open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
प्रयागराज:

वाराणसीतः १३५ कि.मी. दूरे गङ्गायमुनासरस्वतीनां सङ्गमस्थानं त्रिवेणीसङ्गमः इति ख्यातः अस्ति । सरस्वतीनदी अत्र गुप्तगामिनी अस्ति । **प्रयागः** इति अस्य पूर्वनाम आसीत् । ब्रह्मा एव अत्र यागं कृतवान् इति पुराणेषु उल्लिखितम् । अकबरस्य काले **प्रयागस्य** अलाहाबाद् इति नाम आगतम् । अत्र सङ्गमे स्नानं पवित्रम् इति भारतीयाः भावयन्ति । द्वादशवर्षेषु एकवारम् अत्र कुम्भोत्सवः इति उत्सवः प्रचलति । अत्र अक्बरः बृहत् भित्तीनां स्तम्भानां त्रयाणां महाद्वाराणां गोपुराणां च निर्माणं कारितवान् । दुर्गात् यमुनानदीवीक्षणम् अधिकानन्ददं भवति । भारतस्य स्वातन्त्र्यान्दोलने प्रमुखमस्थलम् आनन्दभवनम् आसीत् । अलाहाबादनगरे स्थितमेतत् इदानीं राष्ट्रियस्मारकमस्ति । दुर्गस्य महाद्वारस्य पुरतः अशोकस्तम्भः स्थापितः अस्ति ।

वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य तीर्थक्षेत्राणि
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
उत्तरप्रदेशस्य मण्डलानि

## उत्तरप्रदेशः (UP)
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य मण्डलानि

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
लोस्टईलैन्डम्

**लोस्टईलैन्डम्** (आङ्ग्लभाषा: Lostisland), औपचारिक नाम- लोस्टईलैन्ड गणराज्यम् (आङ्ग्लभाषा: Republic of Lostisland) रूसी नवराष्ट्र निर्माण परियोजना, लहुराष्ट्रम् च अस्ति।
लोस्टईलैन्डस्य स्थापना रूसे भवति परन्तु तस्य नागरिकाः अनेकानि राज्येषु वसन्ति। ते भारते, अङ्गलदेशे, फ़्रान्से, पोलैन्डे, रूसे, अमरीकायाम्, कनाडायाम्, इज़राईले, फ़िलिपीन्से च वस्ति।

## सन्दर्वाः
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
हृषीकेशः

हरिद्वारतः १४ कि.मी. दूरे **हृषीषिकेश**क्षेत्रमस्ति । अत्र गीताभवनं, स्वर्गाश्रमः, ऋषिकुण्डं, वराहमन्दिरं, त्रिवेणिघट्टः भरतमन्दिरं, शिवानन्दाश्रमः इत्यादीनि सन्ति । लक्ष्मणझूला सेतुद्वारा गङ्गायाः पारं कर्तुं शक्यते । इतः हिमालययात्रायाः आरम्भः भवति । हरिद्वारहृषीकेशनगरयोः वैशिष्ट्यं गङ्गा प्रवहति। इतः जनाः परिशुद्धं गङ्गाजलं गृहं नयन्ति । गङ्गानद्याः उभयपार्श्वयो: स्नानघट्टाः निर्मिताः सन्ति । 
## भूमार्गः
देहलीतः २२० कि.मी. दीर्घमार्गः हरिद्वारं नयति ।

वर्गः:उत्तराखण्डस्य तीर्थक्षेत्राणि
वर्गः:उत्तराखण्डस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:उत्तराखण्डस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:हिन्दुधार्मिकस्थानानि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अभिहितान्वयवादः

मीमांसकेषु वाक्यार्थ सम्बन्धे प्रमुखौ द्वौ वादौ वर्तेते । तत्र प्रथमं कुमारिलभट्टस्य **अभिहितान्वयवादः**, तथा प्रभाकरस्य अन्विताभिधानवादश्च । तत्र अभिहितान्वयवादिनां मतानुसारं सर्वप्रथमम् अभिधाशक्त्या पदार्थस्य बोधो भवति । तदनन्तरं तात्पर्यानुसारं तेषां पदार्थानां परस्परमन्वयो भवति, येन वाक्यार्थस्य प्रतीतिर्जायते । अर्थात् अभिहितान्वयवादे, अभिधावृत्तेः एकैकपदार्थं बोधयित्वा विरामात् लक्षणावृत्तेश्च ‘शब्दबुद्धिकर्मणां विरम्य व्यापारभावः’ इति न्यायात् पुनरुत्थानाऽसम्भवात् आकांक्षा योग्यता सन्निधिवशात् पदार्थानां परस्परसम्बन्धे बुभुत्सिते अपदार्थोऽपि वाच्याद्यर्थविलक्षणशरीरः वाक्यार्थरुपः तात्पर्यार्थः अनुभवविषयो भवतीति। अस्यायमाशयः ‘घटं करोति’ इत्यस्मिन् वाक्ये अभिधा कम्बुग्रीवादिमन्तं घटपदार्थम्, अम् विभक्त्या कर्मत्वं चाभिधाय विरमति। वृत्तिता तु न कस्याप्यर्थः इति अपदार्थोऽपि वृत्तितावशात् अनयोः संसर्गविधया भासते। इत्थं तात्पर्यवृत्यैव पदार्थानां मिथोऽन्वयो भवतीति अभिहितान्वयवादिनां कुमारिलभट्टादीनां मतम्। द्वितीयोदाहरणं यथा, देवदत्तो ग्रामं गच्छतीत्यत्र प्रत्येकं पदस्य पृथक् पृथक् अर्थं बोधयित्वा विरतायामभिधायां देवदत्तकर्तृकवर्तमानकालिकग्रामकर्मकगमनानुकूलो व्यापारः इति विशिष्टार्थं बोधयितुं तात्पर्याख्यवृत्तेः आवश्यकता भवति। न पदार्थबोधमिव विशिष्टार्थमपि अभिधैव बोधयिष्यति किं तात्पर्यवृत्येति वाच्यम् ?
‘शब्दबुद्धिकर्मणां विरम्यव्यापारभावः’ इति न्यायेन पदार्थमात्रं बोधयित्वा अयिधायाः विरामाङ्गीकारात्, अन्वयांशे विशिष्टार्थबोधाय तात्पर्यवृत्तिरवश्यं मन्तव्या इत्यभिहितान्वयवादिनां मतम् । अभिहितानां स्वस्ववृत्या पदैरुपस्थितानामर्थानाम् अन्वयो भवतीति ये वदन्ति ते अभिहितान्वयवादिनः । तात्पर्यार्थोऽपि केषुचित् । अत्र केषुचित्’ इति बहुवचोपादानेनायं मम्मटस्याभिप्रेतः इति स्पष्टमेव ।
कथनस्य तात्पर्योऽयं यत् कस्यापि पदस्यार्थः प्रथमतः अभिधया ज्ञायते । पश्चात् सोऽर्थः आकाङ्क्षासंनिधियोग्यताभिः परस्परं सम्बन्धरुपं भासते। सम्बद्धरुपं पदार्थज्ञानं वाक्यार्थबोधः शब्दबोधो वा कथ्यते यथा – ‘गामानय इत्यत्र‘ गोपदस्यार्थः सास्नादिविशिष्टपदार्थः सामान्यार्थो वर्तते । एवमेव ‘अम्’ प्रत्ययस्यार्थः सामान्यकर्मत्वं तथा ‘आनय’ इति क्रियापदेत सामान्यानयनरुपक्रियायां ज्ञानं भवति । अत्र वक्ता अभीष्टप्राणिविशेषस्य ग्रहणं न करोति । विशिष्टोऽयमर्थः तदैव ज्ञायते यदा आकाङ्क्षासन्निधियोग्यताद्वारेण एकस्य् पदस्य अर्थेन सह अपरपदस्यार्यस्य सम्बन्धो भवति।
## निष्कर्षः
इहानन्त्याद् व्यभिचाराच्च वाक्यस्य वाकयार्थ इव विशेषरुपे पदार्थपदस्य सङ्केतं कर्तुं न पारयति इति सामान्य एव सङ्केतः । आकाङ्क्षासंनिधियोग्यतावशात् सामान्यानामभिहितानां सतामन्वय इति पदार्थानां वैशिष्ट्यम् । एवं चापदार्थोऽपि वाक्यार्थस्तात्पर्यशक्त्या प्रतिपाद्यते । अत्र पक्षे पूर्वमभिधा, ततोऽन्वयबोधे लक्षणा, ततस्तृतीयकक्षायां व्यञ्जनेति । यतः पदेभ्यः पूर्वं पदार्थस्मृतिः, अथ पदार्थविशेषाणामन्वयविशेषरुपस्य वाक्यार्थस्य प्रत्ययः, ततो व्यङ्ग्यप्रतीतिस्तृतीयकक्षायां तत्र कुतोऽभिधायाः प्रसरणम् ? शब्दबुद्धिकर्मणां विरम्य व्यापारभावः इति ।

‎

वर्गः:मीमांसादर्शनम्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
अन्विताभिधानवादः

मीमांसकेषु कुमारिलभट्टप्रभृतयः अभिहितान्वयवादं प्रभाकरादयश्च अन्विताभिधानवादं स्वीकुर्वन्ति । तत्र तावत् अन्विताभिधानवादेऽस्मिन् अभिधाशक्त्या न केवलं पदार्थस्य उपस्थितिर्भवति, अपितु अन्वितपदार्थस्यैव अभिधया उपस्थितिः भवति। अर्थात् पदानि अन्वितानि भवन्ति । पश्चद् विशिष्टमर्थं कथयन्ति । अतः अस्मिन् खलु तात्पर्यशक्तेः न काप्यावश्यकता। अन्विताभिधानवादिनः प्राभाकरमीमांसकस्य मतेतु वाच्य एव वाक्यार्थः। तस्यायमभिप्रायः –’देवदत्त ! गामानय’ इत्यादिवृद्धप्रयुक्ते तादृशव्यक्तिसञ्चारे मध्यमवृद्धप्रवृत्तिं दृष्ट्वा बालोऽपि तस्य वाक्यस्य तदर्थबोधकतामनुमाय ‘गाम् आनय’ ‘अश्वमानय’ इत्यनन्तवाक्यप्रयोगाद् गवापसारणे अश्वानयने च प्रवृत्तिं दृष्ट्वा अन्वयव्यतिरेकाभ्यां कारकपटस्य क्रियापदार्थान्वितक्रियायां च शक्तिमवधारयति। ततश्च प्रयोगकाले तस्य बालस्य प्रथमतः एवान्वितबुद्धिर्जायते। 
अन्विताभिधानवादे सङ्केतग्रहणानन्तरमेव पदेभ्यः पदार्थबोधो भवति । बालः ‘घटमानय’ इति अखण्डवाक्येन अखण्डार्थं (घटाहरणरुपमर्थं) लभते । पुनरसौ बालः ‘घटमानय, घटं नय’ इत्यादि पौनःपुन्येन व्यवहारमवलोक्य घटपदस्य घटत्वार्थम्,‘आनयपदस्य’ च आहरणमर्थं विजानाति। अतः प्रथमं तु स अखण्डार्थवाक्येन अखण्डार्थकं लभते। अनन्तरं तत्पदस्य अर्थमवधारति। अतोऽत्र पदानां संसर्गः एव कारणम् । ’घटमानय’ इत्यत्र घटाहरणमर्थम्, ‘घटं नय’ इत्यत्र घटत्वनयनमर्थं विलोक्य आनयननयनपदयोः संसर्गेणैव बालः घटपदेन घटत्वरुपार्थमवधारयति । अतः आनयनयनयोः पदयोः अन्वयेनैव पदार्थस्य प्रतीतिः। अत एव ‘वाच्य एव वाक्यार्थः पुनः तात्पर्यार्थः कः? इति ।
परं नेदं विचारसंगतम् । सामान्यर्थस्यः अभिधया बोधोऽपि अन्वयरूप विशेषार्थस्य बोधाय तात्पर्यवृत्तिः स्वीकार्या एव। अन्य़था परस्परान्वयरूपस्य विशेषार्थस्य अशक्त्यत्वाद् अभिधया भानमेव न स्यादिति।
## निष्कर्षः
ये तु अन्विताभिधानवादिनः आहुः “शब्दवृद्धभिधेयांश्च प्रत्यक्षेणात्र पश्यति” इत्यादिकम्। तत्रापि नाभिधेयो व्यङ्ग्य इति निरुप्यते। अयमस्ति तेषां सिद्धान्तो यद् ‘देवदत्त ! गामानय’ इति उत्तमवृद्धवाक्यश्रवणात् मध्यमवृद्धो विशिष्टं व्यापारं करोति इति दृष्ट्वा व्युत्पाद्यमाने निर्विभागार्थे निर्विभागं वाक्यं वाचकं जानाति। ततो ‘यज्ञदत्त ! गां नय, अश्वमानय” इत्यादिवाक्यान्तरप्रयोगे सति अन्वयव्यतिरेकाभ्यां नियतस्य नियतार्थो भविष्यतीति सामान्यावच्छदिते विशिष्टे एव पदार्थे पदानां सङ्केत इत्यन्वितानामेवाभिधानं विशिष्टानां पदार्थता । अत्र पक्षे अभिधायाः लक्षणाविशिष्टस्यैव पदार्थत्वात् । अतः अनन्तरव्याविनि व्यङ्यवोधे कथमभिधेति । एवं सति अलङ्कार शास्त्रदृष्ट्या अथिहितान्वयवादे, अन्विताभिधानवादे च न तावात् भेदः लक्ष्यते।

‎

वर्गः:मीमांसादर्शनम्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
पश्चिमदेहलीमण्डलम्

भारतस्य राजधानी अस्ति नवदेहली । एषः भागः केन्द्रशासिते देहलीप्रदेशे अन्तर्भवति स्म । किन्तु इदानीं देहल्याः भूभागः राज्यत्वेन परिग्ण्यते । एतत् राज्यं नवमण्डलैः विभक्तम् अस्ति । एतेषु नवसु मण्डलेषु अन्यतमम् अस्ति सेण्ट्रल् देहली इत्याख्यं पश्चिमदेहलीमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति राजौरीगार्डन् ।

वर्गः:देहल्याः मण्डलानि
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
अलिगढमण्डलम्

भारतदेशे किञ्चन राज्यम् अस्ति उत्तरप्रदेशराज्यम्। अस्य राज्यस्थं किञ्चन मण्डलम् अस्ति अलिगढमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति अलिगढनगरम् ।
## उपमण्डलानि
## लोकसभाक्षेत्राणि
## विधानसभाक्षेत्राणि
## नद्यः
## प्राकृतिकविशेषाः
## भाषाः
## आहारपद्धतिः
## वेशभूषणानि
## प्रेक्षणीयस्थानानि
१अलिगड विश्वविद्यालयम्

## ऐतिहासिकस्थानानि
## तीर्थक्षेत्राणि
## कृषि
## उद्यमाः
## शैक्षणिकसंस्थाः
## प्रसिद्धाः व्यक्तयः
## सांस्कृतिकम्
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा
प्रतिभा राय्

'''''' () ओडियाभाषायाः लेखिका अस्ति । सद्यःकाले एव अस्यै लेखिकायै ज्ञानपीठप्रशस्तिः घोषिता अस्ति । ओडिशाराज्यस्य जगतसिङ्गपुरमण्डलस्य बालिकुडाविभागे स्थिते अलबोलनामके ग्रामे १९४३तमवर्षस्य जनवरीमासस्य २१तमदिनाङ्के अस्याः जन्म अभवत् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* http://www.pratibharay.org/
* Prof. (Smt.) Pratibha Ray receives Padma Shri award in 2007 for Literature and Education, Orissa

वर्गः:ज्ञानपीठप्रशस्तिभाजः
वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
न्यायविवरणम्

अस्य ग्रन्थस्य रचयिता मध्वाचार्यः भवति। अनुव्याख्य़ानस्य युक्तिमालाभागस्य विवरणात्मकः ग्रन्थः भवति। 
**युक्ताया युक्तिमालायाः प्रोक्तायास्तत्र चात्मना।**
**व्यक्तं चक्रे विवरणं कवीद्रैरेष दुष्करम्॥** 
इति सुमध्वविजये वर्णितमस्ति। अस्य ग्रन्थस्य त्रयाणां पादानां व्याख्यानं श्रीजयतीर्थः कृतवानस्ति। अवशिष्ठस्य भागस्य व्याख्य़ानं श्रीरघूत्तमतीर्थः कृतवान् अस्ति। अस्य व्याख्यानस्य नाम भावभोधः इति। अस्य पुनः "ताम्रपर्णी आनन्दतीर्थाचार्यस्य" व्याख्यानं विद्यते।
न्यायविवरणं ब्रह्मसूत्राणां प्रतिपादस्य प्रत्यधिकरणस्य च पूर्वपक्षसिद्धान्तयोः न्यायान् स्पष्टतया नीरूपितः ग्रन्थः भवति। न्यायविवरणस्य आद्यन्तश्लोकयोः ब्रह्मसूत्राणां गरिमा अर्थगाम्भीर्यञ्च विशिष्टतया निरूपितं दृश्यते। तद्यथा,
आदि- 
**कृत्वा भाष्यानुभाष्येऽहमपि वेददार्थसत्पतेः।**
**कृष्णस्य सूत्रानुव्याख्यासन्न्यायविवृतिं स्फुटम्॥**
**करोमि मन्दबुद्धीनां बुधानां चोपकारिकाम्।**
**प्रीत्यै तस्यैव देवस्य तत्प्रसादपुरःसरः॥**
अन्त्य-
**इत्यनन्तमहान्यय मीमांसापारवारिधेः।**
**उत्तारणात्यन्याशक्त्यैव व्याकुलीकृतचेतसाम्॥**
**मन्दानामुपकाराय महतां चोच्छ्रितात्मनाम्।**
**तद्विशेषपरिज्ञानप्रदीप्तार्काभचेतसाम्॥**
**विशेषगाढे मनसि नितरामुपकारकः।**
**न्यायप्लवो मयाऽकारि संक्षेपात् प्रमिताक्षरैः॥**
**विस्तारोऽप्ययमेव स्यात् तद्विशेषातिवेदिनाम्।**
**व्याख्यानुव्याख्ययोरेव विस्तारो यदुदीरितः।।**
**अनल्पचेतसां पुंसामलं विज्ञानसिद्धये।**
**तन्न्यायोद्धरणे शक्ता अपि ह्येतेन सुस्थिरम्॥**
**न्यायानुगं मनः कुर्युरिति सङ्ग्रहलालसाः।**
**को नामाशेषविनिद्योरुसागरोन्मथनोद्धृतम्॥**
**साक्षाद्विद्याधिराजेन न्यायामृतमनुत्तमम्।**
**अशेषतोऽधिगच्छेत वन्द्यो वृन्दारकोऽपि सन्॥**
**एवं सुदुर्लभेऽप्यद्धामहान्यायपरामृते।**
**केचनाधिक्रियन्तेऽत्र तत्प्रसादानुरञ्जिताः॥**
**ब्रह्माद्या अमृते यद्वत् सागरोन्मथनोद्धृते।**
**अहं तु तत्प्रसादैकमहास्पदबलोद्धतः॥**
**न्यायमृतार्णवमिममवगाह्य विभज्य च।**
**संक्षेपविस्तराभ्यां च चकार व्याकृतिं कृतिम्॥**
**तत्प्रसादमृते कस्य शक्तिः संसारसागरे।**
**मग्नस्य चेतनस्य स्यात् तत्कृतानुकृतौ क्वचित्॥**
**नित्यानन्दामृतस्यन्दितत्कटाक्षैधितस्य तु।**
**कानुशक्तिर्भवेन्नैव ततः कोऽत्रातिविस्मयः॥**
**विद्याविद्ये सुखं दुःखमशक्तिः शक्तिरेवच।**
**उत्पत्तिस्थितिनाशाश्च विशेषाश्च परेऽखिलाः॥**
**चेतनाचेतनस्यास्य समस्तस्य यदिच्छया।**
**स मम स्वकृतेनैव प्रीयतां पुरुषोत्तमः॥**
एतेषु श्लोकेषु पूर्वोक्तविशया स्पष्टाः भविष्यन्ति। महत्वपूर्णाः विषयाः लभ्यन्ते। यथा अनुव्याख्यानं भाष्यस्य  विवरणात्मकः ग्रन्थः, तद्वत् न्यायविवरणम् अनुव्याख्यानस्य विवरणात्मकः ग्रन्थः भवति।

‎

वर्गः:द्वैतग्रन्थाः
वर्गः:मध्वाचार्यस्य कृतयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
औरङ्गजेब

**अबुल मुज़फ्फर मुहिउद्दीन मुहम्मद औरङ्गजेबः** (आलमगीर) (४ नवम्बर १६१८ – ३ मार्च १७०७) इति नाम्ना प्रसिद्धः आसीत्। अयं मोघल साम्राज्यस्य ६ राजा आसीत्। अस्य शासनकालः १६५८ तः १७०७ पर्यन्तम् आसीत्। अस्य मरणपर्यन्तं सः शासनं कृतवान्। भारतीय उपखण्डेषु अर्धशतकापेक्षया अधिकः कालः औरङ्गजेबः शासितवान् आसीत्। अकबरस्यानन्तरम् अयमेव अधिककालं यावत् शासनं कृतवान्। स्व जीवितकाले दक्षिणभारतपर्यन्तं साम्रज्यस्य विस्तारकरणे अस्य महान् प्रयासः आसीत्। किन्तु अस्य मरणानन्तरम्  मोघलसाम्राज्यस्य उत्तमस्थितिः नासीत्। अस्य शासनकाले मोघलसाम्राज्यस्य उत्तमास्थितिः आसीत्। ऐतिहासिकानं वर्णनम् एवमासीत् अस्य साम्राज्यम् अस्य शासनकाले धनधान्येन पूर्णम् आसीत्। औरङ्गजेबः स्वसाम्राज्ये इस्लाम् आधारितनियमान् स्थापितवान्। आदौ यवनजनानाम् उपरि करम् अधिकं स्थापितवान् आसीत्। स्वजानानाङ्कृते  अपि अधिककरस्थापितः प्रथमः राजा आसीत्। औरङ्गजेबः हिन्दूदेवालयान्  नाशितवान् आसीत्। एवं गुरुतेज् बहद्दूरम् मारितवान् आसीत्।

## जीवनम्
औरङ्गजेबः ४ नवम्बरमासे १६१८ तमे संवत्सरे अजायत्। पितरौ शाहजान्, मुमताज् भवतः। तृतीयः पुत्रः भवति अयम्। आगरानगरे अयं अरबी तथा फारसी भाषयोः अध्ययनं कृतवान्। औरङ्गजेबः पवित्रं जीवनं व्यापितवान् आसीत्। स्व व्यक्तिगतजीवने सः एकः आदर्शः व्यक्तिः आसीत्। अयं दुर्गुणमुक्तः आसीत्। अहारव्यवहारादिशु नियमपालनम् करोतिस्म। प्रशासनचतुरः आसीत् औरङ्गजेबः। प्रशासनं कुर्वन् स्वधर्मकार्येषु अपि प्रवृत्तिः आसीत्। 
## धर्मनिष्ठा
पवित्रखुरानग्रन्थः  स्वसाम्राज्यस्य शासनाय आधारग्रन्थः आसीत्। धनक्रिडा, नौरोज उत्सवाचरणम्, मादकद्रव्यकृषिः (गाञ्जा) गीतभजनादीनि अस्य प्रदेशे निशेधितानि आसन्। १६६८ तमे संवत्सरे स्वस्य देशे हिन्दूनाम् उत्सवादिकं नाचरणीयानि इति आदेशं कृतवान् आसीत्। १६६९ तमे संवत्सरे हिन्दूदेवालयानां नाशः करणीयः इति आदेशं कृतवान् आसीत्। नगरेषु “मुहतसिबस्य” (सार्वजनिकसदाचारनिरीक्षकः) नियुक्तिं कृतवान् आसीत्। तेन धर्मरक्षणं सुलभतया कर्तुं शक्यते इति अस्य आशयः आसीत्। १६६९ तमे संवत्सरे  काशीविश्वनाथमन्दिरम्, एवं "मथुराकेश्वव राय् मन्दिरं" नाशितवान् आसीत्।  
## मुख्यांशाः
*औरङ्गजेबः १६६७ तमे संवत्सरे बादशाहीमस्जीदस्य निर्माणं कृतवान् आसीत्। 
* औरङ्गजेबः १६६८ तमे संवत्सरे रबियादुर्रानी स्मरणार्थं मृतस्मारकस्य निर्माणं कृतवान् आसीत्।
* औरङ्गजेबः रक्तदुर्गे मौक्तिकमस्जिदस्य निर्माणम् कृतवान् आसीत्।
## पूर्णराजकीयः उपाधि
*अल-सुल्तान अल-आजम व अल खकान अल-मुकर्रम हजरत अबूल मुजफ्फर मुही अल-दीन मुहम्मद औरंगजेब बहादुर आलमगीर प्रथम, बादशाह गाजी, **शाहिनशाह इ सल्तनत अल-हिन्दीया व अल-मगूलिया***''''''
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Aurangzeb, as he was according to Mughal Records
* Article on Aurganzeb from MANAS group page, UCLA
* The Tragedy of Aureng-zebe  Text of John Dryden's drama, based loosely on Aurangzeb and the Mughal court, 1675
* Coins of Aurangzeb
## सन्दर्भानि
वर्गः:मुगलवंशीयाः राजानः
अणुभाष्यम्

अस्य ग्रन्थस्य रचयिता मध्वाचार्यः भवति। **अणुभाष्यम्** ३२ श्लोकानां भाष्यार्थसङ्ग्रहः भवति। भाष्यं सर्वशास्त्रार्थम् इत्यतः सर्वशास्त्रार्थसङ्ग्रहः भवति। ब्रह्मसूत्रभाष्यं प्रत्यहं पठनीयम् इति इच्छा **अच्युतप्रेक्षकस्य** आसीत्। एकवारं साधनद्वादशिदिने अस्य इच्छा न पूरिता। व्रतभङ्गः भविष्यति इति मत्वा तस्मिन् क्षणे एव आचार्यः अणुभाष्यं रचयित्वा दत्तवान् इति केचन व्याख्यानकाराः कथयन्ति। अद्यापि अस्य समग्रभाष्यस्य पारायणकर्तारः सन्ति। भाष्यं ये पाठयन्ति तेषां कृते तथैव भाष्यार्थं ये मननं कर्तुमिच्छन्ति तेषाञ्च उपयुक्तं भवति। एनं विषयं श्रीराघवेन्द्रस्य तत्वमञ्जरी स्पष्टं करोति। नारयणपण्डितस्य एकं व्याख्यान लभ्यते। अस्य पुत्रस्य वामनपण्डितस्य "आनन्दमाला" अस्य प्राचीनटीका ग्रन्थः भवति। नैकानि व्याख्यानानि लभ्यन्ते किन्तु तत्वमञ्जरी एव विस्तृतम् अध्ययनयोग्यञ्च भवतीति। अणुभाष्यं ब्रह्मसूत्रभाष्यस्य अध्यायसारं श्लोकरूपेण प्रपञ्चीकृतटिका भवति। अस्यां समन्वयः, अविरोधः, साधना तथा फलम् इति अध्यायाः सन्ति। एतैः समग्रभाष्यस्यावगमनं सुकरं स्यात्। यथा श्रीकृष्णः मुखे ब्रह्मांडं दर्षियित्वा परमात्मस्वरूपं दर्शितवान् तथैव आचार्योऽपि अणुभाष्यं लिखित्वा वायुदेवस्य अवतारः इति दर्शितवान् इति सुमध्वविजये वर्णितम् अस्ति।
## मुख्यांशाः
*ब्रह्मसूत्रभाष्यस्य व्याख्यानम्।
*अणुयाख्यानस्य रचयिता मध्वाचार्यः
*३२ श्लोकाः सन्ति।
* ४ अध्यायाः सन्ति। 
* श्रेष्ठं व्याख्यानम् भवति।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* मध्वाचार्यस्य द्वैतमतविषयेजालस्थानम्
* मध्वाचर्यस्य विषये लेखाः 

वर्गः:द्वैतग्रन्थाः
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
शामलीमण्डलम्

भारतदेशे किञ्चन राज्यम् अस्ति उत्तरप्रदेशराज्यम्। अस्य राज्यस्थं किञ्चन मण्डलम् अस्ति प्रबुद्धनगरमण्डलम् (शामलीमण्डलम्) । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति शामलीनगरम् ।

वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
अनुव्याख्यानम्

अस्याः कृतेः रचयिता मध्वाचार्यः भवति। भागवतपुराणं रचयित्वा अनुग्रहः करणीयः इति वेदव्यासं प्रार्थितवान् आसीत् नारदः। एषः प्रसङ्गः अत्र स्मरणीयः भवति। अस्य आचार्यस्य सर्वतोमुखगरिमां दृष्ट्वा त्रिविक्रमपण्डितः एवं प्रार्थयति, “ आचार्य़ , स्वनिर्मितेषु ग्रन्थेषु विद्यानाः विषयाः कठिणाः। अतः तेषां विषयाणाम् अवगमनं यथा भवेत् तादृशं ग्रन्थमेकं रचयतु" इति प्रार्थिवान् आसीत्। सपदि आचार्यः ४ शिश्यान् आहूय एकैकस्मै अध्यायमेकम् उपदिष्टवान्। चत्वारः अपि एकमेकम् अध्यायं लिखितवन्तः। मिलित्वा एकः ग्रन्थः अभूत्। सैव ग्रन्थः “अनुव्याख्यानं” भवति। द्वैतवेदान्तशास्त्रस्य मेरुकृतिः भवति। अस्याः कृतेः प्रशंसा सुमध्वविजये कृता अस्ति। तद्यथा,
**अपरोऽपीष्यतेऽस्माभिग्रन्थेष्वेतेषु सत्स्वपि।**
**सत्स्वपीन्द्रादिषु पुरा तारकारिरिवामरैः॥**
**ग्रन्थेभ्य एभ्योऽगाधेभ्यो युक्तयो नो दुरुद्धराः**
**मनोमांद्यात्ततो ग्रन्थं व्यक्ततर्कततिं कुरु॥**
**इत्यर्थितो व्यधान्मध्वः सोऽनुव्याख्यां सतां सुधाम्।**
**दुर्वादिगर्वाद्रिपविं मायिध्वान्तरविद्युतिम्॥** 
**युगपद्रचयन्नेनां कदाचित्सनिरन्तरम्।**
**चतुरश्चतुरः शिष्यान् लीलयाऽनलेखयत्॥** इति॥
## व्याख्यानानि
*अस्याः कृतेः सन्न्यायरत्नावली इति एका टीका प्रसिद्धा भवति। अस्याः टीकायाः कर्ता श्रीपद्मनाभतीर्थः भवति। 
*श्रीनारायणपण्डितस्य नयचन्द्रिका इति प्रसिद्धा टीका भवति।
*श्रीजयतीर्थस्य सुप्रसिद्धा न्यायसुधा टीका भवति। अस्या टीकायाः व्याख्यानानि ३२ अपेक्षयाधिकानि सन्ति। 
*श्रीवादिराजस्य गुर्वर्थदीपिका प्रसिद्धा अस्ति।
*श्रीयदुपत्याचार्यस्य न्यायसुधाविवृतिः इति।
*श्रीविद्याधीशतीर्थस्य वाक्यार्थचन्द्रिका प्रसिद्धा अस्ति।
*पाण्डुरङ्गि केशवाचार्यस्य शेषवाक्यार्थचन्द्रिका टीका विद्यते।
*श्रीराघवेन्द्रस्य “परिमळ” बहुमुख्या प्रसिद्धा टीका भवति।

‎

वर्गः:द्वैतग्रन्थाः
वर्गः:मध्वाचार्यस्य कृतयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
सीतापुरमण्डलम्

भारतदेशे किञ्चन राज्यम् अस्ति उत्तरप्रदेशराज्यम्। अस्य राज्यस्थं किञ्चन जनपदम् अस्ति सीतापुरजनपदम् । अस्य  केन्द्रम् अस्ति सीतापुरम् । अयं जनपदः तस्य जनपदस्य मुख्यालयः अपि अस्ति । पार्श्वेस्थितैव नेपालदेशस्यसीमा सन्निकटं वर्तते ।

             सीतापुरनगरं गोमतीनद्याः  कूले स्थितः भारतस्य  सर्वतमप्राचीनतीर्थस्थलेषु एकः वर्तते।सीतापुरनगरं 4,483,992 जनसंख्यायुक्तं 38 वर्गकिलोमीटरपर्यन्तं क्षेत्रे प्रसरित प्रशांतं रमणीयञ्च प्रकृतेः ईश्वरस्य चानुपमा कृतिरस्ति ।०

सीतापुरम्उत्तरप्रदेशराज्ये अवधक्षेत्रस्य लखनऊ एवं शाहजहांपुर मार्गमध्ये सरायननद्याः पावनकूले स्थित: वर्तते ।  सीतापुरनगरे एव भारतस्य प्रसिद्धनेत्रचिकित्सालय: वर्तते। यस्य स्थापना प्रसिद्धनेत्रचिकित्सक: डॉ० महेशप्रसादमेहरे महोदयेन कृतम्।   

## उपमण्डलानि
## लोकसभाक्षेत्राणि
तत्र लोकसभात्रयं वर्तते। 

## विधानसभाक्षेत्राणि
सीतापुरजनपदे सप्त तहसील सन्ति । 

१. सिधौली

२. सीतापुर

३. लहरपुर

४. मिश्रिख

५. बिसवां 

६. महोली 

७. महमूदाबाद। 

जनपदस्य मुख्यालय: सीतापुरनगरे एव अस्ति। जनपदेऽयं 19 ब्लॉकेषु विभाजितं वर्तते। तत्र लोकसभात्रयं, निर्वाचनक्षेत्राणि तथा ९ विधानसभा निर्वाचनक्षेत्राणि सन्ति।

१. महोली,

२. सिधौली, 

३. सीतापुर, 

४. लहरपुर, 

५. मिश्रिख, 

६. बिसवां ,

७. महमूदाबाद ,

८. हरगांव, 

९. सेवता । 

## नद्यः
सीतापुरजनपदान्तर्गत् निम्नाङ्कितनद्यास्सन्ति।

१. गोमती

२. घाघरा

३. सराय

४. चौका

५. सई

## प्राकृतिकविशेषाः
नैमिषारण्यम् अत्र अतीय रमणीयं देवस्थानं वर्तते यत्र अष्टाशीतिसहस्त्र सनकादिर्षय: तपश्चर्यां विहिवन्त:। गोमत्या: कूले पावनललितादेव्य: मन्दिरं आगन्तुकानां पर्यटकानां मना़ंसि हरति।

## भाषाः
अत्रत्या भाषा: सन्तिः। 

अवधी

हिन्दी

क्षेत्रीय

## आहारपद्धतिः
## वेशभूषणानि
## प्रेक्षणीयस्थानानि
## ऐतिहासिकस्थानानि
## तीर्थक्षेत्राणि
१. नैमिषारण्यम्
२. मिश्रिखतीर्थ
३. हत्याहरण
४. चमखर सती देवी
५. नागेश्वर धाम रामकोट। 
६. देवदेवेश्वर नैमिष

## कृषि
## उद्यमाः
## शैक्षणिकसंस्थाः
 १. राजारघुबरदयालइण्टरकालेज
 २. महर्षि दधीचि इण्टर् कालेज
 ३. आर. एम. पी. डिग्री कालेज
 ४. रस्योरा शिक्षण संस्थान

## प्रसिद्धाः व्यक्तयः
## सांस्कृतिकम्
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
पक्षता

सन्दिग्धसाध्यवान् पक्षः इति अण्णम्भट्टस्य ग्रन्थः । अस्य वाक्यस्य अर्थस्तु साध्यप्रकारक-सन्देहविशेष्यत्वम् इति । उदाहरणं तावत् - पर्वतः वह्निमान् न वा इत्याकारक पर्वते (पक्षे) साध्यप्रकारकसन्देहः । तद्विशेष्यत्वं पर्वते इति समन्वयः । 
## नवीनन्यायदृष्ट्या
सिषाधयिषा विरहविशिष्ट सिद्ध्यभावः पक्षता इति भट्टाचार्याः । तत्र प्रमाणं तु
:सिषाधयिषया शून्या सिद्धिर्यत्र न तिष्ठति ।
:स पक्षस्तत्र वृत्तित्व ज्ञानादनुमितिर्भवेत् ॥ इति मुक्तावलीकारिका ।
सिषाधयिषा नाम साधयितुं इच्छा इत्यर्थः।

वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
नदी

कझाकस्थानतः विहङ्गमदृश्यम्।]]
**नदी** इति नैसर्गिको जलमार्गः भवति, प्रायेणैतत् जलं मृदुजलं भवति। जलमेतत् महासागरं प्रति, कासारं प्रति, समुद्रं प्रति अथवा अन्यां काञ्चित् नदीं प्रति प्रवहद्भवति। केषुचिच्च प्रकरणेषु, नदी तु धरातलस्य अन्तरे गच्छति, अथवा अन्यं किञ्चित् जलाशयं अप्राप्यैव शुष्यति। लघ्व्यः नद्यः अन्यनामभिः अपि ज्ञायन्ते, यथा- धारा, क्रीक् (आङ्ग्ल्या), ब्रूक् (आङ्ग्ल्या), रिवुलेट् (आ.), रन् (आ.), सहायकनदी तथा च रिल् (आ.)। नदी इत्यस्य भौगोलिकपदस्य प्रयोगार्थं आधिकारिकपरिभाषा न विद्यते। यद्यपि केषुचित् देशेषु समुदायेषु वा धारायाः आकारमनुसृत्य तेषां परिभाषाः भवन्ति।
नद्यस्तु जलचक्रस्य भागभूताः। नद्याः जलं तु अपवाहक्षेत्रवर्तिना अवक्षेपणेन (प्रायेण वर्षा इत्याख्यम्) सङ्गृहीतं भवति।एतस्य संग्रहणं तु धरातलीयप्रवाहेन, भूजलारोपणेन, जलोत्स्रुतेन, नैसर्गिकहिमाद् हिमपुटेभ्यो वा भण्डारितजलस्य मोचनेन भवति (यथा हिमानीभ्यः)। नदीशास्त्रं तु आङ्ग्लभाषायां पोटॅमोलॉजी इत्युच्यते सर्वसामान्यानां धरामध्यवर्तिजलानाम् अध्ययनं तु आङ्ग्लभाषायां लिम्नोलॉजी इत्युच्यते।

## उच्चतालेखः
, अल्बर्टा, कनाडा.]]

, भूकक्षातः यथादृष्टम्। नैलडेल्टा तु तरङ्गप्रधानडेल्टायाः उदाहरणम् अस्ति, यस्य त्वाकारः डेल्टा इति ग्रीकवर्णस्य इव भवति, यदाधृत्य डेल्टा इति नाम प्रयुक्तम्।]]

## सन्दर्भाः
## अधिकम् अध्ययनम्
* 
*  — a non-technical primer on the geomorphology and hydraulics of water.

## बाह्यतन्तूनि
* River Network - Connecting people, saving rivers (Environmental organization)

वर्गः:जलाशयाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:भूविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
बान्दा, उत्तरप्रदेशः

भारतदेशे किञ्चन राज्यम् अस्ति उत्तरप्रदेशराज्यमिति। अस्य राज्यस्थं किञ्चन मण्डलम् अस्ति चित्रकूटमण्लम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति बांदानगरम् । 

वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
२०१३

**२०१२** तमः वर्षः ग्रेगोरी-कालगणनायाम् एकः सामान्यवर्षः अस्ति। एतस्य प्रारम्भः भौमवासरे भवति।

## घटनाः 
### जनवरी-मार्च 
### अप्रैल-जून 
### जुलाई-सितंबर 
### अक्तूबर-दिसंबर 
## अज्ञात-तिथीनां घटनाः 
## जन्मानि 
### जनवरी-मार्च 
### अप्रैल-जून 
### जुलाई-सितंबर 
### अक्तूबर-दिसंबर 
## निधनानि 
### जनवरी-मार्च 
### अप्रैल-जून 
### जुलाई-सितंबर 
### अक्तूबर-दिसंबर 
वर्गः:वर्षः
वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतीयकालमानः
* ज्योतिषशास्त्रम्
* संस्कृतम्
* भारतम्
गीताभाष्यम्

गीताभाष्यं मध्वाचार्यस्य भाष्यकृतिषु प्रथमाकृतिः भवति। अस्मिन् विषये अणुमध्वचरिते तथा ग्रन्थमालिकास्तोत्रेषु स्पष्टतया निरूपितं दृश्यते। तद्यथा, “गीताभाष्यं विधायादौ” अणुमध्वचरिते एवं वर्णितमस्ति। ग्रन्थमालिकास्तोत्रे “गीताभाष्यं चकारासौ प्रथमं तुष्टिदं हरेः” इति निरूपितम् अस्ति। अस्य भाष्यस्य प्रतिकृतिम् अच्युतप्रेक्षकाय तथा ज्येष्ठयतिवर्याय च दत्तवान् आसीत्। एकां मूलकृतिं बदरिक्षेत्राधिपाय श्रीनारायणाय समर्पितवान्। सन्तुष्टः वेदव्यासः आरम्भे एव विद्यमाने श्लोके पदव्यत्यासं कृतवान्। तद्यथा,
**देवं नारायणं नत्वा सर्वदोषविवर्जितम्।**
**परिपूर्णं गुरूंश्चान् गीतार्थं वक्ष्यामि शक्तितः॥**
“शक्तितः” इति पदस्थाने “लेशतः” इति पदं संस्थाप्य एवम् आह, पूर्णप्रमतेः शक्तिः अल्पा इति अध्येतृणां भावः नस्यात् अतः पदव्यत्यासः। 
## ग्रन्थान्तरीयम्
महाभारतं पारिजातश्चेत् गीता अस्य मधु भवति इति वर्णितवान् अस्ति। यथा अस्य भाष्यनिरूपणम् अस्ति तथा नान्यस्य। आन्तं भाष्यं स्फुटतया निरूपितवान् अस्ति। “सर्वभारतार्थसङ्ग्रहां वासुदेवार्जुनसंवादरूपां भारतपारिजातमधुभूतां गीतामुपनिबन्ध” इति गीतायाः महत्वं निरूपितवान् अस्ति। द्वितीयाध्यायस्य “अशोच्चानन्वशोचस्त्वम्” इति श्लोकात् भाष्यं लिखितवान् अस्ति। प्रत्येकस्य श्लोकस्य भाष्यं न विद्यते। किन्तु प्रतिश्लोकस्य भावः यथा आगच्छेत् तथा भाष्यरचना कृता अस्ति।  प्रज्ञावादः, वेदवादः, नेर्वेदः, एतेभ्यः पदेभ्यः, ’मा फलेषु कदाचन’, ’स्थित्वास्य मन्तकालेऽपि’,  ’तस्य कार्यं न विद्यते’, ’कर्मणैव संसिद्धिमास्थिता जनकादयः’,  ’वासुदेवः सर्वं’, ’सर्वधर्मान् परित्यज्य’, ’पण्डिताः समदर्शिनः’,  ’समबुद्धिर्विशिष्यते’, ’क्षरश्चाक्षर एव च’, एतेभ्यः वाक्येभ्यः विशेष्यतया अर्थान् लिखितवान् अस्ति।  एषा शैली गीताप्रपञ्चे विनूतना। 
विभूतियोगे चतस्रः विभूतयः निरूपिताः सन्ति। “मुनीनामप्यहं व्यासः”, “वृष्णीनां वासुदेवोऽस्मि”,  “सिद्धानां कपिलो मुनिः”,  “रामः शस्त्रभृतामहम्” एताः साक्षाद्विभूतयः भवन्ति। इन्द्रियेषु मनः, रुद्रेषु शङ्करः, गजेषु ऐरावतः, अश्वेषु उच्चैःश्रवः भवन्ति। सजातीय श्रेष्ठप्रदविभूतयः भवन्ति। “मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः” काकुस्वरः ग्राह्यः अत्र। तु कारे विद्यमानं स्वारस्यं, गतासूनगतांसूश्च इत्यत्र विद्यमान च कारस्य इव इत्यस्मिन् अर्थे अस्ति इत्यादि उत्कृष्टविवरणानि लभ्यन्ते।

‎

वर्गः:द्वैतग्रन्थाः
वर्गः:मध्वाचार्यस्य कृतयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
बिजनौर

भारतदेशे किञ्चन राज्यम् अस्ति उत्तरप्रदेशराज्यम्। अस्य राज्यस्थं किञ्चन मण्डलम् अस्ति बिजनौरमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति बिजनौरनगरम् ।

वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
चित्रकूटधाम (कर्वी)

भारतदेशे किञ्चन राज्यम् अस्ति उत्तरप्रदेशराज्यम्। अस्य राज्यस्थं किञ्चन मण्डलम् अस्ति चित्रकूटमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति चित्रकूटधाम । अयं भारतस्य उत्तरप्रदेशराज्यस्य बुन्देलखण्डान्तर्गत् चित्रकूटजनपदस्थ एकं नगरम् अस्ति ।अयं जनपदः तस्य जनपदस्य मुख्यालयः अपि अस्ति । पार्श्वेस्थितैव मध्यप्रदेशस्य सतनाजनपदस्य चित्रकूटं सन्निकटं वर्तते ।

              चित्रकूटनगरं मंदाकिनिनद्याः  कूले स्थितः भारतस्य  सर्वतमप्राचीनतीर्थस्थलेषु एकः वर्तते। उत्तरप्रदेशे तथा मध्यप्रदेशे 38 वर्गकिलोमीटरपर्यन्तं क्षेत्रे प्रसरित प्रशांतं रमणीयञ्च चित्रकूटं प्रकृतेः ईश्वरस्य चानुपमा कृतिरस्ति ।चतुर्दिक् विन्ध्यपर्वतस्य श्रृंखलासु तथा वनेभ्यः आवृत्तं चित्रकूटं नेके आश्चर्याणां शिखरमपि कथ्यते । कथयन्ति यत् **“चित्राणि कूटानि नानावर्णानि शिखराणि यत्र वर्तन्ते तत् चित्रकूटम्”** इति। मंदाकिनीनद्याः कूले  स्थितानैकानां घट्टेषु तथा मंदिरेषु  सम्पूर्णवर्षे श्रद्धालुनाम् आवागमनं प्रचलति ।

तत्र कामदगिरि, रामघट्टः, जानकीकुण्ड, स्फटिकशिला, गुप्तगोदावरी, हनुमानधारा, भरतकूपः, श्रूयते यत् भगवान रामः  सीतया  लक्ष्मणेन सह वनवासस्य चतुर्दशवर्षेपु एकादशवर्षाणि चित्रकूटे एव व्यतीतं कृतवान् आसीत् । अस्मिन्नेवस्थाने महर्षि अत्रि तथा सती अनसुइया द्वारा तपः आचरितमासीत् । ब्रह्मा, विष्णु महेशेन च चित्रकूटे एव सती अनसुइयायाः गृहे जन्मालभन् । अस्मिन्नेव जनपदे राजापुरम् अस्ति । यत्र श्रीरामचरितमानसस्य रचयिता गोस्वामितुलसीदासस्य जन्मस्थानं वर्तते ।अत्रैव रामायणस्य अपि एका प्रति स्थापितमस्ति ।

**सुवर्णकूटं रजताभिकूटम्, माणिक्यकूटं मणिरत्नकूटम,**

**अनेककूटं बहुवर्णकूटं ,   श्रीचित्रकूटं शरणं प्रपद्ये।।**
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
पञ्चशीलनगरमण्डलम्

भारतदेशे किञ्चन राज्यम् अस्ति उत्तरप्रदेशराज्यम्। अस्य राज्यस्थं किञ्चन मण्डलम् अस्ति पञ्चशीलनगरमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति पञ्चशीलनगरम् । एतत् मण्डलं मेरठविभागे अन्तर्भवति ।२०११तमवर्षस्य सप्टम्बरमासस्य २८दिनाङ्के अस्तित्वे आगतम् ।
## उपमण्डलानि
* १) हापुर
* २) गढमुक्तेश्वरम्
* ३) धौलाना
## लोकसभाक्षेत्राणि
## विधानसभाक्षेत्राणि
## नद्यः
## प्राकृतिकविशेषाः
## भाषाः
## आहारपद्धतिः
## वेशभूषणानि
## प्रेक्षणीयस्थानानि
## ऐतिहासिकस्थानानि
## तीर्थक्षेत्राणि
## कृषि
## उद्यमाः
## शैक्षणिकसंस्थाः
## प्रसिद्धाः व्यक्तयः
## सांस्कृतिकम्
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यम्
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
बोयिङ्ग् ७८७

**बोयिङ्ग् ७८७ ड्रीम्-लैनर्** () इति कश्चन दूरपरासीयं, मध्यमाकारः, विस्तृतकायः, द्विचालित्रीयं, जेट् एयर्-लैनर् इत्यस्ति। एतस्य विकासः बोयिङ्ग्-कमर्शियल्-एयर्-प्लेन्स् इत्यनेन कृतम्।

वर्गः:विमानानि
वर्गः:जीवनशैलीसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
दशोपनिषद्भाष्यम्

::**ईशकेनकठप्रश्नमुण्डमाण्डूक्यतित्तिरिः।**
::**ऐतरेयं च छान्दोग्यं बृहदारण्यकं तथा॥**
चतुर्वेदसम्बन्धिताः उपनिषदः भवन्ति। एतासाम् अध्ययनेन समग्रस्य उपनिषत्प्रपञ्चस्य अध्ययनं भवति। एतासां भाष्यम् आदौ शङ्कराचार्येण रचितवान् आसीत्। समनन्तरं मध्वाचार्यः एव भाष्यं रचितवान् आसित्।   एतासु दशोपनिषत्सु ऐतरेयोपनिषत् ऋग्वेदस्य भवति। बृहदारण्यकोपनिषत् , ईशावास्योपनिषत् , काठकोपनिषत्, तैत्तिरीयोपनिषदादयाः यजुर्वेदस्य। छान्दोग्योपनिषत् तथा तलवकारोपनिषत् सामवेदस्य, अथर्वणवेदस्यच भवतः। अथर्वण, माण्डूक तथा षट्प्रश्नश्च अथर्वणवेदस्य भवन्ति। ऐतरेयः, बृहदारण्यकोपनिषत् तथा छान्दोग्योपनिषत्  अतीव बृहत् भवन्ति। एताः क्रमशः ऋग्वेदस्य, यजुर्वेदस्य, सामवेदस्य च भवन्ति। एतासु ईशावास्यकाठके मन्त्रोपनिषदौ भवतः।      

‎

वर्गः:द्वैतग्रन्थाः
वर्गः:मध्वाचार्यस्य कृतयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
हापुर

|-
|-
|-
|-
| | **Website**
| | 
|-
|}

भारतदेशे किञ्चन राज्यम् अस्ति उत्तरप्रदेशराज्यम्। अस्य राज्यस्थं किञ्चन मण्डलम् अस्ति पञ्चशीलनगरमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति हापुरनगरम्।

वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
प्रतापगढ

**प्रतापगढ** इति नामयुक्तानि पञ्च पृष्ठानि विक्यां सन्ति ।
* शिवाजेः दुर्गविषये ज्ञातुं  प्रतापगढ, महाराष्ट्रम्
* उत्तरप्रदेशस्थं  मण्डलं ज्ञातुं प्रतापगढमण्डलम्, उत्तरप्रदेशः
* उत्तरप्रदेशस्थं नगरं ज्ञातुं प्रतापगढ, उत्तरप्रदेशः
* राजस्थानस्थं मण्डलं ज्ञातुं प्रतापगढमण्डलम् (राजस्थानम्)
* राजस्थानस्थं नगरं ज्ञातुं प्रतापगढ (राजस्थानम्)
इत्येतानि पृष्ठानि परिशीलयन्तु ।

वर्गः:स्पष्टीकरणपृष्ठानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
प्रतापगडदुर्गम्

महाराष्ट्रस्य सातारामण्डले विद्यमानं शिवाजेः सुप्रसिद्धं दुर्गम् अस्ति । प्रसिद्धात् गिरिधाम्नः महाबळेश्वरात् २२ कि.मी.दूरे अस्ति ।

वर्गः:शिवाजी महाराजस्य दुर्गाणि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
नितीन गडकरी

**नितीनगडकरी** मूलतः महाराष्ट्रियः भारतीयजनतापक्षस्य अध्यक्षः आसीत् ।

वर्गः:भारतीयजनतापक्षस्य नेतारः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:भारतीयराजनेतृसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:१९५७ जननम्
वर्गः:जीवतव्यक्तयः
राजनाथ सिंह

**राजनाथसिंहः(****)** २००५तमवर्षस्य डिसेम्बरमासस्य २४ दिनाङ्कतः २००९तमवर्षस्य डिसेम्बरमासस्य २४दिनाङ्कपर्यन्तं तन्नाम चत्वारि वर्षाणि यावत् भारतीयजनतापक्षस्य अध्यक्षः आसीत् । एषः पुनश्च जनवरीमासस्य २३दिनाङ्के अध्यक्षरूपेण चितः अस्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*BJP India 
*Sri Rajnath Singh

वर्गः:भारतीयजनतापक्षस्य नेतारः
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:जीवतव्यक्तयः
वर्गः:१९५१ जननम्
बालगङ्गाधरनाथस्वामी

श्री**बालगङ्गाधरनाथस्वामी** (१८जनवरी १९४५तः-१३ जनवरी २०१३) प्रमुखेषु धर्मिकगुरुषु अन्यतमः । 
कर्णाटके अत्यन्तं सुप्रसिद्धस्य आदिचुञ्चनगिरिमठस्य मठाधीशः बालगङ्गाधरनाथस्वामी  सद्यः एव मकरसङ्क्रमणदिने विधिवशः अभवत् । संस्कृताभिमानिनः एतस्य कर्णाटकस्य शिक्षणक्षेत्रे महत् योगदानम् अस्ति । आदिचुञ्चनगिरिः कर्णाटकस्य मण्ड्यमण्डले अस्ति । २०१० तमे वर्षे भारतस्य तृतीयश्रेष्ठेन नागरिकसम्मानेन पद्मविभूषण्णेन एषः सम्मानितः आसीत् ।
आदिचुञ्चनगिरिमठद्वारा बहवः विद्यालयाः, चिकित्सालयाः, परिसरसंरक्षणाकेन्द्राणि, प्राणिसंरक्षणाकेन्द्राणि, वेदाध्ययनकेन्द्राणि, कृषिसाहाय्यककेन्द्राणि प्रचलन्ति । धार्मिकसामाजिकक्षेत्रेषु बालगङ्गाधरवर्यः अत्यन्तं सक्रियः आसीत् ।

वर्गः:आधुनिकगुरवः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:हिन्दुधर्मसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:आधुनिकधार्मिकव्यक्तयः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
मुख्यमन्त्री

प्रत्येकस्मिन् राष्ट्रे/देशे बहूनि राज्यानि अथवा बहवः प्रान्ताः भवन्ति । तादृशस्य एकैकस्य राज्यस्य, प्रान्तस्य वा सर्वकारस्य प्रमुखः भवति **मुख्यमन्त्री** () । सः सामान्यतया तु जनैः, जनप्रतिनिधिभिश्च चितः भवति । भिन्नेषु देशेषु चयनक्रमः भिन्नः वर्तते ।

## भारते मुख्यमन्त्री
भारते तावत् मुख्यमन्त्री प्रत्येकं राज्यस्य सर्वकारस्य प्रमुखः भवति । सः राज्यस्य मन्त्रिपरिषदः, विधानसभायाः च प्रमुखः । राज्यपालः तु नाममात्रेण प्रमुखः । सः सर्वमपि सर्वकारसम्बद्धं कार्यं मुख्यमन्त्रिणः निर्देशने करोति । भारतस्य संविधानम् अनुसृत्य राज्यपालः मुख्यमन्त्रिणं नियोजयति ।

भारते विद्यमाना संसद्व्यवस्था 'वेस्ट् मिन्स्टर्' व्यवस्थाम् अनुसरति । अतः विभिन्नानां राज्यानां मुख्यमन्त्रिणां नियोजनं तत्तद्राज्यस्य विधानसभायाः सदस्याः कुर्वन्ति । जनाः साक्षात् मुख्यमन्त्रिणं न नियोजयन्ति किन्तु जनप्रतिनिधीन् एव । एते जनप्रतिनिधयः तेषु एव कञ्चन प्रतिनिधिं सर्वकारस्य प्रमुखत्वेन चिन्वन्ति । स्वस्य नियुक्त्यनन्तरं मुख्यमन्त्री पूर्णं कार्याङ्गाधिकारम् अनुभवति । किन्तु राज्यपालः केवलं नाममात्रेण राज्यसर्वकारस्य प्रमुखः इति व्यतिरेकः ।

### चयनप्रक्रिया
#### योग्यता
भारतस्य संविधाने मुख्यमन्त्रिणः योग्यताविषये लिखितनियमाः सन्ति । ते -
* सः भारतस्य पौरः भवेत् ।
* सः तद्राज्यस्य विधानसभायाः सदस्यः भवेत् । यदि कश्चन पौरः चितः, यः विधानसभायाः सदस्यः नास्ति तर्हि तेन षण्मासाभ्यन्तरे सदस्यत्वं प्राप्तव्यं भवति ।
* तस्य वयः न्यूनातिन्यूनं २५ वर्षाणि स्युः ।

#### नियोजनम्
राज्यस्य विधानसभायां बहुसङ्ख्यायाः प्राप्त्यनन्तरमेव मुख्यमन्त्रिणः नियोजनं भवति । राज्यपालस्य सूचनानुसारं विधानसभायां विश्वासमतयाचनाद्वारा इयं प्रक्रिया प्रचलति ।

### वेतनम्
संविधानस्य १६४ अनुच्छेदसङ्ख्यायाः आधारेण मुख्यमन्त्रिणः, अन्येषां मन्त्रिणां च वेतनं विधानसभायाः सदस्याः निर्णयन्ति । अतः सर्वेष्वपि राज्येषु वेतनं समानं न भवति ।

वर्गः:भारतस्य राज्यसर्वकाराः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
रायबरेली

भारतदेशे किञ्चन राज्यम् अस्ति उत्तरप्रदेशराज्यम्। अस्य राज्यस्थं किञ्चन मण्डलम् अस्ति रायबरेलीमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति रायबरेली।

वर्गः:भारतस्य नगराणि
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
सीतापुरम्

भारतदेशे किञ्चन राज्यम् अस्ति उत्तरप्रदेशराज्यम्। अस्य राज्यस्थं किञ्चन मण्डलम् अस्ति सीतापुरमण्डलम् । लखनऊ मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति सीतापुरम्। उत्तरप्रदेशस्य राजधानी लखनऊनगरस्य समीपे एव सीतापुरजनपद: वर्त्तते। नैमिषारण्यं प्रसिद्धं तीर्थं सीतापुरजनपदे एव वर्तते। तत्र अनेके ऋषय: तपस्समाचरन।

महर्षि दधीचे: जन्मस्थली तपोभूमि: अमुष्मिनेव जनपदस्य नेदीयसि मिश्रिख नाम्नि स्थले वर्तते। होलाष्टकसमये तत्र चतुराशीति: क्रोशात्मिका परिक्रमा अपि विधीयते तत् रामादल इति नाम्ना अभिधीयते।

अत्रत्यं गोमती नदी सर्वमलापहारिका वर्तते। जनपदस्य मुख्यालये शराय नाम्नी नदी निर्मल-धवल-श्याम-तरङ्गिणी प्रवहति।

वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
तत्त्वसाङ्ख्यानम्

**तत्त्वसाङ्ख्यानस्य** रचयिता मध्वाचार्यः भवति। वेदादि मूलग्रन्थेषु निरूपितानि तत्त्वानि अस्मिन् ग्रन्थे निरूपितानि सन्ति। तत्त्व इत्यस्य प्रमेयः अर्थः। प्रमेयः दिविधः, परतन्त्रम्, स्वतन्त्रञ्च इति। स्वतन्त्रः महाविष्णुः एकः एव भवति। अस्वतन्त्रं द्विविधं भावाभावश्च। अभावः त्रिविधः  प्रागभावः, प्रध्वंसाभावः तथा सदाभावः इति । भावः चेतनाचेतनभेदेन द्विविधः। चेतने अपि दुःखसम्पर्करहितः एवं सहितश्च चेतनः भवति। महालक्ष्मी दुःखसम्पर्करहिता चेतना भवति। एषा नित्यमुक्ता भवति। दुःखसम्पर्कयुक्तः चेतनः द्विविधः, मुक्तः तथा संसारि इति। मुक्तः पञ्चविधाः देवताः, ऋषयः, पितरः, चक्रवर्तिणः, मनुष्योत्तमाश्च भवन्ति। संसारिस्तु मुक्तियोग्यः मुक्त्ययोग्यश्च इति। मुक्तियोग्याः देवताः, ऋषयः, पितरः, चक्रवर्तिणः, मनुष्योत्तमाश्च भवन्ति। मुक्त्ययोग्याः नित्यसंसारिणः तामसाश्च भवन्ति। तामसाः अन्धन्तमः प्रविष्ठाः, ये च भविष्यतिकाले प्रविशन्ति ते च भवन्ति। तामसेषु दैत्याः, राक्षसाः, मनुष्याधमाश्च भवन्ति। अचेतनः नित्यः, नित्यानित्यः, अनित्यश्च त्रिविधः। वेदाः, पञ्चाशद्वर्णानि तथा अव्याकृताकाशश्च नित्याः भवन्ति। नित्यानित्याः पुराणानि, कालः, प्रकृतिश्च भवन्ति। अनित्यः संसृष्टासंसृष्टभेदेन द्विधा। असंसृष्टं - पञ्चभूतानि, दशेन्द्रियाणि, पञ्चतन्मात्राणि, बुद्धिमनाहङ्कारमहत्तत्त्वानि। संसृष्टम् – ब्रह्माण्डम्।

‎

वर्गः:द्वैतग्रन्थाः
वर्गः:मध्वाचार्यस्य कृतयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
श्रावस्ती

भारतदेशे राज्यमस्ति उत्तरप्रदेशराज्यम्। अस्य राज्यस्थं किञ्चन मण्डलम् अस्ति श्रावस्तीमण्डलम्। अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति श्रावस्ती।

वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
Spokensanskrit.de

**spokensanskrit.de** इत्येतत् जालस्थलं तु कश्चन जालस्थः संस्कृताङ्ग्लसंस्कृतात्मकः शब्दकोशः। अयं तु सम्पादनीयः जालस्थः हैपर्-टैक्स्ट्-शब्दकोशः, यस्मिन् तु शब्दाः, वाक्यांशाः तथा च संस्कृतवाक्यानि समावेशितानि। अत्र तु नामानुसारेण एव संस्कृतस्य भाषितरूपं विशेषीकृतम्।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
http://spokensanskrit.de/

वर्गः:संस्कृतसम्बद्धानि जालस्थलानि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
ज्योतिराव गोविन्दराव फुले

महात्मा ज्योतिराव-गोविन्दराव-फुले इत्ययं कश्चन आन्दोलनकारी, विचारकः, समाजसुधारकः, लेखकः, दार्शनिकः, आध्यात्मिकविद्वान्, सम्पादकः तथा च क्रान्तिकारी आसीत्। सः एकोनविंशे शताब्दे भारते महाराष्ट्रे अभवत्। ज्योतिबाफुले तस्य च धर्मपत्नी सावित्रीबायीफुले भारते महिलाशिक्षायाः अग्रगामिनी आस्ताम्। तस्य प्रमुखः प्रभावः शिक्षाक्षेत्रे, कृषिक्षेत्रे, जातिव्यवस्थाक्षेत्रे, महिलानां विधवानां च उत्थाने तथा च अस्पृश्यतोन्मूलने आसीत्। तस्य सर्वाधिका ख्यातिस्तु महिलाशिक्षायां तथा च निम्नजातिजनानां लोकानां च शिक्षायां तस्य प्रयत्नार्थं अस्ति।

## सन्दर्भाः
## बाह्यतन्तूनि लेखनानि च
* Mahatma Phule official website 

वर्गः:आधुनिकधार्मिकव्यक्तयः
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
Sanskritdocuments.org

**Sanskritdocuments.org** (संस्कृतडाक्युमेन्ट्स्-डाट्-आर्ग्) इत्येतत् संस्कृतालेखानां जालस्थं सङ्कलनमस्ति। एते आलेखास्तु प्रदृश्यायां देवनागर्यां तथा च लिपिपरिवर्तनप्रारूपे विद्यन्ते। संस्कृतपाठान् अतिरिच्य अत्र विविधानि उपकरणानि तथा च संस्कृतशिक्षणार्थं सम्पर्कतन्तूनि अपि सन्ति।

वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:जालस्थलानि
वर्गः:संस्कृतसम्बद्धानि जालस्थलानि

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
Samskrtam.org

***संस्कृतम्.ओआरजी*** () इत्येतत् संस्कृतरचनाभिः युक्तं किञ्चन जालस्थलम्। अत्र तु प्रार्थनाः, सूक्तयः, कथाः, कक्षाः, तन्त्रांशाः इत्यादयः विद्यन्ते।

वर्गः:संस्कृतसम्बद्धानि जालस्थलानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
	
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
बीदरदुर्गम्

बिदरदुर्गं कर्णाटकराज्यस्य उत्तरभागे बीदरमण्डले अस्ति ।  बीदरनगरस्य हितकरवातावरणकारणतः तथा भूमेः फलवत्ततायाः कारणतः बहमनिसाम्राज्यस्य सुल्तानेषु अन्यतमः अल्ला-उद्दीन-बहमनः स्वस्य राजधानीं १४२७तमे वर्षे गुल्बर्गातः बीदर प्रति स्थानान्तरितं कृतवान् । तदा एतेन दुर्गेन सह अन्यानि इस्लां-मतसम्बद्धानि स्मारकानि निर्मितवान्।

वर्गः:कर्णाटकस्य दुर्गाणि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
तत्त्वविवेकः

तत्त्वविवेकस्य रचयिता मध्वाचार्यः भवति। अस्मिन् ग्रन्थे तत्त्वविवेचना कृता अस्ति। 
## ग्रन्थसारः
प्रमेयः स्वतन्त्रपरतन्त्रभेदेन द्विधा। निर्दोषयुक्तः, अनन्तगुणपूर्णः महाविष्णुः एकः एव स्वतन्त्रः भवति। अन्ये सर्वेऽपि अस्य अधीने भवन्ति। ते सर्वेऽपि परतन्त्राः भवन्ति। परतन्त्रप्रमेयः भावाभावभेदेन द्विधा। अभावः पूर्वभावः, अपराभावः, सदाभावः इति त्रिधा विभक्तः अस्ति। भावः चेतनाचेतनभेदेन द्विधा भवति। चेतनः नित्यमुक्तः तथा संसारीति द्विधा। संसारीचेतनः मुक्तामुक्तभेदेन द्विधा। अमुक्ताः – उत्तमाः, मध्यमाः तथा अधमाः इति। 
अचेतनः नित्यानित्यभेदेन द्विधा। देशः, कालः, वेदः, पञ्चभूतानि, दशेन्द्रियाणि, प्राणः, सत्वरजस्तमाः, पञ्चतन्मात्राणि, महत्तत्वम्, अहङ्कारतत्त्वम्, बुद्धितत्त्वानां सूक्ष्मरूपाणि नित्यानि भवन्ति। तेषां विकाराणि अनित्यानि भवन्ति।
 
*श्री जयतीर्थस्य अस्य ग्रन्थाय व्याख्यानम् अस्ति।
*श्री व्यासराजस्य मञ्जरी टीका अस्ति। 
	
*श्री श्रीनिवासतीर्थस्य व्याख्यानम् उपलभ्यते।

‎

वर्गः:द्वैतग्रन्थाः
वर्गः:मध्वाचार्यस्य कृतयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
कन्नौज

भारतदेशे किञ्चन राज्यम् अस्ति उत्तरप्रदेशराज्यम्। अस्य राज्यस्थं किञ्चन मण्डलम् अस्ति कन्नौजमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति  कन्नौजनगरम्।

वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
कर्णाटकस्य लोकसभाक्षेत्राणि

२००८तमे वर्षे प्रचलितस्य सार्वत्रिकनिर्वाचनस्य काले निर्वाचनक्षेत्राणां (लोकसभायाः, विधानसभायाः च) पुनर्विभागः कृतः।

वर्गः:भारतस्य लोकसभाक्षेत्राणि
वर्गः:कर्णाटकस्य लोकसभाक्षेत्राणि
वर्गः:कर्णाटकराज्यम्
वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
शिवकुमारस्वामी

कर्णाटकरत्नः डा. **शिवकुमारस्वामी**(०१ एप्रिल् १९०७-२१ जनवरी २०१९) (, ) तुमकूरुमण्डलस्य सिद्धगङ्गामठस्य मठाधिपतिः । एषः त्रिविध(अन्नम्,अक्षरं,ज्ञानं)दासोहदाता । द्वादशस्य (१२) शतमानस्य युगपुरुषस्य, क्रान्तिकारिणः बसवण्णनामकस्य 'कायकवे कैलास' इत्यस्य वचनस्य, नित्यदासोहतत्त्वस्य च कैङ्कर्ये अस्य प्रवृत्तिः । ०३/०१/१९३० तमे दिनाङ्के श्रीमठस्य दायित्वं स्वीकृत्य तद्दिनात् मठस्य, वीरशैवधर्मस्य, समाजस्य च उद्धारार्थं एषः निरन्तरं श्रममाणः अस्ति ।

देशस्य, समाजस्य च प्रगतिविषये अस्य बहु आदरं वर्तते । आगामिपरम्परायाः अभिवृद्धये कृतसङ्कल्प एषः । समाजस्य अनेकानां गण्यानां बाल्यजीवनस्य परिवर्तनाय एषः कारणीभूतः । श्रीमठे १०,००० विद्यार्थिभ्यः आश्रयं दत्त्वा तेभ्यः त्रिविधदासोहं सततं यच्छन् अस्ति एषः ।

## जननं बाल्यञ्च
मागडी इत्यस्य मण्डलस्य वीरापुरे ०१/०४/१९०८ तमे दिनाङ्के अस्य जन्म अभूत् । 'शिवण्ण' इति अस्य बाल्यनाम । श्री होन्नप्प, श्रीमती गङ्गम्मा अस्य पूर्वाश्रमपितरौ । नागवल्यां प्राथमिकमाध्यमिकशिक्षणं समाप्य, तुमकूरु इत्यस्मिन्नगरे विद्यमानायां सर्वकारीयप्रौढशालायां प्रौढशिक्षणं समाप्य, १९२६ तमे वर्षे 'मेट्रिक्युलेषन्' प्राप्तवान् । १९२७ तमे वर्षे तदानीन्तनसिद्धगङ्गामठाधिपतेः सहवासः जातः । तस्मिन्नेव वर्षे प्रवेशपरीक्षायाम् उत्तीर्य उन्नतविद्याभ्यासार्थं बेङ्गळूरु इत्यस्य महानगरस्य 'सेन्ट्रल् कालेज्' प्रविष्टवान् ।

## साधनानि
स्वामिभिः शिक्षाप्रशिक्षणार्थं कुलम् १३२ संस्थाः स्थापिताः, येषु नर्सरीविद्यालयात् आरभ्य अभियांत्रिकी, विज्ञानं, कला, प्रबन्धनस्य महाविद्यालयाः अपि च व्यावसायिकप्रशिक्षणं च भवति। ते शैक्षिकसंस्थाः स्थापितवान्तः येषु पारम्परिकसंस्कृतं तथैव आधुनिकविज्ञानं प्रौद्योगिकी च पाठ्यते । स्वामिनः गुरुकुले पञ्चतः षोडशवर्षीयाः  १०,००० तः अधिकाः बालकाः निवसन्ति । गृहाणि सर्वेषां धर्मीयानां जातीनां, पंथानां च बालकानां कृते उद्घाटितानि सन्ति येषां निःशुल्कं भोजनं, शिक्षा, आश्रयः च प्रदत्ताः सन्ति (त्रिविधदासोहः)।
मटस्य तीर्थयात्रिकाः,आगन्तुकाः च निःशुल्कं भोजनं प्राप्नुवन्ति स्वामीनां मार्गदर्शनेन स्थानीयजनसङ्ख्यायाः हिताय वार्षिकं कृषिमेला अपि आयोजिता।

परोपकारकार्यं कृत्वा स्वामिनः बहुसम्मानिताः आसीन् । भारतस्य पूर्वराष्ट्रपतिः ए.पी.जे.अब्दुलकलामः तुमकुर्-नगरे तेषां दर्शनं कृत्वा स्वामी-महोदयस्य मानवीयकार्यस्य, शिक्षाक्षेत्रे उपक्रमस्य च प्रशंसाम् अकरोत् ।[२०] अन्येषां लिंगायतानां इव स्वामी कठोरशाकाहारस्य पालनम् अकरोत् ।

## स्वामिनः दिनचरी
प्रतिदिनं स्वामी प्रातः चतुर्वादने उत्थाय स्नात्वा पूजाप्रकोष्ठे एकघण्टापेक्षया अधिकसमयं ध्यानावस्थायां भवति । तदनन्तरम् इष्टलिङ्गपूजा । तदनन्तरं भक्तेभ्यः त्रिपुण्ड्रभस्मं दत्त्वा, स्वयमपि धृत्वा पूजां समापयति । तदनन्तरम् अल्पाहारसेवनं प्रातः सार्धषड्वादने । मठे विद्यमानानां बालकानां सामूहिकप्रार्थनायां सः प्रतिदिनं भागं गृह्णाति । तदनन्तरं कार्यालये वार्तापत्रिकाणां पठनम् । तदनन्तरं भक्तेभ्यः दर्शनं, भक्तैः सह सम्भाषणं, गण्यैः सह मेलनम्, अधिकारिभिः सह मठस्य शासनसम्बद्धाः चर्चाः इत्येवम् अस्य दिनचरी प्रचलति ।

## पुरस्काराः
२००७ तमे वर्षे कर्णाटकसर्वकारेण स्वामी **कर्णाटकरत्न**पुरस्कारेण पुरस्कृतः अस्ति ।

वर्गः:आधुनिकगुरवः
वर्गः:आधुनिकधार्मिकव्यक्तयः
वर्गः:हिन्दुधर्मसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
प्रमाणलक्षणम्

**प्रमाणलक्षणग्रन्थस्य** रचयिता मध्वाचार्यः भवति। अस्मिन् ग्रन्थे प्रमाणानां लक्षणानि, विभागाः, अन्येषां मतानां प्रमाणलक्षणानांच विमर्शा कृता अस्ति। प्रमाणं यथार्थं दर्शयति। प्रमाणे द्वे, एकं केवलप्रमाणम्, अपरम् अनुप्रमाणमिति। केवलप्रमाणं नाम यथार्थज्ञानम् इत्यर्थः। केवलप्रमाणं चतुर्धा विभक्तः, ईशज्ञानम्, लक्ष्मीज्ञानम्, योगिज्ञानम्, अयोगिज्ञानमिति। भगवद् विषयकज्ञानम् ईशज्ञानं भवति। इदम् अनादि, नित्यञ्च। लक्ष्मिज्ञानम्, अनालोचनया ईशं विना अन्यसर्वविषयकज्ञानं भवति। इदं नित्यम्, अनादिच भवति। भगवदधीनं भवति। योगिज्ञानं त्रिविधं भवति। ऋजुयोगिज्ञानम्, तात्विकयोगिज्ञानं तथा अतात्त्विकयोगिज्ञानमिति। ऋजुयौगिकाः ब्रह्म, एवं ब्रह्मपदवियोग्याः चेतनाः भवन्ति। एते अलोचनया लक्ष्मीनारयणम् विना अन्यविषयकज्ञानसहिताः पूर्णप्रज्ञाः भवन्ति। आलोचनां कृत्वापि विषयाणां सम्पूर्णज्ञानं न भवति यत् तत् ज्ञानं तात्त्विकयोगिज्ञानं भवति। इतराः चेतनाः अयोगिज्ञानयुक्ताः भवन्ति। ते सात्विकराजसतामसाः भवन्ति। 
अनुप्रमाणं प्रत्यक्षम्, अनुमानम्, आगमश्च त्रिधा। निर्दोषैः इन्द्रियैः उत्पन्नं ज्ञानं प्रत्यक्षम्। निर्दोषयुक्तिः अनुमानम्। निर्दोषः शब्दः आगमः भवति। अन्यानि ऐतिह्यादीनि प्रमाणानि प्रत्यक्षे अन्तर्भवन्ति। अस्य ग्रन्थाय श्री पद्मनाभतीर्थस्य, श्री जयतीर्थस्य च व्याख्याने भवतः।

वर्गः:द्वैतग्रन्थाः
वर्गः:मध्वाचार्यस्य कृतयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
उपाधिखण्डनम्

**उपाधिखण्डनस्य** ग्रन्थस्य रचयिता मध्वाचार्यः भवति। अयं ग्रन्थः अद्वैतमतस्य उपाधिविषयं विमर्शयति। जीवजीवयोः भेदः, जीवेश्वरादि भेदाः   प्रत्यक्ष,अनुमानागमप्रमप्रमाणैः सिद्धाः सन्ति अतः तत्त्ववादः एव ग्राह्यः भवति इति अस्मिन् ग्रन्थे निरूपितम् अस्ति।

‎

वर्गः:द्वैतग्रन्थाः
वर्गः:मध्वाचार्यस्य कृतयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
चिक्कोडीलोकसभाक्षेत्रम्

चिक्कोडीलोकसभाक्षेत्रं कर्णाटकस्य २८ लोकसभाक्षेत्रेषु अन्यतमम् ।  एतत् क्षेत्रम् अनुसूचितजनजातीयानां (Scheduled Caste) कृते आरक्षितम् आसीत् ।

## विधानसभाक्षेत्राणि
## लोकसभासदस्याः
वर्गः:कर्णाटकस्य लोकसभाक्षेत्राणि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
कथालक्षणम्

**कथालक्षणग्रन्थस्य** रचयिता मध्वाचार्यः भवति। कथालक्षणग्रन्थः  प्रमाणानां शास्त्रचर्चादिविवरणं ददाति। शास्त्रचर्चायाः स्वरूपम्, चर्चायाः ये भागं वहन्ति तेषाम् अर्हता, उद्देश्यम्, फलश्रृतिः इत्यादयः विषयाः अन्तर्भूताः। शास्त्रचर्चा त्रिधा, वादजल्पवितण्डा इति। गुरुशिष्ययोः या चर्चा भवति सा चर्चा वादः इति। विचारान् ज्ञातुम् उद्युक्तः भवति शिष्य़ः, गुरुः शिष्याय समाधानं ददाति। तत्वनिर्णयः एव फलं भवति।उभयोः पण्डितयोः यदा स्पर्धा भवति चेत् तदपि प्रख्यातय एव भवति चेत् जल्पः भवति। अस्मिन् स्वपक्षस्थापनम् एवं परपक्षनिराकरणम् उभयमपि भवेत्। यदा योग्यायोग्ययोः यदा चर्चा भवति सा वितण्डा भवति। अस्मिन् स्वपक्षस्य स्थापनस्य आवश्यकता नास्ति। प्रतिवादः तत्त्वज्ञानाय अनर्हः भवति। परपक्षखण्डनमेव लक्ष्यं भवति। प्राश्निकाः, निर्णायकाः, उत्तमविद्वांसः, रागद्वेषरहिताश्च भवेयुः। ब्रह्मतर्कस्य आधारेणैव कथालक्षणस्य रचना जाता इति। बृहदारण्यकभाष्यस्य सम्बन्धितनि ब्रह्मतर्कवचनान्येव निरूपितानि। अस्य ग्रन्थस्य वैशिष्ट्यं सुमध्वविजये निरूपितम् अस्ति। 
*कथालक्षणाय श्री पद्मनाभतीर्थस्य, श्री जयतीर्थस्य च टीकाविद्यते। 
*श्री जयतीर्थस्य टिकायाः कृते श्री वेदेशतीर्थस्य, श्री राघवेन्द्रतीर्थस्य, बिदरहळ्ळि श्रीनिवासतीर्थस्यच व्याख्यानानि लभ्यन्ते।

‎

वर्गः:द्वैतग्रन्थाः
वर्गः:मध्वाचार्यस्य कृतयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संस्कृतकथासाहित्यम्