open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
बोधिसत्त्वः (नाटकम्)

समस्ते विश्वे अत्यन्तं विख्यातः, संस्कृतभाषायाः महान् ज्ञाता प्रसिद्धः इतिहासकारः डी.डी. कोसंबीमहोदयः मराठीभाषायां *बोधिसत्त्व* इति नाटकं विरचितवान्. अयं ग्रन्थः प्रथमतया 1945 तमे वर्षे एव प्राकाश्यं गतः आसीत्. दत्तात्रेय बालकृष्ण कालेलकरः अस्य मराठीमूलग्रन्थस्य प्रस्तावनां लिखितवान् आसीत्। अस्मिन् नाटके चत्वारः अंकाः सन्ति।

राजकुमारः सिद्धार्थगौतमः वृद्ध-रुग्ण-शव-संन्यासिनः संवीक्ष्य रात्रौ गृहत्यागमकरोत् इति घटनां काल्पनिकीं प्रक्षिप्तां वा मत्वा कोसंबीमहोदयः त्रिपिटकसम्मतां घटनां अत्र उपस्थापयत्। अन्येष्वपि ग्रन्थेषु सः शाक्य-कोलियराज्ययोर्मध्ये प्रवाहितायाः रोहिणीनद्याः जलविवाद एव सिद्धार्थाभिनिष्क्रमणस्य ऐतिहासिकं कारणमासीत् इति बहुभिः प्रमाणैः पर्यपुष्यत। किन्तु तेषु तेषु ग्रन्थेषु उपस्थापितानि प्रमाणानि अपूर्णानि एव भान्ति स्म, तर्हि त्रिपिटकस्थ-प्रमाणैः परिपुष्टा इयं घटना इतो{पि स्पष्टतया उपस्थापनीया इति धिया सः ‘बोधिसत्त्वः’ इति चतुःअङ्कात्मकं लघुनाटकं व्यरचयत्। नाटके{स्मिन् सः त्रिपिटकसम्मतां सिद्धार्थाभिनिष्क्रमणस्य कारणीभूतां घटनाम् अत्यन्तं रोचकतया उपस्थापितवान्।

डा. प्रफ़ुल्लगडपालेन मराठीभाषातः अस्य *बोधिसत्त्व* इति नाटकस्य संस्कृतानुवादः विहितः. राष्ट्रियसंस्कृतसंस्थानम् (मानितविश्वविद्यालयः) [56-57, इन्स्टीट्यूशनल एरिया, जनकपुरी, नवदेहली-110058] इत्यस्मात् संस्थानात् अयं ग्रन्थः 2013 तमे वर्षे प्रकाशितो जातः।

## इमान्यपि दृश्यताम्
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bodhisattvah.jpg

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
अरुण जेटली

**अरुण् जेट्ली** (जन्म- २८ डिसेम्बर् १९५२, देहली) भारतस्य षोडशलोकसभायाः केन्द्रियमन्त्रिपरिषदि वित्तमन्त्री प्रतिरक्षामन्त्री च अस्ति । एषः भारतीयजनतापक्षस्य सदस्यः । अरुण् जेट्ली महोदयः पूर्वमपि केन्द्रियमन्त्रित्वेन पदं अरूढवान् । अटल् बिहारी वाजपेयीसर्वकारे एषः वाणिज्योद्योगमन्त्री, विधि-न्यायमन्त्रिरूपेण च कार्यम् अकरोत् (१९९८– २००४).। भारतस्य षोडशलोकसभानिर्वाचने भारतीयजनतापक्षस्य प्रार्थिरूपेण प्रतिस्पर्धां कृत्वा पराजीतवान् । तस्य लोकसभा क्षेत्रम् अमृतसर आसीत् । अत्र विपक्षस्य काङ्ग्रेस्-पक्षस्य अमरिन्दर सिंह महोदयस्य विजयः अभूत् ।

## वैय्यक्तिकजीवनम्
अरुण् जेट्ली महोदयस्य जन्म पञ्जाबी-हिन्दु-ब्राह्मणपरिवारे अभूत् । तस्य पितुर्नाम **महाराज किषन जेट्ली**, माता च **रतन प्रभा** । तस्य प्राथमिकशिक्षा *सेन्ट् जेवीयर्स्* नाम्नि विद्यालये देहल्याम् अभवत् (१९५७-६९) । अनन्तरं १९७३ तमे वर्षे अरुण् जेट्ली महोदयः *श्रीराम वाणिज्यिकमहाविद्यालय*तः वाणिज्यविभागे स्नातकः जातः । *देहलीविश्वविद्यलयतः* १९७७ तमे वर्षे न्यायविषयमधीकृत्य स्नातकपदवीम् अर्जितवान् । छात्रजीवने सः छात्रपरिषदा(देहलीविश्वविद्यलयः) अनुष्ठितासु विविधस्पर्धासु बहुविधपुरष्काराण् जीतवान् । तथा च १९७४ तमे वर्षे विश्वविद्यालये छात्रपरिषदः सभापतिः अपि सः आसीत् ।

, पुत्र्याः च *सोनाली* । 
## छात्रपरिषदः नेतारूपेण राजनैतिकजीवनम्
## टिप्पणी
|-

|-

|-

|-

## बाह्यसम्पर्काः
*
*BJP finds its winning mojo: alliances and incumbency 
*इण्डिया टुडे साक्षात्कारः- अरुण् जेट्ली 

वर्गः:भारतीयजनतापक्षस्य नेतारः‎
वर्गः:भारतीयराजनेतृसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
आफीनम्

अफीम(Opium ; वैज्ञानिक नाम : lachryma papaveris) इत्यस्य सस्यानां दुग्धं (latex) शुष्कं कृत्वा एतस्य पदार्थस्य निर्माणं भवति । यस्य सेवनेन मादकता अनुभूयते ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* व्याकरणम्
* विभक्तिः
* समासः
* संस्कृतम्
 
 वर्गः:सस्यानि
 
 वर्गः:सस्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
 
 वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वल्लभ विद्यानगर

एस्य लेखस्य विषये लिखित्वा संस्कृतविकि-जालस्थानस्य साहाय्यं करोतु ।

वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:गुजरातराज्यस्य प्रमुखनगराणि

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
सविनयनियमभङ्गान्दोलनम्

महात्मना उद्घोषितम् आन्दोलनम् एतत् ।

वर्गः:सत्याग्रहाः
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
रवि शङ्कर प्रसाद

**रवि शङ्कर प्रसाद** (जन्म- ३० अगस्त, १९५४) एकः भारतीयराजनीतिज्ञः अस्ति । वर्तमाने एषः भारतीयसंसदि राज्यसभायाः सदस्यः अस्ति । रवि शङ्कर महोदयः राज्यसभायां बिहारराज्यस्य प्रतिनिधित्वं करोति । 
## टिप्पणी
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* रवि शङ्कर प्रसाद महोदयः एम्स् चिकित्सालये (२००५)
* राज्यसभायाः आधिकारिकजालस्थाने परिचायकम् 

|-

वर्गः:भारतीयजनतापक्षस्य नेतारः‎
वर्गः:भारतीयराजनेतृसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:जीवतव्यक्तयः
वर्गः:१९५४ जननम्
षष्ठीपूजा

**षष्ठीपूजायाः** ( ) (, ) वास्तविकं नाम सूर्य-षष्ठी इति । इयं पूजा कार्तिकमासस्य शुक्लपक्षस्य षष्ठ्यां तिथौ भवति । प्रकृतेः षष्ठमांशयुक्तत्वात् षष्ठी-देवी बालकानां रक्षिका दीर्घायुदायिका च मन्यते । प्रतिमासं शुक्लपक्षस्य षष्ठ्यां तिथौ देवसेना-देव्याः पूजा तु भवति एव किन्तु कार्तिकशुक्लषष्ठ्याम् अस्याः प्रमुखोत्सवः आचर्यते । उत्तरप्रदेशराज्यस्य पूर्वभागे, बिहारराज्ये च अयम् उत्सवः विशेषरूपेण आचर्यते । अन्येषु प्रदेशेषु अयम् उत्सवः विभिन्नपद्धत्या आचर्यते । सामान्यतया नवजातस्य जन्मदिनात् षष्ठे दिने षष्ठी-पूजा भवति । अस्यां पूजायां नैवेद्यार्थं मृदु-ओदनम् आवश्यकम् वर्तते । षष्ठमदिवसे प्रसूतायाः स्नानानन्तरं षष्ठी-देवी पूज्यते, महिलाभ्यः प्रसादत्वेन मृदु-ओदनं वितीर्यते ।

thumb|300px|**षष्ठीपूजा**

## पूजासम्बद्धा पौराणिकी कथा
पौराणिककथानुसारं राज्ञः प्रियव्रतस्य सन्ततिः नासीत् । राजा प्रियव्रतः मुनिकश्यपं सन्तानप्राप्तेः उपायम् अपृच्छत् । महर्षिकश्यपेन प्रियव्रताय पुत्रेष्टियज्ञस्य उपायः प्रदत्तः । राज्ञः प्रियव्रतस्य पत्न्याः नाम मालिनी इति । यज्ञस्य फलस्वरूपेण मालिनी एकं पुत्रं प्राप्तवती । किन्तु जन्मसमये एव पुत्रस्य मृत्युरभवत् । द्वौ अपि दुःखितौ व्याकुलौ च बभूवतुः । तदा एव आकाशात् एकं दिव्यविमानम् आगतम् । तस्मिन् एका देवी विराजिता आसीत् । सा देवी ब्रह्ममानसपुत्री आसीत् । तस्याः नाम षष्ठी-देवी इति । “अहं सन्तानहीनेभ्यः सन्तानदायिका एवं बालकानां रक्षिका अस्मि” इति उक्त्वा सा देवी तं शिशुं संस्पृश्य तं शिशुं पुनर्जीवितम् अकरोत् । राजा प्रियव्रतः कृतज्ञताभावेन देव्याः वन्दनं चकार । ”पृथ्व्यां मम पूजायाः व्यवस्थां कुरू” इति देव्या प्रियव्रतः आदिष्टः । तदनुसारं राज्ञा सम्पूर्णराज्ये षष्ठी-देव्याः आह्वानं कृतम् अपि च तस्याः पूजायै व्यवस्था कल्पिता । 

## पुराणोक्ता पूजाविधिः
पुराणेषु षष्ठी-देव्याः अपरं नाम कात्यायनी इत्यपि उक्तम् अस्ति । पुराणेषु अस्याः पूजायाः विधिः अपि लिखिता अस्ति । स्कन्दपुराणानुसारं विधिः अस्ति यत् – “यया स्त्रिया उपवासः कृतः तया दिवसे एकवारम् एव भोजनं करणीयम् । तया वाण्यां संयमः धार्यः तथा क्रोधः अपि न कर्तव्यः । षष्ठ्यां सम्पूर्णदिनम् उपवासं कृत्वा सायङ्काले पुष्पफलधूपदीपनैवेद्यादयः नीत्वा नद्यास्तटं प्राप्य गीतवाद्यादिभिः सूर्यवन्दनं करणीयम् । सूर्याय अर्घ्यं दत्त्वा अग्रजेभ्यः वन्दनीयम् । व्रतकर्त्र्याः आर्द्रवस्त्रप्रक्षालनं यः कोऽपि करोति सः पुण्यं लभते । सूर्यास्तकाले पुटेषु (दुना) दीपाः ज्वालनीयाः, दीपसहितपुटानि नद्यां त्यक्तव्यानि च । सप्तम्यां तिथौ ब्राह्ममुहूर्ते उत्थाय सर्वाभिः व्रतकर्त्रीभिः नद्यां स्थित्वा सूर्योदयस्य प्रतीक्षा कर्तव्या । सूर्योदयानन्तरं भगवतः सूर्यस्य पूजां कृत्वा तस्मै अर्घ्यं दातव्यम् । अनन्तरं ब्राह्मणेभ्यः दक्षिणां दत्त्वा व्रतः समापनीयः” ।

षष्ठी-देवी प्रकृतिः, सूर्यः जगत्स्रष्टा मन्यते । अनयोः कृपया वयं रक्षिताः पालिताश्च स्मः । अतः बालकानां रक्षणाय, सुखप्राप्त्यै च सूर्यषष्ठीपूजा अत्यन्ता प्रासङ्गिकी अस्ति ।   

वर्गः:हिन्दु-उत्सवाः
सुमध्वविजयः

अस्य महाकाव्यस्य कविकुलतिलकत्रिविक्रमपण्डिताचार्यसूनवः कविवरलिकुचनारायणपण्डितमहाभागाः भवन्ति कवयः। षोडशसर्गयुक्तम् माध्वाः एनम् काव्यम् पठन्नेव अग्रे श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पदाचार्याणाम् सर्वमूलान् ग्रन्थान् पठन्ति। एतस्मिन् काव्ये मरुत्सूनुनाम् श्रीमदानन्दतीर्थभगवत्पादानाम् जीवनकथा कथ्यते|
अस्मिन् महाकाव्ये आहत्य षडधिकसहस्रमस्ति। प्रक्षिप्तश्लोकद्वयमप्याहत्य अष्टोत्तरं भवति सहस्रम्।

वर्गः:संस्कृतकाव्यानि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
भारतसावित्री

**भारतसावित्री**

महाभारतस्य अन्तिमे पर्वणि भारतसावित्री नाम्ना पद्यपञ्चकं विद्यते, तदेवम् -
मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च ।
संसारेष्वनुभूतानि यान्ति यास्यन्ति चापरे ॥	18-5-73a,b
हर्षस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च ।
दिवसे दिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥	18-5-74a,b
ऊर्ध्वबाहुर्विरौम्येष न च कश्चिच्छृणोति मे ।
धर्मादर्थश्च कामश्च स किमर्थं न सेव्यते ॥ 18-5-75a,b
न जातु कामान्न भयान्न लोभा-द्धर्मं त्यजेज्जीवितस्यापि हेतोः ।
नित्यो धर्मः सुखदुःखे त्वनिथ्ये जीवो नित्यो हेतुरस्य त्वनित्यः ॥ 	18-5-76a,b,c,d
इमां भारतसावित्रीं प्रातरुत्थायः यः पठेत् ।
स भारतफलं प्राप्य परं ब्रह्माधिगच्छति ॥	18-5-77a,b

वर्गः:महाभारतस्य पात्राणि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
मातृदिवसः

**मातृदिवसः** ( ) (, ) समग्रे विश्वस्मिन् मई मार्च वा मासे आचर्यते । विश्वस्मिन् सर्वत्र भिन्न-भिन्न दिवसे अयं दिवसः आचर्यते । अतः भारतदेशे प्रतिवर्षं मई-मासस्य द्वितीये रविवासरे अयं दिवसः आचर्यते । तस्मिन् दिने माता आराध्यते, उपास्यते, पूज्यते च । तद्दिनं मात्रे अर्पितमस्ति ।

thumb|200px|right|**वात्सल्यस्य प्रतीकः**

मनुष्यः एकः सामाजिकः प्राणी अस्ति । समाजस्य मुख्याधारः कुटुम्बः अस्ति । परिवारेषु माता एव विशिष्टा अस्ति । कुटुम्बजनाः मातरं परितः भ्रमन्ति । कुटुम्बस्य वातावरणस्य निर्माणं माता एव करोति । अनेन वातावरणेन बालकाः सामजिकाः असामजिकाः वा भवन्ति । अतः सा निर्माता इति कथ्यते । अस्य कारणं स्पष्टमस्ति यत् बालकानां सर्वप्रथमः सम्बन्धः मात्रा सह भवति । कुटुम्बजनानाम् अपेक्षया बालकेन सह मातुः सम्बन्धः नवमासाः अधिकः भवति । मातुः गर्भे एव बालकस्य निर्माणप्रक्रियायाः प्रारम्भः भवति । नवमासं यावत् बालकः मातुः गर्भे निवसति, येन कारणेन तस्य सर्वत्र सम्पर्कः भवति । 

यथा जनाः सुसस्योत्पादनार्थं पृथ्वीं सम्यक्तया सज्जीकुर्वन्ति तथैव भारतीयसंस्कृतेः अनुसारं गर्भाधानसंस्कारात् परं पुंसवनसंस्कारः, सीमन्तोन्नयनसंस्कारः, जातकर्मसंस्कारः, नामकरणसंस्कारः इत्यादिभिः द्वादशसंस्कारैः (गृहस्थाश्रमप्रवेशात् पूर्वं) बालकः संस्कारी भवति । यद्यपि राक्षसवंशीयस्य हिरण्यकशिपोः कुटुम्बे प्रह्लादः जातः, तथापि सः विष्णोः भक्त एव अभवत् । अस्य मूलकारणं तस्य माता आसीत् । मातुः संस्कारप्रदानेन प्रह्लादः संस्कारी जातः । अतः तस्य सम्पूर्णं श्रेयः प्रह्लादस्य मातुः एव ।

केनचिदुक्तमस्ति – 
“जननी जने तो भक्त जन, या दाता या सूर,
नहीं तो जननी बाँझ रहे, व्यर्थ गँवाए नूर” ।

मातुः समस्तानां ज्ञानेन्द्रियाणां प्रभावः गर्भस्थशिशौ भवति । सा किं खादति? किं पठति ? किं शृणोति ? इत्येते सर्वे प्रभावकारिणः विषयाः सन्ति । महाभारते आगता अभिमन्योः चक्रव्यूहप्रवेशज्ञानस्य कथा सर्वैः ज्ञाता एव अस्ति । एषा कथा ऐतिहासिकी, साक्षीभूता च अस्ति । अतः संस्कारी सन् समाजे राष्ट्रे वा कथं जीवनीयम् इति तु माता एव पाठयति । 

बालकस्य जीवननिर्माणाय धैर्यं, क्षमा, सहनशीलता इत्यादीनां गुणानाम् आवश्यकता भवति । मातरि एते गुणाः अन्तर्निहिताः भवन्ति । एतेषां गुणानां कारणादेव माता बालकस्य त्रुटीः क्षाम्यति । यथा बीजम् एकस्मै वृक्षाय स्वस्य अस्तित्वं नाशयति तथैव माता अपि स्वस्य बालकस्य सुख-समृद्ध्यर्थं स्वसुखं त्यजति । तस्याः तपः, साधना, त्यागश्च निःस्वार्थ एव भवति । गुरोः वसिष्ठस्य निर्देशानुसारं कौशल्यया सम्पूर्णराजसुखानां त्यागं कृत्वा तपस्या कृता । तेन कारणेन भगवान् रामः पुरुषोत्तमः अभवत् । पूर्वम् एकः तपस्वी बालकः ध्रुवः आसीत् । स अपि मातुः प्रेरणया अमरत्वं प्राप्तवान् । शिवाजी जीजाबाई इत्यस्याः पुत्रः आसीत् । तेन मातुः प्रेरणया मुगल-शासकानां नाशः कृतः, छत्रपति शिवाजी इति विख्यातिः च प्राप्ता । इतिहासे एतादृशानि अनेकानि उदाहरणानि सन्ति ।

उपमादृष्ट्या लघुबालकः मृत्तिका इव, माता कुम्भकारः इव ज्ञेयः । कारणं बालकः अधिकांशतः मातुः सम्पर्के एव भवति । अतः माता यथा इच्छति तथैव संस्कारान् दातुं शक्नोति । यथा आयुष्यवृद्धिः भवति तथैव संस्कारैः मनुष्यस्य चरित्रनिर्माणं भवति । अतः भारतीयसंस्कृतौ माता एव सर्वप्रथमः गुरुः मन्यते ।

उच्यते – 
“माँ से बडा नहीं है कोई, गाते वेद पुराण हैं ।
सच मानो तो इस धरती पर माता ही भगवान् हैं” ॥

वर्गः:अन्ताराष्ट्रियविशेषदिनम्
दक्षिणभारतम्

**दक्षिणभारतं** () भारतदेशस्य दक्षिणभागः क्षेत्रम्, यत् आन्ध्रप्रदेशः, कर्णाटकं, केरळं, तमिळ्नाडुः, तेलङ्गाणाराज्यानि च, लक्षद्वीपाः, पुदुच्चेरी केन्द्रशासितप्रदेशौ च समाविष्टम् । अस्मिन् भारतस्य १९.३१% भागः (), २०% जनसङ्ख्या च समाविष्टम् । प्रायद्वीपीय डेक्कन्-पृष्ठधारस्य दक्षिणभागम् आच्छादयन्, दक्षिणभारतं पूर्वदिशि वङ्गखातेन, पश्चिमे अरबसमुद्रेण, दक्षिणे हिन्दुमहासागरेण परिसीमितम् । अस्य क्षेत्रस्य भूगोलः विविधः अस्ति यत्र पठारहृदयभूमिसीमायां पर्वतशृङ्खले – पश्चिम-पूर्वघट्टौ – स्तः । गोदावरी, कृष्णा, कावेरी, तुङ्गभद्रा, पेरियार्, निलानदी (भारतप्पुऴ), पम्पानदी, तामिरबरणी, ​​पालार्, वैगै नद्यः महत्त्वपूर्णाः सदानीरा नद्यः सन्ति ।

right|thumb|480px|दक्षिणभारतस्य मानचित्रम्
दक्षिणभारते मानवसभ्यतायाः मूलानि सन्ति इति विश्वस्मिन् प्रख्यातमस्ति ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* उत्तरभारतम्
* पश्चिमभारतम्
* मध्यभारतम्
* पूर्वभारतम्
* ईशान्यभारतम्
* भारतस्य राज्यानि
* भारतस्य केन्द्रशासितप्रदेशाः
* भारतस्य मण्डलानि

## सन्दर्भाः 
वर्गः:भारतम्
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
आदिशङ्कराचार्यः (चलच्चित्रम्)

**आदिशङ्कराचार्य**स्य जीवनस्योपरि संस्कृतभाषायां चलच्चित्रं भारतीयसंस्कृतेः सम्मानस्य प्रतीकः अस्ति । भारतीयचलच्चित्रस्य प्रप्रथमं चलच्चित्रं हरिश्चन्दः अपि भारतीयसंस्कृतेः संस्कारान् पुष्टं कर्तुं निर्मतम् आसीत् । परन्तु ततः चलच्चित्रं भारतीयसंसकृतेः ह्रासस्य साधनम् अभवत् । वर्तमानकाले भीरतीयसंस्कृत्याः ह्रासाय एव चलच्चित्राणि निर्मयन्ते । परन्तु १९८३ तमस्य वर्षस्य एतत् चलच्चित्रं भारतीयसंस्कृत्याः महत्त्वं प्रदर्शयति स्म । 

## सन्दर्भाः 
वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:संस्कृतचलच्चित्राणि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
राजेसुल्तानपुर

## परिचयणाम्
उत्तर प्रदेश राज्ये अम्बेडकरनगरमण्लम्
राजेसुल्तानपुरम् एकस्य कृषि प्रधान नगर: अस्ति
तत नमना राजेसुल्तानपुर
## विशेष्य
राजेसुल्तानपुरम् विशेष्य तम्बाकूणाम् कृषि सान्ति

वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यम्
वर्गः:भारतस्य नगराणि
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
आनन्दीबेन पटेल

**आनन्दीबेन पटेल** ( ) (, ) गुजरातराज्यस्य पञ्चदशः मुख्यमन्त्री । एषा गुजरातराज्यस्य प्रप्रथमा महिलामुख्यमन्त्री अस्ति । उत्तरोत्तरं चतुर्वारं गुजरातविधानसभायाः निर्वाचने भारतीयजनतापक्षस्य विजये आनन्द्याः योगदानम् अपि महत्वपूर्णम् आसीत् । २०१४ तमस्य वर्षस्य ‘मई’-मासस्य एकविंशतितमे (२१/५/२०१४) दिनाङ्के नरेन्द्र मोदी इत्यस्य गुजरातराज्यस्य मुख्यमन्त्रित्वेन पदत्यागानन्तरम् आनन्दीबेन गुजरातराज्यस्य मुख्यमन्त्रित्वेन पदारूढा अभवत् ।

## जन्म, परिवारश्च 
१९४१ तमस्य वर्षस्य 'नवम्बर'-मासस्य एकविंशतितमे (२१/११/१९४१) दिनाङ्के गुजरातराज्यस्य महेसाणामण्डलस्य विजापुर-उपमण्डलस्य खरोद-ग्रामे आनन्द्याः जन्म अभवत् । तस्याः पितुः नाम जेठाभाई आसीत् । तस्याः पिता जेठाभाई गान्धीवादी शिक्षकः, नेता च आसीत् ।

तस्याः पत्युः नाम मफतलाल पटेल अस्ति । तयोः द्वे अपत्ये स्तः । तयोः नाम क्रमेण अनार, सञ्जय च । तस्याः जामाता जयेशभाई प्रख्यातः समाजसेवकः अस्ति ।

## शिक्षणं, विवाहश्च 
तस्याः पिता जेठाभाई गान्धीवादी नेता आसीत् । अतः सः समाजस्य कुप्रथायाः विरोधी आसीत् । तस्मिन् काले जनाः स्वबालाः पठनाय विद्यालयं न प्रेषयन्ति स्म । परन्तु जेठाभाई स्वपुत्रीं नियततया विद्यालयं प्रेषयति स्म । यस्मिन् विद्यालये आनन्दीबेन पठन्ती आसीत्, तस्मिन् विद्यालये सप्तशतविद्यार्थिषु आनन्दीबेन एकाकिनी विद्यार्थिनी आसीत् । तत्र सप्तमकक्षां यावत् प्राथमिकशिक्षणं समाप्य विसनगरस्य समीपं नूतन नामके विद्यालये सा अष्टमकक्षायां प्रवेशं प्रापत् । आनन्दीबेन पठनेन सह क्रीडा-व्यायाम-योगविषयेषु अपि कुशाग्रा आसीत् । अतः माध्यमिकशिक्षणकाले सा “वीर-बाला” इति पुरस्कारमपि प्रापत् ।

१९६० तमे वर्षे ‘एम् जि पञ्चाल विज्ञान’ नामके महाविद्यालये विज्ञानविषयं पठितुं प्रवेशं स्व्यकरोत् । महाविद्यालयस्य प्रथमवर्षस्य कक्षायां सर्वेषु विद्यार्थिषु सा एकाकिनी एव विद्यार्थिनी आसीत् । ततः सा विसनगरस्य एकस्मिन् महावद्यालये बी एस् सी इत्यस्य अन्तिमवर्षस्य अभ्यासं पूर्णम् अकरोत् ।

१९६२ तमस्य वर्षस्य ‘मई’-मासस्य षड्विंशतितमे (२६/५/१९६२) दिनाङ्के अष्टाविंशतितमे वयसि आनन्द्याः विवाहः सरसपुर आर्ट्स् एण्ड् कॉमर्स् महाविद्यालयस्य प्राध्यापकेन मफतलाल इत्यनेन सह अभवत् । वर्षत्रयं यावत् महेसाणा-पत्तने स्थित्वा १९६५ तमे वर्षे तौ सहपरिवारं कर्णावती-महानगरम् अगच्छताम् ।

विवाहानन्तरम् अपि सा अध्ययनं नास्थगयत् । कर्णावती-महानगरे सा अनुस्नातकस्य अभ्यासं प्रारभत । ततः तया शिक्षाशास्त्रिणः (B.Ed), शिक्षाचार्यस्य (M.Ed) च पदवी प्राप्ता । शिक्षाचार्यपदव्या सह तया सुवर्णपदकम् अपि प्राप्तम् ।

## आजीविका 
आनन्दीबेन इत्यनया प्रप्रथमा वृत्तिः (job) महिलाविकासगृह इत्याख्यायां संस्थायाम् आरब्धा । सा संस्था विधवामहिलानां सशक्तीकरणस्य कार्यं करोति स्म । ततः १९७० तमे वर्षे मोहिनीबा कन्या विद्यालये शिक्षकात्वेन तया कार्यं प्रारब्धम् । तस्मिन् विद्यालये सा विद्यार्थिनः विज्ञान-गणित-समाजशास्त्रादिविषयान् पाठयति स्म । ततः तस्मिन् विद्यालये पाठयन्ती सा स्वप्रतिभया प्रधानाचार्यस्य पदं व्यभूषयत् । २०१६ तमस्य वर्षस्य अगस्त-मासस्य प्रथमे दिनाङ्के (०१/०८/२०१६) फेसबुकमाध्यमेन  https://www.youtube.com/watch?v=N87a86I8bBs  त्यागपपत्राय निवेदनं कृतवती ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
नरेन्द्र मोदी

नर्मदानदी

मुख्यमन्त्री

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* अधिकृतजालस्थानम् 
* आनन्दीबेन इत्यस्याः विषये किञ्चित्

## सन्दर्भाः 

वर्गः:गुजरातराज्यस्य मुख्यमन्त्रिणः
वर्गः:गुजरातराज्यस्य राज्यनेतारः
देहलीविश्वविद्यालयः

वर्गः:देहलीराज्यम्
वर्गः:भारतस्य विश्वविद्यालयाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
भारतस्य राज्यानि

भारतम् एकं स्वाधीन-संयुक्तगणराज्यम् । देशेऽस्मिन् २८ राज्यानि तथा ८ केन्द्रशासिताः प्रदेशाः सन्ति ।

## भारतस्य राज्यानि केन्द्रशासितप्रदेशाः च
### राज्यानि
* आन्ध्रप्रदेशराज्यस्य विभाजनं कृत्वा राज्यद्वयोरुत्पत्तिः जाता , तेलङ्गाणाराज्यं  आन्ध्रप्रदेशराज्यम् च । हैदराबाद्-महानगरं राज्ययोः राजधानीरूपेण स्थास्यति दशवर्षाणि यावत् ।

### भारतस्य केन्द्रशासितप्रदेशाः
## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतस्य केन्द्रशासितप्रदेशाः
* भारतस्य मण्डलानि
* जनसङ्ख्यानुसारं भारतस्य राज्यानि केन्द्रशासितप्रदेशाः च
* क्षेत्रफलानुसारं भारतस्य राज्यानि केन्द्रशासितप्रदेशाः च
* भारतस्य बहुजनसङ्ख्यायुक्तानां नगराणां सूची

## टिप्पणी
## बाह्यसम्पर्काः
* Maps of the Historical Territorial Evolution of the States of India 
* Official Government of India website: States and Union Territories

वर्गः:भारतस्य राज्यानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
प्रशान्तमहासागरः

भूमेः सागरविभागे प्रशान्तसागरः बृहत्तमः । अयं सागरः उत्तरे उत्तरध्रुवीयमहासागरतः दक्षिणे दक्षिणध्रुवीयमहासागरपर्यन्तं विस्तृतः वर्तते । पश्चिमदिशि एशिया-आस्ट्रेलियाखण्डाभ्यां पूर्वदिशि अमेरिकाखण्डेन च आवृतः वर्तते ।

१६५.२५ मिलियन्-चतुरस्रकिलोमीटर्मितेन (६३.८ मिलियन्-चतुरस्रमैल्स्-मितेन) विस्तारेण युतः अयं सागरः भूमेः ४६% जलप्रदेशम् आवृणोति, यश्च भागः समग्रस्य भूमेः भूभागस्य अपेक्षया बृहत्तमः विद्यते ।   भूमध्यरेखा एतं सागरं 'उत्तरप्रशान्तसागरः' 'दक्षिणप्रशान्तसागरः' इति द्विधा विभजति । किन्तु गैलापागोस्-गिल्बर्ट्-द्वीपसमूहाः तु समग्रतया दक्षिणप्रशान्ते एव अन्तर्भवन्ति इति अभिप्रायः । ईशान्यप्रशान्तसागरे विद्यमानः 'दि मरियाना खात'प्रदेशः जगतः गभीरतमबिन्दुः विद्यते । 

## बाह्यसम्पर्कतन्तवः
*EPIC Pacific Ocean Data Collection Viewable  on-line collection of observational data
*NOAA In-situ Ocean Data Viewer  plot and download ocean observations
*NOAA PMEL Argo profiling floats Realtime Pacific Ocean data 
*NOAA TAO El Niño data Realtime Pacific Ocean El Niño buoy data
*NOAA Ocean Surface Current Analyses  – Realtime (OSCAR) Near-realtime Pacific Ocean Surface Currents derived from satellite altimeter and scatterometer data

वर्गः:सागराः
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
बि एम् डब्ल्यू K1300R

**बि एम् डब्ल्यू K1300R** एकं *नाकेड्*-श्रेण्याः यान्त्रिक-द्विचक्रिकायानम् । २००८ तमे वर्षे ** बि एम् डब्ल्यू** संस्थया *K1200R* इति अपरयानस्य स्थाने इदं यानं प्रस्तावितम् आसीत् ।   'बि एम् डब्ल्यू K1300R' यानस्य 1,293&nbsp;cc चत्वारि ईन्जिन्-माध्यमेन  @ 9,250&nbsp;rpm शक्तिः उत्पद्यते । तथा इदं ईन्जिन्-यन्त्रं  @ 8,250&nbsp;rpm घुर्णनशक्तिम् उत्पादयति । ब्रिटिश्-यान्त्रिकसंस्था *रिकार्डो*(Ricardo plc.) अस्य यानस्य इन्जिन्-निर्माता ।

## प्रचारः
२०१३ तमे वर्षे **धूम 3** इति हिन्दीचलच्चित्रे  आमिर खान-महोदयेन BMW K1300R यानमिदं चालितम् । 

## टिप्पणी
## चित्रविथी

2011-04-14 BMW K1300R-front.jpg
BMW K1300R front.jpg
BMW K1300R.jpg
BMW K1300R orange.jpg
BMW K1300R yoke.jpg

## बाह्यसम्पर्काः
*BMW official K1300R web page 
*K1300R review

वर्गः:वाहनानि
वर्गः:जीवनशैलीसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वैशाखी पर्व

**वैशाखी पर्व** &nbsp;(( )) (, ) भारतस्य महापर्वसु अन्यतमम् अस्ति । अप्रैल-मासस्य त्रयोदशे (१३) चतुर्दशे (१४) वा दिनाङ्के इदं पर्व उत्तरभारतस्य राज्येषु, तत्रापि मुख्यत्वेन पञ्जाबराज्ये आचर्यते ।

thumb|300px|**वैशाखी महोत्सवः**

वैशाखी पर्वणः अपरं नाम कृषिपर्व इति । भारतस्य उत्तरीयराज्येषु यदा सस्यानि परिपक्वानि भवन्ति तदा कृषकाः उत्साहेन इमम् उत्सवम् आचरन्ति । कृषकाः उत्सवे नृत्यन्ति गायन्ति च । भगवतः स्मरणं कुर्वन्ति । अस्मिन् दिवसे मृदङ्गनादं कृत्वा कृषकाः आनन्दम् अनुभवन्ति ।
यस्मिन् दिने सूर्यः मेषराशिं प्रविशति तस्मिन् दिने इदं पर्व आचर्यते । पञ्जाबराज्यस्य लोकनृत्यस्य भाङ्गडा इति नाम । अतः पञ्जाबराज्ये अस्मिन् पर्वणि कृषकाः भाङ्गडा-नृत्यं कुर्वन्ति ।

## वैशाखीपर्वणः महत्त्वम्
पञ्जाबराज्ये कृषेः विशेषं महत्वं वर्तते । तत्रत्याः कृषकाः कृषिकार्यं निष्ठापूर्वकम्, उत्साहपूर्वकं च कुर्वन्ति । ते कृषकाः कृषेः स्वेषां जीवनं चालयन्ति । पञ्जाबराज्यस्य कृषकाणां यादृशः उत्साहः आभारते तादृशः उत्साहः अन्यत्र कुत्रापि न दृश्यते । अस्मिन् पर्वणि कृषकाः प्रथमं पक्वं सस्यं भगवते अग्नये ददति । तदनन्तरं प्रसादं सर्वे जनाः गृह्णन्ति । पक्वानि सस्यानि दृष्ट्वा कृषकेषु उत्साहं प्रसन्नता च दृश्यते ।

यदा कृषकाः आवर्षम् उद्यमान् कुर्वन्ति तदैव वर्षान्ते सस्यानि परिपक्वानि भवन्ति । ततः परं तेषां कर्तनकार्यं कृत्वा विक्रयणार्थं प्रेषयन्ति । अन्ते सम्पूर्णवर्षस्य फलं प्राप्य विश्रान्तिम् अनुभवन्ति ।

वैशाखी-पर्व मूलरूपेण नूतनसस्यानाम् उत्सवः अस्ति । सस्येषु अपि विशेषतः 'रबी' इत्यस्य सस्यस्य उत्सवः । पञ्जाबराज्ये 'रबी' इत्यस्य खाद्यानि भवन्ति । तेषु चणकः, सर्षपः, एरण्डः इत्यादयः अस्यां ऋतौ उत्पाद्यन्ते ।

## वैशाखीपर्वणः इतिहासः
इतिहासे अस्य पर्वणः विशेषं महत्वं वर्तते । वैशाखमासे एव 'सिक्ख' इत्येतेषां गुरोः श्री अङ्गद देव जी इत्याख्यस्य जन्म अभवत् । पौराणिककथानुसारं ब्रह्मणा सृष्टेः रचना वैशाखमासे एव कृता आसीत् । भगवतः रामस्य राज्याभिषेकः वैशाखमासे एव अभवत् । अतः इदं पर्व पर्वणां महापर्व कथ्यते ।

## नववर्षस्य आरम्भः
अप्रैल-मासस्य त्रयोदशे चतुर्दशे वा दिनाङ्के सूर्यः मेषराशिं प्रविशति । बङ्गाली-समाजे अस्मिन् दिने नववर्षोत्सवः आचर्यते । तेभ्यः एतस्मात् दिनात् नववर्षस्य आरम्भः भवति । अस्मिन् दिने जनाः सांस्कृतिककार्यक्रमस्य आयोजनं कुर्वन्ति । कार्यक्रमे भगवतोः दुर्गाशिवयोः पूजा भवति ।

सार्वजनिकस्थलेषु नृत्य-गायनादीनि भवन्ति । देशस्य प्रगत्यै जनाः सङ्कल्पं कुर्वन्ति । जनाः नूतनानि वस्त्राणि धरन्ति । गृहेषु मिष्ठान्नानि व्यञ्जनानि निर्मान्ति, भगवते समर्पयित्वा खादन्ति च ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* http://days.jagranjunction.com/2012/04/13/baisakhi-festival-2012/
* http://astrobix.com/indian_festivals/vaisakhi/Vaisakhi_Parv.aspx 
* http://hi.bharatdiscovery.org/india/%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%96%E0%A5%80

वर्गः:हिन्दु-उत्सवाः
वर्गः:सिखमतम्
देवगिरि शिखरम्

**देवगिरी शिखरम्** (नेपाली सगरमाथा; आङ्ङलभाषा माउण्ट एभरेष्ट; तिब्बतीः चोमोलोङ्मा) इत्येतत् विश्वस्य सर्वोन्नतः शिखरः अस्ति। अयं नेपाल-देशे स्थितः अस्ति। देवगिरि शिखरस्य सर्वोन्नत प्रमाणित मापन ८८४८.८६ मीटर परिमित अथवा २९०३२ फीट परिमित अस्ति।

## सन्दर्भाः

वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:नेपालदेशः
वर्गः:शिखराणि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
मोहनम् (रागः)

**मोहनम्** इति कर्णाटकसङ्गीतस्य कश्चन रागः । एषः औदव-रागेषु अन्तर्भवति । अयं राग: सायंकाले गातव्यम् । त्यागराज: इत्यादय: अस्मिन् रागे बहव: कृत्तय: रचितवन्त: । हिन्दुस्थानिशास्त्रियसङ्गीत: मोहनस्य सम: भूप् इति भवति ।

अस्य रागस्य आरोहणावरोहणरीति आ विश्वे बहुप्रसिद्धः । तथा च पूर्व-एशियायाः चीनदेशे, जपान्-देशेऽपि अयं रागः बहुलप्रसिद्धः ।

## लक्षणम् 
*मोहनम्* इत्यस्मिन् रागे *मध्यमं* तथा *निशादं* न भवतः । अयं रागः सममात्रिकः भवति (*औदवरागः*  बहव: जना: मोहनराग: हरिकाम्भोजि रागस्य जन्यराग: इति प्रधानतया वदन्ति। किन्तु अयं राग: वाचस्पति, काल्याणी शङ्कराभरणम् च रागेभ्य: जन्यं प्राप्तुं शक्यते । 
बहुकालात् पूर्वं तामिल् सङीते मुलयप्पन् इति कश्चन रचनाकार: प्रयुक्तवान् (क्रि.पू. ३)।

अस्य आरोहणावरोहणस्वरस्य संरचना यथा-

*आरोहणम्-() : स रि२ ग३ प ध२  स
*अवरोहणम्-() : स ध२ प  ग३ रि२ स
(अत्र उपयुज्यमानाः स्वाराः-''षड्जम् , चतुश्रुति ऋषम् , अन्तर गन्धारम् , पञ्चमम्, चतुश्रुति धैवतम् )

वर्गः:कर्णाटकसङ्गीतस्य रागाः
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
मृत्युञ्जयमन्त्रः

**मृत्युञ्जयमन्त्रः** यजुर्वेदस्य रूद्राऽध्यायस्थितः एकः मन्त्रः । अत्र शिवस्य स्तुतिः विद्यते । शिवः मृत्युञ्जयः इति मन्वन्ते । सोऽयं मन्त्रः मृत्युञ्जयेति -
[240px|thumb|right|मृत्युञ्जयः [शिवः  ]]
**त्र्यम्बकं यजामहे 
::**सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम्।
**उर्वारुकमिव बन्धनात् 
::**मृत्योर्मुक्षीय मामृतात्॥**

त्र्यम्बकमिति। अम्बति नक्षत्रपर्यन्तं गच्छतीति अम्बकम्। नेत्रमित्यर्थः। त्रीणि अम्बानि यस्य सः त्र्यम्बकः शिवः ।सुदूरवर्ति वस्तु पश्यति इति त्र्यम्बकपदस्य अर्थः। 
तस्य एव विशेषणे सुगन्धिम् इति पुष्टिवर्धनम् इति च।यज्ञार्पिताभिः आहुतिभिः सुगन्धयुतं, पुष्टिं वर्धयन्तं च शिवम् इत्यर्थः। 
तादृशं त्र्यम्बकं यजामहे इति।वयमिति कर्तृपदम् अध्याहार्यम्।
उर्वारुकमिति कर्कटीम्। यथा कश्चिद् कर्कटीं बन्धनात् मोचयति तथा इति दृष्टान्तः। 
मृत्योः मरणात्। मुक्षीय मोचयित्वा।
मा इति निषेधे। अमृताद् इति।न मृतं मरणम् अत्र इति अमृतम् अमृतत्वम् इत्यर्थः। 
तथा च मेदिनीकोश:- 
:::::**अमृतं यज्ञशेषे स्यात् पीयूषे सलिले घृते।
:::::**अयाचिते च मोक्षे च ना धन्वन्तरिदेवयोः॥ **
तस्माद् अमृतत्वात्। अमृतस्वरूपाद् मोक्षाद् मा मोचय मा दूरीकुरु इत्यर्थः। तथा च अमृतत्वसाधनभूताद् उपासनाद् मा वियोजय इत्यर्थः उन्नेयः।

## भावार्थः 
यज्ञाहुतिभिः सुगन्धयुतं पुष्टिकारकं रुद्रदेवं शिवं वयं यजामहे। हे रुद्र, यथा कश्चिद् जनः सुलभतया वृन्ताद् कर्कटीं मोचयति, तथा त्वं मां मृत्योः पाशाद् मोचय। अमृतत्वात् पदात् तु मां मा मोचय(अमृतत्वपदे सदा स्थिरीकुरु।)

मन्त्रः

वर्गः:मन्त्राः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
भारतीयभूसेना

**भारतीयसेना** भारतस्य सामरिकावाहिन्याः वृहत्तमा शाखा । अस्य विभागस्योपरि न्यस्तम् अस्ति भूमिविषयकं सामरिकं कार्यम् । अस्याः सेनायाः प्राथमिकं लक्ष्यं भवति बहिश्शत्रूणाम् अक्रमणात् देशस्य रक्षणम् । एतदतिरिच्य प्राकृतिकविपदि, दुर्घटनासु उद्धारकार्यकरणमपि सेनायाः दायित्वम् । भारतस्य राष्ट्रपतिः सेनायाः सर्वाधिनायकः ।

भारतीयसेना पृथिव्याः तृतीय वृहत्तमसेना  । सेनायामस्यां कार्यरतानां सैन्यानां सङ्ख्या १,१३०,००० प्रायः, तथा च संरक्षितनां सैन्यानां संख्या ९,६०,००० (आनुमानिकी) ।

## सन्दर्भविषयाः
*भारतीयनौसेना
*भारतीयवायुसेना

## टिप्पणी
;पुस्तकसूची
*
*Praval, K.C. Praval *Indian Army After Independence* (3rd ed. 2013) excerpt and text search

## बाह्यसम्पर्काः
* Official website of the Indian Army
* Indian Army  at Bharat Rakshak
* Indian army guide at *Global Security*
* Indian Army news
* Join Indian Army

वर्गः:भारतस्य रक्षाव्यवस्था
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
फील्ड्स् पदकप्रशस्तिः

**फील्ड्स् मेडल्** (आङ्ग्ल-Fields Medal) इति एकः विश्वस्तरीयः पुरस्कारः अस्ति । गणितक्षेत्रे कृतभूरिपरिश्रमेभ्यः जनेभ्यः दीयते इयं प्रशस्तिः । १९३६ वर्षेभ्यः इयं प्रथा वर्तमाना अस्ति । गणितक्षेत्रे सर्वपेक्षया सम्मानजनकः पुरस्कारोऽयं वर्षचतुष्टये एकवारं प्रदीयते । फील्ड्स् इति पदकं गणितस्य नोबेल् प्रशस्तिः रूपेण परिगण्यते । **इन्टर्नेशनाल् इन्टर्नेशनल् मैथेमैटिकल् यूनियन्** (IMU) इत्यनया संस्थया अनूर्ध्वचत्वरिंशत् वयस्केभ्यः एव दीयते । एकस्मिन् चक्रे सर्वाधिकचत्वारजनेभ्यः एव एषः पुरस्कारः प्रदीयते ।

## टिप्पणी
### पुस्तकानि
* 
*
*.

## बाह्यसम्पर्काः 
* 

वर्गः:विदेशीयपुरस्काराः
वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
मञ्जुल भार्गव

**मञ्जुल भार्गवः**(जननम् आगस्ट् ८, १९७४) ) कश्चन भारतीयः केनडीय-अमेरिकीयः गणितज्ञः । अयम् अमेरिकीये प्रिन्स्टन्-विश्वविद्यालये गणितप्राध्यापकः अस्ति । अङ्कप्रमेयविषये तेन कृतं योगदानम् अत्यन्तं प्रसिद्धं महत्त्वपूर्णञ्च विद्यते ।

भार्गवः २०१४ तमस्य वर्षस्य फील्ड्स्-पदकप्रशस्त्या सम्मानितः अस्ति । अङ्कानां रेखागणिते तेन विनूतनाः परिणामकारिण्यः पद्धतयः आविष्कृताः सन्ति । अण्डाकारिकवक्रतानां स्थाननिर्देशनं, लघुवक्रतानां गणनं च भार्गवः एतासां पद्धतीनाम् उपयोगेन साधितवान् यत् तन्निमित्तम् इयं प्रशस्तिः दीयमाना अस्ति इति अघोषयत् अन्ताराष्ट्रियः गणितकूटः । तदीया एर्डो-सङ्ख्या २ विद्यते । 

## शिक्षणं वृत्तिजीवञ्च
भार्गवः केनडादेशस्य ओण्टरियोराज्यस्य हेमिल्टन्-नगरे जातः । तस्य बाल्यदिनानि तु न्यूयार्क्-राज्यस्य लाङ्ग्-ऐलेण्ड्-प्रदेशे यापितानि । सः स्वीये चतुर्दशे एव वयसि प्रौडशालीयगणित-सङ्गणकशिक्षणं समापयत् ।  तेन प्लैनेड्ज्-प्रौढशालायां शिक्षणं प्राप्तम् । १९९६ तमे वर्षे तेन हार्वर्ड्-विश्वविद्यालयतः बि ए पदवी प्राप्ता । पदवीपूर्वसंशोधनकार्याय तेन १९९६ तमे वर्षे **मार्गन्-प्रशस्तिः** प्राप्ता । आण्ड्रिव् वैल्स् नामकस्य मार्गदर्शकस्य आधीन्ये तेन प्रिन्स्टन्-विश्वविद्यालये संशोधनं कृतम् । सः २००१-०२ तमयोः वर्षयोः सः **इन्स्टिट्यूट् आफ् अड्वान्स्ड् स्टडीस्** इत्यत्रः अतिथिप्राध्यापकरूपेण कार्यम् अकरोत् । पदवीशिक्षणस्य समाप्तेः वर्षद्वयाभ्यन्तरे एव प्रिन्स्टन्-विश्वविद्यालये अयं पूर्णावधिप्राध्यापकरूपेण नियुक्तः जातः यत् तदस्ति विशेषतया उल्लेखार्हः । 

भार्गवः उत्कृष्टः तबलावादकः अस्ति यः प्रसिद्धस्य तबलावादकस्य झाकिर् हुसेनस्य शिष्येषु अन्यतमः । अयं स्वस्य मातामहस्य पुरुषोत्तम लाल भार्गवस्य समीपे संस्कृतमपि अधीतवान् । पितामहः प्रसिद्धः संस्कृतज्ञः प्राचीनभारतेतिहासज्ञश्च ।

## योगदानानि
तदीयः विद्यावारिधेः संशोधनद्वारा गासस्य काम्पोसिशन्-नियमानाम् अन्वयः विभिन्नेषु सन्दर्भेषु कृतः । तत्रत्य प्रमुखः फलितांशः अङ्कक्षेत्रे उपयुक्तमस्ति । बीजगणितीये अङ्कक्षेत्रे , अण्डाकारवक्रतानाम् अङ्कगणितीयप्रमेयविषये च तस्य विशेषप्रयोजनं दर्शितमस्ति । 
गणितक्षेत्रे तदीयानि कानिचन विशिष्टानि योगदानानि -
* १४ नवीनाः गास्-शैलीकाः काम्पोसिशन्-नियमाः ।
* १५ प्रमेयस्य प्रमाणानि
* २९० प्रमेयस्य प्रमाणानि (जोनथन् हङ्के - इत्यनेन सह) 

## चितानि प्रकाशनानि
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
## टिप्पाणी
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*Manjul Bhargava at Princeton
*Manjul Bhargava at NPR
*Manjul Bhargava at ICTS
*Article in The Hindu on Bhargava winning the SASTRA prize 
*Princeton University article by Steven Schultz

वर्गः:गणितज्ञाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
ईश्वरचन्द्र विद्यासागर

**ईश्वरचन्द्र विद्यासागरः** ( *Ishshor Chôndro Biddashagor* २६ सेप्टेम्बर् १८२०-२९ जुलै १८९१) एकः विशिष्टबाङ्गाली-शिक्षाविद् समाजसंस्कारकः गद्यकारश्च आसीत् । तस्य प्रकृतनाम **ईश्वरचन्द्र बन्द्योपाध्याय**(, *Ishshor Chôndro Bôndopaddhae*) इति आसीत् । संस्कृतभाषायाः तथा साहित्यस्य अगाधपाण्डित्यनिमित्तं **विद्यासागरः** इति उपाधिं प्राप्तवान् आसीत् । संस्कृतं व्यतिरिच्य बाङ्गला-आङ्ग्लभाषयोः अपि विशेषवुत्पत्तिः आसीत् तस्य । ईश्वरचन्द्रः एव प्रथमबाङ्गलालिपेः संस्कारकः आसीत् । 
सः महान् समाजसेवी अपि आसीत् । विधवायाः विवाहः, स्त्रीशिक्षायाः प्रचलनेद्यादि समाजसंस्कारकानि कार्याणि तेन कृतानि । बहुविवाहः, बाल्यविवाहसदृशस्य सामाजिकाभिशापस्य दूरीकरणेऽपि कृतभूरिपरिश्रमः ईश्वरचन्द्रः । बङ्गनवजागरणस्य अयं अग्रणी महापुरुषः **दयासागरः** नाम्नाऽपि ख्यातः । दरिद्रार्तपीडितजनानां साहाय्यं कर्तुं सः सर्वदा तत्परः आसीत् । तस्य आर्थिकसङ्कटसमयेऽपि ऋणं स्वीकृत्य परोपकारम् अकरोत् । ईश्वरचन्द्रस्य वज्रकठिनं चरित्रम् समग्रदेशे विख्यातम् आसीत् । मधुसुदन दत्त महोदयस्य मतानुसारं ईश्वरचन्द्रस्य ऋषिणां सदृशी प्रज्ञा, आङ्ग्लजनानां सदृशी कार्यशक्तिः, एवञ्च वङ्गमातुः सदृशी हृदयवृत्तिः आसीत् ।

## जीवनी
### शैशवकालः 
ईश्वरचन्द्र विद्यासागरः १८२० वर्षस्य सेप्टेम्बर्-मासस्य २६ तमे दिनाङ्के (वङ्गाब्दः-१२२७; १२ आश्विनमासः) जनिमलभवत । पश्चिमवङ्गराज्ये वर्तमानस्य पश्चिममेदिनीपुर-मण्डलस्य वीरसिंहग्रामे तस्य जन्म अभवत्  । पूर्वं अयं ग्रामः हुगलिमण्डलस्य अंशः आसीत् । ईश्वरचन्द्रस्य पितामहः **रामजय तर्कभूषण** दृढचेता व्यक्तिः आसीत् । तेनैव ईश्वचन्द्रस्य नामकरणं कृतम् आसीत् । कोलकातायां ईश्वरचन्द्रस्य पिता ठाकुरदास कार्यं करोति स्म । सपरिवारं कोलकातायां निवासः तस्य साध्यस्यः अतीतः आसीत् । एतस्मात् बालकः ईश्वरचन्द्रः वीरसिंहग्रामेव माता भगवती देव्या सह वसति स्म ।

### शिक्षाजीवनम् 
## टिप्पणी
वर्गः:भारतीयलेखकाः
वर्गः:पश्चिमवङ्गस्य लेखकाः
वर्गः:पश्चिमवङ्गराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
उलूकः

एषः विश्वे प्रायः सर्वत्र दृश्यते । दक्षिणामेरिकाखण्डं विहाय अन्यखण्डेषु वसति । प्रायः सामान्यतया यत् वयं पश्यामः सः गृहकाकः (Corvus resplendence) सम्पूर्णकृष्णवर्णं काकं वनकाकः इति वदन्ति ।एतस्य नामान्तरं वायसः इति 
एषः प्रायः वने दृश्यते । तस्य नेत्रे बुहु वशालतया भवतः। अयं रौत्रावेव उड्डयति तस्य आहारान्वेषनं करोति। प्रयः तस्य आहारं भविष्यति लघु मूषकः,सर्पश्च।
मयूरः भारतदेशे प्रायः सर्वत्र द्दश्यते । क्रि.पू. ३२६ तमे वर्षे चक्रवर्ती अलेकसाण्डारः यदा आक्रमणाय भारतम् आगतवान् तदा सः मयूराणां सौन्दर्यं दृष्ट्वा नितरां व्यामुग्धः सन् ‘प्रतिगमनसमये केचन मयूराः नेतव्याः ’ इति निर्णीतवान् आसीत् इति श्रूयते । संस्कृतभाषायां मयूरस्य पर्यायपदम् अस्ति बर्ही इति एतस्य बर्हे नेत्ररुपाः आकाराः बहवः भवन्ति इत्यतः एताद्दशं नाम तस्य । दीर्घः नीलः कण्ठः व्यजनसद्दशं पुच्छं, रमणीया शिखा इत्यादिभिः युक्तः मयूरः पक्षिजातिषु एव सुन्दरतमः । मयूरस्य पुच्छं दीर्घं भवति । पुच्छी पिञ्छाः भवन्ति बहवः । प्रतिपिञ्छम् ‘चन्द्रकः नामकं नेत्राकारकम् अर्धचन्द्राकारकं वा चिह्नं भवति । यदा सः पुच्छं प्रसारयति तदा सहस्त्रनेत्रयुक्ताताभ्रमः जायते प्रतिवर्षं मयूरस्य पुच्छस्य पिञ्छाः पतन्ति , नूतनाः उत्पद्यन्ते च । तान् सङ्गृह्य रमणीयानि व्यजनानि निर्मीयन्ते । चक्रवर्तिना शाहजहानेन निर्मितं मयूरसिंहासनं तु जागति प्रसिद्धम् । एतस्मिन् मयूरपिञ्छाः योजिताः सन्ति । पर्शियादेशीयः (अद्य तस्य देशस्य नाम इरान् इति ) आज्क्राम्कः नादिरशाहः अमूल्यम एतत् मयूरसिंहासनं स्वस्य देशं पर्ति नीतवान् । भगवान् श्रीकृष्णः स्वस्य शिखायां मयूरपिञ्छं धरति । भगवतः शिवस्य पुत्रस्य कार्तिकेयस्य वाहनम् अपि मयूरः एव ।

वर्गः:पक्षिणः
वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा अपेक्षते
शरत् चन्द्र चट्टोपाध्याय

** शरत् चन्द्र चट्टोपाध्याय** (१५ सेप्टेम्बर्, १८७६- १६ जनवरी १९३८) एकः जनप्रियतमः वङ्गीय-कथासाहित्यिकः आसीत् । वङ्गीयभाषाम् अतिरिच्यापि एतेन लिखितानि बहुनि पुस्तकानि बहुभारतीयभाषासु, विदेशियभाषासु अनूदितानि सन्ति । एषः कदाचित् **अनिला देवी** इति छद्मनाम्नाऽपि लिखति स्म ।

## प्रकाशितानि पुस्तकानि 
### उपन्यासाः
### नाटकानि
*** षोडशी, १९२८
*** रमा, १९२८
***बिराज बौ, १९३४
***विजया, १९३५'''

### कथाः
### प्रबन्धाः
## टिप्पणी
वर्गः:पश्चिमवङ्गस्य लेखकाः
वर्गः:पश्चिमवङ्गराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
उस्मान हारूनी

उस्मान ​​हारूनी प्राथमिकसूफी–गुरुषु गण्यते यः भारतं दृष्टवान्। एतस्य जन्म ईरानदेशस्य हारून–नाम्नि स्थाने ११३१ ऐशवीये वर्षे सम्भाव्यते।  एष चिश्ती–सूफी–सम्प्रदायस्य चतुर्दशस्य आचार्यस्य शरीफ जन्दानी–त्यस्य शिष्य उत्तराधिकारी चासीत्। गुरोः निदेशेऽनेन ३० वर्षाणि स्थितम्। अजमेरस्थः प्रसिद्धः मुईनुद्दीन चिश्ती उस्मानस्यैव प्रत्यक्षशिष्यः आसीत्। बाल्ये एव हारूनी कञ्चित् चिर्क–नामानं सन्तं दृष्ट्वा जागतिकभोगेभ्य  उदासीनः सन् प्रत्यग्दृष्टिरजायत। मुस्लिमविश्वस्य भ्रमणं कुर्वाणोऽसौ सुलतान–अल्तमिशस्य शासनकाले भारतमप्यागतः। परमेश्वरीयप्रेम्णः उपदेष्टा हारूनी १२२० वर्षे दिवं जगाम। अधुनापि अस्य विभिन्नवर्गैः सम्बद्धा भक्ताः एतस्मात् सतः विविधेषु प्रसङ्गेषु साहाय्यं वाञ्छन्ति।

तत्सन्दृब्धं प्रस्तुतमिदं गजलकाव्यं भारत–पाकिस्तान–अफगानिस्तानादि–पारसीकवित्सु देशेषु अत्यन्तं प्रसिद्धम्। सूफीमठेषु अद्यापि कव्वालीगायका एतत् दिव्योन्मादप्रदं भावपूर्णं च काव्यं सरुचि प्रस्तुवन्ति ।

वर्गः:हिन्दुस्थानिसङ्गीतगायकाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
अन्ताराष्ट्रियमानकपुस्तकसङ्ख्या

ऐ एस् बि एन् अथवा **अन्ताराष्ट्रिय-मानक-पुस्तक-संख्या** इत्येषा संख्या पुस्तकानां कृते दीयमाना विशिष्टा वाणिज्यिकान्वेषकपुस्तकसंख्या ।

इयं संख्या पुस्तकस्य प्रतिमुद्रणाय विभिन्नरूपमुद्रणाय च दीयते । तन्नाम समानपुस्तकस्य विद्युन्मानावृत्तिः, कागदावरणावृत्तिः, कठिनावरणावृत्तिः च विभिन्नाः संख्याः प्राप्नुवन्ति । २००७ तमस्य वर्षस्य जनवरीमासस्य प्रथमदिनाङ्कस्य अनन्तरं प्रदत्तासु अन्ताराष्ट्रियमानकपुस्तकसंख्यासु १३ अङ्काः विद्यन्ते । ततः पूर्वं प्रदत्तानां १० अङ्काः भवन्ति । अस्याः संख्यायाः प्रदानविधिः तत्तद्देशस्य मुद्रणोद्यमस्य विस्तारम् अनुसृत्य भवति ।

अन्ताराष्ट्रियमानकपुस्तकसंख्यायाः प्रदानस्य प्राथमिकी प्रक्रिया १९६७ तमे वर्षे आरब्धा । १९६६ तमे निर्मितां ९ अङ्कयुक्तां मानकपुस्तकसंख्याम् अनुसृत्य ऐ एस् बि एन् संख्या दीयते स्म । १० अङ्कयुक्तायाः मानकसंख्यायाः प्रारूपम् अन्ताराष्ट्रियप्रमाणीकरणसंस्थया (International Organization for Standardization (ISO) निर्मितम् । अस्याः प्रस्तुतिः १९७० तमे वर्षे अन्ताराष्ट्रियप्रमाणम् ऐ एस् ओ २१०८ इति नाम्ना जाता । (मानकपुस्तकसंख्यायाः पुरतः शून्यसय संयोजनेन अन्ताराष्ट्रियमानकपुस्तकसंख्या प्राप्तुं शक्या । )
thumb|150px
## बाह्यसम्पर्काः 
*ISO 2108:2005 at www.iso.org
* 
* International ISBN Agency—coordinates and supervises the worldwide use of the ISBN system.
* Numerical List of Group Identifiers List of language/region prefixes
* Free conversion tool: ISBN-10 to ISBN-13 & ISBN-13 to ISBN-10  from the ISBN agency. Also shows correct hyphenation & verifies if ISBNs are valid or not.
* RFC 3187  Using International Standard Book Numbers as Uniform Resource Names (URN)
*  for the 13-digit ISBN code.

वर्गः:पुस्तकानि
वर्गः:अन्यभाषासाहित्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
नवद्वीप

**नवद्वीप** (बाङ्गला भाषा- নবদ্বীপ,ˌnæbəˈdwi:p) पश्चिमवङ्गराज्यस्य नदियामण्डले स्थितं एकं नगरम् । स्थानमिदं हिन्दुजनानां तीर्थस्थलरूपेण परिगण्यते । १४८५  तमे वर्षे चैतन्य महाप्रभोः जन्म अत्रैव अभवत् । द्वादशशताब्द्यां सेनवंशस्य राज्यस्य राजधानी अपि नवद्वीप एव आसीत् ।

श्रीचैतन्य महाप्रभोः मातृभूमिः नवद्वीपः भगीरथी नद्याः पश्चिमे तटे स्थितः अस्ति । अयञ्च प्रदेशः पश्चिमबङ्गस्य नदियामण्डलस्य मुख्यनगरतः २० कि.मी. दूरं स्थितः ।

वर्गः:पश्चिमवङ्गस्य नगराणि
वर्गः:पश्चिमवङ्गस्य प्रसिद्धस्थानानि‎
वर्गः:पश्चिमवङ्गराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
सौरभ गङ्गोपाध्यायः

**सौरभ चण्डीदास गङ्गोपाध्यायः** (**सौरभ गाङ्गुली**- ; जन्म- ८ जुलै १९७२), एकः क्रिकेट्-क्रीडपटुः तथा भारतस्य राष्ट्रिय-क्रिकेट्दलस्य प्राक्तन अधिनायकः । एषः **दादा**(अर्थः- अग्रजः) इत्योपि नाम्ना प्रसिद्धः ।

## अधिनायकत्वस्य परिसंख्यानम्
## टिप्पणी
वर्गः:भारतीयक्रिकेट्-क्रीडापटवः
वर्गः:पश्चिमवङ्गस्य क्रीडालवः
वर्गः:पश्चिमवङ्गराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
चित्तरञ्जन दास

**चित्तरञ्जन दास** ( ( *Chittorônjon Dash*) (प्रसिद्धनाम- **देशबन्धु**) (५ नवेम्बर् १८७० -१६ जून् १९२५) एकः राजनैतिकज्ञः आसीत् । भारतस्य स्वाधीनतायाः प्राग् **स्वराज्** इति दलस्य प्रतिष्ठाता अपि आसीत् एषः । तदानीन्तने काले एषः आदेशे विख्यातः न्यायवादी आसीत् । बहुधनोपार्जनकारी न्यायवादी भूत्वाऽपि सः धनं अकातरेण साहाय्यप्रार्थीनां कृते यच्छति स्म । तस्मात् एव चित्तरञ्जन दास वङ्गदेशस्य इतिहासे *दानवीरः* इत्योऽपि नाम्ना ख्यातः अस्ति ।

## टिप्पणी
वर्गः:भारतीयस्वातन्त्र्ययोधाः
वर्गः:पश्चिमवङ्गस्य क्रान्तिकारिणः‎
वर्गः:पश्चिमवङ्गराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सूर्यः (ज्योतिषशास्त्रम्)

::**नमः सूर्याय चन्द्राय मङ्गलाय बुधाय च ।**
::**गुरुशुक्रशनिभ्यश्च राहवे केतवे नमः॥**

## रविस्तुतिः

:**जपाकुसुमसङ्काशं काश्यपेयं महाद्युतिम् ।**
:**तमोरिं सर्वपापघ्नं प्रणतोऽस्मि दिवाकरम् ॥**

ऋग्वेदे सूर्यमन्त्रः
:**आ कृष्णेन रजसा वर्तमानो निवेशयन्नमृतं मर्त्यं च ।**
:**हिरण्ययेन सविता रथेना देवो याति भुवनानि पश्यन ॥**

सूर्यागमनात् प्राक् जप्यमनः सूर्यमन्त्रः
ॐ भूर्भुवः स्वः कलिंगदेशोद्भव, काश्यप गोत्र रक्त वर्ण भो अर्क, इहागच्छ इह तिष्ठ अर्काय नमः॥

गायत्रीमन्त्रः अपि सूर्यमन्त्रः एव । अगस्त्यमहामुनिः श्रीरामाय उपदिष्टम् आदित्यहृदयं सूर्यस्य एव स्तोत्रम् । 

## सूर्यनमस्कारः(योगः)
सनातनपद्धतौ सूर्यस्य आराधना अस्त्येव । योगशास्त्रानुगुणं सूर्यनमस्कारः विशेषयोगासनानां सम्मिलनम्। अस्मिन् सूर्यनमस्कारे दश यौगिकासनानि अन्तर्गच्छन्ति । सूर्यस्य द्वादशनामानि एकैकशः उक्त्वा नमास्कारासनानि कुर्वन्ति चेत् देहारोग्यं मानसिकस्वास्थ्यं वर्धते इति शास्त्रीयं मतम् । एतत् मङ्गलकरम् इत्यपि भारते साधकानां विश्वासः । सूर्यनमस्कारस्य १२मन्त्राः यथा...

:*ॐ मित्राय नमः  
:* ॐ रवये नमः  
:* ॐ सूर्याय नमः  
:* ॐ भानवे नमः  
:* ॐ खगय नमः  
:* ॐ पुष्णे नमः  
:* ॐ हिरण्यगर्भाय नमः  
:* ॐ मारिचाये नमः  
:* ॐ आदित्याय नमः 
:* ॐ सावित्रे नमः  
:* ॐ अर्काय नमः  
:* ॐ भास्कराय नमः

वर्गः:नवग्रहाः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
ध्यानयोगः

भारतीयविचारानुसारेण आत्मोन्नतिं साधयितुं चत्वारो मार्गाः उपदिष्टाः सन्ति- ज्ञानमार्गः, भक्तिमार्गः, कर्ममार्गः योगमार्गश्च । स्वनामधन्यैः श्रीरमणमहर्षिभिः अत्यन्तसरलरीत्या एतेषां चतुर्णां मार्गाणां विवेचनं कृतम् उपलभ्यते ।

## ध्यानमार्गः
#प्राणायामेन मनसा शान्तिः अवाप्यते । योगशास्त्रानुसारं पूरकं कुम्भकं रेचकं च इति श्वसनक्रियायाः त्रीणि अङ्गानि सन्ति । वायोः श्वासमार्गेण अन्तः ग्रहणं नाम पूरकम् । तस्य बहिः निस्सारणं नाम रेचकम् । यदा च वायुः अन्तः बहिः वा तिष्ठति तत् कुम्भकम् इति निगद्यते । इयं सततं प्रचलन्ती क्रिया नियमबध्दा नास्ति । अतः योगशास्त्रम् इमां क्रियां संयमितां सन्तुलितां च कर्तुं विधिम् उपदिशति । स एव प्राणायामः इति उच्यते ।
# यदा कामः क्रोधः भयम् इत्यादिभिः विचारैः मनः क्षुब्धं भवति तदा प्राणक्रियायाः वेगः प्रवर्धते एवं श्वासोच्छवासः उष्णः भवति । यथा यथा च मनः शान्तं भवति तथा तथा श्वासोचछ्वासः अपि सामान्यः भवति । अतः प्रणानां निरोधेन मनसः निरोधः भवति इति सिध्यति ।
#प्राणनिरोधेन मनसः लयः भवति किन्तु नाशः न भवति । निद्रितः एवं मृतः इत्यनयोः मध्ये यो भेदः वर्तते स एव लयं गतं मनः नष्टं च मनः इत्यनयोः मध्ये तिष्ठति । नष्टं मनः न कदापि जागरितं भवति । किन्तु लयं गतं मनः पुनरपि जागर्ति ।
#मनसः कार्यं द्विप्रकारकं भवति । चक्षुरादिभिः इन्द्रियैः विषयाणां ग्रहणे कृते तान् विषयान् मनः आकलयति स्मरणं च करोति इति भवति मनसः एकं कार्यम् । तस्य नाशः न अभिप्रेतः । विषयज्ञानं यावत् प्रथमस्य मनसः कार्यम् । किन्तु तदनन्तरं मनः संकल्पं विकल्पं च कर्तुं प्रारभते । यथा कुत्र अपि दूरदर्शनयन्त्रं वीक्ष्य तत्क्षणमेव ‘इदं यन्त्रं कियत् मनोहरं मयापि तत् क्रेतव्यम्’ इति कामना मनसि जायते । तस्याः कामनायाः पूर्तिं विना मनः शान्तिं न प्राप्नोति । यतः सुखं विषयेभ्यः अवाप्यते इति मनुते मनुष्यः । एवं विषयाणां प्राप्तिः तदभावश्च इति भवतः सुखदुःखयोः कारणम् ।
#मनसः ‘लय’-अवस्थायां विषयाणां ग्रहणं भवति । तेन काचित् शान्तिः अनुभूयते । किन्तु प्राणनिरोधेन स्वस्वरुपस्य अज्ञानं न नश्यति । प्राणबन्धने समाप्ते तदेव अज्ञानलिप्तं मनः पुनः जागर्ति विषयेषु च विचरणं प्रारभते ।
#येन चिन्तनद्वारा अज्ञानं नाशयित्वा स्वरूपे सम्यक् स्थितिः सम्प्राप्ता स एव उत्तमः योगी । अहम् आनन्दस्वरूपोऽस्मि इति बोधः येन सम्प्राप्तः तत्कृते किमपि प्राप्तव्यं न अवशिष्यते । दृश्येभ्यः परावृत्तं चित्तं यदा चैतन्यस्वरूपम् अनुभवति तदेव तत्त्वदर्शनम् ।

वर्गः:योगः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
प्रियाङ्का चोपडा

**प्रियाङ्का चोपडा** काचित् हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्री वर्तते ।

वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्र्यः
वर्गः:१९८२ जननम्
वर्गः:जीवतव्यक्तयः
शङ्कराभरणम् (रागः)

कर्णाटकसंगीतस्य ७२ मेळकर्तारागव्यवस्थायां २९तमः मेळकर्तारागः अस्ति **शङ्कराभरणम्**। तस्य वास्तविकं नाम अस्ति **धीरशङ्करभारणम्**।  एषः राग: रक्तिरागः सम्पूर्णरागः अपि। अयं रागः हिन्दुस्तानीसङ्गीतव्यवस्थायां बिलावलरागस्य समतुल्यः अस्ति।  पाश्चात्यसमतुल्यः प्रमुखः स्केलः (the major scale), अथवा अयोनियन् मोड् (ionian mode) अस्ति।  अयं रागः भिन्न-भिन्न-सङ्गीतशैलीषु भिन्न-भिन्न-नाम्ना प्रसिद्धः। अतः, अयं रागः विश्वे लोकप्रियतमेषु रागेषु अन्यतमः इति मन्यते।

## रागलक्षणानि
वेङ्कटमखि: तस्य "रागलक्षण" इति ग्रन्थे एतस्य रागस्य लक्षणम् वदति - 
::।।शङ्कराभरणम् पूर्णं सायं गेयं च सग्रयम् ।।

शङ्कराभरणराग:  मेलकर्तृरागव्यवस्थायाम् २९ राग:। बाणचक्रे अस्ति अयं राग: । अस्मिन् रागे षड्जम् , चतुश्रुति ऋषभम्, अन्तरगान्धारम्, शुद्धमद्यमम् , चतुश्रुति धैवतम् ,काकलि निशादम् च । शुद्धमद्यमस्य सथाने प्रतिमद्यमम् स्थापयति चेत्, मेचकालयाणिराग: आगच्छति । सायंकाले एव गातव्यम् अयम् राग: । सङ्गीतचूडामणि" इति ग्रन्थे गोविनद: वदति - "रौद्रस्वरयुतं धीरशङ्कराभरणम्" इति। अत: शङ्कराभरणस्य भाव: वीर: अथवा रौद्र: ।  ग्रहभेदात् हनुमत्तोडि, नटभैरवी, हरिकाम्बोधि, इत्यादि रागा: आगच्छनति । अध: शङ्कराभरणरागे ग्रहभेदस्य विषये अस्ति ।

## जन्यरागा:
अस्य रागस्य बहव: जन्यरागा: सन्ति । तेषु रागेषु मुख्यरागा: सन्ति - अटानाराग:, बेगडाराग:, बिलहरि, नीलाम्बरी, केदारम् बेहाग् च ।
## प्रसिद्धकीर्तनानि
प्राय: सर्वे रचनाकारा: अस्मिन् रागे रचितवन्त:।  अधोsस्ति केचन प्सिद्धकीर्तनानि - 
#"दक्षिणामूर्ते", "अक्षयलिङ्ग विभो", "सादशिवम् उपास्महे", "श्रीकमलाम्बा" च - मुत्तुस्वामी दीक्षीत:, संस्कृतभाषा 
#"पोगडिरेलो रङ्गा - पुरन्दरदास:, तेलुगुभाषा
#"चमेल" (वर्णम्), "देवीजगज्जननी" - स्वातितिरुणाल्, संस्कृतभाषा
#"सरोजदलनेत्री", "देवीमीननेत्री" - श्यामाशास्त्री

वर्गः:कर्णाटकसङ्गीतस्य रागाः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
श्यामाप्रसाद मुखोपाध्याय

**डा. श्यामाप्रसाद मुखोपाध्याय** अथवा **डा. श्यामाप्रसाद मुखार्जी** (जन्म- ६ जुलै १९०१- मृत्युः-२३ जून् १९५३) एकः प्रसिद्धः राजनैतिकनेता आसीत्। अयञ्च **भारत केशरी** नाम्नाऽपि ख्यातः। डा. श्यामाप्रसाद प्रथमहिन्दुराष्ट्रवादिनः राजनैतिकदलस्य भारतीयजनसङ्घस्य प्रस्थापकः । सः अखिलभारतीय-हिन्दुमहासभायाः सभापतिः च आसीत्। जवाहरलाल नेहरू महोदयस्य मन्त्रीपरिषदि श्यामाप्रसादः औद्योगिकमन्त्री आसीत्। १९५१ तमे वर्षे, नेहरू-महोदयेन सह मतविरोधकारणवशतः सः भारतीयराष्ट्रियकाङ्ग्रेस्-पक्षं त्यक्त्वा राष्ट्रवादिनः भारतीयजनसङ्घस्य स्थापनाम् अकरोत्।

## शैशवकालः शिक्षाश्च 
१९०१ तमवर्षस्य जुलै मासस्य ६ दिनाङ्के श्यामाप्रसाद मुखार्जी ब्राह्मणपरिवारे जन्मलभत्। तस्य पिता आशुतोष मुखोपाध्याय, माता च श्रीमती योगमाया देवी आसीत्। आशुतोष मुखोपाध्याय शिक्षाविद्, कोलकाता उच्चन्यायालयस्य विचारपतिः तथा कोलकाता विश्वविद्यालयस्य उपकुलपतिः च आसीत्। रमाप्रसाद मुखोपाध्यायः, उमाप्रसाद मुखोपाध्यायः बामाप्रसाद मुखोपाध्यायश्च तस्य अनुजाः आसन् ।

श्यामाप्रसादः १९२१ तमे संवत्सरे स्नातकपदवीं (आङ्ग्लसान्मानिकः) तथा च विश्वविद्यालये प्रथमस्थानं प्राप्तवान्।

## टिप्पणी
## बाह्यसम्पर्काः
* Excerpts from convocation address at Benares Hindu University (1 December, 1940) 

वर्गः:पश्चिमवङ्गस्य राजनेतारः
वर्गः:पश्चिमवङ्गराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
बोरोबुदुर्

**बोरोदुर्** नवमशतके निर्मितं महायानबौद्धमन्दिरं वर्तते । इदं मन्दिरम् इण्डोनेशियादेशे मध्यजावास्थे मेग्लेङ्ग्प्रदेशे स्थितमस्ति । अस्मिन् मन्दिरे षट् चतुरस्राकारिकानि अङ्गणानि, त्रीणि वृत्ताकारकाणि अङ्गणानि विद्यन्ते । एतानि २६७२ उच्चतलकलाकृतिभिः, ५०४ बुद्धमूर्तिभिः च अलङ्कृतानि सन्ति । मध्यभागे विद्यमानं गोलं परितः स्तूपान्तर्गताः ७२ बुद्धविग्रहाः विद्यन्ते । इदं जगति विद्यमानेषु बृहत्तमं बौद्धमन्दिरं विद्यते । as well as one of the greatest Buddhist monuments in the world.

वर्गः:इण्डोनेशियादेशः
वर्गः:इण्डोनेशियादेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
२०१४ एशिया क्रीडाः

**२०१४ एशिया क्रीडाः** कश्चन क्रीडोत्सवः अस्ति। अयं क्रीडोत्सवः  दक्षिणकोरिया देशे इन्चियान् नामके नगरे भवति। इदम् क्रीडोत्सवे बहवः क्रीडाः क्रीडन्ति।

वर्गः:क्रीडोत्सवाः
वर्गः:क्रीडासम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
नन्दमूरि तारक रामारावः

**नन्दमूरि तारक रामारावः** (तेलुगु:నందమూరి తారక రామా రావు)(28 मे 1923–18 जनवरि 1996) आन्ध्रप्रदेशराज्यस्य सुप्रसिद्धः नायकः । **N.T. Rama Rao**, **NTR** इति नाम्ना सुप्रसिद्धः। तेलुगु गृहस्थानाम् सः **अन्न गारु**(अग्रजभ्राताश्री) उपाधिनाम्ना अपि प्रसिद्धः। सः अनेक तेलुगु अथवा तमिऴ् चलच्चित्राणाम् अभिनेता आसीत्। चलच्चित्रसीमायां सः निर्देशकः, उत्पादकः अपि आसीत्। नटः तदुपरि सः राजनीतिज्ञः अपि आसीत्। एषः तेलुगुदेशम्-पक्षः विसृष्टवान्। तदा त्रिवारम् आन्ध्रप्रदेशराज्यस्य मुख्यमन्त्रिरूपेण व्यवहृतवान्।
अस्य चलच्चित्राणि पौराणिक-सामाजिक-जनपदादिषु विषयेषु विद्यन्ते। भारतसर्वकारः एतस्मै पद्मश्रीप्रशस्तिम् अयच्छत्।

## जीवनपरिचयः
एन्.टि.आर्. महोदयः १९२३ तमवर्षस्य मेमासस्य २८ तमे दिनाङ्के, आन्ध्रप्रदेशराज्यस्य कृष्णामण्डलस्य निम्मकूरुग्रामे अजायत । रामाराव् महोदयस्य पिता लक्ष्मय्या चौधरी, माता च लक्ष्मीरामम्मा आसीत्।
## प्रशस्तयः
### राष्ट्रिय-चलच्चित्र-पुरस्कारः 
१९५४ तमवर्षे सर्वश्रेष्ठ तेलुगु चलच्चित्रम् - तोडु दोङ्गलु (द्वयौ संयुक्त चोरौ)
१९६० तमवर्षे सर्वश्रेष्ठ तेलुगु चलच्चित्रम् - सीतारामकळ्याणम् 
१९७० तमवर्षे सर्वश्रेष्ठ तेलुगु चलच्चित्रम् - वरकट्टनम् (स्त्रीधनम्)

### फ़िल्मफ़ेयर् सौत् 
१९५४ तमवर्षे सर्वश्रेष्ठ तेलुगु अभिनेता - राजु पेदा (धनिक राजा, निर्धन दरिद्रः च)
१९७२ तमवर्षे सर्वश्रेष्ठ तेलुगु  अभिनेता - बडि पन्तुलु (पाठशालाम् अध्यापकः)

### इतराः प्रशस्तयः
१९६८ तमवर्षे पद्मश्री
१९७८ तमवर्षे 'आन्ध्र-विश्वविद्यालयतः' 'डाक्टरेट्' उपाधिं प्राप्तवान् ।

## आधार 
वर्गः:भारतीयराजनेतारः
वर्गः:क्रैस्तविश्वविद्यालयस्य विकिप्रकल्पस्य अङ्गभूताः लेखाः
वर्गः:परिशीलनीयानि

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:१९२३ जननम्
वर्गः:१९९६ मरणम्
वस्त्रनिर्मलीकरणयन्त्रम्

**वस्त्रनिर्मलीकारणयन्त्रस्य** अन्य संस्कृतनामः **क्षालनयन्त्रम्** अस्ति । वस्त्राणि रजस्वेदादिभिः विविधैः कारणैः मलिनानि भवन्ति । अतः वस्त्राणां मालिन्यस्य दूरीकरणम् आवश्यकमेव । वस्त्रनिर्मलीनकरणकार्यं त्रिविधं वर्तते । प्रथमतः वस्त्राणि फेनमिश्रिते जले निमज्जनीयम् । अनन्तरं तानि वस्त्राणि अश्मोपरि वा लगुडेन वा ताडनीयानि, तदनन्तरं फेनमिश्रितस्य जलस्य निष्कासनाय शुद्धजले पुनरपि निमज्जनीयम् । ततः वस्त्रस्य जलापसरणाय निष्पीडनं करणीयम् । निर्मलवस्त्राणां शुष्कीकरणम् अपेक्षितम् ।

अस्य सर्वस्य कार्यस्य निर्वहणाय बहु परिश्रमः समयः च अपेक्षितः भवति । अतः अनायासेन समयाविलम्बेन कार्यनिर्वहणाय अद्यत्वे आपणे विद्युच्चालितानि वस्रनिर्मलीकरणयन्त्राणि उपलभ्यन्ते ।

## यन्त्रपरिचयः
इदं यन्त्रं सामान्यतः पञ्चाशीति लिटर्मितं भारं वहति । इदं पेटिका इव वर्तते । अग्रभागे गोलाकारकः कवाटः वर्तते । अयं कवाटः ‘रब्बर्’ इति वस्तुना निर्मितः भवति । कवाटनिमीलनान्तरं विद्युत्तप्रवाहेण यन्त्रं कार्यम् आरभ्यते ।

वर्गः:गृहोपयोगिवस्तूनि
वर्गः:विद्युच्चालितोपकरणानि

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्