चीनः (क्षेत्रम्)

**चीनः** (, ) विश्वस्य प्राचीनसभ्यतासु अन्यतमः अस्ति, यः जम्बुद्वीपस्य पूर्वदिशि स्थितः अस्ति । चीनदेशस्य सभ्यता संस्कृतिः च ६ शताब्दात् अपेक्षया प्राचीना अस्ति । चीनदेशस्य लिखितभाषाव्यवस्था विश्वस्य प्राचीनतमासु भाषाव्यवस्थासु अन्यतमा अस्ति या अद्यापि प्रचलति, अनेकेषां आविष्कारानाम् स्रोतः च अस्ति । ब्रिटानीय विद्वांस-जैवरसायनशास्त्रज्ञाः जोसेफ् नीधं प्राचीनचीनस्य चत्वारः महान् आविष्काराः कथितवन्तः – कर्गजं, कार्पासः, आग्नेयचूर्णं, मुद्रणम् च । ऐतिहासिकदृष्ट्या चीनसंस्कृतेः पूर्व-आग्नेय-एशिया-उपमहादेशैः प्रभाविता अस्ति, एतेषु देशेषु चीनीयधर्मः, प्रचलनं, लेखनव्यवस्थाः च भिन्न-भिन्न-प्रमाणेन स्वीकृताः सन्ति । चीनदेशे प्रथममानवस्य उपस्थितेः प्रमाणं झौ-कौ डायनगुहायाः समीपे प्राप्यते, यत् होमो इरेक्टस् इत्यस्य प्रथमः नमूना अपि अस्ति यत् वयं 'पेकिङ्ग्-मानवः' इति जानीमः । अनुमानितम् अस्ति यत् ते अस्मिन् क्षेत्रे ३,००,००० तः ५,००,००० वर्षाणां मध्ये निवसन्ति स्म, केनचित् संशोधनेन महत्त्वपूर्णाः सूचनाः अपि प्राप्ताः च यत् पेकिङ्ग्-मनुष्याः अग्निप्रकाशस्य, नियन्त्रणस्य च कलां ज्ञातवन्तः ।

## भौगोलिकम्
सामान्यतः चीनादेशस्य भौगोलिकप्रदेशः ९,६००,००० कि मी२ (३,७००,०००२ मी) अस्ति ।

### समग्रभूखण्डस्य विवरणम्
* एन्सैक्लोपिडिया आफ् बृटानिका अनुसारम् - ९,५७२,९०० कि मी२ (३,६९६,१००२ मी) 
* यु एन् डेमोग्राफिक् इयर्बुक् अनुसारम् - ९,५९६,९६१ कि मी२ (३,७०५,४०७२ मी) 
* सि ऐ ए वर्ल्ड् फाक्ट् बुक् अनुसारम् - ९,५९६,९६१ कि मी२ (३,७०५,४०७२ मी)  
* अक्सै चिन्-ट्रान्स्कारकोरम् च मिलित्वा भारतदेशेन अधिकृतानुसारम् - ९,६४०,०११ कि मी२ (३,७२२,०२९२ मी)

### सीमायाः विवरणम्
समग्रे विश्वे **रष्यादेशं** विहाय चीनादेशस्य सीमा अतीव विस्तृता वर्तते । *यलुनदी* आरभ्य *गल्फ् आफ् टोङ्किन्* पर्यन्तं अस्य सीमायाः विस्तारः २२,११७ कि मी (१३,७४३ मी) वर्तते।
अस्य देशस्य सीमायाः सम्बन्धः **१४ देशानां** सह वर्तते । तेषां नामानि वर्तन्ते,
#चम्पादेशः (वियतनामदेशः)
#लाओसदेशः
#ब्रह्मदेशः (म्यान्मार्देशः, बर्मादेशः)
#भारतम्
#भूटान
#नेपालदेशः
#पाकिस्थानम्
#अफगानिस्थानम्
#ताजिकिस्थानम्
#किर्गिजस्थानम्
#कजाखस्थानम्
#मङ्गोलियादेशः
#रास्यादेशः (रशादेशः, रूशादेशः)
#उत्तरकोरियादेशः

thumb|right|200px|चीनादेशस्य राजकीय भूपटम्

## शासनम्
चीनादेशे मुख्यतः विभागद्वयं वर्तते । तत्,
#पौरगणतन्त्रचीनदेशः (People's Republic of China)
#गणतन्त्रचीनदेशः (Republic of China)

### १. पौरगणतन्त्रचीनदेशः (People's Republic of China)
thumb|right|200px|पौरगणतन्त्रचीनादेशः (People's Republic of China)

पीपल्स् रिपब्लिक् आफ् चीनदेशे **२२ प्रदेशाः**(Provinces‌), **५ स्वयंशासितप्रदेशाः**(Autonomous Regions), **४ ग्रामसङ्घानि**(Municipalities), **२ विशेषशासनप्रदेशौ**(Special Administrative Regions) च वर्तन्ते ।

अस्य *२२ देशानां (Provinces‌)* नाम एवं वर्तन्ते,
#हबे देशः (Hebei Province)  
#शन्शी देशः (Shanxi Province) 
#ल्यावीनिङ्ग् देशः (Liaoning Province) 
#जीलिन् देशः (Jilin Province) 
#हेलूङ्च्याङ्ग् देशः (Heilongjiang Province) 
#जिआङ्ग्सू देशः (Jiangsu Province) 
#चेजियाङ्ग् देशः (Zhejiang Province) 
#अन्हुये देशः (Anhui Province) 
#फुजियान् देशः (Fujian Province) 
#जियाङ्शी देशः (Jiangxi Province) 
#शान्दोङ्ग् देशः (Shandong Province) 
#हेनान् देशः (Henan Province) 
#हूबे देशः (Hubei Province) 
#हूनान् देशः (Hunan Province) 
#ग्वाङ्ग्दोङ्ग् देशः (Guangdong Province) 
#हैनान् देशः (Hainan Province) 
#सिच्वान् देशः (Sichuan Province) 
#ग्वेचो देशः (Guizhou Province) 
#युन्नान् देशः (Yunnan Province) 
#शान्शी देशः (Shaanxi Province) 
#गान्सु देशः (Gansu Province) 
#चिङ्ग्है देशः (Qinghai Province) 
#तैवान्देशः (Taiwan Province) - (तैवान् देशः गणनां कृत्वा २३ देशाः भवन्ति । प्रस्तुतसमये तैवान् रिपब्लिक् आफ् चीनदेशस्य अधीने वर्तते । )

अस्य *५ स्वयंशासितप्रदेशानां* नाम एवं वर्तन्ते,
#अन्तर्भूतः मङ्गोलिया (Inner Mongolia) स्वयंशासितप्रदेशः 
#शिञ्ज्याग् (Xinjiang) स्वयंशासितप्रदेशः 
#ग्वाङ्ग्क्षी (Guangxi) स्वयंशासितप्रदेशः 
#निङ्शिया (Ningxia) स्वयंशासितप्रदेशः 
#तिब्बत (Tibet) स्वयंशासितप्रदेशः

अस्य *४ ग्रामसङ्घानां* नामा एवं वर्तन्ते,
#बीजिङ्ग् (पेचिङ्ग्) ग्रामसङ्घः 
#चोङ्चिङ्ग् (चोङ्किङ्ग्) (Chongqing Municipality) ग्रामसङ्घः  
#शाङ्घायी ग्रामसङ्घः 
#त्याञ्जिन् (Tianjin Municipality) ग्रामसङ्घः

अस्य *२ विशेषशासनप्रदेशौ*
#हाङ्ग् काङ्ग् (Hong Kong) विशेषशासनप्रदेशाः 
#मकौ (Macau) विशेषशासनप्रदेशाः

### २. गणतन्त्रचीनदेशः (Republic of China)
thumb|right|200px|गणतन्त्रचीनादेशः(Republic of China)

अस्य सामान्यतया तैवान् इत्यपि व्यवहारः वर्तते । अत्र मुख्यतया **४ द्वीपानि** वर्तन्ते । तेषां नाम एवं वर्तन्ते,
#तैवान्द्वीपम् 
#पङ्ग्-हू द्वीपम् (Penghu Island) 
#किन्मन्(किमोइ) द्वीपम् (Kinmen/Quemoy Island) 
#मात्सु द्वीपम् (Matsu Island)

समग्रदेशे प्रमुखतया **२ विभागं**, **५ विशेषग्रामसङ्घानि** च वर्तन्ते।
 
अस्य प्रमुखं *२ विभागम्*,
#तैवान्देशः (Taiwan Province)  
#फ्यूजियान् देशः (Fujian Province)

अस्य *५ विशेषसङ्घानि*,
#कौशियुङ्ग् ग्रामसङ्घम् (Kaohsiung Municipality ) 
#नवतैपे ग्रामसङ्घम् (New Taipei Municipality) 
#तैचुङ्ग् ग्रामसङ्घम् (Taichung Municipality)
#तैनान् ग्रामसङ्घम् (Tainan Municipality) 
#तैपे ग्रामसङ्घम् (Taipei Municipality)

## जनसङ्ख्याविज्ञानम्
thumb|right|200px|पौरगणतन्त्रचीनादेशस्य जनगणनायाः गहनत्वम्

पौरगणतन्त्रचीनदेशस्य (People's Republic of China) २०१० तमवर्षस्य जनगणनानुसारं प्रायः १,३३८,६१२,९६८ । तस्यां जनगणनायां २१% जनेषु १४५,४६१,८३३ पुरुषाः, १२८,४४५,७३९ महिलाः च आसन् । अस्यां जनगणनायां ७१% युवजनाः(४८२,४३९,११५ पुरुषाः, ४५५,९६०,४८९ महिलाः) आसन् । अस्यां जनगणनायां ८% जनाः ६५ वर्षाधिकाः(४८,५६२,६३५ पुरुषाः, ५३,१०३,९०२ महिलाः) सङ्ख्यकाः आसन् । २०१० तमवर्षस्य जनगणनानुसारं १०० बालिकानां कृते ११८.०६ बालकाः जन्मं प्राप्नुवन्ति ।

### अन्य-भिन्न-देशीयानां समूहः (Ethnic groups)
चीनदेशः आधिकारिकतया **५६ मण्डलानि** वर्तन्ते । ते **अन्य-भिन्न-देशीयानां समूहः** इति उद्घोषितः । तत्र विद्यमानेषु अन्य-भिन्न-देशीयानां समूहेषु *हान्चैनीस्(Han Chinese)* समूहः विश्वे एव बहु बृहत् वर्तते । २०१० तमवर्षस्य जनगणनानुसारं  ५९३,८३२ जनाः विदेशीयाः चीनादेशे निवासं कुर्वन्ति स्म । तत्र अधिकतया दक्षिणकोरियादेशतः १२०,७५० जनाः, संयुक्तानि राज्यानि देशतः जनाः ७१,४९३, सूर्यमूलम् देशतः जनाः ६६,१५९ च वर्तन्ते ।

### चीनीभाषा
thumb|right|200px|चीनदेशस्य भाषाविज्ञानचित्रम्
चीनदेशस्य भाषां **मन्दारिन्** (Mandarin) इति आह्वयन्ति । एषा भाषा *चीनी-तिब्बतीयभाषायाः* (Sino-Tibetan) कुटुम्बतः आगतः अस्ति । अत्र केवलं *मानकमन्दारिन्* (Standard Mandarin) भाषायाः आधिकारिकचीनीभाषात्त्वेन अङ्गीक्रीयते । मन्दारिन् मानत्वम् भाषा *बीजिङ्ग्प्रादेशिकभाषातः* (Beijing dialect) आगता वर्तते । चीनीभाषायां बहु भेदाः वर्तन्ते । तत्र मुख्यतया,
*वू (Wu) 
*युए (Yue)
*मिन् (Min)
*शियाङ्ग् (Xiang)
*गान् (Gan)
*हाक (Hakka)

**चीनीलिपिः** (Chinese character) **लोगोग्राम्**(Logogram) उपयोगेन लिख्यते । चीनीभाषायाः शब्दकोशानुसारं *५६,०००* अधिकाः चीनीलिपयः वर्तन्ते । तत्र *३,०००* लिपीनाम् अध्ययनेन प्रायः *९९%* चीनीलिप्यां अथवा चीनीभाषायां प्राविण्यतां प्राप्तुं शक्यते । चीनीलिपीनां लेखनार्थं नूनातिनूनं *६४ रेखाः* अपेक्षन्ते । मन्दारिन मानत्वम् (Standard Mandarin)भाषायाः प्रशिक्षणं भारतदेशे **केमन्द्रियमाध्यमिकशिक्षासंस्था**याः (Central Board of Secondary Education,C.B.S.E.) पाठ्यक्रमे स्थापितं वर्तते ।

### शिक्षणम्
[thumb|right|200px|शिङ्ग्वा विश्वविद्यालयः,[बीजिङ्ग्]]

१९८६ तमे वर्षे चीनादेशः बालानां ९ वर्षपर्यन्तं **बाल्यशिक्षणम् अनिवार्यः** कृतः । २००७ तमे वर्षे ३९६,५६७ प्राथमिकविद्यालयाः (Primary Schools), ९४,११६ माध्यमिकविद्यालयाः (Secondary Schools), २,२३६ विश्वविद्यालयाः(Universities) च आसन् । फेब्रवरि, २००६ तमे वर्षे चीनादेशे बालानां मूलशिक्षा ९ वर्षपर्यन्तं **सम्पूर्णशिक्षा, पठ्यपुस्तकं च निश्शुल्कं** कृतम् । चीनादेशस्य विश्वकिद्यालयानां गुणवत्ता बहु सम्यकस्ति ।

## संस्कृतिः
thumb|right|200px|चीनी गीतनाटकस्य दृश्यम्

**कन्फ्यूशस्**(Confucius) नामीयः तत्त्वशास्त्रज्ञेन चीनादेशस्य संस्कृतिः प्रभाविता वर्तते ।

## वीथिका

चित्रम्:PRC Population Density.svg|thumb|right|200px|पौरगणतन्त्रचीनादेशस्य एकं जनगणनायाः गहनत्वम्
चित्रम्:Map world middle east.svg|thumb|right|200px|चीनादेशस्य सीमा चित्रम् १
चित्रम्:Map Central Asia.PNG|thumb|right|200px|चीनादेशस्य सीमा चित्रम् २
चित्रम्:Map-World-South-Asia.png|thumb|right|200px|चीनादेशस्य सीमा चित्रम् ३

## सम्बद्धाः लेखाः 
* चीनदेशः
* चीनीभाषा
* मन्दारिनभाषा
* भारतदेशः

## सन्दर्भाः 
वर्गः:चीनदेशः
वर्गः:भारतस्य प्रतिवेशिदेशाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎