open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
रामनाथ वेदालङ्कार

**डा रामनाथवेदालङ्कारः** (Dr. Ramanatha Vedalankar) कश्चन विख्यातः विद्वान्, शिक्षाविद्, लेखकश्च । सः १९१४ तमे वर्षे जुलैमासस्य २ दिनाङ्के उत्तरप्रदेशस्य बरेलीमण्डले फरीदपुरे जन्म प्राप्नोत् । तस्य पिता लाला गोपालरामः, माता भगवतीदेवी । पिता लाला गोपालरामः कश्चन स्वातन्त्र्ययोधः, महर्षेः दयानन्दस्य परमभक्तश्च आसीत् । 
## शिक्षणम्
रामनाथः काङ्गडीगुरुकुले १४ वर्षाणि यावत् वेदादीनाम् अध्ययनम् अकरोत् । ततः 'वेदालङ्कार'नामिकां पदवीं प्रथमश्रेण्यां प्राप्नोत् । तदनन्तरम् आग्राविश्वविद्यालयतः
संस्कृतसाहित्ये स्नातकोत्तरपदवीम् अलभत । **वेदेषु वर्णनशैली** इत्येतस्मिन् विषये महाप्रबन्धं विरचय्य आराविश्वविद्यालयतः 'विद्यावारिधि'पदवीं प्राप्तवान् ।
## वृत्तिजीवनम्
रामनाथः विद्यावारिधेः प्राप्त्यनन्तरं स्वीयं मातृसंस्थायां काङ्गडिविश्वविद्यालये अध्यापकः जातः । ततः सः वेदविभागस्य प्राध्यापकरूपेण विभागप्रमुखरूपेण च कार्यम् अकरोत् । तस्य एव विश्वविद्यालयस्य उपकुलपतिरूपेण अपि सः सेवाम् अकरोत् । १९७४ तमे वर्षे पञ्जाबविश्वविद्यालयस्य दयानन्दशोधपीठस्य अध्यक्षरूपेण नियुक्तः जातः । वर्षद्वयं यावत् तत् उत्तरदायित्वं यसस्वितया निरूढवान् सः स्वस्य अवधौ वैदिकाध्ययनस्य संशोधनकार्यस्य च चालनम् अकरोत् ।

१९७६ तमे वर्षे निवृत्तः सः आत्मानं वेदाध्ययने, चिन्तने, लेखनकार्येषु च समायोजयत् । 
## कृतयः
***वैदिकवीरगर्जना** इत्येषा रामनाथवर्येण लिखिता प्रथमा कृतिः । अस्यां कृतौ वेदमन्त्रेषु आगतानां वीरभावस्य उत्साहवर्धकविचाराणां च विवेचनं कृतवान् अस्ति । 
* **ऋग्वेदज्योतिः, यजुर्वेदज्योतिः, सामवेदज्योतिः, अथर्ववेदज्योतिः** - इत्येतासु कृतीषु प्रेरणादायकानां सूक्तीनां विषये विवेचनं कृतमस्ति ।
* '**वेदभाष्यकाराणां वेदार्थप्रक्रियाः**' इत्येतस्यां कृतौ दयानन्दस्य अन्यभाष्यकाराणाञ्च वेदार्थप्रक्रियाः विश्लिष्टाः सन्ति । 
* समर्पणशोधसंस्थानाय '**सामवेदस्य अध्यात्मिकभाष्यम्**' विरचितवान् ।
* ''''वेदमञ्जरी', 'वैदिकनारी', 'यज्ञमीमांसा', 'अग्निहोत्रदर्पणम्'** इत्येताः कृतयः अपि समर्पणशोधसंस्थानेन प्रकाशिताः सन्ति ।
* **'वैदिकमधुवृष्टिः'''' 'आर्षज्योतिः' इत्यादयः ग्रन्थाः अपि तेन विरचिताः ।
## प्राप्ताः पुरस्काराः 
* रामनाथवर्येण कृतां वेदसेवां पुरस्कृत्य तस्मै सान्ताक्रूझस्थेन आर्यसमाजेन 'वेदवेदाङ्गपुरस्कारः' प्रदत्तः ।
* उत्तरप्रदेशस्थेन संस्कृतसंस्थानेन 'विशिष्टसंस्कृतपुरस्कारः' प्रदत्तः ।
* राष्ट्रपतिना 'राष्ट्रियसंस्कृतविद्वान्'नामकः पुरस्कारः प्राप्तः ।
* बेङ्गलूरुनगरस्थेन भारतीयविद्याभवनेन गुरोः गङ्गेश्वरानन्दस्य 'वेदरत्न'पुरस्कारः प्राप्तः ।
## मरणम्
२०१३ तमस्य वर्षस्य एप्रिल्-मासस्य ८ दिनाङ्के हरिद्वारस्य ज्वालापुरे विद्यमाने स्वीये गृहे दिवङ्गतः जातः । तदा सः आसीत् ९९ वर्षीयः ।

वर्गः:संस्कृतपुरस्कारभाजः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
यामिमां पुष्पितां वाचं…

**यामिमां पुष्पितां वाचम्** () इत्यनेन श्लोकेन भगवान् श्रीकृष्णः अव्यवसायिमनुष्याणां बुद्धयः किमर्थम् अनन्ताः इति बोधयति । पूर्वस्मिन् श्लोके व्यवसायात्मिकाव्यवसायात्मिकयोः बुद्ध्योः वर्णनं कृत्वा एतस्माच्च्छ्लोकाद् भगवान् अव्यवसायिनां मनुष्याणाम् अनन्ताः बुद्धयः कथं भवन्ति ? इत्यस्य वर्णनम् आरभते । एतस्य श्लोकस्य अन्वयः अग्रिमेण श्लोकेन सह अस्ति, अतः कामात्मानः स्वर्गपरा… इत्यस्मिन् श्लोके अर्थः अस्ति । 

## श्लोकः 
:**यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितः।**
:**वेदवादरताः पार्थ नान्यदस्तीति वादिनः॥४२॥**

## पदच्छेदः
याम्, इमाम्, पुष्पिताम्, वाचम्, प्रवदन्ति, अविपश्चितः । वेदवादरताः, पार्थ, न, अन्यत्, अस्ति, इति, वादिनः ॥

## अन्वयः
पार्थ! अविपश्चितः याम् इमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्ति वेदवादरताः अन्यत् न अस्ति इति वादिनः ।

## शब्दार्थः 
## व्याकरणम् 
### सन्धिः 
# प्रवदन्त्यविपश्चितः = प्रवदन्ति + अविपश्चितः - यण्सन्धिः
# नान्यत् = न + अन्यत् - सवर्णदीर्घसन्धिः
# अन्यदस्ति = अन्यत् + अस्ति – जश्त्वसन्धिः
# अस्तीति = अस्ति + इति – सवर्णदीर्घसन्धिः
### समासः 
# अविपश्चितः = न विपश्चितः – नञ्तत्पुरुषः ।
# वेदवादरताः = वेदस्य वादाः वेदवादाः – षष्ठीतत्पुरुषः ।
# वेदवादेषु रताः – सप्तमीतत्पुरुषः ।
### कृदन्तः 
# वादिनः = वद् + णिनि (ताच्छीलिके कर्तरि)

## शाङ्करभाष्यम्  
**याम् इमां**  वक्ष्यमाणां  **पुष्पितां**  पुष्पित इव वृक्षः शोभमानां श्रूयमाणरमणीयां  **वाचं**  वाक्यलक्षणां  **प्रवदन्ति** । के  **अविपश्चितः**  अमेधसः अविवेकिन इत्यर्थः।  **वेदवादरताः**  बह्वर्थवादफलसाधनप्रकाशकेषु वेदवाक्येषु रताः हे  **पार्थ**  न  **अन्यत्**  स्वर्गपश्वादिफलसाधनेभ्यः कर्मभ्यः  **अस्ति इति**  एवं  **वादिनः**  वदनशीलाः।।

### भाष्यार्थः 
येषां व्यवसायत्मिकाबुद्धिः नास्ति, ते –

अग्रे उच्यमानां, पुष्पितां (शोभायुक्तां), रमणीयां वाणीम् एव वदन्तः भवन्ति । तां पुष्पितां वाणीं के वदन्ति ? इति चेद्, अज्ञानिनः, अविवेकिनश्च । ते अर्थवादप्राधान्यानि, फलसाधनानां प्राकशकानि वेदवाक्यानि एव अङ्गीकुर्वन्ति । तेषु वेदवाक्येषु एव ते रताः भवन्ति । तथा च हे पार्थ ! स्वर्गप्राप्त्यादिफलस्य साधनरूपकर्मणः अतिरिक्तम् अन्यत् किमपि नास्ति इत्यपि ते अविवेकिनः वदन्ति ।  

## सम्बद्धाः लेखाः 
* साङ्ख्ययोगः
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://spiritual-teaching.org/ewExternalFiles/Bhagavad%20Gita%20-%20comm%20Sankara,%20tr.%20Aiyar.pdf
* http://www.srimatham.com/uploads/5/5/4/9/5549439/ramanuja_gita_bhashya.pdf
* https://www.youtube.com/watch?v=50UvBKzWpD4
* https://www.youtube.com/watch?v=7sEMuF3hAvU

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
* गीताप्रवेशः, द्वितीयभागः, प्रथमखण्डः, ISBN - 978-81-88276-39-8, संस्कृतभारती
*श्रीमद्भगवद्गीतायाः परिचयात्मकलेखः
*श्रीमद्भगवद्गीतायाः मूलपाठः
* श्रीमद्भगवद्गीताशाङ्करभाष्येण सह आङ्ग्लानुवादः
* 
* श्रीमद्भगवद्गीता सान्वयम्, आङ्ग्लानुवादश्च

42
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
तालः

* आडाचौताल:
* झपताल:
* त्रिताल:
* मत्तताल:
* मल्हारताल:
* रुद्रताल:
* रूपकताल: 
* सवारीताल:

वर्गः:हिन्दुस्थानितालाः
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
आडाचौ (तालः)

आडाचौताल: 
मात्रा: १४ 
करताला: - १,३,७,११ 
खण्डा:- ७ (२+२+२+२+२+२+२) 
अक्षराणि –
धिं तिरकिट ।धिं ना।तू ना।कत् ता।
तिरकिट धिं ।ना धिं ।धिं ना।

वर्गः:हिन्दुस्थानितालाः
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
झपतालः

झपताल:

मात्रा: १० 
करताला: - १,३,८ 
खण्डा:- ४ (२+३+२+३) 
अक्षराणि –
धिं ना । धिं धिं ना । तिं ना । धिं धिं ना।

 वर्ग:- ताल:

वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:हिन्दुस्थानितालाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
मत्त (तालः)

मत्तताल:

मात्रा: ९ 
करताला: - १,३,७ 
खण्डा:- ४ (२+२+२+३)  
अक्षराणि –
धिंऽ तिरकिट ।धिं ना । तू ना। धिं धिं ना ।
 वर्ग:- ताल:

वर्गः:हिन्दुस्थानितालाः
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
शत्रुञ्जयपर्वतः

**शत्रुञ्जयपर्वतः** ( ) (, ) गुजरातराज्यस्य पश्चिमभागे अर्थात् सौराष्ट्रे भावनगरमण्डले पालिताणा इत्यस्मात् पत्तनात् ७.८ कि.मी. दूरे अस्ति । अस्य दक्षिणे खम्भातस्य समुद्रकुक्षिः (Gulf of Khambhat) (ખંભાતનો અખાત), उत्तरे भावनगरम् अस्ति । एषः पर्वतः शत्रुञ्जीनदीतीरे अस्ति । समुद्रतलात् ६४६ मी. उन्नतः एषः पर्वतः । अस्मिन् पर्वते निर्मितानां मन्दिराणां, तथा बिहार, ग्वालियर्, मौण्ट् अबु एवं गिरनारपर्वते विद्यमानानां मन्दिराणां निर्माणशैली समाना अस्ति । 
एषः पर्वतः प्रप्रथमजैनतीर्थङ्करेण भगवता ऋषभदेवेन पवित्रीकृतः । अस्य पर्वतस्य शिखरे स्थिते मन्दिरे एव ऋषभदेवेन प्रप्रथमं प्रवचनं दत्तम् आसीत् । शत्रुञ्जयपर्वतस्य पुण्डरीकगिरिः, सिद्धक्षेत्रम् इत्येते नामान्तरे प्रचलिते स्तः । 

## शत्रुञ्जयः जैनतीर्थक्षेत्रम्
शत्रुञ्जयपर्वते मन्दिरसमूहोSस्ति । अत्र जैनमन्दिराणि प्रायः सङ्गमर्मराख्यप्रस्तरैः (white marble stone) निर्मितानि सन्ति । अपि च तेषु कुशलशिल्पिभिः देवादीनां, हस्त्यादिपशूनाम्, अप्सरसादीनां विविधाकृतीनां शिल्पकलाः रचिताः भवन्ति । प्रप्रथममन्दिरस्य स्थापना कदा जाता इत्यस्य निश्चयः तु नास्ति । परन्तु तत् ११ तमशताब्द्यां निर्मितं स्यात् इति शोधकर्तॄणाम् अनुमानम् । आक्रमणे ध्वस्तानां मन्दिराणां पुनर्निर्माणकार्यम् अपि काले-काले जातम् अस्ति, यत् कार्यं १६ शताबद्यां स्यादिति अनुमानम् । विविधाक्रमणेषु सत्स्वपि मन्दिरणां स्थापत्यकला, शिल्पकला विशिष्टतया अद्यापि सुरक्षिता वर्तते । विद्यमानेषु प्रमुखमन्दिरेषु आदीश्वर-चतुर्मुख(चौमुख)-विमलशाहमन्दिराणां समावेशो भवति । सर्वाणि मन्दिराणि शिल्पस्तम्भैः, स्थरत्यपूर्णसुन्दरप्रस्तरनिर्मिततोरणैः तथा विशिष्टकलाभिः शोभन्ते । 

## विमानमार्गः
अत्र समीपस्थं विमानस्थानं ५६ कि.मी. दूरे भावनगरे अस्ति ।

## धूमशकटमार्गः
भावनगरात्, अहमदाबाद्नगरात् चात्र साक्षात् धूमशकटयानानि सन्ति ।

## भूमार्गः
अयं पर्वतः भावनगरात् ५६ कि.मी., अहमदाबाद-तः २१५ कि.मी., मुम्बई-तः ६४० कि.मी. दूरे अस्ति । एतेभ्यः नगरेभ्यः पर्वतं प्राप्तुं 'बस्'यानानि सन्ति ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
ऋषभदेवः तीर्थङ्करः

जैनमतम्

शिल्पकला

स्थापत्यकला

वर्गः:गुजरातराज्यस्य पर्वताः
वर्गः:गुजरातराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
पालिताणा

**पालिताणा** (, ) इतीदं गुजरातराज्यस्य पश्चिमभागे अर्थात् सौराष्ट्रे स्थितस्य भावनगरमण्डलस्य एकं प्रमुखं पत्तनम् अस्ति । अहमदाबाद् इत्यस्मात् महानगरात् २४४ कि.मी. दूरे विद्यमानं वाणिज्यकेन्द्रम् अस्ति भावनगरम् इतीदं नगरम् । तत्र गान्धिस्मृतिग्रन्थभाण्डारः, वस्तुसङ्ग्रहालयः, गौरीशङ्करसरोवरः, तख्तेश्वरदेवालयाः च दर्शनीयाः सन्ति । भावनगरम् इत्यस्मात् नगरात् ५६ कि.मी. दूरे ९०० वर्षप्राचीनः ८६३ देवालयानां समूहः १९०० पादोन्नते पर्वते अस्ति । जैनयात्रास्थलमेतत् । सर्वे देवालयाः जैनदेवालयाः सन्ति । अत्रस्थाः बृहदाकाराः अमृतशिल्पनिर्मिताः आदिनाथादिदेवालयाः आकर्षकाः सन्ति ।

वर्गः:गुजरातराज्यस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सवारीतालः

सवारीताल:

मात्राः १५ 
करताला: - १,४,१२ 
खण्डा:- ४ (३+४+४+४) 
अक्षराणि –
धिंऽ तिरकिट धिं ना । कत् धिंधिं नाधिं धिंना ।तिंक्ड तिंता तिरकिट तिंता।कत्ता त्रकधिं नाधिं धिंना।

 वर्ग:- तालः

वर्गः:हिन्दुस्थानितालाः
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
रूपकतालः

रूपकताल:

मात्रा: ७ 
करताला: - ४,६ 
खण्डा:- ३ (३+२+२)  
अक्षराणि –
तिं तिं ना । धिं ना । धिं ना।

 वर्ग:- ताल:

वर्गः:हिन्दुस्थानितालाः
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
समाजवादी पक्षः

**समाजवादीपक्षः**(SP) भारतीयराजनैतिकपक्षाणाम् अन्यतमः । अस्य पक्षस्य स्थापना १९९२, अक्टुबर् मासस्य चतुर्थदिनाङ्के जाता । वस्तुतः उत्तरप्रदेशराज्ये  समाजवादीपक्षस्य अस्तित्व वर्तते । पक्षोऽयं गणतान्त्रिकसमाजतन्त्रं समर्थयति ।
जनतादलस्य अवसानानन्तरं यथा भारतीयजनतापक्षस्य उत्पत्तिः तथैव समाजवादीपक्षस्यापि उद्भवः । मुलायमसिंहमहोदयः अस्य पक्षस्य प्रतिष्ठाता ।  सः उत्तरप्रदेशराज्यस्य मुख्यमन्त्री तथा भारतसर्वकारस्य रक्षामन्त्री आसीत् ।

## विवरणम्
*समाजवादीपक्षः प्राथमिकतया उत्तरप्रदेशे विद्यते । अयं पक्षः अनग्रसरजाति-यादव-मुस्लिमजनान् समर्थयति । यद्यपि समाजवादीपक्षः समग्रभारते लोकसभा-विधानसभानिर्वाचने प्रतिभागं करोति तथापि अस्य साफल्यं उत्तरप्रदेशे एव दृश्यते। मध्यप्रदेशराज्यस्य विधानसभानिर्वाचने २००३ तमे वर्षे समाजवादीपक्षः ७ स्थलेषु विजयी आसीत् । 
*पञ्चदशलोकसभानिर्वाचने अस्य पक्षस्य २२ सदस्याः विजीताः आसन् । लोकसभायां तृतीयबृहत्तमपक्षश्च आसीत् ।
*२००५ तमे वर्षे भुतपूर्वमुख्यमन्त्री 'बङ्गाराप्पा'  भारतीयजनतापक्षात् बहिरागत्य समाजवादीपक्षे आगतवान् । सः समाजवादीपक्षस्य नेतारूपेण लोकसभानिर्वाचने विजयं (निर्वाचनक्षेत्र- 'सिमोगा') प्राप्तवान् ।
Thumb|300px|left|समाजवादीपक्षस्य पताका
*२००७ वर्षस्य उत्तरप्रदेशविधानसभानिर्वाचने समाजवादीपक्षः ९६ स्थलेषु विजयं प्राप्तवान् (पूर्वं १४६ आसन्) । फलस्वरूपं मुलायमसिंहः मुख्यमन्त्रीपदत्यागं कृतवान् । तथा बहुजनसमाजवादीपक्षस्य नेत्री मायावती २०७ स्थलेषु विजयं प्राप्य नूतनसर्वकारस्य रचनां कृतवती । 
*२०१२  वर्षस्य उत्तरप्रदेशविधानसभानिर्वाचने समाजवादीपक्षः बृहत्-विजयं राज्ये प्राप्तवान् । पूर्णगरिष्ठता प्राप्य पक्षोऽयं पुनः सर्वकारगठनं कृतवान् । अस्मिन् पर्याये मुलायमसिंहः तस्य पुत्रं अखिलेशयादवं मुख्यमन्त्रीपदं दत्तवान् । अखिलेशयादवः भारतवर्षस्य युवकतम मुख्यमन्त्रीरूपेण अभिसिक्तः जातः । 
## समाजवादीपक्षस्य पदधिकारिणः
:: मुलायमसिंह-प्रतिष्ठाता, लोकसभासदस्यः, भारतसर्वकारस्य भूतपूर्वरक्षामन्त्री एवं भूतपूर्वमुख्यमन्त्री (उत्तरप्रदेशराज्यम्)
:: अखिलेशयादव-मुख्यमन्त्री, राज्यसभाधिपति, (उत्तरप्रदेशराज्यम्)
:: आज़मखान्- वरिष्ठः मन्त्रीवर्यः, रष्ट्रियसाधारणसभाधिपतिः
::::::::::::::: रामगोपालयादव- साधरणसभाधिपतिः, लोकसभासदस्यः, एवं राज्यसभाप्रवक्ता 
::::::::::::::: शिवपालसिंहयादव- वरिष्ठसदस्यः, मन्त्री(उत्तरप्रदेशराज्यम्)
::::::::::::::: धर्मेन्द्रयादव- लोकसभासदस्यः,    
::::::::::::::: राकेश सज्जन्- लोकसभासदस्यः(फतेहपुरम्)   
::::::::::::::: साइद् काजिम हासान् -  विधानसभासदस्यः

वर्गः:भारतीयराजनैतिकपक्षाः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
शिरोमणि अकालीदलम्

**शिरोमणि अकालीदलम्** (English: Shiromani Akali Dal,गुरुमुखी लिपिः : ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ) इति सिक्ख्-जनकेन्द्रिक एकः भारतीयराजनैतिकपक्षः । वस्तुतस्तु शिरोमणि अकालीदलमिति नामसमन्विताः वहवः पक्षाः सन्ति । तेषु निर्वाचनायोगस्य अनुमोदनं सुख्बीर सिं बादल् परिचालितः पक्षः एव **शिरोमणि अकालीदलम्** इत्यविधा प्राप्तवान् ।
## विवरणम्
### अकाली आन्दोलनम्
*१९२० वर्षस्य डिसेम्बर् मासस्य विंशतिदिनाङ्के  **अकालीदल**मित्यं पक्षः संस्थापितः । सिक्खधर्मीयसंस्था सिरोमणिप्रबन्धकसमितेः विशेषकर्मीवाहिनीरूपेण अस्य पक्षस्य स्थापना अभवत् । अकालीदलम् सिक्खजनानां प्रतिनिधित्वम् अकरोत् । सर्दार सर्मुख सिं झाभल्-महोदयः पक्षस्य प्रथमोऽध्यक्षः आसीत् । परन्तु अकालीदलस्य प्रचारःगुरु तारा सिं नेतृत्वे अभवत् ।
*अयं पक्षः पृथक् पञ्जाबराज्यम्  अभियाच्य "पञ्जाबी सुबा आन्दोलनम्" अकरोत् । सन्तः फतेह् सिं महोदयस्य नेतृत्वे आन्दोलनमिदं घटितमासीत् । परिणामस्वरूपं १९६६ तमे वर्षे पञ्जाबराज्यस्य गठनम् अभूत् । नवनिर्मितपञ्जाबराज्यस्य सर्वकारः अकालीदलेन संरचितासीत् । परन्तु किञ्चित्कालानन्तरं  स्वदलीयमतविरोधात् सर्वकारस्य पतनम् अभवत् ।
### वर्तमानराजनैतिकस्थितिः
*वर्तमाने पञ्जाबराज्ये 'शिरोमणि अकालीदलस्य' सर्वकारः अस्ति । अस्मिन् प्रदेशे राज्यस्तरीयभारतीयजनतापक्षेण सह अकालीदलस्य मैत्रीकुटः अस्ति । पञ्जाबराज्यविधानसभायां शिरोमणि अकाली दलस्य ५६, भारतीयजनतापक्षस्य १२ सदस्याः सन्ति । शिरोमणि अकालीदलस्य ४ लोकसभासदस्याः सन्ति ।
*शिरोमणि अकालीदलस्य भूतपूर्वाऽध्यक्षः, वरिष्ठनेता प्रकाश सिं बादल् महोदयः राज्यस्य मुख्यमन्त्रीरूपेण विराजमानः अस्ति । तथा पक्षाऽध्यक्षः सुख्बीर सिं बादल् महोदयः उपमुख्यमन्त्री पदे विराजमानः अस्ति ।

## पक्षाऽध्यक्षणां नामानि
right|300px|सिक्खनेता भाइ मोहिन्दर सिं
*सुर्मुख सिं झाभल्  
*बाबा खरक् सिं
*गुरु तारा सिं
*गोपाल सिं कुर्मि
*तारा सिं थेथर्
*तेजा सिं अकर्पुरि
*बाबु लाभ सिं 
*उदाम् सिं जी नागोके 
*गियानी कर्तार सिं 
*प्रितम सिं गोद्रान्
*हुकम् सिं
*सन्त फतेह सिं 
*अचार सि  
*भुपिन्दर सिं 
*मोहन सिं तुर्
*जगदेव सिं तलवाण्डि
*सन्त हरचरण सिं लोङ्गोयाल्
*सुर्जीत सिं बर्नला
*प्रकाश सिं बादल्
*सुख्बीर सिं बादल्
## पक्षस्य मुख्यमन्त्रीगणः
वर्गः:भारतीयराजनैतिकपक्षाः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
बोकारोमण्डलम्

**बोकारोमण्डलम्** (Bokaro District) झारखण्डराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं बोकारो नगरम् ।

## भौगोलिकम्
बोकारोमण्डलस्य विस्तारः २८६१ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अत्र दामोदर नदी प्रवहति । 
## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं बोकारोमण्डलस्य जनसङ्ख्या  20,61,918 अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ७१६ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ७१६ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १५.९९% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९१६ अस्ति । अत्र साक्षरता ७३.४८ % अस्ति ।

## वीक्षणीयस्थलानि

File:Jawaharlal Nehru Biological Park, Bokaro Steel City.jpg
File:City park - Bokaro Steel City park.jpg
Image:Kalika Temple at night and morning.jpg
Image:Damodar River in its upper reaches.jpg
Image:Ayapa Temple.JPG

अस्मिन्नेव मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

# कालिका मन्दिरम् 
# अय्यप्पन् मन्दिरम्
# सिवाटि पर्वतः
# चिरा चास् इत्यादि ।

## बाह्यानुबन्धाः
* Bokaro District website
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Bokaro List of places in Bokaro

वर्गः:झारखण्डराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:झारखण्डराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
लोन्गडिङ्गमण्डलम्

**लोन्गडिङ्गमण्डलम्** (Longding District) अरुणाचलप्रदेशराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं लोन्गडिङ्ग नगरम् ।

## भौगोलिकम्
लोन्गडिङ्गमण्डलम् परितः ब्रह्मदेश, नागाल्याण्डराज्यम्, तिरप्मण्डलम् च सन्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं लोन्गडिङ्गमण्डलस्य जनसङ्ख्या  ६०,००० अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले षट् उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

१.लोन्गडिङ्ग

२.कनोबरि

३.पोङ्ग्चाओ

४.वक्का

५.पुमौ

६.लौनु

मण्डलः, तिरप्
वर्गः:अरुणाचलप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
देवघरमण्डलम्

**देवघरमण्डलम्** (Deoghar District) झारखण्डराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं देवघर नगरम् ।

## भौगोलिकम्
देवघरमण्डलस्य विस्तारः २४७८ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे डुम्कामण्डलम्, पश्चिमे गिरिडीहमण्डलम्, उत्तरे बगल्पुरम्, दक्षिणे डुम्कामण्डलम् च अस्ति । अत्र प्रवहतः नद्यौ स्तः अजय, पल्त्रो च ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं देवघरमण्डलस्य जनसङ्ख्या १४९१८७९ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ६०० जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ६०० जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २८.०२% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९२१ अस्ति । अत्र साक्षरता ६६.३४ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले दश उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

# देवघर सदर
# करोन
# मधुपुरम्
# मोहनपुरम्
# सरत्
# देविपुरम्
# मर्गोमुण्ड
# सर्वन
# सोनारैताडि
# पलोजोरि

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

# बैद्यनाथन् ज्योतिर्लिङ्गम् 
# त्रिकुट पर्वतम्
# नन्दन पहर
# पागल्-बाबा आश्रम् 
# नौलका मन्दिरम् इत्यादि ।

## बाह्यानुबन्धाः
*Babadham Official Website
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Deoghar List of places in Deoghar

वर्गः:झारखण्डराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:झारखण्डराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
राष्ट्रियजनतादलम्

## प्रसङ्गः
**राष्ट्रियजनतादलम्**(RJD) इति पक्षः भारतवर्षस्य एकः सुप्रसिद्धराजनैतिकपक्षः । बिहारराज्यकेन्द्रीकपक्षोऽयं लालुप्रसाद यादवमहोदयेन १९९७ तमे वर्षे संस्थापितः । राष्ट्रियजनतादलस्य मुस्लिम-यादवजनाः पारम्परिकगतजनाधारः ।  बिहारराज्यस्य राजनैतिकसक्रियजनाः मुस्लिम-यादवाः भवन्ति । तथा च एते निर्वाचनेषु मुख्यभूमिकापालनं कुर्वन्ति । भारतीयनिर्वाचनयोगेन २००८ तमे वर्षे पक्षोऽयं राष्ट्रस्तरीयपक्षः इत्यविधा प्राप्तवान् । परन्तु २०१० तमे वर्षे आयोगः अनुमोदनप्रत्याहारम्(राष्ट्रस्तरीयपक्षः इति) अकरोत् । 
## विवरणम्
Thumb |left|200px|लालुप्रसाद यादव
::::::::::*१९९७ तमवर्षस्य जुलै मासस्य पञ्चमदिनाङ्के **राष्ट्रियजनतादलम्**(आर् जे डि) इति पक्षस्य स्थापना अभूत् । समनता-समाजिकन्यायः स्थापना अस्य पक्षस्य मुख्योद्देश्यः अस्ति । साम्प्रदायिकशक्तेः विरोधं पक्षोऽयं करोति । लालु प्रसाद यादवमहोदयः सप्तदशलोकसभा-अष्टराज्यसभासदस्यैः सह समागतसहस्राधिकजनगणस्य पुरतः देहल्यां पृथक् राजनैतिकपक्षस्य घोषणाम् अकरोत् ।
::::::::::*नवगठितपक्ष्स्य नाम राष्ट्रियजनतादलमिति प्रतिष्ठापकेन(लालु प्रसाद यादव महोदयेन) समुत्घोषितमासीत् । पक्षस्य अध्यक्षः लालुप्रसाद यादव महोदयः निर्वाचितासीत् । राष्ट्रियजनतादलम् संयुक्तप्रगतिशीलमैत्रीकुटस्य अन्यतमसहयोगीपक्षः आसीत्(२००४-२००९) । तदानीं एव लालुप्रसाद यादव भारतवर्षस्य इतिहासे सफलतमरेलमन्त्री अभूत् ।
::::::::::*राष्ट्रियजनतादलम् धर्मनिरपेक्षता, सामाजिकन्यायः, सर्वेषां उन्नतिः इत्यादिषु विषयेषु सक्रियभूमिकाग्रहनं करोति । सम्प्रतिः पक्षेण "परिवर्तन समागमः"(रैली) इति नाम्ना एका परिकल्पना २०१४ लोकसभा तथा २०१५ बिहारविधानसभानिर्वाचनपरिप्रेक्षिते घोषिता अस्ति । 
## निर्वाचनिपरिसंख्या
***१९९८ तमे वर्षे लोकसभानिर्वाचने** राष्ट्रियजनतादलस्य सप्तदशलोकसभासदस्याः बिहारराज्ये विविधलोकसभाकेन्द्रेषु विजीताः आसन् । किन्तु इतरराज्ये साफल्यता नासीत् । पक्षोऽयं भारतीयजनतापक्षविरोधी समाजवादीपक्षेण सह मैत्रीस्थापनाम् अकरोत् । 
***१९९९ वर्षस्य लोकसभानिर्वाचने** पक्षस्य साफल्यता नासीत् । अस्य दशलोकसभाकेन्द्राणि विरोधीपक्षागतानि अभवन् । 
***२००० वर्षस्य बिहारविधानसभानिर्वाचने** अस्य आशातीतसाफल्यम् अभवत् । तथा च विधानसभायां संख्यागरिष्ठपक्षः भूत्वा राज्यसर्वकारगठनम् अकरोत् । 
***२००४ तमे वर्षे लोकसभानिर्वाचने** २१ लोकसभाकेन्द्रेषु पक्षस्य विजयः अभवन् । अत्र पक्षः भारतीयराष्ट्रियकाङ्ग्रेसपक्षेण सह मैत्रीं कृत्वा प्रतिस्पर्धाम् अकरोत् ।
***२००५ तमे वर्षे राज्यविधानसभानिर्वाचने** परिणामं पक्षस्य प्रतिकूलम् आसीत् । साफल्यतायाः क्रमावनतिः असीत् ।  अस्मिन् निर्वाचने पक्षस्य २१ विधानसभासदस्याः विजयी अभवन् । 
***२००९ तमे वर्षे साधारणलोकसभानिर्वाचने** राष्ट्रियजनतादलम् अनिष्टकरपरिणामम् अलभत् । समग्रबिहारराज्ये ४ निर्वाचनिक्षेत्रेषु केवलं विजयः अभूत् ।
## पक्षस्य सांसदाः
Thumb|300px|right|राजनैतिज्ञाः
### लोकसभासदस्याः
*लालुप्रसाद यादव
*रघुवंशप्रसाद यादव
*जगदानन्द सिं

### राज्यसभासदस्याः
*रामकृपाल यादव
*प्रेमचन्द गुप्ता
*राजनीतिप्रसाद

वर्गः:भारतीयराजनैतिकपक्षाः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
पूर्व सिङ्गभूम-मण्डलम्

**पूर्व सिङ्गभूम-जनपदम्** (East Singhbhum District) झारखण्डराज्ये स्थितं किञ्चन जनपदम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं जमशेदपुर नगरम् ।

## भौगोलिकम्
पूर्व सिङ्गभूम-मण्डलस्य विस्तारः ३५३३ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे पश्चिमबङ्गलराज्यम्, पश्चिमे पश्चिम सिहभूम-जनपदम्, उत्तरे पश्चिमबङ्गलराज्यम्, दक्षिणे ओडिशाराज्यम् च अस्ति । अत्र प्रवहतः नद्यौ स्तः अजय, पल्त्रो च ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं पूर्व सिङ्गभूम-मण्डलस्य जनसङ्ख्या २२९१०३२ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ६४८ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ६४८ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १५.५३% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९४९ अस्ति । अत्र साक्षरता ७६.१३ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले दौ उपमण्डले स्तः। ते-

# दलभूम
# घाटशिला

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

# जुबिलि सरोवर 
# टाटानररम् डिम्ना सरोवर इत्यादि ।

## बाह्यानुबन्धाः
*East Singhbhum district administration website

वर्गः:झारखण्डराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:झारखण्डराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
धनबादमण्डलम्

**धनबादमण्डलम्** (Dhanbad District) झारखण्डराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं धनबाद नगरम् ।

## भौगोलिकम्
धनबादमण्डलस्य विस्तारः २०७४ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे डुम्कामण्डलम्, गिरिडीहमण्डलम् च, पश्चिमे पश्चिमबङ्गलराज्यम्, उत्तरे गिरिडीहमण्डलम्, बोकारोमण्डलम् च, दक्षिणे डुम्कामण्डलम्, गिरिडीहमण्डलम् च अस्ति । अत्र प्रवहन्त्यः नद्यः सन्ति दामोदर, बोकारो, कोनार्, बराकर च ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं धनबादमण्डलस्य जनसङ्ख्या २६८२६६२ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १२८४ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १२८४ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ११.९१% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९०८ अस्ति । अत्र साक्षरता ७५.७१ % अस्ति ।

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले इदं प्रसिद्धं वीक्षणीयस्थलं अस्ति भटिण्डा जल्पातः ।

## बाह्यानुबन्धाः
* Official district government website
* Dhanbad Portal 
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Dhanbad list of places in Dhanbad

वर्गः:झारखण्डराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:झारखण्डराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
डुम्कामण्डलम्

**डुम्कामण्डलम्** (Dumka District) झारखण्डराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं डुम्का नगरम् ।

## भौगोलिकम्
डुम्कामण्डलस्य विस्तारः ३७१६ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं पूर्व डुम्कामण्डलस्य जनसङ्ख्या १३२१०९६ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ३०० जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ३०० जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १९५.३९% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९७४ अस्ति । अत्र साक्षरता ६२.५४ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले केवलम् एकम् उपमण्डलम् स्ति - डुम्का

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

# बाबा बसुकिनाथ धाम 
# मलूटि 
# बाबा सुरेश्वरनाथ मन्दिरम्
# मसन्जोरे जलबन्धः 
# टट्लोइ 
# कुम्राबाद्
# कुर्वा इत्यादि ।

## बाह्यानुबन्धाः
*[ http://164.100.150.4/dumka/  Dumka district website]

वर्गः:झारखण्डराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:झारखण्डराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
गोड्डामण्डलम्

**गोड्डामण्डलम्** (Godda District) झारखण्डराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं गोड्डा नगरम् ।

## भौगोलिकम्
गोड्डामण्डलस्य विस्तारः २११० चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं गोड्डामण्डलस्य जनसङ्ख्या 1,311,382 अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ६२२ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ६२२ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २५.१४% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९३३ अस्ति । अत्र साक्षरता ५७.६८ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले केवलम् एकम् उपमण्डलम् स्ति - गोड्डा

## बाह्यानुबन्धाः
* Official district government website
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Godda List of places in Godda

वर्गः:झारखण्डराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:झारखण्डराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
गिरिडीहमण्डलम्

**गिरिडीहमण्डलम्** (Giridih District) झारखण्डराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं गिरिडीह नगरम् ।

## भौगोलिकम्
गिरिडीहमण्डलस्य विस्तारः४८५४ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे देवघरमण्डलम्, पश्चिमे हजारीबागमण्डलम्, कोडर्मामण्डलम् च, उत्तरे बिहारराज्यम्, दक्षिणे धनबादमण्डलम्, बोकारोमण्डलम् च अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं गिरिडीहमण्डलस्य जनसङ्ख्या २४४५२०३ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ४९७ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ४९७ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २८.०२% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९४३ अस्ति । अत्र साक्षरता ६५.१२ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले द्वादश उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

# गिरिडीह
# गाण्डेय
# बेङ्गाबाद
# पीरटांड़
# डुमरी
# बगोदर
# बिरनी
# धनवार
# जमुवा
# देवरी 
# तिसरी
# गाँवा

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

# शिखार्जी 
# कबीर्-ज्ञान मन्द्रम् इत्यादि ।

## बाह्यानुबन्धाः
* Official government website
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Giridih List of places in Giridih

वर्गः:झारखण्डराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:झारखण्डराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कोडरमामण्डलम्

**कोडर्मामण्डलम्** (Koderma District) झारखण्डराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं कोडर्मा नगरम् ।

## भौगोलिकम्
कोडर्मामण्डलस्य विस्तारः १५०० चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे गिरिडीहमण्डलम्, पश्चिमे बिहारराज्यम्, उत्तरे बिहारराज्यम्, दक्षिणे हजारीबागमण्डलम् च अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं कोडर्मामण्डलस्य जनसङ्ख्या १४९१८७९ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ४२७ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ४२७ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ३२.५९% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९४९ अस्ति । अत्र साक्षरता ६८.३५ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले षट् उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

# कोडर्मा
# जैनगरम्
# मारकचो
# सत्गवान्
# चान्दवारा
# दोम्चञ्च

## बाह्यानुबन्धाः
* Official government website
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Koderma List of places in Koderma

वर्गः:झारखण्डराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:झारखण्डराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
बीजुजनतादलम्

**बीजुजनतादलम्** (BJD, ओडिया- ବିଜୁ ଜନତା ଦଳ)इति भारतीयपक्षणां समूहे एकः ओडिशाक्षेत्रीयपक्षः । अस्य पक्षस्य अध्यक्षः नवीनपटनायकः । १९९७ वर्षस्य डिसेम्बर्-मासस्य २६ दिनाङ्के ओडिशाराज्यस्य भूतपूर्वमुख्यमन्त्रीबीजुपटनायक-महोदयेन पक्षस्य स्थापनाम् अकरोत् ।

## इतिहासः
१९९६ तमे वर्षे **नवीनपटनायकः** तस्य पितुः निर्वाचनकेन्द्रतः जनतादलस्य प्रार्थीरूपेण निर्वाचितः अभूत् । १९९७ तमे वर्षे जनतादलतः विभज्य बीजुजनतादलस्य उत्पत्तिः । पक्षस्य प्रतिष्ठानान्तरं बीजुजनतादलं भारतीजनयतापक्षेण सह मैत्री स्थपनाम् अकरोत् । पक्षोऽयं राष्ट्रियस्तरे तथा राज्यस्तरे(ओडिशाराज्यम्) उभयत्र भारतीयजनतापक्षस्य सङ्गी अभूत् । राष्ट्रियगणतान्त्रिकमैत्रीकुटे अस्य पक्षस्य अवस्थानं धर्मनिरपेक्षः पक्षरूपेणैव आसीत् । 

## निर्वाचनालेखः
*१९९८ तमे वर्षे सधरणलोकसभानिर्वाचने बीजुजनतादलेन ९ निर्वाचनकेन्द्रेषु विजयः प्राप्तासीत् । नवीनपटनायकः केन्द्रसर्वकारस्य मन्त्रीमण्डले खनिजविभागाधिकारी अभवन् । 
*१९९९ वर्षस्य लोकसभानिर्वाचने बीजुजनतादलं दशकेन्द्रेषु विजयं प्राप्तवान् । 
*२००० तथा २००४ तमे वर्षे राज्यविधानसभानिर्वाचने भारतीजनयतापक्षेण सह मैत्रीं कृत्वा विधानसभायां संख्यागरिष्ठताम् प्राप्तवान् । 
* २००४ तमे वर्षे लोकसभानिर्वाचने पक्षस्य ११ केन्द्रेषु विजयः अभवत् । 
* यद्यपि २००९ तमे वर्षे निर्वाचने एतयोः पक्षयोः मैत्रता आसीत् तथापि केन्द्रवण्टनविषयक-विशेषसन्धिः आसीत् ।
* २००९ वर्षस्य लोकसभानिर्वाचने बीजुजनतादलस्य १४ केन्द्रेषु विजयः अभवत् । अस्मिन् पर्याये पक्षोऽयं तृतीयमैत्रीकुटं समर्थितवान् । विधानसभानिर्वाचनेऽपि अस्य पक्षस्य विजयः अभवत् । पक्षोऽयं १४७ विधानसभाकेन्द्रेषु १०८ केन्द्रे विजयं प्राप्तवान् ।   

## शासनकालः
२००० तमे वर्षे विधानसभानिर्वाचने बीजुजनतादलस्य विजयः अभवत् । एतस्मात् नवीनपटनायकः केन्द्रीयमन्त्रीसभात् पदत्यागं कृत्वा ओडिशाराज्यस्य मुख्यमन्त्री अभूत् । सः पुनश्च २००४ तमे वर्षे द्वितीयवारं २००९ तमे वर्षे तृतीयवारं मुख्यमन्त्री पदम् आरूढवान् । 
## मैत्रीकुटः
**बीजुजनतादलस्य**  भारतीजनयतापक्षेण सह मैत्रीकुटः १९९८-२००९ पर्यन्तमासीत् । अनन्तरं २००९ वर्षस्य लोकसभानिर्वाचने नवीनपटनायकः मैत्रीकुटविच्छेदविषयक निर्णयं घोषितवान् । भारतीयजनतापक्षः मैत्रीविच्छेदं विश्वासघातः इति आख्यायितवान् ।   

वर्गः:भारतीयराजनैतिकपक्षाः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
चतरामण्डलम्

**चत्रामण्डलम्** (Chatra District) झारखण्डराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं चत्रा नगरम् ।

## भौगोलिकम्
चत्रामण्डलस्य विस्तारः ३७०६ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं चत्रामण्डलस्य जनसङ्ख्या  १०४२३०४ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते २७५ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २७५ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २८.९८% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९५१ अस्ति । अत्र साक्षरता ६२.१४ % अस्ति ।

## बाह्यानुबन्धाः
* Official district website
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Chatra List of places in Chatra

वर्गः:झारखण्डराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:झारखण्डराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पाकुरमण्डलम्

**पाकुरमण्डलम्** (Pakur District) झारखण्डराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं पाकुर नगरम् ।

## भौगोलिकम्
पाकुरमण्डलस्य विस्तारः ६८६  चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे मुर्शिदाबादमण्डलम्, पश्चिमे गोड्डामण्डलम्, उत्तरे साहिबगञ्जमण्डलम्, दक्षिणे डुम्कामण्डलम् च अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं पाकुरमण्डलस्य जनसङ्ख्या  ८९९२०० अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ४९८ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ४९८ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २८.१५% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९८५ अस्ति । अत्र साक्षरता ५०.१७ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले सप्त उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

# पाकुर (ग्राम्य)
# पाकुर (नगरीय)
# हिरणपुरम्
# लित्तिपर
# अमरापर
# पकूरिया
# महेशपुरम्

## बाह्यानुबन्धाः
*Official district government website
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Pakur List of places in Pakur

वर्गः:झारखण्डराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:झारखण्डराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
हजारीबागमण्डलम्

**हजारीबागमण्डलम्** (Hazaribagh District) झारखण्डराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं हजारीबाग नगरम् ।

## भौगोलिकम्
हजारीबागमण्डलस्य विस्तारः ४३१३ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं हजारीबागमण्डलस्य जनसङ्ख्या १७३४००५ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ४०३ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ४०३ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २५.७५% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९४६ अस्ति । अत्र साक्षरता ७०.४८ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले द्वौ उपमण्डले स्तः। ते -

# हजारीबाग
# बर्ही

## बाह्यानुबन्धाः
*[ http://hazaribag.nic.in/ Hazaribagh Official Website]
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Hazaribagh List of places in Hazaribagh

वर्गः:झारखण्डराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:झारखण्डराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
राञ्चीमण्डलम्

**राञ्चीमण्डलम्** (Deoghar District) झारखण्डराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं राञ्ची नगरम् ।

## भौगोलिकम्
राञ्चीमण्डलस्य विस्तारः ७५७४ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अत्र सुवर्णरेखा नदी प्रवहती ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं राञ्चीमण्डलस्य जनसङ्ख्या २९१२०२२ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ५५७ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ५५७ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २३.९% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९५० अस्ति । अत्र साक्षरता ७७.१३% अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले द्वे उपमण्डले स्तः। ते-

# राञ्ची
# खुन्ती

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

# कान्के जलबन्ध 
# जुन्ड्रु जलपात
# जोन्हा जलपात
# सीता जलपात इत्यादि ।

## बाह्यानुबन्धाः
* Official government website
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Ranchi List of places in Ranchi

वर्गः:झारखण्डराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:झारखण्डराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
गुमलामण्डलम्

**गुमलामण्डलम्** (Gumla District) झारखण्डराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं गुमला नगरम् ।

## भौगोलिकम्
गुमलामण्डलस्य विस्तारः ५३२७ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अत्र प्रवहतः नद्यौ स्तः उत्तर कोयेल, दक्शिण कोयेल, शन्ख च ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं गुमलामण्डलस्य जनसङ्ख्या १०२५६५६ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १९३ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १९३ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २३.२१% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९९३ अस्ति । अत्र साक्षरता ६६.९२ % अस्ति ।

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

# भागमुण्डा 
# अञ्जन ग्रामः
# देवकी मन्दिरम्
# हपामुनि मन्दिरम् 
# नागफेनि इत्यादि ।

## बाह्यानुबन्धाः
* Official district government website
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Gumla List of places in Gumla

वर्गः:झारखण्डराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:झारखण्डराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
साहिबगञ्जमण्डलम्

**साहिबगञ्जमण्डलम्** (Sahebganj District) झारखण्डराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं साहिबगञ्ज नगरम् ।

## भौगोलिकम्
साहिबगञ्जमण्डलस्य विस्तारः १५९९ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं साहिबगञ्जमण्डलस्य जनसङ्ख्या ११५००३८ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ७१९ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ७१९ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २३.९६% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९२१ अस्ति । अत्र साक्षरता ५३.७३ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले दश उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

# साहिबगञ्ज
# राजमहल

## बाह्यानुबन्धाः
* Official district government website
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Sahebganj List of places in Sahebganj

वर्गः:झारखण्डराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:झारखण्डराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अमिताभ चौधरी

अमिताभ् चौधुरी(Amitabh Chaudhuri) भारतस्य अत्युत्तमेषु विशिष्टेषु च पत्रिकासम्पादकेषु अन्यतमः । १९६१तमे वर्षे तस्य ३४तमे वयसि सः रमोन् मैग्सेसे-पुरस्कारं प्राप्तवान् ।

## जननंबाल्यञ्च
अमिताभः पश्चिमबङ्गराज्यस्य सिसिरचौधुरीवर्यस्य एकमात्रपुत्रः । १९२७तमे वर्षे नवेम्बर् ११दिनाङ्के अमिताभवर्यः अजायत । माता प्रीतिराणी । अमिताभः यदा चतुर्मासीयः असीत् तदा एतस्य पिता दिवंगतः । अनन्तरम् अमिताभस्य पालनं विद्याभ्यासः सर्वमपि मातुः एव दायित्वमभवत् ।प्राथमिकशिक्षणोत्तरं नेत्रोकोणनगरस्य चन्द्रनाथविद्यालये १९४४तमे वर्षे दशमकक्षां समापितवान् । ए एम् विद्यालये सन्तक्सेवियर् महाविद्यालये अशुतोषमहाविद्यालये च अध्ययनानन्तरम् अमिताभवर्यः १९४८तमे संवत्सरे आङ्ग्लभाषायां अर्थशास्त्रे गणितशास्त्रे च स्नातकपदवीं प्राप्तवान् । १९५९तमे वर्षे 'नीपा' नामिकां चित्रकारां परिणीतवान् ।

## वृत्तिजीवनम्
स्नातकाध्ययनानन्तरम् अमिताभवर्यः बाङ्ग्लभाषायाः 'जुगान्तर्' नामके पत्रिकालयेपत्रकर्तरूपेण कार्यमारब्धवान् । तदा 'जुगान्तर' पत्रिकायाः ७२००० वाचकत्वमासीत् । प्रसिद्धायाः 'अमृतबज़ार्' नामिका आङ्ग्लपत्रिकायाः सहोदरपत्रिका असीत् । १९५२ तमे वर्षे कल्कत्ताविश्वविद्यालयतः आधुनिकभारतीयभाषासु स्नतकोत्तऱपदवीं प्राप्तवान् ।
अखण्डभारतस्य विभजनावसरे वस्तुनिष्ठविषयप्रचारः पत्रिकोद्यमस्य अति मुख्य दायित्वमासीत् । एतदवगम्य अमिताभवर्यः बाङ्ग्लपत्रिकायां विनूतनां शैल्यां चिन्तनप्रचोदनकारी लेखान् रचितवान् ।

वर्गः:रमोन् मैग्सेसे-पुरस्कारभाजः
वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
पश्चिमसिङ्गभूममण्डलम्

**पश्चिम सिङ्गभूम-जनपदम्** (West Singhbhum District) झारखण्डराज्ये स्थितं किञ्चन जनपदम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं चैबासा नगरम् ।

## भौगोलिकम्
पश्चिम सिङ्गभूम-मण्डलस्य विस्तारः ५३५१ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अत्र प्रवहन्त्यः नद्यः सन्ति दक्शिण कोयेल, दियो, खर्कायी, वैतरणी इत्यादि ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं पश्चिम सिङ्गभूम-मण्डलस्य जनसङ्ख्या १५०१६१९ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते २०९ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २०९ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २१.६९% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-१००४ अस्ति । अत्र साक्षरता ५९.५४ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले षोडष उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

# चैबसा
# झिङ्कपानी
# कुन्तीपानि
# टोन्टो
# कुमरगुङ्गि
# जगन्नाथपुरम्
# मञ्झरि
# मञ्झगाव
# मनोहरपुरम्
# नोवामुन्दी 
# चक्रधरपुर
# बन्धगाव
# गोइकेर
# सोनुवा
# हट्गम्हरिया
# तन्तनगरम्

## बाह्यानुबन्धाः
*West Singhbhum District Administration website
*http://www.onefivenine.com/india/villag/West-Singhbhum List of places in West-Singhbhum

वर्गः:झारखण्डराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:झारखण्डराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
बिजापुरमण्डलम्(छत्तीसगढ्)

**बिजापुरमण्डलम्** (Bijapur District) छत्तीसगढराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं बिजापुरम नगरम् ।

## भौगोलिकम्
बिजापुरमण्डलस्य विस्तारः ६५६२ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे दन्तेवाडामण्डलम्, पश्चिमे महाराष्ट्रराज्यम्, उत्तरे नारायणपुरमण्डलम्, दक्षिणे आन्ध्रप्रदेशराज्यम् च अस्ति । अत्र इन्द्रावती नदी प्रवहति । 

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं बिजापुरमण्डलस्य जनसङ्ख्या २५५१८० अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ३९ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ३९ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ८.७६% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९८२ अस्ति । अत्र साक्षरता ४१.५८ % अस्ति ।

## बाह्यानुबन्धाः
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Bijapur List of places in Bijapur

वर्गः:झारखण्डराज्यस्य मण्डलानि
रामगढमण्डलम्

**रामगडमण्डलम्** (Ramgarh District) झारखण्डराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं रामगड नगरम् ।

## भौगोलिकम्
रामगडमण्डलस्य विस्तारः १२११ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे बोकारोमण्डलम्, पश्चिमबङ्गलराज्यम् च, पश्चिमे हजारीबागमण्डलम्, उत्तरे बोकारोमण्डलम्, हजारीबागमण्डलम् च, दक्षिणे राञ्चीमण्डलम् च अस्ति । अत्र दामोदर नदी प्रवहति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं रामगडमण्डलस्य जनसङ्ख्या ९४९१५९ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ६८४ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ६८४ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १३.०६% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९२१ अस्ति । अत्र साक्षरता ७३.९२ % अस्ति ।

 

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

* मायातुङ्ग्रि मन्दिरम् 
* टूटी झर्ना मन्दिरम्
* खेरे मठ मन्दिरम्
* राजरप्पा मन्दिरम् 
* नैखरी जलबन्ध 
* धुर्धुरिया जलपात
* धारा जलपात  इत्यादि ।

## बाह्यानुबन्धाः
* Ramgarh district website

वर्गः:झारखण्डराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:झारखण्डराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
लोहारडागामण्डलम्

**लोहारडागामण्डलम्** (Lohardaga District) झारखण्डराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं लोहारडागा नगरम् ।

## भौगोलिकम्
लोहारडागामण्डलस्य विस्तारः १४९० चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं लोहारडागामण्डलस्य जनसङ्ख्या ४६१७३८ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ३१० जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ३१० जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २६.६७% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९८५ अस्ति । अत्र साक्षरता ६८.२९ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले सप्त उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

# लोहारडागा
# कुरु
# भण्ड्रा
# काय्रो
# किस्को
# पेश्रार्
# सेन्हा

## बाह्यानुबन्धाः
*Travel guide and maps of Lohardaga
*Lohardaga district website
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Lohardaga List of places in Lohardaga

वर्गः:झारखण्डराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:झारखण्डराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अनुक्रमणिकापर्व

अस्मिन् पर्वणि ग्रन्थे कथितानां विषयाणां संक्षिप्तविवरणं, पारायणस्य महिमा च वर्णितः अस्ति ।
कदाचित् नैमिषारण्ये कुलपतेः शौनकस्य द्वादशवार्षिके सत्रे संश्रितव्रतान्, सुखासीनान्, ब्रह्मर्षीन्, लोमहर्षणपुत्रः सौतिः उग्रश्रवाः अभ्यगच्छत् । आश्रममागतं तं तपस्विनः आवृत्य काञ्चित् कथां वक्तुम् ऊचुः । तदा सौतिः - पार्थिवेन्द्रस्य पारीक्षितस्य जनमेजयस्य सर्पसत्रे कृष्णद्वैपायनप्रोक्ताः याः कथाः तस्य शिष्येण वैशम्पायनेन उक्ताः ताः श्रुत्वा आगच्छन्नस्मि ताः श्रावयामि इत्यवदत् ।

‎

वर्गः:आदिपर्व
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
कबड्डिक्रीडा

**कबड्डिक्रीडा**(Kabaddi Sport) भारतस्य राष्ट्रियक्रीडयोः अन्यतरा क्रीडा ।  
thumb|right|200px|कबड्डिक्रीडाशैली
दक्षिण-एष्याखण्डप्रदेशे कबड्डिक्रीडा मल्लक्रीडासु अन्तर्भवति इति मन्यते ।

## इतिहासः
*१९३६ तमे वर्षे जर्मनीदेशस्य बर्लिन्-नगरे ओलम्पिक्-क्रीडोत्सवे प्रथमवारं कबड्डिक्रीडायाः प्रदर्शनम् अभवत् । अस्य प्रदर्शनं महाराष्ट्रराज्यस्य अमरावति प्रदेशस्य *हनुमान् व्यायाम-प्रसारकमण्डल*स्य सदस्याः प्रदर्शितवन्तः ।
*१९३८ तमे वर्षे भारतीय ओलम्पिक्-क्रीडोत्सवे कोलकतानगरे कबड्डिक्रीडा प्रथमवारं क्रीडारूपेण आरब्धा । 
*१९५० तमे वर्षे **अखिलभारतीय कबड्डि फेडरेशन्**इति संस्था आरब्धा । अनया संस्थया अस्याः क्रीडायाः आदर्शनियमाः निर्दिष्टाः ।   
*१९७३ तमे वर्षे **अमेचर् कबड्डि फेडारेषन् आफ् इण्डिया**(AKFI)संस्थायाः स्थापना जाता ।  
*१९५५ तमे वर्षे *अमेचर् कबड्डि फेडारेषन् आफ् इण्डिया* संस्थायाः स्थापनानन्तरं प्रथमवारं राष्ट्रियस्तरे पुरुषाणां स्पर्धा चेन्नैनगरे आयोजिता आसीत् । एवं महिलानां स्पर्धा कोलकतानगरे आयोजिता आसीत् । 
**अमेचर् कबड्डि फेडारेषन् आफ् इण्डिया* संस्था कबड्डिक्रीडायाः नियमान् परिणतरूपं निर्मितम् ।  
*जनार्दन सिंह गेह्लत् वर्यस्य आध्यक्षे  *एष्यन् कबड्डि फेडारेशन्* इति संस्था स्थापिता । 
*१९७९ तमे वर्षे जपान्-देशे कबड्डिक्रीडायाः परिचयः अभवत् । तथा च जनप्रियता अपि प्राप्ता । अस्याः क्रीडायाः परिचयं कारयितुम् अमेचर् कबड्डि फेडारेषन् आफ् इण्डिया संस्थया प्रवाचकः सुन्दररामवर्यः जपान्देशाय प्रेषितः आसीत् ।

## कबड्डिक्रीडायाः प्रकाराः
### १ सञ्जीवनी
सञ्जीवन्यां एकः क्रीडालुः बाह्यः भवति चेत्, तस्य क्रीडालुः कृते विरुद्धगणस्य विरुद्धं क्रीडनीयं भवति । क्रीडायाः समयः, क्रीडलोः संख्याः, क्रीडाङ्गणस्य विस्तीर्णता इत्यादि *अमेचर् कबड्डि फेडारेषन् आफ् इण्डिया* संस्थाद्वारा निर्दिष्टं वर्तते ।  एषा क्रीडा ४० निमिषानि क्रीडन्ति । क्रीडायाः मध्ये ५ निमिषं विरामः भवति । अत्र ९ क्रीडालवाः प्रत्येकस्मिन् गणे क्रीडन्ति । अत्र यः क्रीडालुः प्रतिस्पर्धिगणस्य क्रीडाङ्गणे *कबड्डि, कबड्डि,...* इति वदन् गन्तव्यं भवति । परन्तु, अत्र उच्चारणस्य शब्दः प्रदेशानुसारं भिद्यते ।

### २ गामिनी
गामिन्यां ९ क्रीडालवाः प्रत्येकस्मिन् गणे क्रीडन्ति । अत्र क्रीडाङ्गाणः नियततया विस्तीर्णं न भवति । अत्र विरुद्धगणस्य सर्वे क्रीडालवः यावत् पर्यन्तं बाह्याः न भवन्ति तावत् पर्यन्तं क्रीडनीयं भवति । अत्र समयस्य निर्धारणं न भवति ।

चित्रम्:A Kabaddi match at 2006 Asian Games.jpg
चित्रम्:Kabaddi in Mysore, Karnataka.jpg
चित्रम्:Game-asia-kabadi.jpg
चित्रम्:Kabadi.jpg

वर्गः:क्रीडाः
वर्गः:क्रीडासम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
दन्तेवाडामण्डलम्

**दन्तेवाडामण्डलम्** (Dantewada District) छत्तीसगढराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं दन्तेवाडा नगरम् ।

## भौगोलिकम्
दन्तेवाडामण्डलस्य विस्तारः ३४१० चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे ओडिशाराज्यम्, पश्चिमे इन्द्रावति नदी, उत्तरे बस्तर्मण्डलम्, दक्षिणे आन्ध्रप्रदेशराज्यम् च अस्ति । अत्र इन्द्रावती नदी प्रवहति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं दन्तेवाडामण्डलस्य जनसङ्ख्या  २४७०२९ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ४५ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ४५ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १५.५६% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-१०१६ अस्ति । अत्र साक्षरता ३३.२१% अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले चत्वारि उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

# दन्तेवाडा
# गीडम्
# कटेकल्याणम्
# कुवाकोण्डा

## बाह्यानुबन्धाः
* 
* Tribes of Dantewada District 
* http://www.onefivenine.com/india/villag/Dantewada Information about Dantewada

वर्गः:छत्तीसगढराज्यस्य मण्डलानि
धाम्तरीमण्डलम्

**धाम्तरीमण्डलम्** (Dhamtari District) छत्तीसगढराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं धाम्तरी नगरम् ।

## भौगोलिकम्
धाम्तरीमण्डलस्य विस्तारः २०२९ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।  अस्मिन् मण्डलम् परितः रायपुरमण्डलम्, ओडिशाराज्यम् च अस्ति । अत्र महानदी प्रवहति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं धाम्तरीमण्डलस्य जनसङ्ख्या  ७९९१९९ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते २३६ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २३६ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १३.११% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-१०१२ अस्ति । अत्र साक्षरता ७८.९५% अस्ति ।

## बाह्यानुबन्धाः
* 
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Dhamtari List of places in Dhamtari

वर्गः:छत्तीसगढराज्यस्य मण्डलानि
मल्लस्तम्भक्रीडा

**मल्लस्तम्भक्रीडा**(Mallakhamb) भारतदेशस्य साम्प्रदायिकक्रीडासु अन्यतमा । 
thumb|right|200px|मल्लस्तम्भक्रीडा दृश्यम्
एषा क्रीडा महाराष्ट्रराज्ये आरब्धा । मराठी भाषायाम् अस्याः क्रीडायाः नाम **मल्लखांब** अथवा **मलखांब** इति वर्तते । हिन्दीभाषायां **मल्खम्ब** अथवा **मल्लखम्भ** इति प्रसिद्धं वर्तते । 
शरीरस्य सर्वस्मिन् भागे न्यूनसमये अधिकप्रभावकारी व्यायामस्य क्रीडा वर्तते ।
thumb|right|200px|मल्लस्तम्भक्रीडकाः

## इतिहासः
अस्याः क्रीडायाः इतिहासः अतीव प्राचीनः वर्तते इति मन्यते । परन्तु, लिखितरूपेण आधारः न लभ्यते । रामायणकाले हनुमान् अस्याः क्रीडायाः शोधः कृतवान् इति श्रूयते । ११३५ तमे वर्षे **सोमेश्वर चालुक्य**वर्येण लिखितः **मानसोल्लासः** इति ग्रन्थे मल्लस्तम्भक्रीडायाः वर्णनं कृतं वर्तते । महाराष्ट्रराज्ये *पेश्व*शासनकाले एनां क्रीडां बहु क्रीडन्ति स्म । *पेश्व*शासनकाले मल्लस्तम्भक्रीडायाः व्यायामागारः सम्पूर्णभारतदेशे आरम्भं कृतवन्तः । **गुराखी** जातीय जनानाम् अस्याः क्रीडायां महत्त्वं वर्तते ।

## क्रीडा स्वरूपम्
### दारु स्तम्भः
*मल्लस्तम्भः* दारुणा निर्मितः स्तम्भः भवति । एषः स्तम्भः ८ फीट् भवति । एषः स्तम्भः भूमेः अन्तः दृढतया स्थापितः भवति ।  भूमेः उपरितन भागः गोलरूपेण भवति ।
### रज्जुः
*मल्लस्तम्भक्रीडा* रज्जोः उपयोगं कृत्वाऽपि क्रीडन्ति । एषः रज्जुः २० फीट् भवति ।

## संस्थाः
* मुम्बई उपनगरजिल्ला मलखाम्ब सङ्घटना
* साने गुरुजी आरोग्यमन्दिरम् 
* हौशी मलखाम्ब सङ्घटना
* अकोला जिल्ला मलखाम्ब सङ्घटना
* नाशिक जिल्ला मलखाम्ब सङ्घटना

## स्पर्धाः
* जिल्ला निवड स्पर्धा
* जिल्ला अजिङ्क्यपद स्पर्धा
* भाऊसाहेब रानडे नवोदित मलखाम्बस्पर्धा
* प्रबोधन मल्लखाम्बस्पर्धा
* आन्तरशालेय मलखाम्बस्पर्धा
* मुम्बई महापौरचषकम्
* अखिलभारतीय निमंत्रित मलखाम्बस्पर्धा
* राज्यस्तरीय मिनी स्पर्धा
* सबज्युनिअर मलखाम्बस्पर्धा
* मारिषस् विश्व मलखाम्बस्पर्धा

वर्गः:क्रीडाः
वर्गः:क्रीडासम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
जाञ्जगीर-चम्पामण्डलम्

**जाञ्जगीर-चम्पामण्डलम्** (Janjgir–Champa District) छत्तीसगढराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं जाञ्जगीर नगरम् ।

## भौगोलिकम्
जाञ्जगीर-चम्पामण्डलस्य विस्तारः ३६३५ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं जाञ्जगीर-चम्पामण्डलस्य जनसङ्ख्या  १६२०६३२ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ४२१ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ४२१ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २३.०१% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९९१ अस्ति । अत्र साक्षरता ७३.७% अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले पञ्च उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

# चम्पा
# दभार
# जाञ्जगीर
# पामगढ
# सक्ति

## बाह्यानुबन्धाः
* Janjgir Facebook
* http://www.onefivenine.com/india/villag/Janjgir_1achampa List of places in Janjgir_1achampa
* Official website
* Janjgir website
* Map of Janjgir

वर्गः:छत्तीसगढराज्यस्य मण्डलानि
कोर्बामण्डलम्

**कोर्बामण्डलम्** (Korba District) छत्तीसगढराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं कोर्बा नगरम् ।

## भौगोलिकम्
कोर्बामण्डलस्य विस्तारः ६६१५ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं कोर्बामण्डलस्य जनसङ्ख्या १२०६५६३ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १८३ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १८३ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १९.२५% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९७१ अस्ति । अत्र साक्षरता ७३.२२% अस्ति ।

## बाह्यानुबन्धाः
* कार्यालयीय जालस्थानम् 
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Korba List of places in Korba
* power production in Korba, from the Chhattisgarh state website

वर्गः:छत्तीसगढराज्यस्य मण्डलानि
कोरीयामण्डलम्

**कोरीयामण्डलम्** (Koriya District) छत्तीसगढराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं कोरीया नगरम् ।

## भौगोलिकम्
कोरीयामण्डलस्य विस्तारः ५९७८ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्मिन् मण्दलस्य पूर्वे सरगुजामण्डलम्, उत्तरे, पश्चिमे च मध्यप्रदेशराज्यम्, दक्षिणे कोर्बामण्डलम् च अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं कोरीयामण्डलस्य जनसङ्ख्या ६५९०३९ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १०० जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १०० जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १२.४% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९७१ अस्ति । अत्र साक्षरता ७१.४१% अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले पञ्च उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

# बैकुन्तपुरम्
# भरतपुरम्
# चिरमिरि
# मनेन्द्रगढ
# सोन्हाट

## बाह्यानुबन्धाः
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Korea List of places in Korea

वर्गः:छत्तीसगढराज्यस्य मण्डलानि
कवर्धामण्डलम्

**कवर्धामण्डलम्** (Kabirdham District) छत्तीसगढराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं कवर्धा नगरम् ।

## भौगोलिकम्
कवर्धामण्डलस्य विस्तारः ४४४७ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे मध्यप्रदेशराज्यम्, पश्चिमे दुर्गमण्डलम्, उत्तरे मध्यप्रदेशराज्यम्, दक्षिणे राजनन्दगांवमण्डलम् च अस्ति ।
## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं कवर्धामण्डलस्य जनसङ्ख्या ८२२२३९ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १९५ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १९५ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ४०.६६% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९९७ अस्ति । अत्र साक्षरता ६१.९५% अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले चत्वारि उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

# कबीर्धाम्
# बोड्ला
# सहस्पुरा लोहर
# पण्डारिया

## बाह्यानुबन्धाः
* 
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Kabirdham Information about Kabirdham

वर्गः:छत्तीसगढराज्यस्य मण्डलानि