open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
जिनीवा

स्विट्झर्ल्याण्ड्देशस्य प्रमुखं नगरम् अस्ति जिनीवा। ज्यूरिच् तथा जिनीवा नगरे अनुक्रमेण विश्वे द्वितीयं तथा तृतीयम् उन्नतजीवनश्रेण्या श्रेयाङ्किते नगरे स्तः ।रेड्क्रास्, विश्ववाणिज्यसङ्घटना एवं यु.एन् सदृशानाम् सङ्घटनानाम् ऐरोप्यशाखासु एकां शाखाम् अवाप्य अनेकेषाम् अन्ताराष्ट्रियसङ्घटनानाम् आतिथेयत्वं प्राप्तवत् अस्ति एतत् नगरम् ।

## वातावरणम्
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
;Official
*Geneva – Welcome to Networld
*Official website of the City of Geneva
*Official website of the Canton of Geneva 
*The official Chestnut Tree , on the website of the Canton of Geneva 
*Geneva public transport
*


वर्गः:Cities in Switzerland
वर्गः:Cantonal capitals of Switzerland
वर्गः:Populated places established in the 1st millennium BC
वर्गः:Former associates of Switzerland
वर्गः:Former theocracies
वर्गः:States of the Holy Roman Empire
वर्गः:Populated places on the Rhone
वर्गः:Populated places on Lake Geneva
वर्गः:Article Feedback 5 Additional Articles
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:विदेशीयाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
येरकौड

यर्काड्- दक्षिणाभरणम्
सेलं नगरसमीपे स्थितं यर्काड् गिरिधाम षेवरायन् पर्वतप्रदेशे अस्ति । ४८०० पादपरिमिन्नोन्नते पर्वतप्रदेशे एतत् विहारधाम अस्ति । सेलमतः ३० कि.मी यावत् भूमार्गेण गन्तव्यम् । मार्गम् उभयतः वनं, सुन्दरवृक्षाः, काफीवाटिकाः, द्रष्टुं शक्याः । अतः एव एतं  प्रदेशम् काफीकण्ट्री इति वदन्ति ।
अत्र प्रमुखाकर्षणं नाम सुन्दरसरोवरम् । नौकाविहारस्य व्यवस्था अस्ति । स्वयं नौकां चालयित्वा विहारः  कर्तुं शक्यः अस्ति । इतः षट्स्थलदर्शनं वाहनेन कर्तुं शक्यम् । एतानि दर्शनीयस्थलानि लेडी सीट्  जेण्ट्स् सीट्, षवरले हिल्स् ,बेट्स् हिल्स्, किलियनूरजलपातः, राष्ट्रिय-आर्किड् उद्यानं च । उद्याने २५,००० आर्किड् सस्यानि सन्ति । पादचारणेन अत्र अतीव सन्तोषम् अनुभवामः ।
अतिप्राचीनसस्यानां तथा वृक्षाणां प्रचीनावशेषान् (३४५ मिलियन् वर्षेभ्यः पूर्वतनान्) अत्र पश्यामः । पुरातनमानवाः यत्र वसन्ति स्म तादृशीः गुहाः अत्र पश्यामः  । सुन्दरं प्रयोगोद्यानम् अत्रास्ति । वेदकालीन- पूजामन्दिराणि अपि सन्ति । इङ्ग्लेण्ड्देशस्य प्राचीनं नगरम् ‘डाटेमूर्’ इव अस्ति एतत् इति जनाः कथयन्ति।  
## मार्गः
कोडैधूमशकटनिस्थानतः ८० कि.मी. 
### भूमार्गः
पळनीतः ६४ कि.मी,  मधुरैतः १२० कि.मी. । त्रिचितः १६९ कि.मी । सेलमतः ३२ कि.मी । चेन्नैतः ३६३ कि.मी बेङ्गळूरुतः १८० कि.मी.
एप्रिल्- मेमासयोः तथा जूनमासे अत्रागमनेन अतीव सन्तोषः भवति ।

वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
मोहम्मदमुर्शी

मोहम्मदमुर्शी  ईजिप्तदेशस्य **प्रथमराष्ट्रपतिः** आसीत् । 

## सामान्यपरिचयः
ईजिप्तदेशस्य (मिश्रदेशः इति भारते व्यवहारः आसीत् ) इतिहासे ऐदम्प्राथम्येन राष्ट्रपतिपदार्थं सार्वत्रिकनिर्वाचनम् अभवत् । अस्मिन् मुस्लिं ब्रदर्हुड् पक्षस्य मुहम्मदमुर्शी निर्वाचितः अभवत् । 
**मुहम्मद मुर्सी** ईजिप्तदेशस्य मुस्लिम ब्रदरहुड दलस्य प्रमुखराजनीतिज्ञः अस्ति। निर्वाचन-आयोगेन दीर्घमतगणनायाः अनन्तरम् एतस्य नाम उद्घोषितम् । एतेन ५१.७३% मतानि प्राप्तानि आसम् ।

## जीवनस्य परिचयः 
६0 वर्षीयह् मुर्सी आदौ अभियन्ता आसीत् । तस्य शिक्षणम् अमेरिकादेशे अभवत् । २00१-२00५ वर्षयोः प्रचलिते सार्वत्रिकनिर्वाचने एषः निर्दलीयपक्षस्य सांसदः आसीत् । सः २0११ तमवर्षस्य जनवरीमासे मुस्लिम ब्रदरहुड् नामकस्य राजनैतिकपक्षस्य अध्यक्षः आसीत्। यदा मुस्लिम ब्रदरहुड पक्षस्य राष्ट्रपतिपदस्य प्रत्याशी अल-शातेर वर्यं होस्नी मुबारक् शासनकाले अपराधिककारणैः अनर्हः इति यदा घोषितं तदा मुस्लिम ब्रदरहुड्दलस्य एतं राष्ट्रपतिपदस्य अभ्यर्थिरूपेण घोषितवन्तः ।

वर्गः:अन्यदेशीयराजनेतारः
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
दारा सिङ्ग

दारासिङ्गः (१९२८ नवेम्बर् १९ - २०१२ जुलै १२) प्रसिद्धः मल्लयुद्धप्रवीणः अभिनेता च । १९५२ तमे वर्षे सः अभिनयम् आरब्धवान् । अयं प्रथमः क्रीडापटुः यः भारतीयजनतापक्षेण राज्यसभासदस्यत्वेन २००३ तमस्य वर्षस्य आगस्ट्मासतः २००९ तमस्य वर्षस्य आगस्ट्मासपर्यन्तं नियुक्तः आसीत् । सः हिन्दी-पञ्जाबभाषयोः चलच्चित्रक्षेत्रे निर्माकत्वेन, निर्देशकत्वेन, कथालेखकत्वेन च कार्यम् अकरोत् । सः भारतीयदूरदर्शने अपि अभिनयम् अकरोत् ।
right|220px|दारासिङ्गः
## बाल्यम्
दारासिङ्गस्य बाल्यनाम दीदारसिङ्गरन्ध्वा । तस्य पिता सूरतसिङ्गः, माता बलवन्तकौर् । दारासिङ्गः १९२८ तमे वर्षे नवम्बर्मासस्य १९ दिनाङ्के ब्रिटिश्-पञ्जाबराज्ये धर्मुचक्नामके ग्रामे जातः । अधुना अयं ग्रामः अमृतसरमण्डले विद्यते ।
## मल्लयुद्धक्षेत्रे
युवकः दारासिङ्गस्य औन्नत्यम् आसीत्  ६' २", भारः १३० किलोपरिमितः । वक्षस्स्थलं ५० इञ्च्परिमितञ्च आसीत् । तस्य पुष्टकायं दृष्ट्वा सः मल्लयुद्धपटुः भवतु इति 'अखाडा'नामिकां मल्लयुद्धशालां प्रेषितः सः । मल्लयुद्धं सम्यक् अभ्यसितवान् अयम् अत्युत्तमः मल्लयुद्धपटुः जातः । सः अन्ताराष्ट्रियस्तरे प्रसिद्धिं प्राप्तवद्भिः मल्लयुद्धपटुभिः सह युद्धं कृत्वा जयं प्राप्तवान् अयम् । तेन पराजयम् अनुभूतवत्सु पसिद्धमल्लपटुषु अन्यतमाः सन्ति - किङ्ग्कार्ड् (आस्ट्रेलिया), जार्जगोर्डिको (केनडा), जान् डिसिल्व (न्यूझिलेण्ड्) च । पञ्चशते मल्लयुद्धस्पर्धासु जयं प्राप्य अयं विश्वविक्रमं निर्मितवान् । अनेन **रुस्तुम्-ए-पञ्जाब्**, **रुस्तुम्-ए-हिन्द्** इत्यादयः प्रशस्तयः प्राप्ताः । १९५९ तमे वर्षे कामन्वेल्त्-प्रवीणः जातः । १९६८ तमे वर्षे विश्वप्रवीणः जातः । १९८३ तमे वर्षे मल्लयुद्धक्षेत्रात् निवृत्तः जातः ।
## अभिनयक्षेत्रे
१४० चलच्चित्रेषु अभिनीतवान् दारासिङ्गः तेषु ५८ चलच्चित्रेषु नायकपात्रधारी आसीत् । ११९ हिन्दीचलच्चित्रेषु २१ पञ्जाबीचलच्चित्रेषु च अभिनीतवान् अस्ति । तेन ७ चलच्चित्राणां निर्देशनं कृतमस्ति । षट्सु दूरदर्शनधारावाहिनीषु अभिनीतवान् अस्ति । रमानन्दसागरेण निर्दिष्टे 'रामायण'धारावाहिन्यां तेन अभिनीतं हनुमत्पात्रं चिरस्मरणीयम् । तेन 'दाराचलच्चित्रस्टुडियो' निर्मितम् ।

वर्गः:हिन्दीचलच्चित्राभिनेतारः‎
वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:१९२८ जननम्
एस् वी रङ्गण्ण

यस्.वि.रङगण्णः (S V Ranganna)।
एस्. वी.रङ्गण्णस्य जन्मस्थानं कर्णाटकस्य हासनमण्डलस्य सालगामे ।एषः १८९८ तमे वर्षे डिसेम्बर् मासस्य २४ तमे दिनाङ्के  वेङ्कटसुब्बय्यः तथा वेङकटलक्ष्मम्मयोः पुत्ररूपेण जन्म प्राप्तवान् । । रङ्गण्णः१९१९ तमे वर्षे बि.ए पदवीं,१९२१ तमे वर्षे एम्.ए(आङ्ल) पदवीं प्राप्तवान् । १९२३ तमे वर्षे मैसूरुमहाराजमहाविद्यालये आङ्ल-उपन्यासकरूपेण प्रविष्टवान् । अनन्तरं क्रमशः आङ्लविभागस्य मुख्यस्थः जातः। महाराजमहाविद्यालस्य प्रांशुपालः भूत्वा १९५४ तमे वर्षे निवृत्तः जातः।
अनेकासां सङ्घसंस्थानां पदाधिकारिरूपेण सेवां कृत्वा आङ्गलसाहित्ये कन्नडसाहित्ये च प्राविण्यतां प्राप्तवान् आसीत् । एषः उत्तमश्रेण्याः विमर्शकः आसीत् । कन्नडभाषायां , आग्ङ्लभाषायां च ग्रन्थरचनाकार्ये बहु परिणितः एषः मैसूरुविश्वविद्यालयस्य आङ्ल –कन्नडनिघण्टोः(शब्द कोशः) परिष्करणस्य योजनायाः प्रधानसम्पादकः आसीत् । 
## कन्नडकृतयः
*१. कुमारव्यास
*२. शैली
*३. होन्नशूल
*४. कालिदासन नाटकगळ विमर्शा ग्रन्थ (कालिदासस्य नाटकानां विमर्शाग्रन्थः)
*५. कुमारव्यासवाणि
*६. कोल् कोल् कूडि बरलि
*७. कविकथामृत
*८. विडम्बने
*९. हास्य
*१०. पाश्चात्त्यः गम्भीरनाटकगळु
*११हरिश्चन्द्र नाटक
*१२. हळ्ळिय कथेगळु(ग्रामीणकथाः)
* १३.कविकथावलि
*१४. रङ्गय्यन वचनगळु (रङ्गय्यस्य वचनानि)
*१५. रङगबिन्नप
## आङ्ग्लकृतयः
*१. बि.एम्.श्रीकण्ठय्य
*२. ओल्ड् टेल्स् रीटोल्ड्
*३. आन् द् सेल्फ्
## प्रशस्तयः
एतस्य "रङगभिन्नप" कृतेः १९६५ तमवर्षस्य केन्द्रसाहित्य- अकाडमीप्रशस्तिः प्राप्ता ।१९७० तमे वर्षे मैसूरु विश्वविद्यानिलयतः डि. लिट् पदवीं दत्त्वा सम्मनितवन्तः।  १९७६ तमे वर्षे शिवमोगानगरे प्रचलितस्य ४९ तमस्य अखिलभारतकन्नडसाहित्यसम्मेलनस्य अध्यक्षस्थानम् एषः अलङ्कृतवान् आसीत् ।
एस् .वी.रङ्गण्णः १९८७ तमे वर्षे दिवङ्गतः।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* रङ्गण्ण

वर्गः:कन्नडसाहित्यकाराः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:अन्यभाषासाहित्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कथावस्तु

नाट्य शास्त्रे  कथावस्तु रुपकस्य वार्ता कथानक story संदर्भे प्रयुक्तः
दशरूपककारेण "वस्तु नेता रसश्च" तेषां (रूपकाणां )भेदक: इति कथितं वर्तते, 
अत्र वस्तु, कथावस्तुं व्यनक्ति 
नाट्ये अस्य विशिष्टं माहात्म्यं अस्ति

‎

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संस्कृतकथासाहित्यम्
सित्तनवासल्-दक्षिणाजन्ता

पुदुकोटै स्थले पूर्वं जैनमुनीनां वासस्थानम् आसीत् । क्रिस्तपूर्वे द्वितीये शतके अत्र काश्चन गुहाः निर्मिताः सन्ति । गुहायाः भित्तिषु अजन्तासदृशवर्णचित्राणि चित्रितानि सन्ति स्वाभाविकवर्णानामेव उपयोगः अत्र कृतः अस्ति ।
## मार्गः
पुदुकोटैतः १६ कि.मी.  ट्रिचितः दक्षिणभागे ५५ कि.मी . ट्रित्री-पुदुकोटैमार्गे एतत् स्थानम् अस्ति ।

वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
पायिण्ट् क्यालिमर्

तमिळ्नाडुराज्ये नागपट्टणं समीपे एतत् स्थानमस्ति । पाकजलसन्धेः उत्तरभागे एतदस्ति । अत्र बहुविधाः पक्षिणः वसन्ति । २०-३० सहस्रमितानां फ्लेमिङ्गो पक्षिणां वासः अत्रास्ति ।
मार्गः- तञ्जावूरुतः १२० कि.मी ।

वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वि सीतारामय्य

वि.सीतारामय्यः(V Sitaramayya)।  
वि.सी. इत्येव प्रख्यातः **वि.सीतारामय्यः** अनुशासनसंयमयोः निमित्तं प्रसिद्धः कन्नडस्य ज्येष्ठः विद्वान् । एतस्य जन्मस्थानं बेङ्गळूरुग्रामान्तरमण्डलस्य ,देवनहळ्ळी-उपमण्डलयस्य बूदिनगेरे ग्रामे १८९९ तमे वर्षे द्वितीयदिनाङ्के जन्म अभवत् । पिता वेङ्कटरामय्यः, माता दोड्डवेङ्कटम्मा।
मैसूरुमहाविद्यालये उन्नतशिक्षणं प्राप्य सीतारामय्यः १९२० तमे वर्षे बि.ए.पदवीं,१९२२ तमे वर्षे यम्.ए पदवीं च प्राप्तवान् । तदनन्तरं मुम्बयीं गत्वा एल्.एल्.बी पदवीं प्राप्य मैसूरुनगरं प्रति प्रत्यागतवान् । कानिचन  वर्षाणि यावत् प्रौढशालायां शिक्षक रूपेण सेवां कृत्वा १९२८ तः १९५०पर्यन्तं मैसूरु विश्वविद्यालये कन्नडाध्यापकः , प्राध्यापकः च ब्भूत्वा  सेवां कृत्ववान्। अन्ते बेङ्गलूरु सेन्ट्रल् महाविद्यालयस्य कन्नडविभागस्य मुख्यस्थः सन् १९५८ तमे वर्षे निवृत्तः जातः । निवृत्तेः अनन्तरं बेङ्गळूरूआकाशवाणीकेन्द्रस्य भाषणविभागे कानिचनवर्षाणि यावत्  निर्मापकत्वेण कार्यनिर्वहणं कृतवान् ।
वि.सीतारामय्यः बौद्धिकसम्पदः खनिः । एषः कविः, विमर्शकः, नाटककारः, अनुवादकः,  पत्रिकयाः सम्पादकः च भूत्वा कर्णाटकस्य कृते यां  सेवां कृतवान् सा अनुपमा अस्ति । प्रबुद्धकर्णाटकस्य सम्पादकः, ‘कन्नड नुडि’ पत्रिकायाः सम्पादकः, कन्नडसाहित्यपरिषदः  ‘परिषत्पत्रिकायाः सम्पादकरूपेण  च कृता एतस्य सेवा अमोघा अस्ति ।
## प्रशस्तयः
वि. सीतारामय्यः१९५४ तमे वर्षे कुमटानगरे प्रचलितस्य ३६ तमस्य कन्नडसाहित्यसम्मेलनस्य अध्यक्षस्थानम् अलङ्कृतवान् आसीत् । एतस्मै १९७३ तमे वर्षे केन्द्रसाहित्य-अकाडेमीप्रशस्तिः प्राप्ता ।कर्णाटकराज्यस्य  छात्रेभ्यः सर्वेषु वर्गेषु कन्नडमाध्यमेण शिक्षणं भवेत् इति वक्त्तृषु वि.सीतारामय्यः अपि अन्तर्भूतः । एषः कन्नडभाषायाम् आङ्लभाषायां च परिणतिं प्राप्य ग्रन्थरचनां कृतवान्। 
## कृतयः
### कवनसङ्ग्रहाः
*१) गीतेगळु (गीतानि)
*२) दीपगळु (दीपाः)
*३) नेळलु-बेळकु
*४) द्राक्षि- दालिम्बे (द्राक्षा-दाडिमम्)
*५)  हेज्जे पाडु
*६) अरळु-बरलु
### गद्यानि
*१) पम्पा यात्रा
*२) सोह्राब्-रुस्तुम्
*३) हण प्रपञ्च (धनस्य प्रपञ्चः)
*४) अश्वत्थाम 
*५) बेळदिङ्गळु (चन्द्रिका)
*६)  सत्य मत्तु मौल्य (सत्यं तथा मौल्यम् 
### जीवनचित्राणि
*१) महाकवि पम्प 
*२)के.वेङ्कटप्पः
*३) पुरन्दरदासः 
*४) एम्.विश्वेश्वरय्य(मोक्षगुण्डं विश्वेश्वरय्यः)
*५) डि.वि गुण्डप्प डी वी जी
एतानि वि.सीतारामय्येण आङ्ग्ल भाषया लिखितानि जीवनचित्राणि ।

वर्गः:कन्नडसाहित्यकाराः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:अन्यभाषासाहित्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
शं.बा.जोशी

शं.बा. जोशि (S B Joshi) १८९६ तमे वर्षे जनवरिमासस्य चतुर्थदिनाङ्के बेळगावीमण्डलस्य गुर्लहोसुरु ग्रामे जन्म प्राप्तवान्  । तस्य पूर्णं नाम  "शङ्कर बालदीक्षित जोशि”।  बाल्ये एव तस्य मातापित्रोः वियोगः जातः । कन्नडसाहित्यलोके सः शम्बा इत्येव प्रसिद्धः अस्ति ।
## व्यक्तित्वम्
आरम्भे शम्बाशिक्षकवृत्तिम् अवलम्ब्य जीवति स्म ।अनन्तरं शिक्षकवृत्तिं परित्यज्य वार्ताहरः जातः । कर्मवीर- जयकर्णाटकपत्रिकयोः  सेवां कृत्वा अनुभवं प्राप्तवान् । शम्बा धारवाडनगरस्य साधनकेर्यां स्थिररूपेण वासं करोति स्म । तत्र तस्य साहित्याभिरुचिमतां मित्राणां सहवासः अभवत् । प्रारम्भे मराठी तथा कन्नडं केवलं  पठितवान् आसीत् । अनन्तरं स्वपरिश्रमेण आङ्लं पठितवान् । फ्राय्ड् अपि च यूङ्गर इति मनोविज्ञानस्य विषये प्रश्नकरणस्य सामार्थ्यं प्राप्तवान् । एषः वैचारिकः बुद्धिजीवी च  । भावनाशीलः शम्बा कार्यक्षेत्ररूपेण संशोधनक्षेत्रं चितवान् ।
शम्बाजोशेः मातृभाषा मराठी । अतः पुणेनगरस्य 'वसन्तव्याख्यानमालायां, लोकमान्यबालगङ्गधरतिलकस्य  'केसरि’पत्रिकायां च बहु प्रभवावितः जातः । शम्बा अद्वितीयभाषाशास्त्रज्ञः,दर्शनशास्त्रज्ञः,तत्त्वशास्त्रज्ञः विचारवादी च आसीत् ।
आरम्भे शम्बा भाषाशास्त्रं पठित्वा पाण्डित्यं सम्पादितवान् । कर्णाटकस्य तथा महाराष्ट्रस्य प्रदेशानां स्थलनाम्नः पृष्ठतः कन्नडमराठीभाषयोः अन्वयः यथा भवेत् तथा इतिहासं शोधितवान् । एवं शम्बामहोदयेन मराठीभाषया लिखित्वा  कन्नडेन भाषान्तरिता "मराठि संस्कृतिः” नामिका क्रितिः  अत्युत्कृष्टा  इति प्रसिद्धा अभवत् । 
अस्माकं पौराणिक प्रतिमाभ्यः अद्यतनसामाजिकजीवनस्य सम्बन्धस्य विषये जोशीवर्येण कृतम् अध्ययनं  बहु महत्वयुतं संस्कृतिककार्यम् इति वक्तुं शक्यते ।एतस्य संशोधनमार्गः अद्यतन- अध्ययनशीलयुवजनेभ्यः मर्गदर्शकः भवति ।
शम्बाजोशेः प्रथमा कृतिः 'अरविन्द चरिते’ (अरविन्दस्य चरितम् ) १९२० तमे वर्षे प्रकटितम् अभवत् ।
## कृतयः
*कंनुडिय जीवाल(१९४४)
*कन्नड ओडपुगलु(१९५०)
*पालु मत दर्शन(१९६०)
*कर्णाटकसंस्कृतिय पूर्वपीठिके (१९७०)
*ऋग्वेदसार
*नागप्रतिमासार
*वैवस्वतमनुप्रणीतमानवधर्मद आकृति
*बुद्धन जातक(बुद्धस्य जातकम्)
*मानव धर्मद आकिति (मानवधर्मस्य आकृतिः)(१९७९)
*कण्मरेयाद कन्नड
*हिन्दूधर्म
*महाराष्ट्राचा मूल(महराष्ट्रस्य मूलम्)
एताः शम्बाजोशेः प्रमुखकृतयः। एतस्य कृतयः विचारसाहित्यस्य अनर्घ्य रत्नानि सन्ति। वैचारिकक्रान्तेः काहलं वादितवान् शम्बा जोशी ।
## प्रशस्तयः
शम्बावर्यस्य 'कर्णाटकसंस्कृतिय पूर्वपीठिके’ नामकस्य ग्रन्थस्य कृते १९७१ तमवर्षस्य केन्द्रसाहित्य-अकाडेमीतः प्रशस्तिः प्राप्ता । १९७३ तमे वर्षे मैसूरुविश्वविद्यालयतः गौरवडाक्टरेट् प्रशस्तिं दत्त्वा सम्मनितवन्तः । कन्नडविचारसाहित्यं प्रसिद्धं कृतवते डाक्टर् शम्बाजोशिमहोदयस्य कृते राज्यसाहित्य-अकाडेमी प्रशस्तिः अपि प्रदत्ता अस्ति । 
कन्नडराज्योत्सवप्रशस्तिः एतस्य गौरवस्य सङ्केतः अस्ति । १९८१ तमे वर्षे नवेम्बर् मासे कोडगुमण्डलस्य मडिकेरी-उपमण्डले प्रचलितस्य ५४ तमस्य अखिलभारतकन्नडसाहित्यसम्मेलनस्य अध्यक्षपदवीम् अलङ्कृतवान् आसीत् । धारवाडनगरस्य साधनकेर्यां स्वगृहं निर्माय नवपञ्चाशत्वर्षीणि यावत् तस्मिन्नेव गृहे जीवनं यापयित्वा दिवङ्गतः । धीमान् पुरुषः शम्बा कन्नड जनानां कृते ध्रुवनक्षत्रम् इव अस्ति ।

वर्गः:कन्नडसाहित्यकाराः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
कुट्रालम् (spa of south)

एतत् रम्यं जलपातस्थलमस्ति । अत्र १६७ पादोन्नतप्रदेशात् जलं पतति । अस्य १५०० वर्षाणाम् इतिहासः अस्ति । अत्र स्नानकरणेन रोगाः निवारिताः भवन्ति इति ईस्ट इण्डिया कम्पनीद्वारा १८११तमे वर्षे वैद्याः जलं परिशील्य सम्यक् संशोधनं कृत्वा उक्तवन्तः सन्ति । अस्मिन् जले २००० विधाः औषधीयगुणाः सन्ति इति डा वैट, डा क्याडवेल्लमहोदयौ प्रकटितवन्तौ स्तः । एतत् जलं सन्धिवातचर्मरोगाणां सिद्धौषधम् इति च प्रसिद्धिः अस्ति । बहवः अत्र तैलाभ्यञ्जनस्नानाय आगच्छन्ति स्नानाय उत्तमा अनुकूलता अस्ति । अत्रैव ‘फैव फाल्स्’ इति सुन्दरः जलपातः अस्ति ।
एतादृशं जलं बेल्जियम्प्रदेशे, न्यूयार्क् प्रदेशे स्थिते सरटोगप्रदेशे च द्रष्टुं शक्यते । अस्य जलस्य वाटर् आफ् लैफ् (जीवजलम्) इति नाम आगतम् अस्ति । एतत् जलं प्रपञ्चे एव अत्युत्तमम् इति कथयन्ति । जूनमासतः सप्टम्बर् पर्यन्तम् अत्रागमनार्थम् उत्तमः कालः अस्ति ।
## मार्गः
ट्यूटीकारन् विमाननिस्थानतः ८६ .कि.मी 
भूमार्गः –तेङ्कासी समीपे विद्यमानं रेलस्थानकम् । मधुरैतः १६० कि.मी, कन्याकुमारीतः १३५ कि.मी 
तिन्नुवेल्लीतः ५० कि.मी ।

वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
एस् सी नन्दीमठ

एस्.सि.नन्दीमठः(S C Nandimath) । 
गोकाक-उपमण्डल्स्य नन्दीग्रामे १९०० तमे वर्षे डिसेम्बरमासस्य द्वादशे  दिनाङ्के शिवलिङ्गय्य चन्नबसवय्य नन्दीमठवर्यस्य जन्म अभवत्। 
## शिक्षणम्
नन्दीमठः १९२४ तमे वर्षे बि.ए.पदवीं,१९२६ तमे वर्षे एम्.ए पदवीं प्राप्तवान् । वीरशैवधर्मस्य अपि च तत्त्वज्ञानविषये निबन्धं विरचय्य ,१९३० तमे वर्षे डाक्टरेट् पदवीं प्राप्तवान् ।शिक्षकवृत्तिम् अनुवृत्त्य शिक्षणक्षेत्रे कृता साधना अपारा । लिङ्गराजमहाविद्यालयस्य स्थापकः, बागलकोटबसवेश्वरमहाविद्यालयस्य स्थापकः नन्दीमठः मुम्बयीविश्वविद्यालयस्य सेनेट् तथा सिण्डिकेट् सदस्यः आसीत् । कर्णाटकविश्वविद्यालयस्य स्थापनान्तरं तस्य सिण्डिकेट् सदस्यः,अकाडमिक् कौन्सिल् सदस्यः, कुलसचिवः, उपकुलपतिरूपेण अपारसेवां कृत्वा शिक्षणतज्ञः इति प्रसिद्धःजातः।
कन्नडभाषेया , संस्कृतेन ,प्राकृतेन ,पालीभाषया, आङ्ग्लभाषया च विशेषः परिश्रमः कृतः । नन्दीमठः विद्वत्तपूर्णयुक्तवैचारिकग्रन्थान् रचितवान् ।
## कृतयः
*१) कन्नड नाडिन चरित्रे (कर्णाटकस्य इतिहासः) (भागः-२) 
*२) कर्णाटकद धर्मगळु (कर्णाटकस्य धर्माः) ।
एतस्य मुख्यकृती ।
*३) हरिहरन गिरिजा कल्याण 
*४)कुवलयानन्द 
एतस्य सम्पादितकृती।
## प्रशस्तयः
आङ्ग्लभाषया लिखितं  Hand Book of Veerasaivism पाण्डित्यपूर्णकृतिः इति परिगण्यते ।१९५२ तमे वर्षे बेलूरुनगरे प्रचलितस्य ३५ तमस्य कन्नडसाहित्यसम्मेलनस्य अध्यक्षस्थानं अलङ्कृतवान् ।
सुप्रसिद्धः विद्वांन् तथा शिक्षणतज्ञः जातः  ।नन्दीमठस्य कृते कर्णाटकविश्वाविद्यानिलयतः १९७५ तमे वर्षे गौरव डि.लिट् पदवीं दत्तवा सम्मानितवन्तः । शिक्षणक्षेत्रे अविरतश्रमं कृत्वा कर्णाटकस्य अभिवृद्ध्यर्थं प्रयत्नं कृत्वा तस्मिन्नेव वर्षे दिवङ्गतः।

वर्गः:कन्नडसाहित्यकाराः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:अन्यभाषासाहित्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
नीलगिरि एक्स्प्रेस् ( ब्ल्यू मौण्टन् एक्स्प्रेस्)

एतत् धूमशकटवाहनस्य नाम अस्ति । मेटुपाळ्यं स्थानकतः ऊटी पर्यन्तं धूमशकटमार्गः विशिष्टः अस्ति । घट्टप्रदेशे धूमशकटयानं सावधानेन तन्नाम प्रतिघण्टं ३३ कि.मी वेगेन आरोहणावरोहणं करोति । अन्त्ये १८०० मीटरोन्नतप्रदेशं गच्छति । मार्गमध्ये १२ निस्थानानि सन्ति । हिलग्रौव्, सन्निमिडे इत्यादि निस्थाननामानि सन्ति । उटकमण्डलम् अथवा ऊटी अन्तिमम् निस्थानम् अस्ति । मार्गे ३६ सुरङ्गमार्गाः,  १९ सेतवः च भवन्ति । सर्वत्र भव्यं वनसौन्दर्यम् , उत्तमम् अनुभवं सन्तोषं  च जनाः प्राप्नुवन्ति  । पर्वतशिखराणां दर्शनं मेघानां विलासः च अत्र द्रष्टुं शक्यते ।
विशेषसमये मार्च-एप्रिल्-मेमासेषु विशेषधूमशकटयानानां व्यवस्था भवति । धूमशकटयानानि मेट्टुपाळ्य़तः  चेन्नैतः च  सन्ति ।
## निस्थानकानि तथा अन्तरम्
चेन्नै सेन्ट्रल् (० कि.मी)
अरक्कोणम् (६९कि.मी)
सेलम् (३३४कि.मी)
ईरोड् (३९६कि.मी)
तिरुप्पुर् (४४६कि.मी)
कोयम्बत्तूर् (उत्तरम्)(४९४कि.मी)
कोयम्बत्तूर् (४९७कि.मी)
मेट्टुपाळ्यम् (५३२कि.मीkm)

वर्गः:भारतस्य विश्वपरम्परास्थानानि
वर्गः:भारतस्य रेल्-यानानि
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
कोच्ची

कोच्ची-‘समुद्रसुन्दरी”

दक्षिणभारते अतिसुन्दरनगरेषु **कोच्ची** अन्यतमम् अस्ति । सागरपूर्वजलात् अस्य नगरस्य ‘अरेबियन् समुद्रसुन्दरी’ इति नाम आगतम् अस्ति । अत्र नौकानिस्थानं वाणिज्यकेन्द्रं सागरतीरं च विशिष्टानि सन्ति । एकत्र एर्णाकुलम्, अन्यत्र मट्टम्चेरी(प्राचीनविभागः , ऐतिहासिकः प्रदेशः च ), परितः अरेबियन् सागरः च अस्ति ।  अत्र समीपे सागरे लघु द्वीपाः  सन्ति , वेल्लिङ्गटन्, बोलघट्टि, गुण्डु वैपिन इत्यादयः ।
एतत् पुरातनं स्थानम् अस्ति  । अत्र अनेकदेशेभ्यः आगताः जनाः निवसन्ति स्म । यहूदीयाः चीनादेशीयाः अरब्बदेशीयाः इत्यादयः जनाः अत्र प्रार्थनामन्दिराणि (चर्च- मसीदि इत्यादीनि)  निर्मितवन्तः सन्ति  । जनाः वाणिज्यार्थम् अपि अत्र आगच्छन्ति स्म  । नौकानिस्थानं, दुर्गं, राजगृहम् इत्यादिनां पुरातनं वैभवम् अत्र पश्यामः । कोच्चीनगरम् अतः एव एतिहासिकं नगरम् इति प्रसिद्धम् अस्ति ।
इदानीन्तनम् एर्णाकुलं कोच्चीनगरस्य विस्तरणम् इति वक्तुं शक्यते । प्रवासोद्यमनिगमेन इतः नौकायानेन प्रवासिजनाः वेल्लिङ्गटन् द्वीपाय नीयन्ते । सागरप्रवासस्य आरम्भस्थलमेतत् । अत्र डच्चजनानां राजगृहम् अस्ति । डच् भवनमिति तत् कथ्यते  । आदौ पोर्तुगालदेशीयाः एतत् राजगृहं निर्मितवन्तः आसन् । अनन्तरम् डच्चजनाः अभिवृद्धिकार्यं कृतवन्तः । अग्रे केरलराजः वीरकेरळवर्मा अत्र वासं कृतवान् । अत्र राजगृहे भित्तिषु रामायणमहाभारतादि पौराणिक चित्राणि निर्मितानि सन्ति । महाराजस्य शयनगृहभित्तिषु श्रृङ्गारप्रधानचित्राणि सन्ति । अत्र समीपे यहूदीयानां पार्थनामन्दिरम् अस्ति । अत्र अष्टादशशतकीया काचित् घण्टा विशिष्टा अस्ति ।
अत्र चीनादेशीयाः मीनजालाः इदानीमपि उपयोगे सन्ति । चीनादेशीयः कब्लायखान् प्रथमतया एतज्जालं मीनसङ्ग्रहणाय उपयुक्तवान् । एर्णाकुलं प्रदेशे सन्त फ्रान्सिस् चर्च (प्रार्थना मन्दिरम्) क्रिस्ताब्दे १४१८ तमे वर्षे निर्मितम् । एतद् वैभवोपेतं भवनमस्ति ।  कोच्चीप्रदेशे अन्यदेकं सान्ताक्रूस् चर्च (प्रार्थनामन्दिरम्) अपि  अस्ति । चेरुतुरुत्तिप्रदेशे केरल कलामण्डळं दर्शनीयम् अस्ति । महाकविः नारायण मेनन् एताम् नृत्यशालां संस्थापितवान् ।

बोलघट्टिदीपं प्रति प्रवासिजनाः अवश्यं गच्छन्ति । अत्र स्थितं राजगृहम् इदानीम् उपहारगृहं सञ्जातमस्ति । गुण्डुद्वीपः, परिक्षित् तम्पुरान् वस्तुसङ्ग्रहालयः,  हिलप्यालेस् वस्तुसङ्ग्रहालयः इत्यादयः अत्र प्रेक्षणीयाः सन्ति ।
## विमानमार्गः
बेङ्गळूरु-चेन्नै-गोवा-तिरुवनन्तपुरंदेहली इत्यादिभ्यः स्थानेभ्यः विमानयानानि सन्ति । कोच्चीनगरे विमाननिस्थानम् अस्ति ।

## वाहनमार्गः
मैसूरुतः ३८८ कि.मी. । बेङ्गळूरुतः ५४६ कि.मी 
## धूमशकटमार्गः
एर्णाकुलं’ धूमशकटनिस्थानम् अस्ति । प्रवासार्थं सर्वकारीया व्यवस्था अस्ति ।
वसत्याः कृते अनेकानि वसतिगृहाणि कोच्चीनगरे सन्ति । केरलसर्वकारस्य प्रवासि-सूचनाकेन्द्रम् अस्ति ।

वर्गः:केरळराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वेम्बनाड् सरोवरम्

स्थाननिर्देशः]]

केरळराज्ये स्थितमेतत् दक्षिण-एशिया राष्ट्रेष्वेव अतीव बृहत् अस्ति अमेरिकादेशे स्थितेषु लेक् सुपीरियर् समानतां प्राप्नोति एतत् । केरलराज्ये कोट्टायम्-अलप्पुळ्-एर्णाकुलमण्डलेषु एतत् सरोवरम् व्याप्तम् अस्ति । अस्य विस्तारः २०५ चतुरस्र कि.मीटरमितः ।
अस्मिन् सरोवरे भागद्वयम् अस्ति । एकः भागः मधुरजलयुक्तः । अन्यः भागः लवणजलयुक्तः । पेरियार्-मीनचिल्-पम्पानद्यः च अत्र समुद्रं प्रविशन्ति । अतः एकः भागः समुद्रः इत्येव कथयितुं शक्यः । अस्मात् सरोवरात् अनेकनालाः रचिताः सन्ति । तत्र तत्र जलस्थानानि सृष्टानि सन्ति । अस्मात् सरोवरात्  जलयानेन अनेकेषां नगराणां सम्पर्कः साध्यः अस्ति । क्विलान् (८ घण्टाः) चङ्गनचेरी (३ घण्टाः), कुमारकम् (३ घण्टाः) कोच्ची (४ घण्टाः) स्थलानि प्रति नौकायानेन गन्तुं शक्यते । विविधाः नौकाः सन्ति । नौकागृहम् अपि अस्ति । जले आधुनिकरीत्या नौकागृहे वासः कर्तुं शक्यते नैकाविहारः अतीव आनन्ददायकः विषयः अत्र ।
## कुमारकम्
एतत् किञ्चन पक्षिधाम अस्ति । द्विहेक्टर् विस्तीर्णे एतत् पक्षिधाम अस्ति । अत्र क्रिस्ताब्दे १८१८ तमे वर्षे हेन्री बाकर् महोदयः एतत् पक्षिधामवषये ज्ञात्वा अभिवृध्दिकार्याणि कृतवान् । निसर्गरमणीये अत्र स्थलए गोहेरान्स, इण्डियन् हार्टर् वैटऎविस्, पर्पलहेरान् इत्यादि पक्षिणः वसन्ति । १३५ अधिक जातीयाः पक्षिणः अत्र निवसन्ति । एतत् कोटायम् नगरतः १२ कि.मी दूरे अस्ति । प्रातः २० वादनतः सायङ्काले ६ वादनं यावत्  प्रवेशः अस्ति ।
केरळसर्वकारेण अत्र पूर्वजलविहाराय व्यवस्था कल्पिता अस्ति ।कोल्लं प्रदेशतः अलेप्पी- पर्यन्तं नौकायानं कर्तुं शक्यते । अष्टघण्टाः यावत् नौकायानं भवति । यथा स्पेन्देशे  ‘बुल् फैट’ (वृषभयुध्दम्) भवति तथैव अस्मिन्  प्रदेशे प्रसिध्दम् अस्ति स्नेक् बोट रेस्’ नौकायानस्पर्धा ‘प्रचलति । अनेके जनाः गायन्तः नौकायानं चालयन्ति । जनप्रियास्पर्धा एषा प्रतिवर्षम् आगस्टमासस्य द्वितीये शनिवासरे भवति ।
## मार्गाः
### विमानमार्गः
कोच्चीविमाननिस्थानतः ७८ कि.मी
### धूमशकटमार्गः
कोट्टायम् निस्थानतः १० कि.मी 
### भूमार्गः
कोच्चीतः ८५ कि.मी।  राष्ट्रियमार्गः- ४७ क्विलानतः चङ्गनचेरीतः वाहनसम्पर्के अस्ति ।
## वसतिव्यवस्था
### गोल्डन् वाटर् रेसार्ट
अस्मिन् वसतिगृहे केरळभोजनव्यवस्था अस्ति सर्वविधव्यञ्जनानां आस्वादस्य अवकाशः अस्ति । सायङ्काले सांस्कृतिककार्यक्रमाः प्रचलन्ति । मोहिनीयाट्टम्, कळरी सङ्गीतम् इत्यादिकं प्रचलन्ति । 
एतादृशनि अन्यानि उपहारवसतिगृहाणि  नाम राडिसन् प्लाझा रेसार्ट्, मायारेसार्ट इत्यादीनि सन्ति ।

## Gallery

Image:Kettuvellam vembanad lake.JPG| चतुश्शताधिकनौकागृहाणि कोट्टायं मार्गे उपलभ्यन्ते।
Image:Arching palm tree.JPG‎ | नारिकेलवृक्षस्य सरोवरं प्रति नमनम्
Image:3 star kettuvellam.JPG| भोजनावाससहितानि सुखानुकूलितानि नौकागृहाणि
image:Vembanad Lotus.jpg|वेम्बनाड् सरोवरे यात्रिकाः
image:Vembanad Sunset.jpg|वेम्बनाड् सरोवरे सूर्यास्तः
image:Vembanad Kochi.JPG|कोच्चिप्रदेशे समुद्रेण सङ्गमनम्
Image:Bethlaham church vembanad.JPG| बेथ्लहाम् चर्च्

वर्गः:केरळराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
ऊटी

गिरिधामसु अत्यन्तं प्रसिद्धम्  एतत्। एतस्य अपरं नाम उदकमण्डलम् (सरोवराणां स्थानम्) इति नीलगिरिपर्वतप्रदेशे स्थितेषु सर्वगिरिधामसु अतीव जनप्रियम्। सागतस्तरतः ७५०० पादपरिमितोन्नतस्थाने अस्ति एतत् गिरिधाम। अत्र वातावरणं सदा शीतलं भवति ल। ग्रीष्मकालेऽपि अधिका उष्णता न भवति। निसर्गरमणीये अस्मिन् गिरिधाम्नि ग्रीष्मसमये जनानामागमनं बहु भवति।
उदकमण्डलप्रदेशे अनेकानि रमणीयानि स्थानानि सन्ति। पाटलपुष्पोद्यानम् (Rose Garden)  मुकुर्तीसरोवरं, राजगृहाणि, दोड्डबेट्ट,  रेसकोर्स, टैगर हिल्  इत्यादीनि  प्रसिद्धानि सन्ति।

## मुकुर्तिसरोवरम्
मुकुर्तीसरोवरे नौकाविहारः अतीव मोदाय भवति । स्वयञ्चालितनौकाविहारः सुरक्षितः सुव्यवस्थितः च अस्ति । सरोवरस्य पार्श्वे एव सुन्दरे उपवने बालानां विनोदाय विविधक्रीडानां व्यवस्था अस्ति ।
## पाटलपुष्पोद्यानम्
अस्मिन्  सहस्रसङ्ख्यया विविधवर्णात्मकानि मनोहराणि पाटलपुष्पाणि  सन्ति । पाटलपुष्पेषु विरलानि यथा हरितानि  कृष्णानि च पुष्पाणि अत्र द्रष्टुं शक्यानि । नयनानन्दकरे अस्मिन् उद्याने पुष्पसस्यानि सुचारुरूपेण आरोपितानि सन्ति ।
## दोड्डबेट्ट
अत्युन्नतप्रदेशः इत्यतः दोड्डबेट्ट (महापर्वतः) इति प्रसिध्दः । दक्षिणभारते तृतीयः उन्नतः पर्वतः एषः ।अस्योन्नतिः सागरतीरस्तरतः ६४० पादपरिमिता अस्ति । अत्र अश्वारोहणं कर्तुं शक्यते ।
## बोटानिकल् गार्डन्
उदकमण्डलनगरे स्थितेषु प्रेक्षणीयस्थलेषु बोटानिकल् गार्डन् (सस्योद्यानम्) अतीव सुन्दरम् अस्ति । राजगृहस्य समीपे एतदस्ति । क्रिस्ताब्दस्य १८४३ तमे वर्षे अस्य निर्माणं कृतमस्ति । उद्यानस्य विस्तारः २२ हेक्टेरमितः अस्ति । अत्रत्यानि पुष्पाणि सस्यानि च अतीव सुन्दराणि सन्ति । लण्डननगरे स्थितम् के.ई.डब्ल्यु-उद्यानमिव एतदस्ति । विविधभागेषु इटालियन्, जपानीस् पुष्पसस्यानि सन्ति ।
कश्चन प्राचीनवृक्षकाण्डम् उद्याने अस्ति । एतत् अतीवप्राचीनम् अत्यद्भुतम् इति कथयन्ति ।यतः एतस्य कालः कतिचनकोटीवर्षप्राचीनः । उद्याने सहस्त्रसङ्ख्यया विविधजातीयाः वृक्षाः सन्ति । आलङ्कारिकाणि सस्यानि, प्राणिरुपेण व्यवस्थितानि सस्यानि  सन्ति ।अत्र सस्यमयूरः, सस्यचिक्रोडः मिक्कीमौस्, कुब्जसस्यानि च  आकर्षणीयानि सन्ति ।
विविधवर्णानां सस्यानि अत्र सन्ति । तृणावृतां भूमिं विविधाकृतौ संस्कृतानां  सस्यानां वैभवम् अत्र पश्यामः । प्रतिवर्षम् अत्र फलपुष्पप्रदर्शनं भवति । आर्किड् सस्यानि औषधीसस्यानि विदेशीयसस्यानि अपि सन्ति । भारतमातुः सुन्दरं कृतकचित्रम् अत्रास्ति । तथैव सस्यैः निर्मितम् राज्यसीमावैभवम् अत्र दृष्टुं शक्नुमः  ।
उदकमण्डलसमीपे कलहतीजलपातः, पौकारजलबन्धः, डाल्फिननोस् (१० कि.मी) सिम्सपार्क, कोयागिरि (२६ कि.मी) गाल्फ् क्रीडाङ्गणम्, लोज जलपातम्, कूनूरु गिरिधाम (२९ कि.मी) इत्यादीनि  च दर्शनीयानि सन्ति ।
उदकमण्डले सर्वस्थानानां दर्शनाय स्वायत्तवाहनव्यवस्था कर्तुं शक्यते । रात्रौ सदा शैत्यम् भवति।  दिने ग्रीष्मकालेऽपि अधिका उष्णता न भवति । समीपे ‘टी एस्टेट्स्’(चायोद्यानानि)  सुन्दररुपेण विराजन्ते ।
## मार्गः
### वायुमार्गः
कोयम्बत्तूरुसमीपे स्थितं विमाननिस्थानम् ।

### धूमशकटमार्गः
]]
चेन्नैतः नीलगिरि एक्स्प्रेस् ( ब्ल्यू मौण्टन् एक्स्प्रेस्) यानम् । ऊटीनगरे धूमशकटनिस्थानम् अस्ति ।
### भूमार्गः
हासन, मैसूरु, मेटुपाळ्यं, चेन्नैतः वाहनसौलभ्यम् अस्ति । मैसूरुतः एकदिनप्रवासव्यवस्था अस्ति । ऊटीदृश्यवैभवस्य वीक्षणार्थं सर्वकारीयव्यवस्थापि अस्ति । 
## व्यवस्थाः
ऊटीनगरे वसतिगृहाणि उपहारगृहाणि दासप्रकाशहोटेल,  होटेल् तमिळ्नाडु इत्यादीनि सन्ति ।

वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि

वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा
केरळस्य सागरपूर्वजलप्रवासः

केरलराज्ये मानवशिशुः चलनात् पूर्वं  तरणं जानाति इति जनाः वदन्ति । यतः समग्रे राज्ये पश्चिमदिशि सगरपूर्वजलाशयाः सन्ति । केरलराज्ये अटनं नाम सम्पूर्णे वने अटनम् इव । सागरपूर्वजलसङ्ग्रहः ( Back Water) सर्वत्र भवति । कोच्ची अलेप्पी इत्यादिक्षेत्रेषु नौकागृहाणि( Floating Homes) च सन्ति ।
क्वचिt एतत् जलं भागद्वये प्रवहति । तदा मध्ये विद्यमानः भूप्रदेशः महाद्वीपसहशः भवति । अलेप्पीतः अनेकविभागेषु सागरपूर्वजलाशयाः निर्मिताः सन्ति । तेषु गमनम् अतीव आनन्दायकं भवति ।
अलेप्पीतः केट्टुवल्लं पर्यन्तं नौकागृहेण गन्तुं शक्यते । एतेषु नौकागृहेषु शयनगृहं स्नानगृहं पाकशाला इत्यादिसुव्यवस्थाः भवन्ति । उपरि आगत्य प्रकृतिवीक्षणं कर्तुं शक्यते । अत्र सीफूड् (सागरजन्यजीविभिः निर्मितः आहारः)  बहु प्रसिद्धम् । पक्वं मिष्टालुकम् अतीव उत्तमं भवति । पनसफलेन निर्मितं खाद्यमपि रुचिकरं भवति ।
एवमेव कोच्चीप्रदेशतः कुडियतोड् (३४ कि.मी) त्रिघण्टात्मकप्रवासं कृत्वा गत्वा, कोच्चिप्रदेशः  आगन्तुं शक्यते । एवं कोच्चीनगरतः एर्णाकुलतः पोर्टकोचिन्,  पोर्टकोचिन् तः एर्णाकुलं प्रति अपि गमनागमनं कर्तुं शक्यते । एर्णाकुलतः मट्टञ्चेरी मट्टञ्चेरीतः एर्णाकुलं प्रति गमनागमनमपि साध्यमस्ति ।
अलेप्पी-कोट्टायम्,  कोल्लम्- अलेप्पी नैकायात्रा अपि अत्र कर्तुं शक्यते । एतदर्थं नवघण्टात्मकः कालः आवश्यकः भवति । केरलराज्ये प्रवासाय वर्षारहितेषु मासेषु केवलं व्यवस्था भवति । केरलप्रवासोद्यमनिगमः,  तिरुवनन्तपुरम् इत्यस्मिन्  कार्यालये पूर्वमेव यात्राविवरणम् आरक्षणं च  कर्तुं शक्यते ।

वर्गः:केरळराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
राजेश खन्ना

**राजेशखन्नः** (१९४२ डिसेम्बर् २९ - २०१२ जुलै १८) बालिवुड्-अभिनेता, चित्रनिर्मापकः, राजनेता च । सः भारतीयचलच्चित्ररङ्गस्य 'परमाभिनेता' (सूपर् स्टार्) इति प्रसिद्धः । १९७० दशके तेन अभिनीतानि सर्वाणि चलच्चित्राणि नितरां प्रसिद्धानि जातानि । तस्मात् तेन परमाभिनेतृपदं प्राप्तम् । १९७३ तमे वर्षे तेन डिम्पल् कपाडिया परिणीता । तयोः उभे पुत्रौ जाते । तौ १९८४ तमे वर्षे विवाहविच्छेदनं प्राप्तवन्तौ । तयोः ज्येष्ठपुत्री ट्विङ्कल् खन्ना अभिनेत्रा अक्षयकुमारेण परिणीता, तयोः पुत्री रिङ्के खन्ना ।
## बाल्यम्
	खन्नामहोदयस्य बाल्यजीवनं तावद् सुखकरं न आसीत् । १९४२ डिसंबर् मासे ९ दिनाङ्के जन्मप्राप्तवान् । एतस्य मूलनाम जतीन् इति । चुन्नालाल खन्ना तथा लीलादेवी इत्येतयोः दत्तुपुत्ररूपेण सः तेषां सुपर्दौ वर्धितः । तेषां मार्गदर्शनेन एव एतस्य विद्याभ्यासः अपि जातः । ततः रङ्गभूमिं प्रति तस्य मनः सर्वदा आकर्षति स्म । प्रथमचित्रस्य प्रसिद्धेः अनन्तरं तेन ४० वर्षाणां सुदीर्घं यानं कृतम् ।

## चलच्चित्ररङ्गे
	*आख्री खत्* चलनचित्रद्वारा चित्ररङ्गं प्रविष्टः काका शर्मिळा ढागोर्वर्यया सह अभिनीयतः “आराधना” चलनचित्रद्वारा महानायकः (Super star) अभवत् । (७०-८०) तमे दशके ‘सफर्’, ‘कटिपतङ्ग’, ‘सच्चा झूठा’, ‘आम् मिला सजनो’, ‘दो रास्ते’, ‘आनन्द’, ‘अमरप्रेम’, ‘जीवन् सायी’ आहत्य १५ प्रसिद्धानि चलनचित्राणि लोकार्पितानि आसन् । अस्मिन् वर्षे ‘ह्यावेल्स् फ्यान्’ इत्यस्य विज्ञापनस्य रूपदर्शिः आसीत् । एषा एव प्रायः तस्य अन्तिमा नटना आसीत् इति वयं वक्तुं शक्नुमः ।
	वर्णलोके तथा निजजगति सः गम्भीरतया, तल्लीनतया जीवति स्म । तस्य भावपूर्णेन अभिनयेन सः जनमानसि सर्वदा स्थितः अस्ति । शर्मिळा ढागोर वर्यया सह अधिकाधिकेषु चलनचित्रेषु सः अभिनयं कृतवान् । 	अभिनयात् परम् अपि राजेश् खन्ना वर्यस्य प्रभावः अयस्कान्तः इव जनान् आकर्षयति स्म । तस्य प्रथमं चित्रम् अस्ति ‘आख्री खत्’ १९६६ तमे वर्षे एतस्य चित्रस्य लोकार्पणम् अभवत् । तदनन्तरं तु सः बहु प्रसिद्धः अभवत् । ५० वर्षाणां चलनचित्रजगतः जीवने सः सामान्यतया १६३ चित्रेषु अभिनयं कृतवान् । नवशतमाने दूरदर्शनस्य धारावाहिनीषु अपि अभिनयं कृतवान् (इत्तेफाक्, अप्ने पराये, रघुकुल रीत् सद चली आयीं )

	सामान्यतया प्रत्येकं चित्रम् अपि बाक्स् आफीस् मध्ये प्रभूतं धनं सम्पादयती स्म । तस्य वस्त्रधारणस्य शैली अपि अतीवभिन्ना एव आसीत् । प्रेक्षकाः अपि तस्य एव अनुकरणं कुर्वन्ति स्मण् । तावान् प्रभावः आसीत् ।

## राजकीयप्रवेशः
९० तमे दशके एतेन राजकीयरङ्गस्य प्रवेशः जातः । १९९१ तः १९९६ पर्यन्तं दिल्लिकाङ्ग्रेस पक्षस्य संसद रूपेण कार्यं कृतवान् आसीत् । पञ्जाब् राज्ये निर्वाचनसमये २०१२ तमे वर्षे काङ्गेसपक्षस्य परतया प्रचारकार्यक्रमेऽपि भागं गृहीतवान् आसीत् ।

## साधितं कार्यम्
* १९६९ तः १९७१ पर्यन्तं सततं १५ चित्राणी । सर्वाणि चित्राणि अपि यशस्वीनि चित्राणि एव ।
* अभिनीतानि चित्राणि १६३ ।
* ३ वारं फिलिंफेर् प्रशस्तिः ।
* प्रथमं चित्रम् ‘आख्री खत्’ (१९६६) । अन्तिमं चित्रं ‘वफा’ ।
* १९६६-२०१२ नटः, निर्माणकः च ।
* १९९१- १९९६ काङ्ग्रेस् पक्षस्य संसदः ।
* अत्युत्तमानि ५ चित्राणि – आराधना, आनन्द, बावर्चि, प्रेमकहानि, नमक् हराम् ।
* राजेशः १६३ चलच्चित्रेषु अभिनयम् अकरोत् तेषु १२८ चलच्चित्रेषु प्रमुखनायकः आसीत् । तेन १७ लघुचलच्चित्रेषु अपि अभिनयः कृतः । त्रिवारं तेन अत्युत्तमाभिनेतृप्रशस्तिः प्राप्ता अस्ति ।

## मृत्युः
अर्बुदरोगेण दीर्घकालात् पीडितः सः २०१२ तमे वर्षे जुलैमासस्य १८ दिनाङ्के दिवङ्गतः । तस्मिन् दिने समग्रं बालिवुड्जनाः सर्वे अपि तत्र सम्मिलिताः आसन् ।

## सन्दर्भाः
वर्गः:हिन्दीचलच्चित्राभिनेतारः‎
वर्गः:१९४२ जननम्
गुरुवायुपुरम्

**गुरुवायुपुरम्** (मलयाळम्: ഗുരുവായൂർ, गुरुवायूर्; ഗുരുവായുപുരം, गुरुवायुपुरम्)

केरळराज्ये स्थितम् पुण्यक्षेत्रं गुरुवायूर् अवश्यं दर्शनीयम् , चित्रकलावैभवपूर्णं च क्षेत्रमस्ति । अत्र श्रीकृष्णं गुरुवायुरप्प इति कथयन्ति । श्रीकृष्णमूर्तिं देवशिल्पी विश्वकर्मा निर्मितवान् इति विश्वासः । 
देवालये उन्नतं  गोपुरम् आकर्षकमस्ति । भित्तिषु पौराणिककथाचित्राणि सुन्दराणि सन्ति । अत्र मार्गशिरमासे एकादश्यां गीताजयन्तीमहोत्सवः वैभवेण प्रचलति । तथैव कृष्णाष्टमी पर्व विशिष्टम् अस्ति । शङ्खचक्रगदाधारी श्रीकृष्णः अत्र विशिष्टमूर्तिरुपेणास्ति । भारतदेशे सर्वतः,  विदेशतः च  जनाः अत्र आगच्छन्ति । 

वर्गः:केरळराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
तेकडी

तेकडीअभयारण्यम् (इडुक्कीमण्डलम्)
केरळराज्यम् अतीव लघुराज्यमस्ति । कर्णाटकस्य त्रिमण्डलपरिमितम् अस्ति । अत्र १४ मण्डलानि, ६१ उपमण्डलानि सन्ति । राज्ये भारतपुळानदी दीर्घा २५१ कि.मी दूरं प्रवहति । केरळस्य विस्तीर्णं ३८८६ चतुरस्रकि.मी. । जनसख्या ४ कोटिमिता । सागरतीरं ५८८ कि.मी.यावत्  दीर्घम् अस्ति । तेकडीप्रदेशः सुन्दरगिरिधाम अभयारण्यं च अस्ति ।
केरळे चतुर्दशवन्यजीविधामानि सन्ति । तेकडीवन्यजीविधाम अतीव विस्तृतं ७७६ हेक्टर् मितम् अस्ति । एतत् गजानां जन्मस्थलम् इति कथयन्ति । अत्र प्रेक्षणीयः इडुक्कीजलाशयः ३३ चतुरस्र कि.मी विस्तृतः अस्ति । अस्य सरोवरस्य कारणानि त्रयः जलबन्धाः अनेके सेतवः च । एतत् पेरियार् वन्यधाम इति अपि प्रसिद्धम्  । क्रिस्ताब्दस्य १९३४ तः १९५० तमवर्षपर्यन्तं वन्यमृगधाम्नः अभिवृद्धिः कृतास्ति ।  अतीव हितकरं वातावरणम् अत्र अस्ति । गिरिधाम्नः उन्नतिः सागरस्तरतः ३००० पादपरिमितात् ६००० पादपरिमितं यावत् अस्ति । पेरियारसरोवरं ६७ चतुरस्रकि.मीटर् विस्तृतम् अस्ति ५.१ कि.मीटर् दीर्घः १०० तः १२०० पादपरिमितगभीरः च अस्ति ।
पेरियारनद्यां नौकाविहारव्यवस्थां  केरलप्रवासोद्यमनिगमः करोति ।(पेरियार् वन्यधामनि गजाः इतस्ततः सञ्चरन्ति । साक्षात् व्याघ्रानां दर्शनम् भवति । विविधाः पक्षिसमूदायाः अपि सन्ति । मृगाः वन सूकरः वनश्वानाः वनबिडालाः, वनमहिष्यः कपयः च अभयारण्ये विहरन्ति । हार्नबिल् बुलबुल पक्षिणां वासस्थानानि सन्ति  ।
प्राणिवीक्षणार्थं गोपुराणां निर्माणं कृतमस्ति । सर्वत्र पानजलं दीपव्यवस्था आहारवस्तु च नेतव्यानि भवन्ति । पूर्वानुमतिः प्राप्तव्या भवति । वनप्रदेशे ‘जङ्गलवाक् ’ वनचारणं कर्तुं व्यवस्था अस्ति । अत्र मार्गदर्शकाः अपि सन्ति । तट्टुकाडु प्रदेशे  पक्षिधाम अस्ति । एतत् ख्यातपक्षिशास्त्रज्ञस्य सली अलीवर्यस्य प्रेरणया निर्मितम् ।
## वसतिः
वसत्यर्थं वनेऽपि व्यवस्था अस्ति । कुमिलिप्रदेशे उपाहारवसतिगृहाणि सन्ति । केरळराज्य- प्रवासोद्यमनिगमस्य वसतिगृहम् अपि अस्ति । अस्य नाम ‘अरण्यनिवास’ इति अक्टोबरमासतः जूनपर्यन्तम् अत्र अगन्तुं जनाः इच्छन्ति । एप्रिल-मेमासयोः जनाः बहवः अत्र आगच्छन्ति ।
## विमानमार्गः
मधुरै अथवा कोच्चीविमाननिस्थानतः वाहनमार्गः धूमशकटमार्गः अस्ति । 
## धूमशकटमार्गः
कोट्टायम् निस्थानतः वाहनव्यवस्था अस्ति ।
## वाहनमार्गः
कोट्टायम् निस्थानतः –वाहनमार्गः अस्ति । 
कोट्टायमतः २२५ कि.मी । अरण्यनिवासपर्यन्तम् वाहनानि सन्ति ।

वर्गः:केरळराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
शबरीमलै

**शबरीमलै** 

हरिहरसुतस्य अय्यप्पस्वामिनः दिव्यक्षेत्रमिदम् । अरण्ये शबरीपर्वत प्रदेशे अय्यप्पस्वामिनः देवालयः अस्ति । मकरविळक्कु  नामा ज्योतिः मकरसङ्क्रान्तिसमये अत्र  दृश्यते । लक्षाधिकाः जनाः तदा अत्र आगच्छन्ति । अय्यप्पस्वामिनः व्रतधारिणः प्रमुखतया आगच्छन्ति । अत्र मकरसङ्क्रान्तिदिने प्रकाशदर्शनं सायङ्काले मकरज्योतिदर्शनं च  प्रख्यातम् अस्ति ।

वर्गः:केरळराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
त्रिश्शूर्-उत्सवः

एषः पर्वविशेषः अस्ति  । अरट्टुपूजा इति स्थले महोत्सवः एषः भवति । एतं महोत्सवम् भारतस्य महत्वपूर्णेषु वर्णयुक्तपर्वसु अन्यतमम् इति कथयन्ति । ४६ देवालयानाम् उत्सवमूर्ति- सम्मिलनम् अत्र भवति । तदा सङ्गीतस्य ढोलकवाद्यस्य, श्रृङ्गवाद्यस्य, काहलस्य च वादनं निरन्तरं प्रचलति ।
सामान्यतः ५०-६० गजाः अलङकृताः सन्तः यात्रायां यत् आगच्छन्ति तत्  प्रमुखम् आकर्षणम् अस्ति ।  गजानाम् उपरि त्रयः नम्बूदरीजनाः, श्वेतच्छत्रधराः, रजतचामरधराः, व्यजनधराः उपविशन्ति । एषः महोत्सवः सततं ३६ घण्टाः यावत् प्रचलति । अन्ते विशेषस्फोटकानां वर्णमयं प्रदर्शनं मनमोहकं भवति । एतं महोत्सवं द्रष्टुम् देशविदेशेभ्यः जनाः आगच्छन्ति । एषः महोत्सवः फेब्रवरी/ मार्च मासे प्रचलति ।
=मार्गः=
वाहनमार्गे त्रिश्शूरतः १२ कि.मी

वर्गः:केरळराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
वर्षाऋतुः

भारतम् ऋतुनां देशोऽस्ति । अत्र षड् ऋतवो भवन्ति - ग्रीष्मः, वर्षा, शरद्, हेमन्तः, शिशिरः वसन्तश्च । वर्षा-ऋतुः ग्रीष्मात् अनन्तरम् आगच्छति । एतस्य कालः जुलाई मासतः सितम्बरमासपर्यन्तं भवति । श्रावण - भाद्रौ च अस्य भारतीयौ मासौ स्तः ।

ग्रीष्मस्य तापेन सन्तप्ता पृथिवी वर्षायाः आगमनेन शीतला शान्ता च भवति । आकाशः कृष्णैः मेघैः आच्छन्नः भवति । मेघेषु विद्युत् प्रकाशते । मेघाः गर्जन्ति । वृष्टिजलेन नद्यः, तडागाः कूपाश्च पूरिताः भवन्ति । पृथिवी हरितैर्घासैः आच्छदिता भवति । वृक्षेषु लतासु च नवीनानि पत्राणि आगच्छन्ति । प्रकृतिः शोभना नारीव शोभते । मयूराः मेघान् दृष्ट्वा नृत्यन्ति । मण्डूकाश्च कूर्दन्ति रटन्ति च । वर्षाकालः अतीव लाभदायकोऽस्ति । अस्माकं देशस्य कृषिः मुख्यतः वर्षाजलम् आश्रयति । उत्तमया वर्षया उत्तमा कृषिर्भवति । अस्मिन् ऋतौ श्रीकृष्ण-जन्माष्टमी, रक्षाबन्धनम्, स्वतन्त्रतादिवसादयः उत्सवाः आयोजिताः भवन्ति । वर्षाकालस्य काश्चित हानयोऽपि सम्भवन्ति । एतस्मिन् काले बहवो मार्गाः जलमग्नाः कर्दमयुक्ताश्च भवन्ति । अतिवृष्टेः कारणेन अनेकासु नदीषु जलवृद्धिः भवति । जलप्लवेन गृहाणि, पशवः, मनुष्या अपि नश्यन्ति । अनेके रोगाः  अपि उद्भवन्ति । परन्तु जलेन विना जीवनं नैव चलति । अतः वर्षर्तुः प्राणिनां कृते शुभदायकः अस्ति ।

वर्गः:ऋतवः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
चाक्यार्कूत्त्

केरलीयकलारूपं भवति चाक्यार्कूत्त्।
कैरल्यां "कूत्त्" इति पदं कर्दनम् (ശബ്ദിക്കല്‍) इति संस्कृतपदस्य तद्भवं भवतीति पण्डिताः वदन्ति । एवं चाक्यार् इति कैरलीपदस्य 'श्लाघ्यवाक्' (നല്ല വാക്ക് ഉച്ചരിക്കുന്നവന്‍) इत्यर्थः । पुराणेतिहासादिषु विद्यमानाः कथाः सविस्तरं प्रतिपादयति चाक्यारः । वाचिकाभिनयप्रधानं कलारूपं भवति कूत्त् । सभायामुपस्थितान् प्रेक्षकानपि कथापात्रत्वेन परिकल्प्य मनुष्यसाधारणानि दौर्बल्यानि समकालिकजीवितेषु दृश्यमानान् प्रश्नान् च सरसया रीत्या सः प्रतिपादयति । तस्य हास्यप्रयोगसामर्थ्यं विशेषतः प्रस्तावमर्हति ।

दीपालङ्कृतं रङ्गं प्राप्य नम्प्यार् 'मिषाव्' इति वाद्ये प्रथमं तालक्रममाचरति । ततः चाक्यारः प्रविश्य 'चारि' इति विश्रुतं नृत्तमाचरति। पुनश्च पीठिकायाः अवतारणानन्तरं चम्पूग्रन्थेभ्यः अथवा प्रबन्धेभ्यः स्वीकृतान् श्लोकान् सविशेषया रीत्या आलपति । द्वितीयपादस्य चतुर्थपादस्य च आलापनानन्तरं मिषाव् इत्यस्मिन् तालं वादयति नम्प्यारः तदनन्तरं श्लोकार्थम् अन्वयक्रमेण विवृण्वन् चाक्यारः स्वपाटवं प्रदर्शयति ।

वर्गः:कलाः
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
वर्कले

वर्कले (जनार्दन) (०४७२) 
इत्येतत् स्थानं रोगपरिहारकं प्राकृतिकं स्थलम् इति ख्यातम् अस्ति ।
तिरुवनन्तपुरतः ५० कि.मी दूरे स्थितं जनार्दनक्षेत्रं यात्रास्थलं सागरतीरं च अस्ति । सागरतीरे रक्तशिलाः सन्ति । लवणयुक्तजलस्य उत्सांसि  सन्ति । अत्र स्नानकरणेन चर्मरोगनिवारणं भवति । अतः जनाः अत्र आगत्य कतिचित् दिनानि उषित्वा स्नानं कुर्वन्ति । वर्कला धूमशकटनिस्थानम् अस्ति । वाहनसम्पर्कः सर्वनगरतः अस्ति । अत्रैव श्रीनारायणगुरोः स्मारकम् अपि अस्ति ।

वर्गः:केरळराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
कोल्लम्

**कोल्लं** केरलस्य जनपदेषु अन्यतमं विद्यते। तिरुवनन्तपुरतः ७२ कि.मी दूरे स्थितं वाणिज्यकेन्द्रमेतत्। कोल्लम् इत्यपि निर्दिश्यते एतत्। अष्टमुडिसरोवरम् आकर्षकम् अस्ति। अस्य तीरे नगरमस्ति। पूर्वं पोर्चगीस्जनाः डच्चजनाः च अत्र निवसन्ति स्म। पोर्चुगीसडच्चजनाङ्गयोः वाणिज्यविषये कलहः अभवत्। समीपे तुङ्गशेरिस्थले पोर्तुगीस् जनैनिर्मितरणदुर्गवशेषाः सन्ति। अत्र जलमार्गे चीनाडंशीयजालाः पगोडनौकाः च दृष्टुम् शक्यन्ते।

वर्गः:केरळराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
पळनी

पळनीमहानगरे पर्वतप्रदेशे पळनियप्प इति प्रख्यातस्य श्री सुब्रह्मण्यस्य देवालयः अस्ति । एतस्य मुरुग इत्यपि अपरं नाम । पर्वतारोहणाय सोपानानि सन्ति । । सर्वत्र सुन्दरवाटिकाः दृश्यन्ते । प्रशान्तं वातावरणं मोदाय भवति । पर्वतप्रदेशं गन्तुं विञ्चयानस्य व्यवस्था अपि (रोप्वे -रज्जुमार्गः) अप्यस्ति ।
एतं पर्वतं शिवगिरि इति अपि कथयन्ति । पळनीयप्पस्य सन्निधौ भक्तानाम् अतीव आनन्दः भवति । रात्रौ नक्षत्रलोके एव स्मः इव  जनानां भावना भवति । पळनीक्षेत्रम् आगन्तुं केरळराज्यस्य सर्वनगरेभ्यः अपि वाहनसम्पर्कसौलभ्यम् अस्ति ।

वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यस्य तीर्थक्षेत्राणि
वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
एडकल्लुगुहाः

**एडकल्लुगुहाः** 

अम्बल् वायिल् समीपे स्थिताः एताः गुहाः नवीनशिलायुगस्य जनानां वासस्थानानि आसन् | गुहायां भित्तिषु अपूर्वाणि चित्राणि सन्ति । एतम् अधिकृत्य एडकल्लुगुड्डद मेले, चलनचित्रं कन्नडभाषया निर्मितम् अस्ति । साहसिकाः एव अत्र आगन्तुं समर्थाः भवन्ति ।
अअत्र आगमनेन इतिहासदर्शनं सम्यग्भवति ।
## मार्गः
क्यालिकट् तः ९८ कि.मी सुलतानबत्तेरी ततः १६ कि.मी दूरे ‘एडकल्लुगुहाः सन्ति ।

वर्गः:केरळराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
बेकल् दुर्गम्

बेकल् कोटे- केरळराज्ये कन्नडध्वजः (०४९९)

एतत् उत्तरकेरळप्रदेशे स्थितम् अरब्बीसागरतीरे प्रसिद्धं प्रवासिधाम अस्ति । अत्र बिदनूरुशिवप्पनायकेन बलिष्ठशिलाभिः निर्मितं दुर्गमस्ति । एतत् क्रिस्ताब्दे १६४५ तः १७०० वर्षसमये निर्मितमस्ति । अत्र प्राकृतिकं सौन्दर्यम् अपूर्वमस्ति ।
अत्र वर्णमयनौकाभिः दुर्गदर्शनम् अविस्मरणीययात्रा भवति । शिलापर्वतारोहणं कृत्वा अपि दुर्गदर्शनं कर्तुं शक्यते । एतत् साहासिकमनोभाववताम् एव शक्यम् अस्ति । प्रवेशद्वारं १००० पादपरिमित्तोन्नतं, ३० पादपरिमितविस्तारवत् च अस्ति ।
गजानां सुलभतया प्रवेशः शक्यः अस्ति । अतः अस्य महाद्वारस्य गजद्वारमिति नाम आगतमस्ति  । पदातीनाम् अन्यत् द्वारमस्ति । अन्तर्भागे सैनिकानां स्थानानि, विविधानि दर्शनीयस्थानानि राजकुलदैवस्य हनुमतः मन्दिरं च सन्त्ति । अत्र मन्दिरे भक्तेभ्यः मधुरं जलं पृथुकान् च यच्छन्ति । एतत् अतीव शुध्दम् उन्नतप्रदेशे स्थितं दुर्गमस्ति ।
एतत् दुर्गं विंशतिहेक्टर्र् विस्तृतम् अस्ति । गोलाकारेण निर्मितं दुर्गगोपुरं  २००पादपरिमितोन्नते स्थाने अस्ति । अत्र  सुरङ्गमार्गः शिलामण्डपाः च दर्शनीयानि सन्ति ।
अत्र सूर्योदयस्यस्य सूर्यास्तस्य च दृश्यवैभवं विश्वप्रसिध्दम् अस्ति । पर्वतशिखरेषु सूर्योदयः, सागरे च सूर्यास्तः अत्यन्तं रमणीयं भवन्ति । नौकायानेन दुर्गदर्शनव्यवस्था अस्ति । बेकल् बीच्, अपि प्रवासिजनानाम् आकर्षकस्थानम् अस्ति ।
एतत् स्थलं कर्णाटककेरळराज्ययोः सङ्गमक्षेत्रमिव अद्यापि प्रसिद्धम् अस्ति ।  अनेकानि वसतिगृहाणि अत्र सन्त्ति ।
## मार्गः
मङ्गळूरुतः ५० कि.मी । कासरगोडुतः १४ कि.मी. । पाळ्ळिकेरे समीपे सागरतीरे बेकलदुर्गम् अस्ति । राष्ट्रियराजमार्गात् (सं -१७ ) १६. कि.मी दूरेऽस्ति । कण्णानूर् तः ५५ कि.मी । दक्षिणकोटिकुलम् धूमशकटनिस्थानतः समीपे अस्ति

वर्गः:केरळराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
क्विलान्

**क्विलान्** –

तिरुवनन्तपुरतः ७२ कि.मी दूरे स्थितं वाणिज्यकेन्द्रमेतत् । कोल्लम् इत्यपि निर्दिश्यते एतत् । अष्टमुडिसरोवरम् आकर्षकम् अस्ति । अस्य तीरे नगरमस्ति । पूर्वं पोर्चगीस्जनाः डच्चजनाः च अत्र निवसन्ति स्म । पोर्चुगीसडच्चजनाङ्गयोः वाणिज्यविषये कलहः अभवत् ।
समीपे तुङ्गशेरिस्थले पोर्तुगीस् जनैनिर्मितरणदुर्गवशेषाः सन्ति । अत्र जलमार्गे चीनाडंशीयजालाः पगोडनौकाः च दृष्टुम् शक्यन्ते ।

वर्गः:केरळराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
कोवलम्

केरळराज्ये अरब्बीसागरतीरम् ५८० कि.मीटरमितं दीर्घमस्ति । अतः अत्र बहूनि सागरतीराणि आकर्षकस्थलानि च सन्ति ।
## कोवलम् बीच्
तिरुवनन्तपुरतः १६ कि.मी दूरे एतत् सागरतीरमस्ति । अन्ताराष्ट्रियस्तरे एतत् प्रसिद्धम् अस्ति । अर्धचन्द्रः इति वा धनुः इति वा एतत् वर्णयन्ति  । अत्र त्रीणि सागरतीराणि सन्ति । तेषु लैटहौसबीच् बहुजनप्रियं तरणाय योग्यं च अस्ति । अत्र नौकायानार्थं सर्फबोर्ड्, बूगलबोर्ड वाहनानि भाटकेन लभ्यन्ते । तिरुवनन्तपुरतः गन्तुं प्रत्यर्धघण्टं वाहनानि सन्ति ।
सागरतीरे एव उपाहारगृहाणिसन्ति किन्तु मूल्यम् अधिकं देयं भवति । अत्र कोवलम्-सागरतीरे अधः स्वर्णवर्णसिकताराशिः अस्ति । नारिकेलवृक्षाः समीपे सन्ति । एतत् सुन्दरं सागरतीरम् आरोग्यधाम अप्यस्ति । शुध्दं जलं वातावरणं, शुध्दः वायुः च अत्र सन्ति । आयुर्वेदीयारोग्यकेन्द्रमप्यस्ति ।
सागरे तरङ्गाः वेगेन आगच्छन्ति । अत्र ये आगच्छन्ति, बहुदिनपर्यन्तं वासं कर्तुम् इच्छन्ति । एकतः श्यामलवर्णयुक्तं वनसौन्दर्यं द्र्ष्टुं शक्यते । आडम् ईव्स् बीच् अपि अतीव सुन्दरम् अस्ति ।
अत्र अनेकाः आपणाः उपाहारवसतिगृहाणि सन्ति  । किन्तु अधिकम् धनम् आवश्यकम् भवति । सागरतीरेषु अनेक विधोपाहारगृहाणि सन्ति । सूर्यस्नानाय जनाः अत्र आगच्छन्ति ।
केरळराज्ये स्थितानि इतरसागरतीराणि एवं सन्ति । बेकल् बीच् कासरगोडतः २० कि.मी. दूरे अस्ति  । बेपोर  कोळीकोडतः १० कि.मी,   कप्पड बीच् कोळीकोडतः १६ कि.मी । क्यालिकत् तः वळ्ळिकण्णुबीच् (मल्लपुरमण्डलम् ) तङ्गस्सेरी बीच् कोल्लम् तः ५ कि.मी

वर्गः:केरळराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
मालाद्वीपः

मालदिव् हिन्दुमहासागरे स्थितानां २००० द्वीपानाम् समूहः अस्ति । एशियाखण्डस्य एषः अतिलघुदेशः अस्ति । अस्य विस्तारः २९८ चतुरस्रकि.मी । सागरतीरम् अतीवसुन्दरम् अस्ति । अत्र गम्भीरसागरे विनोदाय गमनम् अतीव प्रसिद्धम् । अत्र सागरे डालफिन् मीनानां क्रीडा अतीवमनोहारिणी अस्ति ।
नीलाः तिमिङ्गिलाः इत्यादयः विंशतिविधाः जलचराः अत्र सागरे सन्ति । तत्र तत्र वासार्य उपाहारवसतिगृहाणि (रेसार्ट) सन्ति । जगत्प्रसिध्दम् 'इथ' उपाहारवसतिगृहं बहूनां जनानाम् इष्टमभवति ।
अत्र काचकेन(glass) रचितं जलान्तस्थितम् उपाहारगृहम् अस्ति । सागरे १६ मीटर अधः एतदस्ति । सिङ्गापुरदेशे निर्माय एतत् जलान्तःभवनम् आनीतवन्तः । रङ्गाली द्वीपसमीपे एतत् अस्ति । अत्र चतुर्दशजनाः एककाले स्थित्वा आनन्दम् अनुभवितुं शक्नुवन्ति । एतस्य भवनस्य पारदर्शकम् अक्रिलिक् प्रावरणम् कृतम् अस्ति । भारतदेशतः अनेकजनाः अत्र आगच्छन्ति ।

## उल्लेखाः
## बाह्यशृङ्खला 
वर्गः:एशियाखण्डस्य राष्ट्राणि
वर्गः:सार्क् राष्ट्राणि
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
मारिषस्

भारतस्य अतिसमीपे स्थितः **मारिषस्** द्वीपः हिन्दुमहासागरे अस्ति । केवलम् २००० कि.मी दूरे अस्ति । आफ्रिकाखण्डस्य पूर्वभागे मडगास्कर् द्वीपसमीपे अस्ति । अस्य विस्तारः १८६५ चतुरस्र कि.मीमितः । सागरतीरम् ३३० कि.मी अस्ति । मध्यभागः समतलप्रदेशः अग्निशिलापर्वतैः युक्तः च अस्ति । पर्वतः ६०० मीटर् उन्नतः अस्ति ।
अत्र उत्तमम् वातावरणम् अस्ति ।
एतत् प्रजाप्रभुत्वराष्ट्रमस्ति । देशे कश्चन अध्यक्षः भवति । केन्द्रियमन्त्रिमण्डलं प्रशासनम् करोति । देशे विद्याभ्यासाय बहुधनव्ययम् कुर्वन्ति । जनानाम् आरोग्यरक्षणाय चिकित्सालयाः सन्ति । अत्र जनाः युरोप् अफ्रिका चीना-फ्रान्स्-इङ्गलैण्ड-इत्यादिदेशेभ्यः आगत्य वासं कृतवन्तः सन्ति ।
जनाः फ्रेञ्च्-हिन्दी भाषाः जानन्ति| उत्तरभागे स्थिते पोर्टलूइस्]नगरे वाणिज्यकेन्द्रम् अस्ति । पोर्टलूइस् मारिषसदेशस्य राजधानी अस्ति । अत्र पक्षिधाम वस्तुसङ्ग्रहालयादयः दर्शनीयाः सन्ति।
क्यासेल् पक्षिधामनि (२०एकर् स्थले) १४० विधाः पक्षिणः सन्ति । मारिषस् पिड्क् पीजन् विशेषपक्षी अस्ति विश्वे अन्यत्र एतं पक्षिणं न पश्यामः । आफ्रिकाखण्डतः नैलनदीतः अत्र मकरान् आनीय रक्षितवन्तः सन्ति । अत्र वननिर्माणं कृतवन्तः सन्ति । लघु मृगालयम् अपि कृतवन्तः सन्ति। जुलैमासतः मार्चमासपर्यन्तम् अत्र आगन्तुम् योग्यः कालः अस्ति ।

## उल्लेखाः
## बाह्यशृङ्खला 
वर्गः:एशियाखण्डस्य राष्ट्राणि
वर्गः:सार्क् राष्ट्राणि
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कफः

**कफः** आयुर्वेदशास्त्रे त्रिदोषेषु एकः।

वर्गः:आयुर्वेदः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पित्तः

**पित्तः** आयुर्वेदशास्त्रे त्रिदोषेषु एकः।

वर्गः:आयुर्वेदः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
कटुः

होस्टोन्, टेक्सस्]]

**कटुः** आयुर्वेदशास्त्रे षड्रसेषु एकः।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Pungency of spices PDF

वर्गः:आयुर्वेदः
वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अतिरप्पिळ्ळी

सागरस्तरतः ४१०० पादपरिमितेन्नते प्रदेशे एषः जलपातः अस्ति । शोलेयार्नदीजलं २५० पादमितोन्नतप्रदेशात् पतति । अतीव सुन्दरः दृश्यवैभवः अत्र दृष्टुं शक्यते । बहुकालं यावत्  न लक्षितः आसीत् एषः  । इदानीं  चलनचित्राणां चित्रीकरणमपि बहुधा अत्र भवति ।
तमिळ्चलनचित्रं ‘पुन्नगैमन्नन्’ अत्रैव चित्रितम् । अनेन जलपातस्य पुन्नगैमन्नन् जलपातः इति अपि नाम आगतमस्ति । अत्र वने नीलगिरिटर् प्राणिनः निवसन्ति । त्रिसहस्राधिकाः एते समूहे वसन्ति ।
## मार्गः
बेङ्गळूरु-कन्याकुमारी-मङ्गळूरु-ट्रिवेण्ड्रम्नगरेभ्यः  यानानि सन्ति । धूमशकटमार्गे चालकुडी निस्थानकं  समीपेऽस्ति ।

## External links 
* Chalakudy River Protection Forum (CPF) 
* Athirappilly - Vazhachal - Thumboormuzhi - Destination Management Council 
* Homestay near Athirapally Chalakudy and Athirapally tours and travels 
* Thrissur Website www.trichur.com
* Athirappilly Projects 
* Vanishing falls
* Protests mark hearing on Athirappilly project 
* Dedicated Site to Athirapilly and Vazhachal: www.athirapilly.in website 
* Athirappally Valparai Travel Route
* Travel Destinaton 
* Tourist Places, Thrissur 
* Kauthukapark

वर्गः:केरळराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा
तिक्तः

**तिक्तः** आयुर्वेदशास्त्रे षड्रसेषु एकः।

वर्गः:आयुर्वेदः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
मधुरः

**मधुरः** आयुर्वेदशास्त्रे षड्रसेषु एकः।

वर्गः:आयुर्वेदः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्