open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
गोविन्दवल्लभ पन्त

**गोविन्दवल्लभः पन्तः**  (जीवितकालः क्रि.श.१८८७तमवर्षस्य सेप्टम्बर्मासस्य दशमदिनात् क्रि.श. १९६१तमवर्षस्य मार्चमासस्य सप्तमदिनपर्यन्तम्) पसिद्धः कश्चित् भारतस्वातन्त्र्यसङ्ग्रामस्य योद्धा, उत्तरप्रदेशराज्यस्य प्रथममुख्यमन्त्री असीत् । अस्य जन्म उत्तरप्रदेशराज्यस्य अलोडामण्डलस्य खोत इति स्थाने अभवत् । एषः स्वभावशः बद्धसङ्कल्पः, साहसी चासीत् । हिन्दीभाषा राष्ट्रभाषा भवतु इति अस्य आग्रहः आसीत् । भारतरत्नप्रशस्तिः अस्य गृहमन्त्रित्वस्य काले एव आरब्धः अभवत् । गोविन्दवलभः पन्तः क्रि.श. १९५७तमे वर्षे भारतरत्नप्रशस्या भूषितः ।

## बाह्यानुबन्धाः
*पन्तः क्रि.श.२००८तमवर्षस्य सप्टम्बर्मासस्य १०दिनम् । अस्य जन्मदिनोत्सवस्य समारोहः

वर्गः:भारतरत्नपुरस्कारभाजः
वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:१८८७ जननम्
वर्गः:१९६१ जननम्
चन्द्रशेखर आजाद

**चन्द्रशेखरः** भारतीयस्वतन्त्रसेनान्यासीत्। चन्द्रशेखरेण तत्कालीनः स्वतन्त्रसेनानिनां विशालसमूहः प्रभावित आसीत्।

## जननम् बाल्यम्
अयं चतुर्विंशे वयसि शत्रुभिः परिवृतः सन् गोलकावेधेन आत्मनैव  मारितवान् क्रान्तिवीरः । श्री.श्री विषाकपट्ट्नम्भावराग्रामे षडधिकनवदशशततमे  क्रिस्ताब्दे जुलैमासे त्रयोविंशतितमे दिने अजायत । तस्य पिता सीतारामतिवारिः । सः कस्मिंश्चित् उपवने वनपालक आसीत् । पत्नि सरोज ।  ख्रीस्‍ताब्‍दस्‍य विषाकपट्ट्नम् ।

स्‍वपैत्रिकस्‍थानं बदरकां परित्‍यज्‍य अलीराजपुररियासते सेवां प्रदत्‍तवान् अनन्‍तरं विषाकपट्ट्नम् ग्रामे निवस्ति ।  आदिवासीप्रदेशे तस्य बाल्‍यकालः व्‍यतीतः । भीलबालकैः सह धनुषाभ्‍यासः सम्‍यकतया कृतः तेन । लक्ष्‍यभेदे सः बाल्‍यकाले एव प्रवीणः अभवत् ।  गत्वा तत्र अध्ययनम् आरभत। तस्मिन्नेव समये सर्वत्र भारते स्वातन्त्र्यान्दोलनं प्रचलितमासीत् । तत्काले क्रूरं जलियन्वालाहत्याप्रकरणं श्रुत्वा उद्विग्नः "श्री.श्री"  भारतदेशे आङ्गल-शासनम् उन्मूलयितुमैच्छत् इत्यादयो नेतारः भारतीयस्वातन्त्रान्दोलनस्य धुरीणाः आसन् । "श्री.श्री" मनसि देशस्‍य बन्‍धनमुक्‍त्‍यर्थं सशस्‍त्रान्‍दोलनमेव वरम् इत्यभासत । मन्‍मथनाथगुप्‍त-प्रणवेश चटर्जी इत्‍ययोः सम्‍पर्के आगतः सः क्रान्तिकारिसमूहस्‍य सदस्‍यतां स्‍वीकृतवान् । क्रान्तिकारिणां संघः  इति नाम्‍ना निर्दिश्यते स्‍म ।
बालकेन दत्तमेवंविधं वीरोचितम् उत्तरं श्रुत्वा तत्रत्याः सर्वे जनाः तमभ्यनन्दयन् । "श्री.श्री" इत्येव तमाह्वयन्  । ततः प्रभृति - "श्री.श्री" इत्येव सः प्रथितः । वस्तुतः तम् इत्यस्य तेलुगुभाषायां स्वातन्त्र्यमित्यर्थः । एतादृशेन उत्तरेण क्रुद्धो न्यायाधीशः "श्री.श्री" वेत्रताडनदण्डनम् आदिशत् । वह: प्रतिताडनं महान्तं क्लेशमनुभवन्  उद्घोषणं नात्यजत् । तदारभ्य सः स्वातन्त्र्यान्दोलने प्रधानं भागं वहन्नेव अभ्यवर्धत ।

## "साक्षरता लोकयात्रा"
एकदा आङ्ग्लशासनविरुद्धं भित्तिपत्रस्थापनं सर्वत्र प्राचलत् । स्वातन्त्र्यान्दोलने प्रविष्टाः सर्वे सदस्याः अन्यान्यस्थानेषु भित्तिपत्रस्थापने व्यापृताः । "श्री.श्री" चतुरः  आरक्षकस्थानेऽपि तत्स्थापयितुम् ऐच्छत् । एकं भित्तिपत्रं स्वीकृत्य उभयतः निर्यासलेपं कृत्वा पृष्ठे धृत्वा आरक्षकस्थानमगच्छत् । तत्र स्तम्भसमीपे स्थित्वा केनचिदारक्षकपुरुषेण कुशलवार्तालापं कुर्वन्नेव तदविदितं, स्तम्भे पृष्ठं निपीडय भित्तिपत्रं तत्र लग्नमकरोत् । ततः संलापं परिसमापितवान् इव आरक्षकम् आमन्त्र्य क्वापि अगच्छत् । पथिकजनाः आरक्षकस्थानेऽपि भित्तिपत्रं पश्यन्तः विस्मिताः अभवन् ।

## परिश्रमं करोति मानवीय अधिकार
तस्यां सेनायां क्रान्तिकारिषु आन्दोलनेषु निपुणं शिक्षितोऽभवत् । एकदा गणराज्यसेनासदस्याः सर्वे सेनाकार्यार्थं धनं सङ्ग्रहीतुकामाः सर्वकारीयवित्त्वकोशमेव अपहर्तुं प्रवृत्ताः । तत्प्रसङ्गे च ते सर्वे सैनिकाः दुर्दैववशात् आरक्षकैः गृहीता अभवन् । नायकः बिस्मिल्लोऽपि आरक्षकहस्तगतः अभवत् ।    "श्री.श्री" आरक्षकमध्ये एव सञ्चरन्नासीत् । बिस्मिल्ले मरणदण्डेन मृते सति आजाद एव सेनानायकोऽभवत् । 

तस्मिन् काले आङ्ग्लशासनं 'साइमन्’ नामकस्य आध्यक्ष्ये एकां समितिमरचयत् । तस्याः समितेः उद्देशस्तु साधुपरिवर्तनव्याजेन स्वातन्त्र्यान्दोलने शैथिल्योत्पादनमेव आसीत् । अतः तस्य बहिष्करणाय  प्रवृत्ताः ।  तस्य  "श्री.श्री" प्रतीकारं विधातुम्  'साण्डर्स’नामानम् आरक्षकाधिपं व्यापादयत् । ततः प्रभृति आजादं ग्रहीतुम् आरक्षकाः सर्वप्रकारेण प्रयत्नम् अकुर्वन् ।

"कृत्या चलच्चित्र पुरस्कार"
"साहित्य अकदेमि पुरस्कार्"
"रज्यलक्ष्मि पुरस्कार्"
## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* नरेन्द्र मोदी
* पृथ्वीराज चौहान
* भारतस्य राष्ट्रपतयः

वर्गः:भारतीयस्वातन्त्र्ययोधाः
हृदयनारायणदेव:

**हृदयनारायणदेव:।**

एष: मध्यप्रदेशे शासक आसीत्।क्वचिदेष: शत्रो: पराभूत:।अनन्तरं स मण्डला इत्यत्र न्यवसत्।तस्य पितु: नाम प्रेमशाह:। हृदयनारायणदेवेन १७तमे शतके *हृदयकौतुकम्* तथा *हृदयप्रकाश:* इत्येतयो: ग्रन्थयो: रचना कृता।उभौ अपि संस्कृतभाषया कृतौ।हृदयकौतुके रागतरङ्गिणी-ग्रन्थसयानुसरणं दृश्यते।हृदयप्रकाशे अहोबलवत् वीणातन्तुषु स्वराणां स्थापना कृता।श्रुतिस्वरदृष्ट्या एतौ उभौ अपि ग्रन्थौ महत्त्वपूर्णौ।

वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यम्
वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
मयणल्लदेवी

## इतिहासः
क्रि.श.सप्तमे शतके दक्षिणभारते पूर्णं चालुक्यानां सार्वभौमत्वं आसीत् । क्रि.श.एकादशे शतके चालुक्यजनानाम् एव अन्यविभागः पश्चिमचालुक्याः इति नाम्ना इदानीन्तनगुजरात्प्रदेशे शासनं कुर्वन्ति स्म ।  भीमः अत्रत्यः प्रख्यातः राजा । एतस्य पत्नी उदयमती । कर्णः एतयोः पुत्रः । क्रि. श १०२२ तमे वर्षे एषः सिंहासनारूढः जातः । एतस्य मातृभक्तिः लोकविख्याता आसीत् । महाभारतस्य कुन्तीपुत्रं कर्णं स्मृत्वा एतम् 'अभिनवकर्णः’ इति वदन्ति स्म । मयणल्लदेवी एतस्य पत्नी । सौजन्येन, पातिव्रत्येन, राजनीत्या तथा चाणाक्षतया  च सा पतिम् आकृष्टवती ।
## समर्था प्राशासिका
मयणल्लदेवी अमात्यस्य मुञ्जालस्य सहकारेण राज्यव्यवस्थासु बहूनि परिवर्तनानि पत्युः द्वारा कारितवती । कालान्तरे एषा सिद्धराजनामकम् एकं पुत्ररत्नं प्रसूतवती । सिद्धराजस्य कारणतः चालुक्यजनानां  प्रतिष्टा गौरवं च अधिकम् अभवताम् । बाल्यादेव सिद्धराजं राजोचितगुणैः पालितवती । मातुः सद्गुणानां कारणतः सिद्धराजः 'महाराजाधिराजः’जातः । एवम् एषा आदर्शपातिव्रत्येन, मातृत्वेन, सतीत्त्वेन विराजिता अस्ति एषा। राज्ञः कर्णस्य राज्यशासने तस्य संरक्षणे च महत्वं पात्रं निरूढवती । अहमदाबादनगरस्य ‘कर्णावती’ इति नामकरणं कृतवती विराङ्गना मयणल्लदेवी ।        
""

वर्गः:ऐतिहासिकराज्ञ्यः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
पाटलः

एक वर्णः।
'श्वेतरक्तस्तु पाटलः' इति।

वर्गः:वर्णाः
वर्गः:जीवनशैलीसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
रक्तदुर्गम् (आग्रा)

रक्तदुर्गं देहलीसमीपे आग्रानगरे अस्ति । देहल्याम् अपि रक्तदुर्गमामकं प्रसिद्धं स्थानम् अस्ति । ‘प्रसिद्धताजमहल’भवनतः सार्धद्विकि.मी दूरे अस्ति । रक्तदुर्गम् (लालकिला) वास्तविकतया दुर्गेण आवृत्तं प्रासादानां नगरम् इति कथयितुं शक्यते ।

## इतिहासः 
षोडशशतकस्य अन्ते अकबरस्य काले मोघलवंशस्याः एतत् दुर्गं लोदीवंशात् अलभन् । अकबरः स्वराज्यस्य परिपालनसमये राजधानीं देहलीतः आग्राम् प्रति परिवर्तितवान् । अनेन आग्रा नगरम् अधिकं सम्पन्नं सञ्जातम् । अकबरः सामान्यतः दुर्ग-सौधादिकं रक्तवर्णाश्मभिः निर्मायति स्म । रक्तदुर्गे अपि अस्य प्रभावः दृष्टुं शक्यः । रक्तदुर्गं न केवलं दुर्गं जातम् । अपि तु राज्ञां तथा तेषां राज्ञीनां निवासत्वेनापि अस्य उपयोगः आरब्धः । रक्तदुर्गस्य इदानीन्तनरुपम् अकबरस्य पौत्रस्य षाहजहानस्य काले प्राप्तम् । षाहजहानस्य काले शिल्पकलायां श्वेतामृतशिलायाः अधिकः उपयोगः आसीत् । (उदाहरणार्थं- ताजमहल्) । षाहजहानः अत्रत्यानां केषाञ्चन सौधानां निर्माणम् आरब्धवान् । अनन्तरतनवर्षेषु षाहजहानस्य पुत्रः औरङ्गजेबः षाहजहानम् अस्मिन्नेव रक्तदुर्गे बद्धवान् । षाहजहानः अस्य एव रक्तदुर्गस्य ‘मुसम्मुन् बुर्ज’ नामके गोपुरे मृतः इति भावयन्ति । एतत् गोपुरम् अमृतशिलया निर्मितम् अस्ति । इतः ‘ताजमहल्’ भवनस्य अद्भुतम् दृश्यं द्रष्टुं शक्यम् ।
thumb|220px|right|दुर्गस्य अलङ्कृतभागः

File:Agra-fort-6-jehangirs-palace.JPG|जहाङ्गीरस्य प्रासादः
File:CastleAgraFort.jpg|खस् महल्
File:Ankuri Bagh of Agra Fort.jpg|अङ्गूरीबाग्
File:Delhi gate 6.jpg|देहलीद्वारम्
File:Agra_Fort_5.jpg|आग्रादुर्गं समीपस्थात् रेलमार्गात्

वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सायना नेहवाल

**सैना नेह्वाल्** (जन्म १७ मार्च १९९०) भारतस्य एका ब्याद्मिण्टन् क्रीडाल्वी वर्तते । वर्तमाने सा सन्सारस्य **शीर्षं वरीयता** प्राप्त्य स्त्री बैदमिण्टन क्रीडाल्वी अस्ति । एकस्मिन् मासे इदम्तृतिय प्रथम पुरस्कार: साधक: अपि एकाकिनी क्रीडाल्वी अस्ति । सा आलम्पिके प्रतिपन्न: अस्ति । सा *भारतीय बैडमिण्टन लीगे* अवध वारियर्सस्य पक्ष: क्रीडती । २००८ अन्त: बीजिङ्गे आयोजित: आलम्पिके अपि सा अन्तिमे क्रीडत्वान् ।  
 
## आधाराः
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Interview with Saina Nehwal – "Your Call with Saina Nehwal" on NDTV http://www.ndtv.com/video/player/your-call/your-call-with-saina-nehwal/136852
* 
* badmintoncentral.com 
* Saina Nehwal wins Indonesia Open 
* indiatimes.com
* Saina Nehwal launches the latest collection of Titan watches

वर्गः:क्रीडासम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भारतीयबाड्मिण्टन्-क्रीडालवः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:१९९० जननम्
वेङ्कटमखी

**वेङ्कटमखी** (Venkatamakhin) कर्णाटकसङ्गीतस्य प्रसिद्धः गायकः आसीत् । एतस्य मूलं नाम वेङ्कटेशः । पितुः नाम गोविन्ददीक्षितः । मातुः नाम नागमाम्बा । पिता तञ्जावुरुनगरे सचिवः आसीत् । तत्र एव वेङ्कटेश: गायकरूपेण नियुक्त:। तत्र तेन चतुर्दण्डिप्रकाशिका नाम ग्रन्थ: रचित:। दाक्षिणात्यसङ्गीतपद्धतौ एष: सर्वमान्य: तथा उत्कृष्ट: ग्रन्थ:। अस्मिन् ग्रन्थे स एवं प्रत्यपादयत् यत् एकस्मात् स्वरमेलनात् ७२मेलानाम् उत्पत्ति: शक्या । परं स तेषु केवलम् १९मेलान् अनुमन्यते । तेभ्य: मेलेभ्य: ५५रागाणामुत्पतति: भवति। वेङ्कटेशस्य निधनं १७शतकस्य अन्तेऽभवत् ।

वर्गः:कर्णाटकसङ्गीतगायकाः
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
श्रीनिवासः (सङ्गीतग्रन्थरचयिता)

**श्रीनिवास:।**

अस्य विषये अधिकं विवरणं न लब्धम्।१८शतकस्य पूर्वार्धे अयं जात:, उत्तरार्धे च दिवङ्गत:।तेन लिखित: रागतत्त्वविबोध: इति ग्रन्थ: महत्त्वपूर्ण:।ग्रन्थेऽस्मिन् अहोबलस्य विचाराणामनुसरणं दृश्यते।अहोबलस्य सङ्गीतपारिजातग्रन्थे ते विषया: अस्पष्ट: तथा दुर्बोधा: आसन् तेषां स्पष्टीकरणं श्रीनिवासस्य ग्रन्थे अस्ति।विणाया: तन्तुषु स्वराणां स्थापना अहोबलेन कृता परं तत्रापि या अस्पष्टता आसीत् सा श्रीनिवासेन दूरीकृता। सङ्गीतग्रन्थानां सङ्कलनमिति श्रीनिवासस्य व्यसनमिवासीत्।क्वचित् चौर्येणापि स ग्रन्थान् सङ्कलितवान्! दुर्भाग्यवशात् तस्य गृहमग्नौ भस्मसादभवत्।तत्र सर्वा इयं ग्रन्थसम्पद् नष्टा।

‎

वर्गः:सङ्गीतग्रन्थरचयितारः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा

**लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा** नेपालदेशस्य महाकविः आसीत्। अस्य जन्म नेपालदेशस्य काष्ठमण्डप काठ्माण्डू नगरे विक्रमस्य १९६६ तमे वर्षे अभवत् । नेपाली साहित्याकाशे असङ्ख्याः कवयः वर्तन्ते इति जानीमः । तेषु प्रसिद्धः देवकाेटेत्युपनामधारी महाकवि  लक्ष्मीप्रसादोऽस्ति । रससिद्धस्य अस्य महाकवेः महिमा एतदीय काव्यैः एव ज्ञायते । सः निबन्धकारेष्वपि अग्रण्यस्ति ।

## रचनाकाैशलम्
कल्पनाप्राचुर्यं नवनव पदानां निर्माणं रसनैपुण्यं ललितमनाेहरवचनानि इत्यादिभिः अस्य कवेः काव्यानि सर्वजनादरणीयानि इति । अयं नेपाली साहित्यस्य स्वच्छन्दतावादीधारायाः प्रवर्तकः एवं अग्रणी च वर्तते । 
## कृतयः
नेलपाली साहित्ये अस्य महाकवेः बहवः ग्रन्थाः सन्ति । तेषु काश्चन विश्वप्रसिद्धा अपि सन्ति ।  मुनामदनम् शाकुन्तल महाकाव्यञ्च विश्वसाहित्ये अपि प्रसिद्धाै स्तः । अन्य कृतयः नामानि अधाेलिखितानि – 
### महाकाव्यानि
# शाकुन्तलम् (२००२),
# सुलाेचना (२००३),
# महाराणा प्रताप (२०२४),
# वनकुसुम (२०२५),
# प्रमिथस (२०२८),

### खण्डकाव्यानि
# मुनामदन (१९९२)
# कुञ्जिनी (२००२)
# वसन्ति (२००९)
# म्हेन्दु (२०१५)
# रावण जटायु युद्ध (२०१५)
# सत्य-कलि सम्बाद (२०१८)
# लूनी (२०२३)
# दुष्यन्त शकुन्तला भेट (२०२४)
# मायाविनी सर्सी (प्रथम गद्यकाव्य २०२४)
# कटक (२०२६)
### कविता संग्रहाः
### निबन्ध संग्रहाः
## उद्धरणम् 
वर्गः:नेपाली साहित्यकाराः
वर्गः:लेखकाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
मृत्तैलोत्तनचुल्लिः

सामान्यतः पक्वम् आहारं मानवः एव खादति । अन्ये तु अपक्वम् आहारं खादन्ति । पक्वस्य आहारस्य चुल्लिका (stove) आवश्यका । पुरातनकाले मानवः मृत्तिकया वा शिलया वा रचितायाः चुल्लिकायाः साहाय्येन  काष्ठेन अग्निम् उत्पाद्य अनलेन स्वकीयाहारं पक्वं कुर्वन्ति स्म । तदनन्तरं खनिजाङ्गारचुल्लिका (coal) आगता । अधुना अनिलचुल्लिका तथा विद्युचुल्लिका प्रसिद्धा अस्ति । एतन्मध्ये शिलातौलोत्तनचुल्लिका प्रयुज्यते स्म । शिलातैलं भूम्याः तले प्राप्यमाणं किञ्चन तैलम् । इदं तैलं “प्याराफिन् (paraffin)” “केरोसिन् (kerosene)” इति उच्यते । अस्य रासायनिकसूत्रम् एवम् अस्ति  C12H26

## मृत्तैलोत्तनचुल्लिका तथा वर्तिकाचुल्लिका 
### वर्तिकाचुल्लिका
अधोभागे शिलातैलसङ्ग्रहपात्रं तदुपरि रन्ध्रनालेषु वर्तिकाः संयोजिताः भवन्ति । तस्योपरि रन्ध्रयुक्तावरणं वर्तते । वर्तिकाः अधः तथा उपरि नेतुं तैलसङ्ग्रहपात्रस्योपरि कश्चन दण्डः नियोज्यते । वर्तिकायाः अपरः भागः तैलसङ्ग्रहपात्रे निमज्जितम् । रन्ध्रनालस्य उपरि विद्यमानाः वर्तिकाः यदा सन्दीप्यन्ते तदा रन्ध्रावर्णेन अनलः सम्यक् प्रसृतः भवति । 

### मृत्तैलोत्तनचुल्लिका
इयं चुल्लिका तथा तस्य अधोभागे विद्यमानं तैलसङ्ग्रहपात्रं पित्तलमयं वर्तते । उपरि नालं तस्योपरि ज्वालकचषकः वर्तते।  पित्तलमयपात्रे तैलोत्तनकार्यार्थम्  एकः वातनिर्माणदण्डः भवति । तत्रैव कश्चन सूक्ष्मकवाटह् भवति । कार्यारम्भे वातनिर्माणदण्डस्य साहाय्येन ज्वालाचषके तैलं पूरयित्वा अनलः ज्वाल्यते । किञ्चित् कालानन्तरं लोहचषकः तपति  यदा सः लोहचषकः तपति तदा वातनिर्माणदण्डसाहाय्येन तैलं  बाष्पीभूत्वा उपरि अनलः प्रसरति । अनलशमनार्थं सूक्ष्मकवाटस्य अनावरणं करणीयम् । मृत्तैलोत्तनचुल्लिकासु काश्चन शब्दं कुर्वन्ति, काश्चन निश्शब्दाः सन्ति ।

वर्गः:पाकसाधनानि
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्

वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
बाष्पस्थाली

साधारणतया पूर्वं पाकगृहे चुल्लेः उपरि पात्रं विधाय आहारपचनकार्यं कुर्वन्ति स्म । एषा दीर्घकालिकी प्रक्रिया आसीत् । तथैव अधिक- इन्धनस्य व्ययः अपि भवति स्म । अतः अल्पसमये अल्प-इन्धनस्य साहाय्येन पाकः करणीयः चेत् बाष्पस्थाल्याः (Pressure Cooker ) उपयोगः सुकरः भवति । का एषा बाष्पस्थाली नाम ? मानवः आहारं सामान्यतया पाकक्रियानन्तरं  स्वीकरोति । पाकार्थं  जलम् उष्णं भवेत् एव । यथा यथा जलम् अधिकतापमानेन उष्णं भवति तथा   बाष्पस्य उत्पादनं भवति । तस्य बाष्पस्य कारणात् अधिका शक्तिः भवति तस्य शक्तिः, बलं (Pressure) वर्धते । यदा बलं शिथिलं भवति तदा तापः अल्पः भवति । बाष्पस्थाल्याम्  अयमेव सिद्धान्तः प्रयुज्यते ।

सामान्यतः बेङ्गळूरुनगरे सप्तनवतिपरिमाणेन जलम् उष्णं  भवति । चेन्नैनगरे एतत् प्रमाणं शतं भवति । बाष्पस्थाल्याः तापमबलस्य  शताधिकविंशतिपरिमाणेन जलम् उष्णम् भवति  ।
बाष्पस्थाली अत्युभिनियं, हिण्डालियं, स्टेन् लेस्स् स्टील् इत्यादिभिः धातुभिः निर्मिता भवति । अस्य भगौ वर्तेते । अधस्तन भागस्य पात्रं विस्त्रवम् । तस्योपरि आवरणपात्रं वर्तते । आवरणपात्रे रब्बर् इति वस्तुना निर्मितं कङ्कणं निक्षि-प्यते । बाष्पं बहिर्गन्तुं न शक्नोति । अतः बाष्पस्थाल्याम् अधिकतापेन जलम्  उष्णं भवति तच्च बाष्पं तत्रैव बलरूपेण कार्यं करोति । १२० सोत्सियस् परिमाणेन  तापमानं उत्पाद्यते । अधिकम् उष्णम् अल्पसमये भवितुं अस्य पात्रस्य तले ताम्रधातोः लेपनं भवति । इदं “क्लाडिंग् (Cladding) इत्युच्यते । आवृतपात्रे अधिक तापमानेन अधिक बाष्पम् उत्पाद्यते । तदा पात्रस्य विस्फोटनं न भवितव्यम् इति आवरणस्य उपरि भाररूपं वस्तु तथा विलायनलोहस्य कवाटं इति द्वे सुरक्षासाधने निक्षिप्यते । यदा अधिक तापमानेन प्रतिपन्नं बाष्पं भारवस्तु उपरि उन्नयति, तदा तस्य अधोभागे स्थितस्य रन्ध्रद्वारा बाष्पं बहिर्गच्छति । तदा पात्रे स्थापिताः तण्डुलकणाः, शाकादयः पक्वाः भवन्ति  । बाष्पस्थाल्याः अन्तर्स्थितं बाष्पं पूर्णप्रमाणेन बहिः यदा गच्छति तदा एव पात्रस्य आवरणम् उद्घाटितव्यम् ।
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*Science of Pressure Cooking

वर्गः:पाकसाधनानि
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
कार्त्तिकेयः

thumb|200px
**कार्तिकेयः** (तमिलुभाषायां मुरुगन्) तमिलुहैन्दवसमाजे कश्चित् प्रसिद्धः देवता पुरुषः । विशेषतः तमिलुप्रान्ते एनं पूजयन्ति । एवं दक्षिणभारते, सिन्गपूर्-श्रीलङ्का-, मलेष्या-मारिषस्-देशेषु पूजयन्ति। श्रीलङ्कादेशस्य दक्षिणे भागे विद्यमानं कार्तिकेयस्य अत्यन्तं श्रेष्ठं पवित्रतमं कतरगामामन्दिरं बौद्धाः हैन्दवाश्च् पूज्यभावेन पश्यन्ति । एवमेव मलेषियादेशस्य पिनाङ्ग्, क्वाललुम्पूर्प्रान्तस्य चीनजनाः च ताय्पूसाम्-अवधौ कार्तिकेयं पूजयन्ति । कर्णाटके दक्षिणजनपदे विद्यमानं सुब्रह्मण्यक्षेत्रमपि बहु प्रसिद्धिं प्राप्तमस्ति ।

## इतिहासः 
कुक्केसुब्रह्मण्यक्षेत्रं धारानदीतीरे अस्ति । हिन्दुपुराणग्रन्थानाम् आधारेण ज्ञायते यत्  देवसेनापतिः कुमारस्वामी तारकशूरपद्मासुरादि राक्षसान् मारयित्वा अत्र आगतवान् इति । तस्य रक्तसिक्तम् आयुधम् अस्यां नद्यां धारायां प्रक्षालितवान् । एतदनन्तरं धारा कुमारधारा इति प्रसिद्धिं प्राप्तवती ।  युद्धसमाप्तेः अनन्तरं सहोदरः गणेशः, अन्यैः वीरबाह्वादिभिः सहचरैः साकं मिलित्वा कुमारपर्वतस्य शिखरभागं प्रति आगतवान् । देवेन्द्रप्रभृतयः एतस्य स्वागतं कृतवन्तः । राक्षसैः सह जाते युद्धे सः विजयं प्राप्तवान् इत्यतः देवेन्द्रः 'देवसेनानामिकां मम कन्यकां वृणोतु’ इति प्रार्थनां क्रुतवान् । अस्तु इति अङ्गीकारं प्रदर्शितवान् कुमारस्वामी । विवाहस्तु मार्गशीर्षशुद्धषष्ठ्यां सुसम्पन्नः । अस्मिन् विवाहे एवं सिंहासनारोहणसमारम्भे च ब्रह्मा, विष्णुः, महेश्वरादि देवताः उपस्थिताः आसन् । अस्मिन्न् शुभे कार्यक्रमे विविध नदीनां जलम् अनीतमासीत् । इदं पवित्रं जलम् भूस्पर्शं क्रुत्वा नदिस्वरूपं सम्प्राप्य 'कुमारधारा’ इति प्रसिद्धिं प्राप्तवती । 
गरुडस्य पीडाम् असहमानः महाशिवभक्तः नागराजः वासुकिः, कुक्केसुब्रह्मणय़क्षेत्रस्य बिल्वद्वारानामिकायां गुहायां तपसः आचरणम् अकरोत् । तस्मै नागराजाय (वासुक्याः कृते) दर्शनभाग्यं दत्तवान् कुमारः । एवं परमभक्तस्य साकं शाश्वतरूपेण अत्रैव वासं करोमि इति अभयं दत्तवान् । अतः यत् वासुकेः कृते अर्चनादिकं समर्प्येत तत् सर्वमपि सुब्रह्मण्याय समर्पितमेव भवति । 
अत्र प्रतिवर्षं मार्गशीर्षशुद्धषष्ठ्यां रथोत्सवः भवति । एवं विशेषपूजा अपि भवति । अस्यैव दिनस्य 'चम्पाषष्ठी’ इति व्यवहारः।
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Registered Trustees Nattukottai Chettiars' Temple, Penang, Malaysia
* http://www.sydneymurugan.org.au/murugan/ 
* Perth Bala Murugan Temple in Mandogalup, Western Australia, Australia
* http://www.palanitemples.com/ Lord Muruga Portal
* Murugan Bhakti Website
* Murugan Devotional Songs
* Subrahmanya Swami Temple of Payyanur
* http://www.highgatehillmurugan.org/ 
* http://www.leicestersrimurugantemple.org.uk/  Leicester Sri Siva Murugan Temple Official Website
* Swami Sivananda's book on Lord Kartikeya; also available on PDF.
* Skanda worship in Katirkamam, Sri Lanka
* Kaumaram Murugan Info
* YouTube video lectures praising Lord Muruga and explaining Kandhar Anubudhi by the "YouTube Pugal Muruga Bhaktan"
* Murugan devotional video songs - YouTube Playlist
* Murugan Temple of North America
* Murugan Temple in D.D.O., Montreal, Canada
* Lord Murugan Temples in Tamil Nadu, India  
* Kartik Swami, Rudraprayag Uttarakhand 
* Inuvil Kanthan Temple,Jaffna Srilanka

वर्गः:हिन्दुदेवताः
वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कान्तराज अरस

(अवधिः - क्रि.श. १८७०तः १९२३)
 
**कान्तराज अरसः**(kaantaraaja Aras) कन्नडसाहित्यपरिषदः अध्यक्षः।
अस्य अधिकारकालंशे सम्भूतानि कन्नडसाहित्यसम्मेलनानि 
षष्टसाहित्यसम्मेलनम् - होसकोटे - क्रि.श. १९२०तमवर्षे । अध्यक्षः - रोद्ध श्रीनिवासरायः ।
सप्तमसाहित्यसम्मेलनम् - चिक्कमगळूरु - क्रि.श. १९२१तमवर्षे । अध्यक्षः - के.पि.पुट्टण्ण शेट्टि ।
अष्टमसाहित्यसम्मेलनम् - दावणगेरे - क्रि.श. १९२२तमवर्षे । अध्यक्षः - एम्.वेङ्कटकृष्णय्य ।
नवमहित्यसम्मेलनम् - विजापुरम् - क्रि.श. १९२३तमवर्षे । अध्यक्षः - सिद्धान्ति शिवशङ्करः शास्त्री ।

## उपाधयः
क्रि.श. १९१४तमे वर्षे आङ्ग्लसर्वकारतः सि.एस्.ऐ ।
*जन्मदिनाङ्कः - क्रि.श. १८७०तमवर्षम् ।
* जन्मस्थानम् - मैसूरु ।
* मातापितरौ - कळले वंशस्य नरसराज अरसु, गुणाम्बा च । चतुर्थकष्णराज वोडेयर् अस्य मातुलः । 
* शिक्षा - मद्रास् नगरस्य क्रिश्चियन् महाविद्यालये अध्ययनम् ।
* वृत्तिजीवनम् - समलङ्कृतस्थानानि 
क्रि.शा. १८९४तमवर्षे तात्कालिकः सहायकः आयुक्तः ।  क्रि.श. १९०४तमे वर्षे उपायुक्तः । क्रि.श. १९१३तमवर्षे प्रतिष्ठानस्य सदस्य । क्रि.श.१८९५तः १८९९पर्यन्तं  राजप्रतिनिदेः कमराजम्मण्णि माहाराज्ञ्याः आप्तकार्यदर्शी ।  क्रि.श. १९१९तमवर्षे  दिवानः (श्रीकृष्णराजवोडेयर् शासनकाले)

## प्रशस्तिपुरस्काराः 
दिवानपदवी (क्रि.श. १९१९तः १९२२पर्यन्तम्)

## कौटुम्बिकजीवनम् 
अस्य पत्नी जयलक्ष्मम्मण्णी

## परलोकगमनम्
क्रि.श. १९२३तमवर्षस्य अक्टोबरमासस्य द्वितीयदिनम् ।

## योगदानम्
विश्वेश्वरय्यस्य पश्चात् क्रि.श. १९१३तः प्रोपदेशसमित्याः सदस्यः दोवगर् महाराज्ञ्याः सहोदरः सर्दार् एम्.कान्तराजः अरसु (M. Kantharaja Aras) क्रि.श. १९१९तमवर्षे दिवानः अभवत् ।  कान्तरजस्य प्रशासनकाले एव भाद्रावती नगरे अयोलोहोद्यमः आरब्धः । सर्वकारीयोद्योगेषु अविकसितजनानां प्रातिनिध्यं भवेत् इति आज्ञा, माध्यमिकशालायां शुल्कनिषेधः च अस्य कालस्य विशेषकार्ययोजनाः । क्रि.श. १९२१तमवर्षे चिक्कगाजनूरुतः चित्रदुर्गपर्यन्तं २१मैलुदीर्घः रेल् मार्गः आरब्धः । प्रथमविश्वयुद्धं समाप्य राज्यस्य देशस्य आर्थिकी स्थितिः अस्तव्यस्तः आसीत् । तस्मिन् विषमे काले अभिवृद्धर्थे  कान्तराजः अनेकानि परिहारकार्याणि आयोजितवान् । आर्थिकप्रोपदेशसमितिं नूतनतया निरूपितवान् । न्यायविधायकसभां विस्तीर्य प्रत्येकं मण्डलात्  एकैकं प्रतिनिधिं एतस्यां योजितवान् । खनिजोद्यमानां परिशीलनार्थम् अधीक्षकस्थानम् अस्य काले एव सृष्टम् । प्रशासने अनेकानि परिवर्तनानि आनीतवान् । निम्नवर्गस्य स्थितेः समुत्थानार्थं विविधक्रमान् अनुष्ठितवान् । अनारोग्यस्य हेतुना क्रि.श. १९२२तमे वर्षे विश्रान्तिं स्वीकृतवान् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:कन्नडसाहित्यपरिषदः अध्यक्षाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:अन्यभाषासाहित्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पेषणयन्त्रम्

पूर्वं शूर्पस्य रन्धाणि निमीलितुं कागदस्य (Paper) तथा मेथिकायाः पेषणं कृत्वा शूर्पं  लिम्पति स्म । अतः पेषणयन्त्रस्य आवश्यकता आसीत्  । इतःपूर्वं पेषणकार्यार्थं पेषणशिलायाः तथा उलूखलस्य च उपयोगः क्रियते स्म  । इदानीं  तु विद्युच्चालितपेषणयन्त्रं आपणे प्राप्यते । विद्युत्पेषणयन्त्रे प्रमुखतः भागत्रयं वर्तते । 
*(१) विद्युतचालनयन्त्रम् 
*(२) गर्तवती शिला
* (३) पेषणशिला

 
अस्य यन्त्रस्य अधोभागे विद्युत्चालनयन्त्रं वर्तते । यन्त्रस्य उपरि गर्तवती शिला वर्तते । सा शिला अयस्किट्टनिवारकसमर्थेन  (Rustless) लेपनेन आवृतं भवति । पेषणशिलायाः उपरि काष्ठदण्डं संयोज्य शृङ्खलया स्तम्भस्य सम्पर्कः कृतः  वर्तते । अधोभागे काष्ठदण्डस्य चक्रेण सम्पर्कः कल्पितः भवति । यदा विद्युत्चालनयन्त्रे विद्युत्प्रवहति तदा पेषणशिलायाः  अधः स्थितं  चक्रं भ्रमति । पेषणशिलया सह गर्तवती शिला अपि भ्रमति । गर्तस्य उपरि लोहसाधनं वर्तते । इदं साधनं बहिरागतं पिष्टं पुनरपि कूपे प्रक्षिपति । एवम् आर्द्र- पदार्थानां पेषणं करोति । अधुना अपरमेकं यन्त्रं आपणे प्राप्यते । अस्मिन् यन्त्रे गर्तयोः मध्ये द्वे पेषणशिले  चक्राकाररूपेण भवतः । एतयोः साहाय्येन आर्द्रपदार्थानां पेषणं कर्तुं शक्यते । यदा अस्मिन् यन्त्रे विद्युत्प्रवहति तदा चक्राकारिका एका शिला  प्रदक्षिणरूपेण अपरा अप्रदिक्षणारूपेण परिभ्रमतः । बहिरागतं पिष्ठं पुनरपि द्वयोः शिलयोः मध्ये स्थापनार्थम् एकं  प्लास्टिक् (Plastic) साधनं  वर्तते । पेषशणकार्यानन्तरं पात्रमेव अवनमय्य त्वा पदार्थानां पिष्टं बहिः सङ्ग्रहितुं शक्यते । अस्मिन् यन्त्रे स्थापिते द्वे  शिले नाति भारवत्यौ । अनायासेन उत्थापयितुं शक्यते ।

वर्गः:पाकसाधनानि
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
पिच्चवरं तीरम्

पिच्चवरं बीच् (०४१४४)- एतत् स्थानं बीच् इत्येव प्रसिद्धम् अस्ति । किन्तु अत्र समुद्रः नास्ति । ११ सहस्रहेक्टरमिते विशालक्षेत्रे स्थितस्य जलबन्धपूर्वजलाशयस्य तीरम् एतत् । वेल्लारकोलेरूनानद्योः सङ्गमेन सृष्टं स्थानमस्ति । समीपस्थेन बङ्गालोपसागरेण अस्य जलाशयस्य सम्पर्कः नास्ति । महान् सिकताराशिः  एतं जलाशयं समुद्रात् पृथक् करोति । कृषिकार्यार्थं निर्मिताः अत्रत्याः  ४००० नालाः अत्र विद्यमानान् १७००द्वीपान् आवृत्य तिष्ठन्ति ।
यद्यपि एतत् अतीव विशिष्ठं स्थानमस्ति तथापि प्रवासोद्यमविभागेन अस्य महत्वं न स्पष्टीकृतम् । पक्षिविज्ञानशास्रज्ञाः सस्यशास्त्रज्ञाः सागरतज्ञाः जलतन्त्रज्ञाः एव अस्मिन्  क्षेत्रे आसक्ताः दृश्यन्ते  । एतादृशानि क्षेत्राणि विश्वे त्रीणि एव । एतत् स्थानम् प्रति गन्तुं वाहनसम्पर्कः वा धूमशकटसम्पर्कः वा न सन्ति । स्वकीयवाहनम् एव उपयोगि भवति ।
धीवराणां कुटीरसमूहः कश्चन तत्र अस्ति । एतं ग्रामम् अतिक्रम्य गतं चेत् म्यानग्रौ वृक्षाणां कश्चन प्रदेशः अतीव सुन्दरः अस्ति । अत्र प्रवासिमन्दिरम् अपि अस्ति सर्वकारेण निर्मिताः आपणाः च सन्ति । इतः  नैकायानेन अग्रे गन्तुं शक्यम् अस्ति । बहवः जनाः अत्रागच्छन्ति । जनानां कोलाहलेन, अनुपयुक्तवस्तूनां राशिभिः च एतत् स्थानं अशुध्दम् कृतमस्ति ।
म्यानगौववृक्षप्रदेशः पक्षिणां वीक्षणे अतीवप्रसिद्धह् अस्ति  । नानाविधपक्षिणः अत्र नीडानि रचयित्वा तिष्ठन्ति । सस्यसङ्कुलस्य पक्षिसङ्कुलस्य च संरक्षणम् अत्र क्रियमाणम् अस्ति  ।
## मार्गः
चेन्नैमधुरैतञ्जावूरुनगरेभ्यः लोकयानानि सन्ति ।
चिदम्बरम् नगरात् २० कि.मी. दूरे अस्ति । चिदम्बरम् नगरे वसतिः शक्या अस्ति ।

वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
जिञ्जी (सेञ्जिकोटे)

**जिञ्जीक्षेत्रम्** तमिळ्नाडुराज्यस्य विल्लुपुरं मण्डले अस्ति । तस्य ग्रामस्य सप्तमातृषु एका स्थानरक्षिका आसीत् इति स्थलपुराणेन ज्ञायते । इतिहासानुसारम् अस्मिन् क्षेत्रे सप्तशतवर्षेभ्यः पूर्वं निर्मितं द्वि.कि.मीटर् विशालं  दुर्गम् अस्ति । देहलीबादशाहः औरङ्गजेबः क्रिस्ताब्दे १६१२ तमे वर्षे एतत् क्षेत्रं वशीकृतवान् आसीत् ।
अनन्तरम् अर्काटनवाबानां वशे स्थितम् एतत् क्षेत्रं क्रिस्ताब्दे १७५० तमे वर्षे फ्रेञ्चजनानां हस्तगतम् अभवत् । अनन्तरं क्रिस्ताब्दे १७६१ तमे वर्षे आङ्ग्लानाम् वशे आगतम् ।

अस्मिन्  प्रदेशे एतत् दुर्गं कृष्णगिरि-चन्द्रगिरि-राजगिरिपर्वतानां सम्पर्कं कल्पयति । एतेषु राजगिरिदुर्गम् अतीवोन्नतम् अस्ति । ८०० पादपरिमितोन्नतम् अजेय्यं च आसीत् । अत्रत्यकल्याणमहलभवनस्य रचना इण्डो-इस्लामिक् शैल्या कृता अस्ति  । सेनावसतिः अश्वशाला च  विशेषाकर्षणीयौ । अनैकुलं नामकः जलाशयः शिलाभिः रचितः अस्ति । धान्यसङ्ग्रहालयः व्यायामशाला च आक्र्षणीयौ स्तः ।इस्लां प्रार्थनामन्दिरं (मस्जिद्) वेङ्कटसमणमन्दिरं च सुन्दरे स्तः ।
## मार्गः
*चेन्नैतः १६० कि.मी (विमानस्थानम् ।
* धूमशकटमार्गे –तिण्डिवनं स्थानकतः ३६ कि.मी. पाण्डीचेरीतः ६५ कि.मी । काञ्चिपुरतः  १२० कि.मी । 
*भूमार्गः तिण्डिवनतः तिरुवण्णामलैराजमार्गे जिञ्जीनिस्थानम्

वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
कन्नडसाहित्यपरिषदः अध्यक्षाः

कन्नडभाषायाः साहित्यप्रक्रियाः प्रचालयितुं क्रि.श. १९१५तमवर्षे कन्नडसाहित्यपरिषत् इति सङ्घटनं प्रतिष्ठापितम् । एषा परिषत् नवति संवत्सराणि अतिक्रम्य शतमानोत्सवस्य पथि अस्ति । एतावति काले २३ अध्यक्षाः अभवन् २४तमः अधिकारे स्थितः अस्ति । 
:*अध्यक्षावली 
#एच्.वि.नञ्जुण्डय्यः
#एम्.कान्तराज अरसः
#कण्ठीरवः नरसिंहराजः ओडेयर्
#जयचामराज ओडेयर्
#ओण्टिमुरिय श्रीमान् बसवप्रभुः राजा लखमगौड सर्देसायी
#जस्टीस् लोकोर्नारायण रावः स्वामिरावः
#तिरुमले ताताचार्यः
#उत्तङ्गी चेन्नप्पः
#एम्.आर्.श्रीनिवासमूर्तिः
#मास्ति वेङ्कटेश अय्यङ्गार्यः
#ए.एन्.मूर्ति रावः
#बि.शिवमूर्ति शास्त्री
#जि.वेङ्कटसुब्बय्यः
#जि.नारायणः
#हम्प नागराजय्यः
#एच्.बि.ज्वालनय्यः
#जि.एस्.सिद्धलिङ्गय्यः
#गो.रु.चेन्नबसप्पः
#सा.शि.मरुळय्यः
#एस्.बसवराध्यः
#हरिकृष्णः पुनरूरु
#चन्द्रशेखरः पाटीलः
#नल्लूरु प्रसादः
#पुण्डलीक हालम्बी

वर्गः:कन्नडसाहित्यपरिषदः अध्यक्षाः
वर्गः:अन्यभाषासाहित्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
आर् आर् दिवाकर

आर्.आर् दिवाकरः (R R Divakar) भारताद्यन्तं चिरपरिचिता व्यक्तिः । एतस्य पूर्णं नाम रङगराव् रामचन्द्र दिवाकरः  अथवा रं.रा.दिवाकर् । एषः ख्यातः लेखकः, पत्रिकोद्यमी, गान्धिवादी, स्वातन्त्र्ययोद्धा, कर्णाटककस्य एकीकरणस्य नेता, दक्षः राजनीतिज्ञः, निपुणः शासकः च । एवं  प्रसिद्धिं प्राप्तवतः रङ्गरावस्य जन्म १८९४ तमे वर्षे सप्टम्बर्मासस्य ३० तमे दिनाङ्के  धारवाडनगरे अभवत् । पिता रामचन्द्ररावः, माता सीतम्मा ।  
एम्. ए पदवीं प्राप्य आरम्भे आङग्ल-अध्यापकः आसीत् । तदनन्तरं एल्.एल्.बी परिक्षायाम् उत्तीर्णतां प्राप्य १९२० तमे वर्षे भारतस्य स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामे भागम् ऊढवान् । एषः स्वतन्त्र- भारतस्य केन्द्रवार्ताविभागे सचिवः इति, बिहारस्य राज्यपालः इति, राज्यसभासदस्यः इति च सेवां कृतवान् । एतस्मै कर्णाटकविश्वविद्यालयतः गौरवडाक्टरेट्  प्रशस्तिः दत्ता । कन्नड- अभिमानिनम् एतं १९३८ तमे वर्षे बळ्ळार्यां प्रचलिते त्रयोविंशतितमसाहित्यसम्मेलने अध्यक्ष स्थानं दत्त्वा सम्मानितवन्तः ।
## रङ्गरावमहोदयस्य कन्नडकृतयः
रङगरावस्य कन्नड, आङ्ग्लं, हिन्दीभाषासु अधिकं पाण्डित्यम् आसीत् । 
*उपनिषत्प्रकाश
*उपनिषत्तिन कथेगळु
* श्रीरामकृष्ण 
*वचनशास्त्ररहस्यम् 
*हरिभक्तसुधा
* गीताज्ञानम् 
*अन्तरात्माय  
एताः रायस्य कन्नड कृतयः। 
## रङ्गरावमहोदयस्य आङ्ग्लकृतयः
*Nation’s Call 
*Glimpses of Gandhiji 
* Maha yogi 
*Satyagraha 
*Bhagavan Buddha  
एताः आङलभाषाकृतयः ।
लोकशिक्षणट्रस्ट् स्थापकः रङ्गरावः संयुक्तकर्णाटक नामिकां दिनपत्रिकां , कर्मवीरनामिकां साप्तहिकीं कस्तूरीनामिकां मासिकीं पत्रिकां , Navashaktiनामिकाम् आङ्लभाषापत्रिकां च आरभ्य कन्नडपत्रिकारङ्गे महाक्रान्तिम् अजनयत् ।
एषः भारत स्वातन्त्रसङ्ग्रामस्य काले कारागृहवासम् अनुभूतवान् । कारगृहे युवजनानां कृते योग्यमार्गदर्शनस्य ग्रन्थं विलिख्य कृतार्थः जातः ।

वर्गः:कन्नडसाहित्यकाराः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
चारुदत्तम्

कव्यं प्रधानतया द्विविधम् । दृश्यं श्रव्यं चेति । तत्र श्रव्यकाव्यस्य रूपकम् इति नाम । संस्कृतसाहित्ये रूपकस्य प्रधानं स्थानम् अस्ति । तेषु अन्यतमः चारुदत्तम् । अस्य कृतेः कर्ता भासः । तस्य  त्रयोदश नाटकचक्रेषु एतत् अन्यतमम् । चारुदत्तः दीनः विप्रः एव अस्य रूपकस्य नायकः ।

‎

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:भासस्य कृतयः
के.जी.कुन्दणगारः

“उत्तरकर्णाटके कन्नडभाषा अध्ययनार्थं योग्यभाषा इति कथयितृषु कुन्दणगारः (Kundanagaara) अन्यतमः । कन्नडं क्रियात्मकरूपेण, शास्त्रियरूपेण च पाठनस्य मार्गदर्शकः एषः एव । कन्नडाम्बायाः देवालयानां शिखराणां आधारभूमिः कुन्दणगारः एव इति अ. न.कृष्णरायः उक्तवान् अस्ति ।
बेळगावीमण्डलस्य गोकाक-उपमण्डलस्य कौजलगीग्रामे १८९५तमे वर्षे आगस्ट्मासस्य १४ दिनाङ्के बुधवासरे एतस्य जन्म अभवत् । पिता गिरिमल्लपः माता शाकाम्बरी । कल्लपः इति पित्रे कृतं नामकरणम् । बाल्ये एव मातापित्रोः  अग्रजानुजानां वियोगं प्राप्य पितृव्यस्य निङ्गप्पस्य आश्रये वर्धितवान्।   
स्वर्णकारकुले जन्म प्राप्तवतः कल्लप्पस्य कुन्दणगारः इति मूलवृत्तेः कुलनाम शाश्वतम् अभवत् । निर्धनकुटुम्बे जन्म प्राप्तवता कल्लप्पेन बाल्ये एव कार्यं करणीयम् अभवत् । स्वश्रमेण आर्जितधनेन बेलगाव्याः सर्दारप्रौढशालायां शिक्षणम् अनुवर्तितवान् । तदनन्तरं  भीमप्पकौजलगिमहोदयस्य सहाय्येन धारवाडनगरे अग्रिमविद्याभ्यासम् अनुवर्तितवान् । 
क्रि.श.१९०९ तमे वर्षे मेट्रिक् परीक्षायाम् उत्तीर्णः जातः । कल्लप्पः मित्रणां साहाय्येन पुणेनगरस्य फर्ग्यूसन् महाविद्यालयं प्रविष्टवान् । १९१३ तमे वर्षे इण्टर् मीडियेट् परीक्षायाम् उत्तीर्णः जातः । तथापि अनारोग्यस्य तथा निर्धनत्वस्य कारणतः व्यासङ्गं त्यक्त्वा शिक्षकवृत्तिः अवलम्बनीया अभवत् ।  
१९१४ तमे वर्षे कमलाबाय्या सह विवाहः जातः । विवाहानन्तरं स्वयम् अध्ययनं कृत्वा १९१९ तमे वर्षे विज्ञानविषयं स्वीकृत्य पदविपरीक्षायाम् उत्तीर्णः जातः । ततः प्रभृतिः कल्लप्प गिरिमल्लप्प कुन्दणगारः इति प्रसिद्धः जातः । सः एव के. जी. कुन्दणगारः ।
गोकाक् मुनसिपल्  महाविद्यालये शिक्षकः जातः कुन्दणगारः । कालक्रमेण एतां  प्रतिष्ठितशिक्षणसंस्था इति निरूपितवान् । एतस्मिन् काले कन्नडसंस्कृतभाषयोः अध्ययनम् अनुवर्त्य १९२५ तमे वर्षे कन्नडविषये एम्. ए. पदवीं प्राप्तवान् । अनन्तरं धारवाडनगरस्य कर्णाटकमहाविद्यालये कन्नडप्राध्यापकवृत्तिं प्राप्य कुन्दणगारः प्राध्यापकस्य स्थानं प्राप्तवान्  । वर्षद्वयानन्तरं धारवाडनगरं त्यक्त्वा कोल्हापुरं गत्वा तत्रत्य राजाराममहाविद्यालयं प्रविष्टवान्  । तस्मिन्नेव वर्षे कोल्हापुरसंस्थानस्य प्राच्यवस्तुसंशोधनविभागे निर्देशक- रूपेण नियुक्तः जातः । तत्र एतस्मै ग्रन्थरचनायाः उत्तमः अवसरः प्राप्तः । १९३७ तमे वर्षे तेन रचिता प्रथमा कृतिः "हरिहर देव प्रशस्ति” । तदनन्तरं प्रथमा कादम्बरी 'सरस्वती’ । अन्यः कश्चन हास्यरसप्रधानः ग्रन्थः 'चहा’ इति ।
कन्नडभाषायाः वर्धनार्थं रचनात्मकमार्गदर्शनं कृतवान् कुन्दणगारः । दक्षिणभारतस्य बहुषु विश्वविद्यालयेषु एषः प्रतिष्ठितस्थानं प्राप्तवान् आसीत् । कन्नडभाषायाः भव्यपरम्परायाः ज्ञानम् आङग्लभाषामाध्यमेन इतरेभ्यः प्रापितवान्  राजदूतः   अस्ति कुन्दणगारः ।
कन्नडसाहित्यपरिषदः  "कन्नड-कन्नड निघण्टुः” इत्यस्य रचनायाः कार्ये कुन्दणगारः आत्मानं प्रवर्तितवान् । सुव्यवस्थितरूपेण कार्यकरणं तस्य बाल्यादारभ्य प्राप्तः संस्कारयुक्तः गुणः। एतादृश महान्  १९६१ तमे वर्षे गदगनगरे प्रचलितस्य ४३ तमस्य अखिलभारतकन्नडसाहित्यसम्मेलनस्य अध्यक्षस्थानं अलङ्कृतवान् ।
कन्नडं व्यवस्थितरीत्या प्रवर्धितेषु ज्येष्ठेषु  प्रोफेसर् कुन्दणगारः अन्यतमः ।
१९८५ तमे वर्षे आगस्ट्मासस्य २२ तमे दिनाङ्के एषः दिवङ्गतः । एतस्य निस्वार्थं सार्थकं च जीवनं युवसन्ततेः मार्गदर्शकम् अस्ति ।

वर्गः:कन्नडसाहित्यकाराः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
शून्यम् (सङ्ख्या)

शून्यं नाम किमपि नास्ति अथवा मौल्यरहितम् इति अर्थः । मौल्यराहित्यं गणितशास्त्रे कथम् प्रमुखं पात्र वहति इति इतिहासे गणितसिद्धान्तानम् अध्ययनं कृतवतां गणितशास्त्रज्ञानाम् आश्चर्यजनकः प्रश्नः । 

## इतिहासः
पाश्चात्त्यजगतः गणितज्ञानां शून्यम् इत्यस्य परिकल्पनमेव नासीत् । पाश्चात्त्यचिन्तनं तर्कान्तफलं पौर्वात्यचिन्तनं ध्यनान्तफलं च भवतः । अनेन हेतुना एव शून्यस्य अर्थवैशिष्ट्यं पौर्वात्यानाम् एव सुलभम् अभवत् । यतः शून्यस्य परिकल्पनं भारतीयधर्मपरम्परायां सहजम् अस्ति । शून्यं तु निर्गुणब्रह्मणः प्रतीकम् अस्ति इति शास्त्रज्ञाः वदन्ति । इतिहासम् अवलोकते चेत् क्रि.श. ५२०तमे काले दशमांशपद्धतेः आरम्भः आर्यभटेन सह अभवत् । सः शून्यस्य ख इति स्थानधारकम् उपयुक्तवान् आसीत् । तस्य पश्चात् ब्रह्मगुप्तः शून्यं ब्राह्मीसङ्ख्यापद्धत्यां योजितवान् । अस्य लेखाः यदा अरब् भाषया अनूदिताः तदा शून्यप्रकरणम् अरब्लोकं गतम् । ततः पाश्चात्त्याः तत् प्राप्य इण्डो अरेबिक् सङ्ख्या इति नाम अकुर्वन् । एवं शून्यस्य परिकल्पना क्रि.श. १२००तमे वर्षे पश्चिमदेशान् अगच्छत् । तावत्पर्यन्तम् ऐरोप्यदेशेषु रोमन् सङ्ख्यापद्धतिः अभ्यासे आसीत् । तेषां शून्यस्य परिकल्पना एव नासीत् । सर्वाभवस्य ते नुल्ला (“nulla”) इति पदम् उपयोजयन्ति स्म । अभावोऽपि निर्दिष्टसङ्ख्या इति कल्पना तेषां नासीत् । सङ्ख्यानां स्थानमौल्यपद्धतिः ब्याबिलोनियापरम्परायाम् अपि आसीत् । क्रि.पू. १७००तमे वर्षे सेक्साजेसिमल् स्थानमौल्यपद्धतिम् उपयोजयन्ति स्म । किन्तु तत्रापि शून्यस्य परिकल्पनम् एव नासीत् ।

## शून्यस्य प्राधान्यम्
सङ्ख्यानां मध्यबिन्दुः शून्यम् । शून्यस्य दक्षिणभागे धनात्मकसङ्ख्याः अनन्ताः वामे ऋणात्मकाः सङ्ख्याः अनन्ताः । (एवम् अनन्तस्य कल्पनापि भारतीयदर्शनस्य विषयः) शून्यं धनात्मकपि न ऋणात्मकपि न । अस्माकं गणनस्य आरम्भबिन्दुः शून्यम् एव । पूर्णाङ्कानां गणने शुन्यस्य उपयोगाय निर्दिष्टः नियमः अस्ति । अथवा एतत् शून्यस्य वैशिष्ट्यम् इत्यपि वक्तुं शक्यते । सङ्कलने शून्यं येनकेनापि पूर्णाङ्केन सह योजयति अथवा व्यवकलितं चेत् पूर्णाङ्कः एव तिष्ठति । यं कमपि पूर्णाङ्कं श्यून्येन गुणयति चेत् फलं शून्यं भवति ।  येन केनापि पूर्णाङ्केन शून्यं भाजयति चेत् भागलब्धं शून्यमेव भवति । किन्तु शून्येय यं कमपि पूर्णाङ्कं भाजयितुं न शक्येते । यतः तस्य भागलब्धिः अनन्ता भवति । शून्यम् तु लघुतमः अनृणात्मकः पूर्णाङ्कः । शून्यं स्थानधरणमैल्ययुतं भवति (place holding value) उदाहरणार्थं १०५इति सङ्ख्यायां दशकस्थानं यदा रिक्तं भवति तदा तस्य लेखनं कथम् ? १५इति लिखामः चेत् तस्य मौल्यमेव भिन्नं भवति । अत्र मध्ये स्थितस्य शून्यस्य मौल्यं ज्ञायते  कञ्चित् सङ्ख्यां पूर्णाङ्ककरणावसरे शून्यस्य स्थानं महत् भवति । उदाहरणार्थं ८७६३इति सङ्ख्यां समीपस्थ्पूर्णाङ्कम् आनयनावसरे ८७६० शून्यमेव आश्रीयते । बीजगणितस्य विकासे शून्यस्य उपयोगः अतीव महत्त्वयुतं भवति । मानवस्य इतिहासे सङ्ख्या एकतः गणनं सामान्यम् आसीत् । किन्तु अनेकमापनक्रमेषु शून्यम् आरम्भिकबिन्दुः भवति । केल्विन् उष्णतामापनयन्त्रे शून्यं कनिष्ठतमः मापनबिन्दुः । सेल्सियस् मापके शून्यं घनीभवनस्य बिन्दुः । टेट्रान्यूट्रोनियम् इति सैद्धान्तिकमूलवस्तुनः शून्यम् अणुसङ्ख्या इति अभिज्ञातम् । चतुर्णां न्यूट्रान्समूहः एकं मूलवस्तु इति सिद्धान्तः । नाम एतस्मि मूलवस्तुनि कोऽपि प्रोटान् नैव भवति । अस्य केन्द्रे कश्चिदपि विद्युदावेशः न भवति । शून्ये  महत् निक्षिप्तम् । 

वर्गः:गणितशास्त्रम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
मुदुमलै अभयारण्यम्

मुदुमलै अरण्यधाम(०४२३) 
तमिळ्नाडुराज्ये स्थितं प्रसिध्दं वन्यमृगरक्षणाकेन्द्रमेतत् । ३२३ चतुरस्रकि.मीटर विस्तृतम् अस्ति । पर्वतप्रदेशे सिगुरघाटप्रदेशे ३६ नागचलनगतिसदृशः क्लिष्टकरः वक्रमार्गः अस्ति । एतस्मिन् मार्गे आरुह्य वा अवरुह्य वा एतत् स्थानं प्राप्तव्यम् अस्ति । माविनहळ्ळीप्रदेशे गजाः मयूराः व्याघ्राः हरिणाः वनशुनकाः वनमहिषाः वनकुक्कुटाः स्वतन्त्रतया इतस्ततः सञ्चरन्तः भवन्ति । समूहे वनशुनकाः परिभ्रमन्ति ।

अत्र पाङ्गोलिन् इति विशिष्टः प्राणी अस्ति । मोयार् नद्या कश्चन सुन्दरजलपातः निर्मितः  अस्ति । मार्च-एप्रिल-मेमासेषु अत्र गमनं सुखकरम् ।
## भूमार्गः
बेङ्गळूरुतः २५० कि.मी । ऊटीमैसूरु हासनतः लोकयानानि सन्ति ।

File:Mudumalai forest elephant.jpg
File:MNP Grey Langeurs family.JPG
File:Peacock at Mudumalai-C.jpg
File:MNP spotted deer buck.JPG
File:Mudumalai forest.jpg

वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
चन्द्रशेखरशास्त्री

## जन्म शिक्षणम् च
चन्द्रशेखरशास्त्री (Chandrashekhar Shastri) कविः आसीत् । बळ्ळारी-उपमण्डलस्य होललु ग्रामे १८९४ तमे वर्षे जन्म प्राप्तवान् । एषः वाराणस्यां तथा कोलकातानगरे अध्ययनं कृतवान् । संस्कृते पाण्डित्यं प्राप्तवान् एषः १९२४ तमे वर्षे "व्याकरण तीर्थः” इति पदवीं प्राप्तवान् । तदनन्तरं १९२४तः १९३१पर्यन्तं यदुगिरिसंस्कृतमहाविद्यालये प्राध्यापकरूपेण,१९३१ तमवर्षतः १९३८ तमवर्षपर्यन्तं हुब्बळ्ळीनगरस्थे श्रीजगद्गुरुगङ्गाधरमहाविद्यालये  प्राध्यापकरूपेण सेवां कृतवान् ।
## बिरुदाः
चन्द्रशेखरशास्त्रिमहोदयः वीरशैवसाहित्यस्य समग्रं अध्ययनं कृतवान् ।भारतीयधर्मान्  तथा भारतीयदर्शनानि   च गभीरतया अध्ययनं कृत्वा "आर्यसंस्कृतेः प्रतिनिधिः” इति गौरवस्य भाजनः अभवत् । कन्नडव्याकरणे एतस्य बहु पाण्डित्यम् आसीत् । लेखकः, ग्रन्थपरिशोधकः, आदर्शः शिक्षकः, च सन्  'विद्यावारिधिः’, विद्यालङ्कारः’ इत्यादिबिरुदं प्राप्य कन्नडजनानां  प्रीतिं सम्पादितवान् । एतस्मै १९६६ तमे वर्षे मैसूरुराज्यसाहित्यअकाडेमीतः पुरस्कारं प्राप्तवान् । १९४० तमे वर्षे प्रचलिते पञ्चविंशतितमकन्नडसाहित्य सम्मेलनस्य अध्यक्षपदवीम् अलङ्कृतवान् ।अखण्डकर्णाटकस्य निर्माणे एतस्य पात्रमपि अस्ति । 
## कृतयः
*बसवतत्त्वरत्नाकर
*चाणक्य नीति दर्पण 
*रेणुकाविजयम् 
*मृत्युञ्जयशिवयोगिगळु
इत्येताः चन्द्रशेखरशास्त्रिणः कृतयः ।

वर्गः:कन्नडसाहित्यकाराः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
मधुरै

## तिरुमलैनायकस्य राजगृहम् –शिल्पकलास्थानम् 
thumb|300px|तिरुमलैनायकस्य राजगृहम्
तमिळ्नाडुराज्ये स्थितम् एतत् राजगृहम् अद्भुतशिल्पकलापूर्णं च अस्ति । श्री तिरुमलैनायकः स्वप्रशासनकाले क्रिस्ताब्दे १६३६ तमे वर्षे अस्य राजगृहस्य निर्माणं कारितवान्  । इटालियन् शैल्यां निर्मितम् एतत् राजगृहं मधुरैमीनाक्षीमन्दिरस्य समीपे अस्ति ।
अत्र राजगृहे स्वर्गविलासः, रङ्गविलासः इति भागद्वयम् अस्ति । परितः प्राङ्गणं सरः, पाटलपुष्पवनं, सेवकानां वसतिगृहाणि आयुधागाराः आसन् । अधुना तु स्वर्गविलास- भवनमेकमेव अस्ति । अत्र भवने द्वादशशिल्पस्तम्भाः भव्याः सन्ति । तञ्जावूरुप्रदेशेऽपि एतत् सदृशम् एकं राजगृहम् अस्ति । मध्ये गोलाकारतया निर्मितः अट्टः सारसानिकशैल्या अस्ति ।
आङ्गलाधिकारी नेपियर् १९ तमे शतके अस्य भवनस्य पुनर्निर्माणं कारितवान् । एतत् इदानीम् एकं सुन्दरं प्रवासीस्थानम् इति प्रख्यातम् अस्ति । अत्र ध्वनिदीपव्यवस्था कृतास्ति । सायङ्काले दीपप्रकाशेन ध्वनिश्रवणेन च अतीवानन्दः अत्र प्राप्तुं शक्यते ।
## मार्गः
मीनाक्षीदेवालयतः १.५. कि.मी । मधुरैनगरे वासभोजनादिकं कर्तुम् शक्यते ।

वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
ट्रिचिमलैदुर्गम्

**ट्रिचिमलैदुर्गम्** (०४३१)
एतत् दुर्गं २६३ पादपरिमितोन्नतम् । आरोहणाय ४१७ सोपानानि निर्मितानि सन्ति । एषः पर्वतप्रदेशः एव  किन्तु पर्वतः इव न दृश्यते । पर्वतः कुतश्चित् दृष्टः चेत् अपि धूसरवर्णः बृहन्नन्दी  स्वशिरसि देवालयमेकं धृत्वा उपविष्टवान् अस्ति इव दृश्यते ।

भूगर्भशास्त्रज्ञानां मतानुसारम् अस्य पर्वतस्य निर्माणं हिमालयनिर्माणात्पूर्वं जातम् इति तु आश्चर्यजनकः विषयः अस्ति । दुर्गं गन्तुं साहसिकानाम् एव शक्यम्  अस्ति । मार्गः आयासकरः अस्ति ।

## रैल्मार्गः
चेन्नै- मधुरैमार्गे मुख्यं निस्थानम् अस्ति ट्रिचि ।मैसूरु-मैलाडुतुरैमार्गः अपि ।
## भूमार्गः
मधुरैतः १३५ कि.मी । चेन्नैतः ३३४ कि.मी । मैसूरुतः ६२० कि.मी । बेङ्गळूरुतः ४७१ कि.मी

वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
एलगिरिपर्वतः

एलगिरिपर्वताः 
समुद्रस्तरतः ३५०० पादोन्नते स्थितं गिरिधाम एतत् । ग्रीष्मसमये अतीव हितकरम् अस्ति । पर्वतस्यास्य विस्तारः ३० चतुरस्रकिलोमीटर्मितः । सर्वत्र सुन्दरं वनमस्ति । वर्षे कदापि उष्णता ३० सेल्सियसतः अधिका न भवति । पर्वतारोहणाय मार्गे १३ वक्रगतिमार्गाः भवन्ति ।

१५ कि.मी.मितः मार्गः चारणाय अपि अत्तीवोत्तमः अस्ति । सदा प्रकृतिवैभवम् अत्र द्र्ष्टुं शक्नुमः । वसतिकृते अतिथिगृहाणि सन्ति । 
## मार्गः
वाणियम्बाडितः १६. कि.मी । जोलारपेटेतः ५ कि.मी । बेङ्गळूरुतः १८० कि.मी. राष्ट्रियराजमार्गेः एन् .एच्. ७ तः कृष्णगिरिपर्यन्तम् । अनन्तरं राष्ट्रियराजमार्गे एन् एच् ४६ तः चैन्नै मार्गे ।

वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
नारायणीमन्दिरम् (श्रीपुरम्)

## श्रीनारायणी आलयः –भूमेः इन्द्रप्रस्थम् 
भारतदेशे स्वर्णमन्दिरं पञ्जाबराज्ये अमृतसरनगरे अस्तीति तु सर्वैः विदितः विषयः । किन्तु स्वर्णमन्दिरसमानं श्रीनारायणीपीठं दक्षिणभारते तमिळ्नाडुराज्ये वेल्लूरुमण्डले तिरुमलैकोडिग्रामे श्रीपुरस्थले निर्मितम् अस्ति ।

अत्र देवी लक्ष्मीसरस्वतीदुर्गारुपा नारायणी प्रसिध्दास्ति । भक्तः नारायणः एतत्पीठम् निर्मितवान् । एतत् पीठं धर्मसंस्थापनाय मार्गदर्शकं, विश्वधर्मदर्शकम् अत्यन्तम् आकर्षकं च अस्ति ।
श्रीनारायणीमन्दिरस्थलं ४० हेक्टर् विस्तृतम् । दशहेक्टरप्रदेशे मन्दिरनिर्माणम् कृतमस्ति । नक्षत्राकारेण पादचारणमार्गः निर्मितः अस्ति । मध्ये ५५ सहस्रपादपरिमिते प्रदेशे सर्वतः स्तम्भाः सन्ति । देवालयस्य आवारेषु स्वर्णलोहपत्रं स्थापितवन्तः सन्ति । अस्य कार्यस्य कृते १५०० किलोग्राम् परिमितम् स्वर्णम् उपयुक्तम् अस्ति ।
गर्भगृहात् बहिः २५ पादपरिमितोन्नतः १००८ दीपैः युक्तः स्तम्भः अस्ति । अस्य भारः ५ टन् परिमितः अस्ति । गर्भगृहं परितः सरोवरं निर्मितम् अस्ति । देवालयस्य प्रतिबिम्बं जले दृष्टुं शक्यते । अस्य देवालयस्य निर्माणाय १५० कोटिरुप्यकाणि व्ययीकृतानि सन्ति । सर्वं धनं जनैः दानरुपेण दत्तम् आसीत् ।
अत्र सर्वजातीयाः जनाः शनिवासरे भानुवासरे च आगच्छन्ति । सर्वे अत्र दानं कुर्वन्ति । प्रतिवर्षम् अनेकलक्षजनाः एतत् स्वर्णमन्दिरं दृष्ट्वा सन्तुष्टाः भवन्ति ।
## भूमार्गः
बेङ्गळूरुतः २२० कि.मी,  चेन्नैतः १४५ कि.मी,  वेल्लूरुतः ८ कि.मी । अत्र पूजाभोजनवसतिव्यवस्थाः  सन्ति ।

वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यस्य तीर्थक्षेत्राणि
वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
तिरुमले ताताचार्य

**तिरुमले ताताचार्य** शर्मा 
ति.ता.शर्मा अथवा टि.टि.शर्मा(Thirumale Thathacharya Sharma/Thitha Sharma/T T Sharma) इति ख्यातः लक्ष्मीकुमारः ताताचार्यः एव तिरुमले ताताचार्यशर्मा। ‘तिरुमले’ इति तस्य वंशस्य नाम । राजगुरुवंशजः ति.ता. शर्मा १८९६  तमे वर्षे कोलारमण्डलस्य चिक्कबळ्ळापुरनगरे जन्म प्राप्तवान्  ।पिता श्रीनिवासताताचार्यः, माता जानकीयम्म । मैसूरुनगरे उन्नतशिक्षणं प्राप्तिसमये शर्मा भारतस्य स्वातन्त्र्यसमरं निमित्तं विद्याभ्यासं त्यक्त्वा पत्रिकोद्यमं प्रविष्टवान् । गान्धिजेः मार्गदर्शनम् अनुसृत्य शर्मा पत्रिकोद्यमी,स्वातन्त्र्ययोद्धा,राजनीतिज्ञः, साहित्यकारः, नाटककारः, समाजसेवकः, इतिहासकारः, शासनतज्ञः च  भूत्वा राष्ट्रस्य निम्मित्तम् अमोघसेवां कृतवान् । 
मैसूरुक्रानिकल्”इति पत्रिकायाः द्वारा पत्रिकोद्यमरङ्गे पादार्पणं कृतवान्  शर्मा केभ्यश्चित् वर्षेभ्यः अनन्तरं  तां पत्रिकां “विश्वकर्णाटक” इति साप्ताहिकपत्रिकारूपेण परिवर्तितवान् । सप्तवर्षेभ्यः अनन्तरं सा पत्रिका दिनपत्रिका अभवत् । प्रजाप्रभुत्वस्य रक्षणाय जागतीकरणस्य दायित्वं सा पत्रिका निरूढवती । 
१९४७ तमवर्षतः १९४९ तमवर्षं यावत् कन्नडसाहित्यपरिषदः अध्यक्षः जातः शर्मा  “कवि जनाश्रय” इति काञ्चित् योजनाम् अनुष्ठितवान् । नाटककलासक्तः एषः कन्नडस्य अनेकानि नाटकानि
रङ्गभूमीं प्रति आनितवान्।  टि.पी. कैलासं वर्येण विरचित “टोल्लु गट्टि” नाटकं प्रथमवारं रङ्गभूमिं प्रति आनयनस्य ख्यातिः शर्मणः एव अस्ति ।     
शासनान् संशोध्य तेषां विश्लेषणस्य कार्ये निष्णातः एषः शासने विद्यमानानां कविनां विषये  “कन्नड कविगळु” इति ग्रन्थस्य प्रकाशनं कृतवान् अस्ति । एषा तस्य प्रथमा कृतिः । 
## कृतयः
*रामरायन बखैरु (१९२२)
*जूलियस् सीसर् (१९३१)
*जगन्मोहन भवनदिन्द विदुराश्वत्तक्के ( जगन्मोहन भवनतः विदुराश्वत्थं प्रति) (१९३८)
*कर्णाटकदल्लि स्वातन्त्र्य सङ्ग्राम (कर्णाटके स्वातन्त्रसङ्ग्राम) (१९५७)
*प्रगति शील साहित्य (१९५७)
*विक्रान्त भारत (१९६५)
*विचार कर्णाटक (१९७०)
*मास्तियवर मनोधर्म (१९७०)
*नाटक शिरोमणी ए.वि.वरदाचार्य (१९७०)
*मोक्ष गुण्डं विश्वेश्वरय्य (१९७१) 
*चारित्रिक दाखलेगळु (१९७१)
* कण्ठीरव नरसराज विजय (१९७४)
* बालगङ्गागाधरतिलक (१९७५)
* होसहळ्ळिय भूपतिगळु ( १९७८ )
*कर्मफल(कथा संङ्ग्रहः)
एताः शर्मणः मुख्यकृतयः ।
बहुमुखप्रतिभान्विताय ति.ता शर्मणॆ १९४७ तमे वर्षे  केरळराज्यस्य  कासरगोडुमण्डले प्रचलितस्य एकत्रिशंत् तमस्य कन्नडसाहित्यसम्मेलनस्य अध्यक्षस्थानं दत्त्वा सम्मनितवन्तः ।

वर्गः:कन्नडसाहित्यकाराः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
देवुडु नरसिंहशास्त्री

देवुडु नरसिंहशास्त्री(Devudu Narasimha Shastri)
**देवुडु नरसिंहशास्त्री** संस्कृतकन्नडभाषयोः प्रकाण्डपण्डितः आसीत् । तस्य भाषाभिमानः, देशाभिमानः
च अपारः आसीत् । कर्णाटकस्य कृते, कन्नडभाषायाः च कृते तेन कृता सेवा अविस्मरणीया अस्ति ।  
महाब्राह्मण, महाक्षत्रिय, महादर्शन एताः दार्शनिकसाहित्यस्य कृते एतेन दत्ताः अत्यन्तश्रेष्ठाः कृतयः। एतस्य वैदिकसाहित्यशक्तेः सुगन्धः,वेदधर्मस्य सौन्दर्यं च आकर्णाटकं प्रसृतम् अस्ति । देवुडु कन्नडसारस्वतलोके ध्रुवनक्षत्रम् इव अस्ति । अग्रिमवंशस्य कृते मार्गदर्शकाः सन्ति एतस्य कृतयः । 
अजेन अस्पृष्टं हरितं नास्ति इव देवुडु सर्वेषु क्षेत्रेषु लिखितवान् । शिशुसाहित्यं, कुमारसाहित्यं (युवेभ्यःलिखितवान्), जानपदसाहित्यं, सण्ण कथेगळु(लघु कथाः),विचारसाहित्यं, नाटकानि, काव्यं, कवनं, कादम्बरी, वैदिकसाहित्यं, पत्रिकोद्यमः, एवं बहुषु साहित्यिकक्षेत्रेषु लिखितवान् अस्ति । सः उत्तमश्रेण्याः भाषान्तरकारः  आसीत् । समाजसेवासु तस्य पात्रम् अस्ति एव । "नव जीवन" इति साप्तहिक्याः पत्रिकायाः द्वारा सर्वेभ्यः मार्गदर्शकः जातः देवुडु कश्चित् विशिष्टः । कर्णाटक फिल्म् कार्पोरेषन्, मैसूरु हिन्दिप्रचारसंस्था, कन्नड -साहित्यसमाज, बेङ्गळूरुगान्धिनगरप्रौढशाला, गीर्वाणविद्यापीठम्  एवम् अनेकेषां सङ्घसंस्थानां स्थापनेषु सक्रियकार्यकर्ता आसीत् । राजकीय-रङ्गभूमि-चित्रोद्यम-ब्याङ्किग्–संस्कृतिप्रसार-साहित्यरचना-सार्वजनिकशिक्षणम् इत्यादिषु क्षेत्रेषु क्रियाशिलः आसीत् ।आजीवनं सेवां कुर्वाणः बहुमुखप्रतिभान्वितः देवुडु साहित्यसांस्कृतिकक्षेत्रयोः सर्वव्यापी आसीत्।
## प्रशस्तयः 
देवुडुवर्यस्य  "कर्णाटक संस्कृति” ग्रन्थस्य देवराजबहद्दूर् पारितोषकं, "मीमांसदर्पण”कृतेः मैसूरुमहाराजात्  प्रशस्तिपत्रं, तथा "महाब्रह्मण" कृतेः केन्द्रसाहित्य-अकाडमिप्रशस्तिः च प्राप्ता अस्ति । 
## जन्म, बाल्यं शिक्षणं च 
१८९६ तमे वर्षे डिसेम्बर्मासस्य २९ तमे दिनाङ्के मङ्गलवासरे मैसूरुनगरस्य साम्प्रदायिकवौदिककुटुम्बे देवुडोः जन्म अभवत् ।बाल्ये एव उत्तमः सांस्कृतिकपरिसरः आसीत् इति कारणतः शिक्षणक्षेत्रे प्रगतिं साधयितुं शक्तवान्। एतस्य १९१२ तमे वर्षे विवाहः जातः।  १९२२ तमे वर्षे एम्.ए.पदवीं  प्राप्य मैसूरुसद्विद्यापाठशालायां शिक्षकवृत्तिं प्राप्तवान्। ६६वर्षाणि यावत् सार्थकजीवनं यापितवान् देवुडु १९६२ तमे वर्षे अक्टोबर् मासस्य २७ तमे दिनाङ्के शनिवासरे दिवङ्गतः।

वर्गः:कन्नडसाहित्यकाराः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
सी के वेङ्कटरामय्य

सि.के.वेङ्कटरामय्यः ( C K Venkataramayya)

## बाल्यं वृत्तिजीवनं च
नञ्जम्मकृष्णप्पदम्पत्योः पुत्रः वेङकटरामय्यः। बेङ्गळूरुमण्डलस्य चन्नपट्टण-उपमण्डलस्य पोट्लु ग्रामे १८९६तमे वर्षे  डिसेम्बर् मासस्य दशमे दिनाङ्के जन्म अभवत् । करविभागे एतस्य पिता उद्योगी आसीत् ।  पितः अकाले मरणं प्राप्तवान् । अतः गृहपाठं कृत्वा धनं सम्पाद्य विद्याभ्यासः अनुवर्तनीयः असीत् । 
बेङ्गळूरु सेन्ट्रल् महाविद्यालये व्यासङगं कृत्वा पदवीं प्राप्य स्नातकोत्तरपदवीनिम्मित्तं मुम्बयीनगरं गतवान् । तत्र एम्.ए .(कन्नड) तथा एल्.एल्.बी. पदव्याः शिक्षणं समाप्य श्रीरङ्गपट्टणे न्यायवादिवृत्तेः आरम्भं कृतवान् । १९२४ तमे वर्षे मैसूरुसर्वकरेण एषः मुख्यभाषान्तरकाररूपेण नियुक्तः । एषः दीर्घकालसेवां कृत्वा १९५५तमे वर्षे निवृत्तः जातः। 
## व्यक्तित्वम् 
ततः उत्तमः लेखकः,पत्रिकालेखकः, श्रेष्ठः अनुवादकः,विमर्शकः,कुशलः वाग्मी च जातः । एषः साहित्यसंस्कृति- अभिवृद्धिविभागस्य प्रथमनिर्देशकरूपेण नियुक्तः अभवत् ।
सि.के वेङ्कटरामय्यः अनुशासनशीलः आसीत् । उत्तमश्रेण्याः भाषणकारः, प्रसिद्धः विद्वांसः च एषः उपन्यासकलां करगतं कृतवान् आसीत् ।सामान्यतः दशवर्षाणि  यावत् कन्नडसाहित्यपरिषदः कार्यदर्शी आसीत् ।
## प्रशस्तयः
१९४७ तमे वर्षे बळ्ळारीमण्डलस्य हरपनहळ्ळीग्रामे प्रचलितस्य त्रिशंत्तमस्य कन्नडसाहित्यसम्मेलनस्य अध्यक्षपदवीम् अलङ्कृत्य पाण्डित्यपूर्णम् उपन्यासं कृत्वा रचनात्मककार्यस्य दिशि जनान् प्रेरितवान् । 
कर्णाटकस्य वचनसाहित्यस्य सेवायाम् आत्मानं प्रवर्तितवतः प्रतिभान्वितस्य वेङ्कटरामय्यस्य कृते १९५० तमे वर्षे मैसूरुमहाराजस्य परतया "राजसेवासक्तः” इति बिरुदं दत्तवन्तः । १९६२ तमे वर्षे भारतसर्वकारेण "पद्मश्री” प्रशस्तिः दत्ता । १९७१तमे वर्षे राज्यसाहित्य-अकाडमितः अपि प्रशस्तिः प्राप्ता । 
एषः महनीयः १९७३ तमे वर्षे एप्रिल् मासस्य ३ दिनाङ्के दिवङ्गतः । 
सि.के.वेङ्टरामय्यः उत्तमः लेखकः इत्यत्र तस्य कृतयः एव निदर्शनानि ।
## कृतयः 
*आळिदमहास्वामियवरु (शासकाः महास्वामिनः)
*भास महाकवि 
*महम्मद् पैगम्बर
*अब्रहां लिङ्कन्  
*हर्षवर्धन 
*गौतमबुद्ध
*नचिकेतः ब्रह्मवादी (नाटकम्)
*मण्डोदरी (नाटकम्) 
*नम्म समाज (अस्माकं समाजः) (नाटकम्)
*सुन्दरी (नाटकम्) 
*तुरायि (लघु कथानां सङ्ग्रहः)
*हळ्ळिय कथेगळु (ग्रामीणकथाः)
*नीने नन्न मुद्दुकृष्ण
एताः तस्य प्रसिद्धाः कृतयः ।

वर्गः:कन्नडसाहित्यकाराः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:अन्यभाषासाहित्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सी इ आर् एन्

अणुभौतशास्त्रस्य संशोधनार्थ विश्वस्य अतिबृहत् सुरङ्गप्रयोगालयः जिनीवानगरे स्थापितः सि.इ,आर् एन्  ।  विश्वविज्ञानिभिः सद्यः एव बिग् ब्याङ्ग् सिद्धान्तस्य यः प्रयोगः कृतः सः अत्र एव  । तस्य फलितांसः अपि २०१२ तमवर्षस्य जुलै चतुर्थदिनाङ्के घोषितः। तत्र हिग्स् बोसोन् नानकस्य देवकणस्य अस्तित्वं तैः अभिलक्ष्य अधिकृता घोषणा अपि प्रकटिता ।

वर्गः:वैज्ञानिकसंस्थाः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:विज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः