open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
3.45 ततोऽणिमादिप्रादुर्भावः कायसंपत्तद्धर्मानभिघातश्च

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
तत्राणिमा भवत्यणु । लघिमा लघुर्भवति । महिमा महान्भवति । प्राप्तिरङ्गुल्यग्रेणापि स्पृशति चन्द्रमसम् । प्राकाम्यमिच्छानभिघातः । भूमावुन्मज्जति निमज्जति यथोदके । वशित्वं भूतभौतिकेषु वशी भवत्यवश्यश्चान्येषाम् । ईशितृत्वं तेषां प्रभवाप्ययव्यूहानामीष्टे । यत्र कामावसायित्वं सत्यसङ्कल्पता यथा सङ्कल्पस्तथा भूतप्रकृतीनामवस्थानम् । न च शक्तोऽपि पदार्थविपर्यासं करोति । कस्मात्? अन्यस्य यत्र कामावसायिनः पूर्वसिद्धस्य तथाभूतेषु सङ्कल्पादिति । एतान्यष्टावैश्वर्याणि । कायसम्पद वक्ष्यमाणा । तद्धर्मानभिघातश्च पृथ्वी मूर्त्या न निरुणद्धि योगिनः शृङ्गारादिक्रियां, शिलामप्यनुप्रविशतीति । नापः स्निग्धाः क्लेदयन्ति । नाग्निरुष्णो दहति । न वायुः प्रणामी वहति । अनावरणात्मकेऽप्याकारो भवत्यावृतकायः सिद्धानामप्यदृश्यो भवति ॥४५॥
## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:विभूतिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
3.50 तद्वैराग्यादपि दोषबीजक्षये कैवल्यम्

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
यदास्यैवं भवति क्लेशकर्मक्षये सत्त्वस्यायं विवेकप्रत्ययो धर्मः । सत्त्वं च हेयपक्षे न्यस्तं पुरुषश्चापरिणामी शुद्धोऽन्यः सत्त्वादिति । एवमस्य ततो विरज्यमानस्य यानि क्लेशबीजानि दग्धशालिबीजकल्पान्यप्रसवसमर्थानि तानि सह मनसा प्रत्यस्तं गच्छन्ति । तेषु प्रलीनेषु पुरुषः पुनरिदं तापत्रयं न भुङ्क्ते । तदेतेषां गुणानां मनसि कर्मक्लेशविपाक—स्वरूपेणाभिव्यक्तानां चरितार्थानां प्रतिप्रसवे पुरुषस्यात्यन्तिको गुणवियोगः कैवल्यम् । तदा स्वरूपप्रतिष्ठा चितिशक्तिरेव पुरुष इति ॥५०॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:विभूतिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
3.52 क्षणतत्क्रमयोः संयमाद्विवेकजं ज्ञानम्

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
यथापकर्षपर्यन्तं परं ब्रह्माणुरेवं परमापकर्षपर्यन्तः कालः क्षणः । यावता वा समयेन चलितः परमाणुः पूर्वदेशं जह्यातुत्तरदेशमुपसम्पद्येत स कालः क्षणः । तत्प्रवाहाविच्छेदस्तु क्रमः । क्षणतत्क्रमयोर्नास्ति वस्तुसमाहार इति बुद्धिसमाहारो मुहूर्ताहोरात्रादयः । स खल्वयं कालो वस्तुशून्यो बुद्धिनिर्माणः शब्दज्ञानानुपाती लैकिकानां व्युत्थितदर्शनानां वस्तुस्वरूप इवावभासते । क्षणस्तु वस्तुपतितः क्रमावलम्बी, क्रमश्च क्षणानन्तर्यात्मा । तं कालविदः काल इत्याचक्षते योगिनः । न च द्वौ क्षणौ सह भवतः । क्रमश्च न द्वयोः सहभुवोरसम्भवात। पूर्वस्मादुत्तरभाविनो यदानन्तर्यं क्षणस्य स क्रमः । तस्माद्वर्तमान एवैकः क्षणो न पूर्वोत्तरक्षणाः सन्तीति । तस्मान्नास्ति तत्समाहारः । ये तु भूतभाविनः क्षणास्ते परिणामान्विता व्याख्येआः । तेनैकेन क्षणेन कृत्स्नो लोकः परिणाममनुभवति । तत्क्षणोपारूढाः खल्वमी धर्माः । तयोः क्षणतत्क्रमयोः संयमात्तयोः साक्षात्करणम् । ततश्च विवेकजं ज्ञानं प्रादुर्भवति ॥५२॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:विभूतिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
हिन्दुधर्मगुरवः

एषा एका पट्टिका  यत्र धर्मगुरूणां विषये लिखितम् । एते तत्त्वशास्त्रविदः सन्ति ।

## नवदशशतकात् प्राक्
*वशिष्ठमहर्षिः 
*शक्तिमहर्षिः 
*पराशरमहर्षिः
*कृष्णद्वैपायनव्यासः
*शुकाचार्यः
*बादरायणः
*गौडपादाः
*गोविन्दभगवत्पादाः
*आदिशङ्करभगवत्पादाः
*सुरेश्वरः
*पद्मपादः
*हस्तामलकः
*तोटकाचार्यः
*सर्वज्ञात्मन्
*सत्यबोधेन्द्रसरस्वती
*कृपाशङ्करेन्द्रसरस्वती
*शिवानन्दचिद्घनेन्द्रसरस्वती
*चन्द्रशेखरेन्द्रसरस्वती
*सत्चिद्घनेन्द्रसरस्वती अवदूतः
*सच्चिदानन्दघनेन्द्रसरस्वती
*ब्रह्मानन्दघनेन्द्रसरस्वती
*अप्पय्यदीक्षितः
*वचस्पतिमिश्रः
*रामानुजः
*मध्वाचार्यः
*विद्यारण्यः
*निम्बार्कः
*विष्णुस्वामी
*वल्लभ भट्ट आचार्यः
*चैतन्यः
*व्यासतीर्थः
*मधुसूदनसरस्वती
*निम्बार्कः
*बलदेवविद्याभूषणः
*विज्ञानभिक्षुः
*श्रीमन्तशङ्करदेवः
*भगवन्नामबोधेन्द्रसरस्वती
*महादेवेन्द्र सरस्वती (षष्ठः)
*सुदर्शनमहादेवेन्द्रसरस्वती

## १९-२१ तमे शताब्दयोः
*सन्त अशराञ्जी बापू
*ए.सि.भक्तिवेदान्तस्वामिप्रभुपादाः
*रामकृष्णः।रामकृष्णपरमहंसः
*स्वामियोगिराजः
*स्वामिविवेकानन्दः
*रमणमहर्षिः
*स्वामिशिवानन्दः
*ब्रह्मश्रीनीलकण्ठगुरुपादाः
*स्वामिसत्यानन्दसरस्वती
*चिन्मयानन्दः।स्वामिचिन्मयानन्दः
*स्वामिकृष्णानन्दः
*स्वामिपार्थसारथिः
*स्वामिरामतीर्थः
*चन्द्रशेखरेन्द्रसरस्वती अष्टमः महास्वामिनः परमाचार्याः
*जयेन्द्रसरस्वती
*सच्चिदानन्दशिवाभिनवनरसिंहभारती
*चन्द्रशेखरभारतीस्वामिनः।चन्द्रशेखरभारतीस्वामिनः तृतीयः 
*अभिनवविद्यातीर्थस्वामिनः
*भारतीतीर्थस्वामिनः
*नारायणस्वामित्रिपादाः
*स्वामिज्योतिर्मयानन्दः
*भक्तिविनोदसरस्वतिठाकुरः
*शिरडिसाईबाबाi
*सत्यसाईबाबा
*सच्चिदानन्देद्रसरस्वती
*स्वामिसिद्देश्वरानन्दः

*Shri Kanchi Kamakoti Peetham
*Sri. Sri. Ravishankar
*Pujya Sri Prem Siddharth 
*Swami Niranjanji Maharaj 
*http://www.sringeri.net/jagadgurus
## पश्यन्तु
*अद्वैतगुरुपरम्परा
हिन्दुधर्मगुरवः

वर्गः:हिन्दुधर्मगुरवः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:हिन्दुधर्मसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
3.42 कायाकाशयोः संबंधसंयमाल्लघतूल समापत्तेश्चाऽऽकाशगमनम्

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
यत्र कायस्तत्राकाशं तस्यावकाशदानात्कायस्य, तेन सम्बन्धः प्राप्तिः । तत्र कृतसंयमो जित्वा तत्सम्बन्धं लघुषु तूलादिष्वापरमाणुभ्यः समापत्तिं लब्ध्वा जितसम्बन्धो लघुः । लघुत्वाच्च जले पादाभ्यां विहरति, ततस्तूर्णनाभितन्तुमात्रे विहृत्य रश्मिषु विहरति, ततो यथेष्टमाकाशगतिरस्य भवतीति ॥४२॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:विभूतिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
3.53 जातिलक्षणदेशैरन्यतानवच्छेदात् तुल्ययॊस्ततः प्रतिपत्तिः

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
तस्य विषयविशेष उपक्षिप्यते—
तुल्ययोस्र्देशलक्षणसारूप्ये जातिभेदोऽन्यताया हेतुर्गौरियं बडवेयमिति । तुल्यदेशजातीयत्वे लक्षणमन्यत्वकरं—कालाक्षी गौः, स्वस्तिमती गौरिति । द्वयोरामलकयोर्जातिलक्षणसारूप्याद्देशभेदोऽन्यत्वकरः—इदं पूर्वमिदमुत्तरमिति । यदा तु पूर्वमामलकमन्यव्यग्रस्य ज्ञातुरुत्तरदेश उपावर्त्यते, तदा तुल्यदेशत्वे पूर्वमेतदुत्तरमेतदिति प्रविभागानुपपत्तिः । असन्दिग्धेन च तत्त्वज्ञानेन भवितव्यमित्यत इदमुक्तं ततः प्रतिपत्तिर्विवेकजज्ञानादिति । कथं ? पूर्वामलकसहक्षणो देश उत्तरामलकसहक्षणदेशाद्भिन्नः । ते चामलके स्वदेशक्षणानुभवभिन्ने । अन्यदेशक्षणानुभवस्तु तयोरन्यत्वे हेतुरिति । एतेन दृष्टान्तेन परमाणोस्तुल्यजातिलक्षणदेशस्य पूर्वपरमाणुदेशसहलक्षणसाक्षात्करणादुत्तरस्य परमाणोस्तद्देशानुपपत्तावुत्तरस्य तद्देशानुभवो भिन्नः सहक्षणभेदात्तयोरीश्वरस्य योगिनोऽन्यत्वप्रत्ययो भवतीति । अपरे तु वर्णयन्ति—येऽन्त्या विशेषास्तेऽन्यताप्रत्ययं कुर्वन्तीति । तत्रापि देशलक्षणभेदो मूर्तिव्यवधिजातिभेदश्चान्यत्वहेतुः । क्षणभेदस्तु योगिबुद्धिगम्य एवेति । अत उक्तं—« मूर्तिव्यवधिजातिभेदाभावान्नास्ति मूलपृथक्त्वं » इति वार्षगण्यः ॥५३॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:विभूतिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
देवानन्द

धरं देव् पिशोरिमल् आनन्दः  (हिन्दी:धर्मदेव आनन्द (जननम् १९२३ तमे वर्षे सेप्ट्म्बर् २६ दिनङ्के),(मरणम् : २०११  शिसेम्बर् ,३ ) । सर्वत्रापि देव् आनन्दः इत्येव चिरपरिचितः आसीत् ।भारतस्य सुप्रसिद्धः हिन्दीचलच्चित्ररङ्गस्य नायकनटः आसीत् । तथैव निर्देशकः,निर्मापकः अपि । 
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* RIP Dev Anand – Bollywood Mourns Dev Anand’s Death 
* Video Playlist Dedicated to Dev Anand on Youtube  http://www.youtube.com/playlist?list=PLC1191BED0E42B8B1
* List of Dev Anand songs
* The Telegraph - Dev Anand Bio and Obituary

वर्गः:हिन्दीचलच्चित्राभिनेतारः
वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:१९२३ जननम्

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
3.51 स्थान्युपनिमंत्रणे संगस्मयाकरणं पुनरनिष्टप्रसंगात्

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
चत्वारः खल्वमी योगिनः । प्रथमकल्पिको मधुभूमिकः प्रजाज्योतिरतिक्रान्तभावनीयश्चेति । तत्राभ्यासी प्रवृत्तमात्रज्योतिः प्रथमः । ऋतम्भरप्रज्ञो द्वितीयः । भूतेन्द्रियजयी तृतीयः । सर्वेषु भावितेषु भावनीयेषु कृतरक्षाबन्धः कृतकर्तव्यसाधनादिमान। चतुर्थो यस्त्वतिक्रान्तभावनीयस्तस्य चित्तप्रतिसर्ग एकोऽर्थः । सप्तविधास्य प्रान्तभूमिप्रज्ञा । तत्र मधुमतीं भूमिं साक्षात्कुर्वओ ब्राह्मणस्य स्थानिनो देवाः सत्त्वशुद्धिमनुपश्यन्तः स्थानैरुपनिमन्त्रयन्ते—भोः ! इहास्यतामिह रम्यतां, कमनीयोऽयं भोगः । कमनीयेयं कन्या । रसायनमिदं जरामृत्यू बाधते । वैहायसमिदं यानममी कल्पद्रुमाः, पुण्या मन्दाकिनी, सिद्धा महर्षयः, उत्तमा अनुकूला अप्सरसो, दिव्ये ऋओत्रचक्षुषी, वज्रोपमः कायः । स्वगुणैः सर्वमिदमुपार्जितमायुष्मता । प्रतिपद्यतामिदमक्षयमजरस्थानं देवानां प्रियमिति ।

एवमभिधीयमानः सङ्गदोषान्भावयेत्घोरेषु । संसाराङ्गारेषु पच्यमानेन मया जननमरणान्धकारे विपरित्वर्तमानेन कथञ्चिदासादितः क्लेशतिमिरविनाशो योगप्रदीपः । तस्य चैते तृष्णायोनयो विषयवायवः प्रतिपक्षाः । स खल्वहं लब्धालोकः कथमनया विषयमृगतृष्णाया वञ्चितस्तस्यैव पुनः प्रदीप्तस्य संसाराग्नेरात्मानमिन्धनीकुर्यामिति । स्वस्ति वः स्वप्नोपमेभ्यः कृपणजनप्रार्थईयेभ्यो विषयेभ्य इत्येवं निश्चितमतिः समाधिं भावयेत। सङ्गमकृत्वा स्मयमपि न कुर्यादेवमहं देवानामपि प्रार्थईय इति । स्मयादयं सुस्थितंमन्यतया मृत्युना केशेषु गृहीतमिवात्मानं न भावयिष्यति । तथा चास्य च्छिद्रान्तरप्रेक्षी आनांइअं यत्नोपचर्यः प्रमादो लब्धविवरः क्लेशानुत्तम्भयिष्यति । ततः पुनरनिष्टप्रसङ्गः, एवमस्य सङ्गस्मयावकुर्वतो भाविनांतोऽर्थो दृढीभविष्यति । भावनीयश्चार्थोऽभिमुखीभविष्यतीति ॥५१॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:विभूतिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
चायचूर्णम्

thumb|left|200px|करण्डके पूरितं चायचूर्णम्
thumb|right|200px|चायचूर्णस्य पूरणम्
thumb|200px|left|विक्रयणार्थं सिद्धं चायचूर्णम्
thumb|200px|right|चूर्णीकरणार्थं शुष्कीकृतानि चायपत्राणि

एतत् चायचूर्णं भारते अपि वर्धमानस्य कस्यचित् सस्यविशेषस्य वैशिष्ट्यम् । एतत् चायचूर्णम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । एतत् चायचूर्णम् आङ्ग्लभाषायां Tea Powder इति उच्यते । चायसस्यस्य पत्राणि चित्वा तानि शुष्कीक्रियन्ते । ततः तानि चायपत्राणि चूर्णीक्रियन्ते । तदेव चायचूर्णम् इति उच्यते । तेन चायचूर्णेन एव चायं निर्मीयते । चायपत्राणां चूर्णीकरणं विना तथैव अपि चायं निर्मान्ति । चायस्य निर्माणावसरे बहवः आहारपदार्थाः इच्छानुसारं तत्र योज्यन्ते । कुत्रचित् चाये शर्करां क्षीरं योजयित्वा पिबन्ति । कुत्रचित् चाये मधु, निम्बूकरसः, पुदिनापत्रं, नवनीतं, लवणं, शुण्ठी, मद्यसारम् इत्यादिकम् अपेक्षानुगुणं योज्यते ।

चायं बहुविधं भवति । तस्य चायचूर्णस्य निर्माणावसरे क्रियमाणस्य संस्करणस्य अनुगुणं चायचूर्णस्य वैविध्यं निर्णीयते । चायपत्राणां चयनानुक्षणं यदि न शुष्कीक्रियन्ते तर्हि तानि म्लानानि भवन्ति । अनन्तरं तानि कृष्णवर्णीयानि भवन्ति । चायचूर्ण सज्जीकृत्य पूरणावसरे यदि तत्र जलांशः भवति तर्हि अपि तत् चायचूर्णं चायपत्रं वा नष्टं भवति । तस्मिन् विषकारिणः रोगकारकाः सूक्ष्मजीविनः वर्धन्ते अपि । अतः चायचूर्णस्य सज्जीकरणावसरे अत्यन्तं जागरूकता वोढव्या भवति । विपणिषु यानि चायचूर्णानि प्राप्यन्ते तत्र चायनिर्माणार्थं यद्यत् अपेक्षितं प्रायः तत्सर्वं योजितं भवति । पूर्वं चायपर्णेभ्यः एव चायं निर्मीयते स्म । अनन्तरं चायचूर्णस्य निर्माणम् आरब्धम् । चायचूर्णस्य अथवा चायपत्रस्य निर्यातम् अत्यधिकप्रमाणेन कीन्यादेशः करोति । आयातं च पाकिस्तानम्, अमेरिकासंयुक्तसंस्थानानि, ईजिप्त् तथा जपान् देशैः क्रियते ।

‎

वर्गः:चूर्णानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
3.55 सत्वपुरुषयोः शुध्दीसाम्ये कैवल्यमिति

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
प्राप्तविवेकजज्ञानस्याप्राप्तविवेकजज्ञानस्य वा—
यदा निर्धूतरजस्तमोमलं बुद्धिसत्त्वं सत्त्वपुरुषस्यान्यताप्रत्ययमात्राधिकारं दग्धक्लेशबीजं भवति, तदा पुरुषस्य शुद्धिसारूप्यमिवापन्नं भवति । तदा पुरुषस्योपचरितभोगाभावः शुद्धिः । एतस्यामवस्थायां कैवल्यं भवतीश्वरस्यानीश्वरस्य वा विवेकजज्ञानभागिन इतरस्य वा । न हि दग्धक्लेशबीजस्य ज्ञाने पुनरपेक्षा काचिदस्ति । सत्त्वशुद्धिद्वारेणैतत्समाधिजमैश्वर्यं च ज्ञानं चोपक्रान्तम् । परमार्थतस्तु ज्ञानाददर्शनं निवर्तते । तस्मिन्निवृत्ते न सन्त्युत्तरे क्लेशाः । क्लेशाभावात्कर्मविपाकाभावः । चरिताधिकाराश्चैत्स्यामवस्थायां गुणा न पुरुषस्य दृश्यत्वेन पुनरुपतिष्ठन्ते । तत्पुरुषस्य कैवल्यम् । तदा पुरुषः स्वरूपमात्रज्योतिरमलः केवली भवति ॥५५॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:विभूतिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
लवनीयम्

## परिचयः
लवनीयवृक्षः सामान्यप्रमाणस्य तरुः । अस्य मूलं वेस्ट् इण्डीस् द्वीपसमूहः । इदानीं भारतदेशे सर्वत्र प्रारोपयन्ति । विशेषतः कर्णाटकराज्ये फलकृषौ प्रधानपात्रं वहति । आङ्ग्लभाषया बुल्लोक् हार्ट् (Bullock's Heart) इति वन्दन्ति । भारतीयासु बह्वसु भाषासु रामफलम्/सीताफलम् इति वदन्ति । अस्य जातौ दशाधिकाः भेदाः सन्ति । 
## सस्यशास्त्रस्य वर्गीकरणम्
अनोनासि (Anonaceae) कुटुम्बसम्बद्धस्य लवनीयस्य वैज्ञानिकं नाम (Anona reticulata) अनोन रेटिक्युलेट इति ।
## गुणलक्षणानि
नित्यहरिद्वर्णयुक्तस्य अस्य शाखाविशाखाः अधिकाः भवन्ति । किन्तु अधिकम् औन्नत्यं न भवति । अस्य फलानि अतीव मधुराणि भवन्ति ।
## प्रयोजनानि
आहारार्थं अस्य फलानां सङ्ग्रहः । भारतीयविपणिषु अस्य फलानाम् अभ्यर्थना अधिका अस्ति अतः मौल्यं सर्वदा अधिकमेव भवति । अस्य कृष्या कृषकाः लाभमाप्नुवन्ति ।

वर्गः:सस्यानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:सस्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
3.49 सत्त्वपुरुषान्यताख्यातिमात्रस्य सर्वभावादिष्ठातृत्वं सर्वज्ञातृत्वं च

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
निर्धूतरजस्तमोमलस्य बुद्धिसत्त्वस्य परे वैशारद्ये परस्यां वशीकारसंज्ञायां वर्तमानस्य सत्त्वपुरुषान्यताख्यातिमात्ररूपप्रतिष्ठस्य सर्वभावाधिष्ठातृत्वम् । सर्वात्मानो गुणा व्यवसायव्यवसेयात्मकाः स्वामिनं क्षेत्रज्ञं प्रत्यशेषदृश्यात्मत्वेनोपतिष्ठन्त इत्यर्थः । सर्वज्ञातृत्वं सर्वात्मनां गुणानां शान्तोदिताव्यपदेश्यधर्मत्वेन व्यवस्थितानामक्रमोपारूढं विवेकजं ज्ञानमित्यर्थः । इत्येषा विशोका नाम सिद्धिर्यां प्राप्य योगी सर्वज्ञः क्षीणक्लेशबन्धनो वशी विहरति ॥४९॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:विभूतिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
नागदामिनी

thumb|**नागदामिनीवृक्षकः**
thumb|**फलपूर्णः नागदामिनीवृक्षः**
## परिचयः 
संस्कृतभाषया पानसवृक्षः पूतफलतरुः पनसनालिकापादपः चम्पकालुवृक्षः इति कथ्यमानः अयं मलयद्वीपसमूहस्य मूलनिवासी । उष्णप्रदेशेषु एते वृक्षाः अधिकं प्ररोहन्ति । १८तमे शतके लेप्टिनेण्ट् विलियं ब्लीग् इत्ययं अस्य सस्यस्य परिचयं कारितवान् । पश्चिमघट्टस्य वेलाभूप्रदेशास्य च कर्णाटकीयानाम् अस्य फलानि अतीवप्रियाणि । ते पाकेषु बहूपयुञ्जन्ते ।
## सस्यशास्त्रस्य वर्गीकरणम् 
मोरसि कुटुम्बसम्बद्धस्य अस्य सस्यशास्त्रीयं नाम् आर्टोकार्पस् (Artocarpus incisa) इन्सिस इति । आङ्ग्लभाषया ब्रेड् फ्रूट् Bread Fruit इति कथयन्ति ।
## गुणलक्षणानि 
नागदामिनीवृक्षाः स्वशाखाः विस्तारेण प्रसरन्ति । अयं नित्यहरिद्वर्णवर्णी वृक्षः वृहत्प्रमाणेन वर्धते । अस्य पत्राणि विशलानि विशिष्टाकृतानि च भवन्ति । पत्राणि फलानि शाखाः उन्मूलयति चेत् शुक्लनिर्यासः निस्सरति । एकः वृक्षः प्रतिसंवत्सरं १५०-२००फलानि यच्छति ।

## प्रयोजनानि 
अस्य काष्टानि केवलं दाहनवस्तुरुपेण उपयोज्यते नतु दारुकर्मार्थम् अर्हति । अस्य फलानि शाकानि इव उपयुज्यन्ते ।
 

वर्गः:सस्यानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:सस्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
चायसस्यम्

thumb|200px|right|चायसस्यम्
thumb|left|200px|चायवाटिका
thumb|right|200px|चायसस्येभ्यः चायपत्राणां चयनम्
thumb|left|200px|चायसस्यस्य फलम्
thumb|left|150px|चायसस्यस्य शाखा, पत्रं, पुष्पं चापि
thumb|right|200px

एतत् चायसस्यं भारते अपि वर्धमानः कश्चन सस्यविशेषः । एतत् चायसस्यम् आङ्ग्लभाषायां Tea Plant इति उच्यते । चायसस्यस्य पत्राणि शुष्कीकृत्य चायचूर्णं निर्मीयते । तेन चायचूर्णेन चायं निर्मीयते । कुत्रचित् चायपत्रेभः एव चायं निर्मीयते । एतत् चायसस्यं "केमेलिया सैनेन्सिस्" इति सस्यजातौ अन्तर्भवति । एतत् सस्यं नित्यहरिद्वर्णसस्यम् । चायसस्यं गुल्मरूपेण वर्धते । एतत् चायसस्यम् उष्णवलये तथा उप-उष्णवलये च प्रमुखतया वर्धते । अस्य चायसस्यस्य कतिपय प्रभेदाः समुद्रस्य वातावरणम् अपि सहन्ते । तादृशानि चायसस्यानि ब्रिटन् तथा अमेरिकासंयुक्तसंस्थानस्य वाषिङ्ग्टन्-प्रदेशस्य उत्तरभागे च वर्धन्ते । एतेषां चायसस्यानां वार्षिकं ५० अङ्गुलं यावत् वृष्टिः आवश्यकी भवति । आम्लीयमृत्तिकायाम् एतानि चायसस्यानि सम्यक् वर्धन्ते । १५०० पादमिते उन्नते स्थाने एतानि चायसस्यानि उत्तमरीत्या वर्धन्ते । तादृशे उन्नते स्थाने चायसस्यानि मन्दगत्या वर्धन्ते, परन्तु तेषां गन्धः बहु उत्तमः भवति ।

एतत् चायसस्यं यदा सम्यक् वर्धते तदा तानि १-२ अङ्गुलं यावत् कर्त्यन्ते । तानि पत्राणि मुकुलम् अथवा पल्लवम् इति उच्यते । कर्तनानन्तरं चायसस्ये सप्ताहाभ्यन्तरे नूतनानि पल्लवानि उद्भवन्ति । चायसस्यस्य अवरोधः कोऽपि न भवति चेत् तत् वृक्षरूपेण वर्धते । तथा वृक्षः भवति चेत् पल्लवानां चयनं कष्टकरम् इति कारणतः पर्याप्तस्य औन्नत्यस्य प्राप्त्यनुक्षणं तानि कर्त्यन्ते ।

अस्मिन् चायसस्ये विधद्वयं भवति । एकविधस्य सस्यस्य पत्राणि अत्यन्तं लघ्वाकारकाणि भवन्ति । अपरस्य विधस्य चायपत्राणि महाकारकाणि भवन्ति । लघ्वाकारकाणां पत्राणां सस्यानि चीनामूलीयानि । तस्य प्रभेदस्य सस्यशास्त्त्रीयं नाम अस्ति "सैनेन्सिस् सैनेन्सिस्" इति । अस्य प्रभेदस्य चायं चीना, फार्मोसा, जपान् इत्यादिषु देशेषु उपयुज्यते । महाकारकाणां पत्राणां सस्यानि च भारतस्य असममूलीयानि । तस्य प्रभेदस्य सस्यशास्त्रीयं नाम अस्ति "सैनेन्सिस् अस्सामिका" इति । अस्य प्रभेदस्य चायं भारते तथा अन्येषु देशेषु उपयुज्यते । इदानीं चायप्रभेदाः बहवः सन्ति । यतः मूलप्रभेदेषु आधुनिकतन्त्रज्ञानस्य उपयोगेन बहवः वंशाः निर्मिताः सन्ति । चायसस्यानां वर्गीकरणे तेषां पत्रस्य गात्रम् आकारः वा प्रमुखं पात्रं वहति । मध्यमगात्रस्य पत्रयुक्तं "काम्बोड्" प्रभेदः अपि इदानीं प्रसिद्धः अस्ति ।

वर्गः:सस्यानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:सस्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अद्वैतगुरुपरम्परा

सदाशिवसमारम्भां शङ्कराचार्यमध्यमाम् ।
अस्मदाचार्य पर्यन्तां वन्दे गुरुपरम्पराम् ॥

**गुरुपरम्परा**
देवाः
*सदाशिवः
*नारायणः
*ब्रह्मा
*देवांशसम्भूताः
*वशिष्ठमहर्षिः
*शक्तिमहर्षिः
*पराशरमहर्षिः
*वेदव्यासः
*श्रीशुकाचार्यः
*श्रीगौडपादाः
*श्रीशङ्कराचार्याः

*शारादपीठस्य अधिपतयः*
*१. 	श्रेशङ्करभगवद्पादाः ८२० (विदेहमुक्तिः)
*२. 	श्रीसुरेश्वराचार्यः- ८२०-८३४
*3. 	श्रीनित्यबोधघनाचार्याः   ८६४-८४८
*4. 	श्रीज्ञानघनाचार्याः 	८४८ - ९१०
*5. 	श्रीज्ञानोत्तमाचार्याः	९१० - ९५४
*6. 	श्रीज्ञानगिर्याचार्याः	९५४-१०३८
*7. 	श्रीसिंहगिर्याचार्याः 	१०३८ - १०९८
*8. 	श्रीईश्वरतीर्थाचार्याः	१०९८ - ११४६
*9. 	श्रीनृसिंहतीर्थाचार्याः 	११४६- १२२९
*10. 	श्रीविद्याशङ्करतीर्थाचार्याः	1१२२९ - १३३३
*11. 	श्रीभारतीकृष्णतीर्थाचार्याः 	१३३३- १३८०
*12. 	श्रीविद्यारण्याचार्याः	१३८० - १३८६
*13. 	श्रीचन्द्रशेखभारत्याचार्याः -१	१३८६ - 1१३८९
*14. 	श्रीनृसिंहभारत्याचार्याः-१	१३८९ - १४०८
*15. 	श्रीपुरुषोत्तमभारत्याचार्याः-१	१४०८ - १४४८
*16. 	श्रीशङ्करभारत्याचार्याः 	१४४८ - १४५५
*17. 	श्रीचन्द्रशेखरभारत्याचार्याः-२	१४५५ - १४६४
*18. 	श्रीनृसिंहभारत्याचार्याः-२	१४६४ - १४७९
*19. 	श्रीपुरुषोत्तमभारत्याचार्याः-२	१४७९ - १५१७
*20. 	श्रीरामचन्द्रभारत्याचार्याःi 	१५१७- १५६०
*21. 	श्रीनृसिंहभारत्याचार्याः-३ 	१५६०- १५७३
*22. 	श्रीनृसिंहभारत्याचार्याः-४ 	१५७३ - १५७६
*23. 	श्रीनृसिंहभारत्याचार्याः-५  	१५७६ - १६००
*24.   श्रीअभिनवनृसिंहभारत्याचार्याः	१६०० - १६२३
*25. 	श्रीसच्चिदानन्दभारत्याचार्याः-१I 	१६२३ - १६६३
*26. 	श्रीनृसिंहभारत्याचार्याः-६ १६६३- १७०६
*27. 	श्रीसच्चिदानन्दभारत्याचार्याः -२	१७०६ - १७४१
*28. 	श्रीअभिनवसच्चिदानन्दभारत्याचार्याः-१	१७४१- १७६७
*29. 	श्रीनृसिंहभारत्याचार्याः-७ 	१७६७ - १७७०
*30. 	श्रीसच्चिदानन्दभारत्याचार्याः-३	१७७० - १८१४
*31. 	श्रीअभिनवसच्चिदानन्दाचार्याः-२	१८१४ - १८१७
*32. 	श्रीनृसिंहभारत्याचार्याः-८	१८१७ - १८७९
*33. 	श्रीसच्चिदानन्दशिवाभिनवनृसिंहभारत्याचार्याः१८७९ - १९१२
*34. 	श्रीचन्द्रशेखरभारत्याचार्याः-३  १९१२-१९५४
*35. 	श्रीअभिनवविद्यातीर्थाचार्याः  १९५४-१९८९
*36. 	श्रीभारतीतीर्थाचार्याः   	१९८९ तः अद्ययावत्
*

वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
शाल्मलिः

left|thumb|**शल्मलिवृक्षमूलम्**
thumb|**कुसुमितवृक्षः**
## परिचयः
वृक्षषु एव अतिवैभवयुतः **शल्मलिवृक्षः**(Silk Cotton Tree) । भारतदेशे सर्वत्र अयं प्ररोहति चेदपि दक्षिणभारते अधिकं दृश्यते । संस्कृतकवेः बाणभट्टस्य कादम्बरीति गद्यकाव्ये विन्ध्याटवीप्रसङ्गे कस्यचित् महतः शाल्मलिवृक्षस्य विस्तारकं वर्णनं दृश्यते । तमिळुकव्येषु अपि अस्त्य वर्णनं श्रूयते । अस्मिन् पुष्पाणि अधिकानि विकसन्ति किन्तु तानि निर्गन्धानि भवन्ति । अयं वृक्षः डिसेम्बर् मासे अयं पर्णपाती भवति । तूलिनी, रम्यपुष्पः, निर्गन्धपुष्पः इति अस्य वृक्षस्य नामान्तरम् । 
## सस्यशास्त्रीयं वर्गीकरणम्
शाल्मलिवृक्षस्य सस्यशास्त्रीयं नाम Bombax Ceiba,/ Salmalia Malabarica इति । अस्य कुटुम्बः Bombacaceae । Silk Cotton Tree इति आङ्ग्लभाषया कथयन्ति । निबिडैः पञ्चदलैः युक्तस्य अस्य पुष्पस्य रक्तवर्णः भवति । पुष्पमध्ये अधिकाः पुङ्केसराः भवन्ति । यदा वृक्षः कुसुमितः भवति तदा पत्राणि न भवन्ति इति विशेषः । १०-१२से.मी. द्रीर्घाणि हर्द्वर्णीयानि फलनानि । पक्वेषु फलेषु कृष्णवर्णनि गच्छन्ति स्वयम् उन्मीलयन्ति च । फालानाम् अन्तः तूलकानि भवन्ति यानि तेषां बीजप्रसारणे सहाय्यम् आचरन्ति । व्यानुना बीजसंश्लिष्टानि तूलकानि अन्यत्रं नीयते । 
## प्रयोजनानि
शाल्मलिवृक्षे श्वेतवर्णस्य रक्तवर्णस्य इति भेदद्वयम् अस्ति । वृक्षस्य त्वचः परिगणनेन सकण्टकः निष्कण्टकः इति पुनः भेदद्वयं भवति । वृक्षस्य दारूणि मन्दिराणां रथानां अग्निपेटिकनां अग्निशालाकानं चनिर्माणे उपयुज्यते । फलगततूलकाः शय्यासु उपधानेषु च उपयुज्यन्ते । खगाः चित्रोडः कपयः आश्रिय्त्य जीवन्ति । वृक्षस्य निर्यासः भेषजरूपेणापि उपयुज्यते । मौर्यानां प्रशासनकाले भारतदेशे राज्यानां सीमाप्रदेशस्य निदेशः एतैः वृक्षैः भवति स्म ।
thumb|**शल्मलितूलकः**

वर्गः:सस्यानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
अष्टमठाः

]]

अष्ट मठाः (Ashta Mathas)भारतदेशस्य कर्णाटकराज्यस्य उडुपीनगरे विद्यन्ते । मध्वाचार्यः एतेषाम् अष्टानां मठानां संस्थापनम् अकरोत् ।

## अष्टौ मठा:
#.पलिमारुमठः
#.अदमारुमठः
#.कृष्णापुरमठः
#.पुत्तिगेमठः
#.शिरूरुमठः
#.सोदेमठः
#.काणेयूरुमठः
#.पेजावरमठः

मध्वाचार्यः समुद्रे प्राप्तस्य कृष्णविग्रहस्य संस्थापनम् उडुप्याम् अकरोत् । तदनन्तरं तस्य पूजार्थम् अष्टानां मठानाम् अपि संस्थापनम् अकरोत् । तेषाम् अष्टानां मठानां पीठाधिपतयः अपि नियोजिताः । वर्षद्वये एकवारं कृष्णस्य पूजायाः अवसरः प्राप्यते सर्वेण अपि मठेन । तथा पूजायाः अधिकारस्य हस्तान्तरपद्धतिः **पर्यायः** इति उच्यते ।

## पर्यायः
आरम्भे अष्टानां मठानां पीठाधिपतयः अपि कृष्णमठे एव मिलित्वा वसन्तः परस्परं चर्चां कृत्वा धार्मिकाणि कार्याणि निर्वहन्ति स्म । प्रतिमठं मासद्वये एकवारं कृष्णस्य पूजायाः दायित्वं निर्वहति स्म । मध्वाचार्यस्य काले आरब्धा एषा पर्यायपद्धतिः वादिराजाचार्यस्य कालपर्यन्तम् अपि तथैव प्राचलत् । वादिराजाचार्यः पर्यायस्य अवधिं मासद्वयतः वर्षद्वयम् इति व्यस्तारयत् । अनेन क्रमेण पर्यायेतराणां मठानां स्वामिभिः दीर्घः प्रवासः वा, तीर्थयात्रा वा कर्तुम् अवसरः प्राप्तः । तदनन्तरं वादिराजाचार्याः उडुपीनगरस्य रथवीथौ अष्टानां मठानां निर्माणम् अकारयत् । तदारभ्य पर्यायस्य आरम्भकार्यक्रमः महता वैभवेन आरब्धः । 

## युगलमठा:
यदा एकवारं श्री मध्वाचार्यः चातुर्मासम् आचरितुं कण्वतीर्थे उषितवान् आसीत् तदा अष्ट स्वामिनः आहूय द्वयोः द्वयोः एकैकगणः इव चत्वारि गणान् कृतवान् । एवं चत्वारि गणान् कर्तुं कारणं किम् इत्युक्ते पर्यायस्य स्वामिनोः मध्ये कस्यापि एकस्य किमपि अतीव कष्टं तथा अनारोग्यं भवति चेत् अन्यमठस्य स्वामिन: आगत्य श्रीकृष्णस्य पूजां कर्तुम् आनुकूल्यं भवति इति । कण्वतीर्थे मध्वाचार्यः पलाक्षवृक्षस्य अध: वितर्द्याम् उपविश्य युगलव्यवस्थायाः प्रारम्भं कृतवान् । इदानीम् अपि तां वितर्दीं द्रष्टुं शक्नुमः । **सम्प्रदायपद्धतिः** नामके ग्रन्थे एतस्याः युगलयोजनायाः उल्लेखः अस्ति । श्री मध्वाचार्यः प्रत्येकं युगलम् एकैकशः आहूय अन्यान्यक्रियाविधिं पूजाः च पाठितवन्तः ।

## अन्ये मठा:
एतान् साम्प्रदायिकान् अष्टमठान् विहाय रथवीथिकायाम् इतोपि पञ्चमठा: सन्ति । ते :-

* भण्डारकेरी मठः
* व्यासराय मठः
* भीमनकट्टे मठः
* उत्तरादि मठः
* राघवेन्द्रस्वामी मठः

एतेषु मठेषु भण्डारकेरी तथा भीमनकट्टे मठौ तौळवमठौ, अन्ये सर्वेपि देशस्थाः मठाः । भीमनकट्टेमठः अर्वाचीनः विद्यते । राघवेन्द्रस्वामिनां मठे १९२६ तमे वर्षे श्री सुशीलेन्द्रस्वामिभिः स्थापितं श्रीराघवेन्द्रस्वामिनां वृन्दावनम् अद्यापि वर्तते ।
*Udupi Ashta Mathas and other Madhva Mathas 
*Around the Car Street 
*The Festival of Paryaya 

## बाह्यानुबन्धाः 
*Sri Palimaru Matha 
*Sri Puthige Matha 
*Sri Kaniyooru Matha 
*Sri Pejavara Adhokshaja Matha 

वर्गः:कर्णाटकस्य तीर्थस्थानानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
सर्पगन्धः

## परिचयः
सर्पगन्धा काचित् औषधिः। एतत् गुल्मसस्यम् अस्ति । निबिडहरिद्वर्णेन चकासन्ते अस्य पत्राणि । पुष्पाणि रक्तश्वेतवर्णमिश्रितानि भवन्ति । अयं गुल्मः विश्वे सर्वत्र काननेशु प्ररोहति । अरण्येषु महावृक्षाणां छायासु सर्पगन्धा रोहति । भारते हिमालयश्रेणिषु अधिकं दृश्यते । 
## सस्यशास्त्रीयं वर्गीकरणम्
**सर्पगन्धा** एपोसाइनेसी (Apocynaceae) कुटुम्बे योजिता अस्ति । अस्य सस्यशास्त्रीयं नाम रौवोल्पिया सर्पेण्टिना (Rauwolfia Serpentina) इति । आङ्ग्लभाषया snake root इति वदन्ति । बहुवर्षीयः गुल्मः सपुष्पकः महत्वपूर्णम् औषधीयं सस्यम् । अस्य प्रधानमूलं २०से.मी. पर्यन्तं लम्बं वर्धते । मूले विशाखाः न भवन्ति । सर्पगन्धायाः पत्राणि सरलानि लघूनि च भवन्ति । 
## प्रयोजनानि
सर्पगन्धासस्यस्य मूले रिसर्पिन् (reserpine) इति सस्यक्षारः अस्ति । आयुर्वेदचिकित्साक्रमे अस्य उपयोगः अधिकः । विशेषतः सर्पदशनस्य औषधरुपेण उपयुज्यते ।

वर्गः:सस्यानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सस्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
निष्पावप्रभेदः

thumb|right|200px|सस्ये दृश्यमानः निष्पावप्रभेदः
thumb|200px|left|सस्यात् उत्पाटितः निष्पावप्रभेदः
thumb|200px|left|निष्पावप्रभेदस्य खण्डाः
thumb|right|200px|गृहवाटिकायां निष्पावप्रभेदस्य वर्धनम्

एषः निष्पावप्रभेदः अपि भारते वर्धमानः कश्चन शाकविशेषः । अयम् अपि सस्यजन्यः आहारपादार्थः । एषः निष्पावप्रभेदः आङ्ग्लभाषायां Green Bean इति उच्यते । एषः निष्पावप्रभेदः भारते तु शाकत्वेन सर्वत्र उपयुज्यते एव । एतेन क्वथितं, व्यञ्जनं, दाधिकम् इत्यादिकं निर्मीयते । अयं निष्पावप्रभेदः उपमा-शाकान्न-सेविकायाः उपमा इत्यादिषु उपहारेषु अपि योज्यते ।

‎

वर्गः:शाकानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म....

## श्लोकः 
:**ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म व्याहरन्मामनुस्मरन् ।**
:**यः प्रयाति त्यजन्देहं स याति परमां गतिम् ॥ १३ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः अष्टमोऽध्यायस्य अक्षरब्रह्मयोगस्य त्रयोदशः(१३) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
ओम् इति एकाक्षरं ब्रह्म व्याहरन् माम् अनुस्मरन् यः प्रयाति त्यजन् देहं सः याति परमां गतिम् ॥

## अन्वयः
सर्वद्वाराणि संयम्य मनः हृदि निरुध्य च आत्मनः प्राणं मूर्ध्नि आधाय योगधारणाम् आस्थितः ओम् इति एकाक्षरं ब्रह्म व्याहरन् माम् अनुस्मरन् यः देहं त्यजन् प्रयाति सः परमां गतिं याति ।

## शब्दार्थः 
:सर्वद्वाराणि = सर्वाणि इन्द्रियाणि
:संयम्य = निगृह्य
:मनः = चित्तम्
:हृदि = हृदयपद्मे
:निरुध्य च =	नियम्य च
:आत्मनः = स्वस्य
:प्राणम् = वायुम्
:मूर्ध्नि = शिरसि
:आधाय = स्थापयित्वा
:योगधारणाम् =समाधिम्
:आस्थितः = प्राप्तः
:ओम् इति एकाक्षरम् = एकाक्षररूपम् ओारम्
:ब्रह्म = ब्रह्मवाचकत्वात् तद्रूपम्
:व्याहरन् = उच्चारयन्
:माम् अनुस्मरन् = मां ध्यायन्
:यः = यः मानवः
:देहम् = शरीरम्
:त्यजन् = मुञ्चन्
:प्रयाति = गच्छति
:सः = सः मानवः
:परमाम् = उत्कृष्टाम्
:गतिम् = स्थितिम्
:याति = लभते ।

## अर्थः 
सकलप्रवेशद्वाराणि (नवद्वाराणि) निगृह्य चित्तं हृदये संस्थाप्य च स्वस्य प्राणं शिरसि स्थापयित्वा समाधिं प्राप्तः एकाक्षरं ब्रह्मवाचकत्वात् साक्षात् ब्रह्मरूपम् ओारम् उच्चारयन् मां ध्यायन् यः	मानवः शरीरं मुञ्चति सः उत्कृष्टां गतिं लभते ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
13
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
अनन्यचेताः सततं...

## श्लोकः 
:**अनन्यचेताः सततं यो मां स्मरति नित्यशः ।**
:**तस्याहं सुलभः पार्थ नित्ययुक्तस्य योगिनः ॥ १४ ॥**

## पदच्छेदः
अनन्यचेताः सततं यः मां स्मरति नित्यशः तस्य अहं सुलभः पार्थ नित्ययुक्तस्य योगिनः ॥ १४ ॥

## अन्वयः
पार्थ ! यः अनन्यचेताः नित्यशः सततं मां स्मरति तस्य नित्ययुक्तस्य योगिनः अहं सुलभः ।   	

## शब्दार्थः 
:पार्थ	 = अर्जुन !
:यः = यः मानवः
:अनन्यचेताः = अनन्यमनस्कः
:सततम् = सर्वदा
:नित्यशः = प्रतिदिनम्
:मां स्मरति = मां ध्यायति
:नित्ययुक्तस्य = सततं युक्तस्य
:योगिनः = योगवतः
:तस्य= मानवस्य
:अहं सुलभः = अहं सुखेन लभ्यः ।

## अर्थः 
पार्थ ! यः मानवः अनन्यमनस्कः प्रतिदिनं सर्वदा मां ध्यायति तस्य सततयुक्तस्य योगवतः अहं सुखेन लभ्यः भवामि ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
15
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
अमरजानदी

एषा काचन नदी या गुल्बर्गामण्डले प्रवहति ।एषा दुत्तरगांव इति स्थाने उद्भवति । एषा ५०-६० किलोमीटर्पर्यन्तः प्रवह्य गुल्बर्गामण्डले सङ्गमदेवल्गाणगागपुरप्रदेशे भीमानद्या सह सङ्गच्छति ।

वर्गः:कर्णाटकस्य नद्यः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
मापुपेत्य पुनर्जन्म..

## श्लोकः 
:**मामुपेत्य पुनर्जन्म दुःखालयमशाश्वरतम् ।**
:**नाप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां गताः ॥ १५ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः अष्टमोऽध्यायस्य अक्षरब्रह्मयोगस्य पञ्चदशः(१५) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
माम् उपेत्य पुनर्जन्म दुःखालयम् अशाश्वरतम् न आप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां गताः ॥

## अन्वयः
परमां संसिद्धिं गताः महात्मानः माम् उपेत्य अशाश्वंतं दुःखालयं पुनर्जन्म न आप्नुवन्ति ।

## शब्दार्थः 
:परमाम् = उत्कृष्टाम्
:संसिद्धिम् =	सिद्धिम् (मोक्षरूपाम्)
:गताः = प्राप्ताः
:महात्मानः = महापुरुषाः
:माम् उपेत्य = मां लब्ध्वा
:अशाश्व तम् = अस्थिरम्
:दुःखालयम् = दुःखस्थानम्
:पुनर्जन्म = पुनर्जन्म
:न आप्नुवन्ति = न लभन्ते ।

## अर्थः 
उत्कृष्टां मोक्षरूपां सिद्धिं प्राप्तवन्तः महापुरुषाः यदा मां लभन्ते पश्चाजत् ते क्षणिकं दुःखस्थानमिदं पुनर्जन्म न प्राप्नुवन्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
13
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
सर्वद्वाराणि संयम्य...

## श्लोकः 
:**सर्वद्वाराणि संयम्य मनो हृदि निरुध्य च ।**
:**मूर्ध्न्याधायात्मनः प्राणमास्थितो योगधारणाम् ॥ १२ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः अष्टमोऽध्यायस्य अक्षरब्रह्मयोगस्य द्वादशः (१२) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
सर्वद्वाराणि संयम्य मनः हृदि निरुध्य च मूर्ध्नि आधाय आत्मनः प्राणम् आस्थितः योगधारणाम् ॥ १२ ॥

## अन्वयः
अग्रिमश्लोकः द्रष्टव्यः ।	

## शब्दार्थः 
अग्रिमश्लोकः द्रष्टव्यः ।	

## अर्थः 
अग्रिमश्लोकः द्रष्टव्यः ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
13
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
3.48 ततो मनोजवित्वं विकरणभावः प्रधनजयश्च

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
कायस्यानुत्तमो गतिलाभो मनोजवित्वम् । विदेहानामिन्द्रियाणामभिप्रेतदेशकालविषयापेक्षो वृत्तिलाभो विकरणभावः । सर्वप्रकृत्क्विकारवशित्वं प्रधानजय इति । एतास्तिस्रः सिद्धयो मधुप्रतीका उच्यन्ते । एताश्च करणपञ्चकरूपजयादधिगम्यन्ते ॥४८॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:विभूतिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
कर्णाटकस्य मन्त्रिणः

६-१२-२०११ तमे दिनाङ्के यथा आसीत् तथा -

*श्रीडि.वि सदानन्दगौडः(मुख्यमन्त्री)- 
:संसदीयव्यवहारः,वित्तविभागः,  
::बेङ्गलूरुजलमण्डली,गुप्तचरः,कन्नडसंस्कृतिविभागः,प्रवासोद्यमः,खनिः, 
:::अल्पसंख्याकानां कल्याणम्, आरोग्यम्, अरन्यम्, अन्ये अवशिष्टविभागाः 
*श्रीगोविन्दकारजोळः- लघुसेचन, कन्नडसंस्कृतिविभागः,वस्त्रविभागः 
*डा.वि.एस् आचार्यः उन्नतशिक्षणम्, देवस्वम्, तन्त्रज्ञान, योजनाविभागः च 
*श्रीउदासि चन्नबसप्प महालिङ्गप्प- लोकोपयोगी
*श्री आर् अशोकः- गृहविभागः(गुप्तचरं,कारागारं  च विहाय) लोकयानविभागः
*श्रीएस्.ए.रवीन्द्रनाथः- शर्करा, उद्यानानि, कृषिः च
*श्रीविश्वेशरहेगडे कागेरी-प्राथमिकशिक्षणम्, (सार्वजनिकग्रन्थालयं विहाय)
*श्री बि.एन् बच्चेगौडः-श्रमिकविभागः, चीनांशुकविभागः
*श्रीजगदीशशेट्टर् – ग्रामीणाभिवृद्धिः, पञ्चायत्राजविभागः, ग्रामीणजलापूर्तिः
*श्रीकृष्णपालीमार्– नौकास्थानविभागः
*श्रीएम्.पि.रेणुकाचार्यः-राजकरः
*श्रीलक्ष्मणसवदिः- सहकारिविभागः
*श्री मुरुगेशनिराणि-मध्यमः तथा बृहदुद्यमाः
*श्रीउमेशकत्ति –कृषिः
*श्रीए. नारायणस्वामी- अल्पसंख्याकाः समाजकल्याणम् च
*श्रीवि.सोमण्णः-वसतिः
*श्रीबसवराजबोम्मायि-जलसेचनविभागः
*श्रीरेवूनायकः- ग्रन्थालयाः, लघुसञ्चायिका,क्षीरोद्यमः 
*श्रीएस्.सुरेशकुमारः-विधिविभागः
*श्रीसि.सि पाटील् – महिला तथा बालकल्याणम्
*कुमारीशोभाकरन्द्लाजे-इन्धनम्, आहारः, नागरिकसौलभ्यपूरणम्
*श्री एस्.ए.रामदासः –वैद्यकीयशिक्षणम्
*श्रीबालचन्द्र जारकी होळि नगरपालिकाः, नगराभिवृद्धिः,सार्वजनिकोद्यमः
*श्रे राजुगौडः लघूद्यमः
*श्री आनन्द अस्नोटिकर्-विज्ञानतन्त्रज्ञानम्
* श्रीपि.सि योगेश्वरः- अरण्यविभागः
*श्रीवर्तूरुप्रकाशः-वस्त्रम्

वर्गः:कर्णाटकसर्वकारः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
अघनाशिनी

**अघनाशिनी** (अनुवादः पापनाशकः) भारतस्य कर्णाटकराज्ये अघनाशिनीनद्याः दक्षिणतटे स्थितः लघुग्रामः अस्ति। अघनाशिनीनद्याः सिरसीनगरस्य 'शङ्करहोण्डा' इत्यत्र उत्पद्यते। एषा विश्वस्य कुमारीनदीषु अन्यतमा अस्ति। अस्याः नदीतः जलं पश्चिमघाटशृङ्खलायां निर्बाधं प्रवहति ततः अरबसागरेण सह मिलति। 

## इतिहासे
अघनाशिनीसमीपस्थस्य दुर्गस्य नाम राजमुण्ड्रुज आसीत्। तत् कृष्णवर्णीयशिलानिर्मितं लघुचतुष्कोणं दुर्गम् आसीत्। एकस्मिन् समये हैदर-अली इत्यनेन व्याप्तम्, तदनन्तरं ईस्ट् इण्डिया-कम्पनी इत्यनेन तस्य अधिग्रहणं कृतम्।

## पीठिका
अघनाशिनी काचित् नैऋत्यकर्णाटकस्य नदी । यथार्थम् इयं नदी जनानां अघान् नाशयति । पश्चिमाद्रौ सञ्जाता एषा पश्चिमदिशि सिन्धुसागरं सङ्गच्छति ।

## सम्बद्धाः लेखाः
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्

## उल्लेख:
वर्गः:कर्णाटकस्य नद्यः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
कन्दशाकम्

thumb|right|200px|हरितवर्णस्य कन्दशाकम्
thumb|left|200px|रक्तवर्णस्य कन्दशाकम्
thumb|200px|left|कन्दशाकपर्णम्
thumb|right|150px|कन्दशाकसस्यम्

एतत् कन्दशाकम् अपि भारते वर्धमानः कश्चन शाकविशेषः । इदम् अपि सस्यजन्यः आहारपादार्थः । एतत् कन्दशाकम् आङ्ग्लभाषायां Kohlrabi इति उच्यते । एतत् कन्दशाकं भारते तु शाकत्वेन सर्वत्र उपयुज्यते एव । एतेन क्वथितं, व्यञ्जनं, दाधिकम् इत्यादिकं निर्मीयते ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* PROTAbase on *Brassica oleracea (kohlrabi)*
* Horticultural information on the tasty kohlrabi From the Learn2Grow databases
* Kohlrabi and Brussels Sprouts Are European

वर्गः:शाकानि
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कैवल्यपादः

पातञ्जलयोगसूत्रग्रन्थे चत्वरः पादाः सन्ति । तत्र अन्तिमः पादः कैवल्यपादः ।
## पादस्य सारः
## सूत्राणाम् आवलिः
:4.1 जन्मौषधिमन्त्रतपःसमाधिजाः सिद्धयः
:4.2 जात्यन्तरपरिणामः प्रकृत्यापूरात्
:4.3 निमित्तमप्रयोजकं प्रकृतीनां वरणभेदस्तु ततः क्षेत्रिकवत्
:4.4 निर्माणचित्तान्यस्मितामात्रात्
:4.5 प्रवृत्तिभेदे प्रयोजकं चित्तमेकमनेकेषाम्
:4.6 तत्र ध्यानजमनाशयम्
:4.7 कर्माशुक्लाकृष्णं योगिनः त्रिविधमितरेषाम्
:4.8 ततस्तद्विपाकानुगुणानामेवाभिव्यक्तिर्वासनानाम्
:4.9 जातिदेशकालव्यवहितानामप्यानन्तर्यं, स्मृतिसंस्कारयोरेकरूपत्वात्
:4.10 तासामनादित्वं चाशिषो नित्यत्वात्
:4.11 हेतुफलाश्रयालम्बनैः संगृहीतत्वादेषामभावे तदभावः
:4.12 अतीतानागतं स्वरूपतोऽस्त्यध्वभेदाद्धर्माणाम्
:4.13 ते व्यक्तसूक्ष्मा गुणात्मानः
:4.14 परिणामैकत्वाद्वस्तुतत्त्वम्
:4.15 वस्तुसाम्ये चित्तभेदात्तयोर्विभक्तः पन्थाः
:4.16 न चैकचित्ततन्त्रं वस्तु तदप्रमाणकं तदा किं स्यात्
:4.17 तदुपरागापेक्षत्वात्चित्तस्य वस्तु ज्ञाताज्ञातम्
:4.18 सदा ज्ञाताश्चित्तवृत्तयस्तत्प्रभोः पुरुषस्यापरिणामित्वात्
:4.19 न तत्स्वाभासंदृश्यत्वात्
:4.20 एकसमये चोभयानवधारणम्
:4.21 चित्तान्तरदृश्ये बुद्धिबुद्धेरतिप्रसङ्गः स्मृतिसंकरश्च
:4.22 चितेरप्रतिसंक्रमायास्तदाकारापत्तौ स्वबुद्धिसंवेदनम्
:4.23 द्रष्टृदृश्योपरक्तं चित्तं सर्वार्थम्
:4.24 तदसंख्येयवासनाचित्रमपि परार्थं संहत्यकारित्वात्
:4.25 विशेषदर्शिन आत्मभावभावनाविनिवृत्तिः
:4.26 तदा विवेकनिम्नं कैवल्यप्राग्भारं चित्तम्
:4.27 तच्छिद्रेषु प्रत्ययान्तराणि संस्कारेभ्यः
:4.28 हानमेषां क्लेशवदुक्तम्
:4.29 प्रसंख्यानेऽप्यकुसीदस्य सर्वथा विवेकख्यातेर्धर्ममेघः समाधिः
:4.30 ततः क्लेशकर्मनिवृत्तिः
:4.31 तदा सर्वावरणमलापेतस्य ज्ञानस्या।अनन्त्याज्ज्ञेयमल्पम्
:4.32 ततः कृतार्थानां परिणामक्रमपरिसमाप्तिर्गुणानाम्
:4.33 क्षणप्रतियोगी परिणामापरान्तनिर्ग्राह्यः क्रमः
:4.34 पुरुषार्थशून्यानां गुणानां प्रतिप्रसवः कैवल्यं, स्वरूपप्रतिष्ठा वा चितिशक्तिरिति
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*Yoga system of Patanjali (including commentaries *Yoga-bhāshya* by Vyasa and, *Tattva-vāicāradī* by Vāchaspati-Miçra), translated by James Haughton Woods, at books.google.com
*The Yoga Aphorisms of Patañjali (including commentary by Bhoja Raja), translated by Rajendralala Mitra, at books.google.com
*Patanjali - Yoga-Sutra: A word by word translation with gramma and comment
*The Yoga Sutras of Patanjali, translation by BonGiovanni, at sacred-texts.com
*The Yoga Sutras of Patanjali: the Book of the Spiritual Man by Patañjali, an interpretation by Charles Johnston, at Project Gutenberg
*Yoga sutra  and related yoga texts, at sanskritdocuments.org
*Audio lectures on Yoga Sutras, by Swami Harshananda, at archive.org
* Complete Lectures on Yoga Shastra of Patanjali Maharishi with Vyasa Bhashya at ShastraNethralaya 

समाधिपादः
वर्गः:कैवल्यपादः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
राजमाषशाकम्

thumb|right|200px|राजमाषशाकम्
thumb|200px|left|राजमाषशाकस्य पुष्पम्
thumb|200px|right|राजमाषशाकस्य बीजानि
thumb|left|150px|गाढवर्णस्य राजमाषशाकम्
thumb|200px|right|राजमाषेण निर्मितं व्यञ्जनम्

एतत् राजमाषशाकम् अपि भारते वर्धमानः कश्चन शाकविशेषः । इदम् अपि सस्यजन्यः आहारपादार्थः । एतत् राजमाषशाकम् आङ्ग्लभाषायां Yardlong bean इति उच्यते । अस्य सस्यशास्त्रीयं नाम अस्ति Vigna unguiculata subsp. sesquipedalis इति । एतत् राजमाषशाकं भारते तु शाकत्वेन सर्वत्र उपयुज्यते एव । एतेन क्वथितं, व्यञ्जनं, दाधिकम् इत्यादिकं निर्मीयते ।

‎

वर्गः:शाकानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
4.1 जन्मौषधिमन्त्रतपःसमाधिजाः सिद्धयः

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
देहान्तरिता जन्मना सिद्धिः । औषधिभिरसुरभवनेषु रसायनेनेत्येवऽदि । मन्त्रैराकाशगमनाणिमादिलाभः । तपसा सङ्कल्पसिद्धिः कामरूपी यत्र तत्र कामग इत्येवमादि । समाधिजाः सिद्धयो व्याख्याः ॥१॥
## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

*Yoga system of Patañjali (including commentaries *Yoga-bhāshya* by Vyasa and, *Tattva-vāicāradī* by Vāchaspati-Miçra), translated by James Haughton Woods, at books.google.com
*The Yoga Aphorisms of Patañjali (including commentary by Bhoja Raja), translated by Rajendralala Mitra, at books.google.com
*Patañjali - Yoga-Sutra: A word by word translation with gramma and comment 
*The Yoga Sutras of Patañjali, translation by BonGiovanni, at sacred-texts.com
*The Yoga Sutras of Patañjali: the Book of the Spiritual Man by Patañjali, an interpretation by Charles Johnston, at Project Gutenberg
*Yoga sutra  and related yoga texts, at sanskritdocuments.org
*Audio lectures on Yoga Sutras, by Swami Harshananda, at archive.org
*Yoga Sutras Online Program by A. G. Mohan

[

वर्गः:कैवल्यपादः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
ता एव सबीजः समाधिः (योगसूत्रम्)

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
ताश्चस्रः समापत्तयः बहिर्वस्तुबीजा इति समाधिरपि सबीजः । तत्र स्थूले अर्थे सवितर्को निर्वितर्कः, सूक्ष्मे अर्थे सविचारो निर्विचार इति चतुर्थोपसङ्ख्यातः समाधिरिति ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:समाधिपादः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
फलरसः

thumb|250px|right|विभिन्नाः फलरसाः

**फलरसः** नाम फलस्य रसः । अयं फलरसः आङ्ग्लभाषायां Fruit Juice इति उच्यते । प्रायः सर्वेः अपि फलैः फलरसः निर्मीयते । फलरसस्य निर्माणावसरे तत्र फलेन सह शर्करा, जलं कुत्रचित् दुग्धं चापि योज्यते । तादृशाः केचन फरसाः अत्र आवलीकृताः सन्ति । एतानि विहाय अपि विभिन्नेषु प्रदेशेषु विभिन्नाः फलरसाः निर्मीयन्ते । तत्तत् प्रदेशे वर्धमानस्य फलस्य उपयोगः तस्मिन् प्रदेशे क्रियते । अतः एषा आवली न सम्पूर्णा । अत्र प्रसिद्धानां केषाञ्चन फलानां नामानि लिखितानि सन्ति ।

 
# कदलीफलरसः
# सेवफलरसः				
# द्राक्षाफलरसः
# नारङ्गफलरसः			
# मधुकर्कटीरसः				
# दाडिमफलरसः
# बीजपूरफलरसः			
# कलिङ्गफलरसः			
# अनानसफलरसः
# आम्रफलरसः			
# चिक्कूफलरसः				
# जम्बूफलरसः			 			
# मधुपाकफलरसः
# करबूजफलरसः
# वृक्षामलारसः
# तृणबदरफलरसः
# निम्बूकरसः

वर्गः:पेयानि
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
निर्विचारवैशारद्येऽध्यात्मप्रसादः (योगसूत्रम्)

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
अशुद्ध्यावरणमलापेतस्य प्रकाशात्मनो बुद्धिसत्वस्य रहस्तमोभ्यामनभिभूतः स्वच्छः स्थितिप्रवाहो वैसारद्यम् । यदा निर्विचारस्य समाधेः वैशारद्यमिदं जायते, तदा योगिनो भवत्यध्यात्म प्रसादो भूतार्थविषयः क्रमाननुरोधी स्फुटः प्रज्ञालोकः । तथा च उक्तं - 
:*प्रज्ञाप्रसादमारुह्य अशोच्यह्शोचतो जनान् ।*
:*भूमिष्ठानिव शैलस्थः सर्वान् प्राज्ञोनुपश्यति ॥* ४७॥
## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:समाधिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
विसर्गः

**विसर्गापरपर्यायो विसर्जनीयः**
कण्ठे वायोः आकर्षणात् जायमानं महाप्राणसूचकं बिन्दुद्वयम् । उदा - कः, अः
:विसर्गो विसर्जनीये वर्चसि त्यागदानयोः - हैमकोशः

वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:संस्कृतव्याकरणम्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
अनुस्वारः

**अनुस्वार**स्य निर्णयः सन्ध्याधारितः भवति। व्याकरणशास्त्रे सूत्रमाध्यमेन अनेके नियमाः घोषिताः।

## अनुस्वारनियमाः
### म् स्थाने **अनुस्वारः**
यदा पदान्त**म्**कारात् परे व्यञ्जनानि भवन्ति, तदा मकारस्य स्थाने अनुस्वारः भवति।

उदाहरणम् : रामम् + वन्दे → रामं वन्दे

केशवम् + प्रति = केशवं प्रति

### परसवर्णनियमः
* अनुस्वारात् परतः यः अपि वर्गीयवर्णः भवति, अनुस्वारस्य स्थाने तस्य वर्गस्य पञ्चमवर्णः भवति, अथवा अनुस्वारः एव तिष्ठति।

::उदाहरणम्:-
::::जगत् + नाथः = जगन्नाथः
::::भयम् + करः → भयं + करः = भयङ्करः
::::धनम् + ददाति → धनं + ददाति = धनन्ददाति
::::रिपुं + जयति = रिपुञ्जयति

* यदि अनुस्वारात् परतः अवर्गीयवर्णः तदा अनुस्वारः तथैवतिष्ठति।

::उदाहरणम्:-
::::सं + शोधनम् = संशोधनम्

वर्गः:सन्धयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्