open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
रतलाममण्डलम्

**रतलाममण्डलम्** ( ) (, ) इत्येतत् भारतस्य मध्यभागे स्थितस्य मध्यप्रदेशराज्यस्य उज्जैनविभागे अन्तर्गतं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति रतलाम इति नगरम् ।

## भौगोलिकम् 
रतलाममण्डलस्य विस्तारः ४,८६१ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।  मध्यप्रदेशराज्यस्य पश्चिमभागे इदं मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे उज्जैनमण्डलं, पश्चिमे राजस्थानराज्यम्, उत्तरे मन्दसौरमण्डलं, दक्षिणे धारमण्डलम् अस्ति । 

## जनसङ्ख्या 
२०११ जनगणनानुगुणं रतलाममण्डलस्य जनसङ्ख्या १४,५५,०६९ अस्ति । अत्र ७,३८,२४१ पुरुषाः, ७,१६,८२८ महिलाः च सन्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते २९९ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २९९ जनाः। २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १९.७२% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९७१ अस्ति । अत्र साक्षरता ६६.७८% अस्ति ।

## उपमण्डलानि 
अस्मिन् मण्डले सप्त उपमण्डलानि सन्ति । तानि- रतलाम, पिपलोदा, आलोट, ताल, जावरा, सैलाना, बाजना ।

## कृषिः वाणिज्यं च
इदं मण्डलं मध्यप्रदेशराज्यस्य उद्यमकेन्द्रं मन्यते । अस्मिन् मण्डले बहवः यन्त्रागाराः सन्ति । अस्मिन् मण्डले बहूनां वस्तूनां व्यापारः भवति ।  

## वीक्षणीयस्थलानि
### शिवमन्दिरम्
शिवमन्दिरं रतलाममण्डलस्य झार-ग्रामे स्थितमस्ति । मन्दिरेऽस्मिन् भगवतः शिवस्य सुन्दरं लिङ्गम् अस्ति । इदं मन्दिरं परमार-शासनकालीनम् अस्ति । अत्र एकः जलप्रपातः अस्ति । वर्षाकाले बहवः जनाः तत्र दर्शनार्थं गच्छन्ति ।

### गुलाब चक्कर पुरातत्व-सङ्ग्रहालयः
गुलाब चक्कर पुरातत्व-सङ्ग्रहालयस्य निर्माणम् ई. १८७९ तमे वर्षे राज्ञा रणजीतसिंहेन (१८६१-१८९३) कारितम् । अस्य सङ्ग्रहालयस्य नाम राजपुत्र्याः नाम्ना कारितम् । अस्य स्थितिः अव्यवस्थया जर्जरी आसीत् । अस्य पुनः जीर्णोद्धारः कृतः । इदानीम् इदं स्थलं जनानाम् आकर्षणस्य केन्द्रमस्ति । 
सैलाना इत्यत्र ’केक्टस गार्डन’, जावरा इत्यत्र ’हुसैन टेकरी’, केदारेश्वर-मन्दिरम् इत्येतानि अपि अस्य मण्डलस्य वीक्षणीयस्थलानि सन्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://ratlam.nic.in/ 
http://www.census2011.co.in/census/district/301-ratlam.html

वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यस्य मण्डलानि
शाजापुरमण्डलम्

**शाजापुरमण्डलम्** ( ) (, ) इत्येतत् भारतस्य मध्यभागे स्थितस्य मध्यप्रदेशराज्यस्य उज्जैनविभागे अन्तर्गतं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति शाजापुरम् इति नगरम् ।

## भौगोलिकम् 
शाजापुरमण्डलस्य विस्तारः ६,१९५ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।  मध्यप्रदेशराज्यस्य पश्चिमभागे इदं मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे राजगढमण्डलं, पश्चिमे उज्जैनमण्डलम्, उत्तरे राजस्थानराज्यं, दक्षिणे देवासमण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले कालीसिन्धनदी प्रवहति । 

## जनसङ्ख्या 
२०११ जनगणनानुगुणं शाजापुरमण्डलस्य जनसङ्ख्या १५,१२,६८१ अस्ति । अत्र ७,८०,५२० पुरुषाः, ७,३२,१६१ महिलाः च सन्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते २४४ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २४४ जनाः। २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १७.२०% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९३८ अस्ति । अत्र साक्षरता ६९.०९% अस्ति ।

## उपमण्डलानि 
अस्मिन् मण्डले नव उपमण्डलानि सन्ति । तानि- शाजापुरम्, सुसनेर, बडोद, नलखेडा, आगर, मोमन बडोलिया, गुलाना, शुजालपुर, कालपीपल ।

## वीक्षणीयस्थलानि
### बगलामुखी-माता-मन्दिरम्
बगलामुखी-माता-मन्दिरं नलखेडा-ग्रामे स्थितमस्ति । इदं मन्दिरं बहुप्रसिद्धं, बहुप्राचीनं च अस्ति । अस्मिन् मन्दिरे बहवः तान्त्रिकाः साधनां कुर्वन्ति । तेन कारणेन इदं मन्दिरं तन्त्रसाधनायै प्रसिद्धमस्ति ।

### पार्श्वनाथ-मन्दिरम्
पार्श्वनाथ-मन्दिरं भारतस्य प्रसिद्धेषु मन्दिरेषु अन्यतमम् अस्ति । इदं मन्दिरं जैनसम्प्रदायस्य तीर्थस्थलमस्ति । अस्मिन् मन्दिरे पार्श्वनाथस्य मूर्तिः अस्ति ।

### करेडी-माता-मन्दिरम्
करेडी-माता-मन्दिरं शाजापुर-नगरात् १० कि. मी. दूरे स्थितम् अस्ति । मन्दिरमिदं कनकावती-माता-मन्दिरम् इत्यपि प्रसिद्धमस्ति । करेडी-माता-मन्दिरं मालवा-प्रान्तस्य मुख्यं पूजनीयस्थलम् अस्ति ।  

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.shajapur.nic.in/  
http://www.census2011.co.in/census/district/303-shajapur.html

वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यस्य मण्डलानि
उत्तरगोवामण्डलम्

**उत्तरगोवामण्डलं** ( ) (, ) गोवाराज्यस्य अन्यतरं मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति पणजी इति महानगरम् । पणजीमहानगरं राज्यस्यास्य राजधानी अपि अस्ति । अस्य मण्डलस्य रचना १९८७ तमे वर्षे ‘मे’-मासस्य त्रिंशत्तमे दिनाङ्के अभूत् ।

## भौगोलिकम् 
उत्तरगोवामण्डलस्य विस्तारः १७३६ च.कि.मी.-मितः अस्ति । गोवाराज्यस्य उत्तरभागे इदं मण्डलमस्ति । अस्योत्तरदिशि, पूर्वदिशि च महाराष्ट्रराज्यस्य द्वे मण्डले स्तः । ते क्रमेण सिन्धुदुर्ग-कोल्हापुरमण्डले स्तः । अस्य दक्षिणदिशि दक्षिणगोवामण्डलम्, पश्चिमदिशि अरबीसमुद्रश्चास्ति । अस्मिन् मण्डले ५०० मिल्लीमीटर्मितः वार्षिकवृष्टिपातः भवति । अस्मिन् मण्डले पञ्च नद्यः प्रवहन्ति । ताः यथा - तेरेखोल, माण्डवी, जुवारी, चपोरा, साल ।
 
## जनसङ्ख्या 
left|250px
उत्तरगोवामण्डलस्य जनसङ्ख्या(२०११) ८,१७,७६१ अस्ति । अत्र ४,१६,६७७ पुरुषाः, ४०,१३३ स्त्रियः, ७७,७०५ बालकाः (४०,०८१ बालकाः, ३७,६२४ बालिकाः च) सन्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ४७१ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ४७१ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ७.८४% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९३४ अस्ति । अत्र साक्षरता ८९.५७% अस्ति । अत्र लिङ्गानुगुणं साक्षरतानुपातः पुं - ९३.४०% स्त्री - ८५.६०% अस्ति ।

## उपमण्डलानि 
अस्मिन् मण्डले षड् उपमण्डलानि सन्ति । तानि- १ पेरनेम २ बारदेज(मापुसा) ३ बिचोलिम ४ सतारी(वलपोई) ५ तिस्वाडी(पणजी) ६ पोण्डा ।

## कृषिः वाणिज्यं च 
रागी(Finger millet), तण्डुलः, नारिकेलं, काजूतकं(Cashew), 'जवार्', ‘बाजरा’ च अस्य मण्डलस्य प्रमुखाणि कृष्युत्पादनानि सन्ति । गोवाराज्यस्य मण्डलयोः काजूतकस्य उत्पादने अस्य मण्डलस्य प्रथमं स्थानम् अस्ति ।

## वीक्षणीयस्थलानि 
'कोको'समुद्रतटः नेरुलनदी-अरबीसमुद्रयोः सङ्गमे स्थितः अस्ति । एषः समुद्रतटः अत्रस्थेषु सर्वेषु समुद्रतटेषु प्रख्याततमः । अस्मिन् मण्डले बहवः क्रैस्तप्रार्थनालयाः सन्ति । यथा - 'सेन्ट फ्रांसिस', 'ऑफ असीसी', 'होली स्पिरिट्', 'पिलर सेमिनरी', 'सालीगांव', 'रकोल सेमिनरी', 'सेन्ट् कारजन' इति । अन्यान्यपि बहूनि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । यथा - 'सेन्ट् आगस्टीन टावर', 'ननरी ऑफ सेन्ट मोनिका', 'सेन्ट एरक्स चर्च' च । अस्मिन् मण्डले प्रसिद्धाः देवालयाः अपि सन्ति, यत्र प्रवासिनः गच्छन्ति । तेषु देवालयेषु मुख्याः सन्ति - श्रीकामाक्षी, सप्तकोटेश्‍वरः, श्रीशान्तादुर्गः, महालसा-नारायणीमन्दिरं, परनेम भगवतीमन्दिरं, महालक्ष्मीमन्दिरं, श्रीदेवकीकृष्णमन्दिरं च ।

## बाह्यानुबन्धः 
http://northgoa.gov.in/contacts.htm northgoa.gov.in

वर्गः:गोवाराज्यस्य मण्डलानि
इन्द्रपुरमण्डलम्

**इन्द्रपुरमण्डलम्** ( ) (, ) इत्येतद् भारतस्य मध्यभागे स्थितस्य मध्यप्रदेशराज्यस्य इन्द्रपुरविभागेऽन्तर्गतं किञ्चन मण्डलमस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति इन्द्रपुरमिति नगरम् ।

## भौगोलिकम् 
इन्द्रपुरमण्डलस्य विस्तारः ३,८९८ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।  मध्यप्रदेशराज्यस्य पश्चिमभागे इदं मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे देवासमण्डलं, पश्चिमे धारमण्डलम्, उत्तरे उज्जैनमण्डलं, दक्षिणे खरगौनमण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले चम्बलनदी, क्षिप्रानदी च प्रवहति ।

## जनसङ्ख्या 
२०११ जनगणनानुगुणम् इन्द्रपुरमण्डलस्य जनसङ्ख्या ३२,७६,६९७ अस्ति । अत्र १६,९९,६२७ पुरुषाः, १५,७७,०७० महिलाः च सन्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ८४१ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ८४१ जनाः। २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ३२.८८% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९२८ अस्ति । अत्र साक्षरता ८०.८७% अस्ति ।

### उपमण्डलानि 
अस्मिन् मण्डले पञ्च उपमण्डलानि सन्ति । तानि- १ इन्दौर, देपलपुर, महु, सांवेर, हतोड ।

### कृषिः वाणिज्यं च 
अस्मिन् मण्डले खाद्यसामग्रीणाम् उद्योगाः अत्यधिकाः प्रचलन्ति । अस्मिन् मण्डले वस्त्राणां यन्त्रागाराः अपि बहवः सन्ति । अस्मिन् मण्डले उत्तमाः शैक्षणिकसंस्थाः अपि सन्ति । अतः भारतस्य  अन्यप्रदेशेभ्यः, विदेशात् च विद्यार्थिनः पठितुं तत्र गच्छन्ति । तेन कारणेन इदं मण्डलं प्रगतिशीलम् अस्ति ।  

## वीक्षणीयस्थलानि 
### खजराना गणेशमन्दिरम्
बहवः श्रद्धालवः इन्दौर-नगरवासिनः तथा समीपस्थनगरजनाः तत्र दर्शनार्थं गच्छन्ति । अस्य मन्दिरस्य निर्माणम् अहिल्याबाई होल्कर इत्यनया कारितम् । इयं मराठाराज्ञी आसीत् । इदं स्थलं हिन्दुजनानां कृते महत्वपूर्णमस्ति ।

### गुरुद्वारा
इन्दौर-नगरं प्राक्तनादेव सिक्खधर्मेण सह संलग्नम् अस्ति । अस्मिन् नगरे एकं प्रसिद्धं गुरुद्वारा अस्ति । गुरुनानक ई. १५६७ तमे वर्षे तत्र गतः आसीत् ।

### अन्नपूर्णामन्दिरम्
अन्नपूर्णामन्दिरं बहुसुन्दरं तथा पुरातनम् अस्ति । इन्दौर-नगरे इदं मन्दिरं स्थितमस्ति । अस्मिन् मन्दिरे अन्नपूर्णामातुः सुन्दरप्रतिमा अस्ति । इदं तीर्थयात्राकेन्द्रमस्ति । तत्र न केवलं भक्ताः गच्छन्ति अपि तु पर्यटकाः अपि गत्वा मन्दिरस्य अवलोकनं कुर्वन्ति ।

### बडा गणपति
अस्मिन् मन्दिरे गणेशस्य विशालप्रतिमा अस्ति । तेन कारणेन इदं प्रख्यातमस्ति । अस्य मन्दिरस्य निर्माणम् ई. १८७५ तमे  वर्षे ’श्रीदधीच’ इत्यनेन कारितम् । अस्याः प्रतिमायाः उच्चता २५ फीट अस्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
http://indore.nic.in/ 
http://www.bharatbrand.com/english/mp/districts/Indore/Indore.html  
http://www.census2011.co.in/census/district/306-indore.html

वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यस्य मण्डलानि
उत्तरसिक्किममण्डलम्

**उत्तर सिक्किम मण्डलः** सिक्किम राज्ये स्थितः एकः मण्डलः | अस्य मण्डलस्य केन्द्रः मंगण् नगरः |

## बाह्यसम्पर्कतन्तु
वर्गः:सिक्किमराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
पश्चिमसिक्किममण्डलम्

**पश्चिम सिक्किम् मण्डलः** सिक्किम् राज्ये स्थितः एकः मण्डलः | अस्य मण्डलस्य केन्द्रः गेय्ज़िन् नगरः |

वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
मण्डलः, पश्चिम सिक्किम्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
दक्षिणगोवामण्डलम्

**दक्षिणगोवामण्डलं** ( ) (, ) गोवाराज्यस्य अन्यतरं मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति मडगांव इति महानगरम् । अस्य मण्डलस्य रचना १९८७ तमे वर्षे ‘मे’-मासस्य त्रिंशत्तमे दिनाङ्के अभूत् ।

## भौगोलिकम् 
दक्षिणगोवामण्डलस्य विस्तारः १९६६ च.कि.मी.-मितः अस्ति । गोवाराज्यस्य दक्षिणभागे इदं मण्डलमस्ति । अस्योत्तरदिशि उत्तरगोवामण्डलं, दक्षिणदिशि, पश्चिमदिशि उत्तरकन्नडमण्डलम्, पूर्वदिशि अरबीसमुद्रश्चास्ति । अस्मिन् मण्डले ३२० मिल्लीमीटर्मितः वार्षिकवृष्टिपातः भवति । अस्मिन् मण्डले पञ्च नद्यः प्रवहन्ति । ताः यथा- ओरी, तलपोना, गल्गिबग, चपोरा, साल ।

## जनसङ्ख्या 
left|250px
दक्षिणगोवामण्डलस्य जनसङ्ख्या(२०११) ६,४०,५३७ अस्ति । अत्र ३,२२,४६३ पुरुषाः, ३,१८,०७४ स्त्रियः, ६६,९०६ बालकाः (३४,३७९ बालकाः, ३२,३७९ बालिकाः) सन्ति । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९८६ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ३२६ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ३२६ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ७.८४% आसीत् । अत्र साक्षरता ८९.५७% अस्ति । अत्र लिङ्गानुगुणं साक्षरतानुपातः पुं - ९३.४०% स्त्री - ८७.५९% अस्ति ।

## उपमण्डलानि 
अस्मिन् मण्डले षड् उपमण्डलानि सन्ति । तानि- १ मुरगांव २ साल्सेट(मडगांव) ३ क्यूपेम ४ कानकोना(चाउडी) ५ सङ्गेम ६ धारबन्दोरा ।

## कृषिः वाणिज्यं च 
रागी(Finger millet), तण्डुलः, नारिकेलं, काजूतकं(Cashew), 'जवार्', ‘बाजरा’ च अस्य मण्डलस्य प्रमुखाणि कृष्युत्पादनानि सन्ति ।

## वीक्षणीयस्थलानि 
अस्मिन् मण्डले बहवः समुद्रतटाः सन्ति । तेषु कोल्वा-बेनोलिम्-बोगमलो-पेलोलिम्-वोर्के-कोवोलोसिम्-अगोन्डा-बेनावलीसमुद्रतटाः प्रख्याताः सन्ति । अत्र श्रीमल्लिकार्जुनमन्दिरम् अस्ति । तत् मन्दिरं मडगांवतः चत्वारिंशत् कि.मी. दूरे कानकोना(चाउडी)-उपमण्डलेऽस्ति । षोडशे शताब्दे तत् मन्दिरं क्षत्रियाः स्थापितवन्तः इति जनमान्यता । अस्य जीर्णोद्धारकार्यं १७७८ तमे वर्षे अभूत् इति उल्लिखितम् इतिहासे । मन्दिरं काष्ठकलायाः उत्तमोदाहरणमस्ति । मन्दिरं परितः षष्ठिः देवताः सन्ति । काष्ठेन निर्मिताः स्तम्भाः, आकृतयः, तोरणानि च आकर्षणं जनयन्ति । रथसप्तमी-सिंहोत्सवकाले तत्र सहस्राधिकाः भक्ताः गच्छन्ति । अतः तत् ऐतिहासिकं, धार्मिकं च स्थलमस्ति । अस्मिन् मण्डले श्रीगोकर्णमठः अस्ति । तस्य स्थापना १४७५ तमे वर्षे अभूत् । सः मठोऽपि वीक्षणीयः ।

## बाह्यानुबन्धः 
http://southgoa.nic.in/profile.htm southgoa.nic.in

वर्गः:गोवाराज्यस्य मण्डलानि
पूर्वसिक्किममण्डलम्

thumb|right|200px|भारतदेशे सिक्किमराज्यम्

thumb|right|550px|अन्ताराष्ट्रिय-पुष्पोत्सवः

thumb|right|350px|सिक्किम-संशोधन-केन्द्रस्य सङ्ग्रहालये बुद्धविग्रहः

**पूर्वसिक्किममण्डलं** () सिक्किमराज्ये स्थितं मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं गङ्गटोक इत्येतन्नगरम् । 

## भौगोलिकम् 
पूर्वसिक्किममण्डलस्य विस्तारः ९६४ च.कि.मी.मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वदिशि भूतानदेशः, पश्चिमदिशि दक्षिणसिक्किममण्डलम्, उत्तरदिशि उत्तरसिक्किममण्डलं, दक्षिणदिशि पश्चिमबङ्गालराज्यम् अस्ति । मण्डलेऽस्मिन् ३८९४ मि.मी.मितः वार्षिकवृष्टिपातः भवति । पर्वतीयप्रदेशः एव अस्ति एषः । 

## जनसङ्ख्या 
दक्षिणसिक्किममण्डलस्य जनसङ्ख्या(२०११) २,८३,५८३ अस्ति । अस्मिन् १,५१,४३२ पुरुषाः, १,३२,१५१ महिलाः च सन्ति । अस्मिन् मण्डले चतुरस्रकिलोमीटर्मिते क्षेत्रे २९७ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २९७ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १५.७३% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-८७३ अस्ति । अत्र साक्षरता ८३.८५ % अस्ति । मण्डलेऽस्मिन् ५६.८१% जनाः ग्रामेषु निवसन्ति ।

## कृषिः उद्यमश्च 
कृषिः एव अत्रस्थजनानां प्रमुखोपजीविकासाधनम् । तण्डुलः, किणः(maize), बाजरी(finger millet), क्षुज्जनिका(mustard), चायं(tea), काफीबीजं(coffee), रबर, सोयाबीन, नारङ्गफलम् इत्यादीनि अस्य मण्डलस्य प्रमुखसस्योत्पादनानि सन्ति । पशुपालनं, वने फल-काष्ठान्वेषणं, मत्स्यव्यवसायः अपि जनैः उपजीविकात्वेन क्रियते ।

## उपमण्डलानि 
* गङ्गटोक
* पेक्योङ्ग
* रोङ्ग्ली

## लोकजीवनम् 
अत्रस्था कृषिः, कृष्यवलम्बितसमाजः, मठायतनानि, निसर्गसौन्दर्यं च विशेषाः सन्ति । कृषिः, कृष्यवलम्बितव्यवसायाः, पर्यटनव्यवसायश्च अत्रस्थप्रमुखोपजीविकासाधनानि । सिक्किमराज्ये प्रसिद्धेषु स्थानेषु अन्यतमं 'गङ्गटोक' इत्येतन्नगरं राज्य-उद्योगकेन्द्रत्वेन वर्तते । अतः पर्यटनव्यवसायार्थम् अनुकूलवातावरणं वर्तते अत्र । 

## वीक्षणीयस्थलानि 
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि - 

* हस्तोद्योगव्यापारकेन्द्रम् (Handicraft Bazaar)
* Flower Festival - पुष्पोत्सवः
* White House
* Ridge Garden
* दो-ड्रुल् स्तूपः(Do-Drul Chorten)
* सिक्किम-संशोधन-केन्द्रम् - Sikkim Research Institute Of Tibetology 
* Sikkim Time Corporation(SITCO)- सिक्किमराज्ये स्थापितं प्रप्रथमम् उद्योगकेन्द्रम् ।
* रुमटेक् धर्मचक्रकेन्द्रम्
* ताशी व्ह्यू पोईण्ट - इतः काञ्चनजङ्गा-शिखरस्य मनोहारि दृश्यं द्रष्टुं शक्यते ।
* गणेश-टोक 
* हनुमान-टोक
* फेम्बोङ्ग अभयारण्यम्
* क्योङ्ग्नोस्ला अल्पाइन् अभयारण्यम्
* नथुला पास् - ऐतिहासिकं स्थलम्
* त्सोम्गो सरोवरः
thumb|left|400px|काञ्चनजङ्गा हिमालयस्थं शिखरम्

## बाह्यानुबन्धाः
* सर्वकारसङ्केतस्थलम् 
* पूर्वसिक्किममण्डलजनसङ्ख्या

वर्गः:सिक्किमराज्यस्य मण्डलानि
अण्टार्क्टिका

**अंटार्कटिका**

चित्र:

लाम्बर्ट अजिमुथाल प्रोजेक्शन पर आधारित मानचित्र।दक्षिणी ध्रुव मध्य में है।

लघुचित्रम्|अण्टार्क्टिका
**अण्टार्क्टिका** तु पृथिव्यां दक्षिणतमः महाद्वीपः। अयं तु दक्षिणे गोलार्द्धे अण्टार्क्टिकानाम्नि क्षेत्रे स्थितः। दक्षिणमहासागरेण च परिवृत्तः। एतस्य क्षेत्रफलं 140 लक्षकिलोमीटरवर्गमितम् अस्ति। अयं तु क्षेत्रफलक्रमानुसारेण महाद्वीपेषु पञ्चमस्थानभाक्। एषः आस्ट्रेलियामहाद्वीपस्य द्विगुणिताकारः। अण्टार्क्टिकामहाद्वीपस्य प्रतिशतम् 98 मितं हिमावृत्तम्। तस्य च हिमावरणस्य स्थौल्यस्य मध्यमानं 1 मीलमितम् इति।

File: 061212-nordkapp.jpg
File:Fryxellsee Opt.jpg
File:Mount Erebus Aerial 2.jpg
File:Aurore australe - Aurora australis.jpg

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* In Our Time
* 
* Factbook Entry 
* British Services Antarctic Expedition 2012 
* Antarctic Treaty Secretariat, *de facto* government
* British Antarctic Survey (BAS)
* U.S. Antarctic Program Portal
* Australian Antarctic Division
* South African National Antarctic Programme – Official Website 
* Portals on the World – Antarctica from the Library of Congress
* NASA's LIMA (Landsat Image Mosaic of Antarctica) (USGS mirror)
* *The Antarctic Sun * (Online newspaper of the U.S. Antarctic Program)
* Antarctica and New Zealand (NZHistory.net.nz)
* Journey to Antarctica in 1959 – slideshow by *The New York Times*
* Listen to Ernest Shackleton describing his 1908 South Pole Expedition
* The recording describing Shackleton's 1908 South Pole Expedition was added to the National Film and Sound Archive's Sounds of Australia registry in 2007

अण्टार्क्टिका
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
ओशीनिया

ओशिनिया एकः महाद्वीपः। अस्याः देशाःआस्ट्ऱेलिया, न्यूजीलाण्ड्, न्यूगैना च।

ओशीनिया
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
रोटी

**रोटी** पिष्टेन कृतं भोज्यम्। 

‎

रोटी
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:भारतीय पक्वान्न

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
सहारा

**सहारा** Arabic: الصحراء الكبرى‎, aṣ-ṣaḥrā´ al-kubra, "महामरुः"।thumb|Sand dunes in the Sahara desertसहारा एव पृथिव्याम् वरिष्ठः उष्णमरुः। सहारा उत्तर-अफ्रिकायाम् अस्ति। सहारा लोके ऊष्णतमः स्थानम् वर्तते। सहारायाम् विविधाः एणाः उष्ट्राः नकुलाः श्रृगालाः च वसन्ति। thumb|Sand dunes in the Sahara desert

सहारा
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:भूविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
चीनीभाषा

**चीनी** काचित् भाषा अस्ति ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
	
* संस्कृतम्
	
* भारतस्य इतिहासः
	
* विज्ञानम्
	
वर्गः:विदेशीयभाषाः
	
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
	
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
नीमचमण्डलम्

**नीमचमण्डलम्** ( ) (, ) इत्येतत् भारतस्य मध्यभागे स्थितस्य मध्यप्रदेशराज्यस्य उज्जैनविभागे अन्तर्गतं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति नीमच इति नगरम् ।

## भौगोलिकम् 
नीमचमण्डलस्य विस्तारः ४,२५६ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।  मध्यप्रदेशराज्यस्य पश्चिमभागे इदं मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे मन्दसौरमण्डलं, पश्चिमे राजस्थानराज्यम्, उत्तरे राजस्थानराज्यं, दक्षिणे मन्दसौरमण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले चम्बलनदी प्रवहति । 

## जनसङ्ख्या 
२०११ जनगणनानुगुणं नीमचमण्डलस्य जनसङ्ख्या ८,२६,०६७ अस्ति । अत्र ४,२२,६५३ पुरुषाः, ४,०३,४१४ महिलाः च सन्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १९४ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १९४ जनाः। २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १३.७७% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९५५ अस्ति । अत्र साक्षरता ७०.८०% अस्ति ।

## उपमण्डलानि 
अस्मिन् मण्डले चत्वारि उपमण्डलानि सन्ति । तानि- नीमच, जीरन, जावद, सिङ्गोली ।

## कृषिः वाणिज्यं च
अस्मिन् मण्डले पुलोमही (अफीम) इत्यस्य व्यापारः विश्वस्तरे भवति ।  

## वीक्षणीयस्थलानि
### नीलकण्ठमहादेव-मन्दिरम्
नीलकण्ठमहादेव-मन्दिरं बोरखेडी-ग्रामात् १ कि. मी. दूरे स्थितमस्ति । स्थलमिदं कस्याश्चित् नद्याः तटे स्थितमस्ति । मन्दिरे सुन्दरं शिवलिङ्गम् अस्ति । इदं मन्दिरं परितः रमणीयस्थलानि सन्ति ।

### भादवामाता-मन्दिरम्
भादवामाता-मन्दिरं नीमच-नगरात् २० कि. मी. दूरे अस्ति । इदं मन्दिरं नीमचमण्डलस्य बृहत्तमं धार्मिकस्थलम् अस्ति । इदं मन्दिरं चमत्कारिकम् अस्ति । ये जनाः सुप्तिरोगात् (paralysis) पीडीताः सन्ति ते तत्र गच्छन्ति चेत् तेषां रोगस्य निवारणं भवति इति चमत्कारः । मन्दिरे एकः कुण्डः अस्ति । कुण्डस्य जलेन ये स्नानं कुर्वन्ति तेषां रोगस्य निवारणं भवति ।

### रामपुरा
रामपुरा इति इदं क्षेत्रं पुरातनकाले रामाभील इत्यस्य शासने आसीत् । किन्तु तत्पश्चात् दुर्गभाण चन्द्रावत इत्यनेन सः पराजितः । दुर्गभाण चन्द्रावत इत्यनेन तत्र बहूनि निर्माणकार्याणि कारितानि । उच्यते यत् – 
“रामपुरा दुर्गभाण को, देखत भागे भूत ।
घर घर पारी पद्मनी, चौरे चम्पा रुख” ॥ 
रामपुरा इत्यत्र कल्याणराव-मन्दिरं, लक्ष्मीनारायण-मन्दिरं, जगदीश-मन्दिरं, ’जामा मस्जिद’ इत्यादीनि दर्शनीयस्थलानि अपि सन्ति ।

### अठाना
अठाना मेवाडसाम्राज्यस्य राज्ञः महाराणालाखा इत्यस्य ज्येष्ठपुत्रस्य आधिपत्ये आसीत् । तत्र एकं विशालं भवनमस्ति । तद्भवनं कलात्मकम् अस्ति । तस्य भागद्वयमस्ति, ’बादल महल’ ’शीश महल’ च  । बादल महल इत्यस्मिन् कलात्मकानि १० वातायनानि सन्ति । शीश महल इत्यस्मिन् काचस्य नयनमनोहराणि कलात्मककार्याणि कृतानि सन्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://neemuch.nic.in/ 
http://www.census2011.co.in/census/district/299-neemuch.html

वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यस्य मण्डलानि
लातिनीभाषा

**लातिनी** ( *लॅटीनम्*,  अथवा  *लिङ्गुआ लॅटीना*, ) इति शास्त्रीयभाषा हिन्द्-यूरोपीयभाषाणां इतालिकशाखायाः अन्तर्गतमस्ति । लातिनी मूलतः वर्तमानस्य रोमनगरस्य परितः निम्न-टाइबरक्षेत्रे (तदा लैटियम् इति नाम्ना प्रसिद्धा) भाष्यमाणा एकः अपभ्रमसः आसीत्, रोमनगणराज्यस्य शक्तिद्वारा इटलीप्रदेशे तदनन्तरं रोमनसाम्राज्यस्य सम्पूर्णेषु क्षेत्रेषु च प्रबलभाषा अभवत् च । पाश्चात्यरोमस्य पतनस्य अनन्तरम् अपि यूरोपमहाद्वीपे १८ शताब्द्याः यावत् लातिनीभाषा अन्तर्राष्ट्रियसञ्चारस्य, विज्ञानस्य, विद्वत्तायाः, शिक्षाशास्त्रस्य च सामान्यभाषा आसीत्, यदा अन्ये क्षेत्रीयजनभाषाः (स्वस्य वंशजाः, रोमान्सभाषाः सहितं) सामान्यशैक्षणिकभाषायां राजनैतिकप्रयोगे तस्य स्थानं गृहीतवन्तः, अन्ततः आधुनिकभाषिकपरिभाषायां मृतभाषा अभवत् ।

लातिनीभाषा अत्यन्तं विभक्तियुक्ताभाषा अस्ति, यस्याः त्रयः विशिष्टाः लिङ्गाः, षड् वा सप्त वा कारकानि, पञ्च विभक्तयः, चत्वारः क्रियासन्धिः, षट् कालाः, त्रीणि पुरुषाः, त्रीणि भावाः, द्वे वाच्ये, द्वौ वा त्रीणि वा पक्षौ, द्वे वचने च सन्ति । लातिनीवर्णमाला प्रत्यक्षतया इत्रस्की-यूनानीवर्णमालाभ्यः निष्पन्नम् अस्ति ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* इटली
* वैटिकन
* रोमनगरम्
* हिन्द्-यूरोपीयभाषाः
* मातृभाषावक्तृणां सङ्ख्यानुसारं भाषासूची
* भाषाकुटुम्बानां सूची

## सन्दर्भाः 
वर्गः:भाषाः
देवासमण्डलम्

**देवासमण्डलम्** ( ) (, ) इत्येतत् भारतस्य मध्यभागे स्थितस्य मध्यप्रदेशराज्यस्य उज्जैनविभागे अन्तर्गतं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति देवास इति नगरम् ।

## भौगोलिकम् 
देवासमण्डलस्य विस्तारः ७,०२० चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।  मध्यप्रदेशराज्यस्य पश्चिमभागे इदं मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे सिहोरमण्डलं, पश्चिमे इन्दौरमण्डलम्, उत्तरे शाजापुरमण्डलं, दक्षिणे खण्डवामण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले तिस्रः नद्यः प्रवहन्ति । ताः - नर्मदानदी, कालीसिन्धनदी, क्षिप्रानदी । 

## जनसङ्ख्या 
२०११ जनगणनानुगुणं देवासमण्डलस्य जनसङ्ख्या १५,६३,७१५ अस्ति । अत्र ८,०५,३५९ पुरुषाः, ७,५८,३५६ महिलाः च सन्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते २२३ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २३३ जनाः। २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १९.५३% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९४२ अस्ति । अत्र साक्षरता ६९.३५% अस्ति ।

## उपमण्डलानि 
अस्मिन् मण्डले अष्ट उपमण्डलानि सन्ति । तानि- देवास, सतवास, बगली, खातेगांव, कन्नोद, हतपीपल्या, सोनकच, टोंकखुर्द ।

## वीक्षणीयस्थलानि
### धाराजी
धाराजी नर्मदानद्याः तटे स्थितमस्ति । इदं धार्मिकं स्थलं धाराजी-ग्रामे अस्ति । अत्र नर्मदायाः जलप्रपातः अस्ति । सः जलप्रपातः अतीव सुन्दरः, रमणीयश्च । प्रेतबाधायाः मुक्तये तत्र बहवः जनाः गच्छन्ति । नर्मदानद्यां बहूनि शिवलिङ्गानि सन्ति । तत्रत्यानि शिवलिङ्गानि स्वयमेव प्रतिष्ठितानि इत्यतः जनाः ततः शिवलिङगानि स्वगृहं नयन्ति । स्वयमेव प्रतिष्ठितानां तेषां शिवलिङ्गानां देवालये पुनर्प्रतिष्ठापनायाः आवश्यकता न भवति ।

### कावडिया हिल्स
कावडिया हिल्स बगली-उपमण्डलात् १० कि. मी. दूरे अस्ति । तत्र बहवः शैलाः सन्ति । तेषां सर्वेषामाकृतिः भिन्ना अस्ति । ते सर्वे शैलाः मानवनिर्मिताः इव दृश्यन्ते । किन्तु वास्तविकं तु अस्ति यत् ज्वालामुखिकारणेन एतादृशी आकृतिः भवति । इयमपि प्राकृतिकचमत्कारः वर्तते ।
खिवनी अभ्यारण, पवर छत्री, देवास गेट इत्येतानि अपि अस्य मण्डलस्य प्रमुखानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://dewas.nic.in/ 
http://www.census2011.co.in/census/district/304-dewas.html

वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यस्य मण्डलानि
इतालवीभाषा

**इतालवी** भाषा अस्ति।

Corsivo- come scriverlo a mano in italiano, schede didattiche con alcuni esempi di Paolo Villa (prima edizione commons wikimedia org)-Letters-characters in italics-cursive- how to write it by hand in Italian.pdf|इटालियनविद्यालये हस्तलेखः करसिवः
Idioma%20italiano.png

वर्गः:विदेशीयभाषाः
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
तरुः

**तरुः** उन्नतः पादपः अस्ति। तरूणाम् रूक्षम् काष्ठकाण्डमस्ति।

अनेके तरवः फलानि ददति। अनेकवृक्षाणाम् सङ्घः अरण्यम् इति कथ्यते।
तरूणाम् पत्राणि CO2 जलम् च उपयुज्य O2 शर्करां च रचयन्ति। तरवः जनेभ्यः छायां यच्छन्ति।

उक्तञ्च
"छायामन्यस्य कुर्वन्ति तिष्ठन्ति स्वयमातपे।
फलान्यपि परार्थाय वृक्षाः सत्पुरुषाः इव॥"

thumb|right|250px|मेपल् वृक्षः
300px|thumb|बओबाब् तरुः
thumb|रक्तकाष्ठवृक्षः 
केचन प्रामुखवृक्षाः
* अश्वत्थः
* न्यग्रोधः
* तालवृक्षः
* नारिकेलवृक्षः
* निम्बः
* आम्रवृक्षः
* चन्दनवृक्षः

वर्गः:सस्यविज्ञानम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:सस्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
हिमप्रपात

हिमप्रपातः काचित् विपत्तिः अस्ति।

वर्गः:विपत्तिः
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
चक्रवातः

चक्रवात एकः विपत्ति अस्ति।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* European Severe Weather Database
* Social & Economic Costs of Tornadoes 
* Tornado Detection and Warnings
* Electronic Journal of Severe Storms Meteorology
* NOAA Tornado Preparedness Guide 
* Tornado History Project - Maps and statistics from 1950-Present

चक्रवातः
वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
रक्तः

**रक्त** एकः वर्णः अस्ति।

वर्गः:वर्णाः
वर्गः:जीवनशैलीसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कुङ्कुमम्

**कुङ्कुमम्** एकः वर्णः अस्ति। हरिद्राखण्डमूलेन पूजार्थं तिलकार्थं च उपयुज्यमाणः रक्तवर्णस्य चूर्णस्य अपि कुङ्कुमम् इति व्यवहारः । अस्मिन् हर्द्राखण्डः निबूफलरसः, गोघुतं च भवन्ति ।

कुङ्कुम
वर्गः:जीवनशैलीसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
श्वेतः

**श्वेत** एकः वर्णः अस्ति।

वर्गः:जीवनशैलीसम्बद्धाः स्टब्स्
श्वेत
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
सुनामी

**त्सुनामी** इति काचित् समुद्रजलस्य एका दीर्घा घातका च श्रुंखला। त्सुनामी भूकम्पेन ज्वालामुख्या वा भूता समुद्रजलस्य धूता। त्सुनामी साधारणत: भूकम्पेन पश्चात् आगच्छति। त्सुनामी इति जपानीभाषायां द्विशब्दानां सन्धि:। ***त्सु*** इति शब्दस्य अर्थ: द्वीप: ***नामी*** इति शब्दस्य अर्थ: ऊर्मि: च। त्सुनामी एनया कृतं ऊर्म्या: च समुद्रस्य ऊर्मय: च नैव तुल्या:। त्सुनामी एतया: तरंगा: अतीव उच्चानि लम्बानि च। एता: ऊर्मय: सामान्या: वा उत्तुंगा: वा दृश्यते। अधुना नैके प्रकारै: त्सुनामी ऊर्म्या: संशोधनं शक्यम् अभवत्। कस्मिन्नपि क्षेत्रे यदि भूकम्प: समुत्पतित: तर्हि त्सुनामी तरंगै: काचिद्धानि: भवति वा न वा एतेषां पूर्वसूचनापि दीयते। विविधै: प्रकारै: सूचना: ददित्वा अपि त्सुनामी ऊर्मीनां निष्कासनं न करणीय:। तदा त्सुनामी एका महती विपत्ति:। २००४ तमॆ ख्रिस्तवर्षे भूता त्सुनामी अतीव हानिकारका अभूत्। अधुना संशोधकानां चिन्तनीय: विषय: यत्- दीर्घा: दृढा: भूकम्पै: न च त्सुनामी समुत्पन्ना किन्तु अबलाढ्यै: भूकम्पै: तु हानि: भवति- किं युक्तमेतत्?

## इतिहास:
ग्रीसदेशे *थुसाइडेसिस* नाम क: अपि इतिहासकार: अभवत्तेन च ४२६ तमॆ ख्रिस्तपूर्वे त्सुनामी कृते एषा सामुद्रिक-भूकम्पेन जाता इति विचार: प्रस्तुत:। एष: महोदयेन प्रस्तुत: विचार:-

The cause, in my opinion, of this phenomenon must be sought in the earthquake. At the point where its shock has been the most violent the sea is driven back, and suddenly recoiling with redoubled force, causes the inundation. Without an earthquake I do not see how such an accident could happen.

अर्थात्-

मम भूमिकया एतस्या: आपत्या: कारणं भूकम्प: स्यात्। यं बिन्दुम् अभित: भूकम्पस्य वेदना अतीव तीव्रा तस्य एव बिन्दोरुपरि समुद्रतरंगा: उड्डयन्ति। द्विशक्त्या समुद्रं हानि: लभते। मम दृष्ट्या तु भूकम्पेन विना एषा हानि: अशक्या एव।

रोमदेशे अम्मालिनस मारसेलस(रेस गेस्तान्तर्गतं २६।१०।१५-१९) इति नाम्न: इतिहासकारेण त्सुनामी एतस्या: कारणं संशोधित:।यदि जपानदेश: त्सुनामी विपत्त्या: सर्वाधिक: पीडित: देश: तर्हि सुमात्राद्वीपे आगता २००४ तमॆ ख्रिस्तवर्षस्य त्सुनामी सर्वाधिका हानिकारका भूता। एतया २,३०,००० मृत्यव: अभवत्।
## त्सुनामी तरंगाणां विशेषता
त्सुनामी तरंगा: द्विकारणयो: हानि: कुरुत:।प्रथम: यत्- जलस्य अतीव दीर्घ: जाड्य: च व्यापकता। द्वितीय: च यत्- अतीव आक्रामकया शक्त्या आगता: तरंगा:।सामान्या: तरंगा: २ मीटर तरंगा: अस्ति तर्हि त्सुनामी तरंगा: १५ मीटर वा उचिता: वा अस्ति। त्सुनामी इति विपत्त्या: बहव: कारणा: अस्ति किन्तु अत्र ते न उपलब्धा:। आंग्लभाषायां विकिपीडिया तेषां योग्य: मार्गदर्शन: करोति।

### त्सुनामी विपत्तय:
त्सुनामी

--Kaushalskaloo (चर्चा) ११:२८, १३ एप्रिल् २०१२ (UTC)

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
पिङ्गः

**पिङ्गः** रक्त - पीत - मिश्रितवर्णः।

वर्गः:जीवनशैलीसम्बद्धाः स्टब्स्
नारङ्ग
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
जन्तुः

जन्तवः अन्स्थिमन्तः पशवः। तेषाम् रुक्षसंयः अस्ति। अद्य ८००,००० जन्तुजातयः भूमौ जीवन्ति। जन्त्वः षट्पदाःसन्ति। तैः उद्पतितुम् शक्यते। ते अनेकेषु स्थानेषु वसन्ति। ते अण्डजाः।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Insects of North America
* Overview of Orders of Insects
* A Safrinet Manual for Entomology and Arachnology SPC
* Tree of Life Project  – Insecta, Insecta Movies 
* *Insects of Brazil* 
* Insect Morphology  Overview of insect external and internal anatomy
* Fossil Insect Database  International Palaeoentological Society
* UF Book of Insect Records 
* InsectImages.org 24,000 high resolution insect photographs
* BBC Nature: Insect news, and video clips from BBC programmes past and present.
* The Nature Explorers  Many insect video clips.

वर्गः:प्राणिनः
वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
मत्स्याः

**मत्स्याः** जलवासिनः अथिमन्तः। तेषां देहाः वल्कैः अपिवृत्तः। ते पक्षैः नद्यां तरन्ति। ते तडागेषु नदीषु समुद्रेषु वा वसन्ति। वेल् शार्क् एव गरिष्ठः झषः। केचन जनाः मत्स्यान् खादन्ति। धीवराः स्वजालैः मत्स्यान् परिगृह्णन्ति।
[thumb|200px|नील-[अमोघः]]
[thumb|right|200px|[शफरः]]
thumb|200px| समुद्रनागः
## विभागाः 
* Agnatha: अहनवः मत्स्याः
** Pteraspid
** Anaspid
*** Cephalaspid
*** Lamprey
** Osteostraci
* Gnathostomata: हनुमत्स्याः
** Placoderms:
** Chondrichthyes:
** Acanthodii:
* Osteichthyes
** Actinopterygii
*** Chondrostei
*** Neopterygii
**** Holostei
**** Teleost
** Sarcopterygii
*** Dipnoi
*** Coelacanth

## पुराणेषु 
विष्णोः मत्स्यावतारः।
thumb|मत्स्यावतारः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* ANGFA – Illustrated database of freshwater fishes of Australia and New Guinea
* Fischinfos.de  – Illustrated database of the freshwater fishes of Germany 
* FishBase online – Comprehensive database with information on over 29,000 fish species
* Fisheries and Illinois Aquaculture Center  – Data outlet for fisheries and aquaculture research center in the central US
* Philippines Fishes – Database with thousands of Philippine Fishes photographed in natural habitat
* The Native Fish Conservancy – Conservation and study of North American freshwater fishes
* United Nation – Fisheries and Aquaculture Department: Fish and seafood utilization
* University of Washington Libraries Digital Collections – Digital collection of freshwater and marine fish images

वर्गः:प्राणिनः
वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सर्पण-शीलः

सर्पणशीलाः अस्थिमन्तः पशवः सन्ति। ते शीतलरक्तिनः वर्तन्ते। ते अण्डजाः सन्ति। तेषां देहाः वल्कैः परिवृत्ताः। तेषां हृदयेषु त्रीणि वेश्मानि भवन्ति। डैनसारादयः सर्पणशीलाः निर्गताः।

## गणः 
* *सर्पणशीलाः*
** मकरः
** टुअटाराललन्तिका
** ललन्तिका सर्पः च
** कच्छपाः

## चित्राणि 

Image:NileCrocodile.jpg|मकरः
Image:Tuatara adult.jpg|टुअटारा

Image:Chamaelio calyptratus.jpg|कृकलासः ललन्तिकाजातिः
Image:L14cobra.jpg|सर्पः
Image:Sleeping komodo.jpg|कोमोडो ड्रागोन् गरिष्ठः ललन्तिका
Image:Diamondback turtle adult female.jpg|कच्छपः

वर्गः:प्राणिनः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कवकम्

thumb|200px|विविधानि कवकानि
कवकं तु एकः सस्यविशेषः । कवकानि जीविनः येषां कोशभित्तौ कैटिन्शर्करा अस्ति। छायासञ्छन्नेषु आर्द्रप्रदेशेषु कवकानि वर्तन्ते।  शकानि इव पकक्रियासु उपयुज्यन्ते । एतषु शतशः भेदाः सन्ति ।

## गणकम्
*राज्यम् कवकम्
** विभागः Acrasiomycota
**विभागः Myxomycota
** विभागः  Plasmodiophoromycota
** विभागः  Oomycota
** विभागः  Eumycota

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* कवकम्

कवकम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:सस्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अन्धता

thumb|300px|left|अन्धः शुनकेन नीतः अस्ति
द्रष्टुम् असमर्थता एव **अन्धता** इति कथ्यते। केचन जनाः द्रष्टुं शक्नुवन्ति परम् अव्यक्तेन एव। व्याधयः क्षताः दुर्भोजनं वा अन्धताया: हेतवः। केचन जनाः उपपादेभ्यः अन्धाः । परम् अन्ये जननात् अन्धाः। केचन जनाः वर्णान्धाः सन्ति। ते विश्वस्य विविधान् वर्णान् द्रष्टुं न शक्नुवन्ति। अन्धाः ब्रैल्-लिपिम् पठितुम् समर्थाः। कुक्कुराः तान् नयन्ति। हेलेन् केल्लर्, लूयी ब्रैल् च यशस्विनौ अन्धौ स्तः।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* 
* न्यू यार्क् इन्स्टिट्यूट् 

वर्गः:रोगाः
वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
आङ्ग्लभाषा

**आङ्ग्ल** () इति हिन्द-यूरोपीयभाषाकुटुम्बस्य पाश्चात्यजर्मनिकभाषा अस्ति, या मूलतः प्रारम्भिकमध्ययुगस्य इङ्ग्लेण्ड्-देशस्य निवासिनः भाषितवन्तः । इदानीं भारतदेशस्य अधिकृतभाषासु अन्यतमा अस्ति । देशे बहुशः छात्राः अनेन भाषामाध्यमेन एव पठन्ति । 
अस्याः वर्णामालायां २६ अक्षराणि सन्ति । लेखनसौकर्यार्थम् uppercase letters & lowercase letters इति तेषां रूपद्वयम् अस्ति । ते यथा ।

बृहदक्षराणि (*uppercase letters*):
A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

लघ्वक्षराणि (*lowercase letters*): a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

तेषु ५ स्वराः यथा – A(a), E(e), I(i), O(o), U(u) अन्ये व्यञ्जानानि भवन्ति ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* हिन्द-यूरोपीयभाषाः
* संयुक्ताधिराज्यम्
* इङ्ग्लेण्ड्
* भाषाकुटुम्बानां सूचिः
* मातृभाषावक्तृणां सङ्ख्यानुसारं भाषासूचिः

## सन्दर्भाः 
वर्गः:भाषाः
वर्गः:विदेशीयभाषाः
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अम्लम्

thumb|right|200px|लिकुचः
आम्लानि रसायनिकसंयोगानि सन्ति। आम्लानि खट्टानि सन्ति। आम्लानि धातूनाम् संरन्दनम् कुर्वन्ति। 
केचन सामान्य आम्लानि :-
* जम्भीररसः
* लिकुचः
* दुग्धाम्लम्
* तिन्त्रिणीरसः
इत्यादयः

आम्लं क्षारस्य विरोधि । ऐतौ मध्ये रसायनिक प्रतिक्रिया कारणेन लवणं ( संयोग ) ऐवं जलं प्राप्यते । ऐषा संक्षेप प्रतिक्रिया इति प्रसिद्धा ।

केचन रसायन आम्लानि :-
हैड्रोक्लोरिक आम्लं,
नैट्रिक आम्लं,
सल्फ्यूरिक ( गन्धकी )आम्लं,

इत्यादयः।

आम्लान् उपयोज्य धातूनां तेजोमयं कर्तुं श्लक्ष्णीकरणं, परिशुद्धिकरणं इतयादि क्रीयते ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* अम्लम् 
* Curtipot: Acid-Base equilibria diagrams, pH calculation and titration curves simulation and analysis – freeware
* A summary of the Properties of Acids for the beginning chemistry student 
* The UN ECE Convention on Long-Range Transboundary Air Pollution
* Chem 106 – Acidity Concepts

आम्लम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सस्तनः

सस्तनाः अस्थिमन्त: प्राणिन: सन्ति।
* ते दुग्धेन स्वशिशून् भोजयन्ति। ते स्वशिशून् पालयन्ति।
* ते उष्णरक्तवन्त: सन्ति।
* तेषां शरीरं केशैः आवृतं भवति।
* ते जरायुज: पशवः सन्ति। परं चत्वार: सस्तनाः अण्डजाः सन्ति।
अद्य ५४०० सस्तनजातयः लोके जीवन्ति। तेशु नीलतिमिङ्गिलः एव गरिष्ठः।

सस्तनाः विविधवातावरणेषु जीवन्ति। केचन सस्तनाः शीतलस्थानेषु वसन्ति। तेषां निरन्ध्राः केशाः सन्ति। उष्ट्रादयः मरौ वसन्ति। तिमिङ्गिलाः मत्स्यभेदाः च समुद्रे वसन्ति। वानराः वृक्षेषु वसन्ति।

## चित्राणि 

image:Ursus maritinus.jpg| हिमभल्लूकः
image:Big-eared-townsend-fledermaus.jpg| जतुः
image:Camel seitlich trabend.jpg |उष्ट्रः
image:Manatee with calf.PD.jpg |समुद्रधेनुः

## गणता 
महासाम्राज्यम्: Biota
* साम्राज्यम् Eukaryota (येषां कोशेषु कोशकेन्द्रम् अस्ति)
** राज्यम्: ** **Metazoa''' (येषाम् बहवः कोशाः सन्ति)
*** राज्यकम्: Eumetazoa (येषाम् ऊतयः सन्ति)
***** विभागम्: Chordata
****** लघुविभागम्: Chordata
******* श्रेणी: Mammalia
******** वर्गः: Artiodactyla
********* कुटुम्बम्: Suidae (वराहः)
********* कुटुम्बम्: Camelidae (ऊष्ट्रः)
********* कुटुम्बम्: Cervidae (एणः)
********* कुटुम्बम्: Bovidae (गौः)
******** वर्गः: Perissodactyla (अश्वः गण्डकः च)
******** वर्गः: Proboscidea (हस्थी)
******** वर्गः: Cetacea (तिमिङ्गिलः मत्स्यभेदः च)
******** Rodentia (मूषक:)
******** वर्गः: Lagomorpha (शशः)
******** वर्गः: Chiroptera (जतुः)
******** वर्गः: Primates (कपिः मनुष्यः च)
******** वर्गः: Carnivora
********* कुटुम्बम्: Canidae (वृकः, कुक्कुरः, शृगालः)
********* कुटुम्बम्: Felidae (मार्जारः, व्याघ्रः, सिंहः, चित्रव्याघ्रः इत्यादयः)
********* कुटुम्बम्: Ursidae (ऋक्षः)

वर्गः:प्राणिनः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
बधिरता

श्रोतुम् असमर्थता **बधिरता** इति कथ्यते । बधिराः श्रोतुम् श्रोत्रोपकारकयन्त्राणि धरन्ति।

## बाह्यानुबन्धः 
* 

वर्गः:रोगाः
वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
औपसर्गिकव्याधिः

औपसर्गिकः रोगः कश्चन रोगः अस्ति।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*Holaaaa a t
* U.S. Centers for Disease Control and Prevention, 
* Infectious Disease Society of America (IDSA)
* Infectious Disease Index of the Public Health AgJUSTIN BIEBER PAZEOOOOOM <3 ency of Canada (PHAC)
* Vaccine Research Center  Information concerning vaccine research clinical trials for Emerging and re-Emerging Infectious Diseases.
* Infection Information odo ksjdnfs ME RE ABURRO EN EL COLEGIO AMEOOOO A Resource
* Knowledge source for Health Care Professionals involved in Wound management www.woundsite.info

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:रोगाः
वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कर्कटरोगः

कर्कटरोग कश्चन रोग: अस्ति। अर्बुधः इत्यपि अस्य नाम । ईदानीतनकालेपि अस्य आयुर्वेदीया चिकित्सा केवलं परिणामदायकः अस्ति ।
thumb|left|**सामान्यजीवकोशविभजनं रोगपीडितजीवकोशविभजनम् च**

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* कर्कटरोगः 

mitä ihmettä

वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:रोगाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
मेदुरता

**मेदुरता** कश्चन रोगः अस्ति।

वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
मानसिकरोगः

200px|thumb|**चिकित्सा पद्धतिः**
**मानसिकरोगः** रोगेषु अन्यतमः । मानसिकव्यत्ययः अधिकप्रमाणेन भवति चेत् सः मानसिकरोगः भवति । मनुष्यः यदा खिन्नः भवति तदा सः दुःखभावनायुक्तः भवति । अल्पावधिखिन्नस्य मनुष्यस्य चिकित्सा अनपेक्षिता । किन्तु दीर्घावधिं खिन्नतां यः अनुभवेत् तस्य मनुष्यस्य चिकित्सा अपेक्षिता भवति । खिन्नता सप्ताहद्वयं यावत् तिष्ठेत् तर्हि सा  चिन्तनीया भवति । अनेन कारणेन व्यक्तेः कार्येषु , दैनन्दिनक्रियासु, तृप्तिकरसम्बन्धेषु च विपरिणामाः भवन्ति । मानसिकरोगः (खिन्नता) सामान्यतः पुरुषाणाम् अपेक्षया स्त्रीषु अधिकतया दृश्यते । डोपमिन् -सेरोटोनिन्-रासायनिके मस्तिष्के समप्रमाणेन भवेताम् । एते नरवाहकाः न्यूनाः भवन्ति चेत् मानसिकरोगः उत्पत्स्यते । 

## मानसिकरोगिणः लक्षणानि
thumb|200px|**मानसिकास्वस्थाः**
मानसिकास्वस्थः मन्दगत्या चलति । अलोचने अपि मन्दगतिः भवति । वैयक्तिकशुचित्वस्य  आरोग्यस्य विषये च निरासक्तिः । दुःखसहितः भवति । सुलभतया अश्रूणि स्रावयति । अल्पमानसिकास्वस्थस्य कदाचित् अश्रूणि नागच्छेयुः । स्वालोचनासु विश्वासः न भवति । असहायकता व्यक्तिषु दरीदृश्यते ।

## मानसिकरोगस्य कारणानि
मानसिकरोगोत्पत्तये नैकानि कारणानि विद्यन्ते । तेषु जैविक-मानसिक-सामाजिकानि कारणानि भवन्ति । एतैः सह शारीरकरोगाः, कौशलानां न्यूनतादीनि अपि कारणानि भवन्ति । व्यक्तिषु लभ्यानि अन्यानि कारणानि अधो निर्दिष्टानि-
* कुटुम्बे मानसिकक्लेशाः सन्ति चेत् मानसिकरोगाः भवन्ति ।
* सम्बन्धेषु उत्पत्स्यमानाः वियोगाः ।
* द्वन्द्वयुक्तमतिः । द्वन्द्वजीवनम्।
* पुनः पुनः उद्योगस्य परिवर्तनम् ।
* भावोद्वेगः आतङ्कश्च ।
* बाल्ये घटिताः दुर्घटनाः एवं लैङ्गिकदौर्जन्यम् ।
* दारिद्र्यम् ।
* (हननम् इत्यादि) अपराधी चेत् मानसिकास्वस्थः भवति ।
* उद्योगवञ्चितः चेत्  व्यक्तिः मानसिकास्वस्थः भवति ।
* दीर्घकालीनव्याधियुक्ता व्यक्तिः मानसिकास्वस्थः भवति ।
* मादकपदार्थव्यसनशीलः मानसिकास्वस्थः भवति ।
* न्यूनात्माभिमानयुक्तः चेत् मानसिकास्वस्थः भवति ।
## उपायाः
मानसिकरोगस्य निवारणोपायाः उक्ताः सन्ति । 
* मानसिकरोगनिवारकानि योगासनानि करणीयानि । योगासनैः स्वस्थः भविष्यति । 
* सन्तोषदायककार्येषु भागग्रही भवेत् तेन मानसिकस्वस्थता न भवति । ध्यानप्रार्थनादिषु प्रवृत्तिः भवेत् । 
* उत्तमैः जनैः सह मेलनम्।
* मानसिकसमस्याः भवन्ति चेत् मनोवैद्यस्य साहाय्यं स्वीकर्तव्यम् ।

## बाह्यानुबन्धः
* NIMH.NIH.gov - National Institute of Mental Health
* International Committee of Women Leaders on Mental Health 
* Psychology Dictionary
* Mental Illness Watch 
* *Metapsychology Online Reviews*: Mental Health 
* The New York Times: Mental Health & Disorders
* The Guardian: Mental Health
* [Mental Illness (Stanford Encyclopedia of Philosophy(https://sa.wikipedia.org/wiki/Stanford_Encyclopedia_of_Philosophy))]  

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

वर्गः:रोगाः
एइड्स्

**उपार्जित प्रतिरक्षी अपूर्णता सहलक्षण या एइड्स्** एकः रोग अस्ति।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* कुष्टरोगः
* भारतम्
* आयुर्वेदः
* चरकः

वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
अन्नगन्धिः

कश्चन रोगः अस्ति।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*अन्नगन्धेः अर्थः
* वैद्यकीय शब्दकोशः

वर्गः:रोगाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
हृदयरोगः

200px|thumb
**हृदयरोगः** कश्चन रोगः अस्ति।

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:रोगाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
क्षयरोगः

क्षयरोग: कश्चन रोगोऽस्ति। माइकोबैक्टीरियायाः विविधप्रजातयः, अधिकतया माइकोबैक्टीरियम ट्यूबरकुलोसिस् इति सामान्यः प्रायः घातकः च संक्रामकः रोगः ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* 
* 
* 

वर्गः:रोगाः
वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
मसूरिका

**मसूरिका** कश्चन रोगः अस्ति।

वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:रोगाः
वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
भारतस्य राष्ट्रियचिह्नानि

## राष्ट्रियचिह्नानि 
### अनौपचारिकचिह्नानि 
## सम्बद्धाः लेखाः 
* बङ्किमचन्द्र चट्टोपाध्याय
* रवीन्द्रनाथ ठाकुर
* उदय कुमार
* पिङ्गली वेङ्कैया
* होकीक्रीडा

## टिप्पणी 
## External links
* knowindia.gov.in - National Symbols 
* National Symbols Govt. of India Official website.

वर्गः:भारतस्य राष्ट्रियद्योतकानि

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
ग्रामः

thumb|right|एकः मध्यभारतीय ग्रामः
लघुचित्रम्|ग्रामः
**ग्रामः** कश्चन जनवसतिप्रदेशः अस्ति । अत्र सर्वे सहजं सरलं च जीवनं कुर्वन्ति । ग्रामजनाः प्रकृतिम् अवलम्ब्य जीवन्ति । पशुपालनं, कृषिः च तेषां जीवनोपायः भवति । ग्रामजनाः कष्टजीविनः भवन्ति । भारतदेशः ग्रामबहुलः देशः ।

वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सामाजिकजनवसतिः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
मङ्गळूरु

**मंगळूरु** (आंग्लः :Mangalore, तुळु: ಕುಡ್ಲ, कन्नड: ಮಂಗಳೂರು) कर्नाटकस्य दक्षिणकन्नडमण्डले एकं नगरम् अस्ति। बेंगळूरु नगरात् ३५० किलोमीटर् दूरे अस्ति इदं नगरम् ।
मङ्गलादेवि एतस्य नगरस्य देवी इति कारणतः नगरमेतत् स्वस्य नाम प्राप्तमस्ति इति विचारः अस्ति ।
अस्मिन् नगरॆ '*विमानस्थानकम्* 15 कि मी दूरॆ केञारु इति स्थलॆ अस्ति। पूर्वम् बज्पॆ इति आसीत् । मङ्गलूरुसेण्ट्रल् तथा कङ्कनाडीजङ्क्षन्  इति द्वे रैल् स्थानकॆ स्तः। द्वॆ नद्यौ स्त: नेत्रावती फल्गुणी (गुरुपुर) च । नगरस्य पश्चिमभागॆ अरेबियन् नाम समुद्र: वर्ततॆ । 
त्रय: राष्ट्रीयमार्गा: अत्र सम्मिलन्ति । NH 66 [प्राक्तनसंख्या NH 17] दक्षिणस्त केरलराज्यस्य ऎडपल्लि (कोचिन् समीपम्) त: उत्तरास्त: पण्वेल् (महाराष्ट्रराज्यस्य मुम्बै समीपम्) मध्यॆ अस्ति। NH 75 [प्राक्तनसंख्या NH 48] मङलूरुत: पूर्वदिशि बेङलूरु प्रति वर्ततॆ ।    NH 13 [प्राक्तनसंख्या ] मङलूरुत: ईशान्यदिशि महाराष्ट्रराज्यस्य सोलापुर् प्रति वर्ततॆ । 
अत्र बहव: विद्यालया: सन्ति । 
## सन्दर्भाः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:कर्णाटकस्य नगराणि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
ब्रह्मावरम्

**ब्रह्मावरम्** (कन्नड, तुळु: ಬ್ರಹ್ಮಾವರ, आंग्ल: Brahmavar) कर्नाटकस्य उडुपी मण्डले स्थितः एकः पत्तनम् अस्ति। नगरः बरकूरु (तुळुनाडु राजधानि) नगरात् समीपः अस्ति।

वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
कॉर्बीन ब्लेऊ

**कॉर्बीन ब्लेऊ** सिङेर्, अमेरिका संयुक्त संस्थानः

## External links 
* The Official Corbin Bleu Site 
* The Official Corbin Bleu In The Heights Site

वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
अदिलाबादमण्डलम्

**अदिलाबाद् जनपदम्** (Adilabad district) आंध्रप्रदेशराज्ये स्थितमेकं जनपदम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रः अदिलाबाद् नगरः । अस्मिन् मण्डले स्थितः बसरा नाम क्षेत्रे एकं प्रमुखं सरस्वतीदेवि मन्दिरम् वर्तते ।

## इतिहासः
एल्लाबादिति आख्यातं प्रान्तमिदं १९०५ तमे वर्षे आदिलाबाद् इत्यभिहितम् । गोल्कोण्डराजाः, वेलमाःदक्कन्-सुल्तानजनाः, असफजाहीवंशजाः, बहमनीसुल्तान्-जनाः च चिरमपालयन् । सिरिपूर्, ताण्डूर् इत्येते  उपमण्डले निधाय १८७२ तमे वर्षे गोल्कोण्डराजाः पर्यपालयन् । १९१०, १९४० वर्षयोः मण्डलकेन्द्रम् आदिलाबादः, आसिफाबादं पुनः अदिलाबादं प्रति परिवर्त्यमानम् आसीत् । १९५६ तमे वर्षे राज्यानां पुनर्व्यवस्थीकरण-नियमदृष्ट्या मराठीभाषिणां प्रदेशाः महारष्ट्रे योजिताः ।

## भौगोलिकम्
भौगोलिकम्  अस्य प्राक्पश्चिमोत्तरदिक्षु महाराष्ट्रम्, दक्षिणे चकरींनगर्, निजामाबाद् मण्डले सीमायां सन्ति । ७ राजमार्गः नागपुरम्-बेङ्गळूरु वर्तते । ४४.२१% अटवीभूमिः विस्तृता मण्डलस्य भूभागे । मण्डलमिदं १०९ कि.मी.मितं विस्तृतम् ।

## कृषिः वाणिज्यं च
खानापूर्, परिसरप्रान्तेषु अयोधातुः, बेल्लम्पल्लि, मन्दमर्रिस्थलयोः अङ्गारनिक्षेपाः सुधाशिलानां निधिः च भूरिप्रमाणेन उपलभ्यते । १९३८ तमे वर्षे सिरिपूर्, कागजनगरप्रान्ते कर्गदपरिश्रमाः स्थापिताः । माञ्चिर्याला, अदिलाबाद् प्रान्तयोः सिमेण्ट्-कर्मागाराणि सन्ति । बासरप्रान्ते प्रविष्टा गोदावरी नदी निजामाबाद्, करींनगरप्रान्ताभ्यां प्रवहतन्ती प्रयाति । मण्डले वृष्ट्यभावात् लघुसस्यानामेव आधिक्येन कृषिः क्रियते । कार्पासः, तिलः, चणकाः, मुद्गः, माषाः, हरिद्रा इत्यादीनां सस्यं भवति । ४०% सस्य भूम्यां १२% भूमेः जलप्राप्तिः वर्तते । 
वीक्षणीयस्थलानि श्रीव्यासप्रतिष्ठितः बासरग्रामे श्रीज्ञानसरस्वती देवालयः प्रख्यातः दर्शनीयश्च । अस्मिन् पुण्यक्षेत्रे सर्वदा बालानाम् अक्षरारम्भादिकं प्रचलति । शिक्षा, आर्थिकं इत्याद्यभिवृध्दिदृष्ट्या इदं मण्डलं नाग्रेसरम् ।

## तालूकाः
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*Official website of Adilabad district 
*Adilabad district on Glorious India
*Adilabad Information
*Fact & Figures on Forests
*RIMS, Adilabad 

वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:तेलङ्गाणाराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कुष्ठरोगः

**कुष्ठरोगः**  रोगेषु अन्यतमः भवति । अयं दीर्घकालिकः रोगः । **मैकोब्याक्टीरियं लेप्रेयि-जीवाणुभिः**, **मैकोब्याक्टीरियं लेप्रोमतोसिस् जीवाणुभिः** च संक्रमितः भवति एषः रोगः । प्राथमिकस्तरे एषः रोगः पेरिफेरेल् नराणां ग्रानुलोमाटोस्-रोगः, उपरितनभागस्य श्वासेन्द्रियस्य म्युकोसारोगः च भवति । चर्मरोगः अस्य रोगस्य प्राथमिकं चिह्नं भवति । प्राथमिकस्तरे एव औषधोपचाराः यदि न क्रियन्ते तर्हि क्रमेण चर्म, नाडिः, चक्षुः, पादः इत्येतेषाम् अङ्गानां हानिः सम्भवति ।

## इतिहासः
एतेन रोगेण आ चतुस्सहस्रवर्षेभ्यः मनुकु्लः पीड्यमानः अस्ति । अस्य कुष्टरोगस्य विषये प्राचीन चिनादेशस्य, ईजिप्तदेशस्य, भारतदेशस्य च सभ्यतासु स्पष्टतया निरूपितं दृश्यते । जेरुसलें-प्रदेशस्य समीपे विद्यमाने नगरे भूमौ स्थापितशवस्य परीक्षणेन ज्ञातं यत् कुष्ठरोगः तदा अपि आसीत् इति । १९९५ तमे संवत्सरे २ तः ३ लक्षाधिकजनाः कुष्ठरोगेण विकलाङ्गाः सञ्जाताः इति विश्वारोग्यसंस्थया पट्टिका कृता अस्ति । इदानीन्तनेषु विंशतिवर्षेषु पञ्जदशाधिकरोगिणां कृते दत्ता चिकित्सा सफला ।

## कारणम्
मैकोब्याक्टीरिया लेप्रेयि-जीवाणुः, मैकोब्याक्टीरिया लेप्रोमाटोसिस्-जीवाणुः च कुष्ठरोगस्य मूलकारणीभूतौ । लेप्रोमाटोस्-जीवाणुः कुष्ठरोगस्य मृत्योः च कारणीभूतः ।

## चिकित्सा
१९४० वर्षात् पूर्वम् अस्य रोगस्य औषधं न आसीत् । १९४३ तमे संवत्सरे ’गय् हेन्रि फगेट्’इत्येषः अस्य रोगस्य प्रामिन्-नामकम् परिणामकारिणम् औषधं संशोधितवान् । समनन्तरं ड्याप्सोन्-नामकम् औषधम् प्रसिद्धं जातम् । १९६०, १९७० च तमे संवत्सरे  ड्याप्सोन् अपेक्षया अधिकरोगनिरोधकशक्तियुक्ते औषधे क्लोफाजिमैन् रिफाम्पिसिन् च शोधिते । गच्छताकाले भारतीयः वैज्ञानिकः शान्तारां यावल्करः जीवाणूनां प्रतिरोधस्य उपशमनार्थं रिफाम्पिस् ,ड्याप्सोन् चिकित्सायाः च संयुक्तचिकित्सां सूत्रीकृतवान् । विश्वारोग्यसंस्थायाः तज्ज्ञसमित्या १९८१ तमे संवत्सरे सूचितं यत् बहुविधचिकित्सां दातुं शक्यते इति । उपरि उक्तानि (त्रीणि) औषाधानि अपि दातुं शक्यानि इति प्रप्रथमतया एतया समित्या उद्घोषितम् । एतानि औषधानि प्रमाणबद्धपथ्यव्यवस्थायाम् (MDT) उपयुज्यमानानि सन्ति । एतेषु एकैकस्य उपयोगकरणे निषेधः कृतः अस्ति यतः प्रतिरोधाधिक्यम् अधिकं करोति इति ।
औषधस्य मौल्यम् अधिकम् इत्यतः केषु्चित् देशेषु औषधानाम् अङ्गीकरणं न जातम् । १९८५ तमे संवत्सरे १२२ देशेषु कुष्ठरोगः सार्वजनिकारोग्यसमस्या इति परिगणितम् । १९९१ तमे संवत्सरे जिनिवादेशे प्रचालिते ४४ तमायां विश्वारोग्यपरिषदि कुष्ठरोगः सार्वजनिकारोग्यसमस्या इति परिगणितम् । २००० तमसंवत्सराभ्यन्तरे अस्य रोगस्य निर्मूलनं क्रियेत इति निर्णयः अपि कृतः अस्यां परिषदि । विश्वारोग्यसंस्थायाः सभायां सदस्यराष्ट्रेषु कुष्टरोगः कथं वारणीयः इति चर्चितः । अस्यां सभायां न्यूनधनेन यथा औषधानि लभ्येरन् तथा व्यवस्था कल्पनीया इत्यपि चर्चितम् आसीत् । 

## अपायः
मलिनशय्या, कलुषितं जलम्, पौष्ठिकांशरहितः आहारः, रोगव्यापृतेषु प्रदेशेषु वासादयाः अपायकराः भवन्ति । संशोधनेन ज्ञातम् अस्ति यत् अणुसाधिते प्रतिरोधे लोपः अस्ति इति हेतोः रोगत्पत्तिः सम्भविष्यति इति । महिलनाम् अपेक्षया अधिकप्रमाणेन पुरुषाः एव रोगग्रस्ताः भवन्ति इति संशोधनेन ज्ञातम् । केनडादेशस्य लेप्रेसिमिषन् संस्थायाः चिन्तनानुसारं सम्पूर्णजनसंख्यायां ९५ प्रतिशतजनेषु नैसर्गिकप्रतिरोधशक्तिः विद्यते ।               

## जागतिकपरिस्थितिः
## वीथिका

चित्रम्:Leprosy deformities hands.jpg
चित्रम्:Lepers, Tahiti (1898).jpg
चित्रम्:M leprae ziehl nielsen2.jpg|**जीवाणुः**

## बाह्यानुबन्धः
*Dr. George J. Hill Leprosy Collection, Marshall University  Virtual exhibit of books on leprosy.

वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:रोगाः
मूडबिद्रि

**मूडबिद्रि** (कन्नड:ಮೂಡಬಿದ್ರಿ, तुळु:ಮೂಡಬಿದ್ರಿ, आंग्ल:Moodabidri) कर्णाटकस्य दक्षिणकन्नडमण्डले विद्यमानं किञ्चन नगरम् अस्ति। इदं नगरं मङ्गळूरुनगरस्य समीपे अस्ति।

मूडबिद्रि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
करम्भः

**करम्भः** कश्चन धान्यविशेषः अस्ति । करम्भः तृणविभेदात् लभते । मनुष्याः अश्वान् कुक्कुटान् च करम्भं भोजयन्ति । मनुष्याः अपि करम्भपायसं भक्षयन्ति। शुष्ककरम्भतृणं पशूणां शयनार्थं प्रसार्यते ।

## **सम्बद्धाः लेखाः** 
* व्याकरणम्
* विभक्तिः
* समासः
* संस्कृतम्

‎

वर्गः:धान्यानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्