गोधूमः

thumb|200px|left|गोधूमः
thumb|200px|left|संस्कृतः गोधूमः
thumb|200px|left|रोटिकाः
अयं **गोधूमः** प्रायः जगति सर्वत्र वर्धमानः कश्चन धान्यविशेषः । अयम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः  । अयं गोधूमः आङ्लभाषायां Wheat इति उच्यते । हिन्दीभाषायां “गेंहू” इति, ल्याटिन्भाषायां Triticum vulgare इति च उच्यते । तृणकुले अयं गोधूमः Graminea कुले अन्तर्भवति । प्रायः जगति अधिकांशेषु देशेषु गोधूमः एव प्रधानः आहारः । **बहुदुग्धः, क्षीरी, अरूपः, म्लेच्छभोजनः, यवनः, निस्तुषः, रसालः, सुमनाः** इत्यादीनि गोधूमस्य अन्यानि नामानि । अनेन गोधूमेन पूरिका, रोटिका, पायसं, पर्पटः, अवदंशः, सुपिष्टकं, पिष्टकम् इत्यादयः खाद्यपदार्थाः निर्मीयन्ते । गोधूमे **महागोधूमः, मधूली, नन्दीमुखी** इति त्रयः प्रभेदाः सन्ति । नवग्रहेषु अन्यतमस्य सूर्यस्य श्रेष्ठं धान्यं गोधूमः । एतं गोधूमम् अपि संस्कृत्य बहुविधं खाद्यविशेषं निर्मान्ति ।

### आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य गोधूमस्य स्वभावः
thumb|200px|right|गोधूमसस्यम्
thumb|200px|left|रोटिकापचनम्
thumb|200px|right|कर्तनानन्तरं राशीकृतानि गोधूमसस्यानि
thumb|200px|left|विश्वे गोधूमं वर्धमानाः देशाः
thumb|150px|right|गोधूमेन निर्मिताः खाद्यपदार्थाः
thumb|left|200px|गोधूमपिष्टम्
गोधूमः तैलांशयुक्तः । अयं मधुररुचियुक्तः, पचनार्थं जडः च । गोधूमः अत्यन्तं चैतन्यदायकः, बलवर्धकः, रुचिकरः, वर्णकारकः, व्रणसंरोपकः च ।

:**“गोधूमः मधुरः शीतो वातपित्तहरो गुरुः ।**
:**कफशुक्रप्रदो बल्यः स्निग्धः सन्धान्कृत् सरः ॥**
:**जीवनो बृंहणो वर्ण्यो व्रण्यो रुच्यः स्थिरत्वकृत् ॥“** (भावप्रकाशः – ३४)

:**“वृष्यः शीतो गुरुः स्निग्धो जीवनो वातपित्तहा ।**
:**सन्धानकारी मधुरो गोधूमो स्थैर्यकृत्सरः ॥“**

:१. गोधूमः वातं पित्तं च परिहरति ।
:२. गोधूमः कफं शुक्रं च वर्धयति ।
:३. अयं गोधूमः देहवृद्धिकरः, चैतन्यदायकः, बलवर्धकः च ।
:४. गोधूमः वर्णकारकः, रुचिकरः च ।
:५. अयं गोधूमः भग्नानाम् अस्थीनां पुनः योजने साहाय्यकारी ।
:६. अयं गोधूमः शरिरस्य स्थिरतां रक्षति ।
:७. गोधूमः व्रणान् बहुशीघ्रं शुष्कीकरोति ।
:८. अयं गोधूमः शरीरस्य ओजः वर्धयति ।
:९. गोधूमः मलविसर्जनं कारयति ।
:१०. गोधूमः वीर्यवर्धकः, शरीरस्य दार्ढ्यवर्धकः च । 
:११. मधूली नामकः गोधूमः मध्यप्रदेशे वर्धते । सः लघ्वाकारकः , पथ्यः च ।
:१२. पञ्जाबप्रदेशे महागोधूमः वर्धते ।
:१३. नन्दीमुखी नामकः गोधूमः कण्टकरहितः । अयम् अपि मधूली इव पथ्यः ।
:१४. स्थूलानां स्थौल्यनिवारणार्थं गोधूमः अत्युत्तमः आहारः ।
:१५. गोधूमः उष्णः  इति जनानाम् अभिप्रायः अस्ति । किन्तु शास्त्रानुगुणं गोधूमः शीतगुणयुक्तः । 
:१६. तैले भर्जिताः गोधूमेन निर्मिताः पूरिकाः, तैलम् उपयुज्य गोधूमेन निर्मिताः रोटिकाः च विदग्धाः भवन्ति इत्यनेन उष्णाः भवन्ति । अतः तैलं विना एव रोटिकाः निर्माय तदुपरि घृतं लेपयित्वा खादनेन उष्णाः न भवन्ति । 
:१७. अभ्यासः नास्ति चेत् केषाञ्चन अजीर्णः भवति गोधूमः । तेन अजीर्णस्य कारणेन पीनसः, कासः, अतिसारः वा भवति ।
:१८. गोधूमस्य उपयोगेन कदाचित् केषाञ्चन “अलर्जि” अपि भवितुम् अर्हति । तदा गोधूमस्य वर्जनम् एव वरम् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Information on wheat genome sequencing
* Price history of wheat, according to the IMF
* Photos of wheat fields
* Watch Australian science documentary on developing drought-resistant wheat
* Wheat Foods Council Est. 1972
* NAWG—Web site of the National Association of Wheat Growers
* CIMMYT —Web site of the International Maize and Wheat Improvement Center
* Triticum species at Purdue University
* A Workshop Report on Wheat Genome Sequencing
* Molecular Genetic Maps in Wild Emmer Wheat
* Winter Wheat in the Golden Belt of Kansas by James C. Malin, University of Kansas, 1944
* *Varieties of club wheat* hosted by the UNT Government Documents Department
* **Triticum aestivum**: facts, developmental stages, and inflorescence at GeoChemBio 
* Major topic "Triticum": free full-text articles in National Library of Medicine
* "Gold Harvest Feeds The World" *Popular Mechanics*, July 1949, post World War Two modernization of wheat harvesting

वर्गः:धान्यानि
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः