मोहिनीयाट्टम्

## प्रवेशः
**मोहिनियाट्टम्** भारतस्य दक्षिणभागे विद्यमानस्य केरळराज्यस्य विशिष्ठा प्राचिना च नृत्यकला अस्ति । (आङ्ग्लभाषा - Mohiniyattam, कन्नडभाषा - ಮೋಹಿನಿಯಾಟಂ, मलयालभाषा - മോഹിനിയാട്ടം) तमिळुभाषामूलस्य नृत्यगुरुः, तञ्जावूरु चतुष्टयेषु अन्यतमः वडिवेलुः च मिलित्वा अस्य नृत्यस्य उत्कर्षं कृतवन्तौ । एकाकिनी महिला सुललितं प्रदर्शयितुं शक्यं नृत्यं मोहिनीयाट्टम् । अस्य पदस्य व्युत्त्पत्तिः एवमस्ति । मोहिनी अर्थात् प्रेक्षाकान् आकर्षति इति, आट्टम् नाम शरीरसय सुललितचलनम् इति । मोहिनीयाट्टम् इत्युक्ते आकर्षकं लास्यम्  इति अर्थः प्राप्यते । अपि च मोहिन्याः नाट्यम् इत्यपि अर्थं बोधयति । श्रीमहाविष्णुः मोहिन्याः रूपेण द्विवारं भूमौ अवततार इति कथा अस्ति । देवासुरैः अमृतप्राप्तये क्षीरसागरमथनं कृतम् । तस्मिन् अवसरे भगवान् नारायणः मोहिनी अभवत् । अन्यस्मिन् अवसरे भास्मासुरः शिवस्य वरप्रसादात् लोककण्ठकः आभवत् । तदा तस्य मारणाय पुनः मोहिन्याः अवतारं कृतवान् भगवान् नारायणः ।

## वैविध्यम्
भरतनाट्यम् कथकळि च दक्षिणभारतस्य प्रधानौ नृत्यभेदौ । एताभ्यां नृत्याभ्यां बहुधा प्रभाविता इयं मोहिनियाट्टं नृत्यकला । तञ्जावूरुचतुष्टयेषु अन्यतमः वडिवेलु इत्यख्यः राज्ञः स्वातीतिरुनाळ् इत्यस्य आस्थाने प्रदर्श्य अस्य नृत्यप्रकारस्य परिचयं कारितवान् । विशालायाः सालङ्कृतकट्यः दोलनं स्थितभङ्गेः नयेन चालनम् इत्यादयः अस्मिन् नृत्ये भवन्ति । मोहिनियाट्टस्य मूलस्थाने केरळराज्ये यथेष्टं प्रवर्धमानाः ताडवृक्षाः मन्दगत्या प्रवहन्त्यः नद्यः च अस्य नृत्यस्य दर्शनेन स्मृताः भवन्ति । मोहिनीयाट्टं नृत्ये  'अटवुकल् ' इति नाम्ना ४०विधानि चलनानि सन्ति । 

## पुनरुत्थानम्
विंशतिशतकस्य उत्तरभागे मोहिनियाट्टस्य पुनश्चेतनार्थं त्रीणि आधारस्तम्भानि इव श्री स्वाती तिरुनाळ्रामवर्मा, श्री वल्लतोळ् नारयण मेनन्(महाकविः केरळकलामण्डलस्य सम्स्थापकः च), श्रीमती कलामण्डलं कल्याणीकुट्टि अम्मा (मोहिनीयाट्टं नृत्यजननी इति ख्याता)च सन्ति ।  गुर्वी कल्याणी कुट्टि अम्मा एव नृत्यरूपकस्य पृष्ठभूमेः परिचयं कृतवती । स्वर्गात् आगतायाः मोहिन्याः नर्तनस्य पेक्षया कस्याश्चित् नृत्याङ्गनायाः लास्यविलासः जनाकर्षकः इति अवदत् । मोहिनीयाट्टं नर्तनस्य वेशभूषाः विशिष्टाः सन्ति । अस्य नर्तनस्य श्वेतवर्णस्य शाटिकायाः अञ्चले स्वर्णरेखाः भवन्ति । हस्तलक्षणदीपिका इति मुद्राभावविवरणयुक्तग्रन्थः अस्य नृत्यस्य आधारः । मोहिनीयाट्टं नृत्यस्य गीतगानं तु लयबद्धवाद्यसङ्गीतयुक्तं विभिन्नचरणेषु भवन्ति । अस्य नृत्यस्य गीतानानि मणीप्रवालः इति (संस्कृतमलयाळभाषयोः सम्मिश्रितणम्) भाषया भवन्ति । गीतानि नेपथ्ये गायन्ति तदा नृत्याङ्गना सुललितमुद्राभिः पादन्यासैः च नृत्यं प्ररभते । नृत्याङ्गना स्वलास्येन अतिमोहपरवशतां न जनयति किन्तु सौम्यमनोहररीत्या नेत्राभिनयेन हावभावेन च प्रदर्शयन्ति । 
 
## अवलोकनयोग्याः
:* अनुराग पाग्लू देब् अन्ताराष्ट्रियख्यातिवेत्तः मोहिनीयाट्टं नृत्यकलावित् । 
:* केरळस्य कलामण्डलस्य कल्याणिकुट्टि अम्मा 
:* माणिमाधवचाक्यारः 
:* नाट्यकल्पद्रुमम् 
:* थुळळ् 
:* पञ्चवाद्यम् 
:* केरळकलमण्डलम् 
:* कनन् रेले - नृत्यकलावित् ।
:* सुनन्दा नायत् - नृत्याङ्गना । 
:* कलामण्डलं लीलम्मा - नृत्याङ्गना । 
:*स्मिता राजन् - नृत्याङ्गना । 
:* देवाशीष् प्रधानः (बोटु महाराज्) पश्चिमबङ्गालस्य राजधान्याः कोलकतायाः नृत्यपटुः। http://www.botumaharaj.co.in

## वीथिका

चित्रम्:Divya_Nedungadi_2.jpg
चित्रम्:Mohiniyattam6.JPG
चित्रम्:Mohiniyattam5.JPG
चित्रम्:Mohiniyattam7.JPG
चित्रम्:Mohiniyattam10.JPG
चित्रम्:Mohiniyattam11.JPG
चित्रम्:Mohiniyattam12.JPG

File:Mohiniyattam11.JPG
चित्रम्:Divya_Nedungadi_1.jpg
File:Methil Devika.JPG
File:Mohiniyattam4.JPG
File:Mohiniyattam.png
File:Sunanda Nair.jpg
चित्रम्:Smitha Rajan-Ananda Sayana.JPG

## बाह्यानुबन्धाः
*केरळकलामण्डलम्
*मोहिनियाट्टसम्बद्धाभरणानि । 
*अलेक्स हडरि लिखितम् भारतम् इति ग्रन्थः ।
*ख्याताः मोहिनियाट्टं कलाविदः

वर्गः:नृत्यप्रकाराः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎