open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
तृश्शूर्

**तृश्शूर्** केरलस्य सांस्कृतिक राजधानी इति प्रसिद्धं नगरम् अस्ति। इदं नगरं केरलस्य मध्ये स्थितम् अस्ति, तृश्शूर् मण्डलस्य प्रशासनिक केन्द्रम् अपि अस्ति। केरलस्य कला-संस्कृति केन्द्राणि केरल साहित्य अकादमी, केरल संगीत-नाटक अकादमी, केरल ललितकला अकादमी इत्यादीनि मुख्यालयं तृश्शूर् नगरसय हृदये एव सन्ति।विश्वप्रसिद्धं तृश्शूर् पूरम् प्रतिवर्षं नगरस्य केन्द्रे स्थिते श्री वडक्कुंनाथमन्दिर प्राङ्गणे उत्सवं   करोति। अस्मिन् मन्दिरे शिव: पूज्यते। अपि च श्रीराम, पार्वती, गाणेशरूपा:, शङ्करनारायण:, भगवान् विष्णु:, च समानमहत्वस्य देवता: सन्ति। इदं मन्दिरं **दक्षिणी कैलासम्** इति नाम्ना प्रसिद्धम् अस्ति, यत् केरलस्य प्राचीन १०८ शिवालयेषु प्रथमस्थानं प्राप्नोति। कथ्यते यत् तिरु (तमिल् भाषायां सम्मानशब्द:) शिव (उत्तरेश्वरं निर्दिश्य) पेरूर् (बृहत् नगरम्) -- तृश्शिवपेरूर् इति पदम् कालान्तरेण तृश्शूर् इति कथ्यते। परन्तु आंग्लानाम् उच्चारणशैल्या: कारणात् एतत् ट्रिच्चूर् इति अभवत्, अनन्तरं १९४७ तमस्य वर्षस्य जूलै मासस्य १४ दिनाङ्के स्वातन्त्र्यानन्दरम् तृश्शूर् मण्डलस्य अस्तित्वम् अभवत्। अत्रत: ३० कि।मी। दूरे चेरुतुरुत्ती नगरे केरल-कलामण्डलम् अस्ति, यत्र केरलस्य सांस्कृतिक विशिष्टतां प्रकाशयन्त: बहव: कलारूपा: अद्वितीयरीयत्या पाठ्यन्ते। अस्य नगरस्य शिल्पकार: कोच्ची राज: रामवर्म तम्बुराण: आसीत्। रामवर्मा परिवारस्य पारुक्कुट्टी नाम्ना राजमाता अपि तृश्शूर् नगरस्य महत्वपूर्णपरिवर्तनेषु योगदानं कृतवान् अस्ति। पुरातनकाले तृश्शूर् नगरं कोच्ची राजवंशस्य केन्द्रम् आसीत्। कोच्ची महाराजस्य प्रासाद: अद्यापि अस्मिन् नगरे निगम-क्रीडाङ्गणस्य समीपे एव स्थित: अस्ति।अस्मिन् नगरे केरलशैल्या निर्मिता: बहव: हिन्दु मन्दिरा: सन्ति। तथा नगरमध्ये तेक्किङ्काडु (सागौन वनम्) प्राङ्गणे वडक्कुंनाथमन्दिरम् अस्य कूत्तंबलं (कूत्तु - केरलस्य प्रदर्शनकला, अंबलम् - मञ्च) च प्रसिद्धम् अस्ति।अरब् देशात् आगत: *मालिक् इब्नु दिनार्* इत्यनेन निर्मितं भारतस्य प्रथमा मस्जितं चेरमान् जुमा मस्जिद् तृश्शूर् मण्डलस्य कोडुङ्गल्लूर् नगरे स्थितम् अस्ति। तत्र एव प्रसिद्धं कोडुङ्गल्लूर् कुरुम्बा भगवती मन्दिरम् अस्ति। रोमकपुरस्य बेसलिका इत्यस्य आदर्शरूपेण निर्मितं नूतनं चर्चं नगरस्य मध्ये अस्ति। अत्रत: २४ कि।मी। दूरे हिन्दुनां पवित्रं मन्दिरं गुरुवायूर् श्रीकृष्णस्वामी मन्दिरम् अस्ति। तृप्रयार् श्रीरामस्वामी मन्दिरं, इरिञ्जालक्कुडा कूडल्माणिक्य मन्दिरं, पालयूर् चर्चं, इरुंनिलंकोड् शिव मन्दिरं, उत्राळिक्कावु, नेल्लुवाया धन्वन्तरी मन्दिरं च सन्ति, ये सर्वे तृश्शूर् मण्डले स्थिता: सन्ति।आकाशवाणी (अखिल भारतीय रेडियो) तृश्शूर् नगरस्य समीपस्थे रामवर्म्मपुरे स्थितात् केन्द्रात् प्रसारयति। केरलराज्यस्य महत्वपूर्णेषु रेडियोसेवासु आकाशवाणी तृश्शूर् नगरस्य केन्द्रम् अत्यतमम् अस्ति। तृश्शूर् मण्डलं इत्येतदतिरिक्तं पालक्काड्, मलप्पुरं इत्यादि मण्डलेषु च रेडियो श्रोतार: मुख्यतया अस्मिन् प्रसारणे एव अवलम्बन्ते। तृश्शूर् नगरात् समीपस्थ: समुद्रतट: वाटानप्पळ्ळि समुद्रतट: अस्ति, य: विंशति किलोमीट्टर् दूरे अस्ति।

वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
स्वामी ब्रह्मानन्दः

श्रीरामकृष्णपरमहंसस्य सन्न्यासिशिष्येषु प्रमुखः, रामकृष्ण मिशन् इति संस्थायाः प्रथमाध्यक्षः।
## शिक्षणम्
वर्गः:पश्चिमवङ्गराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
होरा

ज्योतिषशास्त्रस्य त्रिषु स्कन्धेषु अन्यतमा वर्तते इयं **होरा** । अत्र जन्तूनां जन्मकाले प्रश्नकाले वा विद्यमानां ग्रहस्थितिम् आश्रित्य तैः जीवने अनुभविष्यमाणानि शुभाशुभफलानि कथं ज्ञातव्यानीति विव्रियते । तानि च शुभाशुभफलानि तत्तज्जन्तोः पूर्वजन्मकृतकर्मभिरुत्पन्नानि । यथा अन्धकारे निवेशितः कश्चन दीपः तत्रत्यानि वस्तूनि समभिव्यञ्जयति तथैवैतत् शास्त्रम् अज्ञातानि अस्मत्कर्मफलानि अभिज्ञापयति । अहोरात्रमिति शब्दस्य आद्यन्त्ययोः वर्णयोः लोपेन निष्पद्यतेऽसौ होराशब्दः । तथा चोक्तमाचार्येण वराहमिहिरेण -
**होरेत्यहोरात्रविकल्पमेके वाञ्छन्ति पूर्वापरवर्णलोपात् ।**
**कर्मार्जितं पूर्वभवे सदादि यत्तस्य पक्तिं समभिव्यनक्ति ॥**''' इति ।

अत्र जातकं प्रश्नश्चेति प्रकारद्वयं प्रकल्पितं पूर्वसूरिभिः । कैश्चित्तु जातकं ताजिकं चेति द्वौ विभागौ परिकल्पितौ ।

वर्गः:ज्योतिषशास्त्रम्
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
कन्काईनगरपालिका

**कन्काईनगरपालिका** इति नेपालदेशस्य झापामंडले अवस्थितं एकं महानगरं वर्तते यत् नगरं सम्प्रति नवीनं च वर्तते अत्र सुरुङ्गा इति एवं घैलाडुब्बा इति नामके द्वे ग्रामे स्तः  । तयोरेकीकृत्य एकैव महानगरं प्रति परिवर्तितं यदेव अधुना कन्काईनगरपालिका नाम्ना प्रसिद्धं वर्तते ।
## सम्पूर्णं विवरणम्
## आधाराः
## एतदपि
  ्

## बाह्यानुवंधा
वर्गः:नेपालदेशस्य नगराणि
वर्गः:नेपालदेशसम्बद्धाः स्टब्स्-लेखाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
नेपालदेशस्य अञ्चलानि

**चतुर्दश अञ्चलानि**

सम्पूर्णः नेपलादेशः चतुर्दशभागेषु विभक्तः वर्तते । सकलनेपालदेशस्य पूर्वतनभागस्य यत् अन्तिमं अञ्चलं विद्यते तत् मेची अञ्चलम् इत्युच्यते । तत् चीनदेशतः भारतदेशः पर्यन्तं लम्बायमानं वर्तते । एतावति एव चतुर्दश अञ्चलानि नेपालदेशस्य पश्चिमभागपर्यन्तं  व्याप्तानि सन्ति । तानि अपि पञ्चसु विकाशक्षेत्रेसु वर्गीकृतानि सन्ति ।
## आधाराः
वर्गः:नेपालदेशः
वर्गः:नेपालदेशसम्बद्धाः स्टब्स्-लेखाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
नेपालदेशस्य विकासक्षेत्राणि

नेपालदेशः १४ अञ्चलेषु वर्गीकृतः वर्तते तानि अञ्चलान्यपि ७५ मण्डलेषु विभक्तानि सन्ति ।१४ प्रशासकीयानि तानि  अञ्चलानि ५ समुदायेषु च विभक्तानि सन्ति तान्येव पञ्च विकाशक्षेत्राणि इत्युच्यन्ते ।तत्र च चतुर्षु विकाशक्षेत्रेषु त्रीणि-त्रीणि अञ्चलानि सन्ति किन्तु एकस्मिन् विकाशक्षेत्रे केवलं द्वे एव अञ्चले स्तः ।
विकाशक्षेत्राणां निर्माणावस्थायां सर्वेषु विकाशक्षेत्रेषु   हिमाल (हिमालय पर्वतमाला)  पहाड (मध्यम पर्वतीयक्षेत्रम्) एवं तराई (सामान्य क्षेत्रम्) इत्येतेषां भूभागाः तत्र सम्मिलिताः भवन्ति ।
 

## इदमपि
## आधाराः
## बाह्यानुवंधाः
वर्गः:नेपालदेशः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
नेपालदेशे प्रचलितभाषाः

## व्यवहारे प्रयुक्ताः भाषाः
वर्गः:नेपालदेशः
वर्गः:नेपालदेशसम्बद्धाः स्टब्स्-लेखाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
इन्द्रप्रस्थ सूचना प्रौद्यौगिकी संस्थानम् - दिल्ली

**इन्द्रप्रस्थ सूचना प्रौद्यौगिकी संस्थानम् - दिल्ली** (,**IIIT-D**; ) इत्येषः नवदिल्लीनगरे स्थितः तान्त्रिकमहाविद्यालयः अस्ति। महाविद्यालयः दिल्लीनगरस्य ओखला-III,नव दिल्ली, प्रदेशे स्थितः अस्ति। भारतसर्वकारस्य अखिल-भारतीय-तन्त्रशिक्षण-परिषदा (All India Council for Technical Education) इन्द्रप्रस्थ सूचना प्रौद्यौगिकी संस्थानं *राष्ट्रियगुरुत्वयुक्तं संस्थान*रूपेण (*institute of national importance*) घोषितम् ।

## टीप्पणी
## बाह्यसम्पर्काः
Dikshit launches IT institute in Delhi 

http://www.aicte-india.org/iiit.php

http://www.iiitd.ac.in/sites/default/files/docs/about/IIIT-Delhi%20Act.pdf

http://www.iiitd.ac.in/education/btech

http://www.iiitd.ac.in/education/mtech

http://www.iiitd.ac.in/education/phd

http://iiitd.blogspot.in/2012/07/iiit-delhi-moves-into-its-own-campus-in.html

http://jacdelhi.nic.in/Candidate/Default.aspx

http://www.iiitd.ac.in/facilities/hostel

http://library.iiitd.edu.in/cgi-bin/koha/opac-about.pl

http://www.iiitd.ac.in/people/faculty

http://muc.iiitd.edu.in/whodunit/success

http://icb12.iiitd.ac.in/

http://www.iapr.org/conferences/

http://precog.iiitd.edu.in/ws2011/

http://www.iiitd.ac.in/spotlight/esya2011

http://sites.iiitd.ac.in/indo-us/index.html 

http://www.iiitd.ac.in/life/clubs

http://library.iiitd.edu.in/cgi-bin/koha/opac-about.pl

http://admission.aglasem.com/top-engineering-colleges-India-2014 

वर्गः:वैज्ञानिकसंस्थाः
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
राशिः

राश्यः द्वादश। यथा - 
# मेषः
# वृषभः 
# मिथुनम्
# कर्कटः
# सिंहः
# कन्या
# तुला
# वृश्चिकः
# धनुः
# मकरः
# कुम्भः
# मीनः
इति।

वर्गः:राशयः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
कोडुङ्ङल्लूर् कुञ्ञिक्कुट्टन् तम्पुरान्

क्रिस्त्वब्दे १८६५ तमे वर्षे कोडुङ्ङल्लूर् कोविलके (कोटिलिंगपुर राजप्रासादे) कविश्रेष्ठस्य रामवर्मणः  जनिम् अलभत । तस्य पिता वेण्मणि अच्छन् नम्पूतिरिप्पाड् आसीत् । माता कुञ्ञिप्पिळ्ळ तम्पुराट्टी (राज्ञी) च ।  पितरौ तं वात्सल्येन 'कुञ्ञिक्कुट्टन्' इति आह्वयताम् ।  बाल्ये एव सः कवितारचनायां समर्थः आसीत् ।  तेन लेखाः अपि पद्यैः लिखिताः आसन् ।  सः गैर्वाण्यां कैरळ्यां च अनेकान् ग्रन्थान् व्यरचयत् ।  तेषां संख्या पञ्चशदधिका भवति ।  महाभारतं लक्षाधिकैः श्लोकैः वेदव्यासेन रचितं भवति ।  एतस्य समग्रं वृत्तानुवृत्तं विवर्तनं कैरळ्यां सार्धसंवत्सरद्वयेन कुञ्ञिक्कुट्टन् तम्पुरान् महाशयेन कृतम् ।  अनेन विवर्तनेन महानुभावोऽयं केरळव्यासः इति बिरुदं शाश्वतम् यशः च अलभत् ।  तस्य प्रतिभायत्नः सर्वेषाम् आदरणीयः अनुकरणीयश्च भवति ।

वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
कमल रणदिव

**कमल रणदिव** / कमल जयसिंह रणदिव (८ नवेम्बर् १९१७-२००१) भारतीया जीवौषधसंशोधिका । 
अर्बुदरोगस्य कीटाणोः च सम्बन्धविषये कृतेन संशोधनेन सा प्रसिद्धा जाता । भारतीय-महिलाविज्ञानिसङ्घस्य संस्थापकसदस्या वर्तते सा ।
मुम्बै-नगरस्थे भारतीयार्बुदसंशोधनकेन्द्रे ऐदम्प्राथम्येन १९६० तमे वर्षे सा टिश्यु-कल्चर्-प्रयोगालयं स्थापितवती ।

## बाल्यम्
वर्गः:महिला-लेखाभियानम् २०१५
वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
ममुआरा

## इतिहास: 
## जनसङ्ख्या 
## भौगोलिकम् 
## सम्पर्कतन्तु: 
वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
आशापूर्णा देवी

**आशापूर्णा देवी** (८ जनवरी, १९०९ - १३ जुलै, १९९५) एका विशिष्टा भारतीया लेखिका आसीत् । एषा बङ्गालीभाषया बहवः उपन्यासाः, कथा:, नाटकानि च लिखितवती । आशापूर्णा देवी प्रथमा महिला ज्ञानपीठपुरस्कारविजयित्री आसीत् । प्रायः सार्धैकसहस्रलघुकथाः तथा द्विशताधिकाः उपन्यासाः एतया रचिताः । पश्चिमवङ्गसर्वकारेण एषा सर्वोच्चसाहित्यसम्मानेन रवीन्द्र पुरस्कारेण भूषिता आसीत् । नैके साहित्यपुरस्काराः  तथा विविधविश्वविद्यालयातः एषाः साम्मानिकपदवीं प्राप्तवती । साहित्य अकदेमी पुरस्कारेणापि इयं भूषिता आसीत् ।

## जीवनम्
### जन्म तथा पारिवारिकपरिचयः
आशापूर्णा देव्याः जन्म १९०९ क्रैस्ताब्दस्य जनवरी मासस्य ८ दिनाङ्के (बङ्गाब्दः- २४ पौषमासः, १३१५) अभवत् । तस्याः जन्मस्थानं उत्तर कोलकाता । आशापूर्णायाः पितुः हरेन्द्रनाथ गुप्तस्य वृत्तिरासीत् चित्राङ्कणम् । तस्मिन् काले प्रसिद्धासु पत्रिकासु सः चित्रम् अङ्कणं करोति स्म । माता आसीत् सरलासुन्दरी देवी । साहित्यपाठैव आसीत् सरलासुन्दरी देव्याः मुख्याशक्तिः । राजनैतिकादर्शदृष्ट्या अपि आसीत् तीव्र ब्रिटिश्-विद्वेषिणी । 

वर्गः:महिला-लेखाभियानम् २०१५
वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सोलर् इम्पल्स्

**सोलर् इम्पल्स्** ( ) (, ) उत **सौरावेगः** एकम् उत्कृष्टं सौरविमानम् अस्ति । तत् विमानं यूरोपदेशस्य बृहत्तमसौरोर्जया चालितस्य विमानस्य परियोजना अस्ति । सा परियोजना 'इकोले पॉलीटेक्निक फेडरल डी लॉजेन्' इत्यनया संस्थया सञ्चाल्यते । परियोजनायाः आरम्भः 'बर्ट्रेण्ड् पिकार्ड्-इत्याख्येन कृतः । सः पुरा संयुक्तरीत्या प्रप्रथमवारं वागोलेन विश्वस्य सततं परिक्रमम् अकरोत्  । सौरोर्जया चालितं तत् प्रप्रथमं विमानम् अस्ति । तस्य सौरविमानस्य स्विस-देशे विमानपञ्जीकरणस्य कूटसङ्ख्या HB -SIA अस्ति । तस्मिन् याने एकस्य जनस्य कृते स्थातुं व्यवस्था अस्ति । तद्विमानं स्वशक्तेः उड्डयते, तथा च सततं षड्त्रिंशत् (३६) घण्टां यावत् डयितुं समर्थम् अस्ति  ।

२०१० तमस्य वर्षस्य जुलाई-मासस्य सप्तमे (७/७/२०१०) दिनाङ्के पश्चिमदेशस्य स्विट्झर्ल्याण्ड्-देशस्य पेयर्न-महानगरस्य विमानस्थानकात् तत् सौरविमानं प्रप्रथमवारं सफलतया उदडयत । तदा विमानं सततं षड्विंशतिः (२६) घण्टाः डयमानम् आसीत् । तासु षड्विंशतिघण्टासु नव (९) घण्टायाः यात्रा रात्रिकाले आसीत् । २०१० तमस्य वर्षस्य जुलाई-मासस्य अष्टमे (८/७/२०१०) दिनाङ्के तत् विमानं तस्मिन्नेव विमानस्थानके प्रत्यवातरत् ।

स्विट्झर्ल्याण्ड्-देशस्य वायुसेनायाः युद्धविमानस्य सप्तपञ्चाशत् (५७) वर्षीयः विमानचालकः एण्ड्रे बॉशबर्ड्-इत्याख्यः सौरविमानस्य चालकः आसीत् । सः विमानम् अत्यधिकशीतवातावरणे उदडीडयत् । एण्ड्रे इत्ययं चत्वारिंशत् (४०) वर्षेभ्यः विमानचालकत्वेन दायित्वं वहन् आसीत् । परन्तु तस्य जीवनस्य तत् प्रप्रथमं उड्डयनम् आसीत्, यस्मिन् पर्यावरणप्रदूषणेन अयुक्तं, तथा च उत्कृष्टरोमाञ्चयुक्तम् उड्ड्यनम् आसीत्  ।
तस्य विमानस्य वाजयोः (on wings) बहुमूल्ये सौरपट्टिके (Solar Panel) स्तः । ते सौरपट्टिके ६३.४ मी. लम्बमाने स्तः । विमानचालकः तद्विमानं दिवसकाले उदडीडयत् । तदा तस्य सौरविमानस्य औन्नत्यं ८,५०० मी. आसीत् । अतः सूर्यकिरणैः सौरपट्टिकयोः ऊर्जायाः सङ्ग्रहः अभवत् । ततः तस्याः ऊर्जायाः उपयोगेनैव तत् सौरविमानं रात्रिकाले १,५०० मी. उन्नते अडयत  ।

## सोलर् इम्पल्स् २  
### निर्माणेतिहासः 
२०११ तमे वर्षे स्विट्झर्ल्याण्ड्-देशे HB-SIB पञ्जीकरणारणानन्तरं द्वितीयसौरविमानस्य निर्माणकार्यम् आरब्धम् । आरम्भिके काले सौरविमाननिर्माणस्य कार्यं २०१३ तमे वर्षे पूर्णं भविष्यति इति अनुमानम् आसीत् । परन्तु ततः परीक्षकार्ये विलम्बे सति २०१२ तमे वर्षे सौरविमानस्य परीक्षणं प्रारब्धम् । ततः अनेकेषां परिवर्तनानाम् अनन्तरं २०१४ तमस्य वर्षस्य जून-मासस्य द्वितीये (२/६/२०१४) दिनाङ्के द्वितीयसौरविमानस्य प्रप्रथमम् उड्डयनम् अभवत्  ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
स्विट्झर्ल्याण्ड्

बोयिङ्ग् ७८७

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://info.solarimpulse.com/en/our-adventure/solar-impulse-2/ 

## उद्धरणम् 
वर्गः:विमानानि
असीमा च्याटार्जी

**असीमा च्याटर्जी** (२३ सेप्टेम्बर् १९१७-२२ नवेम्बर् २००६) भारतीया रसायनशास्त्रज्ञा । जैविकरसायनशास्त्रे, सस्यौषधविषये च तया कृतानि कार्याणि बहु महत्त्वपूर्णानि सन्ति । भारतीयौषधसस्यानां विषये तया महता प्रमाणेन साहित्यं रचितवती ।
## बाल्यम्
असीमा पश्चिमवङ्गराज्ये १९१७ तमस्य वर्षस्य सेप्टेम्बर्-मासस्य २३ तमे दिनाङ्के जन्म प्राप्नोत् । कलकत्तानगरे सा वर्धिता । कलकत्ताविश्वविद्यालयस्य स्काटिश् चर्च् महाविद्यालये रसायनशास्त्रविषये अध्ययनं कृत्वा १९३६ तमे वर्षे पदवीधरा जाता ।

वर्गः:महिला-लेखाभियानम् २०१५
वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
इरावती कर्वे

**इरावती कर्वे** (१९०५-१९७०) भारतीया समाजशास्त्रज्ञा, मानवशास्त्रज्ञा, शिक्षणतज्ज्ञा, लेखिका च आसीत् ।

## बाल्यं शिक्षणञ्च
इरावती १९०५ तमे वर्षे धनिके चित्पावन-ब्राह्मणकुटुम्बे जन्म प्राप्तवती । तस्याः पिता गणेश हरि कर्माकर् । सः बर्मा काटन्-संस्थायाम् उद्योगी आसीत् । बर्मादेशस्य इरवड्डी-नद्याः स्मरणरूपेण सा इरावती इति नामाङ्किता । सप्तमे वयसि सा पुणेनगरस्थे बालिकासवसतिकविद्यालये योजिता । १९२६ तमे वर्षे सा फर्गुसन्-महाविद्यालयतः पदवीधरा जाता । ततः सा बाम्बे-विश्वविद्यालयतः छात्रवृत्तिं प्राप्य समाजशास्त्रस्य अध्ययनं जि एस् घुर्येवर्यस्य मार्गदर्शने अकरोत् । १९२८ तमे वर्षे स्नातकोत्तरपदवीधरा जाता । तदवसरे तया स्वस्य चित्पावनब्राह्मणकुलविषये अध्ययनं कृत्वा शोधप्रबन्धः प्रस्तुतः ।
इरावत्याः विवाहः दिनकर् धोण्डो कार्वे नामकेन रसायनशास्त्रशिक्षकेन  सह अभवत्। किन्तु अस्मिन् विवाहे दिनकरस्य पितुः पूर्णानुमोदनं न आसीत् ।  उच्चशिक्षणार्थं  इरावती जेर्मनीं प्रेषणीया इत्येषः दिनकरस्य निर्णयः दिनकरस्य पित्रे न अरोचत । तथापि जीवराजमेह्ता इत्येषः भारतीयराष्ट्रियकाङ्ग्रेस्-पक्षस्य सदस्यः धनं ऋणरूपेण दत्तवान् । एतेन सहाय्येन इरावती जेर्मनीं गत्वा  कैसेर्विल्हेम्इन्स्टिटुट् मध्ये मानवजानिशास्त्रम् अधीय आनुवंशिकता एवं वंशावली विषये संशोधनं कृत्वा पि हेच् डी प्राप्तवती । अनन्तरं भारतं प्रत्यागम्य, दिनकरमहोदयेन सह अवसत् । तयोः जीवनं अनिरूढः तद्कालसामाजिकनियमरहितः एव आसीत् । दिनकरः नास्तिकः । तथापि इरावती पण्डरापुरविठोभादेवालयं सम्प्रदायानुसारं गच्छति स्म ।
## वृत्तिजीवनम्
thumb|इरावती कर्वे की प्रतिमा, बिरला औद्योगिक एवं प्रौद्योगिकी संग्रहालय, कोलकाता, पश्चिम बंगाल, भारत
इरावती कार्वे १९३१ तमवर्षतः १९३६ तमवर्षपर्यन्तं बाम्बे एस् एम् डी टी महिलाविश्वविद्यालये  स्नातकोत्तरविभागे प्राध्यापिकारूपेण कार्यम् अकरोत् । अनन्तरं  स्नातकोत्तरकक्ष्यासु पाठयति स्म । १९३९ तमे वर्षे पूणे नगरे डेक्कन्महाविद्यालये प्राध्यापिकारूपेण सेवानिवर्तनपर्यन्तम्  अपाठयत् ।
नन्दिनी सुन्दर नाम चरितलेखिकायाः अभिप्रायानुसारम् इरावती प्रथमा भरतीयमहिलामानवजानिशास्त्रज्ञा । पूना (तद्कालीननाम) विश्वविद्यालये मानवजानिशास्त्रविभागं सा स्थापितवती आसीत् । एवं विभागस्य प्रथमाध्यक्षका भूत्वा अनेकाः वर्षाः सेवां कृतवति । १९४७ तमे वर्षे नवदेहेलीनगरे राष्ट्रियविज्ञानकाङ्ग्रेस्-संस्थया योजितस्य मानवजनिशास्त्रविभागस्य सम्मेलनस्य अध्यक्षा आसीत् ।
सा मराठी-आङ्लभाषयोः लिखति स्म ।
## साहित्यकृतयः
तस्याः रचनेषु प्रधानानि
* किन्षिप् आर्गनैसेषन् इन् इन्डिया  (आङ्ग्लम्)
* हिन्दु सोसैटि-अन् इन्टर्प्रेटेषन्    (आङ्ग्लम्)
*महाराष्ट्-लेन्ड् अन्ड् पीपिल्      (आङ्लम्)
*युगन्ता ( मराठी एवं आङ्ल) । (मराठीग्रन्थेन १९६७ तमस्य वर्षस्य श्रेष्ठमराठीग्रन्थः इति साहित्यपुरस्कारः लब्ध:)
*परिपूर्ति (मराठी)
*भोवारा (मराठी)
*अमाचि समस्कृति (मराठी)
*सम्स्कृति (मराठी)
*गङ्गाजल् (मराठी)

वर्गः:महिला-लेखाभियानम् २०१५
अण्ण मणि

**अण्णमणि** (२३ आगस्ट् १९१८-१६ आगस्ट् २००१) भारतीया भौतशास्त्रज्ञा, वातावरणतज्ञा च ।  सा भारतीय-मौसम-विज्ञानविभागस्य उपनिर्देशिका आसीत् । वातावरणोपकरणानां क्षेत्रे तस्याः योगदानं महत्त्वभूतं वर्तते। सूर्यरश्मिविकिरणविषये, ओजोन्-विषये, वायुशक्तिविषये च तया संशोधनं कृतं, बहूनि शोधपत्राणि प्रस्तुतानि च । 

## बाल्यम्
अण्ण मणि केरलस्य तिरुवनन्तपुरस्य पीरुमेडु-प्रदेशे जन्म प्राप्नोत् ।  तस्याः पिता अभियन्ता आसीत् । कुटुम्बस्य अष्टसु अपत्येषु सा सप्तमम् अपत्यम् । बाल्ये पठने तस्याः महती अभिरुचिः आसीत् । सा महात्मा गान्धिवर्येण प्रभाविता आसीत् । खादिवस्त्राणि एव तया ध्रियन्ते स्म । आदौ सा वैद्यकीयशिक्षणं प्राप्तुम् इष्टवती, किन्तु अग्रे सा भौतशास्त्राध्ययनम् अकरोत् । सा चेन्नैनगरस्थेन प्रेसिडेन्सिमहाविद्यालयतः १९३९ तमे वर्षे भौत-रसायनशास्त्रयोः विज्ञानपदवीं प्राप्तवती ।

## वृत्तिजीवनम्
प्रेसिडेन्सिमहाविद्यालयतः पदवीप्राप्तेः अनन्तरं सा सि वि रामन्वर्त्यस्य मार्गदर्शने वज्रमाणिक्ययोः प्रकाशीयगुणविषये संशोधनम् अकरोत् ।  तया पञ्च संशोधनपत्राणि प्रस्तुतानि किन्तु तया विद्यावारिधिपदवी न प्राप्ता यतः तया भौतशास्त्रे स्नातकोत्तरपदवी न प्राप्ता आसीत् । ततः सा भौतशास्त्रे अधिकाध्ययनाय सा ब्रिटन् गतवती किन्तु सा लण्डन्नगरस्थे इम्पेरियल्-महाविद्यालये अन्तरिक्षविज्ञानस्य उपकरणानाम् अध्ययनम् अकरोत् ।  १९४८ तमे वर्षे भारतं प्रति प्रत्यागमनानन्तरं पुणेनगरस्थे अन्तरिक्षविद्याविभागे उद्योगिनी जाता । अन्तरिक्षविद्यायाः उपकरणानां विषये तया अनेकानि शोधपत्राणि प्रस्तुतानि । सा १९७६ तमे वर्षे भारतीय-अन्तरिक्षविद्याविभागस्य उपनिर्देशिकारूपेण निवृत्ता अभवत् । 

१९९४ तमे वर्षे सा पक्षाघातेन अस्वस्था जाता, २००१ तमस्य वर्षस्य आगस्ट्मासस्य १६ दिनाङ्के तिरुवनन्तपुरे सा दिवङ्गता । 
### प्रकाशिताः ग्रन्थाः 
* 1992. *Wind Energy Resource Survey in India*, vv. 2. xi + 22 pp. Ed. Allied Publ. ISBN 8170233585, ISBN 9788170233589

* 1981. *Solar Radiation over India* x + 548 pp.

* 1980. *The Handbook for Solar Radiation data for India* 
## पुरस्काराः 
* 1987: medalla K.R. Ramanathan

## उल्लेखाः
## बाह्यसम्पर्काः
अण्ण मण्याः परिचयः 
वर्गः:महिला-लेखाभियानम् २०१५
मृतसागरः

**मृतसागरः** आ्ग्लभाषायां **the Dead Sea** इति ज्ञायते |
200px|right|thumb|मृतसागरः
**मृतसागरः** इति पदं प्रायः सर्वे श्रुतवन्तः सन्ति । एषः   एकः विशालःजलाशयः यः झोर्ढान्-इस्रेल देशौ अन्तःस्थः  ।  तस्य अन्य नाम “लवणसागरं अपि भवति । 
पृथिव्याः पृष्ठस्य नीचतं स्थलं मृतसागरः । सादारणतः सागरस्य जलम् लवणम् एव । किन्तु , मृतसमुद्रः अन्यसमुद्राणां तुलनया आसन्न दशगुणम् अधिकः क्षारः (९.६) ।
(तादृशं अतिकलवणत्वजलाशयाः अन्याः अपि विरलाः सन्ति) । एतस्य लवणत्वात् तत्र परिशरः पशुपक्षिमत्स्याः जीवनेभ्यः अयुक्तं भवति । अतः एव एतस्य जलाशयस्य नाम मृतसागरः । ५० किलोमीटरम् दीर्घः १५ किलोमेटरम् विस्तृतः एवं  ३०० मेटरं निम्नः एषः, ४२९ मीटरं सागरतलतःअधः वर्तमानः मृतसागरः, पृथिव्याः पृष्ठस्य  नीचस्थलं भवति । झोर्ढान नदी एषस्य उपनदी । मृतसागरस्य जलस्य घनता सधारणजलापेक्षया अतिकतरा भवति । अतः अस्मिन् सागरे तरणं प्लवं इव भवति ।

सर्वदा मृतसागरः यात्रिकान् आकर्षिकस्थलः अस्ति स्म।  इदानीम् अपि बृहत् स्ङ्ख्यायां यात्रिकाः एषस्य सागरस्य दर्शन्निमित्तम् आगच्छन्  सन्ति । एवं   बैबिळ् मध्ये मृतसागरस्य उल्लेखः दृश्यते, राजा डेविड् आरोग्यार्थं अत्र आगतवान् इति । 
अस्मिन् प्रदेशे वृष्टिःबहु न्यून्ं,प्रतिवर्षं ४ इन्चः एव । अतः अयं प्रदेशः अति शुष्कः। किन्तु , केभ्यचित् रोगेभ्यः (उदाहरणात् सोरियासिस् इति शर्मरोगः, नासिकसम्बन्दितरोगः, जानुसम्बन्दितरोगः )  एतस्य शुष्कवातावरणं, एवं  धातुपूर्णजलं  वरं इति मन्यते ।
200px|right|thumb|मृतसागरे प्लवमानः एषः पत्रिकां पठति

वर्गः:सागराः
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
मुनिः

## मुनिशब्दविचारः 
मन्यन्ते = वेदशास्त्रादितत्त्वम् अवगच्छन्ति ये ते मुनयः = साधकबाधक-प्रमाणोपन्यासरूपयुक्तिभिः श्रुत्याद्यर्थावधारणरूपमननशीलाः ।
## प्रक्रिया 
मन् धातोः मनोरुच्चोपधायाः इत्युणादिसूत्रेण कर्तरि इन्प्रत्यये उपधाभूतस्य अकारस्य उकारादेशे च मुनिः इति रूपं सिद्ध्यति ।
## ग्रन्थेषु उक्तिः 
दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः ।
वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ॥ 

शाके पत्रे फले मूले वनवासे रतिः सदा ।
नियतोऽहरहः श्राद्धे स विप्रो मुनिरुच्यते ॥ 

मौनान्न मुनिर्भवति नारण्यवसनान्मुनिः ।
स्वलक्षणं तु यो वेद स मुनिः श्रेष्ठ उच्यते ॥

अन्तर्बहिश्च मननात्कुरुते कर्म नित्यशः ।
मौनी शश्वद्वदेत्काले यो वै स मुनिरुच्यते ॥ 

आकृष्टफलमूलादी वनवासरतिस्सदा ।
कुरुतेऽहरहः श्राद्धमृषिर्विप्र स उच्यते ॥

वेदानुवचनेनापि यज्ञेन सकलेन च ।
दानेन तपसा देवान् तथैवानशनेन च ।
वेत्तुमिच्छति यो विद्वान् स मुनिर्नेतरो जनः ॥ 

तमेतं वेदानुवचनेन ब्रह्मणा विविदिषन्ति यज्ञेन दानेन तपसाऽनाशकत्वेनैतमेव विदित्वा मुनिर्भवति । 

## सन्दर्भः 
वर्गः:भारतीय-पौराणिकव्यक्तयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
कमला सोहोनी

**कमला सोहोनी**(१९१२-१९९८) भारतीया जीवरसायज्ञा आसीत्। एषा प्रथमा महिला आसीत् या विज्ञानविषये विद्यावारिधिं (PhD) प्राप्तवती ।

## प्रारम्भिकं जीवनम्
कमला सोहोनी १०१२ तमे वर्षे अजायत । तस्याः पिता नारायणराव् भागवत् कश्चन रसायनतज्ञः । कमला बाम्बे-विश्वविद्यालयतः भौतशास्त्रे रसायनशास्त्रे च अध्ययनं कृत्वा विज्ञानविषये पदवीं प्राप्तवती । भारतीयविज्ञानमन्दिरे संशोधनच्छात्रत्वेन स्वीकरणाय आवेदनं तया कृतम् । किन्तु तदनीन्तनेन निर्देशकेन सि वि रामनवर्येण तस्याः आवेदनं तिरस्कृतं यतः महिलाः संशोधनसमर्थाः न इति धिया । अनुरोधेन तया विज्ञानमन्दिरे अनुमतिः प्राप्ता किन्तु प्रथमवर्षस्य कार्यं परिशील्य ततः पूर्णतया अङ्गीक्रियते इति सूचितम् । 

## वृत्तिजीवनं संशोधनञ्च
सि वि रामनवर्यस्य नियमान् अङ्गीकृत्य १९३३ तमे वर्षे कमला भारतीयविज्ञानमन्दिरं प्राविशत् । तस्याः मार्गदर्शकः आसीत् श्री श्रीनिवासय्यः । तस्याः कार्येण सन्तुष्टः सि वि रामनः अग्रिमसंशोधनाय अनुमतिम् अयच्छत् । सा आहारेषु विद्यमानानां प्रोटीन्-अंशानां विषये संशोधनम् अकरोत् येन तया विज्ञानविषये स्नातकोत्तरपदवी प्राप्ता । आहारे विद्यमानानां प्रोटीन्-अंशानां विषये तया संशोधनं कृतं येन जैविकरसायनशास्त्रे स्नातकोत्तरपदवी प्राप्ता । केम्ब्रिड्ज्-विश्वविद्यालये डा डेरिक् रिचर् वर्यस्य साहायिकारूपेण कार्यकरणाय तया आह्वानं प्राप्तम् । सा जैविकरसायनज्ञेन डा रोबिन् हिल् वर्येण सह कार्यं कृतवती, सेल्युलर् एन्जैम् सैटोक्रोम् विषये संशोधनम् अकरोत् ।  संशोधनाय केम्ब्रिड्ज्-विश्वविद्यालयतः विद्यावारिधिः तया प्राप्ता ।

कमला १९३९ तमे वर्षे भारतं प्रत्यागतवती । सा नवदेहल्याः लेडी हार्डिङ्ग् मेडिकल् महाविद्यालये जैविकरसायनशास्त्रविभागे प्राध्यापिकारूपेण नियुक्ता जाता । सा कूनूर् न्यूट्रिशन् संशोधनप्रयोगालये कार्यम् अकरोत् ।  एम् वि सोहनिवर्यं वृतवती एषा १९४७ तमे वर्षे मुम्बयीं गतवती । सा बाम्बेनगरस्य रायल् इन्स्टिट्यूट् आफ् सैन्स् महाविद्यालयस्य जैविकरसायनशास्त्रविभागे प्राध्यापिकारूपेण नियुक्ता जाता । अपुष्टबालानां कृते तया  'नीरा' नामकं पानीयं निर्मितम् । अयमेकः उत्तमः पौष्टिकाहारः विद्यते । अस्य कार्याय तया राष्ट्रपतिप्रशस्तिः प्राप्ता ।  बेङ्गलूरुनगरे विद्यमानस्य भारतीयविज्ञानमन्दिरस्य निर्देशिकारूपेण अपि इयं कार्यम् अकरोत् । 

नवदेहल्यां भारतीयवैद्यकीयसंशोधनमण्डल्या आयोजिते सम्मानकार्यक्रमे भागं गृहीतवती कमला सोहानी तदनन्तरम् अचिरादेव अस्वस्था सती मरणं प्राप्नोत् ।
## आकारः
वर्गः:महिला-लेखाभियानम् २०१५
सियाचिन

भारतगणराज्यस्य जम्मूकाश्मीरराज्ये कश्चन प्रदेशः वर्तते ।

वर्गः:जम्मू-काश्मीरराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
अन्ताराष्ट्रियमातृभाषादिनम्

**अन्ताराष्ट्रियमातृभाषादिनम्** प्रति वर्षं फरवरी-मासस्य एकविंशतितमे दिनाङ्के आविश्वम् आचर्यते ।

## सन्दर्भः
वर्गः:विभिन्नलेखेभ्यः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
धनकुटामण्डलम्

**धनकुटामण्डलम्**  नेपालस्य पुर्वाञ्चलविकासक्षेत्रस्य कोशी अञ्चलेsवस्थितं एकं पर्वतीयमण्डलं अस्ति । अस्य मण्डलस्य मुख्यालयः धनकुटा नगरे वर्तते यदेव पूर्वाञ्चलविकासक्षेत्रस्य मुख्यालयश्च अस्ति । विक्रमसम्वत्सरःस्य २०१९ तमे १ दिनाङ्के  वैशाखमासे विद्यमानस्य राज्ञः महेन्द्रस्य शासनकाले  धनकुटामण्डलं इत्युक्त्वा  अस्य नामकरणं अभूत् । अस्य मण्डलस्य पूर्वस्मिन् तेह्रथुममण्डलम् एवं पाँचथरमण्डलम् विद्येते पश्चिमे च भोजपुरमण्डलम् एवं उदयपुरमण्डलम् स्तः उत्तरे संखुवासभामण्डलम् अस्ति एवं दक्षिणे मोरङमण्डलम् एवं सुनसरीमण्डलम्  विद्यमानौ स्तः।
## इदमपि अवगच्छ्न्तु
## आधारा:
वर्गः:नेपालदेशस्य मण्डलानि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
तेह्रथुममण्डलम्

**तेह्रथुममण्डलम्** ,  , 
नेपालदेशस्य पुर्वाञ्चलविकासक्षेत्रे '' कोशी अञ्चले अवस्थितं एकं पर्वतीयं मण्डलं वर्तते । 

वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
भोजपुरमण्डलम् (नेपालदेशः)

**भोजपुरमण्डलम्** नेपालदेशस्य पुर्वाञ्चलविकासक्षेत्रस्य कोशी अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते ।

वर्गः:नेपालदेशस्य मण्डलानि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
सङ्खुवासभामण्डलम्

**सङ्खुवासभामण्डलम्** नेपालदेशस्य पुर्वाञ्चलविकासक्षेत्रस्य कोशी अञ्चलस्य षट्सु मण्डलेषु इदं अन्यतं मण्डलं  वर्तते 

वर्गः:नेपालदेशस्य मण्डलानि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
सप्तरिमण्डलम्

**सप्तरिमण्डलम्** इदं नेपालदेशस्य पुर्वाञ्चलविकासक्षेत्रस्य सगरमाथा अञ्चले अवस्थितं षट्सु मण्डलेषु अन्यतमं मण्डलं अस्ति ।

वर्गः:नेपालदेशस्य मण्डलानि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
सिराहामण्डलम्

**सिराहामण्डलम्** नेपालदेशस्य सगरमाथा अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते अस्य दक्षिण भागे भारतदेशस्य विहारप्रदेशःविद्यते ।

वर्गः:नेपालदेशस्य मण्डलानि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
उदयपुरमण्डलम् (नेपालः)

**उदयपुरमण्डलम्** नेपालदेशस्य पुर्वाञ्चलविकासक्षेत्रस्य मध्यभागे अवस्थितं एकं पर्वतीय मण्डलं अस्ति एतत् महाभारतपर्वतश्रृंखलातः चूरेपर्वतमाला पर्यन्तं व्याप्तं अस्ति ।
## इदमपि दृश्यताम्
वर्गः:नेपालदेशस्य मण्डलानि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
ओखलढुंगामण्डलम्

**ओखलढुंगामण्डलम्** एतत् नेपालदेशस्य पुर्वाञ्चलविकासक्षेत्रस्य विकटपर्वतीयेषु मण्डलेषु  इदं अन्यतमं मण्डलं अस्ति । 

वर्गः:नेपालदेशस्य मण्डलानि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
सोलुखुम्बुमण्डल्

**सोलुखुम्बुमण्डल्** नेपालदेशस्य पुर्वाञ्चलविकासक्षेत्रस्य सगरमाथा अञ्चलस्य उत्तरभागे  विद्यमानं एकं हिमगिरीयुक्तं एकं पर्वतीय मण्डलं अस्ति ।

## इदमपि  अवलोक्यताम्
वर्गः:नेपालदेशस्य मण्डलानि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
नेपालदेशस्य प्रशासनिकविभाजनम्

नेपालदेशस्य भूभागः पञ्चसु विकासक्षेत्रेषु,चतुर्दशसुअञ्चलेषु  एवं पञ्चसप्तत्यां  मण्डलेषु १३० महानगरेषु यथैव  ३६३२ ग्रामविकाससमितिषु च वर्गीकृतः अस्ति ।  
## अधस्तनेन फलकेन ज्ञायताम्
वर्गः:नेपालदेशः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
सिपाहिजालामण्डलम्

वर्गः:त्रिपुराराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:त्रिपुराराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
पूर्वाञ्चलविकासक्षेत्रम्

{{Infobox settlement
| name   = पूर्वाञ्चलविकासक्षेत्रम् 
| native_name  = Purwānchal Bikās Kshetra
| image_skyline           = Dhankuta 02.jpg
| image_caption  =वर्षावस्थायां धनकुटामण्डलम् 
| image_alt     =वर्षायां धनकुटा
| type   = विकासक्षेत्रम्
| subdivision_type = देश
| subdivision_name = 
| subdivision_type1 = विकासक्षेत्रम्
| subdivision_name1 = पूर्वाञ्चलविकासक्षेत्रम्
| seat_type  = क्षेत्रीयकार्यालयः | seat   = धनकुटा नगरपालिका धनकुटामण्डलम् कोशी अञ्चलम्
| area_total_km2  = 28,456 
| population_total = 5,344,476
| population_as_of = २०५८ जनगणना
| population_density_km2 = {}
| population_note  = 
| timezone1  = नेपालदेशस्य प्रामाणिकः समयः
| utc_offset1  = +५:४५

| image_map                        =Eastern Region in Nepal.svg
| map_caption  =नेपालदेशस्य मानचित्रे पूर्वाञ्चलस्य अवस्थिती (रक्तम्)
}}

**पूर्वाञ्चलविकासक्षेत्रम्** नेपालस्य पञ्चविकास क्षेत्रेषु  पूर्वभागे स्थितं विकासक्षेत्रं वर्तते ।

वर्गः:नेपालदेशः
मेची अञ्चलम्

**मेची अञ्चलम्** () नेपालदेशस्य पूर्वस्मिन् भागस्य अन्तिमं अञ्चलं इदं पुर्वाञ्चलविकासक्षेत्रस्य  अञ्चलेषु मध्येषु एकं अञ्चलं च अस्ति अस्मिन् अञ्चले चत्वारि मण्डलानि सन्ति ।
## इदमपि
वर्गः:नेपालदेशः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
नेपालदेशस्य मण्डलानि

**नेपालदेशस्य मण्डलानि**पञ्चविकासक्षेत्राणि चतुर्दश अञ्चलानि सन्ति तत्र नेपालदेशे  पञ्चसप्तति मण्डलानी परिमीतानि सन्ति अधः कोष्ठे दृश्यताम् ।
## मण्डलानां आवली
वर्गः:नेपालदेशः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
गजनी

**गजनी** इत्येतत् अफगानिस्तान्-देशस्य किञ्चन नगरम् ।

वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अथर्वशिरोपनिषत्

**अथर्वशिरोपनिषत्** सृज्यताम्

वर्गः:उपनिषदः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* उपनिषद्
* वेदान्तः
* वेदः
* संस्कृतम्
अन्न चाण्डि

**अन्न चाण्डि** (४ मै १९०५ – २० जुलै १९९६) भारतस्य प्रथमा महिला न्यायाधीशा आसीत् । सा १९३७ तमे वर्षे प्रथमवारं मण्डलन्यायालयस्य  न्यायाधीशा जाता । न केवलं भारतस्य प्रथममहिला न्यायाधिशा, अपितु विश्वस्य द्वितीया महिला आसीत् या उच्चन्यायालयस्य न्यायाधीशपदम्(१९५९) आरूढवती ।

*प्रथमवंशश्रेण्याः महिलावादिनी* (first generation feminist) इति निर्दिश्यमाना चाण्डी १९३१ तमे वर्षे 'श्री मूलं पाप्युलर् असेम्ब्लि' निर्वाचने भागमवहत् । सा प्रतिस्पर्धिनः वार्तापत्रिकाश्च विरोधं प्रादर्शयन् ।  किन्तु सा १९३२-३४ अवधिनिमित्तं निर्वाचिता जाता ।
## उच्चन्यायालयस्य न्यायाधीशा
१९३७ तमे वर्षे तिरुवनन्तपुरस्य जिल्लान्यायाधीशरूपेण तदानीन्तनेन तिरुवनन्तपुरस्य प्रमुखेन ('दिवान्'पदव्या निर्दिश्यमानेन) नियुक्ता जाता ।   अनेन सा भारतस्य प्रथमा महिलान्यायाधीशा जाता । १९४८ तमे वर्षे सा मण्डलन्यायाधीशारूपेण पदोन्नतिं प्राप्नोत् । 

१९५९ तमस्य वर्षस्य फेब्रवरीमासस्य ९ दिनाङ्के सा केरलस्य उच्चन्यायालयस्य न्यायाधीशारूपेण नियुक्ता जाता येन सा भारतस्य उच्चन्यायालयस्य प्रथमा महिला न्यायाधीशा जाता । १९६७ तमस्य वर्षस्य एप्रिल्मासस्य ५ दिनाङ्कं यातत् सा तत् उत्तरदायित्वं निरूढवती ।   अनेन भारतस्य न्यायक्षेत्रे महिलानां वृत्तिजीवनस्य आशोत्तराणि सबलानि जातानि । लिङ्गतटस्थन्यायव्यवस्थायाः अन्वयने अपि इदं सहाकरोत् इति वदति केरलस्य उच्चन्यायालयस्य मुख्यन्यायाधीशः वि के बालिवर्यः । 

## निवृत्तिजीवनम्
निवृत्त्यनन्तरं चाण्डी भारतस्य न्यायसमितौ (Law Commission of India) कार्यम् अकरोत् । तया *आत्मकथा*नामकम् आत्मचरितं १९७३ तमे वर्षे लिखितम् । 

## मृत्युः
१९९६ तमस्य वर्षस्य जुलैमासस्य २० तमे दिनाङ्के अन्न चाण्डी दिवङ्गता ।

## उल्लेखः
## बाह्यसम्पर्काः
* पूर्वमुख्यन्यायाधीशानां तथा केरलस्य उच्चन्यायालयस्य न्यायाधीशानां सूची

वर्गः:महिला-लेखाभियानम् २०१५
नेपालदेशस्य प्रामाणिकः समयः

नेपालीसमयः, नेपालं ज्ञापनार्थं एकं समयक्षेत्रं वर्तते । अयं समयः UTC+५:४५ इत्यनेन अग्रणी वर्तते । यः विश्वेषु विद्यमानेषु समयक्षेत्रेषु पृथक् वर्तते ।

वर्गः:नेपालदेशः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
दर्शन् रङ्गनाथन्

**दर्शन् रङ्गनाथन्** (जून् ४, १९४१-जून् ४, २००१) भारतीयजैविकरसायनशास्त्रज्ञा आसीत् । जीवजैविकरसायनशास्त्रे प्रोटिन्-रचनासम्बद्धविषये तया संशोधनं कृतम् । 

## आकराः
वर्गः:भारतीयविज्ञानिनः
वर्गः:भारतीयविज्ञानिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कोंडगांव, रत्नागिरीमण्डलं

कोंडगांव(मराठी: कोंडगांव, हिन्दी: कोंडगांव, आङ्ग्ल: Kondgaon) इति ग्रामं महाराष्ट्रराज्यस्य रत्नागिरीमण्डलस्य संगमेश्वरोपमण्डलस्य ग्राममस्ति | एतत् ग्रामं काजळीनद्याः तीरे विकसितमस्ति । २०११ तमस्य वर्षस्य जनगणतेः अनुसारं कोंडगावस्य जनसङ्ख्या ३,३५० । अत्रत्या मुख्यभाषा मराठी ।  अस्य ग्रामस्य समीपे नाणीजधाम, मार्लेश्वर, गणपतीपुळे, रत्नागिरि, विशालगड इत्यादीनि मनोहराणि स्थानानि सन्ति ।

कोंडगांव समुद्रस्तरतः ३७ मीटर्मिते विद्यते । अयं ग्रामः महाराष्ट्रस्य राजधान्याः मुम्बईतः ३५० कि मी दूरे विद्यते ।

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
जङ्गमदूरभाषयन्त्रम्

**जङ्गमदूरभाषयन्त्रम्** अद्य आधुनिकतायाः प्रतीकत्वेन प्ररिगण्यते ।

वर्गः:तान्त्रिकविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
प्रत्यक्षः विदेशी निवेशः

**प्रत्यक्षः विदेशी निवेशः** (Foreign direct investment) भारते प्रचलितः अति महत्त्वपूर्णः निवेशप्रकारः वर्तते ।

वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
अगस्त्यगोत्रम्

**अगस्ति गोत्रम्** नेपाल देशे, भारतवर्षे च  निवसन्तानाम्  हिन्दूधर्मावलम्बीनां  एकं गोत्रमस्ति ।

वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:हिन्दुपरम्परा
अगेन्स्ट अल इनिमिज (उपन्यास)

**अगेंस्ट ऑल एनमीज़** अमेरिका देशस्य उपन्यासकारः  टोम क्लैंसी इति महोदयेन लिखितः एकः उपन्यासः वर्तते।

वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
काजळी

**काजळी** नदी भारतदेशे महाराष्ट्रराज्ये रत्नागिरिमण्डले प्रवहन्ती काचित् नदी|

गडनदी महाराष्ट्रे सह्याद्रे उद्भूय कोंडगांव प्रति केव संयाति। कोंडगांवात् एव सा काजळी इति कथ्यते। ततः सा पश्चिमभारते सृत्वा अरबसागरं प्राप्नोति।

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य नद्यः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
मोडि लिपिः

लघुत्तम|वामतः|**दुर्ग**
वर्गः:लिपयः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
कुणकेश्वरम्

**कुणकेश्वरम्** (मराठी: कुणकेश्वर, हिन्दी: कुणकेश्वर, आङ्ग्ल: kunkeshwar) इति ग्रामं महाराष्ट्रराज्यस्य सिंधुदुर्गमण्डलस्य देवगडोपमण्डलस्य ग्राममस्ति | एतत् ग्रामं अरबी समुद्रः तीरे विकसितमस्ति । २०११ तमस्य वर्षस्य जनगणतेः अनुसारं कुणकेश्वरस्य जनसङ्ख्या १,८२९ । अत्रत्या मुख्यभाषा मराठी । अस्य ग्रामस्य समीपे देवगड, विजयदुर्ग, सिंधुदुर्ग, सावंतवाडी, वेंगुर्ला इत्यादीनि मनोहराणि स्थानानि सन्ति ।

अस्मिन् नगरे बहु प्रसिद्धः कुणकेश्वरदेवालयः विद्यते । श्री कुणकेश्वर जात्रामहोत्सवः प्रतीवर्षे त्रयदिनानि यावत् प्रचलति ।

कुणकेश्वरम् समुद्रस्तरतः ११ मीटर्मिते विद्यते । अयं ग्रामः महाराष्ट्रस्य राजधान्याः मुम्बईतः ५०० कि मी दूरे विद्यते ।

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
तमोरः

तामरतः अपभ्रम्सात् तमाेरम्, तमाेरात् तमरमिति नेपालीशब्दः निर्मितः । तामरस्यार्थं जलं वा घृतम् ।  एतादृशार्थात् तमरनदी घृतवर्णााः अस्तीति जानीते ।
## सन्दर्भाः 
वर्गः:नेपालदेशः
वर्गः:नेपालदेशसम्बद्धाः स्टब्स्-लेखाः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
मानसरोवरः

*मानसराेवरम्*  हिन्दूनाम् बाैद्धानाम् च अतिव महत्त्वपूर्ण तीर्थस्थलम् अस्ति । संस्कृतभाषायाम् मानस्+सराेवरम्, तिब्बती भाषायाम् मापाम युम शाे इत्यस्य प्रसिद्धिः । इदं सराेवरम् समुद्रसतहात् अनुमानतः ४५९० किलाेमिटर उच्चस्थाने स्थिताेस्ति । अस्य उत्त्तरस्यां दिशि कैलासपर्वतस्तथा दक्षिणस्यां दिशि राक्षससराेवरम् अस्ति ।
## सन्दर्भाः 
## बाह्यसम्पर्कतन्तु 
http://ramsar.wetlands.org/Portals/15/China2.pdf
http://nepaltourism.net/images/HINJDI-KAILASH.pdf 
खhttp://www.soundstrue.com/shop/420.productdetails?couponCode=NOVAA 
http://www.jagran.com/spiritual/kailash-mansarovar-yatra2012-news-hindi.html

वर्गः: तालम्

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:हिन्दुतीर्थक्षेत्राणि
श्रीशङ्कराचार्यसंस्कृतसर्वकलाशाला

अद्वैतसिद्धान्तस्य उपज्ञातुः जगद्गुरुः आदिशङ्कराचार्यस्य नामधेये तस्य जन्मस्थाने कालड्यां चतुर्नवत्युत्तर-एकोनविंशतितमे शतके स्थपितेयं **श्रीशङ्कराचार्यसंस्कृतसर्वकलाशाला**। संस्कृतस्य विविधासु शाखासु विद्याप्रदानेन साकं भारतीयसंस्कारस्य भाषातत्वशास्त्राणाञ्च प्रोत्साहनं सर्वकलाशालायाः लक्ष्याणि। संस्कृतहस्तलिखिततालपत्रग्रन्थानाञ्च सङ्ग्रहः, पुस्तकानां मुद्रणञ्च प्रधानलक्ष्याणि।

बहुमान्यः केरळराज्यस्य राज्यपालः अस्याः संस्कृतसर्वकलाशालायाः कुलपतिर्भवति। एवं बहुमान्यः केरळसर्वकारविद्यामन्त्री उपकुलपतिश्च भवति। मेधाविनः उपकुलपतेः उपरि निरीक्षणे शिष्टपरिशिषदः नियन्त्रणे च सर्वकलाशालायाः प्रवर्तनं भवति। कालड्यां मुख्यकेन्द्रं तथा राज्यस्य भिन्नभिन्नमण्डलेषु अष्टप्रादेशिककेन्द्राणि च चलन्ति। तानि च - तिरुवनन्तपुरं, पन्मना, तुरवूर्, एट्टुमानूर्, तृशूर्, तिरूर्, कोयिलाण्डी,पय्यन्नूर्। नवमुख्यविभागाः सर्वकलाशालायां विद्यते। तानि च संस्कृतसाहित्यं, संस्कृतव्याकरणं, भारतीयवेदान्तः, भारतीयन्यायशास्त्रम्, अन्यसंस्कृतविद्याविभागः, इन्टोलजि, भारतीयभाषाः, विदेशभाषाः, कला सामाजिकविज्ञानञ्च। त्रयोविंशति उपविभागाः अत्र सन्ति। ते च - संस्कृतसाहित्यं, संस्कृतव्याकरणं, संस्कृतवेदान्तः, संस्कृतन्यायः, आयुर्वेदः, वास्तुविद्या, सोष्यल् वर्क्, चरित्रं, मनश्शास्त्रम्, सोष्योळजि, भूमिशास्त्रं, तत्त्वशास्त्रम्, अरबिक्, आङ्गलम्, उरुदु, हिन्दी, मलयाळं, सङगीतं, चित्रकला, तियट्टर्, फिसिक्कल् एजुकेषन्, एजुकेषन्। न केवलम् एतत् तारतम्यसाहित्यं, वैदिकपठनं, विवर्तनपठनं, हस्तलिखितशास्त्रं, सामान्यसंस्कृतं, इन्दिरागान्धि सेन्टर् फोर् जन्डर् स्टडीस्, इति षट् पठनकेन्द्राणि अपि संस्कृतसर्वकलाशालायां सन्ति। तारतम्यसाहित्यं, सामान्यसंस्कृतपठनम् एतान् विभागरुपेण वर्धयितुं श्रमाः चलन्ति। 

संस्कृतं, सङ्गीतं, नृत्तं, चित्रकला – एतेषु चतुर्षु बिरुदविषयेषु सर्वकलाशालायाः बिरुदप्रदानम्। संस्कृतसाहित्यं, संस्कृतव्याकरणं, संस्कृतवेदान्तः, संस्कृतन्यायः, सामान्यसंस्कृतपठनं, हिन्दी, चरित्रं, मलयालं, तत्त्वशास्त्रम्, उरुदु, सङगीतं, तियट्टर्, आङ्गलं, तारतम्यसाहित्यं, नृत्तं, वैदिकपठनं, अरबिक्, मनश्शास्त्रम्, सोष्यल् वर्क्, जन्डर् इक्कोलजि अन्ट् दलिद् स्टडीस्, केरला रेस्पोण्सिबिल् आयुर्वेदिक् टूरिसं एजुकेषणल् रिसोष्सस् (क्रेट्टर्), फिसिक्कल् एजुकेषन् - एतेषु द्वाविंशतिविषयेषु बिरुदानन्तरबिरुदानि प्रदीयन्ते। एकविंशति विज्ञानशाखासु इन्टग्रेटड् एम्.फिल् – पि.एच्.डी, साक्षात् पि.एच्.डी च अस्ति। संस्कृतसाहित्यं, संस्कृतव्याकरणं, संस्कृतवेदान्तः, संस्कृतन्यायः, सामान्यसंस्कृतं, हिन्दी, चरित्रं, मलयाळम्, आङ्गलम्, वास्तुविद्या, हस्तलिखितशास्त्रं, विवर्त्तनपठनं, उरुदु, सङ्गीतं, तत्त्वशास्त्रं, सोष्योळजि, भूमिशास्त्रं, तारतम्यसाहित्यं, मनश्शास्त्रं, जन्डर् स्टडीस् प्रभृतयस्ते। न केवलमेतत् पञ्चसु विज्ञानशाखासु साक्षात् पि.एच्.डी अप्यस्ति।

वर्गः:संस्कृतविद्यापीठानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
जैनतीर्थङ्कराः

**जैनतीर्थङ्कराः** ( ) (,) चतुविंशतिः सन्ति । जैनधर्मे सर्वप्रथमः चतुर्विंशतिः तीर्थङ्कराः अभवन् । ततः परं अन्ये सम्प्रदायाः जाताः । प्रत्येकेषां तीर्थङ्कराणां चिह्नानि सन्ति । तीर्थङ्कराः तेषां चिह्नानाम् आधारेण ज्ञातुं शक्यन्ते ।

## जैनधर्मस्य चतुर्विंशतिः तीर्थङ्कराः
वर्गः:जैनतीर्थङ्कराः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
एड्विन् मोसेस्

**एड्विन् कार्ले मोसेस्**(जननम् आगस्त् ३१, १९५५) अमेरिकादेशस्य प्रसिद्धक्रीडापटुः । आङ्लभाषायां Track and Field Athlete इति उच्यते । तस्य विशिष्टता ४०० मीटरम् सबाधधावनक्रीडायां (Hurdles) आसीत् । ओलिम्पिक्स् इति नामक सर्वश्रेष्ठविश्वक्रीडास्पर्धायां १९७६ तमे वर्षे एवं १९८४ तमे वर्षे च स्वर्णपदके प्राप्तवान्। १९७७ तमवर्षतः १९८७ तमवर्षपर्यन्तं १२२ अनुगामिसबाधधावनक्रीडास्पर्धासु विजयं प्राप्य, चतुर्वारं विश्वविक्रमाः साधितवान्। अतः यत्र सबाधधावनक्रीडा इति उल्लेकः भवति, तत्र झटिति एड्विन् मोसेस् महोदयस्य नाम जनैः स्मर्यते । वस्तुतः क्रीडाजगतः विशेषज्ञैः (एड्विन्) मोसेस् एवं सबाधधानाक्रीडा द्वौ शब्दौ पर्यायशब्दौ एव इति उच्यते ।
बाल्यम् शिक्षणम् विजयाश्च[सम्पादयतु]
मोसेस् महोदयस्य जननम् अमेरिका (U S A) देशस्य ओहायो राज्ये डेटन् नामके नगरे १९५५ तमे वर्षे आगस्ट्मासस्य ३१ तमे दिनाङ्के अभवत्। झार्जियानगरे भौतशास्त्रम् एवम् इन्डस्ट्रियल् एञ्जिनीरिङ् पठितवान् । १९७६ तमे वर्षे मान्ट्रील् (Montreal, Canada olympics) विश्वक्रीडायां यू एस् ए दलस्य सदस्यः आसीत् । तस्यां क्रीडायां, या आसीत् तस्य प्रथमा विश्वक्रीडा, सः सबाधधावनक्रीडायां विश्वाभिलेखाः (world record) ४७.६३ क्षणेषु संसाध्य स्वर्णपदकं प्राप्तवान् । तदैव तस्य विजययात्रायाः आरम्भः । १९७६ तमवर्षतः १९८७ वर्षपर्यन्तं सः निरन्तरं विजयं प्राप्नोत् ।
पुरस्काराः[सम्पादयतु]
क्रीडाजीवने मोसस् महोदयेन पुरस्काराः अनेके प्राप्ताः । तेषु महत्वपूर्णाः अधः दत्ताः सन्ति ।
१९८० वर्षस्य ट्राक् एवं फील्ड् क्रीडापटु इति ।
१९८१ यू एस् ए ट्राक् एवं फील्ड् जेस्सी ओवेन्स् पुरस्कारः । (पुरस्कारस्य प्रथमः प्रतिग्राही )
१९८३ ए ए यू जेम्स् सल्लिवन् पुरस्कारः स्र्वश्रेष्ठक्रीडापटुः इति ।
१९८४ तमे वर्षे तस्य जन्मस्थले डेटन्नगरे एकस्य मार्गस्य नाम "एड्विन् सि मोसेस् बोलेवार्ड्" इति परिवर्तितवन्तः ।
१९९९ तमे वर्षे ई एस् पी एन् स्पोर्ट्शदाब्दस्य ५० सर्वश्रेष्ठक्रीडापटुषु #४७ स्थानं प्राप्तवान् ।
२००० तमे वर्षे लारेस् विश्व क्रीडा अकेडमी (Laureus World Sports Academy,) संस्थायाः प्रथमाध्यक्षः अभवत् |
२००९ तमे वर्षे बास्टन् माशासुसेट्स् विश्वविद्यालयात् (गौरव) पि हेच् डी प्राप्तवान् ।
वैयक्तिकजीवनम्[सम्पादयतु]
एड्विन् मोसेस् कश्चन शाकाहारी, मानवतावादी, शान्तिप्रतिपादकश्च । तस्य जूलियन् नामकः एकः पुत्रः अस्ति ।

वर्गः:अमेरिकादेशीयाः
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अनुराधा

रविमार्गे दृश्यमानेषु २७ प्रमुखनक्षत्रसमूहेषु अन्यतमं वर्तते अनुराधानक्षत्रम् । प्रतिदिनं चन्द्रः यस्मिन् नक्षत्रे दृश्यते तत् नक्षत्रं दिननक्षत्रम् इति उच्यते । शिशोः जननावसरे चन्द्रः यत्र भवति तत् तस्य जन्मनक्षत्रम् इति कथ्यते । हिन्दुज्योतिष्शास्त्रस्य अनुगुणम् अनुराधानक्षत्रं भवति सप्तदशं नक्षत्रम् । 
आकाशः ३६० डिग्रियुक्तः इति भाव्यते चेत् सः सप्तविंशतिधा विभज्यते चेत् एकैकः भागः १३.२० डिग्रियुक्तः भवति । एकैकम् अपि क्षेत्रं चतुर्धा यदि विभज्येत तर्हि १०८ भागाः भवन्ति । एकैकोपि भागः ३.२० डिग्रियुक्तः भवति । तन्नाम नक्षत्रस्य प्रत्येकभागः ३.२० डिग्रियुक्तः भवति । एकस्य नक्षत्रस्य १३.२० डिग्रिपरिमितभागः । एकस्य राशेः ३० डिग्रिभागः । १२ राशीनां ३६० डिग्रिपरिमितः भागः भवति ।

## आकृतिः
**अनूराधा ज्येष्ठाङ्गुल छत्राकारत्रयम्** - छत्राकृतौ विद्यमानानि त्रीणि नक्षत्राणि ।
## सम्बद्धानि अक्षराणि
**ना नी नू ने** - अनुराधानक्षत्रसम्बद्धानि अक्षराणि ।
## अधिदैवम्, वैदिकविवेचनम्
:चित्रं नक्षत्रमुदगात् पुरस्तात् अनुराधा इति यद् वदन्ति ।
:तस्मिन् मित्र एति पथिभिर्देवयानैर्हिरण्ययैर्विततैरन्तरिक्षे ॥ 
वैदिकसाहित्ये **अनुराधा नक्षत्रं मित्रो देवता** इत्युक्तम् । तन्नाम विशाखानक्षत्रस्य अधिपतिः मित्रदेवता तन्नाम सूर्यदेवः । वेदे 'राद्ध' इत्येतस्य अर्थः समृद्धिः इति । अत एव अनुराधानक्षत्रं समृद्धिदात्री इति कथ्यते । इदं नक्षत्रं राधा(विशाखा)नक्षत्रस्य अनन्तरम् भवति इत्यतः अनुराधा इति निर्दिश्यते । आराधनशब्दस्य अर्थः अपि अस्मिन्नेव अर्थे इति कारणतः इदं नक्षत्रं सिद्धि-समृद्धिदायकम् अस्ति । तैत्तरीयब्राह्मणस्य अनुसारं पूर्वदिशि उदेति । अस्मिन् नक्षत्रे मित्रदेवः अन्तरिक्षे स्थितेन स्वर्णनिर्मितेन देवयानेन आगच्छति । 
उपरितने अनुवाके 'मैत्रेण कृषन्ते' इत्यस्य अर्थं विवृण्वन् आचार्यः सायणः कथयति यत् अनुराधानक्षत्रे हलः चाल्यते इति । अत्र अनुराधायाः व्युत्पत्तिः 'अन्वेषामरात्स्मेति । तदनूराधाः' इति दर्शिता अस्ति ।
## आश्रिताः पदार्थाः
:मैत्रे शौर्यसमेता गणनायकसाधुगोष्ठियानरताः ।
:ये साधवश्च लोके सर्वं च शरत्समुत्पन्नम् ॥
शौर्यसमेता बलसंयुक्ताः । गणनायका गणप्रधानाः । साधूनां ये रताः । गोष्ठिरता नर्मसक्ताः । यानरता वाहनसक्ता गमनसक्ता वा । ये च लोके जनपदे साधवः सज्जनाः । शरत्समुत्पन्नं शारदं सर्वमशेषं यत्किञ्चिद्धान्यादि । एतन्मैत्रेऽनुराधायाम् ।
## स्वरूपम्
:करमर्दनमुपनयनं यात्रासुरसद्मसन्निवेशाद्यम् ।
:स्थिरचरकार्यं त्वखिलं भूषणश्वेभकर्म मित्रर्क्षे॥
अनुराधानक्षत्रे विवाहः, उपनयनम्, यात्रा, देवताप्रतिष्ठापनम्, स्थिरकर्म, चरकर्म, आभूषणकार्यम्, अश्व-हस्तिसम्बन्धिनी कार्याणि इत्यादीनि कर्तुं  शक्यन्ते ।
## मृदुसंज्ञकनक्षत्राणि
:मृदुवर्गोऽनूराधाचित्रापौष्णैन्दवानि मित्रार्थे ।
:सुरतविधिवस्त्रभूषणमङ्गलगीतेषु च हितानि ॥
अथ मृदूनि नक्षत्राणि तैश्च यानि कर्माणि क्रियन्ते तानि चाह -
**अनूराधा** । चित्रा । पौष्णं रेवती । ऐन्दवं मृगशिरः । एतानि चत्वारि नक्षत्राणि मृदुवर्गः । तानि च मित्रार्थे मित्रवरणार्थं श्रवणादिप्रयोगे । सुरतविधौ सुरतकर्मणि । वस्त्रेषु वस्त्रकर्मादिषु । भूषणेष्वलङ्करणेषु । मङ्गलेषु विवाहोपनयनचूडाकरणेषु । गीते च । एतेषु च कर्मसु च हितानि श्रेष्ठानि । 

 
## पश्य
*नक्षत्र सूची

वर्गः:नक्षत्राणि

वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
अरूणनदी

## उद्भवम् 
एषा नदी चिनस्वशासित त्रिविष्टप (तिब्बत) प्रान्ते उद्भूभूय नेपालस्य पूर्वाेत्तरतः बहति । नेपालस्य भारतस्य च अधिकांश हिन्दुनद्यः स्त्रीलिङ्गाः सन्ति । तस्मात् अरुणस्य स्थाने संस्कृते अरुणा प्रयाेक्तुम् उचितमिति । उद्भवस्थाने अस्या नद्याः नामः फुङ्चु किंवा बुम्चु इत्यस्ति । एषा सप्तकाैशिक्याः प्रमुख सहायकनदीनाम्मध्ये एका । त्रिवेण्यामेषा काेश्यां समाहिताे भूत्वा स्वनामं त्यजति ।

## पाैराणिकमहत्त्वम् 
## जलसम्पदायाः बृहत्स्राेतम् 
## सन्दर्भाः 
## अत्रापि दृश्याताम्
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
http://www.sikkimonline.info/sikkim/Bumchu 

http://iahs.info/redbooks/a193/iahs_193_0777.pdf

वर्गः:नेपालस्य नद्यः
वर्गः:नेपालदेशसम्बद्धाः स्टब्स्-लेखाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
महाभूकम्पः (नेपालदेशः २०१५)

## विषयप्रवेशः 
भूगर्भे विविधकारणेभ्यः सम्पन्नः कम्पनमित्यादि वैपरीत्यमेव भूकम्पः । २०७२ वैक्रमाब्दस्य वैशाख शुक्ल सप्तम्याम् (वैशाख १२ दिनाङ्के) ११.५६ होरायाम् नेपाल देशे ७.८ रेक्टर्मापने महाभूकम्पः सञ्जातः । एतत् भूकम्पे शतसः मन्दिराः  नवतिसहस्राधिक एकलक्ष परिमितानि गृहाणि च पूर्णरूपेण नष्टाः । पञ्चशताधिक सप्तसहस्रपरिमिताः जनाः कालकवलिताः । १४४४६ जना अाहताश्च ।

## भूकम्पप्रभावितमण्डलानि 
### काष्ठमण्डपम् 
काष्ठमण्डपमण्डले १२२२ परिमिताः जनाः मृताः ७८५९ जनाः अाहताश्च । अस्मिन् मण्डले ४३६३४४ गृहेषु ३६९७३ गृहाणि नष्टाः ।

### भक्तपुरम् 
एतन्मण्डले  मृतकानाम् सङ्ख्या ३३३ अाहतानाम् संख्या २१०१ वर्तते । अस्मिन् मण्डले निर्मितेषु ६८६३६ गृहेषु १८९०० गृहाणि पूर्णरूपेण नष्टाः ।

### पाटनम्/ललितपुरम् 
एतन्मण्डले  मृतकानाम् सङ्ख्या १७४ अाहतानाम् संख्या ३०५२ वर्तते । अस्मिन् मण्डले १०९७९७ गृहेषु १६५२६ गृहाणि नष्टानि ।

### धादिङ 
काष्ठमण्डप मण्डलतः पश्चिमदिशि स्थितः धादिङमण्डले ७३३ परिमिताः जनाः महाभूकम्पेन हताः १२१८ जनाश्च अाहता । अस्मिन् मण्डले ७३८५१ गृहेषु ४३७४१ परिमितानि गृहाणि क्षतिग्रस्ता अभवन् ।

### रसुवा 
एतन्मण्डले  मृतकानाम् सङ्ख्या ५९६ अाहतानाम् संख्या ७४८ वर्तते । अस्मिन् मण्डले ९७७८ गृहेषु ७०४० गृहाणि क्षतिग्रस्ता अभवन् ।

### गाेरखा 
एतन्मण्डले  मृतकानाम् सङ्ख्या ४४० अाहतानाम् संख्या ९०० वर्तते । अस्मिन् मण्डले ६६५०६ गृहेषु ४४६५० गृहाणि क्षतिग्रस्ता अभवन् ।

### नुवाकाेट 
एतन्मण्डले  मृतकानाम् सङ्ख्या १०८० अाहतानाम् संख्या १०५२ वर्तते । अस्मिन् मण्डले ५९२११५ गृहेषु ५७९४३ गृहाणि क्षतिग्रस्ता अभवन् ।

### सिन्धुपाल्चाेक 
एतस्मिन् मण्डले ३४४० परिमिताः जनाः मृताः । १५७१ परिमिताः जनाः अाहताश्च । अस्मिन् मण्डले ६६६८८ गृहेषु ६३८८५ गृहाणि क्षतिग्रस्ता अभवन् ।
### दाेलखा 
एतस्मिन् मण्डले १६९ परिमिताः जनाः मृताः ६६२ परिमिताः जनाः अाहताश्च, ६६६८८ गृहेषु ६३८८५ परिमिताः गृहाणि क्षतिग्रस्ता अभवन् ।
### मकवानपुर 
एतस्मिन् मण्डले ३३ परिमिताः जनाः मृताः २२९ परिमिताः जनाः अाहताश्च, ८६१२७ गृहेषु १५०१२ परिमिताः गृहाणि क्षतिग्रस्ता अभवन् ।
### रामेछाप 
एतस्मिन् मण्डले २९ परिमिताः जनाः मृताः १३५ परिमिताः जनाः अाहताश्च, ४३९१० गृहेषु २६७४३ परिमिताः गृहाणि क्षतिग्रस्ता अभवन् ।
### अाेखलढुङ्गा 
एतस्मिन् मण्डले २० परिमिताः जनाः मृताः ७१ परिमिताः जनाः अाहताश्च, ३२५०२ गृहेषु १००३१ परिमिताः गृहाणि क्षतिग्रस्ता अभवन् ।
### सिन्धुली 
एतस्मिन् मण्डले १४ परिमिताः जनाः मृताः २३२ परिमिताः जनाः अाहताश्च, ५७५८१ गृहेषु १८१९७ परिमिताः गृहाणि क्षतिग्रस्ता अभवन् ।
### काभ्रे 
एतन्मण्डले मृतकानाम् सङ्ख्या ३१८ अाहतानाम् संख्या ११७९ वर्तते । अस्मिन् मण्डले ८०७२० गृहेषु ४९९३३ गृहाणि क्षतिग्रस्ता अभवन् ।
### साेलुखुम्बु 
एतन्मण्डले मृतकानाम् सङ्ख्या २० अाहतानाम् संख्या १०० वर्तते । अस्मिन् मण्डले १०५८८६ गृहेषु ८५५५ गृहाणि क्षतिग्रस्ता अभवन् ।

## सन्दर्भाः 
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
नेपालभूकम्पः २०७२ http://www.ekantipur.com/np/earthquake/ 

वर्गः:नेपालदेशसम्बद्धाः स्टब्स्-लेखाः
वर्गः:भूकम्पः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अन्नासागरतडागः

अर्णोराजस्य तुरुष्काणां च यस्मिन् स्थाने युद्धं जातम् आसीत्, तस्य स्थानस्य परिशुद्ध्यै अर्णोराजः तत्र तडागस्य निर्माणम् अकारयत् । इन्दुनद्याः जलेन सः तडागः पूरितः । सः तडागः सद्यः **अन्नासागरतडाग**त्वेन प्रसिद्धः अस्ति ।

वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वरुणः

इदं अरुणनद्याः उपहार एवं सप्तकाेश्याः स्राेतश्च ।
## काेशी नदीप्रणाली 
## मार्गः/गति 
## पक्षिनिरूपणम् 
## सन्दर्भाः 
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
वर्गः : नद्यः
स्याङ्जामण्डलम्

**स्याङ्जामण्डलम्** नेपालदेशस्य पश्चिमाञ्चलविकासक्षेत्रस्य  गण्डकी अञ्चलम् अन्तर्गतमवस्थितमेकं मण्डलं  वर्तते । तस्य दक्षिणभागे पाल्पामण्डलम् पूर्वभागे  तनहुँमण्डलम् विद्यते तस्य उत्तरदिशि कास्कीमण्डलम् पश्चिमे च पर्वतमण्डलम् विद्येते ।  अस्मिन् मण्डले ३ नगरपालिकाः सन्ति  एवं अत्र बहूनि ग्रामाणि च सन्ति अत्रत्य जनसंख्या  सप्त लक्षं  अनुमीयते । इदं  ११६४ वर्गः की. मी.  विस्तीर्णं वर्तते ।

## विवरणम्
## अत्रापि दर्शनीयम् 
## आधाराः
## बाह्यानुबंधाः
वर्गः:नेपालदेशः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कौशिकी नदी

**कौशिकी नदी** चिनदेशस्य स्वशासित तिब्बत प्रदेशात् निसृत्य नेपालदेशस्य उत्तरतः दक्षिणस्यां वहति । विहारस्य कटिहारमण्डलान्तर्गते कुर्सेलास्थानसमीपे इयं गङ्गायां मिलति । सप्तनद्याः समागमेन सप्तकौशिकीति नाम्ना इयं विख्याता विद्यते । सप्तकौशिक्यां अभिव्यापका सप्तनद्यः - अरुणः, वरुणः, तमोरः, सुनकोशी, दुधकोशी, तामाकोशी (भोटेकोशी) इन्द्रावती 
 
पूर्वीय हिन्दूवैदिकधर्मसंस्कृतौ नद्याः अतीव महत्वपूर्णस्थानमस्ति । प्रातरुत्थाय भूमौ पादन्यासात् पूर्वं धरणीदेव्याः एतादृशवाक्येन क्षमां प्रार्थयन्ति हैन्दवाः । 

समुद्रवसने देवि पर्वतस्तनमण्डले ।

विष्णुपत्नी नमस्तुभ्यं पादस्पर्शं क्षमस्व मे ।।

पूर्वीयसंस्कृतौ पर्वतानां नदीनाञ्च तादृशं स्थानं कल्पितम् । नद्यः तु मातृस्थाने विराजन्ते नेपालीयहृन्मन्दिरेषु । तासां नामानि अपि स्त्रीप्रत्ययान्तानि भवन्ति एव । नद्यस्तु नेपालवासिनां जनानाम् जीवनस्य अविभाज्यानि अङ्गानि सन्ति । अस्मिन् देवभूमौ सहस्राधिकाः नद्यः वहन्ति । इत्येव अस्या भूम्याः सौभाग्यम् ।

## नदीपरिचयम् उद्भवञ्च
## पौराणिकमहत्त्वम् 
सप्तकाैशिक्याः तीरे वराहक्षेत्र नामधेयं अतीव पवित्रं प्रसिद्धञ्च हिन्दूतीर्थस्थलं वर्तते । इदं स्थानं धरानतः २५ किलाेमिटर पश्चिमाेत्तरस्यां दिशि स्थिताेस्ति । वराहपुराणे एतत्क्षेत्रस्य महत्त्वपूर्णवर्णनं वर्तते । अष्टादशपुराणेषु अन्यतमं वर्तते इदं पुराणम् । इदं किञ्चन प्राचीनं पुराणम् ।

## सप्तकौशिक्याः प्राकृतस्थिति 
अस्माकम् देशस्य प्रकृतिसम्पदा समृद्धोsस्ति । पूर्वीयवाङ्मये पृथ्वी, जलम्, वायुः, अग्निः, आकाशेति पञ्चमहाभूतात्मकानि प्रकृतिः । पञ्चमहाभूते जलस्य सर्वाेपरि स्थानम् वर्तते । सप्तकाैशिक्याः जलं शुद्धं निर्मलञ्च । अस्माकं परमपावनी सप्तकाैशिकी गङ्गा पुण्यनदीरूपेण तिष्ठेत् सदैव ।

## सन्दर्भ सामग्रयः 
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
*Kosi River

वर्गः :नद्यः
वर्गः :भारतस्य नद्यः‎
वर्गः :नेपालदेशस्य नद्यः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
संभेपूस्वसाट्यूप

**सङ्गणकमनुष्ययोः भेदबोधकं पूर्णतया स्वचालितं सार्वजनिकं ट्यूरिङ्ग्-परीक्षणम्** (संभेपूस्वसाट्यूप॰) () (CAPTCHA) एक‌ः अभिप्रयोगः (Software) अस्ति । एषः अभिप्रयोगः परीक्षायाः, स्तरस्य च निर्माणं करोति । तयोः परीक्षा-स्तरयोः बोधः यन्त्रं कर्तुं न पारयति । तथा च मनुष्यः एव तयोः परीक्षा-स्तरयोः बोधं कर्तुं शक्नोति । उदा. निम्नचित्रस्य अव्यवस्थितः पाठः केलवं मनुष्ये एव पठितुं शक्नोति, वर्तमानप्रौद्योगिक्यां सङ्गणकयन्त्रं तं पाठं पठितुं न शक्नोति ।

सरलशब्देषु संभेपूस्वसाट्यूप॰ इत्यस्य विषये वक्तुं शक्यते यत्, एषः अनुप्रयोगः शब्दानां सत्यापनस्य परीक्षणं करोति । एवं कृते सति तेषां शब्दानां पठनं येन कृतं सः मनुष्यः एव इति निश्चयः भवति । कोऽपि सङ्गणकनिर्मितः अनुप्रयोगः अत्र कार्यं न कुर्वन् अस्ति इत्यस्य पुष्टिं भवति ।

वर्गः:विज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎