दान्युबवाष्पनौकायानपरिवहनसंस्थानाध्यक्षनौकानायकः

लघुचित्रम्|शोएन्ब्रुन् इत्याख्यं नौकायानं, यत् विक्रमसंवत् १९६९ तमे वर्षे निर्मितम्, पूर्वं प्रथमदान्युब्-वाष्पनौकायानपरिवहनसंस्थानस्य प्रदर्शकनौका इति प्रसिद्धम्, अपि च दान्युब्-वाष्पनौकायानपरिवहनसंस्थानाध्यक्षनौकानायकैः संचालनं कृतम्।
**दान्युबवाष्पनौकायानपरिवहनसंस्थानाध्यक्षनौकानायकः** (जर्मन: Donaudampfschiffahrtsgesellschaftskapitän) इत्येतत् नामपदसमासरूपं जर्मनभाषायां प्रसिद्धं दीर्घसमासपदं यत् औपचारिकतया न स्वीकृतम्, किन्तु १८८६ तः १९४८ पर्यन्तं (विक्रमसंवत् १९४३–२००५) विद्यमानस्य प्रथमदान्युब्-वाष्पनौकायानपरिवहनसंस्थानस्य (DDSG इत्याख्यस्य) नौकानायकं सूचयति।

१९९६ तमे वर्षे (विक्रमसंवत् २०५३) वर्णविन्याससुधारणानन्तरं, मूलसंस्थानस्य विघटनात् परं, एषः पदः त्रयाणां 'फ्' वर्णानां प्रयोगेण पुनः विन्यस्तः **दान्युब्-वाष्पनौकायानपरिवहनसंस्थानाध्यक्षनौकानायकः** इति। पूर्वं त्रयः 'फ्' वर्णाः केवलं पदविभागे दृश्यन्ते स्म।

एषः पदः जर्मनभाषायां बहुसमासपदानां निर्माणस्य लोकप्रियं उदाहरणं मन्यते।

## भाषासम्बद्धं विवेचनम् 
### रूपान्तरम् 
एषः दीर्घसमासः भाषाशास्त्रविज्ञाने, संगणकभाषाशास्त्रे च, विशेषतः कोशनिर्माणे, अनुवादयन्त्रेषु, अन्वेषणप्रश्नेषु च समस्याजनकः। ऑस्ट्रियादेशे, यत्र एषः संस्थानं स्थितम्, एषः पदः प्रमुखं उदाहरणं मन्यते।

एषः समासः शब्दक्रीडायाः आरम्भबिन्दुरूपेण अपि प्रयुज्यते, यत्र कृत्रिमदीर्घसमासपदानि निर्मीयन्ते, यथा-

* *दान्युब्-वाष्पनौकायानपरिवहनसंस्थानाध्यक्षनौकानायकप्रशिक्षार्थिपदविः*
* *दान्युब्-वाष्पनौकायानपरिवहनसंस्थानाध्यक्षनौकानायककक्षागुहछिद्रम्*
* *दान्युब्-वाष्पनौकायानविद्युत्प्रधानकार्यशालानिर्माणाधीनकर्मचारीसंस्था*
* *उत्तरदान्युब्-वाष्पनौकायानपरिवहनसंस्थानाध्यक्षनौकानायकशिरोवस्त्रचिह्नम्*

एते समासपदानि व्याकरणतः यथासम्भवम् शुद्धानि, यद्यपि कृत्रिमनिर्मितानि।

### पददीर्घतायाः कीर्तिः 
*दान्युब्-वाष्पनौकायानविद्युत्प्रधानकार्यशालानिर्माणाधीनकर्मचारीसंस्था* इत्येतत् पदम् गिनेस्-कीर्तिपुस्तके ७९ वर्णैः जर्मनभाषायाः दीर्घतमं प्रकाशितं पदम् इति निर्दिष्टम्। वर्णविन्याससुधारणानुसारं एषः पदः ८० वर्णयुक्तः अभवत्। तथापि, एतादृशी संस्था कदापि न स्थापिताभवत्, एषः पदः केवलं दीर्घतायाः कृते निर्मितं कल्पितपदं इति मन्यते।

यथार्थतः प्रमाणितं पदम् अस्ति—गोरस-मांस-लेबल-निरीक्षण-कर्तव्य-हस्तान्तरण-विधानम् (६३ वर्णानि), यत् मेक्लेनबर्ग्-वोर्पोम्मेर्न् इत्यस्मिन् प्रदेशे विक्रमसंवत् २०५६ तमे वर्षे प्रवृत्तम्, विक्रमसंवत् २०७० तमे वर्षे निरस्तम्।

एवं च—भूमिसम्पत्तिसञ्चार-अनुमतिप्राधिकरण-हस्तान्तरण-नियमः (६७ वर्णानि), यः विक्रमसंवत् २०६० तमे वर्षे प्रवृत्तः, विक्रमसंवत् २०६४ तमे वर्षे निरस्तः।

### सांस्कृतिकग्रहणम् 
वोल्फ्गाङ् मेञ्जेल् इत्यनेन बालानां कृते रचिते लघुपाठे "भाषायाः दीर्घतमं पदम्" इत्यस्मिन् *उत्तरदान्युब्-वाष्पनौकायानपरिवहनसंस्थानाध्यक्षनौकानायकः* इत्येतत् पदम् निर्दिष्टम्। सः क्रमशः पदस्य अवयवान् व्याख्याय "उत्तर-" इत्येतत् योजयति, यतः नौकाः केलहाइम् पर्यन्तं गच्छन्ति।

यद्यपि एषः पदः सामान्यवाक्यप्रयोगे कदापि न प्रयुक्तः।

पारिस्-नगरजाता लेखिका मिशेल् मेतैल् इत्यनेन एषः पदः विक्रमसंवत् २०२९ तमे वर्षे वियन्नगरे ज्ञातः, यत्र सा जर्मनभाषाशास्त्रं पठति स्म। फ्रान्सीसीभाषायां अनुवादे एषः पदः *Le capitaine de la compagnie des voyages en bateau à vapeur du Danube* इत्येव।

एषात् प्रेरणा लब्ध्वा सा षड्वाचकपदानां छन्दः निर्मातुं आरब्धवती, यत्र प्रत्येकश्लोके अग्रे नवं पदं योजयति, पश्चात् अन्त्यं पदं विलोपयति।

एषः सम्पूर्णः जर्मनपदसमुच्चयः "दान्युब्-पद्यशृङ्खला" इत्याख्यया प्रसिद्धः, यः २८८८ श्लोकैः युक्तः, यतः दान्युब्-नदी तावत् किलोमीटर्-दीर्घा इति मन्यते। एषः सा निर्मातुं आरब्धवती "अनन्तकाव्यम्" इत्याख्यं महाप्रकल्पम्, यत्र क्रियापदानि न दृश्यन्ते, अन्यभागाः फ्रान्सीसी, प्राचीनफ्रान्सीसी, चीनी, आङ्ग्लभाषायां च लिखिताः। विक्रमसंवत् २०६१ तमे वर्षे एषः ग्रन्थः २५००० श्लोकैः युक्तः, यः २.६६ योजनाः दीर्घायां पत्रपट्टिकायां स्थितः।

## पदप्रसारइतिहासः 
एषस्य पदस्य प्रसाराय समनामकः ताङ्गो-गीतं अपि कारणम्, यः वियन्नगरे वसतां एरिक् मेदर् (पद्यलेखकः) तथा कार्ल् लूबे (संगीतकारः) इत्येताभ्यां विक्रमसंवत् १९९३ तमे वर्षे रचितम्। एषः गीतं लुड्विग् डोब्लिङ्गर् इत्यस्मिन् वियन्नगरस्थिते संगीतप्रकाशनसंस्थायां प्रकाशितम्।

गीतस्य विषयः—दान्युब्-वाष्पनौकायानपरिवहनसंस्थानाध्यक्षनौकानायकस्य प्रेमजीवनम्। सर्वे दान्युब्-नद्यां नौकायात्रां कर्तुं इच्छन्ति, किन्तु भाग्यं रक्षतु "कदाचित् अन्ते नौकानायकः न भवेत्"। वेशभूषा आकर्षकं करोति, स्त्रियः मोहिताः, किन्तु सः नगरात् नगरं गच्छति, स्थायित्वं न लभते। दीर्घपदनाम्नः कारणेन कोऽपि युवती पत्रं लिखितुं न इच्छति।

गीतस्य पुनरावृत्तिपदं आरभते—"दान्युब्-वाष्पनौकायानपरिवहनसंस्थानाध्यक्षनौकानायकस्य गीतं यावत् रमणीयं, तावत् अन्यत् न किञ्चन।"

## जालसंयोगसूत्राणि 
* egerlandermusikanten॰nl  इत्यस्मिन् जालपृष्ठे गीतपाठः उपलब्धः।

## सन्दर्भाः