open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
यवः

thumb|200px|left|यवराशिः

अयं **यवः** अपि भारते वर्धमानः कश्चन धान्यविशेषः । अयं यवः अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । अयं यवः आङ्लभाषायां Barley इति उच्यते । अस्य यवस्य **मेध्यः, सितशूकः, दिव्यः, अक्षतः, धान्यराजः, तीक्ष्णशूकः, तुरगप्रियः, हयेष्टः , पवित्रधान्यम्** इत्यादीनि अन्यानि नामानि अपि सन्ति । अयं यवः आहारः औषधं च । आचार्यः चरकः मधुमेहस्य निमित्तं संस्कारितः यवः अत्युत्तमम् औषधम् इति उक्तवान् अस्ति । एतं विषयम् अधिकृत्य एव आयुर्वेदमहाविद्यालये संशोधनम् अपि कृतम् अस्ति । तदा सिद्धं यत् यवस्य उपयोगेन सप्ताहाभ्यन्तरे एव रोगलक्षणं न्यूनं जायते, तथा च शर्करांशः १००-१५० मि.ग्रां. यायत् न्यूनः जायते इति । 

### आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य यवस्य स्वभावः
thumb|200px|left|यवसस्यम्
thumb|200px|right
thumb|left|200px|यवक्षेत्रम्
अयं यवः पचनार्थं जडः । यवः कषायमिश्रितमधुररुचियुक्तः । अयं यवः जीर्णानन्तरं कटुविपाकः भवति । अयं यवः पिच्छिलः रूक्षः च ।

:**“यवः कषायो मशुरः शीतलो लेखनो मृदुः ।**
:**व्रणेषु तिलवत् पथ्यो रूक्षो मेधाग्निवर्धनः ॥**
:**कटुपाकोऽनभिष्यन्दी स्वर्यो बलकरो गुरुः ।**
:**बहुवातमलो वर्णस्थैर्यकारी च पिच्छिलः ॥**
:**कण्ठत्वगामयश्लेष्मपित्तमेदःप्रणाशनः ।**
:**पीनसश्वासकासोरुस्तम्भलोहिततृट्प्रणुत् ॥“** (भावप्रकाशः)

:१. अयं यवः शरीरं शुष्कीकरोति ।
:२. यवः शीतलः, लेखनः, मृदुः च ।
:३. यवः शरीरे विद्यमानान् दोषान् निवारयति ।
:४. अयं यवः अग्निवर्धकः, मेधावर्धकः, बलवर्धकः, स्थैर्यवर्धकः च ।
:५. यवः नैर्यासगुणयुक्तः  ।
:६. यवः कफस्य पित्तस्य च दोषं निवारयति ।
:७. मधुमेहे, कासे, अस्तमायां, पीनसे, चर्मरोगे, कुष्ठरोगे, कफप्रधाने ज्वरे च उत्तमः पथ्याहारः  यवः ।
:८. स्थूलकायाः प्रतिदिनं यवं सेवन्ते चेत् मासाभ्यन्तरे ३-४ के.जि. यावत् भारं न्यूनीकर्तुं शक्नुवन्ति ।
:९. यवे ६९.३% पिष्टांशः, ११.५% फ्रोटिन्, १.५% खनिजांशः, विटमिन् सि, अयसः अंशाः च सन्ति ।
:१०. शरीरे शोथः अस्ति चेत्, मूत्रस्य अवरोधः अस्ति चेत् यवस्य सेवनं वरम् । यवः शोथं निवारयति, मूत्रं निस्सारायति च ।
:११. यवस्य रोटिका रुचिकरी, मधुरा, लघु च ।
:१२. यवः मलवर्धकः, वीर्यवर्धकः, कफजन्यानां रोगाणां निवारकः च ।
:१३. यवः उत्तमः व्रणरोपकः अपि ।
:१४. यवस्य अधिकप्रमाणेन सेवनेन वातः वर्धते । ततः शरीरवेदना, अनिद्रा, शिरोवेदना च सञ्जायते ।

वर्गः:धान्यानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः‎
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
दधिकम्

**दधिकम्** दुग्धात् लब्धं पिण्डभोजनम् अस्ति।

‎

दधिकम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
सोयामाषः

सोया एका माषविभेदा वर्तते।  सोयामाषेभ्यः तैलम्, पिष्टम्, सोयारसम् सोयादुग्धम् इत्यादिनि लभ्यन्ते। सोयापादपः चीनदैशिकः अस्ति।
right|thumb|250px|सोयामाषः

File:So_3.jpg
File:Lait-soya-soja-beans-legumineuse-Pixabay.jpg
File:Kalo_Bhatmas.jpg
File:Soybean Oil, Meal and Beans (10059732523).jpg
File:Soy_powder.jpg

सोयामाषः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
शाकम्

:आहारार्थं कर्मकुर्यादनिन्द्यम् ।
:**कुर्यादाहारं प्राणसंरक्षणार्थम् ।**
:प्राणा रक्ष्याः तत्त्वजिज्ञासार्थम् ।
:तत्त्वं जिज्ञास्यं येन भूयो न दुःखम् ॥

अयं श्लोकः मानवः किमर्थम् आहारं स्वीकरोति इति अंशं स्पष्टयति । आहारेण विना वयं न जीवामः । किन्तु पशुपक्षिवत् वयम् आहर्तुं न शक्नुमः । प्रकृत्या एतानि पदार्थानि चित्वा संस्कृत्य अन्नत्वेन खादामः । मानवः मूलरूपेण शाकाहारी एव । अतः कानिचन सस्यानि नित्याहारे वयम् उपयोगं कुर्मः । अस्मिन् तेषां पाकोपयोगिनां शाकानां विषये पठामः ।
thumb|150px
  		        
#कारवेल्लम्				
#शिघ्रुः
#कूष्माण्डम्			
#कोशातकी				
#वार्तकी				
#वृन्ताकः				
#भिण्डिः			
#बिम्बफलम्				
#पुष्पशाकम्
#पर्णशाकम्			                			
#निष्पावप्रभेदः (बीन्स्)
#उर्वारुकम्			
#महामरीचिका			
#कदलीकाण्डम्
#पटोलः				
#आम्रातकम्				                	
#अलाबु
#निम्बूकम्
#आमलकम्
#मधुरकूष्माण्डम्
#गोराणी
#कदलीकुसुमम्
#वर्तुलकम्
#छत्राकम्
#राजमाषशाकम्
#विदारी (नेलगुम्बळ)
#जालकम् (होम्बाळे)

वर्गः:शाकानि
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
अनन्तपुरमण्डलम्

**अनन्तपुरमण्डलम्** (Anantapur District) आंध्रप्रदेशराज्ये स्थितम् एकं मण्डलम् ।

## इतिहासः
मौर्यैः, बाणैः, राष्ट्रकूटिभिः, चोलैः, चालुक्यैः, 
होयसल्-विजयनगरराजैः, असप्जाहीवंशजैः, आग्लेयैश्च परिपालितम् अनन्तपुरमण्डलम् । १८८१ तमे वर्षे आविर्भूतमिदं मण्डलम् । अनन्तसागराख्यं किञ्चन सरः वर्तते इत्यतः अनन्तपुरम् इति नामाभिहितम् ।  
आन्ध्रप्रदेशराज्यस्य प्रथममुख्यमन्त्री श्रीमान् नीलं सञ्जीवरेड्डिः, मर्कसिस्ट्-दलनायकः नीलं राजशेखररेड्डिः च अस्य मण्डलस्य वासिनौ ।

## भौगोलिकम्
मण्डलस्य प्राच्यां कडपमण्डलं, पश्चिमदक्षिणयोः कर्णाटकराज्यम्, उत्तरेकर्नूलुमण्डलं च सीमायां विराजन्ते । मैसूरुपीठभूमेः उत्तर सीमायां समुद्रोपरितलात् ६७० कि.मी उन्नतमस्ति इदं मण्डलम् । १०.२% भूभागः अरण्य एन विस्तृतः । वज्रकरुरप्रान्ते वज्रनिधिः पेन्ना, कुमदवल्ली, भैरवमनितिप्पा,तुङ्गभद्रा इत्यादिभ्यः जलं लभ्यते । मल्बरीवनानि, क्षुमानीडानि इत्यादयः जलजातीनाम् – उपाधिमार्गाः ।

## कृषिः वाणिज्यं च
कलायः आढकी, कार्पाशः, पलाण्डुः, फलानां च सस्यं विस्तृतं वर्तते । श्रीकृष्णदेवरायविश्वविद्यालयः, सत्यसायीविश्वविद्यालयः च वर्तेतेऽत्र ।

## वीक्षणीयस्थलानि
लेपाक्षीस्थितः नन्दीश्वरालयः, ताडिपत्रिस्थः चिन्तलरामस्वामिदेवालयः, कदिरिग्रामे श्रीलक्ष्मीनरसिंहस्वामिदेवालयः,पुट्टपर्ति सत्यशायिसन्निधिः, पेनुगोण्ड गगनमहलदुर्गं, पेन्ना-अहोबिले पेन्ना-जलपादं, तत्रापि लक्ष्मीनरसिंहस्वामिदेवालयः इत्यादीनि प्रमुखपर्याटककेन्द्राणि सन्ति ।

## वीथिका

चित्रम्:Sunset in Puttaparthi (2006).jpg|चित्रावती नदी सूर्यास्तमयः, पुट्टपर्त्तिः
चित्रम्:Shiva Linga, Lepakshi.jpg|शिवलिङ्गः, लेपाक्षी
चित्रम्:Ananthapur ClockTower.jpg|गडियारस्तम्भः, अनन्तपूरम्
चित्रम्:Virabhadra temple, Lepakshi.JPG|वीरभद्रदेवालयः, लेपाक्षी

चित्रम्:Ananthapur_ISKCON.jpg| इस्कान् देवालयः 
thumbnail|लेपाक्षी

## तालूकाः
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Official site 
* List Of villages in Anantapur District
* 

वर्गः:आन्ध्रप्रदेशस्य मण्डलानि
यावानलः

thumb|200px|right|यावानलप्रभेदः
thumb|200px|left|अन्यविधस्य यावानलः
thumb|150px|right|यावानलसस्यम्
thumb|200px|left|यावानलस्य बीजानि
thumb|200px|left|त्वक्-रहितयावानलस्य राशिः
thumb|200px|right|यावानलपुष्पम्
thumb|left|200px|रक्तवर्णस्य मधुरयावानलः
thumb|200px|right|विभिन्नानां वर्णानां यावानलः
thumb|left|200px|श्वेतवर्णस्य मधुरयावानलबीजानि
thumb|left|200px|यावानलक्षेत्रम्

अयं यावानलः अपि भारते वर्धमानः कश्चन धान्यविशेषः । अयं यावानलः सस्यजन्यः आहारपदार्थः । अयं यावानलः आङ्ग्लभाषायां Great Millet इति उच्यते । हिन्दीभाषायां जुअर् इति, ल्याटिन्-भाषायां Gramineae इति च वदन्ति । अयं यावानलः तृणकुले Gramineae कुले अन्तर्भवति । अयं यावानलः तस्य वर्णस्य अनुगुणं द्विधा विभज्यते । श्वेतः यावानलः, रक्तः यावानलः च इति । कर्णाटकस्य उत्तरभागे तु यावानलः प्रतिदिनस्य आहारः । तत्र गोधूमस्य रोटिकां वा, तण्डुलस्य ओदनं वा न सेवन्ते । अपि तु प्रतिदिनं यावानलस्य पिष्टेन निर्मितां रोटिकाम् एव खादन्ति । **जूर्णः, यवनालः, शिखरी, वृत्ततण्डुलः, दीर्घनालः, दीर्घशरः, क्षेत्रक्षुः, इक्षुपत्रकः, जूर्णाह्वा, योनला, युगन्धरा, यावनालः, देवधान्यं, मौक्तिकतण्डुलः** इत्यादीनि यावानलस्य अन्यानि नामानि । अनेन यावानलेन पौलिं, लाजाः, रोटिकां, यवसक्तु च निर्मान्ति । अयं यावानलः द्विविधः भवति । रोटिकानिर्माणस्य यावानलः भिन्नः एव भवति । सः लघ्वाकारकः भवति । अन्ये यावानले पुनः मधुरः यावानलः इत्यपि कश्चन प्रभेदः भवति ।

:**“यावनालो यवनालः शिखरी वृत्ततण्डुलः ।**
:**दीर्घनालो दीर्घशरः क्षेत्रेक्षुश्चेक्षुपत्रकः ।**
:**जूर्णाह्वा योनला प्रोक्ता यावनालायुगन्धराः ॥“** (धन्वन्तरीकोषः)

### आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य यावानलस्य स्वभावः
अयं यावानलः पचनार्थं जडः । अयं रूक्षः, शीतगुणयुक्तः, रुचिकरः  च । अयं यावानलः मधुररुचियुक्तः ।

:**“रूक्षः शीतो गुरुः स्वादु सरोविद्वातकृद्यवः ।**
:**वृष्यः स्थैर्यकरो मूत्रमेदःपित्तकफान्  जयेत् ॥**
:**पीनसश्वासकासोरुस्तम्भकण्ठत्वगामयान् ॥“** (अष्टाङ्गहृदयम्)

:**“कफपित्तहरा वृष्या मृदवो गुरवो हिमाः ।**
:**रूक्षा विष्टम्भिनश्चैव पथ्या गुदरोगिणाम् ॥“** (धन्वन्तरीकोषः)

:१. श्वेतः यावानलः त्रिदोषहरः, रुचिकरः, पथ्यः, गुल्मनाशकः च ।
:२. रक्तः यावानलः उष्णः, कषायरुचियुक्तः च ।
:३. यावानलः अस्थिरोगं निवारयति । 
:४. अयं यावानलः रक्तं शुद्धीकरोति ।
:५. यावानलः त्वक्-सम्बद्धान् रोगान् अपि निवारयति ।
:६. यावानलः शरीरं शुष्कीकरोति, व्रणान् अपि बहुशीघ्रं निवारयति ।
:७. यावानलः मलस्तम्भकः इति कारणतः गुदरोगिणः मितरूपेण सेवितुम् अर्हन्ति ।
:८. यावानलः कफं पित्तं च निवारयति, वातं वर्धयति च ।
:९. यावानलः वीर्यवर्धकः, मृदु, पचनार्थं जडः च ।
:१०. वृष्टिकाले वर्धितः यावानलः किञ्चित्प्रमाणेन कफकारकः, नैर्यासगुणयुक्तः च ।
:११. शैत्यकाले वपनं कृत्वा वसन्ते प्राप्तः यावानलः मधुरः, त्रिदोषहरः, बलवर्धकः च ।
:१२. यावानलः शरीरस्य भारं वर्धयति ।
:१३. यावानलः शरीरे जलांशं न्यूनीकृत्य प्रमेहनाशकरूपेण कार्यं करोति ।
:१४. यावानलः प्रमेहिणां नित्यपथ्यः आहारः ।
:१५. यावानलेन निर्मिताः यवलाजाः पचनार्थं लघवः, पचनशक्तिम् अपि वर्धयन्ति ।
:१६. यवलाजाः वमनम्, अतिसारः, उदरे ज्वलनं, रक्तदोषः, प्रमेहः, स्थूलकायत्वं, पिपासा इत्यादिभिः समस्याभिः पीडितानां निमित्तम् अत्युत्तमाः ।
:१७. यवसक्तु अपि पचनार्थं लघु, वीर्यवर्धकं च ।
:१८. यवसक्तु जलेन सह वा, रात्रौ वा, भोजनेन सह वा न सेवनीयम् ।

वर्गः:धान्यानि
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
गुण्टूरुमण्डलम्

**गुण्टूरुमण्डलम्** (Guntur District) आन्ध्रप्रदेशराज्ये स्थितमेकं मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं गुण्टूरुनगरम् ।

## इतिहासः
शौर्यपराक्रमादीनां जन्मभूमिः जातीयोद्यमान्ध्रोद्यमयोः स्पूर्तिप्रदायकं, बहुभिः राजकुटुम्बैः पालितराजधानी गुण्टूरुमण्डलम् । 
शातवाहनराजाः धान्यकटकनाम्ना अमरावतीम्, इक्ष्वाकवः विजयपुरीनाम्ना नागार्जुनसागरम्, आनन्दगोत्रिजः चेजेर्लं, विष्णुकुण्डिनः विनुकोण्डग्रामं, वेलनाटिचोलराजाः तेनालिसमीपस्य धनपुरम् इत्यादीः राजधानीः कृत्वा तेषु कालेषु सम्यग्रीत्या अपालयन् । एते सर्वेपि अस्मिन् मण्डले विद्यमानाः एव । पल्नाडुसङ्ग्रामः कारम्पूडिमाचर्लप्रान्तयोः मध्ये संवृत्तः । ब्रीटिशाधिकारं निरुध्दवान् । अत्रैव कन्नेगण्टिहनुमन्तमहाशयः । चीरालपेरालशुल्कदाननिराकरणोद्यमः, दुग्गिरालगोपालकृष्णय्यवर्येण चालितः अत्र ।

## भौगोलिकम्
अस्य मण्डलस्य उत्तरदिशे नल्गोण्ड,कृष्णमण्डलं, दक्षिणदिशे प्रकाशमण्डलं, पश्चिमदिशे महबूबनगरमण्डलं, प्राग्दिशि च बङ्गालाखातसमुद्रः कृष्णमण्डलं च वर्तन्ते । मण्डलेस्मिन् नल्लमलारण्यम्, उन्नतपर्वताः च सन्ति । नीलशिलाः, वज्राणि, ताम्रम्, अयः इत्यादीनि खनिजानि उपलभ्यन्ते । सत्तेनपल्लीसमीपस्य कोल्लूरुग्रामपरिधौ वज्राणाम् उपलब्धिः आसीत् । माडुगुलः, मल्लवरं, सारङ्गपल्ली इत्यादिप्रान्तेषु वज्रनिधिः, पिडुगुराल्लमाचर्लमध्यप्रान्तेषु च नेलशिलानां निक्षेपाः सन्ति । मण्डले बहुलार्थसाधकसेतोः निर्माणम् आसीत् । नागार्जुनसागरप्रान्ते कृष्णानद्याः उपरि अस्य दक्षिणभागे विद्यमानया कुल्यया मण्डलस्य कृषिभूमये जलं प्रेष्यते । अस्मिन् मण्डले पञ्चरेल्मार्गाः वर्तन्ते ।

## कृषिः वाणिज्यं च
प्रधानविनियोगसेद्यं धान्यम् । वाणिज्यनिमित्तं कलायः, कार्पासः, मरीचानां सेद्यं भवति । पञ्जसु स्थानेषु कृषिपरिशोधनकेन्द्राणि वर्तन्ते । मण्डले रेल् तथा रोड्मार्गः भूरि विस्तृतः । मण्डले बहूनि वाणिज्यक्षेत्राणि सन्ति । वड्लमूडिप्रान्ते क्षीरोत्पत्तिकर्मागारः, जम्पनिप्रान्ते शर्कराकर्मागारः माचर्ला सीतापुरप्रान्तयोः सिमेण्ट् कर्मागारः च वर्तन्ते । बापट्लग्रामे कृषिमहाविद्यालयः मङ्गलगिरिग्रामे कुटीरपरिश्रमाः सन्ति । कृषकाणां आसक्तिः वर्जिनिया तम्बाकुः तथा उत्तमकार्पासस्य उत्पादने ।

## वीक्षणीयस्थलानि
अमरावती ग्रामे पुरातत्त्वशाखायाः प्रदर्शनशाला, चेजेर्लप्रान्ते कपोतेश्वरस्वामिदेवालयः वर्तते । अमरावती, पोन्नूरुः, माचर्ला, चेब्रोलुः, बापट्लः च इत्यादिषु प्रान्तेषु प्राचीनशिल्पकलावैभवं प्रतिभाति । १९७६ तमे वर्षे गुण्टूरुसमीपे नागार्जुनानगरे आचार्यनागार्जुननाम्ना विश्वविद्यालयः संस्थापितः ।  मण्डले विद्यमानाः, विद्यालयाः सर्वे नागार्जुनविश्वविद्यालयपरिधौ आयान्ति ।

## तालुकाः
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Guntur Municipal Corporation
* Guntur City and District Management
* Guntur Police 
* Guntur Railway Timings 
* Guntur City Region - Wikimapia
* Guntur Map by NASA 
* Weather at Guntur

वर्गः:आन्ध्रप्रदेशस्य मण्डलानि
पूर्वगोदावरीमण्डलम्

**पूर्वगोदावरिमण्डलम्** (East Godavari district) आन्ध्रप्रदेशराज्ये स्थितमेकं मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं काकिनाड नगरम् ।

## इतिहासः 
आन्ध्रप्रदेशराज्ये महत्या कृषिभूम्या गवां सम्पदा च विराजमानम् अत्यन्तं सुरम्यं मण्डलं प्राग्गोदावरी । इदं १९०४ तमे वर्षे आविष्कृतम् । ततः पूर्वं [[1069. (इतिहासः) ‎पूर्वगोदावरीमण्डलम् ‎[११,०३३ अष्टकानि]
मौर्य-शातवाहन-चालक्य-तुरुष्ककाकतीयादिराट्भिः पालितम् । अस्य मण्डलस्य आधिपत्यनिमित्तं फ्रेञ्च्, तथा निजां नवाबयोः मध्ये महत् युध्दं संवृत्तं चन्दुर्तिप्रान्तम् । १७६६ पश्चात् अयं प्रान्तः ब्रिटिश् ईस्टिंडियाकम्पन्याः आधीनतां गतः । आन्ध्रमहाभारतरचयितुः नन्नयकवेः जन्मस्थानमिदम् । सङ्गीतसाहित्यकलाविज्ञानक्षेत्रेषु इदम् अन्यतमं मण्डलम् । कन्दुकूरिवीरेशलिङ्गमहोदयेन हितकारी समाजः निर्मितः ।

## भौगोलिकम् 
भौगोलिकरीत्या अत्यन्तं विस्तृतम् इदं मण्डलम् । इतः १९०४, १९६० कालयोः कांश्चन प्रान्तान् विभज्य अन्यमण्डलेषु संयोजितवन्तः । मण्डले ३०% अरण्येन विस्तृतम् । ग्राफैट्, बाक्सैट्, जिर्कान्, मोनोजैट् इत्यादि खनिजानि उपलभ्यन्ते ।  राजमहेन्द्रवरे अत्यन्तं दीर्घः रेल्, रोड्मार्गः अस्याः गोदावर्याः उपरि निर्मितः । प्राक्चालक्यराजेन प्रथमभीमराजेन भीमवरं, द्राक्षारामं च निर्मितम् ।

## कृषिः वाणिज्यं च 
काकिनाडनौकायानकेन्द्रद्वारा तिलाः, चायपत्रं, जूटवस्तूनि, ग्राफैट् इत्यादीनां प्रेषणं भवति स्म । राजोलुकोत्तपेटप्रदेशौ नारिकेलानां मूलस्रोतसी इति प्रसिद्धौ । काकिनाडप्रान्ते गोदावरीसस्यवर्धकानां कर्मागारः, नागार्जुनसस्य संवर्धककर्मागारः च स्थापितः । राजमहेन्द्रवरे आन्ध्रपत्रनिर्माणसंस्था विज्जेश्वरप्रान्ते अनिलाधारित विद्युदुत्पादककेन्द्रं, राजमहेन्द्रवरे अङ्गारकविद्युत्केन्द्रम् इत्यादीनि बहूनि कर्मागाराणि मण्डले प्रचाल्यन्ते । गोदावरी नदी रम्पचोडवरम् इत्यस्मिन् स्थाने मण्डलं प्रविश्य धवलेश्वरप्रान्ते पथद्वये वशिष्टगौतमी, इति नामभ्यां प्रवहति । वशिष्टः पश्चिमायां दिशि प्रवहन् वैनतेयम् इति उपनाम्ना राजोलुसमीपे सागरं प्रविशति । धवलेश्वरे प्रप्रथमतया सर्. आर्थर् काटन् सेतुनिर्माणम् अस्याः नद्याः उपरि अकारयत् । ततः तस्मिन् स्थाने बारेज् निर्माणं समभूत् । माङ्गनीस्, क्लिङ्कर, मूलगन्धकम् इत्यादीनाम् अवतरणमपि भवति । मण्डले धान्यम्, इक्षुः, कदली, आम्रम्, नारिकेलम् इत्यादीनां कृषिः भवति । कृषकाणां दुकूलं, गोपोषणं, शाखादिकानां सस्यवर्धने अतीव श्रध्दा वर्तते ।

## तालुकाः 
## बाह्यम्पर्कतन्तुः 
* Kakinada Information Portal - It also provides information of surrounding places 
* East Godavari District governmental web site 
* Godavari web site 
* Kakinada website 
* Godavari district temples map 

 **Note**: यनम्-मण्डलम्, पाण्डिच्चेरी is completely surrounded by East Godavari district. 

वर्गः:आन्ध्रप्रदेशस्य मण्डलानि
चित्तूरुमण्डलम्

**चित्तूरुमण्डलम्** (Chittoor district)आंध्रप्रदेशराज्ये स्थितम् एकं मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रः चित्तूर् नगरः ।
	
## इतिहासः
१९११ तमे वर्षे आविष्कृतं चित्तूरुमण्डलम् । कलियुगाराध्यदेवसन्निधिः श्रीवेङ्कटेश्वरस्वामिदेवालयः, पद्मावती देवालयः, तिरुचानूर्, प्रसिध्दशैवक्षेत्रं श्रीकालहस्ती|श्रीकालहस्ती]], वरसिध्दिविनायकक्षेत्रं काणिपाकं, सुरम्यं मनोरञ्जनकेन्द्रं हार्षिली-पर्वतप्रान्तः गोगर्भतीर्थं, नागलापुरग्रामे वेदनारायणस्वामी देवालयः, कपिलतीर्थम्, आकाशगङ्गा, पापविनाशनं, तलकोनारण्यप्रान्तम् इत्यादि प्रदेशवैविध्येन विराजते चित्तूरुमण्डलम् । पल्लवैः, चोलैः, यादवैः, विजयनगरराजैः,  गोलकोण्डा-मौसूरु ब्रिटिष्पालकैः च पालितं मण्डलम् । मण्डलमिदं निजां नाम्ना राज्ञा आङ्गलेयानां प्रतिदानं कृतं १८०० काले इत्यतः दत्तमण्डलम् इत्यभिधीयते ।

## भौगोलिकम्
मण्डलस्य प्राग्दक्षिणदिशोः तमिलनाडु, पश्चिमे कर्णाटकराज्यम्|कर्णाटकम्]], उत्तरे च कडपा, अनन्तपुरं च सीमायां सन्ति । १९६० तमे वर्षे कांश्चन प्रदेशान् तमिलनाडुराज्ये, तमिलनाडुराज्यस्य तिरवल्लूरुमण्डलस्थितान् कांश्चन प्रदेशान् च अस्मिन् मण्डले परस्परसम्मेलनं कृतवन्तः “ पटास्कर्” नियम परिधिं निधाय ।

## कृषिः वणिज्यं च
तिन्त्रिणी, रक्तचन्दनं, नाधु, वनौषधीनां च स्रोतः इदं मण्डलम् । स्वर्णमूलं, सुधाशिलाः इत्यादीनि विरलतया लभ्यन्ते । प्रारिश्रामिकक्षेत्रेऽपि वर्धमानम् इदं मण्डलम् । वाहनानि, शर्करा, वस्त्राणि, मधु,ताम्रलोहपात्रनिर्माणादि कर्मागारैः शोभतेदं मण्डलम् । श्रीकालहस्तिपुण्यक्षेत्रे पाञ्चालिकानां निर्माणं, रेणिगुण्टप्रान्ते रैल्वेकार्यशाला, चन्द्रगिरिसिरामिक्कर्मागारः च विराजन्तेऽत्र । कूपजलमेव सेद्यार्थं उपयुज्यतेऽत्र । धान्येन सह कलायः, इक्षुः, माषाः, वार्तकी, फलदीनां च सस्यं क्रियते । तुङ्गभद्राधारित-जलविद्युत्केन्द्रद्वारा विद्युतः प्रदानं भवति ।

## वीक्षणीयस्थलानि
तिरुपतिः अत्यन्तं विस्तृतमेकम् आध्यात्मिक-पारिश्रामिक-विद्याकेन्द्रं वर्तते । सहस्रशः भक्ताः समागत्य, सप्तगिरिवासिनं श्रीवेङ्कटेश्वरं दृष्ट्वा सानन्दं स्वस्थानं प्रतियान्ति । अपि च प्रसिध्द शैवक्षेत्रं श्रीकालहस्ती, वरसिध्दिविनायकक्षेत्रं काणिपाकं, सुरम्यं मनोरञ्जनकेन्द्रं हार्षिली-पर्वतप्रान्तः गोगर्भतीर्थं, कपिलतीर्थम्, आकाशगङ्गा, पापविनाशनं, तलकोनारण्यप्रान्तम् इत्यादीनि अवश्यं सन्दर्शनीयनि स्थलानि ।

## वीथिका

चित्रम्:Veera_Anjaneyar.jpg|श्रीवीरविजय आञ्जनेयस्वामी **दक्षिणपातपालेम्**
चित्रम्:Padmavati ammavari koneru at tirucanuru, tirupati.JPG|पद्मावती देवी पुष्करिणी, तिरुचानूर्ः (तिरुपतिः)
चित्रम्:Kapilatheertam.jpg|कपिलतीर्थम्, तिरुपतिः
चित्रम्:Sri Kala Hasti.jpg|श्रीकालहस्ती
चित्रम्:PutturTown.jpg|पुत्तूरुनगरम्
चित्रम्:Raaja mudra of vijayanagar empire.JPG|विजयनगरस्य साम्राज्यमुद्रण, अलिपिरि गोपुरः, तिरुपतिः
चित्रम्:ChandraGiri Fort - Raja Palace.JPG|राजभवनम्, चन्द्रगिरिः
चित्रम्:View of Kanipakam Temple, Chittoor district.jpg|काणिपाकम् देवालयः, चित्तूरुमण्डलम्
चित्रम्:Thirumala Musical Fountain.jpg|संगीतधारायन्त्रम्, तिरुमलः
चित्रम्:Mokallamitta Gopuram Tirumala Andhra Pradesh.JPG|मोकल्लमित गोपुरः, तिरुमलः
File:Spotted Deer axisaxis at deerpark Tirumala hills.JPG|मृगी उद्यानवनः, तिरुमलः

## तालुकाः
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Official site
* list of Villages in Chittoor

वर्गः:आन्ध्रप्रदेशस्य मण्डलानि
करीम्नगरमण्डलम्

**करीम्नगरमण्डलम्** (Karimnagar) आंध्रप्रदेशराज्ये स्थितमेकं मण्डलमस्ति। 

## इतिहासः
“एल्लमन्दला” इत्याख्यं प्रान्तमिदं १९०६ तमे वर्षे करीम्नगरमण्डलं जातम् । काकतीयाः, बहमनी सुल्तानाः,
गोल्कोण्डा नवाब् जनाः च इदं मण्डलं पूर्वं पालितवन्तः । “ इल्लेन्दु” दुर्गसमीपे असफजाहिपालकैः नियमितः सय्यद् करीमुद्दीन् नामाख्यातः कश्चनग्रामः निर्मितः इति । तस्य नामैव “करीम्नगर्” इति वर्तमानकालीन चारित्रकाणां कथनम् ।

## भौगोलिकम्
अस्य मण्डलस्य प्राच्यां मध्यप्रदेशराज्यं, पश्चिमायां निजामाबाद्, उत्तरे
आदिलाबाद्, दक्षिणे च वरङ्गल्,मेदक् मण्डले च वर्तन्ते । राज्यवैशाल्ये इदं ४.२९% यावत् विस्तृतम् । तथैव १४.८% भूमिः अरण्येन  विस्तृता ।

## कृषिः वणिज्यं च
मधुः, करगः, सारदालः, औषधमूलिकाः इत्यादीनां स्रोतः इदं मण्डलम् । हेमलैट्, मालिब्धिनैट्, स्य्यिलैट्, माग्नलैट् कवार्टज्, डोलमैट् इत्यादि खनिजाः उपलभ्यन्ते । राजगुण्डं केन्द्रीयकर्मागारः, सन्तनगरस्थः केसीरामसिमेण्ट् कर्मागारः च वर्तते । ५०% भूमिः कृषिभूमिः वर्तते । व्रीहिः, माषः, मुद्गः  कार्पासः, हरिद्रा, मरीचः इत्यादीनां सस्यं क्रियते । श्रीरामसागरजलवाहकं, कमलापुरसरः, गीरसरः , सिङ्गसमुद्रसरः, मन्नेरु, मूलवागु इत्यादीनां नदीनां द्वारा सस्यजलं कल्प्यते ।

## वीक्षणीयस्थलानि
कालेश्वरस्थः मुक्तेश्वरालयः, वेमुलवाडस्थः राजराजेश्वरस्वामिदेवालयः, प्रतापगिरि दुर्गं, धर्मपुरी श्रीलक्ष्मीनरसिंहस्वामिदेवालयः, जगित्यालस्थः कोण्डगट्टु श्री आञ्जनेयस्वामिदेवालयः च दर्शनीयाः ।

## तालूकाः
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* KARIMNAGAR People's Website | City Information Portal!
* Karimnagar City local Portal 
* Karimnagar City Guide 
* Lower Manair Reservoir - Dam, Karimnagar | Panoramio photos
* Karimnagar official website 
* YagnaVaraha Swamy Temple, Karimnagar 

वर्गः:तेलङ्गाणाराज्यस्य मण्डलानि
खम्मम् मण्डलम्

**खम्मम् जनपदम्** (Khammam district)आन्ध्रप्रदेशराज्ये स्थितमेकं जनपदम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं खम्मम् नगरम् ।

## इतिहासः
१९५३ तमे वर्षे आविष्कृतम् इदं जनपदम् । गजपतयः रेड्डिराजाः,विजयनगरराजाः  
गोलकोण्डनवाब् जनाः चिरं पर्यपालयन् । प्राग्गोदावरीमण्डलात् केचन प्रदेशाः अस्मिन् मण्डले संयोजिताः ।

## भौगोलिकम् 
अस्य प्राच्यां दिशि उभयगोदावरीमण्डलं, पश्चिमे वरङ्गल्,नल्गोण्डमण्डलं, उत्तरे  मध्यप्रदेशेओडिष्षाराज्यं, दक्षिणे कृष्णामण्डलं च सीमायां वर्तन्ते । मण्डलस्य ५७.७५%  भूभागे अटवी विस्तृता । अतः राज्यस्य अत्यधिकः अरण्यगत भूभागः अस्मिन् मण्डले एव वर्तते ।

## कृषिः वाणिज्यं च
खनिजसम्पदाम् इदं मण्डलं स्रोतः वर्तते । अङ्गारनिक्षेपाणाम् आविष्कारः क्रियमाणः अस्ति । सिङ्गरेणि कालनीस् इत्यस्य अध्वर्यवे कोत्तगूडेम् इल्लेन्दुप्रान्तयोः मौलारं इत्यस्मिन् प्रान्ते ताम्रखनिजम् उपलभ्यते । भद्राचलं, वर्गम्पाडु, पाल्वञ्च इत्यादि परिसरेषु ग्राफैट्, खम्मं परिसरे कोरण्डखनिजं, डोलमैट्, क्रोमैट्, इल्लेन्दुबेतम्पूडिप्रान्तयोः सुधाशिलाश्च उपलभ्यन्ते । पाल्वञ्चसमीपे अयः कर्मागारः, मणुगूरुप्रान्ते भारजलकर्मागारः, कोत्तगूडें प्रान्ते अङ्गारविद्युत्केन्द्रम् , भद्राचले कर्गदनिर्माणकेन्द्रम्, पारिश्रामिकविकासकेन्द्रं खम्मं समीपे च विलसन्ति । मण्डलेस्मिन् १८१ कि.मी मितप्रदेशे गोदावरीनदी प्रवहति । किन्नेरसानि, मनेरु, आकेर्रु, पालेरु, वैरा इत्याद्युपनद्यः च अत्र प्रवहन्ति । ४०% भूमौ सेद्यं क्रियते ।

## वीक्षणीयस्थलानि
भद्राचलस्थः श्रीसीतारामचन्द्रस्वामि देवालयः, पर्णशाला, खम्मं नगरस्थं स्तम्भाद्रिदुर्गं, नेलकोण्डपल्ली बौध्दस्तूपाः पर्याटकानां मानसं हरन्ति । उन्नतविद्या संस्थाः काकतीयविश्वविद्यालयस्य परिधौ आयान्ति ।

## तालूकाः 
## बाह्यानुबन्धाः
*Official website
*

वर्गः:तेलङ्गाणाराज्यस्य मण्डलानि

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
फलम्

thumb|270px|right|फलम्
thumb|270px|right|फलानि
सस्यसाम्राज्यस्य निषेचितं परिवर्तितं परिपक्वं चाण्डाशयं फलम् इति कथ्यते । फलस्य निर्माणं तु पुष्पेण भवति । पुष्पस्य स्त्रीजननकोषोऽण्डाशयः निषेचनस्य प्रक्रियया रूपान्तरितं भूत्वा फलस्य निर्माणं करोति । पुष्पीयाः पादपाः फलानां माध्यमेनैव स्वबीजानां प्रसारं कुर्वन्ति । यतस्सर्वाणि बीजानि फलेभ्यरेव मिलन्ति । काचिदेका परिभाषा वृक्षाणां पुष्पाणि फलानि च परिचाययितुं न शक्नोति ।

वर्गः:फलानि
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
प्रकाशमण्डलम्

**प्रकाशमण्डलम्** (Prakasam district)आन्ध्रप्रदेशराज्ये स्थितमेकमण्डलं अस्ति। अस्य मण्डलस्य केन्द्रं ओंगोलु नगरम्।
## इतिहासः
१९७२ तमे वर्षे नेल्लूरु,कर्नूलु, गुण्टूरु इत्येतेभ्यः मण्डलेभ्यः कांश्चन प्रान्तान् समीकृत्य ओङ्गोलुमण्डलं कृतम् । स्वातन्त्र्यसमरयोध्दा आन्ध्रकेसरी टङ्गुटूरि प्रकाशं पन्तुलु स्मारकार्थं प्रकाशं इति नामाङ्कितम् । ततः पूर्वम्  इक्ष्वाकूनां, पल्लवानां, चालक्यानां विजयनगरराजानां,गोल्कोण्ड, कर्णाटकनवाबजनानां च पालने आसीत् । वेलनाटिचौडाः चन्दवोलुप्रान्तं राजधानीं कृत्वा पालितवन्तः । रेड्डिराजाः १३२४ समये राज्यं संस्थापितवन्तः । अद्दकिं राजधानीं कृतवन्तः । ततः पश्चात् पोतारेड्डिः राजधानीं कोण्डवीडुप्रान्तं प्रति परिवर्तितवान् । तडागस्य खननं, खणिगिरिदुर्गस्य निर्माणं   विजयनगरराजाः कृतवन्तः । १९२० समये आन्ध्ररत्नं दुग्गिरालगोपलकृष्णस्य अध्वर्यवे “रामदण्डु” इत्याख्यया संस्थया चीराल, पेराल उद्यमः कृतः ।

## भौगोलिकम्
अस्य मण्डलस्य उत्तरदिशे गुण्टूरुमण्डलम्, दक्षिणदिशेकडपा मण्डलम्,नेल्लूरुमण्डले, प्राग्दिशे बङ्गालाखातसमुद्रः, पश्चिमेकर्नूलुमण्डलं च सीमायां सन्ति ।
जनपदेस्मिन् २६% भूभागः अरण्येन व्याप्तः । कृषिभूमौ ३०% भूमेः जलव्यवस्था वर्तते । ५२% भूभागे सेद्यं क्रियते ।

## वाणिज्यम्
प्रधानकृषिः व्रीहिः । कार्पासः, मरीचिका, कलायः एरण्डतैलम्, आढकी इत्यादीनां सस्यं क्रियते । प्रकाशसेतोः नागार्जुनसागरदक्षिणकुल्यातः कम्ममूरु, राल्लपाडु, कनिगिरिजलाशयानां द्वारा जलं लभ्यते । चीरालप्रान्ते ITC अध्वर्यवे धूमपत्रपरिश्रमः, परिसरप्रान्तेषु वस्त्रवयनं, वेटपालग्रामे बल्लातकीपरिश्रमः, कार्यासतैलपरिश्रमः च सन्ति । मण्डलेस्मिन् महाविद्यालयाः नागार्जुनविश्वविद्यालयपरिधौ वर्तन्ते । 

## वीक्षणीयस्थलानि
वाडरेवुसमुद्रतीरं, वेटपालं ग्रन्थालयः, सिङ्गरायकोण्डसमीपस्थः वराहनरसिंहस्वामि देवालयः, मार्कापुरग्रामस्थः चेन्नकेशवस्वामि देवालयः इत्यादयः पर्याटकस्थलानि सन्ति । अस्मिन् मण्डले वल्लूरु मे टङ्गुटूरि प्रकाशः जन्मः प्राप्तवान् । मार्कापुरे कृष्णफलकानां, ग्राफैट् इत्यस्य च परिश्रमाः सन्ति ।

## तालूकाः
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* www.ongolelive.com
* www.ongoleadda.com 
* Official site
* http://www.aptourism.com
* http://www.shadows-ngo.org

वर्गः:आन्ध्रप्रदेशस्य मण्डलानि
श्रीकाकुळम्मण्डलम्

.]]

**श्रीकाकुळम् जनपदम्** (Srikakulam district)आन्ध्रप्रदेशराज्ये स्थितमेकं जनपदम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् श्रीकाकुळम् नगरम् ।

## इतिहासः
कलिङ्गसाम्राज्ये भासितमिदं श्रीकाकुळजनपदम् । नन्दमौर्यशातवाहनगजपतिमोगल्सम्राट्भिः फेञ्च्, ब्रिटिष् इत्यादिपालकैः च पालितमिदम् । १९३० तमात् वर्षात् पूर्वम् ओडिष्षाराज्यसीमायाम् इदं जनपदम् आसीत् । १९३० तमे वर्षे मद्रासराज्यसीमायां सम्मिलितम् ।

## भौगोलिकम्
अस्य मण्डलस्य उत्तरस्यां दिशि ओडिष्षा, दक्षिणं, पश्चिमदिशोः विजयनगरजनपदम् , बङ्गालाखातसमुद्रः च प्राग्दिशि वर्तन्ते । मण्डलस्य वैशाल्ये १३% अरण्यप्रान्तं वर्तते । अस्मिन् ग्रीष्मतापः अधिकः शैत्यमपि अधिकम् । वृष्टिपातः नैरुतिर्तुप्रभावेण भवति । ओर्चाचल, अण्ट्याचल, पालाचल, महेन्द्राचलेत्यादिपर्वतश्रेण्यां शोभते इदं जनपदम् । एषा पर्वतश्रेणी समुद्रात् ८२२ मी. मिता उन्नता वर्तते । महेन्द्रगिरिः दक्षिणे विद्यमानपर्वतश्रेणिषु अत्यन्तम् उन्नतः । मण्डले १०० कि.मी. मितः ५ सङ्ख्याख्यः राष्ट्रियराजमार्गः वर्तते ।

## कृषिः वाणिज्यं च
धान्यम्, इक्षुः, कदलीमूलम्, इत्यादीनि सस्यानि उप्यन्ते अत्र । तलिनीलापुरे संरक्षणपारिश्रामिकक्षेत्रेऽपि इदमिदानीं वर्धमानम् इदं जनपदम् । वंशधारा, नारायणपुर, ओणिगड्डप्रान्तेषु जलधाराः वाहकाः सन्ति।

## वीक्षणीयस्थलानि 
तीर्थस्थानानि तावत् श्रीकूर्मम्, अरसवेल्लि, श्रीमुखलिङ्गम् इत्यादीनि । पोन्दूरुस्थानं खादीवस्त्राणां प्रसिध्दम् । खगानां स्थानमपि वर्तते ।

## तालूकाः
## बाह्यानुबन्धाः
* Website of Srikakulam District Collectorate 
*
* Srikakulam medical information 
* Srikakulam District Profile 

मण्डलः, श्रीकाकुळम्
विजयनगरमण्डलम्

**विजयनगरमण्डलम्** (Vizianagaram district) आन्ध्रप्रदेशराज्ये स्थितमेकं मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं विजयनगरम् । 

## इतिहासः
कलिङ्गराज्ये अन्तर्भूतमिदं विजयनगरमण्डलम् । शातवाहनैः, विष्णुकुण्डिभिः, विजयनगरराड्भिः परिपालितम् । इदं मण्डलं गोलकोण्डाराजैः वशीकृतं तल्लिकोटयुध्दे १५६५ तमे वर्षे फ्रेञ्चदेशसाहाय्येन अधिकारः प्राप्तः, अत्र सलाबज्जङ्गमहारायेन । १७५७ तमे वर्षे विजयनगर-बोब्बिलिराजयोः बोब्बिलिमहासङ्ग्रामः समभूत् । फ्रेञ्चसैन्याध्यक्षः बुस्सी आसीत् । बुस्सीसाहाय्येन विजयनगरराजस्य रामराजनामकः बोब्बिलिराजा रङ्गरायं प्रति युध्दं कृत्वा बोब्बिलेः ससैन्यं प्रासादं ध्वस्तवान् । रङ्गरायचरवः अनन्तरकाले रामराजं जघाम ।  

१९५८ वर्षे संवृत्ते चन्दुर्तिसङ्ग्रामे ब्रिटिष् सैन्येन, फ्रेञ्च् सैन्यं पराजितम् । १७६८ पर्यन्तम् उत्तरप्रान्ते सर्वाणि मण्डलानि ब्रिटिष् हस्तगतानि । १८९० काले गञ्जाम्विशाखप्रान्तयोः जातीयोद्यमं कार्यमारब्धम् । १९०५ समये वङ्गदेशविभाजनं पुरस्कृत्य प्रवृत्तेषु उद्यमेषु स्थानीयाः अतीवासक्त्या भागं गृहीतवन्तः । पश्चात् प्रवृत्तेषु बहुषु उद्यमेषु समधिकोत्साहेन भागम् ऊढवन्तः । १९७९ जून् १ दिनाङ्के अस्य मण्डलस्य आविष्कारः आन्ध्रप्रदेशराज्यावतरणानन्तरम् अभवत् । 

## भौगोलिकम्
अस्य मण्डलस्य सीमायां प्राग्दक्षिणयोः बङ्गालाखातसमुद्रः, विशाखपट्टनमण्डलं च, पश्चिमोत्तरयोः ओडिष्षाराज्यं च वर्तन्ते । अस्मिन् मण्डले नेल्लिमर्लप्रान्ते माङ्गनीस् विरलतया लभ्यते । वायव्यात् नैरुतिं प्रति पर्वतपङ्कतयः विस्तृताः सन्ति अस्मिन् मण्डले । वर्षपातः नैरुति ऋतुपवनाधारेण मण्डलेस्मिन् ६०% कृषिभूमिः वर्तते । 

## कृषिः वाणिज्यं च
मण्डलस्य प्रधानसस्यं धान्यम् । सामान्यतया इक्षुः, मरीचिका, कलायः इत्यादिसेद्यं कुर्वन्ति । माच्खण्ड- जलविद्युत्केन्द्रद्वारा विद्युतः योगदानम् अस्ति । आन्ध्रराज्ये जूटोत्पादनम् ५०% अस्मात् जनपदात् उपलभ्यते । बोब्बिलिप्रान्ते सङ्गीतपरिकराणां निर्माणं गृहपरिश्रमरुपेण चाल्यते ।

आन्ध्रविश्वविद्यालयपरिधौ अस्मिन् मण्डले महाविद्यालयाः प्रचाल्यन्ते । चारित्रकसङ्गीतसाहित्यकलासांस्कृतिकविशेषैः प्रख्यातिमाप्नोति इदं मण्डलं विजयनगरम्। 

## वीक्षणीयस्थलानि
पर्याटकेभ्यः मनोरञ्जकः रोचकः च वर्तते बोर्राबिल प्रदेशः । रामतीर्थग्रामे श्रीरामदेवालयः वर्तते।

## तालूकाः
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Official Vizianagaram District Government Website 
* Zilla Parishad Vizianagaram Website 

वर्गः:आन्ध्रप्रदेशस्य मण्डलानि
सिन्धुसंस्कृतिः

सिन्धुखातसंस्कृतिः(क्रि पू ३३००-१३००) एका कांस्यकालसंस्कृतिः आसीत्। एषा संस्कृतिः १९२० तमे वर्षे पुरातत्वज्ञैः आविष्कृता । सा सिन्धु-सरस्वत्योः नदीतीरे अवर्धत। अस्याः विस्तारः २५०० - १९०० वर्षेषु अभवत्। अस्याः जनाः अनेकानि नगराणि संस्थापितवन्तः। तेषु हरप्पापुरी एव प्रथमा । अतः एव सिन्धुखातसंस्कृतिः हरप्पासंस्कृतिः इति ख्याता।

## नगराणि
सिन्धुसंस्कृतेः नगराणि अत्युत्कृष्टाः आसन्। पथाः वीथयः च विशालाः आसन्। सुन्दराणि गृहाणि इष्टिकाभिः निर्मितानि सन्ति। नगरेषु अनेके  नौकाश्रयाः धान्यकूटाः वस्तुगृहाणि स्नानगृहाणि च आसन्। पुर्यः भित्तिभिः रक्षिताः। नगरेषु दुर्गाः अपि अवर्तन्त। तेषु जलनिर्गमः अपि आसीत्। पुरीषु अनेके चित्रकाराः शिलपकाराः कुम्भकाराः वणिजः पुरोहिताः च अवसन्। 

## कला धर्मश्च
ते अनेकानि सुन्दराणि शिल्पानि निर्मितवन्तः। ते मुद्राः आभरणानि च अरचयन्। ललनाः नेत्राञ्जनं, सिन्दूरं, कङ्कणानि च धारयन्ति स्म। 
शिशवः क्रीडनकैः क्रीडिन्ति स्म । ते पशुपतिं शिवलिङ्गानि च अपूजयन्। अनेकासु मुद्रासु स्वस्तिकाः आसन्। 

## लिपिः
### कालः
**सिन्धुसभ्यतायाः** कालः मिश्रदेशस्य प्राचीनसभ्यतावत् अनिश्चिताऽस्ति । मिश्रदेशस्य सुमेरप्रदेशीय वा सभ्यतायाः कालनिर्णये तत्र प्राप्ताः लेखनसामग्राद्याः बहुसहायकाः अभवन् । इदनीमवधिः सिन्धुलिपेः आविष्कारं न अभूत् । प्रसिद्ध'मेसोपटेमिया'सभ्यतायाः खननसमये तत्र सिन्धुप्रदेशस्य मुद्राः अलभन् । अर्थ्यात् सिन्धुजनानां वाणिज्यं क्रैस्तपूर्वं २६००-२००० शताब्द्यां मेसोपटेमियापर्यन्तं विस्तृतमासीत् । तस्मात् बुधैः अनुमीयते यत् सिन्धुलिपेः कालः ३५००-३००० क्रैस्तपूर्वमस्ति । 
### वैशिष्ट्यम्
सिन्धुप्रदेशतः प्राप्तेषु निदर्शनेषु एकत्र २६ अधिकसांकेतिकाक्षराणि न लब्धानि । अस्याः लिपेः आविष्कारनिमित्तं बहुशोधकार्याणि अभवन् । परन्तु विद्वत्सु लिपेः आविष्करणविषये मतैक्यताऽभावः एव दृश्यते । १८७३ तमे वर्षे अलेक्जन्डर कानिंहाम् प्रथमवारं सिन्धुलिप्यां उत्कलितमुद्रां प्रकाशितवान् । तदनन्तरं प्रायः ४००० सांकेतिकचिह्नसमन्वितानि वस्तुनि शोधखननात् प्राप्तानि । सिन्धुलिपेः लेखनगतिः वामतः, दक्षिणतः तथा उभयतः (boustrophedonic style) आसीत् । सिन्धुलिपेः प्रायः ४००-६०० मौलिकसांकेतिकचिह्नानि सन्ति (Wells 1999)। अनेके लिपिविशेषज्ञाः मन्यन्ते यत्- लिपेः स्वरूपम् संश्लेषात्मकभाषां सूचयति इति ।
## इदमपि दृश्यताम्
कांस्यकालम्

वर्गः:प्राचीनसंस्कृतयः
वर्गः:विषयः वर्धनीयः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
पश्चिमगोदावरीमण्डलम्

**पश्चिमगोदावरीमण्डलम्** (West Godavari district) भारतदेशस्य आन्ध्रप्रदेशराज्ये स्थितमेकमण्डलं अस्ति। अस्य मण्डलस्य केन्द्रं एलूरु नगरम्।

## इतिहासः
इदं मण्डलम् १९२५ तमे वर्षे आविर्भूतम् । मौर्यैः,शातवाहनैः, शालङ्कायनैः, विष्णुकुण्डिभिः, चालक्यैः रेड्डिराजैः, गजपतिभिः,गोल्कोण्डनवाब् जनैः मोघल् चक्रवर्तिभिः फ्रेञ्च् तथा ब्रिटिष् पालकैः च परिपालितम् । कृष्णा, प्राग्गोदावरी जनपदाभ्यां कांश्चन प्रान्तान् योजयित्वा पश्चिमगोदावरी मण्डलं कृतवन्तः ।

## भौगोलिकम्
अस्य मण्डलस्य दक्षिणदिशि कृष्णाजनपदम्, बङ्गाळाखातसमुद्रः, प्रगुत्तरदिशोः प्राग्गोदावरी, पश्चिमदिशि कृष्णा, 
खम्मं मण्डलं च सीमायां सन्ति । जनपदस्य भूभागे अरण्यप्रान्तं ११% वर्तते ।

## कृषिः वणिज्यं च
रेडियोधार्मिकशक्तिवर्धकं मोनोजैट्, सूपर्सैनिक् विमाननिर्माणे उपयुज्यमानम् इल्मनैट्, अयसः दृढ्वर्धकं, क्रोमैट्, अङ्कन्यः, वर्णाः, यन्त्रेषु उपयुज्यमानस्य “ बुष्” इत्यस्य निर्माणाय ग्राफैट् खनिजादिकम् अत्रैव उपलभ्यन्ते । सहजवायुनिक्षेपाणां निधिः वर्ततेऽत्र लिङ्गबोयनचर्ल येनुगुमानिलङ्कप्रान्तेषु । तणुकु, चागल्लु, पालकोल्लु इत्येतेषु प्रान्तेषु शर्करा कर्मागाराः, एलूरुनगरे धूपवर्तिकानां उत्पादककेन्द्रं च निरन्तरं जनसेवायां मग्नानि । कुक्कुटमत्स्यपरिश्रमाणां च वृध्दिः जायमाना अस्ति । मण्डलस्य प्रधानकृषिः धान्यम् । सहैव एतेन इक्षुः, जम्बीरं, कदली इत्यादीनां सेद्यमपि भवति । सेद्यं कुल्यानाम् आधारेण क्रियते । आम्रं, जम्बीरम् इत्यादिसस्यद्वारा कृषकाः आजीविकां प्राप्नुवन्ति । कलायः, माषाः द्वितीयसेद्यत्वेन क्रियते ।

## वीक्षणीयस्थलानि
पञ्चारामेषु प्रसिध्दक्षेत्रद्वयं सोमारामं (गुडिपूडि), क्षीरारामम् अत्रैव विराजेते । द्वारकातिरुमलपुण्यक्षेत्रं  मण्डलेऽस्मिन् विराजते । कोल्लेरुसरः पर्याटकानां मनः मोदयति । पोलवरं समीपे पापीशिखरं, पट्टिसीमे श्रीवीरभद्रस्वामी देवालयः, कामवरपुकोटे गुण्टुपल्लि गुहा, इत्यादीनी अस्य मण्डले सन्ति।  मण्डले आर्थिकमण्डलत्रयम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य महाविद्यालयाः आन्ध्रविश्वविद्यालयपरिधौ कार्यं कुर्वन्ति ।

## तालूकाः
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Official site 
* District profile at AP Online.
* Godavari district temples map 
* http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-06/india/28364827_1_praja-rajyam-party-telangana-chiranjeevi-s-prp 
* Times of India article 

वर्गः:आन्ध्रप्रदेशस्य मण्डलानि
त्रोत्स्की

thumb|right|लीयो ट्रोट्स्की

एकः विख्यात राजनीतिज्ञः अस्ति।

वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:विदेशीयाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
चङ्गेझ खान

एकः विख्यात राजनीतिज्ञः अस्ति।

वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
आगस्टस कैसर

एकः विख्यात राजनीतिज्ञः अस्ति।

वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा
वर्गः:विदेशीयाः
नेपोलियन बोनापार्ट

**नेपोलियन बोनापार्ट**  (अगस्ट १५, १७६९ – मे ५, १८२१) फ्रान्स देशस्य विख्यात सेनापति आसित्। सः तस्य पराक्रमेणः अनेकानि राज्ये समरे विजयितवान्। तत पश्चात् सः फ्रान्स देशस्य सम्राट सिंहासने विराजितो वर्तते।

## सन्दर्भ श्रोत
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
ऐडॉल्फ् हिटलर्

सः जर्मनीदेशस्य एको राजनेता य एकाधिपतिर्बभूव (१९३३-१९४५), तस्य जन्म ऑस्ट्रियादेशे बभूव, स नाज़ीदलस्य नेता भूत्वा सद्यैव सत्तां प्रापतवान् (१९३३), तेन १सितम्बर १९३९ दिवसे पोलैण्डदेशस्योपर्याक्रमणं कृतं ततश्च द्वितीयविश्वयुद्धो जातः। तेन युद्धे सर्वाणि कार्याणि स्वमेव निर्दिष्टानि। तेन बहवो यहूदिजना हताः।  

अस्य जन्म ऑस्ट्रियादेशे बभूव, स प्रथमविश्वयुद्धे योद्धासीत्, एकदा तस्य प्राणरक्षा एकेन शत्रुसैनिकेन कृता, ततो स जर्मनीदेशीयराजनीत्यामागतः, तस्य मतिरासीद्यद्यहूदिजनानां कारणेनैव जर्मनीदेशः प्रथमविश्वयुद्धे पराजित इति।    

तस्य राज्यकालेऽभिवादनमपि "हाईल् हिटलर" इत्युक्त्वा कुर्वन्तयासीज्जनाः, एषासीत्तस्य प्रसिद्धिः     

वर्गः:जर्मनी-देशस्य व्यक्तयः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
पाषाणयुगम्

thumb|right|150px|पाषाणपरशुः
thumb|right|150px|पाषाणकालमनुष्यः तरुं छिनत्ति
पाषाणयुग: नाम प्राचीन: काल: यत्र जनाः शिलाया: उपयोगं केवलं जानन्ति स्म। तदा कानिचन अस्थ्युपकरणानि काष्ठोपकरणानि अपि उपयुक्तानि दृश्यन्ते । जनाः भोजनाय वस्त्रेभ्यः च पशून् घ्नन्ति स्म। यदा मनुष्याः धातूनाम् प्रयोगम् आरभन्त तदा पाषाणकालस्य अन्त्यम् अभवत्। मनुष्याः प्रथमम् ताम्रम् समयोजयन्। ताम्रकाल: पञ्चसहस्रवर्षेभ्यः प्राक् आरभत। पाषाणकाले त्रयः खण्डाः सन्ति। ते पौराणपाषाणकाल: मध्यमपाषाणकाल: नवपाषाणकाल: । नवपाषाणकालीना: कौलालम् अध्यगच्छन्। तदा एव ते लेखनम् अपि अकुर्वन्।

पाषाणयुगम्
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
माओ त्से-तुंग

**मावो** 

चैना राष्ट्रस्य नेतः 

एषः महापुरुषस्य पूर्ण नामः मावो झेदोङ्ग् | एषः १८९३ मार्गसिरमासस्य २६ दिनाङ्के संञ्जातः| सः चैना राज्यस्य शॊशान् नगरे जातः |सः चैना कम्युनिस्ट् राज्यस्य नायकः |सः पीपल्स रिपब्लिक औफ़् चैना संस्थापकः |तस्य विचारः ,कल्पनेन ,कुटनिथिहि  स युवसेनस्य प्रेरेपयति |सः रेद्द  बुक् नामास्य पुस्तकं रचितवान् |सः विचारेण स मानसशास्त्रं मवोयिसं इति नामितुं |सः पीतस्य नामः मावो यिचान्ग |सः मातस्य नामः वेन क्विम्मी |

मावो एष शोषान नगरे कृषकस्य पुत्रः |सः चैना नगरस्य पेक्किन्ग विश्वविद्यालये पटितवान्| सः राजनीति नामास्य मवोयिस्म |सः चैना कुम्यूनिस्ट् पक्ष संस्थापकः |सः चैना एक पक्ष राज्यस्य नायकः |सः १९४९ आस्विजमासया १ दिनाङ्के पीपल्स रिपब्लिक औफ़् चैना नायकस्य प्रमाणं स्वीक्रुथह् |

सः कर्षक सॊलब्य प्राप्यर्थि भूमि परिवर्थनं आग्नपयथु |

सः १९५७ वर्षेण ग्रेट् लीप फ़ोर्वर्द् कार्यक्रमे प्रारंबिथावान |सः १९६६ वर्षेण कल्चरल रेवल्युषन  कार्यक्रमं उपनिथह |सः १९७२ वर्षेण ,अमेरिका राष्ट्रपति रिचर्ड् निक्सन बिजिन्ग प्रान्तस्य   संगृहितवान | मावो जेडोङ्ग् एष चैना राष्ट्रस्य स्वातन्त्र पोरटकारह | सः चैना राष्ट्रस्य प्रजा युद्धेन समये, चैना रेड् सैनिक दल स्थापितवान | सह चैना राष्ट्रीय एकिकृतेन स्रमिथवन् | मावो जेडोङ्ग् चैना राष्ट्रस्य अत्थ्यन्त उत्तम नायकः |

**मावो जेडोङ्ग् चारित्रः** 

जन्म :                      मर्गसिर मास २६, १८९३

जन्मस्थालं :               शोषन हुमान, किन्ग रज्यस्थ्य 

मरणं:                       भाद्रपद मास ९, १९७६

मरण स्थलम् :            बिजिन्ग, पीपल्स रिपब्लिक औफ़् चैन

श्मशानं :                   चैर्मन मो मेमोरिअल् हल्ल, पीपल्स रिपब्लिक औफ़् चैन

अधि:                         कार पक्ष: चोम्मुनिस्त परत्य ओफ़् चैन,

भार्या:                        लुओ यिनिन (१९०७ - १०९१०)

                               यनग कैःनि (१९२०-१९३०)

                               हेशिश्हेन् )१९३०-१९३७)

                               जिअङ्ग् क़िङ्ग् (१९३७-१९७६)

पुत्र पोउथ्रिक नमः इति : मावो अन्यिन्ग

                                मवो अङ्क़िङ्ग्

                                मवो अन्लोन्ग 

                                यनग युएहुअ 

                                लि मिन

                                 लि न

माता पीतस्य नमः           वेन क़िउनॆ

                                 मो यिचन्ग 
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः
* भारतम्
* संस्कृतम्
* अष्टाङ्गयोगः
* हठयोगः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:राजनेतारः
वर्गः:चीनदेशः
लोहयुगम्

thumb|222px|अश्मभित्तिः
thumb|left|अयस्कालकुटीरम्अयस्काले जनाः अयोपकरणानि उपायुज्यन्ते स्म। अयस्कालः क्रि पू पञ्चमे शतके आरभत। लोहः समानधातुः अस्ति। लोहभाण्डानि घनानि भवन्ति। अस्मिन् काले कृषकाः लोहहलानि उपायुज्यन्ते स्म। तैः अधिकानि शुभतराणि धान्यानि संवर्धितानि। जनाः सुवर्णनाणकैः धान्यं वा पशून् वा क्रीणन्ति स्म। अयस्काराः युद्धकारणात् लोहकवचानि शस्त्राणि च निर्मितवन्तः। अस्मिन्  काले अनेकानि साम्राज्याणि स्थापितानि। अस्मिन् काले अनेकानि मन्दिराणि निर्मितानि।  जनाः अनेकानि यज्ञानि अकुर्वन्।

लोहयुगम्
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
बस्तरमण्डलम्

**बस्तरमण्डलम्** (Bastar District) छत्तीसगढराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं जगदलपुरम् नगरम् ।

## भौगोलिकम्
बस्तरमण्डलस्य विस्तारः ४४४७ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे ओडिशाराज्यम्, पश्चिमे महाराष्ट्रराज्यम्, उत्तरे राजनन्दगांवमण्डलम्, दक्षिणे दन्तेवाडामण्डलम् च अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं बस्तरमण्डलस्य जनसङ्ख्या  १४११६४४ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १४० जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १४० जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १७.८३% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-१०२४ अस्ति । अत्र साक्षरता ५४.९४% अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले द्वौ उपमण्डले स्तः। ते-

# जगदल्पुरम्
# बस्तर

## बाह्यानुबन्धाः
* http://www.onefivenine.com/india/villag/Bastar places in Bastar
* photography by: sanjay namdeo in Bastar
* http://youtube.com/watch?v=ffg07yxr_Vs Lost Wax-Dhokra art Process complete Video
* 

वर्गः:छत्तीसगढराज्यस्य मण्डलानि
बिजापुर-मण्डलम्

बिजापुर मण्डल: नामांकित लेखनम् एकोत्तरम् सन्ति |

:बिजापुर मण्डल:, कर्नाटक - कर्नाटक राज्ये स्थितः एकः मण्डलः |
:बिजापुर मण्डल:, छत्तीसगढ़ - छत्तीसगढ़ राज्ये स्थितः एकः मण्डलः |

वर्गः:स्पष्टीकरणपृष्ठानि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
पौराणयवनसंस्कृतिः

**पौराणयवनसंस्कृतिः** क्रि पू नवमे शतके आरभत। एषाः संस्कृतिः रोमकविजयात् अनन्तरम् नष्टा। पौराणयवनानाम् नगरराज्यशतानि आसन्। तेषु प्रमुखाः एथेन्स्-पुरी स्पार्टापुरी कोरिन्तपुरी च। परं सर्वनगरेषु जनाः एकया एव भाषया व्यवहरन्ति स्म। कानिचन नगराणि गणसङ्घाः आसन्। अन्ये राज्यकाः आसन्। राजकं वृद्धानां सभया निर्देशितः आसीत्। एथेन्स्-पुरी गणसङ्घः आसीत्। स्पार्टापुरी धनिकानाम् गणसङ्घः आसीत्। मकेडोनिया, एपैतरस् तेसली च राज्यानि आसन्। केचन यवनाः  कैप्रस्-द्वीपम् इटलीं वा तर्कीं वा गत्वा तत्र नगराणि अस्थापयन्। तेषु सिरक्यूस् बैजान्टियं (इस्तान्बुल्) नेपल्स् च प्रमुखाः। स्पार्टापुर्याः द्वौ राजकौ आस्ताम्। एतन्स्-पुर्याम् अष्टसेनापतयः आसन्। यवननगरेषु दासजनाः सर्वाणि कार्याणि कुर्वन्ति स्म।

## दैनिककर्माणि
कृषकाः क्षेत्रान् कर्षन्ति स्म। सैनिकाः युद्धं कुर्वन्ति स्म। अन्ये  जनाः पण्यवीथिकासु राजनीतिं कुर्वन्ति स्म। जनाः नाटकान् अपि अवालोकयन्ति स्म। नाटकाः देवचरिताः आसन्। ललनाः गृहेसु भोजनं पचन्त्य: वयनम् च कुर्वन्ति स्म।

## क्रीडाः
बालकाः अनेकाः क्रीडाः क्रीडन्ति स्म।

## धर्मः
यवनाः अनेकान् देवान् देवी: च पूजयन्ति स्म। तेषाम् राजा नभदेवः ज्यूस् आसीत्। अस्य पत्नी हेरा विवाहस्य देवी आसीत्। यवनाः 'देवाः ओलिम्पस् पर्वते वसन्ति' इति अमन्यन्त। ते देवेभ्यः अनेकानि मन्दिराणि निर्मितवन्तः।

पौराणयवनसंस्कृतिः
वर्गः:धर्मसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:इस्लाममतम्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
विलासपुरमण्डलम्

**विलासपुरजनपदम्** (Bilaspur District) छत्तीसगढराज्ये स्थितं किञ्चन जनपदम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं विलासपुर नगरम् ।

## भौगोलिकम्
विलासपुरमण्डलस्य विस्तारः ६३७७ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे कोर्बाजनपदम्, जाञ्जगीर-चम्पाजनपदम्, पश्चिमे मध्यप्रदेशराज्यम्, कवर्धाजनपदम् च, उत्तरे लोरिया, दक्षिणे कवर्धाजनपदम्, दुर्गजनपदम्, रायपुरजनपदम् च अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं विलासपुरमण्डलस्य जनसङ्ख्या २५५१८० अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ३२२ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ३२२ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ३३.२१% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९७२ अस्ति । अत्र साक्षरता ७१.५९ % अस्ति ।

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

# रत्नपुर किला 
# कान्ति मन्दिरम् इत्यादि ।

## बाह्यानुबन्धाः
* 
* Overview of Bilaspur district
* http://www.onefivenine.com/india/villag/Bilaspur List of places in Bilaspur

वर्गः:छत्तीसगढराज्यस्य मण्डलानि
दुर्गमण्डलम्

*दुर्गमण्डलम्*' (Durg District) छत्तीसगढराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं जगदलपुरम् नगरम् ।

## भौगोलिकम्
दुर्गमण्डलस्य विस्तारः ८५३७ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे ओडिशाराज्यम्, पश्चिमे महाराष्ट्रराज्यम्, उत्तरे राजनन्दगांवमण्डलम्, दक्षिणे दन्तेवाडामण्डलम् च अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं दुर्गमण्डलस्य जनसङ्ख्या  २८१०४३६ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ३९१ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ३९१ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १८.९५% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९८८ अस्ति । अत्र साक्षरता ७९.६९% अस्ति ।

## बाह्यानुबन्धाः
* 
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Durg List of places in Durg

वर्गः:छत्तीसगढराज्यस्य मण्डलानि
जशपुरमण्डलम्

**जशपुरमण्डलम्** (Jashpur District) छत्तीसगढराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं जशपुर नगरम् ।

## भौगोलिकम्
जशपुरमण्डलस्य विस्तारः २०२९ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।  अस्मिन् मण्डलम् परितः ओडिशाराज्यम्, झारखण्डराज्यम् च अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं जशपुरमण्डलस्य जनसङ्ख्या  ७९९१९९ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १४६ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १४६ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १४.६५% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-१००४ अस्ति । अत्र साक्षरता ६८.६% अस्ति ।

## बाह्यानुबन्धाः
* 
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Jashpur List of places in Jashpur
* Tribes of Jashpur District
* Tourism in Jashpur District

वर्गः:छत्तीसगढराज्यस्य मण्डलानि
नारायणपुरमण्डलम्

**नारायणपुर मण्डलः** छत्तीसगढ़ राज्ये स्थितः एकः मण्डलः। अस्य मण्डलस्य केन्द्रः नारायणपुर नगरः।

वर्गः:छत्तीसगढराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
कोरबा

**कोरबा** नगरः छत्तिस्गढ राज्ये स्थितःएकः नगरः।

कोरबा
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
कांस्ययुगम्

left|thumb|चिनकांस्यपात्रम्

यस्मिन् काले मनुष्याः कांस्यभाण्डानि उपयुज्यन्ते स्म सः कालः **कांस्यकालः** इति कथ्यते। कांस्यं ताम्रबङ्गयोः मिश्रधातुः अस्ति । कांस्योपकरणानि घनतराणि आसन् । पश्चिम-एशियायाम् एव कांस्यं प्रथमं प्रयुक्तम्। कांस्यकाले अनेकाः संस्कृतयः सञ्जाताः । नदीतीरेषु अनेकाः संस्कृतयः पुष्णान्ति स्म । अयः कांस्यात् घनतरम् अस्ति । अतः एव अस्मात् युगात् अनन्तरं जनाः अयसः उपयोगम् आरभन्त । भारतस्य कांस्ययुगस्य संस्कृतयः तथा च प्राचीनाः मध्य-एषियायाः संस्कृतयः च समकालीनाः आसन् । कांस्ययुगे प्रमुखरूपेण नागरिकताद्वयं सञ्जातम् । सिन्धुखातस्य नागरिकता वेदकालीनसंस्कृतिः च । 

## सिन्धुखातस्य नागरिकता (क्रि पू ३३००तः १५००) 
सिन्धुनद्याः तीरे प्रायः क्रि पू २५००मध्ये **जलमातृकम्** आरब्धम् । तेन सह प्रगतिपथम् आगता नागरिकता एव सिन्धुखातस्य नागरिकता । एषा नागरिकता क्रि पू २५००तः क्रि पू १९००अवधौ संवृद्धा । एतदवसरे **हरप्पा** तथा **मोहेञ्जोदारो** इति नगरद्वयम् आसीत् । एते एव विश्वे प्रथमनगरे इति प्रख्याते । एषा नागरिकता सिन्धोः, तस्याः उपनद्योः गाग्गर्नद्योः हाक्रनद्योः तीरे प्रसृता आसीत् । कालक्रमेण सा पश्चिमदिशि गङ्गायमुनयोः मध्ये विद्यमानस्य दोआब्प्रदेशपर्यन्तं, दक्षिणे इदानीन्तनमहाराष्ट्रराज्यपर्यन्तं, पूर्वदिशि इदानीन्तन-इरान्देशपर्यन्तम्, उत्तरदिशि इदानीन्तन-अफगानस्थानपर्यन्तं प्रसृता । एतदवसरे उत्तमः नगररचनाक्रमः आसीत् । इष्टिकानाम् उपयोगः, बहु-अट्टात्मकानां भवनानां निर्माणं, अन्तर्कुक्कुलीव्यवस्था (कुक्कुली इत्युक्ते मलिनजलप्रवाहनालः) च एतस्याः नागरिकतायाः वैशिष्ट्यम् । तदानीन्तनजनसंख्या ५० लक्षमिता स्यादिति तज्ञानाम् अभिप्रायः । 

भौगोलिकपरिवर्तनानां वातावरणवैपरीत्यानां कारणतः एतस्याः नागरिकतायाः नाशस्य कारणं स्यादिति ऊह्यते । क्रि पू २६००वर्षेभ्यः पूर्वमेव ते जलमातृकव्यवस्थाम्, आहारधान्यानां रक्षणार्थं भाण्डारव्यवस्थां, सार्वजनिकमार्गाणां व्यवस्थाम्, इष्टिकाभिः कुक्कुलीनिर्माण्व्यवस्थां वा ज्ञातवन्तः आसन् ।

## वेदकालीनसंस्कृतिः (क्रि पू १९०० तः ५००) 
वेदानां रचना अस्याः वैदिकसंस्कृतेः काले एव वैदिकसंस्कृतेन कृता । वेदाः एव जगति अत्यन्तं प्राचीनाः ग्रन्थाः । तदानीन्तनसंस्कृतिः इण्डो-आर्यन्मूलीया आसीत् । वेदकालस्य आरम्भे तेन समाजेन पशुपालनमेव अवलम्बितम् आसीत् । ऋग्वेदकालानन्तरं सः समाजः कृषिविषये लक्ष्यम् अददात् । तदा वर्णाश्रमपद्धतिः आसीत् । कालक्रमेण लघुराज्यानां मेलनेन कुरु-पाञ्चालसदृशानि महाराज्यानि उदितानि । हिन्दुधर्मस्य प्रधानग्रन्थानां रामायण-महाभारत-भगवद्गीतादीनां रचना अपि तदा एव मुखोक्तरीत्या जाता इति उच्यते । अथर्ववेदस्यापि रचना अस्मिन्नेव काले जाता इति ज्ञायते ।

कांस्ययुगम्
वर्गः:भारतस्य प्राचीनयुगः (५००० क्रै पू- ५०० क्रैस्ताब्दः)

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
कडपामण्डलम्

**कडपामण्डलम्** (Kuddapah District) आंध्रप्रदेशराज्ये स्थितमेकं मण्डलमस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रः कडपा नगरम् ।

## इतिहासः
स्वातन्त्र्यात्पूर्वं १८०० तमवर्षात् आङ्ग्लेयाधीने अवर्ततेदं मण्डलं कडपा । १९६० तमे वर्षे आविष्कृतम् । प्रान्तमिदं पूर्वं    शातवाहनैः, चालुक्यैः,चोलैः, राष्ट्रकूटिभिः, काकतीयैः, विजयनगरराजैः, गण्डिकोटा कडपा मैसूरुपालकैः, नैजां नवाब् जनैः च पालितमिदं मण्डलम् ।

## भौगोलिकम्
मण्डलेस्मिन् ३२-३७% भूभागः अरण्येन विस्तृतः । वेलिगोण्डा, लङ्कमलः, शेषाचलपर्वतश्रेण्यः वर्तन्ते । मदनपल्ली अरण्यप्रान्ते रक्तचन्दनम् उपलभ्यते ।  

## कृषिः वाणिज्यं च
सुधाशिलाः, सीसं, हेमलैट् इत्यादि खनिजसम्पद् वर्ततेऽत्र । मङ्गम्पेटप्रान्ते बैरैट्निधिः वर्तते । प्रोद्दुटूरु, कडपाप्रान्तयोः पारिश्रामिककेन्द्राणि वर्तन्ते । कडपाप्रान्ते पारिश्रामिकपरिकराणां परीक्षाकेन्द्रमपि अस्ति । माधवरप्रान्ते वस्त्रवयन केन्द्राणि सन्ति । भूभागेऽस्मिन् पादभागः सेद्यार्थम् उपयुज्यते । कर्नूलु, कडपा कुल्याभ्यः, मैदुकूरु, चेय्यूरु, पुलिवेन्दुल इत्यादि जलसेतुभिः, श्रीशैलदक्षिणकुल्याभ्यः च सस्यार्थं जलदानं प्रचलति । मुद्दनूरु अङ्गारविद्युत्केन्द्रद्वारा विद्युतः दानम् । 

## वीक्षणीयस्थलानि
पदकविता पितामहस्य श्रीमतः ताल्लपाक अन्नमाचार्यस्य जन्मभूमिः ताल्लपाकः ग्रामः, सिध्दय्यामठः, श्रीश्रीश्रीपोतुलूरिवीरब्रह्मेन्द्रस्वामिमठः, पुष्पगिरिमठः गण्डिकोटवेम्पल्ले च प्रमुखपर्याटककेन्द्राणि वर्तन्ते । मण्डलेस्मिन् महाविद्यालयाः श्रीवेङ्कटेश्वरविश्वविद्यालयपरिधौ प्रचाल्यन्ते ।

## तालुकाः
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*An exclusive informatic portal 
*Largest Viewed Website of Kadapa district
*Website about Kadapa district 
* Ameen Peer Dargah
* Additional Info

वर्गः:आन्ध्रप्रदेशस्य मण्डलानि
कृष्णामण्डलम्

thumb|250px|right|सूर्योदयं, मचिलीपट्टनम्
thumb|250px|right|कनकदुर्गा देवालयः, विजयवाड

**कृष्णामण्डलम्** (Krishna district)आन्ध्रप्रदेशराज्ये स्थितमेकं मण्डलम्। अस्य मण्डलस्य अधिकारिककेन्द्रं मचिलीपट्टनम्, वाणिज्यकेन्द्रं विजयवाडा।

## इतिहासः
राजमण्ड्रीतः  माचर्लपर्यन्तं, मचलीपट्टनतः मुनगालपर्यन्तं यः भूभागः वर्तते। सः कृष्णामण्डलनाम्ना व्यवाह्रीयमानः आसीत् स्वातन्त्र्यत् पूर्वम् । यदा अस्य मण्डलस्य पुनर्विभजनम् आसीत् तदा अस्य सीमायां परिवर्तनानि जातानि। १९०४ तमे वर्षे गुण्टूरुमण्डलम्, १९२५ तमे वर्षे पश्चिमगोदावरी मण्डलम्, १९५९ तमे वर्षे नल्गोण्डामण्डलम्  प्रति केषाञ्चन प्रान्तानां योजनम् इत्येतादृशकार्यैः सीमायां परिवर्तनानि सम्पन्नानि । मण्डलमिदं वाणिज्यक्षेत्रे , व्यावसायिकक्षेत्रे, राजनीतिक्षेत्रे च वृध्दिं गतम् । भारतजातीयोद्यमप्रमुखाः पट्टाभिसीतारामय्या, मटनूरिकृष्णारावः, अय्यदेवर् कालेश्वरः  इत्यादयः एतस्मिन् एव मण्डले प्राप्तजन्मानः । भारतजातीयत्रिवर्णध्वजस्य रुपकर्तुः पिङ्गलिवेङ्कय्यमहाशयस्य जन्मभूमिरपि । मचलीपट्टणं फ्रेञ्च्, ब्रिटिष् पालकानां प्रधानस्थानम् आसीत् । प्रथमकर्मागारनिर्माणं मचिलीपट्टणे (बन्दर्) १६११ तमे संवत्सरे ब्रिटिष् पालकैः कृतम् । ततः पूर्वम् अयं प्रान्तः शातवाहनः, विष्णुकुण्डिनः, बृहत्पलायनः, शालङ्कायनः,गोलकोण्डनवाब्, कोण्डवीटिरेड्डि,विजयनगरचक्रवर्तीत्यादिराजैः परिपालितः । १७९४ तः कलक्टरपालनमारब्धम् । चल्लपल्ली, देवरकोण्ड, नूजिवीडु, मौलवरम्, मुक्त्याल, मीर्जापुरम्, इत्यादीनि संस्थानानि अस्मिन् एव मण्डले आसन् ।

## भौगोलिकम्
अस्य मण्डलस्य प्राग्दक्षिणदिशोः बङ्गालाखातसमुद्रः, पश्चिमगोदावरी मण्डलम्, पश्चिमदिशे 
गुण्टूरु,नल्गोण्डमण्डले, उत्तरदिशे खम्मं मण्डलं च वर्तते ।

## कृषिः वाणिज्यं च
इब्रहीम्पट्टणं, गङ्गिनेनिप्रान्ते क्रोमैट्, जग्गय्यपेटप्रान्ते नीलशिलाः, कृष्णागोदावरीसंयुक्तक्षेत्रे सहजवायुनिक्षेपाः परिटालप्रान्ते वज्राणि च उपलभ्यन्ते । जग्गय्यपेट-वेदाद्रिपरिसरयोः सिमेण्ट्कर्मगाराः उय्यूरु, चल्लपल्ली, नूजिवीडु इत्यादिषु प्रान्तेषु शर्करा कर्मागाराः कोण्डपल्लिप्रन्ते पाञ्चालिकानां निर्माणं विजयवाडनगरे आयुर्वेदौषधनिर्माणं, पादरक्षाणां निर्माणं च प्रचलति । गुण्टुपल्लिप्रान्ते वेगल्कार्यशाला, बन्दर् आन्ध्रासैण्टिफिक्कम्पेनी, मायासुवर्णस्य (Rold Gold) निर्माणशालाः विराजन्ते । कृषकाणां प्रधानसस्यं धान्यम् । इक्षुः, कार्पासः, मरीचिका, आढ्की, तिलाः अपि अत्रत्याः सेद्यं कुर्वन्ति । भारतप्रतिष्ठात्मकेषु अङ्गारकविद्युदुत्पादनकेन्द्रेषु अन्यतमम् "इब्रहीम्पट्टने” विराजते । गण्णवरे बैकान्कर्मागारः, गुड्लवल्लेरु कुक्कुटशालाः, शिलाभञ्जनशालाः वर्तन्ते ।

## वीक्षणीयस्थलानि
अतीव प्रसिद्धः कनकदुर्गादेवालयः अस्य मण्डलस्य शोभां संवर्धयति विजयवाटिकायाम् । श्रीकाकुलान्ध्रमहाविष्णोः आलयः, मुव्वगोपालः, आगिरिपल्लिशोभनाचलेश्वरालयः, वेदाद्रियोगनृसिंहालयः, तिरुमलगिरिजमलापुरयोः वेङ्कटेश्वरस्वामिसन्निधयः, नेमलिवेणुगोपालस्वामिनः आलयः चिलकपूडिपाण्डुरङ्गदेवालयाः प्रसिध्दाः, मठमन्दिराणि च शोभन्तेऽस्मिन् मण्डले । प्रकाशनामा सेतुः, गान्धीपर्वतः, मङ्गिनपूडिसागरतीरं, कोल्लेरुसरः इत्यादीनि पर्याटकानां आकर्षकाणि स्थलानि । विद्यावासिविजयवाटिकायां वैद्यविश्वविद्यालयः वर्तते अत्र । चारित्रकम् कोण्डपल्लिसंस्थानम्, रैल्वेसंयुक्तक्षेत्रं, चलनचित्रसम्प्रेषककार्यालयाः, जग्गय्यपेटा गुडिवाडप्रान्तयोः बौध्दआरामाश्च भासन्तेऽस्मिन् मण्डले ।

## उपमण्डलानि
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*The official Web Portal of Krishna District 
*Krishna district 
*Krishna Zilla Parishad 

वर्गः:आन्ध्रप्रदेशस्य मण्डलानि
कोटेश्वर

**कोटेश्वर** कर्नाटकस्य उडुपी मण्डले एकः नगरः अस्ति। कुन्दापुर नगरस्य समीपः अस्ति। यत्र शिव देवालय, मारियम्म देवालय च स्तः।

वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया