गर्भावस्थायां धूम्रपानं कुर्वन्ति

मातुर्धूमपानस्य बालमनोवैज्ञानिकप्रभावाः

मातुर्धूमपानं बालस्य भावनात्मकं, संज्ञानात्मकं, सामाजिकं च विकासं गहनं प्रभावितुं शक्नोति। धूमपानं केवलं मातुः स्वास्थ्यं नाशयति, अपितु गर्भे स्थितस्य बालकस्य जीवनं अपि प्रभावितं करोति। धूमपानस्य कारणं गर्भकालीनं भ्रूणं निकोटिनः, कार्बनमोनोक्साइडः च विषाक्तद्रव्याणां प्रभावं सहते। एते द्रव्याः गर्भाशयस्य माध्यमेन भ्रूणं प्राप्य तस्य मस्तिष्कविकासं बाधन्ति। परिणामतः बालकाः ध्यानाभावः, आवेगशीलता, स्मरणे कठिनता, अपि च अध्ययनदोषैः पीडिताः भवन्ति। एषः प्रभावः दीर्घकालपर्यन्तं तेषां मानसिकं स्वास्थ्यं बाधते।

गर्भकालीनं धूमपानं बालस्य तनावप्रतिक्रियायां विकारं करोति। हाइपोथैलेमिक-पिट्यूटरी-अड्रिनल (एचपीए) अक्षस्य असंतुलनं बालकस्य तनावस्य प्रति अतिसंवेदनशीलतां वर्धयति। एषः विकारः बालस्य भावनात्मक-प्रतिक्रियायां दोषं जनयति, यत् तस्य मानसिकं स्वास्थ्यं दीर्घकालं बाधते। बालकाः गर्भे निकोटिनस्य प्रभावं सहन्ति, तेषु अतिजागरूकता, चिंता, अस्थिरता च प्रकटते।

गर्भे स्थिते भ्रूणस्य विकृतिः न केवलं शारीरिकं क्षतिं करोति, अपितु बालस्य सामाजिकं व्यवहारं च विक्षिप्तं करोति। बालकाः मातुः धूमपानस्य कारणेन आवेगात्मकं वर्तनं प्रकटयन्ति। क्रोधः, उद्दण्डता, वियोजनं च तेषु सामान्यं भवति। धूमपानं मातुः मानसिकावस्थायाम् अपि क्लेशं वर्धयति। तनावयुक्ता माता बालस्य पालनं कुर्वन्ती तं असुरक्षितबन्धं निर्माणं करोति। एषः असुरक्षितबन्धः बालकस्य न्यूनस्वाभिमानं, न्यूनस्नेहं च उत्पादयति।

मातुः धूमपानस्य बालकस्य शैक्षिकसफलतायामपि प्रभावः दृश्यते। अध्ययनकाले बालकः ध्यानं केन्द्रितुं कठिनतां अनुभवति। स्मरणे दोषः, तर्के कठिनता, समस्या-निवारणे दुर्बलता च दृष्टं भवति। परिणामतः बालः अन्येषां सहपाठीषु न्यूनं प्रदर्शनं करोति। असफलतायाः अनुभवः तस्य आत्मविश्वासं न्यूनं करोति, यत् दीर्घकालं तं पीडयति।

बालकः धूमपानं मातुः आचरणेन स्वीकर्तुं प्रेर्यते। माता धूमपानं कुर्वन्ती धूमपानं सामान्यं प्रतीति बालके उत्पादयति। एषः बालकः किशोरावस्थायां स्वीकृतं धूमपानं तस्य स्वस्वास्थ्यं हानिं करोति। माता यदि धूमपानं व्यसनस्य रूपेण कुर्वन्ति, तदा बालः अपि तनावं दूरं कर्तुं तदनुसृत्य धूमपानं कर्तुं आरभते। बालस्य आचरणे एषः दोषः केवलं शारीरिकं नाशं न करोति, अपितु मानसिकं स्वास्थ्यं च बाधते।

तथा च, धूमपानं मातुः बालकेन सह समयं व्यतीतं बाधते। माता यदि धूमपानं कुर्वन्ती, तदा तस्य ध्यानं धूमपानस्य प्रवृत्तेः परेण न भवति। एषः ध्यानाभावः बालकेन सह तस्य सम्बन्धं शिथिलं करोति। परिणामतः, बालः मातुः स्नेहं, मार्गदर्शनं च प्राप्तुं असमर्थः भवति। दीर्घकाले, एषः सम्बन्धविच्छेदः तस्य भावनात्मकं विकासं बाधते।

सामाजिकं दृष्ट्या, मातुः धूमपानं बालस्य मानसीकस्थितौ प्रत्यक्षं प्रभावं करोति। समाजे धूमपानं दूषणयुक्तं कर्म इति प्रायः दृष्टं भवति। बालः यदि तस्य मातुः धूमपानं दृष्ट्वा लज्जां अनुभवति, तदा तस्य आत्मविश्वासः हन्यते। अन्यजनाः तस्य मातुः आचरणं दोषं कुर्वन्ति चेत्, सः सामाजिकपृथक्करणं च अनुभवति। विद्यालये, सहपाठिनः तस्य धूमपानयुक्तमातृत्वं जानन्ति चेत्, सः अपमानं, उपेक्षां च सहते।

एते दोषाः केवलं मातुः धूमपानस्य प्रभावः न भवति, अपितु तस्य निमित्तानामपि कारणं सन्ति। धूमपानं कर्तुं प्रवृत्तिः प्रायः आर्थिकसंकटः, मानसिकदोषः, वा पारिवारिककलहः इत्यादीनाम् परिणामः भवति। एते कारकाः मातुः पालनं बाधन्ति, यत् बालकस्य जीवनं प्रभावितं करोति।

मातुः धूमपानस्य बालमनोभावे गहनं प्रभावं दृष्टं भविष्यति, तदा समस्यायाः समाधानाय उपायाः आवश्यकाः। प्रथमतः, मातुः धूमपानं त्यक्तुं कार्यक्रमाः प्रचलिताः भवेत्। एते कार्यक्रमाः मातुः तनावं न्यूनं कुर्वन्ति, तां स्वास्थ्यमाध्यमेन सहायतां च ददति। बालस्य दृष्ट्या, परामर्शः, शिक्षायाः समर्थनं च तस्य भावनात्मकं, संज्ञानात्मकं विकासं प्रोत्साहयेत्।

समाजे, धूमपानस्य दोषानां प्रति जागरूकतायाः अभावः अस्ति। जनसामान्यं धूमपानस्य केवलं शारीरिकहानिं चिन्तयति, किन्तु तस्य मानसिक-सामाजिकपरिणामान् न जानाति। अतः धूमपानस्य दोषानां प्रति जनसामान्यं शिक्षयतुं प्रचाराः आवश्यकाः। मातृव्यसने निमग्नानां सहायता-संघटनाः, परामर्शसत्राणि, च मातृशिशोः जीवनं सुधारयन्ति।

समाप्तिः, मातुः धूमपानं बालस्य मानसिकभावे, व्यवहारविकासे, सामाजिकजीवने च गहनं प्रभावं करोति। समस्यायाः समाधानाय सम्पूर्णः दृष्टिकोनः आवश्यकः। एषः दृष्टिकोनः माता-पुत्रयोः स्वास्थ्यं सुधारयतुं, तेषां जीवनं सन्तुलितं च कर्तुं सहायकः भवेत्। धूमपानस्य त्यागेन माता आत्मविश्वासं, स्नेहं च बालकेन पुनः स्थापितुं शक्नोति। समाजस्य दायित्वं अस्ति यत् धूमपानरहितं वातावरणं बालस्य विकासाय सृज्येत। बालः यदि स्वस्थः, सः समाजस्य, राष्ट्रस्य च शक्तिस्वरूपः भविष्यति|