open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
तृश्शूरमण्डलम्

**तृश्शूरमण्डलम् ** (Thrissur district) केरळराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं तृश्शूर्-नगरम् ।

## भौगोलिकम्
तृश्शूरमण्डलस्य विस्तारः ३०३२ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे पलक्कडमण्डलम्, तमिऴनाडुराज्यम् च, पश्चिमे अरबी समुद्रम्, उत्तरे  मलप्पुरम-मण्डलम्, दक्षिणे एर्नाकुलम-मण्डलम् च अस्ति । अत्र मुख्याः नद्यः सन्ति पेरियार्, चलकुडि, करुवन्नुर्, कुरुमळि च । 

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं तृश्शूरमण्डलस्य जनसङ्ख्या  २,९७४,२३२ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ९८१ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ९८१ जनाः । २००१-११३३ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ४.५८% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-११०९ अस्ति । अत्र साक्षरता ९५.३२ % अस्ति ।

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले बहवः प्रसिद्धं वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि - 
*केरळ कलामन्डलम्
*कूडल्मण्णिक्यम् मन्दिरम्
*चिम्मोनि बन्धः
*पीचि बन्धः इत्यादि ।
 

## बाह्यानुबन्धाः
* Government Portal
* http://www.onefivenine.com/india/villag/Thrissur places in Thrissur
* Satellite image of Thrissur
* Website of Thrissur Police 

वर्गः:केरळराज्यस्य मण्डलानि
तिरुवनन्तपुरम्-मण्डलम्

**तिरुवअनंतपुरम-जनपदम्** (Thiruvananthapuram district) केरळराज्ये स्थितं किञ्चन जनपदम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं तिरुवअनंतपुरमनगरम् ।

## भौगोलिकम्
तिरुवअनंतपुरम-मण्डलस्य विस्तारः २१९२ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पश्चिमे अरबी समुद्रम्, उत्तरे  कोल्लम-जनपदम्, पूर्वे , दक्षिणे तमिऴनाडुराज्यम् च अस्ति । अत्र मुख्याः नद्यः सन्ति नेय्यार्, करमाण, वामनपुरम् च ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं तिरुवअनंतपुरम-मण्डलस्य जनसङ्ख्या  ३,३०७,२८४ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १५०९ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १५०९ जनाः । २००१-११३३ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २.२५% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-१०८८ अस्ति । अत्र साक्षरता ९२.६६ % अस्ति

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले बहवः प्रसिद्धं वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि - 
*अगस्त्यकूडम्
*अक्कुलम्
*अन्चुतेन्गु
*अरुविक्कर
*बलरामपुरम्
*नेय्यार् बन्धः
*नेय्याट्टिन्करा
*पैपारा
*पोन्मुन्डि
*कोलम् समुद्र तटम् इत्यादि ।

## बाह्यानुबन्धाः
* Official District website 
* http://www.onefivenine.com/india/villag/Thiruvananthapuram Best Places in Thiruvananthapuram
* Government of Kerala Website on Thiruvananthapuram District 

वर्गः:केरळराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अलप्पुळामण्डलम्

**आलप्पुऴामण्डलं** (Alappuzha district) केरळराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् आलप्पुऴानगरम् ।

## भौगोलिकम्
आलप्पुऴामण्डलस्य विस्तारः १४१४ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अत्र प्रवहन्त्यः मुख्याः नद्यः सन्ति अर्चनकोविल,पम्ब,मणिमला च ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं रत्नागिरिमण्डलस्य जनसङ्ख्या  २,१२१,९४३ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १५०१ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १५०१ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ०.६१% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-११०० अस्ति । अत्र साक्षरता ९६.२६ % अस्ति ।

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

* मुल्लक्कल् राजराजेश्वरी मन्दिरम्
* अम्बलप्पुऴा (अम्बरनदी ग्रामम्)
* अर्तुङ्कल्
* चम्पक्कुळम् क्रैस्तवालयम्
* चवारा भवनम्
* चॆट्टिक्कुळंकरा भगवती मन्दिरम्, मावेलीक्करा
* इटत्वा क्रैस्तवालयम्
* करुमाडी
* कृष्णपुरं राजभवनम्
* कुट्टनाड प्रभाग
* मण्णाऱशाला
* पातिरामणल्

## बाह्यानुबन्धाः
*Official website of Alappuzzha District
*List of Tourism places in Alappuzha

वर्गः:केरळराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वायनाडमण्डलम्

**वायनाडमण्डलम् ** (Wayanad district) केरळराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं कल्पेट्टानगरम् ।

## भौगोलिकम्
वायनाडमण्डलस्य विस्तारः २१३१ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अत्र मुख्य नदी कबिनि अस्ति।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं वायनाडमण्डलस्य जनसङ्ख्या  ७८०६१९ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ३६९ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ३६९ जनाः । २००१-११३३ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ४.६% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-१०३५  अस्ति । अत्र साक्षरता ८९.३२ % अस्ति

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले बहवः प्रसिद्धं वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

*तिरुनेळ्ळी मन्दिरम्
*एडक्कळ् गुहाः
*वळ्ळियूर्काव् मन्दिरम्
*पूकोडे सरोवरम्
*कुरुव द्वीपम्
*अनन्थनाथ स्वामि मन्दिरम् इत्यादि ।

## बाह्यानुबन्धाः
* Official site of Wayanad district 
* Kerala Government Wayanad Info page 
* Expert Bulletin Travel Guide 

वर्गः:केरळराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कण्णुरमण्डलम्

**कण्णुरमण्डलम्** (Kannur district) केरळराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं कण्णुरनगरम् ।

## भौगोलिकम्
कण्णुरमण्डलस्य विस्तारः २९९६ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे वायनाडमण्डलम्, पश्चिमे अरबी समुद्रम्, उत्तरे  कासारगोडमण्डलम्, दक्षिणे कोझिकोडेमण्डलम् च अस्ति । अत्र मुख्याः नद्यः सन्ति वळ्ळपत्तनम्, कुप्पम्, माहे, अन्जरकन्डि, थलस्सेरे, रामपुरम्, पेरुम्बा च ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं कण्णुरमण्डलस्य जनसङ्ख्या  २,४१२,३६५ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ८१३ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ८१३ जनाः । २००१-११३३ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ४.८६% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-१००६ अस्ति । अत्र साक्षरता ९५.४१ % अस्ति

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले बहवः प्रसिद्धं वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि - 
*कोट्टियूर् शिव मन्दिरम्
*मुत्तप्पन् मन्दिरम्
*अन्नपूर्णेश्वरि मन्दिरम्
*कडलै श्री क्रिष्णा मन्दिरम्
*श्री जगन्नाथ मन्दिरम् इत्यादि ।

## बाह्यानुबन्धाः
* Official Website 
* http://www.onefivenine.com/india/villag/Kannur Best places in Kannur
* Kannur page - Official Website of Kerala Government 
* Kannur Community Portal 

वर्गः:केरळराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
चुरूमण्डलम्

**चुरूमण्डलं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति चुरूनामकं नगरम् ।

## भौगोलिकम्
चुरूमण्डलस्य विस्तारः १६८३० चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे हरियाणाराज्यं, पश्चिमे बीकानेरमण्डलम्, उत्तरे हनुमानगढमण्डलं, दक्षिणे झुञ्झुनुमण्डलं, सीकरमण्डलं, नागौरमण्डलं च अस्ति ।  

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं चुरूमण्डलस्य जनसङ्ख्या २०४११७२ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १४८ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १४८ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ६.१% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९३८ अस्ति । अत्र साक्षरता ६७.४६ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
* चुरू
* रतनगढ
* रतननगरम्
* बीदसर
* छपर
* डुङ्गरगढ
* राजलदेसर
* राजगढ
* सरदारशहर

* सुजनगढ
* तारानगरम्

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि - 

* हनुमानमन्दिरम्
* ताल् छपर् पक्षिशाला
* रतनगढ हवेली
* वेङ्कटेश्वरमन्दिरम्
* गोगा पीर जन्मस्थलम्
* भद्रकालीमन्दिरम् 
* नारेलीतीर्थम्
* अढाई दिन कुटीरः
* फोयसागर 
* अकबर किला

## बाह्यानुबन्धाः
* Churu District website 

वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
दाहोद

गुजरातराज्ये किञ्चन मण्डलम् अस्ति दाहोदमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति **दाहोद** (, ) इति नगरम् ।

वर्गः:गुजरातराज्यस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
नवसारीमण्डलम्

**नवसारीमण्डलम्** (, ) इत्येतत् गुजरातराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति नवसारी इति नगरम् ।

## भौगोलिकम्
नवसारीमण्डलस्य विस्तारः २,१९६ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । गुजरातराज्यस्य दक्षिणभागे इदं मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे डाङ्गमण्डलं, पश्चिमे 'गल्फ् आफ् खम्भात', उत्तरे सुरतमण्डलं, दक्षिणे वलसाडमण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले २००० मिल्लीमीटर्मितः वार्षिकवृष्टिपातः भवति । अस्मिन् मण्डले चतस्रः नद्यः प्रवहन्ति । ताः यथा- केवडी, पूर्णा, खरेरा, अम्बिका ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं नवसारीमण्डलस्य जनसङ्ख्या १३,३०,७११ अस्ति । अत्र ६,७८,४२३ पुरुषाः ६,५२,२८८ महिलाः च सन्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ६०२ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ६०२ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ८.२४% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९६१ अस्ति । अत्र साक्षरता ८४.७८% अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले पञ्च उपमण्डलानि सन्ति । तानि- १ चिखली २ गणदेवी ३ जलालपोर ४ नवसारी ५ वांसदा

## कृषिः वाणिज्यं च
चिकूफलम्, आम्रफलं, कूष्माण्डः, हरिद्रा, इक्षुः च अस्मिन् मण्डले उत्पाद्यमानानि प्रमुखाणि कृष्युत्पादनानि सन्ति । गुजरातराज्यस्य मण्डलेषु चिकूफलस्य, कूष्माण्डस्य च उत्पादने अस्य मण्डलस्य प्रथमं स्थानम् अस्ति । आम्रफलस्य, इक्षोः च उत्पादने अस्य मण्डलस्य द्वितीयं स्थानम् अस्ति । वस्त्रोत्पादनं, वज्रोद्यमः, शर्करोत्पादनं, कर्गजोद्यमः, 'एञ्जिनियरिङ्ग्', आहारसंस्करणं, रासायनिकोद्यमः च अस्य मण्डलस्य प्रमुखाः उद्यमाः सन्ति ।

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले विद्यमानः दाण्डीनामकः ग्रामः तु प्रसिद्धम् ऐतिहासिकस्थलम् अस्ति । स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामे गान्धेः नेपथ्ये अत्रैव लवणसत्याग्रहः कृतः आसीत् । लवणसत्याग्रहस्मरणिकारूपेण अस्मिन् ग्रामे 'सायिफी विल्ला सङ्ग्रहालयः' अस्ति । अस्मिन् मण्डले बिल्लीमोरा इत्यत्र सोमनाथमहादेवमन्दिरम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले विद्यमाने दस्तूर मेहेरजी-राणा-ग्रन्थालये पुरातननवसारीमण्डलस्य चित्राणि, पार्सी-जनाङ्गस्य पुरातनतमाः मातृकाः च सन्ति । नवसारीतः २० किलोमीटर्दूरे उभराटनामकः सागरतटः अस्ति यत् पर्यटकानाम् इष्टतमं वीक्षणीयस्थलम् अस्ति । वांसदा-राष्ट्रियोद्यानमपि अस्य मण्डलस्य प्रमुखं वीक्षणीयस्थलम् अस्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:गुजरातराज्यस्य मण्डलानि
सापुतारापर्वतः

**सापुतारा** ( ) (, ) इतीयं गुजरातराज्यस्य दक्षिणभागे स्थितः पर्वतसमूहोऽस्ति । सापुतारापर्वतः डाङ्गमण्डलस्य आहवा इति उपमण्डले, गुजरातराज्यमहाराष्ट्रराज्ययोः सीमायां सह्याद्रिपर्वतमालासु वर्तते । अयम् पर्वतभागः वनेनाच्छादितः हरितिमायुक्तः मनोहरसरोवरैः सुशोभितः वर्तते । सूरत इत्यस्मात् नगरात् १७२ कि.मी. दूरे, नासिक् इत्यस्मात् नगरात् ८० कि.मी. दूरे अयं पर्वतः अस्ति ।

उत्कृष्टे ग्रीष्मकालेऽपि अत्र अधिकाधिकं तापमानं ३००परिमितम् एव भवति । अत्रत्याः स्थानिकाः जनाः आदिवासिनः सन्ति, ये सर्वकारस्य निवेदनेन आनुवंशिकं पुरातनम् आवासस्थलं त्यक्त्वा समीपस्थं नवनगरं गतवन्तः सन्ति । तेषां क्षेत्रीयभाषा डाङ्गी अस्ति, या 'कुकणा बोली' इति नाम्ना अपि प्रसिद्धा । स्थानिकाः आदिवासिनः आजीविकार्थं कृषिकार्य पशुपालनं च कुर्वन्ति । अत्रस्थाः जनाः मधूक(Madhuca longifolia)वृक्षस्य पुष्पाणि बीजानि  च, किंशुकवृक्षस्य (Butea monosperma) (ખાખરો,કેસૂડો) अथवा पलाशवृक्षस्य पत्राणि, श्लक्ष्णपत्रकस्य (Persimmon, date-plum) (ટીમરુ) फलानि, वरदारुवृक्षस्य (Tectona) (સાગ) बीजानि, करञ्जीवृक्षस्य (Pongamia) (કરંજ) बीजानि च विक्रीणन्ति । सप्ततारा शब्दस्यापभ्रंशः "सापुतारा" शब्दः प्रचलितः स्यादिति प्रतीयते, यतो हि तस्मिन् पर्वते नैकानि शिखराणि सन्ति, सप्तताराः = तारास्पर्शीणि शिखराणि सन्ति यस्यां सा इति विग्रहेण "सापुतारा" शब्दस्यार्थेऽनुमीयते ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
गुजरातराज्यम्

गुजरातराज्यस्य आदिवासिनः

नासिक

वर्गः:गुजरातराज्यस्य पर्वताः
वर्गः:गुजरातराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:गुजरातराज्यस्य गिरिधामानि
वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
पलक्कडमण्डलम्

**पलक्कडमण्डलम** (Palakkad district) केरळराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं पलक्कडनगरम् ।

## भौगोलिकम्
पलक्कडमण्डलस्य विस्तारः २९९६ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे तमिऴनाडुराज्यम्, पश्चिमे अरबी समुद्रम्, उत्तरे  कर्णाटकराज्यम्, दक्षिणे थ्रिसुरमण्डलम् च अस्ति । अत्र प्रवहन्ति मुख्य नदी अस्ति भारतपुळ ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं पलक्कडमण्डलस्य जनसङ्ख्या २८,१०,८९२ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ६२७ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ६२७ जनाः । २००१-१०७९ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ७.३९% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-१०६७ अस्ति । अत्र साक्षरता ८८.४९ % अस्ति ।

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले बहवः प्रसिद्धं वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि - 
*अन्जुमूर्थि मन्दिरम्
*पलक्कड किला
*चुळनूर्
*शोलायार् वनम्
*नेळियम्पट्टि
*धोणि  इत्यादि ।

## बाह्यानुबन्धाः
* Official website for Palakkad 
* http://www.onefivenine.com/india/villag/Palakkad Information about Palakkad tourism places
* Palakkad District Tourism-Information

वर्गः:केरळराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
नळसरोवरम्

**नळसरोवरः** (, ) गुजरातराज्यस्य मध्यभागे स्थिते अहमदाबादमण्डले अस्ति । अहमदाबाद् इत्यस्मात् महानगरात् ६४ किलोमीटर्दूरे साणन्दनामकस्य ग्रामस्य समीपे विद्यमानः नळसरोवरः किञ्चन पक्षिधाम अपि । विशेषतः हरिद्वर्णयुक्तः, तृणवृक्षादिभिः पूर्णः एषः प्रदेशः । गुजरातराज्ये विद्यमानेषु सरोवरेषु नळसरोवरः अतीव विशालः, सुन्दरः, नयनमनोहरः, सुप्रसिद्धः च अस्ति ।

## नळसरोवरपक्षिधाम
गुजरातराज्ये विद्यमानं नळसरोवरपक्षिधाम न केवलं गुजरातराज्ये, अपि तु समग्रे भारते, समग्रे विश्वे च सुप्रसिद्धम् । नळसरोवरः, तं परितः विद्यमानः परिसरश्च नळसरोवरपक्षिधाम्नि अन्तर्भवति । अस्य विस्तृतिः १३० किलोमीटर्परिमितिः अस्ति । प्रत्यग्रवर्षेषु अत्र २५० पक्षिजातयः दृष्टाः सन्ति । पक्षिप्रेमिभ्यः इदं पक्षिधाम स्वर्गसदृशमेव वर्तते । विशेषतः शैत्यकाले अत्र शताधिकाः पक्षिजातयः नानादेशेभ्यः समागच्छन्ति । अतीव विरलाः सारसबकाः केवलम् अत्रैव दृश्यन्ते । एवमेव विश्वे विरलातिविरलाः गृध्राः अपि अत्र कदाचित् दृश्यन्ते । युग्मदूरेक्षिका('बैनोक्युलर्')साहाय्येन यदा सरोवरे पश्यामः तदा जलचरपक्षिणां दर्शनं जायते । यत्र पर्यटकेभ्यः सरोवरप्रवेशाय अनुमतिः अस्ति, तत्र नौकाः, नौकाचालकाश्च तिष्ठन्ति । नौकासु उपविश्य सरोवरे विहर्तुं शक्यते । स्थानिकाः झाटपढारकोलीजातिजनाः नौकासु पर्यटकान् पक्षिणां समीपं नयन्ति । सरोवरे बहवः चक्रवाकाः अपि दृश्यन्ते । सरोवरे विद्यमानाः द्वीपाः केषाञ्चन पक्षिणां वासस्थानानि वर्तन्ते । 'फ्लेमिङ्गो', 'स्टोर्क्', 'ऐबिस्', 'स्पून्बिल्', 'मार्ष् हेरियर्', 'ग्रेटर् स्पोटेड् ईगल्', 'ओस्प्रे', 'पलस् फिश् ईगल्' इत्येते विदेशीयपक्षिणः अत्र दृश्यन्ते ।

thumb|center|900px|'''नळसरोवरे 'फ्लेमिङ्गो'-समूहः'''

वर्गः:गुजरातराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:गुजरातराज्यस्य पक्षिधामानि
वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
नवसारी

गुजरातराज्ये किञ्चन मण्डलम् अस्ति नवसारीमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति **नवसारी**(, )नामकं नगरम् ।

वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:गुजरातराज्यस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
अक्षोभ्यतीर्थः

**अक्षोभ्यतीर्थ:** (१२८२- १३६५) द्वैतदार्शनिकः, विद्वान्, धर्मशास्त्रज्ञः च आसीत्। गोविन्दभट्ट इति नाम्ना जन्म प्राप्य पद्मनाभतीर्थात् संन्यासं प्राप्य पश्चात् (१३५० - १३६५) तः माध्वाचार्यपीठस्य पोपरूपेण माधवतीर्थस्य उत्तराधिकारी अभवत्। माध्वतन्त्रसंग्रह इति नाना ग्रन्थः तस्मै आरोपितः। शर्मा इत्यस्य मतं यत् अक्षोभ्यः स्वस्य गोधूलिवर्षेषु पन्धरापुरं प्रति निवृत्तः अभवत् यत्र भीमनद्याः तटे धोन्दुपन्तनामकस्य युवकस्य साक्षात्कारः अभवत्, यः पश्चात् तस्य शिष्यः उत्तराधिकारी च जयतीर्थः भविष्यति तस्य मर्त्यावशेषः मल्खेड्-नगरे एव तिष्ठति।

सः श्रृङ्गेरी पीठस्य प्रसिद्धं मायावादिनं, श्रीविद्यारण्यं श्रुति-अङ्गस्य तत्-त्वम्-असि इत्यस्य व्याख्यायाः ऐतिहासिकविमर्शे पराजयस्य भेदं धारयति। एषा घटना श्रीवेदान्तदेशिकरस्य - प्रसिद्धस्य श्रीवैष्णवधर्मशास्त्रज्ञस्य श्रीवैष्णवजीवनीकारैः अभिलेखिता अस्ति। श्री वेदान्तदेशिकरेण उक्तं निर्णयः श्रीअक्षोभ्यतीर्थस्य पक्षे आसीत्। यत् कथितं तस्य भागः चोलनरायम्हापुरं चन्दमारुतः दोड्डाचार्यरियारस्य वेदान्तदेशिकवैभवप्रकाशिकानुसारं अधः पुनरुत्पादितः अस्ति।

अत्त्वमसिन्आ असिन्अ तं विद्याअरण्यं मुनि: तद् अक्षोभ्य:। अचिनादित्यवद्या: तं सेवे तत्त्वनिर्नाये चतुरं। "अहं तस्य बुद्धिमान् व्यक्तिं सेवयामि यः दर्शनविषये वादविवादस्य न्यायं कर्तुं निर्णायकत्वं च कर्तुं चतुरः अस्ति यः घोषितवान् यत् तदा "तत्त्वमसि" इत्यस्य खड्गं धारयन् अक्षोभ्य मुनिः विद्यारण्यस्य दर्शनस्य जङ्गलं खण्डितवान्" इति।

## उल्लेख:
वर्गः:आधुनिकगुरवः
वर्गः:आधुनिकधार्मिकव्यक्तयः
वर्गः:हिन्दुधर्मसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
ब्रह्मसूत्रभाष्यम्

मध्वाचार्यस्य सूत्रप्रस्थानकृतिषु अन्यतमः ब्रह्मसूत्रभाष्यम्| अतीवसरळं समृद्धं इदं भाष्यं मध्वसिद्धान्तस्य सारांशं प्रकटयति| एतद्भाष्यानुसारेण व्व्याएद्सारचितं ब्रह्मसूत्रं समन्वयाध्याय अविरोदाध्याय साधनाध्याय फलाध्याय भेदेन चतुर्धा |

वर्गः:ब्रह्मसूत्राणि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
जपापुष्पम्

पुष्पेषु जपायाः विशिष्टं स्थानं विद्यते । विकसितं जपपुष्पं ध्यानमग्नमिव दृश्यते इति कारणेन अस्य नाम जपा इति अन्वर्थकम् इति कथयन्ति । कर्तितशाखायाः रोपणेनैव नूलनसस्यं वर्धते । अस्य विशेषपोषणं नापेक्षितम् । सर्वत्र अधिकप्रयासेन विना एतत् सस्यं वर्धयितुं शक्यते । अस्य मूलं –चीनादेशः इति कथ्यन्ति । अधुना भारते सर्वत्र इदं सस्यं दृश्यते । पूर्वं पादत्राणस्य कान्तिं वर्धयितुं जपापुष्पं धृष्ट्वा पादत्राणस्य संस्करणं कुर्वन्ति स्म । अतः एव ब्रिटिष् जनाः एतत् पुष्पं शू फलवर् इति आह्वयन्ति स्म । जपापुष्णाणि बहुषु वर्णेषु भवन्ति । परं केवलं रक्तं श्वेतं च औषधार्थम् उपयुक्तम् ।
## उपयोगाः
:१)	जपा केशानाम् उत्तमं मित्रम् । रक्तपुष्पाणां पेषणशिलायां पेषणं कुर्वन्ति चेत् तत् नीललोहितं (purple)  भवति । तस्य लेपनेन केशः कृष्णः भवति ।
:२)	केशपतनस्य, केशश्वेतीभवनस्य समस्या अस्ति चेत् जपापुष्पाणि गोमूत्रेण पिष्ट्वा लेपनीयम् । उत्तमः परिणामः दृश्यते ।
:३)	अस्य पुष्पस्य रसस्य लेपनेन व्रणस्य रक्तस्थम्भनं भवति 
:४)	अस्मिन् पुष्पे मनोह्लादकगुणः अस्ति । ते विविधमानसिक रोगान् निवारयति ।
:५)	मलेन सह रक्तगमनं, रक्तार्शः (bleeding piles), नासिकायाः , दन्तमूलात् कर्णात् च रक्तं मन्द मन्दं रक्तस्रावः हृद्रोगः , केचन मोहरोगाः –इत्येतेषु जपापुष्पम् उत्तमम् औषधम् 
:६)	रक्तप्रदरे जपायाः मुकुलानि पिष्ट्वा क्षीरेण मिश्रिकृत्य पातव्यम् 
:७)	जपा उत्तमः गर्भनिरोधकः इति श्रूयते । अतः ग्रामेषु गर्भिण्यः अस्य सेवनम् अल्पप्रमाणे कुर्वन्ति ।
अनेकरोगाणां पुरातनगुडेन सह जपापुष्पं रोगिभ्यः यच्छान्ति । रोगानुगुणम् इतराणि द्रव्याणि अपि योज्यन्ते । सामान्यतः ५-१० ग्रां परिमितं जपापुष्पं सेवितुं शक्यते ।

## जपायां विद्यमानाः अंशाः
जपायां सारजनकं, वसा सूनं च भवति । तेन सह कयाल्सियं ४.०४% , रञ्जकं २६.६८% अयः १.६९% विटमिन् ए, विटमिन् बि च अस्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*American Hibiscus Society
*Lone Star Chapter, American Hibiscus Society 
*Space City Chapter, American Hibiscus Society
*Hibiscus rosa-sinensis

वर्गः:पुष्पाणि
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
पाटलपुष्पम्

पुष्पाणां राज्ञी इति ख्यातं पाटलपुष्पं सुगन्धेन, सैन्दर्येण च अन्यानि सर्वाणि अतिशेते, अस्मिन् अनेके औषधीयगुणाः अपि विद्यन्ते । पाटलपुष्पस्य अर्कं सज्जीकृत्य औषधत्वेन उपयोगं कुर्वन्ति । पाटलरसः (Rose water) गुलकन्दश्च विपण्यां लभ्यमानं पाटलनिर्मितं वस्तु वर्तते ।
## उपयोगाः
:* चर्मणः वर्णव्यत्यये, पित्तेन जाते व्रणशोथे च पाटलस्य प्रयोगः परिणामकारी । व्रणानं उपरि अनेन अवचूर्णनं (Dusting) कुर्वन्ति । शरीरे ,स्वेदगन्धः विद्यते चेत् तस्य निवारणाय पाटलपुष्पस्य लेपं चर्मणि लेपयन्ति ।
:* मस्तिष्कदौर्वल्येन ये उद्वेगादिदोषाः गोचरिताः भवन्ति पाटलं तत्र सौमनस्य जनकं कार्यं करोति । इदं बुद्धिशक्तिमपि वर्धयति ।
:* पाटलं जठरस्य, अन्त्रस्य, यकृतः च बलदायकम्, इदं मृदुविरेचकम्, जीर्णाङ्गसम्बद्धरोगान् कोष्ठवातान् च निवारयति । अल्पप्रमाणे सेवनं अतिसारं प्रवाहिकां च अवरुणद्धि । रक्तजव्याधिनां, रक्तपित्तस्य च उपशामकशक्तिः अस्मिन् विद्यते । 
नपुंसकतानिवारणाय पाटलस्य अर्कसेवनं परिणामकारि । अस्य गन्धः सम्भोगशक्तिः वर्धयति । शीतगुणोपेतमिति कारणेन दाहं प्रशमयति । धातून् वर्धयति । ज्वरे अस्य सेवनं हितकरम् ।
‘पन्नीरुं’ नामकं पाटलमेव पातालप्रभेदेषु श्रेष्ठतमम् । तस्य दलानि चिकित्सार्थं उपयुज्यन्ते । पाटलदलैः निर्मितेन गुलकन्देन पानकं निर्मातुं शक्यते ।
## सेवनप्रमाणम्
गुलकन्दम् १०-२० ग्रां परिमितं , अर्कं (Rose water) २०-४०- मि.ग्रां परिमितं, चूर्णं ३-६ ग्रां परिमितं च सेवितुं शक्यते ।

वर्गः:पुष्पाणि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:सस्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
मन्दारः

अयं कश्चन वृक्षविशेषः वर्तते ।
## उपयोगः
:१)	चर्मणः उपरि मन्दारस्य वल्ल्कल्म् अधिकं प्रभावं जनयति । पिटकान् शीघ्रं शामयति । केचन चर्मरोगाः मन्दरस्य वल्कलस्य कषायेन क्षालनेन निवारिताः भवन्ति । मुखे पिटकाः भवन्ति चेदपि अनेन कषायेन गण्डूषकरणं रूढौ अस्ति ।
:२)	आमशङ्का, क्रिमिसमस्या, गुदभ्रंशः प्रवाहिका इत्येतेषु रोगेषु अपि मन्दारः प्रयोजनकारी ।
:३)	उदरस्स्फीतिः अस्ति चेत् अस्य पुष्पस्य गुलकुन्दम् सज्जीकृत्य सेवनीयम् । (गुलकुण्दम् –गुडस्य, शर्करायाः वा पाके पुष्पाणां दलनि संस्थाप्य सज्जीक्रियते )
:४)	द्रवरूपीपित्तं यदा रक्तेन मिलति तदा समग्रशरीरे पित्तप्रकोपस्य दुष्परिणामः भवति । इदं रक्तपित्तं शरीरस्य ऊर्ध्वभागे नासिकातः नेत्रतः कर्णतः मुखात् च निस्सिरति अपि च शरीरस्य अधोभागे जननेन्द्रियात्, येनितः गुदात् च निरसरति । अन्ते रोमकूमतः एव रक्तपित्तं निस्सरति । एतादृशस्य रक्तपित्तस्य निवारणार्थं मन्दरस्य पुष्पाणि कुट्टयित्वा रसं निष्कास्य १०-२० मि.ली परिमितं सेवनीयम् । केषुचित् दिनेषु एव एषः भयङ्कररोगः शाम्यति ।
## उपलभ्यमानानि औषधानि
# काञ्चनारगुग्गुलु 
# काञ्चनारादिक्वाथः 
# काञ्चनगुटिका इत्येतानि प्रसिद्धानि ।
## प्रभेदाः
पुष्पाणां वर्णानुसारं मन्दास्य त्रयः प्रभेदाः सन्ति ।
# श्वेतपुष्पः 
# पीतपुष्पः 
# रक्तपुष्पश्च 
# पितपुष्पाणि अर्धविकसितानि भवन्ति । रक्तपुष्पमन्दारः उन्नतः वृक्षः भवति श्वेतपुष्पः पीतपुष्पश्च बहु उन्नतः न भवति ।
]]
]]
]]

वर्गः:वृक्षाः
वर्गः:औषधीयसस्यानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सस्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वितुन्नः

--Shridhar V Hegde (चर्चा) १२:४८, २२ अप्रैल २०१५ (UTC)

सस्यविशेषोयम् । इदम् औषधीयसस्यं शाद्वलेषु, कृषिरहित रिक्तभूमिषु च वर्धते । रागिधान्यस्य क्षेत्रे कुतृणमिव वर्धते । एतत् सस्यं हरितकम् इव जनाः उपयुङ्क्ते । इदं १-३ पादपरिमितं वर्धते । काण्डे विरलतया शाखाः भवन्ति । सरलानि दीर्घानि पर्णानि पर्यायरन्येण योजितानि भवन्ति । दीर्घा पुष्पमञ्जरी काण्डस्य अग्रभागे पर्णानां कक्षे च भवन्ति । पुष्पाणि आदौ रक्तानि भवन्ति । यथा यथा पक्वानि भवन्ति । पुष्पाणि आदौ रक्तानि भवन्ति । यथा यथा पक्वानि भवन्ति अथा तथा श्वेततां प्राप्नुवन्ति । पुष्परक्षिकाः पुष्पसूच्यः श्वेताः कान्तियक्ताः  इव भवन्ति फलेषु कृष्णानि कानियुतानि लघु वीजानि भवन्ति ।
## उपयोगः
:१.	अस्य मूलं पिष्द्वा पाययन्ति चेत् (ಭಂಗಿ) गोन्होरिया रोगः शाम्यति
:२.	पर्णस्य रसस्य, कषायस्य चूर्णस्य वा सेवनेन पित्तकोषस्य वलं वर्धते । 
:३.	बीजानि पिष्ट्वा पिबन्ति चेत् अतिसारः शाम्यति ।
:४.	बीजानि चूर्णीकृत्य, पिष्ट्वा वा सेवते चेत् वीर्यवृद्धिः भवति ।
:५.	बीजानि घृष्ट्वा कृतस्थ लेपस्य अञ्जनवत् नेत्रे उपयुज्यते चेत् नेत्ररोगाः शाम्यन्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* General Information 
* PROTAbase on *Celosia argentea*

वर्गः:सस्यानि
वर्गः:औषधीयसस्यानि
वर्गः:सस्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सुजाता सिङ्ग्

सुजाता सिङ्ग्(Sujatha Singh) जर्मनीदेशाय भारतस्य *राजदूतः(Ambassador)* वर्तते । २०१३ तमवर्षस्य आगस्ट् मासस्य १ दिनाङ्कात् भारतस्य विदेशमन्त्री भविष्यति ।

## बाल्यं परिवारञ्च
सुजाता १९५४ तमे वर्षे जन्म प्राप्तवती । एतस्याः पिता टि वि राजेश्वरः । सः इण्टेलिजेन्स् ब्यूरो सर्वकारविभागस्य भूतपूर्वस्य प्रधानाधिकारी राज्यपालश्च आसीत् । देहलीनगरे 'लेडी श्री राम् कोलेज् फोर् विमेन्' इत्येतस्मिन् विद्यालये स्नातकपदवीम् उत्तीर्णा । डेल्हि स्कूल् आफ् एकोनोमिक्स्-विद्यालये अर्थशास्त्रे स्नातकपदवीम् उत्तीर्णा । एषा भूतपूर्वं भारतस्य विदेशमन्त्रिणं सञ्जय् सिङ्ग्वर्यं परिणीतवती ।

## चरितम्
*१९७६ तमस्य वर्षस्य गणे सुजाता भारतस्य विदेशसेवाधिकारी आसीत् ।
*एषा भारतस्य विभिन्नदूतावासेषु कार्यं कृतवती । ते,
#बोन्न्(Bonn),जर्मनी
#अक्रा(Accra),घाना
#पारिस्,फ्रान्सदेशः
#बाङ्काक्,श्यामदेश(थाइलाण्ड्)
*२००० तमात् वर्षादाराभ्य २००४ तमवर्षपर्यन्तं मिलान्(Milan) नगरे भारतस्य कन्सूल् जनरल्(Consul General)रूपेण आसीत् ।
*२००७ तमात् वर्षादाराभ्य २०१२ तमवर्षपर्यन्तं आस्ट्रेलियादेशे भारतस्य उच्चप्रत्यायितरूपेण आसीत् ।
*देहल्यां आर्थिकमन्त्रित्वसमन्वयभागस्य नेपालदेशाय निदेशिका,पश्चिमयुरोप् प्रति सहसचिवरूपेण,युरोपियन् यूनियन्(European Union) प्रति संयुक्तसचिवरूपेण च सेवां कृतवती । 
*एस् जयशङ्करस्य अनन्तरं चीनादेशाय भारतस्य विदेशमन्त्रिस्थाने सुजाता कार्यं कृतवती ।
*भारतदेशस्य अत्युत्तमासु महिलाधिकारिणीषु चोकिला ऐयर्,निरुपमा राव् इत्येतयोः अनन्तरं सुजातायाः नाम तृतीयं वर्तते ।

वर्गः:भारतस्य विदेशमन्त्रिणः
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
अगस्त्यवृक्षः

**अगस्त्यवृक्षः**  २०-३० पादपरिमितम् उन्नतः भवति १/२ -१ पादपरिमितदीर्घेषु संयुक्तपन्नेषु ४१-६१ पत्रकाणि भवन्ति । पुष्पं श्वेतं, नौकाकारे भवति । अस्मिन् २-४ अक्षीयमञ्जर्यः भवन्ति । अस्य शिम्बा (ब्रीजकोशः) एकपादपरिमिता दीर्घा किञ्चित् वक्रा च भवति । शरदृतौ पुष्पाणि, शीतकाले फलानि च भवन्ति । आकाशे अगस्त्यनक्षत्रस्य उदये सति पुष्पाणि भवन्ति इति कारणेन अस्य नाम अगत्यः मुनुद्रमः इति अस्ति । बङ्ग्गालप्रदेशे अयम् अधिकतया वर्धते इति कारणेन वङ्गसेनः इत्यपि अस्य नामान्तरं विद्यते । अयम् अत्यन्तं शीघ्रं वर्धते म्रियते च ।

## वर्धनस्थलम्
अगस्त्यवृक्षः मूलस्थानं मलेशिया इति वदन्ति । मसिषस्, ईजिप्ट् आष्ट्रेलिया इत्यादिषु देशेषु अयम् अधिकतया दृश्यते । अयं भारते अपि सामान्यतः सर्वत्र दृश्यते । गृहोद्यानेषु, उद्यानेषु, पूगवाटिकासु च एनं वर्धयन्ति ।

## उपयोगः
अगस्थवृक्षस्य सर्वेषु भागेषु औषधीयगुणधर्माः सन्ति । प्राचीनकालतः अयं भारतीयानां परिचितः । अनेकेषु आयुर्वेदग्रन्थेषु अस्य उलेखः लभ्यते । अस्य उपयोगाः अधः निरुपिताः
# अस्य मूलं, त्वजं वा कुट्टयित्वा लेपयन्ति चेत् सन्धिवातसदृशाः तीव्रवेदनायुक्ताः रोगाः उपशाम्यन्ति ।
# पर्णानां कल्कं सज्जीकृत्य पिटकानाम् उपरि लेपनं फलप्रदम् ।
# शिरोवेदना पीनसः, कफः, ज्वरः इत्यादिषु अगस्त्यस्य पर्णस्य रसः नस्यवत् प्रयुज्यते । त्वचः रसः मधुना सह सेव्यतेच 
# अपस्मारोगे अपि अस्य पर्णानां रसस्य नस्यवत् सेवनं परिणामकारि ।
# अगस्त्यस्य पक्वफलस्य सेवनं बुद्धिशक्तिं वर्धयतु मस्तिष्कस्य दौर्बल्यं दूरीकरोति च ।
# तिमिरः, नक्तान्धता इत्यादिषु नेत्ररोगेषु अस्य पर्णस्य पुष्पस्य च रसः सेव्यते चेत् दृष्टिशक्तिः वर्धते ।
# अजीर्णता, क्रिमिदोषः, उदरवेदना इत्यादिषु जीर्णाङ्गसमस्यानां निवारणाय अगस्त्यस्य पर्णानां पुष्पाणां च उपयोगः शाकवत् क्रियते । व्यञ्जनादिकं निर्मीय खादनेन समस्याशमनं भवति 
# अतिसारे आमशङ्कायां च अस्य त्वचः रसं मधुना सह सेवन्ते ।
# महिलानां सम्बद्धेषु श्वेतप्रदरादिषु, गोनोरियारोगे विषसेवने च अगस्त्येस्य औषधं परिणामकारि ।

## औषधसेवन परिमाणः
अस्य रसः १०-२० मि.ली, कषायः ५०-१०० मि.ली. परिमाणे च सेवितुं शक्यते ।

## अगस्त्ये रासायनिकांशाः
अस्मिन् प्रोटीन् , अनेके जीवसत्त्वाः ,;लोहाः , कानिचन विशिष्टानि रासायनिकानि च सन्ति । त्वचि टयानिनु रक्तवर्णस्य कश्चन निर्यासः च विद्यते । पर्णेषु प्रोटीन्, क्याल्सियं, रञ्जकं अयः, ए-बि-सि- जीवसत्त्वाः च भवन्ति । पुष्पेषु प्रोटीन् ए-बि- जीवसत्वाः भवन्ति । बीजे अत्यधिकपरिमाणे अर्थात् माकिं ७०% प्रोटीन् भवति । अन्येषु कषु अपि वनस्पतिषु एतावति प्रोटीन न भवति । बीजे प्रोटीनीनेन सह कार्बोहैड्रेट्, किञ्चित् विधं तैलं च भवति ।

## टिप्पणी
वर्गः:सस्यानि
रामनाथन् कृष्णन्

**रामनाथन् कृष्णन्** भारतस्य एकः लानं क्रीडालुः आसीत् ।

## **परिचयः**
रामनाथन् कृष्णन्वर्यः १९३७ तमे वर्षे एप्रिल् मासस्य ११ दिनाङ्के भारतदेशस्य चेन्नैनगरे जन्म प्राप्तवान् । तस्य द्वौ पुत्रौ **रमेशकृष्णन्**, **निर्मल् शेखर्** च स्तः । **टि के रामकृष्णन्** अस्य पिता । रामनाथन् कृष्णन्वर्यः तस्य पितृचरणानां समीपे क्रीडायाः कौशलम् अधीतवान् । १९५० तमात् वर्षदारभ्य १९६० तमवर्षपर्यन्तं मध्यकालीने अन्ताराष्ट्रियस्तरे सः अग्रगण्यः क्रीडालुः आसीत् । १९६०, १९६१ तमे वर्षे च विम्बल्डन् प्रागुपान्त्यक्रीडापर्यन्तं क्रीडितवान् । विश्वश्रेण्यां **३ स्थानं**प्राप्तवान् ।

## **अन्ताराष्ट्रियचरितम्**
*१९५४ तमे वर्षे बालकानां विम्बल्डन् क्रीडायां रामनाथन् कृष्णन्वर्यः अश्ले कूपर्(Ashley Cooper) विरुद्धं जितवान् । विम्बल्डन्क्रीडायाः उपाधिसूच्यां **एष्याखण्डात् बालक्रीडालवेषु रामनाथन् कृष्णन्वर्यः प्रथमवारं** जितवान् ।*
*१९६० तमे वर्षे विम्बल्डन्प्रागुपान्त्यक्रीडापर्यन्तं क्रीडितवान् । तस्यां क्रीडायां नील् फ्रेसर्(Neale Fraser) विरुद्धं पराजयं प्राप्तवान् । 
*१९६१ तमे वर्षे विम्बल्डन्प्रागुपान्त्यक्रीडापर्यन्तं क्रीडितवान् । तस्यां क्रीडायां राड् लेवर्(Rod Laver) विरुद्धं पराजयं प्राप्तवान् ।
*१९६२ तमे वर्षे विम्बल्डन्क्रीडायां पादस्य *अनारोग्यवशेण* क्रीडायाः मध्ये त्यक्तवान् । 
*१९६६ तमे वर्षे डेविस्कप् अन्तिमक्रीडा पर्यन्तं क्रीडितवान् ।

## **पुरस्काराः**
*कृष्णन्वर्यः **भारतीय राष्ट्रियलानं पुरस्कारः** प्राप्तवान् ।
*१९६१ तमे वर्षे भारतदेशस्य अर्जुन-पुरस्कारः प्राप्तवान् । 
*१९६२ तमे वर्षे भारतदेशस्य पद्मश्री-पुरस्कारः प्राप्तवान् । 
*१९६७ तमे वर्षे भारतदेशस्य पद्मभूषण-पुरस्कारः प्राप्तवान् ।

## **पुस्तकम्**
रामनाथन् कृष्णन्वर्यः **ए टच् आफ् टेन्निस् : द स्टोरि आफ् ए टेन्निस् फामिलि** इत्येतत् नाम्नि पुस्तकं लिखितवान् । एतत् पुस्तकं तस्य पुत्रयोः सह मिलित्वा लिखितवन् । पुस्तकमिदं *पेङ्ग्विन् बुक्स्, इण्डिया* इत्येते प्रकाशितवन्तः ।

## **प्रस्तुतम्**
रामनाथन् कृष्णन्वर्यः इदानीं चेन्नैनगरे निवसति । सः एकाम् *अनिलवितरणसंस्थां'' चालयन् अस्ति ।

वर्गः:भारतीयटेन्निस्-क्रीडापटवः‎
वर्गः:क्रीडासम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
रमजान्

रम्ज़ान् इत्येतत् पर्व इस्लाममतानुयायिभिः आचर्यते । तेषां कालगणनानुसारं हिजरिशकस्य नवमः मासः रंज़ान् इत्युच्यते । रंज़ान्-मासे आचर्यमाणं रंज़ान्-पर्व "रमादान्" इत्यपि अभिदीयते । मासस्य प्रथमे दिने चन्द्रदर्शनानन्तरमेव पर्वणः आरम्भः भवति ।  विश्वे सर्वे यवनाः भक्तिभावेन सम्भ्रमेण च एतस्य पर्वणः आचरणं कुर्वन्ति । रम्ज़ान्-मासे यवनाः पवित्रस्य कुरान्-ग्रन्थस्य पारायणं पठनं च आमासं कुर्वन्ति । उपवासव्रतम् अपि आमासम् आचर्यते । इस्लाम्-मतस्य पञ्चमहातत्त्वेषु रम्ज़ान् मासे आचर्यमाणम् उपवासव्रतम् अपि अति प्रमुखं वर्तते ।

अस्मिन् मासे यवनाः निराहारिणः भूत्वा प्रपञ्चे विद्यमानान् निर्गतिकान् स्मरन्तः तेषां कृते प्रार्थनां कुर्वन्ति । रात्रौ क्रियमाणा सामूहिकप्रार्थना बहु विशिष्टा या "तरावीह-नमाज़्" इति नाम्ना प्रसिद्धा वर्तते ।  एवं कुरान्- ग्रंथस्य पठनेन, उपवासव्रतपालनेन, विशेषप्रार्थनाद्वारेण च यवनाः आत्मसंस्करणं साधितुमिच्छन्ति । 

रम्ज़ान्-मासे सूर्योदयादारभ्य सूर्यास्तपर्यन्तं तेषां नियमानुसारेण आहारेण विना उपवासव्रतम् आचरन्ति । सूर्योदयात् पूर्वं क्रियमाणं भोजनं 'सहरि' इति कथ्यते । सूर्यास्तानन्तरं व्रतं समाप्य इफ्तार्नामकं भोजनं स्वीकुर्वन्ति । विविधफलानि, खाद्यानि, फलरसाश्च भोजने भवन्ति । सर्वे गृहजनाः मिलित्वा "आझान्" श्रवणानन्तरं भोजनं कुर्वन्ति ।

यवनैः उपवासव्रतं पालनीयम् इति शासनं क्रिस्ताब्दे ६२६ तमे वर्षे कृतम् । पवित्र खुरान्-ग्रन्थस्य १८३ अध्यायतः १८७ अध्यायपर्यन्तं रम्ज़ान् पर्वणः उपवासपालनस्य विषये विवरणानि प्राप्यन्ते ।

## बाह्यानुबन्धाः
*Ramadan Fasting Times for 2013/1434 
*Ramadan Is Here by Native Deen

वर्गः:इस्लाममतम्
वर्गः:धर्मसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
रमेशकृष्णन्

**रमेशकृष्णन् (Rameshkrishnan )** एकः टेन्निस्-क्रीडालुः आसीत् ।

## **बाल्यम्**
रमेशकृष्णन् १९६१ तमे वर्षे जून् मासस्य ५ दिनाङ्के चेन्नै नगरे जन्म प्राप्तवान् । एषः रामनाथन् कृष्णन् इति प्रसिद्धलानं क्रीडालोः पुत्रः वर्तते ।

## **अन्ताराष्ट्रियचरितम्**
*रमेशकृष्णन्वर्यः बालकानां फ्रेञ्च् ओपन्क्रीडायाः पदवीं प्राप्तवान् । 
*सः बालकानां विश्वश्रेण्यां **१ स्थानं** प्राप्तवान् । 
*१९८६ तमे वर्षे विम्बल्डन् प्रागुपान्त्यक्रीडा पर्यन्तं क्रीडितवान् । 
*१९८१ तमे वर्षे, १९८७ तमे वर्षे च द्विवारं यू एस् ओपन् प्रागुपान्त्यक्रीडा पर्यन्तं क्रीडितवान् ।
*१९८७ तमे वर्षे डेविस् कप् अन्तिमक्रीडा पर्यन्तं क्रीडितवान् । 
*१९९२ तमे वर्षे ओलम्पिक्-क्रीडोत्सवे स्पेन्देशे बार्सेलोना(Barcelona)नगरे लियाण्डर् पेस् क्रीडालोः सह पुरुषाणां युगले प्रागुपान्त्यक्रीडा पर्यन्तं रमेशकृष्णन्वर्यः क्रीडीतवन् ।   
*१९९३ तमे वर्षे लानंवृत्तिजीवनात् **निवृत्तः** अभवत् । 
*रमेशकृष्णन्वर्यः तस्य सम्प्रयुक्तक्रीडीयां १९८५ तमे वर्षे जनवरी मासे विश्वश्रेण्यां **२३ तमस्थानं** प्राप्तवान् ।   
*रमेशकृष्णन्वर्यः लानं क्रीडा पुरस्कारे **यू एस् $१,२६३,१३०** परिमितात्मकं धनम् आजीवनं सम्पादितवान् ।
*२००७ तमे वर्षे डेविस् कप्क्रीडायां *भारतस्य नायकः* आसीत् ।

## **पुरस्कारः**
१९९८ तमे वर्षे सः भारतस्य पद्मश्री-पुरस्कारः प्राप्तवान् ।

## **प्रस्तुतम्**
सः इदानीं लानंक्रीडायाः संस्थां चालयन् *मार्गदर्शकश्च* वर्तते ।

वर्गः:भारतीयटेन्निस्-क्रीडापटवः‎
वर्गः:क्रीडासम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
महेशभूपतिः

**महेशभूपतिः** प्रसिद्धः टेनिस् क्रीडा पटुः अस्ति । 

thumb|right|200px|महेशभूपतिः

## अन्ताराष्ट्रियचरितम्
### १९९५-२००६
*१९९९ तमे वर्षे पुरुषाणां युगलक्रीडायां लियाण्डर् पेस्वर्येण सह विम्बल्डन्, फ्रेञ्च्-क्रीडायाञ्च जयं प्राप्तवान् । 
*एप्रिल् मासस्य २६ तमे दिनाङ्के पुरुषाणां युगलक्रीडायां लियाण्डर् पेस् वर्येण सह विश्वश्रेण्यां **१ स्थानं** प्राप्तवान् । 
*यू एस् ओपन्-पुरुषमहिलानां मिलितः युगलक्रीडायां ऐ सुगियामा(Ai Sugiyama)वर्यायाः सह जयं प्राप्तवान् । 
*२००६ तमे वर्षे आस्ट्रेलियन् ओपन् पुरुषमहिलानां मिलितः युगलक्रीडायां मार्टिना हिङ्गिस्(Martina Hingis) सह विजयं प्राप्तवान् ।

### २००७-२००८
*२००७ तमे वर्षे आस्ट्रेलियन् ओपन् पुरुषाणां युगलक्रीडायां राडेक् स्टेपानेक्(Radek Štěpánek) सह प्रागुपान्त्यक्रीडा पर्यन्तं क्रीडतवन्तौ ।
*२००७ तमे वर्षे फ्रेञ्च् ओपन् पुरुषाणां युगलक्रीडायां राडेक् स्टेपानेक्(Radek Štěpánek) सह प्रागुपान्त्यक्रीडा पर्यन्तं क्रीडितवन्तौ ।
*२००७ तमे वर्षे रोजर्स् कप्(केनडियन् मास्टर्स्) पुरुषाणां युगलक्रीडायां पवेल् विज्नर्(Pavel Vízner) सह जयं प्राप्तवान् ।

### २००९-२०१२
*२००९ तमे वर्षे आस्ट्रेलियन् ओपन्-पुरुषमहिलानां मिलितः युगलक्रीडायां सानिया मिर्जा-वर्यायाः सह जयं प्राप्तवान् ।
## टिप्पणी
वर्गः:भारतीयटेन्निस्-क्रीडापटवः‎
वर्गः:क्रीडासम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
रमोन् मेग्सेसे

रमोन् एफ् मेग्सेसे ( Ramón del Fierro Magsaysay)फिलिपीन्सदेशस्य प्रमुखः राजनीतिज्ञः सप्तमः राष्ट्रपतिश्च आसीत् । उत्तमशासकः, प्रजानुरागी रमोन्-वर्यः जनसामान्यानाम् आराध्यमूर्तिरित्येव प्रसिद्धः आसीत् । तदर्थं फिलिपीन्ससर्वकारः प्रतिवर्षं  एतस्य नाम्नि विभिन्नक्षेत्राणां साधकानां कृते प्रशस्तिं ददाति । सार्वजनिक-सर्वकार-समुदायनायकत्वसेवासु-साहित्य- कला- पत्रिकोद्यमक्षेत्रेषु निरताः अत्युत्तमजनाः एतां **मेग्सेसेप्रशस्तिं** प्राप्नुवन्ति । मेग्सेसेप्रशस्तिः एशियाखण्डस्य 'नोबेल्' इत्यपि उच्यते । 
## जन्म बाल्यञ्च
रमोन्-महोदयः १९०७ तमे वर्षे आगष्ट्मासस्य ३१ दिनाङ्के जाम्बलीसराज्यस्य 'इम्बा' इत्यस्मिन् ग्रामे जन्म प्राप्तवान् । अस्य पिता 'एक्सेक्बिल् मेग्सेसे' कश्चन लोहकारः, माता 'पर्फॆक्टा डेल्फियरो' शालायां उपाध्यायिनी । रामोन्वर्यः १९२७तमे वर्षे फिलिपीन्सविश्वविद्यालयतः तान्त्रिकपदवीं (B E)प्राप्तवान् । तदनन्तरम् 'इन्स्टित्यूट् आफ् कामर्स्' इत्यस्मात् संस्थातः वाणिज्यशास्त्रे अपि पदवीं प्राप्तवान् । निर्धनत्वकारणात् अध्ययनावसरे चालकवृत्तेः द्वारा धनार्जनं कृत्वा पठति स्म। पठनानन्तरं कानिचन दिनानि अभियान्त्रिकीकार्यं कृतवान् । 

## सेनायां कार्यम्
द्वितीयमहायुद्धावसरे फिलिपीन्स्देशस्य सेनां प्रविष्टवान् । १९४२तमे संवत्सरे बेटान्-देशस्य पराजयस्य अनन्तरम् एषः ततः बहु कष्टेन पलाय्य 'पाश्चात्त्य लुज़ान् गेरिल्ला'-सेनायाः नायकत्वं स्वीकृतवान् । १९४२ आगष्टमासतः वर्षत्रयं तत्रैव कार्यं कुर्वन् जाम्बलीसराज्यस्य 'स्टान् मार्सॆलीनो'कार्याचरणस्य प्रमुखः अपि आसीत् । जाम्बलीसराज्यस्य सागरतटस्य प्रदेशः जपानदेशीयैः आक्रान्तः आसीत् । १९४५तमे वर्षे तस्य प्रदेशस्य स्वातन्त्रस्य प्राप्तौ रमोन्वर्यस्य बहु मुख्यं योगदानमस्ति । 

## राजनीतिक्षेत्रे रामोनवर्यः
द्वितीयविश्वयुद्धावसरे  रमोनवर्यः "गेरिल्लागणस्य"नायकरूपेण अप्रतिमसाहसं प्रदर्शितवान् ।  तदर्थम् एषः जाम्बलीसाराज्यस्य सेनादलप्रमुखत्वेन नियोजितः । तदनन्तरं जाम्बलीसराज्यस्य "लिबेरल्पक्षे" चक्रद्वये सदस्यत्वं प्राप्य सेवां कृतवान् । राष्ट्रियरक्षणादलस्य कार्यदर्शिपदवीम् अपि एषः अलङ्कृतवानासीत्। १९५३तमे संवत्सरे डिसेम्बर्-मासस्य ३०तमे दिनाङ्के रमोन्वर्यः फिलिपीन्सगणतन्त्रदेशस्य ( Republic Of Philipines) राष्ट्रपतिः अभवत् ।

## वैयक्तिकजीवनम्
रमोन्वर्यः 'लूज़् मेग्सेसे' इति नाम्नीं परिणीतवान् । एतयोः त्रयः पुत्राः । १९५७तमे वर्षे रमोन्महोदयस्य राष्ट्रपति-अधिकारावधेः समाप्तिः आसीत्। किन्तु ततः पूर्वमेव मार्चमासस्य १६दिनाङ्के एव विमानदुर्घटनायां रामोन्वर्यः दुर्मरणं प्राप्तवान् ।   
 

## बाह्यानुबन्धाः 
*The Philippine Presidency Project
*Ramon Magsaysay on the Presidential Museum and Library 
*Ramon Magsaysay on the Official Gazette 

वर्गः:अन्यदेशीयराजनेतारः‎
पूर्व खासिहिल्स्

**पूर्व खासिहिल्स्मण्डलम्** (East Khasi Hills District) मेघालयराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं शिलांगनगरम् ।

## भौगोलिकम्
पूर्व खासिहिल्स्मण्डलस्य विस्तारः ३८१९ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे जैनतियाहिल्स्मण्डलम्, पश्चिमे पश्चिम खासिहिल्स्मण्डलम्, उत्तरे रि-भोई मण्डलम् च अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं पूर्व खासिहिल्स्मण्डलस्य  जनसङ्ख्या  ८२४०५९ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते २९२ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २९२ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २४.६८% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-१००८ अस्ति । अत्र साक्षरता ८४.७ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले द्वे उपमण्डले स्तः। ते-

# पूर्व जैनतियाहिल्स्
# पश्चिम जैनतियाहिल्स्

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

# नोहकलिकाइ 
# चेरापूँजी
# मोल्लिन्नञ्ग
# नोह्सञ्गिथियञ्ग् इत्यादि ।

## बाह्यानुबन्धाः
* East Khasi Hills district website
* Khasi Hills Autonomous District Council website
* A BBC photographer's experiences in the East Khasi Hills

वर्गः:मेघालयराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:मेघालयराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पश्चिमजैनतियाहिल्स्-मण्डलम्

**जैनतियाहिल्स् मण्डलम्** (Jaintia Hills District) मेघालयराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् आसीत् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं जोवाईनगरम् आसीत् । अस्य मण्डलस्य विभजनं कृत्वा इदानीं पूर्व-जाइन्तियाहिल्स्-मण्डलम् तथा पश्चिम-जाइन्तियाहिल्स्-मण्डलम् इति मण्डलद्वयं स्थापितमस्ति ।
## भौगोलिकम्
जैनतियाहिल्स् मण्डलस्य विस्तारः ३८१९ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे असमराज्यम्, पश्चिमे पूर्व खासिहिल्स्, उत्तरे असमराज्यम्, दक्षिणे बाङ्ग्लादेशः च अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं जैनतियाहिल्स् मण्डलस्य जनसङ्ख्या  २९५६९२ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १०३ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १०३ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ३१.३४% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-१००८ अस्ति । अत्र साक्षरता ६३.२६ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले द्वे उपमण्डले स्तः। ते-

# पूर्व जैनतियाहिल्स्
# पश्चिम जैनतियाहिल्स्

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

# नर्तियाञ्ग 
# जोवाई
# सिन्डाइ
# सिन्तु सियर् इत्यादि ।

## बाह्यानुबन्धाः
* Jaintia Hills website 

वर्गः:मेघालयराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:मेघालयराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पश्चिमखासिहिल्स्-मण्डलम्

**पश्चिम खासिहिल्स्मण्डलम्** (West Khasi Hills District) मेघालयराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं नोङ्गस्तोइन् इत्येतन्नगरम् ।

## भौगोलिकम्
पश्चिम खासिहिल्स्मण्डलस्य विस्तारः ५२४७ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं पश्चिम खासिहिल्स्मण्डलस्य  जनसङ्ख्या  २९४११५ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ७३ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ७३ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ३०.२५% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९८१ अस्ति । अत्र साक्षरता ७९.३ % अस्ति ।

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

# लञ्ग्शियाञ्ग जल्पातः 
# लम्पि इत्यादि ।

## बाह्यानुबन्धाः
* West Khasi Hills website
* Khasi Hills Autonomous District Council website
* West Khasi Hills District website

वर्गः:मेघालयराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:मेघालयराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
रि-भोईमण्डलम्

**रि-भोईमण्डलम्** (Ri-Bhoi District) मेघालयराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं नोङपोनगरम् ।

## भौगोलिकम्
जैनतियाहिल्स् मण्डलस्य विस्तारः २३७८ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे जैनतियाहिल्स्, पश्चिमे पूर्व खासिहिल्स्, असमराज्यम् च, उत्तरे असमराज्यम्, दक्षिणे बाङ्ग्लादेशः च अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं जैनतियाहिल्स् मण्डलस्य जनसङ्ख्या  २५८३८० अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १०९ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १०९ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ३४.०२% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९५१ अस्ति । अत्र साक्षरता ७७.२२ % अस्ति ।

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले नोङ्खैलेम् अभया अरण्यम् बहू प्रसिद्धम् वीक्षणीयस्थलम् अस्ति।

## बाह्यानुबन्धाः
* Ri Bhoi district website

वर्गः:मेघालयराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:मेघालयराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पावागढपर्वतः

**पावागढपर्वतः** ( ) गुजरातराज्ये मध्यभागे स्थितस्य पञ्चमहलमण्डलस्य हालोल इत्यस्मात् उपमण्डलात् किञ्चद्दूरे एव स्थितोSस्ति ।  पावागढपर्वतस्य तले स्थितः चाम्पानेरनामकः ग्रामः गुजरातराज्यस्य राजधानी आसीत् । अस्मिन् पर्वतशिखरे स्थितं महाकालीमन्दिरं शक्तिपीठमिव विराजते । तद् गुजरातराज्यस्य पवित्रं यात्राधाम मन्यते ।

पावागढपर्वतः वडोदरा इत्यस्मात् महानगरात् ५० कि.मी. दूरे अस्ति । चाम्पानेर इत्यस्मात् ग्रामात् ५ कि.मी. दूरे माञ्चि इति ग्रामः अस्ति । तत्रैव पावागढपर्वताय सोपोनमार्गः, रज्जुमार्गश्च वर्तेते । पर्वतारोहणाय प्रस्तरनिर्मितानि १,५०० सोपानानि सन्ति । एकघण्टायां मन्दिरं प्राप्तुं शक्यते । रज्जुमार्गेण केवलं ५ वा ६ निमेषेषु शिखरं प्राप्तुं शक्यते । केचन साहसिकाः प्रकृतिप्रेमिणश्च चाम्पानेर इत्यस्मात् ग्रामात् एव वनमार्गेण शिखरपर्यन्तं गच्छन्ति । अस्मिन् मार्गे कृता यात्रा चिरकालं यावत् मनसि तिष्ठति इति ते पूर्वपथगामिनः वदन्ति । चैत्रे, आश्विने च मासे अत्र मातृभक्तानां गमनम् अधिकं भवति ।

वर्गः:गुजरातराज्यस्य पर्वताः
वर्गः:गुजरातराज्यस्य तीर्थक्षेत्राणि
वर्गः:गुजरातराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
रमोन् मैग्सेसे-पुरस्कारः

**रमोन् मैग्सेसे-पुरस्कारः** (Ramon Magsaysay Award) फिलिपीन्सदेशस्य भूतपूर्वराष्ट्रपतिः-रमोन् मेग्सेसेवर्यस्य स्मरणे दीयमानः प्रमुखः पुरस्कारः । उत्तमशासकः, प्रजानुरागी रमोन्-वर्यः जनसामान्यानाम् आराध्यमूर्तिरित्येव प्रसिद्धः आसीत् ।  तदर्थं फिलिपीन्ससर्वकारः प्रतिवर्षं  एतस्य नाम्नि विभिन्नक्षेत्राणां साधकानां कृते प्रशस्तिं ददाति । एषः पुरस्कारः १९५७तमे वर्षे 'रोकेफ़ल्लर् ब्रदर्स्' इति संस्थायाः द्वारा स्थापितम् । सार्वजनिक-सर्वकार-समुदायनायकत्वसेवासु-साहित्य- कला- पत्रिकोद्यमक्षेत्रेषु निरताः अत्युत्तमजनाः एतां **मेग्सेसेप्रशस्तिं** प्राप्नुवन्ति । मेग्सेसेप्रशस्तिः एशियाखण्डस्य 'नोबेल्' इत्यपि उच्यते । 

रमोन् मैग्सेसे-पुरस्कारः एशियाखण्डस्य षट्सु विभिन्नेषु क्षेत्रेषु कार्यः कुर्वाणेभ्यः उत्तमसाधकेभ्यः दीयते । किन्तु २००९ वर्षादारभ्य पञ्चक्षेत्राणां पुरस्कारः स्थगितः वर्तते ।
# सर्वकारीयसेवा (१९५८ - २००८)
# सामजिकसेवा (१९५८ - २००८)
#  समुदायनायकत्वम् (१९५८ - २००८)
#  पत्रिकोद्यमः,साहित्यम्, कला (१९५८ - २००८)
#  अन्ताराष्ट्रिय शान्तिपालनम्   (१९५८ - २००८)
#  उदयोन्मुखनायकत्वम्(२००१ )
    
## पुरस्कारभाजाः 
१९५८तमे संवत्सरतः एतावता रमोन् मैग्सेसे-पुरस्कारभाजानां भारतीयानाम् आवलिः अत्र विद्यते ।

* सर्वकारीयसेवा  - GS
* सामजिकसेवा  - PS 
* समुदायनायकत्वम्  - CL
* पत्रिकोद्यमः,साहित्यम्, कला  - JLCCA 
* अन्ताराष्ट्रिय शान्तिपालनम्   - PIU 
* उदयोन्मुखनायकत्वम्  - EL  

 
## बाह्यानुबन्धाः
* Ramon Magsaysay Award Foundation
* Ramon Magsaysay Award Foundation Blog

वर्गः:रमोन् मैग्सेसे-पुरस्कारः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
सर्वभारतीयतृणमूलकांग्रेसपक्षः

सर्वभारतीयतृणमूलकांग्रेसपक्षः(TMC) (पुरानाम- तृणमूलकांग्रेस्, तथा पश्चिमबङ्गतृणमूलकांग्रेस्) भारतस्य एकः राष्ट्रीयराजनैतिकपक्षः । १९९८ वर्षस्य प्रथमे दिनाङ्के (जानवरी मासस्य) भारतीयजातीयकांग्रेसात् बहिरागत्य अस्य पक्षस्य स्थापना जाता । ममता ब्यानार्जीअस्य पक्षस्य नेत्रीरूपेण विराजमाना अस्ति । संयुक्तप्रगतिशीलमैत्रीकुटे(यु.पि.ए) द्वितीयबृहत्तमपक्षः तृणमूलकांग्रेस् आसीत् ।

## विवरणम्
### पक्षस्य प्रतिष्ठा
सर्वभारतीयतृणमूलकांग्रेसपक्षस्य प्रतिष्ठा स्व-राजनैतिकपक्षरूपेण ममता ब्यानार्जी कृतवती । १९९७ वर्षस्य दिसेम्बर् मासे भारतीयनिर्वाचन-आयोगेन अस्य पक्षस्य पञ्जीकरणम् अभूत्। तृणमूलकांग्रेसपक्षस्य निर्वाचनप्रतीकचिह्नम् "तृणप्रसूनयुगम्" इति आयोगेन प्रदत्तासीत् । १९९९ तमे वर्षे तृणमूलकांग्रेसपक्षः लोकसभानिर्वाचने भारतीयजनतापक्षं समर्थितवान् । 
### प्रारम्भिकनिर्वाचनफलानि
१९९८ तमे वर्षे लोकसभानिर्वाचने तृणमूलकांग्रेसपक्षः ७ स्थलेषु विजयं प्राप्तवान्। पुनः १९९९,लोकसभासामान्यनिर्वाचने भारतीयजनतापक्षेण सह मैत्रीं संस्थाप्य ८ निर्वाचनस्थलेषु पक्षोऽयं विजीताऽसीत् । २००० तमे वर्षे कलकातापौरसंस्था तृणमूलकांग्रेसपक्षस्य अधीनागता । २००१  तमे वर्षे विधानसभानिर्वाचने कांग्रेसपक्षस्य सहयोगीरूपेण ६० विधानसभाप्रान्तान् जीतवान् । तृणमूलकांग्रेसपक्षः २००४ तमे वर्षे लोकसभानिर्वाचने एकमेव निर्वाचनकेन्द्रे विजयी आसीत् । २००६ तमे वर्षे  तृणमूलकांग्रेसपक्षः ३० स्थलेषु विजयी अभूत् ।
Thumb|200px|left|ममता ब्यानार्जी
### साप्म्रतिककालिनफलानि
#### २००९ , लोकसभानिर्वाचनम्
२००९ तमे वर्षे साधारणलोकसभानिर्वाचने सर्वभारतीयतृणमूलकांग्रेसपक्षः एवं मैत्रीगणः २६ लोकसभाकेन्द्रेषु विजयी अभूत् । तत्र तृणमूलकांग्रेसपक्षस्य १९ एवं  एस्, यु, सि, आइ-पक्षस्य १,  तथा भारतीयजातीयकांग्रेसस्य ६ लोकसभाकेन्द्राणि आसन् ।
#### २०१०, पौरनिर्वाचनम्
२०१० तमे वर्षे कलकाता-पौरसंस्थानिर्वाचने सर्वभारतीयतृणमूलकांग्रेसपक्षस्य ९७ स्थलेषु विजयः जातः। तथा विधाननगर(सल्टलेक)-पौरसभायामपि तृणमूलकांग्रेसपक्षः विजयी अभवत् ।
#### २०११, विधानसभानिर्वाचनम्
२०११ तमे वर्षे  पश्चिमबङ्ग-विधानसभानिर्वाचने सर्वभारतीयतृणमूलकांग्रेसपक्षः एवं भारतीयजातीयकांग्रेसपक्षः उभयपक्षयोः संयोजितप्रयासेन ३४ वर्षं यावत् प्रचलिता शासनपरम्परायाः (वामपन्थिसर्वकारस्य) समाप्तिः अभवत् । सर्वभारतीयतृणमूलकांग्रेसपक्षः  २२७ विधानसभाप्रान्तेषु विजयं प्राप्य नूतनसर्वकारस्य रचनां कृतवान्।

वर्गः:भारतीयराजनैतिकपक्षाः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
जनतादलम्(संयुक्तम्)

**जनतादलम्(संयुक्त)**(JD(U) भारतीयराजनैतिकपक्षाणां समूहे अन्यतमपक्षः। जनतादलस्य उपस्थितिः मुख्यतः बिहार-झारखण्डराज्ययोः वर्तते। लोकसभायां जनतादलस्य २० सदस्याः सन्ति। जनतादलस्य मार्गदर्शकः अस्ति समाजसेवकः जार्ज फर्नान्दिस्। अस्य पक्षस्य स्थापना (३० अक्टोबर् ,२००३ वर्षे) शरद्-यादवमहोदयेन कृतासीत्। अधुनाऽपि पक्षस्य अध्यक्षरूपेण सः विराजमानः अस्ति। तथा बिहारराज्यस्यमुख्यमन्त्री नीतिशकुमारः प्रमुख-ज.द.(यु)कार्यकर्ता। 
Thumb|200px|left|नीतिश-कुमारः
## विवरणम् 
ज.द.(यु) पक्षस्य उत्पत्तिविकासस्य च रूपरेखा वस्तुतः १९९९ लोकसभानिर्वाचनतः आरभ्यते। जनतादल-लोकशक्ति-समतापक्षाणां संयुक्तरूपस्य ज.द.(यु)पक्षस्य स्थापना २००३ तमस्य वर्षस्य अक्टोबर्मासस्य ३०त्तमे दिनाङ्के अभूत्। जनतादलस्य शरचिह्नम् एवं समतादलस्य हरितवर्णं च मेलयित्वा ज.द.(यु) पक्षस्य पताकायाः संरचना अभूत् । एवं शक्तेः एककेन्द्रीकरणं  राष्ट्रियजनतादलस्य विपक्षे अभूत् । अपरपक्षे राष्ट्रियजनतादलमपि समतापक्षस्य विरोधिनं रघुनाथझामहोदयं स्वपक्षं प्रति आनयत्। 
*ज.द.(यु)पक्षः भ.ज.पा.पक्षस्य सङ्गी भूत्वा नवेम्बर्, २००५ तमे वर्षे बिहारराज्यस्य सिंहासनम् आरूढासीत्। राष्ट्रियजनतादलस्य दीर्घकालिक-सर्वकारस्य अधपतनम् अभूत्।
*२०१३ जुन् मासस्य षोडशदिनाङ्के ज.द.(यु)पक्षः राष्ट्रियगणतान्त्रिकमैत्रीकुटात्(एन्, डि, ए) बहिरागतः। गुजरातराज्यस्य मुख्यमन्त्री-नरेन्द्र मोदीमहोदयस्य साकं विरोधत्वात् १७ वर्षपुरातनमैत्रीकुटस्य समापनम् अभवत्। अयं विषयः पक्षस्य अध्यक्षशरदयादवमहोदयेन सांवादिकसम्मेलने समुत्घोषितासीत्।  भारतीयजनतापक्षस्य निर्वाचनप्रचारसमितेः अध्यक्षरूपेण नरेन्द्र मोदीमहोदयस्य नामघोषनायाः सप्ताहऽनन्तरमेव ज.द.(यु) सदस्यतात्यागं अकरोत्। 

## राज्यस्य आर्थिकविकासः (ज.द.(यु)काले)
२००२–०३: INR२,०२०,००० (US$38,000)
२००३–०४: INR२,६७०,०००(US$46,000)
२००४–०५: INR९,७२०,००० (US$170,000)
२००५–०६: INR६,४००,०००(US$110,000)
२००६–०७: INR१३,०००,०००(US$220,000)

वर्गः:भारतीयराजनैतिकपक्षाः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
मसानबु फुकोका

200px|thumb|**मसानबु फ़ुकोका**
**मसानबु फुकोका** (Masanobu Fukuoka) कश्चन सुप्रसिद्धः कृषीवलः तत्वज्ज्ञानिः च आसीत् । भूमिः स्वयमेव सारयुक्तः भवति । सहजकृषिकरणे अधिकतया लाभः अस्ति इति निरूपितवान् । सहजकृष्याश्रयणे न्यूनधनेनैव कृषिकार्यं साधितुं शक्यते इति अस्य अभिप्रायः आसीत् । सर्वदा कृषिक्षेत्रे प्रयोगान् कुर्वन् आसीत् । अस्यैव सहजकृषिः जगत्प्रसिद्धा संजाता । स्वसिद्धान्तं साधितवान् फुकोका । 
 
## जननम्, वैय्यक्तिकञ्च
मसानबु फुकोका १९१३ तमे संवत्सरे फेब्रवरिमासस्य २ दिनाङ्के  जपान्-देशस्य 'ल्यो’ प्रदेशे अजायत् । सः 'कुरोसोवावर्यस्य' शिष्यः भवति । कृषिविज्ञानक्षेत्रे कुरोसोवावर्यस्य प्रसिद्धिः अस्ति । एषः 'जिब्रालिक'-प्रचोदकग्रन्थिं संशोधितवान् ।

## कृषिः
फ़ुकोका संशधनाकेन्द्रे कार्यं कुर्वन् आसीत् । तस्मिन् समये अस्वस्थः जातः । अतः कार्यं त्यक्त्वा स्वग्रामं गतवान् । ग्रामे एव सः कृषिकार्यम् आरब्धवान् । फ़ुकोका नूतनजातीयसस्यानां आविष्कारं न कृतवान् । किन्तु, नूतनां कृषिपद्धतीं आविष्कृतवान् । अस्याः पद्धत्याः नाम नैसर्गिककृषिः उत स्वाभाविककृषिः इति । पिता कृषीवलः आसीत् । अनेन सह कार्यम् आरब्धवान् । सः क्षेत्रे नारङ्गफलस्य कृषिं आरब्धवान् । औषधानाम् अपेक्षा नास्ति, किन्तु सहजतया तासां सस्यानां वृद्धिः भविष्यति इति चिन्तितवान् । सस्यानां वृद्धिः न जाता । तेन कारणेन पिता कुपितः । कृषिकार्यं त्यक्त्वा कार्यन्तरम् अन्वेषणं करोतु इति उक्तवान् । अष्टवर्षाणि कृषिकार्यं विहाय कार्यान्तरे प्रविष्टः। तत्र अपि किमर्थं सस्यानां वृद्धिः सहजतया न जाता इति चित्राक्रान्तः आसीत् । सङ्कीर्णजातीयैः सस्यैः रासयनिककृषिपद्धत्या फलोदयः अधिकतया प्राप्यते स्म । कथं स्वाभाविककृषिपद्धत्या एतानि सस्यानि फलितानि भवन्ति? इत्यालोचयत् । अतः सः एवम् अलोचनां कृतवान्, "यानि सस्यानि स्वाभाविककृषिपद्धत्या फलितानि तानि एव आनीय स्वाभाविकतया एव तेषां फलोदयार्थं प्रयत्नः करणीयः । यदि सङ्कीर्णजातीयानि सस्यानि आनीय स्वाभाविककृषिपद्धत्या पोषणं क्रियते तर्हि तेषां नाशः भवत्येव ।“ इति ।
एतस्मात् निर्णयात् फ़ुकोका १९४५ तमे संवत्सरे कृषिकार्यार्थं ग्रामं प्रति पुनः गतवान् । स्वक्षेत्रे विनूतनान् क्रमान् उपयुज्य कृषिकार्यम् आरब्धवान् ।

## कृतयः
अनेन रचिते पुस्तके, 
*ओन्-स्ट्रारेवूल्यूषन् 
*दि न्याचुरल् वे आफ़् फ़ार्मिङ्ग्

## कृषितत्त्वानि
अस्य कानिचन कृषितत्वानि एवं सन्ति ।  
*१भूमेः कर्षणं न करणीयम् । कर्षणेन यथा भूमेः स्थितिः भविष्यति तथैव सस्यानां  मूलानि भूमौ गत्वा सहजतयैव भूमेः स्थितिः भविष्यति इति अस्य अभिप्रायः । नैकाः सूक्ष्माणवः  निरन्तरतया भूमेः फलवत्ततां वर्धयन्तः भवन्ति ।
*२ (रासयनिक)औषधानाम् उपयोगः न करणीयः । एतेषां उपयोगेन भूम्यै हानिः भविष्यति इति ।
*३ स्तम्बघनानां निर्मूलनं न करणीयम् । 
*४ क्रिमिनाशकानाम् उपयोगः न करणीयः ।

## पुरस्काराः
*१९८८ तमे संवत्सरे विश्वभारती विश्वविद्यालयस्य "देसिकोट्टम्" पुरस्कारं प्राप्तवान् ।
*१९८८ तमे संवत्सरे रामन् म्याग्सेसे पुरस्कारं प्राप्तवान् ।
*१९७७ तमे संवत्सरस्य मार्च्-मासस्य २६ तमे दिनाङ्के "अर्थ कौन्सिल् पुरस्कारं प्राप्तवान्" (Earth Council Award) ।

## बाह्यानुबन्धः
* Greening The Desert: Applying natural farming techniques in Africa , interview with Masanobu Fukuoka
* Masanobu Fukuoka and Natural Farming , Gandhi Foundation
* Masanobu Fukuoka: Japanese Organic Farmer, Mother Earth News magazine
* Nature - Nature knows best , Life Positive
* *Farmer philosopher Masanobu Fukuoka*, part 1 , 2 , 3 ; Japan Economic Forum

वर्गः:जपान्-देशीयाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎