मानवीयोपयुक्तता

लघुचित्रम्|एषः चलचित्रः (यत्र संस्कृत-उपशीर्षकानि उपलब्धानि सन्ति) संयुक्तराज्यीयराष्ट्रीय-श्रमसुरक्षास्वास्थ्यसंस्थानस्य प्रकाशनस्य २०११–१९१ इत्यस्य एकं पूरकं रूपम् अस्ति, यत्र सुविधानुकूलतासिद्धान्तानां विषयं प्रति प्रशिक्षणं समृद्धं कर्तुं यथायोगं अभिकल्पितानि प्रदर्शनानि समाविष्टानि सन्ति
**मानवीयोपयुक्तता** इति विज्ञानशाखा या मानवतत्त्वविज्ञानम् (**मानवतत्त्वयन्त्रविज्ञानम्** - **मानवतत्त्वयन्त्रशास्त्रम्**) इति अपि कथ्यते, सा मनोविज्ञानशरीरविज्ञानयोः सिद्धान्तानां यन्त्रनिर्माणे वस्तुनिर्माणे प्रक्रियायाः च योजनायां च अनुप्रयोगः अस्ति। अस्य विज्ञानस्य प्रमुखलक्ष्याणि सन्ति मानवदोषानां न्यूनता, कार्यक्षमतायाः वृद्धिः, प्रणालीसुलभता च, तथा च सुरक्षायाः, आरोग्यस्य च सुखस्य च संवर्धनं, विशेषतः मानवस्य उपकरणेन सह सम्बन्धस्य विश्लेषणं च।

## विषयस्य स्वरूपम् 
एषा शाखा बहुषु विज्ञानविषयेषु संयुक्ता अस्ति, यथा—

• मनोविज्ञानम्

• समाजविज्ञानम्

• यन्त्रविज्ञानम्

• काययन्त्रविज्ञानम्

• औद्योगिकवस्तुनिर्माणशास्त्रम्

• शरीरविज्ञानम्

• मानवमितिविज्ञानम्

• अन्तःक्रियायोजनाशास्त्रम्

• दृश्ययोजनाशास्त्रम्

• उपयोगानुभवविज्ञानम्

• उपयोगसङ्ग सङ्गच्छता योजनाशास्त्रम्

मानवतत्त्वविज्ञानं एतेषां चान्येषां च ज्ञानशाखानां पद्धतिं दृष्टिं च उपयुज्य मानवव्यवहारस्य अध्ययनं करोति, तथा च पूर्वोक्तलक्ष्यसिद्ध्यर्थं सम्बन्धितं तथ्यं उत्पादयति। उपकरणानां, यन्त्राणां, प्रक्रियाणां च मानवशरीरस्य चित्तशक्तेः च अनुकूलं योजनं यदा चिन्त्यते तदा "मानवतत्त्वविज्ञानम्" इति "मानवीयोपयुक्तता" इति च शब्दौ समार्थकौ इव वर्तमानसाहित्ये स्वीक्रियते।

अन्तर्राष्ट्रीयमानवीयोपयुक्ततासङ्घेन एषा शाखा एवं परिभाष्यते—
"मानवीयोपयुक्तता इति विज्ञानशाखा या मानवतत्त्वविज्ञानम्, सा मानवस्य प्रणालीस्थवस्तुभिः सह सम्बन्धस्य अवबोधनं प्रति समर्पिता अस्ति। एषा शाखा सिद्धान्तान्, तत्त्वानि, तथ्यानि, पद्धतिं च योजनायां प्रयुज्यते यथा मानवकल्याणं प्रणालीकार्यकुशलता च अधिकं स्यात्।"
मानवतत्त्वयन्त्रविज्ञानस्य उपयोगः सुरक्षितवस्त्रनिर्माणे, सुलभयन्त्रसङ्ग सङ्गच्छता योजनायां च दृश्यते। सम्यक् मानवीयोपयुक्ततायोजनं आवश्यकं यत् पुनःपुनः तनावजन्यविकाराणां च अन्येषां कायिकविकाराणां च निवारणं स्यात्, ये दीर्घकालिकं विकलत्वं जनयन्ति। एषा शाखा उपयोगकर्तुः, उपकरणस्य, पर्यावरणस्य च "अनुकूलता" इत्यस्मिन् केन्द्रितं अस्ति, यथा कर्म मानवाय अनुकूलं स्यात्।

यदा मानवः यन्त्रं वा तन्त्रं वा उपयुज्यते तदा मानवतत्त्वविशेषज्ञैः वा मानवीयोपयुक्तताविद्भिः निम्नलक्षणानि विचार्यन्ते—

* कर्म (क्रियाविशेषः) यः कृतः
* उपयोगकर्तुः अपेक्षाः च
* उपकरणस्य आकारः, रूपम्, कार्यानुकूलता च
* सूचना—तस्य प्रस्तुति, उपलम्भः, परिवर्तनं च

मानवीयोपयुक्तता इयं मानवस्य च तस्य पर्यावरणस्य च अध्ययनं कुर्वन्ती बहुषु विषयेषु आधारितम् अस्ति, यथा—

* मानवमितिविज्ञानम्
* काययन्त्रविज्ञानम्
* यन्त्रविज्ञानम्
* औद्योगिकयन्त्रविज्ञानम्
* औद्योगिकवस्तुनिर्माणशास्त्रम्
* सूचनायोजनाशास्त्रम्
* कायविज्ञानम्
* चित्तमनोविज्ञानम्
* औद्योगिकसंगठनमनोविज्ञानम्
* अन्तरिक्षमनोविज्ञानम्

## सन्दर्भः 
## बाह्यसंयोजकाः (अङ्ग्लभाषा) 
* मानव-अनुसन्धानं च विकास-अनुसन्धानं विषये भाषणम्
* मानव-अभियान्त्रिकी-विषये असर्वकारीय-मानकानां सूचकाङ्कः
* मानव-अभियान्त्रिकी विषये सर्वकारीयमानकानां सूचकाङ्कः
* पृष्ठः कर्म च कर्मविकारः विषये भाषणम्
* मानव-कारक-मानकानि च हस्तपुस्तिका - मेरिल्यान्ड-विश्वविद्यालयस्य यन्त्रशास्त्र-विभागात्
* मानव-संसाधनं च मानवीयोपयुक्तता
* मानव-तत्त्व-यन्त्रविज्ञान-सङ्ग्रहः - अलबामा-विश्वविद्यालये हण्ट्स्विल्ले इत्यस्मिन् अभिलेखेषु च विशेषसङ्ग्रहेषु च