open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
यमन

thumb|right|200px
thumb|right|200px

**यमन** एशिया-महाद्वीपे देशः अस्‍ति।

राजधानी - साना
,जनसंख्‍या - २ कोटीः

वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:एशियाखण्डस्य राष्ट्राणि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
जार्जिया (देशः)

thumb|right|200px
thumb|right|200px

**जार्जिया** एशिया महाद्वीपे देश: अस्‍ति. अस्‍य राजधानी तबिलिसि अस्‍ति.

## उल्लेखाः
## बाह्यशृङ्खला 
*CIA World Factbook 
*Parliament of Georgia
**Visit Georgia* tourist agency country information 
*Tedsnet.de - Fotos, Geografie, Maps, Culture
*Map of cities

वर्गः:एशियाखण्डस्य राष्ट्राणि
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
इचिरो सुजुकी

thumb|right|इचिरो सुजुकी	

**इचिरो सुजुकी** (鈴木一朗, *Suzuki Ichirō*) बेसबाल क्रीडेन एक: प्रख्‍यात: कन्‍दुकताडकं अस्‍ति. तस्‍य जन्‍म जापान देशे १९७३ तमे अभवत्‌. इदानीं स: अमेरिका देशे क्रीडयन्‍ति.

वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
रवाण्डा

thumb|right|200px
thumb|right|200px

**रवाण्डा** अफ्रीका महाद्वीपे देश: अस्‍ति.

## रवांडा के औपनिवेशिक
यह लेख **रवांडा के औपनिवेशिक निवासियों** की सूची देता है, उस समय के दौरान जब आधुनिक रवांडा जर्मन पूर्वी अफ्रीका और रुआंडा-उरुंडी का हिस्सा था।

### सूची
1 जुलाई 1962 को, रुआंडा-उरुंडी के घटक भाग रवांडा गणराज्य (*रिपब्लिक डू रवांडा*) और बुरुंडी साम्राज्य (*रॉययूम डू बुरुंडी*) के रूप में स्वतंत्र हो गए।

### रवांडा के राजा
*रुगानज़ू प्रथम रवांडा के पूर्व राजा - 1438-1482
*Cyirima I रवांडा के पूर्व राजा - 1482-1506
*किगेली प्रथम रवांडा का पूर्व राजा - 1506-1528
*मिबाब्वे प्रथम रवांडा के पूर्व राजा - 1528-1552
*युही प्रथम रवांडा के पूर्व राजा - 1552-1576
*नदाहिरो द्वितीय रवांडा के पूर्व राजा - 1576-1600
*रुगांज़ू II रवांडा के पूर्व राजा - 1600-1624
*मुतारा प्रथम रवांडा का पूर्व राजा - 1624-1648
*किगेली द्वितीय रवांडा का पूर्व राजा - 1648-1672
*मिबाम्ब्वे द्वितीय रवांडा के पूर्व राजा - 1672-1696
*रवांडा का युही द्वितीय रवांडा का पूर्व राजा - 1696-1720
*करीमीरा रवांडा के पूर्व राजा - 1720-1744
*साइरिमा द्वितीय रवांडा के पूर्व राजा - 1744-1768
*किगेली III रवांडा के पूर्व राजा - 1768-1792
*मिबाब्वे III रवांडा के पूर्व राजा - 1792-1797
*युही तृतीय रवांडा के पूर्व राजा - 1797-1830
*मुतारा द्वितीय रवांडा के पूर्व राजा - 1830-1853
*किगेली चतुर्थ रवांडा के पूर्व राजा - 1853-1895
*मिबाम्ब्वे चतुर्थ रवांडा के पूर्व राजा - 1895-1896
*युही चतुर्थ रवांडा के पूर्व राजा - 1896-1931
*मुतारा III रवांडा के पूर्व राजा - 1931 1959
*किगेली वी रवांडा के पूर्व राजा - 1959-1961
#### रवांडा की रानियाँ
*रोज़ाली गिकांडा रवांडा की रानी

### राष्ट्रपतियों
यह 1961 से अब तक रवांडा में सेवा करने वाले सभी राष्ट्रपतियों की सूची है, जिसमें उनके कार्यकाल और राजनीतिक दल शामिल हैं:

### रवांडा के उपराष्ट्रपतियों की सूची 
### प्रधान मंत्री
## उद्धरणम् 
## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
* World Statesmen – Rwanda

वर्गः:आफ्रिकाखण्डस्य राष्ट्राणि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
व्याघ्रः

प्राणिसाम्राज्ये सस्तनीवर्गे अन्तर्भूतः 'फेलिडे'कुटुम्बः एव मार्जालकुटुम्बः । सिंहः **व्याघ्रः** चित्रोष्ट्रः मार्जालादयश्च फेलिडेकुटुम्बस्य प्रभेदाः एव । एतेषाम् उगमः 'आलिगोसिन्'युगे प्रायशः त्रिकोटिवर्षेभ्यः पूर्वम् । एते ३७ प्रधानप्रभेदेषु विभक्ताः दृश्यन्ते । 

## पुराणेषु 
भारते पुराण&shy;कथासु विग्रहेषु च व्याघ्रो विशेष&shy;गौरव&shy;भाक् दृश्यते । काली&shy;देव्याः वाहन&shy;रूपः अस्ति व्याघ्रः । महा&shy;भारते नल&shy;दमयन्त्योः कथायां **गो&shy;मुख&shy;व्याघ्रः** इत्येषः शब्द&shy;प्रयोगः दृश्यते । बौद्ध&shy;ग्रन्थेषु च व्याघ्रस्य उल्लेखः दृश्यते ।

## इतिहासे 
thumb|left|मलयन्-प्रदेशीयः व्याघ्रः
प्राचीनभारते केषाञ्चन राजवंशानां लाञ्छनरूपेण व्याघ्रः विद्यते । कर्णाटकस्य होय्सलवंशस्य लाञ्छनरूपेण विद्यमानं व्याघ्राणां दुण्डुशिल्पम् अत्यन्तं वैशिष्ट्यपूर्णमस्ति । चोळराजाः नाणकेषु व्याघ्रचिह्नम् उपयुक्तवन्तः सन्ति । 
प्रपञ्चस्य बहुषु देशेषु व्याघ्रः राष्ट्रस्य प्रमुखप्राणित्वेन परिगण्यते । कोरियाजनैः व्याघ्रः **मृगराजः** इत्युच्यते । चीनादेशे गृहाणां भित्तेः उपरि व्याघ्रचित्राणि दृश्यन्ते । ते तान् 'सांस्कृतिकसम्पत्तिः' इति मन्यन्ते । 
## गुणाः 
भारतस्य राष्ट्रियप्राणी व्याघ्रः अरण्यस्य अनभिषिक्तः सम्राट् वर्तते । दर्प-धैर्य-गाम्भीर्याणां प्रतिनिधिः अस्ति व्याघ्रः । दृढकायः, भीमबलः, अनुशासनयुक्तः, सङ्कोचस्वभावी एकाकी अस्ति अयं व्याघ्रः । उत्तमतरणपटुः, सहनाशीलः, अद्भुतदृष्टिशक्ति-घ्राणशक्तियुक्तः, तीक्ष्णजिह्वायुक्तः, दीर्घश्मश्रुमान् भीरुः अस्ति व्याघ्रः ।
## रूपदर्शी 
अत्युत्तमं शरीरदार्ढ्यं, लघु कण्ठः, सुन्दरौ कपोलौ, वृत्ताकारकं मुखं शिरश्च, तन्वाकारकौ कृष्णवर्णीयौ ओष्ठौ, दृढः मांसखण्डः, प्रकाशयतः नेत्रे, स्थूलरेखाभिः युक्तः सुवर्णवर्णः कायः, दीर्घाः श्वेताः श्मश्रवः, शरीरस्य अन्तर्भागे उदरे पादयोः च श्वेतकेशाः, नेत्रयोः उपरितने भागे श्वेतवर्णीयाः कालकाः दृश्यन्ते । आरोग्यवतः दृढकायस्य व्याघ्रस्य औन्नत्यं १२ पादमिताः, भारश्च २७५ किलोग्राम्-युतश्च भवति । तस्य शरीरस्य वर्णः आकारश्च तस्य प्रदेशस्य वातावरणं, जलं, मृत्तिका, सस्यसम्पत्तिः, आहारादिकञ्च अनुसरति ।

## वासस्थानम् 
## बाह्यसम्पर्काः 
* Sierra Club (A Tiger Conservation project) 
* Tiger Territory
* Enchanted Learning Software - All About Tigers

## उल्लेखः 
वर्गः:प्राणिनः
वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
कमलम्

**कमलम्** किञ्चन पुष्‍पम् अस्‍ति। 
कमलं भारतस्‍य राष्‍ट्रियपुष्‍पम् अपि ।
पङ्के जातम् अपि इदं पङ्कहीनं स्‍वच्‍छं भवति । इदं सौन्‍दर्यस्‍य, कोमलताया:, निर्मलताया: शान्‍ते: च द्योतकं वर्तते ।
कमसस्यानि जले भवन्ति चेदपि बाहिः आनयामः चेत् पत्रेषु जलं लिप्तं न भवति । 

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* कमलम्

वर्गः:पुष्पाणि
वर्गः:सस्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
मसूरी

अत्र अतीव सुन्दरपर्वतशिखराणि सन्ति । एतत् विनोदविहारस्य स्थानम् । हिमालयशिखराणि अत्र  गोचरी भवन्ति । इतः ११ कि.मी.दूरे केम्प्रीफालस् भट्टफाल्स् स्तः । अत्युन्नतं स्थानं  लालतिलनामकं प्रसिद्धं स्थानम् अत्र अस्ति । सागरस्तरतः २००० मीटर् उन्नतप्रदेशोऽयं क्यामल्स् बाक्स् , अथवा गन् हिल् स्थानके अतीवोन्नते स्थाने स्तः । अत्र शिखरपर्यन्तं गन्तुं  विद्युच्चालिततन्त्रीस्यन्दनव्यवस्था अस्ति । लाक् मण्ड्ल् (३५ कि.मी.) स्थले शिवदेवालयः अस्ति । अत्रैव कौरवाः पाण्डवान् लाक्षागेहे दग्धुं प्रयत्नं कृतवन्तः इति महाभारते उल्लिखितम् । सहस्रधारस्थले ९ मीटर् उन्नतः कश्चन जलपातः अस्ति । अत्रत्यं जलं गन्धकमिश्रितम् अतः स्नानेन आरोग्यवर्धनं भावति इति विश्वासः ।

## मार्गः
देहरादूनतः २२ कि.मी. दूरे अस्ति।  
देहली- सहरानपूर- देहरादून् मार्गः । 
## आवासः
वासार्थमत्र उत्तमवसतिगृहाणि सन्ति।

## वीथिका

चित्रम्:Mussoorie View from top of the hill.jpg|**शिखरात् मसूरी दर्शनम्**
चित्रम्:Massourie-cloudy-morning.jpg|**मेघाच्छादितमसूरी**
चित्रम्:Himalayas at dusk from Mussoorie, Uttarakhand.jpg|मसूरीतः हिमालयदर्शनम्
चित्रम्:Ropeway Car in Mussoorie.jpg|**तन्तुमार्गः** 
चित्रम्:SGCmussoorie.jpg|**एस्.जि. महाविद्यालयः**

मसूरी
वर्गः:उत्तराखण्डस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:उत्तराखण्डस्य गिरिधामानि
वर्गः:उत्तराखण्डस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:उत्तराखण्डसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
डेनमार्क

thumb|right|200px
thumb|right|200px

**डेनमार्क** यूरोप- महाद्वीपे देश: अस्‍ति. एतत यूरोप-संघस्‍य भागं अस्‍ति. इदम्‌ स्‍केंडेनेविया क्षेत्रे मन्‍यते.राजधानी - कोपनहागन

### सम्‍बद्घ विषय: 
* ग्रीनलैंड
* नील्‍स बोह्‌र

वर्गः:यूरोपखण्डस्य देशाः
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
बोत्सवाना

**बोत्सवाना** अफ्रीका- महाद्वीपे दक्षिणे देश: अस्‍ति.

## टिप्पणी
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* 
* Botswana  from *UCB Libraries GovPubs*
* 
* Botswana from the BBC News
* Key Development Forecasts for Botswana from International Futures

वर्गः:आफ्रिकाखण्डस्य राष्ट्राणि
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
बुरुंडी

thumb|right|200px
thumb|right|200px

**बुरुंडी** अफ्रीका- महाद्वीपे मध्‍यक्षेत्रे देश: अस्‍ति.

सम्‍बद्घ विषय:
 
## External link 
* Background Notes on Burundi - This is the source for most of the material in this article.

वर्गः:आफ्रिकाखण्डस्य राष्ट्राणि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
टी के वी देसिकाचार

**टी.के.वी. देसिकाचार**  is a great modern yoga teacher.

## External Link
*देसिकाचार 
http://www.kym.org/ourfounder.html 

वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
बङ्किमचन्द्र चट्टोपाध्याय

**बङ्किमचन्द्र चट्टोपाध्याय** ( *Bôngkim Chôndro Chôţţopaddhae*)(२७ जून्, १८३८- ८ एप्रिल्, १८९४) उनविंशतिशतकस्य एकः महान् वङ्गीय-साहित्यिकः सम्पादकश्च आसीत् । वङ्गीयगद्यस्तथा उपन्यासस्य विकाशे अस्य असीमावदानम् अस्ति । बङ्किमचन्द्रः साधारणतः वङ्गीयसाहित्येतिहासे प्रथमः औपन्यासिकरूपेण ख्यातः । परन्तु भगवद्गीतायाः व्याख्याता तथा साहित्य-समालोचकरूपेणाऽपि एषः विशेषख्यातिमानः । सः वृत्तिदृष्ट्या ब्रिटिश्-शासनस्य कर्माचारी आसीत् । बङ्किमचन्द्रः वङ्गीयभाषायाः प्रथमसाहित्यपत्रस्य वङ्गदर्शनस्य अदिसम्पादकः आसीत् । अस्य छद्मनाम आसीत् **कमलाकान्त** इति ।

## जीवनम्
### जन्म वंशपरिचयश्च 
बङ्किमचन्द्रस्य जन्म( २७ जून, १८३८ क्रैस्ताब्दः/१३ आषाढ १२४५ बङ्गाब्दः ) नैहाटीनगरस्य निकटस्थे *कांठालपाडा*ग्रामे अभवत् । वस्तुतः तस्य वंशस्य आदिनिवासः हुगलिमण्डलस्य देशमुखोग्रामे आसीत् । बङ्किमचन्द्रस्य प्रपितामहः रामहरि चट्टोपाध्याय महोदयः मातामहस्य सम्पत्तिं प्राप्य *कांठालपाडा*ग्रामं गतवान् आसीत् । अन्ततरं तत्रैव वसवासम् अकरोत् । रामहरि महोदयस्य पौत्रः आसीत् यादवचन्द्र चट्टोपाध्यायः । तस्य तृतीयपुत्रः बङ्किमचन्द्रः आसीत् । बङ्किमचन्द्रस्य **श्यामाचरण** तथा **सञ्जीवचन्द्र** इति द्वौ अग्रजौ आस्ताम् । बङ्किमस्य जन्मकाले पितुः यादवचन्द्रस्य सह-मण्डलशासकरूपेण पदोन्नतिः जाता आसीत् ।   

### शिक्षा
शैशवकालं बङ्किमचन्द्रः कांटापाडा”ग्रामैव यापितवान् . पञ्च वयसि कुलपुरोहितेन विश्वम्भर भट्टाचार्येण জন্মের পর तस्य विद्यारम्भः जातः . अत्यल्पैव वयसि तस्य मेधा सर्वैः ज्ञाता . बङ्किमचन्द्रस्य कणिष्ठः सहोदरः पूर्णचन्द्र चट्टोपाध्यायः लिखितवान्- “শুনিয়াছি বঙ্কিমচন্দ্র একদিনে বাংলা বর্ণমালা আয়ত্ত করিয়াছিলেন।”(भाषानुवादः- श्रुतञ्च, बङ्किमचन्द्रेण बाङ्ग्लावर्णमाला आयत्ती कृता आसीत्)

## साहित्यक्षेत्रे अवदानम् 
### ग्रन्थावली 
## टिप्पणी
## बाह्यसम्पर्काः
* Calcuttaweb.com-बङ्किमचन्द्रस्य जीवनी 

वर्गः:भारतीयलेखकाः
वर्गः:पश्चिमवङ्गस्य लेखकाः
बि.के.एस्. अय्यङ्गार्

**बेळ्ळूरु कृष्णमाचार् सुन्दरराज ऐय्यङ्गार्**  (डिसेम्बर् १४, १९१८ - अगस्ट् २०, २०१४) प्रसिद्धः योगगुरुः । आ प्रपञ्चे भारतीययोगस्य प्रचारं कर्तुं महान् प्रयासः कृतः । योगविषये बहवः विद्वत्पूर्णग्रन्थाः अनेन लिखिताः सन्ति । योगक्षेत्रे तस्य योगदानं पुरस्कृत्य २०१४ तमस्य वर्षस्य पद्मविभूषणप्रशस्तिः तस्य कृते घोषितः अस्ति । 

## जननं बाल्यञ्च
बेळ्ळूरु कृष्णमाचार् सुन्दरराज ऐय्यङ्गारः   मैसूरुनगरे १९१८ तमस्य वर्षस्य डिसेम्बर्-मासस्य १४ दिनाङ्के अजायत । पिता कृष्णमाचार्-वर्यः शिक्षकः । माता शेषम्मा । अस्य नवमे एव वयसि पिता दिवङ्गतः । अयं बाल्यावस्थायाम् 'इन्फ्लुयेञ्हा'रोगेण, क्षयरोगेण च पीडितः आसीत् । निर्धनकुटुम्बे जातस्य अस्य सर्वदा अपि पौष्टिकाहारस्य अभावः बाधते स्म । स्वीये १५ वयसि मैसूरुनगरं गत्वा योगगुरोः तिरुमलै कृष्णमाचार्यस्य गृहे एव निवसन् तस्य मार्गदर्शने योगाभ्यासम् अकरोत् ।

## प्रमुखानि पुस्तकानि
* B.K.S. Iyengar, Light on Yoga, Schocken Books; Revised edition (January 3, 1995), trade  paperback, 544 pages, ISBN 0-8052-1031-8
* B.K.S. Iyengar, Light on Pranayama, Crossroad/Herder & Herder; (June 1995), trade paperback, 320 * pages, ISBN 0-8245-0686-3
* B.K.S. Iyengar, The Tree of Yoga, Shambala, (1988), trade paperback, 184 pages, ISBN 0-87773-464-
* B.K.S. Iyengar, Light on the Yoga Sutras of Patanjali, South Asia Books; 1 edition (August 1, * 1993), trade paperback, 337 pages, ISBN 1-85538-225-3
* B.K.S. Iyengar, Light on Life: The Yoga Journey to Wholeness, Inner Peace, and Ultimate Freedom,   Rodale; (2005), hardcover, 282 pages, ISBN 1-59486-248-6
## टिप्पणी
## बाह्यसम्पर्कतन्तवः
*The official Iyengar website 
*Blog covering Mr. Iyengar's 2005 US visit 
*[BBC World Service article and programme by Mark Tully(https://sa.wikipedia.org/wiki/Mark_Tully)]
*Leap of faith(2008, Trivedi & Makim) Documentary about the life of BKS Iyengar

वर्गः:योगगुरवः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
मधु सूदन

**मधु सूदन** (१९६६ - ) संगणक शास्‍त्र आचार्य 
अस्‍ति.

वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यस्य व्यक्तयः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
अमर गोपाल बोस

**अमर गोपाल बोस** (१९२९ - ) 
आविष्‍कारक: अस्‍ति.

### अवलंबम् 
*Short biography of Amar Gopal Bose 

**Bold text**

वर्गः:विज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
अमूर

**अमूर** उत्तर एशिया महाद्वीपे चीन देशे एका नदी अस्‍ति.

वर्गः:चीनदेशः
वर्गः:चीनदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
मियाण्डर्

**बुयुक मेन्‍देरेस (मएनदर)** पश्‍चिम  एशिया महाद्वीपे  तुर्की देशे एका नदी अस्‍ति.

वर्गः:भारतीयनदीसम्बद्धाः स्टब्स्
मएनदर
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कगायान

**कगायाननदी** पूर्व-एशिया-महाद्वीपे फिलिपीन्‍स देशे अस्‍ति |

It is located on the northern half of Luzon, in the Philippines. The valley formed by this river is ~190 km long and 60&nbsp;km wide.

वर्गः:एशियाखण्डस्य राष्ट्राणि
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
चाओ फ्रया

**चाओ फ्रया** दक्षिण पूर्व एशिया महाद्वीपे थैलैंड देशे एका नदी अस्‍ति.

## बाह्य 
* UNESCO नदी वर्णन

वर्गः:विदेशीयाः नद्यः
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
गोदावरीनदी

## उपनद्यः
पूर्णा प्रणहिता इन्द्रवती शबरीनदी प्रवरा मञ्जिरा पेड्डावगु मनैर् किन्नेसरी च। सा राजमण्ड्रेः समीपे बङ्गालोपसागरेन मिलति ।

गोदावरी दक्षिणभारतस्य प्रमुखा नदी। सा दक्षिणगङ्गा इत्यपि प्रसिद्धा। इयं महाराष्ट्रस्य नासिकमण्डले त्रयम्बकेश्वरे उद्भ्वति। सप्तपवित्रनदीषु अन्यतमा गोदावरी भारतस्य पश्चिमभागात्  पूर्वाभिमुखं प्रवह्य अनन्तरं दक्षिणाभिमुखं प्रवहति । एतस्याः दक्षिणगङ्गा इत्यपि अपरं नाम । भारतस्य प्रमुखनदीषु अन्यतमायाः एतस्याः दैर्घ्यं १४६५ कि.मी.यावत् अस्ति । गङ्गायाः अनन्तरं भारतस्य द्वितीया दीर्घा नदी, दक्षिणभारतस्य दीर्घतमा नदी अस्ति । । पाण्डीचेरीसमीपे याणम् इत्यत्र तथा आन्ध्रप्रदेशस्य पूर्वगोदावरीमण्डले अन्तर्वेदी इत्यत्र बङ्गालोपसागरेण मिलति । 
एषा  बसरा (आदिलाबादमण्डलम्) इत्यत्र आन्ध्रप्रदेशं प्रविशति । अत्र एव प्रसिद्धं ज्ञानसरस्वत्याः मन्दिरम् अस्ति । भारते द्वितीयं सरस्वत्याः मन्दिरम् एतत् । आन्ध्रप्रदेशस्य तेलङ्गाणाप्रदेशमार्गेन गमनसमये धर्मपुरी इति कश्चन लघुग्रामः लभ्यते । अत्र अनेकानि मन्दिराणि सन्ति ।While passing through telangana region of

नासिकनगरस्य अनन्तरं गोदावरीनद्याः तीरे द्वितीयं महानगरं नामराजमण्ड्री  . राजमण्ड्र्यां गोदावरीनद्याः  अत्यन्तं विशालं पात्रम् अस्ति । तन्नाम नद्याः अपरं तीरं ५ कि.मी.दूरे कोव्वूरुनगरे भवति ।  
१९६४ तः -१९६९ पर्यन्तस्य पञ्चवार्षिकयोजनायां निर्मितः श्रीरामसागरप्रकल्पः आदिलाबादमण्डलस्य निझामाबादमण्डलस्य करीमनगरमण्डलस्य वरङ्गलमण्डलस्य च जलापेक्षां पूरयति ।

## नद्याः तीरे विद्यमानानि प्रमुखनगराणि
### **महाराष्ट्रे**
*नासिक (कुम्भमेलायाः पवित्रं स्थानम्)
*त्र्यम्बकेश्वरः (दशमं ज्योतिर्लिङ्गम्)
*कोपरगाव
*पैठण (शातवाहनानां राजधानी,महाराष्ट्रस्य प्रसिद्धायाः पैठणीशाटिकायाः उत्पादनस्थानम्)
*गङ्गखेड
*नान्देड (प्रसिद्धं सचखण्डगुरुद्वारम्)
*शिरोञ्चा 
*गेव्रै बीडमण्डले
### ** आन्ध्रप्रदेशे**
*बसरा, आदिलाबाद (ज्ञानसरस्वतीमन्दिरम्)
*निर्मल, (आदिलाबादमण्डलम्) (निर्मल्क्रीडनकानि)
*Tadpakala, Nizamabad (Armoor Toys)
*battapur, Nizamabad (Armoor Toys)
*Goodem gutta, Adilabad (Temple)
*Dharmapuri, Karimnagar (Narasimha Swamy Temple)
*Kaleshwaram, Karimnagar (Kaleswara Mukhteswara swamy (Siva) Temple)
*Manthani, Karimnagar (Gautameshwara Swami(Siva) Temple, Sri Rama, Sarswathi Temples)
*Mancherial, Adilabad
*Chennur, Adilabad
*Godavarikhani, Karimnagar
*Eturunagaram, Warangal
*Bhadrachalam, khammam
*राजमण्ड्री, पूर्व-गोदावरीमण्डलम्
*कोव्वूरु, पशिम-गोदावरीमण्डलम्
*Tallapudi, पशिम-गोदावरीमण्डलम्
*Narsapur, पशिम-गोदावरीमण्डलम्
*अन्तर्वेदी, पूर्वगोदावरीमण्डलम्Antarvedi is famous for the Laxmi Narasimha Swamy temple constructed between the 15th and 16th centuries. There is also a temple of Lord Siva that is older than Narasimha Swamy temple. The temple's idol of Lord Siva was installed by Lord Srirama.
*Tadipudi, West Godavari
### पण्डिचेर्याम्
*यानम् यानम् मण्डलम्

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य नद्यः
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
है हे नदी

**है हे नदी**  पूर्व एशिया महाद्वीपे चीन 
देशे एका नदी अस्‍ति.

(海河 hai3 he2; previously spelled **Peiho**) is a river in China which flows through Beijing and Tianjin into Bohai Gulf of the Yellow Sea.

At Tianjin, through the Grand Canal, Hai He connects with the Huang He and Chang Jiang rivers.

वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:एशियाखण्डस्य राष्ट्राणि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
मोघलसाम्राज्‍यम्

**मुगल साम्राज्‍य**

* बाबरः (१५२६-१५३०)
* हुमायून् (१५३०-१५५६)
* अक्बरः (१५५६-१६०५)
* जहाङ्गीरः (१६०५-१६२७)
* शाहजहानः (१६२७-१६५८)
* औरङ्गजेबः (१६५८-१७०७)

वर्गः:मुगलसाम्राज्यम्
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
हुआंग हे नदी

**हुआंग हे नदी** पूर्व एशिया महाद्वीपे चीन 
देशे एका नदी अस्‍ति.

(Chinese: 黃河; pinyin: Huáng Hé; formerly transliterated in Wades-Giles as **Hwang-ho**), literally the **Yellow River**, is at 5,464&nbsp;km the second longest river in China, only surpassed by the Chang Jiang.

It originates from the Yekuzonglie Basin at an elevation of 4,500m in the northern slope of the Bayankera Mountains in the Qingzuang Plateau.

वर्गः:एशियाखण्डस्य राष्ट्राणि
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
इरावती नदी

**इरावती नदी** दक्षिणपूर्व-एशियामहाद्वीपे विद्यमाने मयन्‍मारदेशे प्रवहन्ती काचित् नदी अस्‍ति ।

वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
राम नाथ काक

**राम नाथ काक** (१९१७-१९९३)
एक: विख्‍यात लेखक: आसीत्‌.

वर्गः:जम्मू-काश्मीरराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:लेखकाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
अविनाश काक

*अविनाशकाक:*' (१९४४ - )
एक: विख्‍यातः सङ्गणक-शास्‍त्रस्य विज्ञानी अस्‍ति |

## Bibliography
* Avi Kak's articles on Google Scholar
* Avi Kak's Personal Homepage
**Digital Picture Processing* (1982)
**Principles of Computerized Tomographic Imaging* (1988)
**Programming With Objects: A Comparative Presentation of Object Oriented Programming with C++ and Java* (2003)

वर्गः:विज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा
वर्गः:जम्मूकाश्मीरराज्यस्य जनाः
वर्गः:वैज्ञानिकाः
ब्राह्मीलिपिः

**ब्राह्मीलिपिः**(𑀩𑁆𑀭𑀸𑀳𑁆𑀫𑀻) भारतदेशस्य एका पुरातनी लिपि: अस्ति। इदं प्राचीन सरस्वतीलिपे: परिवर्तितं रूपम् च खरो। एतत् भारतस्य दक्षिणएशियायाः च लिपिनां माता अस्ति। सम्राट अशोक: एतत् लिपौ प्राकृतभाषाम् अलिखत्। 

प्रायः क्रिस्तोः पूर्वं षष्ठ- पञ्चमशताब्दाभ्यां प्रागेव उपयुज्यमाना लिपिरियम् इदानीमुपलब्धासु लिपिषु प्राचीनतमा विद्यते । प्राचीनावशेषेषु अशोककालीनानि शिलाशासनानि प्रामुख्यं वहन्ति, ब्राह्मीलिप्या निबध्दत्वात् । ब्रह्मणा सृष्टा इयं लिपिः इति नः श्रध्दा । उक्तञ्च –

 **नाकरिष्यद्यदि ब्रह्मा लिखितं चक्षुरुत्तमम् ।
 **तत्रेयमस्य लोकस्य नाभविष्यच्छुभा गतिः** ॥ - (नारदस्मृतिः ४-७०)**

## विवरणम्
रेखात्मिका इयं लिपिः तदनन्तरकालीनलिपीनां उत्पादिका आसीत् । प्रायः लेखकानां, लेखनसामग्रीनां च विभिन्नतायाः हेतोः, ब्राह्मीलिपितः अनेकाः लिपयः सम्भूताः । एवं यदा विभिन्नाः लिपयः समभूवन् तदा क्रमेण ब्राह्मीलिपिः विस्मृता । क्रिस्तोः अनन्तरं चतुर्दशे शतमाने फिरोज् षा तुगलख्, विशिष्टम् अशोककालीनं शासनस्तम्भद्वयं देहलीनगरं प्रति आनयितवान् । भारतीयान् पण्डितान् अन्यांश्च विदुषः तच्छासनं पठितुमसूचयत् । किन्तु न कोऽप्यपारयत् ब्राह्मीलिप्या निबध्दं शासनं पठितुम् । तदनन्तरकाले क्रिस्तोः अनन्तरं षोडशे शतमाने तच्छासनं पाठितुम् अक्बरोऽपि प्रयत्नमकरोत् । किन्तु सोऽपि निष्फलो जातः । क्रिस्तोः अनन्तरं १७८४ तमे वर्षे सर् विलियं जोन्स् महाशयः भारतीयसंस्कृतेः अध्ययनार्थं रायल् एषियाटिक् सोसैटि इत्याखां संस्थां प्रतिष्ठाप्य संस्थाद्वारा भारतीयलिपीनां, शासनानां, नाणकानां विविधभारतीयग्रन्थानां च अध्ययने प्रावर्तत । एतत्कारणात् अनेके विद्वांसः भारतीयेतिहासाध्ययने आसक्ताः अभूवन् । जेम्स् प्रिन्सेप् इत्याख्यः प्रथमवारं क्रिस्तोः अनन्तरं १८३६ तमे वर्षे बहुशोधनं कृत्वा ब्राह्मीलिप्याः सर्वानपि वर्णान् अपठत् । तदनन्तरं भारतीयलिपिशास्त्राध्ययने बहवः विद्वांसः आसक्ताः शोधनम् आरेभिरे ।

## भारतीयलिपीनां मूलस्रोतः
अक्षराणां विन्यासादिकं सूक्ष्मतया अवलोक्य इदानीन्तनभारतीयलिपीनां मूलस्रोतः ब्राह्मीलिपिः एव इति विद्वांसः निश्चितवन्तः । दक्षिणभारते विद्यमानाः लिपयः कन्नड, तेलगु, नन्दिनागरी, मलयालम्, तिगळारी, ग्रन्थलिपिः सिंहली इत्याद्याः लिपयः गुप्तकालीनब्राह्मीलिप्या सम्बन्धं वहन्ति । उत्तरभारते उपलभ्यमानाः शारदा, नेवारी, भोटिलिपिः, टाकरी, मैथिली, देवनागरी इत्याद्याः अपि शुङ्गकालीनब्राह्म्या, कुशानकालीनब्राह्म्या सह सम्बन्धं वहन्ति । एतासु लिपिषु काश्चन इदानीमपि उपयुज्यन्ते, काश्चन लिपयः इदानीं नैव उपयुज्यन्ते । किन्तु एताः सर्वाः अपि पूर्वम् उपज्यन्ते स्म इति पाण्डुपत्राणां (Manuscript) अवलोकनेन ज्ञायते ।

एवं भारतस्य प्राचीनब्राह्मीलिपेः अर्वाचीनाः लिपयः उत्पन्नाः इति सुस्पष्टम् ।

## व्यञ्जनवर्णाः
Thumb|300px|भगवानबुद्धस्य जन्मस्थाने प्राप्तः **ब्राह्मी** लिप्याम् अशोकशिलालेखः
## स्वराः 
## संख्याः
## ब्राह्मीलिपेः यूनिकोड सङ्केतः
## बाह्यानुवन्धः 
* ISCII — the coding scheme specifically designed to represent Indic scripts.
* सरस्वती लिपेः परिचयः
* दक्षिण जम्बूद्वीपस्य लिपयः
* सिद्धम लिपिः

वर्गः:लिपयः
चन्द्रगुप्तः

**चन्द्रगुप्त:** (३१०-३३५) भारतस्य गुप्तसाम्राज्यस्य सम्राट् आसीत्‌। सः घटोत्कचस्य सुतः आसीत्। सः अयोध्याप्रयागमगधादीनां नगराणाम् अधिपतिः आसीत्‌। सः महाराजाधिराजः इति अभिधानम् अलभत। तेन वर्धिता श्रीः तस्य सुवर्णनाणकेषु दृश्यते। तस्य पट्टाभिषेक: ३२० तमे वर्षे अभवत्। गुप्तसम्राट् सन् सः गङ्गाप्रदेशे निवसद्भिः बहुभिः प्रमुखैः कुटुम्बैः सह सन्धिकरणेन प्रसिद्धः जातः।

## जीवनम्
चन्द्रगुप्तः घटोत्कचस्य पुत्रः । तस्य पूर्वजैः 'महाराज'पदवी प्राप्ता आसीत् । प्रथमचन्द्रगुप्तः शिलाशासनेषु 'महाराजाधिराजः' इति निर्दिष्टः इत्येतत् तस्मात् कुटुम्बे दृष्टं भाग्यं सूच्यते । दिग्विजयद्वारा विवाहप्रस्तावानां द्वारा च तेन बहवः प्रदेशाः जिताः । तेन लिच्छवीराजकुमारी कुमारदेवी परिणीता। तेषाम् विवाहस्य चित्रं स्वनिष्केषु अङ्कितम्। समुद्रगुप्तः अपि कुमारदेव्याः पुत्रः एव आसीत्। लिच्छवीराज्यम् उपमगधम् उत्तरदिशि आसीत्। गुप्तलीच्छवीराज्ययोः ऐक्यं समुद्रगुप्तस्य विजयेषु उपाकरोत्। प्रयाग(अलहाबाद्)-साकेत(औध्)-मगध(दक्षिणबिहार्)जनपदानि गुप्तैः शास्यते इति उल्लेखः दृश्यते ।

* गुप्त वंश

चन्द्रगुप्तः
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
समुद्रगुप्तः

समुद्रगुप्त: (३३५-३८०) भारतस्य सम्राट् आसीत्‌। सः चन्द्रगुप्तस्य पुत्रः आसीत्। तस्य अन्ये अग्रजाः अपि आसन् । परन्तु स एव पित्रा राज्यस्य रक्षणार्थं नियुक्त:।

## साम्राज्यम्
सः महान् राजा आसीत्। सः प्रथमम् अहिच्छत्रस्य राजानम् अच्युतम् अजयत्। ततः सः दक्षिणभारतस्य नृपान् जितवान्। ते नृपा: गुप्तनृपाणाम् अधिपत्यम् अङ्गीकृत्य उपायनानि समर्पितवन्त: । तस्य सेना काञ्चीपुरीपर्यन्तं सञ्चलनम् अकरोत्। पश्चिमायाम् दिशि शककुशानादयः तस्य अधिपत्यम् अङ्गीकृतवन्तः।  तस्य विजयानाम् उल्लेख: प्रयागे एकस्मिन् हरिशेनलिखितशिलाक्षरे वर्णित: अस्ति।
## योगदानम्
सः अष्टविधाः सुवर्णनिष्काः विदधाति स्म। सः सीकाकरणे कुशलता कुशानराज्ञः गृहीतवान्। सः कलाम् विद्याम् च अरक्षत्। सः सङ्गीतविद्वान् आसीत्। सः वीणां वादयति स्म। तस्य सभायाम् अनेके विद्वांसः कवयः च आसन्। सः सनातनधार्मिकः आसीत् परन्तु सः गयायाम् बौधमठस्य निर्माणं कर्तुम् अनुमतवान् आसीत् । अस्मिन् कर्मणि अन्यधर्मान् प्रति तस्य सहिष्णुता दृश्यते।

*रामगुप्त

*चन्द्रगुप्तःII विक्रमादित्यः

*गुप्त-साम्राज्यम्

समुद्रगुप्तः
समुद्रगुप्तः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ 
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः‎
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:संस्कृतकवयः
वर्गः:चतुर्थशताब्द्याः कवयः
सुमित्रानन्दन पन्त

**सुमित्रा नन्दन पन्त**(Sumitra Nandan Pantha)
हिन्दी भाषाया: महान लेखक: आसीत्‌.

पन्त, सुमित्रा नन्दन
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:अन्यभाषासाहित्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:१९०० जननम्
मैथिलीशरणः गुप्तः

**मैथिलि शरण गुप्त**(Maithili Sharana Gupta)
हिन्दी भाषाया: महान लेखक: आसीत्‌.

## पश्‍य
*हिन्दी साहित्यं

वर्गः:हिन्दीलेखकाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:अन्यभाषासाहित्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:१८८६ जननम्
जयशङ्कर प्रसाद

**जयशंकर प्रसादः** (Jayshankar Prasad)
(1889-1937) हिन्दी भाषाया: महान् लेखक: ।

## उदाहरणकविता
बीती विभावरी जाग री!

बीती विभावरी जाग री!

अम्बर पनघट में डुबो रही

तारा घट ऊषा नागरी।

खग कुल-कुल-कुल सा बोल रहा,

किस लय का अंचल डोल रहा,

लो यह लतिका भी भर लाई

मधु मुकुल नवल रस गागरी।

अधरों में राग अमंद पिये,

अलकों में मलयज बंद किये

तू अब तक सोई है आली

आँखों में भरे विहाग री।

- जयशंकर प्रसाद

## पश्‍य
*हिन्दी साहित्यं

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* जयशंकर प्रसाद की श्रेष्ठ रचनायें
* जयशंकर प्रसाद (कविता कोश) 
* जयशंकर प्रसाद (अनुभूति)
* जयशंकर प्रसाद (अभिव्यक्ति में)
* Kamayani of Jai Shankar Prasad – As I saw It and Understood It by Dr.Girish Bihari
1st Edition 2006, Published by Film Institute, Lucknow (U.P.) – INDIA http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=205657

वर्गः:हिन्दीलेखकाः
वर्गः:अन्यभाषासाहित्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:१८८९ जननम्
वर्गः:१९३७ मरणम्
नेहरू-गान्धी-वंशः

**नेहरू-गान्धी परिवार** भारतस्‍य राजनीतिये अति शक्तिशाली अस्ति.

*मोतीलाल नेहरू
*जवाहरलाल नेहरू
*इन्दिरा गान्धी
*राजीव गान्धी
*सोनिया गान्धी
*विजयलक्ष्मी पण्डित

वर्गः:भारतीयराजनेतारः
वर्गः:भारतीयराजनेतृसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
कूडली

**कूडली** (Koodli) कर्णाटकराज्ये शिवमोग्गमण्डले विद्यमानं किञ्चन क्षेत्रम् । अत्र तुङ्गानद्याः भद्रानद्याः च सङ्गमः भविष्यति । ततः तुङ्गभद्रानद्याः उगमः ।

## महत्त्वम्
प्राचीनकालस्य सङ्गमेश्वरदेवालयः, सङ्गमः, परिसरस्य नयनमनोहरं दृश्यं च अस्य प्रदेशस्य शोभाम् अवर्धयन् । अत्रत्यः रङ्गनाथस्वामिदेवालयः अपि जनप्रियः । सङ्गमस्थाने लघुः नन्दीदेवालयः विद्यते । अयं लघुः देवालयः सङ्गमस्थानं सूचयति । सङ्गमेश्वरदेवालयस्य महान् इतिहासः विद्यते । अयं देवालयः होय्सळकालीनः इति श्रूयते । प्राचीनैः शिल्पकलाभिः विराजमानः अयं देवालयः कूडलीक्षेत्रस्य प्रमुखेषु आकर्षणेषु अन्यतमः । १२ शतके निर्मितः रामेश्वरदेवालयः क्षेत्रस्य सांस्कृतिकसौन्दर्यं वर्धयति । सङ्गमेश्वरदेवालयस्य समीपे नरसिंहदेवालयः विद्यते । अयं देवालयः प्रह्लादेन प्रतिष्ठापितं पूजितञ्च इति विश्वस्यते ।

## मठौ
कूडलीक्षेत्रे मठद्वयं विद्यते । अद्वैततत्त्वोपासकः शङ्करमठः, द्वैततत्त्वोपासकः अक्षोभ्यतीर्थमठः ।
### शङ्करमठः
शङ्करतत्त्वानाम् अध्ययनाय प्राचीनभारतीयपरम्परानुगुणं विद्यते कूडलीमठः । अस्य प्राचीनः इतिहासः एवमस्ति - १५ / १६ शतके कदाचित् शृङ्गगिर्याः ज्येष्ठः मठाधिपतिः तीर्थयात्रां प्रति गतः आसीत् । दीर्घकालं यावत् तेन न प्रत्यागतम् इत्यतः कनीयान् स्वामी पीठारोहणम् अकरोत् । किन्तु ज्येष्ठः मठाधिपतिः ततः केषाञ्चन दिनानाम् अनन्तरं शृङ्गगिरिं प्रत्यागतवान् । किन्तु स्वस्य शिष्यः एव यत्र पीठारोहणं कृतवान् आसीत् तत्र प्रवेशः अनुचितः इत्यतः सः शृङ्गेरीतः आगत्य तुङ्गभद्रयोः सङ्गमस्थाने कूडलीक्षेत्रे स्वीयं मठं संस्थापितवान् । अयं कूडलीमठः इति प्रसिद्धः जातः । १९०० तमे वर्षे नूतनः यतिवरः पीठाधिपतिः जातः । सः पूर्वं मैसूरुमहाराजस्य कृष्णराज ओडेयरस्य गुरुः आसीत् इत्यतः मठस्य भूयान् प्रगतिः जाता । तदनन्तरम् आगताः सर्वेपि यतिवराः स्वीयया प्रतिभया परिश्रमेण च मठस्य उन्नतिम् असाधयन् ।

### आर्य अक्षोभ्यतीर्थमठः
अयं मठः १३ / १४ शतके अक्षोभ्यतीर्थेन (मध्वाचार्यस्य प्रमुखः शिष्यः) संस्थापितम् । अयं मठः संस्कृतस्य मध्वतत्त्वस्य शिक्षणे प्रसिद्धः वर्तते । समृद्धः सम्प्रदायः विद्यते अत्र । एतावता त्रयः पीठाधिपतयः आसन् । श्री रघुविजयतीर्थः इदानीन्तनः पीठाधिपतिः ।

## मार्गसूची
कूडलीक्षेत्रं शिवमोग्गनगरतः १५ कि मी मिते दूरे विद्यते । समीपस्थं नगरं होळेहोन्नूरु यच्च २ कि मी दूरे विद्यते । शिवमोग्गतः लोकयानानि उपलभ्यन्ते ।

## वीथिका

File:Rameshvara temple (12th century) at Kudli.JPG|सङ्गमस्थाने होय्सळशैल्या निर्मितः रामेश्वरदेवालयः
File:Ornate entrance to main sanctum in Rameshvara temple at Kudli.JPG|रामेश्वरदेवालयस्य गर्भगृहस्य प्रवेशद्वारम् 
File:A small shrine inside the mantapa (hall) in Rameshvara temple at Kudli.JPG|रामेश्वरदेवालयस्य अन्तः लघु गर्भगृहम्
File:Another view of the Rameshwara Temple - Kudli.JPG|रामेश्वरदेवालयस्य अन्यद् दृश्यम्
File:Inside the Rameshwara Temple, Kudli.JPG|रामेश्वरदेवालयस्य अन्तर्भागः
File:Small mandapa in the garden of Rameshvara temple at Kudli.jpg|देवालयत् बहिः विद्यमानः मण्डपः
File:Temple profile - Rameshwara Temple Kudli.JPG

## बाह्यानुबन्धाः 
* कूडलीनगरस्य वर्णनम्

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
ब्रह्मपुत्रानदी

**ब्रह्मपुत्र** दक्षिण-एशियामहाद्वीपे विद्यमाने भारतदेशे प्रवहन्ती काचित् नदी अस्‍ति । चीन-टिबेट्देशयोः अपि एषा प्रवहति । पुल्लिङ्गे **नद**शब्देन निर्दिश्यमानेषु अन्यतमः अस्ति अयं ब्रह्मपुत्रनदः । अन्याः बहव्यः भारतीयाः नद्यः स्त्रीलिङ्गे एव निर्दिश्यन्ते । 
अयं नदः भोट-देशतः यार्लुङ्ग् सङ्ग्पोनदी (Yarlung Tsangpo River)- नाम्ना प्रवहति । ततः हिमालयं प्रविश्य अरुणाचलतः भारतं प्रविशति । अत्र एषा नदी दिहाङ्गनाम्ना प्रसिद्धा अस्ति । असमप्रदेशतः ब्रह्मपुत्रनाम्ना प्रवहति । बाङ्ग्लादेशे अयं जमुनानदी भवति । गङ्गया सङ्गमनावसरे पद्मया सह ततः समुद्रमेलनावसरे मेघनया सह मिलति ।

## बाह्य 
* ब्रह्मपुत्र नदी वर्णन 

वर्गः:असमराज्यस्य नद्यः
वर्गः:असमराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
सूक्तयः

**सूक्तय:**
## अ
# अङ्गुलिप्रवेशात्‌ बाहुप्रवेश:।
# अजा सिंहप्रसादेन वने चरति निर्भयम्‌।
# अति तृष्णा विनाशाय।
# अतिपरिचयादवज्ञा।
# अतिभक्ति चोरलक्षणम्‌।
# अति सर्वत्र वर्जयेत्।
# अधिकस्याधिकं फलम्।
# अनतिक्रमणीया हि नियतिः।
# अभद्रं भद्रं वा विधिलिखितमुन्मूलयति कः।
# अर्थो हि लोके पुरुषस्य बन्धुः।
# अल्पविद्या भयङ्करी।
# अल्पश्च कालो बहवश्च विघ्नाः।
# अव्यापारेषु व्यापारः।
# अहिंसा परमो धर्मः।
# अग्ननिन्दाभयान्नॅव  त्याज्यं श्रीकृष्णसेवनम् ।
# अत्के चेन्मधू विन्देत् किमर्थं पर्वतं व्रजेत् ।

## क
# कण्टकेनैव कण्टकमुद्धरेत्।
# कर्तव्यो महदाश्रयः।
# कवयः किं न पश्यन्ति?
# कालाय तस्मै नमः।
# काव्यशास्त्रविनोदेन कालो गच्छति धीमताम्।
# किमिव हि दुष्करमकरुणानाम्।
# किमिव हि मधुराणां मण्डनं नाकृतीनाम्।
# किं मिष्टमन्नं खरसूकराणाम्।
# कुपुत्रेण कुलं नष्टम्‌।
# क्रियासिद्धिः सत्त्वे भवति महतां नोपकरणे।

## त
# तमसो मा ज्योतिर्गमय।
# त्यागो हि पुरुषव्याघ्र।

## ज
# जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी।
# जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटः।
# जीवो जीवस्य जीवनम्।

## प
# परोपकारार्थमिदं शरीरम्।
# परोपदेशे पाण्डित्यम्।
# पुनः पुनरपि प्रक्षाल्य कज्जलं न श्वेतायते।
# पिण्डे पिण्डे मतिर्भिन्ना।
# प्रज्वालितो ज्ञानमयः प्रदीपः।
# प्रथमग्रासे मक्षिकापातः।
# प्राप्ते तु षोडशे वर्षे गर्दभी ह्यप्सरा भवेत्‌।
# प्राप्ते तु षोडशे वर्षे पुत्रं मित्रवदाचरेत्‌।

## म
# मधुरेण समापयेत्‌।
# मरणं प्रकृतिः शरीरिणाम्।
# महाजनो येन गतः स पन्थः।
# मातृदेवो भव।
# मार्गारब्धाः सर्वयत्नाः फलन्ति।
# मौनं सर्वार्थसाधनम्।
# मौनं सम्मतिलक्षणम्।

## य
# यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते रमन्ते तत्र देवताः।
# यथा राजा तथा प्रजा।
# यथेच्छसि तथा कुरु।
# यः क्रियावान्स पण्डितः।
# याचको याचकं दृष्ट्वा श्वानवत् गुर्गुरायते।
# यादृशं वपते बीजं तादृशं लभते फलम्।
# युद्धस्य कथा रम्या।
# येन केन प्रकारेण प्रसिद्धो पुरुषो भवेत्।
# योजकस्तत्र दुर्लभः।
# यौवने मर्कटी सुन्दरी।

## र
#रत्नं समागच्छतु काञ्चनेन।
# राजा कालस्य कारणम्।

## व
#वसुधैव कुटुम्बकम्।
#वादे वादे जायते तत्वबोधः।
#वयं पञ्चाधिकं शतम्।
#वाग्भूषणं भूषणम्।
#विद्याविहीनः पशुः।
#विद्याधनं सर्वधनप्रधानम्।
#विद्वान् सर्वत्र पूज्यते।
#विनाशकाले विपरीतबुद्धिः।

## स
# सत्सङ्गतिः कथय किं न करोति पुंसाम्।
# सत्यं कण्ठस्य भूषणम्।
# सत्यमेव जयते।
# सत्यं शिवं सुन्दरम्‌।
# सा विद्या या विमुक्तये।
# सुखमुपदिश्यते परस्य।
# संहतिः कार्यसाधिका।
# स्थितोऽस्मि गतसन्देहः।
# स्वभावो दूरतिक्रमः।
# स्वपरद्रोहजननं सत्यं भास्यं न कर्हिचित् ।
# श्रमं विना न किमपि साध्यम् ।

वर्गः:संस्कृतकाव्यानि
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## ह
#हन्त हन्त महतामुदारता।

## ज्ञ
#ज्ञानेन हीना: पशुभि: समाना:।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
धातुविमर्शः

**धातुः** नाम पदानां मूलम्‌ । धातु: पदानाम्‌ उत्पत्ते: कारणम्‌ । पाणिनीय-धातुपाठे २११५ धातव: परिगणिता: सन्ति । धातुभि: सह उपसर्गाणां प्रत्ययानां च योगेन पदनिर्माणं भवति ।

व्याकरणशास्त्रे पञ्चानामङ्गानां परम्परा दृश्यते। अत एव पञ्चाङ्गं व्याकरणम्‌ इत्यपि प्रथितम्‌। पञ्च अङ्गानि इमानि सन्ति - सूत्रपाठ: धातुपाठ: गणपाठ: उणादिपाठ: लिङ्गानुशासनञ्चेति। एतेषु पञ्चसु अङ्गेषु धातुपाठ: अतिमहत्वपूर्णं स्थानं भजते। प्रायेण संस्कृतशब्दा: व्युत्पन्ना: इति प्रसिद्धा परम्परा । प्रायेण सर्वेषां शब्दानां व्युत्पत्ति: धातुभि: एव प्रदर्श्यते। उच्यते च - सर्वं च नाम धातुजमाह । अत एव संस्कृतव्याकरणे धातूनां महत्त्वं सर्वथा अतिशेते।

बहव: वैयाकरणा: धातूनां प्रवचनम्‌ अकार्षु:। श्रीमता युधिष्ठिरमीमांसकेन व्याकरणशास्त्रेतिहासग्रन्थे षड्विंशते: वैयाकरणानाम् उल्लेख: कृत:। तेषां व्याकरणानि सम्प्रति नोपलभ्यन्ते अत: तेषु केन केन धातुप्रवचनं कृतमिति निश्चप्रचं वक्तुमशक्यम्‌। किञ्च प्रकृतिप्रत्ययविभागकल्पनां विना व्याकरणप्रवृत्ति: न सम्भवति इति धिया प्रायेण तै: सर्वैरपि धातुप्रवचनं कृतं स्यादिति ऊहितुं शक्यते। युधिष्ठिरमीमांसकवर्यै: पाणिनिपूर्ववर्तिनां धातुपाठप्रवक्तॄणां येषां धातुपाठविषये काचित्‌ सूचना कुतश्चित्‌ लब्धा तेषां संक्षेपेण विवरणं प्रादायि। एतेषु इन्द्र: वायु: भागुरि: काशकृत्स्न: शाकटायन: आपिशलि: इत्येते प्रमुखा: विद्यन्ते।

संस्कृतवाङ्‌मये पाणिने: शब्दानुशासनं पञ्चभि: अवयवै: परिपूर्णं समुपलभ्यते। पाणिनीयव्याकरणसम्प्रदाये य: धातुपाठ: पठनपाठनयो: समुपयुज्यते स: पाणिनिप्रोक्त: इति बहुभि: वैयाकरणै: मन्यते। यद्यपि न्यासकार: जिनेन्द्रबुद्धि: पाणिनीयसम्प्रदाये प्रचलितधातुपाठस्य पाणिनिप्रोक्तत्वं नैव स्वीकरोति। किञ्च व्याकरणशास्त्रेतिहासकारा: अन्ये च विद्वांस: जिनेन्द्रबुद्धे: मतमेतन्नाद्रियन्ते । सम्प्रति पाणिनीयधातुपाठनाम्ना प्रसिद्ध: धातुपाठ: पाणिनिना प्रोक्त: इत्येव सिद्धान्त: मन्यते।

पाणिनीय धातुपाठेन गणाः इति:-

1. भ्वादि (भू + आदि)
2. अदादि (अद् + आदि)
3. जुहोत्यादि (ह्वादि)
4. दिवादि
5. स्वादि
6. तुदादि
7. रुधादि
8. तनादि
9. क्र्यादि (क्री + आदि , न तु कृ + आदि )
10.चुरादि

## एतानि अपि पश्यतु
*उपसर्गाः
*प्रत्यय:
*क्रियापदरूपाणि

## वाह्य सूत्राणि
*पाणिनीय धातुपाठः
*धातुपाठा: तेषां प्रवक्तारश्च (संक्षिप्त: उल्लेख:)

धातुविमर्श:
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
हरि रुद नदी

thumb|हरिरुदनदी
**हरिरुदनदी** दक्षिण-एशियामहाद्वीपे अफ़गानिस्‍थान-देशे नदी अस्‍ति। ऋग्वेदे अस्याः नद्याः विषये उल्लिखितोऽस्ति।

## बाह्य 
* Minaret of Jam - http://www.unesco.org/bpi/eng/unescopress/2002/02-45e.shtml
* A map showing the river from the Perry-Castañeda Library Map Collection
* 1911 Britannica Public Domain

वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:एशियाखण्डस्य राष्ट्राणि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वराहमिहिरः

**वराहमिहिरः** कश्चित् भारतीय: ज्योतिषी गणितशास्त्रज्ञ: च आसीत्। एषः 
उज्जयिनीनगरे राज्ञ: विक्रमादित्यस्य अस्थाने आसीत् । सिद्धान्तः संहिता होरा चेति ज्योतिश्शास्त्रस्य त्रयः विभागाः । वराहमिहिरः एतान् त्रीन् भागान् अपि अधिकृत्य ग्रन्थान् विलिख्य ख्यातः अस्ति । एषः क्रि.श. ६ शतके आसीत् इति परिगण्यते ।
विक्रमादित्यस्य आस्थाने स्थितेषु नवसु रत्नेषु अन्यतमः आसीत् एषः इत्यपि प्रतिपादयन्ति केचन । एषः अवन्तिनिवासी आसीत् , आदित्यदासः एतस्य पिता आसीत् इति च ज्ञायते । पञ्चसिद्धान्तिका, लघुसंहिता, वाराहीसंहिता, बृहज्जातकम् इत्येते ग्रन्थाः एतेन रचिताः सन्ति । होराशास्त्रे जातकशास्त्रे वा बृहज्जातकं ग्रन्थं सुप्रसिद्धं अस्ति । बृहज्जातके जातकस्य जन्मकालिकस्थ ग्रहवशात् तस्य जीवनस्य शुभाशुभं फलं वक्तुं सक्यते । बराहमिहिर पश्चात् य: विद्वांस: होराशास्त्रं रचितवान्, तेन प्रायेण वराहमिहिर ग्रन्थं दृष्ट्वा अहं ग्रन्थं रचयामिति उल्लेखं प्राप्यते, इत्यनेन होराशास्त्रे बृहज्जातकस्य वैशिष्ट्यं सिद्धयति ।
संहिताग्रन्थे बृहत्संहिता सुप्रसिद्धम् । बृहत्संहितायां ४००० श्लोकाः, १०० अध्यायाः च सन्ति । ज्योतिषिकलक्षणम्, नक्षत्रव्यूहः, वृष्टिः, वास्तुविद्या, अश्वलक्षणं, वज्रपरीक्षा, पाकाध्यायः इत्यादयः, बहवः विषयाः निरुपिताः सन्ति अत्र । अतः एषः ग्रन्थः ‘लघुविश्वकोषः’ इत्येव परिगण्यते । पूर्वकृतीनाम् आधारेण ग्रन्थं रचितवान् एषः तत्र तत्र आधारग्रन्थान् अपि उल्लिखति ।

पञ्चसिद्धान्तिकाग्रन्थे एतस्मात् पूर्वकालिकस्य भारतीयज्यौतिषस्य विषयाः सङ्गृहीताः । अत्र ग्रहाणां चलनस्य, अक्षांश- रेखांशयोः विषयस्य च निरुपणं विद्यते । ग्रन्थेऽस्मिन् रोमन्खगोलविज्ञानसम्बद्धः रोमकसिद्धान्तः, अलेग्साण्ड्रियादेशस्थपाल्महोदयेन निरुपितः पौलिशसिद्धान्तश्च अस्ति । जर्मनपण्डितः डा. थीबोमहोदयः ऐदम्प्राथम्येन ग्रन्थस्यास्य सम्पादनं कृत्वा क्रि.श. १८५७ (सप्तपञ्चाशदधिक- अष्टादशशततमे) वर्षे प्राकटयत् ।

वराहमिहिरस्य असाधारणं बुद्धिकौशलं भारतीयैः पाश्चात्त्यैश्च सर्वदा स्मर्यते । एतेन प्रतिपादिताः विषयाः अद्यापि विज्ञानक्षेत्रे बहूपकारकाः संशोधनयोग्याश्च सन्ति ।

वर्गः:भारतीयविज्ञानिनः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:ज्योतिर्विदाः
वर्गः:संस्कृतकवयः
वर्गः:षष्ठमशताब्द्याः कवयः
लगधः

**लगधः** वेदाङ्‌गकालीन ऋषिः गणितज्ञ ज्योतिर्विद्‌ च आसीत्‌ सः वेदाङ्गज्योतिषम् अरचयत्‌ । अस्य कालः १३५० ईसापूर्वतः मन्यते | वेदाङ्गज्योतिषः यज्ञादिषु कालज्ञापकं ग्रन्थः अस्ति |

तिथ्याधारित कालगणना महर्षि लगधस्य मुख्य नवोन्मेषः आसीत् |

* गणितम्

वर्गः:गणितज्ञाः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:ज्योतिर्विदाः
यशपाल

लघुचित्रम्|यशपाल
**यशपाल:** (Yashpal)(1903-1976) एक: प्रमुख: हिन्दी कथाकार: आसीत्‌.

## पश्‍य 
* हिन्दी साहित्यं

वर्गः:हिन्दीलेखकाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:अन्यभाषासाहित्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:१९०३ जननम्
सच्चिदानन्दवात्स्यायनः

**सच्चिदानन्द हीरानन्द वात्स्यायन (अज्ञेय)**
(१९११-१९८७) एक: प्रमुख: हिन्दी कथाकार: कवि: च आसीत्‌.

## पश्‍य 
* हिन्दी साहित्यं
अनेन बहवः गद्यात्मकाः पद्यात्मकाः हिन्दी ग्रन्थाः सम्पादिताः|केषांचित ग्रंथानां नामानि निम्नलिखितानि वर्तन्ते|
भग्नदूत / अज्ञेय (कविता संग्रह, 1935)
चिन्ता / अज्ञेय (कविता संग्रह, 1942)
इत्यलम् / अज्ञेय (कविता संग्रह, 1946)
शरणार्थी / अज्ञेय (कविता संग्रह, 1948)
हरी घास पर क्षण भर / अज्ञेय (कविता संग्रह, 1949)
बावरा अहेरी / अज्ञेय (कविता संग्रह, 1954)
इन्द्र-धनु रौंदे हुए थे / अज्ञेय (कविता संग्रह, 1957)
अरी ओ करुणा प्रभामय / अज्ञेय (कविता संग्रह, 1959)
आंगन के पार द्वार / अज्ञेय (कविता संग्रह, 1961)
कितनी नावों में कितनी बार / अज्ञेय (कविता संग्रह, 1967)
क्योंकि मैं उसे जानता हूँ / अज्ञेय (कविता संग्रह, 1969)
सागर-मुद्रा / अज्ञेय (कविता संग्रह, 1969)
पहले मैं सन्नाटा बुनता हूँ / अज्ञेय (कविता संग्रह, 1973)
महावृक्ष के नीचे / अज्ञेय (कविता संग्रह, 1977)
नदी की बाँक पर छाया / अज्ञेय (कविता संग्रह, 1981)
ऐसा कोई घर आपने देखा है / अज्ञेय (कविता संग्रह, 1986)

अनेन "कितनी नावों में कितनी बार" ग्रन्थस्य कृते ज्ञानपीठ पुरस्कारः अपि लब्धः|

वर्गः:ज्ञानपीठप्रशस्तिभाजः
वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
मोहन राकेश

**मोहन राकेश**(Mohan Rakesh) (१९२५-१९७२) एक: प्रमुख: हिन्दी कथाकार: नाटककार: च आसीत्‌.

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Mohan Rakesh in Abhivyakti

## पश्‍य
*हिन्दी साहित्यं

वर्गः:हिन्दीलेखकाः
वर्गः:अन्यभाषासाहित्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:१९२५ जननम्
वर्गः:१९७२ मरणम्
माधवः (ज्योतिर्विद्)

**माधव:** (१३४०-१४२५) केरले कोचिन नगरे जात:। स: महान् ज्योतिर्विद्‌ गणितज्ञ: च आसीत्‌।

स: *करण-पद्घतिम्* अरचयत्‌।

*गणितम्

## बाह्य
*माधव-समीक्षा

केरले इरिङ्ङालकुटायाम (संगमग्रामे) एषः जात:

वर्गः:गणितज्ञाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
नारायण पण्डित

**नारायणपण्डितः** (१३४०-१४००)  केरले जात:। स: प्रमुख: ज्योतिर्विद्‌ गणितज्ञ: च आसीत्‌।

स: *गणित-कौमुदीम्* अरचयत्‌।

*गणितं

वर्गः:केरलराज्यस्य जनाः
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
नीलकण्ठ सोमयाजि

**नीलकण्ठ सोमयाजि** (१४४४-१५४४)  केरले जात:. स: महान ज्योतिर्विद्‌ गणितज्ञ: च आसीत्‌.

तस्‍य गुरु: परमेश्‍वर: आसीत्‌.

स: *तन्त्र-संग्रह* अरचयत्‌.

*गणितं

वर्गः:केरलराज्यस्य जनाः
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
परमेश्वर

**परमेश्वर:** (१३७०-१४६०)  केरले जात:. स: नारायण पण्डितस्‍य शिष्य आसीत्‌.

*गणितं

वर्गः:केरलराज्यस्य जनाः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
ज्येष्ठदेव

**ज्येष्ठदेव:** (१५००-१५७५)  केरले जात:.

स: प्रमुख: ज्योतिर्विद्‌ गणितज्ञ: च आसीत्‌. स:
*युक्ति-भास्‌* अरचयत्‌.

*गणितं

वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
रघुवीर सहाय

**रघुवीर सहाय**(Raghuveer Sahaaya) (१९२९-१९९०) एक: प्रमुख: कवि कथाकार च आसीत्‌.

## पश्‍य
*हिन्दी साहित्यं

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Raghuvir Sahay at Kavita Kosh 
* Raghuvir Sahay's poetry at Anubhuti
* Raghuvir Sahay (English translations) 

वर्गः:हिन्दीलेखकाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:अन्यभाषासाहित्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:१९२९ जननम्
वर्गः:१९९० मरणम्
धर्मवीर भारती

**धर्मवीर भारती** (१९२६ - ) एक: प्रमुख: कवि: कथाकार: च अस्‍ति.

## पश्‍य
*हिन्दी साहित्यं

वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य व्यक्तयः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
श्रीलाल शुक्ल

लघुचित्रम्|श्रीलाल शुक्ल
**श्रीलाल शुक्ल:**(Shreelal Shukla)
(१९२५ - ) एक: प्रमुख: व्यंगकार: अस्‍ति.
## पश्‍य
*हिन्दी साहित्यं

वर्गः:हिन्दीलेखकाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:अन्यभाषासाहित्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:ज्ञानपीठप्रशस्तिभाजः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:१९२५ जननम्
विष्णु प्रभाकर

**विष्णु प्रभाकर:**
(१९१२ - ) एक: प्रमुख: कथाकार: उपन्यासकार: च अस्‍ति.

## पश्‍य
*हिन्दी साहित्यं

"

वर्गः:भारतीयलेखकाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
नागार्जुनः

## नागार्जुनः 
 जन वेस्टर्होफ् तं " एशिया-दर्शनस्य इतिहासे महान् विचारकेषु अन्यतमः " इति मन्यते । 

नागार्जुनं बौद्ध दर्शनस्य मध्यक (केन्द्रवाद, मध्यमार्ग) विद्यालयस्य संस्थापकः एवं महायान आन्दोलनस्य रक्षकः इत्यपि मन्यन्ते।   तस्य *मूलाध्यामककारिका* (मध्यमकस्य मूलश्लोकः, अथवा MMK) शून्यतायाः मध्यकदर्शनस्य महत्त्वपूर्णः ग्रन्थः अस्ति . एम.एम.के संस्कृत-चीनी-तिब्बती-कोरिया-जापानी-भाषायां बहूनां भाष्याणां प्रेरणाम् अकरोत्, अद्यत्वे च अध्ययनं निरन्तरं भवति । 

## पश्‍य
*हिन्दी साहित्यं

## टिप्पणी
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* **Nagarjun at Gadya Kosh  (his prose work in Devanagari script )**
***Nagarjun at Kavita Kosh  (Hindi)**
*Nagarjun at *Anubhuti*
;Work online
*Nagarjun's poems: *Badal ko ghirate dekha hai*

वर्गः:संस्कृतकवयः
वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:विंशतिशताब्द्याः कवयः
वर्गः:बौद्धधर्मः
बिहारी

**बिहारी** (१५९५-१६६४) ग्वालियर नगरे जात:. तस्‍य कविता सङ्‌ग्रह *सतसई* (सप्तशती) तत्‌कालीन श्रेष्‍ठ: रचना.

## पश्‍य
*हिन्दी साहित्यं

वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:बिहारराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
मुहम्मद इकबाल

लघुचित्रम्|मुहम्मद इकबाल (1933)

**मुहम्मद-इकबालः** (1877-1938) उर्दू भाषाया: महत्वपूर्ण: कवि: लेखक: च।

वर्गः:उर्दुलेखकाः
वर्गः:अन्यभाषासाहित्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
हिन्दीसाहित्यम्

कबीर (१५ शतके) तेन रचितानां दोहानां(पद्यानाम् ) सङ्ग्रहः *ग्रन्थावली:* नाम्ना आम्नात:।

तुलसीदासः (1532-1623)

बिहारी (1595-1664)

प्रेमचन्दः (1880-1936)

मैथिलिशरणगुप्तः  (1886-1964)

जयशंकरप्रसादः (1889-1937)

सूर्यकान्तत्रिपाठी निराला  (1899-1961)

सुमित्रानन्दनपन्तः (1900-1977)

यशपालः (1903-76)

हजारीप्रसादद्विवेदी (1907-1979)

महादेवी वर्मा (1907-1987)

रामधारी सिंहः दिनकरः (1908-1974)

नागार्जुनः (b. 1911)

सच्चिदानन्दः वात्स्यायनः (1911-1987)

विष्णुप्रभाकरः (b. 1912)

फणीश्वरनाथः रेणुः (1921-1977)

श्रीलालः शुक्लः (b. 1925)

मोहनराकेशः (1925-1972)

धर्मवीरः भारती (b. 1926)

रघुवीरः सहायः (1929-1990)

निर्मल वर्मा (b. 1929)

वर्गः:हिन्दीसाहित्यम्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:अन्यभाषासाहित्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वायु परिवहन

**वायु परिवहन**

राइट बन्धु, ओर्विल राइट (August 19, 1871 - January 30, 1948) विल्बर राइट  (April 16, 1867 - May 30, 1912) च विमानस्य आविष्कारका:.

वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
प्रत्ययः

धातो: प्रातिपदिकात्‌ च परं य: युज्यते स: **प्रत्यय:** कथ्यते.

प्रत्यय: पञ्चविध: - विभक्ति:, कृत्‌, तद्धित:, स्त्रीप्रत्यय:, धात्ववयव:.

*व्याकरण

वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
राजेन्द्रचोळः

**राजेन्द्रचोळः** चोळवंशस्य महान् राजा आसीत्। सः राजराजचोळस्य पुत्रः आसीत्। सः वङ्गराजं महीपालं जित्वा गङ्गैकोण्डचोलपुरं नाम नगरम् अस्थापयत्। सः जम्बुद्वीपे अनेकेषु युद्धेषु अजयत्। सः लंका अपि अजयत्।

 *राजेन्द्रचोळस्य राज्यम् c. 1030 C.E.*

## पश्यतु
*चोळवंशः

राजेन्द्रचोळः
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
राजाराज चोल

**राजाराज चोळ**

## पश्यतु
*चोळ वंश

वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:भारतस्य प्राचीनराजाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
फणीश्वर नाथ रेणु

**फणीश्वर नाथ रेणु**(Phanishwar Nath Renu) (१९२१-१९७७) एक: प्रमुख: हिन्दी कथाकार: आसीत्‌।

## पश्‍य 
* हिन्दी साहित्यं

## ग्रन्था: 
* मैला आञ्चल

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Phanishwar Nath 'Renu' at Gadya Kosh  **(Online Encyclopedia of Hindi Literature)**
* Extract from *Atma-Sakhsi*, and Phanisvarnath Renu: Dialogue with Lothar Lutze; 

वर्गः:हिन्दीलेखकाः
वर्गः:अन्यभाषासाहित्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:१९२१ जननम्
वर्गः:१९७७ मरणम्
श्रीपतिः

**श्रीपति:** (१०१९-१०६६) प्रमुख:  ज्योतिर्विद्‌ गणितज्ञ: च आसीत्‌. स:
*सिद्घान्त-शेखर:* अरचयत्‌.

*गणितं

वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:ज्योतिर्विदाः
चतुरङ्गक्रीडा

**चतुरङ्गक्रीडा** एका बहुप्रसिद्धा पारम्परिकक्रीडा वर्तते। 
thumb|चित्रपाठ्यम्=पदं चतुरङ्गक्रीडायाः आरम्भे व्यवस्था|पदं चतुरङ्गक्रीडायाः आरम्भे व्यवस्था
चतुरङ्गक्रीडा द्वन्द्वक्रीडा वर्तते। एषा क्रीडा शारिपट्टे क्रीडन्ति। अस्मिन् शारिपट्टे ६४ समचतुरस्राः वर्तन्ते। एतादृशाः समचतुरस्राः एकस्मिन् पङ्क्तौ अष्ट योजितं वर्तते। आहत्य अष्टपङ्क्तयः वर्तन्ते। अत्र प्रत्येकस्य क्रीडकस्य सविधे १६ पदातयः भवन्ति। तेषां नामानि अधः निर्धिष्टवत् सन्ति

चतुरङ्गक्रीडायां यदा प्रतिस्पर्धिक्रीडकस्य राज्ञः स्थानान्तरार्थम् अवकाशः न भवति, तदानीं स्पर्धी विजेता भवति तथा च क्रीडायाः समाप्तिः भवति। चतुरङ्गक्रीडायां यदा प्रतिस्पर्धिक्रीडकस्य राज्ञः स्थानान्तरार्थम् अवकाशः न भवति तादृशस्थितिम् **चेक्मेट्** (), अन्ततः उत्पत्तिः **शाह् मात्** () इत्युच्यते। 
चतुरङ्गक्रीडायां रुचिः जगति प्रायः सर्वेषां वर्तते। अस्य क्रीडायाः स्पर्धा विभिन्नस्तरेषु भवति। तेषां नामानि एवं भवति,
* विश्वचतुरङ्गविजेता 
* विश्वमहिला्चतुरङ्गविजेत्री
* विश्वबालकानां चतुरङ्गविजेता
* विश्वज्येष्ठानां चतुरङ्गविजेता
* विश्वदूरस्थचतुरङ्गविजेता
* विश्वसङ्गणकचतुरङ्गविजेता
चतुरङ्गक्रीडायाः मान्यता **विश्वओलम्पिक् समितिः** एवं **विश्वचदुरङ्गसंस्था**याः वर्तते। चतुरङ्गक्रीडायां विभिन्नप्रकाराः वर्तन्ते।

## इतिहासः
अस्याः क्रीडायाः प्रारम्भः **गुप्तसाम्राज्यस्य** काले अभवत्। तदानीमेव तस्य नाम **चतुरङ्गम्** इति आसीत्। तस्मिन् काले पदातीनां नामानि *अश्वः*, *रथः*, *हस्तिः* आसन्। कालान्तरे *नैट्* (), *बिशप्* (), *रूक्* () इति नामानि व्यवहारे आगतानि। ६०० तमे वर्षे पारस्यदेशे एषा क्रीडा आसीत् इत्यस्मिन् विषये साक्षाधाराः लभ्यन्ते। तस्मिन् काले **चत्रङ्ग्** इति चतुरङ्गक्रीडायाः नाम आसीत्। चत्रङ्ग् इति नामोल्लेखः पर्शिया अथवा ईरान्-देशस्य त्रिषु प्रणयमाहाकाव्येषु श्रूयते । ६३३ तमात् वर्षादारभ्य ६४४ तमस्य वर्षस्य काले **पारस्य** देशः **इस्लाम्**-धर्मस्य शासनाधीने आसीत्। तस्मिन् काले **चत्रङ्ग्** () इत्यस्य अरबीप्रभावे एवं अरबीभाषायां च **शतरञ्ज्** () इति नामान्तरम् अभवत्। **स्पेन्-देशे** शत्रञ्ज् इत्यस्य **अख़ेद्रेज़्** () इति उच्चारणम्। **पुर्तगाल** भाषायां **शद्रेज़्** () इति उच्चारणम्। **यवनदेशः** भाषायां **ज़त्रीकियोन्** () इति उच्चारणम्। परन्तु इतरस्मिन् युरोप् प्रदेशे आङ्ग्लपदं **चेक्** इत्यस्मात् **चेस्** () इति उच्चारणं व्यवहारे आगतम्। १३ शतके ताळपत्त्रे अस्याः क्रीडायाः विषये उल्लेखः लभ्यते। अस्य क्रीडायाः आरम्भः चीनादेशस्य **श्याञ्चि** () एवं जपान् **शोगु** () क्रीडातः इत्यपि श्रूयते।
प्रथमविश्वविजेता **विल्हेम् स्टैनेट्स्** १८८६ तमे वर्षे अभवत्। वर्तमानकाले चतुरङ्गविश्वविजेता **म्याग्नस् कार्ल्सनः** वर्तते। १९९७ तमे वर्षे प्रथमवारं **विश्वचतुरङ्गविजेता**क्रीडा **डीप् ब्लू** इति सङ्गणकस्य साहाय्येन सङ्गणकद्वारा क्रीडायाः स्पर्धा आरब्धा।

## चित्रमुद्रिका

चित्रम्:AnimECHECS-Le-coup-du-Berger.gif|क्रीडाशैली
चित्रम्:Alfil.gif|रथस्य गमनशैली
चित्रम्:Peones.gif|सैनिकस्य गमनशैली

## चित्रवीथिका

चित्रम्:Chess clock USSR.jpg|चतुरङ्गघटी
चित्रम्:Correspondence-chess-notation.gif|चदुरङ्गक्रीडायाः स्थानसङ्ख्या
चित्रम्:Chess symbols.svg|आधुनिककाले चतुरङ्गस्य चिह्नानि
चित्रम्:Children Playing Chess on the Street - Santiago de Cuba - Cuba.jpg|वीथ्यां बालकयोः चतुरङ्गक्रीडा

वर्गः:क्रीडाः
देवेन्द्रनाथ ठाकुर

लघुचित्रम्|देवेन्द्रनाथ ठाकुर
**देवेन्द्रनाथठाकुरः** (१८०७-१९०५)  कश्चन दार्शनिकः समाज-सुधारकः च आसीत्।  तस्य पुत्रः रवीन्द्रनाथ ठाकुर: ।

## पश्य
*द्वारकानाथठाकुरः (१७९४-१८४६)
*रवीन्द्रनाथठाकुरः (१८६१-१९४१)
*गगनेन्द्रनाथठाकुरः (१८६७-१९३८)
*अबनिन्द्रनाथठाकुरः (१८७१-१९५१)
*ठाकुरपरिवारः

वर्गः:पश्चिमवङ्गराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:पश्चिमवङ्गस्य लेखकाः‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया