open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
राजगढमण्डलम्

**राजगढमण्डलम्** ( ) (, ) इत्येतत् भारतस्य मध्यभागे स्थितस्य मध्यप्रदेशराज्यस्य भोपालविभागे अन्तर्गतं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति राजगढ इति नगरम् ।

## भौगोलिकम् 
राजगढमण्डलस्य विस्तारः ६,१५३ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।  मध्यप्रदेशराज्यस्य उत्तरभागे इदं मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे भोपालमण्डलं, पश्चिमे शाजापुरमण्डलम्, उत्तरे राजस्थानराज्यं, दक्षिणे शाजापुरमण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले पार्वतीनदी, नेवजनदी प्रवहति । 

## जनसङ्ख्या 
२०११ जनगणनानुगुणं राजगढमण्डलस्य जनसङ्ख्या १५,४५,८१४ अस्ति । अत्र ७,९०,२१२ पुरुषाः, ७,५५,६०२ महिलाः च सन्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते २५१ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २५१ जनाः। २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २३.२६% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९५६ अस्ति । अत्र साक्षरता ६१.२१% अस्ति ।

## उपमण्डलानि 
अस्मिन् मण्डले सप्त उपमण्डलानि सन्ति । तानि- राजगढ, खिलचीपुर, जीरापुर, ब्यावरा, सारङ्गपुर, पछोर, नरसिंहपुर ।

## वीक्षणीयस्थलानि
### जल्पा-माता-मन्दिरम्
जल्पा-माता-मन्दिरं राजगढ-नगरात् ४ कि. मी.  दूरे अस्ति । इदं मन्दिरं लघुपर्वते स्थितमस्ति ।  मन्दिरात् सम्पूर्णनगरं दृश्यते । इदं परितः काननं वर्तते । कानने अनेकाः पादपाः सन्ति । नवरात्रिमहोत्सवे भक्ताः दर्शनार्थं मन्दिरं गच्छन्ति ।

### नरसिंहगढ अभ्यारण 
नरसिंहगढ अभ्यारण इत्यस्य स्थापना ई. १९७८ तमे वर्षे अभवत् । इदं स्थलं भोपाल-नगरात् ७० कि. मी. दूरे स्थितमस्ति । इदम् अभयारण्यं समुद्रतलात् ५७६ मी. उपरि अस्ति । इदम् अभयारण्यं ५७ चतुरस्रकिलोमीटरपरिमितं विस्तृतमस्ति । अत्र प्राकृतिकसौन्दर्यता अस्ति । अतः अस्य अपरं नाम Kashmir of Malwa इति । अस्य अभयारण्यस्य मध्ये एकः तडागः अपि अस्ति । सः तडागः आकर्षणस्य केन्द्रम् अस्ति । पर्यटकाः आनन्दाय तत्र गच्छन्ति । 
राजगढ इत्यत्र ’दरगाह शरीफ’, कोतरा, खोयरी महादेव-मन्दिरम् इत्येतानि अपि अस्य मण्डलस्य प्रमुखानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://rajgarh.nic.in/ 
http://www.census2011.co.in/census/district/309-rajgarh.html

वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यस्य मण्डलानि
रीवा

**रीवा** (, ) इत्येतन्नगरं मध्यप्रदेशराज्यस्य रीवाविभागे अन्तर्गतस्य रीवामण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति ।

वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
बैतूलमण्डलम्

**बैतूलमण्डलम्** ( ) (, ) इत्येतत् भारतस्य मध्यभागे स्थितस्य मध्यप्रदेशराज्यस्य नर्मदापुरविभागे अन्तर्गतं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति बैतूल इति नगरम् ।

## भौगोलिकम् 
बैतूलमण्डलस्य विस्तारः १०,०४३ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।  मध्यप्रदेशराज्यस्य दक्षिणभागे इदं मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे छिन्दवाडामण्डलं, पश्चिमे हरदामण्डलम्, उत्तरे होशङ्गाबादमण्डलं, दक्षिणे महाराष्ट्रराज्यम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले तापीनदी प्रवहति । 

## जनसङ्ख्या 
२०११ जनगणनानुगुणं बैतूलमण्डलस्य जनसङ्ख्या १५,७५,३६२ अस्ति । अत्र ७,९९,२३६ पुरुषाः, ७,७६,१२६ महिलाः च सन्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १५७ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १५७ जनाः। २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १२.९२% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९७१ अस्ति । अत्र साक्षरता ६८.९०% अस्ति ।

## उपमण्डलानि 
अस्मिन् मण्डले अष्ट उपमण्डलानि सन्ति । तानि- बैतूल , चिचोली, शाहपुर, घोडा डोङ्गरी, अमला, मुलताई, भैसदेही, अठनेर  ।

## वीक्षणीयस्थलानि
### मुलताई-नगरम्
मुलताई-नगरं  तापीनद्याः उद्गमस्थलम् अस्ति । तापीनदी सूर्यस्य पुत्री अस्ति । बहवः जनाः दर्शनार्थं तत्र गच्छन्ति । स्कन्दपुराणे लिखितम् अस्ति यद् तापीनदी सूर्यपुत्री, शनियमयोः भगिनी च अस्ति । अतः ये जनाः शनेः पीडिताः सन्ति ते तत्र गत्वा मुक्तिं प्राप्नुवन्ति । तापीनदी मध्यप्रदेशस्य द्वितीया प्रमुखा नदी अस्ति । तापीनदी अरबसागरे खम्बातगर्ते पतति ।

### बालाजीपुर-नगरम्
बालाजीपुर-नगरे भगवतः बालाजी-देवस्य विशालमन्दिरम् अस्ति । इदं मन्दिरं बैतूल-नगरात् ७ कि. मी. दूरे अस्ति । बहवः श्रद्धालवः तत्र दर्शनार्थं गच्छन्ति । मन्दिरेऽस्मिन् रामजीवनसम्बन्धीनि प्रदर्शनानि सन्ति । तत्र वैष्णोदेव्याः मन्दिरमपि अस्ति । अस्मिन् मन्दिरे एका गुहा अस्ति । कृत्रिमजलप्रपातः अपि मन्दिरेऽस्मिन् अस्ति । 

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://betul.nic.in/ 
http://www.census2011.co.in/census/district/314-betul.html

वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यस्य मण्डलानि
मलयाळलिपिः

**मलयाळलिपिः** (मलयाळम्: , ) अथवा **कैरळीलिपिः** (मलयाळम्:  भारतस्य एका दाक्षिणात्यलिपिः । अन्या भारतीयलिपीनां सदृशी एषा अपि ब्राह्मीलिपितः विकासिता । मुख्यतः मलयाळभाषया लेखनार्थम् इयं लिपिः उपयुज्यते । या (मलयाळभाषा) भारतस्य मुख्यभाषासु अन्यतमा । प्रायः ३५,००,००० जनाः विश्वेऽस्मिन् सन्ति । अबुगिडा लेखनपद्धतिम् अनुश्रित्यैव अस्याः लिपेः संरचना । आधुनिकमलयाळलिपेः वर्णमालायां १३ स्वरवर्णाः ३६ व्यञ्जनवर्णाः एवं कतिपय चिह्नानि भवन्ति । वस्तुतः ग्रन्थलिपेः समकालिनलिपिः वट्टेऴुत्तुतः मलयालमलिपेर्जन्म इति विदुषाम् मतम् .। एषा लिपिः 'पनिया' 'बेट्टकुरुम्ब' 'रावुला' इत्याद्याः स्वल्पभाषी भाषया लेखनार्थमपि उपयुज्यते । ऐतिहासिकरूपेण मलयाळभाषा विविधसमये भिन्नभिन्नलिपिभिः लिख्यते स्म । 

## विवरणम्
### वर्णाः
मलयाळलिपेः वर्णमाला मुख्यतया अधस्तनप्रकारेण विभज्यते :
*स्वरवर्णाः (, *स्वरम्*)
*#स्वातन्त्र्यस्वराः
*#परतन्त्र्य स्वरचिह्नानि
*व्यञ्जनवर्णाः(, *व्यञ्जनम्*)

स्वातन्त्र्यस्ववर्णः सर्वदा वाक्यस्य पदस्य प्रारम्भे भवति । व्यञ्जनवर्णः स्वनामं व्यतिरिच्य शुद्धव्यञ्जनं न द्योतयति । वस्तुतः व्यञ्जनेन सह सर्वदा ह्रस्वः 'अ'कारः योजितः भवति । 
उदाहरणार्थं,  ('क') मलयाळवर्णमालायां प्रथमवर्णः, यः 'क' (/ka/) कारं द्योतयति न तु 'क्'(/k/) इति शुद्धव्यञ्जनम् । स्वरमात्राः व्यञ्जनवर्णैः सह योजिताः भवन्ति । 'अ' कारं व्यतिरिच्य स्वरमात्राणां विशेषचिह्नानि सन्ति । यथा- 

* (*कि*) = (*क*) +  *इ* स्वरचिह्नम् 
* (*कु*) =  (*क*) + *उ*  स्वरचिह्नम् 
* (*कै*) =  (*क*) +  *ऐ* स्वरचिह्नम्
* (*क्*) =  (*क*) +  हलन्त्यम्
* (*क*) = व्यञ्जनवर्णः  (*क*) स्वरचिह्नं नास्ति

मलयाळलिप्यां पृष्ठमात्राः अपि दृश्यन्ते यथा- കേരളം (केरळम्, Kēraḷam), स्वरचिह्नं േ (*ए*,*ē*) अत्र वामपार्श्वे दृश्यते । वस्तुतः उच्चारणुगुणं *ए*(*ē*) कारस्य स्थानं व्यञ्जनवर्णः *क्*(*k*) कारानन्तरं भवेत् । एतदर्थं पृष्ठमात्रायाः उपस्थितिः मलयाळलिपेः विशेषवैशिष्ट्यम् ।  
### इतिहासः
## सन्दर्भाः
वर्गः:लिपयः
नृत्यम्

**नृत्य** सम्बद्धा: शब्दा: अध: प्रदत्ता:।

* वाद्यम्‌
* करणम्‌
* भरतनाट्यम्‌
* कुचिपुडि
* मणिपुरी
* ओडिसी

वर्गः:नृत्यम्
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
मेरी कोम्

**मानगते चुनेग्नैजाम् मेरी कोम्**(Mary Kom)-वर्या एका प्रसिद्धा मल्लक्रीडालुः वर्तते । पञ्चवारं विश्वमल्लक्रीडोत्सवे जयं प्राप्ता एषा भारतदेशे भारतीया महिला वर्तते ।

 

## जननं बाल्यञ्च
मेरी कोम् १९८३ तमे वर्षे नवम्बर्-मासे प्रथमदिनाङ्के जन्म प्राप्तवती । मणिपुरराज्यस्य चुरचञ्पुरमण्डले **कङ्गथै** प्रदेशे अभवत् । अस्याः मातापितरौ कृषकौ आस्थाम् । तस्याः प्राथमिकविद्याभ्यासः **लोकटक-क्रिश्चन्-विद्यालयः** एवं **सैण्ट्-हेवियर्-विद्यालये** च अभवत् । माध्यमिकविद्याभ्यासः **आदिमजाति माध्यमिक-विद्यालये**,**इम्फाल्** नगरे पठन्नासीत् । परन्तु, एषा अनुत्तीर्णा जाता । तदनन्तरं सा राष्ट्रीय-मुक्त-विद्यालये विद्याभ्यासम् अकरोत् । तस्याः इच्छा सन्नद्धशरीरक्रीडायाम् अतीव आसीत् । १९९९ तमे वर्षे मल्लक्रीडायाम् आसक्तिः आरब्धा । मणिपुरराज्यस्य मल्लक्रीडालोः क्रीडापटुः **डिङ्गो सिंहः** वर्तते । एनं दृष्ट्वा *मेरी कोम्*-वर्या प्रेरणां प्राप्तवती । अस्याः विवाहः **ओल्नर् कोम्**-वर्येण सह अभवत् ।

## साधनानि
## पुरस्काराः
वर्गः:भारतीय-मुष्टिकाताडनक्रीडालवः
वर्गः:क्रीडासम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पिकः

पिकः 'कुकुलिडे'कुटुम्बान्तर्गः कश्चन पक्षी । अस्य स्वरमाधुर्यं भवति मनोमोहकम् । पिकः सामान्यतः काकस्य नीडे अण्डं स्थापयति ।

## सन्दर्भाः
वर्गः:पक्षिणः
वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
रणजीत सिंह

अस्य नाम्ना भारतगणराज्ये कन्दुकक्रीडायाः श्रृखला भवति ।

वर्गः:भारतीयक्रीडापटुसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:भारतीयक्रिकेट्-क्रीडापटवः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
कच्छहरितभूमिः

**कच्छहरितभूमिः** () इत्यस्मिन् कच्छप्रदेशस्य हरितभूमिः, कच्छप्रदेशे विद्यमानाः तडागाश्च अन्तर्भवन्ति । अयं प्रदेशः प्रमुखपक्षिप्रदेशत्वेन परिगण्यते । विशेषतः 'बन्नी'नामकहरितभूमौ विद्यमानः 'चर्री'सरोवरः मुख्यपक्षिप्रदेशः । 'नलिया' इत्यस्य समीपे विद्यमाने लाला 'बस्टर्ड्' पक्षिधाम्नि तु 'ग्रेट् इन्डियन् बस्टर्ड्', 'मेक्क्वीन्स् बस्टर्ड्', 'लेस्सर् फ्लोरिकन्', 'लार्क्', 'वार्ब्लर्', 'वीट्-इयर्', 'स्याण्ड्ग्रौस्', 'ब्लेक् फ्रेङ्कोलिन्' इत्येते विदेशीयपक्षिविशेषाः दृश्यन्ते । 'स्टोलिक्स्कास् बुश्चेट्', 'वैट्-नेप्ड्-टिट्' इत्येतौ द्वौ विरलपक्षिविशेषौ अस्मिन् धाम्नि, 'बन्नी'नामकहरितभूमौ एव दृश्येते । 'ग्रे हैपोकोलियस्' इति कश्चन पक्षिविशेषोऽपि अत्र द्रष्टुं लभ्यते । शैत्यकाले 'बन्नी'हरितभूमौ 'टाव्नी' इत्यादिगरुडाः अधिकसङ्ख्यासु दृश्यन्ते ।

वर्गः:गुजरातराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
कच्छलघुरणः

**कच्छलघुरणः** (, ), रणः च गुजरातराज्यस्य पश्चिमभागे स्थिते कच्छमण्डले वर्तते । रणे वन्यगर्दभधाम अस्ति । लघुरणः, तं परितः विद्यमानः परिसरश्च अस्मिन् अन्तर्भवति । इदं धाम ४९५० चतुरस्रकिलोमीटर्परिमितं विस्तृतम् अस्ति । समग्रे विश्वे वन्यगर्दभः केवलम् अत्रैव दृश्यते । अस्य गर्दभस्य वर्णः, आकारश्च सामान्यगर्दभेभ्यः भिन्नः वर्तते । 'नीलगाय'/'ब्लू बुल् एण्टिलोप्', 'ब्लेक्-बक्'/'इण्डियन् एण्टिलोप्', 'चिङ्कारा'/'इण्डियन् गेजेल्', वृकः, शृगालः इत्यादिवन्यमृगाः अस्मिन् परिसरे दृश्यन्ते । अत्र केचन विदेशीयपक्षिणः अपि दृश्यन्ते, यथा 'लार्क्', 'वीट्-इयर्' । 'मेक्क्वीन्स् बस्टर्ड्' नामकः विदेशीयपक्षी अत्र शैत्यकाले दृश्यते । मरुभूमेः अन्ते/सीमायां केचन लघुतडागाः, जलाढ्यप्रदेशाश्च सन्ति यत्र जलचरपक्षिणः दृश्यन्ते । तत्रैव शैत्यकाले 'फ्लेमिङ्गो', 'पेलिकन्', बकः, 'स्टोर्क्', चक्रवाकः इत्यादिपक्षिणः दृश्यन्ते । लघुरणः 'लेसर्-फ्लेमिङ्गो' इत्याख्यपक्षिणां सन्तानोत्पत्तिकेन्द्रमप्यस्ति ।

वर्गः:गुजरातराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
प्रह्लाद जोशी

२००४ तमे वर्षे एप्रिल्-मासे सम्भूते सार्वजनिकलोकसभानिर्वाचने धारवाड - उत्तर-मतक्षेत्रात् चितः, प्रह्लादजोशिमहोदयः। सः चतुर्दशे लोकसभानिर्वाचने धारवाड-उत्तर-भागस्य प्रतिनिधिः आसीत् । एषः स्वस्य उत्तमकार्यैः जनानां प्रीतिपात्रम् अभवत् । २००९ तमे वर्षे सम्भूते लोकसभा-निर्वचने बहूनां मतानाम् अन्तरेण द्वितीयवारं चितः।

## जन्म, बाल्यञ्च
श्रीप्रह्लादजोशिमहोदयः १९६२ तमे वर्षे नवम्बर-मासस्य २७ तमे दिनाङ्के विजापुरनगरे जन्म प्राप्तवान् । तस्य पिता श्रीवेङ्कटेशजोशिः। माता मालईबायि । तस्य प्राथमिकशिक्षणं रेल्वेशालायाम् अभवत् । माध्यमिकशिक्षणं नगरस्य नूतन-आङ्ग्लमाध्यमशालायां प्राप्तवान् । बि. ए. पदवीं प्रतिष्ठितात् के. एल्. इ. संस्थायाः श्रीकाडसिद्धेश्वरकलामहाविद्यालयात् प्राप्तवान् । 
## सामाजिककार्याणि
एषः नवमवर्षीयः यदा आसीत् तदा एव राष्ट्रियस्वयंसेवकसङ्घस्य कार्यकर्ता आसीत् । संधस्य विभिन्नानि उत्तरदायित्वानि समर्थतया निरूढवान् । धारवाडस्य लोकशिक्षणसंस्थायां धर्मदर्शी भूत्त्वा कार्यम् अकरोत् । ना. सु. हर्डिकरेण स्थापितायाः हुब्बळ्ळिशिक्षणसंस्थायाः, श्रीमती ’विद्याहञ्चिनमनि’ पदविपूर्वमहाविद्यालयस्य च कार्याध्यक्षः भूत्त्वा कार्यं निरूढवान् । 
## उद्योगः
प्रह्लादजोशिमहोदयस्य स्वोद्योगे आसक्तिः नासीत् । एषः अंशभागी भूत्त्वा १९८६ तमे वर्षे ’विभव केमिकल्’ इति लघोद्यमस्य आरम्भं कृतवान् । एतत् सर्वेषां श्रमेण बृहत् उद्यमरूपं जातम् । 
## कौटुम्बिकजीवनम्
एषः १९९२ तमे वर्षे नवम्बर-मासे बागलकोटमण्डलस्य सौ. ज्योतिनाम्नीं लिपिकारस्य पुत्रीं परिणीतवान् । तयोः त्रीणि अपत्यानि जातानि । 
## राजनैतिकजीवनम्
सदा कार्यप्रवृत्तः एषः १९९२ तमे वर्षे डा. मुरळीमनोहरजोशिमहोदयस्य ’काश्मीरं रक्षतु’ इत्येतस्य आन्दोलनस्य नेतृत्वं वहन् राजनैतिकक्षेत्रं प्रविष्टवान् ।
१९९२ तमे वर्षे जनवरिमासस्य २६ तमे दिनाङ्के हुब्बळ्ळिकित्तूरुचेन्नाम्मा क्रीडाङ्गणे ध्वजारोहणाय बहूनि विध्नानि आगतानि। किन्तु बहु परिश्रमेण जोशिमहोदयः ध्वजारोहणे सफलः अभवत्। अत्रत्यजनानां मनसि जोशिमहोदयः एकः समर्थः नायकः इति दृढनिश्चयः जातः । तदनन्तरं भारतीयजनतापक्षस्य हुब्बळ्ळि-धारवाडमहानगरमण्डलस्य अध्यक्षः अभवत्। राजनैतिकक्षेत्रे उत्तमव्यक्तिः इति प्रसिद्धिं प्राप्तवान्। 
चतुर्वर्षेभ्यः कर्नाटकराज्यस्य भारतीयजनतापक्षस्य प्रधानकार्यदर्शिरूपेण, पक्षस्य राज्याध्यक्षरूपेण च पक्षस्य संघटनकार्याणि उत्तमरीत्या निर्वहन् अस्ति ।

वर्गः:भारतीयजनतापक्षस्य नेतारः‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:जीवतव्यक्तयः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
संयुक्तमहाराष्ट्रान्दोलनम्

**संयुक्तमहाराष्ट्रान्दोलनम्** इति महाराष्ट्रे अभवत् महत्वपूर्णम् आन्दोलनम् ।
right|300px|हुतात्मा स्मृतिचिह्नम्
महाराष्ट्रराज्यस्थापनाविषये ऐतिहासिक: महत्वपूर्णविषय: । संयुक्तमहाराष्ट्रान्दोलनं महाराष्ट्रराज्यनिर्माणस्य कारणम् । १९५० त: १९६० पर्यन्तम् आन्दोलनम् अभूत् । १९६० पर्यन्तं पश्चिममहाराष्ट्रविभाग: 'मुम्बईराज्ये', मराठवाडाविभागस्य ५ उपमण्डलानि हैदराबाद्संस्थाने, विदर्भविभागस्य ८ मण्डलानि मध्यप्रान्ते (इदानीन्तनमध्यप्रदेशे) समाविष्टानि आसन् । यद्यपि केन्द्रसर्वकारेण 'भाषानुसारेण राज्यरचना भवेत्' इति निर्णय: १९५० तमे वर्षे एव कृत:, तथापि भाषानुसारं विभाजनं न जातमत्र । अत: १० वर्षाणि यावत् आन्दोलनं अभवत्, महत्परिश्रमेण, बहुबलिदानानन्तरमेव १ 'मे' १९६० दिने महाराष्ट्रराज्यस्य स्थापना जाता । अस्मिन् आन्दोलने मध्यमवर्गीयजना:, कर्मकराः, कृषका:, विचारवन्त: भागं गृहीतवन्त: । अतः इदम् आन्दोलनम् अभिव्यापकमासीत् ।

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यम्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
काशिराजः

काशिराज:

वाराणसीदेशस्य राजा। एतस्य कन्यात्रयम् आसीत्- अम्बा अम्बिका अम्बालिका च। तिसॄणां स्वयंवरं तेन एकत्र एव आयोजितम्।तत्र भीष्म: अनुजस्य विचित्रवीर्यस्य कृते तासां तिसॄणामपि अपहरणम् अकरोत्।युद्धे अयं पाण्डवपक्षे आसीत्।
 ‎

वर्गः:महाभारतस्य पात्राणि‎
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
विकर्णः

विकर्ण:

दुर्योधनस्य अनुजेषु अयम् अन्यतम:।द्यूतप्रसङ्गे द्रौपदी दुर्योधनेन जिता।तदा दुर्योधनं विरुद्ध्य, द्रौपद्या: पक्षत: युक्तिवादं कृतवान् एष:।दुर्योधनस्य अनुज: सन् अयं दुर्योधनमाक्षिपत् इति अस्य साहसम् एव आसीत्।युधिष्ठिर:द्यूते पराभूत:।तस्य स्वातन्त्र्यं नष्टम्।इदानीं द्रौपदीं पणयितुं तस्य अधिकार: कथम् इति अयं प्रश्न: तेन सभायां पृष्ट:।अनेन प्रश्नेन भीष्मद्रोणकृपाचार्या: अपि निरुत्तरा: जाता:।यदा दु:शासन: द्रौपद्या: वस्त्रम् आकर्षत् तदा विकर्ण: लज्जया अधोमुख:, निमिलितनेत्र: उपविष्ट:।द्यूतप्रसङ्गे स: यद्यपि द्रौपदीपक्षं समर्थितवान्, तथापि कुरुक्षेत्रे स: कौरवाणां पक्षत: महता उत्साहेन शौर्येण च युद्धं कृतवान्। तस्मिन् युद्धे भीमसेन: तं हतवान्।

वर्गः:महाभारतस्य पात्राणि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
सौमदत्तिः

अस्य वंशपरम्परा एतादृशी – सोमदत्तस्य त्रय: पुत्रा: शल:, भूरि:, भूरिश्रवा: च। तेषु शलस्य पुत्र: अयं सौमदत्ति:।कुरुक्षेत्रे एष: कौरवपक्षे आसीत्।युद्धस्य चतुर्थे दिवसे धृष्टद्युम्नेन एष: मरणं प्रापित:।
‎

वर्गः:महाभारतस्य पात्राणि‎
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
सात्यकिः

**सात्यकिः** महाभारतस्य किमपि पात्रम् अस्ति। अयं भ्राता।युद्धस्य सर्वाणि १८ दिनानि एषः रणाङ्गणे उपस्थितः आसीत्। युद्धस्यान्ते अश्वत्थामा रात्रौ कपटेन पाण्डवानां शिबिरं ज्वालितवान्।तस्मिन् अग्निकाण्डे शिबिरे निद्रितस्य युयुधानस्य दाहः अभवत्।

पराक्रमी यादववीरः।आजीवनं स कृष्णस्य अर्जुनस्य च साहाय्ये सिद्धः आसीत्।राजसूययज्ञे सः कृष्णेन सह आसीत्।सः सततं राज्यलाभार्थं सङ्घर्षं कर्तुं पाण्डवान् प्रेरयति स्म।कुरुक्षेत्रे सप्तसु महावीरेषु अयम् अन्यतमः। अष्टादश दिवसान् अपि अयं रणे आसीत्। युद्धे तस्य अविरतं सर्वत्र सञ्चारः आसीत्।युद्धे एकस्मिन् दिने सात्यकिः श्रान्तः। श्रान्तं तं कौरववीरः भूरिश्रवाः रथाद् अधः पातयामास।सात्यकिं केशेषु धृत्वा भूरिश्रवाः तस्य शिरच्छेदार्थं खड्गम् उत्थापितवान्।तावद् अर्जुनः तत्र प्राप्तः।तेन सत्वरं भूरिश्रवसः हस्तः सखड्गः छेदितः। अधर्म्यम् एतद् इति मत्त्वा भूरिश्रवाः शस्त्रसंन्यासम् अकरोत्। निःशस्त्रः सः स्वरथे तूष्णीम् उपाविशत्। तावत् सात्यकिः तस्य रथम् आरूढः। खड्गेन सः निःशस्त्रस्य भूरिश्रवसः शिरः कर्तितवान्।बहोः कालात् पूर्वं भूरिश्रवसः पिता सात्यकेः पितामहस्य मस्तके पादप्रहारं कृतवान्।तस्य प्रतिशोधः आसीद् एषः। युद्धस्य अन्ते अश्वत्थामा कपटेन रात्रौ पाण्डवानां शिबिरं ज्वालितवान्। द्रष्टा श्रीकृष्णः ततः पूर्वमेव सर्वान् पाण्डवान् तथा सात्यकिमपि शिबिराद् दूरं नीतवान्। सात्यकिः तदा अपि रक्षितः। गीतायां तस्य वर्णनं कृतं – ‘सात्यकिश्चापराजितः’ तद् अत्र स्मर्यते।महाभारतयुद्धानन्तरं सात्यकिः द्वारकां प्रतिनिवृत्तः। तत्र सः शान्तिपूर्णां कालक्रमणां कृतवान्।एकवारं प्रभासतीर्थे यादवाः अतिमद्यपानेन उन्मत्ताः।तेषां परस्परं महान् सङ्घर्षः जातः। तत्र सात्यकिः हतः।‎

वर्गः:महाभारतस्य पात्राणि‎
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
भेलसंहिता

**भेलसंहिता** एकः आयुर्वेदियः ग्रन्थः।

(१) सूत्रस्थानम्

(२) निदानस्थानम्

(३) विमानस्थानम्

(४) शारीरस्थानम्

(५) इन्द्रियस्थानम्

(६) चिकित्सास्थानम्

(७) कल्पस्थानम्

(८) सिद्धिस्थानम्

## बाह्यसम्पर्कतन्तु
*भेलसंहिता (रोमनलिपि/ITRANS)
*भेलसंहिता 

श्रेणी:आयुर्वेदः
श्रेणी:संस्कृतग्रन्था:

वर्गः:आयुर्वेदः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
विराटः

मत्स्यदेशस्य एषः राजा।पाण्डवाः अज्ञातवासस्य वर्षम् अस्य आश्रये यापितवन्तः।तस्मिन् कालावधौ एकदा त्रिगर्तराजः सुशर्मा मत्स्यदेशम् आक्रान्तवान्।युद्धे विराटः शत्रुसैन्येन निगृहीतः।महता पराक्रमेण भीमसेनः तं मोचितवान्।अज्ञातवासान्ते यदा पाण्डवैः स्वरूपं प्रकटितं, तदा विराटस्य सन्तोषः जातः।सः आनन्देन स्वकन्यायाः उत्तरायाः विवाहम् अर्जुनपुत्रेण अभिमन्युना सह सम्पादितवान्।उभयोः कुलयोः सम्बन्धः अनेन दृढतरो जातः।महाभारतयुद्धावसरे विराटः अतिवृद्धः आसीत्।तथापि सः पाण्डवपक्षे एकस्याः अक्षौहिण्याः नेतृत्वं कृतवान्।
‎

वर्गः:महाभारतस्य पात्राणि‎
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
भन्तोला

भन्तोलाग्रामः उत्तरखण्डराज्यस्य बागेश्वरजनपदे विद्यते ।

वर्गः:उत्तराखण्डस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:उत्तराखण्डसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
द्रुपदः

thumb|right|द्रुपदः
**द्रुपदः** पाञ्चालस्य राजा च द्रौपदी, धृष्टद्युम्नः शिखण्डीयाः पिता च आसीत् महाभारते युद्धे पाण्डवानां पक्षे युद्धम् अकरोत् ।
पाञ्चालदेशस्य एष: राजा।द्रोणस्य सहाध्यायी।बाल्ये अग्निवेशस्य आश्रमे द्रोणद्रुपदौ शिक्षां प्राप्तवन्तौ।तारुण्ये एकदा दरिद्र: द्रोण: द्रुपदस्य राजसभां धनं याचितुं गत:।तदा राज्यमदेन उन्मत्त: द्रुपद: तस्य अवमानं कृतवान्।अग्रे द्रोणेन कौरवपाण्डवानां गुरुत्वम् अङ्गीकृतम्।तेषां विद्याध्ययनं यदा समाप्तं तदा ते द्रोणं दक्षिणां पृष्टवन्त:।द्रोण: द्रुपदस्य निग्रहणम् इच्छति स्म।अर्जुन: तस्य मनोरथं पूरितवान्।द्रोण: द्रुपदाय तस्य पूर्वतनानि उन्मत्तवचनानि श्रावितवान्।निगृहीतस्य द्रुपदस्य अर्धं राज्यम् अधिगृह्य द्रोण: तं मोचितवान्।द्रोणेन प्रतिशोध: कृत:।प्रतिशोधस्य एषा परम्परा न समाप्ता।अवमानित: द्रुपद: यज्ञं कृतवान्।यज्ञदेवतां प्रति द्रोणघातकं पुत्रं स प्रार्थितवान्।यज्ञात् द्रौपदी तथा धृष्टद्युम: इति एतयो: उत्पत्ति: जाता।एष: धृष्टद्युम्न: युद्धे द्रोणाचार्यस्य वधं कृतवान्।
‎

वर्गः:महाभारतस्य पात्राणि‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
भगदत्त

प्राग्ज्योतिषपुरस्य (अधुना आसामसंज्ञकस्य) अयं राजा।पूर्वं श्रीकृष्णेन नरकासुराय एकम् अमोघम् अस्त्रं दत्तम्।परम्परया तदस्त्रं भगदत्तेन लब्धम्।भगदत्तस्य समीपे एक: प्रचण्ड: प्रबलतर: सुप्रतीकनामा युद्धगज: आसीत्।तद् अमोघम् अस्त्रं तथा अयं सुप्रतीक: गजराज: इति एताभ्यां भगदत्त: अजेय: इव आसीत्।श्रीकृष्णेन सह बद्धवैर: भगदत्त: भारतीययुद्धे कौरवपक्षे आसीत्। तस्य सुप्रतीकेन पाण्डवपक्षे हाहाकार: जनित:।रणे अर्जुन: यदा अभिमुखम् आगत:, तदा भगदत्तेन तद् अमोघम् अस्त्रं क्षिप्तम्।अर्जुनसखा श्रीकृष्ण: दक्ष: आसीत्।तेन तदस्त्रम् उरसि धृतम्।मूलत: श्रीकृष्णस्य एव तदस्त्रम्।क्षणेन वैजयन्तीमालारूपेण परिणतम्।तदा श्रीकृष्ण: अर्जुनाय भगदत्तवधाय काञ्चिद् युक्तिम् उक्तवान्।तया युक्त्या अर्जुन: भगदत्तस्य वधं साधितवान्।
‎

वर्गः:महाभारतस्य पात्राणि‎
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
वालपाराईसो

लघुत्तम

**वालपाराईसो** (*Valparaíso*), चिले.

## आधारानि  
## बाह्‌य ग्रन्‍था  
* Valparaíso municipality {es}
* Valparaíso (city) {es}

वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चिले
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
उत्तमौजा

**उत्तमौजा**:

पाञ्चालदेशस्थ: अयं वीर:।महाभारतयुद्धे पाण्डवपक्षे आसीत्।द्रोणाचार्येण सह युद्धे स्वर्गतिं प्राप्तवान्।
 ‎

वर्गः:महाभारतस्य पात्राणि‎
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
सिंहललिपिः

**सिंहललिपिः** (, *सिंहल अक्षर मालाव*) अबुगिडा लेखनपद्धतेः प्रकारविशेषः । मुख्यतः सिंहलदेशीय जनाः सिंहलभाषया लेखनावसरे इमं लिपिम् उपयुज्यन्ते । तथापि इयं लिपिः पालि-संस्कृतभाषया लेखननिमित्तमपि उपयुक्ताऽसीत्। ब्राह्मीलिपेः वंशभूता इयं सिंहलीलिपिः अतीवप्राचीना एका लिपिः(प्रायः २००० वर्षपुरातनी)

## वर्णाः
### अन्तर्जालस्रोताः
* Sinhala guide of the Sinhalese Wikipedia (in English)
* Online Sinhala Unicode Writer
* Sinhala Unicode Support Group
* Online Unicode Converter

## टिप्पणी
## उद्धरणानि
*
*
*
*
*
*
*

## बाह्यसम्पर्कानि
*Sinhala Unicode Character Code Chart
*Complete table of consonant-diacritic-combinations 
*Complete table of consonant-diacritic-combinations as text 
*Sinhala page at Omniglot
**Sinhala basic course*, module 1, "Beginning signs and letters"  (Bonny Graham MacDougall and Kamini de Abrew, Foreign service institute)

*Transliteration Add-on for Firefox (Tamil script to Sinhalese script) 
*Sinhala Accepted As One Of The World’s Most Creative Alphabets

वर्गः:लिपयः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
पीटर स्टर्न

लबाखस्य पीटर स्टर्नः सम्राथ फ़र्डनस्य (I) शासने पवित्ररोमसाम्राज्यस्य युद्धसचिवो आसीत्।
## जीवनम्
तुर्क-पवित्ररोमसाम्राज्ये मध्ये वियनायाम् प्रथमयुद्धे सः परिशुद्धम् इतिवृत्तम् अलिखत्। तस्य इतिवृत्तस्य मुख्यविषयम् नगरस्य प्रतिरोधमासीत्।

वर्गः:अन्यदेशीयराजाः
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
एस् पी बालसुब्रह्मण्यम्

वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चलच्चित्रगायकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
उदित नारायण

**Udit Narayan Jha** (
## विशेषसम्मानप्रशस्तयः
## प्रशस्तयः एवं चयनम्
## टिप्पणी 
## बाह्यसम्पर्काः 
* 
* Udit Narayan at MTV artists 

वर्गः:चलच्चित्रगायकाः
वर्गः:पश्चिमवङ्गस्य गायकाः
वर्गः:पश्चिमवङ्गराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
श्रेया घोषाल्

**श्रेया घोषाल्** (जन्म १२ मार्च, १९८४) एका ख्याता भारतीय नेपथ्य गायिका । सा बाॅलिवुडक्षेत्रे चलचित्रे बहु गीता: गायति । तत: परम सा असमिया, बंगाली, कन्नड़, मलयालम, मराठी, पंजाबी, तमिल, तेलुगु अन्त: गायित्वान् । 
## जीवन-वृत्तांत
**प्रारंभिक वर्ष**
श्रेया घोषालस्य जन्मम् बङ्गालस्य एकस्मिन् कुतुम्बे अभवत । सा 

## प्रमुखप्रशस्तयः 
**नैशनल फिल्म अवॉर्ड्स** 
* २००२: नैशनल फिल्म अवॉर्ड फॉर बेस्ट फिमेल प्लेबैक सिंगर - बैरी पिया (*देवदास* )
* २००६: नैशनल फिल्म अवॉर्ड फॉर बेस्ट फिमेल प्लेबैक सिंगर - धीरे जलना (*पहेली* )
* २००७: नैशनल फिल्म अवॉर्ड फॉर बेस्ट फिमेल प्लेबैक सिंगर - ये इश्क है (*जब वी मेट* )

**फ़िल्मफ़ेयर अवॉर्ड्स** 
* २००३: फ़िल्मफ़ेयर आर॰ डी॰ बर्मन अवॉर्ड फॉर न्यु म्यूजिक टैलेन्ट
* २००३: फ़िल्मफ़ेयर बेस्ट फिमेल प्लेबैक अवॉर्ड (कविता कृष्णमूर्ति सहगायिका) - डोला रे (*देवदास* )
* २००४: फ़िल्मफ़ेयर बेस्ट फिमेल प्लेबैक अवॉर्ड - जादू है नशा है *(जिस्म)* 
* २००८: फ़िल्मफ़ेयर बेस्ट फिमेल प्लेबैक अवॉर्ड - बरसो रे *(गुरु)* 
* २००९: फ़िल्मफ़ेयर बेस्ट फिमेल प्लेबैक अवॉर्ड - तेरी ओर *(सिंह इस् किंग)*

**फ़िल्मफ़ेयर अवॉर्ड्स (साउथ)** 
* २००७: फ़िल्मफ़ेयर बेस्ट फिमेल प्लेबैक अवॉर्ड (तमिळ्) - मुन्बे वा *(सीलुनु ओरु काढाल)* 
* २००८: फ़िल्मफ़ेयर बेस्ट फिमेल प्लेबैक अवॉर्ड (कनाडा) - निंना नोदालेंत्हू - *(मुस्सनजेमातु)*

**ऐइफा (IIFA) अवॉर्ड्स** 
* २००३: ऐइफा (IIFA) बेस्ट फिमेल प्लेबैक अवॉर्ड (कविता कृष्णमूर्ति सहगायिका) - डोला रे *(देवदास)* 
* २००४: ऐइफा (IIFA) बेस्ट फिमेल प्लेबैक अवॉर्ड - जादू है नशा है *(जिस्म)* 
* २००८: ऐइफा (IIFA) बेस्ट फिमेल प्लेबैक अवॉर्ड- बरसो रे *(गुरु)* 
* २००९: ऐइफा (IIFA) बेस्ट फिमेल प्लेबैक अवॉर्ड - तेरी ओर *(सिंह इस किंग)*

**ज़ी सिने अवॉर्ड्स** 
* २००३: ज़ी सिने अवॉर्ड बेस्ट फिमेल प्लेबैक सिंगर (कविता कृष्णमूर्ति के साथ साझा) - डोला रे *(देवदास)* 
* २००६: ज़ी सिने अवॉर्ड बेस्ट फिमेल प्लेबैक सिंगर - पियु बोले *(परिनीता)* 
* २००८: ज़ी सिने अवॉर्ड बेस्ट फिमेल प्लेबैक सिंगर -बरसो रे *(गुरु)*

**स्टार स्क्रीन अवॉर्ड्स** 
* २००४: स्टार स्क्रीन अवॉर्ड बेस्ट फिमेल प्लेबैक - जादू है नशा है *(जिस्म)* 
* २००६: स्टार स्क्रीन अवॉर्ड बेस्ट फिमेल प्लेबैक - पियु बोले *(परिनीता)* 
* २००८: स्टार स्क्रीन अवॉर्ड बेस्ट फिमेल प्लेबैक - बरसो रे *(गुरु)*

**अन्यप्रशस्तयः** 
* २००५: आंध्र प्रदेश स्टेट अवॉर्ड बेस्ट फिमेल प्लेबैक सिंगर - पिल्लागाली अल्लारी *(अथाडू)* एवं नीके नुवु *(मोदाती सिनेमा)* (तेलुगु)
* २००७: तमिलनाडु स्टेट फिल्म अवॉर्ड फॉर बेस्ट फिमेल प्लेबैक - मुन्बे वा *(सिल्लुनु ओरु काढाल)* (तामिल)
* २००८: अप्सरा अवॉर्ड फॉर बेस्ट फिमेल प्लेबैक सिंगर - बरसो रे *(गुरु)* 
* २००९: अप्सरा अवॉर्ड फॉर बेस्ट फिमेल प्लेबैक सिंगर - तेरी ओर *(सिंह इस किंग)* 
* २००८: GPBA - जर्मन पब्लिक बॉलीवुड अवॉर्ड बेस्ट सिंगर (फिमेल) - ये इश्क हाय *(जब वी मेट)* 
* २००८: ज़ी अस्तित्व अवॉर्ड फॉर एक्सीलेंस इन म्यूजिक
* २०१०: अप्सरा अवॉर्ड बेस्ट फीमेल प्लेबैक सिंगर - तुझ में रब दिखता है *(रब ने बना दी जोड़ी)* 

## पादटिप्पणी
वर्गः:पश्चिमवङ्गस्य गायकाः‎
वर्गः:पश्चिमवङ्गराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:गायकाः
क्षीरपथ-आकाशगङ्गा

**क्षीरपथ-आकाशगङ्गा** () काचित् आकाशगङ्गा (गैलक्सी) । सौरमण्डलस्य केन्द्रभूतः सूर्यः अस्याः आकाशगङ्गायाः अंशः । अर्थात् वयम् अस्याम् आकाशगङ्गायां निवसामः । एषा एका सर्पिलाकारका आकाशगङ्गा । **देवयानी-आकाशगङ्गा** (एन्ड्रोमेडा आकाशगङ्गा) क्षीरपथ-आकाशगङ्गायाः प्रतिवेशी आकाशगङ्गा अस्ति । एषा आकाशगङ्गा **मन्दाकिनी** इत्यपि उच्यते ।

## पृथ्वीतः पर्यवेक्षणम् 
क्षीरपथ-आकाशगङ्गा रात्रौ आकाशस्य एकस्मिन् प्रान्ततः अपरप्रान्तपर्यन्तम् अस्पष्टमेघसदृशः विस्तृतः इव दृश्यते । नगरप्रदेशेषु तथा अधिकप्रकाशसंयुक्तस्थलात् एषा आकाशगङ्गा स्पष्टतया न दृश्यते ।

## टिप्पणी
## बहिःसंयोगः
* The Milky Way Galaxy, SEDS Messier pages
* MultiWavelength Milky Way  NASA site with images and VRML models
* Composite image of the Milky Way
* Widefield Image of the Summer Milky Way
* The Milky Way Galaxy from *An Atlas of the Universe*
* Proposed Ring around the Milky Way 
* Milky Way spiral gets an extra arm New Scientist.com
* Possible New Milky Way Spiral Arm Sky and Telescope .com
* The Milky Way spiral arms and a possible climate connection
* The 1920 Shapley - Curtis Debate on the size of the Milky Way
* Galactic center mosaic via sun-orbiting Spitzer infrared telescope 
* Milky Way Plan Views 
* Scientific American Magazine (January 2004 Issue) Our Growing, Breathing Galaxy
* Deriving The Shape Of The Galactic Stellar Disc  (SkyNightly) Mar 17, 2006
* Digital Sky LLC , Digital Sky's Milky Way Panorama and other images
* Milky Way galaxy arms from the Chandra X-ray Satellite Web site

वर्गः:खगोलविज्ञानम्
वर्गः:खगोलविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
Z8 GND 5296-आकाशगङ्गा

**z8 GND 5296** इति नामिका आकाशगङ्गा २०१३ तमे संवत्सरे आविष्कृता जाता । एषा एव दूरतमा तथा प्राचीनतमा प्रथमा आकाशगङ्गा यस्याः दूरं (पृथ्वीतः) वर्णवीक्षणयन्त्रेण (spectroscopy यन्त्रेण) सुनिर्धारितम् । ७०कोटि आलोकवर्षदूरे स्थिता आकाशगङ्गा अस्ति z8 GND 5296 । एषा आकाशगङ्गा पर्यवेक्षणावधौ विद्यते इदानीम् । अस्याम् महता प्रमाणेन नक्षत्राणि विद्यन्ते । अस्याः समग्राकाशगङ्गायाः भारः सूर्यस्य भारस्य ३००गुणितं विद्यते।

## आविष्कारः
२०१३ तमवर्षस्य अक्टोबरमासस्य २४ तमे दिनाङ्के **नेचर्(Nature)** इति शोधपत्रिकायां प्रथमवारम् अस्याः आकाशगङ्गायाः विषये लेखः प्रकाशितः । एषा 'नेचर्'शोधपत्रिका केलिफोर्निया विश्वविद्यालयस्य ज्योतिर्विज्ञानीनां नेतृत्वाधीने प्रकाशिता भवति । अस्याः पत्रिकायाः सम्पादकत्वेन 'बह्राम् मोबशेर्' तथा 'नवीन रेड्डी' महोदयौ स्तः । पत्रिकायाः सहयोगिसंस्थाः सन्ति - टेक्सास् विश्वविद्यालयः, टेक्सास् ए & एम् विश्वविद्यालयः एवं राष्ट्रिय-ज्योतिर्वीक्षणकेन्द्रञ्च (National Optical Astronomy Observatories) । आदौ आकाशगङ्गायाः अस्याः चित्रं  'हब्बल्' महाकाशवीक्षणयन्त्रेण (Hubble Space Telescope) लब्धम् । अनन्तरं तेषां शोधकार्यं सुनिश्चितं कृतं *डब्ल्यु.एम्. केक् वीक्षणकेन्द्रेण* (हावै, Hawai'i) ।

## Z8-GND-5296 आकाशगङ्गायाः वैलक्षण्यम्
* वैज्ञानिकानां मतानुसारम् अस्याः आकाशगङ्गायाः वर्णप्रकीर्णनम् अर्थात् लाल अरुणविचलनं (रेड शिफ्ट) ७.५१ अस्ति । यत् पूर्वं ७.२१ आसीत् । 
* अस्याः उत्पत्तिः अन्याकाशगङ्गासदृशी धुलिकाधुम्रयोः सम्मिश्रणेन जाता ।
* एषा अस्माकम् आकाशगङ्गायाः अपेक्षया बहुदूरे विद्यते इत्येतावदेव न अपि च बहुनक्षत्राणां निर्माणं विनाशञ्च कुर्वती विद्यते । 
* अस्याः आकाशगङ्गायाः आविष्कारानन्तरं वैज्ञानिकाः आकाशगङ्गाणां भौतिकस्वरूपस्य, उत्पत्तेः, तासां केन्द्रविकासस्य अध्ययने च व्यापकोन्नतिं प्राप्नुवन्तः सन्ति ।

## टिप्पणी
वर्गः:खगोलविज्ञानम्
वर्गः:खगोलविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
झालावाडमण्डलम्

**झालावाडमण्डलं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति झालावाडनामकं नगरम् ।

## भौगोलिकम्
झालावाडमण्डलस्य विस्तारः ६९२८ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे, पश्चिमे, दक्षिणे मध्यप्रदेशराज्यम्, उत्तरे कोटामण्डलं, बाडमेरमण्डलं च अस्ति । अस्मिन् मण्डले ८० मिल्लीमीटर्मितः वार्षिकवृष्टिपातः भवति । अस्मिन् मण्डले काली सिन्ध इत्येषा एका एव नदी प्रवहति ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं झालावाडमण्डलस्य जनसङ्ख्या १४,११,३२७ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते २२७ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २२७ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १९.५७% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९४५ अस्ति । अत्र साक्षरता ६२.१३ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले षड् उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

* झालावाड
* अकलेर
* भवानी मण्डी
* पिरावा
* खानपुर
* मनोहर टाण

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

* झालावाड किला
* भवानी नाट्यशाला
* चन्द्रबाग मन्दिरम्
* गग्रोन किला
* झल्रपाटन
* रता देवी मन्दिरम्
* चान्दकेरी जैनमन्दिरम्
* जयगढ किला
* सिटी पैलेस 
* रामबाग विशिप

## बाह्यानुबन्धाः
* 

वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
प्रकाशवर्षः

**प्रकाशवर्षः**(संक्षिप्तरूपम् : **प्र व**) ज्योतिर्विज्ञाने व्यवहृतः एकः मानकः(unit)। शून्यस्थले (महाकाशे) एकस्मिन् संवत्सरे प्रकाशेन अतिक्रान्तं दूरं यदस्ति तदेव प्रकाशवर्षः इति निर्दिश्यते । प्रकाशेन अतिक्रान्तं दूरं भवति प्रायः १० ट्रिलियन् कि.मी.परिमितम् (६ ट्रिलियन् मैल् ) ।

## Notes
## टिप्पणी 
वर्गः:भौतिकविज्ञानम्
वर्गः:भौतिकविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
अल्मोडामण्डलम्

**अल्मोडामण्डलम्** ( ) (, ) उत्तराखण्डराज्यस्य कुमाऊंविभागे स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति अल्मोडा इति नगरम् । अल्मोडामण्डलं हस्तकला-भोजन-वन्यजीवनादिभ्यः प्रख्यातमस्ति ।

## भौगोलिकम् 
अल्मोडामण्डलस्य विस्तारः ३,६८७ च.कि.मी.-मितः अस्ति । उत्तराखण्डराज्यस्य मध्यभागे इदं मण्डलमस्ति । अस्योत्तरदिशि उत्तराखण्डराज्यस्य द्वे मण्डले स्तः । ते क्रमेण बागेश्वर-चमोलीमण्डले । अस्य दक्षिणदिशि नैनितालमण्डलं, पूर्वदिशि चम्पावतमण्डलं, पश्चिमदिशि पौरीगढवालमण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले ५०० मिल्लीमीटर्मितः वार्षिकवृष्टिपातः भवति । अस्मिन् मण्डले चतस्रः नद्यः प्रवहन्ति । ताः यथा - कोची, सुयाल, रामगङ्गा, चौखुतिया ।

## जनसङ्ख्या 
left|250px
अल्मोडामण्डलस्य जनसङ्ख्या(२०११) १७,४४,००० अस्ति । अत्र २,९१,०८१ पुरुषाः, ३,३१,४२५ स्त्रियः, ८०,०८२ बालकाः (४१,६७२ बालकाः, ३८,४१० बालिकाः च) सन्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १९८ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १९८ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ६.१७% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९३३ अस्ति । अत्र साक्षरता ८०.४७% अस्ति । अत्र लिङ्गानुगुणं साक्षरतानुपातः पुं - ८९.२०% स्त्री - ६०.५६% अस्ति ।

## उपमण्डलानि 
अस्मिन् मण्डले नव उपमण्डलानि सन्ति । तानि- १ अल्मोडा २ भिकियासैण ३ चौखुटिया ४ द्वाराहाट ५ जैन्ती ६ रानीखेत ७ सोमेश्वर ८ सल्ट ९ भनोली ।

## वीक्षणीयस्थलानि 
कैञ्ची-गरमपानी-मानिलादेवीमन्दिर-कसारदेवीमन्दिर-कालीमठ-'अल्मोडा के किले'-सिमतोला-मोहनजाशीपार्क-कोसिमन्दिर-जूलादेवीमन्दिर-तरिखेत-चिलैनौला-चौखुटिया-बिसारमहादेवमनदिरेत्यादीनि स्थानानि वीक्षणीयानि सन्ति ।

### कैञ्ची 
अत्र हनुमतः भव्यमन्दिरमस्ति । ‘जून’-मासस्य पञ्चदशे दिनाङ्केऽत्र उत्सवः भवति । नवरात्रदिनेष्वत्र विशेषपूजा भवति । एतत् ऐतिहासिकं स्थलमपि अस्ति ।

### मानिलादेवीमन्दिरम् 
१४८८ तमे वर्षे कत्यूरीवंशीयस्य सारङ्गनामकराज्ञः लखनपुरे शासनमासीत् । सः दुर्गे स्वकुलदेव्याः मन्दिरं निर्मापितवान् । तत् मानिलादेवीमन्दिरम् इति नाम्ना प्रसिद्धमस्ति ।

### अल्मोडा के किले 
अल्मोडा-नगरस्य पूर्वदिशि खगमरा-नामकः दुर्गः अस्ति । कत्यूरीवंशीयराज्ञः शासनकाले निर्मित एषः दुर्गः वीक्षणीयः अस्ति ।

### नन्दादेवीमन्दिरम् 
नन्दादेवी पार्वत्याः स्वरूपमस्ति । गढवालवंशस्य कुलदेवी एषा । भाद्रपदमासेऽत्र उत्सवः भवति । मन्दिरस्य शान्तवातावरणं मुख्याकर्षणमस्ति ।

## बाह्यानुबन्धः 
http://almora.nic.in/

http://www.euttaranchal.com/uttaranchal/almora.php 

http://dcalm.uk.gov.in/ 

http://villagemap.in/uttarakhand/almora.html

वर्गः:उत्तराखण्डस्य मण्डलानि
श्रीनिवासरामानुजन्

**श्रीनिवासः रामानुजन्** (१८८७ - १९२० ) अतीव प्रसिद्धः महान् गणितज्ञः आसीत् । सः आधुनिकयुगस्य महानतमगणितज्ञेषु गण्यते। स गणितशास्त्रे न तथा विशेषप्रशिक्षणं प्राप्तवान् तथापि विश्लेषणं तथा संख्यासिध्दान्तक्षेत्रे अस्य महत्वपूर्णं योगदानमासीत्। विलक्षणप्रतिभासंपन्नः रामानुजः न केवलं गणितक्षेत्रे अभूतपूर्वम् आविष्कारः कृतः अपितु भारताय अतुलनीयं गौरवं प्रदत्तः।
## जीवनम्
सः बाल्यादेव विलक्षणः प्रतिभासंपन्नः आसीत्। स स्वयमेव गणितम् अधीतवान्। स्वजीवने गणितस्य ३८८४ प्रमेयानां संकलनं कृतम्। एतेषु अधिकांशाः प्रमेयाः सिध्दीकृताः। सः गणितस्य सहजज्ञानं तथा बीजगणितस्य प्रकलनस्य अद्वितीयप्रतिभाबलेन मौलिकान् अपारम्परिकान् परिणामान् आविष्कृतवान् येषां अद्यापि शोधकार्यं प्रचलन् अस्ति। तमिळनाडुराज्यस्य ईरोडमण्डले अजायत। द्वादशवयसि त्रिकोनमितिं सम्पूर्णतया अवगम्य अस्मिन् विषये स्वाभिप्रायान्, आविष्कारादिकञ्च निरूप्य शिक्षकान् अपि आश्चर्यचकितान् अकारि। १८९८ तमे संवत्सरे कुम्भकोणस्थ प्रौढशालां प्रविष्टवान् आसीत्। गणीते सम्पूर्णाङ्कान् प्राप्नोतिस्म। अन्येषु विषयेषु अस्य आसक्तिः नासीत्। अतः अयं विश्वविद्यालये अधिकवर्षाणि नासीत् इति। भारतीय शोधपत्रिकासु सः स्वशोधप्रबन्धान् प्रकटितवान्। समनन्तरमेव युरोपदेशस्य केचन गणीतज्ञाः अस्य विषये आसक्तिं प्रदर्शितवन्तः। १९०३ तमे संवत्सरे इङ्ग्लण्डदेशस्य प्रसिद्धाय गणीतज्ञाय **जि एच् हार्डि** कृते एकं पत्रं लिखितवान् आसीत्। तस्मिन् पत्रे नैकान् सिद्धान्तान् मण्डितवान् आसीत्। पत्रं दृष्ट्वा आदौ अविश्वासं प्रदर्शितवान् आसीत्, किन्तु कालान्तरे अस्य प्रतिभादिकं ज्ञात्वा स्वदेशाय आगन्तुम् आह्वानं दत्तवानासीत्। हार्डि रामानुजौ मिलित्वा नैकानि संशोधनकार्याणि कृतवन्तौ । “हार्डि” कालान्तरे सन्दर्शने एकवारं **रामनुजं प्रसिद्धिपथे आनीतवान् इदमेव मम गणितजीवनस्य मुख्यसंशोधनम** इति स्वयम् एवम् उक्तवान् आसीदिति। अस्य जीवनम् अनारोग्यमयम् आसीदिति। लण्डन् गमनानन्तरम् अस्य आरोग्ये इतोऽपि व्यत्यासः जातः इति। जीवसत्वस्य न्यूनत्वात् क्षयरोगाच्च पीडितः एषः १९१९ तमे संवत्सरे भारतं प्रति आगतवान्। केषु चित् दिनेषु एव कुम्भकोणे मृतवान्। अस्य पत्नी **जानकी अम्माळ्** चेन्नैनगरस्य समीपे वासः आसीत्। एषा १९९४ तमे संवत्सरे मरणं प्राप्तवती।

## टिप्पणी पुस्तकानि
thumb|200px
भारते यदा आसीत् तदा स्वविचारान् टिप्पणीस्वरूपे लिखतिस्म। स्वचिन्तितस्य विषयस्य केवलं फलितांशान् लिखित्वा स्थापयतिस्म। त्रीणि पुस्तानि पूरितानि आसन्। प्रत्येकस्मिन् पुस्तके २०० तः ३५० पृष्ठानि आसन्। एषु पुस्तकेषु निबद्धाः टिप्पण्यः अद्यापि गणीतज्ञेभ्यः नूतनसंशोधनानां सामग्रीन् यच्छन्ति।  
अस्य रामानुजस्य संशोधनकार्यक्षेत्राणि 
*अविभाज्यसंख्यानां विषये संशोधनं कृतवान्
*रामानुजन् कल्पना
*रामुनजन् – पीटर्सन् कल्पना
## रामानुजन् आधारितपुस्तकानि
* रामानुजन् बाळिदरिल्लि- जि. टि. नारायणराव् ("ರಾಮಾನುಜನ್ ಬಾಳಿದರಿಲ್ಲಿ", ಜಿ.ಟಿ.ನಾರಾಯಣ ರಾವ್)
* *Collected Papers of Srinivasa Ramanujan* ISBN 0-8218-2076-1
* *The Man Who Knew Infinityः A Life of the Genius Ramanujan* by Robert Kanigel ISBN 0-671-75061-5 
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* श्रीनिवासः रामानुजन्
* रामानुजन् जर्नल् 

वर्गः:भारतीयविज्ञानिनः
वर्गः:गणितज्ञाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:१८७८ जननम्
वर्गः:१९२० मरणम्
अल्मोडा

उत्तराखण्डराज्ये किञ्चनमण्डलम् अस्ति अल्मोड़ामण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति अल्मोरानगरम् ।
हिमालयपर्वतश्रेण्यां स्वर्गमिव प्रकाशामानं गिरिधाम अल्मोरा । एतत् गिरिधाम दर्शकानां स्वर्गः इति ख्यातमस्ति । अत्र कन्दराः पर्वतशिखराणि नद्यः (रामगङ्गा, कोशी) सर्वाणि दिव्यानि भव्यानि च सन्ति । अत्र समतले वाटिकाः सन्ति । पर्वतारोहिणां प्रियं स्थानमस्ति ।अल्मोड़ातः कारूददेवि मन्दिरपर्यन्तं जनाः आरोहणं कुर्वान्ति । स्वामी विवेकानन्दः इतः एव भारतयात्राम् आरब्धवान्  इति इतिहासः। उत्तराखण्डराज्यतः कुमांव् ट्रान्सपोर्ट् इति संस्था प्रवासव्यवस्थां करोति । स्वयं वाहनैः अपि गन्तुं शक्यते।

## वाहनमार्गः
मथुरा-बरेली-काठगोदाम-अल्मोडा – देहली-पन्तनगरम्-अल्मोडा इति वाहनमार्गः अस्ति । काठगोदाम ९० कि.मी. दूरं भवति । अल्मोरानगरी वसतिगृहणि सन्ति ।

वर्गः:उत्तराखण्डस्य गिरिधामानि
वर्गः:उत्तराखण्डस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:उत्तराखण्डस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:उत्तराखण्डसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
कृत्

**अथ कृत्**

**कृत्-वृत्तिः** संस्कृतभाषायां विद्यमानासु पञ्चसु वृत्तिषु मुख्यतमा अस्ति । इयमेव भाषायाः प्रधानपदनिर्माणसामग्र्यपि *(primary word generator)* । कृत् प्रत्ययाः येषाम् अन्ते ते कृदन्ताः । सर्वैः धातुभिः सह प्रत्ययद्वयं युज्यते धातोः परे । तौ द्वौ तिङ् कृत् च । **"कृदतिङ्"** (३.१.९३) इति सूत्रानुगुण्यॆन 'कृत्' प्रत्ययाः 'तिङ्' प्रत्ययेभ्यः भिन्नाः । "कृत्तद्धितसमासाश्च" (१.२.४६) इत्यनेन सूत्रेण ज्ञायते कृदन्ताः प्रातिपदिकसंज्ञं स्वीकुर्वन्ति अपिच ततः नामपदानि भवन्ति इति ।

(इदम् अवधेयम् - अत्र कोष्टकस्थिताः सङ्ख्यास्सर्वाः अष्टाध्यायी सूत्रपाठसङ्ख्याक्रमयुक्ताः)

१०० अधिकाः कृत् प्रत्ययाः सन्ति । तेषु कृत्य, निष्टा, इत्यादिसंज्ञकाः कृदन्ताः प्रसिद्धाः । केचन कृत् प्रत्ययाः सूत्रोदाहरणसहिताः अधो दत्ता वर्तन्ते ।

कृत्य-प्रत्ययाः *(future passive participles /gerundives)* तव्यत्, तव्य, अनीयर्, यत्, क्यप्, ण्यत् इत्यादयः । 
तव्यत्तव्यानीयरः (३.१.९६), एवमेव यत् (३.१.९७), क्यप् (३.१.१०६, ३.१.१०९), ण्यत् (३.१.१२४) इत्यादीनि व्याकरणसूत्राणि ६ कृत्यप्रत्ययानां विधायकानि ।

कृत्यप्रत्ययानां विषये किन्चित् - कृत्याः वाक्येषु कर्म सूचकाः । कर्मणि कर्तृ-कर्म सम्बन्धद्योतकाः । अन्यत्र विशेषण-विशेष्य भावेsपि । रूपसिद्धौ 'य'कारयुक्ताः । त्रिषु लिङ्गेष्वपि इमे भवन्ति । भगवता वार्तिककारेण अस्मिन् कृत्य-प्रत्ययगणे 'एलिमर्' प्रत्ययः अपि योजितः ।

ण्वुल्तृचौ (३.१.१३३) ण्वुल्, तृच् ।
क्तक्तवतू निष्टा (१.१.२५) क्त, क्तवतु ।
शतृ, शानच् (३.२.१२४) ।
घञ् (३.३.१६) ।
एरच्  (३.३.५६) ।
क्तिन् (३.३.९४) ।
युच् (३.३.१०७) ।
ल्युट् (३.३.११५) ।
तुमुन् (३.३.१५८) ।
क्त्वा (३.४.१८) / ल्यप् (२.४.३६) । कृत्यप्रत्ययैः सह् एतेsपि प्रसिद्धाः अन्ये कृत्प्रत्ययाः ॥ ।

**इमानि एतेषाम् उदाहरणानि (कृ-धातोः कृदन्तप्रातिपदिकरूपाणि यत्र युज्यन्ते अन्यधातूनां रूपाणि वा)  ।**

**तव्यत् - कर्तव्य** ।
**तव्य - कर्तव्य** ।
**अनीयर् - करणीय** ।
**यत् - (दा धातोः) - देय** । ऋकारान्तं वर्जयित्वा अन्येषाम् अजन्तानां धातूनां अन्ते भावार्थे अयं कृत्प्रत्ययः भवति ।
**ण्यत् - कार्य** । ऋकारान्तानां हलन्तानाञ्च अन्ते भावार्थे अयं कृत्प्रत्ययः भवति । 
**क्यप्** - अयं 'क्यप्' प्रत्ययः केषाञ्चित् धातूनाम् 'ण्यत्' प्रत्ययं बाधित्वा भवति । **एति (इण् गतौ) - इत्य**, स्तु - स्तुत्य, शास् - शिष्य, वृ - वृत्य, दृ - आदृत्य, जुषि - जुष्य । एवम् क्वचित् रूपद्वयम् - शंसि - शस्य शंस्य,  दुहि - दुह्य, दोह्य, गुहि - गुह्य, गोह्य ।
**ण्वुल् -  कारक** ।
**तृच् - कर्तृ** ।
**क्त - कृत** ।
**क्तवतु - कृतवत्** । 
**शतृ - कुर्वत्** ।
**शानच् - कुर्वाण** ।
**घञ् - कार** ।
**एरच्  - (जी धातोः एरजन्ते) - जय** । इकारान्तानाम् ईकारान्तानाञ्च धातूनां 'घञ्' प्रत्ययस्य स्थाने 'एरच्' प्रत्ययः भवति ।
**क्तिन् - कृति** । 
**युच् -  (गण् धातोः युजन्ते) - गणना** । चुरादिगणीयानां धातूनां 'युच्' प्रत्ययः (अना अदेशः) क्तिन् स्थाने भवति ।
**ल्युट् - करण** । अयं प्रत्ययः प्रायः सर्वेषां धातूनां अन्ते भवति । अतः 'गणनम्' इति गण् धातोः ल्युडन्तरूपमपि साधु ।
**तुमुन् - कर्तुम्** ।
**क्त्वा - कृत्वा** ।
**ल्यप् - अधिकृत्य** (उपसर्गयोगे अयं 'ल्यप्' प्रत्ययः 'क्त्वा' प्रत्ययस्य स्थाने भवति) ।

इत्येवं सर्वधातुतः कृत्प्रत्यययोजनेन बहूनि कृदन्तपदानि निर्मातुं शक्यन्ते ॥

वर्गः:संस्कृतव्याकरणम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
नारायणस्मृतिः

**नारायणस्मृतिः** (Narayana Smriti) प्रमुखस्मृतिषु अन्यतमा ।

नैमिषारण्यं पुण्यक्षेत्रमित्येव प्रसिद्धं वर्तते । अत्र ब्रह्मवादिनः ऋषयः महर्षयश्च स्वाध्यायसत्सङ्गकथालापादिकं कुर्वन्ति स्म । अत एव इदं क्षेत्रं ’ज्ञानसत्रम् ’ इत्यपि प्रसिद्धं वर्तते । 
## ग्रन्थस्वरूपम्
एकदा महायोगिनारायणः धर्मज्ञं दूर्वाससं धर्मोपदेशं कर्तुं प्रार्थयामास । तेन प्रतिपादितानां विषयाणां संग्रहः एव **नारायणस्मृतिः** इति कथ्यते ।  अस्मिन् ग्रन्थे नव अध्यायाः द्विशतश्लोकाश्च सन्ति । 
## विषयाः
अस्मिन् ग्रन्थे पातक – उपपातक – महापातकानां स्वरूपं, तेषां प्रायश्चित्तविधीनां विवरणं च प्रतिपादितम् वर्तते ।
स्मृतेः प्रारम्भे महामुनिनारायणः महर्षि– दूर्वाससा सह जिज्ञासां करोति – ’भोः धर्मज्ञानां श्रेष्ठ ! कलियुगे भूमौ यदा धर्मः नष्टो भवति,  तदा मानवः कथं पापैः विमुक्तिं प्राप्नुयात् ? कृपया तान् प्रायश्चित्तविधीन् विज्ञापयतु ’ इति ।
तदानीं महर्षिः इत्थम् उत्तरं दत्तवान् । 'भोः महायोगिन् ! सत्ययुगे धर्मरूपीवृषभः पादचतुष्टयमपि प्राप्य तिष्ठति। दिने दिने धर्मः अभिवर्धते । धर्मरूपी वृषभः सत्यं, शौचः, तपः, दानं नाम  पादचतुष्टयं प्राप्य प्रतिष्ठितो भवति । तेन सर्वत्र सुखं शांतिश्च प्रसरति । सर्वे धर्ममार्गानुयायिनः भवन्ति ।
किन्तु त्रेतायुगे धर्मस्य पादमेकं नष्टं भविष्यति तदानीं पादत्रयं धर्मः पादमेकम् अधर्मः भविष्यति ।
द्वापरे धर्मस्य पादद्वयं नष्टं भविष्यति ।
अन्तिमे कलियुगे पादत्रयम् अधर्मः एव व्याप्नोति।  पादमेकं धर्मः भवति  (नायायण – १/६) । एतस्मिन्  घोरे कलियुगे पापकार्यम् उच्चतमं बिन्दुं प्राप्य युगान्ते प्रलयः भविष्यति ।  तदनन्तरं पुनः कृतयुगस्य कार्याणि प्रारभ्यन्ते । 
### पापविषयः
नारायणस्मृतौ नवकोटिविधपापानि विद्यन्ते इति उल्लिखितं वर्तते। तेषु नवविध पापानि विशेषतः प्रमुखानि विद्यन्ते । ब्रह्महत्या, सुरापानं, स्वर्णस्तेयं , गुरुतल्पगमनं तेन सह संसर्गः इत्येतानि महापातकानि, उपपातकानि, जातिभ्रंशकरणं, प्रकीर्णपापानि च परिगणितानि सन्ति । ( नारायण १(१०.१५))

तदनन्तरं प्रत्येकस्यापि पापस्य प्रायश्चित्तं निरूपितं वर्तते । तस्मात् सर्वदा सर्वैरपि पापेभ्यः दूरे एव स्थातव्यमिति उक्तं भवति । पापवशात् नरः नरकं प्राप्य तत्र कठिनतमानि दण्डनानि प्राप्नोति । तादृशदण्डनानि कानि इत्यपि अत्र विवृतं वर्तते ।  अतः नरकयातनात् विमोक्तुं पापकार्याणि न कर्तव्यानि इति, सर्वदा धर्ममेव अनुसरणीयमित्यपि एषा स्मृतिः अस्मान् बोधयति ।

महामुनिः नारायणः महर्षिदूर्वाससं पुनरपि एवम् अपृच्छत् - 'हे भगवन् ! दीर्घकालात् पापकर्मणि ये रताः, ते पापकर्माणि त्यक्तुम् अशक्ताः सन्ति । ते कथं पापकर्मेभ्यः मोक्षं प्राप्नुयुः इति कृपया कथयतु' इति ।

'पंचगव्य प्राशनं च सर्वं कृत्वा विशुद्ध्यति' (नारायण. ५/२९)

एवं रीत्या नारायणस्मृतौ सर्वविधपापानां परिहाराः के  इति स्पष्टतया विवृतं वर्तते । नारायणस्मृतेः अन्ते कलिवर्ज्यप्रकरणमस्ति । एवमेव वर्जितकर्मणां प्रायश्चित्तमपि अत्र निरूपितम् ।

वर्गः:स्मृतयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
भीलवाडामण्डलम्

**भीलवाडामण्डलं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति भीलवाडा इत्येतन्नगरम् ।

## भौगोलिकम्
भीलवाडामण्डलस्य विस्तारः १०४५५ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे बून्दीमण्डलं, पश्चिमे राजसमन्दमण्डलम्, उत्तरे अजमेरमण्डलं, दक्षिणे चित्तौडगढमण्डलम् अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं भीलवाडामण्डलस्य जनसङ्ख्या २४१०४५९ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते २३० जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २३० जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १९.७% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९६९ अस्ति । अत्र साक्षरता ६२.७१ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले सप्त उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

* भीलवाडा
* शहपुर
* गङ्गापुर
* गुलाबपुरा
* मण्डलगढ
* जहाजपुर
* आसिन्द

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

* बदनोर किला
* क्यारा बालाजी
* बत्तीस् खम्बों की छत्री
* हरिणी महादेव

## बाह्यानुबन्धाः
* 
* Bhilwara District
* Bhilwara 
* Bhilwara district Profile

वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
श्रीगङ्गानगरमण्डलम्

**श्रीगङ्गानगरमण्डलं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति श्रीगङ्गानगरम् ।

## भौगोलिकम्
श्रीगङ्गानगरमण्डलस्य विस्तारः ११,१५४ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे हनुमानगढमण्डलं, पश्चिमे पाकिस्थानदेशः, उत्तरे पञ्जाबराज्यं, दक्षिणे बीकानेरमण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले ३०३ मिल्लीमीटर्मितः वार्षिकवृष्टिपातः भवति । 

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं श्रीगङ्गानगरमण्डलस्य जनसङ्ख्या १९६९५२० अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १७९ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १७९ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १०.०६% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-८८७ अस्ति । अत्र साक्षरता ७०.२५ % अस्ति । 

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले नव उपमण्डलानि सन्ति । तानि- 

* श्रीगङ्गानगरम्
* करणपुरम्
* सदुलशहर
* पद्मपुरम्
* रायसिङ्घनगरम्
* सूरतगढ
* अनूपगढ
* श्री विजयनगरम्
* घरसाना

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि - 

* बरोर 
* गुरूद्वारा बुड्ढा जोहड
* बाबा पम्पाराम स्मारकम्
* लैला मजनू की मजार
* मकबरा हजरत अलाउद्दीन चिश्ती
* चनाना-धाम
* अनूपगढ किला
इत्यादीनि ।

## बाह्यानुबन्धाः
* 
* MyGanganagar.com 

वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
सवाई माधोपुरमण्डलम्

**सवाई माधोपुरमण्डलं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति सवाई माधोपुरम् इत्येतन्नगरम् ।

## भौगोलिकम्
सवाई माधोपुरमण्डलस्य विस्तारः १०५२७ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे मध्यप्रदेशराज्यं, पश्चिमे टोङ्कमण्डलम्, उत्तरे दौसामण्डलं, दक्षिणे कोटामण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले चम्बल इत्येषा एका एव नदी प्रवहति ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं सवाई माधोपुरमण्डलस्य जनसङ्ख्या १,३३८,११४ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते २९७ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ५९८ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १९.७९% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-८९४ अस्ति । अत्र साक्षरता ६६.१९ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले अष्ट उपमण्डलानि सन्ति । तानि - 

* सवाई माधोपुरम्
* चौत का बडवारा
* गङ्गापुर सिटी
* खानदार
* बौनली
* मलरना डुङ्गर
* वझीरपुरम्
* बमनवास

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि - 

* रणथम्बोर राष्ट्रियोद्यानम्
* रामेश्वरमन्दिरम्
* रणथम्बोर किला
* अन्नपूर्णामन्दिरम्
* बत्तीस खम्बे

## बाह्यानुबन्धाः
* 

वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
मावेन् अन्तरिक्षयानम्

**मार्स् एटमोस्फेयर् एण्ड वोलेटैल् एवोल्युसन् ( मावेन् )** (Mars Atmosphere and Volatile EvolutioN (MAVEN) ), इति मङ्गलग्रहस्य कक्षपथि अन्तरिक्षयानप्रेषणनिमित्तम्  रचिता एका योजना । वैज्ञानिकाः अभियानमिदं सञ्चाल्य मङ्गलग्रहस्य वायुमण्डलस्य अध्ययनं करिष्यन्ति । मावेन् इति परिकल्पनायाः प्रमुखान्वेषणसंस्थाषु कोलोरेडो विश्वविद्यालयः तथा अन्तरिक्षभौतिकीय-प्रयोगशाला 'ब्रूस जोकोस्की' अन्यतमौ।

२०१३ तमवर्षस्य नवेम्बर् मासस्य १८ तमे दिनाङ्के **मावेन्** इति उपग्रहस्य उत्प्रेषणं 'एट्लास् पञ्चमम्' इति यानेन सफलतापूर्वकम् अभवत् ।

## टिप्पणी
## बाह्यसम्पर्काः
* MAVEN - NASA 
* MAVEN - JPL 
* MAVEN - University of Colorado Boulder
* Integration of MAVEN Propellant Tank - NASA 
* SpaceflightNow MAVEN mission status center

वर्गः:अन्तरिक्षविज्ञानम्
वर्गः:विज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
नैनिताल

कुमाहिल् प्रदेशे स्थितं सुन्दरं गिरिधाम एतत् उत्तराञ्चलराज्यस्य किञ्चन नगरम् । नैनितालमण्डलस्य केन्द्रम् अपि नैनिताल् इत्यस्य देवतायाः नेत्रम् इत्यर्थः । नैनादेवीतः नैनिताल् इति नाम आगतम् अस्ति । अत्र ६० सरांसि सन्ति । अतः सरसः मण्डलम् इति च एतत् नगरम् कथयन्ति । नैनिताल् नगरे स्थितानि सरोवराणि भी ताल् , नौकुट्चिय् इत्यादि । अत्र नौकाविहारः मीनग्रहणम्  इत्यादिकम् अतीव आकर्षकाणि सन्ति । नैनिताल् प्रदेशे मेघाच्छादितशिखराणि सरोवराणि तृणावृतप्रदेशाः अरण्यानि समतलभूमिः च अतीवसुन्दराणि सन्ति । अतः एतं प्रदेशं A Jewel among the Tourist Places इति यात्रिकाः सगौरवं कथयन्ति । बहुकालापर्यन्तम् एतत् गिरिधाम अदृष्टमेव आसीत् । शिवालिकपर्वतश्रेणिः , पर्वताः, प्रपाताः च मनोहराणि सन्ति । ब्यारन् इति अधिकारी मार्गभ्रष्टः अत्र आगत्य अपूर्वप्रदेशं दृष्ट्वा सन्तुष्टः  अभवत् । अनन्तरं यूरोपियन् जनाः अत्र आगतवन्तः । सा.श.१८४१तमे काले एषः लघुग्रामः आसीत् । इदानी विश्वे प्रसिद्धं नगरम् अस्ति ।  क्याटर्पिल्लर् इति धूमशकटयानं नगरदर्शनार्थम् अस्ति । अनेन सञ्चारः बालानाम् अतीव हर्षदायकः अस्ति । नैनितालनगरे किञ्चन पक्षिधाम अपि अस्ति । शतशः विविधाः पक्षिणः अत्र दर्शनीयाः सन्ति । नैनितालतः पश्चिमे रामनगरम् इति स्थले राष्ट्रियोद्यानं जिम् कार्बेट् न्याशनल् पार्क् अस्ति । अत्र भल्लूकाः व्याघ्राः गजाः  इत्यादयः प्राणिनः सन्ति । समीपे राणीखेत् अल्मोरा इत्यादीनि गिरिधामनि भवन्ति |

### मार्ग:
३६ कि. मी. दूरे कतगोण्डधूमशकटस्थानम् अस्ति । भूमार्गः अपि उत्तमः अस्ति । पन्तनगर इति समीपस्थं विमाननिस्थानं भवति ।  कुमांव् विकास् मण्डलनिगमः अत्र प्रवासव्यवस्थानं करोति । वासभोजनव्यवस्थार्थम् अतिथिगृहणि अनेकानि सन्ति । देहलीतः २२२ कि. मी. दूरे अल्मोरातः ६६ कि.मी. दूरे अस्ति ।

## वीथिका

चित्रम्:A complete view of the Nainital town, 1885.jpg|**नैनिताल् नगरम्**
चित्रम्:St. Joseph's College, Nainital from Tiffin Top (Dorothy's Seat).jpg| **जोसेफ् कलाशाला**
चित्रम्:Nainital tennis tournament BLcollection.jpg| **राष्ट्रिय टेन्निस् प्रतियोगिता**
चित्रम्:Naina Devi Temple, Nainital.jpg|**नैनादेव्याः मन्दिरम्** 
चित्रम्:An elephant herd at Jim Corbett National Park.jpg|**गजाः**
चित्रम्:Naintal overview.JPG|left|thumb|'''नैनि सरोवरम्

वर्गः:उत्तराखण्डस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:उत्तराखण्डस्य गिरिधामानि
वर्गः:उत्तराखण्डस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:उत्तराखण्डसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः