शॉशैङ्क् विमोचनम्

**शॉशैङ्क् विमोचनम्** (आङ्ग्ल: The Shawshank Redemption) इति चलचित्रं संवत्सरे १९९४ तमे (शकवर्षे १९१६ तमे, पौषमासे) संयुक्तराज्यदेशे निर्मितं कारागारनाट्यं चलचित्रम् अस्ति, यत् फ्राङ्क् दाराबण्ट् इत्यनेन लिखितं निर्देशितं च। एषः चलचित्रः सन् १९८२ तमे (शकवर्षे १९०४ तमे, मार्गशीर्षमासे) स्टीफन् किङ् इत्यनेन रचितायाः लघुकथायाः रीता हेवर्थ् च शॉशैङ्क् विमोचनम् इत्यस्य आधारेण निर्मितम्। एषः चलचित्रः अण्डी डुफ्रेन् (टिम् रॉबिन् इत्यस्य अभिनयः) इत्यस्य कथा कथयति, यः स्वपत्नीं तस्य च प्रेमिणं हत्वा शॉशैङ्क् राज्यकारागारे आजीवनदण्डेन दण्डितः, स्वनिर्दोषत्वस्य दावान् अपि कुर्वन्। द्वौ दशकेषु अनन्तरं सः एलिस् "रेड्" रेडिङ् (मॉर्गन् फ्रीमन् इत्यस्य अभिनयः) इत्यनेन सहबन्धिनं मित्रं करोति, चौर्यवस्तूनां गुप्तवितरणे च संलग्नः भवति। सः कारागाराध्यक्षेन सैमुएल् नॉर्टन् (बॉब् गन्टन् इत्यस्य अभिनयः) नेतृत्वे धनप्रक्षालनक्रियायां प्रमुखं पात्रं भवति। विलियम् साड्लर्, क्लान्सी ब्राउन्, गिल् बेल्लोज्, जेम्स् व्हिट्मोर् च सहायकपात्रेषु दृश्यन्ते।

दाराबण्ट् इत्यनेन सन् १९८७ तमे (शकवर्षे १९०९ तमे, भाद्रपदमासे) किङ् इत्यस्य कथायाः चलचित्राधिकारः क्रीतः, किन्तु विकासः पञ्चवर्षाणि यावत् न आरब्धः। सः अष्टसप्ताहेषु पटकथां लिखित्वा, द्विसप्ताहानन्तरं कैसल् रॉक् एण्टरटेनमेण्ट् इत्यस्मै प्रस्तुति दत्त्वा, पञ्चविंशति लक्षं डॉलरसङ्ख्यकं (₹१८५ कोट्यधिकं) व्ययबजट् प्राप्तवान्। पूर्वनिर्माणं सन् १९९३ तमे (शकवर्षे १९१५ तमे, माघमासे) आरब्धम्। यद्यपि चलचित्रस्य पृष्ठभूमिः मेन् राज्ये स्थितम्, मुख्यछायाचित्रणं जून्-अगस्तमासयोः ओहायो राज्ये म्यान्स्फील्ड् नगरे अभवत्, यत्र ओहायो राज्यपुनःसंस्कारगृहं नाम कारागारं प्रमुखं स्थलं आसीत्। अण्डी पात्राय टॉम् हाङ्क्स्, टॉम् क्रूज़्, केविन् कॉस्ट्नर् इत्यादयः प्रसिद्धाः अभिनेता आकर्षिताः। थॉमस् न्यूमन् इत्यनेन संगीतं प्रदत्तम्।

यदा एषः चलचित्रः प्रक्षिप्तः तदा समीक्षकेभ्यः प्रशंसा प्राप्ता—विशेषतः कथायाः, रॉबिन्-फ्रीमन् इत्ययोः अभिनयस्य च। तथापि, आरम्भिकं प्रेक्षागृहप्रदर्शनं केवलं षोडश लक्षं डॉलरसङ्ख्यकं (₹११९ कोट्यधिकं) आयं प्राप्तवान्। असफलतायाः कारणानि बहूनि अभवन् पल्प् फिक्शन्, फॉरेस्ट् गम्प् इत्यादिचित्रैः प्रतिस्पर्धा, कारागारविषयकचित्राणां अल्पलोकप्रियता, स्त्रीपात्राणां अभावः, शीर्षकस्य अपि दर्शकानां कृते क्लिष्टत्वम्। तथापि, एषः चलचित्रः सप्त अकादमी पुरस्कारनामनिर्देशान् प्राप्तवान्, पुनःप्रक्षेपणेन च अन्तर्राष्ट्रीयविपणनसमेतं आयं त्रिसप्ततिः लक्षं डॉलरसङ्ख्यकं (₹५४० कोट्यधिकं) पर्यन्तं प्राप्तवान्।

संयुक्तराज्ये त्रिलक्षाधिकानि वीएचएस् प्रतिलिपयः प्रेषिताः, पुरस्कारनामनिर्देशैः जनश्रुत्या च १९९५ तमे (शकवर्षे १९१७ तमे, चैत्रमासे) प्रमुखं चलचित्रभाडं अभवत्। टर्नर् ब्रॉडकास्टिङ् सिस्टम् इत्यनेन कैसल् रॉक् एण्टरटेनमेण्ट् इत्यस्य क्रयणानन्तरं प्रसारणाधिकारः प्राप्तः, टी॰एन॰टी॰ इत्यस्मिन् जालवृत्ते नियमितं प्रक्षिप्तः। दशाब्दानन्तरं अपि एषः चलचित्रः बहुषु राष्ट्रेषु लोकप्रियः, प्रेरणास्रोतः इति ख्यातः, बहुषु सर्वेक्षणेषु प्रियतमं चलचित्रं इति नाम प्राप्तवान्। सन् २०१५ तमे (शकवर्षे १९३७ तमे, पौषमासे) संयुक्तराज्यग्रन्थालयेन एषः चलचित्रः राष्ट्रीयचलचित्रसङ्ग्रहे संरक्षणाय चयनितः, "सांस्कृतिकं, ऐतिहासिकं, सौन्दर्यदृष्ट्या वा महत्वपूर्णम्" इति निर्दिष्टम्।

## कथासारः 
शकवर्षे १८६९ तमे (क्रि॰श॰ १९४७ तमे), पोर्टलैण्ड् नगरात् अण्डी डुफ्रेन् इत्याख्यः बैंकर् *शॉशैङ्क् राज्यकारागारं* प्रति आगच्छति, स्वपत्नीं तस्य च प्रेमिणं हत्वा द्वौ आजीवनदण्डौ भर्तुं। सः एलिस् बॉय्ड् "रेड्" रेडिङ् इत्यनेन सहबन्धिनं मित्रं करोति, यः चौर्यवस्तूनां गुप्तवितरणे संलग्नः आजीवनदण्डं भुङ्क्ते। रेड् तस्य कृते शिलाखनित्रं रीता हेवर्थ् इत्याः चित्रपटस्य महत् पटं च प्राप्तयति। अण्डी कारागारस्य वस्त्रधावनकक्षे नियोजितः, यत्र "सिस्टर्स्" इत्याख्यया कुटुम्बेन, यत्र प्रमुखः *बॉग्स् डायमण्ड्*, बारं बारं बलात्कारः क्रियते।

शकवर्षे १८७१ तमे (क्रि॰श॰ १९४९ तमे), अण्डी रक्षकानां प्रमुखं *बायरन् हॅड्ली* इत्यं धनवृत्ते करारोपणं प्रति क्रुद्धं शृणोति, च सः तस्य वित्तं वैधरीत्या रक्षणाय साहाय्यं दातुं प्रस्तावयति। अनन्तरं "सिस्टर्स्" इत्येन अण्डीं मृत्युसमीपं यावत् ताडितवन्तः, हॅड्ली *बॉग्स्* इत्यं अपाङ्गं करोति, यः न्यूनसुरक्षायुक्तं चिकित्सालयं प्रति स्थानान्तरितः। अण्डी पुनः न ताडितः। *सैमुएल् नॉर्टन्* इत्याख्यः कारागाराध्यक्षः अण्डीं जीर्णग्रन्थालये नियोजयति, वृद्धबन्धिनं *ब्रूक्स् हॅट्लन्* इत्यं साहाय्यं कर्तुं नामतः, वस्तुतः तु अण्ड्याः वित्तीयकौशलं स्वं च अन्यकारागारकर्मणां वित्तव्यवस्थायां उपयोगाय। अण्डी राज्यविधानमण्डले प्रति साप्ताहिकं पत्रं लिखित्वा ग्रन्थालयस्य सुधाराय वित्तसाहाय्यं याचते।

शकवर्षे १८७६ तमे (क्रि॰श॰ १९५४ तमे), ब्रूक्स् पञ्चाशद्वर्षाणि कारागारे स्थित्वा मुक्तिं लभते, किन्तु बहिर्जगति समायोजनं न शक्नोति, अन्ते च आत्महत्या करोति। अण्ड्याः दीर्घकालीनं पत्रलेखनं अनन्तरं विधानमण्डलेन ग्रन्थालयाय दानं प्रेषितम्, यत्र *फिगारो विवाहः* इत्यस्य ध्वनिमुद्रणं अपि सम्मिलितम्। अण्डी तस्य अंशं सार्वजनिकप्रसारणयन्त्रेण प्रसारयति, स्वातन्त्र्यस्य क्षणं अनुभवति, किन्तु ततः एकान्तवासेन दण्डितः। विमोचनानन्तरं अण्डी रेड् इत्यं प्रति कथयति यत् "आशा एव तस्य दण्डभोगस्य साहायिका"। शकवर्षे १८८५ तमे (क्रि॰श॰ १९६३ तमे), नॉर्टन् सार्वजनिककार्याय कारागारश्रमं उपयोगयति, कौशलश्रमव्ययस्य न्यूनतया लाभं प्राप्नोति, च घूषां लभते। अण्डी *रैण्डल् स्टीफन्स्* इत्याख्यया धनं प्रक्षालयति।

शकवर्षे १८८७ तमे (क्रि॰श॰ १९६५ तमे), अण्डी रेड् च *टॉमी विलियम्स्* इत्यं युवकबन्धिनं मित्रं कुर्वन्ति, यः चौर्यकर्मणि दोषितः। अण्डी टॉमीं *सामान्यशैक्षिकविकासपरीक्षायां* उत्तीर्णं कर्तुं साहाय्यं करोति। टॉमी अनन्तरं प्रकाशयति यत् अन्यस्मिन् कारागारे तस्य सहबन्धिनः अण्ड्याः दोषस्य स्वीकृतिं कृतवान्। अण्डी नॉर्ट्नं सूचयति, किन्तु सः किञ्चित् न करोति। अण्डी रहस्यं गोपनीयं रक्षितुं वचनं दत्तवान् अपि, नॉर्ट्नेन हॅड्लीं टॉमीं पलायनप्रयासरूपेण हन्तुं आज्ञापयति, अण्डीं च एकान्तवासे प्रेषयति। नॉर्टन् अण्ड्यं प्रति त्रासं जनयति—ग्रन्थालयस्य विनाशं, रक्षकसंरक्षणस्य अपहरणं, कठोरपरिस्थितिषु स्थानान्तरणं च यदि सः योजनायाः अनुवर्तनं न करोति।

द्विमासानन्तरं अण्डी एकान्तवासात् विमुक्तः, सः रेड् इत्यं प्रति कथयति यत् सः *सिहुआतेनेहो* इत्याख्यायां मेक्सिकदेशस्य प्रशान्तसागरतटस्थे नगरे नूतनं जीवनं आरभितुं स्वप्नं पश्यति। सः रेड् इत्यं याचते यत् विमोचनानन्तरं *बक्स्टन्* समीपस्थं यवक्षेत्रं प्रति गत्वा तेन गुप्तं सञ्चितं पुटं उद्धरेत्। रेड् चिन्तां करोति यत् अण्डी आत्महत्या कर्तुं इच्छति, विशेषतः यदा ज्ञातं यत् सः अन्यं बन्धिनं प्रति रज्जुं याचितवान्।

अन्यदिने प्रातःकाले गणनायां रक्षकैः अण्ड्याः कोष्ठं रिक्तं दृश्यते। क्रुद्धः नॉर्टन् *राकेल् वेल्च्* इत्याः पटं प्रति शिलां क्षिपति, यत् कोष्ठभित्तौ स्थितम्, तेन अण्ड्याः शिलाखनित्रेण खनितं सुरङ्गं प्रकाशते, यत् सः एकोनविंशतिवर्षाणि यावत् खनितवान्। पूर्वरात्रौ अण्डी सुरङ्गं च मलनिस्सारणनलिकां च गत्वा पलायितः, नॉर्ट्नस्य वस्त्रं, पादत्राणं, च *धनप्रक्षालनस्य भ्रष्टाचारस्य च प्रमाणपत्रं* स्वीकृत्य। रक्षकैः अन्वेषणं क्रियमाणं, अण्डी *रैण्डल् स्टीफन्स्* इत्याख्यया बहुषु बैंकेषु $३७०,००० (₹२८ कोट्यधिकं) धनं स्वीकृतवान्, च प्रमाणपत्रं स्थानीयपत्रिकायै प्रेषितवान्। राज्यपुलिस् *शॉशैङ्क्* प्रति आगत्य हॅड्लीं बन्दनं करोति, नॉर्टन् च बन्दनं परिहाराय आत्महत्या करोति।

अनन्तरवर्षे रेड् चत्वारिंशद्वर्षाणि कारागारे स्थित्वा मुक्तिं लभते, किन्तु बहिर्जगति समायोजनं न शक्नोति, च चिन्तां करोति यत् सः कदापि न शक्नोति। अण्ड्याः प्रतिज्ञां स्मृत्वा सः *बक्स्टन्* गत्वा सञ्चितं धनं पत्रं च प्राप्नोति, यत्र अण्डिना *सिहुआतेनेहो* प्रति आमन्त्रणं दत्तम्। रेड् परोल् उल्लङ्घ्य मेक्सिकं प्रति गच्छति, स्वीकुर्वन् यत् सः अन्ततः आशां अनुभवति। सः अण्डीं समुद्रतीरे पश्यति, च पुनर्मिलितौ मित्रौ हर्षेण आलिङ्गनं कुर्वतः।

यदि त्वं इच्छसि, अहं एतत् विकिपीडियायां यथासम्भवम् श्रेणी

## सन्दर्भः