प्राचीनभारतीया शिल्पकला

**प्राचीनभारतीया शिल्पकला** विशिष्टा आसीत् इति पुरातन-मन्दिराणां दर्शनेन स्पष्टा भवति। **शिल्पकला**याः sculpture अङ्ग्लभाषानुवादः ।  कलायाः तु त्रिविमीयं (three-dimensional) रूपं भवति। अस्याः शिल्पकलायाः निर्माणं शिलानां मृदुपदार्थानां माध्यमेन भवति । कलासु एव अतिप्राचीनः भेदः एव मूर्तिकला अथवा शिल्पकला भवति ।

## इतिहासः 
भारतस्य वास्तुशिल्पस्य मूर्तिकलायाः मूलं भारतीयासांस्कृतिकेतिहासे बहुदूरं गहने निबद्धम् अस्ति । भारतस्य शिल्पकलायाम् आरम्भे एव यथार्थरूपेण मनवाकृतेः निखरं रूपं चित्रितम् अस्ति । भारतीयमूर्तिकलायां लतावृक्षाणां जीवजन्तूनां देविदेवतानां च असङ्ख्यातचित्राणि रूपितानि सन्ति । भारतीयसिन्धुसंस्कृतेः मोहेञ्जोदारोनागरिकतायाः बृहज्जलकुण्डानि एव प्राचीनमूर्तिकलायाः उदाहरणानि भवन्ति । दक्षिणभारतस्य कञ्ची मधुरै श्रिरङ्गम् रामेश्वरम्, उत्तरभारतस्य वाराणसी इत्यादिषु मन्दिराणां विविधाः शिल्पाः प्राचीन भारतस्य शिल्पकलानाम् उत्कृष्टम् उदाहरणम् । न केवलम् एतदेव मध्यप्रदेशराज्यस्य खुजराहोमन्दिराणि ओडिशाराज्यस्य सूर्यमन्दिरम् इत्यादिषु अपि स्थानेषु उकृष्टशिल्पकलानाम् उदाहरणानि दृश्यन्ते । साञ्चीस्थुपानां मूर्तिकला तु अतीव भव्या अस्ति । मामल्लापुरस्य सारनथसङ्ग्रहालयस्य लायन् केपिटल् (यस्मात् भारतसर्वकारस्य सिंहशीर्षमुद्रा स्वीकृता) इत्यस्मिन् स्थाने मौर्यस्य शिलामूर्तिः, गौतमबुद्धस्य जीवनघाटनानां चित्रणयुक्ता अमरावती नगरम्, अपि च नागार्जुनघोण्डस्य वास्तुशिल्पीयमूर्तयः च प्राचीनभारतस्य शिल्पकलाकौशलस्य दृष्टान्तानि भवन्ति । हैन्दवगुहाः वास्तुशिल्पस्य पराकाष्ठा तु मुम्बैनगरस्य निकटं एलिफेण्टोगुहासु दृश्यते । एवमेव एल्लोरायाः हैन्दवजैनमन्दिरेषु विशेषरूफेण अष्टमशताब्दस्य कैलासमन्दिरं वस्तुशिल्पस्य उत्तमदृष्टान्तस्य स्थानम् अस्ति । इतिहास्य कालखण्डस्य समृद्धानि साक्ष्यानि एवं सङ्केतयन्ति यत् भारतीया शिल्पकला विश्वे एव सर्वप्राथमस्थानम् अवप्नोत् इति ।

## वीथिका 

image:Jaisalmer Jain Temple 6.jpg|राजस्थानस्य जैसल्मर जैनमन्दिरे राजाश्मकार्यम् ।
image:Seated Ganesha, India, Rajasthan, 9th century, sandstone, Honolulu Academy of Arts.jpg|राजस्थाने क्रि.श.नवमशतके निर्मितः उपविष्टगणेशस्य शिल्पः ।
image:Museum für Indische Kunst Dahlem Berlin Mai 2006 019.jpg| राजस्थाने पितसिकताशिलया निर्मिताः स्थितदेवनां मूर्तयः । 
image:WLA lacma Celestial Nymph ca 1450 Rajasthan.jpg|राजस्थाने क्रि.श.१४५०तमे वर्षे निर्मितः मन्दिरशिल्पः । 
Image:Gandhara Buddha (tnm).jpeg |कश्चित् गान्धारबुद्धस्य शिल्पः ।
Image:Gandhara Buddha (tnm).jpeg|बुद्धविग्रहः ।
Image:Bronzes-Chola-2.jpg|चोलानां कांस्यशिल्पः ।
Image:Bronzes-Chola-1.jpg|चोलकालीनः कांस्यमूर्तिः ।
Image:Shivajistatue.JPG|छत्रपतिशिवाजीमूर्तिः ।
Image:13th century Ganesha statue.jpg|कश्चित् गणेशस्य विग्रहः ।
Image:Siva and Parvarti.jpg|शिवपार्वतीशिल्पः ।
Image:Ellora Kailash temple Shiva panel.jpg|एल्लोरस्य कैलासमन्दिरे शिवमूर्तिः ।
Image:Bhudevi.jpg|भूदेवीमूर्तिः ।
Image:Shiva and Uma 14th century.jpg|काचित् शिवपार्वत्योः मूर्तिः ।
Image:Khajuraho8.jpg|खजुराहो शिल्पः ।
Image:Ellora cave16 001.jpg|एल्लोरागुहाशिल्पः |

## बाह्यानुबन्धाः
* भारतीय शिल्प : राममनोहर लोहिया
* India Crafts 
* Architecture of India 
* Essays on sculpture  from Sweet Briar College, Department of Art History
* International Sculpture Center
* Sculpture artists  listings from the-artists.org
* Escultores.com  Videos and pictures of sculpture
* Corning Museum of Glass
* Cass Sculpture Foundation charity dedicated to commissioning monumental sculpture

वर्गः:कलाः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎