open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
होलिकादहनम्

होलिकादहनम् इति कश्चन उत्सव:  होलिपर्वणः पूर्वस्मिन दिने सायङ्काले आचर्यते । 'होलिका' इति काचित् राक्षसी आसीत् । 
एषा हिरण्यकशिपोः सहोदरी ! एषा हिरण्यकशिपोः आज्ञाम् अनुसृत्य प्रह्लादम् अग्नौ मारयितुं प्रयत्नम् अकोरत् । किन्तु
तदवसरे सा स्वयम् एव मरणं प्राप्नोत् । एतस्य स्मरणाय 'होलिकादहनम्' आचर्यते ।

नेपालदेशे,भारतदेशस्य केषुचित् भागेषु (उतरभारते सर्वत्र, दक्षिणभागे विरलेषु स्ठानेषु)  होलिकादहनम्  उत्साहेन आचर्यते । युवका: क्रीडामनोभावेन विभिन्नानि लघूनि वस्तूनि होलिकादहनावसरे अग्नो निक्षिपन्ति । 

अस्मिन् उत्सवे यद्यपि विभिन्नाः क्रियाः विद्यन्ते तथापि होलिकादहनम् एव अत्यन्तं प्रमुखः भागः विद्यते । इद आचरणं भक्तेः शक्तिं द्योतयति । हिरण्यकषिपुणा अनेकानि दुश्चरितानि आचरितानि विघ्नाः उपस्थापिताः चेदपि भक्तस्य प्रह्लादस्य भक्तिः श्रद्धा च किञ्चिदपि न्यूना न जाता ।

## होलिकादहनोत्सवस्य  पूर्वसिद्धताः
उत्सवस्य पूर्वस्मिन् दिने जनाः काष्ठानि,अन्यानि ज्वालनीयवस्तूनि च सङ्गृह्य उद्यानेषु, क्रीडाङ्गणेषु, देवालयानां समीपे च होलिकादहनार्थम् सज्जीकुर्वन्ति । यथा होलिका अग्नौ प्रह्लादं मारयितुं प्रयत्नम् अकरोत्, तथा जना: चितायाः उपरि एकां पुत्तलिकां स्ठापयन्ति । तत् अपि जवालयन्ति । गृहेषु सर्वे विभिन्नानां वर्णानां चूर्णानि स्थापयन्ति, ऋत्वनुसरेण विभिन्नानि रुचिकराणि भक्ष्याणि पचन्ति ।

## होलिकादहनम्
होलीकोत्सवदिने सूर्यास्तमनात् अनन्तरं होलिकादहनम् आरम्भ्यते । जना: सन्तोषेण गीतानि गायन्ति नृत्यन्ति च । चिताया: परिक्रमणम् अपि कुर्वन्ति । सत्कार्यम् एव जयति  इति विश्वसस्य आधारेण जना: चिताया: परिक्रमणं कृत्वा आनन्देन गायन्ति नृत्यन्ति च ।  अग्रिमदिने वर्णॊत्सवः होलीकोलहलेने आचर्यते ।

## होलिकादहनस्य कारणानि
भारतदेशस्य विभिन्नेषु भागेषु होलिकादहनस्य विभिन्नानि कारणनि श्रूयन्ते ।
- विष्णुः प्राविशत् इत्यतः होलिका दग्धा जाता
- कस्यापि हानिः न करणीयः इति विश्वासवचनस्य आधारेण होलिका ब्रह्मणः कञ्चित् वरं प्राप्तवती आसीत् । तेन प्राप्तं कम्बलं धृत्वा सा यदि अग्नौ उपविशेत् तर्हि अग्निः तां दग्धुं न शक्नोति स्म । हिरण्यकषिपोः आदेशानुसारं होलिका कम्बलं धृत्वा प्रह्लादम् अङ्के उपावेश्य उपविष्टवती आसीत् । तदा विष्णो: आज्ञया वायु: वेगेने होलिकया: कम्बलं प्रह्लादस्य उपरि पातयति । अनुक्षणं होलिकाया: दहनं, प्रह्लादस्य रक्ष्णं च भगवतः विष्णोः सङ्क्ल्पेन भवति ।

वर्गः:हिन्दु-उत्सवाः
उत्तरायणम्

## पीठिका – 
उत्तरायणम् इति पदम् ‘उत्तरम्’ तथा ‘अयनम्’ इति द्वाभ्याम् पद्भ्यां निष्पन्नम् । उत्तरं प्रति अयनम् (गमनम्) इति फलितः अर्थः । आकाशे विद्यमानस्य सूर्यस्य गमनं यदा उत्तरदिशं प्रति सरति तदा ‘उत्तरायणम्’ इति व्यवहारः ।

उत्तरायणस्य दशायां पृथ्व्याः उत्तरगोलार्धे अहः (दिवा) दीर्घः भवति निशा च (रात्रिः) ह्रस्वी । दक्षिणायने पुनः तद्विपरीतम् (अर्थात् अहः ह्रस्वः रात्रिश्च दीर्घः) ।

उत्तरायणस्य आरम्भः २२ दिसंबर तमे दिनाङ्के भवति । सेयं दशा २१ जून पर्यन्तं भवति । तत्पश्चात् दक्षिणायनस्य आरम्भः ।

## विविधशास्त्रग्रन्थेषु उत्तरायणम् – 
### १. सूर्यसिद्धान्ते- 
दिवौ सूर्यस्य उच्चतमबिन्दोः परिगणना प्रतिदिनं क्रियते चेत् इदमस्माभिः द्रष्टुं शक्यते यत् एकस्मिन् वर्षे सूर्यस्य उच्च्तमबिन्दुः, मकरसंक्रमणाद् आरभ्य कर्काटकसंक्रमणपर्यन्तं षण्ण्मासं यावत् उत्तरदिशं प्रति गच्छति पुनश्च कर्काटकसंक्रमणाद् आरभ्य मकरसंक्रमणपर्यन्तं षण्ण्मासान्तरं दक्षिणदिशं प्रति । एतदैवाश्रित्य अनयोः कालयोः क्रमेण ‘उत्तरायणम्’ ‘दक्षिणायनम्’ इति व्यवहारः । तदुक्तम् –भानोर्मकरसंक्रन्तेः षण्ण्मासा उत्तरायणम् ।

कर्कादेस्तु तथैवस्यात् षण्ण्मासाः दक्षिणायनम् ॥

### २. पुराणेषु- 
पुराणेष्वपि एतस्य उत्तरायणस्य तत्र तत्र उल्लेखः दृश्यते एव । उत्तरायणस्य षण्ण्मासात्मकः कालः देवानां अहः दक्षिणायनस्य षण्ण्मासात्मकः कालश्च देवानां रात्रिः, एवं एकः संवत्सरः (वर्षम्) देवानाम् एकं दिनम् इति वर्णितो दृश्यते । इदमपि श्रूयते यत् दक्षिणायने स्वर्गस्य द्वारं पिहितं भवति, उत्तरायणे च उद्घाटितं भवति इति । अतः जनाः उत्तरायणे मरणं श्रेयस्करमिति आमनन्ति ।

### ३. महाभारते- 
श्रीमहाभारते कुरुकुलपितामहस्य भीष्मस्य निर्याणसन्दर्भे अस्य उत्तरायणस्य महन्महत्त्वम् अस्ति । पित्रा शान्तनुना इच्छामरणस्य वरं प्राप्य देवव्रतः (भीष्मः) कुरुवंशस्य स्थिरभविश्यं निर्माणाययैव स्वजीवितम् अर्पयामास । कुरुक्षेत्रमहायुद्धे अर्जुनेन शरशय्यायां बद्धः सन् भीष्मः पाण्डवानां विजयं दृष्ट्वापि स्वप्राणान् न त्यजति । तत्र कारणं काल एव । उत्तरायणे मरणं श्रेयस्करः इति उत्तरायणं यदा आरभते तदा स्वप्राणान् त्यजामि इति विनिश्चित्य तदनुसारेण उत्तरायणस्य पर्वकाले सुमुहूर्ते महामहिमभीष्मः दिवं गच्छति ।

## उत्तरायण-मकरसंक्रान्त्योर्मध्ये भेदः - 
सांप्रतिके काले उत्तरायणमिदं मकरसंक्रान्तेः भिन्नम् । 

मकरसंक्रान्तिः वर्तमानशताब्द्यां प्रर्तिवर्षं प्रायेण १४ जनवरी तमे दिनाङ्के भवति । उत्तरायणस्य आरम्भस्तु ततः पूर्वमेव (प्रायेण २१ डिसेम्बर् तमे दिनाङ्के) । किमर्थमिदं वैलक्षण्यम् इति चेत् तत्र कारणं भूमेः ध्रुवचलनम् अथवा वक्रायनम् इति विदुषाम् अभिप्रायः । पुरा उत्तरायणस्य आरम्भः मकरसंक्रान्तिश्च एकस्मिन्नेव दिने सम्भवति स्म । परं गच्छता कालेन अयनांशस्य कारणाद् इदं वैलक्षण्यं समजनि ।

श्रूयते यत् क्रिस्तपूर्वं २७२ तमे वर्षे मकरसंक्रन्तिः २१ डिसेम्बर् तमे दिनाङ्के, क्रिस्तीये १००० शताब्दे ३१ डिसेम्बर् तमे दिनाङ्के च आसीदिति । एवमेव इदमपि ऊह्यते यत् क्रीस्तीये ९००० शताब्दे सोयं मकरसंक्रन्तिपर्वः जून् मासे सम्भविष्यति इति । अत्र सर्वत्रापि देवाः प्रमाणम् ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* महाभारतम्
* नरेन्द्रमोदी
* राष्ट्रपतिभवनम्
* देहली
रोसलिन्द् फ़्रङ्क्लिन्

## जननम्, बाल्यञ्च 
**रोसलिन्द् फ़्रङ्क्लिन्** (Rosalind Franklin ) जगत्प्रसिद्धा विज्ञानिनी आसीत् I रोसलिन्द् १९२० तमे संवत्सरे जुल्य मासस्य २५  दिनाङ्के  लोन्दोन (London) देशस्य जाता I  पितरौ अध्यापकौ आस्ताम्  I  अस्याः पत्युः नाम नोर्मन  दे  मत्तोस  बेन्त्विच  इति   I रोसलिन्द्  प्राथमिकम् अध्ययनम् उत्तमम् आसीत्  I अध्ययने अस्याः अभिरुचिः आसीत्  I एषः सुप्रसिद्धः नियमः भवति I  अस्याः विवाहस्यानन्तरं मेरि क्यूरि इति प्रसिद्धा जाता I धनस्य अभावः आसीत् तथापि सा अध्ययनं न त्यक्तवती I  अजीवनं संशोधने एव निरता आसीत् I

## अध्ययनम् 
रोसलिन्द् फ़्रङ्क्लिन् अध्ययनम् उत्तमम् आसीत् I अत्रत्यनां कठिणनियमपालने अनासक्तः I अध्ययने अस्याः अभिरुचिः आसीत् I   प्रौढशिक्षणे स्वर्णपदकं प्राप्तवती I  पितृव्यस्य प्रोत्साहः अस्य अध्ययने बहुमुख्यम् आसीत् । अस्य माता 'पिटिलु’ वाद्यं पाठितवती ।  शालासु भाषाविषयेषु अनासक्तः, विज्ञाने, गणीते ,  रसायनशास्त्र च आसक्तिः आसीत् ।  अत्रत्या पाठनशैली आकर्शिता I एषु दिनेषु बालेभ्यः पाठयति स्म I 

## वैय्यक्तिकजीवनम् 
अस्य बहुसरलजीवनम् आसीत् I  १९३४ तमे संवत्सरे परिवारेण सह बर्लिन्-प्रदेशम् आगतवान्  I अत्र नूतन उद्योगं प्राप्तवान्  I  किन्तु संशोधनकार्ये रतौ आस्ताम् ।   तथापि एषा सधैर्येण जीवितवती । एषा  अर्बुदरोगण  पीडितानां जानानाम् उपचारं कृतवती ।
स्वचलिता: स्थिरकरा:

आर्थिकनीतौ ये परिवर्तनानि नीतिकाराणाम् उद्धेशपूर्वकं कार्यम् अक्रियमाणेन एव प्रसरतीम् आर्थिकव्यवस्थाम् उत्थापयन्ति अथवा विस्तारयतीम् अर्थव्यवस्थां मन्दीकुर्वन्ति तानि परिवर्तनानि स्वचलितस्थिरकरा:(Automatic Stabilizer) इति कथ्यन्ते | एते स्वचलितस्थिरकरा: स्वाभाविका: आघातप्रचूषका: यै: आदायमौल्यादिषु भविष्यमाना: अभिसम्प्लवा: अल्प्यन्ते |
लघुचित्रम्|स्वचलितस्थिरकराणाम् चित्रात्मक प्रस्तुति:
## आयकर: 
ईदृशस्य स्वचलितस्थिरकराणाम् एकम् उदाहरणं प्रगतिपर: आयकर:| अयं कर: अधिकं आदायं प्राप्नुवन्तान् नागरिकान् अधिकम् अंशभागं करान्दापयति | ईदृशी करव्यवस्था भारते अपि प्रचलती अस्ति | यदा अर्थव्यवस्था विस्तारयती अस्ति तदा लोकानाम् आयोऽपि वर्धयन् भवति | एतदर्थं ते अधिकम् आयकरं संनीयन्ति | अनेन तेषां व्ययम् अल्पं भवेत् येन मौल्यवृद्धि:मन्दो भवति | विपर्ये यदा अर्थव्यवस्था प्रतिसरती अस्ति, आयक्षयकारणात् जना: अल्पम् आयकरं संनीयन्ति | अनेन अधिकं व्ययं कर्तुं साध्येते येन आर्थिकग्लानिं परिहर्तुं शक्यते |
## सर्वकारकृतव्ययम् 
स्वचलितस्थिरकराणाम् अन्यं उदाहरणं सर्वकारकृतम् अतिक्रमणं विशेषरूपे जनकल्याणार्थं कृतम् अतिक्रमणं यथा निरुद्योगतोपकारम् | विस्तारयत्यां अर्थव्यवस्थायां कार्मिका: सरलतया उद्योगं प्राप्यन्ति अत: सर्वकारदत्तं निरुद्योगतोपकारं स्वीकर्तुं अवश्यकता न वर्तते | अनेन सर्वकारकृतव्ययम् अधिकं नासीत् येन समग्रनियोग: स्थिरो भवति | विपरीते यदा आर्थिकस्थिति: निराशाकारिणी अस्ति तदा कार्मिका: उद्योगं प्राप्तुं वैषम्यम् अनुभवन्ति | एतदर्थं तै: सर्वकारदत्ता: निरुद्योगतोपकारा: अधिकमात्रे स्वीकृता: | एतेन सर्वकारकृतव्ययं अधिकं भवति प्रतितं समग्रनियोग: उत्तेजित: भवति |

 
लघुचित्रम्|सर्वकारदत्तं निरुद्योगतोपकारं प्राप्तुम् जना: प्रतीक्षा कुर्वन्ति
ईदृशा: अंतर्गता: स्थिरकारका: पर्यालोचिताभि: प्रशसनप्रेशिताभि: अर्थनीतिभि: अतितरं यावत् प्रथम: तत्क्षणमेव प्रचलिता: भवन्ति द्वितियास्तु विलम्बेन संचालयन्त: भवन्ति | स्वचलितस्थिरकरा: अर्थशास्त्रतज्ञा: उत्तमं मन्यन्ते |
सुनिधि चौहान्

## **सुनिधि चौहान** 
## बाल्य जीवनंं 
सुनिधि चौहान्  भारतस्य सुप्रसिद्धा गायिका । सा बालिवुडक्षेते बहु गीता: गायति | हिन्दीभाषायाः अनेकानि गीतानि गीतवती अपि च भारतीयासु अनेकासु भाषासु अगायत् । तत: परम सा मराठीी, कन्नड़, तमिल, तेलुगु, बंगाली, असमिया, गुजराती च  भाषासु च २००० गीतानि अगायत्। भारतदेशस्य नई दिल्ली, यत्र १९८३ तमे वर्षे अगस्त  मासस्य १४ दिने सुनिधि चौहान गायिकाया: जन्म अभवत् | दुष्यन्त कुमार चौहान एतस्या: पिता अस्ति |  एतस्या: माता नाम अपरिचित: अस्ति | सुनेहा चौहान एतस्या: सहोदरी अस्ति | एषा चत्वारि प्राये  गीता गापन आरम्बितवती|  सुनिधि अष्ठादश पराये बॉबी खान इति प्रभन्दनिर्देषक: नर्तक: च विवाह: अकरोत् | एक वर्ष अनन्तरे विवाहस्य  लोपायति | एतस्या: प्रथम गीता 'लडकी दीवानि देखो ' इति आसीत|
## व्रुत्ति जीवनंं त 
एतस्या: बहु प्रसिद्ध गीता: - ' मेहेबूब् मेरे ', ' धूम मचाले ', ' कैसी पहेली ', ' दीदार दे ', 'बीडी ', ' सोनिये ', 'आजा नाचले ', ' संजनाजि वारि ', दानस् पे चान्स ', 'शील कि जवानी ', ' उदि ', 'कमलि ', ' ऐ वतन ', ' हल्का हल्का ', ' थोडा थोडा प्यार ', 'हे शोना ', ' गर्ल्स लैक् टु स्विन्ग ', ' देसी गर्ल ', ' छलिय ', ' रात के धैयी बजे ' इत्यादि प्रसिद्ध हिन्दी गीता: अस्ति | एतस्या: बहु प्रसिद्ध कन्नड गीता: - ' कुनिदु कुनिदु बारे ', ' येलु बण्णद  ', ' नन्नुसिरु ', ' कुनि कुनि ', ' अन्दाजे सिगुत्तिल्ल ', 'चुकु बुकु रैलु ', ' कन्नड मन्निन ', 'कन्नले ', ' कनसो इदु ', ' नानागिन्त यारु ', 'हुन्गामा ', ' गन्दसु होरगडे ', 'जोक जोक ' इत्यादि प्रसिद्ध कन्नद गीता: अस्ति | सुनिधि " इण्डियन इडोल् ", " दिल् है हिन्दुस्तानी ", " द वोइस् ", " द रेमिक्स " इत्यादि इत्यादि कार्यक्रमस्य न्यायाधीशा आसीत् | सुनिधि "स रि ग म प " ,"इन्डियन् ऐडल् " ," एक्स् फ़ाक्टोर्" ,"वोइस् आफ़् इन्डिया " इत्यादि कार्यक्रमस्य न्यायाधीश: आसीत् | भारतस्य प्रसिद्धा गदिनपत्रिका टैम्स् म्यागजिन् आफ़् मुम्बई इति प्राशंसत् |

### प्रमुखप्रशस्तयः 
फ़िल्मफ़ेयर अवॉर्ड्स – २००७ - बेस्ट फ़ीमेल् प्लेबैक सिंगर - ' बीडी '

फ़िल्मफ़ेयर अवॉर्ड्स - २०११ - बेस्ट फ़ीमेल् प्लेबैक सिंगर - ' शीला कि जवानी '

ऐइफा (IIFA) अवॉर्ड्स - २००५ - बेस्ट फ़ीमेल् प्लेबैक सिंगर - 'धूम मचाले '

मिरची मुजिक अवॉर्ड्स फ़ोर् लिस्तेनेर्स चोइचे -२०११ - ' शीला कि जवानी '

ऐइफा (IIFA) अवॉर्ड्स - २००७ - बेस्ट फ़ीमेल् प्लेबैक सिंगर- ‘बीडी '

ज़ी सिने अवॉर्ड्स – २००५- बेस्ट फ़ीमेल् प्लेबैक सिंगर - 'धूम मचाले '

मिरची मुजिक अवॉर्ड्स फ़ोर् लिस्तेनेर्स चोइचे - २०१२ - ' इश्क़् सूफ़ियाना '

गिल्ड् अवॉर्ड्स फ़ोर् बेस्ट फ़िमेल् प्लेबैक सिंगर -२०११ - ' शीला कि जवानी '

ज़ी सिने अवॉर्ड्स - २००१- बेस्ट फिमेल प्लेबैक सिंगर- "सुरज् हुआ मर्धम्"
रघुराम राजन्

रघुराम गोविन्द राजन् भारतीय अर्थशास्त्रज्ञयः अस्ति। सः अन्तर्राष्ट्रीय वित्तकोषस्य मुख्य अर्थशास्त्रज्ञयः एवम् संशोधन विभागस्य प्रधानः आसीत्। सः २०१३ वर्षे भारतीय रिसर्व बैंकस्य प्रधानः अभवत्। तत् काले सः अधिकोष-सङ्कट समाधानम् अकरोति। सः अङ्कीय व्यवहाराणिः समुन्नमतिम् अकरोति।

### बाल्यजीवनं एवम् शिक्षणम् 
रघुराम राजन् मध्यप्रदेराज्ये भोपाल इत्यत्र १९६३ तमे वर्षे ३ फेब्रुवरीदिनङ्के द्राविडपरिवारे जातः। तस्य पिता र. गोविन्दराजन् समाचार विभागे आदिष्टः। १९६६ वर्षे ईन्डोनेसियाराज्ये स्थिथः। १९६८ वर्षे सः आर.ए.डबल्यू. संस्थे आर.एन.कॉ नेत्रत्व्म् नियुक्तः। तत् कारणात् रघुरामः बाल्यकाले अनेके देशानाम् उपगतः। 

१९७४ - १९८१ आर. के. पुरम् क्षेत्रे  'देहली सार्वजनिक विद्यालये' शिक्षणं अकरोत् , १९८१ वर्षे वैद्युत यन्त्रनिर्माणविद्यायहा पूर्वपदप्राप्नहेतो 'ऐ. ऐ. टी. देहली'  विद्या-संस्थाने  नामाङ्कन अकरोत्।  १९८७ वर्षे सः 'ऐ. ऐ. एम. अह्मेदाबद' विद्या-संस्थाने 'मास्टेर् ओफ़्  बुसिनेस्स अद्मिनिस्त्रेशन्' उपार्ज्य, च विद्योचित कर्मचरनहेतो स्वर्णपदक अप्राप्तुं उत्तीर्णः।  १९९१ वर्षे, राजन् स्टुवर्ट् मेयर्स्  प्राध्यापकस्य आध्यक्ष्ये अलिखित् 'एसेस ओन बेन्किन्ग' नामक थिसिस् करणेन तं  पीएच.डीं.  साधित। यस्मिन् त्रयः निबन्धाः  सन्ति यत् केनापि राष्ट्रस्य वा व्यवसायप्रतिष्ठानस्य  वित्तकोशेन सः संबन्धस्य प्रतिपादनं कृतवन्ति। 

### अधिवद्य चरितः 
१९९१ वर्षे चिकागो विश्वविद्यालयहा  'बुथ् स्कूल ओफ़् बुसिनेस्स' कलाशालायाहा वित्तउपप्राध्यापक पदं अस्विकरोति च १९९५ वर्षे पूर्णकाल प्राध्यापकः अभवत्। सः 'स्टोकोल्म् स्कूल ओफ़् एकोनोमिक्स्', 'केल्लोग स्कूल ओफ़् मेनेज्मेण्ट्', ' एम. ऐ. टि. स्लॉन् स्कूल ओफ़् मेनेज्मेण्ट्', 'इण्डियन स्कूल ओफ़् बुसिनेस्स' संस्थानेषु अचिरस्थायी प्राध्यापकस्य पदे पाठितवान्।

राजन् अधिकोषण-समामेलितवित्तं-अन्ताराष्ट्रियवित्तं-परिवृद्धिसमृद्धिश्च-सङ्घटनविधानं इव विषयाणां विस्तरेण अलिखत्। तस्य विश्वविख्यात पुस्तकम् " *Fault Lines: How Hidden Fractures Still Threaten the World Economy* " गुणदोषनिरुपनाम् प्रशंसा लब्धवन्तः। अयम् पुस्तकम् अमिरिक एवम् विश्व व्यापारे प्रधान आयासाः २००७-२००८ अधिकोष-सङ्कटस्य मूल्य कारणम् अभवत्। सः तत् पुस्तके कथ्यते विशाल आय वैषम्यम्, विश्व व्यापारे वणिज वैषम्यम्, आर्थिक संस्थायाम् क्लेशः २००७-२००८ अधिकोष-सङ्कटम् सङ्क्रमितः। इदम् पुरस्तम् " Financial Times and Goldman Sachs Business Book of the Year Award" लब्धः। 

तम् विश्वस्य श्रेष्टतम एवम् प्र्भावक अर्थशास्त्रज्ञयानम् एवम् मन्यते। २००३ वर्षे सः फिचर ब्लैक पुरस्कारः लब्धवान्।
अरुन्धति राय

लघुचित्रम्
**तस्या परिचयः**

**अरुन्धति राय्** एका प्रबला लेखिका च समाजसेविका अस्ति । सा भारतस्य राज्यस्य मेघालयस्य नागरिका अस्ति । सा आङ्ग्लभाषायां पुस्तकानि लिखति । तस्या: प्रसिद्धानि पुस्तकानि "द गॉड् ऑफ़् स्मॉल् थिङ्ग्स्," "द बैन्यन् त्री," "आजादि" च सन्ति । तस्या: कार्या: जगत्प्रसिद्ध: सन्ति। तस्या कार्याय यतः सा बुकर पुरस्कार: अलबत । सा नर्मदा परियोजना च सर्दार सरोवर​: परियोजना अपि कार्यं करोति । सा अनीति, महिलाया: अधिकार:, च परिवर्तन सेवकम् इति विशयानि लिखति ।

**तस्या परिवार​:**

अरुन्धति राय् कल्कट्टा, केरला च दिल्लीनगरे वसन्ति । अस्या: बाल्ये, सा कोट्टायं नाम्नि स्थाने अपि अवसत् । मेरि च राजीब् रोय् तस्या: मातृः स्थ: । चलच्चित्रकारक प्रदीप क्रिशन् तस्याः भर्ता अस्ति । तस्याः मातृभगिन्याः पुत्र: प्रवीण रोय एन् . दी . टी . वी  नामक सम्पर्कस्य संस्थापकः अस्ति । अरुंधति राय् अति भामिना अस्ति । सा जगत्प्रसिद्धा अस्ति । सा भारतस्य वैषम्यविनाषकी अस्ति ।
## सम्बद्धाः लेखाः
* भारतम्
* संस्कृतम्
* अष्टाङ्गयोगः
* हठयोगः

वर्गः:जीवतव्यक्तयः
सावित्रीबाई फुले

जनवरी मासस्य तृतीये दिवसे 1831 तमे खिस्ताब्दे महाराष्ट्रस्य नायगांव-नाम्नि स्थाने सावित्री अजायत। तस्याः माता लक्ष्मीबाई पिता च खंडोजी इति अभिहितौ। नववर्षदेशीया सा ज्योतिबा फुले महोदयेन परिणीता। सोऽपि तदानीं त्रयोदशवर्षकल्पः एव आसीत्। यतोहि स: स्त्रीशिक्षायाः प्रबल: समर्थक: आसीत् अतः सावित्र्याः मनसि स्थिता अध्ययनाभिलाषा उत्सं प्राप्तवती। इतः परं सा साग्रहम् आङ्ग्लभाषाया अपि अध्ययनं कृतवती। 1848 तमे खिस्ताब्दे पुणे नगरे सावित्री ज्योतिबामहोदयेन सह कन्यानां कृते प्रदेशस्य प्रथमं विद्यालयम् आरभत। तदानीं सा केवलं सप्तदशवर्षीया आसीत्। 1851 तमे खिस्ताब्दे अस्पृश्यत्वात् तिरस्कृतस्य समुदायस्य बालिकानां कृते पृथक्तया तया अपर: विद्यालय: प्रारब्धः।

सामाजिककुरीतीनां सावित्री मुखरं विरोधम् अकरोत्। विधवानां शिरोमुण्डनस्य निराकरणाय सा साक्षात् नापितैः मिलिता। फलत: केचन नापिता: अस्यां रूढौ सहभागिताम् अत्यजन्। एकदा सावित्र्या मार्गे दृष्टं यत् कूपं निकषा शीर्णवस्त्रावृताः तथाकथिताः निम्नजातीया: काश्चित् नार्यः जलं पातुं याचन्ते स्म। उच्चवर्गीयाः उपहासं कुर्वन्तः कूपात् जलोद्धरणम् अवारयन्। सावित्री एतत् अपमानं सोढुं नाशक्नोत् । सा ता: स्त्रिय: निजगृहं नीतवती। तडागं दर्शयित्वा अकथयत् च यत् यथेष्टं जलं नयत। सार्वजनिकोऽयं तडाग:। अस्मात् जलग्रहणे नास्ति जातिबन्धनम्। तया मनुष्याणां समानतायाः स्वतन्त्रतायाश्च पक्षः सर्वदा सर्वथा समर्थित:। 'महिला सेवामण्डल' 'शिशुहत्या प्रतिबन्धक गृह' इत्यादीनां संस्थानां स्थापनायां फुलेदम्पत्योः अवदानम् महत्वपूर्णम्। सत्यशोधकमण्डलस्य गतिविधिषु अपि सावित्री अतीव सक्रिया आसीत्। अस्य मण्डलस्य उद्देश्यम् आसीत् उत्पीडितानां समुदायानां स्वाधिकारान् प्रति जागरणम् इति। साहित्यरचनया अपि सावित्री महीयते। तस्याः काव्यसङ्कलनद्वयं वर्तते 'काव्यफुले' 'सुबोधरत्नाकर' चेति। भारतदेशे महिलोत्थानस्य गहनावबोधाय सावित्रीमहोदयायाः जीवनचरितम् अवश्यम् अध्येतव्यम्।

सावित्री अनेकाः संस्था: प्रशासनकौशलेन सञ्चालितवती। दुर्भिक्षकाले प्लेग - काले च सा पीडितजनानाम् अश्रान्तम् अविरतं च सेवाम् अकरोत्। सहायता- सामग्री- व्यवस्थायै सर्वथा प्रयासम् अकरोत्। महारोगप्रसारकाले सेवारता सा स्वयम् असाध्यरोगेण ग्रस्ता 1897 तमे खिस्ताब्दे निधनं गता।साहित्यरचनया अपि सावित्री महीयते। तस्याः काव्यसङ्कलनद्वयं वर्तते 'काव्यफुले' 'सुबोधरत्नाकर' चेति। भारतदेशे महिलोत्थानस्य गहनावबोधाय सावित्रीमहोदयायाः जीवनचरितम् अवश्यम् अध्येतव्यम्।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* नरेन्द्र मोदी
* क्रीडाः

वर्गः:१८३१ जननम्
वर्गः:१८९७ मरणम्
वर्गः:भारतीय-समाजपरिवर्तकाः
जावा

### जावा विधिलेखन भाषा 
सण् मैक्रोसिस्टेन​ विरचित: सङ्क्णम्कयन्त्र विधिलेखन भाषा भावति 'जावा' | ओराक्ला कोर्प्रेषेना लेखयेम् एतत् प्र्स्थान: अध्योपि प्रवर्तनं करोति | २०२० तमे वर्षे मार्च् मासे आरभत् 'जावा १४'भवति अधुना भाग:|एतत् भागस्य विष्तब्ध: भाग: भवति लोङ्ए टेर्म सप्पोर्टा । अनन्तर भाग: भवति एल्  टि  एस्  जावा १७|
जैंम्स गोस्लिड़ग​ महोदय: तथा महोदयस्य सम्घ: अस्मिन् पध्दति नाम: 'ग्रिनटोक्' इति उच्चारणम् करोति |

### किमर्थं ओक् ? 
'ओक्' इति नामस्य कारणं भवति गोस्लिड़ग​ महोदयस्य स्वकार्य तात्पर्य:। ओक् वृक्ष: एकस्य चिह्न्: भव्ति| अमेरिका,फ़्रानस्, जेर्मनि इत्यादय राष्ट्राणं अद्योगिका चिह्ना: भवति एतत् वृक्ष:|ओक् टेक्क्नोलजि नाम्न्: स्थापनस्य कारणो 'जावा' इति नाम्नं संतुष्टिं प्राप गोस्लिड़ग​ महोदया:।
जावा अतिव विषयाधिषिठत: भवति| जावा,[सि](https://en.wikipedia.org/wiki/C_(programming_language)),सि++,सि # इत्यादय कोड् उपयोगं करोति| जावा , अन्द्रोइद् माध्यमेनेएपि प्रवार्थन्ं करोति [ गुग्ल् स्ंस्थान: एतत् भाषा न उपयोगाति] |अत: जावा स्वत्ंत्रा स्थापनं भवति| जावा कम्पैल्र मुखेन प्र्योग्ं करोति|

### जावा विचार 
जावाया: प्रवर्तनस्य पन्चा ल्क्ष्या: सन्ति:-

* जावा पठनाय ललितं तथा विष्याधिषटीतं भवनियं।
* जावा सुरक्षित्ं भवनियम् |
* अत्याधुनिक स्ंचालनम् आवश्य्कम्|
* जावा सङकण्कयन्त्रा वास्तुनिर्भरं न भवनियम्|
* जावा प्रतिज्ञात्मकविधिभाषा अस्ति|
* जावा अनूदित: अस्ति|
* जावा आश्रय स्वतन्त्र अस्ति|

### जावा इतिहासा 
जएमस् गोस्लिङ् ,मैक् षेरिदेन् ,पाट्रिक् नोट्न् जावा भाषा जून प्रथम दिनाङ्के १९९१ वर्षे  क्र्तास्म्ना ।
जावा अन्तर्क्रियात्मक दूरद्रष्ट्र इति सञ्चिन्तित , परम्  सह प्रगतस्तर आस्ति |

ति एइ ओ बि इ  विधिलेखन भाषा सूचिका आलेख तमे २००२ प्र्ति २०१८। जावा मुर्धन् सन्ति।
जावा इति भाषा ग्रिन् टीम् सह् निर्मायति|

### जावा प्र्स्थान: 
जावा प्र्स्थान: सण् मैक्रोसिस्टेन​ नाम्ना स्थापनस्या भागं भवति|एतत् प्रस्थान: सञ्चालन यन्त्र अपि उपयोगम् करोति|
जोसेफ़ लुयि लग्राञ्जे

### जोसेफ़ लुयि लग्राञ्जे 
#### परिचयः 
जोसेफ़ लुयि लग्राञ्जे  ( २५ जनवरी १७३६- १० एप्रिल १८१३ ) इटालिदेशीय: गणितज्ञ: ज्यौतिषिक: च आसीत् । स: गणित-विश्लेषणक्षेत्रे , सङ्क्या सिद्धान्ते , शास्त्रीयगणितशास्त्र, खगोलीययन्त्रशास्त्रादीनां क्षेत्रेषु महत् योगदानम् कृतम् । 
क्रि.श १७६६ तमे वर्षे स्विस्स लियोनार्ड आय्लरस्य फ़्रैन्च दिआलम्बर्टस्य च निर्देशनेन स: प्रश्यन् अकादमी आफ़ सायिन्सस् इत्यस्य संस्थाया: गणितविभागस्य निर्देशक: अभवत् । स: अत्र द्वादशवर्षेभ्य: कार्यं कुर्वन् बहूनि ग्रन्थानि विरचयति स्म , यानि बहूनि फ़्रेन्च अकादमी आफ़ सायिन्सस् संस्थया पुरस्कृतानि अभवन् । 

लग्राञजस्य यन्त्रशास्त्र-विश्लेषण विषयक: ग्रन्थ: बर्लिन् नगरे क्रि.श १७८८ तमे वर्षे प्रकाशितम् अभवत् । अयं ग्रन्थ: न्यूटननन्तरं शास्त्रीय यन्त्रशास्त्रस्य संहिता इवाभवत् । अयमेव कृति: भविष्ये गणितात्मकभौतशास्त्रस्य अभिवृद्धये आधार: अभवत्  नवदशशताब्धे । 

क्रि.श १७८७ तमे वर्षे , ५१ आयुषि स: बर्लिन् नगरात् पारिस् नगरं अगच्छत् । स: मृत्युपर्यन्तम् अत्रैव निवसति स्म । फ़्रेन्च महाक्रान्तौ एष: प्रमुखं पात्रं निर्वहति स्म । स: क्रि.श १७९४ तमे वर्षे  इकोले महाविद्यालये गणितविश्लेषणस्य प्रथम: प्राध्यापक: अभवत् । स: बिरु दे लाङ्गित्युड् संस्थाया: संस्थापकसदस्य: अपि आसीत् । तदनन्तरं क्रि.श १७८९ वर्षे फ़्रेन्चदेशे अमात्य: अभवत् ।

#### पुरस्कारा: 
आय्लर् लग्राञ्जस्य नामं बर्लिन् संस्थाया: निर्वाचनार्थं प्रस्तावयति स्म तदनन्तरं  क्रि.श १७५६ तमे वर्षे तत्र नियुक्तो अभवत् । क्रि.श १७९० वर्षे रायल् सोसय्टि आफ़ एडिन्बराह संस्थाया: सदस्यत्वेन नियुक्तो अभवत् । १८०६ तमे वर्षे मननीयसंस्थाया: रायल् स्वीडिश् अकादमी आफ़ सायिन्सस् वैदेशिकसदस्य: अभवत् । १८०८ फ़्रेन्च राष्ट्रादिपति: नेपोलियन् एतस्मै “ लिजियन् आफ़ हानर्” “कौन्ट आफ़ एम्पैर् “ इति पदवीद्वयेन सम्मानयति स्म । १८१३ वर्षे तस्य मरणस्य सप्ताहपूर्वं  “ ग्रान्ड क्राय्श आफ़ दि आर्डर् आफ़ रियूनियन् “  इति गौरवेन पुरस्कृतो अभवत् । मरणानन्तरं पारिस् नगरस्य पान्थियान् तस्य देहस्य अन्तसंस्कार: कृत: । 
१७६४ तमे वर्षे ज्योतिषिकशास्त्रे चन्द्रमण्डलस्य विषये तस्य अन्वेषणार्थं फ़्रेन्च अकादमी आफ़ सायिन्सस् पुरस्कारेण सम्मानित: । अयमेव पुरस्कार: पुन: तस्मै १७७२,१७७४,१७७८ वर्षे च दत्तम् ।
## सम्बद्धाः लेखाः
* भारतम्
* संस्कृतम्
* अष्टाङ्गयोगः
* हठयोगः
वर्गः:इटलीदेशः
पण्डिता रमाबाई

स्त्रीशिक्षाक्षेत्रे आगण्या पण्डिता रमाबाई 1858 तमे खिष्टा्दे जन्म अलभत। तस्याः पिता अनन्तशास्त्री डोंगरे माता च लक्ष्मीबाई आस्ताम्। तस्मिन् काले स्त्रीशिक्षयाः स्थितिः चिन्तनीया आसीत्। स्त्रीणां कृते संस्कृतशिक्षण प्रापः प्रचलित नासीत्। किन्तु डोंगरे रूदिबद्धां धारणा पाहत्यन्य सवपली संस्कृतमध्यापयत्। एतदर्थ सः समाजस्य प्रतारणाम् अपि असहता अनन्तरं रमा अपि स्थमातः संस्कृतशिक्षा प्राप्तवती। कालक्रमेण रमायाः पिता विपनः सज्जातः। तस्याः पितरी ज्येष्ठा भगिनी व बु्िक्षपीडिताः दिवल्गताः। तदनन्तरं रमा स्व ज्येष्ठमाना सह पदु्यां समग्न भारतम् अधमत्। भ्रमणक्रम सा कोलकाता प्राप्ता। संस्कृतबैदष्येण सा तत्र "पण्डिता' सरस्वती चेति उपाधिष्या विभूषित। तंत्रव सा ब्रहासमाजेन प्रभाविता वेदाध्ययनम् अकरोत्। पश्चात् सा स्वीणां कृते जेदादीना शासत्राणा शिक्षायै आन्दोलन प्रार्धवती। 1880 तमे ख्रिष्टाब्द सा विपिनबिहारीदासेन सह बाकीपुर-ज्यापालये विवाहम् अकरोत। साधैकवर्षात् अन्तरं तस्याः पतिः दिवम्ञतः।
तदनन्तरं सा पुश्या मनीरमया सह जन्मभूमि महाराष्ट्र प्रत्यागच्छत्। नारीणां सम्मानाय शिक्षायै च सा स्वकीय जीवनम् अर्पितपती। हण्टर-शिक्षा-आयोगस्य सम्ष नारीशिक्षाविपये सा स्वमा प्रस्तुतवती। सा उच्चशिक्षाणंम् इंग्लैण्डवेश गतवती। तत्र इसाईधर्मस्य स्त्रीविपपकेः उसमविचारैः प्रभाविता जाता।

इंगलैण्डदेशात् रमाबाई अमरीकादेशम् अगच्छत् तत्र सा भारतस्य विधवास्त्रीणा सहायताम् अर्धसञ्चयम् अकरोत्। भारतं प्रात्यगत्य मुम्बईनगर सा 'शारदा-सदनम् अस्थापयत्। अस्मिन् आश्रमे निस्सहायाः स्त्रियः निवसन्ति स्म। तत्र स्त्रियः मुद्रण-गुण- काष्ठकलादीनाञ्च प्रशिक्षणमपि लभन्ते स्मा परम् इदं सदन पुर्णनगरे स्थानान्तरित आतम्। तत: पुणेनगरस्य समीपे केडगाव- स्थाने 'मुक्तिमिशन" नाम संस्थान तया स्थापितम्। अत्र अधुना अपि निराश्रिताः स्त्रियः ससम्मान जीवन
1922 तमे ख्िष्टाे रमामाई-महोदवायाः निधनम् अभवत्। सा देश-विदेशानाम् अनेकासु भाषासु निपुणा आसीत्। समाजसेवायाः अतिरिक्त लेखनक्षेत्र अपि तस्याः महत्वपूर्णम् अवदानम् अस्तिा स्त्रीधर्मनीतिहाई कास्ट हिन्दू विमेन' इति तस्याः प्रसिद्ध रचनाद्वयं वर्तते।
## सम्बद्धाः लेखाः
* भारतम्
* संस्कृतम्
* अष्टाङ्गयोगः
* हठयोगः
वर्गः:ब्रिटेन्-देशः
रङ्गस्वामी कश्यपः

समग्रवेदस्य आङ्ग्लभाषायाम् अनुवादं कृतवान् विद्वान् श्री रङ्गस्वामी लक्ष्मीनारायण कश्यपः  । भारतसर्वकारेण २०२१ तमे वर्षे  पद्मश्रीप्रशस्त्या पुरस्कृतः । 

## अध्ययनम्
कश्यपवर्यः भारतीयविज्ञानमन्दिरे पदवीं प्राप्य अमेरिकादेशस्थस्य हार्वर्ड् विश्वविद्यालये स्नातकोत्तरपदवीं प्राप्तवान् । १९६६ तमे वर्षे हार्वर्ड् विश्वविद्यालयतः विद्यावारिधिपदवीमपि प्रापत् ।

## अध्यापनम्
पर्ड्यूविश्वविद्यालये पञ्चत्रिंशत् वर्षाणि यावत् एलेक्ट्रिकल् एवं कम्प्यूटर् इञ्जिनियरिङग् विभागे  प्राध्यापकरूपेण कार्यम् अकरोत् । प्याटर्न् रेग्निषन् एवं मेशिन् इण्टलिजेन्स् विभागे गभीरं संशोधनमपि अकरोत् । अन्ताराष्ट्रीयविज्ञानशोधपत्रिकासु सार्धद्विशताधिकानि शोधपत्राणि च कश्यपवर्येण लिखितानि सन्ति । द्विशताधिकसङ्गोष्टीषु पत्रप्रस्तुतिं कृत्वा जे.सि बोर्ड् प्रशस्तिः न्याशनल् इलेक्ट्रानिक्स् कान्फरेन्स् मध्ये अत्युत्तमपत्रप्रशस्तिः इत्याद्याः अनेकाः प्रशस्तयः अपि प्राप्ताः । पञ्चाशदधिकच्छात्रेभ्यः शोधकार्ये मार्गदर्शनमपि अकरोत् । 

## वेदविषये कार्यम्
### पृष्ठभूमिः
पर्ड्यूविश्वविद्यालये ग्रन्थालये धार्मिकग्रन्थेषु भारतीयग्रन्थानाम् अनुवादाः नासन् । बैबल् खुरान् झेण्डा अवेस्ता इत्यादीनां ग्रन्थानाम् अनुवादाः तेन दृष्टाः । एवं भवति चेत् अस्माकम् अध्यात्मसम्पत् वैदेशिकान् न प्राप्नुयात् इति विचिन्त्य कश्यपवर्येण वेदानाम् अनुवादस्य सङ्कल्पः कृतः । 

### कार्यम्
अनेकानि वर्षाणि यावत् तपोरूपेण कार्यमिदं स्वीकृत्य वेदं संस्कृतं च अधीत्य ऋचः पठित्वा, वेदभाष्यज्ञान् उपसृत्य, शतशान् ग्रन्थान् परिशील्य आङ्ग्लानुवादः कृतः । पञ्चविंशतिसहस्रस्य मन्त्राणाम् आङ्ग्लानुवादः कश्यपवर्येण विहितः वर्तते। वेद-उपनिषद्विषयकाः त्रिंशदधिकाः ग्रन्थाः अपि कश्यपवर्येण विरचिताः विद्यन्ते । ऋग्वेदस्य कृष्णयजुर्वेदस्य सामवेदस्य अथर्ववेदस्य च संहितानां आङ्लानुवादं विवरणं भाष्यं च लिखितवान् कश्यपमहोदयः । एतादृशं कार्यं कृतवान् एकैकः जनः अयम् । 

## कृतयः
## उल्लेखाः
## सम्बद्धाः लेखाः
* भारतम्
* संस्कृतम्
* अष्टाङ्गयोगः
* हठयोगः

वर्गः:पद्मश्रीपुरस्कारभाजः
शेख् हसीना

शेख् हसीना (जन्म - २८ सितम्बर १८४७) बाङ्ग्लादेशस्य प्रधानमन्त्री, बाङ्गलादेश अवामी लीग राजनैतिकपक्षस्य नेता च अस्ति।
भारतीय विज्ञान शिक्षानुसंधान संस्थानम् ब्रह्मपुरम्

**भारतीय विज्ञान शिक्षानुसंधान संस्थानम् ब्रह्मपुरम्**(आङ्ग्ल: Indian Institute of Science Education and Research Berhampur) एकं भारतीय स्वयंशासीत शिक्षा गबेषणाप्रतिष्ठानम्च । अयम् संस्थानम् भारत सरकारस्य शिक्षामन्त्रालयेन ओडिशा प्रदेशस्य ब्रह्मपुरे स्थापितम् अभवत् । उच्चतरवैज्ञानिकशिक्षा अनुसंधानेन च सह स्नातकं स्नातकोत्तरं च स्तरे वैज्ञानिकअनुसंधानस्य प्रोत्साहनम् अस्य ‌उद्देश्यः । 'राष्ट्रीय महत्वस्य अनुष्ठानं' भावेन भारत सरकारद्वारा परिचितम् एतत् अनुष्ठानं २०१६ तमे वर्षे अगस्त मासे आरम्भः अभवत् । भारतस्य सप्तेसु अयजरेसु एतत् अनुष्ठानमन्यतमम् ।

## इतिहासः 
भारतीय विज्ञान शिक्षानुसंधान संस्थानम् २००६ तमे वर्षे भारत सरकारस्य शिक्षामन्त्रालयेन (पूर्वे मानवसंबल बिकाश मंत्रालय रूपेण परिचितम्) गुणात्मकशिक्षा मौलिकविज्ञाने सोधकार्यं प्रोत्साहितुं च स्थापितम् अभवत् । राष्ट्रीय प्रयुक्तिविद्या विज्ञान शिक्षा व अनुसन्धान संस्थान् अधिनियम (NITSER), २००७ स्य संशोधनम् कृत्वा संसदे राष्ट्रीय प्रयुक्तिविद्या विज्ञान शिक्षानुसन्धान संस्थान् बिल् (NITSER), २०१६ माध्यमेन मूलअधिनियमस्य द्वितीय परिशिष्ठे अयजर तिरुपती आयजर ब्रह्मपुरम्च अन्तर्भुक्तअभवताम् । २०१५ तमे वर्षे केंद्र बित्तमंत्री अरुण जेटली संसदे स्वस्य बजेट उदबोधने आयजर ब्रह्मपुरस्य घोषणा कृतवान् । तस्मात् पूर्वं पुणे कोलकाता च (२००६), मोहाली (२००७), भोपाल तिरुवनंतपुरम च (२००८) एतेषु स्थानेषु आयजराणाम् स्थापनमभबत् ।

## क्याम्पस् 
सम्प्रति ब्रह्मपुरनगरेस्थित सरकारी आई°टी°आई इति प्रतिष्ठानतः आयजर ब्रह्मपुर सामयिकरूपेण कार्यं करोति । ब्रह्मपुरनगरस्य निकटे स्थित लाउडिग्रामे अस्य स्थायी क्यांपसस्य निर्माणकार्यं भवति ।

## शैक्षणिककार्याणि 
इदानीम् आयजर ब्रह्मपुरं बि°एस्°एम्°एस् इति द्वैत डिग्री पि°एच्°डि एकीकृत पि°एच्°डि प्रदयति ।

बि°एस्°एम्°एस् द्वैत डिग्री (Dual-degree Bachelor of Science & Master of Science (BS-MS)) आयजरस्य मुख्यशैक्षणिककार्यं यस्य अवधि पंचबर्षं भवति । अस्मिन् कार्यक्रमे प्रथमद्वीबर्षं सर्वाणिविषयानि (यथा: जीब विज्ञानं, रसायन विज्ञानं, गणित, पदार्थ विज्ञानं मानविकता आन्तः विभागीय पाठ्यक्रमं च) पठ्यते । तृतीयं चतुर्थं च वर्षे छात्राः स्वस्य अनुसन्धान इच्छानुसारं मेज़र माईनर च इति विषयौ चयनं कुर्वन्ति । पंचम बर्षस्य अंते छात्राः एकं प्रकल्पसम्बन्धीय निबन्धं प्रस्तुतं कुर्वन्ति, यस्मात् परं ते स्नातकं स्नातकोत्तरं डिग्रीं च प्राप्नुवन्ति । बि°एस्°एम्°एस् इति कार्यक्रमे प्रबेशार्थं निम्नेवर्णिताः शर्तावल्याः अनिवार्यं :-

१. किशोर वैज्ञानिकप्रोत्साहन योजना (के. वी. पी. वाई): मौलिक विज्ञाने ये छात्राः चलितप्रवेशवर्षे के. वी. पी. वाई छात्रबृत्तिं लभन्ति, ते प्रबेशार्थं योग्यबिबेचिताः भवन्ति । 

२. संयुक्त प्रबेशिका परीक्षा (उन्नत): साधारणबर्गछात्राः ये जे°ई°ई एडवान्स इति प्रवेशपरीक्षायां साधारण क्रमांक तलिकायाः १००० क्रमांकमध्ये तिष्ठन्ति, ते प्रबेशार्थं अबेदयितुं योग्य बिबेचिताः भवन्ति । संग्रक्षितं बर्गं (OBC-NCL) अनुसूचित जाति (SC) अनुसूचित जनजाति (ST) आदयः बर्गे प्रबेशार्थं स्वतंत्रक्रमांकतालिका ब्यबहृतं भवति । 

३. राज्य-केंद्रीय बोर्ड (State and Central Boards (SCB)): ये छात्राः विज्ञान विभागे १०+२ इति स्तरं सम्पूर्णं कुर्वन्ति स्वस्यबोर्डद्वारा स्तीरिकृत सर्वनिम्न अङ्कतः अधिकमङ्कं लभन्ति च, ते प्रवेश परीक्षार्थं अबेदयितुं योग्य बिबेचिताः भवन्ति ।

## आधारानि
जाह्न नापियर्

= परिचय =

मर्किन्स्टनस्य जाह्न नेपियर् ( क्रि.श १ फेब्रवरी १५५०-४ एप्रिल १६१७), मार्वेलस् मर्किन्स्टन् इति उपनाम्नापि प्रसिद्ध: स्काट्लैन्ड देशीय: क्षेत्रपति: आसीत् । स: गणितज्ञ: , भौतशास्त्रज्ञ: , ज्योतिरवित् च आसीत् । स: मर्किन्स्टन् प्रदेशस्य अष्टतम: प्रभु: आसीत्। तस्य रोमक नाम “लोऽन्नस् नेपर् “ आसीत् । 

जाह्न नेपियर् घातप्रमापकसंख्यानाम् अविश्काराय बहु प्रसिद्ध: । स: “नेपियर्स् बोन्स् “ इति यन्त्रस्य निर्माणमकरोत् । अनेन अङ्कविद्यायां गणितशास्त्रे च दशमिक स्थानस्य उपयोग: आयोजित: । 
नेपियरस्य जन्मस्थानम् एडिन्बराया: “मर्किन्स्टन् टवर्” अधुना एडिन्बराह् नेपियर् विश्वविद्यालयस्य पर्यवेक्षणे अस्ति । नेपियर् वातरक्त रोगस्य प्रभावेन तस्य गृहे  निधनं गत: । तदनन्तरं तस्य देह: सैन्ट् गैल्स चर्चमन्दिरस्य प्राङ्गणे निचछनित: । तदनन्तरकाले तत्र संसदभवनस्य निर्माणार्थं तस्य प्रेतं एडिन्बराया: पश्चिमस्थे सैन्ट् कठ्बर्ट्स् चर्चमन्दिरे निचछनित: ।

= जीवनम् =

नेपियरस्य जनक: सर् आर्चिबाल्ड् नेपियर् आफ़ मर्किन्स्टन् तस्य जननी जानेट् बोथ्वेल् , न्यायाधीशस्य फ्रान्सिस् बोथ्वेल् वर्याणां पुत्री । नेपियरस्य जन्मसमये तस्य पितु: आयु: षोडशवर्शम् आसीत् । 
तस्य बाल्य शिक्षण विषये किमपि अधिकं न ज्ञायते । अतः केचन जना: गृहे एव अध्ययनम् करोति इति विश्वसन्ति । १३ वर्षे सैन्ट् साल्वटोर्स् महाविद्यालये नामाङ्कनम् अकरोत् । तस्य अध्ययन काले महाविद्यालयस्य शिक्षण गुणतर: क्षीयमाण: आसीत् कातोलिक् - प्रोटेस्टेंट  इत्युभय मतानां युद्धवशात् । अनेन स: स्काट्लैन्ड् त्यक्त्वा तस्य अध्ययनं पूरयितुं यूरोपस्य अन्यप्रदेशं गत: तस्य मातलस्य आडम् बाथ्वेलस्य सहाय्येन । स: कुत्र तस्य अध्ययनम् पूरितवान् इति अज्ञातमेव । परम् यदा स: क्रि.श १५७१ वर्षे स्वराष्ट्रं पुनरागत: स: यौवनभाषायां विद्वत्वम् प्राप्तम् आसीत्। 

क्रि.श १५७१ वर्षे, २१ वर्षीय: नेपिय् स्वराष्ट्रं प्राप्त्वा १५७४ वर्षे गार्ट्नेस प्रदेशे भवनम् आनेतवान् । तदनन्तरं १६०८ वर्षे पितु: निधनानन्तरं पुन: स्वगृहं प्राप्तवान् सपरिवार: निवसितुं  । 
स: ३७ वयसि निधनम् गत: । 
बहव: समकालीना: गणितज्ञा: सङ्कलनस्य असुविधां जानन्ति, तथैव तस्य निवारणार्थं प्रयत्नशील: आसन् । नेपियर् तस्य सङ्कलनयनत्राणां निर्माणेन बहु प्रसिद्ध: आसीत् । स: “नेपियर्स् बोन्स्” यन्त्रस्य निर्माणेन सङकलने जातानाम् असुविधां निवारणं कृतवान् ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* नरेन्द्र मोदी
* पृथ्वीराज चौहान
* भारतस्य राष्ट्रपतयः

वर्गः:विदेशीयाः
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
बेल्लम्कोन्ड रामराय कविन्द्रुलु

## **परिचय:** 
**बेल्लम्कोन्ड रामराय कविन्द्रुलु** ( रामा राव् इत्यपि नाम्ना ज्ञात: ) ( क्रि.श १८७५-१९१४) भारतीय: कवि:, लेखक:, योगि:, संस्कृतविद्वान् तत्वविदश्च आसीत्  । रामराय कवि: १४८ श्रेष्ठसंस्कृतकृतीनां रचयिता अस्ति । येषां ४५ ग्रन्था: न उपलब्यन्ते । केचन ग्रन्था: पूर्णं लब्धा: केचन भागमात्रमेव प्राप्ता: । संस्कृतविद्वांस: रामराय कविं शङ्कराचार्याणाम् अद्वैवसिद्धान्तस्य महान् प्रवक्ता इति मन्यन्ते । तस्य पाण्डित्येन “अपर आदिशङ्कर: “ इति गौरवनाम्नापि पुरस्कृत: । 

बाल्यादेव रामराय कवि: योगसाधक: आसीत् हयग्रीव भगवत: परमोपासक: आसीत् , यत् तस्य शिष्यस्य लङ्का सुन्दरराम शास्त्रीणा ज्ञायते | 
लघुचित्रम्|बेल्लम्कोन्ड रामराय कविन्द्रुलु

## **जीवनम् विद्याभ्यास: च** 
रामराय कवे: पूर्वनाम: रामा राव् आसीत् । स: बेल्लम्कोन्ड मोहन् राव् हनुमाम्बा दम्पत्यो: पुत्रत्वेन क्रि.श १८७५ वर्षस्य दिसम्बर मासस्य २७ तमे दिनाङ्के अजायत । तस्य जन्म आन्ध्रप्रदेश राज्यस्य पामिडिपडु ग्रामे अभवत् । तस्य जन्म आन्ध्रप्रदेशस्य नियोगि ब्राह्मण कुटुम्बे अभवत् ये रामानुजाचार्याणां विशिष्टाद्वैत सिद्धान्तस्य अनुयायिन: आसन् । रामराय कवे: परिवार: परम्परया विष्णुभक्ता: आसन्  । 

सप्तवर्षे तस्य जनक: निधनं गत: । स: बाल्यादेव गृहशिक्षणं प्राप्नोति स्म तदनन्तरं आरोग्यबादा कारणत: इतोऽपि उत्तरं पठितुम् अशक्त: अभवत् । शङ्करमञ्ची लक्ष्मीनारायण शास्त्री शङ्करमञ्ची सीतारामय्य च एतस्मै उपनिषदां रूद्र-नमकं चमकं, वेदपाठम् आदीनाम् ज्ञानम् अप्रयच्छत: ।  

रामराय कवि: तदनन्तरं महाभाष्यस्य, व्याकरणस्य , तर्कस्य च अध्ययनं अकरोत् पुरिघट्ल राम शास्त्रिण:, भागवतुल हरि शास्त्रिण: , पुरिघट्ल सुब्रमण्य शास्त्रिण: च सान्निध्ये । मनोरमा, शब्देन्दुशेखरम्, पतञ्जलि भाष्यम् च पुरिघट्ल राम शास्त्रिण: सान्निध्ये अपठत् । तेषां सान्निध्ये एव स: सिद्धान्तकौमुदिं सन्धिपञ्चकपर्यन्तम् अपठत् । स: शरद्रात्रि इति सिद्धान्तकौमुदि ग्रन्थाय भाष्यं विरचयति स्म । 

तस्य जीवनकथालेखक: शिष्य: च लङ्का सुन्दरराम शास्त्री रामराय कवि: १४ वयसि एव आध्यात्मिके दीक्षित: अभवत् वदति । दीक्षानन्तरं ‘राव्’ इति शब्दं ‘राय’ इति शब्देन परिवर्तितवान् । तदनन्तरं स: श्रीमत् हयग्रीवशतकं, हयग्रीव अष्टोत्तरशतनामावलीं , श्रीहयग्रीव सहस्रनामावलीं , हयग्रीवनवरत्नस्तुतिं च विरचितवान्।  ये कृतय: दुर्लभं सुन्दरं च सन्ति इति विद्वद्भि: परिगण्यते । अत एव स: स्वयमेव स्वकृतिभ्य: भाष्यं कृतवान् इति विद्वांस: वदन्ति ।

रामराय कवि: ३९ वयसि क्रि.श १९१४ तमे वर्षे निधनं गत: । 

बेल्लम्कोन्ड रामराय कवीन्द्रुलु ट्रस्त संस्थया अस्य महापुरुषस्य कृतय: तेलुगु संस्कृतभाषायां च प्रकाश्यन्ते ।

## सम्बद्धाः लेखाः
* भारतम्
* महाभारतम्
* राष्ट्रपतिः
* संस्कृतम्
* योगः

वर्गः:संस्कृतकवयः
भूकम्पविभीषिका

**भूकम्पविभीषिका**.   

भूकम्पविभीषिका एकोत्तरद्विसहस्त्रीष्टाब्दे ( 2001 ईस्वीये वर्षे) गणतन्त्र दिवस पर्वणि यदा समग्रमपि भारतरभारताष्ट्रं नृत्य-गीतवादित्राणाम् उल्लासे मग्नमासीत् 
तदाकस्मादेव गुर्जर-राज्यं पर्याकुलं, विपर्यस्तम्, क्रन्दनविकलं विपन्नञ्च जातम् । भूकम्पस्य दारुणविभीषिका समस्तमपि गुर्जरक्षेत्र विशेषेण च कच्छजनपदं ध्वंसावशेषेषु परिवर्तितवती । भूकम्पस्य केन्द्रभूतं भुजनगरं तु मृत्तिकाक्रीडनकमिव खण्डखण्डम् जातम्। बहुभूमिकानि भवनानि क्षणेनैव धराशायीनि जातानि। उत्खाता विद्युद्दीपस्तम्भाः। विशीर्णाः गृहसोपानमार्गाः। फालद्वयेविभक्ता भूमभूमिःिः । भूमिगर्भादुपरि निस्सरन्तीभिः दुर्बार जलधाराभिः महाप्लावनदृश्यम् उपस्थितम् । सहस्त्रमिता: प्राणिनस्तु क्षणेनैव मृताः। ध्वस्तभवनेषु सम्पीडिता सहस्त्रशोऽन्ये सहायतार्थ करुणकरुणं क्रन्दन्ति स्म हा दैव! क्षुत्क्षामकण्ठाः मृतप्रायाः केचन शिशवस्तु ईश्वरकृपया एव द्वित्राणि दिनानि जीवनं धारितवन्तः।इयमासीत् भैरवविभीषिका कच्छ- भूकम्पस्य पञ्चोत्तर द्विसहस्त्रीष्टाब्दे (2005) ईस्वीये वर्षे) अपि कश्मीर प्रान्ते पाकिस्तान देशे च धरायाः महत्कम्पनं जातम् ।यस्मात्कारणात् लक्षपरिमिताः जना अकालकालकवलिताः । पृथ्वी पृथ्वीकस्मात्प्रकम्पते वैज्ञानिकाः इति विषये कथयन्ति यत् पृथिव्या अन्तर्गर्भे विद्यमानाः बृहत्य: पाषाण शिलाः यदा संघर्षणवशात् त्रुट्यन्ति तदा जायते भीषण संस्खलनम्, संस्खलनजन्यं कम्पनञ्च। तदैव भयावहकम्पनं धरायाः उपरितलमप्यागत्य महाकम्पनं जनयति येन महाविनाशदृश्यं समुत्पद्यते।

ज्वालामुखपर्वतानां विस्फोटैरपि भूकम्पो जायत इति कथयन्ति भूकम्पविशेषज्ञाः । पृथिव्याः गर्भे विद्यमानोऽग्निर्यदा खनिजमृत्तिकाशिलादिसञ्चयं क्वथयति तदा तत्सर्वमेव लावारसताम् उपेत्य दुर्वारगत्या धरा पर्वतं वा विदार्य बहिर्निष्क्रामति। धूमभस्मावृतं जायते तदा गगनम्। सेल्सियश-ताप मात्राया अष्टशताङ्कतामुपगतोऽयं लावारसो यदा नदीवेगेन प्रवहति तदा पार्श्वस्थग्रामा नगराणि वा तदुदरे क्षणेनैव समाविशन्ति ।निहन्यन्ते च विवशाः प्राणिनः । ज्वालामुहिरन्त एते पर्वता अपि भीषण भूकम्पं जनयन्ति। यद्यपि दैवः प्रकोपो भूकम्पो नाम, तस्योपशमनस्य न कोऽपि स्थिरोपायो दृश्यते । प्रकृतिसमक्षमद्यापि विज्ञानगर्वितो मानवः वामनकल्प एव तथापि भूकम्परहस्यज्ञाः कथयन्ति यत् बहुभूमिकभवननिर्माणं न करणीयम्। तटबन्धं निर्माय बृहन्मात्रं नदीज नैकस्मिन् स्थले पुज्जीकरणीयम् अन्यथा असन्तुलनवशाद् भूकम्पसम्भवति । वस्तुतः शान्तानि एव पञ्चतत्त्वानि क्षितिजलपावकसमीरगगनानि भूतलस्य योगक्षेमाभ्यां कल्पन्ते अशान्तानि खलु तान्येव महाविनाशम् उपस्थापयन्ति ।
आचार्य महापूर्ण: (पेरिय नम्बि )

## **परिचय:** 
कमलापतिकल्याणगुणामृतनिशेवया । 

पूर्णकामाय सततं पूर्णाय महते नम: ।।

*[  "கமலாபதி கல்யாண குணாம்ருத நிஷேவயா |*लघुचित्रम्|Periya-nambi*பூர்ண காமாய ஸததம் பூர்ணாய மஹதே நம: || " ]*

आचार्य महापूर्ण: श्रीवैष्णव संप्रदायस्य महानाचार्येषु एक: । स: विशिष्टाद्वैतसिद्धान्तसंस्थापकस्य रामानुजाचार्यस्य गुरूषु एक: । 
## **जीवनं** 
महापूर्णस्य जन्म क्रि.श ११ शताब्दे अथवा १२ शताब्दे अभवत् । तस्य जन्म दक्षिणभारतस्य चोलदेशस्य श्रीरङ्गक्षेत्रे  चोलियर् कुले अभवत् । स: यमुनाचार्याणां शिष्य: आसीत् । स: श्रीरङ्गनाथस्य आलयसेवायां स्वगुरो: सहाय्यम् अकरोत् । स: रामानुजाचार्यं श्रीवैष्णसंप्रादये प्रविष्टुं प्रमुखपात्रं निर्वहति स्म ।

रामानुजं श्रीवैष्णवं कर्तुं स: काञ्चीपुरं गतवान् । तदैव रामानुजोऽपि काञ्चीपुरात् महापूर्णं द्रष्टुं प्रस्थानम् अकरोत् । तदा ते मदुरान्तके अन्योन्यं द्रष्टवन्तौ । स: रामानुजाय श्रीवैष्णव-पञ्चसंस्कारं अकारयति स्म मदुरान्तके एव। तदनन्तरं रामानुजेन काञ्चीं गत्वा तस्मै शास्त्रशिक्षणं प्रयच्छति स्म । तत्र रामानुजस्य धर्मपत्न्या: तञ्जम्बाया: दुर्व्यवहारस्य कारणात् ते पत्न्या सह श्रीरङ्गं गन्तुं प्रस्थानम् अकरोत् । 

स: पेरिय नम्बि ( तमिल् भाषायां ) , पराङ्कुशदास: , पूर्णाचार्य: इति नामै: अपि स्मृत: ।  

एम्पेरुमानार् , मालैकुनिय निन्रार्, आरुयिल् शठकोपदासर् , अणियरङ्गत्तमुदनार् पिल्लै , तिरुवैकुलमुदयार् भट्टर् आदय: तस्य शिष्या: आसन् ।
## सम्बद्धाः लेखाः
* भारतम्
* संस्कृतम्
* अष्टाङ्गयोगः
* हठयोगः

वर्गः:भारतीयदार्शनिकाः
भाषाकुटुम्बः

**भाषाकुटुम्बः** अथवा **भाषापरिवारः** संबंधितानां भाषाणाम् कश्चन समूहः वर्तते  याः कस्याश्चित् आद्यभाषया जन्यन्ते । एतेन कारणेनैव सा आद्यभाषा तस्य भाषापरिवारस्य सर्वेषां भाषाणां जननी कथ्यते । अत्र 'भाषाकुटुम्बः' इत्यस्मिन् शब्दे 'कुटुम्बः' इति दर्शयति यत् कश्चिदपि भाषाकुटुम्बे पुत्री-भाषाः  परस्परायाम् आनुवंशिकरूपेण सम्बन्द्धिताः भवन्ति ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भाषाकुटुम्बानां सूची
* मातृभाषावक्तृणां सङ्ख्यानुसारं भाषासूची
* भारतस्य आधिकारिकभाषाः
* भारतस्य भाषाः
* भारतम्

## सन्दर्भाः 
वर्गः:भाषाः
वर्गः:भाषाविज्ञानम्
प्या

**प्या (π)** चक्रव्यासस्य परिधेः च अनुपातः अस्ति ।
* π = ३.१४१ ५९२ ६५३ ५८९ ७९३ २३८ ४६२...

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* नरेन्द्र मोदी
* क्रीडाः

लघुचित्रम्
वर्गः:गणितशास्त्रम्
सूरा अल-अस्र

लघुचित्रम्|दक्षिणतः|सूरा अल-अस्र
**सूरा अल-अस्र** ( سورةر  अर्थाद् *अपराह्न, अन्तक्षण*)  कुरआन शास्तस्य त्र्यधिक शततम अध्यायः अपि च द्वितीय कनिष्ठ अध्यायः अस्ति। अस्य त्रय अयाताः भवति।

## मूलपाठस्य लिप्यन्तरण 
**بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ**

विसमिल्लाहिर राहमानिर राहीम

**وَٱلْعَصْرِ**

ओयाल असर।

**إِنَّ ٱلْإِنسَٰنَ لَفِى خُسْرٍ**

इन्ना आलइंसाना लाफी खुसर

**إِلَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّٰلِحَٰتِ وَتَوَاصَوْا۟ بِٱلْحَقِّ وَتَوَاصَوْا۟ بِٱلصَّبْرِ**

इल्ला अल्लाजीना आ'मानू ओया आ'मिलुस सोलिहाती ओयात्ता ओयासाओ विल हक़् ओयात्ता ओयासाओ विस्सवर

### अर्थ 
*परमकृपामयस्य अपारदयाधारस्य अल्लाहस्य नामनि*

*१. शपथः अपराह्नस्य।*

*२. मनुष्यः एव क्षतिग्रस्थे भवति।*

*३. ते विना ये विश्वसिन्ति कुर्वन्ति च उत्तमम् अपि च उपदिशन्ति सत्यस्य धैर्यस्य च।*

## पश्यन्तु च 
* सूरा अल-इखलास
* सूरा अल-नास
* सूरा अल-फतिहा
## सन्धर्भानि
वर्गः:कुरआनस्य अध्यायाः
Surah Al Ikhlas
सूरा अल-नास

**सूरा अल नास** कुरआन शास्त्रस्य चतुर्दशोऽधिक शततमोऽध्यायः अस्ति। अस्य मदीना नगरे अवतीर्णः अघटत्।

## पाठोच्चारणम् 
 
**بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيم**

विसमिल्लाहिर राहमानिर राहीम।

 
**قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ ٱلنَّاسِ**
1क़ुल अऊजु विराव्विन नास। 

 
**مَلِكِ اِ۬لنَّاسِ**
2 मालिकीन् नास।

 
**إِلَٰهِ اِ۬لنَّاسِ**
3इलाहिन् नास।

 
**مِن شَرِّ اِ۬لۡوَسۡوَاسِ اِ۬لۡخَنَّاسِ**
4 मिन शार्रिल ओयस ओयासिल खन्नास।

 
**اِ۬لَّذِے يُوَسۡوِسُ فِے صُدُورِ اِ۬لنَّاس**
5 अल्लाज़ी य्युओयासू य्यिसु फी सुदुरिन नास। 

 
**مِنَ اَ۬لۡجِنَّةِ وَالنَّاسِ**
6 मिनाल जिन्नाति ओया अन नास।

 

### अर्थः 
1
भाषस्व, अहम् आश्रये मनुष्यानां प्रतिपालकम्,

2
"मनुष्यानां सम्राजम्,

3
"मनुष्यानां इलाहम्*,

4
"प्रतिघातकस्य कुमन्त्रकस्य अनिष्टात्,

5
"यः कुमन्त्रयते मनुष्यानां मस्तिष्केषु,,

6
"दानवेभ्यः मनुष्येभ्यः च।"

★***इलाह** शव्दस्य अर्थः, ईश्वरः देवः वा भवति*

## पश्यन्तु च 
* सूरा अल-इखलास
* सूरा अल-अस्र
* सूरा अल-फतिहा

## सन्धर्भानि
 

वर्गः:कुरआनस्य अध्यायाः
विश्वनाथन् वेङ्कटाचलम्

**विश्वनाथन् वेङ्कडाचलम्** (७ जुलायि १९२५ तः ७ जून् २००२) महान् संस्कृतविद्वान् आसीत्। सः वाराणस्यां स्थितौ सम्पूर्णानन्द-संस्कृतविश्वविद्यालये उपकुलपतिपदे द्विवारं कार्यम् अकरोत्। संस्कृतसंशोधनक्षेत्रे शिक्षणक्षेत्रे च एतस्य अमूल्ययोगदानं परिगण्य भारतकेंद्रीयशासनेन १९८९ तमे संवत्सरे एषः पद्मश्री इति नाम्ना राष्ट्रीयगौरवेण सम्मानितः।

वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यस्य व्यक्तयः
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:पद्मश्रीपुरस्कारभाजः
वि. बालाकृष्णन

लघुचित्रम्|वि. बालाकृष्णन्
**वि. बालाकृष्णन्** (१३ फेब्र्वरी १९३२ – २ अगस्त् २००४) एकः‌ मलयाळं लेखकः च मलयाळं संस्कृतं आङ्ग्लभाषा च अन्तरे ग्रन्थानामनुवादकोऽपि। सः भारतीय स्वतंत्रताऽन्दोलने अपि भागं गृहितवान् एतेन कारणेन च स्वमहाविद्यालयात् बहिष्कृतः बभूव।

### कार्याणि 
तेन स्वपत्न्या डॉ.आर.लीलादेव्या सह मिलित्वा बहुतरान् संस्कृतवैदिकसाहित्यान् ,यथा — वेदाः पुराणानि आरण्यकानि उपनिषदः दर्शनानि महाभारतं वाल्मीकिरामायणं च , इदृशः ग्रन्थान् मलयाळम्भाषायाम् अनुवादं चकार।

वर्गः:१९३२ जननम्
वर्गः:२००४ मरणम्
वर्गः:लेखकाः
साईकोम् मीराबाई चानुः

साईकोम् मीराबायी चानु  (जन्म- आगस्ट् ८ १९९४) काचित् भारवहनक्रीडापटुः । २०२१ तमे टोकियो ओलम्पिक् क्रीडायां महिलानां ४८ के.जि भारवहनस्पर्धायां रजतपदकं प्राप्तवती ।   अन्यासु क्रीडासु अपि सा पदकानि प्राप्तवती । क्रीयायां विहितां सेवां परिगणय्य भारतसर्वकारेण पद्मश्रीप्रशस्तिः, राजीवगान्धीखेल्-रत्नप्रशस्तिः च अस्यै दत्ता वर्तते ।

## बाल्यम् 
आगस्ट् ८ १९९४ तमे दिने मणिपुरराज्यस्य इम्फालप्रदेशे नाग्फाङ्ग् कक्चिङ्ग्  इत्यत्र हिन्दू परिवारे चानुः जन्म प्राप्तवती । बाल्यकाले एव अस्यां भारवहनशक्तिः दृश्यते स्म । सा सुगमरूपेण काष्ठबन्धान् गृहं प्रति नयति स्म यान् ओढुं तदग्रजः क्लिश्नाति स्म ।  तस्याः भारवहनस्पर्धासु भागग्रहणाय अपि प्रोत्साहः प्राप्तः

## क्रीडास्पर्धासु 
left|thumb|खेल्-रत्नपुरस्कारप्रदानम्
२०१४ तमे ग्लास्को कामन्वेल्त् क्रीडायां ऐदम्प्राथम्येन चानुः जगतः दृष्टिपथम् आयाता । कामन्वेल्त् क्रीडासु तया ४८ के.जि विभागे रजतपदकं प्राप्तम् ।
लघुचित्रम्|२०१६ दक्षिणएशिया क्रीडायां चानुः
४८ के.जि महिलानां विभागे चानुः २०१६ रियो ओलम्पिक् क्रीडायां भागं गृहीतवती । परन्तु यशस्वि भारवहनं कर्तुं विफला सञ्जाता । २०१७ तमे वर्षे अमेरिकायां अन्ताराष्टीयक्रीडायां १९४ के.जि भारमूढ्वा नूतनम् इतिहासं निर्माय ४८ केजि विभागे स्वर्णपदकं प्राप्तवती ।.   

२०१८ तमे वर्षे कामन्वेल्त् क्रीडायाम् १९६ के.जि ऊढ्वा स्वर्णपदकं प्राप्तवती  । २०१९ तमे एशियाड् क्रीडायाम् चतुर्थस्थानं च अवाप्तम् । २०२० तमे एशियन् क्रीडायां २०५ के.जि ऊढ्वा कांस्यपदकम् २०२१ ओलम्पिक् अर्हतां च प्राप्तवती । तस्मिन्नेव वर्षे विश्वभारवहनस्पर्धायां चतुर्थं स्थानं प्राप्तवती ।२०२० तमे वर्षे कल्कत्तायां राष्ट्रियभारवहनस्पर्धायां स्वर्णपदकं च प्राप्तवती । 

## २०२१ टोकियो ओलम्पिक्स् 
२०२१ तमे टोकियो ओलम्पिक्स् क्रीडायां २०२ के.जि वहनेन ४९ के.जि महिलानां विभागे रजतपदकं प्राप्तवती । भारवहनस्पर्धायां ओलम्पिक् क्रीडासु रजतपदकं प्राप्तवती प्रथमा भारतीया चानुः । कर्णं मल्लेश्वर्याः (२००० सिड्नि ओलम्पिक्स् कांस्यपदकम्) अनन्तरं भारवहनस्पर्धायां पदकं प्राप्तवती चानुः ।   चानुम् उद्दिश्य वर्धापनं वदन् भारतस्य प्रधानमन्त्री नरेन्द्रमोदी भारतस्य सन्तोषदायकः आरम्भः अद्भुतं प्रदर्शनं च उल्लासदायकम् अस्ति इति अवोचत्   

## पुरस्काराः 
चानोः मणिपुरस्य मुख्यमन्त्री बिरेन् सिंहः ₹ २ मिलियन् रूप्यकाणि पुरस्कारत्वेन घोषितवान् । २०१८ तमे वर्षे राजीवगान्धीखेल्-रत्नप्रशस्तिः, पद्मश्रीप्रशस्तिः च दत्ता । 
## उल्लेखाः
वर्गः:जीवतव्यक्तयः
वर्गः:क्रीडालवः
संस्कृत-दिवसः

भारते प्रतिवर्षं श्रावणी पूर्णिमा अवसरे संस्कृत दिवसं निर्मान्ति । श्रावणी पूर्णिमा अर्थात् रक्षा बन्धनं ऋषिणां स्मरणं पूजनं समर्पणं दिवसं च मानयन्ति । वैदिक साहित्ये श्रावणी इति वदन्ति स्म । एतस्मिन् दिने गुरुकुलेषु वेदाध्ययानात् पूर्वं यज्ञोपवीतधारणं कारयन्ति । अयं संस्कारः उपनयनसंस्कारः उपाकर्म संस्कारः वा उच्यते । एतस्मिन् दिने जनाः पुरातनं यज्ञोपवीतं परिवर्तयन्ति । ब्राह्मणानां यजमानाः रक्षासूत्रं बन्धन्ति । ऋषयः एव संस्कृत साहित्यस्य आदि स्रोतारः अतः श्रावणी पूर्णिमा ऋषि पर्व अतः सस्कृत दिवस रूपेण निर्मान्ति । राज्ये तथा जनपदेषु संस्कृत दिवसस्य आयोजनं कुर्वन्ति । एतस्मिन् अवसरे संस्कृत-कवि-सम्मेलनं, लेखक-गोष्ठी, छात्राणां भाषणानि तथा श्लोक उच्चारणादि कार्यक्रमानां आयोजनं कुर्वन्ति, संस्कृत विद्यार्थिनः कवयः लेखकाः च उचितं मञ्चं प्राप्ताः भवन्ति ।    

           १९६९ तमे वर्षे भारत सर्वकारस्य शिक्षा मन्त्रालयस्य आदेशेन केन्द्रीयस्तरेषु राज्यस्तरेषु च संस्कृत दिवसं निर्मातुं निर्देशः कृतः । ततः सम्पूर्णे भारते संस्कृत दिवसं श्रावण पूर्णिमा दिने कुर्वन्ति ।

           एतस्य दिनस्य चयनं अतः कृतवन्तः प्राचीने भारते शिक्षण सत्रस्य आरम्भः भवति स्म । एतस्मिन् दिने वेदपाठस्य आरम्भः भवति स्म तथैव छात्राः शास्त्रस्य अध्ययनं प्रारम्भं कुर्वन्ति स्म । पौष मास पूर्णिमातः श्रावण मासस्य पूर्णिमापरियन्तं अध्ययनं पिहितं भवति स्म । प्राचीने काले पुनः श्रावण पूर्णिमातः पौष पूर्णिमापरियन्तं अध्ययनं भवति स्म ।

           वर्तमाने गुरुकुलेषु श्रावण पूर्णिमातः वेदाध्ययनस्य प्रारम्भः भवति । अतः एतत् दिनं संस्कृत दिवस रूपेण निर्मान्ति । अद्य श्वः देशे एव नापितु विदेशे अपि संस्कृत उत्सवं उत्साह रूपेण निर्मान्ति ।

           केन्द्रस्य राज्यस्य सर्वकारस्य योगदानं उल्लेखनीयं अस्ति । यस्मिन् सप्ताते संस्कृत दिवसः आगच्छति, सः सप्ताहः पूर्व वर्षेभ्यः संस्कृत सप्ताहः रूपेण निर्मितः भवति । सीबीएसई विद्यालयेषु देशे समस्तेषु विद्यालयेषु उत्साह रूपेण निर्मान्ति । उतराखण्डे संस्कृतं आधिकारिक भाषा रूपेण घोषिता अतः संस्कृत सप्ताहे प्रतिदिनं संस्कृत भाषायां बहवः कार्यक्रमाः प्रतियोगिताः च भवन्ति । संस्कृतस्य छात्र-छात्राः ग्रामेषु नगरेषु च शोभायात्राः कुर्वन्ति । संस्कृत दिवसः एवं संस्कृत सप्ताहं निर्मान्ति ।

उद्देश्यम्

संस्कृतभाषायाः प्रचारः प्रसारः भवतु ।

## सम्बद्धाः लेखाः
* भारतम्
* संस्कृतम्
* अष्टाङ्गयोगः
* हठयोगः

वर्गः:संस्कृतभाषा
वृक्ष

वृक्षः / दरख़्त / पादप / पेड़ / तरुः➡ Tree
सञ्चिका:Tree in Mississippi.jpg|alt=Tree| वृक्षः  
वृक्षाः जनाः स्वच्छम् वायुः ददाति। वृक्षाः पर्णैः पुष्पैः च शोभन्ते। अस्य वर्णः हरितः भवति। वृक्षः CO2(Carbon-di-Oxide) ग्रहति O2(Oxygen) वमति। वृक्षाः प्राणरहिताः जडपदार्थाः न। तेषामपि प्राणोऽस्ति। तेऽपि रोगग्रस्ता भवन्ति। वृक्षाः पादैः पातालं स्पृश्यन्ति। वृक्षाः पादैः(मूलैः) जलं पिबन्ति। वृक्षे काकः, चटकः शयेन च तिष्ठन्ति। वृक्षेषु भ्रमराः भ्रमन्ति मधुपानं च कुर्वन्ति। वानराः वृक्षेषु कूर्दन्ति। वृक्षेण फलानि विकसन्ति। जनाः वृक्षाणां फलानि भक्षयन्ति। वृक्षाः परोपकाराय फलन्ति।   

***"पुष्पिताः फलवन्तश्च तर्पयन्तीह मानवान् ।*** 

***वृक्षदं पुत्रवत् वृक्षास्तारयन्ति परत्र च ॥"***

*"As the fruit and flowers of the tree soothe the humans, similarly, those who plant saplings are blessed by the trees in another world too."*
भूपेन्द्र पटेल

**भूपेन्द्रभाई रजनीकान्त पटेल** भारतीयः राजनेता, गुजरातराज्यस्य च सप्तदशः मुख्यमन्त्री। सः भारतीयजनतापक्षस्य नेता घाटलोडियामतविस्तारस्य प्रतिनिधित्वं गुजरातविधानसभायां करोति। पक्षद्वारा सः १२ सप्टेम्बर २०२१ दिनाङ्के गुजरातराज्यस्य सप्तममुख्यमन्त्रिरूपेण नियुक्तः जातः।

## प्रारम्भिकं जीवनम्
श्रीभूपेन्द्रस्य जन्म १५ जुलाई १९६२ दिनाङ्के गुजरातराज्यस्य कर्णावती-महानगरे कडवा पटेल इति पाटीदार-परिवारे जातः आसीत्।  सः एप्रिल १९८२ मध्ये कर्णावत्याः सर्वकारीय-पोलिटेकनिक-संस्थायाः सिविल एन्जिनियरिंग इत्यस्मयां पदविकां प्राप्तवान्। सः किशोरावस्थातः राष्ट्रियस्वयंसेवकसङ्घेन सह युक्तः अस्ति।

सः *सरदार-धाम-विश्व-पाटीदार-केन्द्र*स्य न्यासी, *विश्व-उमिया-फाउन्डेशन*-संस्थायाः स्थायिसमितेः अध्यक्षः अपि वर्तते। सः दादा भगवान-महोदयेन स्थापितस्य अक्रम-विज्ञान-आन्दोलनस्य अनुयायी अस्ति।

## राजकीयजीवनम् 
### म्युनिसिपल काउन्सिलर 
सः १९९५-९६, १९९९-२००० मध्ये २००४-०६ मध्ये च मेमनगर-नगरपालिकायाः सभ्यः आसीत्। १९९९-२० मध्ये मेमनगर-नगरपालिकायाः प्रमुखः आसीत्। सः २०१५ तः २०१७ पर्यन्तम् अमदावाद शहेरी विकास सत्ता मंडळ (औडा) इत्यस्याः संस्थायाः अध्यक्षः आसीत्। सः १,१७,००० मतैः विक्रमाग्रतया सह विजयं प्राप्तवान् आसीत्। स्वस्य मतदानक्षेत्रे सः "दादा" इति लालितकनाम्ना प्रसिद्धः वर्तते।

### गुजरातस्य मुख्यमन्त्री 
११ सप्टेम्बर २०२१ दिनाङ्के विजय रूपाणी-महोदयः गुजरातस्य मुख्यमन्त्रिपदात् त्यागपत्रम् अयच्छत्। केन्द्रिय-निरीक्षकाः नरेन्द्र सिंह तोमर, प्रहलाद जोशी इत्येतयोः अध्यक्षतायां गान्धीनगरे पक्षस्य विधानसभागोष्ठ्यां १२ सप्टेम्बर, २०२१ दिनाङ्के पटेलः सर्वानुमते भाजपस्य विधानसभानेता, मुख्यमन्त्री च चितः आसीत्।

## पटेलस्य व्यक्तिगतजीवनम् 
### सम्पत्तिः 
2017 वर्षस्य विधानसभा-निर्वाचनात् पूर्वं निर्वाचनपञ्चस्य सम्मुखं प्रदत्त-विज्ञप्तिपत्रस्य अनुसारं श्रीभूपेन्द्रस्य पार्श्वे 5.20 कोटिरूप्यकाणां सम्पतिः वर्तते। औडा (AUDA)-संस्थायाः अध्यक्षपदविभूषितः श्रीभूपेन्द्रः आई-20 कार-यानस्य, एक्टिवा-द्विचक्रि-यन्त्रवाहनस्य च स्वामी वर्तते।

### व्यवसायः 
मुख्यप्रधानः कन्सल्टींग एन्जीनीयरींग, विहान एसोशिएटस (Vihan Associates) इत्येतयोः नाम्ना व्यवसायं धरते। ततोऽधिकं तस्य पत्न्याः नाम्नि अंबा टाउनशीप, अमदावाद मध्ये कृषि-अयोग्या भूमिः अपि वर्तते। तस्याः भूमेः वर्तमान-विपण-मूल्यं 30 लक्षरूप्यकाणि वर्तते।

### योगक्षेमे (वीमा), पोस्ट-सेवायां च निवेशः 
नेशनल सेविंग्स स्कीम पोस्टल सोविंग्स, योगक्षेमसंस्थासु च आहत्य 1,23,00,000 रूप्यकाणां निवेशः आसीत्। एवञ्च तस्य पत्न्याः नाम्नि 16,00,000 रूप्यकाणां निवेशः वर्तते।

### आभूषाणादिकसम्पत्तिः 
घाटलोडिया-धारासभ्यपदविभूषितः मुख्यप्रधानः भूपेन्द्रः 16,75000 रूप्यकाणां सुवर्णाभूषणानि धरते।

### ऋणम् 
श्रीभूपेन्द्रस्य आहत्य देयकं 54,60,707 रूप्यकाणाम् अस्ति। एवञ्च सः व्यक्तिगत-ऋषणत्वेन 14,20,000(HUF) अपि धरते।

## सन्दर्भः 
वर्गः:गुजरातराज्यस्य मुख्यमन्त्रिणः
वर्गः:राजनेतारः
वर्गः:गुजरातराज्यस्य व्यक्तयः
परमाणुक्रमाङ्कः

कस्यचिदपि तत्त्वस्य **परमाण्विकाङ्कः**, **परमाणु-क्रमाङ्कः** (चिह्नम् Z) वा  तस्य परमाणोः नाभिके अवस्थितानाम् प्राणूनाम् संख्याम् सूचयति। परमाणु-क्रमाङ्कः तत्त्वस्य वैशिष्ट्यं स्थापयति, अतएव सर्वतत्त्वानाम् परमाणु-क्रमाङ्कः तु भिन्नमेव। कस्मिञ्चित् उदासीने परमाणौ, परमाण्विकाङ्कः तथा विद्युदणोः संख्यापि समानः।  
परमाण्विकाङ्कः 'Z' इत्यस्य निर्पेक्षाणोः संख्यया (N) सह योगेन द्रव्यमानांकः 'A' इति अनुप्राप्तम्। 
परमाणवः येषाम् परमाण्विकाङ्काः समानः परंतु द्रव्यमानांकः पृथक्, 'समस्थानिकम्' इत्युच्यते। प्राकृतिकरूपेण अभ्याभवितानाम् तत्त्वानाम् त्रि-चतुर्थांशात् किञ्चिदधिकानि तत्त्वानि अनेकेषु समस्थानिकरूपेषु भवन्ति।

वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धानि पदानि
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
प्रतिकृतिः (चलच्चित्रम्)

प्रतिकृतिः संस्कृतभाषया निर्मितं प्रथमं वाणिज्यचलच्चित्रम् । ओटिटि द्वारा 2021 तमे वर्षे श्रावणपूर्णिमायाम् (22-08-2021) एतस्य चित्रस्य लोकार्पणम् अभवत् ।

## निर्माणम्
केरलराज्ये निधीशगोपी इत्यनेन चित्रस्य निर्देशनम् 2020 तमे अक्टोबर् मासे आरब्धम् । करोनाकारणतः चित्रीकरणं तन्नियमानुसारमेव प्रवृत्तम् । एकविंशतिः दिनानि यावत् चित्रीकरणं कृतम् । ततः चित्रसम्बद्धानि अन्यानि कार्याणि कृतानि । केरलेषु तृश्शूरुजनपदस्य विभिन्नेषु प्रदेशेषु चित्रस्य चित्रीकरणम् अभवत् । 

## कथावस्तु
ताडग्रन्थानां संरक्षकस्य कस्यचन महापण्डितस्य गृहे शोधच्छात्रः शोधार्थम् आयाति । स एव चित्रस्य नायकः ।  तस्य पण्डितपुत्र्याम् अनुरागः भवति । पण्डितपुत्रः ताडग्रन्थादीनां विक्रयणे प्रवृत्तः । पण्डितस्य अनारोग्यकारणतः सः इदं न जानाति । शोधच्छात्रः एव न्यायालये पण्डितस्य ताडग्रन्थानां रक्षणं करोति । 

## नटाः
सुनिलसुखदा, राजनसितारा, निपिन् उण्णिः, चिन्मयीरविः, प्रसादमल्लिश्शेरी, मालिनीसजित्, गोपि-आशन्, अखिलवेलायुधन्, डा. रागेश् एस्.आर्, डा. अरुणभास्करः, प्रा.षैन.के.करुणः, शशि एरणूर्, लेय्सण् जोण्, प्रशान्तराजन् इत्यादयः उपचत्वारिंशाः केरलीयाः नटाः चलच्चित्रेऽस्मिन् नटितवन्तः ।  

## पृष्ठभूमिकाकार्याणि
देव्लाग् प्रोडक्षन्स्संस्थानाम्नमि पि. आर्. प्रवीणः चित्रस्य निर्माणम् अकरोत् । संस्कृतभाषया कथां पटकथां सम्भाषणं च विरचय्य निर्देशनम् अकरोत् डा.निधीशगोपिः । छायाग्रहणं सजिलशशिकुमारः, चित्रसंयोजनं षिविन् के, चन्द्रनः च निरवहताम् । विष्णुशिवस्य सङ्गीतेन युक्तानि त्रीणि गीतानि चित्रे सन्ति । गीतानां लेखकः अपि निधीशगोपिः । श्रीनन्दा श्रीकुमार्, गोविन्दवेलायुधन्, रञ्जितः एम् पिल्लै च गायकाः ।

## उल्लेखाः
वर्गः:चलच्चित्रक्षेत्रम्
वर्गः:चलच्चित्राणि
वर्गः:संस्कृतचलच्चित्राणि
अमितशाह

**अमित शाह**  इत्येषः भारतीयजनतापक्षस्य कश्चन राजनेता ।
डेएअथ् ओफ़् क्कय्लेए आन्थोन्य्

**क्काय्लेएए आन्थ्होन्य्** (आउगुस्त् ९, २००५-ज्जूने १६, २०१४) was an American girl who lived in Orlando, Florida, with her mother, Casey Marie Anthony (born March 19, 1986)