open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
एड्वर्ड् क्याल्विन् केण्डल्

(कालः – ०८. ०३. १८८६ तः १९७२)

अयम् **एड्वर्ड् क्याल्विन् केण्डल्** (Edward Calvin Kendall) अन्तस्स्रावकग्रन्थीनां संशोधकः । एषः एड्वर्ड् क्याल्विन् केण्डल् १८८६ तमे वर्षे मार्च्-मासस्य ८ दिनाङ्के कनेक्टिकट् प्रान्तस्य दक्षिणनावार्क्-प्रदेशे जन्म प्राप्नोत् । सः कोलम्बिय-विश्वविद्यालये एव "डाक्टरेट्” सहितं सर्वाः पदवीः प्राप्नोत् । ततः न्यूयार्क्-प्रदेशस्य सैण्ट्-लूक-वैद्यालये कार्यकरणावसरे "थैराय्ड्”ग्रन्थिविषये आसक्तिः वर्धिता । एषः "थैराय्ड्”ग्रन्थिः श्वासनालस्य उपरितनभागे भवति । एषः एड्वर्ड् क्याल्विन् केण्डल् १९१४ तः १९५१ पर्यन्तं राचेस्टर् इति प्रदेशे विद्यमानायाः मेयो इति वैद्यसंस्थायाः जीव–रसायन–विज्ञान–विभागस्य प्रमुखः आसीत् । १९५२ तमे वर्षे प्रिन्स्ट्न्-विश्वविद्यालये रसायनविज्ञान–विभागस्य गौरवप्राध्यापरूपेण नियुक्तः ।

 
'थैराय्ड्’ग्रन्थिः किमपि एकं रासायनिकं वेगवर्धकं (हार्मोन्) स्रावयति । तत् रासायनिकं वेगवर्धकं शरीरस्य कार्याणां वेगस्य निर्णयं करोति इति विषयः १९ शतकस्य उत्तरार्धे एव ज्ञातः आसीत् । १८९० वर्षाभ्यन्तरे तस्मिन् रासायनिके वेगवर्धके अत्यधिकेन प्रमाणेन 'अयोडिन्’ अंशः भवति इत्यपि ज्ञातम् । एषः एड्वर्ड् क्याल्विन् केण्डल् 'थैराय्ड्’ग्रन्थितः "थैरोग्लाब्युलिन्’ इत्येकम् अयोडिन्-युक्तं प्रोटीन् उत्पादितवान् । अननतरं "थैराक्सिन्’ नामकस्य रासायनिकवेगवर्धकस्य सङ्ग्रहणम् आरब्धवान् । १९१६ वर्षाभ्यन्तरे तत् कार्यं साधितवान् अपि । अग्रिमे दशके तस्य 'थैराक्सिन्’ नामकस्य वेगवर्धकस्य रचना अत्यन्तं क्लिष्टा, सः एकेन एव अमैनो– आम्लेन निर्मितः अस्ति इत्यपि संशोधितवान् । सः "थैराक्सिन्” नामकः वेगवर्धकः सामान्यस्य अमैनो–आम्लस्य "टैरोसिन्”स्य सामीप्यं भजते स्म । तस्य अणौ ४ अयोडोन् परमाणवः आसन् । एषः एड्वर्ड् क्याल्विन् केण्डल् तं "थैराक्सिन्” नामकं वेगवर्धकं स्फटिकरूपेण प्राप्नोत् । 'थैराय्ड्’ग्रन्थेः आन्तरिकी रचना ज्ञाता इति कारणतः रासायनिकानां वेगवर्धकानां (हार्मोन्स्) महत्त्वम् अपि ज्ञातम् ।

तदनन्तरम् एषः एड्वर्ड् क्याल्विन् केण्डल् मूत्रजनकाङ्गानाम् उपरि विद्यमानस्य "अड्रिनल्”ग्रन्थेः विषये संशोधनम् आरब्धवान् । तस्मिन् 'अड्रिनल्’ग्रन्थौ भागद्वयं भवति । आन्तरिकः भागः "मेडुल्ल्” इति उच्यते । सः भागः 'एपिनेफ्रिन्’ इति रासायनिकं वेगवर्धकम् (हार्मोन्) उत्पादयति । बाह्यः भागः "कारेक्ट्” इति उच्यते । सः भागः अनेकानि रासायनिकानि वस्तूनि उत्पादयति । १९३० वर्षाभ्यन्तरे अयम् एड्वर्ड् क्याल्विन् केण्डल् "कारेक्ट्”भागेन उत्पाद्यमानानि २८ वस्तूनि प्रयोगाणां द्वारा पृथक् अकरोत् । तेषु प्रमुखानि ४ वस्तूनि 'ए', 'बि’, 'इ' तथा 'एफ्’ इति उक्तवान् । आर्डिनल्-ग्रन्थेः रासायनिकेषु वेगवर्धकेषु (हार्मोन्स्) अन्यतमस्य "इ" इत्यस्य महत्त्वं वैद्यकीये क्षेत्रे बहु अस्ति । "कार्टिसोन्” इत्येतेषां द्वारा अलर्जिसम्बद्धान् रोगान् तात्कालिकरूपेण दूरीकर्तुं शक्यते । आर्डिनल्-ग्रन्थेः रचनायाः तथा जीवविज्ञाने तस्य महत्त्वस्य संशोधनार्थम् अयम् एड्वर्ड् क्याल्विन् केण्डल् तथा तस्य सहोद्योगी फिलिप् हेञ्च्, स्विट्झर्लेण्ड्-देशस्य विज्ञानी टाडस् रिस्टीन् च १९५० तमे वर्षे "नोबेल्” पुरस्कारेण सम्मानिताः । एषः एड्वर्ड् क्याल्विन् केण्डल् १९७२ तमे वर्षे दिवं गतः ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Edward Calvin Kendall Biography 
* Photo portrait from 1950
* http://www.mayo.edu/alumni/awards-kendall.html 

वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सर्वभूतस्थमात्मानं...

## श्लोकः 
:**सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि ।**
:**ईक्षते योगयुक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः ॥ २९ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः षष्ठोध्यायस्य आत्मसंयमयोगस्य नवविंशतितमः(२९) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
सर्वभूतस्थम् आत्मानं सर्वभूतानि च आत्मनि ईक्षते योगयुक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः ॥

## अन्वयः
योगयुक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः आत्मानम् सर्वभूतस्थम् आत्मनि च सर्वभूतानि ईक्षते ।

## शब्दार्थः 
:योगयुक्तात्मा = समाहितचित्तः
:सर्वत्र = सर्वेषु
:समदर्शनः = तुल्यदृष्टिः
:आत्मानम् = स्वम्
:सर्वभूतस्थम् = निखिलभूतस्थितम्
:आत्मनि च = स्वस्मिन् च
:सर्वभूतानि = सकलभूतानि
:ईक्षते = अवलोकते ।

## अर्थः 
समाहितान्तःकरणः सः आत्मानं सर्वेषु अपि भूतेषु पश्यति । आत्मनि च सर्वाण्यपि भूतानि पश्यति । स्थावरजमादिषु सर्वेषु अपि सः निर्विशेषतया ब्रह्म पश्यति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* http://sa.wikisource.org/wiki/भगवद्गीता
* Mahabharata 6.23–6.40 (sacred-texts.com)
* GRETIL etext of MBh 6  (text begins at 06,023)
* 1890 translation by William Quan Judge
* 1900 translation by Sir Edwin Arnold
* The Gita According to Gandhi by Mahadev Desai of Mahatma Gandhi's 1929 Gujrati translation and commentary
* 1942 translation by Swami Sivananda
* 1971 translation by A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada entitled *Bhagavad Gita As It Is* with Sanskrit text and English commentary.
* 1983 translation by A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada entitled *Bhagavad Gita As It Is* with Sanskrit text and English commentary.
* 1988 translation  by Ramananda Prasad
* 1992 translation and commentary  by Swami Chinmayananda
* 1993 translation by Jagannatha Prakasa (John of AllFaith)
* 2001 translation  by Sanderson Beck
* Six commentaries : by Adi Sankara, Ramanuja, Sridhara Swami, Madhusudana Sarasvati, Visvanatha Chakravarti and Baladeva Vidyabhusana (all in sanskrit)
* Essays on Gita  by Sri Aurobindo
* Gita Supersite Original text, with several accompanying translations or commentaries in Sanskrit, English, or Hindi
* Srimad Bhagavad Gita
*Bhagavad-Gita Trust translation in multiple languages with audio and translation of commentary from the four authorized Vaishnava sampradayas
* Multiple English Translations 
*Maharishi Mahesh Yogi on the Bhagavad-Gita, A New Translation and Commentary, Chapters 1–6 
* Recitation of verses in Sanskrit (MP3 format)
* Bhagavad Gita (As It Is) Complete  produced by The International Society for Krishna Consciousness
* Bhagavad Gita in 6 Languages 

29
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
एरासिस्ट्राटस्

thumb|right|200px|रुग्णस्य चिकित्सां कुर्वन् एरासिस्ट्राटस् (जाकस्-लूयिस्-डेविडेन १७७४ तमे वर्षे लिखितं चित्रम्)

(कालः – क्रि. पू. ३०४ तः क्रि. पू. २५०)

अयम् **एरासिस्ट्राटस्** (Erasistratus) अङ्गानां रचनाविषयं, कार्यविषयं च विवृतवान् विज्ञानी । एषः ग्रीक् देशस्य 'एजियन्’ नामकेषु द्वीपेषु अन्यतमे 'चियोस्’ इति द्वीपे जन्म प्राप्नोत् । कालान्तरे अलेक्साण्ड्रियं गत्वा संशोधनकार्यम् अनुवर्तितवान् । अयम् एरासिस्ट्राटस् मस्तिष्कस्य विषये गभीरं संशोधनं कृतवान् । अयं मस्तिष्कं लघुभागः, महाभागः च इति द्विधा विभक्तवान् । महाभागं "सेरिब्रम्” इति, लघुभागं च "सेरिब्ल्लम्” इति च अवदत् । अयम् एरासिस्ट्राटस् मस्तिष्कस्य उपरि दृश्यमानायाः वक्रतायाः तथा च बुद्धिमत्तायाः च सम्बन्धः अस्ति इत्यपि संशोधितवान् ।  शुद्धरक्तनाड्याः, मलिनरक्तनाड्याः च नाडीभिः (Nurves) सह सम्बन्धः अस्ति । शरीरस्य सर्वम् अपि अङ्गम् शुद्धरक्तनाड्याः, मलिनरक्तनाड्याः तथा च अन्याभ्यः नाडीभ्यः अपेक्षितं जीवद्रव्यं प्रानोति इत्यपि संशोधितवान् । तदानीन्तने काले महान्तः अपि वैद्याः नाडीषु नाडीमूलद्रव्यं (Nurves Spirit), शुद्धरक्तनाडीषु प्राणिमूलद्रव्यं (Animal Spirit), अशुद्धरक्तनाडीषु रक्तं च प्रवहति इति चिन्तयन्ति स्म ।

"शुद्धरक्तनाडीषु रक्तं प्रवहति” इत्येतं हीरोफिलसस्य अभिप्रायम् अयम् एरासिस्ट्राटस् निराकरोत् । तस्य अभिप्रायात् भिन्नम् एव अंशं प्रतिपादितवान् च । श्वासकोषतः हृदयं प्रति वायोः गमनसमये सः वायुः प्राणिद्रव्यरूपेण परिवर्तते । तत् द्रव्यं शुद्धरक्तनाडीषु प्रवहति इति संशोधितवान् । अस्य एरासिस्ट्राटसस्य संशोधनानि वास्तविकानि आसन् । किन्तु तदानीन्तनः ईजिप्तसमाजः एतं विचारम् अङ्गीकर्तुं सिद्धः नासीत् । हीरोपिलिसस्य, अस्य एरासिस्ट्राटसस्य च अङ्गरचनायाः विषये आरब्धं संशोधनम् अपि सः समाजः नाङ्ग्यकरोत् । तस्य परिणामतः एतदेव संशोधनं १५ शतकस्य अनन्तरं पुनः आरब्धम् । एरासिस्ट्राटसेन आरब्धं रक्तपरिचलनस्य विवरणं शतकद्वयस्य अनन्तरं विलियं हार्वे समापयत् । अस्य एरासिस्ट्राटसस्य गुरुः थियोफ्रास्टस् । तस्य थियोफ्रास्टसस्य गुरुः अरिस्टाटल् । अस्य एरासिस्ट्राटसस्य मतानुसारं शरीरस्य सर्वम् अपि कार्यं यान्त्रिकरूपेण एव प्रचलति । जठरं प्रविष्टस्य आहारस्य पचनम् अपि यान्त्रिकम् एव इति । एतम् एव अभिप्रायं २००० वर्षाणाम् अनन्तरं बोरेल्ली इत्याख्यः पुनः प्राकटयत् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* एरासिस्ट्राटस्

वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
हीरोफिलस्

हीरोफिलस्
(कालः – क्रि. पू. ३०० तः क्रि. पू. २५०)

अयं **हीरोफिलस्** (Herophilos) प्रसिद्धः अङ्गरचनाशास्त्रज्ञः । अलेक्साण्ड्रियानगरं यदा ग्रीक्-संस्कृतेः प्रमुखम् आधारभूतं स्थानम् आसीत् तदा तत्र भौतविज्ञानिनः जीवविज्ञानिनः च अत्यद्भुतानि संशोधनानि अकुर्वन् । तत्समये तत्र विद्यमानेषु प्रमुखेषु विज्ञानिषु अयं हीरोफिलस् अपि अन्यतमः । शरीरस्य परीक्षार्थं सार्वजनिकानां पुरतः प्रथमवारम् अङ्गच्छेदं कृतवान् अयं हीरोफिलस् एव । 'शरीरस्य अपेक्षया आत्मा एव प्रमुखम्’ इति वदतः प्लेटो – मतस्य अनुयायिनां दृष्ट्या शरीरस्य छेदनं न अपराधः । परन्तु ईजिप्त् – मूल्निवासिनां दृष्ट्या शरीरस्य छेदनम् अक्षम्यः, अधर्म्यः, अपराधः च । अतः तदानीन्तने काले शरीरस्य छेदनं कृत्वा परीक्षां न कुर्वन्ति स्म ।

 
अयं हीरोफिलस् मस्तिष्कस्य विषये गभीरम् अध्ययनम् अकरोत् । अनेकान् प्रयोगान् अपि अकरोत् । सः नाडीः संवेदनात्मिकाः नाड्यः, क्रियात्मिकाः नाड्यः च इति द्विधा विभक्तवान् । एषः हीरोफिलस् नेत्रस्य अक्षिपटं, लघु अन्त्रस्य आरम्भिकं भागं च विवृतवान् । अयं हीरोफिलस् स्त्रीजननाङ्गम् अपि परीक्ष्य अण्डाशयं, गर्भाशयं च विवृतवान् अपि । मलिनरक्तनाड्याः शुद्धरक्तनाड्याः च भेदान् अपि सम्यक् परिशील्य विवृतवान् अपि । अयं हीरोफिलस् एव पाश्चात्यजगतः प्रथमः अङ्गविज्ञानी ।

वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पारासेल्सस्

thumb|200px|right|पारासेल्ससस्य मूर्तिः

(कालः – १७. १२. १४९३ तः २४. ०९. १५४१)

अयं **पारसेल्सस्** (Paracelsus) कश्चन रसायनशास्त्रस्य विज्ञानी । अस्य वास्तविकं नाम "थियोक्रस्टस् बोम्बास्टस् फन् होहेन्हैम्” इति । रसविद्यायाम् अहं प्रख्यातस्य वैद्यस्य "सेल्सस्” इत्यस्य अपेक्षया अपि बुद्धिमान् इति प्रदर्शनार्थं स्वस्य नाम एव "पारसेल्सस्” इति पर्यवर्तयत् अयं थियोक्रस्टस् । अयं पारसेल्सस् १९४३ तमे वर्षे डिसेम्बर् मासस्य १७ दिनाङ्के स्वीडन् देशस्य 'ऐन्सिड्नेल्’ इति प्रदेशे जन्म प्राप्नोत् । अस्य पारसेल्ससस्य वैद्यविद्याभ्यासः तस्य पित्रा एव आरब्धः । अनन्तरं बहूनि नगराणि अटन् ज्ञानं सम्पादितवान् अयं पारसेल्सस् । तथैव दुरहङ्कारस्य कारणतः सर्वत्र शत्रून् अपि सम्पादितवान् । तथापि रसविद्यातः रसायनशास्त्रं प्रति समीचीनं मार्गं संशोधितवान् अयं पारसेल्सस् एव । अयं पारसेल्सस् रसविद्यायाः प्रमुखः उद्देशः स्वर्णस्य निर्माणं न । रोगाणाम् औषधस्य निर्माणम् इति उत्कृष्टं निर्णयम् अकरोत् । तदनीन्तने समाजे सस्यमूलेभ्यः केवलम् औषधानां निर्माणं शक्यते इति विश्वासः आसीत् । अयं पारसेल्सस् तं विश्वासम् एव परिवर्त्य खनिजमूलेभ्यः अपि औषधानां निर्माणं शक्यते इति प्रादर्शयत् ।

ग्रीक्-चिन्तकानां विश्वासपात्रेषु चतुर्षु वस्तुषु (वायुः, जलं, मृत्तिका, अग्निः च) अयं पारसेल्सस् अपि विश्वसिति स्म । तथैव अरब्बानां विश्वासपात्रेषु त्रिषु वस्तुषु (पादरसः, गन्धकं, लवणं च) अपि तस्य तावानेव विश्वासः आसीत् । अयं पारसेल्सस् कश्चन अनुक्तग्राही आसीत् । १५२७ तमे वर्षे यदा सः बेसेल्-नगरे प्रमुखः वैद्यः आसीत् तदा सार्वजनिकरूपेण गेलेन्, अविसेन् इत्यादीनां पुरातनानां विज्ञानिनां कृतीः अग्निसात् अकरोत् । अयं पारसेल्सस् यदा ल्याटिन्-भाषायाः स्थाने जर्मन्-भाषया एव वदामि इति अघोषयत् तदा जनाः तं बेसेल्-नगरात् एव बहिष्कृतवन्तः । 'मानसिकरोगिणः भूतैः पिशाचैः वा पीडिताः न, शारीरिकरोगाः इव ते अपि रोगाः एव । मस्तिष्के जायमानस्य व्रणस्य (अपघातस्य) पार्श्ववायुरोगस्य च सम्बन्धः अस्ति ।’ इति स्पष्टतया निरूपितवान् आसीत् अयं पारसेल्सस् । यद्यपि तस्य पूर्वजाः मिश्रलोहाणां, कांस्यस्य च उपयोगं जानन्ति स्म तथापि जिङ्कलोहस्य संशोधनं कृतवान् अयं पारसेल्सस् एव । १५४१ तम् वर्षे सप्टेम्बरमासस्य २४ तमे दिनाङ्के सः मरणम् अवाप्नोत् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* http://www.revistaazogue.com/biblio.htm#N_3_*Azogue*: A section of the e-journal *Azogue* with original reproductions of paracelsian texts.
* The Zurich Paracelsus Project
* History of zinc 
* Allen G. Debus (1984) History with a Purpose: the Fate of Paracelsus, *Pharmacy in History* 26(2):83–96.
* Allen G. Debus, "Paracelsus and the medical revolution of the Renaissance" - A 500th Anniversary Celebration from the National Library of Medicine (1993), p. 3.
* Theophrastus Paracelsus - Detailed entry from The Catholic Encyclopedia
* Biographical notes from The Galileo Project
* Paracelsus (from the Mystica)
* Paracelsus (from Alchemy Lab)
* The uses of enchantment, The Economist, 19 January 2006
* Paracelsus – The physician, healer, and philosopher
* "After Hippocrates", *Time* (February 03, 1941) 
* Some places and memories of Paracelsus
* Of the supreme mysteries of nature From the Collections at the Library of Congress
* Images from *Prognosticatio eximii doctoris Theophrasti Paracelsi*  From The College of Physicians of Philadelphia Digital Library

वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
चरकः

thumb|right|200px|भारतस्य हरिद्वारे स्थिते पतञ्जलियोगपीठे विद्यमाना चरकस्य मूर्तिः

(कालः – क्रि. पू. ३२०)

अयं **चरकः** (Charaka) वैद्यविज्ञानस्य आचार्यः इत्येव सुप्रसिद्धः । चरकस्य जन्मकालः वा मातापित्रोः विषयः वा न ज्ञायते । बौद्धराजस्य कानिष्कस्य आस्थाने क्रि. पू. ३२० अवधौ आस्थानवैद्यः आसीत् अयं चरकः इति विषयः केवलं ज्ञातः अस्ति । अयं चरकः साक्षात् आदिशेषस्य अवतारः इत्येव तदानीन्तने काले प्रतीतिः आसीत् । आचार्यः सुश्रुतः इव आचार्यः चरकः अपि चिकित्सायाः विधानानि (क्रमान्) "वैद्यसंहितायां” निरूपितवान् अस्ति । स च ग्रन्थः वैद्यजगति अद्यापि उपयुज्य । आचार्यः चरकः तावत् पर्यन्तं विद्यमानं वैद्यज्ञानम् अष्टसु भागेषु विभज्य **“अष्टाङ्ग – आयुर्वेदः”** इति नामकरणम् अपि अकरोत् । कर्णसम्बद्धाः, नेत्रसम्बद्धाः, नासिकासम्बद्धाः, मुखसम्बद्धाः, कण्ठसम्बद्धाः च रोगाः तथा शस्त्रचिकित्सा, विषविज्ञानं, मनश्चिकित्सा, बालानां रोगाणां चिकित्सा, पुनरुज्जीवनं, वैद्यविज्ञानं, पौरुषीकरणम् इत्येते एव तेन कृताः अष्ट विभागाः ।

अयम् आचार्यः चरकः २५ विधान् ज्वरान्, उदरस्य बहुविधान् शोथान्, कामलारोगं, मूत्रसम्बद्धान् रोगान्, मधुमेहं, कुष्ठरोगं, श्वासकोशस्य क्षयरोगं, हृदयसम्बद्धान् रोगान् च वर्णितवान् अस्ति । यथा वेदना न ज्ञायेत तथा करणस्य औषधीयस्य द्रवांशस्य विषयम् अपि सः ग्रन्थे प्रस्तुतवान् अस्ति । पञ्चशताधिकानाम् (५००) औषधीयसस्यानां प्रयोजनं, तेषां चिकित्साविधानं, प्रणिजन्यानां वस्तूनां निर्माणं, तथा च खनिजानां विषये अपि आचार्यः चरकः जानाति स्म । तानि सर्वाणि बलवर्धकानि, शामकानि, विरेचकानि, शुद्धिकारकाणि, वमनकारकाणि, कमोद्दीपकानि इति विभक्तवान् अपि । अनेकविधान् विषप्रयोगान्, विषहारिणाम् उपयोगम् अपि जानाति स्म आचार्यः चरकः । सः स्वीये ग्रन्थे पथ्यविषयं, शुद्धवायुविषयं, सूर्यस्य प्रकाशस्य विषयं, भाष्पप्रयोगं, स्वच्छतां च पौनःपुन्येन लिखितवान् अस्ति । सार्वजनिकानां चिकित्सालयानां, प्रसूतिचिकित्सालयस्य, बालानं चिकित्सालयस्य च रचनायाः तथा निर्वहणस्य अपि ज्ञानम् आसीत् अस्य चरकस्य ।

अयम् आचार्यः चरकः **“वास्तविकं वैद्यकीयं नाम अवलोकनेन, ऊहया, तर्केण, अनुभवेन, ज्येष्ठानां गुरूणां तथा अनुभवीनां सूचनया कार्यसम्पादनकौशलस्य विज्ञानम्”** इति उक्तवान् अस्ति । **“वैद्यः सच्चारित्रवान् भवेत् । तेन क्रियमाणं चिकित्साकार्यं केवलं स्वहिताय, जीवनस्य निर्वहणाय वा न भवेत् । तत् कार्यं मानवकुलस्य हिताय भवेत् । यः वैद्यविज्ञानं वस्तु इव विक्रीणीते सः जीवननामकस्य सुवर्णखनौ सुवर्णं विहाय शिलाखण्डान् वा मृत्तिकां वा प्राप्स्यति ।“** इत्येतादृशानि आचार्यस्य चरकस्य वचनानि वैद्यपद्धतेः इतिहासे शाश्वतरूपेण स्थितानि सन्ति ।

अनेन आचार्येण चरकेण लिखितः **“चरकसंहिता”** नामकः ग्रन्थः आयुर्वेदस्य प्रमुखा प्रमाणाधारा कृतिः इति परिगण्यते वैद्यक्षेत्रे । स च ग्रन्थः अराबिक्, आङ्ग्ल (इङ्ग्लिष्), चीनी इत्यादिभिः भाषाभिः अनूदितः अस्ति । २ – ३ सहस्रेभ्यः वर्षेभ्यः पूर्वं तेन आचार्येण चरकेण अनुसृताः क्रमाः अद्यापि उपयोगयोग्याः सन्ति इति मन्यन्ते आधुनिकाः वैद्याः अपि ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Charaka Samhita Online 

वर्गः:भारतीयविज्ञानिनः
वर्गः:आयुर्वेदः
वर्गः:भारतीयवैद्याः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
गाब्रियोलो फालोपियस्

(कालः – १५२३ तः ०९. १०. १५६२)

अयं **गाब्रियोलो फालोपियस्** (Gabriello Fallopius) प्रसिद्धः अङ्गरचनाशास्त्रज्ञः । अयं १५२३ तमे वर्षे जन्म प्राप्नोत् । एषः प्रख्यातस्य अङ्गरचनाशास्त्रज्ञस्य आण्ड्रियेस् वेसेलियसस्य शिष्यः । अयम् गाब्रियोलो फालोपियस् अपि गुरुः इव इटलीदेशस्य पादुअ–विश्वविद्यालये एव प्राध्यापकरूपेण नियुक्तः अभवत् । अयं गाब्रियोलो फालोपियस् कर्णस्य अन्तः विद्यमानानां भागानां विषये,जननेन्द्रियस्य अन्तररचनायाः विषये च गभीरम् अध्ययनं संशोधनं च अकरोत् । स्त्रीणाम् अण्डाशयतः गर्भाशयं प्रति अण्डं प्रापयन्तीनां नाडीनां विवरणं व्यवस्थितरूपेण कृतवान् । अयं गाब्रियोलो फालोपियस् एव विश्वे प्रथवारं जननेन्द्रयाणां नाडीनां संशोधनम् अकरोत् । तदर्थं तस्य स्मरणार्थं तासां नाडीनां नाम "फालोपियस् ट्यूब्स्” इत्येव उच्यते अद्यापि । सः १५६२ तमे वर्षे अक्टोबर्-मासस्य ९ दिनाङ्के मरणम् अवाप्नोत् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/2288.html 
* गाब्रियोलो फालोपियस्

वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
विलियं हार्वे

(कालः – ०१. ०४. १५७८ तः ०३. ०६. १६५७)

अयं **विलियं हार्वे** (William Harvey) शरीरे रक्तस्य परिचलनक्रमस्य संशोधकः । एषः १५७८ तमे वर्षे एप्रिल्मासस्य प्रथमे दिनाङ्के इङ्ग्लेण्ड् देशस्य पोक्स्टोन् इति प्रदेशे जन्म प्राप्नोत् । अस्य पिता थामस् हार्वे पुरसभायाः अध्यक्षः आसीत् । अयं विलियं हार्वे केम्ब्रिड्ज्–विश्वविद्यालये पदविशिक्षणं समापयत् । तदनन्तरम् इटलीदेशं गत्वा तत्रत्ये पादुअ–विश्वविद्यालये अध्ययनं कृत्वा वैद्यपदवीं प्राप्नोत् । ततः पुनः लण्डन् नगरं प्रतिनिवृत्य वैद्यवृत्तिम् आरभत । अयं विलियं हार्वे गृहस्य अन्तरट्टम् एव प्रयोगालयं कृत्वा वैद्यकीयान् प्रयोगान् अकरोत् । सः सजीवान् एव प्राणीन् प्रयोगार्थम् उपयुक्तवान् । हृदयस्य स्थाने शरीरस्य चर्म विदार्य हृदयस्य अध्ययनम् अकरोत् । **’हृदयं तदा तदा किञ्चित् कालं यावत् विश्रम्य पुनः कार्यारम्भं करोति । विश्रामावसरे हृदयं कठिनं भवति । पुनः कार्यारम्भे मृदु भवति । हृदयं यदा कठिनं भवति तदा लघु भवति । यदा मृदु भवति तदा च बृहत् भवति । तदवसरे हृदयस्य वर्णः अपि परिवर्तते । यदा हृदयं लघु कठिनं च भवति तदा हृदयं श्वेतवर्णीयं भवति । यदा च बृहत् मृदु च भवति तदा रक्तवर्णीयं भवति ।’** इति अंशान् अयं विलियं हार्वे संशोधितवान् । बहुवारं वीक्षणस्य अनन्तरं तेन ज्ञातं यत् हृदयं नाम कश्चन मांसपिण्डः । यदा हृदयं लघु भवति तदा तत् रक्तं बहिः सम्प्रेष्य श्वेतवर्णीयं भवति । यदा च रक्तं हृदयं प्रविशति तदा तत् बृहत् रक्तवर्णीयं च भवति । अतः हृदयं किञ्चित् जलयन्त्रम् इव । रक्तं स्वीकृत्य पुनः बहिः प्रेषयति ।

 
अयं विलियं हार्वे यदा हृदयं जलयन्त्रम् इव इति ज्ञातवान् तदनन्तरं शरीरे रक्तस्य सञ्चारम् अभ्यस्तवान् । **’शुद्धरक्तनाडीषु रक्तं यदा प्रवहति तदा यदि आघातः भवति तर्हि रक्तम् अत्सवत् बहिरागच्छति । मलिनरक्तनाडीषु यदा प्रवहति रक्तं तदा आघातः भवति चेत् तथा न भवति’**  इति विषयं प्रथवारं संशोधितवान् । रक्तनाडीषु प्रवहतः रक्तस्य प्रमाणम् अपि अयं विलियं हार्वे संशोधितवान् । प्रतिवारम् अपि हृदयं बौन्सद्वयमितं रक्तं प्रवाहयति । एषा प्रक्रिया प्रतिनिमेषं ७२ वारं प्रचलति । हृदयं प्रतिनिमेषम् एक-ग्यालन् अपेक्षया अधिकं, प्रतिदिनं १५०० ग्यालन् च रक्तं प्रवाहयति । रक्तं हृदयात् बहिः गत्वा पुनः हृदयम् एव प्रतिनिवर्तते इत्यपि प्रयोगाणां द्वारा संशोधितवान् अयं विलियं हार्वे । शुद्धाः तथा अशुद्धाः च रक्तनाड्यः एकस्याम् एव दिशि रक्तं प्रवाहयन्ति, रक्तं पुनः तेनैव मार्गेण प्रतिगन्तुं न शक्नोति इत्यपि सः संशोधितवान् । अस्य विलियं हार्वेस्य एतेषां प्रयोगाणां कारणतः एव हृदयस्य चिक्त्सा आरब्धा ।

 
अण्डेषु कुक्कुटशावकानां वर्धनं, सन्तानोत्पत्तिः, श्वासोच्छ्वासः इत्यादिषु विषयेषु अपि विलियं हार्वे संशोधनम् अकरोत् । जीवनस्य अन्तिमकालं सः एकान्ते वैज्ञानिकाध्ययनैः अयापयत् । १६५७ तमे वर्षे जून् मासस्य ३ दिनाङ्के सन्धिवातस्य तथा मूत्रकोशस्य पाषाणरोगस्य च कारणतः विलियं हार्वे दिवं गतः ।

वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
मार्सेलो माल्पीगिः

thumb|right|200px

(कालः – १०. ०३. १६२८ तः ३०. ११. १६९४)

अयं **मार्सेलो माल्पीगिः** (Marcello Malpighi) कश्चन जीविनाम् अन्तररचनायाः विवरणकर्ता । वस्तुतः एषः एव "सूक्ष्मदर्शकयन्त्रस्य" जनकः । तत् सूक्ष्मदर्शकयन्त्रं १७ शतकस्य मध्यभागे वैज्ञानिकानां संशोधनकार्ये उपयुक्तम् । अयं मार्सेलो माल्पीगिः इटलीप्रदेशीयः । सः १६२८ तमे वर्षे मार्च् मासस्य १० दिनाङ्के जन्म प्राप्नोत् । वैद्यपदव्याः प्राप्तेः अनन्तरम् इटलीदेशे विभिन्नेषु विश्वविद्यालयेषु शिक्षकवृत्तिम् अकरोत् । १६९१ तमे वर्षे शिक्षकवृत्तितः निवृत्तिं प्राप्य १२ तमस्य पोपस्य (पोपः इत्युक्ते क्रिश्चियन्–मतस्य धर्मगुरुः) इनोसेण्टस्य वैयक्तिकवैद्यरूपेण नियुक्तः । एषः मार्सेलो माल्पीगिः १६५० तमे वर्षे एव मण्डूकस्य श्वासकोशस्य परीक्षणं सूक्ष्मदर्शकयन्त्रद्वारा अकरोत् । ततः आरभ्य सूक्ष्मदर्शकस्य आरम्भम् अभ्यासं च अकरोत् अपि । १६६० तमे वर्षे "रक्तं श्वासकोशम् आवृतानां लोमनाडीनां जाले प्रवहति" इति यत् संशोधितवान् तदेव तस्य जीवनस्य प्रमुखं संशोधनम् । एतत् संशोधनं श्वासोच्छ्वासस्य विवरणे प्रमुखं पदम् अभवत् । "वायुः श्वासकोशाणां कृशाणां जवनिकासदृशाणां निर्मोकानां द्वारा रक्तेन योजितः भवति । तथा रक्तेन योजितः वायुः (आम्लजनकसहितः) रक्तेन सह एव शरीरस्य सर्वम् अपि अङ्गं प्रति गच्छति" इत्येतत् अपि अस्य मार्सेलो माल्पीगेः एव संशोधनम् ।

 
अनेन मार्सेलो माल्पीगिना संशोधिताः अतिसूक्ष्माः रक्तनाड्यः (कोशसदृश्यः) "क्यापिलरि” इति उच्यन्ते । ताः रक्तनाड्यः (लोमनाड्यः वा) एव शुद्धरक्तनाड्याः शाखाः अतिसूक्ष्माभिः मलिनरक्तनाडीभिः सह योजयन्ति इत्यपि अयं मार्सेलो माल्पीगिः संशोधितवान् । एतत् संशोधनं पूर्वं विलियं हार्वे इत्यनेन रक्तपरिचलनस्य क्रमस्य विषये कृतस्य संशोधनस्य लोपं न्यवारयत् । तदनन्तरम् अयं मार्सेलो माल्पीगिः कुक्कुटस्य भ्रूणस्य, अन्येषां कीटानां च परीक्षणम् अकरोत् । कौशेयकीटस्य अङ्गानां विषये अध्ययनं कृत्वा पुस्तकम् अपि अलिखत् । जगति अकशेरुकाणां विषये लिखितं प्रथमं पुस्तकं तत् । प्राथमिकस्तरस्य कुक्कुटशावके श्वासोच्छ्वासार्थं मीनस्य इव विशिष्टस्य अङ्गस्य प्राथमिकस्तरस्य अङ्गं किञ्चित् भवति इत्यपि संशोधितवान् । एतत् संशोधनं पक्षिवर्गः मीनवर्गतः एव विकसितः इत्यस्य पुष्टिम् अयच्छत् । तैलपसदृशाः लघुकीटाः अतिसूक्ष्मेण रन्ध्रेण श्वासोच्छ्वासं कुर्वन्ति । सस्यस्य काण्डेषु अपि श्वासोच्छ्वासार्थं रन्ध्राणि भवन्ति । पर्णानाम् अधोभागे सूक्ष्माणि पत्ररन्ध्राणि भवन्ति । इत्यादयः विषयाः अनेन मार्सेलो माल्पीगिना एव संशोधिताः । अनेन कृतानि संशोधनानि जीविनां विषये नूतनायाः दृष्ट्याः एव उदयस्य कारणानि अभवन् । एषः १६९४ तमे वर्षे नवेम्बर् मासस्य ३० तमे दिनाङ्के इहलोकम् अत्यजत् ।

"

वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
डारोति क्रोफट् हाज्किन्

लघुचित्रम्|Dorothy Hodgkin
(कालः – १९१० तः १९९४)
 
इयं **डारोति क्रोफट् हाज्किन्** (Dorothy Crowfoot Hodgkin) प्रख्याता रसायनविज्ञानिनी । एषा डारोति क्रोफट् हाज्किन् १९१० वर्षे ईजिप्त्–देशस्य कैरोनगरे जन्म प्राप्नोत् । सा आक्सफर्ड–विश्वविद्यालये अध्ययनम् अकरोत् । मध्ये वर्षद्वयं यावत् केम्ब्रिड्ज्–विश्वविद्यालये अपि अध्ययनम् अकरोत् । एषा बहूनि महत्त्वभूतानि संशोधनानि कृतवती । विटमिन् बि–१२ अणोः सङ्कीर्णां रचनाम् एषा डारोति क्रोफट् हाज्किन् संशोधितवती । अनेन सह "कोलस्टराल्”, "ऐयोडिन्”, "पेन्सिलिन्”, "इन्सुलिन्” इत्यादीनां रसायनिक-संयुक्तानां विवरणम् अपि अकरोत् । एतानि सम्सोधनानि वैद्यविज्ञानस्य कृते महत्त्वभूतानि उपायनानि अभवन् ।

बि – १२ अणोः रचनायाः कारणतः शरीरं कथं रक्तवर्णस्य रक्तकणानाम् उपयोगं करोति इति ज्ञातम् । तेन ज्ञानेन "पर्निषियस् अनिमिय" इति रोगस्य औषधस्य अन्वेषणम् अपि सुलभम् अभवत् । एषा डारोति क्रोफट् हाज्किन् १९७२ तमे वर्षे आधुनिकानां सङ्गणाकानां साहाय्येन "इन्सुलिन्”–रचनां संशोधितवती । एतया डारोति क्रोफट् हाज्किनया अनुसृतम् "एक्स्-किरण डिफ्राक्षन् तन्त्रं” डि एन् ए - इत्यस्य रचनायाः निर्णये अपि साहाय्यम् अकरोत् । एषा डारोति क्रोफट् हाज्किन् प्रमुखाणां जीवरसायनवस्तूनां रचनाम् एक्स्-किरण डिफ्राक्षन् तन्त्रद्वारा संशोधितवती इति १९६४ तमे वर्षे रसायनविज्ञानस्य विभागे "नोबेल्”–पुरस्कारम् अपि प्राप्नोत् । एषा डारोति क्रोफट् हाज्किन् १९९४ तमे वर्षे मरणं प्राप्नोत् ।
thumb|right|200px|रायल्-सोसैट्या डारोति क्रोफट् हाज्किनायै प्रदत्तं पदकम्

## टिप्पणी
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Dorothy Hodgkin tells her life story at Web of Stories (video)
*CWP – Dorothy Hodgkin in a study of contributions of women to physics
*Review of Ferry's biography on the Pugwash website
*Encyclopaedia Britannica, Dorothy Crowfoot Hodgkin
*Dorothy Crowfoot Hodgkin: A Founder of Protein Crystallography
*Nobel Prize 1964 page
*DorothyHodgkin.com 

वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पार्थ नैवेह नामुत्र...

## श्लोकः 
:**श्रीभगवानुवाच
:**पार्थ नैवेह नामुत्र विनाशस्तस्य विद्यते ।**
:**न हि कल्याणकृत्कश्चिद्दुर्गतिं तात गच्छति ॥ ४० ॥'''

अयं भगवद्गीतायाः षष्ठोध्यायस्य आत्मसंयमयोगस्य चत्वारिंशत्तमः(४०) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
पार्थ न एव इह न अमुत्र विनाशः तस्य विद्यते न हि कल्याणकृत् कश्चित् दुर्गतिं तात गच्छति ॥

## अन्वयः
पार्थ ! इह तस्य विनाशः न एव विद्यते । अमुत्र न । तात ! कल्याणकृत् हि कश्चित् दुर्गतिं न गच्छति।

## शब्दार्थः 
:पार्थ = हे अर्जुन !
:इह = अत्र
:तस्य = तादृशस्य योगभ्रष्टस्य
:विनाशः = नाशः
:न एव विद्यते = नास्ति एव
:अमुत्र = परलोके
:न = न भवति एव
:तात = वत्स !
:हि = यस्मात्
:कल्याणकृत् = शुभकृत्
:कश्चित् = कोऽपि
:दुर्गतिम् = कुत्सितगतिम्
:न गच्छति = न प्राप्नोति ।

## अर्थः 
हे अर्जुन ! यः योगमार्गात् भ्रष्टः भवति तस्य इह लोके परस्मिन् लोके वा पतनम्, अर्थात् पूर्वस्माद् हीनजन्मप्राप्तिः न भवति । यतः हे तात ! शुभस्य कर्ता कोऽपि जनः कथञ्चिदपि दुर्गतिं न प्राप्नोति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* http://sa.wikisource.org/wiki/भगवद्गीता
* Mahabharata 6.23–6.40 (sacred-texts.com)
* GRETIL etext of MBh 6  (text begins at 06,023)
* 1890 translation by William Quan Judge
* 1900 translation by Sir Edwin Arnold
* The Gita According to Gandhi by Mahadev Desai of Mahatma Gandhi's 1929 Gujrati translation and commentary
* 1942 translation by Swami Sivananda
* 1971 translation by A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada entitled *Bhagavad Gita As It Is* with Sanskrit text and English commentary.
* 1983 translation by A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada entitled *Bhagavad Gita As It Is* with Sanskrit text and English commentary.
* 1988 translation  by Ramananda Prasad
* 1992 translation and commentary  by Swami Chinmayananda
* 1993 translation by Jagannatha Prakasa (John of AllFaith)
* 2001 translation  by Sanderson Beck
* Six commentaries : by Adi Sankara, Ramanuja, Sridhara Swami, Madhusudana Sarasvati, Visvanatha Chakravarti and Baladeva Vidyabhusana (all in sanskrit)
* Essays on Gita  by Sri Aurobindo
* Gita Supersite Original text, with several accompanying translations or commentaries in Sanskrit, English, or Hindi
* Srimad Bhagavad Gita
*Bhagavad-Gita Trust translation in multiple languages with audio and translation of commentary from the four authorized Vaishnava sampradayas
* Multiple English Translations 
*Maharishi Mahesh Yogi on the Bhagavad-Gita, A New Translation and Commentary, Chapters 1–6 
* Recitation of verses in Sanskrit (MP3 format)
* Bhagavad Gita (As It Is) Complete  produced by The International Society for Krishna Consciousness
* Bhagavad Gita in 6 Languages 

40
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
राबर्ट् ब्रौन्

(कालः – २१. १२. १७७३ तः १०. ०६. १८५८)

अयं **राबर्ट् ब्रौन्** (Robert Brown) कोशकेन्द्रस्य (न्यूक्लियस्) संशोधकः । सः १७७३ तमे वर्षे डिसेम्बर्-मासस्य २१ तमे दिनाङ्के जन्म प्राप्नोत् । एषः स्काट्लेण्ड्-देशे आङ्ग्लिकन् धर्मगुरुः (पाद्री) आसीत् । सः राबर्ट् ब्रौन् वृत्त्या सैन्ये वैद्याधिकारी आसीत्, प्रवृत्त्य विज्ञानी आसीत् । यदा सैन्ये विरामः प्राप्यते स्म तदा सर्वदा सः सस्यानि सङ्गृह्य अभ्यासम्, अध्ययनं करोति स्म । यदा सः राबर्ट् ब्रौन् ऐर्लेण्ड्-देशे आसीत् तदा तेन प्रख्यातस्य आङ्ग्लीयस्य सस्यविज्ञानिनः सर् जोसेप् ब्याङ्कस्य सख्यं प्राप्तम् । तस्य जोसेफ् ब्याङ्कस्य साहाय्येन आस्ट्रेलियादेशे "प्रकृतितज्ञ”स्य उद्योगं प्राप्नोत् । ततः प्रत्यागमनावसरे बहुविधानि सस्यानि सङ्गृह्य आनीतवान् । तानि सर्वाणि अपि सस्यानि जेस्यु तथा क्यांडोलस्य प्राकृतिकेन क्रमेण एव वर्गीकृतवान् अयं राबर्ट् ब्रौन् । तस्य कार्यस्य फलरूपेण अयं राबर्ट् ब्रौन् "लिनेयन् सौसैटि" इत्यत्र ग्रन्थपालकत्वेन नियुक्तः अभवत् ।

अनेन राबर्ट् ब्रौनेन कृतेषु संशोधनेषु प्रमुखं संशोधनद्वयम् । प्रथममं संशोधनं – सर्वेषु अपि सस्यकोशेषु काचित् समाना रचना भवति । तां रचनां संशोध्य तस्याः "कोशकेन्द्रम्” इति (न्यूक्लियस्) नामकरणं कृतम् । अपरं संशोधनं – परागरेणवः जले अनिर्दिष्टरीत्या चलन्ति इत्येतत् । ते परागरेणवः सजीवाः इति कारणात् एव तथा चलनं भवति इत्यपि अयं राबर्ट् ब्रौन् एव ज्ञापितवान् । तेनैव सह निर्जीवाः कणाः अपि अनिर्दिष्टरीत्या चलन्ति इत्येतत् अपि संशोधितवान् । तेषां "ब्रौनियन् मोषन्” इत्यपि नामकरणम् अकरोत् । तदेव नाम इदानीम् अपि विज्ञानक्षेत्रे व्यवहारपथे अस्ति ।  अयं राबर्ट् ब्रौन् बहुषु विषयेषु आसक्तः आसीत् । सम्पूर्णतया नष्टानां (प्रकृतं भूमौ कुत्रापि नास्ति) जीविनां विषये अपि विस्तरेण अभ्यासं संशोधनं च कृतवान् आसीत् । अयं राबर्ट् ब्रौन् १८५८ तमे वर्षे जून्-मासस्य १० दिनाङ्के मरणम् अवाप्नोत् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* *Classic papers by Robert Brown*  PDFs of several original papers by Robert Brown are available from this webpage.
* *Robert Brown’s Australian Botanical Specimens, 1801–1805 at the British Museum (BM)*  A comprehensive database.
* Robert Brown's work on orchids.
* [Robert Brown on Ask.com](http://www.ask.com/fr?u=http%3A%2F%2Fwww.whonamedit.com%2Fdoctor.cfm%2F2539.html&s=k1&bu=http%3A%2F%2Fwww.ask.com%2Fweb%3Fq%3DRobert%2BBrown%26o%3D312%26page%3D1%26dm%3Dlang&q=Robert+Brown&o=312&qt=0&ac=1&dm=lang&ma=Robert%20Brown%3A%20Scottish%20botanist%20and%20plant%20geographer%2C%20born%20December%2021%2C%201773%2C%20Montrose%2C%20Angus%2C%20Scotland%3B%20died%20June%2010%2C%201858%2C%20Soho%20Square%2C%20London%2C...&mt=Robert%20Brown%20(www.whonamedit.com)&mb=) 
* 

वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
म्याथयास् जेकब् ष्लेडन्

(कालः – ०५. ०४. १८०४ तः २३. ०६. १८८१)

अयं म्याथयास् जेकब् ष्लेडेन् (Matthias Jakob Schleiden) सस्यानां कोशसिद्धान्तस्य निरूपकः । अयं १८०४ वर्षे एप्रिल्-मासस्य ५ दिनाङ्के जर्मनीदेशस्य ह्याम्बुर्ग् इति प्रदेशे जन्म प्राप्नोत् । अयं न्यायशास्त्रम् अधीत्य तद्विषये प्रशिक्षणम् अपि प्राप्तवान् आसीत् । परन्तु तस्य मनः तां वृत्तिं न अङ्गीकरोति स्म । तस्मात् कारणात् जीवने जुगुप्सां प्राप्य आत्महत्यार्थम् अपि प्रयत्नम् अकरोत् । किन्तु सः तस्मिन् प्रयत्ने सफलः नाभवत् । तदनन्तरं सः विनोदार्थम् अभ्यस्तं सस्यशास्त्रम् एव जीवनाधाररूपेण स्व्यकरोत् । अयं म्याथयास् जेकब् ष्लेडेन् सस्यानां वर्गीकरणम् एव प्रमुखलक्ष्यरूपेण स्वीकृतवतां विज्ञानिनां विरोधं कुर्वन् १८३८ तमवर्षात् आरभ्य सस्यानाम् अङ्गांशान् गभीरतया अभ्यस्तवान् । एतत् एव कार्यं प्राणिनां विषये अग्रिमे वर्षे (१८३९) थियोडोर् स्छ्वान् अकरोत् । अयं म्याथयास् जेकब् ष्लेडेन् जीवकोशे विद्यमानं कोशकेन्द्रम् एव सम्यक् अभ्यस्य "जीवकोशस्य विभागस्य कोशकेन्द्रस्य च सम्बन्धः अस्ति” इत्येतं विषयं संशोधितवान् । अयं म्याथयास् जेकब् ष्लेडेन् १८३९ तमे वर्षे ज्ना–विश्वविद्यालये प्राध्यापकपदं प्राप्नोत् । अयं डार्विनस्य विकासवादम् अङ्गीकृतवान् आसीत् । सः म्याथयास् जेकब् ष्लेडेन् १८८१ तमे वर्षे जून्-मासस्य २३ तमे दिनाङ्के जर्मन्-देशस्य फ्र्याङ्क्फर्ट् इति प्रदेशे विधिवशः सञ्जातः ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Short biography and bibliography in the Virtual Laboratory of the Max Planck Institute for the History of Science
* Schwann, Theodor and Schleyden, M. J., Microscopical researches into the accordance in the structure and growth of animals and plants. London: Printed for the Sydenham Society, 1847.
*

वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
एलिजबेत् ब्ल्याक्वेल्

thumb|left|200px|अमेरिकादेशस्य मूल्याङ्के एलिजबेत् ब्ल्याक्वेल् चित्रम्
(काल: - १८२१ तः १९१०)

इयं एलिजबेत् ब्ल्याक्-वेल् (Elizabeth Blackwell) अमेरिकादेशस्य प्रथमा महिला वैद्या । एषा १८२१ तमे वर्षे अमेरिकादेशे जन्म प्राप्नोत् । वैद्यकीयक्षेत्रे महिलानाम् अपि स्थानं भवेत् इति धिया एव एषा एलिजबेत् ब्ल्याक्-वेल् वैद्यकीयक्षेत्रम् अचिनोत् । परन्तु २९ विश्वविद्यालयेषु महिला इति एकेन एव कारणेन सा तिरस्कृता । अन्ते न्यूयार्क्-नगरस्य जिनीवा–विश्वविद्यालये सा प्रवेशं प्राप्नोत् । तत्र अपि तस्य विश्वविद्यालयस्य निर्वहणसमितिः तत्रत्यान् सर्वान् अपि पुरुषविद्यार्थीन् पृष्ट्वा एव तस्यै प्रवेशम् अयच्छत् । यदा सा पिलिडेल्फिया–विश्वविद्यालये अध्ययनं कुर्वती आसीत् तदा अपि तस्याः एलिजबेत् ब्ल्याक्-वेल्याः कष्टं न्यूनं न आसीत् । तत्र यदा सा रोगिणां प्रकोष्ठं प्रविशति स्म तदा अन्ये सर्वे वैद्यविद्यार्थिनः बहिः गच्छन्ति स्म । तया एलिजबेत् ब्ल्याक्-वेल् एकया एव रोगिणां परीक्षाः कृत्वा विवरणपत्रे विवरणं लेखनीतम् आसीत् । तथापि सा एलिजबेत् ब्ल्याक्-वेल् छलेन अध्ययनं समाप्य १८४९ तमे वर्षे वैद्यपदवीं प्राप्नोत् । ततः सा यूरोप्-देशम् अगच्छत् । तत्र तया उत्तमं स्वागतं प्राप्तम् । तत्रैव विभिन्नेषु वैद्यालयेषु सा एलिजबेत् ब्ल्याक्-वेल् कार्यं कुर्वती अनुभवं सम्पादितवती ।

एषा एलिजबेत् ब्ल्याक्-वेल् १८५१ तमे वर्षे पुनः न्यूयार्क्-नगरं प्रत्यागता । तत्र लघु वैद्यालयस्य उद्घाटनं तस्याः लक्ष्यम् आसीत् । किन्तु तत् सुलभसाध्यं न आसीत् । **“शरीरस्य, वातावरणस्य,परितः विद्यमानस्य परिसरस्य च मालिन्यस्य निवारणात् एव रोगाणां निवारणं साध्यम्”** इति तया कृतानि भाषणानि कासाञ्चन महिलानां मनः आकर्षत् । तदनन्तरं १८५३ तमे वर्षे भगिन्या एमिल्या सह मिलित्वा सा एलिजबेत् ब्ल्याक्-वेल् वैद्यालयम् उदघाटयत् । अस्याः एलिजबेत् ब्ल्याक्-वेल्याः भगिनी एमिली अपि वैद्यपदवीं प्राप्तवती आसीत् । १८५७ तमवर्षाभ्यन्तरे तया आरब्धः वैद्यालयः सम्पूर्णतया महिलानां तथा बालानां च वैद्यालयः जातः । तादृशी एलिजबेत् ब्ल्याक्-वेल् १९१० वर्षे इहलोकम् अत्यजत् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Works by Elizabeth Blackwell online at the Biodiversity Heritage Library
*Elizabeth Blackwell Collection on New York Heritage Digital Collections 
* Some places and memories related to Elizabeth Blackwell
* Women in Science
* An online history at the National Institutes of Health, including copies of historical documents
* An online biography  of Elizabeth Blackwell, with links to more articles on Blackwell and others in her famous family, plus links to many resources on the Net
* Biography from the National Institute of Health
* Elizabeth Blackwell at the Hobart and William Smith Colleges Archives.
* Elizabeth Blackwell Resources Available in Hobart and William Smith Colleges Archives.
* Chronological Bibliography of Selected Scholarly Works by Dr. Elizabeth Blackwell.
* Elizabeth Blackwell at winningthevote.org 
* Papers, 1835-1960. Schlesinger Library, Radcliffe Institute, Harvard University.

वर्गः:अन्यदेशीयवैद्याः

वर्गः:विषयः वर्धनीयः
फ्रान्सिस् गाल्टन्

(कालः – १६. ०२. १८२२ तः १७. ०१. १९११)

अयं सर् फ्रान्सिस् गाल्ट्न् (Sir Francis Galton) सुसन्ततेः संशोधकः । यमलयोः जन्मनः महत्त्वं ज्ञापितवान् अयं सर् फ्रान्सिस् गाल्ट्न् प्रख्यातस्य जीवविज्ञानिनः चार्ल्स् डार्विनस्य बन्धुः अपि । सः १८२२ तमे वर्षे फेब्रवरिमासस्य १६ दिनाङ्के बर्मिङ्ग् ह्याम् इति प्रदेशे जन्म प्राप्नोत् । १८४४ तमे वर्षे केम्ब्रिड्ज्–नगरस्थात् “ट्रिनिटि” महाविद्यालयात् वैद्यपदवीं प्राप्नोत् । अयं सर् फ्रान्सिस् गाल्ट्न् पवनविज्ञानं मानवविज्ञानं च आसक्त्या अधीतवान् । १८४० दशकस्य उत्तरार्धे आफ्रिका–देशे प्रवासम् अकरोत् । प्रवासस्य अनुभवान् १८५३ तमे तथा १८५५ तमे वर्षे अलिखत् । तस्य लेखस्य निमित्तं “रायल्” जियोग्राफिकल् सोसैटि”तः स्वर्णपदकम् अपि प्राप्तम् । पवनविज्ञाने आसक्तः अयं सर् फ्रान्सिस् गाल्ट्न् वायुस्थितेः मानचित्रस्य सज्जीकरणे इदानीं विद्यमानस्य आधुनिकस्य क्रमस्य संशोधनम् अकरोत् । “प्रतिचक्रवातः” (Anti Syclon) इत्यस्य पदस्य स्रष्टा अपि अयम् एव सर् फ्रान्सिस् गाल्ट्न् एव । उत्तमस्य शान्तस्य वातावरणस्य लक्षणानि अपि विवृतवान् सः । सः सर् फ्रान्सिस् गाल्ट्न् १८६३ तमे वर्षे “मीटियोरोग्राफिक्” इति पुस्तकम् अपि अलिखत् । चार्ल्स् डार्विनस्य “वंशानां जननम्” (Origin of spicies) इति पुस्तकं पठित्वा अयं सर् फ्रान्सिस् गाल्ट्न् अपि मानवविज्ञाने आसक्तिं प्राप्नोत् ।

अयं सर् फ्रान्सिस् गाल्ट्न् अङ्गुलीचिह्नं स्थिरं भवति इति प्रत्यपादयत् । अङ्गुलीचिह्नस्य अभिज्ञानस्य सुस्पष्टां पद्धतिम् अपि सः निरूपितवान् । अनेन संशोधनेन १९११ तमवर्षाभ्यन्तरे ब्रिट्न् तथा अमेरिका–संयुक्त–संस्थानेषु बहूनाम् अपराधीनाम् अङ्गुलीचिह्नद्वारा एव ग्रहणं साध्यम् अभवत् । १८६९ तमे वर्षे अयं सर् फ्रान्सिस् गाल्ट्न् मानवानां मानसिकं सामर्थ्यम् अपि विभिन्नेषु स्तरेषु भवति इति प्रत्यपादयत् । तत् सामर्थ्यम् अपि आनुवंशिकम् इत्यपि संशोधितवान् । उत्तमं मानसिकं सामर्थ्यं येषाम् अस्ति तादृशाणां स्त्रीपुरुषाणां द्वारा उत्तमस्य सन्ततेः एव अनुवर्तनं शक्यते इत्यपि प्रत्यपादयत् । १८८३ तमे वर्षे तादृश्याः पद्धतेः “सन्ततिविज्ञानम्” इति नामकरणम् अपि अकरोत् । अयं सर् फ्रान्सिस् गाल्ट्न् १९०९ वर्षे “सर्” इति बिरुदम् अपि प्राप्नोत् । सः ८९ तम् वयसि १९११ वर्षे जनवरिमासस्य १७ दिनाङ्के इहलोकम् अत्यजत् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Galton's Complete Works at Galton.org (including all his published books, all his published scientific papers, and popular periodical and newspaper writing, as well as other previously unpublished work and biographical material).
* Portraits of Galton from the National Portrait Gallery (United Kingdom)
* 
* Biography and bibliography in the Virtual Laboratory of the Max Planck Institute for the History of Science
* History and Mathematics
* Human Memory&nbsp;– University of Amsterdam  website with test based on the work of Galton
*Catalogue of the Galton papers held at UCL Archives
*"Composite Portraits", by Francis Galton, 1878 (as published in the *Journal of the Anthropological Institute of Great Britain and Ireland*, volume 8).
*"Enquiries into Human Faculty and its Development", book by Francis Galton, 1883.

वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
डा मनमोहन अत्तावर

(कालः - १९३२ तः)

अयं मनमोहन अत्तावरः (Dr. Manamohan Attavara) कश्चन विशिष्टः विज्ञानी । अयं कृषिम् अपि उद्यमत्वेन पर्यवर्तयत् । एषः १९३२ तमे वर्षे भारतदेशस्य कर्णाटकराज्यस्य उडुपिमण्डलस्य कार्कळ इति प्रदेशे जन्म प्राप्नोत् । १९५९ तमे वर्षे धारवाडस्य कृषिविश्वविद्यालयतः कृषिपदवीं, १९६१ तमे वर्षे स्नातकोत्तरपदवीं च प्राप्नोत् । तदनन्तरम् अमेरिकादेशं गत्वा सस्यानां वंशशास्त्रे नैपुण्यं प्राप्य १९६५ तमे वर्षे भारतं प्रतिनिवृत्तः । आधुनिकानां तन्त्रज्ञानानाम् आधारेण वैज्ञानिकरीत्या फल पुष्पाणां बीजानां तथा सस्यानाम् उत्पादनार्थं बेङ्गळूरुनगरे "इण्डो अमेरिकन् हैब्रिड् सीड्स्” नामिकायाः संस्थायाः आरम्भम् अकरोत् अपि ।

 
अनेन मनमोहन अत्तावरेण उत्पादितस्य वार्तक्याः वंशस्य "कर्णाटकम्” इति, महामरीचिकायाः वंशस्य च "क्याप्सिकं भारतम्” इति च तदानीन्तना भारतस्य प्रधानमन्त्रिणी श्रीमती इन्दिरा गान्धिः नामकरणम् अकरोत् । १९६६ तमे वर्षे सस्योत्पादनाय एव अत्याधुनिक–आनुकूल्यसहितं वायुनियन्त्रितं "हरितगृहम्” अपि निरमापयत् । १९८८ तमॆ वर्षे समग्रे एष्याखण्डे एव महतः "जैविकतन्त्रज्ञान”स्य विभागम् आरब्धवान् । तस्य विभागस्य द्वारा एव अद्यापि अत्यधिकस्य फलोदयस्य शाकानां, फलानं, पुष्पाणां च निर्यातः प्रचलति ।

""

वर्गः:भारतीयविज्ञानिनः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:भारतीयविज्ञानिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
प्लाक्षफलम्

thumb|left|200px|उद्घाटितं प्लाक्षफलम्
thumb|left|200px|वृक्षे दृश्यमानानि अपक्वानि प्लाक्षफलानि

एतत् प्लाक्षफलं भारते अपि वर्धमानः कश्चन फलविशेषः । एतत् प्लाक्षफलम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । इदं प्लाक्षफलम् आङ्ग्लभाषायां common fig इति उच्यते । एतत् प्लाक्षफलम् अकृष्टपच्यम् अपि । प्लाक्षफलम् देवानां नैवेद्यार्थम् अपि उपयुज्यते । एतत् प्लाक्षफलं वस्तुतः मरुभूमौ सम्यक् वर्धते । तद्विना अन्यत्र अपि इदानीं वर्धयन्ति । इरान्, अफघानिस्तानम्, अरब्, भारतम् इत्यादिषु देशेषु प्लक्षवृक्षस्य वर्धनं महता प्रमाणेन वर्धयन्ति ।

एतत् प्लाक्क्षवृक्षे वर्षे द्विवारं फलोदयः भवति । एषः कश्चन विशिष्टः वृक्षः । परागस्पर्शं विना एव पुषितः, फलितः च भवति । वर्षद्वयस्य वयसि एव फलितः भवति अयं वृक्षः । एतत् प्लाक्षफलम् आम्लमिश्रितमधुररुचियुक्तम् । एतानि फलानि शुष्कीकृत्य संरक्ष्यन्ते । तादृशानां शुष्कफलानां, तस्य फलस्य चूर्णस्य च अपेक्षा सर्वत्र अस्ति । अस्य प्लाक्षवृक्षस्य पर्णानि महाकारकाणि । एते वृक्षाः ८ तः १० पादमितानि उन्नतानि भवन्ति । मार्च, मे, जुलै, सेप्टेम्बर् मासेषु फलिताः भवन्ति अपि ।

### आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य प्लाक्षफलस्य स्वभावः
:१ अस्य प्लाक्षफलस्य सेवनेन शरीरस्य भारः वर्धते ।
:२ प्लाक्षफलं चर्मरोगं निवारयति ।
:३ प्लाक्षफलस्य सेवनेन शरीरस्य औष्ण्यं न्यूनं भवति ।
:४ प्लाक्षफलं रक्तपुष्टिं करोति । 
:५ एतत् प्लाक्षफलं मूत्तावरोधं निवारयति ।
:६ अस्मिन् प्लाक्षफले शर्करापिष्टं, ससारजनकं, रञ्जकं, सुधा, 'ए' जीवससत्वम् इत्यादयः पोषकांशाः अत्यधिकप्रमाणेन सन्ति । 
:७ एतत् प्लाक्षफलं शुष्कफलत्वेन यथा उपयुज्यते तथैव अवलेहस्य, जाम्, केक्, पेस्ट् इत्यादीनां निर्माणे अपि उपयुज्यते । 
:८ एतत् प्लाक्षफलं रक्तस्रावम् अपि स्थगयति ।
:९ प्लाक्षफलस्य सेवनेन शीतलारोगः अपि अपगच्छति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*
*Roast Fig recipe
*Figs 4 Fun: The Weird Sex Life of the Fig

वर्गः:फलानि
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
दन्तशठफलम्

एतत् दन्तशठफलं भारते अपि वर्धमानः कश्चन फलविशेषः । एतत् दन्तशठफलम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । इदं दन्तशठफलम् आङ्ग्लभाषायां ॥॥॥ इति उच्यते । एतत् दन्तशठफलम् अकृष्टपच्यम् अपि । दन्तशठफलं देवानां नैवेद्यार्थम् अपि उपयुज्यते ।

‎

वर्गः:फलानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
उदुम्बरफलम्

एतत् उदुम्बरफलं भारते अपि वर्धमानः कश्चन फलविशेषः । एतत् उदुम्बरफलम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । इदम् उदुम्बरफलम् आङ्ग्लभाषायां ॥॥॥ इति उच्यते । एतत् उदुम्बरफलम् अकृष्टपच्यम् अपि ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* उदुम्बरफलम् ‎

वर्गः:फलानि
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
प्राप्य पुण्यकृतां लोकान्...

## श्लोकः 
:**प्राप्य पुण्यकृताँल्लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः ।**
:**शुचीनां श्रीमतां गेहे योगभ्रष्टोऽभिजायते ॥ ४१ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः षष्ठोध्यायस्य आत्मसंयमयोगस्य एकचत्वारिंशत्तमः(४१) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
प्राप्य पुण्यकृतान् लोकान् उषित्वा शाश्वतीः समाः 	शुचीनां श्रीमतां गेहे योगभ्रष्टः अभिजायते ॥

## अन्वयः
योगभ्रष्टः पुण्यकृतां लोकान् प्राप्य शाश्वतीः समाः उषित्वा शुचीनां श्रीमतां गेहे अभिजायते ।

## शब्दार्थः 
:योगभ्रष्टः = योगात् च्युतः
:पुण्यकृताम् = पुण्यकर्मणाम्
:लोकान् = भुवनानि
:प्राप्य = लब्ध्वा
:शाश्वतीः = शाश्वतीः
:समाः = वत्सरान्
:उषित्वा = वासम् अनुभूय
:शुचीनाम् = पवित्राणाम्
:श्रीमताम् = विभूतिमताम्
:गेहे = गृहे
:अभिजायते = उत्पद्यते ।

## अर्थः 
सः योगभ्रष्टः पुण्यकर्मिभिः प्राप्यमाणान् लोकान् प्राप्य तत्र अनेकसंवत्सरं वसति । ततः सदाचारसम्पन्नानां धनिनां गृहे जन्म प्राप्नोति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* http://sa.wikisource.org/wiki/भगवद्गीता
* Mahabharata 6.23–6.40 (sacred-texts.com)
* GRETIL etext of MBh 6  (text begins at 06,023)
* 1890 translation by William Quan Judge
* 1900 translation by Sir Edwin Arnold
* The Gita According to Gandhi by Mahadev Desai of Mahatma Gandhi's 1929 Gujrati translation and commentary
* 1942 translation by Swami Sivananda
* 1971 translation by A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada entitled *Bhagavad Gita As It Is* with Sanskrit text and English commentary.
* 1983 translation by A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada entitled *Bhagavad Gita As It Is* with Sanskrit text and English commentary.
* 1988 translation  by Ramananda Prasad
* 1992 translation and commentary  by Swami Chinmayananda
* 1993 translation by Jagannatha Prakasa (John of AllFaith)
* 2001 translation  by Sanderson Beck
* Six commentaries : by Adi Sankara, Ramanuja, Sridhara Swami, Madhusudana Sarasvati, Visvanatha Chakravarti and Baladeva Vidyabhusana (all in sanskrit)
* Essays on Gita  by Sri Aurobindo
* Gita Supersite Original text, with several accompanying translations or commentaries in Sanskrit, English, or Hindi
* Srimad Bhagavad Gita
*Bhagavad-Gita Trust translation in multiple languages with audio and translation of commentary from the four authorized Vaishnava sampradayas
* Multiple English Translations 
*Maharishi Mahesh Yogi on the Bhagavad-Gita, A New Translation and Commentary, Chapters 1–6 
* Recitation of verses in Sanskrit (MP3 format)
* Bhagavad Gita (As It Is) Complete  produced by The International Society for Krishna Consciousness
* Bhagavad Gita in 6 Languages 

41
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
सुक्षमफलरवृक्षः

अस्य सस्यशास्त्रीयं नाम Cordia myxa इति  अस्ति । भुसेलु इति अस्य नामान्तरम् । अस्य कुटुम्बः बोर्याजिनेसि इति ।   सामान्येषु अरण्येषु रोहति । फलार्थं वाटिकासु अपि प्रारोपयन्ति ।

अन्यभाषासु अस्य वृक्षस्य नामानि यथा...
आङ्ग्लम् - सेबस्टीन् प्लम् ।  The Babul, Indian gum Tree 
कन्नडम् -  चळ्ळङ्गायि, काडुचळ्ळे । ಚಳ್ಳಂಗಾಯಿ, ಕಾಡುಚಳ್ಳೆ |
हिन्दी - लसोरा ।
तमिळु - मरुविलि । மருவிலி ।
तेलुगु - चक्केरा । చక్కేరా ।
मराठि - छोक्रि ।
मलयाळम् -  चरुविरि । ചരുവിരി ।

## उपयोगाः
सुक्षमफलवृक्षः १८मी.पर्यन्तम् औन्नत्यं साधयति । काण्डः भस्मवर्णस्य अथवा पिङ्गलवर्णस्य भवति । परुषे वल्कले अल्पनिम्नाः छेदाः भवन्ति । पर्यायसंयुक्कानि अण्डाकाराणि पत्राणि भवन्ति । सुगन्धितानां बहुलिङ्गिपुष्पाणां व्यासः ५.१से.मी. वर्णः श्वेतः । कुण्डसदृशंपुष्पपात्रं प्रणाली इव योजितानि पुष्पदलानि सन्ति । मार्चमासतः एप्रिल्मासपर्यन्तम् एते वृक्षाः कुसुमिताः भवन्ति ।अस्य फलं २-२.५से.मी.दीर्गं भवति ।  पक्वं फलं कृष्णं स्वादः मधुरः । प्रतेकं पलम् एकम् एव बीजम् अस्ति । बीजैः एव स्य वृक्षस्य वंशप्रसारः । पुप्फुससम्बद्धरोगाणां शुष्ककासस्य ज्वरस्य औषधनिर्माणे सुक्षमफलवृक्षस्य फलानाम् उपयोगः अस्ति ।अस्य दारु नवां निर्माणे उपयोजयन्ति । अन्तर्वल्कलेन रज्जुनिर्माणं भवति । शलाटवः अवलेहनिर्मानोपयोगिनः भवन्ति । फलसारः संश्लेषणनिर्यासरूपेण उपयोगः शक्यते । पशवः पत्राणि प्रीत्या खादन्ति ।

एतत् बहुवारकफलं भारते अपि वर्धमानः कश्चन फलविशेषः । एतत् बहुवारकफलम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । इदं बहुवारकफलम् आङ्ग्लभाषायां ॥॥॥ इति उच्यते । एतत् बहुवारकफलम् अकृष्टपच्यम् अपि । बहुवारकफलं देवानां नैवेद्यार्थम् अपि उपयुज्यते ।

वर्गः:सस्यानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:सस्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
गृहस्थाश्रमः

द्वितीयो **गृहस्थाश्रमः** सर्वेषु आश्रमेषु श्रेष्ठः इति प्रतिपादितं शास्त्रकारैः । यतः अस्मिन् एव आश्रमे धनम् अर्जयित्वा अन्यान् त्रीन् आश्रमान् पोषयित्वा समाजधारणायाः कार्यं सम्पादयति गृहस्थः । यावन्तश्च सुखोपभोगाः अभिलषिता मनुष्यस्य तेषां सर्वेषां यथावद् अनुभवः अनुमतः अस्मिन्नेव आश्रमे । अत्रैव विवाहबन्धने प्रविश्य स्त्रीसुखम् आस्वाद्य पुत्रादीन् उत्पाद्य तांस्तान् इन्द्रियविषयान् उपभुज्य आत्मा संतोषयितव्यः किन्तु एतत् सर्वं न अनिर्बन्धम् उपभोक्तव्यम् । अपि तु समाजहितस्य अविरोधेन साधयितव्यम् इति उपदिष्टं शास्त्रकारैः । तदर्थम् एतादृशानि कर्तव्यानि विहितानि येन तादृशं समाजहितसाधनम् अनायासेन सम्पद्येत ।
महाभारते गृहस्थस्य कर्तव्यानि एवम् उपवर्णितानि –
:	*धर्मागतं प्राप्य धनं यजेत् दद्यात् सदैवातिथीन् भोजयेच्च ।*
:	*अनाददानश्च परैरदत्तं सैषा गृहस्थोपनिषद् पुराणी ॥ आदि.९१३ ॥*
## गृहस्थधर्मः
पाणिग्रहणसंस्कारसमनन्तरं गृहस्थः गृहस्थधर्मान् अनुसरति । गृहे तिष्ठतीति गृहस्थः । स च तावत् द्वे यज्ञोपवीते धृत्वा वैष्णवं दण्डं कमण्डलं च धारयति । स्नानादिनियमाचारस्सन् नित्यमौपासनं च कुर्वन् पाकयज्ञायाजी भूत्वा मनुष्ययज्ञेन अतिथीन्, दयासत्यादिगुणैः ऋषीन्, पुत्रैश्च पितॄन्, जलैःपुष्पाद्यैश्च देवान् च अर्चयति इति वैखानसधर्मसूत्रे विशेषतया गृहस्थधर्माः उपदिश्यन्ते । 

गृहस्थः गृह्याग्नौ गार्ह्याणि कर्माणि, श्रोताग्रिषु श्रोतानि च करोति ।
ऋतुरात्रिषु स्वभार्यामुपगच्छति ।
भार्यया सह न अश्नाति ।
असत्यवादं वर्जयति च ।
गृहस्थस्तावत् सर्वप्राणिहितस्सन् अद्रोहेणैव जीवति इति वैखानसधर्मसूत्रे विशेषतया प्रतिपाद्यन्ते ।

## समाजधारणार्थं विशेषोपयुक्तः गृहस्थाश्रमः
अथ चतुर्षु आश्रमेषु गृहस्थाश्रमः सर्वश्रेष्ठः इत्युक्तं सर्वैः शास्त्रकारैः । धर्मस्य उद्देशः समाजधारणम् । तथा समाजधारणार्थं गृहस्थः एव अधिकाधिकं परिश्रमं कुरुते । कालिदासकृते रघुवंशे रघुः कौत्सं कुशलं पृच्छन् ब्रूते –
:	*कालो ह्ययं संक्रमितुं द्वितीयं सर्वोपकारक्षममाश्रमं ते ॥*५-१० ॥
इत्यतः केवलं गृहस्थाश्रमे वर्तमानस्य केषांचित् प्रमुखानां कर्तव्यानां विवेचनमत्र क्रियते ।

## चतुर्विधानाम् ऋणानां संशुध्दिः
तत्र कृतज्ञताज्ञापनं भवति भारतीयानां वैशिष्ट्यपूर्णं जीवनमूल्यम् । तच्च ऋणशोधपरिकल्पनायां तथा गृहस्थेन कर्तव्येषु पञ्चमहायज्ञेषु अनुस्यूतं वर्तते । ऋणशोधपरिकल्पनायाः मूलं तु वेदे एव उपलभ्यते । तत्र तैत्तिरीयसंहितायां श्रूयते- 'जायमानो वै ब्राह्मणस्त्रिभिः ऋणैः ऋणवान् जायते । ब्रह्मचर्येण ऋषिभ्यो यज्ञेन देवेभ्यः प्रजया पितृभ्यः । एष वा अनृणी यः पुत्री यज्वा ब्रह्मचर्यवासी ।’ तै.सं. ८-३-१०-५
मनुरप्याह –ऋणानि त्रीण्यपाकृत्य मनो मोक्षे निवेशयेत् ॥ ६-३५
#देवऋणम्
#ऋषि - ऋणम्
#पितृ-ऋणम्
#मनुष्य–ऋणम् 
#नित्यसंस्कारार्थं पञ्चमहायज्ञाः  
#पञ्चसूनादोषपरिहारः
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*Grihasta.com 
*Grihastha Ashram

वर्गः:गृहस्थाश्रमः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः

वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कबिनी

कबिनीं  कपिला इत्यपि आह्वयन्ति  । एषा दक्षिणभारते विद्यमाना काचित् नदी । केरलराज्यस्य वयनाड्मण्डले पनमरम् तथा मानन्तवाडी नद्योः सङ्गमेन  उद्भूता एषा पूर्वाभिमुखं प्रवह्य्य कर्णाटकस्य रिमकूडलु नरसीपुरे कावेरीं सङ्गच्छति । अग्रे तमिळुनाडुद्वार प्रवह्य्य गङ्गासागरं गच्छति ।एषा कावेर्याः उपनदी अस्ति । एषा कावेर्या सह सम्मेलनात् २३० किलोमीटर्पर्यन्तं प्रवहति ।

वर्गः:केरलराज्यस्य नद्यः
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎