मुक्तेश्वरमन्दिरम्

**मुक्तेश्वरमन्दिरम्** ओडिशाराजधानी भुवनेश्वरे परशुराममन्दिरस्य सम्मुखे अस्ति । एतेत् मन्दिरं शिवस्य मन्दिरमस्ति।  एतत् मन्दिरं ९५०-९७५ शतब्द्यां निर्मितम् इति मन्यते । ओडिशा-नगरस्य हिन्दुमन्दिराणाम् अनुसन्धानं गवेषणां च कर्तुं अस्य भूमिका महत्त्वपूर्णा वर्तते । अस्य मन्दिरस्य वास्तुकलायां प्राचीनकालस्य उत्कृष्ठकला दृश्यते। एतावत् वास्तुकला न तु उत्कले अपितु समग्रविश्वे कुत्रापि न दृश्यते। अस्य मन्दिरस्य प्रवेशद्वारं विश्वे सर्वोत्कृष्टम् अस्ति। उत्कलीयशिल्पिनः स्वस्य सम्पूर्णकला अत्र प्रदर्शितवन्तः। उच्यते यत् शताधिकवर्षस्य योजनानन्तरम् अस्य मन्दिरस्य निर्माणम् अभवत् इति। अस्य मन्दिरस्य पार्श्वे राजाराणी-लिङ्गराज-सिद्धेश्वरमन्दिराणि च सन्ति। सिद्धेश्वरमन्दिरम् अस्य मद्निरस्य सम्मुखे एव अस्ति। एतेत् मन्दिरं भुवनेश्वररेलस्थानकतः ४कि.मि. दूरे तथा लिङ्गराजमन्दिरतः २कि.मि. दूरे अस्ति।  

## इतिहासः 
दशमशतके सोमवंशिनां शासनकाले अस्य निर्माणम् अभवत्। अनेके शोधकर्तारः वदन्ति यत् परशुरामेश्वरमन्दिरस्य ब्रह्मेश्वरमन्दिरस्य च मध्ये एतत् मन्दिरं निर्मितम् आसीत्| ओडिशानगरस्य अन्येषां मन्दिराणाम् आकारं पश्यामः चेत्  अस्य आकारः लघुः (३५ पादाः) अस्ति, परन्तु बहिः तोराणं नाम द्वारं अन्तः शिलालेखाः च सन्ति। अस्य मन्दिरस्य पुरतः स्थितं तोरणादृशं तोरणं अन्यत्र कुत्रचिदपि न दृश्यते। इदं शैवधर्मस्थानं, ओडिशामन्दिरशैल्यां पूजास्थानं च अस्ति|

## निर्माणशैली 
दशमशताब्द्यां निर्मितम् अयं मन्दिरं लघुः अस्ति, परन्तु शिल्पकलाभिः ललितकलाभिः च परिपूर्णः, विश्वकर्मामहाराणायाः उत्तमकारुकर्यस्य निदर्शनम् अस्ति । तस्य समीपे एकः तडागः अस्ति यस्य उपयोगं भक्ताः कुर्वन्ति। सन्तानस्य आशायां स्त्रियः अस्मिन् तडागे धनं क्षिपन्ति ।

## सांस्कृतिक-आयोजनम् 
ओडिशासर्वकारस्य पर्यटनविभागः प्रतिवर्षं मन्दिरपरिसरस्य त्रिदिवसीयं नृत्यकार्यक्रमं **राजेश्वरनृत्यमहोत्सवं,** आयोजयति । अस्मिन् उत्सवे ओडिस्सी-नृत्यस्य सङ्गीतस्य च वैशिष्ट्यस्य उत्सवस्य पालनं भवति ।  राज्यसर्वकारस्य जालपुटे अस्य आयोजनं प्रसारं च भवति।  
सञ्चिका:A_Notice_board_in_Mukteshwar-Siddheshwar_temple.jpg|चित्रपरिसन्धिः=ଫାଇଲ:A_Notice_board_in_Mukteshwar-Siddheshwar_temple.jpg
सञ्चिका:A_view_of_Mukteshwar-Siddheshwar_temple.jpg|चित्रपरिसन्धिः=ଫାଇଲ:A_view_of_Mukteshwar-Siddheshwar_temple.jpg
सञ्चिका:A_sculpture_work_in_Mukteshwar-Siddheshwar_temple.jpg|चित्रपरिसन्धिः=ଫାଇଲ:A_sculpture_work_in_Mukteshwar-Siddheshwar_temple.jpg
सञ्चिका:A_sculpture_work_in_Mukteshwar-Siddheshwar_temple_1.jpg|चित्रपरिसन्धिः=ଫାଇଲ:A_sculpture_work_in_Mukteshwar-Siddheshwar_temple_1.jpg
सञ्चिका:A_sculpture_work_in_Mukteshwar-Siddheshwar_temple_2.jpg|चित्रपरिसन्धिः=ଫାଇଲ:A_sculpture_work_in_Mukteshwar-Siddheshwar_temple_2.jpg
सञ्चिका:Bhuvanesvar1002.jpg|चित्रपरिसन्धिः=ଫାଇଲ:Bhuvanesvar1002.jpg|चित्रपाठ्यम्=The temple shrine| मन्दिरस्य तीर्थम्
सञ्चिका:Bhuvaneswar.jpg|चित्रपरिसन्धिः=ଫାଇଲ:Bhuvaneswar.jpg|चित्रपाठ्यम्=Full temple complex| पूर्ण मंदिर परिसर
सञ्चिका:Bishnu.jpg|चित्रपरिसन्धिः=ଫାଇଲ:Bishnu.jpg|चित्रपाठ्यम्=Sculpture of Lord Vishnu in the precincts of the temple| मन्दिरस्य परिसरे भगवान् विष्णुः शिल्पम्
सञ्चिका:Dancing_Girl.jpg|चित्रपरिसन्धिः=ଫାଇଲ:Dancing_Girl.jpg|चित्रपाठ्यम्=Sculpture of a dancer in the precincts of the temple| मन्दिरस्य परिसरे एकस्य नर्तकस्य शिल्पम्
सञ्चिका:Mukteswar_temple_board_in_oriya.jpg|चित्रपरिसन्धिः=ଫାଇଲ:Mukteswar_temple_board_in_oriya.jpg
सञ्चिका:Mukteswar_Temple.jpg|चित्रपरिसन्धिः=ଫାଇଲ:Mukteswar_Temple.jpg|चित्रपाठ्यम्=Muktesvara temple| मुक्तेश्वर मन्दिर
सञ्चिका:Mukteshwar_Temple2.jpg|चित्रपरिसन्धिः=ଫାଇଲ:Mukteshwar_Temple2.jpg|चित्रपाठ्यम्=Mukteswar Temple| मुक्तेश्वर मंदिर
सञ्चिका:Mukteshwar_Temple.jpg|चित्रपरिसन्धिः=ଫାଇଲ:Mukteshwar_Temple.jpg|चित्रपाठ्यम्=Another temple within the complex| परिसरस्य अन्तः अन्यत् मन्दिरम्
सञ्चिका:Mukteshwar_Temple_Side_View.jpg|चित्रपरिसन्धिः=ଫାଇଲ:Mukteshwar_Temple_Side_View.jpg|चित्रपाठ्यम्=Side view| पार्श्वदृश्यम्
सञ्चिका:Mukteshwar-Siddheshwar_temple.jpg|चित्रपरिसन्धिः=ଫାଇଲ:Mukteshwar-Siddheshwar_temple.jpg
सञ्चिका:Mukteswar_Temple_2.jpg|चित्रपरिसन्धिः=ଫାଇଲ:Mukteswar_Temple_2.jpg

## आधार 
वर्गः:के.सं.वि शृङ्गेरीकार्यशाला 2024
वर्गः:ओडिशाराज्यस्य मन्दिराणि