शी जिन्पिङ्

**शी जिन्पिङ्** (जन्म १५ जून् १९५३) चीनस्य राजनैतिकः व्यक्तिः अस्ति। सः २०१२ तः चीनी साम्यवादीदलस्य महासचिवः च केन्द्रीयसैनिकआयोगस्य अध्यक्षः च अभवत् — अतः चीनस्य प्रधाननेता इति गण्यते। २०१३ तः शी चीनस्य सप्तमो राष्ट्रपतिः अपि अभवत्। पञ्चमी नेतृत्वपीढ्याः एकस्य सदस्यस्य रूपेण शी तेन पीढ्ये प्रथमः इतःपर्यन्तम् जन्मग्राहीतः साम्यवादी-दलस्य महासचिवः यः चीनस्य जनवादीगणराज्यस्य (१९४९ संस्थापनेानन्तर) जन्मितः अस्ति।

शी झोंग्शुन् इत्यस्य साम्यवादी-वृत्तिवान् पिता-नातेः शी, किशोरावस्थायां संस्कृति-क्रान्तेः (कल्चरल् रिवोल्यूशन) कालस्य पितुर्विशोधन्याम् अनन्तरं शान्शी प्रान्ते यान्चुआन् काउण्टी नामग्राम्यप्रदेशे निर्वासितः। सः लिआङ्गजियाहे ग्रामे एके गुहागृहे निवसत्; अत्रैव बहूनि प्रयत्नानन्तरं सः दलं प्राप्नोत् च स्थानीयदलसचिवरूपेण कर्म कृत्वा ग्रामस्थैः सह कार्यम् अकुर्वत्। त्सिङ्ह्वा विश्वविद्यालये (त्सिङ्ह्वा विश्वविद्यालयः) श्रमिक–कृषक–सैनिकछात्ररूपेण रासायनिक-अभियांत्रिकी-अध्ययनम् अनन्तरं शी चीनस्य तटीयप्रान्तेषु राजनैतिकक्रमेणोन्नयत्। १९९९ तः २००२ पर्यन्तम् सः फुजियान् प्रान्तस्य राज्यपालः आसीत्; तत्पश्चात् २००२–२००७ पर्यन्तं समीपस्थे झेजियाङ् प्रान्ते राज्यपालः तथा दलसचिवः अभवत्। २००७ मध्ये शाङ्घाय् दलसचिवस्य खलनायकतया चेन् लियाङ्यु इत्यस्य अपक्षे सः अल्पकालयं तत्र प्रतिस्थापितः। ततः तेनैव वर्षे सः चीनी साम्यवादीदलस्य पोलिटब्यूरो स्थायीसमितेः सदस्यः अभवत् च अक्तोबर् २००७ मध्ये केन्द्रीयसचिवालयस्य प्रथम-राङ्किन्सचिवः अभवत्। २००८ तमे वर्षे सः हु जिन्ताओ इत्यस्य सम्भावित-उत्तराधिकारिणा इति मन्यते स्म। अनेन सह सः अष्टमोऽपि उपराष्ट्रपति तथा केन्द्रीयसैन्यआयोगस्य उपाध्यक्षः पदे नियुक्तः। २०१६ तमे वर्षे तस्मै दलेन नेतृत्वस्य केन्द्रका इति उपाधिः औपचारिकतया प्रदत्तः।

गृहनीतिषु कार्यान्य् निरीक्षन् शी समष्ट्या दलनियमस्य कडकप्रवर्तनानि च आन्तरिकैक्यस्य दृढीकरणाय बहूनि विविधानि उपायान् आरब्धवान्। तेन भ्रस्टाचार-विरोधि अभियानम् आरब्धम् यत् वर्तमानानां निवृत्तानां च प्रमुखसाम्यवादी-कार्यालयीनां पतनं जनयत् — एतस्मिन् समाहर्त्रे पुरातन-पोलिटब्यूरो-सदस्यं झोउ योंग्काङ् इत्यादीन् अपि प्रतिग्रहीतं दृष्टं। “सामान्यसमृद्धेः” प्रचाराय शी समतामवर्धयितुम् अयम् अनेकार्थकः नीतिसंग्रहः स्थापितः, लक्ष्योद्धेश्य-गरिबी-उपशमनकार्यक्रमाः पर्यवेक्षिताः, च २०२१ मध्ये तन्निर्देशेन तन्त्रज्ञानम् तथा प्रशिक्षणक्षेत्रे विषये व्यापकः दमनम् अभवत्। अपि च सः राज्य-स्वाम्य उद्योगान् अधिकतः समर्थनं प्रदत्तवान्, उच्चगुणित् विनिर्माणम् तन्त्र-विकासं च विशिष्यतया प्रतिपादितवान्, सैनिक–नागरिकसहयोगं वर्धितवान्, तथा अचल-सम्पत्तिव्यवस्थायाः पुनर्रचने प्रयत्नान् अकुर्वत्। स्थलीय चीन प्रदेशे कोविड्–१९ महामारी आरम्भे सः प्रथमं २०२० जन् वारतः २०२२ दिसम्बरपर्यन्तम् शून्य-कोविड् नीतिं प्रशासनाय प्रयुक्तवान्; २०२२ मध्ये चीनस्थाने कोविड्-विरोधी विरोधाः उदिताः — अनन्तरं सः विरोधानन्तरं निवारणमुखी नीतिकुत्रिचित् परिवर्तयामास।

विश्वमञ्चे शी अधिकं दृढप्रवृत्तिम् अन्तरराष्ट्रीयनीतौ कुर्वन् विशेषतया यत् अमेरिका-सह चीन-सम्बन्धे, दक्षिण-चीनसागरस्य नवरेख्या (नौ-रेखीय प्रतिनिधित्व) विषये, तथा चीन-भारतीयसीमा-विवादे अधिकाक्रोशपरकं चलनम् दृश्यते। विदेशे च चीनस्य आर्थिकहितान् वृद्धुम् उद्दिश्य शी बेल्ट् एण्ड् रोड् पहलां सञ्चालयन् आफ्रिकायाः यूरेशियायाः च भागेषु चीन-प्रभावं प्रसारितुम् प्रयत्नम् अकृत्। बीजिङ् तथा तैपेई इति द्वयोः सम्बन्धयोः शी नेतृत्वे पतनम् अभवत् — तैवानस्य राष्ट्रपतिः सै इङ्वेन् इत्यया प्रशासनया सम्बन्धाः क्लिष्टिताः, यः पूर्वराष्ट्रपतिं मा यिङ्जिउ इत्यस्य उत्तराधिकारी आसीत्, यया शी २०१५ तमे वर्षे मिलनम् अपि कृतवन्तः। २०२० तमे वर्षे शी होङकङ्ग् मध्ये राष्ट्रियसुरक्षा-विधानस्य पारितिं अवलोकितवान्, यस्मात् नगरे राजनैतिक-विपक्षस्य विशेषतः प्रजातन्त्रपक्षीय-कर्मकर्तॄणाम् विरुद्धं कठोरनियन्त्रणं निःसृतम्।

शी-कालखण्डे सञ्चालये बृहत्तर-स्तरेन सङ्ग्रहणम् तथा व्यापक-सर्वेक्षणम् वर्धितम्, मानवीयाधिकाराणां दुरवस्था (युय्घुर् जनसमुदायस्य दमनम् सहितम्) अभवत्, व्यक्तित्वपूजायाः उद्भवः दृष्टः, तथा २०१८ मध्ये राष्ट्रपतिपदे कार्यकालसीमाः निष्कासिताः। शी-राजनीतिसूत्राणि च सिद्धान्ताः — येषां नाम “शी जिन्पिङ्-चिन्तनम्” इति अकथ्यते — दल-राष्ट्रसंविधानेषु समाविष्टानि। पीढ्यापञ्चमस्य नेतृत्वस्य केन्द्रीयेन व्यक्तिना शी संस्थागतशक्तिं केन्द्रीकृत्य अनेकानि पदानि स्वीकृतवान्; तत्र नवीनानि दल-समितयः राष्ट्रियसुरक्षा, आर्थिक-सामाजिकसंशोधनानि, सैन्य-पुनर्रचना-आधुनिकीकरणम्, च जालत्यागविषये च समाविष्टानि। अक्टोबर् २०२२ तमे मासे शी तृतीयं बारम् दलस्य महासचिवपदे सुरक्षितवान्; मार्च् २०२३ तमे मासे तेन ऐतिहासिकतया तृतीयं राष्ट्रपतितव्यम् पुनः निर्वाचितम् अभवत्।

## प्रारम्भिक जीवनम् तथा शिक्षालाभः 
शी जिन्पिङ् १५ जून् १९५३ मध्ये बीजिङ्ग् नगरे जातः। तेन पिता शी झोंग्शुन् तथा माता ची शिन् आश्रितौ जातकत्र्यः त्रयोदशात् (तृतीयः) बालकः आसीत्। १९४९ मध्ये चीनस्य जनवादी-गणराज्यस्य संस्थापने अनन्तरं शी-पितरः नानाविधकार्येषु आसन्, यथा—दलस्य प्रचारविभाग-अध्यक्षपदः, उपप्रधानमन्त्रीपदः, तथा राष्ट्रिय-जनप्रतिनिधिसभाया उपाध्यक्षपद्यादयः। शी-कुटुम्बे द्वे ज्येष्ठाश्च भार्या: — ची च्याओच्याओ (जन्म १९४९) तथा ची आनआन (जन्म १९५२) आसीत्। शी-पितुः मूलतः फूपिङ् काॅउण्टी, शान्शी प्रदेशात् आसीत्।

शी बाल्ये बीजिङ्ग्-बायि विद्यालये अध्ययनं कृतवान्, अनतं तदनन्तरम् बीजिङ्ग् संख्या २५ विद्यालये पाठशाला च गतवान्। अत्रैव सः लिउ हे इत्येन सह मैत्री स्थापितवान् — स च पश्चात् चीनस्य उपप्रधानमन्त्री इव एवं शी-निकटपरामर्शकः अभवत्। १९६३ मध्ये दशवर्षीयायां वर्षे शानी शी-पितरः दलात् निष्कासिताः अभवन् तथा लुओयाङ्ग् उद्योगे कर्मणि नियोजिताः। १९६६ मध्ये संस्कृति-क्रान्तेः कारणेन शी-स्य माध्यमिकशिक्षा विघटितम्; छात्र–स्वेच्छाचालनैः सर्वे माध्यमिक-कक्षाः विरामिताः यतः छात्राणां शिक्षकानां आलोचनार्थम् उद्युक्तानि। छात्र–युद्धजङ्घेण शी-कुटुम्बगृहम् उद्धग्राह्य, एका शी-भगिनी—शी हेपिङ्—इत्यया अतीव यातितवती इति वर्णितम्।

अनन्तरं मातरः पितुं सार्वजनिकरूपेण निन्दितुं विवशिता सा आसीत्, पितुश्च १९६८ मध्ये कारागृहं प्राप्तवान् यदा शी पञ्चदशवर्षीयः आसीत्। १९६८ मध्ये शी-ने बायि विद्यालयस्य सुधारसमितौ आवेदनं समर्पयत् च देशान्तरे ग्राम्यजीवनं गंतुम् आग्रहं कृतवान्। १३ जनवरी १९६९ तमे दिवसे तैः बीजिङ्गात् निर्गत्य लिआङ्गजियाहे ग्रामं, यानआन, शान्शी प्रति गतवन्तः — एतत् चीन-माओ त्सेतुङ्-नेतृत्वे गृहनिवृत्तिसंस्थानस्य “कृषिले क्षेत्रमा प्रत्यागमन” आन्दोलनस्य एकः अङ्गः आसीत्। यानआन ग्राम्या: सर्वे क्षेत्राणि अधुनातन-अविकसितानि आसीत्, यत् किशोरस्य कृते महत् अन्तरं जनयत्। शी स्वयम् स्मरति — "पञ्च विघ्नान्" (पिपटिका-भक्ष्य-जीवन-श्रम-चित्तविचारविघ्नानि) विजेतुम् अयं कालः आनात् इति; अनेन अनुभवेन सः ग्राम्यदरिद्रैः सह निकटता अनुभूतवान्। कानिचित् मासानन्तरं ग्राम्यजीवनं सह्य न कृत्वा सः पुनरपि बीजिङ्गं प्रत्यागच्छित्; परित्यागिणां विरोधे गिरोहलाघवकाले सः गिरफ्तः कृतः च खन्दकखादनकायशाला-श्रमशिक्षालयं प्रविष्टः। उन्-पुनरपि ग्रामे प्रत्यागतः, आन्तरिकजनानां प्रभावेण — पितामह्या॑ आचित्या  — तस्य कुटुम्बस्य सम्बन्धिभिः प्रेरणया तं ग्रामे प्रत्यवत्सर। सः लिआङ्गजियाहे ग्रामे दलसचिवरूपेण कार्यं कुर्वन् गुहागृहे निवसत्।

सः यान्चुआन् जिल्लायां समग्रं सप्तवर्षपर्यन्तं व्यतीतवान्। १९७३ तमे वर्षे यान्चुआन् ग्रामप्रशासनं शी-इति व्यक्तिम् झाओजियाहे ग्रामे जागरण-सामजिकशिक्षाकार्ये नियोजितवान्। तस्य कुशलकार्येण च ग्रामवासिनां साथे दृढसंबन्धेन तं तत्र रक्षितुम् इच्छितम्; किन्तु लिआङ्गजियाहे ग्रामे तस्य प्रत्यागमनाय याचनतः सः पुनः च तत्र प्रस्थापितः (जुलै १९७३)। ग्रामशाखासचिवा—लिआङ्ग् युमिङ् तथा लिआङ्ग् योउह्वा इत्येकेषां समर्थनतः शी-अभ्यर्थनम् साम्यवादीदलस्य ग्रहणाय आवेदनं कृतम्; किन्तु तस्य पितुश्च चलितराजनीतिकदोषस्य कारणेन उच्चतलेन अवरुद्धम् अभवत्। दश बाराणि आवेदनानि समर्पितानि, परन्तु नवीन-समितेर् बाई ग्वाङ्ग्शिङ् इत्यस्य दृष्ट्या शी-कुशलता मन्यतामि इति तस्मात् तस्य आवेदनं अन्ते यान्चुआन् काउण्टी समिति प्रति प्रेषितम् अभवत् तथा १९७४ आरम्भे अनुमोदितम्। तस्यैव समये लिआङ्गजियाहे ग्रामे नेतृत्वपरिवर्तने शी-अध्यक्षे पदे अनुशंसितः आसीत्। 

पदग्रहणानन्तरम् शी द्वारा मियान्याङ् (सिचुआन्) प्रदेशे बायोगैस्-प्रविधेः उपयोगः दृष्टः। तस्मात् ग्रामस्य ईन्धनक्षयेन प्रेरितः सः मियान्याङ् गत्वा बायोगैस्संसाधनस्यान्वेषणं कृत्वा प्रत्यागत्य लिआङ्गजियाहे तत्रैव तत्र प्रवर्तितवान्; एषा कार्यप्रवृत्तिर् शान्शि प्रदेशे प्रथमम् आविष्कृतिः अभवत् यया शी-ग्रामे जागरणं जनयत्। सः कुँआनां छेदनम्, लोह-उद्योग-सहकारिणीनां स्थापना, भूमिपुनरुद्धारः, फ्लू-क्यर्ड् तंबाको रोपणम्, विक्रयविकेन्द्रीकरणानि च आरब्धवान् येन ग्रामस्य आर्थिकोन्नतिः सम्भविता। १९७५ तमे वर्षे यान्चुआन् काउण्टी-प्रतिनिधिं त्सिङ्ह्वा विश्वविद्यालये एकः स्थानः प्रदत्तः — यस्मात् दलसमितेर् शी-प्रवेशाय अनुशंसितः। १९७५ तः १९७९ पर्यन्तं शी बीजिङ्ग् स्थित त्सिङ्ह्वा विश्वविद्यालये श्रमिक-कृषक-सैनिकछात्ररूपेण रासायनिकी-अभियांत्रिकी अध्ययनम् अकृत्।

## सन्दर्भः 
वर्गः:जीवतव्यक्तयः
वर्गः:१९५३ जननम्
वर्गः:Articles with hAudio microformats