open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
भल्लातकः

thumb|200px|right|भल्लातकवृक्षः
एतत् भल्लातकम् अपि भारते वर्धमानः कश्चन फलविशेषः, बीजविशेषः च । इदं भल्लातकम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । एतत् भल्लातकम् आङ्ग्लभाषायां Cashew इति उच्यते । एतत् भल्लातकं न केवलं भारते अपि तु जगतः सर्वेषु देशेषु प्रायः उपयुज्यते । अस्य भल्लातकस्य फलं बीजं च इति उभयम् अपि आहारत्वेन उपयुज्यते । अत्र तु भल्लातकस्य बीजस्य विषये उच्यते न तु फलस्य विषये । एतत् भल्लातकं मधुराणां भक्ष्याणां निर्माणे तथा कटूनां खाद्यानां च निर्माणे अपि उपयुज्यते । एतत् भल्लातकं Dryfruits इति यानि उच्यन्ते तेषां शुष्कफलानां गणे अन्तर्भवति । 
thumb|200px|right|बीजसहितं भल्लातकफलं
thumb|150px|right|वर्धमानं भल्लातकम्

### आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य भल्लातकस्य स्वभावः
एतत् भल्लातकं मधुररसयुक्तम् । भल्लातकम् उष्णवीर्ययुक्तम् अपि ।
thumb|150px|left|भल्लातकशाखा, पुष्पं, फलं, कीजं चापि
:१. एतत् भल्लातकं पित्तं कफं च वर्धयति । अतः पित्तप्रकृतियुक्ताः, कफप्रकृतियुक्ताः, पित्तजन्यैः रोगैः, कफजन्यैः रोगैः च पीडिताः भल्लातकस्य उपयोगम् अधिकप्रमाणेन न कुर्युः ।
:२. एतत् भल्लातकम् अत्यन्तं रुचिकरम् । एतत् आहारस्य रुचिं वर्धयति । तथैव खादनार्थम् अपि भल्लातकम् अत्यन्तं रुचिकरं भवति । 
:३. एतत् भल्लातकं वातं शमयति ।
:४. एतत् भल्लातकं शरीरस्य पुष्टिदायकम् अपि ।
:५. वातामं, द्राक्षां, भल्लातकं च योजयित्वा लेह्यं निर्माय सेवनेन पैरुषवर्धनं भवति । एतत् लेह्यं रसायनं चापि ।
:६. भल्लातकेन सह वातामम्, आढकीं (तुवरीम्), मुद्गदालं, चणकदालं च योजयित्वा चूर्णीकृत्य प्रतिदिनं क्षीरे तत् चूर्णं, खण्डशर्करां च मिश्रीकृत्य बालेभ्यः दातव्यम् । अनेन बालानां शरीरं बुद्धिः च वर्धते । एतत् पानीयं पातुं रुचिकरम् अपि भवति ।
:७. अपत्यरहिताः भल्लातकं, द्राक्षां, पुत्रजीविमणिं, हरळुबीजम् इत्याख्यं बीजं च योजयित्वा लेह्यं कृत्वा पत्या, पत्न्या च नियमितरूपेण सेवनीयम् । अनेन गर्भदोषाः, शुक्रदोषाः च निवार्यन्ते । सत्सन्तानम् अपि प्राप्यते ।
:८. एतत् भल्लातकम् उष्णवीर्ययुक्तम् अपि इति कारणतः उष्णप्रकृतियुक्ताः अपि मितेन एव सेवेरन् ।
:९. पर्वदिनेषु देवानां नैवेद्यार्थं ये खाद्यविशेषाः निर्मिताः भवन्ति तत्र सर्वत्र सामान्यतया भल्लातकम् अपि योजितं भवति ।

वर्गः:शुष्कफलानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः‎
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
अधर्मं धर्ममिति या...

## श्लोकः 
:**अधर्मं धर्ममिति या मन्यते तमसावृता ।**
:**सर्वार्थान्विपरीतांश्च बुद्धिः सा पार्थ तामसी ॥ ३२ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः अष्टादशोऽध्यायस्य मोक्षसंन्यासयोगस्य द्वात्रिंशत्तमः(३२) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
अधर्मं धर्मम् इति या मन्यते तमसा आवृता सर्वार्थान् विपरीतान् च बुद्धिः सा पार्थ तामसी ॥

## अन्वयः
पार्थ ! तमसा आवृता या बुद्धिः अधर्मं धर्मम् इति सर्वार्थान् विपरीतान् च मन्यते सा तामसी ।

## शब्दार्थः 
:तमसा = तमोगुणेन
:आवृता = आच्छादिता
:सर्वार्थान् = सकलविषयान्
:विपरीतान् = विरुद्धान् ।
 
## अर्थः 
पार्थ ! या बुद्धिः तमोगुणेन आवृता अधर्मं धर्मः इति जानाति, सर्वान् अपि अर्थान् विपरीतानेव 	जानाति सा बुद्धिः तामसी इति कथ्यते ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

32
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
यया धर्ममधर्मं च...

## श्लोकः 
:**यया धर्ममधर्मं च कार्यं चाकार्यमेव च ।**
:**अयथावत्प्रजानाति बुद्धिः सा पार्थ राजसी ॥ ३१ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः अष्टादशोऽध्यायस्य मोक्षसंन्यासयोगस्य एकत्रिंशात्तमः(३१) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
यया धर्मम् अधर्मं च कार्यं च अकार्यम् एव च अयथावत् प्रजानाति बुद्धिः सा पार्थ राजसी ॥

## अन्वयः
पार्थ ! यया धर्मम् अधर्मं च कार्यं च अकार्यम् एव च अयथावत् प्रजानाति सा बुद्धिः राजसी ।

## शब्दार्थः 
:धर्मम् = शास्त्रविहितम्
:अधर्मम् = शास्त्रनिषिद्धम्
:कार्यम् = कर्तव्यम्
:अकार्यम् = अकर्तव्यम्
:अयथावत् = अयाथार्थ्येन
:प्रजानाति = वेत्ति ।
 
## अर्थः 
पार्थ ! यया धर्मस्य अधर्मस्य शास्त्रसम्मतस्य कार्यस्य तदसम्मतस्य च अकार्यस्य यथावत् ज्ञानं न भवति सा बुद्धिः राजसी इति कथ्यते ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

31
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
धृत्या यया धारयते...

## श्लोकः 
:**धृत्या यया धारयते मनःप्राणेन्द्रियक्रियाः ।**
:**योगेनाव्यभिचारिण्या धृतिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥ ३३ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः अष्टादशोऽध्यायस्य मोक्षसंन्यासयोगस्य त्रयस्त्रिंशत्तमः(३३) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
धृत्या यया धारयते मनः प्राणेन्द्रियक्रियाः योगेन अव्यभिचारिण्या धृतिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥

## अन्वयः
पार्थ ! योगेन अव्यभिचारिण्या यया धृत्या मनःप्राणेन्द्रियक्रियाः धारयते सा धृतिः सात्त्विकी ।

## शब्दार्थः 
:अव्यभिचारिण्या = अविनाभूतेन
:यया धृत्या = येन प्रयत्नेन
:मनःप्राणेन्द्रियक्रियाः = चित्तप्राणेन्द्रियव्यापारान्
:योगेन = समाधिना
:धारयते = धरति
:धृतिः = प्रयत्नः 
:सात्त्विकी = सात्त्विकी

## अर्थः 
अर्जुन ! फलनिरपेक्षः पुरुषः समाधिना सहैव वर्तमानया यया बुद्ध्या मनसः प्राणस्य इन्द्रियाणां च व्यापारान् धारयति तस्य पुरुषस्य सा धृतिः सात्त्विकी इत्युच्यते ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

33
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
यया तु धर्मकामार्थान्...

## श्लोकः 
:**यया तु धर्मकामार्थान्धृत्या धारयतेऽर्जुन ।**
:**प्रसङ्गेन फलाकाङ्क्षी धृतिः सा पार्थ राजसी ॥ ३४ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः अष्टादशोऽध्यायस्य मोक्षसंन्यासयोगस्य चतुस्त्रिंशत्त्मः(३४) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
यया तु धर्मकामार्थान् धृत्या धारयते अर्जुन प्रसङ्गेन फलाकाङ्क्षी धृतिः सा पार्थ राजसी ॥

## अन्वयः
अर्जुन ! प्रसङ्गेन फलाकाङ्क्षी यया धृत्या धर्मकामार्थान् धारयते सा धृतिः राजसी ।	

## शब्दार्थः 
:धृत्या = प्रयत्नेन
:धर्मकामार्थान् = पुरुषार्थान्
:प्रसङ्गेन = कर्तृत्वाभिमानेन
:फलाकाङ्क्षी = फलाभिलाषी ।
:धारयते = अवधारयते
:धृति: = उद्यम:  
:पार्थ = हे पार्थ ! 
:राजसी = राजसी
 
## अर्थः 
अर्जुन ! कर्तृत्वाभिमानेन फलापेक्षः सन् यया धृत्या धर्मार्थकामान् पुरुषार्थान् धारयति सा धृतिः राजसी इत्युच्यते ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

34
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
सुखं त्विदानीं त्रिविधं...

## श्लोकः 
:**सुखं त्विदानीं त्रिविधं शृणु मे भरतर्षभ ।**
:**अभ्यासाद्रमते यत्र दुःखान्तं च निगच्छति ॥ ३६ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः अष्टादशोऽध्यायस्य मोक्षसंन्यासयोगस्य षड्त्रिंशत्तमः(३६) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
सुखं तु विदानीं त्रिविधं शृणु मे भरतर्षभ अभ्यासात् रमते यत्र दुःखान्तं च निगच्छति ॥

## अन्वयः
भरतर्षभ ! इदानीं मे (वचनात्) त्रिविधं सुखं तु शृणु यत्र अभ्यासात् रमते दुःखान्तं च निगच्छति ।

## शब्दार्थः 
:रमते = सन्तुष्टिं प्राप्नोति
:दुःखान्तम् = दुःखोपशमम्
:निगच्छति = प्राप्नोति

## अर्थः 
भरतश्रे ! यथा क्रियाणां कर्तृकर्मकरणानां च गुणभेदात् त्रिविधत्वं तथा तत्फलस्य सुखस्यापि तत् त्रिविधत्वं सम्भवति । तच्च सुखं तादृशं भवति यत्र पुरुषः समाधिवशात् अधिकां प्रीतिं प्राप्नोति, दुःखस्य अवसानं च । तदिदं कथयामि आकर्णय ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

36
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
यत्तु कृत्स्नवदेकस्मिन्...

## श्लोकः 
:**यत्तु कृत्स्नवदेकस्मिन्कार्ये सक्तमहैतुकम् ।**
:**अतत्त्वार्थवदल्पं च तत्तामसमुदाहृतम् ॥ २२ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः अष्टादशोऽध्यायस्य मोक्षसंन्यासयोगस्य द्वाविंशतितमः(२२) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
यत् तु कृत्स्नवत् एकस्मिन् कार्ये सक्तम् अहैतुकम् अतत्त्वार्थवत् अल्पं च तत् तामसम् उदाहृतम् ॥

## अन्वयः
यत् तु एकस्मिन् कार्ये कृत्स्नवत् सक्तम्अहैतुकम् अतत्त्वार्थवत् अल्पं च तत् तामसम् उदाहृतम् ।

## शब्दार्थः 
:एकस्मिन् कार्ये = देहादौ
:कृत्स्नवत् = परिपूर्णवत्
:सक्तम् = लग्नम्
:अहैतुकम् = हेतुशून्यम्
:अतत्त्वार्थवत् = परमार्थशून्यम्
:अल्पम् = नीचम्
:तामसम् = तमस्सम्बन्धि
:उदाहृतम् = प्रोक्तम् ।

## अर्थः 
एकस्मिन् देहे प्रतिमादौ वा परिपूर्णवत् एतावानेव ईश्वरः इत्यभिप्रायेण सक्तम् , कारणविहीनम् परमार्थावलम्बनशून्यम्, तुच्छं च तत् ज्ञानं तामसमिति कथ्यते ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

22
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
नोकिया

thumb|150px|नोकिया ५८००
**नोकिया** इति एकस्याः चरदूरवाणी-उत्पादकसंस्थायाः नाम वर्तते । फ़ेड्रिक् ऐडेस्टम् एतस्याः संस्थायाः संस्थापकः विद्यते । सम्पर्कक्षेत्रे एतस्याः संस्थायाः नाम अद्य विश्वे सर्वत्र जेगीयते । 
एतस्याः संस्थायाः मुख्यकेन्द्रं फ़िन्लाण्ड् समीपे वर्तते । दूरवाण्याः उत्पादनेन सहैव अन्तर्जालसम्पर्कसाधनानाम् अपि करोति । प्रायः १२० देशानां १२८,४४५ जनेभ्यः उद्योगावकाशं कल्पितवती ।
thumb|left|180px|नोकिया ट्याब्लेट्
thumb|मुख्यकेन्द्रम्

## टिप्पणी
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* New Nokia official website
* Nokia devices and services (Microsoft Mobile) website

वर्गः:दूरवाणी-उत्पादकसंस्थाः
वर्गः:विज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
यत्तदग्रे विषमिव...

## श्लोकः 
:**यत्तदग्रे विषमिव परिणामेऽमृतोपमम् ।**
:**तत्सुखं सात्त्विकं प्रोक्तमात्मबुद्धिप्रसादजम् ॥ ३७ ॥**	

अयं भगवद्गीतायाः अष्टादशोऽध्यायस्य मोक्षसंन्यासयोगस्य सप्तत्रिंशत्तमः(३७) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
यत् तत् अग्रे विषम् इव परिणामे अमृतोपमम् तत् सुखं सात्त्विकं प्रोक्तम् आत्मबुद्धिप्रसादजम् ॥	

## अन्वयः
यत् तत् अग्रे विषम् इव परिणामे अमृतोपमम् आत्मबुद्धिप्रसादजं तत् सुखं सात्त्विकं प्रोक्तम् ।

## शब्दार्थः 
:अग्रे = पूर्वम्
:विषम् इव = विषवत्
:परिणामे = परिपाके
:अमृतोपमम् = अमृतसदृशम्
:आत्मबुद्धिप्रसादजम् = स्वमतिनैर्मल्यसञ्जातम् ।
 
## अर्थः 
यत् सुखं पूर्वं विषवत् परिपाके अमृतसदृशं स्वमतिनैर्मल्यसञ्जातं तत् सुखं सात्त्विकं कथितम् ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

37
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
विद्युदणुः

**विद्युदणुः** (Electron) नाम ऋणात्मकशक्तिधारकाः कणाः भवन्ति । परमाणुः इत्यस्मिन् प्राधान्येन प्रोटान् , न्यूट्रान् विद्युदणु इति अंशत्रयं भवति ।  एतेषां घटकानां द्रव्यराशिः प्रोटान् अपेक्षया बहु न्यूनम् । एतस्य घटकस्य चार्ज् अर्थात् आकर्षणशक्तिविषये बहुवारं संशोधनं प्रवृत्तम् । तत्र क्रि.श १८३८तमे वर्षे संशोधनम् आरब्धं क्वाण्टम् सिद्धान्तानुसारम् । क्रि.श। १८७४ तमे वर्षे ऐरिश् विज्ञानी जार्ज् जोन्स्टन् स्टोने तस्य विशेषाध्ययनम् अकरोत् । क्रि.श १८९४तमे वर्षे युगाब्दे विद्युदणु इति अस्य नाम निर्दिष्टम् । जे. जे. थाम्सन् इति विज्ञानी प्रथमवारम् एतेषां घटकानां संशोधनपुरस्सरम् आविष्कारम् अकरोत् । विद्युदणूनां सहयोगकारणाद् एव रासायनिकक्रियाः, रासायनिकबन्धनानि सम्भवन्ति । एते घटकाः प्रामुख्येन विद्युच्छक्तिः (electricity), कान्तशक्तिः (magnetism), औष्ण्यसंवहनम् (thermal conductivity) इत्यादिषु पात्रं निर्वहन्ति ।
	
शताधिकाः उपघटकाः सन्ति एकस्मिन् परमाणौ । एवं विद्युदणुघटकाः तु लेप्टान् घटकानां समुदाये अन्तर्भवन्ति । पत्येकं विद्युदणुः ऋणात्मकशक्तिं धरन् विद्युदयस्कान्तीयेषु (electromagnetic) पुनः च न्यूनशक्तिसमन्वयेषु (weak interaction) भागं गृण्हन्ति ।

## रासायनिकप्रक्रियाः 
सर्वस्य अपि परमाणोः अन्तिमस्तरे विद्यमानाः विद्युदणोः अंशाः एव सर्वविधरासायनिकप्रक्रियायां भागं गृह्णन्ति । यस्मिन् परमाणौ अन्तिमस्तरे अधिक-विद्युदणु-अंशाः भवन्ति सः परमाणुः स्थिरः भवति अपि च यस्य न्यूनाः अंशाः भवन्ति सः अधिकक्रियाशीलः भवति इति विज्ञेयम् । परमाणोः विद्युदणु-अंशानां गणनानुगुण्येन एव periodic table निर्मितं वर्तते ।

## मापनम् (Measurement):
विद्युदणु-शक्तिं (charge) साक्षात् मापयितुं वर्तते एलेक्ट्रोमीटर् इति यन्त्रम् । परन्तु विद्युदणु-प्रवाहं (current) परिमापयितुं विद्यते गाल्वोनोमीटर् । पूर्वकाले तु एतेषां कणानां मापनं नाम बहु कष्टकरं कार्यमासीत् । इदानीं तु सामान्यप्रयोगशालायामपि मापनं कर्तुं शक्यते ।

## विद्युदणु-दर्शनम् 
प्रयोगशालायाः परिमितौ 'कणदर्शिका' (particle detector) इत्यनेन यन्त्रेण पत्येकस्य अपि विद्युदणोः अंशं ज्ञातुं शक्नुमः । तद्द्वारा तस्य शक्तिः, spin, charge इत्यादिकं गोचरं भवति  । विद्युदणु-अंशस्य कान्तीयचलनस्य प्रथमचलच्चित्रं तु स्वीकृतं स्वीडन्-देशस्य लण्ड् विश्वविद्यालयेन फेब्रवरिमासस्य २००८ तमे वर्षे ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* 
* 
* 
* 

वर्गः:परमाणुविज्ञानम्
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
बिग्-ब्याङ्ग्

thumb|280px|महास्फोटः

**बिग्-ब्याङ्ग्** अर्थात् **महाविस्फोटसिद्धान्त** । एषः सिद्धान्तः इदानीं तावत् सृष्टिशास्त्रे कृतभूरिपरिश्रमैः अधिकविज्ञानिभिः अङ्गीक्रियते । अस्य सिद्धान्तस्य स्थूलपरिचयो नाम – जगतः सृष्टिः एकेन बृहत् स्फोटेन सम्पन्ना । तत्र पूर्वं न किञ्चित् आसीत् । स्फोटानन्तरमेव सर्वमुत्पन्नम् । इदानीं विद्यमानं दृश्यमानं सर्वं द्रव्यं संग्रहरूपेण एकस्मिन् एव अणौ संपिण्डितम् आसीत् । महत् औष्ण्यं तदानीम् आसीत् । तस्य गुरुत्वकारणात् एव द्रव्यं समग्रम् अणोः न्यूक्लियस्-रूपेण महत्या सान्द्रतया अवर्तत । कालः अपि अत्र विज्ञानिभिः गणितः यत् कदा सम्पन्नः अयं महान् स्फोटः इति । ते वदन्ति – 13.7 बिल्लियन् वर्षेभ्यः प्राक् इति। तस्याः अवस्थायाः कृते एकत्वम् (सिन्ग्युलारिटि) इति नाम्ना अबिदधते विज्ञानिनः। सृष्टिशास्त्रीयविषयानाम् अध्ययनेन ज्ञायते यत् आदौ अर्थात् सृष्टिक्रमस्य आरम्भे sub-atomic particles उत्पन्नानि । यदा च महदौष्ण्यं क्षीणातां प्राप ततः परम् लघुघटकानां संयोजनं सम्पन्नम् । तेनैव क्रमेण पदार्थस्य शक्तेश्च आविर्भावः समजनि ।
thumb|left|180px|बिग्-ब्याङ्ग्
सृष्टिप्रक्रिया -
क्वाण्टम् सिद्धान्तः प्रतिपादयति यत् बिग्-ब्याङ्ग् स्फोटस्य 10-2 sec अनन्ततम् चत्वारि अपि बलानि एकत्रीकृतानि आसन् । तदानीं परमबलमेकम् अवर्तत इति । चत्वारि बलानि नाम दृढ-न्यूक्ल्यर्-बलं (strong nuclear), अदृढ-न्यूक्ल्यर्-बलं (weak nuclear), एलेक्ट्रो-माग्नेटिक्-बलं (electromagnetic force), गुरुत्वबलं (gravitational force) च । तत्रादौ स्फोटसकाशात् क्वार्क्-अंशाः प्रभवं प्राप्तवन्तः । तेषां anti particle अपि जनिं प्राप्तवन्तः । ततः परमेव तेषां क्वार्क्-अंशानां त्रयाणां त्रयाणां समवायेन फोटान्-घटकाः, पोसिट्रोन्-घटकाः, न्यूट्रिनो-घटकाः च उत्पन्नाः । ततः परं प्रोटान्-घटकानां उत्पत्तिः अभूत् तत्र प्रति बिल्लियन् फोटान्-घटकेभ्यः एकः प्रेटान् इति एवम् अनुपातः आसीत् । 
अस्याम् अवस्थायां समग्रं जगत् प्लास्मारूपेण अयान्स्वरूपेण च अवर्तत । तदानीं शक्तेः अणोः च मध्ये भेदः न आसीत् । समानरूपता आसीत् । पुनश्च अणूनां (particles) प्रत्यणूनां च (anti-particles) समसङ्ख्याकत्वम् आसीत् । किन्तु एकक्षणस्य शतभागेषु एकस्मिन् भागे (one hundredth of a second) जगति विद्यमानानि न्यूट्रान्-घटकानि विकिरणानि प्रसारयन्ति अभवन् । एतेन कारणेन एलेक्ट्रान्-अंशानां प्रोटान्-अंशानां च मध्ये आकर्षणद्वारा सम्मेलनम् आरब्धम् । तथैव अवशिष्टन्यूट्रान्-घटकाः प्रोटान्-घटकैः सह मिलित्वा हौड्रोजन्-अणुरूपेण परिणामं प्राप्तवन्तः ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Big Bang Cosmology WMAP
* The Big Bang - NASA Science
* Big bang model with animated graphics
* 
* Evidence for the Big Bang
* Universe 
* A Cosmic History of the Universe 

वर्गः:परमाणुविज्ञानम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:भौतिकविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:अन्तरिक्षविज्ञानम्
एच् डी कुमारस्वामी

एषः एकः राजकीयनायकः (कन्नडभाषायां: ಹೆಚ್.ಡಿ. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ) विद्यते  । डिसेम्बर् मासस्य १६ दिनाङ्के १९५९ तमे वर्षे जन्म प्राप्तवान् । एषः कर्णाटकस्य पूर्वतनो मुख्यमन्त्री आसीत् (फ़ेब्रवरी ४ २००६ तः अक्टोबर् ९, २००७ । पूर्वतन प्रधानमन्त्रेः देवेगौडस्य पुत्रः वर्तते ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Second Marriage scandal*Accessed Nov 2011
* Radhika Kumaraswamy*Accessed Mar 2014
* 'A true story' on IBN *Accessed Mar 2014
* Kumaraswamy to form the Government in Karanataka*Accessed: 29 January 2006''
* Man who could become Karnataka's CM *Accessed: 29 January 2006*
* "Man who could become Karnataka's CM" – rediff.com article dated 19 January 2006
* HDK Watch
* I have not betrayed my father: H.D. Kumaraswamy *Accessed: 29 January 2006*
* Son of soil: IndiaInfo.com *Accessed: 29 January 2006*

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य मुख्यमन्त्रिणः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:भारतीयराजनेतारः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:जीवतव्यक्तयः
वर्गः:१९५९ जननम्
पृथुकाः

thumb|200px|right

अयं पृथुकः अपि कश्चन सस्यजन्यः आहारपदार्थः । अयं पृथुकः आङ्लभाषायां Flattened rice इति उच्यते । पृथुकः व्रीह्या एव निर्मीयते । प्रायः भारते सर्वत्र पृथुकस्य उपयोगः क्रियते । व्रीह्याः भेदानिगुणं पृथुकाः अपि बहुविधाः भवन्ति । किन्तु सर्वेभ्यः व्रीहिभ्यः अपि पृथुकस्य निर्माणं कर्तुं न श्क्यते । दक्षिणभारते तु पृथुकः मह्ता प्रमाणेन उपयुज्यते । पृथुकः प्रातःकालस्य उपाहारत्वेन अपि उपयुज्यते, सायङ्कालस्य अल्पाहारत्वेन अपि उपयुज्तये । उपवासावसरे भोजनस्य स्थानं बहुधा पृथुकः एव अलङ्करोति । पृथुकः देवाय नैवेद्यरूपेण अपि समर्प्यते । भगवतः श्रीकृष्णस्य परमप्रियः अयं पृथुकः । सुधामा कृष्णस्य मेलनार्थं गमनावसरे पृथुकम् एव नीतवान् आसीत् इति । एतादृशः पृथुकः सदा हस्तलभ्यः एव ।

### आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य पृथुकस्य स्वभावः
thumb|200px|right|खादनार्थः सज्जीकृतः पृथुकः
अयं पृथुकः पचनार्थं जडः ।

:**“पृथुकाः गुरवो बल्याः कफविष्टम्भकारिणः ॥“** (अष्टाङ्गहृदयम्)

:१. पृथुकः शरीरस्य बलवर्धकः, शरीरे कफवर्धकः च ।
:२. अयं पृथुकः विष्टम्भी । तन्नाम मलस्य अवरोधकः ।
:३. पृथुकः दध्ना सह खाद्यते चेत् पचनार्थम् अत्यन्तं जडः । अतः अत्यन्तं बुभुक्षायुक्ताः, निरन्तरं दैहिकं कार्यं कर्तारः च अधिकतया उपयोक्तुम् अर्हन्ति ।
:४. अयं पृथुकः वृष्टिकाले सर्वेषाम् अपि वर्ज्यः एव ।
:५. पृथुके व्याघरणं योजयित्वा खादनेन वातस्य वर्धनं भवति ।

वर्गः:रूपान्तरितधान्यानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
यया स्वप्नं भयं शोकं...

## श्लोकः 
:**यया स्वप्नं भयं शोकं विषादं मदमेव च ।**
:**न विमुञ्चति दुर्मेधा धृतिः सा पार्थ तामसी ॥ ३५ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः अष्टादशोऽध्यायस्य मोक्षसंन्यासयोगस्य पञ्चत्रिंशत्तमः(३५) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
यया स्वप्नं भयं शोकं विषादं मदम् एव च न विमुञ्चति दुर्मेधा धृतिः सा पार्थ तामसी ॥

## अन्वयः
पार्थ ! दुर्मेधाः यया स्वप्नं भयं शोकं विषादं मदम् एव च न विमुञ्चति सा धृतिः तामसी ।	

## शब्दार्थः 
:दुर्मेधाः = कुत्सितबुद्धिः
:स्वप्नम् = निद्राम्
:शोकम् = दुःखम्
:विषादम् = ग्लानिम्
:मदम् = गर्वम् ।
 
## अर्थः 
अर्जुन ! कुत्सितबुद्धिः यया धृत्या निद्रां त्रासं दुःखं ग्लानिं गर्वमपि न त्यजति सा धृतिः तामसी ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

35
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
भारतीयविज्ञानसंस्था (IISc)

thumb|right|संस्थायाः लाञ्छनम्
**भारतीयविज्ञानसंस्था** (Indian Institute of Science) भारतस्य प्रमुखस्नातकोत्तरसंशोधने तथा उच्चशिक्षणे एषा अन्यतमा संस्था वर्तते । भारतीयविज्ञानसंस्था  संशोधनालयस्य रूपेण कार्यं करोतु इति जमशेडजी-नुस्सेवञ्जी-टाटामहोदयेन चिन्तितम् । अस्याः स्थापनं १९०९ तमे वर्षे मे मासस्य २७ दिने अभवत् । अत्र ३७ अभियान्त्रिकविभागाः कार्यं कुर्वन्तः सन्ति । २००० अधिकाः छात्राः संशोधनकार्येषु निरताः सन्ति । प्रसक्तविज्ञानपत्रिका (Current Science) अस्याः संशोधनस्य आयस्य कृते प्रथमं स्थानं दत्तवती ।

## बाह्यसंपर्कतन्तुः
* IISc Homepage 

वर्गः:वैज्ञानिकसंस्थाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
भारतीयप्रशासनिकमहाविद्यालयः (ASCI)

**भारतीय-कर्मचारिप्रबन्धकमहाविद्यालयः** (ए.एस्.सि.ऐ) (ASCI) १९५६ तमे वर्षे भारतसर्वकारः  औद्यमिकसंस्थानां प्रतिनिधयः च मिलित्वा स्वायत्तसंस्थामेकां स्थापितवन्तः । अत्र प्रबन्धनविषये प्रशिक्षणं दीयते । एषः हैदराबाद्नगरे वर्तते । अत्र  सर्वकारीयाधिकारिणां सर्वकारीयसार्वजनिकौद्योगिकसंस्थानाम् अधिकारिणां च प्रशिक्षणं भवति । अत्र फ़ोर्ड् संस्थायाः साहाय्येन संशोधनकार्यं  मन्त्रणकार्यं च १९७३ तमे वर्षे आरब्धम् ।

वर्गः:प्रशासनिकसंस्थाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वातामम्

thumb|200px|right|शुष्काणि भर्जितानि वातामानि
thumb|200px|left|त्वक्-रहितानि वातामानि
thumb|right|200px|वातामफलानि, फलस्य अन्तः वातामबीजं चापि
thumb|200px|left|वातामपुष्पम्
thumb|200px|right|सस्याग्रे विद्यमानानि वातामफलानि
thumb|150px|left|वातामवृक्षः
thumb|right|200px|वातामरसः
thumb|left|150px|वातामलेह्यम्

**एतत् वातामम् अपि** भारते अपि वर्धमानः कश्चन फलविशेषः । एतत् वातामम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । एतत् वातामम् आङ्ग्लभाषायां almond इति उच्यते । एतत् वातामं न केवलं भारते अपि तु जगतः सर्वेषु देशेषु  उपयुज्यते । एतत् वातामं मधुराणां भक्ष्याणां निर्माणे तथा कटूनां खाद्यानां च निर्माणे अपि उपयुज्यते । एतत् वातामं Dryfruits इति यानि उच्यन्ते तेषां शुष्कफलानां गणे अन्तर्भवति । एतत् वातामं नेत्रस्य आकारकं भवति । एतत् वातामं “वातादः” इत्यपि वदन्ति ।

### आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य वातामस्य स्वभावः
एतत् वातामं पचनार्थं जडम् । एतत् स्निग्धम्, उष्णवीर्ययुक्तं च अपि । वातामं मधुररसयुक्तम् ।

:**“वातादो वातवैरी स्यात् नेत्रोपमफलस्तथा ।**
:**वाताद उष्णः सुद्निग्धो वातघ्नः शुक्रकृद् गुरुः ॥“**

:**“वाताद मज्जामधुरो वृष्यः पित्तनिलापहः ।**
:**स्निग्धोष्णः कफकृन्नेष्टो रक्तपित्तविकारिणाम् ॥“**

:१. एतत् वातामं वातं पित्तं च हरति, कफं च वर्धयति ।
:२. वातामं शुक्रधातुं वर्धयति ।
:३. वातामं तैलांशयुक्तम् अपि ।
:४. वातामं गर्भवतीभ्यः दौर्बल्यस्य निवारणार्थं दीयते ।
:५. वातामम् उष्णवीर्ययुक्तम् इति कारणतः रक्तपित्तरोगिभ्यः न दातव्यम् ।
:६. वातामं, द्राक्षां, भल्लातकं च योजयित्वा रसायनं निर्मीय सन्तानवृद्ध्यर्थं स्त्रीपुरुषेभ्यः दीयते ।
:७. गर्भवतीभ्यः गर्भस्य वर्धनार्थं वातामं कुङ्कुमेन सह चूर्णीकृत्य दातुं शक्यते ।
:८. वातामं यद्यपि उष्णवीर्यं तथापि क्षीरेण सह यदा योज्यते तदा पित्तहरं पौष्टिकं च भवति ।
:९. प्रसवस्य अनन्तरं यत् “महासौभाग्यशुण्ठी” नामकं लेह्यं दीयते तत्रापि वातमं योज्यते । अस्य लेह्यस्य सेवनेन वातः निवारितः भवति इति कारणतः “सूतिकावायुः” इति उच्यमानात् दोषात् मुक्तिः प्राप्यते । गर्भकाले उदरं यत् वर्धितं भवति तस्य सङ्ग्कुचनं जायते, तथा च बलं प्राप्यते ।
:१०. पर्वदिनेषु देवानां नैवेद्यार्थं ये खाद्यविशेषाः निर्मिताः भवन्ति तत्र सर्वत्र सामान्यतया वातामम् अपि योजितं भवति । 
:११. एतत् वातामम् आध्यात्मस्य दृष्ट्या अपि पवित्रम् इति उच्यते । यतः अस्य सेवनेन सत्त्वगुणः वर्धते, तमोगुणश्च निवार्यते । तस्मात् कारणात् मनः निष्कल्मषं, शान्तं च भवति इति ।
## सन्दर्भः
वर्गः:शुष्कफलानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः‎
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वराङ्गम्

thumb|right|200px|वराङ्गसस्यस्य काण्डं, त्वक् च
thumb|200px|left|वराङ्गसस्यम्
thumb|right|150px|वराङ्गसस्यस्य शाखा, पुष्पं, फलं चापि
thumb|left|200px|वराङ्गसस्यस्य शाखा, पुष्पं चापि
thumb|left|200px|विक्रयणार्थं संस्थापितं वराङ्गम्
thumb|200px|right|वराङ्गसस्यस्य त्वक्, तस्य चूर्णं चापि
thumb|200px|left|वराङ्गं योजयित्वा निर्मितं क्वथितम्
thumb|200px|right|वराङ्गस्य पल्लवम्

एतत् वराङ्गम् अपि भारते वर्धमानः कश्चन वृक्षविशेषः । एतत् वराङ्गम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । एतत् वराङ्गम् आङ्ग्लभाषायां Cinnamon इति वदन्ति । भारतीयानां सर्वेषां गृहेषु विद्यमानेषु उपस्करपदार्थेषु, प्रायः प्रतिदिनं पाके उपयुज्यमानेषु उपस्करपदार्थेषु वराङ्गम् अपि अन्यतमम् । आयुर्वेदस्य औषधपद्धतौ तु वराङ्गस्य उपयोगः महान् एव अस्ति । अनेन वराङ्गेन बहुविधम् औषधम् निर्मीयते । एतत् वराङ्गम् आहारत्वेन यथा उपयुज्यते तथैव औषधत्वेन अपि उपयुज्यते । 
 
### आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य वराङ्गस्य स्वभावः
एतत् वराङ्गं पचनार्थं लघु । वराङ्गं तीक्ष्णम्, उष्णगुणयुक्तं च ।

:**“वह्निमान्द्यानिलहरम् आध्मानाक्षेपनाशनम् ।**
:**वान्त्युत्क्लेशप्रशमनं सङ्ग्राहि दशनार्तिकृत् ॥“**

:१. वराङ्गम्, एला, लवङ्गपत्रं च योजयित्वा “त्रिजातकम्” इति उच्यते । एतानि त्रीणि अपि प्रक्षेपद्रव्यरूपेण लेह्येषु उपयुज्यन्ते । एतेषां कारणतः लेह्याणां सुगन्धः वर्धते, रुचिः अपि वर्धते । (लवङ्गपत्रं नाम वराङ्गसस्यस्य एव पर्णम्)
:२. वराङ्गेन सह एलां, लवङ्गपत्रं, घृतं च योजयित्वा सेवनेन ध्वनिः सुश्राव्यः भवति, श्वासरोगः (अस्तमा) कासः च निवारितः भवति ।
:३. वराङ्गम्, एला, लवङ्गपत्रं, मरीचं च योजयित्वा “कटुचातुभद्रकम्” इति उच्यते । एतत् कटुचातुभद्रकम् अग्निदीपनं करोति, अरुचिं च निवारयति । अस्य लेपनेन चर्मणः कान्तिः वर्धते ।
:४. वराङ्गम्, एला, लवङ्गपत्रं, नागकुङ्कुमं (नागकेसरचूर्णम्) च योजयित्वा “चातुर्जातकम्” इति उच्यते । एतत् अपि अग्निदीपकं, सुगन्धस्य वर्धकं च ।
:५. दध्नि एलां, खण्डशर्करां च योजयित्वा निर्मीयमाणं “श्रीखण्ड” नामकं खाद्यम् अत्यन्तं रुचिकरं भवति । एतत् खाद्यं सन्तानशक्तिं वर्धयति, अग्निदीप्तिकरं च । एतत् श्रमजीविनां पथ्यः आहारः ।
:६. प्रसवस्य अनन्तरं याः अत्यन्तं कृशाः भवन्ति तासु जायमाना उदरवेदना “मक्कल्ल” इति उच्यते । तस्य निवारणार्थं वराङ्गम्, एलां, लवङ्गपत्रं, नागकुङ्कुमं, पुरातनं गुडं च योजयित्वा मधुना सह सेवनीयम् । एतत् मिश्रणं वातस्य अनुलोमनं कारयति, दुष्टं रक्तं बहिः प्रेषयति च ।
:७. वराङ्गम्, एलां, द्राक्षां, लाजाः च योजयित्वा मधुना घृतेन सह च सेवनेन हृद्रोगः, वमनं च अपगच्छति ।
:८. अस्य वराङ्गसस्यस्य पत्रं (लवङ्गपत्रम्) आतपे शुष्कीकृत्य चूर्णीकृत्य पाके, औषधे च उपयोक्तुं शक्यते ।
:९. वराङ्गस्य तैलम् अग्निमान्द्यं, वातरोगम्, उदरबाधाम्, आक्षेपकं, वमनं, वमनशङ्खां च निवारयति ।
:१०. वराङ्गस्य तैलम् अपि लवङ्गस्य तैलम् इव दन्तवेदनायाम् उपयोक्तुं शक्यते ।

वर्गः:गन्धद्रव्याणि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:औषधीयसस्यानि
केसरम्

thumb|right|200px|केसरराशिः
thumb|200px|left|रक्तवर्णस्य, पीतवर्णस्य च केसरम्

एतत् केसरं {कुङ्कुमम्) भारते वर्धमानः वैशिष्ट्यपूर्णः सस्यविशेषः । भारतस्य सर्वेषु अपि भागेषु एतत् केसरम् उपयुज्यते एव । एतत् केसरं भारतस्य जम्मूकाश्मीरराज्ये वर्धते । एतत् आङ्ग्लभाषया Saffron इति उच्यते । कुङ्कुमकेसरम् इति नाम्ना अपि अस्य व्यवहारः अस्ति । अत्र उच्यमानं कुङ्कुमं प्रतिदिनं यत् ललाटे ध्रियते तत् न, अपि तु केसरम् इति यत् उच्यते, आहारत्वेन यत् उपयुज्यते तत्  । मधुराणां भक्ष्याणां निर्माणे एतत् केसरं सर्वदा उपयुज्यते । मधुराणां भक्ष्याणां रुचिं, गन्धम्, आकर्षणं च वर्धयितुम् एतत् कुङ्कुमम् तत्र योज्यते । एतत् केसरम् अत्यन्तं मूल्ययुतम् । अतः एतत् सर्वैः अपि प्राप्तुं न शक्यते । एतस्मिन् केसरे अपि वैविध्यम् अस्ति । तेषु उत्तमं कुङ्कुमं किम् इति वदति अयं श्लोकः -
thumb|200px|right|पुष्पे केसरम्
thumb|200px|left|केसरक्षेत्रम्

:**“पाण्डुरैः केशरैः त्यक्तं रक्तं कुङ्कुमम् उत्तमम् ।**
:**हीनं द्विरागि काश्मीरं खरपाण्डुरकेशरम् ॥“**
thumb|200px|left|जले योजितं केसरम्
thumb|200px|left|कूप्यां सङ्गृहीतं केसरम्
thumb|200px|right|टर्किदेशस्य विपण्यां विक्रयणार्थं संस्थापिताः केसरं तथा अन्ये उपस्कराः

### आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य कुङ्कुमकेसरस्य स्वभावः
एतत् केसरं कटु-तिक्तरसयुक्तम् । एतत् उष्णवीर्ययुक्तम् अपि ।

:**“कुङ्कुमं कटुकं तिक्तम् उष्णं श्लेष्मसमीरजित् ।**
:**व्रणदृष्टिशिरोरोगविषहृद् कायकान्तिकृत् ॥“** 

:१. एतत् गर्भवतिभ्यः दुग्धेन सह दीयते । तस्य कुङ्कुमयोजितस्य दुग्धस्य पानेन गर्भे विद्यमानः शिशुः आरोग्यवान्, तथा उत्तमवर्णयुक्तः च भवति ।
:२. गर्भवतिषु रक्तस्य वृद्धिं करोति ।
:३. केसरेन सह वातामं, खण्डशर्कराम्, एलां च योजयित्वा चूर्णीकृत्य प्रतिदिनं तत् चूर्णं क्षीरे योजयित्वा पातव्यम् । तेन शरीरम् पुष्टिं प्राप्नोति ।
:४. कृशकायाः प्रतिदिनं नियमितरूपेण एतत् सेवन्ते चेत् तेषां शरीरं शक्तियुतं भवति ।
:५. एतत् शिरसः सम्बद्धान् रोगान् नाशयति । कफं वातं च शमयति अपि ।
:६. एतत् कुङ्कुमं व्रणान् शुष्कीकरोति, विषदोषान्, दृष्टिदोषान्  च निवारयति ।
:७. एतत् शरीरस्य कान्तिं वर्धयति । ललाटे तिलकरूपेण अपि धर्तुं शक्यते । श्रीगन्धेन सह शरीरे लेपयितुम् अपि शक्यते ।
:८.  कुङ्कुमं, कर्पूरं, समुद्रस्य फेनं, मधु च योजयित्वा पेषणं कृत्वा यत् निर्मीयते तत् “सुकृकाञ्जनम्” इति उच्यते । तस्य अञ्जनस्य लेपनेन नेत्रयोः दुर्मांसं, आवरणं च अपगच्छति । तत् अञ्जनं दृष्टिशक्तेः पोषकम् अपि ।
:९.  एतत् , कर्पूरं, कस्तूरिं, चन्दनं च योजयित्वा पेषणं कृत्वा निर्मितं गन्धं “यक्षदर्गम” इति उच्यते । तस्य गन्धस्य लेपनेन चर्मरोगाः निवार्यन्ते । स च गन्धः शीतलः, सुगन्धयुक्तः इति कारणतः चर्मणः कान्तिं वर्धयति । शिरोवेदनां, विषबाधां च निवारयति ।
:१०. अत्र, कस्तूरीं, चन्दनं च योजयित्वा पेषणं कृत्वा वसन्त-ऋतौ शरीरे लेपनेन वातः, पित्तं, कफं च इति दोषत्रयम् अपि निवार्यते ।
:११. स्त्रीणां दुर्गन्धयुक्तः रजंस्रावः जायते चेत् कुङ्कुमं, कर्पूरं, लवङ्गं च योजयित्वा चूर्णीकृत्य उपयोक्तव्यम् ।
:१२. एतत् आध्यात्मस्य दृष्ट्या अपि पवित्रम् इति उच्यते । यतः अस्य सेवनेन सत्त्वगुणः वर्धते, तमोगुणश्च निवार्यते । तस्मात् कारणात् मनः निष्कल्मषं, शान्तं च भवति इति । अतः एव तीर्थम् इति यत् उच्यते तत्र केसरम् अपि योज्यते ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* 
* 

वर्गः:गन्धद्रव्याणि
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
नवोदयविद्यालयाः

**नवोदयविद्यालयाः** (Navodaya Vidyalaya) शिक्षणसम्बद्धाः संस्थाः भवन्ति ।  भारतीय शालाशिक्षणक्रमे नवोदयविद्यालयपद्धतिकल्पना नूतना अस्ति । एतेषाम् आशयः अस्ति अत्र ग्रामीणबालाः ये   धीमन्तः भवन्ति तान् चित्वा तेभ्यः शिक्षणदानम् इति । शिक्षणे गुणवत्ताम् अपि परिगणय्य एते विद्यालयाः स्थापिताः सन्ति । एते आवसीयविद्यालयाः सन्ति । एतावत्पर्यन्तं  गुणवत्ताशिक्षणं केवलं धनिकपुत्राणाम् कृते लभ्यते स्म । राष्ट्रियशिक्षानियमस्य (१९८६) अनुगुणं  जवाहरलालनवोदयविद्यलयाः स्थापिताः ।
## उद्देशाः
: *शिक्षणे  उत्कृष्टता तेन सह मत-सामाजिकन्यायः च
: *राष्ट्रिय-भावैक्यं, धीमतां  ग्रामीणच्छात्राणाम् अवसरः, देशस्य विभिन्नप्रदेशतः अगत्य पठनेन तेषां  सर्वतोमुखाभिवृद्धिः ।
: *अधुनिकशिक्षणपद्धत्या शिक्षणप्रदानम् । तेन सह सांस्कृतिकशिक्षणं, नैतिकशिक्षणं, परिसरविषये प्रज्ञा, साहसकार्यं च
: *नवोदयविद्यालयस्य छात्राः भाषात्रयेऽपि निरीक्षितस्तरं प्राप्नुयुः ।
: *देशस्य प्रत्येकमण्डले  एकः नवोदयविद्यालयः स्थापितः भवेत्।

## प्रवेशपरीक्षा
प्रतिवर्षं प्रवेशार्थं परीक्षा प्रचाल्यते । परिशिष्टजातीयस्य परिशिष्टवर्गस्य बालानां कृते आरक्षणं भवति । स्थानेषु १/३ भागः बालिकानां कृते  आरक्षितः भवति । विकलाङ्गानां कृते अपि ३ प्रतिशतम् आरक्षितः भवति ।
षष्टकक्ष्यातः आरभ्य द्वादशकक्ष्यापर्यन्तम् अत्र केन्द्रीयमाध्यमिकशिक्षामण्डल्याः पाठ्यक्रमः अनुस्रियते । बालकाः बालिकाः च एकत्र पठन्ति । नवमीतः आरभ्य मासे २०० रूप्यकाणि शुल्करूपेण स्वीक्रियते । परन्तु परिशिष्टजातीयानां, परिशिष्टवर्गस्य, बालिकानां, विकलाङ्गीयच्छात्राणां च शुल्कं न भवति । दारिद्र्यरेखातः अधः ये भवन्ति ते अपि शुल्कदानेन विमुक्ताः भवन्ति ।
नवोदयविद्यालयाः ग्रामीणभागेषु एव स्थापिताः सन्ति । राज्यसर्वकाराः एतदर्थं  विना शुल्कं भूमिं दद्युः । तात्कालिकरूपेण भवनं दद्युः यावत् पर्यन्तं नूतनभवनस्य निर्माणं न भवेत् ।

File:Jawahar navodaya vidyalaya hostel123.jpg|Jawahar navodaya vidyalaya hostel123
File:Jawahar navodaya vidyalaya maingate123.jpg|Jawahar navodaya vidyalaya maingate123

## नवोदयगीतम्
:हम नवयुग की नई भारती, नई आरती !
:हम स्वराज्य की रिचा नवल, भारत की नवलय हों
:नव सूर्योदय, नव चंद्रोदय, हमी नवोदय हों !!

:रंग जाति पद भेद रहित, हम सब का एक भगवान हो
:संतान हैं धरती माँ की हम, धरती पूजा स्थान हो !
:पूजा के खिल रहे कमल दल, हम भव जल में हो
:सर्वोदय के नव बसंत के, हमी नवोदय हो !!

:मानव हैं हम हलचल हम, प्रकृति के पावन वेश में
:खिलें फलें हम में संस्कृति इस, अपने भारत देश की!
:हम हिमगिरि हम नदियाँ हम, सागर की लहरें हो
:जीवन की मंगलमाटी के, हमी नवोदय हो !!

:हरी दूधिया क्रांति शांति के, श्रम के वंदनवार हो
:भागीरथ हम धरती माँ के, सूरम पहरेदार हो !
:सत शिव सुन्दर की पहचान, बनाए जग में हम
:अंतरिक्ष के यान ग्यान के, हमी नवोदय हो...

## बाह्यानुबन्धाः
* NVS Official Website 

वर्गः:भारतस्य विद्यालयाः‎
वर्गः:विषयः वर्धनीयः

## उल्लेखनीय पूर्व छात्र
* सुरेन्द्रपूनिया, अन्तर्राष्ट्रीय पुरस्कार विजेता, क्रीडकः लिम्का पुस्तक विक्रमधारकः
* बशरत पीर, कश्मीरी अमेरिकन पत्रकार
* पवनदीप राजन, संगीतकार
* अक्षय माकडिया, उद्यमी तथा गूगल सफलता कथा विजेता
* उम्मर फयाज पररे, भारतीय सेना पदाधिकारी
भारतीयकाफीमण्डली

**भारतीयकाफीमण्डली** एषा मण्डली स्वायत्ता संस्था अस्ति । वाणिज्यमन्त्रालयस्य तथा उद्योगमन्त्रालयस्य अधीने  कार्यं करोति । एषा मण्डली मित्रं, मार्गदर्शकः , उपदेशकः इव कार्यं निर्वहति । संसदः अधिनियमानुगुणम् एषा १९४२ तमे वर्षे स्थापिता  । एतस्याः मुख्यं कार्यम् अभिवृद्धिः, संशोधनं, गुणवत्तावर्धनं, विपणिवार्ता,  देशे विदेशेष्वपि भारतीयकाफीपेयस्य प्रचारः, प्रसारः च । १९९५ पूर्वं पूर्णतया अस्य अधीने एव सर्वं कार्यं प्रचलति स्म। काफीमण्डली मूलभूतसंशोधनकार्यं सद्यः काले किम् आवश्यकम् इति मत्वा तदनुगुणं कार्यं करोति । एतस्याः मुख्यालयः कर्णाटकस्य चिक्कमगळूरुमण्डले अस्ति । एषा विश्वे एव उत्तमा संस्था इति ख्याता अस्ति ।
एषा संस्था अनेकाः संस्थापत्रिकाः, संशोधनपत्रिकाः च प्रकटयति । काफीबीजोत्पादकाः ये कृषकाः सन्ति तेभ्यः विदेशे ये विक्रयणं कुर्वन्ति तेभ्यः च अनेकविधसाहाय्यमाचरति ।

वर्गः:वाणिज्यसंस्थाः
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
पिण्डखर्जूरः

thumb|200px|right|खर्जूरवृक्षः
thumb|200px|left|पिण्डखर्जूरराशिः

एषः **पिण्डखर्जूरः** अपि भारते अपि वर्धमानः कश्चन फलविशेषः । एषः पिण्डखर्जूरः अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । अयं पिण्डखर्जूरः आङ्ग्लभाषायां Drydate इति उच्यते । एषः पिण्डखर्जूरः आहारत्वेन यथा उपयुज्यते तथैव औषधत्वेन अपि उपयुज्यते । अस्य पिण्डखर्जूरस्य फलं रसं चापि उपयुज्यते । एषः पिण्डखर्जूरः Dryfruits इति यानि उच्यन्ते तेषां शुष्कफलानां गणे अन्तर्भवति । पिण्डखर्जूरः नाम शुष्कखर्जूरः एव । खर्जूरम् एव शुष्कीकृत्य स्थाप्यते ।

### आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य पिण्डखर्जूरस्य स्वभावः
thumb|200px|right|वृक्षे लम्बमानानि पक्वखर्जूरगुच्छानि
thumb|left|200px|वृक्षे लम्बमानानि अपक्वखर्जूरम्
एषः पिण्डखर्जूरः पचनार्थं लघुः । अयं पिण्डखर्जूरः स्निग्धः, मधुररसयुक्तः चापि ।
thumb|200px|right|आपणे पिण्डखर्जूरस्य, खर्जूरस्य चापि विक्रयणम्
thumb|left|200px

:१. एषः पिण्डखर्जूरः हृद्यः, बृंहणः च ।
:२. एषः पिण्डखर्जूरः वातं पित्तं च हरति । अतः वातजैः रोगैः, पित्तजैः रोगैः च पीड्यमानानां, वातप्रकृतियुक्तानां, पित्तप्रकृतियुक्तानां च, पित्तकाले, देशे च अस्य पिण्डखर्जूरस्य उपयोगः हितकरः ।
:३. एषः पिण्डखर्जूरः मद्यस्य आधिक्येन सेवनेन जातेषु रोगेषु अपि उपयुज्यते ।
:४. एषः पिण्डखर्जूरः वमनं, दाहं च शमयति ।
:५. एषः पिण्डखर्जूरः श्वासम् (अस्तमा), कासं च निवारयति ।
:६. एषः पिण्डखर्जूरः हृदयस्य बलं वर्धयति । मूर्छारोगं चापि निवारयति ।
:७. एषः पिण्डखर्जूरः रुचिकारकः अपि ।
:८. एतस्य पिण्डखर्जूरस्य खर्जूरादिमन्थ अपि उपयोक्तुं शक्यते ।
:९. आवश्यकतायाः अनुसारम् अस्य पिण्डखर्जूरस्य गुलिका अपि उपयुज्यते ।

‎

वर्गः:शुष्कफलानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
अखिलभारतीयायुर्विज्ञानसंस्थानम्

**अखिलभारतीयायुर्विज्ञानसंस्थानम्** (आङ्ग्लः-National Institute of Ayurveda) काचित् आयुर्वेदसम्बद्धा संस्था भवति । जवाहरलालनेहरुमहाभागस्य स्वप्नः आसीत् “भारतदेशः वैज्ञानिकसांस्कृतिकसम्पदा युक्तः भवेत् इति ।

वैद्यकविज्ञानक्षेत्रे प्रकृष्टमेकं केन्द्रं स्थापनीयं यत्र च वैद्यविज्ञाने संशोधनं भवेत्” इति । तदानीन्तन-आरोग्यमन्त्रिणी राजकुमारी अमृताकौर् सहानुमतं प्रकटितवती । न्यूझीलेण्ड्सर्वकारस्य "कोलोम्बोप्लान्" इति नाम्ना धनसाहाय्यम् अपि प्राप्तम् । १९५२ तमे वर्षे अखिलभारतीयायुर्विज्ञानसंस्थानस्य कार्यं आरब्धम् । आरोग्यरक्षणे प्रकृष्टं कार्यं कुर्वदस्ति एतत् संस्थानम् । अत्र स्नातकोत्तर-स्नातकपूर्वकक्ष्याः प्रचलन्ति । आरोग्यविषयकं ज्ञानम् एकत्र लभेत इति अस्य आशयः । अत्र अध्ययनाध्यापनार्थं , रोगिणाम्  अवधानार्थं च व्यवस्था प्रकल्पिता वर्तते । अत्र ४२ विभिन्नविषयेषु अध्ययनाध्यापनं संशोधनं च प्रचलति । अत्र शुश्रूषकाणाम्  एकः महाविद्यालयः विद्यते यत्र ये अध्ययनं कुर्वन्ति । ते बि.एस्.सि पदवीं प्राप्नुवन्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तवः 
* अखिलभारतीय आयुर्विज्ञान संस्थानम्
* डी एस् आर् आर् ए यु विनियोगः 

वर्गः:स्वास्थ्यसंस्थाः
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
खर्जूरम्

thumb|right|200px|खर्जूरराशिः
thumb|200px|left|वृक्षे लम्बमानानि पक्वखर्जूरस्य गुच्छानि
thumb|150px|left|खर्जूरवृक्षः
thumb|200px|left|वृक्षे अपक्वानि खर्जूराणि
एतत् खर्जूरं भारते अपि वर्धमानः कश्चन फलविशेषः । अयम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । एतत् खर्जूरम् आङ्ग्लभाषायां Date इति उच्यते । एतत् खर्जूरम् आहारत्वेन यथा उपयुज्यते तथैव औषधत्वेन अपि उपयुज्यते । अस्य खर्जूरस्य फलं रसं चापि उपयुज्यते । एतत् खर्जूरम् Dryfruits इति यानि उच्यन्ते तेषां शुष्कफलानां गणे अन्तर्भवति ।

### आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य खर्जूरस्य स्वभावः
एतत् खर्जूरं पचनार्थं लघुः । इदं खर्जूरं स्निग्धम्, मधुररसयुक्तं चापि ।

:१. इदं खर्जूरं हृद्यं, बृंहणं च ।
:२. एतत् खर्जूरं वातं पित्तं च हरति । अतः वातजैः रोगैः, पित्तजैः रोगैः च पीड्यमानानां, वातप्रकृतियुक्तानां, पित्तप्रकृतियुक्तानां च, पित्तकाले, देशे च अस्य खर्जूरस्य उपयोगः हितकरः ।
:३. एतत् खर्जूरम् मद्यस्य आधिक्येन सेवनेन जातेषु रोगेषु अपि उपयुज्यते ।
:४. एतत् खर्जूरं वमनं, दाहं च शमयति ।
:५. एतत् खर्जूरं श्वासम् (अस्तमा), कासं च निवारयति ।
:६. इदं खर्जूरंहृदयस्य बलं वर्धयति । मूर्छारोगं चापि निवारयति ।
:७. एतत् खर्जूरं रुचिकारकम् अपि ।
:८. एतस्य खर्जूरस्य खर्जूरादिमन्थ अपि उपयोक्तुं शक्यते ।
:९. आवश्यकतायाः अनुसारम् अस्य खर्जूरस्य गुलिका अपि उपयुज्यते ।

## अधिकानि चित्राणि

Image:Date-seller.jpg
Image:Dattes-Ammari.JPG
Image:Dattes arichti.JPG
Image:Dattes-Bisr.JPG
Image:GousbiDates.JPG
Image:Dattes Hamraya branche.JPG
Image:HissaDates.JPG
Image:HissaTNDates.JPG
Image:Dattes Kenta.JPG
Image:Dattes kentichi.JPG
Image:Dattes Lagou.JPG
File:Dates Tozerzait.JPG
Image:Tn Dattes Trounja.JPG
File:Date palm with fruits.jpg
File:Ripe and dry dates fruit bunches.jpg

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* INC, International Nut and Dried Fruit Council Foundation
* Date Palm Cultivation  (Food and Agriculture Organization)
* Date Palm Products (Additional information from the FAO)
* Date Palm  entry in Encyclopaedia Iranica

वर्गः:शुष्कफलानि
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
भारतस्य राजनैतिकपक्षाः

अहिकारस्थाने स्थिताः राजकीयपक्षाः]]
भारस्य संविधानस्य अनुगुणं **भारतस्य राजकीयपक्षाः** भारतस्य विविधराज्येषु सांविधानिकाधिकारार्थं स्पर्धन्ते 
एकस्मात् अधिकराज्येषु सांविधानिकाधिकारयुताः सदस्यवन्तः पक्षाः  राष्ट्रियपक्षाः इति कथ्यन्ते ।एतेषु एते मुख्याः सन्ति ।

## राष्ट्रियपक्षाः 
वर्गः राजकीयपक्षाः

वर्गः:भारतीयराजनैतिकपक्षाः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:भारतस्य राजनीतिः
भारतीयप्रबन्धनसंस्था (IIM)

**भारतीयप्रबन्धविज्ञानसंस्थाः**  संशोधने तथा निर्वहणक्षेत्रे निरताः भारतीय संस्थाः भवन्ति । भारतीयप्रबन्धविज्ञानसंस्थाः संशोधने तथा निर्वहणक्षेत्रे भारतीय-अर्थव्यवस्थायां विविधपरामर्शसेवां यच्छन्ती अस्ति एषा निर्वहणसंस्था । मेधाविछात्रान् चित्वा तान् विश्वस्य अत्युत्तमेषु निर्वहणतन्त्रेषु प्रशिक्षणं दत्त्वा अन्ते भारतीय- अर्थव्यवस्थयां विविधान् विभागान् निर्वोढुं साहाय्यं करोति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Government of India, Ministry of Human Resources Development.

वर्गः:भारतस्य शैक्षणिकसंस्थाः‎
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
विषयेन्द्रियसंयोगाद्...

## श्लोकः 
:**विषयेन्द्रियसंयोगाद्यत्तदग्रेऽमृतोपमम् ।**
:'''परिणामे विषमिव तत्सुखं राजसं स्मृतम् ॥ ३८ ॥

अयं भगवद्गीतायाः अष्टादशोऽध्यायस्य मोक्षसंन्यासयोगस्य अष्टात्रिंशत्तमः(३८) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
विषयेन्द्रियसंयोगात् यत् तदग्रे अमृतोपमम् परिणामे विषम् इव तत् सुखं राजसं स्मृतम् ॥

## अन्वयः
यत् तत् विषयेन्द्रियसंयोगात् अग्रे अमृतोपमं परिणामे विषमिव तत् सुखं राजसं स्मृतम् ।

## शब्दार्थः 
:विषयेन्द्रियसंयोगात् = विषयेन्द्रियसम्बन्धात्
:अग्रे = आदौ
:अमृतोपमम् = अमृतसदृशम्
:परिणामे = अन्ते
:स्मृतम् = अभिहितम् ।
 
## अर्थः 
विषयेन्द्रियसम्बन्धात् जातं यत् सुखं तत् आदौ अमृतसदृशम् अन्ते विषसदृशं च भवति । तत् सुखं राजसम् अभिहितम् ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

38
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
यदग्रे चानुबन्धे च...

## श्लोकः 
:**यदग्रे चानुबन्धे च सुखं मोहनमात्मनः ।**
:**निद्रालस्यप्रमादोत्थं तत्तामसमुदाहृतम् ॥ ३९ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः अष्टादशोऽध्यायस्य मोक्षसंन्यासयोगस्य नवत्रिंसत्तमः(३९) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
यत् अग्रे च अनुबन्धे च सुखं मोहनम् आत्मनः निद्रालस्यप्रमादोत्थं तत् तामसम् उदाहृतम् ॥

## अन्वयः
यत् सुखम् अग्रे च अनुबन्धे च आत्मनः मोहनं निद्रालस्यप्रमादोत्थं तत् तामसम् उदाहृतम् ।

## शब्दार्थः 
:अग्रे = आदौ
:अनुबन्धे = उत्तरकाले
:आत्मनः = स्वस्य
:मोहनम् = अज्ञानकरम्
:निद्रालस्य-प्रमादोत्थम् = स्वापमान्द्यानवधानसम्भूतम्
:उदाहृतम् = वर्णितम् ।
 
## अर्थः 
निद्रा आलस्यम् अनवधानं चेति एतैः कारणैः जातं यत् सुखं तत् आदौ अन्ते च आत्मनः मोहकरं भवति । तत् तामसम् इत्युक्तम् ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

39
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
न तदस्ति पृथिव्यां वा...

## श्लोकः 
:**न तदस्ति पृथिव्यां वा दिवि देवेषु वा पुनः ।**
:**सत्त्वं प्रकृतिजैर्मुक्तं यदेभिः स्यात् त्रिभिर्गुणैः ॥ ४० ॥**

अयं भगवद्गीतायाः अष्टादशोऽध्यायस्य मोक्षसंन्यासयोगस्य चत्वारिंशत्तमः(४०) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
न तत् अस्ति पृथिव्यां वा दिवि देवेषु वा पुनः सत्त्वं प्रकृतिजैः मुक्तं यत् एभिः स्यात् त्रिभिः गुणैः ॥

## अन्वयः
प्रकृतिजैः एभिः त्रिभिः गुणैः यत् मुक्तंस्यात् तत् सत्त्वं पृथिव्यां न अस्ति, दिवि देवेषु वा पुनः (नास्ति) ।

## शब्दार्थः 
:पृथिव्याम् = भूमौ
:दिवि = द्युलोके
:प्रकृतिजैः = प्रकृतिसम्भवैः
:मुक्तम् = त्यक्तम्
:सत्त्वम् = प्राणिजातम् ।
 
## अर्थः 
प्रकृतिस्थितैः सत्त्वादिभिः त्रिभिः गुणैः निर्मुक्तः तादृशः प्राणी भूलोके नास्ति देवलोकेऽपि नास्ति।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

40
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
ब्राह्मणक्षत्रियविशां...

## श्लोकः 
:**ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परन्तप ।**
:**कर्माणि प्रविभक्तानि स्वभावप्रभवैर्गुणैः ॥ ४१ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः अष्टादशोऽध्यायस्य मोक्षसंन्यासयोगस्य एकचत्वारिंशत्तमः(४१) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परन्तप कर्माणि प्रविभक्तानि स्वभावप्रभवैः गुणैः ॥

## अन्वयः
परन्तप ! ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च स्वभावप्रभवैः गुणैः कर्माणि प्रविभक्तानि ।

## शब्दार्थः 
:परन्तप ! = शत्रुतापन !
:ब्राह्मणक्षत्रियविशाम् = ब्राह्मणराजन्यवैश्यानाम्
:स्वभावप्रभवैः =प्रकृत्या जातैः
:गुणैः = सत्त्वरजस्तमोभिः
:कर्माणि = शमादीनि कर्माणि
:प्रविभक्तानि = विभक्तानि ।
 
## अर्थः 
अर्जुन ! ये ब्राह्मणाः क्षत्रियाः वैश्याः शूद्राश्च सन्ति तेषां तत्तद्गुणवशात् कर्माणि विभक्तानि सन्ति ।	

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

41
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
शौर्यं तेजो धृतिर्दाक्ष्यं...

## श्लोकः 
:**शौर्यं तेजो धृतिर्दाक्ष्यं युद्धे चाप्यपलायनम् ।**
:**दानमीश्वरभावश्च क्षात्रं कर्म स्वभावजम् ॥ ४३ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः अष्टादशोऽध्यायस्य मोक्षसंन्यासयोगस्य त्रिचत्वारिंशत्तमः(४३) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
शौर्यं तेजः धृतिः दाक्ष्यं युद्धे च अपि अपलायनम् दानम् ईश्वरभावः च क्षात्रं कर्म स्वभावजम् ॥

## अन्वयः
शौर्यं तेजः धृतिः दाक्ष्यं युद्धे च अपि अपलायनं दानम् ईश्वरभावः च स्वभावजं क्षात्रं कर्म ।

## शब्दार्थः 
:शौर्यम् = विक्रमः
:तेजः = प्रागल्भ्यम्
:धृतिः = अग्लानिः
:दाक्ष्यम् = सामर्थ्यम्
:युद्धे = आयोधने अपि
:अपलायनम् = अपराङ्मुखीभावः
:दानम् = वितरणम्
:ईश्वरभावः = प्रभुत्वम्
:स्वभावजम् = स्वभावोत्पन्नम्
:क्षात्रम् = क्षत्रियसम्बन्धि
:कर्म = कर्तव्यम् ।
 
## अर्थः 
विक्रमः, आत्मविश्वासः, धैर्यम्, सामर्थ्यम्, युद्धे अपराङ्मुखीभावः, दानम्, प्रभुत्वं च क्षत्रियाणां स्वभावात् जातं कर्म ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

43
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
शमो दमस्तपः शौचं...

## श्लोकः 
:**शमो दमस्तपः शौचं क्षान्तिरार्जवमेव च ।**
:**ज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं ब्रह्मकर्म स्वभावजम् ॥ ४२ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः अष्टादशोऽध्यायस्य मोक्षसंन्यासयोगस्य द्वचत्वारिंशत्तमः(४२) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
शमः दमः तपः शौचं क्षान्तिः आर्जवमेव च ज्ञानं विज्ञानम् आस्तिक्यं ब्रह्मकर्म स्वभावजम् ॥

## अन्वयः
शमः दमः तपः शौचं क्षान्तिः आर्जवम् एव च ज्ञानं विज्ञानम् आस्तिक्यं स्वभावजं ब्रह्मकर्म ।	

## शब्दार्थः 
:शमः = मनोनिग्रहः
:दमः = बाह्येन्द्रियनिग्रहः
:तपः = विविधं व्रतम्
:शौचम् = शुचित्वम्
:क्षान्तिः = क्षमा
:आर्जवम् = अवक्रता
:ज्ञानम् = बोधः
:विज्ञानम् = शास्त्रानुभवः
:आस्तिक्यम् = आस्तिकभावः
:स्वभावजम् = स्वभावजातम्
:ब्रह्मकर्म = ब्राह्मणकृत्यम् ।
 
## अर्थः 
तत्र मनोनिग्रहः, बाह्येन्द्रियनिग्रहः, विविधं व्रतम्, शुचित्वम्, क्षमा, अवक्रता, ज्ञानम्, विज्ञानम्, आस्तिक्यं च 	ब्राह्मणानां स्वभावात् जातं कर्म ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

42
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
व्यजनम्

यत् यन्त्रं वायुं वीजयति तत् व्यजनम् । विद्युच्छक्त्या कार्यं करोति एतत् यन्त्रम् । एतस्मिन् विभागद्वयं विद्यते । प्रथमं शीतवायुं वीजयति तदेकं विधम् । उष्णवायुं वीजयति पुनरन्यत् विधं यन्त्रम् । एकस्मिन् काले एतत् यन्त्रं नासीदेव । परम् अद्य यत्रकुत्रापि भवतु तत्र व्यजनं दृश्यते । पूर्वं तु वायुवीजनार्थं  चामरादिकम् उपयुज्यते स्म । अद्य तु सर्वत्र एतत् यन्त्रं दरीदृश्यते । प्रथमं तु एतं यन्त्रं गृहेषु कार्यालयेषु उपयुज्यते स्म । अधुना तु लोकयानेषु चतुश्चक्रिकासु सर्वत्र शीतकव्यजनं भवति । 
पूर्वं तु तन्त्रज्ञानं न वर्धितमासीत् परन्तु अद्य तन्त्रज्ञानस्य कारणतः बहूनि विन्यासयुक्तानि व्यजनानि तत्रापि अत्याधुनिकानि च आगच्छन्तः सन्ति । 
## अन्यानि चित्राणि
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* DT Vintage Fans
* Image of a computer CPU fan assembly
*History of HVLS fans 
*Cross flow fan   

वर्गः:विद्युच्चालितोपकरणानि
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
कृषिगौरक्ष्यवाणिज्यं...

## श्लोकः 
:**कृषिगौरक्ष्यवाणिज्यं वैश्यकर्म स्वभावजम् ।**
:**परिचर्यात्मकं कर्म शूद्रस्यापि स्वभावजम् ॥ ४४ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः अष्टादशोऽध्यायस्य मोक्षसंन्यासयोगस्य चतुश्चत्वारिंशत्तमः(४४) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
कृषिगौरक्ष्यवाणिज्यं वैश्यकर्म स्वभावजम् परिचर्यात्मकं कर्म शूद्रस्य अपि स्वभावजम् ॥

## अन्वयः
कृषिगौरक्ष्यवाणिज्यं स्वभावजं वैश्यकर्म । शूद्रस्य अपि परिचर्यात्मकं स्वभावजं कर्म  ।

## शब्दार्थः 
:कृषिगौरक्ष्यवाणिज्यम् = भूकर्षणम् पाशुपाल्यम् क्रयविक्रयः च
:स्वभावजम् = प्रकृतिसम्भवम्
:वैश्यकर्म = वैश्यानां कर्म
:परिचर्यात्मकम् = शूश्रूषात्मकम्
:स्वभावजम् = स्वभावोत्पन्नम्
:कर्म = कर्तव्यम् ।
 
## अर्थः 
कृषिः, गवादिरक्षणम्, क्रयविक्रयश्च वैश्यानां स्वभावात् जातं कर्म । एतेषां त्रयाणामपि साहाय्याचरणं शूद्रस्य स्वभावात् जातं कर्म ।	

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

44
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
सेवफलम्

thumb|right|200px|सेवफलम्
thumb|150px|left|सेववृक्षस्य शाखा, पुष्पं, फलं, बीजं चापि

एतत् सेवफलं भारते अपि वर्धमानः कश्चन फलविशेषः । एतत् सेवफलम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । इदं सेवफलम् आङ्ग्लभाषायां Apple इति उच्यते । एतत् सेवफलम् अकृष्टपच्यम् अपि । सेवफलं देवानां नैवेद्यार्थम् अपि उपयुज्यते । एतत् सेवफलम् अपि बहुविधं भवति ।
thumb|200px|right|सेवपुष्पम्
thumb|left|150px|द्विविधः सेवरसः
thumb|right|200px|विक्रयणार्थं संस्थापितानि विभिन्नानि सेवफलानि
thumb|left|200px|वृक्षे दृश्यमानानि सेवफलानि

वर्गः:फलानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः‎
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
स्वे स्वे कर्मण्यभिरतः...

## श्लोकः 
:**स्वे स्वे कर्मण्यभिरतः संसिद्धिं लभते नरः ।**
:**स्वकर्मनिरतः सिद्धिं यथा विन्दति तच्छृणु ॥ ४५ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः अष्टादशोऽध्यायस्य मोक्षसंन्यासयोगस्य पञ्चचत्वारिंशत्तमः(४५) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
स्वे स्वे कर्मणि अभिरतः संसिद्धिं लभते नरः स्वकर्मनिरतः सिद्धिं यथा विन्दति तत् शृणु ॥

## अन्वयः
नरः स्वे स्वे कर्मणि अभिरतः संसिद्धिं लभते । स्वकर्मनिरतः सिद्धिं यथा विन्दति तत् शृणु ।

## शब्दार्थः 
:स्वे स्वे = स्वस्मिन् स्वस्मिन्
:कर्मणि = कर्तव्ये
:अभिरतः = आसक्तः
:संसिद्धिम् = अभ्युदयम्
:लभते = प्राप्नोति
:स्वकर्मनिरतः = स्वकर्मानुष्ठाता
:विन्दति = लभते ।
 
## अर्थः 
मानवः स्वस्मिन् स्वस्मिन् कर्तव्ये आसक्तः अभ्युदयं प्राप्नोति । स्वकर्म आचरन् फलं यथा लभते तं  प्रकारं शृणु ।	

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

45
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः