open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
नागार्जुन (धातुविज्ञानी) ६.

## नागार्जुन (धातुविज्ञानी) ६. 
**नागार्जुन** (  ) भारतीयधातुशास्त्रज्ञः कीमियाविज्ञानी च आसीत् | एकादशशताब्द्यां अल-बिरुनी इत्यनेन अभिलेखिताः आख्यायिकाः कथयन्ति यत् सः उज्जैन्, मध्यप्रदेशस्य प्रायः "शतवर्षपूर्वम्" अर्थात् दशमशताब्द्याः आरम्भे एव निवसति स्म  चीनी - तिब्बती - साहित्यं कथयति यत् सः विदर्भ - नगरे जन्म प्राप्य ततः समीपस्थे सतवाहन - वंशं प्रवासं कृतवान् | महायान सम्प्रदाय संस्थापक नागार्जुन एवं कीमियाज्ञ नागार्जुन के बीच इतिहास में बहुत भ्रम होता है। अन्यः मान्यता अस्ति यत् एषः रससिद्धः नागार्जुनः गुजरातदेशे जन्म प्राप्नोत् तथा च सः स्वस्य अतीतजीवने जैनः आसीत्। अनन्तरं दक्षिणभारते विविधस्थानानि गत्वा अनेकानि प्रयोगशालानि स्थापितानि । महाराष्ट्रराज्यस्य ग्रामे नागलवाडी इत्यत्र तस्य प्रयोगप्रयोगशालायाः प्रमाणानि प्राप्यन्ते । केषाञ्चन प्रमाणानुसारं सः अमृतत्वस्य कार्यं कुर्वन् आसीत्, लोहस्य पारायाश्च निष्कासनं जानाति स्म । गौणसाहित्ये अस्य लेखकस्य विषये बहु भ्रमः अस्ति । १९८४ तमे वर्षे लोहशास्त्रज्ञनागार्जुनेन सह सम्बद्धानां पाण्डुलिपानां मुद्रितसंस्करणानाञ्च अध्ययनेन ज्ञातं यत् तस्य नाम *रसेन्द्रमङ्गला*  इति ग्रन्थेन सह सम्बद्धम् अस्ति किन्तु *रसरत्नाकरस्य* पाण्डुलिप्याः एकरूपतया भिन्नस्य लेखकस्य नित्यनाथसिद्धस्य आरोपः अस्ति 

नागार्जुननामकस्य लेखकस्य पाण्डुलिपिषु जीवसूत्रम्,  रसवैषिकसूत्रम्,  योगशतकम्,  कक्षपुतम्,  योगरत्नमाला   इत्यादीनि अनेकानि ग्रन्थानि (मेउलेनबेल्ड् पञ्चाशत् अधिकानि ग्रन्थानि सूचीबद्धानि) सन्ति । औषधशास्त्रस्य रसायनशास्त्रस्य च ग्रन्थानां लेखनार्थं अनेके भिन्नाः लेखकाः नागार्जुन इति नाम प्रयुक्तवन्तः, एते लेखकाः द्वितीयशताब्द्याः समाननाम्ना बौद्धदार्शनिकात् भिन्नाः भवेयुः इति निश्चितम्

नागार्जुननाम्ना सह सम्बद्धानां जटिलपाठ-ऐतिहासिकविषयाणां अद्यतनतमः व्यापकविमर्शः *भारतीयचिकित्सासाहित्यस्य इतिहासे* दत्ता अस्ति 

## उद्धरणानि
अब्बक्का चौटा

## अब्बक्का चौटा 
**रानी अब्बक्का चौटा उल्लालस्य** प्रथमा तुलुवा राज्ञी आसीत् या १६ शताब्द्याः उत्तरार्धे पुर्तगालीभिः सह युद्धं कृतवती । सा चौटवंशस्था आसीत् यः भारतस्य तटीयकर्नाटकस्य ( तुलुनाडु ) भागेषु शासनं करोति स्म । तेषां राजधानी पुत्तिगे आसीत् ।  उल्लाल -बन्दरगाहनगरं तेषां सहायकराजधानीरूपेण कार्यं करोति स्म । पुर्तगालीजनाः उल्लाल्-नगरं  ग्रहीतुं अनेकाः प्रयत्नाः कृतवन्तः । परन्तु अब्बक्का तेषां प्रत्येकं आक्रमणं चतुर्दशकाधिकं प्रतिरोधितवती । वीरतायाः कारणात् सा *अभयराणी* (The fearless queen) इति नाम्ना प्रसिद्धा अभवत् ।   सा औपनिवेशिकताविरुद्धं युद्धं कुर्वतीषु प्रारम्भिकेषु भारतीयेषु  अन्यतमः आसीत्, कदाचित् 'भारतस्य प्रथमा महिला स्वतन्त्रतासेनाानि ' इति गण्यते ।   कर्नाटकराज्ये, सा रानी कित्तूर चेन्नम्मा, केलादी चेन्नम्मा, राज्ञी चेन्नभैरदेवी तथा ओनाके ओबाव्वा, अग्रणी महिला योद्धा देशभक्ता च इति रूपेण आचर्यते । ￼

अब्बक्का चौटा

शासनकालः         :      १५२५ - १५७०

पूर्ववर्ती                :       तिरुमलाराय चौट

पतिः                    :       बङ्ग लक्ष्मप्प अरसु

धर्म                      :        जैनः

चौटाः दिगम्बरजैनबण्टसमुदायस्य मातृवंशीय उत्तराधिकारव्यवस्थायाः अनुसरणं कुर्वन्ति स्म, यस्य माध्यमेन अब्बक्कस्य मामा तिरुमाला राया उल्लालस्य राज्ञीरूपेण ताजम् अङ्गीकृतवान् । मंगलौरस्य बङ्गराज्यस्य राजा लक्ष्मप्पः अरसु इत्यनेन सह अब्बक्कायाः विवाहोऽभवत् । तिरुमाला राया अपि अब्बक्कं युद्धस्य, सैन्यरणनीत्याः च विभिन्नपक्षेषु प्रशिक्षितवान् । विवाहः तु अल्पायुषः अभवत्, अतः अब्बक्का उल्लालं प्रति प्रत्यागतवती। एवं तस्याः पतिः अब्बक्काविरुद्धं प्रतिशोधं कर्तुम् आकांक्षति स्म, अनन्तरं पुर्तगालीभिः सह अब्बक्काविरुद्धयुद्धे सम्मिलितः भवितुम् अर्हति स्म | 

गोवानगरं आक्रम्य तस्य नियन्त्रणं कृत्वा पुर्तगालीजनाः दक्षिणदिशि तटस्य पार्श्वे च स्वं ध्यानं कृतवन्तः । ते प्रथमवारं १५२५ तमे वर्षे दक्षिणकनारातटे आक्रमणं कृत्वा मङ्गलौरबन्दरस्य नाशं कृतवन्तः । उल्लाल-नगरं समृद्धं बन्दरगाहं आसीत्, अरब-देशेभ्यः पश्चिमदिशि स्थितानां देशानाम् अपि मसालानां व्यापारस्य केन्द्रम् आसीत् । लाभप्रदं व्यापारकेन्द्रं यत् तत् आसीत्, तस्मात् पुर्तगाली, डच्, आङ्ग्लाः च परस्परं क्षेत्रस्य नियन्त्रणार्थं व्यापारमार्गेषु च स्पर्धां कुर्वन्ति स्म ते तु स्थानीयप्रमुखानाम् प्रतिरोधः अतीव प्रबलः आसीत् इति कारणेन बहु प्रगतिम् कर्तुं न शक्तवन्तः आसन् । स्थानीयशासकाः जातिधर्मरेखाः च छित्त्वा गठबन्धनमपि कृतवन्तः ।

अब्बक्का-प्रशासनस्य जैन-हिन्दु-जनाः अपि च मुस्लिम-जनाः अपि सुप्रतिनिधित्वं प्राप्तवन्तः । ऐतिहासिकसंशोधनेन अपि ज्ञायते यत् १६ शताब्द्यां तस्याः शासनकाले बेरी-पुरुषाः नौसेनायाः नाविकरूपेण कार्यं कृतवन्तः । राज्ञी अब्बक्का मलालीनगरे जलबन्धनिर्माणस्य व्यक्तिगतरूपेण निरीक्षणं कृतवती आसीत्; सा शिलाखण्डकार्यार्थं बेरीजनान् नियुक्तवती आसीत् । तस्याः सेना सर्वसम्प्रदायजातीयैः पूरिता आसीत् । सा कालिकट्-नगरस्य ज़मोरिन्-इत्यनेन सह गठबन्धनं कृतवती । समीपस्थेन बङ्गवंशेन सह वैवाहिकसम्बन्धेन स्थानीयशासकानां गठबन्धनं अधिकं बलं प्राप्तम् । सा बिडनूरस्य शक्तिशालि राजा वेङ्कटप्पनायकस्य साहाय्यं प्राप्तवती, पुर्तगालीसैनिकानाम् भापनं च निर्लक्षितवती।

## सन्दर्भाः 
वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यम्
गलनाङ्कः

सः तापमानः यस्मिन् कश्चित् पदार्थः घनावस्थायाः द्रवावस्थायाम् परिवर्तते, तस्य पदार्थस्य गलनाङ्कः कथ्यते। 

अस्मिन् अङ्के द्रव-घनप्रावस्थे साम्यतायाम् भवतः। पदार्थस्य गलनाङ्कः तस्मिन् उपयुज्यमाने पीडने अवलम्बते। सामान्यतः गलनाङ्कः मानकपीडने व्यक्तं भवति – यथा १ atm, १०० kPa इत्यस्मिन्। 

द्रवतः ठोसरूपेण विपरीतपरिवर्तनस्य तापमानं यदा मन्यते तदा तत् **हिमांकः** अथवा **स्फटिकीकरणाङ्कः** इति उच्यते ।  पदार्थानां अतिशीतलीकरणक्षमतायाः कारणात् हिमांकः सहजतया तस्य वास्तविकमूल्यात् अधः दृश्यते ।  यदा कस्यचित् पदार्थस्य "लक्षणात्मकः हिमांकः" निर्धारितः भवति तदा वस्तुतः वास्तविकपद्धतिः प्रायः सर्वदा "हिमस्य निर्माणस्य अपेक्षया अन्तर्धानस्य अवलोकनस्य सिद्धान्तः अर्थात् गलनांकः" एव भवति।
कृष्णस्वामी कस्तूरिरङ्गन्

डॉ. **कृष्णस्वामी कस्तूरिरङ्गन्** कश्चन अन्तरिक्षवैज्ञानिकः । सः  कर्नाटकस्य बेंगलुरुनगरे वसति । सः भारतीय-अंतरिक्ष- अनुसंधान-संघटनस्य (ISRO) नेतृत्वं नव वर्षाणि २००३ पर्यन्तं निरूढवान्। सः भारतीयसंसदः उच्चसदनस्य सदस्यः आसीत् ( राज्यसभा, २००३-२००९)। सः सम्प्रति भारतसर्वकारस्य योजनायोगस्य सदस्यः अस्ति   । सः २००४ तमस्य वर्षस्य एप्रिलमासात् बेङ्गलूरुनगरे राष्ट्रिय उन्नतशिक्षासंस्थान सदस्यः अपि अस्ति । सह् भारत सर्वकारेण  दीयमानानि त्रीणि नागरिकपुरस्काराणि अपि प्राप्तवान् अस्ति - पद्मश्री (१९८२), पद्मभूषण (१९९२) एवं पद्मविभूषण (२०००)।

## प्रमुख-योगदानानि 
डॉ. कस्तूरीरङ्गः २००३ तमे वर्षे अगस्ट्मासस्य २७ दिनाङ्के स्वस्य कार्यकालस्य समाप्तेः पूर्वं ९ वर्षाणाम् अपेक्षया अधिककालपर्यन्तं इसरो-सङ्घस्य अध्यक्षः, अन्तरिक्ष-आयोगस्य, अन्तरिक्ष-विभागे भारत-सर्वकारस्य सचिवत्वेन भारतीय-अन्तरिक्ष-कार्यक्रमस्य निर्देशनस्य उत्तरदायी च आसीत् । पूर्वं सः इसरो-उपग्रहकेन्द्रस्य निदेशकः आसीत् । आधुनिकयुगस्य अन्तरिक्षयानम्, भारतीयराष्ट्रीयोपग्रहः (INSAT-2) भारतीयदूरसंवेदनोपग्रहाः (IRS-1A तथा 1B) इत्यादीनां वैज्ञानिकोपग्रहानां विकासस्य निरीक्षणं कृतवान् । सः भारतस्य प्रथमयोः प्रयोगात्मकयोः पृथिवीनिरीक्षण-उपग्रहयोः भास्कर-प्रथम-द्वितीययोः परियोजना-निदेशकः आसीत् ।

तस्य नेतृत्वे भारतस्य प्रसिद्धानां प्रक्षेपणवाहनानां पोलार-उपग्रह-प्रक्षेपणवाहनस्य, जियोसिंक्रोनस उपग्रहप्रक्षेपणवाहनस्य च प्रक्षेपणे कार्यनिर्वहणे च                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          महत्त्वपूर्णाः उपलब्धयः प्राप्ताः सन्ति। GSLV, GSLVMK-III इत्यस्य उन्नतसंस्करणस्य तस्य सम्पूर्णविन्यासपरिभाषासु च अध्ययनं सम्पन्नम् । तदतिरिक्तं सः विश्वस्य प्रमुखानां नागरिकदूरसंवेदनोपग्रहाणां IRS-1C तथा 1D इत्येतयोः विकासस्य प्रक्षेपणस्य च निरीक्षणं कृतवान्, तथैव नवीनयुगस्य INSAT संचारोपग्रहाणां समुद्रनिरीक्षणोपग्रहाणां  IRS-P3/P4 इत्यस्य च प्रक्षेपणस्य निरीक्षणं च कृतवान् । चन्द्रायण-प्रथमस्य व्याख्यां कृत्वा विस्तृताध्ययनद्वारा भारतस्य ग्रहान्वेषणयुगे प्रवेशं कर्तुं सः महत्त्वपूर्णं पात्रम् आवहत् । एतेषां प्रयत्नानाम् कारणेन भारतदेशः उन्नतान्तरिक्षसाधकराषृरत्वेन, प्रमुखान्तरिक्ष-कार्यक्रमयुक्तराष्ट्रत्वेन च षट्सु देशेषु अन्यतमत्वेन परिगणितं जातम् । खभौतशास्त्रज्ञत्वेन डॉ. कस्तूरीरङ्गः उच्च- ऊर्जायुक्तयोः एक्स-रे-गामा-किरणयोः, विषये प्रकाशिकखगोलशास्त्रे च शोधकार्यम् अकरोत् । भारतस्य महत्त्वाकांक्षिण्याः अन्तरिक्षाधारित-उच्चक्षमतायुक्त-खगोलशास्त्रवेधशालायाः सम्बद्धानि कार्याणि अपि तस्य नेतृत्वे प्राप्ताः प्रमुखाः उपलब्धयः आसन् । ब्रह्माण्डीय-एक्स-किरणानां गामा-किरणानां च स्रोतसाम् अध्ययनं, निम्नस्तरीये वातावरणे ब्रह्माण्डीय-एक्स-किरणानां  प्रभावः इत्येतस्मिन् विषये अध्ययने तदीयं योगदानं महत्वपूर्णं वर्तते ।
वर्गः:१९४० जननम्
वर्गः:पद्मश्रीपुरस्कारभाजः
वर्गः:वैज्ञानिकाः
अमीरियराज्यम्

**अमीरियराज्यम्** अमीरेण शासितः प्रदेशः अस्ति,  मुस्लिमजगति राजपुत्रैः अथवा उच्चपदाधिकारिभिः प्रयुक्तः उपाधिः । ऐतिहासिकदृष्ट्या अमीरियराज्यः खलीफातीयराज्यस्य अपेक्षया लघुः राजनैतिक-धार्मिकः एककः भवति ।  अमुस्लिमसन्दर्भेषु क्षुद्रराज्यस्य समकक्षं मन्यते ।

सम्प्रति विश्वे द्वौ अमीरियराज्यौ स्तः ये स्वतन्त्रराज्यौ स्तः ( कुवैतं कतारं च ), तथा च एकं राज्यं यत् सप्त अमीरातानां संघेन युक्तम् अस्ति, संयुक्त अरब अमीरियराज्यानि अफगानिस्थाने अमान्यता प्राप्तं तालिबान् राज्यम् अपि अमीरियराज्यम् इति शैलीकृतम् अस्ति । विश्वे पूर्वं स्वतन्त्रा अमीरियराज्यनां महती संख्या अधुना बृहत्तरराज्यानां भागः अस्ति, यथा नाइजीरियादेशे दृश्यते ।
संयुक्त अरब अमीरियराज्यानि (सं॰अ॰अ॰)

२०१३ तमे वर्षे देशस्य जनसंख्या ९२ लक्षं आसीत्, येषु १४ लक्षं अमीरातीनागरिकाः, ७८ लक्षं प्रवासिनः च आसन् ।    २०२० तमे वर्षे संयुक्त अरब अमीरियराज्यानि-देशस्य जनसंख्या प्रायः ९९ लक्षं भवति।

संयुक्त अरब अमीरियराज्यानि-देशे १,२५,००० वर्षाणाम् अधिकं कालात् जनाः निवसन्ति । मेसोपोटामिया, पारस्य, भारत इत्यादीनां बहूनां सभ्यतानां व्यापारस्य चतुर्मार्ग अभवत् । 

इस्लामधर्मः आधिकारिकधर्मः अरबीभाषा च राजभाषा अस्ति । संयुक्त अरब अमीरियराज्यानिस्य सिद्धतैलस्य प्राकृतिकवायुस्य च भण्डारः क्रमशः विश्वस्य षष्ठः सप्तमः च बृहत्तमः अस्ति ।   अबूधाबी-अमीरियराज्यस्य शासकः देशस्य प्रथमः राष्ट्रपतिः च जायद बिन सुल्तान अल नह्यान्, स्वास्थ्यसेवायां, शिक्षायां, आधारभूतसंरचनेषु च तेलस्य राजस्वस्य निवेशं कृत्वा संयुक्त अरब अमीरियराज्यानि-देशस्य विकासस्य निरीक्षणं कृतवान्।  उपसागरसहकारपरिषदः सदस्येषु संयुक्त अरब अमीरियराज्यानि अर्थव्यवस्था सर्वाधिकं विविधा अस्ति ।  एकविंशतितमे शतके देशः तैल-गैसयोः उपरि न्यूनतया निर्भरः जातः, आर्थिकदृष्ट्या पर्यटन-व्यापारयोः विषये केन्द्रितः अस्ति । सर्वकारः आयकरं न गृह्णाति, यद्यपि निगमकरः स्थापितः अस्ति तथा च २०१८ तमे वर्षे ५% मूल्यवर्धितकरः स्थापितः 

एम्नेस्टी इन्टरनेशनल्, फ्रीडम हाउस तथा ह्यूमन राइट्स् वॉच इत्यादयः मानवाधिकारसमूहाः सं॰अ॰अ॰-देशं मानवअधिकारविषये सामान्यतया घटिया इति मन्यन्ते, यत्र नागरिकाः शासनस्य आलोचनां कुर्वन्ति यत् कारागारं कृत्वा यातनां दत्तं भवति, राज्यसुरक्षायन्त्रेण उत्पीडिताः परिवाराः, बलात् अन्तर्धानस्य प्रकरणाः च भवन्ति   सभा, संघ, पत्रिका, अभिव्यक्ति, धर्म इत्यादयः व्यक्तिगताधिकाराः अपि भृशं दमनं कुर्वन्ति । 

सं॰अ॰अ॰ - देशः मध्यमशक्तिः इति मन्यते । इदं संयुक्तराष्ट्रसङ्घस्य, अरबलीगस्य, इस्लामिकसहकारसङ्गठनस्य, ओपेकस्य, असंलग्नआन्दोलनस्य, उपसागरसहकारपरिषदस्य (GCC) सदस्यम् अस्ति ।
ओ मुर आपुनार देख

***ओ मुर आपुनार देख*** अथवा ***ओ मोर आपोनार देश*** (, "हे मम प्रिय देशः") इति भारतस्य असमराज्यस्य राज्यगीतम्। गीतस्य रचक: लक्ष्मीनाथ बेजबरुवा अस्ति। १९१० ख्रिष्टाब्दे रचित ओ मुर आपुनार देखस्य मूल रूपं कोदोमकोलि ग्रंथस्य "मुर देख" (मम देश:) अध्याये सन्निविष्ट: अस्ति। कमला प्रसाद अगरवाला अस्य गीतस्य सुरकारः। १९२७ वर्षे आनुष्ठानिकरूपे असमस्य छात्रसम्मेलने (ओखोम् सात्रो खोन्मिलोन्) एतः गीतं "जातीय" इति घोषितम्।

## रचनाकालम्
अस्य गीतस्य रचनाकालम् १९१०। १९१० वर्षस्य बेजबरुवा-सम्पादित "बाही" पत्रिकायां अस्य गीतस्य प्रथम प्रकाशनम्। तत्र गीतस्य लेखकस्य नाम: "श्रीकृपाबोर"/ "श्रीकृपावर" उल्लिखित:। प्रथमावस्थात् अस्य गीतस्य संरचना आङ्लगीतवत् आसीत। एतः गीते ४ अंश: आसीत्, यस्य शेषस्य भागं एतः प्रकारस्य-- 

"ओ मुर आपुनार देख 
ओ मुर खुरिया देख 
रा ता ता, रा ता ता, 
ता ता ता मोरोमोर देख" 

("অ’ মোৰ আপোনাৰ দেশ 
অ' মোৰ সুৰীয়া দেশ 
ৰা তা তা, ৰা তা তা, 
তা তা তা মৰমৰ দেশ!" )

एतः अंश: आनुष्ठानिक संस्करणे नास्ति।

## वर्तमानस्य मान्यरूपम्
## राजकीय स्वीकृति
२०१३ वर्षे एक: विवादः उद्भूतः। भारतस्य सूचनायाम् अधिकारं अधिनियमस्य अंतर्गत एकं उत्तरे ओ मुर आपुनार देख असमस्य राज्यगीतं नास्ति इति उक्तम्। तत्पश्चात २०१३ वस्षे विधिवतरूपे एतः गीतम् असमस्य राज्यगीतम् अभवत्।

### बागानिया भाषा
ओ मोर आपोन देश्ओ मोर चिकोन देशএएरोकोम मोधुरएरोकोमो सुन्दोरएरोकोम मोरोमेर देस

ओ मोर सुरेला आवाजआसामेर मिथा आवाजदुनियार काहाओखोजे जोनोमतानाइ पाबि कोरलेओ सेस

ओ मोर जोनोमेर थानओ मोर ओसोमी मादेखे लि तोरमुखता एकबारसाध मोर होये ना सेसा৷(অনুবাদ: সমীৰ তাঁতী, চাজন নায়ক)

### नेपाली भाषा
ओ मेरो आफेना देशओ मेरो निर्मल देशयेस्तो यो सुंदरयेस्तो यो उर्बरयेस्तो यो प्यारा देश

ये मेरु सुरीलो भाषा (बोली)असमको सुमधुर (मधुर) भाषा (बोली)पाइन्न होइसंसारमा कतोइखोजेर जीवन सारा৷

एमेरो जन्मभूमिए मेरो आम्मा असमीहेरोउ न तिम्रो मुहार एकबाजि (एकखेप)पुगेको छोइन रहर नोइ৷ (অনুবাদ: পুষ্পধৰ শৰ্মা)

### राजवंशी भाषा
ओ मोर आपोन देशओ मोर सिकोन देशएमोन मोनोमोहाएमोन सुफोलाएखोन अदोरेर देश৷

ओ मोर सुरेला आओओसोमेर दोरोदि राओपृथिविर कोनो थेघुंतिया जोनोमतुनिपात कोइल्लेउपाबुना बाउ৷

ओ मोर उप्जोनेर थाइओ मोर ओसोमि आइदेखों तोमारमुखखान एकबारहाबिलास मोर शेष होइ ना৷ ( ড° দ্বিজেন্দ্ৰ নাথ ভকত)

### दिमासा भाषा
ओ आनि जार्निबा थानिओ आनि लालिबा थानिएलाइब माजंबाएलाइबा जानाबाएलाइबा हामजाइबा थानि

ओ आनि बिरिलि गाराङ्ओ आनि मुरिलि खुरांहाबेछाउ थानिहा श्माइबो माइनांयाथांराइथ एलाइबाखो৷

ओ आनि हाजाइबा थानिओ आमाइ असमी आनिफिंसि नाइनांखो मुखं निनिखेनाइहि नाइहिबो नाइहाया৷(অনুবাদ: নজেন্দ্ৰ নুনিছা)

### मार भाषा
ओ कान सिंना रम नैओ कान् नोइ राम् इन्होइरम् रौछा ले इन्हैरम लिमौमले लमो उम्रम ह्रिङ् इनहोइ इलौ नि

ओ का रोल मोइताक हिआसाम रम रोल मोइ निনিखोवेल मोन तिनाजों मो तुम इनोला खोम।

ओ का पिंना रम न्याइओ कानि रम आसामइ मेल हेइ मु रिम खोनिमका खिर खन् क ङाइ छे ए৷ ( অনিবাদ: ছেইমি জ’থুই হাংচাল)

## तथ्य उत्स:
## वाह्यिक संयोग:
* 
* ओखोम् दोत् ओर्गे अस्य गीतस्य उल्लेख अस्ति। 
* असम साहित्य सभानां गीतम् ।
मैसूरु राज्यम्

**मैसूरु राज्यं**, अथवा संवादिक भाषायां **पूर्वतन मैसूरु**, १९४७तः भारत प्रभुत्वे च १९५६पर्यन्तं तस्मिन् अनुसररूपस्मिन् भारतामहाराज्ये राज्यमेकम् अभवत् । मैसूरु राज्यं मैसूरुराजसंस्थानं पुनर्नाम दत्त्वा अविसृजितवत् । तथा मैसूरु नगरात् बे्गळूरु नगरं राजधानीं अनिसृष्टवत् । यदा १९५६तमे वर्षे भारतस्य संसत् राज्यानां पुनर्गठन विधिं अनुमोदितवत् यस्मात् कन्नड़ समभाषारूपवत् मैसूरु राज्यं बहुधा अविस्तृतवत्।

## सन्दर्भाः
पश्चिमवङ्गस्य प्रतीकम्

**पश्चिमवङ्गराज्यस्य प्रतीकं** भारतस्य पश्चिमवङ्गराज्यस्य सर्वकारस्य आधिकारिकमुद्रा अस्ति। 

## प्ररचन 
प्रतीकं बांग्लावर्णमालायाः प्रतिनिधित्वेन प्रकाशितेन पश्चिमवङ्गराज्येन सह भूमण्डलस्य चित्रणं कृत्वा वृत्तं भवति। भारतस्य राष्ट्रियचिह्नं भूमण्डलस्य उपरि दृश्यते तथा च प्रतीकचिह्ने आङ्ग्लभाषायां राज्यस्य नाम अन्तर्भवति अर्थात्  पश्चिमवङ्गा तथा बाङ्ग्ला भाषा अर्थात्  . अस्य प्रतीकस्य केन्द्रीयतत्त्वस्य उपयोगः बिश्वबाङ्ग्ला-अभियानेन पारम्परिक-पश्चिमवङ्ग-हस्तशिल्प-वस्त्र-विक्रयणार्थं अपि कृतः। 

## इतिहास 
वर्तमानस्य प्रतीकचिह्नस्य परिकल्पना राज्यस्य मुख्यमन्त्री ममता बन्द्योपाध्यायेन कृता, तस्य आधिकारिकरूपेण २०१८ ई. जनवरीमासे स्वीकृतम् ।   २०१८ ई. तमे वर्षे नूतनचिह्नस्य स्वीकरणात् पूर्वं राज्यसर्वकारेण आधिकारिकप्रयोजनार्थं भारतस्य राष्ट्रियचिह्नस्य उपयोगः कृतः परन्तु विपणनप्रयोजनार्थं विशिष्टं प्रतीकं स्वीकृतम् आसीत्। "बाङ्ग्लार्मुख्" (बङ्गस्य मुखम्) इति नाम्ना प्रसिद्धम् एतत् प्रतीकं रक्तपर्देन परितः स्त्रीमुखस्य चित्रणं करोति स्म। 

## पश्चिमवङ्गे स्वायत्त जिलापरिषत् 
पश्चिमबङ्गस्य एकः स्वायत्तः जिलापरिषदः अस्ति, गोर्खालैण्ड् प्रादेशिकप्रशासनम्, यया अक्टोबर् २०१४ तमे वर्षे स्वस्य प्रतीकं स्वीकृतम् । प्रतीकं वृत्ताकारमुद्रा अस्ति यस्मिन् दार्जिलिङ्गहिमालयीरेलमार्गस्य इञ्जनः, चायपत्राणि उद्धृत्य महिला, प्राधिकरणस्य नामेन परितः रोडोडेण्ड्रोण्पुष्पं, हिमालयस्य पर्वतशिखराणि च, पारितकुक्रीखड्गयुग्मद्वयं च दृश्यते

## सर्वकारस्य ध्वजः 
पश्चिमवङ्गसर्वकारस्य प्रतिनिधित्वं श्वेतक्षेत्रे राज्यस्य प्रतीकं प्रदर्शितेन ध्वजेन कर्तुं शक्यते । 

## अपि द्रष्टव्यम् 
* भारतस्य राष्ट्रियचिह्नम्
* भारतीयराज्यानां प्रतीकचिह्नानां सूची
संवत्सरः

**संवत्सरः** इति *ऋग्वेदादिप्राचीनग्रन्थादिषु* वैदिकसाहित्येषु वर्षस्य पर्यायवाचकम् पदम् अस्ति। मध्ययुगसाहित्ये संवत्सरः "गुरुवर्षम्" इति निर्दिशति, अर्थात् बृहस्पतिग्रहस्य सापेक्षिकस्थित्याधारितं वर्षं, *सौरवर्षं* तु वर्षम् इति कथ्यते  

भारतीयपञ्चाङ्गेषु बृहस्पतिः हिन्दुराशिनाम् एकस्मात् राशितः परं चिह्नं प्रति स्वस्य मध्यमगतिसापेक्षया पारं गन्तुं समयं गृह्णाति इति संवत्सरः इति परिभाषितः  प्राचीनग्रन्थे *सूर्यसिद्धान्ते* संवत्सरस्य गणना प्रायः ३६१ दिवसा भवति, सौरवर्षात् किञ्चित् न्यूनम् ।  अस्मिन् भेदे आवश्यकं यत् प्रत्येकं ८५ सौरवर्षेषु (~ ८६ जोवियन् वर्षेषु) प्रायः एकवारं, नामाङ्कितानां संवत्सरानाम् एकः अपास्य (छायावर्षरूपेण लङ्घितः) भवति, पञ्चाङ्गद्वयस्य समन्वयनार्थम् 

दक्षिणभारते एषा लोपव्यवस्था अप्रयोगे पतिता अस्ति । "सक ८२८ (ई. ९०५-६) इत्यस्मात् पूर्वं दक्षिणभारते बृहस्पतिचक्रस्य प्रयोगः आसीत् इति दर्शयितुं प्रमाणानि सन्ति; परन्तु तस्मात् वर्षात् आर्यसिद्धान्तानुसारं, अथवा साका ८३१ (ई. ९०८-९) तदनुसारम् the Sürya-Siddhanta, the expunction of the samvatsara was allevereglected, with the result that दक्षिणे ६० वर्षीयं चक्रं तस्मात् वर्षात् लुनि-सौरम् अभवत् 

## संवत्सराणां सूची 
षष्टिः संवत्सराः - ३ विंशत्यात्मकेषु समूहेषु विभक्ताः सन्ति । *प्रभवात् व्ययपर्यन्तं प्रथमाः २० ब्रह्मणे* *अर्पिताः* सन्ति | सर्वजिततः पराभवपर्यन्तं विष्णवे , अन्तिमाः २०‍ च शिवाय |

## अपि द्रष्टव्यम् 
* हिन्दू पंचांग
* पञ्चाङ्गम्
* चीनी षड्वचक्रम्

## सन्दर्भाः 
* 
वर्गः:कालगणना
बीहु-नृत्यम्

## बिहु नृत्य 
बिहु नृत्य भरतस्य अस्सां राज्यस्य  नृत्य अस्ति | इति विश् नृत्य अस्ति |बिहु नृत्य अस्सां राज्यस्य अपूर्व नृत्यकला अस्ति | इति नृत्य: अति उत्तमम् अस्ति| बिहु उत्सव एप्रेल मासे परिगीत | इति नृत्य: कतिचन प्रदेषु हिन्दु कल्प: अस्ति |  नूतन वर्षे समये बिहु नृत्य प्रदर्शित | बिहु इन्द्र देव्यै अर्पित: अस्ति | बिहु नृतस्य गीतानि सामान्यतः डमरुं मुरली च वादका: अकुर्वन् |

बिहु नृतस्य गीतानि चलच्चित्रत् अपि सङ्गृहीत | एतानि चालच्छित्राणि पुरातन चालच्छित्राणि सन्ति | बिहु नृतस्य गीतं अति दोलायित अस्ति | वृष्ट्दिने अपि बिहु नृतस्य नर्थका: नृत्यं कुर्वन्ति | अतः बिहु नृत्ये नर्थका: तेषाम् क्रोध रूपं दर्शयितुं | "मोर जान " - इति कन्नड चलनाचित्रे, वयं उत्तम बिहु नृत्य पश्याम:| इति चित्रस्य नायक: नाम: शुबॆन् गर्ग अस्ति | बिहु नृत्य अन्यत् सुन्दर: कन्नड: चलच्चित्रे कस्य नाम: - "सर्कारी हिरिया प्राथमिक शाले" अपि दृश्यते | पूर्वतन चलच्चित्र: एक: बालानां चलच्चित्र: अपि अस्ति | अस्सां राज्ये अपि बिहु नृत्य प्रसिध: अस्ति | हिन्दु भाषे बिहु नृतस्य  नाम: पिली वेष अस्ति| नूतन वर्षे सर्वे नर्थका:, तेषां देहेषु मुखेषु सन्तोष धारयति | कदाचित् देहस्य वर्णलेपनं एकं दिनं अधिकं अपि अवशेष: अस्ति | | वयं बिहु नृत्य भिन्न चलच्छित्रेषु पश्याम: | ते कदाचित् रजत वर्ण: कृत्रिमकेशा वा लोमचार्मन अपि धारयन्ति | इति नृत्य: कतिचन प्रदेषु हिन्दु कल्प: अस्ति |

## स्थानं 
बिहु नृत्य असाम एतेषु स्थलानि प्राधान्येन दृश्यन्ते - गुवहति, दिस्पुर, मिर्श्श च कर्कल | बालका: बालिकाः च संतुष्टेन नर्थिष्यन्ति | बिहु उत्सव समये इति नृत्य: अत्यावश्यक: अस्ति | गणेश चतुर्थी:, कृष्ण जन्माष्टमी च इत्यादि उत्सवेषु अपि जना: बिहु नृत्य कुर्वन्ति | दुर्गापूजायाम् इति नर्थकानं सङ्घाः मार्गेषु वा जात्रेषु पूर्ण काल: नृत्यं कुर्वन्ति |नर्थका: गृहाणां वा आपणानाम् समीपे दशनिमेषः नृत्यं कृत्वा प्रेक्षकवर्गात् द्रविणा: स्वीकरोति | तत् पश्चात् ते शारदा शोभायात्रा मिलन्ति | |दुर्गा देवी दुष्टात्मन् जना: मारयति |सा अदृष्टिनाम् जनात् अपि संरक्षणं करोति | दुर्गा देवी तस्या: विगृह्य भावाय प्रसिद्धम् |दुर्गा देवी तस्या: भक्था: रक्षणं करोति |

## उत्सवः 
यदा शारदा शोभायात्रा परिसमाप्तं तदा नर्थका: नृत्य: प्रदर्शनं समापनं कुर्वन्ति | तद्वत् नर्थका: दसरस्य प्रथम: दिनात् यावत् अन्तिम दिनं अपि नृत्यं कुर्वन्ति | तद्वत् नर्थका: नूतन वर्षे समये  प्रथम: दिनात् यावत् अन्तिम दिनं अपि नृत्यं कुर्वन्ति | तत् पश्चात् ते शारदा शोभायात्रा मिलन्ति | यदा शारदा शोभायात्रा परिसमाप्तं तदा नर्थका: नृत्य: प्रदर्शनं समापनं कुर्वन्ति |

बिहु नृत्य नेत्राभ्यम् मधुरभक्ष्यं अस्ति | एवमपि अस्ति बिहु नृत्य रक्षित परिवर्द्ध च | बिहु नृत्य अधिकं कीर्तिमत् भवतु इति मम इच्छं अस्ति | बिहु नृत्य विश्वविख्यात: भवतु पर्याप्त: सुन्दर: अस्ति |  बिहु नृत्य असामस्य गर्व: अस्ति | यदि कश्चन दसरस्य समये असामस्य प्रवास: कुर्वन् तदा स: बिहु नृत्य ईक्षितुम् प्रयत्नं करोतु |

## उल्लेखाः 
१. https://en.wikipedia.org/wiki/Bihu

२. http://www.bihufestival.org/short-essays-on-bihu-festival.html#:~:text=Bohaag%20Bihu%20or%20Rongaali%20Bihu,in%20the%20month%20of%20Magh.http://www.bihufestival.org/short-essays-on-bihu-festival.html#:~:text=Bohaag%20Bihu%20or%20Rongaali%20Bihu,in%20the%20month%20of%20Magh.(https://sa.wikipedia.org/wiki/:en:Bihu)
## सम्बद्धाः लेखाः
* भारतम्
* संस्कृतम्
* अष्टाङ्गयोगः
* हठयोगः
वर्गः:नृत्यप्रकाराः
श्री कालहस्ती

**श्री कालहस्ती** भारतस्य आन्ध्रप्रदेशराज्यस्य तिरुपति जिले स्थितं पवित्रं नगरम् अस्ति । इदं नगरपालिका अस्ति । स्वर्णमुखी-नद्याः तटे स्थितस्य तिरुपतिनगरविकासप्राधिकरणस्य भागः अस्ति । श्रीकालहस्ती नगरे  श्रीकालहस्ती मंदिर वर्तते । 

वर्गः:आन्ध्रप्रदेशस्य तीर्थक्षेत्राणि
वर्गः:आन्ध्रप्रदेशस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
ध्यानाभाव-अतिसक्रियता-विकारः

**ध्यानाभाव-अतिसक्रियता-विकारः** तन्त्रिकाविकासविकारः अस्ति ।

## कारणानि 
सः विकारः मस्तिष्कस्य न्यूनविकसितस्य अग्रभागस्य एवं डोपामिन्-सत्त्वस्य अभावस्य कारणात् अस्ति ।

## लक्षणानि 
* ध्यानस्य विकारः
** ध्यानाभावः
** धावन्तः विचाराः
** विस्तरेषु ध्यानं न दानम्
** समयप्रबन्धनसमस्याः (उदाहरणतया विलम्बशीलम्)
** प्रबलायाः अभिरुच्याः समये अतिकेन्द्रिता
* अतिसक्रियता
* (पुंसु सामान्यतः) आवेगात्मकता
** उत्तेजनस्य आवश्यकता
** (बाल्यकाले) अप्रमत्ततया क्रोधे वा वस्तोः नाशः
* (प्रायः) विद्रोहशीलता
* (प्रायः) विकासात्मकविलम्बाः
* उच्चा सर्जनशीलता
* (अपि तेन विकारेण संबद्धा) प्रज्ञायाः सहानुभूत्याः च उच्चं स्तरम्

## तेन पीडिताः ज्ञाताः जनाः 
* लेओनार्दो दा विञ्चि (इटली-देशीयः आविष्कारकः कलाकारः शरीररचनाशास्त्री वस्तुकारः गणितज्ञः च)
* आल्बर्ट् ऐंष्टैन् (जर्मनी-देशीयः भौतिकज्ञः वैज्ञानिकः शान्तिवादी च)
* अलेक्ज़ाण्डर् ग्राहम् बेल् (संयुक्ताधिराज्य-देशीयः आविष्कारकः वैज्ञानिकः वाकचिकित्सकः संगीतकारः च)
* थामस् एडिसन् (आमेरिका-देशीयः व्यवसायी अभियन्ता आविष्कारकः च)
* वॉल्ट् डिस्नी (आमेरिका-देशीयः चलचीत्रनिर्माता)
* एमा वॉट्सन् (संयुक्ताधिराज्य-देशीया अभिनेत्री सक्रियतावादिनी च)
* मैकल् जॉर्डन् (आमेरिका-देशीयः क्रीडकः)

## दृश्यताम् अपि
* पार्श्वचिन्तनम्
* भावना
* ध्यानम्

वर्गः:मनोविज्ञानम्
वन्देभारतद्रुतयानम्

**वन्देभारतद्रुतयानम्** (वन्देभारत-एक्स्प्रेस्; Vande Bharata Express) अथवा **ट्रेन् १८** (Train 18) भारतीयरेलमार्गेन सञ्चालयता अल्पदूरगामी रेलसेवा अस्ति । शताब्दीद्रुतयानस्य सदृशाः एताः अहन्लौहपथसेवाः सन्ति ये अह्नः समयात् न्यूनदूरीकृतान् प्रमुखान् भारतीयनगरान् सम्बध्नाति । शकटः अर्धोच्चवेगस्य समर्थ्यतुं शक्नुवन्ति परन्तु पटलस्य वेगक्षमता, बहुविधविरामः, यातायातस्य बाधा च इति कारणेन सेवानां परिचालनवेगः देहली-भोपालसेवायाः एकस्मिन् खण्डे १६० कि॰मी॰प्रतिघण्टापर्यन्तं, अन्यसेवासु ११०–१३० कि॰मी॰प्रतिघण्टापर्यन्तं च सीमितः अस्ति ।

शकटयानम् अनुसन्धानाभिकल्पमानकसंस्थानेन (RDSO) परिकल्पितम्, समग्रशकटकर्मागारेन (ICF) निर्मितं तथा च अ॰अ॰मा॰संस्थानेन विनिर्देशाः मानकीकृताः। अल्पलाभानुरक्षणपरिचालनानुकूलनेभ्यः निर्मितम् । १६ शकटयुक्तस्य वन्देभारतरेलयानस्य व्ययः प्रायः ११५ कोटिरूप्यकाणि (14 मिलियन् अमेरिकीडॉलर्) अस्ति ।

२०१९ वर्षस्य जनवरीमासस्य २७ दिनाङ्के ट्रेन १८ शकटस्य उपयोगेन सेवानां नाम वन्देभारतद्रुतयानम् (वन्देभारत-एक्स्प्रेस्) इति अभवत् । प्रथमा सेवा १५ फरवरी २०१९ दिनाङ्के आरब्धा ।

## सेवाः 
### परिचालनम्
वर्तमानकाले उत्तरपूर्वभारते केचन राज्येभ्यः अपवादं कृत्वा सर्वेषु राज्येषु वंदे भारत एक्सप्रेसः प्रचलति। प्रथमं वन्दे भारतः फरवरी २०१९ तमे वर्षे दिल्ली-वाराणसी-मध्यम् अगच्छत् । प्रयागराजं विहाय एव एव एकमेव वन्दे भारतः १०० कि. मी. प्रतिघंटेभ्यः अधिकं गच्छति ।

दिल्ली-वाराणसी-मध्यं ७६९ कि. मी. अस्मिन् रेलयानस्य यात्रायाः समयः अष्टोत्तरघण्टाः अस्ति । अत्र द्वौ कार्यकारिणी चौरकारौ १४ चौरकारौ च सन्ति । यद्यपि या रेलयानस्य यात्रा अन्य रेलयानानां तुल्यम् अल्पतरं भवति तथापि यात्रिकानां कृते दिल्लीतः प्रयागराजपर्यन्तस्य यात्रायां षट्-आठ-घण्टाः, वाराणसीपर्यन्तस्य यात्रायां अष्ट-घण्टाः च व्यतीतवन्तः। अस्मिन् वर्षे स्लीपर कोचः अपि उपयुज्यते। चेन्नैस्थितं इंट्रिगल कोच कारखानायां अस्य निर्माणं कृतम् ।

२०२३ वर्षस्य जनवरीमासपर्यन्तं निम्नलिखितरेलयानानि सेवायां सन्ति : 

### प्रस्तावितम्
# आसीनशकटेन सह वन्देभारतद्रुतयानम् : नवदेहली-चण्डीगढ, नवदेहली-अमृतसर, देहली-लखनौ, हावरा-राँची, मुम्बई छशमअ-पुणे, देहली-भोपाल (रानीकमलापति), हावरा-पुरी अपि सूच्याम् उल्लिखिताः सन्ति । तेषु केचन केषाञ्चन शताब्दीद्रुतयानानां स्थाने स्थास्यन्ति ।
# शयनशकटेन सह मुम्बई छशमअ-फिरोजपुरकटकः मार्गः ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतीय रेलमार्गः
* भारतदेशे नगरीयरेलपरिवहनव्यवस्था
* प्यालेस् आन् व्हील्स्
* स्वर्णरथः (गोल्डन् चारियट्)

## सन्दर्भाः 
वर्गः:भारतस्य रेल्-यानानि
बालासाहेबञ्ची शिवसेना

**बालासाहेबञ्ची शिवसेना**    एकनाथशिण्डे इत्यस्य नेतृत्वे २०२२ तमे वर्षे निर्मितः रूढिवादी  भारतीयराजनैतिकदलः अस्ति । मुख्यशिवसेनातः पृथक् निर्वाचनआयोगेन नूतनं प्रतीकं आवंटितम् | अधुना पृथक् पृथक् गुटद्वयेषु अन्यतमः अस्ति, अन्यः शिवसेना (उद्धव बालासाहेब ठाकरे) अस्ति । २०२२ तमे वर्षे महाराष्ट्रराजनैतिकसंकटस्य परिणामेण एते गुटाः निर्मिताः सन्ति | सम्प्रति महाराष्ट्रराज्ये भारतीयजनतापक्षेण सह सत्ताधारी दलम् अस्ति |

पार्टी बाबालासाहेब ठाकरे की हिन्दुयवा विचारधारा, छत्रपति शिवाजी महाराज विचार ,अल्पसंख्यक तुष्टीकरण के विरोध के निरन्तरता पर केन्द्रित है।

## References
वर्गः:भारतीयराजनैतिकपक्षाः
खसखसः

**खसखसः** Papaveraceae - कुटुम्बस्य Papaveroideae उपकुटुम्बस्य एकः पुष्पवृक्षः अस्ति। खसखसः शाकवृक्षाः सन्ति, प्रायः तेषां रङ्गिणः पुष्पाणां कृते वर्धिताः। खसखसस्य एकः प्रजातिः *Papaver somniferum* इति मादकद्रव्यस्य अफीमस्य स्रोतः अस्ति यस्मिन् मॉर्फिन इत्यादीनि शक्तिशालिनः औषधीयाः अल्कलॉइड् सन्ति तथा च प्राचीनकालात् एव वेदनाशामकस्य मादकद्रव्यस्य च औषधस्य मनोरञ्जनस्य च औषधरूपेण उपयुज्यते। खाद्यबीजानि अपि उत्पादयति।

वर्गः:पुष्पवृक्षः
करवीरः

करवीरः अधिकतया शतकुन्दः इति नाम्ना प्रसिद्धः, एकः गुल्मः अथवा लघुवृक्षः अस्ति यः विश्वव्यापीरूपेण समशीतोष्ण-उपोष्णकटिबंधीयक्षेत्रेषु अलङ्कारिक-भूदृश्य-वनस्पतिरूपेण संवर्धितः भवति। सम्प्रति ***नेरियम*** - जाति - मध्ये वर्गीकृता एषा एकमात्रा प्रजातिः अस्ति, या एपोसिनेसी - कुटुम्बस्य एपोसिनोइडी - उपपरिवारे अन्तर्भवति | एतस्य कृषिः एतावत् व्यापकं भवति यत् अस्य उत्पत्तिप्रदेशः सटीकः न चिह्नितः, यद्यपि प्रायः भूमध्यसागरीयबेसिन् इत्यनेन सह सम्बद्धः अस्ति ।

करवीरः 2 - 6 मानः (7 - 20 पादः) ऊर्ध्वं वर्धते । प्रायः प्राकृतिकगुल्मरूपेण वर्धते, परन्तु एककन्दयुक्तं लघुवृक्षं प्रशिक्षितुं शक्यते । अनावृष्टि-जलप्लावनयोः सहिष्णुः, परन्तु दीर्घकालं यावत् हिमस्य सह न । श्वेत, गुलाबी, रक्तं वा पञ्चपल्लवपुष्पाणि वर्षपर्यन्तं समूहेषु वर्धन्ते, ग्रीष्मकाले शिखरं प्राप्नुवन्ति । फलं दीर्घं संकीर्णं कूपयुगलं भवति, यत् परिपक्वतायां विभज्य असंख्यानि डौनीबीजानि मुक्तं भवति ।

करवीरः इत्यत्र अनेके विषाक्ताः यौगिकाः सन्ति, ऐतिहासिकदृष्ट्या च विषयुक्तः पादपः इति मन्यते । परन्तु अस्य कटुता मनुष्याणां अधिकांशपशूनां च कृते अरुचिकरं करोति अतः विषप्रकरणाः दुर्लभाः सन्ति तथा च मानवमृत्युः सामान्यः जोखिमः न्यूनः भवति अधिकमात्रायां सेवनेन उदरेण, वमनं, अतिरिक्तं लारं, उदरवेदना, रक्तातिसारः, हृदयस्य अनियमितता च भवति रसस्य दीर्घकालं यावत् सम्पर्कः भवति चेत् त्वचायाः जलनम्, नेत्रशोथः, त्वचाशोथः च भवितुम् अर्हति ।
## सम्बद्धाः लेखाः
* भारतम्
* संस्कृतम्
* अष्टाङ्गयोगः
* हठयोगः

वर्गः:वृक्षाः
मल्लिका (मल्ली)

*अयं लेखः मल्लिकावृक्षस्य विषये अस्ति ।*

**मल्लिका (मल्ली)** ( *Jasminum sambac* ) औषधीयजडीबुटीप्रयोगयुक्तः पादपः अस्ति । भारत, श्रीलङ्का, थाईलैण्ड्, म्यान्मार इत्यादिषु देशेषु अयं दृश्यते | अस्य पुष्पाणि सुगन्धितानि सन्ति । स्त्रियाः शिरसि मालारूपेण मन्दिरेषु पूजासु च अस्य उपयोगः भवति। दुग्धस्रावं निवारयितुं स्तनस्य शोफं न्यूनीकर्तुं च औषधौषधेषु अस्य उपयोगः भवति । एतत् फिलिपिन्स् - देशस्य राष्ट्रियपुष्पम् अस्ति .

"मल्ली" इत्यस्य अर्थः स्थूलः, गोलः च भवति । अतः अस्य पुष्पस्य "मल्लिका" इति नाम प्राप्तं स्यात् । मथुरा मल्लिका अतीव लोकप्रियम् अस्ति । तमिलसाहित्ये "मालती" इति उच्यते, अयं *वन्यमल्लिकायाः* एकः प्रकारः अस्ति । सम्प्रति स्थूल मल्लिका, स्तर मल्ली, इत्यादि मल्लिका पुष्पाणां अनेकाः प्रकाराः प्राप्यन्ते । तमिलनाडुदेशे मल्लिका अधिकतया मदुरैमण्डले उत्पाद्यते | स्थानीयावश्यकतानां कृते मुम्बईनगरं प्रति, ततः विदेशदेशेषु निर्यातार्थं च अस्य परिवहनं भवति । मदुरै-नगरं "मल्लिका-नगरम्" इति नाम्ना प्रसिद्धम् अस्ति ।

मल्लिका, पुरातनफ्रेञ्चभाषायां *जैस्मिनम्*  इति अपि ज्ञायते  अरबीभाषायां च *चमेली*  तथा फारसीभाषायां **यास्मिन्** इति अपि ज्ञायते, यस्य अर्थः "ईश्वरस्य उपहारः"    इति जैतुनकुटुम्बस्य गुल्मानां, बेलानां च एकः जातिः अस्ति ओलिसेसी । अस्य कुलम् २०० प्रजातयः सन्ति । ते पुरातनविश्वस्य समशीतोष्णतः समशीतोष्णप्रदेशेषु (अर्थात् अमेरिकादेशस्य आविष्कारात् पूर्वं यूरोपीयैः ज्ञातेषु विश्वस्य प्रदेशेषु) वर्धमाना जातिः अन्यवनस्पतिषु लतारूपेण, उद्यानेषु वेष्टनेषु, द्वारेषु वेष्टनेषु वा जालवत्, मुक्तस्थानेषु गुल्मरूपेण वा बहवः जातिः अपि वर्तन्ते तेषां पत्राणि सदाहरिद्राणि (अर्थात् वर्षभरि हरितानि) अथवा पतलानि (शरदऋतौ पतन्ति) वा भवितुम् अर्हन्ति ।
परवलयः

गणिते, **परवलयः** एकः समतलवक्रः अस्ति यः दर्पण-सममितः भवति तथा च प्रायः U-आकारः भवति । एतत् अनेकानाम् उपरिष्टात् भिन्नानां गणितीयवर्णनानां अनुरूपं भवति, ये सर्वे सम्यक् समानानि वक्राणि परिभाषयन्ति इति सिद्धं कर्तुं शक्यते ।

परवलयस्य एकस्मिन् वर्णने बिन्दुः (the focus ) रेखा ( directrix ) च अन्तर्भवति । ध्यानं निर्देशिकायां न निहितं भवति। परवलयः तस्मिन् विमाने ये बिन्दुस्थानानि सन्ति ये निर्देशिका-केन्द्रयोः समदूरे भवन्ति । परवलयस्य अन्यत् वर्णनं शङ्कुखण्डः इति भवति, यः दक्षिणवृत्तशङ्कुपृष्ठस्य शङ्कुपृष्ठस्य स्पर्शरेखायुक्तस्य अन्यस्य विमानस्य समानान्तरविमानस्य च प्रतिच्छेदनात् निर्मितः भवति 

निर्देशकस्य लम्बवत्, केन्द्रस्य (अर्थात् मध्येन परवलयं विभज्य रेखा) गच्छन्ती रेखा "समरूपतायाः अक्षः" इति उच्यते यत्र परवलयः स्वस्य समरूपतायाः अक्षं च्छेदयति सः " शिखरः " इति उच्यते, परवलयः यत्र अत्यन्तं तीक्ष्णतया वक्रः भवति । समरूपतायाः अक्षेण मापितं शिखरस्य केन्द्रस्य च मध्ये यत् दूरं भवति तत् "केन्द्रदीर्घता" भवति । " latus rectum " इति परवलयस्य तारः यः निर्देशकस्य समानान्तरः भवति, फोकसद्वारा गच्छति च । परवलयः उपरि, अधः, वामम्, दक्षिणतः, अन्यस्मिन् वा मनमाना दिशि उद्घाटयितुं शक्नुवन्ति । अन्येषु परवलयेषु सम्यक् उपयुक्तं भवितुं कोऽपि परवलयः पुनः स्थापयित्वा पुनः स्केल कर्तुं शक्यते-अर्थात् सर्वे परवलयः ज्यामितीयरूपेण समानाः सन्ति

परवलयस्य गुणः अस्ति यत्, यदि ते प्रकाशं प्रतिबिम्बयति इति पदार्थेन निर्मिताः सन्ति, तर्हि परवलयस्य समरूपतायाः अक्षस्य समानान्तरेण गत्वा तस्य अवतलपक्षं प्रहरति प्रकाशः तस्य केन्द्रे प्रतिबिम्बितः भवति, परवलयस्य उपरि कुत्रापि प्रतिबिम्बं भवति इति न कृत्वा तद्विपरीतम्, केन्द्रस्थाने बिन्दुस्रोतः उत्पद्यते प्रकाशः समानान्तरे (" collimated ") किरणे प्रतिबिम्बितः भवति, परवलयं समरूपतायाः अक्षस्य समानान्तरं त्यजति शब्दादितरङ्गैः सह अपि एतादृशाः प्रभावाः भवन्ति | एषः प्रतिबिम्बात्मकः गुणः परवलयस्य अनेकव्यावहारिकप्रयोगानाम् आधारः अस्ति ।

परवलयस्य अनेकाः महत्त्वपूर्णाः अनुप्रयोगाः सन्ति, परवलयिक-ग्राहकः अथवा परवलय- ध्वनिग्रहः -तः आरभ्य वाहन- अग्रदीपः -प्रतिबिम्बकान् यावत् तथा च अस्त्रक्षेपण शस्त्रस्य परिकल्पितम् यावत् भौतिकशास्त्रे, अभियांत्रिकीशास्त्रे, अन्येषु च अनेकेषु क्षेत्रेषु अस्य उपयोगः बहुधा भवति ।
पार्श्वचिन्तनम्

**पार्श्वचिन्तनम्** चिन्तनपद्भतिः यस्याः उपयोगः समस्यानां समाधानार्थम् अथवा मतजननार्थं सृजनशीलतेः तीर्थानां प्रयोगस्य सन्दर्भे कर्तुं शक्यते ।  तद् ध्यानघात-अतिसक्रियता-विकारेण पीडितेषु जनेषु सामान्यम् अस्ति  ।

## धारणा
एड्वर्ड् डी बोनो इत्यनेन 1967-वर्षे धारणा प्रवर्तिता अस्ति तथा तस्मात् कालात् अनेकेषु प्रकाशनेषु उपयुक्तम् अस्ति  ।

एड्वर्ड् डी बोनो इत्यनेन कस्मिन् अपि विषये विचारस्य धारणायाश्च भिन्नदृष्टिकोणान् व्यवस्थितरूपेण स्वीकुर्वितुं क्षमतायाः वर्णनार्थं "समान्तरचिन्तनम्" इति पदस्य अपि कल्पनं कृतम् ।  समानान्तरचिन्तनस्य उत्तमं उदाहरणं डी बोनो इत्यस्य विचारटोप्याः सन्ति ;  अधुना सृजनशीलतायाः क्षेत्रेषु बृहत्संस्थासु विश्वव्यापीरूपेण उपयुज्यन्ते, परन्तु संचारस्य, दलविकासस्य च क्षेत्रेषु ।

## विशेषताः
ऊर्ध्वाधरचिन्तनस्य विपरीतम्, यत् पदे पदे (निरन्तरं) प्रचलति, प्रशिक्षितप्रतिमानानाम् आधारेण च भवति, पार्श्वचिन्तनस्य लक्षणं निम्नलिखितसिद्धान्तैः भवति :
* आगम्या सूचना चयनात्मकरूपेण उपयुक्ता व्यक्तिपरकरूपेण मूल्याङ्किता च अस्ति इति अनुमतम् अस्ति ।  विस्ताराः अन्तर्ज्ञानेन परन्तु अविश्लेषणात्मकरूपेण पञ्जीकृताः सन्ति ।
* विचारकूदः सङ्गतिः च अनुमतः, प्रत्येकः मध्यवर्ती परिणामः सम्यक् न भवितुम् अर्हति ।
* आम/न इति निर्णयाः परिह्रियते ।  अपि अकार्यानि समाधानानि समस्येः वसीयं बोधम् आ पदिः अस्तुं शक्नुवन्ति ।
* पारम्परिकविचारप्रकाराः शङ्कां (उपहासं वा) प्राप्नुवन्ति, यथा समस्यायाः अत्यन्तं असम्भाव्यसमाधानं इच्छया अन्विष्यते ।
* प्रारम्भिकस्थितिः रूपरेखा-अवस्थाः च अपरिवर्त्यरूपेण न स्वीक्रियते ।

पार्श्वचिन्तनप्रविधिः सृजनात्मकप्रक्रियायाः भागरूपेण लक्षितरूपेण अभ्यासं कृत्वा प्रयोक्तुं शक्यते ।  समस्यायाः आधारेण एतेन व्यावहारिकसमाधानं न भवति इति अनिवार्यं, परन्तु नूतनदृष्टिकोणान् उद्घाटयितुं शक्यते ।

## उदाहरणानि
७२ जनानां चषक-स्पर्धायां विजेता निर्धारयितुं कति क्रीडाः अवश्यं क्रीडितव्याः इति प्रश्नाय जनानां बहुत्वम् ऊर्ध्वाधरचिन्तनस्य आधारे समाधानं कुर्वन्ति : क्रमस्य समये क्रीड्यमानाः क्रीडाः क्रमेण धायते तथा उत्तरकाले संयुक्ताः ।  पार्श्वचिन्तनं गणनेः प्रयासेन परिणामं गणयति दृष्टकोणस्य परिवर्तनं प्रयुनक्ति : यदि एकः जेता तदि ७१ पराजिताः अस्तुम् अर्हन्ति ।  सर्वाः तानि एव एकदा ततः बहवः क्रीडाः सम्यकं क्रीड्यन्ते ।  तस्मिन् स्थितियि उभे शैल्यौ समं परिणामं प्रणयति परन्तु भिन्नभिन्नरूपेण इति ।  एड्वर्ड् डी बोनो इत्येन प्रायः गोष्ठीषु तत् उदाहरणं भुक्तं यत् एकस्मिन् समाधाने न स्थातव्यम् इति  ।  अन्यम् उत्कृष्टम् उदाहरणं गौस् इत्यस्य अनुभवजन्यसूत्रम् अस्ति । नववर्षीयः कार्ल् फ़्रीड्रिख़् गौस् इत्ययम्, १ तः १०० पर्यन्तं संख्यानां योगस्य लम्बरूपेण गणनस्य स्थाने दृष्टिकोणं परिवृत्तवान् तथा संख्यायुग्मानि ५० वारं योजितानि "दृष्टवान्", प्रत्येकस्य परिणामः अभवत् कुलम् १०१ ददाति (१+ १००, २+९९, ३+९८,..., ५०+५१) ।  योगस्य गणना सरलीकृता भवति : ५०*१०१=५०५० इति ज्ञातं उपाख्यानं अस्ति । 
तस्य दृष्टिकोणस्य परिवर्तनस्य ऋते — संख्यायुग्मस्य समरूपता — ज्यामितीयविचारं गृहीत्वा योजनस्य सरलीकरणम् अपि कर्तुं शक्यते ।

## उपयोगाः
पार्श्वचिन्तनम् अनेकेषु समास्याक्षेत्रेषु मतेः प्राप्तविधिरूपेण उपयोक्तुं शक्यते ।  प्रबन्धनप्रक्रियायां पार्श्वचिन्तनं मान्यताप्राप्तसृजनशीलताप्रविधिषु अनेकमान्यपद्धतिषु अन्यतमम् अस्ति यदा परिचालनसमस्यानां अपरम्परागतं वा अभिनवसमाधानं अन्वेष्टुं भवति ।

## टिप्पण्यः
शाङ्घै

**शाङ्घै** (चीनीय-भाषायाम् : **上海**) चीनीयस्य जनवादिनः गणराज्यस्य चतुर्णां प्रत्यक्षप्रशासितनगरपालिकानां मध्ये एकं नगरम् अन्यतमम् अस्ति ।  नगरं याङ्गत्से-नद्याः दक्षिणमुहानेः उपरि स्थितम् अस्ति ।

thumb|शाङ्घै-नगरस्य परिदृश्यम्
thumb|चीनदेशस्य मानचित्रे शाङ्घै-नगरस्य स्थिति

2021-तमे वर्षे, २५.८९ प्रयुतानां जनानां गणे जनसंख्यया सह शाङ्घै-नगरं चीनदेशे सर्वाधिकजनसंख्यायुक्तं नगरीयं क्षेत्रं  तथा तस्मै संगतात् धनपुञ्जात् महत्तरेण देशीयेन उत्पादेन सह पूर्व-एशिया-महाद्वीपे एकमेव नगरम् अस्ति ।  मानवविकाससूचकाङ्कस्य दृष्ट्या प्रशासनिक-एककेषु शाङ्घै-नगरं द्वितीयं स्थानं प्राप्नोति ।  
२०१८-तमे वर्षे महा-शङ्घै-महानगरक्षेत्रे प्रायः ९.१ महापद्मानि रेन्मिन्बि इतीमानि (१.३३ महापद्मानि अमेरिकी-डॉलर् इतीमानि) (नाममात्रस्य) सकलस्य महानगरीय-उत्पादस्य अनुमानं भवति, यत् मेक्सिको-देशम् अतिक्रान्त्वा, यस्य १.२२ महापद्मानि अमेरिकी-डॉलर्-रूप्यकानां मूल्यस्य सकल-देशीय-उत्पादः अस्ति, यत् विश्वस्य १५-तमः बृहत्तमः आकारः अस्ति ।  सः अपि महापोताश्रयात्मकस्य महानगरस्य तथा विश्वे बृहत्तमस्य पोताश्रयात्मकस्य नगरस्य रूपेण वर्गीकृतम् अस्ति ।  तद् नगरं व्यवसायस्य च अर्थशास्त्रस्य च वैज्ञानिकानुसंधानस्य च विनयस्य च विज्ञानस्य च उद्योगकलायाः च उत्पादनस्य च पर्यटनस्य च संस्कृतेः च पाकशास्त्रस्य च कलेः च वस्त्र-चलनस्य च क्रीडायाः च परिवहनस्य च मुख्येषु विश्वव्यापिषु केन्द्रेषु अन्यतमम् अस्ति ।  2019-तमे वर्षे शाङ्घै-फुतुङ्ग् (Shanghai Pudong) इतीदम् अन्तर्राष्ट्रीयं विमानपत्तनं यात्रिणां गतेः दृष्टया जगति दश व्यस्ततमेषु विमानपत्तनेषु अन्यतमं तथा शाङ्घै-नगरस्य महानगरीयाय क्षेत्राय सेवां कुर्वतोः अन्तर्राष्ट्रीययोः विमानाश्रययोः अन्यतमम् आसीत् तथा शाङ्घै हुङ्गछ्यौ (Shanghai Hongqiao) इति विमानाश्रयः तस्य दृष्ट्या द्वितीयः आसीत् ।

## टिप्पण्यः
पीवीआर राजा

**पीवीआर राजा** (***PVR Raja***) एकः भारतीयः संगीतकारः अस्ति यः तेलुगुचलच्चित्रेषु कार्यं करोति । सः सः सर्वाधिकं लघुचलच्चित्रेषु स्कोरं कृत्वा *इण्डिया बुक् आफ् रिकार्ड्स्* इत्यस्मिन् स्थानं अर्जितवान् । सः चलच्चित्रक्षेत्रे *लघुचलच्चित्रस्य मास्टरो* इति स्वीकृतः अस्ति ।*विटामिन् शी* (२०२०) तथा *माधि* (२०२२) इत्येतयोः सङ्गीतनिर्देशकरूपेण कार्यं कृतवान् । सः मुख्यतया २०१३ तः वर्तमानपर्यन्तं २५० तः अधिकेषु डिजिटललघुचलच्चित्रेषु, स्वतन्त्रचलच्चित्रेषु च आङ्ग्लभाषा, तेलुगु, कन्नड, हिन्दीभाषासु सङ्गीतस्य रचनां कृतवान्

## प्रारम्भिकजीवनं व्यक्तिगतजीवनं च 
राजा का जन्म विजयनगरम में पेनुमत्सा वेंकट रामाराजू के रूप में हुआ था। संगीतकार बनने से पहले उन्होंने संगीत शिक्षक के रूप में काम किया। उन्होंने 2013 से तेलुगु, कन्नड़, हिंदी और अंग्रेजी भाषाओं में प्रस्तुत करने के लिए मुख्य रूप से 250 डिजिटल लघु फिल्मों और स्वतंत्र फिल्मों के लिए काम किया है।

## फ़िल्में 
## बाह्यानुबन्धाः 
*पीवीआर राजा के आईएमडीबी
*

## टीकाः
दानपालः

**दानपालः** **शिहू**  चीनदेशे सोङ्गवंशकाले भारतीयः बौद्धभिक्षुः च संस्कृतबौद्धसूत्राणाम् अनुवादकः च आसीत् ।

## जीवनम् 
लघुचित्रम्|158x158अणवः|तैजोङ्गः सोङ्गः
उद्याननगरस्य मूलनिवासी स ९८० तमे वर्षे सोङ्गवंशराजधानी बियाञ्जिङ्ग् (अधुना *कैफेङ्ग्* इति उच्यते) इत्यत्र भ्रात्रा देवशान्तिकेन सह आगमनात् पूर्वं उद्यानस्य वैजयन्तसङ्घरामे वज्रयानभिक्षुः आसीत्।    सम्राट्  *तैजोङ्गः सोङ्गः* अधिकभारतीयबौद्धसूत्राणाम् अनुवादम् इच्छति स्म । तथापि दानपालस्य च देवशान्तिकस्य च धर्मदेवस्य चापि अनुवादसामर्थ्यस्य विषये स संशयपूर्ण आसीत् । ततः स तान् साम्राज्यप्रासादम् आमन्त्र्य स्वस्य प्रासादे स्थापितैः संस्कृतसूत्रैः तेषां अनुवादक्षमतां परीक्षितवान् ।   

## सन्दर्भाः 

 

## बाह्यसन्धयः 
* म्यूलर् ए चार्ल्स, सम्पा. बौद्धधर्मस्य अङ्कीयकोशः . 12/2/2018 संस्करणम्।

वर्गः:१०१७ मरणम्
संघारामा

**संघरामः** ( अ॰सं॰लि॰व॰ *Saṃgharāma* ) इत्युक्ते मन्दिरं वा मठं वा इति। अत्र सोद्यानं वा सवनं वासङ्घः नाम बौद्धमठसमुदायः निवसति । पाटलिपुत्रे कुक्कुटरामस्य प्रसिद्धः सङ्घराम आसीत् | पश्चात् कुक्कुटुरामस्य सङ्घरामस्य नाशः अभवत्। तस्य भिक्षवः पुष्यमित्रशुङ्गेन मारिताः द्वितीयशताब्द्या *अशोकवदनानुसारम्* | तदा राजा पुष्यमित्रः चतुर्विधं सैन्यं सुसज्ज्य बौद्धधर्मस्य नाशं कर्तुम् अभिलषन् स कुक्कुटरामम् अगच्छत् इति लिखितम्। पुष्यमित्रः ततः सङ्घरामं नाशयित्वा च तत्र भिक्षून् हत्वा प्रस्थितः चेति  ।

## टिप्पण्यः 

वर्गः:बौद्धमन्दिराणि
बलरामशुक्लः

चित्रपाठ्यम्=कविः बलरामशुक्लः|लघुचित्रम्|बलरामशुक्लः
**बलरामशुक्लः** ॥आङ्ग्ले Balram Shukla॥  नवदेहल्या एकः शिक्षाविद् कविः लेखकश्च वर्तते।  स संस्कृतस्य भारतीयसाहित्यस्य च स्वशिक्षितो विद्वान् अस्ति ।   अष्टपुस्तकानि अनेन रचितानि सन्ति।

## जीवनम्‌ 
बलराम उत्तरप्रदेशस्य महाराजगञ्जस्य सोहरौनाराजाग्रामस्य निवासी अस्ति। एतस्य जन्म १९८२ तमे ख्रिष्टाब्दे जनवरिमासस्य ऊनविंशे दिनाङ्के जातः। तस्य पिता सेवानिवृत्तो विद्यालयशिक्षकोऽस्ति।  गोरक्षपुरतः कलास्नातकपदवीं तथा च  दिल्लीविश्वविद्यालयात् संस्कृतभाषायां फारसीभाषायां च कलापरास्नातकपदवीं प्राप्तवान्। 

बलरामस्य फारसीगीतयः सद्यः हफ्त शायर् अज् फर्दा इति खण्डे सङ्गृहीताः सन्ति येषु सप्तानीराणियुवानां फारसीकविनां प्रतिरूपकविताः सन्ति। 

### पुरस्काराश्च सम्मानाः 
बलरामाय अनेकाः सम्मानाः प्रदत्ताः सन्ति।  तेषु केचन अधो लिखिताः।

* २०१२ तमे ख्रिष्टाब्दे दिल्लीविश्वविद्यालये फारसीभाषायाः कलास्नातकोत्तरपाठ्यक्रमे स्वर्णपदकं प्रदत्तम्। 
* तल्लिखितः परिवाहः साहित्याऽकादमीसंस्थया प्रकाशितश्च उत्तरप्रदेशसंस्कृतसंस्थानेन २०१८ तमे ख्रिष्टाब्दे कालिदाससम्मानप्रदत्तः अस्ति। 
* 
* २०२२ तमे ख्रिष्टाब्दे कविकुलगुरुकालिदाससंस्कृतविश्वविद्यालयेन महाकविकालिदाससंस्कृतव्रतिराष्ट्रीयपुरस्कारः प्रदत्तः। 

## दृष्टिः 
बलरामस्य मतो यत् संस्कृतभाषायां फारसीभाषायां च प्रायः ३५० समानाः शब्दाः सन्ति।  बलरामः कथयति यत् रूमी च हाफिज् शिराजी चेत्यादीनां केषाञ्चन फारसीकविनां प्रभावः संस्कृतसहितानाम् अनेकानाम् भारतीयभाषाणां काव्येषु दृश्यते 
* पश्यन्ती नाम पञ्चसप्ततेः समकालीनसंस्कृतकविनां काव्यसङ्ग्रहः। प्रयागराजस्य राकाप्रकाशनात्। ISBN ९७८-९३-९०९६४-२७-७
*
* निःशब्दनूपुरस्य द्वितीयसंस्करणम्। दिसम्बरमासः २०२१ ISBN&nbsp;९७८-९३-९०९७१-६२-६

### काव्योदाहरणम् 
बलरामस्य समछन्दोऽनुवादः रूमिणो मश्नवी इत्यस्य उद्घाटनद्वयस्य संस्कृतभाषायाम् 

बलरामेण रचित एकः संस्कृतश्लोकः 

## सन्दर्भाः 
वर्गः:जीवतव्यक्तयः
वर्गः:१९८२ जननम्
भारतीय गजः

चित्रपाठ्यम्=बन्दीपुर राष्ट्रियनिकुञ्जे भारतीय गजः|लघुचित्रम्|भारतीय गजः
एशियायाः गजस्य चतुर्णां उपजातीनां मध्ये भारतीयः गजः अन्यतमः अस्ति |

## वितरणं निवासस्थानं च 
भारतीयगजः मुख्यभूमि एशिया-देशे : भारते, नेपाले, बाङ्गलादेशे, भूटानदेशे, म्यान्मारदेशे, थाईलैण्डदेशे, मलयद्वीपसमूहे, लाओस्, चीनदेशे, कम्बोडियादेशे, वियतनामदेशे च दृश्यन्ते ।
शिंजियांग

चित्रपाठ्यम्=करकुल सरोवरे पर्वत मुजताघ अटा|लघुचित्रम्|200x200अणवः|करकुल सरोवरे पर्वत मुजताघ अटा
चित्रपाठ्यम्=उयघुर बालिकाः|लघुचित्रम्|उयघुर बालिकाः
शिंजियाङ्ग चीनदेशस्य स्वायत्तप्रदेशः अस्ति । मङ्गोलिया, रास्या,कजाखस्थान, किर्गिस्थान , ताजिकिस्तान, अफगानिस्तान, पाकिस्तान, भारतदेशः च देशैः सह सिन्जियाङ्ग-देशस्य सीमा अस्ति ।

## जातीयसमूहाः 
झिन्जियाङ्गस्य मुस्लिम-तुर्क-जनाः उइघुर्-जनाः, कजाख-जनाः, किर्गिज्-जनाः, तातार-जनाः, उज्बेक्-जनाः च सन्ति ।
बैंकिंग

## कोश 
कोश एकः संस्था अस्ति या धनस्य तस्य विकल्पानां च व्यवहारं करोति, अन्ये धनसम्बद्धानि सेवानि च प्रदाति । वित्तीयमध्यस्थरूपेण स्वस्य भूमिकायां बैंकः निक्षेपं स्वीकृत्य ऋणं करोति । निक्षेपाणां आकर्षणं सेवां च कर्तुं व्ययस्य (व्याजदेयतासहितं) ऋणग्राहकानाम् व्याजद्वारा वा प्रतिभूतिद्वारा अर्जितस्य वा आयस्य च मध्ये अन्तरात् लाभं प्राप्नोति अनेकाः बङ्काः वित्तीयप्रबन्धनम् इत्यादीनि सम्बद्धानि सेवानि, म्युचुअल् फण्ड्, क्रेडिट् कार्ड् इत्यादीनि उत्पादानि च प्रदास्यन्ति । केचन बैंकदेयताः धनरूपेण अपि कार्यं कुर्वन्ति-अर्थात् सामान्यतया स्वीकृतानि देयता-विनिमयसाधनरूपेण । 

इङ्ग्लैण्ड्-बैङ्के औपनिवेशिककार्यालयः

सर्वाणि माध्यमानि पश्यन्तु

प्रमुखजनाः : बेन्जामिन लैट्रोब सर जॉन सोआने गॉर्डन बन्शाफ्ट जियाकोमो एण्टोनियो डोमेनिको क्वारेन्घी हेनरी बेकन

सम्बन्धित विषय : केन्द्रीय बैंक विकास बैंक निवेश बैंक बचत बैंक वाणिज्यिक बैंक                                         

अस्मिन् लेखे बैंककार्यस्य संस्थानां च विकासः, आधुनिकबैङ्क-अभ्यासस्य मूलभूतसिद्धान्ताः, महत्त्वपूर्णानां राष्ट्रियबैङ्कव्यवस्थानां संरचना च वर्णिताः सन्ति अत्र न सम्बोधिताः केचन अवधारणाः ये तथापि बैंकिंगस्य मौलिकाः सन्ति, ते लेखाशास्त्रं धनं च इति लेखेषु व्यवहरन्ति ।

## बैंकिंग के सिद्धान्त 
बैंकस्य केन्द्रीयप्रथा ऋणं ऋणं च भवति । अन्येषु व्यवसायेषु इव परिचालनं पूंजी आधारितं भवितुमर्हति, परन्तु बङ्काः स्वव्यवहारस्य कुलमात्रायाः सम्बन्धे स्वस्य पूंजीम् तुल्यकालिकरूपेण अल्पं प्रयुञ्जते तस्य स्थाने बङ्काः निक्षेपद्वारा प्राप्तधनस्य उपयोगं कुर्वन्ति तथा च सावधानतारूपेण स्वऋणनिवेशयोः हानिभ्यः रक्षणार्थं अप्रत्याशितनगदनिष्कासनस्य व्यवस्थापनार्थं च पूंजी-आरक्षितलेखानां परिपालनं कुर्वन्ति वास्तविकबैङ्काः अन्यप्रकारस्य वित्तीयमध्यस्थेभ्यः न्यूनातिन्यूनम् केषाञ्चन     देयतानां सहजतया हस्तांतरणीयस्य अथवा “व्यययोग्यस्य” प्रकृतेः कारणेन भिन्नाः भवन्ति, येन तानि देयताः विनिमयसाधनरूपेण कार्यं कर्तुं शक्नुवन्ति-अर्थात् धनरूपेण

## बैंकिंग प्रकाराः 
आधुनिक औद्योगिकजगति मुख्यप्रकाराः बङ्काः सन्ति वाणिज्यिक कोश, ये सामान्यतया निजीक्षेत्रस्य लाभोन्मुखाः फर्माः सन्ति, केन्द्रीयबैङ्काः च, ये सार्वजनिकक्षेत्रस्य संस्थाः सन्ति वाणिज्यिकबैङ्काः सामान्यजनात् निक्षेपं स्वीकृत्य व्यक्तिभ्यः व्यवसायेभ्यः च, केषुचित् प्रसङ्गेषु सर्वकारेभ्यः च विविधप्रकारस्य ऋणं (व्यापारिक, उपभोक्तृ, अचलसम्पत्ऋणानि च) ददति केन्द्रीयबैङ्काः तु मुख्यतया स्वप्रायोजकराष्ट्रीयसर्वकारैः, वाणिज्यिकबैङ्कैः, परस्परं च व्यवहारं कुर्वन्ति । एतेभ्यः ग्राहकेभ्यः निक्षेपं स्वीकृत्य तेभ्यः ऋणं प्रसारयितुं च अतिरिक्तं केन्द्रीयबैङ्काः कागजमुद्रां अपि निर्गच्छन्ति, वाणिज्यिकबैङ्कानां, राष्ट्रियधनसञ्चयानां च नियमनस्य उत्तरदायित्वं च भवति|
वित्तं

वित्तं धनस्य, मुद्रायाः, पूंजीसम्पत्त्याः च अध्ययनं अनुशासनं च । अर्थशास्त्रस्य सम्बन्धः, परन्तु तस्य पर्यायः न, धनस्य, सम्पत्ति-वस्तूनाम्, सेवानां च उत्पादनस्य, वितरणस्य, उपभोगस्य च अध्ययनेन (वित्तीय-अर्थशास्त्रस्य अनुशासनं द्वयोः सेतुम् अङ्कयति) वित्तक्रियाकलापाः वित्तीयव्यवस्थासु विविधव्याप्तिषु भवन्ति, अतः क्षेत्रं मोटेन व्यक्तिगतं, निगमीयं, सार्वजनिकवित्तं च इति विभक्तुं शक्यते

वित्तीयव्यवस्थायां सम्पत्तिः वित्तीयसाधनरूपेण क्रियते, विक्रीयते, व्यापारः वा भवति, यथा मुद्रा, ऋणं, बन्धकं, शेयर्, स्टॉक्, विकल्पः, वायदा इत्यादयः सम्पत्तिः मूल्यं अधिकतमं कर्तुं न्यूनतमं च कर्तुं बङ्कं, निवेशं, बीमीकरणं च कर्तुं शक्यते हानि। व्यवहारे कस्यापि वित्तीयक्रियायां संस्थासु च जोखिमाः सर्वदा वर्तन्ते ।

वित्तस्य अन्तः उपक्षेत्राणां विस्तृतपरिधिः अस्य विस्तृतव्याप्तेः कारणात् विद्यते । सम्पत्तिः, धनं, जोखिमं, निवेशप्रबन्धनं च मूल्यं अधिकतमं कर्तुं अस्थिरतां न्यूनीकर्तुं च उद्दिश्यते । वित्तीयविश्लेषणं कस्यचित् कार्यस्य अथवा संस्थायाः व्यवहार्यता, स्थिरता, लाभप्रदता च मूल्याङ्कनं भवति । केषुचित् सन्दर्भेषु प्रयोगात्मकवित्तेन आच्छादितायाः वैज्ञानिकपद्धत्या वित्तक्षेत्रे सिद्धान्तानां परीक्षणं कर्तुं शक्यते ।

केचन क्षेत्राणि बहुविषयाणि सन्ति, यथा गणितीयवित्तं, वित्तीयन्यायः, वित्तीय-अर्थशास्त्रं, वित्तीय-इञ्जिनीयरिङ्गं, वित्तीयप्रौद्योगिकी च । एते क्षेत्राणि व्यापारस्य लेखाशास्त्रस्य च आधाराः सन्ति ।

वित्तस्य प्रारम्भिकः इतिहासः धनस्य प्रारम्भिकस्य इतिहासस्य समानान्तरः अस्ति, यः प्रागैतिहासिकः अस्ति । प्राचीनमध्ययुगीनसभ्यताभिः वित्तस्य मूलभूतकार्यं यथा बैंकिंग्, व्यापारः, लेखाशास्त्रं च स्व अर्थव्यवस्थायां समावेशितम् । १९ शताब्द्याः अन्ते वैश्विकवित्तीयव्यवस्थायाः निर्माणं जातम् ।

२० शताब्द्याः मध्यभागे एव वित्तशास्त्रं अर्थशास्त्रात् पृथक् विशिष्टं शैक्षणिकविषयत्वेन उद्भूतम् ।[१] (प्रथमशैक्षणिकपत्रिका द जर्नल् आफ् फाइनेन्स इत्यस्य प्रकाशनं १९४६ तमे वर्षे आरब्धम् ।) वित्तक्षेत्रे प्रारम्भिकाः डॉक्टरेट्-कार्यक्रमाः १९६० तमे १९७० तमे दशके स्थापिताः ।[२] स्नातक-स्नातक-स्तरयोः वित्त-विषये बहुधा अध्ययनं भवति ।

**वित्तीय सिद्धान्त
**
वित्तीयसिद्धान्तस्य अध्ययनं विकासः च प्रबन्धनस्य, (वित्तीय) अर्थशास्त्रस्य, लेखाशास्त्रस्य, अनुप्रयुक्तगणितस्य च विषयेषु भवति । अमूर्तरूपेण,[13][27] वित्तस्य सम्बन्धः "अन्तरिक्षं समयं च" उपरि सम्पत्तिनां देयतानां च निवेशेन परिनियोजनेन च भवति; अर्थात्, अद्यत्वे मूल्याङ्कनं सम्पत्तिविनियोगं च कर्तुं विषयः अस्ति, यत् भविष्यस्य परिणामानां जोखिमस्य अनिश्चिततायाः च आधारेण भवति तथा च धनस्य समयमूल्यं समुचितरूपेण समावेशितं भवति। एतेषां भविष्यमूल्यानां वर्तमानमूल्यं निर्धारयितुं "छूटप्रदानं" इति जोखिम-उचित-छूट-दरेण भवितुमर्हति, क्रमेण वित्त-सिद्धान्तस्य प्रमुखं केन्द्रं भवितुमर्हति ।[२८] यतो हि वित्तं कला वा विज्ञानं वा इति विवादः अद्यापि मुक्तः अस्ति,[२९] वित्तक्षेत्रे असमाधानसमस्यानां सूचीं व्यवस्थितुं अद्यतनप्रयत्नाः अभवन्
वैश्वीकरणस्य विभागानि

= **वैश्वीकरणस्य विभागानि** =

वैश्वीकरणस्य त्रयः चरणाः सन्ति ।वैश्वीकरणस्य एतेषु चरणेषु विश्वस्य अर्थव्यवस्थायां प्रचण्डाः परिवर्तनाः अभवन् ।

वैश्वीकरणस्य प्रथमः चरणः १८७०-१९१४ यूरोपे औद्योगिकक्रान्तिस्य प्रभावस्य कारणेन अभवत् यत् एते औद्योगिकराष्ट्राणि कच्चामालस्य क्रयणार्थं नूतनभूमिं अन्वेष्टुं कृतवन्तः।उत्तर-अमेरिका, दक्षिण-अमेरिका, आस्ट्रेलिया, न्यूजीलैण्ड्, दक्षिण-आफ्रिका च प्रदेशाः उद्घाटिताः यतः एते प्रदेशाः संसाधन-पूरिताः आसन् किन्तु विरलजनसंख्या आसीत्।एतेषु प्रदेशेषु आप्रवासकानां विशालः प्रवाहः अभवत् तथा च अधिकतया इङ्ग्लैण्ड्देशेभ्यः विदेशीयनिवेशः अभवत् यस्य उद्योगानां कृते अधिककच्चामालस्य आवश्यकता आसीत्।एतेषु बस्तयः औद्योगिकदेशेषु समाप्तपदार्थानाम् विनिमयरूपेण खाद्यस्य कच्चामालस्य च निर्यातस्य माध्यमेन तीव्रवृद्धिं प्राप्तवन्तः । अधिकांशः यूरोपीयराष्ट्राः अस्य लाभं प्राप्नुवन् यतः एतेषां प्रदेशानां उपनिवेशीकरणद्वारा तेषां कृते अत्यधिकं कच्चामालं निःशुल्कं न्यूनतममात्रायां वा प्राप्यते स्म| १९१४ तमे वर्षे प्रथमविश्वयुद्धस्य भङ्गेन अयं कालः समाप्तः ।

वैश्वीकरणस्य द्वितीयः चरणः १९४५ तः १९८० पर्यन्तं आसीत् ।१९४५ तमे वर्षे द्वितीयविश्वयुद्धस्य समाप्तेः अनन्तरं एतत् आरब्धम् ।१९४५ तमे वर्षे द्वितीयविश्वयुद्धस्य समाप्तेः अनन्तरं एतत् आरब्धम् । महामन्दी-युद्धकाले हस्ताक्षरितानां गुरुव्यापारसम्झौतानां विच्छेदनं कृत्वा अन्तर्राष्ट्रीयव्यापारे वृद्धिः अभवत् । भारतं, चीनं च इत्यादीन् कतिपयान् देशान् विहाय अधिकांशेषु राष्ट्रेषु व्यापारस्य प्रवाहः वर्धितः यत् अधिकतया बन्द-आर्थिक-व्यवस्थानां अनुसरणं करोति स्म । वैश्विकव्यापारस्य वृद्ध्या, द्वितीयविश्वयुद्धस्य प्रभावात् राष्ट्राणि शीघ्रं स्वस्थतां प्राप्तुं शक्नुवन्ति स्म, तेषां अर्थव्यवस्थायां स्थिरतां प्राप्तुं सुधारं च कर्तुं शक्नुवन्ति स्म ।

वैश्वीकरणस्य तृतीयः चरणः १९८० तमे वर्षे आरब्धः यदा भारत (१९९१) चीन(१९७९) इत्यादयः देशाः ये बन्दाः एव आसन्, ते विदेशव्यापारस्य निवेशस्य च कृते स्वविपण्यं उद्घाटयितुं आरब्धवन्तः| दूरसञ्चारस्य परिवहनस्य च अविश्वसनीयप्रगतेः कारणात् अन्तर्राष्ट्रीयव्यापारः सुचारुतरः अभवत् । विश्वस्य सर्वेषां राष्ट्रानां सहभागितायाः कारणात् अयं वैश्वीकरणस्य सर्वाधिकव्यापकः नाटकीयः च कालः इति मन्यते । गृहयुद्धानि, अन्तर्राष्ट्रीययुद्धानि च इत्यादीनां वैश्विकसंकटानाम् अभावे अपि अनेककालेषु विभिन्नेषु देशेषु वित्तीयसंकटाः अथवा सम्पूर्णविश्वः अत्यन्तं हाले एव कोविड्-१९ महामारी वैश्वीकरणस्य अन्ययोः चरणयोः विपरीतम् केवलं अस्थायीरूपेण वैश्वीकरणस्य प्रक्रियां मन्दं कर्तुं समर्थाः अभवन्।

## सम्बद्धाः लेखाः
* भारतम्
* संस्कृतम्
* अष्टाङ्गयोगः
* हठयोगः

वर्गः:व्यवसायः
माध्य

अयं लेखः सांख्यिकीयसंकल्पनायाः विषये अस्ति |

सांख्यिकी तथा संभाव्यता सिद्धान्ते, माध्यिका दत्तांशनमूनायाः, जनसंख्यायाः, संभाव्यतावितरणस्य वा अधः अर्धभागात् उच्चतरं अर्धं पृथक् कुर्वन् मूल्यं भवति | दत्तांशसमूहस्य कृते "मध्यम" मूल्यं इति चिन्तनीयम् । मध्यमस्य तुलने दत्तांशस्य वर्णने मध्यमस्य मूलभूतं वैशिष्ट्यम् (प्रायः केवलं "सरासरी" इति वर्णितम्) अत्यन्तबृहत्-लघु-मूल्यानां अल्प-अनुपातेन न तिर्यक् भवति इति, अतः "विशिष्टस्य" मूल्यस्य उत्तमं प्रतिनिधित्वं प्रदाति इति | उदाहरणार्थं मध्यमा आयः "विशिष्ट" आयः किम् इति सूचयितुं उत्तमः उपायः भवितुम् अर्हति, यतः आयवितरणं अतीव तिर्यक् भवितुम् अर्हति । 

औपचारिकरूपेण जनसंख्यायाः माध्यिका एतादृशं किमपि मूल्यं भवति यत् न्यूनातिन्यूनं आर्धं जनसंख्या प्रस्तावितमध्यमात् न्यूनं वा समानं वा भवति तथा च न्यूनातिन्यूनं आर्धं प्रस्तावितमध्यमात् अधिकं वा समानं वा भवति | माध्यिकाः अद्वितीयाः न भवेयुः। मध्यमः कस्यापि क्रमबद्धस्य (एकविमीयस्य) दत्तांशस्य कृते सुनिर्दिष्टः भवति, तथा च कस्यापि दूरमापकस्य स्वतन्त्रः भवति । 

मध्यमं स्थानस्य मापरूपेण उपयोक्तुं शक्यते यदा कश्चन चरममूल्यानां न्यूनीकृतं महत्त्वं ददाति, सामान्यतया यतोहि वितरणं तिर्यक् भवति, चरममूल्यानि न ज्ञायन्ते, अथवा बहिर्मुखाः अविश्वसनीयाः सन्ति, अर्थात् मापन/प्रतिलेखनदोषाः भवितुम् अर्हन्ति | 

यथा बहुसमूह१, २, २, २, ३, १४ इति विचार्यताम् । अस्मिन् सति मध्यमः २ | यतो हि माध्यिका समुच्चये मध्यमदत्तांशस्य आधारेण भवति, तस्मात् तस्य गणनाय अत्यन्तपरिणामानां मूल्यं ज्ञातुं आवश्यकं नास्ति । यथा, समस्यायाः समाधानार्थं आवश्यकसमयस्य अन्वेषणं कुर्वन्तः मनोविज्ञानपरीक्षायां यदि अल्पसंख्याकाः जनाः दत्तसमये समस्यायाः समाधानं सर्वथा कर्तुं असफलाः अभवन् तर्हि अद्यापि मध्यमा गणयितुं शक्यते | 

कतिपयप्रकारस्य वितरणस्य माध्यिकाः तेषां मापदण्डात् सुलभतया गणयितुं शक्यन्ते; 

-> सममितस्य एकविधवितरणस्य माध्यिका गुणेन सह सङ्गच्छते ।

-> सममितवितरणस्य माध्यिका यस्य मध्यमं μ भवति सः अपि μ इति मूल्यं गृह्णाति ।

-> स्थानपैरामीटर् x0 तथा स्केल पैरामीटर् y युक्तस्य Cauchy वितरणस्य माध्यिका x0, स्थानमापदण्डः भवति ।

## सम्बद्धाः लेखाः
* भारतम्
* संस्कृतम्
* अष्टाङ्गयोगः
* हठयोगः

वर्गः:व्यवसायः