open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
तत्प्रतिषेधार्थमेकतत्वाभ्यासः (योगसूत्रम्)

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
अथैते विक्षेपाः समाधिप्रतिपक्षास्ताभ्यामेवाभ्यासवैराग्याभ्यां निरोद्धव्याः । तत्राभ्यासस्य विषयमुपसंहरन्निदमाह—
विक्षेपप्रतिषेधार्थमेकतत्त्वावलम्बनं चित्तमभ्यसेत। यस्य तु प्रत्यर्थनियतं प्रत्ययमात्रं क्षणिकं च चित्तं तस्य सर्वमेव चित्तमेकाग्रं नास्त्येव विक्षिप्तम् । यदि पुनरिदं सर्वतः प्रयाहृत्यैकस्मिन्नर्थे समाधीयते, तदा भवत्येकाग्रमित्यतो न प्रत्यर्थनियतम् । योऽपि सदृशप्रत्ययप्रवाहेण चित्तमेकाग्रं मन्यते, तस्यैकाग्रता यदि प्रवाहचित्तस्य धर्मस्तदैकं नास्ति प्रवाहचित्तं क्षणिकत्वात।

अथ प्रवाहांशस्यैव प्रत्ययस्य धर्मः स सर्वः सदृशप्रत्ययप्रवाही वा विसदृशप्रत्ययप्रवाही वा प्रत्यर्थनियतत्वादेकाग्र एवेति विक्षिप्तचित्तानुपपत्तिः । तस्मादेकमनेकार्थमवस्थितं चित्तमिति । यदि च चित्तेनैकेनानन्विताः स्वभावभिन्नाः प्रत्यया जायेरन्नथ कथमन्यप्रत्ययदृष्टस्यान्यः स्मर्ता भवेत्? अन्यप्रत्ययोपचितस्य च कर्माशयस्यान्यः प्रत्यय उपभोक्ता भवेत। कथम्चित्समाधीयमानमप्येतद्गोमयपायसीयं न्यायमाक्षिपति । किं च, स्वात्मानुभवापह्नवश्चित्तस्यान्यत्वे प्राप्नोति । कथं ? यदहमद्राक्षं तत्स्पृशामि, यच्चाप्रक्षं तत्पश्यामीत्यहमिति प्रत्ययः सर्वस्य प्रत्ययस्य भेदे सति प्रत्ययिन्यभेदेनोपस्थितः । एकप्रत्ययविषयोऽयमभेदात्माहमिति प्रत्ययः कथमत्यन्तभिन्नेषु चित्तेषु वर्तमानं सामान्यमेकं प्रत्ययिनमाश्रयेत्? स्वानुभवग्राह्यश्चायमभेदात्माहमिति प्रत्ययः । न च प्रत्यक्षस्य माहात्म्यं प्रमाणान्तरेणाभिभूयते । प्रमाणान्तरं च प्रत्यक्षबलेनैव व्यवहारं लभते । तस्मादेकमनेकार्थमवस्थितं च चित्तम् ॥३२॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:समाधिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
विशोका वा ज्योतिष्मती (योगसूत्रम्)

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
प्रवृत्तिरुत्पन्ना मनसः स्थितिनिबन्धनीत्यनुवर्तते । हृदयपुण्डरीके धारयतो या बुद्धिसंवित्बुद्धिसत्त्वं हि भास्वरमाकाशकल्पं, तत्र स्थितिवैशारद्यात्प्रवृत्तिः सूर्येन्दुग्रहमणिप्रभारूपाकारेण विकल्पते । तथाऽस्थितायां समापन्नं चित्तं निस्तरङ्गमहोदधिकल्पं शान्तमनन्तमस्मितामात्रं भवति । यत्रेदमुक्तं — तमणुमात्रमात्मानमनुविद्यास्मीत्येवं तावत्सम्प्रजानीते इति । एषा द्वयी विशोका, विषयवती अस्मितामात्रा च प्रवृत्तिर्ज्योतिष्मतीत्युच्यन्ते । यया योगिनश्चित्तं स्थितिपदं लभत इति ॥३६॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:समाधिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
दुःखदौर्मनस्यांगमेजयत्वश्वासप्रश्वसा (योगसूत्रम्)

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
दुःखमाध्यात्मिकमाधिभौतिकमाधिदैविकं च । येनाभिहताः प्राणिनस्तदुपघाताय प्रयतन्ते, तद्दुःखम् । दौर्मनस्यमिच्छाविघाताच्चेतसः क्षोभः । यदङ्गान्येजयति कम्पयति तदङ्गमेजयत्वम् । प्राणो यद्बाह्यं वायुमाचामति स श्वासः । यत्कोष्ठ्यं वायुं निःसारयति स प्रश्वासः । एते विक्षेपसहभुवः, विक्षिप्तचित्तस्यैते भवन्ति । समाहितचित्तस्यैते न भवन्ति ॥३१॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:समाधिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
वीतरागविषयं वा चित्तम् (योगसूत्रम्)

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
वीतरागचित्तालम्बनोपरक्तं वा योगिनश्चित्तं स्थितिपदं लभत इति ॥३७॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

*Yoga system of Patañjali (including commentaries *Yoga-bhāshya* by Vyasa and, *Tattva-vāicāradī* by Vāchaspati-Miçra), translated by James Haughton Woods, at books.google.com
*The Yoga Aphorisms of Patañjali (including commentary by Bhoja Raja), translated by Rajendralala Mitra, at books.google.com
*Patañjali - Yoga-Sutra: A word by word translation with gramma and comment 
*The Yoga Sutras of Patañjali, translation by BonGiovanni, at sacred-texts.com
*The Yoga Sutras of Patañjali: the Book of the Spiritual Man by Patañjali, an interpretation by Charles Johnston, at Project Gutenberg
*Yoga sutra  and related yoga texts, at sanskritdocuments.org
*Audio lectures on Yoga Sutras, by Swami Harshananda, at archive.org
*Yoga Sutras Online Program by A. G. Mohan

वर्गः:समाधिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
विषयवती वा प्रवृत्तिरुत्पन्ना (योगसूत्रम्)

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
नासिकाग्रे धारयतोऽस्य या दिव्यगन्धसंवि सा गन्धप्रवृत्तिः । जिह्वाग्रे रससंवित। तालुनि रूपसंवित। जिह्वामध्ये स्पर्शसंवित। जिह्वामूले शब्दसंविदित्येताः वृत्तय उत्पन्नाश्चित्तं स्थितौ निबध्नन्ति, संशयं विधमन्ति, समाधिप्रज्ञायां च द्वारीभवन्ति । एतेन चन्द्रादित्यग्रहमणिप्रदीपरत्नादिषु प्रवृत्तिरुत्पन्ना विषयवत्येव वेदितव्या । यद्यपि हि तत्तच्छास्त्रानुमानाचार्योपदेशैरवगतमर्थतत्त्वं सद्भूतमेव भवति, एतेषां यथाभूतार्थप्रतिपादनसामर्थ्यात्, तथापि यावदेकदेशोऽपि कश्चिन्न स्वकरणसंवेद्यो भवति, तावत्सर्वं परोक्षमिवापवर्गादिषु सूक्ष्मेष्वर्थेषु न वृढां बुद्धिमुत्पादयति । तस्माच्छास्त्रानुमानाचार्योपदेशोपोद्वलनार्थमेवावश्यं कश्चिदर्थविशेषः प्रत्यक्षीकर्तव्यः । तत्र तदुपदिष्टार्थैकदेशप्रत्यक्षत्वे सति सर्वं सूक्ष्मविषयमप्यापवर्गाच्छ्रद्धीयते । एतदर्थमेवेदं चित्तपरिकर्म निर्दिश्यते । अनियतासु वृत्तिषु तद्विषयायां वशीकारसंज्ञायामुपजातायां चित्तं समर्थं स्यात्, तस्य तस्यार्थस्य प्रत्यक्षीकरणायेति । तथा च सति श्रद्धावीर्यस्मृतिसमाधयोऽस्याप्रतिबन्धेन भविष्यन्तीति ॥३५॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:समाधिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
क्षीणवृत्तेरभिजातस्येव (योगसूत्रम्)

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
अथ लब्धस्थितिकस्य चेतसः किंस्वरूपा किंविषया वा समापत्तिरिति ? तदुच्यते—
क्षीणवृत्तेरिति प्रत्यमितप्रत्ययस्येत्यर्थः । अभिजातस्येव मणेरिति दृष्टान्तोपादानम् । यथा स्फटिक उपाश्रयभेदात्तत्तद्रूपोपरक्त उपाश्रयरूपाकारेण निर्भासते, तथा ग्राह्यालम्बनोपरक्तं चित्तं ग्राह्यसमापन्नं ग्राह्यस्वरूपाकारेण निर्भासते । तथा भूतसूक्ष्मोपरक्तं भूतसूक्ष्मसमापन्नं भूतसूक्ष्मस्वरूपाभासं भवति । तथा विश्वभेदोपरक्तं विश्वभेदसमापन्नं विश्वरूपाभासं भवति । तथा ग्रहणेष्वपीन्द्रियेष्वपि द्रष्टव्यम् । ग्रहणालम्बनोपरक्तं ग्रहणसमापन्नं ग्रहणस्वरूपाकारेण निर्भासते । तथा ग्रहीतृपुरुषालम्बनोपरक्तं ग्रहीतृपुरुषसमापन्नं ग्रहीतृपुरुषस्वरूपाकारेण निर्भासते । तथा मुक्तपुरुषालम्बनोपरक्तं मुक्तपुरुषसमापन्नं मुक्तपुरुषस्वरूपाकारेण निर्भासत इति । तदेवमभिजातमणिकल्पस्य चेतसो ग्रहीतृग्रहणग्राह्येषु पुरुषेन्द्रियभूतेषु या तत्स्थतदञ्जनता तेषु स्थितस्य तदाकारापत्तिः सा समापत्तिरित्युच्यते ॥४१॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:समाधिपादः
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
तत्र शब्दार्थज्ञानविकल्पैः सङ्कीर्णा सवितर्का समापत्तिः

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
तद्यथा गौरिति शब्दो गौरित्यर्थो गौरिति ज्ञानमित्यविभागेन विभक्तानामपि ग्रहणं दृष्टम् । विभज्यमानाश्चान्ये शब्दधर्मा अन्येऽर्थधर्मा अन्ये ज्ञानधर्मा इत्येतेषां विभक्तः पन्थाः । तत्र समापन्नस्य योगिनो यो गवाद्यर्थः समाधिप्रज्ञायां समारूढः स चेच्छब्दार्थज्ञानविकल्पानुविद्ध उपावर्तते सा संकीर्णा समापत्तिः सवितर्केत्युच्यते ॥४२॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:समाधिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
मैत्रीकरुणामुदितोपेक्षणां (योगसूत्रम्)

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
यस्य चित्तस्यावस्थितस्येदं शास्त्रेण परिकर्म निर्दिश्यते तत्कथं ?

तत्र सर्वप्राणिषु सुखसम्भोगापन्नेषु मैत्रीं भावयेत्। दुःखितेषु करुणाम् । पुण्यात्मकेषु मुदिताम् । अपुण्यशीलेषूपेक्षाम् । एवमस्य भावयतः शुक्लो धर्म उपजायते । ततश्च चित्तं प्रसीदति । प्रसन्नमेकाग्रं स्थितिपदं लभते ॥३३॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:समाधिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
ऋतुंभरा तत्र प्रज्ञा (योगसूत्रम्)

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
तस्मिन्समाहितचित्तस्य या प्रज्ञा जायते, तस्या र्तंभरेति संज्ञा भवति । अन्वर्था च सा, सत्यमेव बिभर्ति । न च तत्र विपर्यासज्ञानगन्धोऽप्यस्तीति । तथा चोक्तं—
आगमेनानुमानेन ध्यानाभ्यासरसेन च ।
त्रिधा प्रकल्पयन्प्रज्ञां लभते योगमुत्तमम् ॥ इति ॥ ४८॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:समाधिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
तज्जः संस्कारोऽन्यसंस्कारप्रतिबन्धी (योगसूत्रम्)

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
समाधिप्रज्ञाप्रभवः संस्कारो व्युत्थानसंस्काराशयं बाधते । व्युत्थानसंस्काराभिभवात्तत्प्रभवाः प्रत्यया न भवन्ति । प्रत्ययनिरोधे समाधिरुपतिष्ठते । ततः समाधिजा प्रज्ञा, ततः प्रज्ञाकृताः संस्कारा इति नवो नवः संस्काराशयो जायते । ततश्च प्रज्ञा ततश्च संस्कारा इति । कथमसौ संस्कारातिशयश्चित्तं साधिकारं न करिष्यतीति ? न ते प्रज्ञाकृताः संस्काराः क्लेशक्षयहेतुत्वाच्चित्तमधिकारविशिष्टं कुर्वन्ति । चित्तं हि ते स्वकार्यादवसादयन्ति । ख्यातिपर्यवसानं हि चित्तचेष्टितमिति ॥५०॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:समाधिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
श्रुतानुमानप्रज्ञाभ्यामन्यविषया (योगसूत्रम्)

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
सा पुनः—
श्रुतमागमविज्ञानं तत्सामान्यविषयम् । न ह्यागमेन शक्यो विशेषोऽभिधातुम् । कस्मात्? न हि विशेषेण कृतसङ्केतः शब्द इति । तथानुमानं सामान्यविषयमेव । यत्र प्राप्तिस्तत्र गतिः, यत्र न प्राप्तिस्तत्र न गतिरित्युक्तम् । अनुमानेन च सामान्येनोपसंहारः । तस्माच्छ्रुतानुमानविषयो न विशेषः कश्चिदस्तीति । न चास्य सूक्ष्मव्यवहितविप्रकृष्टस्य वस्तुनो लोकप्रत्यक्षेण ग्रहणमस्ति । न चास्य विशेषस्याप्रमाणकस्याभावोऽस्तीति समाधिप्रज्ञानिर्ग्राह्य ग्रहणमस्ति । न चास्य विशेषस्याप्रमाणकस्याभावोऽस्तीति समाधिप्रज्ञानिर्ग्राह्य एव स विशेषो भवति । भूतसूक्ष्मगतो वा पुरुषगतो वा । तस्माच्छ्रुतानुमानप्रज्ञाभ्यामन्यविषया सा प्रज्ञा विशेषार्थत्वादिति ॥४९॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:समाधिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
तस्यापि निरोधे सर्वनिरोधान्निर्बीजसमाधिरिति (योगसूत्रम्)

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
किं चास्य भवति ?
स न केवलं समाधिप्रज्ञाविरोधी । प्रज्ञाकृतानामपि संस्काराणां प्रतिबन्धी भवति । कस्मात्? निरोधजः संस्कारः समाधिजान्संस्कारान्बाधत इति । निरोधस्थितिकालक्रमानुभवेन निरोधचित्तकृतसंस्कारास्तित्वमनुमेयम् । व्युत्थाननिरोधसमाधिप्रभवैः सह कैवल्यभागीयैः संस्कारैश्चित्तं स्वस्यां प्रकृताववस्थितायां प्रविलीयते । तस्मात्ते संस्काराश्चित्तस्याधिकारविरोधिनो न स्थितिहेतवो भवन्तीति । यस्मादवसिताधिकारं सह कैवल्यभागीयैः संस्कारैश्चित्तं निवर्तते । तस्मिन्न्निवृत्ते पुरुषः स्वरूपमात्रप्रतिष्ठोऽतः शुद्धः केवलो मुक्त इत्युच्यत इति ॥५१॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:समाधिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
स्मृतिपरिशुद्धौ स्वरूपशून्येवार्थमात्रनिर्भासा (योगसूत्रम्)

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
यदा पुनः शब्दसङ्केतस्मृतिपरिशुद्धौ श्रुतानुमानज्ञानविकल्पशून्यायां समाधिप्रज्ञायां स्वरूपमात्रेणावस्थितोऽर्थस्तत्स्वरूपाकारमात्रतयैवावच्छिद्यते, सा च निर्वितर्का समापत्तिः । तत्परं प्रत्यक्षम् । तच्च श्रुतानुमानयोर्बीजम् । ततः श्रुतानुमाने प्रभवतः । न च श्रुतानुमानज्ञानसहभूतं तद्दृष्टान्तम् । तस्मादसङ्कीर्णं प्रमाणान्तरेण योगिनो निर्वितर्कसमाधिजं दर्शनमिति । निर्वितर्कायाः समापत्तेरस्याः सूत्रेण लक्षणं द्योत्यते—
या शब्दसङ्केतश्रुतानुमानज्ञानविकल्पस्मृतिपरिशुद्धौ ग्राह्यस्वरूपोपरक्ता प्रज्ञा स्वमिव प्रज्ञास्वरूपं ग्रहणात्मकं त्यक्त्वा पदार्थमात्रस्वरूपा ग्राह्यस्वरूपापन्नेव भवति, सा तदा निर्वितर्का समापत्तिः । तथा च व्याख्यातम् । तस्या एकबुद्ध्युपक्रमो ह्यर्थात्माणुप्रचयविशेषात्मा गवादिर्घटादिर्वा लोकः । स च संस्थानविशेषो, भूत्सूक्ष्माणां साधारणो धर्मः, आत्मभूतः फलेन शून्येवार्थमात्रनिर्भासा निर्वितर्का ॥४३॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:समाधिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
बादामी

**बादामी**

बादामी (Badami)  कर्णाटकस्य बागलकोटेमण्डले विद्यमानं किञ्चन प्रेक्षणीयं स्थानम् । पूर्वं वातापी इति अस्य नाम आसीत् । निसर्गरमणीयम् इदं स्थानं शिलापर्वतानां मध्ये अस्ति । अत्र चत्वारः गुहादेवालयाः सन्ति । पर्वतारोहणाय सोपनानि निर्मितानि सन्ति । द्वौ
विष्णुदेवालायौ, कश्चित् शिवदेवालयः, कश्चित् जैनदेवालयः च सन्ति । उन्नतपर्वतात् अगस्त्यतीर्थस्य वीक्षणम् अतीव मनोहरं भवति ।
पूर्वकाले बादामी चालुक्यवंशीयानां राजधानी आसीत् । कपीनां वासस्थलमेतत् ।

 

## मार्गः
:गदग-सोल्लापुररेलमार्गे बादामी निस्थानम् अस्ति । 
:बेङ्गळूरुतः ५०२ कि.मी. । 
:हुब्बळ्ळीतः १२८ कि.मी.। 
:बागलकोटेतः ४६ कि.मी. । 
:गदगतः ६७ कि.मी. 
:बिजापुरतः १२० कि.मी । समीपविमाननिस्थानम् -बेळगावी

## बाह्यानुबन्धाः 
*बादामीनगरे सङ्ग्रहालय
*बादामीनगरस्य कला
*बादामीनगरे मन्दिराणि
*बागल्कोट्मण्डलस्य सूचना
*बादामी गूगिल् मानचित्रम्

S

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
ऐहोळे

**ऐहोळे** (Aihole) कर्णाटकस्य बागलकोटेमण्डले मलप्रभानद्याः तीरे विद्यमानं प्रसिद्धं क्षेत्रम् । अत्र ७० देवालयाः सन्ति लाडखान्, कोन्तिगुडि, मेगुतीगुडि, दुर्गदेवालयः च सन्ति। चालुक्यवंशीयानां प्रशासनम् अत्र आसीत् । ‘शिल्पकलाचातुर्यम् अत्र पश्यामः। 

## **मार्गः**
:बादामीतः ४३ कि.मी । 
:पट्टदकल्लुतः ३२ कि.मी

## बाह्यानुबन्धाः
*ऐहोळे मन्दिराणि
*ऐहोळे मन्दिराणाम् चित्राणि 
*बागलकोटेमण्डलम्
*ऐहोळे मन्दिराणि Google Maps

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
महाकूटः

**महाकूटः** (Mahakuta) कर्णाटकस्य  बागलकोटेमण्डले विद्यमानम् प्राचीनम् शैवक्षेत्रमस्ति । अगस्त्यः महर्षिः अत्र स्थितवान् । सप्तमे शतके निर्मिते अस्मिन् देवालये गर्भगृहे लिङ्गरुपी शिवः अस्ति । पार्श्वे एकं स्वच्छजलपूर्णं सरः अस्ति । अत्र जलं सदा निर्गच्छत् दृश्यते ।
सरोवरमध्ये पञ्चमुखीशिवस्य शिल्पमस्ति। महाशिवरात्रिपर्वणि अत्र वैभवेन उत्सवः प्रचलति । महाकूटेश्वरस्य दर्शनार्थम् अत्र बहवः अत्र आगच्छन्ति ।

## मार्गः
:बादामीतः ८२ कि.मी

## बाह्यानुबन्धः 
* महाकूटः on Google Maps

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पट्टदकल्लु

**पट्टदकल्लु** (Pattadakallu) कर्णाटकस्य बागलकोटेमण्डले विद्यमानं किञ्चन क्षेत्रम् । पूर्वं चालुक्यवंशीयानां प्रशासनम् अत्र आसीत् । अत्र दशदेवालयाः सन्ति । तेषु पापनाथः-विरूपाक्ष-मल्लिकार्जुनदेवालयाः मुख्याः सन्ति । विरूरुपाक्षदेवालयः विशालः अष्टमे शतके निर्मितः शिलादेवालयः । 
पट्टदकल्लु कन्नडशिल्पिनां प्रयोगालयः इति प्रसिद्धः अस्ति ।

कर्णाटके प्रशासनम् कृतवत्सु बादाम्याः चालुक्याः प्रमुखाः आसन्। एते क्रिस्ताब्दस्य ५३५ तः ७५७ वर्षाणि यावत् शासकाः आसन् । एते कला -संस्कृतिरक्षकाः शिल्पकलासक्ताः च । शिल्पानां विषये आसक्तियुक्ताः इति कारणादेव अनेकान् सुन्दरदेवालयान् निर्मितवन्तः । ग्रीक् भूगोळज्ञः टालेमी एतं प्रदेशं ज्ञातवान् आसीत् । सः एतं पर्तुगल् इति उल्लिखितवान् अस्ति । चालुक्याः एतत् नगरम् किसुवोळल् इति उक्तवन्तः । अत्र पट्टाभिषेकोत्सवम् आचरन्तः आसन् इति कारणात् पट्ट्दकल्लु इति नाम आगतम् अस्ति । विश्वसंस्था अपि विश्वपरम्परास्थानानां पट्टिकायाम् एतत् नगरं समायोजितवती अस्ति ।

मलप्रभानद्याः वामनाला प्रदेशे एतत् नगरम् अस्ति । शिल्पकलासम्पद्युक्तं नगरमिदम् । अत्र नवदेवालयाः सन्ति । सर्वे शिवदेवालयाः । गळगनाथ-जङ्गमेश्वर-विरूपाक्ष-मल्लिकार्जुन- त्रिलोकेश्वर-पापनाशदेवालयाः प्रमुखाः सन्ति ।

श्रीविरूपाक्षदेवालयः (लोकेश्वरदेवालयः) बृहदस्ति । क्रिस्ताब्दे ६४० तमे वर्षे निर्मितः । देवालयस्य वास्तुविन्यासः अतीव सुन्दरः अस्ति । पूर्वाभिमुखः देवालयः एषः । महाद्वारं, नन्दिमण्डपः, मुखमण्डपः, विशालसभामण्डपः, प्रदक्षिणपथम्, अन्तरालः, गर्भगृहम्  इत्येते भागाः विशिष्टाः सन्ति ।
नन्दिमण्डपे ९ पाददीर्घः, ७ पादविस्तृतः, कृष्णशिलानन्दिविग्रहः अस्ति । सभाभवने १८ स्तम्भाः सन्ति । १८ जालन्ध्राः सन्ति । एतेषु सुन्दरशिल्पानि सन्ति । शिखरं ५८ पादमितोन्नतम् अतीव सुन्दरं च अस्ति । एतत् कञ्चीकैलासेश्वरदेवालयस्य साम्यं भजते इति मतम् अस्ति ।
हेवेल् नामकः चरित्रकारः पट्टदकल्लु स्थलं दृष्ट्वा 'चालुक्यविक्रमादित्यः चोळानां पल्लवानां केरलराजानां विषये साधितस्य विजयस्य अपेक्षया विरूपाक्षमन्दिरं निर्माय अपूर्वां कीर्तिं सम्पादितवान्’ इति उक्तवान् अस्ति।
## मार्गः
### धूमशकटमार्गः
गदग-बिजापुरमार्गे बादामी निस्थानम् अस्ति । ततः २९ कि.मी । 
### वाहनमार्गः
बेङ्गळूरुतः ५०० कि.मी, बिजापुरतः १२० कि.मी।
पट्टदकल्लु उत्सवः प्रतिवर्षं प्रचलति । सङ्गीत-नृत्य-जानपदसङ्गीतानाम् अपूर्वं मेलनं तदा भवति । समीपे बादामी शिलागुहाः पर्वते (२९ कि.मी) सन्ति । बनशङ्करीदेवालयः (२० कि.मी) दूरे अस्ति । महाकूटेश्वरदेवालयः अपि अतीव सुन्दरः महाकूटस्थले(२० कि.मी) अस्ति । बादामी चालुक्यानां राजधानी आसीत् । बादामीनगरे वसति व्यवस्था अस्ति ।

अत्र सर्वकारेण ‘पट्टदकल्लु उत्सवः’ प्रतिवर्षं सञ्चाल्यते ।
## चित्रशाला

File:Mallikarjuna and Kashivishwanatha temples.jpg|मल्लिकार्जुनकाशीविश्वनाथमन्दिरे
Image:Kasivisvanatha temple at Pattadakal.jpg|काशीविश्वनाथमन्दिरम्
Image:Virupaksha temple at Pattadakal.jpg|विरूपाक्षमन्दिरम्
Image:8th century Kannada inscription on victory pillar at Pattadakal.jpg|७४५तमे वर्षे संस्थापितस्य विजयस्तम्भस्य उपरितनः लेखः
File:Kannada inscription tablet (1162 AD) at the Sangameshvara temple at Pattadakal.jpg|अष्टमशतकस्य विजयादित्यस्य शिलाशासनम्
Image:Papanatha temple at Pattadakal.jpg|पापनाथमन्दिरम्

## बाह्यानुबन्धाः
* चालुक्य मन्दिराणि गुहाः च
* पट्टदकल्लु
* पट्टदकल्लु चित्राणि
* पट्टदकल्लु कीर्तनाणां चित्राणि 
* पट्टदकल्लु Google map

वर्गः:भारतस्य विश्वपरम्परास्थानानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
बनशङ्करी

**बनशङ्करी** -विशिष्टा शक्तिदेवता माया । कर्णाटकस्य  बागलकोटेमण्डले बादामी समीपे विद्यमानं पवित्रक्षेत्रम् एतत् । बनशङ्करी शाकाम्बरी बनदेवी इत्यपि एतां देवीं कथयन्ति । अत्र प्राचीनः द्राविडमिश्रशैल्यां निर्मितः बनशङ्करी देवालयः अस्ति । विजयनगरसाम्राज्यकाले रचितः एषः। बनशङ्करी अस्य क्षेत्रस्य अधिदेवता अस्ति ।
देव्याः मूर्तिः अष्टबाहुयुता सिंहस्योपरि उपविष्टा अस्ति । प्रतिदिनं सहस्रशः जनाः अत्र आगच्छन्ति । जनवरीमासे अत्र मासं यावत् विशेषयात्रामहोत्सवः भवति । बनशङ्करीजात्रे इति जनाः कथयन्ति ।
देवालयस्य पुरतः पवित्रं हरिश्चन्द्रतीर्थम् इति सरः अस्ति । नवरात्रिसमये बनशङ्करीक्षेत्रे विशेषः उत्सवः भवति । पूर्णिमायां तेप्पोत्सवः भवति तन्नाम देव्याः नैकविहारोत्सवः (तेप्पोत्सव) प्रचलति । देवालये वासभोजनादिपूजाहोमादिव्यवस्था अस्ति ।

**मार्गः** -
:बादामीतः २५ कि.मी 
:गदगतः ५२ कि.मी । 
:हुब्बळ्ळीतः १३३ कि.मी

वर्गः:बागलकोटेमण्डलम्
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
स्वर्णगौरीव्रतम्

**स्वर्णगौरीव्रतम्** इत्युक्ते गौरीतृतीया एव । तत्र द्रष्टव्यम् ।

वर्गः:धार्मिकपर्वाणि
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
सन्नती

**सन्नती** (Sannati) - कर्णाटकस्य गुल्बर्गामण्डले विद्यमानं तीर्थक्षेत्रम् एतत् । अत्र ८०० वर्ष प्राचीनः चन्द्रलापरमेश्वरी देवालयः पूर्वाभिमुखः विशालः अस्ति । देवीं चन्द्रलाम्बां सन्तिहोन्नम्म इति च कथयन्ति । सीतादेव्याः अवताररूपा प्रसन्नवदना इति देवीं कथयन्ति । चालुक्यवंशीयानाम् अधिदेवता चन्द्रलाम्बा भीमानदीतीरे स्थितवती अस्ति । शङ्कराचार्यः अत्र एकस्य श्रीचक्रस्य निर्माणं कृतवान् । सन्नती बैद्धानामपि पवित्रं क्षेत्रमास्ति । अत्र बौद्धधर्मस्य अवशेषाः, नागायिबौद्धविश्वविद्यालयः विद्याकेन्द्राणि च (१२ शतकीयानि) अत्र आसन् ।

## मार्गः
:मुम्बयी-बेङ्गळूरुरेलमार्गे नल्वाररेलनिस्थानतः २० कि.मी ।

## बाह्यानुबन्धाः
*Sannati
*  

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कोप्पर

**कोप्पर** (Koppar) - कर्णाटकस्य रायचूरुमण्डले विद्यमानं तीर्थक्षेत्रम् एतत् । कृष्णानदीतीरे स्थितं महाक्षेत्रम् एतत् । पूर्वं कर्परमहर्षिः अत्र स्थितवान् । कार्परक्षेत्रमिति च क्षेत्रस्य नाम आसीत् । अत्र देवः श्रीनरासिंहः अश्वत्थवृक्षे सालिग्रामरूपेण अस्ति । मूलवृक्षस्य स्फोटानन्तरं षोडशबाहुः श्रीनरसिंहः आयुधसहितः आविर्भूतः अभवत् । श्रीविजयदासः स्वीये सुळादिपद्ये क्षेत्रमहिमां स्वयं दृष्टवानिव वर्णितवान् अस्ति । अत्र नदीस्नानं देवपूजादिकं सर्वार्थसाधकं भवति । नवरात्रिसमये अत्र वैभवेण उत्सवः प्रचलति ।

## मार्गः
:देवदुर्गतः १२ कि.मी ।
:रायचूरुतः ४८ कि.मी ।

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
काखण्डकी

**काखण्डकी** (Kakhandaki) कर्णाटकराज्ये बिजापुरमण्डले विद्यमाना दासश्रेष्ठस्य श्रीमहिपतिदासस्य जन्मभूमिः । श्रीमहिपतिदासः आदिलषाहसंस्थाने अधिकारी आसीत् । सर्वं त्यक्त्वा गीतानि रचयन् कोल्हारे मृतः । काखण्डकीप्रदेशे तस्य बृन्दावनम् अस्ति । अत्र हिन्दवः मुस्लिमजनाः च भक्ताः इति विशेषः ।

## मार्गः
:बिजापुरतः ३५ कि.मी

## बाह्यानुबन्धः 
* प्रसन्नवेङ्कटदास: (१६८० तः १७५२ पर्यन्तम्): *प्रसन्नवेङ्कट* http://www.dvaita.org/haridasa/dasas/prasanna.html 

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
यलगूरु

**यलगूरु** (Yelagur) कर्णाटकराज्ये बिजापुरमण्डले कृष्णानदीतीरे विद्यमानं किञ्चन क्षेत्रम् । अत्र स्थितः सप्तग्रामाधिपतिः श्रीवायुपुत्रः हनुमान् यलगुरे एळूरेश यलगुरप्प इत्यपि प्रसिद्धः अस्ति । श्रीरामस्य आज्ञया हनुमान् अत्र स्थितवान् । हनुमतः मूर्तिः अष्टपादपरिमितोन्नता भव्या स्वयंव्यक्ता च अस्ति । अलङ्काररहितसमये स्वर्णालङ्कारभूषितसमये कुङ्कुमाभिषेकसमये च  दृश्यवैभवम् वर्णनातीतम् ।

विविधमतानुयायिनः भक्ताः इष्टार्थलाभाय अत्र आगत्य विविधसेवाः कुर्वन्ति । प्रदक्षिणनमस्कारः विशेषफलदायकः इति जनानाम् अभिप्रायः । अदिलषाहीकालतः एतत् क्षेत्रम् अतिप्रसिद्धम् अस्ति । एषः हनूमान् सन्तानदायकः भूतबाधानिवारकः रोगनिवारकः मनोभीष्टदायकः इति च प्रसिद्धः।

यलगुरेशस्य अर्चनां क्षत्रियाः कुर्वन्ति । नैवेद्यरूपेण घृतं पोलिकाञ्च यच्छन्ति । शनिवासरे विशेषकार्यक्रमः प्रचलति ।

## मार्गः
:आलमट्टीरेलनिस्थानतः ४- कि.मी । गदग-सोलापुररेलमार्गः । राष्ट्रियमार्गः १३

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कूडलसङ्गमः

कूडलसङ्गमम्  कर्णाटकस्य बिजापुरमण्डले विद्यमानं किञ्चन तीर्थक्षेत्रम् । कृष्णामलप्रभानद्योः सङ्गमस्थानम् एतत् क्षेत्रम् । अत्र श्रीजातवेदमुनिः विद्याकेन्द्रं स्थापितवान् इति श्रूयते । महात्मा बसवेश्वरः कल्याणक्रान्तेः अनन्तरम् अत्र आगत्य कूडलसङ्गमेश्वरे ऐक्यः अभवत् । चालुक्यशैल्यां रचितः कूडलसङ्गमनाथदेवालयः ९०० वर्षैः प्राचीनः अस्ति । अत्रत्या शिल्पकला विशिष्टा अस्ति । गर्भगृहं दर्शनीयम् अस्ति । बसवेश्वरस्य ऐक्यमण्डपं परितः वृत्ताकारेण रचितः प्राकारः अस्ति । जले स्थितः एषः देवालयः विशेषानुभवं ददाति ।
कूडलसङ्गमक्षेत्रे बृहत् सभामण्डपं शिवशरणानां मूर्तिशिल्पानि सुन्दराणि सन्ति । समीपे आलमट्टिजलाशयः उद्यानवनं च स्तः । अत्र सङ्गमजले नौकाविहारं कर्तुं व्यवस्था अस्ति ।

## **मार्गः**
:बिजापुरतः ६७ कि.मी. । 
:हुनगुन्दतः १९ कि.मी. ।
:बादामीतः ७२ कि.मी.।
:बेङ्गळूरुतः ५२० कि.मी. । राष्ट्रियमार्गसङ्ख्या १३

## वीथिका
कूडलसङ्गमस्य विविधानि चित्राणि

Image:Kudalasangama_1.1.jpg
Image:Kudalasangama_1.2.jpg
Image:Kudalasangama_1.3.jpg
Image:Kudalasangama_1.4.jpg
Image:Kudalasangama_1.6.jpg
Image:Kudalasangama_2.jpg
Image:Kudalasangama_3.jpg
Image:Kudalasangama_4.jpg
File:Kudalasangama.jpg
Image:Kudalasangama_6.jpg
Image:Kudalasangama_7.jpg
Image:Kudalasangama_8.jpg
Image:Kudalasangama_9.jpg
Image:Kudalasangama_10.jpg

## बाह्यानुबन्धाः 
*अधिकविवर्णम्
*कूडलसङमKudala Sangama in Lingayat Religion
*ಕೂಡಲ ಸಂಗಮ 

वर्गः:पञ्चशिवशरणानां क्षेत्राणि
वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
2.1 तपः स्वाद्यायेशरप्रणिदानानि क्रियायोगः

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
उद्दिष्टः समाहितचित्तस्य योगः । कथं व्युत्थितचित्तोऽपि योगयुक्तः स्यादित्येतदारभ्यते—
नातपस्विनो योगः सिद्ध्यति । अनादिकर्मक्लेशवासनाचित्रा प्रत्युपस्थितविषयजाला चाशुद्धिर्नान्तरेण तपः सम्भेदमापद्यत इति तपस उपादानम् । तच्च चित्तप्रसादनमबाधमानमनेनासेव्यमिति मन्यते । स्वाध्यायः प्रणवादिपवित्राणां जपो मोक्षशास्त्राध्ययनं वा ईश्वरप्रणिधानं सर्वक्रियाणां परमगुरावर्पणं तत्फलसंन्यासो वा ॥१॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

‎

वर्गः:साधनापादः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
तोरवी

**तोरवी** (Toravi) कर्णाटकराज्ये बिजापुरसमीपे विद्यमानं किञ्चन क्षेत्रम् । अत्र गुहायां श्रीनरसिंहदेवालयः अस्ति । षड्भिः हस्तैः युक्तः नरसिंहः हिरण्यकशिपोः वधं कुर्वन्निव चित्रितोऽस्ति । नृसिंहजयन्तिः अत्र विशेषोत्सवः।

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
2.2 समादिभावनार्थः क्ले़श्तनूकरणार्थश्च

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
स ह्यासेव्यमानः समाधिं भावयति क्लेशांश्च प्रतनूकरोति । प्रतनूकृतान्क्लेशान्प्रसङ्ख्यानाग्निना दग्धबीजकल्पानप्रसवधर्मिणः करिष्यतीति । तेषां तनूकरणात्पुनः क्लेशैरपरामृष्टा सत्त्वपुरुषान्यताख्यातिः सूक्ष्मा प्रज्ञा समाप्ताधिकारा प्रतिप्रसवाय कल्पिष्यत इति ॥२॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:साधनापादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
2.5 अनित्याशुचिदुःखानात्मसु नित्यशुचिसुखात्मख्यातिरविद्या

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
तत्राविद्यास्वरूपमुच्यते—
अनित्ये कार्ये नित्यख्यातिः । तद्यथा, ध्रुवा पृथिवी, ध्रुवा सचन्द्रतारका द्यौः, अमृता दिवौकस इति । तथाशुचौ परमबीभत्से काये । उक्तं च—

:**स्थानाद्बीजादुपष्ठम्बान्निःस्यन्दान्निधनादपि ।**
:**कायमाधेयशौचत्वात्पण्डिता ह्यशुचिं विदुः ॥**

इत्यशुचौ शरीरे शुचिख्यातिर्दृश्यते । नवेव शशाङ्कलेखाकमनीयेयं कन्या मध्वमृतावयवनिर्मितेव चन्द्रं भित्त्वा निःसृतेव ज्ञायते, नीलोत्पलपत्रायताक्षी हावगर्भाभ्यां लोचनाभ्यां जीवलोकमाश्वासयन्तीवेति कस्य केनाभिसम्बन्धः ? भवति चैवमशुचौ शुचिविपर्यासप्रत्यय इति । एतेनापुण्ये पुण्यप्रत्ययस्तथैवानर्थे चार्थप्रत्ययो व्याख्यातः । तथा दुःखे सुखख्यातिं वक्ष्यति—परिणामतापसंस्कारदुःखैर्गुणवृत्तिविरोधाच्च दुःखमेव सर्वं विवेकिनः [यो.सू. २.१५] इति । तत्र सुखख्यातिरविद्या । तथानात्मन्यात्मख्यातिर्बाह्योपकरणेषु चेतनाचेतनेषु भोगाधिष्ठाने वा शरीरे, पुरुषोपकरणे वा मनस्यनात्मन्यात्मख्यातिरिति । तथैतदत्रोक्तम्—व्यक्तमव्यक्तं वा सत्त्वमात्मत्वेनाभिप्रतीत्य तस्य सम्पदमनुनन्दत्यात्मसम्पदं मन्वानस्तस्य व्यापदमनुशोचत्यात्मव्यापदं मन्वानः स सर्वोऽतिबुद्ध इति ।

एषा चतुष्पदा भवत्यविद्या मूलमस्य क्लेशसन्तानस्य कर्माशयस्य च सविपाकस्येति । तस्याश्चामित्रागोष्पदवद्वस्तुसतत्त्वं विज्ञेयम् । यथा नामित्रौ मित्राभावः न मित्रमात्रं किन्तु तद्विरुद्धः सपत्नः । तथा चागोष्पदं न गोष्पदाभावो न गोष्पदमात्रं किन्तु देश एव ताभ्यामन्यद्वस्त्वन्तरम् । एवमविद्या न प्रमाणं न प्रमाणाभावः, किन्तु विद्याविपरीतं ज्ञानान्तरमविद्येति ॥५॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:साधनापादः
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
साधनापादः

## पादस्य सारः
## सूत्राणाम् आवलिः
:2.1 तपः स्वाद्यायेश्वरप्रणिधानानि क्रियायोगः
:2.2 समाधिभावनार्थः क्ले़शतनूकरणार्थश्च
:2.3 अविद्यास्मितारागद्वेशाभिनिवेशाः पंचक्लेशाः
:2.4 अविद्याक्षेत्रमुत्तरेषां प्रसुप्ततनुविच्छिन्नोदाराणाम्
:2.5 अनित्याशुचिदुःखानात्मसु नित्यशुचिसुखात्मख्यातिरविद्या
:2.6 दृग्दर्शनशक्त्येरेकात्मतेवास्मिता
:2.7 सुखानुशयी रागः
:2.8 दुःखानुशयी द्वेशः
:2.9 स्वरसवाही विदुषोपि तथा रूडोऽभिनिवेशः
:2.10 ते प्रतिप्रसवहेयाः सूक्ष्माः
:2.11 ध्यानहेयास्तद्वृत्तयः
:2.12 क्लेशमूलः कर्माशयो दृष्टादृष्टजन्मवेदनीयः
:2.13 सति मूले तद्विपाको जात्यायुर्भोगाः
:2.14 ते ह्लादपरितापफलाः पुण्यापुण्यहेतुत्वात्
:2.15 परिणामतापसंस्कारदुःखैर्गुणवृत्तिविरोधाच्च दुःखमेव सर्वं विवेकिनः
:2.16 हेयं दुःखमनागतम्
:2.17 द्रष्टृदृश्ययोः संयोगो हेयहेतुः
:2.18 प्रकाशक्रियास्थितिशीलं भूतेन्द्रियात्मकं भोगापवर्गार्थं दृश्यम्
:2.19 विशेषाविशेषलिङ्गमात्रालिङ्गानि गुणपर्वाणि
:2.20 द्रष्टा दृशिमात्रः शुद्धोऽपि प्रत्ययानुपश्यः
:2.21 तदर्थ एव दृश्यस्यात्मा
:2.22 कृतार्थं प्रति नष्टमप्यनष्टं तदन्यसाधारणत्वात्॥
:2.23 स्वस्वामिशक्त्योः स्वरूपोपलब्धिहेतुः संयोगः
:2.24 तस्य हेतुरविद्या
:2.25 स्वरूपप्रतिष्ठः पुरुष इत्युक्तम्
:2.26 विवेकख्यातिरविप्लवा हानोपायः
:2.27 तस्य सप्तधा प्रान्तभूमिः प्रज्ञा
:2.28 योगाङ्गानुष्ठानादशुद्धिक्षये ज्ञानदीप्तिरा विवेकख्यातेः
:2.29 यमनियमासनप्राणायामप्रत्याहार धारणाध्यानसमाधयोऽष्टावङ्गानि
:2.30अहिंसासत्यास्तेयब्रह्मचर्यापरिग्रहा यमाः
:2.31 जातिदेशकालसमयानवच्छिन्नाः सार्वभौमा महाव्रतम्
:2.32 शौचसंतोषतपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि नियमाः
:2.33 वितर्कबाधने प्रतिपक्षभावनम्
:2.34 वितर्क हिंसादयः कृतकारितानुमोदिता .....
:2.35 अहिंसाप्रतिष्ठायां तत्सन्निधौ वैरत्यागः
:2.36 सत्यप्रतिष्ठायां क्रियाफलाश्रयत्वम्
:2.37 अस्तेयप्रतिष्ठायां सर्वरत्नोपस्थानम्
:2.38 ब्रह्मचर्यप्रतिष्ठायां वीर्यलाभः
:2.39 अपरिग्रहस्थैर्ये जन्मकथंतासंबोधः
:2.40 शौचात्स्वाङ्गजुगुप्सा परैरसंसर्गः ॥
:2.41 सत्त्वशुद्धिसौमनस्यैकाग्र्येन्द्रियजयात्मदर्शनयोग्यत्वानि च
:2.42 सन्तोषादनुत्तमः सुखलाभः
:2.43 कायेन्द्रियसिद्धिरशुद्धिक्षयात्तपसः
:2.44 स्वाध्यायादिष्टदेवतासंप्रयोगः
:2.45 समाधिसिद्धिरीश्वरप्रणिधानात्
:2.46 तत्र स्थिरसुखमासनम्
:2.47 प्रयत्नशैथिल्यानन्तसमापत्तिभ्याम्
:2.48 ततो द्वन्द्वानभिघातः
:2.49 तस्मिन्सति श्वासप्रश्वासयोर्गतिविच्छेदः प्राणायामः
:2.50 बाह्याभ्यन्तरस्तम्भवृत्तिः देशकालसंख्याभिः  परिदृष्टो दीर्घसूक्ष्मः
:2.51 बाह्याभ्यन्तरविषयाक्षेपी चतुर्थः
:2.52 ततः क्षीयते प्रकाशावरणम्
:2.53 धारणासु च योग्यता मनसः
:2.54 स्वस्वविषयासंप्रयोगे चित्तस्य स्वरूपानुकार इवेन्द्रियाणां प्रत्याहारः
:2.55 ततः परमा वश्यतेन्द्रियाणाम्

वर्गः:योगसूत्रस्य पादाः
वर्गः:साधनापादः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
गाणगापुरम्

**गाणगापुरं** (Ganagapura) कर्णाटकराज्यस्य उत्तरभागे गुल्बर्गामण्डले विद्यमानं पवित्रं यात्रास्थलम् । अत्र दत्तात्रेयस्य मन्दिरम् अस्ति । दत्तात्रेयः अत्रत्यायाः भीमानद्याः तीरे आत्मसाक्षात्कारं प्राप्तवान् इति कथा श्रूयते । त्रिमूर्तिरूपस्य दत्तात्रेयस्य पादुकापूजा उत्सवादयः अस्मिन् क्षेत्रे प्रसिद्धाः सन्ति । अस्य गणगभवनं गन्धर्वभवनं चेति नामानि श्रीगुरुचरित्रग्रन्थे सन्ति । भीमा-अमरजानद्योः सङ्गमस्थानम् एतत् ।

दत्तात्रेयस्य अवताररूपः इति प्रसिद्धः श्रीनरसिंहभारतीस्वामी अत्र बहूनि वर्षाणि अजीवत् । अन्ते अत्रैव दिवङ्गतः । फेब्रवरीमासे अत्र यात्रामहोत्सवः भवति । दत्तजयन्तीविशेषोत्सवः ।

## मार्गः
:गाणगापुररेलनिस्थानतः १६ कि.मी 
:गुलबर्गा-चवडापुरतः ३८ कि.मी

## बाह्यानुबन्धाः
*श्रिक्षेत्रगाणगापुरम्
*http://www.ganagapurdatta.com/गाणगापुरदत्त

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकस्य तीर्थस्थानानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
तेषामेवानुकम्पार्थम्...

## श्लोकः 
:**तेषामेवानुकम्पार्थमहमज्ञानजं तमः ।**
:**नाशयाम्यात्मभावस्थो ज्ञानदीपेन भास्वता ॥ ११ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य एकादशः(११) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
तेषाम् एव अनुकम्पार्थम् अहम् अज्ञानजं तमः नाशयामि आत्मभावस्थः ज्ञानदीपेन भास्वता ॥ ११ ॥

## अन्वयः
आत्मभावस्थः अहं तेषाम् एव अनुकम्पार्थं भास्वता ज्ञानदीपेन अज्ञानजं तमः नाशयामि ।

## शब्दार्थः 
:आत्मभावस्थः = बुद्धौ वर्तमानः
:अहम् = परमात्मा
:तेषाम् एव = तादृशबुधानाम् एव
:अनुकम्पार्थम् = दयाहेतोः
:भास्वता = प्रकाशमानेन
:ज्ञानदीपेन = विवेकदीपेन
:अज्ञानजम् = मिथ्याज्ञानोत्पन्नम्
:तमः = अन्धकारम्
:नाशयामि = विध्वंसयामि ।

## अर्थः 
तादृशानां बुधानाम् अनुग्रहार्थम् अहं तेषाम् अन्तःकरणे तिन् तेषु अज्ञानेन जन्यं तमः प्रकाशमानेन ज्ञानरूपेण दीपेन नाशयामि ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

11
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
आहुस्त्वामृषयः सर्वे...

## श्लोकः 
:**आहुस्त्वामृषयः सर्वे देवर्षिर्नारदस्तथा ।**
:**असितो देवलो व्यासः स्वयं चैव ब्रवीषि मे ॥ १३ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य त्रयोदशः (१३) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
आहुः त्वाम् ऋषयः सर्वे देवर्षिः नारदः तथा असितः देवलः व्यासः स्वयं च एव ब्रवीषि मे ॥ १३ ॥

## अन्वयः
भवान् परं ब्रह्म, परं धाम, परमं पवित्रम् । देवर्षिः नारदः असितः देवलः व्यासः इति सर्वे ऋषयः त्वां शाश्वतं दिव्यं पुरुषम् आदिदेवम् अजं विभुम् आहुः । तथा स्वयं च एव मे ब्रवीषि ।	

## शब्दार्थः 
:भवान् = त्वम्
:परम् = उत्तमम्\
:ब्रह्म = ब्रह्म
:परम् = उत्कृष्टम्
:धाम = स्थानम्
:परमम् = श्रेम्
:पवित्रम् = पावनम्
:इति देवर्षिः नारदः = सुरर्षिः नारदः
:असितः = असितनामकः ऋषिः
:देवलः = देवल-नामकः ऋषिः
:व्यासः = बादरायणः
:सर्वे ऋषयः = सकलाः ऋषयः
:त्वाम् = त्वाम्
:शाश्वतम् = सनातनम्
:दिव्यम् = दिवि भवम्
:पुरुषम् = पुरुषोत्तमम्
:आदिदेवम् = मूलदैवम्
:अजम् = जन्मरहितम्
:विभुम् = व्यापकम्
:आहुः = वदन्ति
:तथा = तेन प्रकारेण
:स्वयं च एव = त्वमपि
:मे = मह्यम्
:ब्रवीषि = वदसि ।

## अर्थः 
भवान् उत्तमं ब्रह्म, उत्कृष्टं स्थानम्, परमं पवित्रं च अस्ति । देवर्षिः नारदः, असितः, देवलः, बादरायणः इत्यादयः सर्वेऽपि ऋषयः त्वं सनातनः दिव्यश्च पुरुषः, त्वम् आदिदेवः, त्वं जन्मरहितः, विभुः’ इति वदन्ति यदेतत् त्वम् अपि मां वदसि ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

13
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
सर्वमेतदृतं मन्ये...

## श्लोकः 
:**सर्वमेतदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशव ।**
:**न हि ते भगवन्व्यक्तिं विदुर्देवा न दानवाः ॥ १४ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य चतुर्दशः(१४) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
सर्वम् एतत् ऋतं मन्ये यत् मां वदसि केशव न हि ते भगवन् व्यक्तिं विदुः देवाः न दानवाः ॥ १४ ॥

## अन्वयः
केशव ! मां यत् वदसि एतत् सर्वम् ऋतं मन्ये । भगवन् ! देवाः ते व्यक्तिं न विदुः, न हि दानवाः ।

## शब्दार्थः 
:केशव = हे कृष्ण !
:मां यत् वदसि = मां यत् कथयसि
:एतत् = इदम्
:सर्वम् = सकलम्
:ऋतम् = सत्यम्
:मन्ये = भावयामि
:भगवन् = हे देव
:देवाः = सुराः
:ते = तव
:व्यक्तिम् = प्रभावम्
:न हि विदुः = न हि जानन्ति
:न दानवाः = असुराः अपि न जानन्ति ।
:नाशयामि = विध्वंसयामि ।

## अर्थः 
कृष्ण ! माम् उद्दिश्य यद्विषयं कथयसि इदं सर्वं सत्यं मन्ये । हे भगवन् ! सुराः तव प्रभावं न जानन्ति । असुराः अपि न जानन्ति ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

14
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
स्वयमेवात्मनात्मानं...

## श्लोकः 
:**स्वयमेवात्मनात्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम ।**
:**भूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते ॥ १५ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य पञ्चदशः(१५) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
स्वयम् एव आत्मना आत्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम भूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते ॥ १५ ॥

## अन्वयः
पुरुषोत्तम भूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते ! त्वं स्वयम् एव आत्मना आत्मानं वेत्थ ।

## शब्दार्थः 
:पुरुषोत्तम = पुरुषश्रेश्ह्ठ
:भूतभावन = भूतोत्पादक
:भूतेश = भूतप्रभो
:देवदेव = देवाधिदेव
:जगत्पते = जगदीश
:त्वं स्वयमेव = त्वं स्वयमेव
:आत्मना आत्मानम् = आत्मना स्वम्
:वेत्थ = जानासि ।

## अर्थः 
पुरुषश्रे भूतोत्पादक भूतप्रभो देवाधिदेव जगदीश ! भवान् स्वयम् एव आत्मानं जानाति, नान्ये ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

15
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
वक्तुमर्हस्यशेषेण...

## श्लोकः 
:**वक्तुमर्हस्यशेषेण दिव्या ह्यात्मविभूतयः ।**
:**याभिर्विभूतिभिर्लोकानिमांस्त्वं व्याप्य तिष्ठसि ॥ १६ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य षोडशः(१६) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
वक्तुम् अर्हसि अशेषेण दिव्याः हि आत्मविभूतयः याभिः विभूतिभिः लोकान् इमान् त्वं व्याप्य तिष्ठसि ॥ भगवद्गीता १०।१६ ॥

## अन्वयः
याभिः विभूतिभिः त्वम् इमान् लोकान् व्याप्य तिष्ठसि, (या:) आत्मविभूतयः दिव्याः, ता: अशेषेण वक्तुम् अर्हसि ।

## शब्दार्थः 
:याभिः विभूतिभिः = यैः माहात्म्यविस्तरैः
:इमान् लोकान् = एतान् लोकान्
:व्याप्य = आक्रम्य
:तिष्ठसि = वर्तसे
:दिव्याः हि = लोकोत्तोरान्
:आत्मविभूतयः = माहात्म्यविस्तरान्
:अशेषेण = साकल्येन
:वक्तुम् अर्हसि = कथयितुम् अर्हसि ।

## अर्थः 
भवान् स्वीयैः ऐश्वर्यैः एतान् लोकान् अभिव्याप्य तिष्ठति । तानि सर्वाणि अपि ऐश्वर्याणि साकल्येन कथयितुम् अर्हति ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

16
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
महावीरजयन्ती

thumb|200px|right|भगवतः महावीरस्य शिलाशिल्पम्
thumb|200px|right|भगवान् महावीरः

महावीरः अथवा वर्धमानमहावीरः जैनधर्मस्य अन्तिमः (२४तमः) तीर्थङ्करः ( ई.पू.५९९वर्षतः-५२७वर्षपर्यन्तम् ) । अस्य जन्मदिनम् एव महावीरजयन्ती इति उच्यते । अयं महावीरः चैत्रमासस्य शुक्लपक्षस्य त्रयोदश्यां तिथौ जन्म प्राप्नोत् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तु
वर्गः:जैनमतम्
वर्गः:जयन्त्युत्सवाः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः

वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
परं ब्रह्म परं धाम...

## श्लोकः 
:**अर्जुन उवाच
:**परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान् ।**
:**पुरुषं शाश्वतं दिव्यमादिदेवमजं विभुम् ॥ १२ ॥'''

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य द्वादशः(१२) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान् पुरुषं शाश्वतं दिव्यम् आदिदेवम् अजं विभुम् ॥ १२ ॥

## अन्वयः
अग्रिमश्लोकः द्रष्टव्यः।

## शब्दार्थः 
अग्रिमश्लोकः द्रष्टव्यः।

## अर्थः 
अग्रिमश्लोकः द्रष्टव्यः।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

12
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
हन्त ते कथयिष्यामि...

## श्लोकः 
श्रीभगवान् उवाच -
:**हन्त ते कथयिष्यामि दिव्या ह्यात्मविभूतयः ।**
:**प्राधान्यतः कुरुश्रेष्ठ नास्त्यन्तो विस्तरस्य मे ॥	१९ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य नवदशः(१९) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
हन्त ते कथयिष्यामि दिव्याः हि आत्मविभूतयः प्राधान्यतः कुरुश्रेष्ठ न अस्ति अन्तः विस्तरस्य मे ॥	१९ ॥

## अन्वयः
कुरुश्रेष्ठ ! हन्त | (या:) आत्मविभूतयः दिव्याः हि (ता:) ते प्राधान्यतः कथयिष्यामि । मे विस्तरस्य अन्तः नास्ति ।

## शब्दार्थः 
:कुरुश्रेष्ठ = कुरुपुङ्गव !
:हन्त = अहो !
:दिव्याः हि = दिव्याः
:आत्मविभूतयः = स्वस्य ऐश्वर्यविशेषाः
:च ते = तुभ्यम्
:प्राधान्यतः = मुख्यत्वेन
:कथयिष्यामि = वदिष्यामि
:मे विस्तरस्य = मम विभूतीनां वैशाल्यस्य
:अन्तः = अवधिः
:नास्ति = न विद्यते ।

## अर्थः 
कुरुपुङ्गव ! अधुना स्वस्य दिव्येषु ऐश्वर्येषु प्राधान्यतः कानिचिदेव कथयिष्यामि । यतः मम विभूतीनाम् अन्तः नास्ति ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

19
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
अहमात्मा गुडाकेश...

## श्लोकः 
:**अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः ।**
:**अहमादिश्च मध्यं च भूतानामन्त एव च ॥ २० ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य विंशतितमः(२०) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
अहम् आत्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः अहम् आदिः च मध्यं च भूतानाम् अन्तः एव च ॥ २० ॥

## अन्वयः
गुडाकेश ! सर्वभूताशयस्थितः आत्मा अहं भूतानाम् आदिः च मध्यं च अन्तः च एव अहम् ।

## शब्दार्थः 
:गुडाकेश = (जितनिद्र) अर्जुन !
:सर्वभूताशयस्थितः = सर्वप्राणिहृदयस्थितः
:आत्मा = प्रत्यगात्मा अहम्
:भूतानाम् = प्राणिनाम्
:आदिः च = मूलं च
:मध्यं च = मध्यभागः च
:अन्तः एव च = अवसानम् अपि
:अहम् = अहम् ।

## अर्थः 
अर्जुन ! सर्वप्राणिहृदयस्थितः प्रत्यगात्मा अहं प्राणिनां मूलं मध्यभागः अवसानं च अस्मि ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

20
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
आदित्यानामहं विष्णुः...

## श्लोकः 
:**आदित्यानामहं विष्णुर्ज्योतिषां रविरंशुमान् ।**
:**मरीचीर्मरुतामस्मि नक्षत्राणामहं शशी ॥ २१ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य एकविंशतितमः(२१) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
आदित्यानाम् अहं विष्णुः ज्योतिषां रविः अंशुमान् मरीचीः मरुताम् अस्मि नक्षत्राणाम् अहं शशी ॥ २१ ॥

## अन्वयः
अहम् आदित्यानां विष्णुः, ज्योतिषाम् अंशुमान् रविः, मरुतां मरीचिः अस्मि, नक्षत्राणाम् अहं शशी ।

## शब्दार्थः 
:आदित्यानाम् = सूर्याणाम्
:विष्णुः = विष्णुः
:ज्योतिषाम् = प्रकाशयितॄणाम्
:अंशुमान् = रश्मिमान्
:रविः = सूर्यः
:मरुताम् = मरुद्देवतानाम्
:मरीचिः = मरीचिनामकः
:अहम् अस्मि = अहं भवामि
:नक्षत्राणाम् = नक्षत्राणाम्
:शशी = चन्द्रः ।

## अर्थः 
अहं द्वादशादित्यानां मध्ये विष्णुनामकः आदित्यः अस्मि । प्रकाशयितॄणां मध्ये रश्मिमान् सूर्यः अस्मि।	 मरुद्देवतानां मध्ये मरीचिः अस्मि । नक्षत्राणां मध्ये चन्द्रः अस्मि। 	

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

21
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः