open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
गोण्डजनाङ्गः

## गोण्डजनाङ्गीयानां वासस्थानानि
गिरिजनाः इति परिगणिताः ‘गोण्डजनाङ्गीयाः बीदरमण्डले, गुल्बर्गामण्डले, उत्तरकन्नडमण्डले च अधिसङ्ख्यया सन्ति ।   उत्तरकन्नडमण्डलस्य भट्कळ-उपमण्डले, दक्षिणकन्नडमण्डलस्य बैन्दूरुप्रदेशे , शिवमोग्गमण्डलस्य सागरप्रदेशे अपि एते निवसन्ति ।  एते सर्वे भट्कळस्य गोण्डानां सीमायाम् एव अन्तर्भवन्ति ।  ‘गोण्ड’ इति नाम कथम् आगतम् इति न ज्ञायते । मध्यभारते, आन्द्रप्रदेशे च ये गोण्डाः आसन् ते एव कर्णाटकं प्रति आगतवन्तः स्युः इति ऊहा अस्ति ।  भट्कळ- उपमण्डले तत्रापि शिरालिप्रदेशे गोण्डाः अधिकतया वसन्तः सन्ति ।  तान् ‘शिरालेः गोण्डाः’ इत्येव निर्दिशन्ति  ।
## गोण्डजानाङ्गीयानां भाषावैशिष्ट्यम्
एते कन्नडभाषामेव वदन्ति ।  कोटकन्नडस्य, उत्तरकन्नडस्य च गाढप्रभावः एतेषां भाषायाः उपरि दृश्यते ।  नास्ति इति वक्तुम् ‘इल्ले’, गमनागमन समये ‘होपङ्गे, बप्पङ्गे’ इति वदन्ति ।  
## गोण्डजानाङ्गीयानाम् आहारवैशिष्ट्यम्
यवागूः एतेषां प्रमुखाहारः ।  तालपिष्टम् आहारपदार्थमिव उपयुञ्जते ।  शनिवासरे, सोमवासरे च देवस्य दिनमिति  मांसाहारस्य निषेधः अस्ति ।  एतेषु स्त्रीपुरुषाणां च नामानि विशिष्टानि सन्ति ।  
## इतरवैशिष्ट्यानि
स्त्रीषु मङ्गळि, सुक्रि, अम्म, सोमि, मास्ति, बडकि नामानि सन्ति चेत् पुरुषेषु कुप्प, सण्णु, बडिया, मोळेया, सोमय्य, देवय्य, मञ्जु, मास्ति, तिम्मप्प, मूडलगिरि इत्यादि नामानि भवन्ति ।  
गोण्डजनेषु विद्यावन्ताः न्यूनाः ।  इदानीन्तनदिनेषु वित्तकोषे सहायकाः इव, सहकारि- सङ्घेषु विक्रयप्रतिनिधिः इव च  कार्यं कुर्वन्तः सन्ति ।  एते ब्राह्मणानां गृहेषु केवलं कार्यं कुर्वन्ति ।  अन्यकुलीयानां  गृहेषु एते जलमपि न पिबन्ति ।  मृत्तिकाभित्तेः उपरि तृणम् आच्छाद्य गृहनिर्माणं कुर्वन्ति ।  मृच्छदगृहाणि ‘ओडलमने’ इति एतैः कथ्यन्ते। 
गोण्डानां प्रमुखः उद्योगः व्यवसायः ।  स्वक्षेत्रस्य पूगं, हरितमरीचिकां, कदलीम्, अनानसफलं, ताम्बूलपर्णानि च विपणिम् आनीय विक्रयणं कुर्वन्ति ।
एतेषु विधि-निषेधाः बहवः सन्ति ।  सुरापानं न करणीयम् ।  नगरशैल्या केशविन्यासः   न करणीयः । अन्यथा दण्डः दातव्यः भवति ।  दीपावळी एतेषां श्रेष्ठं पर्व ।  एतत् क्षीरपर्व इत्यपि निर्दिश्यते ।  शिवरात्रेः सुग्गिनृत्यम् एतेषां विशिष्टं जानपदनृत्यम् ।  
पत्युः मरणानन्तरमपि विधवया माङ्गल्यं धर्तुं शक्यते ।  पत्युः मरणस्य दिनत्रयानन्तरं नासिकाभरणं धर्तुं शक्यते ।  पतिं त्यक्त्वा आगतवतीम् अन्यः कश्चन यः पत्नीं त्यक्तवान् अस्ति तादृशः वोधुम् अर्हति ।  किन्तु विधवाविवाहः एतेषु नास्ति ।  
शवस्य दहनं कुर्वन्ति ।  किन्तु बालाः, गर्भवत्यः, प्रसूतिकाः, तिरुपतियात्रां कृतवन्तः च मृताः चेत् तादृशानां शवं निखनन्ति ।  
भूतप्रेतेषु एतेषां विश्वासः अधिकः ।  भूतपीडा भवति चेत् कुक्कुटस्य बलिं यच्छन्ति ।

वर्गः:कर्णाटकस्य आदिवासिनः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
गौडालुजनाङ्गः

## गौडालुजनाङ्गस्य स्थानानि
चिक्कमगळूरुमण्डलस्य मूडिगेरे, कोप्प, शृङ्गेरी उपमण्डलेषु च एते दृश्यन्ते ।  अत्र एतेषां जनसङ्ख्या १५-२०सहस्रं यावत् स्यात् इति ऊहा अस्ति ।  एतेषु सप्तबळि(वंशमूलानि) सन्ति ।  ‘मृगया’ एतेषाम् मूलवृत्तिः आसीत् ।  अरण्यप्रदेशे एते वसन्ति इति कारणेन आहारसङ्ग्रहणस्य न्यूनता न भवति स्म ।  
## सामाजिकी व्यवस्था
विवाहपद्धत्यां दक्षिणादानं प्रधानमासीत्  ।  वरपक्षीयाः वध्वाः गृहं प्रति सपादद्वादशरूप्यकाणि वधूदक्षिणारूपेणा दातव्यानि भवन्ति ।  पञ्जुर्लि, कोलघाटिदैवानां च आराधकाः सन्ति एते ।  भूताय वर्षे एकवारं कुक्कुटस्य अथवा वराहस्य बलिं यच्छन्ति ।  मृगयार्थं गमनात् पूर्वं देवस्य पुजां कृत्वा प्रस्थानम् एतेषां पद्धतिः ।

वर्गः:कर्णाटकस्य आदिवासिनः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
शिलालेखः

## शिलालेखः 
भारते बहवः शिलालेखाः लभ्यन्ते।

### लिपिः 
*ब्राह्मी
* देवनागरी
* प्राकृतम्

वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
राँची

**रांची** झारखण्ड-राज्यस्य राजधानी अस्ति ।

वर्गः:भारतस्य राज्यानां राजधान्यः
वर्गः:झारखण्डराज्यस्य नगराणि
वर्गः:झारखण्डराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
उज्ज्वला

**उज्ज्वला।**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या १२

ननभरसहिताभिहितोज्ज्वला। केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ६३

।।। ।।। ऽ।। ऽ।ऽ

न न भ र।

यति: पादान्ते।

उदाहरणम् -

यदि विगलितधर्ममतं भवेद्यदि सबलमधर्ममतं तदा। स्वमहमवसृजामि युगे युगे,सदवनमपि कर्तुमसद्वधम्॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
वैश्वदेवी

**वैश्वदेवी।**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या १२

पञ्चाश्वैश्छिन्ना वैश्वदेवी ममौ यौ। केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ६४

ऽऽऽ ऽऽऽ ।ऽऽ ।ऽऽ

म म य य।

यति: पञ्चभि: सप्तभि: च।

उदाहरणम् -

धर्मे वा ग्लानि:स्यादधर्मस्य पुष्टिरात्मानं पार्थाहं तदानीं सृजामि। साधूनां रक्षायै वधायासुराणां धर्मस्यास्मिन्विश्वे पुन:स्थापनाय॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
जलधरमाला

**जलधरमाला।**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या १२

अब्ध्यङ्गै: स्याज्जलधरमाला म्भौ स्मौ। केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ६५

ऽऽऽ ऽ।। ।।ऽ ऽऽऽ

म भ स म।

यति: चतुर्भि: अष्टाभि:च।

उदाहरणम् -

धर्मो ग्लानो बलवदधर्मो यद्वा, पार्थात्मानं समवसृजाम्येतस्मिन्। साधुत्राणं खलदलनाशं कर्तुं, काले काले रचयितुमेवं धर्मम्॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
औष्ण्यमालिन्यम्

discharged heated water into San Francisco Bay]]
अस्य प्रदूषणस्य मुख्यं स्त्रोतः भवति विद्युत्तापगृहम् । विद्युत्तापगृहेभ्यः प्रदूषकद्वयं बहिरागच्छति । इदं प्रदूषकद्वयमतीव –विनाशकं, हानिकरं च भवति । प्रथमं प्रदूषकं भवति अतीवोष्णं जलम् । इदमुष्णं जलं तस्मिन्नेव जलस्त्रोते मिलति यस्मात् जल- स्रोतात् तापगृहं जलं स्वीकरोति । तज्जलम् इत्थमुष्णं भवति येन जलीयजीवाः नष्टाः भवन्ति । जलीयजीवानाम् अधिकमात्रायां मृत्युः भवति, तेन तत्रत्यं जलं प्रदूषितं भवति । जलप्रदूषणेन तत्रत्यवायुः अपि प्रदूषितः भवति । एवं प्रकारेण निःसृतेन उष्णजलेन विविधानां प्रदूषणानामुत्पत्तिः भवति । अपरं प्रदूषकं भवति धूम्रकर्कटः (राख, धूआँ)
एवं प्रकारकेभ्यः प्रतिष्ठानेभ्य मात्राधिक्येन धूम्रः निस्सरति । धूम्रेण वायुमण्डलं पूर्णतः प्रदूषितं भवति । धूम्रेण सह कर्कटाः अपि निस्सरन्ति । निस्सरिताः कर्कटाः अपि –उष्णाः भवन्ति । तत्स्थानीयं वायुमण्डलं कर्कटमयं भवति । जनस्य नासिकायाम् अस्य प्रभावः द्रष्टुं शक्यते । तत्स्थानीयः विशालभूभागः कर्कटेन प्रदूषितः भवति । अतः कथयितुं शक्यते यदनेन वायुप्रदूषणं, जलप्रदूषणं, भूप्रदूषणं च भवति ।

## संरक्षणोपायाः
* संयन्त्रेभ्यः निस्सृतं जलं शैत्यं करणीयम् ।
* फब्बारामाध्यमेन जलं क्षेत्रषु प्रसार्य शैत्यात्परं जलस्रोते प्रक्षेपणीयम् ।
* कर्कटेण ईटनिर्माणं करणीयम् ।
* अनेन भू-प्रदूषणं नियन्त्रितं भवति प्रदूषकाणां सदुपयोगः अपि भवति ।
* संयन्त्रस्य धूम्रनलिका (चिमनी) उच्चस्थाने स्यात् ।
* संयन्त्रे प्रदूषणनियन्त्रणसंयन्त्रस्यापि स्थापना करणीया ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* औष्ण्यमालिन्यम्

वर्गः:परिसरमालिन्यम्
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
विकिरणीयप्रदूषणम्

विकरणीयप्रदूषणम् नाम आङ्ग्लभाषायां Radiation Pollution इत्य्च्यते । विकरणीयप्रदूषणस्य विभिन्नानि कारणानि सन्ति । प्रकाशरश्र्मिः पृथ्वीतः परिवर्त्य विकरणीकृता भवति । प्रकाशरश्र्मिः यदा पृथिव्याःसंयोगे आगच्छति तदैव विकरणीकरणं भवति । कदाचित् आकाशे एव आकाशीयविक्रणीकरणं भवति । रेडियोधर्मीपदार्थानामुपयोगेन जातं विकरणीकरणम् । विशेषतः आण्विकशक्तौ आधारितं तापगृहं (वृद्युत्तापगृहम्)अपरं प्रतिष्ठानं वा । आण्विक –अस्त्राणां प्रयोगेण जातं विकरणीकरणम् । (X-Ray) एक्सरे यन्त्रस्य प्रयोगेण जातं विकरणीकरणम् । क्यान्सरचिकित्सायै विहितरेडियो – येरेपि यन्त्रस्य प्रयोगेण जातं विक्रणीकरणम् । शरीरस्य कस्यचिद् भागस्य ज्वलनेनापि भवति । प्रदूषणमिदं अतीव भयप्रदं हानिकरञ्च भवति । अस्य प्रभावः तत्काले भविष्येऽपि भवितुमर्हति । अस्य न केऽपि संरक्षणोपायाः सन्ति । प्रदूषणात्परं वैज्ञानिकाः न किमपि कर्तुमर्हन्ति । यथा सम्भवं एक्सरे यन्त्रस्य प्रयोगः न करणीयः । रेडियो थेरेपि चिकित्सायाः प्रयोगः अत्यावश्यके सत्येव करणीयः ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:परिसरमालिन्यम्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
चम्पावत

उत्तराखण्डराज्ये किञ्चनमण्डलम् अस्ति चम्पावतमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति चम्पावतनगरम् ।

वर्गः:उत्तराखण्डस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:उत्तराखण्डसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
मनमोहनः आचार्यः

मनोमोहन आचार्य: एक: प्रसिद्ध: भारतीय: कवि: सारस्वतसाधकश्च ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*Narthaki
*Sanskrit literature#Modern Sanskrit literature

वर्गः:भारतीयलेखकाः
वर्गः:ओडिशाराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
समुद्रीय-प्रदूषणम्

प्रदूषणमिदं सामान्यजनैः सह सद्यः सम्बन्धितं नास्ति, अतः जनानामवधानम् अस्योपरि न भवति । भारतस्य तिसृषु दिक्षु समुद्रः अस्ति । फलतः समुद्रे जातानां प्रदूषणानां प्रभावः देशेऽस्मिन् भवति एव ।  औद्योगीकरणेनापि समुद्रः प्रदूषितः भवति । विशेषतः औद्योगिक-प्रतिष्ठानस्य स्थापना सागरतटे नदी तटे वा भवति । सागरतटे स्थितस्य औद्योगिकप्रतिष्ठानस्य कृते याता –यात –सुविधा भवति । एभिः प्रतिष्ठानैः निस्सृताः प्रदूषकाः नूनं सागरं प्रदूषयति । जलमार्गेण एव तैलानामायातः क्रियते । कदाचित् तैलवाहकसमुद्रीययानस्य दुर्घटनाऽपि भवति । येन जले तैलस्य मिश्रणं भवति । फलतः सागरीयजलं प्रदूषितं भवति । तैले कदाचित् अग्निः अपि प्रज्वलिता भवति येन समुद्रीयाः जीवाः मृयन्ते । फलतः प्रदूषणं भवति । भारते वहूनां नगराणां स्थितिः सागरतटे अस्ति । तेषां स्थितिरेव प्रदूषणस्य कारणं भवति । नगरीय –सर्वेषां प्रदूषकाणां निस्तारणं सागरे एव भवति । विविधानां विद्युतसंयन्त्राणां स्थापना अपि समुद्रतटे क्रियते । एतदपि सागरईयप्रदूषणस्य कारणं भवति । प्राकृतिकरिपेणापि कदाचित् सागरीयप्रदूषणं भवति । यथा- कदाचित् चक्रवातः आगच्छति । चक्रवाते वहूनां पशूनां जीवानां च मृत्युः भवति । ते मृतजीवाः जले प्रवहन्तः सागरे एवागच्छन्ति । अन्येऽपि प्रदूषकाः जले प्रवहन्तः सागरं प्रति गच्छन्ति । अनेन सागरीय-जीवानां मृत्युः अपि भवति । एभिः कारणैः अपि सागरीय प्रदूषणं भवति । सागरीयप्रदूषणेन कदाचित् वायुप्रदूषणमपि भवति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*Coastal Pollution Information from the Coastal Ocean Institute , Woods Hole Oceanographic Institution
*Mercury pollution
*How Oil Spill Absorbent Products Work
*Facts about Marine Mercury Pollution from Oceana.org 
*Science News / Marine Pollution Spawns 'wonky Babies' 
*Plastics at SEA: North Atlantic Expedition 
*Plastic Trash Plagues the Ocean, Trashing the Ocean, Oil's Impact on Marine Invertebrates on the Smithsonian Ocean Portal

वर्गः:परिसरमालिन्यम्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
वायुसंरक्षणम्

## संरक्षणोपायाः
महानसगृहात् धूम्रनिस्काषणाय धूम्रनिस्काषणाय धूर्मनलिका स्यात् । निर्धूमचुल्लिकायाः प्रयोगः भोजनपाचने करणीयः । स्वच्छ-सुरक्षित-ईन्धनानां प्रयोगः करणीयः । जैविक-इन्धनानाम् उपयोगः करणीयः । वाहनानां यन्त्रेषु नियमितरुपेणावधानं दातव्यम् । इन्धनानां ट्यूनिङ्ग्  नियमितरुपेण च करणीयम्, अनेन प्रदूषणं न्यूनं भवति । वाहनेषु शीशारहितानामीन्धनानामुपयोगः करणीयः । अधिकाधिकः स्वार्वजनिक-वाहनस्योपयोगः करणीयः ।	द्विचक्रिकायाः (साइकेल) उपयोगः प्रोत्साहनीयः । कार्यालयस्य प्रारम्भिकस्तरे एव प्रदूषणनियन्त्रक-संयन्त्रस्यापि स्थापनं करणीयम् । यन्त्रागारेषु स्थापितं प्रदूषकनियन्त्रकसंयन्त्रं प्रचलति न वा इत्यवधेयम् ।विषयुक्त-प्रदूषकानामुद्योगानां निर्माणम् आवासीयक्षेत्रेभ्यः दूरं भवेत् । उद्योगानां धूम्रनलिकायाः ऊर्ध्दता अधिकास्यात्, येन वायुमण्डलं प्रदूषणरहितं स्यात् । जनसंख्यावृध्दिः अवरोधनीयः । अधिकाधिकं वृक्ष-संवर्धनं भवेत् । येन इङ्गालाम्लस्य दुष्परिणामः अवरुध्दः भविष्यति । जीवाश्म- इन्धनस्योपयोगः न्यूनः एव करणीयः । येन Co2 इत्यस्य निर्माणमेव न्यूनं भविष्यति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:परिसरविज्ञानम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भूविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
स्याम्सङ्ग्

**स्याम्सङ्ग्** इति एका समूकसंस्था वर्तते ।

## टिप्पणी
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* 
* Samsung Apps
* Samsung eStore
* 


वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
लुक् मन्टेगेनियर्

एड्स विषाणोः अन्वेशणकर्त्ता पेरिसस्थ पाश्चर इन्स्टीट्यूटस्य (Pasteur Institute) *लक मन्टेगेनियरः* (Luc Montagnier) यः १६८३ खृष्टवर्षे LAV (isolated lymphadenopathy) –टाइप III अथवा H.TLV (human t cell leukemia virus) इति नाम्ना  वारयसं पृथक् कृतवान् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* The discovery of the AIDS virus in 1983 – Official position of the Pasteur Institute.
* Montagnier's Nobel Prize lecture
* PROFILE: Luc Montagnier, Francoise Barre-Sinoussi – AIDS pioneers
* Luc Montagnier Foundation 

वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
मधुराविजयम्

मधुराविजयमिति (Madhuravijayam) गङ्गादेवीविरचितं  संस्कृतभाषायाः महाकाव्यम् । वीरकम्परायचरितमिति  अन्यत् नाम एतस्य काव्यस्य ।
गङ्गादेवी चतुर्दशशतककवयित्री । सा विजयनगरराजस्य कम्पनाम्नः पत्न्यासीत् । एतस्य काव्यस्य स्वपत्युरेव चरिताणि वर्णयन्ते ।
## कविः 
आन्ध्रप्रदेशे १३०१ तमे वर्षे गङ्गदेव्या उत्पत्तिर्जाता । १३४३ तमे वर्षे कम्पराजस्तां परिणीतवान् । १४०० तमे वर्षे सा पञ्चत्वमगात् । इति विवद्भिरुच्यते  । मधुराविजयं पठित्वा गङ्गदेव्याः पण्डित्वं कवित्वं च साक्षात् दृश्यते  । उदाहारार्थं अस्त्रशास्त्रेषु सूक्ष्मा विद्या द्रष्टुं शक्यते   । अपि च सप्तमे सर्गे चन्द्रोदयादिवर्णनात् तस्याः काव्यकौशल्यः प्रकाशते । 
## काव्यम् 
मधुराविजयं तिरुवनन्तपुरे १९२५ तमे वर्ष एव प्राप्तम् । काव्यस्यैक एव हस्तलेखो लब्धोऽसीत् । इदानीं पर्यन्तं कोऽपि अन्यो मधुराविजयहस्तलेखो न विद्यते । अपि चैतस्मिन् हस्तलेखे कानिचित् पत्राणि भ्रष्टानि  । । न्यूनतमं ७० पद्यानि लुप्तानि ५८ च विकलीकृतान्यासन्  । अद्य काव्यं नवसर्गात्मकं वर्तते । पूर्वं कति सर्गाः श्लोकास्च वर्तन्ते स्म इति न ज्ञायते ।
काव्येऽस्मिन् कम्पराजस्य जननं, बालावस्था, परिणयश्च वर्णयन्ते । तस्यानन्तरं पितुर्बुक्कराजस्योपदेशमनुसृत्य कम्पराजस्तुण्डीरमण्डलभूमिपतिं चम्पराजमाक्रम्य नाशयति । ततः सो मधुरानगरवर्तिणस्तुलुष्कमहाराजस्य पराजयं सम्पादयति । 
## मधुराविजयस्य पुस्तकानि 
# हरिहरशास्त्री, जी श्रीनिवासशास्त्री, वी. च. । १९२४ । मधुराविजयं गङ्गादेव्या विरचितम् । द श्रीधरपावर्प्रेस्, तिरुवनन्तपुरम् । एतस्मिन् पुस्तके परिचयः संस्कृतमूलं च दीयेते । अन्यानि सर्वाणि पुस्तकानि एतत् तिरुवनन्तपुरपुस्तकमेवाधारीकरोति ।
# तिरुवेङ्कटाचारी, एस्. । १९५७ । गङ्गादेव्या मधुराविजयं । अन्नामलाई वश्वविद्यालयः, अन्नामलाई नगरम् । एतस्मिन् पुस्तके ऐतिहासिकपरिचय आङ्ग्लभाषानुवादश्चैतत् सर्वमन्तर्गतम् ।
# सुब्रह्मण्यशास्त्री, पी. । १९६९ । मधुराविजयम् (वीरकम्परायचरितम्) । तेनालिपत्तनम् । अस्मिन् पुस्तके विस्तरेण परिचयः संस्कृतव्याख्या च दीयेते ।
# मिश्र, एस् । २००१ । मधुराविजयमहाकाव्यम् । श्रीशारदा पब्लिकैशन्स्, पटना । एतत् पुस्तकं हिन्द्यनुवादसहितम् ।
# राजरामन्, एस्. कोटमराजु, वी. च. । २०१२ । द कोङ्क्वेस्त् आफ् मधुरा – गङ्गादेव्या मधुराविजयम् । रसाल, बेङ्गलूरु । एतस्मिन् पुस्तके संस्कृतमूलसहित आङ्ग्लभाषानुवादो वर्तते । केचन श्लोका एव दीयन्ते, सम्पूर्णं काव्यं न ।

## आधाराः
*
*
*
*
## ग्रन्थाः 
* हरिहरशास्त्री, जी श्रीनिवासशास्त्री, वी च । १९२४ । मधुराविजयं गङ्गादेव्या विरचितम् । द श्रीधरपावर्प्रेस्, तिरुवनन्तपुरम् ।
* तिरुवेङ्कटाचारी, एस् । १९५७ । गङ्गादेव्या मधुराविजयं । अन्नामलाई वश्वविद्यालयः, अन्नामलाई नगरम् ।
* सुब्रह्मण्यशास्त्री, पी । १९६९ । मधुराविजयम् (वीरकम्परायचरितम्) । तेनालिपत्तनम् । मिश्र, एस् । २००१ । मधुराविजयमहाकाव्यम् । श्रीशारदा पब्लिकैशन्स्, पटना । 
* राजरामन्, एस् कोटमराजु, वी च । २०१२ । द कोङ्क्वेस्त् आफ् मधुरा – गङ्गादेव्या मधुराविजयम् । रसाल, बेङ्गलूरु ।

‎

वर्गः:संस्कृतकाव्यानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
जलसंरक्षणम्

जलस्य प्रत्येकं बिन्दु अपि बहु अमूल्यं वर्तते । अतः तस्य संरक्षणार्थं केच उपायाः अत्र सूचिताः सन्ति ।
## संरक्षणोपायाः
* गृहस्थजलनलिकातः जलनिस्स्रावणमावरोधनीयम् ।
* गृहस्यजलभण्डारतः जलस्य बहिरागमनमवरोधनीयम् ।
* जलं न प्रदूषयितव्यम् । अनेन विविधाः रोगाः भवन्ति ।
* शौचालयादिषु जलस्यानावश्यकं निस्सरणमवरोधनीयम् ।
*  मनोरञ्जनाय जलस्य दुरुपयोगः न करणीयः ।
* महानसजलस्योपयोगः महानसोपवाटिकायां करणीयः ।
* गृहोपवाटिकायामावश्यकतानुसारेणैव जलस्योपयोगः करणीयः ।
* अधिकजलापेक्षितानां पादपानामारोपणं न्यूनं स्यात् ।
* वस्त्रप्रच्छालनार्थं डिटर्जेन्ट इत्यस्य स्थाने मार्जकस्योपयोगः करणीयः ।
* कृषिष्वपि जलस्य दुरुपयोगः न करणीयः ।
* वर्षाजलस्योपयोगः समुचितरुपेण कर्तव्यः ।
* नीचस्तरेषु क्षेत्रेषु वर्षाजलं संगृह्य वर्षपर्यन्तमुपयोगं कर्तुं शक्यते ।
* गृहेषु प्लाष्टिकनीर्मिताना जलभण्डराणामुपयोगः करणीयः ।
* वृक्षारोपणं, वृक्षसंरक्षणञ्च कर्तव्यम् । अनेन भूमौ विद्यमानजलं संरक्षितं भवति ।
* भूमौ भूजलस्य मात्रा ४% अस्ति । अस्याधिकं दोहनं न कर्त्तव्यम् ।
* पेयजलस्य संरक्षणं कर्त्तव्यम् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*Why Save Water  — Water Saving Tips
*Water Efficiency Magazine — Journal for Water Conservation Professionals
*Simple Ways to Conserve Water at Home  — Eartheasy.com
*Conserve Water In And Around The Home  — University of Illinois Extension
*Water Conservation Community of Interest —American Water Works Association
*Drought and water-saving tips  — British Red Cross
*Water Conservation  — U.S. Department of Agriculture
*Alliance for Water Efficiency (AWE)
*H2O Conserve  — Water Footprint Calculator
*"Drought"  — Website directory for students
**Blue Gold*  — Educational video by Maude Barlow
*http://www.renewableenergyworld.com/rea/partner/active-profile/news/article/2011/01/merseyside-firm-signs-manufacturing-deal-for-energy-saving-boiler-device Renewable energy article
*Dry Well Journal  - Water Conservation Blog

वर्गः:परिसरविज्ञानम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:भूविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
सीमानियन्त्रणरेखा

[thumb|240px|The areas shown in green are the two Pakistani-controlled areas— [Gilgit-Baltistan in the north and Azad Jammu and Kashmir (AJK) in the south. The area shown in orange is the Indian-controlled state of Jammu and Kashmir, and the diagonally-hatched area to the east is the Chinese-controlled area known as Aksai Chin.]]
[thumb|[United Nations map of the Line of Control.]]

                                  
सीमानियन्त्रणरेखा (एल्.ओ.सी ) साधारणतया द्वयोः देशयोः अथवा सैन्यनियन्त्रितप्रदेशयोः मध्ये विद्यमाना विभजनरेखा । किन्तु सामान्यतः काश्मीरप्रदेशे भारत पाकिस्तानयोः मध्ये स्थितां सैन्यनियन्त्रितसीमां 'सीमानियन्त्रणरेखा’ इति कथयन्ति । पूर्वम् युध्दविरामसीमा इति प्रसिद्धस्य अस्य प्रदेशस्य १९७२तमे वर्षे डिसेम्बरमासे प्रचलितस्य शिम्लासन्धानानन्तरं सीमानियन्त्रणरेखा (एल्, ओ, सि) इति नामाङ्कनम् अभवत् । भारतदेशः स्वदेशे स्थितं काश्मिरप्रदेशं जम्मू-काश्मीरम् इति, तथा पाकिस्तानवशेस्थितं काश्मीरप्रदेशं पाकिस्तानाक्रमितकाश्मीरम् (पि. ओ. के) इति वदति । पाकिस्तानदेशः स्ववशे स्थितं काश्मीरप्रदेशं स्वतन्त्रकाश्मीरम् (आझाद् कश्मीर्) इति तथा भारतस्य वशे स्थितं काश्मीरप्रदेशं 'भारताक्रान्तकाश्मीरम्’ (ऐ, ओ, के) इति नाम्ना निर्दिशति ।
सीमानियन्त्रणरेखां भारतपाकिस्तानयोः मध्ये स्थिता अन्ताराष्ट्रियसीमारूपेण परिगणनीयम् इति प्रस्तावः अस्ति । किन्तु भारतपाकिस्तानसर्वकारौ एतं प्रस्तावं विरोधयतः ।
सीमानियन्त्रणरेखायां केषुचित् भागेषु तन्त्रिकन्टकवृतिः निर्मिता अस्ति । भारतपाकिस्तानयोः मध्ये बहुवारं सीमानियन्त्रणरेखादेशे युद्धं प्रवृत्तम् । सद्यः तावत् १९९९ तमे वर्षे कार्गिल् युध्दं प्राचलत् । सदा अस्मिन् प्रदेशे भारतपाकिस्तानसैन्ययोः मध्ये परस्परं गोलिका प्रहारः यदा तदा प्रवर्तते । अक्टोबर् अष्ट्मे दिनाङ्के २००४तमे वर्षे अस्मिन् प्रदेशे घटितस्य भुकम्पस्य अनन्तरं सन्त्रसानां साहाय्यं कल्पयितुं, मानवीयदृष्ट्या च भारतपाकिस्तानसर्वकारौ ६०वर्षेभ्यः अनन्तरं सीमां निष्कासितवन्तौ । सीमां पञ्चस्थलेषु एव निष्कासितवन्तः । अनेनसन्तप्तानां परिहारकार्यं सुकरम् अभवत् ।

वर्गः:प्रदेशाः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
प्रमिताक्षरा

**प्रमिताक्षरा।**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या १२

प्रमिताक्षरा ससजसैरुदिता। केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ६२

।।ऽ ।ऽ। ।।ऽ ।।ऽ

स ज स स।

यति:पादान्ते।

उदाहरणम् -

अबलं यदा भवति धर्ममतं ह्यथ चेदधर्म उदितश्च तदा। 
विदधे स्वयं तनुमहं सुजनान्परिरक्षितुं च मथितुं च खलान्॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
कोकिलसन्देशः

**कोकिलसन्देशः** ( ) (, ) इति उद्दण्डशास्त्रिविरचितं संस्कृतभाषायाः सन्देशकाव्यम् । द्विषष्ट्यधिकशतपद्यात्मकं खण्डकाव्यमेतत् । अस्मिन् काव्ये कोऽपि प्रेमी स्वपत्नीसकाशात् दिव्यमहिलाभिरपहृयते । विरहपीडितेन तेन कोकिलेन प्रेयस्यै सन्देशः प्रेष्यते । एतत् सन्देशकाव्यं कालिदासस्य मेघदूतनाम्नः काव्यस्य अनुसरणं करोति। केरलीयसन्देशकाव्येषु कोकिलसन्देशः अतिप्रसिद्धतां गतोऽस्ति । 
## कविः 
तमिलप्रदेशे पञ्चशताब्दे उत्पत्तिरुद्दण्डशास्त्रिणः । यस्मिन् ग्रामे तस्य उत्पत्तिस्तत्र विद्यातिशयात् कीरा अपि वेदान् पठन्तीति काव्ये उच्यते। उद्दण्डमहोदय आश्रयदातुरन्वेषणस्य कृते पश्चिमं दिङ्मुखं गत्वा केरलप्रदेशे उषितवान् । या जयन्तमङ्गलनगरे (कोच्चीनगरस्य समीपे) कोकिलेन मार्गितव्या, सा नयिका तस्य पत्नीति कैश्चित् पण्डितैरुच्यते ।  कुक्कुटक्रोडस्थात् (कोझिकोडे) समूथिरिराजात् तेनोद्दण्ड इति स्वोपाधिर्लब्धेत्युच्यते । तस्य प्रकृतनामधेयमिरुगुपनाथ इति । अधस्ताद् दत्तस्य श्लोकस्य हेतुरेव कविः उद्दण्ड इति उपाधिं समूथिरिराजात् प्राप्नोदिति उच्यते । उद्दण्डः परदण्डभैरव भवद्यात्रासु जैत्रश्रियो
हेतुः केतुरतीत्य सूर्यसरणिं गच्छन् निवार्यस्त्वया । 
नो चेत् तत्पटसम्पुटोदरलसच्छार्दूलमुद्राद्रवत् सारङ्गं शाशिबिम्बमेष्यति तुलां त्वत्प्रेयसीनां मुखैः ॥ 
## कोकिलसन्देशस्य पुस्तकानि 
# अनन्तनारायणशास्त्री, पी एस् । १९३९ । कोकिलसन्देशः (श्रीमदुद्दण्डशास्त्रिप्रणीतः) – टिप्पणीसङ्कलनपूर्वकं प्रसाधितः। द्वितीयं मुद्रणम् । द मङ्गलोदयं प्रेस्, थ्रिस्सूर् । एतत् पस्तकमेकामेव मूलप्रतिमामाधारीकरोति ।
# ऊण्णी, एन् पी । १९७२ । उद्दण्डस्य कोकिलसन्देशः । कालेज् बुक् हास्, तिरुवनन्तपुरम् । अपि च - ऊण्णी, एन् पी । १९९७ । उद्दण्डस्य कोकिलसन्देशः । द्वितीयं मुद्रणम् । केरलसंस्कृतं पब्लिकैशन्स्, तिरुवनन्तपुरम् । अस्मिन् पुस्तके विस्तरेण परिचयः, काव्यस्य आङ्ग्लभाषायां संक्षेपरूपेणानुवादः, टिप्पणी चैतत् सर्वमन्तर्हितम् । एतत् पस्तकं मूलप्रतिमाचतुष्टयम् आधारीकरोति ।
# मूरलीमाधवन्, पी सी । १९९९ । उद्दण्डशास्त्रिणः कोकिलसन्देशः । एतस्मिन् मलयाळलिपिवर्तिनि पुस्तके मलयाळभाषायामनुवादः परिचयः टिप्पणी चैतत् सर्वमन्तर्हितम् । एतत् पस्तकं दशाधिका मूलप्रतिमा आधारीकरोति ।

# राजरामन्, एस् कोटमराजु, वी च । २०१२ । द मेसेज् ओफ् द कोयल् – उद्दण्डशास्त्रिणः कोकिलसन्देशः । रसाल, बेङ्गलूरु । एतस्मिन् पुस्तके संस्कृतमूलसहित आङ्ग्लभाषानुवादो वर्तते ।

## आधाराः 
*
*
*
*

## ग्रन्थाः 
* अनन्तनारायणशास्त्री, पी एस् । १९३९ । कोकिलसन्देशः (श्रीमदुद्दण्डशास्त्रिप्रणीतः) – टिप्पणीसङ्कलनपूर्वकं प्रसाधितः। द्वितीयं मुद्रणम् । द मङ्गलोदयं प्रेस्, थ्रिस्सूर् ।
* ऊण्णी, एन् पी । १९७२ । उद्दण्डस्य कोकिलसन्देशः । कालेज् बुक् हास्, तिरुवनन्तपुरम् ।
* ऊण्णी, एन् पी । १९९७ । उद्दण्डस्य कोकिलसन्देशः । द्वितीयं मुद्रणम् । केरलसंस्कृतं पब्लिकैशन्स्, तिरुवनन्तपुरम् ।
* मूरलीमाधवन्, पी सी । १९९९ । उद्दण्डशास्त्रिणः कोकिलसन्देशः । 
* राजरामन्, एस् कोटमराजु, वी च । २०१२ । द मेसेज् ओफ् द कोयल् – उद्दण्डशास्त्रिणः कोकिलसन्देशः । रसाल, बेङ्गलूरु ।
* विद्यासागर, जै । उद्दण्डशास्त्रिणः मल्लिकामारुतम् । १८७८ । कोल्कत्ता

‎

वर्गः:संस्कृतपद्यकाव्यानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
हरितगृहम्

'' (giant Amazon water lily) at the Saint Petersburg Botanical Garden, Russia.]]
**हरितगृहम्** इति एकः परिभाषिकः शब्दः अस्ति । यस्य तात्पर्यं भवति वाटिकायां स्थितं तत्गृहं यत् काचनिर्मितं भवति । अस्मिन् गृहे तादृशाः पादपाः वर्धन्ते येभ्यः अधिकतापस्यावश्यकता भवति । हरितगृहस्य प्रभावः पृथिव्यां निरन्तरवर्धमानस्याः (तापस्य) ऊष्मायाः समस्या वर्तते । यतोहि सूर्योष्मा पृथिव्यां स्वीक्रियते परं तस्या सम्यक्-प्रत्यावर्तनं न भवति । फलतः सा ऊष्मा वायुमण्डले एव निवसति । वस्तुतः इङ्गालामः-स्मोग- मिथेन-जलबाष्पः च मिलित्वा, तस्यावरणस्य निर्माणं वायुमण्डले कुर्वन्ति । सूर्यकिरणेन सह समागतोष्मा इममावरणं विच्छिद्य पृथिव्यामागच्छति, परं तापविकारणस्य प्रत्यावर्तनं यदा भवति तदा आवरणस्य शोषणं करोति । फलतः सा उष्मा सर्वदा वायुमण्डले निवसति । इदमेव कारणं भवति यत् जगति उष्णतायाः प्रतिदिनं वृध्दिः भवति  । उष्णतावृध्द्या महासागरेषु जलवृध्दिः भवति । तटीयद्वीपाः जलमग्नाः भविष्यन्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Enoshima Jinja Shrine Botanical Garden 
* North Carolina State University Greenhouse Food Production website 

वर्गः:परिसरमालिन्यम्
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
प्रभा

**प्रभा ।**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या १२

स्वरशरविरतिर्ननौ रौ प्रभा । केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ६७

।।। ।।। ऽ।ऽ ऽ।ऽ

न न र र।

यति: सप्तभि: पञ्चभि:च।

उदाहरणम् -

विगलितबलधर्ममार्गोऽथवा, यदि बलवदधर्ममार्गोऽर्जुन। भवति मम तदावतारो युगे, सदवनखलदण्डनार्थं सदा॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
नवमालिनी

**नवमालिनी।**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या १२

इह नवमालिनी नजपरौ भ्यौ। केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ६६

।।। ।ऽ। ऽ।। ।ऽऽ

न ज भ य।

यति: अष्टाभि: चतुर्भि: च।

उदाहरणम् -

विगलितधर्ममुत्थितमधर्मं, जगति समीक्ष्य भारत सृजामि। स्वयमिव पालनाय सुजनानां, पुनरपि नाशनाय च खलानाम्॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
मालती

**मालती ।**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या १२

भवति नजावथ मालती जरौ।केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ६८

।।। ।ऽ। ।ऽ। ऽ।ऽ

न ज ज र।

यति: पञ्चभि:सप्तभि: च।

उदाहरणम् -

विगलितधर्ममतं यदार्जुन, बलवदधर्ममतं तदा तदा। स्वयमहमेव सृजामि रक्षितुं, सुजनमथामथितुं च दुर्जनम्॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
तामरसम्।

**तामरसम्।**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या १२

इति वद तामरसं नजजादय:।  केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ६९

।।। ।ऽ। ।ऽ। ।ऽऽ

न ज ज य।

यति: पादान्ते।

उदाहरणम् -

विगलितधर्ममधर्मविकासं, त्वहमवलोक्य सृजामि तदा स्वम्। सुजनसुरक्षण-दुर्जनदण्डौ, स्थिरमपि धर्ममतं त्विह कर्तुम्॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
क्षमा=चन्द्रिका=उत्पलिनी

**क्षमा =(=चन्द्रिका= उत्पलिनी )**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या १३ 
 
तुरगरसयतिर्नौ ततौ ग:  क्षमा। - केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ७०

।।। ।।। ऽऽ। ऽऽ। ऽ

न न त त ग।

यति: सप्तभि: षड्भि:च।

उदाहरणम् -

यदि विगलितधर्मोऽस्त्यधर्मोऽथवा, प्रबल इह सृजामि स्वयं स्वं तदा।
सदवनमपि दुष्टविनाशं तथा,विदधदपि पुनर्धर्ममार्गं स्थिरम्॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:अशुद्धं शीर्षकम्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
सुखदेव

भारतस्य महाक्रान्तिकारी स्वातन्त्र्ययोद्धा भगत सिंहस्य राजगुरोः च सहचरः **सुखदेव**स्य जन्म क्रि.श. १९०७तमवर्षस्य मे मासस्य १५तमे दिने अभवत् । अस्य पूर्णं नाम सुखदेव थापर् इति । पिता राम लालः । बाल्यादेव ब्रिटिश् जनानां दौर्जन्य असहमानः मनसि क्रान्तेः बिजम् उपवान् । समान्याः यौवने वैयक्तिकजीवने मोहपरवशाः भवन्ति किन्तु एष तारुण्ये देशस्य दास्यं विमोचयितुं मतिमकरोत् ।

## सङ्ग्रामभूमिप्रवेशः
आङ्ग्लानां दुश्शसनं विरुद्ध्य सङ्घर्षितुम् सुखदेवः हिन्दुस्तान् सोशियलिस्ट् रिपब्लिकन् असोसियेषन् सङ्घटनम् प्रविष्टवान् । केवलं नाम्मा सदस्य भूत्वा नोपविष्टवान् । पञ्जाबराज्यम् उत्तरभारतस्य अन्यप्रदेशेषु च चण्डमारुतः इव सञ्चार्य देशार्थं सङ्गर्षणसमर्थान् यूनः सङ्घटितवान् । लाहोरस्य न्याषनल् महाविद्यालयं गत्वा देशार्थं सङ्घर्षितुं निमन्त्रणम् अयच्छात् । भारतस्य भव्यदिव्यपरम्परायाः विषये यूनां मनसि बीजान् उप्तवान् । अन्यक्रान्तिकारिभिः सह मिलित्वा लाहोर्मध्ये नवजवान् भारत् सभा इति गणं निर्मीय आङ्ग्लान् विरुद्ध्य आन्दोलनम् आरब्धवान् । सुखदेवः न केवलम् अन्यान् बोधयति स्म स्वयं क्रान्तिकारकाभिचेष्टासु सक्रियः अभवत् । तेषु प्रमुखौ क्रि.श. १९२८तमे वर्षे सम्भूते लाहोर् विप्लवे क्रि.श. १९२९तमे वर्षे सञ्चालिते कारावारनिरशनान्दोलनम् च । अनेन ब्रिटिश् सर्वकारस्य मूलमेव कम्पितम् । सुखदेवः भगत सिंहेन शिवराम राजगुरुणा च सह मिलित्वा लला लजपतरायं हत्यायाः प्रतिशोधत्वेन ब्रिटिश् आरक्षकाधिकारिणं जे.पि.साण्डर्स् इत्येनम् मारितवान् ।

## उद्बन्धनदण्डः
 शिवराम राजगुरुः सुखदेव थापरः]]
क्रि.शा. १९२९तमे वर्षे सेण्ट्रल् अस्सेम्ब्ली सभायां विस्फोटकं प्रक्ष्पवन्तः इति व्याजेन त्रयाणाम् अपि वधदण्डः विहितः । एवं क्रि.श. १९३१तमवर्षस्य मार्चमासस्य २३तमे दिने एते त्रयः महान्तः नायकाः भगत सिंहः सुखदेव थापरः, शिवराम राजगुरुः च स्मितवदनाः वधस्तम्भस्य पाशकुण्डलं शरणङ्गताः । तदा सुखदेवस्य आयुः केवलं २४वर्षाणि ।

वर्गः:भारतीयस्वातन्त्र्ययोधाः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
प्रहर्षिणी

**प्रहर्षिणी।**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या १३

म्नौ ज्रौ गस्त्रिदशयति: प्रहर्षिणीयम्। केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ७१

ऽऽऽ ।।। ।ऽ। ऽ।ऽ ऽ

म न ज र ग।

यति: त्रिभि: दशभि:च।

उदाहरणम् -

धर्मग्लानिरथ च पोषितो ह्यधर्म, आत्मानं तदवसरे सृजामि पार्थ। साधुत्राण-खलविनाशनं विधातुं, धर्मं स्थापयितुमहं युगे युगे च॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
पञ्चचामरम्

**पञ्चचामरम्।**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 16

जरौ जरौ जगाविदं वदन्ति पञ्चचामरम्।केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ८९

।ऽ। ऽ।ऽ ।ऽ। ऽ।ऽ ।ऽ। ऽ

ज र ज र ज ग।

यति: द्वाभ्यां द्वाभ्यां ।

उदाहरणम् -

अधर्म उत्थितो यदा यदा च धर्मविप्लवो, भवाम्यजोऽपि सन्नहं तदा तदा च भारत। सतां सुरक्षणाय चासतां विनाशनाय च, विधातुमत्र धर्ममार्गसंस्थितिं युगे युगे॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
रुचिराछन्दः

**रुचिरा।**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 13

चतुरग्रहैरिह रुचिरा ज्भौ सरौ ग:।- केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३.७२

।ऽ। ऽ।। ।।ऽ ऽ।ऽ ऽ

ज भ स र ग।

यति: चतुर्भि: नवभि:च।

उदाहरणम् - 
यदा यदा च भवति धर्मविलोपोऽथ चेदधर्मविकसनं पार्थ काले।
तदा तदाहमवसृजामि स्वयं स्वं, सुरक्षितुं सुजनमसाधुं निहन्तुम्॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
प्रहरणकलिका

**प्रहरणकलिका।**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 14

ननभनलगिति प्रहरणकलिका।- केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ७८

।।। ।।। ऽ।। ।।। ।ऽ

न न भ न ल ग।

यति: सप्तभि: सप्तभि:च।

उदाहरणम् - 
सबलमसुकृतं हतबलसुकृतं, जगति भवति चेज्जननमथ मम। सुजनसुगतये खलजनहतये, सुकृतसुपथमारचयितुमसकृत् ॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
मत्तमयूरम्

**मत्तमयूरम्।**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 13

वेदै रन्ध्रैर्म्तौ यसगा मत्तमयूरम्।- केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३.७३

ऽऽऽ ऽऽ। ।ऽऽ ।।ऽ ऽ

म त य स ग।

यति: चतुर्भि: नवभि:च।

उदाहरणम् -

धर्मे ग्लानिर्वृद्धिरधर्मे यदि जाता, कौन्तेयात्मानं तु सृजामि स्वयमेव।
सद्रक्षायै दुष्टविनाशाय तदानीं, काले काले धर्ममिहास्थापयितुं च॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
मञ्जुभाषिणी

**मञ्जुभाषिणी।**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 13

सजसा जगौ भवति मञ्जुभाषिणी। - केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३.७४

।।ऽ ।ऽ। ।।ऽ ।ऽ। ऽ

स ज स ज ग।

यति: पञ्चभि: अष्टभि:च। पादान्ते इत्येके।

उदाहरणम् -

बलहीनधर्ममुदितामधर्मतामवलोक्य भारत सृजाम्यहं स्वयम्।
सुजनावनाय खलदण्डनाय च पुनरेव धर्मरचनाय चासकृत्॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
अपराजिता

**अपराजिता।**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 14

ननरसलघुगै: स्वरैरपराजिता।- केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ७७

।।। ।।। ऽ।ऽ ।।ऽ ।ऽ

न न र स ल ग।

यति: सप्तभि: सप्तभि:च।

उदाहरणम् -

अजननमरणोऽपि धर्मविलोपनं, बहुबलवदधर्ममीक्ष्य युगे युगे।
स्वयमहमवतीर्य सज्जनपालनं खलविदलनमाचरामि च सर्वदा॥

वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
चन्द्रलेखा

**चन्द्रलेखा।**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 15

म्रौ म्यौ यान्तौ भवेतां सप्ताष्टकैश्चन्द्रलेखा।- केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३.८७

ऽऽऽ ऽ।ऽ ऽऽऽ ।ऽऽ ।ऽऽ

म र म य य।

यति: सप्तभि: अष्टभि:च।

उदाहरणम् - 
धर्मग्लानिर्भवेद्वाधर्मोन्नति: स्याद्यदात्र, भूतेशोऽहं सृजाम्यात्मानं स्वमायाबलेन। साधुत्राणं विधातुं दुष्टप्रणाशं तथैव, कर्तुं धर्मप्रतिष्ठां कालेषु सर्वेषु पार्थ॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
असम्बाधा

**असम्बाधा।**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 14

म्तौ न्सौ गावक्षग्रहविरतिरसम्बाधा।  - केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ७६

ऽऽऽ ऽऽ। ।।। ।।ऽ ऽऽ

म त न स ग ग।

यति: पञ्चभि: नवभि:च।

उदाहरणम् -

धर्मग्लानिर्वापि च बलवदधर्मो वा,जातं चेत्पार्थ स्वयमहमपि जायेय। साधूनां त्राणाय च खलजननाशार्थं, धर्मं चापि स्थापयितुमसकृदेवात्र॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
चन्द्रिका।

**चन्द्रिका।**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 13

ननततगुरुभिश्चन्द्रिकाश्वर्तुभि:। - केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ७५

।।। ।।। ऽऽ। ऽऽ। ऽ

न न त त ग।

यति: सप्तभि: षड्भि:च।

उदाहरणम् - 
विगलितधर्मबलमधर्मोन्नतिं, जगति समवलोक्यार्जुनाहं तदा। सदवनखलनाशाय देहं दधे, स्थिरपदमपि कर्तुं मतं धार्मिकम्॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
शशिकलाछन्दः

**शशिकला।**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 15

द्विहतहयलघुरथ गिति शशिकला। - केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ८०

।।। ।।। ।।। ।।। ।।ऽ

न न न न स।

यति: सप्तभि: अष्टभि:च।

उदाहरणम् -  
बलवदसुकृतमबलसुकृतमथ, प्रभवति जगति यदि च मम जननम्।
सुजनसुगतिकरमसदभिहननं, सुकृतसुपथजननमपि च सततम्॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
ऋषभगजविलसितम्

**ऋषभगजविलसितम्।**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 16

भ्रत्रिनगै: स्वरात्खम् ऋषभगज-विलसितम्।- केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३.८७.

ऽ।। ऽ।ऽ ।।। ।।। ।।। ऽ

भ र न न न ग।

यति: सप्तभि: ।

उदाहरणम् -

धर्मविनष्ट्यधर्मविकसनमवनितले, वीक्ष्य दधे ऽवतारमपि जनिमृतिरहित:।
सज्जनरक्षणाय च खलजननिहतये, सुस्थिरधर्ममार्गमपि रचयितुमनघ॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
प्रभद्रकम्

**प्रभद्रकम्।**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 22

भ्रौ नरना रनावथ गुरुर्दिगर्कविरमं हि भद्रकमिदम्। - केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३.१०३

ऽ।। ऽ।ऽ ।।। ऽ।ऽ ।।। ऽ।ऽ ।।। ऽ

भ र न र न र न ग ।

यति: दशभि: द्वादशभि:च।

उदाहरणम् -

यद्यपि जन्ममृत्युरहितो निजां प्रकृतिमास्थितोऽहमसकृद्जन्म लभे विलोक्य सबलं त्वधर्ममथ धर्महानिमपि च। 
सज्जनरक्षणं खलजनप्रणाशमथ धर्मसंस्थितिमिह ,साधयितुं च दिव्यजननं ममेति यदि वेत्ति नैति जननम्॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
वाणिनी

**वाणिनी।**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 16

नजभजरै: यदा भवति वाणिनी गयुक्तै:। - केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ८८

।।। ।ऽ। ऽ।। ।ऽ। ऽ।ऽ ऽ

न ज भ ज र ग।

यति: पादान्ते ।

उदाहरणम् - 
हतबलधर्ममुत्थितमधर्ममीक्ष्य पार्थ, स्वमिव सृजाम्यहं जननमृत्युवर्जितोऽपि। सुजनसुरक्षणाय खलनाशनाय चैव, पुनरपि सुस्थिरं जनयितुं च धर्ममार्गम्॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
कामक्रीडा

**कामक्रीडा।**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 15

मा बाणा: स्युर्यस्यां सा कामक्रीडा संज्ञातव्या।- केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ८३

ऽऽऽ ऽऽऽ ऽऽऽ ऽऽऽ ऽऽऽ

म म म म म।

यति: पादान्ते ।

उदाहरणम् -

यस्मिन्यस्मिन्काले धर्मग्लानिर्वृद्धिर्वाधर्मे, तस्मिंस्तस्मिन्काले पार्थाहं स्वात्मानं निर्मामि।
भूतानामीशोऽहं जन्मध्वंसातीत: सन्नेव,साधुत्राणं दुष्टोद्ध्वंसं धर्मस्थैर्यं चोद्दिश्य॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
मालिनीछन्दः

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या १५।

ननमयययुतेयं मालिनी भोगिलोकै:।- केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ८४

।।। ।।। ऽऽऽ ।ऽऽ ।ऽऽ

न न म य य।

अस्मिन् वृत्ते पञ्चदशाक्षराणि भवन्ति तथा च प्रत्येकम् अपि पादे क्रमेण नगणद्वयम्,एकः मगणः यगणद्वयञ्च भवति तदा मालिनीत्युच्यते ।

यति: अष्टभि: सप्तभि:च।

## लक्षणम्
:**न न म य य युतेयं मालिनी भोगिलोकैः**

अस्मिन् वृत्ते **पञ्चदशाक्षराणि** भवन्ति तथा च  प्रत्येकम् अपि पादे क्रमेण नगणद्वयम्,

एकः मगणः यगणद्वयञ्च भवति तदा मालिनीत्युच्यते ।

यतिस्तु अष्टमे सप्तमे च भविष्यति ।

## उदाहरणम्
प्रथमवयसि पीतं तोयमल्पं स्मरन्तः
शिरसि निहितभारा नारिकेला नराणाम्।

ददति जलमनल्पास्वादमाजीवितान्तं
न हि कृतमुपकारं साधवो विस्मरन्ति।।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
आर्यसमाजः

आर्यसमाज आर्यजननां समाजोऽस्ति, स्वामी दयानन्देन वेदप्रचारार्थं, वैदिकसंस्कृतेः पुनरोद्धारार्थं च आर्यसमाजस्य स्थापना कृता। सर्वप्रथमं मुंबईनगरे काकड़वाड़ी विस्तारे 1875 तमे वर्षे आर्यसमाजस्य प्रारम्भ: अभवत् । आर्यसमाजः सामाजिककुरीतिनां मृतपत्यानुगमनमस्पृश्यताजातिवादादिनां विरोधं कृतवान्, महर्षिदयानन्देन वेदप्रमाणैः सिद्धीकृतं यद्वैदिकाले नासनेताः कुरीतयः 

आर्यसमाजेन बहवो जनाः पुन आनीताः सनातनवैदिकधर्मे, ये म्लेच्छाः बभूवुः, एतं महानुपकारं कृतशानार्यसमाजः

आर्यसमाजस्य  10 नियमा: सन्ति । महर्षिदयानन्दसरस्वती तदर्थं "सत्यार्थप्रकाश" ग्रंथस्य रचनां कृतवान्।

स्थापना दिनांक - 10 अप्रैल 1875 
 
मुख्य ध्येयं - शैक्षणिक , धार्मिकशिक्षणं , अध्यात्म 
 
प्रमुख कार्यालय:  - देहली , भारत 
संस्थापक:  - स्वामी दयानन्द सरस्वती 
 
जालस्थान -  www.aryasamaj.org
 
आर्यसमाजः  (अर्थात आर्याणां समाजः , श्रेष्ठ जनानां समाजः) हिन्दू समाजस्य सुधारार्थम , वेदानाम पुनरोद्धारारार्थम स्थापितम समाज: [1] स्वामी दयानन्दः तु संन्यासी आसीत् यः "वेद सर्वोपरि अस्ति" इति मान्यते स्म । ब्रहमचर्यस्य पालनम सर्वेषां कृते बहू आवश्यकं भवति अतः स वेदमार्गमनुसरन्तु , सात्विकं जीवनं यापायन्तु , परमेश्वरस्य सत्यस्वरूपं ध्यायन्त्वित्युक्तवान्।
## आर्यसमाजस्य दश नियमः 
*१. सर्वस्य सत्यविद्यायाः सर्वस्य च पदार्थविद्यायाः सर्वस्य च आदिः ईश्वरः ।

*२. ईश्वरः सच्चिदानन्दरूपः, निराकारः, सर्वशक्तिमान्, न्यायकर्ता, दयालुः, अजन्मा, अनन्तः, निर्विघ्नः, अनादिः, अनुपमः, सर्वाधारः, सर्वदेवः, सर्वव्यापी, सर्वान्तर्यामी, अजरः, अमरः, अभयः, नित्यः, पवित्रः, सृष्टिकर्ता, पूजनीयः ।

*३. वेदः सर्वेषां सत्यविद्यानां ग्रन्थः अस्ति। वेदपाठः श्रवणः च सर्वेषां आर्याणां परमधर्मः ।

*४. सत्यं गृहीत्वा असत्यं परित्यज्य सदा तत्परः भवतु।

*५. सर्वम् कर्म धर्मानुसारम्, अर्थात् सत्यम् असत्यं च विचार्य कर्त्तव्यम्।

*६. संसारस्य उपकारं कर्तुम्, अर्थात् शारीरिकः, आध्यात्मिकः, सामाजिकः उन्नतिम् एव अस्य समाजस्य मुख्यं उद्देश्यम् अस्ति ।

*७. सर्वतः प्रियं, धर्मयुक्तं, यथोचितं वर्तनं कर्तव्यम् ।

*८. अविद्यायाः नाशं विद्यायाः वृद्धिः च करणीया।

*९. प्रत्येकं जनः स्वकीयाम् उन्नत्यां न सन्तुष्टो भवतु, अपितु सर्वेषां उन्नतिषु स्वकीयाम् उन्नतिम् अवगन्तुम् अर्हति।

*१०. सर्वेषां मानुषानाम् सामाजिकः, सर्वकार्यात्मकः, नियमोपपालनं कर्तव्यं, प्रत्येकं हितकरं नियमोपपालनं च कर्तव्यम् ।
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Aryasamaj-facebook
* Aryasamaj Rajkot
* Aryasamaj Jamnagar
* Arya Pratinidhi Sabha, America
* Pratinidhi Arya Sabha Netherland
* Arya Pratinidhi Sabha Australia 
* Arya Pratinidhi Sabha Queensland 
* आर्य समाज की आधिकारिक वेबसाइट 
* महर्षि दयानन्द सरस्वती साहित्य कोष 
* आर्यसमाज : एक वैश्विक धार्मिक सामाजिक संस्था
* आर्य समाज की पत्र पत्रिकाएँ 
* आर्य समाज के स्तम्भ
* वेद और योग - वेद और योग के प्रचार-प्रसार के लिए समर्पित वेबसाइट
* आर्य मंतव्य - यहाँ आर्यसमाज के मनीषियों का व्यक्तित्व एवं कृतित्व पर बहुत सारी सामग्री उपलब्ध है।
वर्गः:धार्मिकसंस्थाः
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
इगुवास्सुजलपातः

**इगुवास्सु जलपातः** (; ; *इगुवासु* एवम् *इगुवाझ्* अन्यनामानि) दक्षिण-अमेरिकाभूभागस्य ब्रासील- अर्जन्टीनादेशयो:    सीमामध्ये प्रवहति इगुवास्सुनदी। तस्याः अनेका: समूहजलपाताः सन्ति। विश्वस्य नैसर्गिक-अद्भुतेषु अन्यतमम् इति परिगणयन्ति। एते जलपाताः इगुवास्सुनदीं उपरितनीय-इगुवास्सु एवम् अधस्तरीय-इगुवास्सु इति विभाजयन्ति। बाह्यप्रपञ्चं प्रति अस्य जलपातस्य परिचयश्रेयः १५४१ तमे वर्षे अल्बर् न्यूनेज् कबेज विबाका नाम स्पेन्देशीयस्य भवति।  इगुवास्सु जलपातसमूहे आहत्य द्विशतोत्तर पञ्चसप्तत्यधिकजलपाताः सन्ति। एते इगुवास्सुनदीं अनुसृत्य २.७ कि.मी. दूरं यावत् व्यस्ताः। जलपातेऽस्मिन् केचन ८२ मी औनात्यवन्तः (२६९पादोन्नतवन्तः)। बहूनां जलपातानाम् औन्नत्यं ६४ मीटरमितम् (२२०पादमितम्)। जलपातेषु २/३अंशमिताः अर्जन्टीनादेशे सन्ति अन्ये ब्रासीलदेशे। इगुवास्सुजलपातप्रदेशः ब्रासील- अर्जन्टीनादेशयो: राष्ट्रिय-उद्यानयोः व्याप्तौ अस्ति। राष्ट्रिय-उद्यानम् एतत् युनेस्कोद्वारा क्रमशः १९८४ तमे वर्षे तथा १९८६ तमे वर्षे विश्वपरम्परास्थानेषु उद्दघोषितम्।
	
इगुवास्सुजलपातस्य वीक्षणसौलभ्यार्थम् उभयदेशौ अपि अनेकान् पादमार्गान् युक्तस्थले निर्मितवन्तः स्तः। अस्मिन् जलपाते जलक्रीडा – अश्मारोहणादिसाहसक्रीडानाम् आनुकूल्यम् अस्ति । इगुवास्सुजलपातः नयागराजलपातस्य सादृश्यं भजते । तथैव विक्टोरियाजलपातेन साकं अस्य तुलना अपि क्रियते । इगुवास्सुजलपातः जगति विस्तृतः जलपातः इति ख्यातः । किन्तु एषः २७०विभिन्नधाराभिः युक्तः अस्ति । अतः २६०० मी. विस्तृतः विक्टोरिया-एकधारावान् जलपातः एव श्रेष्ठतम: इति वादोऽपि अस्ति । इगुवास्सुजलपाते विश्वे एव अधिकवार्षिकजलप्रवाहः भवति । अस्य जलपातस्य सामान्यप्रवाहपरिमाणं तावत् प्रतिक्षणं २३०० तः २५५० घ.मी भवति । स्वस्य विशिष्ट- U -आकारात् इगुवास्सु जलपातः दर्शकाणां अतिविशालम् एवम् अद्भुतं दृश्यं कल्पयति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Foz do Iguaçu (Brazilian government site, in Portuguese) 
* Cataratas del Iguazú (Argentine government site, in Spanish) 
* Greatest Places: Iguazu Falls page
* Iguazu Falls at UNESCO World Heritage Centre site
* इगुवास्सु

वर्गः:जलपाताः
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
धूमनीहारः

**धूमनीहारः** (स्मोग, Smog) अयं smogue इत्यस्यापभ्र्ंशः अस्ति । एषः वायुमालिन्यस्य अन्यः प्रकारः वर्तते ।  यन्त्रागारात् उत्सर्जितधूमः वायुमण्डलम् आच्छाद्य तत्र च दुष्प्रक्रियया तुषार इव स्वरूपं प्राप्नोति एषः धूमनीहारः । अयञ्च धूमनीहारः वायुमण्डलम् आवृत्य तिष्ठति । येन आवृत्ति-स्थले आम्लजनकस्य (आक्सीजन्)अभावः भवति । फलतः तत्रस्थानां जनजीवानां श्वसक्रिया अवरुध्दा भवति । धूमोच्छ्वासः यदा अधिकप्रमाणेन भवति तदा एषा प्रक्रिया आपप्स्यते ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*Smog A Citizendium article
* Eoearth.org, London Smog Disaster, Encyclopedia of Earth
* NPI.gov.au, National Pollutant Inventory - Particulate matter fact sheet
* Contrails.nl, Pictures of Contrails and Aviation Cirrus (- Smog), since 1995 until now.
* Ausetute.com.au , Photochemical Smog
* Iras.uu.nl , Airnet Workgroup Toxicology Report

;News
* BBC.co.uk, "When smog was a frequent occurrence, ''WW2 People's War'', BBC 2005-08-10. Accessed 2006-08-03.

वर्गः:परिसरमालिन्यम्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
आम्लीयवर्षणम्

**अम्लीयवर्षा** नाम वायुमण्डले यदा च विषानिलाः अधिकप्रमाणेन भवन्ति तस्मिन्नेव समये यदि वृष्टिः सम्भवति तदा वर्षया सह विषानिलाः अपि मिलित्वा भूमिं प्रविशन्ति तस्यैव अम्लीयवर्षणम् इत्युच्यते । एतदेकं प्रदूषणं विद्यते । अस्याः प्रभावः दूरगामी भवति । उद्योगतः निस्सृतानां इङ्गालाम्लानां, सल्फरडायाक्सैड्- नैट्रिक्-आक्सैड्-वायुमण्डलीयजलम् इत्यादीनां मेलनेन आम्लीयवर्षा भवति । अपि च यदा वर्षा भवति तर्हि वर्षाजलेन सह इदमाम्लं पृथिवीम् आगच्छति । अनेन सस्योत्पादनम् अवरुद्धं भवति । भवनानां हानिः अपि एतेन भवति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* National Acid Precipitation Assessment Program Report - a 98-page report to Congress (2005)
* Acid rain for schools
* Acid rain for schools - Hubbard Brook 
* Acid Rain Retirement Fund environmental education links about acid rain 
* United States Environmental Protection Agency - New England Acid Rain Program (superficial)
* Acid Rain  (more depth than ref. above)
* U.S. Geological Survey - What is acid rain?
* Acid rain analysis - freeware for simulation and evaluation of titration curves and pH calculations
* CBC Digital Archives&nbsp;– Acid Rain: Pollution and Politics
* Larssen, Thorjørn et al. “Acid Rain in China”. Environmental Science and Technology, 40:2, 2006, pp 418-425.
* Acid Rain: A Continuing National Tragedy - a report from The Adirondack Council on acid rain in the Adirondack region (1998)
* Assortment of Summaries on Acid Rain
* Acid rain linked to decline of the wood thrush, a songbird of the Eastern Forest 
* *Trouble in the Forest*, a 1988 documentary hosted by David Suzuki 
* What Happens to Acid Rain? 
* Acid Rain and how it affects fish and other aquatic organisms 

वर्गः:परिसरमालिन्यम्
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अपवाहः

**अपवाह:।**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या 26

मो ना: षट् सगगिति यदि नवरसरसशरयतियुतमपवाहाख्यम्।- केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३.१०९

ऽऽऽ ।।। ।।। ।।। ।।। ।।। ।।। ।।ऽ ऽऽ

म न न न न न न स ग ग।

यति: नवभि: षडभि: षड्भि: पञ्चभि:।

उदाहरणम् -

ग्लानं चेत्सुकृतमतमसुकृतमतमतिसबलमिह यदि जायेत, जायेऽहं स्वयमजननमृतिरपि सदवनमसुरमथनमुद्दिश्य।
धर्मार्थं च भवति मम जनिरनुयुगमिदमवगतमपि दिव्यत्वं, येनासौ स च जनन-मरण-विततिमभिभवति मिलति च मद्भावम्॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
तत्त्वशास्त्रम्

## किं नाम तत्त्वशास्त्रम्?
तत्त्वशास्त्रम् नाम ,तत्त्वम्, अधिकृत्य लक्ष्य-लक्षणानि विवृण्वत्, पूर्वपक्षनिरासयुक्तिकम् उत्तरपक्षसिद्धान्तपरम्, श्रुत्युक्तधर्मविवृतिरूपम् शिष्यशिक्षायै निबद्धम् सत् शिशिक्षूणां जिज्ञासाम् उपशमयति । तत्त्वम् नाम किम्? । तत्त्वमसीत्यादिवाक्येषु ’तत्” पदेन व्यपदिश्यमानम् अन्यथाऽनिर्वचनीयम्, 
" यतॊ वाचॊ निवर्तन्ते । अप्राप्य मनसा सह ।" इत्युपनिषत्सूपवर्णितम्, "**अरूपमगुणमद्रव्यमनिन्द्रियगोचरमनूह्यमचरमनाद्यनन्तमविशेष्यममविशिष्ट्मज्ञेयमद्वयम्**" "नेति नेति" इति ज्ञानिभिः नञैव व्यादिष्टं ब्रह्मवस्तु तत्पदेन विना केनान्येन निर्वाच्यम्? । तस्य ब्रह्मवस्तुनः महिमानं विशदयितुं प्रवृत्तं ब्रह्मसूत्रादि वेदभाष्यादि शास्त्रम् तत्त्वशास्त्रमिति प्रोच्यते । यथा अद्वैतवेदान्तॆ **अशेषविशेषप्रत्यनीकं चिन्मात्रम् ब्रह्मैकमेव तत्वमिति ** **सर्वं खल्विदं ब्रह्म** । इति । एवमन्येष्वपि दर्शनशास्त्रेषु स्वस्वमतान्यनूद्य नानातत्वानि निरूपितानि । भौतिकैः प्रमाणैः विवेक्तुं प्रमापयितुं च यन्न शक्यं तत् जगतः सारभूतम् वस्तु किञ्चित् तत्त्वमित्युच्यते । अमरकोशानुसारं तत्वम्, तत्त्वम् इति द्विप्रकारेणापि प्रयोगॆ विद्यमानं पदं विलम्बिताख्ये नाट्यप्रकारे अर्थद्योतकं भवति ।

वर्गः:तत्त्वज्ञानम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया