open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
टङ्कनयन्त्रम्

, were long-time standards of government agencies, newsrooms, and offices.]]

टङ्कनयन्त्रं तु कश्चित् यान्त्रिकी अथवा वैद्युतयान्त्रिकी युक्तिः यस्यां कुञ्जिकाः वर्तन्ते, येषां नोदनेन माध्यमे एकस्मिन् मुद्रणं भवति, प्रायेण कर्गदे। प्रायेण एके कुञ्जिकानोदने एकं वर्णं मुद्र्यते। एतत्तु टङ्कनावयवानां मसिप्रतिबिम्बद्वारा प्राप्यते।

१८६० तमे ख्रिष्टाब्दे आविष्कारानन्तरम् एतानि टङ्कनयन्त्राणि सर्वेभ्यः लेखनकार्येभ्यः अनिवार्योपकरणानि अभवन्। वृत्तिपरकेभ्यः लेखकेभ्यः एतानि व्यापकतया प्रयुक्तानि, अपि च कार्यालयेषु, व्यापारिकपत्रव्यवहारेषु च। १९८० तमात् ख्रिष्टाब्दात् पश्चात् बहुसु उपयोगेषु वैयक्तिकसङ्गणकानि शब्दसंसाधकानि च एतेषां स्थानं गृहीतवतः।

टङ्कनयन्त्रनिर्मापकाः प्रमुखास्तत्र समवायाः सन्ति- ई.रैमिङ्ग्टन् एण्ड् सन्स्, ऐ.बी.एम्., इम्पीरियल्-टैपरैटर्स्, ओलिवर् टैपरैटर् कम्पनी, ओलिवेट्टि,रोयल्-टैपरैटर्-कम्पनी, स्मिथ्-कोरोना तथा च अन्डर्वुड्-टैपरैटर्-कम्पनी।
, typewriter prototype 1864 Technisches Museum Wien]]
, 1870, व्यावसायिकतया निर्मापितं प्रथमं टङ्कनयन्त्रम्]]

वर्गः:लेखनोपकरणानि
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
मैत्रेयी

महर्षेः याज्ञवल्क्यस्य द्वे पत्नी आस्ताम् । **मैत्रेयी**, कात्यायिनी च । तयोः मैत्रेयी ब्रह्मवादिनी आसीत् । कात्यायिनी सामान्या स्त्री आसीत् । कदाचित् याज्ञवल्क्यः पत्नीद्वयमपि समीपम् आहूतवान् । सर्वस्वं त्यागं कृतः, महिमान्वितः याज्ञवल्क्यः प्रशान्तस्वरेण वदति यद् इदानीम् अहं संन्यासं स्वीकुर्वन् अस्मि । अतः एतद् स्थानं त्यक्त्वा अन्यत्र गच्छन् अस्मि । तदर्थं भवत्योः अनुमतिः अपेक्ष्यते । अत्रत्य आश्रमस्य धनम्, अन्यानि वस्तूनि अहं भवतीभ्यां समप्रमाणेन दातुम् इच्छामि । यतः मम गमनानन्तरं भवत्योः मध्ये अभिप्रायभेदः न भवेत् इति । एतद् श्रुत्वा कात्यायिनी तूष्णीं स्थितवती आसीत् । सामान्यस्त्रीबुद्धेः सा किमपि वक्तुं न इष्टवती । किन्तु मैत्रेयी असामान्या आसीत् । अतः सा अवदत् हे भगवन् एतानि धनधान्यवस्तूनि, धेनूः स्वीकृत्य अहम् अस्मिन् प्रपञ्चे चिरकालं स्थातुं शक्नोमि किम् ? मन्दं हसन् याज्ञवल्क्याः अवदत् । नास्ति,भोगवस्तूनि प्राप्य मानवः लौकिकदृष्ट्या सुखी भवति, अमाजे महान् भवति । किन्तु धनसम्पदा मानवः अमरः न भवति इति। नम्रतया मैत्रेयी उक्तवती तर्हि एतानि वस्तूनि स्वीकृत्य अहं किं करोमि ?  भगवन् धनेन वास्तसुखं लभ्यते चेत् एतद् सर्वं त्यक्त्वा भवान् किमर्थं गच्छन् अस्ति ? अतः एतेभ्यः अमूल्यं किम् अस्ति इति भवान् माम् वदतु । यदेव भगवन् वेद, तदेव मे ब्रूहि, अमृतत्वस्य साधनांशं मह्यम् उपदिशतु.. इति । 
## याज्ञवल्क्यगरिमा
मैत्रेयी पत्युः महत् बृहत् ज्ञातवती । याज्ञवल्क्यः इत्युक्ते सामान्यः किम् ? ब्रह्मर्षिः सः । चतुर्मुखब्रह्मणः देहात् प्राप्तजन्मा महाज्ञानी  अस्ति सः । वैशम्पायनस्य भागिनेयः एषः, तस्य शिष्यान् धिक्कृत्य, गुरोः शापं प्राप्य, तेन पठितान् वेदान् वमनं कृतवान् । तदा अन्ये ऋषयः तित्तिरिपक्षिणः रूपं प्राप्य, तस्य परिग्रहणं कृतवन्तः । अनन्तरम् एषः सूर्यदेवेन शुक्लयजुर्वेदस्य परिग्रहणं कृतवान् । जनकमहाराजेन सह ब्रह्मविद्यायाः विषये वादं कृत्वा विशेषगौरवं प्राप्तवान् ।  एतद् स्वस्य तस्य च अन्तिमं मेलनम् । अतः तस्य परमानुग्रहं प्राप्तव्यम् इति तस्याः मनसि आशा आसीत् । एतेन प्रसन्नचित्तः याज्ञवल्क्यः तस्याः प्रशंसां कुर्वन्, धन्या मैत्रेयी भवती धन्या । आरम्भतः भवती मम प्रिया अस्ति । अहं भवत्यै उपदिशामि । एतस्य मननं कृत्वा विचारविमर्श्य उक्तान् हृदये धारणं करोतु संसूच्य उपदेष्टुम् आरब्धवान् । मैत्रेयी, पत्ये पत्नी पत्न्यै पतिः च किमर्थं प्रियाः इति भवती कदापि चिन्तितवती वा ? पतिः इत्येव सः पत्न्याः प्रियः न भवति । सः तस्यै आनन्दं ददाति । तस्याः कार्येषु साहाय्यं करोति । तथैव पत्नी पत्युः आत्मनः सुखं शान्तिं च ददाति । अतः पत्नी पत्युः प्रिया भवति । एतया दृष्ट्या पश्यामः चेत् सर्वे मनुष्याः, प्राणिनः च आत्मसन्तोषस्य दानेन प्रियाः भवन्ति । एतेन आत्मा वा अरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्त्रव्यो निधिध्यासितव्यः । मैत्रेयि आत्मानो वा अरे दर्शनेन श्रवणेन मत्या विज्ञाने नेदं सर्वं विदितं …  मैत्रेयि, अतः भवती आत्मनः दर्शनस्य श्रवणस्य मननस्य निदिध्यासनस्य च अभ्यासं करोतु । तस्य श्रवणदर्शनमननानां यथार्थज्ञानेन सर्वं ज्ञातुं शक्यते । पश्चात् महर्षिः अनेकदृष्टान्तैः युक्तिभिः ब्रह्मज्ञानस्य वास्तविकार्थस्य उपदेशं कृतवान् । मैत्रेयी, एतदेव अमृतत्वम् ।  भवत्याः इच्छानुसारम् अहम् एतद् भवत्यै उपदिष्टवान् अस्मि । एवम् उपदिष्य ब्रह्मर्षिः याज्ञवल्क्यः संन्यासं प्राप्य तपसि लीनः अभवत् । एवं वास्तविकां सम्पदं, ब्रह्मज्ञानस्य मूलम् अमृतमयम् उपदेशं प्राप्य मैत्रेयी कृतार्था ब्रह्मज्ञानिनी अभवत् ।

""

वर्गः:पौराणिकधार्मिकमहिलाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
ब्रह्मवादिन्यः

भारते स्त्रीणां स्थानं विशिष्टम् अस्ति एव । वेदकाले एव ब्रह्मवादिन्यः पतिपरायणाः स्त्रियः आसन् । काश्चन पतिसेवया एव त्यागेन वा प्रसिद्धिमापन्नाः । अपराः जन्मनः एव ब्रह्मविद्यां प्राप्य मन्त्रदृष्ट्र्याः अन्याः हठयोगेन तपसा परिश्रमेण वा ब्रह्मविद्यां प्राप्य ब्रह्मवादिन्यः अभवन् । प्रपञ्चस्य अन्यस्यां कस्याञ्चिदपि संस्कृतौ एतत् दृष्टुं न शक्यते ।

प्राचीनभारतस्य काश्चन ब्रह्मवादिन्यः
*  अपाला
*  आत्रेयी
*  उशिजा
*  कर्कटी
*  गार्गी
*  मैत्रेयी
*  वाग्देवी
*  विश्ववारा
*  सुलभा
*  सूर्या

वर्गः:पौराणिकधार्मिकमहिलाः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
पतिव्रताः

भरते नारीणां स्थानम् अतिविशिष्टं वर्तते । माता पुत्री सुषा श्वश्रूः इत्याद्याः भूमिकाः नर्वहन्ती कुटुम्बव्यस्थां पोषयति । तत्रापि पत्नी इति पात्रं तु महत्तमं भवति । पतिव्रतापरायणा स्त्रीः सर्वशक्तिसम्पन्ना भवति । पत्युः यशसे कीदृशमपि त्यागं कर्तुं सन्नद्धा भवति । साहित्यकारा, राजनीतिज्ञा, विज्ञानिनी, कलावती, शिक्षावेत्री, वैद्या, किमपि वा भवतु । कुन्तु तस्याः पातिव्रत्यमेव तस्याः अन्यक्षेत्रे यशसः कारणं भवति ।

वर्गः:पौराणिकधार्मिकमहिलाः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
चन्द्रपुरम्

**चन्द्रपुरम्** 
एतत्  महाराष्ट्रस्य प्राचीनः बृहद्ग्रामः अस्ति । तस्य चरितम् अत्यन्तं प्राचीनम् अस्ति । ७मैलमितं दीर्घं प्रावारकम् एतत् अत्यन्तं बलवत्तरं दुर्गम्  अस्ति । ‘गोण्ड’ इति ख्यातैः जनैः निर्मितम् एतत् दुर्गम् अतीव विशिष्टम् अस्ति । तन्त्रज्ञानदृष्ट्या च विशिष्टम् अस्ति । अत्र टाडोबन्याशनल् पार्क् इति ख्यातम् राष्ट्रियोद्यानम् आकर्षकम् अस्ति । वन्यमृगाणां जीवनदर्शनम् अत्र भवति । टाडोबसरोवरम् अपि च अतीव आकर्षकम् अस्ति (चन्द्रपुरतः २८ कि.मी ) ।
## धूमशकटमार्गः
देहलीचेन्नै मार्गे अस्ति । नागपुरम् अपि समीपनिस्थानम् ।
## वाहनमार्गः
नागपुरतः समीपे अस्ति ।

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
तोरणमलः

**तोरणमल्** – महाराष्ट्रराज्ये धूळेमण्डले सात्पुरापर्वत- श्रेण्यां स्थितं गिरिधाम एतत् । सागरस्तरतः ३०३७ मीटर् उन्नते प्रदेशे अस्ति । यशवन्तसरोवरम् अत्र अतीवाकर्षकम् अस्ति । धूळेनगरतः १४५ कि.मी. दूरे एतत् गिरिधाम अस्ति ।

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य गिरिधामानि
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
चिखलदरा

चिकल् धा गिरिधाम
महाराष्ट्रराज्ये सात्पुरापर्वतश्रेण्याम् अमरावती मण्डले स्थितं सुन्दरं गिरिधामस्थलमेतत् । अत्र सरोवराणि, जलपाताः, फलपुष्पाणि प्राणिवर्गः, पक्षिसङ्कुलं दर्शनीयानि सन्ति । एतत् गिरिधाम प्राचीनं पौराणिकं स्यलं च अस्ति ।
अत्रैव भीमः कीचकं मारयित्वा प्रपाते क्षिप्तवान् । अतः कीचकधारा एव चिकल्धा अभवत् इति जनानां विश्वासः । अनन्तरं सः अत्र स्नानं कृतवान् । एतत् तीर्थं भीमकुण्डम् इति च प्रसिद्धम् अस्ति ।

thumb|right|200px|स्थाने जलप्रपात:
thumb|right|200px|स्थाने निसर्गसौन्दर्यम्

अमरावतीमण्डले अन्तर्भूतम् इदम् उपमण्डलं, समग्रे महाराष्ट्रे प्रसिद्धं वीक्षणीयस्थानम् । अमरावती इत्यस्मात् नगरात् इदं स्थानं ९० कि.मी. दूरे अस्ति । महाराष्ट्रराज्ये एकमेव 'कोफी'बीजोत्पादनक्षेत्रम् इदम् उपमण्डलम् ।

सातपुडा आवल्या: मेळघाट आवल्याम् स्थितम् चिखलदरा इत्येतत् गिरिधाम ३५६४ पादोन्नतम् अस्ति । महाभारतकथानुसारं 'कीचकधारा' इत्येव नामधेयं, परम् इदानीम् अपभ्रंशेन ‘चिखलदरा’ सञ्जातम् ।
मेळघाट आवल्यां यत् अरण्यक्षेत्रम्, तस्मिन् शार्दूला:, भल्लुका:, ‘साम्बर’, सूकराश्च सन्ति । १९७४ तमे वर्षे इदम् अरण्यं व्याघ्र-अभयारण्यम् इति केन्द्रसर्वकारेण घोषितम् ।
अस्मिन् उपमण्डले विराटराज्ञ: राजप्रासाद:, जलसन्धारणसंस्था (water harvesting system), कोलखास, हरिकेन, सीमाडोह, भीमकुण्ड: इत्येतानि अपि प्रेक्षणीयस्थानानि सन्ति ।

## धूमशकटमार्गः
नागपुरनिस्थानतः १८४ कि.मी । समीपधूमशकटनिस्थानं बडनेर् 
## वाहनमार्गः
मुम्बयीतः ८०६ कि.मी  अमरावती तः १०० कि.मी.

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य गिरिधामानि
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
भारतस्य साधकस्त्रियः

भरतखण्डे अस्माकं प्राचिनपरम्परायां समाजस्य विविधभागेषु स्त्रियः स्वेषां रीत्या समाजाय सेवां कृतवत्यः सन्ति ।  भोगविलासे निमग्नाः वेश्यास्रियः अपि एतस्मात् बहिः न सन्ति । प्राचीनसमाजस्य किञ्चित् अङ्गमेव एतत्सन्तानम् । अत्रापि समाजस्य उन्नत्यर्थं बहव्यः स्वजीवकुसुमानि अर्पितवत्यः सन्ति । दैवभक्तिषु, तात्विकप्रतिपादनायां च कस्यापि पतिव्रतायाः सदृश्यः एव आसन् ।कञ्चित् पुर्षं दैवं वा विश्वस्य जीवनं यापितवत्यः बहव्यः स्त्रियः आसन् सन्ति अपि । एवमेव समाजस्य निम्नस्तरेऽपि देवसमाजस्य च सेवां बहव्यः स्त्रीरत्नाः कृतवत्यः सन्ति । कालगर्भे एतादृश्याः अनेकाः अदृश्याः चेदपि कतिचनानां वा आधाराः अवशिष्टाः सन्ति । तासां विवराणि अत्र सन्ति ।

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:हिन्दुधर्मसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:हिन्दुपरम्परा
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
पञ्चगणी

पञ्चघनी –पर्वतसमूहदृश्यवैभवम् 
पुणेतः महाबलेश्वरगमनसमये १९ कि.मी दूरे एतत् अस्ति । पञ्चपर्वतानां समूहदर्शनम् अत्र कर्तुं शक्यम् । अत्र तरुवृक्षाः अपि विशिष्टाः सन्ति । हिन्दीभाषायाः चलनचित्राणां चित्रीकरणं सदा अत्र भवति । सागरस्तरतः १३३४ मीटर् उन्नतप्रदेशात् कोङ्कणसमुद्रतीरदर्शनम् अत्यन्तं सुन्दरं भवति । वनसौन्दर्यं, पर्वतशिखराणि, प्रकृतिवैभवं च अत्र दर्शनीयम् अस्ति ।

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य गिरिधामानि
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
महाबळेश्वरम्

महाबलेश्वर –गिरिधाम, वीक्षणस्थानानि (०२१६८)
महाराष्ट्रराज्ये स्थित अपूर्वं गिरिधाम एतत् । पुराण्काले महाबलेः राक्षसस्य आवारुस्थानमासीत् । आङ्ग्लानां प्रशासनकाले ग्रीष्मकालिकप्रशासनिककेन्द्रम् आसीत् । इतिहासानुसारं शिवाजी अत्र दुर्गं निर्मितवान् आसीत् । मोगल् सेनापतिना अफझलखानेन सह शिवाजी युद्धमपि कृतवान् । मल्लयुद्धे अफझलखानं  मारितवान् । तस्य स्मरणार्थम् अफझलस्य स्मारकं निर्मितम् अस्ति ।
अत्र पञ्चगङ्गादेवालयः अथवा कृष्णाबायीदेवालयः दर्शनीयः अस्ति ।   कृष्णानद्याः तथा इतरचतस्रूणां नदीनाम् उगमः अत्र अस्ति ।
एतत् गिरिधाम सागरस्तरतः ४५०० पादोन्नते प्रदेशे अस्ति । सर् जान् मालकमहोदयः क्रिस्ताब्दे १८५८ तमे वर्षे एतत् गिरिधाम ज्ञातवान् । गिरिधाम्नः उपरिष्टात् दर्शनम् अतीव सन्तोषाय भवति । अत्र अनेकानि वीक्षणस्थानानि सन्ति ।
अर्थर्स् सीट्,,  हार्स् शू पायिण्ट्, पार्सिपायिण्ट् , एल्पिन् स्टेन् पायिण्ट् ब्याबिङ्गटन् पायिण्ट्, बाम्बेपायिण्ट्, केटस् पायिण्ट् इत्यादीनि  प्रसिद्धानि सन्ति ।
वीणासरोवरे नौकाविहारस्य व्यवस्था कृतास्ति । अत्र अनेके जलपाताः अनेकानि सरोवराणि सन्ति । चैना म्यान्स् वाटरफाल्स् , धोबिवाटरफाल्स्, लिङ्गमाल् वाटरफाल्स् प्रसिद्धानि । पेन्नासरोवरम् अद्भुतं रम्यं  च । अपायकारिघट्टप्रदेशाः नाम फिट्सगेराल्ड्, कर्जत्, खण्डाल, वायघाट इत्यादिप्रदेशे गमनम् अतीव रोमाञ्चकारि भवति।
अत्र विशेषवृक्षाः, वाटिकाः तरुलताश्च सुन्दराः सन्ति । सुन्दरे वने फान्सदेशस्य पैन्वृक्षाः, स्काट्लैण्डदेशस्य प्लम् वृक्षाः, रत्नगिरिप्रदेशस्य आम्रवृक्षाः च सन्ति ।
पुणे समीपे २४ कि.मी दूरे प्रतापगढदुर्गं , ८० कि.मी दूरे रायगढदुर्गं, १२० कि.मी दूरे पञ्चघनी गिरिधाम च सन्ति । प्रतापगढदुर्गं क्रिस्ताब्दे १६५६ तमे वर्षे शिवाजिमहाराजेन निर्मितम् । अत्र शिवाजिप्रतिमा अस्ति । भाजा गुहा पुणेतः मुम्बयीगमनमार्गे दर्शनीया अस्ति । कैवल्यधाम योगकेन्द्रं जनप्रियम् अस्ति ।
## धूमशकटमार्गः
मुम्बयीतः पुणेपर्यन्तं धूमशकटयानानि सन्ति । पुणे-कोल्हापुरमार्गे वाटर् निस्थानस्य समीपेऽस्ति ।
## वाहनमार्गः
पुणेतः १२० कि.मी । कोल्हापुरमुम्बयी नगरेभ्यः वाहनसम्पर्कः अस्ति । सातारातः ७६ कि.मी । मुम्बयीतः २९० कि.मी । आगस्टतः मेमासपर्यन्तं उत्तमकालः । वासार्यम् उपाहारवसतिगृहाणि सन्ति ।

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य गिरिधामानि
लोणावळा

**लोणावळा** गिरिधाम 
मुम्बयीनगरतः १२६ कि.मी दूरे स्थितम् एतत् गिरिधाम अत्यन्तं जनप्रियम् अस्ति । मुम्बयीपुणेनगरेभ्यः एतत् गिरिधाम गन्तुं व्यवस्था अस्ति । पर्वतप्रदेशे अत्यन्तं शैत्यं भवति । मुम्बयीमहानगरवासिनां समीपस्थं गिरिधाम एतत् ।

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य गिरिधामानि
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कार्लागुहाः

कार्लाभाजा गुहाः

 
कार्ला तथा भाजागुहाः मुम्बयीपुणेमार्गे दर्शनीयस्थानेषु अन्यतमा अस्ति । एतासु चैत्यगुहा मुख्या अस्ति  । दक्षिणभागे १४ स्तूपाः सन्ति । पञ्चस्तूपाः गुहायाः अन्तर्भागे सन्ति । अन्याः बहिः सन्ति । एकस्याः मूर्तिशिल्पानि सन्ति । एताः विहारगुहाः इति ख्याताः सन्ति । पुणेतः एकघण्टाप्रवासः करणीयः भवति । कार्लागुहासु देवालयः निर्मितः अस्ति । वास्तुदृष्ट्यापि सुन्दरः देवालयः एषः कलात्मकः अस्ति । विशेषतः एषः प्रदेशः  बौद्धानां मुख्यः भवति ।

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:महाराष्ट्रस्य ऐतिहासिकस्थानानि
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
खण्डाळा

मुम्बयीतः लोणावळाप्रदेशं प्रति गमनसमये मार्गसमीपे विद्यमानं जलपातस्थलमेतत् । अत्र पादचारणम् अतीवानन्दाय भवति । पर्वतारोहणम् अतीव इष्टाय भवति । इतः कार्लागुहाः १२ कि.मी दूरे सन्ति ।
## वाहनमार्गः
पुणेतः ६४ कि.मी । मुम्बयीतः १२५ कि.मी ।

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य गिरिधामानि
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कान्हेरीगुहाः

कानेरीगुहाः- बौद्धशिक्षणकेन्द्रम् 
क्रिस्ताब्दस्य द्वितीयशतकस्य मध्यभागे बौद्धभिक्षवः सन्यासिनः एताः गुहाः निर्मितवन्तः । तत्रैव ते तपः आचरितवन्तः, अध्ययनं योगं च कृतवन्तः । अत्र आहत्य १०९ गुहाः सन्ति । तृतीया गुहा ८६x४० पादचतुरस्रमिता विशिष्टा च अस्ति । विशिष्टं बौद्धशिक्षणकेन्द्रमेतत् आसीत् ।
एकादशशतकं यावत् अत्र गुहासु अध्ययनं प्रवर्तते स्म । अत्र स्थितानि शिल्पानि, प्राचीनभारतस्य शिल्पकलायाः उदाहरणानि सन्ति ।
## मार्गः
मुम्बयीराष्ट्रियोद्यानतः ४ कि.मी । मुम्बयीतः ४५ कि.मी 
## चित्रशाला

Image:Kanheri steps.jpg|कान्हेरीसोपानानि
Image:Kanheri6.jpg|द्वितीया गुहा
Image:Kanheri-brahmi.jpg|गुहासु ब्राह्मिलिपिः
Image:Kanheri4.jpg|कान्हेरीगुहाः

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:महाराष्ट्रस्य ऐतिहासिकस्थानानि
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
अङ्कगणितम्

**अङ्कगणितम्** तु गणितस्य मौलिका प्राचीनतमा च शाखा। एतस्याः उपयोगः प्रत्येकेन जनेन क्रियते। यथा हि सामान्य दैनिकी गणना अथवा उन्नता वैज्ञानिकी व्यापारसम्बन्धिनी वा गणना। अस्मिन् तु परिमाणस्य अध्ययनं क्रियते। प्राधान्येन अत्र सङ्ख्यानां मध्ये भूयमानानां सङ्क्रियाणां अध्ययनं क्रियते।

वर्गः:अङ्कगणितम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
सेवाग्रामः

एषः महात्मा गान्धिमहोदयेन स्थापितः सेवाश्रमः अस्ति । महात्मा गान्धिः क्रिस्ताब्दस्य १९३३तमवर्षपर्यन्तम् अत्रैव वासं कृतवान् । समाजे यथा परिवर्तनं भवतु इति तेन चिन्तितम् आसीत् तत्सर्वम् अत्र अनुष्ठितमासीत् ।
तस्य निवासः यथापूर्वमेवास्ति । मृन्निर्मित कुटीरं पूर्वं राजकीयविचारकेन्द्रमासीत् । पञ्चदशवर्षाणि यावत्  महात्मा गान्धिः अत्रैव स्वातन्त्यान्दोलनकार्येषु प्रवृत्तः आसीत् ।
तत्र गवां सेवां कर्तु अवसरः अस्ति । गान्धीजी अत्रैव अस्पृश्यतानिवारणं देशीयवस्त्रनिर्माणं, तन्तुनिर्माणं, जातिपद्धतिनिर्मूलनम् इत्यादीनि कार्याणि कृतवान् । नवीनप्रशिक्षणं (नयीताली) योजना अत्रैवारब्धा आसीत् ।
## मार्गः
नागपुरतः ७५ कि.मी । धूमशकटमार्गे वार्धानिस्थानतः समीपे सेवाग्राम- आश्रमः अस्ति ।

वर्गः:महाराष्ट्रस्य ऐतिहासिकस्थानानि
वर्गः:सामाजिकपरिवर्तनकेन्द्राणि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
तिल्या

सः रामानुजस्य जीवितकालः । सहस्रवर्षेभ्यः पूर्वं तमिलुराज्यस्य चिदम्बरम् इति प्रदेशे गोविन्दराजस्वामी मन्दिरं बहुविशालं, प्रधानं च आसीत् । तस्मिन् काले तावत् विशालमन्दिरम् अन्यत् नासीत् । कुमुदिनि इति वाराङ्गना तत्र नृत्यसेवां करोति स्म । निश्चितदिनानां सायङ्काले सा आगत्य नृत्यसेवां कृत्वा ततः गच्छति स्म ।
तस्याः पुत्री तिल्या । देवालयस्य पार्श्वे एव कुमुदिन्याः गृहमासीत् । देवालये धनुर्मासे प्रातः सायं च तिरुप्पावै उपन्यासः भवति स्म । कुतूहलेन पञ्चवर्षीय बालिका तिल्या अपि तत्र गच्छति स्म । श्रेष्ठविद्वान् रङ्गाचार्यः प्रवचनं करोति स्म । एतेन प्रवचनेन तिल्या बहुधा आकृष्टा । प्रवचनस्य गोदादेव्याः धनुर्माससेवया एषा मोहिता जाता । सेवाद्वारा सा श्रीकृष्णं कथं प्राप्तवती इति तिल्या ज्ञातवती । स्वस्य हृदयेऽपि गोविन्दराजस्वामिनं प्रतिष्ठापितवती । तस्य विषये एव चिन्तनं करोति स्म । मात्रा शिक्षितं नृत्यं तस्मै गोविन्दाय एव अर्पितम् इति निश्चितवती । 
## गोविन्ददासी
बाल्ये अङ्कुरिता एषा भावना यौवने इतोऽपि दृढा जाता । स्वस्य सर्वस्वमपि गोविन्दराजस्वामिने इति चिन्तितवती । सा अनुपमसौन्दर्यवती, नवयौवनकान्त्या प्रकाशिता अभवत् । तस्याः हासः पुष्पाणां निरस्यमिव, चलनं हंसचलनमिव, सम्भाषणं मौक्तिकानां वृष्टिः इव आसीत् । गोविन्दराजस्वामिना विना सा अन्यत्र कुत्रापि नृत्यं न करोति स्म । चिदम्बरस्य कवयः, गायकाः, रूपवन्ताः, धनिकाः च तस्याः नृत्यं पश्यन्ति स्म ।  देवाय तस्याः भावं दृष्ट्वा एते स्वेषां निमित्तमेव सा भावभङ्गिं प्रदर्शयति इति चिन्तयन्ति स्म । किन्तु तिल्यायाः ध्यानं तु गोविन्दराजस्वामेः प्राप्तेः विना अन्यत्र नासीत् ।  तस्य प्रीत्यर्थं, प्राप्त्यर्थं च सा नृत्यति स्म । वाराङ्गनावृत्त्याः प्रवेशार्थं माता कुमुदिनी अनुरोधं कृतवती ।  किन्तु तिल्या स्वस्य रूपयौव्वनसौन्दर्याणि भगवतः गोविन्दस्य सेवायामेव आरक्षितानि इति निश्चितवती ।

वर्गः:मध्ययुगीयधार्मिकमहिलाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
माथेरान्

## माथेरान् गिरिधाम (०२१४८)
दक्षिणप्रस्थभूमेः सह्याद्रिपर्वतश्रेण्याः हरिद्वनेषु अत्यन्तं सुन्दरम् अपूर्वं गिरिधाम एतदस्ति । सागरस्तरतः ८०३ मीटरोन्नते प्रदेशे एतत् गिरिधाम अस्ति । ठाणाविभागस्य आङ्गलाधिकारी ह्यूग मालेट् क्रिस्ताब्दे १८५० तमे वर्षे एतत् प्रथमतः दृष्टवान् । अनन्तरं नेराळप्रदेशतः वाहनमार्गनिर्माणं कारितवान् ।
क्रिस्ताब्दे १९०७ तमे वर्षे मुम्बयीवणिक्  पीरभायीपुत्रः अब्दुल् हुसेन् धूमशकटयान् सौलभ्यं कारितवान् ( तस्मिन् काले एतस्य व्ययः १६लक्षरूप्यकाणि)। अत्र पक्षिवीक्षणं दृश्यवैभवं वनप्रदेशे पादचारणं च आनन्दविषयाः सन्ति ।

सूर्योदयात्पूर्वमेव दृश्यवीक्षणाय निश्चितं स्थानं प्राप्तव्यं भवति । पोर्कुपैन् पायिण्ट् लूयिस् पायिण्ट, ६ कि.मी दूरे स्तः । अन्यानि स्थानानि नाम कपाडिया पायिण्ट्, नवरोजिलार्ड्स् उद्यानं,  शिवाजील्याडर्, इत्यादीनि सन्दर्शनयोग्यानि सन्ति । उपरिष्टात् कन्दरदर्शनं चेतोहारि भवति । वृक्षाः अपि दर्शनीयाः सन्ति ।
चारलोट्टेनामकं किञ्चन सुन्दरसरोवरम् । अत्र नौकाविहारः तरणं मत्स्यग्रहणं च आनन्दकारणानि भवन्ति । अस्मिन् गिरिधाम्नि वाहनानि न आगच्छन्ति । वाहनानां निषेधः अस्ति । तथा प्लास्टिक् इत्यादीनामपि निषेधः अस्ति । ४० निमेषान् यावत्  पादचारणेनैव गन्तव्यं भवति । पादचारणाय अत्र उत्तमव्यवस्था अस्ति ।

## व्यवस्था
वासाय महाराष्ट्रप्रवासोद्यमनिलयाः सन्ति । उपाहारवसतिगृहाणि अपि अत्र सन्ति । पर्वतप्रदेशे सञ्चाराय अश्वशकटानि सन्ति ।

## धूमशकटमार्गः
मुम्बयीपुणेमार्गे नैराल् निस्थानतः २५ कि.मी । मुम्बयीतः १०८ कि.मी । पुणेतः १४० कि.मी ३ कि.मी पादचारणेनैव गन्तव्यम् । अक्टोबरमासतः जनवरीमासं यावत् उत्तमः कालः भवति ।

## चित्रशाला

Image: Roads_at_matheran.jpg|माथेरान् मार्गाः
Image: Rail_at_matheran.jpg|हठात् परिवर्तनरैलमार्गः
Image: Walk to point matheran.jpg|कश्चन सुन्दरमार्गः
Image: MatheranView.jpg|शिखरात् दृश्यमानं दृश्यम्
Image:Hairpinatmatheran.JPG|नागगतिमार्गः

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य गिरिधामानि
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पौनाराश्रमः

पौनार आश्रमः 
सेवाग्रामस्य समीपे एव श्रीविनोबा भावेमहोदयेन स्थापितः आश्रमः अपि दृष्टुं शक्यते । भूदानन्-आन्दोलनम् अत्रैव अरब्धमासीत् । सर्वोदयतत्वानुसारी महानायकः श्रीविनोबा भावे गोहत्यानिषेधाय बहु प्रयत्नं कृतवान् । सेवाग्रामतः ३ कि.मी दूरे एषः आश्रमः अस्ति ।

वर्गः:सामाजिकपरिवर्तनकेन्द्राणि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
केदैञै

thumb|200px|केदैञै

**केदैञै** (*Kėdainiai*) लेतुवा: पुरन भवति। केदैञै लेतुवा: मध्ये भवति। ३०६०० जना: पुरे वसन्ति ।।

वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:लेतुवा
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
माथेरान् पर्वतीयधूमशकटयानम्

एतत् विशिष्टं धूमशकटयानम् अस्ति।  नेराळ् तः माथेरान् गिरिधाम प्रति गच्छति । २५ कि.मी दूरं यावत् घट्टप्रदेशे सावधानतया गच्छति । प्रतिघण्टं दश कि.मी यावत् वेगेन अस्य गमनम्  । मार्गे अनेके गुहामार्गाः भवन्ति । पार्श्वे पर्वतशिखराणि वनसौन्दर्यम् कन्दराणि च दृश्यन्ते 
अत्र प्रयाणसमये सर्वेषां रोमाञ्चकारी अनुभवः भवति । न्यारोगेज् धूमशकटयाने केवलं पञ्चविभागाः सन्ति । एकस्य गुहामार्गस्य one kiss tunnel इति नाम अस्ति । मार्गे २२६ वक्रमार्गाः १२० सेतवः सन्ति । एतदपूर्वं धूमशकटयानम् उत्तमव्यवस्थायुक्तं सुरक्षात्मकं च अस्ति । एतत् क्रिस्ताब्दे १९०७ तमे वर्षे एव आरब्धम् आसीत् ।

वर्गः:भारतस्य विश्वपरम्परास्थानानि
वर्गः:भारतस्य रेल्-यानानि
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
लोनार् क्रेटर्

लोनारक्रेटर् – ज्वालामुखीगर्तः 
बृहदाकाराणाम् उल्कानां भूमौ वेगेन पतनात् एतादृशस्य अद्भुतगर्तस्य निर्माणम् अभवत् । प्रायशः भूमौ एतादृशाः गर्ताः १४० सङ्ख्याकाः सन्ति । ५० सहस्रवर्षेभ्यः प्राक् एतदभवत् इति विशेषज्ञानाम् अभिप्रायः अस्ति । विश्वे एषः तृतीयः गर्तः इति प्रसिद्धः अस्ति ।
महाराष्ट्रराज्ये बुल्ढाणामण्डले एषः ज्वालामुखीगर्तः  अस्ति । विश्वे अन्यत्र एतादृशं द्र्ष्टुम् अतीवश्रमः आवश्यकः भवति । अत्र प्राप्तुं वनप्रदेशे गन्तव्यं भवति ।
एतत् द्विकिलोमीटर् विस्ततं सरोवरमिव दृश्यते । जलं पानयोग्यं न भवति । क्षारयुक्तम् अस्ति । वनप्रदेशे गत्वा ततः कष्टेन एतत् स्थानं प्राप्तव्यं भवति । चन्द्रस्य उपरितनस्तरः इव अत्रापि दृश्यते ।
## वाहनमार्गः
औरङ्गाबादतः २४५ कि.मी । चतुर्घण्टात्मकं प्रयाणम् । 
## धूमशकटमार्गः
मुम्बयीनागपुरमार्गे मल्लपुरनिस्थानतः अग्रे वाहनेन गन्तव्यं भवति ।

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य भूविस्मयाः
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
डेक्कन् ओडिस्सी

एतत् महाराष्ट्रराज्ये स्थितं वैभवोपेतं प्रवासिधूमशकटयानमस्ति । अस्य निर्माणे आफ्रिकाखण्डे स्थितं ब्लूट्रेन् Blue train (South Africa) युरोपखण्डे स्थितम् ओरियण्ट एक्स्प्रेस् (Orient Express
) इत्यादीनि प्रेरकाणि सन्ति । बहिर्भागतः सामान्यधूमशकटमिव दृश्यते । किन्तु अन्तः वैभवयुक्तम् अस्ति । उत्तमाहारपूरकभवनं, सभाभवनं, मादकपेयस्थानानि, सौन्दर्यवर्धनसौलभ्यं , दूरदर्शनं, दूरभाषा, फ्याक्स्, अन्तर्जालः, प्लास्मा टि.वि, अन्ताराष्ट्रियदूरभाषा सौलभ्यानि च अत्र सन्ति । सम्पूर्णधूमशकटयानं वातानुकूलितम् अस्ति । शयनाय प्रत्येकप्रकोष्ठाः सन्ति ।
धूमशकटयानं कलामयम् उत्तमप्रकाशयुक्तम् आधुनिकसौलभ्ययुक्तं चास्ति । मुम्बयीतः रत्नागिरि, सिन्धुदुर्गं, गोवा, पुणे औरङ्गाबाद् नाशिक अजन्ता, एल्लोरा क्षेत्राणां दर्शनं कारयति ।
अनेन यात्रा कृतवन्तः अतीवम् आनन्दम् अनुभवन्ति । धूमशकटयानानां राज्ञी इव अस्ति एतत् यानम् ।

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य विशेषधूमशकटयानानि
वर्गः:भारतस्य रेल्-यानानि‎
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
छत्रपतीसम्भाजीमहाराजनगरम्

**सम्भाजीनगरम्** (, ; आधिकारिकरूपेण **छत्रपतीसम्भाजीमहाराजनगरम्**), पूर्वनाम **औरङ्गाबाद्**, पुरातननाम **खडकी**, इति एकं प्राचीननगरम् । खङ्गे इति अस्य नाम आसीत् मोगल बादशाहः औरङ्गजेबः ताजमहल् सदृशं भव्यं स्मारकम् अत्र निर्मितवान् । अनन्तर नगरस्य औरङ्गाबाद् इति नाम आगतम् अस्ति ।
**छत्रपती संभाजीनगर** प्रदेशे अपि अजन्ता एल्लोरा प्रदेशेषु इव गुहाः सन्ति । बौद्धानाम् आराधनानन्दिराणि साधुसंन्यासिनां निवासस्थानानि च आसन् । **छत्रपती संभाजीनगरे** स्थितायां गुहायां सप्तमशतकीयः बौद्धविहारः अस्ति । ७६ स्तम्भानां विशालं प्राङ्गणम् अस्ति । पश्चिमदिशि कमलासने उपविष्टस्य गौतमबुद्धस्य विग्रहः अस्ति । समीपे सर्पसमूहः अस्ति ।
प्राङ्गणात् बहिः बुद्धस्य अनेकप्रतिमाः सन्ति । द्वितीयगुहायां बृहत् बुद्धविग्रहः अस्ति । तृतीयगुहायां स्तम्भेषु शिल्पानि सन्ति । एषा गुहा पूर्णालङ्कृता अस्ति । षष्ठगुहायां बृहत् बुद्धमूर्तिः आकर्षणीया अस्ति । सपृमगुहायाम् आकर्षकाणि शिल्पानि सन्ति । विशालं प्राङ्गणम् अत्र अस्ति । बोधिसत्वस्य पद्मपाणेः सरस्वत्याः च विग्रहाः अतीव मनोहराः सन्ति । आहत्य दश गुहाः निर्मिताः सन्ति ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* सम्भाजीनगरमण्डलम्
* महाराष्ट्रम्
* भारतस्य बहुजनसङ्ख्यायुक्तानां नगराणां सूचिः

## सन्दर्भाः 
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:औरङ्गाबादमण्डलस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
आदिल मन्सुरी

आदिल (फरिद) मन्सुरी
“ वली गुजराती गझल” पारितोषकविजेता महानाउर्दू एवं गुर्जरकवीषु एक: कर्णावतिनगर- निवासी आदिल(फरिद) मन्सुरी मनहर उधासेन गीतं “ જયારે પ્રણય ની જગમાં શરુઆત થઈ હશે  ” तस्मात गझलगीतात् प्रचलित: अस्ति । गुर्जरगझलगीतानाम् आधुनिकतायै तेषां योगदानम् आत्यन्तं महत्त्वपूर्णम् आसित् । नूतनभाषाशैल्यां प्रतिकयोजना एवं तथा मौनभाषायां विचारसंक्रान्ते: कुशलताकारणेन आदिलमन्सूरी आधुनिक गझ्लगानस्य अग्रणी अभवत ।
	आदिलमन्सूरीमहोदयस्य जन्म १८ मे १९३६ तमे वर्षे कर्णावत्याम् अभवत् । तेषाम् अधिक: काल: कर्णावत्यामेव व्यतीत: । आदिलमन्सूरी-महोदयानां बाल्यावस्था संधर्षे व्यतीता । देशविभाजन पश्वात १९४८ तमे वर्षे तेषां पित्रा करांची गन्तुं निर्णय: कृत: । अष्टवर्षानन्तरं पित्रा मातृभूमिं प्रति निवर्तनाय निर्णय: कृत: । येन आदिलमहोदय: कर्णावत्यां निवासं कृतवान । कर्णावत्यां निवासं कृतवान । कर्णावत्यागमन पश्चात् आदिलमहोदयेन गुर्जरभाषायां लेखानां, काव्यानां तथा नाट्यानां रचनायै प्रारम्भ: कृत: । 
आदिलमन्सूरीमहोदया: ‘शायर’ आसीन इतोडपि ते उत्तमचत्रकलाकुशला: अपि आसन । ‘केलीग्राफी’ मध्ये ते निपुणा: आसन । ‘गझलगुर्जरी डोट कोम’ मासिकेन ते गझलगानस्य विस्तरणं अमेरिका त्: अपि प्रच्लितं कुर्वन आसन ।
	आदिलमन्सूरी महोदया: ७२ तमे द् ब्दे गुरूवासरे दि.६ नवेम्बरमासे न्यूजर्सीप्रदेशे दिवंगता: ।

वर्गः:गुजरातराज्यस्य कवयः
वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
रावजी पटेल

पटेल रावजी छोटालाल: (१५-११-१९३९, १०-८-१९६८)  कविः, वार्ताकारः, नवलकथाकारः स: खेडामण्डलस्य वल्लभपुरे आसीत् । तस्य प्राथमिकी शिक्षा डाकोरे नगरे अभवत् । अमदाबादस्य नवचेतनमहाशालायाः तस्य ऐस्.ऐस्.सी. अभवत् । वर्षद्वयस्य अभ्यासः विनयनशालायां अभवत् । अमदाबादस्य वासांसि सार्यशालायां, गुजरातस्य विद्यापीठस्य पुस्तकालये, कुमारकार्यालये इति विविधानि स्थलानि सः कार्यम् अकरोत् । किञ्चित्कालपर्यन्तं सः सन्देशः, गुजरातसमाचारः  इति पत्रिकासु च संलग्नः आसीत् । कृत्यो पूर्वं सः सप्ताष्टमासान् अमरगढस्य चिकित्सालये अकरोत् । अहमदाबादनगरे तस्य निधनम् अभवत् । अश्रुधरः तस्य नवलकथा अस्ति ।

वर्गः:गुजराती साहित्यिकाः
वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वेणीभाई पुरोहित

## वेणीभाई पुरोहितः (अखाभगतः) 
-	उपनाम- अखाभगतः 
-	जन्म-१-२-१९१६, जामखम्भाळीयाग्रामे ।
-	अवसान - ३-१-१९८०, मुम्बईनगरे ।
-	श्म्- प्राथमिकम् - मुम्बईनगरे, माध्यमिकम्-जामखम्भाळीयाग्रामे । 
-	उद्योग: - पत्रकरिता ।
## जीवनम् 
मुम्बईनगरे ‘बे घडी मोज’ दैनिकपत्रिकायां मुक्त: १९३९-४ अमदावादे प्रभात, भारतीमसाहित्यसड्घे, सस्तुसहित्ये च प्रकरीडर द्रभवत ।
१९४२ तमे वर्षे स्वातन्त्र्यभियाने कारागृहवास: ।
१९४९ त: आचरणं मुम्बईनगरे जन्मभूम्मा सह । म्या उपनाम्ना पद्ये कहा....... लिखिता: ।
लाव्यानाम द्रास्वादनं चलचित्राणाम् अवतोजनामि च् कृतानि । बालमुकुन्द: दवे तस्य मित्रविशेष: ।
गुजराती चलचित्रस्य ‘कंलु’ इत्यस्य सर्वाणि गीतानि अनेन् लिखितानि ।
मुख्या: रचना:- सिम्जारव:, गुलकारे शायरी, द्रीप्ति:, द्राचमनम्, सहवास:,  कवि: । गीतेषु शब्दलययो: माधुर्यम । भावस्य सत्यता, कल्पनायाश्च चारुता द्रश्यते ।
परिचयः - वेणीभाई जमनादासः पुरोहित: । कवि : वार्ताकारश्च तस्यता, कल्पनायाश्च चारुता द्र्‌श्यते ।
परिचय: - वेणीभाई जमनादास्: पुरोहित: । कवि:वार्ताकारश्व । गीतम, भक्तिगीतनि, गकाल, सोनेट, मुक्तलम वर्णनात्मकरचनाश्च तस्य काव्यम् जाव्यप्रकार: वर्तन्ते । बाल्ये जन्मभूमौ संगीतसेय छाया तस्य गीतेषु शब्दसंगीतेन प्रकहीभवति । मदः माधुर्यं चित्रात्मलता, प्रवाहिता च तस्य द्रभिव्यक्ते: लाक्षणिकता: सन्ति । प्रणय: प्रभु: राष्ट्र्‌भक्ति:, निसर्ग: तत्कालीनघटनानां निरुपणं च स: रङगद्रशट्या कृतवान ।

वर्गः:गुजराती साहित्यिकाः
वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
पाण्डवलेणी

पाण्डवलेणी 
नासिकनगरतः ८ कि.मी दूरे हीनयानपन्थस्य बौद्धगुहाः सन्ति । आहत्य २३ गुहाः सन्ति । तृतीया गुहा बौद्धविहारः अस्ति । अनेकानि मूर्तिशिल्पानि अत्र सन्ति अष्टादशी गुहा चैत्यगुहास्ति । एताः गुहाः क्रिस्तपूर्वे प्रथमशतके निर्मिताः नासिकप्रदेशे त्रयम्बकेश्वरमन्दिरं गोदावरीनद्याः तीरे अस्ति ।  द्वादश ज्योतिर्लिङ्गेषु अन्यतमम् अस्ति ।

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:महाराष्ट्रस्य ऐतिहासिकस्थानानि
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
अलेक्जाण्डर् ग्राहम् बेल्

अलेग्झाण्डर् ग्रहां बेल् (जीवितकालः-  १८४७ तमवर्षस्य मार्चतृतीयदिनाङ्कतः  १९२२तमवर्षस्य आगस्टद्वितीयदिनाङ्कपर्यन्तम्) 
ऐदम्प्राथम्येन दूरवाणीयन्त्रस्य आविष्करणम् अयम् कृतवान्  । एषः उत्कृष्टविज्ञानी, आविष्कारकः, तन्त्रांशज्ञः  चिन्तकः च आसीत् ।
विद्युत्चालितदूरसम्पर्काः, हैड्रो फायिल्, वायुयानविज्ञानस्य परिवर्तनजन्यकार्येषु ग्रहां बेल् वर्यस्य योगदानं सदा स्मर्तव्यम् अस्ति । १८८८ तमे वर्षे न्याषनल् जियाग्राफिक् सोसैटी इत्यस्याः संस्थायाः सदस्येषु अलग्झाण्डर् ग्रहां बेल् अन्यतमः आसीत् ।

## प्रथमः आविष्कारः
बाल्यदिनेषु ग्रहां बेल् भौतिकजगति कौतूहलवान् जातः आसीत् । अस्य परिणामतया सस्यवर्गाणां सङ्कलनं प्रयोगानि च अल्पे वयसि कृतवान् ।
बेल्  आरम्भिकदशायां संवेदनात्मकस्वभावशीलः आसीत् । तस्य माता कला- कविता-सङ्गीतसम्बन्धि- अन्तर्विहितगुणान् प्रेरितवती आसीत् ।
औपचारिकपाठनं विना पियानोवादनम् अधीतवान् । पियानो वादकः च अभवत्  । मातुः क्रमशः बधिरता या आसीत् सा बधिरता बेल् उपरि गाढपरिणामम् अजनयत् । ( तस्य द्वादशे वयसि मातुः श्रवणशक्तेः ह्रासः आरब्धः ) । अतः सः अङ्गुलीसंज्ञाभाषाम् अधीतवान् । अपि च परिसरे गृहे प्रचलितवार्ताः  अङ्गुल्या मातरं सूचयन् असीत् । स्पष्टतया, कम्पनात्मकरूपेन स्थायिध्वनिना कथनस्य कौशलं वर्धितवान्  । सः अनया शैल्या मातोः ललाटस्य पाश्वे यदि वदति तर्हि माता स्पष्टतया अवगच्छति स्म । सः ’मातुः बधिरतायाः परिहारः’  एव स्वीयम् आद्यकर्तव्यम्  इति विचिन्त्य श्रवणविज्ञानाध्ययनं कृतवान् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Alexander Graham Bell Institute at Cape Breton University 
* Bell Telephone Memorial, Brantford, Ontario
* Bell Homestead National Historic Site, Brantford, Ontario
* Alexander Graham Bell National Historic Site of Canada, Baddeck, Nova Scotia
* Alexander Graham Bell Family Papers at the Library of Congress
* Memoirs of Alexander Graham Bell
* Biography at the *Dictionary of Canadian Biography Online*
* Science.ca profile: Alexander Graham Bell
* Answers.com
* Find a grave
* 

वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
महाराष्ट्रस्य सागरतीराणि

महाराष्ट्रराज्यस्य सागरतीराणि
## वसयी
महाराष्ट्रराज्ये ठाणेमण्डले वसयीसागरतीरम् अतीव प्रसिद्धम् अस्ति । पूर्वमत्र पोर्तुगीसदेशीयाः प्रशासनं कृतवन्तः । अनन्तर मराठाः वशीकृतवन्तः । मुम्बयीतः ७७ कि.मी दूरे एतदस्ति ।
## डहाणुबोर्डि
ठाणेमण्डले एव स्थितम् अन्यत् सागरतीरम् एतत् । अत्र फार्सीजनानाम् अतीव प्रभावः अस्ति । बोर्डिप्रदेशे फार्सिजनैः ज्वालितः अग्निः इदानीमपि ज्वलन्नेव अस्ति । मुम्बयीतः १४५ कि.मी दूरे एतदस्ति ।
## मुरुडजञ्जीरा
सागरतीरं नारिकेलवाटिकाभिः आवृतं सुन्दर सागरतीरमस्ति । अत्र दुर्गाणि गुहाः च सन्ति । मुम्बयीतः १६५ कि.मी दूरे एतदस्ति । समीपे पनवेल् धूमशकनिस्थानमस्ति ।
## माण्डवा
अलीबागतः २० कि.मी दूरेऽस्ति पनवेल निस्थानतः समीपेऽस्ति ।
	
## श्रीवर्धन
मुम्बयीतः २११ कि.मी दूरेऽस्ति । दक्षिणमहाराष्ट्रे गणपतिपुळे सागरतीरधार्मिक केन्द्रमपि प्रकृति सुन्दरमप्यस्ति। रत्नागिरिधूमशकट निस्थानस्य समीपेऽस्ति ।
सिन्धूदुर्ग, विजयदुर्ग, सागरतीरेषु पूर्वम् नौकानिस्थानानि आसन् । कणकवलीधूमशकटनिस्थानं समीपे अस्ति । मुम्बयीतः ४६० कि.मी ।
वेङ्गुर्ला मानतवान् सागरतीरे महाराष्ट्रे दक्षिणभागे सन्ति मुम्बयीमहानगरे चौपाटी, जुहू (मरीना), वेरसोवा (२९ कि.मी । अलीबाग् सागरतीराणि जनप्रियाणि सन्ति ।

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
लाभशङ्कर ठाकर

## लाभशंकरः ठाकरः 
लाभशंकरः जादवजी ठाकरः गुजरातस्य प्रख्यातः साहित्यकारः वर्तते । सः कविः, नाट्यकारः, नवलकथाकारः, निब्धन्धकारः, आयुर्वेदचिकित्सकश्च आसीत । तस्य जन्म सुरेन्द्रनगरमण्डलस्य पादडीग्रामे अभूत् । तस्य जन्म १४-१-१९३५ तमे वर्षे सेडलाग्रामे अभूत् ।

## शिक्षणम् 
लाभशंकर: गुजरातीविषयम् अधिकृत्य १९५७ तमे वर्षे स्नतकः, १९५९ तमे वर्षे अनुस्नातकः, १९६४ तमे वर्षे शुद्धे आयुर्वेदिके डिप्लोमापदवीम् प्राप्त्वान् ।

## उद्योग: 
लाभशंकर: ठाकर: प्राय: ७ वर्षाणि  अहमदाबाद् नगरस्य निविधेषु महाविद्यालयेषु प्राध्यापक: आसीत् । तरनन्तरं स्वीये चिकित्सालये आयुर्वेदिकचिकित्सकत्वेन उद्योगं कृतवान् ।

## परिचयः 
सप्तमे दशके गान्धियुगस्य सौन्दर्यपद्यानि विहाय आधुनिकप्रकृतेः काव्यानि अवलोक्य कवयः गुजरातीकाव्यानि प्रविष्टाः । तेषु लाभशङ्कर ठाकर: एकतम: आसीत् । बहुषु कृतिसु छन्दसाम् उपयोग:, साम्प्रतात् अतीतं प्रति गमनं, प्रकृते: तत्त्वानि प्रति आकर्षणम् इत्यादित्वात् पुरोगामिकाव्यै: सह अनुसन्धानं रक्षति कवि: । तथापि ‘तडको’ रचना परम्परां भित्त्वा प्रयोगशीलतां प्रति गतिं कुर्वती शक्ति_ वर्तते । छान्दस-अछान्दमिश्रिता:, कल्पनाप्रधाना वाच्यार्थे अतार्किली शैल, गाम्भीय्, प्रमोद:, लयवैविध्यं व्यक्तित्वस्य खण्डितता निर्भ्रान्तेश्वे अनुभव: इत्यादिल्क्ष्‌अणयुक्ता: कृतय: कविंम् आधुनिककविषु अग्रेसरं कुर्वन्ति ।

वर्गः:गुजराती साहित्यिकाः
वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
अम्बोली

अम्बोलिघाट् –
महाराष्ट्रराज्ये सिन्धुदुर्गमण्डले सहयाद्रिपर्वतश्रेण्याम् एतत् स्थलम् अस्ति । सागरस्तरतः ६१० मीटर् उन्नतप्रदेशे विद्यमानं प्रसिद्धं वीक्षणीयस्थलमेतत् । ग्रीष्मसमये जनाः अत्र अगच्छन्ति । कर्नल् प्रेस्टाफमहोदयः एतत् स्थलं ज्ञातवान् ।
प्रकृतिप्रियाणाम् अतीव आनन्ददायकम् एतत् स्थलं वनेऽस्ति । अत्रत्यं सुन्दरं जलपातं दृष्ट्वा जनाः सन्तुष्टाः भवन्ति । वर्षाकाले अधिकं वर्षणं भवति । अतः एतत् दक्षिणस्य चिरापुञ्जी इति निर्दिश्यते ।	अत्र १३ वीक्षणस्थानानि सन्ति । पर्वतारोहिणाम् अत्र अतीवानन्दः भवति । इतः  महदेवगढदुर्गं नारायणदुर्गं सावन्तवाडिनगरं च द्र्ष्टु शक्यते ।
## वाहनमार्गः
सावन्तवाडीतः ३५ कि.मी । पुणेतः ३९० कि.मी 
## चित्रशाला

Image:Amboli1.jpg| अम्बोलीदृश्यम्
Image:Amboli2.jpg| अम्बोलीजलपातः
Image:Amboli3.jpg| अम्बोलीदृश्यम्
Image:Amboli4.jpg| अम्बोलीघट्टः
Image:Amboli5.jpg| अम्बोलीदृश्यम्
Image:Heliconia flower in front of juvenile coconut palm (Amboli jungle).jpg|कश्चन सस्यविशेषः

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य गिरिधामानि
ताजमहल् प्यालेस्

ताजमहल् प्यालेस्
मुम्बयीनगरे स्थितं ताज् उपाहारवसतिगृहम् अतीव प्रसिद्धम् अस्ति । १०५ वर्षेभ्यः अधिकप्राचीनम् एतत् । अत्र ५६५ प्रकोष्ठाः सन्ति । भव्यभवनम् एतत् । मूरिष-ओरियण्टल् -फ्लारण्टेनशिल्पकलामिश्रितां शैलीम् अत्र पश्यामः ।
मुम्बयीनगरे प्रमुखभागे गेट् वे आफ् इण्डिया समीपे ताज् महल् प्यालेस् अस्ति। मुम्बयीमहानगरे अस्मिन् भवने राजानः महाराजाः विश्वविख्याताः विदेशीयाः अध्यक्षाः, प्रधानमन्त्रिणः, अधिकारिणः, हालिवुडबालिवुड्नटाः च स्थित्वा विश्रान्तिम् अनुभूतवन्तः सन्ति । विश्वविख्याताः  क्रिकेटक्रिडकाः अत्र वासं कृतवन्तः सन्ति।
अस्य निर्माणविषये एक प्रमुखं कारणमासीत् । पूर्वमत्र व्याट्सन् होटेल् आसीत् । तत्र भारतीयानां प्रवेशः नासीत् । श्री जेमशेडजीटाटा महोदयस्यापि भारतीयः इति प्रवेशः निषेधितः आसीत् । तेन अवमानितः जेमशेडजीटाटा एकम् उपाहारवसतिगृहं निर्मातुं सङ्कल्पं कृतवान् । प्यारिस् डसेल् डार्फ् इत्यादिनगराणि अटित्वा उत्तमानि वस्तूनि चित्वा आनीय भव्यस्य उपाहारवसतिगृहस्य निर्माणं कारितवान् ।

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:मुम्बईनगरस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
हिराकुड् जलाशयः

एषः जलाशयः विश्वे एव अतिदीर्घः जलाशयः अस्ति । एशियाखण्डे महानदी इति ख्यातायाः महानद्याः जलबन्धस्य कारणात् जलाशयः निर्मितः अभवत् । विविधोद्देशयोजनया भारतसर्वकारेण निर्मितः जलबन्धः नवभारतनिर्माणाय उत्तमः अभवत् । अत्र सङ्गृहीतं जलं श्रीलङ्कादेशस्य विस्तारस्य समानम् अस्ति ।
जलबन्धाय व्ययीकृतं वज्रचूर्णमुपयुज्य काश्मीरतः कन्याकुमारीपर्यन्तं ८ मीटर् मार्गः निर्मातुं शक्यते स्म । अस्य जलाशयस्य विस्तारः ७४६ चतुरस्रकि.मी । जलबन्धः २१ कि.मी दीर्घः अस्ति । जलबन्धात् जलाशयदर्शन अतीवानन्दाय भवति । एषः जलबन्धः राष्ट्रनिर्माणाय कृतः अपूर्वः मानवनिर्मितः बहुपयोगी च अस्ति ।
## वाहनमार्गः
सम्भलपुरतः १७ कि.मी 
## धूमशकटमार्गः
हिराकुड् समीपे धूमशकटनिस्थानमस्ति (१० कि.मी)

वर्गः:ओडिशाराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:ओडिशाराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
उदयगिरि-खण्डगिरी

उदयगिरिखण्डगिरी -
भुवनेश्वरनगरे लिङ्गराजदेवालयः आकर्षकः अस्ति । समीपे बिन्दुसागरसरोवरः उत्तमः पवित्रः च अस्ति । समीपे ५ कि.मी दूरे उदयगिरि खण्डगिरि नामके स्थाने पर्वतप्रदेशे गुहाः निर्मिताः सन्ति । बौद्धयुगे निर्मिताः गुहाः आकर्षकाः सन्ति । अत्र द्विस्तरीयः राज्ञीवासः अतीव सुन्दरः कलात्मकः च अस्ति ।
हाथीगुहा, गणेशगुहा, सर्पगुहा, बाग् गुध, पावनगुम्फ (शुद्धीकरणस्थानम् ) इत्यादयः क्रिस्तपूर्वद्वितीयशतके निर्मिताः सन्ति । पातालगुहायां जयविजयौ, अलकापुरी, स्वर्गः इत्यादिकं दृष्टुं शक्यते । खण्डगिरिगुहायां २४ तीर्थङ्कराणा विग्रहाः सन्ति । एकत्र क्रीडापटवः, महिलाः, गजाः पुष्पं नयन् बकपक्षी, इत्यादीनि  सुन्दरशिल्पानि सन्ति । खण्डगिरितः लिङ्गराजदेवालयस्य गोपुरं द्रष्टुं शक्यते ।

## चित्रशाला

File:Hathigumpha.JPG|हाथीगुहा(गुहा-१४)
File:Ganeshagumpha (cave no-10) Udayagiri.jpg|गणेशगुहा(गुहा-१०)
File:Ranigumpha (cave no-1), Udayagiri.jpg|राज्ञीगुहा(गुहा-१)
File:Script in Udaigiri.jpg|उदयगिरिशिलालेखः
File:CAVE LIKE SNAKE MOUTH.jpg|सर्पमुखीगुहा
File:Khandagiri.JPG|खण्डगिरिगुहाः

वर्गः:ओडिशाराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:ओडिशाराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
कनैयालाल मुनशी

कनैयालाल मुनशी
**कनैयालाल मुनशी** गुजरातीभाषायाः प्रसिध्धः नवलकथालेखकः, नाट्यकारः, चिरित्रलेखकः, निबन्धलेखकः, कथालेखकः च आसीत् ।
## जन्म, अभ्यासः, व्यवसायः च
तस्य जन्म डिसेम्बरमासस्य त्रिंशत् (३०) दिनाड्के १८८७ तमे वर्षे गुजरातराज्यस्य भरुच इति ग्रामे अभवत् । तस्य पितुः नाम माणेकलाल तथा मातुः नाम तापीबा आसीत् । १९०१ तमे वर्षे मेट्रिकपरीक्षाम् उत्तीर्य १९१० तमे वर्षे एल.एल.बी. परीक्षाम् उत्तीर्णवान् । १९१३ तमे वर्षे वाककीलव्यवसायः आरंभत् । 
कनैयालाल माणेकलाल मुनशी इति तस्य नामधेयम् किन्तु क.मा.मुनशी इति नाम्ना सः प्रसिध्धः ।
तस्य उपनाम **घनश्याम व्यास** इति आसीत् ।
## विशेषपरिचयः
	नवलकथा (कादम्बरी) लेखक रूपेण ख्याति प्राप्तः मुनशीमहोदयः व्यंग्यकटाक्षी रचनाः, ऎतिहासिक नवलकथाः च रचितवान् । तेषु ‘स्वप्नद्रष्टा’, ‘स्नेहसम्भ्रम’, ‘पाटणनीप्रभुता’, ‘गुजरातनो नाथ’, ‘राजाधिराज’, ‘पृथ्वीवल्लभ’, ‘भगवानकौटिल्य’, ‘जयसोमनाथ’ आदिनां समावेशः भवति ।
	पौरणिकम् इतिहासं सम्मुखीकृत्य ‘लोकमहर्षिणी’, ‘भगवानपरशुराम’ तथा अष्ट भागेषु कृष्णावतार सद्रश्य रचनाः कृताः ।
	‘वावाशेठनुं स्वातंत्र्य’, ‘बेखराबजण’, ‘आग्नाड्कित’, ‘ब्रह्मचर्याश्रम’, ‘पीडाग्रस्तप्रोफेसर’ आदि प्रहसनानि सन्ति । तेन लिखितं ध्रुवस्वामिनीदेवी ऎतिहासिकं नाटकम् अस्ति । ‘अडधे रस्ते’ इति रचनायां तस्य बाल्यकालात् महाविद्यालय जीवनस्य (१९) नवदश वर्षाणां संस्मरणानि सन्ति । ‘सीघांचढाण’ पस्वदश वर्षाणाम् कालाखण्डः तदनन्तरं ‘स्वप्नसिध्धि नी शोधमां’ इत्यत्र त्रयवर्षाणां कालाखण्डः निदुपितः १८८७ तः १९२६ पर्यन्तं बालयकालः, युवावस्था एवं क्रमेण तस्य जीवन संस्मरणानि आत्मकथा रूपेण लिखितानि सन्ति । आड्लभाषायाम् अपि चत्वारिंशत् (४०) ग्रन्थाः प्राप्ताः सन्ति । तस्य शकासात्
सत्याग्रहआन्दोलने अग्रेसरः एषः एकः कुशलः अधिवक्तां एवं च इतिहासविद  अपि आसीत् किन्तु तस्य ख्यातिः तु लेखक रूपेण अधिका । तस्य नवलकथाः प्रायशः ऎतिहासिक घटनासु आधारिताः सन्ति तथा तस्य स्वनासुं रस-ज्ञान प्रभावः तु स्पष्टः र्दश्यते । चैतन्यपूर्ण, असाधारण शक्तिशालीनां पात्राणाम् आलेखनम् इति तस्य वैशिष्टयम् ।
-	१९०४ तः १९६० पर्यन्तं जीवने विशिष्ट योगदानानि दायित्वानि च ।
-	१९०४ भरुच नगरे निःशुल्ल पुस्तकालयस्य स्थापना
-	१९१२ ‘भार्गव’ मासिकस्य स्थापना ।
-	१९१५-२० होमरुललीगस्य मन्त्री
-	१९२२ ‘गुजरात’ इति मासिकीपत्रिकायाः प्रकाशनम्
-	१९२५ मुम्बई विधानसभायाः विधायकः
-	१९२६
-	१९३० भारतीय राष्ट्रिय कोंग्रेसेप्रवेशः स्वातंत्र्य सङगामे भागम् अवहत् तस्मात् कारावासः ।
-	१९३७ तः १९३९ मुम्बईराज्ये गृहमन्त्रीपदं प्राप्तम् ।
-	१९३८ भारतीय विद्याभवनस्य स्थापना ।
-	१९३८ करांची मध्ये गुजरातीसाहित्य परिषदः अध्यक्षः
-	१९४२ तः १९४६ महात्मागान्धीमहोदयेन सह मतभेदः कोंग्रेस त्यागः पुनः प्रवेशः च ।
-	१९४६ उदयपुरे अखिलभारत हिन्दी साहित्य परीषदः अध्यक्षः ।
-	१९४८ सोमनाथ मन्दिरस्य जिर्णोद्धारः ।
-	१९४८ हैदराबादस्य भारते विलीनीकरण प्रक्रीयायां महतयोगदानम्
-	१९५२ तः १९५७ उत्तरप्रदेशस्य राज्यपालः
-	१९५४ विश्वसंस्कृत परिषदः स्थापना - परिषदः अध्यक्षरूपेण नियुक्तः ।
-	१९५९ ‘समर्पण; इति मासिकीपत्रिकायाः आरमभः कृतः ।
-	१९६०
फेब्रुआरी मासस्य अष्टम दिनाड्के (८) १९७१ तमे वर्षे (८३) त्रयाशीति वयसि सः पग्चत्वंगतः

वर्गः:गुजराती साहित्यिकाः
वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:छात्रेण सारमञ्जूषानुवादः
ओरिस्साराज्यस्य सागरतीराणि

ओरिस्सा राज्यस्य सागरतीराणि 
## कोणार्कबीच्
ओरिस्साराज्ये बङ्गलोपसागरतीरे स्थितम् एतत् स्थानम् अतीव स्वच्छं सुन्दरं च अस्ति । अत्र सागरतरङ्गानां शब्दः rolling cracleorsa इति कथयन्ति । दूरतः अपि एषः शब्दः श्रोतुं शक्यते । पुरीनगरतः ३५ कि.मी दूरे एतदस्ति । 
## पुरी-गोल्डन् बीच् 
पुरीनगरस्य समीपे गोल्डन् बीच् इति सुन्दरं सागरतीरमस्ति विहारयोग्यं स्नानयोग्यमिदं स्थलम् । प्रतिदिन सहस्रशः जनाः अत्र आगच्छन्ति । पुरीनगरे जगन्नाथमन्दिरम् अत्यन्त विशिष्टमस्ति । पुरीशक्तिपीठेषु अन्यतमम् अस्ति । जगन्नाथमन्दिरतः समुद्रमार्गे चैतन्यप्रभोः साधना क्षेत्रमस्ति । गभीरामठ इति तत् निर्दिश्यते ।
## गोपालपुर आन् सी
पूर्वमेतत् नौकानिस्थानमासीत् । इदानीं जनप्रियं सागरतीरमस्ति । नारिकेळवृक्षाणां वाटिकाः सर्वत्र सन्ति । समुद्रस्नानाय योग्यमिदं स्थलम् । सागरतरङ्गेषु नौकायानम् आनन्ददायकं भवति ।
### धूमशकटमार्गः
बर्हाम्पुरनिस्थानतः १८ कि.मी ।
### वाहनमार्गः
कोलकता-चेन्नैमार्गे (राष्ट्रियराजमार्गः बर्हाम्पुरपर्यन्तं गन्तव्यम् । भुवनेश्वरविमाननिस्थानतः आगन्तुं शक्यते ।

वर्गः:ओडिशाराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:ओडिशाराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
कारवारम्

**कारवारम्** उत्तरकन्नडमण्डलस्य किञ्चन उपमण्डलं मण्डलकेन्द्रं च । आङ्ग्लसर्वकारस्य समये एतत् उत्तरकन्नडमण्डलस्य प्रमुखनगरम् आसीत् । कारवारम् अरब्बीसमुद्रतीरप्रदेशमस्ति । एतत् पश्चिमवेलायां काळी नद्यः तटे विराजते । कारवारं कर्णाटकं तथा गोवाराज्यस्य सीमातः १५ किलोमीटर् परिमिते दूरे,बेङ्गलूरुनगरतः ५१९ किलोमीटर् परिमिते दूरे अस्ति ।

## निष्पत्तिः
कोङ्कणिभाषायां ’कोणे’ इति कारवारस्य दक्षिणदिशि विद्यमानाः जनाः तम् आहूयन्ति । मराठी भाषायां ’कार्वन्’ इत्यस्य कालीनद्यः तीरे विद्यमानः भूमेः कोणः इति । ’काडवाड’ इति ग्रामस्य नाम्नः ’कारवारम्’ इति नाम प्राप्तम् । एषः काडवाडग्रामः आङ्ग्लसर्वकारे प्रसिद्ध्ं केन्द्रम् आसीत् ।

## इतिहासः
पूर्वं कारवारं समुद्रतीरव्यापारस्य सुप्रसिद्धं केन्द्रम् आसीत् । तदा अरब्बीयाः, डच्जनाः, पोर्चुगीसाः, फ़्रेन्च्-जनाः इमं केन्द्रम् दर्शितवन्तः । एषः सुन्दरः प्रशान्तः च नगरः रवीन्द्रनाथ ठागोर् महोदयस्य प्रथमकाव्यस्य स्फूर्तिः इति प्रतीतिः अस्ति ।

## भूगोलः
कारवार नगरस्य एकस्मिन् पार्श्वे समुद्रः, अन्यस्मिन् पार्श्वे पश्चिमघट्टाः सन्ति । काली नदी कारवारे बिडि इति ग्रामे पश्चिमघट्टेषु उगमा भवति । एषा नदी १५३ किलोमीटर् दीर्घा अस्ति, कृषेः प्रमुखः स्रोतः च । एषा कारवारे प्रवहन्ती अरब्बीसागरं प्रविशति ।

## मण्डलाः
कारवारमण्डले एते ग्रामाः सन्ति- कत्थिनकोणः,किन्नेरः, सिद्धारः, हल्गः, उल्गः, अस्नोतिः, भैरे, बाल्निः, खर्गः, खद्रः, हङ्कोणः, बादः, कोळगे,मजालिः, होसळ्ळिः, गोपशिट्टः, सुङ्केरी, अमदळ्ळि, अर्गः, चेण्डिया, केर्वाडिः, कार्कळः, गोटेगळ्ळिः, होटेगळ्ळि:, बोरे, मल्लापुरः, वैल्बल्नि, माकेरिः, हपकर्णिः, कुन्निपेटे, सन्मुडगेरि, मुडगेरि, कैगा, हर्वाडः, देवभागः

वर्गः:कर्णाटकस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
संस्कृतस्य प्रयोजनम्

संस्कृतिः संस्कृताश्रिता ।

वर्गः:संस्कृतस्य महत्त्वम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
आत्म

आत्मनिरूपणम्
**ज्ञानाधिकरणमात्मा।स** द्विविधः।जीवात्मा,परमात्मा चेति।तत्रेश्वरस्सर्वज्ञः परमात्मा एक एव।
जीवस्तु,प्रतिशरीरं भिन्नो विभुर्नित्यश्च।
**आत्मनो** लक्षणम्----ज्ञानस्य अधिकरणं ज्ञानाधिकरणम्।ज्ञानस्येत्यत्र षष्ठ्याः आधेयत्वमर्थः।अधिकरणस्य
अधिकरणताश्रयत्वमर्थः।तथाच,ज्ञाननिष्ठ आधेयतानिरूपित अधिकरणताश्रयत्वं आत्मनो लक्षणम्।
आत्मनि समन्वयः----ज्ञाननिष्ठा या आधेयता इत्युक्ते आत्मनि ज्ञानमस्तीत्याकारक प्रतीतिसिद्धा ज्ञाने विद्यमाना
आधेयता। तन्निरूपिता या अधिकरणता इत्युक्ते आत्मनिष्ठा अधिकरणता। तदाश्रयत्वस्य आत्मनि सत्वात्समन्वयः।
नन्विदानीं काले अतिव्याप्तिः।अतस्तद्वारणार्थं ज्ञाननिष्ठ आधेयतायां समवायसम्बन्धावच्छिन्नत्वरूप विशेषणं देयम्।
एवं गुणत्वावच्छिन्न आधेयतामादाय पृथिव्यादौ अतिव्याप्तिवारणार्थं ज्ञानत्वावच्छिन्नत्वरूपविशेषणं देयम्।
एवं च,समवायसम्बन्धावच्छिन्न, ज्ञानत्वावच्छिन्न आधेयतानिरूपित अधिकरणताश्रयत्वम् आत्मनो लक्षणमिति
निष्कर्षः।
विभागस्य शाब्दबोधो यथा-----जीवात्मत्व,परमात्मत्वरूप धर्माभिन्न विभाजकधर्मद्वयान्यतरवान् आत्मा इति बोधः।

‎

वर्गः:न्यायदर्शनम्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
चिल्का सरोवरम्

भारतदेशे एव अतिविशालः ११०० चतुरस्रकिलोमीटर् विस्तृतं चिल्कासरोवरम् ओरिस्साराज्ये गजपतिमण्डले अस्ति । सागरपूर्वप्रदेशे अन्तर्भागे एतत् सरोवरम् अस्ति । पूर्वम् एतत् कोल्ली इति ख्यातम् आसीत् । ६० कि.मी दीर्घवालुकावप्रात् जलाशयः अभवत् । अस्य दैर्घ्यं  १० कि.मी, विस्तारः ४०-४५ कि.मी.मितः । गभीरता अधिका नास्ति ।
अस्मिन् वनप्रदेशे विविधानि १५० जातीयानि पक्षिसङ्कुलानि सन्ति । पक्षिणां सङ्ख्या दशलक्षाधिका अस्ति । अत्र सैबेरियन् क्रेन्, स्याण्डपैपरस्, कारमोराण्ट्, वैर एबिस् फ्लेमिङ्गो इत्यादयः सन्ति । सैबीरिया इरान् इत्यादिभ्यः देशेभ्यः पक्षिणः आगताः भवन्ति । अतः बर्डस् वाचरस् प्याराडैस् इति जनाः एतत् स्थानं कथयन्ति । नवम्बरमासतः जनवरीमासपर्यन्त पक्षिणः अत्र वसन्ति ।
अत्र सूर्यास्तसूर्योदयदर्शनम् अतीव सुन्दरं भवति । प्रवासिजनाः अत्र नौकाविहारं, तरणं, मन्स्यानां वीक्षणं, मृगयां च कुर्वन्ति । कदाचित् अत्र जलाशये सौतपारा समीपे डाल्फिन् जलचराः अपि दृश्यन्ते । समीपे बर्कुला रम्भा इत्यादीनि अत्युत्तमस्थानानि सन्ति । ओरिस्साप्रवासोद्यमनिगमः प्रवासव्यवस्थां करोति । जले नानाविधाः क्रीडाः प्रचलन्ति । जलं लवणयुक्तमस्ति 
## विमानमार्गः
भुवनेश्वरविमाननिस्थानतः १०० कि.मी
## धूमशकटमार्गः
पुरीतः उत्तमसम्पर्कमार्गः अस्ति । सरोवरस्य पार्श्वे एव राष्ट्रियराजमार्गसङ्ख्या -५ अस्ति । बरहामपुरभुवनेश्वरनगरेभ्यः अपि वाहनव्यास्था कर्तुं शक्या । अक्टोबरमासतः मार्चमासपर्यन्तं वीक्षणाय उत्तमः कालः अस्ति ।

वर्गः:ओडिशाराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:ओडिशाराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
महाराष्ट्रस्य मण्डलानि

## महाराष्ट्रराज्यम्(MH)
## महाराष्ट्रराज्यविभागा: 
महाराष्ट्रराज्ये ३५ मण्डलानि ।  अपि च षड्विभागाः सन्ति । औरङ्गाबाद्, अमरावती, कोङ्कण, नागपुरं, नाशिक, पुणे च एते षड्विभागाः। 
भौगोलिकस्थानं तथा च इतिहासं दृष्ट्वा महाराष्ट्रे पञ्चविभागाः मन्यन्ते । ते विदर्भ(नागपुरम्, अमरावती), मराठवाडा(औरङ्गाबाद्), खान्देश:-उत्तरमहाराष्ट्रं(नाशिक), पश्चिममहाराष्ट्रं (पुणे), कोंकण च ते पञ्चविभागाः.

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य मण्डलानि

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
मोढेरा सूर्यमन्दिरम्

**मोढेरा सूर्यमन्दिरम्** (, ) अहमदाबाद् इत्यस्मात् महानगरात् १०६ कि.मी. दूरे अत्यद्भुतः, सुन्दरः सूर्यदेवालयः अस्ति । एषः सोलङ्कीवंशीयानां राज्ञां सृष्टिविशेषः अस्ति । गुजरातराज्यस्य 'कोनार्क' इति अयं देवालयः प्रसिद्धः अस्ति । एतं देवालयं प्रथमं भीमदेवः निर्मापितवान् । १०२७ तमे वर्षे एतस्य मन्दिरस्य निर्माणमभवत् ।
अस्य देवालयस्य बाह्यभागः सुन्दरशिल्पैः समृद्धः अस्ति । प्रातःकाले सूर्यकिरणाः गर्भगृहे स्थितस्य सूर्यविग्रहस्य उपरि पतन्ति । देवालयस्य अर्धभागः नष्टः अस्ति । सोमनाथदेवालयस्य इव अत्रापि मोहम्मद् गझनी आक्रमणम् आसीत् । एतत् आक्रमणम् एव अस्य नाशस्य कारणमस्ति ।
अत्र सूर्यदेवालयेन साकं मातङ्गी (अथवा मोढेश्वरी)-देवालयोऽपि अस्ति । रामकुण्डं क्रमेण विरचितम् अस्ति ।

## वाहनमार्गः
अहमदाबाद् इत्यस्मात् महानगरात् १०६ कि.मी. दूरे इदं मन्दिरं तिष्ठति । मन्दिरं गन्तुम् उत्तमः वाहनसम्पर्कः अस्ति । वसतिव्यवस्थाऽपि अत्र शक्या अस्ति ।

## धूमशकटमार्गः
मेहसाणाधूमशकटनिस्थानतः ४० कि.मी. दूरे इदं मन्दिरम् अस्ति ।

## विमानमार्गः
अहमदाबाद् महानगरे विमाननिस्थानम् अस्ति । ततः वाहने मन्दिरं गन्तव्यम् ।

वर्गः:गुजरातराज्यस्य मन्दिराणि
वर्गः:गुजरातराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अक्षरधाम (गान्धिनगरम्)

**अक्षरधाम** ( Peace in Pink Stone) (गान्धिनगर)

 

 तु भारतस्य गुजरातराज्यस्य विशालतममन्दिरेषु अन्यतमः अस्ति। गान्धिनगरं गुजरातराज्यस्य राजधानी अस्ति । साबरमतीनदीतीरे स्थितम् एतत नगरं नवीनतया निर्मितमस्ति । अनन्तरम् अत्रैव राज्यकार्याणि प्रचलन्ति । महात्मा गान्धेः स्मरणार्थं नगरस्य नाम गान्धिनगरम् इति अस्ति ।
‘अक्षरधाम’नामके स्थले स्वामिनारायणदेवालयः निर्मितः अस्ति । स्वामिनारायणसंस्थानस्य प्रमुखैः स्वामिमहाराजैः देवालयस्य रचना कारिता अस्ति । 
## निर्माणम् 
देवालयस्य निर्माणकार्याय ९०० कुशल शिल्पिनः कार्यं कृतवन्तः । ६००० टन् मिता रक्तशिला उपयुक्ता । भारतीय शिल्पशास्त्रानुसारं स्थपतयः सुन्दरतया निर्मितवन्तः सन्ति। अस्य विस्तारः १०,०४,३४९ चतुरस्रपादमितः ।
अत्र ९३ स्तम्भाः ४० वातायनानि च सन्ति  । नरनारायणाः अत्र आराध्याः सन्ति । सप्तपादमितैः स्वर्णपत्रैः नरनारायणौ आवृतौ स्तः । अत्र त्रयः मण्डपाः सन्ति । हरिमण्डपः प्रसादमण्डपः विभूतिमण्डपश्चेति ।
हरिमण्डपे ५०० परमहंसाः सन्ति । अत्र वस्तुसङ्ग्रहालये स्वामिनारायणवर्येण गुरवे लिखितानि पत्राणि, गुरोः गृहस्य प्रतिरुपं, प्राचीनवृक्षस्य भागाः, गुरुणा उपयुक्तानि ऊर्णवस्राणि इत्यादिकं स्थापितवन्तः सन्ति । देवालयस्योपरि सुन्दरतया १४८ गजाः उत्कीर्णाः सन्ति । ऋषिमुनीनामाचार्यणां च प्रतिमाः स्थापिताः सन्ति ।

अत्र सहजानन्दवनम् इति किञ्चन  स्थानं  शिलावनैः, जलपातैः सङ्गीतोत्सभिः युक्तम् अस्ति । अस्य विस्तारः ६ हेक्टरमितः अस्ति । एतत् स्थलं प्रपञ्चस्य अष्टमम् अदभुतम् इति च कथयन्ति ।
अक्षरधाम इदानीं गिन्नीस् विश्वपुस्तकेऽपि अधिकृततया प्रविष्टम् अस्ति ।

स्वामिनारायणसंस्था द्वारा पञ्चखण्डेषु ७१३ सङ्ख्याकाः देवालयाः कृताः सन्ति । हिन्दुधार्मिकविधिप्रकारमेव  अत्रत्यानि आचरणानि प्रचलन्ति । प्रतिवर्षं २० लक्ष्याधिकजनाः अक्षरधाम देवालयसङ्कीर्णं पश्यन्ति । दिल्लीनगरेऽपि ‘अक्षरधाम’ भव्यतया निर्मितम् अस्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*Akshardham Gandhinagar Website
*BAPS Swaminarayan Sanstha (Organization responsible for the creation of Akshardham)
*BAPS Charities (Charitable arm of BAPS responsible for part of the complex)

वर्गः:गुजरातराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎