open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
प्रथमत्रिभुवनमहादेवी

प्रथमत्रिभुवन नमहादेवी

परम वैष्णवी ।गोश्वामिनीदेवीअथवा त्रिभुवनमहादेवीप्रथमा प्राचीना ओडिशायाम् भौम-कारवंशस्य प्रथमा महिला शासिका आसीत् तथा च राजा सन्तिकरप्रथमस्य वैर्धव्य आसीत् ।सा ८४३ तमे वर्षे ८४५ तमे वर्षे च तोसाली-उत्कल-सिंहासनं स्वीकृतवती । पुत्रस्य सुभकर:तृतीयस्य असामयिकमृत्युपश्चात् ८५० तमवर्षपर्यन्तं सा शासनं कृतवती । केचन इतिहासकाराः मन्यन्ते यत् सा ८६३ ई.पर्यन्तं शासनं कृतवती स्यात्, पौत्रस्य सन्तिकारदेवद्वितीयस्य कृते सिंहासनं त्यक्तवती । सा अतीव शक्तिशालिनी महिलाशासिका आसीत्, अरब-फारसी-भूगोलशास्त्रज्ञः विशारद-इत्ना-खोरदादबेहः, अन्वेषकः अहमद-अबू-रुसुः च महतीं शक्तिं प्रतिष्ठां च धारयति इति वर्णितम् अस्ति ।[३] गुहेश्वरपध्वजस्य उपरि सिंहासनमारुह्य सा कात्यायिन्याः (शक्तिरूपस्य) सह आत्मनः उपमाम् अकरोत् । अस्य उल्लेखः ढ़ेड्कनालमण्डले टिप्पणीयाम् अस्ति । पुरातनभुवनेश्वरस्य प्राचीनतमेषु जीवितेषु मन्दिरेषु अन्यतमं, खकारशैल्या निर्मितानाम् ओडिशा-देशस्य कतिपयेषु मन्दिरेषु अन्यतमं च बैताल-मन्दिरस्य निर्माणस्य श्रेयः अपि तस्मै प्राप्यते

## राज्ञ्याः्पत्तिः व्यक्तित्वं च
बलरामदासः

पञ्चदशशताब्द्याः ओडियाकविषु पञ्चशाखेषु च **बलरामदासः** ज्येष्ठः आसीत् । सः ओडियाभाषायां अनेकानि पुराणानि भक्तिकाव्यानि च रचितवान् । दण्डी वा जगमोहनरामायणं लक्ष्मीपुराणं च तेषु अन्यतमः। बलरामदासस्य जन्मवर्षं १४८४ इति मन्यते ।  तस्य पितुः नाम श्री सोमनाथमोहापात्रः मातुः नाम मनोमाया अथवा महामाया । सोमनाथः प्रतापरुद्रदेवस्य शासनकाले मन्त्रीरूपेण नियुक्तः आसीत् । यद्यपि बलरामदासः पुरीनगरे निवसति स्म इति उल्लेखः अस्ति तथापि कटकमण्डलस्य जाजपुरं तस्य वास्तविकजन्मस्थानम् इति अन्यत् मतम् । श्रीचैतन्यः यावत् पुरीम् आगतः तावत् बलरामः पुरीम् आगत्य ओडियारामायणस्य (जगमोहनरामायणस्य) रचनां कृतवान् आसीत् ।

बलरामः ओडियासाहित्यस्य पञ्चसु सखासु ( जगनातादासः, अच्युतानन्ददासः, बलरामदासः, अनन्तदासः, यशोवन्तदासः ) अन्यतमः अस्ति | एते पञ्चसखाः ओडिशायां "भक्ति" धारयाः वाहकाः आसन्।

बलरामस्य पीठस्थलम् भवति परीं निकषा सगरापटम्। तत् स्थानम् अद्यत्वे अन्तर्धानं जातम्, परन्तु पुरीसमुद्रतटे यस्मिन् गुहायां सः ध्यानं करोति स्म, सा अद्यापि वर्तते । तत्रैव सः ध्यात्वा जगन्नाथस्य रथं मन्दिरमार्गे स्थगनम् कृतवान् । वलरामदासस्य तीर्थं पुरीमण्डलस्य वेदपुरपञ्चायतस्य बेगुनियासमीपे कुशभद्रानद्याः तटे अस्ति । तत्रैव सः वसति स्म। तत्रैव अद्यापि तस्य श्मशानमन्दिरम् अस्ति। पुरातत्त्वविभागस्य साहाय्येन किञ्चित् विकासकार्यं कृत्वा मन्दिरस्य निर्माणं कृतम् अस्ति ।

बलरामदासः ओडियारामायणस्य रचयिता इति प्रसिद्धः । तत् तस्य श्रेष्ठकृतिः । तेन श्रीमद्भगवद्गीतायाः अनुवादः अपि कृतः । जगमोहनरामायण इति अपि प्रसिद्धम् अस्ति ।

* अमरकोषगीता
* कमललोचन चौतिशाः 
* कान्तकोईलि 
* गणेशविभूतिटीका (सिद्धान्त डम्बर)
* दीप्तिसारगीता
* पणसचोरी 
* बटअवकाशः 
* बौलाअध्यायः
* विराटगीता
* वेडापरिक्रमनणम् 
* वेदान्तसारगुप्तगीता
* ब्राह्मज्ञानएकाक्षरम् 
* ब्रह्माण्डभूगलम् 
* भावसमुद्रः
* मनुगीता
* मृगुणीस्तुतिः
* श्रीमद्भगवद्गीता (संस्कृत गीतायाः ओडिआअनुवादः)
* श्रीरोढा
* ज्ञानोज्जलमणिगीता 
* ज्ञानचूडामणिः
* लक्ष्मीपुराणम् 
* रामविभा 
* कृष्णलीला
* सभाविनोदः 
* रसकेलिः 
* भूतकेलिः 
* ब्रह्मपुराणम्
* तुलाभिणा
* गुप्तटीका
* शरीरभूगोलम् 
* अर्जुनगीता
* गजनिस्तारणगीता
* गुप्तगीता
* छतिशगुप्तगीता
* गरुडगीता
* नामरत्नगीता 
* गीतासारः 
* भक्तिरसामृतसिन्धुः 
* दुर्गास्तुतिः 
*

## आधार 
'जगमोहनरामायण' इति बलरामदासस्य सर्वश्रेष्ठकृतिः । अयं ग्रन्थः दण्डिछन्देन लिखितम् असीत् , अतः अयं ग्रन्थः "दाण्डिरामायण " इति नाम्ना प्रसिद्धः। न तु अनुवादितः ग्रन्थः अयम्, अपितु अनुसृजितग्रन्थः एव । 'जगमोहनरामायण' संस्कृतरामायणमाश्रित्य, किन्तु आदिसृष्टित्वेन प्रसिद्धम् । सजीवचरित्रचित्रणं, तत्कालीनसामाजिकचित्रं, मूलशैली, रोचककथाशैली च तस्य रामायणस्य विशेषताः सन्ति । तस्य अन्याः महत्त्वपूर्णाः ग्रन्थाः सन्ति, - 'ब्रह्मपुराण', 'लक्ष्मीपुराण', बाटअबकास', ब्रह्माण्डभभूगोल',भव समुद्र', 'मृगुणीस्तुति', 'ब्रह्मगीता'।
कलिङ्गमघा

दक्षिणतः|लघुचित्रम्|250x250अणवः|जेतवनरमय इति कलिंगमघानां लुण्ठितस्तुपः
**कलिंग मघा** (    ) 'मघा-आततायी' एवं 'कुलङ्कनयसिङ्कायी- अरियान' नाम्ना प्रसिद्धः आसीत् । सः मुख्यरुपेण  एकः दुर्दर्ष: आक्रमणकारी नाम्ना प्रसिद्धः। सः जाफना राज्यस्य संस्थापकः आर्यकावर्तीवंशस्य प्रथमः राजा आसीत् । आर्यकावर्तीवंशस्य प्रथमराजा सेगरससेकरस्य मते मलाईजनाः जाफ्नातः गङ्गवंशस्य कलिङ्गपर्यन्तं राज्यं विस्तृतम् । ये पश्चिमगङ्गवंशस्य चोलवंशस्य च वंशजाः आसन् [१] मघायाः परिवारस्य सम्बन्धः तमिलनाडु प्रदेशस्य रामनाथपुरमस्य शासकैः सह आसीत्, ये पश्चात् प्रसिद्धस्य धामरामेश्वरमन्दिरस्य पालनं, रक्षणं च कृतवन्तः | [२] सः १२१५ तमे वर्षे पराक्रमपाण्डियान-व्दितीयं गदिच्युतं कृतवान्। [३] तस्य शासनकाले सिंहलीजनाः तस्य शक्तिं सहनं कर्त्तुं असमर्थाः आसन् अतः सिंहलियाः श्रीलङ्कायाः दक्षिणपश्चिम दिशं पलायितवन्तः . । 

## उत्पत्तिकथा 
यद्यपि कलिंगमघायाः उत्पर्ति विषये कुत्रापि सम्यक रुपेण न दत्तम् । तथापि भारतस्य प्राचीनराज्यं  कलिङ्गं ( वर्तमानस्य ओड़िशा) इति नाम्ना प्रसिद्धः ।  तथापि तस्य उत्पत्तिविषये बहवः सिद्धान्ताः उपलब्धाः सन्ति।  

उपलब्धानां उत्तमप्माणानुसारं सः गङ्गवंशस्य राजकुमारः, कलिङ्गराज्यस्य प्राचीनः शासकः आसीत् ।   ते पश्चिमगङ्गवंशीय चोलवंशीय च प्रसिद्धाः ।  

## आक्रमणं शासनं च 
कलिङ्ग मघा १२१५ तमे वर्षे विराट् २४,००० तमिल-मलयाली-सैनिकैः सह करियानगरम् आगतः । [१] [२] स्वसैनिकान् करियानगरे वल्लीपुरे च स्थापयित्वा जाफ्नाप्रदेशं स्वाधिकारभुक्तं कृतवन्तः । ततः सः पोलोन्नारुवा-नगरं प्रति गत्वा :पाण्डियन-द्वितीयं राजानं निष्कासितवान् । स्वसैनिकाः तं तत्र सैनिकाः स्न शासक रुपे स्वीकृतवन्तः । तत्र २१ वर्षाणि यावत् शासनं कृतवान् । १२३६ तमे वर्षे सः पदच्युतः, परन्तु १२५५ तमे वर्षे जाफ्ना-नगरे शासनं कृतवान् । [३]   

मघाकाले सेल्यान्-जनानाम् (वर्तमानस्य श्रीलङ्का ) शक्तिः क्रमेण द्वीपस्य उत्तरतः दक्षिणपश्चिमपर्यन्तं केन्द्रीभूतः असीत् । ते कदापि भारतीय उपमहाद्वीपे पूर्ववर्तमानं पुनः प्राप्तुं न शक्तवन्तः ।

## कुलभास्मायां मधायाः  नाम 
कुलभास्मया कलिङ्गमघायाः वर्णनं  इति  अस्ति । तमिल आर्यराजः इति अर्थः अस्ति । निशाङ्कमल्ल इत्यनेन द्वारैव  स्थापितः .कलिङ्गवंशस्य उत्तराधिकारी इति मन्यते । परन्तु तस्य क्रूरतायाः कारणात् सः उत्तराधिकारः क्रमेण नष्टः अभवत् । 

सः बौद्धधर्मं घृणया पश्यत ।अनेकाः बौद्धस्तूपाः लुन्ण्ठितवान्, नाशितवान् च।
उञ्चळ्ळिजलपातः

**उञ्चळ्ळि जलपातः** अथवा लु**षिंग्स्टन् जलपातः ।**अघनाशिनी नद्या निर्मितः जलपातः अस्ति । अस्य ऊर्ध्वता प्रायः ११६ मीटर् अस्ति । कर्णाटकस्य उत्तरकन्नडमण्डले  शिरसीतः ३० कि.मी दूरे अयं जलपातः अस्ति | अस्य नामकरणं ब्रिटिश्अधिकारिणः जे.डी. लुषिंग्स्टन्-इत्यस्य नामधेयेन अभवत्, यः १८४५ तमे वर्षे अस्य जलपातस्य आविष्कारं कृतवान् । एषः उत्तरकन्नडमण्डलस्य कलेक्टर् आसीत्। जलप्रपातस्य कारणात् स्थानीयजनाः केप्प-जोगा इति अपि कथयन्ति ।

उञ्चळ्ळि जलपातः - उत्तरकन्नडमण्डलस्य सिद्दापुरतः वायव्यदिशि प्रायः १९ कि.मी दूरे उञ्चळ्ळिग्रामस्य समीपे स्थितः सुन्दरः जलपातः ।  कृष्णशिलासु क्षीरफेनवत् अधः प्रवहतः जलस्य सौन्दर्यं स्फूर्तिदायकं भवति । जलपातं परितः स्थितं कन्धरं, पूगोद्यानानि, समृद्ध वनानि,उभयतः  कृष्णशिलायाः अखण्डभित्तिः च अस्य जलपातस्य विशेषम् आकर्षणम् अस्ति।अधः केवलं शूरा एव अवतरितुं शक्नुवन्ति । प्रायः १३ कि.मी दूरे स्थितस्य बिलगिग्रामपर्यन्तं जलपातस्य शब्दः श्रूयते।   अस्मात् जलपातात् १ कि.मी. दूरे बुरुडे जलपातः अस्ति । सा एव नदी प्रायः ३०० पादपर्यन्तं पतति ततः उपनदीद्वये विभज्य १५० पादपर्यन्तं कूर्दित्वा किञ्चित् दूरं प्रवहति ,अन्यः जलपातः भवति।सिद्धापुरतः उञ्चळ्ळिजलपातपर्यन्तं मार्गः अस्ति । तत्र बस् यानस्य सुविधा अपि अस्ति ।
चोडगङ्गदेवः

लघुचित्रम्|चोडागङ्गदेवेन निर्मितं पराक्रमम्
अनन्तवर्मा चोडगङ्गदेवः (१०७८–११४७ ई.) ओडिशादेशस्य गङ्गवंशस्य प्रतिष्ठिता आ -गङ्गा-गोदावरीपर्यन्तविस्तीर्णस्य विशालसाम्राज्यस्य निर्मिता  च इति प्रसिद्धः अस्ति ।तस्य दीर्घे  ७० वर्षपर्यन्ते राज्यकालेउत्कलदेशे कला, स्थापत्यं, धर्मः, प्रशासनव्यवस्थां अत्याधिकं विकशितानि अभवन्।   यद्यपि तस्य शासनकालस्य आरम्भे यौवनस्य कारणेन केचन कष्टानि अभवन् तथापि राज्याभिषेकानन्तरं सः सुसम्मानितः योद्धा इति प्रसिद्धिं प्राप्तवान् । चोडगङ्ग देवः स्वस्य बुद्धिः, साहसः, वीरता च पूर्वतटीय- ओडिशा-देशं जित्वा पूर्वीगङ्गवंशस्य विजयध्वजं उत्थापितवान् । सः गंगासाम्राज्यस्य उत्कल इति नामकरणं कृतवान् ।

## वाल्यकालः 
चोडगङ्गदेवस्य पितुः नाम देवेन्द्रवर्मा राजराजदेवप्रथमः आसीत्। सः आधुनिकान्ध्रप्रदेशे स्थिते कलिङ्गभूखण्डे पूर्वगङ्गवंशस्य विख्यातः राजा आसीत्। तस्य माता राजसुन्दरी चोलवंशस्य प्रख्यातस्य राजकुलदुङ्गराजेन्द्रचोलस्य कन्या आसीत्। मातृपक्षे चोलवंशसम्भवत्वात् पितृपक्षे गङ्गवंशसम्भवत्वाच्च सः "चोलगङ्गः" अथवा "चोडगङ्गः” इति नाम्ना प्रसिद्धः अभवत्।तस्य शैशवकालः अत्यन्तं दुःखमयः आसीत्। ईस्वीसंवत्सरे १०७७ तमे वर्षे पितुः अकालमृत्यौ सति द्विवर्षीयः बालकः चोडगङ्गदेवः ईस्वीसंवत्सरे १०७८ तमे वर्षे पूर्वगङ्गवंशस्य प्राचीनराजधानीं कलिङ्गनगर्यां (आधुनिकमुखलिङ्गम्) सिंहासनम् आरूढः।सः ईस्वीसंवत्सर ११३५ पर्यन्तं कलिङ्गनगर्यां राज्यं अकार्षीत्। तस्मिन् एव वर्षे सः उत्कलदेशस्य राजधानीं कटकनगर्यां स्थानान्तरितवान्। तस्य राज्यव्यवस्था, शासनप्रणाली, कला, स्थापत्यं कीर्तयश्च तेन दत्तेषु बहुषु ताम्रशासनेषु उत्कीर्णेषु शिलालेखेषु च ज्ञायन्ते।चोडगङ्गदेवस्य अभिषेककाले पितृप्राप्तस्य सामाज्यस्य सीमा उत्तरतः ऋषिकुल्यानद्याः आरभ्य दक्षिणतः सिमाञ्चलपर्यन्तं, पश्चिमतः कोशलराज्यात्  आरभ्य पूर्वतः बङ्गोपसागरपर्यन्तं विस्तीर्णा आसीत्। अनन्तरं  राज्यविस्तारनीतिम् अवलम्ब्य सः स्वराज्यस्य सीमां  अतिशयेन विशालं कृतवान्।

## राज्यजय अभियान 
चोडगङ्गदेवः पारङगतःसाम्राज्यनिर्माता, कुशलः योद्धा च आसीत् । स्वस्य शासनकाले सः बङ्गीराज्येन सह उत्कलस्य उपरि आक्रमणं कृत्वा , बङ्गालस्य आक्रमणं कृत्वा दक्षिणकोलस्य कलचुरीणां, सांग्यार्षस्य, चोलराजस्य च युद्धं कृत्वा परमशक्तिशाली साम्राज्यनिर्माता इति स्थापितवान् उत्कलस्य उपरि चोडगङ्गदेवस्य विजयस्य उल्लेखः लिङ्गरा ईस्वीसंवत्सरेजमन्दिरस्य शिलालेखे अस्ति । सैन्यपराक्रमेण सः सम्पूर्णं उत्कलक्षेत्रं मुस्लिम-आक्रमणात् दीर्घकालं यावत् रक्षितवान्, स्वतन्त्रं हिन्दु-राष्ट्रं च स्थापितवान् । चोडगङ्ग देवः अस्य विशालसाम्राज्यस्य शासकः भूत्वा **राजधिराज**, **राजा देमी**, **परम भट्टरक**, **त्रिकलिङ्गाधिपतिः** **गंगा चूडामणि** इत्यादयः उपाधिभिः अलङ्कृतः अभवत् ।एवं प्रकारेण चोडगङ्ग देवस्य टङ्काविजयं साम्राज्यनिर्माणकार्यं च उत्कलस्य इतिहासे सदा स्मरणीयं वर्तते ।

शासनं  कीर्तिकर्माणि च
कुन्थलगिरि:

**कुन्थलगिरि:**  जैनानां तीर्थस्थलम् अस्ति|  इतः कुलभूषणदेशभूषणौ च मोक्षं प्राप्तवन्तौ । अत्र प्रथमाचार्य: शान्तिसागरस्य समाधि:। अत्र भगवान् नेमिनाथमन्दिरं तथा  भगवान् बाहुबली इत्यस्य प्रतिमा कार्योत्सर्ग: रुपेण अस्ति । मध्ययुगीनकालात् अहिंसास्थानत्वेन प्रसिद्धम् अस्ति । अयं क्षेत्रः ख्रिश्चनपूर्व:  धार्मिकक्षेत्रत्वेन प्रसिद्धः अस्ति । प्राकृतभाषायां 'वसंत्थलवणणियरे पश्चिम भायम्मि कुथुंगिरिसिहरे| कुलदेसभूषणमुणी णिव्वाण गया तो तेसिं| इति उल्लेखः अस्ति। अस्मिन् स्थले आगच्छन्तः पर्यटकान् उत्तमानि  निवासस्थानानि प्रदत्तानि सन्ति ।

इदं राष्ट्रियराजमार्गे २११ मध्ये सरमकुण्डीसन्धितः द्वौ त्रीणि कि.मी. अत्र माध्यमिक: उच्चविद्यालयः अपि अस्ति । अद्यत्वे अपि अत्र बहवः छात्राः पठन्ति । अयं विद्यालयः २०२२ तमे वर्षे ५० वर्षाणि सम्पन्नवान् ।

अगं बाई अरेच्चा! अस्मिन् चलच्चित्रे मुख्यपात्रस्य उपनाम *कुन्थलगिरीकर:*  अस्ति .
वर्गः:जैनमतम्
राधा रमण मंदिर

**श्री राधारमन्दिरं** भारतस्य उत्तरप्रदेश: राज्यस्यवृन्दाव नं नामक स्थाने प्रसिद्धं हिन्दुमन्दिरम्अस्ति ।यत् भगवतः कृष्णस्य राधारमणरूपाय समर्पितं वर्तते |. इदं मन्दिरं वृन्दावनस्य सप्तप्रमुखप्राचीनमन्दिरेषु अन्यतमम् अस्ति । येषु राधावल्लभमन्दिरं, राधादामोदरमन्दिरं, राधामदनमोहनमन्दिरं, राधागोविन्ददेवमन्दिरं, राधाश्यामसुन्दरमन्दिरं, राधागोकुलानन्दमन्दिरं च सन्ति अस्मिन् मन्दिरे शालिग्रामशिलातः प्रादुर्भूतस्य स्वयंभूश्रीकृष्णस्य मूर्तिः स्थापिता अस्ति ।    

*राधारमणशब्दस्य* अर्थः "राधाप्रियः" इति । प्रायः ५०० वर्षपूर्वं गोपालभट्टगोस्वामी इत्यनेन अस्य मन्दिरस्य स्थापना कृता आसीत् |  चैतन्यमहाप्रभोःविग्रहलीलायाः समाप्तेः अनन्तरं यदा गोपालभट्टगोस्वामी वियोगे आसीत् तदा भगवान् स्वप्ने तस्मै प्रकटितः भूत्वा नेपालं गत्वा शालिग्रामशिलां प्राप्तुं निर्देशं दत्तवान् इति विश्वासः अस्ति
सञ्चिका:Radha_Raman_Temple,_Vrindavan.jpg|चित्रपरिसन्धिः=चित्र:Radha_Raman_Temple,_Vrindavan.jpg|चित्रपाठ्यम्=वृन्दावन के राधारमण मंदिर में भगवान श्रीकृष्ण की मूर्ति| वृन्दावनस्य राधारमणमन्दिरस्य श्रीकृष्णस्य मूर्तिः

* एषा मूर्तिः शालिग्रामात् एव प्रादुर्भूता, अतः सा स्वप्रकटरूपा मन्यते ।
* अस्मिन् मन्दिरे ठाकुरः इत्यस्य एकः एव मूर्तिः अस्ति, परन्तु सा एकः मूर्तिः त्रयः पक्षाः प्रतिबिम्बयति । भक्तानां मतं यत् कदाचित् एषा मूर्तिः गोविन्ददेवसदृशी भवति, कदाचित् तस्याः वक्षःस्थलं गोपीनाथसदृशं भवति, कदाचित् पादयोः मदनमोहनमूर्तिः प्रतिबिम्बिता भवति। एवं त्रयाणामपि विख्यातरूपसङ्गमा एषा मूर्तिः । 
* अस्मिन् मन्दिरे गोपालभट्टगोस्वामी इत्यस्य समाधिः अपि अस्ति ।
* चैतन्य महाप्रभोः "उन्नागवस्त्रम्" अपि अत्र सुरक्षितम् अस्ति ।
* गोस्वामीपरिवारस्य पुरुषसदस्याः एव भोगप्रसादस्य निर्माणं कुर्वन्ति, तस्य सेवायाः अपि दायित्वं तेषां भवति ।
* अस्मिन् मन्दिरे प्रायः ५०० वर्षाणि यावत् अग्निः स्वयमेव प्रज्वलितः अस्ति तथा च ठाकुरः इत्यस्य आरती नित्यं तस्मिन् एव अग्निना क्रियते इति कथ्यते ।  

अस्य मन्दिरस्य प्रशासनं गोपालभट्टगोस्वामीतः वंशजैः गोस्वामीपरिवारैः पूजितं च भवति |   

* राधावल्लभमन्दिरम्
* बाँकेबिहारीमंदिरम्
* राधादामोदरमंदिरम्
* राधामदनमोहनमंदिरम्
* गोविन्ददेवमंदिरम्
* निधिवन्म्

वर्गः:के.सं.वि शृङ्गेरीकार्यशाला, शृङ्गेरी 2025
किरातवेषः

## **किरातवेषः** 
लुब्धकवेषसंस्कारस्य इतिहासः प्रायः ३०० वर्षाणि यावत् अस्ति ।
लघुचित्रम्|किरातवेषः

## किरातवेषस्य नियमः 
ये किरातवेषं धरन्ति ते मासान् यावत् नृत्यभ्यासं कुर्वन्ति । नृत्यदिने ते मयूरपुच्छम्, नूपुरं, श्मश्रुं, कार्पासं, रक्तवस्त्रं, खड्गं, वाद्यं, हस्ते निम्बफलं च बद्वा  आगच्छन्ति । नगरस्य वीथिषु उच्चैः ध्वनिः श्रूयते । वेषधारी प्रेक्षकाणां मध्ये खड्गं प्रसारयन् अद्वितीयरीत्या नृत्यति तदा द्वौ जनाः तं पृष्ठतः  नियन्त्रयन्ति। सः लघु डक्कानादं कृत्वा , नृत्यं कुर्वन्तं व्यक्तिम् उत्साहं ददाति। किरातवेषस्य नृत्यं नगरजनाः आरात्रौ आनन्देन पश्यन्ति विस्मिता च भवन्ति। सः सायङ्कालात् आत्मानं चित्रयति, मयूरपक्षं धारयति, खड्गं धारयति, रात्रौ ९ वादनानन्तरं लुब्धकवेषं कृत्वा नगरस्य वीथिषु नृत्यं करोति। लुब्धकस्य वेषः न केवलं अर्धरात्रे अपितु प्रदोषपर्यन्तं नगरस्य  ध्यानम् आकर्षयति । नानाप्रार्थनाभिः कृताभि ते दिवा व्याघ्रवेषं धरन्ति ।

## किरातवेषस्य अभ्यासः 
इयं परम्परा वर्षद्वये एकवारं पाल्यते । यस्मिन् वर्षे शिरसिमारिकाम्बा मेला भवति तस्मिन् वर्षे होली-उत्सवः नास्ति । अन्येषु वर्षेषु होलीपूर्णचन्द्रस्य पूर्वसंध्यायां किरातवेषसम्भ्रमः उत्तुङ्गं प्राप्नोति । होलीपूर्णमासात् पूर्वं दिनत्रयं यावत् किरातवेषपर्वः आचर्यते । किरातवेषस्य अभ्यासः २०-२२ दिवसेभ्यः पूर्वमेव आरभ्यते । अस्य कारणात् नगरस्य महत्त्वपूर्णमण्डलेषु किरातवेषस्य अभ्यासः, लघुडक्का शब्दः च सामान्यः अस्ति । किरातवेषधारी समूहं " बण्डी " इति कथ्यते । दशकपूर्वं अत्यल्पानि बन्डिनां संख्या अधुना वर्धिता अस्ति । नगरस्य मुख्यभागे नित्यं १५-२० बण्डि परिभ्रमन्ति, किरातनृत्यं च कुर्वन्ति ।

## राज्ये अन्यत्र कुत्रापि इदृशः व्यवहारः नास्ति । 
एषः अद्वितीयः उत्सवः सम्पूर्ण राज्ये केवलं शिरसिनगरे एव भवति। यस्मिन् वर्षे शिरसिमारिकाम्बा मेला भवति तस्मिन् वर्षे होली-उत्सवः न भवति । अन्येषु वर्षेषु होलि पर्वणात् पूर्वं दिनत्रयं यावत् पर्वणोऽयं  विजृम्बेण आचर्यते ।

## सन्दर्भाः 
# हि.चि. बोरलिङ्गय्य, कर्नाटक जनपद कलेगळ कोश ,   प्रसाराङ्ग , कन्नड विश्व विद्यालयः , हम्पि ,१९६६
खारवेलः

**महामेघवाहनः खारवेलः** (१९३ ई.पू – १७० ई.पू पश्चात्) कलिङ्गस्य चेदीवंशस्य एकः शक्तिशाली राजा आसीत्।। खारवेलाविषये विवरणं भुवनेश्वरस्य उदयगिरिस्थ-हातिगुम्फाशिलालेखात् प्राप्यते |

खारवेलशासनसमये चेदीराजवंशः क्षमतायाः शिर्षकं प्राप्तवान्।कलिङ्गस्य पूर्ववैभवं तस्य  आधिन्ये  पुनः आगतम् । तस्य शासनकाले कलिङ्गस्य नौवाणिज्यं तदानीन्तनकाले सिंहलः ( श्रीलङ्का ), बर्मा ( म्यांमार ), सियाम ( थाईलैण्ड् ), वियतनाम, कम्बोडिया, बोर्निओ, बाली, समुद्र ( सुमात्रा ) जाभाद्वीपं ( जाभा ) च यावत् व्यापकमासीत्।। तदरिक्तं मगधं, अङ्गं, सातवाहनं, पाण्ड्यासाम्राज्यम् ( आधुनिकतमिलनाडु ) इत्यादीनि दक्षिणभारतीयप्रान्ताः च जित्वा गङ्गातः कावेरीपर्यन्तं कलिंगस्य सीमां विस्तारितवान् । सः जैनधर्मस्य ग्रहणं कृतवान्। .  

## प्रारम्भिकम् जीवनम् 
खारवेलः चेदीवंशस्य वंशजः आसीत् । सः अस्य वंशस्य तृतीयः राजा आसीत् ।

सः न केवलं १३ वर्षाणि यावत् शासनं कृतवान् । तस्य साम्राज्यं मौर्यवंशस्य संस्थापकस्य चन्द्रगुप्तमौर्यस्य अपेक्षया बृहत्तरम् आसीत् । इतिहासकाराः अनुमानयन्ति यत् तस्य सेना प्रायः षट्लक्षतः अधिकैः सैनिकैः समृद्धाः आसन्। &#x5B; '** &#x5D;
ଶ୍ରେଣୀ:Pages containing citation needed template with deprecated parameters
खारवेलस्य बहव्यह राज्ञ्यः आसन् । तस्य  प्रमुखायाः राज्ञायाः नामा आसीत् धूसिः। सा लालराज्यस्य हास्तिसाहः अथवा हस्तिसिंहः इति नाम्नी राज्ञः पुत्री आसीत् ।। &#x5B; **' &#x5D;  उदयगिरि-नगरस्य मञ्चपुरी, यमपुरी इत्याख्यनगरे तस्य पुत्रद्वयस्य नाम वर्तेते।यत् ब्राह्मणी-शिलालेखेषु प्राप्यते। । कन्दर्पश्रीः धूस्याः  ज्येष्ठः पुत्रः आसीत्, सम्राजः खारवेलस्य अनन्तरं सः कलिङ्गसाम्राज्यस्य उत्तराधिकारी अभवत् ।

बरेषश्रीः (अथवा कुमारबडुखः) यमपुरीगुहां निर्माणं कारयामास।

खारवेलस्य सम्बन्धिनः मुख्यतथ्यानि आधुनिकभुवनेश्वरस्य समीपे स्थितस्य उदयगिरिपर्वतस्य हाथीगुम्फाशिलालेखात् प्राप्यते। तस्मिन् शिलालेखे निर्दिष्टं यत् खारवेलः चेदी
ଶ୍ରେଣୀ:Pages containing citation needed template with deprecated parameters
वंशस्य राजा आसीत्। एवं सःमहर्षेः वासोः वंशजः आसीत्। लोककथाजनिततथ्यानां लिखितप्रमाणानां च अभावात् अनेके ऐतिहासिकाः खारवेलः ओड़ियावंशीयः इति वदन्ति स्म।

उत्तर-पूर्वभारते खारवेलनाम्ना एकः जाठवंशः स्वयं सम्राजः खारवेलस्य वंशधराः इति वदन्ति। ऐरः नामः एकः नागवंशीराजा ऐरावतात् उद्धृतः  इति ज्ञायते।खारवेलविाषये अधिकं ज्ञातुं अद्यापि बहु संशोधनस्य अधिका आवश्यकता अस्ति।
वर्गः:जैनमतम्
जानकीमन्दिरम्, नेपालदेशः

इयं पृष्ठः हिंदूसीतादेव्या सम्बंधिता अस्ति । 

**जानकीमन्दिरं** नेपालदेशस्य जनकपुरस्य केन्द्रे स्थितं हिन्दुमन्दिरं ऐतिहासिकस्थलं च अस्ति | अयम् मन्दिरम्  सीतायाः समर्पिता अस्ति ।मन्दिरस्य वास्तुकला हिन्दु- राजपूतवास्तुकला अस्ति , नेपाले राजपूतवास्तुकलायां महत्त्वपूर्णम् उदहरणम् अस्ति, जनकपुरधाम् इति नाम्ना अपि प्रसिद्धम् अस्ति | अस्य मन्दिरस्य क्षेत्रफलं ४,८६० वर्गफीट् अस्ति । अस्य निर्माणं १८९५ तमे वर्षे आरब्धम्, १९११ तमे वर्षे सम्पन्नम् ।  मन्दिरसङ्कुलस्य अन्तः परितः च ११५ सरोवराणि, तडागाः च सन्ति । येषु गङ्गसागरः, परशुरामकुण्डः, धनुषसागरः च पवित्रतमाः इति मन्यन्ते । 

## इतिहासः 
मध्यभारतस्य टीकमगढस्य राज्ञी वृषभानुकुमारी इत्यनेन १९११ ई. तमे वर्षे जानकीमन्दिरस्य निर्माणं कृतम् | तस्य निर्माणे तस्मिन् समये नवलक्षरूप्यकाणां व्ययः अभवत् । अस्य कारणात् स्थानीयजनाः **नौलखामन्दिरम्** इति अपि वदन्ति ।

१६५७ तमे वर्षे अत्र सीतादेव्याः सुवर्णप्रतिमा प्राप्ता । आख्यायिकानुसारं विवाहात् पूर्वं सीता अत्रैव निवसति स्म । कथ्यते यत् एतत् स्थानम् एकेन बैरागिना शूरकीषोरदासेन आविष्कृतम्, यः सीतायाः प्रतिमाम् अवाप्तवान् । वस्तुतः शूरकिशोरदास बैरागी आधुनिकजनकपुरस्य संस्थापकः अपि आसीत् । अयं साधुः सीतापूजया (सीताउपनिषत् इति अपि प्रसिद्धः) ज्ञानं प्रदत्तवान् । अस्मिन् एव स्थाने राजा जनकः शिवधनुषः ध्यानं कृतवान् इति विश्वासः अस्ति । सम्प्रति अस्मिन् मन्दिरे रामानन्दी सम्प्रदायस्य बैरागीसाधूनां प्रधानता वर्तते, यस्य महन्तः श्री रामतापेश्वरदासवैष्णवजी अस्ति ।

## चित्रगृहम् 

सञ्चिका:Janki_Mandir_of_Janakpur_Dham(Nepal).jpg|चित्रपरिसन्धिः=चित्र:Janki_Mandir_of_Janakpur_Dham(Nepal).jpg|चित्रपाठ्यम्=सामने का दृश्य (१४ अक्तू. २००७)| अग्रदृश्यम् (१४ अक्टोबर २००७) 
सञ्चिका:Sunset_view_of_the_Janaki_Mandir_(Janakpur,_Nepal)_captured_on_Nov._02,_2012..JPG|चित्रपरिसन्धिः=चित्र:Sunset_view_of_the_Janaki_Mandir_(Janakpur,_Nepal)_captured_on_Nov._02,_2012..JPG|चित्रपाठ्यम्=सूर्यास्त दृश्य (०२ नवम्बर २०१२)| सूर्यास्त दृश्य (नवम्बर ०२, २०१२)
सञ्चिका:Janki_Mandir_(Janakpur,_Nepal)_as_seen_in_the_early_morning_of_Nov._02,_2012..JPG|चित्रपरिसन्धिः=चित्र:Janki_Mandir_(Janakpur,_Nepal)_as_seen_in_the_early_morning_of_Nov._02,_2012..JPG|चित्रपाठ्यम्=प्रातः दृश्य (०२ नवम्बर २०१२)| प्रातः दृश्य (०२ नवम्बर २०१२) २.
सञ्चिका:Inside_view_of_the_Janki_Mandir_of_Janakpur,_Nepal..JPG|चित्रपरिसन्धिः=चित्र:Inside_view_of_the_Janki_Mandir_of_Janakpur,_Nepal..JPG|चित्रपाठ्यम्=जानकी मन्दिर के अन्दर का दृश्य| जानकी मन्दिरस्य अन्तः दृश्यम्
सञ्चिका:Janakimandir_Janakpur.jpg|चित्रपरिसन्धिः=चित्र:Janakimandir_Janakpur.jpg|चित्रपाठ्यम्=जानकी मन्दिर के पीछे से ली गयी छवि| जानकीमन्दिरस्य पृष्ठतः गृहीतं चित्रम्

## सन्दर्भाः 
## अपि द्रष्टव्यम् 
* सीता माई मन्दिर

## बाह्यलिङ्काः 
* सीता उपनिषद्
* गूगल मानचित्रे जानकी मन्दिर
* https://web.archive.org/web/20140812204803/http://welcomenepal.com/प्रचारात्मक/पर्यटन-स्थल/जनकपुट/(https://web.archive.org/web/20140812204803/http://welcomenepal.com/promotional/tourist-destination/janakput/)
वर्गः:मन्दिराणि
शास्त्रीयसङ्गीतम्

भारतीयसङ्गीतप्रकारेषु कर्नाटकशास्त्रीयसङ्गीतं अन्यतमम् अस्ति । एषा सङ्गीतविधा दक्षिणभारते उत्पन्ना, विश्वे अनेकेषां जनानां हृदयं जीतुम् अस्याः प्रमुखा भूमिका अस्ति ।

प्रथमवारं कर्नाटकशास्त्रीयसङ्गीतं शिक्षमाणे मायामालवगौलारागेणपाठस्य आरम्भः भवति ।

१)

स रि ग म | प द नी स

स नि द प | म ग रि स

२)

स रि ग म | स री ग म

स रि ग म | प द नी स

स नि द प | स नि द प

स नि द प | म ग रि स

३) 

स रि ग म | स री स री

स रि ग म | प द नी स

स नि द प । स नि स नि

स नि द प | म ग रि स

४)

स र इ ग म | प म ग रि

स रि ग म | प द नी स

स नि द प | म प द नि

स नि द प | म ग रि स
कुण्डलपुर, मध्यप्रदेश

कुण्डलपुरं भारतस्य मध्यप्रदेशराज्यस्य दमोहमण्डले स्थितम् एकं नगरम् अस्ति। दमोह-नगरात् 37 किलोमीटर् (23 मैल्) उत्तरपूर्वदिशि स्थितं कुण्डलपुरं दिगम्बर-जैनानां तीर्थस्थलम् अस्ति।

## स्थानम् 
समीपस्थेषु नगरेषु दमोह 37 किलोमीटर् (23 मैल्) सागर 113 किलोमीटर् (70 मैल्), जबलपुर 143 किलोमीटर् (89 मैल्) च सन्ति। समीपस्थं रेलस्थानकं दमोह-नगरे अस्ति, समीपस्थं विमानस्थानकं च जबलपुर-विमानस्थानकम् अस्ति।

## वार्षिकोत्सव: 
कुण्डलपुरवार्षिकोत्सव:  मार्च्मासे भवति, जैनानां वार्षिकसमुदायात् आरभ्य, वर्णपर्वणः समानन्तरं एव, सप्ताहद्वयं यावत् भवति। 

## वास्तुकला 
   

कुण्डलपुरे पर्वतस्य उपरि ऋषभनाथस्य ("बडे बाबा" "आदिनाथ" इति अपि प्रसिद्ध:) विशालप्रतिमा अस्ति । कमलासने उपविष्टा प्रतिमा १५ पादमितम् औनित्यं  , पादपीठात् ३ पाद ऊधर्वा वर्तते।[१] अस्याः उभय -तः समानोन्नतियुक्ताः पार्श्वनाथप्रतिमाः सन्ति १८७८ तमे वर्षे जोसेफ् डेविड् बेग्लार् इत्यनेन अस्याः प्रतिमायाः अशुद्धरूपेण अन्वेषणं कृतवान्| सःभित्तिस्थाने स्थापितं शिलालेखं नेमिनाथस्य इति अवलोकितवान् ।[३] अस्याः प्रतिमायाः पुनः १८८४ तमे वर्षे अलेक्जेण्डर् कनिङ्घम् इत्यनेन महावीरस्य प्रतिमा इति अशुद्धरूपेण परिचयः कृतः ।[१] नीरजजैन् इत्यनेन स्थापितं यत् एषा प्रतिमा वस्तुतः ऋषभनाथस्य एव अस्ति ।[२] श्रीधर केवली इति नाम्ना अन्तिमस्य केवलिनः मोक्षस्थानमपि एतत् अस्ति ।[३] बडे बाबा इति प्रतिमायाः छायाचित्रस्य बहुषु प्रकाशनेषु, पञ्चाङ्गेषु,  च बहुप्रयोगः कृतः अस्ति| 

कुण्डलपुरस्य सर्वेषु मन्दिरेषु, सर्वाधिकं प्रसिद्धं बडे बाबा-मन्दिरम् अस्ति, अत्र ऋषभनाथः (स्नेहपूर्वकं "बडे बाबा" इति उच्यते) प्रधानदेवः अस्ति। अन्यत् मन्दिरम्-*जलमन्दिरम्* इति नाम्ना ख्यातं-वर्धमान-कुण्डस्य मध्ये पर्वतस्य पादभागे स्थितम् अस्ति। 1974 तमे वर्षे भगवतः महावीरस्य  *2500परिनिर्वाण* महोत्सवोपलक्ष्ये   वार्षिकोत्सवस्य स्मरणार्थं एकं समवशरणमन्दिरं निर्मितम्। 1975 तमे वर्षे धर्मशालामध्ये एकः मानस्तम्भः निर्मितः।

## इतिहासः 
अलेक्ज़ाण्डर् कनिङ्ग्हम् इत्यस्य मते 1884 तमे वर्षे "वर्धमान तालाब" इति नाम्ना प्रसिद्धस्य तडागस्य समीपे पर्वतस्य उपरि 20 मन्दिराणि, पर्वतस्य पादभागे 30 मन्दिराणि च आसन्। मन्दिराणि वर्गाकाराणि सन्ति, यत्र  गोलाकारछादनानि, भिन्न-आकार- युक्तानि शिखराणि च सन्ति। 

सा. श. 6 शताब्द्याम् बडे-बाबा-मन्दिरम् कुण्डलपुर-नगरस्य प्राचीनतमं मन्दिरम् आसीत्। अस्मिन् लघुतराणि तीर्थस्थानानि, मन्दिराणि च आसन्, तथा च पर्वतस्य उपरि उच्चैः भग्नावशेषैः युक्तैः दुर्गप्राचीरेण परिवेष्टितानि आसन्। मुख्य-गर्भगृहे बडे-बाबा-प्रतिमा आसीत्, या परीकर् इत्यनेन सह (पार्श्व-प्रतिमाभिः सह) सम्पूर्णं पृष्ठभित्तिं व्यापादयत्। देवालयस्य शिलालेखानाम् अनुगुणं, बुन्देलशासकस्य छत्रसाल् इत्यस्य साहाय्येन भट्टारक-सुरेन्द्रकीर्ति-इत्यस्य शिष्याभिः अस्य मन्दिरस्य नवीकरणं कृतम्। शिलालेखे चतुर्थायां पङ्क्तौ-सा. श. 1700 डिसेम्बर् 31 दिनाङ्कस्य-महावीरस्य नाम उल्लिखितं, तथा च 8 तमे पङ्क्तौ जिनमार्गः ("मुक्तेः मार्गः") तथा *जिनधर्मः* इति पदौ उल्लिखितं।
चान्दिपुरम

चान्दिपुरम (   ) अथवा **चान्दिपुरसमुद्रतटः** ओडिशाप्रदेशस्य बालेस्वरमण्डले स्थितः समुद्रतटः अस्ति । अयं  वङ्गोपसागरस्य समीपे बालेस्वर- नगरात् १६ कि.मी दूरे स्थितम् अस्ति । अयं अद्वितीयः समुद्रतटः अस्ति यत्र समुद्रजलं समुद्रतटात् १-४ कि.मी.दूरे गत्वा  पुनः आगच्छति । एषा प्रक्रिया दिने द्विवारं भवति । यथा - यदि प्रातःकाले एकवारम् आगच्छति तर्हि द्वादशघण्टानन्तरं पुनः आगच्छति। अस्य कारणात् अत्र बहु जैवविविधता दृश्यते । मिर्जापुरपार्श्वस्थ समुद्रतटे  अश्वखुराकृतौ मत्स्यजीवाः    दृश्यन्ते ।  बुढ़ाबलङगनद्याः समीपे एकं स्थानम् अस्ति।यत् बलरामगडी  इति नाम्ना ज्ञायते। अत्र मत्स्यसंग्राहकनौकादिस्थानम् अस्ति। 

चान्दिपुरनगरे भारतीयसेनायाः गोलाबारूदपरीक्षणकेन्द्रमपि अस्ति ।

## भौगोलिकस्थितिः 
चान्दिपुरनगरं  उत्तरदिशि 21.47डिग्री, पूर्वदिशि  87.02 डिग्री अक्षांशरेखांशयोः अवस्थितम् अस्ति। अस्य सामान्योन्नोतिः 3 मीटर् (१० फुटम्) ।
लघुचित्रम्|मिसाइल परीक्षण

## पदातिकसेना 
भारतीयसेनायाः परीक्षापरिधिः (ITR) चान्दिपुरनगरे स्थितः अस्ति । इतः आकाशः, अग्निः, शौर्यम्, पृथिवी,ब्रह्मोस् इत्यादीनां अनेकानाम् परमाणु-सक्षम-क्षेपणास्त्रानाम् परीक्षणं कृतम् अस्ति ।

## गमनागमनम् 
बालेश्वरतः चान्दिपुरनगरं मार्गेण  गन्तुं शक्यते ।भुवनेश्वरतः कोलकाता गमनार्थं यत् राजमार्गमस्ति(5नं), मध्ये वालेश्वरनगरम् आयाति।
सुकन्या (अभिनेत्री)

**सुकन्या** एका भारतीय-अभिनेत्री अस्ति या मुख्यतया तमिल - मलयालम- चलच्चित्रेषु, कन्नड - तेलुगु- चलच्चित्रेषु च अभिनयं कृतवती अस्ति । अभिनयस्य अतिरिक्तं सुकन्या प्रशिक्षिता भरतनाट्य-नर्तकी, संगीतज्ञा, गायिका, स्वर-अभिनेत्री च अस्ति । सा १९९० तमे दशके प्रमुखासु तमिल-अभिनेत्रीषु अन्यतमा आसीत् । 

## चरितम्‌ 
सुकन्या तमिलचलच्चित्रेण पुधु *नेल्लु पुधु नाथु* (१९९१) इत्यनेन अभिनयजगति पदार्पणं कृतवती । *चिन्नागौण्डर्* (१९९२), *सेन्थमीज पाट्टू* (१९९२), *वाल्टर वेट्रिवेल्* (१९९३), महानदी (१९९४), *इण्डियन* (१९९६) इत्यादिभिः चलच्चित्रैः सा प्रसिद्धिं प्राप्तवती ।

सुकन्यायाः मलयालम-चलच्चित्रेषु *अपरथा* (१९९२), *सागरम साक्षी* (१९९४),थूवल *कोट्टारम* (१९९६), *रक्तसाक्षिक-सिन्दाबाद* (१९९८), *विनयपूर्वम विद्याधरन्* (२०००), *उदयोन्* (२००५), *इन्नाथे चिन्ता विषयम* (२००८), *लास्ट बेन्च* (२०१२), *अमायुम्*  *मुयालुम* (2014). एतानि सम्मिलितानि सन्ति।

तेलुगुसिनेमा इत्यत्र सुकन्यायाः योगदाने *पेद्दारिकम* (१९९२), *अम्मा कोडुकु* (१९९४), कैप्टन (१९९४), *श्री* (२००५), *मुन्ना* (२००७), *अधिनायकुडु* (२०१२) *श्रीमन्थुदु* (२०१५) च सन्ति । कन्नडचलच्चित्रेषु *गुरु ब्रह्मा* (१९९२) *चन्द्रा* (२०१३) च अन्तर्भवन्ति । 

सा *जन्नाल: अम्मावुक्कु रेण्डुला रागु* (२०००–२००१), *आनन्दम* (२००३–२००९), *स्वामी अय्यप्पन्* (२००६–२००७), *अधिपशक्ति* (२०१०) इत्यादिषु दूरदर्शनकार्यक्रमेषु अपि अभिनयं कृतवती अस्ति। स्वर-अभिनेत्री इति नाम्ना सा *कन्नथिल मुथमित्तल* (२००२) इत्यस्मिन् नन्दिता दासस्य स्वररूपेण प्रसिद्धा अस्ति । *अजहगु* (२००५) एवं *तिरुपति तिरुकुदै तिरुविझा* (२०१२)  नाम्ना भक्तिएल्बम इति द्वयं रचितमस्ति  ।  

## सन्दर्भाः 
## बाह्यसंयोजनम् 
* 
वर्गः:जीवतव्यक्तयः
वर्गः:१९६९ जननम्
समलेश्वरीमन्दिरम्

**समलेश्वरीमन्दिरं** ओडिशादेशस्य सम्बलपुरनगरे समलेश्वरीदेव्याः मन्दिरम् अस्ति । ओडिशा-राज्यस्य सम्बलपुर-नगरस्य बहिः भागे इदं स्थलम्  अस्ति । 

## आख्यानम् 
रामायणे, महिरावणः श्रीरामं लक्ष्मणं च वलिं दातुं लङ्काराज्यस्य  मुख्यदेवीं  लङ्केश्वरीं प्रति नीतवान् । तत्र हनुमान्  कुशलतया लङ्केश्वरीं देवीं पराजित्वा महिरावणं क्षतम् अकरोत्, रामलक्ष्मणं च  उद्धारितवान् । एतत् अपमानं सहितुं असमर्था  लङ्केश्वरीदेवी  तत् स्थानं त्यक्त्वा समलेश्वरी  इति नामं गृहीत्वा सम्बलपुरे निवसति स्म ।

## वेशः 
पश्चिमोडिशादेशस्य मुख्यदेवी मातासमलेश्वरी आवर्षं दृश्यते । अश्विनमासस्य अमावास्यातिथौ  (महालये), सा श्वेतवेषं धारयति । देव्याः एतत् अद्वितीयं वार्षिकरूपं धबलमुखी अथवा गंगादर्शनवेशा  इति कथ्यते । 'पुअजितिआँ' पर्वात् देव्याः षोडषपूजाः आरभ्यन्ते । महालयायाः पूर्वसंध्यायां सतीवेशायां देवी भक्तैः दृश्यते । तस्मिन् दिने अर्धरात्रौ भक्ताः मन्दिरद्वाराणि पिधाय कर्पूरमिश्रितेन गंगाजलेन देवीं स्नानं कारयित्वा चन्दनं प्रलेपयन्ति। देव्याः धबलमुखीवेशायां सज्जतां कुर्वन्ति । धबलमुखीवेशे देवी दिनद्वयं यावत् भवति । महालयाश्राद्धदिने भगवतीं एवं रूपेण दर्शनेन गंगादर्शनस्य पुण्यं प्राप्यते इति विश्वासः अस्ति ।

## नवरात्रस्य अखण्डदीपः 
विजयदशमीपूर्वं ९ दिवसाः यावत् मन्दिरे नवरात्रम् आचर्यते । अनेके भक्ताः एतानि नवदिवसपर्यन्तं प्रज्वालयन्ति। एतानि सर्वाणि दीपानि विशाले कक्षे भक्तानां नामानि लिखितानि  निरन्तरं प्रज्वलिताः भवन्ति येन दीपाः न निष्क्रान्ताः भवन्ति । भक्तानां विश्वासः अस्ति यत् ये जनाः मनसि कामनां कृत्वा दीपस्थापनं कुर्वन्ति, तेषां कामनां मातासमलेश्वरीः निश्चयेन पूरयति।  प्रथायाः प्रतिदिनं  लोकप्रियतां वर्धति, अतः मन्दिरप्रशासनं तदर्थं अपि एकस्य विशालस्य प्रकोष्ठस्य निर्माणं करोति।

## अन्यानि पर्वाणि 
समलेश्वरीदेव्याः मन्दिरे महालयादिने सर्वाधिकतया आडम्बरयुक्तया रीत्या उत्सवः आचर्यते। तथापि दीपावलिः, नवरात्रिः इत्यादयः अन्ये हिन्दुपर्वाणि तथा नुआखाइ-नामकस्य जनोत्सवः अपि विशेषपूजाऽऽराधनया सह भोगव्यवस्थां क्रियते। सम्बलपुरप्रदेशस्य अनेके जनाः यदा नवीनं वाहनं क्रीणन्ति, तदा ते अस्मिन्नेव मन्दिरे प्रथमं पूजां कृत्वा ततः वाहनं चालयन्ति। पुनश्च केचन जनाः विवाहानुष्ठानस्य पूर्वं प्रथमं निमन्त्रणं मातासमलेईं दत्त्वा, तां निमन्त्र्य तदनन्तरं अन्येषां निमन्त्रणवितरणं कुर्वन्ति—इति प्रथा अपि वर्तते।
कपिलास शिव मन्दिरम्

**कपिलासशिवमन्दिरम्** ओडिशा- राज्ये  ढेङ्कानाल उपमण्डले अस्ति । अस्मिन् मन्दिरे चन्द्रशेखर महादेव: पूज्यते । कपिलास पर्वतः ओडिशाराज्यस्य ढेङ्कानाल नगरस्य पूर्वदिशि अस्ति ।  इंद मन्दिरम् ढेङ्कानाल- नगरात् २६ कि.मी दूरे अस्ति । तथा राज्यराजधानी-भुवनेश्वरतः ९० कि.मी दूरे वर्तते । 
लघुचित्रम्|कपिलास शिवमन्दिरस्य बहिः

## अवस्थानं स्थापत्यं च 
इंद मन्दिरम् समुद्रतलात् २२३९ पादपरिमिते उर्ध्व स्थाने अस्ति । मुख्यमन्दिरस्य उच्चता ६० पादः अस्ति । मन्दिरम्गमने मार्ग द्वयं वर्तते। । १३५२ सोपानानि आरुह्य अथवा ८ किलोमीटर् दीर्घं  वक्रमार्गेण चन्द्रशेखरं प्राप्तुं शक्नुमः । अस्य मन्दिरस्य निर्माणं गङ्गवंशस्य राजा पुरुषोत्तमदेवेन १२४६ ई.  तये वर्षे निर्मितवान् । देवालयस्य वामपार्श्वे पयमार्तकुण्डः दक्षिण पार्श्वे मरीचिकुण्डः वर्तते । एते कुण्डाः जगनमोहनकाष्ठेन निर्मितानि सन्ति । महादेवम्  अतिरिच्य भगवती पार्वती, गणेशः, कार्तिकेयः, विष्णुः, श्रीरामः, गङ्गामाता  इत्येतेषां मन्दिराणि सन्ति । श्री जगन्नाथः सहायकदेवतारूपेण स्थापितः अस्ति। अत्र चन्द्रशेखरम् अतिरिच्य विश्वनाथस्य मन्दिरमपि अस्ति । स्थानीयजनानाम् अनुसारं विश्वनाथमन्दिरं चन्द्रशेखरस्य मन्दिरात् प्राचीनम् अस्ति ।  इदंमन्दिरम्  ओड़िशा- प्रदेशस्य कैलासः अपि कथ्यते । 

## इतिहासः 
कपिलास विषये बह्व्य आख्यायिकाः सन्ति ।  इंद मन्दिरम् द्वितीयकैलास: नाम्ना प्रसिद्धम् ।पुराणानामानुसारम् अत्र पृथिव्यां देवाः अपि मिलन्ति श्रुयते । कपिलमुनेः आश्रमः अत्र आसीत्, अतः इंद कपिलस्य निवासः इत्यपि कथ्यते । त्रेतायुगे श्रीरामचन्द्रः यहा सीतां परित्यक्तवान्, तदा वाल्मीकिआश्रमे  सीता लव- कुशाभ्यां सह यत्र निवसति स्म तत् स्थानमपि  इद मन्यते जनाः विश्वासं कुर्वन्ति । आख्यायिकायाम् अस्ति मयूरभञ्जस्य राजा प्रतापदेव अज्ञात्वा ब्रह्महत्याः पापं कृतवान । तस्मात् मुक्तिं प्राप्तुं कपिलासपर्वते तपस्यां कृतवान् । एतदर्थं एकः मण्डपः निर्मितः । महादेवं प्रसन्नं कर्तुं  शिखरेश्वरं शरणं गतः आसीत् । तपस्या स्थलनिकटे  पर्वतस्य शिखरे एकः शिला अस्ति, तस्या शिलां उपरि प्रहारं कुर्मः चेत् अन्तः किमपि नास्ति इत्येव शब्दं करोति । 

## यात्रासमयः 
यद्यपि कदापि अत्र गन्तुं समस्या नास्ति चेत् अपि कार्तिक - श्रावणमासेयोः एव भ्रमणस्य उत्तमः समयः भवति । मेघयुक्तेषु दिनेषु, शिशिरकाले च कपिलासः हिमालयवत् भ्रमं  उत्पादयति ।

वर्गः:ओडिशाराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:हिन्दुधर्मः
सातोडिजलपातः

लघुचित्रम्|सातोडिजलपानस्य दृश्यम्
**सातोडिजलपातः** उत्तरकन्नडमण्डलस्य यल्लापुरतालुकस्य एकः जलप्रपातः अस्ति । शिरसितः ७३ किलोमीटर् दूरे अस्ति । येल्लापुरतः प्रायः ३२ कि.मी दूरे अस्ति । अयं जलप्रपातः  दाण्डेलीसंरक्षणक्षेत्रस्य अन्तः स्थितः अस्ति, सघनवनैः च परितः अस्ति । अनेकधाराभ्यः संगृहीतं जलं प्रायः १५ मीटर् ऊर्ध्वतः निर्झरति। ततः कोडसल्लीजलाशयद्वारा कालीनदीं सङ्गमः भवति | येल्लापुरतः हुब्बल्ली - अङ्कोला राष्ट्रीयमार्गेण हुब्बल्लीमार्गे  ५ कि.मी.पर्यन्तं अग्रे गत्वा वामभागे (कलघटगि ,हुब्बल्लीतः ये आगच्छन्ति ते दक्षिणं गच्छेयुः) २५ कि.मी. सातोडिजलप्रपातक्षेत्रं द्रष्टुं शक्यते । वनविभागात् आ ।ज्ञापत्रं प्राप्य (कदाचित् तत् विना गन्तुं शक्यते) मृण्मयमार्गे २ कि.मी. यावत् पादचालनं कृत्वा गच्छामह चेत् जलप्रपातस्य सौन्दर्यं दृश्यते ।

उत्तरकन्नडमण्डले जलप्रपाताः सन्ति । कदाचित् जलप्रपातमण्डलम् इति कथ्यते । वर्षाऋतौ मण्डलस्य ग्रामेषु ' पादयात्रा' कुर्मः चेत् अधिकतया जलप्रपातः एव दृश्यते ।  ये जनाः ' सातोडि-जलप्रपातं' दृष्टवन्तः ते अस्य तुलनाम् अमेरिकादेशस्य लघु-नियागर्-जलप्रपातेन सह कुर्वन्ति । सदाहरितवनानि, उच्चपर्वतेभ्यः उत्पन्नाः, अगाधे निमग्नाः नद्यः, कन्धरेष प्रवाहमान मन्दप्रवाहजलं च अद्वितीयम् ।

## जलप्रपातस्य पार्श्वे 
शीतलं, हरितवनानि, वर्णपक्षिणां कूजनं, शिलासु प्रवाहमानजलं च नेत्रेभ्यः आनन्दं ददाति ।   सौन्दर्येन अलङ्कृतः सातोडि-जलप्रपातः वर्षाकाले स्वस्य सौन्दर्यं, आकर्षणमिव दृश्यते । प्रकृतेः मध्ये क्षीरफेनवत् प्रस्रवमानस्य जलप्रपातस्य वैभवं द्रष्टुं प्रतिदिनं पर्यटकाः बहुसंख्याकाः समागच्छन्ति । अस्य जलप्रपातस्य स्रोतः कालीनद्याः उपनदी ' सुरब्बि हळ्ळा' इति ज्ञायते । प्रायः ५० पादपरिमितस्य ऊर्ध्वतः अधः निमज्य गर्जनेन  प्रवहती एषा नदी पर्यटकानाम् आकर्षणं करोति ।

## जलप्रपातं गन्तुम् 
यल्लापुरतः प्रायः २० कि.मी दूरं यावत् ( आनगोड, देहळ्ळि मार्गेण) सर्वकारीयबसयानानि सन्ति । परन्तु तेषां संख्या अतीव अल्पा अस्ति। वर्षाकाले अन्तिमे ८-१० कि.मी. यावत् पद्भ्यां गन्तव्यम् ।स्वयानेन गच्छन् भवन्तः, बृहत् वृक्षाः द्रष्टुं शक्नुवन्ति । हरितैः आच्छादितपर्वतानां दर्शनं नेत्रयोः कृते आनन्ददायकम् अस्ति ।  वक्रपन्तायात्रा मनसः कृते आनन्दं ददाति । तत्रत्यं वनधनं स्वस्य छायाचित्रनेत्रैः ग्रहणे अद्वितीयम् अस्ति ।

* **स्थान** : यल्लापुर तालुक, उत्तर कन्नड़ जिला.
* **दूरम्** : बेङ्गलूरुतः प्रायः ४५० कि.मी. हुब्बल्लीतः प्रायः ६० कि.मी दूरे अस्ति ।
* **समीपस्थानि नगराणि** : येल्लापुरं हुबली च
* **समीपस्थं आकर्षणम्** : मागोडु जलपातः, करवार,  दाण्डेली उभयारण्य,  शिरसि मारिकाम्बा मन्दिरं ।

लघुचित्रम्|सातोडिजलपातः
भूषण्डेश्वरमन्दिरम्

**भूषण्डेश्वरमन्दिरं** ओडिशाराज्यस्य बालेश्वरमण्डलस्य चन्दनेश्वरे स्थितम् अस्ति । एशियामहाद्वीपे अयं बृहत्तमः शिवलिंगः (१३*१४ पादः) अस्ति ।  

बालेश्वरनगरात् प्रायः १०० कि.मी दूरे, चन्दनेश्वरतः २० कि.मी दूरे च अस्ति । समीपस्थं रेलस्थानकं **जलेश्वर:** (४० कि.मी.), विमानस्थानकं **भुवनेश्वर (३०० कि.मी.) च अस्ति** ।

उत्कलमन्दिरशैल्या निर्मितम् अस्ति । भूषण्डेश्वरमहादेवः भूमौ आभ्यन्तरे १२ पादपरिधिः १७ पादः च अस्ति । लिंगस्य ऊर्ध्वभागस्य परिधिः १२ पाद १७ इञ्च् भवति । अधः वेदीयाः परिधिः २९ पादः अस्ति । अयं लिङ्गः कृष्णमुगुनीशिला - निर्मितः अस्ति । अस्य कुलभारः १६८० क्विन्टलः अस्ति । एतत् एशियादेशस्य बृहत्तमं शिवलिंगम् इति मन्यते ।

कृष्णमुगुनीशिलानिर्मितं बाबा भूषण्डेश्वरस्य लिङ्गं चिरकालात् अत्र पूज्यते । प्रायः ३.८ मी. उन्नतं तथा ३.५ मी. व्यासः इति । आख्यायिकानुसारं शिवः रावणाय वरदानं दत्त्वा तत् वहन् न स्थापयतु इति आज्ञापितवान्। लङ्कागमनमार्गे रावणः तृष्णां अनुभवन् एकं  गोपालं तत् शिवलिङ्गम् वोढुं पृष्टवान् ।। भारं सोढुंअसमर्थः सः तत् अधः स्थापयति स्म । रावणः जलं पिबन् प्रत्यागत्य पुनः उत्थापयितुं न शक्तवान् । ततः प्रभृति अयं लिङ्गः भूषण्डेश्वर: इति नाम्ना अत्र पूज्यते ।  अत्रत्याः शिवलिंगं पुरा नौकाद्वारा  सुवर्णरेखा स्थितम् अस्मिन् मन्दिरे आनितवन्तः  इति विश्वासः अस्ति ।
कमण्डलगणपतिमन्दिरम्

दक्षिणतः|लघुचित्रम्|250x250अणवः|कमण्डलगणपतिमन्दिरम्
कमण्डलगणपतिमन्दिरं चिक्कमगळूरू मण्डलस्य कोप्पा उपमण्डले केसवे ग्रामे वर्तते । पूर्वकाले एवम् उक्तिः आसीत् यत्, "तप्पु माडिदवरन्नु कोप्पक्के हाकु " इति। सघनकाननम् आसीत् इत्यतः सर्वे बिभ्यति, तादृश सघनवने कमण्डलगणपतिमन्दिरम् अस्ति , पुनः अत्रत्या नाम् आराध्य दैवोऽपि वर्तते। अस्य विशेषं गणपति विग्रहस्प अग्रिमभागे विद्यमान लघुपाषाणखण्डेन नैसर्गिक जलम् उद्भवति । इयं जलम् आवर्षम् एवमेव भवति । स्थलीयजनाः वदन्ति अनेन जलसेवनेन सर्वरोगनिवारणं भवति इति। कोप्पातः मृगवधे गमनमार्गे ३ कि.मि. गत्वा अनन्तरं दक्षिणदिशि १ कि.मि. गच्छामः चेत् अयं मन्दिरं लभ्यते।

**एतत्समीपस्थ स्थलानि**

मुसुरे हळळ,केसवेजलपातः तथा मृगवधे। स्थलीय प्रकारेण  वनवास  समये सीतादेवी तस्मिन् हळ्ळे पात्र प्रक्षालनं कृतवती इत्यनेन "मुसुरे हळ्ळा" इति नाम आगतम्। इदं कोप्पातः मृगवधे गमनमार्गे लभ्यते। केसव जलपातः ३० पादपरिमितयावत् उन्नतम् अस्ति। मृगवधे कोप्पातः १४ किं.मि. दूरे अस्ति। पौराणिकानुसारं रामः मायामृगं अत्रैव हननं कृतवान् इत्यनेन मृगवध इति नाम आगतम्।
विश्वगुरुः

**विश्वगुरुः** (Vishvaguru) इति संस्कृतपदं संकल्पश्च यः जगद्गुरुं, विश्वगुरुं, जगतः उपाध्यायान्, जगन्नायकं, अथवा जगतः विश्वस्य वा गुरुम् इति अनुवदति।

## आधुनिकसन्दर्भाः 
संवत् १९९९ तमे वर्षे राजेन्द्रसिंहः, चतुर्थः सरसङ्घचालकः हिन्दुराष्ट्रवादी स्वयंसेवकसङ्घस्य (RSS) नेताऽभवत्, लिखितवान्— “जनाः स्वीयं सुखं त्यक्त्वा सीमितं कुर्वन्तु, भारतं पुनः विश्वगुरुं कर्तुं स्वप्नसिद्धये कार्यं कुर्वन्तु। स्वामी विवेकानन्दः, सावरकरः, वैद्य. हेड्गेवारः, सुभाषचन्द्रबोसः, अरविन्दघोषः इत्यादयः महापुरुषाः एतत् स्वप्नं दृष्टवन्तः, तस्य सिद्ध्यर्थं अद्भुतं कार्यं कृतवन्तः। एषः पदप्रयोगः षष्ठेन RSS प्रमुखेन मोहनरावभागवतः अपि कृतः।

एषः शब्दः नरेन्द्रमोदी प्रधानमन्त्रित्वकाले राजनैतिकनारेण, दीर्घकालीननीत्याः रूपेण, भारतस्य प्राचीनमहिमस्मरणाय च प्रयुक्तः। भारतस्य उपराष्ट्रपतिः वेङ्कैयः नायडुः अपि २०२० तमे वर्षे भारतस्य राष्ट्रीयशिक्षानीतिः विषये एतत्पदं प्रयुक्तवान्।

माङ्कोम्बु सम्बशिवन् स्वामिनाथन्, यः भारतस्य हरितक्रान्तेः जनकः इति प्रसिद्धः, नायडुना “कृषौ विश्वगुरुः—गुरुः विद्वांस्च, यः अद्यापि जगति स्वप्रेरणात्मकानि चिन्तनचिह्नानि स्थापयति” इति कथितः।

शिवशङ्करः मेनोनः, भारतस्य चतुर्थः राष्ट्रीयसुरक्षासलाहकारः, एतत्पदस्य प्रयोगं मोदीकाले विषये अभ्यधात् “भारतं अद्य न, न च समीपे, ज्ञानविचाराणां निर्यातकः भवति।” व्यावहारिकतया मेनोनः उक्तवान् “कथं विश्वगुरुस्थानं तदानीन्तनजीविकासुरक्षासम्बद्धसमस्याः, याः भारतीयजनाः राष्ट्रं च अन्वभवन्ति, समाधानं करिष्यति इति न स्पष्टम्।”

## परिशीलनाय पठनीया ग्रन्थाः 
* 
* 
* 

## अन्ये अपि पश्यन्तु 
* विश्वामित्रः

## सन्दर्भाः 
; **टिप्पण्यः**
*विश्व हिन्दु परिषद्* इति *Universal Hindu Council* इति अनुवाद्यते।

; **उद्धरणानि**

वर्गः:संस्कृतस्य इतिहासः
आचार्य विद्यासागर

**आचार्य विद्यासागर** ( कन्नड : ಆಚಾರ್ಯ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್) एक :दिगम्बर -आचार्य: आसीत् आचार्य : विद्यासागरः हिन्दी, आङ्ग्लभाषा च अष्टसु भाषासु प्रवीणः आसीत् ।

## - 
कर्नाटकस्य बेल्गाममण्डलस्य सदलगानगरे १९४६ तमे वर्षे अक्टोबर्-मासस्य १० दिनाङ्के शरदपूर्णिमादिने विद्याधररूपेण जन्मं अप्राप्नोत् । तस्य पिता श्रीमल्लप्पा आसीत्, यः पश्चात् मुनिमल्लिसागरः अभवत् । तस्य माता श्रीमन्तिः आसीत्, सा पश्चात् आर्यिका समयमति अभवत् ।

विद्यासागराणां दीक्षा 30 जून 1968 तमे वर्षे अजमेरनगरे 22 तमें वर्षे वयसिआचार्यशान्तिसागरस्य वंशस्य आचार्यशान्तिसागरस्य, गुरुपरम्परायाः विद्रोहं कृत्वा एकान्ते भ्रमणं करोति स्म । आचार्यविद्यासागरं ज्ञानसागर : इत्यनेन 22 नवम्बर 1972 दिनाङ्के आचार्य : इति उपाधिः दत्ता ।परिवारे तस्य सर्वे भ्रातरः संन्यासं गृहीतवन्तः। तस्य भ्रातरौ अनन्तनाथः शांतिनाथः च आचार्यविद्यासागरात् दीक्षां स्वीकृत्य मुनियोगसागरः मुनिसमयसागरः च इति उच्यन्ते स्म । तस्य अग्रजः अपि तेन दीक्षां स्वीकृत्य मुनिउत्कृष्टसागर : इति उच्यते स्म । दिगम्बरसमुदायस्य सर्वेषां जनानां कृते तस्य जीवनम् अनुकरणीयम् अस्ति।

आचार्यविद्यासागरस्य संस्कृतस्य प्राकृतस्य, हिन्दी, मराठी, कन्नड - भाषा इत्यादीनां विविधानां आधुनिकभाषाणां विशेषज्ञज्ञानं वर्तते | तेन हिन्दीभाषायां संस्कृतभाषायां च विपुलानि कृतयः रचिताः सन्ति । विभिन्नाः विद्वांसः तस्य कार्यस्य अध्ययनं स्नातकोत्तर-डॉक्टरेट्-पदवीं च कृतवन्तः । निरञ्जनशतकम्, भावनाशतकम्, परिषहजयशतकम्, सुनीतिशतकम्, श्रमणशतकम् इत्यादयः  कृतयः सन्ति । "*मूकमाटी"* इति काव्यस्य रचना अपि तेन कृता अस्ति . विभिन्नसंस्थासु स्नातकोत्तरहिन्दीपाठ्यक्रमेषु अस्य पाठः सम्मिलिताः सन्ति । आचार्यविद्यासागरः अनेकेषां धार्मिककार्याणां प्रेरणादायी अभवत् ।

आचार्यविद्यासागरस्य शिष्यः मुनिक्षमासागरः, तस्य विषये "आत्मनावेषी" इति जीवनीं लिखितवान् । अस्य पुस्तकस्य आङ्ग्लभाषायाः अनुवादः भारतीयज्ञानपीठेन प्रकाशितः अस्ति . मुनिप्राणम्यसागरः तस्य जीवनस्य विषये "अनासक्तमहायोगी" इति काव्यं लिखितवान् अस्ति ।

तस्य जीवनं १३-२० यावत् विवादेषु व्यतीतम्, तथापि सः स्वस्य अभ्यासं समतापूर्वकं करोति स्म ।

## साहित्यिकसर्जनम् 
हिन्दी, संस्कृत, आङ्ग्ल इत्यादिषु द्वादशाधिकाः मौलिकाः ग्रन्थाः प्रकाशिताः - "नर्मदा का नरम कंकर"' (नर्मदायाः मृदुशिला) "डूबो मत लगाओ डुबकी" , "तोता क्यों रोता" (शुकः किमर्थं रोदिति) '  ' इत्यादयाः काव्यरचना : सन्ति |

## शिष्याः 
आचार्यश्री इत्यनेन १३० मुनियः १७२ आर्यिकाः  (जैनसाध्वी)२० ऐलकाः, १४ क्षुल्लकाः च दीक्षिताः सन्ति । मुनिसमयसागर: , मुनियोगसागरः , मुनिचिन्मयसागरः (जंगल वाले बाबा जी), मुनिअभयसागरः , मुनिक्षमासागर : ,क्षुल्लकध्यानसागरः च  सन्ति|

अस्वस्थतायाः कारणात् आचार्य : चन्द्रगिरीनगरे उपविष्टः एव अभवत् । सः गम्भीरव्याधिना पीडितः आसीत्, तस्य शरीरे पीतस्य प्रभावः दृश्यते स्म । परन्तु सः धैर्यपूर्वकं वैद्यसमूहेन दिगम्बरपरम्पराम् अनुसृत्य चिकित्सां प्राप्तवान्, परन्तु तस्य कोऽपि प्रभावः नासीत् । एवं 18 फरवरी 2024 दिनाङ्के प्रातः 2:35 वादने छत्तीसगढस्य डोंगरगढस्य चन्द्रगिरी दिगम्बरतीर्थे आचार्य : विद्यासागरमहाराजस्य कालःजात :| 
वर्गः:जीवतव्यक्तयः
वर्गः:१९४६ जननम्
दोतोन्बोरि

thumb|right|200px
**दोतोन्बोरि** (道頓堀,Dōtonbori) जापानदेशस्य ओसाका-नगरस्य एकं मण्डलम् अस्ति ।
अस्य क्षेत्रस्य एकं प्रमुखं विशेषता अस्ति मिष्टान्नकम्पन्योः ग्लिको इत्यस्य प्रकाशितं विज्ञापनफलकं यस्मिन् धावकस्य परिष्करणरेखां लङ्घयन्तं चित्रं प्रदर्श्यते, यत् प्रायः जापानदेशस्य अन्तः ओसाका-नगरस्य चिह्नरूपेण दृश्यते

वर्गः:जपान्-देशः
नम्बा

thumb|right|200px
**नम्बा** (難波,Namba) जापानदेशस्य ओसाका-नगरस्य चूओ-नानिवा-वार्डयोः एकः मण्डलः अस्ति । ओसाका-देशस्य मिनामी-प्रदेशस्य केन्द्रम् इति गण्यते ।
अस्य नाम ओसाका-नगरस्य पूर्वनाम नानिवा-इत्यस्य विविधतायाः कारणात् अभवत् ।

वर्गः:जपान्-देशः
रणथंभोर दुर्ग

रणथम्बोरदुर्गः १२ किलोमीटर् व्यासस्य दुर्गः अस्ति, यः दिल्ली-मुम्बई-रेलमार्गे सवाई माधोपुर-रेलस्थानकात् १३ किलोमीटर् दूरे समुद्रतलात् ४८१ मीटर् ऊर्ध्वतायां रण-थम्ब-पर्वतयोः मध्ये निहितः अस्ति। दुर्गं त्रिषु पार्श्वेषु प्राकृतिकखातैः परितः अस्ति, येन तस्य रक्षाः सुदृढाः भवन्ति, अजेयः च भवति ।
रणथंभोर राष्ट्रीयउद्यानं

रणथम्बोरराष्ट्रियनिकुञ्जं भारतस्य राजस्थानराज्यस्य राष्ट्रियनिकुञ्जम् अस्ति । अस्य क्षेत्रफलं १,३३४ कि.मी.(५१५ वर्गमी.) अस्ति । अस्य उत्तरदिशि बनासनदी, दक्षिणदिशि चम्बलनदी च अस्ति । सवाई माधोपुरमण्डले अस्य सीमान्तरे स्थितस्य ऐतिहासिकस्य रणथम्बोरदुर्गस्य नामधेयेन अस्य नामकरणं कृतम् अस्ति ।

## टिप्पणि:
भोटः

**भोटः** () जम्बूद्वीपस्य प्राच्यभागे पश्चिमे स्थितः प्रदेशः अस्ति, यः भोट पटलस्य महान् भागं व्याप्नोति। अत्र भोटजनानाम् स्वदेशः भवति; अनयैव समतले अन्ये जातयः निवसन्ति, मुङ्गोलाः, मोनपा, तामाङ्, च्याङ्, शेर्पा, ल्होबा इत्यादयः; विंशतितमे शतके हान् तथा हुआई इत्यादयोः चिनदेशीयाः अपि पूरिताः। भोटः पृथिव्याः उन्नतम् कीर्त्यमानः प्रदेशः अस्ति यत्र सामान्यो ऊर्ध्वतिः १४,००० पाद इतः। हिमालयपर्वतान् मध्ये स्थितः, भोटस्य सर्वोच्चबिन्दुः देवगिरि अस्ति या पृथिव्याः अतिमहत्तर् शिखरः, समुद्र तलात् २९,००० पाद उच्चा।

भोटसम्राज्यम् सप्तमे शताब्दे उदितम् अभवत्। तत्काले जातस्य वैभवे नवमे शताब्दे अपि आगमत् यदा तस्य सम्राज्यम् तिबेट पटलात् बहिर्व्याप्तम् अभवत् पश्चिमतः तारिम् मण्टकं तथा पामीर् क्षेत्रात् आरभ्य दक्षिणपूर्वतः युन्नान् तथा वङ्ग पर्यन्तम् विस्तृतम्। ततः परान्ततया दशमे नवशतके विभज्य विविधेषु प्रदेशेषु पतितम्। उ-योर् इत्यस्य युद्धेन सम्राज्यविनाशः तथा विभागः सञ्जाता इति स्रोतयः निर्दिशन्ति। ल्हासा उ रु इत्यस्य केन्द्रभागे आसीत्; उ योर् युद्धः द्वादश वर्षाणि अभवत् यत् उ रु अन्तं अपि सूचयति। 

पश्चिमपूर्वीयाः तथा पृष्ठीयाः प्रदेशाः खाम् च आम्दो इव स्वदेशीय शासने अधिकं विकेन्द्रीकृतानि अभवन्; तौ प्रायशः लघु राज्यैः कुलैः च विभक्तौ अभवन् तथा कदा कदा चिनी राज्यम् अधीनत्वम् अर्हन्ति स्म। अस्य प्रदेशस्य कतिपयः भागाः अन्ते चिनदेशस्य सिचुआन् तथा चिङ्हाई प्रान्तेषु समाविष्टाः।

## नामकरणम् 
भोटस्य स्वनाम “Bod” इति अस्ति। कतिचिद् विद्वान् अभिप्राये, प्राचीन-ग्रेके कर्मण्यां इत्यादिषु लिखितेभ्यः अभ्युपलभ्यते “Bautai” इति नाम, यत् भारतीय भूगोलपरम्परायाम् संस्कृतेन भौट्ट इति रूपेण अपि दृश्यते, अयतः शब्दोत्पत्तेः सङ्केतः लभ्यते। अतः भोट/भौट्ट इत्येतेनामकयोः सम्बन्धः सम्भवति इति मताः सन्ति।

## सन्दर्भाः
मनोज दासः

**मनोज दास** (२७ फेब्रुवरी १९३४ – २७ एप्रिल २०२१) ओडिआ- आङ्ग्लभाषा- कथा-उपन्यासकारः च आसीत् । बालसाहित्यं, यात्रावृत्तान्तं, काव्यं, निबन्धं इत्यादीनि अपि लिखितवान् ।भारतसर्वकारेण २००१ तमे वर्षे  २०२० तमे वर्षे च पद्मश्री -पद्मभूषणेन पुरस्कृतः, पञ्चविश्वविद्यालयैः, सरस्वतीसम्मानं, अतिबड़ीजगन्नाथदाससम्मानं च ओडिशासाहित्य-अकादमीतः, साहित्य-अकादमीतः च डॉक्टरेट् उपाधिं प्राप्तवान् फेलोशिप .  सः द टाइम्स् आफ् इण्डिया, हिन्दुस्तान् टाइम्स्,  दि हिन्दु,  दि स्टेट्स्मैन् इत्यादीनां कतिपयानां दैनिकपत्रिकाणां लेखान् लिखितवान् ।  

मनोजदासस्य जन्म बालेश्वररमण्डलस्य शंखारीग्रामे १९३४ तमे वर्षे फेब्रुवरी २७ दिनाङ्के समृद्धपरिवारे अभवत् । सः परिवारस्य पञ्चमः कनिष्ठः पुत्रः । मातुः कादम्बिनीदेव्याः प्रभावेण सः बाल्यकालात् एव रामायणस्य महाभारतस्य च कथाः पठितवान् । पश्चात् सः  एतौ ग्रन्थौ "अलौकिकशक्तेः स्रोतः" इति वर्णितवान् । सः बालेश्वर -जिल्ला-विद्यालयात् एव प्राथमिक-शिक्षणं कृतवान् । तस्मिन् समये तस्य अग्रजः मम्नथनाथदासः फकीरमोहनमहाविद्यालये इतिहासस्य प्राध्यापकः आसीत् । ते बालेश्वरस्य फकीरमोहनसेनापतिइत्यस्य निवासस्थाने निवसन्ति स्म । तस्य प्रथमः लघुकथासङ्ग्रहः समुद्रस्य क्षुधा इति बालेश्वर-नगरे अध्ययनं कुर्वन् प्रकाशितः । तस्मिन् समये सः दिगन्तपत्रिकायाः ​​सम्पादनं आरब्धवान् । पश्चात् सः वामपन्थी-आन्दोलने संलग्नः अभवत् । १९५२ तमे वर्षे फकीरमोहनमहाविद्यालये प्रथमवर्षस्य छात्रः सन् सः छात्रसङ्घस्य अध्यक्षः, राज्यस्य छात्रसङ्घस्य उपाध्यक्षः च निर्वाचितः । १९५५ तमे वर्षे पुरी-नगरस्य सामन्तचन्द्रशेखर-महाविद्यालयात् स्नातकपदवीं प्राप्तवान्, कटक-नगरस्य मधुसूदन- विधिशास्त्र-महाविद्यालये विधिशास्त्रस्य अध्ययनं कृतवान् । तावत्पर्यन्तं तस्य लेखनानि विभिन्नेषु आङ्ग्लपत्रिकासु प्रकाशितानि आसन्, यत्र स्वादगल्पः(जीवनस्य स्वादः) इति लघुकथासङ्ग्रहः अपि आसीत् । १९५६ तमे वर्षे इन्डोनेशियादेशे आयोजिते छात्रसम्मेलने उत्कलविश्वविद्यालयस्य विधिमहाविद्यालयस्य छात्रसङ्घस्य अध्यक्षत्वेन भागं गृहीतवान् । रेवेन्शॉ महाविद्यालयात् आङ्ग्लभाषायां स्नातकोत्तराध्ययनं कृत्वा १९५९ तमे वर्षे ख्रीष्टमहाविद्यालये अध्यापनम् अकरोत् ।तस्मिन् वर्षे दिगन्तस्य पुनः प्रकाशनं जातम्, तस्य विवाहः कुजङ्ग -राजजेमा - प्रतिज्ञादेवी इत्यनेन सह अभवत् । १९६१ तमे वर्षे तस्य ग्रन्थः आरण्यकम् प्रकाशितम् । १९६३ तमे वर्षे सः पाण्डिचेरी-नगरस्य श्रीअरबिन्दोविश्वविद्यालये आङ्ग्लसाहित्यस्य प्राध्यापकत्वेन, प्रतिज्ञादेवी-नगरस्य मनोविज्ञानविभागस्य व्याख्यातारूपेण च कार्यं अकोरत्। तस्य अन्तिमः वसन्तपत्रम् १९६५-६६ तमे वर्षे प्रकाशितः । 

सः १९६३ तमात् वर्षात् श्रीअरबिन्दोआश्रमे स्थितः आसीत् ।  तत्रत्ये श्रीअरबिन्दो अन्तर्राष्ट्रीयशिक्षाकेन्द्रे आङ्ग्लभाषायाः प्राध्यापकरूपेण अध्यापितवान् । 

मनोजदासः स्वस्य अद्वितीयलेखनशैल्या   ओडिआसाहित्यस्य विष्णुशर्मा इति उच्यते। अतः भारतस्य श्रेष्ठेषु उपन्यासकारेषु अन्यतमः इति मन्यते ।  

२०२१ तमस्य वर्षस्य एप्रिल-मासस्य २७ दिनाङ्के पाण्डिचेरी-नगरे तस्य मृत्युः अभवत् 

## सम्मान एवं पुरस्कार 
वर्गः:पद्मश्रीपुरस्कारभाजः
वर्गः:पद्मभूषणपुरस्कारभाजः
वर्गः:२०२१ मरणम्
वर्गः:१९३४ जननम्
मन्त्रपुष्पाञ्जलिः

**मन्त्रपुष्पाञ्जलि** भारतदेशे प्रख्याता प्रार्थना अस्ति। यस्मिन् वेदानाम् चत्वारि मन्त्राः सन्ति। आरत्याः अनन्तरम् मन्त्रपुष्पाञ्जलिं गायित्वा प्रार्थना समाप्यते। 
ॐ यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् /
ते ह नाकं महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः ॥ १ ॥

ॐ राजाधिराजाय प्रसह्यसाहिने नमो वयं वैश्रवणाय कुर्महे /
स मे कामान्कामकामाय मह्यम् कामेश्वरो वैश्रवणो ददातु /
कुबेराय वैश्रवणाय महाराजाय नमः ॥ २ ॥

ॐ स्वस्ति / साम्राज्यं भौज्यं स्वाराज्यं वैराज्यं पारमेष्ठ्यं राज्यं
माहाराज्यमाधिपत्यमयं समंतपर्यायी स्यात्सार्वभौमः सार्वायुष
आंतादापरार्धात्पृथिव्यै समुद्रपर्यंताया एकराळिति ॥ ३ ॥

तदप्येषः श्लोको ऽभिगीतो / मरुतः परिवेष्टारो मरुत्तस्यावसन् गृहे /
आविक्षितस्य कामप्रेर्विश्वे देवाः सभासद इति ॥ ४ ॥

वि॒श्वत॑श्चक्षुरु॒त वि॒श्वतो॑मुखो वि॒श्वतो॑बाहुरु॒त वि॒श्वत॑स्पात् /

सं बा॒हुभ्यां॒ धम॑ति॒ सं पत॑त्रै॒र्द्यावा॒भूमी॑ ज॒नय॑न्दे॒व एक॑: ॥ ५ ॥

## सन्दर्भाः
अजयमेरुकोटम्

**अजयमेरुकोटम्** (नेपाली:अजयमेरुकोट) १३ शताब्द्यां मल्लराजैः स्थापितानां डोटीराज्यस्य राजधानीषु अन्यतमम् आसीत् । अस्य प्रासादस्य भग्नावशेषः दडेल्धुरामण्डलस्य अजयमेरुग्राम्यनगरपालिकायां स्थितः अस्ति यत् नेपालदेशस्य दडेल्धुरातः प्रायः ३.३ कि.मी दूरे अस्ति ।

लघुचित्रम्|सभास्थानम्
लघुचित्रम्|प्रासादस्य भग्नावशेषाः

## इतिहास 
१३ शतके कात्युरीवंशराजकुमारेण डोटेलिराजा निरञ्जनमल्लेन अस्य स्थापना कृता ।अस्य प्रासादस्य भग्नावशेषेषु १४१९ ईपू (१३६२-१३६३) यावत् राजा निरयपालदेवस्य ताम्रलेखः प्राप्तः अस्ति ।

## प्रसादस्य भग्नावशेष 
प्रासादस्य भग्नावशेषः सप्तमहलः मुख्यः प्रासादः अस्ति । प्रासादात् स्नानगृहं प्रति पक्की सोपानं गच्छति । प्रासादस्य मुखस्य शिलालेखाः भारतस्य जादकलाकारैः उत्कीर्णाः इति विश्वासः अस्ति । प्रासादस्य अधोभागे सभाभवनं स्थितम् अस्ति । दीर्घकालं यावत् भग्नावशेषाः उपेक्षिताः आसन् । बिक्रम सम्बत् २०७४ तमे वर्षे सर्वकारेण योजनां कृत्वा संरक्षणप्रयासः आरब्धः तथापि स्थानीयैः क्षेत्रस्य अतिक्रमणेन प्रयासः प्रभावितः अस्ति ।

## टिप्पणी 
वर्गः:ऐतिहासिकस्थानानि
वर्गः:ऐतिहासिकराज्ञ्यः
वर्गः:ऐतिहासिकराजाः

## बाह्यसम्पर्काः 
## * https://gorkhapatraonline.com/news/56272
उकु दरवारमण्डलम्

**उकु दरवारमण्डलम्** (अङ्ग्लभाषायां: *Uku Durbar* / *Uku Mahal*) नेपालदेशस्य सुदूरपश्चिमप्रदेशे, दार्चुला-जिल्लान्तर्गतः मालिकार्जुन-ग्रामपालिकायाः वार्ड-सङ्ख्या–७ उकु-ग्रामे अवस्थितः एकः ऐतिहासिकः भग्नावशेष-स्थलः तथा पुरातात्त्विक-क्षेत्रम् अस्ति। अयं प्राचीनकाले निर्मितस्य राजप्रासादस्य अवशेषरूपेण ज्ञायते, क्षेत्रस्य सांस्कृतिक-ऐतिहासिक-पहिचानया सह सम्बद्धः अस्ति।

### भौगोलिक-स्थिति 
उकु-दुर्गप्रासादः दार्चुला-जिल्लायाः मालिकार्जुन-ग्रामपालिकायां उकु-नाम्नि स्थले स्थितः अस्ति। अस्य परिसरः पुरातात्त्विक-वस्तुभिः, शिलालेखैः, भग्न-निर्माण-अवशेषैः च समृद्धः दृश्यते। एषः प्रदेशः प्राचीन-इतिहासस्य दृष्ट्या महत्वपूर्णः मन्यते।

### इतिहासः 
स्थानीय-परम्परानुसारं तथा इतिहास-अनुसन्धानकर्तॄणां मतेन, उकु-दुर्गप्रासादः कत्युरी-वंशेन तथा पाल-वंशेन सह सम्बद्धः आसीत्। मध्यकालीन-युगे अयं प्रशासनिक-राजनीतिक-केन्द्ररूपेण प्रयुक्तः इति विश्वासः अस्ति।

केचन परम्परागत-वृत्तान्ताः वदन्ति यत् राजबार-भारती-पाल-प्रभृतयः राजानः अत्र निवसन्तः आसन् तथा अत्रैव शासन-कार्यं कुर्वन्ति स्म। तस्य काल-निर्धारणं अद्यापि अनुसन्धान-विषयः अस्ति।

### उत्खननम् तथा अनुसन्धानम् 
नेपाल-सरकारस्य पुरातत्त्व-विभागेन अत्र स्थले उत्खनन-कार्यक्रमः आरब्धः अस्ति। उत्खनन-प्रक्रियायां भग्न-प्रासाद-रचना, देवालय-अवशेषाः, शिलालेखाः, मूर्तयः, अन्ये च ऐतिहासिक-पदार्थाः प्राप्ताः सन्ति।

अनुसन्धान-दलैः प्राप्त-वस्तूनां सङ्ग्रहणं, अभिलेखनं, संरक्षणं च क्रियते। एतेन प्राचीन-रचनायाः स्वरूपं तथा ऐतिहासिक-महत्त्वं अधिकतया ज्ञातुं शक्यते इति अपेक्षा अस्ति।

## टिप्पणी 
वर्गः:नेपालस्य इतिहासः
वर्गः:नेपालदेशस्य स्थानानि
लोहिया-महाविद्यालयम्

**लोहिया-महाविद्यालयम्** (यत् **शासकीय-लोहिया-महाविद्यालयम्** इति नाम्ना अपि ज्ञायते) भारतस्य राजस्थानराज्यस्य चूरू नगरे स्थितं किञ्चित् शासकीय-वित्तपोषितं शैक्षणिक-संस्थानम् अस्ति। महाराजा-गङ्गासिंह-विश्वविद्यालयेन (MGSU), बीकानेर सह सम्बद्धम् इदं महाविद्यालयं १९४५ तमे वर्षे स्थापितम् अभवत्।

## इतिहासः 
**शासकीय-लोहिया-महाविद्यालयस्य** (चूरू) स्थापना **सेठ-कन्हैयालाल-लोहिया** महोदयेन **१९४५** तमे वर्षे कृता।

भवनस्य अन्य-आधारभूत-सुविधानां च विस्तारेण सह छात्राणां संख्या अपि निरन्तरं वर्धिता। १९४९ तमे वर्षे वाणिज्य-सङ्कायस्य स्नातक-स्तरे महाविद्यालयस्य क्रमोन्नतिः जाता।

## सन्दर्भाः