open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
यशोधरभट्टः

रसप्रकाशसुधाकरकर्ताऽयं **यशोधरः** पद्मनाभसूनुः, श्रीगौड (श्रीगोळ) ब्राह्मणजातीयः, सौराष्ट्र (काठियावाड-सोरठ) देशान्तर्गतजीर्णदुर्गाख्यनगरनिवासी चासीदिति तेनैव ग्रन्थान्ते उक्तादात्मवंशादिवर्णनात्प्रतीयते । श्रीगौडब्राह्मणानां वसतिश्च संप्रति सौराष्ट्रदेशे गुर्जरदेशे चोपलभ्यते । जीर्णदुर्गनगरं च संप्रति 'जुनागढ' इति नाम्ना प्रसिद्ध्यति । स चायं यशोधरः ख्रिस्तीय त्रयोदशशताब्दयां समजनीति 'डा. प्रफुल्लचन्द्रराय' इत्येतैः भारतीयरसायनशास्त्रेतिहासनामके ग्रन्थे प्रतिपादितम् । रसरत्नसमुच्चयकर्ता वाग्भटेन च स्वग्रन्थे बहवो विषया अस्मान्थादुद्धृताः । ग्रन्थेऽस्मिन् रसस्याष्टादशसंस्काराः, रसबन्धभस्मविधानं, स्वर्णादिधातुमहारसोपरस-रत्नादीनां लक्षण-गुण-शोधन-मारणादिकं, एकशतरसप्रयोगाः, यन्त्र-सूषा-पुटादीनां लक्षणानि, रसौषध्यादयः, धातुकौतुकं, वाजीकरणशुक्रस्तम्भयोगाश्चेत्यादयो रसशास्त्रप्रतिपाद्याः प्रायः सर्वेऽपि विषया नातिसंक्षेपविस्तराभ्यां अतिविशदतयोपवर्णिताः सन्ति । अतोऽयं ग्रन्थोऽल्पेनायासेन रसशास्त्रतत्त्वज्ञाने भिषजां, रसशास्त्रे व्युत्पित्सूनां छात्राणां चातीवोपयुक्तो भविष्यति। ग्रन्थस्यास्य मुद्रापणार्थ आदर्शपुस्तकद्वयमुपलब्धम् । एकं अस्मत्पितृव्याणां वैद्यगङ्गाधरशर्मणां संग्रहालयस्थं, अपरं च सोलापुरनगरवास्तव्यानां 'नानावैद्य' इति प्रसिद्धानां संग्रहस्थम् । ग्रन्थश्वायं व्याकरणदृष्ट्या काव्यदृष्ट्या च दोषबहुल आसीत् । तस्य संशोधने चास्मत्परमसुहृदां व्याकरणन्यायसाहित्याद्यनेकशास्त्रावगाहनगम्भीरमतीनां पं० रमापतिमिश्राणां साहाय्येन यथामति कृतो यत्नः । संदिग्धस्थलेषु च रसेन्द्रचूडामणिरसरत्नसमुच्चयादिग्रन्थसाहाय्येन टिप्पणमपि दत्तम् । ग्रन्थादौ सुविस्तृता विषयानुक्रमणिकाऽपि दत्ता । एवं पुस्तकस्यास्य संशोधनादौ यावच्छक्यं श्रमः कृतस्तथाऽपि मनुष्यत्वसम नियताशमप्रमादादिदोषाज्जातं स्खलनं काप्युपलभ्येत चेगुणैकपक्षपातिभिर्विद्वद्वथैः संशोधनीयं क्षन्तव्यश्चाहमित्यभ्यर्थये
पौहुनरि पर्वतः

**पौहुनरिपर्वतः** पूर्वहिमालयपर्वतेषु एकः। अयं पर्वतः भारतदेशस्य सिक्किमराज्यस्य तिब्बतदेशस्य​ च सीमायां वर्तते।अपि च काञ्चनजुङ्गातः पूर्वोत्तरदिशि ७५ किलोमितं दूरे विद्यते। टीस्टानदी अत्र उदेति।

पौहुनरिपर्वतः सागरात् ७,१२८ मितं (२३,३८६ चरणानि) उन्नतः अस्ति। एतं पर्वतं प्रथमवारं १९११ तमे वर्षे स्काट्ल्याण्ड्देशस्य​ पर्वतारोहकः अलेक्साण्डर् मिट्चेल् केल्लास् "सोनिः" "टूनेः भ्राता" च​ इति शर्पद्वयेन सह​ आरूढवान्।अशीतिवर्षानन्तरं अप्राकटयत् यत् इदम् आरोहणं १९११ - १९३० संवत्सरयोर्मध्ये  प्रपञ्चे विद्यमानानां पर्वतानां मध्ये उन्नतमिति।

## एतान्यपि पश्यन्तु 
* हिमालयस्य उन्नतानाम् आवलिः

## टिप्पणी
व्याघ्रपादः

च​ अभिवादयन्तं नटराजम्।]]
व्याघ्रपादः प्रचीनभारतस्य ऋषिषु अन्यतमः ।

## सम्प्रदायः 
व्याघ्रपादः नामा एकः ऋषिः आसीत् इति कथा वर्तते। भारतस्य तमिळनाडुराज्ये चिदम्बरक्षेत्रे विद्यमाने देवालये शिवरुपस्य नटराजस्य​ पूजार्थं मधुमक्षिकाभिः अपि अस्पृष्टानि नूतनानि पुष्पाणि चेतुं तस्मै निवेदितमासीत्। यदा व्याघ्रपादः पुष्पाणि चिनोति स्म तदा कण्टकैः विषमप्रदेशेन च तस्य व्रणः जायते स्म। शिवः तस्मै व्याघ्रस्य पादान् प्रदाय अनुग्रहं कृतवान् च। व्याघ्रस्य पादान् लब्ध्वा सः ऋिषिः सरलतया सर्वत्र गच्छति स्म। अपि च कठिनान् वृक्षानपि आरुह्य मधुमक्षिकाभिः अपि अस्पृष्टानि नूतनानि पुष्पाणि चिनोति स्म।

व्याघ्रपादः केरलराज्ये वैकोम् इति प्रदेशे विद्यमानस्य शिवदेवालस्य स्थापकः इति विश्वासः वर्तते।

## मूर्तिविवरणम् 
तस्य चित्रं मूर्तिविवरणं च चित्रयति यत् सः व्याघ्रपादैः युक्तः मनुष्यः। तस्य व्याघ्रवत् पुच्छः अपि चित्रयति। नटराजरूपं शिवम् अभिवादयन् सः पतञ्जलिना साकं वर्णितः। 

तमिळनाडुराज्ये स्थलसयनपेरुमाळ् इति विष्णुदेवालयं व्याघ्रपादः पतञ्जलिना सह गत्वा श्रीरङ्गस्य रङ्गनाथरूपेण विष्णोः दर्शनं प्राप्तवानिति कथा वर्तते।

## अपि पश्यन्तु 
* ताण्डवम्

## उल्लेखाः
* *Dictionary of Hindu Lore and Legend* () by Anna Dallapiccola
किन्दमः

किन्दमः नाम ऋिषिः वने निवसति स्म। किन्दमः विद्यावानासीत्। एकदा सः पत्न्या सह हरिणरूपं धृत्वा प्रणये निमग्नः आसीत्। मृगयार्थम् आगतः हस्तिनापुरस्य पाण्डुमहाराजः तौ हरिणौ इति मत्वा अमन्थत्। हरिणरूपः किन्दमः मैथुनसमये महाराजः मन्थितवानिति क्रोधेन​ अनिन्दयत्। मरणात्पूर्वं किन्दमेन शापः प्रदत्तः यत् पाण्डुः यदा महिलया सह मैथुनं करोति तत्क्षणे मरणं प्राप्नोतीति.

## ग्रन्थऋणम्
मुस्तैका

**मुस्तैका** एको ग्रामो लेतुवायाः दक्षिने दिश्यस्ति। अयं ग्रामो ऽल्य्तुमण्डले वरेणक्षेत्रे ऽस्ति अरण्यस्थाने दैनववने मध्यम् परिस्थितः। मुस्तैका ३० क्.म्. नगरो 
द्रुस्किनिन्कभा: । 
सः पुरानिकः परंपरिकः अरण्यजुकेन स्थनो ऽस्ति। इह वानवास्तुशात्रं भुरयेवम् मधुलिश्शस्त्रम् संग्रहालयं स्थितम्। मुस्तेइकया परि भूरि अरण्यप्रकृतिं महन्ता वना चेप्केल्यै कच्छभू चास्ति एवम् जुकियराष्ट्रीयोद्यानम् इति।  ​

## साहित्यम् 
*Musteika, ed. Henrikas Gudavičius. Marcinkonys: Dzūkijos nacionalinis parkas, 1997.  
*Senoji Musteika, ed. Romas Norkūnas. Vilnius: Gamtos pasaulis, 2006.
*Musteika. Visuotinė lietuvių enciklopedija, T. XV. – Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2009. 621 psl.

वर्गः:लेतुवा
सङ्कृतिः

संकृतिः नामा ऋषिः संकृतिगोत्रस्य​ कुलपुरुषः। संकृतेः वंशः शाक्त्यः (शक्तेः गोत्रोत्पन्नः), सांकृत्यः(संकृतेः गोत्रोत्पन्नः), गौरिवितः (गौरिवितेः गोत्रोत्पन्नः) इति कथ्यते।

संकृतिः वसिष्ठस्य पौत्रः शक्तिमहर्षेः पुत्रः। प्रसङ्गेन शक्तिमहर्षिः पराशरमहर्षेः (व्यासमहर्षेः पिता) पिता। 

संकृतिमहर्षेः विषये अधिकं न ज्ञायते। एतस्य नाम अवधूतोपनिषदि वर्तते यत्र भगवान् दत्तात्रेयः अवधूतस्य स्वरूपं संकृतिमहर्षिं कथयति। 

सांकृत्यगोत्रः सांकृतगोत्रः च संकृतात् आगतौ इति अभिप्रायः।

वर्गः:ऋषयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
हिन्दुपुरम् (लोकसभा मण्डलम् )

भारते आन्ध्रा प्रदेश् राज्ये विराजमानेषु पन्चविम्शति लोकसभा मण्डलेषु एकः भवति हिन्दुपुरः लॉकसभा निर्वाचनक्षेत्रः। तत्र सप्त नियमसभा मण्डलानि सन्ति। अयम् अनन्तपुर मण्डले भवति  . 

## അസംബ്ലി സെഗ്മെന്റുകൾ 
हिन्दुपुरम् लोकसभा मण्डले एतानि नियमसभामण्डलानि सन्ति   

## लोकसभा सदस्याः 
## निर्वाजन फलाः 
### सामान्य निर्वाचनम्1989 
## एतदपि पश्यतु 
* ആന്ധ്രാപ്രദേശ് നിയമസഭയിലെ മണ്ഡലങ്ങളുടെ പട്ടിക

## परामर्शाः
वयनाट् लोकसभा मण्डलम्

केरलराज्ये वयनाडमण्डले मानन्तवाडी, सुल्त्तान् बत्तेरी, कल्पट्टा इत्यादि नियमसभा मण्डलानि, कोझिकोड् मण्डले तिरुवम्पाडी, मलप्पुरम् मण्डले एरनाड्, वण्टूर्, निलम्पूर् इत्यादि नियमसभा मण्डलानि च यॉजयित्वा अयम् लोकसभा मण्डलम् भवति।   २०१९ वर्षे लोकसभा मण्डलानाम् पुनर्निर्णये अयम् मण्डलम् निर्मितम्। तदा एम्।ए षानवास् ( भारतीय नाषणल् कोण्ग्रस्)) जेता अभवत्। २०१४ वर्षे सः पुनर्जितः । अथुना राहुल् गान्धी अस्य मन्दलस्य प्रतिनिथिरूपेण लोकसभायाम् अस्ति।तस्य भूरिपक्षं(4,31,770)आसीत्{ "type": "ExternalData",  "service": "geoshape",  "ids": "Q20582673,Q16136938,Q7785398,Q16133892,Q7919132,Q13113079,Q13110676,Q13115143,Q13112975,Q13112961,Q16135553,Q16137318,Q13114085,Q20572903,Q13113406,Q13111919,Q16135180,Q16135168,Q13111203,Q16135692,Q6449213,Q13110581,Q16136594,Q13112521,Q13112567,Q13113861,Q13111192,Q20578794,Q13111031,Q16135436,Q16135735,Q13110048,Q13111977,Q13110666,Q6373625,Q16137500,Q13113507,Q16137324,Q13111664,Q13111606,Q13111397,Q16135103,Q13564480,Q13111774,Q6363313,Q20577752,Q16136694,Q13113505,Q16137548,Q13114224,Q13114868,Q7919896,Q13112383,Q6944101"}

## निर्वाचनाः 
## एततपि पश्यतु 
* केरलीय लोकसभा मण्डलानि
* केरलीय नियमसभा मण्डलानि

## अवलम्बाः 
वर्गः:केरलीय लोकसभा मण्डलानि
सत्यवती

**सत्यवती** अपि **मत्स्यगंधा** महाभारते हस्तिनापुरस्य राज्ञी । देवव्रतः यदा युवा अभवत् तदा कदाचित् दाशकन्यायां सत्यत्याम् अनुरक्तः । तां दातुं तस्याः पिता कञ्चित् समयम् अभियुक्तवान् । एतेन समयानुसारं सत्यवत्याः पुत्रस्य एव सिंहासनाधिकारः दातव्यः इति । यदि अङ्गीकरोति तर्हि प्रथमपुत्रस्य देवव्रतस्य अन्यायः भविष्यति इति तं समयम् अनङ्गीकृत्य निर्गतवान् । पितुः खिन्नताम् औदासीन्यं तस्य कारणं च विज्ञाय सत्यवत्याः पुत्रः एव सिंहासनमारोयिष्यामि इति पित्रे वचनं दत्त्वा दाशराजस्य स्थानं गतवान् । तत्र तस्मिन् विश्वासम् उत्पादयितुम् "अहम् आजन्म ब्रह्मचर्यम् आचरामि " इति प्रतिज्ञां कृतवान् । अनेन अस्य नाम भीष्म इति अभवत् । शन्तनुसत्यवत्योः दाम्पत्यफलरूपेण द्वौ पुत्रौ अजायेताम् । एकः चित्रवीर्यः अपरः विचित्रवीर्यः । शन्तनोः मरणस्य पश्चात् । सत्यवती पुत्राभ्यां सह भीष्मस्य साहाय्येन राज्यभारम् अकरोत् ।

वर्गः:महाभारतस्य पात्राणि
गम्भीरा नदी (राजस्थान्)

गम्भरा नदी अथवा उत्तङन् नदी एका प्रातिकालिकनदी भवति। सा राजस्थाने आरभ्य उत्तरप्रदेशे यमुनायाम् मिलति। बनगङ्गा, सेषा, खेर्, पार्बति आदयः अस्य पोषकनद्यः भवन्ति। 

अस्याः आरन्भः राजस्थाने करौली इति स्थाने भवति। सा हिन्दौन् नगरम् परिक्रम्य भरतपुरेन गच्छति । धौलपुरमन्डले   सा राजस्थानम् तरति। पुनः मैनपुरिमण्डले उत्तरप्रदेशम् प्रविशति। तत्र सा अन्ते यमुनाम् सङमति 

भरतपुरे  सा केवलदेव राष्ट्रीयोद्यानस्य प्रधान जलस्रॉतः भवति। 

## नदीतटः 
वनगङ्गायाः पॉषकनदी सन्वान् तिल्दा नदिम् सम्गम्य पुनः वनगम्गायाम् मिलति। सा वनगङ्गा पुनः गम्भीरा नदिम् पोषयति। अतः गम्भीराख्या इयम् नदी चतुर्णाम् नदीनाम् जलम् वहति। मैनपुर्याम् गम्भीरा यमुनापुष्टिम् करोति.

## मेघदूत 
कालिदासः मेघदूते  अस्याः नद्या प्रस्तावम् करोति। in his poem Meghadootam beautifully describes the river Gambhira. There the poet said to Megha, "She is eager to receive you, so do not look away from her.  " "Don't pick up the rest of her watery clothes, which by default are skinny and like handcuffs that are like riverbanks." It can be read as a temporary river status.

## अयमपि पश्यतु 
* Sahibi River
* List of rivers of Rajasthan
* List of rivers of India

## परामर्शाः 
## बाह्यबन्धाः 
* Gabhir river, Rajasthan Irrigation Department.
वर्गः:भारतस्य नद्यः
वर्गः:Category:राजस्थानस्य नद्यः
मावेलिक्करा लोकसभा मण्डलम्

{ "type": "ExternalData",  "service": "geoshape",  "ids": "Q13113064,Q13113052,Q13113293,Q13112419,Q13114232,Q13114717,Q16137672,Q13113055,Q13114253,Q20581913,Q20583921,Q13114926,Q20583971,Q13113043,Q13114277,Q13111262,Q7155901,Q13111316,Q13114048,Q13112446,Q13114050,Q16136014,Q20581232,Q7711580,Q16135928,Q16133749,Q3091551,Q16134692,Q13111200,Q13114129,Q16136151,Q16135393,Q13114365,Q13114750,Q13112349,Q13114799,Q13112413,Q13112952,Q13111884,Q13112000,Q13113665,Q13112037,Q13114014,Q31696274,Q13114167,Q16133802,Q13112527,Q4705084,Q13111612,Q13113968,Q13113200,Q65666408,Q13112594,Q20583497,Q13111354,Q13111021,Q6442760,Q16137846,Q16136196,Q13110532,Q13114798,Q13110707"}

कोट्टयम् मण्डलल्य चेङनाश्शेरी, आलप्पुज़ा मण्डले कुट्टनाट्, मावेलिक्करा, चेङन्नूर्  कोल्लम् मण्डले  कुन्नत्तूर्, कोट्टारक्करा, पत्तनापुरम् इत्यादि नियमसभा मण्डलानानि मिलित्वा मावेलिक्करा लोकसभामण्डलम् भविष्यति। .२०१९-वर्षस्य निर्वाजने कोटिक्कुन्निल् सुरेष् अस्य मण्डलस्य सजिवरूपेण जेता अभवत्। . 

२००८ वर्षस्य पुनर्निर्ण्यानन्तरम् अयम् सम्वरणमण्डलम् जातम्।.

## निर्वाजनानि 
## एतदपि पश्यतु 
* കേരളത്തിലെ ലോകസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ

## അവലംബം 
वर्गः:केरलीय लोकसभा मण्डलानि
विश्रवाः

विश्रवाः पुलस्तेः पुत्रः, अगस्त्यमुनेः भ्राता, सृष्टिकर्तुः ब्रह्मणः पौत्रः आसीत्। भारतस्य इतिहासे रामायणे ज्ञायते यत् एषः प्रबलः इति। महान् पण्डितः सन् सः तपसा सामर्थ्यं प्राप्तवान्। एतेन कारणेन सः ऋषिषु प्रसिद्धः जातः।भरद्वाजः तस्य पुत्रीं इडविडां विश्रवसा सह विवाहम् अकारयत्। इडविडविश्रवसोः पुत्रः धनाधिपतिः कुबेरः लङ्कानगर्याः राजा आसीत्।

विश्रवसोः योगप्रभावस्य विषयः राक्षसस्य सुमालेः अपि च तस्य पत्न्याः केतुमत्याः कर्णयोः अपतत्। तौ द्वावपि राजभिः ऋषिभिः सह मैत्रीं कृत्वा शक्तिं वर्धयितुं विचिन्त्य ​तयोः पुत्रीं कैकसीं विश्रवसा सह परिणेतुम् अवसरं कल्पितवन्तौ। विश्रवाः सुन्दर्याः कैकस्याः मोहपाशे बद्धः सन् चतुर्णां पुत्राणां जनकः जातः। तेषु पुत्रेषु ज्येष्ठः रावणः कुबेरं लङ्कानगर्याः निष्कास्य राजा अभवत्। अपि च रावणः रामायणे प्रतिवीरः।

वैश्रवाः रावणविभीषणकुम्भकर्णशूर्पणख्याः जनकः आसीत्। यदा रावणः कुबेरं राज्यात् निष्कासितवान् तस्य दुर्बुद्धिं दृष्ट्वा विश्रवाः राक्षसपरिवारं त्यक्त्वा प्रथमपत्न्याः इडविडायाः समीपे गतवानिति कथा वर्तते।

## टिप्पणी
श्वेतकेतुः

**श्वेतकेतुः ।** स प्राचीनभारते ऋषिरासीत्, यस्य वर्णनं छान्दोग्योपनिषदे लभ्यते, स उद्दालकस्यारुणेः पुत्रमासीत्। स उपनिषदेऽतिज्ञिज्ञासु वर्णितः, गर्वितो गृहमागत्य गुरुकुलात्पृष्टः पित्रा स प्रश्नस्योत्तरं न दातुं शशाक, तदा पितरमपृच्छद्विगतगर्वः, तदात्मज्ञानं लेभे। 

महाभारतेऽपि स अद्यप्रचलितायाः सामाजिकव्यवस्थायाः प्रतिपादकोऽस्तीति वर्णितं यत्र स्त्रिय एकपतिव्रताः सन्ति, पूर्वं त्वनेकपत्यो भवन्ति स्म।

## सम्बद्धाः लेखाः
* भारतम्
* संस्कृतम्
* अष्टाङ्गयोगः
* हठयोगः

वर्गः:प्राचीनभारतसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:महाभारतस्य पात्राणि
सिन्धीभाषा

**सिन्धी** (देवनागरी: सिन्धी/सिंधी, खोजकी: 𑈩𑈭𑈞𑈵𑈝𑈮/𑈩𑈭𑈴𑈝𑈮, देवदेन (खुदाबादी): 𑋝𑋡𑋑𑋪𑋐𑋢/𑋝𑋡𑋟𑋐𑋢, नस्ख: سنڌي‎) भारतीय उपमहाद्वीपस्य पश्चिमभागे स्थितस्य ऐतिहासिकसिन्धप्रदेशस्य एकः हिन्दु-आर्यभाषा अस्ति, या सिन्धीजनाः भाषन्ते । पाकिस्थानस्य सिन्धप्रदेशस्य राजभाषा अस्ति । भारते सिन्धी केन्द्रसर्वकारेण आधिकारिकतया मान्यताप्राप्तासु अनुसूचितभाषासु अस्ति, यद्यपि भारतस्य कस्यापि राज्यस्य सिन्धी राजभाषा नास्ति । पाकिस्थानस्य २०१७ तमस्य वर्षस्य जनगणनायाः प्रारम्भिकपरिणामानुसारं सिन्धीभाषा ३.०२६ कोटिः (30.26 मिलियन्)-जनानाम् अथवा देशस्य जनसङ्ख्यायाः १४.५७% प्रथमा भाषा अस्ति । भारते २०११ जनगणनानुसारं १६.८ लक्षं (1.68 मिलियन्) जनानां प्रथमा भाषा आसीत् ।

## शब्दसङ्ग्रहः 
इतिहासकारस्य नबी बख्श् बलोच् इत्यस्य मते अधिकांशः सिन्धीशब्दसङ्ग्रहः प्राचीनसंस्कृतस्य अस्ति । परन्तु उपमहाद्वीपे फारसीभाषायाः प्रभावात् सिन्धीभाषायाः फारसीभाषायाः अरबीभाषायाः च बहवः शब्दाः अनुकूलिताः सन्ति । आङ्ग्लभाषायाः हिन्दुस्थानीभाषायाः च ऋणं गृहीतवान् अस्ति । अद्य पाकिस्थाने सिन्धी उर्दूभाषायाः किञ्चित् प्रभाविता अस्ति, यत्र अधिकानि ऋणानि फारसी-अरबी-तत्त्वानि सन्ति, यदा तु भारते सिन्धीभाषायां हिन्दीभाषायां प्रभावः अस्ति, यत्र अधिकं ऋणं गृहीतं तत्सम संस्कृत-तत्त्वानि सन्ति ।

## उपभाषाः
सिन्धीभाषायाः उपभाषासु सिरोली, विचोली, लारी, लासी, काठियावाड़ी कच्छी, थारी अथवा थरेली, मचरिया, दक्स्लिनु, मुस्लिमसिन्धी च सन्ति । उत्तरसिन्धे "सिरोली अथवा सिराइकी" उपभाषा दक्षिणपञ्जाबस्य सराइकीभाषायाः भिन्ना अस्ति, तस्याः उपभाषारूपेण अथवा सिन्धीभाषायाः उपभाषारूपेण व्यवहृता अस्ति च । पूर्वं "सिराइकी" इति नाम्ना प्रसिद्धाः सिन्धीउपभाषाः अद्यत्वे अधिकतया "सिरोली" इति उच्यन्ते ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* सिन्धप्रदेशः
* पाकिस्थानम्
* हिन्दु-आर्यभाषाः
* भारतस्य भाषाः
* भारतस्य आधिकारिकभाषाः

## सन्दर्भाः 
वर्गः:भाषाः
वर्गः:भारतीयभाषाः
धनुर्वेदः

**धनुर्वेदः।**  एक उपवेदोऽस्ति, अस्मिन् शस्त्रविद्या वर्तते
## सम्बद्धाः लेखाः
* भारतम्
* संस्कृतम्
* अष्टाङ्गयोगः
* हठयोगः
वर्गः:उपवेदाः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
विभाण्डकः

विभाण्डकः कश्यपगोत्रस्य प्रसिद्धः ऋषिः। तस्य पुत्रः ऋष्यश्रृङ्गः रामायणे प्रसिद्धः।

## आश्रमः 
महाभारतस्य वनपर्वणः कथायां ऋषेः विभाण्डकस्य आश्रमः कौशिकी नाम देवनद्याः समीपे आसीदिति श्रूयते। कौशिकी नाम देवनदी कुन्वरी अथवा क्वारी इत्यपि परिचिता। भिण्ड् इति पत्तनम् एतस्य ऋषेः कारणेन प्रसिद्धम्। विभाण्डकस्य अथवा भिण्डि ऋषेः पुरातनः देवालयः भिण्ड् प्रदेशे अधुनापि विद्यते।

पार्मल्रसो इति ग्रन्थात् ज्ञायते यत् राजा पृथ्विराजचौहाणः सिरसागढसङ्ग्रामे चाण्डेलैः सह युद्धात्पूर्वं घोरारण्ये विद्यमाने विभाण्डकस्य समाधिस्थले उषितवानिति। अपि च सेनाधिपतिं मल्खानं पराजितवान्।

पाण्डवाः वनवासे तस्य आश्रमम् आगत्य अग्रे गतवन्तः इति कथा वर्तते।अस्मिन् स्थले वनखण्डेश्वरस्य देवालयः विद्यते। अयं देवालयः पृथ्विराजचौहाणेन निर्मितः।

## अद्वैतमठाः 
आदिशङ्करेण चत्वारः मठाः संस्थापिताः। भारतस्य पश्चिमभागे द्वारकायां पूर्वभागे जगन्नाथपुर्यां दक्षिणभागे श्रृङ्गगिरौ उत्तरभागे बदर्यां एते मठाः सन्ति।. एतेषु मठेषु पीठाधिकारी वेदन्तसम्प्रदायं प्रतिपादयति।

एते मठाः आदिशङ्करेण न निर्मिताः परन्तु ते विभाण्डकस्य पुत्रस्य ऋष्यश्रृङ्गस्य च आश्रमाः आसन् इति पाण्डेयस्य अभिप्रायः।  शङ्करः द्वारकश्रृङ्गगिर्योः आश्रमद्वयं प्राप्य श्रृङ्गवेरपुरस्य आश्रमं बदर्यां अङ्गदेश्स्य आश्रमं जगन्नाथपुर्यां परिवर्तितवानिति।

## टिप्पणिः 
## ग्रन्थ ऋणम् 
* 

वर्गः:महाभारतस्य पात्राणि
कोटिक्कुन्निल् सुरेष्

ഇംഗ്ലീഷ് വിലാസം  
मावेलिक्करा लोकसभा मण्डलम्2009 वर्षादारभ्य मावेलिक्करा लोकसभा मण्डलस्य सजिवः भवति कोटिक्कुन्निल् सुरेष्। सः २०१२-१४ समये केन्द्रमन्त्री च आसीत्। २०१८ वर्षादारभ्य केपिसिसि वैस् प्रसिडण्ट् च भवाति।  

## जीवनरेखा 
तिरुवनन्तपुरम् मण्डले ०४-जून् १९६२ दिनाङ्के जातः।  कोट्क्कुन्निल् कुञ्ञन्- तन्कम्मा अस्य पितरौ भवतः।नियमविरुदधारी भवति अयम्।  

## राष्ट्रीयजीवितम् 
के एस यु  दले  यः भारतीय नाषणल् कोण्ग्रस्  विद्यार्थि विभागः भवति  प्रवर्तनम् कुर्वन् सः राष्ट्रीयवेद्याम् आगतः  .

**मुख्य कार्यभाराः  **

* १९८३-१९९७ के एस् यु इत्स्यस्य केरलिय वैस् प्रसिडण्ट्
* १९८७-१९९० केरलीय जनरल् सिक्ट्टऱि, के एस् यु।
* १९८९-९१, १९९१-९६, १९९६-९८, १९९९-२००४ लोकसभा सजिवः अटूर्
* १९९६ जनऱल् सिक्रट्टऱी अखिलेन्त्या युव कोण्ग्रस् दळः के पि सि सि अङ्गः, ए ऐ सि सि अङ्गः
* 2012-2014 केन्द्रामात्यः
* 2009-2014, 2014-2019, 2019-इतः पर्यन्तम् -लोकसभा सजिवः मावेलिक्करा  
* 2018 वर्षात् आरभ्य केपिसिसि वैस् प्रसिडण्ट्
* 1998, २००४ वर्षॅषु अटूर्ലും तः यद्यपि लोकसभा निर्वाजने भागः कृतः पराजितः .

मावेलिक्करा सम्वरण मण्डलात् जितः अयम्  सस्मिन् समाजे न भवति इति केरला न्यायालय विधिः जातः किन्तु  २०११ वर्षे उच्चन्यायालयः तमम् विधिम् असधु कृतम्।. 

२०१२ ओक्तोबर् २८ तमे दिने सः मन्मोहन् सिङ् महाभागस्य द्वितीय मन्त्रिपरिषदे केन्द्र कर्मामात्यस्य पदविम् आरुरोह  ..

## निर्वाचनानि 
## अवलम्बः 
वर्गः:१९६२ जननम्
वर्गः:केरळीयः
मदालसाचम्पूः

मदालसायाः परिणयगाथा इमं गाथामादाय त्रिविक्रमभट्टः स्वीयाप्रतिभया वर्णनं नैपुण्येन च मदालसाचम्पूकाव्यं विरचितवान्। 

          मदालसाचम्पूकाव्ये षडुल्लासाः श्लोकाश्च पञ्चविंशत्यधिकं षड्शतं (६२५) परिलक्ष्यन्ते। चम्पूकाव्येऽस्मिन् नायकः ऋतुध्वजः तथा नायिका मदालसा भवति। चम्पूकाव्येऽस्मिन् पद्यापक्षया गद्यस्य वर्णनं न्यूनं विद्यते। 

         अत्र कथावस्तु एवं भवति यत् आदौ पातालकेतुः इति नाम्ना केनचित् राक्षसेन गन्धर्वराजनन्दिनी मदालसा अपहृता आसीत्। तेन राक्षसेन सुकररुपं धारयित्वा गालवऋषेः आश्रमध्वस्तं कर्तुमागते सति राजकुमारऋतुध्वजद्वारा आहतमभवत् सः राक्षसः। तदनु ऋतुध्वजस्य पातालपुरीगमनम्, मदालसया सह तस्य विवाहः, पातालकेतोः वधः, मदालसाऋतुध्वजयोः राजनगरं प्रत्यावर्तनम्, ऋतुध्वजस्य गमनं पुनः ऋषीणां सेवानिमित्तम्, पातालकेतोः भ्रात्रा मालकेतुना मिथ्या प्रपञ्चेन राजनगरे ऋतुध्वजस्य मृत्युसंदेशप्रसारणम्, संदेशं श्रृत्वा मदालसायाः मृत्युः। तेन ऋतुध्वजस्य वियोगवर्णनम्, नागकुमारयोः ऋतुध्वजेन साकं मित्रता, नागकुमारद्वयेन ऋतुध्वजस्य वृतान्तम् नागराजेन श्रावितम्, मदालसायाः प्राप्त्यर्थं नागराजस्य तपस्या वर्णनम्, नागलोके ऋतुध्वजस्य मदालसां प्राप्य स्वस्य नगरीं प्रत्यागमनम्, ऋतुध्वजे राज्यभारं प्रदाय पितुः शक्रजितस्य सपत्नीकेन वनगमनमित्यादीनि मदालसाचम्पूकाव्यस्य मुख्यप्रसङ्गानि वर्तन्ते।

## सम्बद्धाः लेखाः
* भारतम्
* संस्कृतम्
* अष्टाङ्गयोगः
* हठयोगः

वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:चम्पूकाव्यानि
वर्गः:त्रिविक्रमभट्टस्य रचनाः
वर्गः:संस्कृतकाव्यानि
अनुवृत्तिः

अष्टाध्ययीसूत्राणि परस्परसम्बन्धितानि सन्ति। "प्रत्ययः" इति अधिकारसूत्रे तृतीयाध्यायस्य बहूनि समाहितानि सूत्राणि । अथ 'नमोवरिवश्चित्रङः क्यच्' इति सूत्रस्य अनुवृत्तिः प्रत्ययः इति भवति। सारण्यां अनुवृत्तिसहितसूत्राणि प्रस्तुतानि।

## सम्बद्धाः लेखाः
* भारतम्
* महाभारतम्
* राष्ट्रपतिः
* संस्कृतम्
* योगः

वर्गः:व्याकरणम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
विश्वगुणादर्शचम्पू

लघुचित्रम्
search?q=vishwagunadarsha+champu&rlz=1C1ASVC_enIN915IN915&sxsrf=APq-WBu_pxeTwjFXvgwWPqrSK3DAvrpjGA:1650466566047&source=lnms&tbm=isch&sa=X&ved=2ahUKEwjc3YeL86L3AhW7aGwGHaZrAy0Q_AUoAnoECAEQBA&biw=1707&bih=757&dpr=0.8#imgrc=1-DJljv7D6orJM
[[लघुचित्रम्
लघुचित्रम्
]]
]]
]]
**विश्वगुणादर्शचम्पू***Italic text*

विश्वगुणादर्शाख्यं प्रथितेषु पञ्चचम्पूकाव्येष्वन्यतमं संस्कृतसाहित्यक्षेत्रे गारिमाणमावहति । इदं काव्यं तत्र भवता कविना सीताम्बारघुनाथदीक्षितयोः पुत्रेण वेङ्कटाध्वरिणा आरचितं वर्तते । एषः कविः नीलकण्ठविजयचम्पूकाव्यकृतः नीलकण्ठदीक्षितस्य समकालीनः सन् सप्तदशशतके अवर्तत इति इतिहासकाराः आमनन्ति । 

विश्वगुणादर्शचम्पूकाव्यं विशिष्टं काव्यम् । यतो हि भारते स्थितानां विविधानां तीर्थक्षेत्रवर्णनं विभिन्नतया अत्र निरूपितम् अस्ति । तन्नाम कविः देशस्य विविधेषु प्रदेशेषु पर्यटनं कृत्वा देशज्ञानं, जनस्वभावज्ञानं च प्राप्तवान् आसीत् इति अनेन काव्येन निश्चप्रचं वक्तुं प्रभवामः । तथा च व्याकरणवेदान्तादिशास्त्राणां तच्छास्त्रविदां गुणदोषविवेकः तस्मिन् आसीत् इत्यपि अवगन्तुं शक्नुमः । 

विश्वावलोकस्पृहया कदाचित् विमानमारुह्य समानवेषम् ।
कृशानुविश्वावसु नामधेयं गन्धर्वयुग्मं गगने चचार । 

कृशानुविश्वावस्याभिधौ समानवेषौ गन्धर्वौ विमानमारुह्य विश्वावलोकनार्थम् आकाशे सञ्चरन्तौ आस्ताम् । 

तयोः स्वभावः कीदृशः आसीत् इति काव्यस्यास्य श्लोकोयं स्पष्टं वक्ति - 

कृशानुरकृशासूयः पुरोभागिपदं गतः ।
विश्वावसुरभूद्विश्वगुणग्रहणकौतुकी ।।

कृशानुः असूयायुक्तः, दोषामात्रान्वेशकः च आसीत् । विश्वावसुः गुणग्राही, सद्गुणप्रशंसकः च आसीत् । कृशानुः ईक्षितप्रदेशे वा व्यक्तौ वा विद्यामानदोषमेव अवलोकयन् तस्य निन्दां करोति । विश्वावसुः गुणमात्रं दृष्ट्वा प्रशंसति । एवं तन्त्रम् आदृत्य वेङ्कटाध्वरिणा इदं काव्यं व्यरचि । अस्य काव्यस्य पठनेन सप्तदशशतके कीदृशाः जनाः आसन् ? तेषां जीवनशैली कीदृशी ? प्रदेशस्य वातावरणं कथम् अवर्तत? प्रदेशस्य वा जनानां वा गुणदोषाः के? इत्यादिप्रश्नेभ्यः उत्तराणि लभ्यन्ते । तथा च अस्मिन् काव्ये काव्यत्वम् अधिकं वर्तते इति कृत्वा एतत् काव्यं सहृदयानां हृदयहारि अपि अस्ति । 

तिमिरेभ्यो न हि भयं दीपश्चेल्लभ्यते महान् ।

कष्टं शिष्टक्षतिकृतिकार्श्यमृच्छन्ति विद्याः ।।

गव्यं दुग्धमपास्य पास्यति जनः को वा यवागूरसम् ।

इत्यादिसुभाषितवाक्यानि बहूनि काव्ये दृश्यन्ते इति तु अस्य काव्यपठितृणां सहृदयानां मोदाभिवृद्धै अपरं‌ कारणम् अस्ति ।
प्रकल्पः:विषये

**असमस्य लोकसंस्कृतिः**

**प्रसिद्धम् असमराज्यम् इदं रेशमीरेशमो स्ववस्त्राणि, असमसिल्कः लोकप्रियः बिहुः, दुर्गापूजा एतादृशाः भिन्नाः वस्त्राणि , उत्सवाः , लोकसंस्कृतिः , कलाः अत्यन्तः अद्भुतः वर्तते। असमे कलाः संस्कृतिः  वेशभूषाः त्यक्त्वा अपि बहुनि प्रसिद्ध स्थानानि वर्तन्ते। यथा- माजुली द्वीपः काजीरंगा राष्ट्रीय उद्यानं कामाख्या मन्दिरं रंग घर हाजो उमानंद द्वीपः पुनश्च  मानस राष्ट्रीय उद्यानम्  शिवडोलः  तथा एशिया महादेशस्य द्वितीय वृहत् बिलः शनबिलः इत्यादयः तत् अस्माकम् असमराज्यस्य करिंगञ्जजनपदे एव वर्तते।**

'''       भारतस्य उत्तरपूर्व विराजमानाः असमराज्यम्। प्राचीनकाले राज्यम् इदं 'प्राग्ज्योतिषपुर्' इति नाम्ना प्रसिद्धः असीत् , अनन्तरम् अस्य राज्यस्य 'कामरूपं' इति नाम्ना जानाति स्म।**

**       'असम' राजस्य संस्कृत शब्दार्थः यः भूमिः समतलः नास्ति इति जनाः मन्यन्ते। किन्तु वहवः जनाः मन्यन्ते आसाम् संस्कृत शब्दस्य 'अस्म'  अथवा 'असमा' यस्य अर्थः असमानस्य अपभ्रंशः वर्तते।  परन्तु वहवः विद्वांसः मन्यन्ते 'असम' शब्दः संस्कृतस्य असोमा शब्दात् आगतं यस्य अर्थः अनुपम अथवा अद्वितीय इति।**

**      अस्य राज्यस्य गठनं भारतस्य स्वतन्त्रतायाः परं २६ जनवरी १९५८ तमवर्षे तथा च वर्तमानकाले अस्मिन् राज्ये त्रयस्त्रिंशत् जनपदाः सन्ति। राज्यस्य राजधानी दिशपुरः वर्तते तथा च महानगरं गुवाहाटी इति। अस्य राज्यस्य मुख्या भाषा असमिया। जनसंख्या त्रिकोट्याधिकाः  विराजमानाः वर्तन्ते।'''

## Indonesia
* भारतम्
* महाभारतम्
* राष्ट्रपतिः
* संस्कृतम्
* योगः

वर्गः:असमराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:असमराज्यम्
भोसले

**भोसले एको** मराठीभाषिकस्य कुलनाम | छत्रपतीशिवाजीमहाराजस्य वंशः विशेषतया परिचीतो अस्ति | भोसलेकुलनामस्य सकलो वंशः  स्वस्य मूलं छत्रपतीशिवाजीमहाराजस्य कुलं यावत् अनुसन्धानं न कर्तुं शक्नोति | दुर्लभो प्राचीनशिवभारत नाम्नि ग्रन्थे अस्मिन् विषये लिखितम् अस्ति | अतः भोसले सूर्यवंशीक्षत्रियोऽस्ति |. 

## भोसले (राजकुलम्) 
* शहाजीराजेभोसले - मराठा सेनापती, छत्रपतीशिवाजीमहाराजस्य पिता |
* जिजाबाई - शहाजीराजेभोसलेमहाराजस्य पत्नी, छत्रपतीशिवाजीमहाराजस्य जननी |
* - स्वतन्त्र मराठाराज्यस्य संस्थापक: |
* छत्रपतीसम्भाजीराजे भोसले - मराठाराज्यस्य महाराज:
* छत्रपतीराजारामराजे भोसले - मराठाराज्यस्य महाराज:
* छत्रपती शाहू - मराठाराज्यस्य महाराज:
* छत्रपतीप्रतापसिंहभोसले - सातारामहानगरस्य मराठाराज्यस्य अन्तिम महाराज |
तमिळसंस्कृति

लघुचित्रम्|520x520अणवः|तमिळसंस्कृति
तमिळ संस्कृति: तमिळ जनः अस्य संस्कृति भवन्ति। तमिळ संस्कृति: भारतदेश, श्री लङ्का, मलय्सिय, सिन्गपोरे च सार्वलौकिक तमिळ जनः अस्य कला च जीवनविधान मूल: अस्ति। भारतदेशस्य तमिळ संस्कृति: भाषा:, साहित्य:, सङ्गीत:, नृत्य:, चलच्चित्रमन्दिरम, लोककला:, युद्ध कला:, रङ्गवल्ली, मूर्त्त्तिकला, स्थापत्यशास्त्र, क्रीद:, माध्यम:, प्रहसन:, पाकम् , वेशभूषा:, नियम:, तत्वज्ञान:, मत:, स्मृतिशील, न्यायाधिकार, विज्ञान:, अभ्युदित, च शिल्पविज्ञान।

= तमिळभाषा:। =
तमिळ जनः तमिळ भाषास्य बलवत् संयोजन भवन्ति, सर्वशस् साहित्यस्य "तमिलन", "तमिळ मता" तत् अञ्चित । एतद् ऐतिहासिक: च अत्यधिकम् अंशभागिन् तमिळ सायुज्य केन्द्र: भवन्ति । तमिळ भाषा: सरूप-द्राविड अनेक छाय ददाते, यद्यपि तमिल्नाडुस्य आधुनिक-दिन भाषण: तमिळ संस्कृति: च आङ्ग्लभूमि: च ऋणग्राहिन् वचन: उपयोग च प्रत्यागच्छति. साधु, भाषा: आङ्ग्लभाषा च हिन्दीम सर्वशस् योजित वर्णमाला नास्ति । तमिळ साहित्य: पर्याप्तम् प्राचीनता सन्ति च भाषास्य आधिकारिक श्रेष्ठ भाषा: संलक्षित।

= तमिळ परम्परा: । =

## तमिळ युद्ध कला: नाना विध: आयधानि सन्ति । 
लघुचित्रम्|239x239अणवः|वलरिवलरि ।

मदुवु ।

सुरुल् वाल ।

वाल + केतयं ।

इत्ति / वेल ।

कत्तरि ।

वीचरुवल् ।

सिलंबं ।

कुत्तु कति ।

कत्ति ।

विल ।

तन्तयुतं ।

शूलं ।

विधान कला: ।

## प्रसिद्ध तमिळ नृत्य शैली: । 
लघुचित्रम्|357x357अणवः|भरतनाट्यम (Tamil classical dance)
भरतनाट्यम (Tamil classical dance)

करकत्तं   (Tamil ancient folk dance)

कलियल्   (A folk dance using sticks and intricate movements)

देवरत्तं (A dance of warriors)

कै-सिलंबं  (A folk dance holding silambam in hand)

खवदिअत्तम् (dedicated to the Tamil God Murugan)

कुम्मियत्तं (female folk dance)

बोम्मलत्तं (Puppet dance)

पुलियत्तं (Tiger dance)

मयिलत्तं (Peacock dance)

पांपु अत्तम् (snake dance)

ओयिलत्तम् (Dance of Grace)

## जल्लिकत्तु । 
लघुचित्रम्|334x334अणवः|जल्लिकत्तु
पूर्वकालिन: काले, द्वि वृषभ युधि: च वृषभ सर्ग क्रीडा: समानीत। एतेषु क्रीडा: च जन: भाव सर्वदा उपादेय च किञ्चित् कालस्य युद्ध सिद्ध: भवन्ति। सर्व स्वगत व्याहरचनाविद्या च नियम: सन्ति । एतत् क्रीडा: सत्वन् कुटुम्बक बालाः वहति ध्वज स्वयम् प्रवर्तयति। विजयिनः तासाम् पुत्री अथवा भगिनी वर स्थित व्रीण परम्परा: भवन्ति।

वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यम्
वर्गः:संस्कृतिः
किमोनो

**किमोनो** भवति आच्छादन पारम्परिक खस् जपान् .

## चित्र
### कालांशया​

File:Yokohama Silk Museum 046.JPG|कालांश यमतो
File:Jidai Festival (cropped to Wake no Hiromushi and children).jpg|कालांश नर​ 
File:Genji emaki TAKEKAWA.jpg|कालांश हेइअन्
File:Empress Shoshi and son (cropped to Shoshi and son).jpg|कालांश कमकुर​
File:Matsuura-Byobu-by-Iwasa-Matabei.png|कालांश अzउछि-मोमोयम​ 
File:Plum Blossoms at Night (Yoru no ume).jpg|कालांश एदो 
File:Ootuki family 1874.jpg|कालांश मैजि
File:Cha-baori (easy haori) 1957.jpg|कालांश शोव​

### अरया​

File:Laika ac Shitamachi Tanabata Matsuri (7560638374).jpg|युकत​
File:Kimono lady at Gion, Kyoto.jpg|कोमोन्
File:Himejijo Kangetsukai Oct09 165.JPG|इरोमुजि
File:Stylish person at Fukuoka City Hall (cropped).jpg|होमोन्गि
लक्ष

**लक्षः** (, ; सङ्क्षेपः: **L**) भारतीयसंख्याव्यवस्थायां एककम् अस्ति, **शतसाहस्रं** (100,000; वैज्ञानिक संकेतन: 105) तत्तुल्यं भवति । अङ्कीयसमूहस्य भारतीय 2,2,3 सम्मेलने 1,00,000 इति लिख्यते । यथा भारते 150,000 
रुप्यकाणि भवन्ति 1.5 लक्षं रुप्यकाणि, ₹1,50,000 अथवा INR 1,50,000 इति लिखितम् ।

अफगानिस्थाने, बाङ्गलादेशे, भूटानदेशे, भारते, म्यान्मारदेशे, नेपालदेशे, पाकिस्थाने, श्रीलङ्कादेशे च आधिकारिक-आदि-सन्दर्भेषु अस्य बहुप्रयोगः भवति । भारतीये, बाङ्गलादेशे, पाकिस्थाने श्रीलङ्कादेशे आङ्ग्लभाषायां च प्रायः तस्य प्रयोगः भवति ।

## व्युत्पत्तिः, क्षेत्रीय रूपान्तर च 
आधुनिकः *लख्* अथवा *लाख* () शब्दः संस्कृतशब्दात् **लक्ष** उद्भूतः । तत् मूलतः चिह्नं लक्ष्यं द्यूते भागं इति सूचितवान्, परन्तु गुप्तयुगे शास्त्रीय संस्कृते (याज्ञवल्क्य स्मृति, हरिवंश) 1,00,000 कृते संख्यारूपेण अपि उपयुज्यते ।

* असमियाभाषायाम्: লক্ষ *लोख्यो* अथवा লাখ *लख्*
* उर्दूभाषायाम्: لاکھ *लाख्*
* ओडियाभाषायाम्: ଲକ୍ଷ *लॊख्यॊ*
* कन्नडभाषाम्: ಲಕ್ಷ *लक्ष*
* कश्मीरीभाषायाम्: अरबी: لَچھ, शारदा: 𑆬𑆗 *लछ्*
* खासिभाषायाम्: lak *लक्*
* गुजरातीभाषायाम्: લાખ *लाख्*
* तमिळभाषायाम्: இலட்சம் *लत्चम्*
* तेलुगुभाषायाम्: లక్ష *लक्ष*
* धिवेहीभाषायाम्: ލައްކަ  *लऽख*
* नेपालीभाषायाम्: लाख*लाख्*
* पञ्जाबीभाषायाम्: शाहमुखी: لکھ, गुरमुखी: ਲੱਖ *लक्ख्*
* बाङ्गलाभाषायाम्: तद्भव: লাখ *लाख्*, अर्ध-तत्सम: লক্ষ *लोक्खो*
*  मणिपुरीभाषायाम्: ꯂꯥꯛ *लाक्*
* मराठीभाषायाम्: लाख / लक्ष *लाख्/लक्ष*
* मलयाळम्भाषायाम्: ലക്ഷം *लक्षम्*
* सिंह‌लभाषायाम्: ලක්ෂ *लक्ष*
* हिन्दीभाषायाम्: लाख *लाख्*

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतीयसंख्याव्यवस्था
* अन्तरराष्ट्रीयसङ्ख्याव्यवस्था
* कोटिः
* हिन्दु संख्यावाचक
* रोमन संख्यावाचक
* रूप्यकम्

## उल्लेखाः
उर्दू

**उर्दू** () एका हिन्द-आर्यभाषा अस्ति, दक्षिणजम्बुद्वीपे मुख्यतया भाष्यते । पाकिस्थानस्य राष्ट्रियभाषा लोकभाषा च अस्ति । भारतदेशे उर्दू इति अष्टम-अनुसूचीभाषा अस्ति, अनेकेषु भारतीयराज्येषु अपि अस्य आधिकारिकस्थितिः अस्ति ।

उर्दू हिन्दुस्थानीभाषायाः फारसीपञ्जिका इति वर्णितम् अस्ति ।

## हिन्दीभाषा उर्दुभाषा च  
भाषाकोविदाः हिन्दी उर्दूभाषा च समाना इति मन्यन्ते । हिन्दीभाषा देवनागरीलिप्या लिख्यते । अस्याः शब्दाः अधिकतया संस्कृतशब्दाः एव । उर्दूभाषा अरबीलिप्या लिख्यते । फारसी-अरबीभाषयोः प्रभावः अस्याः उपरि अधिकतया विद्यते । व्याकरणदृष्ट्या हिन्दी-उर्दुभाषयोः शतप्रतिशतं समानता विद्यते । उर्दूभाषायाः केचन विशेषध्वनयः अरबी-फारसीसम्बद्धाः । अतः उर्दुभाषा हिन्दीभाषायाः काचित् विशेषशैली इति चिन्तयितुं शक्या ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* हिन्दुस्थानीभाषा
* हिन्दीभाषा
* हिन्द-आर्यभाषाः
* फारसीभाषा
* भारतस्य भाषाः
* भारतस्य आधिकारिकभाषाः

## सन्दर्भाः 
वर्गः:भाषाः
वर्गः:भारतीयभाषाः
हिन्दुस्थानीभाषा

**हिन्दुस्थानी** (देवनागरी: हिन्दुस्तानी, अरबी: ہندوستانی) उत्तरभारतस्य पाकिस्थानस्य लोकभाषा अस्ति । भाषाविज्ञानादिषु केषुचित् सन्दर्भेषु च **हिन्दी-उर्दू** (अरबी: ہندی-اردو) इति च ख्यातः ।

भाषायाः पूर्वजाः *हिन्दुई*, *हिन्दवी*, *ज़बान्-ए हिन्द्* (अनु. 'भारतस्य भाषा'), *ज़बान्-ए हिन्दुस्तान्* (अनु. 'हिन्दुस्थानस्य भाषा'), *हिन्दुस्तान् की बोली* (अनु. 'हिन्दुस्थानस्य भाषा'), *रेख्ता*, *हिन्दी* च इति ज्ञायन्ते स्म ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* हिन्दी
* उर्दू
* देवनागरी
* अरबीलिपिः
* भारतस्य भाषाः
* भारतस्य आधिकारिकभाषाः

## उल्लेखाः 
वर्गः:भाषाः
वर्गः:भारतीयभाषाः
कोटिः

**कोटिः** (, ; सङ्क्षेपः: **cr**) भारतीयसङ्ख्याव्यवस्थायां एककम् अस्ति, **दशमिलियन्ं** अथवा **शतलक्षं** (10,100,000; वैज्ञानिक संकेतन: 107) तत्तुल्यं भवति । अङ्कीयसमूहस्य भारतीय 2,2,3 सम्मेलने **1,00,00,000** इति लिख्यते ।

## व्युत्पत्तिः, क्षेत्रीय रूपान्तर च 
आधुनिकः *करोड़्* () प्राकृतवचनात् *करोडि* (kroḍi) इति शब्दः निष्पद्यते यत् क्रमेण संस्कृतात् **कोटि** आगच्छति । नाना प्रादेशिकैर्नाम्ना कोटिः स परिकीर्त्तितः।

* असमियाभाषायाम्: কৌটি বা কোটি *कौटि*
* उर्दूभाषायाम्: کروڑ *करॊड़्*
* ओडियाभाषायाम्: କୋଟି *कॊटि*
* कन्नडभाषाम्: ಕೋಟಿ *कोटि*
* खासिभाषायाम्: klur / krur *क्लुर्/क्रुर्*
* गुजरातीभाषायाम्: કરોડ *करॊड्*
* तमिळभाषायाम्: கோடி *कोटि*
* तेलुगुभाषायाम्: కోటి *कोटि*
* धिवेहीभाषायाम्: ކްރޯރް *करोऽरु*
* नेपालीभाषायाम्: करोड *करॊड्*
* पञ्जाबीभाषायाम्: शाहमुखी: کروڑ, गुरमुखी: ਕਰੋੜ *करॊड़्*
* बर्मीभाषायाम्: ကုဋေ
* बाङ्गलाभाषायाम्: কোটি *कोटि*
* मराठीभाषायाम्: कोटी *कॊटि* अथवा करोड *करॊड*
* मलयाळम्भाषायाम्: കോടി *कॊदि*
* रोहिङ्ग्याभाषायाम्: kuthí *कुथी*
* स्वाहिलीभाषायाम्: laki *लकि*
* सिंह‌लभाषायाम्: කෝටි *कोटि*
* हिन्दीभाषायाम्: करोड़ *करॊड़्*

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतीयसङ्ख्याव्यवस्था
* अन्तरराष्ट्रीयसङ्ख्याव्यवस्था
* लक्ष
* हिन्दु संख्यावाचक
* रोमन संख्यावाचक
* रूप्यकम्

## उल्लेखाः
समय रैना

**समय रैना** (, डोगरी: , , , , ) भारतीय हास्यकलाकारः, यूट्यूबर्, चतुरङ्ग-उत्साही च अस्ति। सः स्टैण्ड्अप् हास्यप्रतियोगिता कॉमिकस्तानम् द्वितीयस्य संस्करणस्य सहविजेता आसीत्। कोविड्-19 महामारीकाले सः बहुभिः हास्यकलाकारैः चतुरङ्गस्वामीभिः सह चतुरङ्गक्रीडां दूरीकर्तुं आरब्धवान्। स्वचैनलद्वारा अपशिष्ट-उत्कर्षकाणां कृते सहायता, पश्चिमबङ्गऽसमच जलप्रलयपीडितानां कृते राहतं च सहितं विविधकारणानां कृते धनसङ्ग्रहम् अकरोत्।

## प्रारम्भिक जीवनम् शिक्षा च 
यथा तेन वर्णितं, रैना रूढ़िवादी कश्मीरीपण्डित परिवारात् आगच्छति। सः पुणेनगरे विद्यार्थीगृहे मुद्रण-अभियान्त्रिकी-पाठ्यक्रमे नामाङ्कनं कृतवान्, यत् सः समयस्य अपव्ययम् इति अवदत्। सः *ओपन् माइक् इवेण्ट्* कर्तुं आरब्धवान्, अन्ते स्थानीयहास्यदृश्ये नियमितः च अभवत्।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* चतुरङ्गक्रीडा

## उल्लेखाः 
वर्गः:क्रीडालवः
वर्गः:चतुरङ्गक्रीडालवः
वर्गः:भारतीयचतुरङ्गक्रीडालवः
शार्क् टैङ्क् इण्डिया

**शार्क् टैङ्क् इण्डिया** (अभिधार्थः - भारतीयः ग्राहागारः; ) *सेट् इण्डिया* इति नाम्नः वाहिन्या प्रसारितः एकः भारतीयः अकृत्रिमः व्यवसायिकः धारावाहिकः आसीत्। एतत् कार्यक्रमम् अमेरिक्कायाः कार्यक्रमस्य **शार्क् टैङ्क्** इत्यस्य भारतीयः स्वरुपः वर्तते। एतस्मिन् वणिजः निवेशकानां सम्मुखं व्यवसायिकाः प्रदर्शन्यः दर्शयेयुः च निवेशकाः (*शार्कस्*) निवेशार्थं निश्चिनुयुः। एतस्य प्रथमः भागः २०२१ तमस्य वर्षस्य *दिसंबर्*-मासस्य विंशतिः दिनाङ्कतः २०२२ तमस्य वर्षस्य *फेब्रुवरी*मासस्य चत्वारि दिनाङ्कपर्यन्तं समचलत्। 
लघुचित्रम्|शार्क् टैङ्क् इण्डिया
एतस्य सत्कारी रणविजय सिंहः आसीत्। एतत् कार्यक्रमं प्रमुखतः हिन्दीभाषायां सेट् इण्डिया नाम्नः वाहिन्यां च *सोनीलिव्* इति नाम्ना अन्तर्जालीयायां वाहिन्यां समचलत्। एकस्मिन् उपक्रमे निवेशकः पीयूष बंसलः अन्येषां निवेशकानां समक्षं प्रतिभागिनीव स्वव्यवसायिकाः विचाराः प्रादर्शयत् ।

#### धारणा 
एतस्मिन् कार्यक्रमे विभिन्नाः वणिजः आगच्छन्ति च निवेशकानां समक्षं स्वनवविचाराः स्थिरीकुर्वन्ति यैः विचारैः ते स्वव्यवसायान् प्रसारयितुम् इच्छन्ति। विचारानां प्रदर्शनीनाम् अनन्तरं निवेशकाः व्यवसायिकाः प्रश्नाः परिपृच्छन्ति। यदि निवेशकाः वणिजां व्यवसायाः रोचन्ते चेत् ते यदा कदा पणित्वा वणिजां निगमस्य कतिपयाः समानांशान् क्रीणन्ति। एते आत्मविहिताः धनपतयः वणिजः उपदिशन्ति अपि। 

कार्यक्रमे ६२०००+ आकाङ्क्षिनः आगतवन्तः आसीत् यस्मिन् केवलं १९८ प्रतिभागिनः निवेशकानां समक्षं गतवन्तः परंतु प्रसारणं केवलं ११७ प्रतिभागिनः अभवत् तस्मिन् अपि केवलं ६७ वणिजः सफलीभूताः।

## प्रस्तावाः, निवेशाः च
## शार्क्स् 
निमनलिखितेषु सप्तसु निवशकेषु केचिदपि पञ्च निवेशकाः चतुस्त्रिंशत् पञ्चत्रिंशत् विहाय प्रत्येकस्मिन् उपक्रमे उपस्थितवन्तः।

# अशनीर ग्रोवरः – *भारतपे* इत्यस्य उपसंस्थापकः च प्रबंधनिदेशकः
# अमन गुप्ता – *बोट्* इत्यस्य उपसंस्थापकः च मुख्यप्रचाराधिकारी
# अनुपम मित्तलः – *shaadi.com* च पीपल्स् ग्रुप् इत्यनयोः संस्थापकः च मुख्यकार्याधिकारी
# गज़ल अलघ – *मामा अर्थ्* इत्यस्य उपसंस्थापिका
# नमिता थापर – *एम्क्यूर् फार्मास्युटिकल्स्* इत्यस्य कार्यकारिणी निदेशिका
# पीयूष बंसलः – *लेन्सकार्ट्* इत्यस्य संस्थापकः च मुख्यकार्याधिकारी
# विनीता सिंह – *सुगर् कोस्मेटिक्स्* इत्यस्य उपसंस्थापिका च मुख्यकार्याधिकारिणी

 लघुचित्रम्|अमन गुप्ता लघुचित्रम्|पीयूषः बंसलः 

वर्गः:दूरदर्शनधारावाहिन्यः
गो, डोग। गो!

***गो, डोग। गो!*** () सङ्गणकेन एनिमेटेड बालप्रवाहदूरदर्शनश्रृङ्खला अस्ति ।

## कथावस्तु 
टैगः स्वस्य सर्वोत्तम-मित्रेण स्कूच्-इत्यनेन सह साहसिकस्य अनुसरणं करोति, समस्यानां समाधानं करोति, मार्गे च पावस्टोन्-नगरस्य नागरिकानां सहायतां करोति ।

## उल्लेखाः 
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* 
* 
वर्गः:दूरदर्शनधारावाहिन्यः
जीतेन्द्र वाघाणी

**जितेन्द्र वाघानी** (जन्म 11 September 1970) कश्चन भारतीयः राजनीतिज्ञः वर्तते। सः  गुजरातराज्यस्य शिक्षामंत्री। विधायकरूपेण सः गुजरातविधान-सभायां भावनगरपश्चिमस्य (विधानसभा) प्रतिनिधित्वं करोति। सः गुजरातराज्यस्य भारतीयजनतापक्षस्य अध्यक्षत्वं 2012 तः 2020 पर्यन्तम् अवहत्।

## व्यक्तिगतं जीवनं 
जीतेन्द्र-महोदयस्य जन्म 11 September 1970 दिनाङ्के भावनगर-मण्डलस्य वरतेज-ग्रामे अभवत्। तस्य प्राथमिकशिक्षा लाठी मध्ये अभवत्। सः न्यायविषयस्य विद्यार्थी अस्ति, बालकालात् सः राष्ट्रियस्वयंसेवकसङ्घस्य स्वयंसेवकः वर्तते। 

जीतेन्द्र-महोदयः 2002 वर्षस्य गुजरात-राज्यस्य विधानसभा-निर्वाचने भावनगर-नगरस्य दक्षिणीविधानसभाक्षेत्रस्य वरिष्ठ-कांग्रेस-नेतुः शक्तिसिंह गोहिल-महोदयस्य विरुद्धं निर्वाचने भागं स्वीकृत्य राजनैतिक-जीवनस्य आरम्भम् अकरोत्। परन्तु, सः 7,000 तः अधिक-मतानाम् अन्तरेण पराजितः जातः। जीतेन्द्र-महोदयः 2012 तमे वर्षे भावनगरस्य (पश्चिम)-विधानसभा-क्षेत्रात् निर्वाचने भागम् अवहत्। एतस्मिन् वर्षे सः सफलः जातः। विशेषरूपेण सः सम्पूर्ण-सौराष्ट्रसौराष्ट्रक्षेत्रे सर्वाधिक-अन्तरेण विजयं प्राप्तवान्। 2017 तमवर्षे सः  गुजरात-निर्वाचने कांग्रेस-दलस्य दिलीप सिंह गोहिल इत्यस्य विरुद्धं भावनगरपश्चिमक्षेत्रात्  भागम् अवहत्। पुनः सः  भावनगर-पश्चिम-क्षेत्रात् 4,000 मतैः विजयं प्राप्तवान्। 

भाजप-दलस्य पूर्वप्रदेशाध्यक्षः विजय रूपाणी आसीत्, सः गुजरातराज्यस्य मुख्यमंत्रित्वेन नियुक्तः जातः, अतः अगस्त 2013 तमे जीतेन्द्र-महोदयः भाजप-दलस्य गुजरात-प्रदेश-अध्यक्षत्वेन नियुक्तः जातः। 

## निर्वाचनेतिहासः 
## सन्दर्भाः 
वर्गः:गुजरातराज्यस्य व्यक्तयः
वर्गः:जीवतव्यक्तयः
वर्गः:१९७० जननम्
वर्गः:राष्ट्रियस्वयंसेवकसङ्घस्य सरसङ्घचालकाः
जम्मूकाश्मीरम् (केन्द्रशासितप्रदेशः)

**जम्मूकाश्मीरम्** (काश्मीरी:  (शारदा),  (देवनागरी),  (अरबी); डोगरी: जम्मू ते कश्मीर) भारतत्वेन केन्द्रशासितप्रदेशेन प्रशासितः प्रदेशः अस्ति । बृहत्तरस्य काश्मीरक्षेत्रस्य दक्षिणभागः अस्ति ।

जम्मूकाश्मीरकेन्द्रशासितप्रदेशस्य निर्माणस्य जम्मूकाश्मीरपुनर्गठनम् अधिनियमः २०१९ इत्यस्य अन्तः एव प्रावधानं समाहितम् आसीत् येन २०१९ अगस्तमासे भारतस्य संसदस्य उभयसदनैः तत् पारितम् अभवत् । ३१ अक्टुबर् २०१९ वर्षात् एव प्रभावेण अधिनियमेन जम्मूकाश्मीरपूर्वराज्यं पुनः द्वौ केन्द्रशासितप्रदेशौ, जम्मूकाश्मीरं लद्दाख् च, कृतम् ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* जम्मूकाश्मीरराज्यम्
* काश्मीरीभाषा
* डोगरीभाषा
* शारदालिपिः
* लदाख
* भारतस्य राज्यानि
* भारतस्य केन्द्रशासितप्रदेशाः

## सन्दर्भाः 
वर्गः:भारतस्य केन्द्रशासितप्रदेशाः
पोलॅण्डबॉल्

**कण्ट्रीबॉल्** (), मूलतः **पोलॅण्डबॉल्** () इति ख्यातः, एकः कलाशैली अन्तर्जालस्य मेम् च, केषुचित् अन्तर्जालहास्यकथासु अस्य उपयोगः भवति । अस्मिन् देशाः सामान्यतया त्रुटिपूर्ण गोलाकारत्वेन मूर्तरूपेण दृश्यन्ते (अत्र केचन अपवादाः सन्ति यथा नेपाल, इस्रेलम्, कजाकस्थानम्, सिङ्गापुरम् च) स्वदेशस्य ध्वजेन अलङ्कृतम् । पात्राणि प्रायः भग्न-आङ्ग्लभाषायां संवादं कुर्वन्ति । यत्र संवादः सामान्यतया क्षेत्रीयविविधतानां उपयोगं करोति । हास्यकथाः 
राष्ट्रीयरूढिषु, 
अन्तर्राष्ट्रीयसम्बन्धेषु, ऐतिहासिकसङ्घर्षेषु च विनोदं कुर्वन्ति ।

 चरित्रम्, ऊर्ध्व-अधः पोलिश-ध्वज इव वर्णः कन्दुकरूपेण प्रतिनिधितम्]]

## पृष्ठभूमि 
कण्ट्रीबॉल् इत्यस्य मूलं इत्यत्र अस्ति drawball.com, एकं जालस्थलं यत् अन्तर्जाल-उपयोक्तारः यत् इच्छन्ति तत् वृत्ताकारस्य कैनवासस्य उपरि आकर्षितुं शक्नुवन्ति स्म । २००८ तमस्य वर्षस्य अगस्तमासे एकस्मिन् समये, सहस्राणि पोलिशजनाः पालिशध्वजस्य दृष्टान्तेन सम्पूर्णं ड्राबॉलं स्वीकृतवन्तः । अस्याः प्रवृत्तेः आरम्भः एकः ब्रिटिशः उपयोक्ता *फाल्को* यः मेमे निर्मितवान्, इत्यस्य श्रेयः अस्ति । इतः परम्, कण्ट्रीबॉलस्य निर्माणं लोकप्रियम् अभवत् ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* पोलॅण्ड्
* अन्तर्राष्ट्रीयसम्बन्ध
* देशानां सूची
* यूरोपखण्डः
* भारतम्
* संयुक्तराज्यानि
* आङ्ग्लभाषा

## उल्लेखाः 
वर्गः:क्रीडाः
शारदापीठम्

**शारदापीठम्** (कश्मीरी -  𑆯𑆳𑆫𑆢𑆳 𑆥𑆵𑆜 (शारदा), शारदा पीठ (देवनागरी), شاردا پیٖٹھ (अरबी)) वर्तमानकालस्य आजाद काश्मीरम्, पाकिस्थानम् मध्ये स्थितम् विध्वस्तं हिन्दूमन्दिरं, प्राचीनं विद्याकेन्द्रं च अस्ति । षष्ठी-द्वादशशताब्दयोः ई.पू. मध्ये अयं भारतीय उपमहाद्वीपे प्रमुखेषु मन्दिरविश्वविद्यालयेषु अन्यतमः आसीत् ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* तक्षशिलाविश्वविद्यालयः
* शारदालिपिः
* कश्मीरीभाषा
* आजाद काश्मीरम्
* जम्मूकाश्मीरराज्यम्
* जम्मूकाश्मीरम् (केन्द्रशासितप्रदेशः)

## उल्लेखाः 
वर्गः:पाकिस्तानदेशस्य तीर्थक्षेत्राणि
दादरा नगरहवेली च दीव दमण च

**दादरा नगरहवेली च दीव दमण च** (हिन्दी - दादरा और नगर हवेली एवं दमन और दीव; मराठी - दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव; गुजराती - દાદરા અને નગર હવેલી અને દમણ અને દીવ; ) भारतदेशे केन्द्रशासितप्रदेशः अस्ति । दादरा नगरहवेली च इत्यस्य दीव दमण च इत्यस्य च पूर्वप्रदेशविलयद्वारा प्रदेशस्य गठनं कृतम् ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* दादरा नगरहवेली च
* दीव दमण च
* मराठीभाषा
* हिन्दी
* भारतस्य मण्डलानि
* भारतस्य राज्यानि
* भारतस्य केन्द्रशासितप्रदेशाः

## उल्लेखाः 
वर्गः:भारतस्य केन्द्रशासितप्रदेशाः
क्षेत्रफलानुसारं भारतस्य राज्यानि केन्द्रशासितप्रदेशाः च

सूची २०११ जनगणनानुगुणं बृहत्तमात् लघुतमपर्यन्तं आदेशिता भवति । भारते दिल्ली राष्ट्रीयराजधानी क्षेत्रं सहितं २८ 
राज्यानि ८ केन्द्रशासितप्रदेशाः च सन्ति ।

## क्षेत्रफलानुसारं राज्यानां केन्द्रशासितप्रदेशानां च सूची
*Source:Area of states*

*In August 2019, the Indian Parliament passed a resolution to divide the state of Jammu and Kashmir into two Union Territories, Jammu & Kashmir (J&K) and Ladakh, which came into action on 31 October 2019.*

## सम्बद्धाः लेखाः 
* जनसङ्ख्यानुसारं भारतस्य राज्यानि केन्द्रशासितप्रदेशाः च
* भारतस्य बहुजनसङ्ख्यायुक्तानां नगराणां सूची
* भारतदेशे दशलक्षाधिकं नगरीयसमुच्चयः सूची
* भारतस्य राज्यानि
* भारतस्य केन्द्रशासितप्रदेशाः

## सन्दर्भाः 
वर्गः:भारतस्य राज्यानि
भारतदेशे दशलक्षाधिकजनसङ्ख्यायुक्तानां नगरीयक्षेत्राणां सूचिः

भारतम् द्वितीयः सर्वाधिकजनसंख्यायुक्तः देशः यस्य १.२ शत् कोटिः जनाः सन्ति । अत्र १७.५ प्रतिशतं विश्वजनसङ्ख्या अस्ति । २०११ जनगणनानुगुणं भारते ४६ दशलक्षाधिकं नगराणि आसन् ।

## सूची
****गाढे** सूचीकृताः नगराः तत्तद् राज्यानां / केन्द्रशासितप्रदेशां राजधानीः सन्ति ।*

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतस्य महानगराणां सूचि
* भारतस्य बहुजनसङ्ख्यायुक्तानां नगराणां सूची
* भारतस्य राज्यानि

## सन्दर्भाः
भारतस्य महानगराणां सूचिः

एषा जनसङ्ख्यानुसारं भारतदेशे महानगराणां सूची अस्ति । भारतस्य संविधानस्य ७४ तमे संशोधनेन महानगरीयक्षेत्रम् परिभाषितम् यथा - १० लक्षं वा अधिकजनसङ्ख्यायुक्तं क्षेत्रम्, एकस्मिन् वा अधिकेषु मण्डलेषु युक्तं, द्वौ वा अधिकौ नगरपालिका वा पञ्चायता अन्ये वा सङ्गतैः क्षेत्रैः युक्तं, राज्यपालेन निर्दिष्टम् जनसूचनेन महानगरीयक्षेत्रम् ।

## सूची 
## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतदेशे दशलक्षाधिकं नगरीयसमुच्चयः सूची
* भारतस्य बहुजनसङ्ख्यायुक्तानां नगराणां सूची
* भारतस्य राज्यानि

## सन्दर्भाः
जनसङ्ख्यानुसारं भारतस्य राज्यानि केन्द्रशासितप्रदेशाः च

भारतम् २८ राज्यानां ८ केन्द्रशासितप्रदेशानां च संयोगं अस्ति । भारतम् द्वितीयः सर्वाधिकजनसंख्यायुक्तः देशः यस्य १.२ शत् कोटिः जनाः सन्ति । अत्र १७.५ प्रतिशतं विश्वजनसङ्ख्या अस्ति । विश्वस्य कुलभूमिक्षेत्रस्य २.४% भागः भारते अस्ति ।

## भारतस्य जनगणना
ब्रिटिश-भारते प्रथमा जनगणना १८७२ तमे वर्षे अभवत् । १९४७ तमे वर्षे भारतस्य स्वातन्त्र्यात् आरभ्य प्रति १० वर्षेषु जनगणना कृता अस्ति, प्रथमवारं १९५१ तमे वर्षे अभवत् । भारते गृहमन्त्रालयस्य अन्तर्गतं जनगणना भारतीय रजिस्ट्रार जनरल जनगणना आयुक्तकार्यालयेन क्रियते, सङ्घीयसर्वकारेण कृतं बृहत्तमेषु प्रशासनिककार्यम् च ।

## सूची
जनगणना २०२२ तः दत्तांशः यथा *रजिस्ट्रार जनरल जनगणना आयुक्तकार्यालयेन*, *तेङ्गगाणासर्वकारेण*, *भारतस्य योजना आयोगेन* च प्रकाशितम् । जनसङ्ख्याघनत्वं समीपस्थं पूर्णाङ्कं प्रति पूर्णाङ्कनम् अस्ति ।

 **टिप्पणयः**

## सम्बद्धाः लेखाः 
* क्षेत्रफलानुसारं भारतस्य राज्यानि केन्द्रशासितप्रदेशाः च
* भारतस्य बहुजनसङ्ख्यायुक्तानां नगराणां सूची
* भारतदेशे दशलक्षाधिकं नगरीयसमुच्चयः सूची
* भारतस्य राज्यानि
* भारतस्य केन्द्रशासितप्रदेशाः

## सन्दर्भाः
रौद्रम् रणम् रुधिरम्

**आर् आर् आर्** (RRR) वा **रौद्रम् रणम् रुधिरम्** () २०२२ तमे वर्षे तेलुगुभाषायाः महाकाव्यकालस्य एक्शन् नाट्यचलच्चित्रम् अस्ति, निर्देशकः एस् एस् राजमौली यः के वी विजयेन्द्र प्रसादेन सह चलच्चित्रं लिखितवान्  । डी वी वी एन्टर्टेन्मेन्ट् इत्यस्य डी वी वी दानय्या इत्यनेन निर्मितम् अस्ति । अस्मिन् चलच्चित्रे जूनियर् एन् टि आर्, राम चरण, अजय देवगन, आलिया भट्ट, श्रिया सरन्, समुतिरकनी, रे स्टीवेन्सन्, एलिसन् डूडी, ओलिविया मॉरिस् च अभिनयम् अकुर्वन् ।

## सम्बद्धाः लेखाः
* चलच्चित्रम्
* रामोजी चित्रनगरी
* तेलुगुभाषा

## उल्लेखाः
वर्गः:चलच्चित्रक्षेत्रम्
राम चरण

**कोनिदेला राम चरण तेजा** (; ) भारतीयअभिनेता, निर्माता, उद्यमी च अस्ति, यः तेलुगु-सिनेमायां प्रधानतया कार्यं करोति । भारते सर्वाधिकवेतनप्राप्तानाम् अभिनेतानां मध्ये एकः, सः त्रयः फिल्मफेयरपुरस्काराः द्वौ नन्दीपुरस्कारौ च सहितानाम् अनेकानां पुरस्काराणां प्राप्तिः अस्ति । २०१३ तमे वर्षात् तस्य आयस्य लोकप्रियतायाः च आधारेण, सः *फोर्ब्स् इण्डिया* इत्यस्य *सेलिब्रिटी १००* इति सूचौ दृश्यते ।

## प्रारम्भिकं जीवनं परिवारः च
1985 तमे वर्षे मार्चमासस्य 27 दिनाङ्के चरण मद्रासे (वर्तमाने चेन्नै) तेलुगुअभिनेता चिरन्जीवी तस्य पत्न्या सुरेखा च जातः । तस्य द्वौ भगिन्यौ स्तः । सः अल्लु रामालिङ्गय्यायाः पौत्रः, नगेन्द्र बाबु, पवन कल्याण, अल्लु अरविन्दस्य च भ्रातृजः अस्ति । सः पद्म सेशद्री बालभवने, चेन्नै - लॉरेन्स् विद्यालये, लोवेदले - हैदराबाद् सार्वजनिकविद्दालये, बेगमपेटे - सन्त मेरी महाविद्यालये, हैदराबाद् शिक्षितः आसीत् । सः मुम्बई-नगरे किशोरनामितकपूरस्य-अभिनयविद्यालये अपि अध्ययनं कृतवान् ।

## चित्रेतिहासः
### यथा अभिनेता 
* *सर्वाणि चलच्चित्राणि तेलुगुभाषायां सन्ति, यद्यपि अन्यथा न उल्लेखितम्।*

### निर्मातृत्वेन
## सम्बद्धाः लेखाः
* जूनियर् एन् टि आर्
* रौद्रम् रणम् रुधिरम् (चलच्चित्रम्)
* चलच्चित्रम्
* रामोजी चित्रनगरी
* तेलुगुभाषा

## उल्लेखाः
वर्गः:तेलुगुचलच्चित्राभिनेतारः
पूर्वभारतम्

**पूर्वभारतं** (; ; ) भारतस्य पूर्वभागः क्षेत्रम्, यत् ओडिशा, झारखण्ड, पश्चिमवङ्ग, बिहार च, अण्डमाननिकोबारद्वीपसमूहः केन्द्रशासितप्रदेशः च समाविष्टम् । क्षेत्रं मोटेन ऐतिहासिक मगधप्रदेशस्य अनुरूपं भवति, यस्मात् तस्य विविधाः पूर्वहिन्द-आर्यभाषाः प्राप्यन्ते ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* उत्तरभारतम्
* दक्षिणभारतम्
* पश्चिमभारतम्
* मध्यभारतम्
* ईशान्यभारतम्
* भारतस्य राज्यानि
* भारतस्य केन्द्रशासितप्रदेशाः
* भारतस्य मण्डलानि

## सन्दर्भाः 
वर्गः:भारतम्
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
पश्चिमभारतम्

**पश्चिमभारतम्** (हिन्दी/मराठी: पश्चिम भारत; ) शिथिलरूपेण परिभाषितः भारतस्य पश्चिमभागात्मकः क्षेत्रः । अस्य पश्चिमाञ्चलिकपरिषद्-प्रशासनिकविभागे गृहमन्त्रालयः गोवा, गुजरात, महाराष्ट्रं च राज्यानि दादरा नगरहवेली च दीव दमण च केन्द्रशासितप्रदेशः च अन्तर्भवति स्म ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* उत्तरभारतम्
* दक्षिणभारतम्
* मध्यभारतम्
* पूर्वभारतम्
* ईशान्यभारतम्
* भारतस्य राज्यानि
* भारतस्य केन्द्रशासितप्रदेशाः
* भारतस्य मण्डलानि

## सन्दर्भाः 
वर्गः:भारतम्
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
ईशान्यभारतम्

**ईशान्यभारतम्** (; ; ) (आधिकारिकरूपेण - **पूर्वोत्तरक्षेत्रम्** वा NER) भारतस्य पूर्वतमं क्षेत्रम् अस्ति, देशस्य भौगोलिक-राजनीतिक-प्रशासनिक-विभाजनयोः प्रतिनिधित्वं करोति । अस्मिन् अष्टराज्यानि सन्ति - अरुणाचलप्रदेशः, असम, त्रिपुरा, नागालैण्ड, मणिपुर, मिजोरं, मेघालय, सिक्किम च ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* उत्तरभारतम्
* दक्षिणभारतम्
* पश्चिमभारतम्
* पूर्वभारतम्
* मध्यभारतम्
* भारतस्य राज्यानि
* भारतस्य केन्द्रशासितप्रदेशाः
* भारतस्य मण्डलानि

## सन्दर्भाः 
वर्गः:भारतम्
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
मध्यभारतम्

**मध्यभारतम्** (, ) शिथिलरूपेण परिभाषितः भारतस्य मध्यभागात्मकः क्षेत्रम् । स्पष्टा आधिकारिकपरिभाषा नास्ति विविधानि च प्रयोक्तव्यानि । एकसामान्यपरिभाषायां छत्तीसगढ मध्यप्रदेशः राज्यानि सन्ति, ये प्रायः सर्वेषु परिभाषेषु समाविष्टाः सन्ति ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* उत्तरभारतम्
* दक्षिणभारतम्
* पश्चिमभारतम्
* पूर्वभारतम्
* ईशान्यभारतम्
* भारतस्य राज्यानि
* भारतस्य केन्द्रशासितप्रदेशाः
* भारतस्य मण्डलानि

## सन्दर्भाः 
वर्गः:भारतम्
भारतीय रेलमार्गः

**भारतीय धूमशकटमार्गः** वा **भारतीय रेलमार्गः** (; ) रेलमन्त्रालयस्य, भारतसर्वकारस्य स्वामित्वे वैधानिकसंस्था अस्ति, यत् भारतस्य राष्ट्रियरेलमार्गव्यवस्थां संचालयति । 31 दिसम्बर् 2021 पर्यन्तं कुलमार्गदीर्घता , एतत् विश्वस्य चतुर्थं बृहत्तमं राष्ट्रियरेलमार्गव्यवस्थापनं करोति । 1 अप्रिल् 2021 पर्यन्तं सर्वेषां व्यापक-मापक-मार्गाणां  वा 75% 25 केवी (kV) 50&nbsp;Hz AC विद्युत् कर्षणेन विद्युत्कृतः भवति ।

भारतस्य प्रथमं यात्रीधूमशकटः, ग्रेट् इण्डियन पेनिन्सुला रेल्वेद्वारा संचालितं रेलयानं त्रिभिः लोकोमोटिवैः (साहिब, सिन्ध, सुल्तान च) वाह्यते च, बोरी बन्दर (मुम्बई)-ठाणे-योः मध्ये 16 अप्रिल् 1853 तमे वर्षे, 1,676 मिमी विस्तृतमापक धूमशकटपथ पटले 14 यानेषु 400 जनानां सह  पर्यन्तं धावितम् ।

File:Tanna Village and Smaller Viaduct (12671597053).jpg|alt=पाषाणसेतुः|1855 तमे वर्षे ठाणे-नगरस्य समीपे लघुधूमशकटमार्गः
File:Tanna Railway Viaduct (9142699593).jpg|alt=शिलासेतुषु धूमशकटयानेन सह धूमशकटयानम्|1855 तमे वर्षे ठाणे-नगरस्य समीपे दीर्घतरं धूमशकटमार्गः
File:IndianRailways1871b.jpg|alt=धूमशकटमार्गचित्रम्|1871 तमे वर्षे भारतस्य धूमशकटमार्गचित्रम्
File:India railways1909a.jpg|alt=धूमशकटमार्गचित्रम्|1909 तमे वर्षे भारतस्य धूमशकटमार्गचित्रम्

## संगठनम् 
## निर्माणम् 
## संजालम् 
## सेवाः 
## भविष्यत् 
## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* भारतस्य राज्यानि
* भारतस्य केन्द्रशासितप्रदेशाः
* भारतस्य मण्डलानि

## सन्दर्भाः 
वर्गः:भारतम्
वर्गः:भारतस्य रेल्-यानानि
भारतीयरेलमार्गस्य अञ्चलानि, विभागाः च

**भारतीय धूमशकटमार्गः** वा **भारतीय रेलमार्गः** स्वस्य कार्याणि **अञ्चले** विभजति, ये अग्रे **विभागेषु** विभक्ताः सन्ति, प्रत्येकं विभागीयमुख्यालयं धारयन् । (मेट्रो रेल कोलकाता सहितं) कुलम् 19 अञ्चलानि 70 विभागाः च सन्ति । प्रत्येकं विभागस्य नेतृत्वं धूमशकटमार्गस्य विभागीयप्रबन्धकः (Divisional Railway Manager, DRM) करोति, यः अञ्चलस्य महाप्रबन्धकं (General Manager, GM) प्रतिवेदयति ।

 

## अञ्चलानि तेषां विभागाः च सूची 
18 अञ्चलानि तेषां 70 विभागाः च अधः सूचीबद्धाः सन्ति । दक्षिणतटीयधूमशकटमार्गः अञ्चलम् भारतीयधूमशकटमार्गे नवीनतं अञ्चलं अस्ति ।

कोलकाता अधिकांश-अञ्चल-मुख्यालयैः सह नगरम् अस्ति, पूर्वअञ्चलस्य, दक्षिणपूर्वअञ्चलस्य, मेट्रोधूमशकटमार्गः, कोलकाताअञ्चलस्य च मुख्यालयः भवति ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतीय धूमशकटमार्गः
* भारतस्य राज्यानि
* भारतस्य केन्द्रशासितप्रदेशाः

## सन्दर्भाः 
वर्गः:भारतस्य रेल्-यानानि
आवर्तसारणी

**आवर्तसारणी** अथवा **धात्वावर्तसारणी** सर्वेषाम् तत्त्वानाम् परमाणु-क्रमाङ्कस्य आरोहिक्रमे लिखिता सारणी भवति। विज्ञानादयः विषयेषु, यथा भौतिक्याम् वा रसायनशास्त्रे, एषा  अतिप्रयुक्ता,  एवं रसायनशास्त्रस्य अभिन्नांगास्ति। एषा सारणी **आवर्त-नियमोपरि** आधारितास्ति, यत् कथयति— 

‘तत्त्वानां गुणधर्माः तेषां परमाणु- क्रमाङ्कस्य  आवर्त-कार्यकलापाः भवन्ति' इति।

आधनिुक-आवर्तसारण्याम् १८ ऊर्ध्वस्तम्भाः सन्ति ये समूहाः कथयन्ते तथा 
च ७ क्षैतिज-पङ्क्तयः सन्ति याः आवर्ताः कथ्यन्ते। तथापि, एषा सारणी चतुर्षु आयतक्षेत्रेषु विभाजिता यानि खण्डानि कथयन्ते। आवर्त-सारण्यां
तत्त्वानां स्थित्त्या
तेषां रासायनिकी अभिक्रिया-शीलता ज्ञायते। एकस्य एव समूहस्य सर्वेषां
तत्त्वानां
संयोजक-विद्युदणूनां संख्या समाना अस्ति। अतः कस्यचिदपि समूहस्य तत्त्वानि समान-रासायनिकगुणधर्माः प्रदर्शयन्ति। आवर्तसारण्याम् बहवः आवर्तप्रवृत्तयः सन्ति, यथा संयोजकता, परमाणूनां आकारः, धात्विकाः अधात्विकाः च गुणधर्माश्चादयः। एतस्याम् सारण्याम् तत्त्वानाम् अधात्विकता वामात् दक्षिणप्रति तथा तलात् ऊर्ध्वप्रति गमनेन वर्धते। एतेनैव प्रकारेण तेषाम् धात्विकता दक्षिणात् वामतःप्रति तथा ऊर्ध्वात् अधोप्रति गमनेन वर्धते। एतेषाम् सर्वेषाम् प्रवृत्तीनाम् मूलभूतकारणः तत्त्वानाम् विद्यदणु-विन्यासः एव।

वर्गः:रसायनशास्त्रम्
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
उत्तरभारतम्

**उत्तरभारतं** (, ) शिथिलरूपेण परिभाषितः भारतस्य उत्तरभागात्मकं क्षेत्रम् । उत्तरभारतस्य प्रबलभौगोलिकविशेषते स्तः सिन्धु-गङ्गासमभूमिः हिमालयः च यः तिब्बतीयपठारात् मध्यजम्बुद्वीपात् च अस्य क्षेत्रस्य सीमांकनं कुरुतः ।

उत्तरभारतम् इति पदस्य परिभाषा भिन्ना अस्ति । अस्य उत्तराञ्चलिकपरिषद्-प्रशासनिकविभागे गृहमन्त्रालयः पञ्जाब, राजस्थान, हिमाचलप्रदेशः च राज्यानि चण्डीगढ, जम्मूकाश्मीरम्, देहली, लदाख च केन्द्रशासितप्रदेशाः च अन्तर्भवति स्म ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* दक्षिणभारतम्
* पश्चिमभारतम्
* पूर्वभारतम्
* मध्यभारतम्
* ईशान्यभारतम्
* भारतस्य राज्यानि
* भारतस्य केन्द्रशासितप्रदेशाः
* भारतस्य मण्डलानि

## सन्दर्भाः 
वर्गः:भारतम्