open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
अन्तरकोष प्रतिष्ठान

**अन्तरकोष प्रतिष्ठान** (द इन्टरलेजर फाउण्डेशन) इति अमेरिका-देशे स्थितम् लाभरहितं निगमं, मानकं च संस्था अस्ति या २०१९ तमे वर्षे स्थापितम्।

अस्य ध्येयः वैश्विक-अंकीय (डिजिटल)-वित्तीय-समावेशनस्य पोषणं तथा च अन्तरकोष-संविद (प्रोटोकल) इत्यस्य, देय-विनिमय-मानकस्य, विकासस्य प्रचारस्य च माध्यमेन अङ्कीय-अर्थव्यवस्थायां न्यायसङ्गत-प्रवेशः च अस्ति।

## इतिहासः 
स्टीफन थोमस तथा इभान श्वार्ट्ज् इत्येताभ्यां 2015 अक्टोवर-मासे रिपल् ल्याब्स इत्यत्र कार्यं कुर्वन् "ए प्रोटोकाल फर इन्टरलेजर पेमेण्ट्स्" इति शीर्षकं श्वेतपत्रं प्रकाशितम्। विभिन्नवित्तीयजालानां मध्ये सार्वत्रिक-अनुवादकत्वेन कार्यं कृत्वा, अन्तरसक्रिय-देयानि दातुं सम्प्रेषण-नियमावलिं प्रलेखः वर्णयत्।  इण्टर्लेजर-प्रोटोकल इतीदं ट्रान्स्मिशन्-कण्ट्रोल्-प्रोटोकाल्/इण्टर्नॆट्-प्रोटोकाल् (टी. सी. पी./आई. पी.) इत्यस्य अनुकरणे निर्मितम् आसीत्, यत् विविधजालसमूहेषु दत्तांशस्य प्रेषणस्य अन्तर्जालस्य क्षमतायाः पृष्ठतः स्थापितं मूलभूततन्त्रज्ञानम् आसीत्।

## सन्दर्भः 
वर्गः:सूचनातन्त्रज्ञानम्
वङ्गदेशाध्यक्षता

१८३६ तमे वर्षे वङ्गाध्यक्षायाः उपर्यस्थितानि प्रदेशानि आग्राविभागरूपेण वा उत्तरराज्यरूपेण (संयुक्तप्रान्ताः) व्यवस्थितानि, च अध्यक्षायां लेफ्टनेण्ट्-राज्यपालेन शासितानि। १८५३ तमे वर्षे अधःस्थितप्रदेशाः वङ्गविभागरूपेण व्यवस्थिताः, तत्र अपि लेफ्टनेण्ट्-राज्यपालः नियुक्तः। अध्यक्षस्य राज्यपालपदं निरस्तम्, च अध्यक्षता केवलं नाममात्ररूपेण अग्रायाः च कलकत्तायाः च द्वयोः लेफ्टनेण्ट्-राज्यपालयोः द्वैतशासनस्य अधीनत्वेन अवशिष्टा। १८८७ तमे वर्षे आग्राविभागः अध्यक्षतायाः पृथक् कृतः, अवधप्रदेशेन सह एकीकृतश्च, येन द्वैतशासनस्य अन्तः जातः। 1912 तमे वर्षे राज्यपालस्य पुनः प्रतिष्ठापनं कृतम्। २० शताब्द्याः आरम्भे, वङ्गप्रदेशः भारतीयस्वतन्त्रतासङ्घर्षस्य, वङ्गस्य पुनर्जागरणस्य च केन्द्ररूपेण, अपि च शिक्षा, राजनीतिः, विधिः, विज्ञानं, कलाः च केन्द्ररूपेण उद्भूतः। इदं भारतस्य बृहत्तमं नगरं, ब्रिटिश्-साम्राज्यस्य द्वितीयं बृहत्तमं नगरं च आसीत्।

19 शताब्द्याः मध्यभागे प्रादेशिक-औन्नत्यसमये वङ्ग-प्रेसिडेन्सी-प्रदेशः खैबर्-पास्-तः सिङ्गापुर्-पर्यन्तं विस्तृता आसीत्। 1853 तमे वर्षे, पञ्जाब्-प्रदेशः प्रेसिडेन्सी-प्रदेशात् पृथक् भूत्वा नूतनः प्रान्तः अभवत्। 1861 तमे वर्षे, वायव्यप्रान्तस्य सौगर् तथा नेर्बुद्दा-प्रदेशाः (ये तदा बङ्गालप्रान्तस्य विभागाः आसन्) प्रेसिडेन्सी-तः पृथक् भूत्वा नागपुरप्रान्तेन सह विलीय मध्यप्रान्ताः निर्मितवन्तः। 1871 तमे वर्षे, उत्तरराज्यस्य भागरूपेण अपि प्रशासितानि अज्मेर्-मेर्वारा-प्रदेशौ च, प्रेसिडेन्सी-प्रदेशात् पृथक् कृत्वा अज्मेर् मेर्वारा इति राज्यं निर्मितम्। 1874 तमे वर्षे अस्साम्-राज्यं बङ्गालात् पृथक् कृतम्। 1862 तमे वर्षे बर्मा-विभागः पृथक् राज्यम् अभवत्।  1877 तमे वर्षे उत्तरपश्चिमराज्यानि अन्ततः बङ्गालात् पृथक् भूत्वा औध् इत्यनेन सह विलीनाः अभवन्, येन पश्चात् उत्तरराज्यानि अथवा संयुक्तप्रान्ताः निर्मिताः। एवं 1877 तमवर्षपर्यन्तं बङ्गालप्रासडेन्सी केवलं आधुनिककालस्य बिहारं, झारखण्डं, ओडिशा, बङ्गालम् च समाविशत्। 1905 तमे वर्षे बङ्गालस्य प्रथमविभाजनस्य परिणामेन पूर्वबङ्गस्य असमस्य च अल्पकालिकं राज्यम् अभवत् यत् बङ्गालप्रसिडेंसी इत्यस्य पार्श्वे एव आसीत्। 1912 तमे वर्षे इदं राज्यं पुनः बङ्गाल-प्रेसिडेन्सी इत्यनेन सह विलीनं जातम्, बिहार-ओडिशा-राज्यौ पृथक् राज्यम् अभवत्।

1862 तमे वर्षे, ब्रिटिश्-इण्डियन्-असोसियेशन्-आफ्-कल्कत्ता इत्यस्य याचिकायाः अनन्तरं, बङ्गाल-विधानपरिषदः ब्रिटिश्-भारते देशीया प्रतिनिधित्वेन युक्ता प्रथमा विधायिका अभवत्। स्वराज्यस्य प्रयत्नस्य भागरूपेण, भारतसर्वकारस्य अधिनियमः 1935 द्विसदनीय-विधानमण्डलं निर्मितवान्, यत्र 1937 तमे वर्षे बङ्गाल-विधानसभा भारतस्य बृहत्तम-राज्य-सभा अभवत्। वर्धमानप्रान्तीयस्वायत्ततायाः भागरूपेण बङ्गालस्य प्रधानमन्त्री-कार्यालयस्य स्थापना अभवत्। 1946 तमस्य वर्षस्य निर्वाचनस्य अनन्तरं, सम्पूर्णे भारते वर्धमानैः हिन्दु-मुस्लिम्-विभागैः, संयुक्त-बङ्गालस्य आह्वानस्य अपेक्षया, बङ्गाल-विधानसभा विभाजनस्य विषये निर्णयं कर्तुं बाध्यतां प्राप्नोत्। 1947 तमे वर्षे ब्रिटिश्-भारतस्य विभाजनस्य परिणामेन, मतस्य आधारेण बङ्गालस्य द्वितीयं विभाजनम् अभवत्, पूर्ववङ्ग-राज्यं (वर्तमानः बाङ्ग्लादेशः), पश्चिमवङ्ग-राज्यम्, पश्चिमवङ्गराज्यं च (पश्चिमबङ्गाल-भारतस्य राज्येन सह भ्रमितं न भवेत्), त्रिपुरा इति।
श्रीभागवतविद्यापीठम्

श्रीभागवतविद्यापीठं गुजरातराज्यस्य कर्णावतीनगरे स्थितं किञ्चन दर्शनीयं स्थलम् अस्ति। तस्य स्थापना श्रीकृष्णशङ्करशास्त्रिणा  तमे वर्षे कृता आसीत्।

वर्गः:गुजरातराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:कर्णावतीनगरस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
सूर्य बहादुर थापा

दक्षिणतः|लघुचित्रम्|257x257अणवः|राणा पशुपति शमशेर एवं सूर्यबहादुर थापा

**सूर्यबहादुर थापा** (१९८४–२०७२) नेपालस्य राजनेता पूर्वप्रधानमन्त्री च आसीत् । सः तस्य जीवने नैका राजनीतिक व्यवस्थान्तरगत पञ्चवार प्रधानमन्त्रिषु कार्यं असम्पादयत् । थापा राज्ञ महेन्द्रः, राज्ञ बीरेन्द्रः, राज्ञ ज्ञानेन्द्रः च इति त्रयः राजानः अधीनं प्रधानमन्त्रीरूपेण कार्यं कृतवान् । सः धनकुटामण्डलस्य मुगाग्रामे विक्रमसम्वत् १९८४ तमे जन्म लमिछाने थापा इति नाम्ना अभवत् । सः काठमाण्डू-नगरस्य मालिगाउँ-नगरे निवसति स्म ।
लघुचित्रम्|गृहे सूर्यबहादुर थापा

## मृत्यु 
थापा २०१५-०४-२१ इसवीय दिनाङ्के रात्रौ ८८ वर्षे भारतस्य मेदान्ता-अस्पताले निधनं जातम् । सः कर्करोगेण पीडितः आसीत्, चिकित्सायाः समये सः स्वर्गं गतः ।
वर्गः:१९२८ जननम्
वर्गः:व्यक्तयः
वर्गः:नेपालदेशस्य प्रधानमन्त्रिणः
देवघाटम्

**देवघाटधाम्** मध्यनेपालस्य प्रसिद्धेषु धार्मिक-सांस्कृतिककेन्द्रेषु अन्यतमम् अस्ति ।  एषः स्थानः नारायणी-गण्डकीनद्याः संगमे स्थितं भवति, यत्र कालीगण्डकी च त्रिशूलीनदी च मिलन्ति। एषः संगमः हिन्दूधर्मे विशेषं पुण्यस्थलत्वेन प्रसिद्धः अस्ति।

देवघाटे विविधानि धार्मिककार्याणि सम्पन्नानि भवन्ति। अत्र बहवः मन्दिराणि सन्ति, यथा वाल्मीकिआश्रमः, गजेंद्रमोक्षस्थलम्, बैद्यनाथमन्दिरं, राधाकृष्णमन्दिरं च। एषः क्षेत्रः वाल्मीकिमुनेः तपोभूमिः इति अपि प्रसिद्धः अस्ति। त्रेतायुगे वाल्मीकिऋषिः अत्र एव रामायणस्य रचनां कृतवान् इति जनश्रुतिः अस्ति। अस्मिन् स्थले एव सीतादेव्याः वासः अपि अभवत् इति अपि हिन्दूपुराणेषु उल्लिखितम् अस्ति।

देवघाटधामस्य सौन्दर्यं केवलं धार्मिकदृष्ट्या एव न, अपितु प्राकृतिकदृष्ट्या अपि अतीव रमणीयम् अस्ति। पर्वतश्रृङ्गैः, हरितवृक्षैः, शुद्धवायुभिः च युक्तं एतत् स्थानं एकं आध्यात्मिकं विश्रान्तिस्थलम् इव अनुभूयते।

नेपालराज्यस्य पर्यटनविकासे देवघाटधामस्य महत्वं विशेषम् अस्ति। अत्र धर्मपर्यटनस्य उत्कृष्टं उदाहरणं दृश्यते। राज्यसर्वकारेण अपि एषः क्षेत्रः संरक्षितः च विकसितः च क्रियते।

## धार्मिकमेला: 
प्रत्येकवर्षं माघमासे 'माघस्नानम्' नामकं धार्मिकं उत्सवः अत्र आयोज्यते, यत्र सहस्रशः भक्तजनाः भारतात् च नेपालात् च आगत्य स्नानं कुर्वन्ति। एते जनाः पुण्यप्राप्तये संगमे स्नात्वा देवताभ्यः प्रार्थनां कुर्वन्ति। अत्रस्थजनाः जीवनस्य अन्ते धर्मलाभाय देवघाटं प्रति गन्तुं अतिलालसा युक्ताः भवन्ति। नारायणी-कालीगण्डकिनद्योः रमणीयं जलप्रवाहं स्वच्छं च काञ्चनसदृशं जलं च पर्यटकानां आकर्षणस्य केन्द्रभूतं अस्ति।

## संदर्भ सूत्रम् 
## बाह्यसुत्रम् 
वर्गः:नेपालदेशस्य तीर्थक्षेत्राणि
कादम्बः

**कादम्बः** () एकः बृहदाकारकः जलीयपक्षी अस्ति। अयं पक्षी प्रायः समूहेषु वसति तथा च सरोवरेषु, नदीषु, अन्येषु च जलाशयेषु दृश्यते। तस्य मधुरः, किञ्चित् अनुनासिकः ध्वनिः तस्य परिचायकः भवति।

संस्कृतसाहित्ये, विशेषतः गद्यकाव्येषु, कादम्बस्य उल्लेखः जलाशयानां तथा प्रकृतेः सौन्दर्यं वर्णयितुं क्रियते। अस्य नाम बाणभट्टस्य प्रसिद्धया गद्यकथा **कादम्बरी** इत्यनया सह अपि सम्बद्धम् अस्ति, यत्र प्रकृतेः वर्णनानि प्रचुराणि सन्ति।

## शारीरिकं वर्णनम् 
कादम्बस्य शरीरं दृढं भवति तथा च तस्य वर्णः प्रायः धूसरः (grey) भवति।

* **चञ्चुः (Beak)**: अस्य चञ्चुः स्थूला तथा नारङ्गीवर्णीया भवति।
* **पादौ (Legs)**: अस्य पादौ अपि नारङ्गीवर्णौ अथवा पाटलवर्णौ भवतः।
* **ध्वनिः**: कादम्बः 'हॉङ्क्' इति सदृशं ध्वनिं करोति, यः दूरतः श्रूयते।
* **उड्डयनम्**: उड्डयनसमये कादम्बाः प्रायः 'V' आकारस्य व्यूहं रचयन्ति।

## निवासः तथा आहारः 
अयं पक्षी एशिया-युरोप-खण्डयोः शीतप्रदेशेषु तथा समशीतोष्णप्रदेशेषु निवसति। भारतवर्षे शीतकाले बहवः कादम्बाः प्रवासार्थम् आगच्छन्ति। ते मुख्यतया तृणानि, जलीय-पादपान्, तथा बीजानि खादन्ति। तेषां निवासः स्वच्छजलाशयानां समीपे भवति।

## साहित्ये स्थानम् 
कादम्बस्य सर्वप्रसिद्धः साहित्यिकः सन्दर्भः बाणभट्टस्य गद्यकाव्ये प्राप्यते।बाणभट्टस्य 'कादम्बरी' कथायाम् अच्छोदसरोवरस्य वर्णने कलहंसानां (राजहंसानां) तथा कादम्बानां मधुरः कोलाहलः वर्णितः अस्ति। तेषां ध्वनिः सरोवरस्य शान्तं वातावरणं सङ्गीतमयं करोति। 

— 'कादम्बरी' कथायाः सन्दर्भःकादम्बः प्रायः राजहंसैः (हंसैः) तथा चक्रवाकैः सह जलाशयानां शोभां वर्धयन् वर्णितः।

## पर्यायपदानि 
* **कलहंसः** - अयं शब्दः मधुरं कूजते हंसाय अथवा कादम्बाय प्रयुज्यते।
* **राजहंसः** - यद्यपि अयं मुख्यतया 'swan' कृते अस्ति, तथापि बृहदाकारकेषु जलीयपक्षिषु अयमपि नाम दृश्यते।

## अपि पश्यतु 
* बाणभट्टः
* कादम्बरी
* हंसः

## सन्दर्भाः
काष्ठकुटः

**काष्ठकुटः** () एकः विचित्रः पक्षी अस्ति यः स्वस्य दृढया चञ्च्वा (beak) वृक्षाणां काष्ठे प्रहारं कृत्वा छिद्राणि करोति। अस्य नाम्नः अर्थः एव "यः काष्ठं कुट्टयति" (one who pecks/hits wood) इति। अयं पक्षी **दार્વાઘાટः** (dārvāghāṭaḥ - "one who strikes wood") इति नाम्ना अपि ज्ञायते।

सः मुख्यतया वृक्षाणां त्वचः अधः निवसन्तः कीटान् तथा कृमीन् अन्विष्य खादति। तस्य 'टक्-टक्-टक्' इति शब्दः वनेषु स्पष्टतया श्रूयते।

## शारीरिकी संरचना 
काष्ठकुटस्य शरीरं काष्ठे प्रहाराय विशिष्टरूपेण निर्मितं भवति।
* **दृढा चञ्चुः**: अस्य चञ्चुः अत्यन्ता तीक्ष्णा तथा कठोरा भवति, यया सः काष्ठं कर्तयितुं शक्नोति।
* **दीर्घा जिह्वा**: तस्य जिह्वा (tongue) दीर्घा, चिपचिपा, तथा कण्टकयुक्ता भवति। काष्ठे छिद्रं कृत्वा सः अनया जिह्वया अन्तः स्थितान् कीटान् बहिः कर्षति।
* **कठोरं पुच्छम्**: यदा सः काष्ठे प्रहारं करोति, तदा सः स्वस्य कठोरपुच्छस्य उपयोगं तृतीयपादवत् आधाररूपेण करोति।
* **दृढौ पादौ**: तस्य पादाः दृढाः भवन्ति, येन सः वृक्षस्य स्तम्भे ऊर्ध्वं गन्तुं शक्नोति।

## स्वभावः तथा आहारः 
काष्ठकुटः एकः अत्यन्तः परिश्रमी पक्षी अस्ति। सः निरन्तरं वृक्षाणां परीक्षणं करोति तथा च कीटानाम् अन्वेषणे रतः भवति। कीटाः तस्य मुख्यः आहारः सन्ति। अनेन सः वृक्षाणां स्वास्थ्याय अपि साहाय्यं करोति, यतः सः हानिकारककीटान् निष्कासयति।

केचन काष्ठकुटाः वृक्षे बृहत् छिद्रं कृत्वा तस्मिन् एव स्वस्य नीडम् (nest) अपि रचयन्ति।

## पर्यायपदानि तथा अर्थः 
अस्य पक्षिणः द्वे नामनी प्रसिद्धे स्तः, ये तस्य कार्यमेव वर्णयतः।
* **काष्ठकुटः**: काष्ठम् + कुट्ट् (to crush, strike)। यः काष्ठं कुट्टयति।
* **दार્વાઘાટः**: दारु (wood) + आघाटः (striker)। यः दारुणि आघाटं करोति।

## अपि पश्यतु 
* वृक्षः
* कीटः
* पक्षी

## सन्दर्भाः
डॉ. बाबासाहेब अम्बेडकर-मुक्त-विश्वविद्यालयः

डा. बाबासाहेब् अम्बेड्कर् मुक्तविश्वविद्यालयः भारतस्य गुजरातराज्यस्य अहमदाबादनगरे उच्चशिक्षायाः सार्वजनिकसंस्था अस्ति। एषः विश्वविद्यालयः छात्राणां कृते दूरस्थशिक्षायाः माध्यमेन विविधान् प्रमाणपत्रपाठ्यक्रमान्, डिप्लोमा, उपाधि-कार्यक्रमाः च प्रददाति। अस्य नाम भारतीयसंविधानस्य शिल्पिनः बी. आर्. अम्बेड्कर् इत्यस्य नाम्ना कृतम् अस्ति।

## वृत्तान्तः 
इन्दिरा-गान्धी-राष्ट्रिय-मुक्तविश्वविद्यालयस्य स्थापनेन मुक्तशिक्षायाः नूतनकल्पना वर्तते इति। विश्वविद्यालये 38 कार्यक्रमाः प्रचलन्ति।

## संरचना 
विश्वविद्यालयः अनेकान् कार्यक्रमान् प्रदास्यति, एवञ्च केन्द्राणि, प्रकोष्ठाणि, विद्यालयानि इति त्रीणि मुख्यविभागेषु विभक्तं वर्तते।

### कार्यक्रमाः 
* स्नातकोत्तर-कार्यक्रमः
* स्नातक-कार्यक्रमः
* स्नातकोत्तर-डिप्लोमा-कार्यक्रमः
* डिप्लोमा-पाठ्यक्रमः
* प्रमाणपत्र-कार्यक्रमः
* विद्यावारिधि(Ph. D.)-कार्यक्रमः (विश्वविद्यालय-प्रवेश-आवश्यकः) 

### केन्द्राणि 
* आन्तरिक-गुणवत्ता-आश्वासन-केन्द्रम्
* इलेक्ट्रानिक्स् मीडिया प्रोडक्शन् केन्द्रम्-चैतन्य स्टूडियो
* परीक्षायाः, मूल्यांकनस्य च केन्द्रम्

* सूचना-प्रविधि-विभाग-सूचना-प्रविधि-विभागः
* अनुसंधानस्य विकासस्य च केन्द्रम्
* ओनलाइन-शिक्षाकेन्द्रम्
* कौशल विकास एवं व्यावसायिक प्रशिक्षण केन्द्र
* समान अवसर एवं समावेशी शिक्षा पर भाषण
* नवप्रवर्तन, उद्यमशीलता एवं नवप्रवर्तन केन्द्र
* समग्र महिला विकास केन्द्र

### प्रकोष्ठाः 
* शिकायत निवारण कार्यक्रम
* अनुसूचित जाति/अनुसूचित जनजाति प्रकोष्ठ
* छात्रकोशः
* यौन उत्पीड़न प्रकोष्ठ
* सांख्यिकीयकोशः
* एक-विण्डो-प्रकोष्ठम्
* महिला-विकास-प्रकोष्ठः

### प्रविभागाः 
* मानविकी-सामाजिक-विज्ञानम्
* वाणिज्यस्य व्यवस्थापनस्य च परिषद्
* दूरस्थशिक्षा एवञ्च प्रौद्योगिकी
* संगणकविज्ञानस्य अध्ययनसंस्थानम्

## बाह्य-सम्पर्कः 
* "डॉ. बाबासाहेब अम्बेडकर मुक्त विश्वविद्यालय" सम्बद्धानि पृष्ठानि
वर्गः:गुजरातराज्यस्य विश्वविद्यालयाः
उग्रतारामन्दिरम्

**उग्रतारामन्दिरम्** सुदूरपश्चिमप्रान्ते प्रसिद्धं धार्मिकपर्यटनमन्दिरम् अस्ति । अयं मन्दिरः डडेल्धुराः पश्चिमदिशि प्रायः चतुःकिलोमीटर् दूरे अमरगढीनगरपालिका-७ इत्यत्र स्थितः अस्ति । एतत् मन्दिरं नेपालस्य सुदूरपश्चिमे नव भगवतीमन्दिरेषु अन्यतमं मन्यते । इदं पगोडाशैल्या निर्मितम् अस्ति । हिन्दुधर्मस्य धार्मिकमहत्त्वपूर्णं मन्दिरम् अस्ति, कला-वास्तुकलाभिः अपि समृद्धम् अस्ति । पार्वतीदेव्याः मूर्तिः अस्य मन्दिरस्य मुख्यमूर्तिः अस्ति ।

## तस्य उत्पत्तिविषये आख्यायिका 
मन्दिरं यत्र अस्ति तस्य स्थानस्य समीपे लतौली ग्रामे साङ्कीजनाः बहुवर्षपर्यन्तं निवसन्ति स्म । वर्तमान स्थलाकृतितः एतत् स्पष्टम् अस्ति । लतौली-नगरस्य सान्की-जनजातयः वर्तमानस्य मन्दिरस्य परितः कृषिकार्यं कुर्वन्ति स्म । एकदा तस्यामेव सांकी (साँकी) जातिः कृषकः हलं कर्षति स्म, तदा शिलायां हलस्य राशी कर्षितः, शिलातः रक्तस्य निरन्तरधारा प्रवहति स्म । तत् दृष्ट्वा कृषकः स्वेन आनीतं भोजनं रक्तस्रावक्षेत्रे प्रयोजयित्वा रक्तस्रावः निवृत्तः । ततः तस्य शिलास्य सुरक्षिततां कृत्वा उग्रतारा भगवतीमन्दिरस्य निर्माणं जातम् ।

पश्चात् डोटीराजेन नागमल्लेन अस्य मन्दिरस्य नवीनीकरणं कृतम्, राजा बीरेन्द्रः अपि अग्रे नवीनीकरणे साहाय्यं कृतवान् ।

## स्थानीयस्य विश्वासः 
सा स्थानीया उर्वरता-धन-देवी इति मन्यते अतः अस्य प्रदेशस्य जनानां अतीव पूज्यः अस्ति । परस्परं सम्पर्कं त्यक्तवन्तः मित्राणि बन्धुजनाः च एकत्र आनेतुं, ग्रामजनानां प्राकृतिकविपदानां रक्षणाय च साहाय्यं करोति इति अपि सा विश्वासः अस्ति उग्रतारा-मन्दिरं सुदूर-पाश्चात्य-कला-वास्तुकलायोः अतीव आकर्षकं, सुन्दरं संयोजनम् अस्ति ।

## प्रसिद्धाः उत्सवाः आचरन्ति स्म 
बैसाखपूर्णिमा, नवरात्रि, माघे सक्रान्तिः, कार्तिकपूर्णिमा च मुख्याः उत्सवाः उग्रतारा मन्दिरे आचर्यन्ते, एतेषु अवसरेषु नेपालतः, भारतात् अपि सहस्राणि तीर्थयात्रिकाः भगवतः पूजार्थम् अत्र आगच्छन्ति।

## संदर्भ सूत्र 
## बाह्यकडीयाम् 
* प्रसिद्ध डडेल्धुराको उग्रतारा मन्दीर- शाझासवाल अनलाइन
* विवाह गर्न प्रशिद्ध मन्दिर उग्रतारामा 

वर्गः:नेपालदेशः
वर्गः:नेपालदेशस्य तीर्थक्षेत्राणि
गरुडः

**गरुडः** () एकः प्रसिद्धः शब्दः अस्ति यस्य द्वौ मुख्यौ अर्थौ स्तः – एकः शक्तिशाली मांसभक्षी पक्षी (Eagle), तथा च हिन्दुधर्मे एकः महान् दिव्यः पक्षिराजः।

पक्षीरूपेण गरुडः स्वस्य तीक्ष्णदृष्टेः, शक्तेः, तथा आकाशे उच्चैः उड्डयनस्य च कृते प्रसिद्धः अस्ति। पौराणिकस्वरूपेण सः **भगवतः विष्णोः वाहनम्** अस्ति तथा च नागानां (सर्पाणां) घोरशत्रुः मन्यते।

## पौराणिकं स्वरूपम् (Mythological Form) 
हिन्दु-बौद्ध-जैनधर्मेषु गरुडस्य कथा अत्यन्तं प्रसिद्धा अस्ति।

* **जन्म तथा दास्यमुक्तिः**: गरुडस्य कथा महाभारतस्य आदिपर्वणि वर्णिता अस्ति। सः कश्यपऋषेः तथा विनतायाः पुत्रः आसीत्। स्वमातरं विनतां तस्याः सपत्न्याः कद्रोः (नागानां मातुः) दास्यात् मोचयितुं गरुडः स्वर्गात् **अमृतकलशम्** आनयत्।
* **विष्णोः वाहनम्**: तस्य पराक्रमेण प्रसन्नः भूत्वा भगवान् विष्णुः तस्मै अमरत्वस्य वरदानम् अददात् तथा च स्वस्य वाहनरूपेण नियुक्तवान्।
* **नागानां शत्रुः**: स्वमातुः प्रति नागानां दुर्व्यवहारस्य कारणात् गरुडः नागानां सहजशत्रुः अभवत्।

## गरुडः पक्षीरूपेण (As a Bird - The Eagle) 
यद्यपि पौराणिकः गरुडः दिव्यः अस्ति, तथापि तस्य प्रेरणा वास्तविकपक्षिणः, **श्येनात्** (Eagle), आगता अस्ति।

* **शारीरिकी संरचना**: गरुडः (श्येनः) एकः बृहदाकारकः शिकारी पक्षी अस्ति। तस्य चञ्चुः दृढा, वक्रा, तथा तीक्ष्णा भवति यया सः मांसं कर्तयति। तस्य पादनखाः (talons) अपि अत्यन्तं बलशालिनः भवन्ति।
* **अपूर्वदृष्टिः**: गरुडः आकाशे मीलभ्यः दूरात् अपि भूमौ स्थितं स्वशिकारं द्रष्टुं शक्नोति।
* **प्रजातयः**: भारते श्येनस्य अनेकाः प्रजातयः प्राप्यन्ते, यथा - कृष्णगरुडः (Black Eagle), मत्स्यगरुडः (Osprey), तथा रक्तः गरुडः (Brahminy Kite)।

## प्रतीकात्मकता तथा संस्कृतिः 
गरुडः अनेकदेशानां तथा सङ्घटनानां राजचिह्नेषु उपयुज्यते, यथा इण्डोनेशियादेशस्य तथा थाइलैण्डदेशस्य राजचिह्नेषु। सः **शक्तेः**, **वेगस्य**, **विजयस्य**, तथा **धर्मस्य** प्रतीकः अस्ति।

## अपि पश्यतु 
* विष्णुः
* नागः
* महाभारतम्
* श्येनः

## सन्दर्भाः
ळ्

अस्य उच्चारणस्थानंकण्ठनासिकम्अस्ति । व्यञ्जनवर्णेषु कवर्गस्य  पञ्चमः वर्णः ।” कादयो मावसानाः स्पर्शाः ।स्पृष्टं प्रयतनं स्पर्शानाम्”। सि० कौ० । एषः  महाप्राणवर्णः अस्ति ।” नासिका च” सि० कौ०

## नानार्थाः
#भैरवः
#विषयः 
#अपेक्षा

वर्गः:वर्णमाला
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
विरात्रावङ्कालमाता मन्दिरम्

विराट-वङ्कल्-माता-मन्दिरं राजस्थानस्य बार्मेर्-नगरे विरात्र-पर्वतशिखरे स्थितं 900 वर्षप्राचीनम् वङ्कल् इति मातामह्याः मन्दिरम् अस्ति।
## External links
*Where and why is Viratara Mata Temple famous?
*viratra mata temple history
आकाशः

**आकाशः** () भारतीयदर्शने तथा सामान्यव्यवहारे एकः मौलिकः शब्दः अस्ति। अयं **पञ्चमहाभूतेषु** (Five Great Elements) प्रथमः तथा सूक्ष्मतमः तत्त्वः मन्यते। दार्शनिकरूपेण आकाशः सः अवकाशः (space) अस्ति यः सर्वं धारयति तथा च यस्य गुणः **शब्दः** अस्ति।

भौतिकरूपेण आकाशशब्दः प्रायः पृथिव्याः उपरि स्थितं नीलं 'गगनम्' (sky) अथवा ब्रह्माण्डस्य 'अन्तरिक्षं' (outer space) सूचयति।

## व्युत्पत्तिः तथा पर्यायपदानि 
"आकाश" इति शब्दः 'आ-काश्' धातोः निर्मितः, यस्य अर्थः "सर्वतः प्रकाशते" (to shine or be visible everywhere) इति भवति। अस्य अनेकानि पर्यायपदानि सन्ति:

* **गगनम्**: प्रायः वायुमण्डलयुक्तं नीलं व्योम सूचयति।
* **नभस्**: अस्य प्रयोगः अपि आकाशार्थे भवति।
* **व्योमन्**: एकः व्यापकः शब्दः यः अन्तरिक्षं सूचयति।
* **शून्यम्**: यद्यपि शून्यस्य अर्थः 'void' भवति, तथापि दार्शनिकसन्दर्भे आकाशस्य शून्यस्वरूपं वर्णितम्।

## दार्शनिकं महत्त्वम् (Philosophical Significance) 
भारतीयस्य षड्दर्शनेषु आकाशस्य विवेचनं महत्त्वपूर्णम् अस्ति।

### पञ्चमहाभूतेषु स्थानम् 
आकाशः पञ्चमहाभूतानां (पृथिवी, जलम्, तेजः, वायुः, आकाशः) स्रोतः मन्यते। तैत्तिरीयोपनिषदि सृष्टेः क्रमः वर्णितः अस्ति:तस्माद्वा एतस्मादात्मन आकाशः सम्भूतः। आकाशाद्वायुः। वायोरग्निः। अग्नेरापः। अद्भ्यः पृथिवी। 

— तैत्तिरीयोपनिषद् (२.१.१)अस्य अर्थः – "तस्मात् आत्मनः (ब्रह्मणः) आकाशः उत्पन्नः अभवत्। आकाशात् वायुः, वायोः अग्निः, अग्नेः जलम्, जलात् पृथिवी च उत्पन्ना।"

### गुणः - शब्दः 
न्याय-वैशेषिकदर्शनानुसारं प्रत्येकस्य भूतस्य एकः विशिष्टः गुणः भवति। आकाशस्य गुणः **शब्दः** अस्ति। आकाशः सर्वव्यापकः (vibhu) तथा नित्यः (eternal) पदार्थः अस्ति यः शब्दस्य प्रसारणाय माध्यमरूपेण कार्यं करोति।

## साहित्ये प्रयोगः 
संस्कृतकाव्ये आकाशः एकः विशालः चित्रपटः इव कार्यं करोति, यस्य उपरि कवयः मेघान्, चन्द्रं, नक्षत्राणि च वर्णयन्ति। महाकविः कालिदासः स्वस्य 'मेघदूतम्' काव्ये आकाशमार्गस्य तथा मेघानां सुन्दरं वर्णनं करोति। रामायणे महाभारते च देवतानाम् आकाशवाणी, दिव्यास्त्राणां प्रयोगः, तथा विमानानाम् उड्डयनम् – एते सर्वे प्रसङ्गाः आकाशे एव घटिताः।

## अपि पश्यतु 
* पञ्चमहाभूतानि
* तैत्तिरीयोपनिषद्
* अद्वैतवेदान्तः
* शब्दः

## सन्दर्भाः
निगर्

आङ्ग्लभाषायां "**निगर्**" (nigger) इति शब्दः कृष्णवर्णीयानां प्रति निन्दार्थे प्रयुज्यते। १९९० तमे वत्सरादारभ्य, "**एन्-शब्दः**" ("the N-word") इति परिवर्तनशब्देन अस्य उल्लेखाः अधिकाधिकं क्रियन्ते, विशेषतः यदा मूलशब्दः प्रत्यक्षतया न प्रयुज्यते। भाषायाः पुनराधानस्य दृष्टान्तरूपेण, अमेरिकीय-आफ्रिकीयैः स्वसामुदायिकेषु सहजतया मैत्रीभावेन च अयं शब्दः "निग्गा" (nigga) इति रूपेण प्रायः प्रयुज्यते—यस्य वर्तनी आफ्रिकीय-आमेरिकीय-आङ्ग्लभाषायाः ध्वनिविज्ञानं प्रतिबिम्बति।

अस्य शब्दस्य उत्पत्तिः लातिनी-विशेषणात् "निगर्" (niger, [ˈnɪɡɛr]) इति शब्दात् आगता, यस्य अर्थः "कृष्णः" इति । आदौ अयं शब्दः तटस्थभावेन दृश्यते स्म, यः "नेग्रो" (negro) इति आङ्ग्लशब्देन तुल्यार्थकः आसीत्। अटलाण्टिक-दासव्यापारस्य (१६–१९ शतकम्) काले प्रारम्भिकप्रयोगेषु अयम् उपकारिणं भावमात्रं वहति स्म। मध्य-१८ शतकात् आरभ्य अयं शब्दः निन्दात्मकं रूपं धारितवान्, १९ शतकस्य मध्यभागे तु साक्षात्-निन्दाशब्दरूपेण परिणतः। कतिपयाः लेखकाः विंशतिशतकस्य उत्तरार्धपर्यन्तम् अपि तटस्थार्थे एतत् प्रयुज्यन्ते स्म, यतो हि तदनन्तरं प्रसंगाविवक्षयोः अपेक्षया "निगर्" इति शब्दस्य प्रयोगः विवादास्पदतरः अभवत्।

ऐतिहासिकरूपेण "निगर्" इति शब्दः "नीचसामाजिकस्थितियुक्तः कोऽपि जनः" (यथा "श्वेतनिगर्" इति वाक्यांशे) अथवा "निन्दनीयव्यवहारयुक्तः कोऽपि व्यक्तिः" इति अर्थेऽपि प्रयुक्तः। कतिपयप्रसंगेषु, शब्दस्य आक्षेपकस्वरूपस्य ज्ञानेन सह, परन्तु निरपराधभावनया, "अमेरिकीय-कृष्णवर्णीयानां सदृशं पूर्वग्रहपीडितः" (यथा जॉन् लेनन्-कृते १९७२ तमवत्सरीये "स्त्री जगतः निगर् अस्ति" इति गीते) इत्यर्थेऽपि प्रयुज्यते॥

## सन्दर्भः
गनौर

**गनौर** भारतस्य हरियाणाराज्यस्य सोनीपतमण्डले स्थितं जीवन्तं नगरम् अस्ति यस्य पिनकोड् १३११०१ अस्ति ।इदं राष्ट्रियराजधानीदिल्लीतः प्रायः ६० कि.मी दूरे स्थितम् अस्ति, अतः नगरीयप्रभावं ग्रामीणं आकर्षणं च सामरिकरूपेण स्थितं नगरम् अस्ति गनौर-नगरं मुख्यतया कृषिविरासतां कृते प्रसिद्धम् अस्ति, यतः अस्य परितः उर्वरक्षेत्राणि सन्ति यत्र गोधूमः, तण्डुलः, शाकानि च इत्यादीनि विविधानि सस्यानि उत्पाद्यन्ते। औद्योगिकनगरस्य सोनीपतस्य समीपता अपि अस्य वर्धमानस्य आर्थिकपरिदृश्यस्य योगदानं करोति, यतः अस्मिन् क्षेत्रे बहवः लघुउद्योगाः उद्भवन्ति।

अन्तिमेषु वर्षेषु गनौर-नगरे आधारभूतसंरचनायाः, शिक्षायाः, परिवहनस्य च क्षेत्रे विकासः दृष्टः । ग्राण्ड् ट्रङ्क् रोड् (NH44) इत्यनेन अस्य नगरस्य सम्बन्धः सुष्ठु अस्ति, यः दिल्ली, पानीपत, चण्डीगढ इत्यादिभिः प्रमुखैः नगरैः सह सम्बद्धः अस्ति । गनौरस्य रेलस्थानकं स्थानीय-एक्सप्रेस् रेलयानानां प्रमुखं विरामस्थानम् अस्ति, उत्तरभारतस्य विभिन्नभागेषु यात्रां सुलभं करोति।

सांस्कृतिकदृष्ट्या गनौरः हरियाणवीपरम्पराणां सारः अस्ति । अस्मिन् नगरे स्थानीयोत्सवः आनन्देन आचरन्ति, प्रायः मेला, लोकप्रदर्शनानि, अन्ये च सामुदायिकं उत्सवाः भवन्तः प्राप्नुवन्ति ये तस्य गहनसांस्कृतिकमूल्यानि प्रतिबिम्बयन्ति।

गनौरस्य एकः रोचकः व्यक्तिगतः सम्बन्धः अस्ति यत् अत्र लोकेशवत्सस्य जन्मस्थानम् अस्ति, यः “यात्री बालकः” इति अपि ज्ञायते । अत्र जन्म प्राप्य पालितः लोकेशः यात्राप्रेमस्य कृते प्रसिद्धः अस्ति येन सः भारतस्य विभिन्नेषु भागेषु विदेशेषु अपि नीतवान्। अन्वेषणं कृत्वा अपि गनौरः तस्य हृदयस्य अत्यन्तं समीपे अस्ति यतः अत्रैव तस्य यात्रा आरब्धा । तस्य कथा नगरस्य धरोहरस्य एकं अद्वितीयं आयामं योजयति, युवानः यात्रिकाः स्थानीयजनाः च स्वमूलानां मूल्यं दत्त्वा बृहत् स्वप्नं द्रष्टुं प्रेरयति।

परम्परायाः, कृषिस्य, विकसितस्य आधुनिकतायाः च मिश्रणेन सह गनौर-नगरं पुरातन-नवीनयोः सुन्दरं सन्तुलनं कृत्वा, निकट-सम्बद्धं, तथापि प्रगतिशील-बुद्धियुक्तं समुदायं पोषयति।

## इतिहास 
अस्मिन् स्थाने गनौर-युद्धं मुगल-सिक्ख-योः मध्ये अभवत्।

## जनसांख्यिकीय 
२०११ तमस्य वर्षस्य भारतीयजनगणनानुसारं गनौरस्य जनसंख्या ३५,६०३ अस्ति, येषु १८,९९१ पुरुषाः, १६,६१२ महिलाः च आसन् । ०-६ वर्षाणां बालकानां जनसंख्या ४४५९ अस्ति यत् गनौरस्य (नगरपालिका) कुलजनसंख्यायाः १२.५२% अस्ति। गनौरनगरपालिकायां महिलालिंगानुपातः ८७५ अस्ति, राज्यस्य औसतं ८७९ अस्ति। अपि च गनौरनगरे बाललिंगानुपातः ८०४ परिमितः अस्ति यदा हरियाणाराज्यस्य औसतं ८३४ अस्ति। गनौरनगरस्य साक्षरतादरः राज्यस्य ७५.५५% औसतात् ८३.५६% अधिकः अस्ति गनौरनगरे पुरुषसाक्षरता ९०.१५%, महिलासाक्षरता ७६.१२% च अस्ति। गनौरनगरपालिकायां कुलप्रशासनं ६,८६३ गृहेभ्यः अधिकम् अस्ति। राष्ट्रियराजमार्गैः, रेलमार्गैः च राष्ट्रियराजधानीया सह सुसम्बद्धम् अस्ति । गनौरतः प्रत्येकं रेलयानं राष्ट्रियराजधानीं प्रति गच्छति । नगरे सर्वकारीयकार्यं उन्मादः अस्ति। अधिकांशः सर्वकारीयकर्मचारिणः दिल्लीनगरे स्थितेषु केन्द्रसर्वकारविभागेषु कार्यं कुर्वन्ति । अस्मिन् नगरे प्रायः १० निजीपुस्तकालयाः उद्घाटिताः सन्ति।

## टिप्पणि:
कुक्कुटी

**कुक्कुटी** () इति **कुक्कुटस्य** (Rooster/Chicken) स्त्रीलिङ्गः पक्षी अस्ति। अयं विश्वस्य सर्वाधिकसामान्यः पालितपक्षी (domestic bird) अस्ति। कुक्कुटी मुख्यतया अण्डदानस्य (for laying eggs) कृते प्रसिद्धा अस्ति, तथा च तस्याः मासं भोजनरूपेण उपयुज्यते।

कुक्कुट्याः पालनं "कुक्कुटपालनम्" (poultry farming) इति कथ्यते। सा ग्रामेषु तथा नगरेषु अपि गृहाणां पृष्ठभागे पाल्यते। कुक्कुट्याः जीवनं मानवैः सह घनिष्ठतया सम्बद्धम् अस्ति।

## शारीरिकी संरचना 
कुक्कुटी स्वस्य पुंलिङ्गात्, कुक्कुटात्, आकारेण तथा वर्णेन किञ्चित् भिन्ना भवति।

* **शिखा (Comb)**: कुक्कुट्याः शिरसि स्थिता रक्ता शिखा कुक्कुटस्य अपेक्षाया लघुतरा भवति।
* **वर्णः**: यद्यपि कुक्कुटाः बहुवर्णिनः भवन्ति, तथापि कुक्कुट्यः प्रायः शुभ्र-कृष्ण-भूवर्णीयाः च भवन्ति।
* **स्वभावः**: सा सामान्यतया शान्तस्वभावस्य भवति तथा च स्व-अण्डानां शावकानां (chicks) च रक्षणे अत्यन्तं सचेतना भवति।

## मानवैः सह सम्बन्धः 
कुक्कुटी मानवसभ्यतायाः कृते एकः महत्त्वपूर्णः भोजनस्रोतः अस्ति।

* **अण्डदानम्**: कुक्कुट्याः प्रमुखं कार्यम् अण्डदानम् अस्ति। तस्याः अण्डानि विश्वे प्रोटीन-तत्त्वस्य मुख्यस्रोतः सन्ति।
* **मांसम्**: कुक्कुट्याः तथा कुक्कुटस्य मांसं 'कुक्कुटमांसम्' (chicken meat) इति कथ्यते, यत् विश्वे अत्यधिकं खाद्यते।
* **गृहपालनम्**: सहस्रेभ्यः वर्षेभ्यः मनुष्याः कुक्कुटीं पालन्ति। अस्याः पालनं सरलम् अस्ति।

## कुक्कुटः तथा कुक्कुटी 
* **कुक्कुटः** (Rooster): पुंलिङ्गः पक्षी, यः प्रभाते 'कुक्-कु-डू' इति उच्चस्वरेण शब्दं करोति।
* **कुक्कुटी** (Hen): स्त्रीलिङ्गः पक्षी, या अण्डानि ददाति।
* **कुक्कुटशावकः** (Chick): तयोः शिशुः।

## अपि पश्यतु 
* कुक्कुटः
* पक्षी

## सन्दर्भाः
कृत्रिमबुद्धिमत्ता

**कृत्रिमबुद्धिमत्ता** (एआई, **AI**) इति संगणकीयप्रणालीनां सामर्थ्यम् अस्ति यत् मानवबुद्धिसम्बद्धानि कार्याणि यथा अध्ययनम्, तर्कणम्, समस्यानिवारणम्, प्रत्यक्षीकरणम्, निर्णयग्रहणम् च कर्तुं शक्नुवन्ति। एषा संगणकविज्ञानक्षेत्रे अनुसन्धानविषयः अस्ति यः यन्त्राणां पर्यावरणप्रत्यक्षीकरणक्षमतां, अध्ययनबुद्धिचालितक्रियाकलापानां च विकासं पठति, तेषां निर्धारितलक्ष्यप्राप्त्यवसराणां वर्धनाय।

एआई-युक्ताः प्रमुखाः उपयोगाः सन्ति – उन्नतजालान्वेषणसाधनानि (यथा गूगलान्वेषणम्), सिफारिशप्रणाल्यः (यूट्यूब्, अमेजन्, नेट्फ्लिक्स् इत्यादिभिः उपयुक्ताः), आभासीसहायकाः (यथा गूगल-सहायकः, सिरि, अलेक्सा), स्वायत्तवाहनानि (यथा वेमो), सृजनात्मकसाधनानि (यथा भाषामॉडेलानि, एआई-कला), सामरिकक्रीडासु (यथा चतुरङ्गः, गोक्रीडा) अतिमानुषक्रीडणविश्लेषणम् च। परं बहवः एआई-उपयोगाः तथा न गृह्यन्ते – "अत्युन्नतकृत्रिमबुद्धिमत्ता सामान्योपयोगेषु प्रविष्टा, प्रायः 'एआई' इति नाम्ना विनैव; यतो हि यदा किञ्चित् साधनं पर्याप्तं उपयोगि सामान्यं च भवति तदा तत् 'एआई' इति पुनः नाङ्क्यते।"

एआई-अनुसन्धानस्य विविधाः उपक्षेत्राः विशिष्टलक्ष्यैः विशिष्टसाधनैः च परिवेष्टिताः। पारम्परिकानि लक्ष्याणि सन्ति – अध्ययनम्, तर्कणम्, ज्ञानप्रस्तुतिः, योजनानिर्माणम्, प्राकृतिकभाषाप्रक्रिया, प्रत्यक्षीकरणम्, यान्त्रिकशास्त्रसहायता च। एतानि लक्ष्याणि प्राप्तुं एआई-अनुसन्धातारः बहुविधानां तन्त्राणां समायोजनं कृतवन्तः, येषु अन्वेषणगणितीयोत्कृष्टीकरणम्, औपचारिकतर्कः, कृत्रिमस्नायुजालानि, सांख्यिकीसंक्रियागवेषणार्थशास्त्राधारितविधयः च समाविष्टाः। एआई मनोविज्ञानम्, भाषाविज्ञानम्, दर्शनम्, स्नायुविज्ञानम्, अन्यक्षेत्राणि च अपि आधत्ते। केचन कम्पन्यः यथा ओपन्-एआई, गूगल्-दीप्माइन्ड्, मेटा च "सामान्यकृत्रिमबुद्धिमत्ता" (एजीआई) – या मानवतुल्यं सर्वाणि ज्ञानात्मकानि कार्याणि कर्तुं शक्नोति – सृष्टुं प्रयतन्ते।

कृत्रिमबुद्धिमत्ता १९५६ तमे वर्षे शैक्षणिकविषयत्वेन स्थापिता। अस्मिन् क्षेत्रे इतिहासे बहवः आशावादचक्राः अभवन्, येषां पश्चात् निराशाकालाः, निधिविच्छेदाः च – "एआई-शीतकालाः" इति प्रसिद्धाः – आगताः। २०१२ तमे वर्षे यदा चित्रलेखनकार्यविभागः (ग्राफिक्स् प्रोसेसिंग् युनिट्) (GPUs) स्नायुजालानां वेगवर्धनाय उपयुक्ताः आरब्धाः, गभीराध्ययनं च पूर्वतन्त्राणाम् अतिक्रमणं चकार, तदा निधिरुच्योः प्रचुरं वृद्धिः जाता। २०१७ तमात् वर्षात् परिवर्तकसंरचनया एषा वृद्धिः अधिकं त्वरिता अभवत्। २०२०-दशके उन्नतसर्जनात्मक-एआई क्षेत्रे सततं वेगवत्प्रगतिः "एआई-उत्कर्षः" इति प्रथिता। सर्जनात्मक-एआई-स्य विषयनिर्माणपरिवर्तनसामर्थ्येन कतिचन अनपेक्षिताः परिणामाः, हानयः च जाताः। एतैः एआई-दीर्घकालिकप्रभावेषु नैतिकचिन्ताः, सम्भाव्याः अस्तित्वविपदः च उत्थिताः, यैः प्राविधिकसुरक्षाफलानां नियामकनीतिविषयकवार्तालापाः प्रेरिताः।

## सन्दर्भाः
दानवपराक्रमः

**दानवपराक्रमः** वा **अटैक् ऑन् टाइटन्** (जापानी: 進撃の巨人, शिङ्गेकी नो क्योजिन्; अनुवादः दानवपराक्रमः) एषा जापानी-माङ्गा-श्रृङ्खला हाजिगे इसयामा इत्यस्य लिखिता चित्रिता च कृतम् अस्ति। एषा कथा तत्र जगति स्थापितम् अस्ति यत्र मानवा महान्तैः मानवरूपैः भक्षकैः — टाइटन् इति कथितैः — रक्षिताः नगरैः त्रिभिः विस्तीर्णैः प्राचिभिः (बाह्यम् पङ्क्तिभिः) आवृताः सन्ति। कथेः केन्द्रे किशोरः एरेन् येगर् अग्रसरति — यः स्वगृहम् विनाशं मातुः च मरणं पश्यन्तः टाइटनान् नश्यातुम् संकल्पकरोति। एषा माङ्गा कोदान्शा संस्थायाः मासिके "बेस्सात्सु शोनेन् म्यागजिन्" मध्ये सन् २००९ सितम्बरात् आरभ्य सन् २०२१ अप्रीलपर्यन्तम् शृङ्खलितरूपेण प्रकाशिता। तस्याः अध्यायाः चतुत्रिंशद् (३४) टङ्कोबोन्-खण्डेषु सङ्गृहीतानि।

अटैक् ऑन् टाइटन्‌ कथायाः मुख्यम् केन्द्रं त्रीणि परिक्रमापरिधिभिः आवृतस्य एका मानवसभ्यताया अन्तर्गतं नगरसमूहम् अस्ति। तत्रीयैः स्थानिकवृत्तान्तैः प्रचलितम् यत् एषा मानवसभ्यताया अन्तिमः अवशेषः अस्ति। तस्याः वासिनः — इच्छया एल्डियन्स् इति कथ्यन्ते — अपि एका शताब्दाधिकम् अतीतानि मनुष्याः टाइटन् इति विशालमानवरूपैः प्राणीभिः आक्रम्य सत्क्षये प्रायः निधनम् अनुभूतवन्तः इति विश्वसन्ति। तदा अवशिष्टा मानवसमूहाः त्रिभिः समवित्तपरिमितिप्राचिभिः अन्तर्गतः पलायिताः यत्र तान् शतवर्षपर्यन्तं शान्तिं अनुभवितवन्तः। प्राचिभ्यः बाह्यम् प्रस्थानं च विनिर्दिष्टरूपेण निन्द्यं सति वर्ज्यं च अभवत्।

टाइटनान् विरोधाय् राज्यसेनायाः प्रयोगेण उर्ध्वगमन-प्रवर्तनोपकरणम् (वी॰एम॰ई॰), अन्यात्मनेन ओम्नी-डायरेक्शनल् मैन्यूवरिङ् गियर् (ओ॰डी॰एम॰ गियर्) इति नाम्ना ज्ञायते—एतत् अन्योन्याभिर् कम्मरस्थैः ग्रैप्लिङ्-हुक्-कृतैः च गैस्-उत्साहित-प्रेरकैः संयुक्तं त्रिआयामिकगमनम् अनुकूलेकरोति। एतस्योपकरणस्य साहाय्येन अतिशक्तिशालिणः अल्ट्राहार्ड्-स्टील्-खण्डैः कटयन्त्राणि उपयुज्यते, अनन्तरं हान्जे जोए नामकः वैज्ञानिको रॉकेट्-समरूपाणि 'थन्डर्-स्पियर्स्' इति अस्त्राणि विकसितवतः।

## सन्दर्भः
देवनागरीऽङ्काः

**देवनागरी-अङ्काः** ते लिपिचिन्हाः सन्ति ये देवनागरीलिपौ संख्या-लेखनार्थं प्रयुज्यन्ते। एषा लिपिः उदीच्य-भारतीयभाषासु प्रामुख्येण उपयुक्ता अस्ति। एते दशमलव-संख्याः लिखितुं प्रयुज्यन्ते, पाश्चात्य-अरबी-अङ्कानां स्थाने।

## तालिका 
आधुनिककाले हिन्दी, मराठी, नेपाली इत्यादिषु भाषासु देवनागरीलिपेः मानकस्वीकारः जाता; तस्मात् पूर्वे ताः क्रमशः कैथी-लिप्या, मोडि-लिप्या, नेपाल**-**लिप्या च उपयोगेन लिखिताः आसन्।

“शून्य” इति शब्दः अरबीभाषायाम् उद्भूय ‘सिफ्र्’ इति रूपेण प्रविष्टः, यः भावतः “किमपि नास्ति” इति अर्थं वहति। एतत् नाम् पाठे मध्ययुगीन-लातिनभाषया आगतसंज्ञया युरोपीयभाषासु विस्तारितम्।

## रूपान्तरेषु विविधताः 
लघुचित्रम्|संस्कृत-पूर्व-अरबी-संख्यानां तुलना।
देवनागरी-अङ्कनियमानां बाह्यरूपाणि भौगोलिके क्षेत्रे वा कालखण्डे अनुयायिनि भिन्नानि स्युः। केचन एतेषां रूपानां उदाहरणानि प्राचीन-संस्कृत-साहित्येऽपि दृश्यन्ते।

नेपालीभाषायाम् ५, ८, ९ इत्येतावत् अङ्काः आधुनिकदेवनागरी-अङ्कानां तुलने किञ्चित् भिन्नरूपेण लिख्यन्ते। नेपालीलेखनपद्धतौ कतिपय पुरातन-देवनागरी-रूपाणि अङ्कलेखनाय अपि जीवन्ति, यथा ५ ८ ९ इत्यादीनां विशिष्टरूपाणि।

## सन्दर्भः
विद्यावारिधिः

**विद्यावारिधिः** आङ्ग्ले Ph.D. इति प्रसिद्धः उपाधिः अस्ति। आचार्यकक्षायाः अनन्तरम् एतस्मै उपाधये विद्यार्थी अर्हः भवति। अत्र संशोधने रुचियुक्ताः शोधच्छात्राः प्रवेशं कर्तुम् अर्हन्ति। श्रीसोमनाथसंस्कृतविश्वविद्यालायसदृशाः विश्वविद्यालयाः संस्कृतादिविषयेषु विद्यावारिधेः उपाधिं प्रयच्छन्ति।

वर्गः:शिक्षणम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
भोजनमन्त्रः

**भोजनमन्त्रः** भोजनपूर्वं पठितव्यः मन्त्रः। एषः प्राचीनभारतीयपरम्परायाः अनुसारेण प्रवृत्तः। भोजनमन्त्रः केवलं धार्मिककर्मणां अङ्गं नास्ति, किन्तु तेन मानसिकैकाग्रता, कृतज्ञता च स्वास्थ्यवर्धकजीवनशैली च प्रवर्तते। अद्यत्वेऽपि अनेकेषु गृहेषु, मन्दिरेषु च धार्मिकसमारोहेषु भोजनपूर्वं एषः मन्त्रः पठ्यते।  

ॐ सह नाववतु सह नौ भुनक्तु। सर्वविःयं करवावहै।  

तेजस्विनावधीतमस्तु मा विद्विषावहै॥ (कठोपनिषद)   

ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः॥

## भोजनमन्त्रस्यार्थः
“बृह्मार्पणं बृह्महर्विबृह्माग्नौ बृह्मणा हुतम्।  

ब्रह्मणैव हेतौ, ब्रह्मरूपेण ज्वलन्ते, ब्रह्मरूपेण आहुति सह हवनं कृतम्—  

“बृह्मैव तेन गन्तव्यं बृह्मकर्मसमाधिना॥”  

अनेन ब्रह्मरूपसाधनेन यः परमफलः लभ्यते, स एव ब्रह्मरूपः।  

“ॐ सह नाववतु।”  

वयं परस्परं रक्षामः।  

“सह नौ भुनक्तु।”  

सर्वाणि भोग्यानि वयं सह मिलित्वा भुञ्जीमहि।  

“सर्वविःयं करवावहै।”  

वयं मिलित्वा महाशक्ति संपादयेम।  

“तेजस्विनावधीतमस्तु।”  

अस्माकं अध्ययनं ज्ञानं च तेजस्विनि भूयात।  

“मा विद्विषावहै।”  

परस्परं वैर त्यजेम।  

“॥ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः॥”  

सर्वं शान्तिः — भौतिकं, दैविकं च आध्यात्मिकं च।

## भोजनमन्त्रस्य उद्देश्यः
वयं सात्विकेन (शुद्धेन, शान्तचित्तेन) मनसा भोजनं गृह्णीमहि। अस्माकं पूर्वजाः भोजनपूर्वं ईश्वरं भोजनं अर्पयितुं निर्देशितवन्तः। एवं ग्रहणं कृतं भोजनं प्रसादरूपं भवति। प्रार्थनया पात्रस्य स्वच्छता, भोजनसामग्रीणां स्वच्छता, पाकक्रियायाम् स्वच्छता च सुनिश्चिता जाता, यतः भोजनं त्रिभिः अशुद्धिभिः मुक्तं भवति। भोजनं शुद्धं कर्तुं आवश्यकं, यतः शुद्धं भोजनं शुद्धचित्तं निर्माति।

ईश्वराय अर्पितं भोजनं पाचनतन्त्रे 'वैष्णव' इत्यनेन पच्यते। यतः ईश्वरः वैष्णवः इव अग्निरूपेण स्थिता, अतः ते अशुद्धिं सहितं भोजनं अपचयन्ति। अतः भोजनस्य अशुद्धिः अपि मनुष्ये किञ्चन प्रभावं न करोति।

## स्रोताः
वर्गः:मन्त्राः
कल्लड्क

**कल्लड्क** भारतस्य कर्नाटकराज्यस्य बन्तवाल मण्डलस्य एकः ग्रामः। एतत् केटी ( कल्लङ्क टी  अथवा कडक् टी ) इति प्रसिद्धम् अस्ति ।  मङ्गलूरू -नगरात् पूर्वदिशि कल्लडक ३२ कि.मी दूरे अस्ति ।पु. दूरम् । एतद्  समुद्रतलात् २३ मी. उपरि अस्ति ।  कर्नाटकराज्यस्य दक्षिणकन्नडमण्डलस्य बन्टवाला-तालुकस्य ग्रामः अस्ति । कल्लडका-नगरस्य समीपस्थं रेलस्थानकं बन्तवाल-नगरे अस्ति ।
हिन्दी चलचित्र

**हिन्दी सिनेमा** बॉलीवुड इति लोकप्रियतया तथा च पूर्वं बम्बई-चलच्चित्ररूपेण भारतस्य हिन्दी-भाषा-चलच्चित्र-उद्योगाय निर्दिशति, यत् मुम्बै बॉलीवुड लोकप्रिय शब्द बम्बई (मुम्बई-नगरस्य पूर्वनाम) तथा.

## इतिहास 
मुख्य लेख भारत के सिनेमा का इतिहास,भारते सिनेमायाः इतिहासः चलच्चित्रयुगस्य आरम्भपर्यन्तं विस्तृतः अस्ति 

## सांस्कृतिक सन्दर्भ 
के.मोती गोकुलिंग् तथा वीमल डिस्सानायके षट् प्रमुख प्रभावान् चिनोति यत् भारतीय लोकप्रियं सिनेमारूपं निर्मितवान् अस्ति महभारत-रमयाणा-देशयो प्राचीनपताला भारतीयस्य आख्यानानि प्रभावितवन्त
वर्गः:मनोरञ्जन

## उद्धरणम्
कुण्डली

**कुण्डली** भारतस्य हरियाणाराज्यस्य सोनीपतमण्डलस्य सोनीपततहसीले स्थितं नगरम्, नगरपरिषदः च अस्ति। २०१७ तमे वर्षे अस्य जनसंख्या १,००,००० आसीत्। अयं पश्चिमपरिधीयद्रुतमार्गे, पूर्वपरिधीयद्रुतमार्गे, दिल्ली-अमृतसरराष्ट्रियराजमार्गे-१ (अधुना राष्ट्रियराजमार्गे-४४) इत्यत्र स्थितः अस्ति । कुण्डली नियोजितदिल्ली-सोनीपत-रपिड् रीजनल् रेल ट्रांसपोर्ट् सिस्टम् (RRTS) तथा दिल्ली मेट्रो विस्तारे अपि स्थिता अस्ति।

## भौगोलिक: स्थिति: 
कुण्डली-नगरात् तहसील्-मुख्यालयः राय-नगरात् ८.६०४ कि.मी दूरे अस्ति। सिंघुसीमायाः उत्तरदिशि १.६ कि.मी दूरे, सोनीपत-नगरस्य केन्द्रात् दक्षिणपूर्वदिशि ९.२ कि.मी दूरे, मध्यदिल्लीतः ३१ कि.मी दूरे वायव्यदिशि, अस्य राज्यस्य मुख्यालयात् चण्डीगढतः २२१ कि.मी दूरे कुण्डली-नगरं विद्यते। रायमण्डलस्य अन्ये ग्रामाः अकबरपुरबरोटा, असवारपुर, औरंगाबाद, बढ़मलिक, बढ़खालसा, बहालगढ़, बाजीदपुर सबोली, भैरे बांकीपुर, भोवापुर, बिन्धरलोई, छतेहरा‌ सन्ति

समीपस्थाः दूरस्थाः ग्रामाः सेरसा (०.९३६ कि.मी.), जांति कलान् (३.१८१ कि.मी.), नाङ्गल कलां (३.५५० कि.मी.), रसोई (३.६३३ कि.मी.), अटेरना (४.१५२ कि.मी.), बाजीदपुर साबोली (४.२०९ कि.मी.), नाथुपुर (४.५३६ कि.मी.) सन्ति ।

## औद्योगिकनगरम्-कुण्डली 
कुण्डली (आईएमटी कुण्डली) अथवा कुण्डली औद्योगिकक्षेत्रम्, एनसीआर-देशे एचएसआईआईडीसी-द्वारा स्थापितं औद्योगिक-आदर्श-नगरम्, दिल्ली-नगरस्य उत्तरसीमायां हरियाणा-देशस्य विशालः औद्योगिकक्षेत्रः अस्ति, नरेला-नगरात् समीपे अस्ति, सोनीपत-नगरात् दक्षिणदिशि स्थितः अस्ति। अस्य पश्चिमदिशि सोनीपतनगरे राजीवगान्धीशिक्षानगरः, मुरथलनगरे दीनबन्धुछोटुरामविज्ञानप्रौद्योगिकीविश्वविद्यालयः, पूर्वदिशि समयपुरस्य समयपुर औद्योगिकक्षेत्रं, बादलीनगरस्य बादली औद्योगिकक्षेत्रं, भारतस्य दिल्लीप्रौद्योगिकीविश्वविद्यालयः च अस्ति। इदं निर्माणाधीनदिल्ली-सोनीपत-मेट्रो-रेखायाः विस्तारेण सह अपि सम्बद्धम् अस्ति, यत् २०२२ तमस्य वर्षस्य मार्चमासपर्यन्तं चतुर्थचरणस्य निर्माणं सम्पन्नं भविष्यति। इदं पूर्वसमर्पितमालवाहनगलियारे (ईडीएफसी) इत्यस्य अमृतसरदिल्ली कोलकाता औद्योगिकगलियारस्य (एडीकेआईसी) भागः अस्ति, यस्य निर्माणाधीनः अस्ति । दुबई-मध्यपूर्वस्य च धनीतमस्य भारतीयस्य अरबपतिस्य आरपी-समूहस्य स्वामिना डॉ. बी.रविपिल्लई इत्यनेन २०१७ तमस्य वर्षस्य दिसम्बरमासे हरियाणा-देशस्य मुख्यमन्त्री एकीकृत-मल्टीमोडल-रसद-केन्द्रे, नङ्गल-चौधरी-(उत्तरभारतस्य बृहत्तमं रसद-केन्द्रं) रसद-कम्पनीयां निवेशं कर्तुं, प्रधानमन्त्रि-आवास-योजनायां निवेशं कर्तुं च प्रस्तावः दत्तः (पीएमएवाई) आईएमटी बहादुरगढ, आईएमटी कुण्डली, सोनीपत तथा आईएमटी मनेसर इत्यत्र दिल्लीपश्चिमपरिधीयद्रुतमार्गस्य समीपे ३ औद्योगिकमाडलनगरेषु (आईएमटी) न्यूनलाभयुक्तानि नगरीयआवासाः, १ वर्षस्य अन्तः सम्पन्नाः भविष्यन्ति।

## टिप्पणि: 
वर्गः: हरियाणाप्रांतस्य नगरपरिषदं
भगवदज्जुकम् (चलच्चित्रम्)

**भगवदज्जुकम्** (आङ्ग्ल: The Monk and The Courtesan) इति नामकं चलच्चित्रम् भारतदेशे निर्मितं संस्कृतभाषायां वर्षे २०२१ तमे प्रदर्शितम्। अस्य निर्देशनं यदु विजयकृष्णेन कृतम्।

एतत् चलच्चित्रम् सप्तमशताब्द्यां बोधायनमहाभागेन रचितस्य भगवदज्जुकम् इत्यस्य नाटिकायाः रूपान्तरणम् अस्ति। अस्य विश्वप्रदर्शनं भारतस्य अन्तर्राष्ट्रीयचलच्चित्रोत्सवे जातम्। भगवदज्जुकम् इत्यस्मै संस्कृतचलच्चित्रवर्गे श्रेष्ठचलच्चित्रस्य केरळचलच्चित्रसमीक्षकपुरस्कारः अपि प्राप्तः।

## सारांशः 
शाण्डिल्यः इति नामकः शिष्यः परिव्राजकस्य, यः बौद्धसंन्यासी अस्ति। सः वसन्तसेनाम् इति गणिकाम् अपश्यत्। यमदूतस्य प्रमादेन वसन्तसेना तत्क्षणमेव मृत्युम् प्राप्तवती। शाण्डिल्यस्य शोकदर्शनं कृत्वा परिव्राजकः स्वात्मानं वसन्तसेनायाः शरीरे स्थानयति। ततो यः घटनाक्रमः प्रवर्तते सः हास्यपूर्णः भवति। एषा व्यङ्ग्यनाटिका द्वयोः भिन्नजीवनदृष्टीनां सङ्घर्षं प्रकाशयति।

## पात्राणि 
• प्रदीपकुमारः — परिव्राजकः

• जिष्णु वी॰ नायरः — शाण्डिल्यः

• पार्वती वी॰ नायरः — वसन्तसेना

• साजी सोपनम् — यमदूतः

• शिवकुमारः — वैद्यः

• रेश्मी कैलास् — माता

• ज्वाला एस्॰ परमेश्वरः — मधुकरिका

## सन्दर्भः 
वर्गः:संस्कृतचलच्चित्राणि
संस्कृतचलच्चित्रम्

**संस्कृतचलच्चित्रम्** भारतस्य चलच्चित्रक्षेत्रस्य एकः विभागः अस्ति यः संस्कृतभाषायां चलच्चित्रनिर्माणे विशेषतः समर्पितः। १९८३ तः आरभ्य केवलम् ३० चलच्चित्राणि एव निर्मितानि; संस्कृतचित्राणां पृथक् उद्योगः न अस्ति।

## इतिहासः 
प्रथमं कदाचित् संस्कृतचलच्चित्रम् १९८३ तमे वर्षे जी॰वी॰ अय्यर् महोदयेन "आदिशङ्कराचार्यः" इति चलचित्ररचितम् आसीत्। ३१-तम्स्थे राष्ट्रीयचलच्चित्रपुरस्कारसमारोहे तेन चतुर्णि पुरस्काराणि प्राप्तानि, यत्र श्रेष्ठचलच्चित्रपुरस्कारः, श्रेष्ठपटकथनपुरस्कारः, श्रेष्ठछायांकनपुरस्कारः च श्रेष्ठध्वनिनिर्माणपुरस्कारः सम्मिलिताः।

द्वितीयं चलचित्रम् १९९२ तमे वर्षे जी॰वी॰ अय्यर इत्यैव निर्मितम् "भगवद्गीता" आसीत्। तेन १९९२-वर्षस्य ४०-तम्स्थे राष्ट्रीयपुरस्कारे श्रेष्ठदीर्घचलच्चित्रपुरस्कारं प्राप्तम्। अनन्तरं २२-वर्षस्य अन्तराले यावत् नव-चलच्चित्रस्य निर्माणः न जातः, यावत् २०१५ तमे वर्षे पुनः चलचित्रनिर्माणम् आरभत्।

२०१५ तस्मात् २०१७ पर्यन्तं केरळे (भारतदेशे) चतुर् संस्कृतचलच्चित्राणि निर्मितानि। "प्रियमानसम्" इति तृतीयं संस्कृतचलच्चित्रम् आसीत् तथा केरळप्रदेशात् आगतम् प्रथमम् एव। एतत् चलचित्रम् ६३-तम्स्थे राष्ट्रीयपुरस्कारसमारोहे 'संस्कृतयोग्यं श्रेष्ठदीर्घचलच्चित्रपुरस्कारम्' उपास्ते प्राप्तवान्। अयं चलचित्रः २०१५ तमे वर्षे गोवायाम् अभिहिते ४६-तम्स्थे भारतीयन्तरराष्ट्रीयचलच्चित्रोत्सवे प्रदर्शितः। "इष्टि" (२०१६) इति सामाजिकविषये अधिष्ठितम् प्रथमं संस्कृतचलच्चित्रम् अभवत्। अयं २०१६ तमे वर्षे गोवायाम् अभिहिते ४७-तम्स्थे भारतीयन्तरराष्ट्रीयचलच्चित्रोत्सवस्य सर्वदिग्दर्शकचित्र-विभागे प्रदर्शितः।

"सूर्यकान्तः" पञ्चमं संस्कृतचलच्चित्रम् आसीत् तथा केरळात् तृतीयं आगतम्। अयं समकालीनजीवनस्य विषयं उद्घाटयति। एतत् चलचित्रम् २०१७ तस्मिन् केरळचलच्चित्रसमालोचनसंघे विशेष-निर्णयपुरस्कारं प्राप्तम्।

"अनुरक्ति" प्रथमं संस्कृत-त्रि-आयामी-चलच्चित्रम् अस्ति यत्र गीतम् अपि त्रि-आयामीप्रकारेण दृश्यीकृतम् आसीत्। अन्वयेनैव "अनुरक्ति" प्रथमः संस्कृतचलच्चित्रः यत्र गीतं दृश्यीकृतम् अस्ति। अयं चलचित्रः २०१७ तमे वर्षे गोवायाम् अभिहिते ४८-तम्स्थे भारतीयन्तरराष्ट्रीयचलच्चित्रोत्सवे प्रदर्शितः।

"प्रतिकृति" प्रथमं संस्कृतवाणिज्यकचलच्चित्रम् अस्ति। अत्र लेखनं च निर्देशनञ्च वैद्यः निधीश् गोपी इत्यनेन कृतम्।

"मधुरस्मितम्" विश्वस्य प्रथमं बालसंस्कृतचलच्चित्रम् आसीत्। एतत् २०१९ तमे वर्षे सुरेश् गायत्री इति निर्देशकः निर्देशयत्। "मधुरस्मितम्" त्रावणकोर्-अन्तरराष्ट्रीयपुरस्कारे श्रेष्ठचलच्चित्रपुरस्कारम् उपविष्टवान्।

"नमो" इति चलचित्रम् २०२१ तमे वर्षे भारतीयन्तरराष्ट्रीयचलच्चित्रोत्सवे प्रदर्शनं प्राप्तम् यत्र तस्य कथा सुदामस्य श्रीकृष्णस्य च मैत्रीसम्बन्धं प्रस्तौति।

## संस्कृतचलच्चित्राणाम् सूची 
## सन्दर्भः 
वर्गः:संस्कृतचलच्चित्राणि
सिंहप्रासाद

लघुचित्रम्|1920 तमे वर्षे प्रासाद एवं टुँडीखेल इत्यस्य हवाई-चित्रणं कृतम्।
**सिंहप्रासादः** (नेपाली सिंहदरबार) नेपालदेशस्य राजधानी काष्ठमण्डप नगरे स्थितः प्रासादः आसीत्। काठमाण्डू-नगरस्य मध्ये, बबर-महल इत्यस्य, थापथालीदर्बार इत्यस्य , भद्रकाली-देवालयस्य पूर्वदिशि च प्रासाद-सङ्कुलः आसीत्। अयं प्रासादः चन्द्रशम्शेर जंगबहादुर राणा इत्यनेन सन् 1908 तमे वर्षे जून्-मासे निर्मित अत्र नेपालीसर्वकारस्य प्रशासनिककार्यालयाः आसन्, यत्र प्रतिनिधि-सभा, राष्ट्रिय-सभा, अनेकाः सर्वकारीय-मन्त्रालयाः च आसन्। 2025 तमे वर्षे भ्रष्टाचार-विरोधी-जन-जेड-विरोधेषु प्रधानमन्त्री-कार्यालयेन सह मुख्यभवनं नष्टम् अभवत्।

प्रधानमन्त्रीपदस्य आरोहणानन्तरं तत्क्षणमेव चन्द्रशम्शेर जंगबहादुर राणा इत्यनेन प्रासादस्य निर्माणं कृतम्। प्रारम्भे एषः लघु-निजी-निवासः आसीत्, परन्तु निर्माणकाले बृहत्तरः अभवत्। निर्माणानन्तरं तत्क्षणमेव चन्द्रशम्शेर जंगबहादुर राणा इत्यनेन प्रधानमन्त्री-वर्यस्य आधिकारिकनिवासरूपेण द्वि-कोटी नेपाली-रूप्यकाणां मूल्य कृते नेपाल-सर्वकाराय एतत् सम्पत्तिः विक्रीयत। 1929 तमे वर्षे तस्य मृत्योः अनन्तरं, स्वस्य विशालनगर-दर्बार-मध्ये निवसतां पद्मशम्शेर राणा इत्येतं विहाय, राणा-वंशस्य प्रधानमन्त्रिमण्डलेषु आधिकारिकनिवासरूपेण एतत् उपयुज्यते स्म। सिंहप्रासाद मध्ये अन्तिमः राणा-प्रधानमन्त्री मोहनशम्शेर राणा आसीत्। 1951 तमे वर्षे राणा-वंशस्य पतनानन्तरं अपि मोहनः एतत् स्थानं प्रयुज्यत, परन्तु 1953 तमे वर्षे तस्य राज्ञः सर्वकारेण सः प्रासादात् बहिः गन्तुं आदिष्टः, यत् राष्ट्रिय-सम्पत्तिः अभवत्।

## नेपाल सर्वकार अन्तर्गत
२००७ तमे वर्षे वंशानुगतप्रधानमन्त्रीव्यवस्थायाः (राणाशासन) समाप्तेः अनन्तरं नेपालसर्वकारेण अस्य प्रासादपरिसरस्य उपयोगः सर्वकारीयकार्यालयानाम् आवासार्थं कृतः । प्रासादपरिसरं नेपालसंसदस्य द्वयोः कक्षयोः (प्रतिनिधिसभा, तथा राष्ट्रियसभा) आक्रान्तम् अस्ति अत्र २० मन्त्रालयाः, सर्वकारीयकार्यालयाः च सन्ति । सिंहदरबार रेडियो नेपालस्य नेपालदूरदर्शनस्य च मुख्यालयः अस्ति ।

## सन्दर्भसूची
लघुचित्रम्|सिंहप्रासाद मूल प्रवेशद्वार
लघुचित्रम्|सिंह दरबार

वर्गः:नेपालस्थिता प्रासादाः
संस्कृतिकीकरणम्

**संस्कृतिकीकरणम्** भारतस्य वर्णसंरचनायाः सामाजिकरेखायाम् उन्नतस्थिति-लाभार्थं कतिपयाः जातयः आदिवासीषु वा समुदायाः श्रेष्ठम् उपरितळ-जातीनाम् सँस्कृतिपद्धतीन्, मुल्यान्, जीवनशैलीन् च आचारविधीन् अनुयातेऽयम् प्रक्रमः अस्ति। अस्य उद्देश्यः सामाजिकोन्नयनं प्राप्य उच्चतमा सामाजिकस्थिति: उपलभ्यते इति साधनम् अस्ति। एषा घटना समाजशास्त्रीयदृष्ट्या तस्यैव प्रकारस्य विचारोऽस्ति यः 'परिचयपरिवर्तन' इत्याख्यातः। इदं संज्ञा "संस्कृतिकीकरणम्" इति १९५०-योः दशकतः भारतीयसमाजविज्ञानी-मानवशास्त्रवेत्ता एम्॰ एन्॰ श्रीनिवासेन प्रसिद्धा जाताः।

संस्कृतिकीकरणम् विशेषतः जाति-क्रमे मध्यस्थे स्थानं धारयन्तेषु समुदायेषु दृष्टा जाता। एतत् विस्तीर्णस्य ऐतिहासिक-सांस्कृतिक-प्रक्रियायाः ब्राह्मणीकरणस्य, एकः आङ्गिकः इति मन्यते। ब्राह्मणीकरणम् इति स्थानिक-क्षेत्रीयभारतीयधार्मिकरिवाज़ान् ब्राह्मणाचार्यसम्प्रदायस्य सिद्धान्तैः सह समेकुर्वन् सनातनधर्मसंबन्धं निर्माति, विभिन्नानां आस्थानां आचरणानां च ब्राह्मणिक-परंपरायाम् मिलनम् कुर्वन्। एतत् प्रक्रियायाः परिणामे ब्राह्मणिकपरम्परा स्थानीयलोकाचारान् आत्मीकर्तुं समर्था अभवत् यया हिन्दू-संश्लेषणस्य विकासः जातः।

## परिभाषा 
श्रीनिवासेन संस्कृतिकीकरणम् एवमत्र परिभाषितम्
 
विस्तीर्णैः शब्दैः संस्कृतिकीकरणम् तथापि एवम् अभिव्यक्तम्:

 

अस्मिन् प्रक्रियायां स्थानिकपरम्पराः (लघु-परम्पराः) ब्राह्मणिक-महान्तपरम्परायाम् समाहिताः भवन्ति, संस्कृतग्रन्थानां ब्राह्मणिकविचाराणां च प्रसारणेन समुच्चार्य भारतस्य विविधेषु भागेषु च बहिर्गतेषु अपि प्रभावं कृतवन्तः। एतत् हिन्दू-संश्लेषणस्य विकासं सुलभतया साधितवान्, यत्र ब्राह्मणिकपरम्परा स्थानीयलोकपरम्पराः आचारैः विचारैश्च आत्मीकृतवती।

श्रीनिवासः भाषते यत् संस्कृतिकीकरणम् केवलं नवीन-आचारव्यवहाराणां अंगीकारः न भवति, अपितु संस्कृतसाहित्ये प्रकाशितानां नवसङ्कल्पानां मुल्यानां च अवसरस्य प्राप्त्याः अनुभवेन सह सम्मिलितम् अस्ति। सः उवाच: ‘‘कर्म, धर्म, पाप, माया, संसार, मोक्ष इति संस्कृतसिद्धान्त-शब्दाः संस्कृतिकीकृतजनानाम् संभाषणे सामान्यतया प्रचालिताः भवन्ति।’’

## विकासः 
श्रीनिवासेन एषा सिद्धान्तस्य प्रथमप्रस्तावः ऑक्स्फोर्ड् विद्यापीठे तस्य विद्यावारिधिः प्रबंधे कृतः। ततः परं तद् ग्रन्थरूपे प्रकाशितम् यः कर्नाटकप्रदेशस्य कोदव् (कूर्ग) समुदायस्य जातिशास्त्रीय-निवेदने रूपेण आसीत्। श्रीनिवासः लिखति:
 
अयं ग्रन्थः तदा प्रचलितम् आसीत् यत् जातिप्रवृत्तिः कठोरं निश्चितरूपेण न दृश्यते इति अभिप्रेत्य। संस्कृतिकीकरणस्य धारणा जातिसम्बन्धीनां जटिलता च लचीलापनं उद्घाटयत्। एतेन विविधजातयः समुदायश्च सामाजिकपदस्य पुनर्विनिमयस्य गतिकानां अध्यानं विद्यापठे प्रचलितम्।

जैफरलोट् (२००५) इत्यस्मात् वक्तव्ये, सममिति-सूत्रं पूर्वमेव अंबेडकरैः (१९१६, १९१७) वर्णितम्। जैफरलोट् आगच्छति यत् ‘‘यद्यपि उक्तसंज्ञा श्रीनिवासेन कृतम्, तस्य प्रक्रियेव वर्णनं पूर्वे कॉलनिक-प्रशासनिकैः अपि कृतम्, यथा ई. टी. एटकिंसनस्य हिमालय-ग्रन्थ-पञ्जिकायाम् तथा आल्फ्रेड् लाइयाल् इत्यादिषु कार्येषु अम्बेडकरः तस्य संकेतं प्राप्तुम् अर्हत्।’’

विर्गीनियस् झाझा नामकः लेखकः निर्दिशति यदा कदा मानवशास्त्रिणः संस्कृतिकीकरणस्य स्थानपर्याये क्षत्रियिकीकरणम् वा राजपूतिकरणम् इति पदान् अपि प्रयुञ्जते इति।

## प्राप्तिक्षेपः 
योगेन्द्रसिंह् नामकः चिंतकः अयं सिद्धान्तः प्रति निम्नलिखितं टिप्पण्यति:
 

## सन्दर्भः 
वर्गः:संस्कृतभाषा
अष्टापद

लघुचित्रम्|अष्टापद-पाटेन सह वस्त्रस्य रेखाचित्रम् (विवरणम्), भारतस्य वा ईराणस्य (पन्धरवत्या शतकम्) । इस्लामिक् कला-संग्रहालये, दोहा।
**अष्टापदः** (**अष्टापादी** इति च) भारते विहितः एकः खेलपाटः अस्ति। यद्यपि एषः शतरञ्जसमं वर्गखण्डिकायाम् आचर्यते तथापि अष्टापदः शतरञ्जात् पूर्वम् अभवत् तथा तस्याः सञ्चालनविधयः लक्ष्यप्राप्त्यः च भिन्नाः सन्ति। अस्याः क्रीडायाः नामावलिः तत्रोक्ता यानि गौतमबुद्धः न क्रीडेत इति उक्तम्। चतुरङ्गः इति इदानीं तस्मिन् पाटे अपि खेलेत इति ज्ञायते; चतुरङ्गः भारतदेशे सहस्रंषष्टिदशे शतक्यां प्राग् उत्पन्न इति मन्यते। एषु क्रीडासु द्वौ वा चत्वारः सम्मिलिताः अपि भवन्ति।

## व्युत्पत्तिः 
अष्टापद् इति शब्दः अष्टगुणित् पदानां (अर्थात् ८×८) क्रीडापाटस्य नाम निर्दिशति। एषः भावः प्रथमं पातञ्जलिकमहाभाष्ये निर्दिष्टः दृश्यते। प्राचीन ब्राह्मणग्रन्थे सूत्रक्रीलङ्गे अपि अष्टापदस्य निन्दा दृश्यते।

## नियमः 
अष्टापद-पाटः शतरञ्जपाटसमभिः ८×८ वर्गैः विभक्तः अस्ति, परन्तु सर्वे वर्गाः एकरूपवर्णिनः भवन्ति। पाटे विशेषचिन्हानि दृश्यन्ते — एतानि सामान्यतः 'दुर्गाः' इत्यनेन संज्ञाप्यन्ते — यत्र पतङ्काः (खेलपिण्डाः) ग्रहेण न घेतुं शक्यन्ते, अथवा निष्कास्यते न कुर्वन्ति। 

प्रत्येकस्य क्रीडकर्तुर्गणस्य समसङ्ख्यया पिण्डानि प्रवृत्तानि भवन्ति। क्रीडायाः लक्ष्यं एका पिण्डस्य पाटे दक्षिणाभ्यन्तरेण (दक्षिणाबिमुखपरिक्रमया) सञ्चालित्वा दुर्गप्रवेशः कृत्वा तत्पश्चात् वामपरिक्रमया (वामावर्ते) पुनरिन्द्रप्राप्तौ गन्तुं, अन्ते मध्ये केन्द्रस्थलेऽवसानं प्राप्तुं च अस्ति।

## रूपान्तराः 
विशालतरपाटे यथा १०×१० इत्यादिषु रूपे अत्र क्रीडया दृश्यते तस्य नाम दशपदः (**दशपद**) इति।

लघुपाटे ५×५ इव गुजरातप्रदेशे चोमल् इष्टो वा चोमल् एष्टो इति नाम्ना प्रचलति। तत्र प्रतेकक्रीडकर्तुः चतुर् पिण्डाः भवन्ति या मध्ये प्राप्त्वा पलायने पुनः प्राप्यन्ते। साधारणतः पासानां (पासाः) स्थानदर्शकैर् न कुर्वन्त:; तस्याः स्थानं कौडिकाः कौडिकाशंखाः (सुग्रीवशङ्ख्यः) धृत्वा खेलेते। एतत् खेलं चौकाभर इति भारतीयपरम्परायाः खेलसमूहेन समतः।

कोरियायां च परम्परागतक्रीडायाः पाटः अष्टापदसदृशः दृश्यते।

## अपि पश्यतु 
* चौकाभारक्रीडा

## सन्दर्भः
आभामण्डलम्

लघुचित्रम्|वॉल्टर् जॉन् किल्नर् इत्यस्य परिकल्पनायाः अनुगुणं मानव-आभामण्डलस्य चित्रणम्
आध्यात्मिकविश्वासानुसारम् **आभा** अथवा **ऊर्जामण्डलम्** इति वर्णयते—रङ्गयुक्तं प्रकाशोद्गारं यत् मानवशरीरं किञ्चित् पशुशरीरं वा कोणश्चिद् वस्तुस्थलम् आवृणोति इति वदन्ति। कतिपयेषु रहस्यमयदृष्टिस्थानेषु आभाम् सूक्ष्मशरीरस्यैव अङ्गरूपेण निरूपयन्ति। दिव्यदर्शिनः तथा समग्र-चिकित्साविदः बहुधा दावयन्ति यत् ते आभायाः परिमाणम्, वर्णम् तथा तस्या: स्पन्दनस्वरूपस्य प्रकारम् अपि पश्यन्ति।

आध्यात्मिक-वैकल्पिकचिकित्सायाम् मानव-आभामण्डलम् गोप्य-रचना-तन्तुः इव दृश्यते यत् रोगिणः भवस्थिति-स्वास्थ्यम् च प्रतिबिम्बयति। एतस्मिन् दृष्टौ बहुशः एतेषु केन्द्राणि प्रतिभवन्ति यान् जीवशक्तेः केन्द्राणि इति नाम्ना चक्राणि कथ्यन्ते। एतानि दावाः वैज्ञानिकप्रमाणैः समर्थनानि न प्राप्नुवन्ति अत एव छद्मविज्ञानरूपेण मन्यन्ते। नियन्त्रितवैज्ञानिकप्रयोगेषु परीक्ष्यमाणे आभान् दृष्टुम् समर्पितशक्तिः स्थापितुं न शक्या इति सिद्धम्।

## आभि-ऊर्जा 
योगाभ्यासकाः स्वेभ्यः कदाचित् आभि-ऊर्जाशिल्पे केन्द्रितुम् अथवा तस्योन्नयनार्थं प्रयत्नं कुर्वन्ति। आभि-ऊर्जा इति संकल्पना आध्यात्मिका अस्ति तथा परातत्त्वदर्शनेन सम्बन्धिता। केचन मन्यन्ते यत् आभामण्डलम् मृत्यूनन्तरे जीवात्मनः वहनक्षमता धारयति।
लघुचित्रम्|पद्मासनस्थितेः पुरुषस्य नीलवर्णमयी आभाम् इति कलात्मकप्रतिनिधित्वम्

## सन्दर्भः
माध्यमिकविद्यालयः

[लघुचित्रम्|270x270अणवः|स्टीपल्स् उच्चविद्यालयः, वेस्टपोर्ट्, कनेक्टिकट्, [संयुक्तराज्यानि]]
**माध्यमिकविद्यालयः** उच्चतरप्राथमिकशिक्षायाः अनन्तरं उपलब्धिं दत्वा माध्यमिकशिक्षां प्रदाति। किञ्चन माध्यमिकविद्यालयाः अधश्च माध्यमिकयोः द्वयोः अवस्थाभ्यः संयुक्तं पाठ्यक्रमं अपि ददाति, अनुक्रमे अधोलघु माध्यमिकशिक्षा (वयः ११ तः १४ पर्यन्तम्) तथा ऊर्ध्वमाध्यमिकशिक्षा (वयः १४ तः १८ पर्यन्तम्) — यानि ISCED मानकस्य स्तराणि २ तथा ३ इति सन्ति; तथापि एते द्वे अवस्थे पृथक् विद्यालयेषु अपि दातव्या भवन्ति। विविधे देशे भिन्नप्रकाराः सन्ति; उदाहृत्य ऑस्ट्रेलियायाम्, हाङ्ग् काङ्ग् तथा स्पेन्देशे बालकाः प्राथमिकात् माध्यमिकव्यवस्थायाम् व्यवस्थापनसमये एकवर्षं विलम्बेन परिवर्तन्ते, यतः तानि देशानि प्राथमिकशिक्षायाः अन्त्यवर्षं ISCED-स्य अधोलघु-माध्यमिकस्य प्रथमवर्षस्य स्वरूपेण गृहीत्वा विकसन्ति।

संयुक्तराज्यानिदेशे स्थानीयमाध्यमिकशिक्षाव्यवस्थायाम् मध्यविद्यालयानि तथा उच्चविद्यालयानि पृथकः भवन्ति। मध्यविद्यालयाः सामान्यतः कक्षाः ६–८ अथवा ७–८ यावत् भवन्ति, उच्चविद्यालयाः सामान्यतः कक्षाः ९–१२ यावत् भवन्ति। संयुक्ताधिराज्यम्त्यत्र राज्यीयविद्यालयाः च निजीवित्तप्रदानयुक्तविद्यालयाः अपि साधारणतः आयुष्कार्ये ११ तः १६ वा ११ तः १८ वर्षपर्यन्तम् छात्रान् अधिगच्छन्ति; केचन यूके निजीविद्यालयाः आयुक्रमे १३ तः १८ वर्षपर्यन्तं छात्रान् स्वीकरोति।

माध्यमिकविद्यालयाः प्राथमिकविद्यालयेभ्यः अनुवर्तन्ते, व्यावसायिकस्य अथवा तृतीयकस्य शिक्षायाः कृते सज्जतां कुर्वन्ति। उच्च-मध्यम-आय-देशेषु सामान्यतया छात्राणां कृते न्यूनातिन्यूनं १६ वर्षपर्यन्तं उपस्थितिः अनिवार्य भवति। प्रत्येकस्मिन् देशे संस्थाः, भवनानि, शब्दावली च प्रायः अद्वितीयाः सन्ति। 

## चित्रशाला 

सञ्चिका:School_life_in_Greece.jpg|यवनदेशे पेलोपोन्नेस् प्रदेशे आर्गोस् नगर्यां स्थिते प्रथमम् माध्यमिकविद्यालये छात्राः।
सञ्चिका:Kallaveden_lukio.jpg|फिन्लैण्डदेशे कुओपियो नगर्यां स्थितस्य कल्लावेसी नामकमध्यमिकविद्यालयस्य रक्तईंटभवनम्।
सञ्चिका:First_American_Public_School,_Dedham,_Massachusetts.jpg|संयुक्तराज्ये मसाचुसेट्स् प्रदेशे डेड्हाम् नगर्यां आसीत् प्रथमः करदातृवित्तयुक्तः सार्वजनिकः विद्यालयः।
सञ्चिका:Gymnázium_Grösslingová.jpg|स्लोवाक्यादेशे ब्रातिस्लावायां स्थितं किरायि कातोलिकुस् इति नामकम् माध्यमिकविद्यालयम्।
सञ्चिका:TrefnGymn-2012-06.png|एस्तोनियादेशे तार्तु नगर्यां स्थितं ह्यूगो ट्रेफ्नेर्।
सञ्चिका:APC-4.jpg|रंगपुर् महाविद्यालयः बाङ्ग्लादेशदेशे महाविद्यालयानामध्ये एकः।
सञ्चिका:Melk_-_Stift_(0).JPG|ऑस्ट्रियादेशे मेल्क् नगर्यां स्थितं मेल्क् इति, रोमी-बेनेडिक्टिनसंघेन सञ्चालितम्।
सञ्चिका:Fairfax_High_School.jpg|संयुक्तराज्ये वर्जीनिया-राज्ये फेयरफैक्स् नगर्यां स्थितम् फेयरफैक्स् उच्चविद्यालयः।
सञ्चिका:1950s_extension_at_the_former_Chorlton_Park_Secondary_School_-_geograph.org.uk_-_2850294.jpg|इङ्ग्लेण्ड्देशे मन्चेस्टर् नगर्यां चोरल्टन् उद्यान माध्यमिकविद्यालयः।

## सन्दर्भः