open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
भारतसर्वकारः

**भारतसर्वकारः** (, ), आधिकारिकरूपेण सङ्घीयशासनम् इत्युच्यते, अपि च केन्द्रीयशासनमिति ज्ञायते। इदं शासनं भारतस्य संविधानद्वारा संस्थापितमासीत्। अस्तीदं २८ राज्यानां सप्त सङ्घराज्यक्षेत्राणां च शासकाधिकरणम्, समाहत्य यानि भारतगणतन्त्रमिति उच्यन्ते। अस्य संस्थितिः नवदिल्ली (भारतस्य राजधानी) इत्यत्र अस्ति।

सर्वकारस्यास्य तु तिस्रः शाखाः: कार्यकारिणी, विधायिका न्यायपालिका च। कार्यकारिणीशाखायाः प्रमुखस्तु राष्ट्रपतिः। स तु राज्यस्य प्रमुखः वर्तते। राष्ट्रपतिः स्वकीय-शक्तीन् प्रत्यक्षतया अथवा अधीनाधिकारिणां माध्यमेन प्रयोजयति। संसदः विधायिकाशाखायां तु निम्नं सदनं लोकसभानाम अपि च उच्चं सदनं राज्यसभानाम तथा च राष्ट्रपतिः वर्तन्ते। न्यायपालिकायां च सर्वोच्चन्यायालयः शीर्षस्थः, अपि च 21 उच्चन्यायालयाः, जिल्लास्तरे च नागराः, आपराधिकाः, पारिवारिकाश्च न्यायलयाः बहवः विद्यन्ते। भारतं नाम संसारे बृहत्तमं लोकतन्त्रं वर्तते।

नागरिकानां शासनार्थे मूलभूतानि नागराणि आपराधिकानि वा विधानानि संसदि एव विधिनिर्माणद्वारा स्थाप्यन्ते। कानिचित् एतादृशानि विधानानि सन्ति- सिविल् प्रोसीजर् कोड् इत्येतत्, भारतीयदण्डसंहिता, आपराधिकप्रक्रियासंहिता च। सङ्घीयेऽथ च राज्यीयेषु सर्वकारेषु कार्यकारिणी, विधायिका न्यायपालिका च शाखा वर्तते। ७३तमेन ७४तमेन च संविधानसंशोधनेन स्थानीयशासनार्थं पञ्चायतराज्यप्रणाली संस्थाबद्धीकृता।

## संसदीया शासनप्रणाली
भारते तु युनाइटेड्-किङ्ग्डम्-देशस्य वेस्टमिन्स्टर्-प्रणालीं प्रायेणाधृत्य संसदीया शासनप्रणाली विद्यते। एतस्य व्यवस्थापिका संसद् अस्ति। एषा तु द्विसदनात्मिका, तत्र च द्वे सदने- 545-सदस्यात्मिका लोकसभा इति निम्नतरसदनम्, तथा च 250-सदस्यात्मिका राज्यसभा इति उच्चतरसदनम्।

## सन्दर्भाः 
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Official Portal of the Indian Government
* Highest Executive, Judiciary and Legislative officers in India

वर्गः:भारतस्य सर्वकारः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
तृणबदरफलम्

thumb|100px|right|तृणबदरफलानि
thumb|left|200px|सस्याग्रे लम्बमानानि तृणबदरफलानि
thumb|right|200px|तृणबदरपुष्पम्
thumb|left|200px|तृणबदरक्षेत्रम्
thumb|right|200px|पुष्पितं तृणबदरसस्यम्
thumb|200px|left|तृणबदरसस्यम्

एतत् तृणबदरफलं भारते अपि वर्धमानः कश्चन फलविशेषः । एतत् तृणबदरफलम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । इदं तृणबदरफलम् आङ्ग्लभाषायां Strawberry इति उच्यते । एतत् तृणबदरफलम् अकृष्टपच्यम् अपि । एतत् तृणबदरफलम् अपि बहुविधं भवति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
**F. ananassa* data from GRIN Taxonomy Database
*Strawberries (Fact Sheet) (Berry Health Benefits Network)
*‎

वर्गः:फलानि
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वृक्षाम्लफलम्

thumb|right|200px|पक्वम् अपक्वं च वृक्षामलाफलम्
thumb|left|100px|वृक्षामलावृक्षः
thumb|right|200px
thumb|left|100px|वृक्षामलाफलरसः
thumb|right|200px|जले निमज्जितं त्वक्, तत्पार्श्वे दृश्यते तस्य रसः च
thumb|left|100px|शुष्कीकर्तुं संस्थापितं वृक्षामलाफलस्य त्वक्

एतत् वृक्षामलाफलम् अपि भारते वर्धमानः कश्चन फलविशेषः । एतत् वृक्षामलाफलम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । एतत् वृक्षामलाफलम् आङ्ग्लभाषायां kokam इति उच्यते । अस्य सस्यशास्त्रीयं नाम अस्ति Garcinia indica इति । प्रायः भारते सर्वेषु अपि प्रदेशेषु अस्य वृक्षामलाफलस्य उपयोगः क्रियते एव । एतत् वृक्षामलाफलम् आहारत्वेन यथा उपयुज्यते तथैव औषधत्वेन अपि उपयुज्यते । अस्य वृक्षामलासस्यस्य फलं, पत्रं च उपयुज्यते । अन्यानि अङ्गानि न उपयुज्यन्ते । अनेन वृक्षामलाफलेन अवलेहः, पेयम्, सारः, उपसेचनम् इत्यादिकं सज्जीक्रियते । अस्य फलस्य त्वक् क्वथितादिनिर्माणे तिन्त्रिण्याः स्थाने अपि उपयुज्यते । एतत् वृक्षामलाफलम् आम्लरुचियुक्तम् । अस्य पर्णम् अपि आम्लं भवति ।

‎

वर्गः:फलानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
रवा

thumb|right|200px|रवा
thumb|left|200px|रवया निर्मिता दोसा
thumb|200px|right|रवया निर्मिता इड्लि
thumb|left|200px|रवया निर्मिता उपमा

एषा रवा भारते अपि उपयुज्यमानः सस्यजन्यः आहारपदार्थः । एषा रवा आङ्ग्लभाषायां Bombay Rava इति उच्यते । एषा रवा गोधूमेन निर्मीयते । रवया इड्लि, दोसा, उपमा, रोटिका, लड्डुकं, हल्वाखाद्यं, 'केसरीबात्' इति मधुरम् इत्यादिकं निर्मीयते । एषा रवा गोधूमस्य चूर्णम् इति वक्तुं शक्यते । गोधूमस्य अत्यन्तं लघवः कणाः एव रवा इति उच्यते ।

वर्गः:रूपान्तरितधान्यानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पूगफलम्

thumb|200px|right|पूगफलम्
thumb|left|200px|ताम्बूलनिर्माणे पूगस्य उपयोगः
thumb|right|200px|पूगकर्तनयन्त्रम्
thumb|left|150px|पूगवृक्षः, फलं, पुष्पं चापि
thumb|200px|right|पूगसस्यम्
thumb|left|150px|वृक्षे दृश्यमानानि पुगफलानि
thumb|right|200px|उद्घाटितानि पूगफलानि

एषः पूगः भारते अपि वर्धमानः कश्चन वृक्षविशेषः । तस्य वृक्षस्य फलम् एव पूगफलम् इति उच्यते । एतत् पूगफलम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । एतत् पूगफलम् आङ्ग्लभाषायां Betel Nut इति उच्यते । अस्य सस्यशास्त्रीयं नाम अस्ति Areca catechu इति । एतत् पूगफलं किञ्चित् वाणिज्यफलोदयः । एतत् पूगफलं नागल्लीपर्णेन सह सेव्यते । पूगफलं, नागवल्लीपत्रं, सुधां च योजयित्वा यत् निर्मीयते तत् "ताम्बूलम्" इति उच्यते । अस्य पूगस्य मूलं मलेष्यादेशः । इदानीं प्रायः जगति सर्वत्र पूगवृक्षस्य वर्धनं, पूगफलस्य उपयोगः च प्रचलति । पूगवर्धनं, विक्रयणं, संस्करणादिकम् इदानीं महान् वाण्ज्योद्यमरूपेण वर्धितम् अस्ति । केषुचित् प्रदेशेषु पूगवर्धनम् एव जीवनाधारः उद्योगः कृषिः चापि ।

वर्गः:फलानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
शाकरसः

thumb|right|200px|कूपीषु सङ्गृहीतः शाकरसः

**शाकरसः** नाम शाकस्य रसः । अयं शाकरसः आङ्ग्लभाषायां Vegetable Juice इति उच्यते । सर्वेः अपि शाकैः शाकरसः न निर्मीयते । केभ्यश्चित् शाकेभ्यः एव शाकरसः निर्मीयते । शाकरसस्य निर्माणावसरे तत्र शाकेन सह शर्करा, जलं कुत्रचित् दुग्धं चापि योज्यते । तादृशाः केचन शाकरसाः अत्र आवलीकृताः सन्ति । एतान् विहाय अपि विभिन्नेषु प्रदेशेषु विभिन्नाः शाकरसाः निर्मीयन्ते । तत्तत् प्रदेशे वर्धमानस्य शाकस्य उपयोगः तस्मिन् प्रदेशे क्रियते । अतः एषा आवली न सम्पूर्णा । अत्र प्रसिद्धानां केषाञ्चन शाकरसानां नामानि लिखितानि सन्ति ।

# उर्वारुकरसः
# वार्तकीरसः
# गृञ्जनकरसः
# निम्बूकरसः
# कूष्माण्डरसः
# पालङ्करसः (बीट्रूट्)
# शुण्ठीरसः

वर्गः:पेयानि
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
खाद्यतैलम्

thumb|right|200px|खाद्यतैलं किञ्चित्

एतत् पाकतैलम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । अत्र उच्यमानं तैलं तु आहारनिर्माणार्थम् उपयुज्यमानं तैलम् । तत्रापि पुनः बहुविधानि तैलानि सन्ति । तेषु प्रमुखानि - 
:१ नारिकेलतैलम्
:२ कलायतैलम्
:३ सूर्यकान्तितैलम्
:४ सर्षपतैलम्
:५ एरण्डतैलम्
:६ वृक्षामलातैलम्
:७ द्राक्षाबीजतैलम्
:८ हरेणुबीजतैलम्
:९ कूष्माण्डबीजतैलम्
:१० सोयाबीजतैलम्
:११ यावानलतैलम्
:१२ जिततैलम् (olive)
:१३ शाकतैलम्
:१४ वातामतैलम्

वर्गः:तैलानि
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
कषायम्

एतत् कषायं द्विविधं भवति । एकं तु प्रतिदिनं पानीयरूपेण पीयते । अपरं तु आनारोग्यावसरे औषधत्वेन पीयते ।
:पानीयकषायम् 
:औषधकषायम्

वर्गः:पेयानि
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
पानीयकषायम्

एतत् कषायं भारते अपि पीयमानं किञ्चित् पेयम् अस्ति । एतत् कषायम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । एतत् कषायं कषायचूर्णेन निर्मीयते । तत् पेयं सर्वदा उष्णम् एव पीयते । कषायचूर्णस्य निर्माणावसरे तत्र कुस्तुम्बरी, जीरिका, मरीचं, खसतिलः एला इत्यादिकं योजितं भवति । ततः कषायपेयस्य निर्माणावसरे जलं, दुग्धं च योज्यते । कुत्रचित् कषाये शर्करा योज्यते, कुत्रचित् च गुडः । एतत् कषायं दक्षिणभारते अधिकतया पीयते । यत्र शैत्यम् अधिकं तत्र सर्वत्र कषायम् अधिकतया पिबन्ति । काफीपेयस्य, चायस्य च स्थाने अपि कषायं पिबन्ति । काफीपेयस्य चायस्य वा अपेक्षया आरोग्यार्थम् अपि कषायम् उत्तमम् ।

कषायस्य निर्माणम् अपि अतीव सुलभम् । कषायचूर्णं, जलं, दुग्धं, गुडं च योजयित्वा क्वथनीयम् । सम्यक् क्वथनानन्तरं शोधयित्वा पातव्यम् । दुग्धजलयोः प्रमाणं विभिन्नेषु प्रदेशेषु भिन्नं भवति । माधुर्यस्य अपेक्षानुसारं गुडः शर्करा वा योज्यते । कषायचूर्णं चषकपरिमितस्य कषायस्य निर्माणार्थं चमसपरिमितं योज्यते । तस्यापि चूर्णस्य प्रमाणे भेदः भवितुम् अर्हति ।

‎

वर्गः:पेयानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
बेनेगल रामा राव

## जन्म परिचयश्च
बेनगल्  रामरावः (Sir Benegal Ram Rau)कर्णाटकस्य दक्षिणकन्नडमण्डलस्य प्रदेशीयः । अस्य जन्मस्थानं तु मङगलूरुनगरम् । १८७६ तमे वर्षे एप्रिल् मासस्य ३ दिनाङके अयं जन्म प्राप्तवान् । माता रमाबायी, पिता मञ्जुनाथय्यः । पिता न्यावादी आसीत् । सङीत-साहित्य-यक्षगानादिषु एत्स्य विशेषाभिरुचिः आसीत् । पितुः कलाभिरुचिः रामराये अपि प्रभावम् अजनयत् । 
## विद्याभ्यासः उद्योगश्च
मद्रास् प्रेसिडेन्सि महाविद्यालये पठित्वा १८९७ तमे वर्षे बि. ए. पदवीं प्राप्तवान् । तेन पठितेषु प्रमुखः विषयः आसीत् कन्नडभाषाशास्त्रम् । १९०० तमे वर्षे मद्रास्-विश्वविद्यालयस्य द्वारा  यम्. ए. पदवीं प्राप्तवान् सः । तदनन्तरं मुम्बयिविश्वविद्यलतः यल् . यल् . बि पदवीं प्राप्तवान् । कन्नडाध्यपकरूपेण मद्रास् तथा अन्येषु नगरेषु सेवां कृत्वा तत्र प्राप्तेन अनुभवेन १९०२ तमे वर्षे मुम्बयिसर्वकारीये भाषान्तरविभागे उन्नतोद्योगं प्राप्तवान् । १९१० तमे वर्षे मद्रास् सर्वकारीये कार्यालये ज्येष्ठभाषान्तरकाररूपेण नियुक्तः जातः । पुनः भाषान्तरविभागे मुख्यस्थः भूत्वा ततः निवृतः जातः । १९४३ तमे वर्षे मे मासस्य ८ दिनाङके दिवङगतः जातः । 
## प्रतिभाः कार्याणि च
बहुमुखप्रतिभान्वितः  रामरायः कवि, नाटककारः, पत्रिकोद्यमिरूपेण कन्नडभाषायाः कृते महोन्नततां सेवां कृतवान् । कविः रामरायः मद्रास्-विश्वविद्यानिलयस्य सेनेट्-सदस्यः आसीत् ।  तत्रत्य पठ्यपुस्तकसमितेः सदस्यः कर्णाटकैकीकरणसङघस्य अध्यक्षः च आसीत् । १९२५ तमे वर्षे प्रचलितस्य कन्नडसाहित्यसम्मेलनस्य अध्यक्षपीठम् अलङकृतवान्  । कन्नडसाहित्यपरिषदः अभिवृद्धै  एतेन महत् योगदानं कृतम् ।  
कवि रामरायः बहुभाषाप्रवीणः आसीत् । कन्नड, तेलुगु, मराठि, बङगालि, संस्कृतम् इत्यादिषु भाषासु तेन विशेषाभ्यासः कृतः आसीत् ।  अतः अन्याभाषाणां  कृतयः कन्नडभाषां प्रति अनुवादकरणाय सुयोगः प्राप्तः तेन । रमामाधव, सुभद्राविजय, शापसम्भ्रम, कलहप्रिया, तरुबाला, पद्मावती, घोषयात्रा, कुन्दमाला, सुभद्राहरण, दुताङगद, अविमारक, सत्यराज, पूर्वदेशचरित्रा इत्यादयः एतेन कन्नडभाषां प्रति अनूदिताः कृतयः ।  इरावति, चिक्ककथेगलु, महनीयानां चरित्रमाला, एतस्य स्वरचितकृतयः । पाण्यं सुन्दरशास्रिणः सहयोगेन रचिता कृतिः **पुराणचूडामणि** रामरायेण कन्नडसाहित्यसाम्राज्यस्य कृते दत्तं महोन्नतम् उपायनं वर्तते । अखण्डकर्णाटकस्य स्थापनाय बेनगल् रामरायेण आधारशिला संस्थापिता इत्येषा अतिशयोक्तिः न । एतस्य सेवा चिरस्मरणीया विद्यते ।

वर्गः:कन्नडलेखकाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
कषायाणाम् आवली

कानिचन प्रमुखकषायाणाम् आवली अत्र कृता अस्ति -
# शुण्ठीकषायम्
# जीरिकाकषायम्
# हरिद्राकषायम्
# मरीचकषायम्
# निम्बकषायम्
# अमृतलताकषायम्
# तुलसीकषायम्
# ब्राह्मीकषायम्
# वनस्पतिकषायम्
# पलाण्डुलशुनकषायम्

वर्गः:पेयानि
वर्गः:कषायम्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
उत्तङ्गि चन्नप्प

## परिचयः
क्रैस्तधर्मावलम्बी दानियेलप्प-सुभद्रव्वयोः  पुत्रः चन्नप्पः(Uttangi Channapa) । १८८१ तमे वर्षे अक्टोबर्-मासस्य २८ तमे दिनाङ्के एतस्य जन्म धारवाडनगरे अभवत् । वीरशैवजातीयाः अस्य पूर्वजाः उत्तङ्गिवंशजाः । अतः उत्तङ्गि चन्नप्पः इत्येव अयं प्रसिद्धः जातः । अयम् अग्रे क्रैस्तधर्मम् अङ्गीकृतवान् । निष्ठावान् क्रैस्तधर्मोपदेशकः सतः अपि अस्य हिन्दूधर्मविषये वीरशैवमतविषये च अपारा आसक्तिः आसीत् । कृतिरचनार्थं, संशोधनार्थञ्च एतेन चितः विषयः आसीत् वीरशैववचनसाहित्यम् ।
## सामाजिककार्यम्
मङलूरुनगरस्य क्रैस्तदैवज्ञानशालायां प्रशिक्षणं प्राप्य १९०८ तमे वर्षे उत्तङ्गि चेन्नप्पः बासेल्-मिशन्-संस्थायां धर्मोपदेशकरूपेण नियोजितः जातः । अनन्तरं कर्णाटकस्य उत्तरभागे प्रमुखेषु नगरेषु क्रैस्तबोधकरूपेण सेवां कुर्वाणः १९४२ तमे वर्षे निवृत्तः जातः । एषः १९६२ वर्षस्य आगस्ट्-मासस्य २८ तमे दिनाङ्के दिवङगतः । 
## साहित्यकृषिः
वीरशैव धर्मे एसुक्रिस्तं, क्रैस्तधर्मे बसवण्णं च दृष्टवान् महान् जनः उत्तङ्गि चन्नप्पः । एतस्य कृतयः एव तस्य दृष्टान्तरूपेण विद्यन्ते । बनारसक्के बेत्लेहेमिन विनन्ति 
(बनारसप्रदेशाय बेत्लेहेमस्य विनन्तिः) ( १९२१), हिन्दूसमाजद हितचिन्तक (हिन्दूसमाजस्य हितचिन्तकः) (१९२१), सर्वज्ञन वचनगलु ( सर्वज्ञस्य वचनानि ) (१९२४), बसवेश्वरनू अस्पृश्यर उद्धारऊ (बसवेश्वरः अस्पृश्याणाम् उद्धारश्च) (१९३३), अनुभव मटपद ऐतिहासिके ( अनुभवमण्डपस्य इतिहासः) (१९५१), सिद्धाराम साहित्य सङ्ग्रहः(सिद्धारामस्य साहित्यसङ्ग्रहः)  (१९५३), आदय्यन वचनगलु (आदय्यन वचनानि) ( १९५७ ), मृत्त्युञ्जयः (१९६३), लिङगायतधर्मः हागू क्रैस्त धर्मः लिङगायतधर्मः क्रैस्तधर्मश्च (१९६९) – उत्तङ्गि चन्नप्पवर्यस्य प्रमुखाः कृतयः ।

अनेन कृता साहित्यसेवा अपारा ।  १९४९ तमे वर्षे कलबुर्गिनगरे प्रचलिते द्वात्रिंशत्तमस्य कन्नडसाहित्यसम्मेलनस्य अध्यक्षपदवीं समलङ्करोत् चेन्नप्पवर्यः । अस्य कर्णाटकस्य कन्नडभाषायाः च विषये अपारा आसक्तिः आसीत् । कर्णाटकस्य अभिवृद्धिकार्ये कन्नडभाषायाः प्राचारकार्ये च अत्र जन्मप्राप्तवन्तः सर्वे अपि क्रैस्तजनाः सङ्कुचितभावान् परित्यज्य सर्वैः कर्णाटकजनैः सह सम्मिल्य समरसजीवनं कुर्युः, कन्नडज्योतिः सर्वत्र प्राकाशितं भवेत् इति मुक्तकण्ठेन उदघोषयत् उत्तङ्गि चन्नप्पवर्यः ।

## बाह्यस्म्पर्कतन्तुः
*Uttangi Channappa Contextual Christian
*Uttangi Statue Unveiled 

वर्गः:कन्नडलेखकाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
मञ्जेश्वर गोविन्द पै

## जन्म, बाल्यञ्च
दक्षिणकन्नडमण्डलस्य मङगलूरुसमीपास्थे मञ्जेश्वरग्रामे कविः गोविन्द पै (Govinda Pai) १८८३ तमे वर्षे मार्च्-मासस्य २३ तमे दिनाङ्के जन्म प्राप्तवान् । पिता साहुकार् तिम्मप्पय्यः, माता देवकीयम्म च । एतस्य मातृभाषा कोङ्कणि । गोविन्द पै महोदयस्य पठनं मङगलूरुनगरे, मद्रास्-नगरे च सम्पन्नम् । बि. ए. पठनावसरे तस्य पिता दिवङ्गतः इति कारणतः विद्याभ्यासः मध्ये एव त्यक्तव्यः अभवत् ।
## भाषाप्रेम
गोविन्द पै जन्मतः एव भाषाप्रेमी आसीत् । एषः फ्रेञ्च्, जर्मन्, इटालियन् , ग्रीक्, इङ्ग्लीष्, हिन्दि, कन्नड, कोङ्कणि, मराठि, तमिलु, मलयालम्, अर्धमागधि, बङ्गालि, प्राकृता, पालि, पर्षियन्, तुलु, संस्कृतं च सम्यक् जानाति स्म । 
## कविप्रतिभा
बहुभाषापरिणतः, संशोधकः, इतिहासकारः, कविः, नाटककारः, अनुवादकः च आसीत् अयम् । कवेः साहित्यसेवा वैशिष्ट्यपूर्णा आसीत् । ऐतिहासिकप्रज्ञान्वितः कविः सर्वधर्माणां मूलस्य अन्वेषाणाय प्रयतमानः संशोधकः इति वक्तुं शक्यते  । एतस्य जीवनस्य लक्ष्यं किं इति तस्य कृतिभिः ज्ञातुं शक्नुमः । 
कर्णाटकस्य प्रथमराष्ट्रकविः इति निर्दिश्यमानस्य अस्य कवेः परिश्रमः अपारः । 'तनु कन्नड मन कन्नड नुडि कन्नड' (इदं शरीरं मनः भाषा च कन्नड) इति गीत्वा कन्नडभाषायाः कीर्तिपताकाम् उत्तोलितवान् एषः धीमान् कविः । एतस्य विचारशक्तिः, साहित्यासक्तिः, काव्यरचनसामार्थ्यं च अत्यद्भुतम् आसीत् । एतेन विरचितं 'गोल्गोथा” क्रिस्तस्य अन्तिमक्षणस्य चित्रणं तथा 'वैशाखि' गौतमबुद्धस्य अन्तिमचित्रणं च मनोमोहकं वर्तते । 
१९४९ तमे वर्षे मद्रास्-सर्वकारेण 'राष्ट्रकविः’ इत्येषा प्रशस्तिः प्रदत्ता मान्यगोविन्दवर्याय । तथा १९५० तमे वर्षे मुम्बैनगरे प्रचलितस्य चतुस्त्रिंशत्  तमस्य कन्नडसाहित्यसम्मेलनस्य अध्यक्षस्थानम् समलङ्करोत् अयं महाभागः । कन्नडपदसम्पत्तेः वर्धानाय नूतनपदानि स्रष्टव्यानि । संस्कृततः, कन्नडेतरभाषाभ्य अपि पदानि चित्वा किञ्चित् परिवर्त्य योजनीयम् इति तस्य अभिप्रायः आसीत् । अयम् अभिप्रायः बहु औचित्यपूर्णः इति कन्नडभाषाजनाः अवगच्छेयुः ।
## साहित्यकृषिः
काव्यानि (गोम्मटस्तुति, उमर् खाय्यम्, प्राभास, गोल्गोथा, वैशाखि , गिलिविन्डु, नन्दादीप, महात्मन कडेय दिन (महात्मनः अन्तिमं दिनम् ) इत्यादीनि । नाटकानि  तायि (माता), हेब्बेरलु (अङ्गुष्ठः ), चित्रभानुश्च । प्रबन्धः, इतिहासः, प्राचीनकविकाव्यविचारः इत्यादीन् विविधसाहित्यप्रकारेषु अपि कार्यं कृत्वा कन्नडसाहित्यम् अवर्धयत् गोविन्द पै । 
कवेः पत्नी लघुवयसि एव दिवङगता । अपत्यानि न आसन् । पत्न्याः स्मरणार्थं कविना रचितं काव्यमेव 'नन्दादीपः' । कविः गोविन्द पै १९६३तमे  वर्षे ८१ तमे वयसि दिवङगतः ।

वर्गः:कन्नडकवयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:अन्यभाषासाहित्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
टि एस् वेङ्कण्णय्य

## परिचयः
टि. यस्. वेङकण्णय्यः ( T.S. Venkannayya) इति प्रसिद्धः तलुकिन वेङकणय्य; अत्यन्तं सरलः जीवी । अर्चकः वेङकटेशः एतस्य विषये एवं लिखितवान् - सर्वदा निर्मलः, सौजन्य निधिः, नित्यतृप्तः  इति ।वेङकणय्यः सुब्बण्णः-लक्ष्मीदेवम्मयोः ज्येष्ठः पुत्रः । १८८५ तमे वर्षे अक्टोबर्-मासस्य प्रथमदिनाङके चित्रदुर्गमण्डलस्य चल्लकेरे-उपमण्डले **तलुकु**इत्येतस्मिन् ग्रामे सः जातः ।  टि .यस् .वेङकण्णय्यः  मेधावी, पण्डितः, चतुरः, विवेकः, सद्भावनकारः, करुणामयी च असीत्  । 

## साहित्यकृषिः
बहुभाषापण्डितः वेङकण्णय्यः तेलुगु, बङ्गालि जानाति स्म । कन्नड, आङग्लभाषासाहित्ययोः गभीराध्ययनं कृतम् आसीत् तेन ।  बङ्गालिभाषायाः अनेकाः कृतयः कन्नडभाषां प्रति तेन अनूदितानि । अयं हरिहरस्य ‘बसवदेवराज देवर रगले ’ ( इत्येतं काव्यं)  परिष्कृत्य  प्रकटनं कृतवान् । डि .यल् .नरसिंहाचार्-महोदयेन सह मिलित्वा सिद्धरामपुराणं सम्पादितवान्  च । वेङकण्णय्यः कन्नड प्राध्यापकः आसीत् । तेन किञ्चित् लिखितं चेदपि सुव्यवस्थितम् आसीत् । 

## बोधनक्रमः
एतस्य पाठनस्य रीतिः इतोपि सम्यक् आसीत् । वेङकण्णय्यः छात्रान् स्वबालान् इव पश्यति स्म । तस्य बोधनक्रमः मनोमोहकशैल्या भवति स्म ।
कविः, उत्तमः वाग्मी, वादकरणसमये सर्वत्र सप्रमाणं विषयस्य मण्डनं करोति स्म । एतस्य सुमधुरकण्ठः अपि आसीत् । काव्यवाचनम् एतस्य व्यसनम् आसीत् । राष्ट्रकविः कुवेम्पुः अस्य विद्यागुरुः आसीत् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Official website of Venkannaiah TS
* JCBM College location
* Sri  JCBM sringeri College website 
* JCBM college Contact form 

वर्गः:कन्नडलेखकाः
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
बि एम् श्रीकण्ठय्य

## परिचयः
'कन्नडस्य कण्वः' इत्येव प्रसिद्धः बेल्लूरु मैलारय्य श्रीकण्ठय्यः(Belluru Mylaraiyya Srikantaiah) विच्छिद्रस्य कर्णाटकस्य एकीकरणाय, तस्य अभिवृद्धये च महान्तं परिश्रमम् अकरोत् । अयं १८८४ तमे वर्षे जनवरिमासस्य ३ दिनाङ्के  तुमकूरुमण्डलस्य सम्पिगेग्रामे जन्म प्राप्तवान् । अस्य पिता मैलारय्यः, माता भागीरथम्मा च । अयं वृत्त्या अध्यापकः । मैसूरुविश्वविद्यालयः कवेः कार्यक्षेत्रम् । 
## साहित्यकृषिः
कविः नवोदयसाहित्यस्य प्रवर्तकः आसीत् । एतस्य आङ्ग्लगीतेषु सामान्यजनानां भावनाः तथा सुखदुखयोः विविधानि रूपाणि च स्पष्टं वयं द्रष्टुं शक्नुमः ।
गदायुद्धनाटकं, अश्वथामन्, पारसीकरु, होङ्गनसुगलु, कन्नडिगरिगे ओल्लेय साहित्यगलु (कन्नडजनानां कृते उत्तमसाहित्यानि), एताः कवेः कृतयः । कर्णाटकस्य तथा कन्नडभाषायाः कृते कवेः सेवा अपारा । एषः गुल्बर्गनगरे १९२८ तमे वर्षे प्रचलिते कन्नडसाहित्यसम्मेलने अध्यक्षस्थानम् अलङ्कृतवान् आसीत् ।  मैसूरुमाहाराजेन १९३८ तमे वर्षे **राजसेवासक्ता** इति बिरुदं प्राप्तवान् । 
कविः बि. यम्. श्रीकण्ठय्यः स्वस्य 'काणिके' इत्येतस्मिन् गीते पाश्चात्यगीतानां सौन्दर्यं कन्नडकाव्यकलया सह तोलयन् तस्य वैशिष्ट्यं दर्शितवान् अस्ति । आङ्लगीतानां कन्नडरूपं पठामश्चेत्  तस्य कथनस्य सत्यांशः अस्माभिः ज्ञायते । 
## तदीयः सन्देशः
अस्माकं साहित्यभाण्डारं विमर्शात्मकदृष्ट्या परिशील्य तस्मिन् विद्यमानाः उत्तमांशाः रक्षणीयाः अनुत्तमांशाः परित्यक्तव्याः इत्येषः तस्य आशयः आसीत् । तुलनात्मकदृष्ट्या अन्यासां भाषाणाम् अध्ययनं कुर्वन्तु । अस्माकं भाषाणाम् अभिवृद्धिं साधयन्तु इति कविः कन्नडजनानां कृते सन्देशं दत्तवान् अस्ति ।

## बाह्यानुबन्धः
* [www.poemhunter.com/b-m-srikantaiah/ बि. यम्. श्रीकण्ठय्यः]

वर्गः:कन्नडकवयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
मुळिय तिम्मप्पय्य

## परिचयः
तिम्मप्पय्यः (Muliya Timmapayya) मूलतः दक्षिणकन्नडमण्डलस्य मुलियग्रामे अत्यन्तं निर्धनकुटुम्बे जन्म अभवत् । एतस्य जन्मदिनाङकः १८८८ तमस्य वर्षस्य मार्च्-मासस्य  ३ दिनाङ्कः । पिता केशवभट्टः, माता मूकाम्बिका च । 
अयं संस्कृतं सङ्गीतं च अधीतवान् । किन्तु वृत्त्या कन्नड-अध्यापकः । मङगलूरुनगरे विद्यमानायां केनराप्रौढशालायां १९११ तः १९४८ तमवर्षपर्यन्तं सेवां कृत्वा निवृत्तः जातः । 
## कन्नडसेवा
एषः प्रमुखतया संशोधकः,  विमर्शकः, पत्रकारः च सन् कन्नडामातुः सेवां कृतवान् । **कन्नड कोगिले**इत्येतस्याः साप्ताहिकपत्रिकायाः सम्पादकः एषः कविः । आण्डय्यस्य **कब्बिगर काव्य** इत्येतस्मिन् काव्ये ऐतिहासिकान् अंशान् प्रकाशितवान् । तथा कन्नडस्य प्राचीनकृतिषु विद्यमानं स्वादं कर्णाटकीयेभ्यः परिचायितवान् । १९३१तमे वर्षे कारवारनगरे प्रचलिते सप्तदशे कन्नडसाहित्यसम्मेलने  अध्यक्षपीठम् अलङ्कृतवान् आसीत् ।  एषः १९५० तमस्य वर्षस्य जनवरिमासस्य १६ दिनाङ्के दिवङगतः जातः ।  
## रचिताः कृतयः
**चन्द्रावलि विलास** इत्येषा १९१३तमे वर्षे तिम्मप्पय्येन प्रकाशिता पुरातनकन्नडस्य गद्यकृतिः । १९३८  तमे वर्षे प्रकाशिता **नाडोज पम्पा** एतस्य मेरुकृतिः वर्तते । मुलिय तिम्मप्पय्यस्य  अन्य कृतयः 'नडतेय नाडु' (१९१७), 'सोबगिन बल्लि' ( १९१७), 'बड हुडुगि' (१९१८ ), 'हगलिरुलु' (१९१८) , 'पश्चात्ताप' (१९३४), 'आदि पूराण संग्रह' (१९३८ ), 'त्रिपुर दाह' (१९४१) , 'समस्त भारत सार' (१९४१), 'पार्ति सुब्ब' (१९४६) इत्यादयः

वर्गः:कन्नडकवयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
रागीपानीयम्

thumb|150px|left|उष्णीकृतं रागीपानीयम्

एतत् रागीपानीयं भारते अपि पीयमानं किञ्चित् पेयम् अस्ति । एतत् रागीपानीयम् कदाचित् उष्णं, कदाचित् शीतलं पीयते । एतत् रागीपानीयम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । रागीधान्यं स्वच्छीकृत्य रागीपिष्टं निर्मीयते । ततः तेन पिष्टेन रागीपानीयं निर्मीयते । रागीपानीयं काफीपेयस्य, चायस्य स्थाने अपि पीयते । आरोग्यार्थम् अपि रागीपानीयं काफीपेयस्य चायस्य वा अपेक्षया उत्तमम् । रागीपानीयस्य निर्माणम् अपि अतीव सुलभम् । रागीपिष्टं दुग्धं, जलं, गुडं, शर्करां वा योजयित्वा सम्यक् क्वथनीयं तावदेव । अनन्तरं पातुं शक्यते । कुत्रचित् रागीधान्यं भर्जयित्वा अपि पिष्टं निर्मान्ति । शैत्यकाले, शैत्यप्रदेशे च एवम् उष्णं रागीपानीयं निर्मातुं शक्यते । घर्मकाले घर्मप्रदेशे च भर्जितस्य रागीधान्यस्य पिष्टं, गुडम्, एलां च जले योजयित्वा पातुं शक्यते । एतत् रागीपानीयम् अत्यन्तं लेखनम् अपि । उष्णजन्यानां रोगाणां निवारणार्थम् अत्युत्तमम् औषधम् अपि ।

‎

वर्गः:पेयानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
तैलम्

thumb|right|200px|किञ्चित् तैलम्

एतत् तैलं प्रायः जगति सर्वत्र उपयुज्यते । तैलेषु बहुविधानि तैलानि भवन्ति । 
# पाकतैलम्
# वाहनचालनतैलम्
# औषधतैलम्
# अग्निज्वालनतैलम्

आहाराणां निर्माणार्थम् उपयुज्यमानानि तैलानि भिन्नानि, औषधत्वेन उपयुज्यमानानि तैलानि च भिन्नानि । कनिचन तैलानि वाहनचालनाय, कानिचन च अग्निज्वालनाय वा उपयुज्यन्ते, तत्सर्वम् अपु तैलम् इत्येव उपयुज्यते ।

वर्गः:तैलानि
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
आलूरु वेङकटरावः

## परिचयः
आलूरु वेङकटरावः (Aluru Venkatarao) कविः **कन्नडकुलपुरोहितः** (Kannada kula purohita) इत्येव प्रसिद्धः । **अहं कन्नडिगः, कर्णाटकं मदीयम्** – इत्येतत् कवेः वेङकटरावस्य उद्घोषणम् । अस्य पिता भीमरायः, माता भागीरथिबायि च । अस्य मूलस्थलं धारवाडमण्डलस्य रोण-उपमण्डलस्य आलूरुग्रामः । पिता सर्वकारीयोद्योगी इति कारणतः अन्यान्यग्रामं प्रति स्थानान्तरं  भवति स्म । अतः वेङकटरायस्य जननम् अभवत्  बिजापुरनगरे तमे वर्षे जुलैमासे १२ दिनाङ्के ।  
विद्याभ्यासः उद्योगश्च==
पुणे फर्गुसन् महाविद्यालये अधीतवान् वेङकटरायः १९०३ तमे वर्षे बि. ए. परीक्षाम् उत्तीर्णवान् । १९०८ तमे वर्षे यल्. यल्. बि. पदवीं प्राप्य धारवाडनगरे न्यायवादिरूपेण कार्यस्य आरम्भं कृतवान् । किन्तु भारतस्वातन्त्र्यान्दोलनात् आकृष्टः सः न्यावादिवृत्तिं परित्यज्य स्वातन्त्र्यान्दोलने कन्नडजनानां योजनकार्ये उद्युक्तः जातः । एतदर्थं १९०६ तमे वर्षे 'वाग्भूषण’नामिकां मासिकपत्रिकाम् आरब्घवान् । एतस्याः पत्रिकायाः द्वारा जनजागरणं कृतवान् । कर्णाटकस्य इतिहासः, संस्कृतिः, धर्मः, कला, साहित्यम् इत्यादयः सर्वेऽपि विषयाः पत्रिकाद्वारा जनेभ्यः प्रापणीयाः इति सदुद्देशः आसीत् तस्य । 
## समाजसेवा
**कर्णाटकग्रन्थप्राकाशनमण्डली**, **कर्णाटक-इतिहासमण्डली** च संस्थापितम् आलूर् वेङकटरायवर्येण । कर्णाटकविश्वविद्यालयस्य, कन्नडसाहित्यपरिषदः च स्थापनार्थं हृत्पूर्वकपरिश्रमः कृतः अनेन । 'कर्णाटकनूतनशाला' इत्येतां राष्ट्रियशिक्षणविद्यालयम् अस्थापयत् । धारवाडविद्यावर्धकसङ्घस्य श्रेयोभिवृद्ध्यर्थं कारणकर्ता आसीत् आलूरु वेङकटरायः । 
## साहित्यकृषिः
कन्नडभाषया अनेकाः ग्रन्थाः एतेन रचितः । तेषु प्रमुखाः सन्ति श्री विद्यारण्य चरित्रा (१९०७ ), कर्णाटक गत वैभव (१९१७), स्वातन्त्र्य सङग्राम (१९२४ ), राष्ट्रियत्वस्य मीमांसा (१९२८), कर्णाटक वीररत्नगलु (कर्णाटकस्य वीररत्नानि ) (१९३० ), गीता परिमल (१९३०), गीता प्रकाशा (१९३४), गीता सन्देश (१९३६), कर्णटकत्वस्य सूत्राणी (१९५०), मध्वसिद्धान्त प्रवेशिक (१९५१), कर्णटकत्वस्य विकासः (१९५७) च । गीताभावप्रदीप, नन्न जीवन स्मृतिगलु (मम जीवनस्मृतयः), माध्वरु द्वैतिगलल्ल (माध्वाः द्वैतिनः न ), पूर्णत्ववादिगलु (पूर्णत्ववादिनः), श्री मध्वाचार्य मूलसिद्धान्तद विवरणे (श्री मध्वाचार्याणां मूलसिद्धान्तस्य विवरणम्), पूर्ण ब्रह्मवाद, सुखऊ शान्तियू  (सुखं शान्तिञ्च ), कन्नडिगन भ्रमनिरसन(कन्नडजनस्य भ्रमनिरसनम्), अरविन्दरु तम्म हेन्डतिगे  बरेद पत्र (अरविन्देन पत्न्याः कृते लिखितं पत्रम्) इत्यादयः  आलूरु वेङ्कटरावेण रचिताः अन्ये ग्रन्थाः ।

वर्गः:कन्नडलेखकाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
उद्भटः

प्रसिद्धः अलङ्कारिकः **उद्भटः** (Udhbhata) काश्मीरदेशीयः । काश्मीरस्य राज्ञः जयापीडस्य आस्थाने एषः असीत् इति प्रवादः विद्यते । भामहस्य काव्यालङ्कारस्य उपरि व्याख्यानं लिखितवान् ।  अतः भामहस्य आनन्तरकालिकः इति स्पष्टं ज्ञायते । प्रायशह एषः ८ शतमाने आसीत् इति ऊहः क्रियते । एतस्य संभावना अधिका आसीत् इति राजतरङ्गिणी ग्रन्थे उल्लेखः विद्यते ।
## कृतयः
* *काव्यालङ्कारसारसङ्ग्रहः*
* *भामहविवृतिः*
* भरतस्य नाट्यशास्त्रस्य उपरि अपि व्याख्यानं लिखितवान् । परन्तु एतत् अद्य न उपलभ्यते ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* आलङ्कारिकाः
* आनन्दवर्धनः
* रुद्रटः
* अभिनवगुप्तः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:आलङ्कारिकाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स्

वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
काव्यालङ्कारसारसङ्ग्रहः

**काव्यालङ्कारसारसङ्ग्रहः** (Kavyalankarasarasangraha) इति ग्रन्थे ६ अध्यायाः सन्ति । तत्र वर्गाः इति तान् अध्यायान् आहूतवान् । प्रथमे वर्गे पुनरुक्तवदाभासः इत्यादिना अलङ्काराणां वर्णनं कृतवान् । षट्सु वर्गेषु ७५ कारिकाः ४१ अलङ्काराः सन्ति ।

वर्गः:अलङ्कारग्रन्थाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
काव्यालङ्कारसूत्रम्

काव्यालङ्कारसूत्रग्रन्थः(Kavyalankara Sootragrantha) प्रसिद्धः वर्तते । एतस्मिन् भागत्रयं विद्यते। 
* सूत्रम्
* वृत्तिः 
* लक्षणम् 
भागत्रयमपि स्वयमेव लिखितावान् । 
अस्मिन् ग्रन्थे ५ अधिकरणानि सन्ति । प्रत्येकस्मिन् अपि अधिकरणे अध्यायद्वयं त्रयं वर्तते । संहत्य १२ अध्यायाः सन्ति । 
* प्रथमे अधिकरणे काव्यविधाः , प्रयोजनानि च वर्तन्ते ।
* द्वितीये अधिकरणे काव्यदोषाः प्रदर्शिताः ।
* तृतीये अधिकरणे काव्यगुणाः सन्ति ।
* चतुर्थे अधिकरणे यमक-अनुप्रास-उपमादि अलङ्काराः विद्यन्ते ।
* पञ्चमे अधिकरणे काव्यसमयः, शब्दशुद्धिविचाराः सन्ति ।
## वमनमतम्
एतस्य प्रकारेण सुन्दरौ शब्दार्थयुगलौ एव काव्यम् इति । 
*काव्यं ग्राह्यम् अलङ्कारात् *, *सौन्दर्यमलङ्कारः* स दोषगुणालङ्कार-हानादानाभ्याम् इति इत्यारभ्य काव्यश्ब्दोयं गुणालङ्कारसंस्कृतयोः शब्दार्थयोः वर्तते इति एतस्य मतं प्रख्यापितवान् ।

वर्गः:अलङ्कारग्रन्थाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वामनः

## प्रस्तुतिः
**कल्हणस्य राजतरङ्गिण्याम्** 
:मनोरथशङ्खदत्तः शकटस्सन्धिमांस्तथा ।
:बभूवुः कवयस्तस्य वामनाद्याश्च पण्डिताः ॥ 
इति पद्येन काश्मीरस्य राज्ञः जयापीडस्य आस्थाने **वामनः** आसीदिति ज्ञायते । एकः महान् आलङ्कारिकः, वैय्याकरणः च वर्तते । एतस्य कालांशः प्रायः ९ शताब्दे आसीत् इत्युच्यते । एषः कश्मीरस्य राज्ञः जयापीडस्य मन्त्रिरासीत् इति  राजतरङ्गिण्याम् उल्लेखः वर्तते । *काशिकायाः* रचयिता अपिच **काव्यालङ्कारसूत्रवृत्तेः**श्च रचयितारौ भिन्नौ एव भासतः । काव्यालङ्कारसूत्रवृत्तिनामकलक्षणग्रन्थद्वारा रीतिप्रस्थानस्य प्रवर्तकः एषः एव वामनः । 
## कालः
काश्मीरराजस्य जयापीडस्य कालः क्रि.श.७५५ तः ७८६ पर्यन्तम् आसीत् । एवम् निश्चयेन तदाश्रितस्य वामनस्यापि कालः स एव **अष्टमशतमानस्य उत्तरार्धम्** भवितुमर्हति । 
## कृतयः
* काव्यालङ्कारसूत्रम्
अस्मिन् अलङ्कारशास्त्रग्रन्थे ५ अधिकरणानि १२भिः अध्यायैः विभक्तानि सन्ति । यथास्य अनुक्रमणिका वर्तते । 
:अध्याये प्रथमे काव्यप्रयोजनपरीक्षणम् ।
:अधिकारिविचारश्च द्वितीये रीतिनिश्चयः ॥
:काव्याङ्गकाव्यभेदानां तृतीये प्रतिपादनम् ।
:तुर्ये पदपदार्थानां दोषतत्वविवेचनम् ।।
:वाक्यवाक्यार्थदोषाणां पञ्चमे तु प्रपञ्चनम् ।
:गुणालङ्कारभेदास्तु षष्ठे शब्दगुणास्तथा ।।
:सप्तमेऽर्थगुणाः शब्दालङ्काराः पुनरष्टमे ।
:उपमा नवमे तस्याः प्रपञ्चो दशमे भवेत् ।।
:काव्यस्यैकादशे संविद्वादशे शब्दशोधनम् ।
:इत्येष द्वादशाध्यायीप्रमेयाणामनुक्रमः ॥
अपि च एष स्वस्य ग्रन्थस्य विचारे स्वयमेव वदति, यथा-
:पावनी वामनस्येयं पदोन्नतिपरिष्कृता ।
:गम्भीरा राजते वृत्तिर्गङ्गेव कविहर्षिणी ॥ इति ।
अस्य ग्रन्थस्य **गोपेन्द्रतिप्पभूपाल**नामा **कामधेनुः** इत्याख्यां व्याख्याम् आचख्ये । सः स्वव्याख्यानारम्भे वदति यत्-
:पावनपदविन्यासा समग्ररदोहशालिनी भजताम् ।
:घटयति कामितमर्थं काव्यालङ्कारकामधेनुरियम् ॥ इति ।
* काशिका

## सम्बद्धाः लेखाः 
* आलङ्कारिकाः
* आनन्दवर्धनः
* उद्भटः
* अभिनवगुप्तः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
‎

वर्गः:आलङ्कारिकाः
वर्गः:वैय्याकरणाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
अभिनेता

अभिनयं करोति इति **अभिनेता** । पात्रधारी इत्यपि नामान्तरम् । नाटकेषु, चलच्चित्रेषु  सामान्यतः ये अभिनयं कुर्वन्ति ते अभिनेतारः इति अभिधीयन्ते । भारते अमिताभ बच्चन इत्याख्यः कश्चन अभिनेता प्रसिद्धः वर्तते। 
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Csapo, Eric, and William J. Slater. 1994. *The Context of Ancient Drama.* Ann Arbor: The U of Michigan P. ISBN 0-472-08275-2.
* Elam, Keir. 1980. *The Semiotics of Theatre and Drama*. New Accents Ser. London and New York: Methuen. ISBN 0-416-72060-9.
* Weimann, Robert. 1978. *Shakespeare and the Popular Tradition in the Theater: Studies in the Social Dimension of Dramatic Form and Function.* Ed. Robert Schwartz. Baltimore and London: The Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-3506-2.
* ''An Actor's Work* by Constantin Stanislavski
* *A Dream of Passion: The Development of the Method* by Lee Strasberg (Plume Books, ISBN 0-452-26198-8, 1990)
* *Sanford Meisner on Acting* by Sanford Meisner (Vintage, ISBN 0-394-75059-4, 1987)
* *Letters to a Young Actor* by Robert Brustein (Basic Books, ISBN 0-465-00806-2, 2005).
* *The Empty Space* by Peter Brook
* *The Technique of Acting'' by Stella Adler
* Actors' Equity Association (AEA): a union representing U. S. theatre actors and stage managers.
* American Federation of Television and Radio Artists (AFTRA) : a union representing U. S. television and radio actors and broadcasters (on-air journalists, etc.).
* British Actors' Equity: a trade union representing UK artists, including actors, singers, dancers, choreographers, stage managers, theatre directors and designers, variety and circus artists, television and radio presenters, walk-on and supporting artists, stunt performers and directors and theatre fight directors.
* Media Entertainment & Arts Alliance: an Australian/New Zealand trade union representing everyone in the media, entertainment, sports, and arts industries.
* Screen Actors Guild (SAG): a union representing U. S. film and TV actors.

वर्गः:सामाजिकवृत्तयः‎
वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
लोहाः

## पीठिका
लोहस्य धातुः इत्यपि नाम अस्ति ।

वर्गः:रसायनशास्त्रम्
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
शबरिगिरिः

**शबरिगिरिः** (मलयालम् - ശബരിമല) हिन्दूनां तीर्थक्षेत्रेषु अन्यतमं विद्यते ।  इदं क्षेत्रं केरलराज्ये पत्तनन्तिट्टामण्डले पश्चिमपर्वतश्रेणीषु विराजते । प्रतिवर्षं जगतः विविधेभ्यः भागेभ्यः उपपञ्चाशत्कोटिसंख्याकाः जनाः अस्य तीर्थक्षेत्रस्य दर्शनाय आगमिष्यन्ति । हिन्दुदेवः अय्यप्पः महिषिनामकस्य बलवतः राक्षसस्य संहरणानन्तरम् अस्मिन् शबरिगिरौ दीर्घं तपः कृतवान् इति कथा श्रूयते । अयम् अय्यप्पमन्दिरं १८ पर्वतैः युक्तायां श्रेण्यां विद्यते । अयं देवालयः समुद्रस्तरात् ४६८ मीटर्-अक्षांशे गभीरारण्ये सुन्दरपरिसरे विद्यते । शबरिगिरिं परितः विद्यमानेषु सर्वेषु अपि पर्वतेषु देवमन्दिरं विद्यते ।

वर्गः:केरलराज्यस्य देवालयाः
वर्गः:हिन्दुधर्मसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
शाह् रूख् खान्

नवेम्बर् मासस्य २ दिनाङ्के जन्मप्राप्तवान् । ),प्रख्यातः एषः बालिवुड् चलच्चित्रक्षेत्रे निर्मापकः, निर्देशकः, नायकश्च वर्तते ।.
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* Nasreen Munni Kabir. *The Inner and Outer World of Shah Rukh Khan* (Documentary, 2005).
* *Shahrukh Khan – Still Reading Khan*. A1Books Distributor 2007. ISBN 978-81-87107-79-8.
* Gahlot, Deepa; Agarwal, Amit. *King Khan SRK*. Augsburg Weltbild 2007. ISBN 978-3-8289-8869-9.
* Ghosh, Biswadeep. *Hall of fame: Shahrukh Khan* (in English). Mumbai: Magna Books, 2004. ISBN 81-7809-237-9.
* Chopra, Anupama. *King of Bollywood : Shah Rukh Khan and the seductive world of Indian cinema* (English). New York: Warner Books, 2007. ISBN 978-0-446-57858-5.

वर्गः:हिन्दीचलच्चित्राभिनेतारः‎

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:१९६५ जननम्
रजनीकान्तः

**रजनीकान्तः** (जननम्:डिशेम्बर् १२ १९४९) - दक्षिणभारतस्य महान् चलच्चित्राभिनेता वर्तते । एषः तेलुगु, तमिळ्, हिन्दी चलच्चित्रेषु अभिनयं कृतवान् , तथैव च ख्यातिमपि प्राप्तवान् । समग्रे भारतीये चलच्चित्ररङ्गे अग्रमान्येषु अभिनेतृषु अन्यतमः अस्ति ।

## जीवनम्
रजनीकान्तः तस्य प्राथमिकशिक्षणं बेङ्गळूरु नगरे समापितवान् । एतस्य मूलं नाम शिवाजिराव् गायकवाड इति ।
यद्यपि कन्नडचलनचित्रेषु अभिनयं कृतवान् तथापि तमिळ् चलनचित्रेषु सिद्धिं प्राप्तवान् । पूर्वं एषः लोकयानस्य निर्वाहकः आसीत् । यदा चलच्चित्रक्षेत्रं प्रविष्टवान् तदा रजनीकान्तः इति नाम परिवर्तनम् अभवत् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:तमिळ्-चलच्चित्राभिनेतारः‎
वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सुदीपः

**सुदीपः** (Sudeep) कन्नडचित्रक्षत्रस्य प्रमुखेषु अन्यतमः । १९९९ तमे वर्षे सम्पादितं तायव्व एतस्य प्रथम चलच्चित्रम् । तदनन्तरम् स्पर्षचित्रेण पूर्णप्रमाणेन नायकः अभूत् । मै आटोग्राफ़् सुदीपेन निर्देशितं चित्रम् ।
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*Images of Sudeep 
*Sudeep in Ram Gopal Verma's RANN
*Sudeep's profile at CineCurry
*Sudeep stars in Phoonk

वर्गः:कन्नडचलच्चित्राभिनेतारः
वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
टाइटेनियम् टेट्राक्लोराइड्

ऎष: रसायन संयोग: बहु अपायकर द्रव्य: । टैटानियं लोहस्य उत्पादनॆ मुख्य मध्यस्थ रसायन : । आङ्ग्ल भाषायां ऎतस्य अणुरुप संकेत: TiCl4 अस्ति ( Tickle4 इति । बुद्बुदाङ्क ताप्मान: ( boiling point ) १३६ डि\ सॆ ( 136 deg. Celsius ) । ऎतस्य रसायनस्य केवलं ऎक बिन्दु , ऎक घन दशिमान ( cubic decimetre ) परिमाणं हैड्रोक्लोरिक् आम्लस्य बाष्पवायून् उत्सृजति ।

वर्गः:लोहाः
वर्गः:भूविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
विकिः

**विकिः** अथवा विकि तु कश्चन जालस्थलस्य प्रकारः। विकिः तु एतादृशं जालस्थलं यस्य प्रयोक्तारः अस्मिन् अधिकं योक्तुं, परिवर्तयितुं अथवा अपाकर्तुं समर्थाः। तत्र विचरकस्य (ब्राउसर् इति) प्रयोगेन, काञ्चित् चिह्नकारिणीं भाषां नियोज्य अथवा कस्यचित् रिच्टेक्स्ट्-ऍडिटराख्यस्य उपकरणस्य प्रयोगेन सम्पादनानि क्रियन्ते। प्रायः विकिक्रमादेशेन विकयः प्रचाल्यन्ते। ताः तु बहुभिः प्रयोक्तृभिः सहकारेण प्रयुज्यन्ते। तत्रोदाहरणानि च समुदायजालस्थलानि, नैगम-आन्तर्यजालानि, ज्ञानप्रबन्धनतन्त्राणि तथा च नोटटेकिङ्ग् इत्याख्यानि।

प्रथमस्य विकिक्रमादेशस्य विकासकः वार्ड्-कनिङ्घमः निगदितवान् स्वकीयस्य विकिविकिवेब्-नाम्नः क्रमादेशस्य विषये, "अयं नाम सरलतमः जालस्थः समङ्ककोशः यः कार्यं कुर्यात्" इति।"
## सन्दर्भाः 
वर्गः:विकिपीडिया शब्दावली
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:विकिपीडियासम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
दर्शनः

**दर्शन तूगुदीपः** - कन्नडचलच्चित्रक्षेत्रे जनप्रियनायकः विद्यते । कन्नडभाषायाः ख्यातः अभिनेतुः तूगुदूप श्रीनिवासस्य पुत्रः वर्तते । इतः प्राक् एषः धारावाहिन्याम् अभिनेता आसीत् । मेजेस्टिक् एतस्य प्रथमनायकचित्रम् ।

वर्गः:कन्नडचलच्चित्राभिनेतारः
वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
उपेन्द्रः (चलच्चित्रनायकः)

**उपेन्द्रः** (Upendra) (सूपर् स्टार्, रियल् स्टार् ) , कन्नडचचित्रक्षेत्रस्य एकः नायक, निर्देशकः, निर्मापकः च वर्तते । एषः मध्यमस्तरस्य ब्राह्मणकुटुम्बे जन्म प्राप्तवान् । ज्न्मस्थलं कुन्दापुरस्य समीपे कोटेश्वरः इत्य्स्मिन् ग्रामः । न केवलम् एषः अभिनेता गीतरचयिता अपि ।१९९२ तमे वर्षे सम्पादितचित्रेण कन्नडचचित्रक्षेत्रं प्रविष्टवान् ।एतस्मात् प्राक् सहायकनिर्देशकरूपेण कार्यं कृतवान् । नायकः भूत्वा एतस्य प्रथमचित्रम् *ए*।१९९८ तमे वर्षे चित्रमिदं सम्पादितम् । एतस्य पत्नी प्रियान्का त्रिवेदी। एतस्य पुत्रद्वयं स्तः ।
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*Namuppi.com 
*Uppi Stylish Stills
*OurKarnataka 
*Uppi Fans' Portal 

वर्गः:कन्नडचलच्चित्राभिनेतारः‎
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पी. जी. हलकट्टी

## परिचयः
वचनपितामहः इति सुप्रसिद्धः कवि हलकट्टिः (P.G.Halakatti) धारवाडनगरे १८८०तमे वर्षे जुलै मासस्य २ दिनाङके जन्म प्राप्तवान् । माता दानादेवि, पिता गुरुबसप्पहलकट्टिः । पिता शिक्षकः आसीत् इति कारणतः पुत्रस्य कृते उत्तमः विद्याभ्यासः प्राप्तः । १९०१ तमे वर्षे बि. ए. परीक्षायाम् उत्तीर्णः जातः अयं रसयनशास्त्रं भौतशास्त्रञ्च अधीतवान् । एतस्य आसक्तिः न्यायशास्त्रे आसीत्  इति कारणतः १९०४ तमे वर्षे  यल्. यल्. बि. परीक्षां समाप्य बेलगाविमण्डले न्यायवदिरूपेण कार्यम् अकरोत् । तदनन्तरं १९२३ तमे वर्षे सर्वकारीयन्यावादिरूपेण नियोजितः जातः । बिजापुरमण्डले स्थिरवासी अभवत् । 
## जनसेवा
सार्वजनिकजीवने कविः हलकट्टिः अग्रेसरः आसीत् । एषः कविः मुम्बैविधानपरिषदस्य सदस्यः, जिल्लाकाङग्रेस्-समितेः कार्यदर्शी, जिल्ला-ग्रामान्तर-अभिवृद्धिमण्डल्याः कार्यदर्शी, मण्डलस्तरे शालाशासनमण्डल्याः अध्यक्षः, पत्रकर्ता, अनेकेषां सङघसंस्थानां संस्थापकः च आसीत् । एवं विविधसामाजिककार्यकरणैः जनानां प्रीत्यादरपात्रम् आसीत् हलकट्टिः । कन्नडसाहित्यपरिषदस्य श्रेयोभिवृद्ध्यर्थं परिश्रमं कृतवत्सु अन्यतमः आसीत् अयम् ।  
## वचनसाहित्यस्य सेवा
वचनसाहित्यस्य प्रचारनिमित्तं प्रत्येकं मुद्रणालयमेव संस्थापितवान् अयं कविः फ .गु हलकट्टिः । अस्य प्रचाराय एव १९२६ तमे वर्षे **शिवानुभव** इति पत्रिका, १९२६ तमे वर्षे **नवकर्णाटक** इति साप्ताहिकी पत्रिका च आरब्धे एतेन महापुरुषेण । हलकट्टेः सम्पादकत्वे षष्ठ्यधिकाः शरणकृतयः शिवानुभावग्रन्थमालाद्वारा लोकार्पिताः अभवन् । वचनसाहित्यसङग्रहणे  कवेः महती आसक्तिः । एतस्य परिश्रमेण लोकार्पिताः अन्याः प्रमुखाः कृतयः अक्कमहदेव्याः वचनानि (१९२७), बसवेशवरवचनानि (१९२९), शून्यसम्पादनम् (१९३०) , देवरदासिमय्यन वचनानि, एकोत्तरशतस्थल, वचनशास्त्रसारः, शिवशरणचरित्राः, हरिहरस्य रगळे च । मादारचेन्नय्य, अम्बिगर चौडय्य, उरिलिङग पेद्दि   एवं अनेकेषां वचनकाराणां वचनानि सम्पाद्य जनेभ्यः अर्पितवान् अयं जनः । हलकट्टेः संशोधनात्मककृतिद्वयं विद्यते - 'कोडगु संस्थानस्य राजन्द्रनामे' तथा 'केलदियन्नाळिद रायर वंशावलि' च ।

एवं बहुमुखप्रतिभावान्, धीमान्  कन्नडकविः फ .गु हळकट्टिः १९६४ तमे वर्षे जून् मासस्य २९ तमे दिनाङके दिवङ्गतः जातः ।

वर्गः:कन्नडलेखकाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
कषायचूर्णम्

एतत् कषायचूर्णं भारते अपि सर्वत्र उपयुज्यते । कषायचूर्णम् अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । कषायचूर्णं नाम बहूनां गन्धद्रव्याणां योजनेन निर्मितं चूर्णं, कस्यापि एकस्य एव वस्तुनः (गन्धद्रव्यस्य) चूर्णं न । अनेन कषायचूर्णेन एव कषायं निर्मीयते । कषायचूर्णे कुस्तुम्बरी, मरीचं, जीरिका इत्यादिकं योजितं भवति । अपेक्षानुगुणम्  एला, खसतिलः चापि योज्यते कदाचित् । तानि सर्वाणि अपि गन्धद्रव्याणि पृथक् पृथक् भर्जयित्वा चूर्णीक्रियते चेत् कषायचूर्णं सिद्धम् इति अर्थः ।

‎

वर्गः:चूर्णानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
जीरिकाचूर्णम्

thumb|right|200px|जीरिका

एतत् **जीरिकाचूर्णम्** अपि सस्यजन्यः आहारपदार्थः । एतत् चूर्णं भारते तु सर्वत्र अपि उपयुज्यते । जीरिकायाः चूर्णम् एव जीरिकाचूर्णम् । एतत् जीरिकाचूर्णम् आङ्ग्लभाषायां Jeera Powder अथवा Cumin Powder इति उच्यते । कुत्रचित् जीरिकां भर्जयित्वा चूर्णीकुर्वन्ति, कुत्रचित् तथैव चूर्णीकुर्वन्ति । एतत् जीरिकाचूर्णं क्वथितनिर्माणे, सारनिर्माणे, केषाञ्चन उपहाराणां निर्माणे च उपयुज्यते ।

‎

वर्गः:चूर्णानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
रुद्रभट्टः

**रुद्रभट्टः** (Rudrabhatta) एकः संस्कृतकविः वर्तते । एतेन श्रृङ्गारतिलकम् इत्याख्यः ग्रन्थः लिखितः ।रुद्रटः अपिच रुद्रभट्टः एकः एव इति सर्वत्र विवादः श्रूयते । परन्तु राजशेखरः तस्य स्वीये ग्रन्थे सर्वत्र रुद्रः इति प्रयोगं कृतवान् अतः रुद्रभट्टः अपि च रुद्रटः भिन्नौ एव स्युः ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* उद्भटः
* अभिनवगुप्तः
* आलङ्कारिकाः
* राजशेखरः

वर्गः:आलङ्कारिकाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
भट्टभौतः

**भट्टभौतः** (Bhattabhoutha) एकः संस्कृतकविः वर्तते । अभिनवगुप्तस्य गुरुः असीत् इति स्व्यं अभिनवगुप्तः एव अवदत् । एतेन काव्यकौतुकमिति ग्रन्थः लिखितः । तदुपरि अभिनवगुप्तः विवरणं लिखितवान् । परन्तु अद्य एतस्य कृतिः नोपलभ्यते । एतस्य कालांशः क्रि.शक १० शताब्दस्य उत्तरार्धः ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* आलङ्कारिकाः
* आनन्दवर्धनः
* उद्भटः
* अभिनवगुप्तः

वर्गः:आलङ्कारिकाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स्

वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
भट्टेन्दुराजा

**भट्टेन्दुराजा** (Bhattenduraja) एकः संस्कृतकविः विद्यते । एषः अभिनवगुप्तस्य गुरुः आसीत् । एषः एकः महान् आलङ्कारिकः, प्राज्ञश्च आसीत् इति लोचनग्रन्थे उल्लेखः वर्तते ।भट्टेन्दुराजा एव प्रतिहारेन्दुराजा इत्यपि श्रूयते ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* आलङ्कारिकाः
* आनन्दवर्धनः
* उद्भटः
* अभिनवगुप्तः

वर्गः:आलङ्कारिकाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स्

वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
प्रतिहारेन्दुराजा

**प्रतिहारेन्दुराजा** एकः संस्कृतस्य कविः वर्तते । उद्भटस्य काव्यालङ्कारसारसंग्रहस्य उपरि लघुवृत्तिः इति एकम् व्याख्यानं लिखितवान् । एषः कोङ्कणप्रदेशीयः इति स्वयमेव उक्तवान् । एतस्य गुरुः मुकुलः ।स च सर्वशास्त्रप्रवीणः आसीत् इति ग्रन्थान्ते उल्लिखितवान् ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* आलङ्कारिकाः
* आनन्दवर्धनः
* उद्भटः
* अभिनवगुप्तः‎

वर्गः:आलङ्कारिकाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
रुद्रटः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* आलङ्कारिकाः
* आनन्दवर्धनः
* उद्भटः
* अभिनवगुप्तः
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* *A History of Chess*, Murray
* Edwin Gerrow, *Sanskrit poetics* in History of Indian Literature
* S. K. De, *History of Sanskrit Poetics*
* P. V. Kane, *History of Sanskrit Poetics*
* Kavalankara of Rudrata, Sanskrit text

]

वर्गः:आलङ्कारिकाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कालमेघः

## परिचयः
भूनिम्बूकः इत्यत्पि नामयुक्तम् एतत् सस्यं गुल्मरूपेण प्ररोहति । कालमेघः कश्चित् बहुवर्षीयः औषधीयः वृक्षकः अस्ति । अस्य वैज्ञानिकं नाम एंडोग्रेफिस पैनिकुलाटा इति । अस्य पत्रेभ्यः कालमेघी इति उपक्षारः प्राप्यते यः आयुर्वेदीयचिकित्साक्रमे उपयुज्यते । अयं गुल्मः श्रीलङ्कामूलनिवासी सत्यपि दक्षिणेशियाभागे सर्वत्र दृश्यते । अस्य देहदण्डः ऋजुः भवति यस्मिन् चतस्रः शाखाः निस्सरन्ति । पुनः एतासु शाखासु चतस्रः विशाखाः उद्भवन्ति । अस्य पत्राणि हरितानि सामान्याकारयुक्तानि भवन्ति । अस्मिन् सस्ये आगस्ट् मासे लघुलघु पुष्पाणि विकसन्ति यस्य वर्णः पाटलः भवति । अल्पप्रमाणस्य अयं गुल्मः वृक्षछायासु सम्यक् प्ररोहति । बीजानि प्राप्तुं फेब्रवरि मासे सस्यकर्तनं भवति । बीजानि औषधोत्पादनसमवायजनाः क्रीणन्ति ।

## औषधीयगुणानि
भारतीयचिकित्सापद्धतौ कालमेघः कश्चित् दिव्यगुणकारी गुल्मः । भारते एतत् सस्यं पश्चिमवङ्गे, विहारे, उत्तरप्रदेशे च अधिकतया प्ररोहते । अस्य पत्रपुष्पफलकाण्डानां रुचिः तिक्ता भवति । अस्मात् सस्यात् एण्डोग्राफोलाइडस् इति कालमेगी प्रप्त्यते । अस्य पत्राणि ज्वरशमनकरीणि भवन्ति ।  जायण्डिस् शिरोवेदना इत्यादीनां प्रभावकारि औषधं भवति । क्रिमिनाशकत्वेन, रक्तशोधकत्वेन, विषनिवारकत्वेन च एतत् कार्यं करोति । उदरवेदनायाः चिकित्सायाम् अनिवार्यं सस्यम् एतत् ।

## टिप्पणी
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* *Andrographis* (www.plantnames.unimelb.edu.au)
*Dr. Duke's Database
* Contains a detailed monograph on *Andrographis paniculatus* (Bhunimba) as well as a discussion of health benefits and usage in clinical practice.  Available online at http://www.toddcaldecott.com/index.php/herbs/learning-herbs/390-bhunimba 
* http://www.altmedrev.com/publications/16/1/66.pdf
*Andrographis paniculata (Burm. f.) Nees Medicinal Plant Images Database (School of Chinese Medicine, Hong Kong Baptist University)  
*穿心蓮, Common Andrographis Herb, Chuan Xin Lian Chinese Medicine Specimen Database (School of Chinese Medicine, Hong Kong Baptist University)

वर्गः:सस्यानि
वर्गः:सस्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
इक्षुरसः

thumb|right|200px|इक्षुरसः
thumb|200px|left|इक्षुरसनिर्माणम्

अयम् **इक्षुरसः** भारते अपि पीयमनं किञ्चित् प्रसिद्धं पेयम् । एतम् इक्षुरसम् आङ्ग्लभाषायां Sugarcane Juice इति वदन्ति । अयम् इक्षुरसः अपि सस्यजन्यः आहारः । अस्य इक्षुरसस्य सज्जीकरणावसरे एव अपेक्षानुसारं निम्बूकरसः, शुण्ठी, हिमम्, एला इत्यादिकं योज्यते । कदाचित् तथैव केवलम् इक्षुरसः एव पीयते । अयम् इक्षुरसः आरोग्यार्थम् अपि अत्यन्तम् उत्तमः । सिद्धपेयानां स्थाने इक्षुरसस्य उपयोगः अत्युत्तमः । 

भारते प्रायः सर्वेषु अपि प्रदेशेषु इक्षुरसस्य उपयोगः अस्ति एव । तत्रापि महाराष्ट्रम्, आन्ध्रप्रदेशः, तमिळ्नाडु, पञ्जाब्, हरियाणा, हिमाचलप्रदेशः, राजास्थानम्, उत्तरप्रदेशः इत्यादिषु राज्येषु अत्यन्तं प्रसिद्धं पेयम् अस्ति । विश्वे भारतं विहाय पाकिस्तानं, हाङ्ग्काङ्ग्, वियेट्नां, ब्रेज़िल्, ईजिप्त्, पूर्व-आफ्रिका, बाङ्ग्लादेशः, कीन्या, सिङ्गपुरं, मलेष्या, इण्डोनेष्या इत्यादिषु देशेषु अपि इक्षुरसः पेयत्वेन उपयुज्यते । पाकिस्ताने तु अयम् इक्षुरसः राष्ट्रियं पेयम् अस्ति ।

इदानीं सर्वत्र इक्षुरसनिर्माणं वाणिज्यरूपेण प्रवृद्धम् अस्ति । इक्षुरसस्य एव आपणाः अपि सन्ति । मार्गस्य पार्श्वे अपि यन्त्रं संस्थाप्य इक्षुरसं निर्माय विक्रयणं कुर्वन्ति । केषाञ्चन जीवनाधारः उद्योगः एव इक्षुरसस्य निर्माणम् । 

वर्गः:पेयानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः‎
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
घृतकुमारी

thumb|left|**घृतकुमारी ससम् **thumb|left|**घृतकुमारीपुष्पाणि**

## परिचयः 
अस्य सस्यस्य मूलं तु आफ्रिकादेशस्य उत्तरभागः इति वदन्दि ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* घृतकुमारी
* Aloe Vera uses

वर्गः:औषधीयसस्यानि
वर्गः:सस्यानि
वर्गः:सस्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
धनञ्जयः

दशरूपकस्य कारिकाकारः एव धनञ्जयः (Dhananjaya)। धनञ्जयः एकः संस्कृत-कविः वर्तते । एतस्य कालः १० शताब्दः इति कस्मिँश्चित् शासने उल्लेखः विद्यते । एषः वाक्पतिराज्ञः आस्थाने सभापतित्वेन आसीत् । एतेन दशरूपकम् इति ग्रन्थः लिखितः ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* आलङ्कारिकाः
* आनन्दवर्धनः
* उद्भटः
* अभिनवगुप्तः

वर्गः:आलङ्कारिकाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संस्कृतकवयः
वर्गः:दशमशताब्द्याः कवयः
हन्टर् प्रक्रिया

वर्ष १८८७ मध्यॆ , निल्सेन् ऎवं पेट्टेर्सेन् इति नाम्नै परिशोधकौ क्षारातु ( sodium ) उपयोज्य टैटानियं चतुर्नीरेयस्य निर्नीरेयनं (dechlorination ) कृत्वा टैटानियस्य उत्पादन-प्रक्रिया प्रकटितवन्तौ । एषया प्रक्रियया व्यापारार्थं १९१० वर्षॆ हण्टर् नाम परिशोधक: वाणिज्यक उत्पादन रीत्या: आविष्करणं कृतवान । अत: ' हण्टर् प्रक्रिया ' इति प्रसिद्धा अभवत् । एषा लोहस्य उत्पादन चरित्रॆ प्रप्रधम प्रक्रिया आसीत् । एषाया: रसायनिक समीकरणम् एवमस्ति -

TiCl4 + 4Na = Ti + 4NaCl

एषायां प्रतिक्रियायां क्षारातु उच्च तापमानॆ द्रव्य रूपेण भवति । क्षारातु जलेन सह केवलं स्पर्षा भवतिचेत् विस्फोटक रसायन प्रतिक्रिया भवति । तदर्थं क्षारातु: पालनं, द्रवीकरणं, तस्य विसर्जनं, उत्पादित टैटानियस्य शुद्धी अपि बहु कष्टाय ऎव इति कारणेन एषा प्रक्रिया बहु प्रमादास्पदा आसीत् । क्षारातु: अधिक मूल्यं, तस्य परिमित उपलब्धी कारणेन, उत्पादित टैटानियस्य मूल्यं अपि अधिकमासीत् । एतेन कारणेन एषा प्रक्रिया अधुना प्रचलिता नास्ति ।

वर्गः:रसायनशास्त्रम्
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
श्रृङ्गारतिलकम्

रुद्रभट्टेन लिखितः ग्रन्थः श्रृङ्गारतिलकम् (Shrungaarathilakam) इति । अस्मिन् ग्रन्थे परिच्छेदत्रयं विद्यन्ते ।
* प्रथमपरिच्छेदे नवरसाः,भावाः, नयक-नायिकयोः विधाः प्रदर्शिताः ।
* द्वितीयपरिच्छेदे १० अवस्थाः,प्रणयिनः कोपपरोपायाः दर्शिताः ।
* तृतीये परिच्छेदे इतररसाः, कैशिक्यादि वृत्तयः लिखिताः ।

वर्गः:अलङ्कारग्रन्थाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
शृङ्गारप्रकाशः

**शृङ्गारप्रकाशः** (Shrungaaraprakaasha) भोजराजेन लिखितः । अलङ्कारग्रन्थेषु  अतीवबृहत्तमः ग्रन्थः शृङ्गारप्रकाशः  ।  अस्मिन् शृङ्गारप्रकाशे अलङ्काराः, नाट्यांशाः सन्ति । शृङ्गारः एकः एव रसः इति ग्रन्थोऽयम् प्रतिपादयति । बहवो व्याकरणविषयाः सोदाहरणैः विशदीकृताः।

वर्गः:अलङ्कारग्रन्थाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
स्वर्णवल्लीमहासंस्थानम्

## पीठिका
जगद्गुरु शङ्कराचार्यैः स्थापितेषु पीठेषु अन्यतमः अयं पीठः ।

वर्गः:हिन्दुमठाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:हिन्दुधर्मसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्