open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
कुम्भोत्सवः

**कुम्भोत्सवः** अस्माकं देशे बहु महत्त्वपूर्णः पर्व अस्ति । देशस्य चतुर्षु स्थानेषु कुम्भोत्सवाः आयोज्यन्ते - प्रयागे, हरिद्वारे, उज्जयिन्यां, नासिके च । प्रत्येकस्मिन् नगरे द्वादशवर्षाणाम् अनन्तरम् एकः पूर्णकुम्भयोगः आयाति । एवं वर्षत्रयस्य अनन्तरं क्रमशः देशस्य एकैकस्मिन् स्थाने कुम्भोत्सवः भवति । प्रत्येकस्मिन् नगरे षष्ठे वर्षे अर्धकुम्भयोगः अपि भवति । कुम्भोत्सवः प्रायशः सार्धैकमासपर्यन्तं चलति । कुम्भोत्सवे भागं ग्रहीतुं भारतवर्षस्य अनेकेभ्यः स्थानेभ्यः सामान्यजनाः साधवः संन्यासिनः च आगच्छन्ति । केचित् सामान्यजनाः साधवः च पूर्णसमयं यावत् कुम्भोत्सवे निवसन्ति । अन्ये जनाः विशिष्टस्नानपर्वेषु एव गच्छन्ति । कुम्भोत्सवे जनाः नदीषु स्नानं कुर्वन्ति । तत्र स्नानस्य एव विशिष्टं महत्त्वं वर्तते । 
चत्वारि कुम्भस्थानानि चतसृण् प्रमुखाणां नदीनां तटेषु अवस्थितानि सन्ति ।
## प्रयागः
प्रयागः उत्तरप्रदेशे तिसृणां पवित्राणां नदीनां सङ्गमस्थाने अवस्थितः अस्ति । अतः एव त्रिवेणीसङ्गमः कथ्यते । तासु तिसृषु नदीषु गङ्गा यमुना च प्रयागे परस्परम् मिलतः । तृतीया नदी सरस्वती उपरि न दृश्यते । सा भूगर्भे प्रवहति, भूगर्भे एव एताभ्यां द्वाभ्यां सह मिलति । अन्यानि नगराणि तीर्थक्षेत्राणि भवन्ति, किन्तु प्रयागः त्रिवेणीसङ्गमस्य कारणतः 'तीर्थराजः' कथ्यते । प्रयागं निकषा एव हिन्दूनां प्रसिद्धं तीर्थस्थानं 'काशी' अपि अस्ति । काश्यां द्वादशज्योतिर्लिङ्गेषु अन्यतमः विश्वनाथः अस्ति । समीपे एव भगवतः रामस्य जन्मभूमिः अयोध्या अपि अस्ति ।

## हरिद्वारम् 
हरिद्वारम् उत्तराञ्चले गङ्गानद्याः तटे स्थितम् अस्ति । हरिद्वारपर्यन्तं गङ्गा नदी पर्वतीयप्रदेशेषु एव प्रवहति । अतः एव तस्याः जलं निर्मलं भवति । समीपे ऋषिकेशतीर्थस्थलम् अस्ति । अत्र प्रसिद्धं शिवमन्दिरम् अस्ति । 
## उज्जयिनी
उज्जयिन्यां शिवः 'महाकालः' इति नाम्ना विराजते । महाकालः अपि द्वादशज्योतिर्लिङेषु एकः अस्ति । उज्जयिनी विक्रमादित्यस्य राजधानी आसीत् । अत्र एव विक्रमस्य सभायां कालिदासः अपि आसीत् । उज्जयिन्याः किञ्चित् अग्रे नर्मदानद्याः तटे 'ओङ्कारेश्वरः' इति नाम्ना प्रसिद्धः ज्योतिर्लिङ्गः अपि अस्ति । 
## नासिकनगरम्
नासिकं महाराष्ट्रप्रान्ते गोदावरीनद्याः तटे स्थितिम् अस्ति । अत्रैव पञ्चवटीस्थानम् अपि अस्ति । वनवासकाले रामः सीतालक्ष्मणाभ्यां सह पञ्चवट्याम् एव निवासं कृतवान् । समीपे एव गोदावरीनद्याः उद्गमस्थलम् अस्ति । तत्र 'त्र्यम्बकेश्वरः' इति नाम्ना प्रसिद्धः ज्योतिर्लिङ्गः अस्ति । अस्य स्थानस्य नाम अपि 'त्र्यम्बकेश्वर' एव अस्ति । भारतवर्षे कुम्भोत्सवानां कुम्भनगराणां च सांस्कृतिकं महत्त्वम् अस्ति ।

वर्गः:हिन्दु-उत्सवाः
वर्गः:विषयः वर्धनीयः

वर्गः:छात्रेण सारमञ्जूषानुवादः
हैयान् चक्रवातः

## टिप्पणी
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:प्राकृतिकविपत्तयः
मङ्गलयानम्

**मङ्गलयानम्** (औपचारिकनाम- **मङ्गल कक्षीय-मिशन्**, ; **मार्स ऑर्बिटर् मिशन्**) इति भारतस्य मङ्गलग्रहं प्रति प्रथमम् अभियानम् अस्ति । वस्तुत: अभियानमिदं भारतीय-अन्तरिक्षानुसन्धान-संस्थानम् (ISRO) इति संस्थायाः एका महत्वाकाङ्क्षी अन्तरिक्षपरियोजना । अस्याः परियोजनानुसारं  २०१३ तमवर्षस्य  ५ नवेम्बर् दिनाङ्के (अपराह्नः २:३८ समये) उपग्रहस्य उत्प्रेषणम् सफलतापूर्वकम् अभवत् । आन्ध्रप्रदेशस्य श्रीहरिकोटास्थितं सतीश् धवन् अन्तरिक्ष केन्द्रतः ध्रुवीय उपग्रह प्रक्षेपण यानेन (पि एस् एल् वि-सि२५) सफलतापूर्वकमिदं मङ्गलयानं उत्प्रेषितम् आसीत् । एतस्य यानस्य उत्प्रेषणानन्तरं भारतदेशः कतिपयदेशेषु एकः अभूत् ये मङ्गलं प्रति उपग्रहान् प्रेषितवन्तः । परन्तु इदमपि सत्यं यत्- तेषु अभियानेषु प्रायः अर्धं असफलानि अभवन् ।

वस्तुतः इयं एका प्रौद्योगिकी परियोजना । अस्याः परियोजनायाः लक्ष्यमस्ति आन्तर्ग्रहीय-महाकाश-योजनार्थम् आवश्यकप्रारूपस्य, नियोजनस्य, प्रबन्धनस्य तथा क्रियान्वयस्य विकासकरणम् । इदमभियानं यदि सफलं भविष्यति तर्हि भारतीय-अन्तरिक्षानुसन्धान-संस्थानम् (ISRO) चतुर्थमहाकाशसंस्थारूपेण मङ्गलग्रहे अवरतरिष्यति । 

## टिप्पणी
## बहिःसंयोगः
* Website for the launch of the Mars Orbiter Mission
* Mission brochure of Mars Orbiter Mission
* PSLV C25 rocket launch live video telecast 

वर्गः:अन्तरिक्षविज्ञानम्
वर्गः:विज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:भारतीय-अन्तरिक्ष-अनुसन्धान-सङ्घटनम्
सवाई माधोपुरम्

**सवाई माधोपुरं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितस्य सवाई माधोपुरमण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति ।

वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:राजस्थानस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
श्रीगङ्गानगरम्

**श्रीगङ्गानगरं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितस्य श्रीगङ्गानगरमण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति ।

वर्गः:राजस्थानस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
भीलवाडा

**भीलवाडा** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितस्य भीलवाडामण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति ।

वर्गः:राजस्थानस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
देहरादूनमण्डलम्

**देहरादूनमण्डलम्** ( ) (, ) उत्तराखण्डराज्यस्य गढवालविभागे स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति देहरादून इति नगरम् । देहरादूनमण्डलं वन्यजीवन-स्थापत्यकला-प्राकृतिकदृश्यादिभ्यः प्रख्यातमस्ति । प्रख्यातं तीर्थधाम हृषीकेशः अस्मिन् मण्डले स्थितमस्ति ।

## भौगोलिकम् 
देहरादूनमण्डलस्य विस्तारः ३०० च.कि.मी.-मितः अस्ति । उत्तराखण्डराज्यस्य उत्तरभागे इदं मण्डलमस्ति । अस्योत्तरदिशि उत्तरकाशीमण्डलं, हिमाचलप्रदेशः च, दक्षिणदिशि हरिद्वारमण्डलम्, उत्तरप्रदेशराज्यं च, पूर्वदिशि टिहरीगढवालमण्डलं, पश्चिमदिशि हिमाचलप्रदेशः, उत्तरप्रदेशराज्यं च अस्ति ।

## जनसङ्ख्या 
left|250px

देहरादूनमण्डलस्य जनसङ्ख्या(२०११) १,६९६,६९४ अस्ति । अत्र ८,९२,१९९ पुरुषाः, ८,०४,४९५ स्त्रियः, २,०१,६५२ बालकाः (१,०६,७४६ बालकाः, ९४,९०६ बालिकाः च) सन्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ५४९ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ५४९ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ३२.३३% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९०२ अस्ति । अत्र साक्षरता ८४.२५% अस्ति । अत्र लिङ्गानुगुणं साक्षरतानुपातः पुं - ८९.२०% स्त्री - ६०.५६% अस्ति ।

## उपमण्डलानि 
अस्मिन् मण्डले षड् उपमण्डलानि सन्ति । तानि- देहरादून, हृषीकेशः, विकासनगर, कल्सी, चक्रता, त्यूनी

## वीक्षणीयस्थलानि 
### देहरादून-नगरे 
#तपकेश्वरमन्दिरम्
#लक्ष्मणसिद्धम्
#'सांईदरबार'
#'मल्सी डीयर पार्क्'

### मसूरी-नगरे 
#सुरकन्दादेवीमन्दिरम्
#भद्रराजमन्दिरम्
#यमुनासेतुः
#'केमलबेक् रोड्'
#'गन हिल्'
#मसूरी तडागः
#'केम्पम्टी फोल्'
#'धनोल्टी'
#'नागटीम्बा'

### हृषीकेशे 
# त्रिवेणीघट्टः
# लक्षमण जूला
# शिवानन्द जूला

## बाह्यानुबन्धः 
http://dehradun.nic.in/

http://www.mapsofindia.com/maps/uttaranchal/districts/dehradun.htm

http://www.euttaranchal.com/uttaranchal/dehradun.php 

http://dcdeh.uk.gov.in/ 

http://timesofindia.indiatimes.com/topic/Dehradun-district

वर्गः:उत्तराखण्डस्य मण्डलानि
कुमाऊंविभागः

उत्तराखण्डराज्यं भौगोलिकदृष्ट्या द्विधा विभक्तम् अस्ति । अस्मिन् राज्ये १३ मण्डलानि सन्ति ।

* कुमाऊंविभागः
* गढवालविभागः

कुमाऊंविभागे एतानि मण्डलानि सन्ति ।

*   अल्मोडामण्डलम्
*   बागेश्वरमण्डलम्
*   चम्पावतमण्डलम्
*   नैनितालमण्डलम्
*   पिथौरागढमण्डलम्
*   ऊधमसिंहनगरमण्डलम्

वर्गः:उत्तराखण्डराज्यम्
वर्गः:उत्तराखण्डसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:छात्रेण सारमञ्जूषानुवादः
गङ्गोत्री

पवित्रतम यात्राधाम अस्ति ।

गङ्गोत्री भारतस्य उत्तराखण्डराज्यस्य उत्तरकाशीमण्डलस्य एकं नगरम्, नगरपञ्चायतम् (नगरपालिका) च अस्ति । उत्तरकाशीतः मुख्यमण्डलस्य मुख्यालयात् ९९ कि.मी दूरे अस्ति । भागीरथीनद्याः तटे स्थितं हिन्दुतीर्थनगरम् अस्ति – गङ्गानद्याः उत्पत्तिस्थानम् । अयं नगरः बृहत्तरहिमालयनशृङ्खलायां ३,१०० मीटर् (१०,२०० फीट्) ऊर्ध्वतायां स्थितः अस्ति । लोकप्रियहिन्दुकथायाः अनुसारं यदा भगवान् शिवः स्वकेशानां कुण्डलात्  महाबलं नदीं मुक्तवान् तदा  देवी गंगा अत्र अवतरति स्म |

## गङ्गोत्री महत्वम् 
गङ्गोत्री लघु चारधाम तीर्थपरिधिस्थलेषु चतुर्षु स्थलेषु अन्यतमम् अस्ति । गङ्गानद्यः उत्पत्तिः गंगादेव्याः आसनम् अपि अस्ति । स्रोते भागीरथी इति नाम्ना देवप्रयागात् प्रभृति यत्र अलकनन्देन सह मिलति तत्र गङ्गा (गङ्गा) इति नाम लभते । पवित्रनद्याः उत्पत्तिः गङ्गोत्रीहिमशैलस्य गौमुखे अस्ति, गङ्गोत्रीतः १९ कि.मी. मूलगङ्गोत्रीमन्दिरस्य निर्माणं नेपालीसेनापतिना अमरसिंहथापेन कृतम् । प्रतिवर्षं दीपावलीदिनात् आरभ्य अयं मन्दिरः अक्षयतृतीये पुनः उद्घाटितः भवति ।[१] अस्मिन् काले हरसिल्-समीपस्थे मुखबा-ग्रामे देव्याः मूर्तिः रक्षिता भवति । मन्दिरस्य संस्कारकर्मणां निरीक्षणं पुजारीनां सेमवालपरिवारेण क्रियते । एते पुजारी मुखबाग्रामस्य सन्ति।

वर्गः:हिन्दुतीर्थक्षेत्राणि
वर्गः:हिन्दुधर्मसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## गंगोत्री मन्दिरम् 
गङ्गादेव्याः समर्पितं मन्दिरं पवित्रशिलायाः समीपे स्थितम् अस्ति यत्र राजा भगीरथः शिवस्य आराधनाम् अकरोत् । हिन्दुसंस्कृतेः अनुसारं गङ्गा देवी भगीरथराजस्य पूर्ववर्तीनां पापानां मुक्तिं कर्तुं नदीरूपं गृहीतवती, तस्य कतिपयशताब्दपर्यन्तं तीव्रतपस्य अनुसरणं कृत्वा। भगीरथ शिला पवित्रं पटं यत्र राजा भगीरथः ध्यानं कृतवान्। अस्मिन् स्थाने गङ्गा पृथिवीं स्पृष्टवती इति मन्यते । अन्यस्याः आख्यायिकानुसारं महाभारतस्य महाकाव्ययुद्धे स्वजनानाम् मृत्योः प्रायश्चित्तार्थं पाण्डवाः अत्र महान् ‘देवयज्ञः‘ अकुर्वन् । भागीरथीतटे पैतृकसंस्कारं कृत्वा पूर्वजस्य आत्मा पुनर्जन्मचक्रात् मुक्तः भवति तथा च तस्य जले पवित्रं डुबकी मारयित्वा वर्तमानकाले अपि पूर्वजन्मेषु कृतानि पापानि शुद्धयन्ति इति हिन्दुजनाः मन्यन्ते | 

गङ्गोत्रीमन्दिरं मेमासे अक्षयतृतीया शुभदिने उद्घाट्यते, नवम्बरमासे यमद्वितीये अथवा भाई दूजदिने बन्दं भवति । शेषषड्मासान् यावत् गङ्गोत्रीमन्दिरं बन्दं वर्तते । देवी शिशिरमासेषु मुखबा इति ग्रामं प्रति स्थानान्तरं करोति । मेमासे गङ्गादशहराः गङ्गायाः जन्मदिवसः इति महता धूमधामेन आचर्यते ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
हिमालययात्रा

प्रीचीना एषा यात्रा भक्तानाम् आध्यात्मिकविकासस्य मूसस्रोतः अस्ति ।

वर्गः:हिन्दुधर्मसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
चित्रकः

[चित्रपाठ्यम्=अमूर चित्रकः|लघुचित्रम्|[अमूर चित्रकः]]

चित्रकः एकः वन्यपशुः अस्ति यः आफ्रिका-एशिया-देशयोः दृश्यते । सिंहव्याघ्रजगुआर इत्यादीनां वन्यजातीनां तुलने अयं लघुतमः अस्ति ।

## उपजातिः 
वर्गः:प्राणिनः
वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
चुरू

**चुरू** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितस्य चुरूमण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति ।

   **Pt.Bhanwarlal Sharma**

वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:राजस्थानस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
यमुनोत्री

**हिन्दूनां पवित्रं यात्राधाम अस्ति ।**

यमुनोत्री, जम्नोत्री अपि, यमुनानद्याः स्रोतः, हिन्दुधर्मे यमुनादेव्याः आसनम् अस्ति । गढवालहिमालये ३,२९३ मीटर् (१०,८०४ फीट्) ऊर्ध्वतायां भारतस्य उत्तराखण्डस्य गढवालविभागे उत्तरकाशीमण्डलस्य मुख्यालयस्य उत्तरकाशीतः प्रायः १५० किलोमीटर् (९३ मील) उत्तरदिशि स्थितम् अस्ति भारतस्य छोटाचारधामयात्रायाः चतुर्णां स्थलानां मध्ये अयं अन्यतमः अस्ति ।

समुद्रतलात् ४,४२१ मी.उच्चतायां कालिन्दपर्वते हिमपर्वतः  हिमसरोवरः (चम्पसरहिमशैलः) १ कि.मी. दूरम् अस्ति। अतः मन्दिरं पर्वतस्य पादे स्थितम् अस्ति । अयं मार्गः अत्यन्तं कठिनम् अस्ति, तीर्थयात्रिकाः मन्दिरे एव पूजां कुर्वन्ति ।

यमुनाया: वामतटे यमुनामन्दिरस्य निर्माणं तेहरीगढ़वालस्य महाराजप्रतापशाहेन कृतम् । देवतामूर्तिः कृष्णवर्णस्य अमृतशिलातः निर्मितः अस्ति। यमुना गङ्गा इव हिन्दुनां कृते दिव्यमातृपदवीं प्राप्तवती अस्ति |

## इतिहासः
प्राचीनकथायाः अनुसारम् अत्रैव असितमुनिऋषेः आश्रमम् आसीत् । आजीवनं गङ्गायां यमुनायां च नित्यम् स्नानं करोति स्म । वृद्धावस्थायां गङ्गोत्रीं गन्तुं असमर्थस्य तस्य कृते यमुनोत्रीविरुद्धं गङ्गाधारा प्रादुर्भूतवती ।

  बन्दरपून्चपर्वतस्य अधः स्थितः चम्पासरहिमशैले सांग्यदेवीतः यमुनायाः जन्मस्थानम् अस्ति । नदीस्रोतस्य पार्श्वे स्थितः पर्वतः तस्याः पितुः समर्पितः अस्ति, तस्य नाम कालिन्दपर्वतः, (कालिन्दः सूर्यदेवतायाः अन्यत् नाम – सूर्यः) इति ।             

 

वर्गः:भारतस्य तीर्थक्षेत्राणि
वर्गः:हिन्दुधर्मसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाःhhhh 

* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
जार्ज् फर्नान्डिस्

जार्ज फर्नान्डिस् (जन्म ३ जून् १९३०) एकः प्रसिद्धः भारतीयराजनेता ।

वर्गः:भारतीयजनतापक्षस्य नेतारः‎
वर्गः:भारतीयराजनेतृसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:१९३० जननम्
स्टीफन् हाकिङ्ग्

**स्टीफन् हाकिङ्ग्** (1942-2018) एकः जगत्विख्यातः विज्ञानी ।

वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः‎
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वायुमुद्रा

## करणविधानम्
तर्जनी वायुतत्वं निर्दिशति । तर्जन्याः अग्रभागम् अङुष्ठस्य मूले नीत्वा अङ्गुष्ठं तर्जन्याः पृष्ठभागे स्थापनीयम् ।
## परिणामः
तर्जनीम् अङुष्ठस्य अग्रभागे यदा नयामः तदा वायुतत्वं न्यूनीकृतं भवति । वायुतत्वं न्यूनीकर्तुं अग्निः सहकरॊति। ज्रम्भणेन, उद्गिरणेन, मलविसर्जनारन्र्धेण च वायुविसर्जनं भूत्वा वायुप्रकोपस्य शमनं भवति । 
## उपयोगः
पञ्चतत्वेषु वायुतत्वं यदा अधिकं भवति तदा विविधव्याधयः उद्भवन्ति । उदरस्फयनं, शरीरस्य विविधभागे वेदना, स्फुटनं, कटिवेदना, पृष्ठभागेवेदना, वातः, सन्धिवातः, कम्पवातः, अर्धाङ्गवातः, स्पोण्डिलयिटिस्-सयाटिका च वायुप्रकोपस्य व्याधयाः । वायुमुद्रा यदा क्रियते तदा वायुविसर्जनं भूत्वा निश्चिन्ता भवति ।  वायुमुद्रा ५० निमेषपर्यन्तं कृत्वा तदनंतरं  १५ निमेषपर्यन्तं प्राणमुद्रा क्रियते चेत् वायुप्रकोपस्य व्याधीनां शमनं भवति । कण्ठवेदनायाः, भुजवेदनायाः च शमनं भवति । नयनसम्बन्धिदोषाः अपि एतया मुद्रया शान्ताः भवन्ति । ध्यानात् पूर्वं वायुमुद्रा क्रियते चेत् मानसिकचञ्चलता दूरीभूत्वा मनः ध्याने लीनं भवति । इमामेव मुद्रां ’चिन्मुद्रा’ इति कथयन्ति । वायुमुद्रया सह पञ्चउपवायवः अपि कार्यक्षमतां प्रात्नुवन्ति ।

## विशेषसूचना
दक्षिणपार्श्वे वेदना अस्ति  चेत् वायुमुद्रा वामह्स्तेन करणीया । वामपार्श्वे वेदनायां सति दक्षिणह्स्तेन मुद्रा करणीया । तत्पश्चात् एव प्राणमुद्रा कृता चेत् बहु वेगेन वेदनाशमनं भवति । देहे सर्वत्र वातप्रकोपे सति  ह्स्ताभ्यां ५० निमेषपर्यन्तं प्रतिदिनं २-३ वारं वायुमुद्रा करणीया। यदा रोगशमनं भवति तदा  मुद्राकरणं स्थगयितुं शक्यते ।

वर्गः:योगमुद्राः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
पेले

**एडिसन् अरान्टिस् डो नैसिमेन्टो** के बी ई (KBE) (जन्म २१ अथवा  २३ अक्टोबर् १९४०)।

*  *तालिका में एक अंधेरे ग्रे सेल इंगित करता है कि प्रासंगिक प्रतियोगिता उस वर्ष नहीं हो पाया था.* 
*  ** संकेत करता है कि यह संख्या सांटोस फिक्सचर कि सूची से rsssf.com  और this list के खेल पेले ने खेले हैं.* 

### विश्व कप गोल्स 
## चलच्चित्रजीवनम्  
* *ओएस एस्ट्रेन्होस* (1969) (टीवी श्रृंखला)
* *ओ बराओ ओटेलो नो बरातो डॉस बिल्होस* (1971)
* *ए मार्चा* (1973)
* *ओएस ट्रोम बैडीनहस* (1978)
* *एस्केप टू विक्ट्री* (1981)
* *अ माइनर मिरैकल* (1983)
* *पेड्रो मिको* (1985)
* *ओएस ट्रपलहोज़ ए ओ रे फुटेबोल* (1986)
* *हॉटशॉट* (1987)
* *सोलिदाव, उमा लिंडा हिस्टोरिया डी अमोर* (1990)
* *माइक बैसेट: इंग्लैंड प्रबंधक* (2001)
* *ईएसपीएन (ESPN) स्पोर्ट्स सेंचुरी* (2004)
* *पेले एटेर्नो* (2004) - पेले के करियर के बारे में एक वृत्तचित्र
## टिप्पणी
वर्गः:अन्यदेशीयपादकन्दुकक्रीडालवः‎
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
डियेगो माराडोना

**डियेगो अर्मान्दो माराडोना** एकः पादकन्दुकक्रीडालुः ।

## टिप्पणी
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
हिब्रूभाषा-अकादमी

**हिब्रूभाषा-अकादमी** (हिब्रू הָאָקָדֶמְיָה לַלָּשׁוֹן הָעִבְרִית, HaAkademya laLashon haIvrit)इति संस्थायाः स्थापना इजरायल् सर्वकारेण कृता आसीत् । हिब्रूभाषायाः अध्ययनाय सर्वोच्चसंस्थारूपेण १९५३ तमे वर्षे अस्याः संरचना अभवत् ।

## इतिहासः 
१८९० तमे वर्षे स्थापिता 'अकादमी हिब्रूभाषा' (Vaad हा हा - lashon - Ivrit) समितिः  

## बाह्यसम्पर्काः 
* हिब्रूभाषा अकादमी 

वर्गः:विदेशीयशैक्षणिकसंस्थाः
वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
हिब्रूविश्वविद्यालयः (येरुशलम्)

- 1925]]
'येरुशलम्' स्थितः **हिब्रूविश्वविद्यालयः** (इब्रानी: האוניברסיטה העברית בירושלים, अंग्रेज़ी: The Hebrew University of Jerusalem) एकः   इज़रायल् देशस्य सर्वप्राचीन-विशाल-महत्वपूर्णञ्च शिक्षाप्रतिष्ठानम् । एषः विश्वविद्यालयः इज़रायल्-देशस्य  हिब्रूभाषायाः उच्चशिक्षा तथा अनुसन्धानकेन्द्ररूपेण प्रतिष्ठितः ।

## चित्रवीथिका 

File:Academy of the Hebrew Language.JPG|हिब्रूभाषा-अकादमी
File:The National Library of Israel building - Amitay Katz.jpg|राष्ट्रियपुस्तकालयः (इजरायल्) 
File:Bezalel.jpg|बसलेल् कला-अकादमी  

## बाह्यसम्पर्कः
## बाहरी लिंक 
* Hebrew University web site येरुशलम का इब्रानी विश्वविद्यालय
* The Mandel Institute of Jewish Studies web site 
* Einstein Archives at the Hebrew University
* Ancient and Premodern Law at the Hebrew University of Jerusalem 

वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
सुभाषितरत्नकोशः

**सुभाषितरत्नकोशः** विद्याकरेणकृतः सुभाषितसंकलनम्।

## वाह्यसूत्राणि
* विद्याकरकृत सुभाषितरत्नकोशः  (SanskritDocumentsDotCom)
* सुभाषितरत्नकोशः (देवनागरी लिप्यां)
* **सुभाषितरत्नकोश**  (IAST में)
* **सुभाषितरत्नकोश**  (उपरोक्त से कुछ पाठभेद)

वर्गः:संस्कृतपद्यकाव्यानि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
अजिण्ठा-वेरूळ

**अजिण्ठा-वेरूळ** इत्यनयो: स्थानयो: प्रसिद्धानि अजिण्ठा-वेरूळ लयनानि सन्ति । ते द्वे वैश्विकविभवस्थाने(World Heritage Sights) स्त: ।

thumb|right|200px|लयनेषु किञ्चन भित्तिचित्रम्

* औरङ्गाबाद नगरात् ९९ कि.मी. दूरं सह्यावल्याम् अजिण्ठा ग्राम: अस्ति । आङ्ग्लजनानां कारणेन स्थलमिदम् अजन्ता-एल्लोरा इत्यनेन नाम्नाऽपि प्रसिद्धम् । अत्रस्था: ३० गह्वराणां तक्षणं कृत्वा बौद्धभिक्षुजनानां निवास-अध्ययनस्थानानि इत्युक्ते चैत्या: निर्मिता: सन्ति । गह्वरेषु भित्तिकानाम् उपरि चित्राणि आरेखितानि सन्ति । बहव: तक्षीकृत्य-निर्मितानि सुन्दराणि लयनानि सन्ति । जैन-बौद्ध-हिन्दु-चित्रगृहा:, मन्दिराणि च सन्त्यत्र । ख्रिस्ताब्दस्य ५ शतकात् आरभ्य ८ शताब्दिपर्यन्तम् एतेषां लयनानां निर्माणम् अभवत् इति इतिहासकाराणाम् अभिप्राय: । 
* वेरूळ इति ग्राम: औरङ्गाबादनगरात् ३० कि.मी. यावत् दूरम् अस्ति । ३४ लयनानां समूह: अस्ति । तस्मिन् १२ बौद्धलयनानि, १७ हिन्दुलयनानि,५ जैनलयनानि च सन्ति । ख्रिस्ताब्दस्य ५ शतकात् आरभ्य ८ शताब्दिपर्यन्तम् एतेषां लयनानां निर्माणम् अभवत् । प्रसिद्धं कैलास-मन्दिरम् अस्यैव षोडषलयने अन्तर्भवति ।
एतेषां लयनानां वैशिष्ट्यं यत् एतानि अखण्डशिलासु निर्मितानि सन्ति । पुरातनकाले साधनानां न्यूनता तु आसीदेव तथापि पाषाणशिल्पिभि: महता कौशलेन कृतानि लयनानि सन्ति । अत: बहव: पर्यटका: आकर्षिता: भवन्ति ।  
thumb|left|200px|वेरुळ-कैलासमन्दिरम्
thumb|right|200px|वेरूळचित्रगृहासु एकं मन्दिरम्

## External links
**An Introduction to the Ajanta Caves*
*The Early Development of the Cave 26-Complex at Ajanta
*Ajanta Caves 
*National Geographic feature 'Faces of the Divine'
*An essay on Ajanta Caves from the online travel magazine travelmag.co.uk (May 10, 2009) 
*Video of the caves MTDC site
*Ajanta Caves in UNESCO List
*"Ajanta", Jacques-Edouard Berger Foundation, World Art Treasures (choose French or English) 
*Ajanta Caves Pictures
*Frontline Article On Ajanta Paintings
*Article on Ajanta from the Travel section of the New York Times (November 5, 2006)
*Photographs
*Video Travelogue on Ajanta Cave Temples
*Ajanta Caves – rock cut Buddhist temples | Wondermondo 
**360 degree virtual tour of Ajanta caves*
*Ajanta: Written in the Stone. Documentary by Laurence Castle based on Walter Spink's finding.
*Ajanta: Some Kind of Miracle. Documentary by Laurence Castle, the history of Ajanta.

*Ellora Caves Tourist Guide 
*Article on Ellora
*Ellora Art Architecture Archcelogy History Culture Study 
*ELLORA.ind.in 
* Video of the caves MTDC site
*Ellora Caves in UNESCO List
*Ellora Art Architecture Heritage and Culture Exhibition
*Ellora Caves, Kailasanatha Temple by Wondermondo 

*Photographs of Ellora 

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:औरङ्गाबादमण्डलस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:भारतस्य विश्वपरम्परास्थानानि
वर्गः:महाराष्ट्रस्य ऐतिहासिकस्थानानि
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
राजतरङ्गिणी

**राजतरङ्गिणी**
कल्हणः अनेन काश्‍मीरस्‍य इतिहास: लिखित: । एतस्‍य ऐतिहासिककाव्‍यस्‍य नामधेयं राजतरङ्गिणी इति .

वर्गः:संस्कृतग्रन्थाः‎
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
राष्ट्रियपुस्तकालयः (इजरायल्)

**इजरायल्-राष्ट्रीयपुस्तकालयः** (NLI, हिब्रू: הספרייה הלאומית, पूर्वं- यहूदीराष्ट्रियविश्वविद्यालयस्य पुस्तकालयः - JNUL, हिब्रू: בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי), इजरायल् देशस्य राष्ट्रियपुस्तकालयः अस्ति । अस्मिन् पुस्तकालये पञ्चलक्षाऽधिकानि पुस्तकानि सन्ति । अयं पुस्तकालयः यरूशलेमे स्थितस्य हिब्रूविश्वविद्यालयस्य Givat रामपरिसरे अवस्थितः । राष्ट्रियपुस्तकालय Hebraica तथा जूदाईका पृथिव्याः सर्वबृहत्-सङ्ग्रहालयौ स्तः । अत्र दुर्लभ तथा अद्वितीयमात्रृकाणां, पुस्तकानां कलकृतीनाञ्च भाण्डारः अस्ति ।

## इतिहासः 
## बाहरी लिंक 
* **इजरायल्-राष्ट्रीयपुस्तकालय **

वर्गः:ग्रन्थालयाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:विदेशीयशैक्षणिकसंस्थाः
उपसर्गः

*धातोः उप समीपे स्वभावनिश्चया इति उपसर्गाः* । प्रायः १९ उपसर्गाः इति प्रसिद्धाः । ते यथा -
# अति - अतिचरति
# अधि - अधिगच्छति
# अनु - अनुगच्छति, अनुकरोति
# अप - अपनयति, अपकरोति
# अभि - अभिगच्छति, अभिज्ञायते
# अव - अवमन्वते, अवगच्छति
# आङ् - आगच्छति,आदिशत
# उत्(उद्) - उच्चारयति, उदयते
# उप - उपैति, उपस्कुरुते
# दुर्, दुस् - दुरयते, दुश्चरति
# नि - निबद्नाति, निवर्तते
# निर् - निर्दिशति, निर्गच्छति, निस्तम्बते
# परा - पराभवति, परायते
# परि - पर्युपासते, परिपूरयति
# प्र - प्रभवति, प्रवज्रति
# प्रति -प्रत्येति. प्रतिगच्छति 
# वि - विजानाति, विहरति
# सम् - सम्भवति, सङ्गच्छति 
# सु - सुद्ध्यति

वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
सिद्धार्थ वरदराजन्

लघुचित्रम्

**सिद्धार्थ वरदराजन्** (1965 -- ) वरिष्ठ पत्रकार: अस्ति।

वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
तत्त्वचिन्तामणिः

तत्वचिन्तामणिः अयं ग्रन्थ नव्यन्याय सम्बन्धी महान् ग्रन्थः। अस्य उपरि दिधितिः,माथुरी इत्यादयः टीकाः सन्ति इत्यविदितमेव विदुषां। अस्य कर्ता गङ्गेशोपाध्यायः इति ।

वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
जैनागमः

द्वादशाङ्गात्मकस्य **जैनागमस्य** स्वरूपम् एवं वर्तते - सर्वज्ञैः तीर्थङ्करैः समवसरणसभायां गणधरादीन् श्रेष्ठान् उद्दिश्य कृतं बोधनम् एव जैनागमः, जैनसिद्धान्तः, द्वादशाङ्गश्रुतः इत्यादिभिः नामभिः निर्दिश्यते । अयं जैनागमः सर्वज्ञैः तीर्थङ्करैः अनादिकालतः अनन्तकालपर्यन्तम् उपदिश्यमानमेव भवति इत्यतः अयं सादिः अनादिः इत्यपि कथ्यते । जैनागमः द्विविधं वर्तते - अङ्गबाह्यम् अङ्गप्रविष्टम् इति ।
अङ्गप्रविष्टम् द्वादशभिः अङ्गैः युक्तं वर्तते । ते - आचाराङ्ग, सूत्रकृताङ्ग, स्थानाङ्ग, समवायाङ्ग, व्याख्याप्रज्ञप्ति, ज्ञातृकथा, उपासकाध्ययन, अनुत्तरोपपादिक, अन्तकृद्दशाङ्ग, प्रश्नव्याकरण, विपाकसूत्र, दृष्टिवाददशाङ्गेति च । उपासकाध्ययनाङ्गे देवप्रतिष्ठा, पूजाक्रमः श्रावकाचारः, यत्याचारः च प्रतिपादिताः सन्ति । जैनागमे त्रयः आराध्यदेवताः - देवः, गुरुः, शास्त्रञ्च ।

## देवः
अर्हन्ताः सिद्धाः च । अर्हन्तेषु भूतभविष्यद्वर्तमानस्य ७२ तीर्थङ्कराः, पञ्चविदेहेषु वर्तमानाः सीमन्धर-युगमन्धरादि २० तीर्थङ्कराः च अन्तर्भवन्ति ।
## गुरवः
चतुरशीतिलक्षगुणसम्पन्नाः गणधर आचार्यपरमेष्ठीवर्याः, द्वादशाङ्गपाठकाः उपाध्यायपरमेष्ठिवर्याः, ज्ञानध्यानतपोरक्ताः सर्वसाधुपरमेष्ठिवर्याः च ।
## शास्त्रम्
जिनमुखोद्भूत-स्याद्वादनयगर्भित-द्वादशाङ्गरूपा जिनभारतिप्रतिष्ठा पूजाक्रमाः च अधः लिखितेषु ग्रन्थेषु बोधिताः सन्ति -

#अकलङ्कस्वामिरचिता अकलङ्कसंहिता
#नेमिचन्द्रविरचितं प्रतिष्ठातिलकम्
#आशाधरिसूरिविरचितं प्रतिष्ठातिलकम्
#वसुनन्द्याचार्यविरचिता संहिता
#ब्रह्मसूरिविरचिता संहिता
#भगवज्जिनसेनाचार्यविरचितम् आदिपुराणम्

वर्गः:जैनमतम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
अयादिसन्धिः

**स्थूलाक्षरैः युक्तः भागः**सन्धि*स्वरसन्धिः*    
'''१.अयादिः सन्धिः(अय् आय् अव् आव्)
1.	ए        +	स्वरः=अय्
2.	ऐ        +	स्वरः=आय्
3.	ओ       +	स्वरः=अव्
4.	औ       +	स्वरः=आव्
एकारस्य स्थाने अय् ऐकारस्य स्थाने आय्  ओकारस्य स्थाने अव् औकारस्य स्थाने आव् च क्रमेण आदेशाःभवन्ति ।

ने +अनम्= न् + ए + अनम्
न् + अय् + अनम्
नयनम्
      
नै + इका=  न् +ऐ +इका
न् + आय् +इका
नायिका
        
भो +अनम् = भ् +ओ + अनम्
भ् +अव् +अनम्
भवनम्
         
भौ +उकः =भ्  +औ +उकः
भ् + आव् + उकः
भावुकः

उदाहरणानि
1.शयनम्=  शे +अनम्
2.सै +अकः =सायकः
3.भवनम्=भो +अनम्
4. द्वावपि= द्वौ +अपि
 
एतेषां पदानां सन्धिविच्छेदं कुरुत-
 
1.	उभावेवः
2.	गायकः
3.	गायतु
4.	गुरवे
5.	गुरावागते
6.	तरवे
7.	तावत्र
8.	तावेव
9.	द्वावपि
10.	धावकः
11.	ध्यायतः
12.	नाववतु
13.	नाविकः
14.	पर्वताविव
15.	पावकः
16.	प्रभवेहि
17.	प्रभावागच्छ
18.	बालकावेव
19.	भवति
20.	भवतु
21.	भानवे
22.	भावुकः
23.	मुनयिह
24.	मुनये
25.	मुनावासीने
26.	रात्रावागते
27.	रावणः
28.	शयनम्
29.	शिशिरवसन्तौ
30.	हरयिह

वर्गः:संस्कृतव्याकरणम्
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
फारुख शेख

लघुचित्रम्|फारुख शेख
**फारुक् शेखः** (२५ मार्च् १९४८ - २७ डिसेम्बर् २०१३) कश्चन भारतीयः अभिनेता, समाजसेवकः, दूरदर्शनोद्घोषकश्च आसीत् । सः ७०-८० दशकयोः चलनचित्रे अभिनयाय तेन प्रसिद्धिः प्राप्ता । कालाचित्रे स्वस्य अभिनयेन सः प्रसिद्धिं गतः । तेन सत्यजित् रेवर्यस्य ऋषिकेशमुखर्जिवर्यस्य निर्देशने च कार्यं कृतम् ।  
## पूर्वजीवनम्
फारुखस्य जन्म गुजरातराज्यस्य अमरोलीप्रदेशे अभवत् । तस्य पिता वकील् मुस्तफ् शेख्, माता फ़रिदा शेख् च ।  । तस्य जन्म भूस्वामिनः कुटुम्बे जातम् । तस्य पोषणम् अत्युत्तमपरिसरे जातम् । 

सः प्राथमिकशिक्षणं मुम्बयीनगरस्य सैण्ट् मेरी विद्यालये अकरोत् । ततः सैण्ट् जोवियर्स् महाविद्यालये अपठत् । सिद्धार्थन्यायशास्त्रमहाविद्यालये पदवीशिक्षणं प्राप्नोत् । 

## निधन
२७ दिसम्बर २०१३ को तड़के दुबई में दिल का दौरा पड़ने से उनका निधन हो गया। वो दुबई छुट्टियाँ मनाने गये थे।
## मरणम्
२०१३ तमस्य वर्षस्य डिसेम्बर् मासस्य २७ तमे दिनाङ्के हृदयाघातात् दिवङ्गतः ।  वो दुबई छुट्टियाँ मनाने गये थे।
## फिल्मोग्राफी
## आकरः
## बाह्यसूत्रम्
*

वर्गः:हिन्दीचलच्चित्राभिनेतारः‎
वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:१९४८ जननम्
कच्छमरुभूमिः

गुजरातराज्यस्य कश्चन प्रदेशः ।

वर्गः:गुजरातराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
नन्दुरबार

नन्दुरबारमण्डले स्थितम् नन्दुरबारमण्डलस्य केन्द्रस्थानम् इदम् नगरम् । ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्वपूर्णं नगरम् ।

वर्गः:महाराष्ट्रस्य ऐतिहासिकस्थानानि
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
औरङ्गाबाद

* औरङ्गाबाद् (महाराष्ट्रम्)
* औरङ्गाबाद्, बिहार
* औरङ्गाबादमण्डलम्, बिहार
* औरङ्गाबादमण्डलम्

वर्गः:स्पष्टीकरणपृष्ठानि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
भानुभक्त आचार्य

**भानुभक्त आचार्य** नेपाली भाषास्य आदिकवि आसीत्। स बाल्मिकीय रामायणस्य नेपालीभाषा अनुवाद कार्येषु लोकप्रसिद्ध अस्ति।

## प्रारम्भिक जीवन एवं शिक्षा 
भानुभक्त आचार्यस्य जन्म: १३ जुलै १८१४ तमे वर्षे (२९ आषाढ़ १८७१ ई.पू.) नेपालस्य तनहुनमण्डलस्य चुँदीरम्धाग्रामे धनञ्जय आचार्यस्य, धर्मवती आचार्यस्य च गृहे अभवत् । तस्य पिता धनञ्जय आचार्यः सर्वकारीयः अधिकारी आसीत्, सर्वेभ्यः भ्रातृभ्यः ज्येष्ठः आसीत् । भानुभक्तः स्वगृहे पितामहेन, अनन्तरं वाराणसीनगरे संस्कृतस्य प्राथमिकशिक्षां प्राप्तवान् ।

## कृतयः 
भानुभक्तस्य बहवः ग्रन्थाः श्रूयन्ते । तेषु अपि काश्चन प्रसिद्धाः रचनाः अत्र कथ्यन्ते -  भानुभक्तीय रामायण, बधुशिक्षा, भक्तमाला, प्रश्नोत्तरं नाम्ना परिचित कृतानि सन्ति।

## कृति 
प्रकाशित कृति:-
: महाकाव्य
* भानुभक्तीय रामायण-रचनाकाल १९१०
: काब्य
* प्रश्नोत्तर (वि.सं. १९१० )
* भक्तमाला(वि.सं. १९१०)
* वधूशिक्षा (वि सं १९१९)
* रामगीता (वि सं १९२५)
* फुटकर कविता

## कविताशं 
रामायण १.बाल काण्ड
:: एक् दिन् नारद् सत्य लोक् पुगिगया लोक्को गरौँ हित् भनि
:: ब्रह्मा ताँहि थिया पर्या चरनमा    खुसि गराया पनि
:: 
:: क्या सोद्ध्छौ तिमी सोध भन्छु म भनि मर्जि भयेथ्यो जसै
:: ब्रह्माको करुना बुजेर रिसिले बिन्ति गर्या यो तसै
:: 
:: हे ब्रह्मा जति हुन् सुभा सुभ सबै सुनि रया छु कछु
:: बाँकि छइन तथापि सुन्न इछ्या म यो गर्द्छु
:: 
:: आउ लाज भयो कलि बखतमा प्रानि दुराच्रार भइ
:: गर्न्याछन सब पाप् अनेक तरहका निस्काम तिमा गइ
:: 
:: साच्ह्यो कुरा गरि नकोइ अरुकोइ गर्नन् त निन्दा पनि
:: अर्कको धन खानलाई अभिला गर्नन् तद यो भनि
:: 
:: कोहि जान् परस्त्रिमा रतहुनन कोही त हिम्सा महा
:: देहलाई त आत्मा जानी रहलान् नासतिक  पसु झहि तहाँ ||

## चित्रवली 

File:Statue of Bhanubhakta Acharya at Chundi Ramgha 01.jpg|भानुभक्ताचार्यप्रतिमा चुँदी रम्धा क्षेत्रे
File:Bhanu salik Nepal Academy5.JPG|भानु शालिकः नेपाल प्रज्ञाप्तिष्ठन प्राङ्गणे
File:Aadikavi Bhanubhakta Acharya.jpg|भानुभक्ताचार्यप्रतिमा दरवार पाठालाः प्राङ्गणे
File:Bhanubhakta letter.jpg|भानुभक्ताचार्यस्य पुत्राय पत्रं (१८५८)
File:Bhanubhakta_statue.JPG |दार्जिलिंगे भानुभक्त आचार्यस्य प्रतिमा

## आधाराः 
वर्गः:नेपाली साहित्यकाराः
वर्गः:नेपालदेशसम्बद्धाः स्टब्स्-लेखाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
पञ्चमहाकाव्यानि

कुमारसम्भवम्, रघुवंशम्, किरातार्जुनीयम्, नैषधीयचरितम्, शिशुपालवधम् च पंचमहाकाव्यानि ।

## मूलम्
वर्गः:संस्कृतपद्यकाव्यानि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
मल्लिनाथसूरिः

**मल्लिनाथसूरिः** अथवा मल्लिनाथः संस्कृतविमर्शकः आसीत्। एषः कवित्वमपि अलिखत्, किन्तु तस्य विमर्शनग्रन्थाः बहुप्रसिद्धाः । पञ्चमहाकाव्यानाम् भाष्यम् एषः लिखितवान् । महामहोपाध्यायः व्याख्यानचक्रवर्ती इति च अस्य उपनामे द्वे ।  तस्य जन्म आन्ध्रप्रदेशे कोलिचेलमा इति ग्रामे अभवत्।  
## व्याख्यानि
माल्लिनाथस्य बहूनि लेखनानि सन्ति। तेषु तस्य पञ्चमहाकाव्यटिप्पण्यः अत्यन्तं प्रसिद्धाः।  टिप्पण्यानाम् नामानि अधोsस्ति:
#घण्ठापथा इति किरातार्जुनीयस्य व्याख्यानम् 
#सञ्जीवनी इति कालिदासस्य रघुवंशे,कुमारसम्भवे, मेघदूते च व्याख्यानम्
#सर्वाङ्कशः इति [माघरचितम्शिशुपालवधम्
#जीवातुः इति श्रीहर्शस्य [नैषधीयचरितम्|नैषधीयचरितटिप्पणी

वर्गः:व्याख्याकाराः
वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
द्विचक्रिका

**द्विचक्रिका** एकस्मिन सवारी यानम् अस्ति। अस्य यानम् नर-नारी पादबलेन चालयते।

श्रेणी:यानम्

वर्गः:यानानि
वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
लेतुवाभाषा

thumb|200px|लेतुवाभाषा

**लेतुवाभाषा** (*lietuvių kalba*) भारतयूरोपभाषाजातेर्भाषास्ति। तां भाषां ४ प्रयुतो जना वदन्ति। लेतुवाभाषा लेतुवाया मुख्याया भाषया भवति।

एषा भाषा पुराणैवास्ति यथा तथा संस्कृतं सदृश्या भवति। उपमा:
*संस्कृतेन - कस्त्वमसि। अस्मि स्वप्नस्तव तमसे नक्ते। अग्निं ददौ ते श्रदि तद विश्पतिर्देवस्त्वमसि।
*लेतुवाभाषया - Kas tu esi? Esmi sapnas tavo tamsioje naktyje. Ugnį daviau tau širdy, tada viešpatis dievas tu esi.

वर्गः:विदेशीयभाषाः
वर्गः:लेतुवा
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
लेतुवायर्क्

thumb|200px

**लेतुवायर्क्** (*Lietuvos himnas*) लेतुवाया राष्ट्रीयर्क्। सा १८९८ वर्षे विन्त्सेन कुदिर्केण कृता। १९१८ राष्ट्रीयर्ग्बभूव।

वर्गः:लेतुवा
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
राष्ट्रियध्वजः

भिन्नाः देशाः स्वस्य स्वस्य राष्ट्रस्य ध्वजं निर्धारयन्ति ।

वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
दक्षिणत्रिपुरामण्डलम्

**दक्षिणत्रिपुरामण्डलं** ( ) त्रिपुराराज्ये स्थितं मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् उदयपुर इत्येतन्नगरम् । 

## भौगोलिकम् 
दक्षिणत्रिपुरामण्डलस्य विस्तारः २,६२४ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्व-दक्षिण-नैऋत्यदिशि बाङ्गलादेशः अस्ति, वायव्यदिशि धलाइमण्डलम्, उत्तरदिशि पश्चिमत्रिपुरामण्डलम् अस्ति । मण्डलेऽस्मिन् २००० मिल्लीमिटर्मित: वार्षिकवृष्टीपात: भवति । अत्र तिस्र: प्रमुखपर्वतावल्य: सन्ति । ता: देवतामुरा, दक्षिणबारामुरा, अथरामुरा च सन्ति । गुमती, मुहुरी, फेणी च अत्रस्था: प्रमुखनद्य: सन्ति ।  

## जनसङ्ख्या
दक्षिणत्रिपुरामण्डलस्य जनसङ्ख्या(२०११) ८,७६,००१ अस्ति । अस्मिन् ४,४७,५४४ पुरुषा:, ४,२८,४५७ महिला: च सन्ति । अस्मिन् मण्डले चतुरस्रकिलोमीटर्मिते क्षेत्रे २८७ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २८७ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १४.१५% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९५७ अस्ति । अत्र साक्षरता ८४.६६ % अस्ति । मण्डलेऽस्मिन् ८५.९६% जना: ग्रामेषु निवसन्ति ।

## कृषि: 
कृषि: एव अत्रस्थजनानां प्रमुखोपजीविकासाधनम् । तण्डुल:, आलुकम्, इक्षु:, 'ज्युट', क्षुज्जनिका(mustard), चायं(tea), काफीबीजं(coffee), रबर, पनसफलं, आम्रं, इत्यादीनि अस्य मण्डलस्य प्रमुखसस्योत्पादनानि सन्ति ।    

## ऐतिहासिकं किञ्चित् 
१९४७ तमवर्षपर्यन्तं त्रिपुराराज्यपरिसरोऽयं राजा वीरविक्रम किशोर माणिक्य बहादुर् अस्य आधिपत्ये आसीत् । अस्य मरणानन्तरं तस्य विधवा-पत्नी स्वपुत्रै: सह शासनं कृतवती । ९ सप्टेम्बर १९४७ दिनाङ्के परिसरोऽयं राज्यविभाग-३ मध्ये समाविष्ट: जात: । १ नवेम्बर १९५६ दिनाङ्के राज्यमिदं केन्द्रशासितप्रदेशत्वेन संस्थापितम् । १९७० तमे वर्षे राज्यमिदं मण्डलत्रयेणसह स्थापितम् । तदा एव अस्य मण्डलस्य स्थापना जाता । 

## उपमण्डलानि 
* अमरपुर
* बोकाफा
* हृष्यमुख
* काक्राबान्
* कर्बुक्
* किल्ला
* मतरबरी
* ओम्पी
* राज्ञनगर
* रुपैच्छरी
* सत्चन्द

## लोकजीवनम् 
कृषि: अत्रस्थजनानां प्रमुखोपजीविकासाधनम् । ३२% भूमि: एव कृषियोग्या । मण्डलस्य कृषि: वर्षाजलावलम्बिता अस्ति । इदानीं भूमि-उपयोगवर्धनाय सर्वकार: प्रयत्नरत: अस्ति । अत्रस्था: बहव: जना: दैनन्दिन-उपजीविकां कल्पयन्ति । बहुजना: सर्वकारोपरि अवलम्बिता: सन्ति । कृष्युत्पादनं विहाय बहव: जना: इक्षुकाष्ठै: वस्तूनि तक्षयन्ति, वयनं, कुम्भकार्यं, लोहकार्यं, सुवर्णकार्यं च जना: कुर्वन्ति । तेषां बहि: वितरणं च भवति ।  
मण्डलेऽस्मिन् ३७% आदिवासिजनजातय: निवसन्ति । तासु त्रिपुरी, जमतिया, रिआङ्ग, हलम्, चक्मा इत्येतासां समावेश: भवति । अस्य प्रदेशस्य आदिवासिसंस्कृत्या: बाङ्ग्लादेशस्य संस्कृत्या सह सादृश्यं दृश्यते । अत्रस्था: जना: सामान्यत: बङ्गाली भाषया वदन्ति । आदिवासिजना: प्रायशः 'काकबोराक्' भाषाप्रयोगं कुर्वन्ति । ६८% जना: निर्व्यापारा: सन्ति ।

## वीक्षणीयस्थलानि 
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि - 

* उदयपुर इत्यत्र त्रिपुरेश्वरी मन्दिरम् 
* बेलोनिया इत्यत्र तृष्णा अभयारण्यं 
* बेलोनिया इत्यत्र चन्द्रपुर-दिमताली-यवन-देवालय:
* लैलक्बरी ओरेञ्ज स्पोट्
* उदयपुर इत्यत्र हुरिजाला
* अमरपुर इत्यत्र चबी मुरा
* उदयपुर इत्यत्र भुवनेश्वरी मन्दिरम्
* उदयपुर इत्यत्र महादेव बारी 
* सन्त्रीबाझार इत्यत्र पिल्लल् 'टुरिजम्' 
 

## बाह्यानुबन्धाः
* सर्वकारसङ्केतस्थलम्
* जनसङ्ख्या

मण्डलः, उत्तरत्रिपुरम्

वर्गः:विषयः वर्धनीयः
बि एम् डब्ल्यू सिक्स् सीरीज्

## E24 (1976–1989)
## E63/E64 (2003–2010)
## F12/F13 (2011–2018)
| deadurl= no}}||8,198
|-
| 2005
| 23,340
| 19,626||9,033
|-
| 2008
| 16,299||6,533
|-
| 2009
| 8,648||3,549
|-
| 2010
| 5,848||2,418
|-
| 2011
| 9,396 ||3,903
|-
| 2012
| 23,193||8,208
|}
---->

## टिप्पणी
वर्गः:वाहनानि
वर्गः:जीवनशैलीसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
जि वि अय्यर्

संस्कृतवाङ्मयम् आप्राचीनात् विश्वो अस्मिन् मार्गदीप इव दीप्यमानमस्ति। गौर्वाण्यां नैके साधकाः अभ्यासेन वाक्प्रवचनेन परां कोटिमधिगच्छन्तः सन्ति इति विहितमेवायं विचारः। आधुनिका अपि सुवि़ज्ञाः प्राचीनपरम्परां दृश्य-श्रव्यमाध्यमेन परिचयं कारयन्नेवास्माकं संस्कृतिं सर्वत्र प्रसरन्तः सन्तीति अहो अस्माकं भाग्यम् । तादृशीष्वन्यतमः 'कन्नड भीष्म' इत्येव प्रथित: स्मरणीयाः श्री ' गणपति वेङक्टराम अय्यर' महाभागा: । महोदयोयं १९१७ तमे वर्षॆ सप्तम्बरमासे तृतीये मैसूरु राज्यस्य नञ्जनगूडु इत्यस्मिन् परमपवितत्रे प्रदेशे ज्न्म लेभे । सुसंस्कृतवंशे अजायत इत्यनेनैवास्य जीवनपद्धतिरपि समीचीना आसीदिति निश्चप्रचमेव ।

महोदयो अयं सुप्रसिद्ध अभिनेता गुब्बि वीरण्ण महोदयस्य नाटकनिवहे स्वीये अष्टमे वयसि एव भागं स्वीकृत्य नाटकेषु चलनचित्रादिषु अभिनीय महतीं ख्यातिमवाप । अयञ्च कन्नड संस्कृतभाषयोः विशेषतः पाण्डित्यमवाप्य चित्रनिर्माणम् अपि कृतवान् । तत्रापि संस्कृतभाषायामेव सर्वादौ ' श्री शङकराचार्य: ' इति चित्रं निर्मीय नवामितिहासं चित्रप्रपञचे सृष्टवान् इति तु मोदावहो विषयः । ' आदिशङ्कराचार्य-चित्रस्य राष्ट्र्प्रशस्तिः अलभत । अनेन प्रोत्साहितः अय्यर्-महोदयः ' श्रीध्वाचार्य ' इत्यपि कर्नाटकीय आचार्यवराणां चित्रं गौर्वाण्यां तथा ' श्री रामानुजाचार्याः ' इति तमिळभाषायामपि निर्मीय मतत्रयाचार्याणां परिचयं सामान्यजनानां कृते कारितवान् ।

भगवद्गीतामपि दृश्यमाध्यमेन चित्रीकृत्य राष्ट्रप्रशस्तिम् अभजन्त । भुवनस्य मार्गदर्शका इव शोभमानं श्री स्वामिविवेकानन्दमहोदयम् अधिकृत्यापि साक्ष्यचित्रं निर्मीय आप्रपञ्चं ख्यातिमलभन्त ।
महोदयोsयं स्वीये सप्ताशीतितमे वर्षॆ २००३ तमे वर्षे डिसेम्बर् एकविंशतितमे दिनाङ्के दिवङ्गताः । अस्य पार्थिवशरीरस्य बेङ्गलूरुनगरस्य केङ्गेरी समीपस्य "दोड्ड आलदमर" समीपे भारद्वाजाश्रमे अन्त्यसंस्कारः कृतः ।

## उपसंहृति:
एवं महोदयोsयं स्वीय कर्मण्येव जनमानसे सदा संस्मरणीयाः सन्तीति सश्रद्धया संस्मृत्य तेषां पथे एव चराम इति सङ्कल्पयामः ।

## उलेखः

‍‍‌

वर्गः:चलच्चित्रनिर्देशकाः
वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
दक्षिणसिक्किममण्डलम्

thumb|right|200px|भारतदेशे सिक्किमराज्यम्

thumb|right|200px|भूतियाजनाः

thumb|right|200px|**समुदृप्त्से

**दक्षिणसिक्किममण्डलं''' () सिक्किमराज्ये स्थितं मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं नाम्ची/नामत्से वा नगरम् ।

## भौगोलिकम् 
दक्षिणसिक्किममण्डलस्य विस्तारः ७५००० हेक्टर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वदिशि पूर्वसिक्किममण्डलं, पश्चिमदिशि पश्चिमसिक्किममण्डलम्, उत्तरदिशि उत्तरसिक्किममण्डलं, दक्षिणदिशि पश्चिमबङ्गालराज्यम् अस्ति । मण्डलेऽस्मिन् १६२.५ से.मी.मितः वार्षिकवृष्टिपातः भवति । अत्र तिस्रः प्रमुखपर्वतावल्यः सन्ति । ताः देवतामुरा, दक्षिणबारामुरा, अथरामुरा च । गुमती, मुहुरी, फेणी च अत्रस्थाः प्रमुखनद्यः सन्ति ।

## जनसङ्ख्या 
दक्षिणसिक्किममण्डलस्य जनसङ्ख्या(२०११) १,४६,८५० अस्ति । अस्मिन् ७६,६७० पुरुषाः, ७०,१८० महिलाः च सन्ति । अस्मिन् मण्डले चतुरस्रकिलोमीटर्मिते क्षेत्रे १९६ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १९६ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ११.६५% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९१५ अस्ति । अत्र साक्षरता ८१.४२ % अस्ति । मण्डलेऽस्मिन् ८५.५६% जनाः ग्रामेषु निवसन्ति ।

## कृषिः 
कृषिः एव अत्रस्थजनानां प्रमुखोपजीविकासाधनम् । तण्डुलः, आलुकम्, इक्षुः, 'ज्युट', क्षुज्जनिका(mustard), चायं(tea), काफीबीजं(coffee), रबर, पनसफलम्, आम्रम्, इत्यादीनि अस्य मण्डलस्य प्रमुखसस्योत्पादनानि सन्ति ।

## उपमण्डलानि 
* नाम्ची
* रवङ्ग्ला

## लोकजीवनम् 
कृषिः अत्रस्थजनानां प्रमुखोपजीविकासाधनम् । अत्रस्था कृषिः, कृष्यवलम्बितसमाजः, मठायतनानि, निसर्गसौन्दर्यं च विशेषाः सन्ति । 'लेप्चा', 'भूतिया', 'नेपाळी' च अत्रस्थाः प्रमुखनिवासिजनजातयः । तेषु 'लेप्चा' जनाः अत्रस्थमूलजनाः आसन् इति कथ्यते । भूतिया-नेपालीजनाः तु स्थलान्तरिताः कथ्यन्ते । जनाः नेपाली, भूतिया, |हिन्दी, लेप्चा, लिम्बू च भाषाः वदन्ति ।

## वीक्षणीयस्थलानि 
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

* नामची
* तेन्दोङ्ग
* रवङ्ग्ला
* मैनाम-पर्वताः
* बोरोङ्ग
* फुर्-त्सा-चु उष्णजलकुण्डानि
* जोरथङ्ग
* सिकिप्
* समुद्रुप्त्से
* सोलोफोक इत्यत्र चार-धाम
* तेमी चायवाटिका(Tea Plantation)
* तरे भिर्
* रोक् गार्डन् - शिला-उद्यानम् 
* कितम पक्षी-अभयारण्यम्

## बाह्यानुबन्धाः
* सर्वकारसङ्केतस्थलम्

वर्गः:सिक्किमराज्यस्य मण्डलानि
प्रबुद्ध कर्णाटक

'प्रबुद्ध कर्णाटक' इत्येषा मैसूरुविश्वविद्यालयेन प्रकाश्यमाना विज्ञानपत्रिका । सा विशिष्टा विज्ञानपत्रिका आसीत् ।

वर्गः:पत्रिकाः
वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
पूरणपोलिका

पूरणपोलिका

	साहित्यम्	               परिमाणम्

१	चणकदलम्-              	कंस-मितम्
२	शर्करा (अथवा गुड:)-      	पादोन-कंसमिता 
३	कणिक: (गोधूमपिष्टम्)-	    सार्ध-कंसमित:
४	तैलम्-              	पोलिकाभर्जनाय यावदावश्यकम्
५	जातीफलचूर्णम् एलाचूर्णं च-  	सौरभ्यार्थं यावदावश्यकम्।
६	लवणम्-	               रोचनामात्रम्

उपकरणानि
पोलिकापट्ट: वेल्लनी च	भ्राष्ट्रम् पूरणयन्त्रम्।	स्वेदनयन्त्रम् (कूकर)

कृति:
१ चणकदलं शोधनीयं, क्षालनीयं, मृदु स्वेदनीयं च।
२ स्विन्नं दलं सुमर्दनीयम्
३ तत्र गुड: अथवा शर्करा मेलनीया।एतत् मिश्रणं पुन: मन्दाग्नौ घनीभवनं यावत् स्वेदनीयम्। एतत् पूरणम्।
४ पूरणं यदा शीतं भवति, तदा तत्र जातीफलचूर्णम् एलाचूर्णं च मेलनीयम्।पूरणयन्त्रेण (अथवा मिश्रकयन्त्रेण) मर्दयित्वा श्लक्ष्णं करणीयम्।
५ गोधूमपिष्टे ईषत् लवणं मेलनीयम्।जलेन तस्य मर्दनं करणीयम्।
६ मर्दितकणिकस्य शिथिला: पिण्डा: करणीया:।
७ प्रत्येकं पिण्डे गर्तं कृत्वा तत्र पूरणं निधाय पिण्ड: निमेलनीय:।
८ अस्य पिण्डस्य मृदुना हस्तेन पोलिका करणीया।
९ पोलिकापट्टं तिर्यक् कृत्वा पोलिका करतले स्वीकरणीया, भ्राष्ट्रे शनै: संस्थापनीया च।
१० किञ्चित् तैलं सिक्त्वा मन्दे अग्नौ भर्जनीया।
सा एषा पूरणपोलिका। दुग्धेन वा घृतेन वा सह स्वादुतरा भवति।
## बाह्यतन्तु:
* पुरणपोळी पाककृती  -मराठीमाती
* पुरणपोळीची कृती 
* पुरण पोळी  

वर्गः:खाद्यानि
वर्गः:पाकशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
बि एम् डब्ल्यू (i8)

**बि एम् डब्ल्यू(i8) **, इति यानम् आदौ **बि एम् डब्ल्यू दक्षगतिवैज्ञानिकी धारणा** (**BMW Concept Vision Efficient Dynamics**)इति नाम्ना बि एम् डब्ल्यू संस्थया प्रस्तुतितमसीत् । यानमिदं वैद्युतिनशक्तियुक्तं तथा विशेष-**PHEV**(plug-in hybrid electric vehicle) व्यवस्थासम्पन्नम् । प्राथमिकावस्थायायां  फ़्रैङ्कफ़र्ट यान्त्रिकप्रदर्शिन्यां (२००९) टर्बोडिजेल्-युक्तस्य यानस्य(i8) उन्मोचनम् अभूत् । अनन्तरवर्तीकाले बि एम् डब्ल्यू i8 गैसोलिन्-शक्तिसम्पन्नस्य यानस्य प्रस्तुतिकरनमभूत् २०११ तमे वर्षे फ़्रैङ्कफ़र्ट यान्त्रिकप्रदर्शिन्याम् । २०१५ बि एम् डब्ल्यू i8 याने भविष्यति ७.२ kWh लिथियम्-लौहशक्तिसञ्चयकोषः, येन  प्रायः  सीमायां यानाय शक्तिवितरणं भवति । वस्तुतः उत्पादनसंस्करणे पर्यन्तम् इन्धनक्षमता अस्ति ।

### ईन्जिन्
### परिवर्तनम्
## विक्रयणम्
## चित्रवीथिः

File:BMW i8 Concept IAA front.jpg
File:BMW i8 Concept IAA side.jpg
File:11-09-04-iaa-by-RalfR-248.jpg
File:11-09-04-iaa-by-RalfR-246.jpg
File:BMW i8 Concept.jpg
File:BMW i8 Concept rear.jpg

## टिप्पणी
## बाह्यसम्पर्काः
* BMW i8 आधिकारिकजालपुटम्
* Press kit: The BMW i8.
* 2011 BMW i8 Concept
* 2013 BMW i8 Spyder Concept
* 2015 BMW i8
* BMWi NY window into near future
* 3D model of BMW i8 2013

वर्गः:वाहनानि
वर्गः:जीवनशैलीसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
बलिचक्रवर्ती

thumb|200px|बलिः वामनाय दानं करोति
**बलिः** कश्चन क्षत्रियः । प्रह्लादपुत्रस्य वीरोचनस्य पुत्रः बलिः । एतस्य पत्नी सुदेष्णा । एतस्य पुत्रः बाणासुरः ।  एतस्य इन्द्रसेनः इति नामान्तरः ।  एतस्य पत्नी विन्ध्यावळि ।  इन्द्रेन संहृतः बलिः शुक्राचार्यस्य मृतसञ्जीविनीद्वारा पुनर्जीवं प्राप्य विश्वजित् इत्यस्य यागं कृत्वा अग्निदेवेन रथाश्वध्वजं, पितामहेन प्रह्लादेन दिव्यधनुः, अक्षयतूणीरं च प्राप्य इन्द्रेन सह युद्धं कृत्वा जित्वा स्वर्गराज्यं स्वाधीने स्वीकृतवान् ।

## अश्वमेधयागः
नर्मदातटे बलिः अश्वमेधयागं कुर्वन् आसीत् । तदा ब्रह्मादीनां प्रार्थनां श्रृत्वा विष्णुः अदितिदेव्यां वामनरूपेण अवतारं प्राप्तवान् । उपनयनानन्तरं बलिचक्रवर्तेः समीपम् आगतवान् । बलिः वामनम् आदरेण अपूजयत् । सः बलिं पादत्रयमात्रां भूमिं प्रार्थितवान् । शुक्राचार्यः न ददातु इति बलिम् उक्तवान् ।  तथापि बलिः दानं दातुम् उद्युक्तः जातः । तदा वामनरूपी विष्णुः भूम्यन्तरिक्षं पदद्वयेन सम्पाद्य तृतीयं पदं बलेः शिरसि स्थापयित्वा तं पातालं प्रेषितवान् । सहना एव श्रेष्ठा इति विषये प्रह्लादेन सह संवादः, श्रेयस्साधनायाः विषये गर्दभरूपिणा इन्द्रेण सह संवादं कृतवान् । बलेः कोटरे नामिका अन्या पत्नी आसीत् । तस्याः द्वारा बाणः, धृतराष्ट्रः, सूर्यः, चन्द्रः, चन्द्रांशुतापनः, निकुम्भनाभः, गुर्वक्षः, कुक्षिः, भीमः, विभीषणः इत्यादयः अनेकाः पुत्राः आसन् ।

## प्राप्तः वरः
विष्णुः एतं पातालं प्रति नुदन् आसीत् तदा खिन्नं बलिं दृष्ट्वा विष्णुः 'श्रोत्रियेण विना श्राद्धः, विनाश्रद्धया दानं, विधिहीनयज्ञं, शौचेन विना देवब्राह्मणपूजाव्रताः, गुरुभक्त्या विना कृतं कर्म' एतेभ्यः पञ्च कार्येभ्यः यद् पुण्यं प्राप्येत तत् न प्राप्यते । तद् पुण्यं सर्वं भवते एव लभ्यते’ इति वरं दत्तवान् ।
## प्रह्लादस्य शापः
देवानां प्रार्थनानुसारं यदा विष्णुः वामनावतारं धर्तुम् अदित्याः गर्भं प्रविष्टवान् तदा दैत्याः तेजोहीनाः अभवन् ।  अनेकाः उत्पाताः आरब्धाः ।  एतस्य कारणं किम् इति यदा बलिः स्वस्य पितामहं प्रह्लादं पृच्छति तदा प्रह्लादः ध्यानदृष्ट्या  सर्वं ज्ञात्वा  बलये वदति । बलिः विष्णुं निन्दयति ।  कुपितः प्रह्लादः 'मम शिरच्छेदनापेक्षया अधिकपातकं भगवन्निन्दावचनम् भवान् वदन् अस्ति । भवान् राज्यभ्रष्टः भवतु’ इति शापं दत्तवान् ।  यदा बलिः प्रह्लादं प्रार्थयति तदा सः एतस्य श्रेयः भवतु इति अभयं दत्तवान् ।

## वामनस्य बोधनम्
वामनावतारकाले आगतान् उत्पातान् दृष्ट्वा बलिः शुक्रं पृच्छति ।  वामनमूर्तिः दानार्थं भवतः समीपम् आगच्छति इति शुक्राचार्यः विवृणोति ।  शुक्रबल्योः संवादः भवति ।  बलितः दानं प्राप्य वामनः तस्मै एककल्पप्रयाणस्य दीर्घायुं दत्तवान्  ।  एतस्मिन् वैवस्वतमन्वन्तरस्य अनन्तरस्य सार्वणिकमन्वन्तरे इन्द्रपदविं तावत्पर्यन्तं सुतललोके त्रिशतललनाभिः सह सर्वान् भोगान् अनुभवतु, यदि भवान् अन्यायमार्गे चलति तर्हि मरणपाशाः भवन्तं बध्नन्ति  इत्यपि नियमं स्थापितवान् ।  तर्हि मह्यं सुतललोके एतावत् भोगान् दातुं का साधना इति बलिः पृच्छति ।  तस्य उत्तरम् उक्त्वा त्रिविक्रमरूपी वामनः अदृश्यः जातः ।

वर्गः:पौराणिकराजाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:परिशीलनीयानि

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
वरदक्षिणा

विवाहवेलायां कन्यापिता वराय विविधान्‌ उपचारान्‌ कुर्यात्‌, दक्षिणां दद्यात्‌ इति दुष्टा पद्धतिरस्माकं देशे रू ढमूला । एताम्‌ उन्मूलयितुं शासनं कृतम्‌ इति अत्यन्तं स्वागतार्ह्‌ । किन्तु क्वचित्‌ क्वचित्‌ अस्य शासनस्य दुरुपयोगोऽपि जायते । पतिगृहम्‌ आगता वधूः अल्पीयसा कारणेन क्रुद्धा पत्युः पतिबन्धूनां चोपरि आरक्षकस्थाने आक्षेपं समर्पयति । तदा ते सर्वे बन्धनम्‌ अनुभवन्ति । वध्वाः स्वेच्छाचारं विरुध्य यदि श्वशुरौ आक्षिपतः, तदा वरदक्षिणायै पीडयत इति वधूर्वदति । एतादृशेषु सन्दर्भेषु बन्धून्‌ त्रासयितुं वध्वः शासनमिदम्‌ उपयुञ्जते । एतत्‌ सर्व्‌ आकलस्य सर्वो न्यायालयेन आरक्षकाः अनुशासिताः । काचन नवोढा बन्धून्‌ आक्षिप्य आरोपं कृतवती इत्येतावन्मात्रेण बन्धनं न कार्य्‌ । यदि वरदक्षिणायै पीडा दत्तेति साक्ष्यं वर्तते, यदि अन्ये आधाराश्च विद्यन्ते, तदा एव बन्धनं कर्तव्यम्‌, नान्यथेति । इदं युक्ततपम्‌ । सर्वाः वध्वः साध्व्य इति, पतिबन्धवः सर्वे दुष्टा इति च भावना न श्रेयसी । न्यायः सत्यम्‌ अनुसरेत्‌ । निष्कारणं बन्धूनां बन्धनं न भवेत्‌ । आरक्षकाः निष्पक्षपाताः सर्वान्‌ रक्षेयुः ।

वर्गः:सामाजिकसमस्याः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
शून्यमुद्रा

## करणविधानम्
शून्यमुद्रा सपदि एव परिणामं ददाति । मध्यमायाः अग्रभागम् अङ्गुष्ठस्य मूले नीत्वा अङ्गुष्ठं मध्यमायाः पृ‌ष्टभागे स्थापनीयम् । अन्याः अङ्गुल्यः सरलाः स्थापनीयाः ।
## परिणामः
मध्यमा आकाशतत्वं निर्दिशति । यदा आकाशतत्वं अधिकं भवति तदा कर्णसम्बन्धिसमस्यापि उद्भवति । शिरसि ठक् ठक् इति मुद्गरेण प्रहारः भवति इति भासते । तदा शून्यमुद्रया आकाशतत्वं न्यूनीकृत्वा शिरसम्बन्धिदोषाः दूरीकर्तुं शक्यन्ते ।
## उपयोगः
कर्णवेदना, बधिरतायाः च समस्यायै दिने ५० निमेषपर्यतं शून्यमुद्रां कृत्वा अनन्तरं १५ निमेषपर्यतं प्राणमुद्रा करणीया । कर्णवेदना, कर्णे शब्दः अपि शमितो भवति । यदा कर्णप्रवहणं भवति तदा कर्णस्य शस्त्रचिकित्सा असाध्या इति वैद्याः वदन्ति । तदा शून्यमुद्रया कर्णसमस्यां दूरीकृता भवति । शिर्रोभ्रमणसमस्यायां अपि   शून्यमुद्रा रामबाणः इव परिणामं करोति । कदाचित् शिशोः वाक्दोषः भवति । तदा शून्यमुद्रा, प्राणमुद्रायाश्च करणेन ते वाक्पटवः भवितुं अर्हन्ति । अश्रवणेन एव शिशोः वाणी न आगता । किन्तु शून्यमुद्रायाः करणेन कर्णः समीचीनो भूत्वा भाषाश्रवणात् शिशुः वाक्पटुः अभवत् इति अभिप्रायः । 
शिरसि ठक्-ठक् इति मुद्गरेण प्रहारः भवति इति यदा भासते तदा शून्यमुद्रायाः साकं वायुमुद्रापि ५० निमेषपर्यतं, अनन्तरं १५ निमेषपर्यतं प्राणमुद्रा क्रियते चेत् शिरः पूर्ववत् शान्तः भवति । भयंकरशिरोवेदना, कर्णवेदना, चलनसमये अस्थिरता, कम्पनं, दन्तवेदना, कण्ठवेदना, पृष्टभागवेदना, पार्ष्णिवेदना, सन्धिवेदनाश्च   शून्यमुद्रा तथा वायुमुद्रा  करणेन वेदनाः शमिताः भवन्ति । तदनन्तरं प्राणमुद्रा अपि करणीया ।

वर्गः:योगमुद्राः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
बि एम् डब्ल्यू

**बायरिशे मोटोरण् वेर्के ए जी** अथवा 

## टिप्पणी
वर्गः:वाणिज्यसंस्थाः
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सूर्यमुद्रा

## करणविधानम्
	अनामिकायाः अग्रभागम् अङ्गुष्टस्य मूलेनीत्वा अङ्गुष्ठम् अनामिकायाः पृ‌ष्टभागे स्थापनीयं । तदा शून्यमुद्रा सम्भवति ।
## परिणामः
पृथ्वीतत्वं न्यूनीभूत्वा अग्नितत्ववृध्दिः भवति । अग्नितत्वं शरीरस्य उष्णताम् अधिकं करोति ।  अग्नितत्वस्य वृध्या पचनक्रिया समीचीनतया भवति । उष्णतायाः वृध्या स्थूलकायं  शरीरं कृषं भवति । कफ, शीत, कण्ठवेदनायै  शून्यमुद्रा बहु प्रयोजनकारिणी अस्ति। अग्निः नेत्रदृष्टी सम्बन्धी अस्ति । अनया मुद्रया दृष्टिदोषः दूरीभवति ।
## उपयोगः
सूर्यमुद्रा शैत्यं, कम्पनं च दूरीकरोति । त्वक्, हस्तपादौ यदा शीतलौ भवतः तदा अनया मुद्रया उष्णांशः र्वद्धी भूत्वा  हस्तपादयोः शक्तिः अधिका भवति ।
स्थूलकायं कृषं कर्तुं इयं मुद्रा रामबाणः इव कार्यं करोति । इयं मुद्रा प्रतिदिनं ५० निमेषपर्यन्तं क्रियते चेत् स्थूलकायं  शरीरं दृढकायं कर्तुं शक्यते । एकमासपर्यन्तं प्रतिदिनं सूर्यमुद्राकरणेन किलो द्वयं न्यूनीकर्तुं शक्यते । उपहारसेवने अपि मितिः आवश्यकी अस्ति । रक्ते कोलेस्ट्राल् प्रमाणं  न्यूनीकरोति । बुभुक्षां उत्पादयितुं इयं मुद्रा बहु सहकारिणी अस्ति ।
नेत्रवेदना क्यटराक्ट् अपि गुणीभवति । थैरैड् ग्रन्थ्याः कार्यं कुशलं करोति । दोषस्य यदा शमनं भवति तदा मुद्राकरणं स्थगितव्यम् ।

लिङ्गमुद्रायाः सर्वप्रयोजनानि अस्यां मुद्रायां निहितानि सन्ति ।

वर्गः:योगमुद्राः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्