विश्वेश तीर्थ

**श्रीश्रीविश्वेशथीर्थः** ( अप्रैल २७, १९३१  तः २९ दिसम्बर २०१९) उडुपी-नगरस्य अष्टमठेषु अन्यतमस्य पेजावरामठस्य प्रमुखः सन्यासी आसीत्, यः देशस्य श्रेष्ठयतिषु अन्यतमः 
वरिष्ठविद्वान् इति प्रसिद्धः आसीत्, समाजसेतनरता, वैराग्यमूर्तिः, महामेधावी चासीत् |  

**जन्म**                          २५ एप्रिल् १९३१          

रामकुञ्ज, उडुपि                     

**मृत्यु**                      २९ डिसेम्बर २०१९ (आयु ८८)

                                      पेजवर मठ, उडुपी

**जन्मनाम**                            वेङ्कटारामण

**सम्मानः**                           यतिकुलचक्रवर्ती

**संस्थापकः**                        पूर्णप्रज्ञविद्यापीठम्

**गुरुः**                            श्री विश्वमान्य तीर्थ स्वामीजी

**दर्शनशास्त्र**                            द्वैत वेदान्त

**पुरस्कारः**                              पद्मविभूषण

## पूर्वाश्रमे 
उडुपीतः १२० कि.मी दूरे सुब्रह्मण्यस्य समीपे एकः ग्रामः । पवित्रं स्थानं यत्र आचार्य माध्वः चरति स्म। नाम रामकुञ्जः । बहवः जनाः न जानन्ति यत् तेषां नाम श्रुतं वा। एतादृशः अज्ञातः ग्रामः। एतादृशे ग्रामे १९३१ तमस्य वर्षस्य एप्रिल-मासस्य २७ दिनाङ्के पेजा-मठाधीशस्य श्रीविश्वेश-थीर्थस्य श्रीपदरुस्य जन्म अभवत् ।

पिता नारायणाचार्य, माता कमलम्मा। द्वितीयः पुत्रः जातः तस्य नाम 'वेङ्कटरमणः' इति । प्रजापतिसंवत्सरस्य वैसाखा शुद्धदशमी सोमवासरे वेङ्कटरमणस्य शुभं जन्म अभवत्।

सः प्राथमिकशिक्षा रामकुञ्जग्रामे संस्कृतप्राथमिकविद्यालये अवाप्तवान् । सः सप्तमे वर्षे गायत्रीयाः उपदेशं प्राप्तवान् । वेदमाता वटोः अधरे विलपत्।

उपनयनात् पूर्वं बालकः अपि षड्वर्षाणाम् आसीत् । लीलायुषः । पिता माता च पुत्रं उडुप्यां आहूतवान्। तस्मिन् समये पेजावरा मठस्य पर्यायः अभवत् । वेङ्कटरमन पेजावरा मठस्य स्वामिनः श्रीकृष्णस्य पूजां रुचिपूर्वकं पश्यति स्म। किञ्चित् अन्तः आकर्षणम् आगतं बालकस्य : किं अहमपि एवं कृष्णं पूजयितुं शक्नोमि ? इति |

पर्यायस्य अवधिः समाप्तः। ततः पेजावरस्य मठाधीशः श्रीविश्वमान्य तीर्थः यात्रां कर्तुं प्रस्थितवान्। मार्गे हाम्पे प्राप्तः। तस्य संकल्पः व्यासतीर्थस्य जन्मस्थले हम्प्यां दृढः अभवत् । सः वेङ्कटरमणं अविलम्बेन आहूतवान्। सद्यः उपनीतः  वाटुः वेङ्कटरमणः स्वज्येष्ठैः सह हम्पे-नगरं गतः ।

## ￼अधोक्षजतीर्थनां संस्थानस्य उत्तराधिकारित्वेन विनियुक्तः   
बहुदन्यसंवत्सरस्य मार्गशीरशुद्धपञ्चमी (३.१२.१९३८) दिनाङ्के वेङ्कटरमनस्य दीक्षा हम्पेयन्त्रोद्धारक मुखप्राणस्य सन्निधौ अभवत् । रामकुञ्जस्य लघुग्रामस्य एकः मुग्धः बालकः, इतोऽपि सप्तवर्षीयः बालकः, अधोक्षजतीर्थसंस्थानस्य उत्तराधिकारित्वेन, पेजावरामठस्य वंशस्य ३२ तमे यतित्वेन आचार्यमध्वानां वेदान्तपीठम् आरोपितवन्तः  । तद्दिनादारभ्य वेङ्कटारामः 'विश्वेशतीर्थः' अभवत् ।

## अध्ययनम् 
माध्वविदुषां मध्ये अग्रणी श्रीविद्यामन्यतीर्थस्य मार्गदर्शनेन श्रीविश्वेष्ठीर्थस्य अध्ययनं अविरामं प्रचलति स्म ।

अष्टवर्षेषु अबाधिते अध्ययने विद्यामान्य तीर्थः सर्वं ज्ञानं तस्मै प्रदत्तवान् । विश्वेशतीर्थः ज्ञानस्य पर्वतः अभवत्। न बहवः जनाः जानन्ति; अद्य देशे अन्यः कोऽपि गुरुः नास्ति यः विद्वत्तायां विश्वेशतीर्थस्य समं स्थातुं शक्नोति।

## विद्वत्प्रकाशः 
तस्मिन् समये पेजावरस्य श्रीपादः विश्वेशतीर्थः २० वर्षस्य तरुण यतिः आसीत् । १९५१ तमे वर्षे नाञ्जनगूडु -नगरे आगमत्रयविद्वत्सम्मेलनं सम्पन्नम् । सर्वेषां विदुषां सर्वसम्मत्या तस्य सम्मेलनस्य अध्यक्षतायाः दायित्वं युवा विश्वेशथीर्थं प्रति न्यस्तम् ।

तस्मिन् समागमे तदानीन्तन मैसूरराजः दि.जयचमराजेन्द्र ओडेयर् उपस्थितः आसीत्। युवकयतेः तेजसा पाण्डित्येन च प्रशंसिताः प्रभुः श्रीपादं प्रासादं आहूय पूजयति स्म ।

१९५२ तमे वर्षे जनवरीमासे १८ दिनाङ्के २१ वर्षीयबालसन्यासिनः प्रथमपर्यायपीठारोहणम् | अन्नदानस्य - ज्ञानदानस्य अतुलनीयं पर्यायम् अभवत्। , यत् पर्यायकाले एव सर्वेषां माध्वानां संगठनस्य आरम्भस्य साक्षीभूतं माध्वतत्वज्ञानसम्मेलनम् |

१९५६ तमे वर्षे २८ जुलै दिनाङ्के टीकाचार्याणां जन्मदिने पूर्णप्रज्ञा विद्यापीठस्य स्थापना  बेंगलुरुनगरे अभवत् ।    यत् १२ वर्षाणि यावत् निरन्तरम् अध्ययनार्थं गुरुकुलसदृशं राज्यस्य श्रेष्ठम् आध्यात्मिकविद्याकेन्द्रम् |

अधुना स्थापयित्वा ६३ वर्षाणि समापितायां अस्यां संस्थायां शतशः प्रसिद्धाः विद्वांसः अध्ययनं समापितवन्तः ।

## पीडितानां दलितानां कृते आर्द्रीकृतं मनः 
अस्पृश्यता एव समस्या आसीत् या श्रीपादस्य बाल्यकालात् एव व्यापादयति स्म । समाजस्य कस्यचित् वर्गस्य अस्पृश्यत्वेन बहिष्कारस्य विरुद्धं तस्य अन्तःकरणं  प्रचण्डाग्निरिव सदा प्रतिरोदयति स्म ।

सर्वेषां विरोधानां मध्येऽपि सः दलितानां प्रदेशं गत्वा तेषां कष्टेषु साहाय्यहस्तं प्रसारितवन्तः  ।

गुरु श्री विद्यामान्य तीर्थ एव  - "भवद्भिः कृतं कार्यम् शास्त्रीयम् अस्ति। दलितेभ्यः अपि हरिभक्तिसन्देशं दत्तवन्तः। एतत् गुणकार्यम्' इति प्रेम्णा सान्त्वितवान् ।￼