open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
युधामन्युश्च विक्रान्त...

## श्लोकः 
:**युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीर्यवान् ।**
:**सौभद्रो द्रौपदेयाश्च सर्व एव महारथाः ॥ ६ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य षष्ठः (६) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
युधामन्युः, च, विक्रान्तः, उत्तमौजाः, च, वीर्यवान् । सौभद्रः, द्रौपदेयाः, च, सर्वे, एव, महारथाः ॥६॥

## अन्वयः
च विक्रान्तः युधामन्युः च वीर्यवान् उत्तमौजाः सौभद्रः च द्रौपदेयाः सर्वे एव महारथाः ।

## शब्दार्थः 
:च विक्रान्तः    =  पराक्रमशीलः
:युधामन्युः च  =  युधामन्युः
:वीर्यवान्       =  वीरः
:उत्तमौजाः     =  बलवान्
:सौभद्रः च     =  अभिमन्युः
:द्रौपदेयाः      =  द्रौपद्याः पञ्च पुत्राः उपपाण्डवाः
:सर्वे एव       =   सकलाः एव
:महारथाः     =  महारथाः एव

## अर्थः 
अत्र पाण्डवसैन्ये युयुधानः विराटः इत्यादयः भीमा र्जुनसमाः शूराः सर्वे धनुर्धराः महारथाः एव सन्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

06
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
अस्माकं तु विशिष्टा ये...

## श्लोकः 
:**अस्माकं तु विशिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम ।**
:**नायका मम सैन्यस्य संज्ञार्थं तान्ब्रवीमि ते ॥ ७ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य सप्तमः (७) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
अस्माकम्, तु, विशिष्टाः, ये, तान्, निबोध, द्विजोत्तम । नायकाः, मम, सैन्यस्य, संज्ञार्थम्, तान्, ब्रवीमि, ते ॥ ७ ॥

## अन्वयः
द्विजोत्तम ! अस्माकं तु ये विशिष्टाः तान् निबोध । मम सैन्यस्य (ये) नायकाः तान् ते संज्ञार्थं ब्रवीमि । ७ ।

## शब्दार्थः 
:द्विजोत्तम = हे द्विजोत्तम द्रोणाचार्य !
:अस्माकं तु = अस्माकं कौरवाणां तु,
:विशिष्टाः    = असाधारणाः,
:ये           = ये योद्धारः,
:तान्        = तान्,
:निबोध     = जानीहि,
:मम         = दुर्योधनस्य मम,
:सैन्यस्य    = सेनायाः,
:नायकाः    = ये सेनापतयः,
:तान्        = तान् नायकान्,
:ते           = तुभ्यम्,
:संज्ञार्थं     = सम्यक् ज्ञानार्थं,
:ब्रवीमि     =  निवेदयामि ।

## अर्थः 
हे द्रोणाचार्य ! मम सैन्ये ये विशिष्टाः सेनापतयः सन्ति तान् भवान् जानाति एव । तथापि भवतः संज्ञानार्थं तेषां नामानि अहं स्मारयामि ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

07
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
चेदी

thumb|200px|right|१६ जनपदान् दर्शयत् मानचित्रम्

चेडीजनाः,चेतीजनाः अथवा चेत्याः स्थानद्वये वसन्ति स्म । नेपालस्य पर्वतश्रेणिषु एकं केन्द्रम् आसीत् । अपरं च केन्द्रं कौसम्बीसमीपस्थे बुन्देल्खण्डे आसीत् । एते चेत्याः कुरुदेशस्य वात्स्यदेशस्य मध्ये विद्यमानस्य यमुनाप्रदेशस्य मध्यभागे वसन्ति स्म । मध्ययुगस्य अवधौ चेदीराज्यस्य दक्षिणसीमा नर्मदानदीपर्यन्तं विस्तृता आसीत् । महाभारते उक्तं "सूक्ति"नामकं स्थानम् अथवा सूक्तिमत्याः सोत्तिवत्तागारं तेषां राजधानी आसीत् । चेतीवंशः भारतस्य प्राचीनवंशः आसीत् इति उल्लेखः दृश्यते ऋग्वेदे । खार्वेलास्थ"हथिगुम्फ"शासनानुगुणं चेतीजनानाम् एका शाखा कलिङ्गराज्ये अपि अधिकारे आसीत् ।

चेडी
चेडी
वर्गः:प्राचीनभारतसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
तस्य सञ्जनयन् हर्षं...

## श्लोकः 
:**तस्य सञ्जनयन् हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः ।**
:**सिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ॥ १२ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य द्वादशः (१२) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
तस्य, सञ्जनयन्, हर्षम्, कुरुवृद्धः, पितामहः । सिंहनादम्, विनद्य, उच्चैः, शङ्खम्, दध्मौ, प्रतापवान् ॥

## अन्वयः
प्रतापवान् कुरुवृद्धः पितामहः तस्य हर्षं सञ्जनयन् सिंहनादं विनद्य उच्चैः शङ्खं दध्मौ ।

## शब्दार्थः 
:प्रतापवान् = तेजस्वी
:कुरुवृद्धः = कुरुषु ज्येष्ठः
:पितामहः = भीष्मः
:तस्य = दुर्योधनस्य 
:हर्षम् = मोदम्
:सञ्जनयन् = उत्पादयन्
:सिंहनादं विनद्य = सिंहः इव गर्जित्वा
:शङ्खम् = शङ्खम्
:उच्चैः = गाढम्
:दध्मौ = आध्मातवान् ।

## अर्थः 
तदा पितामहः भीष्मः सिंहः इव उच्चैः गर्जनम् अकरोत् । ततः शङ्खमपि उच्चैः अधमत् येन दुर्योधनस्य महान् सन्तोषः जातः ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

12
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
अयनेषु च सर्वेषु...

## श्लोकः 
:**अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः ।**
:**भीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि ॥ ११ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य एकादशः (११) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
अयनेषु च सर्वेषु यथाभागम् अवस्थिताः । भीष्मम् एव अभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि ॥

## अन्वयः
सर्वेषु अयनेषु यथाभागम् अवस्थिताः भवन्तः सर्वे भीष्मम् एव अभिरक्षन्तु ।	

## शब्दार्थः 
:सर्वेषु = सकलेषु 
:अयनेषु = व्यूहानां द्वारेषु 
:यथाभागम् = स्वस्वभागे 
:अवस्थिताः = स्थिताः	
:भवन्तः सर्वे = समस्ताः भवन्तः 
:भीष्मम् एव = भीष्माचार्यम् एव
:अभिरक्षन्तु = संरक्षन्तु ।

## अर्थः 
भवन्तः सर्वेऽपि व्यूहानां द्वारदेशेषु स्वस्वस्थाने तिष्ठन्तु । सेनाधिपतिं भीष्मं च रक्षन्तु ।

## रामानुजभाष्यम्
दुर्योधनं स्वयमेव भीमाभिरक्षितं पाण्डवानां बलम्, आत्मीयं च भीष्माभिरक्षितं बलमवलोक्य आत्मविजये तस्य बलस्य पर्याप्ततामात्मीयस्य बलस्य तद्विजये चापर्याप्ततामाचार्याय निवेद्य, अन्तर्विषण्णोऽभवत॥१.११ ॥
 
## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
भगवद्गीता

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/

11
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते...

## श्लोकः 
:**ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ ।**
:**माधवः पाण्डवश्चैव दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः ॥ १४ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य चतुर्दशः (१४) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
ततः, श्वेतैः, हयैः, युक्ते, महति, स्यन्दने, स्थितौ । माधवः, पाण्डवः, च, एव, दिव्यौ, शङ्खौ, प्रदध्मतुः ॥

## अन्वयः
ततः माधवः पाण्डवशः च श्वेतैः हयैः युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः ।

## शब्दार्थः 
:ततः        = तस्मात्परम्
:माधवः      = श्रीकृष्णः
:पाण्डवश्च   = अर्जुनश्च
:श्वेतैः        = धवलैः
:हयैः         = अश्वैः
:युक्ते         = संयुक्ते
:महति       = विशाले
:स्यन्दने     = रथे
:स्थितौ      = उपविष्टौ
:दिव्यौ      = अलौकिकौ
:शङ्खौ       = शङ्खौ
:प्रदध्मतुः   = ध्मातवन्तौ ।

## अर्थः 
ततः पश्चात् भगवान् श्रीकृष्णः अर्जुनश्च धवलवर्णैः अश्वैः उह्यमानेन महता रथेन तत्र समागतौ । तौ च युद्धोत्साहवर्धनाय स्वीयौ अलौकिकौ शङ्खौ ध्मातवन्तौ ।

## रामानुजभाष्यम्
ततस्तं घोषमाकर्ण्य सर्वेश्वरेश्वरं पार्थसारथी रथी च पाण्डुतनयस्त्रैलोक्यविजयोपकरणभूते महति स्यन्दने स्थितौ त्रैलोक्यं कम्पयन्तौ श्रीमत्पाञ्चजन्यदेवदत्तौ दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः ॥१.१४॥

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

14
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
पाञ्चजन्यं हृषीकेशो...

## श्लोकः 
:**पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनञ्जयः ।**
:**पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः ॥ १५ ॥**
अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य पञ्चदशः (१५) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
पाञ्चजन्यम्, हृषीकेशः, देवदत्तम्, धनञ्जयः । पौण्ड्रम्, दध्मौ, महाशङ्खम्, भीमकर्मा, वृकोदरः ॥

## अन्वयः
अस्य श्लोकस्य अन्वयः अग्रिमे श्लोके मिलित्वा दत्तं वर्तते ।

## शब्दार्थः 
:पाञ्चजन्यम्  = तन्नामकम्,
:हृषीकेशः    = श्रीकृष्णः
:देवदत्तम्    = तन्नामकम्
:धनञ्जयः    =  अर्जुनः
:पौण्ड्रम्      = तन्नामकम्
:दध्मौ       = अधमत्
:महाशङ्खम् = महाकारकं शङ्खम्
:भीमकर्मा   = भयङ्करकार्यकारी
:वृकोदरः    = भीमः

## अर्थः 
अस्य श्लोकस्य तात्पर्यमपि अग्रिमे श्लोके एव वर्तते ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

15
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
स घोषो धार्तराष्ट्राणां...

## श्लोकः 
:**स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् ।**
:**नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन् ॥ १९ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य नवदशः (१९) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
सः, घोषः, धार्तराष्ट्राणाम्, हृदयानि, व्यदारयत् । नभः, च, पृथिवीम्, च, एव, तुमुलः, व्यनुनादयन् ॥

## अन्वयः
सः तुमुलः घोषः नभः पृथिवीं च व्यनुनादयन् धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् ।

## शब्दार्थः 
:सः           = स एषः
:तुमुलः       = घोरः
:घोषः        = नादः
:नभः         = आकाशम्
:पृथिवीं च    = भूमिं च
:व्यनुनादयन् = प्रतिध्वनयन्
:धार्तराष्ट्राणाम् = कौरवाणाम्
:हृदयानि      = मनांसि
:व्यदारयत्    = अखण्डयत्

## अर्थः 
सर्वेऽपि महावीराः युगपदेव शङ्खान् ध्मातवन्तः इति तदा महान् घोरश्च शब्दः समुत्पन्नः । तेन आकाशे भूमौ च प्रतिध्वनिः जातः । तस्य घोषस्य श्रवणेन दुष्टानां कौरवाणां हृदयानि विभिन्नानि इव अभवन् ।

## रामानुजभाष्यम्
ततो युधिष्ठिरो वृकोदरादयश्च स्वकीयान्शङ्खान्पृथक्पृथक्प्रदध्मौ । स घोषो दुर्योधनप्रमुखानां सर्वेषामेव भवत्पुत्राणां हृदयानि बिभेद । अदयैव नष्टं कुरूणां बलमिति धार्तराष्ट्रा मेनिरे । एवं तद्विजयाभिकङ्क्षिणे धृतराष्ट्राय संजयोऽकथयत॥१.१५१.१९॥

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

19
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
अथ व्यवस्थितान् दृष्ट्वा...

## श्लोकः 
:**अथ व्यवस्थितान् दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान् कपिध्वजः ।**
:**प्रवृत्ते शस्त्रसम्पाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः ॥ २० ॥**
:**हृषीकेशं तदा वाक्यम् इदमाह महीपते ।**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य   विंशतितमः (२०) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
अथ, व्यवस्थितान्, दृष्ट्वा, धार्तराष्ट्रान्, कपिध्वजः । प्रवृत्ते, शस्त्रसम्पाते, धनुः, उद्यम्य, पाण्डवः ॥ हृषीकेशम्, तदा, वाक्यम्, इदम्, आह, महीपते ।

## अन्वयः
महीपते ! अथ व्यवस्थितान् धार्तराष्ट्रान् दृष्ट्वा कपिध्वजः पाण्डवः शस्त्रसम्पाते प्रवृत्ते धनुः उद्यम्य तदा हृषीकेशम् इदं वाक्यम् आह ।

## शब्दार्थः 
:महीपते         = हे धृतराष्ट्र !
:अथ             = ततः
:व्यवस्थितान्    = उद्युक्तान्
:धार्तराष्ट्रान्      = कौरवान्
:दृष्ट्वा	         = वीक्ष्य
:कपिध्वजः     = वानरकेतनः
:पाण्डवः        = अर्जुनः
:शस्त्रसम्पाते   = आयुधपाते
:प्रवृत्ते         = सम्पन्ने
:धनुः          = चापम्
:उद्यम्य        = उद्धृत्य
:तदा           = तस्मिन् समये
:हृषीकेशम्     = कृष्णम्
:इदम्          = एतत्
:वाक्यम्       = वचनम्
:आह          = वदति

## अर्थः 
महीपते ! अथ अर्जुनः युद्धसन्नद्धान् कौरवान् अपश्यत् । तदा शस्त्रप्रहारोऽपि आरब्धः । अर्जुनः धनुः उद्यम्य श्रीकृष्णम् एवम् अवदत् ।।
 
## श्लोकवैशिष्ट्यम्
अस्मिन् श्लोके विषयस्य सुष्ठु अवगमनाय अग्रिमश्लोकस्य प्रथमपादः अपि अत्रैव योजितः ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

20
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
द्रुपदो द्रौपदेयाश्च...

## श्लोकः 
:**द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते ।**
:**सौभद्रश्च महाबाहुः शङ्खान्दध्मुः पृथक्पृथक् ॥ १८ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य अष्टादशः (१८) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
द्रुपदः, द्रौपदेयाः, च, सर्वशः पृथिवीपते ।  सौभद्रः, च, महाबाहुः, शङ्खान्, दध्मुः, पृथक्, पृथक् ॥

## अन्वयः
पृथिवीपते ! परमेष्वासः काश्यः, महारथः शिखण्डी, धृष्टद्युम्नः, विराटः, अपराजितः सात्यकिः, द्रुपदः, द्रौपदेयाः, महाबाहुः सौभद्रः च सर्वशः पृथक् पृथक् शङ्खान् दध्मुः ।

## शब्दार्थः 
:द्रुपदः        = द्रुपदः
:द्रौपदेयाः    = द्रौपद्याः पुत्राः
:सर्वशः      =  सर्वे
:पृथिवीपते   =  हे धृतराष्ट्र
:सौभद्रः च  = अभिमन्युः च
:महाबाहुः    = महान्तौ बाहू यस्य सः
:शङ्खान्      = शङ्खान्
:दध्मुः       =  अधमन्
:पृथक्       = अन्यान्
:पृथक्       = अन्यान्

## अर्थः 
हे पृथिवीपते धृतराष्ट्र ! युद्धार्थम् उपस्थितः काशिराजः महान् धनुर्धरः अस्ति । तादृशः काशिराजः, महारथः द्रुपदपुत्रः धृष्टद्युम्नः, विराटराजः, अपराजितः सात्यकिः, द्रुपदमहाराजः, द्रौपद्याः पुत्राः उपपाण्डवाः, महाबाहुः अभिमन्युश्चेति सर्वेऽपि पृथक् पृथक् शङ्खान् अधमन् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

18
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
यावदेतान्निरीक्षेऽहं...

## श्लोकः 
:**यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान् ।**
:**कैर्मया सह योद्धव्यमस्मिन् रणसमुद्यमे ॥ २२ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य द्वाविंशतितमः (२२) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
यावत्, एतान्, निरीक्षे, अहम्, योद्धुकामान्, अवस्थितान् । कैः, मया, सह, योद्धव्यम्, अस्मिन्, रणसमुद्यमे ॥

## अन्वयः
यावत् अहम् अस्मिन् रणसमुद्यमे कैः मया सह योद्धव्यम् (इति ज्ञातुम्) अवस्थितान् एतान् योद्धुकामान् निरीक्षे ।

## शब्दार्थः 
:यावत्            = प्रथमम्
:अहम्            = अहम्
:अस्मिन्         = एतस्मिन्
:रणसमुद्यमे      = युद्धे
:कैः सह         = कैः साकम्
:मया             = मया
:योद्धव्यम्        = युद्धं कर्तव्यम् (इति ज्ञातुम्)
:एतान्            = इमान्
:अवस्थितान्     = स्थितान्
:योद्धुकामान्      = युयुत्सून्
:निरीक्षे           = अवलोकयामि ।

## अर्थः 
युद्धं कर्तुं के के उपस्थिताः सन्ति, अस्मिन् च युद्धे कैः कैः सह मया योद्धव्यम् इति अहं ज्ञातुं प्रथमं 	तान् द्रष्टम् इच्छामि । तस्मात् मम रथं तत्र स्थापय ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

22
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
काश्यश्च परमेष्वासः...

## श्लोकः 
:**काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः ।
:**धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः ॥ १७ ॥'''

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य सप्तदशः (१७) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
काश्यः, च, परमेष्वासः, शिखण्डी, च, महारथः । धृष्टद्युम्नः, विराटः, च, सात्यकिः, च, अपराजितः ॥

## अन्वयः
अस्य श्लोकस्य अन्वयः अग्रिमे श्लोके मिलित्वा दत्तं वर्तते ।

## शब्दार्थः 
:काश्यः च     = काश्याः राजा
:परमेष्वासः   = परमधनुर्धरः
:शिखण्डी च  =  शिखण्डी
:महारथः      =  योधानां दशसहस्रेण योद्धा
:धृष्टद्युम्नः     = धृष्टद्युम्नः
:विराटः च     =  विराटराजः
:सात्यकिः च  = सात्यकिः
:अपराजितः   = पराजेतुम् अशक्यः

## अर्थः 
अस्य श्लोकस्य तात्पर्यमपि अग्रिमे श्लोके एव वर्तते ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

17
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
अनन्तविजयं राजा...

## श्लोकः 
:**अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।**
:**नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ ॥ १६ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य षोडशः (१६) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
अनन्तविजयम्, राजा, कुन्तीपुत्रः, युधिष्ठिरः । नकुलः, सहदेवः, च, सुघोषमणिपुष्पकौ  ॥

## अन्वयः
हृषीकेशः पाञ्चजन्यं धनञ्जयः देवदत्तं भीमकर्मा वृकोदरः महाशङ्खं पौण्ड्रं कुन्तीपुत्रः राजा युधिष्ठिरः अनन्तविजयं नकुलः सहदेवः च सुघोषमणिपुष्पकौ दध्मौ ।

## शब्दार्थः 
:अनन्तविजयम्  = तन्नामकम्
:राजा             = महाराजः
:कुन्तीपुत्रः       = कुन्तीसुतः
:युधिष्ठिरः       =  युधिष्ठिरः
:नकुलः          =  नकुलः
:सहदेवः          = सहदेवः
:सुघोषमणिपुष्पकौ = तन्नामकौ

## अर्थः 
भगवान् श्रीकृष्णः स्वीयं पाञ्चजन्यं शङ्खम् अधमत् । अर्जुनः देवदत्तनामकं स्वीयं शङ्खम् अधमत् । भीमस्तु भयङ्कराणां कार्याणां करणे कुशलः । पौण्ड्रनामकः तस्य शङ्खोऽपि महान् एव । सः तम् अधमत् । युधिष्ठिरः अनन्तविजयनामकं शङ्खम् अधमत् । नकुलः सुघोषनामकं सहदेवः च मणिपुष्पकनामकं शङ्खम् अधमत् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

16
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
तत्रापश्यत् स्थितान् पार्थः...

## श्लोकः 
:**तत्रापश्यत् स्थितान् पार्थः पितॄनथ पितामहान् ।**
:**आचार्यान्मातुलान्भ्रातॄन्पुत्रान्पौत्रान्सखींस्तथा ॥ २६ ॥**
:**श्वशुरान् सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि ।**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य षड्विंशतितमः (२६) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
तत्र, अपश्यत्, स्थितान्, पार्थः, पितॄन्, अथ, पितामहान् । आचार्यान्, मातुलान्, भ्रातॄन्, पुत्रान्, पौत्रान्, सखीन्, तथा ॥ श्वशुरान्, सुहृदः, च, एव, सेनयोः, उभयोः, अपि ।	

## अन्वयः
अथ पार्थः तत्र स्थितान् पितॄन् पितामहान् आचार्यान् मातुलान् भ्रातॄन् पुत्रान् पौत्रान् सखीन् श्वशुरान् सुहृदः च उभयोः अपि सेनयोः अपश्यत् ।

## शब्दार्थः 
:अथ                = ततः
:पार्थः               = अर्जुनः
:तत्र                 = तस्मिन् प्रदेशे
:स्थितान्            = वर्तमानान्
:पितॄन्              = पितृतुल्यान्
:पितामहान्         = पितुः पितॄन्
:आचार्यान्          = गुरून्
:मातुलान्           = मातृसहोदरान्
:भ्रातॄन्             = सहोदरान्
:पुत्रान्	            = पुत्रतुल्यान्
:पौत्रान्            = पुत्रपुत्रान्
:सखीन्           = मित्राणि
:श्वशुरान्         = भार्यायाः पितॄन्
:सुहृदः च         = कृतोपकारान् च
:उभयोः          = द्वयोः
:अपि             = अपि
:सेनयोः          = सैन्ययोः
:अपश्यत्         = दृष्टवान् ।

## अर्थः 
तयोः सेनयोः अर्जुनः स्वबान्धावान्, गुरून्, मित्राणि च अपश्यत् ।

## श्लोकवैशिष्ट्यम्
विषयस्य सुबोधाय अग्रिमश्लोकस्य प्रथमपादः अपि अत्रैव दत्तम् वर्तते ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

26
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
योत्स्यमानानवेक्षेऽहं...

## श्लोकः 
:**योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः ।**
:**धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर्युद्धे प्रियचिकीर्षवः ॥ २३ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य त्रयोविंशतितमः (२३) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
योत्स्यमानान्, अवेक्षे, अहम्, ये, एते, अत्र, समागताः । धार्तराष्ट्रस्य, दुर्बुद्धेः, युद्धे, प्रियचिकीर्षवः ॥

## अन्वयः
दुर्बुद्धेः धार्तराष्ट्रस्य युद्धे प्रियचिकीर्षवः ये एते अत्र समागताः (तान्) अहं योत्स्यमानान् अवेक्षे ।

## शब्दार्थः 
:दुर्बुद्धेः        = दुष्टमतेः
:धार्तराष्ट्रस्य   = दुर्योधनस्य
:युद्धे           = रणे
:प्रियचिकीर्षवः = प्रियं कर्तुम् इच्छवः
:ये एते          = ये इमे
:अत्र            = अस्मिन् स्थाने
:समागताः      = आयाताः
:अहम्          = अहम्
:योत्स्यमानान् = युद्धं करिष्यमाणान्
:अवेक्षे          = पश्यामि ।

## अर्थः 
युद्धं कर्तुं अत्र ये आगताः सन्ति ते सर्वे युद्धे दुर्बुद्धेः दुर्योधनस्य प्रियं कर्तुमेव उपस्थिताः सन्ति । तान् योद्धुम् इच्छतः योधान् अहं पश्यामि ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

23
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
एवमुक्तो हृषीकेशो...

## श्लोकः 
:**एवमुक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन भारत ।**
:**सेनयोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम् ॥ २४ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य चतुर्विशतितमः  (२४) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
एवम्, उक्तः, हृषीकेशः, गुडाकेशेन, भारत । सेनयोः, उभयोः, मध्ये, स्थापयित्वा, रथोत्तमम् ॥

## अन्वयः
अस्य श्लोकस्य अन्वयः अग्रिमे श्लोके मिलित्वा दत्तं वर्तते । सुष्टु अवगमनाय ।

## शब्दार्थः 
:एवम्           = इत्थम्
:उक्तः           = कथितः
:हृषीकेशः      =  कृष्णः
:गुडाकेशेन     = अर्जुनेन
:भारत          = हे धृतराष्ट्र
:सेनयोः        = सैन्ययोः
:उभयोः        = द्वयोः
:मध्ये           = अन्तरे
:स्थापयित्वा   = अवस्थाप्य
:रथोत्तमम्     = रथश्रेम्

## अर्थः 
अस्य श्लोकस्य तात्पर्यमपि अग्रिमे श्लोके एव वर्तते ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

24
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
सीदन्ति मम गात्राणि...

## श्लोकः 
:**सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति ।**
:**वेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च जायते ॥ २९ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य नवविंशतितमः (२९) श्लोकः ।
		
## पदच्छेदः
सीदन्ति, मम, गात्राणि, मुखम्, च, परिशुष्यति । वेपथुः, च, शरीरे, मे, रोमहर्षः, च, जायते ॥

## अन्वयः
अस्य श्लोकस्य अन्वयः अग्रिमे श्लोके मिलित्वा दत्तं वर्तते । सुष्टु अवगमनाय ।

## शब्दार्थः 
:वेपथुःच      = कम्पनम्
:शरीरे        = देहे
:मे            = मम
:रोमहर्षः च  = रोमाञ्चः
:जायते      = उद्भवति

## अर्थः 
अस्य श्लोकस्य तात्पर्यमपि अग्रिमे श्लोके एव वर्तते ।

## श्लोकवैशिष्ट्यम्
विषयस्य सुबोधाय मिलित्वा दत्तम् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

29
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
दृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण...

## श्लोकः 
:**दृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सुं समुपस्थितम् ॥ २८ ॥**

## पदच्छेदः
दृष्ट्वा, इमम्, स्वजनम्, कृष्ण, युयुत्सुम्, समुपस्थितम् ।

## अन्वयः
कृष्ण ! युयुत्सुं समुपस्थितम् इमं स्वजनं दृष्ट्वा  (मम गात्राणि सीदन्ति, मुखं च परिशुष्यति) ।

## शब्दार्थः 
:कृष्ण         = मधुसूदन !
:युयुत्सुम्      = योद्धुमिच्छुम्
:समुपस्थितम् = समीपे वर्तमानम्
:इमम्          = अमुम्
:स्वजनम्      = आत्मीयजनम्
:दृष्ट्वा         = अवलोक्य
:(मम          = मे
:गात्राणि      = आनि
:सीदन्ति     = शिथिलीभवन्ति	
:मुखं च      = वदनं च
:परिशुष्यति = शुष्कं भवति) ।

## अर्थः 
हे कृष्ण ! युद्धं कर्तुं समुपस्थिताः एते सर्वेऽपि मदीयाः एव । एतान् पश्यतः मम आनि सीदन्ति । मुखं च शुष्कं जायते ।

## श्लोकवैशिष्ट्यम्
विषयस्य सुबोधाय मिलित्वा दत्तम् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

28
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
तान्समीक्ष्य स कौन्तेयः...

## श्लोकः 
:**तान्समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान्बन्धूनवस्थितान् ॥ २७ ॥**
:**कृपया परयाविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत् ।**

## पदच्छेदः
तान्, समीक्ष्य, सः, कौन्तेयः, सर्वान्, बन्धून्, अवस्थितान् । कृपया, परया, आविष्टः विषीदन्, इदम्, अब्रवीत् ॥

## अन्वयः
परया कृपया आविष्टः सः कौन्तेयः तान् सर्वान् अवस्थितान् बन्धून् समीक्ष्य विषीदन् इदम् अब्रवीत् ।

## शब्दार्थः 
:परया           = अधिकया
:कृपया          = दयया
:आविष्टः        = सहितः
:सः कौन्तेयः   = सः अर्जुनः
:तान्            = तान्
:सर्वान्         = अखिलान्
:अवस्थितान्  = उपस्थितान्
:बन्धून्        = बान्धवान्
:समीक्ष्य      = अवलोक्य
:विषीदन्      = सन्तप्यमानः
:इदम्          = एतत्
:अब्रवीत्      = अवदत् ।

## अर्थः 
अर्जुनः तत्र सम्मिलितान् सर्वान् बान्धवान् दृष्ट्वा करुणया आविष्टः अभवत् । सः अत्यन्तं विषादम् अनुभवन् इदं वाक्यम् अवदत् ।

## श्लोकवैशिष्ट्यम्
विषयस्य सुबोधाय मिलित्वा दत्तम् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

27
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
एतान्न हन्तुमिच्छामि...

## श्लोकः 
:**एतान्न हन्तुमिच्छामि घ्नतोऽपि मधुसूदन ।**
:**अपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते ॥ ३५ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य पञ्चत्रिंशत्तमः(३५) श्लोकः ।

		
## पदच्छेदः
एतान्, न, हन्तुम्, इच्छामि, घ्नतः, अपि, मधुसूदन । अपि, त्रैलोक्यराज्यस्य, हेतोः, किम्,नु, महीकृते ॥

## अन्वयः
मधुसूदन ! त्रैलोक्यराज्यस्य हेतोः घ्नतः अपि एतान् हन्तुं न इच्छामि । किं नु महीकृते ?

## शब्दार्थः 
:मधुसूदन         = हे कृष्ण !
:त्रैलोक्यराज्यस्य = त्रिलोकाधिपत्यस्य
:हेतोः अपि        = हेतोः अपि
:घ्नतः	अपि       = हन्तॄन् अपि
:एतान्             = इमान्
:हन्तुम्            = नाशयितुम्
:न इच्छामि       = नहि वाञ्छामि
:किं नु             = किं पुनः,
:महीकृते           = भूमिप्राप्तये ।

## अर्थः 
हे कृष्ण ! यदि ते मां मारयन्ति मारयन्तु कामम् । तैः मार्यमाणोऽपि नाहं तान् मारयितुम् इच्छामि । ननु भोः ! त्रैलोक्यराज्यं तव सिद्ध्यति - तथापि नाहं मारयितुम् इच्छामि । एवं स्थिते केवलायाःअस्याः भूमेः प्राप्तये किमहं मारयामि ?

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/

35
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
भीष्मद्रोणप्रमुखतः...

## श्लोकः 
:**भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम् ।**
:**उवाच पार्थ पश्यैतान् समवेतान् कुरूनिति ॥ २५ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य पञ्चविंशतितमः (२५) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
भीष्म द्रोणप्रमुखतः, सर्वेषाम्, च, महीक्षिताम् । उवाच, पार्थ, पश्य, एतान्, समवेतान्, कुरून्, इति ॥

## अन्वयः
भारत ! एवं गुडाकेशेन उक्तः हृषीकेशः सेनयोः उभयोः मध्ये भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षितां (प्रमुखतः) रथोत्तमं स्थापयित्वा पार्थ ! एतान् समवेतान् कुरून् पश्य' इति उवाच ।

## शब्दार्थः 
:भीष्मद्रोणप्रमुखतः = भीष्म द्रोणादीनां सम्मुखे
:सर्वेषाम् च         = अखिलानाम्
:महीक्षिताम्        = राज्ञां च
:उवाच             = अब्रवीत्
:पार्थ               = अर्जुन !
:पश्य:              = अवलोकय
:एतान्             = इमान्
:समवेतान्        = संमिलितान्
:कुरून्            = कुरुवंशीयान्
:इति              = एवम्

## अर्थः 
अर्जुनः भगवन्तं श्रीकृष्णं यदा एवम् उक्तवान् तदा श्रीकृष्णः तयोः सेनयोः मध्ये रथं स्थापितवान् । भीष्मस्य द्रोणस्य अन्येषां राज्ञां च सम्मुखे रथं संस्थाप्य सः अर्जुन ! युद्धं कर्तुम् उपस्थितान् एतान्  	कौरवपक्षीयान् पश्य'’ इति अवदत् ।

## रामानुजभाष्यम्
स च तेन चोदितस्तत्क्षणादेव भीष्मद्रोणादीनां सर्वेषामेव महीक्षितां पश्यतां यथा चोदितमकरोत। ईदृशी भवदीयानां विजयस्थितिरिति चावोचत॥१.२५॥

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

25
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
निमित्तानि च पश्यामि...

## श्लोकः 
:**निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव ।**
:**न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे ॥ ३१ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य एकत्रिंशत्तमः (३१) श्लोकः ।

		
## पदच्छेदः
निमित्तानि, च, पश्यामि, विपरीतानि, केशव । न, च, श्रेयः, अनुपश्यामि, हत्वा, स्वजनम्, आहवे ॥

## अन्वयः
केशव ! विपरीतानि च निमित्तानि पश्यामि । आहवे स्वजनं हत्वा श्रेयः च न अनुपश्यामि ।

## शब्दार्थः 
:विपरीतानि     = प्रतिकूलानि
:निमित्तानि च   = शकुनानि अपि
:पश्यामि        = ईक्षे
:आहवे          = युद्धे
:स्वजनम्       = बन्धुम्
:हत्वा          = संहत्य
:श्रेयः च       = शुभं च
:न             = नहि
:अनुपश्यामि  = भावयामि

## अर्थः 
हे केशव ! अहं बहूनि दुश्शकुनानि पश्यामि । युद्धे स्वीयान् बान्धवान् हत्वा किञ्चिदपि श्रेयः न प्राप्नोमि ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

31
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
यद्यप्येते न पश्यन्ति...

## श्लोकः 
:**यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः ।**
:**कुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम् ॥ ३८ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य अष्टत्रिंशत्तमः (३८) श्लोकः ।

		
## पदच्छेदः
यद्यपि, एते, न, पश्यन्ति, लोभोपहतचेतसः । कुलक्षयकृतम्, दोषम्, मित्रद्रोहे, च, पातकम् ॥

## अन्वयः
अस्य श्लोकस्य अन्वयः अग्रिमे श्लोके मिलित्वा दत्तं वर्तते । सुष्टु अवगमनाय ।

## शब्दार्थः 
:यद्यपि            = यद्यपि
:एते                =  इमे धार्तराष्ट्राः
:न                  = न
:पश्यन्ति           =  वीक्षन्ते
:लोभोपहतचेतसः  =  लोभाविष्टचित्ताः
:कुलक्षयकृतम्     =  वंशनाशजन्यम्
:दोषम्              = अनर्थम्
:मित्रद्रोहे च         =  वयस्यमारणे
:पातकम्            = पापम्

## अर्थः 
अस्य श्लोकस्य तात्पर्यमपि अग्रिमे श्लोके एव वर्तते ।

## श्लोकवैशिष्ट्यम्
विषयस्य सुबोधाय मिलित्वा दत्तम् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

38
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च...

## श्लोकः 
:**ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः ।**
:**सहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ॥ १३ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य त्रयोदशः (१३) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
ततः, शङ्खाः, च, भेर्यः, च, पणवानकगोमुखाः । सहसा, एव, अभ्यहन्यन्त, सः, शब्दः, तुमुलः, अभवत् ॥

## अन्वयः
ततः शङ्खाः भेर्यः पणवानकगोमुखाः च सहसा एव अभ्यहन्यन्त । सः शब्दः तुमुलः अभवत् ।

## शब्दार्थः 
:ततः = तस्मिन् समये
:शङ्खाः = शङ्खाः
:भेर्यः = भेर्यः
:पणवानकगोमुखाः = पणवाः आनकाः गोमुखाश्च
:सहसा एव = युगपत् एव,
:अभ्यहन्यन्त = नादिताः अभवन्
:सः = सः
:शब्दः = नादः
:तुमुलः = घोरः
:अभवत् = सञ्जातः

## अर्थः 
तस्मिन् एव काले शङ्खानां धमनम्, भेरीणां ताडनम्, पणवानाम् आनकानां गोमुखानां च वादनं सम्पन्नम्, येन सर्वत्र महान् शब्दः सञ्जातः ।

## रामानुजभाष्यम्
तस्य विषादमालोक्य भीष्मस्तस्य हर्षं जनयितुं सिंहनादं शङ्खाध्मानं च कृत्वा शङ्खभेरीनिनादैश्च विजयाभिशंसिनं घोषं चाकरयत॥१.१२१३॥

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

13
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
येषामर्थे काङ्क्षितं नो...

## श्लोकः 
:**येषामर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च ।**
:**त इमेऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च ॥ ३३ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य त्रयस्त्रिंशत्तमः (३३) श्लोकः ।

		
## पदच्छेदः
येषाम्, अर्थे, काङ्क्षितम्, नः, राज्यम्, भोगाः, सुखानि, च । ते, इमे, अवस्थिताः, युद्धे, प्राणान्, त्यक्त्वा, धनानि, च ॥

## अन्वयः
अस्य श्लोकस्य अन्वयः अग्रिमे श्लोके मिलित्वा दत्तं वर्तते । सुष्टु अवगमनाय ।

## शब्दार्थः 
:येषाम्       = येषां जनानाम्
:अर्थे         = कृते
:काङ्क्षितम्    = वाञ्छितम्
:नः           = अस्माकम्
:राज्यम्      =  राष्ट्रम्
:भोगाः       = भोग्यवस्तूनि
:सुखानि च   = सुखदायकानि वस्तूनि च
:ते           = तादृशाः
:इमे         = एते
:अवस्थिताः = स्थिताः
:युद्धे        =  रणे
:प्राणान्     = असून्
:त्यक्त्वा    = विसृज्य
:धनानि च  = अर्थान् च

## अर्थः 
अस्य श्लोकस्य तात्पर्यमपि अग्रिमे श्लोके एव वर्तते ।
## श्लोकवैशिष्ट्यम्
विषयस्य सुबोधाय मिलित्वा दत्तम् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

33
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं...

## श्लोकः 
:**तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान् स्वबान्धवान् ।**
:**स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव ॥ ३७ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य सप्तत्रिंशत्तमः (३७) श्लोकः ।

		
## पदच्छेदः
तस्मात्, न, अर्हाः, वयम्, हन्तुम्, धार्तराष्ट्रान्, स्वबान्धवान् ।  स्वजनम्, हि, कथम्, हत्वा, सुखिनः, स्याम, माधव ॥

## अन्वयः
माधव ! तस्मात् वयं स्वबान्धवान् धार्तराष्ट्रान् हन्तुं न अर्हाः । स्वजनं हि हत्वा कथं सुखिनः स्याम ?

## शब्दार्थः 
:माधव      = हे रमापते !
:तस्मात्    = तस्मात् कारणात्
:स्वबान्धवान् = निजबन्धून्
:धार्तराष्ट्रान्  = कौरवान्
:वयम्        = वयम्
:हन्तुम्       = विनाशयितुम्
:न           = नहि
:अर्हाः      = योग्याः
:हि        = यस्मात्
:स्वजनम्  = निजजनम्
:हत्वा     = विनाश्य
:कथम्    = केन प्रकारेण
:सुखिनः  = सन्तुष्टाः
:स्याम    = भवेम ।

## अर्थः 
अतः स्वबान्धवान् धृतराष्ट्रपुत्रान् एतान् कौरवान् हन्तुं वयं न अर्हाः । स्वबान्धवान् एव हत्वा वयं कथं वा सुखिनः भवेम ?

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

37
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
सङ्करो नरकायैव...

## श्लोकः 
:**सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च ।**
:**पतन्ति पितरो ह्येषां लुप्तपिण्डोदकक्रियाः ॥ ४२ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य द्विचत्वारिंशत्तमः (४२) श्लोकः ।

		
## पदच्छेदः
सङ्करः, नरकाय, एव, कुलघ्नानाम्, कुलस्य, च । पतन्ति, पितरः, हि, एषाम्, लुप्तपिण्डोदकक्रियाः ॥

## अन्वयः
सङ्करः कुलघ्नानाम् कुलस्य च नरकाय एव भवति । एषां पितरः लुप्तपिण्डोदकक्रियाः पतन्ति हि ॥

## शब्दार्थः 
:कुलघ्नानाम्       = वंशनाशकानाम्
:सङ्करः             = मिश्रणम्
:कुलस्य           = वंशस्य
:नरकाय एव        = नरकलोकाय एव
:लुप्तपिण्डोदकक्रियाः = नष्टपिण्डजलतर्पणाः
:एषाम्              = एतेषाम्
:पितरः             = पितृदेवताः
:पतन्ति            = ग्लायन्ति ।

## अर्थः 
 वर्णसङ्करः नरकस्य कारणं भवति । तेन कुलघातकाः कुलानि च नरकं गच्छन्ति । तेषां पितरः  पिण्डोदकवञ्चिताः भवन्ति । ततश्च ते नरके पतन्ति

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

42
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
कथं न ज्ञेयमस्माभिः...

## श्लोकः 
:**कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापादस्मान्निवर्तितुम् ।**
:**कुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यद्भिर्जनार्दन  ॥ ३९ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य नवत्रिंशत्तमः (३९) श्लोकः ।

		
## पदच्छेदः
कथम्, न, ज्ञेयम्, अस्माभिः, पापात्, अस्मात्, निवर्तितुम् । कुलक्षयकृतम्, दोषम्, प्रपश्यद्भिः, जनार्दन ॥

## अन्वयः
जनार्दन ! यद्यपि एते लोभोपहतचेतसः कुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे पातकं च न पश्यन्ति (तथापि) कुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यिः अस्माभिः अस्मात् पापात् निवर्तितुं कथं न ज्ञेयम् ?

## शब्दार्थः 
:कथम्         = केन प्रकारेण
:न ज्ञेयम्      = न अवगन्तव्यम्
:अस्माभिः     = अस्माभिः
:पापात्         =  दोषात्
:अस्मात्        = एतस्मात्
:निवर्तितुम्      = निवारयितुम्
:कुलक्षयकृतम्  = वंशनाशजन्यम्
:दोषम्          = अनर्थम्
:प्रपश्यद्भिः     = अवलोकयद्भिः
:जनार्दन       = हे कृष्ण

## अर्थः 
यद्यपि एते तृष्णाविष्टचिताः युद्धात् जायमानं वंशनाशं मित्रद्रोहं च अनर्थं न जानन्ति तथापि तत्सर्वं जानन्तः वयं किमर्थम् अस्मात् युद्धरूपात् पापकार्यात् विमुखाः न भवेम ? वैमुख्ये सत्येव अस्य अनर्थस्य निवारणं शक्यमिति तदेव युक्तम् इति मे मतिः ।

## श्लोकवैशिष्ट्यम्
विषयस्य सुबोधाय मिलित्वा दत्तम् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

39
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
उत्सन्नकुलधर्माणां...

## श्लोकः 
:**उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन ।**
:**नरकेऽनियतं वासो भवतीत्यनुशुश्रुम ॥ ४४ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य चतुश्चत्वारिंशत्तमः (४४) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
उत्सन्नकुलधर्माणाम्, मनुष्याणाम् जनार्दन । नरके, अनियतम्, वासः, भवति, इति, अनुशुश्रुम ॥

## अन्वयः
जनार्दन !  उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां नरके अनियतं वासः भवति’ इति अनुशुश्रुम ।	

## शब्दार्थः 
:जनार्दन              = हे कृष्ण !
:उत्सन्नकुलधर्माणाम् = नष्टवंशाचाराणाम्
:मनुष्याणाम्          = नराणाम्
:अनियतम्           = दीर्घकालं यावत्
:नरके                = निरये
:वासः                = स्थितिः
:भवति इति          = सम्पद्यते इति
:अनुशुश्रुम           = श्रुतवन्तः ।

## अर्थः 
येषां कुलधर्माः नष्टाः सन्ति तेषां नरके अतिदीर्घकालं यावत् वासः भविष्यति इति अस्माभिः श्रुतम्।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

44
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
अधर्माभिभवात् कृष्ण...

## श्लोकः 
:**अधर्माभिभवात् कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः ।**
:**स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसङ्करः ॥ ४१ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य एकचतुरिंशत्तमः (४१) श्लोकः ।

		
## पदच्छेदः
अधर्माभिभवात्, कृष्ण, प्रदुष्यन्ति, कुलस्त्रियः ।  स्त्रीषु, दुष्टासु, वार्ष्णेय, जायते, वर्णसङ्करः ॥

## अन्वयः
कृष्ण ! अधर्माभिभवात् कुलस्त्रियः प्रदुष्यन्ति । वार्ष्णेय ! स्त्रीषु दुष्टासु  वर्णसङ्करः जायते ।

## शब्दार्थः 
:कृष्ण            = हे माधव !
:अधर्माभिभवात् = अधर्माक्रमणात्
:कुलस्त्रियः      = साध्व्यः
:प्रदुष्यन्ति       = व्यभिचरन्ति
:वार्ष्णेय          = कृष्ण !
:स्त्रीषु            = नारीषु
:दुष्टासु           = व्यभिचरितासु
:वर्णसङ्करः       = वर्णमिश्रणम्
:जायते           = भवति ।

## अर्थः 
अधर्मः यदि कुलानि आवृणोति तर्हि कुलस्त्रियः प्रदुष्यन्ति । ताः यदा प्रदुष्यन्ति तदा वर्णसङ्करः भवति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

41
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
आचार्याः पितरः पुत्राः...

## श्लोकः 
:**आचार्याः पितरः पुत्रास्तथैव च पितामहाः ।**
:**मातुलाः श्वशुराः पौत्राः श्यालाः सम्बन्धिनस्तथा ॥ ३४ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य चतुस्त्रिंशत्तमः (३४) श्लोकः ।

		
## पदच्छेदः
आचार्याः, पितरः, पुत्राः, तथा, एव, च, पितामहाः । मातुलाः, श्वशुराः, पौत्राः, श्यालाः, सम्बन्धिनः, तथा ॥

## अन्वयः
येषाम् अर्थे राज्यं भोगाः सुखानि च नः काङ्क्षितं ते इमे आचार्याः पितरः पुत्राः तथा एव पितामहाः मातुलाः श्वशुराः पौत्राः श्यालाः तथा सम्बन्धिनः प्राणान् धनानि च त्यक्त्वा युद्धे अवस्थिताः ।	

## शब्दार्थः 
आचार्याः       = गुरवः
:पितरः:        = पितरः
:पुत्राः           = पुत्राः
:तथा एव      = एवम्
:च             = च
:पितामहाः     = पितामहाः
:मातुलाः      = मातुलाः
:श्वशुराः      = श्वशुराः
:पौत्राः        = पौत्राः
:श्यालाः      = भार्यायाः
:सम्बन्धिनः  = बान्धवाः
:तथा          = तथा

## अर्थः 
येषां कृते राज्यं भोगाः सुखानि वा अपेक्षितानि आसन् ते एव बान्धवाः अधुना स्वप्राणान् धनानि च त्यक्तुम् उद्युक्ताः सन्तः युद्धे उपस्थिताः सन्ति । उपस्थिताश्च एते मम आचार्याः, पितरः, पुत्राः, पितामहाः, मातुलाः, श्वशुराः, पौत्राः, श्यालाः, बान्धवाश्च सन्ति ।

## श्लोकवैशिष्ट्यम्
विषयस्य सुबोधाय मिलित्वा दत्तम् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

34
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
कुलक्षये प्रणश्यन्ति...

## श्लोकः 
:**कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः ।**
:**धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नमधर्मोऽभिभवत्युत ॥४०॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य चत्वारिंशत्तमः  ( ४०) श्लोकः ।

		
## पदच्छेदः
कुलक्षये, प्रणश्यन्ति, कुलधर्माः, सनातनाः । धर्मे, नष्टे, कुलम्, कृत्स्नम्, अधर्मः, अभिभवति, उत ॥

## अन्वयः
कुलक्षये सनातनाः कुलधर्माः प्रणश्यन्ति । धर्मे नष्टे कृत्स्नम् उत कुलम् अधर्मः अभिभवति ।।

## शब्दार्थः 
:कुलक्षये     = वंशनाशे
:सनातनाः   = प्राचीनाः
:कुलधर्माः   = वंशधर्माः
:प्रणश्यन्ति  = क्षीयन्ते
:धर्मे         = सनातनधर्मे
:नष्टे          = क्षीणे
:कृत्स्नम् उत = सर्वम् अपि
:कुलम्        = वंशम्
:अधर्मः       = अनाचारः
:अभिभवति  = आक्राम्यति ।

## अर्थः 
कुलानि यदि नश्यन्ति तर्हि सनातनाः कुलधर्माः नश्यन्ति । धर्मः यदि नष्टः भवति तर्हि अधर्मः  कुलानि आवृत्य तिति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

40
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
दोषैरेतैः कुलघ्नानां...

## श्लोकः 
:**दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः ।**
:**उत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश्च शाश्वताः ॥४३॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य त्रिचत्वारिंशत्तमः (४३) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
दोषैः, एतैः, कुलघ्नानाम्, वर्णसङ्करकारकैः । उत्साद्यन्ते, जातिधर्माः, कुलधर्माः, च, शाश्वताः ॥

## अन्वयः
कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः एतैः दोषैः शाश्वताः जातिधर्माः कुलधर्माः च उत्साद्यन्ते ।

## शब्दार्थः 
:कुलघ्नानां   = वंशनाशकानाम्
:वर्णसङ्करकारकैः = वर्णसार्यहेतुभिः
:एतैः           = एभिः
:दोषैः           = पापैः
:शाश्वताः      = सनातनाः
:जातिधर्माः    = वर्णधर्माः
:कुलधर्माः च  = वंशधर्माः च
:उत्साद्यन्ते   =  विनाश्यन्ते ।

## अर्थः 
कुलघातकानां वर्णसङ्करकारकैः एतैः दोषैः शाश्वताः वर्णधर्माः कुलधर्माश्च विनष्टाः भवन्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

43
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
अहो बत महत्पापं...

## श्लोकः 
:**अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् ।**
:**यद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः ॥ ४५ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य पञ्चचत्वारिंशत्तमः (४५) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
अहो, बत, महत्, पापम्, कर्तुम्, व्यवसिताः, वयम् । यत्, राज्यसुखलोभेन, हन्तुम्, स्वजनम्, उद्यताः ॥

## अन्वयः
अहो बत ! वयं महत् पापं कर्तुं व्यवसिताः यत् राज्यसुखलोभेन स्वजनं हन्तुम् उद्यताः ।

## शब्दार्थः 
:अहो बत     = आश्चर्यम्
:वयम्         = वयम्
:महत्         = अलघु
:पापम्        = दोषम्
:कर्तुम्        = आचरितुम्
:व्यवसिताः   = प्रवृत्ताः
:यत्           = यस्मात् हेतोः
:राज्यसुखलोभेन = राज्यसौख्यलोलुपत्वेन
:स्वजनम्        = निजजनम्
:हन्तुम्         = नाशयितुम्
:उद्यताः       = प्रवृत्ताः

## अर्थः 
हन्त ! राज्यसुखस्य लोभेन स्वजनान् एव मारयितुम् उद्युक्ताः वयं महदेव पापं कर्तुं प्रवृत्ताः स्मः ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

45
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
एवमुक्त्वार्जुनः सङ्ख्ये...

## श्लोकः 
:**एवमुक्त्वार्जुनः सङ्ख्ये रथोपस्थ उपाविशत् ।**
:**विसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्नमानसः ॥ ४७ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य सप्तचत्वारिंशत्तमः (४७) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
एवम्, उक्त्वा, अर्जुनः, सङ्ख्ये, रथोपस्थे, उपाविशत् । विसृज्य, सशरम्, चापम्, शोकसंविग्नमानसः ॥

## अन्वयः
सङ्ख्ये एवम् उक्त्वा शोकसंविग्नमानसः अर्जुनः सशरं चापं विसृज्य रथोपस्थे उपाविशत् ।

## शब्दार्थः 
:सङ्ख्ये       = युद्धे
:एवम्           = अनेन प्रकारेण
:उक्त्वा        = भाषित्वा
:शोकसंविग्नमानसः = दुःखाकुलचित्तः
:अर्जुनः            = धनञ्जयः
:सशरम्           = सबाणम्
:चापम्           = धनुः
:विसृज्य          = मुक्त्वा
:रथोपस्थे       = रथमध्यभागे
:उपाविशत्     = उपविष्टवान् ।

## अर्थः 
युद्धक्षेत्रे अर्जुनः श्रीकृष्णम् एवम् उक्त्वा धनुः बाणं च विसृज्य दुःखतप्तमानसः सन् रथे 	उपविष्टवान् ।

## रामानुजभाष्यम्
सर्वथाहं न योत्स्यामीत्युक्त्वा बन्धुविश्लेषजनितशोकसंविग्नमानसं पार्थं सशरं चापं विसृज्य रथोपस्थ उपाविशत॥१.४७॥

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

47
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
निहत्य धार्तराष्ट्रान्नः का...

## श्लोकः 
:**निहत्य धार्तराष्ट्रान्नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन ।**
:**पापमेवाश्रयेदस्मान् हत्वैतानाततायिनः ॥ ३६ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य षड्त्रिंशत्तमः(३६) श्लोकः ।

		
## पदच्छेदः
निहत्य, धार्तराष्ट्रान्, नः, का, प्रीतिः, स्यात्, जनार्दन । पापम्, एव, आश्रयेत्, अस्मान्, हत्वा, एतान्, आततायिनः ॥

## अन्वयः
जनार्दन ! धार्तराष्ट्रान् निहत्य (स्थितानाम्) नः का प्रीतिः स्यात् ? (प्रत्युत) आततायिनः एतान् हत्वा स्थितान् अस्मान् पापम् एव आश्रयेत् ।

## शब्दार्थः 
:जनार्दन    = हे कृष्ण !
:धार्तराष्ट्रान् = धृतराष्ट्रस्य पुत्रान्
:निहत्य     = हत्वा,
:का         = कीदृशी
:प्रीतिः      = आनन्दः,
:नः         = अस्माकम्
:स्यात्      = भवेत्
:आततायिनः = हन्तुम् उद्यतान्
:एतान्        = इमान्
:हत्वा        = नाशयित्वा
:पापम्        = किल्बिषम्
:एव           = एव
:अस्मान्      = अस्मान्
:आश्रयेत्     = प्राप्नुयात् ।

## अर्थः 
हे जनार्दन! एतेषां कौरवाणां मारणेन अस्माभिः का वा तृप्तिः जायते ? प्रत्युत कृतपातकानाम् एतेषां मारणेन पापमेव अस्मान् स्पृशेत् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/

36
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं...

## श्लोकः 
अर्जुन उवाच

:**सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थापय मेऽच्युत ॥ २१ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य एकविंशतितमः (२१) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
सेनयोः, उभयोः, मध्ये, रथम्, स्थापय, मे, अच्युत ॥

## अन्वयः
अच्युत !  सेनयोः उभयोः मध्ये मे रथं स्थापय ।	

## शब्दार्थः 
:अच्युत       = हे कृष्ण !
:सेनयोः       = सैन्ययोः
:उभयोः       = द्वयोः
:मध्ये         = अन्तरे
:मे             = मम
:रथम्         = स्यन्दनम्
:स्थापय      = नीत्वा स्थापय ।

## अर्थः 
हे कृष्ण ! अनयोः कौरव पाण्डवसेनयोः मध्यभागे मम रथं स्थापय ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

21
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
न काङ्क्षे विजयं कृष्ण...

## श्लोकः 
:**न काङ्क्षे विजयं कृष्ण ! न च राज्यं सुखानि च ।**
:**किं नो राज्येन गोविन्द ! किं भोगैर्जीवितेन वा ॥ ३२ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः प्रथमोध्यायस्य अर्जुनविषादयोगस्य द्वात्रिंशत्तमः (३२) श्लोकः ।

		
## पदच्छेदः
न, काङ्क्षे, विजयम्, कृष्ण, न, च, राज्यम्, सुखानि, च । किम्,नः, राज्येन, गोविन्द, किम्, भोगैः, जीवितेन, वा ॥

## अन्वयः
कृष्ण ! विजयं राज्यं सुखानि च न काङ्क्षे । गोविन्द ! राज्येन भोगैः जीवितेन वा नः किम् ?	

## शब्दार्थः 
:कृष्ण          = हे वासुदेव !
:विजयम्       = जयम्
:राज्यम्       = राष्ट्रम्
:सुखानि च   = भोगान् अपि
:न काङ्क्षे      = न अभिलषामि
:गोविन्द      = हे कृष्ण !
:राज्येन      = राष्ट्रेण
:भोगैः        = भोग्यवस्तुभिः
:किम्        = किं प्रयोजनम्
:जीवितेन वा = जीवनेन वा
:नः           = अस्माकम् ।

## अर्थः 
हे कृष्ण ! अहं विजयं न इच्छमि । अहं राज्यं सुखानि वा नेच्छामि । हे गोविन्द ! अस्माकं राज्येन भोगैः प्राणैः वा किं प्रयोजनम् ?

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
http://www.gitasupersite.iitk.ac.in

32
वर्गः:शाङ्करभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:रामानुजभाष्यं योजनीयम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः