open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
भूय एव महाबाहो...

## श्लोकः 
:**श्रीभगवानुवाच
:**भूय एव महाबाहो शृणु मे परमं वचः ।**
:**यत्तेऽहं प्रीयमाणाय वक्ष्यामि हितकाम्यया ॥ १ ॥'''

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य प्रथमः(१) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
भूय एव महाबाहो शृणु मे परमं वचः यत् ते अहं प्रीयमाणाय वक्ष्यामि हितकाम्यया ॥ १ ॥

## अन्वयः
महाबाहो ! भूयः एव मे परमं वचः शृणु यत् अहं प्रीयमाणाय ते हितकाम्यया वक्ष्यामि ।

## शब्दार्थः 
महाबाहो = अर्जुन
:भूयः एव = पुनः अपि
:मे = मम
:परमम् = उत्कृष्टम्
:वचः = वचनम्
:शृणु = आकर्णय
:यत् = यद्वचनम्
:अहम् = एषोऽहम्
:प्रीयमाणाय = सन्तुष्यते
:ते = तुभ्यम्
:हितकाम्यया = हितेच्छया
:वक्ष्यामि = वदिष्यामि ।

## अर्थः 
महाबाहो ! पुनः अपि मम उत्कृष्टं वचनम् आकर्णय यत् अहं मम वचनेन सन्तुष्यते ते हितेच्छया वदिष्यामि ।

## रामानुजभाष्यम्
भक्तियोगं सपरिकर उक्तम् । इदानीं भक्त्युत्पत्तये तद्विवृद्धये च भगवतो निरङ्कुशैश्वर्यादिकल्याणगुणगणानन्त्यं, कृत्स्नस्य जगतस्तच्छरीरतया तदात्मकत्वेन तत्प्रवर्त्यत्वं च प्रपञ्च्यते 
मम माहात्म्यं श्रुत्वा प्रीयमाणाय ते मद्भक्त्युत्पत्तिविवृद्धिरूपहितकामनाय भूयो मन्माहात्म्यप्रपञ्चविषयमेव परमं वचो यद्वक्ष्यामि तदवहितमनां सृणु ॥१०.१॥

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

01
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
महर्षयः सप्त पूर्वे...

## श्लोकः 
:**महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस्तथा ।**
:**मद्भावा मानसा जाता येषां लोक इमाः प्रजाः ॥ ६ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य षष्ठः (६) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारः मनवः तथा मद्भावाः  मानसा जाताः  येषां लोके इमाः प्रजाः ॥ ६ ॥

## अन्वयः
सप्त महर्षयः तथा पूर्वे चत्वारः मनवः मद्भावाः मानसाः जाताः येषाम् इमाः प्रजाः लोके ।

## शब्दार्थः 
:सप्त महर्षयः = सप्त महामुनयः
:तथा = एवम्
:पूर्वे = पुरातनाः
:चत्वारः मनवः = स्वायम्भुवादयः
:मद्भावाः = मच्चिन्तनपराः
:मानसाः = मानसिकाः
:जाताः = उत्पन्नाः
:येषाम् = महामुनिप्रभृतीनाम्
:इमाः = एताः
:प्रजाः = सन्ततयः
:लोके = भुवने सन्ति ।

## अर्थः 
प्रसिद्धाः सप्त ऋषयः तथा पुरातनाः स्वायम्भुवादयः चत्वारः मनवः मच्चिन्तनपराः सङ्कल्पमात्रेण उत्पन्नाः । तेषामेव सन्ततयः इदानीं भूमौ वर्तन्ते ।

## रामानुजभाष्यम्
सर्वस्य भूतजातस्य सृष्टिस्थित्यों प्रवर्तयितारश्च मत्संकल्पायत्तप्रवृत्तय इत्याह—
पूर्वे सप्त महर्षयोऽतीतमन्वन्तरे ये भृग्वादयं सप्त महर्षयो नित्यसृष्टिप्रवर्तनाय ब्रह्मणो मनसं संभवां नित्यस्थितिप्रवर्तनाय ये च सावर्णिका नाम चत्वारो मनवं स्थिता, येषां संतानमये लोके जाता इमां सर्वां प्रजाम्, प्रतिक्षणमाप्रलयादपत्यानामुत्पादकां पालकाश्च भवन्ति, ते भृग्वादयो मनवश्च मद्भावाम्, मम यो भावं स एव येषां भावस्ते मद्भावाम्, मन्मते स्थितां मत्संकल्पानुवर्तिन इत्यर्थम् ॥१०.६॥

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

06
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
न मे विदुः सुरगणाः...

## श्लोकः 
:**न मे विदुः सुरगणाः प्रभवं न महर्षयः ।**
:**अहमादिर्हि देवानां महर्षीणां च सर्वशः ॥ २ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य द्वितीयः(२) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
न मे विदुः सुरगणाः प्रभवं न महर्षयः अहम् आदिः हि देवानां महर्षीणां च सर्वशः ॥ २ ॥

## अन्वयः
सुरगणाः मे प्रभवं न विदुः, महर्षयः न । अहं हि सर्वशः देवानां महर्षीणां च आदिः ।

## शब्दार्थः 
:सुरगणाः = देवसङ्घाः
:मे = मम
:प्रभवम् = उत्पत्तिस्थानम्
:न विदुः = न जानन्ति
:महर्षयः न = महामुनयः न जानन्ति
:हि = यस्मात्
:अहम् = अहम् एव
:सर्वशः = सर्वेण प्रकारेण
:देवानाम् = सुराणाम्
:महर्षीणां च = महामुनीनां च
:आदिः = मूलकारणम् ।

## अर्थः 
मम उत्पत्तिस्थानं देवसङ्घाः न जानन्ति । महामुनयः न जानन्ति । यतः अहं सर्वेण प्रकारेण देवानां महामुनीनां च आदिमः ।

## रामानुजभाष्यम्
सुरगणा महर्षयश्चातीन्द्रियार्थदर्शिनोऽधिकतरज्ञाना अपि मे प्रभवं प्रभावं न विदुम्, मम नामकर्मस्वरूपस्वभावादिकं न जानन्ति । यतस्तेषां देवानां महर्षीणां च सर्वशोऽहमादिम्, तेषां स्वरूपस्य ज्ञानशक्त्यादेश्चाहमेवादिम् । तेषां देवत्वदेवऋषित्वादिहेतुभूतपुण्यानुगुणं मया दत्तं ज्ञानं परिमितम्, अतस्ते परिमितज्ञाना मत्स्वरूपकादिकं यथावन्न जानन्ति ॥१०.२॥

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

02
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
आनेकोण्ड-ग्रामः

कर्णाटकस्य  दावणगेरेमण्डले नगरात् अनतिदूरे एतत् स्थानम् अस्ति। राज्ञः गजानां बन्धनं स्नानकरणं च अत्र कुर्वन्ति स्म । तत्कारणात् ग्रामस्य आनेकोण्ड इति नाम अस्ति। कन्नडभाषया आने नाम् गजः। अत्र कलात्मकः शिल्पविशिष्टः ईश्वरदेवालयः सुन्दरः अस्ति । अत्र चत्वारः स्तम्भाः गोलाकाराः कलासहिताः सन्ति । 
*मार्गः-दावणगेरेतः २ कि.मी

वर्गः:दावणगेरेमण्डलम्
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
अहिंसा समता तुष्टिः...

## श्लोकः 
:**अहिंसा समता तुष्टिस्तपो दानं यशोऽयशः ।**
:**भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधाः ॥ ५ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य पञ्चमः(५) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
अहिंसा समता तुष्टिः तपः दानं यशः अयशः भवन्ति भावाः भूतानां मत्तः एव पृथग्विधाः ॥ ५ ॥

## अन्वयः
बुद्धिः ज्ञानम् असम्मोहः क्षमा सत्यं दमः शमः सुखं दुःखं भवः अभावः भयं च अभयम् एव च अहिंसा समता तुष्टिः तपः दानं यशः अयशः पृथग्विधाः भावाः भूतानां मत्तः एव भवन्ति ।

## शब्दार्थः 
:बुद्धिः = सूक्ष्मग्राहित्वम्
:ज्ञानम् = वस्तुज्ञानम्
:असम्मोहः = व्याकुलत्वाभावः
:क्षमा = सहनम्
:सत्यम् = यथार्थवचनम्
:दमः = बाह्येन्द्रियनिग्रहः
:शमः = अन्तःकरणनिग्रहः
:सुखम् = आह्लादः
:दुःखम् = सन्तापः
:भवः = उवः
:अभावः = विनाशः
:भयं च = भीतिः च
:अभयम् एव च = भीतिराहित्यम् अपि
:अहिंसा = अपीडनम्
:समता = साम्यम्
:तुष्टिः = सन्तोषः
:तपः = नियमपूर्वकं शरीरपीडनम्
:दानम् = वितरणम्
:यशः = कीर्तिः
:अयशः = अपकीर्तिः
:पृथग्विधाः = एवं नानाप्रकाराः
:भावाः = चित्तवृत्तयः
:भूतानाम् = प्राणिनाम्
:मत्तः एव = ईश्वरात् एव
:भवन्ति = सम्पद्यन्ते ।

## अर्थः 
सूक्ष्मग्राहित्वम्, वस्तुज्ञानम्, विवेकः, सहनम्, यथार्थवचनम्, बाह्येन्द्रियनिग्रहः, अन्तःकरणनिग्रहः, आह्लादः, सन्तापः, उवः, विनाशः, भीतिः, भीतिराहित्यम्, अहिंसा, साम्यम्, सन्तोषः, तपः, 			दानम्, कीर्तिः, अपकीर्तिः - एवं नानाप्रकाराः चित्तवृत्तयः प्राणिनां मत्तः एव सम्पद्यन्ते ।

## रामानुजभाष्यम्
एवं स्वस्वभावानुसन्धानेन भक्त्युत्पत्तिविरोधिपापनिरसनं विरोधिनिरसनादेवार्थतो भक्त्युत्पत्तिं च प्रतिपाद्यं स्वैश्वर्यस्वकल्याणगुणगणप्रपञ्चानुसन्धानेन भक्तिवृद्धिप्रकारमाह—

बुद्धिर्मनसो निरूपणसामर्थ्यम्, ज्ञानं चिदचिद्वस्तुविशेषविषयं निश्चयम् । असंमोहं पूर्वगृहीताद्रजतादेर्विसजातीये शुक्तिकादिवस्तुनि सजातीयताबुद्धिनिवृत्तिम् । क्षमा मनोविकारहेतौ सत्यप्यविकृतमनस्त्वम् । सत्यं यथादृष्टविषयं भूतहितरूपं वचनम्, तदनुगुणा मनोवृत्तिमिहाभिप्रेता, मनोवृत्तिप्रकरणात। दमो बाह्यकरणानामनर्थविषयेभ्यो नियमनम् । शमोऽन्तम्करणस्य तथा नियमनम् । सुखमात्मानुकूलानुभवम् । दुम्खं प्रतिकूलानुभवम् । भवो भवनम् । अनुकूलानुभवहेतुकं मनसो भवनम् । अभावं प्रतिकूलानुभवहेतुको मनसोऽवसादम् । भयमागामिनो दुम्खस्य हेतुदर्शनजं दुम्खम्, तन्निवृत्तिरभयम् । अहिंसा परदुम्खाहेतुत्वम् । समता आत्मनि सुहृत्सु विपक्षेषु चार्थानर्थयों सममतित्वम् । तुष्टिं सर्वेष्वात्मसु दृष्टोषु तोषस्वभावत्वम् । तपं शास्त्रीयो भोगसंकोचरूपं कायक्लेशम् । दानं स्वकीयभोग्यानां परस्मै प्रतिपादनम् । यशो गुणवत्ताप्रथा, अयशं नैर्गुण्यप्रथा, [कीर्त्यकीर्त्यनुगुणमनोवृत्तिविशेषौ तथा उक्तौ, मनोवृत्तिप्रकरणात्]  । तपोदाने च तथा । एवमाद्यां सर्वेषां भूतानां भावां प्रवृत्तिनिवृत्तिहेतवो मनोवृत्तयो मत्त एव मत्संकल्पायत्ता भवन्ति ॥१०.४।५॥

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

05
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
यो मामजमनादिं च...

## श्लोकः 
:**यो मामजमनादिं च वेत्ति लोकमहेश्वरम् ।**
:**असम्मूढः स मर्त्येषु सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ३ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य तृतीयः(३) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
यः माम् अजम् अनादिं च वेत्ति लोकमहेश्वरम् असम्मूढः सः मर्त्येषु सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ३ ॥

## अन्वयः
यः असम्मूढः माम् अजम् अनादिं लोकमहेश्वरं च वेत्ति सः मर्त्येषु सर्वपापैः प्रमुच्यते ।

## शब्दार्थः 
:यः = यः मानवः
:असम्मूढः = मोहरहितः
:माम् = माम्
:अजम् = जन्मरहितम्
:अनादिम् = आदिरहितम्
:लोकमहेश्वरं च = लोकाधिपतिं च
:वेत्ति = वेद
:सः मर्त्येषु = सः मानवेषु
:सर्वपापैः = सकलपापैः
:प्रमुच्यते = विमुक्तो भवति ।	

## अर्थः 
यः मोहरहितः माम् अजम् आदिरहितं लोकाधिपतिम् अपि जानाति मानवेषु सः सकलपापैः विमुक्तः भवति ।

## रामानुजभाष्यम्
अग्रिमे श्लोके विद्यते ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

03
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
बुद्धिर्ज्ञानमसम्मोहः...

## श्लोकः 
:**बुद्धिर्ज्ञानमसम्मोहः क्षमा सत्यं दमः शमः ।**
:**सुखं दुःखं भवोऽभावो भयं चाभयमेव च ॥ ४ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य  चतुर्थः(४) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
बुद्धिः ज्ञानम् सम्मोहः क्षमा सत्यं दमः शमः सुखं दुःखं भवः अभावो भयं च अभयम् एव च ॥ ४ ॥

## अन्वयः
आग्रिमे श्लोके दत्तं वर्तते ।

## शब्दार्थः 
आग्रिमे श्लोके दत्तं वर्तते ।

## अर्थः 
आग्रिमे श्लोके दत्तं वर्तते ।

## रामानुजभाष्यम्
आग्रिमे श्लोके दत्तं वर्तते ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

04
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
कम्मारगट्टे

कर्णाटकस्य  दावणगेरेमण्डले  अस्ति एतत् स्थानम्। अस्मिन् क्षेत्रे श्रीपरशुरामः स्वदिग्विजयानन्तरं खड्गं प्रक्षालितवान् इति कारणात् एतत् क्षेत्रम् कर्महरक्षेत्रमिति प्रख्यातम् अस्ति । मलेबेन्नुरुक्षेत्रे हेळवनकट्टे गिरियम्मा इति भक्ता कीर्तनकत्री चासीत् । एषा अनेकचमत्कारकर्त्री च । हेळवनकट्टे गिरियम्मा वैराग्यनिधिः सर्वत्र अटित्वा स्वामिनः आदेशात् अत्र आगत्य श्रीप्राणदेवस्य दर्शनं प्राप्तवती । अन्ते च श्रीप्राणदेवं प्रणम्य नदीप्रवाहे आत्मार्पणं कृतवती इति त्रिशतवर्षपूर्वतनः इतिहासः । श्रावणशुद्धपञ्चमीदिने अत्र यात्रामहोत्सवः प्रचलति । 
*मार्गः 
#चन्नगिरितः १६ कि.मी । 
#मलेबेन्नूरुतः समीपे ।

वर्गः:दावणगेरेमण्डलम्
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
चेन्नगिरिः

कर्णाटकस्य  दावणगेरेमण्डले चेन्नगिरिसमीपे चेन्नगिरिदुर्गम् अस्ति । तत्र बेटे रङ्गनाथस्वामिबेट्ट विराजते। उन्नते पर्वते दुर्गं देवालयः च दर्शनीयौ । देवः रङ्गनाथस्वामी त्रिपादपरिमितोन्नतः व्याधवेषधारी शङ्खचक्र- धनुर्बाणहस्तः स्थितवान् । एषः मृगयासक्तः बेटे(मृगया) रङ्गस्वामी । अत्र पञ्चमुखी अष्टभुजयुक्तः हनूमान् च अस्ति । अत्रत्य श्रीराघवेन्द्रमठः पञ्चमः मन्त्रालयः इति ख्यातः अस्ति । 
*मार्गः - दावणगेरेतः ६० कि.मी । शिवमोग्गातः ४३ कि.मी।

वर्गः:दावणगेरेमण्डलम्
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
होन्नाळी

कर्णाटकस्य  दावणगेरेमण्डले  एतत् पुराणप्रसिद्धं भास्करक्षेत्रम् अस्ति । तुङ्गभद्रानदीतीरे इदं क्षेत्रम् अस्ति । अत्र प्राचीनः श्रीराघवेन्द्रदेवालयः अस्ति । भक्तः श्री रामाचार्यः एतत् स्थापितवान् । अत्र बृन्दावनप्रतिष्ठासमये श्रीराघवेन्द्रस्वामिनः दर्शनमभवदिति जनानां विश्वासः अस्ति । यादवार्याणां शिष्यः श्री श्रीनिवासतीर्थः श्री राघवेन्द्रस्वामिनः समकालिकः। श्रीराघवेन्द्रस्वामिनः ’तीर्थ’ इति विशेषनाम दत्तवन्तः । बृन्दावनं तुङ्गभद्रासेतोः अधः अस्ति । तत्र आराधनामहोत्सवः प्रतिवर्षं प्रचलति । दक्षिणे पार्श्वे वड्डनकेरि भागे बृहत् प्राणदेवमूर्तिः देवालये अस्ति। एतां मूर्तिं श्री व्यासरायस्वामी प्रतिष्ठापितवान् इति इतिहासेन ज्ञायते । श्री प्राणदेवः हनुमान् समुद्रलङ्घनसमये एतत् रुपं धृतवानिति जनानामाभिप्रायः । 
*मार्गः -शिवमोग्गातः ३८ कि.मी बेङ्गळूरुतः ३२३ कि.मी।
*होन्नाळी std  सङ्ख्या-०८१८८

वर्गः:दावणगेरेमण्डलम्
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
रन्न

कन्नडस्य गौरान्वितः कविः रन्नः(Ranna) । कविरत्नत्रयेषु अन्यतमः । 
## जन्म विद्याभ्यासः
स्वग्रामः इदानीन्तनस्य बागलकोटेमण्डलस्य मुधुवोऴऴ  । बागलकोटेमण्डलं कर्णाटकराज्ये अस्ति । क्रि .श ९४९ तमे वर्षे एतस्य  जन्म अभवत् । पिता जिनवल्लभेन्द्रः  माता अब्बलब्बे  ,कङकणविक्रेतृणां वंशजाः । रन्नस्य जन्म रमणीयपरिसरे अभवत् ।कर्णाटकस्य दक्षिणभागस्य श्रवणबेळगोळ  प्रदेशे विद्यमानस्य अजितसेन- गुरोः समीपे विद्याभ्यासं कृतवान्  । जक्की ,शान्तिः द्वे पत्न्यौ  । रायः इति पुत्रः, अब्बे इति पुत्री च आस्ताम् । चावुण्डरायस्य स्मारणार्थं रायः  अत्तिमब्बायाः स्मराणार्थं अब्बे इति नामकरणं कृतवान् । 
## कृतयः
रन्नः  चालुक्यचक्रवर्तिनः तैलपस्य आस्थाने “कविचक्रवर्तिः ” इति बिरुदं प्राप्तवान् आसीत् । रन्नकविना ,अजितपुराणं , साहसभीमविजयं  चक्रेश्वरचरितं  परशुचरितं  इति चत्वारः ग्रन्थाः रचिताः  इति उल्लेखः  अस्ति ।  अजितपुराणं  जैनधार्मिक ग्रन्थः अस्ति  । अस्मिन् ग्रन्थे तीर्थंकरणाम्  इतिहासः रचितः, तथा विशिष्टशैल्या अस्ति इति कारणतः “धीरशान्तः” इति प्रसिद्धः अस्ति । साहसभीमविजये  भीम-दुर्योधनयोः प्रमुखपात्रं तथा दुर्योधन-कर्णयोः मित्रप्रेम, दुश्शसनादीनाम्  असदृशं भ्रातृप्रेम  इत्यादीन् विषयान् जनाः यथा सम्यक् स्मरेयुः तथा विशिष्टशैल्या चित्रितवान् । कविरन्नः पम्पकवेः स्फूर्तिं प्राप्तवान् । भासकवेः “ऊरुभङगः ”   “वेणीसंहारम्”  इति नाटकतः प्रभावितः जातः । कन्नडसाहित्यक्षेत्रे  रन्नमहाकविः अमोघरत्नमेव  आसीत्  ।

वर्गः:कन्नडकवयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:अन्यभाषासाहित्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कन्ती

कर्णाटकस्य कन्नडसाहित्यक्षेत्रस्य प्रथमा कवयित्री कन्ती(Kanthi) । एषा ११ तमशतकीया जैनसंन्यासिनी  इत्यपि ऊहा अस्ति । द्वारसमुद्रस्य बल्लरायस्य आस्थाने विद्यमानस्य कवेः नागचन्द्रस्य समाकालिना आसीत् । 
बल्लरायस्य राजसभायां मङगललक्ष्मीः इव शोभायमाना वाग्देवी बिरुदालन्कृता कवयित्री कन्ती  भाषाविशारदा इति बाहुबलिना रचिते “नागचरिते” उल्लेखः अस्ति । आशुकवितानां रचनेषु  कन्ती निस्सीमा आसीत् । अभिनवपम्पः इति बिरुदालन्कृतः नागचन्द्रः कन्तीं सहस्राधिक प्रश्नान् पृश्टवान् ,तस्य सर्वेषां प्रश्नानाम् आशुकविताभिः प्रत्युत्तरं दत्त्वा सर्वेषां प्रशंसार्हा जाता असीत् इति “कन्ती-पम्पयोः समस्याः ” इत्यस्मिन् ग्रन्थे लिखितम् अस्ति । यतोहि कवितानां लेखनेष् निस्सीमां कन्तीं काल्पनिकी व्यक्तिः  इति वादेन कन्नडस्य प्रथमा कवयित्री इति स्थानं तस्यै न प्राप्तम् । द्वादशे शतके विद्यामानयोः वचनकवयित्र्योः अक्कमहादेवीदुग्गलयोः कृते वा प्राप्येत  । दुग्गला जेडरदासीमय्यस्य पत्नी।

वर्गः:कन्नडकवयित्र्यः
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:अन्यभाषासाहित्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
एतां विभूतिं योगं च...

## श्लोकः 
:**एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतः ।**
:**सोऽविकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः ॥ ७ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य सप्तमः(७) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतः सः अविकम्पेन योगेन युज्यते न अत्र संशयः ॥ ७ ॥

## अन्वयः
यः मम एतां विभूतिं योगं च तत्त्वतः वेत्ति सः अविकम्पेन योगेन युज्यते, अत्र संशयः न ।

## शब्दार्थः 
:यः = यः मनुजः
:एताम् = एनाम्
:मम विभूतिम् = मे ऐश्वर्यम्
:योगं च = तत्तदर्थनिर्माणसामर्थ्यं च
:तत्त्वतः = यथावत्
:वेत्ति = जानाति
:सः = सः मानवः
:अविकम्पेन = अचञ्चलेन
:योगेन = सम्यक् दर्शनेन
:युज्यते = सम्बध्यते
:अत्र = अस्मिन् विषये
:संशयः न = सन्देहः नास्ति ।

## अर्थः 
यः मनुष्यः मम एतत् ऐश्वर्यं तत्तत्पदार्थनिर्माणसामर्थ्यं च यथावत् जानाति सः अचञ्चलेन सम्यक् दर्शनेन सम्बध्यते । अस्मिन् विषये संशयः नास्ति ।

## रामानुजभाष्यम्
विभूतिरैश्वर्यम् । एतां सर्वस्य मदायत्तोत्पत्तिस्थितिप्रवृत्तिरूपां विभूतिं मम हेयप्रत्यनीककल्याणगुणरूपं योगं च यस्तत्त्वतो वेत्ति, सोऽविकम्पेनाप्रकम्पेन भक्तियोगेन युज्यते, नात्र संशयम् । मद्विभूतिविषयं कल्याणगुणविषयं च ज्ञानं भक्तियोगवर्धनमिति स्वयमेव द्रक्ष्यसीत्यभिप्रायम् ॥१०.७॥

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

07
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
बसवेश्वरः

भक्तः बसवेश्वरः(बसवण्णः) 
कर्णाटकस्य सांस्कृतिक इतिहासे   बसवण्णस्य महोन्नतस्थानम् अस्ति । तस्य जीवने धार्मिक्यः, सामजिक्यः  वैचारिक्यः एवं साहित्यक्यः क्रान्तयः जाताः। ८०० वर्षाणां पूर्वतनाः बसवेश्वरस्य सन्देशाः अस्माकं जीवने समुचितमार्गदर्शनरूपेण सन्ति । कन्नडसाहित्यक्षेत्रे बसवण्णः युगपुरुषः इति वक्तुं शक्यते । साहित्यक्षेत्रे महत्वपूर्णा  क्रान्तिः एव कृता बसवेश्वरेण । स्वस्य ज्ञानं  तथा दैवज्ञानं सर्वे यथा अवगच्छेयुः  तथा सरलया शैल्या विचारयुक्तैः रसयुक्तवचनैः बोधितवान्  ।  ज्ञानसम्पत्तिः केवल एकस्य एव न भवति  । तस्य जातिभेदः वा, लिङगभेदः वा नास्ति । सामान्यजनाः अपि ज्ञानं प्राप्तुं शक्नुवन्ति । सरलशैल्या वचनानि लिखितवान् बसवण्णः । यथा वचनं तथा कृतिः इतिवत् व्यक्तिस्वातन्त्र्यस्य धैर्यं अन्येन केनापि कविना न कृतम्  । पूर्वतनकवयः आश्रयदातृणां श्लाघनार्थं वा, मृतानां स्मरणार्थं वा, काव्यानि रचयन्ति स्म  । किन्तु बसवण्णः तथा तस्य समकालिनः वचनकाराः नित्यसत्ययुक्तस्य लोकस्य वक्रता द्र्ष्ट्या निखरैः वचनैः लिखितवन्तः । सामान्याः जनाः सन्मार्गे प्रवर्तयेयुः इति बसवण्णस्य आशयः आसीत् । 
बसवण्णः बिजापुरमण्डलस्य बागेवाडी ग्रामे मादरसस्य तथा मादलाम्बायाः पुत्रः । एतत् स्थानम् इदानीं बसवनबागेवाडी इत्येव प्रख्यातम् अस्ति । वीरशैवानां पवित्रं यात्रास्थलम् एतत् । बिज्जलस्य मन्त्रिरूपेण कल्याणक्रान्तेः कारणकर्ता  भूत्वा युगपुरुषः इति प्रख्यातः जातः । अस्पृश्यतयाः  निवारणं जातिभेदानां निर्मूलनं , शीलयुक्तजनानां वर्धनम् एतस्य लक्ष्यम् आसीत् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* **Lingayat Religion**
* Shivabhakti 
* Basavanna 
* Basava: The Great Socio-Religious Reformer
* Artists 
* Path of Guru Basava 
* Guru Basav information in marathi  
* 500+ Basavanna Vachanagalu Android app 

वर्गः:आधुनिकगुरवः
वर्गः:हिन्दुधर्मसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:मध्ययुगीयधार्मिकव्यक्तयः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अहं सर्वस्य प्रभवो...

## श्लोकः 
:**अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्वं प्रवर्तते ।**
:**इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विताः ॥ ८ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य अष्टमः(८) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
अहं सर्वस्य प्रभवः मत्तः सर्वं प्रवर्तते इति मत्वा भजन्ते मां बुधाः भावसमन्विताः ॥ ८ ॥

## अन्वयः
अहं सर्वस्य प्रभवः मत्तः सर्वं प्रवर्तते इति मत्वा बुधाः भावसमन्विताः मां भजन्ते ।

## शब्दार्थः 
:अहम् = परब्रह्म
:सर्वस्य = सकलस्य
:प्रभवः = उत्पत्तिस्थानम्
:मत्तः = परब्रह्मणः एव
:सर्वम् = जगत्
:प्रवर्तते = सम्भवति
:इति = एवम्
:मत्वा = विज्ञाय
:बुधाः = पण्डिताः
:भावसमन्विताः = प्रीतिसहिताः
:मां भजन्ते = मा सेवन्ते ।

## अर्थः 
अहं (परब्रह्म) सकलस्य मूलकारणम्, मत्तः (परब्रह्मणः) एव निखिलं जगत् सम्भवति इति मत्वा भावसहिताः पण्डिताः मामुपासते ।

## रामानुजभाष्यम्
विभूतिज्ञानविपाकरूपां भक्तिवृद्धिं दर्शयति—
अहं सर्वस्य विचित्रचिदचित्प्रपञ्चस्य प्रभव उत्पत्तिकारणम् । सर्वं मत्त एव प्रवर्तते । इतीदं मम स्वाभाविकं निरङ्कुशैश्वर्यं सौशील्यसौन्दर्यवात्सल्यादिकल्याणगुणगणयोगं च मत्वा बुधा ज्ञानिनो भावसमन्वितां मां सर्वकल्याणगुणान्वितं भजन्ते । भावो मनोवृत्तिविशेषम्, मयि स्पृहयालवो मां भजन्त इत्यर्थम् ॥१०.८॥

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

08
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
पोन्न

कर्णाटकस्य कविरत्नत्रयेषु पोन्नः द्वितीयः  । पोन्नः (Ponna)पम्पकविवत् प्रतिभान्वितः नोचेदपि  पम्पस्य अपेक्षया अधिकाम् आत्मप्रशंसां कृतवान् अस्ति ।  वेङिमण्डलं पोन्नस्य स्वग्रामः  । शान्तिपुराणं ,भुवनैकरामाभ्युदयं  (रामकथा) जिनाक्षरमाला इत्यादयः एतस्य कृतयः ।“ कुरुळ्गऴ सवण” (केशयुक्तजैनसंन्यासी ) ,“उभयचक्रवर्तिः ” एते पोन्नस्य बिरुदौ ।
इदानीं लभ्यमानौ पोन्नस्य ग्रन्थौ नाम शान्तिपुराणं तथा जिनाक्षरमाला चेति । पोन्नः शान्तिपुराणं “पुराणचूडामणिः ” इति उद्घोषितवान् अस्ति  । अस्मिन् काव्ये कालिदासस्य रघुवंशस्य साम्यं दृश्यते । रघुवंशकाव्ये विद्यमानम् इन्दुमतिस्वयंवरं ज्योतिप्रभायाः स्वयंवरस्य वर्णानम् इव , रघुमहाराजस्य दिग्विजयः  शान्तीश्वरस्य दिग्विजयस्य वर्णनम् इव योजितवान् अस्ति  । षोडशस्य तीर्थङ्करस्य शान्तिनाथस्य इतिहासयुक्तं जैनपुराणमेव शान्तिपुराणम् । एतत् चम्पूकाव्यम्  । एषा कृतिः पम्पस्य आदिपुराणवत् उत्कृष्ट न,  नीरसं काव्यम् । कुत्रचित् रमणीयम् अस्ति । सर्वेषाम् अपेक्षया श्रेष्ठ  कविः इति आत्मानं श्लाघितवान् अस्ति ।
हस्तेन लिखितानां शान्तिपुराणस्य १०००कृतीनां दानं कृत्वा अत्तिमब्बा श्रेष्ठतां प्राप्तवती ।  सा काचित्  परमा ज्येष्ठा साहित्यप्रिया ।

वर्गः:कन्नडकवयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:अन्यभाषासाहित्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
मच्चित्ता मद्गतप्राणा...

## श्लोकः 
:**मच्चित्ता मद्गतप्राणा बोधयन्तः परस्परम् ।**
:**कथयन्तश्च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च ॥ ९ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य नवमः(९) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
मच्चित्ताः मद्गतप्राणाः बोधयन्तः परस्परम् कथयन्तः च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च ॥ ९ ॥

## अन्वयः
(बुधाः भावसमन्विताः) मच्चित्ताः मद्गतप्राणाः परस्परं मां बोधयन्तः कथयन्तः च नित्यं तुष्यन्ति च 	 रमन्ति च ।

## शब्दार्थः 
:मच्चित्ताः = मन्मानसाः
:मद्गतप्राणाः = मद्गतेन्द्रियाः
:परस्परम् = अन्योन्यम्
:मां बोधयन्तः = माम् अवगमयन्तः
:कथयन्तः च = कीर्तयन्तः च
:नित्यम् = सदा
:तुष्यन्ति च = सन्तोषं प्राप्नुवन्ति च
:रमन्ति च = 	(मय्येव) विहरन्ति च ।

## अर्थः 
येषां चित्तं मयि संलग्नं भवति, येषाम् इन्द्रियाणि मयि सन्ति तादृशाः बुधाः भावसमन्विताः अन्योन्यं मां बोधयन्तः कीर्तयन्तः च सदा सन्तोषं प्राप्नुवन्ति, मय्येव च विहरन्ति ।

## रामानुजभाष्यम्
कथं ?
मच्चित्ता मयि निविष्टमनसम्, मद्गतप्राणां मद्गतजीवितां मया विना आत्मधारणमलभमाना इत्यर्थम् । स्वैं स्वैरनुभूतान्मदीयान्गुणान्परस्परं बोधयन्तम्, मदीयानि दिव्यानि रमणीयानि कर्माणि च कथयन्तस्तुष्यन्ति च रमन्ति च । वक्तारस्तद्वचनेनानन्यप्रयोजनेन तुष्यन्ति, श्रोतारश्च तच्छ्रवणेनानवधिकातिशयप्रियेण रमन्ते ॥१०.९॥

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

09
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
अत्तिमब्बा

**अत्तिमब्बा** दशमशताब्द्यां चालुक्यचक्रवर्तीतैल्पे पुरस्कृतं श्रेष्ठं स्त्रीरत्नम् इति प्रसिद्धं 'दानचिन्तामणि' आसीत्। अट्टिमब्बा तैलचक्रस्य शासनं कुर्वतः महादण्डनायकस्य माल्याः पुत्री आसीत्। चालुक्यसाम्राज्यस्य सेनापतिः पुन्नमय्या, तस्याः श्वशुरः 'दल्लपः', सचिवश्रेष्ठः, तस्याः पतिः नागदेवः, सुभात्चुदामणि इति अपि प्रसिद्धः। सेनापतिः अन्निगदेवस्य पुत्रः आसीत्। एवं वीरकुले जातः अट्टिमब्बः कन्नडसाहित्यक्षेत्रे महतीं सेवां कृतवान्। कर्नाटकस्य वास्तुकला-साहित्य-संस्कृतेः विकासाय अतिम्बा-महोदयस्य उपहारः अच्युतः अस्ति। अपि च राजनैतिक-धार्मिक-ऐतिहासिकक्षेत्रेषु तस्य कार्यं अद्वितीयम् अस्ति। 

## इतिहासे
समाजस्य उत्थानार्थं, साहित्यसेवायां, मन्दिरनिर्माणे, उद्योगक्षेत्रे च अतिमम्बेन बहुपक्षीयसेवाः कृताः इति कर्णाटकजनाः धन्याः सन्ति। वर्तमानस्य गदगमण्डलस्य समीपे लक्कुण्डीग्रामे अट्टिमबाबाना निर्मितं मन्दिरम् अद्यापि स्थितम् अस्ति। अट्टिमबा सार्धसहस्राधिकानां जिन्नमन्दिराणां निर्माणाय अथवा नवीनीकरणाय धनदानार्थं ‘दाना चिन्तामणि’ इति नाम्ना प्रसिद्धः अस्ति। सः 'घण्टकी' इति उपाधिं अर्जितवान् इति अपि कथ्यते। लक्कुण्डी, सोरब, कनेनुरु इति ग्रामेषु अद्यापि "घन्थतकी" इति बसादिनाम्ना जैनमन्दिराणि सन्ति, ते च शासनस्य प्रमाणानि सन्ति। 

९९३ तमे वर्षे अट्टिमब्बः श्रवणबेळगोळस्य महाबली इत्यस्य महामस्तकाभिषेकसमारम्भे भागं गृहीतवान्, येन कर्णाटकस्य दक्षिणभागे अनेकेषां जनानां सह तस्य सम्पर्कः आसीत् इति ज्ञायते।

## उल्लेख:
वर्गः:कन्नडकवयित्र्यः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
तेषां सततयुक्तानां...

## श्लोकः 
:**तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम् ।**
:**ददामि बुद्धियोगं तं येन मामुपयान्ति ते ॥ १० ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य दशमः(१०) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम् ददामि बुद्धियोगं तं येन माम उपयान्ति ते ॥ १० ॥

## अन्वयः
सततयुक्तानां प्रीतिपूर्वकं भजतां तेषां तं बुद्धियोगं ददामि येन ते माम् उपयान्ति ।	

## शब्दार्थः 
:सततयुक्तानाम् = नित्ययुक्तानाम्
:प्रीतिपूर्वकम् = स्नेहपूर्वकम्
:भजताम् = सेवमानानाम्
:तेषाम् = तेषां बुधानाम्
:बुद्धियोगम् = मद्विषयकं योगम्
:ददामि = प्रयच्छामि
:येन = येन योगेन
:ते = बुधाः
:माम् उपयान्ति = मां प्राप्नुवन्ति ।

## अर्थः 
नित्ययुक्तानां स्नेहपूर्वकं सेवमानानां तेषां बुधानां तं मद्विषयकं योगं प्रयच्छामि येन योगेन ते बुधाः मां प्राप्नुवन्ति ।

## रामानुजभाष्यम्
तेषां सततयुक्तानां मयि सततयोगमाशंसमानानां मां भजमानानामहं तमेव बुद्धियोगं विपाकदशापन्नं प्रीतिपूर्वकं ददामि येन ते मामुपयान्ति ॥१०.१०॥

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

10
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
जेवियर् हर्नाण्डेज्

**जेविएर हर्नानडेज़** पाद्कंदुकस्य व्यवसायिकः क्रिडकः अस्ति |

वर्गः:अन्यदेशीयपादकन्दुकक्रीडालवः
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
लक्ष्मेश्वरम्

लक्ष्मेश्वरम्- (शिरहट्टी)  कर्णाटकप्रान्तस्य  गदगमण्डले विद्यमानः कश्चन ग्रामः ।इतिहासे अस्य क्षेत्रस्य पुलिगेरे हुलिगेरे हुलिगेरे हुटिकनगरम् इति नामानि आसन् । कण्वभूमिः अत्र आसीत् । चालुक्यराजः लक्ष्मीनरसः अत्र शासनं कृतवान् अतः लक्ष्मेश्वरम् इति नाम अभवत् । अत्र सुन्दरदेवालयाः सन्ति प्रमुखः देवालयः कलात्मकः। ११ शतमानकाले निर्मितः सोमेश्वरदेवालयः । अत्र शिवः पार्वती च नन्दीश्वरस्य उपरि उपविष्टवन्तौ स्तः । देवः स्वयम्भूः पुलिगेरे सोमेश्वरः सौराष्ट्रादानीतः इति कारणात् सौराष्ट्रस्य सोमेश्वरः इति कथितः अस्ति । जनाः देवालयं लक्ष्मीलिङ्गगुडि इति कथयन्ति । 
## मार्गः
धारवाडतः ६० कि.मी । गदगतः ४० कि.मी । गुडगेरिरेलनिस्थानतः १२ कि.मी ।हुब्बळ्ळी-बेङ्गळूरुमार्गः।

वर्गः:गदगमण्डलम्
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
गजेन्द्रगड

**गजेन्द्रगड** (रोण) कर्णाटकप्रान्तस्य  गदगमण्डले विद्यमानः कश्चन ग्रामः। अत्र ३८ वाप्यः २८ सरोवराणि, १८ देवालयाः ३८ मुस्लिमप्रार्थनामन्दिराणि च सन्ति । कालकालेश्वरः, कल्लेश्वरः, दुर्गादेवी, रामलिङ्गेश्वरः इत्यादयः देवालयाः प्रमुखाः । समीपे एका गुहा प्रसिद्धाऽस्ति । वीरभद्रदेवालयोऽप्यस्ति । अन्तरगङ्गेयकोळ इति तीर्थमस्ति।

मार्गः-रोणतः १६ कि.मी । मल्लापुररेलनिस्थानतः ३५ कि.मी । गदग-सोल्लापुररेलमार्गे ।

वर्गः:गदगमण्डलम्
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
नववृन्दावनानि

**नववृन्दावनानि** -कर्णाटकराज्ये कोप्पळमण्डले विद्यमानं प्रमुखम् ऐतिहासिकं नगरम् । बळ्ळारी-रायचूरमण्डलयोः सङ्गमस्थले आनेगोन्दीतः नदीतरणानन्तरम् अथवा होसपेटेकमलापुरतः काम्प्लिमार्गतः वा अत्र आगन्तुं व्यवस्था अस्ति । अत्र ९ माध्वयतीनां वृन्दावनानि सन्ति । श्री प्राणदेवमन्दिरमपि अस्ति । श्री पद्मनाभतीर्थः, श्रीकवीन्द्रः, श्रीवागीशः, श्रीव्यासरायः श्री श्रीनिवासतीर्थः श्रीशतीर्थः, श्रीरघुवर्यः श्री गोविन्दओडेयरः, श्री सुधीन्द्रः च नवयतयः । गुहायां वासः, तुङ्गभद्रानदीस्नानम् अत्र विशेषाः। रम्यः द्वीपप्रदेशः एषः।

वर्गः:कोप्पळमण्डलम्
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
धारवाड

**धारवाड**नगरं (Dharwad)(०८३६)कर्णाटकराज्ये विद्यमानं प्रमुखं नगरं मण्डलकेन्द्रं च। धारवाडनगरे प्राणदेवः, लक्ष्मीनारायणः, हरिमन्दिरम्, इस्कान्, विठलमन्दिरम् इत्यादीनि अनेकमन्दिराणि सन्ति । ६ कि.मी दूरे सोमेश्वरमन्दिरं मुरुघामठः आम्मिनभाविस्थित पार्श्वनाथयबसदि अमरगोळ शङ्करालिङ्गदेवालयः दर्शनीयाः ।

## विशेषाः
कविः दत्तात्रेयरामचन्द्रबेन्द्रे, सङ्गीतसम्राट् डा मल्लिकार्जुनमन्सूरः  आलूरुवेङ्कटरायः सङ्गीतविदुषी श्रीमती गङ्गूबायी हानगल  इत्यादीनां जन्मभूमिः धारवाडमण्डलम् अस्ति । कर्णाटकस्य प्रथमः विश्वविद्यालयः कर्णाटकविश्वविद्यालयः अपि अत्रैव कार्यरतः अस्ति ।

**धारवाड पेढा** इत्येतत् मधुरं खाद्यं बहु प्रसिद्धम् अस्ति ।

## मार्गः
:बेङ्गळूरुतः ४८६ कि.मी
:बेळगावीतः ७६ कि.मी । बळ्ळारीतः २१९ कि.मी। हुब्बळ्ळी-बेळगावी रेलमार्गे धारवाडनिस्थानम् अस्ति ।

## बाह्यानुबन्धः 
* धारवाडग्रामसङ्घनिगम
*
* नगरस्य जनसङ्ख्या

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
हुब्बळ्ळी

|-
|-
|-
|-
|-
|}

**हुब्बळ्ळी** (Hubballi) () -कर्णाटकराज्ये धारवाडमण्डले विद्यमानं प्रमुखं नगरम् एतत् । प्रसिद्धः श्रीसिद्धरूढस्वामिमठः मूरुसाविरमठः, मुरुघामठः, नृपतुङ्गबेट्ट, श्रीसाईबाबामन्दिरं, केदारलिङ्गज्योतिनां मन्दिरं, वरुरुप्रदेशे (१६ कि.मी) जैनानां नवग्रहतीर्थक्षेत्रं, भवानीशङ्करदेवालयः (२९ कि.मी दूरे ) दर्शनीयानि सन्ति ।
शिवरात्रिसमये सिद्धारूढमठे उत्सवः प्रचलति । अत्र श्रीसिद्धारूढस्वामिनः स्मारकम् अस्ति । हुब्बळ्ळीतः ३५ कि.मी दूरे अण्णिगेरे स्थले श्रीः अमृतेश्वरदेवालयः अस्ति । शिलादेवालये ७६ स्तम्भाः सन्ति । प्राकारे देवानां पौराणिकविषयानां च चित्रणम् अस्ति । होय्सल-चालुक्य-विजयनगर -आदिलषाहीशासनम् अत्र आसीत्।

## इतिहासः
हुब्बळ्ळीनगरस्य इतिहासः राष्ट्रकूटकालादेव दृश्यते ।

## बाह्यानुबन्धः 
* धारवाडग्रामसङ्घनिगम
* नगरस्य जनसंख्या
* हुब्बळ्ळीनगरस्य आधिकारिक जालस्थानम् 

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
बेळगावी

कर्णाटकराज्ये किञ्चन प्रमुखं मण्डलम् अस्ति बेळगावीमण्डलम् अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति **बेळगावी** नगरम् । अस्मिन् मण्डले दश उपमण्डलानि सन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति बेळगावी-उपमण्डलम् । कन्नडभाषिणः बेळगावीनाम्ना, मराठीभाषिणः बेळगांव नाम्ना च एतत् नगरं सम्बोधयन्ति । कर्णाटके बेङ्गळूरु, हुब्बळ्ळी, मैसूरु नगराणाम् अनन्तरं चतुर्थं महानगरम् एतत् ।
समुद्रस्तरतः समान्यतः २५०० पादोन्नते(७६२मीटर्)  स्थाने अस्ति एतत् नगरम् । कर्णाटकसर्वकारः द्वितीयराजधानीरूपेण बेळगावीनगरं कर्तुम् इच्छति । अतः सद्यःकाले (२०१२तमवर्षस्य अक्टोबर् मासस्य ११ दिनाङ्के) सुवर्णविधानसौधनामकस्य शासकीयभवनस्य उद्घाटनम् अकरोत् ।
## बेळगावीसीमाविवादः
१९५६ तमे वर्षे भाषानुगुणं राज्यानां यत् पुनर्घटनम् अभवत् तदा बेळगावीमण्डलं मैसूरुराज्ये(इदानीं कर्णाटकम्) योजितम् ( यद्यपि ३/४जनाः अत्र मराठीभाषिण्ः आसन्) । तदारभ्य महाराष्ट्रस्य जनाः एतत् मण्डलम् अस्माकम् इति प्रतिपादयन्तः सन्ति । एषः विवादः इदानीं सर्वोच्चन्यायालये अस्ति ।
## भौगोलिकता
बेळगावीनगरस्य निर्देशाङ्कौ १५.८७°उ ७४.५°पू.[11] । एतत् नगरं कर्णाटकस्य उत्तरपश्चिमभागे  अस्ति ।गोवा तथा महाराष्ट्रं सीमावर्तिनी राज्ये । गोवाराज्यस्य सीमातः ५०कि.मीटर् दूरे अस्ति एतत् नगरम् । राज्यस्य प्राचीननगरेषु अन्यतमम् अस्ति । राज्यराजधानीबेङ्गळूरुतः ५०२कि.मी.दूरे, हैदराबाद्तः ५१५कि.मी.दूरे , मुम्बयीतः ५००कि.मी.दूरे अस्ति । 
बेळगावीप्रदेशः बेळुवलनाडु इति प्रसिद्धम् आसीत्। अस्य वेणुग्रामः इति चारित्रिकं नाम आसीत् । अत्र दुर्गाणि, मन्दिराणि, जलपाताः, नदीसङ्गमादि दर्शनीयानि स्थानानि सन्ति । पूर्वकाले वेदाध्ययनशीलाः विप्राः अत्र वसन्ति स्म । स्वामी विवेकानन्दः अत्र नवदिनानि यावत् स्थितवान् । बेळगावी नगरे सुन्दरः आकर्षकः रामकृष्णाश्रमः अस्ति। द्वादशशतके निर्मितस्य दुर्गस्य पार्श्वे कमलबसदि इति सुन्दरः षोडशस्तम्भाधीरतः शिल्पाविशेषः अस्ति । एतत् शिलाबसदि इत्यपि कथयन्ति । एतत् परितः २०८ जैनप्रतिमाः सन्ति । नगरमध्ये प्रसिद्धः हनुमान् देवालयः अस्ति । एषः नगररक्षकः इति विख्यातः अस्ति । सेनाप्रदेशे मिलिटरी महादेवः इति ख्यातः शिवः मन्दिरे राराजते । शहपुरमार्गे पार्श्वे कपिलेश्वरनामकः स्वयम्भूः द्विशतवर्षप्राचीनः लिङ्गविशेषः अस्ति। । एतम् कपिलप्प इति च कथयन्ति । दक्षिणकाशी इति क्षेत्रस्य नाम अस्ति । श्रावणमासे शिवरात्रिपर्वणि च अत्र विशेषपूजादिकं भवति । बेळगावी समीपे ८. कि.मी दूरे कणबग्रामे रामतीर्थम् अस्ति । अत्र रामशिवयोः मन्दिरे स्तः । हलीसग्रामे कदम्बवास्तुशिल्परुपः श्री लक्ष्मीनरसिंहस्य देवालयः अस्ति । सुन्दरं गोपुरम् (५पादपरिमितम्), ४ - पादपरिमितोन्नता श्रीलक्ष्मीनारायणमूर्तिः सर्वालङ्कारविशिष्टा अङ्कस्थापितलक्ष्मीयुक्ता अस्ति । नृसिंहस्य १.५ पादपरिमितोन्नता मूर्तिः मानवदेहसिंहशिरविशिष्टा अस्ति । पुरतः योगी नारायणस्य शिलामन्दिरमपि अस्ति । मुगुटखानहुब्बळ्ळीप्रदेशे मलप्रभानदीतीरे सञ्चरन् श्री च्यवनमहर्षिः श्री रुद्रदेवम् अत्र प्रतिष्ठापितवान् यज्ञं च कृतवान् । श्रीनरसिंहं महाशिलायाम् आराध्य यज्ञान्ते विसृष्टवान् । श्रीयादवार्यः मूर्तिम् अन्विष्य अश्वत्थवृक्षस्याधः स्थापितवान् । विजयनगरप्रभुः अच्युतनरायः विशालम प्राङ्गणं निर्माय पूजादिव्यस्थां कृतवान् ।

वर्गः:बेळगावीमण्डलम्
वर्गः:कर्णाटकस्य प्रमुखनगराणि
लक्कुण्डी

**लक्कुण्डी** (गदग) -कर्णाटकप्रान्तस्य  गदगमण्डले विद्यमानः कश्चन प्राचीनः अग्रहारः । पूर्वं लोक्कुण्डी इति च ख्यातः । अत्र १०८ देवालयाः १०८ बसदयः(जैनदेवालयाः), १०१ वाप्यः १०२ शिवलिङ्गानि च आसन् । काशीविश्वेश्वरः प्रमुखः । दानचिन्तामाणिः इति प्रसिद्धा अत्तिमब्बा बसदीनां निर्माणं (१००९-४०) कारितवती । ब्रह्मदेवालयः प्राचीनः ३० स्तम्भविशिष्टः । तत्र महावीरस्य कृष्णाशिल्पमूर्तिः अस्ति । एतां मूर्तिं दक्षिणभारते एव शिल्पकलामुकुटमणिः इति कथयन्ति ।

ऐतिहासिके विवरणे एतत् तेजोमयं बृहन्नगरम् इत्यपि प्रसिद्धम् आसीत् । लोक्किगुण्डि इति कल्याणचालुक्यानां काले नाम आसीत् । बलयुतं दुर्गं शिल्पकलास्थानं दक्षिणभारतमुकुटमणिः इति च ख्यातम् आसीत् ।
अत्र कलापूर्णाः देवालयाः जैनानां मन्दिरैः (बसदि) शिलालेखैः (२९) प्रसिद्धः लक्कुण्डीग्रामः प्रसिद्धं सांस्कृतिककेन्द्रमासीत्।

आङ्गलाः अपि एतत् नगरं वर्णितवन्तः सन्ति । नागनाथ-नीलकण्ठेश्वर- विद्याशङ्कर- काशिविश्वनाथादीनां देवानां शिल्पकलायुक्तानि मन्दिराणि लक्कुण्डीप्रदेशे सन्ति । कन्नेरबावि, चतीरबावि, माळिबावि, सिद्धरबावि, हनुमनबावि इत्याद्यः अनेकाः पुष्करिण्यः अत्र सन्ति । बावि नाम कूपः अथवा पुष्करिणी । अत्र नाणकानां टङ्कणकार्यमपि प्रचलति स्म । अत्रोत्पन्नानां नाणकानां गद्याण, पोनगद्याण, लोक्किगद्याण इति नामानि आसन् ।

विशेषतः सर्वधर्मियाणाम् अत्र आश्रयः आसीत् । वीरशैवाः ब्राह्मणाः जैनाः च अत्र परस्परसौहार्देन वसन्ति स्म । सर्वेषामपि गौरवम् आसीत् ।’ देवालयेषु काशीविश्वनाथमन्दिरम् अतीव प्रसिद्धम् अस्ति । अत्रत्यं कलामयं दक्षिणद्वारम् अत्यन्तं सुन्दरम् अस्ति । भित्तिषु अपि सुन्दरचित्राणि सन्ति । आकाशे स्थितानां मेघानां चित्रणं, मदगजस्य आभरणं वस्त्रं,  सुन्दरमयूरः, चौकाकारे रक्षाकवचे नागबन्धनम् इत्यादीनि प्रसिद्धानि शिल्पानि सन्ति ।
शिल्पशैली औत्तरेया अस्ति । एतेषां देवालयानां शिल्पानि हिन्दुदेवालयेषु एव प्रमुखानि अद्वितीयानि च इति श्रीबर्जेस् महोदयः उक्तवान् अस्ति। कन्नडभाषाप्रिया राज्ञी अत्तिमब्बा अत्रत्या एव आसीत् । दानचिन्तामणिः इति ख्याता एषा सत्कुलप्रसूता च आसीत् । तया कश्चन ब्रह्मजिनालयः क्रिस्ताब्दे २००९ तः १०४० वर्षसमये निर्मितः अस्ति । देवालयः १२ पाददीर्घः ३२ पादविस्तृतः ४२ पादोन्नतः च । पूर्वाभिमुखे अत्र बसदिप्रदेशे सभामण्डपं सुन्दरम् अस्ति । स्तम्भेषु अपि सुन्दकलाकृतयः सन्ति ।

राज्ञी अत्तिमब्बा कर्णाटके राज्यशिल्पसौन्दर्याय अपूर्वं रत्नं दत्तवती । अत्र ध्यानस्थस्य वर्धमानमूर्तेः सुन्दरं मूर्तिशिल्पमस्ति । सर्वे दर्शकाः अपि एतां मूर्तिं दृष्ट्वा अतीव सन्तुष्टाः भवन्ति । गदगनगरे वसतिः साध्यास्ति । 
## मार्गः
### धूमशकटमार्गः
हुब्बळ्ळी-गुन्तकल्मार्गे गदगनिस्थानम् अस्ति । ततः १२ कि.मी वाहनमार्गः ।
### वाहनमार्गः
हुब्बळ्ळी- बळ्ळारीवाहनमार्गे लक्कुण्डीनिस्थानमस्ति । लक्कुण्डीप्रदेशतः समीपे गदगनगरे (१२ कि.मी ) श्रीवीरनारायणमन्दिरम् अतीव सुन्दरम् अस्ति (त्रिकूटेश्वरमन्दिरे सरस्वतीमन्दिरं कलापूर्णस्तम्भयुक्तम् अस्ति । अनेकानि शिल्पानि अपि अत्र सन्ति । शिलादेवालयः अयम् ।

वर्गः:गदगमण्डलम्
वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
सवदत्ती

**सवदत्ती** (Saundatti) कर्णाटकराज्यस्य  बेळगावीमण्डले विद्यमानं किञ्चन पवित्रं क्षेत्रम् । बेळगावीमण्डले दश उपमण्डलानि सन्ति । तेषु अन्यतमम् अस्ति सवदत्ती-उपमण्डलम् । सवदत्तीनगरे अनेकानि प्राचीनमन्दिराणि सन्ति । मण्डलकेन्द्रात् बेळगावीनगरात् ७८कि.मी.दूरे सवदत्ती अस्ति । 

सवदत्तीनगरस्य std code अस्ति ०८३३०। द्विसहस्रवर्षप्राचीनं श्री रेणुकादेव्याः जागृतं स्थानम् एतत् क्षेत्रम् अस्ति । रेणुकादेवीम् एल्लम्मा देवी इति च कथयन्ति । महर्षिः जमदग्निः अत्र तपः आचरितवान् । अत्र सप्त सुन्दराः ह्रदाः सन्ति । मङ्गलवासरे शुक्रवासरे श्रावणमासे पूर्णिमातिथौ च अत्र बहुजनाः आगच्छन्ति । इष्टार्थदायकं पवित्रं क्षेत्रम् एतत् । अत्र बनदहुण्णिमे(माघमासस्य पूर्णिमा)पर्यन्तं यात्रोत्सवः प्रचलति । एतं ‘एल्लम्मादेवी जात्रे’ इति कथयन्ति । 
## इतिहासः
एतस्य नगरस्य ऐतिहासिकं नाम **सुगन्धवर्ती** ।  एतत् रट्टवंशीयानाम् राजधानी( ८७५ तः -१२३० पर्यन्तम्) आसीत् । तदनन्तरं बेळगावीं प्रति राजधानी स्थानान्तरिता अभवत् ।
द्वादशे त्रयोदशे शतके च बेळगावी रट्टवंशीयानां राजधानी आसीत् । बेळगावीनगरस्थं दुर्गं रट्टवंशीयः बिचिराजः १२०४ तमे वर्षे निर्मितवान् । 
रट्टराज्यं राष्ट्रकूटसाम्राज्यात् पृथक् जातं राज्यम् ।
९७३तः ९७७तमवर्षपर्यन्तम् रट्टाः द्वितीयतैलस्य अधीनराजाः आसन् । बेळगावीदुर्गस्य द्वयोः स्तम्भयोः कन्नडशिलाशासनानि नागरीलिप्या सन्ति । तयोः अन्यतमं ११९९तमे वर्षे रट्टवंशीयस्य चतुर्थकार्तवीर्यस्य काले निर्मितम् ।    
अपरं शिलाशासनं सवदत्तीरट्टवंशीयः तृतीयः कृष्णः पृथ्वीवर्माणं सामन्तरूपेण अङ्गीकृतवान् इति सूचयति ।
## शिलाशासनानि
सवदत्तीनगरे कन्नडभाषया तथा संस्कृतभाषया प्राप्ते द्वे जैनशिलाशासने राष्ट्रकूटवंशीयस्य कृष्णस्य( ७९७ शकवर्षम् अथवा ८७५सामान्यवर्षम्) , तथा विक्रमादित्यस्य(शकवर्षं १०१७ अथवा १०९५सामान्यवर्षम्) विषयः अस्ति ।
चालुक्यनिर्मितस्य अङ्कलेश्वरमन्दिरस्य पुरतः रट्टराजेन अङ्करसेन स्थापितं शिलाशासनम् अस्ति ।
## जैनधर्मः
सवदत्तीरट्टाः जैनाः। एते तथा एतेषां सामन्तराजाः जैनधर्मस्य आराधकाः असन् । रट्टकालीने द्वे जैनमन्दिरे सवदत्तीनगरे स्तः।
## प्रवासोद्यमः
### सवदत्तीदुर्गम्
अष्टादशशतके शिरसङ्गीदेसायीद्वारा निर्मितम् एतत् दुरगम् । अस्मिन् दुर्गे काडसिद्धेश्वरमन्दिरम् अस्ति । अस्य मन्दिरस्य प्राकारे द्विशताधिकानि रेखाचित्राणि उत्कीर्णानि सन्ति । तेषु कतिचन वर्णाङ्कितानि ।
### सवदत्तीदुर्गस्य चित्राणि 

Image:Saundatti Fort.JPG|सवदतीदुर्गम्
Image:Savadatti_fort_4.JPG|सवदत्तीदुर्गम्
Image:Savadatti_fort_3.JPG|सवदत्तीदुरगम्
File:Savadatti fort 2.JPG|काडसिद्धेश्वरमन्दिरम्

### रेणुकासागरः
## मार्गः
:धारवाडतः ३० कि.मी ।
:बेळगावीतः ७८ कि.मी । 
:बेङ्गळूरुतः ४९३ कि.मी.
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:कर्णाटकस्य तीर्थस्थानानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
तीव्रसंवेगानामासन्नः (योगसूत्रम्)

## सूत्रसारः
तीव्रस्फूर्तियुक्ताः योगिनः (एतस्य समाधेः सिद्धिं, तस्य फलानां प्राप्तिं च) अतीव शीघ्रतया लभन्ते। २१ ॥ 

## व्यासभाष्यम्
समाधिलाभः समाधिफलं च भवतीति ॥२१॥ 

(अधिमात्र-उपाय-तीव्र-संवेगसम्पन्नाः योगिनः) समाधिसिद्धेः, समाधिसिद्धेः च फलं ( अतीव शीघ्रं ) प्राप्नुवन्ति।२१।। 

## विशेषार्थः 
''''संवेग''''-शब्दस्य अर्थः वाचस्पतिमिश्रस्य अनुसारं 'वैराग्यः', विज्ञानभिक्षोः अनुसारं 'शीघ्रता', भोजराजस्य अनुसारं 'क्रियायाः हेतुभूतसंस्कारः' च भवति। स्वामिनः विवेकानन्दस्य मते एतस्य अर्थः ( Energy - ऊर्जा ) इति अर्थः भवति। वस्तुतः एतस्य 'संवेग'-शब्दस्य प्रयोगः बौद्ध-ग्रन्थेषु अपि स्फूर्तिः उत शक्तिः इत्यर्थे प्रचलितः आसीत्। 

**तत्र -** तेषु ।  

**अधिमात्रोपायानाम् -** अधिमात्रः 'उत्तमः' ( अत्यन्तप्रबलः ) उपायः येषां, ते उत्तमोपायाः तेषाम्, उत्तमोपाययुक्तानां। 

**तीव्रसंवेगानाम् -** तीव्रस्फूर्तियुक्तानां योगिनां समाधिलाभः, समाधिलभ्यफलं ( अर्थात् कैवल्यं ) च।  

**आसन्नः -** अतीव निकटे अवस्थितिः। योगिनाम् 'उपायकृतम्' एतत् विभाजनं निम्नप्रकारेण प्रदर्शितम् अस्ति। 

## विशेषविमर्शः 
अत्र सूत्रेण सह भाष्यस्य पदानां संयुक्ततया अर्थः करणीयः भवति। यथा - अधिमात्रोपायतीव्र-संवेगसम्पन्न-योगिनाम्। समाधिलाभः - समाधिसिद्धिः, समाधिफलं च — अर्थात् कैवल्य । **आसन्नः -** निकटस्थः अर्थात् निकटवर्ती भवति। 

विष्णुपुराणे अपि उक्तम् अस्ति -

''''विनिष्पन्नसमाधिस्तु मुक्तिं तत्रैव जन्मनि'** - इत्यादि।।२१।।

## अग्रिमसूत्रसम्बन्धः 
**प्रश्नः -'''  यदि असम्प्रज्ञातसमाधेः एते 'श्रद्धादयः' एव उपायाः सन्ति, तर्हि एतेषाम् उपायानाम् आश्रयस्वीकर्तृषु योगिषु कः योगी शीघ्रतया, कियति काले, किमर्थं च सिद्धिं प्राप्नोति? 

एतस्य स्पष्टीकरणं कर्तुम् अग्रिमं सूत्रं प्रवृत्तम् अस्ति। 

**मृदुमध्याधिमात्रोपायाः ते योगिनः -** मृदु-उपाययुक्ताः, मध्य-उपाययुक्ताः, अधिमात्र-उपाययुक्ताः, ते योगिनः। **खलु नव भवन्ति -** निश्चयः एव 'नव'-प्रकारस्य भवन्ति। **तद्यथा -** सः (एवं प्रकारेण) यथा — ते मृदूपायः, मध्योपायः, अधिमात्रोपायः भवन्ति । 

१. **तत्र मृदूपायोऽपि -** मृदु-उपाययुक्ताः योगिनः अपि। **त्रिविधः** - त्रिप्रकारकाः भवन्ति - 

(१) **मृदुसंवेगः -** मृदुः संवेगः गतिसंस्कारः स्फूर्तिः यस्य सः, मन्दगतिः उत मन्दस्फूर्तियुक्तः। 

(२) **मध्यसंवेगः -** मध्यमस्फूर्तियुक्तः। 

(३) **तीव्रसंवेगः -** तीव्रस्फूर्तियुक्तः। 

२. **तथा मध्योपायः -** एवमेव प्रकारेण मध्यम-उपाययुक्ताः अपि त्रिधाविभक्ताः भवन्ति। यथा - मृदुस्फर्तिः, मध्यस्फूर्तिः, तीव्रस्फूर्तिः इति। 

३. **तथाधिमात्रोपायः -** एवं प्रकारेण अधिमात्रोपाययुक्ताः योगिनः अपि मृदुस्फूर्तिः, मध्यस्फूर्तिः, तीव्रस्फूर्तिः च त्रिप्रकारकभेदयुक्ताः।

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:समाधिपादः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
मृदुमध्यादिमात्रत्वात्ततोऽपि विशेषः (योगसूत्रम्)

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
अथेत्ययमधिकारार्थः । योगानुशासनं शास्त्रमधिकृतं वेदितव्यम् । योगः समाधिः । स च सार्वभौमश्चित्तस्य धर्मः । क्षिप्तं, मूढं, विक्षिप्तम्, एकाग्रं, निरुद्धमिति चित्तभूमयः । तत्र विक्षिप्ते चेतसि विक्षेपोपसर्जनीभूतः समाधिर्न योगपक्षे वर्तते । यस्त्वेकाग्रे चेतसि सद्भूतमर्थं प्रद्योतयति, क्षिणोति च क्लेशान्, कर्मबन्धनानि श्लथयति, निरोधमभिमुखं करोति, स सम्प्रज्ञातो योग इत्याख्यायते । स च वितर्कानुगतः, विचारानुगतः, आनन्दानुगतोऽस्मितानुगत इत्युपरिष्ठात्प्रवेदयिष्यामः । सर्ववृत्तिनिरोधे त्वसम्प्रज्ञातः समाधिः ॥१॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:समाधिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
क्लेषकर्मविपाकाशयैरपरामृष्टः पुरुषविशेष ईश्वरः (योगसूत्रम्)

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
अथ प्रधानपुरुषव्यतिरिक्तः कोऽयमीश्वरो नामेति ?
अविद्यादयः क्लेशाः । कुशलाकुशलानि कर्माणि । तत्फलं विपाकः । तदनुगुणा वासना आशयः । ते च मनसि वर्तमानाः पुरुषे व्यपदिश्यन्ते । स हि तत्फलस्य भोक्तेति । यथा जयः पराजयो वा योद्धृषु वर्तमानः स्वामिनि व्यपदिश्यते । यो ह्यनेन भोगेनापरामृष्टः स पुरुषविशेष ईश्वरः । कैवल्यं प्राप्तास्तर्हि सन्ति च बहवः केवलिनः । ते हि त्रीणि बन्धनानि छित्त्वा कैवल्यं प्राप्ताः । ईश्वरस्य च तत्सम्बन्धो न भूतो न भावी । यथा मुक्तस्य पूर्वा बन्धकोटिः प्रज्ञायते, नैवमीश्वरस्य । यथा वा प्रकृतिलीनस्योत्तरा बन्धकोटिः सम्भाव्यते, नैवमीश्वरस्य । स तु सदैव मुक्तः सदैवेश्वर इति ।

योऽसौ प्रकृष्टसत्त्वोपादानादीश्वरस्य शाश्वतिक उत्कर्षः, स किं सनिमित्त आहो स्विन्निर्निमित्त इति ? तस्य शास्त्रं निमित्तम् । शास्त्रं पुनः किंनिमित्तं ? प्रकृष्टसत्त्वनिमित्तम् । एतयोः शास्त्रोत्कर्षयोरीश्वरसत्त्वे वर्तमानयोरनादिः सम्बन्धः । एतस्मादेतद्भवति सदैवेश्वरः सदैव मुक्त इति । तच्च तस्यैश्वर्यं साम्यातिशयविनिर्मुक्तम् । न तावदैश्वर्यान्तरेण तदतिशय्यते । यदेवातिशयि स्यात्तदेव तत्स्यात। तस्माद्यत्र काष्थाप्राप्तिरैश्वर्यस्य स ईश्वरः । न च तत्समानमैश्वर्यमस्ति । कस्मात्? द्वयोस्तुल्ययोरेकस्मिन्युगपत्कामितेऽर्थे नवमिदमस्तु पुराणमिदमस्त्वित्येकस्य सिद्धावितरस्य प्राकाम्यविधातादूनत्वं प्रसक्तम् । द्वयोश्च तुल्ययोर्युगपत्कामितार्थप्राप्तिर्नास्ति । अर्थस्य विरुद्धत्वात। तस्माद्यस्य साम्यातिशयैर्विनिर्मुक्तमैश्वर्यं स एवेश्वरः । स च पुरुषविशेष इति ॥२४॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:समाधिपादः
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
तत्र निरतिशयं सर्वज्ञाबीजम् (योगसूत्रम्)

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
किं च,
यदिदमतीतानागतप्रत्युत्पन्नप्रत्येकसमुच्चयातीन्द्रियग्रहणमल्पं बह्विति सर्वज्ञबीजमेतद्धि वर्धमानं यत्र निरतिशयं स सर्वज्ञः । अस्ति काष्ठाप्राप्तिः सर्वज्ञबीजस्य सातिशयत्वात्परिमाणवदिति । यत्र काष्ठाप्राप्तिर्ज्ञानस्य स सर्वज्ञः । स च पुरुषविशेष इति । सामान्यमात्रोपसंहारे च कृतोपक्षयमनुमानं न विशेषप्रतिपत्तौ समर्थमिति । यस्य संज्ञादिविशेषप्रतिपत्तिरागमतः पर्यन्वेष्या, तस्यात्मानुग्रहाभावेऽपि भूतानुग्रहः प्रयोजनं, ज्ञानधर्मोपदेशेन कल्पप्रलयमहाप्रलयेषु संसारिणः पुरुषानुद्धरिष्यामीति । तथा चोक्तं—आदिविद्वान्निर्माणचित्तमधिष्ठाय कारुण्याद्भगवान्परमर्षिरासुरये जिज्ञासमानाय तन्त्रं प्रोवाच इति ॥२५॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:समाधिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
तस्य वाचकः प्रणवः (योगसूत्रम्)

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
वाच्य ईश्वरः प्रणवस्य । किमस्य सङ्केतकृतं वाच्यवाचकत्वमथ प्रदीपप्रकाशवदवत्स्थितमिति । स्थितोऽस्य वाच्यस्य वाचकेन सह सम्बन्धः । सङ्केतस्त्वीश्वरस्य स्थितमेवार्थमभिनयति । यथावस्थितः पितापुत्रयोः सम्बन्धः सङ्केतेनावद्योत्यते, अयमस्य पिता, अयमस्य पुत्र इति । सर्गान्तरेष्वपि वाच्यवाचकशक्त्यपेक्षस्तथैव सङ्केतः क्रियते । सम्प्रतिपत्तिनित्यतया नित्यः शब्दार्थसम्बन्ध इत्यागमिनः प्रतिजानते ॥२७॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:समाधिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
आनेगोन्दी

'आनेगोन्दी''' (गङ्गावती)- कर्णाटकराज्ये कोप्पळमण्डले विद्यमानं प्रमुखम् ऐतिहासिकं नगरम् । रामायणकाले किष्किन्धा इति प्रसिद्धं वानरराजानां साम्राज्यम् आसीत् । वालिसुग्रीवानां राजधानी अत्रैव आसीत् । वालिसुग्रीवयोः युद्धमपि अत्रैव अभवत् ।
आनेगोन्दीप्रदेशे देवीपम्पाम्बिका तपः कृत्वा शिवं प्रसाद्य तेन सह विवाहं कृतवती । पम्पापतिः विरूपाक्षः हम्पीक्षेत्रेऽस्ति । पम्पासरः अत्र अस्ति । एतत् पञ्चमहसरस्सु अन्यतमम् अस्ति। चिन्तामणिमठः रुद्राक्षिमण्टपः संन्यासीगुण्डु, वालिभण्डार् जयलक्ष्मीदेवालयः रङ्गनाथगुडि दर्शनीयस्थानानि अत्र सन्ति ।

अनेगोन्दीप्रदेशे विद्यमानाः गगनप्रासादः , दुर्गं, पम्पासरः, ६४ स्तम्भानां कृष्णदेवरायस्य स्मारकं, नववृन्दावनम्, सूक्ष्मदारुकर्माणि, शिलाशिल्पयुक्तः श्रीगणपति देवालयः, श्री गविगङ्गनाथमन्दिरम्, शिलाचित्रितं सम्पूर्णरामायणं, शिल्पकलावैभवयुतः उच्चप्पय्यनमठः, चिन्तामणिशिवालयः, कनकगिरिः,विजयनगर-वास्तुशिल्पस्य दृष्टान्तः श्री कनकाचलपतिदेवालयः, राज्ञः वेङ्कटप्पनायकस्य निर्मितिः स्नानसरः, सुप्रसिद्धः कोटिलिङ्गयुक्तः पुरस्य सोमनाथेश्वरदेवालयः,कुकनूरु महामायादेवालयः, षष्ठविक्रमादित्यनिर्मितः कल्लिनाथेश्वरदेवालयः च दर्शनीयानि स्थानानि भवन्ति ।

वर्गः:कोप्पळमण्डलम्
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
व्याधिस्त्यानसंशयप्रमादालस्य (योगसूत्रम्)

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
अथ केऽन्तराया ये चित्तस्य विक्षेपाः ? के पुनस्ते कियन्तो वेति ?
नवान्तरायाश्चित्तस्य विक्षेपाः । सहैते चित्तवृत्तिभिर्भवन्ति । एतेषामभावे न भवन्ति पूर्वोक्ताश्चित्तवृत्तयः । तत्र व्याधिर्धातुरसकरणवैषम्यम् । स्त्यानमकर्मण्यता चित्तस्य । संशय उभयकोटिस्पृग्विज्ञानं स्यादिदमेवं नैवं स्यादिति । प्रमादः समाधिसाधनानामभावनम् । आलस्यं कायस्य चित्तस्य च गुरुत्वादप्रवृत्तिः । अविरतिश्चित्तस्य विषयसम्प्रयोगात्मा गर्धः । भ्रान्तिर्दर्शनं विपर्ययज्ञानम् । अलब्धभूमिकत्वं समाधिभूमेरलाभः अनवस्थितत्वं लब्धायां भूमौ चित्तस्याप्रतिष्ठा । समाधिप्रतिलम्भे हि सति तदवस्थितं स्यादिति । एते चित्तविक्षेपा नव योगमला योगप्रतिपक्षा योगान्तराया इत्यभिधीयन्ते ॥३०॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:समाधिपादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्