open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
वेदानां सामवेदोऽस्मि...

## श्लोकः 
:**वेदानां सामवेदोऽस्मि देवानामस्मि वासवः ।**
:**इन्द्रियाणां मनश्चास्मि भूतानामस्मि चेतना ॥ २२ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य द्वाविंशतितमः(२२) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
वेदानां सामवेदः अस्मि देवानाम् अस्मि वासवः इन्द्रियाणां मनः च अस्मि भूतानाम् अस्मि चेतना ॥ २२ ॥

## अन्वयः
वेदानां सामवेदः अस्मि । देवानां वासवः अस्मि । इन्द्रियाणां मनः च अस्मि । भूतानां चेतना अस्मि ।

## शब्दार्थः 
:वेदानाम् = चतुर्णां वेदानाम्
:सामवेदः अस्मि = सामवेदः अस्मि
:देवानाम् = सुराणाम्
:वासवः अस्मि = इन्द्रः अस्मि
:इन्द्रियाणाम् = इन्द्रियाणाम्
:मनः च = चित्तम्
:भूतानाम् = प्राणिनाम्
:चेतना अस्मि = चैतन्यम् अस्मि ।

## अर्थः 
चतुर्षु  वेदेषु अहं सामवेदः अस्मि । सुरेषु इन्द्रः अस्मि । इन्द्रियेषु मनः अस्मि । प्राणिषु चैतन्यम् अस्मि ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

22
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
रुद्राणां शङ्करश्चास्मि...

## श्लोकः 
:**रुद्राणां शङ्करश्चास्मि वित्तेशो यक्षरक्षसाम् ।**
:**वसूनां पावकश्चास्मि मेरुः शिखरिणामहम् ॥ २३ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य त्रयोविंशतितमः(२३) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
रुद्राणां शङ्करः च अस्मि वित्तेशः यक्षरक्षसाम् वसूनां पावकः च अस्मि मेरुः शिखरिणाम् अहम् ॥ २३ ॥

## अन्वयः
रुद्राणां शङ्करः च अस्मि । यक्षरक्षसां वित्तेशः, वसूनां पावकः, शिखरिणां मेरुः च अहम् अस्मि ।

## शब्दार्थः 
:रुद्राणाम् = रुद्राणाम्
:शङ्करः च अस्मि = शङ्करः अस्मि
:यक्षरक्षसाम् = यक्षाणां राक्षसानां च
:वित्तेशः = कुबेरः
:वसूनाम् = वसूनाम्
:पावकः = अग्निः
:शिखरिणाम् = पर्वतानाम्
:मेरुः च = मेरुपर्वतः च अस्मि ।

## अर्थः 
एकादशसु रुद्रेषु अहं शरः अस्मि  । यक्षाः राक्षसाश्च ये सन्ति तेषु कुबेरः अस्मि । विख्यातेषु अष्टसु  वसुषु अग्निः अस्मि । पर्वतेषु मेरुपर्वतः अस्मि ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

23
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
पुरोधसां च मुख्यं मां...

## श्लोकः 
:**पुरोधसांच मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम् ।**
:**सेनानीनामहं स्कन्दः सरसामस्मि सागरः ॥ २४ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य  चतुर्विंश्सतितमः(२३) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम् सेनानीनाम् अहं स्कन्दः सरसाम् अस्मि सागरः ॥ २४ ॥

## अन्वयः
पार्थ ! पुरोधसां मुख्यं बृहस्पतिं मां विद्धि । सेनानीनां स्कन्दः अहम् । सरसां सागरः अस्मि ।

## शब्दार्थः 
:पार्थ = अर्जुन	!
:पुरोधसाम् = पुरोहितानाम्
:मुख्यम् = प्रधानम्
:बृहस्पतिम् = गुरुम्
:मां विद्धि = मां जानीहि
:सेनानीनाम् = सेनापतीनाम्
:स्कन्दः अहम् = कुमारः अहम्
:सरसाम् = तटाकानाम्
:सागरः = समुद्रः
:अस्मि = भवामि ।

## अर्थः 
अर्जुन ! पुरोहितानां मुख्यः देवगुरुः बृहस्पतिः अहमेव इति जानीहि । सेनापतयः ये सन्ति तेषु अहं 	देवसेनापतिः स्कन्दः अस्मि । देवखातानि सरांसि यानि सन्ति तेषु सागरः अहमस्मि ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

24
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
पापनाशिनी

**पापनाशिनी** (Papanashini) कर्णाटकराज्यस्य बीदरमण्डले विद्यमानं किञ्चन क्षेत्रम् । बीदरतः ३ कि.मीटरदूरे पापनाशिनी क्षेत्रम् अस्ति । अत्र दाशरथिरामेण स्थापितं बृहत् शिवलिङ्गम् अस्ति । शुक्राचार्यः अत्र शिवं पूजितवान् । अत्र पापपरिहारकारकं सरः अस्ति ।

## मार्गः
:बीदरतः यादगिरीमार्गे ३ कि.मी ।

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
2.11 द्यानहेयास्तद्वत्तयः

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
स्थितानां तु बीजभावोपगतानां—
क्लेशानां या वृत्तयः स्थूलास्ताः क्रियायोगेन तनूकृताः सत्यः प्रसङ्ख्यानेन ध्यानेन हातव्या यावत्सूक्ष्मीकृता यावद्दग्धबीजकल्पा इति । यथा च वस्त्राणां स्थूलो मलः पूर्वं निर्धूयते पश्चात्सूक्ष्मो यत्नेनोपायेन चापनीयते, तथा स्वल्पप्रतिपक्षाः स्थूला वृत्तयः क्लेशानां, सूक्ष्मास्तु महाप्रतिपक्षा इति ॥११॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:साधनापादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
विस्तरेणात्मनो योगं...

## श्लोकः 
:**विस्तरेणात्मनो योगं विभूतिं च जनार्दन ।**
:**भूयः कथय तृप्तिर्हि शृण्वतो नास्ति मेऽमृतम् ॥ १८ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य अष्टादशः(१८) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
विस्तरेण आत्मनः योगं विभूतिं च जनार्दन भूयः कथय तृप्तिः हि शृण्वतः नास्ति मे अमृतम् ॥ १८ ॥

## अन्वयः
जनार्दन ! आत्मनः योगं विभूतिं च विस्तरेण भूयः कथय । अमृतं शृण्वतः मे तृप्तिः नास्ति ।	

## शब्दार्थः 
:जानार्दन = कृष्ण !
:आत्मनः = स्वस्य
:योगम् = स्वरूपम्
:विभूतिं च = ऐश्वर्यं च
:विस्तरेण = विपुलं यथा तथा
:भूयः = पुनः
:कथय = वद
:हि = यस्मात्
:अमृतम् = अमृततुल्यम्
:शृण्वतः मे = आकर्णयतः मम
:तृप्तिः = तुष्टिः
:नास्ति = न विद्यते ।

## अर्थः 
कृष्ण ! स्वस्य स्वरूपं माहात्म्यविस्तरं च विस्तरेण पुनः वद । अमृततुल्यं तत् आकर्णयतः मम तृप्तिः एव न भवति ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

18
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
नानकझरा

**नानकझरा** (Nanakjhara) कर्णाटकराज्यस्य  बीदरमण्डले विद्यमानं किञ्चन क्षेत्रम् । सिखधर्मस्थापकः श्रीगुरुनानकः दक्षिणभारतप्रवासार्थं बीदरनगरम् आगतवान् आसीत् । अत्र जलाभावं वीक्ष्य पादरक्षान्तेन पर्वतम् अपसार्य निर्झरं निर्मितवान् । अत्र जले रोगनिवारकशक्तिः अस्ति । क्षेत्रं बहु विस्तृते उद्याने अस्ति । पञ्चशतकेभ्यः एतत् क्षेत्रं बहुप्रसिद्धम् अस्ति।

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
शुक्लतीर्थम्

**शुक्लतीर्थं** (Shuklateertha) कर्णाटकराज्यस्य बीदरमण्डले विद्यमानं किञ्चन क्षेत्रम् । बीदरदुर्गसमीपे  विद्यमानं एतत् पवित्रं तीर्थस्थानम् अस्ति । शुक्लाचार्यस्य तपसः प्रभावेण निर्मितमेतत् । दशमुखरावणः अपि शुक्लमुनेः दर्शनार्थम् अत्र आगतवान् ।

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
जलसङ्ग्वी

**जलसङ्ग्वी** (Jalasangvi) कर्णाटक राज्यस्य उत्तरभागे विद्यमाने बीदरमण्डले अस्ति । जलसङ्ग्विप्रदेशे कल्याणचालुक्यविक्रमादित्येन निर्मितम् ईश्वरमन्दिरं शिल्पकलावैभवपूर्णम् अस्ति । विविधभङ्ग्यां शिलाबालिकाः तिष्ठन्त्यः बेलूरु शिलाबालिकानां स्मारणं कारन्ति ।

## मार्गः
:हुमनाबाटतः ३० कि.मी । 
:बीदरतः ६० कि.मी

## बाह्यानुबन्धः 
* जलसङ्ग्वी 
* जलसङ्ग्वी चालुक्य मन्दिराणि

वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
महर्षीणां भृगुरहं...

## श्लोकः 
:**महर्षीणां भृगुरहं गिरामस्म्येकमक्षरम् ।**
:**यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मि स्थावराणां हिमालयः ॥ २५ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य पञ्चविंशतितमः(२५) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
महर्षीणां भृगुः अहं गिराम् अस्मि एकम् अक्षरम् यज्ञानां जपयज्ञः अस्मि स्थावराणां हिमालयः ॥ २५ ॥

## अन्वयः
महर्षीणाम् अहं भृगुः । गिराम् एकम् अक्षरम् अस्मि । यज्ञानां जपयज्ञः अस्मि । स्थावराणां हिमालयः अस्मि ।	

## शब्दार्थः 
:महर्षीणाम् = महामुनीनाम्
:अहं भृगुः = अहं भृगुमहर्षिः
:गिराम् = वाचाम्
:एकम् अक्षरमस्मि =	ओङ्कारः अस्मि
:यज्ञानाम् = यागेषु
:जपयज्ञः अस्मि = जपयागः अस्मि
:स्थावराणाम् = स्थितिमताम्
:हिमालयः = हिमवान् ।

## अर्थः 
महर्षिषु अहं भृगुमहर्षिः । शब्दरूपासु गीर्षु ओारः अस्मि । यज्ञेषु जपयज्ञः अस्मि । स्थितियुक्तेषु अहं हिमालयपर्वतः अस्मि ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

25
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
उच्चैःश्रवसमश्वानां...

## श्लोकः 
:**उच्चैःश्रवसमश्वानां विद्धि माममृतोद्भवम् ।**
:**ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम् ॥ २७ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य सप्तविंशतितमः (२७)श्लोकः ।

## पदच्छेदः
उच्चैःश्रवसम् अश्वानां विद्धि माम् अमृतोद्भवम् ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम् ॥ २७ ॥

## अन्वयः
अश्वानाम् अमृतोद्भवम् उच्चैःश्रवसं गजेन्द्राणाम् ऐरावतं नराणां नराधिपं च मां विद्धि ।

## शब्दार्थः 
:अश्वानाम् = हयानाम्
:अमृतोद्भवम् = अमृतमथनकालसम्भवम्
:उच्चैःश्रवसम् = तन्नामकम् 	अश्वम्
:गजेन्द्राणाम् = गजाधिपतीनाम्
:ऐरावतम् = इन्द्रवाहनम्
:नराणाम् = मनुष्याणाम्
:नराधिपं च = राजानम् अपि
:मां विद्धि = मां जानीहि ।

## अर्थः 
अमृतस्य हेतोः देवासुरैः यदा समुद्रमथनं कृतं तदा उच्चैःश्रवाः नाम सर्वोत्कृष्टः अश्वः उत्पन्नः । अश्वेषु मां तं जानीहि । गजश्रेेषु इन्द्रवाहनभूतम् ऐरावतं मनुष्येषु राजानं च मां जानीहि ।	
## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

27
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
कृष्णस्य उपाधिनामसूची

[लघुचित्रम्|[कृष्णः|कृष्णस्य केशीं वशीकृत्य चित्रणं, प्रायः १७५०]]

**कृष्णः** एकः हिन्दुदेवः अस्ति यः विविधदृष्टिकोणेषु हिन्दुधर्मस्य अनेकेषु परम्परासु पूज्यते। हिन्दुधर्मे कृष्णः विष्णोः पूर्णः अष्टमः च अवतारः, अथवा सर्वोच्चदेवः (स्वयम् भगवान्) इति स्वप्रेरणया स्वीकृतः अस्ति।

सर्वेषु हिन्दुदेवतासु लोकप्रियेषु अन्यतमः इति नाम्ना कृष्णः अनेकान् विशेषणान् प्राप्तवान्, ओडिशाराज्ये जगन्नाथः, महाराष्ट्रराज्ये विठोबा इत्यादयः अनेके प्रादेशिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्णान् देवान् स्व्यकरोत् च। हिन्दुग्रन्थेषु तस्य विभिन्नदृष्टयः चित्रिताः सन्ति-भगवद्गीता गीतायां, एकः प्रियः शिशुः, एकः दिव्यः बालकः, एकः नखलाकार, एकः गोचारकः, एकः आदर्शप्रेमिकः, एकः दैवीः नायकः, एकः कूटनीतिज्ञः, एकः राजा, एकः राजा-निर्माता, एकः निस्वार्थः मित्रः, एकः दार्शनिकः, अर्जुनस्य रथ-चालकः, आध्यात्मिक-प्रवचनस्य वितरकः च। कृष्णस्य आख्यायिकायाः चर्चां कुर्वन्तः प्रमुखेषु शास्त्रेषु महाभारतं, हरिवंशः, श्रीमद्भागवत एवं विष्णुपुराणं च सन्ति। विष्णोः सहस्रनामानां सूच्यां विष्णु सहस्रनाम इत्यस्मिन् कृष्णस्य अनेकानि उपाधयः नामानि च सन्ति।

## उपनाम 
लोकप्रियतायां संस्कृते कृष्णः प्रायः १०८ नामैः सह सम्बद्धः अस्ति। कृष्णदेवेन सह सम्बद्धाः लोकप्रियेषु नामेषु, उपाधेषु, विशेषणेषु च पञ्चाशत् नामानि अधः लिखितानि सन्ति।

## अपि पश्यतु 
* सहस्रनाम
* स्वयम् भगवान्
* भगवान्

## सन्दर्भः 
## ग्रन्थसूची 
* 

## बाह्यशृङ्खलाः 
* कृष्णामृत स्तोत्रः १०८ ब्रह्मानन्दपुराणस्य कृष्णनामानां विवरणम् ३.३६. आङ्ग्लभाषायाम्; अनुवादः जी. वी. तगड़ेद्वारा।*अनुवादः जी. वी. तगड़े* 
* कृष्णस्य 108 नामानि
* अष्टोत्तरसनातनम् (१०८ नामानि): कृष्णः (देवनगरी MP3 ध्वनि)
* सहस्रनाम (१००० नामानि): कृष्णः, गोपालः, बालकृष्णः, राधाकृष्णः
* "भगवान् श्रीकृष्णस्य" सम्बद्धानि पृष्ठानि

वर्गः:कृष्णः
वर्गः:हिन्दू धर्म् पार्श्वपट्टिका: फलकानि च
2.1 तपः स्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि क्रियायोगः

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
उद्दिष्टः समाहितचित्तस्य योगः । कथं व्युत्थितचित्तोऽपि योगयुक्तः स्यादित्येतदारभ्यते—
नातपस्विनो योगः सिद्ध्यति । अनादिकर्मक्लेशवासनाचित्रा प्रत्युपस्थितविषयजाला चाशुद्धिर्नान्तरेण तपः सम्भेदमापद्यत इति तपस उपादानम् । तच्च चित्तप्रसादनमबाधमानमनेनासेव्यमिति मन्यते । स्वाध्यायः प्रणवादिपवित्राणां जपो मोक्षशास्त्राध्ययनं वा ईश्वरप्रणिधानं सर्वक्रियाणां परमगुरावर्पणं तत्फलसंन्यासो वा ॥१॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

*Yoga system of Patañjali (including commentaries *Yoga-bhāshya* by Vyasa and, *Tattva-vāicāradī* by Vāchaspati-Miçra), translated by James Haughton Woods, at books.google.com
*The Yoga Aphorisms of Patañjali (including commentary by Bhoja Raja), translated by Rajendralala Mitra, at books.google.com
*Patañjali - Yoga-Sutra: A word by word translation with gramma and comment 
*The Yoga Sutras of Patañjali, translation by BonGiovanni, at sacred-texts.com
*The Yoga Sutras of Patañjali: the Book of the Spiritual Man by Patañjali, an interpretation by Charles Johnston, at Project Gutenberg
*Yoga sutra  and related yoga texts, at sanskritdocuments.org
*Audio lectures on Yoga Sutras, by Swami Harshananda, at archive.org
*Yoga Sutras Online Program by A. G. Mohan

वर्गः:साधनापादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
महालय अमावास्या

भाद्रपदमासस्य अमावास्या एव "महालया अमावास्या" इति उच्यते । समग्रं पक्षं "पितृपक्षः" इति वदन्ति । अस्मिन् पक्षे दिवं गतेभ्यः पूर्वजेभ्यः कृतज्ञातासमर्पणं कुर्वन्ति । श्राद्धादिकर्म आचरन्ति । एषा अमावास्या "सर्वपित्रामावास्या" इत्यपि उच्यते ।

thumb|200px|**महालयामावास्यादिने श्राद्धकरणार्थं पुण्यनद्यां स्नानमाचरन्तः जनाः**

वर्गः:धार्मिकपर्वाणि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
अनन्तश्चास्मि नागानां...

## श्लोकः 
:**अनन्तश्चास्मि नागानां वरुणो यादसामहम् ।**
:**पितॄणामर्यमा चास्मि यमः संयमतामहम् ॥ २९ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य नवविंशतितमः(२९) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
अनन्तः च अस्मि नागानां वरुणः यादसाम् अहम्   पितॄणाम् अर्यमा च अस्मि यमः संयमताम् अहम् ॥ २९ ॥

## अन्वयः
नागानां च अनन्तः अस्मि । यादसाम् अहं वरुणः । पितॄणां च अर्यसा अस्मि । संयमतां यमः अहम् ।

## शब्दार्थः 
:नागानां च = विषरहितानाम् उरगाणाम्
:अनन्तः अस्मि = अनन्तः अस्मि
:यादसाम् = जलचराणाम्
:अहं वरुणः = अहं वरुणदेवः
:पितॄणां च = पितृदेवतानाम्
:अर्यमा = अर्यमा नाम पितृराजः
:संयमताम् = संयमवताम्
:यमः = अन्तकः ।

## अर्थः 
सर्पविशेषेषु नागराजः अनन्तः अहम् अस्मि । जलचरेषु अहं तदधिपतिः वरुणः अस्मि । पितृदैवतेषु अर्यमा अस्मि । संयमनं कुर्वत्सु अन्तकः अस्मि । 	

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

29
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
प्रह्लादश्चास्मि दैत्यानां...

## श्लोकः 
:**प्रह्लादश्चास्मि दैत्यानां कालः कलयतामहम् ।**
:**मृगाणां च मृगेन्द्रोऽहं वैनतेयश्च पक्षिणाम् ॥ ३० ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य त्रिंशतितमः(३०) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
प्रह्लादः च अस्मि दैत्यानां कालः कलयताम् अहम् मृगाणां च मृगेन्द्रः अहं वैनतेयः च पक्षिणाम् ॥ ३० ॥

## अन्वयः
दैत्येषु प्रह्लादः च अस्मि । कलयत्सु अहं कालः । मृगेषु च अहं मृगेन्द्रः । पक्षिषु च वैनतेयः ।

## शब्दार्थः 
:दैत्यानाम् = दानवानाम्
:प्रह्लादः अस्मि = हिरण्यकशिपुपुत्रः अस्मि
:कलयताम् = गणनं कुर्वताम्
:अहं कालः = अहं समयः
:मृगाणां च = जन्तूनाम् अपि
:अहं मृगेन्द्रः = अहं सिंहः
:पक्षिणाम् = खगानाम्
:वैनतेयः च = गरुडः च ।	

## अर्थः 
दानवेषु अहं प्रह्लादः अस्मि । गणनं कुर्वत्सु अहं समयः, मृगेषु मृगराजः सिंहः, पक्षिषु पक्षिराजः गरुडश्च अस्मि ।	
## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

30
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
पवनः पवतामस्मि...

## श्लोकः 
:**पवनः पवतामस्मि रामः शस्त्रभृतामहम् ।**
:**झषाणां मकरश्चास्मि स्रोतसामस्मि जाह्नवी ॥ ३१ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य  एकत्रिंशत्तमः(३१) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
पवनः पवताम् अस्मि रामः शस्त्रभृताम् अहम् झषाणां मकरः च अस्मि स्रोतसाम् अस्मि जाह्नवी ॥ ३१ ॥

## अन्वयः
अहं पवतां पवनः अस्मि, शस्त्रभृतां रामः, झषाणां मकरः अस्मि,स्रोतस‌ां च जाह्नवी अस्मि।

## शब्दार्थः 
:पवताम् = पावयितॄणाम्
:पवनः अस्मि = वायुः अस्मि
:शस्त्रभृताम् = आयुधधारिणाम्
:अहं रामः = अहं परशुरामः / दाशरथिः रामः
:झषाणाम् = मत्स्यादीनाम्
:मकरः च अस्मि = नक्रः च अस्मि
:स्रोतसाम् = नदीनाम्
:जाह्नवी अस्मि = गङ्गा अस्मि ।

## अर्थः 
पावयितॄणां मध्ये अहं वायुः अस्मि । आयुधधारिषु कुठारकधरः परशुरामः (कोदण्डधरः श्रीरामः) अस्मि । मत्स्यादिषु मकरः अस्मि । नदीषु पवित्रतमा गङ्गा अस्मि ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

31
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
पाठनपद्धतयः

भाषायाः पाठनं नाम कश्चन विशिष्टः महत्वपूर्णः च विषयः। शास्त्रपाठनात् नितरां भिन्ना प्रक्रिया अत्र भवति। प्रपञ्चे जनाः विभिन्नकारणैः भाषाम् अभ्यसन्ति स्म । तेषां कारणानि अवलम्ब्य पाठनपद्धतीनां विकासाः अभवन् ।एतासु प्रमुखाः पद्धतयः-
#व्याकरणानुवादपद्धतिः
#प्रत्यक्षपद्धतिः
#मिश्रपद्धतिः

वर्गः:संस्कृतशिक्षणम्‎
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
सर्गाणामादिरन्तश्च...

## श्लोकः 
:**सर्गाणामादिरन्तश्च मध्यं चैवाहमर्जुन ।
:**अध्यात्मविद्या विद्यानां वादः प्रवदतामहम् ॥३२॥

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य द्वात्रिंसशत्तमः(३२) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
सर्गाणाम् आदिः अन्तः च मध्यम् च एव अहम् अर्जुन। अध्यात्मविद्या विद्यानाम् वादः प्रवदताम् अहम्॥३२॥

## अन्वयः
अर्जुन सर्गाणाम् आदिः मध्यं च अन्तः च एव अहम्, विद्यानाम् आध्यात्मविद्या, प्रवदतां वादः अहम्।

## शब्दार्थः 
:अर्जुन = हे पाण्डव!
:अहम् = अहम्
:एव = हि
:सर्गाणाम् = सृष्टीणाम्
:आदिः = उत्पत्तिः
:अन्तः = लयः
:मध्यम् च = स्थितिः च
:विद्यानाम् = सर्वासां विद्यानाम्
:अध्यात्मविद्या = आत्मज्ञानम्
:अहम् = अहम्
:प्रवदताम् = प्रवक्तृभिः वादः जल्पः वितण्डा च इति प्रयुक्तानाम् एतेषां त्रिप्रकाराणां वदनभेदानाम्
:वादः= अर्थनिर्णयहेतुः अस्मि

## अर्थः 
हे अर्जुन! अहमेव कृत्स्नानां सृष्टीणां मूलः स्थितिः लयः च अस्मि। अहं विद्यासु अध्यात्मविद्या अर्थात् आत्मज्ञानं अस्मि तथैव वक्तृद्वारा वादः जल्पः वितण्डा च इति प्रयुक्तानां एषां त्रिप्रकाराणां वदनभेदानां अर्थनिर्णयहेतुः वादः अस्मि अहम्।
## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

32
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
आयुधानामहं वज्रं...

## श्लोकः 
:**आयुधानामहं वज्रं धेनूनामस्मि कामधुक् ।**
:**प्रजनश्चास्मि कन्दर्पः सर्पाणामस्मि वासुकिः ॥ २८ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य अष्टाविंशतितमः (२८) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
आयुधानाम् अहं वज्रं धेनूनाम् अस्मि कामधुक् प्रजनः च अस्मि कन्दर्पः सर्पाणाम् अस्मि वासुकिः ॥ २८ ॥

## अन्वयः
अहम् आयुधानां वज्रं धेनूनां कामधुक् प्रजनः कन्दर्पः सर्पाणां वासुकिः च अस्मि ।

## शब्दार्थः 
:आयुधानाम् = शस्त्राणाम्
:वज्रम् = वज्रायुधम्
:धेनूनाम् = गवाम्
:कामधुक् = कामधेनुः
:प्रजनः = अपत्योत्पत्तिहेतुः
:कन्दर्पः = मन्मथः
:सर्पाणाम् = विषसहितानाम् उरगाणाम्
:वासुकिः च अस्मि = वासुकिनामकः अस्मि ।

## अर्थः 
शस्त्रेषु अहं दधीचेः अस्थ्ना निर्मितं वज्रायुधम् अस्मि । धेनुषु कामधेनुः अस्मि । जनयिता मन्मथः अपि अस्मि । सर्पविशेषेषु वासुकिनामकः सर्पराजः अस्मि । 	

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

28
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
प्रत्यक्षपद्धतिः

व्याकरणानुवादपद्धतिः सम्भाषणं कर्तुं पर्याप्ता न आसीत् तया पद्धत्या ये भाषाम् अभ्यसितवन्तः ते सम्भाषणं कर्तुम् अशक्ताः भवन्ति स्म ।
यतः तेषां लक्ष्यं तत् न आसीत् ।
इस्रेल्(ISRAIL) देशे प्रत्यक्षपद्धतेः विकासः अभवत् । तत्रत्याः नागरिकाः हिब्रू भाषां वदेयुः इति अपेक्षा आसीत् । लेखनं कुर्युः इति अपेक्षा नासीत् । अतः तैः प्रत्यक्षपद्धतेः विकासः कृतः ।

## प्रत्यक्षपद्धतेः लक्षणानि
* श्रवणस्य भाषणस्य प्राधान्यम् ।
* कक्ष्यां गत्वा तया एव भाषया शिक्षकः वदति । सर्वेऽपि व्यावहाराः शिक्ष्यमाणया भाषया भवन्ति ।
* नित्योपयोनि वाक्यानि शब्दाः च पाठयन्ते ।
* चित्रदर्शनेन वस्तुदर्शनेन, अभिनयेन च शब्दानाम् अर्थपरिचयः ।
* परोक्षरुपेण व्याकरणस्य पाठनम् । उदाहरणद्वारा व्याकरणांशज्ञापनम् व्याकर्णनियमत्त्वेन न ।
* मौखिकाभ्यासद्वारा नूतनाः अभ्यासाः पाठयन्ते ।
* शिक्षकस्य उच्चारणस्य महत्त्वम् ।
		दाष्टर्यम्-घाष्टर्यम् लिपिं स्मृत्वा -जानीमः ।

## प्रत्यक्षपद्धतेः सूत्राणि
* अनुवादं न करोतु । अपि तु प्रदर्शयतु ।
	दर्शनं श्रवणं यदा भवति । तदा ग्रहणं भवति ।
* न विवृणोतु । अपि तु अभिनयतु
* भाषणं न करोतु प्रश्नान् पृच्छतु ।
* दोषान् न अनुकरोतु, परिष्करोतु । अशुद्धरुपस्य श्रावणम् न ।
* केवलं शब्दं मा वदतु पूर्णं वाक्यं वदतु । विशिष्टम् अभ्यासं विहाय ।
* पाठ्यपुस्तकस्य उपयोगं न करोतु, पाठ्ययोजनाम् अनुसरतु ।
* पाठ्यांशान् मा मिश्रीकरोतु, पाठयोजनाम् अनुसरतु ।
* अधिकवेगेन मा पाठयतु, अत्यन्तं सावधानेन अपि न पाठनीयम् ।
* असहनां मा प्रदर्शयतु । Take it easy .
## विमर्शः
अस्याः पद्धतिविषये  अपि महान् विरोधः अस्ति । गच्छता कालेन ज्ञातम् । प्रत्यक्षपद्धतिः परिपूर्णा न । अत्र अपि न्यूनताः सन्ति ।
* प्रत्यक्षपद्धतेः सफलता शिक्षकम् अवलम्बते । पाठयपुस्तकं विहाय पाठनीयम् । यतः-
* श्रवणस्य भाषणस्य केवलम् अवसरः । दिनद्वयानन्तरं ज्ञातोऽऽपि अवसरः विस्मृतः भवेत् ।

‎

वर्गः:संस्कृतशिक्षणम्‎
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
मृत्युः सर्वहरश्चाहम्...

## श्लोकः 
:**मृत्युः सर्वहरश्चाहमुद्भवश्च भविष्यताम् ।**
:**कीर्तिः श्रीर्वाक्च नारीणां स्मृतिर्मेधा धृतिः क्षमा ॥ ३४ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य चतुर्स्त्रिंशत्तमः(३४) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
मृत्युः सर्वहरः च अहम् उद्भवः च भविष्यताम् कीर्तिः श्रीः वाक् च नारीणां स्मृतिः मेधा धृतिः क्षमा ॥ ३४ ॥

## अन्वयः
अहं सर्वहरः मृत्युः च । भविष्यताम् उद्भवः च । नारीणां कीर्तिः श्रीः वाक् स्मृतिः मेधा धृतिः क्षमा च ।

## शब्दार्थः 
:सर्वहरः = संहारकारिणां मध्ये
:अहं मृत्युः च = अहं मृत्युदेवता च
:भविष्यताम् = उत्पत्स्यमानानां शुभानाम्
:उद्भवः च = प्रकर्षः च
:नारीणाम् = स्त्रीणाम्
:कीर्तिः = यशः
:श्रीः = शोभा
:वाक् = वाणी
:स्मृतिः = स्मरणम्
:मेधा = उत्तमा बुद्धिः
:धृतिः = धैर्यम्
:क्षमा च = सहनं च ।

## अर्थः 
अहं प्राणहरः मृत्युः । अहम् उत्पत्स्यमानानां पदार्थानाम् अभ्युदयः । नारीणां यशः शोभा वाणी स्मृतिः मेधा धृतिः क्षमा इत्येते सद्गुणाः अहम् अस्मि । 
	
## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

34
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
बृहत्साम तथा साम्नां...

## श्लोकः 
:**बृहत्साम तथा साम्नां गायत्री छन्दसामहम् ।**
:**मासानां मार्गशीर्षोऽहमृतूनां कुसुमाकरः ॥ ३५ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य पञ्चत्रिंशत्तमः(३५) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
बृहत् साम तथा साम्नां गायत्री छन्दसाम् अहम् मासानां मार्गशीर्षः अहम् ऋतूनां कुसुमाकरः ॥ ३५ ॥

## अन्वयः
तथा साम्नां बृहत्साम । छन्दसाम् अहं गायत्री । मासानां मार्गशीर्षः अहम् । ऋतूनां कुसुमाकरः ।

## शब्दार्थः 
:तथा = एवम्
:साम्नाम् = साम्नाम्
:बृहत्साम = बृहत्साम
:छन्दसाम् = छन्दोविशिष्टानां मन्त्राणाम्
:अहं गायत्री = अहं गायत्री ऋक्
:मासानाम् = द्वादशमासानाम्
:अहं मार्गशीर्षः = अहम् आग्रहायणिकः मासः
:ऋतूनाम् = षण्णाम् ऋतूनाम्
:कुसुमाकरः = वसन्तः ।

## अर्थः 
तथा सामसु अहं बृहत्साम अस्मि । छन्दोविशिष्टानाम् ऋचाम् अहं गायत्रीच्छन्दः अस्मि । द्वादशसु मासेषु मार्गशीर्षः अहम् । षण्णाम् ऋतूनाम् अहं वसन्तः । 
		
## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

35
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
द्यूतं छलयतामस्मि...

## श्लोकः 
:**द्यूतं छलयतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम् ।**
:**जयोऽस्मि व्यवसायोऽस्मि सत्त्वं सत्त्ववतामहम् ॥ ३६ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य षड्त्रिंशत्तमः(३६) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
द्यूतं छलयताम् अस्मि तेजः तेजस्विनाम् अहम् जयः अस्मि व्यवसायः अस्मि सत्त्वं सत्त्ववताम् अहम् ॥ ३६ ॥

## अन्वयः
छलयतां द्यूतम् अस्मि । तेजस्विनां तेजः अहम् । जयः अस्मि । व्यवसायः अस्मि । सत्त्ववतां सत्त्वम् अहम् ।

## शब्दार्थः 
:छलयताम् = छलकारिणाम्
:द्यूतम् अस्मि = अक्षक्रीडा अस्मि
:तेजस्विनाम् = तेजोवतां तेजः
:अहम् = कान्तिः अहम्
:जयः अस्मि = विजयः अस्मि
:व्यवसायः अस्मि = प्रयत्नः अस्मि
:सत्त्ववताम् = सात्त्विकानाम्
:सत्त्वम् अहम् = सत्त्वगुणः अहम् ।

## अर्थः 
छलकर्तॄणां  द्यूतम् अस्मि । तेजोवतां तेजः अहमस्मि । विजेतॄणां विजयः अस्मि । व्यवसायिनां व्यवसायः अस्मि । सात्त्विकानां सत्त्वगुणः अस्मि ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

36
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
वीरेन्द्र पाटील

हैदराबाद्(भाग्यगनगरम्)कर्णाटकप्रदेशः यदा निजामैः दुराक्रान्तः नैके युवानः विमोचनार्थं सङ्ग्रामे निपतिताः । तेषु अन्यतमः वीरेद्रपाटीलमहोदयः ।

## जन्म शिक्षणं च
गुल्बर्गामण्डलस्य चिञ्चोळीग्रामे क्रि.श. १९२४तमे वर्षे फेब्रवरिमासस्य २८तमे दिने एतस्य जन्म अभवत् । चिञ्चोळीग्रामः निजामानां शासने आसीत् । तेषां सामन्तः 
राजा भीमसेनरावधर्मपालदेशमुखः तं शास्ति स्म । तस्य आस्थाने बसप्पपाटीलः ’मुन्शि’आसीत् । अस्य बसप्पमहोदयस्य कनिष्ठः पुत्रः एव वीरेन्द्रपाटीलः । ज्येष्ठः पुत्रः शरणप्पः, पुत्री महादेवी । प्रथमिकीं शिक्षां चिञ्चोळीग्रामे समाप्य माध्यमिकशिक्षां गुल्बर्गापत्तनस्य उस्मानिया इण्टर्मिडियेट् सर्वकारीयशालायां प्राप्तवान् । शालायाम् उर्दूमाध्यमस्य प्रभावः असीत् तथापि आङ्ग्लमाध्यमेन तस्य अध्ययनम् अभवत् । बालकः वीरेन्द्रः आङ्ग्लभाषायां प्रावीण्यं सम्पादितवान् । दशमकक्ष्यां हैदराबाद्नगरस्य विवेकवर्धिनीशालायां समापितवान् । एषः राष्ट्रियविचाराणां पृष्ठभूमौ सञ्चालितायाः शालायाः विशेषं संस्कारं प्राप्तवान् । तदेव तस्य जीवनस्य नान्दी अभवत् । उस्मानियामहाविद्यालयात् पदवीं प्राप्तवान् । तत्रैव आङ्ग्लभाषां नीतिशास्त्रं च पठित्वा बुद्धेः प्रौढत्वं सम्पादितवान् । देशमुखराजस्य मरणानन्तरं  चिञ्चोळिसंस्थाने उत्तराधिकारिणः सहकारिणः न अभवन् । अतः बसप्पमहोदयः उद्योगं त्यक्त्वा कृषिकार्यम् आरब्धवान् । तादृशस्य स्वावलम्बिनः स्वाभिमानिनः बसप्पस्य पुत्रः वीरेन्द्रपाटीलः आधुनिकन्यायशास्त्रे पदवीं  उस्मानियामहविद्यालयतः एव प्राप्य पाण्डित्यं सम्पादितवान् । 
## क्रीडासक्तिः
वीरेन्द्रस्य कन्नडभाषायाः विषये अतीव प्रीतिः, कर्णाटकराज्यनिर्माणविषये च उन्नता आसक्तिः आसीत् ।  क्रीडायाम् अपि अस्य रुचिः आसीत् । वालीबाल्-क्रीडां (करकन्दुकक्रीडां), फुट्बाल्-क्रीडां( पादकन्दुकक्रीडां) टेनिस्-क्रीडां फलककन्दुकक्रीडां च वाल्लिबाल्, टेन्निस्, फुट्बाल्, क्रीडाः खेलति स्म । क्रि.श. १९४३तमे वर्षे करकन्दुकक्रीडास्पर्धायां भागं गृहीत्वा निर्णायकपात्रम् ऊढवान् । क्रि.श.१९४७तमे वर्षे न्यायवादिनः वृत्तिम् आरब्धवान् ।

वर्गः:कर्णाटकस्य राजकारणिनः
वर्गः:काङ्ग्रेस् मुख्यमन्त्रिणः
वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य मुख्यमन्त्रिणः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कर्णाटकराज्यस्य मुख्यमन्त्रिणः

एशियाखण्डे उपशोभितस्य भारतदेशस्य २८राज्येषु कर्णाटकम् अन्यतमम् अस्ति । अस्य आधुनिककर्णाटकस्य स्थापना १९५६ तम वर्षस्य नवम्बर् मासस्य प्रथमे दिनाङ्के अभवत् । अस्य पूर्वतनं नाम मैसूरुराज्यम् इति । क्रि.श. १५३७ तमे वर्षे केम्पेगौडमहाराजेन बेङ्गलुरुनगरं निर्मितमस्ति । तदेव इदानीमपि अस्य राज्यस्य राजधानीति तिष्ठति ।

### वैशिष्ट्यम्
कर्णाटकं भारतस्य दक्षिणभागे स्थितं किञ्चन राज्यम् अस्ति । अस्य राज्यस्य एतत् वैषिष्ट्यम् अस्ति यत् अत्र तीरप्रदेशाः विशालप्रदेशाः पर्वतप्रदेशाः च सन्ति । एतत् प्रथमं राज्यं यत्र ८ ग्रन्थकर्तारः ज्ञानपीठप्रशस्तिभूषिताः सन्ति । कर्णाटकस्य राजधानी बेङ्गलुरु अस्ति। एतत् कर्णाटकस्य आग्नेयभागे विराजते ।

### प्रशासनम्
कर्णाटकराज्यस्य प्रशासनं तु सांविधानिकरीत्या राज्यपालस्य नायकत्वे सञ्चाल्यमानं लोकतन्त्रात्मकरीत्या निर्वाचितम् अस्ति । राज्यस्य राज्यपालः बहुमतेन जितपक्षस्य मुख्यमन्त्रिणं मन्त्रिमण्डलं च रचयन्ति । प्रजातन्त्रात्मकदेशे राज्यस्य राज्यपालः तत्तद्राज्यस्य साम्प्रदानिकः नायकः भवति । तथापि राज्यस्य दैनन्दिननिर्वहणस्य दायित्वं तु मुख्यमन्त्रिणा नियन्त्रिते मन्त्रिमण्डले एव न्यस्तं भवति । प्रशासनस्य अनुकूलार्थं विविधयोजनानां जनसौलभ्यार्थं च राज्यसर्वकारस्य छत्रछायायां विविधाः विभागाः प्रकल्पिताः

## मुख्यमन्त्रिणाम् आवलिः
## राष्ट्रपतिशासनम् 
* १९७१तमवर्षस्य मार्चमासस्य  १९तः १९७२तमवर्षस्य मार्चमासस्य  २० पर्यन्तम्
* १९७७ तमवर्षस्य डिसेम्बरमासस्य ३१तः १९७८तमवर्षस्य फेब्रुवरीमासस्य २८पर्यन्तम्
* १९८९तमवर्षस्य एप्रिलमासस्य २१तः १९८९ तमवर्षस्य नवम्बरमासस्य ३० पर्यन्तम्
* २००७तमवर्षस्य अक्टोबरमासस्य ९तः२००७ तमवर्षस्य नवम्बर् मासस्य ११पर्यन्तम्
* २००७तमवर्षस्य नवम्बरमासस्य २०तः २००८ तमवर्षस्य मेमासस्य २९पर्यन्तम्

## विशेषावलोकनम् 
* कर्णाटकम्

## बाह्यानुबन्धाः
* CM List on Karnataka.com

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य मुख्यमन्त्रिणः
वर्गः:सारमञ्जूषा अपेक्षते
दण्डो दमयतामस्मि...

## श्लोकः 
:**दण्डो दमयतामस्मि नीतिरस्मि जिगीषताम् ।**
:**मौनं चैवास्मि गुह्यानां ज्ञानं ज्ञानवतामहम् ॥ ३८ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य अष्टात्रिंशत्तमः(३८) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
दण्डः  दमयताम् अस्मि नीतिः अस्मि जिगीषताम् मौनं च एव अस्मि गुह्यानां ज्ञानं ज्ञानवताम् अहम् ॥ ३८ ॥

## अन्वयः
दमयतां दण्डः अस्मि । जिगीषतां नीतिः अस्मि । गुह्यानां मौनं च एव अस्मि । ज्ञानवतां ज्ञानम् अहम् ।	

## शब्दार्थः 
दमयताम् = दमयितॄणाम्
:दण्डः = दमनम् अस्मि
:जिगीषताम् = जेतुमिच्छताम्
:नीतिः = नीतिः अस्मि
:गुह्यानाम् = गोप्यानाम्
:मौनं च एव = मौनमेव अस्मि
:ज्ञानवताम् = ज्ञानयुक्तेषु
:ज्ञानम् = प्रज्ञानम् अहम् ।

## अर्थः 
 दमयितॄणां दमनम् अस्मि । जेतुम् इच्छतां नीतिः अस्मि । गोप्यानां मौनम् अपि । ज्ञानिनां प्रज्ञानम् अहम् अस्मि । 
		
## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

38
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
वृष्णीनां वासुदेवोऽस्मि...

## श्लोकः 
:**वृष्णीनां वासुदेवोऽस्मि पाण्डवानां धनञ्जयः ।**
:**मुनीनामप्यहं व्यासः कवीनामुशना कविः ॥ ३७ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य सप्तत्रिंशत्तमः(३७) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
वृष्णीनां वासुदेवः अस्मि पाण्डवानां धनञ्जयः मुनीनाम् अपि अहं व्यासः कवीनाम् उशना कविः ॥ ३७ ॥

## अन्वयः
वृष्णीनां वासुदेवः अस्मि । पाण्डवानां धनञ्जयः । मुनीनाम् अपि अहं व्यासः । कवीनाम् उशना कविः ।

## शब्दार्थः 
:वृष्णीनाम् = यादवानाम्
:वासुदेवः अस्मि = कृष्णः अस्मि
:पाण्डवानाम् = पाण्डुपुत्राणाम्
:धनञ्जयः = अर्जुनः
:मुनीनाम् अपि = ऋषिषु अपि
:व्यासः = बादरायणः
:कवीनाम् = क्रान्तदर्शिनाम्
:उशना कविः = शुक्राचार्यः

## अर्थः 
यादवानां कृष्णः अस्मि । पाण्डवानां धनञ्जयः अहमेव अस्मि । मुनीनाम् अपि अहं व्यासः । क्रान्तदर्शिनां शुक्राचार्यः । 
		
## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

37
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
अक्षराणामकारोऽस्मि...

## श्लोकः 
:**अक्षराणामकारोऽस्मि द्वन्द्वः सामासिकस्य च ।**
:**अहमेवाक्षयः कालो धाताहं विश्वतोमुखः ॥ ३३ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य त्रियस्त्रिंशत्तमः(३३) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
अक्षराणाम् अकारः अस्मि द्वन्द्वः सामासिकस्य च अहम् एव अक्षयः कालः धाता अहं विश्वतोमुखः ॥ ३३ ॥

## अन्वयः
अक्षराणाम् अकारः अस्मि । सामासिकस्य द्वन्द्वः च । अहम् एव अक्षयः कालः । विश्वतोमुखः 	धाता अहम् ।

## शब्दार्थः 
:अक्षराणाम् = वर्णानाम्
:अकारः अस्मि = अकारः अस्मि
:सामासिकस्य = समाससमूहस्य
:द्वन्द्वः च = द्वन्द्वसमासः च
:अक्षयः = अक्षीणः
:कालः = समयः
:विश्वतोमुखः = सर्वतोमुखः
:धाता अहम् = कर्मफलदाता अहम् ।

## अर्थः 
वर्णेषु अकारः अस्मि । समाससमुदाये द्वन्द्वसमासः अस्मि । अहम् एव अक्षीणः कालः । सर्वजगतः सर्वतोमुखः कर्मफलदाता च अहम् अस्मि ।
		
## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

33
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
यच्चापि सर्वभूतानां...

## श्लोकः 
:**यच्चापि सर्वभूतानां बीजं तदहमर्जुन ।**
:**न तदस्ति विना यत्स्यान्मया भूतं चराचरम् ॥ ३९ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य नवत्रिंशत्तमः(३९) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
यत् च अपि सर्वभूतानां बीजं तत् अहम् अर्जुन न तत् अस्ति विना यत् स्यात् मया भूतं चराचरम् ॥ ३९ ॥

## अन्वयः
अर्जुन ! सर्वभूतानां यत् बीजं तत् अपि अहम् । मया विना चराचरं भूतं यत् स्यात् तत् नास्ति ।

## शब्दार्थः 
:अर्जुन = हे अर्जुन !
:सर्वभूतानाम् = सकलभूतानाम्
:यत् बीजम् = यत् प्ररोहकारणम्
:तत् अपि अहम् = तदपि अहमेव
:मया विना = मां विना
:यत् चराचरम् = स्थावरजमम्
:यत् स्यात् = यत् भवेत्
:तत् नास्ति = तद्वस्तु न विद्यते ।

## अर्थः 
अर्जुन ! सर्वभूतानां यत् प्ररोहकारणम् अस्ति तत् अपि अहम् । मया विरहितं यत्किञ्चिदपि स्थावरजमं नैव भवितुम् अर्हति । तादृशं किमपि न विद्यते एव ।
		
## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

39
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
नान्तोऽस्ति मम दिव्यानां...

## श्लोकः 
:**नान्तोऽस्ति मम दिव्यानां विभूतीनां परन्तप ।**
:**एष तूद्देशतः प्रोक्तो विभूतेर्विस्तरो मया ॥ ४० ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य चत्वारिंशत्तमः(४०) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
न अन्तः अस्ति मम दिव्यानां विभूतीनां परन्तप एषः  तु उद्देशतः प्रोक्तः विभूतेः विस्तरः मया ॥ ४० ॥

## अन्वयः
परन्तप ! मम दिव्यानां विभूतीनाम् अन्तः न अस्ति । मया एषः विभूतेः विस्तरः तु उद्देशतः प्रोक्तः ।

## शब्दार्थः 
:परन्त = शत्रुतापन !
:मम दिव्यानाम् = मे दिव्यानाम्
:विभूतीनाम् = ऐश्वर्याणाम्
:अन्तः न अस्ति =अवधिः नास्ति
:एषः तु = अयं च
:विभूतेः = ऐश्वर्यस्य
:विस्तरः = प्रपञ्चः
:उद्देशतः = एकदेशतः
:प्रोक्तः = कथितः ।

## अर्थः 
अर्जुन ! मम दिव्याः विभूतयः अनन्ताः सन्ति । ताः सर्वाः अत्र नैव उक्ताः । अधुना यदुक्तं तत्तु केवलं 	मम विभूतीनाम् एकदेशमात्रम् अस्ति । 
		
## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

40
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
अथवा बहुनैतेन...

## श्लोकः 
:**अथवा बहुनैतेन किं ज्ञातेन तवार्जुन ।**
:**विष्टभ्याहमिदं कृत्स्नमेकांशेन स्थितो जगत् ॥ ४२ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य द्विचत्वारिंशत्तमः(४२) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
अथवा बहुना एतेन किं ज्ञातेन तव अर्जुन विष्टभ्य अहम् इदं कृत्स्नम् एकांशेन स्थितः जगत् ॥ ४२ ॥

## अन्वयः
अर्जुन ! अथवा एतेन बहुना ज्ञातेन तव किम् ? अहम् इदं कृत्स्नं जगत् एकांशेन विष्टभ्य स्थितः ।

## शब्दार्थः 
:अथवा = यद्वा
:एतेन = अनेन
:ज्ञातेन = विदितेन
:बहुना = अत्यधिकेन
:तव किम् = ते किं प्रयोजनम्
:अहम् इदम् = अहम् एतत्
:कृत्स्नम् = निखिलम्
:जगत् = लोकम्
:एकांशेन = एकदेशेन
:विष्टभ्य = व्याप्य
:स्थितः = स्थितः ।

## अर्थः 
अर्जुन ! अथवा मम विभूतीनां सर्वमपि विस्तरं विदित्वा तव किम् अधिकं प्रयोजनम् ? अतः संक्षेपतः 	इदं जानीहि यत् अहम् निखिलमपि एतत् जगत् एकावयवेन व्याप्य स्थितः अस्मि ।
		
## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

42
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं...

## श्लोकः 
:**यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा ।**
:**तत्तदेवावगच्छ त्वं मम तेजोंऽशसम्भवम् ॥ ४१ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य एकचत्वारिंशत्तमः(४१) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
यत् यत् विभूतिमत् सत्त्वं श्रीमदूर्जितम् एव वा तत् तत् एव अवगच्छ त्वं मम तेजोंऽशसम्भवम् ॥ ४१ ॥

## अन्वयः
यद्यत् विभूतिमत् श्रीमत् ऊर्जितम् एव वा सत्त्वं तत्तत् एव मम तेजोंऽशसम्भवं त्वम् अवगच्छ ।

## शब्दार्थः 
:यद्यत् सत्त्वम् = यद्यत् वस्तु
:विभूतिमत् = प्रभावयुक्तम्
:श्रीमत् = शोभावहम्
:ऊर्जितम् एव वा = उत्साहसहितं वा
:तत्तत् एव = तत् सकलं वस्तु
:मम तेजोंऽशसम्भवम् = मम ऐश्वर्यात् उत्पन्नम्
:अवगच्छ = विजानीहि ।

## अर्थः 
प्रभावयुक्तं शोभावहं बलसहितं वा यद्यत् वस्तु तत् सकलं मम ऐश्वर्यात् उत्पन्नम् इति त्वं जानीहि ।
	
## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

41
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
2.6 दृग्दर्शनशक्त्येरेकात्मतेवास्मिता

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
पुरुषो दृक्शक्तिर्बुद्धिर्दर्शनशक्तिरित्येतयोरेकस्वरूपापत्तिरिवास्मिता क्लेश उच्यते । भोक्तृभोग्यशक्त्योरत्यन्तविभक्तयोरत्यन्तासङ्कीर्णयोरविभागप्राप्ताविव सत्यां भोगः कल्पते । स्वरूपप्रतिलम्भे तु तयोः कैवल्यमेव भवति कुतो भोग इति । तथा चोक्तं— बुद्धितः परं पुरुषमाकारशीलविद्यादिभिर्विभक्तमपश्यन्कुर्यात्तत्रात्मबुद्धिं मोहेनेति ॥६॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:साधनापादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
कथं विद्यामहं योगिन्...

## श्लोकः 
:**कथं विद्यामहं योगिंस्त्वां सदा परिचिन्तयन् ।**
:**केषु केषु च भावेषु चिन्त्योऽसि भगवन्मया ॥ १७ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य सप्तदशः(१७) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
कथं विद्याम् अहं योगिन् त्वां सदा परिचिन्तयन् केषु केषु च भावेषु चिन्त्यः असि भगवन् मया ॥ १७ ॥

## अन्वयः
योगिन् ! अहं सदा त्वां परिचिन्तयन् कथं विद्याम् ? भगवन् ! मया केषु केषु च भावेषु चिन्त्यः असि।

## शब्दार्थः 
:योगिन् = योगिवर !
:अहं सदा = अहं सततम्
:त्वां परिचिन्तयन् = त्वां ध्यायन्
:कथम् = केन प्रकारेण
:विद्याम् = विजानीयाम्
:भगवन् = पूजार्ह !
:मया केषु केषु च = मया केषु केषु च
:भावेषु = वस्तुषु
:चिन्त्यः असि = ध्यातव्यः असि ।

## अर्थः 
योगिवर ! अहं सततं त्वां ध्यायन् केन प्रकारेण विज्ञातुं शक्नुयाम् ? हे पूजार्ह ! मया केषु केषु	पदार्थेषु त्वं ध्यातव्यः भवसि ?

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

17
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
2.11 ध्यानहेयास्तद्वृत्तयः

## सूत्रसारः
==व्यासभाष्यम्==स्थितानां तु बीजभावोपगतानां—
क्लेशानां या वृत्तयः स्थूलास्ताः क्रियायोगेन तनूकृताः सत्यः प्रसङ्ख्यानेन ध्यानेन हातव्या यावत्सूक्ष्मीकृता यावद्दग्धबीजकल्पा इति । यथा च वस्त्राणां स्थूलो मलः पूर्वं निर्धूयते पश्चात्सूक्ष्मो यत्नेनोपायेन चापनीयते, तथा स्वल्पप्रतिपक्षाः स्थूला वृत्तयः क्लेशानां, सूक्ष्मास्तु महाप्रतिपक्षा इति ॥११॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:साधनापादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां...

## श्लोकः 
:**अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां देवर्षीणां च नारदः ।**
:**गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः ॥ २६ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः दशमोऽध्यायस्य विभूतियोगस्य षड्विंशतितमः(२६) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां देवर्षीणां च नारदः गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः ॥ २६ ॥

## अन्वयः
सर्ववृक्षाणाम् अश्वत्थः देवर्षीणां च नारदः गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलः  मुनिः (अस्मि) ।

## शब्दार्थः 
:सर्ववृक्षाणाम् = सकलतरूणाम्
:अश्वत्थः = अश्वत्थवृक्षः
:देवर्षीणाम् = सुरमुनीनाम्
:नारदः = नारदमहर्षिः
:गन्धर्वाणाम् = गन्धर्वाणाम्
:चित्ररथः = तन्नामकः प्रसिद्धगन्धर्वः
:सिद्धानाम् = जन्मतः ज्ञानादिशालिनाम्
:कपिलः मुनिः = कपिलनामधेयः मुनिः ।

## अर्थः 
सर्वेषु वृक्षेषु अहम् अश्वत्थः अस्मि । देवमुनिषु अहं नारदः । गन्धर्वेषु चित्ररथः अस्मि । जन्मना एव ज्ञानैश्वर्यादिकं प्राप्तवत्सु सिद्धेषु अहं कपिलमुनिः अस्मि ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

26
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
2.27 तस्य सप्तधा प्रान्तभूमिः प्रज्ञा

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
तस्येति प्रत्युदितख्यातेः प्रत्याम्नायः । सप्तधेत्यशुद्ध्यावरणमलापगमाच्चित्तस्य प्रत्ययान्तरानुत्पादे सति सप्तप्रकारैव प्रज्ञा विवेकिनो भवति । तद्यथा—

(1)	परिज्ञानं हेयं नास्य पुनः परिज्ञेयमस्ति ।
(2)	क्षीणाः हेयहेतवो न पुनरेतेषां क्षेतव्यमस्ति ।
(3)	साक्षात्कृतं निरोधसमाधिना हानम् ।
(4)	भावितो विवेकख्यातिरूपो हानोपाय इति ।

एषा चतुष्टयी कार्यविमुक्तिः प्रज्ञायाः । चित्तविमुक्तिस्तु त्रयी—

(5)	चरिताधिकारा बुद्धिः ।
(6)	गुणा गिरिशिखरकूटच्युता इव ग्रावाणो निरवस्थानाः स्वकारणे प्रलयाभिमुखाः सह तेनास्तं गच्छन्ति । न चैषां प्रविलीनानां पुनर्सत्युत्पादः प्रयोजनाभावादिति ।
(7)	एतस्यामवस्थायां गुणसम्बन्धातीतः स्वरूपमात्रज्योतिरमलः केवली पुरुष इति ।

एतां सप्तविधां प्रान्तभूमिप्रज्ञामनुपश्यन्पुरुषः कुशल इत्याख्यायते । प्रतिप्रसवेऽपि चित्तस्य मुक्तः कुशल इत्येव भवति गुणातीतत्वादिति ॥२७॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:साधनापादः
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
2.24 तस्य हेतुरविद्या

## सूत्रसारः
## व्यासभाष्यम्
यस्तु प्रत्यक्चेतनस्य स्वबुद्धिसंयोगः—
विपर्ययज्ञानवासनेत्यर्थः । विपर्ययज्ञानवासनावासिता च न कार्यनिष्ठां पुरुषख्यातिं बुद्धिः प्राप्नोति । साधिकारा पुनरावर्तते । सा तु पुरुषख्यातिपर्यवसानां कार्यनिष्ठां प्राप्नोति । चरिताधिकारा निवृत्तादर्शना बन्धकरणाभावान्न पुनरावर्तते । अत्र कश्चित्षण्डकोपाख्यानेनोद्घाटयति—मुग्धया भार्ययाभिधीयते षण्डकः—आर्यपुत्र ! अपत्यवती मे भगिनी किमर्थं नाहमिति ? स तामाह—मृतस्तेऽहमपत्यमुत्पादयिष्यामीति । तथेदं विद्यमानं ज्ञानं चित्तनिवृत्तिं न करोति विनष्टं करिष्यतीति का प्रत्याशा ? तत्राचार्यदेशीयो वक्ति—ननु बुद्धिनिवृत्तिरेव मोक्षः । अदर्शनकारणाभावाद्बुद्धिनिवृत्तिः । तच्चादर्शनं बन्धकारणं दर्शनान्निवर्तते । तत्र चित्तनिवृत्तिरेव मोक्षः । किमर्थमस्थान एवास्य मतिविभ्रमः ? ॥२४॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:साधनापादः
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
2.49 तस्मिन्सति श्वासप्रश्वासयोर्गतिविच्छेदः प्राणायामः

## सूत्रसारः
श्वास-प्रश्वास को गतिलाई अवरुद्ध गरेर यसलाई सुदृढ गर्नु नै प्राणायाम हो ।

## व्यासभाष्यम्
सत्यासनजये बाह्यस्य वायोराचमनं श्वासः । कोष्ठ्यस्य वायोर्निःसारणं प्रश्वासः । तयोर्गतिविच्छेद उभयाभावः प्राणायामः ॥४९॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगदर्शनम्

पतञ्जलिः

अष्टाङ्गयोगः

अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://sanskritdocuments.org/doc_yoga/bhojavritti.html?lang=hi
* http://www.gitasupersite.iitk.ac.in/yogasutra_content?language=dv&field_chapter_value=1&field_nsutra_value=1&enable_sutra=1&enable_bhaysa=1&enable_vritti=1
* https://www.youtube.com/watch?v=uUmg-2Y6KcM

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
पतञ्जलियोगसूत्रम्

योगसूत्राणि शृण्वन्तु

आङ्ग्लानुवादेन सह योगसूत्रम् 

स्वामिविवेकानन्दद्वारा लिखिता योगसूत्रस्य वृत्तिः 

वर्गः:साधनापादः
वर्गः:योगसूत्राणि
वर्गः:योगशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:योगसूत्राणां चित्रसारमञ्जूषाकार्यम्
लैफु इष्टेने (चलच्चित्रम्)

***लैफ़ु इष्टेने*** (Lyfu Ishtene) इति एकं कन्नडचित्रं वर्तते ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* ''Lyfu Ishtene photo gallery 

वर्गः:कन्नडचलच्चित्राणि
वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
जूनियर् एन् टि आर्

***जूनियर् एन् टि आर्*** (Junior NTR) तेलुगु भाषायाः प्रसिद्धचित्रनटः वर्तते ।

## चित्रेतिहासः
## External links
* 
* JrNTR.com 

वर्गः:तेलुगुचलच्चित्राभिनेतारः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं न लब्धम्
समन्ता रुत् प्रभु

चलच्चित्रनायिका विद्यते।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्

वर्गः:तेलुगुचलच्चित्राभिनेत्र्यः
वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:जीवतव्यक्तयः
वर्गः:१९८७ जननम्
लिपिः

**लिपिः** लेखनस्य विधिः उच्यते। भारतं विविध-लिपीनां देशत्वेन प्रसिद्धः आसीत्। लिपिग्रन्थानां सङ्ग्रहः भारतस्य गुजरातराज्ये सर्वाधिकः वर्तते। हिंन सांग इति चीनदेशीयः यात्री केषाञ्चन मूललिपिगन्थानां, प्रतिलिपिकृतानां ग्रन्थानां सङ्ग्रहं कृत्वा स्वदेशम अगच्छत्।  वेदिकसभ्यतायां सरस्‍वतीलिपिः विश्वस्य प्रचिन्तं लिपिः अस्ति।

## लिपिकः 
लिपिकः केवलं लिपिं कर्गदे उत अन्यत्र लिखति स्म। सः ग्रन्थस्य लेखकः न भवति। राजस्थानस्य गुजरातराज्यस्य सीमाग्रामेषु लिपिकानां प्रदेशः आसीत्, येषां स्थानान्तरणं राजकीयप्रशासनेन कृतम् आसीत्। 

## पाण्डुलिपि-अभियानम् 
पूर्वप्रधामन्त्रिणः अटलबिहारी-वाजपायी-महोदयस्य निर्देशानुसारं पाण्डुलिपीनां सङ्कलनस्य अभियानम् आरब्धम्। तस्य नाम एव सद्यः राष्ट्रीय पाण्डुलिपि मिशन इति प्रसिद्धम् अस्ति। 

## लिपि-प्रकाराः 
भारते अनेकाः लिपयः प्रसिद्धाः। तत्र काश्चन अतीव प्रसिद्धा सन्ति।  

ब्राह्मीलिपिः अपि प्राचीनं अस्ति।

वर्गः:लिपयः
वर्गः:लिपिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
दूकुडु (तेलुगु चित्रम्)

***दूकुडु***  इति एकं तेलुगुचित्रं वर्तते ।

## पात्राणि
* महेश बाबु इव अजय् कुमार्
* समन्ता इव प्रशान्ति
* सोनु सूद् इव नायक्
* प्रकाश् राज् इव शङ्कर नारायण
* ब्रह्मानन्दम् इव पद्म श्री
* वेन्नेल किशोर् इव शास्त्री
* एम् एस् नारायण

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:तेलुगुचलच्चित्राणि
वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्