open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
मागोडुजलपातः

**मगोडुजलपातः** (Magodu Falls) कर्णाटकराज्यस्यउत्तरकन्नडमण्डलस्य यल्लापुरौपमण्डले मागोडु इति ग्रामस्य समीपे काननमध्ये अस्ति । अत्र बेड्तिनदी १३७पादपरिमितौन्नत्यात् पतति । एषः त्रिपथगः जलपातः यल्लापुरपत्तनतः २४ कि.मी.दूरे, शिरसिपत्तनतः ४० कि.मी.दूरे काननमध्ये अस्ति । राजधानीतः शिरसिपर्यन्तम् अथवा यल्लापुरपर्यन्तं लोकयानानि सञ्चरन्ति । ततः भाटकयानेन जलपातस्य अतिसमीपं गन्तुं शक्यते । राजधानीतः रेल् यानेन गन्तुम् इच्छति चेत् हुब्बळ्ळीपर्यन्तं गत्वा ततः लोकयानेन यल्लापुरं प्राप्तुं शक्यते । हुब्बळ्ळितः अङ्कोला गमनमार्गे (एन्.एच् ६३) यल्लापुरतः ५ कि.मी. अग्रे मगोड् क्रास्-तः १९ कि.मी. सङ्क्रम्य जलपातस्थानं प्राप्तुं शक्यते । यल्लापुरपत्तनतः गन्तुं सुगमः मार्गः अस्ति । विविधासु दिशासु वीक्षणगोपुराणि निर्मितानि । जलपातस्य मूलं कन्दरं च गन्तुं दुस्साध्यम् अस्ति । अतिसमीपं गन्तुं १ कि.मी.सोपानमार्गः प्रकल्पितः । किन्तु जलपातस्थले आहारपानीयव्यवस्था नास्ति एव । निसर्गधाम इति रेसोर्ट् मध्ये सामान्यसुखव्यवस्था अस्ति । वस्तुं शक्यते । अथवा बनान कौण्टि इति स्टार् रेसोर्ट् मध्ये अतिसुखव्यवस्थायां वासदिव्यवस्थां प्राप्तुं शक्नुवन्ति । उभावपि काननमध्ये रमणीये प्रदेशे स्तः । पूर्वमेव स्थलम् आरक्ष्य गतं चेत् सुकरं भवति ।

वर्गः:कर्णाटकस्य जलपाताः
वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
गोकाकजलपातः

thumb|300px|**गोकाकजलपातः**
**गोकाकजलपातः** (Gokak Falls) कर्णाटकराज्ये बेळगावीमण्डले विद्यमानः कश्चन जलपातः । बेळगावीमण्डलकेन्द्रतः ७२ कि.मी.दूरे गोकाक् पत्तनमस्ति । ततः ७ कि.मी.दूरे एव कर्णाटकस्य नयागरा इति कथ्यमाना गोकाकजलपातः दृश्यते । तत्र घटप्रभा नदी १८० मी. गहने कन्दरे पतति । एतस्याः वैशाल्यं १७६ मीटर्मितम् । जलपातस्य उच्चघोषः कर्णकुहरं बाधते । एषः जलपातः वर्षाकाले केवलं गर्जति ग्रीष्मकाले क्षीणजलः भवति । अगाधा जलराशिः निसर्गोत्कीर्णात् शिलाकन्दरात् कूर्दति । अस्य जलपातस्य सौन्दर्यम् आस्वादयितुं, ग्रामजनानां सौकर्याय च अत्र १७७ मी. दीर्घः दोलासेतुः निर्मितः । इतः वीक्षणाय अधिकं धैर्यम् आवश्यकं भवति यतः नद्याः प्रवाहस्य बलाधिक्यात् जलपातः भयानकः अस्ति । नदीजले कुत्रापि स्नानस्य जलखेलनस्य धैर्यं न प्रदर्शनीयं यतः जलप्रवाहस्य वेगः तावान् अस्ति । यः स्पृशति सः निमग्नः भवति एव । जूनमासतः अक्टोबरमासपर्यन्तं जलपातस्य वीक्षणार्थं सुकालः । अधोभागे जलविद्युदुत्पादनस्य केन्द्रम् अस्ति । बहुकालपर्यन्तम् एषः जलपातः अदृष्टः एव आसीत् । कयामल् नाम आङ्गलाधिकारी मृगयार्थम् आगतः जलपतनशब्दं श्रुत्वा अत्र अगतवान् । अतीवसुन्दरं जलपातं दृष्ट्वा बहुसन्तुष्टः अभवत् । घटप्रभानद्या निसर्गनिर्मितः जलपातः भारतीयनयागराजलपातः इति ख्यातः अस्ति । १७६ मीटरोन्नतप्रदेशात् १८० पादविस्तृतवक्रप्रदेशतः जलं पतति । त्रिकिलोमीटर्दूरतः एव जलपातशब्दश्रवणं भवति । पुरतः यदा सूर्यः आगच्छति तदा इन्द्रधनुषः निर्माणम् अतीव सुन्दरं भवति । जलधारासु वर्णविन्यासः अपूर्वः भवति । जलं कार्पासः इव अधः पतति । परितः वनप्रदेशः वृक्षाः सुन्दरवातावरणं च आकर्षकाणि सन्ति । वृक्षेषु पक्षिणां कलरवः सदा भवति । अत्रैव समीपे नदीतरणाय कृतः २०१ मीटरदीर्घः तोलनसेतुः अस्ति । क्रिस्ताब्दे १८८७ तमे वर्षे अयोरज्जुभिः निर्मिता इयं सेतुः इदानीमपि कार्यरता अस्ति । वर्षकाले एव जलपातदर्शनं मनोहरम् । प्रतिदिनं जनाः सहस्रशः आगच्छन्ति । जलबन्धकारणात् सर्वदा जलं भवति । तथापि विशेषतः ग्रीष्मकाले जलम् अल्पं पतति ।

अस्य जलपातस्य विशेषः नाम अत्र प्रस्तरभङ्गेन एतस्य जलपातस्य सृष्टिः अभवत् । शिलाः उपरितनेन भारेण भग्नाः भूत्वा ताः द्विधा विभक्ताः भवन्ति । एकः भागः अधः अपसरति । नद्याः जलम् उपरिष्टात् अधः अपसृतं भागं प्रति कूर्दति इति कारणेन अत्र जलपातः रचितः अस्ति । अतः एतस्य विशालता अधिका अस्ति । 
left|250px|thumb|**दोलासेतुः**

## मार्गः
### धूमशकटमार्गः
पुणे-हुब्बळ्ळीमार्गे गोकाकधूमशकटनिस्थानम् अस्ति । ततः १५.कि.मी. ।

### वाहनमार्गः
बेळगावीतः ५८ कि.मी. । बेङ्गळूरुतः ५३६ कि.मी. । बेळगावीतः प्रति पञ्चदशनिमेषेषु एकं वाहनं गच्छति । 
समीपस्थं विमाननिस्थानम् – बेळगावी

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* गोकाक् जलपातः 
* गोककजलपातः

वर्गः:कर्णाटकस्य जलपाताः
वर्गः:कर्णाटकस्य भूविस्मयाः
वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:परिशीलनीयानि
सातोड्डीजलपातः

**सातोड्डीजलपातः** (Satoddi Falls) कर्णाटकस्य  उत्तरकन्नडमण्डलस्य यल्लापुरौपमण्डले सातोड्डि इत्येतस्य ग्रामस्य समीपे काननमध्ये अस्ति । अस्य दब्बेसालुजलपातः इत्यपि कथयन्ति । बेङ्गलूरुतः ४५० कि.मी. दूरे हुब्बळ्ळितः ६० कि.मी. दूरे अस्ति यल्लापुरपत्तनम् । अत्र कालीनदी ३०० पादपरिमितात् औन्नत्यात् पतति । कर्णाटकस्य सर्वप्रमुखस्थलेभ्यः यल्लापुरपर्यन्तं लोकयानेन गन्तुं शक्यते । यल्लापुरतः भाटकयानानि अवलम्ब्य जलपातपर्यन्तं १५ कि.मी.यावत् गन्तव्यं भवति । यल्लापुरपत्तने वासभोजनादिव्यवस्थाः सन्ति एव । राजधानीतः रेल्-यानेन गन्तुम् इच्छति चेत् हुब्बळ्ळि पर्यन्तं गत्वा ततः बस् यानेन यल्लापुरं प्राप्तुं शक्यते ।

समीपे विद्यमानानि अन्यानि दर्शनीयस्थानानि नाम… कवडिकेरे इति विशालं सरः, जेनुकल् गुड्ड, पर्वतशिखरप्रदेशः यतः अस्तमानः सूर्यः बहुरमणीयतया दृश्यते, मागोडुजलपातः, शिरसिप्रदेशस्य मारिकाम्बा मन्दिरम्, बनवासीक्षेत्रम्, उञ्चळ्ळिजलपातः, दाण्डेलीप्रदेशस्य अभयारण्यम् इत्यादीनि सन्ति ।  निसर्गधाम इति रेसोर्ट् मध्ये सामान्यसुखव्यवस्था वासाय उपलभ्यते । अथवा बनान-कौण्टि इति स्टार्-रेसोर्ट् मध्ये अतिसुखव्यवस्थायां वासदिव्यवस्थां प्राप्तुं शक्नुवन्ति । उभावपि काननमध्ये रमणीये प्रदेशे स्तः ।
## आधारः
*www.karnatakatourism.org 
*Sathoddi Falls Travel Guide

वर्गः:कर्णाटकस्य जलपाताः
वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
कोसळ्ळिजलपातः

**कोसळ्ळिजलपातः**  कर्णाटकराज्ये]] उडुपीमण्डलस्य कुन्दापुर-उपमण्डले बैन्दूरुसमीपे अस्ति । बैन्द्रूरुतः ११ कि.मी दूरे  जलपातः अस्ति । बैन्दूरुतः शिरूरुमार्गे ७कि.मी.दूरे तूदळ्ळि अस्ति । ततः ३कि.मी. अरण्यमार्गे गम्यते चेत् दृश्यते अयं जलपातः । अत्र लघुनदीजलं पञ्चश्रेणिषु पतति । बेङ्गळूरुतः ३८०कि.मी.दूरे कुन्दापुरम् अस्ति । सर्वदा राजधानीतः सर्वकारीयानि असर्वकारीयानि यानानि अहर्निशं चलन्ति । रेल् यानेन गम्यते चेत् मङ्गलूरुपर्यन्तं गत्वा ततः कोङ्कणरेल् द्वारा बैन्दूरु आगन्तव्यम् । मङ्गळूरुतः गोवा गमनस्य राजमार्गे(सं – १७) १३०कि.मी दूरे कुन्दापुरं लभ्यते । अन्यदेकं समीपस्थं पत्तनं तु भट्कळ । कोल्लूरुमूकाम्बिकामन्दिरं, मुर्डेश्वरमन्दिरम्, उडुपीश्रीकृष्णमन्दिरम्, मरवन्ते समुद्रतटः, इत्यादीनि समीपस्थानि दर्शनीयस्थानानि ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* कोसळ्ळिजलपातः 

वर्गः:कर्णाटकस्य जलपाताः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
योऽन्तःसुखोऽन्तरारामः...

## श्लोकः 
:**योऽन्तःसुखोऽन्तरारामस्तथान्तर्ज्योतिरेव यः ।**
:**स योगी ब्रह्मनिर्वाणं ब्रह्मभूतोऽधिगच्छति ॥ २४ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः पञ्चमोध्यायस्य कर्मसंन्यासयोगस्य  चतुर्विंशतितमः (२४) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
यः अन्तः सुखः अन्तरारामः तथा अन्तर्ज्योतिः एव यः स योगी ब्रह्मनिर्वाणं ब्रह्मभूतः अधिगच्छति ॥ २४ ॥

## अन्वयः
यः अन्तःसुखः अन्तरारामः तथा यः एव अन्तर्ज्योतिः सः योगी ब्रह्मभूतः ब्रह्मनिर्वाणम् अधिगच्छति।

## शब्दार्थः 
:यः = यः पुरुषः
:अन्तःसुखः = अत्मनि एव सुखवान्
:अन्तरारामः = आत्मनि एव रममाणः
:तथा यः एव = एवं यः जनः
:अन्तर्ज्योतिः = आत्मनि एव ज्ञानवान्
:सः = सः जनः
:ब्रह्मभूतः = ब्रह्मणा एकीभावं प्राप्तवान्
:योगी = योगी
:ब्रह्मनिर्वाणम् = ब्रह्मणि लयम् (मोक्षम्)
:अधिगच्छति = प्राप्नोति ।	

## अर्थः 
यः आत्मन्येव सुखमनुभवति न विषयसम्बन्धि, यः आत्मन्येव विहरति, न तु विषयेषु, यः आत्मज्ञानेन ज्ञानवान् न विषयज्ञानेन तादृशः योगी ब्रह्माभिन्नः सन् ब्रह्मण्येव लयं गच्छति ।
## शाङ्करदर्शनम्
कथंभूतश्च ब्रह्मणि स्थितो ब्रह्म प्राप्नोतात्याह-योऽन्तसुखोऽन्तरात्मनि सुखं यस्य सोऽन्तःसुखस्तथान्तरेवात्मन्याराम आक्रीडा यस्य सोऽन्तरारामस्तथैवान्तरात्मैवज्योतिः प्रकाशो यस्य सोऽन्तर्ज्योतिरेव। य ईदृशः स योगी ब्रह्मनिर्वाणं ब्रह्मणि निर्वृतिं मोक्षमिह जीवन्नेव ब्रह्मभूतः सन्नधिगच्छति प्राप्नोति ।।24।।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* कर्मसंन्यासयोगः
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://spiritual-teaching.org/ewExternalFiles/Bhagavad%20Gita%20-%20comm%20Sankara,%20tr.%20Aiyar.pdf
* http://www.srimatham.com/uploads/5/5/4/9/5549439/ramanuja_gita_bhashya.pdf
* https://www.youtube.com/watch?v=50UvBKzWpD4
* https://www.youtube.com/watch?v=7sEMuF3hAvU

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
* गीताप्रवेशः, द्वितीयभागः, प्रथमखण्डः, ISBN - 978-81-88276-39-8, संस्कृतभारती
*श्रीमद्भगवद्गीतायाः परिचयात्मकलेखः
*श्रीमद्भगवद्गीतायाः मूलपाठः
* श्रीमद्भगवद्गीताशाङ्करभाष्येण सह आङ्ग्लानुवादः
* 
* श्रीमद्भगवद्गीता सान्वयम्, आङ्ग्लानुवादश्च

वर्गः:कर्मसंन्यासयोगः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
चण्डेमने-चन्नेकल् जलपातौ

**चण्डेमने-चन्नेकल् जलपातौ** – कर्णाटकस्य उत्तरकन्नडमण्डलस्य भट्कळोपमण्डले विद्येते । जोगतः भट्कळगमनमार्गे ३८ कि.मी.दूरे एतौ वर्षाकालीनजलपातौ स्तः । मुख्यमार्गतः ८ कि.मी.दूरे अरण्ये क्षीरधारा इव शोभेते । सेप्टेम्बर् मासात् अनन्तरं जलपातः क्षीयते । साहसप्रियाः चारणाः जलपातमूलं कन्दरं च गन्तुं प्रभवन्ति । जोगजलपातं दृष्ट्वा केवलं ४४ की.मी. दूरे प्रकृतिनिर्मितं यमलजलपातं दृष्ट्वा सार्थक्यभावेन निर्गन्तुं शक्यते । वासभोजनादिसौकर्यं सागरपत्तने अथवा भट्कळपत्तने भवति ।  उभयस्थानं प्रति अपि बेङ्गळूरुतः बस् यानानि  प्रतिदिनं सन्ति एव । रेल् यानेन गम्यते चेत् शिवमोग्गा द्वारा सागरं प्रति गन्तव्यम् । भट्कळ, मुरुडेश्वरम्, इडगुञ्जी, श्रीरामचन्द्रापुरम्, कोल्लूरुक्षेत्रम्  समीपस्थानि दर्शनीयस्थानानि भवन्ति ।

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकस्य जलपाताः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
लभन्ते ब्रह्मनिर्वाणम्...

## श्लोकः 
:**लभन्ते ब्रह्मनिर्वाणमृषयः क्षीणकल्मषाः ।**
:**छिन्नद्वैधा यतात्मानः सर्वभूतहिते रताः ॥ २५ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः पञ्चमोध्यायस्य कर्मसंन्यासयोगस्य  पञ्चविंशतितमः (२५) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
लभन्ते ब्रह्मनिर्वाणम् ऋषयः क्षीणकल्मषाः छिन्नद्वैधाः यतात्मानः सर्वभूतहिते रताः ॥ २५ ॥'

## अन्वयः
क्षीणकल्मषाः छिन्नद्वैधाः यतात्मानः सर्वभूतहिते रताः ऋषयः ब्रह्मनिर्वाणं लभन्ते ।

## शब्दार्थः 
:क्षीणकल्मषाः = नष्टपापाः
:छिन्नद्वैधाः = अपगतसंशयाः
:यतात्मानः = जितेन्द्रियाः
:सर्वभूतहिते = सर्वभूतसुखे
:रताः = आसक्ताः
:ऋषयः = मुनयः
:ब्रह्मनिर्वाणम् = मोक्षम्
:लभन्ते = प्राप्नुवन्ति ।

## अर्थः 
येषां पापानि विनष्टानि सन्ति, संशयाः च विनष्टाः, चित्तं च नियन्त्रितम् अस्ति, ये सर्वभूतानां हिते रताः सन्ति ते ब्रह्मवेत्तारः ऋषयः मोक्षं प्राप्नुवन्ति ।
## शाङ्करदर्शनम्
किंच लभन्ते ब्रह्मनिर्वाणं मोक्षमृषयः सम्यग्दर्शिनः समन्यासिनः क्षीणपापादिदोषाश्छन्नद्वैधाश्छन्नसंशया यतात्मानः संयतेन्द्रियाः सर्वभूतहिते रताः सर्वेषांरभूतानां हित आनुकूल्ये रता अहिंसका इत्यर्थः।।25।।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* कर्मसंन्यासयोगः
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://spiritual-teaching.org/ewExternalFiles/Bhagavad%20Gita%20-%20comm%20Sankara,%20tr.%20Aiyar.pdf
* http://www.srimatham.com/uploads/5/5/4/9/5549439/ramanuja_gita_bhashya.pdf
* https://www.youtube.com/watch?v=50UvBKzWpD4
* https://www.youtube.com/watch?v=7sEMuF3hAvU

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
* गीताप्रवेशः, द्वितीयभागः, प्रथमखण्डः, ISBN - 978-81-88276-39-8, संस्कृतभारती
*श्रीमद्भगवद्गीतायाः परिचयात्मकलेखः
*श्रीमद्भगवद्गीतायाः मूलपाठः
* श्रीमद्भगवद्गीताशाङ्करभाष्येण सह आङ्ग्लानुवादः
* 
* श्रीमद्भगवद्गीता सान्वयम्, आङ्ग्लानुवादश्च

वर्गः:कर्मसंन्यासयोगः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
इर्पुजलपातः

**इर्पुजलपातः** – कर्णाटकस्य कोडगुमण्डले वीराजपेटेताल्लूकुमध्ये श्रीमङ्गलम् इति नगरस्य कुट्ट इति ग्रामात् ७कि.मी.दूरकानने इर्पु अथवा इरप्पु जलपातः अस्ति । ब्रह्मगिरेः नरिमलेबेट्टतः लक्षमणतीर्थनदी ५०मी. गहने कन्दरे स्तरद्वये पतति । एषः अपि वर्षाकालसुन्दरः जलपातः। किन्तु ग्रीष्मकालेऽपि न शुष्यते । एतत् न केवलं जलपातः किन्तु पुण्य़तीर्थमपि अस्ति इति जनविश्वासः ।  
अस्य जलपातस्य सृष्टेः पावित्र्यस्य च विषये  एका कथा श्रूयते । सीतां अन्विष्यन्तौ रामलक्ष्मणौ ब्रह्मगिरिप्रदेशम् आगच्छत:। केरलराज्यस्य सीमाप्रदेशे गमनसमये विनाकारणं लक्ष्मणः कुपितः भवति । अग्रे अहं न गच्छामि इति उक्त्वा तत्रैव उपविशति । मलयालभाषायाम् इरिक्कुन् इत्युक्ते उपविशामि इति । अनेन शब्देन इरप्पु शब्दः आगतः इति लोकवादः । अत्रान्तरे कोपोपशान्तः लक्ष्मणः लज्जया आत्माहुतिं कर्तुम् इच्छन् अग्निं ज्वालयति । तदा अग्रजः श्रीरामः तं सान्त्वयन् "दोषं तव क्षमे” इति वदति । अनेन सन्तुष्टः लक्ष्मणः अग्नेः उपशमनार्थं बाणं प्रयुज्य जलं प्राप्नोति । एवं लक्ष्मणेन निर्मितः निर्झरः श्रीरामेण लक्ष्मणतीर्थम् इति नामाङ्कितः। रामेण सह लक्ष्मणः वानराः च सर्वे तत् जलं पीत्वा सन्तुष्टाः । अतः अद्यापि एषा जलधारा सर्वेषामपि पवित्रं तीर्थं सञ्जातम् । विशेषतः कोडगुजनानां विश्वासः यत् एतत् तीर्थं सर्वेषाम् इष्टार्थं पूरयति इति । प्रतिवर्षं शिवरत्रिपर्वदिने महोत्सवः भवति । तदा तत्र सहस्राधिकाः भक्तजनाः स्नानं कुर्वन्ति । 
राजधानीबेङ्गळूरुतः विराजपेटे गन्तुं सर्वकारीयानि असर्वकारीयानि लोकयानानि प्रतिरात्रं सन्ति । २४२कि.मी दूरं ५होरावधौ स्वकीययानेन भाटकयानेन वा गन्तुं शक्नुवन्ति । मडिकेरीपत्तनं प्राप्य भोजनादिकं कृत्वा भाटकयानेन इरप्पु जलपातं गन्तुं शक्नुवन्ति। सर्वे मार्गाः अपि सुगमाः सन्ति । मैसूरुमहानगरतः अपि हुणसूरु पञ्चवळ्ळि, गोणिकोप्प द्वारा इरप्पु प्राप्तुं शक्यते । गोणिकोप्पतः प्रातः सायं च सर्वकारीययानानि सन्ति । अथवा कुट्टग्रामगमनस्य यानेन गत्वा कायिमानि इति स्थले अवतीर्य पादाभ्याम् अपि जलपातं गन्तुं शक्यम् । इरप्पु प्रदेशे भोजनावासर्थं रेसार्ट इति अधुनिकव्यवस्था अस्ति । हैफाल्स्, राम्कार्ड्, इर्पु इत्यादीनि प्रसिद्धानि रेसार्ट् स्थानानि ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*Karnataka Tourism: Irupu Falls webpage 
*Kodagu Website - Irupu falls photo gallery
*Info on Iruppu Falls

वर्गः:कर्णाटकस्य जलपाताः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
कामक्रोधवियुक्तानां...

## श्लोकः 
:**कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां यतचेतसाम् ।**
:**अभितो ब्रह्मनिर्वाणं वर्तते विदितात्मनाम् ॥ २६ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः पञ्चमोध्यायस्य कर्मसंन्यासयोगस्य  षड्विंशतितमः (२६) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां यतचेतसाम् अभितः ब्रह्मनिर्वाणं वर्तते विदितात्मनाम् ॥ २६ ॥

## अन्वयः
कामक्रोधवियुक्तानां यतचेतसां विदितात्मनां यतीनां ब्रह्मनिवाणम् अभितः वर्तते ।

## शब्दार्थः 
:कामक्रोधवियुक्तानाम् = रागद्वेषरहितानाम्
:यतचेतसाम् = नियतबुद्धीनाम्
:विदितात्मनाम् = आत्मज्ञानाम्
:यतीनाम् = सन्न्यासिनाम्
:ब्रह्मनिर्वाणम् = मोक्षः
:अभितः = सर्वतः
:वर्तते = विद्यते ।

## अर्थः 
कामक्रोधाभ्यां वियुक्तानां संयतान्तःकरणानां विदितात्मनां सन्न्यासिनां जीवतां मृतानां चेति उभयतः अपि मोक्षः वर्तते ।
## शाङ्करदर्शनम्
किंच कामक्रोधवियुक्तानां कामश्च क्रोधश्च कामक्रोधौ ताभ्यां वियुक्तानां यतीनां संन्यासिनां यतचेतसां संयतान्तःकरणानामभित उभयतो जीवतां मृतानां च ब्रह्मनिर्वाणंममोक्षो वर्तते, विदितात्मानां विदितो ज्ञात आत्मा येषां ते विदितात्मानस्तेषां विदितात्मनां सम्यगदर्शिनामित्यर्थः ।।26।।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* कर्मसंन्यासयोगः
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://spiritual-teaching.org/ewExternalFiles/Bhagavad%20Gita%20-%20comm%20Sankara,%20tr.%20Aiyar.pdf
* http://www.srimatham.com/uploads/5/5/4/9/5549439/ramanuja_gita_bhashya.pdf
* https://www.youtube.com/watch?v=50UvBKzWpD4
* https://www.youtube.com/watch?v=7sEMuF3hAvU

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
* गीताप्रवेशः, द्वितीयभागः, प्रथमखण्डः, ISBN - 978-81-88276-39-8, संस्कृतभारती
*श्रीमद्भगवद्गीतायाः परिचयात्मकलेखः
*श्रीमद्भगवद्गीतायाः मूलपाठः
* श्रीमद्भगवद्गीताशाङ्करभाष्येण सह आङ्ग्लानुवादः
* 
* श्रीमद्भगवद्गीता सान्वयम्, आङ्ग्लानुवादश्च

वर्गः:कर्मसंन्यासयोगः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
उञ्चळ्ळीजलपातः

कर्णाटकराज्यस्य उत्तरकन्नडमण्डलस्यसिद्धापुरतः ३६कि.मी. उञ्चळ्ळीग्रामः ततः ४कि.मी. दूरे केप्पजोग अथवा उञ्चळ्ळीळिजलपातः अस्ति।

## योग्यः कालः
अक्टोबर् मासतः डिसेम्बर् पर्यन्तं दर्शनार्थं योग्यकालः ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* उञ्चळ्ळीजलपातः 

वर्गः:कर्णाटकस्य जलपाताः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
शिवनसमुद्रजलपातः

**शिवनसमुद्रजलपातः** (Shivanasamudra Falls) कर्णाटकस्य मण्ड्यमण्डले विद्यमानः कश्चन जलपातः । मैसूरुनगरसमीपे  शिंशा इति स्थले कावेरीनद्या उभौ जलपातौ निर्मितौ गगनचुक्कीजलपातः भरचुक्कीजलपातः च ।  बेङ्गळूरुतः ७६कि.मी. दूरे  मैसूरु – मलवळ्ळि – मण्ड्य मार्गे अस्ति ।
। अतीव सुन्दरं नैसर्गिकं स्थानमेतत् । सहस्रशः जनाः प्रतिदिनम् अत्र आगच्छन्ति । एतस्य समीपे एशियाखण्डे एव ऐदम्प्राथम्येन क्रिस्ताब्दे १९०२ तमे वर्षे अत्र जलविद्युदागारः स्थापितः अस्ति । मैसूरुनगरतः ३० कि.मी.दूरे अस्ति ।

## वीथिका

Image:Barachukki_-_a_revelation.jpg|भरचुक्किजलपातः
Image:The Beer Chukki Falls, Mysore.jpg|भरचुक्किजलपातः
Image:Shivanasamudram.JPG|शिवनसमुद्रजलपातः
Image:Gaganachukki Falls (1).jpg|भरचुक्किजलपातः
Image:The Kaveri Falls at Swasamudram, South India.jpg|कावेरीजलपातः

## बाह्यानुबन्धाः 
* Sivasamudram Map
* Cauvery or Sivasamudram Falls 
* Travel Guide Shivanasamudra

वर्गः:कर्णाटकस्य जलपाताः
वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
शिवगङ्गाजलपातः

**शिवगङ्गाजलपातः**  कर्णाटकस्य उत्तरकन्नडमण्डलस्य शिरसितालूकुमध्ये शाल्मलानद्या निर्मितः । शिरसिपत्तनतः ४०कि.मी.दूरे वानळ्ळिसमीपे कानने एषः जलपातः घोषं करोति । वानळ्ळितः जड्डिगद्दे मार्गे १०कि.मी. दूरं गच्छति चेत् शिवगङ्गाजलपातः दृश्यते । अत्र शाल्मलानदी ३५९पादमिते कन्दरे तिसृषु शाखासु पतति । प्रस्तरयोः मध्ये जलप्रवाहः सम्पतति । अत्र जलपतनस्य मूलं कन्दरं च अपि गन्तुं शक्यते । किन्तु सर्वदा अतीव जागरूकता आवश्यकी भवति । शिलातले उपविश्य मत्स्यग्रहणक्रीडा अपि खेलितुं शक्यते । अरण्यम् इति कारणतः समीपे कुत्रापि आहारावासद्यः व्यवस्थाः न सन्ति ।  राजधानीतः शिरसिपर्यन्तम् अथवा यल्लापुरपर्यन्तं बस् यानानि सन्ति । ततः भाटकयानेन जलपतस्य अतिसमीपं गन्तुं शक्यते । राजधानीतः रेल् यानेन गन्तुम् इच्छति चेत् हुब्बळ्ळी पर्यन्तं गत्वा ततः बस् यानेन ७४कि.मी दूरस्य शिरसिपत्तनं गन्तव्यम् । समीचीनाः वासभोजनादिव्यवस्थाः शिरसिपत्तने सन्ति ।

वर्गः:कर्णाटकस्य जलपाताः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
यतेन्द्रियमनोबुद्धिः...

## श्लोकः 
:**यतेन्द्रियमनोबुद्धिर्मुनिर्मोक्षपरायणः ।**
:**विगतेच्छाभयक्रोधो यः सदा मुक्त एव सः ॥ २८ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः पञ्चमोध्यायस्य कर्मसंन्यासयोगस्य  अष्टाविंशतितमः (२८) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
यतेन्द्रियमनोबुद्धिः मुनिः मोक्षपरायणः विगतेच्छाभयक्रोधो यः सदा मुक्त एव सः ॥ २८ ॥

## अन्वयः
यः स्पर्शान् बाह्यान् बहिः चक्षुः च एव भ्रुवोः अन्तरे कृत्वा नासाभ्यन्तरचारिणौ प्राणापानौ समौ 	कृत्वा यतेन्द्रियमनोबुद्धिः मोक्षपरायणः विगतेच्छाभयक्रोधः मुुनिः (वर्तते) सः सदा मुक्तः एव ।

## शब्दार्थः 
:यः = यः मानवः
:स्पर्शान् = शब्दादीन् विषयान्
:बाह्यान् = बहिः वर्तमानान्
:बहिः = बहिर्भागे
:चक्षुः च एव = नेत्रम् अपि
:भ्रुवोः = भ्रुवोः
:अन्तरे = मध्ये (कृत्वा)
:नासाभ्यन्तरचारिणौ = नासिकान्तर- सञ्चारिणौ
:प्राणापानौ = प्राणापानवायू
:समौ = तुल्यौ
:कृत्वा = विधाय
:यतेन्द्रियमनोबुद्धिः = वशीकृतेन्द्रियचित्तमतिः
:मोक्षपरायणः = मोक्षरतः
:विगतेच्छाभयक्रोधः = विनष्टरागद्वेषभयः
:मुनिः = यतिः
:सः = सः पुरुषः
:सदा = सततम्
:मुक्तः एव = विमुक्तः एव ।

## अर्थः 
यः सर्वान् अपि इन्द्रियार्थान् बहिरेव कृत्वा (तान् अविचिन्त्य), दृष्टिं भ्रुवोः मध्ये संस्थाप्य, नासिकायां संचरन्तौ प्राणापानौ समौ कृत्वा, इन्द्रियाणि मनः बुद्धिं च नियन्त्र्य मोक्षपरायणः भवति, यश्च इच्छाभयक्रोधादिरहितः अस्ति सः सदा मुक्तः एवेति निर्णयः ।
## शाङ्करदर्शनम्
यतेन्द्रिय इति। यतेन्द्रियमनोबुद्धिर्यतानि संयतानीन्द्रियाणि मनो बुद्धिश्च यस्य स यतेन्द्रियमनोबुद्धिर्मननान्मुनिः संन्यासी मोक्षपरायण एवं देहसंस्थानोमोक्षपरायणो मोक्ष एव परमयनं परा गतिर्यस्य सोऽयं मोक्षपरायणो मुनिर्भवेत्। विगतेच्छाभयक्रोध इच्छा च भयं च क्रोधश्चेच्छाभयक्रोधास्ते विगता यस्मात्स विगतेच्छाभयक्रोधः।य एवं वर्तते सदा संन्यासी मुक्त एव सः। न तस्य मोक्षोऽन्यः कर्तव्योऽस्ति ।।28।।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* कर्मसंन्यासयोगः
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://spiritual-teaching.org/ewExternalFiles/Bhagavad%20Gita%20-%20comm%20Sankara,%20tr.%20Aiyar.pdf
* http://www.srimatham.com/uploads/5/5/4/9/5549439/ramanuja_gita_bhashya.pdf
* https://www.youtube.com/watch?v=50UvBKzWpD4
* https://www.youtube.com/watch?v=7sEMuF3hAvU

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
* गीताप्रवेशः, द्वितीयभागः, प्रथमखण्डः, ISBN - 978-81-88276-39-8, संस्कृतभारती
*श्रीमद्भगवद्गीतायाः परिचयात्मकलेखः
*श्रीमद्भगवद्गीतायाः मूलपाठः
* श्रीमद्भगवद्गीताशाङ्करभाष्येण सह आङ्ग्लानुवादः
* 
* श्रीमद्भगवद्गीता सान्वयम्, आङ्ग्लानुवादश्च

वर्गः:कर्मसंन्यासयोगः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
महामनेजलपातः

**महामनेजलपातः** – कर्णाटकस्य उत्तरकन्नडमण्डलस्य जोयिडातालूकुमध्ये मण्डलकेन्द्रकारवारतः ७५कि.मीदूरे उळविग्रामः अस्ति । ततह् आकळगविमार्गे १कि.मी.गत्वा दक्षिणभागे ४कि.मी.गम्यते देत चन्नबसवेश्वरस्य पुण्यक्षेत्रम् अस्ति।  ततः तिम्मापुरमार्गे घट्टप्रदेशम् अवतीर्य शिवपुरं गत्वा १०कि.मी. पादसञ्चारः क्रियते चेत् महामनेजलपातः अस्ति । तत्र काचित् आज्ञातवनजलराशिः २५मी.प्रपाते ६०पादपरिमिते वैशाल्ये पतति । भोजनवासादिव्यवस्थाः उळवि चेन्नबसवेश्वरकुटीरे भवितुमर्हति ।

वर्गः:कर्णाटकस्य जलपाताः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
लालगुळिजलपातः

कर्णाटकस्य उत्तरकन्नडमण्डलस्य यल्लापुरतालूकुमध्ये लालगुळिग्रामे अस्ति । तत्र कालीनदी २००पापमितात् औन्नत्यात् पतति ।

वर्गः:कर्णाटकस्य जलपाताः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
भोक्तारं यज्ञतपसां...

## श्लोकः 
:**भोक्तारं यज्ञतपसां सर्वलोकमहेश्वरम् ।**
:**सुहृदं सर्वभूतानां ज्ञात्वा मां शान्तिमृच्छति ॥ २९ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः पञ्चमोध्यायस्य कर्मसंन्यासयोगस्य  नवविंशतितमः (२९) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
भोक्तारं यज्ञतपसां सर्वलोकमहेश्वरम् सुहृदं सर्वभूतानां ज्ञात्वा मां शान्तिम् ऋच्छति ॥ २९ ॥

## अन्वयः
यज्ञतपसां भोक्तारं सर्वलोकमहेश्वरं सर्वभूतानां सुहृदं मां ज्ञात्वा शान्तिम् ऋच्छति ।

## शब्दार्थः 
:यज्ञतपसाम् = यज्ञानां तपसां च
:भोक्तारम् = पालकम्
:सर्वलोकमहेश्वरम् = सकलभुवननाथम्
:सर्वभूतानाम् = सकलप्राणिनाम्
:सुहृदम् = मित्रम्
:माम् = माम्
:ज्ञात्वा = विदित्वा
:शान्तिम् = मोक्षम्
:ऋच्छति = विन्दति ।  	

## अर्थः 
सोऽयं मुनिः भगवन्तं मां यज्ञतपसां पालकम्, सर्वलोकानां महेश्वरम्, सर्वभूतानां मित्रं च ज्ञात्वा मोक्षं प्राप्नोति।
## शाङ्करदर्शनम्
एवं समाहितचित्तेन किं विज्ञेयमित्युच्यते-भोक्तारं यज्ञानां तपसां च कर्तृरूपेण देवतारूपेण च सर्वलोकमहेश्वरं सर्वेषां लोकानां महान्तमाश्वरं सर्वलोकमहेश्वरं,सुहृदं सर्वभूतानां सर्वप्राणिनां प्रत्यपकारनिरपेक्षतयोपकारिणं सर्वभूतानां

## सम्बद्धाः लेखाः 
* कर्मसंन्यासयोगः
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://spiritual-teaching.org/ewExternalFiles/Bhagavad%20Gita%20-%20comm%20Sankara,%20tr.%20Aiyar.pdf
* http://www.srimatham.com/uploads/5/5/4/9/5549439/ramanuja_gita_bhashya.pdf
* https://www.youtube.com/watch?v=50UvBKzWpD4
* https://www.youtube.com/watch?v=7sEMuF3hAvU

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
* गीताप्रवेशः, द्वितीयभागः, प्रथमखण्डः, ISBN - 978-81-88276-39-8, संस्कृतभारती
*श्रीमद्भगवद्गीतायाः परिचयात्मकलेखः
*श्रीमद्भगवद्गीतायाः मूलपाठः
* श्रीमद्भगवद्गीताशाङ्करभाष्येण सह आङ्ग्लानुवादः
* 
* श्रीमद्भगवद्गीता सान्वयम्, आङ्ग्लानुवादश्च

वर्गः:कर्मसंन्यासयोगः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
मलेमनेजलपातः

कर्णाटकस्य उत्तरकन्नडमण्डलस्य सिद्धापुरतालूकुमध्ये मलेमनेग्रामसमीपे अस्ति । वर्षाकालीनः जलपातः जलराशिः ७५०पादपरिमितं कन्दरं कूर्दति ।

वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
बकर्णजलपातः

कर्णाटकस्य शिवमोग्गामण्डलस्य तीर्थहळ्ळितलूकुमध्ये अयं जलपातः अस्ति । अत्र सीतानदी २५९मी. निम्नं कन्दरं कूर्दति । तीर्थहळ्ळिपत्तनतः ४०कि.मी.दूरे बर्कणग्रामस्य बाळेहळ्ळी अरण्ये अस्ति ।

वर्गः:कर्णाटकस्य जलपाताः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
गेरुसोप्पजलपातः

जोगजलपातः(गेरुसोप्पजलपातः) कर्णाटकराज्यस्य शिवमोग्गामण्डलस्य उत्तरकन्नडमण्डलस्य च सीमायाम् अस्ति| प्रादेशिकभाषया जोग इति पदस्य अर्थः एव जलपातः इति । गेरुसोप्पे जलपातः इत्यपि अस्य नाम । जगति प्रसिद्धेषु जलपातेषु अस्य नाम अपि अस्ति । एषः उत्तरकन्नडशिवमोग्गमण्डलयोः सीमाप्रदेशे शरावततीनद्याः पातः । जोगजलपातः भारतस्य अत्युन्नतः जलपातः इति ख्यातः । जलपातस्य दीर्घता २९२मी. अस्ति । अत्र नदी शारावती राजा,घोषः, वनिता, बाणः इति चतसृषु शाखासु विभक्ता अधः पतति । राजधानी बेङ्गळूरुतः ४०० कि.मी.दूरे गेरुसोप्पे प्रदेशः अस्ति । शिवमोग्गमण्डलस्य सागरपत्तनतः दोड्डमने मार्गे ३०कि.मी. दूरं गच्छति चेत् जोगजलपातः लभ्यते । उत्तरकन्नडमण्डलस्य होन्नावरतः अपि गन्तुं शक्यते । ततः ६०कि.मी.दूरं भवति । बेङ्गळूरुतः सागरपर्यन्तं बस् यानेन गत्वा ततः भाटकयानेन गमनं सुकरम् । रेल् यानप्रवासः आवश्यकः चेत् शिवमोग्गा अथवा ताळगुप्प रेल् निस्थानके समीपे भवतः । वासभोजनादिव्यवस्थाः सागरपत्तने एव भवन्ति । स्वकीययानेनापि बेङ्गलूरुतः गच्छति चेत् दिनद्वयस्य प्रवासः भवति ।यतः समीपे एव लिङ्गनमक्किजलबन्धः, गेरुसोप्पे जलविद्युत्स्थावरः, होसनगर श्रीरामचन्द्रापुरम्, मुर्डेश्वरः, इडगुञ्जी, केळदी, मण्डगद्दे पक्षिधाम,इत्यादीनि दर्शनीयस्थानानि सन्ति । गेरुसोप्पे जलपातस्य विषये ज्ञातुं क्रि.श. १८५६तमे वर्षे द्वौ ब्रिटिश् अधिकरिणौ संशोधनं कृतवन्तौ । तेषां वृत्तान्तानुगुणं प्रपातस्य दैर्घ्यं ८२९पादपरिमितम् । किन्तु जलप्रप्रवाहस्य रंहनिर्मितः प्रपातः १२९पादमितः । शिवमोग्गा-उत्तरकन्नडमण्डलयोः मध्ये नद्याः वैशाल्यं २१३०पादपरिमितम् । क्रि.श. १८६९तमे वर्षे जनवरी मासे ब्रिटिश् अधिकारिणी श्रीमती लूयि ब्रौनिङ्ग् एतं प्रदेशं दृष्ट्वा "जलपातस्य शिवमोग्गासीमाप्रान्ते गहनं वनम् आसीत् येन पटगृहम् अपि निर्मातुम् अवसरः नासीत्” इति उक्तवती । शरावतीनद्याः जलबन्धं निर्मीय लिङ्गनमक्किजलाशयः इति नाम दत्तम् । अस्मिन् जलागारे सङ्गृहीतजलम् अवलम्ब्य जोगजलपाततः २४कि.मी.दूरे विद्यमानस्य गिरेभास्कर इति प्रदेशे क्रि.श.१९३०तमे वर्षे मैसूरुराज्यस्य (कर्णाटकम्) लोकोपयोगी विभागद्वारा जलविद्युदुत्पादनाघटकस्य निर्माणार्थं कार्यम् आरब्धम् । अस्य कृष्णराजेन्द्रजलविद्युत् योजना इति नाम स्थापितम् । कालक्रमेण महात्मागान्धीजलविद्युत् प्रकल्पः इति नामाङ्कितम् । क्रि.श. १९४९तमे वर्षे फेब्रवररी २१दिनाङ्के आरब्धा एषा योजना प्रतिवर्षं १२०मेगाव्याट् विद्युदुत्पादनस्य क्षमतां रक्षति ।

वर्गः:कर्णाटकस्य जलपाताः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
अच्चकन्याजलपातः

**अच्चकन्याजलपातः** कर्णाटकस्य शिवमोग्गामण्डलस्य तीर्थहळ्ळितालूकुमध्ये अरळसुरुळिग्रामस्य समीपे अस्ति। अत्र शरावती नदी ७मी. प्रपातं कूर्दति। अस्य सोदरीजलपातः इत्यपि नाम अस्ति।

## उल्लेख:
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* अच्चकन्याजलपातः 
* Achakanya Falls 

वर्गः:कर्णाटकस्य जलपाताः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
मय्यासक्तमनाः पार्थ...

## श्लोकः 
श्री भगवानुवाच - 
:**मय्यासक्तमनाः पार्थ योगं युञ्जन्मदाश्रयः ।**
:**असंशयं समग्रं मां यथा ज्ञास्यसि तच्छृणु ॥ १ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य प्रथमः(१) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
मयि आसक्तमनाः पार्थ योगं युञ्जन् मदाश्रयः असंशयं समग्रं मां यथा ज्ञास्यसि तत् श्रुणु ॥ १ ॥

## अन्वयः
पार्थ ! मयि आसक्तमनाः योगं युञ्जन् मदाश्रयः असंशयं समग्रं मां यथा ज्ञास्यसि तत् शृणु ।    	

## शब्दार्थः 
:पार्थ = अर्जुन !
:मयि = परमेश्वरे
:आसक्तमनाः = लग्नचित्तः
:योगम् = समाधिम्
:युञ्जन् = अभ्यस्यन्
:मदाश्रयः = मामेव अवलम्बमानः
:असंशयम् = निस्सन्देहम्
:समग्रम् = निरवशेषम्
:माम् = माम्
:यथा = येन प्रकारेण
:ज्ञास्यसि = बोधिष्यसि
:(तथा) तत् = तेन प्रकारेण एतत्
:शृणु = आकर्णय ।

## अर्थः 
पार्थ ! मयि एव मनः निवेश्य मामेव आश्रयन् समाधिं च कुर्वन् तत्सर्वं निस्संशयं ज्ञातुम् अर्हसि यदहं कथयामि ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
01
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
ज्ञानं तेऽहं सविज्ञानम्...

## श्लोकः 
:**ज्ञानं तेऽहं सविज्ञानमिदं वक्ष्याम्यशेषतः ।**
:**यज्ज्ञात्वा नेह भूयोऽन्यज्ज्ञातव्यमवशिष्यते ॥ २ ॥**
 
अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य द्वितीयः(२) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
ज्ञानं ते अहं सविज्ञानम् इदं वक्ष्यामि अशेषतः यत् ज्ञात्वा न इह भूयः अन्यत् ज्ञातव्यम् अवशिष्यते ॥ २ ॥

## अन्वयः
अहम् इदं सविज्ञानं ज्ञानं ते अशेषतः वक्ष्यामि यत् ज्ञात्वा अन्यत् ज्ञातव्यं भूयः इह न अवशिष्यते ।

## शब्दार्थः 
:अहम् = सर्वेश्वरः अहम्
:इदम् = एतत्
:सविज्ञानम् = अनुभवसहितम्
:ज्ञानम् = परमात्मज्ञानम्
:ते = तव
:अशेषतः = समग्रम्
:वक्ष्यामि = कथयिष्यामि
:यत् ज्ञात्वा = यत् अवबुद्ध्य
:ज्ञातव्यम् = बोद्धव्यम्
:अन्यत् = इतरत्
:भूयः = पुनः
:इह = अत्र
:न अवशिष्यते = परिशिष्टं न भवति ।

## अर्थः 
अहम् एतत् अनुभवसहित परमात्मज्ञानं ते अशेषतः वक्ष्यामि । एतद् यदि जानासि तर्हि पश्चात् अस्मिन् लोके ज्ञातव्यम् अन्यत् किमपि ते न अवशिष्यते ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
02
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
मनुष्याणां सहस्रेषु...

## श्लोकः 
:**मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये ।**
:**यततामपि सिद्धानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्त्वतः ॥ ३ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य तृतीयः(३) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चित् यतति सिद्धये यततामपि सिद्धानां कश्चित् मां वेत्ति तत्त्वतः ॥ ३ ॥

## अन्वयः
मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चित् सिद्धये यतति । यततामपि सिद्धानां कश्चित् मां तत्त्वतः वेत्ति ।

## शब्दार्थः 
:मनुष्याणाम् = मानवानाम्
:सहस्रेषु  	 = सहस्रेषु
:कश्चित् = कोऽपि
:सिद्धये = सिद्ध्यर्थम्
:यतति = प्रयत्नं करोति
:यतताम् अपि = प्रयत्नं कुर्वताम् अपि
:सिद्धानाम् = ज्ञानिनाम्
:कश्चित् = कोऽपि
:माम् = माम्
:तत्त्वतः = यथावत्
:वेत्ति = जानाति ।

## अर्थः 
वस्तुतः अहं दुर्ज्ञेयः अस्मि । बहुषु मानवेषु कोऽपि सिद्ध्यर्थं प्रयत्नं करोति । तेन प्रयत्नेन च ये सिद्धिं प्राप्नुवन्ति तेषु अपि कश्चिदेव मां यथावत् ज्ञातुं शक्नोति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
03
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
कल्हत्तगिरिजलपातः

कर्णाटकस्य चिक्कमगळूरुमण्डलस्य चिक्कमगळूरुमण्डलस्य केम्मण्णगुण्डिप्रदेशे एषः जपपातः अस्ति । बीरूरुनगरस्य लिङ्गदहळ्ळितः केम्मण्णुगुण्डिगमनमार्गे १०कि.मी.पूर्वम् एव दृश्यते । मुख्यमार्गतः १कि.मी दूरे काननमधे भद्रानद्याः जलराशिः १५०पादपरिमिते कन्दरे कूर्दति । अस्य जलपातस्य काळहस्तिजलपातः, आनेतीर्थम् इति नामान्तरम् अस्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Kalhatti Falls on Karnatak.com
* World Waterfall Database Entry 

वर्गः:कर्णाटकस्य जलपाताः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अब्बेजलपातः

कर्णाटकस्य चिक्कमगळूरुमण्डलस्य चन्द्रदोणपर्वतप्रदेशे एषः जलपातः अस्ति । अत्र भद्रानदी ६००पादपरिमिते कन्दरे पतति । चिक्कमगळूरु – तरिकेरे मर्गे २३कि.मी.दूरे दृश्यते ।

वर्गः:कर्णाटकस्य जलपाताः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
विभूतिजलपातः

कर्णाटकस्य उत्तरकन्नडामण्डलस्य अङ्कोलातलुकुमध्ये एषः जलपातः अस्ति । शिरसितः याणगमनमार्गे याणात् ४कि.मी पूर्वम् एव दक्षिणभागे अङ्कोलामार्गे माबगे इति ग्रामः अस्ति। तस्य अरण्यप्रदेशे विभूतिजलपातः दृश्यते  ।

वर्गः:कर्णाटकस्य जलपाताः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
हेब्बेजलपातः

**हेब्बेजलपातः** (Hebbe Falls) कर्णाटकस्य चिक्कमगळूरुमण्डलस्य केम्मण्णुगुण्डितः ७कि.मी.दूरे विद्यते । जलराशिः ५००पादपरिमितं कन्दरं प्रति कूर्दति।

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
हनुमगुण्डीजलपातः

कर्णाटकस्य चिक्कमगळूरुमण्डलस्य शृङ्गेरीतः ३३कि.मी.दूरे कुदुरेमुखप्रदेशतः १९कि.मी.दूरे, दक्षिणकन्नडसीमाप्रदेशतः ३कि.मी दूरे एषः जलपातः  अस्ति । अत्र तुङ्गानदी २४०पादमिते प्रपाते पतति । अस्य सूतनब्बिजालपातः इत्यपि नाम अस्ति ।

वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
अपरेयमितस्त्वन्यां...

## श्लोकः 
:**अपरेयमितस्त्वन्यां प्रकृतिं विद्धि मे पराम् ।**
:**जीवभूतां महाबाहो ययेदं धार्यते जगत् ॥ ५ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य पञ्चमः श्लोकः ।
## पदच्छेदः
अपरा इयम् इतः तु अन्यां प्रकृतिं विद्धि मे पराम् जीवभूतां महाबाहो यया इदं धार्यते जगत् ॥ ५ ॥'

## अन्वयः
महाबाहो ! इयम् अपरा । इतः मे जीवभूताम् अन्यां परां प्रकृतिं विद्धि, यया इदं जगत् धार्यते ।

## शब्दार्थः 
:महाबाहो = अर्जुन
:इयम् = असौ
:अपरा	 = संसारबन्धनात्मिका
:इतः = अस्याः
:अन्याम् = भिन्नाम्
:प्रकृतिं तु = शक्तिं तु
:मे = मम
:पराम् = प्रकृष्टाम्
:जीवभूताम् = प्राणधारिणीम्
:विद्धि = जानीहि
:यया = यया प्रकृत्या
:इदम् = एतत्
:जगत् = भुवनम्
:धार्यते = उह्यते ।

## अर्थः 
महाबाहो ! अष्टधा विभक्ता इयं मम प्रकृतिः संसारबन्धनात्मिका अस्ति । अस्याः अन्या अपि मम प्रकृतिः  अस्ति ।
प्रकृष्टा सा एव सर्वेषां प्राणधारिणी अस्ति । तया एव एतद् जगत् धार्यते ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
05
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
भूमिरापोऽनलो वायुः...

## श्लोकः 
:**भूमिरापोऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च ।**
:**अहङ्कार इतीयं मे भिन्ना प्रकृतिरष्टधा ॥ ४ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य चतुर्थः(४) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
भूमिः आपः अनलः वायुः खं मनो बुद्धिः एव च अहङ्कारः इति इयं मे भिन्ना प्रकृतिः अष्टधा ॥ ४ ॥

## अन्वयः
भूमिः आपः अनलः वायुः खं मनः बुद्धिः अहङ्कारः च एव इति इयं मे प्रकृतिः अष्टधा भिन्ना ।

## शब्दार्थः 
:भूमिः = पृथिवी
:आपः 	= जलम्
:अनलः = अग्निः
:वायुः = मरुत्
:खम् = आकाशः
:मनः = चित्तम्
:बुद्धिः एव च = मतिः च
:अहङ्कारः इति = अहङ्कारः इति
:इयम् = एषा
:मे = मम
:प्रकृतिः = शक्तिः
:अष्टधा = अष्टभिः प्रकारैः
:भिन्ना = भेदं गता (वर्तते) ।

## अर्थः 
पृथिवी जलम् अग्निः वायुः आकाशः मनः बुद्धिः अहङ्कारः च इति मम प्रकृतिः अष्टभिः प्रकारैः भिन्ना अस्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
04
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
मत्तः परतरं नान्यत्...

## श्लोकः 
:**मत्तः परतरं नान्यत्किञ्चिदस्ति धनञ्जय ।**
:**मयि सर्वमिदं प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव ॥ ७ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य सप्तमः(७) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
मत्तः परतरं नान्यत् किञ्चित् अस्ति धनञ्जय मयि सर्वम् इदं प्रोतं सूत्रे मणिगणाः इव ॥ ७ ॥

## अन्वयः
धनञ्जय ! मत्तः अन्यत् किञ्चित् परतरं नास्ति । इदं सर्वं सूत्रे मणिगणाः इव मयि प्रोतम् ।

## शब्दार्थः 
:धनञ्जय = अर्जुन !
:मत्तः = परमेश्वरात्
:परतरम् = उत्कृष्टतरम्
:किञ्चित् = किमपि
:अन्यत् = इतरत् वस्तु
:न अस्ति = न विद्यते
:इदम् = एतत्
:सर्वम् = सकलम्
:सूत्रे = तन्तौ
:मणिगणाः इव = मणिसमूहाः इव
:मयि = परमेश्वरे
:प्रोतम् = योजितम् ।  	

## अर्थः 
धनञ्जय ! मदपेक्षया अन्यत् वस्तु किमपि उत्कृष्टतरं नास्ति । एतत् सर्वं तन्तौ मणिसमूहाः इव 	मयि योजितम् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
07
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
एतद्योनीनि भूतानि...

## श्लोकः 
:**एतद्योनीनि भूतानि सर्वाणीत्युपधारय ।**
:**अहं कृत्स्नस्य जगतः प्रभवः प्रलयस्तथा ॥ ६ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य षष्ठः(६) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
एतत् योनीनि भूतानि सर्वाणि इति उपधारय अहं कृत्स्नस्य जगतः प्रभवः प्रलयः तथा ॥ ६ ॥

## अन्वयः
सर्वाणि भूतानि एतद्योनीनि इति उपधारय । अहं कृत्स्नस्य जगतः प्रभवः तथा प्रलयः ।

## शब्दार्थः 
:सर्वाणि = सकलानि
:भूतानि = भूतजातानि
:एतद्योनीनि इति = एतत्प्रकृतिद्वयसम्भवानि इति
:उपधारय = जानीहि
:अहम् = अहम्
:कृत्स्नस्य = समग्रस्य
:जगतः = लोकस्य
:प्रभवः = उत्पत्तिकारणम्
:तथा = तथा
:प्रलयः = विनाशकारणम् ।

## अर्थः 
सर्वाणि भूतानि प्रकृतिसम्भवानि इति जानीहि । इदं समग्रं जगत् मत्त एव निर्गच्छति, मय्येव च लीनं भवति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
06
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
रसोऽहमप्सु कौन्तेय...

## श्लोकः 
:**रसोऽहमप्सु कौन्तेय प्रभास्मि शशिसूर्ययोः ।**
:**प्रणवः सर्ववेदेषु शब्दः खे पौरुषं नृषु ॥ ८ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य अष्टमः(८) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
रसः अहम् अप्सु कौन्तेय प्रभा अस्मि शशिसूर्ययोः प्रणवः सर्ववेदेषु शब्दः खे पौरुषं नृषु ॥ ८ ॥

## अन्वयः
कौन्तेय ! अहम् अप्सु रसः, शशिसूर्ययोः प्रभा, सर्ववेदेषु प्रणवः, खे शब्दः, नृषु पौरुषम् अस्मि ।

## शब्दार्थः 
:कौन्तेय = कुन्तीपुत्र !
:अहम् अप्सु = अहम् उदके
:रसः = माधुर्यरसः
:शशिसूर्ययोः = चन्द्रार्कयोः
:प्रभा= कान्तिः
:सर्ववेदेषु = निखिलवेदेषु
:प्रणवः = ओंकारः(ॐ)
:खे = आकाशे
:शब्दः = ध्वनिः
:नृषु =मानवेषु
:पौरुषम् = पुरुषत्वम्
:अस्मि = भवामि ।

## अर्थः 
कौन्तेय ! अहम् उदकेषु माधुर्यम्, चन्द्रसूर्ययोः कान्तिः, सर्ववेदेषु ओंकारः, आकाशे ध्वनिः, मानवेषु  पुरुषत्वं च अस्मि ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
08
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
पुण्यो गन्धः पृथिव्यां च...

## श्लोकः 
:**पुण्यो गन्धः पृथिव्यां च तेजश्चास्मि विभावसौ ।**
:**जीवनं सर्वभूतेषु तपश्चास्मि तपस्विषु ॥ ९ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य नवमः(९) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
पुण्यः गन्धः पृथिव्यां च तेजः च अस्मि विभावसौ जीवनं सर्वभूतेषु तपः च अस्मि तपस्विषु ॥ ९ ॥

## अन्वयः
पृथिव्यां च पुण्यः गन्धः विभावसौ तेजः च अस्मि । सर्वभूतेषु जीवनं तपस्विषु तपः च अस्मि ।

## शब्दार्थः 
:पृथिव्यां च = भूमौ
:पुण्यः = स्वाभाविकः
:गन्धः = गन्धः
:विभावसौ = सूर्ये
:तेजः च = कान्तिःच
:अस्मि = भवामि
:सर्वभूतेषु = सकलप्राणिषु
:जीवनम् = आयुः
:तपस्विषु = मुनिषु
:तपः च = तपः अपि
:अस्मि = भवामि ।

## अर्थः 
अहं पृथिव्यां सुरभिः गन्धः सूर्ये कान्तिः च अस्मि । सकलप्राणिषु आयुः तपस्विषु तपः च अस्मि ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
09
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
बीजं मां सर्वभूतानां...

## श्लोकः 
:**बीजं मां सर्वभूतानां विद्धि पार्थ सनातनम् ।**
:**बुद्धिर्बुद्धिमतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम् ॥ १० ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य दशमः(१०) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
बीजं मां सर्वभूतानां विद्धि पार्थ सनातनम् बुद्धिः बुद्धिमताम् अस्मि तेजः तेजस्विनाम् अहम् ॥ १० ॥

## अन्वयः
पार्थ ! सर्वभूतानां सनातनं बीजं मां विद्धि । बुद्धिमतां बुद्धिः तेजस्विनां तेजः अहम् अस्मि ।

## शब्दार्थः 
:पार्थ = अर्जुन !
:सर्वभूतानाम् = सकलप्राणिनाम्
:सनातनम् = चिरन्तनम्
:बीजम् = प्ररोहकारणम्
:मां विद्धि = मां जानीहि
:बुद्धिमताम् = धीमताम्
:बुद्धिः = धीः
:तेजस्विनाम् = प्रगल्भानाम्
:तेजः = प्रागल्भ्यम्
:अहम् अस्मि = अहं भवामि ।

## अर्थः 
पार्थ ! सकलभूतानां चिरन्तनं बीजं मां जानीहि । अहं धीमतां धीः अस्मि तेजस्विनां तेजः च ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
10
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
बलं बलवतां चाहं...

## श्लोकः 
:**बलं बलवतां चाहं कामरागविवर्जितम् ।**
:**धर्माविरुद्धो भूतेषु कामोऽस्मि भरतर्षभ ॥ ११ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य   एकादशः(११) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
बलं बलवतां च अहं कामरागविवर्जितम् धर्माविरुद्धः भूतेषु कामः अस्मि भरतर्षभ ॥ ११ ॥

## अन्वयः
भरतर्षभ, अहं बलवतां कामरागविवर्जितं बलं भूतेषु धर्माविरुद्धः कामः च अस्मि ।

## शब्दार्थः 
:भरतर्षभ = भरतश्रे !
:अहं बलवताम् = अहम् ओजस्विनाम्
:कामरागविवर्जितम् = वस्तुनि अभिलाषः तदाधिक्ये च अभिलाषः ताभ्यां रहितम्
:बलम् = सामर्थ्यम्
:भूतेषु = प्राणिषु
:धर्माविरुद्धः = धर्मानुकूलः
:कामः च = इच्छा च
:अस्मि = भवामि ।

## अर्थः 
भरतश्रे ! अहम् ओजस्विनां तृष्णारागरहितं सामर्थ्यम् अस्मि । प्राणिषु धर्माविरुद्धा इच्छा अस्मि ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
11
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
ये चैव सात्त्विका भावा...

## श्लोकः 
:**ये चैव सात्त्विका भावा राजसास्तामसाश्च ये ।**
:**मत्त एवेति तान्विद्धि न त्वहं तेषु ते मयि ॥ १२ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य द्वादशः(१२) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
ये चैव सात्त्विकाः भावाः राजसाः तामसा च ये मत्तः एव इति तान् विद्धि न तु अहं तेषु ते मयि ॥ १२ ॥

## अन्वयः
ये च एव सात्त्विकाः भावाः ये राजसाः तामसाः च तान् मत्तः एव इति विद्धि । अहं तु तेषु न ते (पुनः) मयि ।

## शब्दार्थः 
:ये च एव = ये पुनः
:सात्त्विकाः = सत्त्वात् आगताः
:भावाः = पदार्थाः
:ये राजसाः = ये रजसः आगताः
:तामसाः च = तमसः आगताः च
:तान् = पदार्थान्
:मत्तः एव इति = मत्तः सम्भूताः इति
:विद्धि = जानीहि
:तेषु तु = किन्तु तेषु पदार्थेषु
:न = न भवामि
:ते (पुनः) = भावाः पदार्थाः तु
:मयि = मयि । (वर्तन्ते)

## अर्थः 
ये सत्त्वात् समुत्पन्नाः शमदमादयः, ये रजसः समुत्पन्नाः दर्पद्वेषादयः, ये च तमसः समुत्पन्नाः शोकमोहादयः भावाः सन्ति ते सर्वेऽपि मत्तः एव जाताः । तथापि नाहं तेषु अधीनः अस्मि । किन्तु	ते एव मयि अधीनाः सन्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
12
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
दैवी ह्येषा गुणमयी...

## श्लोकः 
:**दैवी ह्येषा गुणमयी मम माया दुरत्यया ।**
:**मामेव ये प्रपद्यन्ते मायामेतां तरन्ति ते ॥ १४ ॥**
अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य चतुर्दशः(१४) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
दैवी हि एषा गुणमयी मम माया दुरत्यया माम् एव ये प्रपद्यन्ते मायाम् एतां तरन्ति ते ॥ १४ ॥

## अन्वयः
दैवी गुणमयी एषा मम माया दुरत्यया । ये माम् एव प्रपद्यन्ते ते एतां मायां तरन्ति ।

## शब्दार्थः 
:दैवी = वैष्णवी
:गुणमयी = त्रिगुणात्मिका
:एषा = असौ
:मम माया = मम मायाशक्तिः
:दुरत्यया हि = लङ्घयितुम् अशक्या खलु
:ये = ये जनाः
:माम् एव = माम् एव
:प्रपद्यन्ते = शरणं गच्छन्ति
:ते = ते
:एताम् = इमाम्
:मायाम् = मायाशक्तिम्
:तरन्ति = अतिक्राम्यन्ति ।

## अर्थः 
एषा लोकोत्तरा गुणत्रयस्वरूपा मम माया केनापि न लङ्घयितुं शक्यते । ये तावत् भक्ताः सन्तः माम् एव शरणम् आगच्छन्ति ते अवश्यम् इमां मायां लङ्घयितुं शक्नुवन्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
14
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
चतुर्विधा भजन्ते मां...

## श्लोकः 
:**चतुर्विधा भजन्ते मां जनाः सुकृतिनोऽर्जुन ।**
:**आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थी ज्ञानी च भरतर्षभ ॥ १६ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य षोडशः(१६) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
चतुर्विधाः भजन्ते मां जनाः सुकृतिनः अर्जुन आर्तः जिज्ञासुः अर्थार्थी ज्ञानी च भरतर्षभ ॥ १६ ॥

## अन्वयः
भरतर्षभ अर्जुन ! आर्तः जिज्ञासुः अर्थार्थी ज्ञानी च (इति) चतुर्विधाः सुकृतिनः जनाः मां भजन्ते ।

## शब्दार्थः 
:भरतर्षभ = भरतोत्तम !
:आर्तः = रोगादिपीडितः
:जिज्ञासुः = ज्ञातुमिच्छुः
:अर्थार्थी = धनाभिलाषी
:ज्ञानी च = आत्मज्ञानवान्
:(इति) चतुर्विधाः = इति चतुष्प्रकाराः
:सुकृतिनः = पुण्यवन्तः
:जनाः = मानवाः
:माम् = माम्
:भजन्ते = सेवन्ते । 	

## अर्थः 
हे भरतोत्तम अर्जुन ! रोगादिग्रस्तः, भगवत्तत्त्वं ज्ञातुम् इच्छुः, धनाभिलाषी, आत्मज्ञानवान् च इत्येते 	चतुर्विधाः पुण्यकर्माणः जनाः मां भजन्ते ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
16
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
त्रिभिर्गुणमयैर्भावैः...

## श्लोकः 
:**त्रिभिर्गुणमयैर्भावैरेभिः सर्वमिदं जगत् ।**
:**मोहितं नाभिजानाति मामेभ्यः परमव्ययम् ॥ १३ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य त्रयोदशः(१३) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
त्रिभिः गुणमयैः भावैः एभिः सर्वम् इदं जगत् मोहितं न अभिजानाति मामेभ्यः परम् अव्ययम् ॥ १३ ॥

## अन्वयः
गुणमयैः त्रिभिः एभिः भावैः इदं सर्वं जगत् मोहितम् । एभ्यः परम् अव्ययं मां न अभिजानाति ।

## शब्दार्थः 
:गुणमयैः = गुणविकारैः काममोहादिभिः
:त्रिभिः = त्रिविधैः
:एभिः = एतैः
:भावैः = पदार्थैः
:इदम् = एतत्
:सर्वम् = सकलम्
:जगत् = भुवनम्
:मोहितम् = व्यामोहितम्
:(तस्मात्) एभ्यः = (तस्मात्) एतेभ्यः
:परम् = विलक्षणम्
:अव्ययम् = नाशरहितम्
:मां न अभिजानाति = मां न वेद ।

## अर्थः 
काममोहादयः सत्त्वादीनां गुणानां विकाराः । तैः विभ्रान्ताः इमे जनाः तान् गुणविकारान् अतीत्य वर्तमानं मां ज्ञातुं न शक्नुवन्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
13
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
स्पर्शान्कृत्वा बहिर्बाह्यान्...

## श्लोकः 
:**स्पर्शान्कृत्वा बहिर्बाह्यांश्चक्षुश्चैवान्तरे भ्रुवोः ।**
:**प्राणापानौ समौ कृत्वा नासाभ्यन्तरचारिणौ ॥ २७ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः पञ्चमोध्यायस्य कर्मसंन्यासयोगस्य सप्तविंशतितमः (२७) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
स्पर्शान् कृत्वा बहिः बाह्यान् चक्षुः चैव अन्तरे भ्रुवोः प्राणापानौ समौ कृत्वा नासाभ्यन्तरचारिणौ ॥ २७ ॥

## अन्वयः
श्लोकसङ्ख्या २८ द्रष्टव्या ।

## शब्दार्थः 
श्लोकसङ्ख्या २८ द्रष्टव्या ।

## अर्थः 
श्लोकसङ्ख्या २८ द्रष्टव्या ।
## शाङ्करदर्शनम्
सम्यग्दर्शननिष्ठानां संन्यासिनां सद्योमुक्तिरुक्ता कर्मयोगश्चेश्वरार्पितसर्वभावेनेस्वरे ब्रह्मण्याधाय क्रियमाणः सत्त्वशुद्धिज्ञानप्राप्तिसर्वकर्मसंन्यासक्रमेणमोक्षायेति भगवान्पदे पदेऽब्रवीद्वक्ष्यति च। अथेदानीं ध्यानयोगं सम्यगदर्शनस्यान्तरङ्गं विस्तरेण वक्ष्यामीति तस्य सूत्रस्थानीयाञ्श्लोकानुपदिशति स्मस्पर्शाञ्शब्दादीन्कृत्वाबहिर्बाह्यान् श्रोत्रादिद्वारेणान्तर्बुद्धौ प्रवेशिताः शब्दादयो विषयास्तानचिन्तयतो बाह्या बहिरेव कृता भवन्ति। तानेवं बहिः कृत्वा चक्षुश्चैवान्तरे भ्रुवोः,कृत्वेत्यनुषज्यते। तथा प्राणापानौ नासाभ्यन्तरचारिणौ समौ कृत्वा ।।27।।

## विशेषः
विषयस्य ऐक्यत्वात् अग्रिमश्लोके मिलित्वा दत्तं वर्तते ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* कर्मसंन्यासयोगः
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* http://spiritual-teaching.org/ewExternalFiles/Bhagavad%20Gita%20-%20comm%20Sankara,%20tr.%20Aiyar.pdf
* http://www.srimatham.com/uploads/5/5/4/9/5549439/ramanuja_gita_bhashya.pdf
* https://www.youtube.com/watch?v=50UvBKzWpD4
* https://www.youtube.com/watch?v=7sEMuF3hAvU

## उद्धरणम् 
## अधिकवाचनाय 
* गीताप्रवेशः, द्वितीयभागः, प्रथमखण्डः, ISBN - 978-81-88276-39-8, संस्कृतभारती
*श्रीमद्भगवद्गीतायाः परिचयात्मकलेखः
*श्रीमद्भगवद्गीतायाः मूलपाठः
* श्रीमद्भगवद्गीताशाङ्करभाष्येण सह आङ्ग्लानुवादः
* 
* श्रीमद्भगवद्गीता सान्वयम्, आङ्ग्लानुवादश्च

वर्गः:कर्मसंन्यासयोगः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
प्रद्योतवंशः

प्रद्योतवंशः सामान्यकालात् पुर्वे पंचमशताब्दे  पुराणावन्तिराज्यस्य राजवंशः आसीत्। सेनापतिः पुणिकः वैतिहोत्रम् स्वामिनम् हत्वा स्वसुतम् प्रद्योतम् अभिषिक्तवान्। प्रद्योतानुजः कुमारसेनः महाकालमहे वैरिणा केनचित् वैतिहोत्रेण वेतालेन हतः। प्रद्योतः स्वसेनायाः बलात् 'महासेन' 'चण्ड' इति नामभ्याम् विख्यातः अभवत्। सः वत्सराजेण पारीक्षितेन शतानीकेन द्वौ युधौ अकरोत्। द्वितीये एव युद्धे एव शतानीकःअतिसारव्याधिना मृतः। सः अजातशत्रुशासितमगधजनपदम् अपि विजेतुं प्रायतत। सः सौविरराजेन उद्रायणेन अपि योद्धवान् परम् पराजितः अभवत्।  सः स्वभार्यायाम् अंगारवत्याम् गोपालपालकौ नाम द्वौ पुत्रौ वासवदत्ता नाम दुहिता च अलभत। वासवदत्ता शतानीकपुत्रेण उदयनेन अपहृता परिणीता। सः पंचविंशतिः वर्षाणि राज्यम् परिपल्य पन्चत्वम् गतः। मृते पितरि कनिष्ठपुत्रः पालकः राजा अभवत्। एतत् एव संवत्सरे महावीरस्य निर्वाणः अभवत्। द्वात्रिंशतिवर्षाणां अनन्तरम् गोपालसूनुः आर्यकः स्वपिथृव्यम् निहत्य राज्यम् प्राप्नुवत्। तस्मात् कालात् अनन्तरम् अवन्तिवर्धनः अस्य वंशस्य अन्तिमः राजा अभवत्। सः शिशुनागेन हतः। 

प्रद्योतवंशः
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
शिशुनागवंशः

भारतं शिष्टवत्सु राजवंशेषु अन्यतमः **शिशुनागवंशः** । एषः वंशः शिशुनागेन क्री.पू ४३० तमे वर्षे प्रतिष्ठापितः । अस्य वंशस्य राज्ञः महानन्दिनः अन्यजातसुतेन महापद्मेन नन्दवंशः प्रतिष्ठापितः ।

शिशुनागवंशः
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
हर्यङ्कवंशः

भारते **हर्यङ्कवंशः** क्रि.पू ६८४ तमे वर्षे प्रतिष्ठितः । बिम्बिसारः एव मगधराज्यं पालयति स्म । तस्य पुत्रः अजातशत्रुः तं कारागारे स्थापयित्वा राजा अभूत् । तस्य पुत्रस्य राज्ञः उदयभद्रस्य राज्यकाले पाटलीपुत्रं लोकस्य वरिष्ठं नगरम् अभवत् । अनिरुद्धः स्वपितरम् उदयभद्रं हत्वा राजा अभवत् । अतः विद्रोह: प्रावर्तत ।

हर्यङ्कवंशः
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया