open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
पुराणलक्षणम्

पुराणं पुरातनमाख्यानमुच्यते । संस्कृते पुराणशब्दश्चिरन्तनपर्यायः । पुराणेषु भूता वर्त्तमाना भाविनश्चार्या वर्ण्यन्ते । इतिहासे तु भूता एवार्था वर्ण्यन्त इति पुराणेतिहासयोरन्तरम् । प्राचीनास्तु पुराणमपीतिहासशब्देनाभिदधते । पुराणेषु पुराणलक्षणमित्यमुक्तम् –
:**सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च ।**
:**वंशानुचरितं चैव पुराणं पञ्चलक्षणम् ॥**

सर्गः सृष्टि, प्रतिसर्गः सृष्टेर्लयः पुनश्च सृष्टिः, वंशः सृष्ट्यादौ वंशावली, मन्वन्तराणि के के मनवः कदा कदा अजायन्तेति वर्णनानि, वंशानुचरितं सीर्यचन्द्रवंशयोर्विशिष्य वर्णनम्, इदं वस्तुतञ्चकं पुराणेष्वपेक्ष्यते ।
# सर्गः (जगतः उगमः)
# प्रतिसर्गः (अवनतिः पुन्स्सृष्टिः)
# वंशः (ऋषिदेवतादीनां जीवनम्)
# मन्वन्तरम् (मानवजातेः उगमः, मनूनां राज्यभारः)
# वंशानुचरितम् (सूर्यचन्द्रवंशीयराजानां चरित्रम्)

वस्तुतस्तु नैतान्येव वस्तूनि पुराणेषु वर्ण्यन्ते । इदं तु न्यूनतमं वर्णनीयम्, पुराणेष्वितोऽधिकान्यपि तानि तानि वस्तूनि वर्ण्यन्ते । उदाहरणार्थमग्निराणमेव गृह्यताम् । तत्र हि सर्वाण्यपि ज्ञातव्यवस्तूनि वर्णितानि, येन तत् भारतीयज्ञानकोषः’ इत्यभिधीयते ।
कस्यापि मानवसमाजस्य इतिहासस्तावन्न पूर्णो मन्यत्, याक्तस्य सृष्टेः प्रारम्भकालत इतिहासोन प्रस्तूयते पाश्चात्त्यशिक्षाप्रभाविता विद्वांसो नैतदनुमोदयन्ति स्म, अत एव ते पुराणानि सत्यानि न स्वीकुर्वन्ति स्म, परं सम्प्रति दृष्टिकोणपरिवर्तनं जातम् । एच्. जी. वेल्स महोदयः '*औट् लैन् आफ़् दि हिस्टरी* नामके स्वग्रन्थे पौराणिकी प्रणालीमनुव्सृतवान् । अनया सुसंस्कृतया दृष्ट्या भारतीयमितिहासं जिज्ञासमानानां कृते पुराणानि निधय इव ।

‎

वर्गः:पुराणानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
मार्कण्डेयपुराणम्

मार्कण्डेयपुराणं (MarkandeyaPurana) प्राचीनतमपुराणेषु अन्यतमम्। पञ्च अपि पुराणलक्षणयुक्तं इदं ९००० श्लोकात्मकं ,१३८ अध्याययुक्तमस्ति। लोकप्रियपुराणं मार्कण्डेयऋषिः ब्रह्मणा प्राप्य क्रौष्ठिकाय प्रोक्तमिति कथ्यते। अस्मिन् पुराणे ऋग्वेदस्य अग्नि:, इन्द्र:, सूर्य: इत्यादिदेवतानां विषये विवेचना कृता अस्ति। तथैव गृहस्थाश्रमस्य दिनचर्या, नित्यकर्मादीनां चर्चा अस्ति। भगवत्याः विस्तृतमहिमाया: परिचयदातरि अस्मिन् पुराणे दुर्गासप्तशत्या: कथा: एवं माहात्म्यं, हरिशचन्द्रस्य कथा, मदालसा-चरित्रम्, अत्रि-अनसूययो: कथा, दत्तात्रेय-चरित्रम् इत्यादीनाम् अनेक-सुन्दर- कथानां विस्तृत वर्णनं अस्ति। तत्रापि महाविष्णु-सरस्वती-शङ्कर-देवी-सूर्यादीनां स्तुतिः बाहुल्येन दृश्यते।

:**सत्येनार्कः प्रतपति सत्ये तिष्टति मेधिनी।**

:**सत्यं चोक्तम् परोधर्मः स्वर्गः सत्ये प्रतिष्टितः॥**

:**अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते॥**

इत्यादीनि सत्यप्रतिपादकानि वाक्यानि मार्कण्डेयपुराणस्य औन्नत्यं प्रदर्शयति। राजसपुराणे अस्मिन् विश्वस्य भक्ति-योग-दार्शनिक-भूस्वरूप-राजनीति-दण्डनीति-शैक्षणिकादीनि विषयादीनि सुष्टु निरूपितमस्ति।महाभारते संदिग्धेषु विषयेषु स्पष्टं उत्तरं दत्त्वा महाभारतस्य औचित्यं निर्मितमस्ति।एवं स्वयं मार्कण्डेयः एतत्पुराणद्वारा लोके धर्मं सम्स्थाप्य 'पुराणाचार्य' इत्येव नामं प्राप्तवान्।

## विस्तार:
## सन्दर्भ:
## बाह्यनुबन्धाः
*वेद-पुराणम्
*महर्षि प्रबन्धनविश्वविद्यालय:  
*ज्ञानामृतम् 
*वेद एवं वेदांग 
*वेद प्रचार
*वेद-विद्या-डॉट-कॉम 
*पुराण

वर्गः:पुराणानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पूर्णप्रज्ञविद्यापीठम्

पूर्णप्रज्ञविद्यापीठं भारतदेशे कर्नाटकराज्ये बेङ्गलूरुनगरे अस्ति।अस्याः संस्थायाः संस्थापकः पेजावरमठाधीशः श्रीविश्वेशतीर्थश्रीपादः।अत्र विद्यार्थिभिः संस्कृतशिक्षणं,वेदपाठः,न्याय-व्याकरण-वेदान्त-अलङ्कार-ज्योतिष्यादिशास्त्रेषु द्वादशवर्षपर्यन्तं अध्ययनं क्रीयते।एवं कर्णाटकसंस्कृतविश्वविद्यानिलये विद्यमानेषु प्रथम-काव्य-साहित्य-विद्वन्मध्यमा,उत्तम्मादिविषयेषु पाठः प्रचलति।

वर्गः:संस्कृतविद्यापीठानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
पञ्चरात्रम्

लघुत्तम|महाभारतकथां स्वीकृत्य विरचितमिदं रूपकं विराटपर्वस्य चित्रम्

कव्यं प्रधानतया द्विविधम् । दृश्यं श्रव्यं चेति । तत्र श्रव्यकाव्यस्य रूपकम् इति नाम । संस्कृतसाहित्ये रूपकस्य प्रधानं स्थानम् अस्ति । तेषु अन्यतमः पञ्चरात्रं।पञ्चरात्रम् तावत् भासकविना विरचितमिति टि.गणपतिशास्त्रिणः अनेकैः साक्ष्याधारैः प्रत्यपादयन् । केचन दोषज्ञाः शास्त्रिमतं नाङ्गीकुर्वन्ति । किन्तु भासनाटकचक्रे विद्यमानानां त्रयोदश नाटकानां कर्ता भासादपरः कविरपि न सिद्धः । अतः विवादान् पार्श्वे कृत्वा साद्यस्के काले बहुभिः अङ्गीक्रियते यत् एतेषां कर्ता भास एव इति ।भासेन आहत्य षड्रूपकाणि विरचितानि। तेषु द्वितीयं भवति पञ्चरात्रं। भासस्य सर्वाणि रूपकाणि एकाङ्काः एव ।किन्तु पञ्चरात्रे तावत् त्रयः अङ्काः सन्ति इति वैशिष्ट्यं अस्य रूपकस्य ।महाभारतकथां स्वीकृत्य विरचितमिदं रूपकं विराटपर्वस्य विषयं प्रदर्शयति। स्त्रीपात्ररहितमपि रूपकमिदं अर्थगाम्भीर्ये, रसोत्पादने, चतुरसम्भाषणे प्रसिद्धम्।

### कथासारांशाः
पाण्डवाः विराटनगरे अज्ञातवासे संवृतः।हस्तिनापुरी मध्ये येकाहयज्ञं प्रारब्धः दुर्योधनः द्रोणाचार्याय गुरुदक्षिणां दातुं गच्छति ।तदा द्रोणाचार्यः दक्षिणात्वेन पाण्डवानां अर्धराज्यं पृच्छति।तदा दुर्योधनः वदति यदि पञ्चरात्र्याभ्यन्तरे पाण्डवानां विषयः ज्ञायते तर्हि तेषां अर्धराज्यं ददामि इति। तदा गोग्रहणनिमित्तक युद्धे पराजितः भीष्मः पाण्डवाः विराटनगरे सन्ति इति कथयति।तत्काले एव युधिष्टिरेण प्रेषितः उत्तरः हस्तिनावतिं आगत्य पाण्डवानाम् विराटवासं कथयति। तदा पञ्चरात्राभ्यन्तरे एव तेषां वासः निश्चितः इति कारणात् दुर्योधनः पाण्डवानां अर्धराज्यं उद्घोषयति।

‎

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:भासस्य कृतयः
रुत् प्रवर् जब्वाला

thumb|200px|१९६२ तमे वर्षे नवदेहल्यां रुत् प्रवर् जब्वाला-विलियं फिलिप्स्-अनयोः मेलनम्

**रुत् प्रवर् जब्वाला** (Ruth Prawer Jhabvala) (७ मे १९२७ - ३ एप्रिल् २०१३) जर्मनीदेशे जाता प्रसिद्धा कथा-कादम्बरी-चित्रकथालेखिका । अनया प्रतिष्ठिता ब्रिटिश्-अमेरिकन् बुकर्-प्रशस्तिः, द्विवारम् आस्कर्-प्रशस्तिः च प्राप्ता अस्ति । तया १२ दीर्घकथाः, २३ चित्रकथाः, लघुकथानाम् अष्ट सङ्ग्रहाः च रचिताः सन्ति । बुकर्-प्रशस्तिम्, आस्कर्-प्रशस्तिं च प्राप्तवती व्यक्तिः इयम् एका एव ।

## बाल्यजीवनम्
रुत् प्रवर् जर्मनीदेशे ज्यूविश्कुटुम्बे जन्म प्राप्नोत् । तस्य पिता मार्कस्, माता एलिनोरा  (कान्) प्रवर् । मार्कस् कश्चन न्यायवादी आसीत् ।

## वैयक्तिकजीवनम्
१९५१ तमे वर्षे प्रवर् भारतीय-पार्सी-स्थपतिं सैरस् एच् जब्वालां परिणीतवती । तौ नवदेहल्यां वासम् अकुरुताम् । तयोः आवा, फिरोझा, रेनान नामिकाः तिस्रः पुत्र्यः । १९७५ तमे वर्षे रूत् जब्वाला न्यू यार्क् प्रति गतवती । 
८६ तमे वर्षे सा न्यूयार्कस्थे स्वगृहे मरणं प्राप्तवती ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* Recent short story "Innocence" on *The New Yorker* magazine website 
* An interview on writing film adaptations.
* Rewriting Literature: A Conversation With Ruth Prawer Jhabvala, by Phillip Williams
* Appearance on Desert Island Discs 24 January 1999

वर्गः:जर्मनी-देशस्य व्यक्तयः
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
प्रतिज्ञायौगन्धरायणम्

इदमेकम् प्रसिद्धनाटकम्। एतस्य कर्ता महाकविः भासः।  क्षेमेन्द्रस्य बृहत्कथामञ्जरीं सोमदेवस्य कथासरित्सागरं च आधृत्य विरचितमिदं नाटकम् भासस्य स्वप्नवासवदत्ता नाटकस्य पूर्वार्धविषयमेव निरूपितमस्तु।प्रतिज्ञायौगन्धरायणनाटके तावत् चत्वारः अङ्काः सन्ति। 
नाटकसाहित्ये महाकविभासस्य महती प्रसिध्दिरस्ति । अन्येषां नाटककाराणां का कथा ? स्वयं महाकविः कालिदासोऽपि भासस्य वैशिष्ट्यं मुक्तकण्ठेन स्वीकरोति मालविकाग्निमित्रस्य प्रस्तावनायां स्पष्टमुक्तं सूत्रधारेण प्रथितयशसां भाससौमिल्ल कविपुत्रादीनां प्रबन्धानतिक्रम्य कथं वर्तमानस्य कवेः कालिदासस्य कृतौ बहुमानः । अनेन ज्ञायते यत् कालिदासस्य समये भासस्य महती प्रसिध्दिरासीदिति । अस्य कृतयः सर्वसाधारणजनेषु विख्याता आसन् । अत एव कालिदासस्य कमनीयनाटकमपि जनाः समादरेण नावलोक्यन्ति स्म । कालिदासस्य परवर्तिनः कायोऽपि भासं भृशं प्रशंसयामासुः । श्रीबाणभट्टेन हर्षचरितस्यादौ भासस्यातिप्रशंसा कृता ।
एतन्नाटकस्य मूलकथा बृहत्कथामञ्जरी तावत् अति प्राचिना प्रसिद्धा च। उदयनस्य कथा या बृहत्कथामञ्जरी धर्मपदटीका, मातङ्गटीका, मञ्जिमनिकायटीका इत्यादि बौद्धग्रन्थानां मूलकथा, एवं कुमारपालप्रतिभोध, त्रिषष्टिशलाकापुरुषचरिता इत्यादि जैनग्रन्थानामपि मूलकथा। मेघदूते 'उदयनकथाकोविदग्रामवृद्धान् इति कालिदासस्य वाक्यम् बृहत्कथायाः वैशिष्ट्यं प्रदर्शयति।

‎

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:भासस्य कृतयः
वराहपुराणम्

thumb|350px
अष्टादशसु पुराणेषु अन्यतमं वर्तते **वाराहपुराणम्**(VarahaPurana) । इदं किञ्चन प्राचीनं पुराणम्। पुराणस्य पञ्च अपि लक्षणानि अत्र दृश्यन्ते।वराहरूपीनारायणः भूदेवीम् प्रति उक्तमिदं पुराणम् नारदपुराणे १०३ अध्याये वाराहपुराणस्य लक्षणम् एवम् उक्तम् अस्ति। भागद्वययुतं पुराणं भवति।
 
**शृणु वत्स ! प्रवक्ष्यामि वाराहं वै पुराणकम्।**
**भागद्वययुतं शश्वद्विष्णुमाहात्म्यसूचकम्॥इति॥** 

**महावराहस्य पुनर्माहात्म्यमधिकृत्य च।**
**विष्णुनाभिहितं क्षोण्यै तद्वाराहमिहोच्यते॥**

**मानवस्य प्रसङ्गेन कल्पस्य मुनिसत्तमाः।**
**चतुर्विंशसहस्राणि तत्पुराणमिहोच्यते॥**

अस्मिन् पुराणे २४,००० सहस्र सङ्ख्याकाः श्लोकाः सन्ति। नारदपुराणे एवं मत्स्यपुराणेच २४,००० श्लोकाः सन्ति इति उल्लेखः अस्ति। किन्तु सध्यःकालीन ग्रन्थेषु १७,००० श्लोकाः लभ्यन्ते। अस्मिन् पुराणे व्रताणाम् विवरणानि सन्ति। तानि विष्णुविषयकानि व्रतानि भवन्ति। अस्मिन् महत्वपूर्णौ अंशौ भवतः। एकं मथुरामाहात्म्यम्, अत्र मथुरा तथा अन्यतीर्थक्षेत्राणाञ्च निरूपणं दृश्यते। अपरं नचिकेतोपाख्यानम्,दशावतारद्वादशीव्रथा,गोदान,शालग्रामपूजा, यमनचिकेतयोः संवादरूपात्मकाः कथाः लभ्यन्ते। एवं स्वर्गनरकयोः निरूपणं कृतं दृश्यते। कठोपनिषदि विद्यमानानां कथानां छायाः दृश्यन्ते।
## अन्तर्विषयाः
अस्मिन् वाराहपुराणे २१७, २१८ अध्यायाः सन्ति। उत्तरार्दम्, पूर्वार्दम् इति विभागद्वये विभक्तम् अस्ति इति नारदपुराणे उल्लेखः अस्ति।     	  
### व्रतानि
### दानानि
*तिलधेनुदानम्
*जलधेनुदानम्
*रसधेनुदानम्
*गुडधेनुदानम्
*शर्कराधेनुदानम् 
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*https://www.google.co.in/search?hl=en&tbo=d&biw=1366&bih=667&q=varaha+purana+pdf&revid=697185314&sa=X&ei=b8nCUNfaLYjRrQfThIHoAw&ved=0CKEBENUCKA
*information on the *Varāha Purāṇa*  

वर्गः:पुराणानि
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः‎
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
न्यायामृतम्

**न्यायामृतमिदं** तावत् व्यासतीर्थस्य कृतिः। अद्वैतविमर्शात्मकायाः अस्याः कृतेः प्रसिद्धिः एतस्याः वैशिष्ट्यं द्योतयति। व्यासत्रयमेव प्रसिद्धं द्वैतदर्शने न्यायामृतं,तर्कताण्डवं चन्द्रिका चेति। **श्रीमध्वः कल्पवृक्षश्च जयाया कामधुक् स्मृतः।
चिन्तामणिस्तु व्यासार्यः मुनित्रतमुदाहृतम्॥**
इति वाक्येनैव  ज्ञायते व्यासतीर्थस्य वैशिष्ट्यम्।द्वैतवाङ्मये मध्वाचार्यः कल्पवृक्षश्चेत् जयतीर्थमुनिः कामधेनुः ,व्यासतीर्थः चिन्तामणिः इति वर्णितमस्ति।मैसूरुप्रान्तीयः एषः ब्रह्मण्यतीर्थेन सन्यासदीक्षां स्वीकृत्य कञ्चीनगरे न्याय-व्याकरण-मीमांसादिशास्त्रा अधीत्य,मुळुबागिलु मध्ये वेदान्ताययनं कुर्वन्ति।वादितिमिरमार्ताण्डह् इति प्रसिद्धः एषः कृष्णदेवरायस्य संस्थाने राजगुरुः आसीत्। 
न्यायामृतं तावत् अद्वैतदर्शनस्य विमर्शात्मकः ग्रंथः।अस्मिन् ग्रंथे शंकराचार्यस्य शिष्यं पद्मपादाचार्यमारभ्य चित्सुखकारपर्यन्तं सर्वेषां ग्रन्थानां विमर्शः कृतः।अस्मिन् ग्रन्थे चत्वारः परिच्छेदाः सन्ति। ते च

## न्यायामृतस्य वैशिष्ट्यम्
न्यायामृतस्य वैशिष्ट्यं स्वयं व्यासतीर्थेनैव निरूपितमस्ति।
ते च
*विक्षिप्तसङ्ग्रहः
*उक्तस्य उपपादनम्
*अनुक्तकथनम्

‎

वर्गः:द्वैतग्रन्थाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
पद्मश्रीपुरस्काराः (२०००-२००९)

**प्राप्तपद्मश्रीपुरस्काराः**

## २०००
## २००१
## २००२
## २००३
## २००४
## २००५
## २००६
## २००७
## २००८
## २००९
वर्गः:पद्मश्रीपुरस्कारः
वर्गः:पद्मश्रीपुरस्कारभाजः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
बिडोदी छोटी

## साधाराः 
वर्गः:राजस्थानराज्यम्
वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
प्राण किशन सिकन्द

thumb|प्राण् किशन् सिकन्दः
प्राण् किशन् सिकन्दः (Pran Krishan Sikand) (जननम् १२ फेब्रवरि १९२०) हिन्दीचलच्चित्रक्षेत्रस्य प्रसिद्धः अभिनेता । १९४० तः १९९० पर्यन्तं तेन बहुषु चलनचित्रेषु अत्युत्तमः अभिनयः प्रदर्शितः । १९४० तः ४७ पर्यन्तं नायकपात्रेषु, १९४२ तः १९९१ पर्यन्तं खलनायकपात्रेषु २००७ पर्यन्तं विभिन्नेषु साहायकपात्रेषु च तेन अनुपमः अभिनयः कृतः ।

सः ३५० चलनचित्रेषु अभिनीतवान् । खन्दान् (१९४२), पिल्पिलिसाहेब् (१९५४), हलकु (१९५६) चित्रेषु तेन नायकपात्रं निरूढम् । जिस् देश् मे गङ्गा बेह्ती है (१९६०), उप्कार् (१९६७), शाहिद् (१९६५), आन्सू बन् गये फूल् (१९६९), जानि मेरा नाम् (१९७०), विक्टोरिया नं २०३ (१९७२), बी-इमान् (१९७२), झञ्जीर् (१९७३), डन् (१९७८), दुनिया (१९८४) इत्येतेषु चित्रेषु तेन अत्युत्तमः अभिनयः प्रदर्शितः अस्ति ।

प्राणेन बहवः प्रशस्तयः सम्माननानि च प्राप्तानि सन्ति । फिल्म्फेर्-उत्तमसहायकाभिनेतृप्रशस्तिः १९६७, १९६९, १९७२, जीवनसाधनप्रशस्तिः १९९७, 'विलन् आफ् दि मिलेन्नियम्' २००० च तेन प्राप्तम् । २००१ तमे वर्षे भारतसर्वकारेण पद्मभूषणप्रशस्तिः, २०१२ तमस्य वर्षस्य दादासाहेब् फाल्के प्रशस्तिः च तेन प्राप्ते स्तः ।

वर्गः:हिन्दीचलच्चित्राभिनेतारः
वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:१९२० जननम्

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
व्यारा

गुजरातराज्ये किञ्चन मण्डलम् अस्ति तापीमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति **व्यारा** (, ) इति नगरम् ।

वर्गः:गुजरातराज्यस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
शकुन्तला देवी

**शकुन्तलादेवी** (Shakuntala Devi)(Kannada: ಶಕುಂತಲಾ ದೇವಿ) (नवेम्बर् ४, १९२९ -  एप्रिल् २१, २०१३) 'मानवसङ्गणकम्' इति प्रसिद्धा भारतीया गणितज्ञा ।

## जीवनम्
शकुन्तलादेवी बेङ्गलूरुनगरे साम्प्रदायिके पौरोहित्यकुटुम्बे जाता । तस्य पिता देवालयस्य अर्चकवृत्तिं कर्तुम् अनिच्छन् क्रीडारङ्गे (circus) आत्मानं योजितवान् । तृतीयवर्षे एव शकुन्तलायाः असाधारणं गणितसामर्थ्यम् अभिज्ञातम् । अत्यन्तं दीर्घसङ्ख्यानां गुणनादिकं प्रयासं विना क्षणाभ्यन्तरे सङ्गणकयन्त्रस्य अपेक्षया वेगेन सा करोति स्म । तस्याः स्मरणशक्तिः अत्यपूर्वा आसीत् । सा ज्योतिश्शास्त्रे कृतभूरिपरिश्रमा वर्तते ।

वर्गः:गणितज्ञाः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:भारतीयविज्ञानिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सिर्सि

**शिरसि** (Sirsi) उत्तरकन्नडमण्डलस्य एकम् उपमण्डलं वर्तते । एतत् स्थलं प्रशान्तवातावरणेन, हरिद्वर्णीयकाननैः च विराजते । अस्मिन् नगरे बहु प्रसिद्धः मारिकाम्बादेवालयः विद्यते । श्री मारिकाम्बादेव्याः जात्रामहोत्सवः  वर्षद्वये एकवारम् अष्टदिनानि यावत् प्रचलति । अस्य प्रदेशस्य समीपे याण, बनवासि, सोन्दामठ, वादिराजमठः, सहस्रलिङ्ग इत्यादीनि मनोहराणि स्थानानि सन्ति ।

होन्नावर-शिरसिगमनमार्गे विद्यमाना देवीमनेघाटी द्रष्टुं बहु सुन्दरम् अस्ति । गभीरगर्ते प्रवहन्ती शरावती-नदी, गमनमार्गे दृश्यमानाः वन्यप्राणिनः, प्रवाह्यमानानि जलस्रोतांसि, शीतलवातावरणे गच्छन्तः भवामः चेत् यापितसमयः एव न ज्ञायते । एतादृशं सुन्दरदृश्यं दृष्टुं नेत्रद्वयम् अपर्याप्तम् ।

अयं प्रदेशःअरण्यैः आवृतः अस्ति । अत्रत्याः जनाः पूग-व्रीहि-वेनिल्ला-कोकादीनां वर्धनं कुर्वन्ति ।
सिर्सि मारिकांबा देवालय
सिर्सि समुद्रस्तरतः ५९० मीटर्मिते औन्नत्ये सह्याद्रिपर्वतश्रेण्यां विद्यते । अयं प्रदेशः कर्णाटकस्य राजधान्याः बेङ्गळूरुतः ४२५ कि मी दूरे विद्यते ।

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
बाबाबुडनगिरिः

**बाबाबुडनगिरिः** (Baba Budangiri) कर्णाटकराज्यस्य चिक्कमगळूरुमण्डले पश्चिमाद्रिशृङ्खलायां विद्यमानः गिरिः ।
दत्तगिरिः, चन्द्रद्रोणपर्वतः इत्यपि स्थानीयाः कथयन्ति । अयं पर्वतः हैन्दवानां महम्मदीयानां च तीर्थक्षेत्रम् अस्ति । मुळ्ळय्यनगिरिः अपि अस्मिन् पर्वतमालिकायाम् एव अन्तर्गच्छति ।

## बाह्यानुबन्धाः 
* चिक्कमगळूरुमण्डलम् प्रति 

वर्गः:कर्णाटकस्य पर्वताः
वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
विश्वस्वास्थ्यसंस्था

**विश्वस्वास्थ्यसंस्था** (World Health Organization (WHO)) संयुक्तराष्टाणां (United Nations) अङ्गभूता विशिष्टसंस्था या च अन्ताराष्ट्रियस्तरे सार्वजनिकस्वास्थ्यविषये आस्थायुता वर्तते । १९४८ तमे वर्षे एप्रिल्मासस्य ९ दिनाङ्के स्विट्सेर्लेण्ड्देशस्य जिनीवानगरे इयं संस्था समारब्धा । इयं संयुक्तराष्ट्रवर्धनगणस्य सदस्या वर्तते ।

मसूरिकारोगस्य (smallpox) निवारणे विश्वस्वास्थ्यसंस्था अत्यन्तं प्रमुखं पात्रं वहति । एड्स्, मलेरिया, कुष्ठरोगः इत्यादीनां साङ्क्रामिकरोगाणां निवारणम्, उत्तमाहारसेवनं, पौष्टिकांशः, स्वास्थ्यशिक्षणम् इत्यादीनि अस्याः संस्थायाः लक्ष्यभूतानि सन्ति । एप्रिल्मासस्य ७ दिनाङ्कः विश्वस्वास्थ्यदिनत्वेन आचर्यते ।

वर्गः:स्वास्थ्यसंस्थाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
लाल्गुडि जयरामन्

**लाल्गुडि गोपाल ऐयर् जयरामन्** () (सेप्टेम्बर् १७, १९३० - एप्रिल् २२, २०१३) भारतीयकर्णाटकसङ्गीतस्य प्रसिद्धः वयोलिन्वादकः । तस्य पुत्रः जि जे आर् कृष्णन्, पुत्री लाल्गुडि विजयलक्ष्मीः, अकाडेमीप्रशस्तिविजेत्री बाम्बे जयश्री च तस्य प्रसिद्धेषु शिष्येषु अन्यतमाः ।

## पृष्ठभूमिका
श्रेष्ठवाग्गेयकर्तुः त्यागराजस्य शिष्यपरम्परायां प्राप्तजन्मा, श्री लाल्गुडि जयरामन् पितुः वि आर् गोपाल ऐयरस्य सकाशात् कर्णाटकसङ्गीतस्य उत्कृष्टं शिक्षणं प्राप्नोत् ।

## साधना
स्वकीये द्वादशे वयसि जयरामन् सङ्गीतगोष्ठीषु वयोलिन्वादनम् आरब्धवान् । अरैकुडि रामानुज ऐयङ्गार्, चेम्बै वैद्यनाथ भागवतर्, सेम्मङुडि श्रीनिवास ऐयर्, जि एन् बालसुब्रह्मणियम्, मधुरै मणि ऐयर्, वोलेटि वेङ्गटेश्वरुलु, नेदुनुरि कृष्णमूर्ति, के वि नारायणस्वामी, महाराजपुरं सन्तानम्, डि के जयरामन्, बालमुरलीकृष्णः, टि वि शङ्करनारायणन्, टि एन् शेषगोपालन्, प्रसिद्धः वेणुवादकः एन् रमणि - इत्येतेषां सङ्गीतदिग्गजानां गोष्ठीषु जयरामन् अत्युत्तमं वाद्यसहकारं दत्तवान् अस्ति ।

## प्राप्ताः प्रशस्तयः
'नादविद्यातिलकः', 'पद्मश्रीः', 'नादविद्यारत्नाकरः', 'वाद्यसङ्गीतकलारत्न', 'सङ्गीतचूडामणि'... इत्यादयः अनेकाः प्रशस्तयः तेन प्राप्ताः सन्ति ।

## वैयक्तिकजीवनम्
लाल्गुडि जयरामनेन राजलक्ष्मीः परिणीता । पुत्रः कृष्णन्, पुत्री विजयलक्ष्मी च पितुः मार्गमेव अनुसृत्य प्रसिद्धौ वयोलिन्वादकौ स्तः ।
एषः २०१३ तमस्य वर्षस्य एप्रिल्मासस्य २२ तमे दिनाङ्के चेन्नैनगरे दिवङ्गतः ।

## रचनाः
### वर्णाः
**कृतिः**                                   -      **रागः**
* चलमु सेयनेला  (तेलुगु)                   -       वलजि
* परम करुणा                                  -        गरुडध्वनि
* नीवे गतियनि      (तेलुगु)                  -        नलिनकान्ति
* नीवेगानि           (तेलुगु)                   -       मन्दारि
* वल्लभ नायक                                    -     मोहनकल्याणि
* देवी उन् पादमे    (तमिल्)                      -   देवगान्धारि
* तिरुमाल् मरुगा उन् तिरुनामम्  (तमिल्)     -  आन्दोलिका
* उन्नै अन्रि             (तमिल्)                    - कल्याणि

### तमिल्-पदवर्णाः
* इन्नुम् एन् मनम्              -  चारुकेशी
* सेन्तिल् नगर                -नीलाम्बरी
* दीवर् मुनिवर् तोऴुम्         - षण्मुखप्रिया
* अङगयर्कण्णी               -  रागमालिका (नवरस पदवर्णा)
### तिल्लान
#### तेलुगु
वसन्ता
अमीर् कल्याणी
आनन्द भैरवी
रागेश्री
#### तमिल्
#### संस्कृतम्
* द्विजावन्ती
* पहाडी
* मोहनकल्याणी

## आधाराः
## बाह्यानुबन्धाः
*Official site of Sri Lalgudi Jayaraman 

वर्गः:सङ्गीतवाद्यवादकाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
ISO 15924

**ISO 15924** लिपीन् लिखतुम् लैटिनलिपौ कूटसङ्केत विधिः अस्ति।

वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
समन्वितसार्वत्रिकसमयः

**समन्वितसार्वत्रिकसमयः** (UTC) इत्येतत् प्रमुखं समयमानकं येन हि संसारे घटिकाः समयकथनं च नियम्यन्ते। इदं हि ग्रीनविच्-माध्य-समयस्य (GMT) अनुवर्तिमानकेषु अन्यतमः वर्तते। प्रायेण UTC इत्युक्ते GMT इत्यस्य एव अर्थो गृह्यते। परन्तु साम्प्रतं वैज्ञानिकसमुदायेन GMT इत्येतत् परिशुद्धतया न परिभाषितमस्ति।

## पृष्ठभूमिः
UTC इत्येतत् आधिकारिकरूपेण १९६३ तमे ख्रिष्टाब्दे इन्टर्नेश्नल्-रेडियो-कन्सल्टेटिव्-कमिटि-द्वारा निरूपितम् आसीत्। एतच्च अनुशंसा-३७४ इत्यस्यां निरूपितम् आसीत्। पूर्वे च बहुभिः राष्ट्रियसमयप्रयोगशालाभिः एतस्य समारम्भः कृतः आसीत्। एतस्य बहुवारं समञ्जनम् अपि कृतम्। १९७२ तमे च ख्रिष्टाब्दे लीप्-सेकण्ड् इति प्रणालीं स्वीकृत्य भविष्यतां समञ्जनानां सरलीकरणं कृतम्।

## क्रियाविधिः
UTC इति प्रणाल्यां समयस्तु दिनेषु, होरेषु, कलासु (minutes), विकलासु (seconds) च विभाजितः अस्ति। दिनाश्च ग्रेगोरियन्-कालगणनया अभिज्ञाताः भवन्ति। प्रत्येके दिने २४ होराः भवन्ति प्रत्येके च होरे ६० कलाः भवन्ति। कलायां विकलानां सङ्ख्या सामान्यतः ६० भवति, परन्तु एषा कदाचित् ६१ वा ५९ वाऽपि भवितुं शक्नोति अतः UTC इति समय-मानके विकला तथा च लघुतराणि मात्रकानि स्थिरावधिकानि भवन्ति परन्तु कला तथा च दीर्घतराणि मात्रकानि (होरः, दिनः, सप्ताहः चेत्यादीनि) परिवर्तनीयावधिकानि भवन्ति।

## सन्दर्भाः 
वर्गः:समयमानकानि

वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
नवाझ् शरीफ्

लघुचित्रम्|नवाझ् शरीफ्  (2013)
मियान् मुहम्मद् **नवाझ् शरीफ्** (Nawaz Sharif) (उर्दु / पञ्जाबी : نواز شریف, उच्चारणम् - [nəˈʋaːz ʃəˈriːf]) (जननम् २५ डिसेम्बर् १९४९) पाकिस्थानस्य राजनीतिज्ञः उद्यमपतिश्च वर्तते । पाकिस्थाने सम्पन्ने २०१३ निर्वाचने मुस्लिम् लीग्-पक्षः जितः अस्ति । पाकिस्थानस्य महतः अस्य पक्षस्य अध्यक्षः अस्ति नवाझ् शरीफः । सः तृतीयवारं पाकिस्थानस्य प्रधानमन्त्री भविष्यति । पूर्वं १९९० तमस्य वर्षस्य नवम्बर्मासतः १९९३ तमस्य वर्षस्य जुलैमासपर्यन्तं, १९९७ तमस्य वर्षस्य फेब्रवरीमासतः १९९९ तमस्य वर्षस्य अक्टोबर्मासपर्यन्तं सः द्विः प्रधानमन्त्रिस्थाने आसीत् । इट्फक्-ग्रूप्-संस्थायाः स्वामी, यशस्वी उद्यमपतिः सः देशस्य महाधनिकेषु अन्यतमः अस्ति ।

वर्गः:पाकिस्तानस्य जनाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
सिद्धरामय्य

सिद्धरामय्यः (Siddaramaiah) भारतीयराष्ट्रियकाङ्ग्रेस्पक्षस्य कर्णाटकस्य नायकेषु अन्यतमः । अयं कर्णाटकराज्यस्य २२ तमेन मुख्यमन्त्रित्वेन २०१३ तमस्य वर्षस्य मे मासस्य १३ दिनाङ्के प्रमाणवचनं स्व्यकरोत् ।

## बाल्य विषयः 
तस्य मात-पितरौ बॊरम्म- सिद्धरामॆगौडः इति। तस्य जन्मस्थलं सिद्धरामनहुन्डिः इति। तत् प्रदॆषम् मैसूरु नगरात् विंषति किलॊमीटर् दूरः अस्ति। सिद्धरामय्यः बाल्यॆ शिक्षणॆ निरास्क्तः आसन्। किन्तु तस्य पितरस्य भूगॊहॊर्पालनार्थम् आस्क्तिरासीत्। किन्तु तस्य पितः -"विद्याभ्यासॆ गमनम् ददातु" इति आग्रहं करॊतिस्म।
## विद्यार्थि जीवनम्
एक ग्रामध्यक्षः ऎव सिद्धराम्य्यस्य प्रथम गुरुः आसीत्। तस्य नामः अप्पाजि। अतः सिद्धरामय्यः प्राथमिक शिक्षणं प्राप्तवान्।सिद्धरामय्यस्य मातुलः/ पित्रुत्यः - रामॆगौडः वदति - सिद्धरामय्यस्य पितः निर्धनिकः आसीत्। अतः एकमॆकं रूप्यकाणिमपि रक्षणं कृत्व सिद्धराम्य्यस्य विद्याभ्यासार्थं पूर्णं कृत्व साहाय्यम् कृतः इति। सः बाल्यवयस्यॆ शालानन्तरं तस्य पितरस्य साहाय्यम् अपि कृतः। तस्य पितुः बहुमानरूपॆणपिष्ठभॊजनम् दत्तवान्।सिद्धरामय्यस्य अन्य मातुलः/ पित्रुत्यः सिदधॆगौडः वदति - सिद्धरामय्यः सामान्य पुरुषः नास्ति इति अस्माभिः जात इति। सिद्धरामय्यः तस्य ग्रमस्य प्राथम पदवीधरः इति सिद्धॆगौडः सन्तॊशमपि प्रकटयति। सिद्धराम्य्यः न्यायशास्त्रं पठित्व एकस्य न्यावादीन समीपॆ कार्यम् क्रुतवान् इति सिद्धॆगौडः वदति। तत् वकीलस्य नामः चिक्कबॊरॆगौडः आसीत्। सः अपि सिद्धराम्य्यस्य उन्नतिं दृष्ठ्व बहु सन्तुष्ठॊ आसीत्। 
## वृत्ति विषयः
चिक्कबॊरय्यः इदानीं अष्ठाशत् वर्षितः आसीत्। सः वदति-सिद्धरामय्यः प्रतिविषयमपि दीर्घाध्ययनं कृत्वा न्यायलयॆ समीचितम् वादं कृतवत्न्तः इति। सिद्धरामय्यः राजकीय क्षॆत्रॆ न गच्छति चॆत् न्यायवादि वृत्त्य प्रचण्डः भवितवान् इति चिक्क बॊरय्यस्य अभिप्रायः आसीत्।अन्य एक उन्नत श्रेणी न्यायदि सिद्धरामय्यः न कॆवल न्यायवादी किन्तु न्यायविषयॆ ऎक विद्या सम्स्थानॆ अपठितवान् आसीत् इति निरूपयति। सः सिद्धरामय्यस्य सरल जीवनं पूर्वम् दृष्ठ्वा आश्चर्यॆणा विवृणितवान्। एतॆ महापुरुषः इद्दनींअस्माकम् कर्नाटकराज्यस्य मुख्यमन्त्रिः अस्ति।सर्वॆ जनाः सुखिनॊ भवन्तु, कार्यं निरूत इच्चामः ।

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य मुख्यमन्त्रिणः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
रोम-नगरम्

thumb|left|रोम्साम्राज्ये रोम्नगरम्
रोम् इटलीदेशस्य किञ्चन प्रसिद्धं नगरम् । रोम्नगरं इटलिदेशस्य राजधानी । अस्य विस्तीर्णं १,२८५.३ चतुरस्रकिलोमीटर्मितम् । जनसङ्ख्या २,८०,००० । देशस्य अत्यधिकजनसङ्ख्यायुतः प्रदेशः विद्यते अयम् । प्राचीनकविभिः लेखकैश्च रोम्नगरं 'सनातननगरी' इति निर्दिष्टं वर्तते ।

रोम्नगरस्य इतिहासः द्विसहस्रवर्षात् पूर्वमिति श्रूयते । क्रि पू ७५३ तमे वर्षे इदं नगरं संस्थापितम् । युरोप्खण्डस्य प्राचीनतमं नगरं वर्तते इदम् । प्राचीने इतिहासे इदं नगरं रोम्साम्राज्यस्य राजधानी इति निर्दिष्टमस्ति । पाश्चिमात्यसभ्यतायाः जन्मभूमिः अस्ति इदं नगरम् । १८७१ तमे वर्षे रोम्नगरम् इटलीदेशस्य राजधानी जाता । १९४६ तमे वर्षे 'इटालियन् रिपुब्लिक्' इत्येतस्य राजधानी जाता ।

वर्गः:इटली देशस्य नगराणि
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
सरबजित सिंह

**सरबजित सिंह** (Sarabjit Singh) (Punjabi: ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ; १९६३/६३-२ मे २०१३) भारतीयः कृषकः यश्च पाकिस्थानस्य उच्चन्यायालयेन भयोत्पादकः इति निर्दिष्टः  । १९९० तमे वर्षे लाहोर-फैसलाबादप्रदेशयोः जातस्य अग्न्यस्त्रप्रयोगात् १४ जनाः मरणं प्राप्तवन्तः । तस्मिन् कुकृत्ये सरबजितसिंहस्य पात्रमासीत् इति पाकिस्थानन्यायालयस्य वादः । किन्तु कृषकः सरबजितसिंहः सीमाप्रदेशे विद्यमानात् स्वस्य ग्रामात् अकस्मादेव पाकिस्थानं प्रविष्टवान् आसीत्, अग्न्यस्त्रप्रयोगस्य परं मासत्रयस्य अनन्तरम् ।

लाहोरस्थे उच्चन्यायालये लघुविचारणस्य अनन्तरं १९९१ तमे वर्षे तस्य कृते मरणदण्डनं घोषितम् । किन्तु सर्वकारेण तत् निरन्तरं व्याक्षिप्तम् । तेन प्रस्ताविताः ५ दयाभियोगाः न्यायालयेन, पाकिस्थानस्य अध्यक्षेण च तिरस्कृताः । किन्तु २००८ तमे वर्षे सर्वकारेण सिङ्गस्य मरणदण्डनम् अनिर्दिष्टावधिं यावत् व्याक्षिप्तम् ।

सिङ्गस्य न्यायवादिनः यैः तत्परतया दयाभियोगाः पूरिताः आसन्, तैः दृढं प्रतिपादितं यत् तेन अकृतस्य अपराधस्य निमित्तं द्वाविंशतिवर्षाणि यावत् कारागृहे स्थितम् । २०१२ तमस्य वर्षस्य जून् २६ तमे दिने घोषितं यत् पाकिस्थानस्य अध्यक्षेण सः क्षान्तः अस्ति इति । किन्तु ततः पञ्चहोराभ्यन्तरे सर्वकारेण पुनः घोषितं अत् अन्यः बन्दी सुर्जित्सिङ्गः क्षान्तः, न तु सरबजितसिंह इति।

२०१३ तमे वर्षे एप्रिल्मासे कारागृहे तस्य उपरि सहवासिनः आक्रमणम् अकुर्वन् । ततः मेमासस्य द्वितीये दिनाङ्के सः दिवङ्गतः ।

## जन्म, परिवारश्च 
१९६३/१९६४ तमे वर्षे भारतस्य पञ्जाबराज्यस्य तकनतारनमण्डले सरबजितसिंहस्य जन्म अभवत् । तस्य पिता श्रीसुलक्षणसिंह ढिल्लो इत्येषः उत्तर्रदेशस्य मार्गनिगमे कार्यरतः आसीत् । सः कब्बडी-क्रीडायाः उत्तमः क्रीडालुः आसीत् । परन्तु परिवारस्य आर्थिकशिथिलतायाः कारणेन सरबजितसिंहः कृषिकार्ये पितुः साहाय्यम् आरभत । तस्य पत्न्याः नाम सुखप्रती कौरि इति । तयोः विवाहः १९८४ तमे वर्षे अभवत् । तयोः द्वे पुत्र्यौ अभवताम् । तयोः नाम पूनपदीप, स्वप्नदीप इति ।  

## पाकिस्थानगमनस्य पृष्ठभूमिका 
१९९० तमस्य वर्षस्य अगस्तमासस्य अष्टाविंशे (२८/०८/१९९०) दिनाङ्के सरबजितसिंहः मदिरायाः मदेन पाकिस्थानस्य सीमां प्रविष्टः । यतो हि तस्मिन् काले सीम्नि लोहतन्त्राणि न भवन्ति स्म, अतः सः न ज्ञातवान् एतादृशे अयोग्यप्रवेशविषये । तत्र कश्चन पाकिस्थानीयः सेनाधिकारी तं सप्तभ्यः दिनेभ्यः कारागारे अस्थापयत् । ततः तस्योपरि पाकिस्थानस्योपरि गप्तचरितायाः आरोपः आरोप्य तं न्यायालयस्य सम्मुखम् उपस्थापितः । तस्मिन् अभियोगे सः सेनाधिकारी सरबजितसिंहस्य मंजीतसिंहः इति अवास्तविकनाम्नः उपयोगं कृतवान् । एवं तस्योपरि भारतस्योपरि गुप्तचरिं कर्तुं नाम परिवर्त्य प्रवेशस्य आरोपः सुदृढः अभवत् ।  

## सम्बद्धाः लेखाः 
* पञ्जाबराज्यम्
* तरनतारनमण्डलम्
* पाकिस्थानम्
* लाहोर

## उद्धरणम् 
वर्गः:पञ्जाबराज्यस्य व्यक्तयः
वर्गः:पञ्जाबराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:१९६० जननम्
वर्गः:२०१३ मरणम्
निस्सान् मोटार् कम्पनि

**निस्सान् मोटार् कम्पनि लिमिटेड्** (Nissan Motor Company Ltd ) (Japanese: 日産自動車株式会社 Nissan Jidōsha Kabushiki-gaisha) काचित् जपानीया मोटार्वाहननिर्माणसंस्था ।

२०११ तमस्य वर्षस्य सर्वेक्षणानुगुणं निस्सान्संस्था जगति वाहननिर्मात्रीषु महासंस्थासु षष्ठे स्थाने अतिष्ठत् । आदौ **दत्सुन्**वाणिज्यनाम्ना स्वीयानि वाहनानि विपणिं प्रति प्रेषयति स्म । २०११ तमे वर्षे अस्याः संस्थायाः जागतिककेन्द्रकार्यालयः योकोहमे विद्यमानं निशिकुं प्रति परिवर्तितम् ।

## टिप्पणी
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Nissan Global website 

वर्गः:वाणिज्यसंस्थाः
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
ज्या

गणिते ज्या कस्यचित कोणस्य  त्रिकोणमितीयम् फलनमस्ति। न्यूनकोणाभ्यः एतत् समकोण-त्रिभुजस्य परिपेक्षे सरलतया परिभाषितम्।कस्मिञ्चित् समकोणत्रिभुजे एकाय न्यूनकोणाय, तस्य सम्मुख्याः भुजायाः एवं त्रिभुजस्य विकर्णस्य अनुपातम् इति कोणस्य ज्या भवति। तथापि कस्मैचिदपि अन्यकोणाय  ऐकवृत्तस्य परिभाषया तस्य कोणस्य ज्या (अन्यम् त्रिकोणमितीयफलनमपि) निर्धार्यः। ततः, '''**ज्या (क्ष)**** इति कस्यचित् **'क्ष'''' कोणस्य ज्या निरूप्यते।

वर्गः:गणितशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
गणितकौमदी

**गणितकौमुदी** १३५३ ईस्वौ नारायन पण्डितेण विरचितं गणिते सिद्धान्तमस्ति। एतत् नारायण पण्डितस्य अन्याङ्कगणितस्य सिद्धान्तं बीजगणितवतंसस्य अणु अस्ति। नारायण पण्डितः गणितकौमुदीं भास्करद्वितीयस्य लीलावतौ भाष्यरूपे अलिखत्।

वर्गः:गणितशास्त्रम्
वर्गः:गणितशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
नेवेहिः

**नेवेहिर्नदी** लेतुवाया मध्ये भवति । इयं नदी २०९ km दीर्घं सिसर्ति । नेवेहिर्दक्षिणाभिमृखा नद्यस्ति । पनेवेहीः केदैञै च नागरेभ्यां स्रवति | तद नेवेहिर्नेमुनेन संसिसर्तः ।

नेवेहिन सहेमा नद्यः संस्रवन्ति - अलन्ता, उपीते, यौस्ता, किर्षिणः, लौदे, दोत्नुवेले, स्मिल्गा, ओबेलिः, बरुपे, षुष्वे ।

वर्गः:लेतुवा
वर्गः:विदेशीयाः नद्यः
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
कूर्मः

thumb|200px|कूर्मः
**कूर्मः** (Tortoise) प्राणिषु अन्यतमः। कशेरुकसहितः श्रेष्ठः जन्तुः । सरिस्रुपवर्गस्थः जन्तुः । अस्य गतिः सावधानगतिः । प्राणिप्रपञ्चे दीर्घायुश्यवान् एषः । प्रायशः अस्य आयुः १५० वर्षाणाम् अपेक्षया अधिकं भवति ।

## स्वरूपम्
कूर्मस्य शिरः, पादान् च विहाय अन्यभागेषु दृढः कवचः भवति । अस्य शरीरस्य उपरिभागाय “क्यारापेस्” इति, अधोभागाय "प्लास्ट्रान्" इति आङ्ग्ले व्यवहारः अस्ति । शिरसः पादानाञ्च आकुञ्चनप्रसारणाय देहस्यान्ते स्थलं भवति। अस्य आत्मसंरक्षणाय एषा व्यवस्था विद्यते। गजः अस्य उपरि स्वस्य सम्पूर्णं भारं स्थापयति चेत् अपि कूर्माय किमपि न भवति । अस्य कवचः तावान् दृढः भवति ।

## विभागः
कूर्मेषु केचन भूमौ वासं कुर्वन्ति । अन्ये केचन जले वसन्ति । भूचराः कूर्माः गात्रे लघुकायाः भवन्ति । अधिकाधिकं चेत् पादपरिमिताः दीर्घकायाः भवन्ति । सस्याहारमेव आश्रिताः भवन्ति । जलचराः कूर्माः तटाके, समुद्रेषु च भवन्ति । तटाकादिशु विद्यमानाः कूर्माः प्रायशः भूचरसदृशाः भवन्ति गात्रे। समुद्रे विद्यमानाः ४,५, पादपरिमिताः भवन्ति । ५०किलो परिमिताः भवन्ति भारेण । एतेषां मत्स्य-मण्डूकादयः आहाराः भवन्ति । अस्य मुखे पुरतः दन्ताः न भवन्ति किन्तु हनुप्रदेशे तीक्ष्णाः दन्ताः भवन्ति । अहारजीर्णार्थं योग्याः उपयुक्ताश्च भवन्ति।

## वंशाभिवृद्धिः
thumb|200px|**जननम्**
कूर्माः अण्डजाः भवन्ति। भूचराः कूर्माः भूमौ खननं कृत्वा तस्मिन् अण्डान् स्थापयन्ति। जलचराः जलात् बहिरागत्य सिकतासु अण्डानि स्थापयन्ति । कूर्माः जलात् वर्षे द्विवारं, त्रिवारं बहिरागत्य अण्डानि स्थापयन्ति । प्रायशः त्रिषु मासेषु अण्डात् बहिरागच्छन्ति ।

## वीथिका

चित्रम्:TurtleRideIfrog.jpg
चित्रम्:Leopards tortoise.jpg
चित्रम्:DesertTortoise.JPG
चित्रम्:A. gigantea Aldabra Giant Tortoise.jpg
चित्रम्:Young Sulcata Tortoise.01.jpg
चित्रम्:SmithTestudoSkeleton.jpg

## बाह्यानुबन्धः
* Family Testudinidae (Tortoises), The Reptile Database
* Tortoise Protection Group, Tortoise conservation information
* Chelonia: Conservation and care of turtles.

वर्गः:प्राणिनः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
सूफीमतम्

सूफिमतं (Sufism) यवनमतसम्बद्धमेव किञ्चन मतम् । यवनमतस्य संस्थापकस्य मोहमद् पैगम्बरस्य कृते परमेश्वरस्य साक्षात्कारः द्विधा जातः इति श्रूयते । प्रथमसाक्षात्कारस्य फलं विद्यते ’खुरान्’ग्रन्थः । अपरः साक्षात्कारः समाध्यवस्थायां जातः इति श्रूयते । खुरान्ग्रन्थे विद्यमानाः विषयाः सार्वजनिकानाम् उपयोगाय, किन्तु अन्यप्रकारकं ज्ञानं गूढज्ञानम् । गुरुपरम्पराद्वारा एव मुमुक्षवः इदं ज्ञानं प्राप्तुम् अर्हन्ति । इयं विद्या एव ’सूफिविद्या’ इति कथ्यते । सूफिसिद्धान्तानां मूलबीजानि खुरान्ग्रन्थे, पैगम्बरस्य बोधनेषु एव अधिकतया दृश्यन्ते ।

अस्मिन् सिद्धान्ते निवृत्तिमार्गः विशेषप्राधान्यम् आवहति । प्रापञ्चिकबन्धनानि सुखानि च परित्यज्य निर्धनत्वम् आश्रित्य एकान्ते कठोरतपसः आचरणेन भगवतः साक्षात्कारप्राप्तिः एव सूफीजनानां परमं लक्ष्यं भवति । परमेश्वरस्य अवकृपायाः भीतिः एव सर्वदा सूफिजनानां मनः बाधते ।
## मूलसिद्धान्ताः
### परमात्मनः स्वरूपम्
परमात्मनः स्वरूपविषये मुसल्मानतत्त्वज्ञाने त्रयः प्रमुखाः अभिप्रायाः वर्तन्ते ।
:१.	इजादिया – नाम द्वैतवादः । एतन्मतानुसारं परमेश्वरः शून्यात् सृष्टिम् अकरोत् । सृष्टिः परमेश्वरश्च भिन्नौ ।
:२.	शहुदिया – अस्य मतानुसारं परमेश्वरस्य स्वरूप-सामर्थ्ययोः पुरतः इयं सृष्टिः नगण्या एव । सृष्टिः दर्पणः इव यत्र परमेश्वरस्य गुणानां प्रतिबिम्बमात्रं दृश्यते । 
:३.	वजुदिया – नाम अद्वैतवादः । परमेश्वरमात्रं सत्यस्वरूपः । ’हया-उस्त’ तन्नाम सर्वं सः एव इति । 
सूफिमते ’शहुदिया’ ’वजुदिया’ इति द्वौ प्रमुखौ भेदौ विद्येते । 
### परमेश्वरस्य आविष्कारः
सूफिमते परमेश्वरस्य आविष्काररीतिः ’तनजुल्लात’ इति निर्दिश्यते । अस्य शब्दस्य ’अवतरणम्’ इति अर्थः । परमनिर्गुणावस्थायां विद्यमाना परमात्मशक्तिः अस्माकम् इच्छायाः आविष्कारदिशि प्रवर्तते । तस्य परिणामस्तु भवति विविधतासु ऐक्यमित्यत्र एव । परमेश्वरस्य शुद्धं स्वरूपम् ’अल्लं वजदुल मुत्लक’ नाम ’एकमेव अस्तित्वम्’ इति निर्दिश्यते । अस्य स्वरूपं निर्गुणत्वं तन्नाम अजातत्वम् ।

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:धर्मसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:इस्लाममतम्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
इन्फोसिस्

200pxright|thumb|इन्फोसिस्
**इन्फोसिस् लिमिटेड्** (पूर्वम् - इन्फोसिस् टेक्नोलजीस् लिमिटेड्) इत्येषा संस्था बहुराष्ट्रियसूचनातन्त्रज्ञानसंस्था । अस्याः केन्द्रं भारतदेशस्य बेङ्गलूरुनगरे वर्तते । भारते विद्यमानासु बृहत्तमासु सूचनातन्त्रज्ञानसंस्थासु अन्यतमा वर्तते एषा । अस्यां संस्थायां १,४५,००० उद्योगिनः वर्तन्ते । अस्याः संस्थायाः ९ तन्त्रांशाभिवृद्धिकेन्द्राणि भारते वर्तन्ते । अमेरिका, चीना, आस्ट्रेलिया, युनैटेड् किङ्ग्डम्, केनड, जपान् इत्यादिषु राष्ट्रेषु २९ कार्यालयाः वर्तन्ते । इन्फोसिस्संस्था त्रिंशदधिकानां विदेशीयकार्यागाराणां कृते वाणिज्यव्यवहार-तान्त्रिक-यान्त्रिक-बाह्याधारसेवासु साहाय्यम् आचरति । २००७-२००८ वर्षे ४०० कोट्यधिकांशस्य लाभं प्राप्नोत् ।

## इतिहासः
इन्फोसिस्संस्था १९८१ तमे वर्षे नारायणमूर्तिः, नन्दन् निलकेनि, एन् एस् राघवन्, एस् गोपालकृष्णः, एस् डि शिबुलाल्, के दिनेशः अशोक अरोर - इत्येतैः आरब्धा ।
= बाह्यानुबन्धाः =
* इन्फोसिस्जालपुटम् 

वर्गः:तान्त्रिकसंस्थाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
त्रितालः

त्रिताल: 
मात्रा: १६ 
करताला: - १,५,१३ 
खण्डा:- ४ (४+४+४+४) 
अक्षराणि –
धा धिं धिं धा। धा धिं धिं धा। धा तिं तिं ता। ता धिं धिं धा

वर्गः:हिन्दुस्थानितालाः
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
एरणाकुळम्मण्डलम्

**एर्नाकुलजनपदम्** (Alappuzha district) केरळराज्ये स्थितं किञ्चन जनपदम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं कोचीनगरम् ।

## भौगोलिकम्
अलप्पुळामण्डलस्य विस्तारः ३०६८ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अत्र प्रवहन्त्यः मुख्याः नद्यः सन्ति पेरियार् ,मूवाट्टुपुषा,चालक्कुडि च ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं रत्नागिरिमण्डलस्य जनसङ्ख्या  ३,२७९,८६० अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १०६९ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १०६९ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ५.६% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-१०२८ अस्ति । अत्र साक्षरता ९५.६८ % अस्ति ।

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

* अलुवा
* अंगमली
* चेन्नामंगलम
* चोव्वरा
* वर्ग:कालडी
* कळ्ळील
* कोच्ची,एर्नाकुळम
* ईडापल्ली
* कोतमंगलम
* मलयट्टूर
* त्रिपूनीट्टूर

## बाह्यानुबन्धाः
*
*{http://www.onefivenine.com/india/villag/Ernakulam}List of best places in Ernakulam
*

वर्गः:केरळराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
महादेवगोविन्द रानडे

**महादेवगोविन्द रानडे**वर्यः(Mahadev Govind Ranade) महाराष्ट्रराज्यस्य महान् देशभक्तः ।

## जन्म बाल्यञ्च
महादेवगोविन्द रानडे १८४२ तमे वर्षे जनवरिमासस्य १८ दिनाङ्के नाशिकमण्डले *निफाडे* इत्येतस्मिन् ग्रामे जन्म प्राप्तवान्। माता **सखूबाई रानडे** । सः बाल्यावस्थायां विद्याभ्यासे बुद्धिमान् नासीत् । परन्तु, शान्तियुक्तः तथा दृढः आसीत्। मुम्बईनगरे *एल्फिन्स्टन्* संस्थायां माध्यमिकविद्याभ्यासं समाप्य रानडेमहोदयः, तस्यामेव संस्थायाम् अध्यापकरूपेण कार्यं कृतवान् । तस्मात् एकस्मिन्नेव संवत्सरे **इन्द्रप्रकाशः** इति आङ्ग्लपत्रिकायाः मराठीसाप्ताहिकपत्रिकायाः च सम्पादकः जातः । १९६८ तमे वर्षे एल्फिन्स्टन् महाविद्यालये आङ्ग्लभाषायाः इतिहासस्य च अध्यापकरूपेण चितः।

## सामाजिकानि राजकीयानि च कार्याणि
*अष्टादशे शतके* पाश्चात्यविद्याभ्यासः, आङ्ग्लन्यायशासनपद्धतिः, क्रैस्तगुरूणां प्रभावश्च हिन्दूसमाजे आसीत् । एतेन हिन्दूसमाजे नूतनभावोद्रेकः उत्पन्नः । अयं भारतस्य धार्मिक-सामाजिक-राजकीयक्षेत्राणां परिवर्तनकालः आसीत् । अस्मिन् समये रानडेवर्यः राजकीयक्षेत्रं प्रविष्टवान् । १८७१ तमे वर्षे **न्यायाधीशः** अभवत् । तदा विग्रहाराधना, जातिभेदः, विधवाविवाहनिषेधः, अस्पृश्यता, सहगमनपद्धतिः, बाल्यविवाहः इत्येतेषां दोषाणां निर्मूलनार्थं परिश्रमं कृतवान् । रानडेवर्यस्य प्रथमपत्न्याः मरणानन्तरं रमाबाई नामिकां विधवां परिणीतवान् । स्वयम् आदर्शप्रायः सन् समाजस्य उन्नतौ भागं गृहीतवान् । भारतराष्ट्रियकाङ्ग्रेस् पक्षेण सह निकटसम्पर्कं स्थापितवान् । समाजस्य उन्नत्यर्थं **इण्डियन् न्याशनल् सोशियल् कान्फरेन्स्** इति संस्थाम् आरब्धवान् । अस्मिन्नेव समये *स्थानीयन्यायशासनं* यत् आरब्धं तत् रानडेमहाभागस्य श्रमस्य फलम् ।

## चित्रवीथिका

चित्रम्:Ranade Statue.jpg

## आधाराः
*Brown, D. Mackenzie. "Indian Political Thought: From Ranade to Bhave". (Berkeley: University of California Press: 1961).
*Mansingh, Surjit. Historical Dictionary of India., vol. 20, Asian Historical Dictionaries.  s.v. "Shivaji". London: Scarecrow Press, 1996.
* Masselos, Jim. Indian Nationalism: A History. (New Delhi: Sterling Publishers, 1985).
* Wolpert, Stanley. India. (Berkeley: University of California, 1991). 57.
* Wolpert, Stanley. Tilak and Gokhale: Revolutions and Reform in the Making of Modern India. (Berkeley: University of California, 1962). 12.

वर्गः:भारतीयदेशभक्ताः‎
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
दादाभाई नवरोजि

**दादाभाई नवरोजिवर्यः**(Dadabhai Naoroji) महाराष्ट्रराज्यस्य अभिजनः कश्चन देशभक्तः आसीत् ।
## जन्म बाल्यञ्च
दादाभाई नवरोजि १८२५तमस्य वर्षस्य सप्टेम्बर्-मासस्य ४ दिनाङ्के *फारसि कुटुम्बे* जन्म प्राप्तवान् । तेषां पूर्वजानां स्थलं *बरोडा* । 
दादाभाई नवरोजिवर्यस्य बाल्यकाले एव पिता **नवरोजि पालञ्जिदोर्दिः** मरणं प्राप्तवान् । तदनन्तरं माता **मणिकाबाई** तं पोषितवती । दादाभाई नवरोजि  कुशाग्रबुद्धियुतः आसीत् । आङ्ग्लशिक्षणे तेन सम्यक्शिक्षणमपि प्राप्तम् । उन्नतशिक्षणं मुम्बई नगरे विद्यमाने *एल्फिन्स्टन्* महाविद्यालये समापितवान् । अग्रे तस्मिन्नेव महाविद्यालये गणितशास्त्रस्य अध्यापकरूपेण सेवां कृतवान् ।

## सामाजिकानि राजकीयानि च कार्याणि
दादाभाई नवरोजि महिलानां शिक्षणार्थं प्रयासं कृतवान् । **के एन् कामा** इत्येतस्य आर्थिकसहाय्येन दादाभाई नवरोजिवर्यः **ज्ञानप्रसारक**नामिकां पत्रिकां प्रारब्धवान् । तदनन्तरं **गोफ्तार्** (**सत्यवादी**) पाक्षिकपत्रिकाम् आरब्धवान् । तस्यां पत्रिकायां तस्य कालस्य सामाजिक-राजनैतिकदोषान् प्रदर्शितवान् । पत्रिकायाः सङ्घसंस्थानां च साहाय्येन जनेषु जागरणम् आनीतवान् । १८५५ तमे वर्षे कामावर्येण लन्डन्नगरे स्थापितायाः वाणिज्यसंस्थायाः विचारणार्थं दादाभाई नवरोजिवर्यः गतवान् । सः इङ्ग्लेण्ड्देशे भूत्वा भारतस्य स्वातन्त्र्यार्थं प्रयतमानः तत्रत्यानां जनानां प्रियतमः जातः । ब्रिटिश् जनानां शासनस्य विरोधं तत्र प्रथमवारम् आरब्धवान् । तेषां शासनस्य विषये **भारतदेशस्य दारिद्र्यं तथा ब्रिटिश् जनानाम् अयोग्यशासनम्** इति बृहत् ग्रन्थं प्रकटितवान् । भारतस्य उच्चस्थानस्य चयनार्थं क्रियमाणा *सिविल् सर्विस् परीक्षा* इङ्ग्लेण्ड्देशे तथा भारते च एकस्मिन्नेव काले सञ्चालनीया इति सः सङ्ग्रामम् आरब्धवान् । एतेषां कार्याणां समीचीनव्यवस्थायाः निमित्तं **ईस्ट् इण्डिया असोसियेषन्** इति संस्थां लन्डन्नगरे स्थापितवान् । १८९२ तमे वर्षे दादाभाई नवरोजिवर्यः *ब्रिटिश् कामन् सभार्थं प्रिन्स्बरि क्षेत्रात्* विजयी जातः,**ब्रिटिश् पार्लिमेण्ट्** मध्ये सदस्यत्वं च प्राप्तवान् । ब्रिटिश् पार्लिमेण्ट् मध्ये सदस्यत्वं प्राप्तः प्रथमः भारतीयः अयम् । तत्र भूत्वा भारतस्य अभिवृद्ध्यर्थं **रुरल् कमिशन्** समितेः संस्थापनाय प्रयत्नं कृतवान् । सः अपि तस्याः सदस्यः भूत्वा नियुक्तिं प्राप्तवान् । तन्मध्ये यदा भारतं प्रति आगतः आसीत् तदानीं भारतीयराष्ट्रियकाङ्ग्रेस्संस्थायाः अध्यक्षः भूत्वा सेवां कृतवान् ।  *लार्ड् कर्जन्वर्यस्य* दमननीतिः भारतीयानां मनसि आक्रोशम् उदपादयत् । तस्मात् काङ्ग्रेस् पक्षे *यथार्थवादिनः* तथा *उपायवादिनः* इति विभागस्य आरम्भः जातः । एवं न भवेत् इति धिया तस्य एकीकरणाय दादाभाई नवरोजिवर्येण प्रयत्नः कृतः, परन्तु तस्मिन् प्रयत्ने सः विफलः जातः । १९०७तमे वर्षे सः पुनः इङ्ग्लेण्ड्देशं गतवान् । तदनन्तरं तस्य आरोग्यस्थितिः सम्यक् नासीत्, अतः भारतमागत्य मुम्बई नगरस्य समीपे विद्यमाने *तिर्पोवाग्रामे* निवसितवान् । तस्य अन्तिमदिनेषु तस्य चिन्ता भारतस्य स्वातन्त्र्यविषये एव आसीत् । १९१५ तमे वर्षे *आनिबेसेण्ट्-वर्यया* आरब्धं *हों रूल् लीग्* सङ्ग्रामं दादाभाई नवरोजिवर्यः प्रोत्साहितवान् । १९१७ तमे वर्षे जून्मासस्य ३०तमे दिनाङ्के **मरणं** प्राप्तवान् ।

वर्गः:भारतीयदेशभक्ताः‎
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कोल्लम-मण्डलम्

**कोल्लम-जनपदम्** (Kollam district) केरळराज्ये स्थितं किञ्चन जनपदम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं कोल्लमनगरम् ।

## भौगोलिकम्
कोल्लम-मण्डलस्य विस्तारः २४९२ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे तमिऴनाडुराज्यम्, पश्चिमे अरबी समुद्रम्, उत्तरे  अलप्पुळाजनपदम्, दक्षिणे तिरुवअनंतपुरम-जनपदम् च अस्ति । अत्र मुख्यतय नद्यौ स्तः इतिक्कर, कल्लाड च ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं रत्नागिरिमण्डलस्य जनसङ्ख्या  २,५८५,२०८ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १०३८ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १०३८ जनाः । २००१-१११३ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १.७२% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-१००६ अस्ति । अत्र साक्षरता ९३.७७ % अस्ति

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले बहवः प्रसिद्धं वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

*पालरुवी जलप्रपात 
*अष्टमुडि
*बहिस
*अगस्त्यमलाई संरक्षित जैविक क्षेत्रम् इत्यादि ।

## बाह्यानुबन्धाः
*Official website 
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Kollam Best tourism places in Kollam]
*Official tourism website

वर्गः:केरळराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
इडुक्कीमण्डलम्

**इडुक्कीजनपदम्** (Idukki district) केरळराज्ये स्थितं किञ्चन जनपदम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं पैनावनगरम् ।

## भौगोलिकम्
अलप्पुळामण्डलस्य विस्तारः ५१०५.२२ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे तमिऴनाडुराज्यम्, पश्चिमे एर्नाकुलजनपदम्, कोट्टायजनपदम् च, उत्तरे  थ्रिसुरजनपदम्, दक्षिणे पथनमथित्ताजनपदम् च अस्ति । अत्र मुख्यतय नद्यौ स्तः पेरियार्, ताळयार् च ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं रत्नागिरिमण्डलस्य जनसङ्ख्या  १,१२९,२२१ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते २५९ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २५९ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः -१.९३% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-१००६ अस्ति । अत्र साक्षरता ९२.२ % अस्ति

## बाह्यानुबन्धाः
* Idukki District website  Official site of Idukki District
* Human Development Index (HDI) and Gender Development Index (GDI)http://www.hinduonnet.com/fline/fl1813/18130780.htm 
*

वर्गः:केरळराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कोट्टायम-मण्डलम्

**कोट्टायम-जनपदम्** (Kottayam district) केरळराज्ये स्थितं किञ्चन जनपदम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं कोट्टायमनगरम् ।

## भौगोलिकम्
कोट्टायम-मण्डलस्य पूर्वे पश्चिम घट्ट प्रदेशः, पश्चिमे अलप्पुळाजनपदम् च अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं कोट्टायम-मण्डलस्य जनसङ्ख्या  १,९७९,३८४ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ८९६ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ८९६ जनाः । २००१-१०७९ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १.३२% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-१०४० अस्ति । अत्र साक्षरता ९६.४ % अस्ति ।

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले बहवः प्रसिद्धं वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि - वेम्बनाड सरोवरम्, कुमारकोम, पतिरमनल्, इत्यादि ।

## बाह्यानुबन्धाः
*Official website of Kottayam District 
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Kottayam Best tourism places in Kottayam
*

वर्गः:केरळराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
जपान्

thumb|right|200px|ध्वजः
thumb|right|200px|स्थानम्

**सूर्यमूलम्**, **जपान्** वा **उदयवर्ष** (Japan) पूर्वजम्बुद्वीपे विद्यमानः द्वीपदेशोऽस्ति। प्रशान्तमहासागरे विद्यमानः अयं देशः जपान्-सागरः, चीन, उत्तरकोरिया, दक्षिणकोरिया, रूसदेशानां पूर्वभागे विद्यते । जपान्देशे सूर्योदयः प्रथमवारं भवति इत्यतः अयं देशः **सूर्योदयदेशः**, **सूर्यमूलम्** इत्यपि उच्यते  ।

## सामान्यपरिचयः
अस्‍य राजधानी **टोक्‍यो**वर्तते । जपान्-देश: ६८५२ लघूनां द्वीपानां समूह: । तत्र **होन्शू**, **होक्काइडो**, **क्युशू**, **शिकोकू** च मुख्या: चतुर्द्वीपा: । एतै: चतुर्द्वीपै: जपानदेशस्य ९७% भूभागः आक्रान्तः । अत्रत्या जनसङ्ख्या -  । जपान्-देश: लोकसंख्यया विश्वे दशमक्रमाङ्कस्य देश: । उच्च टोक्यो वर्ग: सह राजधानी टोक्यो इति विश्वे श्रेष्ठतम: महानगर: वर्तते । जपान्-देशस्य अर्थव्यवस्था विश्वे तृतीयक्रमाङ्कं प्राप्ता वर्तते । टोकियोप्रदेशः जगतः अत्याधुनिकप्रदेशेषु अन्यतमः यत्र  जनाः वसन्ति ।

## इतिहासः
जपानदेशं २००० वर्षाणाम् इतिहास: प्राप्त:। जपान्-देशस्य उल्लेख: ऐतिहासिकदृष्ट्या १४,००० वर्षपूर्वम् अस्ति । **यायोई** काले जपान्-देशं घटकला, ओदन-तृणानां कृषी, धातुक्रिया च विकसिता: । जपानीभाषा प्रथमं **हान**स्य पुस्तके(Book of Han) उल्लेखितम् । एतत् पुस्तकं चैनिकभाषायां विरचितम् । **बाएक्जे**इति प्रदेषे जपान्-देशे बौद्धधर्म: प्रविष्टः । किन्तु बौद्धधर्मस्य प्रसार: **असुका**कालस्य (५९२-७१० तमे) पूर्वार्धे अभवत् । **नारा**काले(७१०-७८४ तमे) जपान्-देशस्य संरक्षणव्यवस्था अतीव बलवती अभवत् । एतत् कारणेन जपान्-देशे बौद्धधर्मस्य प्रसार: अभवत् । हिन्दुधर्मस्य प्रसार: **कुकोई** नाम्ना व्यक्तिना कृतम्।

## चित्रवीथिका

चित्रम्:Regions and Prefectures of Japan.png|मानचित्रम्
चित्रम्:Tokyo Oka2.JPG|राजधानी टोक्यो
चित्रम्:Kokyo0057.jpg|टोक्यो राजप्रासादः
चित्रम्:Geisha at Asakusa (DORONKO) 001.jpg|महिलानां पारम्परिकवस्त्रम् 

## उल्लेखाः
## बाह्यशृङ्खला 
; शासन
* Kantei.go.jp, जापानस्य प्रधानमन्त्रिणः तस्य मन्त्रिमण्डलस्य च आधिकारिकस्थलम्
* Kunaicho.go.jp, शाहीगृहस्य आधिकारिकस्थलम्
* National Diet Library
* Public Relations Office

; पर्यटनम्
* Japan National Tourist Organization

; सामान्य सूचना
* 
* Japan यूसीबी पुस्तकालयों GovPubs
* 
* Japan BBC News इत्यस्मात् 
* Energy Profile for Japan अमेरिकी ऊर्जासूचनाप्रशासनात्
* Japan OECD इत्यस्मात्
* Key Development Forecasts for the Japanअन्तर्राष्ट्रीयभविष्यात्

वर्गः:जपान्-देशः
वर्गः:जपान्-देशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
कोळिकोडेमण्डलम्

**कोळिकोडेमण्डलं** (; ) केरळराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं कोळिकोडेनगरम् ।

## भौगोलिकम्
कोझिकोडेमण्डलस्य विस्तारः ४१० चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अत्र मुख्याः नद्यः सन्ति चालियार्, कळ्ळयि, कोरापुळ, पूनूर् पुळ, इरवञ्झि पुळ च ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं कोळिकोडेमण्डलस्य जनसङ्ख्या  ४३२,०९७ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ३४०० जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ३४०० जनाः । अत्र साक्षरता ९६.८ % अस्ति ।

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले बहवः प्रसिद्धं वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि - 
*कोळिकोडि समुद्रतटः
*वेळियङ्गडि
*मनञ्चिर
*ताळि शिवमन्दिरम् इत्यादि ।

## बाह्यानुबन्धाः
* Kozhikode District official website
* Calicut IT Initiative 
* Calicut Online Portal 

## सन्दर्भाः
वर्गः:केरळराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
मलप्पुरममण्डलम्

**मलप्पुरम-जनपदम्** (Malappuram district) केरळराज्ये स्थितं किञ्चन जनपदम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं मलप्पुरमनगरम् ।

## भौगोलिकम् 
मलप्पुरम-मण्डलस्य विस्तारः ३००० चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे तमिऴनाडुराज्यम्, पश्चिमे अरबी समुद्रम्, उत्तरे  कोझिकोडेजनपदम्, वायनाडजनपदम् च, दक्षिणे पलक्कडजनपदम् च अस्ति । अत्र प्रवहन्त्यः मुख्याः नद्यः सन्ति चाळियार्, भारतपुळ, कडलुन्डि, तिरूर् च ।

## जनसङ्ख्या 
२००१ जनगणनानुगुणं मलप्पुरम-मण्डलस्य जनसङ्ख्या ४,११०,९५६ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ११५८ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ११५८ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १३.३९% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-१०९६ अस्ति । अत्र साक्षरता ९३.५५ % अस्ति ।

## बाह्यानुबन्धाः 
* Official website of Malappuram district 
* Places in Malappuram 

वर्गः:केरळराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पट्टनम्तिट्टामण्डलम्

**पत्तनंतिट्टामण्डलम्** (Pathanamthitta district) केरळराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं पत्तनंतिट्टानगरम् ।

## भौगोलिकम्
पत्तनंतिट्टामण्डलस्य विस्तारः २४९२ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य सुरमन्दिरे कोल्लम-मण्डलम्, इडुक्कीमण्डलम्, कोट्टायम-मण्डलम्, अलप्पुळामण्डलम् च अस्ति । अत्र मुख्यतय नद्यौ स्तः पम्बा, अचन्कोविळ्, मणिमाला, च ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं पत्तनंतिट्टामण्डलस्य जनसङ्ख्या  १,१९५,५३७ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ४५३ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ४५३ जनाः । २००१-१११३ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः -३.१२% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-११२९ अस्ति । अत्र साक्षरता ९६.९३ % अस्ति ।

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले बहवः प्रसिद्धं वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि - 
*श्री मणिकण्ठ धर्मशास्ता क्षेत्रम्, शबरिमला (शबरिगिरी)
*श्रीवल्लभक्षेत्रम्, तिरुवल्ला (श्रीवल्लभपुरम्)
*महादेव क्षेत्रम् - गुहा क्षेत्रम्, कवियूर्
*कक्कि
*मूळयार्
*मणियार्
*चरल्कुन्नु इत्यादि ।

## बाह्यानुबन्धाः
* http://www.onefivenine.com/india/villag/Pathanamthitta List of Places in Pathanamthitta
*Aranmula palace Government of India- Pathanamthitta district  portal
* Government of Kerala - Pathanamthitta district  portal
* The Diocese of Pathanamthitta http://pathanamthittadiocese.com 

वर्गः:केरळराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः