open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
न मां दुष्कृतिनो मूढाः...

## श्लोकः 
:**न मां दुष्कृतिनो मूढाः प्रपद्यन्ते नराधमाः।**	
:**माययापहृतज्ञाना आसुरं भावमाश्रिताः ॥ १५ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य पञ्चदशः(१५) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
न मां दुष्कृतिनः  मूढाः प्रपद्यन्ते नराधमाः मायया अपहृतज्ञाना आसुरं भावम् आश्रिताः ॥ १५ ॥

## अन्वयः
मायया अपहृतज्ञानाः आसुरं भावम् आश्रिताः दुष्कृतिनः मूढाः नराधमाः मां न प्रपद्यन्ते ।

## शब्दार्थः 
:मायया = मायाशक्त्या
:अपहृतज्ञानाः = निरस्तज्ञानाः
:आसुरम् = हिंसादिरूपम्
:भावम् = स्वभावम्
:आश्रिताः = प्राप्ताः
:दुष्कृतिनः = पापकारिणः
:मूढाः = अविवेकिनः
:नराधमाः = नीचमानवाः
:मां न प्रपद्यन्ते = मां न भजन्ति ।

## अर्थः 
मायया येषां ज्ञानम् अपहृतं भवति तादृशाः राक्षसानां स्वभावं प्राप्ताः पापकारिणः अविवेकिनः नीचमानवाः मां न भजन्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
15
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
बहूनां जन्मनामन्ते...

## श्लोकः 
:**बहूनां जन्मनामन्ते ज्ञानवान्मां प्रपद्यते ।**
:**वासुदेवः सर्वमिति स महात्मा सुदुर्लभः ॥ १९ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य नवदशः(१९) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
बहूनां जन्मनाम् अन्ते ज्ञानवान् मां प्रपद्यते वासुदेवः सर्वम् इति स महात्मा सुदुर्लभः ॥ २९ ॥

## अन्वयः
बहूनां जन्मनाम् अन्ते वासुदेवः सर्वम् इति (यः) ज्ञानवान् मां प्रपद्यते सः महात्मा सुदुर्लभः ।

## शब्दार्थः 
:बहूनाम् = असङ्ख्यानाम्
:जन्मनाम् = जन्मनाम्
:अन्ते = अवसाने
:वासुदेवः = नारायणः
:सर्वम् 	इति = निखिलम् इति
:(यः = यः पुरुषः)
:ज्ञानवान् = ज्ञानयुक्तः
:मां प्रपद्यते = मां प्राप्नोति
:सः = तादृशः
:महात्मा = महानुभावः
:सुदुर्लभः = अत्यन्तं दुष्प्रापः ।

## अर्थः 
असङ्ख्यानां जन्मनाम् समाप्तौ सत्यां सर्वमपि एतत् वासुदेवः इति ज्ञानयुक्तः मां प्राप्नोति ।  तादृशः पुरुषः अत्यन्तं दुष्प्रापः ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
19
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
सविचारसमाधिः

यदा स्थूलविषयाणां यथार्थानुभवः, तदा तेषु स्थूलाकारद्दष्टिं त्यक्त्वा अनित्यत्वादिदेषाणां विचारः यदा तदा सविचारात्मिका इत्युच्यते । स्थूलपदार्थानामनुगतकारणत्वेन् यानि अहङ्कारमहत्तत्वप्रकृतिरुपाणि सूक्ष्मतत्त्वानि तेषां भावानया भवति यः साक्षात्कारः, एवं तेषु अहङ्कारादिषु वर्तमानाश्रुत्पूर्वादिविशेषधर्माणां देशकालानुसार क्रियमाणभावनया यः साक्षात्क्रारः स विचारः भवति । विशेषेण चारः सूक्ष्मवस्तुपर्यन्तं चित्तस्य सञ्चारो भवति सा अवस्था सविचारसमाधिरित्युच्यते ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* आदिशङ्कराचार्यः
* भारतम्
* संस्कृतम्
* वेदान्तः

वर्गः:ब्रह्मसूत्राणि
वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
असम्प्रज्ञातसमाधिः

यस्यामवस्थायां सकलवृत्तीनां निरोधः भवति, तस्याः अवस्थायाः **असम्प्रज्ञातसमाधिरित्युज्यते**  अस्यां दशायां न कापि वृत्तिः अवशेषत्वेन तिष्ठति । सम्प्रज्ञातासम्प्रज्ञातयोः अयं विशेषः यत् सम्प्रज्ञाते तावत् प्रकृति-पुरुषयोः भिन्नताख्यातिलक्षणात्मिका विशुद्धसत्वप्रधाना वृत्तिः तिष्ठति, तस्याः निरोधः न भवति । असम्प्रज्ञाते तु तस्याः वृत्तेरपि निरोधः उत्पद्यते । सुषुप्तिः -प्रलययोः योगलक्षणस्य अतिव्याप्तिनिवारणाय सम्प्रज्ञातसमाधौ अव्याप्तिदोषनिवारणाय असम्प्रज्ञातसमाधौ निरोध विशेषणत्वेन क्लेशादिपरिपन्थी इति पदं दत्तम् । क्लेशाः पञ्च प्रकाराः भणितं च पतञ्जलिना -" अविद्याऽस्मितारगद्वेषाभिनिवेशाः क्लेशाः" (यो० सू० २-३) इति । अविद्या, अस्मिता, राग द्वेषः, अभिनिवेशः इति ते भवन्ति पञ्च ।

वर्गः:योगदर्शनम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
इडगुञ्जी

**इडगुञ्जी** (Idagunji) कर्णाटकराज्ये उत्तरकन्नडमण्डले विद्यमानं कुञ्चन क्षेत्रम् । भरतखण्डे स्थितेषु अष्टसिद्धिप्रदक्षेत्रेषु इदमेकम् अस्ति । हव्यकब्राह्मणजनानां यात्रास्थलम् । अत्र पञ्चमशतके प्रतिष्ठापितः महागणपतेः विग्रहः अस्ति । कदम्बशैल्या कणशिलया निर्मितः अयं विग्रहः गोकर्णक्षेत्रे विद्यमानस्य गण्पतिविग्रहसदृशः अस्ति । जानपदकलासु इडुगुञ्जीया यक्षगानमण्डली प्रसिद्धा अस्ति । प्रतिसङ्कष्टचतुर्थ्याम् अधिकाः भक्ताः अगत्य पूजां समर्पयन्ति ।

## मार्गः
होन्नावरतः १२ कि.मी.

## बाह्यानुबन्धाः
*IdagunjiGanapati 
*Idagunji Temple Website
*Karwar eNews 

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकस्य तीर्थस्थानानि
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
१. सम्प्रज्ञातसमाधिः

"वितर्कविचारानन्दास्मितारुपानुगमात् सम्प्रज्ञातः" (यो० सू० १-१७) इति सूत्रानुसार सवितर्का, स्विचारा, सानन्दा, सास्मिता इति सम्प्रज्ञातसमाधिः चतुर्धा भिद्यते । समाधिशब्दार्थः भावना भवति । यस्य वस्तुनः भावना क्रियते तद्वस्तु भाव्यं, भावनीय अथवा ध्येयं इति कथ्यते । तस्य ध्येयस्य विषयान्तरपरिहारपूर्वाकत्वेन वारंवारं चिति नेवेशनात्मिकायाः क्रियायाः भावना इति संज्ञा । अथवा विषयान्तरेषु सलग्न चित्तं तद्विषयादपसार्थ ध्येयभूते पदार्थे स्थिरीकरणं नाम भावना इत्यभिधीयते ।
भाव्य द्विविधम्- एकः ईश्वर, एकं तत्त्वम् । तत्त्वं द्विविधम्-जडात्मकम् अजडात्मकम् चेति । अजडात्मकभाव्यत्वेन जीवात्मा स्वीक्रियते । ईश्वरः तत्त्वपृथकत्वेन गणितः । प्रकृत्त्यादीनि चतुर्विशतितत्त्वानि एकः पुरुषः इति योगशास्त्रं पञ्चविंशतितत्त्वानि, ईश्वरस्तु तत्त्वातीत इति स्वीक्रियते । ईश्वरसहितानि सर्वाणि च तत्त्वानि भाव्यत्वेन कथ्यन्ते । एतेषां तत्त्वानां भावनया परमलक्ष्यभूतसमाधेः सिद्धिः भवति । भावनायाः अस्याः प्रकारभेदेन सम्प्रज्ञातसमाधिरपि चतुर्धा भिद्यते इत्युक्तम् । एकाग्रचिति बाह्यविषयाणां चित्तवृत्तीनां निरोधः यस्या विशेषावस्थायां भवति सा सम्प्रज्ञातसमाधिः । अस्मिन् सम्प्रज्ञातसमाधौ केवलबाह्यविषयकचित्तवृत्तीनामेव निरोधः न तु आत्मविष्यकसात्विक चित्तवृत्तीनां निरोधः, न तु आत्मविषयकसात्विक चित्तवृत्त्तीनां निरोधः क्रियते । अतः अयं समाधिः सुषुप्त्यवस्थापेक्षया भिन्नः । सुषुप्त्यवस्थायां तुइ सकलवृत्तीनां निरोधः भवति । अतः इयमवस्था योगः इति नोच्यते । सम्यक् ज्ञायते प्रकृतेः भेदेन ध्येयस्वरुपं यस्मिन् इति व्युत्पत्त्या सम्प्रज्ञातसमाधिः सिध्यति । यस्यामदस्थायां ध्येयभूतस्य आत्मनः ज्ञानं सम्यग्रुपेण प्रकाशते सा सम्प्रज्ञातसमाधिः एवं व्युत्पत्तिकरणेन सम्प्रज्ञातसामाध्यव्स्थायां आत्मविषयकसात्विक वृत्तेः भावत्वं सिध्यति ।

सवितर्कसमाधिः -स्थूलविषयकसाक्षात्कारः वितर्कः इत्युच्यते । विशेषेण तर्कणम्, शब्दार्थज्ञानविकल्परुपं यत्र सः वितर्कः । अनया व्युत्पत्त्या स्थूलविषयभावना एव वितर्कः इति सिध्यति । स्थूलविषये शब्दार्थयोः ज्ञानं अभेदेन भासते । अयं भावः -भावनायां विषयभूतं यद् भाव्यं तत्त्रिविध भवति -ग्राह्यं, ग्रहणं गृहीता इति तत्र ग्राह्यं द्विविधम स्थूलसूक्ष्मभेदेन । स्थूलां ध्येयविषयिणीं भावनां दृढीकृत्यैव अनन्तर सूक्ष्मविषयिकी भावना आगच्छति । यथा -परिक्षोपाधिप्राप्त्यर्थ प्रथमतः स्थूलभूतमध्ययनं कृत्वा अनन्तर सूक्ष्मविषयकार्मकम् मननं क्रियते तद्वत् योगेच्छुः प्रथमतः ध्येयत्वेन वर्तमाने स्थूलविषये भावनां दृढीकृत्य अनन्तर शनैः शनैः ध्येयात्मकसूक्ष्मविषयस्य् भावनायामभ्यासं करोति । अथ च सूक्ष्मतर, सूक्ष्मतम, एवं परमलक्ष्यपर्यन्तं गन्तुं चेष्टां करोति । दशायामस्यां स्थूलपञ्चभूतानां भावना अथवा पाञ्चभौतिक चतुर्भु जादिस्थूलशरीरभावना, एवं स्थूलभूतकारणानि यानि सूक्ष्माणि पञ्चतन्मात्राणि तेषां भावना, तेषां पूर्वापरानुसन्धानपूर्वकत्वेन प्रथमतः सामान्यवादविशेषः तदा धमधर्मिणोः या भावना सा सवितर्का अथवा वितर्कानुगता इति कथ्यते ।

वर्गः:न प्राप्तः योगसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
उळवी

**उळवी** (Ulavi) कर्णाटकराज्यस्य उत्तरकन्नडमण्डले स्थितः ग्रामः । द्वादशशतके शिवशरणानां क्रान्तेः अनन्तरं चेन्नबसवण्णेन सह शरणाः उळवी प्रदेशे वने वासं कृतवन्तः । शरणानां नाम्ना अत्र अनेकाः गुहाः सन्ति । अक्कनागम्मा, मडिवाळमाचय्यः, किन्नरिबोमय्यः इत्यादीनां शरणानां स्मारकस्थानानि अत्र सन्ति । अस्य महामने इति कथयन्ति । "मने" इत्युक्ते कन्नडभाषायां गृहम् इत्यर्थः । महतां मने=गृहम् महामने महागृहम् इत्यर्थः । चेन्नबसवण्णस्य स्मारकमपि अस्ति । इदं क्षेत्रम् उत्तरकन्नडमण्डले प्रख्यातं प्रवासिधाम । उळविक्षेत्रात् अनतिदूरे काळीनदी प्रवहति । कोडसळ्ळि जलाशयः, विद्युदुत्पादनकेन्द्रमपि द्र्ष्टुं शक्यते । शिवरात्रेः पूर्वस्यां पूर्णिमायाम् अत्र चेन्नबसवण्णयात्रामहोत्सवः भवति । प्रकृतिसौन्दर्यस्य अत्र विशेषानुभवः भवति।

## मार्गः
:जोयडातः ३६ कि.मी 
:दाण्डेलीनगरतः ५६ कि.मी 
:यल्लापुरतः ३२ कि.मी 
:कारवारतः ९० कि.मी.

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
मञ्जुगुणि

**मञ्जुगुणि** (Manjuguni) कर्णाटकराज्यस्य उत्तरकन्नडमण्डले स्थितं किञ्चन क्षेत्रं वर्तते । तिरुपतिवेङ्कटरमणः एकदा मृगयार्थं गच्छन् अत्र आगतवान् । अत्रत्येन प्रकृतिसौन्दर्येण आकृष्टः सः अत्रैव स्थितवान् इति श्रूयते ।

अनन्तरकाले अत्र श्री वेङ्कटरमणस्य देवालयः निर्मितः अस्ति । श्रीवेङ्कटरमणमूर्तिः कृष्णषिलयानिर्मिता विद्यते । अयं धनुर्बाणहस्तः पादुकायुक्तः शङ्खचक्रगदाधरः च अस्ति । अत्र सुन्दराः कासाराः रथमार्गाः पूगनारिकेलादिव्यवृक्षक्षॆत्राणि च दर्शनीयानि सन्ति । अत्र समीपे गुहाः सन्ति । चैत्रपूर्णिमायां रथोत्सवः भवति ।

## मार्गः
:शिरसी-कुमटाराजमार्गे २० कि.मी, ततः ५ कि.मी । 
:शिरसीतः लोकयानानि सन्ति ।

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
कामैस्तैस्तैर्हृतज्ञानाः ...

## श्लोकः 
:**कामैस्तैस्तैर्हृतज्ञानाः प्रपद्यन्तेऽन्यदेवताः ।**
:**तं तं नियममास्थाय प्रकृत्या नियताः स्वया ॥ २० ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य विंशतितमः(२०) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
कामैः तैः तैः हृतज्ञानाः प्रपद्यन्ते अन्यदेवताः तं तं नियमम् आस्थाय प्रकृत्या नियताः स्वया ॥ २० ॥

## अन्वयः
तैः तैः कामैः हृतज्ञानाः स्वया प्रकृत्या नियताः तं तं नियमम् आस्थाय अन्यदेवताः प्रपद्यन्ते ।

## शब्दार्थः 
:तैः तैः = अनेकविधैः
:कामैः = अभिलाषैः
:हृतज्ञानाः = अपगतविवेकाः
:स्वया = स्वकीयेन
:प्रकृत्या = स्वभावेन
:नियताः = नियन्त्रिताः
:तं तम् = बहुप्रकारम्
:नियमम् = जपोपवासरूपं नियमम्
:आस्थाय = आश्रित्य
:अन्यदेवताः = इतरदेवताः
:प्रपद्यन्ते = भजन्ते ।

## अर्थः 
अनेकविधैः अभिलाषैः अपगतविवेकाः केचन जनाः स्वस्य स्वभावेन नियन्त्रिताः सन्तः तं तं 	जपोपवासादिरूपं नियमम् आश्रित्य मां विहाय अन्याः देवताः भजन्ते ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
20
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
उदाराः सर्व एवैते...

## श्लोकः 
:**उदाराः सर्व एवैते ज्ञानी त्वात्मैव मे मतम् ।**
:**आस्थितः स हि युक्तात्मा मामेवानुत्तमां गतिम् ॥ १८ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य अष्टादशः(१८) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
उदाराः सर्वः एव एते ज्ञानी तु आत्मा एव मे मतम् आस्थितः स हि युक्तात्मा माम् एव अनुत्तमां गतिम् ॥ १८ ॥

## अन्वयः
एते सर्वे उदाराः एव । ज्ञानी तु मे आत्मा एव (इति) मतम् । सः हि युक्तात्मा अनुत्तमां गतिं माम् एव आस्थितः ।

## शब्दार्थः 
:एते = इमे
:सर्वे = सकलाः
:उदाराः एव = उत्कृष्टाः एव
:ज्ञानी तु = ज्ञानवान् तु
:आत्मा एव = आत्मा  एव (इति)
:मे = मम
:मतम् = अभिप्रायः
:हि = यस्मात्
:सः = ज्ञानी
:युक्तात्मा = समाहितचित्तः
:अनुत्तमाम् = उत्कृष्टाम्
:गतिम् = पदम्
:मामेव आस्थितः = माम् एव मत्वा प्राप्तः ।

## अर्थः 
एते सर्वे उत्कृष्टाः एव । ज्ञानवान् तु मत्तः अन्यः न, अपि तु मत्स्वरूपः एव इति मम अभिप्रायः । यतः सः ज्ञानवान् प्राप्यं पदं भगवान् एव इति मामेव आश्रितवान् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
18
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
बृहद्रथवंशः

अयं वंशः भारते बृहद्रथेन स्थापितः । तस्य पुत्रः एव जरासन्धः । जरासन्धः पञ्चपाण्डवेषु अन्यतमेन भीमेन हतः । एष: वंशः भारते सहस्रवर्षाणि यावत् शासनम् अकरोत् ।

बृहद्रथवंशः
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
तेषां ज्ञानी नित्ययुक्त...

## श्लोकः 
:**तेषां ज्ञानी नित्ययुक्त एकभक्तिर्विशिष्यते ।**
:**प्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थमहं स च मम प्रियः ॥ १७ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य सप्तदशः(१७) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
तेषां ज्ञानी नित्ययुक्तः एकभक्तिः विशिष्यते प्रियः हि ज्ञानिनः अत्यर्थम् अहं स च मम प्रियः ॥ १७ ॥

## अन्वयः
तेषां नित्ययुक्तः एकभक्तिः ज्ञानी विशिष्यते । अहं हि ज्ञानिनः अत्यर्थं प्रियः । सः च मम प्रियः ।

## शब्दार्थः 
:तेषाम् = तेषु
:नित्ययुक्तः = सततयोगी
:एकभक्तिः = अनन्यभक्तिः
:ज्ञानी = ज्ञानवान्
:विशिष्यते = अतिरिच्यते
:अहं हि = अहम्
:ज्ञानिनः = ज्ञानवतः
:अत्यर्थम् = अतिशयेन
:प्रियः = अभीष्टः
:सः च = सः अपि
:मम = मे
:प्रियः = अभीष्टः ।

## अर्थः 
तेषां सततयोगी अनन्यभक्तिः ज्ञानी विशिष्यते । अहं ज्ञानवतः अतीव प्रियः । सोऽपि मम अतीवप्रियः ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
17
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
ताळीकोटे

कर्णाटकराज्यस्य उत्तरभागे विद्यमाने बिजापुरमण्डले स्थितं प्रसिद्धं स्थानम् अस्ति । बहुभ्यः शतकेभ्यः प्रसिद्धं वाणिज्यकेन्द्रम् एतत् । घृतस्य धान्यानां वाणिज्यम् अतिप्रसिद्धम् आसीत् । अत्रत्यजनानां प्रमुखौ उद्योगौ कृषिः वाणिज्यं च ।  
विजयनगरसाम्राज्यस्य पतने कारणीभूतं, १५६५ तमे वर्षे प्रवृत्तं ताळीकोटेयुद्धम् अत्रैव समीपे रक्कस-तङ्गडगी इत्यत्र प्रवृत्तम्। अनेकानि ऐतिहासिकानि स्थानानि अत्र सन्ति । प्राचीनदुर्गस्य अवशेषान् अत्र द्रष्टुं शक्नुमः ।
इतः ५-६ किलोमीटर् दूरे हगरटगि इत्यत्र शताधिकानि पाण्डवानां मन्दिराणि सन्ति । कुन्ती, भीमः, विदुरः, एवं महाभारतस्य पात्राणि देवत्वम् आप्तवन्तः सन्ति ।
इदानीम् एतत् बिजापुरमण्डलस्य उपमण्डलकेन्द्रम् अस्ति। राज्यराजधानीतः ५२० कि मी दूरे अस्ति ।

वर्गः:कर्णाटकस्य ऐतिहासिकस्थानानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
गुणवन्ते

## गुणवन्ते
गुणवन्ते (Gunavante) कर्णाटकराज्यस्य उत्तरकन्नडमण्डले स्थितं किञ्चन नगरम् । पश्चिमसागरतीरे स्थितेषु पञ्चमहाक्षेत्रेषु इदमपि एकम् । अत्रैव रावणः वटुरूपिगणेशस्य हस्ते आत्मलिङ्गं ग्रहीतुं दत्तवान् । गणेशः लिङगं भूमौ स्थापितवान्  । रावणः लिङ्गम् उन्मूलयितुं प्रयत्नं कृतवान् । तदा एकः भागः अत्र पतितः इति पुराणाधारः अस्ति । अत्र गुणवन्तेश्वरदेवालयः (१५ शतकीयः) अस्ति ।
 
## मार्गः
:होन्नावरतः १० कि.मी. 
:गोकर्णतः ६० कि.मी।

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
अन्तवत्तु फलं तेषां...

## श्लोकः 
:**अन्तवत्तु फलं तेषां तद्भवत्यल्पमेधसाम् ।**
:**देवान्देवयजो यान्ति मक्ता यान्ति मामपि ॥ २३ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य त्रयोविंशतितमः(१३) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
अन्तवत् तु फलं तेषां तत् भवति अल्पमेधसाम् देवान् देवयजो यान्ति मद्भक्ताः यान्ति माम् अपि ॥ २३ ॥

## अन्वयः
अल्पमेधसां तेषां तत् फलं तु अन्तवत् भवति । देवयजः देवान् यान्ति । मक्ताः अपि मां यान्ति ।

## शब्दार्थः 
:अल्पमेधसाम्	= अल्पमतीनाम्
:तेषाम् = भक्तानाम्
:तत् फलं तु = तत् प्रयोजनं तु
:अन्तवत् = विनाशि
:भवति = सम्पद्यते
:देवयजः = देवाराधकाः
:देवान् = विविधदेवान्
:यान्ति = प्राप्नुवन्ति
:मक्ताः अपि = मदाराधकाः तु
:माम् = माम्
:यान्ति = प्राप्नुवन्ति ।

## अर्थः 
अल्पमतीनां भक्तानां तत् फलं तु विनाशि भवति । देवान् ये आराध्यन्ति ते तान् देवान् प्राप्नुवन्ति । ये माम् आराध्यन्ति ते तु माम् एव प्राप्नुवन्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
23
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
यो यो यां यां तनुं भक्तः...

## श्लोकः 
:**यो यो यां यां तनुं भक्तः श्रद्धयार्चितुमिच्छति ।**
:**तस्य तस्याचलां श्रद्धां तामेव विदधाम्यहम् ॥ २१ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य एकविंशतितमः(२१) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
यः यः यां यां तनुं भक्तः श्रद्धया अर्चितुम् इच्छति तस्य तस्य अचलां श्रद्धां ताम् एव विदधामि अहम् ॥ २१ ॥

## अन्वयः
यः यः भक्तः यां यां तनुं श्रद्धया अर्चितुम् इच्छति तस्य तस्य ताम् एव अचलां श्रद्धाम् अहं विदधामि ।

## शब्दार्थः 
:यः यः भक्तः = यः यः भजनशीलः
:यां यां तनुम् = यां यां मूर्तिम्
:श्रद्धया = आसक्त्या
:अर्चितुम् = आराधयितुम्
:इच्छति = अभिलषति
:तस्य तस्य = भक्तस्य
:ताम् एव = तादृशीम् एव
:अचलाम् = स्थिराम्
:श्रद्धाम् = आसक्तिम्
:विदधामि = करोमि ।

## अर्थः 
यः यः भक्तः यां यां मूर्तिं श्रद्धया अर्चितुम् इच्छति तस्य भक्तस्य तादृशीम् एव स्थिरां श्रद्धाम् अहं करोमि ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
21
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
स तया श्रद्धया युक्तः...

## श्लोकः 
:**स तया श्रद्धया युक्तस्तस्या राधनमीहते ।**
:**लभते च ततः कामान्मयैव विहितान्हि तान् ॥ २२ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य द्वाविंशतितमः(२२) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
सः तया श्रद्धया युक्तः तस्य आराधनम् ईहते लभते च ततः कामान् मया एव विहितान् हि तान् ॥ २२ ॥

## अन्वयः
सः तया श्रद्धया युक्तः तस्याः राधनम् ईहते । ततः च मया एव विहितान् तान् कामान् हि लभते ।

## शब्दार्थः 
:सः = सः भक्तः
:तया श्रद्धया = तया आसक्त्या
:युक्तः = संयुक्तः
:तस्याः = एतस्य मूर्तेः
:आराधनम् = सेवनम्
:ईहते = करोति
:ततः च = पश्चात्
:मया एव = भगवता मया एव
:विहितान् = दत्तानि
:तान् कामान् = तानि फलानि
:लभते हि = प्राप्नोति खलु ।

## अर्थः 
सः भक्तः तया आसक्त्या युक्तः सन् तस्याः देवतातनोः सेवनं करोति । पश्चात् मया एव दत्तानि तानि फलानि प्राप्नोति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
22
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
सहस्रलिङ्गम्

thumb|right|400px|असङ्ख्यानि लिङ्गानि
**सहस्रलिङ्गं** (Sahasralinga) कर्णाटकराज्यस्य उत्तरकन्नडमण्डले विद्यमानं किञ्चन तीर्थक्षेत्रम् । शाल्मलानद्याः तीरे अस्ति ।  पूर्वं स्वर्णवल्लीमठः अत्र आसीत् । इदानीं मठः किञ्चिद्दूरे अस्ति । शिवरात्रिदिने सहस्रशः जनाः अत्र आगत्य शिवस्य आराधनं कुर्वन्ति । नद्यां भक्त्या स्नानं कुर्वन्ति च । अत्रत्या प्रकृतिः सुन्दरी विद्यते ।

## सम्पर्कः
उत्तरकन्नडमण्डलस्य शिरसितः १२.५ किलोमीटर् दूरे यल्लापुरमार्गे गम्येत चेत् वामभागे १.५किलोमीटर् दूरे  हुळगोळग्रामः प्राप्यते । ततः पश्चिमस्यां दिशि  शाल्मलानद्याः तीरे सहस्रलिङ्गस्य दर्शनं भवति । २.५ किलोमीटर्-विस्तारयुतायां शाल्मलानद्यां प्रायः २५०० लिङ्गानि सन्ति । एतदर्थमेव सहस्रलिङ्गम् इति अस्य स्थानस्य नाम । धारवाडमण्डलस्य कलघटगी इति स्थाने उद्भवति इयं शाल्मलानदी ।

## इतिहासः 
एतेषां लिङ्गानाम् अनेकवर्षाणां ऐतिह्यमस्ति । एतेषाम् उद्भवविषये, इतिहासः, विश्वासः  च जनमाससे विविधरूपेण वरीवर्तते । नद्यां लिङ्गानि नन्दिविग्रहाः शिलाभिः निर्मिताः सन्ति । केषुचित् लिङ्गेषु प्राचीना कन्नडलिपिः अस्ति । शासनेषु एतत् स्थानं **सहस्रहळ्ळी** इति उल्लिखितम् ।
## कथाः
सोयिदेवः अनपत्यताकारणतः नद्यां लिङ्गं स्थापयित्वा आराधयामि इति  देवं प्रार्थितवान् । यदा सन्तानं प्राप्तं तेन तदा लिङ्गानि संस्थाप्य दानरूपेण पूजार्थं भूमिं दत्तवान् इति शासनेषु उल्लिखितमस्ति । दर्शनेन एतानि लिङ्गानि पूर्वं राजभिः कारितानि इव दृश्यन्ते । बृहत्यां शिलायाम् एव वृत्ताकारेण लिङ्गानि निर्मितानि सन्ति । तेषां मध्ये चषकाकृतिः दृश्यते । चषाकाकारं परितः नवग्रहसङ्केतः उत्कीर्णः । एतेषां लिङ्गानां मध्ये बृहन्नन्दिविग्रहाः अपि उत्कीर्णाः । नाट्यभङ्ग्यां स्थिताः कलाकृतयः दृश्यन्ते । एताः वीक्षकाणां मनांसि हरन्ति ।

पुरा शिल्पकलापाठशालाः आसन् । स्वादिराजः स्वप्रीतिभाजां राज्ञां कृते इतः कलात्मकवस्तूनि कारयित्वा प्रेषयति स्म । स्वादिप्रदेशस्य अनेकानि भवनानि, स्तम्भाः मूर्तयः अत्र एव रचिताः । स्वादिराजः बनवासिराजाय शिलानिर्मितं पर्यङ्कं कारयित्वा प्रेषितवान् इति श्रूयते ।

अन्या काचित् कथा एवम् अस्ति । पाण्डवैः एतानि निर्मितानि इति । लिङ्गानाम् उद्भवविषये  विश्वासार्हाः अधाराः न सन्ति । अत्र सर्वाणि लिङ्गानि  मृदुशिलाभिः निर्मितानि सन्ति । एतेन ज्ञायते अत्र शिल्पशाला आसीत् इति । शिक्षणार्थम् अत्र शिलाभिः शिवलिङ्गानि निर्मितानि सन्ति इति, एषः अपि अङ्गीकारार्हः विषयः । एतस्मिन् विषये वादविवादाः केऽपि भवन्तु, परन्तु  एतत् प्रवासिनाम् उत्तमं स्थानमस्ति इति विषये नास्ति विप्रतिपत्तिः ।

प्रतिवर्षं वर्षाकाले जलस्य  आवर्तैः कानिचन् लिङ्गानि नष्टानि भवन्ति इति अत्रत्याः वदन्ति ।

अत्र प्रतिदिनम् ईश्वरपूजा भवति । शिवरात्रिपर्वणि अत्र सहस्राधिकाः जनाः आगच्छन्ति । ग्रीष्मकालः लिङ्गानां वीक्षणार्थम् उत्तमः समयः अस्ति ।
परन्तु आतपं सोढ्वा शिलायाः उपरि स्थित्वा लिङ्गदर्शनं साहसमेव । यदि भवन्तः द्विसहस्रलिङ्गानि द्र्ष्टुमिच्छन्ति तदा नदीमार्गेण सार्धकिलोमीटर्द्वयं गन्तव्यम् ।

हुळगोळग्रामं गन्तुं यानव्यवस्था नास्ति । प्रवासिभिः स्वाकीयेन वाहनेन अथवा भाटकवाहनेन गन्तव्यं भवति ।

## वीथिका

File:Shivalinga with Nandi carvings.jpg|नन्दीशिलाकृतियुक्तं शिवलिङ्गम्
File:Old Kannada engraving below Linga.jpg|लिङ्गस्य अधः प्राचीना कन्नडलिपिः
File:Nandi Carving.jpg|नन्दीशिलाकृतिः
File:Sahasralinga - curvings.jpg|विविधाः आकृतयः
File:Cable Bridge, Sahasralinga.jpg|सहस्रलिङ्गक्षेत्रे सेतुः

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकस्य तीर्थस्थानानि
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वेदाहं समतीतानि...

## श्लोकः 
:**वेदाहं समतीतानि वर्तमानानि चार्जुन ।**
:**भविष्याणि च भूतानि मां तु वेद न कश्चन ॥ २६ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य षड्विंशतितमः(२६) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
वेद अहं समतीतानि वर्तमानानि च अर्जुन भविष्याणि च भूतानि मां तु वेद न कश्चन ॥ २६ ॥

## अन्वयः
अर्जुन ! अहं समतीतानि वर्तमानानि च भविष्याणि च भूतानि वेद । मां तु कश्चन न वेद ।

## शब्दार्थः 
:अहम् = परमेश्वरः अहम्
:समतीतानि = अतिक्रान्तानि
:वर्तमानानि च = वर्तमानानि च
:भविष्याणि च = आगामीनि अपि
:भूतानि = स्थावरजमानि
:वेद = जानामि
:मां तु = परमेश्वरं तु
:कश्चन = कोऽपि
:न वेद = न जानाति ।

## अर्थः 
हे अर्जुन ! अहं अतिक्रान्तानि वर्तमानानि आगामीनि अपि सर्वाण्यपि भूतानि जानामि । मां तु कोऽपि न जानाति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
26
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
इच्छाद्वेषसमुत्थेन...

## श्लोकः 
:**इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन भारत ।**
:**सर्वभूतानि सम्मोहं सर्गे यान्ति परन्तप ॥ २७ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य सप्तविंशतितमः(२७) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन भारत सर्वभूतानि सम्मोहं सर्गे यान्ति परन्तप ॥ २७ ॥

## अन्वयः
भारत, परन्तप ! सर्गे सर्वभूतानि इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन सम्मोहं यान्ति ।

## शब्दार्थः 
:भारत = अर्जुन !
:परन्तप = शत्रुतापन !
:सर्गे = देहोत्पत्तौ सत्याम्
:सर्वभूतानि = भूतजातम्
:इच्छाद्वेषसमुत्थेन = रागद्वेषसम्भूतेन
:द्वन्द्वमोहेन = द्वन्द्वव्यामोहेन
:सम्मोहम् = मूढत्वम्
:यान्ति = लभन्ते ।

## अर्थः 
यदा स्थूलदेहस्य उत्पत्तिः भवति तदैव विषयेषु रागः द्वेषश्च सम्भवति । तेन च शीतोष्णसुखदुःखादिद्वन्द्वात् जातेन विवेकनाशेन अहं सुखी अहं दुःखी इति जानन्तः सर्वेऽपि प्राणिनः मोहम् आपन्नाः मां न जानन्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
27
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
येषां त्वन्तगतं पापं...

## श्लोकः 
:**येषां त्वन्तगतं पापं जनानां पुण्यकर्मणाम् ।**
:**ते द्वन्द्वमोहनिर्मुक्ता भजन्ते मां दृढव्रताः ॥ २८ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य अष्टाविंशतितमः(२८) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
येषां तु अन्तगतं पापं जनानां पुण्यकर्मणाम् ते द्वन्द्वमोहनिर्मुक्ताः भजन्ते मां दृढव्रताः ॥ २८ ॥

## अन्वयः
येषां तु पुण्यकर्मणां जनानां पापम् अन्तगतं ते द्वन्द्वमोहनिर्मुक्ताः दृढव्रताः मां भजन्ते ।

## शब्दार्थः 
:येषां तु = येषां तु
:पुण्यकर्मणाम् = पुण्याचारशीलानाम्
:जनानाम् = मानवानाम्
:पापम् = कल्मषम्
:अन्तगतम् = नष्टप्रायम्
:ते = मानवाः
:द्वन्द्वमोहनिर्मुक्ताः = शीतोष्णादिजन्येन मोहेन रहिताः
:दृढव्रताः = गाढसल्पाः
:मां भजन्ते = मां सेवन्ते ।

## अर्थः 
पुण्यं कर्म समाचरतां पापं यदा समाप्तप्रायं भवति तदा ते दृढसल्पाः शीतोष्णसुखदुःखादिद्वन्द्वजन्येन मोहेन मुच्यमानाः मां प्राप्नुवन्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
28
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
सोन्दा

कर्नाटकस्य तीर्थस्थानेषु **सोन्दाक्षेत्रम्** अन्यतमम् अस्ति | विभिन्नप्रदेशजनैः सोन्दा, सोदे, स्वादि इत्यादिभिः भिन्नभिन्ननामभिः प्रसिद्धम् इदं स्थानम् उत्तरकन्नडमण्डलस्य सिरसीसमीपे स्थितम् अस्ति । उत्तरकन्नडमण्डलं बेङ्गलूरुतः ४५० कि.मी दूरे, सिरसीनगरात् २५ कि.मी दूरे च अस्ति । सिरसीतः गन्तुं प्रचुरलिकयानानि खासगिवाहनानि च सन्ति । अत्र माध्वयतिषु अन्यतमस्य दाससाहित्यस्य योगदाता च वादिराजस्य बृन्दावनम् अस्ति . श्रीजैनमठं श्रीस्वर्णवल्लीमठं च । प्रकृतेः सौन्दर्यं द्रष्टुं अपि उत्तमं स्थानम् अस्ति ।
दक्षिणतः|लघुचित्रम्|धवल गंगा सरोवर
वदिराजस्य बृन्दावनं विहाय अस्मिन् क्षेत्रे त्रिविक्रमदेवरस्य भूतराजस्य च मन्दिराणि सन्ति । वदिराजः त्रिविक्रमदेवरस्य मन्दिरे पूजां करोति स्म इति कथ्यते । एतत् वदिराजसम्बद्धेषु केषुचित् कृतीषु गीतेषु च उक्तम् अस्ति ।

## राक्षसराजस्य मन्दिरम् 
अत्र भूतराजस्य मन्दिरसम्बद्धाः अनेकाः आख्यानाः सन्ति । वदिराजः स्वप्रश्नद्वारा वादिराजं पराजय्य तस्य भूतस्य उपद्रवं कर्तुं आगतस्य भूतस्य उपयुक्तं उत्तरं दत्तवान् इति विश्वासः अस्ति । अतः वदिराजस्य सेवकत्वेन भूतः अस्मिन् क्षेत्रे निवसति इति स्थानीयजनाः मन्यन्ते । अद्यत्वेऽपि मानसिकव्याधिपीडिताः (दानवसंयुक्ताः इति उच्यन्ते) अत्र आनीयन्ते । भूतराजाय नैवेद्यं सेवां च दत्त्वा तेषां मानसिकविकाराः गमिष्यन्ति इति जनाः मन्यन्ते । वदिराजस्य बृन्दावनस्य समीपे धवलगङ्गा इति सरः अस्ति । अस्य सरोवरस्य एकः कोणः **भूतराजस्य स्थानम्** इति उच्यते . जनाः तस्य स्थानस्य उपयोगं न कुर्वन्ति । वदिराजः यस्मिन् स्तोत्रे शिवस्य **धवलगङ्गायाः गंगाधरमहालिंगं** स्तुतिः सः अस्य सरोवरस्य विषये अस्ति ।

## तपोवनम् 
दक्षिणतः|लघुचित्रम्|तपोवनम्
वदिराजः सघनवनमध्ये क्षेत्रे तपं कुर्वन् आसीत् इति कथ्यते । अत्र शाल्मला नदी अल्पेन प्रकारेण प्रवहति । नदीतीरे शिलायां वादिराजस्य प्रियदेवस्य हयग्रीवस्य प्रतिमा दृश्यते । ==समीपस्थानि रोचकस्थानानि== श्रीस्वर्णवल्लीमठः, श्रीवदिराजमठः,जैनमठः,वेङ्कटारमणमन्दिरः,शङ्काराणारायणमन्दिरः,सदाशिवमन्दिरः, सिरसी- मरीकम्बामन्दिरः, सहस्रलिंगं, याणं च समीपस्थ रोचकस्थानानि सन्ति ।
वर्गः:हिन्दुधर्मः
साधिभूताधिदैवं मां...

## श्लोकः 
:**साधिभूताधिदैवं मां साधियज्ञं च ये विदुः ।**
:**प्रयाणकालेऽपि च मां ते विदुर्युक्तचेतसः ॥ ३० ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य त्रिंशत्तमः(३०) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
साधिभूताधिदैवं मां साधियज्ञं च ये विदुः प्रयाणकाले अपि च मां ते विदुः युक्तचेतसः ॥ ३० ॥

## अन्वयः
ये साधिभूताधिदैवं साधियज्ञं च मां विदुः ते युक्तचेतसः प्रयाणकाले अपि च मां विदुः ।

## शब्दार्थः 
:ये = ये मानवाः
:साधिभूताधिदैवम् = प्रतिभूतं प्रतिदैवं च वर्तमानम्
:साधियज्ञं च = प्रतियज्ञमपि वर्तमानम्
:मां विदुः = मां जानन्ति
:ते = ते मानवाः
:युक्तचेतसः = समाहितमनसः
:प्रयाणकाले अपि च = मरणसमये अपि
:मां विदुः = मां जानन्ति ।

## अर्थः 
ये मां प्रतिभूतं प्रतिदैवं प्रतियज्ञं च वर्तमानं जानन्ति ते मानवाः समाहितमनसः मरणसमये अपि मां जानन्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
30
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
अव्यक्तं व्यक्तिमापन्नं...

## श्लोकः 
:**अव्यक्तंव्यक्तिमापन्नं मन्यन्ते मामबुद्धयः ।**
:**परं भावमजानन्तो ममाव्ययमनुत्तमम् ॥ २४ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य चतुर्विंशतितमः(२४) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
अव्यक्तं व्यक्तिम् आपन्नं मन्यन्ते माम् अबुद्धयः परं भावम् अजानन्तः मम अव्ययम् अनुत्तमम् ॥ २४ ॥

## अन्वयः
अबुद्धयः मम अनुत्तमं परम् अव्ययं भावम् अजानन्तः अव्यक्तंमां व्यक्तिम् आपन्नं मन्यन्ते ।

## शब्दार्थः 
:अबुद्धयः = अविवेकिनः
:मम = मे
:अनुत्तमम् = उत्तमोत्तमम्
:परम् = उत्कृष्टम्
:अव्ययम् = नाशरहितम्
:भावम् = स्वरूपम्
:अजानन्तः = अविदन्तः
:अव्यक्तम् = अप्रकाशम्
:माम् = माम्
:व्यक्तिम् = प्रकाशम्
:आपन्नम् = प्राप्तवन्तम्
:मन्यन्ते = चिन्तयन्ति ।

## अर्थः 
अविवेकिनः मम उत्तमोत्तमम् उत्कृष्टम् नाशरहितं स्वरूपम् अजानन्तः अप्रकाशं मां मत्स्यकूर्मादिरूपेण प्रकाशं प्राप्तवन्तं चिन्तयन्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
24
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
नाहं प्रकाशः सर्वस्य...

## श्लोकः 
:**नाहं प्रकाशः सर्वस्य योगमायासमावृतः ।**
:**मूढोऽयं नाभिजानाति लोको मामजमव्ययम् ॥ २५ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः सप्तमोध्यायस्य ज्ञानविज्ञानयोगस्य पञ्चविंशतितमः(२५) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
न अहं प्रकाशः सर्वस्य योगमाया समावृतः मूढः अयं न अभिजानाति लोकः माम् अजम् अव्ययम् ॥ २५ ॥

## अन्वयः
योगमायासमावृतः अहं सर्वस्य न प्रकाशः । मूढः अयं लोकः अव्ययम् अजं मां न अभिजानाति ।

## शब्दार्थः 
:योगमायासमावृतः = इच्छाधीनमायया आच्छन्नः
:अहम् = अहम्
:सर्वस्य = सकलस्य लोकस्य
:न प्रकाशः = न प्रकटः
:मूढः = मूर्खः
:अयं लोकः = एषः जनः
:अव्ययम् = नाशरहितम्
:अजम् = उत्पत्तिविहीनम्
:माम् = माम्
:न अभिजानाति = न वेत्ति ।

## अर्थः 
सल्पाधीनया मायया समावृतः अहं सकलस्य लोकस्य दृष्टिगोचरः न भवामि । केषाञ्चिदेव दृष्टिगोचरो भवामि । मूढः तु अयं जनः नाशरहितम् उत्पत्तिरहितं च मां न जानाति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
25
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
जरामरणमोक्षाय...

## श्लोकः 
:**जरामरणमोक्षाय मामाश्रित्य यतन्ति ये ।**
:**ते ब्रह्म तद्विदुः कृत्स्नमध्यात्मं कर्म चाखिलम् ॥ २९ ॥**

## पदच्छेदः
जरामरणमोक्षाय माम् आश्रित्य यतन्ति ये ते ब्रह्म तत् विदुः कृत्स्नम् अध्यात्मं कर्म च आखिलम् ॥ २९ ॥

## अन्वयः
ये माम् आश्रित्य जरामरणमोक्षाय यतन्ति ते तत् ब्रह्म कृत्स्नम् अध्यात्मम् अखिलं च कर्म विदुः ।

## शब्दार्थः 
:ये  = ये मानवाः
:जरामरणमोक्षाय  = जरामृत्युहानाय
:माम् आश्रित्य = माम् अवलम्ब्य
:यतन्ति = यतन्ते
:ते = ते मानवाः
:तत् ब्रह्म = प्रसिद्धं परमात्मानम्
:कृत्स्नम् = समग्रम्
:अध्यात्मम् = आत्मविषयम्
:अखिलम् = समस्तम्
:कर्म च = कर्तव्यं च
:विदुः = जानन्ति ।

## अर्थः 
ये मानवाः माम् अवलम्ब्य जरामरणविमोक्षाय प्रयतन्ते ते मानवाः तत् परब्रह्म जानन्ति तथा समग्रम् आत्मविषयं कर्तव्यं च जानन्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
29
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
कर्णाटकस्य दासपरम्परा

**दासपरम्परा** (Dasaparampara) कर्णाटकस्य सङ्गीतपरम्परासु अन्यतमा अस्ति ।  हरिदासाः अनुभाविनः । सर्वधर्माणाम् अनुभाविनः यथा सत्यं ज्ञातुं कष्टम् अनुभूय ज्ञानं प्राप्य इतरेषां कृते अपि दर्शयितुं प्रयत्नं कुर्वन्ति तथैव एते अपि प्रयत्नं कृतवन्तः । देवं प्राप्तुं विद्वत्ता एव प्रामुख्यं न, अचलभक्तिः आवश्यकी तदा देवः द्रष्टुं शक्यते । देवस्य करुणया जीवः संसारबन्धनात् मोक्षं प्राप्नोति इति एतस्य उपदेशस्य सारः । एते स्वस्य प्रासादिकवण्या एतम्  उपदेशं बहुधा विवृत्य, तम् उपदेशं लोकप्रियं, लोकप्रचलितं च कृतवन्तः । उत्कृष्टदैवभक्त्या प्रेरिताः एते दासाः भिन्नभिन्नभावम् अनुभूय तत् गीतरुपेण प्रतिबिम्बितवन्तः । दाससाहित्यं भक्तिमार्गास्य साहित्ये एकं महत्वं स्थानम् आप्नोति । कन्नडसाहित्यम् अपि दाससाहित्यात् बहुधा उपकृतम् अस्ति । 
:नरहरितीर्थः
:श्रीपादरायः
:व्यासरायः
:कनकदासः
:पुरन्दरदासः
:भागण्णदासः
:जगन्नाथदासः
:वादिराजतीर्थः
:विजयदासः
:हेळवनकट्टे गिरियम्मा
## प्रमुखलेखः
:*हरिदासाः

वर्गः:भक्तिगीतरचयितारः
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
नरहरितीर्थः

**नरहरितीर्थः** (Naraharitirtha) श्रेष्ठः कीर्तनकारः । अस्माकं ज्ञानानुसारं हरिदासेषु नरहरितीर्थः एव प्रथमः हरिदासः । एषः पद्मनाभस्य अनन्तरं क्रि.श १२१४ तः १२२१ पर्यन्तं स्वामी आसीत् । एतस्य पूर्वाश्रमस्य नाम "श्यामशास्त्री" इति ।  एषः पूर्वाश्रमे गञ्जां प्रान्तस्य  मध्वाचार्याणां तत्वाणि एतस्य मनासि सम्यक् प्रभावम् अजनयन् । अतः नरहरितीर्थः मध्वाचार्यस्य शिष्यत्वं स्वीकृतवान् । ओडिस्साराज्यस्य महाराजेण उपायनरुपेण दत्तां सीतारामस्य मूर्तिं स्वीकृत्य मध्वाचार्याय दत्तवान् । सा एव मूर्तिः इदानीं मन्त्रालयमठे पूज्यते । नरहरितीर्थस्य कार्यस्य आरम्भः क्रि.श ११८६ तः इति भासते । एतस्य पद्येषु "रघुकुलतिलकः" नो चेत् "रघुपतिः" इति अङ्कितम् अस्ति ।

वर्गः:भक्तिगीतरचयितारः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
श्रीपादरायः

श्रीपादरायः
श्रीपादरायस्य पुरातनं नाम लक्ष्मीनारायणः इति एतस्य मातु नामः शिरियम्मा । पितुः नाम शेषगिरिआचार्यः । मुळुबागिलु एतस्य ग्रामः । शिक्षणं संन्यासदीक्षां च  उभयमपि श्रीरङ्गमठस्य स्वामिना सुवर्णतीर्थेन प्राप्तम् । एतस्य विद्वत्ता दृष्ट्वा विजयनगरस्य तथा चन्द्रगिर्याः राजानौ एतस्मै उपायनं दत्तवन्तौ । एषः एतस्मिन् मठे कन्नडगीतानि गातुम् अनुकूल्यं कल्पितवान् । वेणुगीते, भ्रमरगीते, गोपालगीते एतानि श्रीपादरायेण लिखितानि कन्नडगीतानि । श्रीरङ्गमठे एतानि गीतानि पूजासमये गायन्ति । चन्द्रगिरेः महाराजः राळ्वसिंहः क्रि.श १४९७ तमे वर्षे श्रीपादरायं स्वस्य सिंहासने उपवेश्य कनकाभिषेकं कृतवान् इति वदन्ति। एषः अनेकपण्डितान् पराजय्य द्वैतमतं प्रसारितवान् । श्रीरङ्गविठ्ठ्ल इति अङ्कितनाम्ना कवितानां रचनां कृतवान् । एतस्य पदयानि सरलानि सुलभानि गम्भीरतत्वयुतानि च सन्ति । पदयानि भक्तिरसेन पूरितानि सन्ति ।

वर्गः:आधुनिकगुरवः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:हिन्दुधर्मसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:मध्ययुगीयधार्मिकव्यक्तयः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
व्यासरायः

## पीठिका
**व्यासरायः** (Vyasatirtha) श्रेष्ठः कीर्तनकारः ।  **व्यासरायः**  (कन्नडभाषा : ವ್ಯಾಸರಾಯ)  १४५७  एप्रिल् २२ दिनाङ्के भारतम् भरतवर्षस्य कर्णाटाकराज्यस्य कावेरीतीरे बन्नूरु ग्रामे जन्म प्राप्तवान् । अस्य पिता रामाचार्यः माता सीताबायी । अस्य जीवितकालः क्रि.श.१४४७ तः क्रि.श. १५४८तमवर्षपर्यन्तम् अस्ति । एषः विजयनगरराजानां गुरुः आसीत् इति । अस्य पूर्वाश्रमस्य नाम "यतिराजः" इति । अयं अब्बूरुग्रामस्य ब्रह्मण्यतीर्थात् सन्न्यासदीक्षां प्राप्तवान् ।  कृष्णदेवरायस्य कुहूयोगं निवारितवान् इत्यपि वदन्ति । एषः स्वयं विद्वान् आसीत् विदुषाम् आश्रयदाता अपि आसीत् । संस्कृते तर्कताण्डवं, न्यायामृतं चन्द्रिका इति ग्रन्थान् रचितवान् ।

## इतिहासः
व्यासरायः श्रीपादरायेण संन्यासदीक्षां स्वीकृतवान् । बङ्गालदेशस्य वैष्णवपन्थस्य प्रमुखस्य श्रीकृष्णचैतन्यस्य गुरुः व्यासरायः आसीत् इति भासते । पुरन्दरदासः कनकदासः विजयीन्द्रस्वामी वादिराजः वैकुण्ठदासः एते व्यासरायस्य प्रमुख शिष्याः। व्यासरायः १५३६ तमे वर्षे स्वर्गङ्गतवान् । हम्प्याः आनेगोन्दी समीपे तुङ्गभद्रानद्याः द्वीपे एतस्य स्मारकम् अस्ति । एतेन द्वैतमतस्य बहु उपकारः अभवत् । व्यासकूटः दासकूटः च इति द्वौ मार्गौ एतस्य काले एव प्रचारे आगतौ । एषः दासकूटस्य प्रमुखः । दासकूटात् कर्णाटकराज्ये वैष्णवधर्मस्य प्रसारणे बहु साहाय्यम् अभवत् ।

## कृतयः
कन्नडे अनेकानि कीर्तनानि, भजनानि च लिखितवान् । इयं दासपरम्परां श्रीपादराजस्य अनन्तरं प्रवर्धयितवान् व्यासरायः एव । एतावत् व्यासरायरचितानि ११९कीर्तनानि लभ्यानि । अस्यां उगाभोगाः अपि अन्तर्गच्छन्ति । अङ्कितप्रधानपद्धतिः अनेन एव आरब्धा । श्रीकृष्ण इति अस्य पद्यान्तस्य अङ्कितम् । काश्चनकृतयः ।

### कीर्तनानि

चन्द्रिकाचार्यर पादद्वयके । 
एरगुवे प्रतिवासरके   ।

नव वृन्दावनव मध्यदि शोभिप । 
नवविध वरगळ नीडुत सतत ।
नव मणि मुकुट मस्तकदि ।
नव्य शुभ फल कोरुत । 
नम्बिद भक्तर दोषगळेणिसदे सुन्दर रघुपति रामन तोरिद ॥

विजयमूरुति रामन ध्यनिसि । 
विजय नगर साम्राज्य विस्तरसि ।
विजयिसि स्थापिसि मध्वमतद दिग्विजय तत्त्व तिरुळनु । 
अकळङ्क चरित श्री राम चन्दिरन महिमेय इळेयोळु साधिसि तोरिद ॥

यान्त्रिकतनदि तापवेनिसुव । 
यन्त्रोद्धारकमूर्तिय निल्लिसि ।
मन्त्राक्षतेय महिमेय तोरिद् चित्तदल्लिट्टु चन्द्रिका रचिसि ।
पञ्चमुखद प्राणेश विठ्ठल पञ्चमन्त्रदिन्दपूजिसि यतिसिद ।।

### उगाभोगानि
जारत्वदलि माडिदपापगळिगेल्ल 
गोपीजनजारनेन्दरे सालदे ।

चोरत्वदलि माडिद पापगळिगेल्ल्ल ।
नवनीत चोरनेन्दरे सालदे ।

क्रूरत्ववनु माडिद पापगळिगेल्ल ।
मावन कोन्दवनेन्दरे सालदे ।

प्रतिदिवस माडिद पापगळिगेल्ल 
पतितपावननेन्दरे सालदे ।

इन्तिप्प महिमेयोळोन्दनादरू ।
सन्तत नेनेववर सलहुव । **सिरिकृष्ण**

*
निन्न एञ्जलनुट्टु निन्न बेळ्ळुडेयुट्टु ।
मुन्नमाडिद कर्म बेन्न बिडदिद्दरे ।

निन्न ओलैसलेको कृष्ण 
सञ्चितवनुण्डु प्रपञ्चदोळगे बिद्दु ।

निन्न ओलैसलेको कृष्ण ।
दिनकरनुदिसि कत्तलु पोगदिद्दरे ।
हगलेनो इरळेनो कुरुडङ्गे **सिरिकृष्ण**

## मरणम्
व्यासरायः शा.श.१५४८ तमेवर्षे फाल्गुणमासस्य चतुर्थ्यां  विजयनगरे (हम्पी) कालवशः अभवत् । आनेगोन्दिसमीपे तुङ्गभद्रातीरे लघुद्वीपे अस्य स्मारिका वृन्दावनम् अस्ति । इदं स्थानं नवबृन्दावनम् इति प्रसिद्धम् ।

## बाह्यानुबन्धाः
* Vyasatirtha 
* Vyasatirtha in Haridasas of Karnataka 
* http://xa.yimg.com/kq/groups/23451465/2024686138/name/ar.htm 

वर्गः:भक्तिगीतरचयितारः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
गोपालदासः

## परिचयः
गोपालदासः श्रेष्ठः कीर्तनकारः ।  गोपालदासस्य ग्रामः कर्णाटकराज्यस्य रायचूरुमण्डलस्य जनपदस्य देवनदुर्गौपमण्डलस्य मसरुकल्लु । शा.श १६४० (क्रि.श १७१८)तमे वर्षे एषः जन्म प्राप्तवान् । अस्य कालः क्रि.सा १७२१ तः क्रि.श.१७६२तमवर्षपर्यन्तम् ।  एतस्य पितुः नाम "मुरारिरायः" मातुः नाम "वेङ्कम्मा" । दासण्णः शीनप्पः, रङ्गप्पः इति त्रयः एतस्य अनुजाः आसन् । अस्य पूर्वाश्रमस्य नाम भगण्णः इति । एते सर्वे अपि दासकूटं स्वीकृतवन्तः । गोपालदासः विजयदासस्य शिष्यः । एतस्य अनेके शिष्याः आसन्। जगन्नाथदासः अपि एतस्य शिष्येषु अन्यतमः । एषः गृहस्थाश्रमं न समाश्रयत् । भागण्णदासः चित्रभानुसंवत्सरे पुष्यबहुल-अष्ठमीतिथौ शनिवासरे मरणं प्राप्तवान् । उत्तनूरुग्रामे अस्य स्मारिका वृन्दावनम् अस्ति ।

## कृतयः
गोपालदासस्य पद्याङ्कितं तु गोपालविठल इति । पूर्वः एषः "वेङ्कटकृष्णः"  इति अङ्किते लिखति स्म इति किंवदन्ती अस्ति । एतावति काले लब्धाः अस्य कृतयः "१८३"।

वर्गः:भक्तिगीतरचयितारः
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
कर्णाटकस्य उत्खननस्थानानि

कर्णाटकस्य प्राचीनसंस्कृतिं ”’हस्तपरशुसंस्कृतिः”’ इति, उत्तरभारतस्य संस्कृतिं सोहन् संस्कृतिः इति कथयन्ति ।
## उत्खननस्थानानि
:लिङ्गदहळ्ळी चिक्कमगळूरुमण्डलम्
:हुणसगी गुल्बर्गामण्डलम्
:किब्बनहळ्ळी तुमकूरुमण्डलम्
:लिङ्गसूरु रायचूरुमण्डलम्
:ब्रह्मगिरिः चित्रदुर्गमण्डलम्
:मूतेय्बेट्ट कोडगुमण्डलम्
पूर्वशिलायुगस्य नखाकारकः (उगुरुगल्लु) लघुपरशुः, तडगत्ति, इत्यादीनि नित्यजीवनोपयोगीनि आयुधानि 
चिक्कमगळूरुमण्डलस्य लिङ्गदहळ्ळी गुल्बर्गामण्डलस्य हुणसगीप्रदेशेषु प्राप्तानि ।
तुमकूरुमण्डलस्य किब्बनहळ्ळी ग्रामे दारुखड्गः प्राप्तः, रायचूरुमण्डलस्य लिङ्गसूरुग्रामे मसृणशिलापरशुः, चित्रदुर्गमण्डलस्य ब्रह्मगिरौ ताम्रस्य कांस्यस्य अहुधानि प्राप्तानि । तत्र तत्र शवनिखननस्थानानि अपि दृष्टानि । महिलानां विविधानाम् आभरणानाम् अवशेषाः कुत्रचित् प्राप्ताः । नवशिलायुगस्य अन्ते जनाः अयसः आयुधानि, नित्यजीवने उपयोगसाधनानि निर्मातुं जानन्ति स्म इति संशोधनेन ज्ञातम् । एवं कर्णाटकस्य इतिहास्य आरम्भः पूर्वशिलायुगात् भवति ।
	पाण्डित्यपूर्णसिद्धान्तानुसारेण ऊहया वा क्रि.पू.३०००तमे काले एव हरप्पसिन्धूखातस्य नगराणां तथा लोथाल् नगरस्य मध्ये च सम्पर्कः असीदिति अवशेषैः ज्ञायते । अत्र प्राप्तानि भग्नस्वर्णाभरणानि कर्णाटकतः आनीतानि इति वदन्ति । आधुनिके कर्णाटके नवशिलायुगस्य वसतिसाक्ष्याणि प्राप्तानि । क्रि.पू. द्वितीयशतकस्य जनानां शिलायाः प्राचीनलोहानाम् आयुधानि प्रथमतया क्रि.श.१८७२तमे वर्षे संशोधितानि । बृहच्छिलायाः रचनानि, शवनिखननस्थानानि च क्रि.श. १८६२तमे वर्षे कोडगुमण्डले, मूतेय्बेट्टप्रदेशे संशोधितानि ।

वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धानि पृष्ठानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
लिङ्गदहळ्ळी

लिङ्गदहळ्ळी (Lingadahalli) कर्णाटकराज्यस्य चिक्कमगळूरुमण्डलस्य तरीकेरे-उपमण्डले विद्यमानः कश्चन ग्रामः ।
पूर्वशिलायुगस्य नखाकारकः (उगुरुगल्लु) लघुपरशुः, तडगत्ति, इत्यादीनि नित्यजीवनोपयोगीनि आयुधानि कर्णाटकराज्यस्य
चिक्कमगळूरुमण्डलस्य **लिङ्गदहळ्ळी** गुल्बर्गामण्डलस्य हुणसगीप्रदेशेषु प्राप्तानि सन्ति ।

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
किब्बनहळ्ळी

कर्णाटकराज्यस्य तुमकूरुमण्डलस्य **किब्बनहळ्ळी** ग्रामे दारुखड्गः प्राप्तः।

वर्गः:तुमकूरुमण्डलम्
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
ब्रह्मगिरिः

**ब्रह्मगिरिः** (Brahmagiri) कर्णाटकराज्यस्य कोडगुमण्डलस्य सह्यपर्वतश्रेणिषु विद्यमानेषु शैलेषु अन्यतमः अस्ति । समुद्रतटतः १६०८ मीटर्मितौन्नत्ये केरलस्य वैनाडुमण्डल-कर्णाटकराज्यस्य कोडगुमण्डलयोः मध्ये अयं पर्वतः स्थितः । दक्षिणभारतस्य जीवनदी कावेरी इत एव प्रवहति । कावेरीनद्याः उद्गमस्थानं तलकावेरी इति प्रसिद्धं पुण्यक्षेत्रं ब्रह्मगिरेः मूले अस्ति । प्रकृत्या रमणीयस्य अस्य स्थानस्य कर्णाटकस्य काश्मीरः इत्येव प्रसिद्धिः वर्तते । 
## वीथिका

Image:Irupu1.jpg
Image:Irupu2.jpg
Image:Munikal Caves.JPG
Image:Brahmagirishola.jpg
Image:Irupu3.jpg

## बाह्यानुबन्धाः
* ब्रह्मगिरिःमर्गदर्शिका

वर्गः:कर्णाटकस्य पर्वताः
वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
मूतेय्बेट्ट

**मूतेय्बेट्ट** (Muteybetta) कर्णाटकस्य कोडगुमण्डले विद्यमानं किञ्चन प्रेक्षणीयस्थानम् । क्रि.पू. द्वितीयशतकस्य जनानां शिलायाः प्राचीनलोहानाम् आयुधानि प्रथमतया क्रि.श.१८७२ तमे वर्षे संशोधितानि । बृहच्छिलायाः रचनानि, शवनिखननस्थानानि च क्रि.श. १८६२तमे वर्षे अत्र संशोधितानि सन्ति ।

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
कळस

**कळस** (Kalasa) कर्णाटकस्य चिक्कमगळूरुमण्डले विद्यमानं किञ्चन क्षेत्रम् । अत्र कळसेश्वरस्य (शिवस्य) देवालयः प्रसिद्धः । अगस्त्यमहामुनेः जन्मस्थलम् अस्ति एतत् क्षेत्रम् । कुम्भसम्भवः कुम्भोद्भवः इति च मुनेः नामनी स्तः । तस्य कारणात् ग्रामस्य **कळस** (कन्नडभाषया कळस इत्यस्य कुम्भः इत्यर्थः) इति नाम आगतम् ।  भद्रानद्याः कारणतः इदं स्थलं द्वीपः इव जातः अस्ति । अत्र पञ्चतीर्थानि सन्ति । प्रमुखः विशेषः नाम भद्रानदीतीरे स्थितं कळसेश्वरं वरयितुं काशीतः आगता गिरिजाम्बा अपि अत्र पूजिता भवति । फेब्रुवरी-मार्च मासयोः अत्र त्रिदिनात्मकः रथोत्सवः प्रचलति ।
## मार्गः
:मूडिगेरेतः ५५ कि.मी । 
:चिक्कमगळूरुतः ९७ कि.मी 
:बेङ्गळूरुतः २५९ कि.मी ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* कळस

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
हेळवनकट्टे गिरियम्मा

**हेळवनकट्टे गिरियम्मा** श्रेष्ठा कीर्तनकारी ।  कर्णाटकराज्यस्य धारवाडमण्डलस्य राणेबेन्नूरु एतस्याः जन्मस्थानम् । सामान्यतः अष्टादशशतकस्य मध्यभागे (क्रि.श. १७५०तमे काले जीवितवती) एषा जन्म प्राप्तवती । एतस्याः पितुः नाम "बिष्टप्पदीक्षितः" माता "तुङ्गम्म" । दम्पत्योः बहुकालं सन्तानं नासीत् । तिरुपतेः वेङ्कटेश्वरस्य दर्शनानन्तरं पुत्रीजननम् अभवत् । अतः तस्याः नाम गिरियम्म् (गिरिपुत्री) इति अकरोत् ।  एषा हेळवनकट्टे रङ्गनाथं पूजयन्ती आसीत् । एषा श्रीरङ्गं लिङ्गं चापि पूजयन्ती आसीत् । सर्वे एतस्याः विषये भक्तिमन्तः आसन् । एतया लिखितानि गीतानि इदानीम् अपि जनाः भक्त्या गायन्ति ।

## बाल्यम्
बाल्ये एव गिरियम्मा स्तोत्रपाठेषु सोत्राणि पठति स्म पूजाकार्येषु साहाय्यम् आचरति स्म । अस्याः चतुर्थे वयसि माता दिवङ्गता । कञ्चित्कालानन्तरं पिता अपि दिवङ्गतः । गिरियम्मा पितृव्यस्य वात्सास्याश्रये संवर्धिता । यौवने एषा देवतासङ्कीर्तनं  कुर्वती नृत्यन्ती भाववशा भवति स्म । कुलबान्धवैः सह कदाचित् मलेबेन्नूरु रङ्गनाथस्वामिनः मन्दिरं गतवती । उडुपियात्रायं गच्छतः गोपालदास्य दर्शनम् अकस्मात् प्राप्तवती ।

## विवाहः
तत्कालीनसम्प्रदायानुगुणं गिरियम्मायाः बाल्ये एव विवाहः अभवत् । मलेबेन्नूरुग्रामस्य शानुभोगकृष्णप्पस्य पुत्रः "तिप्परसः" एतां परिणीतवान् । किन्तु गिरियम्मायाः मनः रङ्गनाथस्वामिनि एव स्थिरा अभावत् । लौकिकोपभोगात एषा विरता आसीत् । तस्य मनः ज्ञात्वा पतिः तस्यः प्रवृत्तिं न विरोधितवान् । किन्तु श्वश्रुवः पीडा प्रतिदिनं वर्धमाना आसीत् । अन्ते गिरियम्मा एव अनुपमां कन्याम् अन्विष्य तिप्परसस्य द्वितीयविवाहं कारितवती ।

## उपलब्धिः
आध्यात्मिकपथे गच्छन्ती हेळवनकट्टे गिरियम्मा रङ्गनाथस्वामिनः दर्शनार्थं पुरुधा अगच्छाति स्म । महाभक्तायाः गिरियम्मायाः आशीर्वादेन बहूनां श्रद्धालूनां जीवनसमस्याः परिहृताः अभवन् । बाल्ये कदाचित् उडुपीगमनमार्गे दर्शनम् अनुगृहीतवान् गोपालदासः कालान्तरे पुनः उडुपीमार्गे गच्छन् गिरियम्मां दृष्ट्वा बालगोपालस्य विग्रहं दत्त्वा अनुगृह्य। हेळवनकट्टे रङ्ग इति अङ्कितेन देवतासङ्किर्तनानि रचियितुं तां सूचितवान् । मन्त्रालयस्य मठाधीशः श्री सुमतीन्द्रः यदा मलेबेन्नूरु आगतवान् तदा गिरियम्मायै तीर्थानुग्रहं तस्याः विरोधिनः निषेधितन्तः । किन्तु करुणालुः स्वामी सुमतीन्द्रः तीर्थं दत्तवान् ।

## लीलाः
रङ्गनाथस्वामिनः मूर्तेः अङ्गुलीयकं यदा नष्टं तदा चटकया प्राप्तिः, मृतशिशोः पुनर्जीवनम्, अन्धबालस्य दृष्टिः इत्याद्यः अलौकिकाः लीलाः गिरियम्मा कृतवतीति प्रतीतिः अस्ति । कदाचित् तस्याः ग्रामे तीव्रः क्षामः आपतितः तदा अस्याः गानेन वृष्टिः आगता इति अपि वदन्ति ।

## जलसमाधिः
होन्नाळि इति ग्रामस्य समीपे तुङ्गभाद्रानद्याः तटे कम्मारकट्टे इति ग्रामः अस्ति । कदाचित् श्रावणशुद्धपञ्चमदिने गिरियम्मा प्रवाहे जलसमाधिं गता । तस्मिन् स्थले सोपानानि मारुतिमन्दिरम् अपि सा एव निर्मितवती इति प्रतीतिः । हेळवनकट्टे श्री लक्ष्मीरङ्गनाथदेवालयः भारतस्य कर्णाटकराज्यस्य दावणगेरेमण्डलस्य हरिहरोपमण्डलस्य कोमारनहळ्ळि प्रदेशे अस्ति ।

## साहित्यम्
क्रि.श. १२७५ तमे काले नरहरितीर्थेन आरब्धस्य दाससहित्यपरम्परायाः अन्तिमकटकः । गिरियम्मा न केवलं देवतासङ्कीर्तनानि किन्तु सप्तविशेषकृतयः अपि रचितवती ।

* कृष्णकोरवञ्जि
* ब्रह्मकोरवञ्जि
* उद्दाळिकनकथे
* सीताकल्याण
* शङ्करगण्डन हाडु
* चन्द्रहासन कथे

## सन्दर्भाः
वर्गः:भक्तिगीतरचयितारः
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
होरनाडु

**होरनाडु** (Hornadu) कर्णाटकस्य चिक्कमगळूरुमण्डले विद्यमानं पवित्रं क्षेत्रम् । अन्नपूर्णेश्वर्याः मन्दिरम् अत्र अस्ति । कर्णाटकस्य प्रसिद्धेषु यात्रास्थलेषु अन्यतमम् अत्यन्तं सुन्दरं स्थानम् । प्रकृतिसौंदर्यानुभवः सुमधुरः भवति । सहस्रशः भक्ताः अत्र आगच्छन्ति । सर्वेषां भोजनवसतिपूजादिव्यवस्थाः अत्र कल्पिताः सन्ति । देवी अन्नपूर्णेश्वरी सर्वानन्ददायिनी अस्ति ।

## मार्गः
:कळसतः सप्त.कि.मी । 
:बेङ्गलूरुतः २६६ कि.मी.

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
श्रद्धात्रयविभागयोगः

## अध्यायस्य सारः
## श्लोकानाम् आवलिः
:१७.१ ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य
:१७.२ त्रिविधा भवति
:१७.३ सत्वानुरुपा सर्वस्य
:१७.४ यजन्ते सात्विकाः
:१७.५ अशास्त्रविहितं घोरं
:१७.६ कर्शयन्तः शरीरस्थं
:१७.७ आहारस्त्वपि सर्वस्य
:१७.८ आयुस्स्त्वबलारोग्य
:१७.९ कट्वम्ललवणा
:१७.१० यातयामं गतरसं

:१७.११ अफलाकाङ्क्षिभिः
:१७.१२ अभिसन्धाय तु
:१७.१३ विधिहीनमसृष्टान्नं
:१७.१४ देवद्विजगुरुप्राज्ञ
:१७.१५ अनुद्वेगकरं वाक्यं
:१७.१६ मानः प्रसादास्सौम्यत्वम्
:१७.१७ श्रध्दया परया तप्तं
:१७.१८ सत्कारमानपूजार्थं
:१७.१९ मूढग्राहेणात्मनो
:१७.२० दातव्यमिति यत्
:१७.२१ यत्तु प्रत्युपकारार्थं
:१७.२२ अदेशकाले यद्दानं
:१७.२३ ओं तत्सदिति
:१७.२४ तस्मादोमित्युदाहृत्य
:१७.२५ तदित्यनभिसन्धाय
:१७.२६ सद्भावे साधुभावे च
:१७.२७ यज्ञे तपसि दाने
:१७.२८ अश्रध्दया हुतम्

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता


वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:भगवद्गीतायाः अध्यायाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
तलकावेरी

**तलकावेरी** (Talakaveri) कर्णाटकराज्यस्य कोडगुमण्डले विद्यमानम् इदं स्थानं कावेरीनद्याः उगमस्थानम् । अतः एतत् स्थानं पवित्रक्षेत्रं इति परिगण्यते । ब्रह्मगिरेः प्रदेशे अस्ति तलकावेरी । दक्षिणगङ्गा इति ख्याता कावेरी चतुरस्राकारेण विद्यमानस्य कासारस्य ब्रह्मकुण्डिकातः निश्चिते समये उद्भवति । तस्य **तीर्थोद्भवः** इति नाम । सूर्यस्य तुलाराशिप्रवेशसमयः एव तीर्थोद्भवमुहूर्तः अस्ति । अस्मिन् समये बहवः जनाः आगत्य तीर्थं नयन्ति ।

## मार्गः
:मडिकेरीतः ६२ कि.मी.
:बेङ्गळूरुतः २८८ कि.मी 
:मैसूरुतः २५० कि.मी 
:भागमण्डलतः २६ कि.मी

## बाह्यानुबन्धः
*तलकावेरी
*तलकावेरी प्रवासमार्गदर्शिका 

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
किं तद्ब्रह्म किमध्यात्मं...

## श्लोकः 
अर्जुन उवाच - 
:**किं तद्ब्रह्म किमध्यात्मं किं कर्म पुरुषोत्तम ।**
:**अधिभूतं च किं प्रोक्तमधिदैवं किमुच्यते ॥ १ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः अष्टमोऽध्यायस्य अक्षरब्रह्मयोगस्य प्रथमः (१) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
किं तत् ब्रह्म किम् अध्यात्मं किं कर्म पुरुषोत्तम अधिभूतं च किं प्रोक्तम् अधिदैवं किम् उच्यते ॥ १ ॥

## अन्वयः
अग्रिमश्लोके मिलित्वा दत्तं वर्तते ।

## शब्दार्थः 
अग्रिमश्लोके मिलित्वा दत्तं वर्तते ।

## अर्थः 
अग्रिमश्लोके मिलित्वा दत्तं वर्तते ।
## विशेषः
प्रश्नः इतोपि न समाप्तः इति कारणात् अग्रिमश्लोके मिलित्वा दत्तं वर्तते ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
01
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
भीमः

अयं **भीमः** पञ्चपाण्डवेषु अन्यतमः । कुन्तिपाण्डुमहाराजयोः द्वितीयः पुत्रः । वायुदेवस्य वरप्रसादकारणात् अस्य जन्म अभवत् । युधिष्ठिरः अस्य भीमस्य अग्रजः, अर्जुनः अनुजः । नकुलः सहदेवः च भीमस्य विमातुः पुत्रौ । महाभारतस्य अत्यन्तं प्रमुखपात्रेषु अन्यतमम् अस्ति भीमस्य पात्रम् । पाञ्चाली हिडिम्बा च भीमस्य पत्न्यौ । घटोत्कचः भीमहिडिम्बयोः पुत्रः ।

वर्गः:महाभारतस्य पात्राणि

वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा अपेक्षते
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
‎