open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
महासमुन्दमण्डलम्

*महासमुदमण्डलम्*' (Mahasamund District) छत्तीसगढराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं महासमुद नगरम् ।

## भौगोलिकम्
महासमुदमण्डलस्य विस्तारः ३९०२ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।  अस्मिन् मण्डलम् परितः रायपुरमण्डलम्, रायगढ्मण्डलम्, ओडिशाराज्यम् च अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं महासमुदमण्डलस्य जनसङ्ख्या ८६०१७६ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते २१६ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २१६ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २०% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-१०१८ अस्ति । अत्र साक्षरता ७२.५४% अस्ति ।

## बाह्यानुबन्धाः
* 
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Mahasamund List of places in Mahasamund

वर्गः:छत्तीसगढराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:छत्तीसगढराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
काङ्केरमण्डलम्

**काङ्केरमण्डलम्** (Kanker District) छत्तीसगढराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं काङ्केर नगरम् ।

## भौगोलिकम्
काङ्केरमण्डलस्य विस्तारः ५२८५ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्मिन् मण्डलम् परितः नारायणपुरमण्डलम्, राजनन्दगांवमण्डलम्, बलोदाबाझारमण्डलम्, धाम्तरीमण्डलम्, कोण्डगांवमण्डलम् च अस्ति । अत्र महानदी, धूध, हट्कल, सोन्दूर, तुरु नदी च प्रवहन्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं काङ्केरमण्डलस्य जनसङ्ख्या  ७४८५९३ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ११५ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ११५ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १५% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-१००७ अस्ति । अत्र साक्षरता ७०.९७% अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले सप्त उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

# काङ्केर
# चराम
# नर्हर्पुरम्
# भानुप्रतापपुरम्
# दुर्गुकोण्डल
# अन्तगढ
# पङ्खञ्जूर

## बाह्यानुबन्धाः
* 
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Kanker List of places in Kanker
* District Photo Gallery
* Government Water Quality Website 

वर्गः:छत्तीसगढराज्यस्य मण्डलानि
अभयसिंहः

**अभयसिंहः** सुप्रसिद्धः चलच्चित्रनिदेशकः । अस्यैव **गुब्बच्चिगळु** इति प्रथमं कन्नडचलच्चित्रं राष्ट्रियपुरस्कारेण पुरस्कृतम् ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* कनडाभाषा
* बेङ्गळुरु
* कर्णाटकराज्यम्
* राष्ट्रियपुरस्काराः

वर्गः:चलच्चित्रनिर्देशकाः
वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
रायगढमण्डलम् (छत्तीसगढराज्यम्)

**रायगढ्मण्डलम्** (Raigarh District) छत्तीसगढराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं रायगढ् नगरम् ।

## भौगोलिकम्
रायगढ्मण्डलस्य विस्तारः ६५३० चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं रायगढ्मण्डलस्य जनसङ्ख्या  १४९३६२७ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते २११ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २११ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १८.०२% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९९३ अस्ति । अत्र साक्षरता ७३.७% अस्ति ।

## बाह्यानुबन्धाः
* Raigarh District homepage 
* http://www.onefivenine.com/india/villag/Raigarh List of places in Raigarh

वर्गः:छत्तीसगढराज्यस्य मण्डलानि
राजनन्दगांवमण्डलम्

**राजनन्दगांवमण्डलम्** (Rajnandgaon District) छत्तीसगढराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं राजनन्दगांव नगरम् ।

## भौगोलिकम्
राजनन्दगांवमण्डलस्य विस्तारः ८०२२ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे दुर्गमण्डलम्, पश्चिमे इन्द्रावति नदी, उत्तरे कबीर्धाम-मण्डलम्, दक्षिणे महाराष्ट्रराज्यम्, मध्यप्रदेशराज्यम् च अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं राजनन्दगांवमण्डलस्य जनसङ्ख्या  १५३७५२० अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १९१ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १९१ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १९.८२% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-१०१७ अस्ति । अत्र साक्षरता ७६.९७% अस्ति ।

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन्नेव मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

# डोङ्गागढ् 
# बामलेश्वरि मन्दिरम् 
# माता शीतल देवी शक्ति पीटः इत्यादि ।

## बाह्यानुबन्धाः
* 
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Rajnandgaon List of places in Rajnandgaon

वर्गः:छत्तीसगढराज्यस्य मण्डलानि
हृदयाघातः

200px|thumb
**हृदयाघातः** कश्चन हृद्रोगेषु अन्यतमः। रक्तप्रसरणे न्यूनता भवति चेत् हृदयस्य मांसखण्डाः क्षीयमाणाः भवन्ति । एतदेव हृदयाघातः इति कथयन्ति । ’करोनरि’ नामकेषु केशिकेषु एकम् केशिकम् पिहितं भवति चेत् हृदयाघातः भविष्यति । कस्मैश्चित् अपि, कदापि वा एषः रोगः आगच्छेत् । कार्ये, विश्रान्तिसमये, प्रयाणे, निद्रायाम्, भाषणसमये, आनन्दे च एषः रोगः आगच्छेत् (अस्य रोगस्य उत्पत्तिः भवेत्) । प्रातःकाले एषः रोगः आगच्छति इति संशोधनेन ज्ञातम् अस्ति । 
## हृदयाघातस्य लक्षणानि
हृदयाघातस्य स्वरूपं बहुक्रूरं भवति । क्षणाभ्यन्तरे आगत्य जीवने वैपरीत्यमेव जनयति । तादृशः रोगः एषः । हृदयाघातसमये अनुभूयमानानि लक्षणानि एवं सन्ति,
*हृदयवेदना- हृदयस्य मध्यभागे वेदना आयाति । सा वेदना असहनीया भवति । हृदयभारः भवति अस्मिन् समये । 
*वामबाहौ, वाम उपपार्श्वे च अतीव वेदना आयाति । कदाचित् हनुभागे, पृष्ठे, वामहस्ते च वेदना आयाति ।
*स्वेदः अधिकतया आयाति । 
*अन्यानि लक्षणानि- पादयोः शैत्यं भवति । शिरोभ्रमणं भवति । नेत्रयोः अन्धकारः भवति । अधरौ नीलवर्णौ भवतः । अस्मिन् समये वमनं भवति । नाड्यः दुर्लभाः भवन्ति । श्वासोच्छ्वासे क्लेशः भवति ।

## हृदयाघातस्य कारणानि
हृदयाघातस्य इदमेव कारणमिति संशोधकाः न निरूपितवन्तः । किन्तु हृदयाघातस्य कानिचन कारणानि उक्तानि सन्ति ।
thumb
### अनिवार्यकारणानि
*वयः
*लिङ्गम्
*वंशे हृदयाघातस्य परम्परा ।

### निवारयितुं शक्यानि कारणानि
*धूमपानम्
*मद्यपानम्
*मानसिकोद्वेगः
*अधिकमदयुक्तस्य पदार्थस्य सेवनम् ।
*देहस्थौल्यम्
*मधुमेहः
*आलस्यम्
*गर्भनिरोधकगुलिकायाः सेवनम् ।

## हृदयाघातस्य निवारणोपायाः
*धूमपानं न करणीयम् ।
*मद्यपानं न करणीयम् ।
*मिताहारी भवेत् ।
*मानसिकोद्वेगात् बहिर्भवेत् ।
*विनालस्यम्, क्रियाशीलश्च भवेत् ।
*मनोरञ्जनादिनिमित्तं समयः देयः । तेषु भागः ग्राह्यः। 
*मधुमेहादिभ्यः रोगेभ्यः सूक्तचिकित्सा स्वीकर्तव्या ।
*सस्याहारं सेवनीयम् एवं फलानि भोक्तव्यानि । 
*मुख्यतया वैद्यस्य सलाहानुसर्तव्यः ।

## बाह्यानुबन्धः
* Cardiac disorders - Open Directory Project 
* American Heart Association's Heart Attack web site — Information and resources for preventing, recognizing and treating heart attack.

वर्गः:रोगाः
वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
गोमतीनदी

**गोमतीनदी** ( ) (, ) गुजरातराज्यस्य पश्चिमप्रदेशे अर्थात् सौराष्ट्रे जुनागढमण्डले वहति । मानवजातेः पोषणं नदीभिः एव भवति । अतः वयं नदीं मातृरूपेण पूजयामहे । कदाचिदनेन कारणेनैवास्माकं महत्वपूर्णानि तीर्थस्थलानि नदीतीरे एव सन्ति । गोमतीनद्याः तीरेऽपि द्वारका -भलका-परशुरामतपस्थली-सङ्गमनारायणादयः तीर्थस्थलानि सन्ति ।

## उद्गमस्थलम् 
गोमतीनदी १६ कि.मी. लम्बमाना अस्ति । अस्याः उद्गमस्थानं कश्चन नानाभावडाग्रामसमीपेऽस्ति । अतः एतद् स्थलं मूलगोमती इत्यनेनापि प्रसिद्धमस्ति । 'मूल गोमता' इति अस्य नामान्तरमस्ति ।

## पुराणेषु गोमत्याः उत्पत्तिः 
एषा वसिष्ठपुत्री गोमतीनदी गङ्गानद्यः रूपमस्ति । सनकादिकमुनिनां आग्रहेण ब्रह्मा गङ्गाम् अवतरणाय आदेशं कृतवान् । अस्य वर्णनं स्कन्दपुराणे प्राप्यते -

या हि शीघ्रं सरिच्छेष्ठे पृथिव्यां हरिकारणात् ।
गां गता त्वं महाभागे ततो बहुमताऽसि मे ।।
उर्व्यां ते गोमती नाम सुप्रसिद्धं भविष्यति ।
वसिष्ठस्यानुगा भूत्वा या हि शीघ्रं धरातलम् ।
तातं पुत्रीवानुयाता वसिष्ठतनया भव ।। 
स्कन्दपुराणम् (५.२२-२४)

अर्थात् हे गङ्गे ! भगवान् विष्णुः द्वारकाधीशरूपेण अवतरिष्यति । त्वमपि लोककल्याणार्थं भूलोकं गच्छ । तत्र त्वं गोमती नाम्ना ख्यातिं प्राप्स्यसि । तव मार्गदर्शकः वसिष्ठः अस्ति, अतः त्वं वसिष्ठपुत्रीरूपेण प्रसिद्धा भविष्यसि ।

## गोमतीपूजा 
यथा हरिद्वार-काशी-प्रयागादिस्थलेषु गङ्गायाः सायम् आरती भवति । तथैव गोमतीघाटे सायम् आरती भवति । आरत्याः व्यवस्थां गुग्गुलीज्ञातेः ब्राह्मणाः कुर्वन्ति । तेषां समितेः नाम 'गुग्गुली ज्ञाति ५०५ समस्त' अस्ति । अन्यच्च ५६ सौपानिकघाटे गोमतीमातुः सुन्दरं मन्दिरमस्ति ।  तत्रापि पुजाकार्यं भवति ।

## स्नानमहत्वम् 
गोमती-समुद्रसङ्गमे स्नानस्य अधिकमहत्वं वर्तते । अत्र स्नाने सति पितृतृप्तिः, पापशमनञ्च भवति ।   अस्योल्लेखः पुराणेषु प्राप्यते ।

धन्यास्ते मानुषे लोके, गोमत्युदधि वारिणा ।
तर्पयन्ति पितृन्देवान्गत्वा द्वारवतीं कलौ ।। 
स्कन्दपुराणे द्वारकामहात्म्यम् (२३.८४)

गोमती सङ्गता यत्र सागरेण द्विजोत्तमाः ।
मुक्तिद्वारं तु तत्प्रोक्तं कलिकाले न संशयः ।। 

## सम्बद्धाः लेखाः 
कृष्णः

द्वारका

द्वारकाद्वीपः

गङ्गा

## बाह्यानुबन्धः 
http://sultanpur.nic.in/gom1.htm

http://www.britannica.com/EBchecked/topic/238160/Gomati-River

वर्गः:गुजरातराज्यस्य नद्यः
मस्तिष्करोगः

200px|thumb
**मस्तिष्करोगः** कश्चन मस्तिष्कसम्बन्धित रोगः । शिरोभागे कापले निहतः मस्तिष्कः। मानवस्य अतीव मुख्यम् अङ्गं भवति । अयं मस्तिष्कः त्रिधा विभक्ता । मस्तिष्कस्य पुरोभागः, मस्तिष्कस्य पृष्ठभागः, मस्तिष्कस्य मध्यभागः च इति । मस्तिष्कस्य पुरोभागः  अधिकभागः आक्रान्तः अस्ति । जन्तूनां दैनन्दिनक्रियादयः मस्तिष्केन एव नियन्त्रिताः सन्ति । प्रकृत्याः अद्भुतसृष्टिः ।

## मस्तिष्करोगस्य कारणानि
*हृद्रोगेषु घनीभूतरक्तं मस्तिष्करक्तनालान् प्रविश्य रक्तनालेषु सरलतया रक्तसञ्चारः न भवति । रक्तसञ्चारः निधानगत्या भवति । अनेन कारणेन रक्तनालाः स्फायन्ते । कालन्तारे स्फोटिताः भवन्ति । 
*वयः यदा सञ्जायते तदा रक्तनालाः कठिणाः भवन्ति । तदा रक्तनालेषु रक्तप्रसरणक्रिया मन्दा भवति । अनेन कारेण मस्तिष्करोगाः उत्पद्यन्ते ।
*मस्तिष्के शोफाः भवन्ति । कर्कटरोगस्य अपि शोफाः भवन्ति । कालन्तरे अनेनैव कारणेन शिरोवेदना, वमनम्, बुद्धुभ्रमणम् च भवति । 
*वयाधिक्येन मस्तिष्कस्य शक्तिः क्षीणा भवति । अनेन मन्दमतिः भवति मनुष्यः ।
*गर्भिणी यदा भवति तदा क्षरश्मयः भ्रूणस्य उपरि पतन्ति चेत् मस्तिष्कस्य वर्धनं मन्दं भवति । अनेन कारणेन मस्तिष्करोगाः उत्पत्स्यन्ते ।

## मेनिञ्जैटिस्
मेनिञ्जैटिस् मस्तिष्करोगेषु अन्यतमः रोगः । एषः रोगः अपायकारिरोगः इति । मस्तिष्कं कश्चन पटलः आवृतः भवति । अस्मिन् पटले ज्वलनं भवति । ज्वलनम् एव मेनिञ्जैटिस्-रोगः इत्युच्यते । एषः रोगः बालेषु अधिकतया दृश्यते । मेनिञ्जैटिस्-रोगः मनेङ्गोकाकस् नामकैः विषक्रिमिभिः उत्पन्नः भवति । एते क्रिमयः श्वासनालतः, कर्णद्वारतश्च मस्तिष्कावृतपटलं प्रविशन्ति । क्रिमयः अधिकप्रमाणेन पटले स्थित्वा ग्रन्थीन् निर्मान्ति । अनेन कारणेन मस्तिष्कात् निर्गतानां नरविशेषाणाम् आयासेन मस्तिष्कज्वरः उत्पत्स्यते । एषः रोगः एव मेनिञ्जैटिस्-रोगः इति । एषः रोगः बालानां मरणे अङ्गवैकल्यतायां च कारणीभूतः । एषः रोगः वृद्धेषु अपि दृश्यते । शिशौ एषः रोगः यदि भविष्यति तर्हि कारणीभूता माता एव भवति । योनौ यदि एषः रोगः भवति तर्हि शिशौ आयात्येव । प्रसवात् पूर्वमेव उल्बद्रवः (अमोनियोटिक् प्लूयिड्) स्रवितुम् आरप्स्यते । एषः शिशोः रक्षकः उल्बद्रवः भवति । अस्य उल्बद्रवस्य न्यूनता भवति चेत् एषः रोगः आवृतः भवति ।

## रोगनिवारणोपायाः
*स्त्री पञ्चत्रिंवशदधिका वयस्का चेत् गर्भधारणयोग्या न ।
*उद्वेगः न करणीयः ।
*मस्तिष्कस्य विश्रान्तिनिमित्तं मनोरञ्जनादिषु भागः ओढव्यः ।
*शुद्धा अहारव्यस्था भवेत् ।
*वैद्यस्य मार्गदर्शनं प्राप्तव्यम् ।

## सम्बद्धः लेखः
*मस्तिष्कम्

## बाह्यानुबन्धः
* http://www.health-cares.net/ 
* http://www.sci.uidaho.edu/med532/Disease_index.htm 
* http://library.med.utah.edu/WebPath/TUTORIAL/CNS/CNSDG.html
* http://www.gfmer.ch/selected_images_v2/level2_disease.php?cat1=3&stype=n

वर्गः:रोगाः
वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
प्राणचिकित्सा

प्राणशक्तिचिकित्सा (Pranic healing) चिकित्सापद्धतिषु अन्यतमा । एषा चिकित्सा प्राचीना । मन्त्रचिकित्सा, शमनिकचिकित्सा, दैविकचिकित्सा इत्याद्याः अस्याः चिकित्सायाः समानाः चिकित्साः भवन्ति। 
## इतिहासः
चिनादेशस्य मास्टर् चो कोक् सुईवर्यः प्राणचिकित्सायाः वैज्ञानिकस्वरूपं परिचायितवान् । शरीरे विद्यमानानाम् ११ चक्राणाम् आधारेण एषा चिकित्सा क्रियते । चक्राणि तेजोयुक्तानि भवन्ति । अतः एतानि प्राणशक्तिं शरीरे विद्यमानेषु अङ्गेषु सम्प्रसारयन्ति । चक्रेषु व्यत्यासः भवति चेत् शरीरे विपरिणामाः भवन्ति ।

## प्रकाराः
अस्याः चिकित्सायाः द्वौ प्रकारौ भवतः । एकः स्वरोगोपशमः प्रकारः, द्वितीयं जीवचैतन्यम् इति।

### स्वरोगोपशमः 
मास्टर् चो कोक् सुईवर्यः निरूपयति यत् सर्वासु अपि अवस्थासु शरीरं स्वस्य रोगोपशमने समर्थं भवति इति ।  यदा शरीरे व्रणः भवति तदा विना औषधेन केषुचित् दिनेषु व्रणः अपगतः भवति । शरीरं स्वयं व्रणान् वारयति ।  एवमेव शरीरे दग्धभागस्यापि उपशमः भविष्यति ।

### जीवचैतन्यम्
जीवनाय प्राणस्य प्रामुख्यम् अस्त्येव । एवं जीवशक्तिरपि अपेक्षिता । जीवचैतन्यचिकित्सया जीवशक्तेः वृद्धिः भविष्यति । चिकित्सया अङ्गाङ्गेषु सत्प्रभावः भवति ।

वर्गः:चिकित्साः
वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
भारतीयनौसेना

**भारतीयनौकादलम्**(Indian Navy) भारतीय सेनायाः विभागः वर्तते । 
एषः विभागः भारतदेशस्य तिसृषु दिक्षु जलावृतस्य सागरप्रदेशात् रक्षयति । भारतदेशस्य **राष्ट्रपतिः** भारतीयनौकादलस्य **सेनाधिपतिः** भवति । अस्मिन् विभागे यस्य अधिकारेः *चत्वारि नक्षत्रपदवी* भवति तस्य एव **जलयोधातिपतिः** भवितुं योग्यता भवति । **छत्रपति-शिवाजी महाराजः** भारतीयनौकादलस्य पितृरूपेण मन्यन्ते । यद्यपि भारतीयनौकादलस्य कार्यं  भारतस्य समुद्रतीरप्रदेशात् रक्षणकार्यं भवति, तथापि अतिवृष्टिः समये जलावृतप्रदेशेषु अपि रक्षणार्थं सर्वदा सिद्धाः भवन्ति । २०१३ तमस्य वर्षस्य गणनानुसारं भारतीयनौकादले ५८,३५० सैनिकाः देशार्थं कार्यं कुर्वन्ति । तत्र एकं वायुयानानां वाहकः, ८ क्षेपणी विनाशकाः, १ परमाणु जलान्तर्गामी च वर्तन्ते ।

## भारतीयनौकादलस्य विभागः
### नौकादलस्य वायु अङ्गम्
* *नौकादलस्य वायु अङ्गम्* एकं प्रमुखं विभागं वर्तते । 
* नौकादलस्य वायु अङ्गस्य सविधे **मिकोयान् मिग्-२९**, *सी हर्रियर् जेट्स्* वायुयानानां वाहकस्य सविधे **ऐ एन् एस् विराट्** वर्तते । 
* **कमोव्-३१** वायुसम्बन्धित पूर्वसूचनां ददाति । 
* **सी किङ्ग्** एवं **एच् ए एल् ध्रुव्** उदग्रयानस्य साहाय्येन *मार्कोस्* कार्यं करोति ।

### समुद्रीयशासनसेना
* समुद्रशासनसेनायाः **मार्कोस्** इति अस्य नामान्तरं भवति । अस्याः स्थापना १९८७ तमे वर्षे अभवत् । एषा सेना युद्धे तथा आतङ्कवादीनां विरुद्धं साक्षात् कार्यं करोति । 
* १९८८ तमे वर्षे *मार्कोस्* सफलतया विमोचनकार्यं कृतमासीत् ।
* जम्मूकाश्मीरप्रदेशे विद्यमान **झेलम्** तथा **वुलर्** सरोवरप्रदेशे आतङ्कवादीनां विरुद्धं युद्धं कृत्वा विमुक्तताम् आनीतम् । 
* २००८ तमे वर्षे नवेम्बर्-मासे मुम्बई नगरे ताज् महल् तथा **टवर् लग्सूरी होटेल्** स्थले आतङ्कवादीनां आक्रमणस्य विरुद्धं मार्कोस् सेनायाः अपि भागग्रहणम् आसीत् । एषा घटना **२६/११ मुम्बई आक्रमणम्** इति नाम्ना प्रसिद्धा वर्तते ।

## चित्रवीथिका

चित्रम्:Indian Navy flag.jpg

चित्रम्:US Navy 070907-N-8591H-194 F-A-18F Super Hornet Strike Fighter Squadron 102, F-A-18E Super Hornet Strike Fighter Squadron 27, Indian Navy Sea Harriers, Indian Air Force Jaguars over INS Viraat (R 22), Malabar 07-2.jpg
चित्रम्:Viraat.jpg
चित्रम्:INS Sindhurakshak (S63).jpg
चित्रम्:US Navy 070904-N-5242D-150 A Sea Harrier takes off from the flight deck of Indian Navy aircraft carrier INS Viraat (R 22) during Malabar 2007.jpg

वर्गः:भारतस्य रक्षाव्यवस्था
पलामुमण्डलम्

**पलामु-जनपदम्** (Palamu District) झारखण्डराज्ये स्थितं किञ्चन जनपदम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं डाल्टनगञ्ज नगरम् ।

## भौगोलिकम्
पलामु-मण्डलस्य विस्तारः ५०४४ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे चत्राजनपदम्, हजारीबागजनपदम् च, पश्चिमे गढवाजनपदम्, दक्षिणे लातेहार च अस्ति । अत्र प्रवहतः नद्यौ स्तः सोन, बिहार च ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं पलामु-मण्डलस्य जनसङ्ख्या १४९१८७९ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ३८१ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ३८१ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २५.९४% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९२९ अस्ति । अत्र साक्षरता ६५.५ % अस्ति ।

## बाह्यानुबन्धाः
* Official district government website

वर्गः:झारखण्डराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:झारखण्डराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
शिरोवेदना

200px|thumb|**शिरोवेदना**
‘’’शिरोवेदना’’’ (Headache) कश्चन रोगः । मस्तिष्के विद्यमाना वेदना । कपालस्य (मस्तिष्कस्य)अन्तर्भागे बहिर्भागेच विद्यामानाः रक्तनालाः , पटलाः , मांसखण्डाः च वेदनां मनसे सूचयन्ती (संवेदयन्ति)। कपालस्य अन्तर्भागे बहिर्भागेच विद्यामानाः रक्तनालाः यदि आभोगायन्ते तर्हि शिरोवेदनायाति । 
## शिरोवेदनायाः कारणानि
*मस्तिष्के ग्रन्थयः वर्धमानाः भवन्ति चेत् अन्तः वेदनाम् उत्पादयन्ति । एतदपि शिरोवेदनायाः मुख्यं कारणं भवति । 
*मस्तिष्कस्य विविधेभ्यः भागेभ्यः निपिडा यदा भवति तदा शिरोवेदना आयाति । 
*ज्वरे , अपस्माररोगे, मद्यसेवने च शिरोवेदना आयाति ।
*पञ्चेन्द्रियेषु कस्यापि एकस्य व्रणादिकं भवति चेदपि शिरोवेदना आयाति ।
*शरीरे अव्यवस्थायाः कारणेन ज्वरपीडितः सन्, ज्वरविषः रक्ते मिलित्वा रक्तनालाः स्पाययन्ति । अनेन कारणेन शिरोवेदना आयाति ।
*मलबद्धतायाः कारणेन अन्त्रे विषः प्रविश्य रक्ते मिश्रितोभूत्वा शिरोवेदना आयाति ।
*मूत्रधातोः आधिक्येन रक्ते धातुः मिश्रितोभूत्वा शिरोवेदना आयाति ।
*गुराणिकग्रन्थेः रसाभावात् शिरोवेदना आयाति ।
*रक्ते शर्करांशप्रमणस्य न्यूनता भवति चेत् शिरोवेदना आयाति । भोजनोत्तरम् अधिकतया शिरोवेदना आयाति । 
*मनोद्वेगः , चिन्ता, भयादिकं यदि भवन्ति तदा शिरोवेदना आयाति ।
*मानसिकास्वस्थः चेत् शिरोवेदना आयाति ।
*दृष्टिदोषाता शिरोवेदना आयाति ।
## उपायाः औषधानिच
*शिरोवेदना आयाति चेत् विश्रान्तिः स्वीकर्तव्या ।
*स्नानकरणेन शिरोवेदना अपगच्छति ।
*वैद्यस्य मार्गदर्शनं प्राप्तव्यम् ।
## योगचिकित्सा
उक्तानां योगासनानां करणेन रक्तसञ्चारः सरलतया भवति । तेन शिरोवेदना अपगच्छति । शिरोवेदनायाः उपशमनार्थं योगशास्त्रे कानिचन आसनानि उक्तानि । तानि एतानि भवन्ति,
	शिरशासनम्
	सर्वाङ्गसनम्
	हलासनम्
	शवासनम्
	वज्रासनम्

## बाह्यानुबन्धः
* [http://www.migraine-headache-help.com ] 
* [http://midrin.org/migraine-headaches.html ]
* [http://www.ninds.nih.gov/disorders/headache/detail_headache.htm ] 
* [http://www.emedicinehealth.com/alternative_and_complementary_approaches_to_migrai/article_em.htm ]

वर्गः:रोगाः
वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
ज्वरः

200px|thumb|**ज्वरपीडिता महिला**
**ज्वरः** (Fever) रोगचिह्नेषु अन्यतमः । शरीरे सामान्यौष्णस्य अपेक्षया अधिकम् औष्ण्यं भवति चेत् ज्वरपीडितः भवति । मनष्यस्य शरीरे सामान्यतया ३७ डिग्रिपरिमाणम् औष्ण्यं भवति । अस्य परिमाणस्य अपेक्षया औष्ण्यम् अधिकं भवति शरीरे ज्वरचिन्हम् (इति) सूचयन्ति । ज्वरः वर्धते (अधिकदिनानि भवति) 
चेत् गभीरं रोगं सूचयति ।

## कारणानि
अधो निर्दिष्टाः रोगाः ज्वरस्य कारणानि भवन्ति,
*मलेरिया
*टायफर्ड
*टी.बी
*न्युमेनिया
*टान्सिल्
*अन्यानि कारणान्यपि सन्ति ।

## साधरणज्वरस्य लक्षणम्
सामान्यप्रमाणस्य उष्णस्य अपेक्षया अधिकं भवति चेत् शरीरे ज्वरचिह्नं दृश्यते । अस्य ज्वरस्य लक्षणानि शिरोवेदना, शैत्याधिक्यम्,(शरीरस्य) सन्धिषु वेदना, बुभुक्षा न भवति, शक्तिवैकल्यञ्च भवन्ति । उपशमनार्थं सरलाः उपायाः उच्यन्ते । ते भवन्ति, 
*द्रवपदार्थं स्वीकुर्यात्  ज्वरपीडितः ।
*स्वच्छानि वस्त्राणि धर्तव्यानि ।
*वायुः प्रकाश्च अधिकतया यस्मिन् प्रकोष्ठे प्रवहति तत्र विश्रान्तिः स्वीकर्तव्या ।
*उष्णजलं पातव्यम् ।
*३९.५ डिग्रिप्रमाणस्यापेक्षया अधिकः ज्वरः शरीरे भवति चेत् वैद्यस्य मार्गदर्शनं स्वीकर्तव्यम् ।
*ज्वरपीडिताय शक्तिवर्धकपेयाः देयाः ।
*घनाहारपदार्थान् न भोक्तव्यम् ।
*दधि, तक्रादीनं भोजनादिषु निषेधः अस्ति ।

## प्रभेदाः
*निरन्तरज्वरः(Continuous fever) – मनष्यस्य शरीरे सामान्यतया ३७ डिग्रिपरिमाणम् औष्ण्यं भवति । उक्तस्य परिमाणस्यापेक्षया दिनेषु प्रमाणे आधिक्यम् एवं प्रमाणे स्वल्पम् अपि न्यूनाधिकं न भवति चेत् निरन्तरज्वरः इति सूचयन्ति । उदा-न्युमोनिया, टैफायिड्, ब्रुसेला अथवा टैफस्  इत्यादयाः ।
*प्रत्यावर्तकः ज्वरः (Intermittent fever) – ज्वरः किञ्चत् कालपर्यन्तं भवति समनन्तरं ज्वरः नास्ति इति भाति । किन्तु पुनः किञ्चित् समयानन्तरं ज्वरः आयाति । एनं ज्वरं प्रत्यावर्तकः ज्वरः इति सूचयन्ति । उदा –मलेरिया, सेप्टिसेमिया, पेमिया इत्यादयाः भवन्ति ।
*दिनज्वरः (Quotidian fever) – सम्पूर्णे दिने ज्वरः भवति चेत्, एनं ज्वरं दिनज्वरः इति सूचयन्ति । एषः विशिष्य प्लास्मोडियम् फाल्सिप्यारं तः आगच्छति इति ।
*दिनद्वयज्वरः  – (Tertian fever) एषः ज्वरः दिनद्वयं यावत् शरीरे तिष्ठति । अस्य कारणं प्लास्मोडियम् विव्याक्ष् (Plasmodium vivax) भवति ।
*त्रिदिवसीयः ज्वरः (Quartan fever) –  एषः ज्वरः दिनत्रयं यावत् शरीरे तिष्ठति । अस्य कारणं प्लास्मोडियम् मलेरिया (Plasmodium malariae) भवति ।
*यातायातज्वरः (Remittent fever) – एषः ज्वरः सामान्यौष्ण्यस्यापेक्षया अधिकमेव भवति । किन्तु प्रमाणे न्यूनाधिक्यं संभवति ।
* पेल्-एब्स्टैन् ज्वरः (Pel-Ebstein fever) – एकः सप्ताहं यावत् ज्वरः अधिकः, परस्मिन् सप्ताहे न्यूनः ज्वरः भवति चेत् पेल्-एब्स्टैन् ज्वरः इति सूचयन्ति । होड्ज्किन्स् ल्याम्फोमा (Hodgkin's lymphoma,) सम्बन्धितः ज्वरः भवति इति । 
 
## बाह्यानुबन्धः
* What to do if your child has a fever  from Seattle Children's Hospital
* Fever and Taking Your Child's Temperature
* US National Institute of Health factsheet
* Drugs most commonly associated with the adverse event Pyrexia (Fever) as reported the FDA 

वर्गः:रोगाः
वर्गः:वैद्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
ऐ एन् एस् सिन्धुरक्षकः

**ऐ एन् एस् सिन्धुरक्षकः**(INS Sindhurakshak) भारतीयनौसेनावाहिन्याः किञ्चन बृहदाकारजलनिमग्न-नौकायानम् । १९९७ वर्षस्य जून्-मासस्य २६ तमे दिनाङ्के सिन्धुरक्षकस्य यात्रायाः शुभारम्भः जातः ।

## निर्माणम्
**सिन्धुरक्षकः**इत्येतस्य बृहदाकारनौयानस्य भारतीयनौसेनायाम् अन्तर्भुक्तिकरणं १९९७ वर्षस्य डिसेम्बर्-मासस्य २४ तमे दिनाङ्के अभवत् ।
एडमिरालिटी शिपयार्ड् इत्येषा सिन्धुरक्षकस्य निर्मातृसंस्था । वस्तुतः १९९५ तमे वर्षे अस्य नौयानस्य निर्माणकार्यं प्रारब्धमासीत् । १९९७ तमस्य वर्षस्य जून्मासे सिन्धुरक्षकस्य प्रथमवारं स्वरूपोन्मोचनम् अभवत् ।
## कार्येतिहासः
### प्रथमदुर्घटना (२०१०)
* २०१० तमस्य वर्षस्य फेब्रवरी मासे **सिन्धुरक्षकः** इति नौयाने प्रथमा दुर्घटना विशाखपट्टणम् इति नौकास्थानके संघटिता । भारतीयनौसेनया प्रदत्ताऽलेखानुसारं विद्युत्कोषे विस्फोटात् इयं दुर्घटना जाता । 'हाइड्रोजेन' वायोः बहिःसंक्रमणेन विद्युत्कोषे अग्निसंयोगः जातः इति अनुमीयते ।

### शक्तिवर्धनम्
Thumb|left|300px
:::::::::::::::*२०१० तमे वर्षे दुर्घटनानन्तरवर्तिकाले भारतीयनौसेनया **सिन्धुरक्षकः** ईत्येतत् नौयानं रशियादेशं प्रति प्रेषितमासीत् । नौयानस्य क्षतिग्रस्तांशानां पुनर्निमाणं तथा शक्तिवर्धनार्थं सेनया अयं सिद्धातगृहीतासीत् । 'प्रोजेक्ट् ०८७७३' इति परिकल्पनायां सिन्धुरक्षकनौयानस्य शक्तिवर्धनप्रक्रिया प्रचलिता आसीत् ।  
::::::::::::::::प्रक्रियायाः समाप्तिः २०१२ वर्षस्य अक्टोबर् मासे जाता । २०१३ तमस्य वर्षस्य जानवरी मासस्य २७ तमे दिनाङ्के रशियादेशः भारतीयानौसेनावाहिनीं सिन्धुरक्षकनौयानं प्रत्यर्पितवान् ।
### सिन्धुरक्षकस्य द्वितीयसङ्कटम्
:::::::::::::::* २०१३ तमस्य वर्षस्य मार्चमासे सिन्धुरक्षकनौयानं भूमध्यसागरे विचरणसमये भीषणसामुद्रिकचक्रवाते आपतितमासीत् । भारतसर्वकारस्य विदेशमन्त्रालयेन ग्रीकनौसेनायाः साहाय्यं प्रार्थितम् आसीत् । तदा अलेक्जेन्द्रिया पोताश्रयतः प्रेषितविशेषनौयानेन सिन्धुरक्षकस्य उद्धारकार्यम् अभवत् ।

### विस्फोटः एवं सिन्धुरक्षकस्य सलिलसमाधिः
* सम्प्रति २०१३ तमस्य वर्षस्य अगस्ट्मासस्य १४ दिनाङ्के सिन्धुरक्षकनौयानस्य सलिलसमाधिः अभवत् । नौयाने अग्निसंयोगात् विशालविस्फोटः संजातः । अग्नेः सम्प्रसारेण एकाधिकाः विस्फोटाः संङ्घटिताः । केवलघण्टाद्वये समग्र नौयाने अग्निप्रसारितासीत् । यद्यपि अग्निसंयोगस्य कारणं सुनिश्चितं नास्ति तथापि प्राथमिकतया अनुमीयते विद्युत्कोषात् एव अग्नेः संप्रसारणं जातेति ।

वर्गः:पोताश्रयाः
गुजराती साहित्यपरिषद्

**गुजराती साहित्यपरिषद्** ( ) (, ) गुजरातराज्यस्य अहमदाबाद्-महानगरे आश्रममार्गे साबरमत्याः तीरे अस्ति ।  गुजराती साहित्यपरिषद् गुजरातीभाषायाः साहित्यस्य विस्ताराय, रक्षणाय च कार्यरता परिषदस्ति । एषा परिषद् गुजरातीसाहित्यस्य प्रचाराय कर्मकराणां, वाणिज्यिकानां, बालकानां, यूनां, स्त्रीणाञ्च कृते रोचकसाहित्यस्य निर्माणं करोति । तत् साहित्यं वर्तमानपत्रिका-मासिकपत्रिका-वार्षिकपत्रिका-पुस्तकादीनां माध्यमेन प्रकाशयति ।

## परिषदितिहासः
गुजरातराज्ये साहित्यिकवातावरणम् उद्भवतु इति भावं हृदि निधाय रणजितराम वावाभाई-द्वारा एतस्याः परिषदः स्थापना १९०५ तमे वर्षे जाता आसीत् । रणजितरामस्य संस्कारपुरुषः  इति नामान्तरम् । रणजितरामः १९२० तमवर्षपर्यन्तं संस्थासञ्चालकरूपेण कार्यं कृतवान् आसीत् । कालान्तरे अनेके गुजरातीसाहित्यिकाः परिषदः मार्गदर्शनं कृतवन्तः ।

परिषदा अहमदाबाद्नगरे  प्रप्रथमं सम्मेलनम् महतः उपन्यासकारस्य गोवर्धनरामत्रिपाठीत्यस्य अध्यक्षतायाम् आयोजितम् आसीत् । तथा च परषदा गुजरातेतरप्रदेशेषु देहली-चेन्नै-हैदराबाद्-पुणे-कोलकतादिनगरेषु अपि सम्मेलनम् आयोजितं, गुजरातीसाहित्यस्य प्रचारश्च कृतः ।

## 'चीमनलाल-मगनलाल'-ग्रन्थालयः 
एतस्य ग्रन्थालयस्य स्थापना १९८० तमे वर्षे 'मार्च्'मासस्य १७ दिनाङ्के अभूत् । एतस्य ग्रन्थालयस्य विस्तारः ३४५० चतुरस्र-मीटर् अस्ति । अत्र ८०,००० अधिकानि पुस्तकानि सन्ति । एतस्मिन् ग्रन्थालये २५० अधिकाः हस्तप्रतयः, १४५० दुर्लभपुस्तकानि च सन्ति । पुस्तकानां सूचिः 'अन्तर्जाले'(Online) अपि प्राप्यते । रविवासरेऽपि एषः ग्रन्थालयः उद्घाटितः भवति । एतदेव ग्रन्थालयस्य मुख्याकर्षणमस्ति ।

## परिषदि सभ्यपदम् (Membership) 
सभ्यपदाय अत्र प्रकारद्वयमस्ति । प्रथमं "परब" इति मासिकस्य सभ्यपदं, द्वितीयं परिषदः सभ्यपदम् । परिषदः सभ्यपदं स्वीकृतं चेत् 'परब'मासिकस्य सभ्यपदं नावश्यकम् । पाठकाः वार्षिकसभ्याः, आजीवनसभ्याः वा भवितुमर्हन्ति । एतस्य शुल्कं 'मनी-ओर्डर्'माध्यमेन प्रेशयितुं,  कार्यालयं गत्वा दातुं वा शक्नुवन्ति ।

## 'परब'मासिकविषये
परिषदा ४० वर्षाधिकात् चालितम् एतत् मासिकं प्रमुखं, लोकप्रियञ्च मासिकम् अस्ति । एतस्मिन् मासिके कविता-कथा-निबन्धादीनां सङ्कलनं भवति । कवितादीनां रचनासु सर्जनात्मकता तथा सारः एतस्य मासिकस्य महत्वमस्ति । 'परब'मासिके नवीनविषयाणां तथा प्रौढगुजरातीविषयाणां समावेशो भवति ।

'परब'मासिकस्य एकः अन्यः प्रकारोस्ति 'परब ओनलाइन' इति । 'परब ओनलाइन' P.D.F. प्रारूपं (Format) भवति । एतस्य विना मूल्यम् अवतरणं (Download) कर्तुं शक्यते । एतस्मिन् प्रकारे 'परब'मासिकस्य केचन एव चितविषयाः भवन्ति । परिषद् एतद् कार्यं प्रचारार्थं कृतवती अस्ति । एतेन नवपाठकानां मनसि 'परब'मासिकं प्रति आकर्षणम् उद्भवेत् इति ।

## 'परब'मासिके लेखकानां योगदानम् 
ये लेखकाः स्वलेखान् एतस्मिन् मासिके प्रकाशयितुम् इच्छन्ति, ते स्वलेखान् परिषदः कार्यालयं प्रेषितुं शक्नुवन्ति । तेषु लेखेषूत्तमलेखानां चयनं कृत्वा, मासिके तेषां प्रकाशनं परिषद् करोति । एकैकस्य लेखस्य भिन्नेषु आयामेषु परीक्षणं भवति । लेखचयनप्रकिया तु सम्पादकादीनां मण्डलस्य दायित्वमस्ति ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
गुजराती साहित्यिकाः

गुजरातविद्यापीठम्

गुजरातविश्वविद्यालयः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
*गुजराती साहित्यपरिषद्  

वर्गः:गुजरातराज्यम्
वर्गः:गुजरातस्य संस्थाः
महेशसंस्कृतगुरुकुलम्

महेश-संस्कृत-गुरूकुलम्
नेपालदेशस्य गण्डकीमण्डलस्य तनहूँजनपदस्य देवघट्टधाम्नि वर्तते । देवघट्टधाम नेपालदेशस्य पवित्रतमं तीर्थस्थलमस्ति । अत्र षष्ठीकक्षात आचार्यकक्षापर्यन्तमावासभोजनादिसौविध्यसहितं निःशुल्कं छात्राणां पठनपाठनादिकं भवति । महेश-संस्कृत-गुरुकुलम् माध्यमिकविद्यालय-विद्यापीठरूपेण भागद्वये विभक्तमस्ति । एतस्य शैक्षिकन्यासरुपेण महेश-संन्यास-आश्रमो विद्यते । अस्य संस्थापकः आध्यात्मदर्शनक्षेत्रे तथा च संस्कृतभाषासाहित्ये प्रवीणः लब्धविद्यावारिधिः स्वामी रामानन्दगिरिः वर्तते । अस्य गुरूकुलस्य स्थापना च २०५२ तमे वैक्रमाब्दे तत्रभवता स्वामिवर्येण रामानन्दगिरिमहाभागेन कृतास्ति । नेपालदेशस्य अतीव पवित्रतमे तीर्थस्थले देवघट्टे महेशसंस्कृतगुरूकुलस्य स्थानं महनीयमस्ति । भारतदेशात्, तथा अन्येभ्यः, अमेरिकाप्रभृतिदेशेभ्यश्च श्रद्धालवः भक्तसमूहा अत्र अागत्य यथेप्सितं सहयाेगं कुर्वन्ति । तस्मादमूल्यात् सहयाेगादेव एतेन गुरूकुलेन सम्वर्द्धनाय मलजलानां परमजीवनतुल्याे रसः प्राप्तः । भक्तानां श्रद्धारूपसहयाेगेन तथा स्वामिवर्यस्य सत्प्रयासात् शुभसंकल्पाच्च अतितरां प्रसन्नः भगवान् भूतनाथः एतद्गुरूकुलम् निरन्तरं प्रगतिपथे एव नयति स्म अधुना यावत् । अस्यैव चमत्काररूपेण अत्रत्याः छात्राः पूर्वमध्यमायाः कठाेरद्वाररूपेण स्थितां प्रवेशिकापरीक्षामपि सहसैव सारल्येन समुत्तरन्ति । तत्र च विशिष्टां श्रेणीं प्राप्नुवन्ति । महेशसंस्कृतगुरूकुलस्य वैभवः, महिमा, च नेपालदेशे यत्रकुत्रापि श्रूयत एव ।
   
२०६९ तमाद्वैक्रमाब्दात् शास्त्रिस्तरे अपि नव्यव्याकरणस्य पाठनमाधिकारिकरूपेणात्र नेपालसंस्कृतविश्वविद्यालयेन मान्यतादायि...।

## आधाराः
*गुरुकुलस्याधिकारीकोSनुबन्धः
*फेसबुक्

## बाह्याधाराः
* महेश संस्कृत गुरूकुलम् 

वर्गः:गुरुकुलानि
वर्गः:नेपालदेशसम्बद्धाः स्टब्स्-लेखाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
सिन्धुलिपिः

## कालः
Thumb|200px|left|सिन्धुलिपिः
**सिन्धुसभ्यतायाः** कालः मिश्रदेशस्य प्राचीनसभ्यतावत् अनिश्चितः अस्ति । मिश्रदेशस्य सुमेरप्रदेशीयस्य वा सभ्यतायाः कालनिर्णये तत्र प्राप्ताः लेखनसामग्राद्याः बहुसहायकाः अभवन् । इदनीमवधिः सिन्धुलिपेः आविष्कारः न अभूत् । प्रसिद्ध'मेसोपटेमिया'सभ्यतायाः खननसमये तत्र सिन्धुप्रदेशस्य मुद्राः अलभन् । अर्थ्यात् सिन्धुजनानां वाणिज्यं क्रैस्तपूर्वं २६००-२००० शताब्द्यां मेसोपटेमियापर्यन्तं विस्तृतमासीत् । तस्मात् बुधैः अनुमीयते यत् सिन्धुलिपेः कालः ३५००-३००० क्रैस्तपूर्वमस्ति ।

## वैशिष्ट्यम्
सिन्धुप्रदेशतः प्राप्तेषु निदर्शनेषु एकत्र २६ अधिकसांकेतिकाक्षराणि च लब्धानि । अस्याः लिपेः आविष्कारनिमित्तं बहुशोधकार्याणि अभवन् । परन्तु विद्वत्सु लिपेः आविष्करणविषये मतैक्यताऽभावः एव दृश्यते । १८७३ तमे वर्षे अलेक्जन्डर कानिंहाम् प्रथमवारं सिन्धुलिप्या उत्कलितमुद्रां प्रकाशितवान् । तदनन्तरं प्रायः ४००० सांकेतिकचिह्नसमन्वितानि वस्तूनि शोधखननात् प्राप्तानि । सिन्धुलिपेः लेखनगतिः वामतः, दक्षिणतः तथा उभयतः (boustrophedonic style) आसीत् । सिन्धुलिपेः प्रायः ४००-६०० मौलिकसांकेतिकचिह्नानि सन्ति (Wells 1999)। अनेके लिपिविशेषज्ञाः मन्यन्ते यत्- लिपेः स्वरूपम् संश्लेषात्मकभाषां सूचयति इति ।

वर्गः:लिपयः
वर्गः:लिपिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
त्रिभुवनदास पटेल

त्रिभुवनदास् किशिभायी पटेलवर्यः (Tribhuvandas K Patel) भारतस्य कश्चन स्वातन्त्र्ययोधः सामाजिककार्यकर्ता गान्धीवादी च असीत् । 'अमुल्' नामिकां क्षीरोत्पन्नसम्बद्धां सहकारसंस्थाम् आरब्धवान् । खैरामण्डलस्य क्षीरोत्पादकानां कूटस्य संस्थापनम् एतस्य महोदयस्य मुख्ययोगदानमासीत् । समूदायनायकत्वकार्यार्थम् एषः अन्ताराष्ट्रियेण रमोन् मैग्सेसे-पुरस्कारेण सम्मानितः ।

१९०३तमे वर्षे अक्टोबर् मासस्य २२तमे दिनाङ्के गुजरातराज्यस्य आनन्दग्रामे त्रिभुवनदासस्य जन्म अभवत् । तदा आनन्दग्रामः तु बाम्बेराज्ये अन्तर्भूतः आसीत् । त्रिभुवनदासः तारुण्ये एव मोहनदासकरमचन्दगान्धिमहाभागस्य प्रभावात् भारतस्वातन्त्र्यसङ्ग्रामे भागं गृहीतवान् । सरदार् वल्लभभायी पटेलवर्यः अपि एतस्य आदर्शव्यक्तिः पथिदर्शकश्च असीत् ।  अनेकेषु आन्दोलनेषु त्रिभुवनदासवर्यः भागं गृहीत्वा त्रिवारं कारागृहवासमपि अनुभूतवान् ।

## सामाजिककार्याणि
* वल्लभभायिपटेलवर्यस्य मार्गदर्शने तिभुवनदासः आनन्द-उपमण्डलस्य अभ्युदयार्थं विविधकार्याणि कृतवान् । ग्रामस्य अस्पृश्यबालकानां कृते शालामेकां निर्मातुं हरिजनसेवकसङ्घम् आरब्धवान् । तेन द्वारा हरिजनानां शाला आरब्धा । बालेभ्यः पाठ्योपकरणानां-वस्त्राणां वितरणं कृतम् । तद्द्वारा हरिजनानाम् आत्मविश्वासवर्धनाय सामाजिकसमानतायै च प्रयत्तवान् । 
* त्रिभुवनदासवर्यः आनन्दस्य स्थानीय वस्त्रकार्यागारात् वस्त्राणि विक्रेतुं सहकारिग्राहकसंङ्घं स्थापितवान् ।
* त्रिभुवनदासवर्येण स्थापितस्य 'देशबन्धु मुद्रणालयस्य' द्वारा उत्तमानि पुस्तकानि पत्रिकाश्च मुद्रितवान् ।
* खैरामण्डलस्य क्षीरोत्पादकसंस्थाद्वारा स्थलीयेभ्यः क्रीतं क्षीरं संस्करणं कृत्वा मुम्बईनगरे विक्रयणं कृतम् । एषा संस्था एव 'अमुल्' इति प्रसिद्धा जाता । एषः कूटः १९४७तमे वर्षे वल्लभभायिपटेलस्य मोरार्जीदेसायिवर्यस्य मार्गदर्शने संस्थापितः । त्रिभुवनदासवर्यः एतस्य कूटस्य प्रथमाध्यक्षः आसीत् । 
* १९६३तमे वर्षे त्रिभुवनदासवर्यः रमोन्मेग्सेसेप्रशस्तिभाक् सञ्जातः ।
* एतान् अतुरिच्य,
# खैराजिल्ला कृषि-उत्पन्नविक्रयण-समिति
# लोकबन्धु-सहकारीप्रकाशन, निधियाड्
# खैराजिल्ला-भूसम्बधित-सहकारीवित्तकोशः
# आनन्द्-बोर्साद्- श्रमजीवी-सहकारिसङ्घः
# गुजरातराज्य-कोआपरेटिव्-मार्केटिङ्ग्-सोसैटि
# खैराजिल्ला-सेन्ट्रल्-कोआपरेटिव् वित्तकोशः इत्यादिषु संस्थासु त्रिभुवनदासवर्यः विविधदायित्वानि निरूढवान्

वर्गः:रमोन् मैग्सेसे-पुरस्कारभाजः
वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
मास्कोनगरम्

**मास्कोनगरं**(आंग्ल-Moscow, रूश-Москва́ ) रशियादेशस्य राजधानी तथा सर्वबृहन्नगरम् ।

## वैशिष्ट्यम्
**मास्को** ()रशिया देशस्य राजनैतिक-धार्मिक-आर्थिककेन्द्रम् अस्ति । नगरमिदं यूरोपखण्डस्य सर्वबृहन्नगरम् । प्राचीनरशियासाम्राज्यस्य अर्थात् संयुक्त-सोवियेत् राष्ट्रपुञ्जस्य अपि मास्को राजधानी आसीत् । 'मोस्कवा'नदीतटे नगरमिदम् अवस्थितम् । २००७ तमे वर्षे  मास्को पृथिव्याः आढ्यनगरेषु प्रथममिति घोषितम् आसीत् ।

## इतिहासः
Thumb|left|200px|मास्कोनगरम्,१७८४ तमे वर्षे

***मास्को** इति अविधा  'मोस्कवा'नद्याः नामनुसृत्य आगता । १२३७ तमे वर्षे 'मंगोल'जनाः मास्कोनगरम् आक्रमणं कृतवन्तः । तदा समग्रनगरम् अग्निदग्धासीत् बहुप्राणहानिरपि सङ्घटितासीत् । अनन्तरवर्तीकाले विद्धंसमास्कोनगरस्य पुनर्निमाणं तथा विकासः अभवत् । १३२३ तमे वर्षे व्लादिमीर - सुज्दाल इति राजवंशस्य शासनकाले मास्को प्रथमवारं राजधानीरूपेण घोषितासीत् । मास्कोनगरस्य नैसर्गिकपरिमण्डलानि अतीवाऽकर्षकानि आसन् । एतस्मात् अस्मिन्नगरं प्रति बहुजनाः आगत्य वसतिस्थापनं कृतवन्तः । 
* १६५४-५६ तमवर्षाभ्यन्तरे महामारी(प्लेग)रोगसंक्रमणेन मास्कोनगरस्य जनसंख्या अर्धम् अभवत् । तथा समग्ररशियादेशे अपि बहुजनाः मृतवन्तः । 
* १७१२ तमे वर्षे सैन्ट पीटर्सबर्ग नगरं रशियादेशस्य राजधानी अभवत् । बाल्टिकनद्याः तटे स्थितं नगरमिदं पीटर महोदयेन निर्मितम् ।     
* १७७१ तमे वर्षे पुनः प्लेगरोगसंक्रमणेन प्रायः १,००,००० जनाः मृतवन्तः । १९०५ तमे वर्षे अलेक्जेंडर अद्रिनोव मास्कोनगरस्य प्रथमपौरशासनाधिकारिकः अभूत् । १९१३ तमे वर्षे रशियादेशे आर्थिकक्षेत्रे क्रान्तिः अभवत् । मास्कोनगरस्य प्रभूतः आर्थिकविकासः अभवत् । अनन्तरं मास्कोनगरम् सोवियत् राष्ट्रपुञ्जस्य राजधानी अभूत् ।

## आर्थिकव्यवस्था
वर्गः:रशियादेशः
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
ग्रन्थलिपिः

**ग्रन्थलिपिः** (तमिळ् கிரந்த எழுத்து, मळयाळम् ഗ്രന്ഥലിപി) दक्षिणभारतस्य (विशेषतः तमिळनाडुराज्ये) एका प्राचीना लिपिः। प्रायः समस्तभारतीयलिपयः ब्राह्मीतः जाताः । ग्रन्थलिपिरपि दक्षिणभारतीय-ब्राह्मीतः विकसिता । तमिळनाडुराज्यस्य  आर्काट्-सेलम्-तिरुचिरापल्ली-मधुरै-तिरुनेल्वेलिप्रदेशेषु क्रैस्तवीय सप्तमशताब्द्यां ग्रन्थलिपिः व्यवहृतासीत् । दक्षिणभारते पाण्ड्य-पल्लव-चोलराजवंशाः शिलालेखेषु अस्याः एव लिपेः प्रयोगं कृतवन्तः ।

## स्वरवर्णाः
350px

## व्यञ्जनवर्णाः
300px

## हलन्त्यम्
200px

## मात्राः
400px

## संख्याः
400px

## उदाहरणपाठः (१)
: 600px

### देवनागरीलिप्यन्तरीकरणम्
: अस्त्युत्तरस्यां दिशि देवतात्मा हिमालयो नाम नगाधिराजः।
: पूर्वापरौ तोयनिधी वगाह्य स्थितः पृथिव्या इव मानदण्डः॥

### डायक्रिटिक् लिप्यन्तरीकरणम्
: 
: 

## उदाहरणपाठः (२)
: 400px

### मार्जितरूपम्
: 500px

### देवनागरीलिप्यन्तरीकरणम्
: यत ईश्वरो जगतीत्थं प्रेम चकार यन्निजमेकजातं
: पुत्रं ददौ तस्मिन् विश्वासी सर्वमनुष्यो यथा
: न विनश्यानन्तं जीवनं लप्स्यते।

### डायक्रिटिक् लिप्यन्तरीकरणम्
: 
: 
: 

## अन्यलिपिभिः सह स्वरवर्णानां तोलनम्
400px

## अन्यलिपिभिः सह व्यञ्जनवर्णानां तोलनम्
400px

वर्गः:लिपयः
मायामाळगौळ (रागः)

मायामाळवगौळरागः कर्णाटकशास्त्रीयसङ्गीतस्य कश्चन रागः । वेङ्कटमखेः मेलकर्तृरागव्यवस्थायाः अनुगुणम् अयं रागः  १५ तमः मेलकर्तृरागः अस्ति। पूर्वं एतस्य रागस्य नाम "मालवगौल" इत्येव आसीत् । यदा मेलकर्तृरागव्यवस्था आगच्छत्, तदा "माया" इति उपसर्गः "मालवगौल" नाम्ना योजितः जातः। एषः मङ्गलकरः रागः सर्वदा गातुं शक्यते।  'सरलेवरिसे', 'जण्टिवरिसे', 'दाटुवरिसे', 'अलङ्काराः' च एतस्मिन् रागे भवन्ति । मायामालवगौलरागस्य २५ जन्यरागाः सन्ति ।

## लक्षणानि
वेङ्कटमखिः मायामालवगौलरागस्य लक्षणम् एवं वदति -
::**पूर्णो माळवगौळाख्यः स ग्रहो गीयते सदा**

मेलकर्तृरागव्यवस्थायां मालवगौलरागः अग्निचक्रे तृतीयः रागः। अस्मिन् रागे शुद्धऋषभम्, अन्तरगान्धारम्, शुद्धमध्यमम् , शुद्धधैवतम् , काकलिनिशादं च स्वराः भवन्ति। यतः अयं रागः मेलकर्तृरागः अस्ति, अतः वयं एतं रागं "सम्पूर्णरागं" इति वदामः । सम्पूर्णरागः इत्युक्ते सप्तसवराः अपि भवन्ति। मध्यमं विहाय मायामालवगौलरागः  कामावर्धिनीरागस्य (५१ मेलकर्तृरागः) समानः एव । 

## स्वभावः
एषः पुरातनः रागः करुणया भक्त्या च संयुक्तः। मायामालवगौलरागः सर्वदा गातुं शक्यते, किन्तु प्रभाते गायति चेत् मङ्गलकरः भवति। सङ्गीतगुरवः छात्राणां कृते आरम्भे एतं रागं 'सरले वरिसे'रूपेण पाठयन्ति । अस्मिन् रागे विवादिस्वराः न सन्ति।  अतः एतत् पठितुम् सरलं भवति।
मायामालवगौलरागः हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतपद्धतौ भैरवरागः इति कथ्यते  । 

अस्मिन् रागे मध्यमेसिंहेन्द्रमध्यमरागं रिषभे रसिकप्रियां च प्रति ग्रहभेदः कर्तुम् अवकाशः अस्ति । साधारणतया श्रुतिः षड्जे भवति।  किन्तु ग्रहभेदे श्रुतिः अन्ये स्वरे भवति। यदा वयम् एवं कुर्मः, तदा भिन्नाः रागाः आगच्छन्ति ।
## जन्यरागाः
मायामालवगौलरागस्य अनेका: जन्यरागाः सन्ति।  तेषु  जन्यरागेषु बौलि (रागः), मलहरि (रागः), सावेरि (रागः), रेवगुप्ति(रागः), नाधनामक्रिया (रागः), ललिता(रागः), जगन्मोहिनि(रागः) च सुप्रसिद्धाः सन्ति ।

## प्रसिद्धानि कीर्तनानि
सरले वरिसे, जण्टि वरिसे, दाटुवरिसे, अलङ्काराः च मायामालवगौलरागे सन्ति ।  प्रथमं गीतम् अपि मलहरिरागे रचितम् (मलहरिरागः मायामालवगौलरागस्य  जन्यरागः) । मुत्तुस्वामी दीक्षितस्य  प्रथमा रचना "श्रीनाथादि गुरुगुहो जयति" इत्येषा  मायामालवगौलरागेण रचिता। 

अधः मायामालवगौलरागे प्रसिद्धानाम्  कीर्तनानाम् आवलिः दत्ता अस्ति -
# "तुलासिदलमुलचे सन्तोशमुख" - त्यागराजः, तेलुगुभाषा
# "मेरुसमान वीर" -   त्यागराजः, तेलुगुभाषा
# "देव देव कलयामिते" - स्वाति तिरुनालः, संस्कृतभाषा
#"मायातीत स्वरूपिणि" - पोन्नैया पिल्लै, संस्कृतभाषा
#"श्रिनातादि गुरुगुहो जयति" - मुत्तुस्वामी दीक्षितः , संस्कृतभाषा

वर्गः:कर्णाटकसङ्गीतस्य रागाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
नन्दिनागरीलिपिः

**नन्दिनागरीलिपिः** (NandiNāgarī script) नागरीलिपितः विकसिता एका लिपिः । एषा लिपिः दक्षिणमध्यभारते अधिकप्रचलिता आसीत् ।  

## विस्तृतिः
वस्तुतस्तु **नन्दिनागरीलिपिः** नागरीलिपेः पश्चिमप्रदेश-प्रभाविता लिपिः । परन्तु अस्याः लिपेः प्रभावः दक्षिणभारते अधिकविस्तृतः आसीत् । नन्दिनागरीलिपिः दक्षिणमहाराष्ट्र-कर्णाटक-आन्ध्रप्रदेशेत्यादि राज्येषु मुख्यतया व्यवहृतासीत् । दक्षिणप्रदेशे अस्याः आधिक्यत्वात् इयं दक्षिणनागरीलिपेः प्रकारभेदा इति अपरेकस्य पक्षस्य मतम् ।

वर्गः:लिपयः
वर्गः:लिपिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
महाराष्ट्रनवनिर्माणसेना

**महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना** (MNS) महाराष्ट्रे स्थापितः एकः क्षेत्रीयराजनैतिकपक्षः । उद्धवठाकरे-महोदयेन सह निर्वाचने प्रार्थीनिर्णयादि विविधविषये मतभेदात् शिवसेना पक्षत्यागान्तरं राजठाकरेमहोदयः २००६ वर्षस्य मार्चमासस्य नवमे दिनाङ्के **महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना** इति पक्षम् अस्थापयत् ।

## इतिहासः
Thumb|200px|left|पक्षाध्यक्षः राज ठाकरे
शिवसेनाध्यक्ष-बाळासाहेव ठाकरे महोदयस्य भ्रातृजेन राज ठाकरेन **महाराष्ट्रनवनिर्माणसेना** पक्षस्य स्थापना कृतः । २००६ वर्षस्य जनवरि मासे  शिवसेना पक्षतः पदत्यागं कृतवान् । तथा नूतनराजनैतिकपक्षस्य निर्माणविषयक आकांक्षायाः घोषणाम् अकरोत् । सभायां राज ठाकरे महोदयेन उद्देश्यं स्पष्टीकृतम् । राज्यस्य विकाशविषये राजनैतिक जागरूकतानिर्माणं तथा तद्विषये राजनीतेः ध्रुवीकरणम् अस्य पक्षस्य उद्देश्यः भवेदिति समुद्घोषितवान् ।

## विकाशः
महाराष्ट्रनवनिर्माणसेना पक्षस्य विविधपौरसभायां प्रतिनिधयः ।

वर्गः:भारतीयराजनैतिकपक्षाः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
चौकाभारक्रीडा

**चौकाभारक्रीडा**(Chowka bhara) भारतदेशस्य साम्प्रदायिकक्रीडासु अन्यतमा । अस्य **चौकाबारा** इत्यपि नामान्तरं वर्तते । एषा क्रीडा द्वौ अथवा चत्वारजनाः क्रीडान्ति । 
thumb|right|200px
## इतिहासः
चौकाभारक्रीडा अतीवपुरातनी फलकक्रीडा वर्तते । तथापि एषा क्रीडा अधुना अपि भारतस्य कुत्रचित् प्रदेशेषु दृश्यते । भारतस्य महाभारतमहाकव्ये अस्याः क्रीडायाः आधाराः लभ्यन्ते । साम्प्रदायिकरीत्या एषा क्रीडा कौशेयवस्त्रस्य फलके चत्वारि वराटिकानां साहाय्येन क्रीडान्ति ।

## क्रीडाफलकम्
चौकाभारक्रीडायाः फलकं ५*५ समभुजचतुष्कोनः भवति । सामान्यतः चत्वारजनाः क्रीडान्ति । परन्तु,क्रीडायां जनानां संख्या वर्धनानुसारं समभुजचतुष्कोनान् अपि वर्धयितुं शक्यते । क्रीडालवानां विषमसंख्यायाः वर्धनानुसारं विषमसंख्याकाः समभुजचतुष्कोनाः वर्धन्ति । उदाहरणार्थं, 
* ११*११
* १३*१३
तत्र चत्वारजनाः चतुसॄषु दिक्षु क्रीडायाः आरम्भं कुर्वन्ति ।

वर्गः:क्रीडाः
वर्गः:क्रीडासम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
गुरुमुखीलिपिः

**गुरुमुखीलिपिः** (, IPA -ɡʊɾmʊkʰi) पञ्जाबीभाषालेखनार्थं एका लिपिः । 
## परिचयः
*गुरुमुखी*  इत्यास्यार्थः गुरुमुखात् निसृतः इति । अयं शब्दः गुरुमुखात् निसृता 'वाणी' इति अर्थमपि द्योतयति, यतोहि मुखस्य लिपिना सह कोऽपि सम्बन्धः नस्ति । किन्तु वाणीतः तस्याः भाषानिमित्तं प्रयुक्तमाना लिपेर्नामपि रूढ़प्रयोगात् आगतम् । पञ्जाबप्रदेशस्य गुरुवः अपि अस्याः भारतीयलिपेः प्रसारप्रचारञ्च कृतवन्तः । तथा न कृते सति सिन्धुप्रदेशः सदृशः पञ्जाबप्रदेशे अपि फरासीलिपिः विस्तृता आसीत् ।

## वैशिष्ट्यम्
गुरुमुखीलिपिः अबुगिडा लेखनपद्धत्यानुश्रिता एका लिपिः । गुरुमुखीलिपेः वर्णमालायां त्रयः स्वरावर्णाः एवं ३२ व्यञ्जनवर्णाः सन्ति । स्वरवर्णेन सह मात्रां संयोजयित्वा इतरस्वरवर्णानां रचना क्रियते । एतेषां नामानि यथा- 'उड़ा', 'आया', 'इड़ी', 'सासा', 'हाहा', 'कका', 'खखा' इत्यादि । मात्राणां नामानि ('ट' कारेण सह संयोजयित्वा) यथा- ट (मुक्ता), टा (कन्ना), टि (स्यारी), टी (बिहारी), ट (ऐंक ड़े), ट (दुलैंकड़े), टे (लावाँ), टै (दोलावाँ),  टो (होड़ा), टौ (कनौड़ा), टं (टिप्पी), ट: (बिदै) । अस्याः लिपेः वर्णमालायां प्रायः संयुक्तवर्णाः न सन्ति । यद्यपि बहु संयुक्तध्वनयः सन्ति । 

## व्यञ्जनवर्णाः
## स्वरवर्णाः
## देवनागरीलिपिना सह तोलनम्
## गुरुमुखीलिपेः यूनिकोड संस्करणम्
वर्गः:लिपयः
हावडा

पश्चिमबङ्गराज्ये हावडामण्डले(Howrah) स्थितम् किञ्चन हावडा इति महानगरम् ।

वर्गः:पश्चिमवङ्गराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:पश्चिमवङ्गस्य नगराणि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
राष्ट्रियभूभौतिकानुसन्धानसंस्था

**राष्ट्रियभूभौतिकानुसन्धानसंस्था** (National Geophysical Research Institute) वैज्ञानिक-औद्योगिकानुसन्धानपरिषदः सङ्घटकप्रयोगशाला वर्तते । पृथ्वीविज्ञानक्षेत्रे विविधेषु विषयेषु संशोधनानि कर्तव्यानि इति धिया इदं संस्थानं १९६१ तमे वर्षे संस्थापितम् । अत्र पञ्चशताधिकाः विज्ञानिनः तान्त्रिकसहायकाश्च कार्यरताः सन्ति येषु द्विशताधिकाः विज्ञाने कृतभूरिपरिश्रमाः येषां संशोधनप्रबन्धाः राष्ट्रियान्तराष्ट्रियासु पत्रिकासु प्रकाश्यन्ते ।

अनेन संस्थानेन भूकम्पः, भूपर्यावरणं, भूमेः अन्तारचना, भूभौतिकोपकरणानाम् अविषकारः, खनिजाविष्कारः, भूजलस्रोतसः आविष्कारः, हैड्रोकार्बन्-कोल्-आविष्कारः इत्यादिषु विषयेषु संशोधनानि क्रियन्ते ।
## बाह्यसम्पर्कतन्तवः
* राष्ट्रीय भूभौतिकीय अनुसंधान संस्थान का जालघर 
* NGRI web site 
* CSIR web site

वर्गः:वैज्ञानिकसंस्थाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
तेलुगुलिपिः

## स्वरसहित व्यञ्जनवर्णाः
## अङ्काः
वर्गः:आन्ध्रप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कन्नडलिपिः

**कन्नडलिपिः**(,  ) अबुगिडालेखनपद्धतेः प्रकारविशेषः । एषा लिपिः मुख्यतः ब्राह्मीलिपितः विकसिता लिपिः । 

## स्वरवर्णाः
## योगवाहकाः 
वर्णमालायां योगवाहकौ (आंशिकस्वरः, आंशिकव्यञ्जनम्) द्वौ स्तः एतौ-
# अनुस्वरः   **अम्**(am)
# विसर्गः   **अः**(ah)

अन्यद्वौ योगवाहकौ संस्कृते स्तः । कन्नडवर्णमालायाम् एतौ **अर्धविसर्गः** इति नाम्ना ख्यातौ ।
# जिह्वामूलीय   
# उपधमानीय  

## व्यञ्जनवर्णाः
वर्णानाम् उच्चारणस्थान-प्रकारभेदेन वर्णमाला संरचिता अधः विद्यमाने कोष्टके प्रदर्शितम्-

### अन्तस्थवर्णाः
वर्णानाम् उच्चारणस्थानभेदेन अन्तस्थवर्णाः भवन्ति-

'*** **य**(ya),
**** **र**(ra),
**** (ṟa)(अप्रसिद्धवर्णः),
**** **ल**(la),
**** **व**(va),

### उष्मवर्णाः
**** **श**(IAST śa, यूनिकोड sha),
**** **ष**(IAST , यूनिकोड ssa),
**** **स**(sa),
**** **ह**(ha),
**** **ळ**(IAST  यूनिकोड lla),
***' (ll)(अप्रसिद्धवर्णः) 

## संख्याः 
## स्वरसहित व्यञ्जनवर्णाः
## कन्नडलिपेः यूनिकोड संस्करणम्

वर्गः:लिपयः
बाङ्गलालिपिः

**बांलालिपिः**( *Bangla lipi* or  ***Bangla horof***  ) एका बांलाभाषायाः लेखनपद्धतिः । 
बांलालिपिः पूर्वा नागरीलिपेः एका संस्कारिता लिपिः, यस्या प्रयोगः असमिया वा विष्णुप्रिया मणिपुरी लिखने अपि भवति । पूर्वा नागरीलिपेः  सम्बन्धः ब्राह्मीलिपिना सह तथा देवनागर्या एवं भारतस्य अन्यलेखनपद्धत्या सह अपि आसीत् । बांलालिपिः अबुगिडा लेखनपद्धतेः प्रकारविशेषा । अस्याः लिपेः वर्णानां वामतो गतिः । प्रसिद्धा उत्तरीलिपिः (देवनागरेत्यादि)सदृशा अस्यापि लेखनशैल्यां 'शिरोरेखायाः' प्रयोगः अस्ति ।

## इतिहासः
बांलालिपेर्जन्म सिद्धमातृकालिपितः, या लिपिः भारतीयलिपिषु अन्यतमा तथा उत्तरब्राह्मीलिपेः प्रकारभेदा । बांलाभाषा व्यतिरिच्य असमिया-मनिपुरी-मैथिलीभाषी जनानामपि लेखनार्थं प्रयुज्यमाना लिपिरियम् । तथापि व्यतासस्तु अस्ति एव । यथा-

*वर्णनम्*

*संयुक्तवर्णः 'क्ष' (ক্ষ) (उच्चारणम् :असमिया- *khyô*, बांला- *khio*) पृथक् वर्णरूपेण असमियावर्णमालायां तिष्ठति (ক্ষ ) किन्तु बांलाभाषायाम् एषः संयुक्तवर्णरूपेणैव तिष्ठति (विश्लेषणम् क्+ष=क्ष, बांला: ক্‌+ষ )। परन्तु उच्चारणं समानं भवति उभयत्रापि (ख्य খ্য ) ।
* 'र'(*rô*) इति व्यञ्जनवर्णः बांलायाम् *র* एवं लिख्यते, *ৰ* इत्येवम् असमिया-मनिपुरी-मैथिलीभाषाषु लिख्यते ।  
* बांलाभाषायां *व* इति वर्णः नास्ति परन्तु असमियाभाषायां 'व'(*wô*)  'ৱ' इत्येवं विधा लिख्यते ।
वस्तुतस्तु बांलालिपिः, अस्याः सम्पर्कः निर्दिष्टएकया भाषया सह नास्ति । मध्ययुगीयभारते (१०००- १८००) पूर्वदिशि प्रायः विकल्पेन उपयुज्यमाना लिपिः आसीत् । बांलालिपेः उच्चस्तरीकरणम् आधुनिकयुगे ईश्वरचन्द्र विद्यासागरमहोदयेन कृतम् । एषा बांलालिपिः पूर्वं संस्कृतलेखनार्थं प्रयुक्ता आसीत् । मध्ययुगस्य अनुवर्तीकाले एषा लिपिः पालि-बांला-असमियाभाषाणां मूललिपिरूपेण स्थिता आसीत् । भारतीयसाहित्य-लेखनेतिहासे अनया लिपिना रचितं बृहत्साहित्यभाण्डारम् अस्ति ।

## उच्चस्तरीकरणम्
[thumb|300px|[रवीन्द्रनाथ ठाकुरः|रवीन्द्रनाथ वर्यस्य(রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর) स्वहस्ताक्षरम्]] 
बाङ्गलालिपेः वर्णमालायां संयुक्तवर्णाः विशिष्टाकारैः तिष्ठन्ति कदाचित् अत्यन्तविरलभङ्ग्या लिख्यते । एतस्मात् अस्याः लिपेर्शिक्षणं पठनं वा दुष्करम् भवति । तस्मात् बाङ्गलाभाषानिमित्तं बाङ्गलालिपेः उच्चस्तरीकरणस्य प्रचेष्टा बाङ्गलाशिक्षाजगति परिलक्ष्यते । उल्लेखयोग्यानि केन्द्राणि यथा-ढाका (बाङ्गलादेशः), कोलकाता(पश्चिमबङ्गराज्यम्, भारतम्) । इयं लिपिः अद्यपि सर्वप्रदेशेषु समरूपे विराजिता नास्ति । एकस्य शब्दस्य कृते विभिन्नप्रचीनरूपाणि प्रचलितानि सन्ति । अस्या लिपेः प्रादेशिकभेदेषु केवलं असमिया तथा बाङ्गलालिपयोः वैचित्राणि विधिबद्धव्यवस्था अस्ति । 

## टिप्पणी
## बाह्यानुबन्धाः
* Omniglot – Bengali Alphabet

;digital encoding and rendering
* Free Unicode Compliant Bangla Typing Software
* Ekushey Free Unicode Bangla Computing Solutions
* Free Bangla Unicode Fonts
* Ankur – Supporting Bangla (Bengali) on GNU/Linux 
* Open source Bangla Transliteration Library

वर्गः:लिपयः
वर्गः:लिपिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सुरतमण्डलम्

**सुरतमण्डलम्** (, ) इत्येतत् गुजरातराज्यस्य किञ्चन प्रमुखं जनपदम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति सुरत इति महानगरम् ।

## भौगोलिकम्
सुरतमण्डलस्य विस्तारः ४,३२७ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । गुजरातराज्यस्य दक्षिणभागे इदं जनपदम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे तापीमण्डलं, पश्चिमे 'गल्फ् आफ् खम्भात', उत्तरे भरुचमण्डलं, दक्षिणे नवसारीमण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले १०००-१२०० मिल्लीमीटर्मितः वार्षिकवृष्टिपातः भवति । अस्मिन् मण्डले एका एव नदी प्रवहति । सा तापी ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं सुरतमण्डलस्य जनसङ्ख्या ६०,७९,२३१ अस्ति । अत्र ३३,९९,७४२ पुरुषाः २६,७९,४८९ महिलाः च सन्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १,३७६ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १,३७६ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ४२.१९% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-७८८ अस्ति । अत्र साक्षरता ८६.६५% अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले दश उपमण्डलानि सन्ति । तानि- १ सुरत २ उमरपाडा ३ ओलपाड ४ चोर्यासी ५ कामरेज ६ पलसाणा ७ महुवा ८ बारडोली ९ माण्डवी १० माङ्गरोल

## कृषिः वाणिज्यं च
पपितफलं, कदलीफलं, भिण्डकः, गन्धद्रव्याणि, हरिद्रा, आर्द्रकं ('जिञ्जर्'), मरीचिका च अस्मिन् मण्डले उत्पाद्यमानानि प्रमुखाणि कृष्युत्पादनानि सन्ति । गुजरातराज्यस्य मण्डलेषु पपितफलस्य, भिण्डकस्य, हरिद्रायाः च उत्पादने अस्य मण्डलस्य प्रथमं स्थानम् अस्ति । कदलीफलस्य, आर्द्रकस्य, मरीचिकायाः च उत्पादने अस्य मण्डलस्य द्वितीयं स्थानम् अस्ति । वज्रसंस्करणं, 'पेट्रोकेमिकल्स्', वस्त्रोत्पादनम्, 'एञ्जिनियरिङ्ग्', रासायनिकोद्यमः च अस्य मण्डलस्य प्रमुखाः उद्यमाः सन्ति ।

## वीक्षणीयस्थलानि
सुरत इत्यस्मात् महानगरात् १८ किलोमीटर्दूरे प्रसिद्धः 'डुम्मस्'-सागरतटः अस्ति । सुरततः २८ किलोमीटर्दूरे 'हजीरा'-सागरतटः अस्ति । सुरततः ९० किलोमीटर्दूरे तापीनद्याः उपरि निर्मितः उकाई-जलबन्धः (उकाई 'ड्याम्') अस्ति । सुरतप्रासादः (सुरत 'क्यासल्'), मुगलसाराई, एण्ड्र्यूस्-ग्रन्थालयः, सरदार वल्लभभाई पटेल-सङ्ग्रहालयः, तारालयः, 'यूरपियन् टूम्ब्स्' च सुरत इत्यस्मिन् महानगरे विद्यमानानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । बारडोली-उपमण्डले स्थितः स्वराज्-आश्रमः, सोनगढ इत्यत्र स्थितः ऐतिहासिकः दुर्गः, हजीरामार्गे स्थितं जलोद्यानं ('वाटर् फन् पार्क्'), कामरेज-उपमण्डले स्थितं जलोद्यानं, धोनपडी इत्यत्र विद्यमानं 'जोय् एण्ड् जोय्' विनोदोद्यानं ('अम्यूस्मेण्ट् पार्क्') च अस्य मण्डलस्य अन्यानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:गुजरातराज्यस्य मण्डलानि
तापीनदी

गुजरातराज्ये प्रवहन्ती काचित् प्रमुखा नदी । सह्यपर्वतश्रेण्याः मार्गेण अपि प्रवहति ।

वर्गः:गुजरातराज्यस्य नद्यः
वर्गः:भारतीयनदीसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
पाकिस्थानम्

**पाकिस्थानम्** (, ; ), आधिकारिकरूपेण **पाकिस्थानीस्लामीगणराज्यम्** (, ; ) इति जम्बुद्वीपे कश्चन देश: अस्‍ति । 
अस्य जनसङ्ख्‍या - २२.६ कोटिः, राजधानी - इस्‍लामाबाद्, अन्‍यनगराणि - लाहोर, कराची, पेशावरं, क्‍वेट्‍टा, मुल्तानम् ।

पाकिस्थानस्योत्तरे अफगानिस्थानम्, दक्षिणे भारतं, पूर्वे चीनः, पश्चिमे ईरानं (पारस्यं) सन्ति । एतद्देशम 
प्राचीनसिन्धुसभ्यतायाः केन्द्रभूम्यासीत । अतः पाकिस्थानम् आर्याध्युषितम अभवत् । तक्षशीलानगर्यासीत पाकिस्थानस्य प्राचीनं समृद्धं नगरम् ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* दक्षिणजम्बुद्वीपः
* एशियाखण्डः
* उर्दू
* तक्षशिलाविश्वविद्यालयः
* भारतम्

## सन्दर्भाः 
वर्गः:सार्क् राष्ट्राणि
वर्गः:एशियाखण्डस्य राष्ट्राणि
वर्गः:भारतस्य प्रतिवेशिदेशाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
मुम्बईमण्डलम्

महाराष्ट्रस्य किञ्चन मण्डलम् अस्ति मुम्बईमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति ।
अस्य मण्डलस्य नाम 'कोळी'जनानां देवी 'मुम्बा' इति, ताम् अनुसृत्य निर्धारितम् अस्ति ।

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
गुजरातीलिपिः

## परिचयः
**गुजरातीलिपिः** (गुजराती- ગુજરાતી લિપિ, आङ्ग्ल-*Gujǎrātī Lipi*) नागरीलिपितः विकसिता एका लिपिः ।

वर्गः:लिपयः
वर्गः:लिपिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
ब्रह्म-उपनिषत्

**ब्रह्म-उपनिषत्**  कृष्णयजुर्वेदीया उपनिषत् ।

वर्गः:उपनिषदः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* उपनिषद्
* वेदान्तः
* वेदः
* संस्कृतम्