open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
नरसिंहगुप्तः बालादित्यः

नरसिंहगुप्तः गुप्तराज्यस्य नृपतिः आसीत्। सः पुरुगुप्तस्य पुत्रः आसित्। सः कन्याकुब्जराजेन यशोवर्मणा सह हूणान् विजितवान्। तस्य मुद्रिका नलन्दायाम् उपलब्धा। तस्य राज्ञ्याः नाम श्रीमित्रदेवी। तस्य पुत्रः कुमारगुप्तःIII आसीत्।
*गुप्त-साम्राज्यम्

बालादित्यः, नरसिंहगुप्तः
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
विष्णुगुप्तः

विष्णुगुप्तः(५४०-५५०) गुप्तराज्यस्य अन्तिमः राजा आसीत्। सः बालादित्यस्य पौत्रः आसित्।
*गुप्त-साम्राज्यम्

विष्णुगुप्तः
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
गुप्तलिपिः

गुप्तकाले अनया एव लिप्या जनाः संस्कृतम् अलिखन् । अस्याः लिप्याः एव सिद्धलिपिः शारदालिपिः नगरीलिपिः च उदभवन्।

## उद्भवनम्
एषा लिपिः अशोकब्राह्मीलिप्याः एव उदभवत्। एतत् ब्राह्मिकलिपिकुलस्य सदस्यः अस्ति। गुप्ताक्षराः सुन्दराः अभवन्।

## अभिलेखनानि
अनया लिप्या अनेके स्तूपाभिलेखानि सन्ति। तेषु प्रयागे हरिसेनेन कृतम् अभिलेखनं प्रमुखम् अस्ति। बहुसिकासु अपि गुप्त्तलिप्या अभिलेखनानि सन्ति।

## अक्षराणि
वर्गः:लिपयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
बुधगुप्तः

**बुधगुप्तः** गुप्तवंशस्य भूपतिः आसीत्। सः पुरुगुप्तस्य पुत्रः आसीत्। सः कन्याकुब्जराजैः सह हूणान् जेतुम् अयतत। 
*गुप्त-साम्राज्यम्

वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
बुधगुप्तः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
सङ्गमित्रा

**सङ्गमित्रा** अशोकस्य पुत्री आसीत्। सा अपि बौद्धधर्मं स्वीकृत्य भिक्षुणी अभवत्। सा स्वभ्रात्रा महेन्द्रेण सह बौद्धधर्मं संस्तोतुम् लङ्काम् गतवती।
## अन्यानि दृश्टव्यानि पृष्टानि
महान् अशोकः

वर्गः:बौद्धधर्मः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
होमर् सिम्प्सन्

**होमर् सिम्प्सन्** *द सिम्प्सन्स्* दूरदर्षन कार्यक्रमे एकः पात्रः अस्ति। पत्नी मार्ज् सिम्प्सन्, पुत्राः बार्ट् सिम्प्सन्, लिजा सिम्प्सन्, म्यागी सिम्प्सन् च।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* 

वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
नालन्दाविश्वविद्यालयः

**नालन्दा** अद्यतनबिहारे स्थित: पुरातनविश्वविद्यालय: अस्ति। एतत् स्थानम् ४२७ तमवर्षादारभ्य ११९७तमवर्षं यावत् प्रमुखबौद्धपीठम् आसीत्। चीनपारसिकयवनदेशेभ्यः छात्राः पठितुम् आगच्छन्ति स्म। ११९७ तमे वर्षे भक्तियार् खिल्जी एतत् अनाशयत्।

## संस्थापनम्
नालन्दाविश्वविद्यालयः ४२७ तमे वर्षे कुमारगुप्तेन स्थापित:। गुप्तसाम्राज्यस्य राजा कुमारगुप्तेन स्थापितः नलन्दाविश्वविद्यालयः वर्धनसाम्राज्यस्य राजा श्रीहर्षस्य काले अत्यन्तः प्रसिध्दः अभवत् ।

## शिक्षणम्
अत्र छात्राः विज्ञानं, ज्योतिषं, चिकित्सां, तर्कविद्यां, योगशास्त्राणि, वेदान्, बौद्धग्रन्थान् च पठन्ति स्म। ते वैदेशिकतर्कम् अपि पठन्ति स्म।

विश्वविद्यालये दशसहस्त्रं (१०, ०००) छात्राः अध्ययनं कुर्वन्ति स्म । तेभ्यः सर्वेभ्योऽपि अन्नम्, वासव्यवस्था, वस्त्रम्, औषधम् इत्यादिकं निश्शुल्कमासीत् । दूरस्थेभ्यः देशेभ्योऽपि अध्ययनार्थं छात्राः अत्र आयान्ति स्म । काञ्ची, बङ्गालः, वल्लभिः इत्यादिभ्यः प्रदेशेभ्योऽपि विद्वांसः प्राध्यापकरुपेण आगच्छन्ति स्म । विद्यालयऽस्मिन् छात्राणां प्रवेशपरीक्षा एव विशिष्टा आसीत् । अध्ययनार्थम् आगच्छन् प्रत्येकं विद्यार्थि अपि तत्रत्यैः पण्डितद्वारपालकैः या मौखिकपरीक्षा क्रियते, तस्यां परीक्षायां उत्तीर्णः भवेत् । यदि अनुत्तीर्णः तर्हि प्रवेशः न प्राप्यते स्म । एतेन तदानीन्तनशिक्षणस्य स्वरुपं ज्ञायते ।

अत्र अध्ययनविषयाश्च बौध्दमततत्त्वं, वैदिकमततत्त्वं, तर्कः, भाषाशास्त्रम्, अलङ्कारशास्त्रम्, आयुर्वेदः, खगोलशास्त्रं, लोहशास्त्रं, शिल्पशास्त्रम् इत्यादयः आसन् । अत्र शिक्षणमाध्यमत्वेन संस्कृतमासीत् ।

## अन्तम्
११९३ तमे वर्षे भक्तियार् खिल्जीनामक: कश्चित् ऐस्लामिकतुरुष्कः इमम् विश्वविद्यालयम् अनाशयत्। अनेके श्रमणाः हताः, ग्रन्थाः च दग्धाः अभवन्।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*World Heritage 
*An Ancient Glory Rises
*Manuscript originally from Nalanda
*Nalanda District Official website
*Photographs of Nalanda 

वर्गः:बिहारराज्यम्
वर्गः:संस्कृतविश्वविद्यालयाः
वर्गः:बिहारराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
माहेश्वरसूत्राणि

**नृत्तावसाने नटराजराजो ननाद ढक्कां नवपञ्चवारम्।

**उद्धर्त्तुकामः सनकादिसिद्धान्नेतद्विमर्शे शिवसूत्रजालम्॥**

महेश्वरस्य ढक्कायाः चतुर्दशनादाः उद्भूताः। ते एव संस्कृतभाषायाः अक्षराणि। एतानि एव **माहेश्वरसूत्राणि** इति पाणिनिः स्वस्य अष्टाध्यायीग्रन्थे उल्लिखितवान् अस्ति ।

## चतुर्दश माहेश्वरसूत्राणि
:`अइउण्`
:`ऋऌक्`
:`एओङ्`
:`ऐऔच्`
:`हयवरट्`
:`लण्`
:`ञमङणनम्`
:`झभञ्`
:`घढधष्`
:`जबगडदश्`
:`खफछठथचटतव्`
:`कपय्`
:`शषसर्`
:`हल्`
इति माहेश्वराणि सूत्राणि।

## प्रत्याहारः
एतेषु चतुर्दशसु अपि सूत्रेषु अन्ते स्वररहितं व्यञ्जनं श्रूयते । एतेन अन्तिमवर्णेन सह आदिमः वर्णः यदि उच्चार्यते तर्हि तदन्तिमवर्णं विहाय अन्ये सर्वे वर्णाः सङ्गृहीताः भवन्ति । यथा - अ इ उ ण् इति सूत्रस्थस्य अकारस्य ऐ औ च् इति सूत्रस्थेन चकारेण सह उच्चारणे अच् इति शब्दः निष्पाद्यते । एतेन अ इ उ ऋ ऌ ए ओ ऐ औ इति वर्णाः सङ्गृहीताः भवन्ति । एवं निष्पन्नः अच् इत्यादिः शब्दः **प्रत्याहारः** इति व्याकरणे प्रसिद्धः।  "आदिरन्त्येन सहेता" इत्यनेन सूत्रेण प्रत्याहारशब्दस्य बोध: जायते । चतुर्दशसूत्रै: अनेकेषां प्रत्याहाराणाम् उत्पत्तिर्भवति । प्रत्याहाराणाम् आधारेणैव सम्पूर्णं व्याकरणं रचितम् ।

## केचन प्रत्याहाराः
#अक् - अ इ उ ऋ ऌ
#यण् - य् व् र् ल्
#अच् - सर्वे स्वराः
#हल् - सर्वाणि व्यञ्जनानि

## प्रत्याहाराणां नियमाः
# प्रत्याहारेण सूत्रान्ते वर्तमानस्य वर्णस्य ग्रहणं न भवति ।
# आदिमः  वर्णः इत्यस्य सूत्रे आदौ एव वर्तमानः वर्णः इति नार्थः । किन्तु कस्मिंश्चित् कल्पिते समूहे आदौ वर्तमानो वर्णः इत्यर्थः । एतेन इक् वल् इत्यादयोऽपि प्रत्याहाराः सिद्ध्यन्ति ।
# प्रत्याहारेण यदि स्वराणां ग्रहणं तर्हि तैः सह दीर्घाणामपि ग्रहणं भवति ।
# प्रत्याहारेण यदि व्यञ्जनानां ग्रहणं तर्हि तत्र पुनः पुनः श्रूयमाणः अकारः न ग्राह्यः ।
## प्रत्याहाराणां संख्या
एतैः चतुर्दशभिः माहेश्वरसूत्रैः आहत्य **२८१** प्रत्याहाराः कर्तुं शक्याः : १४*३ + १३*२ + १२*२ + ११*२ + १०*४ + ९*१ + ८*५
+ ७*२ + ६*३ + ५*५ + ४*८ + ३*२ + २*३ + १*१ **- १४** (पाणिनिः एकाक्षरयुकतं प्रत्याहारं नाङ्गीकरोति)**-१०**(हकारद्वयं वर्तते इत्यतः १० कृत्रिमप्रत्याहाराः भवन्ति) । किन्तु पाणिनिना **४१''' प्रत्याहाराः एव उपयुक्ताः सन्ति ।

माहेश्वरसूत्राणि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
बाबिलान्

बॅबिलॉन् दॅशस्य अति श्रीमन्तः |

वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:विदेशीयाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
भारतस्य अर्थव्यवस्था

, भारतदेशस्य आर्थिकी केंद्र]]
भारतदेशस्य अर्थव्यवस्था डॉलरविनिमयानुसारेण जगति एकादश स्थाने वर्तते।

चाणक्यस्य अर्थशास्त्रानुसारेण भारतदेशस्थाः काश्चन अर्थव्यवस्थाः प्रचलन्त्यः आसन् एवं कथ्यते। अर्थशास्त्रग्रन्थमाध्यमेन सामाजिकी-आर्थिकी-राजकीयव्यवस्थाविषये विष्णुगुप्तः विवरणं करोति।

वर्गः:अर्थशास्त्रम्
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वैदिकगणितम्

भारती कृष्ण स्वामिनः 'वैदिक गणितम्' इति व्यवस्था १६ सूत्रात्मिका अस्ति |

मूलभूत सूत्राणि :

१) ऍकाधिकेण पूर्वेण |
२) निखिलम् नवतः चरमम् दशतः |

वर्गः:भारतीयगणितम्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:गणितशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
दशरथः मौर्यः

दशरथमौर्यः भारतस्य संराट् आसीत्। सः अशोकस्य पौत्रः अवर्तत।

वर्गः:प्राचीनराजाः
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
गोपालगञ्जनगरम्

गोपालगंजः भारतदेशस्य बिहारप्रान्तस्य सारणप्रमण्डलस्य एकः जनपदः अस्ति। गंडकनद्याः पश्चिमीतटे स्थितः अयं भोजपुरीभाषिकः जनपदः ईक्षूत्पादनार्थं प्रसिद्धमस्ति। मध्यकालीनभारतवर्षे चेरनृपानां आंग्लशासने हथुआस्थ शाहीवंशस्य केन्द्रः चासीत्‌। अयं जनपदः बिहारराज्यस्य पूर्वमुख्यमन्त्री लालूप्रसादयादवमहोदयस्य गृहजनपदोऽस्ति। 
इतिहास:

अयं जनपदः ऐतिहासिकपृष्ठभूमियुक्तः समृद्धसंस्कृतियुक्तश्च। वीरश्रेष्ठमल्लवंशस्याभिधानमपि एतेन जनपदेन सह युज्यते। पुरातनकाले जनपदोऽयं नेपालराष्ट्रस्य भागः आसीत्‌। ०२ अक्तूबर, १९७३ ख्रीष्टाब्दे प्राचीनसारणजनपदस्य बहिः भूत्वा एकः स्वतन्त्रः जनपदः अभवत्‌।

भूगोलः

भौगोलिकदृष्ट्या जनपदोऽयं २६° १२तः २६° ३९ पर्यन्तोत्तराक्षांशे ८३° ५४तः ८४° ५५ पर्यन्तपूर्वदेशान्तरे च स्थितोऽस्ति। अस्य क्षेत्रफलं २०३३ वर्गकिलोमीटरपरिमितं जनसंख्या एकविंशतिलक्षं एकोनपञ्चाशत्सहस्रं त्रिचत्वारिंशदधिक २,१४९,३४३ (२००१ इत्यस्य जनगणनानुसारः) चास्ति।

जनसांख्यिकी
कृषि-उद्योगाः
शिक्षा
पर्वोत्सवाः
पर्यटनस्थलानि
संचरणव्यवस्था

वर्गः:बिहारराज्यस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:बिहारराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
कृष्णयजुर्वेदः

**कृष्णयजुर्वेदः** यजुर्वेदस्य एव उपविभागः। 

## शाखा 
कृष्णयजुर्वेदस्य चतस्रः शाखाः प्राप्यन्ते –
#तैत्तिरीयशाखा – इयं प्रधानशाखा। अत्र सप्तखण्डाः, ते च खण्डाः अष्टकशब्देन काण्डशब्देन च व्यवह्रियन्ते । प्रतिकाण्डं कतिपयेऽध्यायाः, ये प्रपाठकनाम्ना ख्याताः । इमे प्रपाठकाः बहुषु अनुवाकेषु विभक्ताः सन्ति ।
#मैत्रायणीसंहिता - 
#कपिष्ठलकठसंहिता - इमे द्वे अपि संहिते तैत्तिरीयसंहिताम् अनुकुरुतः
#काठकसंहिता - केवलं क्रमे यत्र तत्र पार्थक्यं विद्यते।

## तैत्तिरीयसंहिता 
तैत्तिरीयसंहितायाः प्रसारः दक्षिणभारते अस्ति । अांशिकरूपेण महाराष्ट्रप्रदेशः समग्ररूपेण च आन्घ्रद्रविडदेशीयाः अस्याः शाखायाः अनुयायिनः सन्ति। अस्याः संहितायाः स्वकीयाः ब्राह्मण-आारण्यक-उपनिषद्-श्रौतसूत्र-गृह्यसूत्रप्रभृतयः अक्षुण्णाः सन्ति । तैत्तिरीयसंहितायाः परिमाणमपि न्यूनं नास्ति । आचार्यसायणस्य इयं स्वकीया शाखाऽऽसीत् ।

## मैत्रायणीसंहिता 
मैत्रायणीसंहिता कृष्णयजुर्वेदस्य अन्यतमा संहिता। इयं संहिता गद्य-पद्यात्मिकाऽस्ति । अस्यां संहितायां चत्वारः काण्डाः सन्ति ।

## कठसंहिता 
कठसंहिता यजुर्वेदस्य सप्तविंशति-शाखासु अन्यतमाऽस्ति । पुराणेषु काठकजनाः मध्यप्रदेशीया वा माध्यमनाम्ना विख्याताः सन्तिः । अनेन ज्ञातो भवति यत्ते प्राचीनकाले मध्यप्रदेशेऽवसन्। पतञ्जलेः कथनानुसारेण कठसंहितायाः प्रसारस्तथा पठनं-पाठनं प्रतिग्रामम् आसीत् ('ग्रामे ग्रामे काठको कालापकं च प्रोच्यते') । अनेनास्याः संहितायाः प्राचीनकाले विपुलप्रचारस्य बोधो भवति । किञ्च अधुनाऽस्याः अध्येतृृणां संख्या नगण्याऽस्ति।

## कपिष्ठलकठसंहिता 
कपिष्ठलकठसंहितायाः नाम कस्यचित् ऋषेः नाम्ना अस्ति। एतस्याः संहितायाः पूर्णः ग्रन्थः अनुलब्धः। एतस्मिन् ग्रन्थे ऋग्वेदस्य प्रभावः दरीदृश्यते। चरणव्यूहस्य मतानुसारेण चरकशाखान्तर्गते कष्ठानां, प्राच्यकठानां कपिष्ठलकठानाञ्च उल्लेखो लभते, येनोल्लेखेन अस्य शाखा-सम्बन्धस्य पूर्णपरिचयो भवति ।

## वैशिष्ट्यम् 
कृष्णयजुर्वेदः संहिताभागः ब्राह्मणभागः इति समग्रतया विभक्तः नास्ति । ब्राह्मणभागः संहिताभागेन सह युक्तः विद्यते । वैदिककर्मणां विषये आचरणानाञ्च समीचीनविवरणं यजुर्वेदस्य विशेषः । कृष्णयजुर्वेदस्य तैत्तिरीयसंहितायां दर्शपूर्णमास, सोमयाग, वाजपेय, राजसूय, अश्वमेध इत्यादीनां यज्ञानां सूक्ष्मविवरणम् उपलभ्यते । 

ऋग्वेदे अविद्यमानाः स्तुतिमन्त्राः अस्मिन् उपलभ्यन्ते । उदाहरणाय अद्य पठ्यमानं 'श्रीरुद्रम्' यजुर्वेदमात्रे एव दृश्यते । 'पञ्च रुद्रम्' इत्येतत् यद्यपि ऋग्वेदे उपलभ्यते किन्तु तदस्ति पञ्चमन्त्रात्मकमात्रम् । अतः एव महान् शिवभक्तः अप्पय्यदीक्षितः कदाचित् अवदत् - 'अहं यजुर्वेदवंशे न जातः इति मे मनः खिद्यते । यदि स्यात् तर्हि शिवं यजुर्वेदेन एव शिवम् अपूजयिष्यम्' इति । सः सामवेदानुयायिनां कुटुम्बे जातः आसीत् । कृष्णयजुर्वेदस्य अध्ययनं विशेषतया दक्षिणभारते भवति । ऋग्वेदे दृश्यमानः पुरुषसूक्तः कैश्चित् परिवर्तनैः सह यजुर्वेदे अपि दृश्यते ।
वर्गः:वेदाः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
सत्यमेव जयते

]]

सत्यमेव जयते नानृतम् सत्येन पन्था विततो देवयानः ।
येनाऽक्रमन्त्यृषयो ह्याप्तकामा यत्र तत् सत्यस्य परं निधानं ॥

वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः‎
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:भारतम्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वक्त्रम्

वक्त्रं शरीरस्य कश्चन भागः।
thumb|वक्त्रम्

वर्गः:शरीरस्य अवयवाः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* अक्षि
* अङ्गुली
* अङ्गुष्ठः
* अनामिका
कुमाऊँनीभाषा

**कुमाँऊनी** (Kumauni) आर्य-भाषापरिवारस्‍य काचित् भाषा । उत्तराखण्डराज्ये जनाः कुमाँऊनीभाषां वदन्ति । कुमाँऊनीभाषा देवनागरीलिप्या एव लिख्यते |

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Kumaon.com , know all about Kumaon
* Kumaoni Language and Literature
* UNESCO
* Learn Kumaoni Online
* Online Dictionary of Kumaoni language 
* Kumaoni Language Songs 
* ऊँचे पहाड़ों से .....जीवन के स्वर, कुमाउनी कवितायें हिन्दी भावानुवाद के साथ
* Kumaoni.org Kumaoni Community Portal 
* Garhwali-kumauni-raj-bhasha-bill.pdf

वर्गः:भारतीयभाषाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
गढवळिभाषा

**गढ़वाली** (Gadvali) आर्य-भाषा परिवारस्‍य एका भाषा। उत्तराखण्ड-राज्ये जनाः गढ़वालीं वदन्ति। गढ़वालीभाषा देवनागरीलिप्या लिख्यते|

## टिप्पणी
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* E-magazine of Uttarakhand with Garhwali poems, stories etc.http://e-magazineofuttarakhand.blogspot.com/
* Learn Garhwali phrases through English http://www.euttaranchal.com/culture/garhwal/learn_garhwali.php

वर्गः:भारतीयभाषाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
नेपाली भाषा

**नेपालीभाषा** व **खसकुरा** नेपालस्य आधिकारीकभाषा अस्ति । सा भाषा भारतस्य सिक्कीममण्डलस्य भाषा अपि । देवनागरी लिपीनाम् लिखितम् स भाषा भारोपेली भाषा परिवार वर्तते । नेपाली भाषा उत्पत्ति प्राचिन खसराज्ये अभवत् । खसराज्यम् एकः अनार्य राज्य अस्ति । खसकुरा उत्पत्ति पाली अप्रभंश अभवत् ।

## सन्दर्भाः 
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:विदेशीयभाषाः
वर्गः:भारतीयभाषाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
कोङ्कणीभाषा

**कोङ्कणी** आर्य-भाषा परिवारस्‍य काचित्  भाषा अस्ति। कोङ्कणप्रदेशे जनाः कोङ्कणीभाषया वदन्ति। कोङ्कणी गोवाराज्यस्य राजभाषा अस्ति, सा देवनागरीलिप्या लिख्यते।

वर्गः:भारतीयभाषाः
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
प्रेमेजुङ्ग

**प्रेमेजुङ्ग** नेपालदेशस्य इलाममण्डले स्थितः कश्चन मनोरमः ग्रामः अस्ति। अस्मिन् ग्रामे विविधवर्णसम्प्रदायस्य जनाः विराजन्ते।
एषः ग्रामः पवित्रायाः जोगमायीनद्याः तटे अस्ति। एषा नदी इलाममण्डलस्य प्रमुखासु चतसृषु नदीषु प्रमुखा तिष्ठति।

प्रेमेजुङ्ग
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
सारस्वत-निकेतनम्

**सारस्वतनिकेतनम्** इत्येतत् संस्कृतसम्बद्धं जालपुटं वर्तते ।
## उद्देश्यम्
इयं संस्कृतगङ्गा पुरा कदाचित् इह भारते अजस्रं प्रवहन्ती पुनरपि लोकहिताय देवलोकात् अवतारणीया इति धिया एव अयं प्रयासः। इदं (सारस्वत-निकेतनम् इत्याख्यम् जालपुटं संस्कृत-प्रेमिभि: संस्कृत-प्रेम्णा संस्कृत-प्रेमिणां कृते निर्मितम्। अत: यदि भवति संस्कृत-प्रेम अस्ति तर्हि इदं भवत: कृते एव। संस्कृत-प्रेम-मात्रम् अपेक्षते न तु पाण्डित्यं । आयान्तु, वत्सा: इव संस्कृतकपिलां प्रति पुनरपि उन्मुखा: भवाम। तदैव वयं भारतीया: संस्कृत-मातु: दिव्येन पयसा पुन: पुष्टा: भारतं परम-वैभवं प्रापयन्त: विश्व-कल्याणं साधयिष्याम:। जालपुटेऽस्मिन् सर्वे संस्कृत-प्रेमिण: एकत्रीभविष्यन्ति। संस्कृत-गीतानि, संस्कृत-नाटकानि, संस्कृत-साहित्यं, चर्चा:,संस्कृत-लेखनं, पठनं, तथा च यद् यद् वयं चिन्तयितुं शक्नुम: तत् तद् अत्र मिलित्वा कर्तुं शक्येत इति एव अस्माकं दृष्टि: अस्ति। सर्वेऽपि अस्य जालपुटस्य माध्यमेन सोत्साहं संस्कृत-संवर्धनाय कार्यरता: भविष्यन्ति इति विश्वासेन इदम् आह्नवानम्।
सारस्वत-निकेतनम् इत्यस्यान्तर्गतविविधजालपुटानाम् अन्वितिः अस्ति। प्रकारान्तरेण इदं सारस्वत-निकेतनम् इत्याख्यं जालपुटं केन्द्रीयजालपुटरूपे विद्यते। येषाम् अन्वितिः संजाता ते सन्ति- संस्कृतम् (ब्लाग), जाह्नवी (Sanskrit Online Journal)  , अभिव्यक्ति मंजरी (गूगलसमूहरूपे), अपन श्रोत्रियसमाज (भारतीय संस्कृतिद्योतकः)।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
* संस्कृतभारती

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* ॥सारस्वत-निकेतनम्॥ 
* जाह्नवी

वर्गः:संस्कृतजालपुटानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
डा राम वरण यादव

डा. रामवरणयादवः गणतान्त्रिकस्य नेपालदेशस्य प्रथमः निर्वाचितः राष्ट्रपतिः अस्ति। सः नेपालदेशस्य जनकपुरक्षेत्रे कस्मिंश्चित् कृषकपरिवारे जातः। तस्य बाल्यकालः महिषाणां पालनेन तथा क्रीडादिभिः व्यतितोः भवति स्म। डा यादवः पठनकार्येषु अतीव मग्नः भवति स्म। तस्य प्रभावेन सः औषधिविज्ञानविषये विद्यावारिधिपदवीं (डाक्टर) प्राप्तवान्। 
सः वैद्यरूपेण (डाक्टर) रूपेण सेवाकर्म कुर्वाणः नेपाली कांग्रेसस्य नेत्रा श्रीगिरिजाप्रसादकोइरालाद्वारा प्रेरितः नेपाल-देशस्य लोकतान्त्रिक-आन्दोलनकार्येषु संलग्नः अभवत्।

अधुनातने नेपाले शाहवंशीयस्य राजकुलस्य पतनपश्चात् सङ्घीय प्रजातान्त्रिकदेशस्य प्रथमराष्ट्रपतिरूपेण स कार्यरतःअस्ति।

यादवः, डा. राम वरण
वर्गः:नेपालदेशस्य जनाः
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
दीक्षाभूमिः

**दीक्षाभूमिः** () भारतदेशे बौद्धधर्मस्य किञ्चन प्रमुखं केन्द्रम् अस्ति । नागपुरस्थे अस्मिन् केन्द्रे बि. आर्. अम्बेड्कर-महोदयेन स्वस्य ६०,००,०० परिमितैः अनुयायिभिः सह बौद्धधर्मः स्वीकृतः।

## साधाराः
वर्गः:महाराष्ट्रस्य तीर्थक्षेत्राणि
वर्गः:बौद्धधर्मः
वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
महाभारतस्य पर्वसूचिः

पर्व-सूची, महाभारत
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
आश्चर्यचूडामणिः

शक्तिभद्रविरचितं नाटकं भवति **आश्चर्यचूडामणिः** । तत्र सप्त अङ्काः विद्यन्ते । शूर्पणखा।शूर्पण्खायाःगमनात् प्रभृतिरावणवधपर्यन्ताः कथाभागाः अत्र दृश्यन्ते । खरदूषणादीनां वधेन सन्तुष्टाः जनस्थानस्थाः ऋषयः रामाय चूडामणिम् अङ्गुलीयकं रत्नं च ददाति । लक्ष्मणाय च अस्त्रैरभेद्यं कवचम् । चूडामणेः प्राधान्यात् नाटकस्य आश्चर्यचूडामणि इति नाम। तृतीयोङ्कः मायासीताङ्कः इत्युच्यते । तत्र माया सीता, मायया अपरो रामः रावणश्च जायते । लक्ष्मणः यथार्थरामं न जानाति इत्यादिना कथायाः आस्वाद्यत्वं वर्धते । अस्य सव्याख्यानसम्पादनं प्रथमतया कुप्पुस्वाममहोदयेन १९२६ तमे संवत्सरे बालमनोरमा मुद्रणशालातः कृतम् । पुनः अस्य आङ्गलेयविवर्तनं शङ्करशास्त्रिणा बालमनोरमा मुद्रणशालातः एव कृतम्  । मलयाले अस्य विवर्तनं कोटुङ्ङल्लूर् कुञ्ञिक्कुट्टन् तम्पुरान् महोदयेन१८९३ तमे संवत्सरे एवं एन्. वि. नम्प्यातिरि महोदयेन १९९८ तमे संवत्सरे च कृतम्। अस्य पारम्पर्यकेरलनाट्यरंगे अवतारणार्थं क्रमदीपिका सहितं के. पि. नारायण पिषारोटि महोदयेन १९६७ तमे संवत्सरे सम्पादनं कृतम् ।

‎

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
भवान्यष्टकम्

**भवान्यष्टकम्** आदिशङ्कराचार्येण कृतं देवी किञ्चित् देवीस्तोत्रम् अस्ति।

## बाह्य ग्रन्थिय:
* Complete Works of Shankaracharya
* भवान्यष्टकम् आंग्लभाषाये व्याख्या 

भवान्यष्टकम्
भवान्यष्टकम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
शिवताण्डवस्तोत्रम्

**शिवताण्डवस्तोत्रं** महान् विद्वान् परमशिवभक्तः लङ्काधिपतिः रावणः विरचितवान्। एतत् शिवस्तोत्रम् अस्ति।
 
## स्तोत्र
॥ सार्थशिवताण्डवस्तोत्रम् ॥
 
जटाटवीगलज्जलप्रवाहपावितस्थले 
गलेऽवलम्ब्यलम्बितां भुजङ्गतुङ्गमालिकाम् ॥

डमड्डमड्डमड्डमन्निनादवड्डमर्वयं 
चकार चण्डताण्डवं तनोतु नः शिवः शिवम् ॥१॥

जटाकटाहसम्भ्रमभ्रमन्निलिम्पनिर्झरी-
विलोलवीचिवल्लरीविराजमानमूर्द्धनि ॥

धगद्धगद्धगज्ज्वलल्ललाटपट्टपावके 
किशोरचन्द्रशेखरे रतिः प्रतिक्षणं मम ॥२॥

धराधरेन्द्रनन्दिनीविलासबन्धुबन्धुर-
स्फुरद्दिगन्तसन्ततिप्रमोदमानमानसे ॥

कृपाकटाक्षधोरणीनिरुद्धदुर्धरापदि 
क्वचिद्दिगम्बरे मनोविनोदमेतु वस्तुनि ॥३॥

जटाभुजङ्गपिङ्गलस्फुरत्फणामणिप्रभा 
कदम्बकुङ्कुमद्रवप्रलिप्तदिग्वधूमुखे ॥

मदान्धसिन्धुरस्फुरत्त्वगुत्तरीय मे दुरे 
मनोविनोदमद्भुतं बिभर्तु भूतभर्तरि ॥४॥

सहस्रलोचनप्रभृत्यशेषलेखशेखर-
प्रसूनधूलिधोरणीविधूसराङ्घ्रिपीठभूः ॥

भुजङ्गराजमालयानिबद्धजाटजूटक: 
श्रियै चिराय जायतां चकोर बन्धुशेखरः ॥५॥

ललाटचत्वरज्वलद्धनञ्जयस्फुलिङ्गभा 
निपीत पञ्चसायकं नमन्निलिम्पनायकम् ॥

सुधामयूखलेखया विराजमानशेखरं 
महाकपालिसम्पदे शिरोजटालमस्तुनः ॥६॥

करालभालपट्टिकाधगद्धगद्धगज्ज्वल-
द्धनञ्जयाहुतीकृतप्रचण्डपञ्चसायके ॥

धराधरेन्द्रनन्दिनी कुचाग्रचित्रपत्रक-
प्रकल्पनैकशिल्पिनि त्रिलोचने रतिर्मम ॥७॥

नवीनमेघमण्डली निरुद्धदुर्धरस्फुरत्-
कुहूनिशीथिनी तमः प्रबन्धबद्धकन्धरः ॥

निलिम्पनिर्झरीधरस्तनोतु कृत्तिसिन्धुरः 
कलानिधानबन्धुरः श्रियं जगद्धुरन्धरः ॥८॥

प्रफुल्लनीलपङ्कजप्रपञ्चकालिमप्रभा-
वलम्बिकण्ठकन्दली रुचिप्रबद्धकन्धरम् ॥

स्मरच्छिदं पुरच्छिदं भवच्छिदं मखच्छिदं 
गजच्छिदांधकच्छिदं तमन्तकच्छिदं भजे ॥९॥

अखर्वसर्वमङ्गलाकलाकदम्बमञ्जरी 
रसप्रवाहमाधुरी विजृम्भणा मधुव्रतम् ॥

स्मरान्तकं पुरान्तकं भवान्तकं मखान्तकं 
गजान्तकान्धकान्तकं तमन्तकान्तकं भजे ॥१०॥

जयत्वदभ्रविभ्रमभ्रमद्भुजङ्गमश्वसद्-
विनिर्गमत्क्रमस्फुरत्करालभालहव्यवाट् ॥

धिमिद्धिमिद्धिमिध्वनन्मृदङ्गतुङ्गमङ्गल-
ध्वनिक्रमप्रवर्तितप्रचण्डताण्डवः शिवः ॥११॥

दृषद्विचित्रतल्पयोर्भुजङ्गमौक्तिकस्रजोर्-
गरिष्ठरत्नलोष्ठयोः सुहृद्विपक्षपक्षयोः ॥

तृणारविन्दचक्षुषोः प्रजामहीमहेन्द्रयोः
समप्रवृत्तिकः (समं प्रवर्तयन्मनः) कदा सदाशिवं भजाम्यहम् ॥१२॥

कदा निलिम्पनिर्झरीनिकुञ्जकोटरे वसन्
विमुक्तदुर्मतिः सदा शिरस्थमञ्जलिं वहन् ॥

विमुक्तलोललोचनो ललामभाललग्नकः 
शिवेति मन्त्रमुच्चरन् कदा सुखी भवाम्यहम् ॥१३॥

निलिम्पनाथनागरी कदम्बमौलमल्लिका 
निगुम्फनिर्भक्षरन्मधूष्णिकामनोहरः ॥

तनोतु नो मनोमुदं विनोदिनीं महर्निशं 
परिश्रयपरम्पदं तदङ्गजत्विषां चयः ॥१४॥

प्रचण्डवाडवानलप्रभाशुभप्रचारणी 
महाष्टसिद्धिकामिनी जनावहूतजल्पना ॥

विमुक्तवामलोचनो विवाहकालिकध्वनिः 
शिवेति मन्त्रभूषगो जगज्जयाय जायताम्‌ ॥१५॥

इमं हि नित्यमेवमुक्तमुत्तमोत्तमं स्तवं 
पठन्स्मरन्‌ ब्रुवन्नरो विशुद्धमेति संततम्‌ ॥

हरे गुरौ सुभक्तिमाशु याति नान्यथागतिं 
विमोहनं हि देहीनां सुशङ्करस्य चिन्तनम् ॥१६॥

पूजाऽवसानसमये दशवक्त्रगीतं 
यः शम्भुपूजनपरं पठति प्रदोषे ॥

तस्य स्थिरां रथगजेन्द्रतुरङ्गयुक्तां 
लक्ष्मीं सदैव सुमुखीं प्रददाति शम्भुः ॥१७॥

इति श्रीरावणकृतं शिवताण्डवस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

## बाह्यसम्पर्काः
*यूट्यूब वीडियो - गायकः प. हरि नाथ
*यूट्यूब वीडियो - गायकः रमेश भाई ओझा
*यूट्यूब वीडियो - गायिका आशा भोंसलें तथा अन्याः
*रावणरचितशिवताण्डवस्तोत्रम्
*सम्पूर्णरामायणे शिव ताण्डव स्तोत्रं वीडियो

वर्गः:शिवस्तोत्राणि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
विष्णुविलासकाव्यम्

रामपाणिवादविरचिते विष्णुविलासकाव्ये अष्ट सर्गाः सन्ति । भगवतः नव अवताराणि एव काव्येस्मिन् वर्ण्यन्ते । भागवतपुराणोक्तरीत्या एव एते अवताराः उक्ताः । पालियत्त् अच्छन् नाम भूप्रभोः निर्देशानुसारमेव अयं काव्यं लिखितम् । अस्य काव्यस्य विष्णुप्रिया नाम व्याख्यानमपि कविनानेन विरचितम् उपलभ्यते । अन्तिमद्वयोः सर्गयोः व्याख्यानं नोपलभ्यते । इदं काव्यं सव्याख्यानं केरलसर्वकलाशालातः १९५१ तमे वर्षे प्रसिद्धीकृतम् । काव्यारम्भे कविः स्वगुरुं मेल्पुत्तूर् भट्टपादं एवं स्तौति -
:करोतु नारायणभट्टदेशिक-
:प्रसादनिर्दोषतुषारदीधितिः ।
:मदन्तरिन्दूपलमुक्तिमाधुरी-
:झरीपरिष्यन्दितयातिसुन्दरम् ।।

भगवतः दशमावतारः एतावत्पर्यन्तं न संभूतः । अत एव कविः तं न स्तौति । स्वव्याख्याने कविना उच्यते च - कल्किरूपस्य दशमरूपस्येदानीमनिष्पन्नत्वात् इति । आद्य सप्तसर्गेषु मत्स्य-कूर्म-वराह-नारसिंह-वामन-परशुराम-श्रीरामावताराणां वर्णनं कृतं भवति । सर्गावसानश्लोकाः तत्तदवतारस्तुतिपराः च । अष्टमसर्गे बलराम-श्रीकृष्णावतारौ प्रतिपाद्येते ।  -- Drvijay १२:४०, २१ अष्टोबर् २०१० (UTC)

‎

वर्गः:संस्कृतपद्यकाव्यानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
राघवीयम्

वाल्मीकिरामायणोक्तरीत्या एव रघुरामस्य चरितं विंशतिसर्गपर्यन्ते अस्मिन् महाकाव्ये कविना वर्ण्यते । अस्य महाकाव्यस्य मुद्रणं केरलसर्वकलाशालातः १९४१ तमे वर्षे कृतम् । बालपाठ्यनामक व्याख्यानमपि कविना योजितं अस्ति । काव्यस्य अन्तिमभागे लिखितेन, अधोदत्तेन श्लोकेनैतत् स्पष्टं भवति -
रामेण पाणिवादेन राघवीयमिदं कृतम् ।
तेनैव बालपाठ्याख्या व्याख्या व्याख्यायि धीमता ।। 
पाणिनीय सूत्राआणि अपि सरसशैल्या काव्ये उपनिबद्धानि दृश्यन्ते । केचन उदहरणानि दीयन्ते -
अक्ष्णा काणीचकार तं     (७. ९)
जनिकर्तुः प्रकृतिः स हर्षहेतुः    (१५. १४)
बहवः सदुपदेशान्यपि काव्येस्मिन् विद्यन्ते ।
१. आराधनं किं न ददाति शौरेः ।
२. बालोपि दुर्‌वारविषयो हि भोगी ।
३. नियतमृत्यु हि जन्मशरीरिणाम् ।

‎

वर्गः:संस्कृतपद्यकाव्यानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
केरलीयसंस्कृतसाहित्यचरित्रम्

कुलशेखर आळ्वार्,       
कुलशेखर वर्मा,      
शक्तिभद्रः,      
सुकुमारकविः,         
शङ्कराचार्यः,        
अतुलः, 
के. एन्.एळुत्तच्छन्,      
रामपाणिवादः,        
परीक्षित् महाराजा,       
मानवेदः,       
वलियकोयितम्पुरान्, 
आश्चर्यचूडामणिः,....... **अनुवर्तते**  --

वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
भागवतचम्पू

अस्मिन् सप्त स्तबकाः सन्ति । अस्य प्रणेता केरलीयकविः रामपाणिवादः । श्रीमद्भागवतपुराणस्य दशमस्कन्धोक्तरीत्या भगवतः कृष्णस्य कथाः अत्र वर्ण्यन्ते । केचन प्राकृतभागाः अपि सन्ति अस्मिन् चम्पूकाव्ये । अपूर्णमेतत् चम्पूकाव्यम् । जरासन्धस्य आक्रमणात् भीतिं नाटयित्वा भगवतः पलायनपर्यन्तमपि कथाभागाः  इदानीमुपलभ्यते । चम्पूकाव्यमिदं केरलसर्वकलाशालातः १९६४ तमे संवत्सरे प्रसिद्धीकृतम् ।

वर्गः:संस्कृतचम्पूकाव्यानि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
मुकुन्दशतकम्

रामपाणिवादविरचितस्य मुकुन्दशतकस्य (Mukundashatakam) द्वौ पाठौ वर्तेते । द्वावपि पाठौ केरलसर्वकलाशालातः १९४६ तमे संवत्सरे प्रसिद्धीकृतौ । स्वस्य विष्णुविलासस्य मुकुन्दशतकस्य च मिथः सादृश्यं बह्वत्र दृश्यते। एकः दृष्टान्तः अधः दीयते -
       ** विष्णुविलासः**                                                          
निघ्नत्याजुष्टतीर्थे हलुनि मुनिगिरा  वल्कलं दानवं द्रागायातं वित्तपादप्युरुधनमकरोत्साधुशीलं कुचेलम् ।                                                        
देवक्यै दर्शयामासिथ षडपि सुतानादितः कंसभग्नान्                                                            
धन्यावन्वग्रहीत्तौ हरिरथ बहुलाश्वं च कञ्चित् द्विजं च ।।                                                         
         **मुकुन्दशतकम्**
निघ्नत्याजुष्टतीर्थे हलुनि मुनिमुदे वल्कलं त्वत्कलायामायातं वित्तपादप्युरुधनमकृथास्साधुशीलं कुचेलम् ।
देवक्यै दर्शयामासिथ षडपि सुतानादितः कंसभग्नान्
धन्यावन्वग्रहीस्त्वं द्विजवरनृवरौ भक्तितो मुक्तिमादाः ।।

‎

वर्गः:संस्कृतग्रन्थाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
शिवशतकम्

परमशिवमधिकृत्य दशदशकैरुपनिबद्धं स्तोत्रकाव्यं भवति शिवशतकम् । शतकेषु भगवतः महिम्नः वर्णनम् एवं कृतं भवति - प्रथमशतके शिवस्य ताण्डवनृत्तम्, द्वितीये केशादिपादवर्णनम्, तृतीये त्रिपुरदाहनकथा, चतुर्थे दक्षयागकथा, पञ्चमे षष्ठे च सती-पार्वतीपरिणयौ, सप्तमे तात्त्विकदृष्ट्या भगवतः निष्कलावस्थायाः वर्णनम्, अष्टमे शिवकृतं ब्रह्मणः शिरश्छेदः एवं ब्रह्मणः शापः, नवमे भगवतः स्तुतिः, दशमे पादादिकेशवर्णनं च अस्ति । अस्य सम्पादनं १९४७ तमे संवत्सरे केरलसर्वकलाशालातः कृतम् ।

‎

वर्गः:संस्कृतग्रन्थाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
पञ्चपदी

शिवागीतिः इत्यपरनाम्ना प्रथिता सङगीतग्रन्थः भवति पञ्चपदी । मुक्तिस्थले वर्तमानायाः देव्याः शिवायाः स्तुतिपरा इयं कृतिः । अस्मिन् ग्रन्थे षट् सर्गाः प्रतिसर्गं षट् गीताः च सन्ति । प्रतिगीतम् एकेन द्वाभ्यां वा श्लोकाभ्यामारभ्यते । पञ्च ध्रुवपदयुक्ताः एते श्लोका पञ्चपदयः इत्युच्यन्ते । आहत्य षट्त्रिंशत् पञ्चपदयः अस्मिन् ग्रन्थे अन्तर्भवन्ति । अस्य प्रकाशनं डो. के. टी. माधवन् महाशयेन १९९२ तमे संवत्सरे कृतम् । -- Drvijay १४:२६, २१ अष्टोबर् २०१० (UTC)

वर्गः:सङ्गीतग्रन्थाः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
रामपाणिवादः

**रामपाणिवादः** (Ramapanivada) केरलीयः महाकविः आसीत्  । तस्य जन्म माकिं क्रि. श. १७०७ तमे संवत्सरे आभवत् । महोदयस्यास्य कृतयः संस्कृतम्, प्राकृतम्, मलयालम् इत्येताभिः त्रिसृभिः भाषाभिः विरचिताः सन्ति । प्रथमतया संस्कृतेन चत्वारि रूपकाणि अनेन लिखितानि । 

१. चन्द्रिका नाम वीथी २. लीलावती नाम वीथी ३.मदनकेतुचरितम् नाम प्रहसनम् ४. सीताराघवं नाम नाटकं च । एतानि काव्यान्यपि अनेन लिखितानि - १. विष्णुविलासकाव्यम् २. राघवीयम् ३. भागवतचम्पू ४. मुकुन्दशतकम् ५. शिवशतकम् ६. पञ्चपदी अथवा शिवागीतिः ७. अम्बरनदीशस्तवः ८. सूर्यशतकम् ९. अक्षरमालास्तोत्रम् १०. उत्तररामचरितकाव्यम् च।  

अन्यासु साहित्यशाखास्वपि बहवः ग्रन्थाः अनेन विरचिताः दृश्यन्ते - १. रासक्रीडा २. तालप्रस्तरः ३. शारिकासन्देशः ४. आख्यायिकापद्धतिः ५. श्रीकृष्णविलासस्य विलासिनी नाम व्याख्या ६. मेल्पुत्तूर् नारायणभट्टपादस्य धातुकाव्यस्य विवरणं नाम व्याख्यानम् ७. स्वस्य विष्णुविलासकाव्यस्य विष्णुप्रिया 

= नाम व्याख्यानं च =

प्राकृतभाषया अनेन त्रयः ग्रन्थाः रचिताः १. प्राकृतवृत्तिः २. उषानिरुद्धम् ३. कंसवहो च । अनेन विरचितेषु काव्यरूपकादिष्वपि बहवः श्लोकाः प्राकृतभाषया एव विरचिताः ।

रामपाणिवादः एवं केरलीयकविः कुञ्चन् नम्प्यार् च एक एव इति केचन पण्डिताः वदन्ति । एवं चेत् मलयालभाषया अस्य बहवः ग्रन्थाः लभ्यन्ते । तेषां नाम अत्र दीयन्ते - १. श्रीकृष्णचरितम् मणिप्रवाळम् २. शिवपुराणम् किळिप्पाट्ट् ३. पञ्चतन्त्रम् किळिप्पाट्ट् ४.  रुक्मांगदचरितम् किळिप्पाट्ट् च ।

वर्गः:संस्कृतकवयः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स्

वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:अष्टादशतमशताब्द्याः कवयः
रूपकाणि

1 आश्चर्यचूडामणिः 2 कमलिनीराजहंसम् 3 कमलिनीकलहंसम् 4 मदनकेतुचरितम् 5 चन्द्रिका 6 लीलावती 7 सुभद्राधनञ्जयम् 8 तपतीसंवरणम् 9 सीताराघवम् 10प्रद्युम्नाभ्युदयम् 11 अनङ्गजीवनम् 12 अक्षयपात्रव्यायोगः 13 अज्ञातवासः 14 अन्नदातृचरितम् 15 अपहारवर्मचरितम् 16 अर्जुनविजयः 17 अलब्धकर्मीयः 18 इन्दुमतीराघवम् 19 उन्मादवासवदत्ता 20 ओदनवनेश्वरविजयम् 21 कलावतीकामरूपम्  22 कल्याणसौगन्धिकम् 23 किरातार्जुनीयम् व्यायोगम् 24 कुमारीविलसितम् 25 कुलशेखरविजयः 26 कृत्तिकाभाणम् 27 कैवल्यवल्लीपरिणयः 28 कौमुदीसोमम् 29 गैर्वाणीविजयम् 30 चन्द्रिकाकलापीडम् 31 चन्द्रिकाजनमेजयम् 32 चिदंबरनाटतकम् 33 जरासन्धवधः 34 त्रैविक्रमः 35 ध्रुवचरितम् 36 यदुवीरोदयम् 37 रुक्मिणीपरिणयम् 38 रुक्मिणीहरणम् 39 दमयन्तीपरिणयम् 40 दमयन्तीकल्याणम् 41  द्रौपदीविजयम् 42 पद्मावती 43 पद्मिनीपरिणयम् 44 पादुकापट्टाभिषेकः 45 पादुकापट्टाभिषेकः 46 पूर्णपुरुषार्थचन्द्रोदयम् 47 पेटिकासन्यासी 48 प्रतिक्रिया 49 बालमार्ताण्डविजयः 50 भीष्मपराभवः 51  भ्रमरकाहली 52 मणिमञ्जुषा 53 मन्दारमालिकावीथी 54 महिषमङ्गलभाणः 55 माधवीवासन्तीयम् 56 मेघोदयम् 57 ययातीचरितम् 58 योगोल्लसितम् 59 रक्षापुरुषकम् 60 रत्नकेतूदयम् 61रसरत्नाकरभाणः62 रससदनभाणः 63 रसाङ्कुरभाणः 64 रसिकभूषणभाणः 65 रसिकरञ्जनम् 66 रसिकरत्नभाणः 67 रामवर्मविलासः 68 रसविलासभाणः 69 लक्ष्मीकल्याणम् 70 लक्ष्मीदेवनारायणीयम् 71लक्ष्मीमानवेदम् 72 ललिता 73 वनज्योत्स्ना 74 वसुमतीमानविक्रमम् 75 वसुमतीकल्याणम् 76 वसुलक्ष्मीकल्याणम्-लक्ष्मीकल्याणम् 77 वासवीशान्तनवम्78 विचारधारा 79 विटनिद्रा 80 विटराजविजयम् 81वैदर्भीवासुदेवम् 82 श्रृङ्गारविलासभाणः 83 शृङ्गारतिलकभाणः 84श्रृङ्गारसर्वस्वभाणः 85 श्रृङ्गारसुधाकरभाणः 86 श्रृङ्गारसुन्दरभाणः 87 संस्कृतलक्ष्मीनाटकम् 88 सत्यवतीशान्तनवम् 89 सन्ध्या 90 समन्वयः 91सावित्री 92 सुबालावज्रतुण्डम् 93 सुभद्रार्जुनम् 94 सुभदराहरणम् 95 स्नुषाविजयम्

‎

वर्गः:संस्कृतग्रन्थाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
आख्यायिकापद्धतिः

आख्यायिकानां समाहारः एव आख्यायिकापद्धतिः । वस्तुतः दश लम्भकेषु शत आख्यायिकानां समाहारः एव आख्यायिकापद्धतिः । किन्तु अधुना त्रयः लम्भकाः चत्वारिंशत् आख्यायिकाः एव उपलभ्यन्ते ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* व्याकरणम्
* विभक्तिः
* समासः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
कमलिनीराजहंसम्

पूर्णसरस्वती महोदयेन विरचितं नाटकं भवति कमलिनीराजहंसम् । पञ्चभिः अङ्कैः उपनिबद्धम् अस्ति इदं नाटकम् । राजहंसस्य, पम्पासरसि वर्तमानायाः कमलिन्याः च परस्परानुरागः एव नाटकस्य कथातन्तुः । यद्यपि मत्तः गजः प्रतिनायकरूपेण आगच्छति तथापि सरसि वर्तमानानां नक्राणां साहाय्येन सः पलायितः । पुनः राजहंसस्य ब्रह्मलोकगमनावसरे कालमेघः स्वानुचरेण पुरोमारुतेन साकं कमलिनीं जलाभ्यन्तरे बन्दीकरोति स्वसुहृदं मयूरं विहगराजपदव्यां अभिषेक्तुं यतते च । तथापि शरदः शापेन कालमेघः विनष्टः । एवं कमलिन्याः राजहंसस्य च पुनः समागमः भवति । इदं नाटकं केरलसर्वकलाशालातः १९४७ तमे संवत्सरे सम्पादितम् ।

‎

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
मदनकेतुचरितम्

रामपाणिवादेन विरचितं प्रहसनं भवति मदनकेतुचरितम् । अस्मिन् द्वौ अङ्कौ स्तः । ११६ श्लोकाः  सन्ति । लङ्कायाः राजा भवति मदनकेतुः । सः कलिङ्गराज्यं जित्वा कनिष्ठं मदनवर्माणं तत्र अभिषिञ्चति । लङ्कायां विष्णुमित्रो नाम संन्यासी अनङ्गलेखा इति प्रथितां वेश्यायाम् अनुरक्तो भवति । योगिनं प्रतिनिवर्तयितुं मदनवर्मा लाटदेशस्थस्य शिवदाययोगिनः साहाय्यं प्रार्थयति । तस्य साहाय्येन विष्णुमित्रं प्रतिनिवर्तयति च । नाटकस्यास्य सम्पादनं १९४८ तमे संवत्सरे केरलसर्वकलाशालातः कृतम् ।

‎

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
चन्द्रिका

रामपाणिवादविरचिता वीथी भवति **चन्द्रिका** । अङ्गराजा चन्द्रसेनः मणिरथनाम्ना प्रथितस्य विद्याधरस्य पुत्र्यां चन्द्रिकायाम् अनुरक्तो भवति । चण्डनामा राक्षसः ताम् अपहरति । विघ्नेश्वरस्य अनुग्रहेण चण्डं हत्वा चन्द्रसेनः चन्द्रिकायाः पाणिग्रहणं करोति । एतदेव वीथ्याः अस्याः इतिवृत्तम् । अस्याः सम्पादनं प्रथमतया पुन्नश्शेरि नीलकण्ठशर्मा-महोदयेन पट्टाम्पि विज्ञानचिन्तामणिः मुद्रणशालातः १८९७ तमे संवत्सरे कृतम् । पुनः के. रामपिषारटीमहोदयेन १९१३ तमे संवत्सरे bulletin of Rama Varma Research Institute Trissur, No 13,  एवं केरलसर्वकलाशालातः हस्तलिखितपत्रिकायाः २६ तमे पुस्तके १९८५ तमे संवत्सरे के. विश्वेश्वरि-अम्मा- महाभागया च प्रकाशमानीतम् ।

‎

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
लीलावती (नाटकम्)

रामपाणिवादविरचिता वीथी भवति लीलावती । कुन्तलेश्वरस्य वीरपालस्य, कर्णाटकराज्ञः पुत्र्याः लीलावत्याः च प्रणयः एव कथातन्तुः । इयं वीथी अम्पलप्पुळ देवालयसमीपे विरचितं भवति । अस्याः सम्पादनं डो. वेङ्किटसुब्रह्मण्यअय्यर्-महोदयेन १९४८ तमे संवत्सरे बाम्बेनगरस्थेन भारतीयविद्याभवनद्वारा कृतम् ।  तस्मिन्नेव संवत्सरे केरलसर्वकलाशालातः अपि अस्य सम्पादनं कृतम् ।

‎

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
कमलिनीकलहंसम्

कूटल्लूर् निलकण्ठन् (२) नम्बूदरिमहोदयेन विरचितम् षडङ्गैः विराजमानं नाटकं भवति कमलिनीकलहंसम् । इदं नाटकं राजचूडामणदीक्षितस्य कमलिनीकलहंसात् भिन्नम् । चन्द्रवर्मराजस्य पुत्रीं कमलिनीं कलहंसाभिधानः राजकुमारः पाणिग्रहणं करोति । एतदेव अस्य नाटकस्य इतिवृत्तम् । श्रृङ्गारः एव प्रधानो रसः । इदं नाटकं केरलसर्वकलाशालातः १९६१ तमे संवत्सरे प्रकाशितम् ।

‎

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
सीताराघवम्

रामपाणिवादमहाकविना सप्तभिः अङ्कैः उपनिबद्धं काव्यं भवति सीताराघवम् । मार्ताण्डवर्ममहाराज्ञः (१७५६) सदसि सन्निहितानां मध्ये अवतारणार्थं विरचितं भवति इदं नाटकम् । यागरक्षातः अभिषेकपर्यन्ता कथा एव अत्र उपवर्ण्यते । रसपुष्ट्या शब्दभंग्या च उज्वलं भवति सीताराघवः । अस्य सम्पादनं प्रथमतया केरलसर्वकलाशालातः १९५८ तमे संवत्सरे कृतम् । पुनः अस्य सम्पादनं डो. सि. एम्. नीलकण्ठन्महोदयेन (प्रोफेसर् श्रीशङ्कराचार्य संस्कृतसर्वकलाशाला) २००० तमे संवत्सरे कृतम् ।

वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
प्रद्युम्नाभ्युदयम्

संग्रामधीरः इति प्रथितेन रविवर्मकुलशेखरेण (१२६६-१३१५) विरचितं नाटकं भवति प्रद्युम्नाभ्युदयम् । अस्मिन् पञ्च अङ्काः सन्ति । श्रीपद्मनाभस्य यात्रोत्सवे अवतारयितुं नाटकम् इदं निर्मितम् । श्रीकृष्णस्य पुत्रः प्रद्युम्नः वज्रपुराधीश्वरं वज्रनाभनामकम् असुरं हत्वा तस्य पुत्रीं प्रभावतीं परिणीतवान् । एतदेव नाटकस्यास्य कथा । हरिवंशात् संगृहीतं भवति अस्य इतिवृत्तम् । अस्य नाटकस्य सम्पादनं महामहोपाध्यायेन श्री गणपतिशास्त्रिमहोदयेन १९१० तमे संवत्सरे अनन्तशयनसंस्कृतग्रन्थावल्यां (टि. एस्. एस्) कृतम् ।

‎

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
अनङ्गजीवनम्

कोटुङ्ङल्लूर् कोच्चुम्णित्तम्पुरान् (१८५३-१९२६) महोदयेन विरचितं भाणं भवति अनङ्गजीवनम् । श्रृङ्गारसारस्य माणिक्यमालायाः च परस्परानुरागः एव विषयः । कुलशेखरपुरे विष्णुदेवालये उत्सववेलायां भाणमिदम् ऐदम्प्राथम्येन अवतारितम् । अस्य सम्पादनं केरळविश्वविद्यालयतः १९५८ तमे संवत्सरे शूरनाट् कुञ्ञन् पिल्लमहोदयेन कृतम् ।

‎

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
अक्षयपात्रव्यायोगः

करुत्तपाऱ दामोदरन् नम्पूतिरि (१८४
६-१८९८) महोदयेन विरचितः व्यायोगः भवति अक्षयपात्रव्यायोगः । अस्य मलयाळविवर्तनं कवनोदयनामिकायां मासिकायां कृतम् । एष नम्पूतिरिः

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
अज्ञातवासः

वि. कृष्णन् तम्पिमहोदयेन विरचितः एकाङ्कः अस्ति अज्ञातवासः । विराटराज्ये पाण्डवानां वेषप्रच्छन्नतायाः अज्ञातवासः एव अत्र सूचितः । सहृदयनाम्नि मासिक्यां सम्पादितस्य सैरन्ध्रीनामकस्य एकाङ्कस्य विवर्तनं भवति अज्ञातवासः । डो. ऎन्. पि. उण्णि महोदयेन sanskrit plays of V. Krishnan Thampi नाम्नि ग्रन्थे अस्य सम्पादनं कृतम् ।

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
अन्नदातृचरितम्

के बालरामप्पणिक्कर् महोदयेन पञ्चभिरङ्कैः निबद्धं नाटकं भवति **अन्नदातृचरितम्** । उतियन् नाम्ना चेरराज्ञा कुरुपाण्डवयुद्धे तत्सैनिकेभ्यः कृतम् अन्नदानमेव अस्य नाटकस्य इतिवृत्तम् । अयं राजा अनेन कर्मणा पेरुञ्चोट्टुतियन् इत्यपि स्तूयते । नाटकस्य इतिवृत्तं तावत् तमिळ्भाषायाः पेरियपुराणात् गृहीतं भवति । अस्य सम्पादनं १९४८ तमे संवत्सरे अनन्तशयनेन (तिरुवनन्तपुरम्) कृतम् अस्ति ।

‎

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
अपहारवर्मचरितम्

कोटुङ्ङल्लूर् कुञ्ञिक्कुट्टन् तम्पुरान् महोदयेन विरचितः व्यायोगः भवति अपहारवर्मचरितम् । दशकुमारचरितात् इतिवृत्तः स्वीकृतः । अयं व्यायोगः इतः पर्यन्तं न लब्धः ।

‎

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
अर्जुनविजयः

महाकवि वळ्ळत्तोळ् नारायणमेनोन् महाशयेन विरचितम् नाटकम् भवति अर्जुनविजयः । कुञ्ञुण्णिराजा महोदयेन नामक ग्रन्थस्य २७० तमे पुटे अमुं नाटकं नाम्ना निर्दिशति ।

वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
अलब्धकर्मीयः

आलुवादेशस्थः सि. के. नायर् नामकः अस्य प्रणेता । नाम्नि यथा निर्दिष्टं तथा संस्कृतं पठित्वा अलब्धकर्मीयस्य(निरुद्योगिनः) कस्यचन पुरुषस्य दीनजीवनमेव अत्र प्रतिपादितः अंशः। १९४२ तमे संवत्सरे तिरुवनन्तपुरात् प्राप्तः।

वर्गः:विज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
इन्दुमतीराघवम्

अज्ञातकर्तृकं नाटकम् । इन्दुमत्याः रघोः पुत्रस्य अजस्य च विवाहः एव विषयः । इतः पर्यन्तं इदं नाटकं न संपादितमिति ज्ञायते ।

‎

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
उन्मादवासवदत्ता (नाटकम्)

शक्तिभद्रः नाटकस्यास्य प्रणेता । एतावत् पर्यन्तं नोपलब्धम् । आश्चर्यचूडामणेः प्रस्तावनायां एवं उल्लिखितम् अस्ति - उन्मादवासवदत्ताप्रभृतीनां काव्यानां कर्तुः कवेश्शक्तिभद्रस्य.........। इति ।

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
कलावतीकामरूपम्

कृष्णदासकविना विरचितं नाटकं भवति कलावतीकामरूपम् । काशीराज्ञः पुत्रस्य कामरूपस्य कलावत्या सह विवाहः एव नाटकेस्मिन् वर्ण्यते । नाटकमिदम् मुद्रितं न ।

## **सम्बद्धाः लेखाः** 
* व्याकरणम्
* विभक्तिः
* समासः
* संस्कृतम्
‎

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
ओदनवनेश्वरविजयम्

मानविक्रम एट्टन् तम्पुरान् महोदयेन विरचितं नाटकं भवति ओदनवनेश्वरीविजयम् । १८९१ तमे संवत्सरे सम्पादितम् ।

‎

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
कल्याणसौगन्धिकम्

**कल्याणसौगन्धिकं** नाम व्यायोगो नीलकण्ठेन रचितः । असौ कदा प्रादुरभूदिति न तावन्निश्चप्रचम् । आ नवम्या आ च पञ्चदश्याः शताब्द्द्याः अयं जनुषा भुवं भूषयांबभूवेति संशीतिरेव विवेचकानां दुनोति चेतः । भवतु, डेमहोदयस्तु एनं नवमशताब्दीकं निरधारयत् । व्यायोगश्चायं महाभारतीयां वनपर्व-कथामधिष्ठाय रचितो यत्र द्रौपद्याः प्रीतये वृकोदरः सौगन्धिकं पुष्पमानिनीषू रक्षोभिर्युयुधे हनूमता च वाक्कलिं कल्पितवान् ।

वायुवेगेनापहृतं दिव्यं कुसुममाघ्राय तस्य रामणीयकं च निभाल्य पाञ्चाली तादृशं पुष्पं चकमे । वायुसूनु-र्वायुवेगेन धावन् विप्रदम्पतिभ्यां वार्यमाणोऽपि अविरतो दुर्गम-बन्धुरेषु गिरिपथेषु नैकवधान् विघ्नान् प्रतिद्रवन् गन्धमादनस्थं तं जलाशयं प्राप यो विकचैः सौगन्धिकैः प्रतिच्छन्नः परिमलेन वातलहरीः सम्भारयन् विरराज । निर्भीकं पुष्पाणि चिन्वानो भीमः क्रद्धेन रक्षसा संगतो विभीषितश्च तं मरिष्यसि एवेत्युक्त्वात्मपरिचयेन तमाहूय गदया निहत्य पलायनपरायणं चकार । अथ नेपथ्यात् श्रूयते स्म - भीमं पुष्पावचयान्मा स्म निवार्यतेति । सोऽपि पुष्पाण्यवचित्य कदलीवनं प्रविष्टस्तत्रत्यं सौमनस्यभाजं निसर्गमहिमानं वीक्ष्य मनसि चकार - अत्र कोऽपि प्रतापवान् निवसतीति । असौ कण्डूयमानभुजो युयुत्सालोलमना आह्वयत् । प्रत्याह्वानेन सह हनूमान् संस्कृतां गिरं संगिरन्नागतः । अथासौ जरठः कपिरिति कृत्वापसरणाय दत्तादेशो नाहं वार्धक्यपरिभूतः स्थानान्तरं गन्तुमपि प्रभुरिति प्रत्यवदत् । अपसारयितुं कृतोत्साहो भीमो न तस्य पुच्छमपि चालयितुं शशाकेति मनसि स्वं निन्दन्नपि देवैः स्तम्भितमिति तं तथास्थितमेव मुष्टिभिश्चूर्णयितुं घोषयन् ममाग्रजो हनूमान् स्वजातीयं त्वां रक्षितुं नापतेदिति समकथयत् । ततो मुष्टीमुष्टिरणे प्रवृत्ते विद्याधर-दम्पती तौ वारयित्वा सुरेन्द्र-सन्देशेन युवां भ्रातृभावेन रामलक्ष्मणाविव स्तामिति निरदिशताम् । रामनाम्ना श्रुतिगतेन भाव-विह्वलो वानरोत्तमः संग्रामेऽर्जुनस्य ध्वजे स्वस्यावस्थानं प्रत्यजानीत् ।

## समीक्षा 
व्यायोगानुरूपं कथावस्तु योजयन् भीमं च धीरोद्धतं चित्रयन् नीलकण्ठस्तत्र तत्र परिवर्तनानि विधत्ते स्म । प्रसङ्गाननुसृत्य लघुकलेवरेऽस्मिन् रूपके संवादेषु काव्य-कौशल-लेशानपि पश्यामः -

**लज्जानमद्---वदन--मन्थरमीक्षणार्धं**

**सप्रश्रयाहृतकरद्वयरुद्धवक्षः।**

**साकूतदर्शनकृतैक-कटाक्षपात-**

**माश्लेषसौख्यमनुजस्य सुधेत्यभेदः।।**

इति हनुमद्वचनसुधादीधितिविनिद्रयति मानसकुमुदं रसिकानाम् । वात्सल्यमिह सजीवामिव मूर्तिः दधानमवतरति । वय-वस्तु-माला-गुम्फन-पटिम्ना हरत्येव हृदयं नीलकण्ठः कामपि चित्र-पक्षति-विच्छित्तिमयमिव नृत्ते पदैर्योजयन् -

**अन्तर्गहोद्गतमहाजगरस्य-दंष्ट्रा-व्याकृष्टपादमुरुगर्जितमेषसिंहः।**

**दंष्ट्राग्रकृष्टपृथुकुम्भतटास्थिवल्गद्-ग्रीवानिखातनखमाक्षिपति द्विपेन्द्रम्।।**

इत्यहोऽजगरधृतैकपादः सिंहो गजेन्द्र-कुम्भे निखातदंष्ट्राश्चित्रितश्चित्रयते मनः। अन्येन आक्रान्तोऽन्यमाक्रामतीति सनातनी लोकयात्रा व्यज्यमाना भासतेतराम्। औद्धत्यप्रधाने व्यायोगे खलु विकत्थन-प्रचुरा एव संवादा योज्यन्ते किन्तु तत्र नैपुणं खिलीभूतमेव दृश्यते । यथा राक्षसः -

**खड्गेन क्षतविग्रहस्य पिशितैः क्लृप्तोपदंशोत्तरं**

**कोष्णं ते रसयन् कपालचषकेणाकण्ठमस्रासवम्।**

**आन्त्रस्रग्गुणमुद्वहन् विरचन्नेपथ्यमस्थिव्रजै-**

**र्नृत्यन् मत्तविलासेजां धनपत्तेः प्रीतिं करिष्याम्यहम्।।३।।**

## सम्बद्धाः लेखाः 
* सुभद्राधनञ्जयम्
* अनर्घराघवम्
* तपतीसंवरणम्
* हनुमन्नाटकम्

## उद्धरणानि 
वर्गः:मध्यकालीननाटकानि
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
किरातार्जुनीयव्यायोगः

महाकविना कोटुङ्ङल्लूर् कुञ्ञिक्कुट्टन् तम्पुरान् महोदयेन विरचितः व्यायोगः भवति किरातार्जुनीयम् । अर्जुनस्य पाशुपतास्त्रसम्पादनमेव व्यायोगस्यास्य निदानम् । पुतुक्कोट्टसंस्कृतपत्रिकायां (३) वर्ततए अयम् ।

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
कुमारीविलसितम्

सुदर्शनविरचितं नाटकं भवति कुमारीविलसितम् । प्रपापुरस्थ दुर्गादेव्याः अपदानाः एव अस्मिन् व्रण्यन्ते । नाटकमिदम् इतः पर्यन्तं न संपादितम् ।

‎

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
कुलशेखरविजयः

करुत्तपार दामोदरन् नम्पूतिरि महोदयः अस्य नाटकस्य रचयिता । कोपि तिरुवितांकूर् राजा एव नायकः इति प्रथा अस्ति । इतः पर्यन्तं न संपादितम् ।

‎

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
कैवल्यवल्लीपरिणयः

इलत्तूर् रामस्वामिशास्त्रिणा विरचितं नाटकं भवति कैवल्यवल्लीपरिणयम् । प्रबोधचन्द्रोदय-सङ्कल्पसूर्योदयादीनां ग्रन्थाणां मातृकां स्वीकृत्य निर्मितम् अस्ति इदं नाटकम् । अस्य सम्पूर्णतया संपादनं न कृतमिति ज्ञायते ।

‎

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
कौमुदीसोमम्

परुत्तियूर् कृष्णशास्त्रिणा विरचितं नाटकं भवति कौमुदीसोमम् । पञ्च अङ्काः सन्ति । नाटकमिदम् इतः पर्यन्तं न संपादितम् ।

वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
गैर्वाणीविजयम्

एकाङ्कं भवति **गैर्वाणीविजयम्** । ए. आर्. राजराजवर्मामहोदयः अस्य कर्ता । संस्कृतभाषायाः महत्वस्थापनमेव कवेः लक्ष्यम् ।  १८९१ तमे संवत्सरे पट्टाम्पिविज्ञानचिन्तामणिमुद्रणशालातः ऐदम्प्राथम्येन सम्पादितम् । पुनः साहित्यकुतूहलनाम्नि समाहारे डो. के. एच्छ्. सुब्रह्मण्यन्महोदयेन २००० तमे शताब्दे सम्पादितम् ।

‎

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
चन्द्रिकाकलापीडम्

कोलत्तुनाट्रामवर्मयुवराजेन विरचितं, पञ्चभिः अङ्कैः युक्तं नाटकम् अस्ति चन्द्रिकाकलापीडम् । चन्द्रिका नाम्नीं कलिङ्गराजपुत्रीं कन्दर्पशेखरो नाम राजा परिणीतवान् । एतदेव नाटकस्य इतिवृत्तम् । नाटकमिदम् अद्यपर्यन्तं न सम्पादितम् ।

‎

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
जरासन्धवधः

कोटुङ्ङल्लूर् कुञ्ञिक्कुट्टन् तम्पुरान् महोदयेन विरचितः व्यायोगः भवति जरासन्धवधः । कोळिक्कोट् पि. ब्रदेऴ्य् नामक प्रसाधकैः १९५१ तमे संवत्सरे संपादितम् ।

‎

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
चिदम्बरनाटकम्

कुट्टमत्त् कुञ्ञम्बुक्कुरुप्प्  कृष्णक्कुरुप्प् महोदयाभ्यां विरचितं नाटकं भवति चिदम्बरनाटकम् । एकोदरसहोदरौ व्याघ्रपादपाणिनौ ग्रहणसमये पत्नीभिः सह जलक्रीडायां व्यापृतौ आस्ताम् । तद् दृष्ट्वा चन्द्रः तौ अशाप । यदि चिदम्बरे शिवनृत्तं द्रक्ष्यति तर्हि पूर्वावस्थां प्राप्नोति इति शापमोक्षं च दत्तवान् । तौ तिल्लावनं गत्वा तपश्चकार । देवताः पार्वतीमुपगम्य 'तयोः कृते वरं प्रदातुं शिवं प्रेरयतु' इति अयाचन्त । एतदेव नाटकस्यास्य इतिवृत्तम् । अस्य सम्पादनम् अभवद्वा न वा इति न ज्ञायते ।

‎

वर्गः:संस्कृतनाटकानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्