open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
वंशस्थच्छन्दः

**वंशस्थम् । **
## लक्षणम्
:**जतौ तु वंशस्थमुदीरितं जरौ। केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३.४७**

यस्मिन् वृत्ते **द्वादशाक्षराणि** भवन्ति तथा च  यत्र प्रत्येकम् अपि पादे यदि क्रमेण एकः जगणः¸
 
एकः तगणः पुनश्च एकः जगणः एकः रगणश्च भवति तर्हि  तदेव वृत्तं **वंशस्थम्** उदीरितम् ।

।ऽ। ऽऽ। ।ऽ। ऽ।ऽ

ज त ज र।

यति: पादान्ते।

## उदाहरणम्
यदाबलं धर्ममतं भवेत्तथा, ह्यधर्ममार्गो बलवत्तरस्तथा। सृजामि चात्मानमहं तदार्जुन, सतां सुरक्षार्थमसद्वधाय च॥

वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:संसारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
इन्द्रवंशा

**इन्द्रवंशा। **

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या १२

स्यादिन्द्रवंशा ततजै रसंयुतै:।  केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३.४८

ऽऽ। ऽऽ। ।ऽ। ऽ।ऽ

त त ज र।

यति: पादान्ते।

उदाहरणम् -

धर्मे यदा ग्लानिरधर्मपोषणमात्मानमस्मिन्समये सृजाम्यहम्। सद्रक्षणायासुरमर्दनाय च धर्मं पुन: स्थापयितुं युगे युगे॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
भारतीय-प्रीमियर् लीग्

**इन्डियन् प्रीमियर् लीग्** अथवा **ऐ पि ल्** भारतीयक्रिकेट्समित्या २० षट्कनां क्रीडास्पर्धा । एतच्च सम्पूर्णं वृत्तिनिरतानां कृते एव वर्तते । अस्यां क्रीडास्पर्धायां ९ गणानि सन्ति ।. अत्र च विदेशीयक्रीडापटवः अपि भवन्ति ।  इयं च स्पर्धा २००८ तमे वर्षे आरब्धा । स्पर्धा च भारतीयक्रिकेट्समित्या आयोज्यते । प्रस्तुतं इमां स्पर्धां भारतीयक्रिकेट्समितिः आयोजयति । तत्रापि भारतीयक्रिकेट्समित्याः उपाध्यक्षः राजीवशुक्ला निर्वहन् अस्ति । एषः सद्यः *ऐ पि ल्* स्पर्धासमित्याः अध्यक्षः वर्तते । अत्र च ये गणानां प्रायोजकत्त्वं स्वीकुर्वन्ति ते एव तस्य गणस्य रायभारिणः भवन्ति ।
## गणाः
### चेन्नै सूपर् किङ्ग्स्
**चेन्नै सूपर् किङ्ग्स् ** चेन्नैमध्ये निवास्यमानः एकः भारतीयप्रीमियर् लीग् गणः । एतस्य गणस्य नायकः महेन्द्रसिम्ह धोनी वर्तते । एतस्य गणस्य प्रशिक्षकः स्टीफ़न् फ़्लेमिङ्ग् विद्यते । एतावता भारतीयप्रीमियर् लीग् आवृत्तिचतुष्टयं समापितवत् वर्तते । तत्र च चेन्नै सूपर् किङ्ग्स् गणस्य द्विवारं जयः अभूत् ।

### मुम्बै इण्डियन्स्
**मुम्बै इण्डियन्स्** गणः भारतीयप्रीमियर् लीग् मध्ये अन्यतमः वर्तते । एषः गणः मुम्बै नगरस्य प्रातिनिध्यं वहति । हर्भजनसिंहः एतस्य गणस्य नायकः । सचिनतेण्डुलकरः एतस्य गणस्य अत्युत्तमक्रीडालुः वर्तते ।

### रायल् चालेञ्जर्स्
रायल् चालेञ्जर्स् गणः बेङ्गळूरुनगरं प्रतिनिधत्ते । एषोऽपि गणः भारतीय-प्रीमियर् लीग् मध्ये अन्यतमः । एतस्य गणस्य स्वामी विजयमल्यः वर्तते । गणस्यास्य नेता डेनियल् वेटोरि विद्यते । क्रिस् गेय्ल् अस्य गणस्य प्रमुखक्रीडालुः विद्यते ।

### डेक्कन् चार्जर्स्
डेक्कन् चार्जर्स् इति एषः गणः भारतीयप्रीमियर् लीग् मध्ये अन्यतमः वर्तते । एषः गणः हैदराबाद् नगरं प्रातिनिधत्ते । टि वेङ्कटरेड्डी एतस्य गणस्य निर्वाहकः वर्तते । एषः डेक्कन् क्रोनिकल् समूहसंस्थायाः प्रमुखः । कुमार सङ्गकारः गणस्यास्य नेता विद्यते ।

### डेल्ली डेर्डेविल्स्
डेल्ली डेर्डेविल्स् इत्येषः गणः भारतीयप्रीमियर् लीग् मध्ये अन्यतमः वर्तते । एषः गणः देहली नगरं प्रातिनिधत्ते । गौतमगम्भीरः एतस्य गणस्य नायकः । ग्रन्धी मल्लिकार्जुनराव् एतस्य गणस्य निर्वाहकः वर्तते । एषः *जि एम् आर्* संस्था प्रमुखः ।

### कोल्कत्ता नैट् रैडर्स्
कोल्कत्ता नैट् रैडर्स् इत्येषः गणः भारतीयप्रीमियर् लीग् मध्ये अन्यतमः वर्तते । एषः गणः कोल्कत्ता नगरं प्रातिनिधत्ते । गौतमगम्भीरः एतस्य गणस्य नायकः । शाह् रूख् खान् अपि च जूही चाव्ला एतस्य गणस्य निर्वाहकौ स्तः ।

### किङ्ग्स् ११ पञ्जाबः
किङ्ग्स् ११ पञ्जाबः इत्येषः गणः भारतीयप्रीमियर् लीग् मध्ये अन्यतमः वर्तते । एषः गणः मोहाली नगरं प्रातिनिधत्ते । आडं गिल्क्रिस्ट् एतस्य गणस्य नायकः । नेस् वाडिया, प्रीति ज़िन्टा एतस्य गणस्य निर्वाहकौ स्तः ।

## प्रायोजकाः
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
वर्गः:भारतीयप्रीमियर् लीग्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
पलाशवृक्षः

नगरे, पश्चिमबङ्गालम्राज्ये, भारतम्.]]

अयं पलाशवृक्षः भारतस्य कश्चन वृक्षविशेषः । अयं वृक्षः भारतस्य अत्यधिकेषु प्रदेशेषु वर्धते । अयं पलाशवृक्षः १२ – १५ मीटर् यावत् उन्नतः भवति । अस्य त्वक् धूसरवर्णीयं, रूक्षं चापि । अस्य पर्णानि रक्तवर्णीयानि, १५ से.मीयावत् दीर्घाणि च भवन्ति । अस्य फलानाम् अन्तः एकं बीजं भवति । अस्मिन् बाल्सिनिन्, किनोट्योनिक् आसिड् इत्यादयः अंशाः भवन्ति । अस्य वृक्षस्य त्वक्, पुष्पं, फलं, पर्णं, मूलं चापि औषधत्वेन उपयुज्यन्ते ।
## इतरभाषासु अस्य पलाशवृक्षस्य नामानि 
अयं पलाशवृक्षः आङ्ग्लभाषया Butea Monosperma, flame of the forest, parrot tree इति उच्यते । हिन्दीभाषया “पलाश्” इति, तेलुगुभाषया “पलाडुलु” इति, तमिळ्भाषया  “मुरुक्कन् मारम्” इति, मलयाळभाषया “पैलाचम्” इति, कन्नडभाषया "मुत्तुग", “मुत्तुगद मर” इति च उच्यते ।

अपिच हिन्दीभाषायां अस्य पुष्पस्य नाम "किंशुक्","किंशुकपुष्प्" इत्युच्यते ।

## आयुर्वेदस्य अनुसारम् अस्य पलाशवृक्षस्य प्रयोजनानि 
अस्य पलाशवृक्षस्य त्वक् लघु रूक्षं चापि । त्वचः रसः कटुः, तिक्तः च, विपाके मधुरः भवति । त्वक् उष्णवीर्ययुक्तम् । अस्य पुष्पस्य रसः तिक्तः, विपाके मधुरः भवति । पुष्पं स्निग्धगुणयुक्तं, शीतवीर्ययुक्तं चापि ।
:१.	अस्य पलाशवृक्षस्य पुष्पाणि दाहं (पिपासां), चर्मरोगं, नेत्ररोगं चापि निवारयन्ति ।
:२.	अस्य बीजानि उदरे कीटबाधायाम्, अतिसारे च उपयुज्यन्ते । अस्मिन् विद्यमानः “बास्लिनिन्” नामकः अंशः क्रिमिनाशकत्वेन कार्यं करोति ।
:३.	अस्य त्वक्, निर्यासः च मधुमेहं, रक्तपित्तं, मूलव्याधिं चापि परिहरतः ।
:४.	स्त्रीणां मासिकसमस्यासु, गर्भकोशस्य विकारेषु च अयं हितकरः ।
:५.	अस्य वृक्षस्य पञ्च अपि अङ्गानि औषधत्वेन उपयुज्यन्ते । अस्य पुष्पाणां चूर्णं ३ -६ ग्रां यावत् सेवनीयम् ।
:६.	अनेन निर्मितानि “पलाशक्षरघृतं”, “पलाशबीजादिचूर्णम्” इत्यादीनि औषधानि आयुर्वेदस्य आपणेषु उपलभ्यन्ते ।

वर्गः:औषधीयसस्यानि
वर्गः:सस्यविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पुट:।

** पुट:। **

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या १२

वसुयुगविरतिर्नौ पुटोऽयम्। केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ५१

।।। ।।। ऽऽऽ ।ऽऽ

न न म य ।

यति: अष्टभि: चतुर्भि: च।

उदाहरणम् -

यदि विगलितधर्म: स्यादधर्म: प्रबल इह तदात्मानं सृजामि।
सदवनमसदुद्ध्वंसं विधातुं, रचयितुमपि धर्ममर्जुनेह॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
द्रुतविलम्बितम्।

**द्रुतविलम्बितम्।**

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या १२

द्रुतविलम्बितमाह नभौ भरौ।  केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ५०

।।। ऽ।। ऽ।। ऽ।ऽ

न भ भ र ।

यति: पादान्ते।

उदाहरणम् -

विकलधर्ममधर्ममथोत्थितं, समवलोक्य सृजाम्यहमर्जुन। स्वयमसाधुवधाय युगे युगे, सदवनाय च धर्मविवृद्धये॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
तोटकम्।

**तोटकम्। **

प्रतिचरणम् अक्षरसङ्ख्या १२

इह  तोटकमम्बुधिसै: प्रथितम्।केदारभट्टकृत- वृत्तरत्नाकर:३. ४९

।।ऽ ।।ऽ ।।ऽ ।।ऽ

स स स स।

यति: पादान्ते।

उदाहरणम् -

विकलं यदि धर्ममतं बलवद्यदधर्ममतं च सृजामि तदा। स्वयर्जुन पालयितुं सुजनानवमर्दयितुं हि खलान्सकलान्॥

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
शूद्रः

*पद्भ्यां शूद्रोऽजायत*  इत्यनेन ‘ अत्यद्भुताकारस्य  विराट्पुरुषस्य ब्रह्मणः पदभ्यां शूद्रवर्णोत्पन्नः इति मन्यते ।
*परिचर्यात्मकं कर्म शूद्रस्यापि स्वभावजम्* ।
इति भगवद्वचनेन परिचर्यात्मककर्मणा जीविका निर्वहणमेव शूद्रवर्णस्य प्रमुखं कर्म । अपि च शुश्रूषा च द्विजातीनाअं शूद्राणां धर्मः इत्युच्चते । 
:**भैक्ष्यहोमव्रतैर्हिनास्तथैव  गुरुवासिताः ॥ [वनपर्व १५०/३६]**
इति 
:**शुचिरुत्कृष्टशुश्रुषुर्मुदुवागनहंकृतः ।**
:**ब्राह्मणाद्याश्रयो नित्यमुत्कृष्टां जातिमश्नुते ॥ [मनुस्मृति ९/३३५]**
इत्येताभ्यां मनुस्मृति-महाभारतकथिताभ्यां श्लोकाभ्यां शूद्रवर्णस्य धर्मः स्पष्टो भवति ।
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*"Who were the Shudras", B. R. Ambedkar
**Shudras in Ancient India*, R. Chandra and K.L. Chanchreek. New Delhi, Shree Pub., 2004, ISBN 81-88658-65-0.

वर्गः:वर्णाश्रमव्यवस्था
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पर्यावरणव्यवस्था

thumb|275px|समुद्रस्य पर्यावरणव्यवस्था
**पर्यावरणव्यवस्था** एव पारिस्थितिकीतन्त्रम् इति, आङ्ग्लभाषया च Ecosystem इति आख्यायते ।

पर्यावरणक्षेत्रे काँश्चिदेकां सन्तुलितव्यवस्थास्थितिः या निरूपयति सा एव पर्यावरणव्यवस्था । वस्तुत: जगत्यस्मिन् ये जीवा: निर्जीवाश्च सन्ति ते परस्परं संयोगं संस्थाप्य एकां व्यवस्थायां तेषां पर्यावरणं सन्तुलितं भवति । यथा वनमेकं पूर्णं परितन्त्रमस्ति । तत्र प्राकृतिकरूपेण सर्वा: क्रिया: स्वयमेव भवन्ति । स्वप्रक्रियामाध्यमेनैव पर्यावरणसंरक्षणं भवति ।एवमेव जलाशय:, ग्राम:, नगरं,जीवमण्डलादिकञ्चैकं परितन्त्रमस्ति । एवं प्रकारेण पारिस्थितिकीतन्त्रस्य पूर्णज्ञानं, तस्याधारस्य च ज्ञानमावश्यकं भवति । अत: सम्प्रति पश्यामो वयं परितन्त्रस्याधारस्वरूपं घटकम् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* Millennium Ecosystem Assessment (2005)
* The State of the Nation's Ecosystems (U.S.) 
* Bering Sea Climate and Ecosystem (Current status)
* Arctic Climate and Ecosystem (Current status)
* Teaching about Ecosystems 

वर्गः:परिसरविज्ञानम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:भूविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
नारायणगुरुः

केरळराज्ये जातिमतभेदः पराकाष्टतां गते काले  **नारायणगुरुः** इति दार्शनिकः समाजसुधारकः उदीत्य समाजस्य तारमम्यं न्यूनीकर्तुं स्वजीवनं व्यतीतवान् । अनेन प्रतिपादितं तत्त्वं तु जगति एका एव जतिः एकम् एव मतम् एकः एव देवः इति । एषः संस्कृतभाषायाम् अपि पण्डितः आसीत् । केरळले समाजे अस्पृश्यता इति सामाजिकानर्थस्य परिहारं स्वस्य विशेषशैल्या दृष्टवान् । देशसेवा एव ईशसेवा इति उपदेशं दत्तवान् ।

## जन्म बाल्यं समाजसेवा
केरळराज्यस्य तीय्य इति कुलस्य मदन् आसान्, कुट्टि अम्माळ् इति दम्पत्योः पुत्रः नारायणः । तदा केरळराज्ये नैकाः जातयः नैकानि मतानि आसन् । उन्नतजातिः नीचजातिः अस्पृश्यता इत्यादीनि सामाजिकानिष्टानि सर्वत्र जनान् पीडयन्ति स्म । तस्मिन् कालखण्डे एषः नारायणः अस्य समूलं विनाशाय शपथं कृतवान् । भगवतः नाम्नि प्राणिहत्या विरोधितवान् । सामाजिक विरोधाभासान् नियन्त्रितुम् अनेकानि अन्दोलनानि कृतवान् । समाजस्य नीचजातीयजननां मन्दिरप्रवेशनिषेधं विरुध्य आन्दोलनं विप्लवं वा न कृतवान् । किन्तु नूतनदेवालयान् निर्मितवान् यत्र सर्वेषां प्रवेशावकाशः कल्पितः । आकेरळं ६०सङ्ख्याधिकानि मन्दिराणि अस्थापयत् ।

## ६०मन्दिराणां प्रतिष्ठापनम्
अस्य योजनायां प्रथमतया प्रकल्पः लिङ्गप्रतिष्ठापनम् । क्रि.श. १८८८ तमे वर्षे अवीपुरम् इति प्रदेशे लिङ्गप्रतिष्ठापनम् अभवत् । क्रि.श. १९२१तमे वर्षे अन्यदेकं नूतनविधानं समाजे आनीतवान् । समाजस्य सर्वे बान्धवाः एकत्र मिलित्वा सहभोजनम् । अस्पृश्यान् पश्चवर्तिवर्गं सङ्घटय्य परोपकारः एव स्वस्य जीवनध्येयः इति प्रदर्शितवान् । केचन मतान्तरम् एव परिहारः इति अवदन् किन्तु नारायणः गुरुः एतत् नाङ्गीकृतवान् । अल्वायी इति स्थाने क्रि.श. १९२४तमवर्षस्य फेब्रवरिमासे दिनद्वयस्य सर्वमतसम्मेलनम् आयोजितवान् । ब्रह्मविद्यालयः इति संस्थाम् आरभ्य तत्र सर्वधर्ममतानां विषये अध्ययनस्य अवकाशः परिकल्पनीयः इति उत्कटेच्छा आसीत् । किन्तु अस्य जीवितावधौ सा साकारा नाभवत् । गुरोः कालनन्तरं शिष्याः अनुयानिनः च तस्य स्वप्नं साकारम् अकुर्वन् । विश्वस्य विविधदेशानां पर्यटन् कृत्वा विश्वमानवतत्त्वं चाबोधयत् अपारम् अनुभवं च आत्मसात् कृतवान् च । अनेकैः संन्यासिभिः महर्षिभिः च निरन्तरं निकटं सम्पर्कं संरक्षितवान् । देवस्य सेवां करोति चेत् कस्यचिदेकस्य प्रगतिः, किन्तु देशसेवां करोति चेत् अनेकेषां माङ्गल्यं भवति । अतः देशसेवा एव ईशसेवा एतयोः समन्वयः एवजीवनम् इति एतादृश्यः अस्य सदुक्तयः अद्यापि अनुसरणयोग्यानि सन्ति ।
## जयन्तिः भक्तानामभिप्रायः
मलयाळपञ्चाङ्गानुगुणं श्रीनारायणगुरुः कोल्लवर्षं १०३० वर्षस्य सिंहमासस्य शतभिषानक्षत्रे अजायत इति स्थलीयानां विश्वासः । एतद्दिनं क्रिस्तीयदिनदर्शिकानुगुणां २८.०८.१९५४ इति निश्चितं भावति । किन्तु केचन क्रि.श. १८५४ तमवर्षे इति केचन वदन्ति ।  क्रि.श. १९५५ तमवर्षस्य अगष्टमासस्य २८ तमे दिने इति । इल्युस्ट्रेड् वीक्ली इति पत्रिकायां प्रकासितम् । मलयाळं भाषायाः ज्येष्ठपण्डितः कश्चित् वदति क्रि.श. १८५६ तमवर्षे एव इति ।

## कृतयः 
श्रीनारायणगुरुदेवः कैरल्यां गैर्वाण्याञ्च स्तोत्राणि गीतानि च व्यरचयत् । तेष्वन्यतमं अतिविश्रुतं कुण्डलिनीगीतम् । दैवशतकम्, अद्वैतदीपिका, जननीनवरत्नमञ्जरी, आत्मोपदेशशतकम्, दर्शनमाला, मुनिचर्यापञ्चकम्, ब्रह्मविद्यापञ्चकम् इत्यादयश्च मुख्याः अस्य कृतयः ।

## वीथिका

File:Sivagiri (1).jpg | नारयणगुरोः गोपुरम् ।
Image:samathy1.jpg|नारयणगुरोः गोपुरम् ।
Image:sarada1.jpg|शारदादेवी ।
Image:gurus-rest-room.jpg| गुरोः विश्रान्तिमन्दिरम् ।
Image:bramha-vidyalayam.jpg|ब्रह्मविद्यालयः।
Image:prarthana-mandiram.jpg| प्रार्थनामन्दिरम् ।

वर्गः:आधुनिकगुरवः
वर्गः:आधुनिकधार्मिकव्यक्तयः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
त्रिपिटकम् (बौद्धदर्शनम्)

वेदानां श्रुतपरम्परेव बौद्धधर्मस्यापि ज्ञानोपदेशाय श्रुतपरम्परा प्रचलिता आसीत् । अन्ततः अस्य ज्ञानस्य संरक्षणाय राजगृहे महाकाश्यपस्य अध्यक्षतायामेका बौद्धसंगीतिरायोजिता । तत्र बुद्धशिष्येण आनन्देन सुत्तपिटक-विनयपिटकयोः संग्रहो विहितः । सुत्तपिटकस्यैव कतिपयांशानां विस्तरेण कालान्तरे अभिधम्म- पिटकस्य रचना संजाता ।

सुत्तपिटके पञ्च निकायाः सन्ति-दीर्घनिकायः, मज्झिमनिकायः, संयुक्तनिकायः, अङ्गुत्तरनिकायः, खुद्दकनिकायश्चेति । एषां धम्मपदानि जातकाश्च सुप्रसिद्धा वर्तन्ते । धम्मपदेषु बुद्धस्योपदेशानां संग्रहो विद्यते । बु- द्धस्य पूर्वजन्मानां कथा जातकेषु गृहीताः सन्ति । ग्रन्थान्तरेषु खुद्दकपाठ-उदान-इतिवृत्तक-सुत्तानिपात-विमानवत्थु-पेतवेत्थु-थेरगाथा-थेरीगाथा-निद्देस,परिसम्मिदा-मग्ग-अवदान-बु०द्धवंश-चरियापिटकादयः प्रमुखाः सन्ति ।
		
विनयपिटकस्य त्रयो भागाः सन्ति-सुत्तविभङ्गोऽथवा पातिमोक्खः,भिक्खुपातिमोक्खः,महावग्ग-चूलवग्गादयश्चेति । अभिधम्मपिटके सप्त ग्रन्थाः सन्ति-पुग्गलपज्झतिः,  धातुकथाः, धम्मसंगतिः, विभंगः, पट्ठान-प्रकरणम्, कथावस्तु,यमकश्चेति । त्रिपिटकवत् ‘मिलिन्दपन्हो’ अपि बौद्धधर्मे सुप्रसिद्धोऽस्ति ।एषा रचना नागसेनस्यास्ति।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*Online Sutta Correspondence Project Extensive list of corresponding materials found between Pali Canon, the Agamas and individual sutras preserved in Chinese, the occasional sutra translations contained in the Tibetan Kanjur, and the numerous published fragments of sutras in Sanskrit and related languages English
*Access to Insight  has many suttas translated into English
*Tipitaka Network
*List of Pali Canon Suttas translated into English  (ongoing)
*The Pali Tipitaka Project (texts in 7 Asian languages)
*The Sri Lanka Tripitaka Project Pali Canons  has a searchable database of the Pali texts 
*The Vietnamese Nikaaya  (continuing, text in Vitenamese)
*Search in English translations of the Tipitaka
*e-tipitaka (Buddhist Bible)
*台灣原始佛教協會

East-Asian tradition:
*English translations of many Mahayana Buddhism texts 
*BuddhaNet's eBook Library  (English PDFs)
*WWW Database of Chinese Buddhist texts (English index of some East Asian Tripitakas)
* The full Chinese language canon and extended canon  (includes downloadable CD .iso)

Tibetan tradition:
*Kangyur & Tengyur Projects (Tibetan texts)

Tripitaka Collections: Extensive list of online tripitakas

वर्गः:बौद्धधर्मः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
सौत्रान्तिकाः

सौत्रान्तिकमते बाह्मार्थानुमेयवादः स्वीक्रियते । एतदनुसारेण बाह्मपदार्था इन्द्रिय- ज्ञानगम्या न सन्ति । यतो हि पदार्थाः क्षणिकाः सन्ति,परिणामस्वरूपं इन्द्रियार्थसन्निकर्षकाले ज्ञानानुभवकाले च प-दार्थाः परिवर्तिता एव जायन्ते । अतएव तस्मिन् क्षणे पदार्थान्तरमेव अभिमुखं भवति । एवं बाह्मपदार्थानां सत्ता प्र- त्यक्षगम्या नास्ति,अनुमानेनैव तद् विज्ञायते । अयं सिद्धान्त एव बाह्मार्थानुमायेववादो भवति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
वर्गः:बौद्धधर्मः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
योगाचाराः

योगाचारस्य सिद्धान्तः विज्ञानवादोऽस्ति । विज्ञानवादस्य विचारधारानुसारेण बाह्म-सत्ताया अस्तित्वमेव स्वीकर्तुं नैव शक्यते, यतो हि बाह्मजगतः प्रयोजनकाले मनसि निपतितस्य प्रतिबिम्बस्य आधारेणैव तद् विज्ञायते । अत्र प्रतीतेराधारः ज्ञानमस्ति, अत एव ज्ञानम् अथवा विज्ञानमेव सत्यतत्त्वमस्ति । चित्तं, मनः इत्याद्याः विज्ञानस्यैव संज्ञाः सन्ति । विज्ञानमेव चेतनक्रियासम्बन्धवशादेव चित्तमित्युच्यते, मनः क्रिया सम्बन्धवशादेव मनः इति कथ्यते । विषयग्रहणस्य साधनतया एव विज्ञानं सिद्ध्यति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* "Early Yogaacaara and Its Relationship with the Madhyamaka School", Richard King, *Philosophy East & West*, vol.&nbsp;44 no.&nbsp;4, October 1994, pp.&nbsp;659&ndash;683
* "Vijnaptimatrata and the Abhidharma context of early Yogacara", Richard King, *Asian Philosophy*, vol.&nbsp;8 no.&nbsp;1, March 1998, pp.&nbsp;5&ndash;18
* "The mind-only teaching of Ching-ying Hui-Yuan" (subtitle) "An early interpretation of Yogaacaara thought in China", Ming-Wood Liu, *Philosophy East & West*, vol.&nbsp;35 no.&nbsp;4, October 1985, pp.&nbsp;351&ndash;375
* Yogacara Buddhism Research Association; articles, bibliographies, and links to other relevant sites.

वर्गः:बौद्धधर्मः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
माध्यमिकाः

माध्यमिकानां सिद्धान्तः शून्यवादोऽस्ति । शून्यवादमतानुसारेण बाह्मपदार्थोऽपि सत्यं नास्ति, आन्तरपदार्थोऽपि सत्यं नास्ति, विज्ञानमपि सत्यं नास्ति । शून्यमेव सत्यं वर्तते । अथ शून्यम् किं अस्तीति विचार्यते । शून्यं किं अभावोऽस्ति? अत्र माध्यमिकानां मतं वर्तते यत् शून्यं न तु भावरूपमस्ति, न चाभावरूपमेवास्ति । इदन्तु अनिर्वचनीयं विद्यते । सर्वेभ्यो भिन्नतया एवास्य शूनसंज्ञाऽस्ति ।

	इदमेव बौद्धदर्शनस्यान्तिमं सत्यमस्ति । तथाहि सर्वप्रथमं वैभाषिकसम्प्रदायेन बाह्यार्थस्य प्रत्यक्षसत्ता स्वीकृता । तत्पश्चात् सौत्रान्तिकेन बाह्यार्थानुमेयवादस्य सिद्धान्तः प्रतिपादितः । तदनन्तरं योगाचारेण विज्ञानमात्रस्य सत्ता अङ्गीकृता । अन्ते च माध्यमिकेन शून्यमेव परमतत्त्वमिति संसाधितम् । एषु सम्प्रदायेषु वैभाषिकः हीनयानं स्वीकरोति,अवशिष्टाश्च त्रयः सम्प्रदायाः महायानं स्वीकुर्वन्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Thinking in Buddhism: Nagarjuna's Middle Way
* thezensite: articles on Nagarjuna
* Stanford Encyclopedia of Philosophy: Madhyamaka
* Stanford Encyclopedia of Philosophy: Nagarjuna

वर्गः:बौद्धधर्मः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
हीनयानम्

हीनयानमतानुसारेण संसारः दुःखमयोऽस्ति । दुःखस्य त्रयः प्रकाराः सन्ति- दुःखदुःखता,संस्कारादुःखता एवं विपरिणादुःखता च । शारिरिकैः मानसिकैश्च कारणैः उत्पाद्यमान दुःखं दुःखतासंज्ञकमस्ति । उत्पत्तिशीलस्य विनाशशीलस्य च जगतः वस्तुभिः उत्पाद्यमानं दुःखं संस्कारदुःखता कथ्यते । यैः कारणैः सुखमपि दुःखरूपे परिणतं भवति तैः कारणैः उत्पद्यमानं दुःखं विपरिणदुःखता भवति । प्राणी विविधदुःखेभ्यः कथं मुक्तोभवेत् इति विचार्य बुद्धेन चतुर्ण्णाम् आर्यसत्यानामुपदेशः प्रदत्तः । एषामार्यसत्यानाम् आचारणमेव सांस्कारिकपदार्थानां नश्वरतायाः अनात्मतायाश्च ज्ञानं दुःखनिवृत्तेः सदुपायो वर्तते । एवम् अष्टाङ्गिकमार्गस्य अनुसरणं प्रथम उपायोऽस्ति,सांसारिकपदार्थान् प्रति ह्येताभावो द्वितीय उपायोऽस्ति,आत्मनोऽस्तित्वस्य अस्वीकृतिः तृतीय उपायोऽस्ति । एषाम् त्रयाणाम् उपायानाम् अनुपालनेन त्रिविधदुःखनाम् उन्मूलनं भवति । एतादृश्याम् अवस्थायां पुष्टजीवस्य पुनः बन्धरूपता न जायते । इयमेव अवस्था निर्वाणस्यास्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* "Theravada - Mahayana Buddhism" Dr. W. Rahula's article

वर्गः:बौद्धधर्मः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
महायानम्

महायानमतानुसारेण निर्वाणस्य कृते उभयविधानाम् आवरणानां क्षयः आवश्यको भवति । क्लेशावरणज्ञेयावरणयोः क्षतिः क्रार्मकाऽस्ति । पूर्वं क्लेशावरणं नश्यति,तदनन्तरं ज्ञेयावरणस्य विनाशो भवति । हीनयाने स्वीकृतं निर्वाणस्य स्वरूपं महायानस्य दृष्टिकोणेन अपूर्णमस्ति,यतो हि क्लेशावरणस्य विनाशानन्तरमपि ज्ञेयावरणम् अवशिष्टं भवति ।

	यद्यपि हीनयानमतेन क्लेशावरणविनाशेन आत्मनो निषेधो विहितः । यतो हि आत्मनः सुखादीनां कृते एव मानवस्य प्रवृत्तिर्जायते । अतएव दुःखादयो भवन्ति । आत्मदृष्ट्यैव इमे विषमपरिणामा भवन्ति । अतः आत्मनो निषेधे सत्येव दुःखानां स्वत एव नाशो भविष्यति । अयमेव हीनयानस्य नैरात्म्यवादो वर्तते । तस्य द्वौ भेदो कथितौपुद्गलनैरात्म्यवादो धर्मनैरात्म्यवादश्च । एवं पुद्गलनैरात्म्येन प्राणी स्वतः क्लेशमुक्तो भवति ।

	एतद्विपरीतं जगतोऽभावात् सांसारिकपदार्थानां शून्यताया ज्ञानेन पारमार्थिक सत्यरूपिणो ज्ञानस्योपरितः आवरणं नश्यति । साधकोऽपि सर्वज्ञतां लभते । क्लेशेन मुक्तेरावरणं भवति,ज्ञेयावरणं च ज्ञेयपदार्थम् आवृणोति । उभयोरावरणयोर्विनाशेनैव सर्वज्ञता प्राप्तुं शक्यते । महायानसम्प्रदाये ज्ञेयावरणस्य निवारणोपायरूपेण सर्वशून्यतायाः प्रतीतिरभिमताऽस्ति । एवमेव हीनयाने अर्हत्प्राप्तीः परमोद्देश्यमस्ति,किन्तु महायाने बुद्धत्वप्राप्तिर्ल-क्ष्यभूता भवति । उभयोः सम्प्रदाययोरयमेव निर्वाणभेदः ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* Digital Dictionary of Buddhism
* Sacred Library  Contains many Mahāyāna sūtras
* Comparison of Buddhist Traditions (Mahayana - Therevada - Tibetan) 
* Mahayana Buddhist Sutras in English 
* The Mahayana Mahaparinirvana Sutra: complete text and analysis.
* Major Mahayana Tathagatagarbha sutras in English translation
* Buddhas and Bodhisattvas in Mahayana Buddhism
* April 2010 Smithsonian Magazine Article 

वर्गः:बौद्धधर्मः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
चेन्नै सूपर् किङ्ग्स्

**चेन्नै सूपर् किङ्ग्स् ** चन्नैमध्ये निवास्यमानः एकः भारतीयप्रीमियर् लीग् गणः । एतस्य गणस्य नायकः महेन्द्रसिम्ह धोनी वर्तते । एतस्य गणस्य प्रशिक्षकः स्टीफ़न् फ़्लेमिङ्ग् विद्यते । एतावता भारतीयप्रीमियर् लीग् आवृत्तिचतुष्टयं समापितवत् वर्तते । तत्र च चन्नै सूपर् किङ्ग्स् गणस्य द्विवारं जयः अभूत् ।
left|thumb|200px|Chennai Vs Kolkata

## प्रशासनसमितिः
* मुख्यस्थःइण्डिय सिमेन्ट्स्.
* रायभारी - श्रीकान्त क्रिष्णमाचारी
* प्रमुखः व्यावर्तकः - वि बि चन्द्रशेखरः
* सङ्गीतनिर्देशकः - मणि शर्मा

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*Official Chennai Super Kings Website
*Highlights of Chennai Super Kings Matches 
*Chennai Super Kings Team 2012

वर्गः:भारतीयप्रीमियर् लीग्
वर्गः:क्रीडासम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
महबूबनगरमण्डलम्

**महबूबनगरमण्डलम्** (Mahbubnagar district) तेलङ्गाणाराज्यम् स्थितमेकमण्डलं अस्ति। 

## इतिहासः
१८७० तमे वर्षे नागरकर्नूल् इति नाम्ना आविर्भूतं महबूब् नगरमण्डलम् । १८८३ तमे वर्षे मण्डलस्य केन्द्रं नागरकर्नूल् तः महबूब् नगरं प्रति परिवर्तितम् । ततः पूर्वं चोलैः, काकतीयैः, बहमनीसुल्तानजनैः, कुतुब्शाहीसुल्तानजनैः, मोघल् चक्रवर्तिभिः नैजां नवाब् पालकैः च चिरं परिपालितम् । १९०५ तमे वर्षे तेलङ्गाणाराज्ये संयोजितम् इदं मण्डलम् ।

## भौगोलिकम्
अस्य मण्डलस्य प्राच्यां दिशि नल्गोण्डा,प्रकाशमण्डले , पश्चिमदिशि          कर्णाटकराज्यम्, उत्तरे भाग्यनगरं, दक्षिणे च कृष्णा, तुङ्गभद्रानद्यौ च सीमायां वर्तन्ते । राज्यविस्तीर्णे ६.७% भूम्यां मण्डलम् इदं विस्तृतम् । १६.४% भूमिः अरण्येन विस्तृता । मक्तल् प्रान्ते कृष्णानद्याः प्रवेशः अस्मिन् मण्डले । क्वार्टस्, आसबेस्टास्, फेलस्पर्, सुधाशिलाः इत्यादयः खनिजाः उपलभ्यन्ते । गद्वाल्, आलम्पूर्, प्रान्तयोः तुङ्गभद्रानदी प्रवाहः वर्तते । कलवकुर्ति, अच्चम्पेटा, प्रान्तयोः “ दिण्डी नदी प्रवहन्ती, चन्द्रगिरिप्रान्ते कृष्णानद्या सम्मिलति ।

## कृषिः वणिज्यं च 
कलायः, एरण्डः इत्यादीनां धान्यानां सेद्यं क्रियते कृषकैः । रायचूर - चेन्नै, सिकिन्दराबाद् - मुम्बै, सिकिन्दराबाद् - गुन्तकल् रैल्मार्गाः मण्डलेस्मिन् वर्तन्ते । 

## वीक्षणीयस्थलानि 
आलम्पूर् जोगुलाम्बादेवीपीठं, उमामहेश्वरग्रामे प्रसिद्धपुण्यक्षेत्रं शिवालयः, मल्लेलतीर्थग्रामे प्रसिद्ध शिवलिङ्गं, मण्यं कोण्ड श्रीवेङ्कटेश्वरस्वमी देवालयः, राजोलिकोट देवालयः, पिल्ललमर्रि, गद्वाल् दुर्गम्, तुङ्गभद्रानदी तीरस्थः नवब्राह्मालयः इत्यादीनी पर्याटकानां मनोल्लासं जनयन्ति ।

## तालूकाः
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
*Palamoor NRI Forum 
*Mahabubnagar.com
*Official site 
* Information site 

वर्गः:तेलङ्गाणाराज्यस्य मण्डलानि

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
मुम्बै इण्डियन्स्

**मुम्बै इण्डियन्स्** गणः भारतीयप्रीमियर् लीग् मध्ये अन्यतमः वर्तते । एषः गणः मुम्बै नगरस्य प्रातिनिध्यं वहति । हर्भजनसिंहः एतस्य गणस्य नायकः । सचिनतेण्डुलकरः एतस्य गणस्य अत्युत्तमक्रीडालुः वर्तते ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Official website
* 
* 

वर्गः:भारतीयप्रीमियर् लीग्
वर्गः:क्रीडासम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वैभाषिकाः

वैभाषिकमतानुसारेण इन्द्रियजन्यज्ञानमयस्य बाह्मजगतो मिथ्यात्वं नैव भविंतु शक्नो- ति । आन्तरतत्त्वस्य मनसोऽपि स्वतन्त्रा सत्ताऽस्ति । बाह्मपदार्थानां ज्ञानाय इन्द्रियाणाम् आन्तरतत्त्वेन सहयोगस्य आवश्यकता  नास्ति । आन्तरतत्त्वान्यपि बाह्मपदार्थनिरपेक्षं ज्ञानं प्रति कारणभूतानि वर्तन्ते । एवमुभयोः पदार्थयोः स्वतन्त्रसत्ता सिद्ध्यति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
**The Two Truths in Vaibhashika and Sautrantika* by Alexander Berzin; March 2001; revised September 2002 and July 2006
*Sects & Sectarianism - The origins of Buddhist Schools 

वर्गः:बौद्धधर्मः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
रायल् चालेञ्जर्स् बेङ्गळूरु

रायल् चालेञ्जर्स् गणः बेङ्गळूरुनगरं प्रतिनिधत्ते । एषोऽपि गणः भारतीय-प्रीमियर् लीग् मध्ये अन्यतमः । एतस्य गणस्य स्वामी विजयमल्यः वर्तते । गणस्यास्य नेता  डेनियल् वेटोरि विद्यते । क्रिस् गेय्ल् अस्य गणस्य प्रमुखक्रीडालुः विद्यते ।  
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* कार्यालयीय जालस्थानम्
* Royal Challengers Bangalore Records and Highlights 

वर्गः:भारतीयप्रीमियर् लीग्
वर्गः:क्रीडासम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
इरुळजनाङ्गः

## इरुळजनानां वैशिष्ट्यानि
बेङ्गळुरुतः ४०-५०कि.मी. दूरे मागडितः रामनगर-कनकपुरपर्यन्तं प्रसृता शैलपङ्क्तिः पूर्वं तु गहनारण्यमासीत् ।  इदानीमपि कथञ्चित् अवशिष्टेषु शैलपङ्क्त्याः गुहासु आदिवासिनः वसन्ति ।  कृष्णवर्णीयाः एते तमिळुमिश्रकन्नडभाषया वदन्ति ।  गुहायाः वासं त्यक्त्वा यदा कुटीरे वासम् आरब्धवन्तः तदा कुटुम्बजनाः तन्नाम मातापितापुत्राः सर्वे एकस्मिन् कुटीरे वसन्ति स्म ।  यदा पुत्रस्य विवाहः भवति तदा तस्य पृथक् कुटीरे निवासः आरभ्यते स्म ।  मूषकस्य मृगया, मधोः सङ्ग्रहणं, कन्दमूलस्य  अन्वेषणं, खननं च एतेषां दैनन्दिनकार्यमासीत् ।  इदानीं वनस्य न्यूनतायाः कारणतः नगरजनानां प्रभावेण च एते धेनोः, मेषस्य, अजस्य, कुक्कुटस्य  च पालनं कुर्वन्तः सन्ति ।  ‘नाडगौड’ एतेषु ज्येष्ठः । एतस्य अनन्तरं ज्येष्ठः ‘कट्टुगौड’ ।  दण्डं ददाति ‘कोलुकार’ ।  सहजीवनस्य कुटुबपद्धतिः अस्ति इति कारणेन पतिं विना पत्नी, पत्नीं विना पतिः सामान्यतः न भवति ।  
## सामाजिकस्थितिः
यदा बालिका ऋतुमती तदा तां कुटीरात् बहिः स्थापयन्ति ।  तस्य मातुलः आगत्य औदुम्बर- वट- अङ्कोलस्य  च पर्णानां कञ्चित् लघुपर्णकुटीरं रचयति । तस्याः भोजनपानं च तत्रैव भवति ।  अशुचिसमाप्तेः अनन्तरं  गृहं स्वच्छीकृत्य पूर्वतनघटान् क्षिप्त्वा नूतनघटे पाकं कृत्वा, कुटुम्बदेवः वेङ्कटरमणः चेत्  कञ्चित् संन्यासिनं, मादेश्वरस्य भक्ताः चेत् जङ्गमम् आहूय दक्षिणां दत्त्वा आतिथ्यं कृत्वा नामधारणम् अथवा विभूतिधारणं कुर्वन्ति । शवसंस्कारे एतेषां शिलासेवा बहुप्रमुखा ।  
इरुलजनानाम् विश्वासाः==
पिशाचेषु एतेशां विश्वासः भवति । स्वप्ने अपि एतेषां विश्वासः ।  
*  स्वप्ने देवस्य दर्शनम् उत्तमं शकुनम्, शवः दृश्यते चेत् अनुत्तमम्।
*  जीवन्ताः दृश्यन्ते चेत् उत्तमम्। 
* जलं दृश्यते चेत् अश्रूप्राप्तिः।
* अग्निः दृश्यते चेत् उदरे ज्वलनम्। 
* काष्ठं दृश्यते चेत् मरणसमाचारः श्रूयते।
इति  एतेषां विश्वासः  अस्ति ।  
## वेषभूषणानि
गुहासु यदा वसन्ति स्म तदा एते अश्वकर्णकपर्णैः(तेग) मानरक्षणं कुर्वन्ति स्म ।  अनन्तरं पुरुषाः वेष्टिबन्धनं, महिलाः शाटिकाधरणं च  आरब्धवन्तः ।  चोलधरणस्य पद्धतिः नासीत् ।  रक्तवर्णस्य कङ्कणानि, निकषशिलायाः उपरि उद्घृष्टानि कङ्कणानि, विशालकङ्कणानि, मृत्तिकाकङ्कणानि च धरन्ति स्म । हस्ते प्रवालं बध्नन्ति स्म ।  कण्ठे कृष्णमणीनां हारं बाहौ ताम्रस्य केयूरं, रजतस्य पादाङ्गुलीयकं च धरन्ति स्म । स्वर्णाभरणं न्यूनमासीत् ।
पुरुषाः यदा नगरं, विपणिं च गच्छन्ति तदा क्षौरं कारयन्ति स्म ।  तदर्थं क्षौरिकाय काष्ठबन्धं यच्छन्ति स्म ।   
## इरुळजनानां कानिचन संभाषणानि
*कळि तिण्डासर =भोजनमभवत्।
* माडु पुस्कोण्डु बार =धेनूः आनयतु। 
*तेवळिके होगु बा =मधोः उत्पाटनार्थं गच्छाम, आगच्छतु । 
*नेर्पोडुङ्ग्र =अग्निं ज्वालयतु।। 
* नेर्दु तण्णि वट्टोडुङ्गुर = अग्निं निर्वापयतु।
* कल्लु स्यावे सेक्नु  =शिलासेवा करणीया ।
* तण्णि मुट्टुङ्गोर =स्नानं करोतु। 
* एल्प कोडुङ्गर =क्रमुकताम्बूलं ददातु। 
* बुण्ड्कोव्रु बार =शयनं कुर्मः आगच्छतु ।
* काडिके होगान बाङ्गो =अरण्यं गच्छामः आगच्छतु ।  

इरुळजनानां भाषा दक्षिणद्राविडभाषागणस्य काचित् पृथक् भाषा अस्ति ।
वर्गः: कर्णाटकस्य आदिवासिनः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
मेदकमण्डलम्

**मेदकमण्डलम्** (Medak district)आन्ध्रप्रदेशराज्ये स्थितमेकमण्डलं अस्ति। अस्य मण्डलस्य केन्द्रं सङ्गारेड्डि-नगरम् ।

## इतिहासः 
शातवाहनैः, बादामीचालक्यैः , कुतुब्शाहीवंशजैः, निजांनवाब्जनैः पालितमिदं सुरम्यं मण्डलं मेदक् इत्याख्यम् । मेदक्-पट्टणे प्रतापरुद्रेण निर्मितं दुर्गमेकम्, सिध्दक्-सेनानिभिः निर्मिता सिध्दिपेटा इति चारित्रकं कथनम् । गोल्कोण्डासुल्तानैः गुल्पानाबाद् इति अभिधाने कृते सति निजां नवाबजनाः मेदक् इति व्यवहृतवन्तः । १९४८ तमे वर्षे भाग्यनगरराज्ये -१९५६ तमे वर्षे आन्ध्रप्रदेशराज्ये च भागभूतम् आसीत् । अत्र निरक्षरता (अशिक्षता), निर्धनता, वर्षाभावः च इत्यादयः समस्याः सदा जनान् पीडयन्ति । १९३० तमे वर्षे जोगिपेटायाम् आन्ध्रमहासभायाः प्रथमः समावेशः सुरवरं प्रतापरेड्डिवर्यस्य आध्यक्ष्ये प्रचालितः । तेन साहित्य-सांस्कृतिक-ग्रन्थालयोद्यमः संचालितः ।

## भौगोलिकम्
अस्य प्राच्यां वरङ्गल्-नल्गोण्डामण्डले, पश्चिमे कर्णाटकराज्यम्, उत्तरे करींनगर-निजामाबाद् मण्डले, दक्षिणे च हैदराबाद्-रङ्गारेड्डिमण्डले च वर्तन्ते । ८.९६% अरण्य- भूम्यां देवदारुः लभ्यते ।  “ ७” राजमार्गः , “ ९” राजमार्गः च निर्मितौ । १८८६ तमे वर्षे हैदराबाद्-रेल्मार्गः निर्मितः यः एतस्मात् मण्डलात् गम्यते ।

## कृषिः वाणिज्यं च
एरण्डः, कलायः, आढकी, माषः, मुद्गः इत्यादीनां सेद्यं भवति । इदमिदानीमेव विश्वस्य आर्थिकसहकारेण दुकूलपरिश्रमाः वर्धमानाः सन्ति । रामचन्द्रापुरसमीपे बि. हेच् –इ.एल्., पटानचेरुसमीपे बि.डि.एल्, एद्दुमैदारन्तसमीपे आयुधकर्मागारः, मेदकप्रान्ते च  इक्षुकर्मागारः  स्थापिताः । रामचन्द्रापुरसमीपे इक्रिशाट्-केन्द्रम् १९७२ तमात् वर्षात् सस्यक्षेत्रेषु शोधकार्यं करोति । मञ्जीरानदीद्वारा, घनापूर्, रायनपल्ली, बोगम्पल्ली, पेद्दवागु च इत्यादिजलसेतूनां द्वारा च जलव्यवस्था कल्प्यते । शङ्करपल्ली, पापन्नपेटा, आन्दोल, जहीराबाद्, पैकापूर् इत्यादिप्रान्तेषु खनिजसम्पद् वर्तते । 

## वीक्षणीयस्थलानि 
जोगिपेटस्थं जैनमन्दिरम्, मेदक्-मण्डलान्तर्गतं दुर्गं,  कोण्डापुरस्थ- पुरावस्तुशाला, मञ्जीरासेतुः च अवश्यं संदर्शनीयाः ।   उस्मानिया-विश्वविद्यालयस्य परिधौ अत्रत्याः विद्यासंस्थाः प्रचाल्यन्ते ।

## तालूकाः
## बाह्यनुबन्धाः
*Official site
*
***Grievance redressal solution **-Public grievance redressal solution

वर्गः:तेलङ्गाणाराज्यस्य मण्डलानि
एरवजनाङ्गः

## एरवपदस्य निष्पत्तिः
‘एरव’ पदं ‘इरव’ पदात् निष्पन्नम् अस्ति । कोडगुभाषया ‘इर’ इत्युक्ते ‘भिक्षा’ इत्यर्थः ।  अतः इरव इत्युक्ते भिक्षुकः इत्यर्थः । एते उदरनिमित्तं भिक्षावृत्तिं आश्रितवन्तः सन्ति । एतस्य पदस्य अन्या व्युत्पत्तिः एवमस्ति ।  केरळस्य सामाजिकव्यवस्थायां कस्यचित् व्यक्तेः प्रतिष्ठा, स्थानमानाः च सः कियतः दूरतः स्वस्य अशुद्धतां सूचयति  इत्यनेन निर्धरितं भवति स्म ।  तत्रत्य उच्चवर्णस्य जनाः स्वगृहस्य वितर्दिपर्यन्तम् आगन्तुं योग्यान् ‘इरावुळेर्’ इति आह्वयन्ति स्म ।  मलयाळभाषया ‘इर’ इत्युक्ते वितर्दिः, ‘उळेर्’ इत्युक्ते उपवेशनम् इत्यर्थः । अतः ‘इरावुळेर्’ एव ‘एरव’ इति परिवर्तितं स्यात् ।
## एरवजनाङ्गीयानां लक्षणानि
एरवाः कोडगुमण्डलस्य दक्षिणभागे अधिकतया दृश्यन्ते ।  कोडगुमण्डले ये दासाः आसन् ते एरवाः इति अभिज्ञायन्ते इति कोन्नोर् (१८७०) अभिप्रायं वदति ।  एरवाः कृष्णवर्णाः अलककेशिनः, दृढोष्ठवन्तः, तीक्ष्णनासिकावन्तः,  दीर्घहस्तपादवन्तः च । एतेषाम् औन्नत्यम् अपि  न तावत् अधिकम् । 
एरवजनानां प्रभेदाः==
एतेषु पञ्जिरि, पणि, बडग, काकेएरव च  इति चत्वारः प्रभेदाः सन्ति ।  एते चत्वाराः अपि समानजनाङ्गीयाः इति अभिप्रायः  एतावत्पर्यन्तम् आसीत् ।  किन्तु चत्वारः  अपि  कस्यचित् संयुक्तजनाङ्गस्य जनाः इति समाज-सांस्कृतिकाध्ययनदृष्ट्या वदन्ति चेत् सम्यक् न भवति ।  यतः तेषां  पृथक् भाषा, वस्त्रं, समाजव्यवस्था च अस्ति (डा. पि.एन्. हरीश्.२००३) ।  वस्तुतः एरव इति कश्चित् पृथक् जनाङ्गः ।  ते एव पञ्जिरि एरवाः इति अभिप्रयन्ति ।  
## एरवजनानां सामाजिकव्यवस्था
एतेषु २३ कुलानि सन्ति ।  पूकरिमणे, करिचरते, काळप्पे च देवाः सन्ति ।  बालानां कृते पितामहस्य प्रपितामहस्य नामानि स्थापयन्ति ।  मार, चोम, तिरुनाड, अमाचे इति बालानां नामानि, मरे, चोमि इति बालिकानां नामानि भवन्ति ।  एतेषां प्रमुखः ‘कङलाडि’ ।  एतेषु चतुर्विधविवाहाः भवन्ति । 
* १. समञ्जनविवाहः  
* २. चयनस्य विवाहः  
* ३. पलायनविवाहः  
* ४.  बलात् विवाहः इति । 
विधवायाः पुनर्विवाहस्य अवसरः अस्ति । शवं भूमेः अन्तः स्थापयन्ति ।  असहजमरणं चेत् तन्नाम गजस्य प्रहारेण, व्याघ्रचित्रकयोः खादनेन, सर्पदशनेन, वृक्षात्  पतित्वा च मरणं प्राप्नोति चेत्  शवं दहन्ति ।  एते सर्वचेतनवादिनः ।  भूमिः, सूर्यः, चन्द्रः, शिलायाः च आराधाकाः ।  पिशाचे विश्वसः अस्ति ।  दैव-पिशाचेभ्यः बलिं यच्छन्ति ।एते दक्षिणद्राविडगणस्य भाषां वदन्ति ।

वर्गः:कर्णाटकस्य आदिवासिनः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
करे-ओक्कलजनाङ्गः

**करे-ओक्कलजनाङ्गः** कर्णाटकस्य आदिवासिजनाङ्गेषु अन्यतमः।
## करे-ओक्कलशब्दस्य व्युत्पत्तिः
एतान् करेओक्कल अथवा करिओक्कलु इति अपि आह्वयन्ति ।  एतेषु जलपूरितकलशस्य पूजापद्धतिः अस्ति ।  जलपूर्णकलशं ‘करग’  इति वदन्ति ।  तदर्तं करग ओक्कल>करोक्कल>कारोक्कल इति भूत्वा कालक्रमेण करेओक्कल इति जातं स्यात् ।  तन्नाम जलसम्बन्धिनः इत्यर्थे करोक्कलु इति रूपितम् अस्ति ।  उत्तरकन्नडमण्डलस्य घट्टस्य उपरि उपमण्डलेषु एतेषां वासः ।  मृत्तिकायाः भित्तिः, पूगपर्णस्य वा तृणस्य वा छदिः, एवं एतेषां कुटीरं भवति ।  
## करे-ओक्कलजनाङ्गस्य विश्वासः
कुटीरस्य पुरतः वितर्द्यां जलपात्रे विद्यमानं जलं यथा समाप्तं न भवेत् तथा जागरूकता भवेत् इति नियमः अस्ति एतेषाम् । जलपात्रस्य मुखस्य पिधानमपि न कुर्वन्ति, उद्घाट्य एव स्थापयन्ति ।  यतः एतेषां विश्वासः अस्ति यद् ’ज्येष्ठाः जलपानार्थं यदा गृहमागच्छन्ति, तदा पात्रं पिहितमस्ति चेत् जलपानेन विना ते प्रतिगच्छेयुः’  इति ।

## भाषा
करे-ओक्कलाः कन्नडभाषामेव वदन्ति ।  किन्तु वेगेन उच्चैः च वदन्ति।

वर्गः:कर्णाटकस्य आदिवासिनः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
काडुकुरुबजनाङ्गः

## काडुकुरुबजनानां वासस्थानानि
पर्वतवासिनः एते वेत्रेण, वंशेन वा कण्डोलं, शूर्पं  च निर्मान्ति ।  अतः एतान्  प्रादेशिकभाषया बेट्ट अथवा बेत्त अथवा काडुकुरुब इति आह्वयन्ति ।  मैसूरुमण्डलस्य नञ्जनगूडु, पिरियापट्टण, हुणसूरु, हेग्गडदेवनकोटे इत्यादिषु उपमण्डलेषु, चामराजनगरमण्डलस्य गुण्ड्लुपेटे उपमण्डले च एते दृश्यन्ते ।  एतेषां वसतिप्रदेशं ‘हाडि’ इति आह्वयन्ति । वामनं, लघुं च कुटीरं जलसौकर्यस्थानेषु निर्मान्ति ।
## सामाजिकव्यवस्था
एतेषु १८ कुलानि सन्ति ।  एतानि ‘सालु’ इति वदन्ति ।  एतेषाम् आराध्यदैवं  हाडिसमीपे  कुत्रचित्  कुटीरे स्थापयन्ति ।  भूत-पिशाचादिषु अधिकः विश्वासः इति कारणेन तेभ्यः नियततया नारिकेलं, कदलीफलं, धनं, कुक्कुटं च दत्त्वा पूजां कुर्वन्ति ।  
एतेषां कन्नडभाषायां तमिळु-मलयाळशब्दाः अपि भवन्ति।   तथापि एषा स्वतन्त्रा विशिष्टभाषा इव भासते ।

वर्गः:कर्णाटकस्य आदिवासिनः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
काडुगोल्लजनाङ्गः

## काडुगोल्लजनाङ्गस्य वसतिः
चित्रदुर्गस्य पूर्वभागे जगळूरु, मोळकाल्मूरु, चळ्ळकेरे, हिरियूरु इत्येषु उपमण्डलेषु एते निवसन्ति । कन्नडभाषा एतेषां मातृभाषा ।  ग्रामात् बहिः कुटीरे निवसन्ति ।  लघुलघु तृणकुटीराणां समूहं ‘हट्टि’ इति वदन्ति ।  एतत् परितः वृतिं स्थापयन्ति । नूतनानां प्रवेशः हट्टि अन्तः न भवति ।  कुक्कुटस्य वराहस्य पालनं हट्टि अन्तः न कुर्वन्ति ।  
## सामाजिकी व्यवस्था
विवाहं कारयितुं ब्राह्मणं न आनयन्ति । जनाङ्गस्य प्रमुखम् अथवा नायकम् अथवा पूजारी इत्याख्यं स्वजनाङ्गस्य अर्चकम् आह्वयन्ति ।  पशुपालनम् एव एतेषां मूलवृत्तिः ।  एत्तप्प, जुञ्जप्प च एतेषां सांस्कृतिकाः वीराः ।  जुञ्जप्पस्य विषये जनपदमहाकाव्यमेव रचितमस्ति ।  
## सम्प्रदायाः
महिलानाम् ऋतुसमये वसतेः बहिः अशौचसमये उपयोक्तुं निर्मिते कुटीरे ताभिः स्थातव्यम् ।  प्रसवसमयेऽपि एवं बहिः कुटीरे एव प्रसवं कारयन्ति ।  एतेषां ‘जनिगे’ सम्प्रदायः विशिष्टः अस्ति ।  या महिला प्रसवानन्तरं वसतेः अन्तः गन्तुम् इच्छति सा बहिः स्थित्वा ‘होरजनि’ स्वीकृत्य, अनन्तरं पौळिगुडि आगत्य ‘ओळजनिगे’ स्वीकृत्य तत्रैव शिशोः नामकरणकारणस्य सम्प्रदायम् निर्वर्त्य हट्टिस्थानं प्रविशति । एषः सम्प्रदायः एतेषु इदानीमपि अस्ति ।  विधवामहिला चेदपि माङ्गल्यं, पादाङ्गुलीयकं, कङ्कणं, कुङ्कुमं, पुष्पं च न निष्कासयन्ति

वर्गः:कर्णाटकस्य आदिवासिनः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वरङ्गलमण्डलम्

[thumb|250px|[आन्ध्रप्रदेशस्य मण्डलानि.]]
## इतिहासः 
आन्ध्रप्रदेशराज्ये अत्यन्तं चारित्रकप्राधान्यतां याति इदं वरङ्गल् मण्डलम् (Warangal district)।     यादवाः,चालक्याः,शातवाहनाः, राष्टकूटाः,काकतीयाः बहमनीवंशजाः, दिल्लीसुल्तानजनाः, मोगलायिनः, गोल्कोण्डनवाब् पालकाः, एतन् प्रदेशं पर्यपालयन् । काकतीयानां पालने अत्यन्तम् उच्चस्थितिं गतमिदं मण्डलम् आन्ध्रवैभवं शिल्पकला संस्कृतिः इत्येतेषां द्वारा दिशः व्यापृताः । १९५३ तमे वर्षे करीम्नगर्,नल्गोण्डामण्डलाभ्यां केचन प्रदेशाः मण्डलेस्मिन् संयोजिताः । १९७५ तमे वर्षे खम्मं मण्डलात् वरङ्गल् मण्डलं पृथक्कृतम् ।

## भौगोलिकम् 
अस्य मण्डलस्य प्राच्यां खम्मं मण्डलम्, पश्चिमे मेदक्, उत्तरे करीम्नगरं, दक्षिणे च नल्गोण्डा, खम्मं मण्डले सीमायां वर्तन्ते । २९% भूभागः अटवीमयः विद्यते । एटूरुनागारं इत्यस्य समीपे वन्यमृगसंरक्षणकेन्द्रमेकं १००० कि.मी.मितं विस्तृतम् । २४५० कि.मी. मिते विस्तीर्णे अङ्गारनिक्षेपाः लब्धाः । आलेरु, मुन्नेरु, पालेरु इत्याख्याः उपनद्यः प्रवहन्ति । नैऋति ऋतुप्रभावात् वृष्टिः सम्भवति ।

## वाणिज्यम् 
एटूरुनागारं इत्यस्मिन् प्रान्ते आन्ध्रप्रदेशरेयान्स् लिमिटेड् कर्मागारः, वरङ्गल् प्रान्ते च सस्यपरिशोधनाकेन्द्रं कार्यं कुर्वन्ति । १८८६ तमे वर्षे इदम्प्रथमतया रेल् मार्गः निर्मितः । वस्त्रवयने, लोहविग्रहाणां निर्माणे च मण्डलस्य ख्यातिः वर्तते । काकतीयविश्वविद्यालयः, प्रान्तीयतान्त्रिकमहाविद्यालयः, वैद्यमहाविद्यालयः च विद्यन्ते ।

## वीक्षणीयस्थलानि 
ओरुगल्लु दुर्गम्, सहस्रस्थम्भदेवालयः, रामप्पदेवालयः, पाकाल, लक्कवरं रामप्पस्वयंभू देवालयः, पद्माक्षी देवालयः इत्यादीनि प्राचीननिर्माणानि बहूनि विराजन्ते । इमानि अवश्यं वीक्षणीयानि ।

## वीथिका

File:Ramappa temple.jpg|रामप्पस्वयंभू देवालयः
File:Khush Mahal, Warangal fort.JPG|खुञ्च् महाल्, वरङ्गल्
File:VSG RHS VIEW.jpg|सहस्रस्थम्भदेवालयः
File:View of Padmakshi Gutta Temple.jpg|पद्माक्षी देवालयः
File:Side View of Thousand Pillar Temple.jpg|सहस्रस्थम्भदेवालयः
File:Thousand Pillar Temple Nandi.JPG|नन्दी, सहस्रस्थम्भदेवालयः

## तालूकाः 
## बाह्यानुबन्धाः 
* Official website

वर्गः:तेलङ्गाणाराज्यस्य मण्डलानि

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
किन्नरिजोगिजनाङ्गः

## किन्नरिजोगिजनाङ्गस्य वेषभूषणानि
कर्णाटकस्य वृत्तिगायकपरम्परायाम् अतिप्रमुखाः एते ।  गायन्तः एव जीवनं  कुर्वन्तः सन्ति एते विशिष्टजनाः ।  शिरसि उष्णीषम्, उष्णीषस्थं  त्रिशूलं, काचकशलाकाभिः निर्मितं  गुळोपुनामकं वस्तु, शिरसि वर्णमयं पिच्छगुच्छं, कृष्णवर्णस्य करांशुकं, वेष्टिः, कण्ठपूर्णाः दीर्घाः मौक्तिकमालाः, कृष्णवर्णस्य प्रावारकः, तस्य उपरि वर्णरञ्जितसूत्रैः विन्यासीकृतः राङ्कवः ,कर्णे कर्णकुण्डलं, हस्ते किन्नरिनामकं तन्त्रिवाद्यं(कण्डोलवीणा), पादे नूपुरं, स्कन्धे प्रसेवः च एतेषां वेषभूषणानि  ।
## स्थानानि
पूर्वं निर्वासिताः इव अटन्ति स्म ।  इदानीं सागर, शिरसि, हानगल्, सोरब, तीर्थहळ्ळी, धारवाडमण्डलम्, बळ्ळारीमण्डलम् एवं  अनेकेषु ग्रामेषु एते दृश्यन्ते ।  एतेषां जनसङ्ख्या इतोऽपि  स्पष्टतया न ज्ञायते ।  पञ्च- षड्सहस्रं स्यात् इति कल्पितमस्ति ।  एते मराठी- कन्नड- हिन्दी- तेलुगुमिश्रितां भाषां वदन्ति ।

वर्गः:कर्णाटकस्य आदिवासिनः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
मलेकुडियजनाङ्गः

## कुडीयजनाङ्गस्य स्थाननिर्देशः
कोडगुमण्डलस्य मडिकेरी,  विराजपेटेप्रदेशे च कुडियजनाः दृश्यन्ते ।  दक्षिणकन्नडमण्डलस्य सुळ्य, बेळ्तङ्गडी, बण्ट्वाळ इत्यादिषु भागेषु ‘मलेकुडिय’ इति अन्यः कश्चन वर्गः अस्ति ।  कुडियजनाङ्गः, मलेकुडियजनाङ्गः च भिन्नः इति केचन  विद्वांसः, द्वौ अपि समानौ इति केचन विद्वांसाः वदन्ति ।  दक्षिणभारतस्य आदिवासिजनाङस्य  अध्ययनं कृत्वा एड्गर् थर्स् बन्, के.रङ्गाचारिः च वदतः यद् कुडियजनाङ्गः  मलेकुडियजनाङ्गः च समानगणः ।  एतेषु वैवाहिकसम्बन्धः अपि चलति ।  मडिकेरीस्थाः कुडियजनाः धर्मस्थलं परितः विद्यमानाः मलेकुडियजनैः सह विवाहादिकं रचयन्ति । 
## भाषा वृत्तिः च
दक्षिणकन्नडमण्डले, कुडियजनाङ्गीयान्  अथवा मलेकुडियजनाङ्गीयान्  मलेकुडिय, कुडिय, बारिकेगौड, गौड इत्यादि नाम्ना आह्वयन्ति ।  शिराडि- चार्मुडिघट्टयोः अरण्यस्य मध्ये विद्यमानाः इळिमले, बाञ्जारुमले, अम्बाटिमलेप्रदेशः एतेषां प्रियः ।  एलावाटिकासु, अरण्येषु क्रुत्रिमवननिर्माणार्थं च  वृक्षकर्तनकार्याणि च कुर्वन्ति ।  ‘तुळु’ एतेषां मातृभाषा ।  मलयाळिजनैः सह कार्यं कुर्वन्ति इति कारणेन अनिवार्यतया मलयाळभाषामपि वदन्ति ।  बहिः व्यावहारिकभाषा कन्नडभाषा इति कारणेन् कन्नडमपि एते जानन्ति ।  कल्लुर्टिं , भैरवं, अम्बाटिमलेदैवं, धर्मस्थलमञ्जुनाथस्वामिनं च आराधयन्ति ।
## गृहनिर्माणं, कुटुम्बव्यवस्था च
मलेकुडियजनाङ्गीयाः व्रीहितृणम् आच्छाद्य कुटीरं निर्मान्ति ।  अन्तः भूतप्रकोष्ठः, पाकशाला, शयनप्रकोष्ठः, मध्यप्रकोष्ठः, वस्तुस्थापनप्रकोष्ठः च भवन्ति ।  एतेषु अविभक्तकुटुम्बः विरलः ।  एतेषां चिन्तनानुसारम्  केवलं  पतिः, पत्नी, बालाः च कुटुम्बे भवन्ति ।  विधवाविवाहस्य अवसरः अस्ति ।  
## न्यायव्यवस्था
कलहसन्दर्भे , न्यायदानं करोति वसतिसमुच्चयस्य नायकः गुरिकारनामकः ।  सर्वे मिलित्वा एतस्य चयनं कुर्वन्ति ।  बहिर्भागतः आगताः जनाः अन्तः गन्तुं गुरिकारस्य अनुमतिं प्राप्नुयुः ।  एतेषां विवाहनिश्चयाः, जनन-मरणकार्याणि, अनैतिकसम्बन्धः, भूकलहाः, पर्वदिनानि इत्यादयः गुरिरुकारस्य नेतृत्वे एव चलन्ति ।

वर्गः:कर्णाटकस्य आदिवासिनः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
मरुस्थलीयभूमिः

in the Rub' al Khali ("Empty quarter") of Saudi Arabia.]]
, Negev desert, Israel]]

रेगिस्तानी –भूमिः(मरुस्थलीय – भूमिरियं वृहद्वालुकाखण्डयुक्ता भवति । यत्र मृत्तिकाऽपि खण्डात्मिका भवति । अत्रबालुकाखण्डेषु मृत्तिका- खण्डेषु च जलशोषण-क्षमता न भवति । अतोऽत्र वनस्पतयः न भवन्ति, कृषिकार्यमपि न भवितुमर्हति । अत्र वृक्षपादपानामुत्पत्तिरेव न भवति । अतस्तेषामभावे वातावरणे अर्द्रतायाः पूर्णतः अभावः भवति । फलतः  तत्र बर्षाऽपि न भवति तथा बर्षायाः अभावे सः भूभागः पूर्णतः रेगिस्तानी- भूभागः भवति । भारते सर्वाधिकः वृहद्रेगिस्तानी भूभागः थार नामकः अस्ति । अस्य क्षेत्रफलं ३१.७ मीलियन् हेक्टेयर् इत्यस्ति । पञ्जाव-गुजुरात् –राजस्थान् प्रदेशानां चायं भूभागः अस्ति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* 
* , a report in the Global Environment Outlook (GEO) series.
* Map with biodiversity scenarios for desert areas, from the Global Deserts Outlook.
* Finding Water in the Desert - wikiHow page

वर्गः:भू-प्रकृतिः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
डेक्कन् चार्जर्स्

डेक्कन् चार्जर्स् इति एषः गणः भारतीयप्रीमियर् लीग् मध्ये अन्यतमः वर्तते । एषः गणः हैदराबाद् नगरं प्रातिनिधत्ते । टि वेङ्कटरेड्डी एतस्य गणस्य निर्वाहकः वर्तते । एषः डेक्कन् क्रोनिकल् समूहसंस्थायाः प्रमुखः । कुमार सङ्गकारः गणस्यास्य नेता विद्यते ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*Official Deccan Chargers Website
*Deccan Chargers History and Major Achivements 

वर्गः:भारतीयप्रीमियर् लीग्
वर्गः:क्रीडासम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कुडुबिजनाङ्गः

## कुडुबिजनाङ्गस्य स्थाननिर्देशः
गोवाप्रदेशे पोर्चुगीसानां शासनसमये ततः अनेके आदिवासिजनाङ्गाः आगत्य समीपस्थेषु उत्तरकन्नडमण्डलस्य अरण्यप्रदेशेषु वासम् आरब्धवन्तः ।  एवमेव दक्षिणकन्नडमण्डले  उडुपीमण्डलस्य, कुन्दापुरप्रदेशेषु अपि वासम् आरब्धवन्तः।  एतेषु गोवाकुडुबि, कोडियालकुडुबि, अरेकुडुबि, जोगिकुडुबि, नाडकुडुबि, काडकुडुबि, कुम्रिकुडुबि इत्यादि अन्तर्गणाः सन्ति । एतद् परिशीलयामः चेत् कञ्चित् अन्तर्गणं भिन्नभिन्नस्थानेषु, सन्दर्भेषु भिन्नाः इव अभिज्ञातं स्यात् इति भासते ।  वस्तुतः एतेषु अन्तर्गणाः न सन्ति ।  उत्तरकन्नडमण्डलस्य यल्लापुर, कारवार, अङ्कोल इत्येतेषाम् उपमण्डलानां सीमाप्रदेशस्य अळ्ळेमने, नीरक्लु, तिमानि, हरूरु, कळमेमने, बङ्कोळ्ळि, तारेमने, हेग्गारमने, नेक्केमने, मरळ्ळि इत्यादिस्थानेषु ‘अट्टेकुडुबि’ जनाः निवसन्ति ।  ‘अट्टे’ इत्युक्ते पलाय्य आगतवन्तः इत्यर्थः ।  
## वैशिष्ट्यानि
इण्डो-आर्यन् भाषावर्गस्य कोङ्कणिभाषा एतेषां मातृभाषा ।  मृगयया, आहारसङ्ग्रहणस्य आदिवासिजनाङ्गेषु कुडुबिजनाङ्गः अन्यतमः एषः इति मानवशास्त्रज्ञाः अभिज्ञातवन्तः सन्ति । गोवाकुडुबिजनानां विशेषः इत्युक्ते एते पालितपशोः मांसं न खादन्ति ।  एतेषु ३६बळि(वंशमूलानि) सन्ति ।  पितृप्रधानकुटुम्बव्यवस्था अस्ति ।  कस्यचित् कुटुम्बस्य रक्षणदायित्वं गोयेदैव, गडिदैव, पितृ-आत्मा इत्येताः तिस्रः शक्तयः निर्वहन्ति ।

वर्गः:कर्णाटकस्य आदिवासिनः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
कच्छवनस्पतियुक्तभूमिः

thumb|World Mangrove Forests distribution
thumb|thumbtime=30|right|Short video of a mangrove in Brazil

अयं भूभागः सामान्यतः महासागरतटे, समुद्रतटे नदिसागर- संगमसमीपे च भवति । अत्रत्या मृत्तिका लवणयुक्ता, लवणावशोषणक्षमतायुक्ता च भवति । अतः अयं भूभागः ऊष्णकटिबन्धीय-उपोष्णकटिवन्धीय – अन्तः ज्वारीयेषु क्षेत्रेषु भवति । अत्रत्याः वनस्पतयः कच्छवनस्पतयः इति नाम्ना अभिधीयन्ते । एभिः वनस्पतिभिः समुद्रतटं स्थिरं भवति । अर्थात् एभिः तटमृत्तिकायाः समुद्रेण कर्तनमवरुध्दं भवति । भारते अस्य भूभास्यपरिमापः ६७४० वर्गकीलोमीटरमस्ति । यः समुद्रतटे अस्ति । अयं विश्वस्य ७ प्रतिशतसंख्याकः अस्ति । अस्यावशोषणमपि जनैः क्रियन्ते ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
* Mangroves- At the Smithsonian Ocean Portal
* 
* 
* In May 2011, the VOA Special English service of the Voice of America broadcast a 15-minute program on mangrove forests. A transcript and MP3 of the program, intended for English learners, can be found at Mangrove Forests Could Be a Big Player in Carbon Trading

वर्गः:भू-प्रकृतिः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
मधूरुदेवालयः

मधूरु इति प्रदेशः केरलराज्यस्य कासरगोडुमण्डले वर्तते। अत्रस्थः देवालयः बहुप्रसिद्धः यत्र श्रीमदनन्तेश्वरस्य सन्निधिः वर्ततॆ। तत्रैव विद्यमानेन भगवतः गणपतेः सान्निध्येन क्षेत्रस्य प्रसिद्धिः वर्धितास्ति। कुम्बळेसीमान्तरे विद्यमानेषु चतुर्षु प्रमुखदेवालयेषु मधूरुदेवालयः अन्यतमः प्रमुखश्च। देवालयस्य पुरतः एव मधूरुनदी प्रवहति। वर्षाकाले नद्याः उपप्लवः देवालयं अंगणं प्रविशति। 
## इतिहासः 
'मदरु' इति कयाचित् महिलया प्राप्ता आसीत् श्रीमतः मदनन्तेश्वरस्य उद्भवमूर्तिः इति लोककथा । तस्मात् एव क्षेत्रमिदं मधूरुनाम अवाप्नोत् । कश्चित् ब्राह्मणबालः क्रीडन् देवालयस्य गर्भगृहस्य भित्तौ गणपते चित्रं व्यरचयत्। दिनेषु गतेषु तत् स्थूलं बृहत् च अभवत्। सः बालः तां आकृतिं (गणपतेः) 'बोड्डज्ज', 'बोड्डगणपतिः' इति निर्दिशति स्म।  सा गणपतिमूर्तिः देवालयस्य दक्षिणभित्तौ विराजते। कार्यारम्भे भक्ताः एनं मधूरुगणपतिं मनसा स्मरन्ति।

## सेवाः 
अत्र गणेशाय 'अप्पम्' इत्यस्य निवेदनं क्रियते । *उदयास्तमानसेवा* गणपते प्रीतिकरी सेवा इति प्रतीतिः। प्रतिदिनं प्रातः अष्टवादनतः द्वादशवादनपर्यन्तं इयं सेवा प्रचलति।

वर्गः:केरलराज्यस्य देवालयाः
वर्गः:केरलराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
कोलकाता नैट् रैडर्स्

कोल्कत्ता नैट् रैडर्स् इत्येषः गणः भारतीयप्रीमियर् लीग् मध्ये अन्यतमः वर्तते । एषः गणः कोल्कत्ता नगरं प्रातिनिधत्ते । गौतमगम्भीरः एतस्य गणस्य नायकः । शाह् रूख् खान् अपि च जूही चाव्ला एतस्य गणस्य निर्वाहकौ स्तः ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* 
* Official Fan Club (Knight Club) 
* Kolkata Knight Riders on IPL Twenty20

वर्गः:भारतीयप्रीमियर् लीग्
वर्गः:क्रीडासम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
किङ्ग्स् ११ पञ्जाबः

किङ्ग्स् ११ पञ्जाबः इत्येषः गणः भारतीयप्रीमियर् लीग् मध्ये अन्यतमः वर्तते । एषः गणः मोहाली नगरं प्रातिनिधत्ते । आडं गिल्क्रिस्ट् एतस्य गणस्य नायकः । नेस् वाडिया, प्रीति ज़िन्टा एतस्य गणस्य निर्वाहकौ स्तः ।

अस्माकं देशः

वर्गः:क्रिकेट्-क्रीडा
वर्गः:क्रीडासम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कोण्डमामजनाङ्गः

कोण्डमामजनाङ्गस्य स्थाननिर्देशः

‘कोण्डमाम’  एतेषां पर्यायनाम ।  कोण्ड इत्युक्ते तेलुगुभाषया  ‘वनम्’ इत्यर्थः अस्ति ।  अतः एतेषां मूलं तेलुगुनाडु स्यात् इति ऊहा कर्तुं शक्या ।  श्रीशैलतः वयम् आगताः इति एते वदन्ति ।  एतेषां मातृभाषा ‘तेलुगुभाषा’ । अन्यैः सह व्यवहाराय तेलुगुमिश्रितकन्नडभाषां वदन्ति ।  अटनम्  एतेषां प्रवृत्तिः इति कारणेन यत्र गच्छन्ति तत्रत्यभाषां पठित्वा व्यवहरन्ति ।  बळ्ळारी, चळ्ळकेरे, नायकनहट्टि समीपस्य देवरहळ्ळि, चन्नगिरेः समीपस्य नल्लूरु, होसदुर्ग, शिवमोग्गस्य सोरब, सागर, शिकारिपुर, शिराळकोप्प, धारवाड, गदग, हासन, मैसूरु, कोळ्ळेगाल इत्यादिषु ग्रामेषु  एते दृश्यन्ते ।  चळ्ळकेरे उपमण्डलस्य कडदरहळ्ळि अथवा रङ्गव्वनहळ्ळी इत्यत्र एतेषाम् एव कश्चन अग्रहारः अस्ति ।

## वेषभूषणानि
एतेषु अनेकानि  ‘बेडगु’(वैशिष्ट्यानि) सन्ति ।  प्रमुखः उद्योगः भविष्यं वदन्ति ।  किन्नरिजोगिजनाङ्गः इव एतेषामपि विशिष्टानि वेषभूषणानि ।  वर्णमयचित्रवेष्टिः, एकनादस्य तम्बूरवाद्यं, तालवाद्यं, कण्ठे रुद्राक्षमाला, कृष्णवर्णस्य सूत्रं, ललाटे रक्तवर्णस्य पट्टिकां बद्ध्वा तत्  परितः मयूरपिच्छं योजयित्वा, स्तूलश्मश्रुः, कर्णे कर्णाभरणं, स्कन्दे पतिते स्यूते , वराटिकाः, ललाटमध्ये बृहत् कुङ्कुमस्य तिलकम् इत्यदिभिः एव ‘कुरुमाम’ इति ज्ञातुं शक्यते ।  एतेषां नाम्नि रामायणस्य महाभारतस्य च नाम्नां प्रभावः दृश्यते ।

वर्गः:कर्णाटकस्य आदिवासिनः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:कर्णाटकसम्बद्धाः भाषानुबन्धयोजनीयाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
डेल्ली डेर्डेविल्स्

डेल्ली डेर्डेविल्स् इत्येषः गणः भारतीयप्रीमियर् लीग् मध्ये अन्यतमः वर्तते । एषः गणः देहली नगरं प्रातिनिधत्ते । वीरेन्द्र सेह्वाग् एतस्य गणस्य नायकः । ग्रन्धी मल्लिकार्जुनराव् एतस्य गणस्य निर्वाहकः वर्तते । एषः *जि एम् आर्* संस्था प्रमुखः ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*IPL team Delhi Daredevils web page on official IPL T20 website - IPLT20.com
*HIghlites of Delhi Daredevils Matches 
*The Official Delhi Daredevils Site
*Delhi Daredevils Team 2012

वर्गः:भारतीयप्रीमियर् लीग्
वर्गः:क्रीडासम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः