open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
शुक्लाफाँट वन्यजन्तु आरक्ष

**शुक्लाफाँट वन्यजन्तु आरक्ष** नेपालदेशस्य **कञ्चनपुर**मण्डले स्थितं एकं वन्यपशु-संरक्षण-केन्द्रम् अस्ति।
३०५ वर्ग किलोमिटरपर्यन्तं व्यप्ते अस्मिन् क्षेत्रे बहवः प्राणिनः, वन्यजीवाः जलजीवाः एवं पक्षिणः संरक्षिताः सन्ति ।

इदं वन्यपशु-आरक्षणक्षेत्रं प्राचीनकाले नेपालदेशस्य राज्ञः कूलस्य आखेटक्षेत्ररूपेण **शाही हन्टिङ रिजर्भ** इति नाम्ना परिचितमासीत् ।  सम्वत् १९६९ वर्षे अस्य क्षेत्रस्य आरक्षणम् अनया रीत्या कृतम् । १९७१ तमे वर्षे तच्छेत्रं **शाही-शुक्लाफाँट-वन्यपशु-आरक्षणकेन्द्रम्** इति  (*Royal Sukla Phanta Wildlife Reserve*) नाम्ना  विधिवत् स्थापितम् ।

वर्गः:नेपालदेशस्य वन्यपशुसंरक्षणकेन्द्राणि
वर्गः:नेपालदेशः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
देवेन्द्र फडणवीस

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
महाराष्ट्रराज्यस्य मुख्यमन्त्रिणः

वर्गः:महाराष्ट्रराज्यम्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
मैथिलीभाषा

**मैथिली** (तिरहुता: 𑒧𑒻𑒟𑒱𑒪𑒲) भारत-नेपालयोः केषुचित् भागेषु भाष्यमाणा हिन्द-आर्यभाषा अस्ति । इयं मिथिलाक्षेत्रस्य मूलभाषा अस्ति, या भारतस्य बिहार-झारखण्डराज्ययोः केचन भागाः, नेपालदेशस्य पूर्वतराई-प्रदेशम् अपि व्याप्नोति । इयं भारतस्य २२ आधिकारिकमान्यताप्राप्तभाषासु अन्यतमा अस्ति, नेपालदेशस्य द्वितीया सर्वाधिकभाषितभाषा च ।

एषा भाषा प्रधानतया देवनागरीलिप्यां लिखिता, परन्तु अन्ये द्वे ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्णे लिप्यौ आस्ताम्- तिरहुता, यस्याः कश्चित् उपयोगः वर्तमानपर्यन्तं धारितः अस्ति, कैथी च ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* बिहारीभाषाः
* हिन्द-आर्यभाषाः
* मागधनभाषाः (पूर्व-आर्य)
* बिहारराज्यम्

## सन्दर्भाः 
वर्गः:भारतीयभाषाः
वर्गः:भाषाः
ब्रह्मचर्यम्

**ब्रह्मचर्यम्** अष्टाङ्गयोगस्य यमेषु अन्यततम् ।

वर्गः:यमः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
हंसः

thumb|250px|हंस:
**हंसस्**तत्महापक्षिनानां गणः। ग्रीष्मे हंसा उत्तरेषु क्षेत्रेषु वसन्ति तथापि हिमे दक्षिणान्पतन्ति। पक्षिणस्तुलासन्न 2-3 क.ग. अस्ति। हंसा जलस्य परि वसन्ति जलस्य वीरुध्य​ऽदन्ति च​।

वर्गः:विभिन्नलेखेभ्यः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्

वर्गः:पक्षिणः
आजाद हिन्द फौज्

thumb|right|500px|आजाद हिन्द फौज इत्यस्य सैन्ययात्रा

**आजाद हिन्द फौज् ** (,  )  इत्यस्य नेतृत्वं यदा सुभाषचन्द्र बोस् इत्यस्य हस्ते आसीत्, तदा भारते हिन्दछोडो इति आन्दोलनं चलति स्म ।  तदानीन्तने काले सुभाषचन्द्र बोस् इत्यनेन भारतस्य स्वतन्त्रतायैै जापान-देशस्य सेनायाः सहाय्येन ब्रिटिश्-शासकैस्सह  युद्धस्य सज्जता कृता ।  १९४३ तमे वर्षे जुलाई-मासे आजाद हिन्द फौज् इत्यस्य नेतृत्वं सुभाषचन्द्र बोस् इत्यनेन स्वीकृतम् । तस्मात् दिनात्  आजाद हिन्द फौज् इत्यस्य रचना, भारतस्य स्वातन्त्र्यप्रयासः दृढः अभवत् ।

## भारत-देशे आङ्लशासनस्य प्रभावः  
ब्रिटिश्-देशात् पाश्चात्याः वाणिज्यार्थं भारतमागताः ।  तैः स्वव्यापाराय  'ईस्य इन्डिया' इत्यस्याः संस्थायाः स्थापना कृता । अस्याः समित्याः वा संस्थायाः माध्यमेन आङ्ग्लजनाः भारत-देशे आधिपत्यं स्थापयामासुः । अपि च 'इस्ट इन्डिया'  इत्यस्याः संस्थायाः अधिकारिणः भूमिकरं गृह्णन्ति स्म । सर्वप्रथमं  तैः बंङ्गालप्रान्ते भूसत्त्वप्राप्त्यर्थम् अधिकारः प्राप्तः । ते च तत्रस्थैः अधिकारिजनैः सह मिलित्वा भूसत्त्वंं स्वीकुर्वन्ति स्म, तत्रस्थाः नवाब प्रजाः च पालयन्ति स्म । अनेन प्रकारेण तत्र द्वीमुखिशासनपद्धत्याः प्रारम्भः अभवत् । द्विमुखिशासनपद्धत्यनुसारेण समितिसेवकाः कृषकेभ्यः बलात् करं गृह्णन्ति स्म । अतः कृषकाः अपि त्रस्ताः भवन्ति स्म । पुनरियं संस्था करद्रव्येन वाणिज्यं कृत्वा धनम् एकत्रितं करोति स्म, अल्पमूल्यानां वस्तूनाम् उच्चमूल्यैः विक्रयं च करोति स्म । अस्मात् कारणात् देशस्य वस्त्रव्यापारः ध्वस्तः अभवत् ।  निर्धनकर्मकराः स्वोदरपूर्त्यर्थं महानगराणि  च अगच्छन्, अन्ये कर्मकराः अकर्मण्याः च अभवन् । अनेन प्रकारेण अस्माकं भारत-देशस्य वाणिज्यं वैदेशिकानां हस्ते पातितम् ।  

## सामाजिकधार्मिकक्षेत्रे परिवर्तनम् 
आङ्ग्लशासकानां वाणिज्यशासननीतिभिः भूस्वामिनः, व्यापारिवर्गाः, शिक्षितजनाः, मध्यमवर्गीयाः, सर्वकारकर्मचारिवर्गीयाः च जनाः उत्पन्नाः जाताः । तदानीन्तने काले  भारतीयप्रजासु स्वतन्त्रतायाः वाणिविकास वर्तमानपत्राणि प्रचलितानि ।    
 
समाजे प्राचीप्रथायाः स्थाने नवीनप्रथायाः उदयः जातः । अस्याः प्रथायाः प्रवर्तकः राजा राम मोहनराय इत्ययम् आसीत् । तेन महाभागेन सह लोर्ड विलियम् बेन्टिक् इतीयमपि समाजे नवीनप्रथायाः प्रसारे सहयोगम् अकरोत् । राजा राममोहनः सतीप्रथायाः विरोधं कृतवान् । पुनर्विवाहप्रथायाः, कन्याभ्रूणहत्यायाः च प्रतिबन्धम् अकरोत् तदर्थं नियमान् च अरचयत् ।    

भारतदेशे आङ्ग्लसर्वकारस्य शासनव्यवस्था आङ्ग्लभाषायां प्रचतति स्म । अतः आङ्ग्लभाषायाः आवश्यकता जाता । तस्मात् कारणात् भारते आङ्ग्लशिक्षाप्रारम्भः अभवत् । प्रारम्भे मद्रास (चेन्नई) मुम्बई-कोलकातादि महानगरेषु विश्वविद्यालयानां स्थापना अभवत् । 

भारते धर्मोत्थान इति आन्दोलनाय यवनसमाजः, ब्रह्मसमाजः, प्रार्थनासमाजः, आर्यसमाजः, रामकृष्णमिशन्-थियोसोफिकल् सोसैटि इति एतादृशीनां संस्थानां प्रादुर्भावः जातः । 

## सन्दर्भः 
वर्गः:भारतस्य आधुनिकयुगः (१५०० क्रै- १९०० क्रैस्ताब्दः)

वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा
अडालज वाव

**अडालज वाव** (, ) इति प्रसिद्धं, सुन्दरं च स्थलम् अहमदाबाद-नगरात् १८ कि.मी दूरे वर्तते । गुजरातराज्यस्य सर्वेषु वाव इति नामकस्थले अडालज वाव इति स्थलं सर्वाधिकं सुन्दरम् अस्ति ।  
## प्राचीनं नाम, तुलना च 
अडालज वाव दादहरी वाव इत्यस्मात् स्थलात् विशालं नास्ति । किन्तु अलङ्कारदृष्ट्या तस्मात् बहुसुन्दरम् अस्ति । शिल्पशास्त्रानुसारं अडालज वाव इत्यस्य जया नाम अस्ति । दादाहरी वाव इत्यस्य भद्रा इति नाम अस्ति । माताभवानि वाव इत्यस्य नाम नन्दा इति अस्ति ।
## अडालज वाव 
अडालज वाव इत्यस्मिन् प्रवेशे सति २२.५ फीट् चतुष्कोणीयं मण्डपम् अस्ति । तस्योपरि अष्टकोणयुतं सामान्यं स्तूपः अस्ति । मण्डपस्य सुन्दराः स्तम्भाः सन्ति । वाव इत्यस्मिन् प्रवेशे सति ये स्तम्भाः सन्ति ते उत्तमकलायुताः सन्ति । 
## अडालज वाव इत्यस्य मण्डपः 
मण्डपस्य चतुर्दिक्षु पेयं जलं स्थापयितुं लघु-प्रकोष्ठाः सन्ति । तेषां प्रकोष्ठानां वातायनैः मण्डपं शोभायमां दृश्यते । तेषां वातायनानाम् अधः हस्त्यादीनाम् आकृतीनां शिल्पकलाः दृश्यन्ते ।
## गौरवं, गवाक्षाः च 
प्रायशः मुस्लिं जनाः दीपकं न कुर्वन्ति किन्तु अडालज वाव इति स्थले मुस्लिं चिरागः इति मुस्लिम जनानं दीपकः अस्ति इति गौरवस्य विषयः । तत्र एकस्मिन् गवाक्षे हिन्दूनां देवस्य मूर्तिरपि अस्ति । अपरे गवाक्षे गुजरातराज्यस्य प्रसिद्धानां नव सङ्घख्टायकानां घटानां त्रिभिः पक्तिभिः सोभार्थम् आकारः दत्तोऽस्ति । 
## अडालज वाव इत्यस्य द्विभूमे नवग्रहाणां मूर्तयः 
तस्य द्विभूमे नवग्रहाणां मूर्तयः सन्ति । जलतः ऊर्ध्वे द्विभूमे एकस्यां दिशि गृहविषयस्य शिल्पकलाः दृश्यन्ते । 
## अडालज वाव इत्यस्मिन् शिल्पकलाः, प्रकोष्ठाः च 
अडालज वाव इत्यस्मिन् बहव्यः शिल्पकलाः दृश्यन्ते । तथापि तत् पूर्णं निर्माणं नास्ति इति जनाः वदन्ति । तस्मिन् बहवः प्रकोष्ठाः आसन्, अतः एकाकी तु गन्तुम् अपि न शक्नुमः इत्यपि जनाः अमन्यन्त । किन्तु साम्प्रतं ते प्रकोष्ठाः पूरिताः । 
## अडालज वाव इत्यस्य दैर्घ्यम् 
अडालज वाव इत्यस्य दैर्घ्यं २५१ फिट् अस्ति । अष्टकोणीयस्य-कूपस्य शिल्पकलाः अन्यत् वाव स्थलेभ्यः अधिकं सुन्दरम् अस्ति । अडालज वाव इत्यस्मिन् अष्टकोणीयस्य कूपस्य समीपे गोलाकारेण सोपानम् अस्ति । तस्य शिल्पकलाः हिन्दूनां संस्कृत्यनुरुपाः सन्ति । 
## अडालज वाव इत्यस्मिन् संस्कृतभाषायाः लेखाः, निर्माणकालश्च 
अडालज वाव इत्यस्मिन् संस्कृतभाषायाः लेखाः अपि सन्ति । लेखे १५५५ तमस्य वर्षस्य माघमासस्य शुक्लपक्षस्य पञ्चम्यां तिथौ यदा सूर्यः उत्तरायणे आसीत्, तदा अडालज वाव इत्यस्य रचना जाता । तदानीं ई.स. १४९९ प्रचलति स्म । इदं सर्वं फोर्बस् सभायाः सङ्ग्रहे लिखितम् अस्ति । अडालज वाव  इत्यस्य निर्माणं वीरसिंहस्य पत्नी रुडादेवी अकरोत् । अत एव अडालज वाव इत्यस्मिन् रुडादेवी इत्यस्याः प्रशंसायाः विषये श्लोकाः प्राप्यन्ते । अस्य निर्माणार्थं ५००१११ टङ्का इति व्ययः अभवत् । डो.फोर्बस् मते ५००१११ इत्यस्य मूल्यं १६६७८० रुप्यकाणि भवन्ति । इत्थम् अडालज वाव इत्यस्य इतिहासः प्राप्यते ।

## सन्दर्भः 
वर्गः:गुजरातराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
मोरारी बापु

**मोरारीबापू**(,  )रामायणस्य कथाकारः अस्ति । तेन ६०० अधिकाः रामायणस्य कथा कृताः । तस्य कथायां संम्पूर्णं मण्डपं भक्तैः परिपूर्णं भवति । सः एकैकस्यां कथायां नूतनानि उदाहरणानि दत्त्वा जनान् प्रभावयति ।
## जन्म परिवारश्च 
१८४६ तमस्य वर्षस्य सितम्बर-मासस्य २५ तमे दिनाङ्के भावनगर-मण्डलस्य तलगाजरडा इति नाम्ने लघुग्रामे तस्य जन्म अभवत् । तस्य पितुः नाम प्रभुदास हरियाणी मातुः नाम सविताबेन हरियाणी आसीत् । मोरारीबापू इत्यस्य द्वे भगिन्यौ, षड्-भ्रातरः च आसन् ।
## बाल्यं, शिक्षणं च 
पितामहः त्रिभुवनदासः मोरारी बापू इत्येतं प्रतिदिनं रामचरितमानसस्य पञ्च चोपाई पाठयति स्म तत्वार्थं, गूढार्थं च बोधयति स्म । ताः सः विद्यालयं प्रति गच्छन् कण्ठस्थं करोति स्म । सः तलगाजरडा-ग्रामात् महुवा-ग्रामं प्रति एकाकी एव गच्छति । ततः प्रत्यागमन काले मार्गे रामवाडी इति स्थलस्य समीपे एकस्य कुटिरस्य निर्माणं कृत्वा तत्र रामचन्द्रस्य भावचित्रं स्थापयित्वा रामकथां करोति स्म । तत्र केचन वृद्धाः अपि कथां श्रोतुम् आगच्छन्ति स्म ।

## मोरारी बापू इत्यस्य प्रथमा कथा  
१८६० तमे वर्षे तलगाजरडा-ग्रामस्य पुरातने मन्दिरे भगवतः श्रीरामस्य मन्दिरे मोरारी बापू इत्यस्य प्रथमा कथा आसीत् । यदा तेन ग्रामजनेभ्यः प्रथमवारं रामकथा श्राविता, तदा पितामहस्य अक्षिणी भावाश्रुपूर्णा अभवताम् । सः एकस्मै वृक्षाय जलं दत्त्वा वृक्षस्य सिञ्चनम् अकरोत् इति सन्तोषम् अन्वभवत् । साम्प्रतं स्वकथायां मोरारी बापू अपि अस्याः वार्तायाः उल्लेखं करोति ।
## मोरारी बापू शिक्षकः 
रामकथाकारस्य मोरारी बापू इत्यस्य उपरि परिवारस्य दायित्वम् आपतितम् अतः तेन अभ्यासः त्यक्तः । किन्तु परिवारस्य दायित्वं वोढुं अशक्नोत् तावदधीतवान् । सः एकस्यां शालायां शिक्षकः अभवत् ।  प्रशिक्षणं प्राप्तुं सः अहमदाबाद-नगरस्य शाहपुर इत्यत्र गतः । किन्तु कथारसवशात् सः शिक्षकस्य वृत्तिम् अत्यजत् । अन्ते रामस्य शरणं गतः । इत्थं भक्तेः प्रभावस्तु तेन पूर्वजैः प्राप्तः इति अनुमीयते ।  
## मोरारी बापू निम्बार्कवंशीयः 
निम्बार्क परम्परायाः ध्यानस्वामी बापू इत्याख्यः मारारी बापू इत्यस्य प्रपितामहः अस्ति । सः सौराष्ट्रप्रान्तं विचरन् सेंजल-ग्रामम् आगतः । कालान्तरे सः तत्रैव समाधिस्थः अभवत् । तस्य एकः शिष्यः जीवनदास महेता इति आसीत् । सः ब्राह्मणः आसीत्त, तथापि तेन ध्यानस्वामितः दीक्षा गृहीता । किन्तु एकदा 'त्वं संसारी भव' इति गुरुः आदिशत् । सः जीवनदास महेता इति नाम्नः परिवर्तनं कृत्वा हरिव्यासी अभवत् । तस्य परंपरायाम् एव मारारी बापू इत्यस्य जन्म अभवत् । सः हरिव्यासी अपि सेंजल-ग्रामे समाधिस्थः अभवत् ।
## मोरारी बापू इत्यस्य वैशिष्ट्यम् 
मोरारी बापू इत्यनेन अग्निं, तेजः च विहाय भूमौ, जले, आकाशे च कथाः कृताः । सः स्वस्य कथासु शैलीनाम् अपि परिवर्तनं विदधाति । सः धीरं, गम्भीरम् उपदेशं च विहाय शेर-शायरी इत्यादिभिः मनोरञ्जनयुतां कथाम् कृत्वा रामस्य प्रति यूनः जनान् आकृषति । सः कथायाः माध्यमेन युवानः जागरूकाः स्युः इति इच्छति । तदर्थं सः शिबिराण्यपि आयोजयति ।
## मोरारी बापू इत्यस्य सारल्यम् 
एकदा मोरारी बापू भावनगरे कथायाम् अहं चौरः अस्मि अहं रामजी मन्दिरात् हनुमतः मूर्तिं चोरितवान् । मया धूम्रशलाकायाः पानम् अपि कृतम् । अहम् एकदा वैयक्तिक-संस्थायाः वित्तस्य गणनायां ४ रुप्यकाणां अधिकता आसीत् तत् कः पश्यति इति विचार्य स्वीकृतवान् । कतिचित् दिनान्ते १२ रुप्यकाणां न्यूनता जाता तत् स्वस्य कोशात् पूरित्वा ईश्वरः पश्यति इति अन्वभवत् । एतद् सर्वम् उक्त्वा यदा बापू अरोदीत्, तदा अयं वास्तविकां कथां विदधाति इति जनैः ज्ञातम् ।

## सन्दर्भः 
वर्गः:गुजरातराज्यस्य व्यक्तयः
वर्गः:हरिकथाकाराः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
हेलियोदर स्तम्भः

**हेलियोदर स्तम्भः** मध्यप्रदेशे विदिशानगरे स्थितः अश्मस्तम्भः अस्ति। एषः स्तम्भः। एषः स्तम्भः क्रि.पू ११३ तमे वर्षे हेलियोदरेण य्वनराजदूतेन प्रस्थापितम्। हेलियोदरः अन्तलिकितेन यवनराजेन शुङ्गराजस्य भागभद्रस्य सभाम् प्रेषितः। स्तम्भस्योपरि गरुडस्य मूर्तिः आसीत्। एषः स्तम्भः वासुदेवस्य मन्दिरस्य अग्रे स्थापितः।
 

## अभिलेकनानि
अस्मिन् स्तम्भे ब्राह्मीलिप्याम् रचिते द्वे अभिलेकने स्तः। प्रथमम् अभिलेखनम् हेलियोदरस्य परिस्थितिः वर्णयति।
 
अयम् देवदेवस्य वासुदेवस्य गरुडध्वजः यवनराजेन अन्तिलिकेन प्रेषितः तक्षशिलावासस्य दियस्य पुत्रेण हेलियोदरेण भागवतेन काशिपुत्रस्य भागभद्रस्य सकाशम् उपेत्य स्वविराज्यस्य चतुर्दशे वर्षे कृतः।
द्वितीयम् अभिलेखनम् तस्य धर्मोपदेशानि वर्णयति।

त्रीणि अमृतपदानि अनुष्ठितानि स्वर्गं नयन्ति। ते धर्मः दानम् अप्रमादम् च सन्ति।

## सन्दर्भः
हेलियोदरः वैष्णवधर्मम् अनुसृत्य स्वभक्त्या अस्य स्तम्भस्य प्रस्थापनम् अकरोत्। अन्तलिकस्य नाणकेषु कमलाग्रदण्डधरः कृष्णः निवर्णितः। तस्य पृष्ठे तक्षशिलायाः मुद्रिका (घण्टा सहितः गजः) माल्यधरा निके अपि वर्णिताः। एषु नाणकेषु यवनलिप्याम् "BASILEOS NIKEPHOROU ANTIALKIDOU" इति अथवा खरोष्ठीलिप्याम् 'जयधरस(स्य) महाराजस(स्य) अन्तलिकस(स्य)' इति अभिलिखितम्

वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यम्
वर्गः:मध्यप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
महेन्द्रवर्मा(पल्लवः)

प्रथमः महेन्द्रवर्मा (६००-६३०) पल्लववंशे महाराजः अभवत्। सः सप्तमे शताब्दे तमिल्नाडुप्रदेशस्य उत्तरभागम् अभ्यशासत। सः कलाभ्रजितस्य सिंहविष्णोः पुत्रः आसीत्। स्वराज्यकाले चालुक्यराजा पुलकेशी पल्लवराज्यम् उपाक्रमत। पल्लवसेना वेङ्गीनगरस्य समीपे रणभूमिषु युधान् अकुर्वन्। महेन्द्रवर्मा पुल्ललूर्नगरे स्वशत्रून् जितवान्। महेन्द्रवर्मा स्वराजधानीम् रक्षितवान् परन्तु राज्यस्य उत्तप्रदेशान् नष्टोऽभवन् । सः संस्कृतद्राविडस्य च साहित्यकारान् अपोषयत्। महेन्द्रवर्मणः पुत्रः नरसिंहवर्मा आसीत्।

## कलासंवर्धनम्
महेन्द्रवर्मा यौवनकाले जैनः आसीत्। सः अप्पर्मुनेः उपदेशात् शैवोऽभवत्। सः महान् संस्कृतनाटककारः अभवत्। स एव मत्तविलासम् भगवदज्जुकम् इति द्वे प्रहसने लिखितवान्। सः बहूनि मन्दिराणि स्थापितवान्। तेषु गोकर्णेश्वरमन्दिरम्,महेन्द्रविष्णुगृहम्,सत्यनाथस्त्यगिरिशम्न्दिरौ च प्रमुखानि।
‎

वर्गः:संस्कृतलेखकाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
२ जनवरी

**२ जनवरी**-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य द्वितीयं (२) दिनम् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय ३६३ दिनानि अवशिष्टानि ।

## इतिहासः 
## मुख्यघटनाः 
## जन्म 
## मृत्युः 
## पर्व, उत्सवाः च 
## बाह्यानुबन्धाः 
वर्गः:जनवरी
वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
खरोष्ठीलिपिः

**खरोष्ठीलिपिः**(Kharoshthi वा Kharoṣṭhī) भारतीयप्राचीनलिपिषु अन्यतमा । 'शाहबाजगढ़ी'प्रदेशे तथा 'मनसेहरा'प्रदेशे च प्राप्तेषु अशोकशिलालेखेषु खरोष्ठीलिप्या उत्कीर्णाः नीतयः सन्ति । अस्याः लिपेः प्रभावः वायव्यभारतमात्रे आसीत् । वस्तुतः ब्राह्मीलिपिरपेक्षया सङ्कुचितरूपत्वात् खरोष्ठीलिपितः प्रतिनिधिलिपेः उत्पत्तिः न जातः। 

**खरोष्टी** पूर्वीकभारस्य गान्धारदेशे प्रयुक्तः लिपिः। जनाः संस्कृतम् गान्धारीप्राकृतम् च अस्याम् लिप्याम् अलिखन्। गान्धारदेशे एषा लिपिः तृतीयशतब्धिः पर्यन्तम् उपयुक्तः। एषाः दक्षिणभागात् आरभ्य वामभागम् प्रति लिखितम्। अस्य अक्षराणि अ र प च न द ब ड ष य ष्ट क स म ग स्थ ज श्व ध श ख क्ष ज्ञ र्थ(ह) भ छ ह्व त्स घ ठ न फ स्क य्स श्च ट ढ इति अनुक्रमे अभवन्। व्यञ्जन अक्षराणि ह्रस्वस्वरसहितानि आसन्।
## नामेतिहासः
आविष्कारपूर्वं पाश्चत्यपण्डिताः(यूरोपीय) खरोष्ठीलिपेः 'बैक्ट्रियन्', 'इंडो-बैक्ट्रो-पालि', 'एरियनो-पालि' इत्यादीनि नामानि दत्तवन्तः । **ललितविस्वारः** इति लिपिविषयकमातृकायां(Manuscript) ६४ उल्लिखितासु लिपिषु **खरोष्ठी** लिपेर्नामस्ति । अस्य खरोष्ठीपदस्य व्युत्पत्तिविषये मतान्तराणि सन्ति । तेषु मतेषु 'प्रजलुत्स्की' महोदयस्य मतमेव सर्वाधिकमान्यम् । तस्य मतानुसारं 'खरपोस्त'(ऊखरपोस्त ऊखरोष्ठ) इति शब्दात् खरोष्ठीपदमागतम् । 'पोस्त' ईरान्-देशीयपदम् यस्यार्थः 'चर्म' । भारतस्य उत्तरपश्चिमदिशि एकनगरदेवतायाः नामापि 'खरपोस्त' इति अस्ति । चीनदेशीयपरम्परानुसारम् ऋषिः 'खरोष्ठ' अस्याः लिपेः आविष्कारं कृतवान् । ततः लिपेः 'खरोष्ठी' इति नाम प्राप्तम् ।

## कालः
मुख्यसीमातः एवञ्च उत्तरपूर्वप्रदेशतः प्राप्तनिदर्शनेभ्य बुधैः अनुमीयते यत् खरोष्ठीलिपेः कालः प्रायः क्रैस्तपूर्वं चतुर्थशतकमासीत् । क्रैस्तपूर्वं तृतीयशतकतः क्रैस्तवीय तृतीयशतकपर्यन्तम् अस्याः लिपेः प्रभावः उत्तरपश्चिमभारते अधिकः आसीत् । परन्तु 'कुषाण'शासनकालानन्तरम् एषा लिपिः भारतखण्डतः बहिः चीन-तुर्किस्तानं प्रति स्थानान्तरिता आसीत् । तत्र एकशतकपर्यन्तं खरोष्ठीलिपिः जीवितासीत् । क्रैस्तवीय पञ्चमशतकपर्यन्तम् एषा लिपिः लुप्तासीत् ।   

## खरोष्ठीलिपेः निदर्शनानि
खरोष्ठीलिपेः निदर्शनानि प्रस्तरशिल्पेषु, धातुनिर्मितभाण्ड-मूर्ति-पात्रेषु भूर्जपत्रादिषु उपलब्धानि । खरोष्ठीलिपेः प्राचीनतमलेखः तक्षशिलायां प्राप्तः । तथा प्राय समकालिकचत्वारः लेखाः पुष्कलावत्यामपि लब्धाः । परन्तु अस्याः लिपेः मुख्यक्षेत्रम् उत्तरपश्चिमभारतं तथा पूर्व-अफगानिस्थानमासीत् । मथुरातः अपि खरोष्ठीलिप्याम् उत्कीर्णः अभिलेखः प्राप्तः । दक्षिणभारतप्रदेशेष्वपि अस्याः लिपेः प्रभावः असीत् । मैसूरुमण्डलस्य सिद्दापुरतः प्राप्ताभिलेखः तदेव अनुमोदयति । 

## खरोष्ठीलिपेः वैशिष्ट्यम् 
खरोष्ठीलिपेः मुख्यवैशिष्ट्यम् अत्र अक्षराणां दक्षिणतः गतिः । इतरवैशिष्ट्यानि यथाक्रमम्-
*प्रत्येकव्यञ्जनेषु 'अ' कारस्य विद्यमानता । 
* दीर्घस्वरस्य एवं स्वरमात्रायाः अभावः ।
*अन्यस्वरमात्राणाम् ऋजुदण्डेन अव्यक्तीकरणम् । 
*व्यञ्जनपूर्वपञ्चमवर्णानां सर्वत्र अनुस्वाररूपप्राप्तिः ।
* संयुक्ताक्षराणां स्वल्पता इत्यादीनि खरोष्ठीलिपेः प्रमुखवैशिष्ट्यानि ।

## वर्णमाला
## अक्षराणि
## संख्याः
Thumb|450px|खरोष्ठी लिपेर्निदर्शनम्

## खरोष्ठीलिपेः यूनिकोड संकेतपुटम् 
वर्गः:लिपयः
९ मार्च

**९ मार्च**-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य अष्टाषष्टितमं (६८) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् नवषष्टितमं (६९) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २९७ दिनानि अवशिष्टानि ।

## इतिहासः 
## मुख्यघटनाः 
== जन्म ==14,10,1962

## मृत्युः 
## पर्व, उत्सवाः च 
## बाह्यानुबन्धाः 
वर्गः:मार्च
वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
१७ मई

**१७ मई**-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य एकशताधिकसप्तत्रिंशत्तमं (१३७) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् एकशताधिकाष्टात्रिंशत्तमं (१३८) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय २२८ दिनानि अवशिष्टानि ।

## इतिहासः 
## जन्म 
* १९९०- गुल्की जोशी, भारतीय दूरदर्शन अभिनेत्री
* १९८३- हर्षद चोपड़ा, भारतीय दूरदर्शन अभिनेता

## मुख्यघटनाः 
## मृत्युः 
## पर्व, उत्सवाः च 
## बाह्यानुबन्धाः 
वर्गः:मई
वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
अगस्त १५

**१५ अगस्त**-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य द्विशताधिकसप्तविंशतितमं (२२७) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् द्विशताधिकाष्टाविंशतितमं (२२८) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय १३८ दिनानि अवशिष्टानि ।

## इतिहासः 
## मुख्यघटनाः 
* १९४७ भारतगणराज्यं स्वातन्त्र्यम् अलभत । 
* २०१४ प्रधानमन्त्रिजनधनयोजनायाः आरम्भः अभवत् । 

## जन्म 
## मृत्युः 
## पर्व, उत्सवाः च 
## बाह्यानुबन्धाः 
वर्गः:अगस्त
वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
९ अक्तूबर

**९ अक्तूबर**-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य द्विशताधिकद्व्यशीतितमं (२८२) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् द्विशताधिकत्र्यशीतितमं (२८३) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय ८३ दिनानि अवशिष्टानि ।

## इतिहासः 
## मुख्यघटनाः 
* २००६ - उत्तरकोरिया देशतः परमाणुपरीक्षा

## जन्म 
* १८६४ - रेजिनाल्ड् डैयर् ([ब्रिटिष्साम्राज्यम्[ब्रिटिशधिकारी )

## मृत्युः 
## पर्व, उत्सवाः च 
## बाह्यानुबन्धाः 
* इतिहासे एतद्दिनम् 
* विज्ञानक्षेत्रे एतद्दिनम्
* अस्मिन् दिने

वर्गः:अक्तूबर
वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
३१ दिसम्बर

**३१ दिसम्बर**-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य त्रिशताधिकचतुःषष्टितमं (३६५) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् त्रिशताधिकचतुःषष्टितमं (३६६) दिनम् एतत् । एतद्दिनं ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य अन्तिमदिनं भवति ।''

## इतिहासः 
## मुख्यघटनाः 
## जन्म 
## मृत्युः 
## पर्व, उत्सवाः च 
## बाह्यानुबन्धाः 
वर्गः:दिसम्बर
वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
वीतिः विदूनः

thumb|250px|वीतिः विदूनः केरळे
*वीतिः विदूनः*' (*Vytis Vidūnas*, तथा भारते **व्यास​: विद्वान्**; अजायत् १९६० वर्षे मर्च ३१) लेतुवायाः संस्कृतवैज्ञानिकोऽस्ति। विल्ञोर् विश्वविद्यालयस्याचार्यः पूर्वविद्याकेन्द्रे कृतवान्।

१९८४ वर्षे स विल्ञोर विश्वविद्यालये पौराणिकभाषाविद्याः शिक्षाम अप्राप्नोत्। १९८५-१९९० वर्षेषु मस्क्वायां रुस्यासास्त्रविद्यालये संस्कृतस्य ज्ञानम अप्राप्नोत तत्यानया येलिसरेण्कोवया द्वार​। तदा भारते ज्ञानम् अलभत् (१९९४-१९९५ वर्षयोर् अग्रे हिन्दी भाषम्) अकिरच्च (२०१० वर्षे केरळे लेतुवासंस्कृताभ्यां संबन्धम् अशिक्षत्)।

१९९१-आदि संस्कृतं सिक्षते। स १९९५-२००४ वर्षेषु पूर्वविद्याकेन्द्रस्य प्रशास्ताभवत्। लेतुवाभारतौ सङ्घटनस्य प्रशास्ता।

पठा विश्वविद्यालये:
*संस्कृतभाषा (व्याकरणं साहित्यस्य पठनम्)
*आर्यभाषाणाम् इतिहासः
*वैदिकं महाकाव्यं च साहित्यम्

वर्गः:लेतुवा
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
तेलुगु विकिपीडिया

वर्गः:भाषाशः विकिपीडियाः
वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
जनवरी

**जनवरी**-मासः ()  ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य प्रप्रथमः मासः वर्तते । त्रिंशद्दिनात्मकेषु सप्तमासेषु एषः मासः अन्तमः । एतस्य मासस्य प्रप्रथमदिवसः आङ्गलनूतनवर्षत्वेन परिगण्यते ।

वर्गः:आङ्ग्लमासाः
वर्गः:जनवरी
वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
२२ दिसम्बर

**२२ दिसम्बर**-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य त्रिशताधिकषट्पञ्चाशत्तमं (३५६) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् त्रिशताधिकसप्तपञ्चाशत्तमं (३५७) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय ९ दिनानि अवशिष्टानि ।

## इतिहासः 
## मुख्यघटनाः 
## जन्म 
## मृत्युः 
## पर्व, उत्सवाः च 
## बाह्यानुबन्धाः 
वर्गः:दिसम्बर
वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
मार्च

**मार्च**-मासः  ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य तृतीयः मासः वर्तते ।

वर्गः:आङ्ग्लमासाः
वर्गः:मार्च
वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अप्रैल

**अप्रैल**-मासः  ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य चतुर्थः मासः वर्तते ।

वर्गः:आङ्ग्लमासाः
वर्गः:अप्रैल
वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
चिन्नजीयरः स्वामी

**श्रीमन्नारायण चिन्न जीयर** इति नाम्ना प्रसिद्धाः ते परिव्राजकाः सन्ति । ते सम्प्रति श्रीवैष्णवसम्प्रदायस्य प्रचारकाः सन्ति । दक्षिणभारतीयेषु महासाधुषु ते अन्यतमाः । भारतदेशे, नेपालदेशे, अन्येषु देशेषु च तेषां बहूनि मन्दिराणि, बहवः आश्रमाः च विद्यन्ते । ते रामानुजाचार्येण प्रतिपादितस्य विशिष्टाद्वैतमतस्य अनुशरणं कुर्वन्ति । ते श्रीसीतारामचन्द्रयोः आराधकारपि सन्ति । तथा च ते अनेकानां भाषाणां ज्ञातारः अपि सन्ति । ते हिन्दीभाषायां, संस्कृतभाषायां, तमिलभाषायाम्, आङ्ग्लभाषायाम्, अन्यासु भाषासु च सम्यक्तया वक्तुं लेखितुं च शक्नुवन्ति ।

## जीवनम्
## बाह्यानुबन्धाः
*chinnajeeyar.org
*http://www.hafsite.org/media/pr/caste-statement-sri-chinna-jeeyar-swami 

वर्गः:आधुनिकगुरवः
वर्गः:हिन्दुधर्मसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
जगद्गुरुयोगिराजकमलनयनाचार्यः

**जगद्गुरुयोगिराजकमलनयनाचार्य ** (जन्म काल वि.सं. १९२५ ,भाद्रमासस्य दशम्यां तिथौ )एते नेपालदेशस्य भक्त्यान्दोलकाः आसन् । ते नेपालदेशस्य आद्यजगद्गुरवः एवं अष्टांगयोगिनरपि आसन् । तेभिः अन्नाहारं अर्धावस्थायां एव त्यक्तं ततः आजीवनं गोदुग्धपानं  कृत्वा भगवद्भक्तिरेव कृता । तेषां शिष्यगणाः अधिकाः संस्कृतभाषायाः विद्वांसः सन्ति । शिष्यगणाः नेपालदेशतः अमेरिकादेशः  पर्यन्तं  व्याप्ताः सन्ति ।
## जीवनम्
## आधाराः
## बाह्यानुवन्धाः
# http://purwanchalnationaldaily.com/जेष्ठ-नागरिकको-निःशुल्क/ 
#http://www.sajhamanch.com/news.php?nid=2672
#http://all4yoga.ru/play/r02h5fYe_yg/Jagadaguru_Yogiraj_kamalanayanacharya_01.html

वर्गः:आधुनिकगुरवः
वर्गः:नेपालदेशसम्बद्धाः स्टब्स्-लेखाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
राष्ट्रियप्रौद्योगिकीसंस्थानकर्णाटकम् सुरत्कल्

भारतदेशे १९४७तमे वर्षे स्वातंत्र्यप्राप्तिपश्चात् देशस्य सम्यक्त्वेन विकासो भवेदिति विचिन्त्य बहूनि प्रौद्योगिकीसंस्थानानि महाविद्यालयाश्च न्यासीकृताः। अभियन्तृणाम् उत्पादनार्थम् अपि च देशे विज्ञानप्रौद्योगिकी-क्षेत्रे अनुसंधानस्य त्वरितविकासाय भारतीय-प्रौद्योगिकी-संस्थानानि अपि च क्षेत्रीयाभियंत्रणमहाविद्यालयाः कल्पिताः। तेषु आसीत् एकः कर्णाटकक्षेत्रीयाभियंत्रणमहाविद्यालयः इति। अयम् कर्णाटकराज्ये दक्षिणकन्नडजनपदान्तर्गत-मंगळूरुनगरे सुरत्कलक्षेत्रे सिन्धुसागरतटे तिष्ठति। २००३तमे वर्षे तत्कालीनकेन्द्रसर्वकारेण इदम् तु राष्ट्रीयमहत्त्वस्य संस्थानम् उद्घोषितम् जातम्, अपि च अस्य नाम राष्ट्रियप्रौद्योगिकीसंस्थानकर्णाटकेति (National Institute of Technology Karnataka Surathkal) अभवत्। भारतस्य प्रमुखतमम् अभियान्त्रिकी-संस्थानम् अस्ति इदानीम्।

वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य शिक्षणसंस्थाः
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
बेञ्जामिन् फ्रॅङ्कलिन्

**बेंजामिन् फ्रैंकलिन्** (17 जनवरी 1706 17 अप्रैल 1790) संयुक्तअमेरिकादेशस्य संस्थापकेषु अन्यतमः आसीत्।

वर्गः:अन्यदेशीयराजनेतारः
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अन्ताराष्ट्रीययोगदिवसः

thumb|right|300px|**योगासनस्य आन्तरिकस्वरूपम्**

**अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः** ( ) (, ) जून-मासस्य एकविंशतितमे (२१/६) दिनाङ्के जनैः आचर्यते  । योगः अनन्तकालात् प्रचलितः शारीरिक-मानसिक-आध्यात्मिक-अभ्यासः अस्ति । योगस्य मूलानि भारतदेशे सर्वत्र प्राप्यन्ते । भारतीयसंस्कृतिः भौतिकसुखस्य अपेक्षया आध्यात्मिकसुखाय अधिकं बलं यच्छति । परन्तु शरीरमेव आध्यात्मिकक्षेत्रे उन्नतिं कर्तुम् एकमात्रं साधनं वर्तते इत्यपि भारतीयसंस्कृतेः मतम् । अतः मनसः शान्तिः, शरीरस्य स्वस्थता च मनुष्यस्य आवश्यकता भवति । तस्याः आवश्यकतायाः पूर्त्यै भारतीयतत्वचिन्तकैः योगशास्त्रस्य रचना कृता । अनेन योगशास्त्रेण मनसः शान्तिः, शरीरस्य स्वस्थता च वैज्ञानिकरीत्या प्राप्यते  ।

## इतिहासः 
२०१४ तमस्य वर्षस्य सितम्बर-मासस्य सप्तविंशतितमे (२०१४-०९-२७) दिनाङ्के भारतगणराज्यस्य प्रधानमन्त्रिणा श्रीनरेन्द्र मोदी-महाभागेन संयुक्तमहासभायां भाषणकाले उपस्थापितं यत्, "योगः अस्माकं (भारतस्य) अतिपुरातनम्, अमूल्यं योगदानम् अस्ति विश्वाय । मनसः, शरीरस्य, विचारस्य, कर्मणः, संयमस्य, उपलब्धेः च एकात्मतायाः तथा च मानव-प्रकृत्योः सामञ्जस्यापि मूर्तस्वरूपत्वेन योगः परिगण्यते । योगः न केवलं व्यायामः अस्ति, अपि तु स्वेन, विश्वेन, प्रकृत्या च सह तादात्म्यं स्थापयितुम् उत्तमं साधनम् अस्ति । योगः अस्मासु जागरूकतायाः भावम् उत्पाद्य जलवायुपरिवर्तनस्य समस्यां प्रति सङ्घर्षं कर्तुं बलं दातुं शक्नोति । अतः अस्माभिः अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसस्य आरम्भं कर्तुम् अपि प्रयासः करणीयः" इति  ।
उक्ते भाषणे संयुक्तराष्ट्रमहासभायां नरेन्द्र-वर्येण अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसस्य प्रस्तावः उपस्थापितः आसीत् । ततः २०१४ तमस्य वर्षस्य दिसम्बर-मासस्य एकादशे (२०१४-१२-११) दिनाङ्के संयुक्तराष्ट्रमहासभायाः १९३ सदस्यानां समर्थनेन संयुक्तराष्ट्रमहासभाध्यक्षः जून-मासस्य एकविंशतितमं (२१/६) दिनाङ्कम् अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसत्वेन उदघोषयत्  ।

## चित्रवीथिका 

File:Indian Navy personnel participating in physical training and yoga on the deck of a naval ship at sea (1).jpg|**पोताश्रये योगः**
File:Indian Navy personnel participating in physical training and yoga on the deck of a naval ship at sea (2).jpg|**भारतीयनौसेनायाः पोताश्रये योगः**
Indian Navy personnel practicing yoga (2).jpg|**नौसेनायाः प्राङ्गणे योगः**

## सम्बद्धाः लेखाः 
योगसूत्रम्

पतञ्जलिः

योगः

नरेन्द्र मोदी

अन्ताराष्ट्रियवाताटोत्सवः (गुजरातराज्ये)

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
*अन्ताराष्ट्रिययोगदिवसः

http://www.internationalyogafestival.com/event/iyf2015/ 

http://timesofindia.indiatimes.com/india/Narendra-Modi-calls-for-International-Yoga-Day/articleshow/43665102.cms

http://ksn.com/2014/09/27/india-leader-proposes-international-yoga-day/ 

http://in.reuters.com/article/2014/12/11/un-yoga-idINKBN0JP23020141211 

http://www.worldyogaday.net/cms/index.php 

http://www.world-yoga-day.org/cms/content/idea

http://www.internationalyogaweek.com/

https://www.facebook.com/pages/World-Yoga-Day/170209873004306

http://www.worldyogaday.net/cms/content/how-participate 

https://www.facebook.com/internationalyogafestival

http://www.internationalyogafestival.com/ 

http://timesofindia.indiatimes.com/india/Narendra-Modi-calls-for-International-Yoga-Day/articleshow/43665102.cms

http://www.parmarth.com/y_courses.php 

## उद्धरणम् 
वर्गः:विशेषदिनानि
वर्गः:योगः
सुरुङ्गा

**सुरुङ्गा**  इति नेपालदेशस्य झापामंडलस्य एकं  विशेषं आपणं वर्तते तत् सम्प्रति कन्काईनगरपालिका इति नाम्ना प्रसिद्धं भवत् अस्ति ।यत् झापामंडलस्य एकं व्यापारिककेन्द्रं च विद्यते । यत् पूर्वं सुरुङ्गाग्रामविकाससमित्या  इति  नाम्ना च प्रसिद्धं  आसीत्  अनन्तरं अस्य एवं अन्यायाः घैलाडूब्बाग्रामविकाससमित्याः च एकीकृत्य कन्काईनगरपलिका इति अपरं नामाकरणं  अभूत् ।

## सम्पूर्णं विवरणम्
## चित्रावलयः

चित्रम्:सिंहदेवी.jpg|सुरुङ्गायां अवस्थितः सिंहदेवीनिम्नमध्यमिकः विद्यालयः 
File:Surunga bazaar.JPG|सुरुङ्गापणम् 
File:Surunga haat1.JPG|सुरुङ्गापणम् 
File:Surunga haat2.JPG|सुरुङ्गापणम्
File:Surunga haat3.JPG|सुरुङ्गापणम् 
File:Surunga haat4.JPG|सुरुङ्गापणम् 
File:Surunga haat5.JPG|सुरुङ्गापणम्
File:Surunga haat6.JPG|सुरुङ्गापणम्
File:Surunga haat7.JPG|सुरुङ्गापणम्

## आधाराः
## बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:नेपालदेशः
धीर शङ्कराभरणं

### धीरशङ्कराभरणं रागं 
धीरशङ्कराभरणं, अथवा ' शङ्कराभरण्ं' इति नाम्नि प्रसिद्धं रागं कर्नाटक शास्त्रीय संगीतस्य एकं रागं अस्ति। धीरशङ्कराभरणं रागं , भविष्यत् द्वासप्ततिः मेलकर्ता शास्त्रीय रागाणां नवविंशति ’खरहरप्रिय’  रागं अस्ति। इदं रागे बहूनि 'गमकानि' सन्ति। अथैव "सर्व गमक मणिक रक्ति रागं " इति उचच्यते।
हिन्दुस्थानि शास्त्रीय संगीते तस्य रागस्य 'बिलवाल' अस्ति। पश्चिम शास्त्रीय संगीते अस्य रागस्य समानमं ' c major scale, Ionian mode' अस्ति।अथैव एवं रागं विविधानि नामनियुक्तम् च प्रसिद्धं अस्ति।
इदं रागं अति मधुरं एवं नयभरितं अस्ति। अस्मिन् रागे बहु रचनानि कर्तुं अवकाशानि सन्ति।इदं रागं , अथा एव, भव्यानि मधुरानि च रचनानि संयोजयितुं अति सूक्तं अस्ति।

### रचना एवं लक्षणानि
धीरशङ्कराभरणं रागं'बाण' पञ्चम चक्रे, पञ्चम रागं अस्ति। तस्य आरोहण- अवरोहणयोः च इदं रीत्यास्ति:
  आरोहणं:  स रि२ ग३ म१ प द२ नि३ स
  अवरोहणं: स नि३ द२ प म१ ग३ रि२ स
अस्मिन् रागे प्रस्तुतः स्वरानि सन्ति - शढ्जं, चतुशृति ऋषभं, अन्तर गान्धारं, शुद्धमध्यमं , पञ्चमं, चतुशृति दैवतं, काकलि निशादं च।
इदं एकं मेलकर्ता रागं अस्ति।अथैव इदं एकं सम्पूर्णं रागं अपि अस्ति। पञ्चषष्ठिः मेलकर्ता रागं 'कल्याणि' रागस्य शुद्धमध्यमं समानरागं अस्ति

**जन्य शगानि**

समान्तर स्वराणि कारणात् धीरशङ्करागेण बहूनि जन्य रागानि सन्ति |
अस्य रागस्य बहूनि जन्य रागानि सन्ति |
अस्य रागस्य जन्य रागाणि स्वयम् बहु प्रसिद्धम्  सन्ति |
रसाणि आवाहयितुम् निर्वचयितुम् च तानि रागाणि सूक्त्म् सन्ति |

**उदाहरणे :** 
आरभी, अठाण​, बिलहरि, देवगान्धारि, हम्सध्वनि, कदनकुतूहल​, निरीश्ठा, शुद्ध सावेरी, पूर्णचन्द्रिका, जनरञ्जनि, केदारम्, कुरिञ्जि, नदरोज​, सरस्वति मनहोरि, नागध्वति इत्यादि
रचनानि |
बहूनि पण्डिनैः शङ्कराभरणरागे बहु र्चनानि क्रुतम् अस्ति |

**उदाहरणे :**

* एदुटा निलासिटे, भक्ति भिक्सामियावे, मर्याद कादुरा, स्वररागसुदारस्य​, सुन्दरेस्वरूनि, मनसु स्वाधीनमैना एवम् एन्दुकु पेड्डुलावले त्यागराज महोदयेन तेलुगु भाषे विरचितम् |
* दक्शिणमूर्ते सदाशिवम् उपास्महे, अशयलिङ्गविभो एवम् श्री विरचितम् |
* पोगदिलो रंग पुरन्दर दासेन रचितव्यम् |
* सरोजदलनेत्री एवम् देवी मिनानेत्री श्यामाशास्त्री महोदयेन तेलुगु भाषे श्चितव्यम् ।
* चलमेल (अट ताल वर्णम्) एवम् देवी जगत् जननी स्वाउति तिरुनाल महाराजेन रचितव्यम् ।
* अलारुलु कुरियाग आदिनाडे अण्ण्म्माचार्येन तेलुगु भाष्हेन रचितवान् ।

मुलुस्वामि दीक्षितर् महोदयस्य "नोट्टु स्वर​" इति द्वाविम्शतिः रचनानि अपि सन्ति ।

**संबंधित रागानि**

यदा ग्रहबेदं कुत्वा शङ्कराभरण रागस्व स्वरानि वर्गीयते, तदा पञ्च नद मेलकर्ता रागाणि लभ्यते। उदाहरणे, कल्याणि, हनुमतोडि, नटभैरवि, खरहरप्रिय​, हरिकाम्भोजि।

**गमनार्ह लक्शणानि**

एषु रागयोः सर्वे स्वरानि सम अन्तर युक्तं सन्ति। अथैव एमानि रागानि मधुरार्थ विस्तारिैतुं, प्रयोगधितु, अन्थेषयितुं बहु
सूवतं सन्ति। स्वर्विस्तारं कर्तु शङ्कराभरणं, च तोडि, कल्याणि, खरहप्रिय रागानि सुक्तं सन्ति।

वर्गः:हिन्दुस्थानिरागाः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
२४ दिसम्बर

**२४ दिसम्बर**-दिनाङ्कः ग्रेगोरीयन-पञ्चाङ्गानुसारं वर्षस्य त्रिशताधिकाष्टापञ्चाशत्तमं (३५८) दिनम् । लिप्-वर्षानुगुणम् त्रिशताधिकनवपञ्चाशत्तमं (३५९) दिनम् एतत् । एतस्मात् दिनात् वर्षान्ताय ७ दिनानि अवशिष्टानि ।

## इतिहासः 
## मुख्यघटनाः 
## जन्म 
## मृत्युः 
## पर्व, उत्सवाः च 
## बाह्यानुबन्धाः 
वर्गः:दिसम्बर
वर्गः:आङ्ग्लमाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके
संख्याशास्त्रम्

गणितशास्त्रे विविधविभागाः सन्ति। बीजगणितं, रेखागणितं, **संख्याशास्त्रम्** इत्यादिनी गणितशास्त्रस्य विविधशास्त्राणि। तेषु शास्त्रेषु संख्याशास्त्रस्य अतिमहत्वमस्ति। अस्मिन् शास्त्रे केवलं संख्यानां विषये चिन्तनम्, अभ्यासाः सन्ति । भास्कराचार्यः (भारतस्य सुप्रसिद्धः गणितशास्त्रज्ञः), गौस्स्, श्रीनिवास रामानुजन्, जि हार्डी, आय्लर् इत्यादयः सुप्रसिद्धाः संख्याशास्त्रज्ञाः।

## प्राचीनसंख्याशास्त्रज्ञाः
संख्याशास्त्रम् अतिप्राचीनमस्ति। विश्वस्य सकलप्रदेशे संख्याशास्त्रज्ञाः सन्ति । तेषु प्रदेशेषु ग्रीस्, भारतः, चीना, इजिप्ट् इत्यादयः सुप्रसिद्धदेशाः(प्राचीनकाले)। यूक्लीड्, पैतागोरस्, ब्रह्मगुप्तः इत्यादयः सुप्रसिद्धाः प्राचीनगणितज्ञाः। ग्रीस् गणिततज्ञः यूक्लीड् सुप्रसिद्ध संख्याशास्त्रज्ञः। सः 'प्रैम्' संख्या विषयोपरि अत्युत्तम संशोधनम् अकरोत्। १,३,५,७,११,१३,१७,१९,२३,२९,३१......... इत्यादयः 'प्रैम्'(Prime number) संख्याः। पैतागोरस् इति गणितशास्त्रज्ञः 'पर्पेक्ट्' संख्याः विषयोपरि संशोधनम् अकरोत्। ६,२८....... उत्यादयः 'पर्पेक्ट्' संख्याः। भारतस्य सुप्रसिद्धः संख्याशास्त्रज्ञः भास्करचार्यः। तस्य शिष्यः ब्रह्मगुप्तोपि एकः सुप्रसिद्धः गणितशास्त्रग्नः। भास्करचार्यः 'पेल्स् ईकेशन्' विषयस्योपरि संशोधनम् अकरोत्। यदा 'x', 'y' च अस्ति, तदा पेल्स् ईकेशन् एवम् भवति।
(x^2-ny^2)=1, n=1,2,3.......            लघुत्तम|आय्लर्
भस्करचार्य : "  पेल्स् इक्वैषन् " विषयस्य सुलभ उत्तरम् अलिखत् ।

## आधुनिक  संख्या शास्त्रग्नाः
फर्माट्, इकार्ट, आयलर्, हार्डि, रामनुजन्, इत्यादया: आधुनिक संख्या  शास्त्रग्नाः । भारतस्य सुप्रसिद्ध संख्या शास्त्रग्नाः श्रीनिवस रामानुजन् ।
स: अनेक विषयोपरि संशोधनम् अकरोत्। तषां विषये रामानुजान् "कन्टिन्युदड् फ़्राक्षन्" "पार्टिषन्" इत्यादय: प्रमुख विषयोपरि संशोदनम् अकरोत्।
सकल संख्यनां  "पार्टीशन्"  अस्ति। उदाहरणम् :
P(1) = 1, P(2) = 2, P(3)= 3, P(4) = 5 P(5) =.... इत्यादय: । 
रामानुजम् तेषां विषयानां सम्बन्ध:  अधिकृतेन संशोधनम् अकरोत्।
एवम् अस्ति - 

१) P(5m+4) ≡ 0(mod 5)

२) P(11m+6) ≡ 0(mod 11)

३) P(7m+8) ≡ 0(mod 7)

पश्चिम देशे सुप्रसिद्ध: शास्त्रग्नाः हार्डी, आय्लर् इत्यादय: । आय्लर् संख्या शास्त्रे सर्वश्रेष्ट संख्या शास्त्रग्नः। आय्लर् संख्या शास्त्रस्य सकल विषयोपरि अत्युत्तम संशोधनम् अकरोत्। आय्लर् महोदयस्य अत्यन्त प्रमुख संशोधनविषये एवम् अस्ति।
१) प्रैम् संख्याः
२) पार्टिशन् 

३)   
 (1+x) (1+x^3) (1+x^5)... = 1 + \frac{x}{1-x^2}+\frac{x^4}{(1-x^2) (1-x^4)}+\frac{x^9}{(1-x^2)(1-x^4)(1-x^6)}+....

४) 
 (1+x^2) (1+x^4) (1+x^6)... = 1 + \frac{x^2}{1-x^2}+\frac{x^6}{(1-x^2) (1-x^4)}+\frac{x^12}{(1-x^2)(1-x^4)(1-x^6)}+....

५)
जीट ⇒    \alpha(s) \equiv  \sum_a^b \frac{1}{n^s},...  (a = 1) , (b = infinity)
इत्यादयः।
हार्डी ब्रिटिश् संख्या शास्त्रग्नः। सः रामानुजन् महोपाद्यायस्यः गुरुः। हार्डी २० शतमाने संख्या शास्त्रे प्रमुख संशोधनम् अकरोत्। सः संख्या शास्त्रस्य उपरि अनेक पुस्तकाः अलिखत्।अद्यः आंड्रू वैल्स्, मंजुळ् भर्गवः, इत्यादयः २१ शतमानस्य सुप्रसिद्धः संख्या शास्त्रग्नाः। 

लघुत्तम

## संख्या शास्त्रस्य उपयोगः
संख्या शास्त्रस्य अनेक उपयोगाः सन्ति। "क्रिप्टोग्रफि" इति विषयः संख्या शास्त्रस्य उपरि विद्वांस: अलिखत्।
गूढाचारिणां क्रिप्टोग्रफि विषयं उपयोगम् अकुर्वन्।

एक संख्या शास्त्रज्न: , संख्या शास्त्रस्य उपरि एवम् अवदत्-" Mathematics is the Queen of Sciences, Number theory (संख्या शास्त्र:) is the jewel of mathematics" ।

## टिप्पणी
वर्गः:गणितशास्त्रम्

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
झापामण्डलम्

**झापामण्डलम्** नेपालदेशस्य पूर्वाञ्चलविकासक्षेत्रस्य  मेची अञ्चलम् अन्तर्गतमवस्थितमेकं मण्डलं  वर्तते । तस्य दक्षिणभागे एवं पूर्वभागे च भारतदेशः विद्यते तस्य उत्तरदिशि इलाममण्डलम् पश्चिमे च मोरङ्गमण्डलम् विद्येते ।  अस्मिन् मण्डले षट् नगरपालिकाः सन्ति  एवं अत्र बहूनि ग्रामाणि च सन्ति अत्रत्य जनसंख्या अष्ट लक्षं  अनुमीयते । इदं  १६०६ वर्गः की ,मी  विस्तीर्णं वर्तते ।

## विवरणम्
## अत्रापि दर्शनीयम् 
## आधाराः
## बाह्यानुबंधाः
वर्गः:नेपालदेशः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
दिगम्बरः सम्प्रदायः

**दिगम्बरः सम्प्रदायः** ( ) (, ) जैनधर्मस्य आद्यसम्प्रदायः अस्ति । येषां वस्त्राणि दिशः एव सन्ति ते दिगम्बराः । जैनधर्मस्य दिगम्बरसम्प्रदाये साधुत्वं जीवनम् अत्यन्तं कठिनं वर्तते । बाह्याचरणं, नग्नावस्था, एकान्तवासः, वने विचरणं निवासश्च इत्यादयः दिगम्बरसम्प्रदायस्य नियमाः भवन्ति । प्रतिदिनम् एकं वारं भोजनं करणीयम् भवति । भोजनं तिष्ठन् एव करणीयम् । जलपानमपि एकं वारम् एव करणीयम् । विधिपूर्वकम् एव आहारं स्वीकरणीयम् इत्यपि नियमः वर्तते । भोजनसमये कस्यापि भोजनपात्रस्य आधारः न स्वीकरणीयं भवति । कराञ्जलिः एव भोजनपात्रं भवति । कराञ्जलौ आहारं नीत्वा भुंक्तव्यं भवति । भोजनपरिवेषणाय अपि एकः श्रावकः भवति । सः मुनिभ्यः भोजनं परिवेषयति । यदि परिवेषकेन कापि त्रुटिः भवति, तर्हि तद्दिने तेन मुनिना उपवासः करणीयः भवति । आदिनं मौनं धारयति । दीक्षिता स्त्री आर्जीका (आर्याजी) इति कथ्यते । सा केवलम् एकं श्वेतवस्त्रम् एव धरति ।
मोक्षप्राप्तये सम्यग्दर्शनम् इति प्रथमं सोपानं वर्तते । दिगम्बरसम्प्रदायस्य अनुयायिनः मोक्षप्राप्तये नग्नत्वं धरन्ति । महावीरभगवतः अनन्तरम् इन्द्रभूति-गौतमः, सुधर्मा, जम्बूस्वामी पर्यन्तं जैनधर्मे मतभेदः नासीत् । किन्तु जम्बूस्वामिनः अनन्तरं जैनधर्मस्य भागद्वयम् अभवत् । श्वेताम्बरसम्प्रदायानुसारं महावीरस्य निर्वाणस्य ६०९ वर्षानन्तरम् अर्थात् ई. स. ८३ तमे वर्षे शिवभूतिना बोटिक मत (दिगम्बरस्य) इत्यस्य स्थापना कृता । कोण्डिन्यकोट्टिवीरौ शिवभूतेः प्रमुखौ शिष्यौ आस्ताम् ।

### दिगम्बरसम्प्रदायस्य तीर्थक्षेत्राणि
* श्रवणबेळगोळ
* चम्पापुरी
* पावापुरी 
* गिरनार
* कुंभोजगिरि
* गजपन्था
* मूळबिद्री
* माङ्गीतूङ्गी
इत्यादीनि क्षेत्राणि दिगम्बरसम्प्रदायस्य तीर्थानि सन्ति ।

### दिगम्बरसम्प्रदायस्य वैशिष्ट्यम्
चतुर्गतिषु मनुष्यगतौ एव मोक्षः प्राप्यते । मुनिदीक्षया विना मोक्षः न प्राप्यते । केवलः पुरूषः एव सम्पूर्णदीक्षा स्वीकर्तुं शक्नोति ।
जैनधर्मस्य तत्वज्ञानस्य गहनाध्ययनार्थं जयपुर-नगरे टोडरमल् स्मारक ट्रस्ट इत्यनया संस्थया पञ्चवर्षीयः डीग्री-अभ्यासः प्रचलति । अनेन अभ्यासेन जैनसिद्धान्तानां ज्ञानं प्राप्तुं शक्यते । अनया संस्थया बहवः विद्वांसः भवन्ति । दिगम्बरविद्वांसः देशे विदेशे च जैनधर्मोपरि प्रवचनं कुर्वन्ति । लौकिकमार्गं त्यक्त्वा लोकोत्तरमार्गं प्रति प्रेषणाय दिगम्बरमुनयः प्रयासाः कुर्वन्ति ।

## बाह्यानुबन्धः 
## सन्दर्भः 
वर्गः:जैनमतम्

वर्गः:चित्रं योजनीयम्
सुनसरीमण्डलम्

**सुनसरीमण्डलम्**  एतत् मण्डलं नेपालदेशस्य पूर्वाञ्चलविकाशक्षेत्रस्य कोशी अञ्चले अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते । 
## सम्पूर्णविवरणम्
## अत्रापि दर्शनीयम् 
## आधाराः
## बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:नेपालदेशः
वर्गः:नेपालदेशस्य मण्डलानि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
विश्वसंस्कृतदिनम्

आविश्वे श्रावणपौर्णिमायां **विश्वसंस्कृतदिनम्** आचर्यते। ऋषयः एव संस्कृतसाहित्यस्य स्रोतम् अतः श्रावणीपौर्णिमायां प्रतिवर्षं संस्कृतदिवसं ऋषिपर्वञ्च परिपाल्यते। राज्यमण्डलस्तरयोः संस्कृतदिवसमाचर्यते। एतस्मिनवसरे संस्कृतकविसम्मेलनान् लेखकगोष्ठीः छात्रभाषणान् श्लोकोच्चारणप्रतियोगिताः च आयोजन्ते येन माध्यमेन छात्रान् लेखकान् कवीन् च उचितं सम्मानं प्राप्यन्ते। 

१९६९ तमे वर्षे भारतसर्वकारेण शिक्षामंत्रालयेन केन्द्रराज्यस्तरयोः संस्कृतदिवसम् आचारणाय निर्दिष्टम् ततः आविश्वे श्रावणपौर्णिमायां संस्कृतदिवसमाचर्यते यतः एतस्मिन् दिवसे एव प्राचीनभारते शिक्षणसत्रारंभं भवति स्म। एतस्मिन् दिवसे एव छात्राः वेदपठनं शास्त्राध्ययनञ्त आरभते स्म। प्राचीनकाले पौषपौर्णिमायाः श्रावणपौर्णिमापर्यन्तं पुनश्च श्रावणपौर्णिमायाः पौषपौर्णिमापर्यन्तम् अध्ययनं चलति स्म।

कतिपयैः वर्षैः यस्मिन् सप्ताहे संस्कृतदिवसं वर्तते तत् सप्ताहं संस्कृतसप्ताहरुपेण परिपाल्यन्ते। सर्वेषु विद्यालयेषु संस्कृतसप्ताहम् उल्लासेन आचर्यन्ते। संस्कृतछात्रैः ग्रामेषु नगरेषु च शोभायात्राः प्रदर्शयन्ति। संस्कृतदिवसस्य संस्कृतसप्ताहस्य च मुलोद्देश्यं संस्कृतस्य प्रसारमेव अस्ति।

सम्प्रति विदेशे अपि संस्कृतोत्सवः हर्षोल्लासेन मन्यते। एतत् विश्वसंस्कृतदिनम् अथवा विश्वसंस्कृतदिवसः भारतसर्वकारः यूनेस्कोसंस्था (*UNESCO*) च मिलित्वा आयोजयन्ति। प्रतिवर्षे श्रावणपौर्णिमायां रक्षाबन्धनपर्वम् अपि भवति।

वर्गः:संस्कृतभाषा
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
संस्कृतविश्वविद्यालयाः

**संस्कृतविश्वविद्यालयाः** संस्कृतमाध्यमेन विभिन्नानां विषयाणां ज्ञानप्रदातारः विश्वविद्यालयाः। प्राचीने भारते विश्वविद्यालयानां स्वरूपं भिन्नम् आसीत्, तेषां सञ्चालनपद्धतिः च भिन्ना आसीत्। आधुनिके भारते विद्यापीठस्य स्थानं विश्वविद्यालयेन स्वीकृतम्। अतः विश्वविद्यालय-शब्देन पुरातनानां विद्यापीठानां सङ्कल्पना तु स्वीक्रियते, परन्तु प्रणालिः न।

## **संस्कृतविश्वविद्यालयाः**
:सम्प्रति भारते 16 संस्कृतविश्वविद्यालयाः सन्ति। ते यथा-
#केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयः, जनकपुरी, नवदेहली (देहली)
#राष्ट्रियसंस्कृतविश्वविद्यालयः, तिरुपतिः (आन्ध्रप्रदेशः)
#श्रीलालबहदुरशास्त्रिराष्ट्रियसंस्कृतविश्वविद्यालयः, खट्वारियासरै, नवदेहली (दिल्ली)
#कामेश्वरसिंहदर्भङ्गासंस्कृतविश्वविद्यालयः, दर्भङ्गा (बिहार)
#कविकुलगुरुकालिदाससंस्कृतविश्वविद्यालयः, रामटेक , नागपुरजिल्ला (महाराष्ट्रम्)
#श्रीजगन्नाथसंस्कृतविश्वविद्यालयः, पुरी (ओड़िशा)
#जगद्गुरुरामानन्दाचार्यराजस्थानसंस्कृतविश्वविद्यालयः, जयपुर (राजस्थानम्)
#संपूर्णानन्दसंस्कृतविश्वविद्यालयः, वाराणसी (उत्तरप्रदेशः)
#सोमनाथसंस्कृतविश्वविद्यालयः, सोमनाथ (गुजरात्प्रदेशः)
#उत्तराखण्डसंस्कृतविश्वविद्यालयः, हरिद्वारः (उत्तराखण्डः)
#श्रीवेङ्कटेश्वरवैदिकविश्वविद्यालयः, तिरुपतिः (आन्ध्रप्रदेशः)
#महर्षिपाणिनिसंस्कृत एवं वैदिकविश्वविद्यालयः, उज्जयिनी (मध्यप्रदेशः)
#श्रीशङ्कराचार्यसंस्कृतविश्वविद्यालयः, कालडी (केरलप्रदेशः)
#चन्दरशेखरसंस्कृतविश्ववद्यालयः, काञ्चीपुरम् (तमिलनाडुप्रदेशः)
#कर्नाटकसंस्कृतविश्वविद्यालयः, बेङ्गलूरु (कर्नाटकम्)
#कुमारभास्करवर्मसंस्कृत एवं प्राच्यविश्वविद्यलयः, नलबारि (अस्सोम्)

:अमीषां विश्वविद्यालयानां विषये इतोपि ज्ञातुं पश्यताम् - http://www.sanskrit.nic.in/sans.htm
## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* नरेन्द्र मोदी
* क्रीडाः

वर्गः:संस्कृतविश्वविद्यालयाः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
सूत्रभेदाः

**सञ्ज्ञा च परिभाषा च विधिर्नियम एव च।
अतिदेशोऽधिकारश्च षड्विधं सूत्रलक्षणम्॥**

**लक्षणम् -**

* **संज्ञा			**  -	संज्ञासंज्ञिप्रत्यायकं सूत्रम् ।
* **परिभाषा**		 -	अनियमे नियमकारिणी ।
* **विधिः		**-	आदेशादिविधायकं सूत्रम् ।
* **नियमः**		-	प्राप्तस्य विधेः नियामकम् ।		(सिद्धे सत्यारभ्यमानो विधिः)
* **अतिदेशः**		-	अन्यतुल्यत्वविधानम् ।
* **अधिकारः**		-	एकत्र उपात्तस्य अन्यत्र व्यापारः ।

**उदाहरणानि** -

* **संज्ञासूत्रम्**       	=  	वृद्धिरादैच्, अदेङ् गुणः, हलन्त्यम् ।
* **परिभाषासूत्रम्	**    =	  तस्मिन्निति निर्दिष्टे पूर्वस्य ।
* **विधिसूत्रम्**      	=	   वृद्धिरेचि, आद्गुण:, तस्य लोपः ।
* **नियमसूत्रम्	**     =   	पतिः समास एव, कृत्तद्धितसमासाश्च।
* **अतिदेशसूत्रम्	**    =	   स्थानिवदादेशोऽनल्विधौ ।
* **अधिकारसूत्रम्	**    =	   प्रत्ययः, पूर्वत्रासिद्धम् ।

वर्गः:संस्कृतव्याकरणम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
इलाममण्डलम्

**इलाममण्डलम् ** सम्प्रति नेपालदेशस्य पुर्वाञ्चलविकाशक्षेत्रस्य मेची अञ्चले अवस्थितेषु चतुर्षु मण्डलेषु एतत् अन्यतमं वर्तते । अत्र  जनाः बहुदूरात् भ्रमनार्थं आगच्छन्ति अतः इदं भ्रमणीयं च वर्तते । अस्य पूर्वदिशि भारतदेशस्य  बंगालप्रान्तं तथा च दक्षिणदिशि झापामण्डलम् विद्येते ।अत्रत्याः कृषकाः चायं च उत्पादयन्ति । 
## सम्पूर्णविवरणम्
## अत्रापि दर्शनीयम् 
## आधाराः
## बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:नेपालदेशः
वर्गः:नेपालदेशस्य मण्डलानि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अद्वैतवेदान्ते कारणकार्यभावः

गुरुः। तथैव गौडपादाचार्यमठस्य संस्थापकः]]
अस्य जगतः **कारणं ब्रह्म**, कार्यं तु जगत्। अनयोः मध्ये कार्यकारणभावः विद्यते। तत्र ब्रह्म जगतः निमित्तोपादानकरणम् इत्युच्यते। 
कारणं द्विविधम्:
# निमित्तकारणम्। 
# उपादानकारणम् चेति। 

कार्यभिन्नं कारणं निमित्तकारणम्। कार्याभिन्नं कारणम् उपादानकारणम्। अस्मिन् मते कारणं कार्ये अनुवर्तते। एवं कार्यकारणयोः अनन्यत्वं अङ्गीकुर्वन्ति।

वर्गः:अद्वैतवेदान्तः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
सूत्रलक्षणम्

**अल्पाक्षरमसन्दिग्धं सारवद्विश्वतोमुखम्।
अस्तोभमनवद्यञ्च सूत्रं सूत्रविदो विदुः॥**

* **अल्पाक्षरम्**  		- 	अल्पानि अक्षराणि यस्मिन्।(विवक्षितमर्थं यावद्भिरक्षरैः प्रतिपादयितुं शक्यं तावदक्षरोपेतत्वम्)
* 	**असन्दिग्धम्	** - 	न सन्दिग्धम्।
* **सारवद्**		     - सारः अस्य/अस्मिन् अस्तीति।(सारो बले दृढांशे च)
* 				**विश्वतोमुखम्** 	- 	विश्वतः (सर्वतः) मुखं यस्य।
* **अस्तोभम्**   		-	 नास्ति स्तोभः (रोधः) यस्मिन्।
* **अनवद्यम्**    		-	 न अवद्यम् (गर्ह्यम्)।

वर्गः:संस्कृतव्याकरणम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
सिद्धान्तः

ज्योतिषशास्त्रे **सिद्धान्तः** संहिता होरा चेति त्रयः स्कन्धाः सन्ति | तेषु सिद्धान्तस्कन्धः मुख्यतां भजते | अस्मिन् स्कन्धे के के विषयाः अन्तर्भवन्ति इति कथयामासुः भास्कराचार्याः -
त्रुट्यादिप्रलयान्तकालकलना मानप्रभेदः क्रमा-
च्चारश्च द्युसदां द्विधा च गणितं प्रश्नास्तथा सोत्तराः |
भूधिष्ण्यग्रहसंस्थितेश्च कथनं यन्त्रादि यत्रोच्यते
सिद्धान्तः स उदाहृतोऽत्र गणितस्कन्धप्रबन्धे बुधैः || इति |
भावार्थः - त्रुटितः आरभ्य कल्पपर्यन्तं विद्यमानाः सर्वविधाः कालप्रभेदाः, कालगणनार्थम् उपयुज्यमानानि सौरादीनि मानानि, ग्रहभगणाः, ग्रहाणां मध्यमानयनं स्फुटीकरणं च, सोत्तराः प्रश्नाः, भूमिः नक्षत्राणि ग्रहाश्चैतेषां संस्थितिः, वेधोपयोगिनां यन्त्राणां निर्माणविधिः - इत्यादयः खगोलशास्त्रसम्बद्धाः विषयाः यत्र विव्रियन्ते सः स्कन्धः सिद्धान्तः इति बुधाः कथयन्ति |
ग्रहणम्, ग्रहाणाम् उदयास्ते, चन्द्रशृङ्गोन्नतिः इत्यादयोऽन्येऽपि विषयाः अत्र विद्यन्ते | एतत्सर्वमपि **ग्रहगणितम्** इति नाम्नाऽपि प्रकीर्त्यते |
अपि च ग्रहगणितोपयोगिनः व्यक्तगणितम्, अव्यक्तगणितं रेखागणितञ्चैते गनणितसामान्यविषया अपि अत्रैव अन्तर्भवन्ति |

वर्गः:ज्योतिषशास्त्रम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
संहिता(ज्योतिषम्)

ज्योतिषशास्त्रे विद्यमानेषु त्रिषु स्कन्धेषु संहितास्कन्धोऽपि अन्यतमः । वराहमिहिराचार्यैः विरचितः बृहत्संहिता इत्येषः ग्रन्थः अस्मिन् स्कन्धे अत्यन्तं प्रसिद्धः । अस्मिन्नेव ग्रन्थे संहितायाः लक्षणं प्रोक्तं यथा -
**ज्योतिःशास्त्रमनेकभेदविषयं स्कन्धत्रयाधिष्ठितं**
**तत्कार्त्स्न्योपनयस्य नाम मुनिभिः सङ्कीर्त्यते संहिता ।** इति ।
भावार्थः - ज्योतिःशास्त्रम् अनेकैः भेदैः उपेतं त्रिषु स्कन्धेषु अधिष्ठितं च वर्तते । यत्र तस्य सम्पूर्णतया विवरणं भवति सा एव संहिता इति मुनिभिः सङ्कीर्त्यते ।

वर्गः:ज्योतिषशास्त्रम्
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
शिशिरः

भूमौ प्रकृतेः परिवर्तनस्य ६काला भवन्ति । एतस्य ऋतुः इति शब्देन व्यवहारः । शिशिरः तु एतेषु षट्सु ऋतुषु अन्यतमः यस्मिन् शीतकालः भवति ।

वर्गः:ऋतवः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
ब्रह्मसूत्रशाङ्करभाष्यम्

ब्रह्मसूत्राणि महर्षिः बादरायणः लिखितवान् | अद्वैतवेदान्तिनां दृष्ट्या आहत्य ब्रह्मसूत्राणि पंचपंचाषदुत्तरपंचषतं (५५५) भवन्ति | शङ्करभगवत्पादाः प्रस्थानत्रयस्य भाष्यं लिखितवन्तः इति प्रसिद्धिः वर्तते । तस्मिन् प्रस्थानत्रये ब्रह्मसूत्रभाष्यम् अन्यतमम् अस्ति । एतस्य सूत्रप्रस्थानम् इत्यपि नाम वर्तते । अवशिष्टं प्रस्थानद्वयं तु क्रमशः उपनिषत्प्रस्थानं भगवद्गीताप्रस्थानम् च । शङ्करभगवत्पादाः प्रसिद्धानां ईशादिदशोपनिषदां श्वेताश्वतरोपनिषदः च भाष्यं लिखितवन्तः । एतेषां उपनिषद्भाष्याणाम् आहत्य श्रुतिप्रस्थानम् इति नाम । भगवद्गीतायाः भाष्यं यल्लिखितं तत् स्मृतिप्रस्थानम् इत्युच्यते । ब्रह्मसूत्रशाङ्करभाष्यस्य तर्कप्रस्थानम् इति अपरं नाम वर्तते ।
ब्रह्मसूत्रशाङ्करभाष्ये समन्वय-विरोध-साधना-फलञ्चेति चत्वारः अध्यायाः सन्ति । प्रत्यध्यायं पुनः चत्वारः पादाः वर्तन्ते । प्रतिपादं बहूनि अधिकरणानि भवन्ति । एकस्मिन् अधिकरणे एकं वा एकाधिकानि वा सूत्राणि भवन्ति ।

## बाह्यसम्पर्कः
ब्रह्मसूत्रशाङ्करभाष्यंसंवादरूपम्
ब्रह्मसूत्रशाङ्करभाष्य-प्रश्नोत्तरसङ्र्षह:

वर्गः:वेदान्तग्रन्थाः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
दादा साहेब फाळके

लघुत्तम|दादा साहेब फालके

**दादा साहेब फाळके** (, ) प्रसिद्धः चलच्चित्रनिर्माता, निर्देशक, पटकथालेखकश्च आसीत् । सः भारतीयचलच्चित्रक्षेत्रस्य पितामहत्वेन प्रसिद्धः अस्ति । दादा साहेब फाळके इत्यस्य शततमायाः जयन्त्याः शुभावसरे दादा साहेब फाळके पुरस्कार इत्यस्य घोषणा अभवत् । घोषणायाः वर्षः १९६९ आसीत् । दादा साहेब फाळके पुरस्कार भारतीयचलच्चित्रक्षेत्रस्य सर्वोच्चपुरस्कारः अस्ति । सः पुरस्कारः आजीवनयोगदानाय भारतगणराज्यस्य केन्द्रसरकारेण दीयते ।

वर्गः:गुजरातराज्यस्य व्यक्तयः
वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
मोरङमण्डलम्

**मोरङ** एतन्मण्डलं नेपालदेशस्य पूर्वाञ्चलविकाशक्षेत्रान्तर्गते  तथा च कोशी अञ्चलान्तर्गते अवस्थितेषु चतुर्षु मण्डलेषु अन्यतमं मण्डलं वर्तते । अस्य पूर्वदिशि झापामण्डलम् तथा उत्तरदिशि  सुनसरीमण्डलम् स्तः  । तथा दक्षिण भागे नेपालदेशस्य द्वितीयं महानगरं  बिराटनगरं अवस्थितं अस्ति यदेव प्राचीनकालिनः विराटराज्ञः राज्यं वर्तते । यत् नगरं नेपालदेशस्य  वृहद् औद्यिगिकक्षेत्रं च वर्तते ।

## पूर्णविवरणम्
## अत्रापि दर्शनीयम् 
## आधाराः
## बाह्यानुवन्धाः
वर्गः:नेपालदेशः
वर्गः:नेपालदेशस्य मण्डलानि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
ओम प्रकाश कोहली

**ओम प्रकाश कोहली** भारतीयलोकतन्त्रस्य प्रतिनिधिः । सः राज्यसभायाः पूर्वसदस्यः आसीत् । गुजरातराज्यस्य राज्यपालत्वेन १५/७/२०१४ तमे वर्षे सः नियुक्तः । सः भारतीयजनतापक्षस्य सदस्यः अपि आसीत् । सः १९९४ तः २००० पर्यन्तं राज्यसभायाः सदस्यः आसीत् । तेन देहलीविश्वविद्यालयस्य शिक्षकसङ्घस्य (डूटा), अखिलभारतीयविद्यार्थीपरिषदः अपि अध्यक्षपदं विभूषितम् । तथा च  देहल्याः हंसराज-महाविद्यालये, देशबन्धु-महाविद्यालये च सः व्याख्यातृत्वेन ३७ वर्षाणि सेवाम् अयच्छत् ।
 
१९९९-२००० मध्ये सः भाजपा-दलस्य देहली-विभागस्य अध्यक्षत्वेन कार्यम् अकरोत् । आपातकालस्य काले सः कारागारे प्रेषितः सर्वकारेण 

देहलीविश्वविद्यालयात् हिन्दीविषयं स्वीकृत्य सः स्नातकोत्तरपदवीं प्राप्तत् । कोहली शिक्षाविद्, राजनेता, लेखकश्च अस्ति । सः 'राष्ट्रीय सुरक्षा के मोर्चे पर', 'शिक्षा नीति', 'भक्तिकाल के संतो की सामाजिक चेतना' इत्यादीनि पुस्तकानि अलिखत्  ।

## सन्दर्भ 
वर्गः:गुजरातराज्यस्य राज्यपालाः
वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
ताप्लेजुङमण्डलम्

**ताप्लेजुङमण्डलम्**  एतत् सम्प्रति पूर्वाञ्चलविकाशक्षेत्रस्य  मेची अञ्चले अवस्थितेषु चतुर्षु मण्डलेषु इदं एकं वर्तते एतत् हिमगिरीमण्डलं च  वर्तते  अस्य पूर्वदिशि भारतदेशस्य सिक्किमराज्यं   तथा उत्तरदिशि चीनदेशश्च वर्तेते एवं दक्षिणे च पाँचथरमण्डलम् एवं तेह्रथुमण्डलम् अवस्थिते स्तः ।
## सम्पूर्णविवरणम्
## आधाराः
## अत्रापि अवलोक्याताम्
## बाह्यानुबन्धाः
वर्गः:नेपालदेशः
वर्गः:नेपालदेशस्य मण्डलानि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः