open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
यकृत्

thumb|200px|**यकृत्**
thumb|left|150px

मनुष्यस्य यकृत् मानवशरीरे विद्यमानं बृहत् मांसलम् अङ्गम् । तत् मानवशरीरस्य रसक्रियागारम् इत्यपि कथ्यते । तच्च अङ्गम् उदरदेशस्य दक्षिणतः शरीरमध्यदेशात् अधः च भवति । तत् यकृत् पार्श्वास्थिना आवृतं सत् रक्षितं तिष्ठति । यकृत् आङ्ग्लभाषायां Liver इति उच्यते । एतदङ्गं बाह्यस्पर्शेन ज्ञातुम् अशक्यम् । परन्तु यदि रोगेण यकृत् स्फीतं भवति तर्हि पार्श्वास्थिनः पृष्ठतः स्पर्शेन तत् ज्ञातुं शक्यम्, यदि उदरम् अन्तः नीयेत् ।

यकृतः प्रमुखं कार्यद्वयं - नूतनानां रसानां संयोजनं, विषस्य दुर्बलीकरणं चेति । विज्ञानिनः वदन्ति यत् वस्तुतः यकृत् पञ्चशताधिकानि कार्याणि करोति इति । यकृतः प्रमुखाणि कार्याणि - मेदसः नाशः, शर्करांशस्य ग्लैकीजेनरुपेण परिवर्तनम् इत्यादीनि । यकृत् कोलेस्ट्राल अपि उत्पादयति ।

वर्गः:शरीरस्य अवयवाः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* अक्षि
* अङ्गुली
* अङ्गुष्ठः
* अनामिका
कोलोराडो स्प्रिंग्स्

**कोलोराडो स्प्रिंग्स्** अमेरिका संयुक्त संस्थानस्य कोलोराडो राज्यस्य एकः नगरः अस्ति। नगरः एल् पासो मण्डले स्थितः अस्ति। नगरः पैक्स् पीक् पर्वतात् समीपः स्थितः। २०१० जनसंख्यस्य आधारे नगरस्य जनसंख्या ४१६४२७।

## आधारानि 
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
नोबल पुरस्कार-विजेतानां सूची

१९४७
*चिकित्साशास्त्र-(कार्ल एफ् कोरी तथा गेर्टी टी. कोरी  )

१९७४-
*अर्थशास्त्र-(गुनार मिर्दाल)

१९७६ -
*शान्ति-(माइरेड कोरिगान )

१९८१- 
*चिकित्सा -अमेरिका देशस्य न्युरोलोजिस्ट **रोजर स्पेरी**

१९८२-
*शान्ति-(अल्भा मिर्दाल )

२००९-
*अर्थशास्त्र-(अमेरिका देशस्य **इलिनोर ओस्ट्रम** तथा  **ओलिभर विलियम्स**)
*चिकित्साशास्त्र -(एजिलाबेथ एच ब्ल्याकबर्न ,क्यारोल डब्ल्यु गि्रडर, ज्याक डब्ल्यु)
*रसायनशास्त्र-(अदा इ योनाथलाई ,अमेरिकी नागरिक वेन्कटरमन तथा थोमस स्टिज)
*साहित्य-(जर्मन लेखिका हेर्टा म्युलर)
*शान्ति-(अमेरिका देशस्य बाराक हुसेन ओबामा तथा इन्टरनेसनल प्यानल फर क्लाइमेट चेन्ज )

२०१०-
*

वर्गः:नोबेल्-पुरस्कारभाजः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
देवनागरी

right|thumb|300px|देवनागरी लिप्या लिखिता ऋग्वेदस्य पाण्डुलिपिः

**देवनागरी** (ब्राह्मी: 𑀤𑁂𑀯𑀦𑀸𑀕𑀭𑀻) लिपिः भारतीयभाषाणां कासाञ्चन विदेशीयभाषाणाम् अपि प्रमुखा लिपिः वर्तते । संस्कृत-पालि- हिन्दी-मराठी-कोङ्कणी-सिन्धी-काश्मीरी-डोगरी-नेपाली-तामाङ-गढवळि-बोडो-अङ्गिका-मगही-भोजपुरी-मैथिली-सान्ताली इत्यादयः भाषाः देवनागरीलिपेः एव उपयोगं कुर्वन्ति | एतत् अतिरिच्य गुजराती-पञ्जाबी-बिष्णुप्रिया मणिपुरी-उर्दूभाषासु च एषा एव लिपिः प्रयुक्ता अस्ति ।

अस्यां लिप्यां ५२ वर्णाः सन्ति । तेषु १४ स्वराः ३८ व्यञ्जनानि च । अक्षराणां क्रमव्यवस्थायां (विन्यासे) वैज्ञानिकपद्धतिः अनुसृता अस्ति | स्वर-व्यञ्जन-कोमल-कठोर-अल्पप्राण-महाप्राण-अनुनासिक्य-अन्तस्थ-उष्म इत्यादि वर्गीकरणञ्च वैज्ञानिकं वर्तते । केनचित् मतानुसारेण देवनगरे (काश्यां) उपयुज्यमाना आसीत् इति कारणेन देवनागरी सञ्जाता ।

## लिपिः 
देवनागरी लिप्यां १२ स्वराः ३४ व्यञ्जनानि च सन्ति ।

### स्वरः
संस्कृतभाषायां **ऐ** द्वि अक्षरयोः युग्म तथा "अ-इ" वा "आ-इ" प्रकारेण उच्चारितो भवति। तथैव **औ** "अ-उ" वा "आ-उ" प्रकारेण उच्चारितो भवति।

### व्यञ्जनम्
### देवनागरीलिप्या सङ्ख्याः
देवनागरीसङ्ख्याः अधः लिखिताः सन्ति –

thumb|200px|मात्राणां प्रयोगाः

## देवनागरी-यूनिकोड् 
[thumb|left| देवनागर्यां लिखितं घोषणवाक्यम् - [मेलबर्न ऑस्ट्रेलिया ]]
right|thumb|200px|वाराणस्यां देवनागर्यां लिखितं विज्ञापनम्

## सम्बद्धाः लेखाः 
* ब्राह्मीलिपिः
* भारतीयलिपयः
* हिन्द-आर्यभाषासु श्वा-विलोपनम्
* भारतस्य भाषाः
* हिन्द-आर्यभाषाः
* संस्कृतम्

## सन्दर्भाः 
* **ब्राह्मी-लिपि व्युत्पन्न लिपि** - ।
* ब्राह्मी-लिपि परिवारस्य वृक्ष - 
* पहलवी-ब्राह्मी लिपि उत्पन्न दक्षिण-पूर्व एशियाया लिपीनां समय-रेखा
* , देवनागरी लिप्या विकासस्य इतिहास ६००० वर्ष पुरातनः
* देवनागरी लिपि की महिमा (कविता)
* http://www.prabhasakshi.com/ShowArticle.aspx?ArticleId=090723-131027-440010  (प्रभासाक्षी)
* Unicode Entity Codes for the Devanāgarī Script 
* http://www.avashy.com/hindiscripttutor.htm 
* http://www.ancientscripts.com/devanagari.html
* http://www.anu.edu.au/asianstudies/hindi/alphabet/ 
* http://www.unicode.org/charts/PDF/U0900.pdf
* Extended English Alphabet with Devanagari Orthography 
* Language Independent Speech Compression using Devanagari Phonetics
* http://books.google.co.in/books?id=j3umF2zqe_wC&printsec=frontcover#v=onepage&q=&f=false (गूगल पुस्तक ; लेखक - भोलानाथ तिवारी)
* देवनागरी लिप्यां संपादित संकेतस्थल
* आंग्ल भाषायां देवनागरी लिखतु
* Extended English Alphabet with Hindi Orthography 

वर्गः:लिपयः

वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
संयोजनम्

संयोजनानि अनेकेषां अणूनाम् संयोगात् उद्भवन्ति।

संयोजनम्
वर्गः:रसायनशास्त्रसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
जीवाणुः

जीवाणवः लघुजन्तवः सन्ति। वयं तान् स्वनेत्राभ्यां द्रष्टुं न शक्नुमः। परं वयं सूक्ष्मदर्शन्या जीवाणून् द्रष्टुम् समर्थाः स्म। केचन जीवाणवः अपकारिणः। ते व्याधीहेतुकाः सन्ति अथवा भोजनम् मलिनीकुर्वन्ति।
अन्ये उपकारकाः सन्ति। ते दधिदाधिके सुराम् औषधानि वा उत्पादयन्ति। तेषां विविधानि रूपाणि सन्ति - वर्तुलाकारं(coccus), कम्बु-रूपं (spirillium), पदविच्छेदचिह्नरूपं (vibrio) अण्डाकारकम् (bacillus) च। नीलजीवाणवः आहारं स्वयम् उत्पादयन्ति ।
thumb|200px|अन्तोनि वोन् लूवेन्होक् जिवाणूनाम् प्रथमः दर्शकः आसीत्

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* MicrobeWiki , an extensive wiki about bacteria  and viruses 
* Bacteria that affect crops and other plants
* Bacterial Nomenclature Up-To-Date from DSMZ 
* Genera of the domain Bacteria&nbsp;– list of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature
* The largest bacteria 
* Tree of Life: Eubacteria 
* Videos  of bacteria swimming and tumbling, use of optical tweezers and other videos.
* Planet of the Bacteria by Stephen Jay Gould
* On-line text book on bacteriology 
* Animated guide to bacterial cell structure.
* Bacteria Make Major Evolutionary Shift in the Lab
* Online collaboration for bacterial taxonomy. 
* PATRIC, a Bioinformatics Resource Center for bacterial pathogens, funded by NIAID
* Bacterial Chemotaxis Interactive Simulator&nbsp;– A web-app that uses several simple algorithms to simulate bacterial chemotaxis.
* Cell-Cell Communication in Bacteria  on-line lecture by Bonnie Bassler, and TED: Discovering bacteria's amazing communication system 

जीवाणुः
वर्गः:प्राणिविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
होसपेटे

**होसपेटे** कर्णाटकराज्य्स्य बल्लारीमण्डले स्थितं नगरम् अस्ति। समीपे पुरातनकालस्य विजयनगरसाम्राज्यस्य राजधानी विजयनगरं (हम्पी) अस्ति। नगरस्य स्थापकः विजयनगरचक्रवर्ती कृष्णदेवरायः।

## जनसंख्या
२००१ तमस्य वर्षस्य जनसंख्यगणनायाः आधारेण नगरस्य जनसंख्या २६३२८४ परिमितम् ।

## आधाराः
वर्गः:कर्णाटकस्य नगराणि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
रेणु :

thumb|350px|अणौ परस्परसंयुक्तानां परमाणूनां चित्रम्
द्रव्याणाम् अत्यन्तं सूक्ष्मतमः घटकः अणुः इति निर्दिश्यते । प्रत्येकस्य वस्तुनः रासायनिकान् भौतिकान् च गुणान् अनाशयन्तः यं लघुतमं भागं प्राप्तुं शक्नुयाम सः एव अणुः । इतोऽप्यधिकं विभज्यते चेत् वस्तु विनश्यते । वस्तु यैः मूलधातुभिः निर्मितमस्ति तेषां परमाणवः मात्रम् अवशिष्यन्ते । उदाहरणाय जलबिन्दोः विभाजनेन अन्ते तदीयगुणलक्षणयुक्तं जलस्य अणुः प्राप्त्यते । तस्य विभाजनेन आम्लजनक-जलजनकयोः परमाणवः मात्रम् अवशिष्यन्ते ।

## अणुविज्ञानम्
अणूविज्ञानं द्विधा - अणुभौतविज्ञानम् अथवा अणुरासायनविज्ञानम् इति विषयस्य प्राधान्यं भौतविज्ञाने वा रासायनिके वा इत्यनुसृत्य । रासायनिकबन्धानां संयोगः वियोगः च अणूनां परस्परप्रतिक्रियाम् अनुसृत्य भवति । एताः प्रतिक्रियाः कान् नियमान् अनुसरन्ति इत्येतं विषयं बोधयति अणुरासायनविज्ञानम् । 

## बाह्यसम्पर्कः
* Molecule of the Month School of Chemistry, University of Bristol

अणु
वर्गः:विज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
जमखण्डि

**जमखण्डि** कर्नाटकस्य बागलकोटे मण्डले स्थितं नगरम् अस्ति। नगरं जमखण्डिसाम्राज्यस्य राजधानी आसीत्।

## जनसंख्या
२००१ भारतीय जनगणनानुसारं नगरस्य जनसंख्या ५७८८७।

## आधाराः
वर्गः:बागलकोटेमण्डलम्
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
महाजनपदाः

(क्रि पू ७००-३२०)

अयसः युगे भारते लघुराज्यानि संस्थानानि वा आसन् । क्रि पू १०००वर्षेभ्यः पूर्वतनेषु वैदिकसाहित्येषु अपि तस्य उल्लेखः अस्ति । क्रि पू ६ शतके नगरीकरणम् अफघानिस्थानतः बङ्गालपर्यन्तं व्याप्तम् । तदवसरे गङ्गानद्याः उपत्यकायां दख्खनीप्रदेशे च अनेकानि राज्यानि उदितानि । तेषु १६ राज्यानि "महाजनपदाः" इत्युच्यन्ते । तेषु मगध-कोसल-कुरु-गान्धारजनपदाः अत्यन्तं बलतराः आसन् । राजा राज्याधिकरं येन केन प्रकारेण प्राप्नोति चेदपि वैदिकवर्गः सूक्तं वंशपरम्परां धार्मिकाधिकारं च सृष्ट्वा तं राज्याधिकारं सक्रमं करोति स्म । तदा सामान्यजानानां भाषा प्राकृतम् उच्चवर्गीयाणां विद्यावतां वा भाषा संस्कृतम् आसीत् । तदा हिन्दुधार्मिकविधयः सङ्कीर्णाः सन्तः वैदिकवर्गः केवलं तान् विधीन् कारयितुं शक्नोति स्म ।

तत्त्वशस्त्रस्य प्रथमावस्था इत्याख्यानाम् उपनिषदां रचना अस्मिन्नेव काले आरब्धा इति ऊह्यते । अस्मिन्नेव काले बौद्ध-जैनधर्मौ अपि प्रवृद्धौ । महाजनपदानां कालः वैचारिकतायाः सुवर्णयुगमेव । बौद्ध-जैनधर्मयोः तत्त्वं सर्वम् अत्यन्तं सरलम् आसीत्, तथा च प्राकृतभाषया धर्मप्रसारः जातः इत्यस्मात् तौ धर्मौ बहुशीघ्रं जनजीवनं प्रविष्टौ । बौद्धधर्मस्य संन्यासिनां कारणतः सः धर्मः मध्यएषिया, पूर्वएषिया, टिबेट्, श्रीलङ्का, आग्नेयएषियापर्यन्तमपि प्रसृतः । महाजनपदानां काले आरब्धं तत्त्वशास्त्रं समग्रस्य पूर्वजगतः श्रद्धा-विश्वासयोः आधारभूमिः जाता । पर्षिया-ग्रीसदेशेभ्यः जातात् आक्रमणात् तथा च मगधे उदयं प्राप्य सम्पूर्णं भारतं प्रसृतस्य महासाम्राज्यस्य कारणात् च एतेषां महाजनपदानां नाशः अजायत ।

महाजनपदाः प्राचीनभारतस्य साम्राज्यानि आसन् । षोडश जनपदाः आसन् । ते ;
  
#अङ्गः
#कोसलः
#काशी (प्राचीनभारतम्)
#मगधः
#वज्जी (वा वृज्जी)
#मल्लः
#चेडी
#वत्सः
#कुरुः
#पाञ्चालः
#मत्स्यः
#शूरसेनः
#अश्मकः
#अवन्ती
#गान्धारः
#काम्भोजः

एतेषु गन्धारः कम्भोजश्च उत्तरपते स्थितौ ।

महाजनपदाः
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
कनिमोझी

**कनिमोऴि करुणानिधि** () तमिलुनाडुराज्ये राज्यसभायाः सदस्या अस्ति। तस्याः पक्षः द्राविड मुन्नेत्र कळगम्। तस्याः पतिः सिंगपूरस्य अथिबन् बोस्।

कनिमोऴि
वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा
करुणानिधिः

**मुथुवेल् करुणानिधिः** () भारतस्य तमिलुनाडुराज्यस्य मुख्यमन्त्री आसीत्। सः द्राविड मुन्नेत्र कळगम् पक्षस्य नायकः अस्ति। तस्य पुत्राः अळगिरि, स्टालिन्, तमिलरसु च। तस्य द्वे पुत्र्यौ कन्निमोळी, सेल्वी च। पत्न्यः पद्मावती, दयालु अम्माल्, रजथि अम्माल् च। सः नास्तिकः अस्ति।

## आधाराः
करुणानिधिः
वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
जयललिता

**जयललिता जयरामः** () भारतस्य तमिलनाडुराज्यस्य मुख्यमन्त्री अस्ति। सा अखिल-भारत-अन्ना-द्राविड-मुन्नेत्र-कळगम् पक्षस्य नायिका अस्ति। सा चलनचित्र-अभिनेत्री आसीत्।

जयराम्, जयललिता

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:भारतीयराजनेतारः
वर्गः:१९४८ जननम्
वर्गः:२०१६ मरणम्
दक्षिणदिबाङ्गव्यालीमण्डलम्

**दक्षिणदिबाङ्गव्यालीमण्डलम्** (Lower Dibang Valley District) अरुणाचलप्रदेशराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं रोइन्गनगरम् ।

## भौगोलिकम्
दक्षिणदिबाङ्गव्यालीमण्डलस्य विस्तारः ३९०० चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं दक्षिणदिबाङ्गव्यालीमण्डलस्य जनसङ्ख्या  १४५५३८ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १४ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १४ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ७.०१% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९१९ अस्ति । अत्र साक्षरता ७०.३८ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले द्वे उपमण्डलानि स्तः। ते -

१.डम्बुक्

२.रोइन्ग

## बाह्यानुबन्धाः
* [ http://roing.nic.in/Official Website]

मण्डलः, तिरप्
वर्गः:अरुणाचलप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
खगोलशास्त्रस्य अन्ताराष्ट्रियवर्षम्

1609 तमे वर्षे गैलीलियो गैलिलीद्वारा खगोलीय-प्रेक्षणस्य आरम्भःकृतः आसीत्। तस्य  400 तमजयन्तीम् उपलक्ष्य 2009 तमवर्षम् अन्ताराष्ट्रिय-खगोलिकी- वर्षरूपेण घोषितम् ।

## बाह्यतन्त्राणि
* अन्ताराष्ट्रीय-खगोलिकी-वर्षम्  
* जालपत्रिका सामयिकी 
* अन्ताराष्ट्रीय-खगोलिकी-वर्षम् 
* नेहरुतारामण्डलम्  

वर्षः, अंतर्राष्ट्रीय खगोलिकी
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अण्णा हजारे

**अण्णा हजारे** एषा व्यक्तिरेखा सम्पूर्णभारतदेशे सुप्रसिद्धा । एतस्य नाम अधुना केवल भ्रष्टाचारविरोधीकार्यकर्तारूपेण आगच्छति, परं तेन इतोऽपि ग्रामसुधारविषयकं कार्यं क्रुतम् । 'राळेगनसिद्धि' नामग्रामस्य नाम अण्णा हजारे महोदयानां नाम्ना विना न आगच्छति । अण्णा एतेषां किसन बाबुराव हजारे इति वास्तवनाम ।

## जननं, बाल्यकाल: - 
*अन्नाहजारे* भारतस्य मुख्यः समाजसेवकः अस्ति। सः अनेकेभ्यः वर्षेभ्यः भ्रष्टाचारम् अपाकर्तुं यतते किन्तु सः तस्मिन् कार्ये साफल्यं न अलभत्। अन्नाहजारेवर्यः एकः महान् पुरुषः अस्ति। तेन भ्रष्टाचारनिवारणस्य कार्यम् एव । भ्रष्टाचारनिवारणाय अत्यल्पाः जनाः प्रयतमाना: सन्ति । तस्मात् अन्नाहजारेवर्येण तत् कार्यम् एव करणीयम् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* अन्ना हजारे कार्यालयीय जालस्थानम्
* पौर जालस्थानम्
* अन्ना हजारे (आल् जजीरा)
* अन्ना हाजारे (न्यू यार्क् टैम्स्)
* अन्ना हजारे (द गार्डियन्)
* अन्ना हाजारे (वाल् स्ट्रीट् जर्नल्)

अन्नाहजारे
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:भारतस्य समाजसेवकः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अन्ताराष्ट्रीय-खगोलीय-सङ्घः

**अन्ताराष्ट्रियखगोलीयसङ्घः** (अ॰ख॰स॰) कश्चन व्यवसायिकखगोलशास्त्रज्ञानां सङ्घटनम्। अस्य केन्द्रीयकार्यालयः फ़्रांसदेशस्य पैरिसनगरे  अवस्थितः। सङ्घः खगोलशास्त्रस्य क्षेत्रे अनुसन्धानार्थम् अध्ययनार्थम् अन्ताराष्ट्रियस्तरे प्रोत्साहननाय निर्मितोस्ति। यदा ब्रह्माण्डे नूतनं वस्तु दृष्टिगोचरतां प्राप्नोति तदा अ॰ख॰स॰ इत्येतत् सङ्घटनम् एव तस्य नामाकरणं करोति यद् अग्रे अन्ताराष्ट्रियस्तरे मान्यतां प्राप्नोति।

अन्ताराष्ट्रियखगोलीयसङ्घाय अंग्रेज़ी इति भाषया "इंटरनैशनल ऐस्ट्रोनॉमिकल यूनियन्" (International Astronomical Union या IAU) तथा फ़्रांसिसी इति भाषया "युनियन् आस्त्रोनोमीक ऐंतेरनास्योनाल" (Union astronomique internationale) इति कथ्यते।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*
*जनरल् असेम्ब्ली
*२००९ असेम्ब्ली 
*२८तम जनरल् असेम्ब्ली 

अन्ताराष्ट्रीय-खगोलीय-सङ्घः
वर्गः:खगोलविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अम्ब्रिअल (उपग्रहः)

{{Infobox planet
| name               = अम्ब्रिअल
| alt_names          = Uranus II
| pronounced =  
| adjectives         = Umbrielian
| image              = 
| caption            = वॉयेजर द्वितीय यानात् १९८६ आव्दे गृहितं चित्रमिदम्।
| discovery          = yes
| discoverer         = William Lassell
| discovered         = October 24, 1851
| semimajor          = 
| eccentricity       = 
| period             = 
| inclination        =  (to Uranus's equator)
| satellite_of       = Uranus
| physical_characteristics = yes
| mean_radius        =  (0.092 Earths)
| surface_area       =  (0.008 Earths)
| volume             =  (0.0008 Earths)
| mass               =  (2 Earths)
| density            = 
| surface_grav       =  m/s2 (~&nbsp;0.023 g)
| escape_velocity    =  km/s{{efn|name=escape velocity|Escape velocity derived from the mass *m*, the gravitational constant *G* and the radius *r* : \sqrt{\frac{2Gm}{r}}.}}
| rotation           = presumed synchronous
| axial_tilt         = 0
| albedo =

| magnitude          = 14.5 (V-band, opposition)
| temp_name1         = solstice
| mean_temp_1        = ≈&thinsp;75&nbsp;K
| max_temp_1         = 85&nbsp;K
| min_temp_1         = ?
| atmosphere         = no
| surface_pressure   = zero
| note               = no
}}
**अम्ब्रिअल** अरुण (युरेनस) ग्रहस्य एक उपग्रहः अस्ति। अकारे इदं अरुणस्य तृतीय महान्तमोपग्रहः। अम्ब्रिअलस्य वर्ण अरुणस्य अन्य उपग्रहाणां विपरीत:। अस्य वर्ण गूढतम:।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* 
* 
* 
* Umbriel page (including a labelled map of Umbriel) at *Views of the Solar System*
* Umbriel Nomenclature from the USGS Planetary Nomenclature web site

वर्गः:खगोलविज्ञानम्
वर्गः:खगोलविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अरुणस्य उपग्रहाः

[upright=1.5|right|thumb|अरुण तथा अस्य षट् उपग्रहान् - (बामतः दक्षीणे) [पक (उपग्रह)|पक, मिरैन्डा, ऍरिअल, अम्ब्रिअल, टाइटेनिआ तथा ओबेरॉन]]
अस्माकं सौर मण्डलस्य सप्तम: ग्रह अरुण (युरेनस)स्य २७ ज्ञातप्राकृतिकउपग्रहा: सन्ति।

## सन्दर्भ: 

वर्गः:उपग्रहाः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
दक्षिणसुबनसिरीमण्डलम्

**दक्षिणसुबनसिरीमण्डलम्** (Lower Subansiri District) अरुणाचलप्रदेशराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं जिरो नगरम् ।

## भौगोलिकम्
दक्षिणसुबनसिरीमण्डलस्य विस्तारः ३४६० चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्मिन् मण्डलम् पूर्वे पश्चिमसियाङ्गमण्डलम्, उत्तरसुबनसिरीमण्डलम्प, पञ्चिमे पूर्वकमेङ्गमण्डलम्, उत्तरे उत्तरसुबनसिरीमण्डलम्, दक्षिणे पपुम्पारेमण्डलम् च सन्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं पूर्वकमेङ्गमण्डलस्य जनसङ्ख्या  ८२८३९ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते २४ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २४ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ४८.६५% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९७५ अस्ति । अत्र साक्षरता ७६.३३ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले षट् उपमण्डलानि सन्ति। तानि-

१.झिरो

२.याचुलि

३.पिस्तन

४.रागा

५.काम्पोरिजो

६.डोल्लुञ्गमुख्

## बाह्यानुबन्धाः
* Official website
* http://www.onefivenine.com/india/villag/Lower-Dibang-Valley List of places in Lower-Dibang-Valley

मण्डलः, तिरप्
वर्गः:अरुणाचलप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पपुम्पारेमण्डलम्

**पपुम्पारेमण्डलम्** (Papum Pare District) अरुणाचलप्रदेशराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं युपिआ नगरम् ।

## भौगोलिकम्
पपुम्पारेमण्डलस्य  विस्तारः २८७५ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं पपुम्पारेमण्डलस्य जनसङ्ख्या  १७६३८५ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ५१ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ५१ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ४४.५७% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९५० अस्ति । अत्र साक्षरता ८२.१४ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले द्वे उपमण्डले  स्तः। ते-

१.सगाली

२.युपिआ

## बाह्यानुबन्धाः
* Official website

मण्डलः, तिरप्
वर्गः:अरुणाचलप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
ब्रह्मपुराणम्

ब्रह्मपुराणम् (BrahmaPuranam) पुराणानां सूचीषु प्रथमस्थाने स्थितमस्ति । अस्मिन् पुराणे सृष्ट्याः उत्पत्तिः, पृथोः पावनचरित्रं, सूर्य एवं चन्द्रवंशस्य वर्णनं, श्रीकृष्णचरित्रं, कल्पान्तजीविनः मार्कण्डेयमुनेः चरित्रं, तीर्थानां माहात्म्यं, भक्तिविषयादिषु चर्चा च कृता अस्ति। भगवतः श्रीकृष्णस्य ब्रह्मरूपस्य विस्तृतव्याख्यायाः कारणेन इदं ब्रह्मपुराणमिति नाम्ना प्रसिद्धमस्ति।  अस्मिन् पुराणे साकारब्रह्मणः उपासनायाः विधानमपि वर्तते। पुराणे 'ब्रह्म' तत्त्वाय सर्वोपरि मान्यता विद्यते। अतः एव अस्य पुराणस्य प्रथम स्थानं प्रदत्तमस्ति। पुराणानां परम्परानुसारेण ब्रह्मपुराणे सृष्टौ विद्यमानानां समस्तलोकानां तथा भारतवर्षस्यापि वर्णनम् अस्ति। कलियुगस्य वर्णनञ्च अस्मिन् पुराणे विस्तारपूर्वकं कृतमस्ति।  ब्रह्मणः आदि तत्त्वं निरूपयति इति कारणेन इदं पुराणम् आदिपुराणमित्यपि कथ्यते। व्यासमुनिना रचिते अस्मिन् पुराणे दश सहस्रं श्लोकाः सन्ति। प्राचीनपवित्रभूमौ नैमिषारण्ये व्यासस्य शिष्येण सूतमुनिना ऋषिवृन्दानां समूहे इदं पुराणं प्रोक्तमिति कथ्यते। अस्मिन् पुराणे सृष्टिः, मनुवंशः, देवदेवताः, प्राणिः, पृथ्वी, भूगोलं, नरकः, स्वर्गः, मंदिरं, तीर्थम् इत्यदीनां निरूपणम् अस्ति। शिवपार्वत्योः विवाहः, कृष्णलीला, विष्णोः अवतारः, विष्णुपूजनं, वर्णाश्रमः, श्राद्धकर्म इत्यादीनां विचारः अपि अत्रास्ति। 

## कथाविवरणम्
सम्पूर्ण 'ब्रह्म पुराणे २४६ अध्याया सन्ति। अस्मिन् पुराणे दशसहस्रश्लोकानि सन्ति। 

## संदर्भ
## बाहरी लिंकानि
* ब्रह्म पुराण (१९५५ भत्त्)
* **वेद-पुराणम्**
*महर्षि प्रबंधन विश्वविद्यालयः 
*ज्ञानामृतम्
*वेद एवं वेदांगम्
***वेद प्रचार**
*वेद-विद्या_डॉट_कॉम 
*पुराण

वर्गः:पुराणानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
लोहितमण्डलम्

**लोहितजनपदम्** (Lohit District) अरुणाचलप्रदेशराज्ये स्थितं किञ्चन जनपदम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं तेझुनगरम् ।

## भौगोलिकम्
लोहितमण्डलस्य विस्तारः २४०८ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य उत्तरे चीना देशः अस्ति । अस्मिन् मण्डले लोहित नदी प्रवहति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं लोहितमण्डलस्य जनसङ्ख्या  १४५५३८ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते २८ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २८ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १६.४४% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९०१ अस्ति । अत्र साक्षरता ६९.८८ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले चत्वारि उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

१.तेझु

२.चौकम्

३.नम्साइ

४.लेकन्ग्

## बाह्यानुबन्धाः
* Official Website
* http://www.onefivenine.com/india/villag/Lohit List of places in Lohit

मण्डलः, तिरप्
वर्गः:अरुणाचलप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अन्तरतारकीयमाध्यमम्

[thumb|medium|right|[प्लाज़्मा (भौतिकी)|आयनीकृत-जलजनकस्य विस्तारः (यं खगोलज्ञ पुरातन खगोलीय शब्दावल्यनुसारेण H&nbsp;II कथ्यते) यत् पृथ्व्याः उत्तरीयगोलार्धात् विस्कन्सिन Hα म्यापर तः द्रष्टुं शक्यते। इदं अन्तरतारकीय-माध्यम-स्वरूपेण विस्तारितोस्ति।]]
**अंतरखगोलीय माध्यम** वा **अंतरतारकीय माध्यम** हाइड्रोजन तथा हिलीयमस्य च कणानां मिश्रितोस्ति य अत्यंत निम्नतमः घनत्व इति स्थितौ सम्पूर्ण ब्रह्मांडे विस्तारितोस्ति। आयनीकृत हाइड्रोजनस्य विस्तारित इदं खगोलज्ञ पुरातन खगोलीय शब्दावली अनुसारेण H&nbsp;II कथ्यते) अस्य पृथ्व्याः उत्तरी गोलार्धात् विस्कन्सिन Hα म्यापर द्वारा चित्रितमस्ति, यत् अंतरतारकीय माध्यम स्वरूपेण विस्तारितोस्ति।

## अन्य भाषाहरुमा 
अंग्रेज़ी इति भाषायां अंतरतारकीयाय "इन्टरस्टॅलर" (interstellar)तथा "अंतरतारकीय माध्यमम्" "इन्टरस्टॅलर मीडयम" (interstellar medium) कथ्यते।

## अंतरतारकीय पदार्थ
अश्मिन् सारण्यां मिल्की-वे आकाशगंगायाः अंतरखगोलीय पदार्थस्य घटकानां सूची निन लिखितोस्ति।

## संदर्भ 
## बाह्यानुबन्धः
* Freeview Video 'Chemistry of Interstellar Space' William Klemperer, Harvard University.  A Royal Institution Discourse by the Vega Science Trust.
* अन्तरतारकीय माध्यमः: an online tutorial

वर्गः:खगोलविज्ञानम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:खगोलविज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
ब्रह्मवैवर्तपुराणम्

ब्रह्मवैवर्तपुराणं( Brahmavaivarta Purana) वेदमार्गस्य दशमं पुराणम् ।  अस्मिन् पुराणे भगवतः श्रीकृष्णस्य लीलानां विस्तृतरूपेण वर्णनं, श्रीराधायाः गोलोकलीलायाः अवतारलीलायाः च सुन्दरविवेचनानि, विभिन्नदेवतानां महिमा, तेषां साधनोपासनानां सुन्दरनिरूपणं च अस्ति। अनेकानि भक्तिपराणि आख्यानानि, स्तोत्राणि च अस्मिन् ग्रन्थे  सङ्गृहीतानि सन्ति। इदं पुराणं चतुर्षु खण्डेषु विभक्तमस्ति। ब्रह्मखण्डः, प्रकृतिखण्डः, श्रीकृष्णजन्मखण्डः गणेशखण्डः चेति। 
## संदर्भः
*पुराण

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* **वेद-पुराण** -
*महर्षि प्रबंधन विश्वविद्यालय -
*ज्ञानामृतम्
*वेद एवं वेदांग -
***वेद प्रचार**
*वेद-विद्या_डॉट_कॉम 
* Brahma Vaivarta Purana on Kali yuga

वर्गः:पुराणानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
तिरप् मण्डलम्

**तिरप् जनपदम्** (Tirap District) अरुणाचलप्रदेशराज्ये स्थितं किञ्चन जनपदम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं तिरप्नगरम् ।

## भौगोलिकम्
तिरप् मण्डलस्य विस्तारः २३६२ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य जनपदम् परितः म्यान्मार, चांगलांग, नागाल्याण्डराज्यम् च अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं तिरप् मण्डलस्य जनसङ्ख्या  १११९९७ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ४७ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ४७ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ११.६३% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९३१ अस्ति । अत्र साक्षरता ५२.२३ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले सप्त उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

१.नंसंग्

२.पूर्व खोन्सा

३.पश्चिम खोन्सा

४.कनुबारि

५.बोर्डूरिया-बोगपानि

६.लोन्गडिन्ग-पुमौ

७.पोंगचौ-वक्का

## बाह्यानुबन्धाः
* Official Website

मण्डलः, तिरप्
वर्गः:अरुणाचलप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
ब्रह्माण्डपुराणम्

ब्रह्माण्ड पुराणम् (BrahmandaPurana) अष्टादशमहापुराणेषु अन्यतमः । महापुराणस्य दशलक्षणयुक्तमिदं महापुराणमित्येव प्रसिद्धम्। ब्रह्माण्डस्य वर्णनम् वायुना व्यासम् उद्दिश्य प्रोक्तम् इदं पुराणम् । अस्मिन् पुराणे द्वादश सहस्रं श्लोकाः सन्ति। विश्वस्य पौराणिकभूगोलं, विश्वखगोलं, अध्यात्मरामायणम् इत्यादयः विषयाः अस्मिन् पुराणे सन्ति ।श्राद्धविषयम् परशुरामचरित्रं च अतिविस्तृततया निरूपितमस्ति। एवं प्रक्रियापादः,अनुषङ्गपादः,उपोद्घातपादः,उपसंहारपादः इति चतुर्धा। हिन्दूसंस्कृत्याः स्पष्टरूपरेखा पुराणेभ्यः एव प्राप्यन्ते।

## बाह्यसम्पर्कतन्तवः
* **वेद-पुराण**
*महर्षि प्रबंधन विश्वविद्यालय -
*ज्ञानामृतम्
*वेद एवं वेदांग
***वेद प्रचार**
*वेद-विद्या_डॉट_कॉम 
*पुराण
* Brahmanda Purana, Purvabhaga text 
* Brahmanda Purana, MadhyaBhaga text 
* Brahmanda Purana, Uttarabhaga text 
* Brahmanda Purana, summary

वर्गः:पुराणानि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
उत्तरसियाङ्गमण्डलम्

**उत्तरसियाङ्गमण्डलम्** (Upper Siang District) अरुणाचलप्रदेशराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं यिञ्गकियोञ्ग् नगरम् ।

## भौगोलिकम्
उत्तरसियाङ्गमण्डलस्य विस्तारः ६१८८ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं उत्तरसियाङ्गमण्डलस्य जनसङ्ख्या  ३५२८९ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ५ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ५ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ५.७७% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-८९१ अस्ति । अत्र साक्षरता ५९.९४ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले द्वे उपमण्डले स्तः। ते-

१.टुटिञ्ग्-य़िञ्गकियोञ्ग

२.मरियञ्ग्-गेकु

## वीक्षणीयस्थलानि
उत्तरसियाङ्गमण्डले इदं प्रसिद्धं वीक्षणीयस्थलम् मोलिंग राष्ट्रीय उद्यानम् अस्ति ।

## बाह्यानुबन्धाः
* Official website
* http://www.onefivenine.com/india/villag/Upper-Siang List of Places in Upper-Siang

मण्डलः, तिरप्
वर्गः:अरुणाचलप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
उत्तरसुबनसिरीमण्डलम्

**उत्तरसुबनसिरीमण्डलम्** (Upper Subansiri District) अरुणाचलप्रदेशराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं दपोरिजो नगरम् ।

## भौगोलिकम्
उत्तरसुबनसिरीमण्डलस्य विस्तारः ७०३२ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं उत्तरसुबनसिरीमण्डलस्य जनसङ्ख्या  ८३२०५ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १२ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १२ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ५०.३४% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९८२ अस्ति । अत्र साक्षरता ६३.९६ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले पञ्च उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

१.नाचो

२.तलिहा

३.दपोरिजो

४.रागा

५.डुम्पोरिजो

## बाह्यानुबन्धाः
*Official site
*http://www.onefivenine.com/india/villag/Upper-Subansiri List of Places in Upper-Subansiri

मण्डलः, तिरप्
वर्गः:अरुणाचलप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सुग्रीवः

लघुचित्रम्|सुग्रीवः

## सुग्रीवस्य जन्म
सूर्यपुत्रः सुग्रीवः कश्चन वानरश्रेष्ठ:। तारनामकस्य राज्ञ्यः पुत्री** रुमा** सुग्रीवस्य पत्नी । **वाली** सुग्रीवस्य अग्रजः । एकदा कपिराजः ऋक्षराज**:** एकस्मिन् सरसि स्नात्वा स्त्रीरूपं प्राप्तवान् । तत् दृष्ट्वा तस्मिन् स्त्रीरूपे सूर्यः इन्द्रश्च अनुरक्तौ । सूर्यात् सुग्रीवः, इन्द्रात् वाली च जन्म प्राप्तवान् । कपिराजत्वेन सुग्रीव: रामस्या भार्यायां सीताम् राक्षसराजस्य रावणस्य बंधनात् मुक्तिम् कर्तुं  साहायं‌ कृतवान् ।

किस्किन्दातः निर्वासनानन्तरं सुग्रीवः ऋषियुमुख इति पर्वतस्य निवासं प्रारभत । पृथिव्यां एतत् एकमेव स्थानम् आसीत् यत्र बलिः प्राप्तुं न शक्नोति स्म ।

प्रव्रजने सुग्रीव: विष्णो: अवतारस्य: रामं परिचयं कृतवान्। य: सहभार्या: सीतां राक्षस: राजस्यरावणस्य मुक्तं प्रयंतम् क्रतुं प्रयतते ।राम: सुग्रीवम् प्रतिज्ञातवान् यत् स: वालि हत्वा: सुग्रीव: वानाराज्य:  पुन: स्थापश्यामी: इति। सुग्रीव: तु रामस्य: अन्वेष्णे सहायम् कृतु्ं प्रतिज्ञात्वान्

## वालीसुग्रीवयोः कलहः
एकदा मायावीनामकराक्षसेन सह वाली एकस्यां गुहायां युद्धं कुर्वाण: आसीत् । गुहातः रक्तप्रवाह आरब्धः। अग्रजः वाली स्वर्गस्थोऽभवदिति मत्वा सुग्रीवः तस्य उत्तरकर्म समासाद्य सिंहासनमधिरूढः ।  कतिपयदिनानन्तरं गुहातः बहिरागत्य सिंहासने उपविष्टं सुग्रीवं दृष्ट्वा कुपितः वाली अनुजेन सह युद्धमकरोत् । भयेन पलायितः सुग्रीवः ऋष्यमूकपर्वतमगच्छत् ।
## श्रीरामसन्दर्शनम्
रावणेन अपहृतां सीतामन्विष्यन् यदा श्रीरामः ऋष्यमूकपर्वतमागतवान् तदा सुग्रीवस्य मैत्री अभवत्।सुग्रीवसाहाय्येन सीताशोध: आरब्धः । हनूमता यदा लङ्कायां सीता दृष्टा तदा सुग्रीवसेना समुद्रस्य सेतुबन्धनं कृत्वा लङ्कां प्रविष्टवती। **रावणकुम्भकर्णाभ्यां** सह सुग्रीवः युद्धं कृतवान् । श्रीरामसाहाय्येन अग्रजं वालिनं हतवान् ।

रीरामस्य निर्गमनानन्तरम् अग्रजस्य पुत्राय **अङ्गदाय** किष्किन्धायां राज्याभिषेकं कृत्वा स्वयं दिव्यदेहधारी सन् सद्गतिं प्राप्तवान् ।
## देवीभागवते सुग्रीवः
अयं **शुम्भनिशुम्भ**नामकयोः दैत्ययोः दूतः । **त्रिपुरसुन्दर्यां**  देव्यामनुरक्तौ दैत्यौ एनं सुग्रीवं दूतरूपेण देव्याः समीपं प्रेषितवन्तौ आस्ताम्।

‎

सुग्रीवः
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
तवाङ्गमण्डलम्

**तवाङ्गजनपदम्** (Tawang District) अरुणाचलप्रदेशराज्ये स्थितं किञ्चन जनपदम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं तवाङ्गनगरम् ।

## भौगोलिकम्
पूर्वकमेङ्गमण्डलस्य विस्तारः २०८५ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्मिन् जनपदम् परितः पश्चिमकामेङ्गजनपदम्, भूटान, तिब्बत च सन्ति । अस्मिन् मण्डले कमेङ्ग नदी प्रवहति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं पूर्वकमेङ्गमण्डलस्य जनसङ्ख्या  ४९९५० अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते २३ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २३ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २८.३३% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-७०१ अस्ति । अत्र साक्षरता ६०.६१ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले त्रीणि उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

१.तवाङ्ग

२.लुम्ला

३.जञ्ग्

## वीक्षणीयस्थलानि
तवाङ्गमण्डले इदं प्रसिद्धं वीक्षणीयस्थलानि तवाङ्ग मठायतन, सेला पास् इति।

## बाह्यानुबन्धाः
*Official website of the West Kameng district
*http://www.onefivenine.com/india/villag/West-Kameng List of places in West-Kameng

मण्डलः, तिरप्
वर्गः:अरुणाचलप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पश्चिमकामेङ्गमण्डलम्

**पश्चिमकामेङ्गमण्डलम्** (West Kameng District) अरुणाचलप्रदेशराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं बोम्दिला नगरम् ।

## भौगोलिकम्
पश्चिमकामेङ्गमण्डलस्य विस्तारः ७४२२ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्मिन् मण्डलम् परितः भूटान, तिब्बत, तवाङ्गमण्डलम्, पूर्वकमेङ्गमण्डलम्, असमराज्यम् च सन्ति । अस्मिन् मण्डले कामेङ्ग नदी प्रवहति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं पश्चिमकामेङ्गमण्डलस्य जनसङ्ख्या  ८७०१३ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १२ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १२ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १६.६४% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-७५५ अस्ति । अत्र साक्षरता ६९.४ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले त्रीणि उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

१.त्रिझिनो

२.रूपा

४.बोम्दिला

## वीक्षणीयस्थलानि
उत्तरसियाङ्गमण्डले इदं प्रसिद्धं वीक्षणीयस्थलम् ईगल् नेस्ट् राष्ट्रीय उद्यानम् अस्ति ।

## बाह्यानुबन्धाः
*Official website of the West Kameng district
*http://www.onefivenine.com/india/villag/West-Kameng List of places in West-Kameng

मण्डलः, तिरप्
वर्गः:अरुणाचलप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पश्चिमसियाङ्गमण्डलम्

**पश्चिमसियाङ्गमण्डलम्** (West Siang District) अरुणाचलप्रदेशराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं अलोञ्ग् नगरम् ।

## भौगोलिकम्
पश्चिमसियाङ्गमण्डलस्य विस्तारः ८३२५ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं पश्चिमसियाङ्गमण्डलस्य जनसङ्ख्या  ११२२७२ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १३ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १३ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ८.०४% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९१६ अस्ति । अत्र साक्षरता ६७.६२ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले सप्त उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

१.लिरोमोब

२.लिकाबलि

३.बसर्

४.पूर्व अलोञ्ग

५.पश्चिम अलोञ्ग्

६.रुम्गोञ्ग्

७.मेचुका

## वीक्षणीयस्थलानि
उत्तरसियाङ्गमण्डले इदं प्रसिद्धं वीक्षणीयस्थलम् काणे राष्ट्रीय उद्यानम् अस्ति ।

## बाह्यानुबन्धाः
* Official website
* http://www.onefivenine.com/india/villag/West-Siang List of places in West-Siang

मण्डलः, तिरप्
वर्गः:अरुणाचलप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
उत्तरदिबाङ्गव्यालीमण्डलम्

**उत्तरदिबाङ्गव्यालीमण्डलम्** (Dibang Valley District) अरुणाचलप्रदेशराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं अनिनी नगरम् ।

## भौगोलिकम्
उत्तर दिबाङ्गव्यालीमण्डलस्य विस्तारः ९१२९ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्मिन् मण्डले दिबाङ्ग नदी प्रवहति ।

## जनसङ्ख्या
२००१ जनगणनानुगुणं उत्तर दिबाङ्गव्यालीमण्डलस्य जनसङ्ख्या  ७९४८ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १५ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १५ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १११.०१% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-१०२९ अस्ति । अत्र साक्षरता ५०.६८ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले एकम् उपमण्डलम् अस्ति - अनिनी ।

## बाह्यानुबन्धाः
*Official Website of Dibang Valley District Government

मण्डलः, तिरप्
वर्गः:अरुणाचलप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
राहुल गान्धी

**राहुल् गान्धी** भारतस्य उत्तरप्रदेशस्य अमेठीलोकसभाक्षेत्रस्य संसद्सदस्यः आसीत्। अधुना सः केरले ex वयनाटु लोकसभामण्डलात् सदस्यः अस्ति। तस्य पिता राजीवगान्धिः, माता सोनिया गान्धी। तस्य जन्मस्थानं नवदिल्ली। तस्य विद्याभ्यासः केंब्रिड्ज् नगरस्य ट्रिनिटी महाविद्यालये अभवत्।

राहुल गान्धिः भारतीय नाषणल् कोण्ग्रस्  पक्षस्य ज्येष्ठः नेता आसीत् ।  सः जनुअरीमासस्य १९, २०१३ तमे दिनाङ्के राष्ट्रियकाङ्ग्रेस्पक्षस्य पदं समलङ्करोत् । राहुल गान्धिः इति प्रसिद्धः  मध्ये राष्ट्रियकाङ्ग्रेस्पक्षस्य. . तस्य भगिन्या: नाम श्रीमती प्रियंका: गांधिः अस्ति. स: सेंटकोलम्बाविद्यालये प्रारंभिकपरीक्षाम्‌ उत्तीर्य स नया. राहुल गान्धिः भारतस्य उत्तरप्रदेशस्य अमेठीलोकसभाक्षेत्रस्य संसद्सद्स्य अस्ति । प्रारंभिक काले तस्य पिता राजीव गाँधी: च तस्य भ्राता श्री संजय गाँधी च सोनिया गाँधी भारतस्य उत्तरप्रदेशस्य अमेठीलोकसभाक्षेत्रस्य संसद्सद्स्य आसीत्. राहुल गाँधी एब काले अविवाहित: अस्ति. बिपक्षी राजनितिकपक्षस्य अनेको बारं राहुल गाँधी आलोच्नाम क्रन्तु. सन: २००९ लोकसभा चुनावे सः ३,३३००० वोटे: संसद सदस्य: निर्वाचित अस्ति च २१ संसदिये सीटें उत्तरप्रदेशस्य विजयी भवत:. राहुल गाँधी: अतएव राष्ट्रियकाङ्ग्रेस्पक्षस्य चर्चित चेहरा: अस्ति. राष्ट्रियकाङ्ग्रेस्पक्षस्य राहुल गाँधी: प्रधानमंत्री घोषित अक्रत.वयं राहुल गाँधी: उज्जवल भाविस्ये इश्वरनाम: विनती कराव:।

## उल्लेख:
गान्धी, राहुल्
वर्गः:उत्तरप्रदेशराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:भारतीयराजनेतारः
वर्गः:जीवतव्यक्तयः
वर्गः:१९७० जननम्
भविष्यपुराणम्

**भविष्य पुराणं** (Bhavishya Purana) अष्टादशसु महापुराणेषु अन्यतमम् अस्ति | 'भविष्यपुराणं विषयवस्तुदृष्ट्या वर्णनशैलीदृष्ट्या च अत्यन्तम् उच्चकोटिकं पुराणम् ।प्रायः १५०००श्लोकात्मकं इदं। अस्मिन् पुराणे धर्मः, सदाचारः, नीतिः, उपदेशः, व्रतानि, तीर्थानि, दानानि, ज्योतिश्शास्त्रम्, आयुर्वेदःलोकस्थितिः श्राद्धः इत्येते विषयाः वर्णिताः सन्ति । तत्रापि विशेषतः सूर्यस्य माहात्म्यं,सूर्योपासनचिन्तनं भविष्यपुराणस्य वैशिष्ट्यम्।तत्र च ब्राह्मपर्व,वैष्णवपर्व,शैवपर्व,सौरपर्व,प्रतिसर्गपर्वभेदेन भविष्यपुराणम् पञ्चधा विभक्तम्।यवनादिचरित्रं तस्य नामस्य सार्थक्यं प्राप्नोति।

## बाह्यसम्पर्कसूत्राणि
* **वेद-पुराण**
*महर्षि प्रबंधन विश्वविद्यालय -
*ज्ञानामृतम् - वेद, अरण्यक, उपनिषद् आदि
*वेद एवं वेदांग - आर्य समाज, जामनगरका जालघरमा सबै वेद एवं टीकाहरु उपलब्ध छन्।
*- **वेद प्रचार**
*वेद-विद्या_डॉट_कॉम 

वर्गः:पुराणानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वाली

वाली  सुग्रीवस्य अग्रजः । एकदा **ऋक्षरजाः** एकस्मिन् सरसि स्नात्वा स्त्रीरूपं प्राप्तवान् । तं दृष्ट्वा आकृष्टः **इन्द्रः** वालिनः पिता ।** तारा** अस्य पत्नी । **अङ्गदः** वालिनः पुत्रः ।  महापराक्रमवान् अयम् एकवारं **रावण**मपि पराजितवानासीत् ।
## वरप्राप्तिः
वालिनः कृते देवेन्द्रः वररूपेण एकं सुवर्णहारं दत्तवान् आसीत् । तं हारं धृत्वा युद्धार्थं यदि गच्छति तर्हि तत्पुरतः विद्यमानस्य विरोधिनः तदर्धं बलं वाली प्राप्नोति स्म ।   
## मुनिशापः
एकदा **मयासुर**पुत्रः **दुन्दुभि**नामकः दैत्यः महिषवेषं धृत्वा युद्धार्थं **किष्किन्धा**मागतवान् । वाली तेन सह युद्धं कृत्वा मारितवान् । तस्य मृतशरीरं सुदूरं क्षिप्तवान् ।**ऋष्यमूक**पर्वते **मतङ्ग**नामा मुनिः तपः आचरन् आसीत् । वालिना क्षिप्तं शरीरं मुनेः आश्रमप्रदेशे पतितम् । कुपितः मुनिः,यदि ऋष्यमूकपर्वतं प्रति वालिनः आगमनं भवति तर्हि तस्य मरणं भवत्विति शापं ददाति ।
## भ्रातृकलहः
**मायावी**नामा कश्चन असुरः वालिना सह युद्धार्थं किष्किन्धामागतवान् । तेन सह एकस्यां गुहायां वाली युद्धं कुर्वाण आसीत् । युद्धं बहुकालपर्यन्तं प्राचलत् । सुग्रीवः गुहायाः बहिः प्रतीक्षमाणः आसीत्। गुहातः रक्तप्रवाह आरब्धः । अग्रजः मृत इति विचिन्त्य सुग्रीवः किष्किन्धामागत्य सिंहासनमधिरूढः । किञ्चित्कालानन्तरं प्रत्यागतः वाली सिंहासने उपविष्टं सुग्रीवं दृष्ट्वा कुपितो भूत्वा अनुजं सुग्रीवं सिंहासनात् आकृष्य कलहमारब्धवान् । वालिनः भयात् सुग्रीवः ऋष्यमूकपर्वतं प्रति पलायितवान् । वाली सुग्रीवस्य पत्न्या रुमया सह रममाण आसीत् ।
## वालीवधः
सीतापहरणानन्तरं सीतामन्विषन् ऋष्यमूकपर्वतमागतस्य **श्रीरामचन्द्रस्य** सुग्रीवेण सह मेलनमभवत् । तेन सह मैत्री च समजायत । सीतान्वेषणे सुग्रीवः वानरसैन्येन सह स्वस्य साहाय्यमाचरितवान् । अग्रजं वालिनं हन्तुं सुग्रीवः श्रीरामस्य साहाय्यं प्रार्थितवान् । श्रीरामः सुग्रीवमुखात् वालिनः बलविषयिणीं वार्तां ज्ञात्वा वालिनं युद्धार्थमाह्वातुं प्रेरितवान् । वालीसुग्रीवयोः युद्धावसरे श्रीरामः निलीय शराघातेन वालिनः वधं समाचरितवान् ।

श्रेणी:रामायणम्

श्रेणी:निर्वाचित लेख

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*Mahabharata, Book III: Vana Parva, Section 278: online text for the section of the Mahabharata describing Rama's alliance with Sugriva and the killing of Vali.
*Ramayana, Book IV, Canto 16: online text for the section of the Ramayana of Valmiki describing Bali's death at the hands of Rama.
*Photographs of a bas relief at the temple of Banteay Srei in Cambodia depicting the combat between Vali and Sugriva.
*Valmiki Ramayana Kishkindha Kanda Prose Sagara 11 

वर्गः:रामायणस्य पात्राणि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अजयमेरुमण्डलम्

**अजयमेरुमण्डलं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलमस्ति । अस्य केन्द्रमस्ति अजयमेरुनामकं नगरम् ।

## भौगोलिकम्
अजमेरमण्डलस्य विस्तारः ८८४१ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे टोङ्कमण्डलं, जयपुरमण्डलं च, पश्चिमे पालीमण्डलम्, उत्तरे नागौरमण्डलं, दक्षिणे भीलवाडामण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले ५२.७३ मिल्लीमीटर्मितः वार्षिकवृष्टिपातः भवति । अत्र बानस इत्येषा नदी प्रवहति । 

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणम् अजमेरमण्डलस्य जनसङ्ख्या २५,८४,९१३ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ३०५ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ३०५ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १८.४८% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-१५० अस्ति । अत्र साक्षरता ७०.४६ % अस्ति । 

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले नव उपमण्डलानि सन्ति । तानि- 

* अजयमेरुः
* पीसाङ्गन
* ब्यावर
* नसीराबाद
* मसूदा
* केकडी
* भिनाय
* सरवाड
* किशनगढ

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि - 

* दौलत उद्यानम्
* तीर्थराज पुष्कर
* दरगाह शरीफ
* मकबरा हजरत ख्वाजा हुसैन चिश्ती
* मकबरा हजरत अलाउद्दीन चिश्ती
* सोनी जी की नस्सिया
* नारेली तीर्थम्
* अढाई दिन महोदयस्य कुटीरः
* फोयसागर 
* अकबर किला

## बाह्यानुबन्धाः
* Ajmer District website 
*Ajmer on Marwadis.com 
*eAjmer.co.in 

वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
अलवरमण्डलम्

**अलवरमण्डलं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति अलवरनामकं नगरम् ।

## भौगोलिकम्
अलवरमण्डलस्य विस्तारः ८३८० चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे, उत्तरे च हरियाणाराज्यं, पश्चिमे जयपुरमण्डलं, दक्षिणे दौसामण्डलम् अस्ति । अत्र साहिबी, अरवरी इत्येते द्वे नद्यौ प्रवहतः ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणम् अलवरमण्डलस्य जनसङ्ख्या ३,६७१,९९९ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ४३८ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ४३८ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २२.७% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-८९४ अस्ति । अत्र साक्षरता ७१.६८ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले द्वादश उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

* अलवर
* बनसूर
* बेह्रोर
* कटुमार
* किशानगढ
* कोट कासिम
* लक्ष्मणगढ
* मुण्डवार
* राजगृह
* रामगृह
* तानगाडि
* तिजारा

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

* बाला किला
* निखुम्ब महल्
* केस्रोली हेरिटेज् होटेल्
* सारिस्का मृगधाम

## बाह्यानुबन्धाः
* Alwar district, Official website 

वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
लन्डन्

**लण्डन्** () संयुक्ताधिराज्यस्य इङ्ग्लेण्डदेशस्य राजधानी अस्ति। पुरातनकाले नगरस्य नाम *लोण्डिनियम्* आसीत्। नगरस्य जनसंख्या ७५५६९०० अस्ति।

## आधाराः
लन्डन्
लन्डन्
वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
सीता

लघुचित्रम्|वनवासे सीतायाः चित्रलेखः
सीतायाः पात्रं रामायणपात्रप्रपञ्चे विशिष्टं स्थानं भजते । अयोनिजा **सीता** श्रीरामचन्द्रस्य धर्मपत्नी । जनकमहाराजस्य पुत्री । कुशलवयोः माता । 

## जननम् 
मिथिलायाः राजा जनकः सन्तानप्राप्त्यर्थं यज्ञमकरोत् । एकवारं क्षेत्रकर्षणसमये एकः शिशुः प्राप्तः । जनकमहाराजः तं शिशुं गृहं नीत्वा पालितवान् । तस्याः पुत्र्याः सीता इति नामकरणं कृतम् । जानकी , मैथिली इत्यादीनि तस्याः नामान्तराणि ।

## सीतापरिणयः 
जनकमहाराजेन सीतायाः स्वयंवरः आयोजितः । शिवधनुषः ज्याबन्धनमेव स्वयंवरस्य पन्थाह्वानम् आसीत् । रावणादयः वीराः पराजिताः अभूवन् । श्रीरामः जित्वा सीतां परिणीतवान्

## वनगमनम् 
सीतायाः विवाहानन्तरं दशरथः यदा श्रीरामस्य राज्याभिषेकं कर्तुम् उद्युक्तः । तदा मन्थरायाः कौटिल्यात् कैकेयी रामस्य वनगमनार्थम् आग्रहं कृतवती । तदा पितृवाक्यं परिपालयितुं रामः वनं गन्तुमुद्युक्तः । तदा सीतापि रामेण सह वनं प्रति गन्तुं सिद्धा । परं रामः निराकृतवान् । तथापि राम एव परमं दैवतम् इति मत्वा सीता रामेण सह वनं गन्तुम् आग्रहं कृतवती । रामः अङ्गीकृतवान् । सीता रामेण सह वनं गतवती। कष्टमपि सुखं मत्वा रामेण सह वनवासमकरोत् ।

## सीतापहरणम् 
वनवाससन्दर्भे पञ्चवट्यां रामलक्ष्मणसीतादयः कुटीरे उषितवन्तौ । तदा रावणस्यानुजा शूर्पणखा प्रच्छन्नवेषेण युवतीवेषं धृत्वा रामस्य सकाशमागत्य तं परिणेतुं वाञ्छति । परं मर्यादापुरुषोत्तमः रामः तामवगत्य तस्याः नासाच्छेदमकरोत् । सा प्रकरणमेनम् अग्रजस्य रावणस्य सकाशे निवेदयति । क्रुद्धः रावणः प्रतीकारं साधयितुं चिन्तितवान् । मातुलस्य मारीचस्य साहाय्यं च प्राप्तवान् । मारीचः सुवर्णहरिणरूपं धृत्वा कुटीरप्रान्ते अटन् आसीत् । हेममृगं दृष्ट्वा सीता तं प्राप्तुम् इष्टवती । रामस्य समीपे तं मृगम् आनेतुं सूचयति । परन्तु रामः तस्य मृगस्य कापट्यं ज्ञात्वा सीतां वारयति । परं सीता हठेन तं मृगम् आनेतुं वदति ।सीतायाः आग्रहं सोढुम् अशक्तः रामः कुटिरे सीतायाः रक्षणार्थं लक्ष्मणं नियोज्य तं मृगमनुसृत्य गतवान् । किञ्चित्समयानन्तरं 'हा लक्ष्मण! हा सीते!'इति चीत्कारध्वनिः श्रूयते । तदा भीता सीता रामस्यैव ध्वनिरयम् इति मत्वा तस्य रक्षणार्थं लक्ष्मणं गन्तुं सूचयति । किन्तु इदं कापट्यम् इति लक्ष्मणः सीतायै कथयति । तदा लक्ष्मणः सीतायाम् अनुरक्तः सन् इत्थं कथयतीति मत्वा सीता तं भर्त्सयति । तदा अगतिकगत्या लक्ष्मणः सीतायाः रक्षणार्थं कुटीरस्य पुरतः रेखाः विरचय्य तदतिरिच्य बहिः मा आगच्छतु इति उक्त्वा ध्वनिमनुसृत्य गतवान् । तदा प्रच्छन्नवेषेण सन्यासीरूपं धृत्वा भिक्षाटनं कुर्वन् रावणः कुटीरस्य समीपमागतवान् । सीता भिक्षां दातुं कुटीरात् बहिरागता । तदा कापट्येन रावणः सीताम् अपहृत्य पुष्पकविमाने लङ्कां प्रति नीत्वा अशोकवने स्थापितवान् । 

## सीतायाः पातिव्रत्यम् 
right|200px|thumb|मुघल् चित्रकलायाम् अग्निप्रवेशं कुर्वती सीता, ca. 1600
सीता पतिव्रतासु अन्यतमा । रावणेन सीतायाः अपहरणानन्तरमपि अशोकवने सीता रामध्याने एव मग्ना आसीत् । रावणः बहुवारं सीतायाः सकाशं गच्छति चेदपि सीता तस्य मुखमपि न पश्यति । रावणवधानन्तरं अग्निप्रवेशेन स्वस्याः पातिव्रत्यं लोकमुखाय दर्शयति ।
:::::::::अहल्या द्रौपदी सीता तारा मण्डोदरी तथा ।
:::::::::पञ्चकं ना स्मरेन्नित्यं महापातकनाशनम् ।।
इत्यस्मिन् श्लोके पञ्च पतिव्रताः उक्ताः । तासु सीतापि अन्यतमा ।

## आधाराः 
# वाल्मीकिरामायणम्
# पुराणभारतकोष-*सं.यज्ञनारायण उडुप*

वर्गः:रामायणस्य पात्राणि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎ 
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः‎
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
दर्शनेषु प्रमाणानि

सर्वम् एतत् दर्शनशास्त्रप्रमाणं सङगृह्य नारायणभट्टपादाः एवम् उक्तवन्तः -
::::प्रत्यक्षमनुमानञ्च शाब्दञ्चोपमितिस्तथा ।
::::अर्थापत्तिरभावश्च षट्प्रमाणानि मादृशाम् ॥
::::चार्वाकास्तावदेकं द्वितयमपि पुनबौद्धवैशेषिकौ द्वौ
::::भासर्वज्ञ्श्व साङ्ख्यास्त्रितयमुदयनाद्याश्चतुष्कं वदन्ति।
::::प्राहु प्राभाकराद्याः पञ्चकमपि वयं तेपि वेदान्तविज्ञाः ।
::::पौराणिकस्त्वष्टकमभिधतिरे सम्भवैतिह्ययोगात् ॥

वर्गः:आस्तिकदर्शनानि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
भास्कराचार्यः

= भास्कराचार्यः(Bhaskarachaya) =
भास्कराचार्यस्य नाम्नः श्रवणात् एव सर्वे ‘लीलावती’ इति ग्रन्थं स्मरन्ति। किन्तु लीलावती इति स्वतन्त्रः ग्रन्थः न। ‘सिद्धान्तशिरोमणिः’ इत्येतस्य ग्रन्थस्य कश्चन भागः सः। ‘भास्कराचार्यस्य लीलावतीनामिका विधवा पुत्री आसीत्। तस्याः खेदस्य निवारणार्थं तेन यत् गणितं बोधितं तत् लीलावती इति नाम्ना एव ख्यातम् अभवत्’ इति कथा श्रूयते। ‘लीलावती’ भागः पाटीगणितं (अङ्कगणितं) निरूपयति। सङ्कलनव्यवकलनादीनि, गणितस्य सर्वाणि अङ्गानि च प्रतिपादयति लीलावतीभागः। भास्काराचार्यस्य अपरः ग्रन्थः ‘करणकुतूहलम्’ इति। अत्र पञ्चाङ्गनिर्माणार्थम् आवश्यकाः विषयाः निरूपिताः सन्ति। भास्कराचार्यः कर्णाटकदेशीयः। सह्यपर्वतसमीपस्थः ग्रामः एतस्य जन्मस्थलम्। पितुः नाम महेश्वरः इति। पिता एव एतस्य विद्यागुरु आसीत्। एषः क्रि.श.११ शतकस्य पूर्वार्धे आसीत् इति विदुषाम् अभिप्रायः। भास्कराचार्यस्य कृतीनां व्याख्यानानि यावन्ति सन्ति तावन्ति व्याख्यानानि ज्योतिश्शास्त्रस्य अन्यस्य कस्यापि ग्रन्थस्य न सन्ति।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Bhaskara Biography 
* Calculus in Kerala 

वर्गः:गणितज्ञाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
भट्टोजिदीक्षितः

सुप्रसिद्धस्य ‘सिद्धान्तकौमुदी’ इत्यस्य ग्रन्थस्य रचयिता भट्टोजिदीक्षितः(Bhattojidikshita) । एषः महाराष्ट्रदेशीयः । एतस्य पिता लक्ष्मीधरः । शब्दकौस्तुभः, प्रौढमनोरमा इत्यादयः ग्रन्थाः अपि एतेन लिखिताः । एषः क्रि.श. १६ शतकस्य उत्तरार्धे आसीत् इति विद्वद्भिः निर्णीतम् अस्ति । एतस्य 'सिद्धान्तकौमुदी' व्याकरणलोके सुप्रसिद्धा । प्रक्रियाक्रमेण सर्वेषां पाणिनीयसूत्राणाम् अर्थः उदाहरणसहितं निरूपितः अस्ति एतस्मिन् ग्रन्थे । सिद्धान्तकौमुद्यां यत् उक्तं तत् प्रमाणरूपेण अङ्गीक्रियत्रे शास्त्रर्ज्ञैः । ‘तत्त्वबोधिनी’ (ज्ञानेन्द्रसरस्वतीविरचिता) ‘बालमनोरमा’ (वासुदेवदीक्षितविरचिता) इत्यादीनि सिद्धान्तकौमुद्याः व्याख्यानानि सुप्रसिद्धानि ।

‎

वर्गः:वैय्याकरणाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
भोजदेवः

एषः मालवाधिपतिः । (विदर्भदेशस्य राजा इति केचन वदन्ति ।) धारानगरं मालवदेशस्य राजधानी । ऐतिहासिकप्रमाणैः ज्ञायते यत् भोजदेवः एकादशे शतके (क्रि. श. १०१९-१०६३) आसीत् इति । भोजः स्वयं कविः आसीत्, बहूनां पण्डितानाम् आश्रयदाता अपि आसीत् । भोजदेवेन 
* *चम्पूरामायणम्* 
* *सरस्वतीकण्ठाभरणम्*, 
* *शृङ्गारप्रकाशः*
* *शब्दानुशासनम्*
इत्यादयः ग्रन्थाः अपि रचिताः सन्ति ।
चम्पूरामायणे बालकाण्डतः युद्धकाण्डपर्यन्ता कथा पञ्चसु काण्डेषु निरूपिता अस्ति । रामायणस्य एव कथा अस्ति अस्मिन् ग्रन्थे । ललितमनोहरशैली, कोमलः पदविन्यासः, सुन्दराः अलङ्काराः, हृदयहारि भावाविष्करणम् इत्यादयः एतस्य ग्रन्थस्य वैशिष्ट्यानि । चम्पूरामायणस्य बहूनि व्याख्यानानि उपलभ्यन्ते ।

## सम्बद्धाः लेखाः 
* आलङ्कारिकाः
* आनन्दवर्धनः
* उद्भटः
* अभिनवगुप्तः

वर्गः:आलङ्कारिकाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स्

वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:संस्कृतकवयः
वर्गः:ज्योतिर्विदाः
वर्गः:एकादशशताब्द्याः कवयः
स्टार् वॉर्स् एपिसोड १ : द फैण्टम् मेनेस्

thumb|right
**स्टार् वार्स्:दि फ़ांटम् मेनस्** () एकः आङ्ग्ल भाषा चलनचित्रम् अस्ति। नायकानि लियम् नीसन्, ईव्न् मेक्ग्रेगर्, नेटली पोर्ट्मन् च।

वर्गः:चलच्चित्रसम्बद्धाः स्टब्स्
मेनस्, स्टार् वार्स्:दि फ़ांटम्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
नीलकण्ठदीक्षितः

**नीलकण्ठदीक्षितः** (Nilakantadixit) ‘नीलकण्ठविजयचम्पूः’ इत्येतं ग्रन्थं रचितवान् अस्ति । एषः प्रसिद्धपण्डितस्य अप्पय्यदीक्षितस्य सहोदरः । एतस्य पितुः नाम नारायणदीक्षितः इति । मातुः नाम भूमिदेवि इति । नीलकण्ठदीक्षितः स्वग्रन्थे वदति - ‘अहम् एतं ग्रन्थं ४७३८ तमे कलिवर्षे (क्रि.श. १६३६) रचितवान्’ इति । अतः एतत् तु स्पष्टं यत् एषः सप्तदशे शतके आसीत् इति ।
नीलकण्ठदीक्षितः मधुरै-पाण्ड्यराजस्य तिरुमलनायकस्य आस्थानपण्डितः आसीत् । एषः महाकाव्यद्वयम्, एकं नाटकं, शतकद्वयं, दर्शनग्रन्थान् च रचितवान् अस्ति । एतस्य ३२ ग्रन्थाः उपलभ्यन्ते ।
समुद्रमथनकथा नीलकण्ठविजये वर्णिता अस्ति । एतस्मिन् ग्रन्थे ५ आश्वासाः सन्ति । काव्योचितप्रतिभा एतस्य कवेः । विडम्बनात्मकचित्रणे एषः निपुणः । मनोहरवर्णनानि एतस्य काव्ये बहूनि । अतः संस्कृतसाहित्ये एतस्य ग्रन्थस्य विशिष्टं स्थानम् अस्ति ।

‎

वर्गः:संस्कृतकवयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:षोडशतमशताब्द्याः कवयः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
अनन्तभट्टः

**अनन्तभट्टः** (Anantha Bhatta) ‘चम्पूभारतम्’ इति ग्रन्थं रचितवान् । ग्रन्थस्य नाम एव कथयति यत् एषः ग्रन्थः महाभारतस्य कथायाः आधारेण रचितः इति । अत्र १२ स्तबकानि सन्ति । अनन्तभट्टस्य देशकालादिविषये अधिकं विवरणं न लभ्यते । षोड्शशतकस्य आदिभागो एषः आसीत् इति पण्डितैः ऊह्यते ।
चम्पूभारतस्य शैली किञ्चित् प्रौढा । ये व्युत्पत्तिम् इच्छन्ति ते यथा चम्पूरामायणं तथैव चम्पूभारतम् अपि पठन्ति । किन्तु चम्पूरामायणे यावत् माधुर्यं दृश्यते तावत् माधुर्यं चम्पूभारते न दृश्यते ।
विचित्रकल्पनायां, शब्दचमत्कारे च कवेः विशेषासक्तिः । आरम्भस्तबकेषु काव्यगुणाः अधिकतया दृश्यन्ते । अन्येषु कथासङ्ग्रहस्य एव प्राधान्यं दृश्यते । चम्पूभारतस्य अपि बहूनि व्याख्यानानि उपलभ्यन्ते ।

वर्गः:संस्कृतकवयः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
वर्गः:संस्कृतलेखकसम्बद्धाः स्टब्स्

वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:षोडशतमशताब्द्याः कवयः