open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
बाल्कुञ्ज्

बाल्कुञ्जे इति भारतस्य कर्नाटक-राज्यस्य दक्षिणकन्नड-मण्डलस्य मङ्गलूरु-तालुके स्थितः पञ्चायत्-नगरः अस्ति। अयं शाम्भविन्याः तटे अस्ति। इदं कर्णीरे-नगरस्य कवतरः-लघुग्रामस्य समीपे अस्ति। अस्य समीपस्थं नगरं उडुपी-मण्डलस्य पालिमार अस्ति।

## भूगोलः 
अस्य औन्नत्यं चतुर्विंशतिःमीटर् अस्ति।कर्णाटकस्य करवल्लीप्रदेशे अस्ति, यत्र कृषिकार्याय, कारखानानां निर्माणाय च उपयुक्तम् अस्ति । कुद्रेमुखात् उत्पद्यमाना अरबसागरेण सह मुल्की इत्यत्र समाप्तस्य शम्भवी-नद्याः पार्श्वे अस्ति ।

## कृषिः 
धान्यं, इक्षुः च प्रमुखाः सस्यानि सन्ति। 

## परिवहनम् 
इदं नगरं पालिमार, पदुबिद्री, बाज्पे, कटील्, किन्निगोली इत्येतैः जनपदमार्गैः मार्गैः सुसम्बद्धम् अस्ति। परन्तु बाल्कुञ्जे-पालिमार्-नगरयोः मध्ये सेतुः वृद्धः इति कारणात्, भारवाहनानां कृते, निजी-बस्-यानानां कृते च निरुद्धः अस्ति। बाल्कुञ्जे-नगरात् पालिमार्-नगरं, पदुबिद्री-अद्वे-नगरं च प्रति बस्-यानानि प्रचलन्ति स्म। परन्तु पालिमार्-नगरं प्रति सेतुबन्धनेन बाल्कुञ्जे-नगरात् अथवा कर्णीरे-नगरात् किन्निगोली, कटील् इत्यादीन् नगराणि प्रति बस्-यानानि प्रचलन्ति।

अस्य नगरस्य समीपस्थं विमानस्थानकं मङ्गलूरु-अन्ताराष्ट्रिय-विमानस्थानकम् अस्ति, यत् ग्रामात् प्रायः 30 कि. मी. दूरे अस्ति।&nbsp;

यद्यपि निकटतमं रेलस्थानकं नन्दिकूर्-रेलस्थानकम् अस्ति तथापि जनाः मुल्की-रेलस्थानकं गन्तुम् इच्छन्ति, यतः मुम्बै, मुरुडेश्वर, मङ्गलूरु इत्यादीनां विविध-बृहन्नगरानां कृते जनानां गन्तुं समीपस्थं रेलस्थानकम् एतत् अस्ति, नन्दिकूर् एतेषां नगरानां प्रवेशं न प्रददाति।

## प्रस्तावित KIABD औद्योगिक क्षेत्र 
औद्योगिकक्षेत्रस्य निर्माणस्य प्रस्तावः आसीत्। परन्तु जनाः अस्य कार्यस्य विरोधम् अकुर्वन्।  तथा च सर्वकारः औद्योगिकक्षेत्रस्य निर्माणं न कर्तुं निश्चितवान्। 

## अपि पश्यतु। 
* उडुपी
* मुल्की
* कोङ्कण-रेलमार्गः

## सन्दर्भः
क्रिप्टो मुद्रा

क्रिप्टोमुद्रा: आधुनिकतायाः नवोत्कर्षः

आधुनिकतायां प्रौद्योगिकी सर्वत्र विकसितमाना दृश्यते। अस्यां प्रगतौ वित्तीयव्यवस्थायामपि अनेकाः परिवर्तनाः सञ्जाता। अस्मिनन्तरे "क्रिप्टोमुद्रा" इत्येतद्विनूतं वित्तीयमाध्यमं विशेषरूपेण चर्चायां वर्तते।

क्रिप्टोमुद्रा एकं डिजिटल् रूपेण निर्मितं वित्तीयमाध्यमं यदेकस्मिन् विकेन्द्रीकृततन्त्रे अधिष्ठितम् अस्ति। अस्याः मुद्रा "ब्लॉकचैन" इत्याख्यां प्रौद्योगिकीमाधारेण संरक्षिता अस्ति। ब्लॉकचैन एकः सुरक्षितः एव पारदर्शकः च तन्त्रः, यस्य माध्यमेन सर्वे आर्थिकलेखाः संकलिता विशिष्टरीत्या संरक्ष्यन्ते।

क्रिप्टोमुद्रायाः उत्पत्तिः

अस्माकं समये क्रिप्टोमुद्रायाः आरम्भः २००८ तमे वर्षे "सातोशी नाकामोटो" इत्यनेन नामधेयेन प्रसिद्धेन व्यक्ति/समूहेन कृतः। असौ "बिटकॉइन" इत्याख्यां प्रथमं क्रिप्टोमुद्रां निर्मितवान्। अनेन प्रारम्भेन वित्तीयव्यवस्थायां क्रान्तिकारित्वं प्रबुद्धम्।

क्रिप्टोमुद्रायाः विशेषताः

१. विकेन्द्रीकरणम् – क्रिप्टोमुद्रा केनापि केन्द्रीयसंस्थया नियन्त्रिता न भवति।
२. सुरक्षा – ब्लॉकचैन तन्त्रे अन्तर्निहितं एन्क्रिप्शन् प्रणालीं उपयोग्यते।
३. गोपनीयता – उपयोगकर्तारः निजां गोपनीयतां संरक्ष्यन्ति।
४. पारदर्शिता – सर्वे लेनदेनानि ब्लॉकचैन तन्त्रे स्पष्टतया दृश्यन्ते।
५. विश्वव्यापिता – क्रिप्टोमुद्रा विश्वव्यापिना वित्तीयप्रणालीसमानं कार्यं करोति।

क्रिप्टोमुद्रायाः उपयोगः

१. वस्तुसेवायाः क्रयविक्रये।
२. निवेशार्थं।
३. सीमाव्यवहारेषु शुल्करहितं लेनदेनं।
४. डिजिटल् अनुबन्धेषु।

लाभाः

१. सीमाशुल्करहितं वित्तीयव्यवहारं।
२. विकासशीलदेशेषु वित्तीयसमावेशस्य सम्भावना।
३. बैंकविनाशेऽपि मुद्रा सुरक्षितं।

हानयः

१. मूल्यस्य स्थैर्याभावः।
२. अवैधव्यवसायेषु उपयोगः।
३. शासनस्य नियन्त्रणं न्यूनं।

क्रिप्टोमुद्रायाः भविष्यं

आगामिकाले क्रिप्टोमुद्रा आर्थिकजगत्सु अधिकं महत्त्वं प्राप्स्यति। यद्यपि शासनानि नियमान् निर्माय उपयोगं नियन्त्रितुम् इच्छन्ति, तथापि अस्याः मुद्रायाः उपयोगः निवारयितुं दुष्करः।

निष्कर्षः

क्रिप्टोमुद्रा आधुनिकतायाः अभूतपूर्वं साधनं भवति। अस्य प्रयोगे सावधानी अनिवार्या। यदि अस्याः मुद्रायाः समुचितं उपयोगं क्रियते, तर्हि वित्तीयव्यवस्थायां महती क्रान्तिः सम्भवतीति निश्चितम्।
उमापति शिवाचार्य

**उमापति शिवचार्य** (    ) शैवसिद्धान्तस्य प्रमुखः लेखकः अस्ति . शैवधर्मस्य सिद्धान्तप्रचारकेषु नायनारा: प्रमुखाः आसन् ततः परम् सः शैवीभिः सन्तानगुरुत्वेन पूजितानां चतुर्णां साधवानां मध्ये एकः अस्ति । सः चतुर्दशशैवदार्शनिकग्रन्थेषु अष्टमेकाण्डसत्रस्य रचयिता अस्ति ।

## जीवनस्य विशेषताः 
सः १३ शताब्द्याः अन्ते १४ शताब्द्याः आरम्भे वा जीवति स्म । थिलाजी परिवारे चिदम्बरे जन्म। सः स्वगुरु मेइकन्ददेवस्य अधीनं आध्यात्मिकशैवशास्त्रस्य अध्ययनं कृतवान् ।

चिदम्बरमन्दिरस्य पूजायाः अधिकारः येषां त्रयः सहस्राणि जनाः सन्ति, तेषु तिल्लै अन्यतमः अस्ति । अधिक्षिणं गुरुरूपेण गृहीत्वा अन्ये दीक्षिताः तं स्वसमुदायात् निष्कास्य मन्दिरे पूजाधिकारं नकारयन्ति। अतः सः चिदम्बरं त्यक्त्वा अन्यत्र निवसति स्म । अग्रिमे समये मन्दिरे ध्वजरोहणस्य वारः आसीत्, तदा सः अधिकारः अन्यस्मै दीक्षिताय दत्तः । परन्तु यदा सः ध्वजम् उत्थापितवान् तदा सः ध्वजः न उड्डीयत । तस्मिन् समये अन्तानराः शिवात् सत्यं ज्ञात्वा, उमापतिशिवम् आगत्य ध्वजरोहणं कर्तुं प्रार्थितवन्तः। तस्मिन् समये उमापथियारः चत्वारि गीतानि गायति, विमोचितं ध्वजं च उत्थापयति । अतः कोडिएरा इत्यनेन गायितानि चत्वारि गीतानि कोडिकावि इति नाम्ना सच्चिदानन्दगुणेषु अन्यतमत्वेन पूज्यन्ते ।

## लेखनम् 
तेन लिखितानि अष्टानि पुस्तकानि शिवप्रकाशमुः, तिरुवरुद् पायमुः, विना वेम्पः, बोथिपपरोदै, कोधिकविः, नेन्जुविदुदुः, प्रत्यनोर्म बिश्ला, सङ्कपनिराकरणम् इति ।

एतेभ्यः विहाय शेकिजारस्य तिरुथोण्डपुराणं तिरुथोण्डपुराणसाराम इति नाम्ना संक्षेपं कृतवान् । शेकिजापुराण इति नाम्ना शेकिजस्य इतिहासं लिखितवान् । चिदम्बरमः कोइठपुराणम् इति नाम्ना १०० गीतेषु मन्दिरस्य इतिहासं गायितवान् । तिरुमिपकाण्डपुराणम्, तिरुपतिदेवस्थानप्रबन्धं च रचितवान् । यतो हि सः लोकभाषायां अपि निपुणः आसीत्, तस्मात् पौष्करागस्य विषये पौष्करागस्य भाष्यमपि पौष्करा संगीतं भाष्यम् इति लिखितवान् ।

श्रीकुञ्चिताङ्ह्रिस्तवम् उमापतिस्य अन्यः महत्त्वपूर्णः ग्रन्थः अस्ति । नटराजस्वामिस्तुतिकृते ३१३ स्रग्दारवृतैः युक्तम् । अनेकानि अद्वैतसिद्धान्तविशेषाणि शैवगमविशेषाणि च युक्तं एतत् स्तोत्रं नटराजस्वामिनः महिमा प्रशंसति । चिदम्बरममन्दिरे क्रियमाणाः पूजाः, यन्त्राणि च तस्मिन् उल्लिखिताः सन्ति । स्मृतिषु अनेके ऐतिहासिकाः, पौराणिकाः, श्रुतिः, विवरणाः, द्रविडस्य लोकप्रियाः प्रादेशिकाः इतिहासाः अस्मिन् दृश्यन्ते । चिदम्बर यन्त्रमन्त्रविशेषताः अपि दृश्यन्ते । संक्षेपेण वक्तुं शक्यते यत् चिदम्बरनाटराजवैभवः एव सर्वः। पूर्वं मीनाक्षिणाधुना संस्कृतभाष्येन सह एतत् ग्रन्थं मुद्रितम् आसीत् । २००७ तमे वर्षे श्रीराजगणेशदीक्षितेन तमिलभाषायां लिखितेन अर्थेन श्रीनटराजविद्यासभाद्वारा प्रकाशितम् ।

## स्रोतांसि
शिवप्रसाद सिंह

**शिवप्रसाद सिंह** (19 अगस्त 1928 – 28 सितम्बर 1998) हिन्दी साहित्यकार थे। १९२८ तमे वर्षे अगस्तमासस्य १९ दिनाङ्के वाराणसीदेशस्य जलालपुरनगरे जन्म अभवत्|

## जीवनस्य प्रकाशः 
चिकितसिक। शिवप्रसादसिंहस्य जन्म १९२८ तमे वर्षे अगस्तमासस्य १९ दिनाङ्के बनारसस्य जलालपुरग्रामस्य जमींदारपरिवारे अभवत् | परन्तु सः सर्वथा भिन्नासु रीतिरिवाजेषु वर्धितः यस्य तया वातावरणेन सह किमपि सम्बन्धः नासीत् । सः प्रायः स्वपितामही, पितामहः, मातुः च स्वस्य विकासे विशेषं योगदानं दत्तवन्तः इति वदति स्म । पितामह्याः अचलस्मृत्या सः एतावत् प्रभावितः अभवत् यत् सः स्वस्य प्रथमा कथा 'दादी माँ' इति अपि लिखितवान् । अनेन हिन्दीकथायाः नूतनः आयामः प्राप्तः । 'दादी माँ' इत्यस्मात् नूतना कथा रूपान्तरिता, एतदेव न, प्रथमस्थानीयकथायाः श्रेयः अपि अस्याः । पश्चात् डा. शिवप्रसादसिंहेन स्वकथासु प्रयुक्ता बोली प्रेमचन्दरेणुयोः भिन्ना अस्ति । एकप्रकारेण एतयोः मध्ये एकः मार्गः अस्ति । अत एव तस्य कथाः पाठकान् अधिकतया आकर्षितवन्तः । नूतनसाहित्य-आन्दोलनस्य आरम्भस्य श्रेयः दत्ताः तस्य कृतीः कस्यापि आन्दोलनेन सह न सम्बद्धाः इति विडम्बना । सः स्वतन्त्रतया लिखितवान्, स्वस्य अद्वितीयशैल्यां प्रवृत्तः । अत एव सः कालातीः कथाः उपन्यासाः च लिखितुं समर्थः अभवत् ।

शिक्षा : १९४९ तमे वर्षे उदयप्रतापमहाविद्यालयात् इन्टरमीडिएटं कृत्वा शिवप्रसादजी १९५१ तमे वर्षे बनारस हिन्दूविश्वविद्यालयात् बी.ए. १९५३ तमे वर्षे हिन्दीभाषायां प्रथमः एम.ए. शिवप्रसाद सिंह जी के 'कीर्तिलता - अवहत्थ भाषा' विषयक लघु शोध प्रबंध, एम.ए. हजारी प्रसाद द्विवेदी अकरोत्। यद्यपि सः आरम्भादेव द्विवेदी इत्यस्य प्रियशिष्येषु अन्यतमः आसीत् तथापि पश्चात् द्विवेदी इत्यस्य प्रियशिष्यः अभवत् । द्विवेद्याः निर्देशनेन सः 'सुर पूर्व ब्रजभाषा, तस्य साहित्यम्' इति विषये स्वस्य शोधं सम्पन्नवान्, यत् तस्य प्रकारस्य उत्कृष्टतमं मौलिकं कृतिं इति प्रसिद्धम् अस्ति ।

## स्रोतः 
*
वर्गः:हिन्दीकवयः
गोहाना

**गोहाना**,भारतस्य हरियाणाराज्यस्य सोनीपतमण्डलस्य सोनीपत-नगरस्य समीपे एक् नगरम् नगरपरिषदः च अस्ति। गोहाना हरियाणाप्रांतस्य प्राचीनतमं तहसीलम् अस्ति । गोहाना-नगरं मतुरामजलेबी (यत् भारतस्य राष्ट्रियमधुरम् अपि अस्ति) इति कारणेन अपि सम्पूर्णे विश्वे प्रसिद्धम् अस्ति।

## भौगोलिकअवस्थिति: 
गोहाना-नगरं २९.१३°उत्तर-७६.७°पूर्वदिशि स्थितम् अस्ति।  अस्य स्थलाकृतिः मुख्यतया निम्नमैदानीभिः युक्तः अस्ति, परन्तु दक्षिणमध्यक्षेत्रे लघुपठारः अस्ति । गोहाना-नगरस्य ४३ वर्गकि.मी.(२७.९५वर्गमाइल) भूमिक्षेत्रस्य औसत-उच्चता २२५ मीटर् (७३८ फीट्) अस्ति ।

## जनसांख्यिकिय: 
गोहानानगरं हरियाणाप्रांतस्य सोनीपतमण्डले स्थितम् अस्ति । अयं मुख्यः उपविभागः यस्य जनसंख्या ३,००,००० तः अधिका (२०११ तमवर्षपर्यन्तं) अस्ति। अस्य स्वकीया नगरपालिका, हरियाणाविधानसभायाः निर्वाचनक्षेत्रं च अस्ति । गोहाना-नगरे प्रायः ८६ ग्रामाः सन्ति । सोनीपत-मण्डलात् पश्चिमदिशि सोनीपत-नगरात् ४० कि.मी दूरे स्थितम् अस्ति।पूर्वं रोहतकमण्डलस्य भागः आसीत्। गोहाना हरियाणादेशस्य प्राचीनतमं तहसीलम् अस्ति। १८२६ तमे वर्षे आङ्ग्लैः तहसील् इति घोषितम्, तस्य समयस्य प्रमाणं दर्शयन्तः केचन संरचनाः अद्यापि अस्मिन् नगरे तिष्ठन्ति:। नगरपुलिसस्थानम्, सरकारीबालक वरिष्ठमाध्यमिकविद्यालयः, सरकारीबालिकानां वरिष्ठमाध्यमिकविद्यालयः, जैनवरिष्ठमाध्यमिकविद्यालयः च केचन उदाहरणानि सन्ति। गोहानानगरस्य पूर्वभागे सोनीपतमार्गे स्थिताः स्वकीयाः न्यायालयाः, लघुसचिवालयः च अस्ति। "नगरपरिषद् गोहाना" अस्य नगरस्य शासकीयसंस्था अस्ति।

अस्य विशालस्य मथुरमजलेबिसस्य कृते आङ्ग्लकालात् एव प्रसिद्धम् अस्ति। प्रत्येकं जलेबी सामान्यतः २५० ग्रामभारयुक्तं भवति, देशीघृतेन सह निर्मितं भवति।

प्राचीनकाले गोहाना गवभवनम् इति नाम्ना प्रसिद्धः आसीत्, तीर्थस्थानम् इति मन्यते स्म। अत्र एकः दुर्गः निर्मितः, यः पश्चात् मुहम्मद गौरी इत्यनेन ११९२ तमे वर्षे महाराजस्य पृथ्वीराजचौहानस्य विश्वासघातस्य अनन्तरं नष्टः अभवत्। पश्चात् १९४७ तमे वर्षे सर्वे मुस्लिमपरिवाराः एतत् स्थानं त्यक्त्वा पाकिस्तानदेशं प्रव्रजितवन्तः। तहसीलनगरत्वेन विभिन्नसमुदायस्य जनाः अत्र निवसन्ति।

२०११ तमे वर्षे भारतीयजनगणनानुसारं गोहाना-नगरस्य जनसंख्या १२१,६३७ अस्ति। अत्र पुरुषाः ५३%, महिलाः ४७% च सन्ति । गोहाना-नगरस्य साक्षरता-दरः ७८% अस्ति, यत् राष्ट्रिय-साक्षरता ७४.५% इत्यस्मात् अधिकम् अस्ति : पुरुषसाक्षरता ८९%, महिलानां साक्षरता ६५% च अस्ति। 

## समीपस्थेभ्यः प्रमुखनगरेभ्यः यात्रां दूरं च 
गोहाना-नगरं प्रमुखैः मण्डलैः अन्यैः लघुनगरैः ग्रामैः च सुसम्बद्धम् अस्ति। अत्र राष्ट्रियराजमार्गः एनएच ७१-ए अस्ति यः गोहानानगरं रोहतकं पानीपतञ्च - द्वौ प्रमुखौ मण्डलौ च सम्बध्दयति, तथा च राष्ट्रियराजमार्गः एनएच ३५२-ए अस्ति यः सोनीपत-जिन्दमण्डलयोः सह सम्बध्दयति गोहाननगरं रोहतकं, भिवाणीं, पानीपतं च रेलयानानि सम्बध्दयन्ति। जिन्दतः गोहानामार्गेण सोनीपतपर्यन्तं नूतना रेलमार्गः २०१६ तमस्य वर्षस्य जूनमासस्य २६ दिनाङ्कात् आरभ्य पूर्णतया कार्यरतः अस्ति। ७० तमे दशके प्रारम्भे स्थापितं नगरस्य रेलस्थानकं २०१२ तमे वर्षात् सङ्गमस्थानम् अस्ति।

## टिप्पणी:
विशुद्धानन्द परमहंस

**विशुद्धानन्द परमहंसदेवः** आदर्शयोगी, ज्ञानी, भक्तः, यथार्थतः दृढनिश्चयः महान् आत्मा आसीत् । यः एतत् परममार्गं प्रदर्शयति सः योगविज्ञानयोः उच्चतमं स्थानं प्राप्नोति | तस्य बहवः शिष्याः आसन्। एतेषु शिष्येषु गोपीनाथकविराजः विशेषतया प्रसिद्धः आसीत् ।

स्वामी विशुद्धानन्दस्य अलौकिकयोगशक्तयः सन्ति। तेषां योगगुणाः अनन्ताः सन्ति। केषुचित् क्षेत्रेषु एतेषां शिष्यैः व्याख्यातं यत् पतञ्जलिस्य योगदर्शनस्य विभूतिपादे वर्णितानां शक्तीनां अपेक्षया तेषु अधिकानि शक्तिः विशेषतः इच्छा, ज्ञानं, कर्मशक्तिः च दृष्टा आसीत् । स्वामीजी योगं पदे पदे योगपरम्परारूपेण व्याख्यातवान् - कर्म-ज्ञान-भक्ति-प्रेम - यस्याः अनुसरणं कृत्वा विस्तरेण उक्तवान् "कर्म एव मथनम्, यस्मात् ज्ञानं प्राप्नुमः। चेतनज्ञानात् भक्तिः, भक्तितः प्रेम, प्रेम्णः साक्षात्कारः" इति। एषः एव एतेषां योगिनां पारम्परिकः सिद्धान्तः "योगिनाम् अनुभविता आध्यात्मिकाभ्यासस्य एषा प्रक्रिया। कर्म एव सर्वस्य मूलम् - एतत् प्रथमं सोपानम्, योगस्य अभ्यासस्य आधारः। प्रेम केवलं योगमार्गेण एव प्राप्तुं शक्यते। साधारणः प्रेम केवलं मानसिकविकारः एव। योगी सच्चिदानन्दः प्रेमी भवति।

तस्य बाल्यकालस्य नाम भोलानाथः आसीत् । बङ्गा-फाल्गुना-मासस्य शुभस्य नवविंशतितमे दिने बङ्गालस्य बर्धमानमण्डलस्य बन्धुल् ग्रामे तस्य जन्म अभवत् . पितुः नाम अखिलचन्द्र चट्टोपाध्यायः मातुः नाम राजराजेश्वरी देवी च आसीत् ।

## आध्यात्मिक जीवन 
तस्य यज्ञोपवीतसमारोहः नववर्षे एव अभवत् । तस्य बन्धुले शिवलिंगस्य अलौकिकदृष्टिः आसीत् इति मन्यते । कतिपयवर्षेभ्यः अनन्तरं एषः एव परमहंसः स्वस्य गुरुमहर्षिमहतपस्य परिचयं कृतवान् । तत्र पुनः दीक्षां प्राप्य द्वादशवर्षपर्यन्तं ब्रह्मचर्यं कृत्वा अतीव कठिनं अभ्यासम् अकरोत् । हिमालये च नानादेशेषु चिरं यात्रां अभ्यासं च कृतवान् । ब्रह्मचर्यपदं पारयित्वा अहं आश्रमस्य नियमानुसारं दण्डं स्वीकृत्य "दण्डी" अभवम्। चतुर्वर्षं यावत् अनुशासनस्य यष्टिं वहन् तत् त्यक्त्वा तदनन्तरं चतुर्वर्षं यावत् भिक्षुजीवनं स्वीकृतवान् । संसारत्यागं कृत्वा स्वशुद्धिं कृत्वा सः बर्धामनमण्डलस्य गुष्कराग्रामे वैद्यरूपेण निवसति स्म । तीर्थस्वामीपदवीं प्राप्त्वा गुरुमहर्षिस्तस्य महता तपस्येन सन्तुष्टः सन् तस्मै परमहंसस्य उपाधिं प्रदत्तवान् ।

स्वामीजी १९३७ तमे वर्षे जुलै-मासस्य ११ दिनाङ्के कलकत्तानगरे स्वर्गं गतः ।

## स्रोतः 
* विशुद्धानन्द पुस्तकें
मोहरावाँ हुमायूंपुर सीतापुरम्

सीतापुरजनपदे एव एक: मोहरावाँ इति नाम्ना ग्राम: वर्तते। अत्र आचार्य दीनदयाल शुक्ल: संस्कृतभारती कार्यकर्ता संस्कृतशिक्षक: निवसति।
सामाजिक मीडिया: मानव संवादे परि प्रभावः

सामाजिक मीडिया इति शब्दं अतीव प्रसिद्धं अस्ति। अनेकेषु जनसमूहेषु संवादस्य एकोः नवीनः मार्गः प्रदानं कृतम् अस्ति, यः कः सोशल मीडिया इति प्रसिद्धः। आजकल, सामाजिक मीडिया संसारस्य प्रमुखे संवाद माध्यमे परिणतं अस्ति। यत्र मनुष्याः अद्भुतं सामाजिक संवादं साधयन्ति। तथापि, यत्र एकस्मिन संवादसन्देशे अत्यन्तं त्वरया सूचनायाः आदानप्रदानं सम्भवति, तत्र केचन प्रभावाः अपि अस्ति, याः समाजे वर्तमानेषु तथा व्यक्तित्वे अपि नूतनं रूपं उत्पद्यन्ते।

**सामाजिक मीडिया च मानव संवादेः प्रभावः**

सामाजिक मीडिया इत्येतत् यः प्लेटफार्म् अस्ति यत्र लोकाः आपस में संवादयन्ति, विचारयन्ति, विचारणां योजयन्ति च। फेसबुक, ट्विटर, इंस्टाग्राम, यूट्यूब इत्यादीनि प्रमुखं सामाजिक मीडिया मंचानि अस्ति। एतेषु मंचेषु लोकाः स्वेच्छया विचारान्, अनुभवांश्च व्यक्तयन्ति। अत्र, संवादस्य वर्तमानेन, व्यक्तीनां सामाजिक जीवनम् अत्यन्तं सरलतया, त्वरया च नियंत्रितं कृतं अस्ति।

**संवादे त्वरिता च गत्याः**

सामाजिक मीडिया संवादे एका महत्वपूर्णा विशेषता अस्ति- त्वरिता। सोशल मीडिया प्लेटफार्मेषु संवादाः तीव्रगति-प्राप्ताः, प्रत्येकः उत्तरं प्रतिपादयति। एषा त्वरिता कदाचित् लाभकारी अस्ति, परन्तु कदाचित्, विचारशून्याः प्रतिक्रियाः उत्पद्यन्ते याः समाजे द्वारकं परिणामं कुर्वन्ति।

**वैयक्तिक सम्बन्धे परिवर्तनम्**

सामाजिक मीडिया अस्मिन कालखण्डे सामाजिक सम्बन्धानां रूपेण महत्वपूर्णं स्थानं प्राप्तं अस्ति। यत्र पूर्वं व्यक्ति प्रत्यक्षं मिलित्वा संवादयन्, किञ्चित् समयेण एकमेकं सामाजिक जीवने संपर्कयन्ते, तत्र आजकल, सञ्जालमाध्यमेण दूरस्थे व्यक्तिः किञ्चित् समयेण सन्देशान् प्रेषयति। अनेके समये व्यक्तिः स्वेच्छया सहवासं सम्सुन्दरीकरणं च लभन्ते, परन्तु, प्रत्यक्षसम्पर्कस्य हानि अपि दृश्यते।

**सामाजिक मीडिया: सकारात्मक एवं नकारात्मक प्रभावाः**

सामाजिक मीडिया, संवादे अतीव सकारात्मकं योगदानं ददाति। मानवाः नूतनां सूचनां शीघ्रं प्राप्नुवन्ति, सामाजिक समस्यायाः प्रति जागरूकता वृद्धिं प्राप्नुवन्ति च। अत्यधिकं समयं संस्थाप्यं आपसी सहयोगस्य वृद्धिं कुर्वन्ति च। तथापि, यः संवादजालं अधिकं प्रतिष्ठितं अस्ति, तस्य माध्यमे फर्जी समाचाराः, अपवर्गीय भाषाः, विषमता च वर्धन्ति। एतत् सामाजिक जीवने द्वन्द्वं, अविश्वासं च उत्पन्नं करोतिः।

**निष्कर्षः**

समाजे आजकल सामाजिक मीडिया संवादे अत्यन्तं महत्वपूर्णं स्थानं प्राप्तं अस्ति। यद्यपि तस्य सकारात्मक प्रभावाः यथार्हे दृश्यन्ते, तथापि नकारात्मक प्रभावाः अपि समुत्थिताः। साङ्गठिकं सामजिकं जीवनं साधयित्वा, मनुष्याणि इति माध्यमे संयमितं व्यवहारं कर्तुम् अर्हन्ति। एतस्मिन्नेव क्षेत्रे, सावधानीपूर्वकं उपयोगः आवश्यकः अस्ति।

Reference Links:

https://uclpress-co-uk.translate.goog/book/how-the-world-changed-social-media/?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=hi&_x_tr_hl=hi&_x_tr_pto=tc&_x_tr_hist=true
अम्बिका चक्रवर्ती

**अम्बिका चक्रवर्ती** (जन्म १८९२, म्यांमार ( बर्मा ); मृत्युः ६ मार्च १९६२) एकः प्रसिद्धः भारतीयः क्रान्तिकारी, नेता च आसीत् ।

## जीवनस्य प्रकाशः 
चिटगाङ्ग (बङ्गल) शस्त्रागारप्रकरणस्य प्रसिद्धा क्रान्तिकारी साम्यवादी च अम्बिका चक्रवर्ती, १८९२ तमे वर्षे म्यान्मारदेशे (बर्मा) जन्म प्राप्नोत् । पश्चात् तस्य परिवारः आगत्य चित्तगङ्गनगरे निवासं प्रारभत । अम्बिका तत्कालीनक्रान्तिकारिभिः, स्वामीविवेकानन्दस्य विचारैः च बहु प्रभाविता आसीत् । तस्य विचाराः कार्याणि च क्रान्तिकारी आसन्, परन्तु बाह्यरूपेण सः काङ्ग्रेस-सङ्गठनेन सह निकटसम्बन्धं स्थापयति स्म । पश्चात् सः चिटगाङ्ग-क्रान्तिकारिणां समूहस्य नेता अभवत् । १९२४ तमे वर्षे सः गृहीतः, १९२८ तमे वर्षे यावत् कारागारे आसीत् ।

पश्चात् अम्बिका अन्यैः मित्रैः सह चित्तगङ्गस्य आङ्ग्लेभ्यः मुक्तिं कर्तुं योजनां कल्पितवान् । अस्य कृते दलद्वयं निर्मितम् । एकः समूहः दूरभाष-तारकार्यालयस्य नियन्त्रणं कृतवान्, अपरः समूहः शस्त्रागारस्य नियन्त्रणं कृतवान् । परन्तु दुर्भाग्येन आङ्ग्लाः अन्यत्र बारूदं निगूढवन्तः आसन् । अतः जप्तशस्त्राणि निष्प्रयोजनानि सिद्धानि अभवन् । एतादृशे सति समूहस्य पुनर्गठनस्य अभिप्रायेन अम्बिका स्वसहचरैः सह जलालाबाद-पर्वतेषु अगच्छत् । परन्तु शीघ्रमेव आङ्ग्लाः अस्य पर्वतस्य उपरि आक्रमणं कृतवन्तः । तस्य अन्ये सहचराः पलायिताः परन्तु पुलिसगोलिकाभिः कर्षितः अम्बिका एकं ग्रामं प्राप्तवान् यत्र सहानुभूतियुक्तैः जनानां चिकित्सां कृत्वा सः स्वस्थः भूत्वा निगूढः अभवत्|

१९३० तमे वर्षे अन्ततः पुलिसैः अम्बिकां गृहीत्वा आजीवनकारावासस्य दण्डः दत्तः, अण्डमानं प्रति प्रेषितः च । अण्डमाननगरे साम्यवादीसाहित्यस्य अध्ययनेन तस्य मतं परिवर्तनं जातम् । १९४६ तमे वर्षे यदा सः कारागारात् मुक्तः अभवत् तदा सः साम्यवादीदलस्य सदस्यः अभवत् । साम्यवादीदलस्य कार्यकर्ता इति नाम्ना सः १९४९ तः १९५१ पर्यन्तं कारावासस्य दण्डमपि व्यतीतवान् । १९५२ तमे वर्षे अम्बिका साम्यवादीप्रत्याशीरूपेण पश्चिमबङ्गविधानसभायाः सदस्यत्वेन निर्वाचिता ।

अम्बिका चक्रवर्ती इव वीरः १९६२ तमे वर्षे मार्चमासस्य ६ दिनाङ्के मार्गदुर्घटने मृतः ।

वर्गः:भारतस्य इतिहासः
अरविंद कुमार शर्मा

**अरविन्द कुमार शर्मा** (जन्म २५ नवम्बर १९६२) भारतीयदन्तचिकित्सकः, राजनीतिज्ञः अस्ति यः वर्तमानकाले: हरियाणाविधानसभायां गोहानाविधानसभाक्षेत्रस्य प्रतिनिधित्वं करोति। सः १७ तमे लोकसभायां रोहतक (लोकसभा निर्वाचनक्षेत्रम्)तः अपि संसदसदस्यः आसीत्। सः १५तमे लोकसभायां हरियाणाप्रदेशस्य करनालस्य (लोकसभाक्षेत्रस्य) निर्वाचनक्षेत्रस्य प्रतिनिधित्वं कृतवान्, भारतीय:राष्ट्रीय:काङ्ग्रेसस्य सदस्यः च आसीत् किन्तु २०१९ तमे वर्षे भारतीय:जनता:पक्षे सम्मिलितः। 

## व्यक्तिगत जीवनम् 
शर्मा इत्यस्य जन्म १९६२ तमे वर्षे नवम्बरमासस्य २५ दिनाङ्के हरियाणाप्रदेशस्य झज्जरमण्डलस्य एम.पी.मजराग्रामे: सतगुरुदासशर्माविमलादेवीयोः गृहे अभवत्। अहमदाबाद-नगरस्य गुजरातविश्वविद्यालयात् दन्तशल्यशास्त्रे स्नातकपदवीं, रोहतकस्य महर्षिदयानन्दविश्वविद्यालयात् दन्तशल्यचिकित्साशास्त्रे स्नातकोत्तरपदवीं च सम्पन्नवान्। शर्मा १९८९ तमस्य वर्षस्य नवम्बर्-मासस्य ९ दिनाङ्के रीता शर्मा सह विवाहम् अकरोत्, तया सह तस्य पुत्रः, पुत्री च अस्ति। सः वैद्यः, समाजसेवकः, कृषिविदः च अस्ति। 

## राजनैतिकजीवनं 
२०१४ तमस्य वर्षस्य जनवरीमासे सः भारतीयराष्ट्रीयकाङ्ग्रेसपक्षं त्यक्त्वा बहुजनसमाजपक्षे सम्मिलितः, तस्य मुख्यमन्त्रीपदस्य उम्मीदवारः च अभवत् । सः यमुनानगर-जुलाना-द्वयं विधानसभाक्षैत्रे: हारयित्वा द्वयोः क्षैत्रयोः तृतीयस्थानं प्राप्तवान्।

२०१९ तमे वर्षे सः भारतीयजनतापक्षे सम्मिलितः भूत्वा २०१९ तमे वर्षे भारतीयसामान्यनिर्वाचने रोहतकलोकसभासीट्-पक्षे प्रतियोगं कृत्वा भारतीयराष्ट्रियकाङ्ग्रेसपक्षस्य दीपेन्द्रसिंहहूडां ७५०३ मतान्तरेण पराजितवान्। परन्तु २०२४ तमे वर्षे लोकसभानिर्वाचने सः हुडा-विरुद्धं ३४५,२९८ मतैः पराजितः। 

## टिप्पणि: 
वर्गः: पूर्व करनाल लोकसभा: क्षेत्रस्य: सदस्य
वर्गः:पूर्व भारतीयराष्ट्रीयकांग्रेसस्य सदस्य एवं वर्तमानकाले: भारतीय: जनतापक्षे:सदस्य
कल्की

**कल्की** कल्कीन् इति अपि उच्यते, एषा हिन्दुदेवस्य विष्णोः दशमः अन्तिमः च अवतारः अस्ति।  वैष्णव-ब्रह्माण्डविज्ञानस्य अनुसारं, कल्क्याः , अस्तित्व-चक्रस्य चतुर्षु युगेषु अन्तिमस्य कलियुग अन्ते, प्रत्यभिक्ष्यति इति नियतम् अस्ति (कृत्तिका) । तस्य आगमनं कलियुगस्य समाप्तिं सूचयिष्यति तथा च विश्वस्य अन्तिमविच्छेदनस्य प्राक्, अत्यन्तं पुण्ययुगे सत्ययुगस्य आरम्भस्य घोषणं करिष्यति (महाप्रलय) ।

पुराणेषु कल्किनः अवताररूपेण चित्रितः अस्ति यः अधर्मस्य (अधर्मस्य) अन्धकारतमकालस्य समाप्तिं कृत्वा, धर्मस्य (सदाचारस्य) पुनःस्थापनं कृत्वा अस्तित्वस्य पुनरुज्जीवनं करिष्यति। सः देवदत्तः नाम्नः श्वेत-अश्वारोही, अग्निमय-खड्ग-धारकः इति वर्णितः अस्ति। कल्की इत्यस्य चित्रणं भिन्न-भिन्न-पुराणेषु भिन्नं भवति, तस्य आख्यानं अन्येषु परम्परासु अपि दृश्यते, यथा तिब्बती-बौद्धधर्मस्य कालचक्र-तन्त्रः , सिक्ख्-ग्रन्थाः च।

## सन्दर्भाः
कालः

**कालः या समयः** अस्तित्वस्य निरंतरवृद्धिः अस्ति, या अतीतेन, वर्तमानं द्वारा, च भविष्यं प्रति दृष्टमात्रेण अप्रतिवर्तनीय-क्रमेण घटित होती।[१][२][३] एषा घटना-क्रमेण स्थापनाय, घटनायाः कालावधि (अथवा तेषां मध्यं समयविभाग) तुलना करने, तथा भौतिकसत्ये वा चेतनानुभवस्य परिवर्तनगतिक्रमायाः मात्रां परिमाणितं कर्तुं उपयोगी एकं घटक-राशि अस्ति। कालं प्रायः चतुर्थां आयामं (स्पैटियल आयामत्रयं सहितं) इति सम्बद्ध्यते।

**कालः** सप्त मुख्य भौतिक राशीषु एकः अस्ति, यः अन्तर्राष्ट्रीय मात्रापद्धतौ च अन्तर्राष्ट्रीय मात्राराशिपद्धतौ च अस्ति। कालस्य आधार मात्रा द्वितीयकः अस्ति, यः केसीयमाणवाणां इलेक्ट्रॉनिक् संक्रमण आवृत्तिं माप्य परिभाषितः अस्ति। सामान्य सापेक्षता स्पेसटाइम कार्यं कस्य प्रकारेण अस्ति इति ज्ञातुम् प्रमुखं दृषटिकायाः रूपेण अस्ति। सिद्धान्तात्मकाणां च प्रयोगात्मकाणां च स्पेसटाइम अनुसन्धानात्मक उत्क्रमेण, एषा सिध्दान्तितम् अस्ति यः कालः विकृतः च विस्तारितः, विशेषतः कृष्णविवराणां सीमायां।

इतिहासे कालः धर्मे, दर्शनशास्त्रे, विज्ञानशास्त्रे च महत्वपूर्णं अध्ययनविषयः अस्ति। कालमापं वैज्ञानिकानां च तंत्रज्ञानीनां च प्रवृत्तिः आसीत्, यः नौकायनं च खगोलशास्त्रं च प्रेरितवान्। कालः सामाजिकदृष्ट्या अपि महत्वपूर्णः अस्ति, यः आर्थिकमूल्यं () च मानवीयजीवितकालस्य बोधात् अस्ति।

## परिभाषा 
कालस्य परिकल्पना सङ्कीर्णः भवेत्। बहुविधकल्पनाः सन्ति, तथा च समयस्य परिभाषां वृत्ताकारं विना सर्वेषु क्षेत्रेषु प्रवर्त्यमानेन रीत्या निरन्तरं विद्वांसः अपाकृताः सन्ति। तथापि, व्यापारः, उद्योगः, क्रीडाः, विज्ञानं, प्रदर्शनकलाः इत्यादयः विविधाः क्षेत्राः सर्वे स्वस्वपरिमापक-प्रणाल्यां समयस्य काचित् धारणा संयोजयन्ति। कालस्य पारम्परिकाः परिभाषासु नियतकालिक-गतिः यथा आकाशस्य पारं सूर्यस्य प्रत्यक्ष-गतिः, चन्द्रस्य चरणानि, मुक्त-दोलकस्य लोलकस्य मार्गः च अन्तर्भवन्ति स्म। अधिक-आधुनिक-प्रणाल्यां ग्लोबल् पोजिशनिङ्ग् सिस्टम्, अन्यानि उपग्रह-प्रणालयः, कोआर्डिनेटेड् यूनिवर्सल् टैम्, मीन् सोलार् टैम् च सन्ति। यद्यपि एतानि प्रणालयः परस्परं भिन्नानि सन्ति तथापि सावधानेन परिमापेण तानि समकालीनीकर्तुं शक्यन्ते।
काका हाथरसी

काका हाथरसी (१८ सेप्टेम्बर् १९०६ – १८ सेप्टेम्बर् १९९५) हिन्दीभाषायाः व्यङ्ग्यकारः हास्यकविः च आसीत्।

## जीवनं वृत्तिः च 
काकाहाथरसिनः जन्मनि नाम प्रभुलालगर्ग इति आसीत् । सः काका-हाथरसी इति छद्मनाम्ना लेखनम् अकरोत्।

## सन्दर्भः 
वर्गः:हिन्दीकवयः
वर्गः:हिन्दीलेखकाः
वर्गः:१९९५ मरणम्
वर्गः:१९०६ जननम्
कबीर प्रकट दिवस:

**कबीर प्रकट दिवस:**, भारतस्य प्रसिद्धकविस्य रहस्यवादिनः संतकबीरस्य प्रकटदिवसस्य स्मरणार्थं आचर्यते। इदं‌ हिन्दुमासस्य ज्येष्ठस्य पूर्णिमादिने वर्षे एकवारं आचर्यते यत् ग्रेगोरी-कालगणनानुसारं मई-जून-मासः अस्ति। उपासकाः मन्यन्ते यत् कबीर: सशरीरस्य शिशुरूपं प्रकटवान्  अस्मिन् दिने १३९८ ई.। २०२२ तमे वर्षे कबीरप्रकटदिवासः १४ जून दिनाङ्के, २०२३ तमे वर्षे ०४ जून दिनाङ्के, २०२४ तमे वर्षे २२ जून दिनाङ्के च आसीत्।

## महत्त्वम् 
कबीरप्रकटदिवसः तस्मिन् दिने आचर्यते यस्मिन् दिने कबीर: सशरिरस्य बालरूपेण प्रादुर्भूतः, यत् हिन्दुपञ्चाङ्गस्य ज्येष्ठमासस्य १३९८ ई.वर्षे पूर्णिमादिने मनन्ते। केचन मन्यन्ते यत् सः मुस्लिममातृपितृभ्यां जातः, केचन तु लहरतारा: तडागे: कमलपुष्पे प्रादुर्भूतः इति मन्यन्ते। वस्तुतः अद्यत्वे अपि लहरतारा-तडागे: कबीरपन्थः अस्ति यत् एतस्य विश्वासस्य पुष्टिं करोति।

## इतिहास: 
कथ्यते यत् 1398 (संवत् 1455) वर्षे ज्येष्ठमासस्य पूर्णिमादिने ब्रह्ममुहूर्ते कबीरजी कमलपुष्पे प्रादुर्भूतः।कथ्यते यत् कबीरजी सतलोकत: लघुशरीररूपेण आगत्य कमलपुष्पे प्रादुर्भूतः। अष्टानन्द ऋषिः अस्य प्रत्यक्षसाक्षी आसीत्।

## उत्सवः 
भारते एषा वार्षिकोत्सवः विशेषदिवसरूपेण आचर्यते।  भारतस्य विभिन्नेषु भागेषु अस्य उत्सवः आचर्यते।

 हरियाणा: ]]
अस्मिन् दिने तस्य अनुयायिनः तस्य शिक्षां स्मर्यन्ते, तस्य काव्यानि च मिलित्वा पठन्ति।  सम्पूर्णे भारते अनेके कबीरपन्थीभिः अनेके भंडारे: अपि आयोज्यन्ते। कबीरः समाजसुधारकः अपि आसीत्, अतः अस्मिन् दिने तस्य अनुयायिभिः अनेकानि सामाजिककार्याणि अपि क्रियन्ते । २०२४ तमे वर्षे कबीरप्रकटदिवसः २२ जून दिनाङ्के आचरितः २०२५ तमे वर्षे जूनमासस्य ११ दिनाङ्कः भविष्यति।

## टिप्पणि: 
वर्गः: कबीर पंथ:
लोकनाथः

thumb|right|लोकनाथः
**लोकनाथ** जी महान् साधुः आसीत्। लोकनाथ ब्रह्मचारी (जन्म १७३०[६] - मृत्युः १८९०[७]) हिन्दू सिद्ध पुरुषः आसीत्। सः बाबा लोकनाथः इति नाम्ना अपि प्रसिद्धः अस्ति। लोकनाथब्रह्मचारी हिन्दुषु अत्यन्तं सम्माननीयः व्यक्तिः अस्ति। सः बाङ्गलादेशस्य नारायणगञ्जस्य सोनारगाँवस्य बर्दी आश्रमे मृत्युपर्यन्तं निवसति स्म। बाबा लोकनाथ ब्रह्मचारी आश्रमः नारायणगञ्जमण्डलस्य सोनारगाँव उपजिलाया बर्दीनगरे स्थितः महत्त्वपूर्णः हिन्दुतीर्थस्थलः अस्ति। विशेषतया बङ्गलाहिन्दुनां कृते अयं लोकप्रियः तीर्थस्थलः अस्ति। [८] [३]

जन्म लोकनाथ घोषाल ३१ अगस्त १७३० [१] कचुआ, भारत

मृत्युः १ जून १८९०[२] (आयुः १६०)[३][४][५] बर्दी, ढाका, बाङ्गलादेश, ब्रिटिश भारत

गुरु भगवान गांगुली उद्धरण १. "वने वने जले वने यदा यदा त्वं संकटग्रस्तः भवसि तदा तदा मां स्मर्यताम् अहं त्वां रक्षिष्यामि।" २. "न मे नाशः नास्ति अस्तित्वं, अहं नित्यं द्रव्यम्। अर्थात् एषः 'अहम्' गीतायां वर्णितः 'परमात्मा' इति।"
## सन्दर्भः
जल्लीकट्टु

**जल्लीकट्टु** (Jallikattu) इयं पारम्परिकक्रीडा तमिळनाडुराज्यस्य ग्रामीणप्रदेशेषु सम्पाद्यते, या पोंगल् इत्यस्य उत्सवस्य अवसरस्य आयोजनं प्राप्नोति। अस्मिन क्रीडायां मनुष्याणां गवां च मध्ये स्पर्धा दृश्यते।
जल्लीकट्टु तमिळनाडुराज्यस्य गौरवस्य संस्कृतेः च प्रतीकत्वेन परिगण्यते। एषः क्रीडाविशेषः द्विसहस्रवर्षपूर्वकालीनः अस्ति यः तेषां सांस्कृतिकपरम्परया सह सम्बद्धः अस्ति।

## अस्य क्रीडायाः निषेधविषये
पेटा (PETA) इति जन्तुसंरक्षणसंगठना अस्य विषयं सर्वोच्चन्यायालयं प्रति नीतवती। न्यायालयेन २०१४ तमे वर्षे अस्य क्रीडायाः निषेधः घोषितः।

## सन्दर्भाः
वर्गः:तमिळसंस्कृतिः
वर्गः:तमिळ्नाडुराज्यम्
खासी भाषा

**खासी** भाषा वा **खासिया** नाम्नी अष्ट्रो-एशियाटिक्-परिवारस्य एकः भाषा अस्ति, या मुख्यतः भारतस्य मेघालयराज्यम् प्रदेशे प्रयुज्यते। अस्य भाषायाः अधिकतमं वक्तारः मेघालयप्रदेशे वसन्ति। अस्य भाषायाः मौखिकसाहित्यं लोककथाभिः, लोकगाथाभिश्च समृद्धम् अस्ति।

## जनसंख्या 
भारतदेशे (२०११ तमस्य जनगणनायाः अनुसारम्) खासीभाषा प्रथमभाषारूपेण १०,३८,००० जनैः भाष्यते। मेघालयराज्ये प्रायः ९,९७,००० जनाः एषां प्रथमा भाषा खासी अस्ति। खासीभाषायाः वक्तारः प्रायः खासीपर्वतप्रदेशे, जयन्तियापर्वतप्रदेशे च निवसन्ति। असमराज्ये अपि ३४,६०० खासीभाषावक्तारः सन्ति। बङ्गलादेशे अपि अल्पसङ्ख्यकः खासीभाषाभाषी समुदायः अस्ति।

## लिपिः 
प्राचीनकाले खासीभाषायाः स्वलिपिः नासीत्। सन् १८१३-१८३८ पर्यन्तं विलियम् केरी नामकः व्यक्तिः अस्य भाषायाः लेखनं पूर्वनागरीलिप्या (बङ्गाल-असमिया लिप्या) कर्तुम् अयच्छत्। तस्मिन्काले अनेके खासीभाषाग्रन्थाः तेन लिप्या रचिता। तेषु एकं विशेषं ग्रन्थम् अस्ति — *Ka Niyiom Jong Ka Khasi* इत्याख्यं, यः ग्रन्थः खासीधर्मस्य (सेन्ग खासी) प्रमुखं पाण्डुलिपिरूपेण परिगण्यते। सन् १८४१ तमे वर्षे वेल्सदेशीयः मिशनरी थोमस् जोन्स् नामकः रोमनलिप्या खासीभाषायाः लेखनं आरब्धवान्। अतः खासीभाषायाः रोमनलिप्यां वेल्सदेशीयलिपेः प्रभावः दृश्यते। अधुना खासीभाषा मुख्यतः रोमनलिप्यां लिख्यते।

### वर्णमाला 
* महान्तः अक्षराः — A, B, K, D, E, G, Ng, H, I, Ï, J, L, M, N, Ñ, O, P, R, S, T, U, W, Y  
* लघ्वक्षराः — a, b, k, d, e, g, ng, h, i, ï, j, l, m, n, ñ, o, p, r, s, t, u, w, y

## सन्दर्भाः 
वर्गः:भारतीयभाषाः
आनन्द बक्षी

**आनन्द बक्षी** (२१ जुलाई १९३० – ३० मार्च २००२) एकः प्रसिद्धः भारतीयः कविः च हिन्दीचलच्चित्रगीतकारः च आसीत्। बृहत् ब्रिटिशभारतस्य पंजाबप्रान्ते रावलपिण्डी नगरे (अधुना पाकिस्तानस्य भागे) जन्म प्राप्तवान्। १९४७ तमे वर्षे भारतविभाजनस्य समये सः स्वकुटुम्बेन सह लखनऊ नगरे प्रव्रजितवान्।

स्वजीवनकाले सः चत्वारि वाराणि फिल्मफेयर पुरस्कारं श्रेष्ठगीतकारवर्गे प्राप्तवान्। सः ३०० अधिकेषु चलचित्रेषु ६००० अधिकान् गीतान् रचितवान्।

## प्रारम्भिकजीवनम् 
आनन्द बक्षी (बक्षी आनन्द प्रकाश वैद) १९३० तमे वर्षे जुलाई २१ दिने ब्रिटिशभारतस्य पंजाबप्रान्ते रावलपिण्डी नगरे मोह्याल् ब्राह्मणकुलस्य वैद् वंशे जन्म प्राप्तवान्। भारतविभाजनानन्तरं सः स्वकुटुम्बेन सह दिल्लीं प्राप्तवान्, ततः पुणे, मेरठं च गत्वा अन्ते पुनः दिल्लीं निवासं कृतवान्।

बाल्ये एव कवितालेखनस्य प्रति आकर्षणं जातम्, किन्तु तद् केवलं स्वचिकित्सायै एव कृतम्। १९८३ तमे वर्षे दूरदर्शनसंवादे सः उक्तवान् यत् प्रारम्भिकशिक्षायाः पश्चात् भारतीयनौसेनायाम् सम्मिलितवान्, यत्र समयाभावेन केवलं कदाचित् लेखनं कर्तुं शक्नोत्। समये सति कवितालेखनं कृत्वा, सैनिककार्यक्रमेषु स्वगीतानि प्रयोगं कृतवान्। नौसेनायाम् दीर्घकालं कार्यं कृत्वा, समकालीनं मुम्बईचलच्चित्रजगति स्वगीतानां प्रचारं कर्तुं प्रयत्नं कृतवान्।

## व्यवसायः 
१९५८ तमे वर्षे 'भला आदमी' इत्यस्मिन् हिन्दीचलच्चित्रे चत्वारि गीतानि रचयित्वा प्रथमं १५० टंकाणां पारिश्रमिकं प्राप्तवान्।

१९६२ तमे वर्षे 'मेहंदी लगी मेरे हाथ' इत्यस्मिन् चलचित्रे राजकपूरस्य निर्माणे, कल्याणजी-आनन्दजी इत्येतयोः संगीतनिर्देशनस्य अन्तर्गतं, सः प्रथमं प्रसिद्धिं प्राप्तवान्।

तस्य रचितानि प्रमुखानि गीतानि निम्नलिखितानि चलचित्रेषु दृश्यन्ते:
* 'शोले' (१९७५)
* 'महाचोर' (१९७६)
* 'चरस' (१९७६) – गीतम्: 'आजा तेरी याद आई'
* 'बालिका वधू' (१९७६)

लक्ष्मीकान्त-प्यारे लाल, आर.डी. बर्मन, कल्याणजी-आनन्दजी, एस.डी. बर्मन, अनु मलिक, राजेश रोशन, आनन्द-मिलिन्द इत्यादिभिः संगीतनिर्देशकैः सह सः सहयोगं कृतवान्। तस्य गीतानि श्यामशाद बेगम, इला अरुण, खुर्शीद बाबरा, आमिरबाई कर्नाटकी, सुधा मल्होत्रा इत्यादिभिः गायिकाभिः गीयन्ते।

'हरे राम हरे कृष्ण' (१९७१) चलचित्रस्य 'दम मारो दम' इत्यनेन गीतेन सः स्वं बहुमुखीगीतकारं रूपेण प्रतिष्ठितवान्।

अन्येषु प्रसिद्धेषु चलचित्रेषु तस्य गीतानि दृश्यन्ते: 'बॉबी', 'अमर प्रेम' (१९७१), 'आराधना' (१९६९), 'जीने की राह', 'मेरा गाँव मेरा देश', 'आये दिन बहार के', 'आया सावन झूम के', 'सीता और गीता', 'शोले' (१९७५), 'धर्मवीर', 'नगीना', 'लम्हे', 'हम' (१९९१), 'मोहरा' (१९९४), 'दिलवाले दुल्हनिया ले जायेंगे' (१९९५), 'परदेस' (१९९७), 'हीर रांझा', 'दुश्मन' (१९९८), 'ताल' (१९९८), 'मोहब्बतें' (२०००), 'गदर: एक प्रेम कथा' (२००१), 'यादें' (२००१) इत्यादिषु।

## व्यक्तिगतजीवनम् 
आनन्द बक्षीः कमला मोहन बक्षी इत्यस्याः सह विवाहं कृतवान्। तयोः द्वे पुत्र्यौ – सुमन दत्त, कविता बाली च, द्वौ पुत्रौ – राजेश बक्षी, राकेश बक्षी च।

## निधनम् 
जीवनस्य अन्तिमकाले सः हृदयस्य च फुफ्फुसयोः रोगैः पीडितः। २००२ तमे वर्षे मार्चमासे नानावटी चिकित्सालये हृदयस्य लघ्वस्त्रचिकित्सायाः समये जीवाणुसंक्रमणेन पीडितः। २००२ तमे वर्षे मार्च ३० दिने अनेकेषां अंगानां विफलतया तस्य निधनं जातम्।

## सन्दर्भाः 
वर्गः:भारतीयः गीतकारः
वर्गः:मृत्युः २००२
वर्गः:फिल्मफेयर पुरस्कारविजेता
वर्गः:चलच्चित्रक्षेत्रम्
सोनकोशानदी

**सोनकोशा नदी** (*स्वर्णकोशा*, *गदाधरा* अपि इत्यपि नामभिः ज्ञायते) ब्रह्मपुत्रानद्याः उत्तरे वहन्ती उपनदी अस्ति। एषा नदी भूटानस्य उत्तरभागे उद्भवति, तस्मात् दक्षिणं प्रति प्रवह्य भारते अस्मिन् असमराज्ये ब्रह्मपुत्रानद्यां मिलति।  

एषा नदी स्वस्व प्रवाहपथे विभिन्नेषु स्थलेषु भिन्नानि नामानि वहति – *स्वर्णकोशा*, *संकोशा*, *गदाधरा*, *गङ्गाधरा* इत्यादीनि।

## स्रोतं च मार्गः 
भूटानदेशे अस्याः नाम *पुनात्साङ्ग चू* (*वाङ्गचू* अपि) इति अस्ति। *फो चू* नाम्नी तथा *मो चू* नाम्नी द्वे उपनद्यौ पुनाखा नगरे संगम्य अस्याः प्रमुखं स्रोतः सञ्जनयतः। तस्मिन्नेव संगमे भूटानस्य प्रसिद्धं पुनाखा ज़ोंग् दुर्गं निर्मितम् अस्ति।

सोनकोशा नदी भूटानस्य उच्चहिमालयपर्वतप्रदेशे उद्भूय भारतं प्रविशति। भारतस्य असमराज्ये धुबरीजनपदे गौरिपुरे समीपे एषा ब्रह्मपुत्रानद्यां संलग्ना भवति। रैदाक्-उपनद्याः जलग्रहणक्षेत्रं विना, अस्याः जलग्रहणक्षेत्रं प्रायः १२,०६१ वर्गकिलोमीटरमिति अस्ति।

## प्राकृतिकसौन्दर्यम् 
एषा नदी हरितनीलवर्णेन शोभनं जलं वहति। स्वच्छं जलं, शुभ्रं रेतः च इमां रमणीयतां दर्शयतः। अतः एषा नदी ग्रीष्मकाले देशीयैः जनैः पिकनिक् स्थले इव उपयुज्यते।

## सांस्कृतिकं आर्थिकं च महत्वम् 
एषा नदी क्षेत्रस्य कृषकाणां जीवनस्य आधारः अस्ति। कृषिकर्मणि, मत्स्यपालनाय, जलयात्रायां च उपयोगः दृश्यते। यद्यपि वर्षाकाले बाढा आपद्यते, तथापि तस्याः कृते क्षेत्रे उर्वरता वर्धते।

## जलविद्युत् योजनाः 
भारत-भूटानयोः सहयोगेन सोनकोशायाः प्रवाहे किञ्चन जलविद्युत् योजनाः आरभ्यन्ते। *पुनात्साङ्ग चू-१* तथा *पुनात्साङ्ग चू-२* योजनाः प्रमुखाः। २०१६ तमे वर्षे भारतसर्वकारेण एषां योजनानां कृते ९,३७५.५८ कोटिरूप्यकाणां वित्तीयस्वीकृति प्रदानिता।

*पुनात्साङ्ग चू-२* योजना भूटानस्य वाङ्ग्दु फोद्रङ् जनपदे स्थितः अस्ति, यत्र १०२० मेगावाट्-विद्युत् उत्पादनक्षमता अस्ति।

## उपनद्यः 
* **मो चू** – उत्तरभूटानप्रदेशात् आगता उपनदी।
* **फो चू** – हिमपर्वतानां समीपात् आगता उपनदी।

## सन्दर्भाः 
*

*

## बाह्यसन्धयः 
* भूटानदेशस्य नद्यः – FAO प्रतिवेदनम्

वर्गः:असमराज्यस्य नद्यः
कामन्दकीयः नीतिसारः

**नीतिसारः** एकः नीतिग्रन्थः। अस्य रचयिता कामन्दकि कामन्दक वा।
जयतु संस्कृतम् आन्दोलनम्

**जयतु संस्कृतम् आन्दोलनं** नेपालस्यैतिहासिक सांस्कृतिक राजनीतिकश्चान्दोलनम्। रानीपोखरी संस्कृतपाठशालाया तीनधारासंस्कृतपाकशालानाम्ना छात्रावासात् उत्थित एतत् आन्दोलन  २००४ विक्रमाव्द आन्दोलनम् तथा राणाशासन पतनकारणं असृज्यत्। एतत्प्रभावादेव २००७ विक्रमसंवत्सरे (१९५१ ख्रिस्ताव्दे) नेपाले प्रजातन्त्र स्थापितं। 

पुरा नेपालदेशे जनाः ग्रामेग्रामेस्थिता गुरुकुलं गत्वा पठन्तिस्म । राणाशासनकाले शिक्षावस्था सम्यक नासित्। यदा जना पठन्ति चेत् ते ज्ञानी भवन्ति तदा एकतन्त्रीय राणाव्यवस्थाया विरोध कुर्वन्ति इति तेषां संशय। अतएव ते पाठशाला स्थापनाय व्यवधानं कुर्वन्तिस्म तथापि जनाः यत्नेन, इच्छाबलेन च देशस्य अनेकस्थाने कानिचन संस्कृतपाठशालाः स्थापिताः। तान्मध्ये श्री ३ धीरशम्शेरेण १९३४ विक्रमाव्दे स्थापिता रानीपोखरी संस्कृत पाठशालायाम् संस्कृतं तदन्तर्गतान् नैकाविषयांश्च पठन्ति स्म जनाः। उपलब्धता प्यत्र कारणं विभावनीयम् । तत्र भूगोलेतिहासगणितार्थशास्त्रादिविषया नान्तर्भवन्ति स्म । तदानीन्तनो नेपालसर्वकारःविषयानिमान् पाठ्यक्रमे सन्निवेश्य तान् न सम्बोधयति स्म । साधारणीमिमामपि याच्ञां पूरयितुं नेच्छति स्म राणासर्वकारः। तेषां व्यवस्थार्थं वि.सं.२००४ वत्सरे श्रीभद्रशर्मा अच्युतराज रेग्मी राजेश्वर देवकोटाप्रभृतिभिः जयतु संस्कृतमितिनाम्ना आन्दोलनं प्रारब्धम् । स समय उपनिवेशावसानस्य अधिनायकतानिरासस्य चानुकूलःसमय आसीत् । अयमपि तदान्दोलने कारणतामभजत् । 

## सन्दर्भसूची
वर्गः:नेपालस्य इतिहासः
देवदूतः

**देवदूतः** काचित् महत्त्वपूर्णा अवधारणा अस्ति तथा च, केषुचित् आख्यानेषु [[हिन्दु पौराणिककथासु] विशिष्टः चरित्रः अथवा जीववर्गः यद्यपि एतत् पदं प्रायः देवभिः (देवताभिः) प्रेषितस्य कस्यचित् दूतस्य सामान्यवर्णकरूपेण कार्यं करोति, विशेषतः स्वर्ग इत्यस्य आकाशीयक्षेत्रेभ्यः अथवा इन्द्रस्य दरबारात्, तथापि एतत् विशिष्टान् दिव्यदूतान् अपि निर्दिशितुं शक्नोति ये दिव्य इच्छां, चेतावनीम्, आत्मानं परलोकं प्रति आहूतुं वा महत्त्वपूर्णां भूमिकां निर्वहन्ति ते नारद अथवा गन्धर्वभ्यः भिन्नाः भवन्ति, ये प्रायः अधिकविश्वात्मकस्य वा संगीतप्रकृतेः सूचनां प्रसारयन्ति, तेषां विशिष्टप्रयोजनेन दिव्यनियमस्य कारकत्वेन।

## व्युत्पत्ति 
*देवदूत* इति पदं संस्कृतम् समासः शब्दद्वयात् निष्पन्नम्:

**देव** (देव): अर्थात् "देव", "देवता", अथवा "आकाशीय जीव"। **दूत** (दूत): "दूत", "दूत" अथवा "दूत" अर्थात् । ते मिलित्वा "दिव्यदूतं" सूचयन्ति ।

## भूमिका तथा महत्त्वम् 
देवदूताः दिव्यमर्त्यक्षेत्रयोः मध्यस्थत्वेन कार्यं कुर्वन्ति । तेषां प्राथमिककार्यं भवति-

सन्देशप्रसारणम् : मर्त्येभ्यः, ऋषिभ्यः (ऋषिभ्यः), अन्येभ्यः दिव्येभ्यः वा देवेभ्यः उच्चारणं, आशीर्वादं, शापं, निर्देशं वा प्रदातुं। चेतावनी मार्गदर्शनं च : व्यक्तिभ्यः आसन्नप्रलयस्य विषये, तेषां कर्मणां परिणामानां विषये चेतयितुं, धर्मं प्रति मार्गदर्शनं कर्तुं वा प्रकटितः। आत्मानां आह्वानम् : विशेषतः मृत्युदेवस्य याम इत्यनेन सह सम्बद्धेषु आख्यानेषु देवदूताः (तस्मिन् विशिष्टे सन्दर्भे कदाचित् *यमदूताः* इति उच्यन्ते, यद्यपि *देवदूत* इति व्यापकतरं पदं भवितुम् अर्हति) तेषां चित्रणं भवितुं शक्यते ये मनुष्यान् मर्त्यकुण्डलात् परलोकं प्रति न्यायार्थं मार्गदर्शनं कुर्वन्ति वा बाध्यं कुर्वन्ति वा धर्मसाक्षिणः : कदाचित् ते महत्त्वपूर्णघटनानां आकाशसाक्षिणः रूपेण कार्यं कुर्वन्ति, येन धर्मस्य (धर्मस्य आचरणस्य) आश्रयः सुनिश्चितः भवति।

## आख्यानं, पुराणसन्दर्भश्च 
यद्यपि पुनरावर्तनीयपात्ररूपेण "देवदूत" इति नामकः विशिष्टः व्यक्तिः विष्णु अथवा शिव इत्यस्य समाने नाडीयां दुर्लभः भवति, तथापि विभिन्नपुराणेषु [[महाभारते] च मध्ये देवदूतस्य कार्यं दृश्यते दिव्यनिरीक्षणं संचारं च जगति नित्यं भवति इति सिद्धान्तं तेषु मूर्तरूपं भवति ।

देवदूतस्य भूमिकां प्रकाशयन् एकं दृष्टान्तात्मकं आख्यानं गरुडपुराणे (अथवा मृत्युपरलोकसम्बद्धेषु तत्सदृशेषु ग्रन्थेषु) प्राप्यते, यत्र म्रियमाणस्य व्यक्तिस्य समक्षं देवदूतः प्रकटितुं शक्नोति:
वर्गः:पौराणिकधार्मिकव्यक्तयः
शालिग्राम

**शालिग्राम शिला** एक पवित्र प्रस्तर मन्यते। हिन्दूजनाः शालिग्रामे भगवान विष्णुरूपेण अर्चयन्ति। शालग्राम शिला  नेपालस्थिता कृष्णगण्डकी नद्या तिरे लभ्यते।    सनातनानां वैष्णवानां च शालग्रामे साक्षात् विष्णुअवतार मन्यते । 

काकबेनी, मुक्तिक्षेत्रञ्च शालिग्राम शिलाहेतु ख्यातः। शास्त्रे शालिग्राम क्रयविक्रय वर्जितोस्ति। 

शालग्रामशिलायास्तु मूल्यमुद्धाटयेत्क्वचित् ।  

विक्रेता क्रयकर्ता च नरके नीयते ध्रुवम् ।।  

## संदर्भ ग्रंथ
वर्गः:हिन्दुधर्मः
शिवांगी जोशी

**शिवांगी जोशी** एका भारतीया अभिनेत्रीअस्ति या मुख्यतया हिन्दी-दूरदर्शनक्षेत्रे कार्यं करोति। सा परवरिश्-कुछ खट्टी कुछ मीठी इत्यस्मिन् चलच्चित्रे अतिथि-पात्ररूपेण स्वस्य दूरदर्शन-वृत्तिजीवनम् आरभत, अनन्तरं 2013 तमे वर्षे खेल्ती है जिन्दगी आँख मिचोली इत्यस्मिन् त्रिशा इति पात्रं निरवहत्। *ये रिश्ता क्या कहलाता है* इत्यस्मिन् नायरा सिंघानिया गोयन्का इत्यस्याः पात्रस्य कृते जोशी इत्येषा प्रसिद्धा अस्ति। भारतस्य सर्वाधिकं वेतनं प्राप्तासु दूरदर्शन-अभिनेत्रीषु अन्यतमा, सा एका ऐ. टी. ए. पुरस्काराः, त्रयः स्वर्णपुरस्काराणि च मिलित्वा अनेकान् पुरस्कारान् प्राप्तवती अस्ति। 

## प्रारम्भिकजीवनं तथा शिक्षा 
जोशी इत्यस्य जन्म महाराष्ट्रस्य पुणे-नगरे हिन्दु-कुटुम्बे अभवत्। सा देहरादून विद्यालये गत्वा कला-स्नातकपदवीं प्राप्तवती।  सा व्यावसायिकरूपेण प्रशिक्षितया कथक्-नर्तकी अस्ति। 

## सन्दर्भः 
## बाह्य-सम्पर्कः 
* 
* 

वर्गः:१९९८ जननम्
वर्गः:जीवतव्यक्तयः
स्वयंभूनाथ

**स्वयम्भू महाचैत्य** (तिब्बती:རང་བྱུང་མཆོད་རྟེན रङज्युङ छोदतेन, वयली: rang byung mchod rten), काठमाडौँ नगरस्य पश्चिमभागे स्थित ख्यात बौद्ध स्तूप। बौद्धजना इयम् महाचैत्य इति कथयन्ति । आदौ काष्ठमण्डप उपत्यका विशाल सरोवर आसित्। तदा बिपस्वी बुद्ध आगत्य कमलबीज अवपत्। सरोवरस्य मध्यभागे तत् कमलं विकसितं । बिपस्वी बुद्ध नागार्जुन पर्वत शिखरं गत्वा तपस्यां अकरोत्। अनन्तरम् यत्र कमलं विकसतिस्म तत्र लघुद्वीप आसीत्। तदैव बैशाख पूर्णिमा दिने पञ्चरश्मि सहित स्वयम्भु महाचैत्य उत्पन्नं इति बौद्धशास्त्रे उल्लिखिता।
संस्कृते स्वयम्भू एतस्य अर्थ स्वतः उद्भव इति भवति। नेवारी भाषायाः स्येँ इति स्वयं, गुँ इति वनम्, स्येँगु शब्द अपभ्रंसद्वारा स्वयम्भू भवति इति लोकोक्ति प्राप्यन्ते। 

स्वयंभू परिसरे अनन्तपुर प्रतापपुरौ द्वौ धार्मिकस्तुपौ च स्तः।

## संदर्भ ग्रंथ
वर्गः:बौद्धधर्मः
वर्गः:नेपालदेशस्य मन्दिराणि
अरनिको

**अरनिको** उपनाम बलबाहू, (ख्रिस्ताब्दे १२४५-१३०६) लोकख्यातः वास्तुशिल्पी आसीत्। सः नेपालस्य राष्ट्रिय-विभूतिरूपेण सम्मानितः अस्ति ।  तस्य वास्तुकला तिब्बतदेशे अतीव लोकप्रियः। 

पितामातरौ लाखाँना एवं सुमाखचीयाः सन्तानरूपे ख्रिस्ताब्दा १२४४ तमे वर्षे नेपाल मण्डलस्य पाटन नगरे जाता एष कलाकार नैका बुद्धमन्दिराणि अनिर्मियत्। चीनदेशं गत्वा तत्रापि नैका बुद्ध चैत्याः अनिर्मियत्। तान्मध्ये बेइजिङ नगरे निर्मितं विश्वप्रसिद्ध स्वेतचैत्य अधुनापि पर्यटकाः आकर्षति। अनन्तरम् तेन सह सताधिका कलाकारा काष्ठमण्डपात् तिब्बतमार्गे चीनदेशं गतवन्त। 

अरनिकस्य चयाथा नामक पत्नीं गृहैव विहित्वा चीन गतवान आसित्। तत्र सः नवाधिका औपचारिक परिणयाः कृतवान्। तान्मध्ये कानिचन चीनियाँ लघुराज्या राजकुमारीनां आसन्।  तस्य अन्याषु बहब उपस्त्रीणां च आसन्।  

चीनी सम्राट कुब्ला खाँ एतस्य राजगुरू पाहसपा अरनिकस्य नेतृत्वे नेपालात् असितीधिका शिल्पी चीन प्रासाद नीतवान् आसित्। तेन सम्राट कुब्ला खाँन सह अरनिकस्य मेलनम् कारितवान्।  तस्य शिल्पद्वारा प्रभावित सम्राट तेषु अनेका महत्वपूर्ण निर्माण कार्या दत्तवान् इति मन्यते। चीन सम्राट तं  'साङ्नु'  इति पद अपि दत्तवान्।  अनन्तरम् सः क्वान्ह्यु नाइफ एवं 'नासथु' इति विविधा उपाधिद्वारा विभुषित आसित् । 

१३०६ ख्रिस्ताब्दे चीनस्य पेकिङ नगरे अरनिकस्य देहान्त अभवत्।

## संदर्भ ग्रंथाः
वर्गः:नेपालदेशस्य वास्तुशिल्पिनः
कुमारी

**कुमारी** शव्द युज्य अध लिखितानि लेखानि सन्ति

# कुमारी (जीवितदेवी)
# कुमारीदेवी ( रत्नावळी)
# कुमारी पिङ्गला
# कुमारीविलसितम् (संस्कृत नाटकम्)

वर्गः:विस्पष्टीकरण
कुमारी (जीवितदेवी)

**कुमारी**, कुमारीदेवी वा जाग्रद्देवता इति नेपालदेशे तथा भारतदेशस्य कतिपयेषु प्रदेशेषु प्रचलिता पौराणिकी शक्ति आराधनपरम्परा अस्ति। अस्या परम्परायां एका कन्या (अप्राप्तयौवना) दिव्यस्त्रीशक्तेः ("शक्ति") मूर्तिरूपेण पूज्यते। विश्वासः अस्ति यत् एषा कन्या तलेजुदेव्या वा दुर्गादेव्या आविष्टा भवति। "कुमारी" इति शब्दः संस्कृतभाषायाः "कुमारी" (राजकन्या) इत्यस्मात् व्युत्पन्नः। इन्द्रजात्रोत्सवावसरे या शोभायात्रा भवति, सा वैदिकमहाकाव्येषु वर्णितस्य "इन्द्रस्य" ("शक्रस्य") स्वर्गं प्रति "इन्द्राण्या" सह गमनस्य प्रतीकात्मकं रूपं धारयति। एषः उत्सवः "कुमारीजात्रा" नाम्ना प्रसिद्धः, यः "इन्द्रजात्रा" धार्मिकानुष्ठानानन्तरं भवति।

नेपालदेशे कुमारी नेवारसमुदायस्य शाक्यवंशीयानां बौद्धानाम् अप्राप्तयौवना कन्या भवति। एषा कुमारी देशस्य हिन्दुभिः अपि पूज्यते। नेपालदेशे बहवः कुमार्यः सन्ति, कतिपयनगरेषु बह्व्यः अपि, तेषु काठमाण्डूनगरस्य "राजकुमारी" सर्वप्रसिद्धा, या नगरमध्ये स्थिते "कुमारीगृहे" (देवीभवने) निवसति। अस्याः चयनप्रक्रिया अतीव कठोरा भवति। २०२५ तमे वर्षे काठमाण्डूनगरस्य राजकुमारी "तृष्णा शाक्या" अस्ति, या सेप्टेम्बरमासे २०१७ तमे वर्षे स्थापिता। 

**युनिका बज्राचार्य** या अप्रिलमासे २०१४ तमे वर्षे पाटननगरस्य कुमारीरूपे चिता, द्वितीयप्रमुखा जाग्रद्देवता अस्ति।  
काष्ठमण्डप उपत्यके एषा परम्परा विशेषरूपेण प्रचलिता अस्ति। विश्वासः अस्ति यत् एषा तलेजुदेव्याः अवतारः अस्ति, या दुर्गादेव्याः एकं रूपम्। यदा कुमार्याः प्रथमं रजःस्रावं भवति, तदा विश्वासः अस्ति यत् देवी तस्मात् शरीरात् निर्गच्छति। गुरुरोगः वा घातजनितः प्रबलः रक्तस्रावः अपि दिव्यशक्तेः अपगमनं कारयति।

कुमारीपरम्परा नेपालदेशस्य केवलं कतिपयेषु नगरेषु एव अनुसृता, यथा - काष्ठमण्डप, ललितपुरम् (पाटन), भक्तपुरम् (भादगाउँ), शंखु, बुङ्गमती च।  विभिन्ननगराणां कुमारीणां चयनप्रक्रिया तथा भूमिकाः अपि भिन्नाः सन्ति। 

"कुमारीरूपिणी देवी, शाक्यानां कुलसम्भवा।
पूज्यते नेपालभूमौ, यावत् स्यान्न रजस्वला॥"

## संदर्भ ग्रंथाः
वर्गः:हिन्दुधर्मः
विकिपीडियाःविकिकार्य-विस्ताराय कार्यशाला, वाल्मिकी-विद्यापीठं, नेपालदेशः

**विकिविस्तार नेपाल, बाल्मिकी विद्यापीठम्**
(प्रस्तावित कार्यक्रम खाका मस्यौदा)

*संस्कृत विकिपीडिया वर्धनायः नेपालदेशे कृताः विकिविस्तारस्य प्रतिवेदना एवं प्रलेखीकरणहेतु सृजितः पृष्ठ ।* 

*Sanskrit Wikipedia Outreach in Nepal event documentation.*

संस्कृतविकिसम्पादकानां सङ्ख्यायाः वर्धनाय विकिप्रशिक्षणवर्गः काष्ठमण्डपस्य बाल्मिकी-विद्यापीठ-महाविद्यालये जुलाई २, २०२५  ईसवीय-दिनाङ्के समायोजितः ।  

The Sanskrit Wikimedia community has organized one day *Wiki-Wistar* (Wikimedia Outreach) at Valmiki Vidhyapeeth (Mahavidyalaya), Kathmandu, Nepal. 2 July, 2025.

## उद्देश्यम् The purpose 
* संस्कृतच्छात्रान्, प्राध्यापकान् विकि-माध्यमस्य परिचयं दातुम्...
: To introduce Wikimedia projects for professors and students.
* प्राथमिकसम्पादनाय प्राध्यापकगणां एवं छात्राणां च प्रशिक्षणं प्रदातुम्...
: To enable professors and students with basic wiki-editing knowledge.
* विकि-जालस्य पृष्ठानां सम्पादनाय सहभागिनः प्रेरयितुम्...
: To encourage Participants to contribute on wiki-projects.
* विकि-प्रकल्पानां वर्धनाय शैक्षणिकसंस्थानां सहयोगं प्राप्तुम्...
: To seek the cooperation of Educational Institutions for taking Wiki projects ahead.

## लघुविवरणम्
## भागग्राहिणः Participants 
* ये जनाः एतस्मिन् अनुष्ठाने सहभागिनः भवितुं इच्छन्ति, ते एतस्मिन् चर्चा-पृष्ठे सम्पादनं कृत्वा स्वनाम विलिख्य पञ्जिकृतं कुर्वन्तु
**पञ्जिकरणाय अत्र गच्छतु**
### प्राध्यापकगणाः
प्रमुखातिथिः - प्रा. अच्युतप्रसाद लामिछाने- प्राचार्य वाल्मीकि विद्यापीठम्

अतिथयः प्रा.डा मुकुन्दप्रसादलामिछाने, सभापतिः, नेपालसंस्कृतविश्वविद्यालयप्राध्यापकसङ्घस्य
 प्रा डा. जयन्ताचार्यः, सिद्धान्तज्योतिषाचार्यः 
सहप्राध्यापकः गोविन्दपौडेलः
सहप्रा डा. प्रकाशतिवारी

### छात्रछात्रागणाः
## समयसारिणी Time schedule
* दिनांकः २०८२ असार १८ गतौ (ख्रिस्ताब्दः २ जुलाई २०२५)
* समयः दिवा १:१५ पश्चात्
* स्थानम् : वाल्मिकी विद्यापीठम् महाविद्यालयः, प्रदर्शनीमार्गः
* भाग ग्रहिणाः ६२ जनाः

आयोजकौ - वाल्मीकि-विद्यापीठम्, नेपालसंस्कृतविश्वविद्यालयः सहायोजकश्च - संस्कृत-विकिपिडिया-नेपालदेशः

वर्गः:विकिपीडिया
वर्गः:संस्कृत-विकिपीडिया-कार्यशाला
गानवी एस तक्कालाकी

लघुचित्रम्

## परिचयः 
मम नाम गणवी एस्. टक्कलकी अस्ति, सम्प्रति बेङ्गलूरुनगरे क्रैस्ट् (डीम्ड् टु बी यूनिवर्सिटी) इत्यत्र राजनीतिशास्त्रे अप्राप्तवयस्केन सह अर्थशास्त्रं तथा समाजशास्त्रे स्नातकपदवीं करोति। मम मातापितरौ कर्णाटकराज्यस्य चिक्मगळूरु-मण्डलस्य कदूर्-नगरे निवसन्ति, परन्तु मूलतः वयं विजयपुर-जनपदात् आगमिष्यामः। अहं प्रेमज्योति-कान्वेण्ट् तथा वेदवती-बालिका-विद्यालये इत्यादिषु विद्यालयेषु प्राथमिक-शिक्षां समापितवान्, तदनन्तरं क्रैस्ट्-जूनियर्-महाविद्यालये 11,12 श्रेण्याः समापितवान्। त्रिवर्षात् अहं बेङ्गलूरुनगरे संयुक्ता स्टडी हौस् इति वसतिगृहे निवसामि। एते वर्षत्रयं गृहात् दूरे तिष्ठन् स्वतन्त्रः भवितुं, स्वयमेव कार्यं कर्तुं च मह्यं बह्व्यः वस्तूनि शिक्षिताः। क्रैस्ट्-विश्वविद्यालयेन मम परिचयं दत्तं यत् अहं मम स्थानात् एतावत् यावत् अन्वेषणं कर्तुं आगतवान् इति।

## अभिरुचिः उपलब्धी च 
रिक्तकाले, अहं पुस्तकानि पठितुं, नूतनानि स्थानानि अन्वेष्टुं, सङ्गीतं श्रोतुं, रेखाङ्कनं कर्तुं, भ्रमणार्थं च आनन्दम् इच्छामि, एतानि क्रियाकलापानि मम विभिन्नसंस्कृतिभिः दृष्टिकोणैः च सह सम्पर्कं स्थापयितुं साहाय्यं कुर्वन्ति। पौराणिककथासु मम अतीव रुचिः अस्ति तथा च मया पठितानि अधिकांशानि पुस्तकानि पौराणिककथासम्बद्धानि सन्ति। अपि च, हैकिङ्ग्, ट्रेकिङ्ग्, पर्वतारोहणम् इत्यादीनां साहसिकक्रियाकलापानां विषये अपि मम उत्साहः अधिकः अस्ति। मम महाविद्यालयदिनेषु अहं एन्. सी. सी. (न्याशनल् केडेट् कार्प्स्) इत्यस्य भागः आसीत्, हिमाचलप्रदेशे एन्. सी. सी., क्रैस्ट् (डीम्ड्-टु-बी-यूनिवर्सिटी) इत्यनेन आयोजिते पर्वतारोहणशिबिरस्य भागः भवितुम् अवसरम् अवाप्नोत्, अन्यैः 37 कैडेट्-जनैः सह 17000 फीट्-परिमितं पर्वतं अधिरोहणम् अकरोत्। एतत् कदापि सुलभं न आसीत्, यतः मासत्रयं यावत् सहनशक्ति-अभ्यासः निरन्तरः आसीत्, प्रतिदिनं चयनं दत्त्वा च पर्वतारोहणार्थं समर्थः अभवत्। अद्यावधि मम जीवनस्य सर्वाधिकं महत्त्वपूर्णं पक्षम् अस्ति मम एन. सी. सी. इत्यस्य वर्षत्रयं, येन मम जीवनपाठः शिक्षितः अस्ति।

## लक्ष्यम्। 
बाल्यात् एव समाजस्य विषये तथा तस्य आकारस्य कारकाणां विषये तथा च सर्वदा कलाविषयानां विषये मम सदा जिज्ञासा आसीत्, यद्यपि अहं गणिते विज्ञाने च उत्तमः आसीत् तथापि बाल्यात् एव मम रुचिविषयाः आसन्। एषा जिज्ञासा मम शैक्षणिक-विकल्पान्, व्यक्तिगत-रुचिं च प्रेरयति। समाजस्य विषये तथा मानवस्य स्वभावस्य विषये च समीपस्थं गहनं च ज्ञानं प्राप्तुं कलाधारां चितुम् इदं प्रमुखं कारणं आसीत्। नागरिकसेवकः भवितुम् एव मम बृहत्तमं लक्ष्यम् अस्ति, तथा च मम मतम् अस्ति यत् एतेन समाजे सकारात्मकपरिवर्तनस्य योगदानं कर्तुं, जनानां समस्याः च समापयितुं शक्नोमि इति। अर्थशास्त्रेण समाजशास्त्रेण च सह एतत् विशिष्टं संयोजनं चित्वा समाजं द्रष्टुं उत्तमानि उदाहरणानि द्रष्टुं शक्नोमि। न्यायसमत्वं च आनेतुं समाजसेवाम् इच्छामि। अस्मिन् दृढनिश्चयेन प्रतिबद्धतया च, अहं समाजाय योगदानं दातुं सकारात्मकां भूमिकां निर्वोढुं शक्नोमि इति आशामि।
इन्दुप्रणवः

मम नाम इन्दुप्रणवः अस्ति। अहम् द्वितीयवर्षे बी.एस्.सी. जीवनविज्ञानस्य छात्रः अस्मि। मम विश्वविद्यालयः क्रिस्त विश्वविद्यालयः अस्ति, यः केन्द्रीयपरिसरे बंगलोरे स्थितः अस्ति। अहम् आन्ध्रप्रदेशराज्ये कर्नूलुनगरे जातः, किन्तु बंगलोरे नगरे एव वसामि। मम स्वभावः सरलः च सुखः च अस्ति। अहं मान्ये यत् जीवनम् योजनया सह योजनीयम् अस्ति। मम माता-पिता च सहप्रवासः मम प्रियः अनुभवः। ते मम प्रेरणास्त्रोतौ स्तः, ये सदा नैतिकमूल्ये, साधनाशीलता च मां शिक्षयन्ति।

अहं न केवलं अध्ययनं करोमि, किन्तु जीवनस्य विविधपक्षेषु अपि उत्साहेन भागं गृह्णामि। मित्रैः सह हास्यं, गंभीरं च संवादं कुर्वन् सन्तोषम् अनुभवामि। मम मनः अधिकं भावनात्मकम् अस्ति, तथापि विश्वासः तथा निष्ठा मम जीवनमूल्ये द्वे स्तः। सरलता, सहृदयता, चिरस्थायित्वं च मम स्वभावस्य विशेषाः। भवतः सह किञ्चित् अधिकं ज्ञातुम् इच्छसि चेत्, अहम् सदा सज्जः अस्मि!

विश्वविद्यालये अहं क्लाइमेट् कार्यस्य कृते क्रुष्टिताः 'Christites for Climate Action' (CCA) इत्यस्मिन् पर्यावरणसमर्पितगुटे एकः सक्रियसदस्यः अस्मि। अस्मिन गुटे अस्माभिः वृक्षारोपणं, बीजगोलकवितरणम्, जैवविविधतासंवर्धनं च निष्कपटेन भावेन क्रियते। CCA-सदस्यत्वं न केवलं मम सामाजिकदृष्टिं विस्तारितवन्, अपितु मम उत्तरदायित्वबुद्धिम् अपि गाढीकृतवन्। सघोषं कार्यशाला-गोष्ठी-संवादैः अहं अन्वभवम् यत् लघु प्रयासः अपि स्थायी प्रभावं करोति।

मम शैक्षिकजीवने अहमेकस्य लघुकालिकस्य प्रशिक्षणस्य अनुभवम् अपि प्राप्य अस्मि। एषः प्रशिक्षणः “Gud Gene AMP - SVK Bio Enterprises” इत्यस्मिन् सूक्ष्मजैविकीविभागे प्राप्तः। अत्र अहं प्रयोगशालायाः अनुशासनं, स्वच्छता, तथा कषायविधीनां महत्त्वं अवगतम्। विविधसंस्कृतयः, शुद्ध-संस्कृति, मिश्र-संस्कृति, द्रव-संस्कृति च, अनेन सम्यक् ज्ञाताः। अंशीकरणम्, रंजकविधिः, तथा सूक्ष्मदर्शकायनम् अपि अभ्यासेन सह पठितानि। प्रतिदिनं अहं प्रयोगेन सह नवीनं शिक्षां प्राप्नोमि, यत् मम विज्ञानपथं दृढं करोति।

शैक्षिकं व्यत्यस्य, अहं क्रीडाजगत् अपि अत्यन्तं प्रीयते। विशेषतः 'फॉर्मूला 1' इत्यस्मिन् रेसिंग्-श्रेण्यां मम गाढा रतिः अस्ति। प्रथमवारं सन् २०१६ तमे वर्षे अहं रेसं दृष्टवान्, यत्र अतीव वेगेन यानानि चलन्ति, कुशलनियन्त्रणं दृश्यते, तथा प्रौद्योगिकीमाधुर्यं स्पष्टं दृश्यते। यद्यपि तदा केवलं कौतूहलात् दृष्टम्, किन्तु सन् २०१९ तः आरभ्य अहं नियमितं रेसप्रेक्षकः जातः। तदानीं अहं न केवलं चालकान् अपि, किन्तु यन्त्रज्ञानम्, रणनीतिं, पिट्स्टॉप्स्, इत्यादीन् विषये अपि अत्यन्तं जिज्ञासुः अभवम्। हैमिल्टन  इत्यस्य साहसम्, मैक्स् वेरस्टाप्पेन इत्यस्य कौशलम्ए, ते सर्वे मां अत्यन्तं आकर्षयन्ति।

F1 विषये मम आसक्तिः केवलं मनोरञ्जनस्य सीमायाम् न स्थितं, किन्तु अहं अनेकेषां लेखानां, यूट्यूब्-विश्लेषणानां च पठनं करोमि। इत्थं, गति, यंत्रविद्या, मनोविज्ञानं च यत्र एकत्र सम्मिलन्ति, तत्र अहं भावानुभवेन जुडितः अनुभवामि।

एषः अहं अस्मि, विज्ञानप्रेमी, संस्कारशीलः, पर्यावरणनिष्ठः, प्रयोगप्रवृत्तः च। जीवनं केवलं एकं लक्ष्यं न, अपितु विविधरसैः युक्तं यात्रास्वरूपं इति मम मतम्। यत्र ज्ञानं, उत्साहः, संवेदनशीलता च मिलन्ति, तत्र अहं आत्मतुष्टिं अनुभवामि।
खप्तडबाबाः

खप्तदबाबा स्वामी सच्चिदानन्द इति नाम्ना अपि प्रसिद्धः आध्यात्मिकः साधुः आसीत् यः नेपालस्य उच्चपर्वतप्रदेशेषु यात्रां कृत्वा अस्थायीरूपेण इलाम, कलिन्चौक, स्वर्गद्वारी, मुशिकोट, चंदनाथ् तथा च अन्ततः खप्तद उपत्यकायां १९४० तमे दशके ध्यानं पूजां च कर्तुं निवसति स्म । सः पञ्चाशत् वर्षाणाम् अधिकं यावत् उपत्यकायां निवसति स्म, १९८४ तमे वर्षे खप्तादराष्ट्रियनिकुञ्जस्य स्थापनां च अवलोकितवान् । सः हिन्दुसन्तत्वेन पूज्यः अस्ति । राष्ट्रियनिकुञ्जस्य अन्तः एकः आश्रमः, मन्दिराणि, शिलाप्रतिमाः च अवशिष्टाः सन्ति ।

## कृतियानि 
# धर्मविज्ञान
# विचार विज्ञान
# म र मेरो कर्तव्य
# नारीधर्म र पुरुषधर्म
# आत्म ज्ञान
# योग विज्ञान
# वेदान्त विज्ञान
# आरोग्य विज्ञान
# स्वास्थ्य विज्ञान
# Essential of Vedanta
# Science Of Thought

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः 
## उद्धरणम्