open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
नलः

निषधेषु परमधार्मिकः नलो नाम राजा अभवत् । स कदाचित्स्नातुं सरो गतो हंसानपश्यत् । अथ तेष्वेकं राजहंसं स कुतूहलादगृह्णात् । भूभृता गृहीतो राजहंसो मनुष्यवाचा तमवदत्, **" राजन् मुञ्च मां शरणागतम् । तवोपकारं न कदाचिदहं विस्मरिष्यामि विदर्भाधिपस्य भीमकस्यः राज्ञः विनयादिगुणसंपन्ना सुरैरपि स्पृहणीया दमयन्ती नाम कन्या तव सदृशी भार्था, त्वं च तस्याः अनुरुपो भर्ता, युवयोस्तुल्यसंयोगार्थमहं दौत्यं करिष्ये"** इति ।
तथेति राज्ञा नलेन मुक्तो राजहंसो विदर्भदेशं प्राप्य, दमयन्त्या नलस्य गुणानाश्रावयत् । **‘नलादन्यं नाहं पतिं वुण्वे**’ इति प्रतिवचनं गृहीत्वा नलमभ्येत्य तस्मै दमयन्तीगतं वृत्तान्तं श्रावयित्वा यथाकामं वियति समाचरत् ।

अथ समारब्धे दमयन्त्याः स्वयंवरे नैक राजानः दिक्पालाश्च् चत्वारः नलरूपधारिणः भीमकराजधानीं प्राप्नुवन् । तानाऽलोक्य जातसंदेहा नलं जिज्ञासमाना दमयन्ती दिक्पालान् शरणं गता । मोदं तन्वानास्तेऽपि स्वं स्वं रुपमदर्शयन् । ततः सा सुमुखी करधृतां पुष्पमालां नलकण्ठे न्यवेशयत् । विवाहमड्ग्लादनन्तरं नलोऽपि तया साकं धर्माचरणेन कालम् अनयत् । कदाचिन्नलः अक्षालितचरण एव सन्ध्यामुपास्य अस्वपीत् । अशुचिनानेनाचारेण लब्धावसरः कलिः प्राविशत् । तेन विलुप्तमतिर्नलो धर्म्यमाचारं विहाय यथेष्टमाचरत् । परिणामतः पुष्करेण भ्रात्रा द्यूते जितो नलः दमयन्त्या सह वनमगच्छत् । तत्रापि कलिना बहुविधैश्छलैः पीडितो नलः दमयन्तीमेकाकिनीमुत्सृज्य वनान्तरमाश्रयत । गच्छन् स महान्तं दारुणं दावमैक्षत । दावे तस्मिन् कर्कोटको नाम सर्प आसीत् । तेन प्रार्हितो नलः वनानलात् कर्कोटकममोचयत् । तस्य प्रसादेन पपात्मनः कलेर्मुक्तो नलः समार्थः शाश्वतीः समाः पृथिविमशात् ।

‎

वर्गः:महाभारतस्य पात्राणि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
राष्ट्रियपर्वाणि

उत्सवाचरणं जगति सर्वत्र अस्ति एव । जगतः सर्वेषु अपि देशेषु विभिन्नान् उत्सवान् आचरन्ति । अतः एव कविकुलगुरुः कालिदासः "उत्सवप्रियाः खलु मनुष्याः” (शाकुन्तलम् – ६ अङ्के) इति उक्तवान् । भारतीयानां तु 'पर्व' इत्येतत् जीवनस्य अविभाज्यम् अङ्गम् एव । वर्षपूर्णम् आचरणार्थम् अपि अपेक्षितसंख्याकाणि पर्वाणि सन्ति अस्माकं भारतदेशे । एतत् भारतस्य एव वैशिष्ट्यम् । जगति अन्यस्मिन् कस्मिन् अपि देशे एतावन्ति पर्वाणि न आचर्यन्ते । एतेषां सर्वेषाम् अपि पर्वणां सामाजिकी, पौराणिकी, अध्यात्मिकी वा पृष्ठभूमिका भवत्येव । पर्व इत्येतस्मिन् एव अर्थे उत्सवः, महः, उद्धवः, क्षणः, जन्ममहः इत्यादयः बहवः शब्दाः प्रयोगे सन्ति । तादृशाः उत्सवाः चतुर्धा विभज्यन्ते ।
 
:१ धार्मिकपर्वाणि
:२ प्रादेशिकपर्वाणि
:३ राष्ट्रियपर्वाणि
:४ जयन्त्युत्सवाः च इति ।

राष्ट्रियपर्वाणि धर्म-प्रदेशादि भेदं विना भारतवासिनः सर्वेपि आचरन्ति एव । धार्मिकपर्वाणि प्रादेशिकपर्वाणि जयन्त्युत्सवान् च तत्सम्बद्धाः केवलम् आचरन्ति । ऐक्य-स्नेह-धर्मबुद्धीनां वर्धनेन सह दैहिक-मानसिक-आरोग्यवृद्धिः, शान्तिः, इन्द्रियनिग्रहादिद्वारा श्रेयःसाधनमेव एतेषां सर्वेषां पर्वणां मूलोद्देशः । राष्ट्रियपर्वणाम् आचरणेन **"वयं सर्वे भारतीयाः"** इति ऐक्यं वर्धते । तादृशानि ५ पर्वाणि राष्ट्रियपर्वाणि इति घोषितम् अस्ति भारते सर्वकारेण एव । तानि च -

:१ गणतन्त्रदिनम् 
:२ स्वातन्त्र्यदिनम्
:३ गान्धिजयन्ती
:४ शिक्षकदिनम्
:५ बालदिनम्

वर्गः:विशेषदिनानि
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भारतस्य राष्ट्रियोत्सवाः
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
श्रवणकुमारः

**श्रवणकुमारः** तस्य मातापितॄणां एकः एव पुत्रः आसीत् । तौ अन्धौ, वृद्धौ च । श्रवणकुमारः  तौ उत्तमरीत्या प्रीत्या पालयति स्म ।
एकस्मिन् दिने तौ उक्तवन्तौ “मरणात् पूर्वम् आवां तीर्थक्षेत्राणि द्रष्टुम् इच्छावः” इति । श्रवणकुमारः शक्तियुतं कण्डोलद्वयं सज्जीकृतवान् । मातापितरौ तत्र उपवेश्य भुजस्य उपरि कण्डोलौ संस्थाप्य नीतवान् ।
मार्गे तयोः बहु पिपासा जाता । जलम् आनेतुं सः नदीं प्रति गतवान् । घटे जलपूरणसमये शब्दः जातः। 
दशरथः इति एकः राजा आसीत् । सः वने मृगयार्थम् आगतवान् आसीत् । सः जलपूरणशब्दं श्रुत्वा कश्चित् प्राणिः स्यात् इति मत्वा बाणप्रयोगं कृतवान् । सः बाणः श्रवणकुमारे लग्नः अभवत् । श्रवणकुमारः उच्चैः आक्रोशं कृतवान् ।
अनुक्षणं राजा दशरथः तत् स्थलं प्रति धावितवान् । प्रवृत्तं सर्वम् अवलोक्य ”मया बुद्ध्या एवं न कृतम् । अहं  शब्दं श्रृत्वा कोपि क्रूरमृगः जलं पातुम् आगतवान् स्यात् इति चिन्तितवान् । क्ष्यम्यताम्” इति उक्तवान्।
तदा श्रवणकुमारः “हे राजन् मम विषये भवान् चिन्तां मा करोतु। किन्तु कृपया एतत् जलं मम मातापित्रोः कृते ददातु , तौ बहु पिपासाग्रस्तौ स्तः” इति श्रवणकुमारः उक्तवान् । स्वस्य मरणस्य अपेक्षया  मातापितॄणां विषये चिन्ता श्रवण्कुमारस्य । दशरथः जलं स्वीकृत्य श्रवणकुमारस्य मातापितृणां कृते दत्त्वा “ स्विकुरुतां जलम्” इति उक्तवान् । तदा तौ एककाले “ भवान् कः? भवान श्रवणः न” इति उक्तवन्तौ। राजा प्रवृत्तं सर्वम् उक्तवान् ।
श्रवणकुमारस्य वृद्धौ मातापितरौ तम् आघातं सोढुं न शक्तवन्तौ। पुत्रस्य आघातकर्या मरणवार्तया तौ पुत्रस्य चिन्तयामेव मरणं प्राप्तवन्तौ ।

""

वर्गः:रामायणस्य पात्राणि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सततं कीर्तयन्तो मां...

## श्लोकः 
:**सततं कीर्तयन्तो मां यतन्तश्च दृढव्रताः ।**
:**नमस्यन्तश्च मां भक्त्या नित्ययुक्ता उपासते ॥ १४ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः नवमोध्यायस्य राजविद्याराजगुह्ययोगस्य चतुर्दशः(१४) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
सततं कीर्तयन्तः मां यतन्तः च दृढव्रताः नमस्यन्तः च मां भक्त्या नित्ययुक्ताः उपासते ॥ १४ ॥

## अन्वयः
दृढव्रताः सततं कीर्तयन्तः यतन्तः च मां नमस्यन्तः च नित्ययुक्ताः भक्त्या माम् उपासते ।

## शब्दार्थः 
:दृढव्रताः = कठोरनियमाः
:सततम् = सदा
:मां कीर्तयन्तः = मां गायन्तः
:यतन्तः च = पूजादिषु प्रयत्नं कुर्वन्तः
:भक्त्या = प्रीत्या
:नमस्यन्तः च = नमस्कुर्वन्तः च
:नित्ययुक्ताः = सततयोगाः सन्तः
:माम् उपासते = मां भजन्ते ।

## अर्थः 
केचित् कठोरं नियमम् अनुसरन्तः पुरुषाः मां सर्वदा स्तुवन्तः, पूजादिषु प्रयत्नं कुर्वन्तः, भक्त्या नमस्कुर्वन्तश्च मां सर्वदा समाहितमनस्काः सेवन्ते ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

14
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
ज्ञानयज्ञेन चाप्यन्ये...

## श्लोकः 
:**ज्ञानयज्ञेन चाप्यन्ये यजन्तो मामुपासते ।**
:**एकत्वेन पृथक्त्वेन बहुधा विश्वतोमुखम् ॥ १५ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः नवमोध्यायस्य राजविद्याराजगुह्ययोगस्य पञ्चदशः(१५) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
ज्ञानयज्ञेन च अपि अन्ये यजन्तः माम् उपासते एकत्वेन पृथक्त्वेन बहुधा विश्वतोमुखम् ॥ १५ ॥

## अन्वयः
अन्ये च विश्वतोमुखं मां ज्ञानयज्ञेन एकत्वेन पृथक्त्वेन बहुधा यजन्तः अपि उपासते ।

## शब्दार्थः 
:अन्ये च = इतरे तु
:विश्वतोमुखं माम् = सर्वतोमुखं माम्
:ज्ञानयज्ञेन = तत्त्वज्ञानरूपयज्ञेन
:एकत्वेन = एकतया
:पृथक्त्वेन = पृथक्तया
:बहुधा = बहुप्रकारेण
:यजन्तः अपि = आराधयन्तः अपि
:उपासते = सेवन्ते ।

## अर्थः 
अन्ये एतत्सर्वं वासुदेव इति ज्ञानरूपेण यज्ञेन मां पूजयन्ति । तत्रापि केचन सर्वत्र वर्तमानं माम् 	एकमेव परं ब्रह्मेति बुद्ध्या पूजयन्ति, अन्ये तु तादृशस्य ब्रह्मणः दासोऽहमिति भेदबुद्ध्या इति विशेषः ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

15
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
महात्मानस्तु मां पार्थ...

## श्लोकः 
:**महात्मानस्तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिमाश्रिताः ।**
:**भजन्त्यनन्यमनसो ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम् ॥ १३ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः नवमोध्यायस्य राजविद्याराजगुह्ययोगस्य त्रयोदशः(१३) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
महात्मानः तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिम् आश्रिताः भजन्ति अनन्यमनसः ज्ञात्वा भूतादिम् अव्ययम् ॥ १३ ॥

## अन्वयः
पार्थ ! दैवीं प्रकृतिम् आश्रिताः महात्मानः तु मां भूतादिम् अव्ययम् ज्ञात्वा अनन्यमनसः भजन्ति ।

## शब्दार्थः 
:पार्थ = अर्जुन	
:दैवीम् = देवसम्बन्धिनम्
:प्रकृतिम् = स्वभावम्
:आश्रिताः = प्राप्ताः
:महात्मानः तु 	= महानुभावाः तु
:मां भूतादिम् = मां सर्वभूतकारणम्
:अव्ययम् = अविनाशिनम्
:ज्ञात्वा = विदित्वा
:अनन्यमनसः = एकाग्रचित्ताः
:भजन्ति = सेवन्ते ।

## अर्थः 
सत्त्वगुणप्रधानाः महात्मानस्तु देवानां प्रकृतिम् आश्रिताः मां सर्वेषां भूतानां कारणम् अविनाशिनं  च मत्वा एकाग्रचित्ताः सन्तः मां ध्यायन्ति ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

13
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
अहं क्रतुरहं यज्ञः...

## श्लोकः 
:**अहं क्रतुरहं यज्ञः स्वधाहमहमौषधम् ।**
:**मन्त्रोऽहमहमेवाज्यमहमग्निरहं हुतम् ॥ १६ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः नवमोध्यायस्य राजविद्याराजगुह्ययोगस्य षोडशः(१६) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
अहं क्रतुः अहं यज्ञः स्वधा अहम् अहम् औषधम्  मन्त्रः अहम् अहम् एव आज्यम् अहम् अग्निः अहं हुतम् ॥ १६ ॥'''

## अन्वयः
अहं क्रतुः, अहं यज्ञः, अहं स्वधा, अहम् औषधम्, अहं मन्त्रः, अहम् आज्यम्, अहम् अग्निः, अहमेव हुतम् ।

## शब्दार्थः 
:अहं क्रतुः = अहं वेदोक्तः यज्ञः
:अहं यज्ञः = अहं स्मार्तः यज्ञः
:अहं स्वधा = अहं पितृभ्यः प्रदेयमन्नम्
:अहम् औषधम् = अहं भेषजम्
:अहं मन्त्रः = अहं वेदमन्त्रः
:अहम् आज्यम् = अहं घृतम्
:अहम् अग्निः = अहम् अनलः
:अहमेव हुतम् = हवनकर्म अहमेव ।

## अर्थः 
अहं श्रौतयज्ञः, स्मार्तयज्ञः, पितृभ्यो देयं हविः, औषधम्, मन्त्रः, आज्यम्, हविश्चेति सर्वमपि अस्मि ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

16
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
कौसल्या

शत्रुघ्नौ]]
**कौसल्या** कोसलदेशस्य भानुमतः पुत्री। दशरथस्य ज्येष्ठा पत्नी। मर्यादापुरुषोत्तमस्य रामस्य माता । विवाहानन्तरं कोसलराज्यम् दशरथस्य राज्ये एव अन्तर्गतम् ।
कौसल्या रामस्य माता राज्ञः दशरथस्य ज्येष्ठपत्नी च । तस्याः उल्लेखः रामायणे अयोध्याकाण्डे  आगाच्छति। सा एका तपस्विनी स्त्रिः।

## कौसल्यायाः मातृवात्सल्यं पतिभक्तिः च
रामायणे कौसल्यायाः मातृवात्सल्यं पातिव्रत्यं च आदर्शरूपेण दृश्यते । यदा दशरथमहाराजः रामं ’ वनं गन्तव्यम् ’इति सूचयति तदा कौसल्याया: हृदयं शोकाकुलं भवति । कुपिता भूत्वा सा पतिम् आक्षिपति ’वनं न गच्छतु’ इति रामं सूचयितुं वदति । परन्तु यदा रामः स्वधर्मविवरणं करोति तदा दुःखिता सा पितृवाक्यपरिपालनार्थं अनुमतिं  यच्छति। तस्याः सीतायाः प्रति अपि वास्तल्यं ज्ञायते । यदा सीता रामेण सह वनं गन्तुम् उद्युक्ता तदा कौसल्या सीतायाः रक्षणं कर्तुं रामम् आज्ञापयति।
कौसल्या पत्नीधर्मं सम्यक् आचरति। बहुपत्नीव्रतस्य दशरथमहाराजस्य कैकेयीं प्रति अधिकप्रीतिप्रदर्शनं दृष्ट्वा अपि कौसल्यायाः पतिं प्रति श्रद्धा न क्षीणा न भवति। यदा कैकेय्याः वचनं श्रुत्वा दशरथः रामं यैवराज्याभिषेकस्थाने वनवासाय आज्ञां ददाति तदा कौसल्या पतिं बोधयति आक्षिपति च। रामस्य वनगमनानन्तरं यदा दशरथः दुःखितः भवति तदा कौसल्याम् आश्रयति ।तदा कौसल्या पतिशोकनिवारणे पतिसेवायां च व्रतरूपेण आत्मानं नियोजयति।
दशरथस्य धर्मपत्नी भूत्वा सा सदा धर्मबद्धव्यवहारं प्रदर्शयति तथा स्वधर्मपालने कदापि लोपं न करोति। एवं सा आदर्शमहिला इव दृश्यते।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* कौसल्या

वर्गः:रामायणस्य पात्राणि
वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
न च मां तानि कर्माणि...

## श्लोकः 
:**न च मां तानि कर्माणि निबध्नन्ति धनञ्जय ।**
:**उदासीनवदासीनमसक्तं तेषु कर्मसु ॥ ९ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः नवमोध्यायस्य राजविद्याराजगुह्ययोगस्य नवमः(९) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
न च मां तानि कर्माणि निबध्नन्ति धनञ्जय उदासीनवत् असीनम् असक्तं तेषु कर्मसु ॥ ९ ॥

## अन्वयः
धनञ्जय ! तेषु कर्मसु असक्तं च उदासीनवत् आसीनं मां तानि कर्माणि न निबध्नन्ति ।

## शब्दार्थः 
:धनञ्जय = अर्जुन !
:उदासीनवत् = उपेक्षकवत्
:आसीनम् = तिन्तम्
:तेषु कर्मसु = तेषु कर्मविशेषेषु
:असक्तं च माम् = असक्तं माम्
:तानि कर्मणि = कर्मविशेषाः
:न निबध्नन्ति = न संयच्छन्ति ।

## अर्थः 
यद्यपि अहं प्रकृतिम् अवलम्ब्य सृष्ट्यादीनि कार्याणि करोमि तथापि तत्र निरपेक्षतया स्थितिरिति हेतोः तानि कर्माणि मां न बध्नन्ति ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

09
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
ब्रेशिया

लघुचित्रम्|ब्रेशिया
**ब्रेशा** इटली देशस्य एकः नगरं अस्ति । इटली यूरोप दक्षिणे एक: प्राचीन क्षेत्र अस्‍ति ।

वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:इटली देशस्य नगराणि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
पिताहमस्य जगतो...

## श्लोकः 
:**पिताहमस्य जगतो माता धाता पितामहः ।**
:**वेद्यं पवित्रमोङ्कारः ऋक्साम यजुरेव च ॥ १७ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः नवमोध्यायस्य राजविद्याराजगुह्ययोगस्य सप्तदशः(१७) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
पिताहम् अस्य जगतः माता धाता पितामहः वेद्यं पवित्रम् ओङ्कारः ऋक्साम यजुरेव च ॥ १७ ॥

## अन्वयः
अस्य जगतः पिता माता धाता पितामहः वेद्यं पवित्रम् ओङ्कारः ऋक् साम यजुः च अहम् एव ।

## शब्दार्थः 
:अस्य = एतस्य
:जगतः = प्रपञ्चस्य
:पिता = जनकः
:माता = जननी
:धाता = पोषयिता
:पितामहः = पितुः पिता
:वेद्यम् = वेदितव्यं वस्तु
:पवित्रम् = पावनं वस्तु
:ओारः = प्रणवः
:ऋक् = ऋग्वेदः
:साम = सामवेदः
:यजुः च = यजुर्वेदः च
:अहमेव = अहमेव ।

## अर्थः 
अहमेव अस्य जगतः पिता, माता, पोषयिता, पितामहः, ज्ञेयं वस्तु, पावयिता, ओारः, ऋग्वेदादिश्च अस्मि।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

17
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
कैकेयी

कैकेयी केकयदेशस्य अश्वपतिमहाराजस्य पुत्री। दशरथस्य प्रिया पत्नी आसीत् । कौसल्यायाः पुत्रे रामे अत्यन्तं प्रीतिमती एषा दास्याः मन्थरायाः दुर्बोधनेन रामस्य वनवासे कारणीभूता अभवत् । पूर्वं तया दशरथद्वारा वरद्वययं प्राप्तम् आसीत्। सा कथा एवम् अस्ति ।
तिमिध्वजः नामा असुरः स्वर्गलोकम् आक्रम्य देवताभिः सह युद्धम् अकरोत् । देवताः पराजिताः अभवन् । तदा ते दशरथस्य साहाय्यं याचितवन्तः । दशरथः कैकेय्या सह देवलोकं गतवान् । तिमिध्वजेन सह युद्धं कुर्वन् तस्याघातेन दशरथः मूर्च्छितोऽभवत् । तस्मिन् क्षणे कैकेयी मूर्च्छितं दशरथं सुरक्षितं स्थलं नीत्वा तस्य शुश्रूषामकरोत् । जागरित: दशरथः तुष्टो भूत्वा कैकेय्याः कृते वरद्वयं दत्तवान् । आवश्यकतायां सत्यां तद् वरद्वयं प्राप्नोमीति कैकेयी अवोचत् ।
## रामायणे कैकेय्याः पात्रम्
कैकेयी रामायणकथायां बहु मुख्यपात्रं वहति | तस्याः इच्छानुसारेण एव रामस्य वनाभिगमनम् भवति।
केकयराजस्य पुत्री कैकेयी दशरथमहाराजस्य तृतीया तथा बहुप्रियतमा पत्नी । सा वीरनारी आसीत् ।
एकदा इन्द्रस्य साहायार्थं दशरथः शम्बरेन सह युद्धं करोति । तत्सन्दर्भे यदा दशरथः बहु विचलितः भवति तदा तस्य सारथिरूपेण उपस्थिता कैकेयी अधीरा न भवति। वीरनारी कैकेयी दशरथं युद्धभूमितः दूरं नीत्वा तस्य शुश्रूषां करोति । तदनन्तरं प्रतिफलरूपेण दशरथमहाराजः ’भवत्या अपेक्षितं ददामि’ इति उक्तवान् भवति । तदा कैकेयी ’सूक्तसमये वदामि’ इति उक्तवती भवति। तस्य प्रयोजनं सा रामस्य यौवराज्याभिषेकसन्दर्भे करोति । ’रामं वनं प्रेषयतु’ इति दशरथम् उक्त्वा रामस्य दण्डकाराण्यवासं कारयति।
कैकेयी दुष्टा स्त्रीः न । सा अपि रामं बहु प्रीणयति स्म । परन्तु यदा रामस्य यौवराज्याभिषेकः आयोजितः भवति तदा मन्थरा नामिकया सेविकया उत्तेजिता भूत्वा तथा व्यवहरति। स्वत्रस्य अधिकारः भवतु इति लोभेन तथा राजभवने कौसल्यायाः अपेक्षया ज्येष्ठस्थानं प्राप्तं भवतु इति उद्देशेन ’स्वपुत्रस्य भरतस्य यौवराज्याभिषेकं तथा रामस्य वनाभिगमनं च अपेक्षते। दशरथः वचनबद्धः सन् तस्याः अनुरोधम् अङ्गीकृत्य वनं गन्तुं रामम् आदिशति । पितृवाक्यपरिपालनार्थं रामः वनं गच्छति। तदनन्तरं कैकय्याः ज्ञानोदयः भवति । यतः भरतः तस्याः स्वार्थकार्येण क्रुद्धः दुःखितः च भवति। अनन्तरं सा स्वदोषम् अङ्गीकरोति पश्चात्तापम् अनुभवति च। किन्त् तावति काले हानिः जाता आसीत् ।
रामः वनं गतः आसीत् , दशरथः अपि पुत्रशोकेन मृतः आसीत्। 
 

ramayana patrani

वर्गः:रामायणस्य पात्राणि
मन्थरा

लघुचित्रम्|कैकेय्या सह वामभागे मन्थरायाः चित्रम्
**मन्थरा** केकयदेशस्य अश्वपतेः काचित् दासी। दुन्दुभिः इति गन्धर्वस्त्रीः ब्रह्मणः शापात् कुब्जा इव जता । राजकुमार्याः कैकेय्याः दशरथेन सह विवाहानन्तरं तया सह अयोध्याम् आगतवती। असूयापरा सा कैकेयीपुत्रस्य भरतस्य राजा भवितुम् अवसराः न सन्ति इति ज्ञात्वा कैकेय्याः दुर्बोधनं कृतवती। श्रीरामस्य वनवासस्य मूलं कारणं तु एषा एव ।

‎

वर्गः:रामायणस्य पात्राणि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
अश्वपतिः

**अश्वपतिः** केकयदेशस्य राजा । अयं कस्यचित् मुनेः अनुग्रहेण तिर्यग्जन्तूनां भाषां वेत्ति स्म । अश्वपतिः एकदा शयनीये एकस्याः पिपीलिकायाः भाषितं श्रुत्वा जहास । तदा तस्य पत्नी वृथा हासकारणम् किमिति अपृच्छत् । अश्वपतिः तद्रहस्यं अन्येषां सकाशे वदामि चेत् अहं मरिष्यामि इत्युक्त्वा तद् रहस्यं नावोचत् । तदा वक्तव्यमेवेति पत्नी आग्रहं कृतवती । अश्वपतिः तदा क्रुद्धः सन् तां गृहान्निष्कासयति । इत्येषा कथा रामायणे अयोध्याकाण्डे विद्यते । एतस्य पुत्रः युधाजित् नाम, कैकेयी नाम्नी पुत्री च आस्ताम् ।
अयोध्याधिपतेः दशरथस्य प्रथमा भार्या कौसल्या अपुत्रवती आसीत् । अतः सः अश्वपतिं प्रति कन्यां दातुं प्रार्थितवान् । दशरथस्य प्रार्थनाम् अश्वपतिः अङ्गीकृतवान् च । अतः एतस्य पुत्री कैकेयी दशरथस्य द्वितीया भार्या अभवत् । कैकेयीदशरथयोः पुत्रः अश्वपतेः दौहित्रः भरतः रामस्यानुजः । 
अस्य राज्यम् केकयदेशः आधुनिककाले "अपघानिस्तान्" इति कथ्यते । दशरथस्य मरणकाले भरतः भ्रात्रा शत्रुघ्नेन सह स्वस्य मातामहस्य अश्वपतेः गृहे उषितवानासीत् ।

‎

वर्गः:रामायणस्य पात्राणि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
मोघाशा मोघकर्माणो...

## श्लोकः 
:**मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः ।**
:**राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः ॥ १२ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः नवमोध्यायस्य राजविद्याराजगुह्ययोगस्य द्वादशः(१२) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
मोघाशा मोघकर्माणः मोघज्ञानाः विचेतसः राक्षसीम् आसुरीं च एव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः ॥ १२ ॥

## अन्वयः
मोघाशाः मोघकर्माणः मोघज्ञानाः विचेतसः राक्षसीम् आसुरीं च मोहिनीं प्रकृतिम् एव श्रिताः (मानुषीं तनुम् आश्रितं माम् अवजानन्ति) ।	

## शब्दार्थः 
:मोघाशाः = व्यर्थतृष्णाः
:मोघकर्माणः = व्यर्थयज्ञाः
:मोघज्ञानाः = निष्फलज्ञानाः
:विचेतसः = विगतविवेकाः
:राक्षसीम् = राक्षससम्बन्धिनीम्
:आसुरीं च एव = असुरसम्बन्धिनीम्
:मोहिनीम् = व्यामोहकारिणीम्
:प्रकृतिम् = स्वभावम्
:श्रिताः = आस्थिताः । (मानुषीं तनुम् आश्रितं माम् अवजानन्ति)

## अर्थः 
येषां मनोरथः व्यर्थः, कर्म व्यर्थम्, ज्ञानं च व्यर्थं तादृशाः बुद्धिहीनाः, तमोगुणप्रधानाः, राक्षसानां प्रकृतिम् आश्रिताः जनाः मनुष्याकारं माम् अवलोक्य अयं साधारणः इति भावयन्तः अवमानयन्ति ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

12
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
अन्द्रिया

**अन्द्रिया** इटली देशस्य एकः नगरं अस्ति ।

वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:इटली देशस्य नगराणि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
ऊदीने

**ऊदीने** इटली देशस्य एकं नगरम् अस्ति । इटली यूरोप दक्षिणे एकं प्राचीनं क्षेत्रम् अस्‍ति ।

वर्गः:इटली देशस्य नगराणि
वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा
वर्गः:सारमञ्जूषा अपेक्षते
सुमित्रा

**सुमित्रा** मगधदेशस्य राजकुमारी। एतस्याः पिता शूरसेनः। दशरथास्य द्वितीया भार्या। लक्ष्मणः शत्रुघ्नः च एतस्याः यमलौ पुत्रौ। रामेण सह लक्ष्मणस्य वनगमने एतस्याः विशेषः आग्रहः आसीत्।

‎

वर्गः:रामायणस्य पात्राणि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्‎
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
जलकूर्दनक्रीडा

## जलकूर्दनक्रीडा (Diving)
सन्तरण्स्यैवैका सहयोगिनी क्रिया 'जलकूर्दन’सम्बन्धिनी विद्यते । परमस्या अपि क्रियायाः स्वतन्त्रं महत्त्वं विज्ञाय पृथग् विकासो विहितः । जले कूर्दनाय द्वौ वुधी स्तः । 
:१ उच्चभागात् कूर्दनं तथा 
:२ विविधप्रक्रियाभिः कूर्दनम् ।

कूर्दकाः सन्तरणावदेव वस्त्राणि धारयन्ति । सरसीनां (स्विमिंग पूल्) तटे कूर्दनायोन्नतानि साधनानि निर्मीयन्ते तत्र च स्वयमुच्छालकाः (स्पिंग्युक्ताः) काष्ठपट्टाः नियोज्यन्ते । उच्चतामानेन कूर्दनस्तरावधारणं तथा वैशिष्टयनिर्णयः क्रियते। भिन्न -भिन्नाभ्यः पद्दतिभ्यः कूर्दका जले पतन्ति । 
यथा -
:१ जलेच्छालकं पतनम् 
:२ विपरीतपतनम् 
:३ मत्स्याकृत्या पतनम्
:४ ह्स्तौ पादौ च् बद्धवा पतनम्
:५ प्रलम्बहस्तपादवता पतनम् 
:६ केवलं हस्तबन्धनेन पादबन्धनेन वा पतनमिति कूर्दनकलायां प्रदर्श्य क्रीडकाः कार्यकौशलं दर्शयन्ति । यः सर्वाधिकानङ्कानावर्जयति स विजयते ।

## आधारः
अभिनवक्रीडातरंगिणी

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*FINA
*USA Diving
*AAU Diving 
*NCAA
*USA Masters' Diving.
*NCAA Woman's Swimming and Diving
*Northern Virginia Swimming League – Diving 
*FINA table of degree of difficulty (PDF)
*Hobie Billingsly 
*Diving mentality
*DivingTube – The Home Of Diving Videos 

वर्गः:क्रीडासम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:जलक्रीडाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
हिमसंसर्पणक्रीडा

**हिमसंसर्पणक्रीडा**(Skiing) साहसिकक्रीडासु अन्यतमा । 
thumb|right|200px
एषा एका पुनर्बलनक्रीडा इत्यपि वक्तुं शक्यते । शारीरक, मानसिकरूपेण च एषा क्रीडा पुनर्बलनं ददाति । हिमावृतायां भुवि संसर्पणप्रतियोगितायां काष्ठपट्टिके पादयोः धारयित्वा सन्तुलनपूर्वकं, शीघ्रतया, कूर्दनेन, अवतरणेन, तिर्यग् गत्या वा स्त्रियः पुरुषाश्च क्रीडन्ति । हिमाच्छन्नप्रदेशेषु जना आनन्ददायिनीं प्रवृत्तिम् इमां साधयन्तः कालान्तरेण तत्र प्रावीण्यं भजन्ति ततश्च प्रतियोगितासु भागम् अपि गृह्णन्ति । अस्यां क्रीडायां नानाविधा अन्या अपि क्रिया नर्तन-कूर्दन-विपरीत-गमन-वृत्ताकार-भ्रमण-युग्मक-धावन- प्रभृतयः प्रवर्तिताः सन्ति । उपानद्रूपेण धारणीये प्रलम्बे पट्टिके विशिष्य निर्मिते भवतः ।

## इतिहासः
हिमसंसर्पणक्रीडा प्राचीनक्रीडा वर्तते । अस्याः क्रीडायाः आरम्भस्याधारः सुष्टु रीत्या नार्वे, स्वीडणन्-देशे च उपलभ्यन्ते । एषा क्रीडा क्रिस्तोः पूर्वं ५००० तमात् वर्षादारब्धा वर्तते इति नार्वेदेशस्य **नोर्ड्-लाण्ड्**-प्रदेशे आधाराः लभ्यन्ते । प्रायः प्रथम हिमसंसर्पणं क्रिस्तोः पूर्वं ४५०० वर्षात् अथवा २५०० वर्षात् पूर्वम् आरब्धं वर्तते इति स्वीडणन्-देशे **डेटिङ्ग्**-द्वारा ज्ञातम् ।

## आधारः
अभिनवक्रीडातरंगिणी

वर्गः:विषयः वर्धनीयः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:क्रीडाः
स्केटिङ्ग्

## हिमधावनक्रीडा (ice skating)
[लघुचित्रम्|हिमधावनक्रीडा, [केनडा]]
लघुचक्रयुते उपानहौ (बूट्) धारयित्वा हिमाच्छन्नायां भूमौ अथवा घाटिकायां धावनेन इयं क्रीडा सम्पद्यते ।

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:क्रीडाः
वर्गः:क्रीडासम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* भारतम्
* हिन्दूधर्मः
* वैदिकसाहित्यम्
गतिर्भर्ता प्रभुः साक्षी...

## श्लोकः 
:**गतिर्भर्ता प्रभुः साक्षी निवासः शरणं सुहृत् ।**
:**प्रभवः प्रलयः स्थानं निधानं बीजमव्ययम् ॥ १८ ॥**	

अयं भगवद्गीतायाः नवमोध्यायस्य राजविद्याराजगुह्ययोगस्य अष्टादशः(१८) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
गतिः भर्ता प्रभुः साक्षी निवासः शरणं सुहृत् प्रभवः प्रलयः स्थानं निधानं बीजम् अव्ययम् ॥ १८ ॥

## अन्वयः
(अहमेव) गतिः भर्ता प्रभुः साक्षी निवासः शरणं सुहृत् प्रभवः प्रलयः स्थानं निधानम् अव्ययं बीजम् ।

## शब्दार्थः 
:गतिः = अहमेव कर्मफलम्
:भर्ता	= पोषणकर्ता
:प्रभुः = स्वामी
:साक्षी = शुभाशुभयोः द्रष्टा
:निवासः = गृहम्
:शरणम् = रक्षकः
:सुहृत् = सखा
:प्रभवः = उत्पत्तिहेतुः
:प्रलयः = प्रलयहेतुः
:स्थानम् = आधारः
:निधानम् = लयस्थानम्
:अव्ययम् = नाशरहितं च
:बीजम् = प्ररोहनिमित्तम् ।

## अर्थः 
अहमेव कर्मणां फलम्, पोषकः, स्वामी, शुभाशुभयोः द्रष्टा, वासस्थानम्, रक्षकः, हितकारी, उत्पत्तिस्थानम्, प्रलयकर्ता, आधारः, लयस्थानम्, नाशरहितं बीजं च अस्मि ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

18
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
नौकायानक्रीडा

**नौकायानक्रीडा**(Rowing) जलक्रीडा वर्तते ।
thumb|right|200px|नौकायानक्रीडा(Rowing)
विश्वक्रीडामहोत्सवस्य महत्त्वपूर्णासु प्रतियोगितासु नौकाचालनक्रीडा अपि एका विद्यते । यतः ओलम्पिक्-उत्सवस्य अष्टौ श्रेणयः विश्वक्रीडाप्रतियोगितासु चापि मान्याः सन्ति । नौकाम् अष्टसदस्यानां दलं चालयति ।

	अधिकृतरूपेण नैकायानं १९०० तथा १९७४ ई० वर्षयोः ओलम्पिक्-क्रीडोत्सवयोः सम्मेलितम् अभूत् । १९०८ तमेशवीयवर्षे अधिकृतरूपेण अस्यै क्रीडायै स्थानं प्राप्तम् । अस्याः प्रतियोगिताक्रीडासु हैनलेस्थाने प्रथमम् आयोजिता अभवत् । प्रारम्भे दलीयस्पर्धायाः एव प्रवेशाद वैयक्तिकी स्पर्धा कीर्तिमानं न प्राप्तवती । दलीयस्पर्धासु -अमेरिका-इङ्ग्लेण्डदेशः-जर्मनी -स्विट्झर्ल्याण्ड् -प्रभृतिभिः तथा वैयक्तिकस्पर्धासु आस्ट्रेलियादेशस्य पियर्सेन सोवियत्-सङ्घस्य च इवानोवमहोदयेन साफल्यम् अधिगत्य स्वर्णपदकं विजितम् ।
	आक्स्फोर्डस्य वार्षिकी प्रतियोगिता नौकायानसम्बन्धिनी प्रसिद्धाऽस्ति । अस्यां महिलाः अपि विश्वक्रीडानेतृपदाय स्पर्धन्ते ।

## आधारः
अभिनवक्रीडातरंगिणी

वर्गः:जलक्रीडाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:क्रीडासम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
उडुपचालनक्रीडा

**उडुपचालनक्रीडा**(Boat racing sport) एका उत्तेजनसहिता मनोरञ्जनक्रीडा वर्तते ।

उडुपचालनक्रीडा बाह्यचर्या क्रीडा वर्तते । अस्याः क्रीडायाः गणना *जलक्रीडायां*, *साहसक्रीडायां*(Extreme sports) च भवति ।  
 
## प्रकाराः
### १ वळ्ळं कळि 
वळ्ळं कळि क्रीडा केरळराज्यस्य प्रसिद्धः उडुपचालनक्रीडा वर्तते ।   
### २ राफ्टिङ्ग्
उडुपचालनक्रीडासु **राफ्टिङ्ग्**-क्रीडा(Rafting,White Water Rafting) अन्यतमा । विश्वक्रीडोत्सवे अस्याः प्रवेशो १९०८ तमे वर्षे अभवत् । संयुक्त अधिराज्य,स्टाकहोम्,नार्वे प्रभृतिभिः देशैः अस्यां **स्वर्णपदकानि** विजितानि । १२ अथवा ८ मीटर् मितायतायतैः उडुपैः धावनप्रतियोगितायां नार्वेदेशीयैः, १० तः ६ मीटारमितप्लवेन स्वीडन्, फ्रान्सदेशाभ्यां कीर्तिमानानि स्थापितानि वर्तेते ।

### ३ रोइङ्ग्
उडुपचालनक्रीडासु **रोइङ्ग्**-क्रीडा(Rowing) अन्यतमा ।

### ४ केनोइ रेसिङ्ग्
उडुपचालनक्रीडासु **केनोइ रेसिङ्ग्**‌-क्रीडा(Canoe racing) अन्यतमा ।

### ५ याच्-रेस्
उडुपचालनक्रीडासु **याच्-रेस्**‌-क्रीडा(Yatch race) अन्यतमा ।

### ६ ड्रागन्-बोट्-रेसिङ्ग
उडुपचालनक्रीडासु **ड्रागन्-बोट्-रेसिङ्ग्**-क्रीडा(Dragon boat racing) अन्यतमा ।

### ७ मोटर्-बोट्-रेसिङ्ग्
उडुपचालनक्रीडासु **मोटर्-बोट्-रेसिङ्ग्**-क्रीडा(Motor boat racing) अन्यतमा ।

### ८ जेट्-स्प्रिण्ट्
उडुपचालनक्रीडासु ** जेट्-स्प्रिण्ट्**-क्रीडा(Jet sprint) अन्यतमा ।

## चित्रवीथिका

चित्रम्:Vallam-kali.jpg|वळ्ळं कळि
चित्रम्:CDOkayak-raft.JPG|राफ्टिङ्ग्
चित्रम्:Harvard Rowing Crew at Henley 2004 -2.JPG|रोइङ्ग्
चित्रम्:Rowing boat on a house roof - Fira - Santorini - Greece - 02.jpg|ग्रीस्-देशे कश्चन गृहे पुरातन रोइङ्ग्-उडुपः 
चित्रम्:Marathon C2.jpg|केनोइ रेस्-क्रीडा
चित्रम्:Elliott 6m match race 1.jpg|याच्-रेस्-क्रीडा
चित्रम्:Dragonboat Racing Festival Macau 20050611.jpg|ड्रागन्-बोट्-रेसिङ्ग्
चित्रम्:Boat.jpeg|मोटर्-बोट्-रेसिङ्ग्

## चित्रमुद्रणी

चित्रम्:2005 AuSable River Canoe Marathon Finish.ogv|केनोइ रेस्-क्रीडा

## आधारः
अभिनवक्रीडातरंगिणी

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* International Rafting Federation

वर्गः:क्रीडासम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:जलक्रीडाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
त्रैविद्या मां सोमपाः...

## श्लोकः 
:**त्रैविद्या मां सोमपाः पूतपापा यज्ञैरिष्ट्वा स्वर्गतिं प्रार्थयन्ते ।**
:**ते पुण्यमासाद्य सुरेन्द्रलोकमश्नन्ति दिव्यान्दिवि देवभोगान् ॥ २० ॥**

अयं भगवद्गीतायाः नवमोध्यायस्य राजविद्याराजगुह्ययोगस्य विंशतितमः(२०) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
त्रैविद्या मां सोमपाः पूतपापाः यज्ञैः इष्ट्वा स्वर्गतिं प्रार्थयन्ते ते पुण्यम् आसाद्य सुरेन्द्रलोकम् अश्नन्ति दिव्यान् दिवि देवभोगान् ॥ २० ॥

## अन्वयः
त्रैविद्याः सोमपाः पूतपापाः मां यज्ञैः इष्ट्वा स्वर्गतिं प्रार्थयन्ते ।  ते पुण्यं सुरेन्द्रलोकम् आसाद्य दिवि  दिव्यान् देवभोगान् अश्नन्ति ।

## शब्दार्थः 
:त्रैविद्याः = वेदत्रयविदः
:सोमपाः = सोमपायिनः
:पूतपापाः = अपगतकिल्बिषाः
:यज्ञैः = क्रतुभिः
:माम् इष्ट्वा = मां पूजयित्वा
:स्वर्गतिम् = स्वर्गगमनम्
:प्रार्थयन्ते = याचन्ते
:ते = ते जनाः
:पुण्यम् =पवित्रम्
:सुरेन्द्रलोकम् = इन्द्रलोकम्
:आसाद्य = प्राप्य
:दिवि = स्वर्गे
:दिव्यान् = स्वर्गस्थितान्
:देवभोगान् = सुरभोगान्
:अश्नन्ति = अनुभवन्ति ।

## अर्थः 
वेदत्रयविदः केचित् सोमयागेन इन्द्रादीन् सन्तोष्य यागशेषं सोमं च पीत्वा स्वर्गं प्राप्नुवन्ति । तत्र कञ्चित् कालं वसन्तः दिव्यान् भोगान् अनुभवन्ति ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

20
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
पेजरो

**पेज़रो** इटली देशस्य एकः नगरं अस्ति । इटली यूरोप दक्षिणे एक: प्राचीन क्षेत्र अस्‍ति ।

वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:इटली देशस्य नगराणि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
तपाम्यहमहं वर्षं...

## श्लोकः 
:**तपाम्यहमहं वर्षं निगृह्णाम्युत्सृजामि च ।**
:**अमृतं चैव मृत्युश्च सदसच्चाहमर्जुन ॥ १९ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः नवमोध्यायस्य राजविद्याराजगुह्ययोगस्य नवदशः(१९) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
तपामि अहम् अहं वर्षं निगृह्णामि उत्सृजामि च अमृतं च एव मृत्युः च सत् असत् च अहम् अर्जुन ॥ १९ ॥

## अन्वयः
अर्जुन ! अहं तपामि, अहं वर्षं निगृह्णामि, अहम् उत्सृजामि च । अहम् एव अमृतं च मृत्युः च सत् असत् च ।

## शब्दार्थः 
:अर्जुन = हे अर्जुन !
:अहं तपामि = अहं तापयामि
:वर्षम् = वृष्टिम्
:निगृह्णामि = रुणध्मि
:उत्सृजामि च= त्यजामि अपि
:अमृतं च एव = अमृतम् अपि
:मृत्युः च = मरणं च
:सत् = स्थूलं दृश्यम्
:असत् च = सूक्ष्मं च ।

## अर्थः 
अहमेव ग्रीष्मकाले आदित्यरूपः सन् जगदिदं तापयामि । वृष्टिकाले चतुरः मासान् जलं मुञ्चामि, अन्यान् अष्ट मासान् निगृह्णामि । अहमेव सर्वेषां जीवनं मृत्युश्च । अहमेव स्थूलं दृश्यं सूक्ष्मं च ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

19
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
अल्तामूरा

**अल्तामूरा** इटली देशस्य एकः नगरं अस्ति ।

वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:इटली देशस्य नगराणि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
अग्रिजेन्तो

**अग्रिजेन्तो** इटली देशस्य एकं नगरम् अस्ति । इटली यूरोप दक्षिणे एकं प्राचीनं क्षेत्रम् अस्‍ति ।

वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:इटली देशस्य नगराणि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
क्रिकेट्-शब्दावली

क्रिकेट्-क्रीडा साम्प्रतं विश्वव्यापिनी विद्यते । अस्यां क्रीडायां जनरुच्यनुसारम् अनेके नियमाः यथावसरं परिष्क्रियन्ते, परिवर्त्यन्ते । बहवः नियमाः तु सूक्ष्मतमाः सन्तः अतीव महत्त्वं भजन्ते । क्रीडेच्छावतां निपुणानां क्रीडकानां साहचर्येण ते ज्ञातव्याः परिपालनीयाश्च । तथाऽपि अत्र निर्देशरूपेण केषाञ्चन सूचनाः उपस्थाप्यन्ते । यथा -
:(१) क्रीडानिर्णायकस्य इदं कर्तव्यं भवति यत् स समयात् प्राक् क्रीडाङ्गणमुपेत्य स्थलीं निरीक्षेत्, दलनेतृभ्यां साहचर्यं सम्प्राप्य क्रीडायाः सर्वान् नियमान् निश्चिनुयात् । पक्षपातं विना क्रीडाविधिं चालयेत् । क्रीडानिर्णायको धावनानां सूचनाय (१) दक्षहस्तमुत्थाप्य करतलं प्रसार्य च ‘बाई’ सङ्केतं करोति तेन ४ धावनानि सूच्यन्ते (२) दक्षपादमुत्थाप्य जानुनि दक्षहस्तं निधाय च ‘लैग बाई’ घोषणां करोति तथा दक्षहस्तं स्कन्धं यावदुत्याप्य एकाम् अङ्गुलीं दर्शयति तदा ‘नो बाल्’ घोषणा सूच्यते । इमानि धावनानि गणनापुस्तिकायां पृथक्-पृथग् लिख्यन्ते । ईदृशं प्रत्येकं धावनस्य कारणमपि भिन्नं भिन्नं भवति ।

:(२) धावनसंख्यालेखकः ‘स्कोरर्’, धावनसंख्या च ‘स्कोर्’ इति कथ्यते । लेखको निर्णायकस्य निर्देशान् पालयति लिखति च । यत्र गणना लिख्यते सा गणनापुस्तिका (स्कोर् बुक) गद्यते ।

:(३) क्रीडायां कन्दुकलोपे सति क्षेत्ररक्षकः कन्दुकलोपं ‘लास्ट् बाल्’ घोषयति । खण्डिते त्रुटिते स्फाटिते च सति कन्दुके तस्य परिवर्तनं शक्यते । यष्टित्रयरक्षकस्य कन्दुकक्षेपकस्य हस्ते कन्दुकप्राप्त्याः सीमारेखातो बहिर्गत्या निर्णायकस्य वस्त्रेऽवरोधाच्च स कन्दुको ‘डैड् बाल्’ विनष्टः कन्दुक इति घोष्यते । कन्दुक-प्रक्षेपणस्य नियमानाम् उल्लङ्घने सति ‘नो बाल्’ अप्रयुक्तः कन्दुक इति सूच्यते । कन्दुकस्योच्चावच-प्रक्षेपणेन ‘वाइड् बाल्’ घोषणा क्रियते । कन्दुकताडकस्य काष्ठपट्टिकयाऽथवा शारीरकेण केनापि भागेन स्पर्शं प्राप्य यदि काष्ठखण्डस्य पतनं भवति तदा ‘विकेट् डाउन्’ घोषणा भवति । कान्दुकिकेन क्षिप्तः कन्दुकः ताडकेन ताडितः सन् भूमिस्पर्शं विना निगृह्यते तदा ‘केच्’ भवति तथा ताडकं ‘केच् आउट्’ इति कथयन्ति । यदा कश्चन क्रीडको यष्टित्रये कन्दुकस्पर्शात् पूर्वं स्वकीय निर्धारितरेखास्थले नागच्छेत् तदा स ‘रन् आउट्’ निगद्यते ।

इत्थमियं क्रीडा सम्प्रति समस्तं विश्वं व्याप्य स्थिताऽस्ति । अस्यां प्रावीण्यं प्राप्तानां सङ्ख्यापि अतिदवीयसी विद्यते । विभिन्नस्य क्रीडकस्य विभिन्ने विषये वैशिष्ट्यम् आलोक्यते । यथा-
:(१) चतुःशतादधिकधावनकर्तारः
:(२) शीघ्रगत्या धावनकर्तारः
:(३) ताडने प्रवीणाः
:(४) चतुष्क-षट्क-ताडननिपुणाः
:(५) एकस्यां प्रतियोगितायां १६ विकेट्-प्रापकाः
:(६) अधिकतमविकेट्गृहीतारः
:(७) यष्टिरक्षणपण्डिताः
:(८) अधिकतमं कन्दुकनिगृहीतारः
:(९) अधिकाधिकं दूरे कन्दुकप्रक्षेपकाश्च । प्रावीण्यभाजां क्रीडकानां समादरः सर्वत्र अवलोक्यते । नानाविधैः उपहारैः ते सभाज्यन्ते च । अतो वयमपि तान् अभिनन्द्य वदामः-

:::**परीक्षणार्थं प्रतियोगितादृशा, प्रवर्तमाना विविधा हि शृङ्खलाः ।**
:::**मनांसि नित्यं रमयन्ति सर्वतः क्रिकेट्-खेला जगतीतलेऽभवत् ॥**

वर्गः:क्रिकेट्-क्रीडा
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः
वर्गः:क्रीडासम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
बार्सेलोना

**बार्सेलोना** स्पेन्देशस्य एकं नगरमस्ति। स्पेन् यूनान्महाद्वीपे दक्षिणपश्‍चिमे विद्यमानः देशः।

वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:स्पेन् देशस्य नगराणि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वालेन्सिया

**वालेंसिया** स्पेन् देश्स्य एकः नगरं अस्ति । स्पेन् यूरोपमहाद्वीपे दक्षिणपश्‍चिमे विद्यमानः देश: ।

वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:स्पेन् देशस्य नगराणि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
भारतयवनसाम्राज्यम्

एतत् भारतयवनौ साम्राज्यं वायुव्यभारते उत्तरभारते च प्रसृतम् आसीत् । क्रि पू १८० तः क्रि पू १० पर्यन्तं त्रिंशदधिकाः ग्रीक्-राजानः शासनम् अकुर्वन् भारते । ग्रीको-ब्यास्टियन्-राजा डिमेट्रियस् क्रि पू १८० काले भारतस्य उपरि आक्रमणं कृत्वा साम्राज्यस्थापनम् अकरोत् । तस्य साम्राज्यम् इदानीन्तने उत्तर-अफघानिस्तानप्रदेशे आसीत् ।

इतिहासः, भारतस्य
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
कळभ्राः

**कळभ्राः** बौद्धधर्मीयाः । दक्षिणभारतं शिष्टवान् एकः एव बौद्धराजवंशः कळभ्रवंशः । क्रि श ३ शतकतः ६ शतकपर्यन्तं समग्रं दक्षिणभारतम् एकीकृतवन्तः कळभ्राः । दक्षिणभारते विद्यमानानां पाण्ड्य-चोळ-चेरराज्यानां प्राबल्यं नाशितवन्तः एते ।

इतिहासः, भारतस्य
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
इण्डो-सिथियन्स् (साम्राज्यम्)

एते इण्डोस्कैथियन्नाः इण्डो-यूरोपियन्-शकाणां गणीयाः । मूलतः सैबीरियाप्रदेशीयाः । सैबीरियातः ब्याक्ट्रियां प्रति, ततः काश्मीरं प्रति, ततः अग्रिमभारतं च प्रविष्टवन्तः । एते इण्डो-ग्रीक्-जनान् भारततः सम्प्रेष्य अत्र शासनम् अकुर्वन् । एतेषां राज्यं गान्धारतः मथुरापर्यन्तं प्रसृतम् आसीत् ।

इतिहासः, भारतस्य
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
इण्डो-सासानियन्स् (साम्राज्यम्)

एते वस्तुतः पर्षियामूलीयाः । भारतस्य उपरि गुप्तसाम्राज्यस्य काले आक्रमणम् अकुर्वन् । अनन्तरम् अत्रैव शासनम् अकुर्वन् । एते पञ्जाबप्रान्तस्य पश्चिमदिशि अवसन् । भारतीयसंस्कृत्याः पर्षियन्-संस्कृत्याः च मेलनेन इण्डो-सस्सानियसंस्कृतेः जन्म अभवत् ।

इतिहासः, भारतस्य
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
ते तं भुक्त्वा स्वर्गलोकं...

## श्लोकः 
:**ते तं भुक्त्वा स्वर्गलोकं विशालं क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति ।**
:**एवं त्रयीधर्ममनुप्रपन्ना गतागतं कामकामा लभन्ते ॥ २१ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः नवमोध्यायस्य राजविद्याराजगुह्ययोगस्य एकविंशतितमः(२१) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
ते तं भुक्त्वा स्वर्गलोकं विशालं क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति एवं त्रयीधर्मम् अनुप्रपन्नाः गतागतं कामकामा लभन्ते ॥ २१ ॥

## अन्वयः
ते तं विशालं स्वर्गलोकं भुक्त्वा पुण्ये क्षीणे (सति) मर्त्यलोकं विशन्ति । एवं त्रयीधर्मम्  अनुप्रपन्नाः कामकामाः गतागतं लभन्ते ।

## शब्दार्थः 
:ते = ते मानवाः
:विशालम् = विपुलम्
:तम् = प्रसिद्धम्
:स्वर्गलोकम् = स्वर्गभुवनम्
:भुक्त्वा = अनुभूय
:पुण्ये = सत्कर्मजन्यफलविशेषे
:क्षीणे = विनष्टे सति
:मर्त्यलोकम् = मानवलोकम्
:विशन्ति = प्रविशन्ति ।
:एवम् = इत्थम्
:त्रयीधर्मम् = वेदत्रयधर्मम्
:अनुप्रपन्नाः = प्राप्ताः
:कामकामाः = भोगवस्तूनि
:इच्छन्तः
:गतागतम् = यातायातम्
:लभन्ते = प्राप्नुवन्ति ।

## अर्थः 
ते च वेदत्रयविदः विशाले तस्मिन् स्वर्गलोके कञ्चित् कालं सुखम् अनुभूय पुण्ये क्षीणे सति इमं 	लोकम् आगच्छन्ति । पुनरपि वैदिकमार्गम् अनुसरन्तः भोगान् अपेक्षमाणाः स्वर्गं गच्छन्ति । ततः पुण्ये क्षीणे सति ततः प्रत्यागच्छन्ति ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

21
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
हर्षसाम्राज्यम्

गुप्तसाम्राज्यस्य अनन्तरं कनोजस्य हर्षः ७ शतके सम्पूर्णम् उत्तरभारतम् एकत्रीकृतवान् । तस्य मरणानन्तरं तस्य साम्राज्यम् अपि अवनतिं प्राप्नोत् । तदनन्तरं ७ शतकतः ९ शतकपर्यन्तं त्रयः राजवंशाः उत्तरभारतस्य नियन्त्रणार्थं प्रयत्नं, परस्परं युद्धं च अकुर्वन् । ते च मालवस्य प्रतिहाराः,बङ्गालस्य पालाः, दख्खनस्य राष्ट्रकूटाः ।

इतिहासः, भारतस्य
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
इण्डोपर्तियन्नाः

एतेषाम् इण्डोपर्तियन्नानां भारतीयं नाम "पल्लवाः" इति । एते क्रि श प्रथमशतके शासनम् अकुर्वन् भारते । एतेषां नायकः गोण्डोफेरिस् । सः इदानीन्तनम् अफघानिस्तानं, पाकिस्तानम्, उत्तरभारतं च शिष्टवान् ।

इतिहासः, भारतस्य
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
प्रतिहाराः

**प्रतिहाराः** ६ शतकतः ११ शतकपर्यन्तम् इदानीन्तनं राजस्थानम्, उत्तरभारतस्य प्रदेशान् च शिष्टवन्तः । भारतं शिष्टवत्सु राजवंशेषु अन्यतमः अयं राजवंशः ।

इतिहासः, भारतस्य
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
अनन्याश्चिन्तयन्तो मां...

## श्लोकः 
:**अनन्याश्चिन्तयन्तो मां ये जनाः पर्युपासते ।**
:**तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम् ॥ २२ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः नवमोध्यायस्य राजविद्याराजगुह्ययोगस्य द्वाविंशतितमः(२२) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
अनन्याः चिन्तयन्तः मां ये जनाः पर्युपासते तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहामि अहम् ॥ २२ ॥

## अन्वयः
अनन्याः ये जनाः मां चिन्तयन्तः पर्युपासते नित्याभियुक्तानां तेषां योगक्षेमम् अहम् वहामि ।

## शब्दार्थः 
:अनन्याः = मामेव आश्रिताः
:ये जनाः = ये मानवाः
:चिन्तयन्तः = ध्यायन्तः
:मां पर्युपासते = मां सेवन्ते
:नित्याभियुक्तानाम् = सततयोगिनाम्
:तेषाम् = एतेषाम्
:योगक्षेमम् = अप्राप्तस्य लाभं प्राप्तस्य च परिपालनम्
:वहामि = धारयामि ।

## अर्थः 
ये जनाः इन्द्रादीन् विहाय मामेव शरणम् आपन्नाः सेवन्ते तेषाम् अप्राप्तस्य प्राप्तिं स्थितस्य च परिरक्षणम् अहं करोमि ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

22
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
चोळवंशः

thumb|चोऴसाम्राज्यमानचित्रम्
भारतस्य दक्षिणदिशि आसन् चोऴानां, पाण्ड्यानां, चेराणां च राज्यानि । उत्तरभारते विद्यमानानि महासाम्राज्याणि पश्चिमतः तथा मध्य-एषियातः निरन्तरं जातानाम् आक्रमणानां कारणतः शिथिलानि अभवन् । तदा भारतस्य कलायाः तथा संस्कृतेः च केन्द्रं फलवत्याः इण्डो-गङ्गाप्रस्थभूमितः दक्षिणदिशि अपसृतम् । तावत् पर्यन्तम् एतानि राज्यानि प्रबलानि न आसन् । परस्परं कलहं कुर्वन्ति स्म । तदनन्तरं क्रमशः एते प्रबलाः अभवन् । कालान्तरे आग्नेय-एषियायाम् अपि राज्यस्थापनम् अकुर्वन् । दक्षिणे ९-१२ शतके महासाम्राज्यम् आसीत् चोऴसाम्राज्यम् । पूर्वतनसाम्राज्यानि इव एते अपि भारते प्रख्यातानि स्मारकाणि निर्मितवन्तः । भारतस्य दक्षिणभागस्य अन्तिमभागे एतेषां साम्राज्यम् आसीत् इति कारणतः एते श्रीलङ्कायाः शासनम् अपि अकुर्वन् । आग्नेय-एष्या-संस्कृतिः एतेभ्यः प्रभाविता अभवत् । एतेषां नौसैन्यम् अत्यन्तं बलयुतम् आसीत् इत्यनेन श्रीलङ्कायाः उपरि, बङ्गालकोल्लि-उपरि च नियन्त्रणम् आसीत् एतेषाम् । एतत् साम्राज्यं शिष्टवान् राजराजचोऴः  भारतस्य सर्वोत्तमेषु सम्राजेषु अन्यतमः इति परारिगण्यते ।

वर्गः:साम्राज्यानि‎
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
राजपूताः

**राजपूता:** (संस्कृततः राज-पुत्रस्य अर्थः "राज्ञः पुत्रः"; ठाकुरः इति अपि ज्ञायते) भारतीय उपमहाद्वीपात् उत्पन्नः सामाजिकस्थितेः वंशवंशस्य च विचारधारां साझां कुर्वन्तः जाति-स्थानीयसमूहानां विशालः समूहः अस्ति। राजपूत इति पदं ऐतिहासिकरूपेण योद्धात्वेन सह सम्बद्धानां विविधानां पितृवंशानां कुलानाम् आच्छादनं करोति। अनेकाः वंशाः राजपूतस्य स्थितिं दापयन्ति, यद्यपि सर्वे दावाः सर्वत्र स्वीकृताः न सन्ति। आधुनिकविद्वानानां मते प्रायः सर्वेषां राजपूतगोत्राणां उत्पत्तिः कृषिक्षेत्रे अथवा गोपालनसमुदायेषु एव अस्ति।

वर्गः:भारतस्य राजवंशाः
वर्गः:हिन्दुधर्मस्य जनाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
शाहिराज्यम्

७ शतकस्य मध्यभागतः ११ शतकस्य आदिभागपर्यन्तं भारते शासनम् अकरोत् शाहिराज्यम् । एतत् राज्यम् इदानीन्तनस्य अफघानिस्तानस्य पूर्वभागे, पकिस्तानस्य उत्तरभागे, काश्मीरे च प्रसृतम् आसीत् । तेषां राज्यस्य कालः बौद्धतुर्कशाहि, हिन्दुशाहि इति द्विधा विभज्यते । एवं परिवर्तनं क्रि श ८७० अवधौ अभवत् । गान्धारस्य अथवा अफघानिस्तानस्य शासनं कृतवत्सु बौद्ध अथवा हिन्दुराजवंशेषु अयमेव अन्तिमः राजवंशः । तदनन्तरम् अयं प्रदेशः घज्नवि तथा अन्यानां सुल्तनानाम् अधीनः जातः ।

इतिहासः, भारतस्य
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
देहलीसुल्तानाः

१२-१३ शतकयोः अरब्बाः, तुर्काः, आफ्घन्नाः च भारतस्य कतिपयप्रदेशान् आक्रम्य देहल्यां सुल्तानराज्यस्य स्थापनम् अकुर्वन् । कालान्तरे गुलामसाम्राज्यम्, उत्तरभारतस्य बहून् प्रदेशान् वशीकृतवन्तः । अनन्तरं यद्यपि खिल्जिसाम्राज्येण मध्यभारतस्य आक्रमणं कृतं तथापि ते सम्पूर्णस्य उपखण्डस्य वशीकरणे असफलाः अभवन् । देहल्यां राज्यस्थापनम् अकुर्वन् इति कारणात् एते देहलीसुल्तानाः इति प्रसिद्धाः अभवन् ।

इतिहासः, भारतस्य
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
पालाः

पालानां साम्राज्यम् इदानीन्तनात् बिहारतः बङ्गालपर्यन्तं विस्तृतम् आसीत् । पालाः ८ शतकतः १२ शतकपर्यन्तं शासनम् अकुर्वन् भारते । भारतं शिष्टवत्सु राजवंशेषु अन्यतमः अयं राजवंशः ।

इतिहासः, भारतस्य
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
इस्लां सुल्ताना (साम्राज्यम्)

भारतस्य प्रतिवेशिदेशं पर्षियादेशं वशीकृतवन्तः अरब्-तुर्काः सम्पद्भरितं भारतम् अपि वशीकर्तुं योजनाम् अकुर्वन् । तदानीन्तनकाले वज्राणां खनिः केवलं भारते एव आसीत् । उत्तरभारतस्य राजानां विरोधे सति अपि भारते राज्यस्थापने यशस्विनः अभवन् तुर्काः । तुर्काणाम् आगमनात् पूर्वम् एव यवनवणिजः दक्षिणभारतस्य समुद्रतीरप्रदेशेषु तत्रापि केरले आसन् । एवं पश्चिमदिक्तः इस्लांसंस्कृतिः भारतं प्राविशत् । एते एव कालान्तरे इस्लां सुल्तानाः इति नाम्ना भारतस्य शासनम् अकुर्वन् ।

इतिहासः, भारतस्य
वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
दुरानीसाम्राज्यम्

१७४८ तमे वर्षे अफघानिस्तानस्य नायकः अह्मद् शा दुरानी अस्य साम्राज्यस्य स्थापनम् अकरोत् भारते । तदवसरे सः हिन्दूनां विरुद्धं "जिहाद्"युद्धं घोषयित्वा सिन्धुनद्याः क्रमणम् अकरोत् । सः प्रथमं भारतस्य गुरिलाहोरस्य (इदानीन्तनपाकिस्तानस्य भागः) उपरि १७५० तमे वर्षे आक्रमणम् अकरोत् । अनन्तरं पञ्जाब्-प्रान्तं, काश्मीरं, देहलीं च वशीकृतवान् । भारततः तदा एव बहूनि अत्यमूल्यानि वस्तूनि स्वदेशम् अनयत् सः । तेषु "कोहिनूर् वज्रम्" अपि अन्तर्भूतम् ।

इतिहासः, भारतस्य
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
गूर्खाः

पूर्वं मौर्यसाम्राज्यस्य भागः यः आसीत् तं नेपालप्रदेशं १८ शतके गूर्खाः कट्मण्डुखातद्वारा प्रविष्टवन्तः । किञ्चित् कालं यावत् शासनं कृत्वा अन्ते ब्रिटिशानां काले तैः सह स्वराज्यम् अयोजयन् ।

इतिहासः, भारतस्य
वर्गः:भारतेतिहाससम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
दोनोस्टिया-सान सेबेस्टियन

**दोनोस्टिया-सान सेबेस्टियन** स्पेन् देश्स्य एकः नगरं अस्ति । स्पेन् यूरोपमहाद्वीपे दक्षिणपश्‍चिमे विद्यमानः देश: ।

वर्गः:भूगोलसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:स्पेन् देशस्य नगराणि
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
यान्ति देवव्रता देवान्...

## श्लोकः 
:**यान्ति देवव्रता देवान्पितॄन्यान्ति पितृव्रताः ।**
:**भूतानि यान्ति भूतेज्या यान्ति मद्याजिनोऽपि माम् ॥ २५ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः नवमोध्यायस्य राजविद्याराजगुह्ययोगस्य पञ्चविंशतितमः(२५) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
यान्ति देवव्रताः देवान् पितॄन् यान्ति पितृव्रताः भूतानि यान्ति भूतेज्याः यान्ति मद्याजिनोः अपि माम् ॥ २५ ॥

## अन्वयः
देवव्रताः देवान् यान्ति । पितृव्रताः पितॄन् यान्ति । भूतेज्याः भूतानि यान्ति । मद्याजिनः अपि मां यान्ति ।	।

## शब्दार्थः 
:देवव्रताः = देवपरायणाः
:देवान् = तत्तद्देवविशेषान्
:यान्ति = प्राप्नुवन्ति
:पितृव्रताः =पितृपरायणाः
:पितॄन् = पितृदेवान्
:यान्ति = प्राप्नुवन्ति
:भूतेज्याः = भूतपूजकाः
:भूतानि = विविधभूतगणान्
:यान्ति = प्राप्नुवन्ति
:मद्याजिनः अपि = मदाराधकाः च
:मां यान्ति = मां प्राप्नुवन्ति ।

## अर्थः 
ये देवान् पूजयन्ति ते देवलोकं गच्छन्ति । ये पितॄन् ते पितृलोकम् । ये पुनः भूतानि ते भूतलोकम् । किन्तु एषां सर्वेषामपि प्रत्यागमनम् अस्ति । मां तु ये पूजयन्ति ते मामेव यान्ति, न प्रत्यागच्छन्ति ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

25
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
पत्रं पुष्पं फलं तोयं...

## श्लोकः 
:**पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति ।**
:**तदहं भक्त्युपहृतमश्नामि प्रयतात्मनः ॥ २६ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः नवमोध्यायस्य राजविद्याराजगुह्ययोगस्य षड्विंशतितमः(२६) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
पत्रं पुष्पं फलं तोयं यः मे भक्त्या प्रयच्छति तत् अहं भक्ति उपहृतम् अश्नामि प्रयतात्मनः ॥ २६ ॥

## अन्वयः
यः पत्रं पुष्पं फलं तोयं मे भक्त्या प्रयच्छति प्रयतात्मनः भक्त्युपहृतं तत् अहम् अश्नामि ।

## शब्दार्थः 
:यः = यः मानवः
:पत्रम् = पर्णम्
:पुष्पम् = कुसुमम्
:फलम् = फलम्
:तोयम् = उदकम्
:मे = मह्यम्
:भक्त्या = प्रीत्या
:प्रयच्छति = ददाति
:प्रयतात्मनः = निगृहीतमनस्कस्य
:भक्त्युपहृतम् = भक्त्या समर्पितम्
:तत् = तद्वस्तु
:अहम् अश्नामि = अहं परिगृह्णामि ।

## अर्थः 
यस्तु मनः निगृह्य पत्रं पुष्पं फलं तोयं च भक्त्या प्रयच्छति भक्त्या प्रदत्तं तत्सर्वम् अहम् अवश्यं परिगृह्णामि ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

26
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
यत्करोषि यदश्नासि...

## श्लोकः 
:**यत्करोषि यदश्नासि यज्जुहोषि ददासि यत् ।**
:**यत्तपस्यसि कौन्तेय तत्कुरुष्व मदर्पणम् ॥ २७ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः नवमोध्यायस्य राजविद्याराजगुह्ययोगस्य सप्तविंशतितमः(२७) श्लोकः ।
## पदच्छेदः
यत् करोषि यत् अश्नासि यत् जुहोषि ददासि यत् यत् तपस्यसि कौन्तेय तत् कुरुष्व मदर्पणम् ॥ २७ ॥

## अन्वयः
कौन्तेय ! यत् करोषि यत् अश्नासि यत् जुहोषि यत् ददासि यत् तपस्यसि तत् मदर्पणं कुरुष्व ।

## शब्दार्थः 
:कौन्तेय = कुन्तीपुत्र
:यत् करोषि = यत् कर्म आचरसि
:यत् अश्नासि = यद्वस्तु खादसि
:यत् जुहोषि = यत् हुतं करोषि
:यत् ददासि = यद्वस्तु यच्छसि
:यत् तपस्यसि = यत् तपः चरसि
:तत् = तत् सर्वम्
:मदर्पणम् = मदर्पितम्
:कुरुष्व = विधेहि ।

## अर्थः 
अर्जुन ! त्वं यत् करोषि, यत् खादसि, अग्नौ यद् अर्पयसि, यत् प्रयच्छसि, यच्च तपः चरसि तत्सर्वं वासुदेवाय इति बुद्ध्या मह्यं समर्पय । एतेन ते श्रेयो भविष्यति ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

27
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः
शुभाशुभफलैरेवं...

## श्लोकः 
:**शुभाशुभफलैरेवं मोक्ष्यसे कर्मबन्धनैः ।**
:**सन्न्यासयोगयुक्तात्मा विमुक्तो मामुपैष्यसि ॥ २८ ॥**

अयं भगवद्गीतायाः नवमोध्यायस्य राजविद्याराजगुह्ययोगस्य अष्टाविंशतितमः(२८) श्लोकः ।

## पदच्छेदः
शुभाशुभफलैः एवं मोक्ष्यसे कर्मबन्धनैः सन्न्यासयोगयुक्तात्मा विमुक्तः माम् उपैष्यसि ॥ २८ ॥

## अन्वयः
एवं शुभाशुभफलैः कर्मबन्धनैः मोक्ष्यसे । सन्न्यासयोगयुक्तात्मा विमुक्तः माम् उपैष्यसि ।

## शब्दार्थः 
:एवम् = इत्थम्
:शुभाशुभफलैः = इष्टानिष्टफलैः
:कर्मबन्धनैः = कर्मजन्यैः पापैः पुण्यैः च
:मोक्ष्यसे = मुक्तिं प्राप्स्यसि
:संन्यासयोगयुक्तात्मा = कर्मसमर्पणरूपयोगसहितः
:विमुक्तः = कर्मरूपबन्धविमुक्तः
:माम् उपैष्यसि = मां लप्स्यसे ।

## अर्थः 
एवं सर्वस्यापि कर्मणः मयि अर्पणेन त्वं तत्फलीभूतैः शुभाशुभैः पुण्यपापैः मुक्तो भविष्यसि । एवं कर्मसन्न्यासरूपेण सहितः बन्धनात् विमुक्तश्च अन्ते मां प्राप्नोषि ।

## सम्बद्धसम्पर्कतन्तुः
*भगवद्गीता (मूलश्लोकाः)
*भगवद्गीता

28
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:श्रीमद्भगवद्गीतायाः श्लोकाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः गीतासम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* संस्कृतम्
* श्रीमद्भगवद्गीता
* शङ्कराचार्यः
* रामानुजाचार्यः