open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
मुहुर्त पनणम्

मुहुर्त पनणं भारतीय पनणेषु विख्यातः उत्सवः इव। अयं उत्सवः दीपावलि दिने मध्य भारते आचरिष्यते। अयं पनण कालः सायं काले भवति। अयं कालः अपि नेष्नम् स्ताक् एक्स्चेन्ज इति सन्चय स्थलेन विज्नापितं भवति॥ अयं उत्सवः गुजरात् सांस्कृतिषु जातः।
## पनणम्
मुहुर्त पनणम् समये प्रतिभूतिपरिवर्तिनः तेषां सांस्कृतिक वस्त्रान् धारयित्वा प्रतिभूति पनणं कर्व्ति। तत् उद्योगस्थलः दीपावलिना अलंकृतः भवति। विविधवर्णे रंङ्गवल्लिणा अलंकृतः भवति। अयं संस्कारः चिरकालत् हारितं अवलोकितं अवलोकितं च अस्ति। तत् दिने "सेन्सेक्स्" वर्धनं सौभाग्यं सूचयति। अयं पनण कालः व्यापारीणां नूतनवर्षारम्भं सूचयति। प्रतिभूतिपरिवर्तिनः लाभं स्वीकुर्वन्ति दिनविपनेण।
लघुचित्रम्
कन्दुकस्तुतिः

कन्दुकः - गेन्दुकः इति जनप्रियः सर्वसामन्यश्च क्रीडनकः | तत्त्ववादप्रवर्तक इति प्रसिद्धिं गतेन मध्वाचार्येण (क्रिस्तशक. १२३८-१३१७) बाल्यकाले पूर्वाश्रमे विरचितं सुमनोहरस्तोत्रमिदं तस्य विशिष्टकाव्यकौशलमपि प्रकाशयति |

## **स्तोत्रम्** 
अम्बरगङ्गा-चुम्बित-पादः पदतल-विदलित-गुरुतर-शकटः ।

कालियनाग-क्ष्वेल-निहन्ता सरसिज-नवदल-विकसित-नयनः ॥१॥

कालघनाली-कर्बुर-कायः शरशत-शकलित-रिपुशत-निवहः ।

सन्ततमस्मान् पातु मुरारिः सततग-समजव-खगपति-निरतः ॥२॥

## **अन्वयः** 
अम्बरगङ्गा-चुम्बित-पादः पदतल-विदलित-गुरुतर-शकटः कालियनाग-क्ष्वेल-निहन्ता सरसिज-नवदल-विकसित-नयनः कालघनाली-कर्बुर-कायः शरशत-शकलित-रिपुशत-निवहः सततग-समजव-खगपति-निरतः मुरारिः अस्मान् सन्ततं पातु |

## **प्रतिपदार्थः** 
**अम्बरगङ्गाचुम्बितपादः** 

अम्बरम् = आकाशः | द्योदिवौ द्वे स्त्रियामभ्रं व्योम पुष्करमम्बरम् - इत्यमरः | आकाशे देवलोके वा प्रवहति गङ्गा सा अम्बरगङ्गा | तया देवगङ्गया चुम्बितः पादः यस्य सः अम्बरगङ्गाचुम्बितपादः | वामानावतारे त्रिविक्रमरूपसमये प्रजापतिब्रह्मणा दिव्यगङ्गाजलेन पूजितः | उक्तं च -

धातुः कमण्डलुजलं तदुरुक्रमस्य पादावनेजनपवित्रतया नरेन्द्र |

स्वर्धन्यभून्नभसि सा पतती निमार्ष्टि लोकत्रयं भगवतो विशदेव कीर्तिः || (श्रीमद्भागवतम् ८.२१.४) 

**पदतलविदलितगुरुतरशकटः**

यस्य पादतलभागेन गुरुतरः महान् शकटः यानविशेषः विदलितः भग्नः सः | शैशवावस्थायां श्रीकृष्णः शकटरूपिणम् असुरं लीलया पादाघातेन हतवान् इति | क्लीबेऽनः शकटोऽस्त्री स्यात् गन्त्री कम्बलिवाह्यकम् - इत्यमरः |

**कालियनागक्ष्वेलनिहन्ता** 

कालियनामकनागस्य विषं यः अपहृतवान् | कन्दुकग्रहणव्याजेन यमुनाजलं प्रविश्य श्रीकृष्णः तन्निवासं विषसर्पं मर्दितवान् | क्ष्वेलस्तु गरलं विषम् - इत्यमरः |

**सरसिजनवदलविकसितनयनः** 

सरसिजं कमलम् | सरसि जायते इति | नवदलविकसितं नूतनशकलैः पुष्पितं | कोमलकमलपुष्पमिव नेत्रं यस्य सः | 

**कालघनालीकर्बुरकायः** 

काळाः कृष्णवर्णाः घनाः मेघाः | तेषाम् आली पङ्क्तिः | आली सख्यावली अपि - इत्यमरः | कृष्णमेघवत् वर्णयुक्तः कायः देहः यस्य सः | चित्रं किर्मीरकल्माषशबलैताश्च कर्बुरे - इत्यमरः |

**शरशतशकलितरिपुशतनिवहः** 

शरशतं बाणसमूहेन रिपुशतनिवहः शत्रुगणः शकलितः खण्डितः पराजितः येन सः | समूहनिवहव्यूहसंदोहविसरव्रजाः - इत्यमरः | रामकृष्णाद्यवतारेषु दुष्टशिक्षणं शिष्टरक्षणं कृतवान् |

**सततगसमजवखगपतिनिरतः**

सततगः सततं सर्वदा गच्छतीति वायुः | समजवः सदृशवेगः | वायुः सदृशः वेगः यस्य अस्ति सः गरुडः | खगानां पक्षिणां पतिः श्रेष्ठः गरुडः | तस्मिन् गरुडे निरतः संस्थितः | गरुडवाहनः विष्णुः |

**मुरारिः**

मुरनामकदैत्यस्य अरिः हन्ता | मुरस्य संसारतापस्य हर्ता इति वा |

**सन्ततम् अस्मान् पातु** 

सन्ततं सर्वदा अस्मान् भक्तजनान् पातु रक्षतु |

## **बाह्यानुबन्धाः**
कन्दुकस्तुतिः ध्वनिमुद्रणम्

वर्गः:द्वैतग्रन्थाः
वर्गः:मध्वाचार्यस्य कृतयः
यूक्लिड्

यूक्लिड् अलेक्सान्ड्रिया महोदयस्य संक्शिप्त नाम यूक्लिड् इति। अयं ग्रीक् देशस्य गनितञः। रेखागनितसय पिता इति सर्वदा उल्लेखितः जनैः। राञः टोलेमि शासनकाले अयं अलेक्सान्ड्रिया मध्ये अतीव क्रियाशीलः आसीत् । तस्य एलिमेण्ट्स् नामक ग्रन्थ​: गनितेतिहासे महान् प्रभावयुतोऽस्ति। अस्य ग्रन्थस्य प्रकटणादारभ्य विंशति: शतमानपर्यन्तं गणितपाठ्यक्रमे प्रमुखपाठ्यपुस्तकरूपेण स्वीकृत:। यूक्लिड् महोदय: त्रिभुजविभागं वृत्ताकार रेखगणित तथा संख्याशास्त्रं उद्दिश्य पुस्तकानि अरचयत्। यूक्लिड् इति अस्य महोदयस्य नाम आङ्ग्लभाषाया:अनुवाद:। वस्तुत: इदं नाम ग्रीक् भाषायां 'प्रसिद्ध:, वैभवोपेत' इति मन्यते।

### **जीवनम्** 
अस्य महोदयस्य देश-कालादि विषये अत्यन्तम् अल्प संबन्धादि विषया: उपलभ्यन्ते मूलरूपेण। प्राय: अयं क्रिस्तपूर्व ३२५ तमे शतमाने अभवत् इति ऊहा अस्ति। अस्य जनन-मरण-देश-कालादि विषया: इदम् इत्थम् इति वक्तुं न शक्यते। किन्तु अस्य समकालिकै: उल्लेख: क्रियते। विस्त्रुत रूपेण अस्य चरितम् अरब् देशस्थै: लिख्यते यत् अयं "टयर्" इति नामके स्थाने अजायत इति। इदं जीवनचरितं प्राय: ऊहात्मक: इति परिगणितोऽस्ति। २७० क्रिस्तपूर्व शतमाने प्राय: अलेक्सान्ड्रिया देशे अयम् अस्तङ्गत। 

### **एलिमेन्ट्स्(Elements)** 
प्रोक्लस् अभिप्राये यूक्लिड् महोदय: प्लाटो इत्यस्य आग्रहरूपेण एलिमेन्ट्स् ग्रन्थस्य अभ्युदयोऽभवत्। यद्यपि पूर्वगणितञानाम् मूलविचारधारा: दृष्यन्ते तथापि यूक्लिड् महोदयस्य इयम् उपलब्धि: अस्ति यत् एतेषां विचाराणां प्रस्तुति: एकरूपेण तार्किकबध्दं आसित्। एतेन अस्य उपयोग: तथा सम्बधस्थापनार्थम् आनुकूल्यम् अभवत्। अस्मिन् ग्रन्थे पारिश्रमिक गणित आधारपध्दति: अस्ति। यस्य उपयोग: २३ शतमानपर्यन्तं कृत: दृश्यते। अस्मिन् ग्रन्ते वर्णित रेखागणितपध्दति: चिरं यावत् परिगणिता यत् केवलं एषा एव साध्य रेखगणितविषये। अद्य यथा सम्भवं सर्वत्र यूक्लिडियन् रेखागणित इति नाम्नैव प्रचारे प्रयोगे चास्ति। यद्यपि अयं ग्रन्थ: रेखागणित विषये चिरपरिचित:, तथापि अत्र संख्याशास्त्रमपि द्रष्टुं शक्यते।

### **इतर कृतय:** 
रेखागणित समस्यासु दत्त सूचनाया: स्वभाव: तथा निहितार्थानि च "Data" ग्रन्थे सन्ति।

"Divisions of figures" ग्रन्थ: केवलम् अरेबिक अनुवादे भागरूपेण दृश्यते। एष: ग्रन्थ: रेखागणित चित्रस्य विभाग: यत् क्वचित् द्वौ भागे अथवा अधिक समानभागेष अथवा अधिक भागा: दत्त प्रमाणेषु। 

"Catoptrics" ग्रन्थ: गणितशास्त्रस्य प्रतिबिम्बैव स्मृत:। 

"Phaenomena" ग्रन्थ: वृत्ताकर खगोल शास्त्रस्योपरि महान् शास्त्रीयग्रन्थ:।

"Optics" ग्रन्थस्य प्रामुख्यं इदमस्ति यत् अद्द्ष्य किरणा: दृष्टिजन्या अस्माकं नेत्राभ्यामेव निर्गच्छति इति।

### **गौरव परम्परा** 
एतस्य महोदयस्य गौरवार्थम् यूरोपियन् स्पेस् एजेन्सि (ESA) यूक्लिड् स्पेस्क्रफ़्ट् इति एव तस्य नाम स्थापितम्।

### निगमानि 
१) विकिपीडिया

२) विकिमीडिया कामन्स्

## सम्बद्धाः लेखाः
* भारतम्
* संस्कृतम्
* अष्टाङ्गयोगः
* हठयोगः

वर्गः:ग्रीक्-देशीयाः
बालाकोट् वैमानिकक्षिप्राक्रमणम्

२०१९ तमे वर्षे फेब्रवरी मासस्य 2019 तमे दिनाङ्के पाकिस्तानस्य बालाकोट् एवं अन्ययोः स्थलद्वययोः भारतीयवायुसेनया क्षिप्राक्रमणं विहितम्। द्वादश मिराज्2000 विमानानानां साहाय्येन इदम् आक्रमणम् प्रवृत्तम्। भारतीय सैन्यस्य उपरि जैश् मुहम्मद् सङ्घटनेन पुल्वामा इत्यत्र कृतस्य आक्रमणस्य प्रत्युत्तररूपेण इदं वायुसेनायाः क्षिप्राक्रमणं प्रवृत्तम्। अस्मिन् आक्रमणे २५०-३०० परिमिताः उग्रगामिनः मृताः इति भारतीयवायुसेनायाः स्पष्टीकरणं वर्तते।

## पृष्ठभूमिः
१४ फेब्रवरी २०१९ तमे दिनाङ्के जैश् मुहम्मद् उग्रगामिभिः भारतीयसेनायाः उपरि आक्रमणं कृतम्। अस्मिन् विस्फोटकाक्रमणे ४४  सि.आर्.एफ्.सैनिकाः मृताः। भारतस्य प्रधानमन्त्री नरेन्द्रमोदी उग्रान् प्रतीकर्तुं सेनायै परमाधिकारं दत्तवान्। ततः वायुसेनया वैमानिकमाक्रमणं कृतम्।

## आक्रमणम्
फेब्रवरी २६ तमे दिनाङ्के रात्रौ ३ वादने बालाकोट् इति स्थले जैश् ए मुहम्मद् सङ्घटनस्य शिबिरस्योपरि वैमानिकाक्रमणं कृतम्। सहस्र के.जि परिमितानि स्फोटकानि स्फोटितानि।  समाने समये एतदतिरिच्य अन्यत्र स्थलद्वययोरपि एतादृशम् आक्रमणं भारतीयवायुसेनया कृतम्।  

## परिणामः
पाकिस्तानेनापि फेब्रवरी २८ तमे दिनाङ्के भारतस्योपरि वैमानिकाक्रमणस्य प्रयासः कृतः। पाकिस्तानस्य अधीने मिराज् विमानयानं आसीत्। भारतेन ८ मिग् विमानानां साहाय्येन पाकिस्तानस्य २४ विमानानि विस्थापितानि। अस्मिन् समये भारतस्य विमानयोद्धा अभिनन्दनः पाकिस्तानीयैः ग्रहीतः। ततः दिनद्वयानन्तरं तस्य हस्तान्तरणं पाकिस्तानेन कृतम्।

## उल्लेखाः
वर्गः:इस्लामी आतङ्कवादः
अभिनन्दनः वर्धमानः

अभिनन्दनः वर्धमानः भारतीयवायुसेनायाः विङ्ग् कमाण्डर्। सः वैमानिकाक्रमणतः रक्षणवेलायां पाकिस्ताने पतितः दिनद्वयं यावत् पाकिस्तानस्य अधीने आसीत्।  भारतसर्वकारेण वीरचक्रप्रशस्त्या सम्मानितः । 

## बाल्यम्, उद्योगः च
अभिनन्दनस्य जन्म काञ्चिपुरतः १९ किमी दूरे विद्यमाने तिरुपमनूर् इति ग्रामे अभवत्। तस्य पिता वायुसेनायाः अधिकारी माता च वैद्या। अभिनन्दनस्य पत्नी अपि वायुसेनायाम् अस्ति। न्याशनल् डिफेन्स् अकाडेमी द्वारा पदवीं समाप्य अभिनन्दनः २००४ तमे वर्षे वायुसेनां प्रविष्टवान्। आदौ सः Su-30 MKI विमानस्य चालकः आसीत्। तदनन्तरं मिग् विमाने चालकः अभवत्।  

## बन्धनम्
भारतेन पुल्वामा आक्रमणं विरुद्ध्य उग्रशिबिराणामुपरि वैमानिकं क्षिप्राक्रमणम् कृतम्। ततः पाकिस्तानेन फेब्रवरी २७ तमे दिनाङ्के F-16 विमानयानसाहाय्येन भारतस्योपरि आक्रमणस्य प्रयासः कृतः। अभिन्दनः मिग् विमानेन पाकिस्तानीयविमानम् अमारयत्। तदैव पाकिस्तानसीमानं प्रविष्टः अभिनन्दनः प्याराच्यूट् साहाय्येन पाकिस्तानभूमौ अपतत्। तत्र तस्य बन्धनं प्रवृत्तम्।

## विमोचनम्
जिनीवासन्धिमनुसृत्य अभिनन्दनः भारतं प्रतिप्रेषणीयः इति भारतीयसर्वकारेण उक्तम्। फेब्रवरी २८ तमे दिनाङ्के पाकिस्तानस्य प्रधानमन्त्री अभिनन्दनः भारतं श्वः प्रेष्यते इति उदघोषयत्। तदनुसारं मार्च् १ दिनाङ्के रात्रौ ९.०० वादनसमये अभिनन्दनः वाघा सीमनि भारतं प्रति दत्तः।

## विडियोचित्राणि
पाकिस्ताने बन्धनसमये अभिनन्दनस्य कतिचन वीडियोचित्राणि कृत्वा पाकिस्तानेन प्रकाशितानि। कस्मिंश्चित् चित्रे तस्य रक्तसिक्तं मुखम् आसीत्। अन्यत्र चित्रे सः चायं पिबन् आसीत्। परन्तु अभिनन्दनेन चित्रेषु तस्य नाम, वायुसेनायाः स्थानम्. धर्मः एव उक्तः। अन्यत् किमपि सः न अवोचत्।

## श्मश्रूः
अभिनन्दनस्य श्मश्रूः चापाकारेण कपोलार्धभागं व्याप्ता। अभिनन्दनस्य बन्धनान्तरं एतस्य श्मश्रूशैली भारते प्रसिद्धा वर्तते।

## उल्लेखाः
वर्गः:भारतस्य रक्षाव्यवस्था
वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
लोकसभानिर्वाचनम् २०१९

## निर्वाचनदिनाङ्काः
निर्वाचनम् सप्तसु घट्टेषु चाल्यते। मतगणना मे २३ दिनाङ्के। बिहार-उत्तरप्रदेश-पश्चिमबङ्गालराज्येषु सप्तस्वपि घट्टेषु निर्वाचनं चाल्यते। निर्वाचने ९० कोटिजनाः मतदानं कर्तुम् अर्हाः आसन्। निर्वाचने आहत्य ६७% प्रजाः मतदानम् अकुर्वन्। एतत् भारतीयनिर्वाचनेतिहासे अधिकतमं मतदानं विद्यते। २०१९ वर्षस्य लोकसभानिर्वाचने महिलाः अपि अधिकसङ्ख्यया मतदानम् अकुर्वन्। 

## प्रमुखपक्षाः
भारतीयजनतापक्षः, काङ्ग्रेस् पक्षः च राष्ट्रस्तरे मुख्याः पक्षाः विद्येते। उत्तरप्रदेशे समाजवादिपक्षः(एस्. पि), बहुजनसमाजवादी पक्षः(बी. एस्. पी), देहल्याम् आम-आदमी-पक्षः (आप्), ओरिस्सायां बीजुजनतादलम्(बीजेडी), पश्चिमबङ्गाले तृणमूलकाङ्ग्रेस्(टीएम्सि), तमिळुनाडुराज्ये डीएम्के, केरले कम्यूनिष्ट्, आन्ध्रप्रदेशे वैएस् आर् काङ्ग्रेस्, बिहारे जेडियु, महाराष्ट्रे शिवसेना च अन्ये प्रमुखाः पक्षाः।   भारतीयजनतापक्षस्य नेतृत्वे एन् डि ए, काङ्ग्रेस् पक्षस्य नेतृत्वे यूपिए समाजवादिपक्ष-बहुजनसमाजवादिपक्षयोः मेलनेन रचितं महागठबन्धनं च निर्वाचने प्रमुखानि मैत्रिदलानि विद्यन्ते।

## परिणामः
२०१९ तमे वर्षे जातस्य लोकसभानिर्वाचनस्य परिणामः मे मासस्य २०१९ तमे दिनाङ्के प्रकाशितः। परिणामः एवं वर्तते
### पक्षानुगुणं परिणामः 
निर्वाचनस्य परिणामः इत्थं वर्तते

### मैत्रिदलानुगुणं परिणामः 
## परिणामस्य मानचित्रम्
## उल्लेखः
महम्मद् हनीफ् खान् शास्त्री

]]

**महम्मद् हनीफ् खान् शास्त्री** भारतीयः संस्कृतविद्वान् सः २००९ तमे वर्षे न्याशनल् कम्यूनल् हार्मोनी पुरस्कारं प्राप्तवान्। भारतीयसर्वकारेण २०१९ तमे वर्षे साहित्यिक-शैक्षणिकक्षेत्रे पद्मश्रीः पुरस्कारेण च सभाजितः।

## बाल्यजीवनम् 
हनीफ् खानः उत्तरप्रदेेशराज्यस्य सोनभद्रा मण्डले जन्म प्राप्तवान्।  दूरदर्शने कस्मिंश्चित् सन्दर्शने सः वदति यत् मम परिवारे पञ्चमकक्ष्याम् उत्तीर्णः अहम् एक एव इति। तस्य गृहस्य स्थितिः अध्ययनानुकूला नासीत्। सः प्रौढशालायाम् अनुत्तीर्णः। तदा तस्य गुरुः पण्डितरतनलालशास्त्री प्रतिदिनं भगवद्गीतायाः एकम् अध्यायं पठतु इति प्रेरितवान्। एवम् आरब्धं भगवद्गीतापठनं भारतीयग्रन्थेषु तस्य रुचिम् अवर्धयत्। सः भारतीयग्रन्थान् पठित्वा तद्विषये अन्यान् बोधयति स्म च। एतेन तस्य संस्कृतपठनेऽपि रुचिः प्रवृद्धा।  संस्कृतेन विना भगवद्गीतायाः तत्त्वं ग्रहीतुं न शक्यते इति सः अचिन्तयत्।

## शिक्षणम् 
हनीफ खानः वाराणस्यां सम्पूर्णानन्दविश्वविद्यालये संस्कृते शास्त्रिपदवीं(बि.ए) आचार्यपदवीं(एम्.ए) प्राप्तवान्। तस्य ऐच्छिकविषयः पुराणम् आसीत्। ततः गायत्रीमन्त्र-सुराफेतयोः अर्थानुसन्धानपुरस्सरं तुलनात्मकम् अध्ययनम् इति विषयमधिकृत्य विद्यावारिधिपदवीं(पी.एच् डि) अपि अलभत।अनन्तरंराष्ट्रियसंस्कृतसंस्थाने आचार्यः(प्रोफेसर्) आसीत्।

## पुस्तकानि 
महम्मद् हनीफ् खानस्य अष्टौ पुस्तकानि प्रकाशितानि सन्ति। यथा-
*मोहनगीता 
*गीता एवं कुरान् में सामंजस्य
*वेद और कुरान् से महामंत्र गायत्री और सुराह फतिहा
* वेदों में मानवाधिखार
*मेलजोल
*महामंत्र गायत्री का बौद्धिक उपयोग
*श्रीमद्भगवद्गीता और कुरान
*विश्वबंधुत्व का प्रत्यक्ष प्रमाद

## उल्लेखाः 
वर्गः:संस्कृतलेखकाः
तेजस्वी सूर्यः

तेजस्वी सूर्यः (नवम्बर् १६ १९९०) कश्चन भारतीयः राजनेता। बेङ्गलूरुदक्षिणक्षेत्रस्य लोकसभासदस्यः। तेजस्वी सूर्यः भारतीयजनतापक्षस्य कर्णाटकराज्यस्य युवमोर्चा इत्यस्य वक्ता वर्तते। वृत्त्या च अधिवक्ता वर्तते। 
तेजस्वी सूर्यः २०१९ तमे भारतीयलोकसभानिर्वाचने बेङ्गलूरु दक्षिणक्षेत्रतः भारतीयजनतापक्षस्य संसत्सदसस्यः वर्तते। सः २०१९ तमे निर्वाचने भारतीयजनतापक्षस्य वयसा कनिष्ठतमः अभ्यर्थी आसीत्। .

## बाल्यजीवनम् 
तेजस्वी सूर्यः डा. सूर्यनारायणः एवं रमा दम्पत्योः पुत्रः। वासस्थानं बेङ्गलूरुनगरस्य बसवनगुडि। तस्य परिवारः पारम्परिकः। बाल्यकाले संस्कृतबालकेन्द्रे अपि प्रशिक्षितः। तस्य शिक्षणं तु कुमारन्स् शालायां, जयनगरस्य न्याशनल् कालेज् मध्ये, न्याशनल् ला कालेज् मध्ये च अभवत्।

## राजनैतिकजीवनम् 
तेजस्वी सूर्यः बाल्यकालादपि सङ्घस्य स्वयंसेवकः आसीत्। महाविद्यालयाध्ययनकाले अखिलभारतीयविद्यार्थिपरिषदः राज्यकार्यदर्शी च आसीत्।२०१३-१०१४ वर्षयोः इण्डियाफाक्ट् इति पत्रिकायाः अङ्कणकारः अपि आसीत्। ३७० विधिः, त्रिप्पल् तलाख्, देशस्य भद्रता इत्यादिषु विषयेषु निपुणः वक्ता च ।

## माध्यमम् 
लोकसभानिर्वाचने तस्य स्पर्धा भवति इति विषयः सामाजिकजालपुटेषु  मुख्यः विषयः अभवत्। तेजस्वी सूर्यः भारतस्य नूतनः युवनेता इति ट्विट्टर् मध्ये बहुविधसन्देशाः प्रसृताः।तं विरुध्य अपि माध्यमेषु अनेके विषयाः प्रवृत्ताः परन्तु तात्कालिकरूपेण तस्य अवरोधः अपि कृतः।

## २०१९ निर्वाचनम्
२०१९ तमे लोकसभानिर्वाचने तेजस्वीसूर्यः काङ्ग्रेस् अभ्यर्थिनः हरिप्रसादस्य विरुद्धं  ३,३१,१९२ मतैः जयं  प्राप्तवान्।

## २०२१ कोविड् बेड् अव्यवहारः
मे ५ २०२१ तमे दिनाङ्के रविसुब्रह्मण्यः, उदयगरुडाचार्यः, सतीशरेड्डी इति शासकैः सह कोविड् वैद्यालयान् गतवान् । तत्र वैद्यालये चलतः अव्यवहाराणां विषये प्रश्नः कृतः । पत्रकाराणां गोष्ठ्यां अव्यवहारः विस्तरेण विवृतः । एतस्मिन् विषये मतीयद्वेषं योजयतः जनानां विषये तेजस्वी सूर्यः खेदं प्रकटितवान्   ।

## उल्लेखाः
## बाह्यसम्पर्काः 
* 

वर्गः:भारतीयजनतापक्षस्य नेतारः
वर्गः:भारतीयराजनेतारः
वर्गः:१९९० जननम्
वर्गः:जीवतव्यक्तयः
विश्वासः हेच् आर्

डा **हेच्. आर्. विश्वासः** कश्चन संस्कृतविद्वान्। सः मङ्गलूरुनगरे वसति। एस् एल् भैरप्पस्य आवरणम् इत्युपन्यासस्य अनुवादार्थं (कन्नडतः संस्कृतम् प्रति)केन्द्रसाहित्यअकाडमीपुरस्कारं प्राप्तवान्।

विश्वासः संस्कृतान्दोलने सक्रियः वर्तते। पञ्च वर्षाणि संस्कृतमासपत्रिकायाः सम्भाषणसन्देशस्य सम्पादकः अपि आसीत्।  विश्वसंस्कृतपुस्तकमेलायाः कार्यकारिगणसदस्यः, संस्कृतभारत्याः अखिलभारतप्रकाशनप्रमुखश्च आसीत्। राष्ट्रियसंस्कृतसंस्थानस्य संस्कृतसम्भाषणपाठानां पाठकः अपि आसीत्। ते पाठाः ज्ञानदर्शनवाहिन्यां डिडि भारतीवाहिन्यां च प्रसारिताः। होसदिगन्त इति कन्नडपत्रिकायां सङ्गत इति साप्ताहिकं लेखं लिखति स्म। ५ कक्ष्यातः ७ कक्ष्यापर्यन्तं संस्कृतपाठ्यचर्यारचनसमितौ विश्वासः कार्यम् अकरोत्।

विश्वासः कुवेम्पुविश्वविद्यालयतः एम्. ए पदवीं प्राप्तवान्। सः विद्वत्पदवीधरश्च वर्तते। 

आवरणम् इत्यस्य कन्नडभाषायाः उपन्यासस्य संस्कृतानुवादः विश्वासेन कृतः २००८ तमे नवम्बर् मासे प्रकाशितः  तस्य मत्ते होत्तितु हीब्रू हणते इति कन्नडभाषापुस्तकम् जि. वेङ्कटसुब्बय्येन लोकाय अर्पितम्। and was briefly on the best-seller list in 2006. एस् एल् भैरप्पस्य पर्व इति उपन्यासः अपि विश्वासेन संस्कृतेन अनूदितः, २०१२ तमे वर्षे प्रकाशितः.
२०१३ तमे वर्षे साहित्यअकाडेमीबालसाहित्यपुरस्कारं मार्जालस्य मुखं दृष्टम् इत्युपन्यासग्रथनाय प्राप्तवान्।

## कृतयः
संस्कृतपुस्तकानि
* अपश्चिमः पश्चिमे
* हेमच्छकटिकम्
* कौशलबोधिनी
* भुवमानीता भगवद्भाषा
* मार्जालस्य मुखं दृष्टम्
कन्नडकृतयः
* मत्ते होत्तितु हीब्रू हणते
* पिडिदु संस्कृत सूत्रव
* सङ्घं शरणं गच्छामि
अनुवादः
* आवरणम्
* पर्व

## उल्लेखाः
## बाह्यसम्पर्काः
* *Modern Sanskrit Writings in Karnataka*, Rashtriya Sanskrit Sansthan, 2009.
* About 'Apaschimaha Paschime'
; Speeches by him
* Speech by H. R. Vishwasa (in Sanskrit)
* saMskrita-kAvya-parichayaH , introduction to Sanskrit poetry/poetics
* saMskRtasAhitye hAsyam , humour in Sanskrit literature

वर्गः:संस्कृतलेखकाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
श्येनः

श्येनः कश्चन महापक्षी। श्येनस्य ७४ प्रभेदाः वर्तन्ते इति जीवविज्ञानिनः वदन्ति।

## प्रकृतिः
श्येनः आकारेण महान् भवति। सः मांसं खादति। मांसखादने तस्य चञ्चूः, पादनखाश्च अनुकूलाः भवन्ति। अन्यपक्षिणां चञ्च्वाः अपेक्षया श्येनस्य चञ्चूः भारयुता बलिष्ठा च भवति। प्रायेण श्येनः कृष्णवर्णीयः भवति। श्येनः आकाशे उपरिभागे एव डयते। तस्य नेत्रं तीक्ष्णं भवति। मारिषस्य श्येनस्य नेत्रस्य प्रमाणं मानवनेत्रस्य प्रमाणात् द्विगुणितं वर्तते। श्येनस्य दर्शनशक्तिः मानवस्यापेक्षया चतुर्गुणिता भवति।. पुंश्येनस्य अपेक्षया स्त्रीश्येन आकारेण महान् भवति।
महावृक्षेषु बहु उपरिभागे श्येनाः नीडं रचयन्ति। प्रायेण श्येनः अण्डद्वयं सृजति। परन्तु प्रथमतया जातः शिशुः अपरम् अण्डं नाशयति। एवं प्रथमशिशुः प्रायेण स्त्री एव भवति, यश्च आकारेण महान् भवति।
स्टेल्लर् समुद्रश्येनः प्रायेण ९ के.जि भारयुतः भवति। एषः श्येनेषुः भारतमः। न्यूनभारयुतः श्येनो नाम सौत् निकोबार् सर्पेण्ट् श्येनः। सः 450 ग्रां परिमितः भवति।

## प्रभेदाः
मुख्यरूपेण श्येनानां चत्वारः प्रभेदाः प्रसिद्धाः। मीनश्येनाः, लघुपादश्येनाः, सर्पश्येनाः महारण्यश्येनाः चेति। मीनश्येनाः महाश्येनाः। उत्तरअमेरिकादेशे प्रायेण समुपलभ्यन्ते। एते समुद्रजीविनः भुक्त्वा जीवन्ति। लघुपादश्येनाः सर्वत्र वसन्ति।सर्पश्येनाः सर्पं भुञ्जते। एते आफ्रिकाखण्डे एशियाखण्डस्य दक्षिणभागे च वसन्ति। महारण्यश्येनाः अमेरिकाखण्डस्य अरण्येषु भवन्ति।

## सांस्कृतिकं महत्त्वम्
प्रायेण सर्वेषां देशानां संस्कृतिषु श्येनपक्षी विशिष्टं स्थानम् आवहति। विष्णोः वाहनं गरुडः श्येनस्य चञ्चूं पक्षौ च धरति इति कथा प्रसिद्धा। एटाना इति राजानां कश्चन श्येनः स्वर्गं नीतवान् इति ग्रीक् देशीयकथायां वर्णितं वर्तते।श्येनः साक्षात् सूर्यं द्रष्टुं शक्नोति इति लुकान् इत्यस्य पिल्ली इत्यस्य च मध्यकालीन लेखकयोरभिप्रायः।केनडादेशे श्येनस्य आखेटकं निषिद्धं वर्तते।

## उल्लेखाः
वर्गः:पक्षिणः
फेवा सरोवर

**फेवा सरोवर** नेपालदेशस्य गण्डकीप्रदेशे पोखरानगरे स्थितः एकः रमणीयः जलाशयः अस्ति। अयं तालः हिमालयपर्वतश्रृङ्गाणां सुन्दरं प्रतिबिम्बं स्वसलीलतले दर्शयति।

फेवासरोवर मध्ये एकः देवस्थानम् अपि अस्ति, यः **बराही मन्दिरम्** इत्युच्यते। एषः मन्दिरः जलमध्ये स्थितः अस्ति, तत्र नावयानं गत्वा दर्शनं कर्तुं शक्यते। तालस्य चतुर्दिशं हरितवनानि, गिरयः, पर्यटकगृहाणि च दृश्यन्ते।

प्रत्येकवर्षं सहस्रशः पर्यटकाः एतं स्थलम् आगच्छन्ति। तत्र नौकाविहारः, चित्रग्रहणम्, पर्वतदर्शनं च अत्यन्तं प्रसिद्धानि आकर्षणानि सन्ति।

फेवातालः न केवलं पर्यटनस्य केन्द्रं अस्ति, अपितु प्रकृतिसौन्दर्यस्य अपूर्वं उदाहरणं च अस्ति। एषः तालः लोकानां चित्तं हर्षयति च शान्तिं ददाति च।

## चित्र दिर्घा 
File:Sun Set over Phewa Lake.jpg|फेवा सरोवरे सूर्यास्त

File:Pokhara and Phewa Lake.jpg|सरोवरे अन्नपूर्णा श्रेण्याः प्रतिबिम्बम्

File:Phewa Lake 3, Pokhara, Nepal.jpg|सरोवरस्य परितः पर्वताः

File:Phewa lake 2.jpg|तालबराहीमन्दिरसहितं सरोवरस्य हवाईदृश्यम्

File:Phewa Lake - night.jpg|[फेवा सरोवर

File:Tal Barahi Temple, Kaski.JPG|तालबराहीमन्दिरम्

## संदर्भ ग्रंथाः 
[वर्गः:नेपालदेशस्य पर्यटकीयक्षेत्राणि
वर्गः:नेपालदेशः
शैक्षिकमनोविज्ञानम्

**शैक्षिकमनोविज्ञानम्**  (Educational psychology), मनोविज्ञानस्य सा शाखा वर्तते यस्याम्  मानवः शैक्षिकवातावरणे कथं अधिगच्छति तथा शैक्षणिकक्रियाकलापाश्च कथं प्रभावी भवितुमर्हन्ति इति अध्ययनं क्रियते । 'शिक्षामनोविज्ञानम् ' द्वयोः शब्दयोः मेलनेन उत्पन्नः - ‘शिक्षा’ ‘मनोविज्ञानञ्च’। अतः अस्य शाब्दिकः  अर्थः वर्तते – शिक्षया संबन्धितं मनोविज्ञानमिति।

अपरेषु शब्देषु अयं मनोविज्ञानस्य व्यावहारिकं रूपमस्ति। तथा च शिक्षाप्रक्रियायां मानवव्यवहारस्य अध्ययनविज्ञानमस्ति।शिक्षायाः सर्वेषु पक्षेषु यथा उद्देश्येषु ,शिक्षणविधिषु ,पाठ्यक्रमे, मूल्याङ्कने, अनुशासने च मनोविज्ञानस्य प्रभावः वर्तते। मनोविज्ञानं विना शिक्षाप्रक्रिया स्म्यकरूपेण न चलितुं शक्नोति।

## शिक्षामनोविज्ञानस्य परिभाषा 
शिक्षामनोविज्ञानं एतादृशं विज्ञानं वर्तते,यः शिक्षासमस्यानां विवेचनं, विश्लेषणं, समाधानं च करोति। शिक्षा मनोविज्ञानतः कदापि पृथक् नास्ति। मनोविज्ञानं कस्मिन्नेव स्वरूपे भवतु ,शिक्षया मनुष्याणां विकासं करोति।     

**स्किनरमहोदयानुसारेण** : शिक्षामनोविज्ञानं शैक्षणिकपरिस्थितिषु मानवीयव्यवहारस्य अध्ययनं करोति। शिक्षामनोविज्ञानं शिक्षया,या सामाजिकी प्रक्रिया अस्ति एवञ्च मनोविज्ञानेन,यः व्यवहारस्य विज्ञानं वर्तते, स्वार्थं गृह्णाति। 

**क्रो एवञ्च क्रो महोदयानुसारेण** : शिक्षामनोविज्ञानं व्यक्तेः जन्मादारभ्य वृद्धावस्थापर्यन्तं अधिगमानुभवानां वर्णनं व्याख्यां च करोति।

## मनोविज्ञानस्य आवश्यकता 
कैलीमहोदयेन शिक्षामनोविज्ञानस्य आवश्यकतां निम्नानुसारं उक्तमस्ति :-

1. बालकस्य स्वभावं  ज्ञातुम् ,

2. बालकं स्ववातावरणेन सामंजस्यं स्थापयितुं ,

3. शिक्षायाः स्वरूपस्य, उद्देश्यानां प्रयोजनानाञ्च ज्ञानाय ,

4. शिक्षणाधिगमसिद्धांतानां  विधीनाञ्च अवगमनम्,

5. संवेगानां नियंत्रणं शैक्षिकमहत्वस्य च अध्ययनम्,

6. चरित्रनिर्माणस्य विधीनां सिद्धांतानाञ्च अवगमनम्,

7. मूल्याङ्कन विधीनां प्रशिक्षणम् ,

8. शिक्षामनोविज्ञानस्य तथ्यानां सिद्धांतानाञ्च ज्ञानाय प्रयुक्तानां वैज्ञानिक विधीनां ज्ञानम्,

## प्रमुख शिक्षामनोवैज्ञानिकाः 
विलियम-जेम्स महोदयः  (1800-1899)

इवान-पावलाव महोदयः  (1849-1936)

जॉन-डीवी महोदयः  (1859-1952)

मारिया-मान्टेसरी महोदया  (1870-1952)

ऐडवर्ड-थॉर्नडाइक महोदयः (1874-1940)

जॉन-बी-वाट्सन महोदयः (1878-1958)

कुर्त-लेविन महोदयः (1890-1947)

जीन-पियाजे महोदयः (Jean Piaget / 1896-1980)

लिव-वाइगोत्सकी महोदयः (1896-1934)

कार्ल-रैंसम-रोजर्स महोदयः (Carl Ransom Rogers, 1902-1987)

बी-एफ-स्किनर महोदयः (B. F. Skinner, 1904-1990)

अब्राहम-मासलो महोदयः (Abraham Maslow, 1908-1970)

बेंजामिन-ब्लूम महोदयः (Benjamin Samuel Bloom, 1913-1999)

नोआम-चाम्सकी महोदयः (Noam Chomsky, 1928 )
फणी झञ्झावातः

#### शीर्षकपाठ्यांशः 
**फणी** () बङ्ग्ला भाषायाः इदं पदं सृष्टं वर्तते। सर्पस्य फणरूपमर्थं स्वीकृत्य इदं पदं संरचितं वर्तते।
एषः झञ्झावातः बलवान् आसीत्। भारते ओडिशाराज्ये एतस्य परिणामः सर्वाधिकरूपेण अभवत्। फणी झञ्झावातः एप्रिल् २६ २०१९ तमे दिने सुमात्राद्वीपे अभवत्।मे मासस्य २ तमे दिनाङ्के उच्छ्रायस्थितिं प्राप्य मे ५ तमे दिनाङ्के शान्तः अभवत्। फणी झञ्झावातावसरे दुर्घटनाः न भवेयुः इति धिया भारतस्य बाङ्ग्लादेशस्य च दशलक्षं जनाः सुरक्षिते स्थाने आश्रयं प्राप्तवन्तः। तथापि झञ्झावातकारणतः ६२ जनाः दिवङ्गताः।
## सन्दर्भाः
मोदो गकुएन खोकून तवा

**मोदो गकुएन खोकून तवा**(जापानी:モード学園コクーンタワー,Modo Gakuen Cocoon Tower)　जापान स्कूल ऑफ एजुकेशन.

वर्गः:जपान्-देशः
ओम् बिडला

**ओम बिडला** भारतीयराजनेतृषु अन्यतमा विद्यते । अद्यत्वे भारतीयसंसदि लोकसभाध्यक्षा पदारूढा । संसत्सदस्यारूपेण (कोटा लोकसभा क्षेत्रे) चिता।

## टिप्पणी 
वर्गः:राजनेतारः
वर्गः:भारतीयजनतापक्षस्य नेतारः
वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:राजस्थानस्य व्यक्तयः
वर्गः:जीवतव्यक्तयः
वर्गः:१९६२ जननम्
प्रतापचन्द्रसारङ्गी

प्रतापचन्द्रसारङ्गी भारतसर्वकारस्य राज्यमन्त्री वर्तते। एषः पशुपालनविभागस्य, लघूद्यमस्य च मन्त्री।  ओडिशाराज्यस्य बालाशोर् प्रान्तस्य राजनेता। भारतीयजनतापक्षस्य कार्यकारिसदस्यः। पूर्वं द्विवारम् ओडिस्साविधानसभायाः सदस्यः आसीत्। सः नीलगिरिविधानसभाक्षेत्रस्य प्रतिनिधिः आसीत्।

## बाल्यं शिक्षणं च
प्रतापसारङ्गी ओडिस्साज्यस्य बालाशोर् मण्डलस्य नीलगिरि उपमण्डलस्य गोपीनाथपुरे जन्म प्राप्तवान्। पदविशिक्षणं  बालाशोरस्य फकीरमोहन विद्यालये प्राप्तवान्। एषः विद्यालयः उत्कलविश्विद्यालयस्य अधीने वर्तते।
बाल्यादारभ्य एव तस्य अध्यात्मविषये आसक्तिः आसीत्। रामकृष्णमठस्य सन्न्यासी भवितुम् इष्टवान्। रामकृष्णमठस्य मुख्यालयं कोलकत्तानगरस्य बेलूरुमठम् तदा तदा गच्छति स्म। मठस्य सन्न्यासिनः प्रतापचन्द्रस्य परीक्षणं कृतवन्तः। तदानीं तस्य विधवा माता जीविता अस्ति इति इति विषयं ज्ञात्वा ग्रामं गत्वा मातुः सेवां कर्तुं सूचितवन्तः। ग्रामं प्रत्यागतः सः अनेकेषु सामाजिककार्येषु स्वात्मानं योजितवान्।

## वृत्तिजीवनम्
सारङ्गी राष्ट्रियस्वयंसेवकसङ्घस्य मण्डलस्तरीयम् उत्तरदायित्वं स्वीकृत्य कार्यं निरूढवान्। सः निर्धनिकानां कृते समर्काराकेन्द्रनाम्ना शालाः आरब्धवान्। एताः शालाः गणशिक्षामन्दिरस्य अधीने आसन्। सारङ्गी बालाशोरे मयूर्बन्यां च शालाः आरब्धवान्। अग्रे विधानसभासदस्यत्वस्य वेतनमपि शालाभ्यः एव अर्पितवान्।.

सः २०१४ तमे वर्षे अपि बालाशोर् लोकसभाक्षेत्रात् भारतीयजनतापक्षस्य अभ्यर्थित्वेन स्पर्धाम् अकरोत्। तत्र तस्य पराजयः अभवत्।  २०१९ तमे लोकसभानिर्वाचने  पुनरपि बालाशोरतः स्पर्धां कृत्वा विजयं प्राप्तवान्। बिजुजनतादळस्य लोकसभासदस्यः रवीन्द्रकुमारजेना एतेन १२९५६ मतैः पराजितः।.

मे २०१९ तमे वर्षे सारङ्गी राज्यमन्त्रीरूपेण प्रमाणवचनं स्वीकृतवान्। सः पशुपालनस्य, मत्स्योद्यमस्य, लघूद्यमानां च राज्यमन्त्रित्वेन नियोजितः।

## आरोपाः
१९९९ तमे वर्षे क्रैस्तधर्मगुरुः एवं तस्य शिशुद्वयस्य च दाहः ओडिस्साराज्यस्य मनोहरपुरे अभवत्। तद्दाहं भजरङ्गदलजना एव कृतवन्तः इत्यारोपः आसीत्। तदानीं प्रतापचन्द्रसारङ्गी भजरङ्गदलस्य मुख्यः आसीत्। दारासिङ्गनामकः अत्र प्रकरणे अपराधी इति २००३ तमे वर्षे उद्घोषणं जातम्। प्रतापसारङ्गी तु निरपराधी इति उद्घोषणा जाता।

## उल्लेखाः
वर्गः:भारतीयराजनेतारः
देवदत्त्त पट्टनायकः

**देवदत्त्त् पट्ट्नायकः** भारतस्य प्रसिद्धः लेखकः अस्ति। सः भारतस्य प्राचीन शास्त्रणि, कथाः, पुराणानि, होमा इत्यदि विषयाणाम् लिखति।पट्नायकः आधुनिक मनुषयः यः पुराणानि विषये भिन्न दृशीक् एव प्रदर्शयति। सः अस्माकं  देशस्य धनिक संस्कारमं, पुरनाणि विषये सुलभ विधीना प्रदार्शनं करोति। सः बहूनि पुस्ताकनि अलिखत्। एतत् सर्वम् एव प्रसिद्धम् अस्ति। तस्य रचित कतिचन पुस्तकानि जया,सितायनम्,मिथ्=मिथ्या,मम गीता,हनुमान् चालिसा इत्यादि सन्ति।

## आरम्भक जीवनम् 
पट्ट्नायकस्य जन्मम् ११ देसेम्बेर्,१९७० वर्षे मुम्बै नगरे अभवत्। सः तस्य शिक्षनम् ग्रन्त्स् मेदिकल् कालेज् अकरोत्। सः १४ वर्षे कल्पस्थान् उद्योगे कार्यम् अकरोत्।तदनन्तरम् सः तस्य् पुर्व समयम् पुरणानि विषये ञातुम् तथा तस्य विष्ये लिखितुम् समर्पिथवान्।

## तस्य पुस्त्कानि 
पट्ट्नायकस्य 'जया' महाभारत्स्य पुनः कथनम् अस्ति। 'सितायनम् ' सितायाः नेत्रिभिः रमायनाम् द्ऱुशीक् अस्ति।तस्य पुस्तकानि न केवलम् गुरुजनाः इष्टेन पठन्ति यौवनाः अपि सामामान प्रोत्साहेन तस्य पुस्तकानि पठन्ति।मम गीता श्रीमद् भगवत् गीतायाः विषये अस्ति। एतत् पुस्तकम् गीतायाः नितुषितम् अस्ति। अस्मिन् पुस्तके पट्नायकः आदि शकरचार्यस्य भाष्यक्रुतम् विषये अपि अलिखत्। तस्य सर्वाः पुस्तकानि अस्माकम् देशस्य् युवाः मनसि आस्क्ति रचयति। सः बहूनि प्रसिद्धानि वर्तापत्राणि प्रकराणि अपि लिखति।

## पर कर्मणानि 
सः न केवलम् पुस्तकानि लिखति,सः बहूनि दूरदर्शनम् द्रुश्यनि अपि करोति। तस्य  अथि प्रसैद्धः द्रुश्यः **-देवलोक् विथ् देवद्त्त्त पट्ट्नायकः** ।एतत् द्रुष्यः वार्तालाप द्रुष्यः अस्ति। अस्मिन् द्रुष्ये सः पुराणानि ,सम्स्कराणि स्बन्धे प्रश्ननानाम्  उत्तरयति। सः बिस्नेस् सूत्रा नाम् कार्यक्रमः अपि करिशष्यति। 

वर्गः:भारतीयलेखकाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:ओडिशाराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:ओडिशाराज्यस्य व्यक्तयः
वर्गः:परिशीलनीयानि
विमानयानम्

विमानयानम् इन्धनशक्त्या डयमानम् किन्चित् यन्त्रम् । अयम् यन्त्रम् बर्नॉल्लेः सिद्धान्तः उपयुक्त्वा कर्यम् करोति । अद्यत्वे विमानयनम् अस्माकम् जीवनशॅल्याः एक्प्र्मुखम् अङ्गम् । बहुपयोगि यानम् विमानयानम् वायुसेना नॉसेना भूसेन, अपिच क्रिशिकर्ये यातायातकार्येशु, विहरकार्येषु इत्यादिषु विविधप्रयोजनेषु उपयुज्यते । अस्माकम् भूलोके प्र्थम् स्वशक्त्या डयमानम् विमानयानम् व्रैट् सहोदराभ्याम निर्मितम् । 

विमानयानानाम् प्र्कल्पनम् तेषाम् प्रयोजनानुसारम् क्रियते । अतः विमानयानेषु एतावन्ति भेदाः । तथैव विमानयानानाम् संरचनासु अपि भेदाः द्र्श्यन्ते । 

## सिद्धांत
विमानयानानि वायोः अपेक्ष्या भारतराणि भवन्ति चेदपि कथं डयन्ते ? तेषां डयनं वातोन्नयनम् इति प्रक्रियया । विमानयानस्य पक्ष्योः वा देहस्य स्वरुपकल्पना वातोन्नयन्स्य जनयितुम् एव क्रियते। 

पक्षस्य उपरितलं कूर्मपृष्ठ इव उदुब्जं कल्पितं भवति । वेगेन पुरतो गमनेन पक्षॉ वायुम् उभयतः कर्तयति । वायुम् भेदयतोः पक्षयोः उपरि अधश्च वातचलनं भवति । उपरि चलन् वातः अधः चलतः वातस्य अपेक्ष्यया वेगेन धावति पक्षस्वरूपस्य् 
उद्बुजकारणात् । 

एवं वेगोत्कर्षेण पक्षयोः उपरि निर्वातत्वं उत्पद्यते । तस्मात् पक्षॉ उन्नीयते । एतत् उन्नयनम् एव् वातोन्नयनं उच्याते । न केवलं पक्षऑ, अपितु विमानयानानां देहसंरचनासु अपि एतेषु दिनेषु वातोन्नयन्स्य अनुकूलता कल्पते । तेन अधिकम् संभवः
, पतन्स्य अपायेभ्यः रक्षणं च । 

## चर्चति
 यन्त्रविशेषनुसार्ं विमानयानभेदाः अभिधीयन्ते ।

- पक्षविशेषानुसरं विमानयानभेदाः ।

- प्र्योजनानुसारं विमानयानभेदाः ।

## इतिहासः
प्राचीनकालात् मानुष्याणाम् डयने आसक्तिः वर्तते । वयम् सर्वदा डयमानान् कीटान् डयमानान् पक्षिणः च दृष्ट्वा अस्माकम् अपि डयने आसक्तिः प्रदर्षयामः । प्राचीन भारते पुष्पक विमानम् इति कश्चन् डयमानम् यन्त्रस्य विवरणम् रामायामण नामक ग्रन्थे अस्ति । तथैव तादृशि कथाः विष्वे प्राचीन सम्स्क्रुतिशु अन्यत्र वयम पश्यामः । यथा यॉव्वन देशे इकेरियस् नामक मनुष्यः पक्षिणः पक्षान् धृत्वा उन्नत स्थलात् कूर्दित्वान् इति कथा वर्तते ।  

अचिर इतिहासे अपि द्वाद्श शतके इराक देशस्य भग्दाद नगरे एवम् एकः प्रयत्नः आसीत् इति कथा अस्ति ।

## प्रतिरक्षा
## उल्लेख
https://en.wikipedia.org/wiki/Airplane
Airplane
पर्वता श्येन

**पर्वता श्येन** (Monte Águila), चिले.
सञ्चिका:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (12).jpg
सञ्चिका:Bomberos monte aguila.jpg
सञ्चिका:Img-estadio.jpg
सञ्चिका:Entrada x yumbel.jpg
सञ्चिका:Premiacion O.V.V. 2017 (4).jpg
सञ्चिका:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (103).jpg
सञ्चिका:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (14).jpg
सञ्चिका:Carros abandonados mte aguila.jpg

## आधारानि  
## बाह्‌य ग्रन्‍था
सदस्य वार्ता:Hardhrol

Hardhrol (चर्चा) १६:१७, २३ जुलाई २०१९ (UTC)

Harshil169 (चर्चा) ०६:५१, १५ दिसम्बर २०१९ (UTC)
मधुरस्मितम्

मधुरस्मितम्|
विश्वे प्रथमं बाल-संस्कृत-चलनचित्रम्।संस्कृतप्रक्रिया (संस्कृतोत्पन्नम्)आवेदयति मधुरस्मितम्|निदेशक:सुरेष् गायत्री|कथा बिजिला किषोर् कुमार्|पटकथा,सम्भाषणम् अरुण् नेल्लनाट्| गानरचना सुरेष् विट्टियरम्,बिजिला किषोर् कुमार्,डा.कुमार्.जे|संगीतनिदेशकः राजेष् नारायणः|

## सम्बद्धाः लेखाः
* भारतम्
* संस्कृतम्
* अष्टाङ्गयोगः
* हठयोगः

वर्गः:संस्कृतचलच्चित्राणि
जयतू सुरभारती ग्रन्थः

चित्रपाठ्यम्=|लघुचित्रम्|जयतु सुरभारती ग्रन्थः
## जयतु सुरभारती ग्रन्थः
विदुषां मनोविनोदार्थम् एष 'जयतु सुरभारती' ग्रन्थः साहलादं प्रस्तूयते।सुरभारत्या महत्वं सर्वेषामेव विदितम् । अत्र न केवलम् आध्यात्ममेव प्रस्तूयते ,अपितु ज्ञान- विज्ञानयोः  सर्वेऽपि पक्षाः सविशदं वर्ण्यन्ते,विव्रियन्ते च​।अत्र वेदाः,   उपनिषदः,   दर्शनानि,स्मृतयः, रामायण-महाभारतादिकं  मानवानाम् आचार​-शिक्षां वर्णयन्ति । तत् एव् केचन् विषया अत्र समासतः प्रस्तूयन्ते।

अधिकांशतो निबन्धाः आकाशवाणीतः प्रचारिताः प्रसारिताश्र्च । तत्र केचन निबन्धाः वैदिक साहित्य्-संबंद्धा वर्तेन्ते। तदयथा- वेदेषु भौतिकविज्ञान-सूत्राणि,वेदेषु राज्यशासनपद्धतिः,वेदेषु राष्ट्धर्मो विश्र्वधर्मश्र्चेत्यादयः,केचन निबन्धा महापुरूषाणां जीवन​-चरित​-संबद्धाः सन्॔ति॔। तदयथा- श्री रामचन्द्रावतरणम्, जवाहरलाल नेहरूः,श्री राजेन्द्रप्रसादः,श्री वल्लभभाई पटेलः, श्री मोक्षमुलरः,श्री नानकदेवश्र्चेत्यादयः। केचन निबन्धा नैतिक​-विषयान् अवलम्बन्ते । तदयथा- वसुधैव कुटुम्बकम्, भीष्म​-पितामहस्य् ज्ञानोपदेशः, आत्मैव हात्मनो बन्धुः,इत्यादयः। केचन विविध- विषयका अपि निबन्धाः सन्ति। तद् यथा -प्रदुषण-समस्या ,विदेशेषु संस्कृतस्य प्रसारः,पुरा संस्कृतस्य लोकव्यवहारः प्रभृतयः। आशासे ग्रन्थोऽयं विदुषां समादरं प्राप्यति, तेषां मनोरञ्जनार्थं च भविष्यति।
## उल्लेखः
"https://www.exoticindiaart.com/book/details/collection-of-sanskrit-essays-NZG297/" />
ref:https://www.exoticindiaart.com/book/details/collection-of-sanskrit-essays-NZG297/
अहं ब्रह्मास्मि (चलच्चित्रम्)

**अहं ब्रह्मास्मि** इति २०१९ तमे वर्षे प्रकाश्यमाणं किञ्चित् संस्कृतचलच्चित्रम्। चन्द्रशेखरस्य जीवनम् आधारीकृत्य निर्मितस्यास्य चलच्चित्रस्य कथावस्तु चन्द्रशेखरकालीनस्य, आधुनिकयुगस्य च समान-सङ्घर्षस्य विषयम् उपस्थापयति। "यदा यदा अहिंसा म्रियते, तदा तदा आझादः जायते" इति चलच्चित्रस्यास्य वाकोवाक्यं (dialogue) प्रसिद्धम् अभवत्।

## पृष्ठभूमिः 
भारतीयचलच्चित्रप्रायोजकसंस्थासु "द बॉम्बे टॉकीझ स्टूडियोझ" अन्यतमा अस्ति। ८५ तः अधिकेभ्यः वर्षभ्यः पुरातना इयं संस्था त्रिभिः अन्यसंस्थाभिः सह स्थापिता जाता। ताः त्रीस्रः संस्थाः क्रमेण "बॉम्बे टॉकीझ पिक्चर्स", "बॉम्बे टोकीझ लैबोरेट्रीझ", "द बॉम्बे टॉकीझ लिमिटेड" च। चतुराः अपि संस्थाः १९३४ मध्ये स्थापिताः। कालान्तरे "द बॉम्बे टॉकीझ स्टूडियोझ" जम्बूद्वीपस्य प्रथमा आधुनिकसंस्थात्वेन स्थानम् अलभत। एतस्याः संस्थायाः चलच्चित्रेषु कार्यकर्तारः निर्देशकाः, गायकाः, सङ्गीतकाराः च चलच्चित्रक्षेत्रे ख्यातिं प्राप्तवन्तः। बॉम्बे टॉकीझ-संस्थया राजनारायणस्य नेतृत्वे भारतेन सह जम्बूद्वीपस्य चलच्चित्रस्य जगति विश्वसनीयता वर्धिता इति मन्यते।

## अहं ब्रह्मास्मि 
"अहं ब्रह्मास्मि"-नामकस्य चलच्चित्रस्य निर्मात्री कामिनी दूबे अस्ति। चलच्चित्रस्यास्य निर्माणं "द बॉम्बे टॉकीझ स्टूडियोझ"-संस्थया बॉम्बे टोकीझ फाउण्डेशन, विश्वसाहित्यपरिषद्, वर्ल्ड लिटरेचर काउँसिल, आझाद ट्रस्ट इत्येतासां संस्थानां सहयोगेन निर्मातम् अस्ति। चलच्चित्रस्यास्य लेखकः, निर्देशकः, सम्पादकश्च "आझादः" अस्ति। चलच्चित्रमिदं "राष्ट्रपुत्र"-नामकस्य हिन्दीचलच्चित्रस्य भाषान्तरणम् अस्ति। "अहं ब्रह्मास्मि" इति राष्ट्रपुत्र-नामकस्य हिन्दीचलच्चित्रस्य संस्कृतसंस्करणस्य नाम। राष्ट्रपुत्र-चलच्चित्रं संस्कृतेन सह अन्यासु अष्टाविंशतिः (२८) भाषासु अनुदितम् अस्ति। राष्ट्रपुत्रस्य फ्रान्सादिदेशेषु प्रसिद्धम् अभवत्।
एवं तु आदिशङ्कराचार्यः इत्यादीनि संस्कृतचलच्चित्राणि प्रसिद्धानि सन्ति, परन्तु आधुनिकधारायाः संस्कृतमाध्यमेन एतत् प्रप्रथमं चलच्चित्रं मन्यते। 

## प्रचारः 
प्रचारकार्यार्थम् "अहं ब्रह्मास्मि"-चलच्चित्रस्य अभिनेता आझादः विभिन्नानां नगराणां, महानगराणां च भ्रमणं करोति। २०१९ तमवर्षस्य जुलाई-मासस्य द्वाविंशे (२२/७/२०१९) दिनाङ्के नवदेहल्यां चलच्चित्रस्य अस्य प्रचारकार्यक्रमः जातः आसीत्। २०१९ तमवर्षस्य सितम्बर-मासस्य तृतीये (०३/०९/२०१९) दिनाङ्के गुजरातराज्यस्य कर्णावती-महानगरे प्रचारकार्यक्रमः भविता। कर्णावत्याः विश्वविद्यालयविस्तारे अतीरा-परिसरः AMA इति प्रसिद्धः, स एव प्रचारकार्यक्रमस्य स्थानम्। चलच्चित्रस्य अस्य प्रकाशनं शीघ्रं हि भविष्यति इति निर्मातृगणस्य कथनम् अस्ति।

## बाह्यपरिसन्धयः 
* अहं ब्रह्मास्मि-निर्माणस्य उद्देशः
* अहं ब्रह्मास्मि-विषये आझादस्य वचनम्
* आझादस्य काशीविद्यापीठे सम्बोधनम्
* जयप्रकाश-महोदयस्य काशीविद्यापीठे "अहं ब्रह्मास्मि"-विषये सम्बोधनम्
* IMDB जालस्थाने अहं ब्रह्मास्मि
* बुकमाय-शो मध्ये अहं ब्रह्मास्मि

## सन्दर्भः 
वर्गः:संस्कृतचलच्चित्राणि
पि.वि सिन्धुः

**पुर्सला वेङ्कटसिन्धुः** (जननम्- ५ जुलै १९९५) ब्याड्मिण्टन् क्रीडालुः। २००९ तमे वर्षे अन्ताराष्ट्रीयक्रीडाः आरब्धवती। २०१७ तमे वर्षे क्रीडालूनां आवल्यां द्वितीयस्थानं प्रापत्। अनेकासु स्पर्धासु पदकानि च प्राप्तवती।२०१६ तमे ओलम्पिक् स्पर्धायां रजतपदकं, २०१९ तमे विश्वब्याड्मिन्टन्क्रीडायां स्वर्णपदकं च प्राप्तवती।

## बाल्यजीवनं, क्रीडाभ्यासश्च
पि.वि सिन्धोः माता विजया पिता च रमणः। तस्याः पितरौ वालिबाल् क्रीडकौ आस्ताम्। पिता तु १९८६ तमस्य तृतीयस्थानविजेतस्य वालिबाल् गणस्य क्रीडालुः सन् अर्जुनपुरस्कारं प्रापत्। सिन्धोः अग्रजा दिव्या ह्याण्ड्बाल् क्रीडालुः। सिन्धुः अष्टमे वर्षे क्रीडनम् आरब्धवती। आरम्भे महबूब् अलि इत्याख्यः ताम् अपाठयत्। ततः गोपीचन्द् अकाडमी द्वारा क्रीडाशिक्षणं अनुवृत्तम्। चतुर्दशन्यूनवयस्कानां राष्ट्रस्तरीयक्रीडायां स्वर्णपदकं च प्राप्तवती।।  आन्ध्रप्रदेशसर्वकारस्य डेप्यूटी डैरेक्टर् अपि वर्तते। २०१८ तमे कामन्वेल्त् क्रीडायां भारतस्य ध्वजधारिणी च आसीत्। 

## पुरस्काराः
* राजीवगान्धी खेल् रत्न पुरस्कारः (भारतस्य उन्नतः क्रीडापुरस्कारः) (२०१६)
* पद्मश्रीः पुरस्कारः भारतस्य चतुर्थः उन्नतः नागरिकपुरस्कारः (२०१५)
* अर्जुनपुरस्कारः (२०१३)
* एफ् ऐ सि सि ऐ ब्रेक्थ्रू स्पोर्ट्पर्सन् आफ् दि ईयर् २०१४
* एन्.डि.टी.वि इण्डियन् आफ् दि ईयर् २०१४ 

## उल्लेखाः
वर्गः:क्रीडालवः
वर्गः:भारतीयबाड्मिण्टन्-क्रीडालवः
बकः

बकः दीर्घपादयुक्तः, दीर्घग्रीवायुक्तः कश्चन पक्षिविशेषः। विविधजातिषु बकानां पञ्चदश प्रभेदाः विद्यन्ते।  बकाः ग्रीवां बहिः नुदन्तः डयन्ते। अण्टार्क्टिकां दक्षिण अमेरिकां च अतिरिच्य विश्वे सर्वत्र बकाः निवसन्ति। ते लघुजन्तून् मीनान् च खादन्ति। कदाचित् बकाः दूरदेशं प्रयान्ति। जलमूलस्य पार्श्वे नीडं निर्माय वसन्ति। वर्षे अण्डद्वयम् उत्पादयन्ति। मानवस्य कारणतः अद्य बकाः अपायस्थितौ वर्तन्ते।

## प्रकृतिः
बकः विश्वे उन्नततमः डयमानः पक्षी वर्तते। रक्तवर्णीयशिरसः बकस्य भारम् १२ के.जि परिमितं भवति। पुरूषस्त्रीपक्षिणोः तथा महान् भेदः न दृश्यते परन्तु पुरुषपक्षी आकारे बृहत्तरः भवति।  बकस्य कशेरुः श्वासकोशेन सम्बद्धः भवति, येन दूरं डयितुं साहाय्यं भवति।

## निवासस्थानानि
अण्टार्क्टिकां दक्षिण अमेरिकां च अतिरिच्य विश्वे सर्वत्र बकाः निवसन्ति। पूर्व-एशिया बकानां मुख्यम् आवासस्थानं वर्तते, यत्र बकानां सप्त प्रभेदाः दृश्यन्ते। आफ्रिकायां पञ्चषाः बकानां प्रभेदाः दृश्यन्ते। आस्ट्रेलिया-यूरोप्-उत्तर-अमेरिकाखण्डेषु बकानां प्रभेदद्वयं विद्यते।.। बकः सस्याहारं मांसाहारं च खादति। भूमौ अन्विष्य धान्यानि लघु  कीटान् च खादन्ति। जलात् मीनान् च गृह्णन्ति।
## उल्लेखः
वर्गः:पक्षिणः
अनुष्टुप्छन्दः

**अनुष्टुभ्।**

अनुष्टुप् इति शब्दस्य त्रयः प्रयोगाः सन्ति–
:१. एकवृत्तिकुटुम्बं यस्य वृत्तीनां पत्सु अष्टौ अक्षराणि सन्ति।
:२. श्लोकवृत्तिः
:३. वेदानाम् अनुष्टुप् छन्दः

## अनुष्टुब्वृत्तयः 
सर्वेषाम् अनुष्टुभ्वृत्तीनाम् पत्सु अष्ठौ अक्षराणि सन्ति। छन्दोमञ्जर्यां श्लोकवृत्तिना विना ताः दर्श्यन्तेऽधः–

यत्र '।' लघु भवति 'ऽ' गुरु भवति '×' च द्वयोरपि एकम् अस्ति ।

## श्लोकः
श्लोकस्य सामान्यलक्षणम् इत्थम्–

:**पञ्चमं लघु सर्वत्र सप्तमं द्विचतुर्थयोः।**
:**गुरुषष्टञ्च पादानां चतुर्णां स्यादनुष्टुभि॥**

अर्थात् श्लोकानुष्टुभि चतुर्षु अपि पादेषु पञ्चमाक्षरं लघु षष्टाक्षरं च गुरु भवेताम्, अपि च द्वितीयपादस्य सप्तमाक्षरं लघु भवेत्। प्रतिपादे अन्तिमाक्षरं गुरु भवति।

एतत्तु केवलं सामान्यपथ्यालक्षणं। सत्येन लक्षणं संकीर्णतरम् उ। एतत् लेखनाधारं श्लोकवृत्तेः संपूर्णलक्षणं दर्शयति–

यत्र '।' लघु भवति 'ऽ' गुरु भवति '×' च द्वयोरपि एकम् अस्ति । यत्र च ',' इति विच्छित्तिं दर्शयति॥ 

## वेदानुष्टुप् 
वेदैः अन्योऽनुष्टप्छन्दः प्रचक्रे। तस्य लक्षणम् इत्थम्– 

वर्गः:छन्दांसि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
यत्र '।' लघु भवति 'ऽ' गुरु भवति '×' च द्वयोरपि एकम् अस्ति।

परन्तु यथा महर्षिपाणिनिनोक्तः तथा छन्दसि बहुलम् वर्तते। अत एतत् न सदा अनुरुध्यते॥

## सम्बद्धाः लेखाः 
* छन्दः
* छन्दश्शास्त्रम्
* छन्दांसि
* संस्कृतम्
तेनालीमहापरीक्षा

**तेनालीमहापरीक्षा** नाम्ना संस्कृतशास्त्रेषु काचित् विशेष-महापरीक्षा विद्यते। इमां परीक्षाम् उत्तरीतुं सप्तानां वर्षाणां अध्ययनं करणीयं भवति।
thumb|200px|right|१६ वर्षे तेनाली परीक्षाम् उत्तीर्णवान् प्रियव्रतपाटीलः
## इतिहासः
तेनालीग्रामे आञ्जनेयशर्मा इति विद्वान् शृङ्गेर्याः महागणपतिवाक्यार्थसभाम् अपश्यत्। तत्र महान्तः विद्वांसः वाक्यार्थान् प्रस्तुवन्ति, तादृशानां विदुषां निर्माणाय काचित् व्यवस्था कल्पनीया इति कृत्वा १९९४ तमे वर्षे तेनाली परीक्षां स्वगृहे एव आरब्धवान्। पूर्वं तेनालीनगरं विदुषाम् आवासस्थानम् आसीत्। परन्तु तेनालीपरीक्षायाः आरम्भसमये केवलं त्रयः एव विद्वांसः ग्रामे आसन्। एतत्कारणतः शास्त्रपरम्परायाः रक्षणार्थं तेनालीपरीक्षा आरब्धवान्।
## स्वरूपम्
न्यायः, अद्वैतवेदान्तः, वेदभाष्यम्, व्याकरणम् इत्यादिषु शास्त्रेषु तेनाली परीक्षा चाल्यते। परीक्षायां चतुर्दश ग्रन्थाः निर्दिष्टाः भवन्ति। कस्यचित् गुरोः सविधे शास्त्राध्ययनं छात्रः कुर्यात्। प्रतिषण्मासम् परीक्षाः प्रवर्तन्ते। परीक्षा लिखितरूपेण, मौखिकरूपेण च भवति। तत्र उत्तीर्णतायै उभयत्र पञ्चाशत् प्रतिशतम् अङ्काः प्राप्तव्याः। प्रतिपरीक्षं पूर्वतनपरीक्षायाः अपि पाठ्यक्रमात् प्रश्नाः क्रियन्ते।

## कञ्चीमठतः परीक्षाचालनम्
आरम्भिकवर्षेषु दानिनां साहाय्येन परीक्षा चाल्यते स्म। परन्तु २००६ तमे वर्षे परीक्षाचालने धनाभावः उत्पन्नः। तदानीं काञ्चीमठेन परीक्षाचालनस्य उत्तरदायित्वं स्वीकृतम्। परीक्षायाम् उत्तीर्णेभ्यः प्रमाणपत्रम्, पुरस्कारधनराशिः च काञ्चीमठपक्षतः एव दीयते। अन्तिमा महापरीक्षा काञ्चीमठे एव क्रियते। श्रीकञ्चीवेदान्तशास्त्रसभा इति नाम्ना अपि तेनालीपरीक्षा उच्यते तेनालीमहापरीक्षाम् उत्तीर्णवत्सु कनिष्ठतमवयाः वर्तते।

## उल्लेखाः
वर्गः:संस्कृतशिक्षणम्
पर्यावरण प्रदूषण

## परिचय 
साम्प्रतिके काले निखिलेस्मिन् जगति मानवसभ्यतायाः समक्षमनेके समस्यात्मका दुष्प्रभावाः समुज्जृम्भते। पर्यावरणस्य प्रदूषणमपि तथैव 
लघुचित्रम्
मुख्यासमस्या मानवसभ्यतायै परिदृश्यते।

## परिणाम 
अधुना औद्योगिकप्रसारेण न केवलं जलम्, वायुः, फलमन्नादिकं च प्रदूषितमपितु समग्रमपि भूमण्डलं दूषितं भवति। प्रतिदिनं परमाणुयंत्राणां रेडियोधर्मिता सर्वत्र प्रसरति, विषाक्तगैसीयतत्वानां प्रसारेण, बृहदाकारौद्यौगिक यंत्राणामपशेषितैः पदार्थैः,विविधानां यानादीनां धूमपुञ्जैश्च तथैवान्यैः संयंत्रादिभिः सर्वत्रवातावरणं भूलोकस्य वायुमण्डलं प्रदूषितं भवतीति वृत्तं दृग्गोचरी भवति। अस्मिन् वैज्ञानिके युगेSपि यदि पर्यावरणप्रदूषणस्य निरोधोपायः समुचितो न स्यात्तदा कस्मिन् युगे भविष्यति।

## रक्षण परिमाण: 
रक्षण परीमाण: पर्यावरणप्रदूषणस्य प्रभावाद् जगति रोगदीनां वृद्धिः सञ्जाता, अन्नपानादिषु रेडियोधर्मिपदार्थानां सम्मिश्रणात् सर्वत्र वायुमण्डलम तु दूषितं भवत्येव, तस्माद् आनुवंशिकप्रभावोंSपि भवति। अनेन भविष्यत्काले मानवसभ्यताया विनाशोSवश्यम्भावीति निश्चप्रचम्। विश्व स्वस्थ्य संघटनेन पर्यावरणसन्तुलनार्थमनेके उपायाः प्रतिपादिताः। अस्माकं देशेSपि पर्यावरणप्रदूषणस्य निवारणार्थं सर्वकारद्वारा व्यवस्था क्रियते, तदनुसारं,गङ्गानद्याः स्वच्छताभियानं, अशुद्धजलमलादीनां, विशुद्धयर्थं संयन्त्राणि स्थाप्यन्ते जनजागरणमपि प्रचलति प्रदूषणनिवारणस्योपायाः, विधयश्चापि निर्दिश्यन्ते। एवञ्च विविधोपायैरेव पर्यावरणस्य संरक्षणं भवितुमर्हति।

## उल्लेख 
https://www.conserve-energy-future.com/causes-effects-solutions-of-plastic-pollution.php

https://www.unenvironment.org/interactive/beat-plastic-pollution/
इन्विसिबल् मेन्

## पूर्वपीठिकाः 
**इन्विसिबल् मेन्** इति कथा 'राल्फ् एलिसन् इति लेखकेन अलिखत्। अयं पुस्तकं १९५२ तमे वर्षे रेण्डम् हौस् इति प्रचारकेण प्रतिचारित:। तत् आफ्रिका अमेरिका मध्ये घटित नाना समाजिक चैत्त विषयानि सम्बोधयति। कथाकार: अनामिक तस्य जीवनमधिकृत्य वर्णयति। तस्य विवरणे स्वस्य जीवने सामाजिक दोन्द्रजालिकेन कथां निरूपयति। सम्पूर्ण इन्विसिबल् मेन् पुस्तकं **१९५२** तमे वर्षे प्रतिचारित। **राल्फ् एलिसन्** पुस्तकस्य एक भागं, प्रस्तुत ''''बाटल्  रोयल्'''' इति दृश्यं १९४७ तमे वर्षे प्रतिचारित। होरिजोन् पत्रिकस्य सम्पादिक 'सिरिल् कोन्नोल्' इदं दृष्टं। स: एलिसनस्य आदिक आशीता:।

## अभिवादन 
**न्यू योर्क टैम्स्** इति समाचार पत्रस्य समीक्षक: ओरिविल् प्रेस्कोट् एतत् पुस्तकं दृश्य "दि मोस्ट् इम्प्रेसिव् वर्क् आफ् फिक्शन् बै अन् अमेरिकन् नीग्रो विच् ऐ हव् एवर् रेड्" इति प्रकीर्तित। स: एतत् पुस्तकं एक परि बुद्दिशक्ति लेखकस्य निदर्शनं इति अवदत्। आन्तोनि बर्गेस्  एतत् उपन्यासं एक "मास्टर् पीस्" इति वर्णित:। 

## योजन 
इन्विसिबल् मेन् पुस्तकं **१९५३** तमे वर्षे काल्पनिक आधारेण **नाश्नेल् अवार्ड् फोर् फिक्शन्** इति प्रशस्ति प्राप्ता। वाहिन् सेवा हुलु अयं पुस्तकं दूरदर्शने क्रमणिकारीत्याम् रूपेण विकासनं अनुष्ठान। 

## उल्लेखा: 
https://en.wikipedia.org/wiki/Invisible_Man

https://www.britannica.com/topic/Invisible-Man

https://www.newyorker.com/books/page-turner/ralph-ellisons-invisible-man-as-a-parable-of-our-time
## सम्बद्धाः लेखाः
* भारतम्
* संस्कृतम्
* अष्टाङ्गयोगः
* हठयोगः

वर्गः:पुस्तकानि
जांबुडा

जांबुडा(ગુજરાતી-જાંબુડા)(English-jambuda) गुजरातराज्यस्य जामनगर मण्डले स्थितं, कालिंद्रीनद्याः तीरे  ग्राम: अस्ति। ग्रामस्य वर्तमानं यथा उज्ज्वलमस्ति, तथैव भूतकालोपि आसीत् । ग्रामस्य  विकासे गढ़वी समुदायस्य विशेष: प्रदानम अस्ति।जांबुड़ाग्रामे बहूनि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति, यथा-चापलमाता मंदिरम्, शंकरवाडी मंदिरम्, खोड़ीयारमाता मंदिरम्, उधानम्, हिंगालाजमाता मंदिरम् , राम मंदिरम्, कृष्ण मंदिरम्, पुस्तकालयम्, इति। ग्रामस्य जनसंख्या : ३५०८ अस्ति। ग्रामे 'प्रधान मंत्री आदर्श ग्राम योजना:' सुचारू प्रचलति'

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* नरेन्द्र मोदी
* पृथ्वीराज चौहान
* भारतस्य राष्ट्रपतयः

वर्गः:गुजरातराज्यस्य ग्रामाः
वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
कृषीकर:

**﻿कृषीकर:**

**प्रस्तावना :**

भरतदेश: ग्रामाणां दश:।अत्र कृषिकर्म एव प्रधान:।सः सकलस्य देशस्य अन्नदाता भवति।सः वृष्टयतपन् अविगणय्य क्षेत्रे आदिनं कर्य करोति। सः प्रतःकाले सुर्योदयात्पुर्वमेव शयनादुत्तिष्ठति।क्षेत्रं गच्छति।हलात् क्षेत्रं कर्षति।समये बिजानि वपति।क्षेत्रं पुत्रवत अहॊरात्रं रक्षति ।बीजाअनडकुरितानि सस्यनि जलेन सिञ्चति।सस्यसंवर्धने बधाकानि तृणादीनि उन्मूलयति।सयनि वर्धयित्व फलितनि करोति।पक्केभ्य: फलेभ्य: धान्यक्णान् संगृहणाति।

**कर्मन् :**

गृहं प्रत्यावश्यकं धान्यां निवेश्य आधीकं धान्यं विपण्यां विक्रीणाती।कृषीवलस्य भार्या आपि कृषीकर्येषु पत्युः सहाय्यं करोति।सा अपि क्षेत्रं गत्वा भर्तुः सहकर्मचरि भवति।किन्तु आस्माकं देषे कृषीकर्म वृष्टयधीनम्।यत्र नदीनां सरसां च समीपे क्षेत्रं वर्तते तत्र क्षेत्रस्य कृते जलसौलभ्यम् आधिकम् ।तत्र कुल्याः कृत्वा क्षेत्रं काले जलेन सिञ्चति ।

**मह्त्त्व :**

केषुचित्क्षेत्रेषु इदृशं सौकर्य न प्राप्यते।तद जलं दूरादानेतव्यम्: क्षेत्रं च सेचनीयम्।कृषीफलं च प्रप्यम्।एवं कृषीवल: आवर्ष क्लेशं विषह्य लोकाय अन्नं ददाति।अतः अन्नदतां इति तस्य सार्थकं नम। इदानीतनदिनेषु अनावृष्टिरधिका वर्तते। अन्नदतुः परिस्थितिः शोचनीया वर्तते।सर्वकारः तस्य साहाय्यार्थ यद्यपि प्रयतते तथापि तस्य कष्टं न दुरीकृतम्।आस्यां दिशी सर्वै: प्रयतितव्यम्।सहनुभूत्या च वर्तितव्यम्।

**उद्धरणम्**

https://www.indiacelebrating.com/essay/indian-farmer-essay/
साहूवालाः

*निबन्धोऽयं साहूवालाग्रामः इति विषये लिखितः अस्ति ।*

साहूवाला ग्रामस्य जनसङ्ख्या (२०११) २९९३ अस्ति । इदम् ग्रामम् राजस्थानराज्ये स्थितस्य हनुमानगढमण्डलस्य स्थित | साहूवाला राजस्थानस्य एकं सुनियोजितं नगरम् अस्ति ।
जोन्हाजलपातः

जोन्हाजलपातः गौतमधाराजलपातः इति नाम्ना अपि प्रसिद्धः विद्यते। अयं जलपातः भारतस्य झारखण्डराज्यस्य राञ्चीमण्डले विद्यते।

## जलपातः
पर्वतेषु लम्बमाननां जलपातानां कोटौ अयं जोन्हाजलपातः अन्तर्भवति। गङ्गानद्याः उपनदीत्वेन विद्यमानायाः रोरू नद्याः अयं जलपातः प्रभवति।
७२२ सोपानानाम् अवरोहणं कुर्मः चेत् अस्य जलपातस्य समीपं गन्तुं शक्नुमः।जलपाते जलम् ४३ मीटर् उपरिष्टात् पतति।

जोह्नाजलपातः 

## References
कण्णगी

कण्णगी,सिलप्पदिकारम् इति नाम्नः ऐतिहासिकस्य तमिल्महाकाव्यस्य प्रमुखा नायिका वर्तते। क्वचित् कण्णकी इत्यपि लिख्यते।

कण्णगी पतिव्रता सुस्त्री आसीत्। यद्यपि तस्याः पतिः कोवलन् अपव्रतः आसीत्, तथापि कण्णगी तस्य सङ्गं न त्यजति। दुर्गत्या कोवलन् स्वसम्पदः सर्वाः विजहाति। दृढानुतापेन तेन साकं कण्णगी पुनः जीवनं  विनिर्मातुं प्रयासं करोति। 

परन्तु दौर्भाग्यवशात् मदुरैनगरस्य पाण्ड्यराजस्य अन्याय्येन अप्रामाण्येन च कण्णग्याः पतये प्राणदण्डः दीयते। पत्युः प्राणहरणानन्तरं कण्णगी, तस्य निर्दोषत्वं प्रमाणयति। अनन्तरं प्रतिकाररूपेण सा मदुरैनगरस्य राजानं नगरवासिनश्च अभिशपति। यस्य नगरस्य राज्ञः समाजस्य च अन्याय्येन कण्णग्याः जीवनं व्यर्थं जातं, तस्य नगरस्य विनाशः जायते। तस्याः शापस्य तापेन मदुरैनगरं भस्मीकृतं भवति।

चेरन् केरलस्य तमिलुनाडुराज्यस्य च सम्प्रदाययोः कण्णगीं सुवृत्तेः प्रतिरूपां मत्वा, कण्णग्याः मूर्तयः चित्राणि च वर्तन्ते। अभ्यागताः जनाः तान् च दृष्ट्वा कण्णग्याः धर्मसम्बद्धान् न्यायसम्बद्धान् च त्यागान् स्मरन्ति।

इलङ्गो अडिगल् इत्यनेन लिखितं सिलप्पदिकारम् नामकं महाकाव्यम्, निर्भयायाः कण्णग्याः प्रतिक्रियायाः कथां वदति।

## पाठ्यम्
कण्णग्याः कथा आदौ सङ्गमकालस्य नाट्रिणै इति कवितायां प्रकाश्यते। सङ्गमसाहित्ये कण्यग्याः विपुलाः कथा समुपलभ्यन्ते। सङ्गमकालात् परं सिलप्पदिकारम् अर्थात् पादनालिकायाः महाकथा इति नाम्ना तमिल्महाकाव्ये एषा कथा विस्तरेण उपनिबद्धा। 

## इतिहासः
कण्णगी, पुहारनगरवासिनः माणयकन् इति नाम्नः वणिजः नाविकपतेः च पुत्री आसीत्। तस्याः विवाहः कोवलन् नाम्ना यूना सह अभवत्। कोवलन् मकत्तुवन् नामकः नाविकवणिजः पुत्रः च, तेषां कुलसंरक्षिका समुद्रदेवता मणिमेकलै आसीत्। विवाहानन्तरं कोवलन् पत्नीं त्यक्त्वा, माधवी नाम्न्या नर्तक्या सह अनुचितव्यवहारम् आचरति स्म। सः कामान्धः स्वसम्पदः सर्वाः नर्तक्याः मोहात् विनाशयति। निर्नाणकः कोवलन् पश्चात्तापानुभवन् , स्वगृहं प्रति पुनरागतवान्। कण्णग्याः अमूल्यां पादनालिकां मदुरैनगरे विक्रीय, तद्धनं स्वीकृत्य वाणिज्यं कृत्वा सः पुनः धनं सम्पादयितुम् ऐच्छत्।

तदा मधुरैनगरं पाण्ड्यराज्यस्य राजधानी आसीत्, नेडुन्चेलियन्-१ तत्रत्यः राजा आसीत्। यदा कोवलन् कण्णग्याः पादनालिकां विक्रेतुं प्रयत्नं करोति तदा तां दृष्ट्वा, राज्ञ्याः अपहृता पादनालिका इति मत्वा, कण्णग्याः पतिं अपहारारोपं कृत्वा प्राणदण्डम् उद्घोषयति। विधिवत् विमर्शं विना, तस्याः पत्युः चौर्यापराधाय प्राणदण्डस्य वार्तां श्रुत्वा कण्णगी कोपाकुला भवति। अनन्तरं सा स्वपतिः निरपराधी इति प्रमाणयति।

भयं विना कण्णगी, राज्ञः सभाङ्गणे आगत्य, तस्याः पत्युः हस्तात् सङ्गृहीतं पादनालिकां भित्त्वा, तस्याः अन्तःस्थितानि माणिक्यानि दर्शयति। तया सदृशी राज्ञ्याः पादनालिकायां तु मौक्तिकाः अन्तर्भूताः, इत्यनुभवन् अतिलज्जितः पाण्ड्यराजः स्वकृतस्य महापराधस्य अन्याय्यस्य च अनुतापेन प्राणत्यागम् अकरोत्। उद्विग्ना कण्णगी सम्पूर्णं मदुरैनगरम् अभिशपति। पाण्ड्यराज्यस्य राजधानी दाहेन विनश्यति। परं मीनाक्षीदेव्याः अनुरोधेन कण्णगी शाम्यति, अनन्तरं मोक्षम् अवाप्नोति।  संक्षेपेण लिखिता कथा एषा इलङ्गो अडिगल् लिखितस्य सिलप्पदिकारम् काव्यस्य सारः।

## उल्लेखाः
अङ्गिराः

अङ्गिराः कश्चन ऋषिः। ऋग्वेदे अग्निसूक्तस्य द्रष्टा अयं ऋषिः। अङ्गिराः एव देवमानवयोः संवादे मध्यवर्ती इति ख्यातः। क्वचित् अङ्गिराः सप्तर्षिषु अन्यतमः इति उल्लेखः विद्यते। अपरत्र सप्तर्षिषु अङ्गिराः न गृह्यते.। अथर्ववेदस्य अथर्वाङ्गिराः ऋषिः द्रष्टा इति केषुचित् हस्तलेखेषु विद्यते। अयम् अङ्गिराः एव प्रसिद्धः ऋषिर्वा इत्यत्र सन्देहः वर्तते। अङ्गीरसः शिष्याः आङ्गीरसाः इत्युच्यन्ते। अङ्गीरसः शिष्याः एव ऋग्वेदस्य प्रथमाध्यायस्य, द्वितीयाध्यायस्य, पञ्चमाध्यायस्य, अष्टमाध्यायस्य, नवमाध्यायस्य दशमाध्यायस्य च केषाञ्चन मन्त्राणां द्रष्टारः विद्यन्ते।

## व्युत्पत्तिः
अगि गतौ इति धातोः इरुट् प्रत्यये अङ्गिरस् इति शब्दः सिद्ध्यति। अयं च सकारान्तपुंलिङ्गशब्दः। अतः प्रथमाविभक्त्यैकवचने अङ्गिराः इति रूपं भवति।

## मन्त्राः
ऋग्वेदस्य अनेके मन्त्राः अङ्गिरसा तच्छिष्यैः च द्रष्टाः इति उल्लेखः दृश्यते। यथा
*२.१ तमः मन्त्रः अग्निसम्बद्धः आङ्गीरसेन सौनहोत्रेन दृष्टः।
*५.३५  एवं ५.३६ तमः मन्त्रः इन्द्रसम्बद्धः प्रभुवसुना आङ्गिरसेन दृष्टः। 
*८.२ (आदिमाः ४० मन्त्राः) प्रियमेधेन आङ्गिरसेन दृष्टः।
*९.९७ (अन्तिमाः १४ मन्त्राः), ९.१०८ एवं ९.११२ मन्त्राः कुत्साङ्गीरसेन, उर्वाङ्गीरसेन, ऊर्ध्वसद्माङ्गीरसेन, कृत्यसाङ्गीरसेन शिश्वाङ्गीरसेन च दृष्टाः। 
*दशममण्डलस् मन्त्राः इन्द्र-अग्नि-बृहस्पति-मेधा-सूर्य-वैश्वानर-उषस्सम्बद्धाः विविधैः आङ्गिरसैः दृष्टाः। 

अयं न केवलं मन्त्रदृष्टा अपि तु वेदेषु अपि अङ्गिरसः उल्लेखः दृश्यते। अग्निरेव अङ्गिराः इति क्वचित्। ऋग्वेदस्य ३.३१ तमे मन्त्रे अङ्गिराः गायक इति कथितः। यथा
अगच्छदु विप्रतमः सखीयन्नसूदयत्सुकृते गर्भमद्रिः ।
ससान मर्यो युवभिर्मखस्यन्नथाभवदङ्गिराः सद्यो अर्चन् ॥

अथर्ववेदपरम्परायां अथर्वणस्य मान्यता अधिका। सद्गुणाः परोपकारप्रवृत्त्यादयः अथर्वणेन उक्तः। हेयाः वामाचारादयः अङ्गिरसा उक्तः इति हेतोः अथर्वणस्य मान्यता अधिका वर्तते इति पाश्चात्यविदुषां मतम्।

बौद्धसाहित्ये अपि अङ्गिरसः उल्लेखः दृश्यते दिङ्निकाये तेविज्जसुत्ते बुद्धस्य वैदिकऋषिभिः सह संवादः वर्णितः। तत्र बुद्धः समकालीनां ऋषीणां पूर्वऋषीणां च उल्लेखं करोति। इमे पूर्वऋषयः दश विद्यन्ते इति तस्य कथनम्। तेषु दशसु ऋषिषु अङ्गिराः अपि अन्यतमः।

## इतिहासः
पुराणादिषु अङ्गिरसः नाम्नः उल्लेखः बहुत्र बहुधा वर्तते। तस्य जीवनस्य विवाहस्य च विषये नैकाः कथाः श्रूयन्ते।।अङ्गीरसः पत्नीनां सङ्ख्या एकम् द्वे चत्वारि इति मतभेदः वर्तते।.। अन्यत्र तस्य पत्नी स्मृतिः  (दक्षपुत्री) एवं स्वधा इत्यपि उल्लिखितम्। शुभां परिणीय अग्निरूपाः सप्त पुत्रीः बृहस्पतिनामकं पुत्रं च प्राप्तवान् इत्यपि कथा श्रूयते।

अन्यत्र अङ्गिराः तपः समाचर्य परब्रह्म प्राप्तुम् एच्छत्। अङ्गीरसः तु जन्मना एव तेजः आसीत्। तत् च तेजः तपसः कारणात् अनन्तम् अभवत्। तथापि तपः अनुवर्तयन् अङ्गिराः परब्रह्मैक्यं सम्पाद्य ब्रह्मर्षिः सञ्जातः। अनेकान् मन्त्रान् च ददर्श। भृगुना सह अग्न्याराधनपरम्परायाः आरम्भकर्ता अभवत्।

## उल्लेखाः
वर्गः:ऋषयः
वर्गः:पुराणपात्राणि