एकखण्डः

**एकखण्डः** वा **वन् पीस्** (जापानी: ワンピース;आङ्ग्ल: One Piece) एइइचिरो ओदा इत्यनेन रचितः कल्पनात्मकः जापानीयः चित्रकथामालाक्रमः अस्ति। अस्य मुख्यकथासूत्रं वानरवत् नामकस्य युवकस्य मंकी डी लुफी इत्यस्य साहसिकयात्रायाम् प्रवर्तते। सः तृणशिरोभूषितसमुद्रदस्यगणस्य नेतृत्वं कृत्वा “एकखण्डः” इत्याख्यातं महाभक्षकं रत्नं प्राप्तुं महासागरे दीर्घं “महासागरसूत्रम्” इत्याख्यातं मार्गं अन्वेष्टुं प्रवृत्तः। तस्य लक्ष्यं समुद्रदस्यराज्यस्य पदं प्राप्तुं स्वाधीनतां च साधयितुं अस्ति।

चित्रकथा शुएइशा इत्यस्य साप्ताहिकबालचित्रपत्रिका नाम्नि कुमारपत्रिकायां विक्रमसंवत् २०५४ श्रावणमासस्य शुक्लपक्षे सप्तम्यां प्रकाशितम्। विक्रमसंवत् २०८२ श्रावणशुक्लाष्टम्यां पर्यन्तं अस्य एकाधिकशतद्वादश खण्डाः प्रकाशिताः। उत्तरामेरिकायां विश्रुतमाध्यमसंस्था इत्यनेन, दक्षिणसमुद्रदेशे माध्यमविनोदसंस्था इत्यनेन प्रकाशनाधिकारः प्राप्तः। एषा चित्रकथा बहुविधमाध्यमरूपेण रूपान्तरिता—चित्रनिर्माणसंस्था इत्यनेन एकः उत्सवचलचित्रः निर्मितः, पूर्वसमुद्रचित्रसंस्था इत्यनेन चित्रकथाधारावाहिकरूपेण विक्रमसंवत् २०५६ आश्वयुजमासस्य शुक्लपक्षे नवम्यां प्रथमतः प्रक्षिप्ता। तदनन्तरं चतुर्दश चलचित्राणि, एकं मूल-चलच्चित्रं च निर्मितम्। विविधैः संस्थाभिः व्यापारोपकरणानि, क्रीडापत्रिकाः, अदृश्यक्रीडनानि च निर्मितानि। विक्रमसंवत् २०८० फाल्गुनमासस्य शुक्लपक्षे नवम्यां जीवितकार्यधारावाहिकरूपेण रूपान्तरणं प्रकाशितम्।

एषा श्रृङ्खला विश्वरचनायाः वैचित्र्येण, चित्रकाव्यस्य सौन्दर्येन, चरित्रविकासेन, हास्येन च प्रशंसां प्राप्तवती। समीक्षकैः पाठकैश्च एषा सर्वोत्कृष्टबालचित्रमालानां मध्ये गण्यते। विक्रमसंवत् २०७९ श्रावणमासस्य कृष्णपक्षे त्रयोदश्यां पर्यन्तं विश्वे पञ्चशतं षोडशाधिकं षट्लक्षं प्रतिलिपयः विक्रयिताः। एषा सर्वकालीनतमा विक्रेयमानबालचित्रमाला इति मानिता, तथा सर्वोत्कृष्टचित्रकथाश्रेण्या अपि अभवत्। अस्य प्रकाशनस्य विविधाः अभिलेखाः सन्ति—उदाहरणार्थ, जापानदेशे पुस्तकत्वस्य प्रारम्भिकाः सर्वोच्चमुद्रणसंख्यानि। विक्रमसंवत् २०७२ पौषमासस्य शुक्लपक्षे द्वितीयायां तथा विक्रमसंवत् २०७९ श्रावणकृष्णत्रयोदश्यां विश्वविख्यातकीर्तिपत्रसंस्था इत्यनेन “एकस्य लेखकस्य हस्ते एकस्य चित्रकथाशृङ्खलायाः सर्वाधिकप्रकाशनानि” इति मान्यता प्रदत्ता। विक्रमसंवत् २०६५ तः २०७५ पर्यन्तं एषा एकादशवार्षिकं सततं सर्वोत्कृष्ट-विक्रयिता बालचित्रमाला आसीत्। दशवर्षेभ्यः अधिकानि प्रथममुद्रणानि त्रिंशत् लक्षात् अधिकानि धृत्वा एषा एकमेव श्रृङ्खला अस्ति, तथा प्रत्येकखण्डस्य अपि एकादश लक्षात् अधिकानि प्रतिलिपयः विक्रीताः। विक्रमसंवत् २०६५ तः अनन्तरं एषा द्विसप्ताहिकविक्रयपत्रिकायाः गणनायां प्रथमस्थानं निरन्तरं प्राप्तवती।

## सङ्क्षिप्तवर्णनम् 
### स्थापत्यदृष्टिः 
एकखण्डस्य कल्पितं जगत् “नीलोदयग्रहः” इति निर्दिश्यते, यत्र मनुष्याः तथा विविधाः जातयः वसन्ति—अल्पकायाः वानराकृतयः लघुजातयः (यथोन्नततया परीकाभ्यः सदृशाः), महाकायाः गिगान् जातयः, मत्स्यमानवाः, मत्स्यपुरुषाः, दीर्घाङ्गाः, दीर्घग्रीवाः जनाः ये “सर्पग्रीवकुलम्” इत्याख्यायन्ते, तथा पशुरूपिणः “मृगकुलीनाः” इत्याख्याताः। अस्य नीलग्रहस्य शासनं “विश्वशासनसंस्था” इत्याख्यया एकया अन्तरराष्ट्रीय-संस्थया क्रियते, या बहूनि राष्ट्राणि समावहति। तस्याः सैन्यशाखा “नौसेना” इत्याख्याता, या समुद्रेषु समुद्रदस्यैः अन्यैश्च अपराधिभिः संघर्षं करोति। गुप्तचालनार्थं “गूढप्रेषकवर्गः” इत्याख्यः विशेषबलः अपि अस्ति। यद्यपि समुद्रदस्याः शासनस्य विरोधिनः सन्ति, तथापि तान् प्रतिपद्यन्ते ये “क्रान्तिकारीसेनाः”—ते शासनं निवारयितुं प्रयत्नवन्तः।

चित्रकथायां “समुद्रदस्य” इत्यस्य शब्दस्य नीतिनिरपेक्षता प्रतिष्ठाप्यते—केचित् अनैतिकक्रियायुक्ताः, केचित् नैतिकदृष्ट्या शासनविरोधिनः। एषा द्विविधा दृष्टिः श्रृङ्खलायाः प्रमुखं तत्त्वम्।

एकखण्डजगति रहस्यमयानि अलौकिकद्रव्याणि अपि सन्ति—“दैत्यफलानि” इत्याख्यातानि फलानि, येन खादनेन विशेषशक्तिः प्राप्ता, किन्तु जलमध्ये दुर्बलता अपि उपजायते। जलस्पर्शे मूर्छा, शक्तिहानिः च जायते। अन्यः शक्तिविशेषः “हाकि” इत्याख्यः, यः इच्छाशक्त्याः आधारेण दृष्टिशक्तिं, संग्रामकौशलं च वर्धयति। एषः शक्तिविशेषः दैत्यफलभोजकानां शरीरे आघातप्राप्त्यर्थं प्रभावशाली उपायः इति प्रसिद्धः।

नीलग्रहस्य पृष्ठभागः मुख्यतः नीलसागरैः आवृतः। द्वौ महाविशालौ महासागरौ “रक्तरेखा” इत्याख्यया भूखण्डश्रेण्या विभक्तौ। द्वितीयं वैश्विकदृश्यं “महाधारा” इत्याख्यं, यः रक्तरेखां क्षैतिजतः अतिचरति, शान्तपट्टिकया आवृत्तः। एषा पट्टिका स्थिरसमुद्रपङ्क्तिः, यत्र “समुद्रराजानः” इत्याख्याः जहाजभक्षिणः दैत्याः निवसन्ति। एते भौगोलिकावरोधाः जगत् चत्वारि समुद्राणि—उत्तरनील, पूर्वनील, पश्चिमनील, दक्षिणनील—इत्येवं विभजनं कुर्वन्ति। चत्वारि समुद्रेषु तथा महाधारायाम् गमनं दुर्लभम्। विशिष्टानि साधनानि यथा “समुद्रप्रिज्मपाषाणः”, “प्रतिलोमपर्वतः” इत्यादयः यातायातं सुलभं कुर्वन्ति। प्रतिलोमपर्वते चत्वारः समुद्राः ऊर्ध्वं प्रवहन्ति, ततः शीघ्रं प्रवहन्तं तथा संकटपूर्णं कालानुल्लम्बं निर्माय महाधारायाम् मिलन्ति।

महाधारापरं क्षेत्रं अपि द्विचत्वारिणः भागे विभक्तम्—पूर्वभागः “सुरलोकः” इत्याख्यः, उत्तरभागः “नवजगत्” इत्याख्यः।

## प्रस्तावना 
मुख्यपात्रं मंकी डी लुफी इत्याख्यः युवकः, यः “गम्-गम् फलस्य” खादनेन रब्बररूपं शरीरं प्राप्तवान्। सः “गोल् डी रोजर” इत्याख्यस्य मृतस्य समुद्रदस्यराजस्य “एकखण्डः” इत्याख्यं रत्नं प्राप्तुं यात्रां आरभते। सः “तृणटोपीसमुद्रदस्यगणस्य” नेतृत्वं करोति।

तस्य सहचर्ये प्रारम्भिकाः

* रोरोनोआ जोरोः — त्रिशस्त्रविद्यायाम् निपुणः
* नामि — नौनेयिककन्या, धनलालसा युक्ता
* उसोप्पः — दूरदर्शी, मिथ्यावक्ता
* सञ्जी — पाकविद्यायाम् निपुणः, प्रेमपरः

ते “गोइङ् मेरी” इत्याख्यं नौकं प्राप्तवन्तः, यत् अनन्तरं “सहस्रसूर्यनौका” इत्याख्यया प्रतिस्थापितम्। ते बहुविधैः समुद्रदस्यैः सङ्ग्रामम् आरभन्त।

अन्ये सहयात्री—

* टोनी टोनी चॉपरः — मृगच्छद्वैद्यः
* निको रोबिन् — पुरातत्त्ववेत्ता, पूर्वं हत्यासङ्घस्य सदस्यः
* फ्रांकी — यन्त्रदेहशिल्पी
* ब्रुक् — अस्थिच्छिन्नः सङ्गीतज्ञः
* जिम्बेई — मत्स्यपुरुषः, सप्तसमुद्रयोद्धृदले पूर्वसदस्यः

ते समुद्रदस्यैः, धनलुब्धैः, अपराधगुटैः, क्रान्तिकारीसेनाभिः, गूढनिवृत्तिभिः, वैज्ञानिकैः, तथा विश्वशासनसंस्थायाः सैनिकैः सह मिलित्वा विविधानां मित्रद्वैवदुश्च मिलन्ति। सर्वे स्वस्वप्नानां साधनाय समुत्साहिताः सन्ति।

## उत्पादनम् 
### संकल्पना तथा सृष्टिः 
एइइचिरो ओदस्य बाल्यकाले समुद्रदस्यचरित्रेषु विशेषा रुचिः उपजाताऽभवत्। सः दूरदर्शनस्य विकिङ्-चरित्रश्रृङ्खलायाः दर्शनं कृत्वा समुद्रदस्यकथायाः चित्रकथारूपेण प्रस्तुतेः आकाङ्क्षां कृतवान्। समुद्रदस्यचरित्राणां इतिहासपठनात् प्रेरणां लब्ध्वा ओदेन जीवित-समुद्रदस्यानां वैशिष्ट्यानि अनेकेषु पात्रेषु समाविष्टानि। उदाहरणार्थम्—मार्शल् डी टीच् इत्यस्य नामकरणं ऐतिहासिके एड्वर्ड् "कृष्णदाढी" टीच् इत्यस्य आधारात् कृतम्। ओदस्य प्रेरणास्रोतः अकिरा तोरियामाः अपि आसीत्, यः तस्य प्रियतममाङ्गाकारः इति गण्यते।

नोबुहिरो वत्सुकेः सहाय्येन ओदेन विक्रमसंवत् २०५३ श्रावणमासे 'एकखण्डः' इत्यस्य आरम्भः कृतः। प्रारम्भे द्वे लघुकथे आस्ताम्—'प्रेमप्रभातम्' इति शीर्षकाः—यः अनन्तरं प्रथमाध्यायस्य नामरूपेण स्थापितः। तयोः प्रथमं संस्करणं विक्रमसंवत् २०५३ भाद्रपदकृष्णद्वितीयायां आकामारु जम्प् नाम्नि पत्रिकायां प्रकाशितम्, द्वितीयं विक्रमसंवत् २०५३ आश्वयुजशुक्लषष्ठ्यां साप्ताहिकबालचित्रपत्रिकायां प्रकाशितम्। एते पुनः मुद्रिते विक्रमसंवत् २०५९ मार्गशीर्षे 'वाञ्छितम्' इत्यस्मिन् लघुकथासङ्ग्रहे।

दूरवाणीसंस्थायाः अन्तर्वार्तायां संपादकः ताकानोहरि असदा उक्तवान् यत् एकखण्डः त्रिवारं अस्वीकृतः, अनन्तरं स्वीकृतः। तत्कालीन-संपादकः काज़ुहिको तोरिशिमा द्विघण्टसंवादे उक्तवान् यत् अनुक्रमीकरणं कर्तव्यम् वा न कर्तव्यम् इति विवादः आसीत्। यद्यपि कृतिविषये संभावनां दृष्ट्वा "अपूर्णम्" इति आलोचना कृतवती, अन्ते तोरिशिमायाः अनुमतिः प्राप्ता। असदा दृढतया समर्थनं कृतवान् यतः अन्यः संपादकः उक्तवान् यदि अस्वीकृतिः जातेत् तर्हि ओद-असदयोः मनःक्षतिः सम्भवेत्। उदाहरणम्—ज़ोरोः इत्यस्य प्रहारः 'ओनिगिरी' इति, यः 'राक्षसछेदनम्' इति लेख्यते, परन्तु श्रवणेन अन्नकन्दकस्य नामवत् प्रतीतिः। एनिमे-निर्देशकः इसाकु इनोउए उक्तवान् यत् एते चित्राक्षरवाचनानि एनिमे न प्रयुक्तानि, यतः हास्यस्य अर्धभागः लुप्तः स्यात्। तथापि, कनोसुके उदा इत्यनेन निर्देशकः उक्तवान् यत् निर्मातृदलः माङ्गायाः निकटं एनिमे कृतवान्।

ओदः भाषान्तरविषये संवेदनशीलः आसीत्। इंग्लिष् अनुवादे बहवः ध्वन्यात्मकशब्दाः एकेनैव ध्वनिप्रत्ययेन अनूदिताः—यथा 'साऽऽऽ' तथा 'जाऽऽऽ' इत्यादयः 'फ्श्श्श्श्श्' इत्यनेन। अन्यमाङ्गाकारान् अपेक्ष्य, ओदः स्वयमेव सर्वं आरेखयति, पृष्ठभूमिचित्रणं सहायकैः क्रियते। तस्य कार्यपद्धतिः—प्रातः पञ्चवादनात् आरभ्य रात्रौ द्वादशवादनपर्यन्तं परिश्रमः, केवलं लघुभोजनविरामः। त्रिदिनानि कथासूत्ररचनायै, शेषः चित्रणायै।

### निष्कर्षः 
विक्रमसंवत् २०६२ मध्ये ओदेन उक्तं यत् एकखण्डः पञ्चवर्षेभ्यः समाप्तव्यः। परन्तु कथायाः आनन्देन सः ज्ञातवान् यत् सा अवधि विस्तीर्णा भविष्यति। विक्रमसंवत् २०७३ मध्ये लेखकः उक्तवान् यत् षष्टिपञ्चांशं कथा प्राप्तवती। विक्रमसंवत् २०७५ आषाढे एकविंशति-वार्षिकी-उत्सवे ओदेन उक्तं यत् कथा अष्टाशीतिः प्रतिशतं प्राप्तवती। विक्रमसंवत् २०७६ पौषे दूरवाणीविशेषे ओदेन उक्तं यत् एकखण्डः समाप्त्यां प्रति अग्रसरः, परन्तु अन्तःकथायाः शताधिकं खण्डं भविष्यति। यदि पाठकैः अन्त्यस्य अनुमानं स्यात् तर्हि सः समाप्तिं परिवर्तयितुं इच्छति। शीर्षरूपेण 'एकखण्डः' भौतिकवस्तु एव, न तु भावनात्मकबन्धः। सः 'ऑज़् दि विज़ार्ड् ऑफ् ऑज़्' इत्यस्य क्लिशे-समाप्तिं परिहर्तुम् इच्छति।

विक्रमसंवत् २०७६ श्रावणे ओदेन उक्तं यत् माङ्गा पञ्चवर्षेभ्यः समाप्ता भविष्यति। तथापि, अन्त्यं तस्य आरम्भिकपरिकल्पनया अविचलितम्। विक्रमसंवत् २०७७ श्रावणे शुएइशया उद्घोषितं यत् एकखण्डः अन्तिमसागायां प्रवेशं करोति। विक्रमसंवत् २०७८ पौषशुक्लचतुर्थ्यां एकखण्डः सहस्राधिकं अध्यायं प्राप्तवान्। विक्रमसंवत् २०७९ ज्येष्ठे ओदेन उद्घोषितं यत् एकमासीयं विश्रान्तिं कृत्वा अध्यायसंख्यया १०५४ आरभ्य अन्तिमसागायाः प्रवेशः भविष्यति।

## माध्यमानि 
### चित्रकथा (माङ्गा) 
एइइचिरो ओदेन लिखिता चित्रिता च एकखण्डः नामकः चित्रकथामालाक्रमः शुएइशा इत्यनेन साप्ताहिकबालचित्रपत्रिकायां विक्रमसंवत् २०५४ श्रावणशुक्लद्वादश्यां (तदनुसारं ग्रेगोरीयतिथिः—२२ जुलाई १९९७) आरभ्य प्रवाहितः। शुएइशा इत्यनेन तस्य अध्यायाः स्वस्व-खण्डेषु सङ्गृह्य प्रकाशिताः, प्रथमखण्डः विक्रमसंवत् २०५४ पौषशुक्लचतुर्थ्यां (२४ दिसम्बर् १९९७) विमोचितः। विक्रमसंवत् २०८२ फाल्गुनकृष्णचतुर्थ्यां (४ मार्च् २०२५) पर्यन्तं एकाधिकशतैकादश (१११) खण्डाः प्रकाशिताः। 

प्रथमं विदेशीभाषानुवादः अमेरिकदेशीयप्रकाशनसंस्थया विक्रमसंवत् २०५९ कार्तिकशुक्लद्वितीयायां (नवम्बर् २००२) आरब्धः, यत्र तस्य अध्यायाः बालचित्रपत्रिकायां प्रकाशिताः, अनन्तरं खण्डरूपेण सङ्गृहीतानि। विक्रमसंवत् २०६६ पौषे (२००९) उक्तं यत् विक्रमसंवत् २०६७ चैत्रादारभ्य प्रतिमासं पञ्च खण्डाः प्रकाशितव्याः, येन जापानदेशीयधारावाहिकानुकूल्यं साध्यते। मुद्रितपत्रिकायाः विहानान्तरे, अंकीयरूपेण विक्रमसंवत् २०६८ माघशुक्लपञ्चम्यां (३० जनवरी २०१२) एकस्मिन् अंकीयसेवायां क्रमशः अध्यायाः प्रकाशिताः। सा अंकीयसेवा विक्रमसंवत् २०७५ मार्गशीर्षे (डिसेम्बर् २०१८) समाप्ता। अनन्तरं अमेरिकदेशीयप्रकाशनसंस्था तथा शुएइशा इत्यस्य चित्रकथाप्लस् नाम्नि सेवया विक्रमसंवत् २०७५ पौषे (जनवरी २०१९) समकालिकरूपेण प्रकाशनं आरब्धम्।

संयुक्तराज्ये खण्डाः प्रारम्भे गोल्लान्च् चित्रकथासंस्था इत्यनेन विक्रमसंवत् २०६२ फाल्गुनमासे (मार्च् २००६) प्रकाशिताः, परन्तु चतुर्दशखण्डात् अनन्तरं संयुक्तराज्यदेशीयप्रकाशनसंस्था उक्तं कार्यं स्वीकृतवती। ऑस्ट्रेलिया-न्यूजीलण्डयोः अङ्गे आंग्ला खण्डानां वितरणं विक्रमसंवत् २०६५ मार्गशीर्षे (नवम्बर् २००८) माध्यमविनोदसंस्था इत्यनेन सम्यक् प्रकारेण कृतम्।

#### उपशाखाः तथा संयुक्तरचनाः 
ओदेन अकीरा तोरियामेन सह सहकार्यं कृत्वा एकं संयुक्तलघुकथां संयुक्तयुगम् इत्याख्यां विक्रमसंवत् २०६२ मार्गशीर्षशुक्लदशम्यां (२५ दिसम्बर् २००६) साप्ताहिकबालचित्रपत्रिकायां प्रकाशितम्। ओदेन मित्सुतोशी शिमाबुकुरेण सह सहकार्ये दैत्यफलस्य परीक्षायाः इत्याख्यया एकं लघुकथारूपं विक्रमसंवत् २०७१ चैत्रशुक्लद्वितीयायां (४ एप्रिल् २०११) प्रकाशितम्।

एकखण्डपार्टी इत्याख्या उपशाखा, लेखकः एई आन्दो इत्यनेन लघुचित्रशैलीया रचिता, विक्रमसंवत् २०७१ मार्गशीर्षशुक्लपञ्चम्यां (५ दिसम्बर् २०११) साइ क्यो पत्रिकायां आरब्धा। तस्य अन्तिमाध्यायः विक्रमसंवत् २०७७ माघशुक्लद्वितीयायां (२ फेब्रुवरि २०२१) बालचित्रपत्रिकाप्लस्से प्रकाशितः।

### एनिमे 
#### उत्सवचित्राणि तथा मूलचित्रश्रृङ्खलाः 
एकखण्डः—जयतु तं! समुद्रदस्यः गञ्जाक्! इत्याख्यं चित्रं विक्रमसंवत् २०५५ आषाढशुक्लपञ्चम्यां (१९९८) बालचित्रविशेषोत्सवाय निर्मितम्, यत् चित्रनिर्माणसंस्था आइ.जी इत्यनेन रचितम्, गोरो तनिगूचि इत्यनेन निर्देशितम्। कथायां लुफी, नामिका, ज़ोरो इत्येते समुद्रराक्षसैः आक्रमिताः, तेषां नौका विनष्टा, ते पृथक् जाताः। लुफी एकस्मिन् द्वीपे बालिकायाः (मेदका) रक्षणार्थं समरकः भवति।

द्वितीयं चलचित्रं एकखण्डः—प्रेमप्रभातकथा इत्याख्यं विक्रमसंवत् २०६५ आषाढशुक्लद्वितीयायां (२००८) बालचित्रविशेषोत्सवाय पूर्वसमुद्रचित्रसंस्था इत्यनेन निर्मितम्। अस्य कालपरिमाणं चतुस्त्रिंशत् निमेषपर्यन्तम्, तथा प्रथमं प्रेमप्रभातम् इत्यस्य रूपायाः अधारितम्। अस्मिन् चरित्रसमूहः ब्रुक् पर्यन्तं समाविष्टः, द्वितीयनौका सहस्रसूर्यनौका अपि दृश्यते। कथायां लुफी खाद्यसंकटात् प्रेरितः पत्तनं गत्वा एकां कन्यां (सिल्क्) नाम्ना मिलति या बाल्ये परित्यक्ता आसीत्। संघर्षे लुफी नगरस्य रत्नं ग्राहयति, भोज्यं गृहीत्वा दुष्टगणं नाशयति।

एतादृशं चलचित्रं अनन्तरं त्रिस्तरीय-गृहदृश्यसंस्करणरूपेण द्रागणबल्लः इत्यस्य सह संयुक्तरूपेण केवलं जापानदेशवासिभ्यः मेलनिर्देशेन उपलब्धं भूत्वा विमोचितम्।

एकखण्डचलचित्रम्—बलवान् जगत्: प्रकरणम् शून्यम् इत्याख्यं मूलचित्रश्रृङ्खलारूपं विक्रमसंवत् २०६६ भाद्रपदमासे (२००९) प्रकाशितम्, यत् चित्रकथायाः विशेषाध्यायः शून्यं इत्यस्य रूपेण पूर्व-रोजरस्य निधनपूर्वपरिस्थितिं दर्शयति। अस्य सीमितगृहदृश्यसंस्करणं त्रयाणां सहस्राणां प्रतिलिपीनां रूपेण गृहभोजनविक्रयसंस्थया सह सहयोगेन प्रकाशितम्।

#### दूरदर्शनधारावाहिकः 
पूर्वसमुद्रचित्रसंस्था इत्यनेन निर्मितः दूरदर्शनधारावाहिकरूपेण एकखण्डः विक्रमसंवत् २०५६ आश्वयुजशुक्लपञ्चमीदिने (२० अक्तोबर् १९९९) फुजी दूरदर्शनसंस्थायां प्रक्षिप्तः। अस्य धारावाहिकस्य सहस्राधिकानि प्रकरणानि विक्रमसंवत् २०७८ कार्तिके (नवम्बर् २०२१) पर्यन्तं प्रवाहितानि।

## सन्दर्भः