open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
भैरवरागः

**भैरवरागः** हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतस्य आदिमः रागः भवति । अयं भैरवथाटस्य जनकरागः भवति । उत्तराङ्गप्रधानः रागः तथा सम्पूर्णजात्यासहितः रागः भवति । एनं रागं गम्भीरतया यदि गानं क्रियते तर्हि वीररसः उत्पद्यते । ध्रुपद् शैल्यां एनं रागं अधिकतया उपयोगं कुर्वन्ति । कर्णाटकसङ्गीते अस्यैव रागस्य "मायामाळवगौळ" इति नामान्तरम्। सङ्गीताध्ययनस्य आरम्भः अनेनैव रागेण भवति । अस्य रागस्य वादिस्वरः धैवतः (ध) भवति । एवं संवादिस्वरः वृषभः (रे) भवति । मध्यमात् वृषभाय मीण्ड(शास्त्रीयभाषा) क्रियते चेत् मनोरञ्जकः रसोत्पत्तिः भवति । हनूमान् मतानुसारेण प्रथमप्रहरस्य रागः भवति।
## श्लोकः
**गङ्गाधरः शशिकलातिलकः त्रिनेत्रः सर्पैर्विभूषिततनुः गजकृत्तिवासः।**
**भास्वत्रिशूलकर एष नृमुण्डधारी शुभ्राम्बरो जयति भैरव आदिरागः॥**

*आरोहः- स रे ग म प ध नि स 
*अवरोहः- स नि ध प म ग रे स
*पक्कड(छायास्वराः)- म प ध, म प ग म, ग म प, ग म रे स

## समयः
प्रातः ६ तः ८ वादनपर्यन्तं प्रशस्तः कालः भवति।

## थाट्
*भैरव

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* "Bhairav - The Primordial Sound," detailed article by Rajan Parrikar, supported by audio clips
* Gurmat Sangeet Project 
* Raj Academy of Asian Music
* Sikhnet: Shabad for Printing

वर्गः:हिन्दुस्थानिरागाः
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
सीकरमण्डलम्

**सीकरमण्डलं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति सीकरनामकं नगरम् ।

## भौगोलिकम्
सीकरमण्डलस्य विस्तारः ७७४२ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे जयपुरमण्डलं, पश्चिमे चुरूमण्डलं, नागौरमण्डलं च, उत्तरे झुञ्झुनुमण्डलं, दक्षिणे जयपुरमण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले ४५९.८ मिल्लीमीटर्मितः वार्षिकवृष्टिपातः भवति ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं सीकरमण्डलस्य जनसङ्ख्या २,६७७,७३७ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ३४६ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ३४६ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १७.०४% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९४४ अस्ति । अत्र साक्षरता ७२.९८ % अस्ति । 

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले षड् उपमण्डलानि सन्ति । तानि - 

* सीकर
* फतेपुर
* लक्ष्मणगढ
* दान्तारामगढ
* नीम का थाना
* श्रीमाधोपुर

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि - 

* खाटूश्यामजी
* गणेश्वर
* जीणमातामन्दिरम्
* रघुनाथमन्दिरम्
* हर्षनाथमन्दिरम्
* श्रीमानसीदेवीमन्दिरम् 
इत्यादीनि ।

## बाह्यानुबन्धाः
*Sikar Zila parishad web site 
*Sikar District web site 
*Photo gallery of Sikar 

वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
सीकर

**सीकर** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितस्य सीकरमण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति ।

वर्गः:राजस्थानस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
पालीमण्डलम्

**पालीमण्डलं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति पालीनामकं नगरम् ।

## भौगोलिकम्
पालीमण्डलस्य विस्तारः १२३३०.७९ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे राजसमन्दमण्डलं, दौसामण्डलं च, पश्चिमे जालौरमण्डलं, बाडमेरमण्डलं, सिरोहीमण्डलं च, उत्तरे नागौरमण्डलम्, अजमेरमण्डलं, जोधपुरमण्डलं च, दक्षिणे उदयपुरमण्डलं, सिरोहीमण्डलं च अस्ति । अस्मिन् मण्डले लूनी इत्येषा एका एव नदी प्रवहति ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं पालीमण्डलस्य जनसङ्ख्या ६६,६३,९७१ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ५९८ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ५९८ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २६.९१% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९०९ अस्ति । अत्र साक्षरता ७६.४४ % अस्ति । 

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले नव उपमण्डलानि सन्ति । तानि - 

* सोजत
* मारवाड
* जैतारण
* रायपुर
* सुमेरपुर
* बाली
* पाली
* रोहत
* देसूरी

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि - 

* महाराणा प्रतापसिंह स्मारकम्
* सोमनाथमन्दिरम्
* लाखोटिया उद्यानवनम्
इत्यादीनि ।

## बाह्यानुबन्धाः
* For Latest news of Pali district in Rajasthan Patrika 
* For Latest news of Pali district in Dainik Bhaskar
* For Latest news of Pali district in Dainik Navjyoti 

वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
सारङ्गरागः

**सारङ्गरागः** (Saranga Raga) हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतस्य कश्चन प्रसिद्धः रागः भवति । मेघरागस्य पत्नी इति प्रसिद्धिरस्य । अस्य रागस्य "काफि थाट्" भवति । अयं रागः "ओढव" विभागस्य (जातेः) भवति । अस्यैव रागस्य नाम ग्रन्थकाराः “मध्यमादिसारङ्गः” इति कथयन्ति । अस्य रागस्य प्रशस्तकालः मध्याह्नं भवति । वादिस्वरः ॠषभः (रे) । एवं संवादिस्वरस्य पञ्चमः (प) भवति । अस्मिन् रागे रे, ध वर्ज्यस्वरौ भवतः । शृङ्गाररसः,भक्तिरसप्रधानश्च अयं रागः भवति । अस्य रागस्य “प रे नि स” स्वरसङ्गतयः रसोत्पादकाः भवन्ति ।

:**वीणां दधाना दृढबद्धवेणी**
:::**संख्यासमं मञ्जुलवृक्षमूले।**
:**जांबूनदाभा च निषन्नदेहा**
:::**सारङ्गिका च कथिता मुनीन्द्रैः॥**

*आरोहः – स रे म प नि स
*अवरोहः – स नि प म रे स
*पक्कड – प रे, नि स रे प म

## सम्बद्धरागाः
*शुद्धसारङ्ग
*मीया की सारङ्ग
*सामन्त
*लङ्कादहनी
*नूर् सारङ्ग

## समयः
अपराह्ने १२ तः ३वादनपर्यन्तं प्रशस्तकालः भवति ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* SRA on Samay and Ragas
* SRA on Ragas and Thaats

वर्गः:हिन्दुस्थानिरागाः
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
हिण्डोलरागः

**हिण्डोलरागः** (Hindol Raga) हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतस्य कश्चन प्रसिद्धः रागः भवति । उत्तराङ्गप्रधानः रागः भवति । प्रभातकालीनरागः भवति । अयं रागः वीररसप्रधानः रागः भवति । अस्मिन् रागे तीव्रमध्यमः अस्ति । रागस्य जीवभूतः वादिस्वरः धैवतः (ध) भवति । संवादिस्वरः गान्धारः (ग) भवति । अयं रागः "कल्याणथाट" गणे विद्यमानः भवति । ’ध्रुपद्’ तथा ’धमार्’ शैल्योः अधिकतया अस्य रागस्य उपयोगः भवति । ’भरत’ तथा ’हनुमतमतयोः’ प्रकारेण मूलभूतेषु ६ रागेषु अन्तर्भूतः रागः भवति ।

:**नितम्बनीमण्डितरङ्गितासौ**
:::**दोला सुखेला सुखमादधानः।**
:**खर्वः कपोलद्युतिकामयुक्तो**
:::**हिण्डोलरागः कथितो मुनीन्द्रैः॥**

*आरोहः – स ग म ध नि ध स
*अवरोहः – स नि ध म ग स 
*पक्कड – ग म ध, ग म ग स

## समयः
प्रातः कालीनरागः भवति ।

## थाट्
*कल्याण

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* http://www.soundofindia.com/showarticle.asp?in_article_id=1095207141
* http://www.wyastone.co.uk/nrl/world/raga/hindol.html 
* http://www.itcsra.org/sra_raga/sra_raga_that/sra_raga_that_links/raga.asp?raga_id=43

वर्गः:हिन्दुस्थानिरागाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
व्यायोगः (रूपकम्)

दशरूपके नाटकानां दश प्रकाराः  निर्दिष्टाः सन्ति। दृश्यकाव्यस्य अपरं नाम रुपकम् ! साहित्यदर्पणग्रन्थे विश्वनाथः रुपकाणां दश प्रधानप्रभेदान् दर्शयति, ते च नाटकं, प्रकरणं, भाणः प्रहसनं, डिमः, व्यायोगः, समवकारः, वीथी, अङ्कः ईहामृगः च । तत्र व्यायोगप्रभेदस्य उत्तमोदाहरणत्वेन मध्यमव्यायोगः वर्तते ।
व्यायोगः इत्येषः चतुर्थः प्रभेदः । अत्र विशेषेण कार्यार्थं बहवः आयुज्यन्ते-प्रवृत्ता भवन्तीति व्यायोग इति सार्थकं नाम । वि आङ् इत्युपसर्गद्वयपूर्वकात् युजिर् योगे इति धातोः दैवादिकात् ’करणाधिकरणयोश्च’ इत्यधिकरणे ल्युटि व्यायोग इति शब्दः । बहूनां प्रवृत्तेरधिकरणमित्यर्थः । अस्य लक्षणं तावदिदम् - 
मनुष्यबहुलेऽस्मिन् अत्र कथावस्तु रामायणमहाभारतादेः स्वीकारात् प्रसिद्धम् । स्त्रीपात्राणि न्यूनानि । अत्र मुखम्, प्रतिमुखम्, निर्वहणं चेति त्रय एव सन्धयः, तदुक्तं दर्पणे - 
::**ख्यातेतिवृत्तो व्यायोगः स्वल्पस्त्रीजनसंयुतः ।**
::**हीनो गर्भविमर्शाभ्यां नरैर्बहुभिराश्रितः ॥** 
एकाङ्केऽत्र स्त्रीनिमित्तं युद्धं सम्भवति । भारती, सात्वती, आरभटी चेति वृत्तित्रयमात्रस्य अत्र सम्भवः । रामायणादौ प्रसिद्धः कश्चित् राजा इह नायको भवति दिव्यो वा कश्चित् पुरुषः । स पुनः धीरोद्धतो भवतीति विशेषः । धीरोद्धतस्य लक्षणं तावदिदम् - 
मायापरः प्रचण्डापलोऽहङ्कारदर्पभूयिष्ठः ।
आत्मश्लाघानिरतो धीरैर्धीरोद्धतः कथितः ॥
अत्र करुणः, रौद्रः, वीरः, भयानकः, बीभत्सः, अद्भुतश्च इत्येतेषु रसेष्वन्यतमो रसः प्रधानो भवति । कथञ्चिदपि हास्य-शृङ्गार-शान्ता अत्र न भवन्ति ।
अस्य उदाहरणं सौगन्धिकाहरणम् । मध्यमव्यायोगः इत्यप्यस्यैव प्रसिद्धमुदाहरणान्तरम् ।

## व्यायोगस्य लक्षणम्
*व्यायोगस्य नायकः प्रसिध्दः पुरुषः भवेत् । 
*पुरुषपात्राणि अधिकानि, स्त्रीपात्राणि न्यूनानि च भवेयुः । 
*अत्र नाटके एकः एव अङ्कः भवेत् । 
*व्यायोगस्य कथा (इतिवृत्तं) प्रसिद्धा भवेत् । सा च कथा एकस्मिन् एव दिने प्रवृत्ता स्यात् ।
*नायकः दिव्यः राजर्षिः क्षत्रियः  वा भवेत् । सः धीरोध्दतः भवेत् । 
*अस्मिन् युध्दस्य, नियुध्दस्य, सङ्घर्षस्य दृश्यं भवितुमर्हति । एतानि सर्वाणि लक्षणानि मध्यमव्यायोगे अन्वितानि भवन्ति ।

वर्गः:रूपकाणि
वर्गः:श्टब्स् संस्कृतसम्बद्धाः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:न प्राप्तः संस्कृतसम्बद्धभाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:संचित्रसारमञ्जूषे योजनीये
कोटामण्डलम्

**कोटामण्डलं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति कोटानामकं नगरम् ।

## भौगोलिकम्
कोटामण्डलस्य विस्तारः ५२१७ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे बारामण्डलम्, उत्तरे बून्दीमण्डलं, पश्चिमे चित्तौडगढमण्डलं, दक्षिणे झालावाडमण्डलम् अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं कोटामण्डलस्य जनसङ्ख्या १९,५०,४९१ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ३७४ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ३७४ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २४.३५% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९०६ अस्ति । अत्र साक्षरता ७७.४८ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले षड् उपमण्डलानि सन्ति । तानि -
* कोटा
* दिगोद
* इटवा
* सङ्गोद
* कानवास
* रामगञ्जमण्डी

## वीक्षणीयस्थलानि
* चम्बल-उद्यानम्
* महाराजा माधोसिंह-सङ्ग्रहालयः
* राजकीयसङ्ग्रहालयः
* जगमन्दिरम्
* देवताजी की हवेली
* कोटा जलबन्धः

## बाह्यानुबन्धाः
* Kota district, Official website 

वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
प्रतापगढमण्डलम् (राजस्थानम्)

**प्रतापगढमण्डलं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति प्रतापगढनामकं नगरम् ।

## भौगोलिकम्
प्रतापगढमण्डलस्य विस्तारः ४११७.३६ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे अलवरमण्डलं, दौसामण्डलं च, पश्चिमे अजमेरमण्डलम्, उत्तरे सीकरमण्डलं, दक्षिणे टोङ्कमण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले ८५६ मिल्लीमीटर्मितः वार्षिकवृष्टिपातः भवति । एतत् मण्डलं परितः उदयपुरमण्डलं, बांसवाडामण्डलं, चित्तौडगढमण्डलं, मध्यप्रदेशराज्यम् अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं प्रतापगढमण्डलस्य जनसङ्ख्या ८६८२३१ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते २१० जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २१० जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २६.८४% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९८२ अस्ति । अत्र साक्षरता ५६.३ % अस्ति । 

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले सप्त उपमण्डलानि सन्ति । तानि- 

* अरनोड
* छोटी सदरी
* धरियाबाद
* पीपल खूण्ट
* प्रतापगढ
* मोजमबाद
* जमवा रामगढ

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले स्थितः सीतामातुः अभयप्रदानप्रदेशः (रामायणकाले/त्रेतायुगे) सुप्रसिद्धं वीक्षणीयस्थलम् अस्ति ।

## बाह्यानुबन्धाः
* http://pratapgarhrajasthan.nic.in/ 
* new district
* http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0378874105004071
* http://saralpratapgarh.com/ 
* http://wikimapia.org/5177636/hi/Dhariyawad
* http://www.fortdhariyawad.com/index.htm 
* http://www.mohfw.nic.in/NRHM/Documents/Mobile_Medical_Unit.pdf 
* http://museumsrajasthan.gov.in/
* http://informatics.nic.in/onlinenews.php?newsid=1299
* http://pratapgarhrajasthan.nic.in/maps/map.htm 
* http://maps.google.co.in/mapsxhr=t&cp=19&hl=en&rlz=1W1ADFA_en&bav=on.2,or.r_gc.r_pw.&biw=1280&bih=572&wrapid=tlif131095782718702&q=pratapgarh+rajasthan&um=1&ie=UTF8&hq=&hnear=0x396685f86c8f3b8b:0x95cf89ea205562bd,Pratapgarh,+Rajasthan&gl=in&ei=EqEjTsnJMc_nrAet5Zj4AQ&sa=X&oi=geocode_result&ct=title&resnum=2&sqi=2&ved=0CCwQ8gEwAQ

वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
बीकानेरमण्डलम्

**बिकानेरमण्डलं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति बीकानेरनामकं नगरम् ।

## भौगोलिकम्
बीकानेरमण्डलस्य विस्तारः ३०२४७.९० अस्ति । अस्य पूर्वे चुरूमण्डलं, पश्चिमे पाकिस्थानदेशः, उत्तरे श्रीगङ्गानगरमण्डलं, दक्षिणे जोधपुरमण्डलं, नागौरमण्डलं च अस्ति । अस्मिन् मण्डले इन्दिरा गान्धी कुल्या अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं बीकानेरमण्डलस्य जनसङ्ख्या २३६७७४५ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ७८ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ७८ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ४१.४२% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९०३ अस्ति । अत्र साक्षरता ६५.९२ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले पञ्च उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

* बीकानेर
* नोखा
* लूणकरणसर
* खाजूवाला
* डुङ्गरगढ
* कोलायत

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

* देशनो के करनी माता मन्दिरम्
* जुनागढ किला
* थार मरुभूमिः
* लक्ष्मीनिवास-राजभवनम्
* लालगढ-राजभवनम्

## बाह्यानुबन्धाः
* 

वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
दिल्वारामन्दिरम्

प्रायशः सहस्रवर्षेभ्यः पूर्वं क्रिस्ताब्दस्य ११९७ तः १२४७ वर्षावधौ  २०० कोटिरूप्यकैः एतत् मन्दिरं निर्मितम् अभवत् । एतदर्थं विशिष्टाः अमृतशिलाः आनायिताः । मुख्यगर्भगृहे आदिनाथस्वामी अस्ति । वास्तुपालतेजपालौ सहोदरौ एतन्मन्दिरं निर्मितवन्तौ । अत्र ४८ स्तम्भाः शिल्पकलापूर्णाः सन्ति ।
पार्श्वनाथबसदि’ स्थले मूलविग्रहे सूर्यकिरणानां स्पर्शः गमनार्हः अस्ति । भीमसिंहेन निर्मिते मन्दिरे रजतस्वर्णनिर्मिता मूर्तिः विशिष्टा अस्ति । पार्श्वनाथमन्दिरे सरस्वती नागकन्या पद्मावती काळियमर्दनं शीतलादेवी शेषनागः नरसिंहः इत्यादीनां शिल्पानि सन्ति । १०८ महावीरस्य मूर्तयः अमृतशिल्पनिर्मिताः दर्शकान् मूकविस्मितान् कुर्वन्ति ।
तेजपालदेवालये नेमिनाथमूर्तिरस्ति । अबुतः १२ कि.मी दूरे अचलगडप्रदेशे अचलेश्वरदेवालयः अस्ति । १५ कि.मी दूरे गुरुशिखरं राजस्थानराज्ये अत्युन्नतं पर्वतशिखरम् अस्ति । अत्र अत्रिदेवालयः अस्ति । अबुतः समीपे गोमुखदेवालयः अस्ति ।

वर्गः:राजस्थानराज्यम्
वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः

वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎
चित्तौडगढमण्डलम्

**चित्तौडगढमण्डलं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति चित्तौडगढनामकं नगरम् ।

## भौगोलिकम्
चित्तौडगढमण्डलस्य विस्तारः १०,८५६ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे उदयपुरमण्डलं, राजसमन्दमण्डलं च, पश्चिमे मध्यप्रदेशराज्यम्, उत्तरे भीलवाडामण्डलं, दक्षिणे प्रतापगढमण्डलम् (राजस्थानम्) अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं चित्तौडगढमण्डलस्य जनसङ्ख्या १५४४३९२ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १९३ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १९३ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १६.०९% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९७० अस्ति । अत्र साक्षरता ६२.५१ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
* बारी सदरी
* बेगुन
* चित्तौडगढ
* कपसन
* निम्बहेरा
* रावतभाटा

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

* चित्तौडगढ किला
* राणी पद्मिनी महल्
* विजयस्तम्भः
* राणा कुम्भा महल्
* कीर्तिस्तम्भः

## बाह्यानुबन्धाः
* Chittorgarh District website 

वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
राजसमन्दमण्डलम्

**राजसमन्दमण्डलं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति राजसमन्द इत्येतन्नगरम् ।

## भौगोलिकम्
राजसमन्दमण्डलस्य विस्तारः ४७६८ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे चित्तौडगढमण्डलं, भीलवाडामण्डलं च, पश्चिमे पालीमण्डलम्, उत्तरे अजमेरमण्डलं, दक्षिणे उदयपुरमण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले बनास इत्येषा एका एव नदी प्रवहति ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं राजसमन्दमण्डलस्य जनसङ्ख्या १,१५८,२८३ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ३०२ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ३०२ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १७.३५% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९८८ अस्ति । अत्र साक्षरता ६३.९३ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले सप्त उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

* खमनोर
* राजसमन्द
* भीम
* रेलमगरा
* देवगढ
* आमेट
* कुम्भलगढ

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

* कुम्भलगढ किला
* वेदमन्दिरम्
* कुम्भलगढ मन्दिराणि 
इत्यादीनि ।

## बाह्यानुबन्धाः
* 

वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
जैसलमेरमण्डलम्

**जैसलमेरमण्डलं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति जैसलमेरनामकं नगरम् ।

## भौगोलिकम्
जैसलमेरमण्डलस्य विस्तारः ३८४०१ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे जोधपुरमण्डलं, पश्चिमे पाकिस्थानदेशः, उत्तरे बीकानेरमण्डलं, दक्षिणे बाडमेरमण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले १६.७ मिल्लीमीटर्मितः वार्षिकवृष्टिपातः भवति । अस्मिन् मण्डले काकिनी इत्येका एव नदी  प्रवहति ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं जैसलमेरमण्डलस्य जनसङ्ख्या ६७२,००८ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ११४२९ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ११४२९ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ३२.२२% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-८४९ अस्ति । अत्र साक्षरता ५८.०४ % अस्ति । 

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले त्रीणि उपमण्डलानि सन्ति । तानि- 

* जैसलमेर
* पोखरण
* फतेगढ

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि - 

* जैसलमेर किला
* जैसलमेर दुर्गः
* जैनमन्दिरानि

## बाह्यानुबन्धाः
* Jaiselmer at Department of Tourism, Govt. of Rajasthan

वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
गुजरितोडिरागः

**गुजरितोडिरागः** (Gujaritodi Raga) हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतस्य कश्चन प्रसिद्धः रागः। 'शुद्धतोडिरागस्य' उत 'मीया कि तोडिरागस्य' पञ्चमं स्वरं वर्जयामश्चेत् 'गुजरीतोडिरागः' भवति । उत्तराङ्गप्रधानः रागः भवति । अस्य रागस्य वादिस्वरः दैवतः (ध) भवति। संवादिस्वरः ॠषभस्वरः (र) भवति । प्रातः कालस्य प्रथमयामस्य कालः अस्य रागस्य प्रशस्तः कालः भवति । भक्तिरसस्य तथा करुणरसयोः प्रधानः रागः भवति। 
:**श्यामा सुकेशी मलयद्रुमाणाम्,**
:::**मृदूल्लसत् पल्लवतल्पमध्ये।**
:**श्रुतिस्वराणां दधती विभागम्**
:::**तन्त्रीमुखाद् दक्षिणगुर्जरीयम्॥**

**रामक्री तोडिसंयुक्ता वराटीमिश्रिता पुनः।**
**गुर्जरी जायते विद्वन् आद्ययामे प्रगीयते॥**

*आरोहः- स रे ग म ध नि स
*अवरोहः- स नि ध म ग रे ग रे स 
*पक्कड – म ध नि ध म रे ग रे स

## समयः
प्रातः ६ तः ९ वादनपर्यन्तम् उत्तमसमयः भवति।

## थाट्
*तोडि

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*SRA on Samay and Ragas
*SRA on Ragas and Thaats
*Rajan Parrikar on Ragas

वर्गः:हिन्दुस्थानिरागाः
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
जालौरमण्डलम्

**जालौरमण्डलं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति जालौरनामकं नगरम् ।

## भौगोलिकम्
जालौरमण्डलस्य विस्तारः १०६४० चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य उत्तरे बाडमेरमण्डलं, पालीमण्डलं च, दक्षिणे सिरोहीमण्डलं, गुजरातराज्यं च अस्ति । अस्मिन् मण्डले ४५९.८ मिल्लीमीटर्मितः वार्षिकवृष्टिपातः भवति । अत्र सुक्री इत्येका एव नदी प्रवहति ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं जालौरमण्डलस्य जनसङ्ख्या १८३०१५१ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १७२ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १७२ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २६.३१% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९५१ अस्ति । अत्र साक्षरता ५५.५८ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले पञ्च उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

* अहौर
* जालौर
* भीनमाल
* रानीवाडा
* साञ्चोर

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

* कैलाशधाम 
* हनुमानमन्दिरम्
* सुन्धा मटा
* भद्रार्जुन किला

## बाह्यानुबन्धाः
* Jalore district Official Website 

वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
बारामण्डलम्

**बारामण्डलं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति  बारानामकं नगरम् ।

## भौगोलिकम्
बारामण्डलस्य विस्तारः ६९९२ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे मध्यप्रदेशराज्यं, पश्चिमे कोटामण्डलम्, उत्तरे मध्यप्रदेशराज्यं, दक्षिणे झालावाडमण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले ८९५.२ मिल्लीमीटर्मितः वार्षिकवृष्टिपातः भवति । अस्मिन् मण्डले पञ्च नद्यः प्रवहन्ति । ताः - काली सिन्ध्, पार्वती, पडवन्, अन्धेरी, बाणगङ्गा च ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं बारामण्डलस्य जनसङ्ख्या १२,२३,९२१ अस्ति (६,३५,४९५ पुरुषाः, ५,८८,४२६ महिलाश्च) । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १७५ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १७५ जनाः । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९२६ अस्ति ।

## उपमण्डलानि
* अन्तः
* अत्रु
* बारा
* छबरा
* छिपबरोद
* खेरलीगञ्ज
* माङ्गरोल

## वीक्षणीयस्थलानि
* शाहबाद-दुर्गः
* नगरकोट-माताजी
* सीता-बाडी
* शेरगढ-दुर्गः
* नहरगढ-दुर्गः
* भनवरगढ-दुर्गः
* बिलासगढ
* भण्ड-देवरा
* रामगढ-माताजी
* कपिलधारा
* काकोनी
* सौरसन
* शनिधाम
* श्रीजी-मन्दिरम्
* ताड का बालाजी, साकेतधाम
* मणिहरमहादेवः
* प्यारेरामजी-मन्दिरम्

## बाह्यानुबन्धाः
* 

वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
दौसामण्डलम्

**दौसामण्डलं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति दौसा इतीदं नगरम् ।

## भौगोलिकम्
दौसामण्डलस्य विस्तारः २९५० चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे करौलीमण्डलं, भरतपुरमण्डलं च, पश्चिमे जयपुरमण्डलम्, उत्तरे अलवरमण्डलं, दक्षिणे सवाई माधोपुरमण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले सवा, बाणगङ्गा इत्येते द्वे नद्यौ प्रवहतः ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं दौसामण्डलस्य जनसङ्ख्या १६३७२२६ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ४७६ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ४७६ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २४.३१% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९०४ अस्ति । अत्र साक्षरता ६९.१७ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले पञ्च उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

* बासवा
* दौसा
* लालसोट
* माहवा
* सिकरै

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

* मेहन्दीपुर बालाजीमन्दिरम् 
* अभनेरी
* बण्डारेज
* खवारावजी
* झाजी रामपुर
* नीलकण्ठमन्दिरम् 
इत्यादीनि ।

## बाह्यानुबन्धाः
* 
* Dausa district on Rajasthan govt page

वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
बांसवाडामण्डलम्

**बांसवाडामण्डलं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति बांसवाडानामकं नगरम् ।

## भौगोलिकम्
बांसवाडामण्डलस्य विस्तारः ५०३७ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे प्रतापगढमण्डलं, मध्यप्रदेशराज्यं च, पश्चिमे अजमेरमण्डलम्, उत्तरे उदयपुरमण्डलं, दक्षिणे गुजरातराज्यम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले माही इत्येषा एका एव नदी प्रवहति ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं बांसवाडामण्डलस्य जनसङ्ख्या १७९८१९४ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ३९९ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ३९९ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २६.५८% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९७९ अस्ति । अत्र साक्षरता ५७.०२ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले त्रीणि उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

* बांसवाडा
* कुशलगढ
* घाटोल

## वीक्षणीयस्थलानि
* माही जलबन्धः
* आनन्दसागर झील (बाई तडागः)
* डाइलाव झील
* अब्दुल्ला पीर
* मदारेश्वर

## बाह्यानुबन्धाः
* Banswara District website 
* Banswara District map (Invest Rajasthan)

वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
बून्दीमण्डलम्

**बून्दीमण्डलं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति बून्दीनामकं नगरम् ।

## भौगोलिकम्
बून्दीमण्डलस्य विस्तारः ५५५० चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे कोटामण्डलं, पश्चिमे भीलवाडामण्डलम्, उत्तरे टोङ्कमण्डलं, दक्षिणे चित्तौडगढमण्डलम् अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं बून्दीमण्डलस्य जनसङ्ख्या १११३७२५ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १९३ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १९३ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १५.७% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९२२ अस्ति । अत्र साक्षरता ६२.३१ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
* बुधपुरा
* बून्दी
* इन्द्रगढ
* कप्रैन
* केशोरायपतन
* लखेरी
* नयनवा

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

* तारागढ-दुर्गः 
* बून्दी-राजभवनम्
* इन्द्रगढ
* नवालसागरः
* चौरासी खम्बों की छत्री
* बीजासनमातामन्दिरम्
* कमलेश्वरमन्दिरम्

## बाह्यानुबन्धाः
* 

वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
डुङ्गरपुरमण्डलम्

**डुङ्गरपुरमण्डलं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति डुङ्गरपुरम् इत्येतन्नगरम् ।

## भौगोलिकम्
डुङ्गरपुरमण्डलस्य विस्तारः ३७७० चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे प्रतापगढमण्डलं, पश्चिमे गुजरातराज्यम्, उत्तरे उदयपुरमण्डलं, दक्षिणे गुजरातराज्यम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले माही, सोम इत्येते द्वे नद्यौ प्रवहतः ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं डुङ्गरपुरमण्डलस्य जनसङ्ख्या १३८८९०६ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ३६८ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ३६८ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २५.३१% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९९० अस्ति । अत्र साक्षरता ६०.७८ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
* डुङ्गरपुरम्
* ओबरी
* सागवारा

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

* उदय बिलास राजभवनम्
* जुना महल
* श्रीनाथमन्दिरम्
* श्री आदिनाथजैनमन्दिरम्
* बेणेश्वर धाम
* रोकडिया गणेशमन्दिरम्
* गालिया कोठी
इत्यादीनि ।

## बाह्यानुबन्धाः
* Dungarpur Site - Dungarpur.in  
* 
* Dungarpur District map (Invest Rajasthan)

वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
रामकलिरागः

**रामकलिरागः** (Ramkali Raga) हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतस्य कश्चन प्रसिद्धः रागः भवति । भैरवरागस्य  पत्नी(रागिणि) भवति । अस्य रागस्य भैरवरागस्यच साम्यत्वम् अस्ति । व्यत्यासदर्षनार्थम् उभयोः रागयोः भेददर्षकयोः 'मीण्ड' तथा 'दैवतयोः' व्यत्यासं क्रियते । पञ्चमस्वराय तीव्र मध्यमस्य अल्पस्पन्दनं भवति । भैरवरागवत् गाम्भीर्ययुक्तः रागः न भवति । भैरव थाट् (विभागस्य) रागः भवति । अस्य रागस्य वादिस्वरः पञ्चमस्वरः (प) भवति । संवादिस्वरस्य षड्जः (स) भवति । षाडव जात्यासहितः रागः भवति ।

**धैवतांशग्रहन्यासपूर्णा रामकली मता।**
**प्रथमा मूर्छना ज्ञेया रसे करुण इज्यते॥**
**भैरव गुर्जरी मिश्रा एषा रामकली मता।**
**प्रातःकाले गीयतेऽसौ भैरवस्य च वल्लभा॥**

*आरोहः- स ग म प ध नि स 
*अवरोहः- स नि ध प, म प ध नि ध प ग म रे, स
*पक्कड – स नि ध प म प ध नि ध प

## समयः
प्रातः ६ तः ८ वादनपर्यन्तं प्रशस्तकालः भवति ।

## थाट्
*भैरव

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*SRA on Samay and Ragas
*SRA on Ragas and Thaats
*Rajan Parrikar on Ragas

वर्गः:हिन्दुस्थानिरागाः
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
झुञ्झुनुमण्डलम्

**झुञ्झुनुमण्डलं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति झुञ्झुनुनामकं नगरम् ।

## भौगोलिकम्
झुञ्झुनुमण्डलस्य विस्तारः ५९२६ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे हरियाणाराज्यं, पश्चिमे, उत्तरे च चुरूमण्डलं, दक्षिणे सीकरमण्डलम् अस्ति ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं झुञ्झुनुमण्डलस्य जनसङ्ख्या २१३९६५८ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ३६१ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ३६१ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ११.८१% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९५० अस्ति । अत्र साक्षरता ७४.७२ % अस्ति ।

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

* राणी सती मन्दिरम्
* बादलगढ किला
* जोरावरगढ किला
* खेत्री महल्
* धोसी पर्वतः
* खेतन हवेली

## बाह्यानुबन्धाः
* Jhunjhunu information 
* 

वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
नागौरमण्डलम्

**नागौरमण्डलं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति नागौरनामकं नगरम् ।

## भौगोलिकम्
नागौरमण्डलस्य विस्तारः १७७१८ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे जयपुरमण्डलं, पश्चिमे जोधपुरमण्डलम्, उत्तरे बीकानेरमण्डलं, चुरूमण्डलं, सीकरमण्डलं च, दक्षिणे अजमेरमण्डलं, पालीमण्डलं, जोधपुरमण्डलं च अस्ति । अस्मिन् मण्डले ३६.१६ मिल्लीमीटर्मितः वार्षिकवृष्टिपातः भवति ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं नागौरमण्डलस्य जनसङ्ख्या ३३४०२३४ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १८७ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १८७ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १९.२५% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९४८ अस्ति । अत्र साक्षरता ६४.०८ % अस्ति । 

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले दश उपमण्डलानि सन्ति । तानि- 

* नागौर
* खिन्वसार
* जायल
* डेगाना
* मेरता
* डीडवाना
* लदनू
* प्रभातसर
* मकरना
* कुचमान

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि - 

* नागौर किला
* लदनू
* दादीमतिमातामन्दिरम्
* मीराबाई-मन्दिरम्
* कुचमान किला
* खाटू-श्यामजीमन्दिरम् 
इत्यादीनि ।

## बाह्यानुबन्धाः
* 
* Nagaur district 
* Nagaur district :: Rajasthan 
* Nagaur Map

वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
हनुमानगढमण्डलम्

**हनुमानगढमण्डलं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति हनुमानगढनामकं नगरम् ।

## भौगोलिकम्
हनुमानगढमण्डलस्य विस्तारः १२,६४५ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे हरियाणाराज्यं, पश्चिमे श्रीगङ्गानगरमण्डलम्, उत्तरे पञ्जाबराज्यं, दक्षिणे चुरूमण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले २२५-३०० मिल्लीमीटर्मितः वार्षिकवृष्टिपातः भवति ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं हनुमानगढमण्डलस्य जनसङ्ख्या १७,७९,६५० अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १८४ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १८४ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १७.२४% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९०६ अस्ति । अत्र साक्षरता ६८.३७ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले सप्त उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

* हनुमानगढ
* सङ्गरिया
* पीलीबङ्गा
* रावत्सर
* नौहर
* भादरा
* टिब्बी

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

* कालीबङ्गा
* गोगमेरीमन्दिरम्
* ब्रह्माणीमातामन्दिरम्
* भद्रकालीमातामन्दिरम्
* भटनेर किला
इत्यादीनि ।

## बाह्यानुबन्धाः
* Hanumangarh district Official website 

वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वागेश्वरीरागः

**वागेश्वरीरागः** (Bageshri Raga) हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतस्य कश्चन प्रसिद्धः प्राचीनरागश्च भवति । अस्मिन् रागे पञ्चमस्वरोपयोगस्य विषये एक्यमत्यं नास्ति । सध्यःकाले केवलम् अवरोहे पञ्चमस्य उपयोगः अस्ति । धनश्री तथा कानडा रागयोः मिश्रणं अस्मिन् रागे अस्ति इति केचन अभिप्रयन्ति । भक्तिरसः, शृङ्गाररसश्च अस्मिन् रागे भवतः । अस्य रागस्य प्रशस्तः कालः सायङ्कालः भवति । "काफि थाट्" गणस्य रागः भवति । अस्य रागस्य वादिस्वरः मध्यमः (म) भवति । संवादि स्वरः षड्जः (स) भवति । त्रिषु सप्तकेषु विशेषतया एनं रागं प्रस्तुवन्ति । **भागेश्रीरागः** इत्यपि अस्य रागस्य प्रसिद्धिरस्ति ।

::**वीणा विनोदी कमलायताक्षी सौन्दर्यलावण्य सुगौरगात्रा ।**
::**पत्युः समीपे कमनीयकण्ठा वागीश्वरी कौशिकरागिणीयम् ॥**

*आरोहः – स ग म ध नि स 
*अवरोहः – स नि ध, म प ध, म ग रे स
*पक्कड – प ध नि ध, म नि ध, म ग रे स

## समयः
अस्य रागस्य प्रशस्तःकालः रात्रौ १० तः १२ ।

## थाट्
*काफि

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*SRA on Samay and Ragas
*SRA on Ragas and Thaats
*Rajan Parrikar on Ragas
*Rajan Parrikar on Bageshree
*Film Songs in Rag Bageshree 
*More details about raag Bageshree

वर्गः:हिन्दुस्थानिरागाः
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
भूपालिरागः

**भूपालिरागः** (Bhopali Raga) हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतस्य कश्चन प्रसिद्धः रागः। अस्य रागस्य प्रशस्तकालः सन्ध्याकालः । ६ तः ९ वादनपर्यन्तं कालः भवति । अयं रागः शान्तरसप्रदानः रागः भवति । "वैराग्यप्रतिपादकः" रागः भवति ।  भजन्, भक्तिगीते, भावगीतादिषु  अस्य रागस्य उपयोगः भवति । अस्यैव रागस्य "भूपरागः" इत्यपि व्यवहारः अस्ति ।  
**गौरद्युतिः कुङ्कुमलिप्तदेहा, तुङ्गस्तनी चन्द्रमुखी मनोज्ञा।**
**भर्तुः स्मरन्ती विरहेण दूना, भूपालिकेयं रसशान्तयुक्ता॥१॥**

:**भूपालीनाम रागस्त्विह सरिगपधैः पञ्चतीव्रस्वरैः स्यात्**
:::**आरोहे चावरोहेऽपि च सः खलु पुनर्नैव भेदं प्रपेदे॥**
:**गान्धारो दैवतोऽत्र प्रविलसत उभौ वादिसंवादिनौ तौ**
:::**प्रख्यातश्चौडुवोऽयं निशि गुणि निकरैर्गीयते पूर्वयामे॥२॥ **

*आरोहः – स रे ग प ध स 
*अवरोहः – स ध प ग रे स 
*पक्कड – प ग ध प ग रे ग, रे स

## समयः
सायं ६ तः ९ वादनपर्यन्तं प्रशस्तकालः भवति ।

## थाट्
*कल्याण
 
## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* SRA on Samay and Ragas
* SRA on Ragas and Thaats
* Rajan Parrikar on Ragas
* Bhoop / Bhopali
* Film Songs in Bhupali 

वर्गः:हिन्दुस्थानिरागाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
बाडमेर

**बाडमेर** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितस्य बाडमेरमण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति ।

वर्गः:राजस्थानस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
धौलपुरमण्डलम्

**धौलपुरमण्डलं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति धौलपुरम् इतीदं नगरम् ।

## भौगोलिकम्
धौलपुरमण्डलस्य विस्तारः ३०८४ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे उत्तरप्रदेशराज्यं, पश्चिमे करौलीमण्डलम्, उत्तरे उत्तरप्रदेशराज्यं, भरतपुरमण्डलं च, दक्षिणे मध्यप्रदेशराज्यम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले चम्बल इत्येषा एका एव नदी प्रवहति ।

## जनसङ्ख्या
२०११ जनगणनानुगुणं धौलपुरमण्डलस्य जनसङ्ख्या १२०७२९३ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते ३९८ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् ३९८ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः २२.७८% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-८४५ अस्ति । अत्र साक्षरता ७०.१४ % अस्ति ।

## उपमण्डलानि
अस्मिन् मण्डले चत्वारि उपमण्डलानि सन्ति । तानि-

* धौलपुर
* बारी
* राजखेर
* बसेरी

## वीक्षणीयस्थलानि
अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रसिद्धानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । तानि -

* निहाल अट्टकः 
* मुचुकुन्दमन्दिरम्
* सन्तनगरम्
* शेर शिखर गुरुद्वार
* शेरगढ किला 
इत्यादीनि ।

## बाह्यानुबन्धाः
* 
* Dholpur Military School, Dholpur Alumnni Association

वर्गः:राजस्थानस्य मण्डलानि
वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
चिब्बलगुड्डे

नद्याः तीरे विद्यमाने अस्मिन् प्रदेशे श्रीसिद्धिविनायकः देवालयः वर्तते । पुराणप्रसिद्धे अस्मिन् प्रदेशे गुहासु मुनयः तपः चक्रुः । विशेषेण आकर्षणं नाम अत्र नद्यां मीनाः दृश्यन्ते । देवालयस्य विशेषो नाम मीनानां कृते तण्डुलं वा मण्डक्किं वा ददामि, नारिकेलफलनैवेद्यं च विनायकस्य कृते करोमि इति देवालये प्रतिजानाति चेत् सिब्बुरोगः निवारितः भवति ।

वर्गः:शिवमोग्गमण्डलम्
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
डुङ्गरपुरम्

**डुङ्गरपुरं** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितस्य डुङ्गरपुरमण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति ।

वर्गः:राजस्थानस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
नेकचन्दः

लघुचित्रम्|नेकचन्द
**नेकचन्दः** विशिष्टचिन्तनसमर्थः कश्चन सामान्यः जनः ।क्रिस्ताब्दे १९५० तमे वर्षे नेकचन्दमहोदयः सामान्यः मार्गकार्यनिरीक्षकः आसीत् । बहु अध्ययनमपि न कृतवान् आसीत् । सर्वैः त्यक्तानि त्याज्यवस्तूनि अवेक्ष्य एतानि उपयुज्य किमपि कर्तुं शक्यते वा इति नेकचन्दमहोदयः चिन्तितवान् । अष्टादशवर्षाणि यावत् कार्यं कृत्वा राक् गार्डन् निर्माण कृतवान् । क्रिस्ताब्दे १९७६ तमे वर्षे एतत् कार्यं समाप्तम् अभवत् ।
सः एकः एव एतां अद्भुतवाटिकां निर्मितवान् अस्ति । 
महानगरे त्याज्यानि वस्तूनि बहूनि भवन्ति । एतेषां बहिः नयनमपि समस्या अस्ति । भवननिर्माणभागाः, अयसा निर्मितानि आसनानि गृहोपयोगिवस्तूनि शिलाखण्डाः कूप्यः इत्यादयः एकस्योपरि अन्यं योजयित्वा अपूर्ववस्तूनि निर्मितवान् अस्ति । तेन इदम् उद्यानं विश्वविख्यातमस्ति ।
अस्मिन् उद्याने कृतकपर्वताः, गुहाः, गुहायाः उपरि गृहगोधिकाः, एवं शतशः दर्शनीयानि चित्राणि, वस्तूनि, स्थानानि, च निर्मितानि सन्ति । अस्य विस्तारः दश हेक्टरपरिमितः अस्ति ।
निष्प्रयोजकवस्तुभिः निर्मितं विस्मयजगत् अस्ति चण्डीगढनगरस्य राक् गर्डन् । नगरप्रदेशे यानि निष्प्रयोजकानि वस्तूनि लभ्यन्ते  तानि सङ्गृह्य अस्मिन् उद्याने उत्तमकलाकृतयः  निर्मिताः सन्ति । नेकचन्दनामकः एतत् विस्मयकारि कार्यं कृतवान् ‘Nek Chand’s Kingdom’ इति एतत् उद्यानं प्रसिद्धम् अस्ति । न केवलं भारते अपि तु  विश्वेऽपि एतादृशम् उद्यानम् अन्यत् नास्ति ।
भाग्नानि कङ्कणानि , मृदानिर्मितपात्राणां भागाः, नलिकानां भागाः , विद्युत् तन्त्र्यः, विविधशिलाखण्डाः अत्र सुन्दाकलाकृतिरुपं प्राप्तवन्तः सन्ति ।

वर्गः:भारतीयकेन्द्रशासितप्रदेशसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:चण्डीगढ़नगरस्य जनाः

## सम्बद्धाः लेखाः 
* भारतम्
* संस्कृतम्
* भारतस्य इतिहासः
* विज्ञानम्
खम्बावतीरागः

**खंबावतीरागः** (Khambavati raga) हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतस्य कश्चन प्रसिद्धः रागः भवति । "खमाज" थाट् गणस्य प्रसिद्धः प्राचीनश्च रागः भवति । रात्रौ द्वितीयप्रहरस्य रागः भवति । सम्पूर्णषाडव जात्यासहितः रागः भवति। अवरोहे वृषभस्वरस्य पूर्णतया त्यागः भवति । “ग म स” हृदयभूतस्वराः भवन्ति । अस्य रागस्य वादिस्वरः षड्जः भवति । एवं संवादिस्वरः मध्यमः भवति । केचन वादिस्वरः गान्धारः, संवादिस्वरः षड्जः इति अभिप्रयन्ति । करुणरसः उत विप्रलंभश्रृङ्गाररसप्रधानश्च रागः भवति।

## श्लोकः
:**खम्बावती स्यात् सुखदा रसज्ञा**
:::**सौन्दर्य लावण्यविभूषिताङ्गी।**
:**गानप्रिया कोकिलनादतुल्या**
:::**प्रियंवदा कौशिकरागिणीयम्॥**

*आरोहः – स रे ग म प नि ध स 
*अवरोहः – स नि ध प म ग म स 
*पक्कड – ग म ध – ग म स, ध नि स ग म

## समयः
रात्रौ द्वितीयः प्रहरः भवति।

## थाट्
*खमाज

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*SRA on Samay and Ragas
*SRA on Ragas and Thaats
*Rajan Parrikar on Ragas

वर्गः:हिन्दुस्थानिरागाः
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
करौली

**करौली** (, ) राजस्थानराज्ये स्थितस्य करौलीमण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति ।

वर्गः:राजस्थानस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:राजस्थानराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:छात्रेण सारमञ्जूषानुवादः
चामराजनगरम्

कर्णाटकस्य किञ्चन मण्डलम् अस्ति चामराजनगरमण्डलम् । आस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति चामराजनगरम् ।

वर्गः:कर्णाटकस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
ललितरागः

200px|thumb
**ललितरागः** (Lalit Raga) हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतस्य कश्चन रागः भवति । "मारवा" थाट् गणस्य रागः भवति । एनं रागं रात्रौ अन्तिमे प्रहरे गायन्ति । अतीवमाधुर्ययुक्तः रागः भवति । अस्मिन् रागे मध्यमयोः विशिष्टः प्रयोगः अस्ति । षाडव जात्यासहितः भवति । अस्मिन् रागे अनिवार्यतया अवरोहे विभागद्वयं कृतमस्ति । वादिस्वरः शुद्धमध्यमः (म) भवति । संवादिस्वरः षड्जः (स)  भवति। उत्तराङ्गप्रधानः रागः  भवति। रागस्य श्रवणेनैव शृङ्गारस्य तथा करुणरसस्यच अभिव्यक्तिः भवति । वेणुवाद्ये अयं रागः रम्यः भवति । अस्य रागस्य सन्धिप्रकाशकः रागः इत्यपि प्रसिद्धिरस्ति ।

## श्लोकः
:**प्रफुल्लसप्तच्छदमाल्यधारी**
:::**युवा च गौरोल्लसलोचनश्री।**
:**विनिश्वसन् दैववशात् प्रभाते**
:::**विलासिवेशो ललितः प्रदिष्टः॥**

*आरोहः – नि रे ग म म ग, म ध स 
*अवरोहः – रे नि ध म ध म म ग रे स
*पक्कड – रे नि ध म ध म म-म ग रे स

## समयः
प्रातः ४ तः ६ वादनपर्यन्तं प्रशस्तः कालः भवति ।

## थाट्
*मारवा

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*SRA on Samay and Ragas
*SRA on Ragas and Thaats
*Rajan Parrikar on Ragas

वर्गः:हिन्दुस्थानिरागाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
परजरागः

**परजरागः** (Paraja Raga) हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतस्य कश्चन रागः भवति । पूर्वी थाट् गणस्य रागः भवति । अयम्  उत्तराङ्गप्रधानः रागः भवति । रात्रौ तृतीयप्रहरः प्रशस्तकालः भवति । करुणरसः तथा शान्तरसप्रधानः रागः भवति । चञ्चलप्रकृतिकः रागः भवति । कालिङ्गडरागस्य साम्यत्वं दृश्यते । वादिस्वरः षड्जः (स) भवति । एवं संवादिस्वरः पञ्चमः (प) भवति । 
## श्लोकः
**स्वर्णप्रभा सुन्दरगौरगात्रा कटाक्षिणी स्यात् परमा विचित्रा।**
**सौन्दर्यलावण्यकलायताक्षी सा पर्जिक रागिणीकौशिकेयम्॥१॥**
**पञ्चमांशग्रहन्यास सम्पूर्णा पर्जिका मता।**
**शेषरात्र्यां गीयतैषा कारुणे शान्तिके स्मृता॥२॥**

*आरोहः – नि स ग म प ध नि स 
*अवरोहः – स नि ध प म प म ग रे स 
*पक्कड – स नि ध प म प, ध प म प, म ग रे स

## समयः
प्रशस्तः कालः मध्यरात्री २ तः प्रातः ४ वादनपर्यन्तं भवति ।

## थाट्
*पूर्वी

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*SRA on Samay and Ragas
*SRA on Ragas and Thaats
*Rajan Parrikar on Ragas

वर्गः:हिन्दुस्थानिरागाः
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
शिवमोग्गा

कर्णाटकस्य किञ्चन मण्डलम् अस्ति शिवमोग्गामण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति शिवमोग्गानगरम् ।

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Shimoga 2011 census report
* Shimoga Zilla Panchayat 
* Shimoga distrcit official website
* Western Ghats
* Map of Shimoga District
* Shimoga results 

वर्गः:कर्णाटकस्य प्रमुखनगराणि
वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
भीम्पलासरागः

**भीम्पलास** (Bhimpalasi/Bhimpalas Raga) (भीम्पलासी) हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतस्य कश्चन प्रसिद्धः रागः भवति । "काफी थाट्" गणस्य रागः भवति । अस्मिन् रागे भीम तथा पलासी रागौ दृश्येते । किन्तु अद्यत्वे पलासी रागस्य अस्तित्वं नास्ति । ओडवजात्यासहितः रागः भवति । अस्मिन् रागे ग तथा नि स्वरौ कोमलस्वरौ भवतः। मध्याह्नस्य तृतीयः प्रहरः अस्य रागस्य प्रशस्तकालः भवति । मध्यमस्वरस्य मुक्तः प्रयोगः अस्ति । पञ्चमस्वरेण मध्यमस्वरः सम्मिलितं भवति चेत् रसाभिव्यक्तिः भवति । अस्य रागस्य वादिस्वरः मध्यमः भवति । संवादिस्वरः षड्जः भवति । अनेन रागेण करुणरसस्य अभिव्यक्तिः भवति । अस्यैव रागस्य कर्णाटकसङ्गीते "अभेरि" इति नाम भवति ।
## श्लोकः
:**वीणां दधाना कमलायताक्षी गम्भीरनादा सुरपुष्पगन्धी।**
:**कलामयी सा कमनीयमूर्तिः भीमापलासी कथिता सुरेन्द्रैः॥**

*आरोहः – नि स ग म प नि स
*अवरोहः – स नि ध प म ग रे स 
*पक्कड – नि ध प ग रे, नि स म

## सम्बद्धरागाः
*धनश्री
*धनी
*पटदीप
*हम्सकिङ्किणी
*पटदीपकी

## समयः
मध्याह्ने २ तः ४ वादनपर्यन्तं प्रशस्तकालः भवति ।

## थाट्
*काफी

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*SAWF Article on Bhimpalasi and related raags
*ITC-SRA on Bhimpalasi
*SRA on Samay and Ragas
*SRA on Ragas and Thaats
*Rajan Parrikar on Ragas
*Film songs in Bhimpalasi 

वर्गः:हिन्दुस्थानिरागाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पञ्जाबराज्यस्य मण्डलानि

**पञ्जाबराज्यस्य मण्डलानि** (, , ) द्वाविंशतिसङ्ख्याकानि (२२) । तेषां नामानि अधः उल्लिखितानि ।

## पञ्जाब (PB) 
वर्गः:पञ्जाबराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
श्री (रागः-हिन्दुस्थानिशास्त्रीयसङ्गीतम्)

**श्रीरागः** (Shree Raga) हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतस्य कश्चन प्रसिद्धः रागः भवति ।  पूर्वीथाट् गणस्य रागः भवति । केचन काफी थाट् गणस्य इत्यभिप्रयन्ति । प्राचीनः स्वतन्त्रश्च रागः भवति । गम्भीरप्रकृतिकः रागः भवति । आरोहे गान्धारधैवतौ स्वरौ वर्ज्यौ भवतः । वादिस्वरः ॠषभः (रे) भवति । संवादिस्वरः पञ्चमः (प) भवति । ओडव जात्यासहितः रागः भवति । सन्ध्याकालस्य रागः भवति । प-रे  स्वरसङ्गतिः रसाभिव्यक्तेः स्थानं भवति । मिश्रशृङ्गाररसयुक्तः रागः भवति ।   अस्य रागस्य गायने चतुराः गायकाः एव समर्थाः भवन्ति । सन्धिप्रकाशकः रागः भवति ।

## श्लोकः
:**अष्टादशाब्द स्मरचारुमूर्तिः धीरोल्लसत् पल्लवकर्णपूरः।**
:**षड्जादि सेव्योऽरुणवस्त्रधारी श्रीरागराजः क्षितिपालमूर्तिः॥**

*आरोहः- स रे म प नि स
*अवरोहः – स नि ध प म ग रे स
* पक्कड – म प नि स रे- नि ध प म ग रे स

## समयः
मध्याह्ने ४ तः सायं ६ वादनपर्यन्तं प्रशस्तकालः भवति ।

## थाट्
*पूर्वी

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* Rajan Parrikar's page on raga Shree
* Deepak Raja's article on raga Shree
* Gurmat Sangeet Project 
* Raj Academy of Asian Music
* Shree Raag Gurbani Vichar 
* Sikhnet: Shabad for Printing

वर्गः:हिन्दुस्थानिरागाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
पूर्विरागः

**पूर्विरागः** (Purvi/Poorvi Raga) हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतस्य कश्चन प्रसिद्धः रागः भवति । पूर्वि थाटस्य जनकरागः भवति । पूर्वाङ्गप्रधानः रागः भवति । अस्य रागस्य वादिस्वरः गान्धारः (ग) भवति । संवादिस्वरः निषादः (नि) भवति । सम्पूर्णजात्यासहितः भवति । मध्यमौ स्वरौ भवतः तथापि शुद्धमध्यमस्य प्रयोगं योग्यप्रमाणे स्थापयितव्यं भवति । अन्यथा रागसौन्दर्यस्य नाशः स्यात् । शाश्त्रीयसङ्गीतस्य सन्दर्भे करुणरसस्य तथा विप्रलम्भशृङ्गारस्य अभिव्यक्तिः भवति । अस्य रागस्य प्रशस्तकालः सायङ्कालः भवति । सन्धिप्रकाशकः रागः भवति ।

## श्लोकः
**निद्रालसा गात्रपटेन युक्ता **
**कान्तं स्मरन्ती विरहप्रपूर्णा।**
**सौन्दर्यलावण्यकलामयाक्षी**
**सा पूरवी शेषदिने तुरिये॥**

*आरोहः -  स रे ग म प ध नि स
*अवरोहः – स नि ध प म ग म ग रे स 
*पक्कड – म प ध प, म प म ग रे ग- म ग रे स

## समयः
प्रातः ४ तः ६ वादनपर्यन्तं प्रशस्तकालः भवति।

## थाट्
*पूर्वि

## सम्बद्धरागाः
*पुरियारागः
*धनश्रीरागः

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*Detailed analysis by Rajan Parrikar of Purvi/Poorvi and associated ragas along with audio      samples.
* SRA on Samay and Ragas
* SRA on Ragas and Thaats
* Rajan Parrikar on Ragas

वर्गः:हिन्दुस्थानिरागाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
सोहनीरागः

**सोहनीरागः** (Sohni Raga) हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतस्य कश्चन प्रसिद्धः रागः भवति । मारवा थाट् गणस्य रागः भवति । "ओडव" तथा "षाडवजात्योः" सहितः रागः भवति । अस्य रागस्य प्रशस्तकालः रात्रौ तृतीयः उत चतुर्थः प्रहरः भवति । अस्मिन् रागे मध्यमस्वरौ भवतः तथापि तीव्रमध्यमस्य स्वरस्य प्राशस्त्यम् अस्ति । तारषड्जः प्रधानः भवति । उत्तराङ्गप्रधानः रागः भवति । 
**अन्त्ययामे प्रयोगत्वात् तारषड्जविचित्रता।**
**संभवेत् तत्र सङ्गीत केन्द्रस्थानं क्रमागतम्॥**
ध-ग स्वरौ रसास्वादनस्य स्थाने भवतः । वादिस्वरः धैवतः (ध) भवति । एवं संवादिस्वरः गान्धारः भवति । केचन तारषड्जं वादिस्वरः भवति इति अभिप्रयन्ति । पञ्चमस्वरः अस्मिन् रागे नभवति । हिन्डोल, मारवा, पञ्चमरागाः अस्य रागस्य साम्यरागाः भवन्ति । शृङ्गाररस्य प्रतिपादकः रागः भवति ।

## श्लोकः
::**कर्णे दधाना सुरपुष्पगन्धीं वीणाविनोदी कमलायताक्षी।**
::**प्रांशूकुमारी कमनीयमूर्तिः सा शोभिनी कौशिकरागिणीयम्॥**

*आरोहः- स ग म ध नि ध स
*अवरोहः – स रे स नि ध म ध म ग रे स
*पक्कड – ग म ध नि स रे – स

## समयः
मध्यरात्रौ २ तः ४ वादनपर्यन्तं प्रशस्तकालः भवति ।

## थाट्
*मारवा

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* SRA on Samay and Ragas
* SRA on Ragas and Thaats
* Rajan Parrikar on Ragas

वर्गः:हिन्दुस्थानिरागाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
पाण्डुप्रस्थम्

पाण्डुप्रस्थम् ऐतिहासिकं स्थलम् अस्ति । प्रसिद्धं रणरङ्गस्थानम् एतत् देहलीतः चण्डीगढमार्गे २६० कि.मीटर्दूरे अस्ति । अत्यन्तनियतवाहनसञ्चारमार्गे पाण्डुप्रस्थं नगरम् अस्ति । अत्रैव त्रीणि घोरयुद्धानि सञ्जातानि । क्रिस्ताब्दे १५२६ तमे वर्षे बाबरः इब्राहिं लोधिं पराजितवान् । अनन्तरं देहलीनगरे मोगलवंशीयानां साम्राज्यम् आरब्धवान् । क्रिस्ताब्दे १५५६ तमे वर्षे अकबरः पठाणजनान् पराजितवान् । क्रिस्ताब्दे १७६१ तमे वर्षे मोगलवंशीयान् ये मराठावंशीयाः जितवन्तः तान् अफघान् राजा अहमदषा पराजितवान् ।
## मार्गः
देहलीतः ९२ .कि.मी । चण्डीगढतः १६८ कि.मी।

वर्गः:हरियाणाराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थानानि
वर्गः:हरियाणाराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
बडहंसरागः

**बडहंसरागः** (Badahamsa Raga) हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतस्य कश्चन रागः भवति । **बृन्दावनीसारङ्गरागः** इत्यपि अस्यैव रागस्य नामान्तरमपि अस्ति । "काफी थाट्" गणस्य रागः भवति । शृङ्गाररसप्रतिपादकः रागः भवति । अस्य रागस्य वादिस्वरः ’रे’ भवति । संवादिस्वरः ’प’ भवति । अस्य रागस्य प्रशस्तकालः मध्याह्नकालः भवति । 
## श्लोकः
**अतिचतुरसुगौरा पीतवर्णायताक्षी दृढकरकृतवेणी सेविताकल्पवृक्षे।**
**अतिचतुरसुगम्या वाडहंसोहिप्रोक्ता मुनिमतमवलोक्य कीर्तिता रागिणीयम्॥**

*आरोहः- स रे म प नि स 
*अवरोहः- स नि प म रे स 
*पक्कड - प म नि प म रे नि स

## समयः
मध्याह्ने १२ तः २ वादनपर्यन्तं प्रशस्तकालः भवति ।

## थाट्
*काफी

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* SRA on Samay and Ragas
* SRA on Ragas and Thaats
* Rajan Parrikar on Ragas

वर्गः:हिन्दुस्थानिरागाः
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
शुद्धतोडिरागः

**शुद्धतोडिरागः** (Shuddhatodi Raga) हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतस्य कश्चन रागः भवति । "तोडि" थाट् गणस्य रागः भवति । करुणरसप्रतिपादकः रागः भवति । अस्य रागस्य वादिस्वरः ’ध’ भवति । संवादिस्वरः ’ग’ भवति । अस्य रागस्य प्रशस्तकालः प्रातःकालः भवति ।

## श्लोकः
**तुषारकुन्दोज्वलदेहयष्टिः काश्मीरकर्पूर विलिप्तदेहा।**
**विनोदयंती हरिणैर्वनान्ते वीणाधरा राजति तोडिकेयम्॥**

*आरोहः - स रे ग म प ध नि स 
*अवरोहः -  स नि ध प म ग रे स
*पक्कड - ग म रे ग रे स

## समयः
प्रातः ८ तः १० पर्यन्तं प्रशस्तकालः भवति ।

## थाट्
*तोडि

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
* SRA on Samay and Ragas
* SRA on Ragas and Thaats
* Rajan Parrikar on Ragas

वर्गः:हिन्दुस्थानिरागाः
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
त्रिवेणीरागः

**त्रिवेणीरागः** (Triveni Raga)  हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतस्य कश्चन रागः भवति । पूर्विथाट् गणस्य रागः भवति । अस्य रागस्य वादिस्वरः ऋषभः (रे) भवति । संवादिस्वरः पञ्चमः (प) भवति । षाडवजात्या सहितः रागः भवति । करुणरसप्रतिपादकः रागः भवति । अस्य रागस्य प्रशस्तकालः सायङ्कालः भवति ।

## श्लोकः
**रम्भायास्तु तरोः मूलनिषन्ना पीतवर्णभाग्।**
**त्रिवेणी सा च विज्ञेया पूर्णाश्री च वराङ्गना॥**

*आरोहः - स रे ग प ध नि स 
*अवरोहः - स नि ध प ग रे स 
*पक्कड - ग रे ग, प ध नि स

## समयः
अस्य रागस्य प्रशस्तकालः सायं ५ तः ७ पर्यन्तं भवति।

## थाट्
*पूर्वि

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*SRA on Samay and Ragas
*SRA on Ragas and Thaats
*Rajan Parrikar on Ragas
*Listen to Raga 

वर्गः:हिन्दुस्थानिरागाः
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:भाषानुबन्धरिहतपृष्ठेषु सामञ्जूषायोजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:न प्राप्तः भाषानुबन्धः
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:सर्वे न प्राप्ताः भाषानुबन्धाः
सोरठिरागः

**सोरठिरागः** (Sorath Raga) हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतस्य कश्चन रागः भवति । खमाज थाट् गणस्य रागः भवति। अस्य रागस्य वादिस्वरः ॠषभः (रे) भवति । संवादिस्वरः धैवतः (ध) भवति । ओढव तथा षाडवाभ्यां मिलितः भवति । अस्य रागस्य प्रशस्तकालः मध्यरात्रिः भवति । सोरट् इत्यपि अस्यैव रागस्य नामान्तरं भवति । शृङ्गाररसस्य तथा अद्भुतरसस्य प्रतिपादकः रागः भवति ।

## श्लोकः
**पीनोन्नतस्तनसुशोभनहारवल्ली कर्णोत्पलीभ्रमरनादविलग्नचित्ता।**
**यातिप्रियान्तिकमतिश्लथबाहुवल्ली सौराष्ट्रिका मदनमूर्तिसुचारुगौरा॥**

*आरोहः - स रे म प नि स 
*अवरोहः - स रे नि ध म प ध म रे नि स 
*पक्कड - स रे म प, नि ध-म प ध, म रे नि स

## समयः
सायं ६ तः ८ पर्यन्तं प्रशस्तकालः भवति ।

## थाट्
*खमाज थाट्

## बाह्यसम्पर्कतन्तुः
*SRA on Samay and Ragas
*SRA on Ragas and Thaats
*Rajan Parrikar on Ragas
*Listen to Raga 

वर्गः:हिन्दुस्थानिरागाः
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:संस्कृतिसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
हरियाणाराज्यस्य मण्डलानि

हरियाणाराज्ये एकविंशतिमण्डलानि सन्ति । तेषां विवरणम् एवम् अस्ति ।
## हरियाणा (HR)
वर्गः:हरियाणाराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:चित्रं योजनीयम्
वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया
अम्बालामण्डलम्

हरियाणाराज्यस्य किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति अम्बाला ।

## External links 
* Ambala district official website 

वर्गः:हरियाणाराज्यस्य मण्डलानि
वर्गः:हरियाणाराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्
वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः
वर्गः:अन्यभाषायां सारमञ्जूषा