Imibereho y'inka mu Rwanda

Mu Rwanda rwakera, inka zari umutima w’ubuzima bw’Abanyarwanda. Ntizafatwaga gusa nk’itungo, ahubwo zari ikimenyetso cy’ubutunzi, icyubahiro n’ishema ry’umuryango. Umuntu wagiraga inka nyinshi yubahwaga mu bandi, kandi inka zakoreshwaga mu mibereho yose, zatangaga amata yo kunywa, zigatanga inkwano  kubageni, ndetse zikaba n’impano yo kubaka ubucuti hagati y’imiryango. Inka zari zifite n’agaciro mu mihango y’umuco, aho zaririmbirwaga, zigahimbwa mu mivugo, ndetse zigahabwa amazina yihariye.

Imibereho y’inka muri icyo gihe yari ishingiye ku kwahura inka zikarishiriza kugasozi. Inka zaragirwaga ku misozi n’ahari ubwatsi bwinshi, zikabaho mu bwisanzure. Abashumba bazitaho buri munsi, baziririmbira indirimbo, bakazivuga imivugo, banazirinda indwara. Kwita ku nka byari igikorwa cy’icyubahiro, kandi habagaho imigenzo myinshi ijyanye n’isuku yazo, gukama amata, no kuzitaho mu buryo bwitondewe. Inka zari zifitanye isano ikomeye n’umuntu ku buryo zafatwaga nkizigize umuryango.

Mu Rwanda rw’ubu, imibereho y’inka yarahindutse kubera iterambere n’imihindagurikire y’ubuzima. Ubu hakunze gukoreshwa uburyo bwo kororera mu biraro, aho inka zitagisohoka cyane, ahubwo zororerwa mu biraro zigahabwa ubwatsi n’amazi byateguwe neza. Ibi byatumye habaho kongera umusaruro w’amata, kurinda ubutaka kwangirika, no gukoresha ubumenyi bugezweho mu korora. Aborozi bakoresha imiti, inkingo n’ubuvuzi bwa kijyambere mu kurinda indwara.

Nubwo uburyo bwo korora bwahindutse, inka ziracyafite agaciro gakomeye mu muco nyarwanda. Ziracyari ikimenyetso cy’iterambere n’imibereho myiza, kandi ziracyakoreshwa mu bintu bimwe na bimwe by’umuco nko gutanga inkwano cyangwa kwakiriza abashyitsi amata. Hari na gahunda z’igihugu zishyigikira ubworozi bw’inka, zigaragaza ko zigifite uruhare runini mu guteza imbere imibereho myiza y’abaturage.

u Rwanda rwakera inka zari zifite uruhare rukomeye mu muco n’imibereho ya buri munsi, zigahabwa icyubahiro gikomeye kandi zikabaho mu bwisanzure ku gasozi. Mu Rwanda rw’ubu, nubwo uburyo bwo kuyorora bwahindutse bugana ku ikoranabuhanga n’iterambere, agaciro n’icyubahiro cy’inka mu muco nyarwanda biracyahari kandi birakomeje.

Mu Rwanda rwakera, hariho inka zizwi cyane nk’inyambo. Izi nka zari iz’agaciro gakomeye cyane, cyane cyane mu bwami. Zatoranywaga hashingiwe ku bwiza bwazo: amahembe maremare, umubiri mwiza, n’imiterere itandukanye. Inyambo ntizari izo gutanga amata menshi cyane, ahubwo zari izo gushimisha no kugaragaza icyubahiro n’ubwami. Zaririmbirwaga indirimbo, zigahimbwa imivugo, kandi zikitabwaho mu buryo bwihariye cyane.

Inyambo zari zifite uruhare rukomeye mu mihango y’ubwami n’umuco. Zakoreshwaga mu birori bikomeye, zigatambagizwa mu buryo bw’icyubahiro, ndetse zikaba ikimenyetso cy’ubutware bw’Umwami. Abantu bazitagaho cyane, bakaziririmbira indirimbo zidasanzwe, bigatuma zimenyerana n’abantu ndetse zigahora zituje kandi zifite isuku.

Mu Rwanda rw’ubu, habaho ubwoko bw’inka bwahindutse kandi bwinshi. Ubu aborozi bibanda cyane ku nka zitanga amata menshi n’umusaruro mwinshi, nk’inka z’ikomoka mumahanga nk’izivanze n’iz’iwacu. Izi nka ntizitwarwa cyane ku bwiza cyangwa imiterere nk’uko byari bimeze ku nyambo, ahubwo harebwa umusaruro amata menshi, gukura vuba, n’inyungu mu bukungu.

Nanone kandi, inka zo muri iki gihe zororerwa mu buryo bwa kijyambere (nko mu biraro), zigahabwa ubwatsi bwateguwe neza, imiti n’inkingo, bigatuma zitanga umusaruro uhagije. Ubu ubworozi bwibanda ku guteza imbere ubukungu bw’umuryango n’igihugu, aho kuba gusa ikimenyetso cy’umuco n’icyubahiro.

Ariko nubwo hari izi mpinduka, inyambo ziracyafite agaciro mu muco nyarwanda. Zigaragara mu birori by’umuco, mu bukerarugendo no mu kwibuka amateka y’u Rwanda. Zikomeza kwibutsa Abanyarwanda inkomoko yabo n’uburyo inka zari zifite agaciro gakomeye mu mibereho ya kera.

## Amashakiro