Rebecca Kadaga

**Rebecca Alitwala Kadaga** ni umunyamategeko akaba n'umunyapolitiki wa Uganda wabaye Perezida w’Inteko ishinga amategeko ya Uganda kuva ku ya 19 Gicurasi 2011.  Niwe mugore wa mbere watorewe kuba Perezida w’amateka mu Nteko ishinga amategeko ya Uganda.  Yasimbuye Edward Ssekandi, wabaye Perezida kuva 2001 kugeza 2011. Ni n'umudepite muri iki gihe (Depite) mu karere ka Kamuli gaherereye mu karere ka Kamuli, mu karere ka Busoga, umwanya afite kuva mu 1989.  

## Amavu n'amavuko
Yavukiye mu Karere ka Kamuli, mu Burasirazuba bwa Uganda, ku ya 24 Gicurasi 1956. Rebecca Kadaga yize muri Namasagali Collegenamashuri yisumbuye. Yize amategeko muri kaminuza ya Makerere, arangiza icyiciro cya kabiri cya Bachelor of Laws ( LLB ), mu 1978. Yakomeje kubona Impamyabumenyi mu by'amategeko mu kigo gishinzwe iterambere ry'amategeko i Kampala mu 1979. Mu 2000, yabonye impamyabumenyi ihanitse mu mategeko y'abagore yakuye muri kaminuza ya Zimbabwe . Mu 2003, yabonye impamyabumenyi ya Master of Arts (MA), inzobere mu mategeko y’umugore, na we yakuye muri kaminuza ya Zimbabwe. Mu 2019, Kaminuza Nkumba, Kaminuza yigenga muri Uganda, yahaye Kadaga  igihembo y'icyubahiro impamyabumenyi ya Doctor wa Amategeko.

## Uburambe ku kazi
Hagati y'i 1984 na 1988, yari mu bikorwa by’amategeko yigenga. Kuva mu 1989 kugeza 1996, yabaye umudepite mu Ntara ya Kamuli mu karere k'umugore w'akarere. Yabaye Umuyobozi w'Inama Njyanama ya Kaminuza ya Mbarara, hagati ya 1993 na 1996. Mu 1996, yabaye umunyamabanga mukuru w’ishyirahamwe ry’abadepite bo muri Afurika y’iburasirazuba.

Kuva mu 1996 kugeza 1998, Rebecca Kadaga yari umunyamabanga wa Leta wa Uganda ushinzwe ubutwererane mu karere (Afurika n'Uburasirazuba bwo hagati). Yaje kuba umunyamabanga wa Leta ushinzwe itumanaho n’indege kuva mu 1998 kugeza 1999 ndetse anaba Minisitiri w’ibikorwa by’Inteko Ishinga Amategeko kuva 1999 kugeza 2000. Yatorewe kuba Visi Perezida w’Inteko Ishinga Amategeko mu 2001, umwanya yari afite kugeza ku ya 19 Gicurasi 2011, igihe yatorewe kuba Umuvugizi w’Inteko Ishinga amategeko.

Nyuma y’amatora rusange yo muri Gashyantare 2016, Kadaga yongeye gutorerwa kuba Perezida w’Inteko Ishinga Amategeko ku ya 19 Gicurasi 2016. 

## Inshingano z'Inteko
Usibye imirimo ashinzwe kuba umuvugizi w’inteko ishinga amategeko ya Uganda, yicaye muri komite z’abadepite zikurikira:

* Komite ishinzwe - Komisiyo isuzuma gahunda zose z’Abaminisitiri zashyizweho na Perezida, kandi zishobora kwemeza cyangwa kwanga gahunda: Perezida w'inteko ayobora komite
* Komisiyo y'Inteko Ishinga Amategeko - Perezida w'inteko ayobora Komisiyo
* Komite y'Ubucuruzi - Perezida w'inteko ayobora komite

## Impaka
Kadaga yiyemeje gutora umushinga w'itegeko rirwanya abaryamana bahuje ibitsina muri Uganda binyuze mu nteko bitarenze Ukuboza 2012. Uyu mushinga w'itegeko - rimwe na rimwe witwa "Kwica umushinga w'abahuje ibitsina" - icyarimwe washakaga gukora ibikorwa byo kuryamana kw'abahuje igitsina bihanishwa igihano cy'urupfu cyangwa igifungo cya burundu ariko nyuma bivanaho umushinga w'itegeko ry’urupfu. Avuga ko bizaba itegeko kubera ko Abagande benshi "babisaba". 

Ukuboza 2012, Kadaga yari i Roma kugira ngo atange ijambo mu nama ya karindwi y’Inteko Ngishwanama y’Abadepite bagize Urukiko mpuzamahanga mpanabyaha no kugendera ku mategeko.

Amakuru yavugaga ko Kadaga yahawe umugisha na Papa Benedigito wa XVI mu misa ya Vatikani.  Bidatinze ayo makuru amaze kumenyekana, umuvugizi wa Vatikani Padiri Federico Lombardi yasohoye itangazo rigira riti: “umubano n'intumwa ntiwari usanzwe kandi nta mugisha watanzwe.” Itsinda ry’abadepite bo muri Uganda basuhuzaga Papa “kimwe n’abandi bantu bose bitabira abateranye na Papa babishaka” kandi iki “ntabwo cyari ikimenyetso cyihariye cyo kwemeza ibikorwa bya Kadaga cyangwa ibyifuzo bye.” 

Muri Werurwe 2020, mu gihe cy'icyorezo cya COVID-19, Kadaga yanditse ku rubuga rwa twitter ko "spray, ihita yica virusi ya Corona, yavumbuwe & igomba gukorerwa muri Uganda".  We (hamwe nabahanga be ba quack)  batanze igitekerezo cyuko ibyakurikiyeho byumvikanyweho nkisuku yoroshye ari ukuvura COVID-19 kandi yakiriwe nabi nabagande kurubuga rusange ndetse ninzego zumwuga mubuvuzi. nk'ishyirahamwe ry'ubuvuzi rya Uganda , hamwe na Sosiyete ya Farumasi ya Uganda. Yakubise ahamagara abantu bo muri Association badafite ubwonko. 

Muri Mata 2020, mu gihe cy'icyorezo cya COVID-19, Kadaga na bagenzi be bagize inteko ishinga amategeko bageneye amashiringi arenga miliyari 10 z'amashiringi ya Uganda yari agamije kuba amafaranga yo gutabara mu bikorwa byo kurwanya icyorezo ndetse n'ihungabana ry’imibereho n'ubukungu.