Nampula

**Nampula** ni umurwa mukuru w'intara ya Nampula mu majyaruguru ya Mozambike . Hatuwe abantu basaga 743.125 mw'ibarura rusange rya 2017  ni umujyi wa gatatu munini muri Mozambike nyuma ya Maputo na Matola . Uyu mujyi uherereye imbere mu Ntara ya Nampula,mu birometero 200 uvuye ku nkombe kandi ukikijwe n'ibibaya n'amasoko y'amabuye. Uyu mujyi ni ikigo kinini cy’akarere mu karere kose ko mu majyaruguru ya Mozambike, ndetse no mu bice bya Mozambike yo hagati ndetse n’umupaka wa Malawi na Tanzaniya . 

Uyu mujyi uhuza umujyi wa Nacala uri ku cyambu n’ibihugu byo muri Afurika y'epfo bifunze ubutaka,cyane Malawi unyuze mu muhanda na gariyamoshi. Uyu mujyi ufite ikibuga cy’indege mpuzamahanga gihuza Nairobi muri Kenya, Johannesburg muri Afurika yepfo, Dar-es-Salaam muri Tanzaniya kandi n'ihuriro ry’ubwikorezi bwaho mu majyaruguru ya Mozambike. Nampula ni ihuriro ry’ubucuruzi mu majyaruguru ya Mozambike,   yungukira mu bice by’ubuhinzi bitanga umusaruro mwinshi, hafi y’umuhanda wa Nacala, ndetse n’abaturage bo mu mujyi biyongera cyane. 

Nampula n'inzu ndangamurage y’igihugu ya Mozambike, amasoko menshi, katedrali, imisigiti, kaminuza, ibigo byigisha n’ishuri. Umujyi uratandukanye, abaturage ba eMakhuwa kavukire niwo mujyi munini ariko ufite abahinde, Abanyaburayi (biganjemo Abanyaporitigale), Abashinwa, Abanyalibani, Abanyasomaliya, na Nijeriya.

## Etymology
Izina "Nampula" bivugwa ko ryakomotse ku ijambo eMakhuwa "Whampula", nk'uko bivugwa mu migani yaho bikaba bisobanura umuyobozi w'imiryango y'ako karere mu bihe byashize. 

## Amateka
Nampula ni umujyi mushya. washinzwe n’ingabo z’abakoloni ba Porutugali mu mwaka wi 1907 ikazamuka mu mujyi mu 1956. Mu gihe cy’intambara y’ubwigenge bwa Mozambike, Nampula yari ikigo cya gisirikare cy’ingabo z’abakoloni mu kurwanya umutwe wo kwibohora FRELIMO. 

Nyuma y'ubwigenge mu mwaka wi 1975, Abanyaporitigale bataye Nampula maze abaturage bo mu cyaro bimukira muri uwo mujyi, bicara mu turere tutari duteganyijwe ku nkengero z'umujyi. Uyu mutwe w’abimukira wiyongereye cyane mu gihe cy’intambara y’abenegihugu ya Mozambike, bigira ingaruka kuri Nampula mu myaka icumi hagati ya 1982 na 1992. Igihe intambara yarangiraga guverinoma ya Mozambike yari yiteze ko impunzi zizasubira mu cyaro, ariko baguma mu mujyi. nyuma y'imyaka mike abimukira batinze  kugabanuka, ubwiyongere bw'umujyi bwarakomeje, kuko iterambere ryihuse ry'ubukungu rya Mozambike ryagaragaye cyane mu mijyi. Nampula, mu gihe cy’intambara nyuma y’intambara, yateye imbere mu kigo kinini cy’iterambere cya Mozambike, gikurura umubare w’ishoramari rya Leta n’abikorera mu bice bitandukanye by’ubukungu n’imibereho. 

### Iyobokamana
Amadini yiganje mur'uyu mujyi wa Nampula ni abakristo,abayisilamu . hamwe n'muryango muto w'abahindu nawo urahari. Katedrali yayo ya Bikira Mariya wa Fatima ni archepiscopale reba Diyosezi Gatolika ya Roma ya Nampula .

## Uburezi
Umujyi ubarizwamo ishami ry'ubumenyi bw'ubuzima, Universidade Lurio. muri 2009 hatangijwe amasomo muri optometrie,yambere muri Mozambike . Amasomo yatewe inkunga binyuze mu mushinga wa Eyecare Mozambique. Abandi bafatanyabikorwa barimo Ishuri Rikuru ry’ikoranabuhanga rya Dublin, Kaminuza ya Ulster na Brien Holden Vision Institute . Kugeza muri 2019, abanyeshuri 61 bo muri Mozambike barangije bafite impamyabumenyi ya optometrie muri Universidade Lurio harimo 34 b'igitsina gabo na 27 b'igitsina gore. Amasomo ya optometrie ubu yashyizwe muri sisitemu ya Universidade Lurio kandi akomeza gushaka abanyeshuri bashya buri mwaka. icy'ingenzi, optometrie ubu yanditswe nkumwuga muri Mozambike kandi izwi binyuze mu banyamuryango b’inama nyafurika ya Optometrie (AFCO). Mu barangije, 26 ubu bakora mu bitaro bya Leta. Mubyongeyeho, 10 bafite imyanya yo kwigisha muri kaminuza harimo abagabo batanu n'abagore batanu. barindwi mu barangije kwiyandikisha muri porogaramu z'icyiciro cya kabiri cya kaminuza (batanu b'igitsina gabo n'abagore barindwi). 

## Ubumenyi bw'isi
Umujyi wa Nampula uherereye hagati mu ntara ya Nampula kandi ukikijwe n'ibibaya n'amasoko y'amabuye. Umujyi uri hagati y'imisozi miremire n'imisozi, isanzwe imbere mu majyaruguru ya Mozambike.