open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Малопольске воеводство

**Малопольске воеводство**,  *województwo małopolskie* — едно з 16 воеводств Польщѣ, утвореных реформов року 1999, котре лежить в южной части штату з центром в Краковѣ.

## Полога
Воеводство сусѣдить зо
* Словакиев на югу, довжка границѣ 301,6 км;
* Шлезиев на западѣ (273,4 км);
* Святокрижскым воеводством на сѣверѣ (178,4 км);
* Подкарпатскым воеводством на выходѣ (177,9 км).

## Газдовство
В року 2017 грубый домашный продукт Малопольского воеводства быв , што чинило 7,9% ГДП Польщѣ, а на едного обывателя — , з чим воеводство было шесте в штатѣ.

В децембрѣ того року середня мѣсячна платня во воеводствѣ была 4618&nbsp;зл., што тыж одповѣдало шестой позиции в штатѣ.

В септембрѣ 2019 в Малопольском воеводствѣ заевидованы были 61,9&nbsp;тыс. безроботных; циже 4,1% роботоспособных.

4,8% домовых газдовств Малопольского воеводства в року 2011 мали выдаткы, низшы од границѣ крайной убогости (минималного животного стандарда).

## Административны части

Воеводство ся дѣлить на 19 повѣтох и 3 мѣста на правах повѣту.

## См. тыж
* Воеводства в Польщи

## Референции


Катеґорія:Воеводства в Польщи
Ханкенди

**Ханкенди́**  ( *Xankəndi*,  *Խանքենդի*), ай **Степанаке́рт** ( *Ստեփանակերտ*) — город в Азербайджанѣ. Лежить на меджинародно вызнаной територии Азербайджана, котру давно контроловала невызнана Република Арцах. Подля административного устрою Азербайджана — город републикового рангу.

## Етимология
Подля арменскых середновѣкых жерел Степанакерт быв розбудованый на мѣстѣ давного арменского села Вараракн ( *Վարարակն* скора ярь), а така была его локална арменска назва аж до року 1923, коли болшевици прейменовали го на честь Степана Георгиевича Шаумяна на прозывку *Кавказскый Ленин*, арменского болшевицкого комисаря, едного з вождьох Бакинской комуны. 

Векшина азербайджанскых жерел твердить, же ту аж в конци XVIII. стороча, в добѣ Карабахского ханства, было створене *Ханске село* ( *Xanın kəndi*), познате под тов назвов, бо ту бывали лем ханска фамилия и родина, а од XIX. ст, в роках 1847–1923, уже под владов России, прейменовали го на Ханкенди ( *Xankəndi*).

## История
По Октобровой револуции став ся объектом вымаганя арменской и азербайджанской републик. Жебы тот спор вырѣшити, была створена НКАО в составѣ Азербайджанской ССР. По роспадѣ СССР конфликт обновив ся. 2. септембра 1991 Степанакерт быв выголошеный за столицю Републикы Нагорный Карабах. На то влада Азербайджанской ССР  26. новембра 1991 прейменовала город на Ханкенди, ай  быв аж до мая 1992 тяжко обстрѣльованый, покы арменскы силы  Карабаха не вытѣснили противника з околичных высот и города Шуша.

## Газдовство
Ханкенди — быв едным з промысловых центрох Азербайджана. Основный сектор газдовства — службы: финанчны, транспортно-логистичны, торговля, здоровництво, утриманя войсковых объектох. Потравиновый (коняк, конзервы) и легкый промысел (обувь, коверцѣ), продукция ставебных материалох, бутора и годинок.
## Наука и култура
В городѣ суть: Арцахска державна универзита (1969), Арцахскый державный историко-краеписный музей (1939), Драматичный театер В.&nbsp;Папазяна (1932); Державны ансамблѣ: спѣванкы и танця НКР (1958), *Арцахи баликнер* (1992); Державный камерный хор *Вараракн* (1990). Каждорочно ся одбывать меджинародный фестивал класичной музикы *Тнджре* (од року 2010).

## Обывательство

## Жерела и одказы
* 
* 

## Референции

Катеґорія:Населены пункты Азербайджана
Уппсала

**Уппсала**,  *Uppsala * — административный центер края Уппсала, комуниты Уппсала ай историчной провинции той истой назвы в Шведском Кральовствѣ. 

Подля обывательства Уппсала — четвертый найвекшый город шведского штату.

## Полога
Лежить в оддалѣню 64 км на сѣвер-сѣверозапад од Штокголма.

## История

Город познатый од XII. стороча под старшов назвов Östra Aros. В року 1164 став ся сѣдлом архиепископской столицѣ, котра ту зоставать ай доднесь. В року 1435 высвячена готична катедрала, доминанта города. 

Катедрала ся стала традичным мѣстом корунации (до року 1719 дванадцять корунаций) и погребу шведскых монархох. В року 1593 ту дефинитивно выголошене лутеранство Аугсбургского вызнаня за повинне про вшитку Швецию.

В року 1477 основана Уппсалска универзита, найстарша в Швеции, а при ней ся зобрала една з найвекшых универзитных библиотек, Carolina Rediviva (1841). Окремым предметом историчного интереса суть ботанична заграда и дом ботаника и природника Карла Линнея.

Од року 1860, коли ту пришла желѣзниця, Уппсала динамично ся вывинула з аграрно-торгового ай универзитного центра на индустриалный.

## Газдовство
Традичныма конарями промысла суть машинарскый, полиграфичный и фармацевтичный. В новшой добѣ Уппсала ся стала едным зоз свѣтовых центрох медицинскых ай биологичных технологий (130 компаний).

## Вызнамны родаци
* Андерс Целзиус (1701–1744), астроном, физик и математик, автор целзиовой ступницѣ;
* Ингмар Бергман (1918–2007), режисер.

## Жерела и одказы
* 
* 
* **Трёшников А. Ф.** Географический энциклопедический словарь: Географические названия. /Гл. ред. А. Ф. Трёшников. — 2-е изд., доп. — М.: Сов. энциклопедия, 1989.— 592 с. .

## Референции

Катеґорія:Населены пункты Швеции
Катеґорія:Міста Европы
Литература факту

**Литература факту**,  *non-fiction* — литературный жанер, в котром зображены реалны, не вымышлены, люде и факты, але з помочов драматичных литературных техник прозовых жанрох.

Примерами суть биографии вызнамных людей, описы даякых подѣй, путьовы описы, мемоары. Русскый писатель Максим Горькый основав выданя сериала *Живот прекрасных людей* ( *Жизнь замечательных людей*), котрый дале жие и доповнять ся новыма книгами того жанру. Од научно-историчных робот на подобну тему литература факту ся розликуе тым, же стварять умѣлецкый синтез, яркый, максимално конкретный образ подѣй, портретно-психологичну характеристику историчной особы. Але при тому писательска фантазия твердо ограничена.

Америцкый писатель Трумен Капоте твердив, же придумав жанер «роман факту» в своей книзѣ *Хладнокровно* ( *In Cold Blood*, 1965). Се реална история бруталного забивства фармерской родины в Канзасѣ. Книга основана на шести роках тяжкых выгледовань и розговорох зоз сусѣдами и приятелями жертв и двох влапленых забивцьох. История ся повѣдать з никаня розличных персон, и автор ся не мѣшать властныма коментарями и не перекручуе факты.

## 20-ы рокы 20. стороча
Включѣня в литературу документалных материалох, патетика фактографичной точности была характерна про совѣтску прозу . Фактография была глашена  главным принципом умѣлецкой творбы в часописѣ «Новый Леф» (1927–1928). Але тота «литература факту» терпѣла на еднобокость и упрощенный образ подѣй. Там хыбила аналитична глубина, а особовый аспект, за правило, зоставав поза виджѣньом автора. Лефовцѣ фетишизовали документ, тогды як суть литературы факту — его оживлѣня, своефайтове высвѣчѣня.

Представникох ЛЕФу наподобньовала украинска група *Нова Генерация*. Але там не вшиткы писателе ся держали объективного поданя фактох и подѣй. Напримѣр, Олекса Влизько в книжцѣ *Влакы йдуть до Берлину* (*Поїзди ідуть на Берлін*) часто намѣсто объективного опису подавать, як сам означив, «учудненый план». В польской литературѣ вплывы идей литературы факту мож видѣти у С.&nbsp;Кисилевского, А.&nbsp;Чайковского, Г.&nbsp;Кралла.

В Споеных Штатах в року 1924 дѣяла група писательох и малярьох, звана  *Америцкый ЛЕФ* ( *American LEF*), котру створив и провадив Давид Бурлюк.

## Жерела и одказы
*  
* 
* 
* 

## Референції

Катеґорія:Литературны жанры
Островный штат

**Островный штат** — є штатом, што складати ся з острова, ґрупы островів, ці части острова. Найбівшым островным штатом є Індонезія, а найменшым є Науру.

## Список островных штатів

## Нотації

## Референції


*
Кетчум

**Кетчум**,  *Ketchum* — мѣстечко на сѣверозападѣ США, в штатѣ Айдахо.

## Кетчум курортный
Мѣстечко Кетчум лежить в Скалистых горах на югу штата Айдахо. Принадливе мѣсто про тых, котры люблять быти на природѣ, и стан первого в Америцѣ горсколыжного курорта *Сонѣчна долина* ( *Sun Valley*). Над Кетчумом ся здвигать *Лыса гора* ( *Bald Mountain*), на котрой суть 12 вытягох и 105 зъѣздовок розличной зложености, зоз штучным заснѣженьом и бездоганно выладженых. 

## Кетчум Гемингвея

Коли Гемингвей осѣв в Кетчумѣ, послѣдном притулку свого живота, то было тихе мѣстечко в дикой природѣ, де купив собѣ едну з найкрасшых хыж за 50&nbsp;тысячи доларох. Натогды то быв цѣлый маеток, але днесь за такы грошѣ в найпараднѣйшых готелах Кетчума можете достати бываня лем на три днѣ. Кетчум и Сонѣчна долина уже не суть тиха околиця, як были, Гемингвей бы днешный Кетчум зненавидѣв, а такой вшиткы старобывателе уже одышли гет одты. Щи ай фазаны одышли. Але ещи суть стары люде, котры сокотять память минулого, ай молодшы, котры ту прийдуть оддати честь писательови, чия творба на них вплынула.

## Жерела и одказы
*  
* 
*  

## Референції

Катеґорія:Населены пункты США
SPQR

**SPQR** або **S.P.Q.R.** — латиньска абревіатура, котра представляла офіціалну назву Римского штату. Єй цїла назва была **S**enatus **P**opulus**q**ue **R**omanus, што в перекладї значіть “Сенат і люде Рима”. Зъявила ся на пінязях і вшыткых офіціалных документах выданых Римсков републіков.

## Верзія скорочінь
* ***S'''enatus '''P'''opulus'''q'''ue '''R'''omanus''
* ***S**enatus **P**opulus**q**ue **R**omae''
* ***S*'enatu **P**opulo**q**ue **R**omae*
* ***S**enatu **P**opulo**q**ue **R**omano*
* ***S**enatus **P**opulus**q**ue **R**omanum*

== В популарній културї ==
* *'S**ono **P**azzi **Q**uesti **R**omani — “Тоты Римане суть дурны!” — [[Обелікс]].
* **S**ono **P**orchi **Q**uesti **R**omani — “Римане суть свинї!”
* Папа [[Ян XXIII.]] ся раз опросив єпіскопа, якбы ся мож было інтерпретовати S.P.Q.R. на папскім [[ерб]]і, якбы ся чітало наопак, і он дораз одповів “**R**ideo **Q**uia **P**apa **S**um“ (“Смію ся, бо я [[папа]]!“)
* [[Таліаньскый язык|Таліаньскый]] [[акронім]] ся чітать SPQR – RQPS: **S**apete **P**iù o meno **Q**uanto **R**ubiamo? – **R**ubiamo **Q**uanto **P**ossiamo **S'''enza parole (по русиньскы “Ці вы знали, што крадеме? — Крадеме кілько ся можеме, без высвітлїня“).

## Референції

Катеґорія:Латинскы слова и фразы
Катеґорія:Старовікый Рим
Йозеф Ґеббелс

**Паул Йозеф Ґеббелс** (; , Менхенґладбах, Рейньска провінція, Прусія, Нїмецька імперія — , Берлін, Націстічне Нїмецько) — нїмецькый політічный і штатный дїятель. Быв єдным з найвысшых політіків Націстічной Нїмецькы та єден з найблизшых довіреных особ Адолфа Гітлера. Міністер пропаґанды Націстічной Нїмецькы і Райхсляйтер (од 1933), Райхсканцеларь (30. апріля — 1. мая 1945).

## Референції


Катеґорія:Націстічне Нїмецько
Айдахо

**А́йдахо**,  *Idaho*  — штат на западѣ США з административным центром Бойси. Вошов до США яко сорок третий штат 3. юла 1890. Подля територии 14. найвекшый штат США.

Штат мать прозывку  "Gem State" (штат-драгомит), што фигурално указуе на його натуралны богатства.

## Землепис
Айдахо належить ку групѣ горскых штатох. На сѣверѣ граничить з Канадов. На западѣ сусѣдить зоз тихоокеанскыма штатами Вашингтон и Орегон. Иншы сусѣды суть горскы штаты: на выходѣ — Монтана и Вайоминг, на югу — Невада и Юта. Айдахо уживать собѣ зоз величезных непогубленых природных територий в том числѣ около 10&nbsp;000 квадратных километрох дикой природы, на котрых рѣдко ся найдуть дорогы и транспорт. Ту в року 1936 отворили свѣтовой славы *Сонѣчну долину* — центер зимушных шпортох. Айдахо тыж мать великы засобы подземных вод, в тому числѣ термалных. Переважають западны вѣтры зоз Тихого океана, штат мать мягку климу, кедь поровнавати зоз иншыма штатами той географичной широкости ку выходу. Найвысша точка — верх Бора ( *Borah*), 

## Обывательство
Понад 90% обывательства суть европского походжѣня, векшинов зоз Великой Британии, Германии, Ирландии, Франции, Италии и Польщи. Латиноамеричане чинять такой десятину обывательства. Суть тыж в малой части корѣнны америчане, азиаты и афроамеричане.

## Жерела и одказы
* **Трёшников А.Ф.** Географический энциклопедический словарь: Географические названия. /Гл. ред. А. Ф. Трёшников. — 2-е изд., доп. — М.: Сов. энциклопедия, 1989.— 592 с. 
* 

## Референции

Катеґорія:Штаты США
Лѣс

Лѣс — зложена екологична система, в котрой дерева суть доминантнов формов живота. Лѣс — найефективнѣйша екосистема природы зоз высоков вагов фотосинтеза, вплываючого ай на ростлинну, ай на животинну системы в рядѣ компликованых органичных взаемных повязань. Лѣсы можуть ся розвивати в розличных условиях, а вид землѣ, ростлинного и животинного свѣта ся розличуе в зависимости од екстремных оддѣянь окружѣня.

## Росширеность
Лѣсы суть на вшиткых континентах, окрем Антарктиды, а занимають над 30% земской певнины. Найвецей полѣснены суть Середня и Южна Америка — 48%, найменше Австралия — 5%. Европа полѣснена на 27% (без России), Сѣверна Америка на 25%, Азия на 19% (без России), Африка на 18%, Австралия на 5%. Россия полѣснена на 48%.

## Типы лѣса
Жебы лѣсы екзистовали, минимално теплоты в лѣтных мѣсяцях мають быти над , а рочны атмосферичны выпады — над . Суть три основны типы лѣса, дефинованы географичнов широкостьов:
* тайга (бореалны лѣсы);
* лѣсы умѣреной зоны;
* тропичны лѣсы.
В Сѣверной полукули великы плохы занимають иглисты лѣсы (тайга); про тоты характерна односна простота штруктуры и бѣдность видового состава. Дале ку югу все вецей зачинають ся лѣсы теплолюбивых широколистных файт, помалы заступаючы иглисты. Штруктура лѣса ся компликуе, росте видова пестрость флоры. Вогкы тропичны лѣсы ся сформовали в тропичном поясѣ по оба бокы екватора, де высока вогкость и теплоты через цѣлый рок суть в границях , позарядово рознородны подля видового состава, мають высокы дрѣкы, зложену вецеступньову мозаичну штруктуру; значна часть деревных файт ту суть вѣчнозелены. Богато представлены лианы и епифиты, што ростуть на дрѣках дерев. Такы лѣсы найвекшы плохы занимають в Латинской Америцѣ.

## Жерела и одказы
* 
* 
* Лѣсъ (лес, лесъ, лис, лѣс, лѣсъ // ** Дидик-Меуш Г., Слободзяник О.** Українська медицина. Історія назв.&nbsp;— Львів: Інститут українознавства ім. І. Крип'якевича НАН України, 2008.&nbsp;— С. 184.&nbsp;— 
* 

## Референции

Катеґорія:Ботаника
Ґеометрічна фіґура

**Ґеометрічна фіґура** (од ) — ґеометрічный термін, формално приміряють до вольного набору точок.
0 (рік)

**Нулового (0) року** не має ани в ґреґоріаньскім, ани в юліаньскім календарї. Тым самым, з 1 до н. е. він перейшов спонтанно в 1 н. е..

Єднако нуловый рік обсягує в Астрономічній рочной нумерації і ISO 8601, а тыж і будгістькым та індіцькым календарї.

## Референції


Катеґорія:Рокы
Рожнов под Радгоштєм

**Рожнов под Радгоштєм**,  *Rožnov pod Radhoštěm*,  *Rosenaw*, єсть моравскым мѣстом в окресѣ Всетін. Етнична область — Валашско.  Обывательство — 16&nbsp;205 особ.

## Полога
Рожнов под Радгоштєм лежить о 17 км на юг од Всетіна на рѣцѣ Рожновска Бечва.

## Памятникы, туристичны объекты

* Валашскый сканзен
* Костел з XVI. стороча
* Еванґеліцкый Костел
* Град

## Референции


## Галерия

Файл:Valašské městečko, kostel.jpg|Музей
Файл:Rožnov pod Radhoštěm, Jurkovičova rozhledna (2016-07-04; 04).jpg|Центр мѣста
Файл:Kostel českobratrský - Rožnov pod Radhoštěm.JPG|Еванґеліцкый Костел
Файл:Kostel Rožnov.JPG|Костел з XVI. стороча


Катеґорія:Населены пункты Чехии
Катеґорія:Злинскый край
Імператор Всеросійскый

**Імператор Всеросійскый**, або **Імператорка Всеросійска** () — быв тітул монарха Російской імперії з 1721 по 1917.

Імператорьскый тітул быв приятый в споєны перемогой в Северной войны і ся являти адаптаціёв царьского тітула під прияту в Европы сістему тітулатур. Пріставка «Всеросійскый» ся являла продовжыням традічной пріставкы «всея Руси», што ся хосновала в тітулах російскых правителїв з часів великых князїв владимірьскых.

Катеґорія:Титулы
Виктор Глушков

**Ви́ктор Глушко́в** (; *24. август 1923, Ростов над Доном, РСФСР, СССР&nbsp;— †30. януар 1982, Москва, СССР)&nbsp;— совѣтскый математик, кибернетик, пионер информатикы и кибернетикы, академик АН УССР (1961) и АН СССР (1964), Заслуженый дѣятель наукы УССР (1978), Герой Социалистичной Праци (1969). познатый своима научныма резултатами свѣтового вызнаму в математицѣ, информатицѣ и кибернетицѣ, компютерной техницѣ и програмованю, створѣньом первых рахунковых центрох и автоматизованых систем ряджѣня.

За розробку теории цифровых автоматох и створѣня многопроцесорных макроконвеерных суперкомпютерох меджинародна организация *IEEE Computer Society* угоноровала  медалиов *Computer Pioneer* (1996, посмертно).  

Быв директором-закладательом Инштитута кибернетикы АН УССР (1962, днесь несе его мено), вицепрезидентом АН УССР (1962). Под его проводом быв в року 1968 розробленый прототип первого совѣтского персоналного компютера МИР-1, автоматизованы системы ряджѣня (АСУ  *автоматизированная система управления*) про найважнѣйшы министерства, аж и про УССР в цѣлому. В.&nbsp;Глушков розробив первый на свѣтѣ проект цифровой державы и цифровой економикы (ОГАС *Общегосударственная автоматизированная система сбора и обработки информации для учета, планирования и управлении народным хозяйством СССР*). Але совѣтска бюрократия одчула, же тот проект грозить ей интересам и быв он загамованый.

На осѣнь 1981 здоровля Глушкова ся показило. Лѣчили го в *Феофании* (Киев), одкы перенесли до Москвы в Централну клиничну болницю, де умер 30. януара 1982. Погребеный в Киевѣ на Байковом теметовѣ.

## Публикации
В.&nbsp;Глушков — автор понад 800 печатных робот.
Основны суть:
* Синтез цифровых автоматов. Москва, 1962; 
* Введение в теорию самосовершенствующихся систем. К., 1962; 
* Введение в кибернетику. К., 1964; 
* Вычислительные машины с развитыми системами интерпретации. К., 1970 (сполуавтор); 
* Языки. Алгебра. Программирование. К., 1974 (сполуавтор); 
* Энциклопедия кибернетики, тт. 1–2. К., 1974 (редактор);
* Автоматизация проектирования вычислительных машин. К., 1975 (сполуавтор); 
* Сети ЭВМ. Москва, 1977 (сполуавтор); 
* Основы безбумажной информатики. Москва, 1982; Избранные труды: В 3 т. 1990.

## Жерела и одказы
* 
* 
* 
* 

## Референции

Катеґорія:Математіци
Катеґорія:Кибернетика
Катеґорія:Персоналии 20. стороча
Катеґорія:Персоналии:СССР
Джон

**Джон** може означовати:
* Джон Мейнард Кейнс
* Джон Мекенроу
* Джон Леннон
* Джон Локк
* Джон Бонем
Йозеф

**Йозеф** може означовати:
* Йозеф Ґеббелс
* Йозеф Мор
* Йозеф Каетан Тил
* Йозеф Тисо
Йоганн

**Йоганн** може означовати:
* Йоганн Вольфґанґ фон Ґёте
* Йоганн Ґутенберґ
* Йоганн Себастьян Бах
* Йоганн Кеплер
* Йоганн Игнац Фелбигер
Йоанн

**Йоанн** може означовати:
* Йоанн Кизак
* Йоанн Дулишкович
* Йоанн Брадач
* Йоанн Полянскый
* Йоанн Семедий
* Йоанн Кутка
Иван

**Иван** може означовати:
* Иван Фирцак “Кротон”
* Иван Франко
* Иван Зейкан
* Иван Олбрахт
* Иван Пастелий
* Иван Парканий
* Иван Мацинскый
* Иван Силвай
* Иван Мигович
* Иван Шафранко
* Иван Кривскый
* Иван Комловший
* Иван Мурник
----
**Іван** може означовати:
* Іван Поп
* Іван Котляревскый
* Іван Франко
* Іван Петровцій
* Іван Новак
* Іван Шлепецькый
* Іван Гарайда
* Іван Міклош
* Іван Русенко
* Іван Мігаліч
* Іван Ракітіч
* Іван Югасевич-Склярьскый
* Іван Орлай
* Іван Медєші
* Іван Поливка
Сараєво

**Сараєво** () є головне місто Босны і Герцеґовины. Сараєво ся находить на ріцї Міляцка, в централнїй части Босны і Герцеґовины. Має 275 524 жытелїв. Перше ся споминать у 1462 році.

## Референції


Катеґорія:Міста Европы
Войчіце

**Войчіце**, ці **Войчіцы** () — є село в Словеньску в окресї Требішов.

## Обывательство

## Вызначны родаци і жытелї
* Лія де Путі (1897—1931) — мадярьска актерка

## Референції


Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Населены пункты Словакии
Владимир

**Владимир** (авадь **Володимир**) є словянськоє чоловічоє имня.
### Особы
* Владимир Бильня (1927—2006) - войводинськый русинськый історик.
* Володимир Бирчак (1881—1952) - украйинськый общественый діятель Карпатської Украйины.
* Володимир Гнатюк (1871—1926) - украйинськый етноґраф.
* Владимир Грабарь (1865—1956) - правник русинського походжіня.
* Владимир Ленин (1870—1924) - совіцькый політик.
* Владимир Маяковскый (1893—1930) - російськый поет.
* Володимир Микита (1931) - русинськый малярь.
* Володимир Рошко (1957) - русинськый поет, зоолоґ, ентомолоґ.
* Владимир Святославич (~956—1015) - кийовськый князь, креститель Руси.
* Володимир Танчинець (1956—2016) - русинськый поет.
* Владимир Хыляк (1843—1893) - русинськый писатель, етноґраф.
### Міста
* Владимир — албанске село в Чорной Горѣ.
* Владимир — варош у Владимирськуй области Російської федерації.
* Володимир — варош у Волынськуй области Украйины.
Петер

**Петер** може означовати:
* Петер Паул Рубенс
* Петер Пучек
* Петер Шворц
Павел

**Павел** може означовати:
* Павел Петро Ґойдіч
* Павел Цибере
* Павел Стефановскый
* Павел Роберт Маґочій
Николай

**Николай** може означовати:
* Николай Бард
* Николай Гвозда
* Николай Чернышевскый
* Николай Лобачевскый
* Николай Бескид
* Николай Нодь
Евгений

**Евгений** може означовати:
* Евгений Евтушенко
* Евгений Недзѣльскый
Ростов над Доном

**Ростов над Доном**,  *Росто́в-на-Дону́* — город-миллионник на юго-западѣ России, административный центер Южного федералного округа и Ростовской области.

## Полога
Город лежить на берегах рѣкы Дон, оддаленый о 46&nbsp;км од мѣста ей вливу в Азовске море. Плоха города чинить , одстояня од Москвы — 1076&nbsp;км.

## История
Город быв основаный в року 1749 яко мытный пост в устю рѣкы Темерник, правого притока Дона, коли устя самого Дона ещи было турецке. Поступно став ся просперуючым торговым центром. В роках 1761–1763 ту была поставлена Ростовска твердыня, посвячена Св.&nbsp;Дмитрию Ростовскому, а довкола выростав город. В року 1797 достав статус города, а од року 1806 ся называв *Ростов над Доном*. Вдякы своей ключовой полозѣ яко транспортный центер и пристав, город непрестанно выростав з поступом российской колонизации Сѣверного и завоеваня Южного Кавказа.

## Газдовство
Ростов над Доном — бизнесовый и финанчный центер юга России. Входить в десятку найгожых про бизнес городох державы. Лидерами промысла были и дале суть *Роствертол* (выроба вертулникох), *Ростсельмаш* (выроба земледѣлскых машин), *Юг Руси* (выроба и експорт агропродукции), *Глория Джинс* (шитя и продаж шатя).

## Наука и култура
В городѣ умѣщеный *Южный научный центер РАН* и вецеро научно-выгледовательскых инштитутох, высшых школ, библиотек, музейох, театрох, филгармония, танечны и музичны колективы, филмове студио.

В року 1915, коли нѣмецке войско приближало ся ку Варшавѣ, до Ростова над Доном была евакуована русскоязычна *Варшавска универзита* ( *Императорский Варшавский университет*). Понеже варшавскый будинок универзиты в року 1916 згорѣв, универзита зостала на новом мѣстѣ. Днешня ей назва — *Южный федеральный университет*

## Жерела и одказы
* 
* 
* 

## Референции

Катеґорія:Населены пункты России
Катеґорія:Найвекшы міста міліоникы Росії
Северин Обст

**Северин Леополд Обст** (; *29. децембер 1847, Нижный Березов, Австрийска империя – †2. януар 1917, Львов, Австро-Мадярщина)&nbsp;— польскый малярь и етнограф, найвеце познатый своима роботами о Гуцулах.

## Штудии
По скончѣню школской наукы штудовав на Вѣденьской академии вытварного умѣня малярство, графику, историю културы и умѣня (1864–1871). В року 1874 вернув ся на отцюзнину и жив з мальованя портретох заможных люди.

## Творчость
Од малости полюбив гуцулскый край, а в зрѣлы рокы мальовав сцены из живота Гуцулох, зберав людовы казкы, домашны предметы и умѣня, доконця писав етнографичны штудии. Из увидженого створив два албумы шкицох декоративных мотивох из металовых выробкох, рѣзбарства, ткацтва и вышивкы. Од року 1883 бывав в Лембергу. Про музей Л.&nbsp;Вербицкого илустровав етнографичны выданя «Взоры промыслу домашнього» – «Металовы выробы селян на Руси» (1882), «Вышивкы селян на Руси» (1887), «Глиняны выробы селян на Руси (Косов ай Сокаль)» (1889). Илустровав книгу В.&nbsp;Шухевича *Гуцулщина* (1899–1908). В роках 1889–1898 мав свою майстерню, де выучовав малярству. Роботы Обста были експонованы на выставках в польскых городах и в Лондонѣ, а в року 1912 мав персоналну выставку в Лембергу з нагоды 50-роча творчости. Од року 1910 бывав в старобинцю.

## Жерела и одказы
*  


Huculi 1902.png|Гуцулы
Obst Hucul w poli 1916.jpg|Гуцул в полю
Obst Hutsulka2.jpg|Гуцулка
Obst Hutsul2.jpg|Гуцул
Obst Hutsul na koni.jpg|Гуцул на коньови


## Референции

Катеґорія:Польскы етнографы
Катеґорія:Маляре
Дымнянка

**Дымнянка**,  *курна́я изба́*;  *курна́ ха́та* — деревляна хыжа, огрѣвана пецом без комина, у Русох и др.&nbsp;народох Выходной Европы, в котрой дым выходив вон через дверѣ и шпециалны отворы в стѣнѣ ци повалѣ — дымникы.

## Типы дымнянок
В такой хыжи нѣт комина, а дым из пеца выйде просто до обываной мѣстности. Но то не значить, же обывателе такой хыжы дусять ся од дыма: дым ся зберать под колодами повалы, а пак выходить вон через дымовы отворы, котры ся зато и называють "дымниками", ци через дымовы оболокы. Зато дымнянка мать закуреный чорный плофон-повалу. А при тому пецова саджа не сѣдать на пецу, лавицях и другом буторѣ и не перетворюе обывательох хыжы на чорнокожых афричанох — она выходить вон въедно з дымом.

Таку верховинску бойковску дымнянку на Подкарпатской Руси  в  прекрасно описав Михаил Парлаг, котрый тогды учительовав в селѣ Буковець Воловецкого округа:
 
Ещи иншакый тип дымнянкы з лемковского региону з року 1885 видиме на образчику зоз сказену в Саноку. Ту ся до обываной "свѣтлицѣ" з пецом лем занесли дрыва у кошарѣ, но дым ся выпущав до "сѣней". Наконець, як пише Франтишек Жегож, ещи третий тип дымнянкы видиме у Гуцулох, де «до пеца, што занимать четвертину свѣтлицѣ, глиняного, ци аж и кафляного, огень ся накладуе зоз сѣней, а дым выходить через кош под стрѣху». Подля Жегожа, Гуцулы свою парадну свѣтлицю не мають закурену, як их сусѣды Бойкы.

## Выгоды дымнянок
Закуреное дерево менше гнило, в такых хыжах ся не метали не лем хробакы-червотокы, но ани швабы, блощицѣ ай инша досадна хробач. Окрем того, як свѣдчать старшы люде, што щи зажили такы хыжы, пец без комина потребовав менше дрыв ай лѣпше удержовав тепло, так же по чистому деревляному подаменту мож было ходити босо аж и в найлютых морозах. А сучасны учены поважують, же ся воздух в дымнянках дезинфиковав природным способом, так же тото их хранило перед ширеньом епидемий.

## Интересны факты
Интересно, же зовсѣм иншу думку в року 1896 высловив выпущеный в Санкт-Петербургу енциклопедичный словник Брокгауза и Ефрона, а тому аж тяжко повѣровати:

На Угорской Руси, як зафиксовав около року 1905 украинскый етнограф Ф.&nbsp;Вовк (1847–1918), «дымнянкы ся затримують якнайзатятѣйше, наперек тому, же полиция строго пожадуе ставити новы хыжы не иншак як зоз коминами, котры бы выводили дым навонок понад стрѣху; нам, напримѣр, в Золотарьовѣ (Ötvosfalva) во вецерох хыжах ся трафляло видѣти фалшивы комины, што были горѣ понад стрѣху, але не мали нич сполочне з пецом».

## Жерела и одказы
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Референции

Катеґорія:Людова архитектура
Тошнадово

**Тошнадово** (, , , ) — валал у Береґсаськӯй общинї, Берегівскый район, Закарпатска область, Україна.

Населення становит 504 обчан.

Катеґорія:Села Закарпатьской области
Катеґорія:Населены пункты Берегівского району
Націонална русиньска самосправа

**Націонална русиньска самосправа**, ці тыж **Русиньска штатна самосправа в Мадярьску** () — є самосправа, котру має русиньскый народ в Мадярьску, подля з законами Мадярьска.

## Історія
Мадярьскый парламент прияв закон про права націоналных і етнічных меншын в Мадярьску, котрый предповідав конштітучне право меншын творити орґаны містьской самосправы і самосправы меншын. У роцї 1994 в Мадярьску одбыли ся містьскы выборы, якы першыраз в історії дали можность вшыткым меншынам вырїшыти, ці хотять они самоорґанізовати ся, і вызначіти, як они будуть позіціоновати себе на політічный арены Мадярьска. Меншыны хосновали тоту правову можность.

## Референції

Катеґорія:Мадярьско
Катеґорія:Русиньска діаспора
Інґолф Кшенка

**Інґолф Кшенка** (, , 1957, Перлеберґ, Нїмецька демократічна републіка)&nbsp;— нижнёлужіцькый священик, пастор, проповідник і културный дїятель. 

Інґолф Кшенка народив ся у Перлеберзї в родины пастора і выростав в Єншвалде.

З року 1979 по 1984 учів теолоґію в Ліпску. З 1987 по 2015 быв пастором у Форсті. Нынї жыє в Єншвалде.

## Література
*Ingolf Kschenka, Schleichwege zur Freiheit, horch-und-guck.info

## Референції

Катеґорія:Священици
Катеґорія:Пасторы
Братьскы міста

**Братьскы одношіня меджі містами** (тіж пораз знамы як **сестриньскы**) є форма соціалных ці юрідічных одношінь меджі двома містами, як правило оддаленых єден од другого ґеоґрафічно ці розміщеных у двох різных державах, котре мать цільов промоцію културных і комерційных одношінь, або іщі ворошной історії.

## Інтересны факты
* Найпершыма братьскыма містами в Европі стали Падерборн (Нїмецько) і Ле Ман (Франція) в роцї 836.

## Референції

Катеґорія:Міста
Талишска Вікіпедія

**Талишска Вікіпедія** () — талишскоязычна часть Вікіпедії. Была основана 30. авґуста 2023 року.

Днём .   року талишскый оддїл Вікіпедії обсягує  . Зареґістрованы  , з них  учинили даяку операцію за послїднї 30 днї. Обще число оправ выносить .

## Штатістіка

## Одказы
* Талишска Вікіпедія — Головна сторінка

Катеґорія:Языковы верзії Вікіпедії
Аніме

**Аніме́** ( , од  — анімація) — йсе форма анімаційного умільства, што происходит з Японії. Сись термін є абревіатуров «animation» з анґліцького языка и односит ся ид всьым типам анімації, як из Японії, так и из-за границї. Айбо в цїлому контекстови «аніме» частично хоснує ся для позначкы анімації, вчиненої в Японії вадь на яку сильно вплинула японська анімаційна культура.

В аніме сут оддїльні рисы, які роспознают його уд западної анімації, такі як персонажы з великыми очами, всякі жанры, які годні быти в хуть якоє стогудя та інтересы, и акцент на тяжкых, высокоякостных оповіданях. Аніме годно обсягати широкый спектр історій, уд фантастикы и научных, до драмы, комедії та романтикы, и частично сут елементы японської культуры в свуй сюжет animenonton, персонажу и фон.

З момента створеня на зачаткови 20. стогудя аніме стало ґлобальным феноменом, якоє вплыває на разні аспекты культуры, такі ги музика, мода тай індустрію забавок. Честователі аніме з всього світа частично збирают ся в спеціальні сообщества, а именно аніме стало єдным из май популярных культурных товару Японії.

## Референції

*
Бусхьаки

**Бусхьаки** може означовати:
* Мустафа Исхьак Бусхьаки - теоретічный фізік, єден з найвызначнїшых вченых вшыткых доб Алжира.
* Мухаммад Аль-Сагир Бусхьаки - политик, парламентарий и ученик суфия Алжира.
* Сиди Бусхьаки - исламский маликитский богослов Алжира.
* Бузид Бусхьаки - Политик, националист и профсоюзный деятель Алжира.
* Абденур Бусхьаки - Профессор алжирского университета и политик.
Цхінвалі

**Чреба** авадь **Чребы** ци **Цхінва́л** (; ) — варош на южному кавказови, согласно адмінистративно-ареальному дїленёви частично признаной Южной Осетії. Столиця тай центр Чребанського района, но ни входит у его злогу, составляє уддїльну адмінестративну єденицю, лагодно адміністративного-ареалного дїленя Ґрузії входить у Ґорійськый варошськый уряд края Шіда-Картлі.

## Референції


Катеґорія:Населены пункты Грузии
Катеґорія:Шіда-Картлі
Ґвінея (чеперушка)

**Ґвінея** може означовати: 

----
:**[[Штат]]ы**
Суть єдным з трёх сучасных штатів у Западнїй і Середнїй Африцї; тыж єден у Океанії:
* Ґвінейска републіка — штат в Западнїй Африцї
* Ґвінея Біссау — штат в Западнїй Африцї
* Екваторіална Ґвінея — штат в Середнїй Азії
* Папуа-Нова Ґвінея — штат в Океанії

----
:**[[Реґіон]]ы**
* Ґвінея
* Ґвінейскый залив
* Нова Ґвінея
* Западна Нова Ґвінея

----
:**См. тыж**
* Французьска Ґваяна
Червеный прапор

**Червéный прáпор** — суть сімболом соціалізму, комунізму і марксізму, котрый ся асоціовати з лївов політіков з часів Французьской револуції.

Соціалісты прияли сімбол під час револуції 1848, а в роцї 1871 став сімболом комунізма, кедь ёго хосновала Паріжска комуна.

## См. тыж
* Червена звізда

## Жрїдло і одказы

## Референції

Катеґорія:Комунизм
Катеґорія:Прапоры
Новый Рӯк

**Новы́й Рӯ́к** – праздник, котрый зачинать новый рӯк.

Катеґорія:Праздникы
Церьков Архангела Михаила

Суть список **Церьков Архангела Михаила** в другых селах:
* Церьков Архангела Михаила (Іновець) — є деревяный ґрекокатолицькый храм в Іновцї в найвыходнїшій части Словеньска в окресї Собранцї. 
* Церьков Архангела Михаила (Ладомирова) — є деревяна церьков зо дзвоніцёв з року 1742 в селї Ладомирова засвячена архангелови Михаилови.
* Церьков Архангела Михаила (Матисова) — є ґрекокатолицька деревяна церьков, котра ся находить в селї Михаила (Матисова) в окресї Стара Любовня в Пряшівскім краю. 
* Церьков Архангела Михаила (Новоселіця) — є ґрекокатолицька деревяна церьков, котра ся находить в селї Новоселіця в окресї Снина в Пряшівскім краю.
* Церьков Архангела Михаила (Прикра) — є ґрекокатолицька деревяна церьков в селї Прикра. 
* Церьков Архангела Михаила (Тополя) — є ґрекокатолицькый храм недалеко словеньско-україньской граніцї в селї Тополя.
* Церьков Архангела Михаила (Уліцьке Криве) — є ґрекокатолицька деревяна церьков з року 1718, котра ся находить в селї Уліцьке Криве в окресї Снина в Пряшівскім краю. 
* Церьков Архангела Михаила (Фрічка) — є ґрекокатолицька деревяна церьков, котра ся находить в селї Фрічка в окресї Бардеёв в Пряшівскім краю.
* Церьков Архангела Михаила (Шеметківцї) — є деревяный трипросторовый зрубовый ґрекокатолицькый храм в селї Шеметківцї.
Мичків

**Мичків** (пол. *Myczków*) *-* Село положна в Польщыв, в воєвідстві підкарпацкым, в повіті лескым в ґміні солена. до часу акциії Вісла, была то село бойковска.
Ласлов Біров

**Ла́слов Бі́ров** (; при рожденьови *László József Schweiger*; по латиноамериканськы записаный ги *Ladislao José Biro***;** 29.&nbsp;септембра 1899, Будапешт&nbsp;– 24.&nbsp;октовбра 1985, Буенос-Айрес) быв мадярсько-арґентинськый вынаходник, журналіста. Запатентовав першый комерційно успішный модел ґулькової авторучкы. Технічно не быв вынаходником такої першої кулькової ручкы&nbsp;— єї перед 50&nbsp;роками учинив Джон Лавд, айбо його варіант не быв успішный у продажови.

## Біоґрафія
Ласлов Біров ся родив у рокови&nbsp;1899 у мадярсько-жидувськуй файті у Будапештови за Австро-Мадярської імперії. Няньо му ся писав Мозеш Матяш Швайґер (Mózes Mátyás Schweiger), мамка&nbsp;— Янка (рожд.&nbsp;Улман). Пусля ошколы, Ласлов робив журналістов на Мадярах.

## Вынайденя кулькової ручкы

Роблячи журналістов, Біров замітив, ож чорнило, хоснованоє у печати ґазеты, скоро сохло, тай позад того не мож го было розмастити по папірьови. Ун пробовав тото такой чорнило схосновати на писаня ручков-пером, айбо його ідея не фунґовала; чорнило не затікало на конець такої ручкы.

У 1931.&nbsp;рокови Біров презентовав першый свуй модел кулькової ручкы на Межинароднуй будапештськуй выставци. Над ним Ласлов робив из своим братом, хеміком Дєрдьом; они ся догадали покласти на конець ручкы не перо, а піціцьку сферу, котра ся слобудно крутила тай, обертавучи ся, наберала щи чорнило из картріджа, у тот рувно час давучи го на папірь. Ласлов Біров запатентовав сяку ручку у 1938.&nbsp;рокови у Парижі.

У часі Другої світової войны, у рокови 1943 браты Біровы уєдно из їхньым цімбором тай будучным бізніс-партнером Хуаном Хорхе Мейне (тоже єврейського походжіня) утікли уд націштув у Арґентину. Туды їх закликав товдышньый президент крайины Авґустін Хусто&nbsp;— ун ся спознав из Біровом на вакаційох у Юґославії тай почудовав ся из чудної серсамы на писаня. 17.&nbsp;юнія&nbsp;1943 они зареєстровали у США патент №2390636, тай заклали компанію „Biro Meyne Biro“. У Арґентині кулькова ручка так ся и кличе, *birome*; сесе слово по суті ся чинит из складеных до вороха фамелий Біров тай Мейне.

У рокови 1945 Марсел Бік, голова компанії BIC, купив уд Біровув патент тай учинив ручку своїм головным товаром. Удтовды BIC продали булш ги 100&nbsp;міліардув кульковых ручок у всьому світови.

## Смерть тай дідузнина
Ласлов Біров умер у арґентинському Буенос-Айресови, у рокови&nbsp;1985.

У Арґентині День вынаходника ся празднує в уродины Бірова, 29.&nbsp;септембра.

У подакотрых краинах кулькову ручку дотеперь знавут пораз кликати „biro“, до них ся удносят Споєноє королювство, Ірландія, Австралія, Італія; хоть тото зареєстрованый товарный знак, ун подаґде став общым назывником, так ги є из словами „ксерокс“ авадь „памперс“.

29.&nbsp;септембра&nbsp;2016 компанія Google дала у свуй єдноименный веб-глядач „Google-дудл“, респ.&nbsp;спеціалный сяточный малюнок, посяченый Ласлову&nbsp;Бірову.

## Референції

Катеґорія:Персоналии 20. стороча 
Катеґорія:Мадярскы новинаре
Григорій I (папа римськый)

**Григо́рій I**, так само **Григо́рій I Вели́кый** (; бл. 540, Рим — 12. марта 604, Рим), у православнӯй церкві знає ся теж як **Григо́рій Двоєсло́в** (, давн.грец. Γρηγόριος ὁ Διάλογος) — шістдесят четвертый папа Римськый (3 септембра 590—12 марта 604), християнськый теолог. Узнаный дохтором церквы, є єдным из чотырьох великых латинськых утцюв церкви заєдно з Амвросієм, Августином і Єронімом. З всьых пап Григорій вчинив май великый вплив на церкву ранішнього Середньорӯчя.
Техас

**Теха́с** (**Тексас** од , американськый выговор: [ˈtɛksəs], місный: [ˈtɛksɪz]; , выговор: [ˈtexas]) — штат на югови США. Занимат 2. місто по території в США (696 241 км²) пусля Аляскы, 2. місто пусля Каліфорнії по числености чиляди (29 183 290 особ по периписі населеня США 2020 года) і по ВРП. Техас є одным из центрӯв американського сілського ґаздованя, скотарства, образованя, нафтогазового і хімічного промысла, фінансовых інститутӯв. Столиця штата — Остін.

## Назва
Назва штата походит уд іспанського слова *«tejas»*, а то, в свою очирідь, уд індіанського *«táysha»*, на языкови народа каддо значущоє «цїмбор», «союзник» (сим перві іспанські изглядователї території называли індіанцю, котрі входили в конфидерацію племен хасїнай). Американська абревіатура штата — TX.

## Флора и фауна
Техас багатый всякыми видами фауны и флоры. Майчислеными звірями сут койоты, олені и корыткарі. В Техасі сут пару національных заповіднику. Тай в пудгородах мож замітити гремучых гаду. В горах живут пумы и скорпіоны.

## Референції

Катеґорія:Штаты США
Водоєм

**Водоєм** — постояноє вать дочасноє скупленя стоячої вать з зниженым стоком воды в природных вать ненатуральных впадинах (озера, водозборы, рыбникы и так дале). 

В другых жерелах указано што *Водоєм*, общьоє названя природных и ненатуральных **водозборнику**. В широкому смыслі — так само обозначеня морю и океанув. Изученям водоєму занимат ся наука гідролоґія. Водоємы утворюются ся при доступності на поверхності замкнутых дебрю и превышеня притока воды в йсе углубленя, чим на її фільтрацію в ґрунт и выпареня.

## Виды і типы
*Водоємы годні* быти **постояні** и **дочасні**, возникающі лиш в многоводні періоды года. Ид такым *водоємам* удносят старі русла рік  и колобані, котрі ся вчинили веснов при вытїканьови великых рік.

По хімічному составови и кулькості солей, розтвореної в воді, водоємы дїлятся на **солені** и **прісні**. Фізично, хімічно и біолоґічно процесы в водоємах протїкают рузно, зависимо уд того, ид якому типови они удносятся.

*  
Катеґорія:Водоємы
Williamsburgh Savings Bank Tower

Хмародер **Williamsburgh Savings Bank Tower**, так само знают го як **One Hanson Place**, йсе хмародер в районі Форт Ґрін в Брукліні, Ню-Йорк. Находится на сїверо-восточному кутови Ashland Place и Hanson Place недалеко уд центра Брукліна, ун быв выпроєкторованый компаніями Halsey и McCormackamp. Быв построєный в 1927 - 1929 годах, вто быв новый хмародер Williamsburgh Savings Bank. Ун высотов 512 футу (156м), на ньому сут 41 етаж, быв самов высоков будовов в Бруклінови до 2009 года.
Тітанік

**«Тіта́нік»** () — британьскый трансантлантичный грузопасажирный і поштовый пароход, другый лайнер класа «Олімпік» компанії «White Star Line». Лайнер быв зробленый про реґуларны рейсы міджі Саутгемптоном і Ню-Йорком протяжностьов дас 5800 кілометрів раз у тыждень (у єден конець). Найвекше морьске судно у світовій історії зачатку XX. стороча. По завершеню конструйованя дістало номер 401.

Бігом першого рейса, у ніч із 14. на 15. апріля 1912, ударив ся у айсберґ і потонув у Сіверній Антлантиці.
Велятино

**Веля́тино** (, до 2018 года — Веля́тин) — село в Вышкōвскуй громадї Хустського района Закарпатської области Україны.

## Географічноє положення
Приграничноє село Велятино находит ся в пару кілометру до юга уд Хуста, недалеко з курортом Шаян. Розположиння на р. Ярок, яка є притоком р. Тиса.

**Легенда**

Уже повно поколїнь передає ся в селови Велятино нарōдна легенда, про главаря опришкув Пинтю, якого прозвали Велетом за його силу. В легендї розказує ся, як Пинтя устрілом із диривяної гарматы розбив камняный замок, што належав панам — Хустськый замок.

Велятинці рахуют, што сись устріл быв вчиненый з місної горы Чебринь. Якшо вірити легенді то й самоє село заснував не кусь-там, а сам Пинтя Велет. Завто й назвали «Велятино» — на його чисть.

За другов версійов Велятино было засновано першыми поселенцями, што пряталися уд пану, у сих непрōхōдный хащах. Сих мужньых та гордых бунтарюв, называли велетами. Удсі й пушла назва — Велятино.

Легенда легендов, айбо Пинтя — історичный персонаж. В архівных документах, є доказы, што Пинтя быв одным из главарю селянського востання на Марамороши у 1703 — 1711 годах. Годно быти, што загоны Пинтї базїрувалися в хащах коло сел Крива — Велятино. Всї дорогы, пудходящі для переміщення урядовых каральных загону, нахōдилися на правому березі Тисы. Перейти на другый берег повноводної з частыми розливами рікы мош было лиш з помочи паромної переправы і то лиш при файнуй погодї. До того йще, Велятино было удгорожено уд другых сел непроходимов, заросшов хашов тай горным хребтом высотов 600-800м.

## Храмы
У Велятині сут два православні храмы: Свято-Параскевськый (1700) тай Свято-Іллінськый (1930)

Церква св. матирі Параскы. 1876. (УПЦ)

Парохія существує з 1700 года.

У 1751 годї говорится про диривяну церкув, вкрыту шинґами, в котруй є усї образы і книгы. Престольный хрест, свічкы і дароносиця были диривянї.

У 1775 годї споминатся стара диривяна церква св. матирі Параскы, з двома звōнами, вчинену з «май сильных и май грубых брусу», стріху было треба починити.

Типирь в селови стуїт велика мурована базилічна церква.
В даякых джерелах датов стройкы є 1895 гуд.

## Референції

 

Катеґорія:Населены пункты Украины
Катеґорія:Населены пункты Закарпатской области
Катеґорія:Села Україны
Берег (край водоймы)

**Бе́рег** — узька смуга взаимодїяня помежи земльов тай водоємом (морьом, озером, водозбором) вать помежи земльов тай стоком воды (ріков, дочасным русловым потоком).

Берегом так само называют смугу землі, прилїгаючу ид *береговуй лінії*.

Опридїлити точну лінію перетину поверхності моря вать озера з  поверхностю землі, котра є границьов водоєма, із за постояных перемін уровня воды, то є невозможно. Завто *берегова лінія* опридїляєся условно односно среднього многолїтнього положеня уровня водоєма.

Берегова зона складаєся из *берега* (його надводної часті) и із *пудводного берегового схыла*.

*Пудводный береговый схыл* — прибережна смуга морского дна, в межах якої волны бируют выпровадити активную работу (розмывати дно, переміщати намул).

Головным фактором формуваня берега є волны и волновый прибой, а так само русловый поток. Берегы в свойому розвинені проходят повно етапу, в результаті якых міняются їх очертаня и структура. В залежності уд характера дїяня волн рузнятся абразіонні, акумулятивні и абразіоно-акумулятивні и зложені берегы.

## Типы морськых берегу

Морські берегы рузнятся розманітностю. Основным фактором, вплывающим на формуваня берега, є волновый, и так само прибойный поток и волнові теченія. В изъязі з сим при класифікації берегув враховуєся характер и інтензивность оддїйованя волн. Класифікація має обсягати усі типы берегу, враховуючи процесы, опридїленя типа розвиваня берега, удбивати нынїшню динаміку розвиваня берега.

А. І. Іонін, П. А. Каплін и В. С. Медведєв  розробили **класифікацію берегув**, враховуючи перечислені выше требованя:

* Берегы, сформовані субаеральными и тектонічеськыми процесами и мало поміняными морьом
** Тектонічного росчлененя 
** Ерозіонного росчлененя
** Леднякового росчлененя (фйорд, шкеры)
** Вулканічноє росчлененя
** Еолового росчлененя 
* Берегы, сформовані булше пуд вплывом неволновых фактору
** Дельтові
** Приливні
** Біогенні
** Термоабразіоні
* Берегы, сформовані булше волновыми процесами
** Абразіоні
** Акумулятивні
** Абразіоно-акумулятивні

## Річні берегы

Річный берег годен быти ерозіоным (розмытым потоком) и акумулятивным (нарощеным намулом). Серед річных берегу рузнятся затоплені (заливані) и не затоплені (коренні, терасні).

Берег водотока — боковоє ограниченя русла водотока. В залежності уд находженя по напрямкови удносно среднюй лінії русла водотока розознают правый и лївый берег (опредїляют з точкы никаня того ко плыве на лодці по теченійови; притому, ун никат по ходу протіканя рікы).

Верхні часті береговых схылу, булше сухі, чим коло території, заповнені водов в основному веснов вать в глубокых водах, называются, так само, суходолом.

## Корінный берег
Корінный берег — берег, складеный кореными горными породами, часто дислоціроваными. Противопоставляєся берегам, складеным алювіальными (в річных долинах, рыхлыми морскыми) вать органогеными (берега морю, коралові рифы) образованями.

## Референції

Катеґорія:Водоємы
Берег

**Берег** мать два значіня:
* Берег (край водоймы) — узька лінія попри море ці океан.
* Берег (мала гора) — мале вывышене місто.
Берег (мала гора)

:*Тота статя є за малу гору; за край водоймы ник.&nbsp;[[Берег (край водоймы)]]*

**Бе́рег** — форма релієфа у виді малого пудвыщеного міста на ограниченуй території тай часто невеликої высоты.
Закарпатськый академічный обласный театер кукол «Бавка»

**Закарпатськый академічный обласный театер кукол «Бавка»** () — обласный кукольный театер в вароши Ужгороді Закарпатської области (Украйина), находит ся на площади Театральна, 8. Йсе театер перформаторського мистецтва.

## Історія
Созданый в 1980 годови. В 1988 годови достав простору в самому центрі вароша на Театральнуй площади.

Глава колектива нынї директор-художественый ведучый Мирослав Петій, головный режисер — заслужена артистка Украйины Наталія Орешникова, головный художник — Паола Полудена. Трупа складає ся из 15 чоловік, серед якых заслужені артисткы Украйины Світлана Кобзиста і Елла Григоріва.

В 1990 годови колектив ініціовав проведеня Межинародного фестиваля театрув кукол «Інтеркукла», якый став первым форумом в Украйині. В 1997 годови театр быв включеный в Світову асоціацію кукольнику (УНІМА). В 2019 годови быв проведеный XVII фестиваль «Інтеркукла».
Китайськый Новый гуд

**Китайськый Новый гуд**, в дословному товмачені называт ся **Сято весны** (), з давньых часу йсе сято главноє и самоє довгочасноє в Китайови и в другых державах Восточної Азії. Традиційный Новый гуд присяченый ид зимньому новому місяцьови по довершованю повного місячного цикла, одбытого пусля зимнього сонцестояня (на другый новый місяць пусля 21. децембра). В григоріанському календарьови йсе удповідат одному из дню помежи 21. януара и 21. фебруара.

## Міфологія сята
Согласно давньому міфови, в началі каждого нового года китайці прячут ся уд чудовища,  котрого кличут Нянь (по-китайськы 年 (nián) значит «гуд»). Нянь приходит в первый динь Нового года, кыбы пожерати худобу, зерно и другу їду, а даколи и селян, особено дїтей. Кыбы защитити себе, жителі клали їду при вході в поміщеня, напроти дверий, з приходом каждого нового года. Согласно переданям, чим булше буде їды, тым май добрым и уступливым буде звірь, а пусля того як Нянь насытит ся вчиненов для нього їдов, ун булше не нападат на людий и лишат їх в покої.

Єдин раз люди увидїли, што Нянь напудив ся малої дїтины, одїту в челленоє цурє и поняли, што ун боїт ся челленого цвіта. З того часа каждый раз, куй приходит Новый гуд, люди вішают челлені лампы и челлені свиткы на оболокы и дверї своїх хыж и пускают феєрверкы. По повірьови, йсі традиції пужают чудовище и примушуют його обходити поселеня.

## Удкликаня
Берлін (вулкан)

**Бе́рлін** () — щитовый вулкан в Антарктиді. Масив высотов 3478 метру, сут на ньому 2 кратеры. Состав лавовых потоку — лава из андезіто-базальтової пірокластикы. Сись вулкан утворив ся в пліоцині. Выверженя в історичный час не зафіксовані, но наблюдає ся фумарольна активность. Гадає ся, што послїдньоє маштабноє выверженя было близько десяти тысяч году назад.
Катеґорія:Вулканы
Катеґорія:Горы
Катеґорія:Щитові вулканы
Катеґорія:Вулканы Антарктиды