open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Капіталізм

**Капіталізм** є економічна сістема, в котрій суть выробны середкы в пріватнім властництви тай хоснованы за цїлём здобытя зыску. Економічны параметры (наприклад цїны) суть становлены через вольну торговлю (понуков і пожадавков), а то ай цїны за роботы, не суть керованы лем мішанём ся штату (як в керованых ці планованых економіках).

Самособов, же штат, ці іншы орґанізації, котры до той сістемы не суть включены, собі охаблають все даякы правила сістему реґуловати. Економікы такых штатів, де штат засягує до економікы суть змішаны; торговы прінціпы фунґують в даякых областях, в іншых але панує монопол ці монопсон штату.

## Вонкашнї лінкы
Колтуцький В.І. Капіталізм.Професія+робоче місце. Черкаси 2012 - с.102

Катеґорія:Економика
Катеґорія:Сполоченскы системы
Комета

**Комета** є малый астрономічный обєкт подобный планетцї, зложеный передовшыткым з леду і пороху і кружачій по дуже ексцентрічній траєкторії коло Сонця. Кометы суть знамы про свої выразны хвосты. Векшына комет ся по векшыну часу стримує за обіжнов дорогов Плута, одкы даколи даяка прилетить до внутрїшнїх частей сонячной сістемы. Барз часто суть пописованы як „брудны снїговы кулї“ і з великой части їх творить замерзнутый оксід углічітый, метан і вода змішана з порохом і різныма неростныма субстанціями.

Катеґорія:Астрономія
Компютеровый проґрам

**Компютеровый проґрам** є в інформатіцї поступ операцій, котрый пописує реалізацію даной задачі.

Катеґорія:Софтвер
Компютер

**Компютер** (од ;  — обчіслёвач,  — раховати) — є в інформатіцї електронічный апарат, котрый обраблять дата помочов допереду вытвореного проґраму. Сучасный компютер ся складать з гардверу, котре представлює фізічны части компютеру (процесор, клавесница, монітор ітд.) і зо софтверу (операчна сістема і проґрамы). Компютер є справила керованый хоснователём, котрый давать компютеру дата ку оброблїню посередництвом ёго вступных компонентів і компютер резултаты презентує помочов выступных компонентів. В сучасности суть компютеры хоснованы скоро во вшыткых сферах людьской актівіты.
Конзерватівізм

**Конзерватівізм** (з латиньского conservare, уховавати) є піля лібералізму і соціалізму єден з трёх головных політічных ідеолоґій. Ёго базов є заміряня ся на ряд і порядок. Часто є асоціованый з правов частёв політічного спектра, є але старшый як тото політічне дїлїня і в много поглядах ся од нёго одрізнять.

Катеґорія:Політіка
Комунікація

**Комунікація** є даваня інформацій, думок, поглядів і почутя міджі жывыма бытями, людми і звірятами обвыкло через сполочной сістему сімболів. Звірята ся дорозумівають різныма сіґналами (звуковыма, паховыма, танцём ітд.), тзв. перша сіґнална сістема, што платить і на людей. Головным дорозумівачім середком чоловіка є вербална комунікація (язык і бісїда), тзв. друга сіґнална сістема.
Контінент

**Контінент** (з латиньского contineō, -ēre, што значіть триму покопі) є великов неперерывнов певнинсков масов.

Кідьже не єствує жаден штандарт про дефініцію контіненту, різны културы і науковы области мають одлишны спискы того, што поважують за контінент. Обще узнаны характерістікы контіненту суть: мусить іти о розлогов велику теріторію, мусить быти з непонуреной певнины і мусить мати ґеолоґічно зазначены граніцї (до увагы ся можуть окрем морь ці гір брати напр. і літосферічны дочкы). Закы дакотры твердять, же екзістує лем 4 або 5 контінентів, во світї ся найчастїше уваджать 7, респ. 6.

*
Конфуцій

**Конфуцій** (кітайскы 孔夫子) (, Квуфу в кітайскім штатї Лу, днесь на землї провінції Шан-тунґ&nbsp;— , тыж там) быв кітайскый філозоф, соціалный політік і штатник.

## Референції


Катеґорія:Філозофы
Катеґорія:Кітай
Конштантін I. Великый

**Флавій Валерій Константін** (27. фебруара даколи міджі роком 272 аж 285 в Наіссу, Горня Моесія – 22. мая 337 піля Нікомедії, Бітгінія), тыж знамый як Конштантін Великый, або **Конштантін I**., выходныма хрістіанами в почливости як Святый Конштантін, быв од року 306 римскый цісарём і од року 324 аж до своёй смерти неспохыбительным пановником цілой римской рішы.

Катеґорія:История христианства
Катеґорія:Христианскы святы
Катеґорія:Старовікый Рим
Конштітуція

**Конштітуція** (з &nbsp;— «направа, установеня, складаня»)&nbsp;— є основный закон (або їх сукупность) і найвысша правна норма правного порядку. Устава є правным выразом екзістенції штату і створює правила выконованя штатной моци і ґарантує основны людьскы права. Законы і підзаконны правны предписы мусять быти в згодї з конштітуціов і конштітучным законом (lex superior). Векшына модерных конштітуцій ся дасть змінити лем кваліфікованов векшынов.

Катеґорія:Політіка
Конґо (ріка)

**Конґо** - найводнїша ріка централной Африкы і друга найводїша на Земли по Амазонцї. Кідь іде о довжку, із своїма 4 667&nbsp;км друга найвекша в Африцї по Нілї. Єй басейн є в *Африцї* найвекшый і є другым найвекшым басейном на світї (опять по *Амазонцї*). Мать розлогу 3&nbsp;680&nbsp;000&nbsp;km² і находить ся переважно в Конзькій панві і близкых горах.

## Референції

Катеґорія:Рікы подля алфавиту
Крайня Быстра

**Крайня Быстра** є село на Словеньску в окресї Свідник.

## Обывательство

## Вызначны родаци і жытелї
* Василь Біляк - комуністічный політік

## Референції
Конфуцианство

**Конфуцианство** — китайска филозофична школа, котра ся вывинула з учѣня китайского мудерця Конфуция,  уцѣлена система моралных, социалных, политичных и религийных думок, котры мали значный вплыв на вывой китайской цивилизации аж до XXI. стороча.

## История
Тота всеобсяжность, синкретизм конфуцианства мать корѣнь в том, же в добѣ  Конфуция еще не было росчленованости многых сторон духовной културы: религии, етикы, филозофии, социално-политичной думкы. 

Европане ся зачали подробнѣйше дознавати о китайской цивилизации аж в XVII. сторочу, а в   XVIII. сторочу конфуцианство ся стало предметом горячого почитаня у французскых просвѣтительох и британскых аристократох. По даяком спадѣ в зачатку XX. стороча в недавной добѣ прудкый успѣшный розвой держав з конфуциансков традициев, якыма суть Тайван, Сингапур, Южна Корея, наконець и сам Китай, веде ку новому росту интереса ку конфуцианству.

Конфуцианство не стратило честованя у людей и при подпорѣ штата и сполоченства звышуе в зачатку XXI. стороча свой потенциал як азийска одповѣдь на «западный» тип сполоченства. В сучасности «конфуцианска цивилизация» противостоить в геополитичном вымѣрѣ «христианской
цивилизации», «исламской цивилизации» або иншым цивилизачным типам.

## Характеристика
;Виджѣня свѣта:Конфуцианство ся раз поважуе за филозофию, раз за религию, але мож го характеризовати як виджѣня свѣта, способ думаня и живота, якый дедукуе глубоку побожность и почитаня старшых и предкох. Восточны Азийцѣ можуть быти синтоисты, даоисты, буддисты, могамедане або христиане, але при том не перестануть быти конфуцианами. Хоть конфуцианство мѣняло ся з часом, але в основѣ уже понад 2000 рокы означать додержаня традичных взорох в сполочности, образованю, фамилии.

;Основны принципы:Каждый чоловѣк мать чинити тото, ку чому е дестинованый, а додержати нормы справедливого и моралного поступованя.  В конфуцианствѣ найважнѣйшы суть три аспекты:
* *ли* — добре справованя и поступованя чоловѣка
* *жень* — такт и порозумѣня иншых
* *сяо* — почитаня старшых и предкох
Отець е старшый в одношѣню ку сынови, старшый брат — ку младшому братови, муж (в родинѣ) — ку женѣ, пановник — ку подданому. Лем одношѣня двох приятельох суть ровноправны, а тоты ся нормують подля принципа  *жень*. 

## Жерела и одказы
* **Забияко А. П.**: Конфуцианство. // Энциклопедия религий / Под ред. А.П. Забияко, А.Н. Красникова, Е.С. Элбакян. — М.: Академический Проект, Гаудеамус, 2008. — 1520 с. ( Академический Проект)  ( Гаудеамус) Сс.&nbsp;693–698 
* 
* 

## Референции

Катеґорія:Реліґія
Катеґорія:Філозофічны напрямы
Крайня Поляна

**Крайня Поляна** (по ) є село на Словеньску в окресї Свідник.
## Обывательство

Зложіня обывательства подля народности (2011 р.):
*Русины - 38 (17,8%)
*Словаци - 157 (73,7%)
*Ромы - 2
*Чехы - 1
*Нестановлены - 15 (7,0%)

Русиньскый язык за материньскый означіли 69 жытелїв (32,4%).

## Референції
Крайня Порубка

**Крайня Порубка** є село на Словеньску в окресї Свідник.

## Обывательство

## Референції
.
Коріївцї

**Корії́вцї** (стара назва **Кореї́вцї**, ) є село на Словеньску в окресї Свідник в Пряшівскім краю.

## Обывательство

## Памяткы
Церьков Покровы Пресвятой Богородицї з року 1764 (НКП)

## Референції
Крайнє Чорне

**Крайнє Чорне** (по ) є село на Словеньску в окресї Свідник.
## Обывательство

Зложіня обывательства подля народности (2011 р.):
*Русины - 25 (30,5%)
*Словаци - 47 (57,3%)
*Українцї - 3
*Нестановлены - 7

Русиньскый язык за материньскый означіли 51 жытелїв (62,2%).

## Памяткы
Церьков святого Василія Великого з року 1730 (НКП)
## Референції
Краса

**Краса** є абстрактне понятя, з котрым ся стрічаме в много областях людьского бытя. Значінём того понятя ся занимать передовшыткым філозофічна дісціпліна звана естетіка (походжінём од ґрецького *αίσθητικόζ aisthetikos* = *чутливый, што мать чутя на красу*).

Катеґорія:Філозофічны понятя
Кратер

**Кратер** є проглубень (депресія) приближно круговой формы на поверьху тїлес в планетарній сістемі.
Круг

**Кружніця** у евклідовскій ґеометрії є плошна линия — множина вшыткых точок в ровинї, котры лежать в ровнакій вздалености, означованей як радіус, од певно даной точкы, званой середина (центер). Кружніцї суть просты заперты кривкы, што дїлять ровину на внутро і вонкайшок.

З кружніцёв є узко звазяный і термін **круг**, што є множина вшыткых точок зложена з кружніцї і єй внутра, тє. вшыткых точок в єднакій або меншій оддалености од середины як є радіус. Радіусом зовеме тыж каждый одрїзок, котрый споює середину з точков на кружнїцї.

## См. тыж
* Великый круг

Катеґорія:Геометричны фигуры
Катеґорія:Коничны перерѣзы
Катеґорія:Кривы
Куба

**Куба** (), офіціално **Републіка Куба** ()&nbsp;— є найвекшый островный штат в Карібіку. Про свою природну красу є называнов перлов Карібіку. Куба є єднов з послїднїх країн світа опанованых комуністічнов партіов.

Катеґорія:Країны
Катеґорія:Державы Сіверной Америкы
Крістофор Колумб

**Крістофор Колумб**, по таліаньскы *Cristoforo Colombo*, по шпанєльскы *Cristóbal Colón*; (1451, Генуа – 20. мая 1506, Вальядолід) быв таліаньскый мореплавець, новодобый обявитель Америкы.

## Референції


Катеґорія:Вандровници
Курув

**Ку́рув** авадь **Ку́ров** () є варош у Польщи, в Люблінському воєводстві, Пулавському повіті, ґміні Курув. Розміщеный на ріці Курувка и єї притоках, Струзі Курувськуй и Бялці.

Курув тото адміністративный центер ґміны Курув и римокатолицької парафії Рожденя Пресятої Дівы Марії и сят.&nbsp;Михаила Арханґела. Подля списованя людности у 2011.&nbsp;році Курув мав 2,787&nbsp;бывателюв. 

## Історія
Курув дустав локаційный привілей до 1442.&nbsp;року. 31.&nbsp;мая 1870.&nbsp;року быв тот привілей забратый, Курув прикапчали д ґміні Курув у товдышньому новоалександрійському повіті. У 1867–1954 село было центром сільської ґміны Курув, у 1954–1972&nbsp;— громады Курув у пулавськум повіті, а уд 1973.&nbsp;року изась став центром удновленої ґміны Курув. У 1975–1998 територія адміністративно належала ид люблінському воєводству.

1.&nbsp;януара 2025.&nbsp;року Курув дустав статус вароша.

## Знамі родакы
* Войцех Ярузелскый (1923–2014) — президент ПЛР и польскый ґенерал. 

## Референції

Катеґорія:Населены пункты в Польску
Кухарьство

**Кухарство** або **ґастрономія** є в шыршым розуміню наука о одношіню културы а потравы, в ужшім розуміню іде о кухарьске або кулінарьске уменя (фр. l'art culinaire) або ґастрономію (наука о жалудку). В шыршім змыслї - ніч навеце - не йде лем о приправу їдел (варіня), але і о їх конзумацію.

Є то властнї (в ужшім розуміню) часть сектора служеб.

Ґастрономовым цїлём є зробити з приправы і конзумації їдла акт култівованый і повышыти тым їдячого чоловіка на културне бытя, підняти го з рівнї анімалной машыны котра лем жере.

Цілём кухарьского ремесла є приправити їдло так, жебы засытив на першім місцї духа конзументів. Прото основны части кухарьского ремесла суть:

* култівація смаку їдла
* култівація взгляду їдла
* култівація паху їдла
* култівація середовища, в котрім ся їдло сервірує
* култівація ідеового підтексту їдла

Катеґорія:Култура
Кіліманджаро

**Килиманджаро** — великый стратовулкан, складеный з трьох сопок Кибо (5895 м), Мавензи (5149 м), Шира (4005 м) на сѣверовостоку Танзании. Сопкы Мавензи и Шира суть выгаслы, а Кибо — спячый вулкан, з кратера котрого выпарюють ся газы, и котрый еще може выбухнути, хоть послѣдна ерупция была перед 150 аж 200 тысяч роками. Найвысша точка над кратером Кибо, *Пик Угуру*, е найвысшов точков Африкы.

## Етимология
Kilima Njaro на языку ''свагили'' значить: свѣтла гора. Тота назва легко порозумѣла, кедь зважиме, же вершок горы покрытый ледняками и снѣгом, и про то Килиманджаро паде в око здалека в лучах африцкого сонця.  

## Туристичный бизнис

Найлегшый приступ е з города Моши, котрый находить ся на нижных убочах Килиманджара во вышцѣ 950 м, мае желѣзничну штацию и меджинародне летиско. Гора Килиманджаро и Народный парк Килиманджаро, на территории котрого она находить ся, суть популарным объектом туристикы. Денны выдаткы туриста суть около $20. За вступ до Народного парку Килиманджаро треба заплатити $30, а тоты, котры хочуть выступити на гору, мусять, подля становеного порядка, наняти на группу провадимера, кухаря и носичох и заплатити повинну асекурацию, што довъедна выйде на $150 аж $200 на особу на день, выступ возьме, зависимо од тѣлесной кондиции группы 3-5 днѣ. Народный парк в року 2013 заробив $51 млн. В роках 2011-12 парк заевидовав 57 456 туристох, з котрых 16 425 подникли выступ на вершину. Туристика в Народном парку Килиманджаро давать роботу про 11 тысяч тутешных обывательох. 

## Одказы
* Килиманджаро на peakbagger.com
* Як приготовити ся на Килиманджаро ''англ.''
* Выступ на Килиманджаро ''чеш.''

## Референции

Катеґорія:Верхы и горскы пасма
Катеґорія:Верхы и горскы пасма Танзании
Катеґорія:Вулканы
Кіно

**Кіно** є місце (звычайно будова), котре є постановлене к громадному позераню філмовой проєкції. Проєктор, промітать філм на полотно, котре є уміщене перед позерачами. Позераня звычайно мусить ся платити.
Кіншаса

**Кіншаса** є головным містом Конжськой демократічной републікы і єдно з найвекшых міст Африкы. Находить ся на берегу рікы Конґо. Актуалне чісло жытелїв за рік 2008 2008 - 9,5 міліонів. З містом Браззавілле на другім берегу рікы творить конурбацію з 12 міліонами жытелїв.

Катеґорія:Міста Конжськой Демократічной Републікы
Катеґорія:Головны міста
Културна і соціална антрополоґія

**Културна і соціална антрополоґія** є сполоченьска наука, котра ся занимать людьскыма културами, їх взником і вывоём, порівнаванём різных култур і значінём културы про чоловіка. На роздїл од соціолоґії але выходить од єднотливця і кладе вагу на то, як люде своїм културам і сполоченьствам розумлять. Прото ся інтересує тыж о історію і місцевы традіції.

Катеґорія:Култура
Кір Великый

**Кір II. Великый** з дінастії Ахаіменовців (* коло 590 п.н.е.; † 530 п.н.е.) быв закладатель Перьской рішы а тыж єден з найвекшых добывателїв старовіку. Ёхо імя звучало в староперштїнї Куруш (𐎤𐎢𐎽𐎢𐏁), форма Кір походить з Ґречтїны.

Катеґорія:Пановници
Китайска людова република

**Кита́йска людо́ва репу́блика** (официална назва), русиньскы тыж **Чíньска людо́ва репу́бліка** (, *Чунґ-хуа жен-мін кунґ-хе-куо*, скорочено **КЛР**/**ЧЛР**, бесѣдно **Китай**)&nbsp;— найлюднѣшый штат свѣта. Скоро роснуча економика, военна сила, ефективна дипломация дали рост новой великодержавѣ. Столицьов Китайской людовой републикы е Пекин.

## Економика
Наперек великой територии Китайской людовой републикы, богатству ей ресурсох и тому, же ту жие една пята часть свѣта, ей роля в свѣтовой економицѣ была односно невелика до конця XX. ст. Аж од конця 1970-х Китай значно розширив свою взаимодѣю зоз свѣтовов економиков и став ся доминантов свѣтовой торговлѣ. Вонкашна торговля Китая, так ай його грубый домашный продукт (ГДП) демонструють устойчивый и быстрый рост, особенно по тому, як заграничны компании зачали выхоснововати Китай в якости експортной платформы про выробляны там товары. В року 2010 году Китайска людова република стала ся другов найвекшов економиков свѣта, утвердивши себе як едного из основных економичных бавячох на меджинародной аренѣ.

## Влада и властность в Китаю
Китай сам себе позиционуе як людову демокрацию, што зафиксовано и в самой назвѣ штату: Китайска людова република. Але тамошна комунистична партия, котрой належить, як и мать быти подля подставовых принципох людовой демокрации, влада, во вшитком иншом не е барз догматична:
* В року 1982 прията нова устава, котра дозвалять приватный бизнес. 
* В року 2002 выголошена нова идеологична линия «трьох представительств», подля котрой сполочность творять роботникы, селяне и бизнисмены, кажде з них може быти членом пануючой комунистичной партии.
* Частка державного сектора поступно ся зменшать: в року 1993 в агровыробѣ 30% (односно заосталый сектор), в промыслѣ 43%. В року 2011 в промыслѣ 27%.
* В Шанхаю, Шеньчженю и Гонконгу фунгують акциовы бурзы, через котры каждый выробник може продавати свою продукцию на свѣтовый торг.
Влада зрекла ся планового господарства, але держить контролу над економиков иншыма методами:
* Платня и карьера мѣстных урядникох прямо зависить од успѣшности економикы их населеного пункта або провинции.
* Держава держить под контролов ключовы секторы: енергетика, оборона, инфраштруктура, телекомуникации, транспорт и ресурсы — и так може «перекрыти воздух» хотькотрому подузятнику, котрый провадит нежадану, най и законну подузятницку чинность (ст. 61). 
* Не е цѣлком ясных законох охраны властности: через многы неясности держава може конфишковати властность, кедь буде выказано, же набыта «незаконно».

## Жерела и одказы
* 
* 
## Референции

Кітай
Катеґорія:Державы Азии
Кітайскый язык

**Кіта́йскый язы́к**, ці **чі́ньскый язы́к** () — є язык сіно-тібетьской языковой родины, котрым ся бісїдує головно в Кітаї, Тайванї, Сінґапурі, Малайзії і в кітайскых комунітах в загранічу.

## Екстерны одказы
* http://www.zapchinese.com Слободный он-лайн сервіс по учіню кітайського языка

Катеґорія:Языкы
Лавина

**Лавина** є швыдкый і наглый зосун векшого множества снїгу по березї на дорозї довшій як 50 метрів. Слово лавина ся даколи (наприклад в біжній бісїдї) перенесено хоснує і на різны іншы зосунутя, наприклад каміня, земли, болота, піску...
Ладомирова

**Ладомирова** (по ) є село на Словеньску в окресї Свідник.
## Обывательство

Зложіня обывательства подля народности (2011 р.):
*Русины - 125 (12,6%)
*Словаци - 787 (79,3%)
*Ромы - 16 (1,6%)
*Українцї - 6
*Чехы - 3
*Остатнї - 2
*Нестановлены - 53 (5,3%)

Русиньскый язык за материньскый означіли 293 жытелїв (29,5%).

## Вызначны родаци і жытелї
* Николай Гвозда - писатель і фолклоріст.
* Лавр (Шкурла) - православный мітрополіт

## Памяткы
Церьков Архангела Михаила з року 1742 (НКП) (Список ЮНЕСКО)
## Референції
Латиньскый язык

**Лати́ньскый язы́к**, тыж **лати́на** () — є мертвый індоевропскый язык. Выник латинчіны мож локалізовати до околицї Рима приближно в добі перед 7. сторочом п.н.е. Пізнїше ся хоснованя латинчіны росшырило до векшыны днешнёй Італії. З теріторіалнов експанзіов римской рішы ся латиньскый язык шырив до вшыткык римскых провінцій. Поступом часу ся говорова латинчіна на тых теріторіях вывинула в днешнї романьскы языкы, т.є. французчіну, таліянчіну, шпанєлчіну, портуґалчіну, румунчіну і дакотры далшы. Латинчіна але силно овпливнила (через французчіну) наприклад анґлічтіну.

## Референції


Катеґорія:Языкы
Лао Цзи

**Лао Цзи** (кітайскы 老子 = Старый майстер) є єдна з Найвыразнїшых постав кітайской філозофії, котрых історічна екзістенція є але неясна.

Кітайска традіція уміщує ёго жывот до 6. стороча п.н.е., много модерных школ але ёго екзістенцію давать до 4. стороча п.н.е., припаднї го шацує як компілацію веце філозофів з тых доб.

## Референції


Катеґорія:Філозофы
Катеґорія:Кітай
Катеґорія:1. тысячроча до н. е.
Латвія

**Латвія** (), офіціалнов назвов **Латвійска Республіка** (*Latvijas Republika*) — країна в Европі. Од року 2004 Латвія є членом Европской Унії.

Головным містом країны є Ріґа, другым найвекшым містом — Дауґавпілс.

В аугусти рока 2016 краина майэ 1 958 800 мешканьцив. B Латвії є офіціална мена Евро. Густота залюднѣня — 34/км².

## Одкликованя

Латвія
Катеґорія:Европска унія

Катеґорія:Штаты і теріторії, котры основаны 1991
Лаґос

**Ла́ґос** є найвекшым містом Ніґерії і єдным з найвекшых міст Африкы. Місто основали в 17. сторочу Портуґалци, ёго мено тыж походить з портуґалщіны і значіть «озера», в перенесенім змыслї «Місто на озерах». Хоць пришов Лаґос о поставлїня головного міста в роцї 1991, іщі все є найвызначнїшым середовищом країны.

Катеґорія:Міста
Лев Толстой

**Лев Никола́евич Толсто́й** (1828–1910) — російскый  писатель і філозоф, представитель реалізму.

Катеґорія:Російскы писателї
Катеґорія:Русскоязычны писателе
Леонард Ейлер

**Леонард Пол Ейлер** (15. апріля 1707 Басілей, Швайцарія – 18. септембра 1783 Санкт-Петербурґ, Росія) быв швайчарьскый математік і фізік.

Катеґорія:Математіци
Катеґорія:Физици
Леонардо да Вінчі

**Леонардо да Винчи**, повне имя **Леонардо ди сер Пьеро да Винчи**,   (што означать: *Леонардо, сын пана Пьера з мѣстечка Винчи*); *&nbsp;15. апрѣля 1452, Анкьяно при Винчи – †&nbsp;2. мая 1519, каштель Кло Люсе д'Амбуаз (Clos Lucé d'Amboise)&nbsp;— многосторонна ренесанчна особа, свѣтознаный италийскый малярь, скулптор, архитект, натуралиста, музикант, вынаходник и конштруктер.

## Творба
;Звластный погляд на творбу:Леонардо да Винчи явив образ творця, одповѣдного гуманистичным идеалам добы Высокой Ренесанции. Злучовав во собѣ умѣлецкый талант и обширны научны познаня. Не лишив по собѣ вельо малярскых робот прото, бо приступав ку творбѣ яко ученый, выгледователь, позерав на малярство як на науку и породжѣня природы. В «Трактатѣ о малярствѣ» (1498) выступив яко умѣлствознатель, теоретик умѣня, поважовав за нутне штудировати линѣйну и воздушну перспективу, анатомию и иншы стороны малярства.

;Найзнамѣйше малярске дѣло:Его мотто было: «Знай видѣти!» Наперек тому, же не быв плодовитый малярь, створив найвызнамнѣйшый портрет в истории свѣтового малярства — портрет Моны Лизы («Джоконда»), супругы флорентийского торговця Франческо да Джокондо (1503-1506).

;Гипотезы, инженерны проекты, вынаходы: Леонардо высловив догадку, же Земля не е центром Вселеной, а е лем едно зоз вельох небесных тѣлес. Ему належать многочислены объявлѣня, проекты и выгледованя, намного предстигнувшы его епоху проекты: иригачны системы, металургичны пецы, вальцовны строи, землерыйны машины, подводный човен, танк, лѣтаючый апарат и парашут.

## Жерела и одказы
* Дударев С.Л.: Словарь-справочник по истории средних веков и раннего нового времени (термины, названия, персоналии) — Армавир: Армавирская государственная педагогическая академия; Ставрополь: изд-во «Графа», 2010. — 176 с.
* M. Jourdain, Leonardo Da Vinci., The Monist, Volume 30, Issue 2, 1 April 1920, Pages 281–291, https://doi.org/10.5840/monist192030223

## Референции

Катеґорія:Скулпторы
Катеґорія:Архитекторы
Катеґорія:Вынаходници
Катеґорія:Італія
Катеґорія:Таліяньска ренесанція
Лондон

**Лондон** () — є головне і найвекше місто Споєного Кралёвства Великой Брітанії і Северного Ірьска лежачого на юговыходї землї коло устя рікы Темза. Продукує 20 % ГДП споєного кралёвства і лондонска Сіті є єдно з найвекшых світовых центер. Лондон є вєдно з містами Ню Йорк і Токіо єдным з найважливишых міста на світі. Термін Лондон ся хоснує про землї вымеджены як єден з анґліцькых реґіонів — Великый Лондон.

Катеґорія:Міста Великой Брітанії
Катеґорія:Головны міста
Катеґорія:Населены пункты Великой Британии
Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Міста Европы
Лос Енджелс

**Лос Éнджелс** (; часто тыж скорочено по анґліцькы як **L. A.** або **LA**), є по Ню Йорку друге найвекше місто США, середовище рівноменного окресу. Лос Енджелс є єдно з найвызначнїшых світовых центрів културы, наукы, технолоґії, меджінародного обходу і едукації. Лежыть на западї країны у южной граніцї з Мексіком в штатї Каліфорнія на берегу Тихого океану. Властне місто має розлогу 1 290,6 км² і рахує 3 957 875 жытелїв (одгад ку 1. маю 2005), ціла метрополітна область приближно 17 545 623.

## Референції


Катеґорія:Міста США
Катеґорія:Населены пункты США
Лоґіка

**Лоґіка** має веце значінь – в русиньчінї ся біжно хоснує в змыслї стежка думаня, котра вела к менованым резултатам. Лоґіка є тыж формална наука, бадаюча акурат тот способ выводжованя резултатів.

Катеґорія:Формалны наукы
Луї Армстронґ

**Луї Даніель Армстронґ** (*Louis Daniel Armstrong*; 4. авґуста 1901?, Ню Орлінс - 6. юла 1971, Ню Йорк) - знамый тыж під перезывками **Попс** і **Сачмо** (в перекладї дашто як "Велика губа"), быв славный америцькый джезовый трубкарь і співак. є признаваный за єдного з найвызначнїшых умелцїв 20. стороча.

Катеґорія:Джезовы співаци
Лоґічне проґрамованя

**Лоґічне проґрамованя** є в шыршім значіню хоснованя математічной лоґікы як средства про проґрамованя. Ёго початкы можеме выстоповати аж ку пропозіції Джона МкКартса **advice taker** (порадца) [1958]. У тій пропозіції служыть лоґіка про чісто декларатівну репрезентацію языка і доказователь вет (theorem-prover) або ґенератор моделів (model-generator) ся хоснує як рїшытель проблемів (problem-solver). Рїшіня проблемів ся так дїлить міджі проґраматора (ґарантує правилность проґраму в лоґічній формі) і доказователь вет або ґенератор моделів (одповідать за ефектівне рїшіня проблему).

Катеґорія:Проґрамованя
Людвік XIV Французьскый

**Людвік XIV** (званый краль Сонце – le roi du soleil; 5. септембра 1638 Саінт-Жерман-ен-Лаіе – 1. септембра 1715 Версай) быв французькый краль з роду Бурбонів. Ёго вітцём быв краль Людвік XIII., мати была Анна Австрійска із іспаньской лінії Габсбурґів. Людвік XIV. пановав повных сїмдесят два років, найдовше у французькій історії.

Катеґорія:Пановници
Людвіґ Вітґенштейн

**Людвіґ Вітґенштейн** (26. апріля 1889 Відень – 29. апріля 1951 Кембрідж) быв єдным з найвпливнїшых філозофів 20. стороча. Бывать споёваный передовшыткым з аналітічнов філозофіов і філозофіов языка, овпливнив тыж і логічных позітівістів. Ёго мыслїня правдоподобно найвеце овпливнили Артур Шопенгауер, Бертранд Руссел і Ґоттлоб Фреґе.

## Референції


Катеґорія:Філозофы
Катеґорія:Персоналии 20. стороча
Людвіґ ван Бетховен

**Людвіґ ван Бетховен** (1770 – 1827) быв вызначный нїмецькый музичный складатель.

Катеґорія:Композіторы і музиканты
Людьскы права

**Людьскы права** суть субєктівны публічны права, котры суть ґарантованы конштітуціов. Основны людьскы права суть присуджованы каждому людьскому бытю.
Лі Бо

**Лі Бо** властным іменом Лі Тхай-по (李白) є найпопуларнїшый класічный кітайскый поет в часї Тханґ (дас 701 – 10. новембра 762 в Суан-чхенґу в провінції Ан-хуей). В Японії є бівше знамый як Рігаку.

Політічно ся анґажовав, на кінцї свого жывота мусив одыйти до самоты про дворны плёткы на царьскім дворї. Але тото му властнї аж так не вадило.

Катеґорія:Поеты
Лібералізм

**Лібералізм** (латиньскы liber слободный, liberalis слободы ся тыкаючій, слободомысельный) є політічна школа ці тыж філозофічный погляд, котрый стоїть на тім, же слобода мать пріорітне політічне значіня. Тота ідеолоґія спочатку выникла в 19. сторочу в Анґліцьку і має корїня в европскім просвітництви.

Катеґорія:Політічны ідеолоґії
Луі Пастер

**Луі Пастер** (27. децембра 1822, Доле – 28. септембра 1895, Віленеуве-Летанґ) быв французькый біолоґ, хемік і доктор, єден з найвызначнїшый вченых 19. стороча. Быв закладательом імунолоґії. Вєдно из  Фердінандом Коном и  Робертом Кохом  заклали основы мікробіолоґії.

Катеґорія:Биологы
Катеґорія:Хемици
Катеґорія:Имунологы
Любов

Слово **любов** ці **ласка** має шыроку шкалу значіня, од бытостно важного одношіня (любов міджі двома людми, патріотізм як любов про свою країну) по выражіня спокойности над часом забавы („Люблю тот філм“). Термін „любов“ може пописовати інтензівне чутя наклонности або емоціоналный статус, часто міджі персонами, окремо міджі мужом і женов і тыж одповідаючі одношіня і їднаня. Про своє велике псіхолоґічне значіня є любов єднов з найважнїшых тем в уменю - книгах, філмах, театровых грах і піснях многых жанрів.

## См. тыж
* Венера (богыня) є богыня красы и любови.
Лінукс

**Лінукс** (анґліцькы Linux) є в інформатіцї означіня про Унікс-лайк операчну сістему (спочатку лем ёго ядра). Лінукс є шыреный через дістрібуції, котры є легко іншталовати або прямо хосновати (тзв Live CD).

Про хоснованы ліценції ся тыж їднать о слободно шырительный софтвер, также є можне го не лем хосновати, але і дале управляти і дістрібуовати (копіровати, роздїляти).

Катеґорія:Операчна сістема
Лінґвістіка

**Языкознавство** або **лінґвістіка** (од  — язык) — наука котра дослїджує языкы.
Лінґвістічна антрополоґія

**Лінґвістічна антрополоґія** є підобластёв антрополоґії (то єсть лінґвістіка в рамках Боасовського парадіґмату антрополоґії) і є емпірічно орьєнтованов областёв, котра бадать културу через языковы проявы. Алессандро Дуранті дефіновав лінґвістічну антрополоґію як інтердісціплінарне штудіум языка як жрідла културы і бісїды як културной праксї. З перспектівы погляду методы ся інтердісціплінаріта проявує комбінованём метод з области лінґвістікы, соціолінґвістікы і антрополоґії.

Катеґорія:Антрополоґія
Катеґорія:Лінґвістіка
Література

**Література** (з лат. littera = буква) або тыж писаня; в шыршім змыслї слова є то сукупность вшыткых писаных текстів, (з лат. textum = тканина) т.є. вшыткых екзістуючіх писемно зазначеных языковых проявів людства. То єсть література умелецька, наукова, технічна, часописецька, мемоарова і пріватна корешпонденція. В узшім змыслї слова ся літературов звычайно думать література умелецька, т.є. красна література, белетрія. Література тыж дїйствує як іншпірація про другых умелцїв - на мотівы літературных дїл выникають образы, скулптуры, піснї і в модерній добі тыж філмы.

## Дїлїня літературы подля функції

### Одборна
Обсягує знаня і факты. Выужывать ся про освіту. Шпеціалным видом є популарно-наукова література про шыроку публіку, як сприступнює одборны інформації легко зрозумілов формов.

### Умелецька
Тыж **красна література** або **[[белетрія]]**; "красна література" є але шыршый термін як белетрія, бо на розлуку од нёй обсягує і поезію. Красна (умелецька) література може мати писемну і устну форму (народна словесность є з векшой части частёв умелецькой літературы). Основным одрїзняючім ознаком умелецькой літературы є їй функція: повнить естетічну функцію, т.є. выторгує свого внимателя з реалного жывота і звыразнює самотный ознак, т.є. себе саму, на укор свого переданя.

### Адміністратівна
Комунікачны протоколы, урядны жадости ітд.

## Дїлїня літературы подля формы
### Писана
Література захоплена писомнов формов,
### Устна
Передавать ся з ґенерації на ґенерацію.

## Дїлїня літературы подля добы вынику
Напр. антічна, барокова… модерна література.

## Дїлїня літературы подля країны походжіня

## [[Ґенолоґія|Ґенолоґічне]] дїлїня літературы

### Ліріка
Ліріка (gr. λυρικóς, люрикос – ôдносячы ся до ліры) – єден із трёх літературных розділôв, обôк драмы й епікы.

Обійма твори, іж мавут головным предметом представеня прежываня внутріннёго чутя, преказуванє за помічо́в монологу (рідше діалогу), ôдзначаючым ся субъєктівізмом, пôдпорядкованôй експресівнôй а поетичнôй функціям языка. Центральным елементом твору лірічного ся явля тзв. лірічны пôдмет. Незалежно ôд гатунку язык лірікы вызнача ся (в порôвняні з драмов а епіков) высокым зметафорізованём.

Назва їй бере ся ôд назвы давноґрецкого музичного інштрументу – ліры. Пôд акомпанемент їйже антічні поеты бывали співали свої пісні.

#### Природна

#### Соціална

#### Любостна

### Епіка
Росповідать оповіданя. Основов є дїёва лінія, може їх мати і бівше.

### Драма

#### Траґедія

#### Комедія

## Наукы о літературї
Літературов ся занимають многы науковых областей, напр. літературна історія, літературна теорія, літературна крітіка (оцїнёваня літературы) іі.

## Референції


Катеґорія:Уменя
Катеґорія:Писаня і чітаня
Катеґорія:Култура
Магатма Ґанді

**Магатма Ґанді**, цїлым іменом **Могандас Карамчад Ґанді** (в деванаґарі मोहनदास करमचन्द गांधी; 2. октобра 1869, Порбандар, Катгіавар Аґенсі, Брітаньска Індія – 30. януара 1948, Нове Діллі, Індія) — быв єден з найвекшых політічных і духовных ведучіх Індії і індійского руху за независлость.

Катеґорія:Уродили ся 2. октобра
Катеґорія:Умерли 30. януара
Катеґорія:Політічны лідеры
Макс Вебер

**Макс Вебер** (21. апріля 1864 – 14. юна 1920) быв нїмецькый соціолоґ і економ. Бывать признаваный міджі тзв. отцїв - основателїв соціолоґії.

Ёго соціолоґічны увагы ся занимають наприклад реліґіов, моцов ці бюрокраціов.

Катеґорія:Економы
Макс Планк

**Макс Ернст Лудвік Планк** (23. апріля 1858 Кіл – 4. октобра 1947 Ґеттінґен) быв нїмецькый фізік, признаваный за єдного з онсователїв квантовой теорії. Лавреат Нобелової премії  з физикы (1918).

Катеґорія:Физици
Катеґорія:Нобеловы лавреаты з физикы
Мадрід

**Мадрід** () — є головне місто Іспанії, лежыть в серединї країны. Має через 3 міліонів жытелїв, тыж є головным містом рівноменной провінції, котра є сучасно єдным із 17 автономный сполоченстев Іспанії. В мадрідскій аґломерації жыє веце як 5 міліонів жытелїв.

## Одкликованя

Катеґорія:Населены пункты Испании
Катеґорія:Головны міста
Катеґорія:Міста Европы
Майкл Фарадей

**Майкл Фарадей** (22. септембра 1791, Нювінґтон, Анґліцько – 25. авґуста 1867) быв вызначный анґліцькый хемік і фізік.

В року 1831 обявив електромаґнетічну індукцію, маґнетічны і електрічны силочары. Ёго обяв быв вызначный в тім, же до той добы ся електрика вырабляла лем хемічнов методов з батерій. Фарадей так зробив теоретічну основу про вшыткы електромоторы і дінама. Далшы ёго обявы суть звязаны з хеміов - обогатив фахову термінолоґію і важны терміны, як є анода, катода, електрода і йон.

Катеґорія:Физици
Катеґорія:Хемици
Маларія

**Маларія** (італскы „планый воздух“; тыж называна зимніця) є єднов з найвызначнїшых інфекчных хворот. Маларіов шторік охворіє дас 500 міліонів людей. Веце як міліон тій хворотї підлягне, з того є векшына дїтей молодшых 5 років. Векшына хворых маларіов жыє в тропічній і субсагарскій Африцї.

Катеґорія:Біолоґія
Катеґорія:Здоровя і медіціна
Маківцї

**Маківцї** (по ) є село на Словеньску в окресї Стропков.
## Обывательство

Зложіня обывательства подля народности (2011 р.):
*Русины - 21 (11,1%)
*Словаци - 151 (79,5%)
*Українцї - 2
*Нїмцї - 1
*Чехы - 1
*Нестановлены - 6

Русиньскый язык за материньскый означіли 84 жытелїв (44,2%).

## Референції
Манжелство

**Манжелство** є правна і обчаньска інштітуція, котра творить леґіслатівну базу родины. Традіція манжельского обряду, права і повинности в манжелстві, способ выберу партнера, чісло і поглавя партнерів і право вступити до манжелства ся можуть одрізняти в залежности на културї.

Катеґорія:Сполоченскы инштитуции
Катеґорія:Родина
Мала Азія

**Мала Азія** є півостров, на котрім ся днесь находить азійска часть Турції; лежыть міджі Чорным, Середоземным і Еґейскым морём. Історічна римска назва той области є Анатолія (турецькы Анадолу).

Катеґорія:Азія
Катеґорія:Полуостровы
Мао Цзедун

**Мао Цзедун** (; *26. децембер 1893, Шаошан, Хунан, Китай – †9. септембер 1976, Пекин, Китай) — быв од януара 1935 секретарьом, а од року 1943 Первым Предсѣдником комунистичной партии Китая. Выграв в домовой войнѣ з националистами и од року 1949 быв найвызначнѣйшым дѣятельом в нововзникнутой Китайской людовой републицѣ а то аж до своей смерти в року 1976. Мав официалный титул Великый кормиделник (伟大舵手).

## Выбраны творы
* «*О практицѣ*» (實踐論), 1937
* «*Дотычно контроверзий*» (矛盾論), 1937
* «*Против либерализма*» (反對自由主義), 1937
* «*О тяглой войнѣ*» (論持久戰), 1938
* «*О новой демократии*» (新民主主義論), 1940
* «*Служити народу*» (為人民服務), 1944
* «*О правилном рѣшѣню контроверзий вдну народа*» (正确处理人民内部矛盾问题), 1957

Окрем политичных творох, в литературном наслѣдствѣ Мао Цзедуна суть вершы (около 20), написаны в классицистичной формѣ добы династии Тан. Стихы Мао доднесь суть популарны в краю и в заграничу. Найвецей познаты: *Чанша* (长沙, 1925), *Великый поход* (长征, 1935), *Снѣг* (雪, 1936), *Одповѣдь Ли Шу-и* (答李淑一, 1957) и *Ода ку цвѣткам сливы* (咏梅, 1961).

## Жерела и одказы
* Chunhou, Zhang. C. Mao Zedong As Poet and Revolutionary Leader: Social and Historical Perspectives. 2002. 
* Short, Philip. Mao: A Life. Owl Books, 2001. 

Катеґорія:Політічны лідеры
Марк Твейн

**Марк Твейн** (властным меном **Сэмюэл Ленгхорн Клеменс**, *Samuel Langhorne Clemens*; 30. новембра 1835, Флоріда, Мізурі – 21. апріля 1910, Редінґ, Конектікат) - вызначный америцькый писатель.

Катеґорія:Англоязычны писателе
Катеґорія:Уродили ся 1835
Катеґорія:Умерли 1910
Катеґорія:Писателе США
Марлен Дітріх

**Марлен Дітріх** (*Marlene Dietrich*, цівілным меном **Марія Маґдален Дітріх**, *Marie Magdalene Dietrich* по одаю Сіберова, 27. децембра 1901, Берлін-Шенеберґ&nbsp;— 6. мая 1992, Паріж), была нїмецько-америцька акторка і співачка нїмецького походжіня. На початку 30. років 20. стороча ся стала інтернаціонално знамов і тыж была єднов з першых нїмецькых акторок в Голівудї.

## Референції


Катеґорія:Филмовы артисты
Катеґорія:Співаци
Катеґорія:Персоналии 20. стороча
Марс (планета)

**Марс** є четверта планета сонячной сістемы, друга найменша планета сістемы по Меркурї. Названа є по римскім Богови войны Мартові. Іде о планету терестрічного тіпу, то єсть має певный горниновый поверьх покрытый імпактныма кратерами, высокыма сопками, глубокыма канёнами і далшыма утварами. Має два місяцї нереґуларной формы званых Фобос і Деімос.

В часї коли є Марс в опозіції к Сонцю і Земли ся находить міджі тыма двома тїлесами, є Марс позоровательный на небі цїлу ніч. Сполягливы інформації о першых позорованях Марсу як планеты не суть, але є правдоподобне, же к ним пришло міджі роками 3000 аж 4000 до&nbsp;н.&nbsp;е. Вшыткы старовікы цівілізації, Еґіптяне, Вавілоняне і Ґреци, знали тоту „путуючу звізду“ і мали про ню свої назвы. Про їй начервенїлу фарбу, запрічінєну червенов фарбов зоксідованой земли на верьху планеты, тримали стары народы Марс векшынов за сімбол вогня, крови і кінця.

Детайлне баданя планеты уможнили од 60. років 20. стороча 20 успішны автоматічны сонды. В сучасній добі (2011) суть на орбіталній дорозї коло Марсу штири функчны сонды (Mars Odyssey, Mars Express і Mars Reconnaissance Orbiter) і на планетї ся находять дві рухливы єдиніцї місії Mars Exploration Rover котры додали дата, якы уможнити змаповати векшу часть поверьху, дефіновати основны історічны епохы ці порозуміти основным явам одбываючім ся на планетї.

Катеґорія:Планеты сонячной сістемы
Мартін Лутер

**Мартін Лутер** (10. новембра 1483, Еіслебен – 18. фебруара 1546, Еіслебен) быв нїмецькый теолоґ, казатель і реформатор, закладатель протестантізму, автор ряду духовных, політічных, педаґоґічных списів, церьковных пісней і перекладів. Ёго найвызначнїшым дїлом є переклад Біблії до нїмецького языка.

## Референції


Катеґорія:Реформация
Катеґорія:Перекладателе Библии
Мартін Лутер Кінґ

Др. **Мартін Лутер Кінґ**, молодшый (15. януара 1929, Атланта, Ґеорґіа&nbsp;— 4. апріля 1968, Мемфіс, Тенесі) быв америцькый  казатель, єден з найвызначнїшых ведучіх Афроамерицького руху за людьскы права.

## Референції


Катеґорія:Політічны лідеры
Катеґорія:США
Катеґорія:Персоналии 20. стороча
Катеґорія:Баптізм
Катеґорія:Атланта
Катеґорія:Бостонска універзіта
Марсел Пруст

**Марсел Пруст** (10. юла 1871, Отой&nbsp;— 18. новембра 1922, Паріж)&nbsp;— французькый писатель, прозаік і перекладатель (анґлічтїна).

## Биография
Быв дуже чутливов дїтинов з матеріално забеспеченой родины. Штудовав право і політіку. До смерти родічів вів гулявый жывот, пак ся серіозно присвятив літературї. Вєдно з Джеймсом Джойсом є признаваный за закладателя модерного роману.

Пруст ся літературов зачав занимати як дуже молодый, заложыв літературне ревю "". Дїяв в Мазаріновій книжніцї.

## Референції


Катеґорія:Писателї
Катеґорія:Перекладателе
Катеґорія:Роман
Марко Поло

**Марко Поло** (15. септембра 1254, остров Корчуля або Бенаткы – 8. януара 1324, Бенаткы) — бенатьскый гандлярь і вандровник, котрый ся прославив своїма путями по Кітаї, зазначеных в книзї Il Milione (Міліон). Быв першым Европаном, котрый подробнїше знав выходну Азію.

Катеґорія:Вандровници
Марксізм

**Марксізм** є політічна пракс, філозофічна і ідеолоґічна школа, котру основав Карл Маркс (см. фото) і розвинув Фрідріх Енґелс. Основным твором політічной економії марксізму є Капітал. На марксістічній ідеолоґії є основаный комунізм.

В сучасности марксізм утратив авторіту ай у абсолутной векшины комуністічных партій світа.

## Жерела
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Jon Elster, *An Introduction to Karl Marx*. Cambridge, England, 1986.
* Michael Evans, *Karl Marx*. London, 1975.
* Stefan Gandler, ''Critical Marxism in Mexico: Adolfo Sánchez Vázquez and Bolívar Echeverría'', Leiden/Boston, Brill Academic Press, 2015. 467 pages. .
* 
* 
* 
* Robinson, Cedric J.: *Black Marxism: The Making of the Black Radical Tradition*, 1983, Reissue: Univ North Carolina Press, 2000
* Rummel, R.J. (1977) *[http://www.hawaii.edu/powerkills/NOTE12.HTM Conflict In Perspective]* Chap. 5 *[http://www.hawaii.edu/powerkills/CIP.CHAP5.HTM Marxism, Class Conflict, and the Conflict Helix]*
* 
* Shenfield, S.D. *[[Владислав Бугера|Vladislav Bugera]]*: ''Portrait of a Post-Marxist Thinker''
* 

## Референції

Катеґорія:Філозофічны напрямы
Марія Мачошкова

**Марія Мачошкова** (народжена 30. марца 1940 в селї Потічкы) є популарна співачка русиньскых народных співанок.
Подля многых є Марія Мачошкова найзнаміша русиньска народна співачка .

## Біоґрафія
По скінчіню міщанкы в Стропкові М.&nbsp;Мачошкова вступила до втогдышнёго *Піддуклянського українського народного ансамблю* в Пряшові (теперь ПУЛС), де выше сорок років (1956 – 1998) выступала як хорістка і перша солістка. В 1964 роції выступала з Державным орхестром народных інштрументів радія Брно і з Орхестром цімбалїв Яношка в Празї. М.&nbsp;Мачошкова є челнов популарізаторков русиньской народной музикы і співу нелем в Пряшівскім краю, але і по цїлій втогдышнїй Чехословакії по Другій світовій войнї. Із зачатком 1960-ых років фактічно каждый рік путовала і співала з Піддукляньскым україньскім народным ансамблём або з Орхестром радія Брно в різных европскых країнах і в Северній Америцї. М.&nbsp;Мачошкова была із соловыма концертами в США, де в 1969 роцї выступила на першім народнім фестивалї в *Лемко-парку* в містї Монро (Ню Йорк). Голос М.&nbsp;Мачошковой мож чути з многых платень, казет і ЦД. В роцї 1985 была оцїнена честным титулом *Заслужена умелкыня [[Чехословакия|Чехословакії]]*.

## Выбор з творбы
* 2003: *Заспівайме собі трёма голосами - Let´s sing together in trio* - ,MC, CD (Марія Мачошкова, Анна Сервіцка, Андреа Сикорякова*) 
* [[2004]]: *Три звізды трёх ґенерацій - Three stars Three generations* - ,MC, CD (Марія Мачошкова, [[Анна Сервіцка]], [[Андреа Сикорякова]]*)
* 2007: *Чорны очі як терен – Марка Мачошкова a [[Анна Порачова]], ĽH Ondreja Kandráča a hostia z ĽH Železiar* — Folklórne združenie Anička R209 0001-2-731, CD 

## Жрідла
* **Павел Роберт МАҐОЧІЙ** //*Енциклопедія історії та культури карпатських русинів* (зоставителї П. Р. Маґочій і І. Поп). Ужгород: Видавництво В. Падяка, 2010. Сс. 454-455
* 
* 
* 

## Референції


Катеґорія:Русиньскы співаци
Катеґорія:Русиньскы умелцї
Катеґорія:Співаци
Мария Мальцовска

**Мария Мальцовска**,  *Mária Maľcovská*, *5. мая 1951, Рускый Поток,  — †25. септембра 2010, Пряшов) — публицистка, писателька, лавреатка Награды Александра Духновича за русинcку литературу од Карпато-русинского выгледного центра в Гласспортѣ (США).

## Биография
Мария Мальцовска (*Mária Maľcovská*, дѣвче призвиско *Параскова*)  в Руском Потоку во тогдышной Чехословакии, теперь на територии Словакии,  в Пряшовѣ на Словакии. Была писательков, редакторков и културнов дѣятельков меджи Русинами Пряшовского края.

Закончила Филозофичну факулту в Пряшовѣ  в Кошицях (1975).  робила як редакторка украинского часопису *„Дружно вперед‟* и опубликовала даколько зборникох повѣдань в украинском языку: (*Юлчина тайна* и *Поточина*). Зачатком  привѣтала возроджѣня Русинох и од року 1991, од часу заснованя русинскых *Народных новинок*, была членков редакции того периодичного выданя. В русинском языку опубликовала зборникы повѣдань *Манна і оскомина* (1994), *Під русиньскым небом* (1998). Выдала и далшы публикации: *Приповідкова лучка* (1995), *Русиньскы арабескы* (2002), *Зелена фатаморґана* (2007). Посмертно  вышов зборник найлѣпшых повѣдань из ей попередных книжок под назвов *Найкрасша приповідка* (2012), зоставительков якого была . Про ей творы типичный лиричный реализм, свою увагу писателька концентруе на опис сельского живота, главно на живот и переживаня жены в сучасном сполоченствѣ. В року 1999 ся стала лавреатков Премии Александра Духновича за русинску литературу, а то як перша из русинскых писательох на Словакии.

## Творба
Окремыма книжками вышли:
* по украинскы 
** 1989 — Юльчина тайна 
** 1991 — Поточина
* по русинскы
** 1995 — Манна і оскомина
** 1995 — Приповідкова лучка
** 1998 — Під русиньскым небом
** 2002 — Русиньскы арабескы
** 2007 — Зелена фатаморґана 
** 2007 — Єдна стріча (в сполуавторствѣ)
** 2007, 2009 — Сто вызнамных Русинів очами сучасників (два томы)

## Жерела и одказы
*  
*  
* 
* **Александер Зозуляк**: Умерла вызначна особность русиньской літературы i журналістікы  //info РУСИН. — , , рочник VII. 
* **Павло Роберт Маґочій**: Мальцовська Марія (Mária Maľcovská) // 

## Референции

Катеґорія:Русиньскы писателї
Катеґорія:Русиньскы умелцї
Катеґорія:Украинскы писателе
Математічна аналіза

**Математічна аналіза** (по ґрецькы ανάλυσις „рїшіня“, староґрецькы ἀναλύειν „рїшыти“) є єднов з основных дісціплін математікы. Єй основныма понятями суть функція, ліміта (поступностей і функцій), дерівація і інтеґрал. Загорнює тыж теорію міры, неконечных рядів і аналітічных функцій. Методы математічной аналізы мають велике значіня в природных і технічных науках.

Катеґорія:Математічна аналіза
Матеріалізм

**Матеріалізм** є філозофічна школа, котра твердить, же єдина річ, котра екзістує, є матеріал. То але значіть, же кажда річ є зложена з матеріалу і каждый феномен (яв) є резултат інтеракції матеріалу. Не узнавать жаден духовный ці посмертный жывот. Ґнозеолоґія той школы є чісто емпірічна, зато вызнавачі сполїгають передовшыткым на свої змыслы.

Катеґорія:Філозофічны напрямы
Математика

**Математика** (из ґрицького μαθηματικός (матгематікос); μάθημα (матгема) = наука, знаня, познаня) є область наук, котра убвлят и упорядковує методикы, тиорії і теоремы, котрі сут розвойині и доказані за потребы емпіричных наук и самої математикы. Еґзіштує много областю математикы, гий на пр. тиорія чисел (наука о числах), алґебра (наука о формулах и повязаных структурах), ґеомитрія (наука за формы и просторы, што їх обсягувут), аналіз (наука за неперерывні изміны) и тиорія множин, котра днись служит гий основа цілої математикы.

Математика описує и маніпулує абстрактныма обєктами, што авадь походят уд природы, авадь — у типирішнюй математици — сут докус абстрактні утворы, котрым ся приписувут даякі особности, што ся кличут аксіомы. Математика хоснує чисту лоґіку на доказованя властивостю такых обєкту; доказ є послідовность хоснованя дедуктивных правил на уже еґзіштувучі выслідкы, до котрых надлежат уже довидині теоремы, аксіомы и — при абстракції уд природы — даякі основні особности, котрых ся рахувут зуправдныма зачатковыма пунктами выбраної тиорії.

Математика є незамінна в природных науках, інжинірствови, медицині, фінансах, компютеровых и соціялных науках. Хоть ся математика широко хоснує про моделованя рузных яв, основні истины математикы не зависят уд якыхись науковых експерименту. Дакотрі области математикы, гий уприклад штатистика и тиорія бавок, розвоювут ся в скапчаньови из їхньым практичным хоснованьом и часто ся рахувут за прикладну математику. Другі же розвоювут ся без ниякого ника на хоснованя (гий чиста математика), айбо потум находят практичні приміняня.

Історично, розуміня доказа и скапчана из ним математична строгость первый раз ся появила в ґрицькуй математици, особливо в Евклідовых Елементах. Уд зачинаня математика была розділена на ґеомитрію и аритметику (маніпулація из натуралныма числами а дробами), онь ид XVI–XVII стогоддьом, коли ся обявила алґебра и безконечно малі убчисліня гий нові области. Уд тогды общый вплыв математичных іновацій і науковых находок причинив ся до быстрого розвоя обыдвох. Пуд куниць XIX стогоддя в математици появила ся "основоположна кріза", што вела до систематизації аксіоматичного метода – што в свою очерідь зачало силный розвой многых новых областю математикы и їх хосновань. Днись Межинародна класифікація математичных тем списує булше ги шістдисят першостепенных областю математикы.

## Удкликаня

Катеґорія:Формалны наукы
Катеґорія:Математіка
Мед

**Мед** - густа солодка маса, яку пчолы вырабляють з нектару квітїв.