open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аґресія

**Аґресія** (з лат. *ad-gredior*, прийти близько, напасти) є в псіхолоґічно-соціолоґічнім понятю справованя, котре усвідомлено і нароком шкодить, насилно обмеджує слободу тай пошкоджує другы особы або річі. Аґресія, ці уж фізічна або вербална, годна выникнути в афектї або то може быти аґресія інштрументална (фавл нароком в шпортї).

Схыл на аґресію, котра ся трансформує до різных форм, ся зове **аґресівіта**.

## Тіпы аґресії
Роспознаваме бівше тіпів аґресії:
* думкова, вербална, фізічна
* афектова, інштрументална
* заміряна проти особам, річам, на другый обєкт як імпулзовый
* переміщена, затримована

## Література
* PETRUSEK, Miroslav (vyd.). *Velký sociologický slovník. I, A–O. 1*. vyd. Praha: Karolinum, 1996. 747 s. ISBN 80-7184-164-1.
* JANDOUREK, Jan. *Sociologický slovník*. Praha : Portál, 2001. 286 s. ISBN 80-7178-535-0.
* HAYESOVÁ, Nicky. *Základy sociální psychologie*. Přel. Irena Štěpaníková. 2. vyd. Praha : Portál, 2000. 165 s. ISBN 80-7178-415-X.

## Референції

Катеґорія:Справованя
Катеґорія:Насилство
Катеґорія:Гнїв
Катеґорія:Соціална псіхолоґія
Катеґорія:Антрополоґія
Катеґорія:Педаґоґіка
Міміка

**Міміка** (з ґрецького *мімеомаі*, наподобнёвати, представляти) є усвідомлене выражаня тварёв, запрічінене стїгованём тварёвых свалів.Є то – ведля ґестікулації - вызначнов частёв новербалной комунікації, акторского уменя, пантомімы і жывого выражаня ся чоловіка. Узко є звязана з очным контактом.

Мімічны способности чоловіка в порівнаню з другыма быдлами міцно підпорує плоска тварь без серсти і богата мускулатура. На выразї тварї мають найвекшу участь очі і ґамбы, зато їх собі акторы звыразнюють малёванём. Тыж зморщене чоло, приджурене око, огорнутый рот або ніс суть просты средства, котрыма швыдко і шпоровливо выразиме свої суджіня і шацованя. Мімічны выразы суть окрем того векшынов незалежны на културї і языцї, таже можуть служыти про дорозуміваня і там, де собі люде языком не розумлять.

Людьсков міміков в порівнаню з пріматами ся детайлно занимав Чарлз Дарвін (у своїй книжцї *Выражаня емоцій у чоловіка і звірят*, анґліцькы *The Expression of the Emotions in Man and Animals*), експеріменты з міміков чінив тыж Ян Еванґеліста Пуркінє.

Два з найвыразнїшых мімічных проявів суть:
* плач
* сміх

## Одказы
### Референції


### Література
* Křivohlavý, Jaro. *Jak si navzájem lépe porozumíme*. Svoboda, 1988. 240 str., číslo 25-095-88
* Morris, Desmond. *Lidský živočich*. Euromedia Group, Praha, 1997, 224 stran, ISBN 80-7176-529-5.

### Повязаны статї
* Театер
* Актер
* Пантоміма

### Екстерны одказы
* Facial Expression at Nonverbal World - en
* Chimpanzee Facial Expression & Vocalizations - en
* Facial Expression Repertoire - en
* Annals of Psychology: The Naked Face - en
* Facial Expressions Resources Page - en
* Volně přístupná databáze mimických výrazů - en 
*Margarete Payer: Gesichtsausdruck und Blick als Signale - de

__NOTOC__

Катеґорія:Антрополоґічны понятя
Катеґорія:Театер 
Катеґорія:Невербална комунікація
Гнїв

**Гнїв** — є силна афектова реакція на препону, котра ся ставить до драгы в часї досягованя даякого цїля або боронить розвиваня конаня. Є то емоція, котрой оріґіналным змыслом было приготовити єдинця на атак. 

Зато бо гнїв є прімарно реакціов насилства, люде ся го намагають гамовати, і при великій злости ся намісто фізічного нападу схылюють скорше к словным атакам. Проявы гнїву найчастїше нарушують одношіня міджі людми. Наконець годни вести к ізолації і болячій самотї. Хоць проявы гнїву мають часто свою прічіну, векшынов суть преувеличены і неадекватны сітуації, яка їх выкликала. З аспекту реліґійного є судженый як грїх.

## Повязаны статї
* Емоція
* Аґресія
* Холерік
* Сїм головных гріхів
* Істерія
* Ненавість 
* Фрустація
* Неприятельство

## Референції

Катеґорія:Емоції
Катеґорія:Гнїв
Катеґорія:Сїм головных грїхів
Тoсірo Міфунe

**Тoсірo Міфунe** (японьскы: *三船 敏郎*, Міфунe Тoсірo, 1920 – 1997) быв єден з найвызначнїшых японьскых і світовых філмовых режісерів і сценарістів.

## Референції


Катеґорія:Персоналии:Япония
Катеґорія:Филмовы режиссеры
Флеґматік

**Флеґма́тік** — є єден із штирёх видів темпераменту, стабілный інтроверт. Тїлова текутина, котра мать на нёго на основі стародавных поглядів вплыв, є *[[слиз]]* ( — *флеґма*, стады назва). Є осторожный, розважный, сполегливый, змірливый, вырівнаный, покійный, легковажный, вміє свої емоції утримовати. Є добрым ведучім. Прожывать поверьхнї і помаленькы, што значіть, же не забывать а хоць го подїя не зохабила цїлом (або переважно) холодным, знать ся к нїй вернути і в найнесподїванїшых моментах. З векшынов роботы ся без проблемів вырівнать тай сітуації рішыть з холоднов головов. Кідь запоює емоції, та то звычайно маленько.

## Неґатіва

Не вміє ся про будьшто запалити. Боронить ся будьякым змінам тай не любить пробовати або выдумовати новы річі. Вызерать як лїнь, вічно одкладать роботу або єй начісто обходить. Не любить нести одповідность за свій жывот. Не дасть навонка своє почутя. Не любить повісти нїт. Боїть ся дашто рішыти.

## Позітіва

З флеґматіком ся дасть выйти може найлїпше із вшыткых видів натуры. Є лем мало сітуацій, як бы годны были го вынервачіти. Про своїх родічів є то благословлїня, бо є спокійный скоро всяды. Любить мати цімборы, але не вадить му ани самота. Знать ся легко приспособити каждій сітуації. Є сістематічный. Міджі другыма є флеґматік тлумена особность, котра добрї несе тиск. К вшыткому іде з покоём, рішыть вшытко поступно. Ёго выняткова властность є же годен быти покійный, холоднокровный і концентрованый за каждой сітуації. Ниґда ниґде не хватать і не дасть ся вывести з балансу. Є умірненый з лукавостями жывота і до ничого не кладе велику надїю. Є сполегливый і вытырвалый, мать добры урядницькы способности. Намагать ся коло ся утримовати покій, пособить як медіятор і рішытель проблемів. Мать много камаратїв, бо ся з ним дасть добрї выйти. Никого не ображать, вміє слухати, не є у нёго потреба много бісїдовати.

## Повязаны статї
* Емоція
* Індівідуалность
* Холерік
* Меланхолік
* Санґвінік

## Референції

Катеґорія:Індівідуалность
Холерік

**Холерік** є єден із штирох видів темпераменту в згодї з Іпократовов тіполоґіов темпераменту, лабілный екстроверт. Тїлова текутина, котра на нёго мать вплыв є *[[жовта жовч|(жовта) жовч]]* (по ґрецькы холе). Є недотуливый, неспокійный, аґресівный, выбушный, імпулзівный, сполегливый і немінный у своїх жывотных позіціях і одношінях. Прожывать глубоко і швыдко. К річам, як раз вырішыть ся уже не вертать. 

## Неґатіва

Холерік мать свої гесла і прінціпы, котры хоснує про своє керованя жывотом  і якы ся намагать дотримовати. Як ся му то не удасть є неприємный і мерзеный. Не вытриме, кідь не мать все правду а ани нагодов собі нездумать признати, жебы ся міг помылити; Все мусить вітязити а пак глядать способ, як собі сокотити почливу тварь перед другыма. Не годен спустити із працовного темпа і змушує к тому і свою околіцю. Мусить стояти все на чолї і чує ся добрї, лем кідь росказує другым. К іншым людям утримує высшестояче одношіня і нетолерує людей, котры наповно не схоснують свої способности. Є недочекавый і нетолерантный к слабостям, та зато плано выходить передовшыткым з помалїшыма і невырішалнїшыма людми. Часто бывать недочекавый наприклад при очекованю даякой подїї. Ёго справованя може даколи быти завершене аґресіов. Ёго реакції ся околіцї можуть відїти увеличены, але холерік ся розъїдать а за очімінь є охотный знову нормалнї бісїдовати о проблемі, што другы натуры многораз плете.

## Позітіва

Холерік є дінамічна особность, яка доставать свої меты. Там само як санґвінік є приветливый тай оптімістічный. Є родженый ведучій, а то уж од маленька. Мать врыту міцну тугу по змінї. Як ся дізнать, же штось не в порядку, без ваганя боює за людьскы права і боронить укривджены. Є вырішальный і мать певну волю, проблемы переможе швыдко. Годен росказовати може каждому, без огляду на знаня сітуації і условій. Ёго прімарным інтересом є дочагованя цїлїв, не йде му о даке дашто, жебы ся дакому любив. Є герешный і сістематічный орґанізатор. Мать способности завершыти веце роботы як будьхто іншый. Любить переконати барьєры, любить бой і тыж конкуренцію.

## Повязаны статї
* Емоція
* Індівідуалность
* Санґвінік
* Флеґматік
* Меланхолік

## Референції

Катеґорія:Індівідуалность
Катеґорія:Гнїв
Санґвінік

**Санґвінік** є єден із штирёх видів темпераменту, стабілный екстроверт. Тїлова текутина, котра на нёго мать вплыв є *[[кров]]* (лат. sanguis). Є сполоченьскый, приступный, чінородый, веселый, бесстаростливый, жыво реаґуючій, чулый, бісїдливый і оптіміста. Назорово і емоціями є нестабілный, прожывать поверьхнї і курто. Є способным підрядженым працовником.

## Неґатіва

Горне ся до много дїл, котры пак не годен докінчіти. Не годен порозуміти, же може мати якысь прінціпіалны ґанчі своёй натуры. Барз велё бісїдує. Часто любить звеличати. 
На термінах робот собі не дасть позір, часто черять занятя.

## Позітіва

Санґвінік любить громаду. Є чутливый і годен вшытко перемінити на фіґель. В жывотї находить копу взруху і годен свої зажыткы інтересно і пестро росповідати. Все є приветливый і оптімістічный. Уж од дїтинства є звідавый і веселый, годен ся бавити із вшыткым, што мать при руцї, любить притомность другый. Не мусить мати веце таленту як іншы, а очівісно собі ужыє бівше забавы і фіґлїв.

Ёго харізма і енерґіов прекыплююча особность к нёму бесперестаня притїгує людей. Затля што другы натуры лем бісїдують, санґвінік росповідать зажыткы. Любить быти в серединї увагы і дякуючі свому таланту на росповіданя є душов громады. Добрї собі памнятать фарбы, на роздїл од імен ці даякый іншых фактів. Про нёго є природній фізічный контакт з другыма людми, дотуляня ся, обятя, гласканя.

Мать вродженый змысел про драматічность і може быти вынятковым актором. Санґвінік мать наівну натуру а і в дорослости собі сокотить дїтячу простоту. Є чутливый, одкрытый і беспосереднїй, по верьх наповненый оптімізмом і надхненём скоро про вшытко. Од мала хоче вшытко відїти і з таємніцї іде зошалїти. 

Без ваганя знать понукати свою поміч, але не додумує резултаты своёй охоты. Є творивый і бесперестанно творить новы тай новы взрушуючі ідеї. Іншпірує і притїгує другых своёв властнов енерґіов і надхненём. Знать зачати бісїду з каждым хто є близко і такой ся стане вашым приятелём.

## Повязаны статї
* Емоція
* Індівідуалность
* Холерік
* Меланхолік
* Флеґматік

## Референції

Катеґорія:Індівідуалность
Меланхолік

**Меланхолік** є єден із штирох видів темпераменту: лабілный інтроверт. Тїлова текутина, котра на нёго на основі старых назорів (Іпократ) мать вплыв, є *[[чорна жовч]]* (ґрецькы *мелане холе*, одты названя). Є тихый, перечутливый, недружный, резервованый, песімістічный, ріґідный (плано ся приспособлює), узкостливый тай мильхавый. Пережывать глубоко і помаленькы і к річам ся дуже часто вертать. В назорах і реакціях є навонка терезвый і уміреный, але внутрї вшытко глубоко пережывать.

## Неґатіва
Меланхолік легко і многораз підлегне депресії. Легко ся образить і у вшыткым такой глядать проблемы. Мать низке самоусвідомлїня, котре ся але намагать при каждій нагодї підвышыти. Думать собі, же го вшыткы оговатяють, терпить великов внутрїшнёв неістотов. Меланхолік є вагавый, бо ся боїть, же ёго планы не суть цїлком перфектны і покы проблем в планї досправду не є, велё раз собі даякы придумать. Жертвує планованю аж много часу. На свою околіцю кладе нереалістічны пожадавкы, на другых хоснує свій перфекціонізм. На многых може пособити доймом чудака, бо меланхолік мать часто назор іншый од другый, што може быти запрічінене акурат дякуючі ёго часу вшытко докладно продумати і створити так омного веце обєктівный назор.

## Позітіва
Меланхолік ся уж як дїтя явить як глубокый мыслїтель. Бывать тихый і ненарочный. Пособить доймом, же преферує самоту, а не мусить тому так все быти. Узнавать певный порядок, оцїнює красу тай інтеліґенцію. Є небісїдливый і задумаливый. Кладе вагу на актівіту душы. Є хмуравый, становлює собі довгодобы меты тай занимать ся лем річами, якы мають тырвале значіня. Є схылный ку ґеніалітї. Зо вшыткых тіпів натры мать найбівше креатівного таленту, надхынать ся талентом ґеніїв. Любить слухати музику, чісла, ґрафы, мапкы, планикы, зознамкы. Досконала внутрїшня орґанізованость про нёго є ґрунтом ёго бытя. Є пунктічкарь, постерегне детайлы, якы другы ани не старчать збачіти. В жывотї глядать певный порядок, велё раз кладе річі точно на своє місце.

## Повязаны статї
* Емоція
* Індівідуалность
* Санґвінік
* Флеґматік
* Холерік

## Референції

Катеґорія:Індівідуалность
Катеґорія:Смуток
Індівідуалность

**Індівідуалность** є індівідуалне споїня біолоґічных, псіхолоґічных і соціалных аспектів каждого чоловіка. Створёвана є в одношінях міджі людми, околіцёв і громадов. Індівідуалность ся все явить як цїлок. Індівідуалность є сукупность властностей, характерізуючіх комплетну індівідуаліту конкретного чоловіка, заміряного на реалізацію жывотных мет і розвиток свого потенціялу.

## Псіхічна штруктура індівідуалности
Створёвана псіхічныма властностями і чертами індівідуалности, якы детермінують людьскы реакції. Псіхічны властности індівідуалности суть релатівно тырвалы властности, котрыма ся вызначує, мають вплыв на пережываня і думаня, на їх основі сьме годны повісти допереду, як ся чоловік буде справав або як буде комуніковати. Черты індівідуалности суть псіхічны властности чоловіка, проявуючі ся справованём і комунікаціов, суть призначны про істого чоловіка тай він ся тыма властностями выдрізнять од другых.

## Тіп індівідуалности
Выражать позоровану конштелацію властностей і черт індівідуалности. Велика пятка – 2. пол. 20. стороча, хоснує єй ряд псіхолоґів прі становлїня штруктуры індівідуалности, обсягує пять основных факторів:

* Екстроверзія – міджілюдьска інтеракція, зачленїня до соціалных одношінь
* Привітность – кваліта міджілюдьского одношіня од сочутя по ненавість
* Сістематічность – справованя чоловіка ведуче к істому цїлю
* Емоціонална стабіліта – сталость почутя
* Інтелект, култура і одкрытость – доступ до школ і здобываня скусеностей

## Повязаны статї
* Темперамент
* Характер
* Інтелект

## Референції

Катеґорія:Псіхолоґія
Катеґорія:Псіхолоґічны понятя
Темперамент

**Темперамент** (лат. адекватна змішанина) значіть згорнутя характерістічных або вродженых черт індівідуалностей, котры ся тырвало проявлюють способом реаґованя, комунікації і пережываня. Темперамент є звязаный із взрушывостёв – значіть міров одповідї істого чоловіка на різны поштовхы - і загорнює і тенденцію черяти дяку. Назва выражать старый образ, же кажду особу годен охарактерізовати як даяку змішанину штир основных тїлесных щав т.є. гумору. 

Люде взаємно суть інакшы не лем своїм душевным жывотом (т.є. вниманём, памятанём, думанём, інтересами), но і формов - реакціями на імпулзы. Значіть темперамент становлює дінаміку цїлого пережываня і справованя індівідуалности.

## Дінаміка пережываня
Дінаміка пережываня є темпо перебігу і черяня псіхічных процесів, статусів, дїй і комунікації і їх інтензітов. Пережываня ся выдрізнять:
* скоростёв тай інтензітов реакцій чоловіка на різны поштовхы,
* довжков тырваня реакцій
* проявом пережываного навонка

## Тіполоґія особности
Люде собі уже здавна вшимли, же люде реаґують на імпулзы вшелияк, але характерістічно, і так выникали намагы каждого чоловіка зашорити до даякого тіпу. Выникли штири славны тіполоґії.

### Іпократова тіполоґія темпераменту

## Повязаны статї
* Псіхічны властности індівідуалности
* Псіхолоґія

## Референції


[Катеґорія:Темперамент]

[Катеґорія:Індівідуалность
Катеґорія:Псіхічны властности
Реаліста

**Реаліста** є означіня про чоловіка, котрый роздумує і комунікує предметно, мать змысел про правду, є крітічный к самому собі тыж як є крітічный к околіцї і вміє шацовати сітуацію з найвірнїше доступным повязанём на сітуацію.

Є яковсь серединов міджі оптімістом тай песімістом, значіть не відить річі ани „чорны“ ани „рожовы“ – годен холем приближно трафити шансы у річей і подїй, в якых правдоподобно буде успішным і в якых не буде тай приготовити ся на тоты евентуаліты.

## Повязаны статї
* Індівідуалность

## Референції

Катеґорія:Індівідуалность
Оптімізм

**Оптіміста** є чоловік, котрый мать схыл відїти і судити річі з той лїпшой стороны. Тота властность ся означує як **оптімізм**. В згодї з Айсенковов теоріов суть оптімістічныма передовшыткым люде, якых означів як санґвініків. Оптімісты суть переважно вырівнаны і веселы, їх гляданя лїпшых сторінок і выгод, при неприємных сітуаціях і неприємностях вообще, може даколи припоминати аж іронію або чорный гумор і своїма позначками годны як підняти дяку так і привести до зошалїня свій псіхолоґічный вспак – песімістів. 

## Повязаны статї
* Песімізм
* Реаліста
* Індівідуалность
* Щастя

## Референції

Катеґорія:Індівідуалность
Катеґорія:Щастя
Цінізм

**Цінізм** (з грець. κυνικός *кікінкос*, кусавый 

### Екстерны одказы

* ''Světec Cynik'', гесло Cynic
* ''Stanford encyclopedia of philosophy'', гесло Cynic
* ''Online etymology dictionary'', гесло Cynic
* ''Historisches Wörterbuch der Philosophie'', гесло Zynismus

Катеґорія:Етічны понятя
Катеґорія:Філозофічны понятя
Песімізм

**Песімізм** (з&nbsp;лат. *pessimum*, тото найгірше), значіть обще одношіня і вірованя, же річі суть планы або злы тай же очівісно будуть іщі гіршыма. Годен то описати тыж як назор, же зло тыж наконець переможе добро. Ёго вспаком є оптімізм, вірованя, же річі і&nbsp;світ суть добры і будуть фурт лїпшыма.

**Песіміста** є чоловік, якый занимать песімістічны назоры, вшытко відить *чорне*. Не відить жадной перспектівы, не вірить в добру будучность тай на вшыткым відить то гірше, вшытко собі представу і додумує в тїй найгіршій можливій варіянтї. В згодї з Айсенковов теоріов суть песімістамі найчастїше люде, якы означів як меланхоліків. Оптімістів песімісты часто означують як легковажных або за сниючіх а самі ся означують за реалістів.

## Повязаны статї

*Оптімізм
*Реаліста
*Індівідуалность

## Референції


Катеґорія:Інфівідуалность
Катеґорія:Філозофічны напрямы
Чорный гумор

**Чорный гумор** є тіп гумору, котрый находить комічно в драстічных і тяжкых сітуаціях, якыма суть война, насилство, бесправя, хворота і смерть. Жрідлом комічного ефекту є контраст міджі шокуючов і траґічнов реалітов і чісто неважным способом як о нїй бісїдуєме. Чорный гумор підкреслює абсурдіту світа і такой проти тому створює даяку форму інтелектуалной обороны.

Много чорного гумору парадоксно походить дірект од людей што зазнали напасть, і тоты ся тым способом намагають єй перемочі. Жрідлом чорного гумору были і концентрачны лагерї за другой світовой войны, де дакотры увязнены выдумовали смішкы о октрутных условіях в якых жыли.

Чорный гуром і ёго конкретны проявы ся рушають на меджі соціалного ґуста ці припустности. Наприклад ся годен звідати, ці є етічно дозволене, кідь собі смішкы о концентрачных лаґерях повідають обвеселено тоты, што такым травматом не перешли.

## Приклады
Раз в лїтї прийде Ґорінґ к Гітлерови тай повідать: „Чао, моле теперька єм ся вернув із супер вакації.“ Гітлер: „Не повідай а де?“ Ґорінґ: „Лідіце, прекрасне місце, мам фоткы на цедечку, не хочеш посмотрити?“ Гітлер: „Терька не мам часу, але міг бы єсь мі то прошу выпалити?“

„Слухайте, тоты фоткы з фіремного заязду суть шувны, Шварцови то пристане, Муллер вызерать добрї, і тот Шіммел вышов на вшыткых знимках остро. Але ниґде не віджу Когна, Росенблума і старого Мойшехо...“
„До фраса, забыв єм зняти арізачный філтер.“

## Повязаны статї
* Цінізм

## Референції

Катеґорія:Гумор
Скептіцізм

**Скептіці́зм** (уд грец.&nbsp; „глядати, думати за“) є сомніваня у знаньови, котроє ся держит за чистоє вірованя вадь доґму. Быти скептичным значит сомнівати ся. Такоє удношіня часто ся мотивує чуством, ож екзістувучых доказув не доста, обы пудперти дакотроє тверджіня. Формално скептіцізм є темов у філозофії, а май конкретно епістемолоґії.

Май неформално скептіцізм є прояв сомніву, котрый ся годен кывати хотьякої темы, наприклад політикы, реліґії вадь псевдонаукы. Поєдны теоретикы розличавут „добрый“ вадь помірный скептіцізм, при котрому ся глядавут бізувні доказы перед приятьом даякої позиції, тай „пудлый“ вадь радикалный скептіцізм, суть котрого у абсолутному удмітованьови знаня.

Філозофськый скептіцізм удмітує тверджіня, котрі ся держат за даноє з перспективы здорового смысла. Радикалні формы філозофського скептіцізма удмітувут, ож „знатя вадь раціоналноє вірованя возможні“ тай закликавут перестати домак судити на многі вадь ушыткі контроверзні темы. Май помірні формы твердят, ож нич не мож знати набізувно, вадь ож мы можеме дуже мало вадь такой нич знати за неемпіричні звіданкы, наприклад ци екзістує Буг, ци челядник має слободну волю, вадь ци є жывут по смерти. У античнуй філозофії скептіцізм ся розумів ги спосуб жывота, скапчаный из уднушньым спокойом.

Скептіцізм удповідалный за многі важні удкрытя у науці и філозофії. Ун іншпіровав дакулко сучасных соціалных кывань. Реліґійный скептіцізм выступат за сомніваня у базовых реліґійных принципах, такых ги безсмертіє, провидіня тай удкровеня. Научный скептіцізм выступат за провірку віровань на бізувность через систематичноє зглядованя научным методом, обы найти на них емпіричні доказы.

## Ник. ищи

* Евроскептіцізм
* Критичноє думаня
* Нігілізм
* Наука
* Псевдонаука
* Цінізм

## Референції


## Література
* Sextus Empiricus, Outlines of Pyrrhonism, R.G. Bury (trans.), Prometheus Books, Buffalo, NY, 1990.
* ISBN 0-674-99204-0 Diogenes Laertius: Lives of Eminent Philosophers
* ISBN 0-7914-3067-7 Grimes John, A Concise Dictionary of Indian Philosophy, SUNY Press 1996, New York
* ISBN 978-0-691-09550-9 Gregory N. Derry, What Science Is and How It Works, Princeton University Press 2002
* ISBN 80-7198-062-5 Filipský J., Liščák V., Heroldová H. a kol., Lexikon východní moudrosti, Votobia Olomouc 1996

## Вонкашні удкликованя
* Responses to skepticism
* Excerpts from the "Outlines of Pyrrhonism" by Sextus Empiricus
* Attempted refutation of external-world scepticism. Recently published books by philosopher Olaf M. Müller
* Article: Skepticism and Denial by Stephen Novella MD, The New England Journal of Skepticism
* Classical Skepticism by Peter Suber.
* On the Impossibility of Real A Priori Knowledge
* Чеськый клуб СІСІФОС - офіціалны сторінкы
* Чом суть скептікы скептічны

Катеґорія:Філозофічны напрямы
Псевдонаука

**Псевдонаука** і **панаука** суть означіня про такы тіпы знаня ці поступів, котрых їх выконователї поважують за науковы і повжывають про їх презентацію науковый або науково вызераючій язык, але не дотримують при тім основны правила наукы (наприклад не мають характер овірительной науковой методы, тезы або теорії ненеходячі потверджіня у науковый дослїджованях або докінце суть в спорї з позорованём апод.) Тоты означіня суть вниманы як ганливы (дегонестуючі). Префікс *псевдо* є од ґрецького слова *псевдос* што значіть циґанство або брехню. Суфікс *па* є праславяньского походжіня і к основному слову додасть значіня *неправый, меншый, меншецїнный* атд. 

## Позначкы

## Референції


## Екстерны одказы

* Pseudoscience - Robert Todd Carroll, PhD 
* Nonsense (And Why It's So Popular) сілаб предмету з высокой школы "The College of Wooster"
* Seznam jak poznat pochybný technický postup nebo produkt - Rainer Bunge, PhD
* Rozlišení vědy od pseudovědy - Rory Coker, PhD
* Pseudoscience. What is it? How can I recognize it? - (Псевдонаука. Што то є? Як сьме єй годни спознати?) Stephen Lower
* Science and Pseudoscience - (Наука і Псевдонаука), перепис з телевісной бісїды Imre Lakatos
* Science Needs to Combat Pseudoscience - (Науцї треба боёвати проти псевдонауцї) проголошіня 32 російскых накувцїв і філозофів
* Science, Pseudoscience, and Irrationalism - (Наука, Псевдонаука, і іраціоналіта) Steven Dutch
* The Seven Warning Signs of Bogus Science - (Сїм варовных знаків наподобнїня наукы) (Robert L. Park
* Skeptic Dictionary - (Скептічный словник) Список і дішкурка о псевдонауковых темах
* Why Is Pseudoscience Dangerous? - (Чом є псевдонаука небеспечна), Edward Kruglyakov

Катеґорія:Неакадемичны наукы
Нігілізм

**Нігілізм** (з лат. *нігіл*, ніч) є позіція або філозофічне одношіня, яке лем сперать і ся одмогать – маприклад можливость правдивого знаня (радікална скепса), але передовшыткым платность вшыткых цїнностей, авторіт ітд. Обычайно ся вжывать як ганливе означіня поглядів другых, наприклад російскых „нігілістів“, якы ся але самі тримали, же они анархісты. 

## Одказы
### Референції


### Повязаны статї
* Фрідріх Ніцше
* Скептіцізм
* Серґей Нечаєв

### Екстерны одказы
* ''Internet encyclopedia of philosophy'', гесло Nihilism
* ''Catholic Encyclopedia'': гесло Nihilism

### Література
* *Ottův slovník naučný*, гесло Nihilismus, том 18, сторона 307


Катеґорія:Філозофічны напрямы
Катеґорія:Філозофічны понятя
Бурановскы бабкы

**Бурановскы бабкы** ( *Бура́новские ба́бушки*) — российскый музыкалный фолклорный коллектив из села Бураново Малопургинского района Удмуртии, предводячый удмуртскы и русскы народны спѣванкы, а тыж вшелиякы гиты познатых российскых и заграничных презентаторох, переспѣвуючи их в товмачѣню на материнском удмуртском языцѣ. Продуцерка коллектива — Ксения Рубцова.

Коллектив представляв Россию на конкурсѣ «Евровизия—2012» в Баку, по резултатам котрого обсадив почестну другу позицию.

## Одказы
* Видео: Бyрaнoвскы бабкы, Party For Everybody

## Референции

Катеґорія:Ансамблы
Метафізіка

**Метафізіка** (з  *та мета та фісіка* — то, што є за фізічным) — є філозофічна дісціпліна, котра ся занимать походжінём і бытя і тыж найвысшым бытём — Богом. Метафізіка ся кладе до протикладу природным наукам. Не занимать ся природныма законами а вопросами, якы ідуть поза методіку і можливости природных наук.

## Повязаны статї
* Онтолоґія
* Філозофія
* Арістотель

## Референції

Катеґорія: Метафізіка
Катеґорія:Філозофічны понятя
Познаня

**Познаня** або коґнітівность значіть як процес набываня зналостей (познаваня) о реалным світї, так і ёго резултат (знаня). Не дотулять ся уж єствуючіх наук (напр. даякой партії математікы, хемії, етікы апод.), якы чоловік не познавать, але хоче ся їх навчіти ці порозуміти. На розлуку од неясного *тушіня*, неовіреного т.є. несполегливого *суджіня*, припадно лем прияманого *вірованя*, є выслїдком познаня певне, сполегливе і припадно і овірене знаня. 

Познаня є про каждого чоловіка важне, сістематічным познаванём різных областей реаліты ся занимають наукы, но характер, припадно условія і можности познаня дослїджує філозофія, передовшыткым єй конарь ґнозеолоґія.

## Повязаны статї
* Емпірія
* Ґнозеолоґія
* Коґнітівна теорія
* Мудрость
* Знаня
* Наукова метода
* Скусеность

## Екстерны одказы
* ''Stanford Encyclopedia'', гесло Rationalism vs. Empiricism
* ''Stanford Encyclopedia'', гесло Knowledge by acquaintance vs. by description

## Референції

Катеґорія:Філозофічны понятя
Катеґорія:Ґнозеолоґія
Рефлексія

**Рефлексія** (з латиньского *reflecto*, *reflexi*, огынати, обертати назад, одражати) значіть одбитя назад а то або наприклад лучів світла зеркалом, або змысловы скусености думанём. В узшім філозофічнім змыслї значіть „думаня думаня“,  „reflexi reflexe“ значіть обернутя мыслї к собі самой, к своїм поступам і обсягом. В різных областях може значіти:

* в оптіцї і в акустіцї смоть одбитя вовнїня
* одты метафорічно познаня як одбитя вниманой реаліты смоть теорія одбитя
* в обычайній бісїдї роздумованя, уважованя
* у філозофії дослїджованя думковых процесів смоть рефлексія (філозофія)
* в псіґолоґії пак тыж понятя саморефлексія, усвідомлёваня собі себе самого

## Референції
Арґументація

**Арґументація** є пересвідчованя на базї прічін, якы мають вести до приятя того, што є предпокладане.
 
Арґументація може выходити з різных аспектів. Предметна арґументація може выйти наприклад з позорованя і скусености, аналізы, сінтезы і порівнованя інформацій, суджіня жрідел.

## Референції

Катеґорія:Лоґіка
Катеґорія:Дорозуміваня
Експерімент

**Експерімент** є сукупность чінїня і позорованя, котрой цїлём є перевірити (веріфіковати) або вывернути (фалзіфіковати) іпотезу або знаня, котре дашто твердить о прічінных одношінях даякых феноменім. Проба є ґрунтом емпірічного росшырёваня наукового познаня.

## Повязаны статї
* Позорованя
* Проба наслїпо
* Репрезентатівна взорка
* Теорія, Іпотеза
* Список славных експеріментів
* Проба в біолоґії

## Референції

Катеґорія:Наукова метода
Мудрость

**Мудростёв** ся звычайно розуміть згорнуте практічне розуміня о світови і чоловікови, разом  суверенне і тактно скромне, што давать певно і рішіня і поступы. К мудрости повинно належыть розвага, скусеность і одступ о беспосереднїх імпулзів і условій. Людьскы громады єй высоко оцїнёвали, клали єй до пословіць, росповіданя і реліґійных списів а у велё културах ся бере як добродительство..

### Повязаны статї
* Філозофія
* Книга мудрости
### Література
* F. L. Čelakovský, *Mudrosloví národu slovanského ve příslovích: připojena je též sbírka prostonárodních českých pořekadel*. Praha: LIKA KLUB, 2000 - 917 s. ISBN 80-86069-04-4
* M. Fermine, *Konfuciova moudrost*. Praha: Portál, 2004 - 143 s. : obr. ISBN 80-7178-841-4
* *Knihy tajemství a moudrosti: mimobiblické židovské spisy: pseudoepigrafy*. Díl 1. Praha: Vyšehrad, 1995 - 381 s. ISBN 80-7021-144-X
* J. A. Komenský, *Moudrost starých Čechů*. In: *Dílo Jana Amose Komenského*, sv. 1. Praha: Academia, 1969 - 414 s.
* *Lexikon východní moudrosti: buddhismus, hinduismus, taoismus, zen*. Olomouc : Votobia, 1996 - XI, 565 s. ISBN 80-7198-168-0
* P. Law (vyd.), *Moudrost Ježíšova*. Kostelní Vydří: Karmelitánské nakladatelství, 1997 - 48 s. : ilustr. ISBN 80-7192-216-1
* M. Merleau-Ponty, C. Lévi-Strauss, R. Barthes, *Chvála moudrosti*. Bratislava: Archa 1994 - 99 s. ISBN 80-7115-077-0
* K. Neradová (vyd.), *Komenský kontra Gracián: Pansofie prodromus aneb O pravé a plné moudrosti: Příruční orákulum aneb Umění moudrosti*. Praha: Evropský literární klub, 2006 - 99, 134 s. : il. ; 16 cm ISBN 80-86316-67-X
* H. J. M. Nouwen, *Chléb na cestu: deník moudrosti a víry*. Kostelní Vydří: Karmelitánské nakladatelství, 2000 - 159 s. ISBN 80-7192-475-X
* J. J. Petuchowski, *Kniha rabínské moudrosti: příběhy mistrů staré židovské tradice*. Praha: Portál, 2003 - 148 s. ISBN 80-7178-691-8
* E. Wiesel, *Příběhy proti smutku: moudrost chasidských mistrů*. Praha: Portál, 1998 - 240 s. ISBN 80-7178-259-9

### Референції


Катеґорія:Філозофічны понятя
Катеґорія:Етічны понятя
Діскусія

**Діскусія** (з  од *dis-quatere*, пере-трясовати, дослїджовати, діскутовати) — є пердметна бісїда дакілько особ над даяков темов, котрой цїлём не є дашто вырішыти, лем річ старостливо розобрати з різных боків, накопити арґументы а припадно приготовити ґрунт про раціоналне рішіня.

## Одказы
### Референції


### Повазаны статї
* Дішкурка
* Діалоґ
* Діспутація
* Інтернетова діскузія
* Open Discussion Day
* Полеміка

Катеґорія:Філозофічны понятя
Катеґорія:Хоснованя языка
Катеґорія:Діскутованя
Насилство

**Насилство** є „нароком повжытя або страшіня же ся поужыє фізічна сила проти собі самому, другій особі або ґрупі ці громадї особ, што запрічініть або мать высоку правдоподобность запрічінити зранїня, смерть, псіхічне пошкоджіня, стражданя або шкоду на маєтку“ (дефініцiя Світовой орґанізації охороны здоровя).

## Насилство і смерть
В згодї з WHO шторік стратить жывот в дослїдку насилства дас 1,6 міліона людей тай насилство належыть міджі найважнїшы прічіны смерти людей міджі 15 а 44 роками. У тім віковім інтервалї  чінить приближно 14 % смертей вшыткых мужів і 7 % вшыткых смертей жен. На кажду смерть притім припаде много жертв насилства, якы правда пережыють, але суть їм способлены важны проблемы здоровя, псіхікы но і економікы. Далшы великы економічны шкоды выникають наприклад стратов робочого потенціалу жертвы насилства або як кошты на превенцію насилства або їманя насилників.

## Одношіня к насилству
Насилство бывать із зазначеных прічін одсуджоване, бере ся але за леґалне в даякых ограніченых припадах, напр. в рамках боёвых шпортів або кідь іде о оборону перед насилством.

## Повязаны статї
* Домашнє насилство
* Публіка проти насилству
* Аґресія
* Терорізм
* Ґеноцід
* Садізм і масохізм

## Жерела и одказы
*  https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/42495/5777702252_rus.pdf?

## Референції


Катеґорія:Насилство
Катеґорія:Гнїв
Катеґорія:Соціална псіхолоґія
Катеґорія:Справованя
Катеґорія:Делікты
Катеґорія:Безпека
Понятя

**Понятя** (од понимати) або тыж **концепт** є цїлкова думкова представа про цїлу класу аналоґічных явів і правд, предметів і абстрактных тем. Понятя є становлене дефініціов, котра удавать ёго базовы властности і выдрізнять їх од другых. Понятя ся означують словами або сімболами. Тото саме понятя може быти выражене і веце словами а то або в рамках того самого языка сіномімами (напр. Місяць і Луна), або словами різных языків. Так слова *the dog*, *der Hund* і *le chien* означують тото саме понятя - пса. Кідь ся єдным словом означують різны понятя, говориме о омонімії.

Понятя годни быти ***общі***, загорнюючі цїлу класу предметів (апелатіва), або ***індівідуалны***, означуючі єдиный предмет, наприклад властне імя (*proprium*). Не лем обще а ай індівідуалне понятя є але выслїдком розумовой актівіты, котра сортує і інтеґрує розмаїты змысловы вступы і скусености. Докінце понятя „наш пес“ є таков абстракціов, што загорнює ушыткы можливы скусености з ним, в тім чіслї ёго минулости атд.

## Одказы
### Позначкы

### Повязаны статї
* Мапа понятя
* Екстензія
* Інтензія
* Ідея
* Імя
* Катеґорія
* Лоґіка
* Мем
* Реалізм і номіналізм
* Термін

### Екстерны одказы
* http://plato.stanford.edu/entries/concepts/ Heslo *Concepts* ve Stanford Encyclopedia
* John R. Anderson: ''What Are The Cognitive Units?''
* http://www.philosophy.dept.shef.ac.uk/papers/CCS.pdf S. Laurence – E. Margolis. *Concepts and Cognitive Science*. In Concepts: Core Readings, MIT Press, pp. 3-81, 1999.
* M. Herberger, D. Simon: *Wissenschaftstheorie für Juristen: Logik, Semiotik, Erfahrungswissenschaften*. Frankfurt a.M., Metzner [1980]. (Текст на інтернетї)

### Література
* G. Lakoff, *Ženy, oheň a nebezpečné věci: co kategorie vypovídají o naší mysli*. Прага: Triáda, 2006. ISBN 80-86138-78-X

 

Катеґорія:Філозофічны понятя
Катеґорія:Лінґвістіка
Катеґорія:Лоґіка
Катеґорія:Філозофія языка
Катеґорія:Терминология
Авґустин Волошин

**Авґусти́н Іва́нович Воло́шин** (; , Австро-Угорьско, Мадярьске кралёвство, Келечин коло вароша Воловое — , СССР, РСФСР, Москва) — україньскый підкарпатьскый священик ґрекокатолицькой церькви, учітель і чеськословеньскый політік, премєр-міністер автономной влады Карпатьской Україны (октобер 1938), наконець презідент той державы (марец 1939).

## Біоґрафія
Уж в роцї 1920 належав к переднїм політічным дїятелям на Підкарпатьскій Руси. Брав участь на заснованю Русской аґрарной партії.

В 20. роках дїяв як посланець чеськословеньского парламенту, де ся дістав в парламентных вольбах в роцї 1925 за Хрістіаньску і демократічну унію - Чеськословеньску народну партію респектіве за з нёв здружену формацію Хрістіаньско-народна партія Підкарпатьской Руси, яку Волошин вив. Єй сімпатізантами были передовшыткым ґрекокатолицькы хлїборобы і підпоры ся їй діставало ай од ґрекокатолицького клера. Мала (поступом часу) проукраїньску орьєнтацію. В 20. роках то была партія, лоялна к ЧСР, в 30. роках ся проглубовала єй орьєнтація на націстічне Нїмецько. Была то менша формація. В рамках Підкарпатьской Руси здобывала у вольбах лем 2-4 % голосів.

Подля даных ку року 1925 быв Волошин діректором учітельского інштітуту в Ужгородї.

В октобрі 1938 быв выменованый председом автономной влады Підкарпатьской Руси. На єй челї пак выстояв три по собі ідучіх кабінеты, де окрем функції премєра став на челї і дакотрых далшых резортів (наприклад, в ёго першій владї быв ай міністром фінанцій, промыслу, торговлї і жывностей, освіты і сільского ґаздівства). Потім быв презідентом самобытной державы Карпатьска Україна, яка тырвала лем дакілько годин 15.&nbsp;марца 1939. Разом вів владу самобытной Карпатьской Україны, в котрій під собов тримав і резорт міністра справедливости. Пак втїк до Прагы, де жыв в часах другой світовой войны як пріватна особа. В&nbsp;роцї 1945 по ослободжіню Прагы быв воєньской спецслужбов СМЕРШ заволоченый до Москвы, де вмер в басї на інфаркт.

Авґустин Волошин быв 15.&nbsp;марца 2002 проголошеный за Героя Україны.
__NOTOC__
## Одказы
*  Депортація Авґустина Волошина
## Референції


Катеґорія:Чеськословеньскы політіци русиньской народности
Катеґорія:Презіденты
Катеґорія:Ґрекокатолицькы священици
Асімілація

**Асімілація** (з латиньского *similis* – *подобный*) є означіня про приспособлїня єдного яву другому. Хоснує ся у веце різных сітуаціях і областях:
* Асімілація (біолоґія) – přijímání a přeměna látek živým organizmem pro výstavbu jeho těla
* Асімілація (псіхолоґія) – splývání nových vjemů s dříve osvojenými podobnými představami
* Асімілація (учіня) – proces začleňování nových poznatků do stávajících
* Асімілація (лінґвістіка) – присоблїня фонем другым, векшынов сусїднїй; в лінґвістіцї ся так даколи означує:
** зачленїня перевзятого слова до нового языка
** асімілація падів = складбова сподоба, т.є. атракція (лінґвістіка)
* Асімілація (Стар Трек) – насилне приспособлїня орґанізму колектівному усвідомлїню борґів в серіалї Стар Трек за помочі нанороботів і біонічных імплантатів
* Асімілація (соціолоґія) – сплынутя єдного чоловіка або ґрупы людей з майорітным жытельством
* Асімілація (ґеолоґія) – абсорбованя і занык фраґментів горнины в маґмі
* Асімілація даных –в метеоролоґії метода, яка уможнює одгаднути статус атмосферы
* Асімілація акції – абсорбція выданых акцій публіков
Асімілація (біолоґія)

**Асімілація** є в біолоґії процес переміны вступных латок на іншы (звычайно тіпічны про жывот) латкы. Такы продукты ся зовуть **асімілаты**. 

## Приклады біолоґічной асімілації
* Фотосінтеза, процес, бігом якого ся оксід углічітый і вода переміняють на множество орґанічных латок в рослиновій бунцї.
* Біолоґічна фіксація нітріду із земли сімбіотічныма бактеріями котры жыють в корїнях даякых рослин.
* Абсорбованя жывин до тїла по процесї тровлїня в кышках і їх забудованя до тканив.

## Повязаны статї
* Фотосінтеза
* Тровлїня
* Біолоґічна фіксація нітріду

Катеґорія:Метаболізм
Асімілація (соціолоґія)

**Асімілація** (з лат. *ad-similare*, при-подобнити, приспособити) в соціолоґії і в културній антрополоґії значіть приспособлїня меншыны або пришляків векшыновій громадї. Загорнює научіня і приятя векшынового языка, обычаїв і културы холем в такій мірї, жебы розлукы не боронили в уплатнїню в громадї, але може значіти і начісто сплынутя з майорітнов громадов.

Проблем асімілації ставать у двох різных сітуаціях:
* при інтеґрації локалных *меншын* до векшых націоналных громад і
* при *іміґрації* єднотливых особ або ґруп з іншого културного середовища.

## Языковы і културны меншыны
Старшы заперты громады з малов мобілітов потребовали од пришляків звычайно цїле приспособлїня языкове, културне і реліґійне, але лем на малім просторї села або міста. Но міджі сусїднїма містами або краями могли быти великы розлукы языка і културы: крой, страва, звыкы, свята і подобно. Навспак модерны громады ся вызначують великов міров внутрїшнёй мобіліты а разом высокым ступенём кулрутной інтеґрації в шырокых рамках народной громады або державы.
## Одказы
### Референції


### Повазаны статї
* Култура
* Меншына
* Націоналізм

### Екстерны одказы
* Asian-Nation: Asian American Assimilation & Ethnic Identity
* From Paris to Cairo: Resistance of the Unacculturated

### Література
* Gellner, Ernest: *Nations and nationalism*, 1983 (česky *Národy a nacionalismus*. Praha: Hříbal 1993).
* Sokol, Jan: *Filosofická antropologie. Člověk jako osoba*. Praha: Portál 2003

Катеґорія:Социология
Катеґорія:Соціолоґія културы
Метафора

**Метафора**, з  *μεταφορά* *перенос; переносный вызнам*, од *μετά* *над* и *φορός*  *несучый* — языкова и реторична литературна конштрукция, основана на переношаню значѣня на базѣ вонкашной (штруктуралной) подобности. 

Метафора — одмѣна тропу, значить, переносить вызнам з оригиналного понятя на иншый предмет. Е частьов звычайной функции и хоснованя языка, але векше значѣня мать передовшыткым в поезии. 

Метафоры годны схосновати розличны сорты подобностей, дотычны: 
* формы або штруктуры – *зуб пилы*;
* россягу або множества – *капка щастя*;
* функции – *голова родины*;
* мѣста або пологы – *чоло постели*.

Од метафоры ся одрознять метономия, што е переношаня значѣня на базѣ иншой, як  подобность, повязаности, напримѣр, переношаня значѣня подля походжѣня або причинности (примѣром, з автора на дѣло, з активит на фирму итд.), переношаня з едного яву на другый находячи ся типично в его околици (стрѣлив перун), з горнця на его обсяг. 

Метафора несе в собѣ великый набой субъективной перцепции, индивидуалного виджѣня свѣта, особности умѣлця. Своеродность поетичного свѣту писателя во великой мѣрѣ звязана з его метафориков (практиков хоснованя метафор). 

Так исто в метафорѣ мож видѣти характерности регионалной або зоналной културно-литературной системы, а тыж народностной менталиты, свѣтозору, традиций, што свойствено вшиткым тропам, але в метафорѣ ся указуе найповнѣйше. Се чинить проблемы при перекладѣ красного писемства: тяжкость, а даколи неможность адекватного перекладу метафоры.

Метафоричность вышла за границѣ поезии, характерна не лем про литературу, але вообще про сегочасне умѣлецке мыслѣня, так мож говорити о метафоричности филму, метафоричности малярства и подобне. Метафора уже не е лем объектом штилистикы и поетикы, але ставать ся предметом штудий в семиологии, логицѣ и методологии наукы, в теории познаня.  

## Жерела и одказы
* **Білоус П.**: Термінологічний словник. //Білоус П. В.:  Вступ до літературознавства: навч. посіб. — Київ: ВЦ «Академія», 2011. — 336 с. —  — сс. 316-330. 
* **Соловей-Гончарик Е.**: Метафора //Лексикон загального та порівняльного літературознавства.   — Чернівці: Золоті літаври, 2001 — 636&nbsp;с.   
* **Ожегов С.И** Толковый словарь https://lexicography.online/explanatory/ozhegov/%D0%BC/%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0   

## Референции

Катеґорія:Семантика
Катеґорія:Штилистичны средства
Катеґорія:Литературны термины
Меншына (соціолоґія)

**Меншына** як соціолоґічне, політолоґічне і културно антрополоґічне понятя означує огранічену ґрупу особ, котря є інша од околїшнёй "векшыновой" громады і звычайно ся і сама розуміть быти ґрупов. Наприклад люде із зеленыма очами суть правда "меншынов", але меншыну у тім соціолоґічнім змыслї не творить, докы ся о них не зачне публічно дішкуровати, не зачнуть ся здружовати, припадно творити даяку репрезентацію. Статус меншыны залежыть на цїлку, проти якому ся меншына вымеджує: наприклад Корзічане суть на Корзіцї векшынов, але меншынов в рамках Француьзкой републікы.

Тому одповідать роздїлїня:
* *штатістічна меншына*, становлена лем даякыма характерістіками єднотливых особ.
* *соціално-псіхолоґічна меншына*, яка ся звычайно сама розуміть быти меншынов, припадно ся ай орґанізує.

## Тіпы меншын
Вызначныма тіпами соціално-псіхолоґічных меншын суть:
* *етнічна* меншына, звычайно огранічена языком і културов;
* *народностна* меншына, урядно признана етнічна меншына;
* *реліґійна* меншына, становлена віров;
* *языкова* меншына, кідь не є разом і етнічнов меншынов (наприклад французькы і таліаньскы бісїдуючі жытелї Швайцарії.

## Проблемы меншын
В модерных певно орґанізованых і централізованых державах суть меншыны соціалным і політічным проблемом в дакілько напрямах:
* Найбівше суть огрожены спонтанным і орґанізованым тиском громады і державы, якый ся намагать їх асіміловати, даколи і насилныма поступами. Проти тому іде концепт меншыновых прав, котрый міджінародне здружіня (ОЗН, Рада Европы ій.) просаджують до різных міджінародных документів і законів єднотливых штатів. 
* Пак але мошуть вызна і добрї орґанізованы меншыны быти внутрополітічным і соціалным проблемом поталь, одкы навспак огрожують цїлость державы (смоть іредента).
* Неорґанізованы меншыны собі можуть чінити право на колектівны меншыновы права, але не мусить все быти ясне, хто є їх оправненым (леґітімным) говорцём. Ани меншыновы здружіня і сполкы не мусять мати достаточно шытку членьску базу - ай кідь были ряднї зволены - пак не суть репрезентами цїлой ґрупы.

## Одказы
### Повязаны статї
* Векшына

### Література
* M. Mareš a kol., *Etnické menšiny a česká politika: analýza stranických přístupů k etnické a imigrační politice po roce 1989*. Brno: CDK 2004 - 139 s. ISBN 80-7325-050-0
* I. Gabal a kol., *Etnické menšiny ve střední Evropě: konflikt nebo integrace*.  Praha: G plus G, 1999 - 341 s. ISBN 80-86103-23-4 
* T. Sirovátka, *Menšiny a marginalizované skupiny v České republice*. Brno: Masarykova univerzita 2002 - 355 s. ISBN 80-210-2791-6
* T. Šišková (vyd.), *Menšiny a migranti v České republice: my a oni v multikulturní společnosti 21. století*. Praha: Portál, 2001 - 188 s. ISBN 80-7178-648-9 

### Референції
* 

### Екстерны одказы

* Рада влады Чеськой републікы про народностны меншыны
* Народностны меншыны в ЕУ
* Kormidlo, portál občanské společnosti - тема меншыны
* Eurominority - народностны меншыны в Европі
* European Centre for Minority Issues

Катеґорія:Соціолоґічны понятя
Катеґорія:Антрополоґічны понятя
Катеґорія:Політолоґія
Катеґорія:Сполоченство
Псіхіка

**Псіхіка** (даколи розумена як сінонім мыслї) є найосновнїшым і найбівше общім псіхолоґічным понятём. Є выводжена з ґрецького *[[псіхе]]* ((ψυχή)) - душа. Понятя і дїлїня різных псіхічных феноменів є ґрунтом псіхолоґічной дескріпції. Розула од душы, котра є скорше філозофічным і реліґійным понятём, псіхіка є псіхолоґічным рамком про передачов опису людьской індівідуалности.

## Повязаны понятя і статї
* душа
* псіхічный процес
* псіхічный статус
* вниманя

## Референції


Катеґорія:Псіхолоґія
Катеґорія:Індівідуалность
Катеґорія:Псіхолоґічны понятя
Реінкарнація

**Реінкарнація** (дословный переклад **зновувтїлёваня**), **перевтїлїня** є означіня представы, же поземный жывот ся бівше раз повторює.
Будгістічна термінолоґія намісто выразу *реінкарнація* вжывать зновузроджованя.

Представа, же жывот чоловіка по ёго смерти даяк продовжує, є тота сама скоро про ушыткы реліґії, векшыну култур і ряд філозофічных сістем. З такого погляду годен міджі нима найти дві базово різны позіції.

Подля першого погляду, якый передавать наприклад векшына вірників юдаізму, хрістіанства і ісламу, суть жывот і смерть унікатны. Быдла ся народять, жыють тай пак в очімінь смерти їх душа або друга смертёв незасягнута часть ся переселить до сферы, котра жывым бытям не є ниякраз доступна, тай там оставать навікы або до кінце поземного світа.

Про другы, кприкладу індійськы реліґії, є навспак тіпічна представа о повторёваню поземного бытя. Быдла ся родять, жыють, вмруть і потім знову ся зродять (ці уж в тій самій або іншій формі), тай тото ся бівше раз повторює. Конкретна представа може притім быти або ціклічна, значіть же быдло ся може повтореным поземным роджінём дістати до все тых самых статусів (пак говориме о *перевтїлёваню*, *метепсіхозе* ці *переселёваня душ*), або лінеарна, же быдло ся поступныма жывотами вывивать (потім говориме о *зновувтїлёваню*, о *реінкарнації* в узшім змыслї слова).

## Література
* Cayce, Edgar: Tajemství reinkarnace — pravda o lidech, jež žili více než jednou a co to pro nás znamená. Vyd. 1. Братїслава, Eko-konzult 1998. ISBN 80-88809-49-5
* Dethlefsen, Thorwald: Znovuzrození — setkání s lidmi, kteří vyprávějí o svých minulých životech. Прага, Pragma, 1997. ISBN 80-7205-431-7
* Dethlefsen, Thorwald: Reinkarnace — zážitky z minulých životů a jejich léčivé účinky. Прага, Pragma, 2001. ISBN 80-7205-771-5
* Foučková, Marta: Jsem. Прага 1996. ISBN 80-902177-0-2
* Foučková, Marta: Já jsem. Прага 1997. ISBN 80-902177-1-0
* Ondračka, Lubomír: „Védské představy o posmrtném životě a formování konceptu přerozování“, in: R. Chlup (vyd.), *Pojetí duše v náboženských tradicích světa*. Прага: DharmaGaia, 2007, s. 223-266. ISBN 978-80-86685-82-3
* Palka, Jiří: Převtělování — Jak byla prokázána existence převtělování. Léčebná metoda využívající vzpomínky na minulé životy v hypnóze, polohypnóze atd. … a jiné důkazy. 1. vyd. Frýdek-Místek, Iris RR, 1994. ISBN 80-901039-8-7
* Palka, Jiří: Převtělování a karma. 1. soubor. vyd. Jablonec nad Nisou 1995. ISBN 80-900066-5-5
* Palka, Jiří: Důkazy o existenci převtělování a karmy. Jablonec nad Nisou 1999

### Екстерны одказы
* Реінкарнація - хрістіаньскый погляд

## Референції


Катеґорія:Джінізм
Катеґорія:Індуістічны понятя
Катеґорія:Будгістічны понятя
Катеґорія:Індійська література
Віртуална реалность

**Віртуална реалность** або **віртуална реаліта** (**ВР**)  є технолоґія котра уможнює участникови інтераґовати із сімулованов околїцёв. Технолоґії віртуалной реалности творять ілузію реалного світа (напр. тренованя войны, пілотованя, лїкарство), або фіктівного світа компютеровых гер.

Є то творїня візуалного зажытку зображованого на моніторї компютера, шпеціалны авдіовізуалны прилбы, ці облечіня детекуюч рух і стімулуюче дотык.

## Повазаны статї
* 3Д ґрафіка
* Second Life

## Референції


Катеґорія:Компютерова ґрафіка
Катеґорія:Новы медії