open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Середнїй крохаль

**Середнїй крохаль** (*Mergus serrator*) є велика потаплява качка і вєдно з великым крохалём і малым вид крохаля, котрый ся находить на теріторії Підкарпатьской Руси.

## Попис

Середнїй крохаль росте до 52–58&nbsp;цм, важыть 750–1360&nbsp; ґ і роспятя крыл мать дас 67–82&nbsp;цм. Дорослый самець мать сивочорный хырбет, чорнобілы крыла, сивы бокы і хвіст, барнастобілый карк, зелену голову з выразныма пірками і выразно червеным дзёбаком. Саміця ся од самця выразно одрізнять, є скоро цала сива з білым зафарблїнём на бріху і крылах і буров головов, на котрій мать выразнїшы хохолкы як самець. Часто бывать замінёвана з барз подобнов саміцёв великого крохаля, на роздїл од котрого є дакус менша і мать омного менше выразнїшу граніцю міджі бурім карком і світлов грудёв.

## Росшырїня

Середнїй крохаль є шыроко росшыреный птах, гнїздить на солодководных озерах і ріках в Северній Америцї, Ґроньску, Европі і Азії. Є перелїтный і на зиму реґуларно одлїтать до южнїшых локаліт з мірнїшым кліматом

крохаль
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Чернеть криклива

**Чернеть криклива** (*Bucephala clangula*) є середнё велика потаплява качка.

## Попис

Росте до 40 - 48 цм, важыть 600 - 1300 ґ і роспятя крыл мірять коло 77 - 83 cm. Вшыткы чернетї мають особістый взгляд і суть прото легко розознательны подля незвычайного твару головы. Самець мать тмаву голову з ясно зеленкавым надыхом, выразным білым фляком на лицї, тмавым дзёбаком, чорным хырбетом, чорнобілы смужкы на боках, світлый бріх, грудь і карк і помаранчовы ногы. Саміцї суть цалы буры і мають чорножовто зафарбленый дзёбак.

## Росшырїня

Чернеть криклива гнїздить коло векшых водных плох обколесеных стромами головно в Канадї і на северї США, у Шкандінавії і при севернім берегу Азії. Є переважно перелїтна, каждый рік одлїтать напрямом к морьскому берегу і на векшы незамерзаючі водны плохы в областях з мірнїшым кліматом. Реґуларно по цїлый рік жыє і в дакотрых внутроземных штатах середнёй Европы.

Катеґорія:Качковы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Чернеть рудоголова

**Чернеть рудоголова** (*Aythya ferina*) є богато росшырена потаплява качка.

## Попис
Належыть к великым видам чернетєй, росте до 42–49&nbsp;цм, важыть 550–1300&nbsp;ґ і в роспятю крыл мірять 67–75&nbsp;цм. Так як і другы чернетї мать міцне тїло, дуже куртый хвіст і карк і взглядом к тїлу велику голову. Самець в свадьбянім шатї мать білый хырбет, крыла і бокы з мягко чорныма смужками, ясны червены очі, ґаштаново буру голову, сивый дзёбак з тмавым шпіцём і решта тїла переважно чорна. В простім шатї ся подобать саміцї, котра є переважно тмаво барнаста з яснїшыма боками, головов і часточно і крылами.

## Росшырїня і чісленость
Чернеть рудоголова мать россяглый ареал росшырїня, богато ся находить на великій теріторії Европы і Азії і про жывот преферує глубшы і розсяглїшы тіпы стоячіх вод. Єй популація є стале дуже чіслена і рахуєме приближно 2&nbsp;500–3&nbsp;800&nbsp;000&nbsp;екземпларів. 

Катеґорія:Качковы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Нырка чорна

**Нырка чорна** (*Melanitta fusca*) є середнё великый вид качкы з виду зубчатоклювых. Все є зафарблена тмавобуро, з білыма локтёвыма петками (під час лїтаня творить в крылї біле поле). Дорослый самець мать навеце півмісяцёвый білый фляк під оком і ясно помаранчовый лемованый дзёбак. Саміця є дакус яснїша, з мінливов кресбов на голові; звычайно мать яснїшы флякы перед оком і коло уха. Молоды пташата мають выразно яснїшый бріх. Гнїздить на берегах моря і на солодкых водах і горах і в тундрї.

Катеґорія:Качковы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Чернеть чубата

**Чернеть чубата** (*Aythya fuligula*) є середнё великый зубчатоклювый птах з родины качковых росшыреный в Европі і Азії.

## Попис

* Довжка тїла: 40 - 47 цм
* Роспятя крыл: 72 цм
* Вага: 500 - 1400 ґ

Чернеть чубата є о дашто менша як дика качка. Мать релатівно довге тїло, куляту голову і плоскый і довгый дзёбак. Самець є своїм характерістічным зафарблїнём в свадьбянім шатї напросто незамінительный. Є блищачо чорный з білыма боками, синёсивым дзёбаком. Саміця є тмаво бура, бокы мать кус яснїшы і дуже тяжко єй можеме розознати од другых видів чернетєй. 

Катеґорія:Качковы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Остралка

**Остралка** (*Anas acuta*) є середнї велика качка з ряду зубчатоклювых. Самець є выразно зафарбленый: голова і часть карку суть буры, грудь і спідня часть карку біла (узков смужков засягує біле зафарблїня дозаду на голові), бокы і хырбет суть сивы, чорны середнї хвостовы пірка выразно продовжены. Саміця є цїлково бура; од саміцї дикой качкы ся одрізнять єднофаребнов головов без смужок і тмавосивым дзёбаком. Гнїздить на озерах в низинах і степі, тыж в тундрї і горах.

Катеґорія:Качковы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Чірок

**Чірок** (*Anas crecca*) є мала качка. Самцї мають тмавобуру фарбу з мягко світлов кресбов, саміцї суть невыразно зафарблены. Росте до довжкы 34-38 цм і важыть 200-400 ґ. Гнїздо любить будовати на вересовищах. Зношать 8-10 яєць, на котрых сидить саміця. 

## Попис

Найменша з европскых плаваючіх качок, довга коло 37цм і роспятя дас 60цм. Важыть коло 300ґ. Качуры мають од октобра до мая свадьбяный шат, котрый здалека є невыразный, зблизка є але пестрый, спіднї хвостовы пірка суть жовты, голову здобить по боках тмаво зеленый світло орамикованый овал. В простім шатї качура ці качку тяжко роспознаме од дакус векшой Чіркы бôльшой (*Anas querquedula*), бо обі поглавя у обидвох видів мають зелены зеркалка на крылах. 

Катеґорія:Качковы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Чірок бôльшый

**Чірок бôльшый** (*Anas querquedula*) є мала качка з родины качковых. Самцї мають выразну білу надочну смужку і оздобны пірка на боку, саміцї суть зафарблены невыразно.

Катеґорія:Качковы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Качка смугата

**Ка́чка смуга́та** (*Anas strepera*) є богато росшырена менша качка.

## Попис
Качка смугата росте до 46–56&nbsp;цм і в роспятю крыл мірять 78–90&nbsp;цм. Самець в свадьбянім шатї є выразный своїм переважно сивым опірїнём, світло буров головов, тмавым дзёбаком і выразно білым зеркалком, котре є добрї видительне передовшыткым почас лїтаня. У простім шатї ся скоре подобать на саміцю, котра є цїла ясно бура з жовткастым дзёбаком. Часто є мылена зо саміцями качкы дикой, на роздїл од котрой росте до видительно меншых розмірів і намісто ясно синёй мать так як самець біле зеркалко.

## Росшырїня і чісленость
Качка смугата жыє на россяглій теріторії Европы, Азії і Северной Америкы. Єй ґлобална популація є стале дуже чіслена, в роцї 2004 была одгадом 3&nbsp;800&nbsp;000–4&nbsp;400&nbsp;000&nbsp;екземпларів. Переважно є перелїтна і на зиму міґрує до южнїшых областей з мірнїшым кліматом.

## Еколоґія
Про жывот преферує векшы водны плохы, мокры паствиска або мочарї густо зароснуты веґетаціов. Справила жыє сама або в парах, при міґраціях і гнїздїню ся часто зґрупує до меншых ґруп. Жывить ся переважно водныма рослинами, в лїтї їсть і водны хробакы. 

Гнїздо ставлять на земли і звычайно бывать добрї скрыте в поростї. Зношать обычайно 7-13 жовткастых яєць, на котрых сидять обидвоми родічі по добу 26&nbsp;днїв.

Катеґорія:Качковы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Утка

**Утка** (*Anas penelope*) є середнё велика качка.

## Попис

Утка є выразный, асі 42 - 50 цм великый птах з роспятём крыл 71 - 80 цм і вагов міджі 400 - 1090 ґ. Самець у свадьбянім шатї є напросто незамінительный. Хырбет і бокы мать сивы, ружову грудь і ґаштаново зафарблену голову з яснов, добрї видительнов смугов на чолї і тимю, тмавый хвіст, білый бріх і сивый дзёбак. В простім шатї ся подобать саміцї з помаранчовым надыхом на боках, грудї і брісї.

## Росшырїня

Гнїздить в северній Европі і Азії. На зиму одлїтать на довгы експедіції южным напрямом - зимує в Середоморю, северній Африцї, Малій Азії і Южній Азії і в Японії. Ґлобална популація того виду є іщі все дуже чіслена - рахує 2 800 - 3 300 000 екземпларів, котры жыють на плосї великой дас 10 000 000  km2.
## Еколоґія

Утка преферує великы водны плохы і промокнуты лукы з высшов веґетаціов. Мімо гнїздїня є дуже сполоченьскый і часто жыє в чісленых ґрупах. Жывить ся переважно водныма і сухоземныма рослинами. Самець ся часто озывать звуком „гуіу“, саміця зясь голосным „кар кар“.

Гнїздить вылучно на земли і до гнїзда, котре будує в густім поростї, шторік кладе 7 - 11 яєць, на котрых сидить лем саміця по добу 22 - 23 днїв.

## Референції


Катеґорія:Качковы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Дика качка-кряква

**Дика качка** (лат. *Anas platyrhynchos*) — є найвекша плаваюча качка. Належыть міджі найуспішнїшы виды, котры были способны ся напросто приспособити швыдко ся мінячім жывотным условіям. З дикой качкы была пізнїше вышляхтена качка домашня (*Anas platyrhynchos f. domestica*).

## Росшырїня
Дика качка жыє по цїлій теріторії Евразії і Северной Америкы. Обывать низшы пологы, єй біотопом суть течучі і стоячі воды і морьскы берегы. Мож єй найти і в містах, на котры ся доказала вынятково приспособити.

Найбогатше є заступена в Росії (коло 800 000 парів), Нїмецьку, Нідерландах, Польску і Фіньску (згруба 60 % европской популації) і цїлкове чісло дикых качок в Европі є вычіслёване на 5 - 8 міліонів екземпларів. В Северній Америцї є вычіслёвана на 17 - 18 міліонів кусів.

## Попис
Дика качка є великый птах доростаючій 50 - 60 цм.
Вага колыше міджі 690 - 1300 ґ і роспятя крыл чінить 81 - 95 цм.

Качур ся од качкы одрізнять головно выразным зафарблїнём, котре є найвыразнїше на голові і карку, котры бывають тмаво зелены і блищачі, дзёбак є зеленожовтый. Інакше самець є сивый з буров грудёв. На заднїм краю крыл мать металовосинёбілый лем. В часї розмножованя є піря самця незамінительне од самічкы. Але і дзёбак мать знак розпознаня: самцї го мають тмаво жовтый і саміця го мать бурый, даколи аж бурочорный.

Качкы мінять піря раз в роцї. Мають коло 10 000 пірок і охранных пер, котры їх хранять перед мокром і холодом. Своє піря собі мастить шмальцём, жебы не вошла ку тїлу жадна вода. Мазова жляза продукує маз. Качка го вытисне дзёбаком і ростерать по пірю.

На водї качку надношать воздух. Тот ся тримать міджі пірём і крыюче піря воздух затримує.
Вєдно з мазовым ваком під скоров забранює заперта воздухова верства, жебы качка выхолодла.

Дикы качкы суть голосны птахы. Саміця голосно квакать „квак квак квак квак“, самець придусено і глубоко „реб“.

### [[Їджіня|Страва]]
Дика качка глядать їдло як у водї, так на суху. Їсть рослины і жывы творы, рослинова часть перевышує (91 %), але в лїтї і осени ся приєм мяса звышує. Зість і рыбы, жабы, плазы, ссавцїв у тім чіслї мышы, докінце і здохлины. З рослин їсть переважно різны виды травы.

## Референції

Катеґорія:Качковы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Катеґорія:Найменше знепокоївый
Широконоска

**Широконоска** (*Anas clypeata*) є велика качка.

## Росшырїня

Широконоска є богато росшырена качка жыюча переважно на мочарях, озерах, зароснутых берегах рік і на мокрых луках. Гнїздить в сїверных областях Европы, Азії і Сїверной Америкы і як оєдинїлый вид даколи жыє і в Австралії. Є переважно перелїтный, на зиму одлїтать до западной і южной Европы, середнёй Африкы, южной Азії і Середнёй Америкы.

## Ґалерія

Файл:Northern Shoveler (Female)- Draining out excess water after bath I IMG 1016.jpg|Саміця в Калкатї
Файл:Anas clypeata 3.jpg|Почас лїтаня
Файл:Anas clypeata 1.jpg|Пар
Файл:Northern Shoveller (Male) I IMG 0956.jpg|Самець в Калкатї
Файл:Northern Shoveler (Male) near Hodal I IMG 9427.jpg|Самець в Годалї
Файл:Northern Shovelers (Male & Female)- Taking off I2 IMG 1035.jpg|Лїтаючі самцї і саміцї
Файл:Northern Shovelers (Anas clypeata) resting at Sultanpur I Picture 1122.jpg|Одпочінок в Народнім парку Султанпур
Файл:Northern Shoveler (Female)- Preening- I 653.jpg|Саміцї в Калкатї
Файл:Spatula clypeata MHNT.ZOO.2010.11.18.2.jpg|Museum specimen - 


Катеґорія:Качковы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Чернеть гôрська

**Чернеть гôрська** (*Aythya marila*) є середнё великый вид потаплявой качкы з виду зубчатоклювых. Мать дость велику, куляту голову. Самцї ся подобають на черенть чубату, мають мягко сивобілый вовнковый хырбет і на дзёбаку чорный лем на ёго кінцї. Саміця ся одрізнять од самця барнастосивыма боками, лем о кус тмавшым хырбетом і выразно білов смугов коло дзёбаку. Гнїздить на берегу моря або на озерах і тундрї. 

Катеґорія:Качковы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Казарка

**Казарка** (*Tadorna tadorna*) є середнї великый вид зубчатоклювого птаха. Є выразно зафарблена - векшына тїла, головы, верьхнёй части карку, боку хырбета є тмаво зелена (пособлять як чорны), на груди є шырока червенобура смуга (хыбує у молодых птахів). Дзёбак є червеный, самцї мають коло корїня великый червеный горбок. Гнїздить передовшыткым на берегу моря, ку нам прилїтать кінцём осени.

Катеґорія:Качковы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Полёва гуска

**Полёва гуска** (*Anser fabalis*) є векшым видом гускы з ряду зубчатоклювых. Од сирой гускы ся одрізнять тмавшым зафарблїнём, абсенціов ясно сивых крыловых кровок і фарбов дзёбака, котра є тмава з різно шыроков помаранчовов смужков. Гнїздить на рашелинищах, мочарях і озерках в одляглій тайзї (ssp. *fabalis*) або мокрій тундрї (ssp. *rossicus*). Обидві популації зимують в западній і середнїй Европі.

Катеґорія:Качковы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Гуска рудонога

**Гуска рудонога** (*Anser erythropus*) є малый вид гускы з ряду зубчатоклювых. Гнїздить в мочарях і рашелинищах северной Европы, в зимі одлїтать на югозапад. Днесь є рідкожыюча.

Катеґорія:Качковы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Сира гуска

**Сира гуска** (*Anser anser*) є шыроко росшыреный вид евразійской гускы.

## Попис

Є нашов найвекшов оріґіналнов гусков, росте до 75-90 цм, в роспятю крыл мать 147-180 цм і важыть 2,5-4 кґ. Вага самцїв колыше міджі 3-4 кґ, у саміць пак міджі -3,5 кґ. Мать завалисте тїло, довгый міцный карк і силный дзёбак. Піря мать буросиве з тмавшов фарбов на голові і яснїшым бріхом з черяючіми ся чорныма смужками. Верьхня сторона крыл є переважно світла з чорныма летками, ногы мать ружовы і дзёбак жовтый або ружовый. Поглавя ся фарбов не одрізняють, молодым птахім хыбує чорне зафарблїня на брісї і мають сивы ногы і сивожовтый дзёбак.

## Референції
.

Катеґорія:Качковы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Кликун лебидь

**Кликун лебидь** (*Cygnus cygnus*) є великый водный птах з родины качковых росшыреный в субарктічных частях Евразії і Северной Америкы. 

## Попис

Кликун лебидь росте до довжкы 150 цм, важыть 4,5 - 8,2 кґ і в роспятю крыл мать 200 цм. Так як і другы лебидї мать робустне тїло, барз довгый і тонкый карк і силн ый острый дзёбак. Фарба є біла з чорныма лабами, в зимі мають пірка на голові і карку буру фарбу. 

Катеґорія:Качковы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Пірникоза велика

**Пірникоза велика** (*Podiceps cristatus*) є середнё великый водяный птах з ряду пірникозовых і найвекшый представитель того ряду в&nbsp;Европі. Жыє на вшыткых контінентах выходной півкулї і так є єднов з найросшыренїшых пирникоз світа. Про жывот преферує глубшы водны пологы богаты на їджіня і поросты тростинкы, котре їм служыть як скрыша і місце про гнїздїня.

Катеґорія:Пірникозовы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Пірникоза ушаста

**Пірникоза ушаста** (*Podiceps auritus*) є малый аж середнї великый вид пірникозы. В свадьбянім шатї мать выразно жовте піря за оком і червену передню сторону карку і груди. У простім шатї мать тмаве тимя і задню часть тылу, остро оддїлены од блых лиць і боків карку; граніця міджі світлым і тмавым зафарблїнём проходить просто через око. Гнїздить переважно на плыткых, густо зароснутых озерах.

Катеґорія:Пірникозовы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Гагара поларна

**Гагара поларна** (*Gavia arctica*) є середнї великый вид гагары, водного птаха з ряду гагар. Дзёбак є силный і рівный. Мать стромке чоло, куляте тимя і силнїшый карк. В свадьбянім шатї мать сиве тимя і задню сторону карку, чорный фляк на переднїй сторонї карку і чорнобілы смужкованы бокы карку. В простім шатї є згоры тмава, одсподу біла. Характерістічный є білый фляк при плаваню на заднїй части тїла над уровнёв воды. Гнїздить на солодководных озерах або морьскых заливах.

## Референції

Катеґорія:Гагаровы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Пелікан

**Пелікан** (*Pelecanus onocrotalus*) є великый водный птах з родины пелікановых. 

## Попис
Росте до великости лебидї, є дас 148 - 175цм великый з роспятём крыл 226 - 630цм і вагов міджі 5 - 15 kg. Мать робустне тїло з куртыма лабами, куртым хвостом, мицным дзёбаком о характерістічным карковым ваком. Є скоро цалый білый, лем кінцї летучых пер мать чорнобуры, вак жовтый і ружовы ногы. Так як і вшыткы веслоногы мать вшыткы палцї на ногах споєны плавачов бланов. 

Обидві поглавя ся фарбов видительно не одрізняють, саміця є кущок менша як самець а на роздїл од нёго мать куртшый і рівнїшый дзёбак. Молоды екземпларї легко розознаме дякуючі сивому пірю.

## Росшырїня
Пелікан гнїздить в Африцї в меджах од югозападной Европы по середню Азію. Часточно є перелїтный, на зиму одлїтать до северозападной Африкы, одrы ся зачінать вертати уж на граніцї фебруара і марца. Ґлобална популація є все ціслена - рахує згруба 270 - 290 000 екземпларів, котры жыють на плосї великой 100 000 - 1 000 000 км2. В часї цалого лїта прилїтать і на теріторію середнёй Европы. Найвекшу грозбу про пеліканів представлює страта природного біотопу, захоплїня ся у рыбарьскых сїтях, отрова пестіцідами і пронаслїдованя од рыбарїв, котры пеліканам судять великый убыток рыб на рыбниках.

## Интересны факты
* В Мадярщинї тот вид вымерлый.
* Найвысшый лет зафиксованый на 1372 метры.

## Жрідла
* 

## Референції

Катеґорія:Пелікановы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Коровайка

**Коровайка** (лат. *Plegadis falcinellus*) — малый вид бродивого птаха з родины ібісовых. Є зафарбленый рысяво буро зо зеленым надыхом піря. Гнїздить в колоніях в плыткых зароснутых мочарях.

Катеґорія:Найменше знепокоївый (LC)
Катеґорія:Ібісовы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Григорій зо Сянока

**Григорій зо Сянока** (коло 1406, Сянік - 29. януар 1477 Рoгатин) - славяньскый вченый, філозоф, дїятель і педаґоґ лемківского походжіня.

## Біоґрафія
Народив ся в Сяноку і в роцї 1419 одышов до Кракова і стамаль до Нїмецька. Там ся жывив нагоднов роботов. На рідну землю ся вернув в роцї 1428 і штудовав на Краковскій універзітї. Родина Тарнавскых му помогла дістати ся за нотаря короля Владислава IV. Писав по латиньскы по у тім часї не годен быв быти руськым вченым. Занимав ся церьковным правом і доґматіков.

## Література
* 

## Референції


Катеґорія:Філозофы
Катеґорія:Лемкы
Катеґорія:Персоналии 15. стороча
1477

## Подѣи

## Уродили ся
* 29. януар — Григорій зо Сянока, славяньскый вченый, філозоф, дїятель і педаґоґ лемківского походжіня.
## Умерли
Корморан

**Корморан** або тыж **великый баклан** (*Phalacrocorax carbo*) є перелїтный птах з родины корморановых. Плаве по уровни воды, ёго довгый на кінцї гаковый дзёбак є напряменый криво горї. Тыж ся потаплять і ловить рыбы. Плавача блана споює вшыткы штири палцї на нозї. Гнїздо собі будує на стромах коло воды. Гнїздить в колоніях. Родічі кормлять молодята меншыма рыбами.

## Росшырїня

Ареал росшырїня корморана є дуже россяглый, загорнює вшыткы контіненты мімо Южну Америку і Австралію. В Северній Америцї є ёго ареал обмедженый на северовыход, птахы але зимують на югу аж по южну Флоріду (США). Тыж гнїздить в западнім Ґроньску. В Европі обывать векшыну атлантічного побережа, Середоморя і ряд областей выходной Европы. В Африцї зимує на севернім побережу і поздовж Нілу, гнїздить і цїлый рік ся находить на северозападнім побережу, в середнїй і выходній Африцї і в Югоафрицькій републіцї. В Азії гнїздить од середнёй Азії на выход по выходну Кітай, зимує в южній Кітаї і Індії, зимуючі птахы суть позорованы і в юговыходній Азії. Гнїздить тыж у векшынї Австралії окрем централных областей, зимує і на Новім Зеландї.

## Референції


Катеґорія:Корморановы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Матвій Астряб

**Матвій Астряб** (*1. авґуста 1843, Высова, Лемковина - †18. януара 1925, Лубны, дн. Полтавска обл., Украина) - історік, педаґоґ, дїятель лемківского походжіня.

По закінчіню школы в Горліцях року 1862 наступив до Перемышлёвской ґімназії, потім продовжав на Київскій ґімназії. Пак штудовав на Київскій філозофічній факултї. Публіковав ряд науковых історічных робот в україньскій пресї. У Львівскому часописї *Учитель* опубліковав статю о жывотї лемків. 

## Жерела и одказы
* Короткий В.А.: АСТРЯБ Матвій Григорович. //Енциклопедія сучасної України. <small>''Доступно онлайн''</small>
*  

Катеґорія:Русиньскы педаґоґы
1925

## Подѣи

## Уродили ся
* 11. юл — Василь Габда, малярь, театралный декоратор и педагог, представитель Подкарпатской школы малярства.
* 15. юл — Василь Дѣянич, поет, новинарь.
* 27. октобер — Головей Михайло Иванович, познатый украинскый ученый, Почестный хемик СССР.

## Умерли
* 18. януар — Матвій Астряб, історік, педаґоґ, дїятель лемківского походжіня.
* 28. децембер — Сергѣй Есенин, русскый совѣтскый поет и писатель.
Михайло Криницькый

**Михайло Криницькый** (1797, Ганчова - 1863, Тиліч) - історік і дїятель Западной Лемковины.

Выштудовав за богословця і священика робив в селах Ганчова і Тиліч. На основі документів, котры скопіровав зо судных записів в Криницї і архіву Мушиньскых створив дві роботы на основі котрых арґументовав автохтонность Лемків на родній земли.

## Література
*
Александер Тороньскый

**Александер Тороньскый** (1838, Завадка - 1899, Львів) - дослїджователь історії і етноґрафії Лемків.

Найважнїша є ёго публікація *Русины-Лемкы* (1860). Написав і повість *Ганьця* ці лінґвістічну роботу Суперечки про правопис у русинів і румунів (1888) ці далшы працы. Створив і много публікацій з історії церьковнославяньского доґматізму ці реліґії.

## Література
*
Колпиця

**Колпиця** (*Platalea leucorodia*) є середнї великый вид бродивого птаха з родины ібісовых. Вызначує ся незвычайным тваром дзёбаку, котрый є на шпіцю ложково росшыреный. Дорослы птахы суть чісто білы, зо жовтобурім фляком на груди і хохолков на тылї. Ногы і дзёбак суть червены. Молоды птахы ся одрізняють мясово зафарбленым дзёбаком і чорныма шпіцями леток.

Колпиця гнїздить в мірнім кліматічнім пасмі Европы од Нідерланд на выход по южну і середню Азію, ізолованы малы популації гнїздять тыж на северній половинї Африкы.

Катеґорія:Ібісовы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Базилович, Иоанникий

**Иоанникий Базилович** (*лат.* Joannicio Basilovits, *6. юн 1742, Гливища, жупа Унг, Мадярске кралевство - † 18. октобер 1821, Мукачово, жупа Берег Мадярске кралевство) - первый карпаторуськый историк, протоигумен монастыря чина Св. Василия Великого в Мукачовѣ. 

## Биография
Родив ся в Гливищах, русинском селѣ жупы Унг, Мадярске кралевство положеном в 7 км на сѣвер од окружного мѣста Собранцѣ, яко Юрий Базилович. Абсолвовав теологичны штудии в Ужгородѣ и Кошицях. Вступив до чину Св. Василия Великого и прибрав монаше имя Иоанникий. Через 38 рокы служив архимандритом Мукачовского монастыря Св. Николая. Умер 18. октобер 1821 и покоить ся на монастырском цинтерю.

## Найважнѣйша творба
По латинскы написав тритомову працу  **Brevis notitia fundationis Theodori Koriathovits, olim Ducis de Munkacs, pro religiosis Ruthenis Ordinis Sancti Basilii Magni in monte Csernek ad Munkacs** *(Курты запискы о заложѣню давным князем мукачовскым Теодором Кориатовичом русинского монастыря чина Св. Василия Великого на горѣ Чернек в Мукачовѣ)*. Робота была писана про то, обы аргументовати властницке право монастыря, дарованого Теодором Кориатовичом и достати еще еден доказ давности в бою за самостатность Мукачовской епархии, што тогды точив ся з егерскыми епископами, котрым была Мукачовска епархия подряджена. Фактично тота робота была историов Подкарпатской Руси од найдавнѣйшых доб до року 1789. Научна цѣнность того твора спочивать в тому, же автор подав важны жерела — грамоты, привилегии, рескрипты мадярскых кральох, папскы буллы, роспоряджѣня мукачовскых епископох и пр., а тыж утверджовав автохтонность Русинох  Подкарпатской Руси.

## Иншы роботы
* Imago vitae monasticae. Cassoviaе, 1802. (Опис монашого живота — напечатана в Кошицях); 
* Толкованіе Священныя Литургіи, Новаго Закона истинныя Безкровныя Жертвы, во славу Пресвятыя и Нераздѣлимыя Тройцы, Отца, и Сына, и Святаго Духа, здателемъ Честнымъ Отцемъ Іоанникіемъ Базиловичомъ, ЧСВВ, Протоигуменомъ, во лѣто 1815 сочиненое, во Монастырѣ Мукачевскомъ. (Зостала в рукопису, понеже не была дозволена цензуров.)

## Честь памяти
* В октобрѣ 2001 при нагодѣ 180-роча упокоѣня Иоанникия Базиловича в его родном селѣ, Гливищах,  святочно отворили памятну таблу.

## Жерела и одказы
* 
* Магочій П.Р., Поп І. (уклад.) Енциклопедія історії та культури карпатських русинів. Вид-во В.Падяка. Ужгород, 2010.
* Базилович в Енциклопедии истории Украины ''(укр.)''

## Референции

Катеґорія:Русиньскы історіци
Бузёк чорный

**Бузёк чорный** або тыж **чорный боцан** (лат. *Ciconia nigra*) — є представителём родины бузьковых. Є то великый, переважно чорный птах, бронзово блищачій з червеным довгым дзёбаком і білым бріхом. Міджі самцём і саміцёв не є скоро жаден роздїл, молодята суть тмаво буры зо сивозеленым дзёбаком. Дожывать ся віку през 15 років.

Тот мильхавый, рідкішый жытель горьскых лїсів і лужных лїсів жыє єднотливо і барз скрыто. Гнїздо з клёцьків і конарїв бывать сховане в лїсах в корунах старых стромів або на скалах. Росшыреный є на векшынї середнёй і выходной Европы і в мірнїшых кліматічных пасмах Азії аж по Далекый выход. Европскы і западоазійскы популації міґрують на зиму до середнёй і западной Африкы, іншы до Індії і Кітаї.

Жывить ся переважно рыбами і далшыма дрібныма жывотинами, котры ловить головно в меншых водных токах. Зношать звычайно 3-5 яєць, з котрых ся по місяцю лягнуть молодята з біло-пороховым пірём.

## Попис
Бузёк чорный є о дашто меншый як звычайнїшый бузёк: довжка ёго тїла досягує 90–105&nbsp;цм і роспятя крыл 173–205&nbsp;цм. Важыть 2,4 аж 3,2&nbsp;кґ.

## Далшы фотоґрафії

 File:Schwarzstorch 02.jpg| Бузёк на гнїздї
 File:Stamp of Kazakhstan 227.jpg | Казахстаньска знамка з бузьком
 File:Ciconia nigra 10.jpg | Бузёк чорный на зимовищу в Індії
 File:Ciconia nigra Čáp černý ZOO Děčín.jpg | Голова бузька
 File:Cigogne Noire MHNT.jpg|


Катеґорія:Бузьковы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Бузёк

**Бузёк** або тыж **чорногуз** ці **боцан** (лат. *Ciconia ciconia*, анґл. *White stork*, фр. *Cigogne blanche*, ісп. *Cigüeña blanca*) — є може найзнамішый бродивый птах з родины бузьковых (Ciconiidae), родина з чаплями (Ardeidae) і ібісами (Threskiornithidae). Жыє в Европі, середнїй Азії і северозападній Африцї.

## Попис
Ёго вага колыше міджі 2,3 – 4,4 кґ, середня вага є коло 3,5 кґ, саміцї суть дакус меншы. Бузькы досягують вышкы 95–105 цм, роспятя крыл є 155-165цм. У фарбі переважує біла, кінцї леток суть чорны, дзёбак і довгы ногы суть червены у молодых екземпларів тмавы. На роздїл од чаплї мають чорногузы при лїтяню натягнутый карк. Тіпічным звуковым проявом є силне лусканя (дурканя) дзёбаком.

## Способ жывота
Бузькы можеме найти на мокрых луках, полях, краёх вод, преферують одкрыту країну, часто ся але находять близко людьского обыстя. 

На кінцї лїта бузькы одлїтавають на зимовища в середнїй і южній Африцї. Дакілько мало екземпларів перезимує і в середнїй Европі, наприклад в Чехах є то шторік коло 10 кусів. 

### Страва
Найзнамішым їдлом чорногуза суть жабы, тыж рыбы, плазы, хробакы і гусенїцї, мышы і дале молодята ссавцїв.

## Референції

Катеґорія:Бузьковы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Катеґорія:Найменше знепокоївый
Кваква

**Кваква** (*Nycticorax nycticorax*) є середнї велика чапля.

## Попис

Росте до 58-65цм, важыть 340-800ґ і в роспятю крыл мірять 90-100цм. Мать робустне сиво зафарблене тїло, чорне тимя, затылок і хырбет, дакілько выразных білых затылковых пірок, курты жовто зафарблены ногы з довгыма палцями, тмавый дзёбак і ясно червены очі. Обидві поглавя суть фарбов такы самы, молоды птахы суть буры з білыма фляками.

## Референції

Катеґорія:Чаплёвы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Вікісклад

**Вікісклад** або по анґліцькы **Wikimedia Commons** (скорочено лем **Commons**) є усховище слободных образчіків, звуків і далшого мултімедіалного обсягу, котрый є доступный зо вшыткых проєктів Фонду Вікімедія. Проєкт Вікісклад быв спущеный 7. септембра 2004.

Катеґорія:Фонд Вікімедія
Вып

**Вып** (*Botaurus stellaris*) є середнї великый вид бродивого птаха з родины чаплёвых (Ardeidae).

## Попис

Росте до довжкы 69–81 цм і роспятя крыл мірять 100–130 цм. Вага саміць колыше міджі 817-1150 ґ, у самцїв міджі 966-1940 ґ. Опроти чаплям мать робустнїше тїло, куртый карк і невыразне зафарблїня з тмавшыма фляками і вовнками. Дзёбак і ножкы суть зеленожовты. Обидві поглавя суть той самой фарбы.

Жыє дужо скрыто, кідь є огроженый, характерістічно ся поставить, карк натягне дзёбаком горї і дякуючі свому масковачому зафарблїню так доконало сплыне з околітыма тростинками. Тото хованя годен позоровати уж у молодят старшых 8 днїв. Ёго притомность так векшынов найлїпше прозрадить глубоке, далеко почутельне "вгумб", котрым ся озывають самцї, кідь токають.

## Референції


Катеґорія:Чаплёвы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Малый вып

**Малый вып** (*Ixobrychus minutus*) є у нас найменша чапля, котра є велика дас як горліця. 
Самець мать чорный хырбет, саміця буро флякато. Молодята суть буры, поздовж чаркованы. Жыє барз скрыто в тростинковых і верьбовых поростах і ёго притомность годен найлїпше найти по голосу.

## Голос
Самець ся озывать передовшыткым в ночі, глубокым неперерывным і монотонным "вру, вру, ври". В лїтї даколи носовым "керак".

## Росшырїня
Западна часть Евразії аж по западну Кітай, Пакістан і серверна Індія, Африка на юг од Сагары і выходна Австралія. Малы популації жыють і на Мадаґаскарї і Новій Ґвінеї. В Европі як гнїздячій птах хыбує на Брітаньскых островах, в Ірьску, Даньску, Естонії, Шкандінації і северній Росії.  

## Гнїздїня
Рїдко гнїздить в мочарях і на берегах рыбників зароснутых тростинков. Гнїздить в маю аж юлї, векшынов раз за рік. Гнїздо є мискова ставба з былянкы травы уміщена тїсно над водов.

## Міґрація
Малый вып є перелїтный птах, на гнїздища ся вертать на переломі апріля і мая, одлїтать в авґустї аж септембрї. Зимує в середнїй Африцї.

## Їдло
Жывить ся хробаками, павуками, слимаками, рыбами або жабами.

## Референції


## Екстерны одказы
* голос

Катеґорія:Чаплёвы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Червена чапля

**Червена чапля** (лат. *Ardea purpurea*) — великый вид бродивых птахів з родины чаплёвых (Ardeidae).

## Попис

Дакус менша як подобна сира чапля (довжка тїла 70-90 цм, роспятя крыл 120-138 цм); одрізнять ся узшов головов і дзёбаком і кідь лїтать мать узшы закулятены крыла і часто гранато складаным карком. Дорослы птахы мають червенобуры лиця і бокы карку, червенобурый бріх і тмаво сивый хырбет і крыла з червенобуров фарбов на їх спіднїй сторонї (выразнїше у самцїв). Дзёбак є жовтый. Молоды птахы суть єднотварнїшы, з окрово бурыма лицями, боками карку, хырбетом і крыловыма кровками і невыразно тмавым окраём по боках карку.
## Росшырїня

Гнїздить в Африцї, середнїй, южній і выходній Европі і западній, южній і выходній Азії. Часточно перелїтна, европскы екземплары зимують в тропічній Африцї.

## Еколоґія

Выразна є переважно при перелїтанї над тростинками. Ловить в плыткій водї в терстинї. Страву, котру творять рыбы, жабы або хробакы, гарпунує острым дзёбаком. Гнїздить векшынов в колоніях (часто вєдно зо сиров чаплёв) в поростах тростинкы, даколи і на стромах. В єдній покладцї бывать 4-6 (3-10) 56,3 x 40,7 мм великых яєць.

## Референції


Катеґорія:Найменше знепокоївый (LC)
Катеґорія:Чаплёвы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Сира чапля

**Сира чапля** (лат. *Ardea cinerea*) — є великый бродивый птахы з родины чаплёвых. Є богато росшырена, жыє на вшыткых контінентах выходной півкулї з вынятком Австралії і жывить ся переважно рыбами. В Европі іде о найвекшого представителя чапель. 

## Попис
Сира чапля є великый, силно ставляный птах. Росте до 84 - 102 цм, роспятя крыл мірять 155 - 175 цм і досягує вагы міджі 1 - 2 кґ. Єй найнападнїшым ознаком є довгый тонкый карк і довгы ногы, котры єй уможнюють рушати ся і у векшых глубках. Є напросто незамінительна, од спіднёй стороны брудно біла і зверьху сива з ружовожовтым дзёбаком, тмавыма смугами на карку, чорныма кінцями крыл і тмаво продовженыма пірками на голові. Хоць є у векшынї рока зафарблена подобно, в часї розмножованя мать обычайно о дашто червенїшый дзёбак і ногы. Поглавя ся міджі собов не різнять, молоды птахы суть у порівнаню з дорослыма выразно тмавшы і з великой части їм хыбує біле зафарблїня карку і довгы тмавы пірка на голові. 

Лїтать з помалыма ударами крыл, карк мать притім есовито закривеный і натягнуты ногы.

Почути єй найчастїше як лїтать а суровым *крее* або *крейх*.

## Росшырїня

Сира чапля належыть міджі росшырены і богато заступены чаплї, з ґлобалнов популаціёв 710 000 - 3 600 000 екземпларів. Жыє практічно в цїлій Европі, цїлком хыбує лем на великій теріторії Шкандінавії, дуже росшырена є і в Азії і жыє тыж в Африцї, конкретно в северній Африцї у субсагарьскій части Африкы.

## Референції


Катеґорія:Чаплёвы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Катеґорія:Найменше знепокоївый
Скоб

**Скоб** або тыж **скопа** (лат. *Pandion haliaetus*) — хищовый птах єдиный з родины скобовых. Є то середнї великый хищ, досягуючі довжкы 55-58цм і роспятя крыл 145-170 цм. Мать буро опірену верьхню часть тїла і сивобілу спідню часть тїла зо&nbsp;шыроков смужков през око.

Скобам выговує шырока шкала становищ, жыє головно в&nbsp;околицї морьскых берегів і внутроземных вод (озера і векшы рікы), де мать достаточны множества стравы. Може го найти на вшыткых контінентах з&nbsp;вынятком Антарктіды, і&nbsp;кідь в&nbsp;южній Америцї жыє лем як міґруючій вид. Цалкова европска популація є гадана дас на 9 тісяч парів.

Страва скоба ся складать скоро лем з&nbsp;рыб, котры їмать на поверьхнї водной уровни. Лову є приспособленый як фізічныма властностями, так оєдинелым справованём при властнім лову і хапаню уловків. 

## Попис
Піря на верьхнїй части тїла є тмаве і блищачо буре, закля што грудь є біла, даколи буро проквітнута. Піря спіднёй части тїла є біле. Біла і голова скоба, котра мать тмаву смужку через око, котра ся тягать напрямом до заднёй части карку. Очны дуговкы суть золоты аж буры і решта є ясно синя. Дзёбак є чорный з синёв оздобов і ногы білы з чорныма пазурами. Куртый хвіст і довгы узькы крыла придавають скобови барз выразный взгляд.Самцї і саміцї собі дость подобны, роздїлом міджі дорослыма екземпларрями суть тонше тїло і узшы крыла у самця. Роздїлна бывать і грудь, котра є у самцїв слабша як у саміць і опірїня спіднёй части крыл, котре бывать у самцїв бляде рівномірнїше. Поглавя годен простїше становити парї як у самостатно жыючого екземпларя.

Про скоба є в часї лову призначный поскладаный твар крыл, в послїднїй фазї приближіня к водному зеркалу вытягне пазуры, котрыма поїмать ловлену рыбу. Ёго кликаня ся проявує острым писканём.

## Ареалы росшырїня
Скоб є цілосвітово росшыреный і годен го найти в областях мірного і тропічного клімату вшыткых контінентів окрем Антарктіды.

## Страва
Страву скоба творять з 99 % рыбы. Обычайно суть то рыбы з вагов 150-300 ґрамів о довжцї 25-35цм. Вага ся може рушати од 50 до 2000 ґрамів. Нагодно може скоб хапати мышы, зяцї, жабы ці пташкы.

## Міґрація
Европскы екземпларї зимують в Африцї, закля што америцькы і канадьскы зимують в&nbsp;южній Америцї, бо дакотры североамерицькы екземпларї зіставають в&nbsp;южных штатах США.

## Референції

Катеґорія:Найменше знепокоївый (LC)
Катеґорія:Скобовы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Воздушны опады

**Воздушны опады** суть частїцї воды, котры выникають кондензаціёв водной пары, і котры падають з хмар ці кондензують рівной на поверьхнї земли. Опады крыють велику часть терміну гідрометеор.

Опады суть єднов з головных частей ціркулованя воды в природї. Середнє множество і фреквенція опадів суть важнов характерістіков ґеоґрафічных областей і вырїшалным фактором про успішне польногосподарьство. Можуть быти капалны або певны.

Опады досягуючі аж на поверьхню Земли падають лем з дакотрых видів хмар. 

## Посмоть і
* роса
* додж
* снїг
* град

## Жрідла

Катеґорія:Вода
Катеґорія:Метеоролоґічны явы
Нужда

**Нужда** (*Egretta garzetta*) є середнї великый бродивый птах з родины чаплёвых. Жыє в Европі, Азії, Африцї і в Австралії.

## Попис

* Довжка тїла: 50 - 60 цм
* Роспятя крыл: 95 - 100 цм
* Вага: 450 - 600 ґ 

Нужда є тонка з довгыма ногами, тонкым шпіцятым дзёбаком і в порівнаню з другыма чаплями і релатівно силным і куртым карком. Мать снїгово біле піря у контрастї з чорным дзёбаком і чорныма ногами зо жовтыма перстами. У свадьбянім шатї мать дві довгы тыловы пірка, довше піря на горлї і ружову або синё зафарблену скору міджі дзёбаком і оком. Обидві поглавя суть фарбов тоты самы, молоды птахы суть скоре як дорослы птахы у зимнім шатї.

## Еколоґія

Нужда жыє в мочарях, мокрых або затопленых луках і полях, або в озерах і рыбниках. На зиму летить до Середоморя і до Африкы. В нашых краях ся обявує в лїтї.

Мать дуже пестре їджіня, їмать рыбы, жабы, слимакы, гады і водны хробакы. Кідь глядать їдло, стоїть у водї ани ся не рушать або іде дуже помаленькы і концентровано смотрить до воды. Як збачіть дашто зъїсти, такой дзёбаком поїмать.

## Жрідла і референції

Катеґорія:Чаплёвы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Біла чапля

**Біла чапля** (лат. *Ardea alba*) — є великый бродивый птах з родины чаплёвых (Ardeidae).

## Попис

Росте до довжкы 85-100 цм, роспятя крыл мать 145-170 цм і важыть 1-1,5 кґ. Піря мать чісто біле, ногы тмавы і довгый шпіцятый дзёбак є жовтый. У свадьбянім шатї єй іщі на хырбетї роснуть продовжены оздобны пірка, котры мають важну задачу при нагваряню партнера. Обидві поглавя суть фарбов такы самы.

В середнїй Европі грозить заміна лем з нуждов (*A. garzetta*), котра є але значно менша і к тому мать жовто зафарблены персты і у свадьбянім шатї і продовжены пірка на голові.

### Голос

На гнїздищах ґрявчіть проникавыма харчавыма звуками.

## Росшырїня

Належыть к найросшыренїшым видам чапель. Гнїздить в южній Канадї і на теріторії США, в южній і середнїй Европі, Африцї і на Близкым выходї. В остатнїх роках започали в Европі проникати веце на север, од року 1992 напр. реґуларно гнїздить в Нідерландах. Є то часточно перелїтный вид.

Про гнїздїня глядать россяглы тростинкы біля рыбників, озер, рік і мочарїв з поростами стромів.

## Годовля
Жывить ся хробаками, жабами, рыбами, малыма ссавцями, переважно пак мышами, а даколи і птахами і гадами. Уловкы глядать найчастїше у плыткій водї, даколи і на полях і луках, а то при помалым ходжіню або чеканём у нерушаючім поставлїню.

Є моноґамный і поглавно дозрївать у 2. роцї жытя. Знама є своїма наговорами, де самцї вказують свої продовжены парадны пірка на хырбетї. Гнїздить звычайно в колоніях, але і єднотливо, у середнїй Европі раз за рік од апріля до авґуста. Аж 1 метер велике гнїздо з тростинкы векшынов в недоступных терстинах. В єдній покладцї є пак 3-5 світло синїх, 60,1-44,6 мм великых яєць, на котрых сидять черяво обидвоми родічі 25-26 днїв. Молодята пак гнїздо опущають по 40-50 днях. Їх умертность є але дуже высока, другого рока ся не дожыє цїлых 75 % з них.

## Одношіня ку людям

Біла чапля была про свої білы пірка в минулости часто ловлена, што в многых областях США вело к їх выгублїню. В сучасности ся помалы вертать і до областей, де ся аж донедавна не находила.

### Референції



Катеґорія:Чаплёвы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Володимир Бучацькый

**Володимир Бучацькый** (20. юла 1885, Рыманів - 1963(?), Торонто, Канада) - історік Лемковины.

Ёго отець основав в Рыманові різбарьску школу. Кідь мав Володимир три рокы, отець го взяв до Сянока, де жыв до року 1944. Потім пішов до еміґрації до Канады. Ёго найвызначнїшы творы суть історічны роботы *В тривожних днях німецької окупації*, *Москвофільство на Лемківщіні*, *Лемки - українське гірьске племя* ці памяти *З моїх юних літ*.

## Література
* 
## Одказы
* Мґр. Володимир Бучацький. Лемківщина 
* Володимир Бучацький. ЛЕМКІВЩИНА. ІСТОРИЧНО-ПОБУТОВА РОЗВІДКА 

Катеґорія:Історіци
Федор Лабош

**Федор Лабош**,  *Fedor Laboš*, *24. януар 1902, Дюрдьов, Австро-Мадярщина – †5. новембер 1977, Загреб, СФРЮ — економ, историк, публициста серед Руснакох Войводины, автор многых статей и трьох монографий о войводинскых Руснакох.

## Биография
;Штудии:Походив з познатой священицкой фамилии. Основну школу закончив в Коцурѣ, де його отець служив яко священик. До гимназии ходив в Риецѣ и Вельком Бечкереку, а матуровав в Панчевѣ. Штудии продовжив на Економо-комерчной высшой школѣ в Загребу, де достав и докторат з економии в року 1928. В школском року 1926/27 перебывав в Парижу, де слухав выкладаня на познатой *École pratique des hautes études* (Практична школа высшых изгледовань) и писав докторску роботу. В Парижу на окремом семинарѣ зыскав тыж квалификацию професора французского языка.

;Робота:По закончѣню штудий працовав як економ в Здружѣню млинской индустрии в Београдѣ (1928–40); в департаментѣ цѣн горватской влады (1940–45) и Центрѣ економичного розвою Загреба (1945–68).

## Публикации
Др Федор Лабош ся уже як гимназиста заинтересовав историографиов и научныма выгледованями. Знав мадярскый, нѣмецкый, латинскый и французскый языкы, и то му помогало зберати информацию в архивах и библиотеках. Уже по одходѣ до пензии (1968) на основѣ позбераных материалох приготовив до печати свое животне дѣло.  *История Русинох Бачкей, Сриму и Славониї 1745–1918* (Вуковар, 1979) достала позитивну оцѣнку и была выдана два рокы по смерти автора. Окрем той книжкы выдав ещи двѣ: *Naš sustav cijena*  (Наша система цѣнотворѣня, 1943) и *Руснаци, доселєнє зоз Горнїци до наших крайох*. В роках 1921–1941 выступовав в рочнику *Руски календар* (Руски Керестур), а в далшых роках в часописѣ *Нова думка* (Вуковар) зоз статьями на темы истории, културы и газдовства Руснакох на южных землях.

## Жерела и одказы
* 
* 
* 
* 

## Референции

Катеґорія:Русиньскы історіци
Катеґорія:Економы
Богдан Загайкевіч

**Богдан Загайкевіч** (1887 - 20. авґуста 1967, Кренфорд, США) - науковый і громадяньскый дїятель.

Головный редактор Лемківского збірника, науково історічного часопису. Автор працы Матеріальна культура лемків північних схилів Карпат.

## Література
* 

Катеґорія:Русиньскы історіци
Ряд (біолоґія)

**Ряд** (латиньскы ***ordo***) є основна таксономічна катеґорія - єдиніця єрархічной класіфікації орґанізмів, утворена родинами (лат. *familia*). Єдна або дакілько родин творить класу (лат. *classis*). 

Сістематічна біолоґія і міколоґія традічно ужывають про таксономічны єдиніцї на уровни ряду усталены концовкы -*ales*. 

В зоолоґії є сітуація дакус інша – звычайно ся гев хоснують оріґіналны (часто вжыты) назвы без окремой концовкы, наприклад ряд *Carnivora* (шелмы).

## Референції

Катеґорія:Біолоґічна сістематіка
Бродуны

**Бродуны** (Ciconiiformes) є ряд птахів. Бродивы птахы жыють на краях рік. Не плавуть, бродять ся у плытчінах і зато мають довгы тонкы ногы і коло перстів узькы блановіты лемы проти пропадованю до болота. Жывлять ся їманём дрібных жывотин а нелем плаваючіх у водї. Переважну часть їх стравы творять рыбы, жабы, дрібны ссавцї і плазы.

## Референції


Катеґорія:Бродуны
Родина (біолоґія)

**Родина** (латиньскы *familia*) є основна таксономічна катеґорія єрархічной класіфікації орґанізмів утворена близкыма родами. 

Родины ся здружують до рядів.

## Референції

Катеґорія:Біолоґічна сістематіка
Катеґорія (біолоґія)

**Катеґорія**, точнїше **таксономічна катеґорія** (анґліцькы taxonomic rank), тыж **класіфікачна катеґорія** є абстрактный термін хоснованый в таксономії в біолоґії. Обще означує поставлїня таксону у таксономічній єрархії, іншыма словами уровень в єрархічній класіфікації.

## Основны таксономічны катеґорії

:

;Позначкы ку таблицї: 1 Хосноване в зоолоґії, в ботаніцї справила стоїть на уровни *оддїлу*. 2 Префероване в ботаніцї перед катеґоріёв *тіп*, котра є брана як за ідентічну.

## Екстерны одказы

* International Code of Botanical Nomenclature (Saint Louis Code), Electronic version (angl.)
* Mezinárodní kód botanické nomenklatury (Tokijský kód)
* The International Commission on Zoological Nomenclature (angl.)
* International Code of Zoological Nomenclature (Fourth Edition, effective from 1 January 2000) (angl.)
* Taxonomické kategorie (zoologického a botanického) systému
* How animals are given scientific names (angl.)

* List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature (angl.)
* Bacterial Nomenclature Up-to-date (angl.)

* Report from the Meeting with the Nomenclatural Code organisations at GBIF Secretariat, January 14, 2005 (angl.)
* Biological Nomenclature in the 21st Century (angl.)

## Референції

Катеґорія:Біолоґічна сістематіка
Біолоґічна класіфікація

**Біолоґічна класіфікація** є способ, якым біолоґы катеґорізують екзістуючі і вымерты виды орґанізмів. 

Модерна класіфікація мать свої корїня у сістемі, котру створив шведьскый природонауковець Карл Лінней. Тот роздїлив тогды знамы виды до ґруп за фізічныма характерістіками.

### Екстерны одказы
* Tree of Life project – проглядне перезераня дерева таксономічных єдиніць

### Референції


Катеґорія:Біолоґічна сістематіка
Катеґорізація

**Катеґорізація** - поступ, у котрім суть думкы і предметы розпознаваны і розлишованы. Катеґорізація значіть, же суть обєкты зґрупованы за шпеціфічным цілём, або властностёв. Катеґорії суть множины характерізованы ґрупов знаків, котры мають елементы сполочны. Ідеална катеґорізація представлює математічне одношіня міджі субєктівным і обєктівным знанём. Катеґорізація ся базує на выядрованю, проґнозах, дедукціях, рїшінях і вшыткых тпах інтеракції зо середовищом.

Екзістує много теорій і технік катеґорізації. Але в шыршім історічнім контекстї годен познати три ґенерації приступів до катеґорізації:
* Класічна катеґорізація
* Концептуалне зґрупованя
* Теорія прототіпу
## Референції

Катеґорія:Наукова метода
Катеґорія:Класіфікачны сістемы
Вид (біолоґія)

**Вид** (*species*) є основна катеґорія біолоґічной номенклатуры. З таксономічного погляду є найнизшов основнов катеґоріов єрархічной класіфікації орґанізмів.

Означує ся двословнов науковов назвов, ку котрій бывать припоєне **імя автора назвы** (т.є. імя того, што першыраз вид описав під тов назвов) і **рік опису**, напр.:

* *Elephas maximus* Лінней, 1758 (т.є. Слон індійскый, описаный Ліннеём 1758).
* *Capparis spinosa* Л., 1753 (т.є. капара терниста, описана Ліннеём 1753).
Дакотры найчастїшы імена ся пишуть скорочено (напр. *Лінней - Л*.). Імена компілаторів ся пак пишуть до скобок.

Виды ся ґрупують до родів, дакотры ся дїлять підвиды.

## Референції


Катеґорія:Біолоґічна сістематіка
Род (біолоґія)

**Род** (латиньскы *genus*) є надвидовый (інтершпеціфічный) таксон, т.є. є высшый як **вид**. Высшым таксоном як рід є **родина**. Рід належыть міджі таксоны основны (вид, рід, родина, ряд...), належыть до єрархічной ліннеёвской класіфікації з&nbsp;точно ограніченыма катеґоріями таксонів і прінціпами надряджености і підряджености.

Рід загорнює ґенетічно близкы виды на основі дослїджованой подобы:
* у рослин і низшых жывых творів – подобности квіток або поглавных орґанів,
* у высшых жывых творів – подобности костёвого апарату.
Кідь у&nbsp;перевірёваных орґанізмів є найджене достаточне чісло згодных ознаків, котры вказують на сполочне походжіня, (т.є. орґанізмы суть монофілетічны), суть заряджены до того самого роду. 

Кідь ся холем два виды не найдуть подля высше уведженого, створить ся лем рід про єдиный вид. Такый рід ся зове монотіпічный.

### Референції


Катеґорія:Біолоґічна сістематіка
Тіп (біолоґія)

**Тіп** (латиньскы ***phylum***) є основна катеґорія єрархічной класіфікації орґанізмів, высша як клас (*classis*) і низша як царьство (*regnum*). Прислушници істого тіпу суть все характерізованы знаками іншыма од прислушнуків другых тіпів. Дакілько тіпів творить царьство, закля што каждый тіп ся складать з єдной аж дакілько клас.

## Поужытя

Тіпічне є хоснованя той таксономічной єдиніцї в царьстві жывых творів. В припадї дакотрых другых еукаріотічных ґруп тыж годен тот термін поужыти, але звычайно ся не хоснує про рослины і грибы. Подля установлїня Міджінародного коду ботанічной номенклатуры є в ботаніцї катеґорія тіп дефініторічно кладжена на уровень катеґорії оддїлу (*divisio*). 
## Референції

Катеґорія:Біолоґічна сістематіка
Володимир Кубіёвіч

**Володимир Кубіёвіч** (23. септембра 1900, Новый Санч, Австро-Угорьско — 1. новембра 1985, Паріж, Франція) — вченый, ґеоґраф, історік, видаватель, дїятель.

Такой, як покончів школы ся став узнаным дослїджователём-науковцём. Ёго раннёв роботов є *Розміщення культур у Північних Карпатах* (1930). Потім выдав *Територія і людність українських земель* (1935). Важнов науковов роботов є *[[Лемковина|Лемківщина]], [[Сан|Посяния]], [[Холмщина]] і [[Подляхске воеводство|Підляшшя]]*. В роцї 1944 еміґровав до Паріжа.

## Література
* 

Катеґорія:Історіци