open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чоп

**Чоп** () — є місто на югозападнім рогу Закарпатьской области на западї Українї. Лежыть на граніцї з Мадярьском тай Словеньском на узкій смузї міджі ріками Тиса і Латориця, дас 25&nbsp;км на юг од областного центера Ужгорода.

## Історія
В часї міджівойновой Першой републікы Чеськословеньска належав Чоп к Словеньску; під політічный і судный район з резіденціов в Кралёвскім Хылмці. При передаваню Підкарпатьской Руси Совєтьскому Союзу в роцї 1945 належав як стратеґічный железнічный ґуз (стрїчають ся ту штрекы од Кошіць, Будапештї, Ужгорода і Мукачова) к теріторії выходного Словеньска, котре было передане СССР, і наперек тому же адміністратівно не лежало на земли підкарпаторуській.

## Обывателї
Жыє гев неповных 9000 людей, з них коло 40 % суть Українцї і Русины, 40 % Мадяре, решту пак Циґане, Росіяне, Білорусы, Словаци і Жыде.

## Значіня
Чоп є знамый передовшыткым зато, же є першов україньсков железнічнов станіцёв по приходї із Словеньска або Мадярьска (з Мадярьском є там і рядна драга і гранічный переход). Вєдно з Чєрнов над Тисов і Загоны так творять великый тай комплікованый железнічный ґуз, бо ся там стрїчать нормалный европскый розход шын (1435 мм) з російскым (1520 мм). Заставують ту влакы споюючі Братїславу, Кошіцї, Відень тай Будапешт а через Чоп, Мукачово а Львів з Київом а Москвов; тым ся ту выміняють подвозкы. Далша, менше затяжена штрека іде через Ужгород і Самбір до  Львова.

## Референції


## Екстерны одказы

* Офіціалный портал чопской містькой рады

Катеґорія:Міста Україны
Катеґорія:Населены пункты Закарпатской области
Табак

**Таба́к**, **таба́ка**, **дога́н** ці **довга́н** (*Nicotiana*) є род рослин з родины паслёновых. Походить з Америкы. Табак є тыж названя про знамый продукт з листя рослины. В листю є алкалоід нікотін, про котрый ся табак выужывать у формі циґарет тай іншых продуктів про курячів. До Европы ся табак дістав дякуючі Валтерови Релеіґови в часї панованя Алжбеты I.

## Фотоґрафії

Image:DunhillEarlyMorningPipeMurrays.jpg|Наторганый табак до люлькы - Дунгілл.
Image:DunhillLightFlake.jpg|Столоченый табак - Дунгілл.
Image:Melasse.jpg|Табак до водной люлкы.
Image:Tobaccoscalesinburgundy.JPG|Сыпаный табак і вагы в музею жывота в Бурґундії, Діжон, Франція.

## Референції


## Екстерны одказы
* Botanika Wendys
* Botany.cz


Катеґорія:Дроґы
Катеґорія:Псіхоактівны рослины
Америка

**Амери́ка**, або по лемк. **Гамери́ка** є другый найвекшый із шестёх контінентів на Земли. Є то єдиный контінент, котрого цїла теріторія лежыть на Западній півкулї тай разом (тыж як Африка) на южній і северній півкулї. Традічным датумом обявлїня Америкы Европанами є рік 1492, коли на берегы того контінента приплавала флотіла керована Кріштофом Колумбом. З Европы але з великов правдоподобностёв стали на америцьку землю як першы Вікінґы, а то уж о дакілько сто років оперед Колумбом.

З фізічно-ґеоґрафічного погляду ся выдрізнять Северна, Середня і Южна Америка, якы од ся дїлить Тегуантепецька, респ. Панамска шыя. Западны побережа омывать Тихый океан, выходны Атлантичный океан, на северї контінент засягує ай до Северного ледового океана. Америка закрывать 8,3 % поверьхнї Земли (28,4 % певнины) тай жыє в ній дас 14 % людской популації (900 міліонів).

## Референції


Катеґорія:Контіненты
Повінь

**Повінь** є природна катастрофа, запрічінена вылятём великого множества воды по країнї мімо русла рік. Їй резлутатом можуть быти вшелияк великы шкоды на маєтку, еколоґічны шкоды ці жертвы на людьскых жывотах.

## Референції


## Екстерны одказы
Вєтнамска война

**Вєтнамска война** быв озброєный конфлікт, якы міджі роками 1964 і 1975 проходив на теріторії Вєтнаму (днесь єдиного штату) а в пригранічу сусїднїх країн (Камбоджа і Лаос). На югу Вєтнаму ішло о поземну войну, на северї пак конфлікт мав подобу бомбардованя. США тай дакотры далшы країны (Австралія, Новый Зеланд, Южна Корея, Тгайско і Філіпіны) помагали южному Вєтнаму, котрый воёвав проти северному комуністічному сусїдови. Того пак підтримовав штаты выходного блока, вызначну роль мала ай партізаньска комуністічна орґанізація Народна фронта ослободжіня Южного Вєтнама (знама під назвов Вєтконґ), матеріалну підпору забеспечовала ай Кітай тай Совєтьскый союз.

У Вєтнамі є тот конфлікт знаёмый як „америцька война“. Інтервенція США у Вєтнамі значіка остатню ескалацію тридцятьрочного озброєного кофлікта, якый започав в роках 1945 і 1946 одпором вєтнамскых комуністів тай другых ґруп проти перебываню, респ. навернутю французького колоніалного панованя. Зато ся часто описує рік 1957 як початок вєтнамской войны.

## Референції


## Екстерны одказы

* Война у Вєтнамі 1964-1975 - I.- XIX. часть palba.cz
* Знимкы з USS Midway по евакуації Сайґона rozlobenimuzi.cz
* Оловяный лайбик (Full Metal Jacket)/режія Стенлі Кубрік

Катеґорія:Войны США
Катеґорія:Войны 20. стороча
Октоброва револуція

**Октоброва револуція** (інакше тыж **Большевицька револуція**, **Російска револуція** або **Велика октоброва соціалістічна револуція**) быв озброєный переворот, проведженый в Росії 7. новембра 1917 (25. октобра подля юліяньского календаря, якый тогды в земли платив). З ініціатівы лідера колишнёй большевицькой фракції Російской соціално демократічной партії В. І. Леніна была прирыхтована акція, яка вызначно овплывнила цїлосвітове дїяня в 20. сторочу. Тыж то быв початок громадяньской войны в Росії, слїдоване створїнём Совєтьского Союза тай росшырїня соціалізму на велику часть світа.

## Референції


## Література
* Маліа, Мартин, *Sovětská tragédie*, Прага 2004.
* Пайпс, Річард, *Dějiny ruské revoluce*, Прага 1998.
* Сервіс, Роберт, *Lenin. Životopis*, Прага 2002.
* Троцькый, Лев Давідовіч, *Dějiny ruské revoluce*, том 1–3, Прага 1936.

## Екстерны одказы

* Выняткы з Троцького Історії російской револуції
* Велика октоброва соціалістічна револуція - відео з ціклу Чеськой телевізії 

Катеґорія:История России
Катеґорія:Револуції
Націстічне Нїмецько

**Націстічне Нїмецько**, офіціалнов назвов **Нїмецька ріша** () в роках 1933 аж 1943 а **Великонїмецька ріша** () од рока 1943 до ёго кінце в роцї 1945, неофіціално кликаный тыж як **Третя ріша** ()&nbsp;— ці просто Ріша, є означіня нїмецького штату в часї панованя націстів.

## Одказы

### Референції


Катеґорія:Заниклы штаты Германии
Катеґорія:История Германии
Народ

**Народ** выражать
* велику громаду людей, якых споює тоты самый язык, култура або історія
* обывательство єдной державы
* середню тай низшу верству громады (простый народ)
* згромаджіня особ на літурґії

## Референції

Катеґорія:Етноґрафія
Катеґорія:Соціолоґія културы
Нікотін

**Нікотін** є силно токсічный, бесфаребный, олїёвый матеріал. Є то рослиновый, пірідіновый алкалоід обсягнутый в табаку. В табаковім листю є вязаный на кіселіну ябкову тай кіселіну цітронову. Свижый є без вонї, інакше неприємно вонить. Мать печачій смак. Мать стімулачны і повольны ефекты. Хоснованя нікотіна як псіхотропного матеріалу є вязано на табак. Ужывать ся у формі курїня, жвяканя ці шнупаня табака.

## Референції

Катеґорія:Алкалоиды
Катеґорія:Рослиновы токсіны
Катеґорія:Дроґы
Катеґорія:Курїня
Катеґорія:Орґанічны злученины
Циґаретля

**Циґаретля** є табаковый продукт – дрібно насїченый табаковый мікс спакованый в циґаретлёвім паперику. В сучасности суть промыслово вырабляны циґаретлї векшынов з філтром. Табак в циґаретлях є мішанинов табаків (аж 30 файт) вшелиякого походжіня з різныма поступами ферметації а далшых інґредієнцій. Выслїднїй мікс робить смак різным маркам циґарет. Творить го табак насїченый на барже тонкы нитковы смужкы з высокым обсягом ламіны тай з мінімалным множеством фраґментів ламіны. Днесь векшына циґарет хоснує рїз 0,9 мм. ЯК є грубшый рїз, пак є міцнїше і пахнячіше курїня і разом векше творїня частіцёвой фазы.

## Референції


Катеґорія:Табак
Катеґорія:Курїня
Катеґорія:Карціноґены
NGC 1

**NGC 1** є шпірална ґалаксія далеко дас 190 міліонів світловых років і росположена в сосвіздю Пеґаса. 

## Одказы

## Референции

0001
Катеґорія:NGC обєкты
Народность

**Народность** є приналежностёв к істій нації, причім націов ся розумить громада, на котрій створёваню мають найвекшый вплыв сполочна історія, култура тай сполочна теріторія а котрой члены мають тыж усвідомлїня соналежности з тов громадов.

Даколи ся народность становлює од державы або области, де ся чоловік народив або прожыв дїтинство, од походжіня предків, особливо матери, або од културы, котры собі чоловік адаптовав а з яков ся ідентіфікує. Народность чоловіка ся годна змінити в часї жывота, особливо кідь жыє в другім народностнім середовищу, як выріс.

Ґенерално годен повісти, же значіня того терміна є тяжко дефіновати. Мінило ся в історії і є різне і ґеоґрафічно.

## Референції


Катеґорія:Етноґрафія

Катеґорія:Політічна філозофія
Катеґорія:Іміґрація
NGC 4

**NGC 4** є ленчова ґалаксія росположена в сосвіздю Рыб.

## Одказы
### Референції



Катеґорія:Ленчовы ґалаксії
Катеґорія:NGC обєкты
NGC 20

**NGC 20** є ленчова ґалаксія далеко дас 190 міліонів світловых років і росположена в сосвіздю Андромеды. Даколи є означована як NGC 6 але є то тот самый обєкт.

## Одказы
### Референції



Катеґорія:Ленчовы ґалаксії
Катеґорія:NGC обєкты
NGC 7

**NGC 7** є шпірална ґалаксія далеко дас 67 міліонів світловых років і росположена в сосвіздю Сохаря.

## Одказы
### Референції



Катеґорія:Шпіралны ґалаксії
0007
NGC 8

**NGC 8** є двозвізда росположена в сосвіздю Пеґаса.

## Одказы
### Референції



0008
Катеґорія:Двозвізды
NGC 5

**NGC 5** є еліптічна ґалаксія далеко дас 236 міліонів світловых років і росположена в сосвіздю Андромеда.

## Одказы
### Референції



Катеґорія:Еліптічны ґалаксії
Катеґорія:NGC обєкты
NGC 14

**NGC 14** є неправилна ґалаксія далеко дас 45 міліонів світловых років і росположена в сосвіздю Пеґаса.

## Одказы
### Референції



Катеґорія:Неправилны ґалаксії
Катеґорія:NGC обєкты
Културна револуціа

Кітайска **културна револуція**, цїлов назвов **Велика пролетарьска културна револуція** () — была політічна кампань офіціално започата в Кітаю міджі роками 1966 і 1969 лідром КП Кітаю Мао Цзедуном. Їй вплыв але тырвав аж до Маовой смерти в роцї 1976.

В часї културной револуції мало дійти к великым змінам в громадї тай їй модернізації. Приводила але смерть тісячам людей, якы ся стали жертвами гублїня червеных ґард, розбитя економікы і величезны страты на културній дїдовизнї. Културна револуція є зато днесь брана як єдна з найнещастных доб модерной кітайской історії. В згодї з комуністічнов партіов Кітая ішло о катастрофічный прояв ултралївого напряма і велика часть жертв културной револуції была в 80. роках регабілітована.

## Референції


Катеґорія:История Китая
Катеґорія:Демоціды
Велика депресія

**Велика депресія** (або тыж Велика економічна депресія) є означіня про пропад акцій на америцькій бурзї тай слїдуючій економічный колапс в роцї 1929.

В резултатї того краху ся фактічно роспали економікы на цїлім світї мімо Совєтьского союза. В часї крізы собі велё людей думало, же капіталізм скінчів а пришли к усвідомлїню же виновата є демократічна сістема. Тото схосновали головно фашісты ай комуністы, якы обіцяли впаджіня демокрації і настолїня певных сістем. Велика депресія скінчіла аж в половинї 30. років 20. стороча.

### Екстерны одказы

## Референції

Катеґорія:Економічны крізы
Катеґорія:1929
Прилукы

**Прилукы** є місто в Українї,  Чернїгівска область. Находить ся на берегах ріки Удай, 165 км по штрасї и 150 км по желїзному путёви од Чернїгова. Жыє тамкы 52 000 жытелїв. Перше ся споминать у 1085 роцї.

Катеґорія:Міста Україны
Катеґорія:Чернїгівска область
Воскресїня Хріста

**Воскресїня Хріста** — воскресїня Ісуса Хріста з мертвых по трёх днях по смерти є централнов доктрінов в хрістіанстві, яка вігом стороч проповідала язычникам і є найвызначнїшов подїёв (і святом, знаным як Пасха ці Великдень) хрістіяньской громады. Апостол Павло повив, же як бы не быв Хрістос воскрес, тогды бы вшытка хрістіаньска віра была бы даремна:  

Згодно з Павлом, вшытка хрістіяньска віра залежыть од воскресїня Хріста. Хрістіане шторік святкують воскресїня Хріста як час найбівшого свята літурґічного рока - Великодня.

## Референції

## Жрідла про довірыгодность Воскресїня Ісуса Хріста

Джош Макдауел. Свідчіня о воскресїню

Катеґорія:Ісус
Катеґорія:Хрістіанство
Лідневі

**Лідневі** (*lydnevi*) є умелым славяньскым языком, котру створил чеськый языкознатель Лібор Штемон.

## Референції


Катеґорія:Умелы языкы
Катеґорія:Славяньскы языкы
Дінастія Мінґ

**Дінастія Мінґ** пановала в&nbsp;Кітаї в&nbsp;роках 1368–1644, на югу країны із приверженцями ся утримали аж до рока 1661. Была остатнёв кітайсков народнов дінастіов, по нїй наступила дінастія Чхінґ. 

Їй заснователём быв Чу Юан-чанґ, лідер повстаня проти монґольскій дінастії Юуан. Він тай ёго наступцї підоймули Кітай к довгодобій господарьскій просперітї і політічній стабілітї. Бігом добы дякуючі поліґамії звычайной у высшых верствах кітайской громады выросло чісло мужскых членів на 100 000. З політікы але были, окрем царїв і настуцїв трона, в інетересїї стабіліты панованя вылучены. 

Од кінце 16. стороча господарьскы проблемы і з них выплываючі повстаня принесли ослаблїня мінґской моці, яке выужыли в роцї 1644 Маджуове на переворот і перебратя моци в Кітаї. 

## Екстерны одказы

Катеґорія:Китайскы династии
Катеґорія:Середновік
Великдень

**Вели́кдень**&nbsp;— день, в якый хрістіане ославують Воскресїня Ісуса Хріста, што ся стало на третїй день по ёго смерти, причім за день смерти ся бере день першый. Свято называють тыж **Пасха** або **Паска**. 

Є найважливішым хрістіяньским святом, котре выказує радость з поводу перемогы Божого сына над Смертёв тай вічным Забытём. У Воскресїню хрістіане видять потверджіня жывота по смерти, што є головным обсягом святкованя.

## Датум святкованя

## Референції

Катеґорія:Посувны святкы
Воскресїня

**Воскресїня мертвых** — понятя, яке існує в богатёх реліґіях, міфах. Є частинов уявлїнь про загробный жывот. В хрістіанстві є доґма про воскресїня єднов з ґрунтовых.

## В Біблії

В Біблії є описано 7 припадів воскресїня з мертвых і 1 припад воскресїня.

* Воскресїня юнака Ілією
* Воскресїня дїтины Єлисеєм
* Воскресїня чоловіка дотыком до кісток Єлисея
* Воскресїня дївкы Яіра Ісусом
* Воскресїня Ісусом сына вдовы біля ворот Капернауму(Лк. 7: 12-16).
* Воскресїня Лазара Ісусом — до воскресїня быв Лазар мертвый штири дни і быв похованый еґіпетьскым звычаём в яскынї, закутаный погребальныма пеленами.
* Воскресїня Хріста
* Воскресїня Тавіфи Петром
* Воскресїня Євтиха Павлом

## Референції


## Література

*  Albert J. Hebert. Saints Who Raised the Dead. True Stories of 400 Resurrection Miracles. 335 pp. PB. Impr. 77 Illus. ISBN 5484
2009

## Подѣи
* 29. януар — объявлена планетка (343000) Ийонтихый.
* 26. юл — в Бѣлках отворили памятник Ивану Фирцакови “Кротону”, шпортовцю, циркусовому артистѣ

## Уродили ся

## Умерли
* 11. януар — Милан Руфус — вызначный словацкый поет, есеіста, літературознатель, товмач.
* 11. юл — Федор Ковач, педагог, историк литературы, перекладатель и културно-сполоченскый дѣятель украинской народностной ориентации в Словакии
* 22. новембер — Яромир Горжец, чешскый поет, писатель, новинарь и публициста.
* 23. децембер — Ернест Контратович, подкарпатскый малярь и педагог.
2012

## Подѣи
* 3. юл — парламент Украины прияв закон  о меншиновых языках, котрый меджи меншиновыма языками нотуе и русинскый (статья 7, точка 2).

## Уродили ся

## Умерли
* 30. апрѣль — Юлия Зейкан, новинарька, писателька, сполоченска активистка.
* 25. август — Нил Армстронг, америцкый астронавт, первый чоловѣк, што выступив на Мѣсяць.

## Референции
2005

## Подѣи
1. децембер — Утворив ся Пермськый край в результаті зкапчаня Пермскої области и Комі-Пермяцького автономного округа.

## Уродили ся

## Умерли
* 7. януар  — Степан Жупанин, педагог и поет.
* 2. апрѣль — Папа Йоан Павел ІІ.
* 17. юн — Михал Ковач, русинскый поет и писатель Войводины.
* 2. октобер — Орест Дубай, академичный малярь, еден з найвызнамнѣйшых русинскых графикох XX. стороча в Словакии.
* 7. новембер — Василь Турок-Гетеш, русинскый драматик, театралный режисер, активиста народной оброды.
* 9. новембер — Иштван Удвари, мадярскый слависта и педагог.
2004

## Подѣи
* 1. май — Мадярщина, Кипр, Латвия, Литва, Малта, Польща, Словакия, Словения, Чехия и Естония вошли до Европской унии.

## Уродили ся

## Умерли
* 24. септембер — Василь Гомоннай, педагог, професор, доктор педагогичных наук, заслуженый учитель Украины.
2000

## Подѣи
* 21. май — В Мукачовѣ громада отворила памятник Кирилу и Методию роботы скулптора Ивана Бровди, см. (№ в каталогу ГО «Вікімедіа Україна»: 21-104-0042)
* 19. октобер — Ужгородска державна универзита была преименована на Ужгородску народну универзиту.

## Уродили ся

## Умерли
* 23. май — Степан Фодор, професор Ужгородской универзиты, вызнамный флориста Карпат.
1998

## Подѣи
* 26. фебруар — объявлена планетка (33158) Руфус.

## Уродили ся

## Умерли
* 16. марец — Дерек Бартон,британскый хемик, Нобелов лавреат з хемии (1969)
* 12. юл — Юрий Костюк, подкарпатскый педагог, композитор и културный дѣятель.
* 4. август — Сак, Юрий Михайлович, ужгородскый классичный филолог, товмач латиноязычных творов подкарпатскых писательох
* 30. август — Михаил Михалина, вызнамный шпортовець Подкарпатской Руси, Мадярщины и Украины, заслуженый майстер шпорта СССР.
1994

## Подѣи
* 19. януар — объявлена планетка (8103) Ферми.
* 27. май — Александр Солженицын триуфално вернув ся до России по другом выгнаню.
* 20. юл — Александр Лукашенко наступив до функции президента Бѣлоруси.
* 28. новембер — в Норвегии ся одбыв другый (первый в 1972) референдум о вступѣ до ЕУ, на котром векшина отвергла членство в унии.

## Уродили ся

## Умерли
* 24. фебруар — Ладислав Мнячко, словацкый писатель, новинарь, публициста
* 11. апрѣль — Юрий Станинець, священик, писатель.
* 15. май — Василь Зозуляк, писатель, сполоченскый активиста Пряшовского края.

Катеґорія:Рокы
1996

## Подѣи
 
## Уродили ся
* 18. марец — Одисеас Елитис, грецкый поет, Нобелов лавреат.

## Умерли
* 15. януар — Анна Галгашова, людова писателька, фолклористка
* 3. апрѣль — Йосиф Архий, педагог, подкарпатскый поет.
* 29. май — Антонин Мркос, чешскый астроном.
* 23. децембер — Иван Парканий, русинскый патриот, министер ЧСР и губернатор Подкарпатской Руси.
* 30. децембер — Володимир Гошовскый, подкарпатскый музикант, фолклориста.
1995

## Подѣи
* 21. апрѣль — объявлена планетка (10173) Ганзелказикмунд.
* 27. новембер — в Братиславѣ створене Здружѣня интелигенции Русинох Словакии, сполоченска културна организация Русинох.
 
## Уродили ся
* 9. септембер — Петер Пучек — професіоналный словацькый фотбаліста. 

## Умерли
* 30. юн — Георгий Береговой, козмонавт СССР.
* 5. август — Кирил Галас, поет, педагог, лингвиста, литературознатель
1892

## Подѣи
* Перва упоминка о селѣ Берегы.
* 12. септембер — Максим Горькый, зачинаючый русскый писатель, опубликовав в новинцѣ *Кавказ* в Тифлису свое перве повѣданя *Макар Чудра*. 

## Уродили ся
* 14. марец — Йосиф Ернест Гомичко, русинскый педагог, и церковный дѣятель.
* 7. май — Йосип Броз Тито, комунистичный дѣятель, военскый везирь, президент югославского штату (1953–1980).
* 31. май — Константин Паустовскый,  русскый совѣтскый писатель и новинарь.
* 13. октобер — Стефан Фенцик, педагог, новинарь, политик, композитор, автор музикы русинской гимны.
* 20. новембер — Емилиан Грабовскый, малярь, график.

## Умерли
* 26. марец — Волт Витман, америцкый поет, публициста и новинарь; еден зо закладательох модерной америцкой поезии, пионер вольного верша.
1873

## Подѣи
* 11. децембер — во Львовѣ створене Научне товаришство Шевченка.

## Уродили ся
* 26. януар — Иван Гендер-Суходольскый, писатель, педагог,  русинскый сполоченскый дѣятель.
* 30. марец — Василь Масцюх, священик, професор, теолог, Апостолскый Администратор Лемковины.

## Умерли
1872

## Подѣи

## Уродили ся

## Умерли
* 20. апрѣль — Андрей Сладкович, словацкый евангелицкый священик, поет, литературный критик, публициста и перекладатель.
* 3. новембер — Михайло Висаник, медик русинского роду, реформатор австрийской психиатрии.
1991

## Подѣи
### [[Януар]]

### [[Фебруар]]

### [[Марец]]

### [[Апріль]]
* 11. апрѣль — на хыжи, де ся родив Адолф Добрянскый (грекокатолицка фара) святочно отворили памятну таблу.
### [[Май]]

### [[Юн]]
* 25. юн — Словения и Хорватия выголосили штатну независлость, з чим ся зачав де юре роспад Югославии.
### [[Юл]]
* 1. юл — в Празѣ, Чехословакия державы членкы роспустили военный блок Варшавскый пакт.
### [[Авґуст]]
* 24. авґуст — проголошіня независлости Україны од СССР.
### [[Септембер]]
* 6. септембер — объявлена планетка (13069) Умбертоеко.
* 8. септембер — за резултатами референдума югославска република Македония выголосила штатну независлость од СФРЮ.
* 28. септембер — по заказѣ КПСС на своем XXII. конгресѣ самороспустив ся и ВЛКСМ, обычайно познатый як комсомол, бойова резерва партии.
### [[Октобер]]

### [[Новембер]]
* 26. новембер — Азербайджанска Совѣтска Социалистична Република ликвидовала Нагорнокарабашску автономну область (НКАО), што была створена в року 1923 про арменску меншину.
### [[Децембер]]

## Уродили ся
### [[Януар]]

### [[Фебруар]]

### [[Марец]]
* 8. марец — Ивлєєва, Настя, російска телеведуща, блоґер, актріса.
### [[Апріль]]

### [[Май]]

### [[Юн]]

### [[Юл]]

### [[Авґуст]]

### [[Септембер]]
1. септембер — Михайлов (репер), чеськый репер з українськым коріньом и єдна з выразных фіґур модерного брненського хіп-хопа.
### [[Октобер]]

### [[Новембер]]

### [[Децембер]]

## Умерли
### [[Януар]]

### [[Фебруар]]

### [[Марец]]

### [[Апріль]]

### [[Май]]

### [[Юн]]

### [[Юл]]

### [[Авґуст]]

### [[Септембер]]

### [[Октобер]]
* 20. октобер — Василь Федак, русинскый шпортовець, шпортовый новинарь, администратор и тренер.
### [[Новембер]]

### [[Децембер]]
* 30. децембер — Антон Кашшай, малярь подкарпатской школы малярства, носитель честного титула «Народний художник України»
1891

## Подѣи
* 11. октобер — в Штокголму отворив ся первый во свѣтѣ етнографичный музей под голым небом, названый *[[Сканзен (Штокголм)|Сканзен]]*.

## Уродили ся
* 23. януар (11. 01 Юл. кал.) — Павло Тычина, украинскый совѣтскый поет и высокый штатный урядник.
* 25. май — Адалберт Ерделій, вызнамный малярь, заснователь підкарпатьской малярской школы. 
* 23. юн — Владислав Ванчура, писатель лѣвой ориентации, чия творба звязана з Подкарпатсков Русьов.
* 2. октобер — Йосиф Бокшай, вызнамный малярь, ілустратор, заснователь підкарпатьской малярской школы, педаґоґ. 
* 2. новембер — Александер Маркуш, писатель, педагог, фолклориста.

## Умерли
* 16. август — Иван Наумович, галичско-рускый писатель, сполоченскый дѣятель, священик, выдаватель.
* 27. септембер — Иван Гончаров, русскый писатель и литературный критик.
1868

## Подѣи
* 6. юл — в землях австрийской коруны приятый закон о адвокатах, котрым заведена повна вольность адвокатства з пожаданями: докторат з права, 7-рочна практика при судѣ, испыт перед высшым судом; закон быв на силѣ до року 1919.
* 14. новембра — дуалистична монархия, Австрії и Мадярска кральовства достала официалну назву Австро-Мадярщина.

## Уродили ся
* 10. марец — Михайло Поливка — педагог и школный администратор серед Русинох Войводины, автор учебникох, дѣточый писатель, публициста. 
* 28. марец — Максим Горькый, русскый писатель, прозаик, драматик, поет.
* 18. май — Николай II. (Росія), послїднїй всеросійскый імператор.
* 14. юн — Карл Ландштайнер,  австрийскый и америцкый дохтор, хемик, имунолог, инфекциониста.

## Умерли

## Референции
1845

## Подїї

## Уродили ся

## Умерли
* 21. октобер — Николоз Бараташвили, грузинскый поет-романтик.

Катеґорія:Рокы
1834

## Подѣи

## Уродили ся
* 6. марец — Фридрих Мюллер — австрийскый лингвиста; еден з найвекшых авторитетох в лингвистицѣ и етнографии своей добы

## Умерли
* 11. децембер — Йоанн Фогараший, подкарпатскый русинскый етнограф, языкознатель, священик и педагог.

Катеґорія:Рокы
1831

## Подѣи

## Уродили ся
* 7. януар — Гайнрих фон Штефан, реформатор пошты, закладатель ''Свѣтовой поштовой унии''.
* 7. октобер — Еммануил Грабарь, русинскый сполоченскый дѣятель, посланець парламента, зять Адолфа Добрянского, отець российскых правника Владимира и маляря Игоря Грабарьох.

## Умерли

Катеґорія:Рокы
1826

## Подѣи

## Уродили ся
* 26. януар — Иван Наумович, галичско-рускый писатель, сполоченскый дѣятель, священик, выдаватель.

## Умерли

Катеґорія:Рокы
1825

## Подѣи
* 25 август — Уругвай зыскав независимость од Бразилии.

## Уродили ся

## Умерли

Катеґорія:Рокы
1823

## Подѣи

## Уродили ся
* 1. януар — Шандор Петефи, вызнамный мадярскый поет.

## Умерли

Катеґорія:Рокы
1822

## Подѣи

## Уродили ся
* 6. януар — Гайнрих Шлиман, бизнисмен, археолог, объявитель Трои , Микен и Тиринсу.
* 27. децембер — Луі Пастер,  французькый біолоґ, хемік і доктор.

## Умерли
1839

## Подѣи

## Уродили ся

## Умерли
* 7. апрѣль (26. марец Юл. кал.) — Юрий Венелин, российскый и болгарскый историк и публициста, еден из основательох славистикы.
1836

## Подѣи
* Археологы найшли в районѣ Царицына (днесь Волгоград) позостаткы Сарай-Берке, знищеного главного города Золотой Орды.

## Уродили ся
* 22. август — Юлий Фирцак, епископ Мукачовской грекокатолицкой епархии (1891–1912).

## Умерли

Катеґорія:Рокы
1820

## Подѣи

## Уродили ся
* 4. фебруар — Божена Ньемцова, чешска писателька.
* 31. марец — Андрей Сладкович, словацкый евангелицкый священик, поет, литературный критик, публициста и перекладатель.

## Умерли

Катеґорія:Рокы
1807

## Подѣи

## Уродили ся
* 11. януар — Езра Корнелл, америцкый бизнисмен, вынаходник, меценаш.
* 4. юл — Джузеппе Гарибалди народный герой партизанской войны, приспѣвшой к вытворѣню Кральовства Италии.

## Умерли
1805

## Подѣи

## Уродили ся
* 2. апрѣль — Ганс Кристиан Андерсен, данскый приповѣдкарь

## Умерли
1818

## Подѣи

## Уродили ся
* 3. фебруар — Богуш Носак Незабудов, евангелицкый священик, романтичный поет, новинарь, перекладатель, нотарь, активный участник словацкого народностного руху.
* 4. апрѣль — Томас Майн Рид, англицкый писатель, автор авантурных романох и повѣстей.
* 17. апрѣль — Александр II. Николаевич, передпослѣдный российский император.
* 5. май — Карл Маркс  — нѣмецкый филозоф, политичный публициста, критик класичной економии, теоретик роботницкого руху, социализму и комунизму.
* 1. юл — Игнац Земмелвайс, мадярскый дохтор нѣмецкого походжѣня, пионер антисептичных методох в медицинѣ.

## Умерли
NGC 16

**NGC 16** є ленчова ґалаксія далеко дас 146 міліонів світловых років і росположена в сосвіздю Пеґаса.

## Одказы
### Референції



Катеґорія:Ленчовы ґалаксії
Катеґорія:NGC обєкты
NGC 17

**NGC 17** є шпірална ґалаксія далеко дас 265 міліонів світловых років і росположена в сосвіздю Велёрыбы. 

## Одказы
### Референції



Катеґорія:Шпіралны ґалаксії
NGC 18

**NGC 18** є двозвізда росположена в сосвіздю Пеґаса. 

## Одказы
### Референції



0018
Катеґорія:Двозвізды
NGC 29

**NGC 29** є шпірална ґалаксія росположена в сосвіздю Андромеды. Даколи є означована як NGC 21.

## Одказы
### Референції



Катеґорія:Шпіралны ґалаксії
1801

## Подѣи
* 1. януар
** униов Кральовства Великой Британии з Кральовством Ирскым взникло Споене кральовство Великой Британии и Ирландии.
** объявлена планета Церера, котра ся выявила первым объявленым астероидом.

## Уродили ся

## Умерли

Катеґорія:Рокы
NGC 25

**NGC 25** є ленчова ґалаксія росположена в сосвіздю Фенікса.

## Одказы
### Референції



Катеґорія:Ленчовы ґалаксії
Катеґорія:NGC обєкты
Зебра

**Зебра**, то дашто такого як кінь, але мать такы чорны і білы пругы. 
 
Знаєме три другы зебры: зебра кваґа (Equus quagga), зебра Ґревиго (Equus grevyi) і зебра гірська (Equus zebra). Шыткы три другы жыють лем в Африке.

Катеґорія:Ссавцї
Жирафа

**Жирафа** (*Giraffa camelopardalis*), то дашто такого як кінь, але мать такый довгый карк.

Жирафа є высока 5-6 метрів, їсть рослины і жыє в Африцї. Знаєме девять піддругів, котры ся розрізняють взорами скуры.

Катеґорія:Ссавцї
Крокодил

**Крокодил** (родина *Crocodylidae*), є родина ряду Крокодилообразных.
Маковіця (реґіон)

"Маковіця" є теріторія на днешнім Словеньску, оперед Шаріськой жупы, теперь загорнює окресы Свідник і Бардеёв.

## Література
*
Маковіця (ансамбель)

**Маковіця** є народный русиньскый фолклорный колектів. Заснованый быв року 1956 і належыть міджі найстаршы народностны народно-умелецькы колектівы. Выступує як на домашнїм ґрунтї так і за граніцями Словеньска.

## Жрідла
Фолклорный ансамбель Маковіця
NGC 28

**NGC 28** є еліптічна ґалаксія росположена в сосвіздю Фенікс.

## Одказы
### Референції



Катеґорія:Еліптічны ґалаксії
Катеґорія:NGC обєкты
NGC 30

**NGC 30** є двозвізда росположена в сосвіздю Пеґаса. 

## Одказы
### Референції



Катеґорія:Шпіралны ґалаксії
0030
Фолклор

**Фолклор** (з анґліцького folklore – *народны знаня*) означать проявы народной културы, якы ся сокотять на істій теріторії по предках. Фолклор може быти або словный (напр. приповідкы, ці леґенды), но тыж і спів (наприклад спів даякых співанок односячіх ся ку конкретным добам), драматічный фолклор (народный театер), ці танцї. 

Фолклорны звычаї ся тыкають цїлой шоры різных подїй. Часто суть присвячены тому, што ся одбывать бігом рока (жнива, Різдво, Великдень), або бігом жывота людей (народжіня, свадьба, погріб). 

Фолклорны проявы зачали чезнути з приходом модерной технікы; такой як ся зачало шырити уменя і записаный текст, якый люде уж были годні чітати, не было уж простору про властну народну творчость. В тых часах (19. стороча) ся цїлый ряд дослїджователїв пробовав документовати фолклорны звычаї з одлеглых кутів Европы. Їх робота приспіла до ґрунту фолклорістікы і етнолоґії, єднак тыж к підоймутю знаня о селї. Оперед было село внимане як завергнутягодне місце, много обродженцїв і културно дїяльных особ в своїм поглядї ся обернуло. Про Европу 19. стороча были народны мотівы з гор, сїльского середовища або далекых місц дашто нове, незнаме і выкликало велику одозву. Богатство народных звычаїв започало быти швыдко розумено як народна дїдовизна, з яков ся могли чісленно выникаючі народы добрї ідентіфіковати. 

Фолклор ся проявує і в матеріаловым выражіню – як малярство, архітектура, руков вырабляны продукты або і ґастрономія.

## Повязаны статї
* Фолк
* Народна музика

## Референції

Катеґорія:Фолклор
Романтізм

**Романтізм** є умелецькый і філозофічный напрям і жывотне одношіня евроамерицькой културы кінце 18. стороча і початку 19. стороча. Фундаментовыма камінями суть емоція, індівідуаліта (і індівідуалне зажытя) і душа (особливо мучена душа). Романтізм выник як реакція на монопол розума у філозофії просвітництва, строгость антікы іншпірованого класіцізму. Базовы імпулзы глядав в давнинї (преважно в середовіку) а в екзотічных землях.

Против освітницькому розуму романтізм ставлять часто (про романтізм скоро все) іраціоналне почутя, против желаню знати і познати желаня прожыти і зазнати, против ясній і знамій містерії і таємніцї, против раціоналітї фантазії. Просвітницькый оптімізм проґресу вычеряла безнадїя і завзятя к (тыж даремній) жертві. Тоты характерістікы суть призначны окремо про романтічне уменя (образотворче уменя, музика), а і жывотны одношіня.

Понятя романтізм было створене на основі слова роман, значіть од означіня літературного жанру, якый в 18. сторочу започав богато обсяговати і псіхолоґічны (сентіменталный роман) ці містічны (ґотічный роман) елементы.

## Референції

Катеґорія:Романтізм
Етнолоґія

**Етнолоґія** (з ґрецького *етгнос*, племено, народ, і *лоґія*, наука) є соціална наука, яка ся занимать порівновачім штудіом култур і громад. Выникла як продовжованя етноґрафії, коли ся вказала потреба накопеный етноґрафічный матеріал сортовати і порівнати. Даколи ся терміны етнолоґія і етноґрафія хоснують як сінонімы. Днесь ся місто етнолоґії повжывать частїше назва културна і соціална антрополоґія.

## Одказы
### Референції


### Повязаны статї
* Антрополоґія
* Етноґрафія
* Културна ґеоґрафія
* Културна і соціална антрополоґія

### Література
* J. Copans, *Základy antropologie a etnologie*. Praha: Portál, 2001 - 124 s. ISBN 80-7178-385-4
* P. Lozoviuk, *Evropská etnologie ve středoevropské perspektivě*. Pardubice: Univerzita Pardubice, 2005 - 189 s. ISBN 80-7194-752-0
* L. Pospíšil, *Etnologie práva: teze ke studiu práva z mezikulturní perspektivy*. Praha: Set out, 1997 - 144 s. ISBN 80-902058-4-4
* M. Tomandl (vyd.), *Etnologie a kuriozity*. Praha: Univerzita Karlova, 2006 - 198 s. ISBN 80-7308-090-7

__NOTOC__

Катеґорія:Етноґрафія
Катеґорія:Културна антрополоґія
Катеґорія:Гуманітны і соціалны наукы
Етноґрафія

**Етноґрафія** (з ґрецького *етгнос*, племено, народ, і *ґрафеін*, описовати) є соціална наука, яка дослїджує моделы хованя ся, соціалну орґанізацію, звычаї, музику і уменя в єднотливых людскых културах і громадах. Термін **[[етнолоґія]]** ся даколи розуміть як сіноніма, даґде як означіня про порівнаваючу науку.

Етноґрафія выникла з романтічного інтересу о "природнї", особливо сїльскы громады в Европі, о малы нації, о народне уменя і літературу, о фолклор.
## Одказы
### Референції

### Повязаны статї
* Етнолоґія
* Фолклор
* Културна ґеоґрафія
* Културна і соціална антрополоґія

### Література
* V. Hubinger (vyd.), *Studie z obecné etnografie* 1. Praha: Ústav pro etnografii a folkloristiku AV ČR, 1990 - 198, viii s. ISBN 80-85010-12-7
* O. Kašpar, *Pořátky české cizokrajné etnografie: antologie textů 1791-1831*. Praha: Státní pedagogické nakladatelství, 1983
* J. Krupková, *Tradice a etnografie: k úloze tradice ve vývoji kultury*. Praha: Karolinum, 1991
* J. Michálek, *Dejiny etnografie a folkloristiky: postavy, diela, inštitúcie*. Bratislava: Univerzita Komenského, 1994 - 126 s. ISBN 80-223-0788-2
* A. Robek, *Nástin dějin české a slovenské etnografie*. Praha: Státní nakladatelství, 1964
* A. Robek a kol., *Etnografie národního obrození* 1.-3. Praha: Ústav pro etnografii a folkloristiku ČSAV, 1975-78

__NOTOC__

Катеґорія:Антрополоґія
Катеґорія:Етноґрафія
Катеґорія:Фолклор
Катеґорія:Гуманітны і соціалны наукы
Просвітительство

**Просвітительство** є інтелектуалный рух, жывотне одношіня і філозофічный напрям 18. стороча, якый значів переворот у вывою европского думаня. Просвітительство є одмогавов реакціов на барокову реліґіозіту, против якой ставлять властны средства і можности чоловіка: раціоналізм, лоґіку і гуманізм. Вытворило властны духовны, етічны і естетічны прінціпы, до того часу незнамы, якы зробили базу мімо іншого днешнїм концептам громадяньской слободы тай рівности, демокрації, проґресу і людьскых прав.

## Референції

Катеґорія:Просвітительство
Катеґорія:Філозофічны рухы
Катеґорія:Філозофічны напрямы
Катеґорія:Нововік
Бароко

**Баро́ко** (очівісно з порт. *pérola barroca* – перла неправильной формы) є умелецько-културный напрям, якый пановав в Европі міджі роками 1600 і 1750. Выник в Італії тай пошырив ся по цїлій Европі і в єй колоніях. Словом **бароко** ся пак означує і тота епоха.

## Походжіня назвы
Найправдоподобнїшый выклад слова *бароко* є, же походить з портуґалчіны, термін *perles baroques* ся про перлы неправилной формы хосновав уж початком 16. стороча. В середовікій лоґіцї ся так означовало вшытко напучнїте, набырнїте і смішне. В сїмнадцятім сторочу є зазначене хоснованя понятя „бароковый“ в значіню „тордованый“ (крученый, страпатый). Подобно як означіня много другых слогів было ай бароко назване аж назад і в тім припадї мало тото додатково хосноване означіня пейоратівный надых.

Характерістіку барока як пізного і правила обходячого слогу хосновав в двадцятых роках історік уменя Войтєх Бірнбаум у формулації тзв. „бароковой теорії“.

## Выник барока
Основны черты барокового уменя уж суть ґенетічно положены в ренесанчнім уменю, бо бароко є росшырїнём і додуманём ренесанчных умелецькых тенденцій. В істым змыслї але бароко разом значіть спераня ідеалів ренесанції, бо в собі мать компоненту выходячу в базї із середовікого хрістіаньского думаня. Тота компонента ся выразно проявила передовшыткым по Трідентьскім концілі. Вело к нїй тото, же ся ренесанція, як в уменю так і у філозофії барже скоро по дочагнутю якогось думаного верьху коло рока 1520 зачала істым способым вычерьповати, што вело к вынику тзв. манірізму. Тот але ся выжывав в ґротескности, оптічных ілузіях атп. Выник барока є перекрочінём того статусу, зато же быв (мі. акурат Трідентьскым концілом) формулованый ясный і порозумілый проґрам думаня, што є фактічно оброда хрістіанства. 

## Референції

Катеґорія:Умелецькы напрямы
Катеґорія:Бароко
Катеґорія:Нововік
Класіцізм

**Класіцізм** є умелецькый напрям, якый ся іншпірує переважно старовікыма прикладами і кладе увагу на терезвый розум, умірненость і ясный, правилный порядок. Выник у Франції 17. стороча за панованя „короля Сонця“ Лудвіка XIV. як реакція на чутёве аж одушевнїле бароко і одты ся пошырив до цїлой Европы. Тота перша фаза класіцізму ся даколи зове **бароковый класіцізм**, зато, же ся там бароковы елементы мішають з елементами класіцізму. Історічно ся тота епоха зачленює іщі до културы барока. Слїдуюче **[[рококо]]** ся од класіцізму до великой міры одвертать. Новый приход класіцізму принїс просвітницькый абсолутізм, коли ся класіцізм став слогом просвітницькых пановницькых дворів, і Велика французька револуція, коли ся класіцізм став тыж слогом богатых міщанів. Про далшу вовну класіцізму, яку принїс Наполеон Бонапарт і Наполеоньскы войны, ся хоснує означіня **[[емпір]]**. 

В другій половинї 19. стороча ся класіцістічна архітектура стала слогом обычайного містьского будованя а в 20. сторочу ся пару раз вернула як выраз певности і силы і як слог діктаторьскых і тоталітных режімів. Про тоту епоху од половины 19. стороча ся звычайно хоснує названя **[[неокласіцізм]]**.

## Ґалерія
### Бароковый класіцізм

Файл:: Louvre Paris from top edit cropped.jpg|Лоувре (Паріж)
Файл: Prag 17 (RaBoe).jpg|Чернінскый палац
Файл: Vaux-le-Vicomte Garten.jpg |Парк у Ваукс-ле-Вікомте (Франція)
Файл: Kromeriz - Kvetna zahrada - vyhled z promenady.JPG|Квіткова загорода (Кромєржіж)

### Просвітницькый класіцізм, емпір

Файл: Prag Staendetheater 2.jpg |Ставовскый театер в Празї
Файл:Na příkopě, kostel svatého Kříže a budka Premiant City Tour.jpg|Костел св. Креста в Празї На Пржікопє
Файл:Knihovna 2.jpg|Книжніця на замку Качіна
Файл: François Pascal Simon Gérard 003.jpg |F. Gérard: Mme Récamier (1802)

### Неокласіцізм

Файл:Parlament Vienna June 2006 183.jpg|Парламент у Віднї
Файл:Prag Museum 1900.jpg|Народный музей в Празї
Файл:Brno, Čápkova str.jpg|Міщаньскы хыжы в Бырнї
Файл:Red Army Theatre in Moscow.jpg|Театер Червеной Армії в Москві


## Референції


Катеґорія:Умелецькы напрямы
Катеґорія:Класіцізм
Сатіра

**Сатіра** є означіня про умелецькый, передовшыткым літературный жанер, котрый хоснує ся коміков, указіов, карікатуров і іроніов про ктіріку браку і неґатівных явів. Вывжывать ся особливо в афорізмах, епіґрамах, пародіях, памфлетах, комедіях і фрашках.
Сатіра выникла в Римі. 
(лат. *(lanx) satura* значіть *вшыткогосмак*)

## Референції
Комедія

**Комедія** є літературна або драматічна форма, котра все кінчіть щастливо (тыж як і приповідка). Вспаком комедії є траґедія.

У комедії ся сподїваме на гуморный надгляд над слабостями і недоконалостями людей. Гумор вєдно з пристойнов коміков суть справила основныма аспектами той формы. Проблемы головной поставы ся удасть наконець вырішыти тай вшытко добрї кінчіть.

## Повязаны статї

* траґедія
* фрашка
* ґротеска
* сатіра
* пародія
* гумор
* коміка

## Референції

Катеґорія:Драма
Катеґорія:Литературны термины
Катеґорія:Гумор
Патріотізм

**Патріотізм** є сполоченьско-політічна позіція на базї емотівного позітівного і підпорного одношіня єднотливцїв або ґруп к 'отцюзнинї' (латиньскы *patria* ← ґрецькы *патріда, πατρίδα*). 'Отцюзнинов' (або 'нянківщінов') годен быти край або місто, звычайно ся тым але думать нація або штат, 'власть', патріотізм пак годен ідентіфіковати з **властенецтвом**. 

Патріотізм загорнює одношіня як: гордость на успіхы і културу своёй країны, желаня сокотити єй характер і базу културы і ідентіфікацію з другыма членами народа. Патріотізм даколи є тїсно покапчаный з націоналізмом і є про нёго (часто неправилно) хоснованый як сіноніма. Лїпше повіджено націоналізм є ідеолоґія - часто але підпорує патріотічны позіції як желаны і вгодны. 

Патріотізм на розлуку од шовінізму не вылучує почливость к другым землям і народам.

## Референції

Катеґорія:Націоналізм
Катеґорія:Ідеолоґії
Катеґорія:Політічны ідеолоґії
Сексізм

**Сексізм** є понятя котре выникло в другій половинї 20. стороча, яке ся односить на вірованя, же єдно з поглавей є низше, менше вызначне або способне. Годно ся односити або на ненавість к цїлому поглавю: місандрія (ненавість к&nbsp;хлопім) а місоґінство (ненавість к&nbsp;женам), або на пошырёваня стереотіпів о музькости мужів і женскости  жен. Друге названя є женьскый і музькый шовінізм. 

## Референції

Катеґорія:Етіка
Катеґорія:Діскрімінація
Коміка

Чуджіма словами **коміка**, **комічность** або **комічно** означуєме дакілько взаємно повязаных понять.

## Коміка
* уменя выкликати веселость, сміх, гумор, забаву; уменя замірно выкликовати смішность респектіве **комічность** даякой сітуації
* театрова, телевізна або філмова область выкликуюча веселость і сміх (веселогра, комедія, ґротеска, філмова пародія)

## Комічно і комічность
* властность дакого яву, што выкликує веселость і сміх, жрідлом **комічна** може (а не мусить) быти **коміка**

## Названя особ
* актер ці другый умелець выкликуючій **комічно** ся зове **комік** - може то быти (а не мусить) комедіант
* словом **комік** пак даколи означуєме і другых людей з неумелецькых фахів, іде пак о сіноніма про слово фіґлярь, забавляч, гуморіста апод.

## Одводжены слова
* **траґікоміка** - уменя, што выкликує як сміх тай веселость на єднім боцї, та смуток і жаль на другім боцї (траґікомедія)

## Повязаны статї
* Гумор
* Іронія
* Ґротеска
* Ґаґ
* Сатіра
* Комедія
* Сміх
* Веселогра
* Пародія
* Анекдота
* Карікатура

## Референції

Катеґорія:Громада
Катеґорія:Театер
Катеґорія:Уменя
Карікатура

Чуджім словом **карікатура** называме спрощене, даколи гуморне або комічне, даколи сатірічно крітічне а нароком робляче сміхы або выдріжнаюче ся, образотворче або літературне дїло, котре значно звыразнює дакотры части тварї, людьской поставы або і дакотры особны властности, важны черты натуры (ці далшы важны рисы) у зображованой особы респ. у карікованого чоловіка. Карікатура ся од вшыткых другых гуморістічных жанрів вызначать нелем своёй нароком спрощенов скороченливостёв выразу, а передовшыткым увеличованём і умыселным звыразнёванём зволеных черт зображованого чоловіка. К своїй гуморній сторонї може быти выразом острой сполоченьской крітікы, ясного зосмішнїня, протесту або спераня ся проти даякій особі. Своїм характером мать очівісно близше к жанру пародія.

Предметом карікатуры бывають найчастїше особы публічно дїяльны і обще знамы (політіци, співаци апод.).
## Повязаны статї
* гумор
* сатіра
* комедія
* сміх
* веселогра
* ґротеска
* пародія
* анекдота
* коміка

## Референції


Катеґорія:Гумор
Катеґорія:Образотворче уменя
Катеґорія:Література
Шовінізм

**Шовінізм** (од імена французького наполеоньского ґранатника Н. Шаувіна, сатірічной фіґуры з комедії братів Коґніардів) є вірованя в надрядженость справила властной нації, росголошованя націоналной вылучности і бунтованя ненавісти проти другым націям.
Годен повісти, же шовіністы вшытко рішать конфліктом, у высшій політіцї войнов. 

Днесь ся тот термін хоснує і як музькый або женьскый шовінізм, што значіть віру в надрядженость єдного з поглавей.

## Повязаны статї
* расізм
* націзм
* фемінізм
* сексізм
* націоналізм

## Референції

Катеґорія:Націоналізм
Катеґорія:Муж
Сміх

**Сміх** є єднов з много мімічных властностей чоловіка (і высшых пріматів). Є голосным проявом велелости, радости, надхненя апод. На розлуку од усмішкы, што є в прінціпі лем шпеціфічна ґрімаса, сміх є доповненый о характерістічны звукы, працує при нім передовшыткым діафраґма. Може выникнути і як псіхолоґічна реакція на фіґель, ласкотаня або іншы імпулзы.

## Повязаны статї
* Щастя
* Радость
* Усмішка
* Плач

## Референції

Катеґорія:Фізіолоґія
Катеґорія:Невербална комунікація
Катеґорія:Гумор
Катеґорія:Щастя
Гумор

**Гумор**, з лат. *(h)umor* вогкость, текутина — є тіп емоції, способность чоловіка, річей або сітуації выкликати почутя забавлїня в другім чоловікови і комплет способів, як тото забавлїня, часто спроваджане сміхом, выкликати. 

Понятя оріґінално описовало темперамент єдинця, якый ся подля антічных представ складав із штирох основных тїлесных текутин (*humores*). З гумором є узко звязаный щірый сміх.

Точна дефініція гумору є проблематічна, не є ани ёго зъєдинена, обще узнана теорія. Теріов комічна ся занимав напр. Зіґмунд Фройд (в дїлї *Фіґлї і їх одношіня к несвідомости*).

Чертами гумору суть незмыселность і момент несподїванкы. Важным предпокладом є тыж соціална інтеракція. В гумору приходить холем єдна з участненых сторон к (выдуманій) шкодї ці стратї.

## Повязаны статї
* Сміх
* Гнїв
* Хрістіаньскый гумор

## Жрідла
* **Słownik łacińsko-polski**. Opracował Kazimierz Kumaniecki. — Warszawa: Państwowe wydawnictwo naukowe, 1984.  Ss. 237, 518.

## Референції

Катеґорія:Гумор
Катеґорія:Гры
Катеґорія:Антрополоґія
Катеґорія:Філозофія
Щастя

**Щастя**, **щастливый**, серенча і серенчливый ся хоснує в двох різных значінях ці повязаностях:
# як *вонкашня* прязна подїя або сітуація, часто нагодно і незаслужено: „мати серенчу“, „быти серенчливый“;
# як блаженость, *внутрїшнє* почутя радостного а веце менше тырвалого выповнїня: „быти щастливый“, „мати щастливу натуру“.

Вспачне значіня мають слова **нещастя**, **нещастливый**. Вспаком слова серенча в першім із зазначеных значінь суть тыж понятя як **напасть** або **смола**; вспаком про друге значіня слова **стражданя**, **мукы**, *згрызота*. 

## Повязаны статї
* Талізман

## Референції


Катеґорія:Філозофічны понятя
Катеґорія:Етічны понятя
Катеґорія:Псіхолоґічны понятя
Радость

**Радость** є приємна емоція, выникаюча як реакція на успіх ці здобытя дачого желаного. Тырвалїшов тай інтензівнїшов формов радости є почутя щастя. Радость є часто спроваджана усмішков або сміхом. Тїлесныма проявами радости є векше трепаня сердця.

Вспаком радости є смуток. 

## Повязаны статї
*Щастя
*Сміх
*Усмішка
*Емоція
*Надїя
*Санґвінік

## Референції

Катеґорія:Емоції
Катеґорія:Щастя
Усмішка

**Усмішка** є тіпічна ґрімаса, спроваджаюча радістный внутрїшный статус чоловіка. Усмішков реаґуєеме на фіґлї, радостну вість, але і на поміч або поздоровлїня. Шпеціфічна усмішка може выражати тыж напр. іронію або указію.

Як чоловік ся сміє піднясть куты уст горї тай одкрыє зубы.
 
Дакотры псіхолоґове пробують ся выдрізняти усмішку на щіру тай нацвічену на основі актівації дакотрых мімічных свалів, але проблематіка є дость зложыта, бо шкала усмішок у каждого чоловіка є барже богата.

## Повязаны статї

* Сміх
* Радость
* Щастя
* Плач
* Міміка

## Референції


Катеґорія:Гумор
Катеґорія:Щастя
Катеґорія:Невербална комунікація
Катеґорія:Фізіолоґія
Плач

**Плач** є спроваджаючій яв дакотрых емоцій, передовшыткым смутку. Плакати годен але і про боль або почутя стеку, безнадїї, а і силной радости. Про плач є тіпічна характерістічна міміка і течіня слыз. Слызы обсягують ендорфін утишуючій боль і стресовы гормоны, змыслом плачу є упокоїня чоловіка. Плач выкликує в околицї сочутя і жаль, значіть же мать ай сіґналну функцію.

Не кажде слызїня є плач – як прийде к зранїню або пошопаню ока, пак то не є плач. Вшыткы ссавцї мають слызы про звогчованя поверьхнї ока і выплавлёваня брудноты, але очівісно лем чоловік є способный плакати. 

Нахылность про плач у каждого чолоціка залежыть од културы, віку і поглавя: дїти плаюуть частїше, жены середнї плачуть веце як хлопі, тыж старшы люде мають міру про плач низше. Тыж сполоченьска толеранція плачу ся в різных обладтях різнить – в Европі ся наприклад хлопі намагають утисковати і плачуть лем при дуже жалостных подїях. 

За дакотрых душевных порухах приходить плач без прічіны. У істерії може плач тырвати і дакілько годин. 

## Повязаны статї
* Слёзы
* Істерія
* Смуток
* Сміх
* Боль

## Література

Катеґорія:Смуток
Катеґорія:Око
Катеґорія:Невербална комунікація