open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Марко Шолтыс

**Марко Шолтыс** — роман зо жывота Подкарпатской Руси од автора Емила Кубека. Роман е ключовым твором автора и очевидно основаный на его властных скушеностях. Централнов фигуров романа е Марко Фурман, на прозывку Шолтыс, котрый вдякы замѣрѣню на цѣль и силной воли переходить довгый и тяжкый путь од бездомного биреша до богатого, успѣшного и честованого землепана. Дѣя романа точить ся на Подкарпатской Руси до Первой свѣтовой войны и заберать и зачаток войны. Роман написаный року 1915 и первый раз публиковав ся в 115 продовжѣнях в новинцѣ Сокол русинськой диаспоры в ЗША, а пак во формѣ книги в трех томах во выдавательствѣ Обрана, Скрентон, Пенсилвания, року 1923. Написаный автором кириликов, але з мусаю выданый быв латинков. В днешной добѣ перевыданый кириликов. 

;Животописна зазначка:Емил Кубек (1857–1940), священик, писатель и родолюб, родив ся в Штефуровѣ, округ Свидник. Року 1904 выемигровав до Америкы, быв священиком в Маганой Сити, Пенсилвания, де и погребеный.
:Перед одходом до Америкы од 12.11.1885 служив парохом в Снаковѣ. Ту быв не лем одданым душпастырьом, але и добрым газдом, а ту зачав ай свою писательску чинность. Сельска хроника споминать, же по свойом приходѣ до села постарав ся о нову трикилометрову дорогу до Снакова. Еще го хроника споминать, же дав до села довезти еден вагон овоцных стромчикох на высаджѣня ай нову файту кромпель. Учив люди садити кромплѣ «за плугом», а на оборованя кромпель дав довезти шпециалный плуг. Так же постава Марка Шолтыса выразно мать автобиографичне походжѣня.

## Жерела и одказы
* 
* Марко Шолтыс. Кириличне перевыданя, 2016. https://rusin8.webnode.ru/news/kubek-emil-marko-sholtys/

## Референции

Катеґорія:Русиньска література
Катеґорія:Творбы Емила Кубека
Байкарёвы думы

**Байкарёвы думы** - книжка баёк Осифа Кудзея з Няґова публікована в роцї 2009.
Катеґорія:Русиньска література
Жменї родной землї

**Жменї родной землї** - проза о русиньскых дротарях од Николая Ксеняка публікована в роцї 2009.
Катеґорія:Русиньска література
Юрковы пригоды

**Юрковы пригоды** - поєтічна книжка котру написав Штефан Смолей з Рошковець. Выдана была в роцї 2007.
Катеґорія:Русиньска література
Мамо куп мі книжку

**Мамо куп мі книжку** - антолоґія дїтвачой поезії зозбірана Петром Мурянком. Выдана в роцї 1995.

Катеґорія:Русиньска література
Окрес Братїслава III

**Окрес Братїслава III** (по ) є окрес на Словеньску у Братїславскім краю. Мать розлогу 74,7 км² і 76 270 жытелїв (2021).

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Окресы на Словеньску
Катеґорія:Братїславскый край
Окрес Малацькы

**Окрес Малацкы** (по ) є окрес на Словеньску у Братїславскім краю. Мать розлогу 950,1 км² і 68 318 жытелїв (2008).

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Окресы на Словеньску
Катеґорія:Братїславскый край
Окрес Топольчаны

**Окрес Топольчаны** (по ) є окрес на Словеньску у Нїтряньскім краю. Мать розлогу 597,7 км² і 74 031 жытелїв (2007).

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Окресы на Словеньску
Катеґорія:Нїтряньскый край
Окрес Тырнава

Находить ся на югозападній части Словеньска. Окрес Тырнава є вызначный про засобованя Словеньска електрічнов енерґіёв. Находить ся ту Атомове електрарне Богуніцї з выконом 880 MW. В роцї 2011 была уведжена до експлуатації Комбінована електрарень Малженїцї з іншталованым выконом 430 MW. Центром окресу є окресне і єдночасно крайске місто Тырнава.

## Обывательство

Подля списованю обывателїв в роцї 2011 было зложіня обывательства в окресї таке:

### Народностне зложіня

### Реліґійне зложіня

## Референції

## Поз. тыж
* Список окресів на Словеньску
* Адміністратівне членїня Словеньска

## Іншы проєкты

## Екстерны одказы
* [ Окрес Тырнава в Містьскій і сельскій штатістіцї ШУ СР]

Тырнава
Тырнава
Окрес Скаліця

**Окрес Скаліца** (по ) є окрес на Словеньску у Трнавскім краю. Мать розлогу 359 км² і 47 282 жытелїв (2007).

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Окресы на Словеньску
Катеґорія:Трнавскый край
Окрес Пєщаны

**Окрес Пєштяны** (по ) є окрес на Словеньску у Трнавскім краю. Мать розлогу 381 км² і 64 020 жытелїв (2007). Адміністратівным центром окресу є місто Пєштяны. 

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Окресы на Словеньску
Катеґорія:Трнавскый край
Абрагамовцї (окрес Бардеёв)

**Абрагамовцї** () — є село на Словеньску в окресї Бардеёв.

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Населены пункты Словакии
Бартошовцї

**Бартошовцї** () — є село на Словеньску в окресї Бардеёв.

## Обывательство

## Референції


  
Катеґорія:Села Словеньска
Чабалівцї

**Чабалівцї** (в містнім языку **Чабалївцї**, по ) є село на Словеньску в окресї Міджілабірцї.
## Обывательство

Зложіня обывательства подля народности (2011 р.):
*Русины - 113 (31,6%)
*Словаци - 166 (46,4%)
*Ромы - 17 (4,8%)
*Українцї - 8
*Чехы - 1
*Нестановлены - 53 (14,8%)

Русиньскый язык за материньскый означіли 162 жытелїв (45,3%).

## Референції
Чабины

**Чабины**,   *Čabiny* — село на Словенску в окресѣ Меджилаборцѣ.
;Административа:
:Obecný úrad, Čabiny 141, 067 02 Čabiny
:E-mailová adresa	starosta@cabiny.eu
:Telefón	057 / 739 71 13

## История
Днешны Чабины ся утворили в року 1964 злучѣньом Вышных Чабин и Нижных Чабин.

Перва упоминка зафиксована под роком 1453 в списку маетку Гуменского панства. По року 1858 велике число обывательох емигровали. В року 1904 выставили державну школу, до того была лем церковна без властной будовлѣ. В зимушной операции российского войска (1914–1915) село Нижны Чабины было знищене. За 1. Чехословацкой републикы в селѣ фунговав фирес и олайовня. В роках 1946–1956 школна наука одбывала ся в деревляном бараку (школа знищена). За повойнову добу выбудовали вельо родинных хыж, школу, пошту, администрачный будинок, пекарню, културный дом, де од року 1952 мали драматичный кружок, а од року 1983 — фолклорну женску групу. В року 1994 поставили памятник Анатолию Кралицкому.

## Обывательство

## Вызначны родаци и жытелѣ
* Анатолий Кралицкый (1835–1894), монах чину св. Василия Великого, церковный дѣятель, педагог, писатель, етнограф, народный будитель, родак Вышных Чабин.
* Иван Гендер-Суходольскый (1873–1952), писатель, педагог, русинскый сполоченскый дѣятель  учительовав во Вышных Чабинах в роках 1919–1924.
* Михал Чабала (1941–2002), академичый малярь, педагог русинского походжіня, родак Нижных Чабин.

## Жерела и одказы
* Oficiálne stránky obce Čabín 
* [Počet obyvateľov podľa pohlavia - obce (ročne) om7101rr] 
* **Федір Ковач**: Гендер-Суходольський, Іван  // С.&nbsp;83
* **Іванна Старокошова**: Чабины // Сс.&nbsp;488–489
* 

## Референции
Чертижне (окрес Меджилаборце)

**Чертижне** (Чертїжне, Чертіжне),  *Čertižné* — село на Словеньску в окресї Міджілабірцї.

## География
Прамінить ту  ріка Лаборець, над селом, коло граніцї Словенська з Польском.

## История
Перва упоминка походить з року 1584. Село в минулости называло ся Чертеж. В року 1920 зафиксована назва Чертяжне (Čertiаžné), од року 1927 — днешня назва. Взимі 1914/15 село было знищене. В року 1935 быв селянскый бунт, котрый усмиряли 230 жандаре.

## Обывательство

## Вызнамны особы
В Чертижному суть похованы русиньскы будителе:
* Адолф Добряньскый (1817 – 1901), русинскый политик, ту мав землю и каштель;
* Юлій Ставровскый-Попрадов (1850–1899), священик, писатель, быв ту парохом од року 1879.
Ту ся родив:
* Василь Зозуляк (1909–1994), писатель

## Жрідла
* **Іванна Стракошова**: Чертіжне – Čertižné  // Сс.&nbsp;489–490.

## Референції
Бела над Цірохов

**Бела над Цірохов** (по ) є село на Словеньску в окресї Снина.

## Вызначны родаци і жытелї

Ян Муха - бранкарь анґліцького клуба Евертон з міста Ліверпул і словеньской народной репрезентації

## Обывательство

## Референції
Руслана Лижычко

**Русла́на  Лижычко** (; *24. мая 1973, Львув)&nbsp;— україньска співатилка, піянïстка, діріґент, танцёристка, продюсер, знама ги просто **Руслана**. В 2004. годï одержала званя Народной Aртисткы Украйины. Витязька конкурза спiванкы «Евровiзiя» в 2004. годï.

Уєдно из мужом Александером Ксенофонтовым держит рекламно-продюсерьскоє аґентство «Luxen Studio».

## Референції


Катеґорія:Співаци
Катеґорія:Персоналии:Україна
Катеґорія:Евровiзiя
Подольск

**Подольск**&nbsp;— місто, адміністратівный центер , Московска область, Росія. Лежыть у западній части Росії в долинї р. Пахра, притокы р. Москва, 36 км на юг од Москвы.

## Історія
Місто Подольск выросло із села Подол, статус міста мать од 1791 р. На місцї сучасного міста колиська жыли фінско-угорськы (головно меря) і балтськи племена, од 9-10 ст. і славянськы племена, головно вятичі.

## Културны памяткы
### Храмы
У містї є дакілько православных храмів, найзнамішы суть Троїцькый собор збудованый в 1819—1832 роках і Воскресенська церьков, котра ся першый раз споминать в 1627-1628 роках.

### Іншы памяткы
* Подольскый краезнавчій музей у дворі (палаці) "Івановскоє" (рус. усадьба «Ивановское»). Експозиція є посвячена історії міста і его околїцї.
* Історично-меморіалный музей «Подолє» 
* Дом културы (мултіфункчна гала) «Октобер» (рус.«Октябрь»)
* Подольскый драматічный театр
* Подольска експозічна гала 

## Господарьство
Уж перед револуціёв місто было силне промыслове центрум, в 70-их роках ту было коло 70 заводів, днесь є ту розвинутый атомовый промысел і фунґує ту веце як 10 заводів.

## Жытелї
У містї жыє 183 095 жытелїв. Переважна часть суть православны, незначну часть творять мусульманы і вірникы іншых церьков.

## Шпорт
* гокеевый клуб «Крила совєтов» грать на зимнім штадіоні «Витязь»
* футбаловый клуб «Витязь» грать на футбаловім штадіоні «Труд»
* тенісова академія
* шпортовы клуби волейбалу, боксу, джудо, пінпонгу

## Референції


Катеґорія:Міста Росії
Катеґорія:Московска область
Юркова Воля

**Юркова Воля** (по ) є село на Словеньску в окресї Свідник.

## Обывательство

## Референції
Кружлёва

**Кружлёва** (в містнім языку **Кріжлёва**, по ) є село на Словеньску в окресї Свідник.
## Обывательство

Зложіня обывательства подля народности (2011 р.):
*Русины - 95 (14,8%)
*Словаци - 334 (52,0%)
*Ромы - 150 (23,4%)
*Українцї - 3
*Нестановлены - 60 (9,4%)

Русиньскый язык за материньскый означіли 157 жытелїв (24,5%).

## Референції
Дїдачів

**Дїдачів** (по ) є село на Словеньску в окресї Гуменне.

## Обывательство

## Колишнїй русиньскый діалект села
Оріґіналный діалект быв южнолемківскым. Днесь уж процес пословачіня в селї завершеный. 

Приклад: *Мо́ї роди́чі жы́ют в Амери́цї. Мій оте́ць і мо́я ма́ті ші жы́є в Амери́кой. Памя́там як ня зохабі́лі покрадо́мнї на по́стелї спаті а я са так роби́ла, же я сплю а я у ты́м зна́ла, же во́ни мі не пакова́лі, же я спа́ла а я ни спа́ла.*

## Референції

 

Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Населены пункты Словакии
Роман Пищальник

**Роман Пищальник** (*25. юна 1974, Іванівцї) - русиньскый поет. Лауреат «Русской премии 2009» . 

## Творба
* 2002 - Молитва русина

## Референції


Катеґорія:Русиньскы поеты
Катеґорія:Русиньскы умелцї
Молитва русина

**Молитва русина** - книга поезії од Романа Пищальника. Выдана в роцї 2002.

Катеґорія:Русиньска література
Вовк

**Вовк**, **вовк обычайный** (*Canis lupus* L.)&nbsp;— найвекшый з нынѣ жиючых драпежных ссавцьох родины псовых, котрый здобывать ѣдло самостатно або во фалках активным гледаньом ай пренаслѣдованьом жертв.

## Ареал
В Дании, Голландии, на Британскых островах быв долабы вынищеный, в Западной Европѣ доднесь заховав ся в Арденах, Юрѣ, на югу Франции, в Италии, на Балканском полуостровѣ, в Мадярщинѣ, Польщи, Финландии, на цѣлой територии бывшой Российской империи. В Чехии быв послѣдный вовк застрѣленый в року 1850, але все еще даякый ся може затуляти з Карпат. Росширеный по цѣлой Азии, Японскых островах и цѣлой Сѣверной Америцѣ, хоть його кожух подлѣгать розличным змѣнам в приспособлѣню ку краинѣ и климѣ.

## Вонкашность и сохташ

Вовк европскый бывать тѣлом 115&nbsp;цм довгый, в плечах 85&nbsp;цм высокый, пысок мать приостреный, ушны клапы широкы, шпицасты, взпрямлены, очи кус накосо положены, пупилькы круглы, лабы высокы, хвост звислый. Вовк е вытрималый гонитель, там де ся указуе гойнѣйше, гонить жертву во фалках обдуманым гоном и чинить великы шкоды на высокой звѣринѣ и стадах. Все небеспечный про дѣти, а кедь голод му додавать дерзости, и про доростлых. Преслѣдуе и лишкы, а в тѣснотѣ ай мыши и жабы, не оповергать ани здохлинов. Протягле вытя вовка выволуе у жертвы горор, а е то ай вовчый способ комуникации. Вовци можуть давати плодне потомство зоз псами. Парять ся од децембра по апрѣль. В том часѣ меджи самцями суть рвачкы на живот а на смерть. По 13 тыжднях вовчицѣ принесуть од 6 до 10 молодят, котрых пестують в норах, скалных пуклинах, в лѣсовых заломах. Молодя, взяте од вовчицѣ, дасть ся здомашнити.

## Жерела и одказы
* Ottův slovník naučný. Illustrovaná encyklopaedie obecných vědomostí. Díl 26. Vyd. J. Otto. V Praze, 1907.

## Референции

Катеґорія:Ссавцї
Вінницька область

**Вінницька область** (укр. *Вінницька область*) – є єдна з областей Україны, з центром у Вінницї.

Мать розлогу 26 513 км² і 1 509 015 жытелїв (2022).

## Адміністратівне дїлїня

Районы Вінницькой области:

* Вінницькый район
* Гайсиньскый район
* Жмериньскый район
* Могилів-Подільскый район
* Тульчиньскый район
* Хмільницькый район

## Обывательство

* Українцї — 1 674 135 (94,91 %)
* Русы — 67 501 (3,83 %)
* Поляци — 3 794 (0,22 %)
* Білорусины — 3 114 (0,18 %)
* Евреи — 3 066 (0,17 %)

## Референции

Катеґорія:Україна
Катеґорія:Области Україны
Катеґорія:Вінницька область
Волыньска область

**Волы́ньска область** () є єдна з областей Україны, з центром у Луцьку.

Мать розлогу 20 143 км² і 1 057 214 жытелїв (2005).

## Адміністратівне членїня
Область ся дїлить на 16 раёнів і 4 міста областного значіня.

### Міста
Міста обласного значіня:
* Володимир
* Ковель
* Луцьк
* Нововолиньск





### Раёны
Раёны Волиньской области:

Катеґорія:Области Україны
Катеґорія:Волиньска область
Днїпропетровска область

**Днїпропетровска область** (укр. Дніпропетровська область) – є єдна з областей Україны, з центром у місті Днїпрї.

Мать розлогу 31 914 км² і 3 395 227 жытелїв (2008).

Катеґорія:Україна
Катеґорія:Области Україны
Катеґорія:Днїпропетровска область
Жытомирьска область

**Жытомирьска область** (укр. Житомирська область) є єдна з областей Україны, з центром у Жытомирї.

Мать розлогу 29 832 км² і 1 299 000 жытелїв (2008).

Катеґорія:Україна
Катеґорія:Области Україны
Катеґорія:Жытомирьска область
Ивано-Франкӯвська область

**Ива́но-Франкӯ́вська о́бласть** *([[Україньскый язык|укр]]. Івано-Франківська область; до [[1962]] року Станіславська область)* — область у Украйині, на западови крайны. Центр — Ивано-Франкӯвськ.

## Історія
У XII-XIII сорочах лівобережна часть области была у составови Ґалицького княжества, 90% области же были у вссальных удношінях из Мадярами.

У XIV сторочу припоєна тота зимля ид Польскому кралёвство а потӯм и Речи Посполитӯв, Ракусько-Мадярщині и ЗУЛР. У 1919-1939 роках у составови Польска ге Станіславськоє воєводство. У 1939-1941 роках у составови СССР, 1941-1944 рокы у составови Ґенералного Ґубернаторства ге Дістрикт Ґаличина. У 1944-1991 роках у составови СССР, у 1991 році область стала дарабом Украйины.
Катеґорія:Области Україны
Катеґорія:Івано-Франківска область
Киёвська область

**Ки́ёвська о́бласть** (укр. Київська область) (рус. Киевская область) — область у Украйині, на северови державы, центр — Кийӯв.

## Історія
Область сотворена 27 фебруара 1932 року. 24 юна 1934 року у Кийӯв из Харькова перенесли столицю УССР. У 1954 році было сотворено Черкаську область, ид ню̄в удойшло 19 из 98 районӯв а Полтавськӯв области передано 2 районы.

21 марца 2023 року Киёвська областна рада восьмого зозыва у́значила рӯк основаня Кийӯвщины ге 842 рӯк.

## Криміналіта
Ровень злодійства на 2012 рӯк є 88,3 злодіяня на 10,000 людий, из них 40,2 тяжкі авадь дуже тяжкі.

## Обывательство
У области (Кийӯв не рахує ся) на 2001 рӯк живе 1,821,061 чилядник, из них:

Украйинці (ид ним зараховано и народность Поліщукы) — 1,684,803

Русы — 109,322

Білорусы — 8,698

Полякы — 2,846

Армяне — 2,341

Молдаване — 1,515

Жиды — 1,270

Азербайджанці — 933

Татары — 902

Цигани — 833

Инні — 7,598

**Русины** 

У Киёвськӯв области на 2001 рӯк живе 3 русина, у Киёвови 12.

## Удкликованя
Катеґорія:Україна
Катеґорія:Области Україны
Катеґорія:Кыёвска область
Астей

**Астей** (, давнѣша назва — **Лужанка** (1946–1991)) — село в Украинѣ, Закарпатской области, Береговском районѣ. Обывательство — 677 (перепис 2001). Оддалене од Берегова о 5&nbsp;км. Пограничный переход до Мадярщины (до села Берегшурань).

;Администрация 
Сільська рада
90203 с. Астей, вул. Дружби народів, 33, тел. 4-29-46

## Язык
Село переважно мадярскоязычне. Подля списованя року 2001 материнскый язык обывательства быв:

## История
Первый раз ся споминать под роком 1359.

В чехословацкой добѣ (1919–1938) называло ся Astel. Подля списованя 1930 року мало 547 обывательох, з них были 420 Мадяре, 26 Евреи, 25 Чехы и Словакы, 10 Русины, 13 иншакой народности, 53 чужоземцѣ (без чехословацкого горожанства). Найвекша религийна громада были евангелисты — 422 вѣрникы, котры мали муровану церьков од року 1833. В селѣ были мытниця и финансова (погранична) стража, мадярска школа (1 класа), ходив приватный автобус.

В року 1946 указом Найвысшой Рады УССР село *Астей* переименовали на *Лужанку*.

В року 1991 селови вернули историчну назву.

## Жерела
*  
* **Ярослав Достал**. Підкарпатська Русь (Закарпаття періоду Чехословацької Республіки: 1919 - 1938 pp.)  Путівник-довідник. Ужгород: Карпати, 2014. - 312 ст. 
## Референции

Катеґорія:Населены пункты Закарпатской области
Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Села Україны
Катеґорія:Населены пункты Украины
Бадалово

**Бадалово** () — село в Українї, Закарпатьскій области, Берегівскім районї. Жытелїв — 1714.

## Історія
Заложене у 1280 роцї.

Катеґорія:Берегівскый район
Катеґорія:Населены пункты Закарпатской области
Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Села Україны
Катеґорія:Населены пункты Украины
Запорізька область

**Запорі́зька о́бласть** (укр. *Запорізька область*) — єдна из областей Україны, из центром у Запоріжю.

Мать розлогу 27 180 км² і 1 877 200 жытелїв (2005).

Катеґорія:Україна
Катеґорія:Области Україны
Катеґорія:Запорізька область

be-x-old:Запароская вобласьць
Донецька область

**Доне́цька о́бласть** () є єдна з областей Україны, котра лежыть на выходї штату. Єй головне місто є Донецьк, але кедьже в области проходять воєньскы дїяня од року 2014 і єй часть під російсков окупаціёв, центер практічно перенесли до Краматорьска. Область гранічіть із Луганьсков, Днїпропетровсков, Харьковсков, Запорізьков областями і має граніцю з Ростовсков областёв Росії.

До новембра 1961 область ся называла Сталіньска, а Донецьк&nbsp;— Сталіно, на честь бывшого совєтьского політіка Йосифа Сталіна. В процесї „десталінізації“ была область переменована на нынїшню назву подля рїкы Сіверьскый Донецьк.

Донецька область є єднов із найважнїшых промысловых областей Україны, окреме в тяжкій промысловости, металурґії, углёдобуваню і машынобудованю. Она має тыж і богаты природны ресурсы, як камяне угля.

## Адміністратівне дїлїня
До року 2020 область мала дїлїня на 18 раёнів і 28 міст обласного вызнаму з властныма справныма орґанами. По адміністратівній реформі з року 2020 было створено 8 новых раёнів, з котрых три (Горлівскый, Донецькый, Кальміускый) суть окупованы непризнанов самовыголошенов ДЛР, і так екзістують лем де юре.

## Обывательство

Подля 1.&nbsp;фебруара 2015 р. обывательство Донецькой области было 4&nbsp;288&nbsp;258&nbsp;людей (10,11% од обывательства Україны). Густота 162,49 чоловік/км². Містьске обывательство творить 90,84%. Етнічне зложіня: Українцї 56,87%, Росіяне 38,22%, Ґреци 1,6%, Білорусы 0,92%, Татары 0,4%, Армяне 0,33%, Жыде 0,18% і іншы. Обывательство ся вызначає многонародностым, ту жыють веце 120 етнічных народностей. 

В народностім зложінї обывательства области Українцї переважають над Росіянами. У теріторіалнім обывательству векшына часть Українцїв є в северных, северозападных і югозападных раёнах области. У трёх містах (Донецьк, Макіївка і Єнакієве) часть Росіян є трохы векшов чім самых Українцїв.

## Референції

Катеґорія:Україна
Катеґорія:Области Україны
Берегівскый район

**Береговскый район**,  Берегівський район — район в Закарпатской области Украины. Мать розлогу 635 км² і 60 985 обывательох.

## Полога
Береговскый район (до року 1953 - Береговський округ), лежить в югозападной части Закарпатской области. На сѣверѣ межуе з Мукачовскым районом, на востоку – з Иршавскым и Виноградовскым, на
западѣ - з Ужгород­скым районом, на югу з Мадярщинов.
Район мать переважно ровнинный рельеф, выгодный про высокорозвите земледѣлство. По територии района бѣгнуть рѣкы Боржава, Тиса, каналы Верке и Чорна Мочарь. Зоз хосенных копалин ту суть полиметалы, бариты, алуниты, угля, будовны материали, зокрема перлиты.
 
## История
Територия района належить до найдавнѣйше заселеных: найдены в роскопах артефакты односять ся ку добѣ поздного палеолита (10-12 тысяч рокы од нашой добы).

Мадярскы племена «здобывачи отчизны» зачали появляти ся ту в року 894. Первым укрѣпленым мѣстом быв замок Боржава, котрый до 13. ст. быв центром жупы Боржава. Замок и цѣла жупа были знищены впадом монголо-татарской орды в року 1241. Район быв заселеный Сасами, колонистами знад Рина. Од року 1271 сформовала ся жупа Берег з центром в кральовском вольном вароши Береговѣ.

В часѣ Ракоциевой войны за независимость район быв едным з главных боиск. По Первой свѣтовой войнѣ достав ся Чехословакии, а по Другой — СССР.
 
## Обывательство
На 1 марца 2017 район мав 50 985 обывательох. В районѣ векшину обывательох чинять Мадяре, року 2003 их было 76% од вшиткого обывательства.

## Економика
Район е меджи найвеце розвитыма в области. Традичны конарѣ економикы суть: земледѣлство, скотарство, выроба бутору, агропромыслова выроба, винарство. 

В рокы по розпадѣ СССР промысел и польногосподарство дознали упадок и мусѣли гледати новы торгы и змѣнити профил. Успѣшно розвиваться напротив тому туристика, агротуристика и звязаны з тым службы, выуживаючи природны факторы, напримѣр термалны воды, розвите виноробство и сосѣдство з Мадярщинов.

## Памятникы
* Костел 13.-15. ст. в Береговѣ
*Готичный храм и звонница (дерев.) 18. ст. в Четфалвѣ

## Жерела и одказы
* Советское Закарпатье. Справочник-путеводитель. Изд-во "Карпаты". Ужгород. 1968.
* Тронько П. и др. (ред.) Історія міст і сіл України. Закарпатська область. К. 1969.
* Molnár József, Molnár D. István. Kárpátalja népessége és magyarsága a népszámlálási és népmozgalmi adatok tükrében. Beregszász, 2005
* Берегівська районна державна адміністрація 

## Референции

Катеґорія:Берегівскый район
Катеґорія:Районы Закарпатской области
Великоберезняньскый район

**Великоберезняньскый район** є бывшый район в Україні, в северо-западній части Закарпатьской области з центром у Великім Березнім. Границї района ся склали в комітатї Унґ в часы Мадярьского кралёвства.

## Поселеня

## Жрідла
*  |accessdate=29.03.2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210613122328/http://mnytud.arts.klte.hu/ht/4/13sebest.pdf |archivedate=13.06.2021 }}
## Референції

Катеґорія:Районы Закарпатской области
Перечинскый район

**Перечинскый район**,  Перечинський район — бывша административна единка Закарпатской области Украины. Мать розлогу 631 км² и 31 926 обывательох (2017).

Створеный в року 1953, до того быв Перечинскый округ. Районный центер — Перечин. В року 2020 Перечинскый район инкорпорованый Ужгородскым.

## Полога
Район лежить на западѣ области, межуе з Великоберезнянскым, Воловецкым, Свалявскым, Мукачовскым и Ужгородскым районами, а тыж сосѣднов державов Словакиев.

Три четвертины района занимають горы, покрыты буковыма и грабовыма лѣсами. Географичнов доминантов района е полонина Руна (1482 м.н.м.). Населены пункты розмѣщены главнѣ вздовж рѣк Туря и Уг. В долинѣ Уга через район проходить автодорога и желѣзнична линия Чоп – Львов.

## Памятникы
* Церковь Св. Василия, деревяна, 1743 — в селѣ Ликицары.

## Районный уряд
89200, Закарпатська обл., Перечинський р-н,
м. Перечин, пл. Народна, 16. РДА
Відділ роботи із зверненнями громадян,
Мешко Антоніна Миколаївна, тел. (03145) 2-14-69. 

## Жерела и одказы
* Тронько П. и др. (ред.) Історія міст і сіл України. Закарпатська область. К. 1969.
* Советское Закарпатье. Справочник-путеводитель. Изд-во "Карпаты". Ужгород. 1968.

## Референции

Катеґорія:Районы Закарпатской области
Ужгородскый район

**Ужгородскый район** (, )&nbsp;— административна единка Закарпатской области Украины. Мать розлогу 870 км² и 74 399 жителей.

## Полога
Район лежить на западѣ области, межуе з Береговскым, Мукачовскым и Перечинскым районами, а тыж двома сосѣдныма державами, Мадярщинов и Словакиев.

## Обывательство
Подля послѣдного списованя (2001) в районѣ жие 74399 особ, подля народности Украинцѣ - 58,4%, Мадяре - 33,4%, Цигане - 4,1%. Район другый найвекшый в области по Береговском з коренным мадярскым обывательством.

## Районный уряд
88017, Закарпатська обл., м. Ужгород, вул. Загорська, 10, 61-58-95 *(укр.)*

## Главны памятникы архитектуры
* Ротонда в селѣ Горяны, XII-XV вѣкы
* Замок в селѣ Невицке, XIІI-XIV вѣкы
* Замок в селѣ Середньое, XII-XIII вѣкы
* Костел в селѣ Сюрте, XV вѣк

## Економика
### Еврокар
19. децембра 2001 отворена фабрика на выробу авт повного моделного ряда значки *[[Шкода]]* з капацитов 50 тысяч авт рочно, котра може быти при модернизации доведена до 100 тысяч рочно. Число затрудненых — 340 особ.

### Ядзаки-Украина
Од 23. октобра 2002 европска филиалка японской компании, занимаючой 30% свѣтовой выробы кабелных сплеток про авта, отворила фабрику в районѣ. Число затрудненых — 1430 особ. 

### Джейбил Серкит Лимитед
Року 2007 в селѣ Розовка отворена выроба електроникы. Число затрудненых — 1730 особ.

### Фармерске газдовство ''Коник''
Основане року 1992 в селѣ Сторожниця на земледѣлском готарю 360 га. Число затрудненых — 140 особ. Садова продукция (переважно яблока) выроблять ся и сохранять ся по наймодернѣйшых нѣмецкых технологиях и додавать ся в супермаркеты Ужгорода.

## Жерела и одказы
* Советское Закарпатье. Справочник-путеводитель. — Ужгород: Изд-во "Карпаты", 1968.
* Тронько П. и др. (ред.) Історія міст і сіл України. Закарпатська область. — К., 1969.
* Списованя 2001 
* Molnár József, Molnár D. István. Kárpátalja népessége és magyarsága a népszámlálási és népmozgalmi adatok tükrében. Beregszász, 2005
* Ужгородска держажминистрация 

## Референции


Катеґорія:Районы Закарпатской области
Українцї

**Українцї** суть выходославяньскый народ, головне і автохтонне обывательство Україны од найстаршых часів, найвекша славяньска етнічна ґрупа на теріторії сучаcной Україны. Як етнікум ся сформовали на теріторіях сучаcной Україны і в частях сусїднїх теріторій сучаcной Польщі, Білоруси, Молдовы, Румунії, Словакії, Словінії і Мадярщіны. Українцї бісїдують по україньскы, котрый належить до выходославяньской языковой ґрупы. Подля реліґійной приналежности суть переважно хрістіане. До 20. столїтя хосновали властне означіня Русины і козаци. Українцї были в минулости названы і Рутены, і Черкесы.

Мімо теріторії Україны жыють в Польщі, на Словакії, в Словінії, в Чехах, в Нїмецьку, в Великій Брітанії, в Канадї, в США, в Казахстанї, в Бразілії, у Мадярщінї, в Росії і в многых далшых країнах. Цїлкове число пересягує 46 міліонів особ. З того 37 міліонів жыє в Українї.

## Література
* Малий словник історії України / Відповідальний редактор *Валерій Смолій*. — К.: Либідь, 1997.

## Референції

Катеґорія:Україна
Катеґорія:Славяне
Підкарпатьске воєводство

**Підкарпатьске воєводство** () — є єдно з 16 воєводств Польска, котре лежыть в юго-выходній части з центром у місті Жешов (Ряшів).

Мать розлогу 17 845,66 км² і 2 128 483 жытелїв (2014).

Повіты Підкарпатьского воєводства:
* Бескидьскый повіт або Повіт бескідскый (Бєщадскый повіт) ()
* Бжозовскый повіт ()	
* Дембіцькый повіт ()
* Колбушовкый повіт ()	
* Кросняньскый повіт ()	
* Ліськый повіт ()
* Лежайскый повіт ()	
* Лубачовскый повіт ()
* Ланцуцькый повіт ()
* Мєлецькый повіт ()
* Нижаньскый повіт ()	
* Перемышльскый повіт ()
* Переворьскый повіт ()
* Ропчіцько-седзішовскый повіт ()	
* Ряшівскый повіт ()	
* Саноцькый повіт ()	
* Сталовольскый повіт ()
* Стрижовскый повіт ()	
* Тарнобрезькый повіт ()
* Ярославскый повіт ()	
* Ясельскый повіт ()
* ()
* ()	
* ()	
* ()

## Ґаздівство
Грубый домашный продукт воєводства в року 2018 быв , што чинило 3,9% ГДП Польщї, а на єдного обывателя — , з чим воєводство было штирнадцяте в краю.

## См. тыж
* Воеводства в Польщи

## Референції


Катеґорія:Воеводства в Польщи
Чіле

**Чіле** (, офіціално **Републіка Чіле** ()&nbsp;— країна на югу Южной Америкы.

## Референції

## Екстерны одказы
* ThisisChile.cl - Official Chile website - English and Spanish version

Чіле
Катеґорія:Чіле
Катеґорія:Южна Америка
Конceпсіон (місто, Чіле)

**Консепсіо́н** () — головне місто в Чіле, 217,537 жытелями (2017). Занимать як вызначну економічну так і демоґрафічну позіцію. Уж од свого основаня была роля того міста історічно, културно і сполоченьско релевантна в рамках цілого Чіле. Узнаване є як єдно з найвызначнїшых урбаністічных, демоґрафічных, адміністратівных, фінанчных і комерчных центер, такой по Сантіаґу. Місто лежыть у южній части Америцького контіненту, на коордінатах 36º 46' 22" южной шырькы і 73º 03' 47" западнёй довжкы. Середня надморьска вышка досягує лем 12 м н.м., кідьже місто лежыть частёв на побережу моря і частёв у Чілскій централній долинї.

## Одказы
* http://www.concepcion.cl



Катеґорія:Міста Чіле
Ян Муха (1982)

**Ян Муха** (; * 5. децембра 1982, Бела над Цірохов)&nbsp;— фотбаліста, бранкарь анґліцького клуба Евертон з міста Ліверпул і словеньской народной репрезентації, участник Шампіонату світа 2010 в Южній Африцї.

Катеґорія:Фотбалісти
Василь Молнар

**Василь Иванович Молнар**, *12. фебруар 1922, Голубине, Свалявскый округ, Чехословакия – †7. май 2017, Голубине, Свалявскый район, Украина — русинскый педагог и прозаик. Брат Михайла Молнара.

## Биография
;Походжѣня:Походив з родины земледѣлцьох Ивана Молнара и Марии Улѣганець, што выховали восьмеро дѣти (четверо хлопцьох и четверо дѣвок), меджи котрыма быв третим дѣтваком. 

;Штудии:Закончив Мукачовску реалну гимназию (з русскым языком выукы), пак учив ся в Унгварской богословской семинарии, но лем три рокы, бо в року 1944 обстояня в краю ся гет перемѣнили. По отворѣню в Ужгородѣ универзиты достав высше филологичне образованя в фаху русской филологии. 

;Педагогом: В совѣтской добѣ оддавав ся педагогичной роботѣ. Быв первым, котрый зачав в Голубинской школѣ выучовати англицкый язык, што пак ся дале росширило на иншы школы. Вельо рокы быв ведучым районного методичного стоваришѣня преподавательох англицкого. Знав ай нѣмецкый, латинскый, мадярскый, чешскый. Удавало му ся передати интерес до штудий чужых языкох своим ученикам, а Свалявской гимназии преподавав ай латину. Вызнаменаный знаком «Відмінник народної освіти України».

## Творба
;Зачаткы: В литера­туру прийшов при мадяр­ской володѣ, коли ся учив на Мукачовской русс­кой гим­на­зии. Печатав ся у новинках *Русская правда*,  *Русское слово*, *Карпаторусскій голос*, штудентскых ал­ма­на­хах, по­вѣ­даня *Герой* опубликовала нѣмецка будапештска новинка *Volksblatt*,  но такой вшытко з той ранной твор­чо­сти знищив сам року 1945 из страху пе­ред пре­слѣдо­ва­ня­ми.
;В найновшой добѣ:В рокы хрущовского помягку помалы ся зачав вертати ку писаню. а по веце як сорокрочной павзѣ наповно вернув ся ку лите­ра­турѣ. Звекша в новинках *Вісті Свалявщини*, *Трембіта*, *Новини Закарпаття*, опубликовав понад 800 повѣдань, нарисох, памфлетох, штудий, новел, етнографичных зарисох. Во своих публикациях выступав переважно в оборонѣ русинского слова, карпатской природы, реаговав на актуалны темы сполоченского живота. Нераз ся вертать ку темам воспитаня, педагогикы, и ту в его языкови, у щиром словѣ, в глубинной добротѣ указуе ся любов до родного краю и народу.
;Окремы публикации:
* Поклик отчого краю (Свалява, 1997)
* Бризки з Лужанки (Свалява, 1999)
* Вичурки у вуйны Полані (Свалява, 2002, сполуавтор М.&nbsp;Молнар)
* Цукрикы з материнськов наповнянков (Ужгород, 2009)
* Запискы старого вандролюба (Ужгород, 2010)
* Потятка гнїзда Голубиного (Ужгород, 2011)
;На интернету: 

## Жерела и одказы
* 

* 
* 
* 
* Визначні діячі Свалявщини
* Віра Кобулей Колесо життя  — Молнар В.І.

## Референции

Катеґорія:Русиньскы писателї
Катеґорія:Русиньскы педаґоґы
Цукрикы з материнськов наповнянков

**Цукрикы з материнськов наповнянков** - прозаічна книга Василя Молнара. Пише ся у ній о жытї Русинів на Підкарпатю.

## Жрідла

https://web.archive.org/web/20110115022936/http://www.rusyn.com.ua/?rl=f#004

Катеґорія:Русиньска література
Володимир Танчинець

**Володимир Танчинець** (*31. октобер 1956, Широкый Луг Тячовского района Закарпатской области  — †23. марца 2016 — русинскый писатель.
 
## Биография
Походив з учительской родины. Отець му учив историю, а мати — математику. В родном селѣ выходив основну школу, а середню освѣту достав у Тячовѣ. По двох роках шоровой военчины в совѣтском войску працовав на розличных роботах, пак од року 1978 одышов служити до милиции. Добыв освѣту на Высшой школѣ милиции и достав диплому шпециалисты высшой квалификации. В року 1995 закончив роботу в милиции яко майор и одышов до пензии.

## Творба
В року 2002 выдав свою перву поетичну збѣрку под назвов *Тямте нас!*. Дебютна Танчинцьова книжочка выволала бурну реакцию в домашной и заграничной пресѣ (Мукачово, Ужгород, Будапешт), кулминация пришла з Пряшова, де на критику од академика Миколы Мушинкы аргументовано реаговав доцент, кандидат наук Мирон Сисак, же «в конфрон­тации з поетом академикы не мають шансу: выстрадане слово поета не переважать тоны купленых публикаций!»

Танчинець по собѣ зохабив лем двѣ збѣркы. Спомянуту *Тямте нас!* (2002) и *Русине, віруй!* (2010). Як пише его выдаватель, думав и на третю, котра мала быти збѣрков поезии и куртой прозы, но тяжка хворота не дала му книжку докончити.

;Публикации:
* 
* 

## Жерела и одказы
* 
* 
* 
* 

## Референции


Катеґорія:Русиньскы писателї
Катеґорія:Русиньскы поеты
Катеґорія:Русиньскы умелцї
Тямте нас!

**Тямте нас!** - збірка поезії од Володимира Тан­чин­ця. Выдана была в роцї 2002.

## Одказы
https://web.archive.org/web/20110115023026/http://www.rusyn.com.ua/?rl=news2&arch=0&num=2

Катеґорія:Русиньска література
Песник для маковецкой руской детви

**Песник для маковецкой руской детви** - збірка поезії написана Александром Павловічом. Выдана была в роцї 1860.

Катеґорія:Русиньска література
Пасхальный дар

**Пасхальный дар**&nbsp;— проза од Еміла Кубека. Написана на початку 20.&nbsp;стороча. Опубликована в 1.&nbsp;томі 4-томного зобраня „Народны повістї и стихы“ в выдавательстві Обрана, Scranton, Pa, в року 1922.

## Одказ
* Повный текст кирилликов.

Катеґорія:Русиньска література
Катеґорія:Творбы Емила Кубека
Після дождя — сонце

**Після дождя — сонце** - проза од Еміла Кубека. Написана на початку 20. стороча.

Катеґорія:Русиньска література
Катеґорія:Творбы Емила Кубека
Кому што Бог обіцяв

**Кому што Бог обѣцял** — проза од Емила Кубека. Написана на початку 20. стороча. Опубликовано в первом томѣ едиции *Народны повѣсти и стихы* во выдавательствѣ Обрана, Scranton, Pa, 1922, з подтитулком: Повѣсть з народного житя.
 
Живот емигрантов быв главнов темов америцко-руськой литературы. При ей читаню познаеме и причины емиграции, але и проблемы културной адаптации в Америцѣ и звязи зо старым крайом.  Главнов причинов емиграции з Европы были економичны тяжкости, айбо литература указуе ай на то, же важныма причинами одвандрованя бывала и нещастна любовь и туга за новым приятельством. Америка ся так стала мѣстом, де ся забыло на емоции и хыбы прошлости, де затраченый чоловѣк мог ся очистити од вины и ганьбы. Таку тему мае ай сесе Кубеково повѣданя. Иван Промах, котрый одвандровав до Америкы з причины нероздѣленой любви, по десять роках вертать ся дому. 
Зачинать успѣшно газдовати на зависть валалчанам, але тота стара любовь его не угасла и ставать ся доминуючов и рушаючов силов его далшого поступованя.

## Вонкашны одказы
Повный текст в кириллицѣ https://rusin8.webnode.ru/news/a1922-komu-shto-bog-ob%d1%a3tsjal/

Катеґорія:Русиньска література
Катеґорія:Творбы Емила Кубека
Боржава (село)

**Боржава** () — село в Українї, Закарпатьскій области, Берегівскім районї. Жытелїв — 1502 (2001). 

## Історія
Заложене у 1321 роцї.

## Жрідла інформацій
* Боржава, мальовниче село при однойменній річці

Катеґорія:Берегівскый район
Катеґорія:Населены пункты Закарпатской области
Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Села Україны
Катеґорія:Населены пункты Украины
Вары

**Ва́ры** (, ) — село в Українї, Закарпатска область, Берегівскый район.Жытелїв — 3 147 (2001). 

## Історія
Село є заложене у 1320 роцї.

## Жрідла інформацій
* Вари

Катеґорія:Берегівскый район
Катеґорія:Населены пункты Закарпатской области
Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Села Україны
Катеґорія:Населены пункты Украины
Венец стихотворений

**Венец стихотворений** - зборник поезії написаный Александром Павловічом. Выданый быв аж по авторовій смерти в роцї 1920.

Катеґорія:Русиньска література
Мак дикый

**Мак дикый** (латиньскы *Papaver rhoeas*) є знама єднорочна рослина з&nbsp;родины маковитых роснуча у векшым множестві коло поль як бурян.

Катеґорія:Ростлины
Крістіна Пелакова

**Кристина Пелакова**,  *Kristína Peláková*, * 20.август 1987, Свидник — словацка спѣвачка, участниця семифиналного кола конкурзу Евровизии *[[Eurovision Song Contest]]* 2010, на котром представляла Словакию з пѣсньов *Горегронье*.

## Биография
Походить з выходной Словакии, зо Свидника. Музикалну наданость указала уж од малости, коли ся в людовой умѣлецкой школѣ учила грати на клавиру ай спѣвати. В року 2008 закончила штудии в музично-драматичном фаху на Конзерватории в Кошицях. В часѣ штудий ся спознала зоз продуцентом Мартином Кавуличом, поетом и текстарьом Камилом Петераем. З нима выдала свой дебутовый албум „…Ešte Váham“ (2008).
 
В року 2010 представляла Словакию в Осло на конкурзѣ Евровизии зоз спѣванков *Горегронье* (текст — Камил Петерай, музика — Мартин Кавулич), а достала ся меджи напопуларнѣйшы спѣвачкы Словакии. А тогды собѣ завмѣнила, же буде спѣвати ай русинскы спѣванкы, а же буде ай з нима успѣшна. 

За взор ей служила популарна фолклорна русинска спѣвачка Анна Сервицка, а ку тому Кристина додавать традично свою властну твориву интерпретацию и досягать досправды успѣшный резултат.

## Жерела и одказы
* **С. Лисінова**: Свидничанка Крістина успішна з Горегроньом //InfoРусин 3-4/2010, с.&nbsp;12. 
* 
* 
* 

## Референции

Катеґорія:Русиньскы співаци
Катеґорія:Співаци
Країна

*Може гледаш [[Алфавітный список країн і теріторій|список країн світа]].*

**Країна**- ґеоґрафічный реґіон, што є територіёв суверенного штата.
Русины (чеперушка)

**Русины** (**Рутены**, **Руснаци**, **Русняци** ці **Русы**) – старый термін односячі ся спочатку до тых выходославяньскых народів і етнічных ґруп:

* Українцїв
* Білорусів
* Карпатьскых Русинів – обще на Українї ся веде діскузія, ці карпатьскых Русинів признати до народности україньской ці до русиньской. 
** Лемків 
** Долинян – в україньскій літературї суть поважованы за Українцїв.
** Бойків – в україньскій літературї суть поважованы за Українцїв.
** Гуцулів – в україньскій літературї суть поважованы за Українцїв но і в русиньскій суть заряджены ку Русинам скорше з теріторіалных прічін.
** Паноньскых Русинів
* Поліщуків – в україньскій літературї суть поважованы за Українцїв, у білоруській літературї суть поважованы за Білорусів.
* Підляшуків (Руськых)

## Референції



Катеґорія:Чеперушкы
Мукачівскый район (1953—2020)

**Мукачівскый район** () — є районом в Україні у Закарпатьскій області з центром у городі Мукачово, што є городом обласного подпорядковання.

Катеґорія:Районы Закарпатской области
Серґей Прокудин-Ґорский

**Серґей Михайловіч Прокудин-Ґорский** ( ; 31.&nbsp;авґуста 1863, Муром – 27. септембра 1944, Паріж) - російскый фотоґраф і&nbsp;іноватор фаребной фотоґрафії.

## Ґалерія


Tianshansnow.jpg|Астрономічна обсерваторія у&nbsp;горах Тян-шан про позераня затміня Сонця, Таджікістан, 14. януара 1907 
Gorskii 04414u.jpg|Електрічны алтернаторы з&nbsp;мадярьской фабрікы на ріцї Мурґгаб, Гіндукуш, Туркменістан, 1911
Prokudin-Gorskii-02.jpg|Ручна шырокоросходна дрезіна коло Онезького озера, 1916
Gorskii 03982u.jpg|Інтерьєр православной церькви у Смоленьску, 1912
Prokudin-Gorskii-19.jpg|Алім-Чан (1880—1944), емір, 1907
Russian peasant girls in front of a traditional wooden house in Kirillov.jpg|Молоды російскы хрістіанкы недалеко рікы Шексна, 1909
The Monastery of St. Nil on Stolobnyi Island in Lake Seliger in Tver Province (Gorskii 03973).jpg|Ніло-Столобеньска пустынь на озерї Селіґер, 1910
Dvinsk 1912.jpg|Лутераньска і католицька церьквы в містї Двіньск, 1912


Катеґорія:Вытварници
Катеґорія:Фотография
Катеґорія:Персоналии:Росія
Циґане

**Циґа́не** або **Ро́мы** — суть народом/етніком, котрый до Середнёй Европы пришов у 15-ім сторочу з Індії.

## Референції

Катеґорія:Народы і етніка
Лаборець

**Лаборець** або і **Лаборец** є єднов з найдовшых рік на Словеньску.
Прамінить у карпатьскых горах над селом Чертижне, коло граніцї Словеньска з Польском.
Свою путь закінчує втоком до рікы Латориця близко сел Оборін а Затін на югу словеньской части Земпліна. Довжка рікы досягує 135,5 km.

## Лаборець в міфолоґії
На основі леґенды (Анонимусова кроніка) є ріка названа на честь славянского князя Лаборця, який пановав в 9. століті в Ужгороді і ёго околіцях. В літературных реализациях той легенды стрічать ся под назвов Свіржава. 

Катеґорія:Рікы подля алфавиту
Катеґорія:Рікы Словакии
Катеґорія:Рікы што зачінають на русиньскых землях
Катеґорія:Рікы Европы
Земплін

*Тота статя говорить о словеньском історічном краю!<br/>О історічной мадярьской жупі см. *'Жупа Земплин**.''
**Земплін''' () — історічный край на Словеньску. Дїлить ся на Вышнїй Земплін а Нижнїй Земплін.
Найвекшыма містами Земпліна суть Михалївцї (найвекше), Гуменне, Требішов, Воронів над Топлёв а Снина. Центром Вышнёго Земпліна є Гуменне, Нижнёго Земпліна Требішов. Далшы міста: Стропков, Міджілабірцї, Стражске, Кралёвскый Холмець, Великы Капушаны, Чорна над Тісов і Сечівці.

Катеґорія:Историчны области Словакии
Катеґорія:Регионы Словакии
Вышнїй Земплін

**Вышнїй Земплін** — северна часть історічного краю Земплін на Словеньску. Центром Вышнёго Земпліна є місто Гуменне.
Далшы міста Вышнёго Земпліна суть Воронів над Топлёв, Стропків, Міджілабірцї, Снина і Стражске.

Катеґорія:Регионы Словакии
Катеґорія:Историчны области Словакии
Нижнїй Земплін

**Нижнїй Земплін** - южна часть історічного краю Земплін на Словеньску. Центром Нижнёго Земпліна є місто Требішов.

Катеґорія:Историчны области Словакии
Катеґорія:Регионы Словакии
Оборін

**Оборін** (по ) - словеньске село на югу Земпліна, в окресі Михалївцї.

## Обывательство

## Референції
Гуменне

**Гуменне** ()&nbsp;— місто на Словеньску‚ в Пряшівскім краю, адміністратівне центрум Гуменского окресу і історічного краю Вышнїй Земплін.

У містї бывать 35.028 людей.

Місто ся находить на місцї, де ся до рікы Лаборець вливать ріка Цироха во вышцї 157 метрів над морём.
Місто лежыть в долинї, котру з єдной страны леміють выбіжкы карпатськых гoр і з другой стоять горы Выгорлат.
Близько коло міста суть штири грады (розвалины): Ясенів, Береків, Чічва і Винне.
Місто є словеньского походжіня, но бігом 20. стороча інфлуксом з недалекого русиньского краю набрало біетнічный (зарахувші Циґанів триетнічный) характер.

## Часті міста
* Центр (Намістя свободы з прылеглыма уліцямі)
* Сыдлиско I, Сыдлиско II, Сыдлиско II/A, Сыдлиско III, Сыдлиско Під Соколеём
* Кудлівці
* Гандрікс
* Поляна

## Історія
Перше ся споминать у 1317 році. Історія міста є узько звязана з істориёв роду Другетів.

## Ґеоґрафія
Гуменне лежыть тїсно за Брековськыма воротамі, котры творять вступ з Выходословацькой рівнины до котлины рікы Лаборець а ёго притоків серед Карпатскых верьхів.

### Верьхы
горы Выгорлат, Низкы Бескиды

### Рікы
Лаборець (враховано заткальніці), Цироха, (Птава, Кудлівчанка, Губкова, Глубокый потік).

## Обывательство

## Жительство
* Словакы – 78,7 %
* Руснакы – 6,46 %
* Циґаны – 2,33 %
* Українці – 1,16 %
* Чехы – 0,49 %
* Полякы – 0,07 %

## Фотогалерия

Humenné panoráma 001.jpg|Панорама міста
Humenné (Sídlisko Pod Sokolejom) 001.jpg|Сыдлиско Під Соколеём
Humenné - Humenský zámok (Kaštieľ v Humennom) 002.jpg|Каштель
Humenne-Eglise archange St-Michel-winter.jpg|Костел
Centrum mesta HE.jpg|Центрум Гуменного
Vihorlat (v zime) 046.jpg|Выгорлат


## Референції



Катеґорія:Окрес Гуменне
Катеґорія:Міста Словеньска
Любош Міхель

**Любош Міхель** (по ; *16. мая 1968, Стропков) — до року 2008 словеньскый і міджінародный фотбаловый арбітер, еден з найлїпшых і найузнаванїйшых арбітрів во світї.

*од 28. октобра 2008 — міджінародный манажер україньского фотбалового клуба Шахтар Донецк
*2006 - 2010 — посланець словеньского парламента.

Катеґорія:Шпортовы арбітры
Выгорлат

**Выгорлат** (**Вігорлат**, **Вигорлат**, **Вигорлатскы верхы**) - суть горы на Словеньску. Ґеоморфолоґічно належать до Вигорлат-Гутинской области, котра ся простерать дале на Україну и Румунію.

Найвысшый верх Вигорлатскых верхів є верх зос таков самов назвов Вигорлат, котрый мать вышку 
1076 метрів н. м. і лежыть на теріторії Словеньскa в окресі Гуменне.

## Панорама

Катеґорія:Верхы и горскы пасма Словеньска
Ціроха

**Цироха** - ріка на северовыходнім Словеньску, лївый приток рікы Лаборець. Мать довжку 56,6 км. Прамінить в Букiвськых верьхох, до рікы Лаборець ся вливать в містї Гуменне.

Катеґорія:Рікы подля алфавиту
Катеґорія:Рікы Словакии
Катеґорія:Рікы Европы
Рача

**Рача** - містьска часть головного міста Словеньска Братїславы. Даколи самостатне село.
Рача є знама довгыма виноградами і сортов вина Рачаньска Франківка синя.

Катеґорія:Братїслава
Братїслава

**Братїслáва** () — головне місто Словеньской републікы. У містї бывать 476 тісяч людей. Місто лежыть на южных выбіжкoх гор Малы Карпаты на ріцї Дунай, тыж гранічіть з Австріёв і Мадярьском.

## Історія
Перше ся споминать у 907 роцї.

## Обывательство

## Референції



Катеґорія:Міста Словеньска
Катеґорія:Міста Европы
Катеґорія:Головны міста
Катеґорія:Населены пункты Словакии
Катеґорія:Населены пункты на Дунаї
Проза

**Проза**,  *prosa oratio проста, слободна бесѣда* — литературный жанер творчости, росповѣданя, основане на неритмичном (в протикладѣ до поезии) любовольном току умѣлецкой бесѣды. Так ся дасть повѣсти тыж о литературном творѣ або цѣлости прозовых творох даякого писателя, напримѣр: гумореска — курта проза; проза Александра Пушкина. 

Проза — еден з трьох основных видох литературной творчости (въедно з поезиов и драмов).

## Жерела и одказы
* **Білоус П.**: Термінологічний словник. //Білоус П. В.:  Вступ до літературознавства: навч. посіб. — Київ: ВЦ «Академія», 2011. — 336 с. —  — сс.&nbsp;316-330. 
* Літературознавча енциклопедія / y двох томах / Авт.-уклад. **Ю. І. Ковалів**. — К: ВЦ «Академія», 2007. (Енциклопедія ерудита).  Том 2 — 624 с.  

## Референции

Катеґорія:Литературны термины
Катеґорія:Литературны жанры
Валерій Леонтьев

**Валерій Яковлевіч Леонтьев** (, 19. марца 1949, Усть-уса) — російскый співанкарь, актор.

## Референції


Катеґорія:Співаци
Кровь

**Кровь** - рѣдка злучна субстанция, што складать ся з плазмы и кровных буньок; непрозрачна течь, фарбов червена, хемичнов реакциов слаболужна. Липкавость кровли четыри-пять раз векша од липкавости воды. В организмѣ доростлого чоловѣка е около 5 литры кровли, што чинить 7-8% массы тѣла.

Главна функция кровли — транспортованя материй  в организмѣ, котры суть потребны про ествованя чоловѣка або жывотинѣ и их физиологичны потребы.  Додаточны функции: регулаторна, охранна и др. 

Кровна плазма (текуча зложка) чинить около 56% обсягу кровли, кровны бунькы — около 44%. Плазма на 90% зложена з воды, около 7% протеины плазмы, бѣлковины, котры мають розличны функции, дале суть там около 2% неорганичны соли, а вшитко позостале — то суть субстанции, переношованы током кровли. З обсягу кровных буньок около 90% чинять еритроциты, 10% — вшиткы иншы.

Кров належить до найскорше оновльованых тканив организма. Еритроциты не жиють лем четыри мѣсяцѣ. Непрерывно творять ся новы зложкы кровли и очищають ся з ней стары. В том процессѣ бере участь хребтова мозговина, печунка, слезина, покруткы. Главна функция еритроцитов — переношаня оксигена через артерии до органов тѣла. 

## Жерела
* Тимченко А.Д. Краткий медико-биологический словарь. Киев. Вища школа. 1988. С. 158.
Катеґорія:Біолоґія
Катеґорія:Кардиоваскуларна система
Катеґорія:Гематология