Грамота 1404. року

**Грамота 1404. року** — условна назва майстаршого славянськоязычного урядного документа, найденого на території Карпатської Руси. Традиційно ся держит за першый документ, написаный по-русинськы. Грамота была зложена в Сиготі и датована 1. мая 1404. Грамота потвержує дарованя трьох сел (Грушова, Кривого и Тересвы) и цілої їх території Грушовському монастырьови. Копію документа найшов історик Алексій Петров у 1924. році.

## Історія
Як судит історик Алексій Петров, монастырь сят. архангела Михаила в Грушові заосновав молдавськый воєвода Сас, його отець Драґош авадь їх май далекый предок. У середині 14. столітя молдавськый престол си забрав мараморошськый воєвода Богдан. Сасовы сынове Балиця (Балк) и Драґ утікли до Марамороша, де мали дустати маєток уд мадярського короля. Подля грамоты 1404. року, Балиця и Драґ были даровали Грушовському монастырю села Грушово, Кривоє и Тересву. Грамоту дали написати Балицьовы сынове Димитрій и Александер уже по вутцьовуй смерти (Драґ умер на дакулько рокув май скоро). Петров сесе пояснює так, ож у Мадярськум корольстві православні ся находили звон державного права — зато дарованя Балиці и Драґа держало лем за їх жывота, а сынове мали щи раз передати монастырьови вутцювськый маєток.

Ориґінална грамота ся мала передати монастырьови. Попри того была выроблена и копія, котра вже в пузнішум часі была схоснована на обплетеня даякого рукописа. Пак ся передала до архіва Мадярського націоналного музея, де ю А.&nbsp;Петров найшов и сфотоґрафовав у 1924. році. Оповістка за грамоту была выдана в Філолоґічному зборнику Чеської академії наук и уміня.

## Язык
Оцінкы языка грамоты ся розлучают. Сам Петров подав лем курті зазначкы на тоту тему. Ищи єдну курту языкову характеристику мож найти в роботі Франтішка Тихого за історію літературы Пудкарпатської Руси. Окремі розвідкы на тему языка грамоты 1404. року выдали лінґвісты Ґеорґій Ґеровськый и Николай Антошин. Вопросными ся обстают материнськый язык автора грамоты и языкова приналежность окремых елементув у тексті. Што до языка документа в цілови, та Петров и Ґеровськый го вызначили як церькувно-славянськый, Антошин — як давноруськый. Лем Тихый видів у основі грамоты русинськый бесідный язык.

Правопис грамоты указує на южнославянськый уплыв. За болгаризм ся держит подоба слов *азъ, въсѣкому, прѣд, длъгополскои*, так само и хоснованя буквы **щ** на позначеня /шт/ (*мещерь* из мад. *mester*). За приклад сербського вплыва ся держит форма *име* (може и *служет*) и непослідовность розлученя букв **ь** и **ъ** на кунци слова. Южнославянську подобу мают формы аориста *дадоше, съзидаше*; удты годна быти й заміна **ы** на **и** (напр. *тиꙗ*). Попри того структура и стиль грамоты дуже близкі дарителным грамотам Юго-Западної Руси. Грамота 1404. року повтарят многі стандартні формулы руського урядного писемства (*се азъ, даемо вѣдомо* и др.). Непрямый уплыв польського языка видят у словах *листъ* (май давно *грамота*), *мѣсто* (варош). Теперішному русинському языкови (айбо не лем йому) удповідат назывник *млин*, містоназывник *сесь*, злучникы  *аже, що*. 

Топонімы грамоты майусиловно зглядав Ґ.&nbsp;Ґеровськый. Назвы села *Тересь, Тарась* (Тересва) поясньовав як румынськый варіант, *Кривчичь* (Кривоє) — як адаптацію румынського *Crivești*, а в назві *Крушево* (Грушово) видів уплыв южнославянського слова *круша* (грушка). Варіанты *Съпѫнка, Сопунка, Сопонка*, подля Ґеровського, передают русинську назву села и рікы Сопунка, а *Съпънца, Съпѫнца* — єї румынськый еквівалент *Săpânța*.

Петров допущав, ож автором грамоты быв румын. Из языковых фактув за сесе мают свідчити румынські особові имена в грамоті, южнославянські вплывы на правопис и необычноє для церькувно-славянського хоснованя глагола незакунченого виду у формі аориста (*съзидаше*). Ґеровськый до того додав формы локатива *на Cопункы, на Cопонкы* без перезвука /к ~ ц/ и побудову фраз *немиши от Сарвасова, Нань от Съпѫнкы*. На другого бока, Н.&nbsp;Антошин удвер сесю версію, інтерпретуючи названі языкові характеристикы в рамках давноруського языка. Місто того вызначав автора за русина, операючи ся на русинські елементы грамоты. Наперекур сякым спорам ся научникы сходят на тому, ож грамота указує мішані вплывы, характерні для такої пограничної території, як середновічный Мараморош:

## Текст
Долу подана транскрипція ориґіналного текста грамоты 1404. року. У текстовуй версії вылишені діакритичні знакы, надшорові буквы записані *курсивом*.


Сє азъ пань радꙋль · вицашпань марамꙋрє*ш*скы*м* · и жꙋпань ба*н*ко  и тодѣрь, и шандрь · нємиши ѿ *са*рвасова · иванчꙋкь драго  мирь и брать єго дань · и леѡка бєлкови*ч* · и костє драгꙋшє  вичь и костє поповь · и нань ѿ съпѫнкы · даємо вѣдомо  симъ наши*м* листомь · въсѣкомꙋ кто посмотрить на  сєсь листъ · ажє балица воєвода · и драгь мещерь · съзи  дашє црковь · въ имє стго архаггла михаила · на зє  мли тересовскои · и прѣ*д* нами дадошє ѿ своєго ѹрика ·  три сєла манастирю · и єдинъ млинъ: єдно сєло тєрєсь  а дрꙋго кривчичь · а третїє крꙋшєво · и млинъ, що є*с* на зє  мли длъгополскои · на сопꙋнкы гдє падаєть съпънца  ѹ тисꙋ · да слꙋжє*т* манастирꙋ стго архаггла михаи(ла)  а по ихь съмрти и дꙋмитрꙋ воєвода · и брать єго ал(є)  (ѯа)*н*дръ мещерь дадошє · прѣ*д* нами (въ)сѣми тиꙗ  сєла стмꙋ архагглꙋ михаилꙋ, ѿ своєго ѹрика ·  сєло тарась, и сєло кривчичь, и сєло крꙋшєво, и млинъ  що є*с* на зємли длъгополскои · на сопонкы · кдє па  дає*т* съпѫнца ꙋ тисꙋ · а тиꙗ сєла дадошє прѣ*д* на  ми и на нашє вѣданїє · и с полємь и съ лѣсомь и съ водою ·  и съ въсѣмь прижитко*м* · да бꙋдꙋть манастирꙋ ·  писано под нашими пєчатами на столномъ  мѣстѣ ѹ сигѣтꙋ · въ лѣ*т* ѕ и ц, и ві м*с*ца маꙗ  въ а днь 

## Жерела
* 
* 
* 
* 
* 

## Референції


Катеґорія:Русинськый язык