open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Атлас загроженых языкув світу

**Атлас загроженых языкув світу** (переже **Черлена книга загроженых языкув**) се выданя ЮНЕСКа, што вміщує деталный список загроженых языкув у світі. В януарі 2009 ся отворила доповняюча онлайнова верзія, де мож укладовати нову інформацію.
## Історія
Проект «Черлена книга загроженых языкув» быв зачатый на стрічі Комітета загроженых языкув Постояного межинародного комітета лінґвістув (CIPL), што проходила в 1992. годі в Парижови пуд еґідов ЮНЕСКа. Матеріалы ся зачали зберати в слідуючум годі и першоє выданя атласа было напаровано в 1996. годі. Другоє выданя ся появило в 2001. годі, в 2009 ся появила ёго онлайнова верзія. Третёє выданя выйшло в 2010. годі.
## Класіфікація
Атлас указує міру загрожености языка на основі девятёх факторув, з котрых майважный се передача языка межи поколінями.
::незагроженый (*safe*): на языкови говорят ушиткі поколіня, передача языка ся не вриват (сякі языкы не сут в Атласови)
:
:
: 
:
:
Атлас удносит русинськый язык межи уразливі, а войводинськый русинськый межи бізувно загрожені.
## Зазначкы

## Вонкашні лінкы
* Онлайнова верзія Атласа (en)
Катеґорія:ЮНЕСКОКатеґорія:Загрожені языкы
Гуменьске співацьке тріё

**Гуменьске співацьке тріё** ()&nbsp;— є успішна русиньска співацька ґрупа зо Словакії з Гуменного , котра дїє од року 1971.
Співать в русиньскім, выходословеньскім, моравскім, україньскім, польскім і в югослованьскых языкох. Бігом своёй довгоборічной гісторії Гуменьске співацьке тріё здобыло ряд успіхів і оцїнїнь.

## Зложіня
Члены трія:
* Іван Мігаліч
* Мікулаш Горняк (бывшый)
* Мікулаш Петрашовскый (бывшый)
* Михал Сійка
* Йосиф Овшянік

## Жрідла
* Чаровне тріё ювілує 
* Гуменьске тріё чарує 

## Референції


Катеґорія:Спів
Катеґорія:Співацькы ґрупы
Катеґорія:Русиньскы умелцї
Катеґорія:Гуменне
Кудлівці

Кудлівці є історічна часть міста Гуменне, у минулості (до зачатку 20. столїтя) самостойный валал лежачій на севері од міста Гуменне.
Найстарше письменне повідомлїня о Кудлівцёх походить з року 1451. 
Через Кудлівці тече ріка Кудлівчанка, котра ся южні од центру Гуменного вливать до рікы Лаборець.

## Референції


Катеґорія:Гуменне
Макаркі

**Макаркі** є підляське село на выходї Польска. 

Катеґорія:Старорусиньскы села в Польску
Вранов над Топлёв

**Врaнóв над Тóплёв** () є місто на Словеньску‚ в Пряшівскім краю, адміністратівне центрум окресу Вранов над Топлёв. Hалежыть до історічного краю Вышнїй Земплін.  

У містї бывать 23.041 людей. 

Місто ся находить на рікі Топля во вышцї 132 метрів над морём.
Близько міста тече  далша вызначна   выходословеньска ріка Ондава.  
12 кілометрів од міста находить ся град (розвалина) Чічва.
Місто є словеньского походжіня, но екзістує ту русиньскый і циґаньскый етнос.

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Окрес Вранов над Топлёв
Катеґорія:Міста Словеньска
Кошіцї

**Кошіцї** (або **Кошыцї**, по , по )&nbsp;— друге найвекше місто на Словеньску, адміністратівне центрум Кошіцького краю, Кошіцького окресу і історічного краю Абов.

У роцї 2011 в містї бывало 240.000 людей. 

Місто лежыть на ріцї Горнад, в Кошыцкій долині. Бывале головне місто капітанату Фелвідек тзв. Вышнёй землі Угорськой.  Неформалнов назвов міста є Метропола Выходу (Словеньска).

Є то вызнамный промыслово-културно-академічный центер Словеньска.  Єден з навызнамнійшых транспортных узлів (желїзнічный, летецькый) в штаті.

## Обывательство


Cathedral of St. Elizabeth in Košice.jpg|Катедрала св. Алжбеты
Košice, kaplnka sv. Michala.jpg|Каплиця св. Михала


## Референції
Горнад

**Горнад** - ріка на Словеньску a в Мадярьску. Вытїкать з жрідла 4 км од села Вікартівці в окресї Попрад в Пряшівскім краю на северовыходї Словеньска.
Вышнїй ток Горнаду мать малебный характер вдяка переходу через канёны в Словеньскім Раю. Спіднїй ток Горнаду веде югом Кошіцького краю до Мадярьска де ся вливать до рікы Солена (Slaná/Sajó).

Катеґорія:Рікы подля алфавиту
Катеґорія:Рікы Словакии
Катеґорія:Рікы Мадярщины
Катеґорія:Рікы Европы
Іван Мігаліч

**Іван Мігаліч** є русиньскый 
співак, музикант,  складатель а бывшый музичный  учітель з Гуменного зо Словеньска. Іван походить з Лабірце (Міджілабірцї), де ся в роцї 1944 народив. 
Є основатель а довгорічний член Гуменьского трія, з котрым ся в роцї 1989 став лавреатом Маковіцкой струны. 

## Референції


Катеґорія:Співаци
Катеґорія:Русиньскы співаци
Катеґорія:Русиньскы умелцї
Мікулаш Горняк

**Мікі (Мікулаш) Горняк** (* 1938, Габура, † 2008, Гуменне) быв русиньскый співак і гуморіста з Гуменного, Словеньско. Мікі походить з Габуре, окрес Міджілабірцї.
Є основатель а довгорічний член Гуменьского трія, з котрым ся в роцї 1989 став лавреатом Маковіцкой струны. 
Є заснователём Фолклорной ґрупы Хемлон Гуменне (1971).
В року 2004 ся став вытязём міджінародного фестівалу гумору і сатіры в Ужгороді.

## Референції


Катеґорія:Співаци
Катеґорія:Русиньскы співаци
Катеґорія:Гумор
Катеґорія:Гуменне
Джен Хе

**Джен Хе** (TZ: 鄭和, ZZ, 郑和,) (1371–1435), быв кітайскый дворян і діпломат добы Мінґ, найславнїшый з кітайскых мореплавців і вандровників, котрый в роках 1405 аж 1433 провив сїм плавб ді Індіцького океана, сукупно означованых як 三保太監下西洋, Сан-пао тхай-тьєн сіа-янґ (Плавбы евнуха Сан-пао до Западных гір).

Катеґорія:Вандровници
Мокроє (Пудляшшя)

**Мо́кроє** (пол. Mokre) (укр. Мокре) — пудляськоє село на выходови Польска, Пудляськоє воєводство.  

## Історія
Село первый раз ся споминать у 1577 році.

## Обывательство
У селі на 2011 рӯк живе 74 людий, из них векшына Полякы.
Катеґорія:Старорусиньскы села в Польску
Маковіцка струна

**Маковіцка струна** () — є то найвызнамніше змаганя співу на русиньскый землі. Проходить каждий рік в словеньскым місті Бардеёв на кінці рока і бере на нім участь приближно 100 словеньскых Русинів (сістема окресных кіл з поступом на цїлословеньске коло). Дїялность змаганя проходить од року 1955. Наперек тому, же подїю орґанізує Звязь такзваных Русинів-Українців Словеньска, мать великый вызнам про Русинів з доводу історії, шыріня русиньскых співанок  (співанкы суть в русиньскым языку) і обсяглості подїї, таксамо як з доводу популарізації русиньской културы міджі векшыновым жытельством северовыходнёй часті Словеньска.

## Референції


Катеґорія:Музика
Катеґорія:Русины
Снина

**Снина** (по )&nbsp;— мѣсто в Словакии, в Пряшовском краю, центер окресу Снина. В мѣстѣ бывать 20.452 людей. Приматор: Петер Волошiн.

## Полога
Снина — найвыходнѣйше земплинске мѣсто, недалеко од границь з Украинов, лежить на сутоку рѣк Пчолинка и Цироха, окружене горскыма пасмами Лаборецка Верховина, Буковскы Верхы и Вигорлатскы Верхы. Находить ся на краю храненой территории *Народный парк Полонины*, котра од року 1993 сполу з прилеглыма территориями Украины и Польщи творить биосферну резервацию *Выходны Карпаты*, зарегистровану UNESCO на охрану карпатскых пралѣсох. Снина господарскый и справный центер региона, в котром сполу з далшыма 33 локалитами жие на розлозѣ 80474 га понад 37 тысяч обывательох.

Мѣсто мать желѣзничне и автомобилове споеня з Гуменным (22 км на запад), Меджилаборцями (47 км на сѣвер) и граничным переходом Убля на украинской граници (29 км на юговыход).

## История
Перва задокументована упоминка о селѣ походить з року 1317. Другый раз село упомянуте року 1343, де ся споминать як часть маетка Другетох. До маетка Другетох село належало аж до конця 17. ст. 

Концьом 16. ст. Снина уже ся упоминать як *oppidium* (мѣсто). По смерти Жигмонда II. Другета снинске панство перешло его дѣвцѣ Кларѣ, одданой за грофа Петра Зичи. В конци 18. ст. властничков панства ся ставать грофка Терезия ван Дернатова и ей сынове. В року 1781 быв выставленый новый мурованый каштель намѣсто старого деревляного.

В року 1799 сынове продали панство зоз каштельом Йозефови Роллови з голландской родины, котра уж од 16. ст. занимала ся банництвом и гутництвом в жупах Гемер и Спиш. В року 1809  Ролл обявив в Йозефовой долинѣ (очевидно, од него достала свою назву ) во Вигорлатскых Верхах желѣзну руду и року 1815 выбудовав желѣзарню, котра робила на той рудѣ. Року 1840 мав Ролл высокый пец, три ковачскы мѣхы и даскельо дѣлнѣ на выробу желѣзарскых префабрикатох. В року 1841 выбудовав ай одливарню, де была одоллята и статуя Геркула, што доднесь находить ся во дворѣ каштеля Ролловых во Снинѣ.

## Обывательство

## Жерела
* Ковач Ф. и др. Краєзнавчий словник русинів-українців. Пряшівщина. СРУСР. Пряшів, 1999. .

## Одказы
* Официалный сайт мѣста
* Снина (1962, чеш.)

## Референции

## Фотогалерия


Kostol povyšenia svätého kríža, Snina.jpg|Костел Воздвигнутя Святого Креста
Snina - kaple na hřbitově - panoramio.jpg|Каплиця на цинтерю
Kaštieľ, Snina.jpg|Каштель Ролловых
Socha u mostu ulice SNP přes reku Cirochu, Snina.jpg|Св. Ян Непомуцкый
Pomník vojakom pri kostole povyšenia svätého kríža, Snina.jpg|Помник павшым воякам
Biokúpalisko Sninské rybníky 011.jpg|Снинскы рыбникы
Sninský kameň - inverzia 047.jpg|Верх *Снинскый Камень*
Morské oko 022.jpg|Озеро *Морске Око*
Kremenec 009.jpg|Верх Кременець на стыку трех границь
Ďurkovec 03.JPG|Верх Дюрковець (НП *Полонины*)



## Панорама

## Референції


Катеґорія:Населены пункты Словакии
Грабувець

**Грабувець** (пол. *Grabowiec*) є підляське село на выходї Польска. Обывателю — 192 людий (2011).

## Історія
Першый раз споминат ся 1528 года в акті польського короля Сигізмунда I.

У 1975—1998 годах село было в складї Білостоцького воєводства.

## Удкликованя

Катеґорія:Старорусиньскы села в Польску
Маліше

**Маліше** є підляське село на выходї Польска. 

Катеґорія:Старорусиньскы села в Польску
Антонін Москалик

**Антонін Москалик** (1930-2006), чеськый режісер, родак из Хуста.

## Главны дїла
* "Діта Саксова (1967)"
* "Бабка (1971)"
* "Керт дітей (1981)"
* "Третьый принц (1982)"
* "Зозуля у темнуй хащи (1984)"
* "Паноптикум Вароша празького (1986)"
* "Dobrodružství kriminalistiky (1989-1993)"
* "Жандармські фіґлярны (1998-2003)"

## Одказы
* Антонін Москалик

Катеґорія:Филмовы режиссеры
Петровци

**Петровци**,  *Petrovci*, суть русинске село в Хорватии, в историчном регионѣ Славония, в общинѣ Богдановци жупы Вуковар-Срѣм. Векшина обывательох суть етничны Русины.

## Полога
Петровци оддалены од Вуковара о  на югозапад, и лежать о  на юг од од центра общины, Богдановець, з котрыма споены дорогов через Вуковар ().

## История
Перва документована споминка о селѣ датована роком 1435 под тогдышнов назвов *Petrouch*, а в року 1462 уже ся споминать под теперѣшнов назвов *Petrocz*.

Грекокатолицка парохия Пресвятой Богородицѣ основана в року 1837, а церква поставлена в року 1855 и рештаврована в року 1939.

Подля списованя з року 1910, 76% обывательох были Русины, 20% Сербы, 3% Хорваты.

## Газдовство
Газдовство села основане на земледѣлствѣ и скотарствѣ.

## Култура
История организованой културной чинности Русинох в Петровцях ся пише од року 1919. 

В сучасности културны организации суть:
* КУД Йоаким Гарди — културно-умѣлецке дружство Руснакох и Украинцьох
* Клуб Младих Петровци — молодежный сполок
* КУД Руснак  — културно-умѣлецке дружство Руснакох
В конци яри одбывать ся културна манифестация Русинох и Украинцьох *Петровски дзвон*.

## Вызнамны родаци
* Осиф Костелник (1903–1936), русинскый писатель, фолклориста и културно-просвѣтный активиста.
* Владо Костелник (1930–2012), русинскый писатель, публициста и културно-сполоченскый активиста.
* Любка Сегеди Фалц (1932–2018), русинска учителька, поетеса и културно-сполоченска активистка. 

## См. тыж
* Руснаци у Войводини

## Референции

Катеґорія:Населены пункты Хорватии
Словіньскый язык

**Словіньскый язык** () є южнославяньскый язык, котрым ся бісїдує передовшыткым в Словенії і в іншых країнах. Словіньсчiна хоснує латиніку.

Катеґорія:Южнославяньскы языкы
Катеґорія:Языкы
Сербохорватьскый язык

**Серьбохорватьскый язык** ()&nbsp;— є южнославяньскый язык, котрым ся бісїдує передовшыткым в Боснії і Герцеґовині, Сербії,  Хорватії, Чорной Горі і в іншых країнах. Серьбохорватчiна хоснує кіріліцю і латиніку.

Катеґорія:Южнославяньскы языкы
Катеґорія:Хорватия
Чорногорьскый язык

**Чорногорьскый язык** () — є стандартизований варіант серьбохорватчіны, котрым ся бісїдує передовшыткым у Чорноі Горі. Чорногорьскый язык хоснує кіріліцю і латиніку.

Катеґорія:Южнославяньскы языкы
Бобота

**Бобота** (хорв.: Bobota; серб.: Бобота) — сербске село в Хорватии на ей восточной граници з Сербиев.

## Полога
Село лежить 12 км на запад од пограничной рѣкы Дуная и е друге найвекше по центрѣ общины Трпиня, оддалене од него о 3 км на запад. Од найблизшого придунайского города Вуковар оддалене о 14 км на сѣверозапад.

## История
Первый раз упоминать ся року 1296, коли была маетком мадярского велможского рода. При неясных околностях старе обывательство одышло и од року 1366 стало в селѣ суть нотованы сербскы православны жителѣ. 

В часѣ Первой свѣтовой войны село было под австро-угорсков владов и около сто боботчанох были мобилизованы и посланы воевати на два фронты: против Сербии и против России, велике число з них при первой можности перешли на противну сторону, а по войнѣ около 40 вернули ся в село, около 30 загынули, воюючи на сербской сторонѣ.

В току Другой свѣтовой войны в Боботѣ было поднято повстаня против нѣмецкых окупантох, в народно-ослободителных боях загынули 96 боботчаны, около 30 были росстрѣляны, около 700 триманы в концентрачных лаграх.

## Памятникы
* Церковь Св. великомученика Георгия, 1778.
* Помник борцям и жертвам Другой свѣтовой войны.
 
## Днешность села
Векшина обывательох занята в земледѣлствѣ. 

В селѣ фунгуе восямкласна школа, котра мать филиалкы в сосѣдных селах Пачетин, Вера, Клиса и Людвинци.  В школѣ ся выучуе по сербскы и по хорватскы.

В селѣ е активне културно-умѣлецке дружство *КУД Джоко Паткович*, фотбаловый клуб *Борац Бабота*, шаховый клуб.

Подля списованя обывательства 1991. року, Бобота мала 1.881 обывателя, з них:

## Референции



Катеґорія:Населены пункты Хорватии
Бршадин

**Бршадин**,  *Bršadin*;  *Бршадин*)— сербске село в Хорватии, в жупѣ Вуковар-Срѣм, в общинѣ Трпѣня.

## Полога

Лежить на лѣвом березѣ рѣкы Вука, на сѣверозапад од Вуковара, в оддалѣню о .

## Газдовство
Обывателѣ традично ся занимають земледѣлством и скотарством, котры суть основов их живобытя.

## Обывательство
Село мать зачаточну школу, новый будинок котрой быв поставленый в року 2006, а в року 2009 школа была реконштруована и зарегистрована  в статусѣ самостойного училища. В сучасности через убыток числа обывательох в школѣ суть лем 77 школяре. Од року 1981 в селѣ створено Културно-умѣлецке дружство *Васо Джурджевич*. 

## Жерела и одказы
* '''Population by Age and Sex, by Settlements, 2011 Census: Bršadin''' Census of Population, Households and Dwellings 2011. Zagreb: Croatian Bureau of Statistics. December 2012.

## Референции
Босняцькый язык

**Босня́цькый язы́к** або **босня́ньскый язы́к** () є южнославяньскый язык (штандартізованый варіант сербохорватьского языка), котрым ся бісїдує передовшыткым у Боснї і Герцеґовинї.

## Референції

Катеґорія:Южнославяньскы языкы
Борово

**Борово** або **Борово Село** (хорв.: Borovo; серб.: Борово) — село и община в жупѣ Вуковар-Срѣм в Хорватии.

## Землепис
Община Борово положена на востоку Хорватии, а териториално припадать жупѣ Вуковар-Срѣм. Оддалене на 7 km од Вуковара, а лежить на правом березѣ Дуная, од граничного перехода Ердут-Благоево оддалене около 25 km по дорозѣ державного вызнаму Осиек - Вуковар - Ердут, котра веде через село.

Катастер общины обсягуе 28,17 km2, з того 30% забудованый простор, a 70% позосталый.

Община мать добры природны ресурсы, што приспѣло ку традичному ростлинарству и скотарству, розвою малого бизниса и торговли и, наконець, ку барз богатой традичной културѣ.

## Обывательство

Подля найновшого списованя року 2011 в общинѣ были 5 056 обывателе.
Народностна штруктура обывательства така:
* Сербы - 4.537 (89,73%)
* Хорваты - 332 (6,57%)
* Словаци - 23 (0,45%)
* Мадяре - 22 (0,44%)
* Босняци - 14 (0,28%)
* Ромове - 12 (0,24%)
* Чорногорцѣ - 11 (0,22%)
* Русины - 10 (0,2%)
* Украинцѣ - 8 (0,16%)
* Албанцѣ - 5 (0,1%)
* Нѣмцѣ - 4 (0,08%)
* Чехы - 3 (0,06%)
* Македонцѣ - 2 (0,04%)
* Русове - 2 (0,04%)
* Словенцѣ - 2 (0,04%)
* Поляци - 2 (0,04%)
* зосталы - 9 (0,18%)
* неисты - 55 (1,09%)
* непознаты - 3 (0,06%)

## Община
Община складать ся лем з едного села, котрого назву и несе.

## История
Перва упоминка з назвов Борово датована роком 1231, коли ся оно упоминать як маеток Вуковара, дарованого кральом Мадярщины велможскому роду Чак. 

На зачатку 15. ст. Борово жило з торговлѣ и ремесел, а в селѣ держали великы тыжденны ярмаркы.

Около року 1540 Борово населили Сербы. Церковь Св. Архиепископа Стефана была выставлена в роках 1761 аж 1764.

## Жерела и одказы

## Референции

Катеґорія:Населены пункты Хорватии
Габош

**Габош** (хорв.: Gaboš; серьб.: Габош) є серьбске село на Хорватії.

Катеґорія:Населены пункты Хорватии
Вера

**Вера** (; ) — є серьбске село на Хорватії.

Катеґорія:Населены пункты Хорватии
Катеґорія:Паннония
Короґ

**Короґ** (, мадяр.: Бобота) є мадярьско село на Хорватії.

Катеґорія:Населены пункты Хорватии
Катеґорія:Паннония
Олег Голтвяньскый

**Олег Николаевич Голтвяньскый** ( *Олег Миколайович Голтвянський*; 8. септембра 1980) — україньскый войсковый і політічний деятель. Участник Євромайдана, войны на Донбасї і русско-українской войны. Бувшій голова і єден з головных керівников Україньского Национального Союзу.
.

## Биография
Родив ся 8. cептембера 1980 в Харьковѣ, УССР. Од року 1998 став ся участником націстічного руху. Быв выбраный депутатом розличных выбрань. 2000-х роках веде активну политичну и новинарску чинность. Организовав револучны штрайкы ай иншы акции непокорности. 24. мая 2012 Голтвяньскый быв арештованый и засудженый за организацию маршу. Еден з организаторох Євромайдана.
По зачатку войны на Донбасѣ быв поволаный до україньского войска. В року 2020 вернув ся до Харькова, демобилизовав ся и заняв ся газдовством. Але в октобру 2021 быв зась мобилизованый яко велитель контрдиверзийной роты.

## Творба
* *Голтвяньскый О., Оглобля А., Сізов А.* Вентиляція будівель. Проектування та визначення характеристик систем вентиляції житлових будинків. (uk, en) &nbsp; — Кыёв: 2015.
* *Голтвяньскый О., Оглобля А., Сізов А.* Вентиляція будівель. Розрахункові методи визначення витрат повітря на вентиляцію будівель з урахуванням інфільтрації (uk, en) &nbsp; — Кыёв: 2015.
* *Голтвянський О.* Східні традиції державотворення // Становлення Нікейської держави.&nbsp;— Кыёв: 2020. — С. 421-426. — 800 с. — ISBN 978-617-7502-44-8.
* *Голтвянський О.* Теорія та практика сучасної юриспруденції // Реформа та політичний процес.&nbsp; — Харьков, 2020. — Т. I. — С. 36-38. — 328 с.
* *Голтвянський О., Кобанець Р.* Націреальна спецслужба в українському державотворенні // До питання про особливості розвитку сектору безпеки США в умовах нових глобальних викликів.&nbsp;— Кыёв: 2021. — С. 280-286. — 376 с. — ISBN 978-617-7502-02-8.
* *Голтвянський О.* Актуальні проблеми, пріоритетні напрямки та стратегії розвитку України // Українська енергетика. Реалії та перспективи / О.С. Волошкіна.;— Кыёв: ІТТА, 2022. — С. 124-126. — 180 с.
* *Голтвянський О.* Розвиток науки в умовах воєнного стану // Енергетика України в умовах війни та післявоєнного стану.;— Кыёв: 2022. — С. 124-126. — 452 с.
* *Голтвянський О.* Літні нукові читання // Культура Нікейської імперії.;— Рівне, 2022. — Т. XCI. — С. 136-144. — 542 с.
## Референції

## Екстерны одказы
* facebook
* twitter
* instagram
* сайт Україньскый Национальный Союз

Катеґорія:Політіци
Катеґорія:Політічны лідеры
Катеґорія:Войсковы особы
Поріча

Поріча є часть країны, з котрой стікать вода до конкретной рікы. Поріча  творить річну сістему.

Катеґорія:Ґеоґрафія
Інн

**Інн** є середнёевропська ріка довга 517 кілометрів. Протікать теріторіямі Швейцарії, Нїмецька і Австрії.  Інн ся вливать до рікы  Дунай в Пасові у Нїмецьку як його правый приток.

Катеґорія:Рікы подля алфавиту
Катеґорія:Рікы Австрии
Катеґорія:Рікы Швайцу
Катеґорія:Рікы Германии
Катеґорія:Рікы Европы
Лабірщіна

**Лабірщіна** () — є реґіон на Словеньску коло русиньского міста Міджілабірцї. Ґеоґрафічні ся майже збігать з окресом Міджілабірцї, малов частёв засягує до окресу Стропков.

## Референції
*  "Лабірщіна! Оспівана то країна многыма авторами"  - Академія русиньской културы в СР 
*  Пісня М. Петрашовского "Лабірщіно моя" 
*  "Лабірщіно наша, мій зеленый гаю" - ІНФОРМАЧНЫЙ ДВОТЫЖДЕННИК РУСИНІВ СЛОВЕНЬСКА 

Катеґорія:Словеньско
Общество св. Іоанна Крестителя

**Общество св. Іоанна Крестителя** (Сполок св. Яна Крестителя; Чин св. Яна Крестителя) - русиньска културна орґанізація. Орґанізація была заснована в септембрі рока 1862 русиньскыма народныма дїятелямі А. Духновічом, А. Добряньскым і О. Ґаґанцём в Пряшові.

Членамі общества былі вызначны русиньскы дїятелї выходного Словеньска, словеньскы писателї і журналісты ай російскы славісты дїючы в Австрійскій імперії. 

Проґрамом общества было културне, реліґійне і народне взростаня Русинів, передовшыткым через матеріалну, духовну і освітну поміч про русиньскых ґрекокатолицькых штудентів. Общество так заложыло в Пряшові інтернат про штудентів з немаєтных родин, якый ся называв Алумнеум.    

Общество заникнуло в роцї 1874. Было оновене в роцї 2003. 

## Література
* 

## Референції


Катеґорія:Русиньскы орґанізації
Катеґорія:Пряшів
Баньска Щавніця

**Баньска Щавніця** (по )&nbsp;— місто на Словеньску Банскобістріцького краю, адміністратівне центрум окресу Баньска Щавніця. Баньска Щавніця є історічне баньске місто ключовым значінём про Австрійску імперію (особливо ложіска стрібра).

Місто є од р. 1993 записане міджі Локаліты світовой дїдовизны ЮНЕСКО. 

У містї бывать 10.191 людей.

## Обывательство

## Референції


## Екстерны одказы
* Вебсторінка міста
Анґлія

**А́нґлія** () — є найвекша і найлюдянійша країна Великой Брітанії, котра загорнює середню і южну часть острова Велика Брітанія. Головным і найвекшым містом є Лондон. Розлога 130 395 км² меджі Шкотьском на северї, Валесом на западї, Ірьскым і Келтьскым морём на юго-западї.

## Населїня
У Анґлії жыє 56,490 міліонів обывателїв.

## Референції

Катеґорія:Велика Брітанія
Катеґорія:Островны штаты
Морава (верхний приток Дуная)

**Морава** середнёевропська ріка довга 329 кілометрів. Протікать теріторіями Чеська, Словеньска і Австрії. Морава ся вливать до рікы Дунай під бурґом Дєвін на граніцї Словеньска і Австрії як його лівый приток.

Катеґорія:Рікы подля алфавиту
Катеґорія:Рікы Словакии
Катеґорія:Рікы Чехии
Катеґорія:Рікы Австрии
Катеґорія:Рікы Европы
Тырнава

**Тырнава**  (по )&nbsp;— місто на Словеньску в окресї Тырнава Тырнавского краю. Лежыть у юго-западній части Словеньска. Тырнава є адміністратівным центром окресї Тырнава і Тырнавского краю. 

## Обывательство

## Населїня
У містї бывать 65.713 людей.

## Референції
Волхов

**Волхов** - ріка в Росії в Европі. Цілкова довжка є 224 км.
Свою путь закінчує втоком до Ладожского озера. 

Катеґорія:Рікы Росії
Шкандінавія

**Шкандінавія** (, ) — є реґіон в Европі. Находить ся на єй севері і є єй найвекшый півостров.

Катеґорія:Регионы Европы
Кієвска Русь

**Кі́євска Русь** () — назва давной славяньской штатной формации, котра екзістовала в середнім віку (9.—11. столїтю) у выходнїй Европі.. Головным містом быв Кієв. Штат перестав екзістовати по монґолотатарьскых ударах у роцї 1240.

## Назва
В цїлой добі своёй екзістенції «Кі́євска Русь» была позната яко земля Русів (Русь) (Старославяньскый язык: , середновікый грецкый язык: ; Арабскый язык: الروس *al-Rūs*, новый грецкый язык , старый французскый , латинскый , а од XII. стороча тыж Ruthenia.
 
Термин «Кі́євска Русь» () быв сконштруованый в XIX. сторочу в російскій  історіоґрафії, жебы указовати на тогдышный главный город.

## Звязаны статѣ
* Варягове
* Викингове
* Русь

## Жрідла і одказы
* Magocsi, Paul R. (2010): A History of Ukraine: The Land and Its Peoples. Toronto: University of Toronto Press. , p. 73. https://books.google.com.ua/books?id=BNUtdVrw6lIC&pg=PA73&redir_esc=y
* Назаренко А. В.: Древняя Русь на международных путях: Междисциплинарные очерки культурных, торговых, политических связей IX—XII вв. — М.: Языки русской культуры, 2001. — 784 с. — . Сc. 40, 42—45, 49—50. http://www.bibliorossica.com/book.html?currBookId=3911https://www.twirpx.com/file/1650563/
* Толочко А.П.: Химера Киевской Руси. //Родина, 1999, вып. 8, сс. 29–33.https://scholar.google.com/citations?user=62rEKmUAAAAJ&hl=en&oi=sra#d=gs_md_cita-d&u=%2Fcitations%3Fview_op%3Dview_citation%26hl%3Den%26user%3D62rEKmUAAAAJ%26citation_for_view%3D62rEKmUAAAAJ%3AEUQCXRtRnyEC%26tzom%3D-180

## Референції

Катеґорія:Бывшы штаты
Нормане

**Нормане**,  *Normans*,  *Normands*,  *Nortmanni / Normanni* циже *сѣверны люде* — западноевропска назва тых викингскых племен, котры в середновѣку добыли розличны територии в Европѣ.

## В Западной Европѣ
Были то поганскы пираты шкандинавского походжѣня, котры чинили напады на европскы берегы од VIII. стороча. В середновѣкой западной Европѣ нелегко было найти великый и богатый город, котрый бы хоть лем еден раз не быв спустошеный нима. Настало ся осадили в устю и долном току Сейны около року 900, а в року 911 краль Шарл III. Простодушный даровав им Руан з околицьов, де они основали герцогство Нормандия. Нормандскы герцогы прияли христианство и французскый язык, але зостали при своей бетярской и добывательской натурѣ. В XI. сторочу они захватили Англию (1066). 

## В Малой Азии
Они брали участь в крижарскых войнах, в Левантѣ створили Антиохийске княжество (1098), едну з первых крижарскых держав, колонизовали южну Италию и Сицилию и створили там  свое кральовство (1130).

## Интересны факты
Нормане были добры мореплавцѣ свого часу. Они досягли Шетландскы и Фарерскы островы, пак объявили и заселили «ледову» Исландию. Одты в X. сторочу Эйрик Рыжый поплавав на запад и объявив дотогды непознату землю, котру назвав «зеленов земльов» — Гренландом — погадавши на то, же така назва прилакомить там переселенцьох. Пак, около року 1000, сын Эйрика Лейв Эйриксон насмѣлив ся ити ещи дале и по довгой плавбѣ трафив на берегы Сѣверной Америкы. На островѣ Нюфаундленд при берегах Сѣверной Америкы Нормане основали осаду, правда, ненадовго. Уже в XX. сторочу остаткы той осады роскопали археологы. Лейв Эйриксон быв первым европаном, што побывав в Новом Свѣтѣ за 500 рокы до Колумба.

## Жерела и одказы
* 
* 

## Референции

Катеґорія:Історія Европы
Катеґорія:Середновік
Общество св. Василія Великого

**Общество св. Василія Великого** (Сполочность св. Василя Великого) - вызначна русиньска орґанізація. Резіденція общества была в Ужгороді. Общество было засноване в р. 1865. 

## Дїялность
Головнов задачов общества было забезпечіти парафії Мукачовской і Пряшівской дієцез учебниками про русиньскы школы, выдаваня русиньскых вістїв, літературных алманахів і роченків.  

## Література
* 

## Жрідла
* Chmelař, Jilím, Nečas: PODKARPATSKÁ RUS-ческ.

Катеґорія:Русиньскы орґанізації
Габсбурьска монархія

Габсбурьска монархія - бывша держава у середній Европі, екзістуюча у р. 1526 - 1867(1918). Голова монархії быв пановник з роду Габсбурьґів. Од рока 1867 ся трансформувало на Австро-Угорьско.

Катеґорія:Бывшы штаты
Сергій Татусяк

**Сергій Филиповыч Татусяк** (нар. 5 квітня 1955, с. Жабокричка Чечельницький район, Вінницька область)  — Українськый політик, Народный депутат Україны 4-го скликання. Голова Вінницької обласної Ради від 11 листопада 2010 до 21 лютого 2014.

Катеґорія:Політічны лідеры
Близкый Выход

**Близкый Выход**,  *Near East* — ґеоґрафічне вымеджіня, якым ся означує югозападна часть Азії а таксамо менша часть Африкы (Еґіпет).  

Найблизшу ку Середоземному морю часть региона называють тыж *Передным Выходом*.

Точне окреслѣня понятя  *Near East* не екзистуе. По Другой свѣтовой войнѣ намѣсто того векшинов хоснують ширше понятя *Середный Выход*,  *Middle East*.

Але ани понятя *Середный Выход* не е точно вымеджене, а его границѣ ся можуть посувати зависимо од бѣжной ситуации.

## Одказы
* 
* 
* 

## Референции

Катеґорія:Азія
Катеґорія:Африка
Австрійска імперія

**Австрійска імперія** () была Габсбурьска монархія — країна во Середнїй Европі у роках 1804–1867. В р. 1867 была в дослїдку прусько-австрійской войны трансформувана на дуалістічну Австро-Угорьску монархію. Головным містом Австрійской імперії была Відень. Од рока 1867 ся трансформувала на Австро-Угорьско.

Катеґорія:Бывшы штаты
Катеґорія:Штаты і теріторії, котры основаны 1804
Катеґорія:Штаты і теріторії, котры заникли 1867
Тересва

**Тересва, Терешва** або **Тересувка** є містечко находжуче ся в сучасній Українї у Закарпатьскій области у Тячівскым раёнї.

## Історія
Перша змінка о Тересві походить з 14. столїтя, коли приналежала румуньскому воєводі Балкови і Драґови. У року 1404 Тересва переходить до маєтку монастыря у недалекім Грушові. У 16.-18. столїтях належыть маґнатьскым родом Долгаём і Корнишеём. Од року 1919, коли Тересва была частёв Підкарпатьской Руси у рамкох Чеськословеньска, кідь накурто была резіденціёв Марамарошской жупы і у рокох 1921-1925 была окресным містом. 

## Ґеоґрафична полога
Містечко Тересва лежыть на втоку рівноменной рікы Тересва до рікы Тиса 10 километрів выходні од районного центра Тячово.

## Екстерны одказы
* Часопис Підарпатьска Русь (чесь.)

Катеґорія:Міста Україны
Катеґорія:Закарпатьска область
Катеґорія:Населены пункты Закарпатской области
Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Населены пункты Украины
Тиса

**Тиса** (Тіса, Tisza) є ріка у середній Европі. Прамінить у карпатьскых горах на землёх сучасной Україны. 
Свою путь закінчує втоком до рікы Дунай у сучасній Сербії як ёго найдовшый лївый приток. Окрім Україны і Сербії Тіса тече через Румуньско, Словеньско і Мадярьско. 

Катеґорія:Рікы подля алфавиту
Катеґорія:Рікы Словакии
Катеґорія:Рікы што зачінають на русиньскых землях
Катеґорія:Рікы Україны
Катеґорія:Рікы Мадярщины
Катеґорія:Рікы Румынии
Катеґорія:Рікы Сербии
Катеґорія:Рікы Европы
Шкандінавскы языкы

**Шкандінавскы языкы** (, )&nbsp;— суть ґрупа языків, якыма ся бісідує або бісідовало у шкандінавскых штатох (Даньско, Швеція, Норьско, Ісланд).

Катеґорія:Ґерманьскы языкы
Чехословакія

**Чеськословеньско**, або **Чехослова́кія** (, ) быв штат, котрый екзістовав в середній Европі в роках 1918–1939 і потім в роках 1945–1992. Головне і найвекше місто Чеськословеньска была Прага.

## Назвы
* 1918–1920: **[[Перша Чеськословеньска републіка|Републіка Чеськословеньско]]** (РЧС)/**Чесько-словеньскый штат**, або Чесько-словеньско (словеньска верзія) або Чеськословеньско (чеська верзія)
* 1920–1938: **Чеськословеньска републіка** (скорочіня ЧСР), або Чеськословеньско
* 1938–1939: **[[Друга чеськословеньска републіка|Чесько-словеньска републіка]]**, або Чесько-Словеньско
* 1945–1960: **[[Третя Чеськословеньска републіка|Чеськословеньска републіка]]** (скорочіня ЧСР), або Чеськословеньско;
* 1960–1990: **[[Чеськословеньска соціалістічна републіка]]** (ЧССР), або Чехословеньско
* 1990: **[[Чеськословеньска федератівна републіка]]** (чеська верзія), або **Чесько-словеньска федератівна републіка** (словеньска верзія)

## Історія
### 1918–1939
Чеськословеньско взникло 28. октобра 1918 выголосінём Народного выбору на основі Версайскых міровых договорів. Од 14. марцу 1939 до маю 1945, коли ся скінчіла война, штат неекзістовав. Адміністратівнї было Чеськословеньско од року 1920 ділене на штірі провінції — Чехы, Мораву а Слезьско, Словеньско і Підкарпатьску Русь.

### 1945–1993
У року 1945 Чеськословеньско взникло де юре у передвойновых гранїцёх, але од 29. юна 1945 уж без Підкарпатьской Руси, котру Чеськословеньско мусіло передати Совітскому Союзу. Дотепер дефінітівный конец штату Чеськословеньско значів датум 1. януара 1993, коли ся Чеськословеньско мірно розпало.

## Обывательство
Чеськословеньско в роках 1918-1939 мало 140.446 км² і 15 мілїонів жытелїв. У роках 1945-1993 мало 127.876 км² і 15 мілїонів жытелїв.

## Ґеоґрафічна полога
Теріторія Чеськословеньска засяговала на землі сучасных штатів Чесько, Словеньско, Україна і Польско.  

## Екстерны одказы
* Історія Чеськословеньска - Encyclopædia Britannica (англ.)
* Les Guides Bleus Europe Centrale - Hachette 

## Референції

Катеґорія:Чехословакия
Катеґорія:История Чехии
Катеґорія:История Словеньска
Катеґорія:История Подкарпатской Руси
Катеґорія:Бывшы штаты
Сіцілія

**Сіцілія** є найвекшый остров у Середоземнім морю. Ґеоґрафічно лежыть в Европі. Політічно належыть штату Італія. Остров мать розлогу 25.834 кілометрів квадратных і жыє на нім цца. 5 міліонів жытелів. Головне і найвекше місто Сіцілії є Палермо. Далшы великы міста Сіцілії суть Катанія, Мессіна і Трапані.

Катеґорія:Островы Италии
Катеґорія: Островы у Европі
Катеґорія:Островы Середоморя
Катеґорія:Регионы Италии
Свалява

**Свалява** є місто находжуче ся в сучасній Україні у Закарпатьскій області. Свалява є центр Свалявского району. У сучасності мать Свалява 16.500 жытелів.

## Ґеоґрафична полога
Місто лежыть на ріці Латориця 20 кілометрів северо-выходно од Мукачева.

## Історія
Свалява лежала на історічній торговій дразі до Галича долинов Латорицї. Перша змінка о той области походить з 12. сторіча. Од 13. сторіча была Свалява частёв Береґской жупы. По поражці Ракоціго повстаня ся у року 1728 Свалява доставать до впливу шляхтічного роду Шонборн і роспочинать ся економічный розвиток міста (лїсництво, ґатер, хемічна фабрика, была выбудована узкоколійна желїзніця, были выбудованы обыстя для урядників і робітників). 
По скінчіню Першой світовой войны а по припоїню Підкарпатьской Руси до Чеськословеньска (p. 1919) ся Свалява стала окресным містом і міцно ся розвивать (хемічный промысел, токарня). Чісло жытелів взросло з 4.400 в р. 1920 на 7.000 в р. 1939.

## Екстерны одказы
* Часопис Підарпатьска Русь (чесь.)

Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Населены пункты Закарпатской области
Катеґорія:Міста Україны

★
Вільно

**Вільно** (; ) — головне місто Літвы. У містї бывать 537 тісяч людей.

## Референції



Катеґорія:Головны міста
Катеґорія:Міста Літвы
Стоваришыня Лемків

**Стоваришыня Лемків** ()&nbsp;— є першов по політычных перемінах року 1989 лемківсков орґанізаціёв, котра в своїх статутовых цілях мать записану м.ін. інтеґрацію Лемків, розвиток лемківской культуры, вчыня Лемківского языка, популяризацію історії Лемковины. Стоваришыня Лемків каждорічно орґанізує стрічу і фестівал Лемків Лемківска Ватра на Чужынї.

## Жрідла

* Лем.фм
*  Офіціальна сторінка орґанізації Стоваришыня Лемків 

Катеґорія:Русиньскы орґанізації
Катеґорія:Организации в Польщи
Лемківскый язык

:Веце інформації о тій сторінцї найдете на російскій Вікіпедії: Лемковский язык
**Лемківскый діалект русиньского языка** або **ле́мківскый язы́к** (сінонім русиньскый язык) — назва выходославяньского языка. Традічно ся хоснує за материньскый язык Лемків на Лемковинї котры ту жыють. Хоць векшына людей поважають го за русиньскый діалект (а в Українї за україньскый діалект). Якбы ся прияли єй статус самостатного языка, лемківскый язык бы ся могла поважовати за найзападнїшым выходославяньскым языком. Окрем нёго ся самостатного языка стала ай паноньскый-русиньскый язык во сербскій Войводинї.

Сполуавторы ґраматікы — Генрик Фонтаньскый, Мирослава Хомяк.

## Лексіка
В лемківскім, як ай в некотрых русиньскых ідіомах, суть зазначены мадярьскы перебраня, з котрых некотры суть знаме ай в польскых і словеньскых діалектах: *ґазда* «господарь», *валал* «село».

## Жерїла і одказы

* http://lemkowski.revitalization.al.uw.edu.pl/?sem=1&topic=1

Катеґорія:Выходославяньскы языкы
Катеґорія:Русинськый язык
Катеґорія:Русиньскы діалекты
Тылич

**Тылич** або і **Тиліч** є село на юговыходї Польска, котре было до акції Вісла лемківске.

## Референції


Катеґорія:Лемківскы села в Польску
Русиньска оброда

**Русиньска оброда** (*Русиньска оброда на Словеньску*) - скороченя ***РОС*** - є найвекшов, найвызнамнішов і найстаршов орґанізаційов застрішуючов русиньску  народностну меншыну на Словеньску  і є членом Світовой рады Русинів. Центр орґанізації Русиньска оброда на Словеньску є у Пряшові. Орґанізація діспонує  окресныма і містныма орґанізаціями РОС.
Першый сейм Русиньской оброды ся одбыв 17. новембра 1990 в Меджілабірцях.
23.-24.-го марца 1991-го року Русиньска оброда і представителї русиньского руху в далшых пятьох державах Европы і Северной Америкы быв скликаный до Міджілаборець 1-шый Світовий Конґрес Русинів, котрый мав про Русинів велике значіня і вырішалный вплив про їх нове возроджіня. 

## Жрідла
* 25 років Світового конґресу Русинів

## Референції


Катеґорія:Русиньскы орґанізації
Катеґорія:Организации в Словакии
Нормандія

**Нормандія** є реґіон у Франції, на єй северо-выходнім побережі Атлантіка.

Катеґорія:Реґіоны Франції
Світова рада Русинів

**Світова Рада Русинів** (Світова Рада Русинів/Руснаків/Лемків) є выконавчий орґан, котрый орґанізує раз на два рокы, зложений з членів русиньскых орґанізаций з Україны, Словеньска, Польска, Сербії, Мадярска, Румуньска, Хорватії, Чеська, ЗША і Канады. На засіданях беруть участь і представникы Світового Форуму Русиньской Молодежы.

## Стрїчаня
#1991, Меджілабірцї, Словеньско
#1993, Легніца, Польско
#1995, Руски Керестур, Сербія 
#1997, Будапешт, Мадярьско
#1999, Ужгород, Україна
#2001, Прага, Чесько
#2003, Пряшів, Словеньско 
#2005, Крениця, Польско 
#2007, Сіґет, Румуньско 
#2009, Руски Керестур, Сербія і Петровцї, Хорватія
#2011, Пілішсенткерест, Мадярьско
#2013, Ужгород, Україна
#2015, Дева, Румуньско
#2017, Осієк, Хорватія
#2019, Камюнка, Словеньско
#2021, Крениця, Польско
#2023, Новый Сад, Сербія
#2025, Бухарест, Румуньско

Катеґорія:Русиньскы орґанізації
Крениця

**Кре́ниця**, **Крыни́ця** або **Крыні́ца**, **Крыніца-Здруй** (, до 2002 ) є місто, находжуче ся на юговыходї Польска. Крениця была заложена через Русина, Данька з Містка (днес Тылич) в&nbsp;роцї&nbsp;1547. Крениця є знаным курортом у світі зо щавничныма мінеральныма водами. Крениця была од давна і є у сучасности важным русиньскым (лемківскым) центром. Місто мать 11&nbsp;361&nbsp;жытелів&nbsp;(2013).

## Референції


Катеґорія:Лемківскы міста в Польску
Катеґорія:Лемківскы села в Польску
Катеґорія:Русиньскы села
Лемковина

**Лемковина** є теріторія в Европі, яка ся історічні находить бережох і долинах Низкых Бескід. Історічне і  натуральне жытлиско Лемків - жытелів Лемковины сягать од Попрадьской долины аж к долинї рікы Ослава в Польску і таксамо до северо-выходного Словеньска ід Вігорлату і Спіськой Маґурі.

Катеґорія:Европа
Войводина

**Войводина** (), офіціално **Автономный край Войводина** — є історічна часть Сербії, єй автономный край. Находить ся на северї Сербії. Головне місто Войводины є Новый Сад. Офіціалны языкы у Войводині суть окрім серьбского: хорватьскый, мадярьскый,    словеньскый, румуньскый і русиньскый (бачко-сримскый варіант).

## Адміністратівне дїлїня

Адміністратівно-теріторіално Войводина складать ся з трёх частей: Банату (округы Северный, Середный и Южный Банат), Бачкы (округы Западна, Северна и Южна Бачка) і Сріму (Срімскый округ). Зазначены на мапі міста суть столицї округів.

## Народностне зложіня
Подля списованя 2011:

## Одказы
* 

## Референції


Vojvodina in Serbia.svg|Полога в Сербії
Districts Vojvodina.jpg|Округы 
Vojvodina ethnic2002.jpg|Етника 
Novi Sad mayor office.jpg|Нови Сад, мерия


Катеґорія:Войводина
Михалївцї

**Михалївцї** (по )&nbsp;— місто на Словеньску у Кошіцькім краю, адміністратівне центрум Михалївского окресу. Є найвекше місто історічного краю Земплін.  

У містї бывать 39.455 людей. 

## Полога

Михалївцї лежать на берегах рікы Лаборець. Од Кошіць суть оддалены о 60&nbsp;km на выход, a од Ужгорода о 35&nbsp;km на запад. Поблизь на выход лежить Земплинска ширява, друга найвекша водна плоха штату.

## Історія
Найстарша задокументована споминка датована роком 1244, де ся Михалївцї споминають як осада, звана Possessio Mihal.

## Обывательство

## Народностне зложіня
Подля штатістік з року 2001:
* Словаци — 94,57 %
* Ромы — 2,24 %
* Чехы — 0,73 %
* Українцї — 0,47 %
* Русины — 0,29 %
* ай иншы.

## Референції

Катеґорія:Міста Словеньска
Катеґорія:Населены пункты Словакии
Будапешт

**Будапешт** ( *Budapest* ) — головный город Мадярщины з обывательством 1&nbsp;752&nbsp;286  особ (2019).

## Полога
Лежить на обох берегах Дуная в области Пешт (Pest megye), котрой е тыж административным центром. Главный економичный, научный и културный центер Мадярщины. На правом грункастом березѣ Дуная лежить историчне ядро города — Будин, на лѣвом березѣ — низинный Пешт.

## История
Взникнув в року 1873 злучѣньом Будина, Пешта и Оубуды  (*Buda, Pest és Óbuda* ). Од року 1242 Будин быв главным городом Мадярского кральовства, а од року 1350 — сѣдлиском мадярскых кральох.

## Транспорт
Еден з най­векшых транс­порт­ных уз­лох Ев­ро­пы: 10 напрямох же­лѣз­ницѣ (три желѣзничны дворцѣ), узел ав­то­до­рог, рѣч­ный пристав, мед­жи­народне летиско Фе­ригедь. Од року 1896 мать метро, друге по лондонском.

## Жерела и одказы
* **Трёшников А.Ф.** Географический энциклопедический словарь: Географические названия. /Гл. ред. А. Ф. Трёшников. — 2-е изд., доп. — М.: Сов. энциклопедия, 1989.— 592 с.  
* 
* 
* 

## Референции

Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Населены пункты Мадярьска
Катеґорія:Міста
Катеґорія:Головны міста
Катеґорія:Населены пункты на Дунаї
Пєштяны

**Пєштяны** ()&nbsp;— місто на Словеньску, в Трнавнскім краю, адміністратівне центрум Пєштянского окресу. У містї бывать нецілых 30.000 людей, по тым, як ся од міста одділила містьска часть Банка.

## Історія

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Міста Словеньска
Катеґорія:Трнавнскый край
Банка (село)

**Банка** - словацке село в Трнавском краи, в окресѣ Пьештяны. 

## Полога
Село лежить 1 км на восток од окресного центра, на лѣвом березѣ рѣкы Ваг. 

## Обывательство

Подля давнѣйшых списовань в селѣ жило:
* 1910 — 781 особ
* 2001 — 2087 особ
* 2011 — 2131 особ.
Теперь в селѣ бывать 2147 людей.

## История
Село первый раз ся споминать в документах з року 1292, тогды мало назву Баня.
Року 1599 было спустошене Османами.

Банка была на зачатку самостатна, але 1. януара 1973 была злучена з Пьештянами. В маю 1944 одбыв ся референдум за оддѣлѣня, и од 1. юла 1995 Банка ся оддѣлила од мѣста Пьештяны.
 
## Атракции села
* Доминантов села е в 13. ст. выставленый костел св. Мартина.  В року 1600 быв реконштруктованый в штилу ренессанции.
* Село мать купелиско, рекреачный парк, туристичны ходникы, гостинець.
* Шпортовы объекты: кемпинг, лыжарска траса (влѣтѣ вгодна про лыжованя на травѣ и циклослалом).

## Жерела и одказы
* Кроника села Банка
* Банка на сайтѣ "Села Словакии"
* Банка на топографичной мапѣ Словакии
Катеґорія:Населены пункты Словакии
Катеґорія:Населены пункты окресу Пьештяны
Мона Ліза

**Мона Ліза** (або і **Джоконда**) - є найзнамнійше і найвызначнійше умелецьке діло у світі. Находить ся у Паріжу, Франції у музею Лувр. Діло - образ Мона Ліза вытворив Леонардо да Вінчі, італійскый ренесанчный малярь.

Катеґорія:Умелецькы діла
Латориця

**Латориця** є ріка у середній Европі. Прамінить у карпатьскых горах на землёх сучасной Україны. Свою путь закінчує на Словеньску у місці, де вєдно з ріков  Ондава вытваряють ріку Бодроґ (северно од села Земплін).

Катеґорія:Рікы подля алфавиту
Катеґорія:Рікы Словакии
Катеґорія:Рікы Україны
Катеґорія:Рікы што зачінають на русиньскых землях
Катеґорія:Рікы Европы
Ужгородьскый замок

**Ужгородьскый замок** (, ) є замок у місті Ужгород на Українї.

Він був побудований у суміші архітектурних стилів і матеріалів між 13 і 18 століттями і відіграв важливу роль в історії Угорщини. Сама назва Ужгород/Ungvár відноситься до замку, що перекладається як «Ужський замок».

Найдавніші кам'яні споруди на місці замку, можливо, датуються 13 століттям. Карл I Угорщини передав територію замку своїм італійським прибічникам з родини Другет. Вони звели прямокутну оборонну споруду з ромбоподібними бастіонами, що нагадували замки Південної Італії.

Укріплення, розширене в XVI і XVII століттях, зазнавало численних облог (останню здійснив Франциск II Ракоці в 1703-04 роках), але так і не було взято. У 18 столітті його модернізували під керівництвом французького військового інженера Лемера.

Коли чоловіча лінія родини Другетів вимерла в 1691 році, Крістіна Другет, спадкоємиця величезних володінь Другетів, вийшла заміж за графа Міклоша Берченій, що зробило його третьою найбагатшою людиною в Угорщині.[1] Берченьї, якого пам’ятають як ключову фігуру у війні Ракоці за незалежність, проживав в укріпленому палаці в замку. Саме там він спілкувався з послами Петра Великого та Людовика XIV щодо створення антигабсбурзького союзу. У 1711 році Берченій втік з Угорщини, а його маєтки були конфісковані австрійській короні.

Оскільки потреба у військовій фортеці в цьому регіоні зменшилася з розширенням володінь Габсбургів далі на схід, замок Унгвар було передано Русинській греко-католицькій церкві, яка відкрила там школу. У 1728 і 1879 роках пожежа спустошила територію замку.

## Галерея

У дворi Ужгородського замку 02.jpg|
Uzhhorod-castle-main-building.jpg|
Ужгородський замок (5).jpg|
Закарпатський краєзнавчий музей інтер'єр експозиції.jpg|
File:Uzhhorod Castle entrance.jpg


## Референції


Катеґорія:Закарпатьска область
Катеґорія:Ужгород
Лувр

**Лу́вер** або **Лувр** є єден із найзнамнїшых і найвызначнїшых музеїв у світї. Находить ся у Паріжу, Франції.

Катеґорія:Музеї
Історік

**Історік** - чоловік, якого праця оснує ся на дослїджованю історії. 

Катеґорія:Професії
Політолоґ

**Політолоґ** - чоловік, якого праця оснує ся на дослїджованю політікы. Наука о інштітуціёнальных формах політікы, їй змісті і процесох ся называть політолоґія. 

Катеґорія:Професії
Австро-Угорьско

**Австро-Угорьско** (, ), офіціална назва **Австро-Угорьска монархія** (, ) — была штатна-монархія у Середній Европі у роках 1867 по 1918. В роцї 1918 заникла в дослїдку Першой світовой войны, по якій взникли у Середній Европі новы штаты. Головным містом Австро-Угорьска была Відень.

Катеґорія:Бывшы штаты
Катеґорія:Штаты і теріторії, котры основаны 1867
Катеґорія:Штаты і теріторії, котры заникли 1918
Катеґорія:Реална унія
Будова

**Будóва** — ставба, што ся складать з вонковых стїн і стрїшной конштрукції з єдным або дакількома запертыма просторами, котры забезпечують приступ. Може служыти як охрана людей, звірят або маєтку. Будовы можуть быти розлічного тіпу а заміну — од комплексів, котры суть шпыталї, галы, домы або обыдны будовы. Будова може реґуловати теплоту, світло, потокы воздуху або трасы руху людей. Дізайн будов є старе як людство само.

## Референції

Катеґорія:Ставбы
Гора

**Гора** є верх, вывышене місто над околичнов країнов.

Катеґорія:Ґеоґрафія
Доба

**Доба** - є даяка часть часu, історії. Може то быти курта часть часu, або і довга часть історії - втогды ся тота доба зве **[[епоха]]**.

Катеґорія:Хронолоґія
Чехы

**Чехы** (чеш. *Češi*) — западославяньска етнічна ґрупа. Творять майоріту в штатї Чесько, міноріту в многых штатох світу (напр. в Австрії, Словеньску, Канадї, Америцї, Сербії і Румуньску). Меджі Чехів ся обще рахують і Мораване, хоч мож ся стрітнути з поглядом, же Мораване суть окрема нація.

Катеґорія:Славяне
Мадяре

**Мадяре** () — суть народом, котрый до Середнёй Европы пришов на кінцю 9-ого стороча спід Уралу і передтым з Азії. Творять майоріту в штатї Мадярьско, велику міноріту в  штатох: США, Канада, Словеньско, Сербія і Румуньско.

Катеґорія:Народы і етніка

## Референції
Іван Поп

**Іван Поп** (26. мая 1938, Страбичово, Підкарпатьска Русь, Чеськословеньско (нынї Закарпатьска область, Україна) — 14. септембра 2023, Хеб, Чесько) — русиньскый історік, културолоґ, політолоґ, русиніста і богеміста.

## Біоґрафія
Штудовав на Історічній факулті Ужгородской народной універзіты, звыдкы го у року 1960 по выкоштруованім політічным (комуністічным) процесу вылучіли. Высоку школу докінчів в Москві на Інштітуті славяньскых наук у року 1966.

Од року 1967 є дослїдником, спочатку дїяв у Академії наук в Москві. Од року 1992 в Ужгороді в Інштітуті карпатолоґії.
У року 1994 мусив одыйти з родинов зос Україны наслїдком тиску од україньскых націоналістів і прыхылив ся до Ческа, де надале актівнї дїяв.

## Екстерны одказы
* 
* 
* 

Катеґорія:Русиньскы історіци
Катеґорія:Русиньскы народны дїятелї
Катеґорія:Русины
Катеґорія:Енциклопедисты