open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вівця

**Вівця** є вид ссавцїв з родины скотів. Оріґіналный ареал їх росшырїня є на северній півкулї, але удомашненый вид вівцї домашнёй ся дякуючі чоловікови дістав до цїлого світа, в тім чіслї Австралії і Нового Зеланду. Самця вівцї кличеме баран.

Вівцї суть дакус робустнїшы як козы і мають міцнїшы, закручены рогы. Серсть є творена густов вовнов. Вшыткы вівцї мають добрї вывинутый стадовый пуд і потребують коло ся громаду другых овець.

Катеґорія:Ссавцї
Дыханя

**Дыханя** (**респірація, вентілація**) є процес черяня ґазів, передовшыткым кисліка і оксіду угличітого, міджі орґанізмом і ёго екстерным середовищом. Проявом того процесу навонка є **дых**. Дыханя але представлює тыж каскаду хемічных реакцій в бунках, котры ся означують як бункове дыханя, т.є. ужытя кисліка на оксідацію орґанічных молекул і на выробу АТП. Дыханя є процес тіпічный про аеробны орґанізмы.

Катеґорія:Фізіолоґія
Лев

**Лев пустынёвый** (*Panthera leo*) є ссавець родины мачковых (Felidae) і єден з штирёх видів великых мачок роду *[[Пантгера]]*. Лев є по тіґрови друга найвекша мачкова шелма. Головным і становлюючім рісом самцїв лева є їх грива. Самцї важать од 150-250 кґ і саміцї 120-150 кґ. В дикій природї ся левы дожывають 10-14 років, но у заятю ся можуть дожыти ай віку 20 років.

Катеґорія:Ссавцї
Чоловік

**Чоловік** (*Homo*) є род з челядї гомініды (Hominidae), ку котрому належыть чоловік розумный (*Homo sapiens*) і ёго близкы вымерты прибузны. Одгадує ся, же род є коло 2,3 міліонів років старый. Выник роду *Гомо* ся датує до той самой добы, коли ся обявують першы камяну інштрументы т. є. в добі, коли зачінать найстаршый палеоліт.

Вшыткы виды, з вынятком чоловіка мудрого, вымерли. *[[Homo neanderthalensis]]* вымер дас перед 30&nbsp;000 роками, *[[Homo floresiensis]]* але аж перед 12&nbsp;000 роками. 

## Сістематіка роду
Сістематіка ся у звязаности з новыма палеонтолоґічныма найджінями мінять. Дакотры виды (напр. *[[Homo neanderthalensis]]*) ся даколи означують лем як підвиды іншых видів. 

* †*[[Homo habilis]]* (чоловік зручный)
* †*[[Homo rudolfensis]]* (чоловік выходоафрицькый)
* †*[[Homo ergaster]]* (чоловік працуючій)
* †*[[Homo erectus]]* (чоловік прямоходячій)
* †*[[Homo floresiensis]]* (чоловік флореськый) - спорный
* †*[[Homo antecessor]]*
* †*[[Homo heidelbergensis]]*, даколи Homo erectus heidelbergensis
* †*[[Homo neanderthalensis]]* (чоловік неандертальскый), даколи Homo sapiens neanderthalensis 
* †*[[Homo rhodesiensis]]* 
* †*[[Homo cepranensis]]*
* †*[[Homo georgicus]]* 
* ***[[Homo sapiens]]*** (чоловік розумный)

## Характерістіка
Вшыткы виды роду *Homo* хосновали інштрументы, язык і цалком выспілу културу. З анатомічных знаків є засадный передовшыткым звекшінём обєму мозґу (з вынятком *[[Homo habilis]]* веце як 1000 мл), чало од оч ступать горї, лебка ся закулятює, доходить ку істій редукції зубів, скорочованю рук і наспак продовжованём нїг. Чоловік є вшыткопожераючій.

## Екстерны одказы
* Homo genus - rod Homo
## Референции

Катеґорія:Біолоґія
Катеґорія:Чоловік
Свиня домашня

**Свиня домашня** ці **порося домашнє** або **паця домашнє** або **конда** (*Sus scrofa* f. *domestica*) є доместікованый ссавець, вышляхтеный з дикого пацятя (*Sus scrofa*). Удомашнїня прошло приближно перед 9 тісяч роками. Іде о найвызначнїшый вид худобы в середнїй Европі. Є вшыткопожераюче. Пацята домашнї, котры втечуть до природы, здичіють і можуть запрічінити значны шкоды.

Їсть передовшыткым бандуркы, шрот, корїня, хробакы і яйця.

Катеґорія:Ссавцї
Negură Bunget

**Negură Bunget** была фолк/блек-металова капела з Темешвару.

## Біоґрафія
**Negură Bunget** ся обявила на зачатку 1995. року. Тогды была дуетом — Huppogramos Disciple співав, грав на ґітарі і сінтетізаторови, а Negru — на бубновôй суправі. В 1998. роцї до капелы ся приголосив Sol'Faur Spurcatu (ґітара). 

За єдным демо, єдным албумом і єдным EP послїдовали іщі три албума, што стали дуже успішныма: *[[Măiastru Sfetnic]]*, *[['N Crugu Bradului]]* і *[[OM]]*. 

В 2009. році члены капелы зконфліктовали межи собов. Huppogramos і Sol'Faur лишили капелу, а Negru грав дале з новыма членами. 

## Члены
*Negru — бубнова суправа, перкусія (1995—)
*Ageru Pământului — перкусія, архаічны іштрументы, вокал (2009—) 
*Inia Dinia — сінтетізатор (2009—)
*Gădineţ — бас (2009—)
*Urzit — ґітара (2010—)
*Fulmineos — ґітара, вокал (2010—)

## Діскоґрафія
### Албумы
**Zîrnindu-să*, 1996
**Măiastru Sfetnic*, 2000
**'N Crugu Bradului*, 2002
**OM*, 2006
**Măiestrit*, 2010
**Vîrstele Pamîntului*, 2010
**Focul Viu* (2011)
**Tău* (2015)
**Zi* (2016)
**Zău* (2021)

### EP
**Sala Molksa*, 1998
**Inarborat Kosmos*, 2005
**Poarta de Dincolo*, 2011
### Демо-албумы
**From Transilvanian Forest*, 1995
## Референції

Катеґорія:Ансамблы
Тяж

**Тяж** є статус, в котрім жена выносить жывых потомків од початя до добы, коли є потомство способне жывота мімо маткы. Говорить ся же жена є у тяжі або же жена є груба. Зачінять початём, што є процес оплоднїня і формованя зіґоты (оплоднена яєчна бунка по сплынутю самчой і самічой ґаметы), і кінчіть породом, цісарьскым рїзом, потратом або абортом (інтерупціов).

Даколи ся термін тяж односить і на дакотрых далшых Ссавцїв, головно пріматів. На звірята ся звычайно хоснує термін кітность.

Катеґорія:Тяж
Матка

**Матка** є внутрїшнїй поглавный орґан вшыткых ссавцїв самічого поглавя з вынятком яйцородых

Катеґорія:Органы (анатомия)
1793

## Подїї
## Родили ся
* 10. апріль - Осиф Ґаґанець - русиньскый обродженецькый дїятель, єпіскоп Пряшівской ґрекокатолицькой єпархії.
## Умерли
* 21. януар —  краль Людвик XVI. в току Великой французской револуции скончив живот на гилотинѣ.
* 16. октобер — Мария Антуанетта, дѣвка австрийской цѣсарькы Марии Терезии, жена краля Людвика XVI. слѣдом за ним скончила живот на гилотинѣ. 

Катеґорія:Рокы
Церьков святой Параскєвы (Нова Полянка)

**Церьков святой Параскєвы** є деревяна сакрална будова, котра оріґінално стояла в Новій Полянцї, днесь ся находить в сканзенї во Свіднику.  Засвячена є святій Параскєві і збудована была в роцї 1766.

В новембрї 1944 під час воєньскых операцій другой світовой войны в просторї Карпатьско-дукляньской операції была пошкоджена. Безпосереднё по скінчіню войны была зреконштруована жытелями села. В року 1961 была демонтована. До сканзену во Свіднику была іншталована в року 1986. Переміщіня до сканзену уможнило то, же в селї уж была мурована церьков св. Петра і Павла (1937).  

План церькви творять три поздовжны спорядкованы обєкты, вчленюючі ся в порядку: пресбітеріум, нава і бабінець. У тім порядку є підкресленый прінціп Святой Тройцї. Орьєнтація в напрямі выход - запад выходить з акту Службы Божой. Іконостас є дїлом майстрів з 18. стороча і походить з іншого сакралного обєкту.

Матеріал зрубовой будовы є з іглічнанів і посаджена є на просту камяну підвалинку. На цалій ставбі нїт желїзных гвоздиків. Облакы суть на южнім боцї. Двоступнёва стрїха є зактрыта шынделём і на їй зачатку є декоратівно опараджена чіпковым лемом. Западна вежа є найвысша і своёв формов ся одлишує од навы і пресбітерія. 

В церькви суть од року 1993 выконованы літурґічны обряды.

## Література
* "NOVÁ POLIANKA, Gréckokatolícky chrám sv. Paraskevy z roku 1763, NKP." In: *Drevené gréckokatolícke chrámy na východnom Slovensku : Svidník a okolie.* Prešov : PETRA n.o., 2007, s. 106-115. ISBN 978-80-8099-010-7.

## Екстерны одказы
* Nová Polianka (Svidník), Gréckokatolícky drevený chrám svätej Paraskevy, 1763

Параскєвы (Нова Полянка)
Церьков Архангела Михаила (Тополя)

**Церьков Архангела Михаила** є ґрекокатолицькый храм недалеко словеньско-україньской граніцї в селї Тополя. Належыть міджі Народны културны памяткы. Церьков была збудована коло року 1700. Як в 17. сторочу росло чісло жытелїв в селї, поставили собі на прикрім березї над селом деревяный храм, котрый правдоподобно згорїв, бо на початку 18. стороча го нагородив теперішнїй храм. Церьков не годен актуално зарядити міджі традічно знамы тіпы (гуцульска, бойківска ці лемківска) про їй особістый колоріт. На запад од церькви стоїть дзвоніця з єдным дзвоном поставлена в половинї 20. стороча.
Трёхдїлна зрубова будова творена штворцовым бабінцём, скоро штворцовов навов і пятьбоков святынёв є поставлена на низкых камяных підвалинах. Вшыткы три головны части суть покрыты єдным дахом. Вступный портал є сеґментово закінченый. Окна суть розмішены у двох рядах, низшый є вырїзаный в зрубовій конштрукції і высшый є у стрїшній конштрукції. Внутрїшнє заряджіня ся заховало лем часточно. Іконостас є з першой половины 18. стороча. 

## Література
* 
* 
Михаила (Тополя)
Церьков Архангела Михаила (Іновець)

**Церьков Архангела Михаила в Іновцї** є деревяный ґрекокатолицькый храм в селї в найвыходнїшій части Словеньска в окресї Собранцї. Є то єдна з найменшых деревяных церьквей на Словеньску.

Збудована была в першій третинї 19. стороча (даколи ся споминать рік 1836) і своїма розмірами стачіла потребам мало люднатого села. Частёв ареалу є деревяна дзвоніця з простов, у верьхнїй части одкрытов стовпчастов конштрукціов, на схылї за церьквов лежыть цінтерь і цїлый ареал дотворюють величезны липы.

З погляду плану є то трипросторовый зрубовый обєкт на низшых підвалинах з гротово закінченов святынёв. Нава є поставлена на штворцёвім планї, подобно і бабінець, над котрым ся піднимать западна вежа сітуована до тырчачой стрїхы і підхопленыма деревяныма кракорцями. Зруб є перекрытый великов вальбвов стрїхов, котра зоступує так низько, же облачкы на южнім боцї мусили быти осаджены до глубокой  нікы. На металовій конштрукції над святынёв была осаджена менша стрїшна вежочка. Обидві вежы суть закінчены цібулёвитыма банями з трираменныма кованыма крестами. Головный вступ веде через бабінець до храмовой навы. котру просвітлює двоїця облачіків. Інтерьєр святынї просвітлюють тыж два облачікы (на южній і северовыходній стїнї).

З доводу малой вышкы і шыркы выходной стїны навы, не было можне осадити іконостас з повным іконоґрафічным проґрамом, котрый є дякувші тому некомплетный і асіметрічный. Вырїзована конштрукція іконостасу з біло-золотыма царьскыма воротами з медайлонами походить з часів вынику цалого храму і вызначує ся нетрадічным способом різбарьской декорації ёго стовпіків, тай рамків головных ікон. Вшыткы іконы суть позначены силным впливом западной мальбы, подобный характер мать і престол во святынї з іконов Пєты і образ Роспятя на столї жертвеника. Під час обновы церькви в 90. роках 20. стороча было вымінене пошкоджене дерево зрубу і шынґлї вальбовой стрїхы.

## Література
*Dudáš, M., Gojdič, I., Šukajlová, M.: Drevené kostoly, edícia Kultúrne Krásy Slovenska, vyd. DAJAMA Bratislava, 2007
*Globus magazín, Drevené kostolíky na Slovensku III., str. 68, roč. 3., číslo 5-6, r. 2003
* *Drevené gréckokatolícke chrámy na východnom Slovensku. Humenné, okolie a iné.* Prešov : PETRA n. o., 2008, s. 32-41: "INOVCE, Gréckokatolícky chrám sv. archanjela Michala z roku 1836, NKP". ISBN 978-80-8099-032-9

## Екстерны одказы
* Inovce, Gréckokatolícky drevený chrám svätého archanjela Michala, 1836, NKP

Михаила (Іновець)
Церьков Покровы Пресвятой Богородицї (Кореївцї)

**Церьков Покровы Пресвятой Богородицї** є церьков выходного ріту в селї Кореївцї.

## Історія
Церьков была збудована в роцї 1761. Од року 1968 є народнов културнов памятков Словеньской републікы.

## Опис
Храм є твореный трипросторовов деревянов будовов на плыткых камяных підвалинах. Вежа храму выступує з матеріалу сакралного обєкту і творить підвежа у котрім є мала вступна передня сїнь. Вежа, станова стрїха над навов і сїдлова стрїха над святынёв суть закінчены шынґлёвыма цібульками з кованыма желїзныма крестами. Обєкт є в екстерьєрї храненый перед впливами хвілї вертікално кладженыма смерековыма дочками з ліштами. Стрїха є покрыта шынґлём. В інтерьєрї є некомплетный іконостас з котрого ся сохранили лем фраґменты. Походить з другой половины 18. стороча.

Перед обєктом є деревяна дзвоніця з трома дзвонами. На єднім дзвонї з року 1769 є напис з рельєфом святой Родины. Другый дзвін є з року 1771 мать напис і рельєф з декором креста, під ним Мати Божа і Свята Тройця. Третїй є з року 1835 і є опарадженый декором дубовых листів і написом.

## Література
* "KOREJOVCE, Gréckokatolícky chrám Ochrany Presvätej Bohorodičky z roku 1764, NKP." In: *Drevené gréckokatolícke chrámy na východnom Slovensku : Svidník a okolie.* Prešov : PETRA n.o., 2007, s. 40-49. ISBN 978-80-8099-010-7
* Syrový, B.: *Architektura*. Oborové endyklopedie SNTL., SNTL, Praha 1973.
* Herout, Jaroslav: *Slabikář návštěvníků památek*, Naše vojsko, 1980.
* Baleka, Jan: *Výtvarné umění malířství/sochřství/grafika*. Výkladový slovník academia. Praha 1997.
* Dudáš M. a kol.: *Drevené kostoly*. Edícia Kultúrne Krásy Slovenska. Vyd. Dajama, Bratislava, 2007 (ISBN 80-89226-14-0)
* *Dejiny ruského umenia*, Bratislava, Pallas 1977, str. 83.

## Екстерны одказы
* Korejovce, Gréckokatolícky drevený chrám Ochrany Presvätej Bohorodičky, 1764, NKP

Покровы Пресвятой Богородицї (Кореївцї)
Шынґель

**Шынґель** є матеріал про покрываня. В минулости быв часто хоснованый деревяный (оріґіналный) варіант, котрый ся складав з вырїзаваных, до себе пасуючіх дочечок. Єдна така дочечка ся зове **шындель**. В сучасности ся хоснують шындлї з різных матеріалів і з розлічнов монтажов. Росшыреный є головно шындель простых тварів з асфалтовых пасів з поверьховым посыпом, котрый ся прибивать  на стрїху до повного шалунґу.

Выгодов шындля є низша вага і тым низше затяжіня на конштрукцію стрїхы.

## Тіпы
Розлишуєме два тіпы деревяного шынґля подля способу выробы:

* **скіпаный шынґель**, котрый ся выраблять ручно. Такый шынґель мать высшы наклады на выробу але довше вытриме.
* **рїзаный шынґель**, котрый ся выраблять строёво. Є туншый, но мать о дашто меншу жывотность, бо при рїзаню ся нарушать штруктура дерева (волос).

## Екстерны одказы
* деревяный шындель на *www.lidova-architektura.cz*

Катеґорія:Людова архитектура
Катеґорія:Стріхы
Катеґорія:Ставебны материалы
Церьков святого Василія Великого (Крайнє Чорне)

**Церьков святого Василія Великого** є тридїлна зрубова церьков св. Василія Великого в Крайнім Чорнім, была збудована кінцём 18. стороча. Зруб є з екстерьєру крытый шынґлём. Стрїха є тыж покрыта шынґлём з ручно  скіпаных клёцьків шпильковых стромів. План церькви складженый з трёх штворцїв спорядкованых у єдній лінії, почінаючой з выходной стороны пресбітеріём, штворцовов навов і на западї кінчачім бабінцём. Шырка бабінця є ідентічна зо шырков навы. В святынї і в наві є зрубова сістема внутрїшнёго упорядкованя. Обидва просторы суть закінчены куполами в подобі зрїзаного іглана. Вежа над бабінцём є приближно тых самых розмірів як шырка пресбітерія. Охрана вежы є реалізована вертікалныма дочками з шпилькового дерева а не зо шынґля як в другых частях церькви. Тоты два просторы од себе оддїлены навов взаємно гармонізують і створюють оптічно єднотну сістему цалой будовы.

Двоступнёва штириуглова станова стрїха над навов на гребіню мать малу кужелёвиту стрїшку (не з цібулёвыма надставцями, як в Ладомировій, Гунківцях, Бодруджалї і Миролї), на котрій є кованый желїзный крест. Стрїха над пресбітеріём є управляна, вальбова укотвена на наву, на гребіню зо штворцовым надставцём закінченым кужелёвітов стрїшков з крестом.

Церьков своёв архітектуров належыть міджі візантьскы сакралны будовы, де є выконованый выходный обряд і церьковна літурґія. Інтерьєр церькви творить бароковый іконостас з поліхромованов рїзбов і з іконами, котры были зготовлены в 18. сторочу. В церькви ся находять тыж іконы зо старшой добы. Церьков є огороджена деревянов зрубовов огородов, на котрій є шынґлёва стрїшка. Вступ до обєкту церькви є через капуру з кужелёвов стрїшков покрытов шынґлём. Церьков была обновлена в роках 1947 аж 1948 а на початку 21. стороча. 

Інтересне, же на зачатку села є іщі єдна деревяна церьков покрыта бляшанов крытинов.

## Література
* *Chrám sv. Bazila Veľkého : Krajné Čierno.* Občianske združenie Naše pamiatky. 
* *Drevené gréckokatolícke chrámy na východnom Slovensku. Svidník a okolie.* Prešov : PETRA n.o., 2007, s. 50-61: "KRAJNÉ ČIERNO, Gréckokatolícky chrám sv. Bazila Veľkého z roku 1730, NKP". 
* Syrový, B.: Architektura, Oborové endyklopedie SNTL., SNTL, Praha 1973.
* Herout, Jaroslav: Slabikář návštěvníků památek,Naše vojsko, 1980.
* Baleka, Jan: Výtvarné umění malířství/sochřství/grafika. Výkladový slovník academia. Praha 1997.
* Dudáš M. a kol.: Drevené kostoly. Edícia Kultúrne Krásy Slovenska. Vyd. Dajama, Bratislava, 2007 
* Dejiny ruského umenia, Bratislava, Pallas 1977, str. 83.

## Екстерны одказы
* Krajné Čierno, Gréckokatolícky drevený chrám svätého Bazila Veľkého, 1730, NKP

Василія Великого (Крайнє Чорне)
Церьков Архангела Михаила (Ладомирова)

**Церьков архангела Михаила** є деревяна церьков зо дзвоніцёв з року 1742 в селї Ладомирова засвячена архангелови Михаилови. Была збудована без єдиного гвозда.  

В часї другой світовой войны быв пошкодженый правый бік іконостасу та пак єй зрештавровали в роцї 1946. Церьков была знову пошкоджена в року 1957, кідь на ню через бурю впала липа. Церьков є од року 1968 народнов културнов памятков а од 8. юла 2008 записана в Списку світовой културной дїдовизны. 

В ареалї церькви на южнім боку є деревяна дзвоніця стовпчатой конштрукції з вонкашнёй стороны забеспечена вертікалныма смерековыма дочкаму. Дзвоніця была тыж пошкоджена впаджінём липы а знова єй реконштруовали до оріґіналного стану.  

Церьков є зрубовый трипросторовый сакралный обєкт, лученый в згодї з рітом до трёх просторїв залежно од значіня. 

При реновації, в року 1946, была выпилена стїна міджі навов і переднёв сїнёв, чім обидва просторы стратили свій центрістичный літурлічный характер. 

Церьков была збудована на основі прикладів тіпів підкарпатьско-руськых Лемків, котрых выходна традіція у нас засягла карпатьску область аж по ріку Попрад. 

Тзв. лемківскый тіп діспозіції є в Ладомировій презентованый класічнов квадратуров трёх просторів на штворцовім планї з централнов росшыренов навов, крытов тыж як пресбітеріум деревянов куполов. 
## Література
* "Ladomirová, Gréckokatolícky chrám sv. archanjela Michala z roku 1742, NKP." In: *Drevené gréckokatolícke chrámy na východnom Slovensku : Svidník a okolie.* Prešov : PETRA n.o., 2007, s. 72-83. ISBN 978-80-8099-010-7
* Syrový, B.: Architektura, Oborové endyklopedie SNTL., SNTL, Praha 1973.
* Herout, Jaroslav: Slabikář návštěvníků památek, Naše vojsko, 1980.
* Baleka, Jan: Výtvarné umění malířství/sochřství/grafika. Výkladový slovník academia. Praha 1997.
*Dudáš M. a kol.: Drevené kostoly. Edícia Kultúrne Krásy Slovenska. Vyd. Dajama, Bratislava, 2007 (ISBN 80-89226-14-0)
* Dejiny ruského umenia, Bratislava, Pallas 1977, str. 83.
* Koch Wilfried: Malý lexikon architektúry , Tatran Bratislava 1975, str. 209
* Mencl, V.: Lidová architektura v Československu, Praha 1980
## Екстерны одказы
* Ladomirová, Gréckokatolícky drevený chrám svätého Michala, 1742, NKP

Михаила (Ладомирова)
Церьков святой Параскєвы (Доброслава)

**Церьков святой Параскєвы** є ґрекокатолицька деревяна церьков, котра ся находить в селї Доброслава в окресї Свідник в Пряшівскім краю.

Храм походячі з року 1705 є трипросторова будова у тварї креста з перечнов навов стояча на высокых камяных підвалинах. Ку єй характерістічному взгляду належать три інакше высокы куполы закінчены з вежами з банями. Простор храму є огородженый плотом. Внутрї ареалу ся находить цінтерь. 

Церьков была ставебно управляна в роцї 1880 і наконець в року 1932 коли были ку обєкту припоєны дві бочны каплічкы, котры му дали сучасный взгляд.

Найдорогшов памятков внутрїшнёго заряджіня є рештаврованый іконостас з 18. стороча, на котрім суть захоплены образы з Нового Завита.

Церьков святой Параскєвы є частёв колекції выходословеньскых деревяных церьквей записаных до списку народных културных памяток.

## Література
* "DOBROSLAVA, Gréckokatolícky chrám sv. Paraskevy z roku 1705, NKP." In: *Drevené gréckokatolícke chrámy na východnom Slovensku : Svidník a okolie.* Prešov : PETRA n.o., 2007, s. 20-31. ISBN 978-80-8099-010-7

## Екстерны одказы
* Dobroslava, Gréckokatolícky drevený chrám svätej Paraskievy, 1705, NKP

Dobroslava_cerkva_1.jpg
Dobroslava1.jpg|інтерьєр церькви
Dobroslava2.jpg


Параскєвы (Доброслава)
Церьков святого Миколая (Бодруджал)

**Церьков святого Миколая** є деревяна ґрекокатолицька церьков выходного ріту в селї Бодруджал в окресї Свідник в Пряшівскім краю. 

Од 8. юла 2008 є записана до світового списку културной дїдовизны UNESCO під чіслом 1273-007.

## Характерістіка

Храм є частёв єдинечного урбаністічного цалку на вывышенім місцї в центрї села. Окрем церькви го творить і самостояча дзвоніця, прилеглый цінтерь і деревяна огорода зо шындлёвов капурков, котра є закрыта кужелёвов стрїхов з маковічков.

Самотный храм є прототіпом церькви тзв. лемківского тіпу. Походить з року 1658 і належыть к найстаршым деревяным сакралным будовам выходного обряду на Словеньску.
 
Церьков мать три вежы. Конштрукція є зрубова в тварї трёх штворцїв розоставляных на єдній осї од выходу на запад, в екстерьєрї обкладжена дочками. Зруб є хоснованый ай про конштрукцію неправых, якбы сходковых ступнёвых кленб у святынї і наві. Розміщіня єднотливых частей церькви сімболізує Святу Тройцю. Церьков є уміщена на найвысшім горбку села. Своёв пологов є над другыма будовами і обытныма домами.

## Література

*Kronika obce Bodružal, a z rozprávania najstarších obyvateľov obce spracovaný záznam
* "BODRUŽAL, Gréckokatolícky chrám sv. biskupa Mikuláša z roku 1658, NKP." In: *Drevené gréckokatolícke chrámy na východnom Slovensku : Svidník a okolie.* Prešov : PETRA n.o., 2007, s. 8-19. ISBN 978-80-8099-010-7
*Syrový, B.: Architektura, Oborové endyklopedie SNTL., SNTL, Praha 1973
*Mencl, V.: Lidová architektura v Československu, Praha 1980
*Pamiatky a múzea, Revue pre kultúrne dedičstvo, Slovenské národné múzeum a Pamiatkový ústav v Bratislave, 3/1999
*Dudáš M. a kol.: Drevené kostoly. Edícia Kultúrne Krásy Slovenska. Vyd. Dajama, Bratislava, 2007 (ISBN 80-89226-14-0)
* Dejiny ruského umenia, Bratislava, Pallas 1977, str. 83.
* Koch Wilfried: Malý lexikon architektúry, Tatran Bratislava 1975, str. 209

## Екстерны одказы
* Бодруджал, Ґрекокатолицькый деревяный храм святого Миколая, 1658, NKP

Миколая (Бодруджал)
Церьков Святого Євангелісту Лукы (Брежаны)

**Церьков Святого Євангелісту Лукы** з року 1727 в селї Брежаны, окрес Пряшів є історічна деревяна сакрална будова на Словеньску. Є зарядженый до списку народных културных памяток.

## Жрідла
* Капута, А: Храм Брежаны

## Екстерны одказы
* Брежаны, Церьков Святого Євангелисту Лукы (Брежаны), 1727, НКП

## Ґалерія

Файл:Slovakia folk art Brezany 10.jpg|Деревяна церьков
Файл:Slovakia folk art Brezany 1.jpg|Деревяна церьков
Файл:Slovakia folk art Brezany 2.jpg|Деревяна церьков
Файл:Slovakia folk art Brezany 3.jpg|Деревяна церьков
Файл:Slovakia folk art Brezany 4.jpg|Деревяна церьков
Файл:Slovakia folk art Brezany 6.jpg|Деревяна церьков
Файл:Slovakia folk art Brezany 7.jpg|Деревяна церьков
Файл:Slovakia folk art Brezany 8.jpg|Деревяна церьков
Файл:Slovakia folk art Brezany 9.jpg|Деревяна церьков


Катеґорія:Брежаны
Церьков (храм)

**Церьков**&nbsp;— култова будова у православных, католицькых і протестантьскых хрістіан, в якій ся одбывають реліґіны богослужіня.

## Архітектура

Архітектурны традіції будованя церьквей ся почали розвивати дас перед 2 тісяч роками. Традіції архітектуры залежать переважно од реліґійной конфесії.

Католицькы костелы ся будують переважно в ґотічнім і неоґотічнім штілї.

Православні храми будють переважно за ренесансними традиціями або за національними та фольклорними традиціями.

Про протестаньтскы кірх є веце характерістічный романьскый штіл.

Інтерьєр векшыны церьквей є богато оздобленый. В храмах ся стрїчають іконы, іконостасы, фрескы, скулптуры, орґаны ітд.

## Култура і традіції

Найяскравішы церьковны традіції захованы у католиків і православных. У тых реліґійных конфесій суть тїсно повязаны парафії зо самыма церьквами. У каждій церькви ці костолї на певне хрістіаньске свято припадать храмове свято (кермеш), котре святкує кажда парафія.

## Тіпы церьквей

* *[[Костол]]*&nbsp;— католицькый храм.
* *[[Православна церьков]]&nbsp;— церькви православных хрістіян.
* *Кірха&nbsp;— церкви лутеранів.
* ''Дім молитвы&nbsp;— церькви Євангелистів і Адвентистів 7 дня.

## Література
* Храми України: Альбом / Вступ. ст., комент. та упоряд. Л. Прибєги. – К.: Мистецтво, 2000. – 296 с.: іл. – Бібліогр.: с. 293–295. Текст укр., англ.; рез. та перелік іл. рос., фр.

Катеґорія:Церковны будовы
Іконостас

**Іконостас** є деревяна або мраморова стїна з переходами, котра в православных і ґрекокатолицькых храмах оддїлює святыню од навы (найсвятїшый олтарьный простор од простору про лаіків) і на котрій суть повішаны подля завязной сістемы в пару рядах іконы.

Іконостас сімболізує місця перебывня Бога. Мать три дверї (ворота). Через середнї, тзв. царьскы може перейти лем священик або пановник (краль, царь). В часї літурґії кріз тоты ворота священик выносить Тїло і кров Хріста. Бочны ворота (северны і южны) ся зовуть діяконьскы. Дале мать іконостас пять шорів зо зображеныма іконами, причім каждый ряд (ярус) мать свій певный список. У спіднїй части іконостасу ся находить ікона Хріста, Богородицї, і на правім боцї ікона того кому є храм засвяченый і на лївім боку ікона патрона краю. 

## Екстерны одказы
*Ikonostas - Theofil.cz
*Ikonostas - Český rozhlas
*Kterak vzniká ikonostas

Катеґорія:Обладунок христианского храма
Церьков святого Миколая єпіскопа (Руська Быстра)

**Церьков святого Миколая єпіскопа** в Руській Быстрій была збудована в року 1730, на горбку в селї в часї панованя рімско-нїмецького Кароля VI.&nbsp;Габсбурьского.

Є то зрубова будова з ігличнановых ручно тесаных гранолів, на кінцї споєных тесарьскым чаповым споём і задлабанём. План церькви є з трёх штворців уміщеных в єдній осї орьєнтованых з выходу на запад. В найменшім, выходнім є святыня з малым на выход орьєнтованым двокрыловым облачком. Найвекша зрубова часть, нава мать северну стїну з єдной части і выходну стїну декорує пятьрядовый іконостас.

## Література
* "RUSKÁ BYSTRÁ, Gréckokatolícky chrám prenesenia ostatkov sv. biskupa Mikuláša z roku 1730, NKP." In: *Drevené gréckokatolícke chrámy na východnom Slovensku : Humenné, okolie a iné.* Prešov : PETRA n. o., 2008, s. 92-101. ISBN 978-80-8099-032-9
* Syrový, B.: *Architektura, Oborové endyklopedie SNTL.*, SNTL, Praha 1973.
* Herout, Jaroslav: *Slabikář návštěvníků památek*, Naše vojsko, 1980.
* Baleka, Jan: *Výtvarné umění malířství/sochřství/grafika.* Výkladový slovník academia. Praha 1997.
* Dudáš M. a kol.: *Drevené kostoly. Edícia Kultúrne Krásy Slovenska*. Vyd. Dajama, Bratislava, 2007 (ISBN 80-89226-14-0)
* *Dejiny ruského umenia*, Bratislava, Pallas 1977, str. 83.
* Mencl, V.: Lidová architektura v Československu, Praha 1980

## Екстерны одказы
* Руська Быстра, Церьков святого Миколая єпіскопа, 1730, НКП

Миколая єпіскопа (Руська Быстра)
Церьков Архангела Михаила (Шеметківцї)

**Церьков Архангела Михаила** є деревяный трипросторовый зрубовый ґрекокатолицькый храм в селї Шеметківцї.

## Історія
Церьков была збудована в роцї 1752. В часї воєньскый операцій карпатьско-дукляньской операції, при танковій битцї, в долинї смерти, в октобрї і новембрї 1944 была церьков пошкоджена. На єй обнову пожертвовали жытелї села в року 1945. Од року 1968 є церьков народнов културнов памятков. 

Вежа церькви є закінчена маковічков з тамбуром і кованым крестом, котра росте з конштрукції обєкту. Двоступнёвы становы стрїхы над святынёв і навов суть закінчены кужелёвитыма вежочками поктрытыма шындлями з кованыма крестами. Цалый зруб аналоґічно як і другы деревяны церькви є з екстерьєру вертікално обкладженый дочками з ліштами, котры были обновлены в роцї 2001. Перед порталом церькви є мала вступна сїнь, котрой стрїха є тыж покрыта шындлём. 

В інтерьєрї церькви ся на стїнах заховали решты стїновых мальб. Бароковый деревяный іконостас з царьскыма воротами є з 2. половины 18. стороча. Дакотры іконы закомпонованы до іконостасу суть з старшой добы. Іконостас і олтарь были рештаврованы в роках 1969 - 1970. Знову были рештаврованы року 2005. На олтарю суть тзв. мініатурны антічны стовпікы з іконов Богородицї.

Дзвоніця з трёма дзвонами з другой половины 20. стороча была поставлена в 19. сторочу і находить ся на місцї з 18. стороча.

## Література
* "Šemetkovce, Gréckokatolícky chrám sv. archanjela Michala z roku 1752, NKP." In: *Drevené gréckokatolícke chrámy na východnom Slovensku : Svidník a okolie.* Prešov : PETRA n.o., 2007, s. 136-145. ISBN 978-80-8099-010-7

## Екстерны одказы
* Шеметківцї, Церьков Архангела Михаила, 1752, НКП

Михаила (Шеметківцї)
Православна церьков

**Православна церьков** ці **ортодоксна церьков** (з ґрецького ὀρθός *ортос* правилный, правдивый + δόξα *докса* слава, погляд, учіня) є хрістіаньска церьков основана з веце теріторіалных церьквей, котры докопы творять православну громаду. Православны церькви мають свої початкы з першой хрістіаньской общіны в Єрусалимі і дале пак во выходній части римской рішы.
## Галерия

File:Cerkiew greko-kat. ob. prawosławna pw. Narodzenia MB z 1825 r.z bramą i ogrodzeniem.jpg|Мельник
File:Krynoczka7.JPG|Красне Село
File:Narojki, Cerkiew prawosł. Kosmy i Damiana.jpg|Наройкі
File:Grabarka - Studzienka.JPG|Грабарка
File:Ryboly St George Ortodox Church.jpg|Рыболы                                                        
File:podlaskie - Narew - Trześcianka - Cerkiew Michała Archanioła 20110910 10.JPG  |Тростянка
Царь

**Царь** быв офіціалный тітул пановника в Росії і Булгарії (з ). Спочатку тітул представляв славяньску верзію цісарьского тітулу і значів праві на уровень рівну візантьскым цісарём, пізнїше але перебрав значіня тітулу краля (холем во выходній, православній области).

## Референції


Катеґорія:Політіка
Катеґорія:Титулы
Ґрекокатолицька церьков

**Ґрекокатолицька церьков** (**Католицька церьков візантьского обряду**, **уніаты**) є сполочне означіня про тоты автокефалны (самосправовальны) выходны католицькы церькви, котры мають літурґію візантьского обряду. Тоты церькви дїяють головно в середнїй і выходній Европі (Польско, Словеньско, Україна ітд.). Римокатолицька церьков з нима узко сполупрацує і тримле їх за часть єдиной католицька церьков. Ґрекокатолицькы церькви узнавають авторіту папу римского і здїляють з римокатолицьков церьквов доґматічну науку. Літурґія є але служена не в латиньскім обрядї, але в візантьскім обрядї. Фактічно іде о тоту часть православных церьквей, котры ся в польско-літовскім штатї на основі брестлітовской унії одскипили од православной церькви і подробили Риму, і далшых церьквей, котры ся ку ним додаточно припоїли далшыма уніями. Православны церькви кличуть ґрекокатолицькы церькви уніятьскыма і беруть їх за одпадликів од православной віры.

## Історія ґрекокатолицькой церкви
Ґрекокатолицька церква, офиціално звана Католицька церква візантійского обряду, має свої корінї в Ужгородьскій унії з року 1646, коли часть православных священиків у реґіоні Підкарпатя, Земпліну, Шарішу, і Спішу пійшла до єдности з Римом, але зберегла візантійскый (т.зв. "ґрецькый") обряд, церковнославяньскый язык і свою літурґічну традицію.

Ґрекокатолицька церква стала головнов духовнов інштитуційов для великой части карпатскых Русинів. У часах Габсбурґской монархії была офіціално признана і орґанізована з владыками, єпархіями (напр. Мукачовска єпархія, пізніше Пряшівска єпархія), і богословскыма школами.

У 20. столітю, особливо по другій світовій войні, ґрекокатолицька церква была переслідувана в комуністичных державах — много священиків было увязненых, а сама церква зліквідована або насильно приєднана до православя (напр. в Чехословакії 1950-ы рокы). По р. 1989 церква была леґалізована і одтогды возобновила свою діяльность в духовнім, културнім і освітнім жывотї Русинів.

Катеґорія:Грекокатолицка Церковь
Мінск

**Мíнск** (, *Мінск, Miensk*) є головне і найвекше місто Білорусї. В Мінску жыє на плосї 307,9&nbsp;км² 1&nbsp;800&nbsp;000 людей (2007). Місто ся дїлить адміністратівно на 9 районів. Густота населїня є коло 7&nbsp;030 жытелїв на 1&nbsp;км². Місто є головным господарьскым і културным центром Білорусі і резіденціёв Сполоченства независлых штатів.

## Ґеоґрафія

Мінск лежыть у мірно покорченій і лїснатій країнї в середнїй части Білорусії, середня надморьска вышка є 280 м. 

В рамках теріторіалного дїлїня Білорусії мать окремый статус і є центром Міньской области і Мінского района. 

## Історія
### Середовік
Перше спомянутя Мінску є з року 1067. В роцї 1326 ся Мінск став частёв Велиого Княжества Литовского і в року 1499 здобыв містьскы права. Од року 1569 быв головным містом Міньского воєводства в Польско-Літовскій унії. На початку 18. стороча го зничіли Шведы. Як резултат другого дїлїня Польска быв року 1793 анектованый Росіёв.

### Совєтьска ера
По другій світовій войнї, почас котрой місто окуповали на три рокы Нїмцї, быв Мінск правда перебудованый, але не реконштруованый, як іншы міста. Руіны впали за жертву сталіністічній архітектурї, обявили ся так великы булвары і великолїпы будовы.

## Референції



Катеґорія:Міста Европы
Катеґорія:Населены пункты Білорусии
Карась

**Карась** (*Carassius carassius*) є солодководна вшыткопожераюча рыба, котра ся подобать карпови. Жыє у теплых стоячіх водах, де ся дожывать коло 10 років і доростать максімално до 45 цм.

Катеґорія:Рыбы Підкарпатьской Руси
Линь

**Линь** або тыж **циґаньска рыба** (*Tinca tinca*) є недрапежна рыба з родины карповых.

Катеґорія:Рыбы Підкарпатьской Руси
Пструг дуговый

**Пструг дуговый** (*Oncorhynchus mykiss*) є солодководна рыба з родины лососовых, котра жыє в ріках Азії і Северной Америкы, котры одтїкають до Тихого океану. Єй анадромна верзія, **пструг америцькый** ся вертать до солодкых вод по двох ці трёх лїтах перебытых на морю. 

Пструг дуговый ся про їджіня ці рыбарїня росшырив принайменшім 45 країн світа і на вшыткы контіненты окрем Антарктіды.

Катеґорія:Рыбы Підкарпатьской Руси
Пструг

**Пструг** (*Salmo trutta* morpha *fario*) є солодководна рыба з челядї лососовитых, котра є росширена практично в цілій Европі.

Пструг є в трьох із семи родів фамілії: лососї (Salmo), котрый включає атлантічнї виды; тихоокеанські лососї (Oncorhynchus) и сивенцї (Salvelinus). Salmo ohridanus, так само знамый под назвов Belvica, є видом солодководных лососьовых рыб, ендемічных для озера Охрід в Албанії і Македонії.

Катеґорія:Рыбы Підкарпатьской Руси
Потька

**Потька** ці **карп** або **короп** (*Cyprinus carpio*) є солодководна лучовоплутвова рыба. Потька была правдоподобно перша доместікована рыба в історії і належыть міджі найвызначнїшы виды хоснованы в аквакултурї.

Катеґорія:Рыбы Підкарпатьской Руси
Кострыш

**Кострыш** ці **острах** або **стрихан** (*Perca fluviatilis*) є лучовоплутвова рыба з родины кострышовых (Percidae). Жыє в стоячіх і текучіх водах. Найвекша вага може быти 4,750&nbsp;кґ.

Катеґорія:Рыбы Підкарпатьской Руси
Шуллю

**Шуллю** ці **зубач** (*Sander lucioperca*) є солодководна рыба. Належыть міджі ушляхтїлы рыбы. Доростать до довжкы аж 130 центів и вагы 21 кґ.

Катеґорія:Рыбы Підкарпатьской Руси
Савош

**Савош** ці **кострубач** (*Gymnocephalus cernuus*) вид рыбы з родины кострышовитых. Дорастать до довжкы аж 25 цм у вагы 0,3 кґ.

Катеґорія:Рыбы Підкарпатьской Руси
Савош зеленый

**Савош зеленый** ці **слинавець** або **смолава**, **смолак** (*Gymnocephalus schraetser*) є рыба з челядї кострышовитых, жыюча в Дунаї і ёго притоках. Росте до довжкы 150-200мм.
Катеґорія:Рыбы Підкарпатьской Руси
Бабець пестроногый

**Бабець пестроногый** (*Cottus poecilopus*) жыє в Европі у водах належаючіх до басейну Северного ледового океану і Балтіцького моря, находить ся але і в басейнї Дуная і Днестра. Росте до довжкы 100 аж 150 мм.

Катеґорія:Рыбы Підкарпатьской Руси
Гарч

**Гарч** (*Silurus glanis*) є єдна з найвекшых солодководных рыб в Европі. Находить ся во великых ріках з помалым прудом або во заткальніцях зо стоячов водов. Дожывать ся 20-40 лїт. Єдина наша рыба, котра може мати через 100 кґ.

Катеґорія:Рыбы Підкарпатьской Руси
Мнюх

**Мнюх** (*Lota lota*) є солодководна рыба довга аж 1,2 м і важыть аж 34 кґ. Ёго ареал загорнює север Северной Америкы, Европу і север Азії. Дожывать ся аж 20 років. 

## Референції


Катеґорія:Рыбы Підкарпатьской Руси
Бабець

**Бабець** (*Cottus gobio*) є маленька рыбка европскых вод, векшыну жывота перебывать під камінями.

Катеґорія:Рыбы Підкарпатьской Руси
Щука

**Щука** (*Esox lucius*) є драва рыба з родины щуковых. Може мати довжку аж через 1,5 метра і вагу через 25 кґ.

## Опис

Щука є дуже добрї приспособлена дравому способу жывота. Мать натягнуте ціліндрове тїло із заднїма плутвами аж взаду і шыроков богато озубенов ґамбов на плоскій голові. Тото забезпечує щтюцї швыдкый штарт за жертвов. Зубы суть мірно огнуты днука, жебы ся жертва легко не слизла а як ся зубы опотребують, нароснуть єй новы. Тїло є зверьха і на боках крыте світлыма фляками, справила упорядкованыма до звіслых смуг, бріх є світлїшый, справика брудно білый. Око є жовте, плутвы тмавшы і смужкованы. Щука може выроснути аж до 1,5 метра і досягнути вагы і через 25 кґ.

## Росшырїня і еколоґічны потребы
Щука є найросшыренїша з пятёх представителїв родины щуковых. Єй ареал природного росшырїня загорнює Европу, Северну Азію і Северну Америку. Не потребує даякый тіп воды, онсяджує вшыткы водны середовища з достатком стравы, зачінаючі пструговыма быстринами і рыбниками а переградовыма водоймами кончачі, але помало течучі воды і стоячі воды їй преці ся годять найвеце. Ідеалныма суть свіжо напущены великы водоймы.

## Способ жывота і страва
Щука є тіпічный хищ, причім єй стравов суть особливо рыбы одповідаючой великости, напр. кострыш. Не одвергне ани жабу або втопену мышу, ці меншый екземплар властного виду.
Щука є теріторіална рыба, зато єй можеме найти на тым самім місцї. Свою теріторію собі боронить перед другыма хищами.

## Розмножованя
Ікрометаня щук є в марцї аж апрілю, преферованы суть притім покійны теплы воды з густым поростом, де ся може плодик добрї скрыти.
## Значіня

Щука є рыбарями тримана, же она дуже цїнный уловок, бо є дость довга та скротити велику щуку, треба велику намагу і скушеному рыбарёви.

Окрем того, же є брана як престижный уловок, была в початках рыбникарьства придавана до рыбників, што мало за выслїдок звышіня продукції, бо щукы пожерли карпам векшыну конкуренції з ряд малых рыб.

## Природны неприятелї
Доросла щука не мать практічно жадный неприятелїв (з выїмков чоловіка, самособов), єй плодик жруть многы рыбы. Часто є жертвов канібалізму.

## Екстерны одказы

* Štika obecná v atlasu ryb na CHYTEJ.cz
* Štika na www.priroda.cz
* Štika obecná na www.mrk.cz
* Štika obecná - atlas ryb on-line
* Štika na ceskaryba.cz

## Література
* J. Hanzák a kol.: Světem zvířat IV. - Ryby, obojživelníci a plazi
* S. Vodinský, M. Vodinský: Ryby našich vod
* Z. Simek: Ryby zblízka

## Референції

Катеґорія:Щуковы
Катеґорія:Рыбы Підкарпатьской Руси
Терлянка

**Терлянка** або тыж **нерезд**, **гнерезд**, **мерестуля**, **здерка**, **гурчіця** ці **верблянка** (*Phoxinus phoxinus*) є дрібна, звычайно 6-10 цм довга рыба з малыма шупинами і часто некомплетнов бочнов чаров. Жыє у векшынї чістых рік з пісковым або каменистым дном. Мясо є гіркаве прото тоту рыбу зовуть і гурчіця.

Катеґорія:Рыбы Підкарпатьской Руси
Ялыч

**Ялыч** або тыж **ялець**, **вербляник**, **клювак** (*Leuciscus leuciscus*) є карповита рыба жыюча скоро по цалій Европі у водї богатой на кислік. Росте до довжкы 40 цм і вагы 1 кґ. Дожывать ся аж 13 років.

Катеґорія:Рыбы Підкарпатьской Руси
Бочіця

**Бочіця** або тыж **червленоочіця** (*Scardinius erythrophthalmus*) є недрапежна солодководна рыба з родины карповых. Тіпічным знаком суть червены плутвы, дякуючі чому єй кличуть червленоочіця. Росте до довжкы звычайно 30 цм і вагы 0,1-0,3 кґ. 

Катеґорія:Рыбы Підкарпатьской Руси
Балинд

**Балинд** або тыж **боинг**, **водик** (*Aspius aspius*) є карпова рыба, котра ся замірявать на їджіня мяса. І наперек тому є то дуже сполошаный і актівный вид. Дожывать ся найвеце 15 років і росте до великости аж 120 цм і вагы 15 кґ, звычайны великости суть але 60 цм і 2 кґ. Жыє у водах середнёй і выходной Европы.

Катеґорія:Рыбы Підкарпатьской Руси
Пôдуства

**Пôдуства** або тыж **яловнык**, **ножикованя** (*Chondrostoma nasus*) є солодководна карпова рыба. Дожывать ся аж 20 років і досягує довжкы аж 60 цм і вагы 3 кґ.

Катеґорія:Рыбы Підкарпатьской Руси
Пискôрь

**Пискôрь** або тыж **чік** (*Misgurnus fossilis*) є солодководна рыба. Кислік пдиїмать нелем через жабры але і помочов лыґаня вздуху, котрый є спрацованый в кышках.

Катеґорія:Рыбы Підкарпатьской Руси
Слыж

**Слыж** ці **слыган** (*Barbatula barbatula*) є дрібным видом рыбы жыючой скоро в цалій Европі окрем Ґреції, Апеніньского півострова, Шкотьска і великой частї Шкандінавского півострова і Піренейского півострова.Слыж є довгый 10-18цм і коло ґамбы мать шість баюсків.

Катеґорія:Рыбы Підкарпатьской Руси
Світова дїдовизна ЮНЕСКО

Як **світова дїдовизна** ся означують розлічны културны і природны памяткы по цалім світї, котры были про свою унікатность выбраны орґанізаціёв ЮНЕСКО і прияты міджі тзв. „список світовой дїдовизны“. На тім списку ся находять вшелиякы будовы, горы, озера, народны паркы і цалы міста. Подля *Договору о охранї світовой културной і природной дїдовизны* з року 1975 суть штаты договору, на котрых теріторії ся даны памяткы находять, завязаны їх охранов.

## Критерии
Про объекты свѣтовой дѣдовизны становены наступны критерии. Памятка, регистрована в списѣ UNESCO мать одповѣдати найменше едному критерию.

* **(i)** репрезентуе дѣло (вытвор) людского творивого духа;
* **(ii)** представлять важну взаемну вымѣну (проникнѣня) людскых вартости, пересягуючых час або покрываючых културну область свѣта во вывою архитектуры або технологии, памяткового умѣлства, планованя мѣст, або вызераня краины;
* **(iii)** приносить вынятковость, або хоть лем выняткове свѣдчѣня о културной традиции або цивилизации, котра еще е жива, або уже заникла;
* **(iv)** е вынятковым примѣром типу будовы, архитектоничного або технологичного ансамблу або краины, котрый представлять вызнамну етапу людской истории;
* **(v)** е вынятковым примѣром традичного людского заселѣня, выужитя землѣ або моря, котрый репрезентуе дану културу (або културы), або людску интеракцию зоз середовиском, наймя кедь ся локалита стала огроженов выслѣдком вплыву незвратных змѣн;
* **(vi)** е прямо або непрямо споена з подѣями и животныма традициями, з идеями або вѣровызнанями, з умѣлецкыма и литературныма дѣлами выняткового универзалного вызнаму; (тот критерий мав бы ся переважно поужити едночасно з иншым або иншыма);
* **(vii)** обсягуе незвычайны природны выказы або области вынятковой природной красы и естетичной  вызначности;
* **(viii)** е вынятковым примѣром,  представляючым важны етапы вывоя Землѣ, включно зоз свѣдчѣнями живота, важных геологичных процесох, пробѣгаючых при вывою характеру терену, або е вызнамным геоморфологичным ци физиографичным утвором;
* **(ix)** е вынятковым примѣром, представляючым вызнамны екологичны и биологичны процесы во вывою и розвою певнины, солодкых вод, приморскых и морскых екосистемох и груп ростинства и живины;
* **(x)** обсягуе найважнѣйшы и закладны природны середовиска про захованя биологичной розмаитости in situ включно з тыма, котры обсягують огрожены виды вынятковой универзалной вартости з погляду наукы, або их охраны.

## Жерела и одказы
* UNESCO: The Criteria for Selection. 

## Референции

*
Церьков Покровы Пресвятой Богородицї (Гунківцї)

**Церьков Покровы Пресвятой Богородицї** є ґрекокатолицька деревяна церьков, котра ся находить в селї Гунківцї в окресї Свідник в Пряшівскім краю. Храм быв збудованый кінцём 18. стороча, справленый в роках 1922 і 1947. Находить ся на схылї на нижнїм кінцї села. Церьков є лемківского штілу, святыня є але обернута на север, правдоподобно про схыл берега. Над каждым простором є вежочка, найнизша над святынёв і найвысша над бабінцём. Як ся поставила в 30. роках 20. стороча нова камяна церьков, деревяна ся перестала хосновати і была збавлена внутрїшнёго заряджіня. Кінцём 20. стороча ся вычеряла бляшана стрїха назад на шынґлёву. Днесь суть в церькви орґанізованы сезонны експозіції сакралного уменя.

## Література
* 
* 

Богородицї (Гунківцї)
Церьков святого Василія Великого (Грабова Розтока)

**Церьков святого Василія Великого** є ґрекокатолицька деревяна церьков, котра ся находить в селї Грабова Розтока в окресї Свідник в Пряшівскім краю.
Храм быв збудованый в половинї 18. стороча. Стоїть высоко на северозападнім схылї, іде ся ку ній прудкыма камяныма ґарадічами. Є то лемківска церьков, мать три головны просторы, бабінець, наву і святыню. Внутро є здоблене в бароковім штілї.
## Література
* 
* 
Василія Великого (Грабова Розтока)
Катеґорія:Окрес Снина
Церьков святого Юрія (Ялова)

**Церьков святого Юрія** є ґрекокатолицька деревяна церьков, котра ся находить в селї Ялова в окресї Снина в Пряшівскім краю.

## Література
* 
* 

Юрія (Ялова)
Церьков Архангела Михаила (Фрічка)

**Церьков Архангела Михаила** є ґрекокатолицька деревяна церьков, котра ся находить в селї Фрічка в окресї Бардеёв в Пряшівскім краю. Храм быв збудованый в 18. сторочу в року 1830 быв переставляный і в роках 1933 і 1979 были учінены далшы управы. Церьков є уміщена в центрї села і до ареалу церькви ся входить через невелику капурку. З погляду тіполоґії є то лемківскый храм складженый з трёх частей, штворцовой святынї, навы і бабінця. Обєкт лежыть на камяных підвалинах і покрытый є скоро цалый шынґелём, лем з малой части є обитый дочками. Іконостас є часточно захованый з року 1830, доповненый новшыма іконами кінцём 19. стороча. Вежа над бабінцём мать горї простор з трёма дзвонами, єден з них, означеный роком 1697 є з дїлнї дзвонолїяря М. Шнайдера з Кошіць. 
## Література
* 
* 
Михаила (Фрічка)
Церьков святого Миколая єпіскопа (Мала Поляна)

**Церьков святого Миколая єпіскопа** є ґрекокатолицька деревяна церьков, котра была зо села Мала Поляна в окресї Стропков в Пряшівскім краю переміщена до чеського міста Градец Кралове.

## Література
* 
* 

Миколая єпіскопа (Мала Поляна)
Церьков святого євангелісты Лукы (Трочаны)

**Церьков святого євангелісты Лукы в Трочанах** є ґрекокатолицька деревяна церьков, котра ся находить в селї Трочаны в окресї Бардеёв в Пряшівскім краю.

## Література
* 
* 

Лукы (Трочаны)
Церьков Архангела Михаила (Уліцьке Криве)

**Церьков Архангела Михаила** — є ґрекокатолицька деревяна церьков з року 1718, котра ся находить в селї Уліцьке Криве в окресї Снина в Пряшівскім краю.

## Література
* 
* 

Михаила (Уліцьке Криве)
Церьков святого Миколая єпіскопа (Збой)

**Церьков святого Миколая єпіскопа** є ґрекокатолицька деревяна церьков, поставлена року 1775 в селї Збой в окресї Снина в Пряшівскім краю, а року 1967 переміщена до сканзена в Бардеёвскых Купелях. Тіповый трёхдїлный лемковскый варіант зрубовой церькви.

## Література
* 
* 

## Референції

Миколая єпіскопа (Збой)
Церьков Народжіня Пресвятой Богородицї (Гутка)

**Церьков Народжіня Пресвятой Богородицї** є православна деревяна церьков, котра ся находить в селї Гутка в окресї Бардеёв в Пряшівскім краю.

## Література
* 
* 

Богородицї (Гутка)
Великый крохаль

**Великый крохаль** (лат. *Mergus merganser*) — є великый птах з родины качковых з россяглым ареалом росшырїня. Чіслено ся находить на великій теріторії Европа, Азії і Северной Америкы.

## Попис

* Довжка тїла: 58 - 80 цм
* Роспятя крыл: 100 цм
* Вага: 1100 - 2000 ґ
Великый крохаль є о дашто векшый як дика качка. Мать довге тїло, велику голову і тонкый, на кінцї огнутый дзёбак з пилковыма краями про лїпше ухоплїня жертвы. 

У свадьбянім шатї мать самець блищачу, тмаво зелену голову, сивозеленый хырбет, снїговобілы бокы і червены ногы і дзёбак. 

Саміця не є так выразно зафарблена, але і так пособить шармантным доймом головно про стырчачі пірка на тылї, котры не суть у самця так выразны. Є цїла сива з бурёв головов і так як самець мать червеный дзёбак і ногы. Решту рока суть обидва поглавя зафарбены так само.

## Хованя

Великого крохаля найдеме на озерах і помало течучіх ріках, дуже часто бывать хованый як оздобный птах в парковых озерах.

крохаль
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Малый крохаль

**Малый крохаль** (*Mergellus albellus*) є мала качка з виду зубчатоклювых. В многім є подобнїша чернетям як крохалям. Самець у свадьбянім шатї є переважно білый, з чорнов кресбов на голові і боках, чорнов масков перед оком і коло ока, як лїтать та видно чорны крыла з поздовж білым фляком. Саміця і самцї в простім шатї суть барнастосивы, з ґаштаново барнастым чолом і тимём і з білыма лицями. Гнїздить в северьскых лїсах близко озер і рік.

крохаль
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси