Сухумі

**Суху́мі** (, /*а́куа*/, , /*соху́мі*/), авадь **Суху́м** (альтеранативні варіанты: **А́куа**; **Соху́мі**), — прибережный варош републіканського значіня у Абхазії. За адміністративным поділом Ґрузії — столиця Абхазької Автономної Реппублікы, адміністративно-територіалної єдноткы Ґрузії. За адміністративным поділом часточно признаної Републікы Абхазія, котра де-факто контролює варош, — столиця часточно признаної державы. Бӱлшина держав у світі признає Сухумі ґрузинськыв територіёв. У май старі часы Сухумі быв столицёв Абхазької ССР и столицёв Абхазької АССР.

У VI ст. до н. е. на місті нынішнёго Сухумі закладена была ґрецька колонія ***Діоскуріа́да***, котру пак замінила римська твердыня ***Себасто́поліс***. На зачаткови VI стороча варош контроловала Візантія. У Серидьных віках город **Цху́мі** (алтернативноє читаня: Цхум) быв уже у складови Абхазького царства, а потому и Ґрузинського царства. У XVI — началови XIX стороча варош, што дӱстав потурчену назву ***Сухум-Кале***, контроловав ся Османьскыв имперіёв через посередництво місных феодалӱ. У 1810 році захваченый російськыв армадов перебігом русько-турицької войны 1806—1812 году. У другӱв половині 1840-ых рокӱв одержав офіційный статус вароша.

Обывательство на януар 2020 року ся оцінёвало у 65 530 чоловік.

## Етимолоґія
У ґрузиньскых літописях населеный пункт споминать ся, начинавучи из  VIII — X стороч, ге ცხუმი [цхумі] (иппен назва у руському языкови передає ся ге Цхум). Обычно етимолоґію слова зъязувуть из сванетьскым словом «*цхумі»* — граб, иппен є и верзія, озвучена, у тому числови, Йосифом Орбелі и, потому, Олегом Трубачовым, за похождіня слова «*цхум»* уд ґрузиньского, меґрельского и чаньского «*цхум»* — близникы, удповідавучого за смыслом грецькӯв назві Діоскуріады.

Построєна у 1724 році турками кріпость и варош зачали называти Сухум-Кале (тур. «*су»* — вода, «*хум»* — пісок, «*кала»* — кріпость, варош, по другӯй думци, турицькый «Сухум» мӯг произыйти уд ґрузиньского «Цхумі»).

## Історія
Ціла історія вароша має бӯлше ги 2500 рокӯв. На місті великого поселеня[чійого?], у пуднӱжёви трёх гӱр — Яштхвов, Бырцхов и Гвадров — у VI сторочови до нашої еры грецькі купці из Мілета заклали колонію Дірскуріада (Діоскурія), названу на чисть братӱв Діоскурӱв, Кастора и Полідевка (Поллукса), участникӱв міфічного похода арґонавтӱв на Колхиду.

Проведені у кӱнцёви XIX стороча археолоґічні роботы уднайшли предметы, котрі пудтверджувуть, ож туй было античноє поселеня у III—I сторочах до нашої еры.

У V—II сторочах до н. е. Діоскурія — важный торговный центр, што мав читаву політичну тай економічну вагу на Западному Кавказови, застачавучи не леш потребы реґіона, айбо и транзитну торговлю из Северным Кавказом. Сесе зазначать античный ґеоґраф и історик Страбон: 
…Діоскурія є и началом перешийка миже Каспійськым морём тай Понтом, и общым торговым центром для народӱв, што живуть вокруг и май увирьх; туй ся збиравуть, кажуть, 70 народностий…


Из 736 року поселеня з назвов Цхумі зафіксованоє у складі Абхазького царства, де стає центром Цхумського ериставства.

У 1846 годі Сухум-Кале дустає статус торгового порта, а у 1848 годі — статус портового вароша [удкликованя?]. У 1866 годі ся поміняла назывка на Сухум[удкликованя?]. У 1864 годі, коли російська влада ануловала Абхазькоє княжество, варош стає центром Сухумського воєнного удділа, котрым керує Кутаіськый ґенерал-ґубернатор. Из 1883 года — центр Сухумського округа Кутаіської ґубернії. За час русько-турицької войны 1877—1878 рокӯв Османьска имперія попробовала заняти Чорноморьскоє побережя Російської имперії. 2 мая 1877 года турицькый флот зачав бомбардованя вароша и десантованя, позад чого російськый ґарнізон удступив. 20 авґуста формованя ґенералӱв Бабича, Алхазова тай Шелковнікова вернули контрол над Сухумом. У 1903 році варош стає центром самоуправного, Сухумського округа, тай пудчинять ся головному фивникови на Кавказі (из 1905 року — намістникови Кавказького края Російської имперії).

Позад читавого роста обывательства у 1960-ых и 1970-ых роках активно ся зачала застройка типової жылої и курортної инфраструктур, а май у западнӱв, приморськӱв части вароша.

У авґустови 1990 року у Сухумі пройшов єден из майвеликых тюремных бунтӱв у новітню̄в історії. Арештанты захватили комору из збройов, што была ублаштована у єднуй з камер темниці. Бунташі заяли у заложникы трьох контролеру и зажадали автобусы тай літак. Спеціальні формованя КДБ «Альфа» и спецназ МВД «Витязь» ослободили заложникӱв у ході операції, єден з арештантӱв быв забитый.

На зачаткови 1990-ых году Сухумі быв єдным из центрӱв ґрузино-абхазького конфлікта.

## Обывательство

### Націоналный состав
По списованёви 1939 року обывательство столиці Абхазькой АССР составляло 44 299 чоловік, у тому числови:

* русы — 18 580 чол.(41,9 %),
* ґрузины — 8 813 чол.(19,9 %),
* грекы — 4 990 чол. (11,3 %),
* армяне — 4 322 чол. (9,8 %),
* абхазы — 2 415 чол. (5,5 %).

По списованёви 1989 року обывательство столиці Абхазькой АССР составляло 119 150 чоловік, у тому числови:

* ґрузины — 49 460 чол. (41,5 %),
* русы — 25 739 чол. (21,6 %),
* абхазы — 14 922 чол. (12,5 %),
* армяне — 12 242 чол. (10,3 %),
* грекы — 7355 чол. (6,2 %).

По даным списованя 2003 року, проведеного часточно признаныв Републіков Абхазія, у варошови проживало 43 716 чоловік, у тому числови:

* абхазы — 24 603 чол. (56,3 %),
* русы — 8902 чол. (20,4 %),
* армяне — 5565 чол. (12,7 %),
* ґрузины — 1847 чол. (4,2 %),
* грекы — 677 чол. (1,5 %).

По даным списованя 2011 года обывательство вароша составило 62 914 чоловік, у тому числови:

* абхазы — 42 342 чол. (67,3 %),
* русы — 9288 чол. (14,8 %),
* армяне — 6192 чол. (9,8 %),
* ґрузины — 1755 чол. (2,8 %),
* грекы — 645 чол. (1,0 %).

## Валюта
Націонална валюта Абхазії — апсарно вӱн практично не хоснує ся. У бӱлшӱв мірі люди хоснувуть російськый рубль.

## Ґалерея


Файл:2014_Suchum,_Sobór_Zwiastowania_(02).jpg|Благовіщенськый собор
Файл:2014_Suchum,_Rzymskokatolicki_kościół_św._Szymona_Apostoła_(02).jpg|Римокатолицька цирьков Сятого Апостола Симона Кананіта
Файл:2014_Suchum,_Kościół_ewangelicko-luterański_św._Jana_(02).jpg|Єванґеліцько-Лютераньска цирьков Сятого Иоанна
Файл:2014_Suchum,_Były_budynek_Rady_Ministrów_Radzieckiej_Abchazji_(03).jpg|Даколишня будова рады міністрӯв советьской Абхазії
Файл:2014_Suchum,_Abchaski_Instytut_Badań_Humanistycznych_(01).jpg|Абхазькый институт гуманітарных студій имени Д. И. Гуліа
Файл:2014_Suchum,_Hotel_"Rica"_(04).jpg|Гостиниця «Рица». Построєна у 1914 році.
Файл:2014_Suchum,_Biuro_Prokuratora_Generalnego_Republiki_Abchazji_(03).jpg|Ґенерална прокуратура Републікы Абхазія
Файл:2014_Suchum,_Siedziba_rządu_i_prezydenta_Republiki_Abchazji_(01).jpg|Резиденція управы и Президента Републікы Абхазія
Файл:2014_Suchum,_Park_imienia_Lenina_(01).jpg|Парк имени Леніна
Файл:2014_Suchum,_Kolumnada_(02).jpg|Колоннада
Файл:2014_Suchum,_Nabrzeże_(13).jpg|Вид на санаторії РВСН и МВО из набережной
Файл:2014_Suchum,_Rosyjski_Teatr_Dramatyczny.jpg|Російськый драматическый театр
Файл:Botanical_garden.Sukhum.jpg|Вхӯд у ботаніческый сад
Файл:On_quay._Sukhum.jpg|Набережна Магаджирӯв
Файл:Площадь_Свободы.JPG|Площадь Слободы, будова парламента Абхазії
Файл:Gorskii_04431u.jpg|Сухумськый ботанічеськый сад у 1912 році.
Файл:Mayor's_office_Sukhum.JPG|Будова мерії.
Файл:Suchumi.jpg|Сухумі. Вид из космоса.
Файл:Ge-money-lari-200-rev.jpg|Сухумі на грузиньскӯв купюрі у 200 ларі.
Файл:Suhumi_Prokudin-Gorskii.jpg|Вид на Сухумі 1912 року. Фото Прокудина-Горьского
Файл:Petr_Vereschagin_-_Suhum_Cale.jpg|П. П. Верещагін — Сухум-кале (кӯниць XIX стороча)
Файл:Railway_station_Suhum.jpg|Желізнодорожна станція
Файл:Ресторан_"Нартаа"_03.jpg|Ресторан "Нартаа" 



## Позерайте щи

* Площадь Слободы (Сухумі)
* Сухумськый тролейбус
* Абхазькый державный універзитет
* Чорноморьскоє побережя Кавказа

## Удкликованя

* Сайт администрации города Сухум
* 
* Вебкамера на Проспекте Мира
* 
* Сухум, экскурсии, фотографии города
* 
Катеґорія:Головні міста країн Европы
Катеґорія:Міста
Катеґорія:Міста Абхазії
Катеґорія:Міста подля країны
Катеґорія:Міста подля алфавіту
Катеґорія:Населены пункты
Катеґорія:Населены пункты подля країны
Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Населены пункты Абхазії
Катеґорія:Сухумі
Катеґорія:Курорты Абхазії
Катеґорія:Порты Европы
Катеґорія:Сторінки з неперевіреними перекладами