Пылзень

**Пы́лзень** вадь **Плзень** (, ) тото четвертый майвеликый варош у Чеськуй республіці по Празі, Бырну и Остраві, адміністративный центер Пылзенського краю. Читавый научный и културный центер державы.

## Історія
### Середні вікы
Перша писана спомина за пылзенськый замок датована 976.&nbsp;роком; у 1295 Вацлав&nbsp;II.&nbsp;заклав коло нього варош Новый Пылзень&nbsp;— на противагу старому поселеньови, котроє удтовды стало ся кликати Старый Пылзенець (). З часом варош ся яв кликати просто Пылзень. Ун ся скоро розрус до важного торгового пункта на пути з Богемії в Нуремберґ и Реґенсбурґ. Першый писаный споминок за варіня пива у Пылзню ся датує 1307.&nbsp;роком. У 14.&nbsp;сторочови варош мав дас 3,000&nbsp;бывателюв и площу 20&nbsp;гектарув, што го чинило третьым майвеликым варошом у Богемії попри Прагу тай Кутну Гору.

Бігом гуситськых воєн Пылзень быв центром католицького опору против гуситув: Прокоп Великый трираз неуспішно го пробовав обложити; Пылзень ся быв прикапчав ид лізі католицькых шляхтичув против короля Їржія из Подєбрад. У 1470–1480.&nbsp;роках варош мав першый у Богемії печатный прес. У 1476 у Пылзньови была напечатана перша у Богемії печатна книга Statuta авторства Арношта з Пардубіць.

### 17. стороча

Імператор Рудолф&nbsp;II. засідав у Пылзню уд 1599. по 1600.&nbsp;рук. Бігом Тридцятьручної войны у 1618 варош быв занятый мансфелдськым ґрофом Петером Ернстом по Облозі Пылзня, и быв удвойованый імперськым войськом онь у&nbsp;1621. Албрехт фон Валленштайн мав Пылзень за зимову штабквартиру в 1633.&nbsp;році. Ун быв обвиненый у державнуй зраді и стратив пудпору свої армії, позад чого 23.&nbsp;фебруара 1634.&nbsp;року втік гет у Хеб, де го через два дны забили. У послідні рокы варош чим май дале, тым быв у май великуй угрозі з боку Шведської імперії. Ян ван дер Кроон, вароськый командір, у рокы 1645–1649 усилив пылзенські фортифікації. У 1645. тай&nbsp;1649.&nbsp;роках шведські войська пруйшли варош не атакувучи. Варош и край ся лишили дуже католицькі попри гуситські войны.

Уд кунця 17.&nbsp;стороча на архітектуру Пылзня вливав бароковый стиль.

### 19. стороча
У другуй половині 19.&nbsp;стороча Пылзень, уже и на тот момент будучи важным торговым центром Богемії, яв ся скорым темпом індустріалізовати. У 1869.&nbsp;році Еміл Шкода заклав Škoda, котра пак стала майважнов інжінірнов компанійов у крайині и критичным постачалником зброї про австро-мадярську армію. До 1917.&nbsp;року Škoda нанимала бульш як 30,000&nbsp;робутникув.

По 1898.&nbsp;рокови другым майчитавым робочым містом вароша став цуґовый завод, на котрому робило дас 2,000&nbsp;чоловік: тото быв майвеликый завод на ремонт штрекы у вшыткуй Австро-Мадярщині. Межи 1861 и 1877 была завершена пылзенська желізнична чеперушка, и у 1899.&nbsp;році ся пустила перша трамвайна линія у вароши. Індустріалізація привела ид ростови місного чеського бывательства; по 1868.&nbsp;рокови быв убратый першый чеськый мер.

### Друга світова война
По Мінхенськуй догоді 1938.&nbsp;року и тому, як вытвореня Зудетенланда змістило гатары Націштської Німещины ближе ид Пылзньови, варош став прифронтовым. Уд 1939. по&nbsp;1945.&nbsp;рук, бігом німецької окупації Чехословакії, пылзнювські заводы Škoda мусіли постачати зброю Вермахтови. Націшты держали у вароши ґестапувську тюрьму тай трудовый лаґерь у Карловому районі.

За період 17–26.&nbsp;януара 1942.&nbsp;року бульшину жыдувського населеня вароша, бульш як 2,000&nbsp;чоловік, націшты депортовали у концентрачный лаґерь Терезін (Терезієнштадт).

У апрільови 1945, пуд конець Другої світової войны, Пылзень пережыв майтяжкі за свою історію воздушні атакы. 17.&nbsp;апріля бомбардіры британськых воздушных сил атаковали желізничну шоровалну штацію, обы зрушити воєнну лоґістику німцюв; атака привела д читавым цивілным стратам и обшырну згубу жылых районув. Пару днув по тому, 25.&nbsp;апріля, Восьма воздушна армія США зачала бомбардовалну місію против пылзенськых заводув Škoda. Исі операції значнов міров пошкодили інфраструктуру вароша тай лишили по собі довгочасный слід.

6.&nbsp;мая 1945.&nbsp;року Пылзень быв услобоженый уд Націштської Німещины 16.&nbsp;танковов дівізійов Третьої армії ґенерала Джорджа Петтона. Кроме того в удвойованьови вароша участвовали дарабы 97. тай 2.&nbsp;піхотных дівізій из пудпоров польської Свєнтокшыської бріґады. Остаток Чехословакії уд німецького контроля услободила совєтська Черлена армія. Дарабы Третьої тай Першої армії ся лишали у Пылзньови до кунця новембра&nbsp;1945.

По войні етнічну німецьку меншину вароша укіряли, а їхню власность конфісковали подля пунктув Потсдамського договора.

### Комуністична власть
По перевороті 1948.&nbsp;року в Чехословакії уряд зачав валутну реформу в 1953, против чого была габа недоволства, у тому числі Пылзенськоє повстаня. 1.&nbsp;юнія 1953 бульш ги 20,000&nbsp;чоловік, головно робочі на заводі Škoda, яли протестовати против власти. Протестарі зайшли у вароську хыжу тай поумітовали з оболокув комуністичну символіку, бутор и другі предметы. Протест узвав удповідь уряду, у тум числі демонтаж статуї Томаша Ґарріґа Масарика, першого президента Чехословакії&nbsp;— статуя на днешньый день є вернута на місто.

## Архітектура
В центрі Пылзня сут:

* Катедрала сят.&nbsp;Бартоломея из тонкым шпіцом (102&nbsp;м), майвысокым у Богемії;
* францішканськый костьол Дівы Марії;
* ренесанчна радниця (1556);
* старі міщанські хыжі.

## Ґаздувство
Пылзень&nbsp;— економічный центер западної Чехії, котрый продукує дас ⅔ ГДП краю, хоть чинит лиш 30% його населеня. У Пылзньови сут офісы многых великых корпорацій; майвеликі робочі міста из головными штабкватирами у вароши тай маймало 1,000&nbsp;робутникув тото:

У Пылзньови у 1859.&nbsp;році Еміл Шкода купив быв завод (покладеный перед 10&nbsp;роками), котрый ся пак розрус у єден из майвеликых европськых індустріалных конґломератув 20.&nbsp;стороча и критичного постачалника зброї про австро-мадярську армію&nbsp;— Škoda (, ). Завод занимат бульшу часть западного сектора вароша.

### Пивоваріня
Пылзень знамый за місноє пивоваріня&nbsp;— головно за пивоварні Pilsner Urquell (закладена у 1842) тай Gambrinus (закладена у 1869), котрі на днешньый день належат голдінґови Asahi Group.

На честь вароша названый филь лаґера низового бродіня *пілзнер* (Pilsner), історично розробленый у Пылзньови. У 1375.&nbsp;році Карел&nbsp;IV. дав пивноє право Добровському монастырю коло Пылзня&nbsp;— тото єдна из майстарых пивоварень, дожывшых до сучасности. Многі пивоварні ся розміщовали у пивницях по вшыткому варошови.

У 1839.&nbsp;році пылзенські урядникы заклали пивоварню в вароськуй власности, названу  („Громадська пивоварня“, ныні Plzeňský Prazdroj), куды закликали баварського пивовара Йозефа Ґролла (1813–1887). 5.&nbsp;октовбра 1842.&nbsp;року была зварена перша партія сучасного пілзнера. Комбінація світлого цвіта уд свіжого солоду, пылзенської мнягкої воды, „благородного“ жатецького хміля и баварського лаґерного процеса у резултаті дала такый пілзнер, якый знаєме теперь; сесе новоє пиво скоро ся розыйшло централнов Европов, и многі другі пивовары пробовали зімітовати пілзнеровый процес.

У 1859.&nbsp;році назывку *пілзнер* зареєстровали в Палаті комерції и торговли у Пылзньови. У 1898 была зареєстрована торгова марка Pilsner Urquell.

## Знамі родакы
* Мірослав Зікмунд (1919–2001)&nbsp;— писатель, вандрувник, фотоґраф и кінооператор.
* Карел Ґотт (1939–2019)&nbsp;— співак.

## Знамі родакы

* Еміл фон Шкода (1839–1900), інжінірь и індустріалішта
* Йозеф Фінґер (1841–1925), фізик-математик
* Емма Б. Мандл (1842–1928), закладателька чікаґської харіты
* Фрідріх Ґолдшайдер (1845–1897), керамішта тай індустріалішта
* Франтішек Кржіжік (1847–1941), вынаходник
* Авґустін Нємейц (1861–1938), малярь
* Рудолф Карел (1880–1945), композитор
* Еміл Ледерер (1882–1939), економішта и соціолоґ
* Ружена Шлемрова (1886–1962), акторка
* Йозеф Беран (1888–1969), кардінал, чеськый прімат, архієпископ Прагы 
* Йозеф Скупа (1892–1957), актор бабкового театра
* Ярослав Фоґел (1894–1970), діріжер и композитор
* Ладіслав Сутнар (1897–1976), ґрафічный дізайнер, першоудкрывач інформаційного дізайна тай інформаційної архітектуры
* Ярослав Черні (1898–1970), оксфордськый професор-еґіптолоґ
* Зіґфрід Ледерер (1904–1972), утіканець из Авшвіца
* Їржі Трнка (1912–1969), умілець
* Мірослав Штандера (1918–2014), бойовый пілот, учасник Другої світової войны
* Мірослав Зікмунд (1919–2001), писатель, вандрувник, фотоґраф и кінооператор
* Ота Шік (1919–2004), економішта
* Карел Черні (1922–2014), режісер и декоратор
* Мірослав Голуб (1923–1998), поет
* Йозеф Рыш (1925–2016), інтервенційный радіолоґ
* Курт Дітмар Ріхтер (1931−2019), німецькый композитор и діріжер
* Карла Ербова (1933–2024), поетка, прозаїчка и журналіштка
* Ґабріела Басаржова (1934–2019), хемічка
* Петер Ґрынберґ (1939–2018), німецькый фізик, Нобельовый лавреат 2007
* Карел Ґотт (1939–2019), співак
* Вацлав Сміл ({рожд. 1943), чесько-канадськый научник
* Ярослав Бенеш (рожд. 1946), фотоумілець
* Томаш Шмід (рожд. 1956), тенісішта
* Вітєзслав Лавічка (рожд. 1963), фотбаловый менеджер
* Томаш Цігларж (рожд. 1967), хемік-віролоґ
* Давід Котыза (рожд. 1967), тенісный тренер
* Мартін Страка (рожд. 1972), гокеїшта
* Лубош Мотл (рожд. 1973), фізик
* Їржі Мужік (рожд. 1976), атлет, бігун из перепонами на 400&nbsp;м
* Петр Сікора (рожд. 1976), гокеїшта
* Мілан Крафт (рожд. 1980), гокеїшта
* Петр Чех (рожд. 1982), фотбалішта
* Катержіна Еммонс (рожд. 1983), стрілячка, олімпійська медаліштка
* Давід Лімберськый (рожд. 1983), фотбалішта
* Павел Самєц (рожд. 1984), композитор и акордіонішта
* Андреа Главачкова (рожд. 1986), тенісіштка
* Барбора Стрыцова (рожд. 1986), тенісіштка
* Владімір Даріда (рожд. 1990), фотбалішта
* Андрей Шустр (рожд. 1990), гокеїшта
* Павел Францовз (рожд. 1990), гокеїшта
* Домінік Кубалік (рожд. 1995), гокеїшта
* Лукаш Провод (рожд. 1996), фотбалішта

## Братські вароші
Братські вароші Пылзня тото:

* Бірмінґем, Алабама, США
* Лієж, Белґія
* Лімож, Франція
* Реґенсбурґ, Німещина
* Такасакі, Японія
* Вінтертур, Швайц
* Жіліна, Словакія

## Ґалерія

Náměstí Republiky - panoramio (6).jpg|Плац Республікы
Plzeň 12.3.2012.jpg|Сят. Бартоломей
Doubravka - panoramio - avu-edm.jpg|Панелакы Дубравкы
West Bohemia University.jpg|Research Library
Pilseno, Teatro Josef Kajetán Tyl, 13.jpg|Театер им.&nbsp;Йозефа Каєтана Тила
Plzeň, sokolovna.jpg|Будова кываня „Сокол“
Fakulta právnická ZČU.jpg|Юридичный факултет Западочеського університета
Okresni soud Plzen mesto.JPG|Крайовый суд
Knihovna města Plzně - sídlo 05.JPG|Муніципална бібліотека


## Жерела и одказы
* 

## Референції

Катеґорія:Населены пункты Чехии