open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мацуо Башо

**Мацуо Башо** (японьскы: 松尾芭蕉; 1644 – 28. новембра 1694), є найзнамішый японьскый поет тай основатель поетічной формы пізнїше званой хайку. Псевдонім Башо (русиньскы *[[банановник]]* – лат. *musa paradisiaca*) зволів од банановника, котрый му подаровав в року 1680 єден з ёго штудентів. Властным іменом Мацуо Мунефуса, спочатку публіковав під псевдонімом Тосеі.
Творбы японьского поета были потовмачені по-русинськы Иваном Петровціём, были частьов збирькы „Переклади“ (Ужгород, 2005).
Катеґорія:Поеты
Медведже

**Медведже** (в містнім языку **Медвідже**, по ) є село на Словеньску в окресї Свідник.

## Обывательство

## Памяткы
Церьков святого Дімітрія Солуньского з року 1903 Фотоґрафія

## Референції
Медіціна

**Медіціна** (з лат. ars medicina, уменя лїчіти) є наука о здоровю, ставах і процесах хвороты чоловіка, о способах лїкованя і профілактікы хворот. Задачов того наукового фаху є хоронити і злїпшовати здоровя людей. Узко навязує на біолоґію. Операть ся о познаня біолоґії, хемії, фізікы і дале веце а веце ся загорнює тыж інформатіка.

## Жерела
* Тимченко А.Д. Краткий медико-биологический словарь. Киев, «Вища школа». 1988. С. 186.

Катеґорія:Здоровя і медіціна
Медія

**Медіум** множне чісло **медія**, посередкуюча персона, сфера, чінитель, выповнїня простору або матеріал, в котрім є предмет уложеный. Може быти і пописом про ДВД, книгу, часопис, електронічну пошту (е-маіл), он-лайн газету, летак, відеоказету, філмове дїло, ґрамофонову платню ітд.
Мексіко

**Ме́ксіко** (), офіціалнов повнов назвов є **Споєны шта́ты Ме́ксіцькы** () є федератівна републіка на америцькім контінентї. Ґеополітічно бывать заряджована будь к Северній Америцї, але часточно Мексіко лежыть і у Середнїй Америцї - часть за Тегуантепецков шыёв.

Катеґорія:Мексико
Мексіко Сіті

**Мексіко Сіті** є головне місто Мексіка. Лежыть внутрї контіненту, высоко в горах (2000 м н.м.) і є найвекшым містом в країнї. Інформації о почтї жытелїв не суть цалком точны. В роцї 1990 ту жыло 15 міліонів жытелїв, в роцї 2005 одгад чінив 19,3 міліонів. В сучасности ся одгад рушать міджі 25-28 міліонами жытелїв, а то як в самім містї, так і в дуже залюдненых областях піля міста.

## Референції



Катеґорія:Населены пункты Мексика
Катеґорія:Головны міста
Меркур (планета)

**Меркур** є к Сонцю найблизша і сучасно і найменша планета сонячной сістемы, котра досягує лем о 40 % векшой великости як Місяць планеты Земля і так є меншый як Юпітерів місяць Ґанімед і Сатурнів Тітан. Ёго обіжна дорога є із вшыткых планет найблизше к Сонцю і єден обіг коло Сонця тырвать лем 87,969 дня.

Катеґорія:Планеты сонячной сістемы
Мертве море

**Мертве море** є сольне озеро, котре лежыть міджі Ізраілём і Западнім берегом Йордану на западї і Йорданськом на выходї.

Катеґорія:Моря
Катеґорія:Озера
Мерілін Монро

**Мерілін Монро** (*Marilyn Monroe*, властным іменом **Норма Джін Мортенсон**, *Norma Jeane Mortensen*; 1. юна 1926 – 4. авґуста 1962) - америцька філмова акторка, знама як сексуалный сімвол 50. років 20. стороча.

Катеґорія:Филмовы артисты
Метаболізм

**Метаболізм**, циже переміна субстанцій (зоз  *metabolē*, "переміна"), є комплет вшыткых ензімовых реакцій (называных метаболічны дорогы), під час якых пройде переміна субстанцій тай енерґій в бунках і в жывых орґанізмах. 

Подля орієнтації проходячой зміны, котра ся з комплекснов орґанічнов молекулов дїє, розлишуєме в реакціях метаболізму два основны тіпы: 
* *анаболізм* — процес будованя, біосінтеза; 
* *катаболізм* — розкладовый процес.

Катеґорія:Біолоґія
Мекка

**Ме́кка** () — місто в Саудьскій Арабії, знаме головно про тото, же є святым і путёвым містом ісламу.

## Референції

Катеґорія:Міста
Мезопотамія

**Мезопотамія** (значіня є «земля міджі ріками», Арабы тоту область называли *Джезіра*) є теріторія на Середнїм Выходї, котра ся находить міджі середнїм током рік Евфрат і Тіґріс, в шыршім змыслї пак теріторії обколесуючі векшу часть току тых двох рік. Сучасть такзваного уродного півмісяця днешнёго Іраку, Сірії, Лібанона, Ізраіля, Йорданьска і Еґіпта, де ся першыраз розвивала польногосподарьска култура і де ся зродили першы писомны памяткы в історії людства. Днесь є Мезопотамія частёв Іраку і выходной Сірії.

Катеґорія:Старовік
Катеґорія:Середнїй Выход
Катеґорія:Історічны реґіоны
Катеґорія:Середновік
Катеґорія:Нововік
Методіка

**Методіка** є обще працовный поступ (метода) або наука о методї.

Катеґорія:Філозофія
Микова

**Микова** — село в Словакии в окресѣ Стропков. Староста Душан Джула (политична партия СДКУ-ДС).

## Полога
Село лежить на краю храненой краинной области Восточны Карпаты (*слов.* Východné Karpaty) под польсков границьов. Найблизшы населены пункты: Владыча, Габура, Межилаборцѣ. Од окресного центра оддалене на 20 км.

## История
Перва упоминка о селѣ походить з року 1430. 

Церковь Св. Архангела Михаила высвячена року 1760. 

Року 1851 мадярскый землеписець Елек Феньеш (Fényes Elek) писав: ''"Микова, руське село, ...обывателе: 8 римокатоликох, 421 грекокатолик, 19 юдеох, грекокатолицка церковь, 737 голды ораницѣ. Землепан гроф Баркоци. 

## Обывательство

## Вызначны родаци
* Зоз села вывандровали до США Андрѣй Вархола и Юлия Завадска, отець и мати Енди Варгола, америцкого филмового режисера, продуцента и маляря.
* Василь Хома — чехословацкый дипломат, литературознатель, русинскый активиста.
На честь Енди Варгола в селѣ держать фестивалы.

## Жерела
* Fényes Elek: Magyarország geographiai szótára, mellyben minden város, falu és puszta, betürendben körülményesen leiratik. Pest, 1851.

## Одказы
* Официалный сайт села
* Росширена информация о селѣ
* Таня Рундесова о Миковскых фестивалах

## Референции

Катеґорія:Населены пункты Словакии
Михайло Балудяньскый

**Михайло Балудяньскый** (; , русиньске село Вышня Олшава у Стропкова, Словеньско — , Санкт-Петербурґ) — російскый штатник і економ русиньского походжіня, доктор права (1796), професор політічной економії Санкт-Петербурґской універзіты, ректор Санкт-Петербургской універзіты, сенатор, головна сила в области знаня і на педаґоґічній і політічній сферї Росії.

## Жерела и одказы
* **Фатѣев А. Н.** Академическая и государственная дѣятельность М.А.Балудянскаго въ Россіи.- Ужгород, 1931 ;
* **Косачевская Е. М.** Михаил Андреевич Балугьянский и Петербургский университет первой четверти XIX в.- Л., 1971 ;
* **Данилюк Д. Д.** Історія Закарпаття в біографіях і портретах (з давніх часів до початку ХХ ст.).- Ужгород, 1997 .
* 
* 
* 

## Референции

Катеґорія:Правници
Катеґорія:Державны урядници
Катеґорія:Педаґоґы
Катеґорія:Економы
Михал Чабала

**Михал Чабала** (*4. фебруар 1941, Нижнї Чабины – †3. авґуст 2002, Пряшів) — академічный малярь русиньского походжіня. Занимав ся головно країнами.

## Штудії
 скінчів Середню умелецьку школу в Брнї у Чеську (1958–1962) і Высоку школу вытварных умень у Братїславі  на Словакії (1963–1969), де штудовав під веджінём Русина Дезідерія Міллого.

## Заместнаня
По закінчіню середньой школы короткый час робив пропаґачного вытварника в Музею україньской културы у Красному Бродї (1962–1963). По закінчіню высокой школы учів вытварне уменя спочатку в Трнаві (1969–1970), пак на  у Пряшові (1970–1972). Од року 1972 ся став вольным умелцём.

## Творба
Творив главно у Пряшові. Зо зачатку у творчости  переважали фіґуралны композіції і портреты, пізнїше веце ся зосередив на малёваня природных і містьскых закутин, главно населеныма Русинами на теріторії выходной Словакії.  малёвав в імпресіоністічно-експресівній манерї, характерізуючой ся меланхолічным лірізмом, котру векшынов створёвав комбінаціёв різных одтїнїв синёй і зеленой фарбы. Ёго монументалны роботы  прикрашають верейны будовы в дакілько містах і селах выходной Словакії.  быв участником вшыткых колектівных выставок русиньскых умелцїв, котры ся одбыли в часї по роцї 1989. Михал Чабала быв у контакті з людми з русиньского руху. Видіти го мож было в Пряшові з Васильом Туроком ці Федором Віцом.

Михал Чабала быв од  року членом Союзу словацькых вытварных умелців. Його творчость была презентована на  колектівных і  персоналных выставках. Остатня його колектівна выставка была в Шарішскій ґалерії в Пряшові, і остатня персонална одбыла ся з нагоды його  народенин в Музею модерного уменя Енді Варгола в Меджілабірцях.

;Основны дїла:
* Балет (1969)
* Краєвид (1974)
* Автопортрет (1978)
* Молода учителька (1979)
* Меланхолійный краєвид (1981)
* Нижный Комарник (1981)
* Остурня (1983)
* Портрет дївчатя в людовом крою (1984)
* Честь проф. Мудрохови (1984)

## Жрідла
* **Владислав Грешлик**: Чабала Михайло // с.&nbsp;369
* **Олександр Зозуляк**: Михайло Чабала (Michal Čabala) // с.&nbsp;798

## Одказы
* 
* 

## Референції

Катеґорія:Русиньскы малярї
Михал Шмайда

**Михал Шмайда** (*2. новембер 1920, Красный Брод, окрес Межилаборцѣ Пряшовского края — †30. апрѣль 2017, Братислава) — писатель и збератель фолклору Русинох в Словакии. 

## Биография
Походить зоз русинской селянской родины з Красного Броду. По зачаточной школѣ в родном селѣ закончив горожанку в Межилаборцях. Закончив курсы агрономох. Року 1948 дебютовав у часописѣ "Колокольчик-Дзвіночок". В роках 1960–1971 робив в Музею украинско-руськой културы в Красном Бродѣ и Свиднику. Ту розвив свои знаня русинского фолклору, зачав зберательску роботу и публикации фолклорных и етнографичных статей. По року 1968 став ся объектом репрессий и мусѣв лишити роботу в музею, але продовжовав фолклористичну роботу приватно. 

Року 1990 быв межи закладателями Русинской Оброды и подтримовав русинскы публикации. Хоть сам держав ся украинской орьентации, нигда не выступив против русинской културной оброды.  В послѣдных роках живота занимав ся переважно русинсков етнографиов и фолклором.

## Творба
Литературна творбу зачав поезиями и повѣданями, котры публиковав в украинскых выданях Словакии "Дружно вперед", "Дукля", "Нове життя". Року 1953 опубликовав повѣсть "Паразити", року 1954 – киноповѣсть Запалена кров.  Але правдиву популарность му принесли его найпознатшы дѣла — зберька повѣдань "Вязка ключів" (1954) и  роман "Тріщать криги" (1957), котрый быв выданый и по словацкы (1959). Тот роман, як и наступный говорить о проблемах коллективизации, перемѣны народности и конфессии, котры пришли з новым коммунистичным режимом.
* Корчмарський слуга (1965, роман)
* З народної пам’яті (1969, фолклор)
* Роз'їзди (1970, роман о роботниках на выставбѣ Выходословацкых Желѣзарень)
* А іші вам вінчую (1992, фолклор)
* Колискові пісні (1993, фолклор)
Послѣдны выданы книжкы были:
* Таємниця ебенової шкатулки (Пряшів, 2000)
* Розколота душа (Париж – Цвікау, 2004. Бібліотека альманаху українців Європи "Зерна")

Высокого оцѣнѣня достали найме его новеллы.

## Вызнаменаня
В року 2008 достав од президента Словакии Ивана Гашпаровича штатне вызнаменаня Прибинов крест третьей классы за цѣложывотне дѣло.

## Жерела и одказы
* Качуровський І. Про українського новеліста.
* Ковач Ф. и др. Краєзнавчий словник русинів-українців. Пряшівщина. СРУСР. Пряшів, 1999. 
* Магочій П.Р., Поп І. (уклад.) Енциклопедія історії та культури карпатських русинів. Вид-во В.Падяка. ужгород, 2010.
* Медвідь П. Писатель Михайло Шмайда днесь дожывать ся 95 років. //Lem.fm; 02.11.2015
* Медвідь П. Умер писатель і фолклоріста Михайло Шмайда. //Lem.fm; 01.05.2017

## Референции

Катеґорія:Русиньскы писателї
Катеґорія:Русиньскы умелцї
Катеґорія:Русиньскы фолклорісты
Катеґорія:Украинскы писателе
Могамед

**Могамед** (арабскы محمد‎) (570 Мекка – 8. юна 632 Медіна, область Гіджаз, днешня Саудьска Арабія) є послїднїм пророком ісламу, котрый є мослімами признаваный за послїднїй крочай зъявованя монотеістічной віры, котрой попереднї верзії были учены Абрагамом, Мойсеём, Ісусом і далшыма попереднїма пророками.

Катеґорія:Могамед
Молекула

**Молекула** є частинка складена з атомів або йонів

Є то вецеядерна частіця, котра є або електрічно неутрална, або мать позітівный або неґатівный набой. Од поларіты набоя залежыть ці говориме о молекуловых катионах або молекуловых анионах.

Катеґорія:Хемія
Микулаш Дзурінда

**Микулаш Дзурінда** (* 4. фебруара 1955, Спіськый Штвырток) є бывшый председа влады Словеньска і од юла 2010 міністер заграніча у владї Іветы Радічовой. Ёго отець Николай Дзурінда быв пронаслїдованый за русиньство.

Катеґорія:Словеньскы політіци русиньского походжіня
Мироля

**Мироля** (по ) є село на Словеньску в окресї Свідник.
## Обывательство

Зложіня обывательства подля народности (2011 р.):
*Русины - 37 (51,4%)
*Словаци - 31 (43,1%)
*Чехы - 1
*Нестановлены - 3

Русиньскый язык за материньскый означіли 61 жытелїв (84,7%).

## Памяткы
Церьков Покровы Пресвятой Богородицї з року 1770 (НКП)
## Референції
Молочна дорога

Наша ґалаксія **Молочна дорога** ці Ґалаксія є ґалаксія, в котрій ся находить Сонце вєдно із сонячнов сістемов. Наша Ґалаксія є велика шпірална ґалаксія з поперечнов лініов тіпу *SBc* Губбловой класіфікації. Розмірами є другов найвекшов ґалаксіов (по ґалаксії М31 в Андромедї) в містній ґрупі ґалаксій. Єй маса є правдоподобно в тій ґрупі найвекша.

Катеґорія:Астрономія
Катеґорія:Ґалаксії
Катеґорія:Шпіралны ґалаксії
Монархія

**Монархія** (з &nbsp;— єдина влада)&nbsp;— є форма влады, в котрій є політічна міц абсолутно ці номінално тримана пановником (монархом). Пановник ці пановніця є голова штату тай панує звычайно дожывотнї, причім може абдіковати. Правомоци пановника ся можуть одрїзняти залежно од тіпу монархії. В абсолутній монархії належыть пановникови цїла політічна міц, покы в конштітучній монархії є міц пановника обмеджена конштітуціов. В парламентній монархії є роль пановника обмеджена парламентом.

Катеґорія:Монархия
Монотеізм

**Монотеізм** є форма реліґії, на основі котрый учіня екзістує і має быти людми признаваный лем єдиный Бог. Одмітать плураліту божськых бытостей і їх припадну єрархію тіпічну про реліґії політеістічны, проти котрым стоїть в нароком актівній позіції. Найвызначнїшов монотеістічнов реліґіов суть жыдівсто, хрістіанство, іслам і вішнуізм, головный ток індуізму.

Катеґорія:Реліґія
Монт Еверест

**Монт Еверест** авадь **Джомолунґма** (по тіб. означає «Богыня невычерпной щедрости») — май высока вершына земной кулї, в Гімалаях на граници Кітаю і Непалу. Її высота подля останніх дат є 8844,43 метрів над уровнём моря.

Постояный натиск Індійської плиты увеличує высоту горы.

Едмунд Гиллари а Тенцинґ Норґей первый раз в історії покорили гору 29. апріля 1953 года. Одтогды гора вабить велике чісло професіоналных алпіністів. 
## Референції

Катеґорія:Верхы и горскы пасма
Море

**Море** є велика плоха соленой воды, споєна із світовым океаном.

Моря на окраёх океанів, часточно огранічены певнинов (наприклад островами, архіпелаґами ці півостровами), ся зовуть окраёвы моря (напр. Северне море, Карібске море). Окраёвы моря ся своїма сістемами току, соленостёв воды ці усадженинами ся барз не лишать од остатку океану. Кідь обколесує певнина море скоро цілком, хоснує ся про них означіня внутрішнє море (Середоземне море, Балтіцьке море, Червене море).


Катеґорія:Океанологічна термінологія
Молитва Господня

**О́тче наш** (**Молитва Господня**, *О́тче нашъ*, *Πάτερ ημών*, *Pater noster*), або простонародно **отченаш** — є правдоподобно найзнаміша і головна молитва хрістіанства. В згодї з євангеліом од Лукы тоту молитву повив своїм ученикам Ісус Хрістос, кідь ся го звідовали як ся мають молити. В євангелію од Матфея є тота молитва частёв казаня на горї, в котрім Ісус представляє своє посолство.

## Ґрецькый текст
Оріґінал молитвы на ґрецькому языку:

(Євангеліє од Матфея, 6:9-13)
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: []

## Церьковно-славяньскый текст
: Ѿтче нашъ и́же еси́ на небесѣхъ,
: да свѧти́тсѧ и́мѧ Твое́,
: да прїи́детъ Ца́рствїе Твое́,
: да бу́детъ во́ля Твоѧ,
: ѩко на небеси́ и на земли́,
: хлѣбъ нашъ насу́щный даждь нам днесь,
: и оста́ви намъ до́лги на́шѧ,
: ѩко и мы оставлѧем должнико́м нашымъ,
: и не введи́ нас въ напа́сть,
: но изба́ви насъ отъ лука́ваго..

## "Отче наш..." на русинському языку
(пӱдкарпатськый варiант русинського языка) 
: Отче наш, Котрый ись на небесах! 
: Най сятить ся имня Твоє; 
: най прийде Царство Твоє; 
: най буде воля Твоя,
: як на небі так и на земли; 
: хлiб наш насущный дай нам днесь; 
: и одпусти нам довгы нашы,
: як и мы одпущаєме довжникам нашым; 
: и не введи нас в искушеніє,
: но избав нас од лукавого!
: Бо Твоє є Царство и сила, и слава во вікы. Амінь.

(пряшівськый варiант русинського языка)
: Отче наш, котрый єсь на небесах,
: няй святить ся твоє імя,
: няй прийде твоє Царьство,
: няй ся дїє твоя воля,
: як на небі, так і на земли.
: Хлїб наш каждоденный дай нам днесь
: і одпусть нам нашы довгы,
: так як і мы одпущаме своїм довжникам,
: і не приведь нас до покушіня,
: но ослободь нас од лукавого.
: Бо Твоє є Царство и сила, и слава во вікы. Амінь.

## См. тыж
* Патер ностер
* Ружанець

## Референції

Отченаш
Молоко

**Молоко** є продукт молочных жляз саміць ссавцїв. Молоко є базовым жрідлом выжывы головно про молодята, котры з молока діставають потрібны імунітны пожывнины тай вітаміны на зміцнїня своёй імуніты. Звірята конзумують молоко аж до часу, коли уж суть способны травити певне їджіня (рослины, мясо ...). У людей то так фунґує тыж, з тов розлуков, же дорослы люде конзумують молоко другых быдел (коровяче, кізяче, овче...).
Москва

**Мóсква** (,  ) — є головне місто Росії, місто федералного вызнаму, адміністратівный центер Централного федералного округу і центер Московской области до складу котрый не входить. Обывательство 13 149 803 жытелїв (2024), жыючіма на плосї о розлозї 2561,5 км².

Є єдным з найвекшых міст в Европі, вєдно з Істанбулом ці Лондоном. Є політічным, господарьскым і културным центром країны з дас 60 універзітами і множством далшых высокых школ, церькви, театрів, музеї і ґалерей. Резіденцію ту мають вшыткы міністерства, штатны уряды і вызначны фірмы. Тыж є резіденціов патріархів Російской православной церькві.

Давно туй быв центр Московськой ґубернії.

## Вызнамны родаци

File:Peter de Grote.jpg| Петро Великый(1672–1725)император
File:Joseph Kreutzinger - Portrait of Count Alexander Suvorov - WGA12281.jpg| Александер Суворов(1730–1800)<small>генералиссимус</small>
File: Portrait of Alexander Pushkin (Orest Kiprensky, 1827).PNG| Александр Пушкин(1799–1837)поет
File:Vasily Perov - Портрет Ф.М.Достоевского - Google Art Project.jpg| Федор Достоевскый(1821–1881)писатель


Катеґорія:Міста Росії
Катеґорія:Міста Европы
Катеґорія:Головны міста
Катеґорія:Населены пункты России
Катеґорія:Найвекшы міста міліоникы Росії
Москва-5 (фотоапарат)

**Москва-5** — совєтьскый фотоапарат, послїднїй серіовый модел в родинї шкаловых і далекомірных «Москва». Продуковав ся од 1956 року по 1960 рік Красногорскым заводом в містї Красногорск Московской области. Вшыткого было выпущено 216457 кусів.

Катеґорія:Фотография
Моісей

**Моісей** (гебр. מֹשֶׁה Моше, выкладано як „з воды вытягнутый“) є єднов з найвызначнїшых фіґур історії ізраільского народа і Старого закона.

Катеґорія:Закладателе религий
Музей

**Музей**,  *μουσεῖον музейон ′святыня муз′*; (множне чісло **музеї**) є з дефініції Міджінародной музейной рады стала незыскова інштітуція в службах громады і єй розвоя, отворена обществу, котра діставать, сокотить, дослїджує і выставлять матеріалны доклады о чоловікови і ёго околіцї за цїлём штудій, едукації, выховы і потїшіня.

Музей може мати різный тематічный фокус, наприклад музеї можуть быти історічны, природонауковы, місцеписны, або іншы.

## Даякы музеї зос одношіньом з Русинами
* Музей лемковской културы в Зиндрановой
* Музей модерного умeня Енді Варгола у Меджілабірцях 
* Музей народной архітектуры в Бардеёвскых Купелях
* Музей народной архітектуры і бываня в Гуменнім
* Музей Никифора Крыницкого у Крыницї 
* Музей Русиньской Культуры в Пряшові
* Народописна експозіція у природі у Свіднику

## Жрідла
* ***Большой энциклопедический словарь.*** Главный редактор А. М. Прохоров — Москва: Советская энциклопедия, 1993. — 1630 с.   С.&nbsp;847.

## Одказы
* 
## Референції
Музика

**Музика**,  *μουσική умѣня* — вид умѣня, представляючый реалиту через звуковы умѣлецкы образы, котрый основаный на способности чоловѣка асоциовати слуховы почутя зоз властныма зажитками, зо станом и процесами вонкашного свѣта. Средством реализации музичных образох суть музичны звукы. 

Музика е организована система звукох. Выбер звукох, их ритмичне членѣня и их порядок становлюють якость, функцию и естетичный вплыв музикы. Тот естетичный вплыв музикы ся реализуе лем в рамках исторично змѣнных правил и добового смаку. Музика была барз довго вязана на обряд и за самостатне умѣня была вызнана позднѣйше.

Музична култура каждого народа властнит шпецифичность, котра ся указуе передо вшиткым в народной музыцѣ. На основѣ народной творчости розвивать ся професионалне музичне умѣня.

Фахова дисциплина, котра штудируе музику и вшытко што з ньов споене ся называть музикология або тыж музична наука.

Музиканте суть люде, звязаны з музиков:
* композиторы;
* спѣваци;
* интерпреты музикы;
* диригенты;

## Языковы зазначкы
В русинскых и сосѣдскых славянскых словниках (окрем украинскых) суть два адъективы, одведены од назывника *музика*: *музикалный* и *музичный*, не все еднако розумены. Жебы обыйти нееднозначности, хоснователям той Википедии ся рекомендуе тримати ся наступного:
* музикалный е такый, котрый
** мать наданя ку музицѣ, або любить музику (чоловѣк, родина, народ, слух, персты);
** розумѣе ся до музикы, звязаный з теориов музикы (критика, терминология, теория) 
** гармоничный, мелодичный, приемный (голос, звук, звучаня, гра);
* музичный — в иншых припадах.

## Жерела и одказы
* Прохоров А. М. (гл. ред.). Большой энциклопедический словарь. Москва: Советская энциклопедия, 1993. 1630 с. 

## Референции

Катеґорія:Релакс
Катеґорія:Музика
Мустафа Кемал Ататюрк

**Мустафа́ Кема́л Ататю́рк**, народженый як Мустафа ібн Алі, пізнїше знамый як Мустафа Кемал, Кемал Паша і Ґгазі Кемал Паша, (19. май 1881, Солунь – 10. новембер 1938, Істанбул) — быв турецькый войводця і штатник, закладатель і першый презідент Турецькой републікы (1923).

Катеґорія:Політічны лідеры
Катеґорія:Презіденты
Мыслїня

**Мыслїня** значіть в шыршім змыслї слова вшыткы менталны (псіхічны) актівіты, в ужшім змыслї слова їх найзложытїше і правдоподобно лем чоловіку властна частина, котра обраблять і хоснує інформації.
Міджінародный рух Червеного Хреста і Червеного Півмісяця

**Міджінародный рух Червеного Хреста і Червеного Півмісяця** (скорочоване на Червеный Хрест) є гуманітарный рух в подобі міджінародной незысковой орґанізації. Занимать ся забеспечованём гуманітарной помочі і лїкарьской старостливости в областях, де треба (природны катастрофы, войновы конфлікты, бой з бідов ітд.). Ёго моттом є „the power of humanity“ (сила людьскости). Червеный Хрест є дїленый до народный частей; вшыткого дїять в 185 штатах світа з головнов резіденціов во швайчарьскій Женеві.

Червеный Хрест пробує решпектовати ай реліґійны роздїлы світа, і прото взникнув про мослимскый світ ёго варіант, котрый ся зове Червеный Півмісяць і має єднаке посланя і цїлї як матерьска орґанізація.

Катеґорія:Міджінародны орґанізації
Мідь

**Мідь** хемічный сімбол: Cu (лат. cuprum) є благородный кововый елемент начервенїлой фарбы, хоснованый чоловіком уж од старого віку. Вызначує ся барз добров водивостёв, добрї ся механічно обраблять і є одолный проти атмосферічній корозії. Є базовов частёв много вызначных злятин і необычайно важный в електротехніцї.

Катеґорія:Хемічны елементы
Катеґорія:Металы
Мікеланджело

**Мікеланджело ді Лодовіко Бунароті Сімоні** (6. марца 1475, Капресе – 18. фебруара 1564, Рим) быв єдным з найзнамішых представителїв верховной італской ренесанції а манірізму. Прославив ся як сохарь, архітектор і малярь, але писав і стишкы.

Катеґорія:Архитекторы
Катеґорія:Вытварници
Мінералы

**Мінералы** (лат., з minera, баня) або нерост є елемент або хемічна зложенина, котра є за нормалной сітуації крішталічна і котра выникла як продукт ґеолоґічных процесів. Дакотры шыршы дефініції єй не дефінують як продукт ґеолоґічных процесів, а як продукт природных процесів на Земли або на іншім козмічнім тїлесї.

Катеґорія:Минералы
Мултіпарадіґматічный язык проґрамованя

**Мултіпарадіґматічный язык проґрамованя** є язык проґрамованя, котрый підпорує веце як єдно проґрамоваче парадіґма. Ідеёв мултіпарадіґматічного языка проґрамованя є додати фреймворк, в котрім можуть проґраматоры працовати із веце штілами, вольно споёвати конштрукты роздїлных парадіґмат. Головным цілём тых языків проґрамованя є додати проґраматорам найлїпшы інштрументы про роботу, кідь зважыме, же жадне парадіґма не рїшыть вшыткы проблены тов найлегшов і найефектівнїшов дорогов.

## Повязаны статї
* Scheme
* Scala (язык проґрамованя)
* F#

Катеґорія:Языкы проґрамованя
Мумбаі

**Мумбаі**, тыж **Бомбай** (анґл. *Mumbai*, *Bombay*) — є із своїмя 13,3 міліонами жытелїв в роцї 2004 шесте найвекше місто світа за чіслом жытелїв. 

Кідь рахуєме і аґломерацію із сумарнов назвов Наві Мумбаі (नवी मुंबई, 16,4 міл.), є то найвекша конурбація світа. Мумбаі ся находить на западнім березї Індії і є то головне місто індіцького штату Магараштра і найвекшый пристав западного берега.

Катеґорія:Міста Індії
Мір

**Мір** означує стан, коли міджі людми, ґрупами і штатами не панує ненавість і конфлікты міджі нима не ведуть к громадному ґвалту.
Мірослав Лайчак

**Мірослав Лайчак** - (20. марца 1963, Попрад, Словеньско) є словеньскый діпломат русиньского походжіня, занимать функцію Высокого представителя про Босну і Герцеґовину. Од 26. януара 2009 до юла 2010 быв місністер загранічных дїл Словеньска.

## Референції


Катеґорія:Дипломаты
Міряня

**Міряня** є  квантітатівне дослїджованя властностей річей (явів, процесів), обвыкло порівнованём з обще приятов фізікалнов єдиніцёв. Резултатом міряня є зато чісло, котре выражать одношіня дослїджованой величіны ку єдиніцї. Значіня міряня є головно в тім, же:
# характерізує міряну величіну овелё точнїше як квалітатівны дата (напр. довгый, высокый, тяжкый);
# доволює міряня повторяти і порівновати;
# резултат є можне управляти математічныма средствами, зокрема в науках.

В шыршім змыслї слова, в соціалный науках, в економіцї ітд. ся мірянём розумить хоцьяке квантітатівне баданя, наприклад формуларёвым звідованём, котрого резултаты ся дають управляти математічно.

Катеґорія:Фізіка
Міссісіпі (ріка)

**Міссісіпі** є найвекша ріка Северной Америкы, котра тече Споєныма Штатами Америцькыма од северу на юг і кінчіть в Мексіцькім заливі.

Катеґорія:Рікы подля алфавиту
Катеґорія:Рікы США
Катеґорія:Рікы Сіверной Америкы
Місто

**Мі́сто** ці **ва́рош**, **го́род**&nbsp;— ґеоґрафічно вымедженый утвар населїня, про котрый є характерістічна сукупность ознаків, котры го одрїзняють уд села (валалу). Суть то передовшыткым релатівна великость в порівнаню із селом, высока густота населїня, компактность і концентрація хыж, тіпічна демоґрафічна, соціална і професійна штруктура жытелїв (обвыкло не роблять в польногосподарстві, но наспак, в обходї, промыслу, службах) і понуканя адміністратівных, едукачных, торговых і културных функцій про шыршу околіцю.

## См. тыж
* Головне місто
Місяць (календарьный)

**Місяць** є часова єдиніця в много календарёх. В ґреґоріаньскім календарю мать 28 аж . Спочатку быв выводженый од довжкы сінодічного місяця, котрый тырвать дас . Але затоже рік не є сінодічным місяцом без остатку дїлїтельный, мусило ся прикрочіти ку ёго змінам. Значіть, рік мать в ґреґоріаньскім календарю 12 місяцїв.

## Сінодічный місяць
*Сінодічный* місяць означуї місячны фазы, накілько фаза Місяця залежыть од видимого з Земли положіня Місяця односно Сонця. Кідь Місяць чінить оберт навколо Земли, Земля ся вертать о даякый угол рушаюча ся по орбітї навколо Сонця. Зато по закінчіню сідерічного періоду Місяць мать пройти дале по своїй орбітї, жебы посїсти тото саме положіня односно Сонця й Земли. Такый довшый період ся зове *сінодічным*, од ґрецького  (Місяця й Сонця). Середнїй час сінодічного місяця є  (29 днїв 12 год. 44 мін. 2.9 с). 

Катеґорія:Єдиніцї часу
Катеґорія:Календарь
Міхаел VII. Дукас

**Міхаел VII. Дукас** (ґрецькы Μιχαήλ Ζ΄ Δούκας), званый Парапінакес, (дас 1050–1090) быв візантьскый цісарь в роках 1071–1078. Быв сыном Конштантіна X. і ёго жены Еудокії Макремболітіссы. За ёго влады наповно прорвала внутрополітічна кріза, під час котрой взникло пару повстань. Тоты повстаня уможнили турецькым разбойникам проникнути до Малой Азії, чім Візанція векшыну півострова стратила.

Катеґорія:Пановници
Міґель де Сервантес

**Міґе́ль де́ Серва́нтес** (1547 – 1616) — быв іспаньскый писатель.

Катеґорія:Писателе Испании
Найробі

**Найробі** є головне і найвекше місто Кенії, котре ся находить на югозападї країны. Є найгустїше обываным містом выходной Африкы і моментално в нім жыє коло 3 міліонів людей (2006).

Катеґорія:Міста Кенї
Катеґорія:Головны міста
Місяць (сателіт)

**Місяць** є єдиный знамый природный сателіт Земли. Не має іншу формалну назву як „місяць“ (фахово Місяць), і кідь є даколи поетічно называный Луна (славяньска і так само латиньска назва місяця). Ёго сімболом є серьпок (Unicode: ☾).

Катеґорія:Земля
Міфолоґія

**Міфолоґія** є наука занимаюча ся штудіов міфів, во вольнім значіню є тыж тото слово хосноване як термін про зборник міфів (напр. ґрецька міфолоґія).

Катеґорія:Култура
Катеґорія:Мифология
Наріча

**Нарі́ча** або **супрадіале́кт** або **наддіале́кт** (з  – „над“ і  [diálektos] – „діалект“) є языкова варіація шпеціфічна про дану ґрупу носителїв языка. Може быти сінонімом понятю діалект, т. є. понятю про розлічны нештандартны формы языка, котры ся одлишує од народного штандарту, або общім понятём про будьяку одлишну варіацію языка (штандарт ся потім означає як общій або културный діалект).

Штруктуралне одношіня меджі вшытками діалектічныма підвидами є наслїдовный: язык → наріча → діалект → говор.
## Опис
Література обсягує ай приступ, подля котрого є діалект одрода языка з шыршым розсягом як діалект і говор. Дакотры авторы поважують тото понятя за переходный ступінь меджі діалектом і говором, причім діалект дефінують як ґрупу наріч а нарічя як ґрупу говорів. Подля єдной дефініції є то „ґрупа наріч характерізованых даякым чіслом сполочных нарічёвых черт”.

Окрем основной діалектолоґічной ґрупы подля  приналежности к материньскому языку можуть єднотливы діалекты сучасны належать к взаємно близкым языком. Єден з найзнамішых прикладів такой языковой сітуації екзістує у рамках сербохорватьской діасістемы, котра є заложена на сполочнім штокавскім нарічю. Штокавске нарічя творить основу, котру днесь дїлять штири урядны языкы, меджі котрыма суть окрем сербского і хорватьского ай босняцькый і чорногорьскый.

В польскім языкознательстві має термін „narzecze“ релатівне вузке вжываня і стрїчає ся главне в пописї екзотічных языків. Частїше ся стрїчає в ненаучных контекстах як в языкознательстаі, напр. в путописах. Еквіваленты того терміну суть знамы ай в іншых славяньскых языках. В сербохорватьской діалектолоґії ся термін „narječje“ надале обычайно вжывать, протоже є надрядженый терміну „dijalekat“. В словацькій языковій традіції ся терміны „dialekt“ і „nárečie“ поважують за сіноніма, хоць дакотры дослїдници розумлять діалект як векшу єдиніцю як наріча.

В шыршім, бісїднім змыслї може быти понятя „діалект“ сінонімом термінів „язык“ і реч. Даколи ся вжывать намісто конкретных термінів „діалект“ і „язык“, кедь є тяжко становити статус даной  языковой варіеты.

## Література
* 
* 
* 
* *Жилко Ф. Т.* Говори української мови.&nbsp;— К., 1958.
* *Бевзенко С. П.* Українська діалектологія.&nbsp;— К., 1980.
* АУМ.&nbsp;— Т.&nbsp;1—2.&nbsp;— К., 1984—1988.

## Референції

Катеґорія:Лінґвістіка
Наука

**Наука** є сістематічный способ дослїджованя реаліты, котрого обєктом можуть быти предметы, дїї, люде або іншы бытя.
## Тыж посмоть
* Новинка Наука (1897–1914)
Націоналізм

**Націоналізм** як модерна колектівна ідеолоґія выник в 18. сторочу і розвив ся передовшыткым в сторочу наступнім. Часточно навязує на патріотізм. Є основаный на термінї нація і дале робить з термінами як наприклад етнос, етнічна приналежность ці народна ідентіта. Націоналізм ставлять на почутю приналежности к єдиному народу (часто звязаный к вымеджености проти іншым народам). Од самого початку быв недїлительнов частёв політічного і сполоченьского діскурзу, політічных доктрін і арґументацій, враховано добы передмодерной, кідь припустиме, же націоналізм свого другу екзістовав і перед 18. сторочом.
Наґіб Магфуз

**Наґіб Магфуз**  (* 11. децембра 1911, Кагіра - 30. авґуста 2006) быв еґіпетьскый писатель романів, носитель Нобелівской премії за літературу за рік 1988.

Катеґорія:Писателе Египта
Катеґорія:Нобеловы лавреаты з литературы
Недїля

**Недїля** є єден із сїм днїв тыждня. Назва дня недїлї походить од не дїляти, бо недїля є традічно святом, коли ся не робить.
Некласіфікованы языкы

**Некласіфікованы языкы** — языкы, в якых невіджена ґенеалоґічна належность до жадной языковой родины. Сесь стало ся через недостаток інформацій (*відомостей*) і меншого чісла бадань такых языків. Найбівше знамы приміры — іберськый, вейто, мінойськый язык.

## Далше чітаня
* Campbell, Lyle. (1997). *American Indian languages: The historical linguistics of Native America*. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509427-1.
* Goddard, Ives (Ed.). (1996). *Languages*. Handbook of North American Indians (W. C. Sturtevant, General Ed.) (Vol. 17). Washington, D. C.: Smithsonian Institution. ISBN 0-16-048774-9.
* Goddard, Ives. (1999). *Native languages and language families of North America* (rev. and enlarged ed. with additions and corrections). [Map]. Lincoln, NE: University of Nebraska Press (Smithsonian Institute). (Updated version of the map in Goddard 1996). ISBN 0-8032-9271-6.
* Grimes, Barbara F. (Ed.). (2000). *Ethnologue: Languages of the world*, (14th ed.). Dallas, TX: SIL International. ISBN 1-55671-106-9. (Online edition: http://www.ethnologue.com/).
* Mithun, Marianne. (1999). *The languages of Native North America*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-23228-7 (hbk); ISBN 0-521-29875-X.
* Sturtevant, William C. (Ed.). (1978-present). *Handbook of North American Indians* (Vol. 1-20). Washington, D. C.: Smithsonian Institution. (Vols. 1-3, 16, 18-20 not yet published).

## Екстерны одказы
* Orphans with no Families: Languages missing genetic relationships 
* Unclassified Список некласіфікованых языків на сайтї «Ethnologue» 

Катеґорія:Языкы
Народны Новинкы

**Народны новинкы** быв русиньскый тыжденник на Словакії. Зачали выходити в 1991. роцї як першы пореволучны новинкы на Словакії по русиньскы. В 1991–2003. роках были пресовым орґаном Русиньской оброды на Словакії. Од 2017. року ся споїли з новинками Інфо Русин до єдной ґазеты під назвов НН інфо Русин. Шефредактором Народных новинок быв Александер Зозуляк.

## Вонкашнї лінкы
* Архів чісел за період 2001–2005
* Архів чісел за період 2005–2015
* Архів чісел за 2016. рік

Катеґорія:Русинскы новинкы
Нелсон Мандела

**Нелсон Мандела** (* 18. юла 1918 – † 5. децембер 2013) є бывшый презідент Югоафрицькой републікы, єден з головных боёвників проти .

## Референції


Катеґорія:Політічны лідеры
Катеґорія:Южна Африка
Катеґорія:Презіденты
Нептун (планета)

**Нептун** є восьма од Сонця найодлеглїша планета сонячной сістемы; заряджує ся міджі ґазовых великанів. Подобно як і у далшых ґазовых великанів мож прямо позоровати лем верьхнї верствы атмосферы, в котрых є годен відїти пару великых темных фляків, што припоминають флякы в атмосферї Юпітера. Нептун має характерістічно синю фарбу, котра є запрічінена міджііншым і притомностёв векшого множества метану в атмосферї.

Катеґорія:Планеты сонячной сістемы
Нижнїй Верлих

**Ни́жнїй Вéрлих** (стара назва **Ни́жнїй Óрлик**, ) є село на Словеньску в окресї Свідник в Пряшівскім краю. Лежыть на северовыходній части Словеньска в долинї рїкы Ондава.

## Історія

## Обывательство

Зложіня обывательства подля народности (2011 р.):
Цїлкове чісло обывательства: 286
*Словаци — 170 (59,4%)
*Русины — 91 (31,8%)
*Українцї — 16 (5,6%)
*Моравы — 1 (0,3%)
*Булгары — 1 (0,3%)
*Остатнї — 0 (0%)
*Нестановлены — 7 (2,4%)

Русиньскый язык за материньскый означіли 148 жытелїв (51,7%).

## Референції

## Одказы
*
Нижнїй Комарник

**Нижнїй Комарник** (по ) є село на Словеньску в окресї Свідник.
## Обывательство

Зложіня обывательства подля народности (2011 р.):
*Русины - 46 (25,4%)
*Словаци - 68 (37,6%)
*Ромы - 50 (27,6%)
*Українцї - 1
*Нестановлены - 16 (8,8%)

Русиньскый язык за материньскый означіли 76 жытелїв (42,0%).

## Памяткы
Церьков Покровы Пресвятой Богородицї з року 1938 (НКП)
## Референції
Нижнїй Мирошів

**Нижнїй Мирошів** (по ) є село на Словеньску в окресї Свідник.
## Обывательство

Зложіня обывательства подля народности (2011 р.):
*Русины - 70 (28,5%)
*Словаци - 150 (61,0%)
*Українцї - 12 (4,9%)
*Ромы - 7
*Чехы - 2
*Нестановлены - 5

Русиньскый язык за материньскый означіли 115 жытелїв (46,8%).

## Референції
Никола Шугай

**Никола Шугай** (*Микола Петрович Сюгай* / *Miklós Szuhaj*; 3. апріля 1898 Колочава - 16. авґуста 1921 полонина Жалопка) быв в згодї з єдным поглядом підкарпатьскый народный ґерой, в згодї з другым поглядом злочінець, котрый ся сперав справедливости права. В каждім припадку ся про книгу Ивана Олбрахта выданой першый раз в року 1933, став ґероём.

## Смоть тыж
* Закарпатска трилогия

Катеґорія:Русиньскы збойници
Николай Гвозда

**Николай Гвозда** (24. децембра 1926, Ладомирова - 3. септембра 2010) — русиньскый поет. Народив ся 24. децембра 1926 році в русиньскім селі Ладемерова (Ладомирова) коло Свидника.  Написав наприклад Квіткы з моёй загородкы (Пряшів : Русиньска оброда, 2002) і Сповідь Русина (Пряшів : Світовый конґрес Русинів, 2006).

## Родина

Коріня його роду є в селі Вышня Писана. Там народив ся, жыв і умер йoго дідо (забила го міна з І. світовой войны як чістили паствиско) Павел Гвозда. У Вышній Писаній ся в 1900 році народив і йoго отець Ян Гвозда (звали го Вано), якый быв найстаршым меджі пятьoма со-родниками. Молодшы од ньoго были братя Осиф, Петро, Андрій і Михал.

Отець Н. Гвозды ся оженив в 1920 році у Вышній Писаній. Його жена (мати Н. Гвозды) Марія, роджена Рішкова (*23.7. 1900, †30.9. 1987) была зо села Ладемерова а выдала ся до Вышнї Писаной. З мужом мали пятеро дітей в такім порядку: Гелена (звали єй Иля, Илька) умерла як вісеммісячна, Янко (* 10.9.1923, +16.6.1945), котрого забив гранат з II. світовой войны на полі в Ладемеровій, од експлозії якого хотів захранити дітей, але сам на то доплатив, Михал (*1924) умер як мальй хлопець, Николай (наш поет) і Василь были двійнята, але Василь умер як дварічньїй хлопець.

Як в 1926 р. отець поета одышов за роботов до Арґентины, то його жена Марія ся вернула з В. Писаной ку матері до Ладемеровой, де пережыла цілый свій далшый нелегкый жывот вдовіці по жывім мужови. Муж з Арґентины єй спочатку помагав, посылав што міг, але по часі забыв на жену і на діти в старім краю. Умер в Буенос Аірес 15.9.1966 р.

## Дітиньство
Николай Гвозда не зазнав свого отця, бо ся народив аж по йoго одході до Арґентины. Выростав як напівсирота в страшно тяжкых, незавидных соціалных условіях. Жебы не умерти, дословно, з холоду і голоду помагали братя своїй мамі при домашніх і полевих роботах. 

*«Мал єм терпкый жывот. Іщі-м до школы не ходил а уж з чуджіма коровами єм ходил на поле, жебы-м даку корунку заробил»* - так споминав Николай  на своє дітиньство. 

## Творба
* 2002 - Квіткы з моёй загородкы
* 2006 - Сповідь Русина

## Екстерны одказы

* 

Катеґорія:Русиньскы поеты
Катеґорія:Русиньскы умелцї
Катеґорія:Поеты Словакии
Ноам Чомскі

**Аврам Ноам Чомскі** (; 7. децембра 1928, Філаделфія, Пенсілванія) є америцькый лінґвіста жыдівского походжіня, творця тзв. Чомского єрархічной класіфікації формалных языків, емерітный професор лінґвістікы на Massachusetts Institute of Technology (MIT), і тыж лївоорьєнтованый політічный актівіста - анархіста, знамый своїм крітічным одношінём ку ґлобалізації і єй допадам, к войновым конфліктам, к загранічной політіцї США, Ізраіля і далшых влад. На основі Top global intellectuals of 2005 (інтернетове голошованя з року 2005) і часописа Prospect magazine a Foreign policy быв зволеный як найвпивнїшый ґлобалный інтелектуал.

Катеґорія:Лингвисты
Катеґорія:Персоналии:США
Нобелівска премія

**Нобелівска премія** є оцїнїня каждорочно удїлёване за засадне наукове баданя, технічны обявы ці за принос людьскій громадї. В сучасности ся удїлює в наступных областях: фізіка, хемія, фізіолоґія і медицина, література, мір; дале ся удїлює тыж Цїна Шведьской народной банкы за розвой економічной наукы на память Алфреда Нобела, звычайно означована як „Нобелівска ціна за економію“, котра але не є правдивов Нобелівсков преміёв.

Катеґорія:Нобелова награда
Новый Зеланд

**Новый Зеланд** (*New Zealand*) — штат в югозападній части Тихого океану. Творять го два великы островы, Северный і Южный і копа меншых островів. Найблизшого сусїда Нового Зеланду, Австралію, од нёго дїлить оддаленость дас 2000км.

Новый Зеланд
Нижнїй Тварожець

**Нижнїй Тварожець** () — є село на Словеньску в окресї Бардеёв.

## Обывательство

Зложіня обывательства подля народности (2011 р.):
*Русины - 59 (11,9%)
*Словаци - 228 (46,0%)
*Ромы - 187 (37,7%)
*Українцї - 4
*Чехы - 3
*Росіяне - 2
*Нестановлены - 13 (2,6%)

Русиньскый язык за материньскый означіли 112 жытелїв (22,6%).

## Референції


Катеґорія:Села Словеньска
Ню Йорк (місто)

**Ню Йорк** (офіціално *The City of New York*) є найлюднатїше місто Споєных штатів і ёго метрополітна область належыть ку найлюднатїшым на світї. Місто было заложене Голандянами в роцї 1625 і од року 1790 є найвекшым містом Споєных штатів. Ню Йорк быв тыж першым головным містом Споєных штатів по приятю конштітуції. В сучасности є єдным із світовых центер обходу і фінанчницьтва. Ню Йорк мать тыж цілосвітовый вплив в области медій, політікы, едукації, забавы, уменя, моды і рекламы. Є огниском міджінародных одношінь і діпломації, бо ся ту находить резіденція Орґанізації споєных націй.

Катеґорія:Міста США
Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Населены пункты США
Нідерланды

**Нідерланды** або **Голандія** ( ) — єдна з трёх країн Голандьского кралёвства лежача в северозападній Европі. Нідерланды є означіня історічной низко положеной теріторії в околицї устя рік Рін, Шелда і Маза, згруба одповідаючій теріторіям днешнїх штатів Нідерланды (Голандія), Белґія і Луксембурьско про котры ся вжыла назва Бенелукс. Голандія є інакше звычайне означіня про цїлу Голандію, походить але з назвы бывалого грофства Голандія, котре загорнює днешнї провінції Северну і Южну Голандію. Нідерланды є членом Европской унії од року 1957. B Нідерландах є офіціална мена Евро. Густота залюднїня — 417,5/км² (2019).

## Референції


Катеґорія:Бенелукс
Катеґорія:Штаты ЕУ
Катеґорія:Державы НАТО
Нік Голоняк

**Нік Голоняк молодшый** (; *3. новембер, 1928, Зеіґлер, Ілінойс – †18. септембер 2022, Урбана, Ілінойс) — америцкый фізік, вынаходник. Кідь працовав як конзултачный науковець в лабораторії General Electric Company в Сіракус, Ню Йорк, быв названый "отець світло-емітуючой діоды". Ёго родиче были карпатьскы Русины. Выштудовав за електротехнічного інжінїра на універзітї в Ілінойс. В року 1960 створив першый полуводічовый ласер і першу видительну LED в року 1962.

В року 1989 здобыв Едісонову медайлу *За міморядну карєру в области електротехникы і принос ку значному злїпшыню в области полуводічів і пристроїв.* В року 1995 быв оціненый Японьсков цінов за Вызначный принос до баданя практічной аплікації LED (light emitting diodes) і ласерів. В року 2003 быв оціненый IEEE Medal of Honor.

В року 2012 іщі все працовав на оддїлїню Електрічного і компютерового інжінїрства в Ілінойсі. Умер во віку 93 рокы.

## Екстерны одказы
* IEEE Legacies
* Nick_Holonyak-Jr US National Medal of Technology, 2002.
* Oral History interview transcript with Nick Holonyak 23 March 2005, American Institute of Physics, Niels Bohr Library and Archives

Катеґорія:Русиньскы Америчане
Катеґорія:Русиньскы фізіци
Нікколо Макіавеллі

**Нікколо Макіавеллі** (3. мая 1469 Флоренція – 21. юна 1527 Флоренція) быв таліяньскый політік, діпломат, писатель, історік і воєньскый теоретік.

Катеґорія:Політіци
Нікола Тесла

**Нікола Тесла** (10. юла 1856 Смілян, Австрійске царьство, днесь Хорватьско – 7. януара 1943, Ню Йорк) быв ґеніалный вынаходник серьбского походжіня. Быв піонїром на полю фізікы передовшыткым в тім часї зачінаючой електротехніцї.

## Вонкашнї лінкы
* NikolaTesla.fr - Бівше як 1,000 документів о Теслови

Катеґорія:Вынаходници
Катеґорія:Физици
Ніґер (ріка)

**Ніґер** (од берберского неґірен – чорный) є ріка в Западній Африцї на теріторії Ґуінеї, Малі, Ніґеру, Беніну і Ніґерії. Є то третя найвекша ріка в Африцї і по довжцї і по великости басейну по Нілі і Конґу.

Катеґорія:Рікы подля алфавиту
Ніґерія

**Ніґерія** (офіціалнов назвов **Федерална Републіка Ніґерія**, *Federal Republic of Nigeria*,  *Njíkötá Óchíchìiwù Naíjíríà*,  *Republik Federaal bu Niiseriya*,  *Àpapọ̀ Olómìnira ilẹ̀ Nàìjíríà*,  *Jam-huriyar Tarayiar Nijeriya*) — країна в западній Африцї. Має розлогу 923.768 кілометрів штворцовых. На западї сусїдить з Беніном, на выходї з Чадом і Камеруном, на севері з Ніґером. Теріторію на югу огранічує берег Ґуінейского заливу. З чіслом жытелїв через 150 міліонів є найлюднатїша країна Африкы (пятина вшыткых жытелїв). Головным містом є Абуя в серединї країны. Найвекшым містом є пристав Лаґос, днесь уж тринадцятьміліонове меґамісто. Урядным языком є анґлічтїна.

## Одкликованя

Ніґерія
Ніл

**Ніл** (арабскы النيل‎ [ан-ніл], староеґіпетскы *ітеру*) є друга найдовша ріка світа, протїкать выходнов Африков з югу на север в довжцї 6 671 км. Басейн рікы мать розлогу дас 915 000 км².

Катеґорія:Рікы подля алфавиту
Катеґорія:Рікы Африкы
Катеґорія:Рікы Египта
Катеґорія:Рікы Судана
Катеґорія:Рікы Южного Судана
Катеґорія:Рікы Уганды
Ніл Армстронґ

**Ніл Армстронґ** (5. авґуста 1930 Вапаконет, Огайо - † 25. авґуста 2012 Вашінґтон) — є колишнїй америцькый пілот і астронавт. Є першым чоловіком котрый став на поверьхню Місяця.

Катеґорія:Уродили ся 5. авґуста
Катеґорія:Уродили ся 1930
Катеґорія:Козмонавты
Катеґорія:Умерли 5. авґуста
Катеґорія:Умерли 2012
Образотворче уменя

**Образотворче уменя** є візуалне уменя. Можеме го дїлити на зображоваче уменя, ці міметічне уменя, абстрактне уменя, народне уменя ітд. Головныма областями образотворчого уменя є малярьство, скулптура, архітектура, фотоґрафія ітд. В сучаснім уменю ся роздїл міджі образотворчімя сортами выразно стерать. Обявують ся новы технікы. Найконтроверзнїша з них є наприклад перформанс. Образотворче уменя продукують образотворчі умелци, теоретічно ся нима занимають історіци уменя. Од самого ремесла дїлить образотворче уменя передовшыткым оріґіналный вклад автора, снагу ословити позерача, охабити го пережыти подобны емоції, як котры вели автора ку вытворїню дїла.

## См. тыж
* Вытварництво

Катеґорія:Уменя
Обєктово орьєнтоване проґрамованя

**Обєктово орьєнтоване проґрамованя** (скорочоване на *OOP*, з анґліцького **object-oriented programming**) є методіка вывоя софтверу, основана на наступных ідеях, концепціях:

## Концепція
* *Обєкты* – єднотвливы елементы моделованой реаліты (як дата, так повязану функчность) суть в проґрамі зґрупованы до ентіт, званых обєкты. обєкты собі памятають свій статус і навонка додавають *операції* (доступны як методы про кликаня).

* *Абстракція* – проґраматор, ці тыж проґрам, котрый створює, може абстраговати од дакотрых детайлів роботы єднотливый обєктів. Каждый обєкт працує як чорна скринька, котра годна выконовати становлены дїї і комуніковати з околіцёв, без того жебы пожадовала знаня способу, котрым днука працує.

* *Капсулація* – ґарантує, же обєкт не може прямо приступовати до „внутрїшностей“ іншых обєктів, што бы могло вести к неконзістенції. Каждый обєкт з вонкашнёго погляду сприступнює *інтерфейс*, за помочі котрого (і нияк іншак) ся з обєктом працує.

* *Складаня* – Обєкт може обсяговати іншы обєкты.

* *Делеґованя* – Обєкт може хосновати службы іншых обєктів так, же їх пожадать о проведжіна операції.

* *Дїдиня* – обєкты суть орґанізованы стромовым способом, коли обєкты даякой сорты можуть *дїдити* з іншой сорты обєктів, чім переберають їх споснобности, ку котрым лем додавають свої властны росшырїня. Тота ідея ся звычайно імплементує за помочі роздїлїня обєктів до *клас*, причім каждый обєкт є інштанціов становленок класы. Кажда класа пак може дїдити ід іншой класы (в дакотрых языках проґрамованя і з пару іншых клас).

* *[[Поліморфізм]]* – одказованый обєкт ся веде на основі того, якой класы є інштанціов. Кідь пару обєктів додавать такый самый інтерфейс, працує ся з нима тым самым способом, але їх конкретне хованя ся одрізнять залежно од їх імплементації. В поліморфізму условного дїдинём тото значіть, же на місце, де є чекана інштанція даякой класы, можеме досадити і інштанцію хоцякой єй підкласы, бо інтерфейс підкласы є підмножинов інтерфейсу класы. В поліморфізму безусловного дїдинём старчіть, кідь ся інтерфейсы (або їх пожадованы части) в різных класах згодують, пак суть взаємно поліморфны.

Катеґорія:Проґрамованя