open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
8. октобер

**8. октобер** — 281. день рока (282. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать .

## Подѣи
* 1938 — ЦРНР сформовала консолидовану автономну владу Подкарпатской Руси, на челѣ котрой быв Андрей Бродий.

## Уродили ся
* 1867 — Орест Сабов, правник, политик, урядник высокого ранга, писатель.
* 1918 — Йенс Кристиан Скоу, данскый дохтор и биохемик, лавреат Нобеловой награды з хемии (1997)

## Умерли
* 1910 - Мария Конопницка, польска писателька.
8. септембер

**8. септембер** — 251. день рока (252. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать .

## Подѣи
* 1380 — Куликовска битка.
* 1991 — за резултатами референдума югославска република Македония выголосила штатну независлость од СФРЮ.

## Уродили ся
* 1809 - Нестор Кукольник - композитор, автор многих популярных руськых романсув.
* 1841 - Антонін Дворжак, чешскый композитор
* 1918 — Дерек Бартон,британскый хемик, Нобелов лавреат з хемии (1969)

## Умерли
* 1929 — Ириней Леге́за, русинскый писатель, сполоченскый дѣятель, организатор кооперации, грекокатолицкый священник.
8. юн

**8. юн** — 159. день рока (160. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать .

## Подѣи
* 1978 — Наоми Джеймс завершила соло плавбу доокола свѣта за рекордны 272 днѣ.

## Уродили ся
* 1867 — Френк Ллойд Райт, америцькый архітектор.
* 1893 — Мария Пуйманова, чешска писателька и новинарька.
* 1912 — архиепископ Йонатан (свѣтскы Иван Кополович), подкарпатскый православный иерарх.  

## Умерли
8. януар

**8. януар** — 8. день рока в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать  ( в переступнім роцї).

## Подѣи
* 1918 — Вудро Вилсон выступив перед Конгресом зоз програмов повоенного упорядкованя, познаванов яко Штырнадцять пункты.

## Уродили ся
* 1935 — Елвіс Преслі, америцькый співак і актор.
* 1940 — Василь Турок-Гетеш, режісер театра им. А. Духновіча у Пряшові, орґанізатор и председа Русиньской Оброды, председа Світовой Рады Русинів, котру возглавляв 10 років.

## Умерли
814

## Подїї

## Народили ся

## Вмерли
* 28. януар — Карл I. Великый, франьскый краль.
9. апріль

**9. апріл** — 99. день рока (100. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать .

## Подїї
* 1940 — в Осло-фйордѣ пальбов з 280-мм канонох норвежской береговой охраны потопленый тяжкый крижник «Блюхер» з нѣмецков десантнов группов. 

## Уродили ся
* 1907 — Іван Шлепецькый, історік літературы, културно-просвітительськый діятель.
* 1922 — Иван Мацинскый, поет, литературознатель, перекладатель, публициста, педагог и сполоченско-културный активиста Пряшовского региона Словакии.
* 1935 — Володимир Бѣланин, организатор промыслу, русинскый активиста, меценаш русинской културы.

## Умерли
* 1959 — Френк Ллойд Райт, америцькый архітектор.
* 2023 — Иван Туряниця, професор УжНУ (биохемия), русинскый сполоченскый дѣятель.
9. новембер

**9. новембер** — 313. день рока (314. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать .

## Подѣи
* 1799 — Наполеонов переворот.

## Уродили ся
* 1944 — Федор Віцо, карікатуріста русиньской народности.

## Умерли
* 1492 — Джами, вызнамный персийскый поет, писатель, филозоф.
* 1794 — Григорий Сковорода, поет, педагог, вандровный филозоф.
* 1918 — Гийом Аполлинер. французскый авантгардный поет, писатель, умѣлецкый критик.
* 2005 — Иштван Удвари, мадярскый слависта и педагог.
9. октобер

**9. октобер** — 282. день рока (283. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать .

## Подѣи
* 1874 — створена Генерална поштова уния, днесь Свѣтова поштова уния, шпециална агенция ОЗН
* 1938 — через несуглас з позициев Прагы одстраненый од влады губернатор Подкарпатской Руси Константин Грабарь, на его мѣсто менованый Иван Парканий. 

## Уродили ся
* 1962 — Анна Сервіцка, русиньска співачка людовых і духовных пісней.

## Умерли
* 1864 — Василий Попович, епископ мукачовскый од  до , русинскый сполоченскый дѣятель.
* 1976 — Іван Шлепецькый, історік літературы, културно-просвітительськый діятель.
9. фебруар

**9. фебруар** — 40. день рока в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать  ( в переступнім роцї).

## Празднины

## Подїї

## Народили ся

## Вмерли
* 1881 — Федор Достоєвскый, російскый писатель і філозоф.
* 1984 — Юрій Андропов, ґенералный секретарь ЦК КПСС (нар. 1914).
9. юн

**9. юн** — 160. день рока (161. в переступнім роцї) в ґреґоріаньскім календарю. До кінце рока оставать .

## Подѣи
* 1945 — под тиском СССР подписана догода о передачи Чехословакиов Подкарпатской Руси и територии около Чопа Совѣтскому Союзови.

## Уродили ся
* 1672 — Петро I Російскый, російскый царь.
* 1984 — Веслі Снейдер, нідерландьскый фотбаліста.

## Умерли
* 1870 — Чарлз Діккенс, анґліцькый писатель.
* 2018 — Клара Балог, хореографка и фолклористка на Подкарпатской Руси и Украинѣ.
* 2022 — Мет Цимерман, Канадски актер.
GIMP

**GIMP** ці GNU Image Manipulation Program („GNU проґрам про управу ґрафікы“) є слободна мултіплатформова аплікація на управу і творїня растровой ґрафікы. Хоснує ся головно про управу фотоґрафій, творбу вебовой ґрафікы і подобны цілї.

## Екстерны одказы
* Official GIMP website
* Gimp and OpenOffice Draw
* ''Grokking the GIMP'', a free HTML book about GIMP
* Gimpology, a site with GIMP tutorials and resources
* GIMP Professional Presets Archives

Катеґорія:Компютеры і інтернет
Єрусалим

**Єрусали́м** (  *Єрушала́їм*,   *Ал-Кудс*) є што до розлогы і чісла жытелїв, найвекшым містом Ізраіля, де на теріторії о розлозї 125,1 км² жыє цілком 933 200 жытелїв. Ізраїль і Палестина тримле Єрусалим за своє головне місто, але векшына штатів як головне місто признавать Тел Авів-Яффа. Єрусалим ся находить в Юдскых горах на граніцї басейну Середоземного і Мертвого моря на окраю Юдской пустынї. Сучасный Єрусалим ся розростать далеко за граніцями Старого Міста.

## Референції

 

Катеґорія:Населены пункты Израиля
Катеґорія:Головны міста
Ібн Батута

**Абу Абдаллаг Ібн Батута** (1304—1368 або 1369) — быв найвызначнїшым арабскым вандровником і картоґрафом середовіка. Походив з Марока, штудовав ісламскы наукы і право.

Катеґорія:Вандровници
Ібн Халдун

**Ібн Халдун** (27. мая 1332, Туніс — 17. марца 1406, Кагіра) — быв арабскый вченый і сполоченьскый дїятель. Сам себе тримав за історіка, але шырька ёго інтересів і ёго іновації на полю наукы уможнюють го признати ай за філозофа історії (твердив, же екзістують даякы прінціпы, котры суть дослїджовательны тай з котрыма ся історія керує), за соціолоґа (як єден з першых пропоновав становлїня наукы о громадї на науковій основі), за філозофа (крітізовав традічну арабску філозофію, шпеціално єй новоплатоньскы елементы), муслімского теолоґа, історіка і теоретіка наукы ітд.

Катеґорія:Історіци
Іван Міклош

**Іван Міклош** (; * 2. юна 1960, Свідник) є словеньскый економ і політік русиньского походжіня, котрый од року 2010 до року 2012 занимал функцію міністра фінанцій і підпредседу влады в кабінетї Іветы Радічовой, тоты уряды уже выконовав в роках 2002-2006, в часї 1991-1992 быв міністер пріватізації.

Женатый і має двох дїти.

## Референції


Катеґорія:Словеньскы політіци русиньского походжіня
Катеґорія:Свідник
Катеґорія:Словения
Катеґорія:Универзита Коменского в Братиславѣ
The Beatles

**The Beatles** («Бітлз») была анґліцька рокенролова банда з Ліверпулу. Єй членами были Джон Леннон (спів, ґітара), Пол Меккартні (спів, басова ґітара), Джордж Гаррісон (солова ґітара, спів) і Рінґо Старр (бубны и спів). Належыть міджі комерчно найуспішнїшы і крітіками найузнаванїшы ґрупы в історії популарной музикы. Музика Бітлз є доднесь грана і облюблена по цїлім світї. Кідь реномованый часопис Роллінґ Стоун в роцї 2003 зоставив рейтінґ найлїпшых албумів в історії популарной музикы, Бітлз ся дістали до першой десяткы цїлком штири раз (враховано 1. місця за Сґт. Пеппер'с Лонлі Гартс Клаб Бенд).

Beatles
Іван Югасевич-Склярьскый

**Іван Югасевич-Склярьскый** (*1741 Прикра - †15. децембра 1814 Невицьке) быв збератель фолклору, поет, умелець-мініатуріста.

Катеґорія:Русиньскы фолклорісты
Катеґорія:Русиньскы поеты
Катеґорія:Русиньскы умелцї
Катеґорія:Маляре
Ідеолоґія

**Ідеолоґія** є выбрушена сістема суджінь, одношінь, значінь і ідей з аполоґетічнов або офензівнов функціов основанов на формулованю політічных, світоглядовых ці подобных інтересів даякой ґрупы. В політічній і сполоченьскій праксї ся ідеолоґія владнучой ґрупы проявує наприклад у формі філозофії, права ці сокашів, обще ся через свою субєктівіту снажыть о формулацію комплексного выкладу сполочности і чоловіка як такого.
Ідіом

**Ідіом** (од ґрецького *ιδίωμα* — «особливость», «своєрідность») — общій термін, уведженый у лінґвістіцї XX. стороча для позначіня різных форм єствованя языків: наріч, діалектів, говорів, бісїд, варіацій літературного языка. Застосовують го абы підкреслити закономірно споєны властности такых языковых форм, або в припадї, коли їх класіфікація, як окремого языка ці діалекту є проблемова або діскутабілна.

## Далше чітаня
* В. А. Виноградов. Ідіом. *Лингвистический энциклопедический словарь, Москва, Советская энциклопедия, 1990.*

Катеґорія:Языкы
Ізолаты

**Ізолаты** або **Ізолованы языкы** — язык, якый не входить ани в єдну з знамых языковых родин/фамилій. Тото є менше чісло языків світа (*трохы бівше 100*), якы в ґенеалоґічній сістемі класіфікації, не підпадають під прінціп прибузности своїх фонетічных, ґраматічных і лексемічных роздїлів з іншыма языками і не мають собі близкых языків. Найбівше знамы приміры — бурушаськый, шумерськый, нівхськый, эламськый, хадза языкы.

## Далше чітаня
* Campbell, Lyle. (1997). *American Indian languages: The historical linguistics of Native America*. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509427-1.
* Goddard, Ives (Ed.). (1996). *Languages*. Handbook of North American Indians (W. C. Sturtevant, General Ed.) (Vol. 17). Washington, D. C.: Smithsonian Institution. ISBN 0-16-048774-9.
* Goddard, Ives. (1999). *Native languages and language families of North America* (rev. and enlarged ed. with additions and corrections). [Map]. Lincoln, NE: University of Nebraska Press (Smithsonian Institute). (Updated version of the map in Goddard 1996). ISBN 0-8032-9271-6.
* Grimes, Barbara F. (Ed.). (2000). *Ethnologue: Languages of the world*, (14th ed.). Dallas, TX: SIL International. ISBN 1-55671-106-9. (Online edition: http://www.ethnologue.com/).
* Mithun, Marianne. (1999). *The languages of Native North America*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-23228-7 (hbk); ISBN 0-521-29875-X.
* Sturtevant, William C. (Ed.). (1978-present). *Handbook of North American Indians* (Vol. 1-20). Washington, D. C.: Smithsonian Institution. (Vols. 1-3, 16, 18-20 not yet published).

## Екстерны одказы
* Orphans with no Families: Languages missing genetic relationships 
* Список ізолованых языків на сайтї «Ethnologue» 

## Референції

Катеґорія:Языкы
Іван Поливка

**Иван Поливка** — педаґоґ, фолклоріста, културный діятель і літерат. Быв педаґоґом, освітнїм адміністратором і културным діятелём русофілской орьєнтації в Пряшівскій области і на Підкарпатьскій Руси.

Уродив ся 12. фебруара 1866 в селї Бережничка. Умер 3. октобра 1930 в Бардеёві. Похованый є в Буківцї, де мать поставленый памятник.

## Штудії і праца
По ґімназіалных штудіях в Маріяповчі і Пряшові  скінчів Ужгородьску ґрекокатолицьку учітельску семінарію (1885) і став учітелёвати у русиньскых початковых школах выходной Словакії. У 1888 р. быв перенесеный до Свідника, де почас наступных тридцятёх роках робив як учітель і орґанізовав културне діятельство. Він зоставив учебник про початковы класы „Учебная книга реальныхъ наукъ‟ (1896), якый складав ся із шестёх частей і быв присвяченый різным предметам. Тот учебник шыроко ся выужывав у русиньскых школах аж до повной мадярізації по законї Апонія у 1907 р. По розпадї Австро-Угорьской імперії  быв зволеный за председу Народной рады у Свіднику (1918), яка пітримовала ідею припоїня до Чехословакії. Новый уряд призначів го за школьского іншпектора (1919-1923) Ужгородьского окресу на Підкарпатьскій Руси.

## Сполоченьска робота
И. Поливка підтримовав ідею російского языка як літературного про Русинів і актівно робив у дакількох русофілскых орґанізаціях, в тым чіслї в  і обществі  Школьная помощь в Ужгородї. Быв актівным зберателём русиньскых народных співанок, з якых много ся дістало до зборника Михаила Врабеля (1890), зоставив тыж зборник поезій  А. Павловіча (1920).

## Жерела и одказы
* **Павел Роберт МАҐОЧІЙ**: Іван Поливка // 
* 

## Референції

Катеґорія:Русиньскы народны дїятелї
Катеґорія:Русиньскы педаґоґы
Катеґорія:Русиньскы фолклорісты
Іван Шлепецькый

**Іван Шлепецькый** (9. апріля 1907, Великый Буковець (теперь Буковець) — 9. октобра 1976, Прага) — лїкарь, історік літературы, общественно-културный дїятель, автор рукопису „Старинные народные песни Пряшевського края и публікаціи”, „Выбрани творы А. Павловича (1955)”.

Катеґорія:Русиньскы народны дїятелї
Катеґорія:Русиньскы писателї
Катеґорія:Персоналии 20. стороча
Імператівне проґрамованя

**Імператівне проґрамованя** є єдна з парадіґмат проґрамованя, ці способів, як суть в языку проґрамованя формулованы рїшіня проблемів. Імператівне проґрамованя пописує вычіслїня за помочі поступности командів і становлює точный поступ (алґорітм), як меновану задачу рїшыти. Проґрам є сетом перемінных, котры в повязаности на посуджіню условій мінить за помочі приказів свій статус. Основнов методов імператівного проґрамованя є процедуралне проґрамованя, тоты терміны бывають зато часто черяны міджі собов.

Катеґорія:Проґрамованя
Імперіалізм

**Імперіалізм** є понятя хосноване на означіня великодержавы, добывачной, експанзівной і мілітантной політікы, ведженов намагов о росшырїня влпиву єдного штату над іншыма з цілём вытворїня великодержавы або добытя домінантного впливу над теріторіов, на котры сі тот штат робить право з історічных, націоналных, реліґійных ці політічных прічін (природне богатство, тунї цїны роботы, стратеґічны пункты).

Катеґорія:Політіка
Інд

**Інд** — ріка, котра праменить у Трансгімалаях недалеко од святой горы Каілас (асі 12 км северозападным напрямом) 5 600 метрів над морём.

Катеґорія:Рікы Пакістана
Катеґорія:Рікы Індії
Катеґорія:Рікы подля алфавиту
Катеґорія:Рікы Азии
Інжінїрство

**Інджінїрінґ** — є технічна дісціпліна, котра аплікує технічны і науковы познаня, хоснує законы природы і природных і людьскых середків на творїня матеріалів, будов, строїв, апаратів, сістем і процесів, котры сповнюють беспечностны і функчны крітерії з оглядом на економіку, громаду і жывотну околіцю.

Чоловік выконуючій інджінїрінґ ся зове інжінїр, причім ся по нїм выжадує цертіфікат способности к тїй дісціплінї, наприклад інжінїрскый діплом. Інжінїры помочов імаґінації, одшацованя і мыслїня хоснують математіку, техніку і практічны скусености при дізайнї, выробі і роботї хосновных річей і процесів. Інджінїрінґ загорнює много шпеціалізацій, котры ся занимають проблемами звязаныма з вывоём істой сорты выробку або і з хоснованём даякой технолоґії.

Катеґорія:Технолоґія
Індонезія

**Індоне́зія** (), офіціална назва **Індоне́зька репу́бліка** () — є островный штат в юговыходній Азії і Океанії твореный 17 508 островами. В веце як 230 міліонами жытелїв іде о четвертый найлюднатїшый штат світа і тыж штат з найвекшым чіслом жытелїв, што ся голосять ку ісламу. Штатне заведжіня є републіка з воленым презідентом і парламентом. Головным містом Індонезії є Джакарта. Офіціалным языком є індонезьскый. Індонезія є членом ASEAN (*Асоціація народів Южновыходной Азії*). На певнинї Індонезія гранічіть з Папуов Новов Ґуінеов, Выходным Тімором і Малайзіёв. На морю сусїдить із Сінґапуром, Філіпінами, Австраліёв і індійсков теріторіёв Андаманы і Нікобары.

## Одкликованя

Катеґорія:Країны
Катеґорія:Южновыходна Азія
Катеґорія:Островны штаты
Індуїзм

**Індуїзм** — є політічно некоректный, але в Европі звычайне означіня традічного індійского філозофічного і реліґійного концепту заложеный на історічных духовных практіках, котры суть частёв жывотного штілу.

Катеґорія:Реліґія
Іммануіл Кант

**Іммануіл Кант** (1724 – 1804) — быв нїмецькый филозоф, єден з найвекшых европскых мыслїтелїв.

Катеґорія:Філозофы
Індійскый океан

**Індійскый океан** — є третїй найвекшый океан, котрый взникнув уж перед 130 міліонами років. Ся находить міджі Африков, Азіёв, Австраліёв і Антарктідов і покрывать 20% поверьху світовых океанів (асі 75 000 000 км²). Обсягує 292 131 000 км³ воды.

Катеґорія:Океаны
Індія

**Індія** из 2024 року офіціално **Бгарат** (хінді भारत, анґл. India), офіціальна назва — Репу́бліка І҆ндія (хінді भारत गणराज्य Bhārat Gaṇarājya, анґл. Republic of India) — независима держава в Южнуй Азії. Обыватилю на начало 2023 года склало 1,41 міліарда чоловік, територія — 3 287 263 км², по сим указателям она є май великов краинов Южної Азії.
Інформатіка

**Інформатіка** — є наука о інформаціях і їх обробцї. В сучасности бывать часто розумена як наука о обробцї інформацій на компютерах, зато же теперь ся про обробку інформацій хоснує скоро лем компютерова техніка. Початкове значіня того терміну є але шырше і особісто в скоршых добах не быв обмедженый лем на область компютерів.

Прімарно ся інформатіка занимать штруктуров, ряджінём, уховаванём, добыванём, шырінём і трансфером інформацій. Тыж штудує аплікацію інформацій в орґанізаціях, їх хоснованя в комунікації міджі людми, орґанізаціями і інформачныма сістемами.

Ку інформатіцї належать тоты дісціпліны:
* теорія інформації
* теорія автоматів, формалных языків і ґраматік
* кіберентіка і роботіка
* умела інтеліґенція
* компютерова сімулація

Катеґорія:Технолоґія
*
Інформація

**Інформація** (з лат. *in-formatio*, створёваня, сформованя) — є барз шырокый, многозначный термін і хоснує ся в різных значінях, котры ся дають сортовати згруба так:

* ***В обвыклій бісїдї***:
** інформація як знаня, котре ся дасть передавати, як обсяг повідомлїня;
** інформації — місце, де ся дасть о дачім інформовати.
* ***В науцї*** є інформація нематеріялна істина, звязана з порядком (неґентропія).
* В ***[[Інформатіка|інформатіцї]]*** творить інформацію кодованы дата (протиклад шуму), котра ся дасть высылати, приїмати, усховати і обробити технічныма середками. Множество інформацій є роздїл міджі неясностёв (ентропіов) інформації (або ставу) перед і по повідомлїню. Носителём інформації є сіґнал.

Катеґорія:Інформація
Ірак

**Ірак** (*عراق*, офіціалнов назвов **Ірацька Републіка**, *الجمهورية العراقية‎‎*) — штат в югозападній Азії т.є. на Середнім Выходї. На югу сусїдить з Кувайтом і Саудсков Арабіёв, на западї з Йорданіёв, на северозападї із Сіріёв, на севері з Турціёв і на выходї з Іраном. Векшыну з 25 міліонів жытелїв творять арабскы муслімы. Головным містом є Баґдад і урядным языком є арабщіна.

Катеґорія:Ірак
Ірак
Ірак
Іран

**Іран** (, спочатку **Арян**, або тыж земля **Арїв**), офіціална назва **Ісламска Републіка Іран** ()&nbsp;— мослімскый штат в Переднїй Азії, скоре званый як **Перьсія**. На западї сусїдить з Іраком, на Северозападї з Турецьком, Арменіов і Азербайджаном, на севері з Туркменістаном, на выходї з Афґаністаном і Пакістаном. На югозападї го омывають воды Перьского заліву і Арабського моря, на северї є то море Каспіцьке.

Чіслом жытелїв (71 міліонів) і розлогов дас 1,6 міліонів км² належыть Іран міджі 20 найлюднатїшых і найвекшых країн світа.

Іран
Ісаак Нютон

Сер **Ісаа́к (А́йзек) Ню́тон** ( ; , Вулсторп бай Колстерворт, Лінколншір, Анґліцьке кралёвство — , Лондон, Великый Лондон, Анґлія, Кралёвство Великой Брітанії) — анґліцькый фізік, математік, астроном, натуралный філозоф, алхіміста і теолоґ, котрый бывать часто признаваный за єдну з найвпливнїшых персон в історії людства.

Быв єдным з першых фізіків в днешнїм змыслї слова, котрый розумів світло як ток частиць в механічнім змыслї.

Постуловав законы класічной механікы (Нютоновы законы рушаня). Зато бывать класічна механіка часто означована як **Нютонова механіка**.

Катеґорія:Физици
Катеґорія:Філозофы
Іслам

**Іслам** є монотеістічна абрагамовска реліґія заложена на учіню пророка Могамеда, реліґійного і політічного лідера дїючого в 7. сторочу.
Істанбул

**Істанбу́л** () — є найвекшым турецькым містом, немаловажнов обходнов кріжоватков і воротами Орієнту.

## Назва
* **Істанбул** ()
* **[[Константинополь|Константінополь]]** (, )
* **[[Византион|Візантій]]** (, )

## Референції

Катеґорія:Турція
Катеґорія:Міста
Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Населены пункты Турции
Істинна церков Ісуса

**"Істинна церков Ісуса"** — є галузков пентекосталного руху в Китаї - гілки християньства, котра была заснована в першім десятьрочу XX. стороча. Вытвориня той неконфесной церькви ся датує до року 1917 у Пекіні, Китай. Чісло вірників є приближно 1,5 млн. на пятёх контінентах.

Святости:
# Святого Духа
# Крест
# Омываня ніг
# Причастя Святого
# Субота
# Ісус Христос
# Свята Бівлія
# Спаса
# Церков 
# Судный день

Катеґорія:Хрістіанство
Ісус Хрістос

**Ісус Хрістос** (міджі р. 7 а 1 п.н.л – міджі р. 29-33) — є головна постава хрістіанства, друга Божска особа. Ісус казав в области днешнёго Ізраіля а западного берега Йордану. Голосив скорый приход царьства Божого а вызывав к обернутю к вірї ці каяню. Коло року 30 го роспяли. Потім за свідчінями 500 людей Ісус ожыв (воскрїс).
 
Хрістіане признавають Ісуса за Жыдами очекованого Спасителя (Месіаша ці Хріста, значіть "помазаный"). У иудаїзмови не поважує ся. У ісламови поважує за Масіха (Месіаша), ай пророка котрый приніс людьом Інджіль (Євангеліє).

## Имня
Походит од гебрейського имені Йехошуа, подобноє имня носит и персонаж Старого Завіту (поз. Йехошуа Нун).

## Жерела за Хріста
Основныма жерелами суть канонічні Євангелії: од Марка, од Матея, од Лукы ай од Іоанна. 
Такой суть и неканонічні Євангелії, сереґ них Євангеліє од Томы (Фомы) ай Євангеліє дїтства (тоже од нього).

## Родовод
У Біблії суть дві родоводы Хріста, они ся рузнят, обяснят ся то тым што Йозеф може быти сыном од левіратського побраня, ай тым што єден из родоводув, по Марії.

## Ісус ги Месіаш у хрістіанствови
Ісус для хрістіан є Месіашом, суть пару сотень віщб за Хріста, ги Месіаша.

Катеґорія:Исус Христос
Історія

**Історія** — наука, яка ся занимать учінём минулости людства, на базї писмовых і матеріалных свідоцтв минулых подїй.

Зо вшыткых знамых історічных «фактів» лем незначна часть може быти повнов міров перевірена і потверджена. Векшына вченых, котры ся занимають дослїджованём історічных документів ся згодує, же сучасный погляд на жывот впливать на нашу інтерпретацію тай віджіня минулости.
Італія

**Італія** () *або Таліяньско* — є штат, положеный в Южній Европі на Апенінскім півострові.

На севері гранічіть з Франціёв (488 км), Швайцаріёв (740 км), Австріёв (430 км) і Словіньском (232 км). Внутрї Італії лежать два містьскы штаты: Ватікан (3,2 км) і Сан Маріно (39 км). Італії навеце належыть земля обколесена Швайцаріёв Campione d'Italia. З выходу Італію омывать Ядраньске море, з югу Ёньске море і із западу Тіргеньске море і Ліґурьске море. Цїлкова довжка берега є 7600 км. Ку Італії належать два великы островы в Середоземнім морю: Сардінія і Сіцілія. Італія є членков Европской Унії од року 1957 і НАТО. B Італії є офіціална мена Евро. Густота залюднїня — 199,8/км².

## Референції

Катеґорія:Італія
Їджіня

**Їджіня** або тыж **страва** є продукт ці матеріал на выжыву людей конзумованый ґамбов в незміненій або управленій формі.

Катеґорія:Біолоґія
Катеґорія:Їдла
Іґор Стравіньскый

**Іґор Фёдоровіч Стравіньскый** (російскы: *Игорь Фёдорович Стравинский*, 17. юна (5. юна юліаньского календаря) 1882, Ораніебаум, Росія – 6. апріля 1971, Ню Йорк, США) — быв російскый музичный композітор 20. стороча. Ґрунт ёго творбы лежыть на балетах (Свячіня весны, Петрушка, Птах Огнивак). Ёго робота овпливнила велике множество умелцїв і належыть к базовым вывоёвым знакам музикы 20. стороча.

Катеґорія:Композіторы і музиканты
АІДС

**АІДС** (з анґліцького *AIDS* — *Acquired Immune Deficiency Syndrome* або тыж *Acquired Immunodeficiency Syndrome* - "*Сіндром набытого імунітного дефіціту*") — сукупность признаків і інфекцій, котрый є наслїдком пошкоджіня імунітной сістемы чоловіка віром ГІВ.

Катеґорія:Біолоґія
Катеґорія:Имунны хвороты
Абрагам

**Абрагам** (спочатку Абрам, гебрейскы *אַבְרָהָם* - „отець множства“, „шановный отець“, арабскы Ібрагім) є праотець Ізраілья. Оповіданя о нім є описане в Біблії, Ґн 11-25.

Абрагам є описованый як образ чоловіка, котрый сполїгать на Божу обіцянку. Од оповіданя Абрагама ся выводжує выволїня Ізраіля і ёго домашнє право на Канаан. Вшыткы три головны монотеістічны реліґії, юдаїзм, хрістіанство і іслам ся голосять к Абрагамові, Жыде і Арабы ся покладають за ёго потомків.

Катеґорія:Юдаїзм
Катеґорія:Хрістіанство
Катеґорія:Іслам
Іспанія

**Іспанія** (), офіціално **Іспаньске кралёвство** () — є штат лежачій на Піренейскім полострові. На западї гранічіть з Портуґаліёв, на северовыходї з Андоров і Франціёв і на югу з Ґібралтарём; іспаньскы североафричны державы Цеута і Мелілла мають поземны граніцї з Мароком.

Ку Іспаньскому кралёвству належать і Канарьскы островы в Атлантічнім океану і Балеары в Середоземнім морю. Частёв Іспанії є і каталаньске місто Ллівіа, котре є цілком обколесене французьсков землёв. Іспаньске кралёвство є членом Европской унії од року 1986. B Іспаньскому кралёвству є офіціална мена Евро. Густота залюднїня — 92/км².

## Історія
Позза обчанськôі войны у 1936—1939 годах генерал Франциско Франко став главов краю тай уряду. Фалангістська партія была єдинов лигальнов партійôв до його смирті у 1975. Пак была вернута мôнархія із Хуаном Карлоcом І на трôні, была принята нова конституція.

Іспанія
Катеґорія:Европска унія
Катеґорія:Країны Европы
Катеґорія:Державы НАТО
Катеґорія:Испания
Абрагам Лінколн

**Абрагам Лінколн** (12. фебруара 1809 – 15 апріля 1865)&nbsp;— быв 16. презідентом США (в роках 1860-1865) і першым презідентом з рядів Републіканьской партії. За обчанской войны в США вів северны штаты. 14. апріля 1865 постріленый атентатником, на другый день умер.

## Референції


Катеґорія:Політічны лідеры
Катеґорія:Презіденты США
Катеґорія:Персоналии 19. стороча
Абу-Нувас

**Абу-Нувас** (*ал-Га-сан ібн-Гані*, * 746–762, Агваз, Іран; † 813–815, Баґдад) — быв єдным з найвызначнїшых арабскых і перьскых поетів своёй добы. У своїх стишках одкрыто вызнавав гомосексуалне чутя, оспівовав лесбічну любов і еротіку в найшыршім змыслї слова.

Катеґорія:Поеты
Австрія

**Австрія** або **Ракусько** (, )&nbsp;— є внутроземна федератівна републіка, лежача в середнїй Европі. Складать ся з девятёх сполковых країн. Гранічіть з Лихтенштайном (граніця 35&nbsp;км) і Швайцаріёв (164&nbsp;км) на западї, з Італіёв (430&nbsp;км) і Словіньском (330&nbsp;км) на югу, з Мадярьском (366&nbsp;км) і Словеньском (91&nbsp;км) на выходї, на севері з Чеськом (466,1&nbsp;км) і Нїмецьком (784&nbsp;км). Австрія є членьсков країнов Европской Унії. Головным містом Австрії є Відень. В року 2016 в Ракуську жиє 8,725,931 мешканьців. Ракусько є членом Европской унії од року 1995. В Ракуську є офіціална мена Евро.

## Референції


Австрія
Австрія
Катеґорія:Европска унія
Ада (язык проґрамованя)

**Ада** є робустный статічо тіпізованый язык проґрамованя вывинутый в 70.&nbsp;роках на обїднавку Міністерства обороны США. Примарно є становленый про проґрамованя великых *mission-critical* проєктів, наперек тому ся їднать о універзалный язык проґрамованя. В новшых верзіях была додана підпора про Обєктово орьєнтоване проґрамованя.

Быв названый по „історічно першій проґраматорцї“ Адї, ґрофцї з Ловлейс.

## Hello, world
Демонштрачный проґрам Hello world в Адї може вызерати наслїднїм способом (про `Ada.Text_IO.Put_Line` екзістує скороченя, ту є про ясность хоснована повна форма):


```ada
with Ada.Text_IO; 

procedure Hello is
begin
	Ada.Text_IO.Put_Line("Hello, world!");
end Hello;
```


Катеґорія:Языкы проґрамованя
Адам Сміт

**Адам Сміт** (крещеный 16. юна 1723 Кіркалды в Шкотьску – 17. юля 1790 в * Едінбурґу) — быв шкотьскый економ і філозоф, закладатель модерной економії.

Катеґорія:Економы
Адолф Гітлер

**А́до́лф Гі́тлер** ( ; , Браунау на Ін, Австро-Угорьско&nbsp;— , Берлін, Націстічне Нїмецько)&nbsp;— нїмецькый політік австрійського походжіня, котрый быв од року 1933 діктатором націстічного Нїмецька аж до свого суіціду в роцї&nbsp;1945. Спочатку быв членом, і потім лідером Націоналсоціалістічной нїмецькой роботницькой партії (NSDAP), автор націонал-соціалістічной концепції штату (в томі *Mein Kampf*, 1925), стояв од року 1933 на чолї Нїмецька як райхсканцеларь, а од року 1934 як фюрер і райхсканцеларь ().

## Референції

Катеґорія:Політічны лідеры
Катеґорія:Вытварници
Гітлер, Адолф
Азербайджан

**Азербайджан**, офіціална назва **Азербайджаньска републіка** () — найвекша і найвеце залюднена країна в области Кавказу. Густота залюдненя — 105/км².

## Назев

## Референції



Азербайджан
Азербайджан
Катеґорія:Штаты і теріторії, котры основаны 1991
Авіценна

**Авіценна**, або **Ібн Сіна**, цілым меном **Абу Алі ал-Гусайн ібн Абдуллаг ібн Сіна** (дас 980–1037 перьскы: *أبو علي الحسين بن عبد الله بن سينا*)&nbsp;— быв перьскый вченый, філозоф, політік, поет і дохтор. Є признаваный за "вітця модерной медицины" і за єдну з найвызначнїшых фіґур арабской філозофії середнёго віку.

## Референції


Катеґорія:Медици
Катеґорія:Філозофы
Катеґорія:Поеты
Катеґорія:Персоналии 11. стороча
Акбар Джелал-ад-дін

**Акбар Джелал-ад-дін** — тыж знамый як Акбар Великый (Акбар-е-Азам) (15. октобер 1542 — 27. октобер 1605) быв індійскый пановник. Быв сыном Насіруддіна Гумаюна, головё Моґульской рішы. Обще є браный як найвекшый моґулскый пановник.

Катеґорія:Пановници
Азтекы

**Азтекы** — найвекшый народ америцькых індіанів Мексіка, котрый пришов до централной частины країны із севера в 12. сторочу. Інша автентічна назва азтеків — мешіка. Вважать ся, же в 1325 р. зачали будовати свою столицю — Теночтитлан (на місцї сучасного Мексіка). Теночтитлан ся поступно став столицёв імперії, котра ся розлїгала далеко за граніцями Мексіцькой долины.

Катеґорія:Середновік
Катеґорія:Народы і етніка
Акіра Куросава

**Акіра Куросава** (японьскы: *黒澤 明*, Куросава Акіра, 23. марец 1910, Ота, Токіо – 6. септембра 1998, Сетаґая, Токіо) быв єден з найвызначнїшых японьскых і світовых філмовых режісерів і сценарістів.

Катеґорія:Филмовы режиссеры
Азія

**Азія** — є своёв розлогов 44 603 853 км² найроссяглїшый (найвекшый) і з веце як 4 міліардами жытелїв найлюднатїшый контінент, котрый творить сучасть Хоць граніцї Азії не суть точно становлителньны, обще ся як граніця удавать Урал на западї, дале ріка Емба, берег Каспіцького моря, северне передгіря Кавказу, Азовске море, Чорне море, Ужына Боспор і ужына Дарданелы, тота граніця є дана ґеоґрафічно, фактічну граніцю гев творять културны роздїлы. Од Африкы є Азія оддїлена Суезькым каналом.

Катеґорія:Ґеоґрафія
Аксіома

**Аксіома** — є тверджіня, котре ся допереду бере за платне, та же ся не доказує. Подобне значіня мать слово постулат.

Катеґорія:Математічна лоґіка
Катеґорія:Терминология
Алан Тюрінґ

**Алан Матгісон Тюрінґ** (23. юн 1912 — 7. юн 1954) — быв вызначный брітаньскый математік, лоґік, кріптоаналітік і заснователь модерной інформатікы.

Катеґорія:Математіци
Ал-Хорезмі

**Абу Абд Аллаг Мугаммад Ібн Муса ал-Хорезмі Абу Джа'фар** (арабськы أبو عبد الله محمد بن موسى* الخوارزمي ابو جعفر‎*, курто векшынов ал-Хварізмі (або ал-Хорезмі) (асі 780 — асі 850)) — быв перськый математік і астроном.

Катеґорія:Математіци
Катеґорія:Астрономы
Аланды

**Аланды**, тыж **Аландьскы островы** (Åland швед./ старошведск. Aaland) — автономный, демілітарізованый і шведьскы говорячій край, провінція Фіньска, архіпелаґ в Балтіцькім морю на югозапад од Фіньска. Головным містом є Маріегамн. В року 2016 має 29 тысяч обывателю̄в.

Катеґорія:Ґеоґрафія
Катеґорія:Штаты і теріторії, котры основаны 1920
Александер Великый

**Александер Великый** (ґрецькы *Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας*, **Александер Македоньскый**) - девятнадцятый царь Македонії, сын царя Філіпа ІІ Македоньского, і Олімпіады, царівны Епіру. Быв выхованцём Арістотела. Ґеніалный полководець, адміністратор і політік. Закладатель великой державы, што охоплёвала Македонію, Ґрецію, Перьску імперію а Еґіпет.

Катеґорія:Пановници
Албанія

**Албанія** (), офіціално **Албаньска Републіка** ()&nbsp;— середоморьскый штат в юговыходній Европі на Балканах. На северу сусїдить з Чорнов Горов, на северовыходї з Косовом, на выходї з С. Македоніов і на юговыходї з Ґреціёв.

## Референції



Албанія
Катеґорія:Країны Европы
Катеґорія:Державы НАТО
Албрехт Дюрер

**Албрехт Дюрер** (Albrecht Dürer, *21. мая 1471 Норімберґ&nbsp;— † 6. апріля 1528 Норімберґ) быв малярь, ґрафік і теоретік уменя европского формату.

## Биография
До ёго велич дїла належыть веце як 1100 кресб, 34 акварелів, 108 мідьёрытів, коло 246 деревяных пластік і 188 мальб. К тому россяглому дїлу ся іщі днесь придавають новообявены дїла: 8. юна 2005 увела преса, же великый облак з фаребного скла в костолї Святого Якуба в Штравбінзї, на котрім є зображеный Мойсей, выник на основі Дюреровой пропозіції.

## Референції


Катеґорія:Вытварници
Александер Павловіч

**Александер Павловіч** (*19. септембра 1819, Шаріське Чорне (нынї Окрес Бардеёв, Пряшівскый край, Словеньско)&nbsp;— †25. децембра 1900, Свідник)&nbsp;— русиньскый поет, публіціста, фолклоріста, церьковный і културно–освітній дїятель. 

## Біоґрафія
Уродив ся 19. септембра 1819 в селї Шаріське Чорне, в родинї отця Ивана Павловича, священика, і матерї Анны Гладишовской, дївкы священика. Александер быв пятым сыном у фамилії. Мав 4 рокы, коли умер му отець, 9 рокы, коли умерла му мати. Як сирота 3 рокы побывав у Львові у свого уйка і там навщівляв польску школу. По скінчіню школы у Львові ся вернув на Підкарпатя (теперішню словеньску часть) до брата Йосифа, хмелёвского священика і 4 рокы навщівляв латиньску ґімназію в Бардеёві. 5 і 6 класу продовжовав в Мишковцї. У тім часї, жебы заробив, служыв і місцёвого лїкаря. Потом, як скінчів 6 класу ґімназія пішов штудовати філозофію на ґімназію в Яґру. Як 24 річный ся записав на яґерьску правничну академію. Не перешло велё часу і Александер дістав писмо од свого брата Йосифа, же єден богословець охабив штудія в Тырнаві і же єпіскоп Ґаґанець охотен Александра выслати місто нёго. На семінарії перебывав 4 рокы і в ёго класї были будучі словеньскы дїятелї Ян Паларік, Мартін Гаттала і Йозеф Вікторін.

В році 1847 закінчив Трнавську духовну семінарію, і вернув ся на рідну Маковіцю де быв року 1848 высвяченый за священика. Перед револуціёв в 1848 ся зознамив з Духновічом, з котрого взяв приклад патріота і учітеля. В року 1849 ся переселив з Куримы до Пряшова, де 2 рокы працовав як архіварь єпіскопской канцеларії. Ту започав публіковати свої першы стишкы. В році 1851 дістав понуку професора на катедрї російского языка і літературы на кошіцькій ґімназії но він пожадав о місце священика в Біловежі де не было ани школы ани учітеля. Павловіч не чекав і сам зачав учіти дїти азбуку і катехізмы, рахункы і рисованя на своїй фарї.

В року 1864 ся переселив до Вышнёго Свідника, де остав аж до смерти - веце як 36 років. Іщі як 81 старець тримав годины катехізму в школї. Аж до смерти носив довге волося. Умер 25. децембра 1900 во віку 81 років.

## Творба
Першый свій вірш «Горы, горы зелененькы, як вас не видати…» присвятив своїм родічам. Писав переважно по карпаторусиньскы. но много стишків написав і по выходословеньскы і по польскы. Написав россяглы історічноґрафічны і етноґрафічны працї і створив проґрам дослїджованя історії і културы. Російскый царь му як оцїнку за творчость послав півкілову пипку. Зато, же писав простонародно, тематічно богато, різныма жанрами і занимав ся актуалныма темами, быв дуже облюбленый в народї. 
* 1860 - Песник для маковецкой руской детви
* 1920 - Венец стихотворений

## Література
* 
* 
* 

## Екстерны одказы
* http://lemko.org/history/krasovskiy/diyache/4.html
* https://web.archive.org/web/20110824084239/http://www.edrus.org/content/view/4121/79/ (*архивоване*)
*  

## Референції


Катеґорія:Русиньскы поеты
Катеґорія:Русиньскы умелцї
Катеґорія:Русиньскы народны дїятелї
Катеґорія:Поеты
Катеґорія:Персоналии 19. стороча
Александр Пушкин

**Александр Серґеєвич Пушкин** (, в старій російскій ортоґрафії *Александръ Сергѣевичъ Пушкинъ*; 26. мая / 6. юна 1799, Москва&nbsp;– 29. януара / 10. фебруара 1837, Петроград)&nbsp;— росийскый поет, прозаик і драматик. Быват признаваный за закладателя модерной росийской литературы. 

## Жывот
Походив зо старого шляхтичного роду. Штудовав в Царьскім Селї на ліцеї про шляхтїцїв. Пушкін ся політічно анґажовав (сімпатізовав з декабрістами). Быв членом сполку „Зелена лампа“ і „Арзамас“. Року 1820 одышов до выгнанства до южной Росії і в року 1823 до Одесы. В року 1825 му дозволили ся вернути і він одышов до Москвы де засновав часопис *Московский Вестник*. Року 1831 ся переселив до Петрограду де ся оженив з Наталіёв Николаёвнов Ґончаровов. Того самого року ся став урядником міністерства загранічных дїл.  

Дня 8. фебруара 1837 ся Пушкін стрїтив в бої з піштолями з миленькым своёй жены і пізнїшым французькым діпломатом Ґеорґесом д'Антгесом. Тот быв швыдкішый і стрїлив Пушкіна до бріха. В страшных муках го привезли домів, де царїв особный лїкарь проголосив ёго статус за безнадїйный. Вмер о два днї пізнїше. О ёго родину ся постарав з дожывотнов рентов царь.

## Референції

## Ґалерія

AleksandrPushkin.jpg|Портрет од Василия Тропініна, 1827
Pushkin derzhavin.jpg|Пушкин на испытї в ліцею, 1815, образ од 
Aleksandr Pushkin.jpg|Памятник в Парку Пушкина, Mexico City
PushkinMskVblizi.jpg|Памятник на площи Пушкина, Москва
Puschkinoberlaa.JPG|Памятник Пушкину во Відню 
Puschkin-Denkmal Düsseldorf.JPG|Памятник Пушкину, Düsseldorf
Alexandre Pouchkine Quebec.JPG|Памятник Пушкину в Квебеку
Monumento a Puskin.JPG|Памятник Пушкину в Мадридї  




Катеґорія:Поеты
Катеґорія:Російскы писателї
Катеґорія:Русскоязычны писателе
Катеґорія:Русскоязычны поеты
Катеґорія:Поеты России
Катеґорія:Писателе 19. стороча
Алпы

**Алпы** - *білы горы*, тыж можливо назва келтьского походжіня *алб* - *высокый*, або *алпа* - *высочіна*) - найвысша гірска сістема Западной Европы, тягає ся од берегів Середоземного моря до Середнё-Дунайской нижины на теріторії европскых країн Австрія, Італія, Ліхтенштейн, Нїмецько, Словенія, Франція, Швайцарія.

Катеґорія:Алпы
Катеґорія:Горства Европы
Алжір

**Алжі́р** (араб. الجزائر; **Алжі́рска демократі́чна і людо́ва репу́бліка**, *الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشّعبية*) — штат, котрый лежыть на севері Африкы і має 998 км довгый берег Середоземного моря. На северовыходї гранічіть з Туніском (965 км), на выходї з Лібіёв (982 км), на югу з Ніґером (956 км), на югозападї з Малі (1376 км), на югозападї з Мауретаніёв (463 км) і на западї із Западнов Сагаров (42 км) і з Мароком (1559 км).

## Референції


Катеґорія:Алжир
Катеґорія:Державы Африкы
Катеґорія:Штаты і теріторії, котры основаны 1962
Алфред Гічкок

**Алфред Гічкок** (13. авґуста 1899 – 29. апріля 1980) быв брітаньскый і америцькый філмовый режісер і продуцент, котрый ся прославив як майстер тгрілерів і кріміналный філмів з высоков умелецьков цїнов.

Катеґорія:Филмовы режиссеры
Алґебра

**Алґебра** є область математікы занимаюча ся абстрактныма понятями штруктуры (даякого обєкту) і одношінями (міджі даякыма обєктами). Єй резултаты мають вызначне уплатнїня нелем в самотній математіцї, а тыж в фізіцї (теорія ґруп) або в найрізнїшых технічных областях. Публіцї є під понятём алґебра знама такзвана елементарна алґебра, што є часть алґебры занимаюча ся рішінём (передовшыткым поліноміалных) формул тай їх сістем.

## Етімолоґія
Слово „алґебра“ походить з арабского الجبر (*ал-джабр*). Было перевязате з книгы *Ал-кітаб ал-мухтасар фі хісаб* **ал-джабр** *ва-л-мукабала* („Сумарна книга о рахованю за помочі доповнёваня і вырівнаваня“) перьского математіка Мухаммада ібн Муса ал-Хорезміго, котра ся занимала общім поступом рїшіня лінеарных і квадратічных формул хоснованём сімболів (незнамых) і основныма операціями з тыма сімболами. 

## Основны дісціпліны алґебры
**Алґебра** є дуже шырока математічна область і можне єй розчленити до много дісціплін. Ту суть дакотры з них:
* Елементарна алґебра
* Лінеарна алґебра
* Абстрактна алґебра
** Теорія ґруп
** Теорія округів
** Теорія тїлес
* Універзална алґебра

Катеґорія:Алґебра
Амазонка (ріка)

**Амазонка**&nbsp;— ріка в Южній Америцї, друга найдовша (6400 км) і найповноводнїша ріка нашой планеты.

Катеґорія:Рікы подля алфавиту
Катеґорія:Рікы Бразилии
Катеґорія:Рікы Перу
Катеґорія:Рікы Колумбии
Катеґорія:Рікы Южной Америкы
Алжбета I. Анґліцька

**Алжбета I. Анґліцька** (;  — )&nbsp;— была кралёвнов Анґліцька і Ірьска од 17. новембра 1558 аж до своёй смерти. Была пятов і остатнёв пановницёв з роду Тудорівцїв і дївков Генріха VIII. і ёго другой жены Анны Болейновой. На трон наступила по смерти своёй невластной сестры Марії за котрой владнутя была про підозрїня з підпоры протестантьского повстаня скоро єден рік увязнена.

Катеґорія:Пановници
Америцька Самоа

**Америцька Самоа** (*American Samoa*) суть 4 островы в архіпелаґу Самоа, частёв теріторії США і в їх рамках незачленена теріторія. Має розлогу 199 км² і жыє ту 70 000 жытелїв.

Катеґорія:Країны
Америцькы Паненьскы островы

**Америцькы Паненьскы островы** (**Америцькы Виргиньскы островы**, *United States Virgin Islands*) — ґрупа островів в Карібскім морю, котры суть ізолованов теріторіов США. Тоты островы суть ґеоґрафічнов частёв Паненьскых островів.

Катеґорія:Країны
Катеґорія:География США
Амстердам

**Амстердам** є головне місто Голандії од року 1808. Параламент, влада ани кралёвска родина там але не має резіденцію, тоты інштітуції мають резіденцію в Гааґу. В сучасности є найвекпым голандьскым містом, ёго фінанчным і културным центром. В містї 761 395 жытелїв (списованя людей з 31. мая 2009), котры ся голосять ку 177 різным народностям (апріль 2009).

Катеґорія:Міста Голандії
Катеґорія:Головны міста
Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Населены пункты Нидерландох
Анархізм

**Анархізм** є політічна ідеолоґія, котра ся усилує о вытворїня сполочности без соціалной, економічной і політічной єрархії і іншых форм панованя чоловіка над чоловіком (наприклад поглавной ці віковой).
Анатомія

**Анатомія** є область біолоґії, котрый ся занимать макроскопічнов будовов орґанізмів.

## Области
* **Анатомія чоловіка** є область анатомії, котрый ся занимать внутрішнёв будовов людьского тїла і росположінём внутрїшнїх орґанів в тїлї.

## См. тыж
* Анатомія рослин
* Анатомія мачкы домашнёй
* Анатомія птахів
* Анатомія мякішів

Катеґорія:Біолоґія
Андора

**Андора** (*Andorra*) — князївство в югозападнїй Европі лежаче міджі Франціёв на севері (56,6 км граніця) і Іспаніёв (63,7 км граніця) на югу в надморьскій вышцї 900 метрів над морём. Тот малый штат лежыть в круговітій котлинї обколесеный гребінями Піреней.

## Референції


Країны Европы
Катеґорія:Країны Европы
Андора
Алфавіт

**Азбука, алфавіт** (анґл. alphabet) — в певнім порядку споряджена сукупность букв, што ся хоснує на запис языка.

## Русиньскый алфавіт
Алфавіт Русиньского языка має 36 буквів.

## Чеськый алфавіт

Чештіна хоснує латиніку, доповнену діакрітічныма знаками і діґрафом **ch**, котрый ся поважує за самостатну букву.Діакрітічный знак гачек (чеськ. *háček*, гачок) обозначає сычачї і мнягкы согласны, а кідь стоїть над гласнов **e** — мнягкость попереднёго согласного; обычайно буква **ě** одповідає старославяньскому ятю (ѣ). Довжень обозначає довгость гласных (над **u** іщі ся хоснує кружок, кідь походить з давного **о**). Буквы **q**, **w** і **x** ся хоснують лем в пожычках.

Катеґорія:Алфавіт
Андрій Шлепецькый

**Андрій Шлепецькый** (29. януара 1930 Великый Буковець (теперь Буковець) - 28. януара 1993 Пряшів) быв педаґоґ, науковый працовник і фолклоріста. Народив ся в рольницькій родинї. З области карпатістікы зоставив россяглу бібліоґрафію. Є автором выше 300 статей, 17 науковых робот, 12 публікацій. Писав і учебникы про україньскы школы. Много робот, котры написав зістало в рукописї. Доц.др. Андрій Шлепецькый ЦСц. быв дуже робітным, скромным чоловіком, котрый ниґда не забыв, де ёго коріня.

Катеґорія:Русиньскы науковцї
Катеґорія:Русиньскы педаґоґы
Катеґорія:Русиньскы фолклорісты
Катеґорія:Персоналии 20. стороча
Андрій Шлепецькый (церьковный дїятель)

**Андрій Шлепецькый** (6. децембра 1894, Буковець — 31. октобра 1976, Сент Клер, США) — церьковный дїятель, писатель і публіціста.

Катеґорія:Русиньскы церьковны дїятелї
Андріёва

**Андріёва** () — русиньске село недалеко од міста Бардеёва, в Низкых Бескидах в долинї Андріёва потока, лївого притока Топлї.

## Історія
Село было заложене на кінцї 13. аж зачатком 14. стороча на закупнім праві. В давных писмах ся першыраз споминать в роцї 1355. В 14. сторочу село належало смілняньскым панам і потім в 15.-16. сторочу Маковіцькому панству. В року 1492 ту іщі была деревяна церьков, не є знамый датум коли была зничена, потім была збудована далша, котра згорїла в роцї 1882 і на їй місцї была збудована нова камяна церьков Дївы Марії в року 1892.
Од року 1812 Андріёва была засягована епідеміями, з котрых в памяти найвеце зостала холера, што значно вылюднила село. Од року 1870 зачав ся одход до США а Канады даколи цїлыма родинами за лїпшым животом и роботов. В року 1949 до села заведена електрика, а од року 1950 зачав ходити автобус до окресного міста Бардеёва, а того ж року взникло ай земледїльске дружство. Од року 1974 до ужитку здана административно-културна будова.

## Днешность
Село мать водовод, ґазову мережу, а теперь ся сельскый уряд ся занимать выставбов канализації, чістярнї одпадовых вод и Дому смутку. Од року 1986 через мале чісло дїтей закрыла ся дїточа школка, а днесь в селї не  мають ани зачаточной школы. За роботов значна часть обывательства ходить до Бардеёва и Кошіць.

## Обывательство

Зложіня обывательства подля народности (2011 р.):
*Русины – 67 (18,5%)
*Словаци – 208 (57,5%)
*Ромы – 24 (6,6%)
*Українцї – 10 (2,8%)
*Мадяре – 1
*Поляци – 1
*Остатнї – 1
*Невыяснены – 50 (13,8%)
----------------------------------------
Довєдна – 362 (100%)

Русиньскый язык за материньскый означіли 104 жытелїв (28,7%).

## Жрідла
* 
* 
* Obec Andrejová

## Референції


Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Населены пункты Словакии
Анды

**Анды**, **А́ндскы Корділєры** (Cordillera de los Andes)&nbsp;— найдовша (довжка коло 9000 км) і єдна з найвысшых (гора Аконкагуа, 6960 м) гірскых сістем земекулї, яка обтягує зо северу та западу вшытку Южну Америку; є южнов частинов Корділєр.

Катеґорія:Ґеоґрафія
Катеґорія:Южна Америка
Катеґорія:Верхы и горскы пасма
Андрій Савка

**Андрій Савка** (*1619, Стебник – ?) быв русиньскый протифеодалный збойник. Народив ся в родинї дияка. Як малый хлопець, по смерти мамы і няня, служыв на Маковицькім панстві. 

## Першы здобыткы
Нескоре паньскый двір підпалив і придав ся ку збойницькій дружінї Василя Баюса з Лещин в Польщі. Збойници під веджінём Баюса в року 1644 напали маєткы Трояновского і Бобровского і в року 1647 выпалили феодалны маєткы в околіцї Мушыной в Польщі. По вытлачіню Баюсовой дружіны польскыма войсками аж за Бардеёв, Савка заложыв нову дружіну в области Саноку (Польща). Савковци тыж ослободжовали увязненых збойників. В авґустї 1648 так атаковали замок в Саноку. З плетеныма драбинами ся дістали днука, до пивніць де были збойници одсуджены на смерть. Многы з выслободженых збойників потім зістали в Савковій дружинї. Андрій Савка зачав орґанізовати масовы стрічі селянів на котрых чітав козацькы одказы Богдана Хмелницького. В юні 1651 повсталци в споїню з польскыма селянинами заяли Чорштинскый замок (Польща), склады хотїли іти на Краков. В року 1654 ся Савковы повсталци стримовали коло Каменицького граду (правдоподобно в Сабіновскім реґіонї). Там не вытримали напор войска з Польщі і подля єдной верзії ту мав быти хопленый і Савка. Мав быти перевезеный до Мушыны і там мав быти мученый і наконець 24. мая 1654 здїтый на кіл. Подля іншой верзії быв хопленый і обішеный аж в року 1661. Далшы жрідла гварять, же він утїк з козацькым гайтманом Богданом Хмелницькым. Протифеодалне пособлїня історіци судять як дуже россягле і дуже успішне.

## Біоґрафія
* 

Катеґорія:Русиньскы збойници