open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Подкарпатя

**Подкарпатя** (, ) — западный регион Украины (од року 1944), сосѣдный зоз Мадярщинов, Польщов, Румыниов, Словакиов. Тота територия во многых аспектах ся одличуе од иншых регионох Украины. Се якнайприроднѣйшый наслѣдок того, же до Другой свѣтовой войны розвивала ся она независимо од Украины и была майже тысяч рокы частьов историчной Мадярщины/(Угорьска), пак по Трианонѣ — Чехословакии. 

## Назва
Назва Подкарпатя () природно вяже ся з пологов региона котрый лежить в серединѣ подковы Карпат. Мѣстнѣ обывателе закарпатцями, або закарпатскыма Русинами, называли своих сосѣдох за горами.

## Границѣ
Границѣ Подкарпатя з четырьма сосѣдныма державами суть довжков: зоз Мадярщинов (103&nbsp;км), Польщов (33,4&nbsp;км), Румыниов (205,4&nbsp;км), Словакиов (98,9&nbsp;км)
Границѣ Подкарпатя частьов природны, частьов штучны. Сѣверовосточна природна границя поступуе вододѣлным хребтом Карпат, роздѣляючым базен Тисы од базенох Днѣстра и Прута. Частьов природна границя з Румыниов и Мадярщинов слѣдуе током Тисы. Але в значной мѣрѣ украинско-словацка, украинско-мадярска и украинско-румынска границя суть штучны, не суть звязаны з жадным природным географичным объектом. 

## Полога
Позитивом Подкарпатя е полога в центрѣ Европы, тутешны автодорогы и желѣзниця, цѣвоводы и електролинии, што звязують територию Украины зоз середньоевропскыма державами, розвитѣйшыма од ней и членами Евроунии. Негативом е периферна полога в Украинѣ, оддаленость од главного города, векша як 800&nbsp;км, оддаленость од моря и од украинскых промысловых центрох. 

## Жерела и одказы
* Kormány Gyula Dr.: Kárpátalja földrajzi vázlata (oktatási segédanyag) – Bessenyei György Tanárképző Főiskola Beregszászi Tagozata, Nyíregyháza–Beregszász, 1996
* Закарпатська область – Атлас – Редакційна колегія, Комітет Геодезії і картографії СРСР, Москва, 1991
* Заставний Ф.З.: Фізична географія України – Підручник для учнів 8 класу середньої загальноосвітньої школи – Київ, Вищя школа, 1999
* Поп Степан Степанович: Природні ресурси Закарпаття – Учбовий посібник, Ужгородський Національний Університет, Ужгород, 2002
* Українська Радянська Енциклопедія. Головний редактор М.П. Бажан. Том 17 – Академія Наук Української Радянської Соціалістичної Республіки, Київ, 1965
* Сокырницькый Сирохманъ [Антоній Годинка]: Утцюзнина, газдуство и прошлость южно-карпатськыхъ русинувъ — Budapest, 1922(?)  Одчитане 2020-05-08
* Kárpátalja.lap.hu Интернет портал Подкарпатя  

## Референции

Катеґорія:Закарпатьска область
Методий Трохановскый

**Мето́дий Трохано́вскый**, *5. май 1885, Билцарева, Лемковина – †15. фебруар 1948, Вроцлав, Польща — лемковскый учитель и сполоченскый дѣятель.

## Биография
Методий Трохановскый уродив ся 5. мая 1885 в Билцаревой на Лемковинѣ. По скончѣню учительской семинарии в Короснѣ, учительовав в селѣ Угрин. В року 1913 оженив ся з Констанцийов Дуркот, дѣвков вызнамного русинского дѣятеля, грекокатолицкого священика, о.&nbsp;Йоана Дуркота.

Яко член и активиста русофилскых организаций быв 4. августа 1914, при зачатку войны арештованый и в числѣ еще иншых шестерох активистох засудженый на смерть за «русофилску пропаганду и провокованя бунта» и высланый до интерначного лагра Талергоф. В яри 1917 император Карл I. Габсбург амнестовав засудженых на смерть и замѣнив им кару на доживотный арешт. По роспадѣ Австро-Мадярской империи вернув ся на Лемковину и быв активным участником руху за Лемковску републику Флоринкы. Пропаговав лемковскый диалект як учебный язык, створьованя лемковскых финанчных кооперативох, домогав ся, жебы Лемкы мали свого посланця в парламентѣ, быв сполузакладательом Лемко-Союза (1933).

Своев активностьов зыскав собѣ в очох польской влады репутацию «руського фанатика», и влада ся од року 1936 зачала одвертати од подпорованя лемковского школства, посылаючи там на учительскы мѣста Полякох. В року 1938 влада заказала хоснованя букваря Трохановского в школах, а нич не помогли ани протесты и депутации до Варшавы.

По нацистичной окупации Польщи окупачна влада, котра, як то было и в часѣ Первой свѣтовой войны практиковала антирусинскы репресии, зачала арешты подля списку, поданого украинскыма дѣятелями. В том списку быв и Методий Трохановскый, а быв арештованый в день зачатку войны з СССР, 21. юна 1941 а до конця нѣмецкой окупации быв интернованый. В року 1944 по приходѣ Червеной армады быв зась арештованый, тот раз органами НКВД. Наступно быв высланый з родинов до Вроцлава, де онедовго, 15. фебруара 1948, умер. 
 
## Публикации
* Буквар. Перша книжечка для народных школ  — Львов, 1935.
* Читанка. Друга книжечка для народных школ  — 1936.

## Жерела и одказы
* **Богдан Горбаль**: Трохановский Методій // Сс.&nbsp;747–748. 
* 
* 
* 

## Референции

Катеґорія:Русиньскы народны дїятелї
Катеґорія:Русиньскы педаґоґы
Катеґорія:Посланцьове парламента
Катеґорія:Русофилы
Катеґорія:Лемкы
Катеґорія:Персоналии 20. стороча
Білоґрадчіцке скалне місто

Білоґрадчіцке скалне місто є зоскупліня скал на плохі  50 км2 на северозападі Болґарії у Відіньскій области.
Катеґорія:Скалны міста
Катеґорія:Скалны міста в Болгарії
Божы очі

Божы очі (яскыня Проходна) є скалне яскынне місто на середнім севері Болґарії у Ловечскій области.
Катеґорія:Скалны міста
Катеґорія:Скалны міста в Болгарії
Деветашка яскыня

**Деветашка** є яскыня, скалне яскынне місто на середнім севері Болґарії у Ловечскій области.

Катеґорія:Скалны міста
Катеґорія:Скалны міста в Болгарії
Катеґорія:Яскыні
Катеґорія:Яскыні в Болгарії
Николай Бард

**Ференц Козма з Левелду**,  *Leveldi Kozma Ferenc*, *26. фебруар 1857, Марцали – †4. май 1937, Будапешт — вояк, мадярскый поет, познатый под писательскым псевдонимом  **Миклош Бард**,  *Bárd Miklós* (або в русинскых перекладах *Николай Бард*).

## Род и военска карьера
Походив з давного задунайского рода Козмох з Левелду, сын Шандора Козмы (1825–1897), даколишного кральовского прокурора. По закончѣню середньой школы, в року 1875 записав ся на будапештску техничну универзиту, але в року 1878 лишив универзиту на хосен военской  карьеры и став на службу в 16. гусарьском полку, де в року 1880 аванжовав на поручника. В роках 1895 – 1905 в шаржи сотника служить в 10. гусарьском полку яко велитель жеребчинця в Турѣх Реметах, туй досяг позарядовых резултатох при далекых конных марш-скоках. В роках 1905 – 1907 служить в шаржи майора в Надькерешу, затым в жеребчинцю в Фегерашу.  В року 1918 пензионовав в шаржи генерала. Його сын, Миклош Козма (1884–1941) быв регентскым комисарьом Подкарпатя в роках 1940–1941.

## Поетична дорога
Уже яко штудент зачав писати вершы под псевдонимом Калман Римай,  *Rimay Kálmán*. Пак на довжый час перестав писати. Од року 1895 десять рокы служив яко сотник. В тых роках трафив до Турѣх Ремет в жупѣ Унг. Подля его властных слов, аж тогды родив ся як поет з новым псевдоним **Миклош Бард**. Карпатскы лѣсы оспѣвуе як свою отцюзнину, красне Невицке з гордым замком над ужансков долинов, много раз нападанов, але мало коли завойованов.

В року 1904 быв принятый членом престижного литературного Товаришства Кишфалуди. Його поезия конзервативна, захватуе го тема войны, з горькостьов не принимать револуцию и Мадярску Совѣтску Републику.

## Жерела и одказы
* **Révai nagy lexikona**, 2. köt. Révai Testvérek Irodalmi Intézet Részvénytársaság, Budapest. 1911.  
* 
* 

## Референции

Катеґорія:История Подкарпатя
Катеґорія:Мадярскы поеты
Катеґорія:Поеты Мадярщины
Миклош Козма

**Витязь Миклош Козма з Левелду**, *5. септембер 1884, Великый Варадин, Мадярске кральовство – †8. децембер 1941, Ужгород, Мадярске кральовство — правник, мадярскый политик, регентскый комисарь Подкарпатя.

## Биография
Миклош Козма быв приятый сын Ференца Козмы, лѣпше познатого яко мадярскый поет Миклош Бард (або в русинскых перекладах Николай Бард).  Молоды рокы Миклош Козма пережив в Турѣх Реметах на Подкарпатю, де його отець, генерал Ференц Козма, через десять рокы быв директором Мадярского Кральовского державного жеребчинця. По закончѣню Военской академии Лудовика зачав службу в гусарѣх в шаржи поручника; екстерно штудируючи право на Будапештской универзитѣ зыскав цивилный фах правника; бойовав на фронтах Первой свѣтовой войны; в повоенных револучных перипетиях быв ведучым оддѣла пропаганды и обороны так званого *Народного войска*, выступившого против комунизма совѣтской файты; пак военско-политичный референт во владѣ Миклоша Горти; од року 1922 ведучый *Мадярской Телеграфной Агенции*, од року 1925 предсѣдник *АД Мадярскы Комуникации и Радио*; од року 1934 член верхньой палаты; в роках 1935–1937 министер внуторных дѣл, з поста резигновав через неприятя привелми умѣреной политикы кабинета Дараньи; в року 1938 готовив Цураву гарду на бой з Карпатсков Украинов; в роках 1940–1941 регентскый комисарь Подкарпатя. 

## Служба на Подкарпатю
Миклош Козма быв противник навернѣня автономного статуса Подкарпатю (як ай войсковы везирѣ, котры мотивовали то нестабилным военным часом), але фактично подтримовав културну автономию Русинох. За його инициативов были створены Подкарпатское Общество Наук, Культурное общество им. Куртяка, Союз подкарпатских борцов им. Берчени, Общество высокошколских студентов. Подтримовав и кодификацию штандарта русинского литературного языка, котрый достав статус другого официалного языка попри мадярском. Помагав подкарпатскым малярям доставати заказкы, основав кредитны и земледѣлскы дружства, полѣпшуючи социално-економичну инфраштруктуру края.
 
## Жерела и одказы
* **Михайло Капраль**: Козма Міклош // С.&nbsp;343.
*  

## Референции

Катеґорія:История Подкарпатя
Катеґорія:Політіци
Сульовскы скалы

Сульовскы скалы є зоскупліня скал на северозападі Словеньска у Жіліньскым краї.
Катеґорія:Скалны міста
Катеґорія:Скалны міста на Словеньску
Адршпашскы скалы

**Адршпа́шскы ска́лы** (называны і Тепліцькы скалы) є зоскупліня скал на севері Чеська у Краловоградецкым краї.
Катеґорія:Скалны міста
Катеґорія:Скалны міста в Чеську
Побиты каміня

Побиты каміня є незвычайне зоскупліня скал на выході Болґарії у Варненьскій области.
Катеґорія:Скалны міста
Катеґорія:Скалны міста в Болгарії
Блудны скалы

Блудны скалы (по польскы называны Błędne Skały; по нїмецькы Wilde Löcher) є зоскупліня скал на югу Польска у Нижньослезскым воєводстві.

Катеґорія:Скалны міста
Маґдебурґ

**Маґдебурґ** — головне місто нїмецькой сполковой країны Сасько-Ангалт. Маґдебурґ мать 238.697 обывателів (рік 2018) і є друге найвекше місто той сполковой країны (за Галле). Маґдебурґ є історічный город. Подля Маґдебурґа ся в середньовіку хосновалі місткы прівілеґії.

Катеґорія: Міста
Катеґорія: Міста Нїмецька
Катеґорія:Міста подля алфавіту
Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Населены пункты Германии
Стобскы піраміды

Стобскы піраміды є бізарне скалне місто на югозападі Болґарії у Кюстенділскій области.
Катеґорія:Скалны міста
Катеґорія:Скалны міста в Болгарії
Сасьска Швейцарія

**Сасьска Швейцарія** () — є скалне місто на выході Нїмецька в Саську.

Катеґорія:Скалны міста
Мекленбурьско-Передня Померанія

**Мекленбурьско-Передня Померанія** є єдна зос сполковых (федератівных) країн Нїмецька.

Головне місто Мекленбурьска-Передньой Померанії є Шверін. Найвекше місто Мекленбурьска-Передньой Померанії є Росток. В сполковой країнї Мекленбурьско-Передня Померанія находять ся і островы Руяна і Узедом.
Залуж (Мукачовскый район)

**За́луж**,  *Залу́жжя* — село в Мукачовском районѣ Закарпатской области Украины, оддалене о 18&nbsp;км од районного центра.

;Сельска рада:
:Залужанська сільська рада
:89675, Закарпатська обл., Мукачівський р-н,
:с. Залужжя, вул. Духновича, 48а 

Од року 2020 входить до Мукачовской громады.

## Назва
Русинска назва *Залуж*, хоснована в досовѣтскый период (до року 1944) походить од слова *луг*. Мадярска назва *Beregkisalmás* походить од *alma яблоко*.

## История
;Найдавнѣйша доба:Село познате од року 1451. Под роком 1733 упомянута деревяна церква Йоанна Крестителя з трьома звонами. В роках 1909–1912 талианскы майстры выставили муровану Покровску церкву.

;Чехословацка доба:В селѣ быв нотарскый уряд, пошта, телеграф, телефон, русинска школа (3 класы) и чешска (1 класа), ходив державный автобус.

;Совѣтска доба:10. августа 1946 тут отворили перву в области сельску болницю, котра обслужовала 12 околичных сел. Восени в року 1948 организоване дружство *колгосп «Радянська влада»* . В року 1950 злучили го з ромочевицкым *колгоспом «Ленінський шлях»* и створили *колгосп «Більшовик»*. В року 1954 Залужской сельрадѣ подрядили Ромочевицю, а в року 1962 само село припоили до Залужа. В зачатку 1980-х отворили музичну школу. В року 1986 росширили середню общеобразовну школу.

## Обывательство
* В року 1910 зоз 727 обывательох были: 515 Русины, 111 Мадяре, 100 Нѣмцѣ. Подля вѣры: 544 грекокатолици, 144 израелиты, 27 римокатолици. 
* В року 1930 зоз 813 обывательох заевидованы: 670 Русины, 121 Евреи, 11 Чехы и Словаци, 6 Мадяре, 3 Нѣмцѣ, 2 чужоземцѣ.

## Интересны факты
* 22. септембра 1983 при селови згорѣв автобус зоз 29 пасажерами, на память трагедии стоить знак (од року 2003).

## Вызнамны особы
* Павел Цибере (1910–1979), правник, вызнамный подкарпатскый русинскый политик и дипломат, учитель.

## Жерела и одказы
* **A történelmi Magyarország** atlasza és adattára 1914 
* **Sebestyén Zsolt**: Bereg megye helységneveinek etimológiai szótára http://mek.oszk.hu/11600/11640/11640.pdf
* **Ярослав Достал**. Підкарпатська Русь (Закарпаття періоду Чехословацької республіки: 1919–1938). Ужгород, «Карпати», 2014.  Ярослав Достал. Підкарпатська Русь (Закарпаття періоду Чехословацької республіки: 1919–1938)
* **Тронько П. и др.** (ред.): Історія міст і сіл України. Том 7. Закарпатська область. К. 1969.
* **Федака С.**: Населені пункти і райони Закарпаття: Істор.-геогр. довід. Уж., 2014. Одчитане 2020-05-13
* 
* 

## Референции

Катеґорія:Населены пункты Украины
Панславизм

**Панславизм** — идеология, котра пропаговала културну, политичну едноту и сполучинность славянскых народох. 

Панславизм взник зачатком XIX. стороча в Чехии и Словакии, котры были частьов Австрийской империи и быв проявом славянской оброды, але тыж и реагованьом западных славянох на змоцнѣня пангерманизма. Идеи панславизма розвивали Словаци Ян Коллар, П.Й. Шафарик ай иншы. В року 1848 в Празѣ под проводом Чеха Франтишка Палацкого ся звершив первый всеславянскый конгрес, который зажадав перетворѣня Австрийской империи на федерацию ровноправных народох. Тот идеологичный напрям достав назву австрославизма.

Меджи подкарпатскыма русинами едным з первых практичных проявох панславизма были граматикы  Йоанна Фогарашия и Михаила Лучкая зоз зачатку 1830-х, в котрых указовали церковнославянскый язык як сполочный язык про вшиткых славянох.

## Жерела и одказы
* **Павло Роберт Маґочій, Іван Поп**: Панславізм // Сс.&nbsp;568–569.
* **Прокудин Б. А.** Панславизм //Большая российская энциклопедия. Том 25. Москва, 2014  С.&nbsp;231 Одчитане 2020-05-14https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/2702844

## Референции

Катеґорія:Панславизм
Петро Медвідь

**Петрó** (даколи і **Пе́тер**) **Медвíдь** (; 6. фебруара 1981, Пряшів, Пряшівскый окрес, Пряшівскый край, Чехословакія) є словацькый новинарь, русиньскый актівіста, писатель, драматурґ, актер і говорця „Округлого стола Русинів Словакії“. Є єднов з найвыразнїшых особности сучасного русиньского народностного руху на Словакії.

## Жывотопис
Народив ся в Пряшові, де ся ёго родічі переселили за роботов. Ёго родинне корїня лемже сягають до реґіону горного Земпліна; отець походить з села Полата а мама з села Чабины. В дїтстві перебывав велё часу в Меджілабірцях і Полатї, што формовало ёго одношіня к русиньскому языку і културї, кедьже в родиннім середовиску ся комуніковало по русиньскы.

## Дїятельство і карьєра
Выштудовав на Пряшівскій універзітї в Пряшові. Професійно робить як новинарь і говорця.

### Новинарьство і актівізм
Петро Медвідь є довгорочным шефредактором русиньскых новин „Інфо Русин“ (двойтыжденник). Робить тыж як коментатор і редактор в русиньскых інтернетовых радіях „lem.fm“, „rusyn fm“ і екстерным редактором словеньского тыжденника „Тыждень“, де ся присвячує актуалным сполоченьскым і політічным темам тыкаючім ся русиньской меншыны.

У рамках обчаньской актівіты є говорцём платформы „Округлый стіл Русинів Словакії“, котра здружує русиньскы орґанізації і особности на Словакії. Як заступця русиньской меншыны по презідентьскых вольбах Словацькой републікы в роцї 2019 быв ай членом порадного орґану презіденткы Зузаны Чапутовой про народностны меншыны. Актівно ся засаджує проти асімілації Русинів і пропаґує вжываня русиньского языка в публічнім просторї.

### Култура і уменя
В роцї 2014 сполузаложыв в Пряшові незалежный театер „Театровый кабінет выходняра“, де робив як дратамурґ і актер. Сполупрацує ай з Театром Александра Духновіча, про котры перекладає і управлює театровы гры до русиньского языка (напр. драматурґія гры Александра Духновіча „Главный  бубнарь“).

Є тыж літературный дїятель. Ёго тексты были публікованы в Рочнику Руськой Бурсы і є сполуавтором книгы „Perša liga paribkiv“ (Перша ліґа парібків; вєдно з Ванём Гунянком і Богданом Ґамбалём). В роцї 2024 выдав вершову збірку „Modrou krajinou“ (Синёв країнов).

## Дїло
* Perša liga paribkiv (2021; сполуавтор) – збірка публіцістічных текстів.
* Modrou krajinou (2024) – вершова збірка.

## Жрїдла і одказы
* Петро Медвідь // Здружіня „Округлого столу Русинів Словакії“ ФОТО
* Петро Медвідь // Радіо „Лем.фм“ ФОТО
* Петро Медвідь // Радіо „Русин фм“ ФОТО
* 

## Референції

Катеґорія:Русиньскы народны дїятелї
Катеґорія:Русиньскы актеры
Катеґорія:Русиньскы новинаре
Зузана Чапутова

**Зузана Чапутова**,  *Zuzana Čaputová*, е пpезідентка Словеньской републікы. До функції наступила по презідентскых вольбах Словеньской републікы в року 2019, котры выграла по двох рундах.
Походить з міста Пезінок за юго-западі Словеньска *(народила ся у [[Братїслава|Братіславі]])*.
Перед наступом до політікы ся анґажувала як правничка і обшествена актівістка у области людьскых прав. Перед наступом до функції презіденткы была членков політічной партії Проґресівне Словеньско.

Катеґорія:Державны урядници
Катеґорія:Презіденты
Шверін

**Шверін** — головне місто нїмецькой сполковой країны Мекленбурьско-Передня Померанія. Шверін мать 95.818 обывателів (рік 2018) і є друге найвекше місто той сполковой країны. Шверін лежыть на берегох Шверіньского озера і лем 13 кілометрів од Балтіцького моря.
Катеґорія: Міста
Катеґорія:Міста Нїмецька
Катеґорія:Міста подля алфавіту
Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Населены пункты Германии
Баварія

**Баварія** (по нїмецькы и баварьскы: *Bayern*) є єден зос сполковых (федератівных) штатів Нїмецька.
Головне місто Баварії є Мнихів.

Катеґорія:Германия
Подступім

**Подступім** — головне місто нїмецькой сполковой країны Бранденбурґ. Подступім мать 178.089 обывателів (рік 2018) і є найвекше місто той сполковой країны. Подступім є історічный город, заложеный Славянамі. Находить ся в нім комплекс історічных замків і загород Санссусі, котрый належыть до світовой дїдовизні УНЕСКО. Місто Подступім ся переславило і тым, же ту была в року 1945 підписана Подступімска догода.

Катеґорія: Міста
Катеґорія: Міста Нїмецька
Катеґорія:Міста подля алфавіту
Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Населены пункты Германии
Севернє Поріня-Вестфалія

**Севернє Поріня-Вестфалія** є єден зос сполковых (федератівных) штатів Нїмецька. Находить ся на западі Нїмецька. У Северным Поріню-Вестфалії жыє найвецей обывателїв спомеджі вшыткых сполковых штатів Нїмецька (скоро 18 мілійонів).
Головне місто Северного Поріня-Вестфалії є Дісселдорф. Найвекше місто Северного Поріня-Вестфалії є Келн *()*.

Катеґорія:Германия
Барбареум

**Барбареум** — русинска семинария при храмѣ св. Варвары во Вѣдню, официалнов назвов  *Regium Generale Seminarium Graeco-Catholicum Viennae ad Sanctam Barbaram* (Кральовска обща грекокатолицка семинария при св.&nbsp;Варварѣ).

Семинария *Барбареум*  была отворена при подпорѣ императрицѣ Марии Терезии и была чинна в роках 1774–1784. Зоз вшиткых 46 мѣст были 11 мѣст зарезервованы про семинаристох з з Мукачовской епархии, 6 про Перемышльску епархию а 6 про Крижевску епархию. Шестеро абсолвенты *Барбареума* ся стали епископами, десятеро — универзитныма професорами и професорами богословия в семинариях, восьмеро — ректорами семинарий и еще десятеро — писателями. 

Финансованя *Барбареума* было еднов частьов на йезуитах, а другов частьов на епархиях, з котры приходили штуденты, пропорцийно их числу. Наука держала 7 рокы, а штуденты учили ся на Вѣденьской универзитѣ грецкый и нѣмецкый языкы, а в самой семинарии — теологичны дисциплины.  

По закрытю *Барбареума* (1784) в роках 1803 – 1848 подкарпатскы штуденты мали можность учити ся во  вѣденской семинарии *Штадтконвикт* под контролов пароха церквы св.&nbsp;Варвары.

Еще раз быв *Барбареум* чинный в роках 1852 – 1892, а пак остаточно быв роспущеный цѣсарьскым декретом.

## Жерела и одказы
* Ottův slovník naučný. Illustrovaná encyklopaedie obecných vědomostí. Díl 3. Vyd. J. Otto. V Praze, 1890.  С.&nbsp;287
* **Богдан Горбаль, Павло Роберт Маґочій**: Барбареум // Сс.&nbsp;41–42.
* **Стеблій Ф. Ш.**: Барбареум //Енциклопедія історії України : у 10 т. / Смолій В. и др. (ред.). Інститут історії України НАНУ. — К. : Наук. думка, 2003-2013.   2003 Том 1.    С.&nbsp;184
* 

## Литература
* Plöchl W., St. Barbara zu Wien: die Geschichte der griechisch-katholischen Kirche und Zentralpfarre St. Barbara (2 vols), 1975. 

## Референции

Катеґорія:Школы
Катеґорія:Русины
Ганновер

**Ганновер** або *Гановер* — головне місто нїмецькой сполковой країны Нижнє Сасько. Ганновер мать 538.068 обывателів (рік 2018) і є найвекше місто той сполковой країны. У Ганновері ся находить єдна з найвекшых выставных плох на світї — Ганновер мессе, де ся шторічно орґанізують выставы (велеторгы).

Катеґорія: Міста
Катеґорія:Міста Нїмецька
Катеґорія:Міста подля алфавіту
Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Населены пункты Германии
Барон Мюнхаузен

**Барон Мюнхаузен** — фиктивна особа, литературна постава, створена нѣмецкым писательом Рудолфом Ерихом Распе, але тот литературный образ е звязаный з особов реално жившого нѣмецкого шляхтича, реалного барона Мюнхаузена, властным меном  *Karl Friedrich Hieronymus Freiherr von Münchhausen*. 

;Реална особа:Реалный барон Мюнхаузен родив ся 11. мая 1720 в Боденвердеру тогдышной землѣ Гановер, днесь Нижня Саксония, умер тыж там 22. фебруара 1797.   Быв на службѣ в российском войску в роках войны з Турками (1735 – 1739), а пензионованый в року 1760, жив во свойом родинном маетку яко дробный шляхтич. Став ся славным на цѣлу землю Гановер яко росповѣдач необычайных историй о свойой службѣ в России и пригодах вояцкых, ловецкых и шпортовых. В роках 1781 – 1783 появила ся книжка *Vademecum für lustige Leute (Порадник про веселу челядь)*, котру приписовали барону, але дакотры з тых историй пак были найдены в намного скоршых жерелах.

;Литературна постава:Барон Мюнхаузен в литературной подобѣ росповѣдача неправдоподобных историй родив ся в року 1785, коли в Лондонѣ на основѣ необычайных историй барона вышла книга под титулом *Baron Munchausen’s Narrative of His Marvellous Travels and Campaigns in Russia (Росповѣдь барона Мюнхаузена о його чудесных путованях и пригодах в России)* Книга вышла безименно, а ей автор Рудолф Ерих Распе до конця свого живота не признав ся до авторства. Уже в року 1786 другый нѣмецкый писатель, Готтфрид Август Бюргер переложив тоту книжку по нѣмецкы, а штоскоро появили ся выданя инде по свѣтѣ, найчастѣйше затитулованы як *Пригоды барона Мюнхгаузена*, котры стали ся свѣтовым бестселером.

;Мюнхаузен и днешность:Меджи неправдоподобныма пригодама барона  суть: лет на каноновой кули, путованя на Мѣсяць, вытягнутя самого себе за волося з мочари и подобны. В родиску барона, Боденвердеру, чинный музей, а о його пригодах напоминають статуи. Имя барона увѣчнено тыж в медицинѣ: *[[синдром  Мюнхгаузена|синдромом  Мюнхгаузена]]* названа симулация хвороты, коли особа штучныма способами выволать у себе симптомы хвороты, жебы была вызнана пациентом.

## Жерела и одказы
* 

## Референции
Дреждяны

**Дре́ждяны** ( од старолужицького *Drežďany*, ), **Дре́зден** () — головне краёве місто (Landeshauptstadt) Слободного штату Сасько, Нїмецька. Місто, в котрім жыє приближно 566 тысяч обывателїв, має статус містьского окресу (Kreisfreie Stadt). Дреждяны суть другым найвекшым містом Саська по Ліпску, і де є ту штатна влада, краёвый парламент і далшы уряды. Окрем того, ту сконцентрованы многы саськы школьскы і културны інштітуції, меджі них Технічна універзіта в Дреждянах, Высока школа технікы і економії, Высока школа вытварного уменя і Высока музикальна школа Карла Марії фон Вебера. Флоренція на Лабі є транспортным вузлом і господарьскым центром того самого метрополітного реґіону, в котрім жыє до 750 000 обывателїв. Є то єден з найекономічно дінамічнїшых реґіонів Німецька, де ключову функцію грають іновації і сучаснї технології, наприклад інформачны технолоґії і наноелектроніка. Значну придану вартость мають в областї Дреждяны і такы одборы, як фармація, косметіка, машинобудованя, будованя, потравинарьска індустрія, оптічный промысел, послугы, обход і турізм.

Катеґорія:Міста Нїмецька
Катеґорія:Міста подля алфавіту
Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Населены пункты Германии
Великы Комяты

**Великы Комяты**  — село в Береговском районѣ (бывшом Виноградовском районѣ) Закарпатской области Украины, центер сельской рады.

;Администрация: 
: Великоком'ятівська сільська рада 
:90312, Закарпатська обл., 
:Берегівський р-н,
:с. Великі Ком'яти, вул. Волошина, 23 

Од року 2020 входить до Виноградовской громады.

## Полога
Село лежить над рѣков Боржавов о 13&nbsp;км на сѣвер од Виноградова.

## История
Перва упоминка в историчных жерелах походить з року 1345.
Парохия в селѣ упомянута од року 1574.  
В року 1790 на мѣстѣ старой деревяной церкви высвятили грекокатолицку муровану Михайловску. В роках 1906 высвятили другу грекокатолицку муровану церкву, Св.&nbsp;Духа, копировану зоз катедралного собора Амстердама. В року 1815 в приселку Малы Комяты высвятили третю грекокатолицку муровану церкву Жон-мироносиць.

Списованя року 1910 заевидовало 3139 обывательох, з того были: 2700 Русины, 414 Нѣмцѣ, 23 Мадяре; подля вѣры: 2718 грекокатолици, 414 израелиты.

Списованя року 1930 указало 3270 обывательох, а тоты были: 2868 Русины, 362 Евреи, 30 Чехы и Словаци, 5 Мадяре, 5 чужоземцѣ; подля вѣры: 2796 грекокатолици. В селѣ были нотарьскый, жандарьскый и поштовый уряды, русинска школа (6 клас) и чешска (4 класы).
 
## Днешность
Село мaть середню школу, дом културы, водовод.

## Вызнамны родаци
* Йоанн Фогараший (1786–1834), подкарпатскый русинскый етнограф, языкознатель, священик и педагог
* Василий Попович (1796–1864), епископ Мукачовскый
* Юлий Боршош-Кумятскый (1905–1978), поет, педагог
* Андрей Пушкаш (1923–2008), историк

## Интересны факты
* В року 1970 в Боржавѣ сельскы рыбарѣ влапили гарча вагов 230&nbsp;кг а довжков 3&nbsp;м, котрый быв 36 рокы старый — тото было зафиксовано в *Книзѣ рекордох Украины*.

## Жерела и одказы
* **A történelmi Magyarország** atlasza és adattára 1914  <small>''Доступно онлайн''</small>
* **Достал, Ярослав**. Підкарпатська Русь (Закарпаття періоду Чехословацької республіки: 1919–1938). Ужгород, «Карпати», 2014.  
* **Тронько П.** и др. (ред.) Історія міст і сіл України. Том 7. Закарпатська область. К. 1969. 
* **Федака Сергій**. Населені пункти і райони Закарпаття. Історично-географічний довідник. "Ліра". Ужгород, 2014.   Одчитане 2020-05-18
* 

## Референции

Катеґорія:Населены пункты Украины
Катеґорія:Населены пункты Закарпатской области
Райнланд-Фалц

**Райнланд-Фалц** є єден зос сполковых (федератівных) штатів Нїмецька. Находить ся на юго-западі Нїмецька. Головне місто і найвекше місто сполкового штату Райнланд-Фалц є Майнц *()*.

Катеґорія:Германия
Рокосово

**Рокосо́во**,  *Рокосíв*,  *Rakasz* — село в Хустском районѣ Закарпатской области Украины, центер сельской рады, желѣзнична штация.
;Сельска рада :
:Рокосівська сільська рада
:Хустський район, Закарпатська область
:вул. Центральна, 90, с. Рокосово, 90410, тел.: (03142) 5-00-09
Сельской радѣ подряджене село Вертеп.

Од року 2020 — в Хустской громадѣ.

## Полога
Лежить на правом березѣ Тисы, о 10&nbsp;км на запад од районного центра. Село ся простерло амфитеатром в подножу и на сподѣ груньох Канта, Сѣдло ай Киригедь, котры суть выбѣжками вулканичного хребта Вигорлат-Гутин. Высота над морьом при сельской радѣ — 165&nbsp;м, а при православной церкви — 178&nbsp;м. Через село течуть три потокы: Сельскый и Киригедьскый ся зливають в селѣ а по сутоку течуть в яругу Мыто за селом, а Ясѣнскый поток заходить в Мыто окреме.

## История

Перва упоминка в историчном документѣ найдена под роком 1300, а первым властником села быв великаш Гунт-Пазмань, котрый достав го в дар од краля Андраша III. Найстарша часть села, днешня улиця Киригедь, заселена была од року 1359. В року 1374 в селѣ основана парохия. Там, де теперь яруга Мыто, в середновѣку быв перевоз через рукав Тисы, и од торговцьох брали мыто, одты появив ся топоним Мыто. Мадярска назва села *Rakasz* зафиксована од року 1666. 

Списованя року 1910 подало 2943 обывательох, з них: 2630 Русины, 187 Нѣмцѣ, 113 Мадяре; подля вѣры: 2669 грекокатолици, 217 израелиты, 32 реформаты. Село было в жупѣ Угоча.

Списованя року 1930 указало 3013 обывательох, а з того были: 2793 Русины, 178 Евреи, 13 Мадяре, 11 Чехы и Словаци, 7 Нѣмцѣ, 10 чужоземцѣ, 1 непознатый. Найвекша конфесийна громада, грекокатолици, числили 2736 особ и мали муровану церкву Вознесѣня од року 1828. Православна деревяна церква была од року 1928 (в совѣтской добѣ розобрана). В селѣ быв нотарьскый уряд, желѣзнична штация, русинска (6 клас) и чешска (2 класы) школы, ходив державный автобус.

## Жерела и одказы
* **A történelmi Magyarország** atlasza és adattára 1914  <small>''Доступно онлайн''</small> 
* **Ярослав Достал**: Підкарпатська Русь (Закарпаття періоду Чехословацької республіки: 1919–1938). Ужгород, «Карпати», 2014. 
* **Тронько П. и др. (ред.)**: Історія міст і сіл України. Том 7. Закарпатська область. К. 1969.
* **Сергій Федака**: Населені пункти і райони Закарпаття. Історично-географічний довідник. — Ужгород: Ліра, 2014.   '''Рокосово''' — одчитане 2020-05-18
* 
*  ФОТО

## Референции

 
Катеґорія:Села Україны
Катеґорія:Населены пункты Украины
Катеґорія:Населены пункты Закарпатской области
Лученець

**Лученець**,  *Losonc*,  *Lizenz* — окресне мѣсто  Словакии в Банскобыстрицком краю. Числом обывательох третье найвекше в краю. Лежить в центрѣ историчной жупы Новоград.

## Обывательство

Число обывательох подля списованя в року 2019 (31.12.2019): 27&nbsp;739 особ.
### Подля народности
* Словаци – 18 383 (65,6 %)
* Мадяры – 2 371 (8,3 %)
* иншы и невыяснены – 7 721 (27,1 %)

### Подля вѣровызнаня
* римокатолици – 56,56 %
* без вызнаня – 21,12 %
* евангелици (аугсбург.) – 14,47 %
* грекокатолици – 0,39 %
ай иншы

## Одказы
* Официалный сайт 
* Туристичны атракции 

## Референции

Катеґорія:Населены пункты Словакии
Боденвердер

**Боденвердер**,  *Bodenwerder* — варош в Германии, в земли Нижня Саксония, в районѣ Голцминден, положеный над рѣков Везер. 

Днешный Боденвердер — передо вшиткым туристичный варош, котрый понукать гостям широкый спектер служб.

## История
Варош основаный в року 1245 недалеко од клаштора *Кемнаде*. Днешня варошска хыжа, де розмѣщена администрация вароша, была колись каштельом рода Мюнхаузенох. Ту в року 1720 родив ся, а в року 1797 умер барон Иероним Мюнхаузен, великый выдумник, чии выгаданы пригоды учинили го познатым на цѣлый свѣт, а днешний Боденвердер зробили атрактивным туристичным мѣстом. Вдяка тому, же ся ту захранили понад 100 давных хыж, гостѣ вароша  можуть ся чути в атмосферѣ середновѣку.

## Атракции
* Варошска хыжа  *Rathaus* — бывшый каштель барона Мюнхаузена, выкупленый в року 1936 од наслѣдникох и служачый днесь як сѣдлиско администрации и музей Мюнхаузена.
* Клаштор *Кемнаде*, де в року 1797 погребеный барон Иероним Мюнхаузен.
* Театрализованы фестивалы, засвячены Мюнхаузенови, котры одбывають ся кажду недѣлю од Великодня по перву недѣлю октобра.

## Одказы
*  

## Референции


File:Bodenwerder Weser Hochwasser Panorama.jpg|Высока вода Везера 
File:NSG HA 107 Weinberg bei Rühle - Blick über Rühle (2).jpg|Варош
File:Rathaus von Bodenwerder, Geburtshaus vom Baron von Münchhausen 1.JPG|Rathaus
File:Bodenwerder-Kloster Kemnade um 1000.jpg|Кемнаде
File:Münchhasuenschule Bodenwerder1 (cropped).jpg|Мюнхаузенова школа

Катеґорія:Населены пункты Германии
Рудолф Ерих Распе

**Рудолф Ерих Распе** (; *28. марец 1736, земля Ганновер, днесь Нижня Саксония)&nbsp;— † 16. новембер 1794, Макросс при Килларни, грофство Керри, Ирландия)&nbsp;— ученый, библиотекарь, писатель, автор книгы о пригодах барона Мюнхаузена.

## Биография и творба
;Дома:Учив ся на универзитах в Геттингену и Лайпцигу природны наукы и филологию. Публиковав статьи на темы археологии, геологии, минералогии и литературы. В року 1764 выдав латинскоязычны роботы Готтфрида Вилгелма Лайбница  В року 1766 появив свой роман *Гермин и Гунилда*, еден з первых рыцарскых романох. Быв первый в Германии, кто представив литературному сполоченству Поемы Оссиана. В року 1767 став ся професором Карловой универзиты а заразом хранительом антикварной и нумизматичной колекции в Касселу, котра была властностьов мѣстного ландгрофа. 

:В року 1769 зыскав членство в Геттингенской академии наук и Лондонском кральовском обществѣ. Але в року 1775, коли обокрав колекцию грофа и перед арештом утѣк до Лондона, быв з общества 7. децембра 1775 за швинглерство выгнаный. 

;На утѣку:В роках 1781 – 1783 по нѣмецкы вышли первы истории барона Мюнхаузена, *Vademecum für lustige Leute (Порадник про веселу челядь)*, котры Распе опрацовав и в року 1785 анонимно выдав в Лондонѣ под титулом *Baron Munchausen’s Narrative of His Marvellous Travels and Campaigns in Russia (Росповѣдь барона Мюнхаузена о його чудесных путованях и пригодах в России)*. Зыскавшу успѣх анонимну книжку уже в року 1786, а пак зась в року 1788 выдав по нѣмецкы в значно доповненом обсягу Готтфрид Август Бюргер, и якраз тот вариант став ся частьов свѣтовой литературы. Реалне авторство первого варианта одкрыв аж в року 1847 Гайнрих Деринг (Heinrich Döring) в його биографии Бюргера. Тымчасом Распе замѣшав ся до далшых швынгльох з горництвом в Шкоции и в року 1791 утѣк до Ирландии, де о три рокы умер.
  
## Жерела и одказы
* **Ottův slovník naučný**. Illustrovaná encyklopaedie obecných vědomostí. Díl 21. Vyd. J. Otto. V Praze, 1904.  Str.&nbsp;303. 
* **Макаров А.**: Распе, Рудольф Еріх //Зарубіжні письменники. Енциклопедичний словник. Ред. Михальська&nbsp;Н., Щавурський&nbsp;Б. — Тернопіль: Богдан, 2006   Сс.&nbsp;406–408.
* Распе, Рудольф-Эрих // **Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона** : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.  Одчитане 2020-05-22
* 
*  

## Референции

Катеґорія:Англоязычны писателе
Катеґорія:Німецкоязычны писателе
Катеґорія:Приповѣдкарѣ
Лондонске кральовске общество

**Лондонске кральовске общество**,  *Royal Society of London for Improving Natural Knowledge*, курто *Royal Society* — ведуче научне общество Великой Британии, найстарше националне научне общество во свѣтѣ.

## Взник
Общество створене 28. новембра 1660 групов з 12 членох яко приватна организация. Листинов краля Чарлза II. общество было зарегистроване и мало право носити титул кральовского, але при том зостало организациов, независимов од штатной моци.

## Днешность
Од 1. децембра 2015 Президентом общества е Др. Венки Рамакришнан. Членство числить около 1700 особ, а рочно ся выберають новых до 52 члены зоз Споеного кральовства и Коммонвелсу ай до 10 заграничных членох.

## Жерела и одказы
*  ЛОНДОНСКОЕ КОРОЛЕВСКОЕ ОБЩЕСТВО // **Большая российская энциклопедия**. Том 18. Москва, 2011, стр. 28 Обновлене: 2017; Одчитане: 23.05.2020https://old.bigenc.ru/education/text/2157686
* 

## Референции

Катеґорія:Научны организации
Геттингенска академия наук

**Геттингенска академия наук**,  *Akademie der Wissenschaften zu Göttingen* — сполоченска некомерчна организация в Геттингену, главный научно-выгледовный центер Нижньой Саксонии, членска организация Союза нѣмецкых академий наук.

## Взник
Геттингенска академия наук основана в року 1751 и е друга найстарша нѣмецка академия (по Берлинской академии наук).

## Шпецифика
Шпецификов нововзниклой инштитуции, на роздѣл от иншых академий наук XVIII. стороча, была якнайблизше споѣня зоз универзитов. В сущности, обѣ организации од зачатку были заряджены як звязаны:.универзита была позвана выучити молодежь, а пак академии ся клало за повинность реализовати выгледованя и приспѣвати ку процвѣтаню наук. Членом академии мог ся стати каждый професор зоз универзиты, котрый рѣшив ся вецей оддати не так преподаваню, як научно-выгледовной чинности. И так ся первым президентом академии став еден зоз ведучых особ Геттингенской универзиты, прославленый анатом Албрехт Галлер (1708—1777). Ай днесь академия, в сущности, е научно-выгледовнымм и експертным центром при универзитѣ и реализуе понад 20 довготерминовых програм державного и меджинародного вызнаму.

## Жерела и одказы
* 

## Референции

Катеґорія:Научны организации
Катеґорія:Геттинген
Трутнов

**Тру́тнов**,  *Trutnov*  *Trautenau* — город в Краловоградецком краю Чехии, на рецѣ Упѣ, в подгорю пасма Карконошы, з обывательством над 30 тысяч особ. (2020).

## История
Перва упоминка о Трутновѣ в историчных документах: 1260. 
 
## Економика
Трутнов мать текстиловый промысел, в том числѣ леняный, кожушницкый, потравиновый, машинарско-ставебный промысел, в околю суть долы камяного угля.
Трутнов — вызнамный желѣзничный и автодорожный узел. Мѣстскый транспорт — автобусовый.

## Интересны факты
* Меджи честныма варощанами Трутнова суть два президенты — Едвард Бенеш и Вацлав Гавел, але и еден Русин — полковник Ян Пловайко, военный ветеран.

## Жерела и одказы
* **Трёшников А.Ф.** Географический энциклопедический словарь: Географические названия. /Гл. ред. А. Ф. Трёшников. — 2-е изд., доп. — М.: Сов. энциклопедия, 1989.— 592 с.  
* 

## Референции

Катеґорія:Населены пункты Чехии
Лайпцигска универзита

**Лайпцигска универзита**,  *Uni­ver­si­tät Leipzig* — една з найстаршых и найпопуларнѣйшых универзит Германии.

## История
Универзита была отворена 2. децембра 1409 спочатку лем яко умѣлецка факулта (по часѣ филозофска). Стало ся то в часѣ гуситскых беспорядкох на Карловой универзитѣ, наслѣдком котрых около тысячи професорох и штудентох перебрали ся до Лайпцигу а продовжовали там науку. До конця стороча универзита ся росширила до четырьох факулт: филозофска, медицинска, правнича и теологична. В року 1543 ку высшой школѣ прилучив ся доминиканскый монастырь, а в року 1545 Мартин Лутер высвятив монастырску церкву при универзитѣ. В добѣ нацизма число штудентох упало зоз 7350 в року 1932 до 1560 в року 1939, а при англо-америцкых бомбардованях (1943–1945) были знищены 60% универзитных будов. В року 1946 универзита ся обродила и стала ся ведучов высоков школов ГДР, в роках 1953–1991 несла имя Карла Маркса.

## Выдавательство
В року 1682 Лайпцигска универзита зачала выдавати первый в Германии научный журнал *Acta Eru­di­torum*.

## Вызнамны особы
Меджи штудентами Лайпцигской универзиты было велике число вызнамных особ, напримѣр:
* Готтфрид Вилгелм Лайбниц (1646–1716)
* Александр Радищев (1742–1802)
* Йоганн Волфганг Гете (1749–1832)
* Рихард Вагнер (1813–1883)
* Фридрих Ницше (1844–1900)

## Жерела и одказы
* **Матвеева А. Г.** ЛЕЙПЦИГСКИЙ УНИВЕРСИТЕТ // Большая российская энциклопедия. Том 17. Москва, 2010.  C.&nbsp;186  Одчитане: 25.05.2020https://old.bigenc.ru/education/text/2137907

## Референции

Катеґорія:Высокы школы Германии
Сасько-Ангалт

**Сасько-Ангалт** є єден зос сполковых (федератівных) штатів Нїмецька. Находить ся на середо-выході Нїмецька. Головне місто сполкового штату Сасько-Ангалт є Маґдебурґ, але найвекше місто сполкового штату є Галле.

Катеґорія:Германия
Александр Радищев

**Александр Николаевич Радищев**, *31. август 1749, Москва, Россия – †24. септембер 1802, Санкт-Петербург, Россия — русскый прозаик, поет, филозоф-материалист, зачинатель револучных традиций в русской литературѣ. 

## Биография
### Штудии
Походив зоз немешской родины. До 12-рочного вѣку достав добре домашне образованя (1757–1762). Быв выбраный императрицьов на пажа и школованый в *Пажеском корпусѣ* в Санкт-Петербургу (1763–1766). В Лайпцигу штудовав право (1766–1771). По штудиях яко правник быв державным урядником  на мытници ай инде.
### Невѣтана книга
Под вплывом идей Жан-Жака Руссо написав свою найславнѣйшу роботу, *Путованя из Петербурга до Москвы (Путешествие из Петербурга в Москву, 1790)*, в котрой, в образках зоз свого представляного путованя, описуе вшелиякы примѣры несправедливости, подлости и бруталности, котрых быв свѣдком. Хоть книга была заскаржѣньом подданства, самодержавия и цензуры, Радищев важив на то, же просвѣтить Катарину Велику, котра, як гадав, не знать за тото вшитко. Але книжка появила ся в невгодном часѣ, о рок по Французской револуции, и быв нараз арештованый и засудженый на смерть. Россудок быв пак помягченый на 10 рокы высланя на Сибирию. Книга зоставала аж до року 1905 заказана и ширила ся в России тайно.
### Конець живота
В року 1797 было му дозволено вернути ся з высланя, а в року 1801 император Александер I. одпустив му вину и прияв го на державну службу. В роках 1801–1802 Радищев занимав ся реформованьом легислативы и во своих проектах юридичных реформ зась выступил за скасованя подданства. Грозба новых репресий привела го ку самогубству.

## Жерела и одказы
* ***Большой энциклопедический словарь.*** Главный редактор А. М. Прохоров — Москва: Советская энциклопедия, 1993. — 1630 с.   С.&nbsp;1096.
* **Кудрицкий А.В. и др.** (ред.): *Украинский советский энциклопедический словарь в трех томах.* / Главная редакция Украинской Советской Энциклопедии им. М.П. Бажана. К., 1988. Том 3.  С.&nbsp;34.
* 

## Референции

Катеґорія:Російскы писателї
Катеґорія:Русскоязычны писателе
Фумарола

**Фумарола**, од  *fumus дым, пара*  — выход горячых, до 900°C вулканичных газох и пары з розпуклин в кратерѣ вулкана або в незастылых лавовых и пирокластичных потоках.

Фумаролы ся часто указують во формѣ пасма або области (так званого поля), нерегуларно. Поле векшинов звыкло быти в такой области, котра богата на термалны жерела, допроваджаны выпуском пары.

## Жерела и одказы
* **Дворецкий И. Х.** Латинско-русский словарь. Изд. второе. М: «Русский язык», 1976. 
* **Трёшников А.Ф.**  Географический энциклопедический словарь: Понятия и термины. /Гл. ред. А. Ф. Трёшников. — М.: Сов. энциклопедия, 1988.— 432 с. 

## Референции

Катеґорія:Вулканы
Кингстон (Ямайка)

**Кингстон**,  *Kingston* — главный и найвекшый город Ямайкы, пристав на Карибском мори.

## Полога  и клима
Лежить на юговостоку острова Ямайка, од моря охраненый узкым пѣсковым полуостровом *Палисейдос*, котрый ся вывинув на рекреачну и туристичну зону. Клима тропична. Каждорочно в августѣ – октобрѣ на Кингстон вывалить ся ураган (еден з найгоршых быв ураган Гилберт в року 1988.

## История
Основаный в року 1692, в року 1703 став ся  комерчным центром,, в року 1872 — политичным центром, главным городом. В року 1923 сам од себе невеликый Кингстон злучив ся з округом Сент Ендрю, а нынѣ в агломерации (Kingston and St. Andrew Corporation, курто KSAC) жие веце як четвертина обывательства цѣлого островного штату, 662&nbsp;426 особ (2011).

## Економика
Морскый пристав вывозить переважно рум, цукор, етанол, каву, бананы. Накладовый оборот около 18 млн. тон; чинны суть два контайнеровы терминалы — сѣверный и южный, довъедна 2,2 млн. контайнерох TEU (2007). Пристав мать статус вольной економичной зоны од року 1976. Меджинародне летиско *Норман-Манли* на полуостровѣ *Палисейдос* в року 2007 мало 1,73 млн. пасажерох. Найвеце обывательох заняты в службах (туристичны и готеловы, банковы, логистика). Промысловы конарѣ: переробка ропы (з Мексика и Венезуелы), выроба етанола з цукровой тростины, пива, цигар и рума.

## Интересны факты
* Кингстон не мать поштовый код, але подѣленый на 20 поштовых зон (Kingston 1... Kingston 20). 
* В адресѣ треба зазначовати  Jamaica W.I. (циже West Indies), жебы пошта то не послала до Jamaica, New York.

## Жерела и одказы
* **Соловьёв Д. В.** КИНГСТОН // Большая российская энциклопедия. Том 13. Москва, 2009, стр. 693 Оправене: 2016; Одчитане: 2020-05-30https://old.bigenc.ru/geography/text/2064313
* 
*

## Референции

Катеґорія:Населены пункты Ямайкы
Катеґорія:Головны міста
Самодержавие

**Самодержавие** або **царска автокрация** — монархична форма влады в России при котрой найвысшу владу мать неограниченый монарх — царь.

Самодержавие установило ся од конця XV. стороча и удержовало ся до фебруара 1917. Титулы российскых самодержцьох были великый князь (1498–1547), царь (1547–1721), император (1721–1917). 

Самодержець подля юридичной формулы «Монарх з Божой милости» мав свою владу од Бога, и тыж подля закона быв «найвысшый ооборонитель и стражник догматох пановной вѣры», а в том го подтримовала Православна Церковь. Первый пановник, котрый официално ся титуловав *самодержець*, быв великый князь Иван III. (1440–1462–1505), котрый пановав въедно з великов княгыньов Софиов Палеологовов, правонаслѣдницьов византского трона, а так поважовав себе за политичного наступника византскых императорох.

Сам термин *самодержець* калково утвореный з  *αύτοκράτωρ сам собѣ газда, циже слободный и независимый пановник*,  што было частьов грекоязычного  титула византского императора.

## Жерела  и одказы
* **Henry George Liddell, D.D. and Robert Scott, D.D.**: *A Greek-English Lexicon.* Eighth edition. American Book Company. New York, Chicago, Cincinnati. 1901.   
* **Кудрицкий А.В. и др.** (ред.): *Украинский советский энциклопедический словарь в трех томах*. / Главная редакция Украинской Советской Энциклопедии им. М.П. Бажана. К. Том 3 (1989). 
* **Шаповал В. М.**: Самодержавство //*Енциклопедія історії України* : у 10 т. / Смолій В. и др. (ред.). Інститут історії України НАНУ. — К. : Наук. думка, 2003-2013.   2012 Том 9.  
* 

## Референции

Катеґорія:Монархия
Катеґорія:История России
Цензура

**Цензура**, од  *censeo (=sus-censeo) сердити ся, осуджовати* — иншпекция, осуджованя, вычитка, иншак речено: контрола, пересмотр, критика, посудок.

В широком смыслѣ цензура означать охрану державной тайны и як така е неоддѣлный елемент цивилизации. В узком смыслѣ иде о ситему дозора за публикациями и масмедиями.

В законах о печатных выданях цензура означать попередну контролу печатного продукта уряднов особов —цензором, без котрой публикация, або публичне представлѣня (напримѣр на сценѣ) заказане.

## История
В Мадярском кральовствѣ законом ч. XVIII з року 1848 цензура была «навѣчно заказана». В России цензура была скасована (з малыма выимками) по фебруарѣ 1917, але обновлена по октобрѣ 1917. Во векшинѣ европскых держав цензура официално скасована од половкы XIX. стороча, але дале екзистуе при надзвычайных ситуациях.

## Днешность
В сучасности в демократичных державах цензура в даякой мѣрѣ реализована через финанцованя масмедий, кампании «промываня мозгох», автоцензуру ай  интернетову цензуру.

## Жерела и одказы
* **Révai nagy lexikona**. 4. köt. Révai Testvérek Irodalmi Intézet Részvénytársaság, Budapest. 1912. 
* **Бакун Д. Н.**: Цензура // Большая российская энциклопедия. Том 34. Москва, 2017. 
* **Дворецкий И. Х.** Латинско-русский словарь. Изд. второе. М: «Русский язык», 1976. 

## Референции

Катеґорія:Держава