Пряшів

**Пря́шів** (**Прешов**;   , , , , ) — місто на выходї Словеньска, адміністратівный центер Пряшівского окресу і Пряшівского краю. На конець року 2023 має 82 286 обывателїв, і є третїм найлюднїшым містом на Словеньску.

## Походжіня назвы
Леґенда повідать, же кедь ся в 12. сторочу мадярьскый краль Бело II. Слїпый стримовав у тім краю, стратив ся своёй дружынї. Глядавші стежкы ку допроводу собі спрагу і голод одганяв ягодами, якы у тых кончінах росли у великім множестві. Як ёго вечур нашли рытїре з дружыны, краль вырїшыв назвати недалеке село подля ягід. З історічного погляду тота леґенда не мать достовірну основу. Назва *Пряшів* ся обявує од 16. стороча.

## Ґеоґрафія
Пряшів суть во выходній части Словеньска, на березї рікы Торіса і має розлогу 71,18 км2. Місто лежыть в Пряшівскій котлинї, котра окружена Славковскыма горами на западї і Шарішскым хребтом на выходї. Высота міста має 250 метрів над уровнём моря, што надає ёму характерный горбистый терен. Найвысшым містом в околіцях є горб Калварія, котрый суть знамым містом паломництва.

Пряшів має мірный клімат з теплыма лїтами і холодныма зимами. Середнї літнї температуры сягають коло 19-20 °C, а зимнї около -2 °C. Місто ся находить в котлї з природнов охранов од сильных вітрїв, але часто з доджыма, переважно в лїтнї місяцї.

## Історія

Початкы населїня той теріторії ідуть аж до добы камяной, о чім свідчать вызначны археолоґічны обявы, найджены в долинї потока Делня. Далшы стопы екзістенції населїня теріторії днешнёго Пряшова походять з добы бронзовой, коли гев были обявены бронзовы предметы, кераміка а і желїзный ножык і ігліцї. Найджіня золотых і стріберных мінц належыть ку дуже цїнным доказам о екзістенції господарьскых стыків той теріторії з Римсков рішов. Історічно доложене є і населїня теріторії Пряшова Славянами з перелому 8. і 9. стороча. 

На початку 12. стороча была тота теріторія зачленена до мадярьского штату. Перше писемне спомянутя Пряшова ся находить в листинї краля Бела IV. з року 1247. У тім самім сторочу року 1299 удїлив краль Андрій III. Пряшову містьскы права, котры розшырив краль Людовит I. в року 1374, і тым ся місто Пряшів стало слободным кралёвскым містом.
 
В 14. і 15. сторочу місто зажыло міморядный господарьскый росквіт, основали ся ту цехы (скоряницькый, ковальскый і под.) і в тім часї ту жыло веце 2000 людей обсягуючіх ся переважно ремеслом. В роцї 1455 дістало місто од краля Ладїслава Погробка свій першый містьскый ерб. Дякуючі господарьскій просперітї міста 15. стороча значіло і розвой ставебного руху, котре ся одзеркалїло і на гоносній архітектурї міщаньскых домів.

Вывой міста в 16. і 17. сторочу овпливнили поступно реформація і антігабсбурьскы повстаня. Місто постигли і жывелны погромы, мор, пожары і пропад міста ся проглубовав. До історії ся записав і рік 1687 знамый як пряшівскы яткы, коли были на пляцї круто поправены 24 міщане за підпору Імріха Текеліго, ведучім антігабсбурьского повстаня як варованя про 

другых. Місто ся ожывило кінцём 18. і початком 19. стороча, коли ся жытельство Пряшова доповнило пристяговалцями з другых міст. Зряджінём ґрекокатолицькой єпархії в роцї 1816 гев зачало приходити векше чісло Русинів і кінцём 18. стороча ту выникла і вызначна жыдівска комуніта. Велике господарьске значіня про місто мала і выроба солї і зато в 19. сторочу быв застарїлый способ здобываня солї нагородженый модернїшым шырокым комплексом. В той період актівно ся розвивала културна і наукова чінность. Пряшів став центром русиньской културы і народны оброджованы чінности. В роцї 1848, почас револючных подїй в Австрійскій ріші, містьскы Русины актівізовали свої силы, штобы підпоровати свої народны права і автономію.
 
### Перегляд вызначных історічных подїй
* 4.-5. стороча — приход Славян на теріторію Пряшова.
* 1247 – перше писемне спомянутя Пряшова.
* 1299 – удїлїня містьскых прав угорьскым крялём Андріём III..
* 1412 (80. рокы 15. стороча) – Пряшів належыть до Пентаполітаны (союз 5 кралёвскых міст – Пряшів, Кошіцї, Бардеёв, Левоча, Сабінов).
* 1429 – перше спомянутя містьской школы в Пряшові.
* 1453 – першый ерб Пряшова.
* 1455 – удїлїня права міста Пряшів орґанізовати шторічный триднёвый ярмак (од краля Ладїслава В. Погробка).
* 1502 – 1505 – початок будованя Дому св. Николая.
* 1667 – Колеґіум в Пряшові, протестантьскый едукачный центер верьхнёго Угорьска, Народна културна памятка.
* 1687 – Караффовы яткы, 24 поправеных міщанів.
* 1703 – початок найвекшого антігабсбурьского повстаня на чолї з Франтїшком II. Ракоціём.
* Конець 18. стороча – першы Жыде пришли до Пряшова.
* 1816 – Пряшів ся ставать резіденціов самостатного ґрекокатолицького єпіскопства.
* 1848 – ставляня 1. жыдівской сінаґоґы.
* 1886, 1887 – великы ничівы пожары постигують Пряшів.
* 16.6.1919 – з балкона радніцї была выголошена Словеньска совєтьска републіка, котра потім выголосила своїм головным містом Пряшів.
* 1923-24 – ставляня сецесной будовы Босаковой банкы.
* 19.1.1945 – ослободжіня Пряшова Червенов армадов, конець 2. світовой войны.
* 1950 – центер ся ставать містьсков памятковов резерваціов.
* 1972 – Солівары ся ставають народнов културнов памятков.

## Обывательство

Народностне зложіня (2011):
* Словаци&nbsp;— 81.14 %
* Циґане (Ромы)&nbsp;— 1.70 %
* Русины&nbsp;— 1.59 %
* Українцї&nbsp;— 0,7 %
* Чехы&nbsp;— 0.48 %
* Мадяре&nbsp;— 0.14 %
* іншы&nbsp;— 13.8 %

### Проценты реліґій
У період меджі 1880 і 2011 роками є ту ясны

Реліґійне (Набоженьске) зложіня (2007 p.):
* римокатолици&nbsp;— 66,77 %,
* ґрекокатолици&nbsp;— 4,82 %,
* протестанты (євангелици)&nbsp;— 4,82 %,
* православны&nbsp;— 1,68 %,
* гуситы&nbsp;— 0,03 %,
* атеісты або іншы&nbsp;— 16,66 %

## Културны памяткы

### Храмы
У містї є римокатолицькый храм св. Мікулаша з 1. пол. 14.ст., римокатолицькый франтішканьскый костол св. Йозефа, ґрекокатолицькый храм св. Йоана Хрестителя, православный храм св. Александра Невского з 1950 р.

## Ґалерія

File:Christmas, Prešov 21 Slovakia 25.jpg
File:Christmas, Prešov 21 Slovakia 7.jpg
File:Christmas, Prešov 21 Slovakia 27.jpg
File:Christmas, Prešov 21 Slovakia.3.jpg
File:Mural, Prešov 21 Slovakia 3.jpg
File:Vianočná výzdoba, Prešov 20 Slovakia 15.jpg
File:Vianočná výzdoba na Solivare, Prešov 20 Slovakia 5.jpg
File:Advent. Eperia night Prešov 21 Slovakia.jpg
File:Bulharská, Prešov 21 Slovakia 6.jpg
File:Pápež, Prešov 2021 Slovakia 28.jpg
File:Pápež František. Prešov 21 Slovakia 38.jpg
File:Christmas, Prešov 22 Slovakia 23.jpg
File:Christmas, Prešov 22 Slovakia 13.jpg
File:Christmas, Prešov 22 Slovakia 43.jpg
File:Pavlovičovo námestie, Prešov 23 Slovakia 4.jpg
File:Vianočná výzdoba, Weberova. Prešov 22 Slovakia 2.jpg


## См. тыж
* Пряшівська Русь

## Референції

Катеґорія:Міста Словеньска
Катеґорія:Пряшів
Катеґорія:Пряшівскый край
Катеґорія:Населены пункты Словакии