open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Клас (біолоґія)

**Клас** (латиньскы *classis*) є основна катеґорія єрархічной класіфікації орґанізмів, высша як ряд а низша як рід.

## Референції

Катеґорія:Біолоґічна сістематіка
Царьство (біолоґія)

**Царьство** (латиньскы ***regnum***) є найвысша основна катеґорія єрархічной класіфікації орґанізмів, творена тіпами (***phyllum***). 
 	
На самін початку таксономії ся розлишовали **дві царьства**:
* рослины (***Plantae***)
* жывотины (***Animalia***). 
 	
Класічне старше дїлїня орґанізмів до **пятёх царьств**:
* прокаріотны (***Monera***)
* протозоа (***Protozoa***)
* рослины (***Plantae***)
* грибы (***Fungi***)
* жывотины (***Animalia***)

причім прокаріотне царьство ся може в різных розумінях роспасти на дакілько далшых, з якых найчастїшы суть:
* бактерії (*Bacteria*)
* Архареа (*Archaea*)

## Референції


Катеґорія:Біолоґічна сістематіка
Домена (біолоґія)

**Домен** () — є звычайно найвысше хоснована таксономічна катеґорія (окрем даколи хоснованой супердомены Neomura). 

## Чісло домен

Подля **тридоменовой сістемы** ся розознавають три домены, основны конаря жывота:
* **[[археа]]** (Archaea, postaru Archaebacteria)
* **[[бактерії]]** (Bacteria, postaru Eubacteria)
* **[[Еукариоты|еукаріота]]** (Eukaryota, тыж Eukarya). 

## Референції


Катеґорія:Біолоґічна сістематіка
Світогляд

**Світогляд** є означіня про згорнутя єднотливцёвых представ, поглядів і годнот, котры ся дотуляють найосновнїшых філозофічных, етічных, політічных, соціалных і реліґійных вопросів. Термін є кальков нїмецького філозофічного терміну *Weltanschauung* (*Welt* = світ, *Anschauung* = погляд), котрый в роцї 1790 першыраз поужыв Іммануіл Кант у своїй *Крітіцї судности*. Значінём близко і кідь інакше акцентованым терміном є ідеолоґія.

Катеґорія:Філозофія
Катеґорія:Ідеолоґія
Переклад (языконаука)

**Переклад** є писемный перевод тексту з єдного языка до другого, ці уж іде о текст умелецькый, одборный, популарно-науковый, адміністратівный, реліґійный, мануал на хоснованя апарату іпод. У умелецькім перекладї є важный перевод нелем обсягу, але і естетічных годнот тексту і індівідуалного штілу автора. У остатнїх видів перекладу переважує потреба на точность і зрозумілость. 

Перекладатель звычайно перекладать з чуджого языка до свого материньского. Потребує высше знаня обидвох языків, окрім того і знаня лінґвістікы, штілістікы, літературной теорії і теорію перекладу, припадно історію перекладу.

Науковым дослїджованём в области перекладу (і тлумачіня) ся занимать наукова область транслатолоґія.

## Три виды перекладу

Хоць найчастїша форма перекладу є перевод міджі двома чуджіма языками, годен в прінціпі розлишовати три виды перекладу (подля Романа Джакобсона):

* *інтерліґвалный*, т.є. міджіязыковый – найзнаміша форма перекладу
* *інтралінґвалный*, т.є. внутроязыковый – перевод в рамках єдного языка, наприклад модернізація старого тексту, котрый бы про днешнёго чітателя не быв зрозумілый
* *інтерсеміотічный*, т.є. міджізнаковый – перевод міджі різныма знаковыма сістемами, наприклад при філмовій адаптації роману
## Референції

Катеґорія:Транслатолоґія
Выходна півкуля

**Выходна півкуля** або **выходна гемісфера** є часть земекулї, котра ся находить выходно од основного мерідіану і западно од 180° выходной довжкы. Належыть до нёй векша часть Европы і Африкы і цала Азія і Австралія.

Друга половина є означована як Западна півкуля.

## Повязаны статї
* Западна півкуля
* Южна півкуля
* Северна півкуля 

## Референції

Катеґорія:Земля
Катеґорія:Ґеоґрафія
Катеґорія:Географична терминология
Катеґорія:Півкулi Земли
Чаплёвы

**Чаплёвы** (Ardeidae)&nbsp;— родина птахів ряду бродунів (Ciconiiformes). То суть прибережны птахы великых і середнїх розмірів з довгым дзёбаком, шыёв і ногами.

## Одказы
* Фауна мира: птицы: Справочник / Галушин&nbsp;В.&nbsp;М., Дроздов&nbsp;Н.&nbsp;Н., Ильичев&nbsp;В.&nbsp;Д. и др.&nbsp;— М.: Агропромиздат, 1991.&nbsp;— 311&nbsp;с.
* Фауна України. Т.&nbsp;5. Птахи. Вип.&nbsp;1. Гагари, норці, трубконосі, веслоногі, голінасті, фламінго / Смогоржевський&nbsp;Л.&nbsp;О.&nbsp;— К.: Наукова думка, 1979.&nbsp;— 188&nbsp;с.

## Референції

Катеґорія:Чаплёвы
Катеґорія:Родины птахів
Австралія

**Австралія** (, МФА: , од  — «южный»), офіціално **Сполоченство Австралії** (, МФА: )&nbsp;— штат на южній півкулї, твореный рівноменным контінентом, дале пак великым островом Тасманіа і множством меншых островів в Южнім, Індійскім і Тихім океанї;. На севері сусїдить (по морю) з Індонезіёв, Выходным Тімором і Папуов Новов Ґуінеов, на северовыходї із Шаламуновыма островами, Вануату і Новов Каледоніёв і на юговыходї з Новым Зеландом.

## Референции

Катеґорія:Австралия
Катеґорія:Державы Австралии и Океании
Западна півкуля

**Западна півкуля** або **западна гемісфера** є термін означуючій половину Земли, котра ся роспростерать западно од нултого мерідіану і выходно од 180° выходной довжкы. Друга половина є означована як Выходна півкуля. Тот термін ся даколи хоснує і про означіня лем америцького контіненту, і наперек тому же ся гев находять і дакотры европскы, африцькы ці океаньскы земли. Інде ся зясь як западна півкуля означує цалый *Новый світ*, т.є. враховано контіненту Австралії.

## См. тыж
* Выходна півкуля
* Южна півкуля
* Северна півкуля

## Референции
 

* 

Катеґорія:Ґеоґрафія
Катеґорія:Земля
Катеґорія:Географична терминология
Катеґорія:Півкулi Земли
Мерідіан

**Мерідіан** є думана чара, выникнувша перерїзом дакотрой піврівнины, становленой земнов осов, і поверьхнї Земли. Мерідіаны суть тыж найкуртшыма споёвниками северного і южного полу, ідучіма по поверьхнї Земли. Тыж ся дасть дефіновати мерідіан і про другы весмірны тїлеса.

## Референції

Катеґорія:Картоґрафія
Катеґорія:Географична терминология
Самець

**Самець** є поглавя орґанізму або части орґанізму, котре продукує спермії, респ. є то фізічный представитель того поглавя. *Спермія* є дефінована як менша, звычайно рушаюча ся ґамета з гетероґамозній репродукчній сістеми, закля што векшу ґамету, овум, продулує саміця. Самець неспособный розмножовати ся сексуално без приступу ку ґаметї саміцї.
## Референції

Катеґорія:Секс
Катеґорія:Біолоґія
Саміця

**Саміця** є поглавя орґанізмів, котре продукує яїчковы бункы.

Яїчко (лат. *ovum*) є дефіноване як векша з ґамет репродукчной сістемы, кым меншу звычайно рушаючу бунку (спермію) продукує самець. Самічій єдинець неспособный сексуално ся розмножовати без приступу ку ґаметам самця. Дакотры орґанізмы суть способны і сексуалного і асексуалного розмножованя.
## Референції

Катеґорія:Секс
Качковы

**Качковы** (Anatidae) суть найвекшов і найвызначнїшов родинов ряду зубчатоклювых. Окрем много родів качок загорнює тыж гускы, лебидї і много далшых.
## Референції

Катеґорія:Качковы
Зубчатоклювы

**Зубчатоклювы** суть рядом середнї великых аж великых птахів, приспособленых добрї на жывот на воднім зеркалї, і кідь дакотры виды суть видово сухоземны. Росшырены по цїлім світї окрем Антарктіды, цїлый ряд мать 152 видів.

## Попис

Зубчатоклювы суть великы, робустны птахы з довгов шыёв і куртым дзёбаком. 

Сполочным ознаком зубчатоклювых суть зубчаты краї дзёбаку, ламелы, котры оріґінално уможнёвали зубчатоклювым філтровати дрібны часточкы з воды або багна.

Далшым ознаком зубчатоклювых суть курты, кус дозаду посунуты ногы і вшыткы палцї окрем заднёго споєны плавачов бланов. 
## Референції

Катеґорія:Зубчатоклювы
Озеро

**Озеро** є водоєм. Наповнёване є поверьхнёвов водов, опадами припадно підземнов водов і не є частёв світового океану. Цалосвітово займають озера 1,8 % поверьхнї певнины. Дакотры великы безодтоковы озера кличеме „внутроземныма морями“, головно кідь обсягують солену воду (напр. Каспіцьке море, Мертве море, Салтоньске море). Дослїджованём озер ся занимать наука звана лімнолоґія.

## Референції


Катеґорія:Ґеоморфолоґія
Катеґорія:Вода
Катеґорія:Гідросфера
Поверьхнёва вода

**Поверьхнёва вода**, є вода вшыткых водных поверьхнёвых жрідел (море, рікы, рыбникы, потокы). 
## Роздїлїня
* стояча вода (лентічна)
* течуча вода (лотічна)

* в штучно створеных водоймах (рыбникы, водоймы, каналы)
* в природных водоймах (озера, потокы)

### за салінітов
* солена вода (море, океан)
* солодка вода (потік, ріка, рыбник, водоєм)
* бракічна вода

## за обсягом жывин
* ултраліґотрофны (барз слабо выжывны аж невыжывны воды)
* оліґотрофны (слабо выжывны) 
* дістрофны – о бсягують велике множество гуміновых киселін (Може быти за обсягом далшых жывин ряджена міджі оліґотрофны або мезогрофны) 
* мезотрофны (середнё выжывны) 
* еутрофны (силно выжывны) 
* політрофны (барз силно выжывны) 
* гіпертрофны (высоко выжывны)

## Кваліта поверьхнёвой воды є дана [[сапробіта|сапробітов]].

* дуже чіста вода
* чіста вода
* рынява вода
* дуже рынява вода
* дуже силно рынява вода

### Сапробный індекс

* Катаробіта (-1,5 - -0,5)
* Ксеносапробіта (0,5 - -0,5)
* Оліґосапробіта (1,5 - 0,5)
* Полісапробіта (2,5 - 1,5)
* β-Мезосапробіта (3,5 - 2,5)
* α-Мезосапробіта (4,5 - 3,5)
* Ізосапробіта (5,5 - 4,5)
* Метасапробіта (6,5 - 5,5)
* Гіперсапробіта (7,5 - 6,5)
* Ултрасапробіта (7,5 - 8,5)
 
## Біолоґічны параметры
* Термотолерантны коліформны бактерії
* Ентерококы
* Сапробный індекс макрозообентосу
* Хлорофіл

Кваліта поверьхнёвой воды є не лем важна про стабіліту країны але дале і про купаня і добываня питной воды.

## Референції

Катеґорія:Виды воды
Катеґорія:Микробиология
Катеґорія:Гідробіолоґія
Ягнятник бородатый

**Ягнятник бородатый** (лат. *Gypaetus barbatus*) — великый хищ з родины ястрябовых (Accipitridae), єдиный представитель роду *Gypaetus*. Наверьху є тмавый, спід тїла є помаранчовый, голова є лем мягко опірена, выразны суть і ёго чорны бородкы. Гнїздить на скалах у высокых горах на теріторії южной Европы, Африкы, Індії і Тібету, шторік кладе 1 - 2 яйця. Популація є резідентна. Ягнятник бородатый быв успішно реінтродукованый тыж до Алп, але і наперек тому іщі все належыть міджі найрідкішы хиюі Европы. Тыж як другы супы ся жывить здохлинами, способный є притім роспучіти і дуже тверды кости.

Роспятя крыл мать міджі 245 і 285 цм при середнїй вазї 5 аж 7 кґ і ёго вышка колыше міджі 105 і 130 цм.

## Жывотне середовища

У Швайцарії жыє в масіві Берньскых Алп. Може го відїти тыж у Франції, на Корзіцї і Піренеях. У французькых Алпах быв знову репродукованый до природы, з котрой ся стратив на початку 20. стороча. Послїднї оріґіналны екземпларї были реґістрованы в Гаутес-Алпес і народнім парку Мерсантору в роцї 1935.

File:Gypaète barbu MHNT.jpg|Gypaetus barbatus aureus
File:Gypaetus barbatus hemachalanus MHNT.jpg|Gypaetus barbatus hemachalanus


## Способ обжывы

Ягнятник бородатый ся жывить переважно костями, котры розбивать так, же їх охабить впасти на скалу. Дале тыж конзумує вшыткы шляхы і хрупкы. Дякуючі метаболізму і силї жалудковых щав годен добыти вшыткы протеіны, тукы і мінералы з той шпеціалной стравы.

Ягнятник мать зато перезывку "*розбивач костей*" або "*чістич алпскых лук*".
## Референції

Катеґорія:Близко огрожіня (NT)
Катеґорія:Ястрябовы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Ястрябовы

**Ястрябовы** (Accipitridae) є єдна з двох головных родин ряду хищів (Accipitriformes). Тота ґрупа загорнює много знамых птахів як ястряб, орел, суп ітд. Про тоту родину є тіпічна нормално вывинута верьхня челюсть (без субтерміналного зуба) і з мало опіренов хвостовов жлязов. Належыть гев веце як 200 хищів, што суть мінімално дві третины зо вшыткых.

Мають гаковый дзёбак і остры пазуры. Вынятково лїтають. Гнїзда роблять на стромах або на скалах. Много видів є стяговавых.
## Референції

Катеґорія:Ястрябовы
Підземна вода

**Підземна вода** загорнює вшытку воду, яка ся находить під земнов поверьхнёв, особливо у порах міджі частіцями ґрунту а в місцях, де є нарушена контінуіта горнин. Дослїджованём підземной воды ся занимать гідроґеолоґія. Підземна вода творить коло 20 % світовых засоб воды, хоснує ся часто як жрідло воды.

## Формы
Вода під земнов поверьхнёв може быти притомна у формах:
* Адсорбчна – вода, котру помочов слабых вязебных інтеракцій адсорбують частіцї горнины.
* Капіларна – вода, котрой рух становлюють переважно капіларны явы. Находить ся в *капіларнім пасмі* міджі уровнёв підземной воды і зменов поверьхнёв.
* Ґравітачна – вода, котрый рух становлюють головно ефекты ґравітачной силы. Кідь ся єднотливы капкы воды споюють і творять довгодобе або тырвале тїлесо.

## Походжіня
Векшына воды під земнов поверьхнёв походить зо всяку поверьхнёй воды, тота ся кличе *вадозна* підземна вода. Часть той воды може быти довгу ґеолоґічну епоху заперта міджі непропустныма верствами і тоту підземну воду пак означуєме як *фосілну*. Як выступує з внутра Земли, іде о *ювенілну* підземну воду. Tота може выверати наприклад у вулканічных областях і тектонічных ломах. Вода котра зістане в седіментї, котрый ся до нёй укладав, ся зове  *конатна*.

## Екстерны одказы

## Референции

Катеґорія:Виды воды
Части речі

**Части речі** — основне дїлїня слов; суть то великы ґрупы слов, здруженых сполочным ґраматічным значінём і ёго формалных признаків.

Вшыткы языкы мають такы катеґорії, але зложены части речі і їх роздїлїня ся може в залежности од языка одлишовати. В днешнїй анґліцькоязычній літературї ся части речі можуть называти ай катеґоріями або класами слов. Початочна форма векшыны містоназывників є форма номінатіву єдиного чісла. Вшыткы містоназывникы ся міняють подля падів (мене/ня, мнов, (о) менї/мі), некотры — подля роду (такый, така) і чісла (тот, тоты). Сінтаксічна функція містоназывника залежить од части речі, ку котрой ся слово повязує.
## Дїлїня
# Назывникы (субстантівы) — особы, звірята, предметы і абстрактны понятя
# Придавникы (адъєктівы) — ознаку і приналежностны одношіня
# Містоназывникы (прономіна) — одказованя або указованя
# Чісловникы (нумералії) — чісловы одношіня
# Часослова (вербум) — дїяня як процес
# Дієприсловник — додаточноє дїяня коло основного
# Присловникы (адвербії) — обставины або признакы дїяня і властности
# Приназывникы (препозіції) — обставины і одношіня несамостатно
# Злучникы (конъюнкції) — одношіня прирядности і підрядности
# Часткы (партікулы) — одношіня к выповіджіню або к ёго части
# Чутєслово (ітеръєкції) — слова выражаючі волю, почутя і восприятя

## Референції

## Література
* 
*
Пустыльга

**Пустыльга** (*Falco tinnunculus*) є малый представитель ряду хищів. Роспятя крыл колыше міджі 70–80&nbsp;цм. Самець мать ясно сиву голову і хвіст, червенкасто бурый хырбет і жовтобуру грудь з чорныма фляками. Лїтать над полями і многораз ся при трепотавім лїтяню заставить на місцї і глядать жертву.

## Попис
**Пустыльга** є дрібный соколовый хищ о дашто векшый, як горліця. Вага самця мать середнї коло 180&nbsp;ґ і саміцї 220&nbsp;ґ. Даны ся але за різныма жрідлами можуть одрізняти, бо пустыльгы мають велику промінливость нелем у великости, але і у фарбі. Як вшыткы соколовы мають пустыльгы выразно шпіцяты крыла і довгый хвіст.

Выразным ознаком є червенобурый хырбет у&nbsp;самцїв з&nbsp; тмавыма фляками, у&nbsp;саміць і&nbsp;молодят з&nbsp;тмавыма смугами або вовнками. Спід тїла є світлїшый з&nbsp;подобныма тмавыма фляками і на хырбетї у&nbsp;молодят є выразне поздовжне флякованя. Самцї мають темя і&nbsp;тыл холовы сивы і&nbsp;біле горло лемує выразный чорный баюс на лицї. Сивы мають і&nbsp;хвіст векшынов без смужок, лем на кінцї мають шыроку тмаву смужку. Саміця і&nbsp;молодята мають бурый хвіст з&nbsp;тмавыма смугами. 

Найхарактернїшов є про пустыльгы їх трепаве лїтаня, коли ся утримують у воздусї на єднім місцї, вызерають уловок і як го збачать, атакують швыдкым лїтанём долов. Пустыльгы при лїтаню прудко махають крылами і по дакілько ударах крылом собі роблять перерву. При кружіню мають шыроко розвореный хвіст.

## Гнїздиня
Пустыльга ся не годна добрї приспособити середовищу. Найбогатше гнїздить в одкрытій країнї з алеями або ґрупами стромів. Гнїздить і на краях лїсів і в послїднїх десятьрочах міґрує і до міст. Гнїздить од кінце апріля до юла раз за рік, в припадї дуже приязнивых условій може вынятково гнїздити і двараз. Сільскы популації гнїздять коло 14 днїв пізнїше як популація містьска. 
 
Пустыльгы властне гнїздо не будують, хоснують гнїзда другых птахів (особливо сорок і ворон) і тыж різны дїры, нерівности на будовах, де несуть яйця про котры лем вытиснуть ямку у оріґіналнім матеріалї, кідь ся дасть. Пізнїше є в гнїздї велике множество рештків зо стравы. В послїднїм часї тыж дуже часто гнїздить на балконах панеловых домів.

Саміця зношать 3–7 яєць. Фарба яєць є промінливо сплошно окрово бура з тмавшыма фляками, або марморована. На яйцях сидить справила саміця і самець єй носить страву. Інкубація тырвать коло 28 днїв, по вылягнутю зганять страву лем самець, але саміця ся к нёму по пару днях придасть і обидвоми родічі кормлять 23-33 днїв на гнїздї і далшый приближно тыждень і по опущіню гнїзда. Спочатку саміця молодятам їдло торгать, асі по двох тыжднях єй діставають цїлу. Зато же час міджі знесїнём першого і послїднёго яйця є великый, лягнутя тырвать дакілько днїв (2–3, вынятково аж 6). Пізнїше вылягнуты молодята в припадї неприязнивых условій гынут. Молоды поглавно дозрївають уж в слїдуючім роцї.

## Страва

Головна часть стравы пустыльг суть мышы, тыж хробакы, ящуркы і птахы стримуючі ся на земли.

## Росшырїня

Пустыльга є росшырена в цїлій Европі, Африцї (окрем [Сагары]) і на великій части [Азія|Азії.

## Референції

Катеґорія:Соколовы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Кобчік

**Кобчік** (*Falco vespertinus*) є малый вид хищів з родины соколовых. Самець є цїлый синёсивый, з червеныма ногавицями і підхвостовыма кровками і стріброво сивыма пірками. Саміця мать спід арджавый без смужкованя, хырбет сивый і тмавым смужкованём і голову жовткаво білу. Гнїздить векшынов в колоніях в старых гнїздах.

## Референції


Катеґорія:Соколовы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Чеглок

**Чеглок** (*Falco subbuteo*) є малый хищ з родины соколовых.

Росте до великости голуба (30 - 35 цм), роспятя крыл 75 - 85 цм і досягує вагы міджі 180 - 300 ґ. Зверьху є переважно чорносивый, спід тїла є світлый з густыма чорныма фляками. Як лїтать легко ёго годен розознати дякуючі узкым шпіцятым крылам і арджавобурій фарбі спіднёй части бріха (смоть образчік). Обидві поглавя суть фарбов дуже подобны, молоды птахы суть в цїлку веце буры. Озывать ся ясным *кікікікі*, подобным як кобчік.

Чеглок гнїздить на векшынї теріторії Европы і у Азії. На зиму одлїтать до Африкы. Гнїздить в лїсах і ловить в країнах з роскыданыма поростами молодых стромів, господарьскім ґрунтї, на саванах ці тайґах.

## Референції

* Dungel J., Hudec, K. (2001): *Atlas ptáků České a Slovenské republiky*; str. 74. Academia, Praha. ISBN 978-80-200-0927-2 
* Dierschke, V. (до чежтїны переложыв Ян Робовскі, 2009): *Ptáci*; str. 151. Euromedia Group, Praha. ISBN 978-80-242-2193-9
* BioLib

Катеґорія:Соколовы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Дербник

**Дербник** (*Falco columbarius*) є малый хищ з родины соколовых.

## Попис

Росте до 24 - 33 цм і роспятя крыл мать 53 - 69 цм. Вага у дорослых самцїв звычайно колыше коло 165 ґ і у дорослых саміць приближно коло 230 ґ. Подобно як і другы малы соколы є і дребник міцно будованый. Самець мать синёсивый хырбет і помаранчовкасту сподину тїла. Саміця і молоды птахы суть зверьху тмаво буры і зо спіднёй стороны світлы з бурыма фляками. Обидві поглавя мають тыж тмавый конець хвоста, котры годен відїти головно кідь дербник лїтать. Піля слабых "баюсків" мать в порівнаню з другыма видами сокола менше контрастный взгляд головы. 

## Росшырїня

 
Дербник гнїздить у Европі, Азії і Северній Америцї. Є переважно перелїтный, североевропскы птахы зимують в южній Европі і северній Африцї, америцькы зясь на югу США і на северї Южной Америкы. Гнїздить у одкрытых країнах.

## Еколоґія

Дербник ловить малы птахы о вазї до 40 ґ. Тоты несподївано атакує у низкім лїту, при котрым ся тримать менше як метер над землёв.

## Жрідла

* Dungel J., Hudec, K. (2001): *Atlas ptáků České a Slovenské republiky*; str. 74. Academia, Praha. ISBN 978-80-200-0927-2 
* Dierschke, V. (до чештїны переложыв Ян Робовскі, 2009): *Ptáci*; str. 150. Euromedia Group, Praha. ISBN 978-80-242-2193-9
* BioLib

Катеґорія:Соколовы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Назывникы

**Назывник** (тыж *субстантів*) є незмінна часть речі, повнозначне слово, котре означає назвы особ, звірят, предметів, властностей і дїй. Назывник є головнов (і кідь не єдинов) частёв речі, котрый у речіню выступує як арґумент часослова.

У русиньскій ґраматіцї то є єдна з десятёх частей речі.

## Роздїлїня назывників
### Дїлїня 1
* **конкретны** - назвы особ, звірят і предметів
** **невластны** - общі назвы напр. авто, отець, село
** **властны** - конкретны - Василь, Ужгород
** **жывы** - особы, звірята
** **нежывы** - предметы, абстрактны назвы
* **абстрактны** - выражають назвы властностей, дїй і статусу (любов, красота, мытя)
### Дїлїня 2
* **зраховательны** - єднотность і многость
* **громадны і матеріаловы** - не мають значіня єднотности або многости

## Ґраматічны катеґорії назывників
У назывників становлюєме тоты катеґорії: **пад**, **чісло** і **род**.
### Пад (casus)
**[[Пад]]** є морфолоґічнов катеґоріов, котров флектівны языкы звычайно выражають одношіня назывників ку другым членам речіня.
 
**Чісло падів у дакотрых языках:** 
: 2: булгарьскый язык, анґліцькый, шведьскый
: 4: нїмецькый язык
: 6: латиньскый, словеньскый, російскый
: 7: чеськый, польскый, оперед і словеньскый
: 14: естоньскый
: 15: фіньскый

**Пады в русинчінї:**
# Номінатів (хто, што),
# Ґенітів (кого, чого),
# Датів (кому, чому),
# Акузатів (кого, што),
# Локал ((о) кім, (о) чім),
# Інштрументал ((з) кым, (з) чім),
# Вокатів (ословлїня - клична форма)

### Чісло (numerus)
**[[Чісло (ґраматіка)|Чісло]]** є морфолоґічнов катеґоріов, котра означать множество предметів названых даным назывником.

### Род (genus)
**[[Род]]** є морфолоґічнов катеґоріёв, котра овплывнює склонёваня назывників. Род є часто звязаный з поглавём і з жывостёв ці нежывостёв. Женьскый і мужскый род є природный і середнїй неприродный.

Каждый язык мать властный інвентарь взорів склонёваня назывників.

## Література
* 
## Референції

Катеґорія:Части речі
Осоїд

**Осоїд** (*Pernis apivorus*) є середнї великый хищ з родины ястрябовых.

Росте до дакус векшой великости як каня лїсова (52 - 60 цм), в роспятю крыл мірять 135 - 150 цм і досягує вагы 580 - 950 ґ. Фарба піря у нёго варіабілна, общо але мать бурый хырбет, флякасту грудь і сиву голову, при лїтаню годен відїти і ёго білы смугы на сподї крыл. 

Осоїд гнїздить на векшынї теріторії Европы і у западній Азії. На зиму одлїтать до тропічной Африкы.

Осоїд є хищ шпеціалізованый на пожераня ос і шыршнїв і їх ларв, хоць у малім множестві ловить і другых малых жывых творів.

Гнїздить у лїсї і по векшыну рока є тяжко го у природї збачіти. Вынятком суть свадьбяны танцї, за котрых є при лїтаню выразный тляпканём крыл. Самцї суть в часї гнїздиня, котре тырвать од мая до авґуста, силно теріторіалны. Гнїздо собі будує высоко на стромах і шторік кладе 1 - 2 буры флякасты яйця.

## Жрідла

* Dungel J., Hudec, K. (2001): *Atlas ptáků České a Slovenské republiky*; str. 58. Academia, Praha. ISBN 978-80-200-0927-2
* Dierschke, V. (до чештїны переложыв Ян Робовскі, 2009): *Ptáci*; str. 144. Euromedia Group, Praha. ISBN 978-80-242-2193-9
* BioLib

Катеґорія:Ястрябовы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Коршун червеный

**Коршун червеный** (*Milvus milvus*) є середнё великый хищ з родины ястрябовых. Од другых видів нашыв хищів ся одрізнять довгым, глубоко выкроєным хвостом, котрый є зверьху арджаво зафарбленый. Гнїздить в лїсах близко водных плох, з вольным простором.

## Референції


## Екстерны одказы
* Taxon Milvus milvus на BioLib.cz

Катеґорія:Ястрябовы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Холзан бiлохвіст

**Холзан білохвіст** (*Haliaeetus albicilla*) є найвекшый хищ і разом і найвекшый евроорел, роспятя крыл досягує аж 2,5 м. Лїтать з натягнутыма лїтовыма пірками. Стары птахы мають жовтый гаковый дзёбак і куртый білый хвіст. Молоды екземплары мають тмаво зафарбленый дзёбак і тмавшый хвіст. Неопірены ногы суть жовты. Самець і саміця ся взаємно одрізняють лем розмірами.

## Попис

Довжка тїла холзана білохвоста є до 69-92 cm, вага у самця коло 4 кґ, у саміцї 7 кґ. Роспятя крыл може досягнути аж 2,5 м. Фарба тмавобура лем хвіст білый, припадно і іншы світлїшы области на голові і шыї. При лїтаню ся легко познать, подля характерістічного взгляду шырокых крыл з ростягнутыма пірками. Хвіст є клиновый, ёго фарба за през жывот мінить. Переходить од бурой о молодых птахів, через буробілу марморовану до білой з бурыма краями у поглавно дорослых екземпларів.

## Референції
* Hudec, K.; Šťastný, K. a kol. (2005): Fauna ČR Ptáci 2/I. Academia Praha, 572 str. (друге перероблене і доповнене выданя)
* Ševčík, J. (2006): Pták roku 2006 - orel mořský. ČSO a AOPK, 16.str.

## Екстерны одказы

* www.karbofuran.cz - інформації о отровлїнях холзанів білохвостів
* Пташы области Росшырїня в Европі
* live webkamera - головна сторінка прямый одказ на відео (800 кб/с)

Катеґорія:Ястрябовы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Каня лїсова

**Каня лїсова** або тыж сарыч звычайный (*Buteo buteo*), є середнё великый вид хища з&nbsp;родины ястрябовых (Accipitridae).

## Попис

Росте до 50–57&nbsp;цм, у&nbsp;роспятю крыл мірять 113–128&nbsp;цм. Мать компактне тїло, довгы шырокы крыла з чорныма кінцями, почас лїтаня розвореный, куртый, закулятеный хвіст з тмавыма смугами і тмавым лемом на кінцї, жовты неопірены ногы і жовтый, на кінцї чорно зафарбленый дзёбак. Інакше мать каня зо вшыткых пташшшых видів найпромінливише зафарблїня піря, котре може колысати од чісто білой аж по скоро чорну. Общі але платить, же зверьху є птах фарбов єднотный, закля што спід тїла є світлишый і холем часточно зо смугами. Поглавя суть фарбов тоты самы.

### Голос

Найчастїше почути ёго мнявкаве але далеко слухательне "віє", котре часто наподобнює сойка (*Garrulus glandarius*). Молодята пак о&nbsp;страву уж першого дня жебрають натягнутым „піііій піііій“, котре ся з прибываючім віком ставать глубшым і голоснїшым.

## Росшырїня

Гнїздить скоро у цілій Европі з&nbsp;вынятком Ісланду, части Ірьска і Шкандінавії выходно засягує у подобї шырокой смугы через середню Азію аж по Японію. Закля што у Европі суть популації передовшыткым сталы (з&nbsp;вынятком тых северскых), азійскы птахы на зиму векшынов міґрують на юг Азії.

У&nbsp;Европі є каня лїсова з&nbsp;скоро 1 міліонами гнїздячіх парів наросшыренїшым хищом вообще.

Гнїздить у&nbsp;лїсах, за їдлом лїтать на одкрыты пространства, якыма суть поля, лукы або пасовиска, часто сїдить і піля дорог.
## Хованя

У часї гнїздиня суть канї теріторіялны, мімо того часу, особливо пак в областях з богатов стравов дуже часто творить малы ґрупы. Тоты годен зазначіти і у стягованя. Знама є і дякуючі свадьбянім лїтаням, коли кругово плахтить, падать вольно долов і знову іде горї. 

### Страва

Страва канї лїсовой є творена переважно малыма ссавцями, у середнїй Европі іде пак передовшыткым о мышы, плазы, птахы, рыбы.

### Гнїздиня

Поглавно доростать у 2. або 3.&nbsp;роцї жывота. Пары суть моноґамны і велё раз вєдно жыють цілый жывот. Велике гнїздо з&nbsp;конарїв будує справила высоко в корунї стромів. Першы яйця саміцї зачінають у середнїй Европі класти уж в марцї, векшынов але аж в половинї апріля. У&nbsp;єдній зношцї суть звычайно 2–3, даколи і&nbsp;1 або 4 білы, червено-буро флякасты, середнї коло 56&nbsp;x&nbsp;45&nbsp;мм великы яйця, што важать дас 60&nbsp;ґ.

### Референції


Катеґорія:Ястрябовы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Містоназывникы

**Містоназывникы** (тыж *прономіна*, з латиньского pro-nomen - „за-імя“) є єдным з повнозначных змінных частей речі. Є то фактічно заперта ґрупа выразів. Містоназывникы заступують іншы части речі як назывникы, придавникы ці чісловникы. З той причіны містоназывникы односиме к указуючім словам. 

## Тіпы містоназывників
Містоназывникы ся звычайно дїлять на:
* **особны** - я, ты, він, вна/она, вно/оно; мы, вы. вни/они
* **указуючі** - тот/сесь, тота, тото, тоты; тамтот, тамта, тамты; такый, тілько
* **присвойны** - мій, твій, ёго, їй, наш, ваш
* **вопросны** - хто?, што?, якый?, котрый?, чій?
* **односны** - хто, што, якый, котрый, чій, кілько
* **невызначены** - хтось, штось, дахто, дашто, хоцьхто, хоцьшто, хоцьякый, хоцькотрый
-творены за помочі префіксу (да- , хоць- , де- , мало- , зрїдка- , ледва- , богзнать - іпод.)
або суфіксу ( -сь) і вопросного містоназывника
* **вызначены** - сам, самый, всякый, жадный, каждый, інакшый, вшыток  
* **одпоруючі** - нихто, ніч, ниякый, нічій, жадный
* **рефлексівны** - себе, ся

## Референції

## Література
* 

Катеґорія:Части речі
Ястряб голубятник

**Ястряб голубятник** (*Accipiter gentilis*), є середнё великый хищ з родины ястрябовых, росшыреный по цілій Европі аж на їй северну і северозападну часть, в северній Азії, Турції, Іранї, Тібетї, Японії і у Северній Америцї.

## Попис

* Довжка тїла (самець): 49-57 цм
* Довжка тїла (саміця): 58-64 цм
* Роспятя крыл (самець): 93-105 цм 
* Роспятя крыл (саміця): 108-127 цм
* Вага (самець): 570-950 ґ
* Вага (саміця): 970-1750 ґ

Ястряб голубятник є найвекшый представитель роду *Accipiter*. Мать курты шыроко закулятены крыла, довгый хвіст, вгодный про лїтаня поміджі стромы, силны пазуры, плоху голову, куртый шпіцятый дзёбак і буры аж помаранчовы очі. Самець мать сиву верьхню сторону тїла зо синїм надыхом, білы бровы і білый спід зо сивыма смугами. Саміця є выразно векша як самець і на роздїл од нёго мать верьхню часть тїла зо сивым надыхом. Молоды птахы суть зверьху буры і місто вовнок на грудї мають дакілько бурых фляків.

## Хованя
]
Ястряб голубятник є на векшынї теріторії сталым птахом, і кідь у дакотрых локалітах, напр. у Канадї або северній Азії, міґрує до южнїшых областей. Жыє скрытым способом жывота з богатшым поростом і збачіти го годен лем рідко, за стравов ся але даколи выдасть і до одкрытой країны. На уловок чекать зо своёй позоровательнї і потім выконує атак несподїванов швыдкостёв. Справила іде о опортуністічного хища, котрого стравов суть звычайно меншы виды птахів, окремо пак голубы, ластївкы, воровлї, хоць можуть напасти і векшы виды, наприклад бажанты або водны птахы, аж до великости дикой качкы. 

Ястраб голубятник ся аж на час гнїздиня скоро нияк не озывать, на гнїздї выдавать повторяны кейкавы шкрякы „кекекекекекекекеке“.

К своїм гнїздовым локалітам ся вертать міджі марцом і апрілём і на яйцях сїдить од апріля до юна. Гнїздовы плохы суть векшынов зароснуты великыма і силныма стромами, на котрых ястряб гнїздить. Кладе 2 аж 5 яєць о великости 59×45 мм і вагов коло 60 ґ. Свої яйця собі твердо хоронить і остро атакує і на векшы виды хищів. Інкубачна доба тырвать 28 аж 38 днїв і на яйцях сидять обоми родічі. Молодята опущають гнїздо по 35 днях жывота і лїтати зачінають згруба о десять днїв пізнїше. Молоды птахы можуть зістати близко своїх родічів аж по добу єдного рока жывота. Ястряб голубятник не мать велё природных неприятелїв і час од часу є ловленый векшыма видами канї, або пугачами, хоць тоты хищі бывають самы жертвами самых ястрябів в часї гнїздиня, коли ся у них обявує несподївана аґресія.

## Жрідла і референції


* Biolib
* Příroda.cz

Катеґорія:Ястрябовы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Ковельскый район

**Ковельскый район** (укр. Ковельський район) є район на Українї у Волиньскій области. Мать розлогу 1723 км² і 40 684 жытелїв. Центер - місто Ковель.

Катеґорія:Ковельскый район
Катеґорія:Районы Волиньской области
Крогулець воробятник

**Крогулець воробятник** (*Accipiter nisus*) є малый хищ з родины ястрябовых росшыреный в Европі, середнёй і выходной Азії і северній Африцї. 

## Попис

* Довжка тїла: 
** самець: 30 - 33 цм
** саміця: 35 - 39 цм
* Роспятя крыл: 
** самець: 60 - 63 cm
** саміця: 74 - 79 cm
* Вага:
** самець: 150 ґ
** саміця: 280 ґ 

Крогулець воробятник є тонкый птах з куртыма і шырокыма крылами, цїлком довгыма жовтыма ногами, куртым сивым дзёбаком і довгым хвостом. Самець мать брылицёво сивый хырбет і крыла, білочервеный бріх з чорныма смугами, саміця выразно векша мать буросивый хырбет і крыла і білый бріх з чорныма смугами без червеной фарбы. Молоды птахы мають буро зафарбленый хырбет і буры смугы на брісї.

## Хованя

Крогулець воробатник жыє скрытым способом жывота у лїсах, особливо у шпильковых але в зимі го годен збачіти і в парках або іншых стромовых поростах піля людьского обыстя. Векшына популації є стала, хоць птахы зо севернїшых европскых областей міґрують до северной Африкы, североазійскы популації переважно до северной Індії.

Ёго стравов ся векшынов ставають дрібны пташкы і їх молодята, хоць вынятково ловить і меншы виды ссавцїв, невеликы хробаы або дакотры виды жаб. 
На свій уловок стерегне на позоровательнї на конарях стромів, кідь мусить, тишко го наслїдує і потім несподївано атакує.
Часто ся ухылює к актівнїшому способу ловлїня: Пролїтавать своїм ревіром без допереду становленого цїля і намагать ся шоковати ніч несподїваючу ся жертву атаком. Замірявать ся передовшыткым на непереглядны і горбковы части (крякы, густы лїсы, теріторії з будовами...). Лїтать скрыто (тїсно над землёв, поздовж земли, поздовж стїн, пролїтавать кряками і стромами...), абы быв збаченый што найпізнїше і міг ся зміцнити уловку скоре, як стигне належно реаґовати.

Нияк часто ся не озывать. Обчас од нёго можеме послухати кейгаве „кее-кее-кее-кее“, на гнїздї ся векшынов озывать швыдкым „кюкюкюкюкю“.

Своє гнїздо собі крогулець воробятник будує на стромах у невеликых вышках, векшынов у конаряк смереків або яліць. Гнїздить од апріля до юла і шторік кладе давку 4 - 6 яєць. Саміця на яйцях сидить по добу 33 днїв. При гнїздиню є высоко зранительный і сподївать ся лем на тото, же го дякуючі замаскованю предатор не збачіть. Молодята опущають гнїздо згруба по 30 днях жывота.

## Ґалерія

Sparrowhawk-Male.JPG|Самець з поїманым вороблём
Sperwer eet duifje.JPG|Саміця
Sylwetka_krogulec.jpg|Ілустрачный накрес летячого крогулця
AccipiterNisusFlightB.jpg|
AccipiterNisusFlightA.jpg|
AccipiterNisusDuelB.jpg|Крогулець боює з воронов
AccipiterNisusDuelA.jpg|
Zittende en badderende sperwer-4961919.webm| thumb |Accipiter nisus
AccipiterNisusFlightC.jpg|
Accipiter nisus MHNT.jpg|



## Жрідла і референції

* Biolib
* Černý W.: *Ptáci*. Praha: Artia, 1980.

Катеґорія:Ястрябовы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Полёвый лунь

**Полёвый лунь** (*Circus cyaneus*) є середнё великый хищ з родины ястрябовых (Accipitridae). 

## Попис

Росте до довжкы 45-55 цм, роспятя крыл мать 97-118 цм. Саміцї суть переважно буры, з буро смугованым сподком і варіабілно жовткавым полём на верьхнїй сторонї крыла. Меншы самцї суть сивосинї з чорныма концями крыл, тмавым краём на їх спіднїй части і білым сподком тїла. Молоды птахы суть дуже подобны саміцям, од котрых ся одрізняють бурым, менше смугованым сподком тїла і векшым жовтобурым полём на верьхнїй части тїла. Подобно як совы мать і полёвый лунь завой коло оч.

## Росшырїня

Гнїздовый ареал загорнять значну часть палеоарктічной области од Ірьска і северозападной Іспанії выходно аж по Камчатку. Часточно перелїтный, зимує в середнїй і южній Европі, северній Африцї, на Близкім і Середнїм Выходї і в Южній Азії.

Гнїздить в одкрытій країнї (тайґах, в болотистых плохах і в околицї плыткых озер з богатов веґетаціов, на підмокнутых луках, полях.

## Страва і лов
Так як і векшына лунїв вызерать уловок - малы ссавцї і птахы - в помалім колысавім лїтаню низко над землёв. Як го збачіть, швыдко ся знесе на землю і хопить го до пазурів.

## Гнїздиня
Векшына парів є моноґамных, у самцїв ся але обявує тыж поліґонія. Гнїздо на земли, скрыте міджі низшу богату веґетацію. У єдній давцї знесе  4-6 яєць о великости 42,0 x 34,1 мм. Інкубачна доба тырвать 29-31 днїв, на яйцях сидить самотна саміця. Молодята опірены по 29-42 днях.

## Референції



Катеґорія:Ястрябовы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Луговый лунь

**Луговый лунь** (*Circus pygargus*) є середнё великый хищ з родины ястрябовых. Самець є од саміцї іншакый тмавыма смужками на локтї, розлишованя саміць і молодых птахів є тяжше. Гнїздить в одкрытій країнї.

## Референції


Катеґорія:Ястрябовы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Камышевый лунь

**Камышевый лунь** (*Circus aeruginosus*) є тонкый птах з ряду хищів.

## Попис
Самцї суть світлишы, з тмавыма концями крыл, мають бурый бріх і довгый хвіст. Саміця є о дакус векша, цалково тмавша як самець, на голові мать жовту шпіцю і білый лем. Молоды птахы суть іщі тмавшы як саміцї, без чапочкы.
Годен го познати подля ёго лїтаня низко над землёв.

## Розмножованя
Камышевы лунї преферують одкрыту країну, про гнїзда собі выберають терстиновы поросты або полёвы културы. Гнїздить все коло воды. Гнїздо будує з быля і конариків.

## Екстерны одказы
* приклад голосу в проєктї Чеського радія „Голос на сесь день“

## Референції

Катеґорія:Ястрябовы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Хищі

Ряд **хищі** або тыж **драпежникы** (*Falconiformes*) загорнює коло 260 видів птахів, якы суть приспособлены про лов жывой стравы. Міджі тіпічны знакы хища належыть гаковый дзёбак, остры пазуры і силны шырокы крыла. Страву глядають през день, за помочі зраку.

## Характерістіка хищів

Міджі хищів належать як маленькы птахы, так і птахы з роспятём крыл через 2 метры. Їх характерістічным ознаком є шпіцятый, огнутый дзёбак, т.є. приспособленый про лов. Ловить через день і в ночі і про найджіня жертвы поужывають зрак. Передовшыткым острость їх виджіня є дакількораз высша як у чоловіка, та же суть способны збачіти жертву з векшой оддалености. Нюх у них є слабый. 

Хищі суть довговікы птахы, соколовы жыють через 30 років. Суть моноґамны, обоми партнеры ся дїлять о годовлю молодят. Як єден з родічів угыне, угынуть з великов правдоподобностёв і молодята. То зато, же родічі мають подїлены ролї, самець приношать уловлене їдло на гнїздо і саміця кормить молодята. Кідь угыне саміця, самець дале носить страву, але молодята не суть способны ся сами накормити, як угыне самець, саміця є змушована ловити сама і з найвекшов правдоподобностёв молодята опустить.

Молоды хищів доростають довго, аж три рокы. Аж пак суть способны розмножованя.

### Кладжіня яєць

Меншы виды хишів – аналоґічно як у векшыны другых звірят – мають векшы давкы яєць, куртшу інкубацію яєць і їх молодята перебывають куртшый час у гнїздї. Мале чісло видів зношать лем дві яйця, але выховавають лем єдно молодя - перше выклюване забє або дрылить з гнїзда другонароджене.

### Класічне дїлїня

Дакотры авторы дїлять хищів до двох самостоячіх рядів
* *Accipitriformes* – з родины ястрябовых, скобовых і гадиловых
* *Falconiformes* – з родины соколовых.

Подля традічной сістемы є лем єден ряд, хищі, *Falconiformes*, котрый загорнює 5 родин: ястрабовы, скобовы, гадиловы і кондоровы. Але екзістує много приїманых доказів того, же кондоры ся другым хищам подобають лем дякуючі конверґентной еволуції і в реалітї мають овелё ближе к бродунам, як суть бузькы, як к супам. Окрем тестів ДНК і морфолоґічных ознаків є то наприклад і факт, же тыж як бродуны собі сікають на ногы, жебы їх охолодили одпаруючов ся водов (тзв. урогідроза).

Зато ся днесь часто стрїчаме з ряджінём кондоровых міджі бродунів.

## Екстерны одказы
* Сістема хищів – taxonomicon (анґліцькы)
## Референції

Катеґорія:Хищі
Чернеть циґаньска

**Чернеть циґаньска** (*Aythya nyroca*) мала потаплява качка.

## Попис
Росте до 39 - 43 цм, важыть 410 - 650 ґ і в роспятю крыл мірять 60 - 67 цм. Дорослый самець є ґаштаново барнастый з тмавшым хырбетом і крылами і білыма краями крыл, на бріху мать великый білый фляк. Саміця є подобна самцёви, в порівнаню з ним мать простїше зафарблїня і тмавы очі.

## Гнїздїня
Чернеть гнїздить в южній, выходній і середнїй Европі і в южній і западній Азії. Є векшынов перелїтный, на зиму ся масово переселює до южной Европы, на север африцького контіненту, ку Каспіцькому морю і до юговыходной Азії.

Часто ся потаплять о жере дрібны водны жывы, особливо водны хробакы і малы рыбкы.

Гнїздить близко глубшых озер і мочарїв. Гнїздо будує на земли в богатім поростї і бігом мая аж юна до нёго кладе 7-12 світлых яєць, на котрых сидять черяво обидвоми родічі приближно 25 - 28 днїв. О вылягнуты молодята ся старать лем саміця.

## Референції
* 

## Література
* Dungel J., Hudec, K. (2001): *Atlas ptáků České a Slovenské republiky*; str. 48. Academia, Praha. ISBN 978-80-200-0927-2 

## Екстерны одказы

* http://drubez.chovzvirat.com/druhy/polak-maly.html
* http://www.zoozlin.eu/cz/zvirata-a-expozice/zvirata.html?zvire=polak-maly

Катеґорія:Качковы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Луцьк

**Луцьк** (; ) — місто на Українї, 215 986 жытелїв (2022) адміністратівный центер  Волиньской области.

Катеґорія:Міста Україны
Катеґорія:Волиньска область
Катеґорія:Міста Волиньской области
Катеґорія:Районі центры Волиньской области
Катеґорія:Населены пункты Украины
Ковель

**Ковель** (, ) є містом в західнїй Україні, у центрі Волинської області. Админiстративный центр Ковельского района. Находить ся на берегах рiкы Турія, 72 км по штрасi и 84 км по желüзному путёви уд Луцька. Жиє тамкы 68 562 жытелї. Перше ся споминать у 1565 році.


Катеґорія:Ковельскый район
Катеґорія:Міста Волиньской области
Катеґорія:Районі центры Волиньской области
Гуска білоголова

**Гуска білоголова** (*Anser albifrons*) є меншым видом гускы з ряду зубчатоклювых. Дорослы птахы ся од сирой гускы і полёвой гускы одрізняють білым чолом і лемом коло дзёбака, ружовкастым дзёбаком і чорныма фляками на бріху. Молоды птахы мають бріх бесфлякатый і білый лем коло дзёбака хыбує. Гнїздить в тундрї на далекім северовыходї Азії (ssp. *albifrons*) і в Ґроньску (ssp. *flavirostris*), зимує в западній, середнїй і юговыходній Европі.

## Референції


Катеґорія:Качковы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Поганка

**Поганка** (*Podiceps grisegena*) є середнї велика пірникоза росшырена в середнїй і выходній Европі, на Сібірї, Кавказї, берегу Аральского мора і северной части Японії і Северной Америкы в области од Аляшкы по Лабрадор. 

## Попис

* Довжка тїла: 43 cm
* Роспятя крыл: 70 cm
* Вага: 0,5-0,9 kg 

Поганка є о дашто векша як пірникоза чорношыйка. Мать релатівно довге і робустне тїло і довгый міцный дзёбак. В лїтї мать тмавый хырбет, арджавочервене горло, бріх і спідню часть крыл, той самой фарбы лице і решта головы є блищачо чорна. Североамерицькый і североазійскый підвид *P. g. holbollii* мать навеце од того европского (*P. g. grisegena*) дзёбак з векшой части чорный, закля што европскы екземпларї го мають чорный і жовтый лем коло корїня. В зимнім шатї є невыразно сивобіла з обчасныма тмавыма надыхами. Поглавя ся од себе не одрізняють.

## Хованя

Поганка преферує достаточно зароснуты стоячі водны плохы. Є часточно перелїтна, часть популації на зиму міґрує до западной Европы.

В лїтї ся озывать натягнутым „ґа“ або „кек“.

Їй головнов частёв стравы суть меншы рыбы, але вызначну роль в їй їдалным списку грають і хробакы.

## Жрідла і референції

* Biolib
* Bezzel, E. (2007): Ptáci. Rebo Productions. ISBN 978-80-7234-292-1

Катеґорія:Пірникозовы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси
Пірникозовы

**Пірникозовы** (*Podicipediformes*) є родина ряду пірникоз з 20 жыючіми видами у шестёх родах. Під водов вытримають пять минут.

## Взгляд
Пірникозовы ростуть од найменшых 27 цм аж по найвекшы 48 цм. Мають дуже куртый дзёбак, довгу шыю і куртый хвіст. Палцї мають з плавачіма лемами і ногы суть посунуты дозаду так, же птахы практічно негодны стояти. Обидві поглавя вызерають так само.
## Референції


Катеґорія:Пірникозы
Віківиды

**Віківиды** (анґліцькы **Wikispecies**) є онлайн проєкт основаный на прінціпі вікі і&nbsp;підпорованый средством Фонду Вікімедія. Ёго метов є створїня вольно доступного каталоґу вшыткых природных видів т.є. жывых творів, рослин, грибів і&nbsp;єднобунковых орґанізмів. 

Проєкт є ціленый передовшыткым на одборників а&nbsp;не на лаічну публіґность.

Катеґорія:Фонд Вікімедія
Середня Европа

**Середня Европа** є реґіон лежачій міджі різно дефіновательныма областями выходной і западной Европы.

## Історія терміну
Термін *Середня Европа* быв першыраз хоснованый на Віденьскім міровім конґресї, де быв так означеный простор днешнёго Нїмецька і Бенелуксу (*Europe intermédiaire*). 

Скоре як фізічне зґрупованя є термін „Середня Европа“ сімболом зъєдночіня, у контрастї з *Выходом* репрезентованым Османьсков рішов і Російскым царьством і до першой світовой войны ся одрізняв од *Западу* так, же быв утвореный областями релатівного політічного конзерватівізму проти лібералізму на западї (Франція і Велика Брітанія) і впливу Французьской револуції. В 19. сторочу, коли ся Франція стала републіков і Брітанія была ліберална парламентна монархія, у котрій мав пановник дуже мало моци, Ракусько-Угорьско і Прусько (пізнїше часть Нїмецькой рішы), на другу сторону зістали конзерватівныма монархіями, у котрых пановник і ёго двір грав головну роль, вєдно з впливом церькви.

Особливый статус Середнёй Европы (ґеоґрафічно западный окрай выходной Европы; історічно і штруктурално выходный окрай Европы западнок) ся найлїпше одразило в статусї Нїмецька, котре ся розуміло находити у тій „середовікій полозї“ (Mittellage) і в часї першой світовой войны вывинуло концепт Нїмецьком овладаного середнёевропского простору, тзв. *Mitteleuropa*.

По першій світовій войнї, а то веце по Другій світовій войнї, лібералне і конзерватівне роздїлїня міджі Выход і Запад ся нарушыло і было вычеряне політічным дїлїнём міджі демократічны і автократічны країны.

Хоснованя терміну *Середня Европа* барз упало бігом Холодной войны, але у остатнїм часї ся все і все веце і веце хоснує, переважно у звязаности з недавным росшырїнём Европской унії.

## Референції

Катеґорія:Европа
Катеґорія:Регионы Европы
Соколовы

**Соколовы** (Falconidae) є єдна з родины ряду хищів.

Їх сполочным ознаком є выразно огнутый дзёбак і вынятково вывинутый зрак. На їх пірю ся находить буре, біле і чорне зафарблїня.

Соколовы суть козмополітно росшырены хищі. Обывають скоро цілый світ, цілком хыбують лем у найзароснутїшых лїсах середнёй Африкы, на дакілько островах, на самім краю Арктіды і в Антарктідї. Дакотры виды суть шыропко росшырены, особливо пак сапсан, тіпічный представитель родины, котрый ся находить в меджах од Ґроньска по Фіджі і зо вшыткых хищів мать найроссяглишый ареал росшырїня.
Жывить ся іншыма видами птахів, дрібныма ссавцями, хробаками, зъїдять і здохлину. Суть моноґамны і гнїздо собі будують векшынов на скалї, де кладуть 2 -4 яйця, на котрых інкубацію мать на старости саміця.

## Референції


Катеґорія:Соколовы
Выходна Европа

**Выходна Европа** є выходна часть Европы. Хоснованя терміну є нестале і дуже залежне на контекстї. До выходной Европы звычайно є заряджена Україна, Білорусь, Молдова і европска часть Росії. З малыма частями своёй теріторії покрывають тыж державы Азербайджан, Ґрузія і Казахстан. Даколи ся до выходной Европы рахують тыж прибалтіцькы штаты: Естонія, Латвія і Літва.

## Одказы

### Екстерны одказы
* Што є Выходна Европа в ОЗН
## Референції
.

Катеґорія:Европа
Катеґорія:Регионы Европы
Пірникоза чорношыйка

**Пірникоза чорношыйка** (*Podiceps nigricollis*) мала пірникоза з россяглым ареалом росшырїня. Жыє в западній, середнїй, южній і выходній Европі, западній і выходній Азії, северній і южній Африцї а і на западї Северной Америкы. 

## Попис

* Довжка тїла: 28–34 цм
* Роспятя крыл: 56 цм
* Вага: 250-400 ґ

Пірникоза чорношыйка є о дашто менша як поганка. Мать релатівно курте тїло, робустну голову з тонкым дзёбаком з выразно догоры огнутов спіднёв челюстёв. В лїтї є своїм пестрым зафарблїнём напросто незамінительна. Мать червенобуры бокы, гудзіцю і чорне горло і голову зо жовтыма пірками за очками. В зимнім шатї є сива з чорным тимём головы і може быти часто мылена з пірникозов ушастов. Поглавя ся фарбов не одрізняють, свіжо вылягнуты молодята суть білы з чорныма смугами.

## Хованя

Пірникоза чорношыйка выглядавать достаточно зароснуты стоячі водны плохы. Є часточно перелїтна, на зиму векшына екземпларів міґрує до южной і западной Европы.

Нияк окремо ся не озывать з вынятком токаня, коли у нёй, кідь маме серенчу, можеме послухати піскаве „пуііі (бібіб)“. 

Пірникоза чорношыйка ся ховать по цілый рік дуже посполито. Знать ся выборно потапляти і плавати, на суші ся рушать барз немоґаво. Свій уловок, котрый з векшыны творять водны жывы, находить так, же покійно смотрить до воды а як дашто збачіть, такой ся за тым потопить. Нагодно свій їдалный список спестрить і хробаками і ларвами. Кідь збачіть небезпеченство, дуже часто ся намісто одлечіня потопить під воду. 

Гнїздить од апріля до юна, часто в сполочности з мевов рехотусов. Гнїздо, котре собі будує з конарїв і тростинкы плаве на уровни воды. Звычайно кладе 2 яйця, котры ся інкубують 20 аж 21 днїв. Першых дакілько тыжднїв по вылягнутю возять родічі свої молодята на хырбетї.

## Жрідла і референції

* Biolib
* Bezzel, E. (2007): *Ptáci*. Rebo Productions. ISBN 978-80-7234-292-1

Катеґорія:Пірникозовы
Катеґорія:Птаство Підкарпатьской Руси