Русины

**Руси́ны** (, , , , ) — выходославяньска етнічна ґрупа, котра компактно жыє основнім на западї Україны (Закарпатьска область), выход Словакії (тзв. Пряшівска Русь), в юговыходї Польскы (Лемковина), на северовыходї Мадярьска, на северозападї Румунії (Мармарош), а тыж в сербскій Войводины і хорватьскій Славонії. Веце часть русиньской діаспоры жыють в США і Канадї.

## Обывательство
Русины населяют Закарпатьску область Україны, выходне Словеньско (северовыход Пряшівского края) і часть польскых Бескид; дакотра часть з них жыє в країнах, де ся переселили в часї послїднїх стороч — Мадярьску, Сербії (в Войводинї, де є їх язык признаный як єден з офіціалных языків края), Румунії, Молдавії, Хорватiї, США, Канадї, Австралії, Росії. Помімо самоназываня «Русины» і «Руснакы», тыж ся называють другыма народами як *Угрорусины, Угрорусы, Карпаторосы, Рутены*

Русины даякый час назад были включены в список націй UNPO. Теперь Русинів в списку націй UNPO нїт.

По україньскім списованю населїня в 2001 року, в Закарпатской области было зареґістровано 10 090 Русинів. Списованя людей в року 2002 в Польску — 5 863 Лемків (підґрупа Русинів), списованя людей року 2002 в Войводинї — 15 626 Русинів, в Мадярьску 2001 — 2 079 людей.

Русины — четвертый выходославяньскый народ, знамый під менами: Руснакы, Угрорусины, Угрорусы, Карпатороссы, Рутены, Русины. На початку становлїня штатности выходных славян — Кієвской Русї, земли Русинів населяли Славяне (анткого походжіня): Білы Хорваты, а Чорны Хорваты населяли Чехы і южне Польско. Жылі ту і Стары Булгары. Земля Русинів з тых часів ся зове Підкарпатьска Русь. В составі Чехословакії єй называли Підкарпатьска Русь, а в составі Угорьско ся называла Руська Крайна. Австроугорьскы уряды хосновали златинізованый етнонім: «Рутены» деріват од «Русины». В часї XI-XIII віків угорьскы феодалы поступно заберали земли Русинів за «засечной лініов» — граніцёв края, поступно єй посували по Підкарпатю ку підножю гор. Правне включіня Підкарпатьской Руси до Угорьского кралёвства ся дїало в XIII-XIV віках. Грамоты зафіксовали обшырну катеґорію выходославяньскых назв поселїня, говорячіх о прожываню там в проїднаванім часї выходных Славян. А Кієвска Русь, ослаблена сепаратізмом містных урядів — князькыма конфліктами, впала під ударами татаро — монґольского. В резултатї тых подїй Підкарпатьска Русь до початку XX віка належала Угорьскому кралёвству.

Православна Церьков Підкарпатьской Руси змушено вступила в унію з Рімом, уніатьску ґрекокатолицьку церьков 24 апріля 1646 року Ужгородской унії. З того моменту приналежность к уніатству стало ся етнічным сіґналом приналежности к славянскому етносу Русин. Як і скоре Русины упали асімілації. В резултатї асімілації Русинів і страты языка, уніаты ся появили серед Румунів, Мадярів і Словаків. Етнічна теріторія Русинів ся поступно зменшовала і в серединї XIX стороча она невелё перевышовала 50 тісяч кв.км.

В року 1910 в многонародностнім Угорьскім кралёвстві русиньскоязычного населїня убыло до 2,6% в резултатї асімілації Русинів, а чісло уніатів ся знижыло з 5,4% незначно до 5,2%. Потомкы Русинів што стратили язык ся старали сохранити приналежность ку уніатству. В року 1910 множество Русинів было таке: уніатів 472 тісяч, католиків 3 тісяч, а православных ся сохранило лем 7 тісяч. Приятя уніатства евідентно загамовало Русинів од веце швыдкого темпа асімілації. Множество уніатів у другых етніках реґіону в резултатї асімілації Русинів была в року 1910 така: мадярьскоязычны уніаты 247 тісяч, румуноязычны уніаты 121 тісяч, і словакоязычны 102 тісяч. Во взаємноодношінях Русинів зо Словаками скоре ішов процес не асімілації, але процес консолідації славян Угорьска, языкы котрых дуже подобны. Взникло переходне субетнікум словако-рутены по вірї ґрекокатолици, а по языку переходный діалект словацького языка. Множество словако—рутенів в року 1830 была 12 тісяч, і к 1910 достигла уж 110 тісяч людей. В резултатї асімілаторской політікы австроухорьскых урядів в Підкарпатьскій Руси ішов інтензівный процес знижіня чісла русиньскоязычных сел, аналоґічный процесам в Ґерманії, знижіня чісла славяноязычных сел у лужічанів в Полабскій Сербії і поморянів-кашубів в Поморянії. В року 1810  в Підкарпатю было русиньскоязычных сел 776, в 1830 756 сел, і в 1880 їх остало лем 517. Несмотря на асімілацію Русинів і їх еміґрацію за океан асіміляцію Русинів, їх множество ся звекшовало. В року 1810 Русинів-уніатів было 430 тісяч, в 1910 Русинів было 482 тісяч, в 1930 достигла 570 тіс., а в 1979 978 тіс. людей. На теріторії Словеньска ся множество Русинів зменшало, в року 1810 їх было 153 тіс., в 1900 — 83 тіс., а в 1980 їх остало 47 тісяч. В Румунії теперь русиньскоязычного населїня остало 32 тісяч людей і суть концентрованы в основнім на ріцї Русковой. В Мадярьску русиньскый язык вышов з хоснованя. В Румунії іщі жыють Українцї в Буковинї и Липоване — руськы в делтї Дуная і містї Тульча.

### На Словеньску

На выходї превладають Русины, на западї суть лем дакотры з русиньскых сел. Крайнов западнов точков є Остурня у Старой Любовнї.

Списованя людей на Словеньску в року 2001 зазначіло 24 201 Русинів. Найвекша концентрація русинського і україньского (у выбраных народностей почас списованя людей) населїня ся находить в окресах Міджілабірцї і Свідник. Русиньске населїня Словеньска є концентроване передовшыткым в селах в горьскых масівах Спішска Маґура, Левочскы Верхы, Черґов, Низкы Бескиды, Сланьскы Верхы, Выгорлат, Буковскы Верхы.

; Списованя людей на Словеньску в року 2001, русиньске і україньске населїня в процентах

У карпатьскых Русинах екзістують силны процесы асімілації. Веце точный образ даколишнёго заселїня краю Русинами може дати процентове населїня православных і ґрекокатоликів:

; Списованя людей в року 2001 на Словеньску, православне і ґрекокатолицьке населїня в процентах

## Література

# Magocsi, Paul Robert. Encyclopedia of Rusyn History and Culture, Toronto, University of Toronto Press, 2002, . О книге:https://web.archive.org/web/20081231101138/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3763/is_200403/ai_n9363940 Содержание, популярные отрывки:
# Henri Baerlein, In Czechoslovakia’s hinterland, Hutchinson, 1938, ASIN B00085K1BA
# Bidwell Ch.E. The Language of Carpatho-Ruthenian Publications in America. Pittsburg, 1971.
# Christian Ganzer, Die Karpato-Ukraine 1938/39 — Spielball im internationalen Interessenkonflikt am Vorabend des Zweiten Weltkrieges, Hamburg, 2001 (Die Ostreihe — Neue Folge. Heft 12).
# Albert S. Kotowski, «'Ukrainisches Piemont'? Die Karpartenukraine am Vorabend des Zweiten Weltkrieges.» In: Jahrbücher für Geschichte Osteuropas 49 (2001), Heft 1. S. 67-95.
# Kamil Krofta, Carpathian Ruthenia and the Czechoslovak Republic, 1934, ASIN B0007JY0OG
# Frantisek Nemec & Vladimir Moudry, The Soviet Seizure of Subcarpathian Ruthenia, Hyperion Press, Toronto, 1955
#: Reprint edition: November 1, 1980, 
# Stefan A. Fent, Greetings from the Old Country to all of the American Russian people ! (Pozdravlenije iz staroho Kraja vsemu Amerikanskomu Karpatorusskomu Narodu!), 1935, ASIN B0008C9LY6
# Vincent Shandor, Carpatho-Ukraine in the Twentieth Century. A Political and Legal History, Cambridge, Mass., Harvard U.P. for the Ukrainian Research Institute, Harvard University, 1997, 
# Peter Stercho, Carpatho-Ukraine in International Affairs 1938—1939, Notre Dame, 1959
# Rusinko, Elaine (2003). *Straddling Borders: Literature and Identity in Subcarpathian Rus',*
# Michael Winch, Republic for a day: An eye-witness account of the Carpatho-Ukraine incident, University Microfilms, 1973, ASIN B0006W7NUW
# Павел-Роберт Магочи. Народ нізвідки. Ілюстрована історія карпаторусинів, Ужгород, 2006
# Павел-Роберт Магочи. Історія України, Киев, 2007. (на англ: Paul Robert Magocsi.A History of Ukraine,University of Toronto Press (Jan 1997), )
# Магочий, П. Р.: Русины на Словенську. Пряшов, Русинська оброда, 1993.
# Paul Robert Magocsi.The Shaping of a National Identity: «Subcarpathian Rus», 1848—1948 (Harvard Ukrainian Research Institute Sources and Documents), University of Washington Press; Rev Exp edition (Oct 2002), 
# Paul Robert Magocsi.The Rusyns of Slovakia: An Historical Survey (East European Monographs), Columbia University Press (23 Mar 1994), 
# Paul Robert Magocsi. Our People: Carpatho-Rusyns And Their Descendants in North America,Bolchazy Carducci Pub; 4th Rev edition (30 Jul 2005), 
# Magocsi, Paul Robert.An historiographical guide to Subcarpathian Rus,Harvard Ukrainian Research Institute, 1978, ASIN: B0000E9UBX
# Paul R. Magosci, The Ruthenian decision to unite with Czechoslovakia, Harvard Ukrainian Research Institute, 1975, ASIN B0006WVY9I
# Paul R. Magosci, The Shaping of a National Identity. Subcarpathian Rus`, 1848—1948, Cambridge, Massachusetts, London, 1978, 
# Magosci Paul Robert. A new Slavic language is born: The Rusyn literary language of Slovakia. — New York, 1996. — VII, 79 p., VII, 68 p.
# Сб.: Русины: вопросы истории и културы. Пряшов, Русинська оброда, 1994.
# Суляк С. Осколки Святой Руси. Очерки этнической истории руснаков Молдавии, научный ред-р д-р ист наук Шорников П. М.,Кишинев, изд. дом «Татьяна», 2004, 240 с 
# Лабош Ф. История Русинох Бачкей, Сриму и Славониї, 1745—1918. — Вуковар, 1979.
# Панько, Ю.: К вопросу о русинстве в Словакии и о возрождении русинскоголитературного языка. In: Wspólczesne tendencje jezyków słowiańskich. Prace naikowe Uniwersytetu Śląskiego nr 1456 T. 1. Katowice, 1994, s. 61-66.
# Мовчан С. П., Качараба С. П. Еміграція галицьких селян в Боснію i Герцеговіну наприкінці XIX — на початку ХХ ст. // Пробл. слов‘яно­знавства = Пробл. славяно­ве­дения. — Львів, 1990. — Вип. 12. — С. 66-73.


## См. тыж
* Прапор Русинів
* Ерб Русинів

## Референції

Катеґорія:Славяне
*
Катеґорія:Треба докінчіти