Александер Духновіч

**Алексáндер Васильє́вич Духнóвіч** (24. апріля 1803, Тополя – 30. марца 1865, Пряшів) — русиньскый народный будитель, поет, писатель, етноґраф, публіціста, выдаватель, ґрекокатолицькый священик.

## Біоґрафія

Народив ся в селї Тополя і дїтячі рокы прожыв в селї Стащін. Основну освіту здобыв в селї Клокочів. Потім штудовав на містьскій школї (1812-15) і ґімназії (1816-21) в Унґварї (днесь Ужгород). В роках 1822-23 ся учів Філозофію в Кошіцях зо штіпендії од пряшівской ґрекокатолицькой єпархії. Пак штудовав знову в Унґварї на духовній семінарії (1823-27). Тогды уж писав по мадярьскы першы свої творы — мадярьскы оды, сентіменталны віршы овпливнены мадярьскым романтізмом. Кідь ся вернув до Пряшова, служыв в канцеларії єпіскопа Ґріґорія Тарковіча (1827–33). По звадах з конзерватівным єпіскопом му было приказане робити священика наперед в горьскім селї Хмелёва а потім в селї Біловежа (1834-38). Меджііншым так зберав і народны піснї. Року 1838 ішов до службы єпіскопа Мукачовской єпархії Василя Поповіча і там спочатку працовав як нотаріус а нескорше як каноник. Як вмер єпіскоп Тарковіч (1843) ся Духновіч вернув до Пряшова і там быв менованый каноником про єпіскопа Пряшівской єпархії Йосифа Ґаґанця. Року 1847 выдав на властны наклады першый учебник про народны школы *Книжица читальная для начинающих* написану говоровов русинчінов. Хоць не была схвалена, была дуже популарна не лем в Підкарпатю але і в Галічі. Львівскы новины Зоря Галіцька публіковали в 1849 ёго россяглу статю *Сітуація Русинів в Угорьску*. 27. апріля го арештовали про ёго писаня в русиньскім языку. Занедовго быв пропущеный. В остатнїй роках свого жывота Духновіч стратив надїю про справедливе вырїшіня націоналного вопроса і прияв москвофілскы языково-културны погляды, сподїваювші ся на поміч од царьской Росії. Вєдно з А. Добряньскым і Й. Ґаґанцём основав културну орґанізацію Общество св. Іоанна Крестителя (1862).

## Оцїнїня
Духновіч є признаваный за єдного з найвызначнїшых русиньскых і україньскых гуманістів і педаґоґів. Словами Івана Франка "він зробив вшытко про то, жебы забыты Русины духовно ожыли". Ёго погляды были основаны на Хрістіаньскых прінціпах а ідеалах.

Духновіч тыж актівно брав участь в русофільскім руху. І кедь писав і в містнім языку, не вірив, же то оддїленый язык і не хотїв приспіти ку створїню літературного языка про Русинів. Намісто того писав свої роботы у умелім діалектї названым язычіє створеного з російского, церьковнославяньского і містного лемківско-русиньского.

## Творы

* Книжица читалная для начинающих. — Будин, 1847; Будин, 1850; Будин, 1852;
* Corpus Juris Canonici. — Пряшів, 1847
* История Пряшевской епархии (рукопис, в латинѣ). — Пряшов, 1848.
* Добродѣтель превышает богатство. Игра в трех дѣйствиях по простонародному изречению... Перемышль, 1850.
* Мѣсяцослов. — Пряшев, 1850, 1851 (не заховав ся), 1853 (Перемышль), 1854 (Перемышль), 1857 (Львов), 1864 (Унгоград).
* Поздравление Русинов на новый год 1850. Перемышль.
* Поздравление Русинов на новый год 1851. Вѣдень.
* Поздравление Русинов на год 1852. Будин.
* Истинная история карпатороссов. — Пряшов, 1853 (рукопис); перва публикация: Москва, журнал «Русский архив», 1914, №4, сс. 528-559. 
* Сокращенная грамматика письменного русского языка. — Буда, 1853.
* Народная педагогия... — Львов, 1857.
* Краткий землепис для молодых Русинов. — Перемышль, 1851.
* Литургический катехизис. — Будин, 1851.
* Хлѣб души. — Будин, 1851; Львов, 1854; Перемышль, 1860 и 1864.

## Література
* 
* 

## Референції

Катеґорія:Русиньскы поеты
Катеґорія:Русиньскы народны дїятелї
Катеґорія:Русиньскы писателї
Катеґорія:Русиньскы умелцї
Катеґорія:Русинскы драматици