open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Політолоґія

**Политология**, або **политична наука**, од политика и  *λόγος logos* слово, наука — конарь наукы, штудуючый политичну организацию и политичный живот сполоченства, проблемы внуторной и вонкашной политикы.

Политична наука систематично штудуе *владу* и *владнутя* з помочов емпиричных або общых научных методох и анализ. В традицийной дефиниции объектом штудий е штат, его органы и его инштитуции. Авшак сучасна политология значно ширша и обнимать тыж социалны, културны и психологичны факторы, котры взаимно вплывають на владу и политичный организм штату.

## Политология меджи иншыма социалныма науками
Политология яко социална наука много позычила собѣ од иншых сполоченскых наук, але ся од них выразно одличуе своим фокусованьом на  *владу* и *владнутя*.

Хоть политология тыж значно значно перекрывать ся зоз *политичнов филозофиов*, тоты два поля суть окремы. *Политична филозофия* занимать ся политичныма идеями и вартостями, яко права, справедливость, слобода и политична повинность (ци мають або не мають люде покоряти ся политичной владѣ), циже политична филозофия занимать ся скорше тым, што мало бы быти, неж тым, што е, а мать рационалистичный приступ ку предмету. Напротив, политология штудуе инштитуции и справованя ся людей и влады, а ей заключѣня або предповѣди суть закладены на емпириных обсервациях.

## Жерела и одказы
* Украинский советский энциклопедический словарь в трех томах. / Кудрицкий А.В. и др. (ред.). Главная редакция Украинской Советской Энциклопедии им. М.П. Бажана. К., 1988. Том 2. ISBN 5-88500-002-6. 
* Political science. //Encyclopaedia Britannica.
 

## Референции

Катеґорія:Политология
Адалберт Ерделій

**Адалберт Ерделій** (Войтєх Ерделій, правым меном Іван Гриць; 25.&nbsp;мая 1891, Загатя&nbsp;– 19.&nbsp;септембра 1955, Ужгород)&nbsp;– вызначный маляр, заснователь підкарпатьской малярской школы. Довєдна з Й.&nbsp;Бокшайом і Ф.&nbsp;Манайлом належали міджі трий ключовы фіґуры той школы.

## Біоґрафія
Народив ся Адалберт Ерделій як Іван Гриць в селі Загатя на Підкарпатю, котре втогды належало Австро-Угорьску, 25.&nbsp;мая 1891.&nbsp;року.

Умелецьку освіту здобыв на Будапештяньскій академії умень в рр.&nbsp;1911–1915. Потім вернув ся на Підкарпатя до Мукачова і у 1921.&nbsp;році ся там став членом общества умелців, котре засновав Юлій Віраґ. Но тото общество фунґовало лем куртый час. Міджі роками 1922–1926 Ерделій робив у Мнихові. У тім місті в Німецьку одбыла ся у р.&nbsp;1923 його перша персонална выставка.

Повернувшы ся на Підкарпатя, Ерделій у 1927.&nbsp;році вєдно із далшым вызначным русиньскым малярьом Й. Бокшайом засновав в Ужгороді Публічну школу мальованя, но о два рокы пізніше знова одходить і в рр.&nbsp;1929–1931 працює в Паріжі. Там належав до ґрупы постімпресіоністів вєдно із такыма менами як Анрі Матіс, Моріс ды Фламінк ці Андре Деран. Найвекшый вплив на Ерделія мала творчость Пола Сезана. Як раз перебываня в Паріжі із Адалберта Ерделія зробило умелця світового мена, вызначного европского маляря – постімпресіоністу і майстра портрету.

По навернутю до Ужгорода Ерделій брав актівну участь на основаню *Общества дѣятелей изобразительныхъ искусствъ на Подкарпатской Руси* (1931), котре ся стало основов про формованя Підкарпатьской школы мальованя. Много років быв головов того общества, орґанізовав много выставок як на Підкарпатьскій Руси, так і в іншых містах Чехословакії.

Ерделій быв і педаґоґом. Учів у Мукачівскій ґімназії, Ужгородьскій ґрекокатолицькій учітельскій семінарії і в Публічній школі мальованя.

Через Другу світову войну Ерделій сотворив свої найкрасшы образы, головно портреты.

Од року&nbsp;1945 аж до смерти у р.&nbsp;1955 Ерделій учів у Ужгородьскім учілищі ужыткового вытварництва. Його намага перетворити Ужгородьску публічну школу мальованя на академію умень по взорі Западной і Середньой Европы была высміяна. Добровольне зъєдиненя умелців Підкарпатя, котре сотворив і быв його головов, по войні стало ся тіпічным совітьскым обществом малярів, котре было під контрольов комуністів і вырішыло „перевыховати“ у Европі прославленого майстра в дусі соціалістічного реалізму.

Під тиском общества малярів і совітьскых властей Ерделій зробив дакілько творів в дусі соціалістічного реалізму, но і так намагав ся тым творам печатати властну умелецьку оріґіналность. Фактічно Ерделій зістав чуджім про совітьску сістему, не прияв єй, і зістав повно ізолованым од навколишнього світа аж до свойой смерти.

Умер 19.&nbsp;септембра 1955.&nbsp;року як 64-річный в Ужгороді, у розквіті творчіх сил.

## Жрідла
* 
* 

## Референції


Катеґорія:Підкарпатьска Русь
Катеґорія:Русиньскы умелцї
Катеґорія:Русиньскы малярї
Йосиф Бокшай

**Йосиф Бокшай** (2. октобра 1891, Кобылецка Поляна – 19. октобра 1975, Ужгород) - вызначний маляр, ілустратор, заснователь підкарпатьской малярской школы, педаґоґ. Довєдна з А. Ерделійом і Ф. Манайлом належали міджі трий ключовы фіґуры той школы.

Умелецьку освіту здобыв на Будапештяньскій академії умень. 
По прыпоїню Підкарпатьскій Руси ід Чехословакії ся актівно запоював до културного жывота Підкарпатя. У 1927-ім році вєдно із далшым вызначным русиньскым малярьом А. Ерделійом засновав в Ужгороді Публічну школу мальованя.
Є і автором ілустрацій школьскых учебників і монументалных іконостасовых образів на Підкарпатьскій Руси, выходнім Словеньску і Мадярьску.  

## Референції


Катеґорія:Підкарпатьска Русь
Катеґорія:Русиньскы умелцї
Катеґорія:Русиньскы малярї
Анна Порачова

**Анна Порачова** є русиньска співачка.  Є єдна із найвызначнішых солісток русиньской народной музикы . 

## Референції


Катеґорія:Співаци
Катеґорія:Русиньскы умелцї
Катеґорія:Русиньскы співаци
Лупковскый просмык

**Лупковскый просмык**, або і **Лупковскый переход** (, ) - є просмык у Низкых Бескидох на выході словеньско-польского погранічя. У Лупковскым просмыку ся находить желїзнічный Лупковскый тунел.

Катеґорія:Просмыкы и сѣдла
Катеґорія:Просмыкы и сѣдла Польщи
Катеґорія:Просмыкы и сѣдла Словакии
Лупковскый тунел

**Лупковскый тунел** є желїзнічный тунел споюючій юговыход Польска - історічный реґіон Галич з северовыходом Словеньска в просторах Лупковского просмыку. Тунел є довгый 416 метрів.  

## Гісторія
Тунел быв уведжений до ходу 31. мая 1874. Через другу світову войну быв зниченый. В роцї 1946 быв обновленый. Реґуларный транспорт через тунел фунґовав до 80. років 20. столїтя. Потім быв реґуларный транспорт через тунел обновленый в роцї 1996, але через слабый рух быв реґуларный транспорт запертый в роцї 2000. У сучасности через тунел ся реалізує лем нереґуларный транспорт, хоць ся ведуть рокованя про обновленя реґуларного транспорту.

## Референції

Катеґорія:Тунелы
Агнета Бучко Папгаргаї

**Агнета Бучко Папгаргаї** (* 3. новембер 1951, Миклошевци, Хорватія)&nbsp;— поетеса, прекладателька, новинарка. В року 2005 ше стала лавреатку награди ''Александер Духнович'' за найлєпшу кнїжку на руским язику (Стриберни мотиль). Од року 1975 по одход до пензиї 2010 була новинарка и редакторка Рускей редакциї Радія Новый Сад.  

## Биография
До нїзших класох основней школи ходзела у родним валалє, потим прешла до Дякова дзе закончела основну школу и два класи ґимназиї, а потим ше врацела до свойого валалу и трецу и штварту класу ґимназиї закончела у Вуковаре. Абсолвовала на Филозофским факултету у Новим Садзе (1974), на ґрупи за русийски язик и литературу. Як студент и млади новинар у Радио Новим Садзе Агнета Бучко активно участвовала у орґанизованю перших културних манифестацийох "Миклошевци".

Од року 1975 – редакторка рускей редакции радиа Нови Сад (културни програми и програми за дзеци). Ушорйовала емисию за младих “Одгуки з ровнїни“, емисию За наших роботнїкох у иножемстве, “Културну панораму“, “Емисию за дзеци“ и “Красне слово и музика“. Була часц ґлумецкей екипи емисиї „На габох музики и гумору“ , бавела у  радио драмох, участвовала у явних емисийох, була длуги роки рецитаторка. За 15 роки ґлумецкей активносци у руским театре, достала бронзову плакету 1996.

В року 2010 одошла до пензиї. Жиє у Новим Садзе.

## Писательска творчосц
Ей поезия преважнє дзецинска лирика зоз идеализацию валала и валалского живота. Преклада по руски зоз сербского и русийского язикох (Б. Чопич, А. Чехов, О. Островский, А. Тишма, М. Салтиков-Щедрин).

Першу писню обявела у новинох Руске слово 1966. року. Обявела кнїжки поезиї: Облак одхилєни (1973), Птица у цмоти (1977), Позни роки (1984), Дзешец печаци цихосци (1989), Спокуси Злополя (2006) и Осце и черешнї (2015). Кнїжку прози за дзеци Стриберни мотиль и други сказки обявела 2004. року. Тота кнїжка є од текстох котри писала  за емисию за дзеци.

## Жрідла
* 
* 
* 

## Референції

Катеґорія:Русиньскы поеты
Катеґорія:Русиньскы умелцї
Катеґорія:Перекладателе
Катеґорія:Новинаре
Катеґорія:Новосадска универзита
Катеґорія:Персоналии:Сербія
Катеґорія:Новый Сад
Василь Русиняк

**Василь Русиняк** (*14. авґуста 1953, Пряшів) - русиньскый актер. Є попередным членом Театру Александра Духновіча в Пряшові. Абсолвовав Державный театральный інштітут Карпенка-Карого в Києві. По скінчіню школованя у Пряшові і в Києві зачав грати в професіоналнім театрї Александра Духновіча.  Як гость выступав і нa сценї другого професіоналного пряшівского театру – Театру Йонаша Заборьского.

## Екстерны одказы
* В. Русиняк на сайті Академії русиньской културы в СР
* В. Русиняк на сайті Театру Александра Духновіча в Пряшові
* Василь Русиняк номінованый на DOSKY

Катеґорія:Русиньскы умелцї
Катеґорія:Русиньскы актеры
Евґен Либезнюк

**Евґен Либезнюк** (*14. авґуста 1953, Кіцмань, (нынї Україна)) - русиньскый актер буковиньского походжіня, жыючий на Словеньску. Є членом Театру Александра Духновіча в Пряшові од року 1986. 

## Екстерны одказы
* Е. Либезнюк на сайті Академії русиньской културы в СР
* Е. Либезнюк на сайті Театру Александра Духновіча в Пряшові
* Е. Либезнюк у часописї Жывот (слов.)

## Референції


Катеґорія:Русиньскы умелцї
Катеґорія:Русиньскы актеры
Осиф Ткач

**Осиф Ткач** (*15. януара 1950, Будераж, (нынї Україна)) - русиньскый актер. Є членом Театру Александра Духновіча в Пряшові. 
Народив ся 15. януара 1950 в Будеражі у СССР, в роцї 1966 ся вєдно з родічами перестїговав назад до Чехословакії. По скінчіню середнёй школы у Пряшові пішов дїяти до драматічного колектіву Українського Народного Театра передходцю Театра Александра Духновіча. Театр го післав штудовати герецьтво до Києва (1970 -1974) до Державного театрального інштітуту Карпенка-Карого. По вернутюся продовжовав у театралнім дїятельстві. Од р. 1993 до 2014 дїяв у функції умелецького шефа драматічного колектіву ТАД. У сучасности є шпічковым актером колектіву ТАД.

## Екстерны одказы
* О. Ткач на сайті Академії русиньской културы в СР]
* О. Ткач на сайті Театру Александра Духновіча в Пряшові

Катеґорія:Русиньскы умелцї
Катеґорія:Русиньскы актеры
Буковина

**Буковина** є термін означуючій історічну теріторію, на котрій ся днесь роспространять днешній Сучавськый район у Румуньску і днешня україньска Чернівецька область. У історії Буковина приналежала і до Австро-Угорьска (1775-1918). Історічный центр Буковины было і є місто Чернівцї.

Катеґорія:Австро-Угорьско
Катеґорія:Ґеоґрафія Україны
Союз Совітскых Соціалістічных Републик

**Совєтьскый союз** (), офіціална назва **Союз Совітскых Соціалістічных Републик** (; *СССР*) — быв федератівный соціалістічный союзный штат, розпростераючі ся на теріторії выходной Европы, середнёй і северной Азії, котрый екзістовав в роках 1922—1991. Своёй розлогов 22,4 міліона км² занимав майже єдну шестину суші світа. Ёго головным містом была Москва.

## Історія
### Державы-закладательки СССР
* БССР
* ЗСФСР
* РСФСР
* УССР

## Референції

Катеґорія:Бывшы штаты
Катеґорія:Европа
Катеґорія:СССР
Катеґорія:Штаты і теріторії, котры основаны 1922
Катеґорія:Штаты і теріторії, котры заникли 1991
Западна Европа

**Западня Европа** є реґіон лежачій на запад од середньой і на юг од северной Европы.

Катеґорія:Европа
Катеґорія:Регионы Европы
Михал Мурцко

**Михал Мурцко** (*3. октобра 1940, Гайтівка − †20. марца 2016) - русиньскый публіціста, історік, етнолоґ.
Быв членом історічной секції Общества Александра Духновіча у Пряшові. Автор многых публікацїй о русиньскых селах в Старолюбовнянскым окресі. 

Катеґорія:Русиньскы історіци
Катеґорія:Русиньскы етнолоґы
Катеґорія:Русиньскы писателї
Югославія

**Югославія** () — є бывшый штат, котрый ся розпространяв на западнїм Балканї. Існував у рокох 1918—1941, 1945—1992 і 1992—2003. 
Країны, котры творили Югославію были: Сербія, Хорватія, Босна і Герцеґовина, Словенія, Чорна Гора і Северна Македонія. До Сербії належали і фурт належать Войводина і Косово як автономны покраїны.
Головным містом Югославії быв Белеград.
У року 1991, кедь ся Югославія розпала, мала 21 міліонів жытелїв.
По року 1991 зос Югославії ся стала федерація Сербска і Чорной Горы.

Катеґорія:Бывшы штаты
Катеґорія:Штаты і теріторії, котры основаны 1918
Катеґорія:Штаты і теріторії, котры заникли 2003
Балатон

**Балатон**,  *Balaton*, озеро в Мадярщинѣ

## География
Балатон лежить на Середнодунайской ровнинѣ при юговосточной пятѣ Баконьскых верхох в котлинѣ тектоничного походжѣня в надморской вышцѣ 105 м. Плоха 596 км2. Простерте з югозапада на сѣверовосток на 78 км, глубины до 11 м. Берегы переважно низкы, мѣстами мочаристы, вздовж сѣверного побережа  подагде высокы. Одток — до Дуная  каналом Шио.

## Економичный вызнам
Замерзать лем во твердых зимах. Озеро сплавне. Розвите рыбарство. Балатон и его околиця — купельный район меджинародного вызнаму. Найвекшы приставы на берегах  Балатона — Балатонфюред, Шиофок, Кестгель; ландшафтный резерват Тигань, резерват Кишбалатон.

## Жерела и одказы
* Трёшников А.Ф. Географический энциклопедический словарь: Географические названия. /Гл. ред. А. Ф. Трёшников. — 2-е изд., доп. — М.: Сов. энциклопедия, 1989.— 592 с. .
* Балатон на сайтѣ ''Озера свѣта'' 

## Референции

## Фотогалерия

Балатон.jpg|Балатон — буря
Plattensee in Ungarn S3000086.jpg|Вечур на Балатонѣ
Zala rzeka.jpg|Зала — главный приток
Sió sluice gate.JPG| Шио — перепуст одтокового канала 
Májusi viharos Balaton.jpg| Майска бурькана Балатонѣ
Iceboat.jpg|Ледова плахтарькапри Тиганю


Катеґорія:Озера
Катеґорія:Озера в Мадярщинѣ
Татарьскы удары

**Татарьскы удары** або **Татарьскы напады** точнійше **Монґольско-татарьскы удары** была інвазіа войск Монґольской рішы до Выходньой Европы у рокох 1223–1240 а пізнїйше і далей до середины Европы.

Катеґорія:Історія
Томаш Ґарріґ Масарик

**Томаш Ґарріґ Масарик** (; , Годонїн, Австрійска імперія — , Ланы), Чехословакія) — політік, першый презідент Чехословакії (у роках 1918-1935), філозоф, соціолоґ.

## Біоґрафія
У рокох 1872-1876 штудовав філозофію у Відню а потім у рокох 1876-1877 у Ліпску. 

## Дїяльнїсть
У рокох 1878-1882 працював як доцент у Відню. У роцї 1882 ся став наперед незвычайным професором а потім у роцї 1889 рядным професором у Празї. За Першой світовой війны быв орґанізатором чеського і чеськословеньского одбоя.  Быв сполузакладатель Чеськословеньского штату, якого быв першым презідентом (1918-1935).

## Референції
 

Катеґорія:Чеськословеньскы політіци
Катеґорія:Презіденты Ческословеньска
Китай

:Тота статя є о ґеоґрафічнім реґіонї, ёго цівілізації, історії (поз. катеґорії)
:О сучасном штатї контіненталного Кітая поз. Кітайска народна републіка; о сучасном штатї островного Кітая поз. Кітайска републіка (Тайван)

**Китай**, **Кітай** або называна і **Чіна** є штат у Азії. Є то найлюдянїшый штат у світї (1.38 міліярды людей). Головне місто Китая є Пекінґ. Найвекше місто Китая є Шанґгай. Цїлов назвов Кітайска народна републіка, русиньскы тыж і Чіньска народна републіка.

Катеґорія:Азія
Катеґорія:Ґеоґрафія Азії
Прага

**Прага** ()  є головне і найвекше місто Чеська. Прага была і головне місто бывалого штату Чеськословеньско. Прага має 1 275 406 жытелїв (2022 р.).

## Галерия

File:Prague 07-2016 view from Lesser Town Tower of Charles Bridge img3.jpg|Карлов мост
File:Parník Vyšehrad pod Vyšehradem.jpg|Вышеград
File:Náměstí Míru.jpg|Намістя Миру
File:Prague 07-2016 View from Petrinska Tower img4.jpg|Народный театер
File:Prazske-vystaviste-holesovice.jpg|Промысловы палаты
File:AltneuschulPrague.agr.jpg|Синагога
File:Prague NZ7 0229 (45172482242).jpg|Пражскый град
File:Loreta - Praha.jpg|Пражска Лорета
File:Sunset Over Prague (213163091).jpeg|Запад сонця
File:Hradchany namnesti (Praha).jpg|Градчаны
File:Prague 07-2016 view from Lesser Town Tower of Charles Bridge img8.jpg|Мала Страна
File:Prague 07-2016 View from Old Town Hall Tower img3.jpg|Старе Місто
File:Prag Altstaedter Ring rathaus.jpg|Старе Місто, радниця
File:Prag obecni dûm gemeindehaus.jpg|Репрезентачный дом



Катеґорія:Головны міста
Катеґорія:Населены пункты Чехии
Середнёевропскый погар

**Середнёевропскый погар** - **Мітропа погар** быв єден зос найстаршых і до войны єден зос найпрестіжнішых європскых фотбаловых турнаїв. Мітропа погар ся начісто перестав орґанізувати у року 1992, кідь ся розпала Югославія.

Катеґорія:Шпорт
Едвард Бенеш

**Е́двард Бе́неш** (28.&nbsp;май 1884, Кожлани&nbsp;– 3.&nbsp;септембер 1948, Сезимово Устї)&nbsp;быв політік, презідент Чеськословеньской републікы у рокох 1935–1938 і 1945–1948, міністер загранічных справ, Чеськословеньской републікы у рокох 1918–1935, у рокох 1921–1922 предсїдатель чеськословеньской влады.

У рокох 1940–1945 быв презідент Чеськословеньской републікы у екзілї.

## Референции

Катеґорія:Чеськословеньскы політіци
Катеґорія:Презіденты Ческословеньска
Презідент

**Презідент** - є голова такого штату, котрый мать штатну форму републику або федерацїю. Монархії немають за голову штату президента, але даякый тіп монарху (наприклад краля).

Катеґорія:Політіка
*
Мукачовска ґрекокатолицька єпархія

**Мукачовска ґрекокатолицька єпархія** є католицьков церквов *«sui juris»*. Была офіціалнi заснована в року 1771 булов папы, кидь єй осамостатнив спід Яґерского єпископства. Мукачовскы ґрекокатолицькы єпархове (єпископы) былі уж од року 1646 (Ужгородьска унія), але немалі офіціалнi самобытну єпархію.

Катеґорія:Грекокатолицка Церковь
Теодор Ромжa

**Теодор Ромжa** (*14. апріля 1911, Великый Бычков — †1. новембра 1947, Мукачово) — быв єпіскоп Мукачовской ґрекокатолицькой єпархії. 27. юна 2001 го папа Йоан Павел ІІ. выголосив за благословеного.

## Біоґрафія
В роцї 1930 закінчів штудії матурітов на ґімназії в Хусті. Теодор быв все веселый, любив шпорт, рад чітав жывоты святых і мучеників. Тогдышній мукачовскый єпископ Петро Ґебей ёго прияв до священицького семінаря в Ужгороді і кідь відів, якы мать таленты і характер, післав го докінчіти теолоґічны штудії до папського колеґія Ґерманікум-Гунґарікум, в 1934 Русікум в Римі. Філозофію і теолоґію скінчів на папській универзіті Ґреґоріанум, де здобыв і докторскый тітул. В Римі быв 25. 12. 1936 рукоположеный на священика. Ёго священицкым моттом были слова 116 псалму: Господи, єм твій слуга і сын твоёй служебниці. В році 1937 быв менованый за пароха в Березовім. Новій єпископ Александер Стойка ёго пізніше закликав до Ужгороду і выменовав за шпірітуала свячщеницького семінаря і професора філозофії. По смерти єпископа А. Стойку прияв 24. 9. 1944 єпископску хіротонію на єпископа мукачовской єпархії, котру вів лем три рокы. На єпископа Ромжу зробили 27. 10. 1947 атентат. Тяжкым воєнскым мотором вдарили до воза, в котрім ся віз єпископ і другы священиці. Віз ся розпав а отрясеных священиків бы бандиты добили на смерть, кебы не пришлов поштарьскый мотор з єдной і віруючі з другой страны. Пак іх одвезли до шпыталя до Мукачова. Єпископ ся уж діставав із тяжкой раны, як го 31. 10. 1947 отровила сестра Одарка, котру післало НКВД. Вмерти мусив прото, бо быв могучов силов, котра тримала віруючіх вєдно і не піддавала ся неприятелёві Хрістовой церкві. Ёго жывот быв як ікона Хріста. Насдідовав Ісуса, ріс в мудрости, вчів словами і прикладом, обяв вшыткых і вшытко із любовёв. В переслідуваню быв силный і прияв свій хрест – смерь про віру і про церков. Свою душу оддал Сотворителёві в шпыталю як мученик 1. 11. 1947. В 60-тых роках 20-го сторіча інавґурованём метрополитного архієпископа візантійскорусиньской метрополії Ш. Й. Кочішка ся почав процес беатифікації єпископа Т. Ромжу і ёго сполубратів, Павла Петра Ґойдіча, Василя Гопка і Александра Хіру. За благословеного Ромжу выголосив 27. 6. 2001 Йоан Павел ІІ.

## Жрідла
*  
* Іван Поп: Podkarpatská Rus - osobnosti její historie, vědy a kultury, Libri; Перше выданя (2008), 

## Референції

Катеґорія:Русиньскы церьковны дїятелї
Катеґорія:Русиньскы єпіскопы
Катеґорія:Русиньскы мученици
Катеґорія:Грекокатолицкы епископы
Орґанізація про беспечность і сполупрацю в Европі

**Орґанізація про беспечность і сполупрацю в Европі** - ** ''ОБСЕ'' **, анґліцькы Organization for Security and Co-operation in Europe (*OSCE*) є міджінародна беспечностна орґанізація.
Членами орґанізації суть 56 штатів зос Европы, Середнёй Азії і Северной Америкы. Цїлями орґанізації суть підпора і розвиток демокраціії, превенція локалных конфліктів, обнова міру, просаджованя колектівной беспечності, забеспечіня соціалной справедливості і охрана жывотного середовиска.
Резіденція орґанізації є у Віднї.

Катеґорія:Міджінародны орґанізації
Новый Санч

**Новый Санч**  авадь **Новый Сонч** () — варош у Польску. У вароша статус варошського повята. Занимат площадь 57,58 км², обыватилю — 83 794 чоловік (на 2019 год)

## Вызначны родаци
* Володимир Кубіёвіч — лемківскый вченый, ґеоґраф, історік, выдаватель, дїятель.

Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Населены пункты в Польску
Катеґорія:Міста Европы
Алекса Бокшай

**Алекса Бокшай** (; 27. марца 1911, Великы Лазы – 27. авґуста 2007, Прага) - вызначний русиньскый і ческый фотбаловый шпортовець – бранкарь. Пережыв векшыну свого жывота в Празї і выразно ся записав до шпортового руху Чeскoслoвeньска.

## Біоґрафія
Народив ся Алекса Бокшай як дванасте дітя у родинї учітеля. В 1936 роцї поміг підкарпаторусиньскому клубу ШК РУСЬ Ужгород к поступу до 1. ческословеньской ліґы. Грачом ШК РУСЬ Ужгород быв до року 1937, потім перешов до Прагы. в 1938 роцї быв єден із стовпів славной перемогы ШК Славії Прага в Середнёевропскім погарї.
По Другій світовій войні працював як фотбаловый тренер і нескорше як учітель у Празї (до року 1971).

## Жрідла
*  Народны новинькы ч.25-28, юл 2008
* Іван Поп: Podkarpatská Rus - osobnosti její historie, vědy a kultury, Libri; Перше выданя (2008), ISBN 978-80-7277-370-1

Катеґорія:Умерли 2007
Катеґорія:Уродили ся 1911
Катеґорія:Русиньскы шпортовцы
Катеґорія: Фотбалісты
Середня Америка

**Середня Америка** є контіненталный міст міджі Севернов Америков і Южнов Америков на западній півкулї. На севері єй од Северной Америкы одділює Тегуантепецка шыя у Мексікu і на югу Панамска шыя.

## Землепис и природны условія
Середня Америка не є окремым контінентом, е лем реґіоном контінента Северна Америка, котрый ся землеписно означать як окрема ентіта подля шпеціфічных природных условій. Про реґіон характерна высока сейсмичность, тропична клима з рочныма опадами 3000-5000 мм. Найвекша ширина — 960 км на полуострові Юкатан в южном краю Мексіка, найменша — 48 км на Панамской шыи. Южна границя реґіона згодуе ся з панамско-колумбийсков границьов. 

## Штаты Середнёй Америкы
Ку реґіону належать:
*
*
*
*
*
*
*
і часточно
* (полуостров Юкатан)

## Жрідла
* Трёшников А.Ф. Географический энциклопедический словарь: Географические названия. /Гл. ред. А. Ф. Трёшников. — 2-е изд., доп. — М.: Сов. энциклопедия, 1989.— 592 с. . 

## Референції

Катеґорія:Середна Америка
Катеґорія:Америка
Папа Йоан Павел ІІ.

**Папа Йоан Павел ІІ** (*18. мая 1920, Вадовіце - Польща — †2. апріля 2005, Ватікан) — за порядком 264. папа римскый, теолоґ, поет, драматік, інтелектуал, філозоф. 
Понтіфікат папы Йоана Павла ІІ. тримав од 16. октобра 1978 до 2. апріля 2005 року.

## Біоґрафія
Папа Йоан Павел ІІ. ся народив 18. мая 1920 як Карел Войтиуа (польскы: Karol Wojtyła) ся народив як за порядком другий сын бывшого офіцера габсбурґской армады Карла Войтиуу ст. і Емілії, родженой Качоровской.
27. апріля 2014 быв выголошений у католицькій церкви за святого.

Катеґорія:Христианскы святы
Катеґорія:Папы
Варшава

**Варшава** () є головне і найвекше місто Польска. Варшава має 1,706,624 жытелїв.

## Ґалерія

Dzwonnica kosciol sw anny.jpg|


## Референції

Катеґорія:Головны міста
Катеґорія:Міста Европы
Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Населены пункты в Польску
Катеґорія:Міста Польску
Акція Вісла

**Акція Вісла** (пол. *Akcja Wisła*) — была воєньска операція у Польску у р. 1947, котра была комуністічным Польском офіціалні заміряна на розбитя штруктур УПА (Україньской повстанецькой армады) і ОУН – (Орґанізації україньскых націоналістів) тзв. бандеровці  а переселіня выбраных ґруп жытельства - передовшыткым Лемків і Українцїв, котры УПА і ОУН - подля них - підпоровали. В рамках Акції Вісла было выселеных коло 150.000 Лемків і Українцїв . 
На домашнїх землёх зісталі лем невеликы ґрупы Лемків, напр. в Команьчі і Крампні. Лемківске населіня было насилно зо свого обыстя, де жыло ціле стороча, де мало свої земли, де ґаздовало, выселене до тогдышнёго СССР на Україну і тоты, што мали веце щастя скінчіли на западных теріторіах Польска. Лем мала часть з них дістала по роках можливость вернути ся на рідну землю. Люди мали 24 аж 48 годин на тото, жебы собі взяли найпотрібнішы речі, опустили вшытко, што было до теперь
сучастьов їх жывота і без того, жебы знали, што їх чекать і де ідуть, мусили на возах перейти до вызначеных міст, в котрых наступовали на влаковы транспорты, якы їх везли гет. 

## Позадя і дослїдкы
Дослідникы – історикы не сут согласны в оціні, ці рїшіня про выселіня было придумане у Варшаві, ці в Совітскым Союзі.
Догварка з чеськословеньсков владов мала забезпечыти граніцю, жебы призначены до выселіня Лемкы та бандерівці не втікали на єй територию, або запад Европы.
Кідь же Польско нерозлишовало Лемків як самостатну народность і раховала їх за Українців, подобні як нескорше в бывшій Чехословакії, aкція, яка розбігла ся при помочі польской армады і поліції постигла нелем польскых Українців, котрых депортації проходили уж од 1944 р., але і Лемків, котры были тыж означены як тоты, котры підпорують україньскых націоналістів і повстанців. Польска влада знеужыла пропаґанду, заміряну протів діяня УПА у Польску і обвинили Лемків з протідержавных актівностей.
Лемківску інтеліґенцію, ґрекокатолицькых і православных священиків, котры были „підозрівы“ зо співпраці з УПА і націоналістічных ґруп, але часто і нагодных людей посылали до арештів і до лаґру в Явожнє. В тім лаґрі было скоро 3900 арештантів - з того 823 жен, 22 ґрекокатолицькых і 3 православны попи. Веце як 150 з них в лаґрі умерло.

## Література
*   Акція Вісла-Лем.фм
*   Акція Вісла-Голосы.ск

## Одказы


Катеґорія:Депортация
Райми, Али

**Али Райми** (7. децембер 1973, Мекка — 23. май 2015, Йемен) — вшиткы 25 витязства на профессионалном рингу добыв нокавтом, при тому первы 21 докончив в первой рундѣ, осягши так свѣтовый рекорд.

## Референции

Катеґорія:Шпортовци
Торіса

**Торіса** є ріка на северо-выходнім Словеньску.
Прамінить у Левочскых горах коло села Торіскы. Мать довжку 129 кілометрів, што єй рядить меджі найдовшы рікы на Словеньску (10.).
Свою путь закінчує втоком до рікы Горнад юго-выходні од Кошыць.

Катеґорія:Рікы подля алфавиту
Катеґорія:Рікы Словакии
Катеґорія:Рікы што зачінають на русиньскых землях
Катеґорія:Рікы Европы
Всеночнa

**Всеночна**, **синочня**, **синочноє**; **віґілія** (; ; )&nbsp;— богослужіння; зачинат ся у Великодну суботу упувночи.

## Одказы
* 
* 

Катеґорія:Христіанськоє богослужіння
Злотый

**Злотый** є офіціална валута у Польску. Єден злотый ся ділить на 100 ґрошів.

## Одказы
* Польскы банковкы
* Польскы монеты
Катеґорія: Валуты штатів
Катеґорія:Валуты Европы
Чеська коруна

**Чеська коруна** є офіціална валута у Чеську. Єдна чеська коруна ся ділить на 100 галерів.

Катеґорія: Валуты штатів
Катеґорія:Валуты Европы
Форінт

**Мадярьскый форінт** ( *Magyar forint*; символ: **Ft**; код: **HUF**) — є офіціална валута у Мадярьску. 

Яко член Европской унії, довгодобова ціль мадярьской влады може быти замінити форинт на евро.

## История
Назва валуты походить од міста Флоренція, де од року 1252 ковали золоты монеты, котры ся звали золотый флорин ( *fiorino d'oro*). В Мадярьску флорентинус (пізніше форинт), што тыж быв основаный на золоті, ся хосновав як валута од року 1325 за влады Карла I Роберта.

В роках 1868—1892 назва форинт ся хосновала в мадярьскым языку як означіня валуты Австро-Угорьской імперії, а в німецькым языку ся та валута знала як австро-угорьскый ґулден ці австрійскый флорин.

Форинт ся вернув 1. авґуста 1946. року, по мадярськiй гiперiнфлації пенге в роках 1945—1946.

## Валутний курс
Ку дньови 29. децембра 2025, курз мадярського форинта (подля даних НБУ, МВФ тай ЄЦБ) є 7,832 форинтів за 1 гривню, 388,1 форинтів за 1 евро тай 329,8 форинтів за 1 долар США.

## Одказы

* Мадярьска Народна Банка

Катеґорія: Валуты штатів
Катеґорія:Валуты Европы
Катеґорія:Мадярьско
Іван Петровцій

**Іван Петровцій** (*24. мая 1945, Осій, Підкарпатьска Русь — †1. януара 2016, Ільниця, Закарпатьска область, Україна)&nbsp;— русиньскый поет, писатель з Підкарпатя.

Петровцій Іван ся родив у фамілії до совітив заможної чиляди. Сїм класів удходив в Осойови, дисятый - в Ілници, дале пак робив грузчиком, разноробочым, банясом у Краснодонї, шовфером, токарьом. У армії три з половков годы служив у Германії - в Дрезденї. У 1973 годї кінчив ся вчити на французького філолога в Ужгороцькому универзититї. Робив два годы вчитильом у ріднім селї Осою, пак быв новинарьом.

За комунізму писав в україньскім языку. Товмачив до україньского языка творы світовой літературы, головнї поезії. Быв членом „Спілки письменників України“ (скорше Совєтьского союза). З огляду на публічне презентованя ся за Русина быв з Общества україньскых писателїв вышмареный в роцї 2008.

Іван Петровцій є лауреатом премиї имени Дюлы Ійєша Мадярського Союза писательив (1994), премиї за лїпшу сатиру "Хытрый Петр" (1997), Меженародної премії за русинську літературу имени Александера Духновича (1998), Руської премиї (Швейцария, Австрия, Чехия, 2005)
Русинськым интернет-уданьом “RUTHEN - GAZETA” признаный май лїпшым писатильом постсовіцького періода на Пидкарпацькив Руси.

## Творба
По україньскы выдав: 
*„Знак весни”, 1979,
*„Карпатське літо”, 1984,
*„Жовтень – осені свічадо”, 1988
*„Софійка і весна”, 1986
У сполувторстві з Валентинов Петровцій написав кримінално-детектівну повість – „Мануміссіо, або ж Хроніка урмезійовських убивств” (1991). 

В русиньскым языку:
*„Дїалектарій, авать Мила книжочка русинської бисїды у віршах”, 1993 
*„Наші спüванкы: русинська поезия”, 1996 
*„Наші и нинаші спüванкы”, 1998 
*„Битангüські спüванкы”, 2001 
*„Послїднї спüванкы”, 2004 
*„Cпüванкы”, 2006 р. – Друге выданя: 2015 
*„Чом я пишу по русинськы”, 2015

## Література
* Поет із Підкарпатя Іван Петровцій святкує

## Жерела и одказы
* http://gafya.narod.ru/petrovtsiy.htm

Катеґорія:Русиньскы поеты
Катеґорія:Русиньскы писателї
Катеґорія:Русиньскы умелцї
Катеґорія:Украинскы писателе
Гавай (США)

**Гавай** є єден зос штатів США. Лежыть у Тихым океані і роскладать ся на выше стовцї островів. Головным містом штату Гавай є Гонолулу. 
Гавай мать 1,4 міліонїв обывателїв a мать розлогу 28.311 км2.

Катеґорія:Штаты США
Флоріда

**Флорі́да** є єден зос штатів США. Лежыть на юго-выході федерації на півострові у побережя Атлантічного океана, котрый несе таку істу назву.Головным містом Флоріды є Таллагассі. 
Флоріда мать 18,8 міліонїв обывателїв a мать розлогу 170.451 км2.

Катеґорія:Штаты США
Малі

**Малі** — внутроземный штат в Африцї. Головне місто є Бамако.
Катеґорія:Країны
Штефан Бандера

**Штефан Бандера** або **Степан Бандера** (, *Штефанко*; *1. януара 1909, Старый Угринов, Австро-Угорьско (теперь Івано-Франківска область, Україна) — †15. октобра 1959, Мнихів, Баварія, НСР)&nbsp;— україньскый політічный актівіста, ведучій ідеолоґ і теоретик україньского націоналістічного руху XX. стороча, по розколї Організації україньскых націоналістів быв ведучій політічного пруду ОУН-Б.

## Біоґрафія
Ш. Бандера ся народив у роцї 1909 у Старым Угринові у Галичі, котра в тым часї належала до Австро-Угорьска. По завершіню Польско-совєтьской войны тота часть Галичі належала Польску. Під час Другой світовой войны быв триманый в нїмецьком концлаґру, де загынули два ёго браты. Ш. Бандера быв усмерченый 15. октобра 1959 в Мнихові аґентом КҐБ.

## Годночіня

Закы Штефана Бандера є в Українї — головно у западных частёх і Кієві — вниманый як герой - боёвник за незалежну Україну, у даякых сосїдных штатох як і в части людности Україны є вниманый неґатівнї. 
Декрет президента В. Ющенка о вызнаменаню Бандеры титулом Героя Україны зостав одхыленый правомочным присудом Окружного Административного Суда в Донецьку (2. апріль 2010). Веце як рок по тому, коли В. Янукович быв президентом, Высшый Административный Суд Україны одверг касацию В. Ющенка и др., и лишив на силї присуд Донецького суда (2. авґуст 2011).

## Референції

Катеґорія:История Украины
Волынь

**Волынь** (, , ) — давнёруськый історічный край у басейні северных притоків рік Припять і Западный Буґ,  на северо-западі сучасной Україны. 

Захоплює сучасны Волыньску, Рівненьску области, западну часть Жытомирьской области і северны части Тернопільской области і Хмельницькой области. Розлога Волыни є цца. 70 000 км².

Катеґорія:Историчны области Украины
Катеґорія:Историчны области Польщи
Галич

**Галич**, **Галіч**, ці тыж **Галічіна** (, ) — староруськый історічный реґіон на северо-западї сучасной Україны і юго-выходї Польска. Імня реґіону дала назва міста Галич (головного міста Галичского князївства).

## Референції

Катеґорія:Историчны области Польщи
Катеґорія:Историчны области Украины
Припять (ріка)

**Припять** - є єднов з найдовшых рік на Україні і Европы. Тече на теріторії Білорусії і Україны. Довжка рікы є 775 км.
Коло міста Чорнобыль ся вливать до водозбіру рікы Днїпр і так там кінчыть свою путь. 

Катеґорія:Рікы подля алфавиту
Катеґорія:Рікы Білоруси
Катеґорія:Рікы Україны
Катеґорія:Рікы Европы
Мораване

**Мораване** (Моравяны, Моравакы) - западославяньска етнічна ґрупа.  
Творять міноріту в штатї Чесько — жыють передовшыткым в історічным краї Морава, як і в повно іншых штатох світу (напр. в Словеньску, Канадї, Америцї).
До року 1989 (пад комунізма) ся обще раховали міджі Чехів. В сучасности ся часть жытелів Моравы голосить як окрема нація.

Катеґорія:Славяне
Реґіон

**Реґіон** може означати:
* обще: часть даякой теріторії, край, окрес
* адміністратівна єдиніця в дакотрых штатох, наприклад у Франції або у Японії 
* у метеоролоґії: верства воздуха
* у ґеоґрафії: часть теріторії  вымеджена на основі становленых крітерій (штат, край, окрес, ґмина, область, район, реґіон даякого ґрунта — наприклад Чорнозем).

Катеґорія:Ґеоґрафія
Ґмина

**Ґмина** є адміністратівна єдиніця у Польску.

Катеґорія:Адміністратівны дїлїня
Мнихів

**Мни́хів, Мнíхов** або **Мю́нхен** () — головне місто Баварії, котре належыть до Нїмецька. Мнихів мать 1 429 584 обывателів (рік 2015).

Катеґорія: Міста
Катеґорія:Міста Нїмецька
Катеґорія:Міста подля алфавіту
Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Населены пункты Германии
Сполкова републіка Нїмецько (1949—1990)

**Сполкова републіка Нїмецько** (), **Западнє Нїмецько** і скорочіня **СРН** () — є бывшый середоевропскый штат, якый існував в рокох 1949 аж 1990, коли ся ку нёму прыпоїли Нїмецьку демократічну републіку (НДР) і Западный Берлін.

Катеґорія:Заниклы штаты Германии
Катеґорія:История Германии
Заґреб

**Заґреб** () — головне місто Хорватії. У містї бывать скоро 800 тісяч людей. Місто лежыть на южных выбіжкoх гор Медевдніця (горы) на ріцї Сава.

## Референції


Катеґорія:Населены пункты Хорватии
Любляна

**Любляна** () — головне місто Словенії. У містї бывать скоро 280 тісяч людей. Місто лежыть у Любляньскій панві меджі Алпамі і горамі Карст на вецей ріках - Любляніця, Сава, Ішка, Ґрадащіця і Малий Ґрабен.

Катеґорія:Міста Европы
Катеґорія:Головны міста
Сардінія

**Сардінія** (, ) — є другым з найвекшых островів у Середоземнім морю. Ґеоґрафічно лежыть в Европі. Політічно належыть штату Італія. Остров мать розлогу 24.090 кілометрів квадратных і жыє на нім цца. 1,6 міліонів жытелів.

Катеґорія:Островы Италии
Катеґорія: Островы у Европі
Катеґорія:Островы Середоморя
Катеґорія:Регионы Италии
Палермо

**Палермо** є головне і найвекше місто Сіцілії. Має 656 тіс. жытелїв.

Катеґорія:Населены пункты Италии
Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Карпаты

**Карпаты** (, , , , )&nbsp;— гірьска сістема у Европі, тягається од австрійско-чесыкых граніц аж по середину Сербії. Карпаты мають довжку 1.400 кілометрів і переходять через теріторії европскых країн Австрія, Чесько, Словеньско, Польско, Мадярьско, Україна, Румуньско і Сербія. Найвысшый берег Карпат є Ґерлах.

Катеґорія:Карпаты
Катеґорія:Горства Австрии
Катеґорія:Горства Чехии
Катеґорія:Горства Словакии
Катеґорія:Горства Польщи
Катеґорія:Горства Мадярщины
Катеґорія:Горства Украины
Катеґорія:Горства Румынии
Катеґорія:Горства Сербии
Катеґорія:Горства Европы
Катеґорія:Верхы
Федор Коріатович

**Федор Коріатович** (Корятович) *1331, Літовске  королівство – †1414, Мукачово, Угорське королівство — літовський князь з Подолії з великокнязьской дінастії Ґедиміновичів. Угорський краль Жіґмонд дав в роцї 1396 князёви Коріатовичови як ленне (дочасне) володіня Мукачовську і Маковицьку домінії  потім, што быв князь Коріатович выгнаный зос Подолії великокнязём літовськым Вітолдом. Князь Коріатович дав угорському кралёви Жіґмондови своє номінальне право володіня Подольского князївства.
Коріатович ся зос своёв родинов і оточінём усадив у Мукачові, на замковым бралї, на якым основно розбудовав кріпость, яка тамкы вже стояла.
 
Коріатович богато підпорёвав (подля даякых мнїнь докінце засновав) Мукачовскый монастырь, де є і похованый. 

## Жрідла
* Іван Поп: Podkarpatská Rus - osobnosti její historie, vědy a kultury, Libri; Перше выданя (2008), 

## Референції
Подолія

**Подолія** (; ; )&nbsp;—  історічный край, котрий ся находить на середо-западі сучасной Україны. 
Захоплює  сучасны области Україны — передовшыткым Хмельницьку область і Вінницьку область, айбо Тернопільску область, Одеску область, Жытомирьску область, Черкаску область, Кіровоградьску область і Київску область, таксамо і часть Молдавії - (Приднестровя). 

Найвысший пункт Подолії досягує лем  361  метрів н. м. Через Подолію протікають  вызначны  европскы рікы — Днестер і Южный  Буг. 
Найвекшы міста Подолії суть Камянець-Подольскый — історічный центер, Вінниця, Хмельницькый, Бар, Могилів-Подольскый, Ямполь або Балта.

Катеґорія:Историчны области Украины
Камянець-Подольскый

**Камянець-Подольскый** () є місто в Україні у Подолії, сучасна Хмельницька область. Находить ся на берегах ріки , 102 км по штрасi і 106 км по желізному путёви oд Хмельницького. Жыє тамкы 105 000 жытелїв. Перше ся споминать у 1374 роцї.

Катеґорія:Міста Україны
Катеґорія:Хмельницька область
Ґедиміновичі

**Ґедиміновичі** (Ґедиміновцї) — літовська великокнязьска дінастія, яка пановала у Великокнязївстві Літовськым у 14.-16. столїтю. Была заснована літовськым великокнязём Ґедимінасом (1275–1341).

Катеґорія:Пановницкы роды
Катеґорія:Середновік
Софія

**Софія** ( ) — є головне і найвекше місто Булгарії з 1.26 млн. населїням.

## Ґалерія

StGeorgeRotundaSofia.JPG| 
Sof.University~1935.jpg|
Narsob3.jpg|
NationalAssemblySquare.jpg|


## Референції

Катеґорія:Головны міста
Катеґорія:Населены пункты Болгарии
Катеґорія:Міста Булгарії
Катеґорія:Болгария
Высокы Татры (горы)

**Высокы Татры** - горы у Европі, на теріторії країн Словеньско і Польско. Высокы Татры суть частёв гірьской сістемы Карпат і творят їх найвысшу часть. Найвысшый берег Высокых Татер є Ґерлах.

Катеґорія:Ґеоґрафія
Катеґорія:Горы
Ґерлах (гора)

**Ґерлах** () — гора на Словеньску, яка мать вышку 2655 м. н. м. Ґерлах лежыть у Высокых Татрох і є їх найвысшый берег. Сучасно є Ґерлах найвысшый берег Словеньска і Карпат. У Европі севернійше не є высшый берег як Ґерлах.

Катеґорія:Верхы и горскы пасма Словеньска
Осло

**Осло** — є головне місто Норьска. Мать 658. тіс. обывателїв.

Катеґорія:Головны міста
Катеґорія:Міста Европы
Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Населены пункты Норвегии
Тірана

**Тірана** — є головне місто Албанії. Мать 618. тіс. обывателїв.

Катеґорія:Головны міста
Катеґорія:Міста Европы
Катеґорія:Міста
Музей Русиньской Культуры в Пряшові

**Музей Русиньской Культуры в Пряшові** —  народописний музей Русинів в Пряшові в Словакії, діє в рамкох Словацького Народного Музею, яке є орґанізуваене Міністерством културы Словацькой републікы. Музей был заснованый в децембрі 2006. Од 1. юна 2012 музей дістав новы просторы на ул. Масариковій 20 в Пряшові.

## Жрідла
* Музей Русиньской Культуры в Пряшові на порталі Лем.фм
* Офіціална веб-сторінка музея (слов.)
* Музей Русиньской Культуры в Пряшові Релація о музеї на радію Лем.фм 1
* Музей Русиньской Культуры в Пряшові Релація о музеї на радію Лем.фм 2

Русины
Катеґорія:Окрес Пряшів
Катеґорія:Русины
Димитрій Поп

**Димитрій Івановіч Поп** (16. апріля 1941, Страбичово, Підкарпатьска Русь, Мадярьско нынї Закарпатьска область, Україна) - русиньскый історік, културолоґ, діятель,  і русиніста.  Автор турістічных проводників о Підкарпатьскій Русі і їй містах і селах. У року 2015 выдав енціклопедію *Мала історічна енциклопедія Подкарпатської Русі*.
В роках 2000-2003 быв головов крайового Общества карпатьскых Русинів .

## Біоґрафія
Штудовав на Філолоґічній факулті Леніґрадской універзіты у роках 1963-1968 чеськый язык і літературу. Є братом історіка Івана Попа.

## Одказы
Димитрій Поп у чеській ТВ

## Референції


Катеґорія:Русиньскы історіци
Катеґорія:Русиньскы народны дїятелї
Катеґорія:Русины
Сава

**Сава** є ріка у середній Европі. Прамінить у Алпох на северу Словенії. Сава є довга 990 кілометрів. Тече через країны Словенія, Хорватія, Боснія і Герцеґовина і Сербія.
Свою путь закінчує втоком до рікы Дунай (у головнім місті Сербії Белеград), котрого є Сава найвекшым притоком (подля обсягу).

Катеґорія:Рікы подля алфавиту
Катеґорія:Рікы Словении
Катеґорія:Рікы Хорватии
Катеґорія:Рікы Боснии и Герцеговины
Катеґорія:Рікы Сербии
Катеґорія:Рікы Европы
Кодань

**Кодань** — є головне місто Даньского кралёвства. У Кодані жыє 591 тіс. обывателів.

Катеґорія:Головны міста
Катеґорія:Міста Европы
Катеґорія:Населены пункты Дании
Порт

**Порт** є місце на берегу моря або рікы, де котвять шыфы або човны.

Катеґорія:Транспорт
Таллінн

**Таллінн**, **Таллинн** або **Таллін** ()&nbsp;— є головне місто Естонії. У Таллінні жыє 408 тіс. обывателів. Старша назва про місто была **[[Ревал]]**.

Катеґорія:Головны міста
Катеґорія:Міста Европы
Катеґорія:Міста
Катеґорія:Міста Естонії
*
Андрій Карабелеш

**Андрій Карабелеш** (24. септембра 1906, Тибава, Угорска Русь, Австро-Угорьско; нынї Мукачовскый район, Закарпатьска область, Україна&nbsp;— †4. септембра 1964, Мукачово, Закарпатьска область, СССР)&nbsp;— русиньскый поет,  етноґраф і педаґоґ. 

## Біоґрафія
По анексії Підпарпатя гортійовскым Мадярьском А. Карабелеш одышов до Чеськословеньска і переселив ся до міста Літомішл в Чехії, котра была анектована як Протекторат Чехії і Моравії націстічным Німецьком. За свою актівность в протифашістічнім одбої быв А. Карабелеш заарештованый і од 1942-го року аж до кінця войны быв в концентрачных лаґрах в Маутгаузені і в Бухенвалді.

По войні зістав у Чеськословеньску і в рр. 1945–1953 робив директора в чеській ґімназії в місті Світавы. У 1953-ім році Карабелеш переселив ся до Пряшова, де зачав учіти російскый язык і літературу на Філолоґічній факулті (передходкыні нескоршой Універзіты Павла Йозефа Шафарика). 

В періоді політічной крізы в році 1956 А. Карабелеш одкрыто крітіковав комуністічный режім, за што быв вылученый із общества писателів і вернув ся до Чеськословеньска. В тім часі была комуністічныма ідеолоґами на Підкарпатю проти нього зачата кампань у пресі, в рамках котрой была крітікована його творчость. Тяжко хворый писатель вернув ся на отцюзнину, втогды вже Закарпатьску область Совітьской Україны, у 1964-ім році, но в тот самый рік в Мукачові умер.

## Творьба
Писав лем по російскы. Як 23-річный став ся знамым поетом, выдавши по російскы писаны збіркы поезії *Избранные стихотворения* і *В лучах расвета*.  Ёго поезію прияла позітівно крітіка.  Выдавав книжкы, публікації в розліч­ных журналах і календарях. Ёго рукописы (понад 500 стиxів) свідчать о патріотізмі, тематічній розлічности, жанровім богат­стві. Поезія, проза, повіданя і новелы, переклады з чуджіх языків, малярьскы роботы, етноґрафічны матеріалы, публіцістіка А. Карабелеша суть позначены горячов любвов к родному краю.
Далшы діла: повоєнный ро­ман *Жывые тени*, повість *Последние ночи*, зборник повідань *В горах и лесах*, збірка віршів *У чужих берегов*.

## Жрідла
*  Минуло 110 років од народжіня Андрія Карабелеша. На Підкарпатю проходила конференція - лем.fm

## Референції


Катеґорія:Русиньскы поеты
Катеґорія:Русиньскы писателї
Катеґорія:Русиньскы умелцї
Катеґорія:Русскоязычны писателе
Катеґорія:Русскоязычны поеты
Катеґорія:Персоналии 20. стороча
Етноґраф

**Етноґраф** є науковець – особа, котра ся занимать етноґрафіёв. 

Катеґорія:Професії
Катеґорія:Етноґрафія
Універзіта Павла Йозефа Шафаріка

**Універзіта Павла Йозефа Шафаріка** (**УПЙШ**) є высока школа універзітного тіпу. Моментално ся шыткы факулты враховано резіденції Універзіты находять у місті Кошіцї.  У минулости - в роках 1959-1997 - факулты у Пряшові належали до Універзіты Павла Йозефа Шафаріка.

## Факулты
На Універзіті Павла Йозефа Шафаріка суть тоты факулты:
* Лікарска факулта 
* Природонаукова факулта  
* Правнична факулта 
* Факулта публічной справы
* Філозофічна факулта 

Катеґорія:Універзіты на Словеньску
Рейкьявик

**Рейкья́вик**, або **Рейкья́вік** () — головне і найвекше місто Ісланду. За даныма 2023 року у місті жыє 139.875 обывателїв. Рейкьявик быв заложеный в 9. сторочі норьскым Вікінґом, котрый назвав ёго заливом дымованя з-за горячу пару, што піднимала ся поблизку.

## Референції

Катеґорія:Населены пункты Ісланду
Катеґорія:Міста Ісланду
Катеґорія:Головны міста
Катеґорія:Міста Европы
Михал Манкович

**Михал Манкович** (*16. октобер 1785, Блажов, окрес Сабинов, Пряшовскый край, Мадярске кралевство — †21. октобер 1853, Ужгород, Мадярске кралевство) — малярь, иконописець и стѣнописець, официалный живописець в жупах Берег, Земплин, Унг.

## Биография
Отець его, тыж Михал Манкович в роках 1757–1791 быв парохом в Блажовѣ.
Учив ся в Сабиновѣ, Левочи, пак в богословской семинарии в Ужгородѣ. Одты го епископ Андрей Бачинскый напрямив до Вѣдня учити ся до Академии малярства. На даякый час лишив науку и пустив ся в творчу дорогу по Австрии, до Львова ай дале аж до Киева и Москвы. По том вернув ся, закончив науку, и достав диплому живописця.  Оженив ся з М. Бачинсков и од року 1813 достав пост церковного живописця. Его роботы суть в церквах трех жуп: Берег, Земплин, Унг. Послѣдны рокы живота прожив в Ужгородѣ, де и погребеный. Умер 68-рочный.

## Творба
В Пряшовском краи розмальовав церквы в Снаковѣ, в Бѣловежи (1817), Фулянцѣ (1830), Няговѣ (1831). Про церковь Нижной Радвани (теперь Радвань-на Лаборци) намальовав икону "Укладеня Христа до гробу". Зготовив иконостас в Чабаловцях (1814).

На жаданя церковных верхностей мальовав копии образох религийной тематикы од знамых малярьох.

З оригиналной творбы найвеце суть познаты образы "Пират", "Дѣвка Лотова", "Йозеф и Путифар", "Магдалена". По смерти маляря велика часть его робот перешла до приватной коллекции родины Зубрицкых. Межи тыма роботами быв его автопортрет, портрет его жены и их дѣвочкы.

В конци року 2015 в деревяном храмѣ Архангела Михаила в Иновцю закончили рештаврацию новообъявеных икон Михала Манковича. Рештавраторы поважують Манковича за едного з первых представительох европейского назаренизма в Подкарпатю.

## Жерела и одказы
*  
* **Ковач Ф.**: Манкович Михайло. // 
* 

## Референции

Катеґорія:Русиньскы умелцї
Катеґорія:Русиньскы малярї
Шумяц

**Шу́мяц** є село на Словеньску в окресї Березно. Шумяц є єдно зос історічно 8 русинськых сел на Горігроню, з якыма творить найзападнїшый анклав Русинів.

## Обывательство

## Одказы
* Нашы села - Шумяц на Rusyn.fm
* Офіціална сторінка села (слов.)

## Референції


  
Катеґорія:Окрес Березно
Катеґорія:Пословачены русиньскы села на Словеньску
Катеґорія:Русиньскы села на Словеньску
Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Населены пункты Словакии
Катедрала

**Катедрала** є хрістіаньскый храм, котрый служить як головный храм епархії або дієцезы.

Катеґорія:Христіанськоє богослужіння
Пряшівська ґрекокатолицька архієпархія

**Пряшівська ґрекокатолицька архієпархія** была заснована 21. септебра 1818 булoв папы Пія VII. *Relata Semper* одділіньом од Мукачовской ґрекокатолицькой єпархії. 30. януаря 2008 была булoв *Spiritali emolumento* папы Бенедікта XVI. повышена на архієпархію.

Катеґорія:Грекокатолицка Церковь
Катеґорія:Пряшів