open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гать (Береговскый район)

**Гать**&nbsp;— село в Береговской громадѣ, Береговскый район, Закарпатска область Украины. Обывательство села подля списованя року 2001 было 3122 особы. Село лежить о 12&nbsp;км на сѣвер од райцентра Берегово на западному березѣ Чорной мочари, найвекшого з болот Подкарпатской Руси. До села належить тыж приселок Чикош Горонда.

## История
Перва документована упоминка о селѣ датована роком 1359, але в памяти тутешных людей еще жие легенда, о том, же околичны болота охранили село од спустошѣня в часѣ татарской навалы (1241), а тыж в споминках краля Иштвана&nbsp;V. з року 1272 пише ся о селѣ, котре лежало межи болотами. Назва *Гать* славянского походжѣня, перебрана до мадярского языка во формѣ *Gát*. Причина той назвы в тому, же Чорна мочарь в давных часох терпѣла на страшны заплавы,
а село лем так могло обстати, кедь было обгороджене гатями. Легоцкый пише тыж, же в тых часах *гать* означала часто и дорогу, фашины, прокладены, жебы мож было переходити по мочарях.

В року 1930 в селѣ *Hať* *(Gát)* заевидовали 2005 обывательох: 1600 Мадяре, 307 Русины, 43 Евреи, 19 Чехы и Словакы, 8 Нѣмцѣ, 27 чужоземцѣ (без чехословацкого горожанства), 1 иншой/невыясненой народности. Религийна громада евангелистох числила 1485 особ, а мала муровану церьков од року 1834. В селѣ были нотарскый и жандарскый уряды, ходив державный автобус. Школы: реформатска мадярска (4 класы) и три русинскы еднокласны: на мѣстѣ и в приселках Чикош Горонда и Нярош Горонда (днесь заниклому).

Од року 1946 официалнов украинсков назвов стало ся&nbsp;*Гать*, што одповѣдало мадярской назвѣ&nbsp;Gát ай&nbsp;чехословацкой&nbsp;Hať, котры были перед тым.

## Администрация
Адрес администрации :
:Гатянська сільська рада
:90231, Закарпатська обл., Берегівський р-н,
:с. Гать, вул. Головна, 56-а

## Язык
Село переважно мадярскоязычне. Подля списованя року 2001 материнскый язык обывательства быв:

## Вызнамны родаци
* Гизелла Ципола (*1944), оперна спѣвачка

## Жерела
*  
* **Ярослав Достал**. Підкарпатська Русь (Закарпаття періоду Чехословацької Республіки: 1919 - 1938 pp.)  Путівник-довідник. Ужгород: Карпати, 2014. - 312 ст. ISBN 978-966-671-374-5
* 

## Референции

Катеґорія:Населены пункты Закарпатской области
Катеґорія:Населены пункты подля алфавиту
Катеґорія:Села Україны
Катеґорія:Населены пункты Украины
Музей народной архітектуры в Бардеёвскых Купелях

**Музей народной архітектуры в&nbsp;[[Бардійовскы Купели|Бардеёвскых Купелях]]** () є сканзен (музей в&nbsp;природї) в&nbsp;рамках Шарішского музея в&nbsp;Бардеёві (Словакія). Представлять архітектуру Словаків і Русинів Вышнёго Шаріша і северного Земпліна од&nbsp;18. до 20.&nbsp;стороча. Музей быв отвореный в&nbsp;роцї 1965 і став першым сканзеном на Словакії.

## Обєкты
В музею представлены штири тіпы будов:
# Бывалны будовы (зрубовы хыжы):
#* хыжа худобного рольника, Фрічка, 1887
#* хыжа худобного рольника, Грабова Розтока, 1896
#* хыжа середнёго рольника, Пітрова, 1896
#* бывална будова дрібного рольника, Мальців, 1899
#* рольникова хыжа, Крачунівцї, кінець 19. стороча
# Ґаздівскы будовы:
#* сыпанцї з Пітровой, Крачуновець, Мальцова і Андріёвой
#* пелевнї з Ганковець і Тарбая
#* студня
#* сушарня на овочі
#* хлїв з Выкріпу
#* пчолник з деревяныма уліями, найстаршый датованый улій на Словакії (1691)
# Технічны будовы:
#* валило (заряджіня на выробу сукна) з Лївова, 1888/1948
#* вертяче заряджіня на выробу водоводных рул з Бардеёва, 18. стороча/1932
#* шмыкня (ковальска дїлня) з Абрагамовець
#* репліка польного (вонкового) горчарьского пеца
# Сакралны будовы:
#* церьков св. Миколая зо Збою, 1766
#* дзвоніця з капуров з Нижнёго Орлика, 1763
#* дзвоніця з Нїмцовець
#* каплічка св. Яна Непомуцького з другой половины 18. стороча
#* церьков з Микулашовой, 1730 (мимо сканзена)


Файл:Bardejovské Kúpele skanzen 15 01.jpg|Валило з Лївова, де ся оброблёвала вовна
Хыжа з Грабовой Розтокы
Файл:Mikulášová, cerkiew Opieki Bogurodzicy (HB2).jpg|Церьков з Микулашовой
Файл:Open air museum in Bardejovské Kúpele (07).jpg|Заряджіня на выробу деревяных водоводных рул


## Одказы
* Експозіція народной архітектуры на сайтї Шарішского музея
* Музей народной архітектуры на порталї Muzeum.SK

## Референції

Катеґорія:Музеї
Ірота

**Ірота** (мад. *Irota*) *—* село в Мадярьску, де жытелї суть переважно потомками Русинів. На януар 2024. року мало 82 обывателїв.

## Історія села
Перша писемна памятка о селї зостала з року 1320 во формі «***Irata***». 

Перша школа была в селяньскым домі, в школї до року 1886 выука ся вела выключно русиньскым языком.

## Обывательство
**Податкы списованя людности в роцї 2022**

## Архитектурны памятовища

* Грекокатолицкый храм

## Ґалерія

Файл:Irota Talentum vendégház.JPG|Гостёва хыжа
File:Istenszülő oltalma-templom, Irota.jpg|Храм Покровы Богородицї
Файл:Irota.JPG|Улиця в селї
Файл:Országos Kéktúra egyedi pecsételőhely Irota Cserehát turistája.jpg|Школа и туристичный притулок


## Одказы

* Irota Község Önkormányzata

## Референції

Катеґорія:Населены пункты Мадярьска
Катеґорія:Русиньскы села в Мадярьску
128. бріґада

**128. бріґада** може означати:

## 

* 128. окрема горско-штурмова бріґада
* 128. окрема бріґада територіальной обороны
Юлий Фелдеши

**Юлий Фелдеши**,  Julius Földessy,  Földessy Gyula (*7. септембра 1875, Собранце – †1947, Самбор) быв чехословацкый и мадярскый политик русинской народности з Подкарпатской Руси од партии Автономный земледѣлскый союз (АЗС).

Уродив ся яко Юлий Федоринька,  в року 1899 мадяризовав свое имя з официалного дозволу на Юлия Фелдеши (Földessy Gyula). 

## Школованя
Закончив ужгородску гимназию и грекокатолицку учительску семинарию. Зачав ся выучовати типографску и выдавательску роботу в мѣстном выдавательствѣ Бартоломея Йегера (Bartolemy Jäger). Сѣм рокы учив ся в розличных типографиях Мадярщины и за  границьов, зокрема в Мюнхенѣ.  

## Выдавательска робота
Од року 1899 став ся директором грекокатолицкого  выдавательства Общества Св.&nbsp;Василия Великого, а од року 1902 — його наступника, выдавательства UNIO. В року 1907 купив од Йегера його выдавательство и майже четыри десятьроча выдавав русинску литературу под властнов значков выдавательства Фелдешия. В часѣ Первой свѣтовой войны служив на русском фронтѣ и уже в року 1914 быв раненый около Ужка. До Трианона редаговав и выдавав новинку *Határszéli Újság* (Новины Погранича), котра была органом Партии Кошута. По русинскы выдавав *Русский Вѣстник*, орган партии Автономный земледѣлскый союз (АЗС).

Од самого зачатку выдавательство Фелдешия много зробило про русинску културу. Выдавали грекокатолицкы молитовникы, русинскы пьесы ай иншу литературу, и векша часть тых книг продавала ся в Америцѣ, де были три торговы филиалкы: в Ню Йорку, Питтсбургу и Кливлендѣ.

В року 1945 выдавательство было национализоване совѣтскым режимом, а його газда трафив до арешту, обвиненый з колаборации з фашистичным режимом. Умер в арештѣ в часѣ розслѣдованя, так и не доживши до остаточного засуду.

## Политична чинность
По Трианонѣ быв подпредсѣдником  партии Автономный земледѣлскый союз (АЗС). В роках 1935–1938 сенатор чехословацкого парламента од АЗС.
В парламентѣ домагав ся автономии Подкарпатской Руси, при тому границѣ русинского краю мали на западѣ сягати по Штрбске плесо, а за главный город мали быти Кошицѣ; чешска влада на то пробовала спочатку финансово знищити його выдавательство, а пак подкупити го, понукнувши поземок на 300 голды поблизу мѣста Шатораяуйгей.

По Вѣденьской арбитражи Ужгород быв прилученый ку Мадярскому кральовству (2.11.1938), а 20.1.1939 сенатор Фелдеши збавленый мандату наслѣдком розпущеня партий на Подкарпатской Руси. Наступно, в марцу 1939, коли цѣла Подкарпатска Русь была анексована, Фелдеши зостав менованый радником Миклоша Козмы, регентского комисара краю, и кооптованый за посланця мадярского парламенту (1939–1944).

## Жерела
* '''Биография''' a Magyar Országgyűlési Almanach 1939-1944-ben. Hungaricana, hozzáférés: 2024. február 17. 
* **Іван Поп**: Фелдешій Юлій (Julius Földesi ; Földessy Gyula)  Сс.778–779

## Референции

Катеґорія:Чеськословеньскы політіци русиньской народности
Катеґорія:Посланцьове парламента
Герлуф Бидструп

**Кристиан Ганс Герлуф Бидструп** (; *10. септембер 1912, Берлин — †26. децембер 1988, Аллерьод, Дания) — данскый карикатуриста и сполоченскый дѣятель, комуниста. Автор понад пяти тысяч рисункох.

## Творчость
Учив ся в Академии умѣнь в Копенгагенѣ (1931—35). Автор серий гумористичных и сатиричных рисункох на темы каждоденного живота, публикованых в новинках (од 1936 — в «Сосиал-демократен»), а од року 1940 и политичных карикатур (од 1945 — в комунистичной «Ланд ог фолк»). Серийны рисунки Бидструпа вецеразово ся выдавали окремыма албомами в Дании и в заграничу, в тому числѣ в СССР. Бидструп створив тыж серии зарисовок з путованя по Чехословакии (1948, 1952), СССР (1952) ай иншым державам. Лавреат Меджинародной Ленинской премии «За укрѣпленя мира меджи народами» (1964).

В року 1969 в СССР вышла книга Бидструпа «Рисункы» в четырех томах, доставша велику популарность. Але Бидструп не поселив ся в Совѣтском Союзѣ, хоть много раз му понукали: быв христианином, и в его творчости нигда не появили ся карикатуры на служительох култа.
Умер 26. децембра 1988 на хвороту сердця.

## Награды и память
Жерело:
* 1964 — Меджинародна Ленинска премия «За укрѣпленя мира меджи народами»
* 1972 — Орден Трудового Червеного Прапора, СССР
* 1982 — Орден Дружбы народох, СССР
* Честный горожанин города Габрово, Болгария
Имя Бидструпа несуть
* Астероид (3246) Bidstrup (1976 GQ3)
* Российска погранична патрулна лодьhttp://russianplanes.net/images/to66000/065667.jpg

## Жерела
*  
* 
* 
*   
* 

## Референции
(3246) Бидструп

**(3246) Bidstrup** — астероид главного астероидного пояса, величинов приблизно 22&nbsp;км объявленый 1. апрѣля 1976 совѣтскым астрономом Николаем Черных в Крымской обсерватории (филиал «Научный»).

## Назва
Астероид (3246) Бидструп быв названый на честь данского карикатуристы Герлуфа Бидструпа (1912–1988).

## Жерела
* '''JPL Small-Body Database''' Browser on 3246 Bidstrup (1976 GQ3) 
* 
* '''Анимация орбиты''' планеткы 3246 Бидструп

## Референции
 
Катеґорія:Астрономія
Бидструп
Бидструп (чеперушка)

**Бидструп** може быти:

## Призвиско
* Герлуф Бидструп (1912–1988), данскый карикатуриста и сполоченскый дѣятель

## Инше
* (3246) Бидструп, астероид главного астероидного пояса
Штрбске плесо

**Штрбске плесо** ( *Štrbské pleso*,  *Szczyrbskie jezioro*,  *Tschirmer See*,  *Csorbai-tó*) — друге найвекше горске озеро в словацкой части Высокых Татер.

Лежить в надморской вышцѣ  Мать розлогу 19,76&nbsp;га, максималну глубину 26&nbsp;м, довжку 640&nbsp;м а ширину 600&nbsp;м. Приблизно 155 дны в року покрыте ледом. На Словенску тото друге найвекше озеро. Не мать ниякого поверхового притоку, ани вытоку. 

(Найвекшым горскым озером Словакии е Вельке Гинцово плесо, котре шакже уступать ся популарностьов через свою суровость и тяжкый приступ).  

На Штрбске плесо веде озубованый желѣзничный вытяг зо Штрбы, котрый припоеный ку желѣзничной линии Жилина–Кошицѣ. Автова дорога на плесо одбочуе в Штрбѣ зо словацкой далницѣ D1.

## Жерела
* 
* 

## Референции

Катеґорія:Озера
Катеґорія:Озера Словакии
Вельке Гинцово плесо

**Вельке Гинцово плесо** ( *Veľké Hincovo pleso*,  *Wielki Hińczowy Staw*,  *Großer Hinzensee*,  *Nagy-Hincó-tó* ) — горске озеро глечерового похожденя в Татрах на територии Словакии, в одстояню менше 1&nbsp;км од польской границѣ. Найвекше розлогов и найглубше зо словацкых озер. Озеро закрыте ледом приблизно 270 дны в року.

## Характеристика
* розлога: 20,08 га
* макс. глубина: 53 м
* объем: 1 796 000 м3
* надморска вышка: 1946 м н. м.
* приток воды: не е
* одток воды: Гинцов поток, што давать зачаток рѣцѣ Попрад. 

## Доступность
Озеро доступне лем пѣшо (влѣтѣ три мѣсяцѣ), а взимѣ на лыжах. Найблизше выходиско е при Попрадском плесѣ, де е ай найблизшый туристичный притулок, одкы треба ити пѣшо повдруга годины по синьой значцѣ.
Через высокогорну пологу, довгу закрытость ледом, тяжку доступность озеро популарне лем про екстремалных туристох.  

## Жерела
* 
* 
* 

## Референции

Катеґорія:Озера
Катеґорія:Озера Словакии
Михайло Грушевскый

**Михайло Сергѣйович Грушевскый** ( *Михайло Сергійович Грушевський*; *29. септембер 1866 – †24. новембер 1934) быв украинскый историк, политик, сполоченскый дѣятель, една з найважнѣйшых постав украинской народной оброды в зачатку 20. стороча.

## Родина Михайла Грушевского
Отець Михайла, Сергѣй Федорович Грушевскый, сын православного священика, быв автором официйного росийского учебника церковнословянского языка, якый ся перевыдавав около тридцять раз. Хоть з часом сам Михайло Грушевскый добрѣ заробляв и без того, найвекшы доходы Грушевскы аж до року 1917 доставали од перевыданя сього учебника. Року
1908 Грушевскы купили в Киевѣ штокову родинну виллу на улици Паньковской (теперь там музей Михайла Грушевского), а поблизь незадовго збудовали пятьштоковый дом. 

Року 1865 Сергѣя Федоровича загнали в польскый Холм  (Царство Польске в роках 1814–1915 было автономнов частьов Российской империи) преподавати великорусчину мѣстным семинаристам. Там ся му наступного року и уродив сын Михайло. Михайлов дѣдо Федор Васильович быв заслуженый годнош, достав два ордены Святой Анны и Бронзовый крест, наслѣдственну немешску титулу, походив з козацкого роду на призвиско Груша.

## Межовы етапы биографии
* 29. септембер 1866 родив ся у Холмѣ, Царство Польске.
* 1886–1890 учив ся на Императорской универзитѣ Св.&nbsp;Владимира в Киевѣ.
* 1897–1913 провадив Научне товаришство Шевченка у Львовѣ и преподавав на универзитѣ.
* 1914–1917 арештованый в Киевѣ и высланый без права вертати ся на Украину до конця штатарии.
* 1917–1918 Голова Централной Рады УЛР.
* 23. юн 1917 выголошеня Первого универзалу Централной Рады УЛР;
* 29. апрѣль 1918 по переворотѣ, при котром до влады прийшов Скоропадскый, Грушевскый перейшов до иллегалиты, под час котрой ся занимав науков.
* 1919–1924 на емиграции в Австрии. 
* 1924 став ся академиком Всеукраинской АН. 
* 1929 академик АН СССР.
* 1931 арештованый ОГПУ и репресованый.
* 24. новембер 1934 умер од сепсы наслѣдком неудачной операции в Кисловодску, РСФСР.
* 29. новембер 1934 похованый у Киевѣ на Байковому теметовѣ.

## Важнѣйшы роботы
* Історія української літератури
* Історія України-Руси
* М.&nbsp;Грушевський в бібліотеці ЧТИВО

## Жерела
* 
* 
* 

## Референции
Йосиф Жупан

Йо́сиф Васи́льович Жу́пан (*22. юн 1904, Барбово, Австро-Мадярщина — †6. децембер 1987, Мукачово) — украинскый писатель, педагог, автор учебникох про националны меншины. Член *Сполку писательох УССР* (1960).

Походив з многодѣтной учительской родины.
Закончив Ужгородску гимназию, пак Мукачовску учительску семинарию  (1924). Учительовав в селах Куштановиця, Пацканьово, Подгоряны (теперь часть Мукачова, Росвигово, Поляна. За тот период його роботы добрѣ свѣдчить официалне возззваня селян Куштановицѣ ку министру школства Чехословацкой републикы з року 1933, в котром просять не перемѣщовати «народного учителя» и «будителя» Иосифа Жупана в инше село. Быв русофилом и писав по русскы. Дебютовав патриотичным вершом *Карпаты* (1922). Од зачатку 1930-х публиковав повѣданя з людового живота в мѣстной пресѣ.

По войнѣ заочно закончив историчну факулту УжДУ (1956). Быв завучом и директором школы в Мукачовѣ. Школѣ оддав довъедна 26 рокы. Быв голова Ужгородской редакции выдавательства *Радянська школа*, Закарпатской организации *Сполку писательох Украины*. Одзначеный медалиями, Честным вызнаньом *Президиума Найвысшой Рады УССР*, знаком *Взоровый працовник народной просвѣты УССР*. 

Автор шора учебникох про мадярскоязычны школы.

## Книгы
* Тёплый хлеб, 1958;
* Багряное небо, 1961;
* Кукла, 1964;
* Падающие звёзды, 1968;
* Ждём тебя, 1972;
* Высокосный год, 1974;
* Яблоня цветёт, 1980;
* Родные берёзки, 1984;
* Недопетая песня, 1986.

## Жерела
* 
* 
* **Хланта І. В.** Жупан Йосип Васильович // Стр.131
* 

## Референции

Катеґорія:Русиньскы писателї
Катеґорія:педаґоґы
Воля мiгова

**Вóля мі́гова** () є село в Польску в повітї Санок в Підкарпатьскім войводстві, котре было до акції Вісла лемківске. Належить до ґміны Команьча.

## Історія

Село было заложене на основі волоського права в роцї 1546 як кралёвскый маєток. В данёвым реґістрї х року 1565 є уведженый руськый священик (піп), што свідчіть о екзістенції церькви. В роцї 1730 село здобыло штатут міста.

До року 1772 належало до Руського войводства, земля Саночка. Од року 1772 стратило штатут міста і належало к ліському бецірку самбірьского ціркулу Галічі. На кінцї 19. стороча мало 840 обывателїв, з того 240 Жыдів. Каждый рік ся ту одбывало 6 ярмарків. В роцї 1843 была поставена камняну церьков святого Миколая. В роцї 1895 была побудована узкорозходна желїзніця з Нового Лупкова до Тісны.

В роцї 1927 мало село 777 обывателїв (з того 148 Жыдів).

Перед выгнанём Лемків в роцї 1945 до СССР і депортаціёв в роцї 1947 у рамках акції Вісла была у селї ґрекокатолицька парафія Лупківского деканату.

По другій світовій войнї было тото горьске село притулком про войска УПА. Было часточно знічене, решта было знічене в роцї 1950 (окрем декотрых домів в Малій Волї), меджі ныма ай дзвоніця і калпічка, і в роцї 1953 ай костел. На місто Лемків ся настяговали Поляци.

## Сучасность

Заховали ся остаткы жыдівского і лемківско-україньского цінтерїв.

В роцї 2010 быв поставеный костел.

## Референції

## Жрїдла
* 
* 
*Egon Erwin Kisch, *Zapisz to Kisch!*, Warszawa 1957.
*Wojciech Wesołkin, *Wola Michowa i okolice*, Sanok 2010.
*Wojciech Wesołkin, *W dorzeczu Osławy cz. I. Wola Michowa - wieś, miasto i gmina zbiorowa,* Bieszczad 15, Ustrzyki Dolne 2009, s.126-167

Катеґорія:Лемківскы села в Польску
Катеґорія:Саноцькый повіт
Людвиг Филип

**Лю́двиг Фи́лип** ( *Людвіг Іванович Філіп*,  *Fülöp Ludvig*; *11. децембра 1943&nbsp;– †21. септембра 2023) быв историк, краезнатель, музейник, педагог, сполоченскый дѣятель.

Такой по дипломованю на историчной факултѣ УжДУ в року 1967 прийшов працовати до Закарпатского краезнавчого музею, де в 24&nbsp;рокы став ся ведучым оддѣлу истории досовѣтского сполоченства, створив стало дѣючу експозицию з истории краю, организововав множество дочасных тематичных выставок, отворив даколько музейох в области на аматерскых принципах. Детално штудировав историю грекокатолицкой Церкви на Подкарпатю, публикуючи резултаты в научных и церковных выданях. Быв довголѣтным редактором (1990–2006) грекокатолицкой новинкы „*Благовісник*“. Як голова културного общества А.&nbsp;Духновича, активно обгайовав русинство. Интересовав ся фолклором, народныма звычаями и обрядами, зокрема свальбяныма, многонародностного обывательства краю. Опубликовав историю Радванкы, одкы походив, Цеголнѣ тай иншы историчны материалы. Вдякы його усиловной зберательской роботѣ фонды краезнавчого музею ся поповнили вельома цѣнныма експонатами, зокрема з истории желѣзоливарства Подкарпатя, печатництва, фотографованя, архивныма жерелами.

По одыйтю до пензии (2011) Людвиг Филип продовжовав штудованя истории и културы краю, часто навщѣвовав родный музей. В роках 2017–2018 историк став ся головным научным конзултантом при створеню новой модерной експозиции з истории Подкарпатя од VIII.&nbsp;cт. до року 1920; приносив и даровав новы експонаты.

Важнов подѣйов в житю Людвига Филипа стало ся выданя його книгы по украинскы и русинскы „*Ужгород. Рідне місто моє*“, на презентацию котрой в року 2021 были позваны и научны сполупрацовникы музею. Автор ещи иншых книг з локалной истории и векшого числа публикаций, в котрых ся силовав незавзято операти ся на историчны факты, а не на идеологичны або политичны потребы. 

На честь памяти историка його имя несе улиця Людвига Филипа на Радванцѣ в Ужгородѣ.

## Жерела
*

## Референції

Катеґорія:Русиньскы історіци
Катеґорія:Русиньскы новинаре
Пацканьово

**Пацканьо́во**,  *Пацканьо́во*,  *Patakos*,  *Packaňovo* — село в Ужгородском районѣ Закарпатской области Украины, положене о  на сѣверовосток од Середнього, административного центра селищской громады и оддалене о  од районного центра.

## Администрация
;Середнянска селищска громада: 89452, смт.&nbsp;Середнє,вул.Закарпатська, 63 

## История

Перва упоминка о селѣ з року 1600, а о церкви з 1692.
В року 1776 зачали ставити муровану базилику Михайловской церкви. В року 1851 ту были 854 грекокатолици и 8 юдеи. В року 1898 поставили первый водяный млин, а до середины XX ст. было уже пять. 

В року 1910 зоз 1276 обывательох села были 18 Мадяре, 127 Нѣмцѣ, 1130 Русины. З того 1146 грекокатолици, 129 израелиты. До Трианона село належало ку Латорицкому ярашу (округу) жупы Берег.

Восени року 1918 селяне ся домагали наверненя своих земель, што их взяли од них паны и лихварѣ. На сходѣ 29. децембра 1918 прияли рѣшеня о возъеднаню зоз совѣтсков Украинов. В марцу и апрѣлю 1919 в селѣ была выголошена совѣтска влада.

Од лѣта 1919 село было де-факто под чешсков владов, по року быв складеный мирный договор, а еще по року ратификованый и достав платность де-юре. В чешской добѣ свойой истории (1919–1938) Пацканьово ся называло Packaňovo  и Patakos , а подля списованя з року 1930 мало 1390 обывательох, з них Русины 1287, Евреи 96, Чехы и Словакы 2, чужоземцѣ 5. Грекокатолицка религийна громада числила 1291 особу и мала од року 1839 муровану церкву Св.&nbsp;Михаила. В селѣ была русинска школа (5 клас).

В року 1932 село потерпѣло од великого пожару.

24. октобра 1944 село взяло совѣтске войско; понад 30  особ пошли доброволцями до Червеной армии.

В року 1946 село мало 1620 обывательох в 287 газдовствах. У януарѣ 1949 створили колгоз "Молодь
Закарпаття". В року 1950 отворили пошту. В року 1959 зачали електрификацию села. В року 1960 колгоз прилучили до Калницкого штатного маетку. Од 1. януара 1965 село передали з Мукачовского району до Ужгородского, а колгоз до 
Середнянского штатного маетку. За далшы 5 рокы там насадили 160 га винниць. В року
1970 Пацканьовске газдовство прилучили до Кыблярского штатного маетку. В роках 1981–1995 в селѣ фунговала филия Ужгородской обувной фабрикы.

В року 1984 створили сельскый музей и фолклорный колектив "Газдынѣ". 

До року 2001 вшиткы дворогаздовства приватизовали.

## Вызнамны родаци
* Василь Свида (1913–1989) — украинскый скулптор и педагог, народный умѣлець Украины (1973), лавреат Державной премии им. Т. Шевченка (1983)

## Жерела и одказы
* 
* 
*  
*  
*  
*   

## Референции

Катеґорія:Населены пункты Украины
Катеґорія:Населены пункты Закарпатской области
Партія Пошаны і Свободы

**Партія Пошаны і Свободы** (мад. *Tisztelet és Szabadság Párt*, скорочено **TISZA**) — консервативна політічна партія в Мадярьскій, основана в 2020 році. Часто є знана під коротков назвов **Партія Тиса** (мад. *Tisza Párt*).

Партія здобыла загородну значінь у 2024 році, коли під веджіньом Петра Мадяра выступила на выборах до Европскый парламенту і на місцовых выборах у Будапештї. За лем три місяці підготовкы, без розвинутої загородної орґанізації, Тиса здобыла друге місце на обидвох выборах — што є безпрецедентно швидкым успіхом в мадярьскій політицї. Тым самым партія стала головным конкурентом Фідесу, котрый є при владі уж чотырнадцять років.

## Одказы

* magyartisza.hu

## Референции

Катеґорія:Політіка Мадярщины
Головей, Михайло Иванович

**Головей, Михайло Иванович** (*27. октобер 1925, Симер – †13. новембер 2018, Ужгород) — познатый украинскый ученый в области неорганичной, физичной хемии, кришталохемии,
хемии твердого тѣла, материалознавства. В Ужгородѣ створив научну школу хемикох- материалознавцьох з выробленя физикохемичных основ и технологий створеня складных хемичных злук яко материалох на потребы функционалной електроникы. Одзначеный державныма и академичныма нагородами. 

Року 1941 закончив Перечинску горожанску школу. По войнѣ учив ся в торговелной школѣ, а року 1946 вступив на хемичну факулту Ужгородской универзиты, яку закончив з одзнаков року 1953 и продовжив постдипломны штудии. Од року 1956 працовник Ужгородской универзиты од асистента до професора (1976). 

В юлу 1976 инициовав створеня в Ужгородѣ научно-зглядовательской лаборатории нелинийных и електроннооптичных кришталох в рамках  Всесоюзного Научно-зглядовательского Инштитуту монокришталох. Року 1986 тота лаборатория стала ся подроздѣломсУжгородского оддѣленя Инштитуту ядерных зглядовань АН Украины на правах оддѣлу оптичных материалох квантовой електроникы, котрым  завѣдовав до року 1990. Став ся вызнамным спеціалістов в области неорганичного синтезу, росту кришталох, физичной хемии тай материалознавства функционалной електроникы. В сих сферах опубликовав около 350 научных робот, достав 20 авторскых свѣдоцтв, керовав 39 научныма держбюджетныма и договорныма темами. Своим учительом называють го 6-ро докторы ай 15-ро кандидаты хемичных наук.
## Жерела
* 

* 
* 
* 

## Референции
Лорев

**Лорев** (мад. *Lórév*; серб. *Ловра*) *—* село в Мадярьску. На януар 2025. року мало 294 обывателїв.

## Обывательство
**Податкы списованя людности в роцї 2022**

## Атракції

* Православна храм
* Римокатолицькый храм

## Ґалерія

Файл:Görögkeleti templom (7116. számú műemlék) 5.jpg
Файл:Lórév, Zichy kápolna - légi fotó.jpg
Файл:Zichy-emlékkápolna (római katolikus kápolna) (7115. számú műemlék).jpg


## Одказы

* Lórév Község Önkormányzata 

## Референції

Катеґорія:Населены пункты Мадярьска
Богдан Горбаль

**Богдан Горбаль**,  *Bogdan Horbal*   (*27. октобер 1965, Сьцинава, воеводство Долна Шлезия, Польща) — америцко-польскый историк, слависта, библиограф. Магистр (1996), доктор филозофии в сферѣ истории (2005). Автор робот о вызнамных Лемках и найважнѣйшых моментах лемковской истории.

Родичове Богдана Горбаля были в року 1947 выселены в рамках Акции Висла з Бортного и Мушинкы на западны «новоодзысканы» землѣ, и уже там ся им уродив сын Богдан. Там на Вроцлавской универзитѣ (1984–1989) штудовав историю ай ещи за штудентскых часох зачав публиковати свои лемкознавчѣ дописы. В новинцѣ «Голос Ватры», выдаваной з нагоды лемковскых ватр, в року 1988 опубликовав допис о Руськой народной републицѣ Лемкох и была то една з первых, пак вельо разы споминана ученыма статя, о державотворчих стремлѣнях Русинох на сѣверном боку Карпат, котру по часѣ розвив в магистерской роботѣ. Дѣяв в антикомунистичном «NZS» во Вроцлавѣ, быв при первых лемковскых Ватрах, котры горѣли на Лемковинѣ в роках 1983-1989, а по политичных перемѣнах року 1989, дале активно ся усиловав обродити русинскый дух в народѣ.

В року 1990 емигровав до США. Выштудовав библиотекарство в Queens College в Новом Йорку (Магистер библиотекарства, M.L.S, 1998) и став ся сполупрацовником Нюйоркской публичной библиотекы.

По часѣ тему о державотворчих стремлѣнях Русинох на сѣверном боку Карпат найповнѣйше опрацовав, выдавши в року 1997 книжку *Działalność Polityczna Łemków na Łemkowszczyznie 1918-1921*. Автор статей о Лемках в Енциклопедии русинской истории и културы Од основаня новочасных лемковскых периодичных выдань — «Бесіда», «Лемківскый Календарь», «Лемківскый Річник», «Річник Руской Бурсы» — регулярно публикуе в них историчны статѣ.

## З творбы
Публикации Богдана Горбаля ся мѣряють на соткы. 
З головнѣйшых:
* Horbal B. Dzialalność polityczna Lemków na lemkowszczyźnie 1918–1921 https://diasporiana.org.ua/ukrainica/18963-horbal-b-dzialalno-polityczna-lemk-w-na-lemkowszczy-nie-1918-1921/
* Bogdán Horbal (The New York Public Library).Sprawa lemkowska na konferencji pokojowej w Paryžu w 1919 roku http://lemko.org/scholar/horbal/Sprawa_lemkowska.pdf
* Публикации, доступны на сайтѣ Academia. edu https://nypl.academia.edu/BogdanHorbal

## Жерела
* 
* 
* 

## Референции
Реноваціо Імперії (Renovatio Imperii)

**Реноваціо Імперії** ( або *„знова поставліня державы“*) є політічна і ідеолоґічна думка, котра походить іщі з Римьской імперії. Пізніше ю хосновали середньовічны царьове, котры хотіли обновити славу, силу і єдноту стародавнього Риму.

### Значіня і хоснованя

#### 1. [[Римска империя|Римьска імперія]] (пізна антика)

* Тот поєм ужывали царьове **[[Діоклеціан]] (284–305)** і **[[Конштантін Великий]] (306–337)**, коли ся старали обновити порядок по тяжкых часах криз.
* На **монетах і написях** ся появяв лозунґ *Renovatio Imperii* як знак реформ і ожывліня державы.

#### 2. Візантійска імперія

* Імператор **[[Юстиніян І.]] (527–565)** мав тоту ідею як головну.  Єго воєньскы походы в **Італії, Північній Африці і Іспанії** мали показати *Renovatio Imperii Romani* – тобто **знова зєдиніня Римьской імперії**.

#### 3. Свято­римьска імперія

* Тоту думку знова взяли **[[Карел Великий]] (корунованый р. 800)** і **Отон І. (962)**.  Хотіли себе показати як **нащадкы римьскых царів** і зрозуміли *Renovatio Imperii* як ** хрістіаньску обнову римьской культуры і порядку**.

## Референції
Италийскый полуостров

**Италийскый полуостров** ( *penisola italica* ай *penisola italiana*) простерать ся од южного передгоря Алп на сѣверѣ до централной части Середоземного моря на югу и включать континенталну часть сучасной Италии (99.9531%) и енклавны микродержавы  Сан-Марино (0.0466%) ай Ватикан (0.0003%). Третий найвекшый на югу Европы полуостров (149 тыс. км2) по Иберийскому (595 тыс. км2) на западѣ а Балканскому (505 тыс. км2) на востоку.

Инша назва — **Апеннинскый полуостров**, походить од горского пасма Апеннины, што ся тягне вздовж цѣлого полуострова, творячи его осьову линию. В обычайной бесѣдѣ часто ся хоснують назвы 
**Полуостров Италия**,  **Континентална Италия**; прозывка **Италийскый чобот**, циже.понятя „Италия“ а „Италийскый полуостров“ ся хоснують як синонимы. В том припадѣ розумѣе ся, же Сѣверна Италия (на образчику змапована зеленов) мать быти вылучена зо зложѣня Италийского полуострова, так само, як и островна часть Италии.

## География
Полуостров ся затинать до Середоземного моря на 1100&nbsp;км. Омывають го Ядранске, Тирренске, Йонске и Лигурске моря. Берегы му почленены слабо, лем в южной части почлененя векшать (полуостровы Калабрия, Салентина, Гаргано). Майже цѣлый полуостров занимають горы Апеннины (найвысша гора Корно, 2914&nbsp;м), окрем долины рѣкы По на сѣверѣ, котра е ровнинна. Уздовж восточного и западного побережий тягнуть ся узкы смугы грункастых ровнин. На юго-западѣ — район вулканизма (Везувий). Клима субтропична средоземноморска, з горячым лѣтом и слотавов стытков зимов. Рѣкы курты, влѣтѣ силно мѣлѣють.

## Жерела и одказы
* Трёшников А.Ф. Географический энциклопедический словарь: Географические названия. /Гл. ред. А. Ф. Трёшников. — 2-е изд., доп. — М.: Сов. энциклопедия, 1989.— Стр 35 из 592. 
* 

## Референции

Катеґорія:Полуостровы
Апеннины

**Апеннины**,   *Apennino*, горы на
Италийском полуостровѣ. 

## География
Довжка Апеннин около 1200&nbsp;км. Высоты до 2912&nbsp;м (г.&nbsp;Корно).
Дѣлять ся на сѣверны (Лигурийскы и Тоскано-Емилианскы Апеннины), централны (Умбро-Маркскы Апеннины и Абруццкы Апеннины) и южны (Неаполитанскы и Луканскы Апеннины).
Осьова зона Апеннин зложена переважно вапняками, сланцями, пѣсковцями, по периферии — флишовы низкы горы на юго-западѣ — участкы вулканичного рельефа (Везувий, Флегрейскы поля).

Клима субтропична середоземноморска. На западных обдуваных вѣтрами обочах рочны выпады 1000–2000&nbsp;мм (в Лигурийскых Апеннинах до 3000&nbsp;мм), на восточных
обочах и в межигорных котловинах 600–800&nbsp;мм. В Апеннинах мають вытокы тутешны курты рѣкы. До высот 300–500&nbsp;м на сѣверѣ и 600–800&nbsp;м на югу — сады, паркы, оливовы гайчикы, винницѣ, природны поросты корчовля и лѣсы. До высот 900&nbsp;м
на сѣверѣ и 1000–1200&nbsp;м на югу мѣшаны лѣсы (из дуба, сосны, гестинѣ ай инш.),
корчовля, пустары. Высше — буковы и чатиновы лѣсы (ялиця, сосна). На найвысокых хребтах — участкы субалпийскых полонин. Схылы Апеннин
служать переважно як паствиска.

## Жерела и одказы
* **Трёшников А.Ф.** Географический энциклопедический словарь: Географические названия. /Гл. ред. А. Ф. Трёшников. — 2-е изд., доп. — М.: Сов. энциклопедия, 1989.— Стр 35 из 592. 

## Референции


Corno Scale Balzo Ora Scaffaiolo 2019 (14).jpg|Туристы под верхом Корно
L'eleganza dell'acqua.jpg|Водопад
Corno Scale Balzo Ora Scaffaiolo 2019 (48).jpg|Поднесеня духа
Centro visite di Pian d’Ivo - Parco regionale del Corno alle Scale.jpg|Туристична хата


Катеґорія:Горства Европы
Google

**Google** — *(по русинськы — Ґуґл)* найвекша у світі шукача сістема інтернета, котра належыть корпорації Google inc. Заложеный у 1998 роцї Ларри Пейджом и Серґеём Бріном. Перва по популарности сістема, індексує веце як 25 міліардів веб-сторінок. Підтримує шуканя у документах форматів PDF, RTF, Microsoft Word и іншых.

Шукача сістема Ґуґл была створена як учебный проєкт штудентів Штатнёй Універзіты Ларри Пейджа и Серґея Бріна. Они у 1996 роцї робили над шукачов сістемов БакРаб, a у 1998 роцї на єй основі створили нову шукачу сістему Ґуґл. Хоць корпорація была заложена 2. септембра 1998 року, a домен Ґуґл.ком зареґістрованный 15. септембра 1997 року, шукач (од 2000 року) даколи славить свій день народжіня и в іншый день: як 7., так и 27. септембра. Слово Ґуґл походить од перекрученого ґуґол — назвы чісла десять на соту степені (10100)

Катеґорія:Інтернет
Катеґорія:Технолоґія
Bing

**Bing** — шукача сістема, котра была выроблена меджінароднов корпораційов Microsoft. Бінґ быв передставеный ґенералным діректором Майкрософта Штївеном Балмером.

Ныні сайт Bing занимає 2-є місце у списку найпопуларнїйшых шукачіх сайтів.

## Історія
Осенї 1998 року ся появив сайт Майкрософт Нетворк Шуканя (МСН Шуканя), котрый быв шукача сістема з власным індексом и веб-сканером.

Пак, 8. марта 2006 року была представлена бета-верзія Віндовс Лайв Шуканя, котра ся стала фінално доступна 12. септембра 2006 року, замінивши старый МСН Шуканя. Тота нова шукача механіка давала можность людям шукати меджі конкретными тіпами даных (веб-сторінкы, новинкы, образы и інше).

21 марта 2007 року Майкрософт заявив, же Лайв Шуканя перестане быти частёв Windows Live.

У фебруарі 2023 року вышла нова верзія Bing, котра має у собі штучный інтелект и працує на основі ChatGPT.

Катеґорія:Інтернет
Катеґорія:Технолоґія
Верьховна рада Україны

**Верьховна Рада Україны** — єднопалатный парламент Україны, котрый ся складає з 450 народных депутатів, выбраных на добру пять років. Верьховна Рада є єдиным орґаном влады, котрый має право приймати законы.

Верьховна Рада формує владу країны — Кабінет міністрів — и контролує єй діялность.

Предсїдатель: Руслан Стефанчук, «Слуга народа» од 8. октобра 2021. Первый Заступник Предсїдателя: Олександр Корнієнко, «Слуга народа» од 19. октобра 2021. Заступник Предсїдателя: Олена Кондратюк, Батьківщина од 29. авґуста 2019.
Републіка Алтай

**Републіка Алтай** — субєкт Российской Федероції, республіка у єй составі.

Входить у Сибірськый федералный округ. Головне містом — город Горно-Алтайськ.

На северо-западі граничить з Алтайськым крайом, на юзі — з Монґолійов и Кітайськов Народнов Республіков, на юго-западі — з Казахстаном.

Была заснована 1 юнія 1922 року як Ойратська автономна область. Преобразована была 25 октобра 1990 року у автономну республіку.

Державны языкы: алтайськый и руськый.

## Турізм
Турізм у Республіцї Алтай є єднов з основных конарїв економікы реґіона, a также важным жрідлом приходу. Каждорочно на Алтай приходить до 1 міліона туристів. Меджі актівныма видами одпочінку найвекшый обсяг занимають лїтнї еколоґічны и културно-познавчі путованя и екскурзії по автомобілным, пішым, коньскым, водным и другым трасам з навщівом природных и културно-історічных обєктів.

На терїторії республікы є велике чісло заповідных природных обєктів. Найвекшов популарностёв у туристів хоснує ся Телецьке озеро, на берегах которого ся розмістили десятокы пансіонатів и турбаз.

Ту суть найлїпшы міста про рыболов, ся проводять пішы, коньскы, водны и автобусны екскурзії. Каскада Каракольскых озер у Чемальскім раёнї є унікалный природный заповедник. Вода у каждім із сїмёх озер ся одрізняє по фарбі и хемічному составу.

Ланц Шавліньскых озер у верьхнім току рїкы Шавлы — цїль пішых и коньскых трас по жівописных предгорях Сїверо-Чуйского хребта.

На терїторії Усть-Коксіньского раёна є розташована гора Белуха (4506 метрів), котра є найвысша точка республікы и цїлой Сібірі.

У 2011 роцї город Ґорно-Алтайськ достав золоту медалю Всеросійского конкурса «Чистый город» и пак нагороды за чістоту у 2012 роцї.
Башкортостан

**Башкортостан** або **Републіка Башкортостан** (**Башкірія**) — субєкт Российской Федероції, республіка у єй составі. Входить у Приволжськый федералный округ. Головне містом — город Уфа.

Граничить з Пермськым крайом, Свердловсков, Челябинсков, Оренбурзьков областями, Республіков Татарстан и Удмуртськов Республіков.

28 новембра 1917 року было проголошено сотворїня Башкурдістана (Малой Башкірії).

20 марта 1919 року у резултатї підписаня угоды меджі башкірськым и совітськым владами была сотворена Башкірська Совітська Республіка.

Ныні названя республіка носить од 25 фебруара 1992 року.

## Клімат
Клімат є контіненталный. Середнёрочна температура: плюс 0,3 градуса у горах и плюс 2,8 градуса на равнинї. Середня температура януара: мінус 18 градусів, юлія: плюс 18 градусів.

Кілько сонячных днїв у роцї ся мінять од 287 в Аксёнові и Белорецку до 261 у Уфі (найменше чісло днїв припадає на децембер и януар, найвекше — на лїтнї мїсяцї).

Середнїй абсолютный мінімум температуры воздуха чінить мінус 41 градус, абсолютный максімум: плюс 42 градусы. Постійный переход температуры воздуха через 0 градусів настає 4–9 апріля весною и 24–29 октобра осїнню, у гірськых раёнах відповідно 10–11 апріля и 17–21 октобра. Кілько днїв з позітівнов температуров воздуха 200–205, у горах 188–193. Середня дата послїднёго замороза 21–30 мая, найпізнїша 6–9 юнія, a у сїверных и гірськых раёнах 25–30 юнія. Середня дата першого замороза 10–19 септембра, найранійша 10–18 авґуста.

У роцї выпадає 300 до 600 міліметрів опадів, ся наблюдає досить різка діференціація опадів по терїторії республікы. На западных схилах Уральскых гір рочна сума опадів досягає 640 до 700 міліметрів, на выходных схилах не перевысшує 300–500 міліметрів, у западній равнинній части чінить 400–500 міліметрів. 60–70 процентів опадів выпадає у теплоє время рока.

Найранійша дата зъявлїня снїгового покрыва — 12–20 септембра, найранійша дата утворїня постійного снїгового покрыва — 16–24 октобра, у гірськых раёнах — 5–12 октобра, середня дата установлїня снїгового покрыва — 3–13 новембра. Середня дата схода снїгового покрыва — 14–24 апріля. Кілько днїв із снїговым покрывом чінить 153–165, у гірськых раёнах — 171–177. Середня и найвекша вышка снїгового покрыва 36–55 сантіметрів, максімална вышка може досягати 106–126 сантіметрів.
Републіка Бурятія

**Бурятія** або **Республіка Бурятія** — субєкт Российской Федероції, республіка у єй составі. Находить ся у Выходній Сібірі и входить у состав Далековыходного федералного округа.

Граничить на юзі з Монґолійов (котра є державною границьов Российской Федероції), а також з Республіков Тыва, Іркутськов областёв и Забайкальськым крайом.

Головне містом — город Улан-Уде. Державны языкы — бурятськый и руськый.

Была заснована 30 мая 1923 року як Бурят-Монґолська Автономна Совітська Соціалістічна Республіка.

## Ґеоґрафія
Республіка є розташована у центрі Азії, на юзі Выходнёй Сібірі. По терїторії приблизно єднака з Нїмецьком. Із сївера на юг реґіон має длину 600 кілометрів, a із запада на выход — 420 кілометрів.

Велика терїторія, вытягнута із юго-запада на сїверо-выход у подобі півмісяця, запричіняє різны условія ґаздованя и перебываня у реґіонї. Є значна оддаленость республікы од столицї країны (од Улан-Уде до Москы — 5532 кілометрів).

Бурятія є у часовому пасмї іркутьского часу, котрый на 8 годин є перед UTC и на 5 годин — перед московськым часом (UTC плюс 8:00, МСК плюс 5).
Републіка Адигея

**Адыґея** *(або Республіка Адыґея)* — субєкт Российской Федероції, республіка у єй составі. Входить у состав Южного федералного округа. Головне містом — город Майкоп.

Адыґея є анклявом: єй терїторія є окружена терїторійов Краснодарского края.

Была заснована 27. юлія 1922 року як Черкеська (Адыґейська) автономна область. 23. марта 1992 року было принято днешне названя.

Державны языкы: адыґейськый и руськый.

## Клімат
Клімат є помірно теплый и мягкый. На формованя клімата великый вплыв має характер атмосферной ціркулації. Важнов кліматічнов характерістіков є продовжітелность сонячного сіяня. Обще по республіцї є од 200 до 250 ясных днїв у роцї.

Характер клімата є великым дїлом опредїленый близкостьов незамерзаючого Чорного моря, шыротёв місцевости, вышков и розподілїням гірськых хребтів Сїверо-Западного Кавказу. Чорне море є добрый «акумулатор» тепла. Кавказькы горы затримують вогкы вітры и способлюють достаточну влагу у весняно-лїтнїй період. Зато опадів у Адиґеї выпадає удвої веце, чим наприклад у сїверній степовій зоні Краснодарського края. Кілько днїв з опадами за рок быває 115–150. Теплых днїв у роцї 200–210.

Выпадіня опадів по терїторії республікы є нерівномірне, особлїво у предгірно-гірскій зоні. Обще кілько опадів ся звышує з вышков. Найвекше середнёрочне кілько опадів (2744 міліметрів) было зареґістровано на Бїлорїченьскім перевалі.

Швидкість вітра на терїторії є одвідно невелика. Характернов особлївостю є наявность гірсько-долинных вітрів.

Наперек невеличкій продовжітелности Адиґеї із сївера на юг, клімат республікы ся одрізняє великым розмаітством. У сїверній равнинній части клімат є помірно-контіненталный, у предгірній — теплый, вогкый, a у южній части — студеный клімат высокогірїв.

Зима у республіцї є малосніжна, помірно-студена, мягка. В середнїм, зима начинає ся у першій половині децембра. Найхолоднїшым зимным мїсяцём є януар. Єго середня температура ся колише од мінус 2 градусів у равнинній части до мінус 4,4 градуса у предгорях. Абсолютный мінімум може досягати мінус 30 до мінус 35 градусів.

Вышка снїгового покрыва на равнинній части є невелика: 6–10 сантіметрів, у гірській ся колише од 50 сантіметрів до 2–5 метрів. Максімална вышка снїга (6,1 метрів) была зареґістрована у гірській ґрупі Фішта.

Весна на равнинї настає рано (на концї фебруара — першій декадї марца), a у горах на вышцї 2000 метрів — на концї марца и пізнїше.

Лїто у Адиґеї продовжує ся у середнїм 140–150 днїв. Середня місячна температура воздуха у найтеплїшім мїсяцї рока: юлії чінить на равнинї плюс 23,2 градуса. Лїтнї опады носять переважно ливнёвый характер.

Осїнь на равнинній Адиґеї настає на концї септембра — зачатку октобра. Зачаток осени ся характерізує постійно теплою, сухов и сонячнов погодов («бабскє лїто»).
Кабардино-Балкарія

**Кабардино-Балкарія**, або **Кабардино-Балкарська Республіка**, — субєкт Российской Федероції, республіка у єй составі. Входить у Сїверо-Кавказькый федералный округ.

Головне містом — город Налчік.

Державны языкы суть: кабардино-черкеськый, карачаєво-балкарськый и руськый.

Граничить з Карачаєво-Черкесійов (на западі), зо Ставропольскым крайом (на сїверї), з Республіков Сїверна Осетія-Аланія и з Ґрузійов (на юзі).

Была заснована 1 септембра 1921 року як Кабардинська автономна область. Од 1992 року носить названя Кабардино-Балкарська Республіка.

## Ґеоґрафія
Кабардино-Балкарська республіка є розташована у централній части сїверного макросклона Кавказу. Терїторія республікы є подїлена на три основны ґеоморфолоґічны зоны — гірську, предгірську и равнинну. Гірська и предгірна зоны занимають векшу частку терїторії. Равнинна зона обгортає сїверо-выходну частку республікы.

Через терїторію республікы паралелно єдно од другого ся простерають 5 основных хребтів Великого Кавказу: Пастбіщный (або Крїдовый), Лїсистый, Скалистый, Боковый и Головный (або Вододїлный).

Найвысша точка: гора Ельбрус (5642 метрів, западна верьшина) — є найвысша точка Росії, Кавказу и Европы. Через западну верьшину Ельбруса проходить адмініштратівна граніця Кабардино-Балкарії и Карачаєво-Черкесії, при тім выходна верьшина горы (5621 метрів), як и векша частка склонів, є у межах КБР.

Максімална довгость із сївера на юг: 167 кілометрів. Максімална довгость із выхода на запад: 123 кілометрів.

## Історія
До сотворїня днешнёй республікы, на єй терїторії были розміщены дві історічны области — Кабарда и Балкарія. Кабарда ся складала з двох князівств: Велика Кабарда и Мала Кабарда, и занимала равнинну и предгірну частку днешнёй республікы. Балкарія, котра была подїлена на пять гірськых общин, занимала головнї гірськы и высокогірны раёны.

У 1921 роцї Кабарда и Балкарія разом з другыма областями Централного Кавказу вступили у состав Горськой АССР. 1 септембра 1921 року Кабардиньскый округ вышов із составу Горськой автономной республікы, a пак 16 януара 1922 року за ним пішла и Балкарія.

Кабардино-Балкарська автономна область была сотворена у 1922 роцї, у 1936 роцї преобразована у АССР.

У роках Другой світовой войны у Кабардино-Балкарії была сформована 115-а Кабардино-Балкарська кавалерійська дівізія, котра ся била у Битві за Кавказ и Сталінґрадьскій битві. У 1942 роцї векша частка республікы была окупована. 11 януара 1943 року Кабардино-Балкарія была повном ослободжена. У 1944 роцї у зв'язку з выселеням балкарців была перейменована у Кабардиньску АССР, од 1957 року — зато Кабардино-Балкарська АССР. Од 1992 року — Кабардино-Балкарська Республіка.

У 1950-х и 1960-х роках были поставлены великы промисловы підприємства.
Калмикія

**Калмикія**, офіціално — **Республіка Калмикія**, — субєкт Российской Федероції, республіка у єй составі. Входить у Южный федералный округ.

Головне містом — город Еліста. Офіціалны языкы: калмыцькый и руськый.

Граничить з Республіков Даґестан (на юзі), зо Ставропольскым крайом, з Ростовськов и Волґоградськов областями, и з Астраханьсков областьов (на выходї).

Є єдиным реґіоном у Европі, де традіційно вірять у будгізм.

## Клімат
Клімат республікы — переходный од помірного до різко контіненталного; лїто є дуже жарке и сухе, зима є малосніжна, даколи з великыма холодами. Контіненталность клімата ся істотно підсилює із запада на выход.

Середні температуры януара по цїлій республіцї суть мінусові: од мінус 7 до мінус 9 градусів у южній и юго-западній єй части до мінус 10 до мінус 12 градусів на сїверї, мінімална температура януара: мінус 35 до мінус 37 градусів. Найнизшы температуры даколи досягають мінус 35 градусів и нижче у сїверных раёнах. Найхолоднїшы мїсяцї — януар и фебруар.

Особлївостю клімата є значна продовжітелность сонячного сіяня, котра чінить 2180 до 2250 годин (182–186 днів) у роцї. Продовжітелность теплого періода чінить 240–275 днів. Середні температуры юлія чінять плюс 23,5 до плюс 25,5 градусів, при тім у найжаркійшы рокы ся може перевысити плюс 32 градусів. То є найжаркійшый субєкт Росії у лїтї, як и Астраханьска область. Абсолютный максімум температуры досягає плюс 40 до плюс 45 градусів, a 12 юлія 2010 року у посьолку Утта воздух ся прогріяв до плюс 45,4 градуса, што стало рекорднов температуров для Росії.

Звышіня температуры воздуха ся наблюдає із сївера на юг и юго-выход терїторії республікы. У зимный період бывають одтеплощі, у окремы днї — метавицї, a даколи поставшій голголод робить шкоду сілському ґаздівству.

Шпеціфічнов особлївостю терїторії республікы суть суша и суховіі: у лїтї бывають до 120 суховейных днів. Реґіон є найсухшым на юзі европейской части Росії. Рочне кілько опадів чінить 210–340 міліметрів.

Завдякы розшыреню зон силных вітрів реґіон має значны вітрові енерґетічны ресурсы, працують дві вітряны електрічны станіцї (ВЕС).

## Адмініштратівне подїлїня
У рамках адмініштратівно-терїторіалного устроїня Республіка Калмыкія ся дїлить на: 1 город республічного значіня (Еліста) и 13 раёнів.

У рамках містного самосправы у Республіцї Калмыкія ся выдїляють муніціпалны орґанізації: Елістиньскый городськый округ и 13 муніціпалных раёнів, котры загорнюють 124 сілськы и 2 городськы муніціпалны орґанізації.

Раёны Республікы Калмыкії:

* Городовіковськый раён
* Ікы-Бурульскый раён
* Кетченеровськый раён
* Лаганьскый раён
* Малодербетовськый раён
* Октобрськый раён
* Приютненьскый раён
* Сарпиньскый раён
* Цїлиньный раён
* Черноземельскый раён
* Юстиньскый раён
* Яшалтиньскый раён
* Яшкульськый раён