open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Океан

**Океан** є велика маса воды (ці іншой капалины) находяча ся на поверьху весмірного тїлеса, ці під дакотров з ёго верстев (наприклад ледом). На Землї творять океаны єдно тїлесо, котре ся зове Світовый океан і котры покрывають векшыну поверьху.

## Список океанів
Тихый океан
Атлантічный океан
Індійскый океан
Южный океан
Северный ледовый океан

Катеґорія:Океанологічна термінологія
*
Океанія

**Океанія** є ґеоґрафічный і културный цїлок, котрый ся находить в Тихім Океанї. Загорнять дас 1500 тихоокеаньскых островів і з політічного і з іншых причін за до нёй рахує тыж Австралія, котра є але з тектонічной перспектівы повно самостойным контінентом. Даколи ся тота область означує тыж як Австралія і Океанія, або лем Австралія. Плохов іде о найменшу певнинску область.

Катеґорія:Австралия и Океания
Октавиан Август

**Октавиан Август** ( *IMPERATOR CAESAR DIVI FILIVS AVGVSTVS*; *23. септембра , Рим&nbsp;— †19. августа , Ноле, близко Неапола)&nbsp;— быв первым императором, закладательом Римской империи и пановав од року  аж до своей смерти в року 14. По уроджѣню достав имя *Гай Октавий*: так ся звав его отець, сенатор з богатого роду конникох (equites). По смерти Цезаря приняв имя *Гая Юлия Цезаря*. При вступѣ в иншый род, род Юлиох, призвиско *Октавий* змѣнило ся на *Октавиан*, и одтогды го так познавали аж до року , коли му даровали титул *Августа*.

## Биография
Август (латинске *Augustus* означать «возвеличеный богом») быв сыном дѣвкы сестры Гая Юлия Цезаря, Юлии. Але Гай Юлий Цезарь усыновив го во своем тестаментѣ, и так он став ся од року  императором. Допроводжовав Цезаря в его походах до Испании, быв вызнаменаный орденами. По смерти Цезаря став ся его наслѣдником подля тестаменту. З Марком Антонием и Лепидом створили другый триумвират и звитязили над войском Брута и Кассия, забивцьох Цезаря. По одставлѣню од влады Лепида, Август зачав бой против Марка Антония, которому забрав вшиткы уряды и званя, а его сполочници, египетской царици Клеопатрѣ, выголосив войну. В року  Октавиан Август став ся самоособным римским пановником. Быв ку тому Найвысшым жрецьом (Pontifex maxĭmus) и Отцьом Отечества (pater patriae). Знав притягти ку своей политицѣ ученых и розумных радникох, меджи котрыма одзначали ся войвода Агриппа и покровитель умѣня Гай Меценас. Под их вплывом пришов росцвѣт умѣня и народа. Императора и его добу прославляли Гораций, Проперций и Вергилий. В Римѣ были вознесены знамениты архитектурны ставбы: императорскы палаты и форум, сонѣчна годинка, Олтарь Мира Августа, мавзолей на Марсовом полѣ, библиотека на Палатинском грунку. Мѣсяць его смерти быв названый Августом. По часѣ термин *Август* достав вызнам титула императора.

## Хронология
* 44 до н. е. — Брут и Кассий в сенатѣ забили Юлия Цезаря (15. марец).
* 43 до н. е. — Октавиан, Марк Антоний и Лепид створюють другый триумвират.
* 42 до н. е. — Юлия Цезаря выголосили римскым державным Богом, и так Октавиан ставать ся «Сыном Божым» (Divi Filius).
* 42 до н. е. —  Октавиан и Марк Антоний обѣцяють пораховати ся зоз забивцями  Юлия Цезаря и розбивають их войско при Филиппах; Брут и Кассий починяють самогубство.
* 32 до н. е. — збѣгла доба триумвирату, и Октавиан выголошуе войну — але не против свого сонародника Марка Антония, но против чужоземкы Клеопатры, котра нарушила статус римской клиенткы.
* 31 до н. е. — Октавиан добывать дефинитивну побѣду над флотом Марка Антония и Клеопатры. Марк Антоний и Клеопатра утѣкають до Египту.
* 30 до н. е. — по инвазии римского войска и самогубствѣ Марка Антония и Клеопатры Египет переходить под владу Рима.
* 27 до н. е. — Октавиан бере императорскый титул *Август* и Рим ся ставать империов.
* 12 до н. е. — Октавиан бере титул Найвысшого жреця.
* 9 до н. е. — вознесеный Олтарь Мира императора Августа (Ara Pacis Augustae).

## Жерела и одказы
* **Хронология**: 
* 
* 

## Референции

 
Катеґорія:Старовікый Рим
Катеґорія:Пановници
Катеґорія:Императоры
Олімпійскы гры

**Олімпійскы гры** (староґрецькый язык: *οἱ Ὀλυμπιακοί Ἀγῶνες* - гоі олуъмпіакоі́ аґō̑нес)&nbsp;— міджінародны шпортовы конкурзы, якы ся конають кажды штири рокы під еґідов Міджінародного олімпійского комітету. Виды шпорту, якы входять до проґраму Олімпійскых гер ся называють олімпійскыма. 

Олімпійскы гры ся дїлять на лїтнї і зимушны і одбывають ся кажды штири рокы, в рік множеный штирёма.

## См. тыж
* Античны Олімпійскы гры

## Референции

Катеґорія:Олімпійскы гры
Катеґорія:Шпорт
Нїмецько

**Нїмецько** (офіціална назва **Сполкова Републіка Нїмецько**, скорочіня **СРН**, нїмецькы: *Deutschland*, *Bundesrepublik Deutschland*, скорочіня *BRD*) є середоевропскый штат. На севері сусїдить з Даньском, омывать го Северне море і Балтіцьке море, на выходї сусїдить з Польском і Чеськом, на югу з Ракуском і Швайцаріёв і на западї з Франціёв, Луксембурьском, Белґіов і Голандіов. Розлога Нїмецька є 357 578 км2, причім земля штату ся находить в мірнїм пасми клімату. Нїмецько мать через 83 міліонів жытелїв, што з нёго робить найлюднатїшый штат Европской унії. Густота залюднѣня — 232/км². Нїмецько є домовом третёй найвекшой популації іміґрантів на світї. Нїмецькo є членом Европской унії од року 1957. B Нїмецьку є офіціална валута Евро. До 1. януара 2002 года была нїмецька марка.

## Адміністратівне дїлїня
Нїмецько ся од року 1990 дїлить на 16 сполковых штатїв (нїмецькы: *Bundesländer*). 

Сполковы штаты в Нїмецьку:
* Баден-Віртенберґ, (головне місто Штуттґарт)  
* Баварія, (головне місто Мнихів)  
* Берлін, (єдночасно i головне місто того сполкового штату) 
* Бранденбурґ, (головне місто Подступім)  
* Бремен, (головне місто Бремен)  
* Гамбурґ, (єдночасно i головне місто того сполкового штату) 
* Гессен, (головне місто Вісбаден)  
* Мекленбурьско-Передня Померанія, (головне місто Шверін)  
* Нижнє Сасько, (головне місто Ганновер)
* Райнланд-Фалц, (головне місто Майнц)  
* Зарланд, (головне місто Зарбрікен)
* Сасько, (головне місто Дреждяны)
* Сасько-Ангалт, (головне місто Маґдебурґ)
* Севернє Поріня-Вестфалія, (головне місто Дісселдорф)    
* Турінґія, (головне місто Ерфурт)
* Шлезвіцько-Голштайн, (головне місто Кіл)

Німецько
Катеґорія:Европска унія
Катеґорія:Країны
Катеґорія:Державы НАТО
Катеґорія:Германия
Катеґорія:Штаты і теріторії, котры основаны 1990
Нїмецькый язык

**Нїмецькый язык** () — є западоґерманьскый язык і бісїдує ним приближно 200 міліонів людей на цїлім світї. В Европі є з погляду чісла родженых говорцїв нїмчіна із 100 міліонами говорцїв другый найросшыренїшый язык по російскім языку. В Европскій унії є нїмчіна найхоснованїшым материньскым языком. Належыть тыж міджі 10 найхоснованїшых языків на світї.

Катеґорія:Языкы
Катеґорія:Ґерманьскы языкы
Омар

**Омар ібн ал-Хаттаб**, Омар I. як халіф (?586 - 7. новембер 644), приятель пророка Могамеда, член кменя Курайшовців. Од року 634 до своёй смерти другый воленый халіфа, духовна голова ісламу і владця ісламской рішы.
Опера

**О́пера** (італ. *opera* — «дїя», «робота», «твур») — музично-драматичный жанр, якый основаный на синтезови музикы, слова, дії. В опері сценічна дїя орґанічно скапчує ся з вокалом (солісты, ансамблі, хор), тай інструментальнов (оркестр) музиков, доста часто — з балетом и пантомімов, образотворчым умільством (гримом, костюмами, декораціями, світловыми ефектами, піротехніков и т.д.). У булшостї оперы пишут ся за літературными сюжетами. Основов вокальных номеру сут тексты, якых называют лібрето.

## Удкликованя

Катеґорія:Опера
Операчна память

**Опера́чна па́мять** *([[Анґліцькый язык|анґл]]. random-access memory, память з прямым приступом)* є в інформатіцї тіп електронічной памятї, котра уможнує приступ до хоцьякой єй части за конштантный час без огляду на єй фізічне уміщіня (на роздїл од секвенчных памятей як маґнетічна паска, оптічный діск ці твердый діск). Зато є дословный переклад анґліцького „random“ в подобі *„память з трафунковым приступом“* водячій в заблуканя і вгоднїше є хосновати термін память з прямым приступом, як є зазначено высше.

Катеґорія:Електронічна память
Катеґорія:Скорочіня
Операчна сістема

**Операчна сістема, ОС** () — є в інформатіцї базове проґрамове забеспечіня компютера (т.є. софтвер), котре є заведжене до памятї компютера при ёго штартї і оставать в дїяню аж до ёго выпнутя. Є зложеный з ядра (кернел) і помічных сістемных інштрументів. Головна задача операчной сістемы є забеспечіти хоснователёви можность овладати компютер, створити про процесы стабілный аплікачный інтерфейс (API) і додавати їм сістемовы жрідла. Операчна сістема є дуже комплексный софтвер, котрого вывой є омного зложытїшый і намагавішый як вывой нормалных проґрамів.

Катеґорія:Операчна сістема
Катеґорія:Компютеровы платформы
Катеґорія:Сістемовый софтвер
Орґанізація Зъєдиненых Націй

**Орґанізація Зъєдиненых Націй** (ОЗН), анґліцькы *United Nations Organization (UNO)*, тыж Споєны нації (скорочіня ся не хоснує), анґліцькы *United Nations (UN)*, ґлобална міджінародна орґанізація, котра была заснована 24. октобра 1945 на конференції у Сан-Франциску на основі Харты Зъєдноченых Націй. Декларованов метов дїялности орґанізації є підпора і посилніня міру і меджінародной безпекы і розвиток співпрацї меджі державами світу.

;Головны органы ОЗН: Ґенералне громаджіня ОЗН, Рада безпечности ОЗН, Секретаріат ОЗН (Ґенералный секретар ОЗН ся выберать Ґенералным громаджінём подля рекомендації Рады Безпечности на 5 років), Меджінародный Суд, Економічна і соціална рада ОЗН; Рада зо Справ ОЗН; штабна резіденція ся находить у Ню Йорку.

;Штатут:Штатут ОЗН быв выпрацованый делегатами 50 держав на конференции в Сан Франциско , приятый нима  (серед них — УССР і Білорусь). Мало за тым до нього ся прилучила Польща, котра так стала ся 51. державов-закладательков ОЗН. Офіціално ОЗН зачала свою єствованя , коли вступив до силы Штатут, тот день каждорочно ся славить як День ОЗН.

;Членство:У роцї 2020 ОЗН мать 193 штатів-членів. Орґанізація ся фінансує з повинных і добровольных приспівків од своїх штатів-членів. Офіціалны языкы ОЗН суть арабскый, кітайскый, анґліцькый, французькый, російскый і шпанєльскый язык.

;Буджет:Буджет ся складать з приспівків держав-членок, котры ся выраховують в пропорции од ГДП. З той причины 75% буджету платять десять найбогатшых держав світу.

## Жрідла
* **Матвієнко В.**: Організація Об'єднаних Націй, ООН //Політична енциклопедія. — К.: Парламентське видавництво, 2011. — 808 с.  Сс. 517–518. 

## Одказы
* Официалный сайт  '''United Nations''' 

## Референції

Катеґорія:ОЗН
Катеґорія:Міджінародны орґанізації
Остурня

**Остурня** (по ) є село на Словеньску в окресї Кежмарок.

## Обывательство

Зложіня обывательства подля народности (2011 р.):
*Русины - 2
*Словаци - 319 (94,9%)
*Чехы - 3
*Поляци - 2
*Росіяне - 1
*Нестановлены - 9

Русиньскый язык за материньскый означіли 8 жытелїв (2,4%).

## Референції

## Жрідла
* Співанкы з Остурнї
Отто фон Бісмарк

**Отто фон Бісмарк** (нім. *Otto Eduard Leopold von Bismarck-Schönhausen*; 1. апріль 1815 – 30. юн 1898) — быв єден з найвызначнїшых політіків 19. стороча і будователь зъєдноченого Нїмецька. Быв першый міністер Пруска (1862–1890) і першый в рядї нїмецькых канцлерїв (1871–1890). Ёго некомпромісный приступ до рїшіня політічных проблем і авторітатівне выступаня проти парламенту му принесло прозывку Желїзный канцлерь.

Катеґорія:Політічны лідеры
Ошколованя

**Ошколованя** є сукупность познаня, котре чоловік обтримує освітов, навчанём тай штудіов шпеціфічных знань.

Катеґорія:Гуманітны і соціалны наукы
Пабло Пікассо

**Пабло Діеґо Хосе Франсіско де Паула Хуан Непомусено Марія де лос Ремедіос Сіприано де ла Сантісіма Трінідад Кліто Руїс і Пікассо** (*Pablo Diego José Francisco de Paula Juan Nepomuceno María de los Remedios Cipriano de la Santísima Trinidad Clito Ruiz y Picasso*; 25. октобра 1881 – 8. апріля 1973) быв іспаньскый малярь і сохарь.

## Одказы
https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Pablo_Picasso

Катеґорія:Вытварници
Катеґорія:Персоналии 20. стороча
Катеґорія:Испания
Павел Петро Ґойдіч

**Павeл Петрo Ґойдіч** – (17. юл 1888 Руськы Пекляны - 17. юл 1960 вязниця Леополдов) быв вызнамный сын русиньского народа, ґрекокатолицькый монах, єпіскоп і мученик. В роцї 2001 ёго папа Ян Павел II. выголосив за благословеного, в роцї 2008 му комісія при Яд Вашем признала тітул справедливый міджі народами.

## Екстерны одказы
Слово єпіскопа Ґойдіча

## Референции

Катеґорія:Русиньскы церьковны дїятелї
Катеґорія:Русиньскы єпіскопы
Катеґорія:Русиньскы мученици
Катеґорія:Грекокатолицкы епископы
Павло Маскалик

**Павло Маскалик** (* 26. юна 1942, Буковець) - театралный і філмовый актер.

Катеґорія:Филмовы артисты
Катеґорія:Артисты театра
Орґанізм

**Орґанізм** є в біолоґії і еколоґії жыве бытя. Слово походить з ґрецького орґанон, што значіть інштрумент. В згодї ФАО суть вшыткы орґанізмы способны реакції на вонкашнї імпулзы, розмножованя, росту і стабілной екзістенції.

Катеґорія:Біолоґія
Йосиф Сталин

**Йо́сиф Висарио́нович Ста́лин** (правдиве призвиско **Джугашви́ли**,  იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი (*Ioseb Besarionis dze Jughashvili*),  ; (18. децембер 1878 – †5. марец 1953) — грузинского походжѣня, комунистичный политик и револуционарь, котрый быв лидером Совѣтского Союза од року 1922 до своей смерти в року 1953. Быв наступником Владимира Ленина на посту лидера Совѣтского Союза. Прибране призвиско *Сталин*, в роках 1912–1917 его коншпиративна прозывка, означовало хлоп з оцѣли (од *оцѣль* —  *сталь*); тоту прозывку му выбрав Ленин, а перед тым мав грузинску прозывку *Коба* (по русинскы: *оцѣненый*, прияв ей замолода).

Его идеи и политика перетворили Совѣтскый Союз на могучу, односно модерну державу, найвекшу на Земли. Его способ думаня быв называный *[[марксизм-ленинизм|марксизмом-ленинизмом]]*, а его форма державной влады нескорше была названа *[[сталинизм]]ом*. В той добѣ в державѣ ся дѣяв безпрецедентный в истории людства взлет многых милионох люди зоз самого споду сполоченства на майстрох, инженерох, учительох, дохторох, артистох, офицерох, ученых, писательох, директорох и подобне. И тоты милионы, прилучаючы ку своим взлетам далшы милионы, были опоров и ударнов силов сталинизма. А Сталин в свѣдомости такых люди быв символом того великого процеса. Народ обманутый не быв. В наймасовѣйшых репресиях сталинской добы, в котрых потерпѣли милионы простых люди, брали активну участь милионы другых  простых люди, а часто были они и в роли ката, и в роли жертвы. Тоты репресии тыж были проявом творивости широкых мас обывательства. Гроза епохы сталинизма была в тому, же она вытворила тип чоловѣка, готового ити на жертвы и зробити своима жертвами другых люди.

Видячи назрѣваючу свѣтову войну, Сталин прискорив индустриализацию державы и насилну колективизацию земледѣлства. В конци  и в  рокы Сталин вынищив реалных и гаданых соперникох, што достало форму громадного терора. Од конця  тримав вонкашный курз на змягчѣня конфликтох з нацистичнов Германиов, але тота политика не захранила совѣтскый народ од трагедии нѣмецко-совѣтской войны. По тому, як Германия ся вломила до Совѣтского Союза, Сталин стояв на челѣ кровавой войны, выгравши котру достав под контролу цѣлу Выходну Европу и часть Германии. Там были створены лоялны Совѣтскому Союзу марксистично-ленинскы еднопартийны штаты, што змоцнило великодержавный статус Совѣтского Союза. По смерти Сталина, на  конгресѣ КПСС (1956), Н.&nbsp;С.&nbsp;Хрущов поддав острой критицѣ так званый *култ особы Сталина*.

Сталин — контроверзна исторична постава. Многы историци видять го яко крутого диктатора, але иншы му дають честь яко творцю Совѣтского Союза. Сучасны социологичны анкеты в России (2008) указали го яко третю найпопуларнѣйшу фигуру российской истории. В рокох 2006–2008 социологичны анкеты указали, же без малого половка доспѣлого обывательства России поважуе Сталина за позитивну историчну фигуру.

## Жерела и одказы
*  
*  *Ту доступный повный текст книгы, але без пагинации.*
* 
* 

## Референции

С
Пакістан

**Пакістан** (*پاکِستان*, офіціалнов назвов **Ісламска републіка Пакістан**, *اسلامی جمہوریہ پاکِستان*) — ісламска федератівна републіка, лежача в Южній Азії. На югозападї гранічіть з Індіёв, на северовыходї з Кітайом, на северозападї з Афґаністаном, на югозападі з Іраном, на югу з Арабскым морём.

Пакістан є другов найлюднатїшов муслімсков країнов на світї. Властнить ядровы збранї і є членьсков країнов Сполоченства Народох і Организациї "Исламска конференція" (OIC). Головным містом є Ісламабад.

Катеґорія:Пакістан
Панамскый канал

**Пана́мскый кана́л** (, ) є наморный канал в Середнїй Америцї. Веде через Панамску шыю і споює Атлантічный і Тихый океан (конкретнїше Карібске море і залів Панама). Канал є довгый 81,6&nbsp;км і шырокый 150 аж 305&nbsp;м. Канал має 6&nbsp;здымадел, з того дві на тихоморьскій сторонї в Педро Міквуел і в Мірафлорес. Вода є до здымадел напущана з Ґатуньского озера, через котре канал веде. Будованый Французами в роках 1880 аж 1889 і Америчанами в роках 1901 аж&nbsp;1914.

Катеґорія:Ґеоґрафія
Катеґорія:Водны дорогы
Парадіґма

**Парадіґма** (ґрецькы παράδειγμα парадеіґма = взор, примір, модел) даякый взор одношінь ці взор (формула) мыслїня.

Катеґорія:Філозофічны понятя
Парламент

**Парламент**,  *parliament*,  *parlement*,  *parliamentum*,  *országgyűlés* *державный сойм*, законодарный орган — згромаджѣня воленых ци неволеных заступцьох приналежной административной териториалной единицѣ, ци то штат, союз штатох, сполкова краина штату.
## Етимология
Зачаточне значѣня того слова во французчинѣ — просто бесѣдованя, говорѣня, повѣданя:  *parler* =*говорити*. 
## История
Значѣня заступительского згромаджѣня парламент достав в англицком политичном системѣ уж в XII. сторочу. Од зачатку то была кральовска рада, на котру ся скликали при потребѣ великашѣ, а наступно все вецей ся усталила, аж наконець при Стюартох достала значны прерогативы в законодарствѣ и в контроли влады, а ей права были забеспечены в конштитучных документах (Magna Charta, Bill of rights). Наступно ся вывинув двохкоморный парламент: в нижньой Коморѣ Комунит суть волены представителе народа (посланцѣ), во верхньой Коморѣ Лордох суть менованы кральом представителе аристокрации (Лорды). Подобный вывой мали парламенты иншых держав.

## Жерела и одказы
* 

## Референции

Катеґорія:Політіка
Паріж

**Париж** () є головне місто Франції. Тыж є цетром реґіону Île-de-France, загорнюючого Паріж і єй передмістя і сучасно сама творить єден з франзузьскых департементів (франц.: département de Paris).


Paris-Seine-112-Petit Pont-2017-gje.jpg|Seine, Petit Pont
Paris-Musee Guimet-102-Place d'Iena-2017-gje.jpg|Musée Guimet
Paris-Palais du Luxembourg-108-2017-gje.jpg|Palais du Luxembourg
Paris-Notre Dame-164-zum Chor-2017-gje.jpg|Notre Dame
Paris-Sainte-Chapelle-104-2017-gje.jpg|Sainte-Chapelle
Paris-Palais de Justice-112-Quai des Orfevres-2017-gje.jpg|Palais de Justice
Paris-Rue Mouffetard-128-Meeresfruechte-2017-gje.jpg|Marché à la Rue Mouffetard
Paris-von Montmartre-136-p13-2017-gje.jpg|Vue depuis Montmartre


## Референції



Катеґорія:Населены пункты Франции
Катеґорія:Головны міста
Катеґорія:Міста Европы
Перша світова война

**Перша світова война** (перед роком 1939 знама як Велика война, або Світова война) быв ґлобалный войновый конфлікт в часї од року 1914 до року 1918. Перша світова война засягла Европу, Африку і Азію і одбывала ся і в світовых океанах. Безпосереднёв замінков ку войнї быв атентат на арцівойводу і наследника трону Франтішка Фердінанда д'Есте. Австрія-Угорьско одветов выголосило войну Сербії, чім выволало велику реакцію ведучу ку Першій світовій войнї. Бігом єдного місяця ся Европа дістала во войнового конфлікту.

Катеґорія:Перва свѣтова война
Перьска ріша

**Перьска ріша** є названя двох заникнутых штатів із старовіку – рішы ахаіменовской (550–330 п.н.е.) і рішы сасановской - новоперьской (224–651 н.е.). Обі мали свої тяжіско в днешнїй Іраньскій ісламскій републіцї і обі дяковали за свій взник індоевропскому народу Пержанів, котры обывали в старовіку область іраньской провінції Фарс (староперьскы Парса, ґрецькы Персіс).
Перзьскый язык

**Пе́рськый язы́к** (, *fārsi* — фарсі) — є індоевропскый язык, приналежный до югозападной ґрупы іраньскых языків.

## Референції

Катеґорія:Языкы
Катеґорія:Іраньскы языкы
Періодічна сістема елементів

**Періодічна сістема елементів** (назва Менделеєвова табліця елементів є напроти тому стріктно лем назвов оріґіналной Менделеєвовой табліцї) є сукупность вшыткых хемічных елементів в подобі табліцї ушореной на базї їх роснучого атомового чісла, позґрупованы од їх ціклічно ся повторячіх подобных властностей.

Катеґорія:Хемія
Петер Паул Рубенс

**Петер Паул Рубенс** (28. юн 1577 – 30. май 1640) быв фламскый малярь, многыма признаваный за єдного з найвекшых світовых малярїв в історії, майстра барокового штілу і найважливішого фламского маляря 17. стороча.

Катеґорія:Вытварници
Катеґорія:Бароковы маляре
Катеґорія:Кембріджска універзіта
Петро I. Російскый

**Петро I. Великый**, знамый тыж як **Петро Алексеевич**,  *Пётр Алексеевич*; *9. юн 1672, Москва – †8. фебруар 1725, Санкт-Петербурґ, быв российскый царь од року 1682, на зачатку дѣлив владу зо своим хворым невластным братом Иваном V., до его смерти в року 1696. До повнолѣтства (1689) тыж быв под регентством своей старшой сестры, Софии Алексеевны. Року 1724 ся сполувлады над Россиев уяла его жена Катарина I. Петро Великый ся прославив своев великов снагов модернизовати Россию, а в политичной, економичной и културной области Россия в добѣ Петра Великого реално вступила меджи европскы великы державы.

## Биография
### Походжѣня и штудии
Петро I Алексеевич (Великый) (1672—1725) быв царь «вшиткой Руси» од року 1682 г. (пановав до року 1696 въедно зоз хворяковатым братом Иваном V, од первой жены), а пак император од року 1721. Быв молодшым сыном царя Алексея Михайловича и его другой жены nowrap|Натальи Кирилловны Нарышкиной. Систематичну едукацию, належну пановникам, не достав, авшак вдякы таленту и любопытливости быв на уровни тогдышного свѣтового знаня.

### Реформатор
Реформовав ачей вшиткы области российского живота: штатну справу, войско и флоту, Церкву, газдовство, финанции, науку и образованя, способ живота и манѣры. В добѣ Петра Великого ся утвердив абсолутизм подля его идей «державного хосна», «сполочного блага», котры реализовав через безграничну владу монарха и его бюрократичного апарата регуларного штату. Дворянска империя, створена Петром, змалила заоставаня России од ведучых штатох Европы, авшак пришов ку тому за цѣну крайного напятя материалных и людскых сил, путьом змоцнѣня панщинскых порядкох, што выволало велику неволю народа (стрѣлецкы бунты ай иншы повстаня). Проводив реформы, ещи ай напротив одпору близкых ему людей, не вагав ся ани перед порахунком над своим сыном царевичом Алексѣем.

### Военный везирь
В зачатку панованя Петра I. Россия была териториално велика, але не мала приступы ани ку Чорному, ани ку Каспийскому, ани ку Балтицкому морям, и вывойовати собѣ такы приступы стало ся главным дѣлом в заграничной политицѣ молодого царя. 

Быв вызнамным военным везирьом, добив ся великых завойовань в Азовскых походах, Сѣверной войнѣ (1700–1721) зоз Швециев, Каспийском походѣ. Рѣшив проблему выхода России ку морю. Прорубане ним «окно до Европы» означало новый характер односин зо свѣтовыма державами. 

По серии побѣд над  Швециев завязав Ништадскый мирный договор 1721, де была закрѣплена российска юрисдикция на берегах Балтицкого моря. Слѣдом за тым Россия была выголошена за империю, а Петро Великый за императора.

## Интересны факты
В числѣ реформ Петра Великого были:
* 1700 — переход на Юлианскый календарь
* 1703 — перва российска новинка
* 1710 — «гражданске» (сучасне) писмо намѣсто церковнославянского
* 1724 — закладена Императорска (Петербургска) Академия Наук

## См. тыж
* Велике посолство

## Жерела и одказы
* 
*  
*  

## Референции

Катеґорія:Пановници
Катеґорія:История России
Пекінґ

**Пéкінґ** () — є головне місто Кітайской народной републікы. Як централно справоване місто на рівнї провінції є підряджене прямо устредній владї. В Пекінґу, котрый є по стороча справным і културным центром землї, ся находить славне намістя Небесного покоя ці Заказане міст, комплекс палаців і храмів одкы скоре владли кітайскы царёве. Цілкове чісло жытелїв Пекінґу в днешнїй добі пересягує 17 міліонів. В року 2008 Пекінґ гостив XXIX. лїтнї олімпійскы гры.

## Галерея

Beijing-Tiananmen-70-Blumenkorb-gje.jpg
Beijing-Verbotene Stadt-Mittagstor-08-Tiananmen-gje.jpg
Beijing-Lamakloster Yonghe-84-Opfernde-gje.jpg
Beijing-Lamakloster Yonghe-64-Halle der ewigen Harmonie-Dach-gje.jpg
Beijing-Konfuziustempel Kong Miao-72-gje.jpg
Beijing-Dao-Tempel Dongyue-036-gje.jpg
Beijing-Dao-Tempel Dongyue-106-Maedchen-gje.jpg
Beijing-30-Haeuser im alten Stil-2012-gje.jpg


Катеґорія:Міста Кітайской Народной Републікы
Катеґорія:Головны міста
Педаґоґіка

**Педаґоґіка** (ґрец. παιδαγωγική — майстерство выхованя) — наука про шпеціалну орґанізоване цїлеспрямоване і сістематічне дїяня про формованя людей — про обсяг, формы і методы выховованя, освіту і навчаня.

Катеґорія:Гуманітны і соціалны наукы
Петро Ілліч Чайковскый

**Петро́ Ільї́ч Чайко́вскый** (; , , Вятьска ґубернія, Російска імперія&nbsp;— , Санкт-Петербург, Російска імперія) — російскый музичный складатель.

Катеґорія:Композіторы і музиканты
Катеґорія:Російска імперія
Катеґорія:Персоналии 19. стороча
Катеґорія:Персоналии:Санкт-Петербурґ
Писаня

**Писаня** є процес зазначіня інформацій на медіум так, же ся дасть чітати іншым людям і в будучности.

Катеґорія:Інформація
Плазы

**Плазы** суть хырбетны, котрых тїло є покрыте тугыма шупінами або щітами і кладуть яйця. Належать к студенокровным жывым творам (переберають теплоту од околицї). Молодята ся лягнуть повно вывинуты. Лебка плазів є з хырбтіцёв споєна клубами і суть то быдла повно вывинутым амніоном.

Катеґорія:Плазы
Планета

**Планета** (з ґрецького πλανήτης, планетес - „путователь“) або обіжніця в сонячній сістемі є (з дефініції IAU) таке тїлесо, котре кружыть коло Сонця, має достаточну вагу, жебы єй ґравітачны силы сформовали до приближно кулятой формы (т.є. находить ся в гідростатічній рівновазї) і є домінантный в зонї своёй дорогы кружіня.

Катеґорія:Астрономія
Катеґорія:Планеты
Планетка

**Планетка** є мале тїлесо обігаюче коло Сонця або іншой звізды (там ся тоты тїлеса лем предпокладають, дотеперь не была обявена жадна планетка у іншой звізды), взглядом ку малій вазї векшынов неправиделного твару. В сонячній сістеми ся такы тїлеса находять переважно в просторї міджі Марсом і Юпітером.

## Приклады
* 951 Ґаспра
* (3628) Божньємцова  — названа на честь чеськой писателькы, Божены Ньємцовой.
* (4170) Semmelweis — названа на честь Иґнаца 3еммелвайса.
* 4781 Sládkovič — названа на честь Андрея Сладковича.

Катеґорія:Астрономія
Платон

**Плáтон** (, ; 427/428 до н. е. — 347/348 до н. е.) — єден з найвызначнїшых староґрецькых філозофів, математіків, педаґоґів. Закладатель Атеньской академії.

Катеґорія:Філозофы
Плуг

**Плуг** є нарадя, котре уможнює обрабляти глину оранём. Ёго стародавным попередником є мотыка. Головнов частёв плугу є радліця, котра є властно металовов частёв плугу обертаючого землю, другы части служать лем як тяжный або тискаючій механізм плугу. Плугом орали ґрунт перед тым, як го засїяли сільскоґаздівскыма културами.

Катеґорія:Техніка
Поезія

**Поезія** є піля прозы і драмату базовов сортов літературы. Автор той сорты уменя є званый поет, респ. поетка.
Ходить о языкове дїло, котре ся од нормалного повіданя одрізнять хоснованём умелецькых середків (рім, рітм, метрум, фантазія або сімболіка).

Катеґорія:Поезія
Польногосподарство

**Польногосподарство** ці **сільске ґаздівство** є термін описуючій продукцію (властну актівіту, наука о ній, ремесло і уменя) стравы о кормива і або і іншых продуктів середків цїленого плеканя рослин і годованя удомашненых звірят (господарьскых звірят). Характерістічным ознаком польногосподарьской выробы є вязаность на ґрунт. Дїлить ся на рослинову і звірячу выробу.

Катеґорія:Технолоґія
Польско

**Польско** () — штат в середнїй Европі. Гранічіть з Літвов, Білоруськом і Українов на выходї; Росіёв на северї; з Нїмецьком на западї; з Чеськом і Словеньском на югу. Головне місто є Варшава. Офіціалный язык є польскый. Польско є членом Европской унії од року 2004. В Польску є офіціална валута злотый. Розлога Польска є 312 679 км2. Польско мать через 38 міліонів жытелїв. В року 2015 в Польску жыє 38,483,957 мешканьцив. Густота залюднѣня — 123/км².

## Адміністратівне дїлїня
Польско ся дїлить на 16 воєводств (), котрых ся дїлять на 379 повітів (), котры ся дале дїлять на 2489 ґмін (), котры ся потім можуть дале дїлити на міста і села. 

Воєводства Польска:
* Вармінско-мазурске воєводство ()
* Великопольске воєводство ()
* Западопоморске воєводство ()
* Куявско-поморске воєводство ()
* Луджске воєводство ()
* Лублінске воєводство ()
* Лубуске воєводство ()
* Мазовецке воєводство ()
* Малопольске воєводство ()
* Нижньослезске воєводство ()
* Ополске воєводство ()
* Підкарпатьске воєводство ()
* Підляске воєводство ()
* Поморске воєводство ()
* Свентокшиске воєводство ()
* Слезске воєводство ()

Катеґорія:Польско
Полёваня

**Полёваня** або **Вадаска** — в біолоґії і етолоґії актівіта при котрій є перенаслїдоване даяке звіря чоловіком за цілём ёго забитя про добытя їджіня.

Катеґорія:Култура
Поліморфізм

Слово **поліморфізм** має веце значінь:
* Поліморфізм (проґрамованя) – властность языка проґрамованя
* Ґенетічный поліморфізм – переменливость істых усеків ґеному 
** Єднонуклеотідовый поліморфізм – тзв. СНП, роздїлы в єдній базї
** Поліморфізм довжкы рестрікчный фраґментів – розділы в довжцї ланцочків ДНК взниклых штїпанём шпеціфічныма ензімами
* Поліморфізм (хемія) – появлїня істой змішанины в пару крісталічный формах
Політеізм

**Політеізм** (многобожство) на роздїл од монотеізму є образ віры векшыны історічных і сучасных релілій. Політеізм знає веце богів як самобытны бытя, котры мають почливость култу. Конкретный чоловік але звычайно має в почливости (реґуларно) лем єдиного бога, найчастїше того тіпічного про ёго околіцю.

Катеґорія:Реліґія
Політіка

**Політіка** (з ґрецького поліс - місто, політіке техне - справованя міста) є многозначне понятя звычайно про процес і методу вырїшованя дакотрой ґрупы людей з плуралістічныма поглядами і інтересами.

Катеґорія:Гуманітны і соціалны наукы
Політічна партія

**Політічна партія** є політічна орґанізація, котра номінує кандідатів до публічных урядів під своїм властным іменом, протискує даяку ідеолоґію, або є створена за цілём рїшіня даякого проблему.

Катеґорія:Політіка
Понедїлёк

**Понедї́лёк** є єден із сїм днїв тыждня. Назва понедїлёк походить од назвы недїля (скорочено „по недїлї“). Понедїлёк є день міджі недїлёв і віторком.
Поп-култура

**Поп-култýра** або **популáрна култýра** — сукупность імаґінації, думок, нагляду, постоїв, мемів, зображіня і далшых феноменів, котры суть в рамках неформалного соціалного консензу поважованы за найвыразнїшы части головного току (мейнстріму) културы, од початку до половины 20. стороча передовшыткым културы западной, од кінця 20. стороча аж до сучасности културы ґлобалной. Термін поп-култура часто сплывать з поймом масова култура, велё одборників їх але розлишує.

Катеґорія:Култура
Порач

**Порач** (по ) є село на Словеньску в окресї Спіська Нова Вес.
## Обывательство

Зложіня обывательства подля народности (2011 р.):
*Русины - 102 (10,1%)
*Словаци - 703 (69,7%)
*Ромы - 176 (17,4%)
*Українцї - 9
*Мадяре - 4
*Росіяне - 1
*Нестановлены - 14 (1,4%)

Русиньскый язык за материньскый означіли 188 жытелїв (18,6%).

## Референції
Потічкы

**Потічкы** є село на Словеньску в окресї Стропков.

## Обывательство

## Вызначны родаци і жытелї
* Марія Мачошкова - співачка русиньскых народных співанок

## Референції
Правда

**Правда** є згода тверджіня з реалітов. Тото понятя мать прімарну роль у філозофії, науцї, праві і реліґії (ці теолоґії).
Право

**Право** є єдна з норматівных сістем. Творить єй сукупность платных правных норм, т.є. правных прінціпів (приказів на оптімалізацію справованя) тай правных правил (приказів, заказів або дозволинь), котры суть узнаваны або становлены штатом. Тыма нормами ся керують правила людьского сполужытя. Дотримованя права і правного порядку є змушоване штатом.

Катеґорія:Держава
Правік

**Правѣк** — традичне означѣня того периода истории людства, з котрого не суть писомны жерела, циже часу до взнику писма. Хоснуе ся тыж термин предистория ци преистория,  *prehistory*.

Правѣк загорнюе час взнику и вывоя чоловѣка, людского сполоченства и културы од 3 милионы рокы пред Р.Х. (розграня третёгор и штвертогор), коли во выходной и южной Африцѣ появив ся австралопитек африцкый (Australopithecus africanus), попередник чоловѣка зручного (Homo habilis)  до появы найскоршых познатых систем писма около 3300 рокы до Р.Х.

Але требали ещи далшы тысячроча, обы системы писма достали велике росширѣня, а ку XIX. ст. писмо ся росширило майже во вшиткых културах (в Середньой Европѣ по приходѣ Келтох в III. ст. до Р.Х.). Зато, же конець правѣку настав барз в розличных часох в розличных културах, про него ся принимать условна границя. Правѣк так найстарша и найдовша доба в истории. Намѣсто хыблячых писомных жерел материалы до познаня правѣкых култур подавать археология.

## Жерела и одказы
* 
* 
* 
* 

## Референции

Катеґорія:Правік
Катеґорія:Историчны добы
Прикра

**Прикра** є село на Словеньску в окресї Свідник.

## Полога
Село лежыть на граніцї з Польском в гористій области Лаборецькой верьховины. Прикра ся находить в северній части Низкых Бескид в котлинї піля штатной граніцї з Польском. Членитый поверьх хотаря творять флішовы верствы. 

В околіцї села переважує неперерывный лїс з бука і яліцї.

## Обывательство

## Вызначны родаци і жытелї
* Михал Блыха - педаґоґ, науковець
* Іван Югасевич-Склярьскый - збератель русиньского фолклору, поет, умелець-мініатуріста

## Памяткы
Церьков Архангела Михаила з року 1777 (НКП)

## Референції
Природа

**Природа** (тыж звана матеріалный світ ці природный світ), є вшыток матеріал і енерґія а то головно основна, в чоловіком неовпливненій формі. Природа є предметом науковых штудій.
Продукція

**Продукція** може быти:

* выроба річей
** сукупность, резултат выробы річей (напр. походячі із польногосподарьской выробы або промысловой выробы)
* умелецька творба
** продукція (уменя) – господарьске і технічне місце роботы забезпечуюче умелецьку творбу 
** продукція (філм) - фаза при вытваряню філма
* демонштрація умелецькых або артістічных выконів
* біолоґічна або орґанічна творба даякого матеріалу
** продукція (еколоґія) – множество орґанічного матеріалу (біомасы) вытворене даяков жывов природнов сістемов (орґанізмом, популаціёв, екосістемов, біоценозов)

Катеґорія:Технолоґія
Проксіма Центаурі

**Проксіма Центаурі** тыж В 645 Центаурі во вздалености 4,22 світловых років (приближно 1,3 pc або 43×1012 кілометрів) є найближша звізда сонячной сістемы.

Катеґорія:Звізды
Пролоґ (язык проґрамованя)

**Пролоґ** — язык лоґічного проґрамованя.

Катеґорія:Языкы проґрамованя
Промысел

**Промысел** (анґл. *industry*, укр. *промисловість*) є вызначным конарём світового господарьства. Промысловы выробкы хоснує чоловік на роботу, дома і во вольнім часї. Промысел дуже швыдко приводить до выробы науковы обявы і технічны вынаходы. Новы выробкы так все веце і веце полегшують людям жывот.
Промыслова револуція

**Промыслова револуція** быв час од 18. до 19. стороча, коли ся прінціпіално змінило сільске господарьство, выроба, здобываня і далшы господарьскы секторы.

Во выробнім процесї приходило к переходу од ручной выробы к фабрічній механізованій великовыроби, і тым доходило к роснучій дїльбі роботы і шпеціалізації (дале індустріалізації). 

Дішло і ку прінціпіалным сполоченьскым, културным і політічным змінам во векшынї штатів світа. Тот процес започав у Великій Брітанії і потім продовжовав в далшых землях Западу. В тім процесї грали значну ролю новы научны і технолоґічны обявы. Допад промысловой револуції на громаду быв барз россяглый. Історіци согласять, же іде о єден з найважнїшых періодів людьской історії вообще. На кінцї того періоду дішло ку злїпшіню жывотной уровни головно в штатах, де ся удїяла індустріалізація.

Катеґорія:Історія
Пропаґанда

**Пропаґанда** (од &nbsp;— оголошовати, росшырёвати, розмножовати)&nbsp;— є росшырёваня поглядів і інформацій за цілём выклинаня або зосилнїня даякых становиск або дїянь. Є то сістематічне вытварёваня потребного сполоченьского почутя за помочі презентованя сістематічно упорядкованых ідей, теорій, поглядів, доктрін ці ідеолоґій. Частёв пропаґанды є тенденчне пояснёваня і модіфікація становиск залежно од актуалной сітуації і пересвідчіня о правилности пропаґованой ідеї. Зос пропаґандов ся днеска стрічаваме на каждым кроку.

Катеґорія:Сполоченство
Проґраматор

**Проґраматор** є тот, хто поступом званым проґрамованя імплементує резултаты дізайну проєкта.

Катеґорія:Проґрамованя
Пстрина

**Пстрина** (по ) є село на Словеньску в окресї Свідник.
## Обывательство

Зложіня обывательства подля народности (2011 р.):
*Русины - 46 (76,7%)
*Словаци - 12 (20,0%)
*Ромы - 1
*Нестановлены - 1

Русиньскый язык за материньскый означіли 52 жытелїв (86,7%).

## Референції
Псіхолоґія

**Псіхолоґія** *(з [[Ґрецькый языкй|ґрецького]] ψυχή (псіхе) = душа, дух, дых і -λογία (-логія) = наука, дослїджованя)* є наука, котра штудує людьске справованя, менталны процесы і тїлесне дїяня враховано їх взаємных одношінь і інтеракцій (*довєдна означованых як [[псіхіка]]*) і намагать ся їх описати, пояснити і предіковати. Метов псіхолоґії є тыж здобыты познаня вывжыти на підвышіня спокойности і здоровя людей, через псіхотерапію їх годно іщі к тому хосновати на лїкованя. Чоловік занимаючій ся псіхолоґіов дослїджованём та і практічно, ся кличе псіхолоґ, чоловік якый робить псіхотерапію є псіхотерапевт (даколи ся тоты понятя людям мішають). Псіхолоґове ся намагають порозуміти ролї коґнітівных функцій в індівідуалнім і соціалнім справованю в тім чіслї і порозумлїня фізіолоґічным і невробіолоґічным процесам овплывнюючім конкретны функції. Псіхолоґове нашли і пояснили ряд ключовых понять і концептів, як наприклад перцепція, коґніція, позорность, емоція, мотівація, індівідуалность, інтерперсоналны одношіня або підсвідомость. На їх здобываня суть розвиваны емпірічны методы дослїджованя на обявованя і пояснёваня прічіновых і корелачных одношінь міджі перемінныма, і к їх простому попису і інтерпретації. Псіхолоґія ся рядить міджі соціалны наукы, своїм россягом ся але рушать по граніцї і загорнює і дослїджованя з природных наук, соціалных і гуманітных наук аж по філозофію.

## Одказы
### Повязаны статї

* Псіхолоґ
* Псіхіатрія
* Псіхотерапія
* Соціолоґія
* Псіхолоґічны напрямы
* Псіхолоґічны дісціпліны
* Псіхіка
* Індівідуалность
* Псіхосоматіка
* Шпеціфічны порухы справованя і учіня
* Невербалба комунікація
* Кара (середок выховы)
* Історія псіхолоґії

### Референції


### Екстерны одказы
* Psychologie.cz: псіхолоґічны темы популарнов формов, обсягує тыж псіхолоґічну порад без платнї і каталоґ фахівцїв
* In-Mind, Quarterly Magazine for Social Psychology
* Mapping Transdisciplinarity in Human Sciences (pdf)
* Популарный веб штудентів на ФФ МУ
* Theory of Human Sciences (ppt)
* Огляд можливостей штудія псіхолоґії на высокых школах Чеськой републікы 
* Психологический центр 

Катеґорія:Псіхолоґія
Катеґорія:Гуманітны і соціалны наукы
Птахы

**Птахы** (Aves) суть двойногы, теплокровны і яйце зношаючі хырбетны з ґрупы діапсідів. Вызначують ся передовшыткым притомностёв піря, крылами вывинутыма з переднїх ніг і дутыма костями. Вшыткого є знамых 9978 сорт птахів (4083 сорт неспіваків і 5895 сорт співаків).

Катеґорія:Птахы
Публій Овідій Насо

**Публій Овідій Насо** (20. марца 43 п.н.е. Сулмо – 17 н.е. (або пізнїше) Томіс, днешня Константа (на берегу Чорного моря в Румунії) быв рімскый поет.

Катеґорія:Поеты
Пустыня

**Пустыня** є неуроджайна область, котра страждать недостатком воды (за верьхню граніцю доджа ся бере 250&nbsp;мм за рік). Єднов з&nbsp;характерістічных ознак є брак веґетації. Класічным прикладом пустынї є Сагара ці Арабска пустыня. Розознаваме штири основны тіпы пустынь:
* гамада - скалиста пустына
* реґ - камениста пустыня
* серір - шутрова пустыня
* ерґ - пискова пустыня

Катеґорія:Пустыни
Путованя

**Путованя** означать транспорт людей котры беруть участь на путї ці вылетї або дїю ці час выстигуючій персону ці обєкт ідучій з єдного місця на друге. Причіны про путованя загорняють:

* Турізм – путованя за рекреаціов. Може ся їднати як о путованя саме, або путованя може быти лем нутне условія про досягнутя желаной дестінації.
* Навщіва приятелїв ці родины
* Обход
* Доходжаня – реґуларна участь на різных рутинных актівітах, як робота, штудіум ці працовна стріча.
* Міґрація – путованя за цілём започатя нового жывота на іншым місцї; є наповнянём жывота кочовників
* Путї – путованя з реліґійных причін

Катеґорія:Путованя
Пятніця

**Пятніця** є означіня про пятый день по недїлї (одты і ёго назва).
Пінязї

**Пінязї** суть з економічного погляду такый товар, котрый ся хоснує в дакотрій громадї як шыроко приїманый середок зміны (на плачіня), т.є. товар, на котрый платить, же велика векшына непрямых змін в даякій громадї ся реалізує його посередництвом.

Катеґорія:Економика
Пісня

**Пісня** або тыж **співанка** є єден з основный тіпів музичного прояву. Основов є вокалный прояв з текстовов зложков. Співанка може быти чісто вокална, або може мати допровод інштрументів, може быти співана єдным чоловіком або веце співаками (потім говориме о зборї).

Піснї ся дають дїлити по різных катеґоріях
* світьскы
* духовны
* людовы
* умелы
* строфічны
* по темі
** працовны
** любостны

## Рола співанкы про русинів
Шелиякі співанкы фурт были частьов каждоденого живота карпатськых русинів, співати ся знало бігом роботы, спочинку, авадь другых соціално-реліґіных дійств. Білшина реліґійных дійств провадили ся в акомпонементі співанок в церьковному языку, закедь другі співнкы были в народнім языку. Закедь упровід чоловіка на цинтарь провадит ся из церьковным співом, та при роботі або на верочницях співат ся в живім народнім языку.

У фолклорови Бережанськых тай Марамороськых русинів (тай не лем) видноє місто має жанр коломыйка (авадь сколомыйка). Єдными з майзнамых гудаків, котрі ся знают в тім жанрі, варта спомнити Петра Прокопа (банда "Незабутка", с. Довгоє), авадь Тячовська Банда.

## Референції

Катеґорія:Музика
Рабство

**Рабство** є означіня сістемы, в котрій ся хоснує робота неслободных людей (рабів), котры суть по правній і фактічній сторонї торговным маєтком збавленым особной слободы.

Катеґорія:Сполоченскы системы
Рабіндранат Таґор

**Рабіндранат Таґор** (7. мая 1861, Калката – 7. авґуста 1941, тыж там) быв бенґалскый поет, прозаік, драматік, музичный композітор, малярь, педаґоґ і філозоф, пропаґатор незавіслости Індії і індіцького културного одказу, пропаґатор зближованя Выходу із Западом, носитель Нобелівской премії за літературу з року 1913.

Катеґорія:Поеты
Катеґорія:Писателї
Радвань над Лабірцём

**Радвань над Лабірцём** (по ) є село на Словеньску в окресї Міджілабірцї.
## Обывательство

Зложіня обывательства подля народности (2011 р.):
*Русины - 165 (28,2%)
*Словаци - 372 (63,6%)
*Українцї - 4
*Чехы - 1
*Нестановлены - 43 (7,4%)

Русиньскый язык за материньскый означіли 257 жытелїв (43,9%).

## Референції


Катеґорія:Населены пункты Словакии
Радіо

**Радіо** є телекомунікачный апарат на переношаня звуку на далеко єдным напрямом. Обвыкло як переносове медіум служать высокофреквенчны електромаґнетічны (радіовы) вовны, але хоснують ся і металічны лінкы (радіо по дротї, містне радіо) і в послїднїм часї ся радіо шырить і через інтернет тай высыланём із сателітів.

Катеґорія:Релакс
Раковіна

**Ракові́на** або тыж **вы́рост** є гетероґенна ґрупа хворот, котрых сполочным ознаком є, же дакотра популація властных бунк орґанізму ся вырве контролї і зачне релатівно автономно рости, і кідь за нормалной сітуації суть бункы способны свою мутацію детековати і справити, або і холем роскласти апоптозов.

Катеґорія:Біолоґія
Катеґорія:Здоровя і медіціна
Рафаел

**Рафаел Санті** (тыж Raffaello Sanzi, Raffaello Sanzio, Raffaello Santi, Raffaello da Urbino або Rafael Sanzio da Urbino). (6. апріля 1483, Урбіно – 6. апріля 1520, Рім) быв італскый малярь і архітектор флорентьской школы в епосї верховной ренесанції.

Катеґорія:Архитекторы
Катеґорія:Вытварници
Реаліта

**Реаліта** або **реалность** значіть вшытко, што екзістує. Подїя, котра ся насправдї стала, або річ, котра насправдї є, мать "реалность". Нешто близко реалности є реалістічне.

Реаліта то стан річей так як суть, а не так як ся мож ими видіти ци уобразити. В ширшім значіню, реалность обіймать вшытко што є і было, ці то го видиме або розуміме. Іщі ширше значіня загорнює вшытко, што існувало, існує, або буде існувати.
Ректор

**Ректор** (з лат. rector magnificus, regere) є найвысшый годностарь высокой або церьковной школы.

Катеґорія:Образованя
Рекурзія

**Рекурзія** є часто хоснована техніка в математіцї і інформатіцї. Термін є правдоподобно выводженый з латиньского часослова recurso (вернути ся) або субстантіва recursus (навернутя, обернутый ход).

Катеґорія:Алґорітмы
Реліґійный фундаменталізм

**Реліґійный фундаменталізм** (з  — основа) — є упорне липнутя на основных прінціпах. Є протикладом модернізму. Найчастїше є хоснованый в споїню з реліґіов, де означує дорогу, котра выжадує дословный переклад основных книг і їх аплікацію до жывота. Бывать споєный з пересвідчінём о абсолутности властной правды, спроваджаныма нетолеранціов к інакшым поглядам.

Спочатку быв означінём про даяку ґрупу протестантьского руху в США од переломі 19. і 20. стороча; в 80. роках ся термін росшырив в медіях і зачав быти хоснованый во векшым змыслї «крайнє або ултраконзерватівне крыло» на вшелиякы рухы і школы мыслїня, фурт веце пак на ісламскый екстремізм. Право на таке схоснованя бывать спорне.

## Референції

Катеґорія:Реліґія
Реліґія

**Реліґія** (од лат. religio – звязок) - особлива форма усвідомлїня світу, базов якой є вірованя в надприродне, і яка включать в себе сукупность моралных норм і тіпів справованя, обрядів, култовых дїй і споёваня людей в орґанізації: церьков, реліґійну громаду.
Рембрандт

**Рембрандт** цілым меном **Рембрандт Гарменсзоон ван Рійн**, (15. юла 1606 Лайден – 4. октобра 1669 Амстердам) быв голандскый малярь, креслярь, ґрафік і рытець. Є признаваный єдным з найлїпшых малярїв і ґрафіків западного уменя.

Катеґорія:Вытварници
Катеґорія:Бароковы маляре
Рене Декарт

**Рене Декарт** (; , Ла Гаве, днесь Декарт, дас 40 км южно од Тоурс – , Штокголм) быв французькый філозоф, математік і фізік.

Катеґорія:Математіци
Републіка

**Републіка** (з латиньского *res publica* річ публічна) є штат, в котрім є голова штату (звычайно презідент) волена, а то або прямо (Словеньско), або непрямо парламентом на даякый волебный час (Чеська републіка). Од другой світовой войны чісло републік перевышує чісло монархій.

Од способу влады (дїльба моцї) ся дасть роздїлити на:

* *[[презідентьска републіка]]* – влада є оддїлена од парламенту, голова штату є сучасно головов влады, презідент є воленый прямо (наприклад США),
* *[[напівпрезідентьска републіка]]* – влада є зодповідна парламенту, голова штату не є головов влады, презідент є воленый прямо і має россяглы правомоцї (наприклад Франція), 
* *[[парламентна републіка]]* – влада є одповідна парламенту (даколи і прямо волена парламентом), голов штату є волена непрямо парламентом і має малы правомоцї (наприклад Чеська републіка)
* *[[ултрапрезідентьска републіка]]* – подобна презідентьскій републіцї, з тым роздїлом, же голова штату не є головов влады, днесь уж жадна не екзістує, в минулости то была наприклад Перша Французька републіка
* *[[Соціалістічна републіка]]* - штат, на котрого чолї стоїть презідент, в котрім ведучу роль має звычайно комуністічна страна.

Катеґорія:Формы штату и влады
Роберт Калиняк

**Роберт Калиняк** (* 11. май 1971) є словеньскый політік по вітцёві русиньского походжіня. Є посланець НР СР і бывшый підпредседа влады і міністер внутра Словеньска. Калиняк є підпредседа партії СМЕР - соціална демокрація.

Катеґорія:Словеньскы політіци русиньского походжіня
Роза Луксембурґ

**Роза Луксембурґ** (5. марца 1870, Замощ, Польско – 15. януара 1919, Берлін) была вызначнов представительков европского соціалістічного і комуністічного руху.