open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ломне

**Ломне** (в містнім языку **Лїмне**, по ) є село на Словеньску в окресї Стропков.
## Обывательство

Зложіня обывательства подля народности (2011 р.):
*Русины - 19 (7,1%)
*Словаци - 220 (82,1%)
*Чехы - 4
*Росіяне - 2
*Нестановлены - 23 (8,6%)

Русиньскый язык за материньскый означіли 49 жытелїв (18,3%).

## Референції
Хітча

**Хітча** (по ) є село на Словеньску в окресї Стропков.
## Обывательство

Зложіня обывательства подля народности (2011 р.):
*Русины - 31 (5,6%)
*Словаци - 510 (92,4%)
*Українцї - 4
*Нїмцї - 1
*Чехы - 1
*Нестановлены - 5

Русиньскый язык за материньскый означіли 71 жытелїв (12,9%).

## Референції
Варіхівці

**Варі́хівці** () *([[Мадярскый язык|мад]]. Variháza)* — село у окресови Стропков, Пряшовського края, Словеньску.

## Історія
Село первый раз ся споминать у 1430 році.

У XVIII сторочу Андраш Валій споминать село так „VARICHOCZ. Orosz falu Zemplén Várm. földes Ura Jekelfalusy Uraság, lakosai ó hitüek, fekszik n. k. Roskóczhoz 1, d. Repejőhöz 1/2 n. ny. Velkrophoz másfél órányira; határja 2 nyomásbéli, zabot terem, erdeje tágas, piatza Sztropkón van.”

А ужек у 1851 році Елек Фийнёш пише у ґеоґрафіцькӯв довідці Мадярщины сякоє — „Varihócz, Zemplén vm. orosz falu, Sztropkó fil., 5 romai, 288 g. kath., 6 zsidó lak., 247 h. szántóföld. F. u. Szirmay. Ut. p. Eperjes.”

## Обывательство

У селі на 2024 рӯк живе 160 людий, из них:

Словены — 76,92%

Русины — 15,98%

Украйинці — 4,73%

Чехы — 1,18%

## Референції
Микола Лисенко

**Микола Віталійович Лисенко** (22. марца 1842 - 6. новембра 1912)  быв вызначный україньскый музичный складатель, прославив ся передовшыткым як закладатель україньской композіторской школы. 

Катеґорія:Композіторы і музиканты
1842

## Подїї
## Уродили ся
* 22. марца — Микола Лисенко, україньскый музичный складатель.
* 23. май — Мария Конопницка, польска писателька.
* 22. септембер — Мигаль Финцицкый, фолклориста, правник, довгорочный мер Унгвара.

## Умерли

Катеґорія:Рокы
Микола Леонтович

**Микола Дмитрович Леонтович** (13. децембра 1877&nbsp;— 23. януара 1921)&nbsp;— быв вызначный україньскый музичный складатель. Міджі ёго найзнамішы дїла належать обробкы україньскых пісень на хор: «Щедрик», «Дударик», «Зашуміла ліщинонька» і іншы.

По октобровой револуции 1917 служив в совітском державном апаратї в Кыёві, быв комисарьом Першой україньской державной капелы, преподавательом Музично-драматичного інштітуту им Лысенка. В року 1919 вернув ся до Тульчина, де быв ведучім аматерско-умілецкых колективох Червеной армады.

## Жрідла
*  

## Референції

Катеґорія:Композіторы і музиканты
Днїпр

**Днїпр** (, , ) — ріка в Европі. Тече на теріторії Росії, Білорусї і Україны. Найвекшы міста над Днїпром — то Кієв, Днїпро, Запоріжя, Смоленьск, Могилів і Херсон. Днїпр є четверта найдовша ріка Европы. Прамінить у Росії. Свою путь закінчує втоком до Чорного моря.

Катеґорія:Рікы Росії
Катеґорія:Рікы Україны
Катеґорія:Рікы подля алфавиту
Катеґорія:Рікы Европы
Катеґорія:Рікы Білоруси
Херсон

**Херсон** () є місто в Українї. Ся находить на Днїпрі, в южнїй части Україны. Має 66 000 жытелїв. Перше ся споминать у 1778 році.

Катеґорія:Міста Україны
Катеґорія:Херсоньска область
Фіньско

**Фíньско** (, ) — країна в Европі, член Европской Унії і НАТО.

Фіньско є членом Европской унії од року 1995, і членом НАТО од року 2023. B Фiньску є офіціална мена Евро. Густота залюднїня — 16/км².

## Референції



Фіньско
Катеґорія:Европска унія
Фіньско
Катеґорія:Державы НАТО
Іван Новак

**Іван Новак** (хосновав ай псевд. Ванё Ондавскый, Ванё Запражка, Іван Маковицькый а Іван Мотовило) (25. децембер 1897, Вышнїй Верліх - 5. май 1975, Вышнїй Верліх) - поет, прозаік. гуморіста і сатірік, комедіоґраф.

На початку 20-тых років 20. стороча брав участь на розвитку културы в ріднім селї. Ёго заслугов быв у Вышнїм Верліху збудованый културный дом і чітарень. Пізнїше основав і аматерьскый театровый ансамбель, котрому быв режісером і драматурґом. Тот ансамбель быв барз популарный в 30-тых роках. 

## Творба

* конець 20-тых років 20. стороча – *Слово про рідных братів* - роман з часів револуції в Росії.
* 1933 – *Відьма босорка* - театрова комедія, вышла книжно.
* 30-ты рокы 20. стороча – *Дезертир*, *Когут на ярмаку*, *Кризис*, *Тестамент*, *Хвора*, *Больван Єдинак* - комедії і монолоґы
* по другій світовій войнї – *Партизане* - драматічне дїло о партізаньскій ґрупі Чапаєв.
* 1977 – *Пелйустки провесни* - выбер з творбы.

## Жрідла
* Колектів авторів: Краєзнавчий словник Русинів-Українцив Пряшівщина,Союз русинів-українців Словацької Республіки; Перше выданя (1999), 

Катеґорія:Русиньскы поеты
Катеґорія:Русиньскы писателї
Катеґорія:Русинскы драматици
Катеґорія:Русиньскы умелцї
Николай Бескид

**PhDr. Николай Бескид** (, Болдогкеваралйа, Мадярске кральовство – , Кошіцї) — священик, * історік, літературознатель, русофіл. 

## Біоґрафія
Сын грекокатолицкого священика пряшівской єпархії Александра Бескида (1854–1923), брат Александра Бескида (1887–1975), стрый Мґр. Гавриила Бескида (*1929). В року 1900 окончів ґімназію в Пряшові. По закончіню духовного семінаря ся в 1906 став священиком. Тітул доктора філозофії здобыв в року 1910. Робив як архіварь ґр.кат єпархії у Пряшові (од 1906), там ся став секретарём єпіскопа (од 1908) і членом єпархіалной рады (1912). Прожывав в селї Леґнава (1923-45) де быв і священиком (1923-28). В Пряшові выдавав русофільскы новины *Голос русского народа* і основав *Русскую народную партію*. Працовав в товаристві ім. А. Духновіча.
 
## Творба
* 1920 – *Карпатская Русь*
* 1928 – *Карпаторусская древность*
* 1928 – *Поэзія Попрадова*
* 1929 – *Ю. И. Ставровский-Попрадов*
* 1930 – *А. В. Духнович и его поэзия*
* 1930 – *Т. Г. Масарик*
* 1933 – *Карпаторусская правда*
* 1934 – *Духновичи*
* *Кирилица и глаголица*

## Жрідла
* 
* **Федір Ковач**: Бескид Микола //
* 
* http://popovichtibor.blogspot.com/2010/08/125.html

## Референції

Катеґорія:Русиньскы історіци
Западна Двіна

**За́падна Двіна́**, або **Да́уґава** (, , ) є ріка в Европі. Тече на теріторії Росії, Білорусї і Латвії і кінчіть в Різькім заливі Балтіцького моря. Цілкова довжка є 1020 км.

Найвекшы міста на Западній Двінї суть Ріґа, Вітебск і Дауґавпілс.

## Референції



Катеґорія:Рікы Росії
Катеґорія:Рікы Білоруси
Катеґорія:Рікы Латвії
Катеґорія:Рікы подля алфавиту
Катеґорія:Рікы Европы
Tеатер Александра Духновіча

**Tеатер [[Александер Духновіч|Александра Духновіча]]** ся находить в Пряшові і є єдиным словеньскым театром што учінкує в русиньскім языку. Основаный быв у році 1945 (24-го новембра). Свою першу премєру одограв в марці 1946 рока і была то пєса Ой, не ходи Грицю. На зачатку свойого існованя  театер грав по російскы. В 50-тых роках 20-го стороча театер переорьєнтовав ся на україньскый язык. У 80-тых роках в театрі перешла ґенерачна зміна і поступно театер зачав переходити на русиньскый язык.

Од основаня до 15. октобра 1990 назва была **Украинскый народный театер (УНТ)**,  Український національний театр. 

## Жрідла і одказы
* **Маґочій, Павло Роберт** Театр імені Олександра Духновича (Театер Александра Духновіча – ТАД)  Стор. 726–727.
* Офіціална сторінка Divadlo Alexandra Duchnoviča Tеатер Александра Духновіча.
* TEATEР AЛEКСAНДРA ДУХНOВІЧA В ПРЯШOВІ (Статї з русиньской пресы) http://www.rusynacademy.sk/rusynski/rusyn_teatro.html#%D0%A0%D0%95%D0%90%D0%9A%D0%A6%D0%86%D0%AF_%D0%9D%D0%90_%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%A2%D0%AE_%D0%A3_%D0%A1%D0%9B%D0%9E%D0%92%D0%95%D0%9D%D0%AC%D0%A1%D0%9A%D0%86%D0%9C_%D0%94%D0%95%D0%9D%D0%9D%D0%98%D0%9A%D0%A3_%E2%80%9ESME%E2%80%9C_%D0%9F%D0%86%D0%94_%D0%9D%D0%90%D0%97%D0%92%D0%9E%D0%92_%D0%A2%D0%95%D0%90%D0%A2%D0%95%D0%A0_%D0%A1%D0%AF_.

## Референції


Катеґорія:Александер Духновіч
Катеґорія:Театер
Дніпро (варош)

**Дніпро́** *(до [[2016]] Дніпропетровськ, , [[Російскый язык|рус]]. Днепр, Днепропетровск)* — варош у Дніпропетровськӯв области, Украйины. Варош є Адміністративный центр Дніпропетровськой области. Варош є на ріці Дніпро и Самара.

## Історія
Є леґенда што близко 870 року візантійські монахы постройили туй монастырь. Иппен тото є правдоподобно бо у IX-XIV сторочах туй было словяньскоє поселеня. Варош основаный у 1776 році, на території ліквідованой Запорозькой Січі, уж у 1787 році варош перенесеный на новоє місто коло слободы Половиця. До того часу на Дніпрови быв уж шор Козацькых сел (Нові Кодакы и другі.).

## Обывательство
У варошови на 2025 рӯк живе 920 000 людий, из них на 2001 рӯк:

Украйинці — 72,6%

Русы — 23,5%

Жиды — 1%

Білорусы — 1%

Армяне — 0,02%

## Адміністрація
У Дніпрови главным управным органом є Дніпровська вароська рада. Она дійствує по 5 рокӯв, мать 64 депутаты, из них:

Пропозиція — 22 депутаты.

ОПЗЖ — 13 депутатӯв.

Слуга народа — 9

Громадьска сила — 8 

Европска солідарность — 7 

Украйиньска перспектива — 5 

Уд 2020 року мером вароша Дніпро є Борис Філатов уд партії Пропозиція. 

## Референції



Катеґорія:Міста Україны
Катеґорія:Днїпропетровска область
Завадка

**Завадка** може означати:
*
** село в окресї Гуменне, Завадка (окрес Гуменне)
** село в окресї Ґелніца, Завадка (окрес Ґелніца)
** село в окресї Михайлівцї, Завадка (окрес Михаловце)
** часть общіны Ґералтів в окресї Пряшів, Завадка (окрес Пряшів)
* 
** село в Мукачовскім раёнї, Завадка (Мукачовскый раён)

## Посмотьте тыж
* Завада
Петро Лодій

**Петро Лодій (Лодінко)** (4. май 1764, Збой – 10. (22) юн 1829, Санкт-Петербурґ)&nbsp;— правник, філозоф, педаґоґ. 

## Животопис
Отець будучого філозофа быв ґрекокатолицькый священик Дмитро Лодій (Лодінко, *Lodinkó*), парох церкви  в Збою. Днесь тот деревяный храм, поставленый в XVIII. сторочу, перенесеный до музею людовой архітектуры (сканзену) в Бардійовскы Купели. 

По штудіях у Великім Варадинї і Львівскім духовнім семінарю Петро Лодій став ся професором у Львові, де быв вызначнов фіґуров серед ученых на універзітї (1787–1802). 

В року 1802 Петро Лодій достав пост професора філозофії ай математикы на універзітї Кракова. Позитивный образ професора Лодія з той добы замонтовав до свого познатого роману „Роріоłу“ (1904) польскый писатель Стефан Жеромскый. Але ани у Кракові ся довго не завгурив и вже од року 1803 одышов до Санкт-Петербурґу. 

Того року быв позваный з Австрии до Росії на пост професора по порадї од Івана Орлая и одышов до Санкт-Петербурґу професором лоґікы,  метафізікы, моралной філозофії. В «кавзї» професорів Петербургской універзіты (1821) стояв на проґресивній позіції и трафив під подозріня. Наконець, удавач писав, же його преподаваня было філозофскым приготовлїньом возстаня 14. децембра 1825. Петро Лодій быв «знешкодненый» переводом на катедру натуралного права. Вшыткы пробы вернути ся ку преподаваню філозофії зостали безрезултатны.

Петро Лодій умер в Санкт-Петербурґу 1829. року, 65-рочный. Його сын Андрій (1812–1871) зостав вызнамным оперным співаком (ліричный тенор). Знаным співаком (лірико-драматичный тенор) зостав внук ученого, сын Андрія Петровича — тыж Петро Лодій (1852–1920). Сценічну карьеру зробила і донька Петра Андрійовича — Зоя Петрівна Лодій (1886–1957), російска камерна співачка (ліричне сопрано).

## Творба
В Санкт-Петербурґу Петро Лодій выдав два фундаменталны высокошколскы учебникы з лоґікы ай права: 
* 1815 — *Логические наставления, руководствующие к познанию и различению истинного от ложного*
* 1828 — *Теория общих прав, содержащая в себе философское учение о естественном всеобщем государственном праве*

## Жрідла
* Биография П. Д. Лодия 
* Федор Ковач: Лодій Петро , с.&nbsp;204
* 
* 

## Референції


Катеґорія:Русиньскы правници
Катеґорія:Філозофы
Катеґорія:Русиньскы педаґоґы
1829

## Подѣи

## Уродили ся
* 5. септембер — Лестер Аллан Пелтон, америцкый инженер, вынаходник ефективной гидротурбины.

## Умерли
* 11. марец — Іван Орлай, медік, історік, педаґоґ.
* 22. юн — Петро Лодій, правник, филозоф, педаґоґ.
1764

## Подѣи

## Уродили ся
* 4. май — Петро Лодій, правник, филозоф, педаґоґ.

## Умерли

Катеґорія:Рокы
Одеса

**Одеса** () є місто в Українї. Ся находить на березї Чорного моря. Має 997 000 жытелїв.

## Одказы

* Одеса (укр)
* Історія міста Одеса (укр)
* Енциклопедія історії України - Одеса (укр)

Катеґорія:Міста Україны
Катеґорія:Міста Европы
Катеґорія:Одеска область
1 рік

**1. рік** — непереступный рік, котрий ся зачінав у понедїлёк по ґреґоріаньскім календарю. То є 1. рік нашого лїточіслїня, 1. рік 1. тысячроча, 1. рік I. стороча, 1. рік 1.-го десятьроча I. стороча, 1. рік 0.-х років.

## Подїї
* Овідій пише свою поему «Метаморфозы».
* Римляны будують акведук Аква Альсієнта (*[[Латиньскый язык|лат.]]* Aqua Alsienta). 
* Основане місто Аксум (теріторія сучасной Етіопії).
* У Кітай почінає проникати будгізм.
* Октавіан Авґуст призначив Аріабацанеса II. кралём Арменії.
* Зачаток еры Юаньшы кітайскої дінастії Ган.
* 1. януара — першый день хрістіанского літочислення, зачаток І. стороча нашой еры.  

## Уродили ся

## Умерли
* Ай-Ді — імператор Кітая з 6 року до н. е. по 1 рік н. е.

## Главы штатів
;Азія
* **[[Парфска ріша]]** — Фраат V. (2 до н. е. - 4).
;Африка
* **[[Мавретаньске кралёвство]]** — Юба II. (25 до н. е. - 23 н. е.).
* **[[Куш (кралёвство)]]** — Натакамані (12 до н. е. - 12 н. е.).
;Европа
* **[[Римска империя]]** — Октавіан Авґуст, першый цісар Римской рішы і закладатель Юлско-Клаудійскої дінастії (27 до н. е. - 14).

## Референції
1 до н. е.

## Подѣи

## Уродили ся
* 25. децембер — Исус Христос (подля Григорианского календаря)

## Умерли
* 15. август — китайскый император Айди династии Ган, котрый пановав в роках 7–1 до н. е..

## Жерела и одказы

## Референции

100
Кошіцькый край

**Кошіцькый край** () — є єден з вісем країв Словеньска, котрый лежыть в юго-выходній части з центром у Кошіцях (Кошыцях). 

Мать розлогу 6 754 км² і 782 216 жытелїв (2021).

## Обывательство

## Окресы

* окрес Ґелніца (Okres Gelnica)
* окрес Кошіцї I (Okres Košice I)
* окрес Кошіцї II (Okres Košice II)
* окрес Кошіцї III (Okres Košice III)
* окрес Кошіцї IV (Okres Košice IV)
* окрес Кошіцї-околіця (Okres Košice-okolie)
* окрес Михалївцї (Okres Michalovce)
* окрес Рожнява (Okres Rožňava)
* окрес Собранцї (Okres Sobrance)
* окрес Спіська Нова Вес (Okres Spišská Nová Ves)
* окрес Требішов (Okres Trebišov)

## Референції

Катеґорія:Краї на Словеньску
*
Окрес Бардеёв

**Окрес Бардеёв** () є окрес на Словеньску у Пряшівскім краю. Мать розлогу 937 км² і 75 793 жытелів.

## Обывательство

## Референції


*
Катеґорія:Пряшівскый край
Окрес Вранов над Топлёв

## Обывательство

Подля списованю обывателїв в роцї 2011 было зложіня обывательства в окресї таке:

### Народностне зложіня

### Реліґійне зложіня

## Референції

## Поз. тыж
* Список окресів на Словеньску
* Адміністратівне членїня Словеньска

## Іншы проєкты

## Екстерны одказы
* [ Окрес Вранов над Топлёв в Містьскій і сельскій штатістіцї ШУ СР]

Вранов над Топлёв
Вранов над Топлёв
Окрес Гуменне

**Окрес Гуменне** (по ) є окрес на Словеньску у Пряшівскім краю. Адміністратівне центрум окресу є місто Гуменне. Мать розлогу 754 км² і  58257 жытелів (2024 p.).

## Обывательство

## Найвекшы набоженства

## Референції


*
Катеґорія:Пряшівскый край
Окрес Кежмарок

**Окрес Кежмарок** () є окрес на Словеньску у Пряшівскім краю. Мать розлогу 840 км² і 63 231 жытелів (2001 p.).

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Окресы на Словеньску
Катеґорія:Пряшівскый край
Сербія

**Се́рбія** ці **Се́рбско** (), офіціално **Републі́ка Се́рбія** () — країна в юговыходній Европі на Балканьскім півострові. Головне місто є Белград. Урядный язык є сербчіна. Розлога є 88,361 км². Сербія мать 6 міліонів жытелїв.

## Ґалерія

Wiki.Vojvodina VII Subotica 4599 17.jpg|
Sombor (Zombor) - town hall.JPG|
Belgrade iz balona.jpg|
Boracki krs 04.jpg|
Cazanele Dunării.jpg|
Golubac Serbie O (137556325).jpeg|
Vranjanska Svita.jpg|
Felix Romuliana 2.jpg|
Dvor smederevske tvrđave.jpg|
KnezMihailova ped.jpg|


## Далше чітаня
* Руснаци у Сербиї

## Референції


Сербія
Катеґорія:Сербія
Пряшівскый край

: *См. тыж статю *'Пряшівска Русь**.''

**Пряшівскый край''' (по ) — єден з вісем країв Словеньска, котрый лежыть в северо-выходній части з центром у Пряшові. Мать розлогу 8 974,5 км² і 827 028 жытелів (2020).

## Обывательство

## Окресы

* окрес Бардеёв (Okres Bardejov)
* окрес Воронов над Топлёв (Okres Vranov nad Topľou)
* окрес Гуменне (Okres Humenné)
* окрес Кежмарок (Okres Kežmarok)
* окрес Левоча (Okres Levoča)
* окрес Міджілабірцї (Okres Medzilaborce)
* окрес Попрад (Okres Poprad)
* окрес Пряшів (Okres Prešov)
* окрес Сабінов (Okres Sabinov)
* окрес Свідник (Okres Svidník)
* окрес Снина (Okres Snina)
* окрес Стара Любовня (Okres Stará Ľubovňa)
* окрес Стропков (Okres Stropkov)

## Референції

Катеґорія:Краї на Словеньску
*
Окрес Меджілабірцї

**Окрес Меджілабірцї** () є окрес на Словеньску у Пряшівскім краю. Мать розлогу 427 км² і 12 288 жытелів (2001).

## Обывательство

## Історія окресу
На основі офіціалного перепису жытельства з року 1930 жыло у втодышнім окресі  Міджілабірцї 19.158 жытелів, з чого 14.944 было Русинів.

## Референції


Катеґорія:Окресы на Словеньску
Катеґорія:Пряшівскый край
Окрес Попрад

**Окрес Попрад** () є окрес на Словеньску у Пряшівскім краю. Мать розлогу 1 124 км² і 104 348 жытелів (2001).

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Окрес Попрад
Катеґорія:Пряшівскый край
Окрес Свідник

**Окрес Свідник** (по ) є окрес на Словеньску у Пряшівскім краю. Мать розлогу 550 км² і 33 506 жытелів (2001).

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Окресы на Словеньску
Катеґорія:Пряшівскый край
Окрес Снина

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Окресы на Словеньску
Катеґорія:Пряшівскый край
Катеґорія:Окрес Снина
Жіліньскый край

**Жіліньскый край** (по ) — є єден з вісем країв Словеньска, котрый лежыть в северній части з центром у Жілінї. 

Мать розлогу 6 809 км² і 691 613 жытелїв (2021).

## Обывательство

## Окресы

* окрес Бітча (Okres Bytča)
* окрес Долный Кубін (Okres Dolný Kubín)
* окрес Жіліна (Okres Žilina)
* окрес Кісуцке Нове Место (Okres Kysucké Nové Mesto)
* окрес Ліптовскый Мікулаш (Okres Liptovský Mikuláš)
* окрес Мартін (Okres Martin)
* окрес Наместово (Okres Námestovo)
* окрес Ружомберок (Okres Ružomberok)
* окрес Тврдошін (Okres Tvrdošín)
* окрес Турчянскы Теплїці (Okres Turčianske Teplice)
* окрес Чадца (Okres Čadca)

## Референції

Катеґорія:Краї на Словеньску
*
Ріґа

**Ріґа** () є головне місто Латвії і єдно з найвекшых міст Северной Европы. Находить ся в централній части країны коло устя рікы Дауґава (Западна Двіна) до Різького залива Балтіцького моря.

На 1. януар 2022 рока має 605 802 жытелїв.

## Референції


Катеґорія:Міста Латвії
Катеґорія:Головны міста
Катеґорія:Міста Европы
Окрес Ґелніця

**Окрес Ґелніца** (по ) є окрес на Словеньску у Кошіцькім краю. Мать розлогу 584,4 км² і 31 698 жытелїв (2021).

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Окресы на Словеньску
Катеґорія:Кошіцькый край
Окрес Кошіцї I

**Окрес Кошіцї I** (по ) є окрес на Словеньску у Кошіцькім краю. Мать розлогу 86 км² і 67 648 жытелїв (2007).

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Окресы на Словеньску
Катеґорія:Кошіцькый край
Окрес Михаловцї

**Окрес Михалївцї** ()&nbsp;— є окрес на Словеньску у Кошіцькім краю. Мать розлогу 1 019 км² і 108 520 жытелїв (2021). Адміністратівне центрум окресу є місто Михалївцї.

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Окресы на Словеньску
Катеґорія:Кошіцькый край
Окрес Спішска Нова Вес

**Окрес Спіська Нова Вес** (по ) є окрес на Словеньску у Кошіцькім краю. Мать розлогу 587 км² і 93 516 жытелїв (2001).

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Окресы на Словеньску
Катеґорія:Кошіцькый край
Окрес Рожнява

**Окрес Рожнява** (по ) є окрес на Словеньску у Кошіцькім краю. Мать розлогу 1 173 км² і 59 345 жытелїв (2021). Окрес мать два міста (Рожнява, Добшина) и 60 сел.

## Обывательство

## Референції


Файл:Rožňava market Square.jpg|Радниця в Рожняві
Файл:Dobsina - Radnica - 2023.jpg|Радниця в Добшинї


Катеґорія:Окресы на Словеньску
Катеґорія:Кошіцькый край
Окрес Битча

**Окрес Бітча** (по ) є окрес на Словеньску у Жіліньскім краю. Мать розлогу 281,6 км² і 30 991 жытелїв (2007).

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Окресы на Словеньску
Катеґорія:Жіліньскый край
Окрес Жіліна

**Окрес Жіліна** (по ) є окрес на Словеньску у Жіліньскім краю. Мать розлогу 815 км² і 157 900 жытелїв (2008).

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Окресы на Словеньску
Катеґорія:Жіліньскый край
Окрес Кисуцьке Нове Место

**Окрес Кісуцке Нове Место** (по ) є окрес на Словеньску у Жіліньскім краю. Мать розлогу 173,7 км² і 34 042 жытелїв (2009).

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Окресы на Словеньску
Катеґорія:Жіліньскый край
Окрес Ружомберок

**Окрес Ружомберок** (по ) — окрес на Словеньску у Жіліньскім краю. Мать розлогу 647 км² і 57 392 жытелїв (2021).

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Окресы на Словеньску
Катеґорія:Жіліньскый край
Окрес Турчаньскы Тепліцї

**Окрес Турчянскы Теплїці** (по ) є окрес на Словеньску у Жіліньскім краю. Мать розлогу 393 км² і 16 832 жытелїв (1996).

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Окресы на Словеньску
Катеґорія:Жіліньскый край
Окрес Баньска Бістріця

**Окрес Банска Бістріца** (по ) є окрес на Словеньску у Банскобістріцькім краю. Мать розлогу 809,4 км² і 110 982 жытелів (2007).

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Окресы на Словеньску
Банскобыстріцькый край

**Банскобыстріцькый край** (по ) — єден з вісем країв Словеньска, котрый лежыть на югоцентралній части з центром у Банскій Быстріцї. Мать розлогу 9 454,4 км² і 617 777 жытелів (2022).

## Обывательство

## Окресы

* окрес Банска Бістріца (Okres Banská Bystrica)
* окрес Банска Штявніца (Okres Banská Štiavnica)
* окрес Брезно (Okres Brezno)
* окрес Дєтва (Детва) (Okres Detva)
* окрес Жарновіца (Okres Žarnovica)
* окрес Жяр над Гроном (Okres Žiar nad Hronom)
* окрес Зволен (Okres Zvolen)
* окрес Крупіна (Okres Krupina)
* окрес Лученєц (Лученец) (Okres Lučenec)
* окрес Полтар (Okres Poltár)
* окрес Ревуца (Okres Revúca)
* окрес Рімавска Собота (Субота) (Okres Rimavská Sobota)
* окрес Великый Кртіш (Okres Veľký Krtíš)

## Референції

Катеґорія:Краї на Словеньску
*
Тренчаньскый край

**Тренчаньскый край** () є єден з вісем країв Словеньска, котрый лежыть в северо-западній части з центром у Тренчінї. Мать розлогу 4 501 км² і 609 828 жытелів (2008).

Окресы Тренчіньского края:
* окрес Бановце над Бебравов  (Okres Bánovce nad Bebravou) 
* окрес Ілава (Okres Ilava) 
* окрес Міява, Миява (Okres Myjava) 
* окрес Нове Место над Вагом, Нове Місто над Вагом (Okres Nové Mesto nad Váhom)
* окрес Партізаньске (Okres Partizánske) 
* окрес Поважска Бістріца (Okres Považská Bystrica) 
* окрес Прєвідза (Okres Prievidza) 
* окрес Пухов (Okres Púchov) 
* окрес Тренчін (Okres Trenčín)

## Обывательство

## Референції
Окрес Бановцї над Бебравов

**Окрес Бановце над Бебравов** (по ) є окрес на Словеньску у Тренчіньскім краю. Мать розлогу 462 км² і 38 385 жытелів (2001).

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Окресы на Словеньску
Катеґорія:Тренчіньскый край
Окрес Ілава

**Окрес Ілава** (по ) є окрес на Словеньску у Тренчіньскім краю. Мать розлогу 358 км² і 60 703 жытелів (2009).

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Окресы на Словеньску
Катеґорія:Тренчіньскый край
Нїтряньскый край

**Нїтряньскый край** (по ) - є єден з вісем країв Словеньска, котрый лежыть в юго-западній части з центром у Нїтрі. Мать розлогу 6 343,4 км² і 706 375 жытелів (2008).

Окресы Нїтряньского края:
* окрес Злате Моравце, Златы Моравці (Okres Zlaté Moravce)
* окрес Комарно (Okres Komárno)
* окрес Левіце (Okres Levice)
* окрес Нїтра (Okres Nitra)
* окрес Новы Замкы  (Okres Nové Zámky)
* окрес Топольчаны (Okres Topoľčany)
* окрес Шаля (Okres Šaľa)

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Нїтряньскый край
Окрес Златї Моравцї

**Окрес Злате Моравце** (по ) є окрес на Словеньску у Нїтряньскім краю. Мать розлогу 521,2 км² і 42 955 жытелїв (2007).

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Окресы на Словеньску
Катеґорія:Нїтряньскый край
Тырнавскый край

**Тырнавскый край** () є єден з вісем країв Словеньска, котрый лежыть в юго-западній части з центром у Тырнаві. Мать розлогу 4 158 км² і 561 525 жытелїв (2009).

Окресы Трнавского края:
* окрес Дунайска Стреда (Okres Dunajská Streda)
* окрес Глоговець (Okres Hlohovec)
* окрес Ґаланта (Okres Galanta)
* окрес Пєщаны (Okres Piešťany)
* окрес Сеніця (Okres Senica)
* окрес Скаліця (Okres Skalica)
* окрес Тырнава (Okres Trnava)

## Обывательство

## Референції
Братїславскый край

**Братїславскый край** () — є єден з вісем країв Словеньска, котрый лежыть в юго-западній части з центром у Братїславі. Мать розлогу 2 052,6 км² і 732 757 жытелїв (2023).

## Обывательство

## Окресы

* окрес Братїслава I (Okres Bratislava I)
* окрес Братїслава II (Okres Bratislava II)
* окрес Братїслава III (Okres Bratislava III)
* окрес Братїслава IV (Okres Bratislava IV)
* окрес Братїслава V (Okres Bratislava V)
* окрес Малацкы, Малацкі (Okres Malacky)
* окрес Пезінок, Пезинок (Okres Pezinok)
* окрес Сенєц (Okres Senec)

## Референції

Катеґорія:Краї на Словеньску
*
Окрес Братїслава I

**Окрес Братїслава I** (по ) є окрес на Словеньску у Братїславскім краю. Мать розлогу 9,6 км² і 46 080 жытелїв (2021).

## Обывательство

## Референції


Катеґорія:Окресы на Словеньску
Катеґорія:Братїславскый край
Премія Александра Духновіча

**Премія [[Александер Духновіч|Александра Духновіча]]** є дана за нaйлїпшы творы в поезії ці в прозї писаных по русиньскы. Премія помагать хоснованю русиньского языка в творах, котры приносять вызнамный вклад до русиньской красной літературы. Премія є фінанцована Штефаном Чепом з Торонта і выдавать ся Карпато-русиньскым научным центром у США. На теперїшнїй час ся перестала выдавати.

* 1997 — Дюра Папгаргаї
* 1998 — Іван Петровцій
* 1999 — Марія Мальцовска («Під русиньскым небом»)
* 2000 — Штефан Сухый
* 2001 — Іван Калинич
* 2002 — Петро Мурянка
* 2003 — Николай Ксеняк
* 2004 — Владимір Фединишинець
* 2005 — Агнета Бучко Папгаргаї («Стриберни мотиль»)
* 2006 — Любкa Сeґeди Фaлц («Класки»)
* 2007 — Славко Вінаї, Наташа Рибович, Иван Медєши («Трилоґия»)
* 2008 — Ирина Гарди-Ковачевич («Єднозложносц»)
* 2009 — Олена Дуць-Файфер («По обох странах думкы»)
* 2010 — Осиф Кудзей («Мудрость жывота», «Байкы забавляйкы», «Байкарёвы думы»)
* 2011 – Наталия Канюх («Дом мур брудна рика мост»)
* 2012 — Юрко Харитун («Мої жалї»)
* 2013 – Владимир Кирда Болхорвес («Опиванє з витром и з огньом»)
* 2014 – Штефан Смолей («Бурї над Бескидами»)
* 2015 — Людміла Шандалова («Подьте дїти, што Вам повім»)
* 2016 – Василь Ябур (за вклад до кодіфікації русиньского языка)

## Жрідла
* http://www.rusynacademy.sk
* 


Катеґорія:Русины

Катеґорія:Награды
Баня (окрес Стропков)

**Баня** (по  ) є село в окресї Стропков в Пряшовскім краю на северовыходї Словенска.

## Історія

## Ґеоґрафія

## Обывательство

## Етніціта

## Реліґія

## Памяткы

## Вызначны родаци і жытелї

## Референції
Окрес

**Окрес**,  *okres* — звычайне словацке и чешске означѣня середних административных единиць, котры суть высшы як село або мѣсто, але низшы як край. Назва походить од  *Kreis круг, обвод*.

## Жерела и одказы
* 
*

## Референции

Катеґорія:Окресы на Словеньску
Катеґорія:Окресы в Чехах
Край

**Край** може быти:
*обще: 
**окрай; крайня часть
**країна, область
**заст. власть
*теріторіално-адміністратівна єдиніця
**На Словеньску:
***теріторіална єдиніця штатной адміністрації, посмоть край (штатна адміністрація) і край (Словеньско)
**в Чехах: смоть край (Чехы)
**в Росії: смоть край (Росія)
**в Норьску (fylke): смоть край (Норьско)
**во Фіньску (län): смоть край (Фіньско)
**в Швеції (kommun): смоть край (Швеція)
**в Літві (apskritis): смоть край (Літва)
**в Латвії (novads): смоть край (Латвія)
**в Естонії (maakond): смоть край (Естонія)
**в Албанії (qark), смоть край (Албанія)
**в Ґреції (perifereia), смоть край (Ґреція)
Штатістічна теріторіална єдиніця

**Штатістічна теріторіална єдиніця (ШТЄ)** (скорочено NUTS з французького nomenclature des unités territoriales statistiques) є штандарт гєрархічного дїлїня теріторіалных областей штатів Европской унії про цілї реґіоналной штатістікы. Тот штандарт быв вывинутый в Европскій унії і прото детайлно покрывать лем їй членьскы штаты. Дїлїня ШТЄ не мусить одповідати адміністратівному дїлїню штату.

В Словакии тому одповѣдать ŠÚJ (Štatistická územná jednotka).

При класификатору NUTS од року 1990 екзистуе и класификатор LAU – *Local Administrative Units* („Мѣстны самосправны единкы“), обсягуючый села и округы. В сучасности тот класификатор прийшов намѣсто  старым ступням NUTS 4 и NUTS 5, а тым в повности одповѣдать.

Обы была в цѣлой Европской унии досягнута поровнателность окремых штатистичных единок, суть установлены про каждый ступѣнь NUTS межы числа обывательох. 

## См. тыж
* LAU
* Мадярщина в класификации NUTS
* Словакия в класификации NUTS
* Чехия в класификации NUTS

Катеґорія:Европска унія
Катеґорія:NUTS
Копрівніця (окрес Бардеёв)

**Копрі́вніця** () є село в окресї Бардеёв в Пряшiвскім краю на северовыходї Словеньска.

## Історія

## Ґеоґрафія

## Етніціта

## Реліґія

## Обывательство

## Памяткы

## Вызначны родаци і жытелї

## Референції
Курів

**Курів** (по ) є село в окресї Бардеёв в Пряшівскім краю на северовыходї Словеньска.
## Обывательство

Зложіня обывательства подля народности (2011 р.):
*Русины - 107 (18,1%)
*Словаци - 457 (77,5%)
*Українцї - 11 (1,9%)
*Ромы - 6
*Нестановлены - 9

Русиньскый язык за материньскый означіли 187 жытелїв (31,7%).

## Вызначны родаци і жытелї
* Микола Мушинка (род. 1936) — фолклоріста, українознавець.
## Референції
Трочаны

**Трочаны** (по  ) є село в окресї Бардеёв в Пряшівскім краю на северовыходї Словеньска.

## Обывательство

## Памяткы
Церьков святого євангелісты Лукы з року 1739 (НКП)

## Референції
Зборов

**Зборов** (по ) є село в окресї Бардеёв в Пряшівскім краю на северовыходї Словеньска.

## Історія

Зборов має богату історію, о чім свідчать захованы зваленины історічных ставеб, як Ракоційовскый костел с. Софії,  
розвалины великолепного замку Зборов называный і (замок Маковіця), або позостаткы каштеля Шередійовців.

## Ґеоґрафія
Зборов лежыть офіціялно во вышкі 335 м.н.м в долині річкы Каменець.

## Обывательство

## Етніціта

## Реліґія

## Памяткы
У Зборові є вельо історічных памяток, котры розповідають о богатій історії общіны. 
Найвызначнійшы зос них суть: Ракоційовскый костел с. Софії,  
розвалины великолепного замку Зборов называный і (замок Маковіця), позостаткы каштеля Шередійовців і далшы.

## Вызначны родаци і жытелї

## Референції
Пряшівска універзіта

**Пряшівска універзіта у [[Пряшів|Пряшові]]** () — є высока школа універзітного тіпу.
Пряшівска універзіта была основана на основі закона ч. 361/1996 З.З. з 10. децембра 1996 роздїлїнём Універзіты Павла Йозефа Шафаріка у Кошіцях на Універзіту Павла Йозефа Шафаріка і Пряшівску універзіту. Історія векшыны факулт є але омного довша, і найстарша з них (Ґрекокатолицька теолоґічна факулта) наслїдує інштітуцію основану в роцї 1880. Є то третя найвекша словеньска універзіта за чіслом факулт. Окрем факулт є частёв універзіты Устав русиньского языка і културы, Устав азійскых штудій, Центер ціложывотного і компетенчного ошколованя о Дослїдный центер. На Пряшівскій універзітї є веце як 12 500 штудентів і 1 040 працовників. На чолї універзіты стояли ректоры проф. PhDr. Карол Феч, CSc. (1997-2003) і проф. PhDr. Франтїшек Мігіна, CSc. (2003-2007). Од 1.8. 2007 є ректором проф. RNDr. Рене Матловіч, PhD. Пряшівска універзіта є членом EUA (European University Association), Danube Rectors´ Conference і сіґнатаром харты EMUNI.

## Факулты

На Пряшівскій універзітї суть тоты факулты:
* Факулта гуманітных і природных наук (1997)
* Факулта менежменту (2004)
* Факулта шпорту (2004)
* Факулта здравотництва Пряшівской універзіты (2002)
* Філозофічна факулта (1959)
* Ґрекокатолицька теолоґічна факулта (1880)
* Педаґоґічна факулта (1949)
* Православна богословска факулта (1950)

## Екстерны одказы
* офіціална сторінка універзіты
* STV2 4. 9. 2010

Катеґорія:Універзіты на Словеньску
Катеґорія:Пряшівска універзіта
Не ганьб ся, Русине!

**Не ганьб ся, Русине!** - поєтічна книжка котру написав Штефан Смолей з Рошковець.
## Жрідла
Тенденції розвоя русиньской літературы в Словакії по року 1989
Катеґорія:Русиньска література
Квіткы з моёй загородкы

**Квіткы з моёй загородкы** - поетічна книжка Николая Гвозды з Ладомировой выдана в роцї 2002.
## Жрідла
Тенденції розвоя русиньской літературы в Словакії по року 1989
Катеґорія:Русиньска література
Осиф Кудзей

**Осиф Кудзей** (*24.&nbsp;фебруар 1952)&nbsp;— русинскый писатель, поет, перекладатель и културный дѣятель з Няґова, окрес Меджилаборцѣ. Лавреат Духновичовой (США) и Павловичовой (Словацкого литературного фонду) литературных наград (обѣдвѣ в року 2010).

## Животна дорога
Выростав в набоженскы ориентованой русинской родинѣ. Через цѣлы 15 рокы быв активным участником аматерского театру свого села, переважно в фиглярных ролях, одповѣдных его натурѣ. Театер выступовав лем по русинскы диалектом свого села, хоть мав успѣх далеко за его границями, што не все любило ся тогочасным организаторам фестивальох.

Закончив строярско-ставбарску промысловку в Брезнѣ (1969), де зыскав фах токаря. Працовав на фабрицѣ в Меджилаборцях (до 2012). Од року 1994 выступовав в русинскых и грекокатолицкых выданях з куртыма автобиографичныма повѣданями. Од року 2005 сполуредагуе духовны алма­нахы *Gregokatolîćkyj rusîň­skyj kalendaŕ* и *Artos*. Пише лемковсков бесѣдов.

В року 2010 за три найновшы зберкы поезий: *Мудрость жывота* (2008), *Байкы-забавляйкы* (2008), *Байкарёвы думы* (2009) — зыскав Духновичову литературну награду.

## Творба
Творчость Осифа Кудзея мать два выразны полы. Первый — то духовна литература властна и переклады до русинской бесѣды старославянскых церковных текстох. Другым полом е свѣтска поезия, з котрой найвыпуклѣйшы суть байкы.

Осиф Кудзей автор вельох публикаций:
* Акафіст священомученикови П. П. Ґойдічові (2006)
* Пацеркы (2008)
* Байкы-забавляйкы (2008)
* Мудрость жывота (2008)
* Байкарёвы думы (2009)
* Духовны піснї (2009)
* Кадило (2011)
* (Ча)байка (2012)
* Байкал (2013)
* Сміх через слызы (2013)
* Bajky, dumky i vydumky (2013)
* Bajkomat (2014)
* Šoky (2015)
* Smichoty i chmury rusiňskoj natury (2016)
* Zamiška (2017)
* Цукерь, мед і феферонкы (2018)
* Хрумкы (2019)

## Жерела и одказы
* 
* 
* 
* 
* 

## Референции

Катеґорія:Русиньскы поеты
Катеґорія:Русиньскы умелцї
Мудрость жывота

**Мудрость жывота** - поетічна книжка Осифа Кудзея з Няґова публікована в роцї 2008.
## Жрідла
Тенденції розвоя русиньской літературы в Словакії по року 1989
Катеґорія:Русиньска література
Миколай Ксеняк

**Николай (Миколай) Ксеняк** (*4. децембер 1933, с. Камюнка, окрес Стара Любовня, Словакия – †1. фебруар 2020, там же) — педагог, русиньскый писатель, байкарь і културный дїятель. Писав о жывотї чоловіка на селї.

Скінчів руську ґімназію в Пряшові і Інштітут руського языка і літературы в Празі. Довгы рокы учів на ґімназії в Ружомберку, а в роках 1968 – 1991 быв і єй директором. В 1981 році здобыв тітул ПгДр. на Універзіті Павла Йозефа Шафарика в Пряшові. Першы свої творы писав по руськы, пізніше по україньскы, але по 1989 р. і зачатку русиньского возроджіня зачав писати своїм материньскым, русиньскым языком. 

М. Ксеняк написав цїлый ряд книжок баёк, таксамо віршованых творів, є автором приповідок, радіёпєс, як автор ся реалізовав і на сценї театру А. Духновіча в Пряшові. І хоць є ёго домінантнов темов дротарьство, є выразный главно як байкарь.

## Творба
### Украинский язык
* „Байки“ (1963, 1970, 1974), 
* „Сміх і гіркість серця“ (1977), 
* „Віночок з терня“ (1980), 
* „Дорогоцінна знахідка“ (1985)

### Русиньскый язык
* О камюньскых майстрах (1994)
* Як біда Русинів з дому выганяла (2002; Літературна премія Александра Духновіча за русиньску літературу, 2003)
* Байкы (2002)
* Выбраны байкы (2006)
* Жменї родной землї (2009)
* Углы погляду (2011), 
* Споминкы і очекованя (2013), 
* Нашы горізонты (2015), 
* Приповідкы і байкы (2016), 
* Формованя русиньской културы (2016),
* Резонанції на книжкы и подїї (2017),
* Недоповіджене (2018), 
* Кошарик плодів (2019),
* Одповідж собі сам (2020, посмертно).

### Словацкый язык
* „Ozveny“ (2009), 
*  Зеркалїня/Zrkadlenie (2010, білінґвалне выданя).

## Жерела и одказы
* 
* 
* 
* http://esu.com.ua/search_articles.php?id=490
* http://rusynlit.sk/index.php/2018/12/04/675/#more-675
* http://www.lem.fm/vyiznachnyiy-yubiley/

## Литература
* Роман М. Літературні портрети українських письменників в Чехословаччині. 1989; 
* Z. Džupinková. Diela ukrajin­ských spisovateľov Slovenska. 2011.
## Референції

Катеґорія:Русиньскы писателї
Катеґорія:Русиньскы умелцї
Катеґорія:Педаґоґы
Стропків

**Стрóпків** (**Стропков**, ) є місто на Словакії в Стропківскім окресї Пряшівского краю і находить ся в реґіонї Земпліна. В чіслї обывателїв 10 669 є на 69. і розлогов на 121. найвекшым містом. Місто мать 2 містьскы части: Бокшу і Сітнік.

## Назва

## Пологопис
### Части міста
Стропков, Бокша, Сітнік

### Водны токы
Стропков лежыть на лївім берегу рікы Ондава, до котрый ся в северній части вливать Хотчанка.

### Водны плохы
На северї міста ся находить стропківскый рыбник. У выходній части Бокшы ся находять два бокшаньскы рыбникы.

## Історія
Мадярьскый автор *Szirmay Antal* в роботї *Zemplén vármegye topográfiája*, 1803, подав без зазначіня жрїдла, же Стропків заложеныв в роцї 1245 родом Цударовых. Але тот род походив з іншой жупы, а в том часї за нёго іщі ани не было чути. Перша документована споминка о Стропкові датована днём 12. марца 1404, коли краль Жіґмонд оддав Стропків в залог за 6000 дукаты польскому шляхтічу Прокопови Балицкому.

## Політіка
Містьске заступительство творить 18 посланцїв.
Пріматор міста: JUDr. Ondrej Brendza (nezávislý).

## Обывательство

### Жытельство
10654 жытелїв (31. 12. 2017)

### Етнічный склад жытельства
* Словаци - 88,9 %
* Циґане - 1,1 %
* Русины - 9,7 %
* Українцї - 0,2 %
* Поляци - 0,1%
* Мадяры - 0%
* і іншы

### Реліґійный склад жытельства
* римокатолици - 61,93 %
* ґрекокатолици - 26,95 %
* православны - 5,23 %
* без віры - 2,80 %
* евангеліци - 0,47 %
* і іншы (Салвишы, баптісты, …)

## Вызначны родаци

## Господарьство і інфраштруктура
### Важны компанії
* В містї робить „Tesla Stropkov“, котра в сучасности продукує части про автомобіловый промысел і електротехнічны выробкы (напр. выпиначі, засувкы, телефоны і домашнї телефоны).
* много пріватных промысловых компаній і зо загранічнов сполупрацов
* польногосподарьске дружство

## Школство
### Середні школы
* Ґімназія в Стропкові
* Середня одборна школа електротехнічне Стропків

### Основны школы
* I., II. і III. основна школа
* Церьковна основна школа св. Петра і Павла в Стропкові

## Братьскы міста
*  Білґорай, Польско
*  Біліна, Чехія
*  Нововолиньск, Україна
*  Ропчіцї, Польско

## Жрїдла
* Енциклопедія українознавства : Словникова частина : [в 11 т.] / Наукове товариство імені Шевченка ; гол. ред. проф., д-р Володимир Кубійович. — Париж — Нью-Йорк : Молоде життя, 1955—1995. — .

## Референції

## Вонкашнї одказы

* Стропків  – офіціална вебова сторінка міста
Штефан Смолей

**Штефан Смолей** (13. септембер 1933, Рошківцї) — русинскый писатель. За книгу *Бурї над Бескидами* оціненый наградов *[[Премия Александра Духновича]]*.

## Жывотопис
Походив з многодїтной малорольницькой родины в селї Рошківцї, Меджілабірьского окресу, там выходив народну школу. До міщаньской школы ходив у Меджілабірцях і в Жілінї. Наступив до реалной ґімназії в Жілінї, але з родинных, но главнї з фінанчных, прічін штудії мусив передчасно скончіти. Працовав як обрабляч ковів в Празї і Снинї. В Снинї попри роботї скончів і стройницьку промысловку. Од року 1959 в Меджілабірцях конштруктер в Лабстрою, де од року 1988 зо здравотных прічін перешов робити до заводной технічной книжніцї, де робив аж до передчасного одходу до пензії (1991). Одтогды зачав сполупрацовати з редакціёв Русин і Народны новинкы, же публіковав стишкы, повіданя і описы.

## Выбер з творбы
Штефан Смолей — автор 30 книжок, літературный рекордман сучасной русиньской літературы на Словакії.
* 2005 — Не ганьб ся, Русине!
* 2007 — Юрковы пригоды
* 2008 — Бескидьскы співы
* 2009 — Нагода або судьба (проза)
* 2011 — Чудный світ (байкы)
* 2013 — Бурї над Бескидами (роман)
* 2016 — Мамко наша (лирика)
* 2020 — Отрошынкы щастя (лирика, проза, опис традиций)
 
## Жерела и одказы
* 
* 
* 
## Референции

Катеґорія:Русиньскы писателї
Катеґорія:Русиньскы умелцї
О камюньскых майстрах

**О камюньскых майстрах** - книжка Николая Ксеняка описуюча жывот русиньскый дротарїв. Вышла в роцї 1994.
## Жрідла
Тенденції розвоя русиньской літературы в Словакії по року 1989

Катеґорія:Русиньска література
Манна і оскомина

**Манна і оскомина** - проза русиньской писателькы Марії Мальцовской. Выдана была в роцї 1995.
## Жрідла
Тенденції розвоя русиньской літературы в Словакії по року 1989
Катеґорія:Русиньска література
Штефан Сухый

**Штефан** (або тыж **Степан**) **Сухый** (; 24. мая 1946, Нехваль Полянкы, Чехословакія) є русиньскый поет, педаґоґ, прозаік і драматік автор дакотрых русиньскых учебників, лавреат меджінародной Премії Александра Духновіча за русиньску літературу (2000).

## Біоґрафія
Народив ся 24. мая 1946 в селї Нехваль Полянкы Гуменьского окресу. Основну школу выходив у своїм роднім селї, середню Общо-освітню школу в Гуменнім. По єй успішнім закінчіню штудовав на Філозофічній факултї Універзіты П. Й. Шафаріка в Пряшові, де промовав в одборї україньскый язык – словацькый язык. По высокій школї зачав редакторовати в редакції народностно-етнічного высыланя пряшівского розгласу. Од 1973 р. учів україньскый і словацькый язык на строярьскім учіліщу в Снинї. Од другой половины 90-х років 20. ст. аж до року 2008 быв методіком русиньского языка на Методічно-педаґоґічнім центрї в Пряшові. Дїтём і русинству присвятив цїлый свій професіоналный жывот. Є автором дакотрых русиньскых учебників: „Літературна выхова про 5. класу ОШ“, „Літературна выхова про 6. класу ОШ“, „Русиньска література про 3. класу ОШ“ і „Русиньска література про 4. класу СШ“.

Свою писательску путь зачав уж як штудент высокой школы. Тогды свої творы писав по україньскы. В тім языку выдав і першы зборникы поезії „Гірська вишня“ і „Сонячна композиція“. Так через поезію ся вертать до свого родного краю і ку близкым людём в нїм, якых у своїм сердцї утримлює з ласков дотеперь. До року 1989 писав по україньскы, по переворотї в роцї 1989 зачав писати русиньскым языком. В роцї 1994 му выходить перша по русиньскы написана книжка поезій під назвов „Русиньскый співник“, яков ся уж тогды запрезентовав як єдна з найвыразнїшых особностей у літературї Русинів Словакії в сучасности. Свої поезії і публіцістічны творы реґуларно друкує на сторінках Інфо Русина, Народных новинок, в колектівных зборниках, календарях і інде. Він є автором і далшых русиньскых зборників поезій про старшых – Енді сїдять на машыну вічности і Аспірін, зборників стишків про дїти: Азбукарня, Слон на Кычарї або Незабудка. Выдав і зборник гуморно-сатірічных повідань під назвов „Як Руснакы релаксують“. Мімо того приготовив і пару драматізацій гер про радіо і театер, котры у слухателїв здобыли великый успіх. В сучасности автор жыє у Стащінї (Сниньскый окрес), де мімо літературной творчости ся повинує садовництву і турістіцї.

## Творчость
* 1982 – Гірська вишня
* 1987 – Сонячна композиція
* 1994 – Русиньскый співник 
* 1995 – Енді сідать на машыну вічности
* 1997, 2017 – Як Руснакы релаксують
* 2004 – Азбукарня
* 2006 – Аспірін
* 2007 – Слон на Кычарї
* 2008 – Незабудка 
* 2009 – Міст над ріков часу…
* 2010 – Азбукова мама
* 2014 – Третє крыло… 
* радіогры – Добра вода, Склероза, Рулета, Хлїб душы отця Александра, Владыка або добрый ученик Хріста
* драматічна – Выбраны урывкы із Старой і Новой Заповіди

## Жрїдла і одказы
*
*
*

Катеґорія:Русиньскы поеты
Катеґорія:Русиньскы писателї
Катеґорія:Русиньскы умелцї
Катеґорія:Русинскы драматици
Катеґорія:Поеты Словакии
Як Руснакы релаксують

**Як Руснакы релаксують** - зборник гуморістічных росповідань од Штефана Сухого. Выданый в роцї 1997.
## Жрідла
Тенденції розвоя русиньской літературы в Словакії по року 1989
Катеґорія:Русиньска література
Аспірін

**Аспірін** - книга поезії од Штефана Сухого. Выдана в роцї 2006.
## Жрідла

Тенденції розвоя русиньской літературы в Словакії по року 1989

Катеґорія:Русиньска література
Приповідкова лучка

**Приповідкова лучка** - книга приповідок про дїтей. Написана русиньсков писательков Маріёв Мальцовсков.
## Жрідла
Тенденції розвоя русиньской літературы в Словакії по року 1989
Катеґорія:Русиньска література
Катеґорія:Дѣтска литература
Юрко Харитун

**Юрко Харитун** — учитель, збератель русинского фолклору, русинскый поет в Словакии, лавреат «Премии Александра Духновича» (2012), удѣляной Карпаторускым выскумным центром (Тhe Carpatho-Rusyn Research Center) в США.

## Биография
Родив ся 17. юла 1948 в Стружници Снинского окресу. 
Основну школу выходив в родном селѣ, пак в Старинѣ, а середню — во Снинѣ, де уж од школной лавкы зачав писати стишкы. Учив ся гру на гуслях в музичной школѣ. Высоку освѣту зыскав на педагогичной факултѣ в Пряшовѣ, а пак од року 1970 зачав учительовати в основной школѣ в Лендаку, Попрадского окресу. Еще в середньой школѣ зачав записовати русинскый фолклор: народны спѣванкы, дѣтскый фолклор, пословицѣ, приповѣдкы. В року 1986 его родне село цѣлком заникло, а обывателе были переселены. Юрко Харитун дале жив и творив в Кежмарку, одкы походить его жена, а тема жалю за заниклым селом молодости стала ся еднов з доминант его поезии.  Умер поет 30. августа 2024 во вѣку 76 рокы по довгой а тяжкой хворотѣ. 

## Творба
Юрко Харитун публиковав свои дѣла в периодиках, а тыж е автором многых книжок:  
* 1995 — Гуслї з явора
* 2010 — Мої жалї
* 2011 — Мої сны
* 2013 — Мої незабудкы
* 2014 — Мої надїї
* 2016 — Здогадай, школярику
* 2017 —  Юрко Харитун: Дякую, мамко! Пряшів: ОЗ КОЛЫСОЧКА, 2017. 104 с.
* 2018 — Діяґноза: фіґлї про дїти
* 2018 — Нашы співаночкы, як дївчат віночкы
* 2019 — Моя тринадцята
* 2020 — Наш край – наш рай
* 2021 — Надгоріты мої днї
Книжка *Мої сны* в року 2012 вызнаменана «Премиов Александра Духновича».

## Жридла и одказы
* 
* **Зозуляк А.**: Moлодый шістдесятник – Юрко Харітун
* **Копорова К. (2012)**: Писмо од Юрка Харитуна, тогорічного лавреата Цїны А. Павловіча і Премії А. Духновіча...  Русин 2012/2,  сс. 8-9.
* **Копорова К. (2020)**: Харитун, Юрко http://rusynlit.sk/index.php/category/rusynsky-pysateli/biografiji-pysateliv/ 
* **Кралёва Л.**: Слово выдавателя.  // Юрко Харитун: Дякую, мамко! Пряшів: ОЗ КОЛЫСОЧКА, 2017, с. 104.

## Референции

Катеґорія:Русиньскы поеты
Катеґорія:Русиньскы умелцї
Катеґорія:Поеты Словакии
Катеґорія:Педаґоґы
Катеґорія:Фолклористы
Мірослава Лацова-Гупцеёва

**Мірослава Лацова-Гупцеёва** (21. януар 1985, Бардіёв, Словакія) - русиньска поетка, музыкант.

## Биография
Основну школу закончила у Бардіёві. Од рока 2000 штудовала у конзерваторії у Кошицях, затым перейшла штудіёвати у Братїславу. У році 2005 закончила конзерваторію у Братїславі по спеціалностї: игра на гуслях и композиція. У році 2008  є штудентков Масарікової Універзіты в Брнї у Чеськуй Републицї. Днесь жыє у Празї. 

У русинськуй літературі дебютовала зберьков стихув „Аура” (2006), за котру у роцї 2006 была 
награждена Словацькым Літературным Фондом „Преміёв Александра Павловіча”.

## Творба
* ЛАЦОВА-ГУПЦЕЁВА, Мірослава: Аура. Братїслава, 2006. 92 с.

## Референции

Катеґорія:Русиньскы поеты
Катеґорія:Русиньскы умелцї
Катеґорія:Поеты Словакии