open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Україньска людова републіка

**Україньска людова републіка**, **УЛР** () — україньскый штат, з головным містом в Кієві, котрый быв заложеный почас Першой світовой войны і Октобровой револуції. Екзістовав в роках 1917—1921 і контроловав теріторії середнёй, выходной і южной Україны. Постала на містї юго-западных ґуберній Російской імперії, населеных особливо саме Українцями. До апріля року 1918 во главі Централнов радов УЛР на главі з Михайлом Грушевскым, по децембрї року 1918 — Діректоріёв УЛР, котра одстранила од влады Павла Скоропадьского — гетмана Україньского штату.

## Історія

Україньска людова републіка (УЛР) была выголошена в Кієві  по большевицькой октобровой револуції в якости автономной републікы в складї Російской републікы. 22. януара 1918 УЛР выголосила свою независлость.

По выголошеню независлости УЛР уклала Брестьскый мир з штатами Четверного союзу (Централны силы) в фебруарї 1918, же вызначала УЛР як независлый штат. Єдным з ключовых добыток УЛР было заложіня закону про особну людову културну автономію, котрый быв розробеный Олександром Шулгіным та Мойше Зілберфарбом і надавав політічны права народностным меншынам.

Западноукраїньска людова републіка (ЗУЛР) выголосила про свою независлость 1. новембра 1918 по розпаду Австро-Угорьской імперії. 22. януара 1919 одбыло ся споїня УЛР і ЗУЛР, але тото было веце сімболічным актом, же обидві републікы мали розлічны політічны і соціалны традіції і ся били окреме: ЗУЛР воёвала з Польсков, а УЛР з совєтьскыма і російскыма силами.

УЛР была до року 1920, кедь єй влада была змушена піти в екзіл. Штатны сили продовжовали бити ся до року 1921, покы УЛР не была остаточно включена до складу СССР як Україньска совєтьска соціалістічна републіка в роцї 1922. Влада УЛР в екзілї была до одновлїня независлости Україны в роцї 1991, кедь послїдный презідент УЛР в екзілї Микола Плавюк передав свою владу першому презіденту независлой Україны Леоніду Кравчуку.

## Адміністратівне дїлїня

4. марца 1918 україньска влада прияла закон про адміністратівно теріторіалне дїлїня Україны. Закон зазначав, де Україна подїлена на 32 землї, котры є в публікації одповідных земств. Той закон не быв доконця выконаный, же 29. апріля 1918 в Кієві ся став антісоціалістічный переворот, по якім ся гетман Павло Скоропадьскый повернув реформу до ґуберньского тіпу управлїня.

## Референції

Катеґорія:История Украины
Катеґорія:Штаты і теріторії, котры основаны 1917
Катеґорія:Штаты і теріторії, котры заникли 1921
О. Генри

**О. Ге́нри**,  *O. Henry*, властным йменом **Ви́ллиам Си́дни По́ртер**,  *William Sydney Porter*; 11. септембер 1862, Гринсборо, Сѣверна Каролина, США – †5. юн 1910, Ню Йорк, США — америцкый писатель, великый майстер  новелы, характерной тонкым гумором и нечеканов розвязков.

## Биография
Походив з родины дохтора. В року 1881 достав диплому лѣкарника. Працовав патикарьом, продавачом, грав в аматерском театрѣ, писав пародии, фельетоны, вершы, котры публиковав в пресѣ. Служив банковым касиром, а в роках 1898–1901 одбывав кару в криминалѣ штата Огайо, обвиненый за манко. Там, в криминалѣ, яко фаховый лѣкарник достав роботу патикаря и годен быв писати, обы заробити и подтримати родину. Ту написав свою перву новелу *Рождественный дар Свистуна Дика* (Whistling Dick's Christmas stocking, 1899), котра вышла под псевдом *О. Г.* З арешту В.&nbsp;С.&nbsp;Портер выйшов уже яко популарный писатель О.&nbsp;Генри.

Од року 1902 жив в Ню Йорку и послѣдны 8&nbsp;рокы живота были верщинов его творчости. Наперек тому, же новелы му мають все щастливый конець, его властный живот не быв щастливый. Мав три рокы, коли умерла му мати, и его воспитаня взяла на себе тета по отцьови. Оженив ся в року 1887, жена му была хвора на гертику, а в року 1897 умерла. Сам Портер быв тыж слабого здоровля, а в конци живота ку тому имив ся пити. Ай друга женитва (1907) была нещастлива, жена го лишила по двох роках. Од року 1919  установлена *награда памяти О.&nbsp;Генри* (O.&nbsp;Henry Prize), котру достають авторы найлѣпшых америцкых новел.

## Творба
Творы О.&nbsp;Генри, гуморны ай ироничны, указують широку панораму живота розличных версти америцкого сполоченства (его герои суть канцеларникы, продавачкы, фармеры, ковбои, махеры, волочугы, котрых зображать з глубоков симпатиов). Про новелы суть характерны заимаючый сюжет, переплетѣня комичного и трагичного, нечекана, але щастлива розвязка. Язык автора бивно набитый каламбурами, алузиями, остроумныма поровнанями, америцкым сленгом. В сучасности О.&nbsp;Генри — еден з найвецей читаных и популарных авторох в цѣлому свѣтѣ.

## Жерела и одказы
* 
* 
* 

## Референции

Катеґорія:Писателе США
Катеґорія:Англоязычны писателе
Фіньскый язык

**Фі́ньскый язы́к** ( ) — є уґрофіньскый язык, котрый входить до уральской языковой ґрупы. Фіньскый язык суть єдным з двох штатных языків Фіньска (нарівнї з шведьскым), тыж є меншыновым языком в Норьску, Росії і Швеції.

## Писмо

## Референції

Катеґорія:Языкы
Шведьскый язык

**Швéдьскый язы́к** ( ) — суть североґерманьскым языком, котрый входить в індоевропску языкову родину, приналежный до ґерманьской языковой ґрупы. Шведьскый язык пошыреный в Севернїй Европі, і на естоньскых островах. У фіньскых автономных Аландах шведьскый є єдиным офіціалным языком. Офіціалный язык Швеції, Фіньска і Европской унії.

Шведьскый язык подобный до норьского і даньского языка, і люде, котры говорять на трёх языках, можуть розуміти єден єдного. Прічіны понятя меджі носителями шведьской, даньской і норьской языками полягає в том, што все тоты языкы походять од старошкандінавской, котров говорили Ґерманцї в Шкандінавії за часів Вікінґів.

## Референції

Катеґорія:Языкы
Катеґорія:Шкандінавскы языкы
Остров Мен

**Остров Мен** (; ) — островный штат в Ірьскім морю в западній Европі.

Катеґорія:Бритскы Островы
Катеґорія:Островы Атлантичного океану
Норьскый язык

**Нóрьскый язы́к**, тыж **норвéжскый язы́к** ( ) — суть североґерманьскым языком, котрый входить в індоевропску языкову родину, приналежный до ґерманьской языковой ґрупы. Офіціалный язык Норьска і Северной рады. Норьскый язык пошыреный в Севернїй Европі, і тыж в самых штатах США: Северна Дакота і Мінесота.

Нынї у Норьску ся поужыває дві офіціалны формы норьского языка: **[[букмол]]** (*bokmål* , як *книжна бесїда*) і **[[ніношк]]** (*nynorsk* , як *новонорьскый*), каждый з котрых має свої варіанты. 

## Алфавіт

Норьскый алфавіт быв основаный на основі латиньского алфавіта і ся складає з 29 букв, тыж він тотожный з даньскым алфавітом.

## Референції

Катеґорія:Языкы
Катеґорія:Шкандінавскы языкы
Даньскый язык

**Дáньскый язы́к** ( ) — суть североґерманьскым языком, котрый входить в індоевропску языкову родину, приналежный до ґерманьской языковой ґрупы. Офіціалный язык Даньска, та єден з офіціалный языків Ґроньска і Фаєрьскых островів; офіціалный язык Европской унії і Северной рады. Даньскый язык пошыреный в самом Даньску, і тыж на северї Нїмецька.

## Алфавіт

Даньскый алфавіт быв основаный на основі латиньского алфавіта і ся складає з 29 букв, тыж він тотожный з норьскым алфавітом.

## Референції

Катеґорія:Языкы
Катеґорія:Шкандінавскы языкы
Ісландьскый язык

**Ісландьскый язык** ( ) є северно-ґерманьскый язык із індоевропской языковой родины, котрым бісїдує приближно 320&nbsp;000&nbsp;чоловік, векшына котрых жыє в Ісланді, де тот язык є офіціалным. Ісландьскый язык ся держыть як западношкандінавскый і є найблизкый ку фарерьскому, западным норьскым діалектам і уж вымерлому языку норн.

Ісландьскый є лінґвістічно конзерватівнїшый од векшыны іншых ґерманьскых языків, у котрых часто барз спрощена словозміна (у тім чіслї одміньованя назывників), в тот час як ісландьскый мать чотыри ґраматічны одмінкы (ґраматіка кус подабать на нїмецьку, але іщі конзерватівнїша і сінтетічнїша). Конзерватівный є тіж і лексікон, а языковый реґулаторный орґан Ісланда актівно держыть політіку лінґвістічного пурізма, што значіть, же преферує вытворьовати на новы понятя терміны на основі старых ісландьскых слів, а не хосновати пожычкы з іншых языків.

Основна часть носителїв ісландьского языка (~300&nbsp;000) бывать у Ісланді, але велика часть їх є тіж і в Даньску (~8&nbsp;000), Споєных Штатах Америкы (~5&nbsp;000) і Канадї (~1&nbsp;400), головно в реґіонї Новый Ісланд () у провінції Манітоба, котрый Ісландцї заселили в 1880.&nbsp;роках.

Центром всокочованя середнёвічных ісландьскых рукописів і зглядованя языка і літературы є фінансованый державов Інстітут ісландьскых штудій Арні Маґнуссона. Ісландьска языкова рада, котру роблять репрезентанты універзіт, кумшту, журналісты, учітелї і Міністерство културы, наукы і школованя Ісланда, є порадным орґаном у сфері языка про іншы орґаны власти.

З 1995.&nbsp;року народины поета Йонаса Гатлґрімссона 16.&nbsp;новембра ся празднують як День ісландьского языка.

## Референції

Катеґорія:Языкы
Катеґорія:Ґерманьскы языкы
Катеґорія:Шкандінавскы языкы
Лядова (ріка)

**Лядова** () — ріка в Хмельницькій і Вінницькій областях Україны, лївый приток Дністра. Довжка току 93 км, плоха басейну 748 км².


Lyadova River 1.JPG
Lyadova River 2.JPG
Lyadova River 4.JPG
Yaryshiv 12.JPG
Yaryshiv 10.JPG
Міст через р. Лядову с. Котюжани 093.jpg
Кладка через р. Лядову с. Котюжани 157.jpg
Річка Лядова біля с.Котюжани 101.jpg
Річка Лядова між с. Котюжани та с. Вищеольчидаїв.jpg


## Жерела
* Географічна енциклопедія України : [у 3 т.] / редкол.: О. М. Маринич (відповід. ред.) та ін. — К., 1989—1993. — 33 000 екз. — ISBN 5-88500-015-8.
* Гавриков Ю.С. Реєстр річок Вінницької області. — Вінниця: Басейнове управління водними ресурсами річки Південний Буг, 2010. 

Катеґорія:Рікы Україны
Румуньскый язык

**Румуньскый язык** () — Індоевропскый язык, котрый належить до балкано-романску пїдґрупу романскых языків.
Катеґорія:Языкы
Лотіськый язык

**Лотіcькый язык** або **Латвíйскый язык** () — є выходобалтіцькый язык індоевропской языковой родины. Офіціалный язык Латвії і Европской унії.
Катеґорія:Языкы
Иван Мигович

**Иван Мигович**,  *Іван Іванович Мигович*, *17. септембер 1942, Мала Мартинка, Подкарпатя, Мадярске кральовство (днесь Украина) — социолог, професор и политичный активиста, посланець Найвысшой Рады Украины третього и четвертого скликаня (1998–2006).

;Походжѣня и родина: Походив з родины роботника и селянкы. По скончѣню Мукачовского агротехникума (1956–1960) працовав в земледѣлствѣ. Служив во войску (1962–1965). Женатый, мать двое дѣти.  

;Высокошколскы штудии и робота:Иван Мигович скончив штудии на Украинском полиграфичном инштитутѣ И.&nbsp;Федорова во Львовѣ (1969), наслѣдно здобыв званя кандидата наук (Киев, 1973) и доктора наук (Москва, 1986). Робив в централных органах Комунистичной партии аж до конця , пак ся вернув на Подкарпатя и учив на Ужгородской державной универзитѣ. Иван Мигович быв тыж едным из закладательох и первым директором (1992–1996) оддѣлѣня социалных проблем Карпатского региону инштитуту социологии Народной Академии Наук Украины. В том часѣ писав штудии о роли религии на Подкарпатю. Меджи роботами на тоту тему треба спомянути главно „Религия и церкви в нашому краї‟ (1993).

;Роботы о Русинах:Иван Мигович быв едным из первых ученых посткомунистичной добы, котрый объективно описав русинскый народный рух того периоду в научных выданях Киева („Карпатські русини в контексті сучасного етнополітичного життя‟, в сполуавторствѣ з Миколом Макаром, 1994). Много публикаций ученого объявило ся в зборнику „Слово за русинів‟ (1999).

:Иван Мигович быв тыж секретарь Закарпатского областного выбору Комунистичной партии (1994–1996) и посланець Найвысшой Рады Украины (1998–2006), якый з трибуны того важного органа часто говорив о неминучости узнаня Русинох як самостатной народности.

## Жерела и одказы
* 
* 
* 
* 

## Референции

Катеґорія:Социологы
Монґольскый язык

**Монґольскый язык** () – штатный язык Монґолії. Основны говорці є Монґолы.

## Референції

Катеґорія:Языкы
Джордж Вокер Буш

**Джордж Уокер Буш** (по анґл. *George Walker Bush* [ˈdʒɔrdʒ ˈwɔːkər ˈbʊʃ]; родив ся 6. юла  1946, Нью-Хэйвен, штат Коннектикут, ЗША) —  43. презідент Зъєдиненых Штатув Америкы з 20. януара 2001 по 20. януара 2009 года. До избраня презідентом быв губернатор штата Техас. Быв опят выбраный презідентом в 2004. годі.

Катеґорія:Политици США
Катеґорія:Презіденты США
Катеґорія:Політічны лідеры
Битка коло Гуменного

**Битка коло Гуменного** (слов.: *Bitka pri Humennom*, мадь.: *Homonnai csata*, польс.: *bitwa pod Humiennem* або *pierwsza odsiecz wiedeńska*) ся одбыла 22.–23. новембра року 1619 коло міста Гуменне на выходным Словеньску).

Битку выграли войска польской кавалерії під веджінёm Валента Рогавского проти трансілваньскым боёвником під веджінём Юрія Ракоція.
Янко Чеман

**Янко Чеман**, *Janko Čeman*,  (властным именом Михал Камань, , ); *30. септембер 1922 – †29. септембер 1987 — словацкый писатель Войводины.

## Биография
По скончѣню людовой школы працовав яко земледѣлець в Пивницях. На честь памяти писателя  аматерскый театралный колектив в Пивницях несе его имено. и од року 1995 в селѣ ся одбывають *Днѣ Янка Чемана* зоз театралным фестивалом.

## Творба
Янко Чеман традично, реалистично зображовав живот и быв еден зоз найтипичнѣйшых представительох сельского повѣданя в повойновой словацкой войводинской литературѣ.
;Романы:
* *Krútňava* (1972)
* *Nie každý vojak pušku nosí* (1974); v roku 1975 выданый по сербскы

;Зберькы повѣдань: 
* *Kde sa podeli moje kone* (1970)
* *Poctiví zlodeji* (1982)
* *Drámy* (1978)
* *Zuzka Čaranová* (1987)

## Галерия

Файл:Janko Čeman 1.jpg
Файл:Janko Čeman 2.jpg
Файл:Janko Čeman 4.jpg


## Жерела и одказы
*  

## Референции

Катеґорія:Словацкы писателе
Катеґорія:Писателе 20. стороча
Антон Бернолак

**А́нтон Бе́рнолак**  *Anton Bernolák*; *3. октобер 1762, Сланица, Мадярске кральовство – †15. януар 1813, Новы Замкы), Мадярске кральовство — словацкый языкознатель, католицкый священик. Автор первой кодификации словацкого языка.

## Кодификатор языка
В Трнавской и Прешпуркской семинариях активно ся занимав славянскыма языками. Там ся му родила идея литературного словацкого языка, котру высловив в роботѣ *Dissertatio-critica de literis Slavorum* (Критичны розважаня о славянскых языках, Прешпурк, 1787) и вывинув в книзѣ *Gramatica Slavica* (Словацка граматика, Прешпурк, 1790).

Главне усилованя Бернолаковых граматичных робот было указати розлуку словацкого языка од чешского, а в словнику вышмарити вшиткы слова, позычены зоз чешского ци польского, и намѣсто них вынайти мѣстны словацкы, най и новопридуманы подля правил словацкой граматикы. Пробы тоты вшак не мали успѣх, бо Бернолак лем поверхно прешудовав граматику славянских языкох, ай и зато, же он сам не знав практично тоты гвары, котры в теории поважовав за прояв чистого словацкого языка.

Бернолак не лем сам писав, але и створив в року 1793 в Трнавѣ «*Učené slovenské tovarišstvo*» и «*Tovarišstvo literného umeňá*», жебы розвивати язык и литературу, з филиалками по вшиткых словацкых бискупствах. Найвекшым послѣдовательом Бернолака быв поет Ян Голлы (Ján Hollý).

Тот вариант языка, званый *бернолачтина* (пак *бернолаковщина*), основаный на западнословацкых гварах, быв хоснованый до 1840-х рокох, коли зостав вытѣсненый сучасным вариантом Людовита Штура, основаным на середньословацкых гварах, котрый споив вшиткых Словакох.

## З языкознательской творбы
* 1787 – *Dissertatio-critica de literis Slavorum* (Критичны розважаня о славянскых языках, анонимна колективна робота прешпуркскых семинаристох под проводом професора Бернолака) 
* 1787 – *Linguae slavicae per regnum Hungariae usitatae compendiosa simul et facilis orthographia* (Курта, а разом и легка ортография, языкова приручка з новыма правописныма принципами)
* 1790 – *Gramatica Slavica ad systema scholarum nationalium in ditionibus caesares-regiis introductum accommodata* (Словацка граматика, перва граматика словацкого языка, Прешпурк); в року 1817 вышла и в нѣмецком перекладѣ
* 1791 – *Etymológia vocum slavicarum* (приручка о словотворбѣ, Трнава)
* 1825/1827 – *Slowár Slowenskí, Česko-Laťinsko-Ňemecko-Uherskí* (6-томовый словник, котрый мав быти нормативным, выдав го аж по Бернолаковой смерти каноник Юрай Палкович в Будинѣ)

## Жерела и одказы
* 
* 
*  

## Референции

Катеґорія:Слависты
Катеґорія:Лингвисты
Нідерландьскый язык

**Нідерландьскый язык** или тыж **голандьскый язык** () – Европскый язык, що належить до западноґерманьской подгрупы ґерманьской ветви индоевропской языковой родины
Катеґорія:Языкы
Правило лївої рукы

**Правило лївої рукы** — правило з фізікы, котроє звучит так, кідь лїву руку покласти так, обы лінії маґнітної індукції заходили у длань перпендикулярно юв, а чотыры перста указовали на прямованя пруда, та покладеный великый перст на 90° вкаже прямованя силы Ампера што дїє на проводник из прудом.
Правило правой рукы

**Правило правой рукы** для проводника из прудом — правило з фізікы, котроє звучит так, кідь имити правов руков проводник так, обы великый перст указовав прямованя пруда у ньому (тото щи поможе узначити полюсы, бо пруд усе тече из + од -, уд сївера од югови) тоды другі персты будут указовати прямованя вектора магнітної індукції.

Айбо для шпулькы звучит так: кідь имити шпульку так, обы чотыры персты указовали прямованя пруда у нїв, та великый перст укаже прямованя полюсув удну шпулькы (при тому, треба памнятати ож пруд тече из + од -).
Правило шруба

**Правило шруба**, вадь **правило файслика** є правило з фізікы, трібноє для вызначеня прямованя вектора магнітної індукції зависимо уд прямованя електрічного пруду.

Звучит так: кідь прямованя пруда збігат ся из прямованьом шруба (из правов різьбов), тоды прямованя ліній збігат ся из прямованьом го оборота.
Афріканс

**Афріка́нс** ( ) є западоґерманьскый язык, котрым бісїдують в Югоафрицькій републіцї, Намібії і в меншій мірї ай в Ботсванї, Замбії, Зімбабве і Арґентинї, де ґрупа в Сармєнтї бісїдують патаґоньскым діалектом. Взникав з голандьского наріча Южной Голандії (голандьскый діалект), котрым бісїдовали переважно голандьскы осадници і рабы обывателї голандьской Капской колонії, де ся в 17. і 18. сторочі поступно зачали вывивати ёго характерістічны особитости.

## Діалекты
На основі скоршых штудій діалектів афріканс ся высловила теорія, же по Великім треку 30. роках 19. стороча правдоподобно екзістовали три главны історічны діалекты. Тоты діалекты суть діалекты Северного мысу, Западного мыску і Выходного мысу. Northern Cape dialect may have resulted from contact between Dutch settlers and the Khoekhoe people between the Great Karoo and the Kunene, and Eastern Cape dialect between the Dutch and the Xhosa. Remnants of these dialects still remain in present-day Afrikaans, although the standardising effect of Standard Afrikaans has contributed to a great levelling of differences in modern times.[*потребне лїпше жрїдло*] Oranjerivier-Afrikaans (Orange River Afrikaans) is a major variety, including the Oranjerivier Afrikaans spoken by whites and Griqua Afrikaans spoken by Griqua as well as Namakwalands. There is also a prison cant, known as Sabela, which is based on Afrikaans, yet heavily influenced by Zulu. This language is used as a secret language in prison and is taught to initiates.

## Приклад тексту

Статя 1 *[[Універзална декларація людьскых прав|Універзалной декларації людьскых прав]]*:
:

Псалм 23 переклад з року 1953:


Die Here is my Herder, niks sal my ontbreek nie.
Hy laat my neerlê in groen weivelde; na waters waar rus is, lei Hy my heen.
Hy verkwik my siel; Hy lei my in die spore van geregtigheid, om sy Naam ontwil.
Al gaan ek ook in 'n dal van doodskaduwee, ek sal geen onheil vrees nie; want U is met my: u stok en u staf die vertroos my. 


Псалм 23 переклад з року 1983:


Die Here is my Herder, ek kom niks kort nie.
Hy laat my rus in groen weivelde. Hy bring my by waters waar daar vrede is.
Hy gee my nuwe krag. Hy lei my op die regte paaie tot eer van Sy naam.
Selfs al gaan ek deur donker dieptes, sal ek nie bang wees nie, want U is by my. In U hande is ek veilig.


Отченаш (переклад з языка афріканс, верзія „New Living Version“):


Ons Vader in die hemel, laat u Naam geheilig word.
Laat u koninkryk kom.
Laat u wil hier op aarde uitgevoer word soos in die hemel.
Gee ons die porsie brood wat ons vir vandag nodig het.
En vergeef ons ons sondeskuld soos ons ook óns skuldenaars vergewe het.
Bewaar ons sodat ons nie aan verleiding sal toegee nie; maar bevry ons van die greep van die bose.
Want aan U behoort die koningskap,
en die krag,
en die heerlikheid,
vir altyd.
Amen.


## Референції

Катеґорія:Языкы
Сланица

**Сланица** — заникле село на Оравѣ в Словакии, затоплене по выставбѣ Оравской преграды. Катастер затопленого села днесь належить Наместову.

## История
Село ся первый раз споминать в хрониках в року 1564 под назвов Zlanycha.

Тѣсно перед заником села, в року 1952, Сланица мала 850 обывательох. По затоплѣню водами Оравской преграды в року 1953 зоз села обстав лем  малый остров з костелом, котрого история ся датовала од року 1765, а днесь там ся находить тырвала  експозиция людового умѣня яко часть Оравской галерии.

До Трианона село належало жупѣ Арва, што одповѣдать сучасному историчному региону Орава.

## Вызнамны родаци
* Антон Бернолак (1762–1813), словацкый языкознатель, католицкый священик, автор первой кодификации словацкого языка.  

## Жерела и одказы
* 
* 

## Референции

Катеґорія:Заниклы села Словеньска
Дмитрий Ивановскый

**Дмитрий Ивановскый**,  *Дмитрий Иосифович Ивановский*, *9. новембер 1864 (28. октобер [Юл. кал.), Санкт-Петербургска губерния, [Российска империя – 20. апрѣль 1920, Ростов на Дону, РСФСР — российскый физиолог ростлин и микробиолог, основатель вирологии.

Ещи яко штудент Санкт-Петербургской универзиты, Ивановскый в року 1887 быв повѣреный проштудовати хвороту, котра нищила догановы плантажы Украины и Бесарабии. В року 1890 быв посланый штудовати иншу  доганову хвороту на Крымѣ. Ивановскый выказав, же инфекция была мозаичной хворотов, котру в том часѣ поважовали за причинену бактериями. Поуживши метод филтрации про одстранѣня бактерий, Ивановский выявив, же перефилтрованый сок хворых ростлин годен передавати инфекцию здоровым ростлинам. Далшы выгледованя Ивановского указали, же причинник хвороты быв надвычайно дробным паразитичным микроорганизмом, невидимым ани при силном звекшѣню и способным проникати через.порцелановы филтры, котры назначены на затриманя обычайных бактерий. Ивановскый думав, же найденый патогенный агент быв миниатурнов бактериов, а не цѣлком новым ай иншакым типом организма. Он опубликовав свои штудии в статьях «О двох хворотах догану» (1892) и дизертации «Мозаична хворота догану» (1902). 

В року 1898 голландскый микробиолог Мартинус Бейеринк независимо повторив выгледованя Ивановского и пересвѣдчив ся, же перефилтрованый росток обсягуе новую форму инфекчного агента, котрую он назвав вирусом. Але Бейеринк признав приориту научного объявлѣня Ивановского.

## Жерела и одказы
* 
* 

## Референции

Катеґорія:Учены
Ігорь Землянськых

**Ігорь Земля́нськых** (; род.&nbsp;9.&nbsp;децембра 1974)&nbsp;— украйинськый умілець-анімаліста, ілустратор, орнітолоґ.

## Біоґрафія
Родив ся 9.&nbsp;децембра рока 1974 у городї Олександрівськ Луганської области. У рокови 1980 перебрав ся жити до села Вороньків у Бориспілському районови Київської области, до отцюзнины свого дїда по материнув линії. Ипен спозад дїда будучный умілець залюбив ся у природу, бо водив го на шпацір у хащі тай лугы. Ігорь раз хотїв стати пілотом, но пак узяв го інтерес май до всього живого, но майнавперед&nbsp;— до потят.

Щи як ся учив у середнюв вошколї, та публиковав свої перві статї на орнітолоґічну тематику. Паралелно у тоты рокы зачинав ай мальовати, но лем потят. У роках 1992–1993 служив у войськови у інженерному уддїленьови Збройных Сил Украйины. У кунци 1990.&nbsp;рокув робив у Інстітутови зоолоґії им.&nbsp;Шмальгаузена НАНУ тай быв у експедіційох по Украинї, гикой старшый лаборант. Колеґове му оцїнили його мальованя тай понукали му чинити ілустрації ид выданьом. Первый плаґат из образом чайкы выдав ся Украинськым стоваришіньом усокочіня потят у рокови 1996. Дале кооперовав ся из Природничым музейом, Київськым зоопарком, Домом природы, рузныма ботанічными садами и иншыми установами подобної тематікы. Пак из часом, даючи позур на многі бештелованя на малюнкы, убрав си професію художника тай ілустратора, хоть убстав ся у близкум контактови из людьми наукы тай орітолоґами-аматорами.

Держит дома потя, што были у бідї: майчасто зраненых авадь бітїжных. 

Почесный громадянин Бориспілського района.

## Умілство
Автор многых робут на тему орнітофауны Украйины тай світа. Малює у техніках темпера, акріл, акварель, масло.

Участвовав у такых выданьох:

* Черлена книга Украйины (1995)
* Заповідні куткы Кіровоградської земли. Андрієнко Т. Л. (1999)
* Потята фауны Украины: польовый узначник. Г. Фесенко, А. Бокотей. 2002
* Потята паркох тай садув Києва. Г. В. Фесенко (2010)

Цїлком ілустровав серію книг выданых проєктом „*Пернаті друзі*“:

* „Знайомі незнайомці“. А. Плига. 2013 (2018)
* „Вартові ночі“. Є. Яцюк. 2015
* „Володарі неба“. С. Вітер. 2016
* „Крила над водою“. М. Банік. 2021

Автор тай ілустратор книгы „*Наші птахи*“ (2004).

Є автором многых плакатув орнітолоґічної тематикы в Украинї тай другых державох.

## Удкликованя
* 
* 

## Приміткы

Катеґорія:Персоналии:Україна
Катеґорія:Вытварници
Катеґорія:Орнітолоґы
Катеґорія:Орнітолоґія
Кружльовска Гута

**Кружльовска Гута**,  *Kružlovská Huta* — осада в селѣ Кружльов в окресѣ Бардѣйов в Пряшовском краю Словакии. 

## Полога
Лежить на сѣвер од Кружльова над рѣков Топля при втоку до ней потока Слатинець. 

## История
Хоть Кружльов ся споминать под роком 1543 як нова осада, в року 1711 утѣком подданых ся майже цѣлком вылюднив. Тым роком ся скончили протигабсбургскы ребелии и одтогды ся зачинать вывин промысловой выробы в Кружльовой Гутѣ: ту працовав высокый пец, до котрого желѣзну руду возили з Кромпах; желѣзарня под значков *Marienthal* працовала до року 1878.
 
В року 1903 ся намѣсто того выбудовала модерна скларня, котра працовала до року 1950. В зачатку мала 60 роботникох, в 1920-х роках пережила кризу, але в 1930-х мали добры выслѣдкы и файну платню. 

В успѣшных роках мали до 300 роботникох, выробляли скляны судины, техничне и брусене скло. Од року 1926 была ту дереварска выроба: дѣтскы бавкы, паркеты и потребы про домашность. По року 1950 намѣсто склярской выробы вернули ся до обробкы металох. 

Дереварска выроба ишла под значков *PILOIMPREGNA*, а обробка металох под значков *Kovoslužba Bratislava*, а в року 1954 обслужовали понад 50 промысловых объектох по цѣлой Словакии.

## Вызнамны родаци
* Анна Сервицка (*1962), спѣвачка

## Жерела и одказы
* 
* 
* [Počet obyvateľov podľa pohlavia – obce (ročne) online. Bratislava: Štatistický úrad SR, rev. 2022-03-31 Dostupné online].

## Референции

Катеґорія:Окрес Бардеёв
ISO 4217

**ISO 4217** — меджінародный штандарт, котрый має трёхбуквовы коды валут и назвы, приятым Меджінародной орґанізаціёв по штандартізації (ISO).

Катеґорія:Валуты
Катеґорія:ISO
Албаньскый язык

**Албаньскый язык** () – одна с індоевропскых языков, язык албанцув.
Катеґорія:Языкы
Корейскый язык

**Корейскый язык** – офіціалный язык Северной і Южной Кореї.
Катеґорія:Языкы
Естоньскый язык

**Естоньскый язык** ( ) — суть балтіцько-фіньскым языком, котрый входить до уральску языкову родины, приналежный до уґро-фіньской языковой ґрупы. Естоньскый язьк урядный язык Естоньской републікы і Европской унії. Она ся поужыває латиньскый алфавіт і є родным языком векшыны обывателїв штату. Тым язык говорять приблизно 1,1 міліона людей: 922,000 обывателїв в Естонії в 160,000 в другых штатів.

## Референції

Катеґорія:Языкы
Літовскый язык

**Літовскый язык** () – Восточнобалтіцькый язык индоевропской языковой родины, одна с Балтіцькый языков що входят до большой Балто-Славяньской подгрупи
Катеґорія:Языкы
Ірьскый язык

**Ірьскый язык** () — офіціалный язык Ірьско і Европской Унії.
Катеґорія:Языкы
Сагарьска арабска демократічна републіка

**Сагáрьска арáбска демокрáтічна републíка** (; ); **САДР** (*RASD*) — частично вызнана держава.
Того

**Того** (), також **Тоголезка Републіка** () — штат на западе Африкы, межує на западе з Ґаной, на востоке з Беніном, на сѣвере с Буркіна Фасо; площа&nbsp;— ; головне місто&nbsp;— Ломе.

Катеґорія:Країны
Катеґорія:Державы Африкы
Новины (Дубенскый район)

**Нови́ны** (до року 1946 *Новины Чешскы*)&nbsp;— село в Украинѣ, в териториалной громадѣ Млинѣв,  *Млинівська селищна громада*, бывшого Млинѣвского, а од року 2020 Дубенського району Ровенской области. Обывательство чинить 311 особ.

## История
На Волыни од року 1861 по зрушѣню кметьского подданства хыбила робоча сила и царска влада позвала на добры землѣ чешскых колонистох. В року 1870 их было 27660. Тоты землѣ до року 1917 належали России, пак переходили з рук в рукы, а в року 1939 стали ся частьов УССР. Волыньскы Чехы воевали в Чехословацком армадном корпусѣ, а 25. мая 1945 подали меморандум совѣтской владѣ, жебы им была дозволена репатриация. Така можность ся отворила по подписаню Договора о Закарпатской Украинѣ  и Догоды о оптации и взаимном переселѣню люди . На мѣсто рапатриованых Чехох пришли з Пряшовского края «Русины-Украинцѣ» в числѣ , котры трафили до тяжкых социално-политичных и економичных обстоянь в Украинѣ, в резултатѣ чого дакотры з них уже зачатком року 1956 зачали вертати ся назад до Чехословакии, наконець майже 60% з них реоптовали до року 1967.

## Вызнамны родаци
* Михаил Капраль (*1957), языкознатель, слависта

## Жерела и одказы
*   
* 

## Референции

Катеґорія:Населены пункты Ровенской области
Катеґорія:Населены пункты Украины
Катеґорія:Села Україны
Хирохито

**Император Сева** () или **Хирохито** (); (29. апріль 1901 – 7. януар 1989) –  124-й Император Японии.

Катеґорія:Політічны лідеры
Гелена Сивч

**Гелена Сивч** *22. октобер 1922, Руски Керестур, Войводина, Кральовство Сербох, Хорватох и Словенцьох – †4. новембер 2016, Нови Сад, Войводина, Сербия — академична малярька, педагог и сполоченска активистка меджи войводянскыма Русинами. Старша сестра Якима Сивча.

## Биография
Гелена Сивч в Руском Керестурѣ закончила основну школу, а гимназию и учительску школу в Зомборѣ и Новом Садѣ (1933–1941). Высшу педагогичну школу закончила в Новом Садѣ (1941–1943).

Педагогичну роботу зачала в  Керестурѣ, де при концю Другой свѣтовой войны робила як учителька, а по войнѣ як административно-политичный роботник. Куртый час, 1946/1947. року робила як учителька математикы и рисованя в руськой гимназии в Руском Керестурѣ.

В часѣ войны была участна в илегалном руху одпору и ослободжѣня, вступила до комунистичной партии. Ещи в штудентской добѣ была на куртый час арештована окупачнов мадярсков владов за свои лѣвы пересвѣдчѣня.

По войнѣ абсолвовала Вытварну академию в Загребѣ, а дипломовала в Београдѣ 1951. року, в класѣ професора Неделька Гвозденовича, де зыскала титул академичной малярькы. По закончѣню академии ей далшыма мѣстами роботы были Баня Лука и Сараево, де была прията до Здружѣня вытварных умѣлцьох Босны и Герцеговины.

До Нового Саду ся вернула в року 1960, де выучовала вытварну културу на гимназиох, а найвецей в Гимназии „Моша Пияде“, одкаль пошла и до пензии. Активно ся ангажовала в Дружствѣ вытварных педагогох Войводины, была инициаторков и организаторков вельох его акций. Членка Здружѣня вытварных умѣлцьох Войводины и Новосадского салону. За свою професийну роботу вецей разы вызнаменана, а як сполоченска активистка в року 1980 достала *Орден заслуг про народ зоз стрибернов звѣздов*.

## Творба
Гелена Сивч во свойом малярьском выявѣ выразна акварелистка, а свою тематику напрямила на пейзаж ровнины и темы зоз свойого родного валалу. Ей акварелы мають субтилну лиричну штруктуру.

Окрем акварелох робила тыж малюнкы и гобелены. Попри колективных выставках (Сараево, Баня Лука, Београд, Нови Сад, Зомбор, Руски Керестур, Коцур, Дюрдьов), мала и вецей самостойных в Новом Садѣ и Руском Керестурѣ. Была тыж и една зоз основательох и перва предсѣдателька Клубу вытварных умѣлцьох при Дружствѣ про руськый язык, литературу и културу, котрый основали 10. апрѣля 1996 в Новом Садѣ. Представлена в монографии *„Подобова творчосц Руснацох“*, выдаватель: Дружтво за руски язик, литературу и културу, Нови Сад, 2003.

## Жерела и одказы
* 
* 
* 

## Референции


Катеґорія:Русиньскы малярї
Катеґорія:Руски Керестур
Абсолутна монархія

**Абсолутна монархія** (з &nbsp;—  самодержавіє, абсолутізм)&nbsp;— разновидность монархічной формы панованя, близкой к диктатуре, при котрой вся повнота державной (законодателной, исповнителной, судовой, военной), а даколи і духовной (реліґійной) власти находить ся в руках монарха.

## Сучасны монархії
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Ґрузіньскый язык

**Ґрузіньскый язык** ()&nbsp;— офіціалный язык Ґрузії, картвельской родины, літературный язык Ґрузінів.
Катеґорія:Языкы
Ласло Дежев

**Ласло Дежев**,  *Dezső László*, *26. октобер 1927, Будьи Будапештска область (днесь жупа Пешт), Мадярске кральовство – †16. август 2016 Падуа, Италия — мадярскый языкознатель, доктор филологичных наук з 1972, професор з 1975.

## Биография
Закончив Будапештску универзиту (1952) зоз фахом преподавателя русского, мадярского и англицкого языка, а в том фаху працовав пять рокы в Инштитутѣ чужоземных языкох, пак в библиотецѣ Будапештской универзиты, а од року 1964 — в Инштитутѣ языкознаня Мадярской Академии Наук.

В роках 1975–1985 быв професором Дебреценской универзиты, а од року 1988 позваный до Падуанской универзиты. Найпродуктивнѣйшым периодом быв дебреценскый, а в Падуи по одходѣ до пензии зостав жити до конця живота.

## Творба
Ласло Дежев автор понад 200 научных робот, з котрых 17 монографии (3 в сполуавторствѣ). Важнѣйшы роботы, дотычны Угорской Руси, суть:
# Памятники деловой письменности Закарпатья XVIII ст. Будапешт, 1965
# Очерки по истории закарпатских говоров. Будапешт, 1967
# Украинский памятник середины XVI ст. Няговские поучения. Словарь и анализ. Дебрецен, 1985
# А XVI–XVIII századok kárpatalja ukrán nyelvműemlék magyar jövevényszavai. Budapest, 1989
#  Деловая письменность русинов в XVI–XVIII веках. Словарь, анализ, тексты. Ниредьгаза, 1996.
Переважно занимав ся литературныма памятниками XVI–XVIII. стороча з Угорской Руси (доба, коли формовав ся русинскый язык), з котрых складовав и словникы.

## Жерела и одказы
* 
* 
*  
* 

## Референции

Катеґорія:Педаґоґы
Катеґорія:Лингвисты
Катеґорія:Лексикографы
Людова Социалистична Република Албания

**Людова Социалистична Република Албания** (); в 1946—1976 **Людова Република Албания** () — албанске державне образованя, бывшый член варшавского пакту (1955—1968).
Булгарьска людова републіка

**Людова Република Болгария** () — официална названя Болгарии в 1946—1990, член варшавского пакту.

Катеґорія:Штаты і теріторії, котры основаны 1946
Катеґорія:Штаты і теріторії, котры заникли 1990
Мадярска Людова Република (1949-1989)

**Мадярска Людова Република** () — названя мадярской державы в период 1949—1989, член варшавского пакту.
Социалистична Република Румуньско

**Социалистична Република Румуньско** () — социалистическа держава, до 21. авґуста 1965 носила названя **Румуньска Людова Република** (), член варшавского пакту.
Польска Людова Република

**Польска Людова Република** () — унитарна держава в Середной Европы єствованя с 1944 по 1989 року, член варшавского пакту.
Будьи

**Будьи**,  *Bugyi* — село под Будапештом, в округу Добош жупы Пешт, з обывательством около 5 тысяч особ.

Статус *велике село*,  *nagyközség* — правный термин, котрый в Мадярщинѣ означать села з обывательством 2–5 тысяч особ.

## Землепис

Лежить на юговосток од Будапешту, на Пештской ровнинѣ. Через село проходить главна штатна дорога *5202 Будапешт – Кечкемейт*, котра споюе го тыж з окружным центром Добош. Село велике не лем во вызнамѣ правничом, але тыж и свойов розлогов: простерло ся на 25&nbsp;км зоз сѣвера на юг. В катастрѣ села суть части, котры мають статус природного резервату, а его южна часть межуе з Народным Парком Кишкуншаг, котрый мать славу «пташого раю». Околиця богата озерами и болотами, але иншак барз добра микроклима и уродны землѣ роблять ю придатнов про земледѣлство, а так село мать велику участь в засобованю Будапешту земледѣлскыма продуктами.

## История
Перва исторична споминка о селѣ походить з року 1321, коли мало назву *Budymatheusfelde (Bugyi Máté földje)*, циже «земля Матѣя Будѣ». Подля мадярскых етимологох назва славянского походжѣня. По турецкой навалѣ село было домак спустошене, а заселене наново было аж по 200 роках, о чом свѣдчить заховала кругла печатка з написом *Sig. Bugyiense 1728*.

## Вызнамны родаци
* Ласло Дежев (1927–2016), слависта, педагог, зглядователь Угорской Руси.

## Жерела и одказы
* 
* 

## Референции

Катеґорія:Населены пункты Мадярьска
Падуа

**Падуа**,  *Padova* — главный город провинции Падуа в регионѣ *[[Венето]]* на сѣверовыходѣ Италии з обывательством  (апрѣль 2019).

Покровителями города ся поважують Святый Антоний и евангелиста Лука, святый апостол. Первый ту умер и спочивать в криптѣ базиликы *Santo Antonio*, другого мощи суть перенесены до базиликы *Santa Giustina*. День города ославують 13. юна.

## Полога
Лежить на Венецийской низинѣ, о 20&nbsp;км на запад од Венецийской лагуны. Про свою выгодну пологу в сучасности стала ся важным транспортным и логистичным центром. Еден з найвекшых желѣзничных узлох: одты ся розходять на четыри стороны двоколейовы електрификованы линии. Узел автодорог. Сплавныма про шифы каналами звязана з морьом. Мать ай летиско, але тото служить лем про домашны бизнесовы и медицинскы перевозкы.

## История
Римский *Patavium* (Патавия) первый раз споминать под роком  римскый историк  Ливий, котрый ся там родив (59 до н. е.). 

В часѣ Другой Пунской войны Патавия была по боку Римской републикы. В року 408 была спустошена Визиготами под велительством Аларика I. 

Вельо разы переходила из рук в рукы. Од року 1222, коли ту основана универзита, друга найстарша в Италии по болоньской, ставать ся научным центром. В року 1231 ту умер Святый Антоний Падуанскый, котрый наступного року быв канонизованый. В сучасности Святый Антоний е покровительом Падуи, знаменита базилика *Santo Antonio* (1232–1307), де святый спочивать в криптѣ, ся бечелуе меджи найвекшыма архитектурныма памятниками своей добы, а Падуа меджи головнѣйшыма одпустовыма мѣстами.

Ботанична загорода Падуи, основана в року 1545, ся поважуе за найстаршу в Европѣ. Была створена на пестованя лѣчебных ростлин про медицинску факулту тутешной универзиты. В сучасности записана до списку Свѣтовой дѣдовизны ЮНЕСКО (1997) як памятник ч. 824.

## Газдовство
Основу газдовства чинить сфера служб: торговля, транспорт, логистика, култура и едукация,туристичный бизнес. Регуларно ся одбывають меджинародны выставкы-торговицѣ. В року1946 в Падуи была створена индустриална зона, в котрой теперь суть около 1300 розличных промысловых фирм зоз сумарным числом затрудненых около 50 тысяч особ, што выробляють продукцию машинарства (желѣзничны вагоны и локомотивы, металообробны и земледѣлскы машины, обладунок про скоряно-обувну выробу, розлична електроника; бициклѣ и моторкы), хемичну, потравинову, полиграфичну продукцию, обув, текстилии, убраня, бутор.

## Интересны факты
* На честь города названа планетка (363) Падуа, объявлена в року 1893.
* Падуа мать уникатный городскый трам­вай на пневматиках, котрый ся засобуе електричнов енергиов через едну шину; (такый трамвай в Ев­ро­пѣ ещи мать лем французскый Клер­мон-Фер­ран).

## Жерела и одказы
* 
* 

## Референции
Список штатів, в котрых анґліцькый язык офіціалный ці бесїдный

**Список суверенных [[штат]]ів** в котрых анґліцькый язык — офіціалный або бесїдный.

## Нёзависимые государства

## Прёмёчанья
Естонска Совѣтска Социалистична Република

**Естонска Совѣтска Социалистична Република** (; ) — одна с совѣтскых републик, начала екзистоваты 21. юл 1939 после окупации Совѣтского Союза Естонской Републикы. 

Катеґорія:Союзны републики в составѣ СССР
Катеґорія:Штаты і теріторії, котры основаны 1940
Катеґорія:Штаты і теріторії, котры заникли 1991
Геликоптер

**Геликоптер** — вид летадла з едным або даколькыма пропелерами, котры му дають можность и штартовати до лету, и приземляти ся вертикално, летѣти хоть в яком напрямѣ, або зоставати без руху во воздусѣ.

## Основны принципы
Кедь у крылатых летадел здвижна сила ся творить воздухом, набѣгаючым на шпециалный профил крыла, а росте, чим векша скорость лету, то геликоптеровы «крыла» суть пера пропелера, каждое з котрых мать профил крыла, а здвижна сила ся творить набѣганьом воздуха и росте при векшой скорости обертаня пропелера. Зато геликоптер годен зависнути на едном мѣстѣ, кедь здвижна сила великого пропелера стачить, жебы не клесав, ани не поднимав ся. Великый пропелер повнить функцию носного крыла, так же геликоптер в припадѣ порухы в роботѣ мотора годен ся знижати з невеликов скоростьов и приземлити ся без гаварии в режимѣ автоматичной ротации пропелера од енергии встрѣчного потока воздуха. Геликоптер годен сѣдати на неприготовлены невеликы плохы (плоска стрѣха дома, палуба шифы). 

## Проблема корманьованя
Геликоптер мать компликовану систему корманьованя, котра ещи зависить ай од конкретной конштрукции машины. Во векшинѣ припадох про добру маневрователность конштрукция обсягуе ещи другый корманьовый пропелер, умѣшеный на довгом «хвостѣ». Пилот мать можность нахыляти плоху обертаня пропелерох, а тыж угол набѣгу пер пропелера. В первом припадѣ мѣнять ся напрям лету, в другом — величина здвижной силы, што вызначать клесаня або здвиганя. Покля не была створена система корманьованя, вшиткы пробы вывинути машину, способну до беспечного лету были безуспѣшны. 

## История вывину

Первым пилотом, котрый досяг корманьованого лету на геликоптерѣ быв Француз Пол Корню, в новембрѣ 1907. Хоть его конштрукция з додаточным пропеллером на «хвостѣ» ещи была тяжко корманьована, але дала справный напрям далшого вывину: днесь подобный тип найросширенѣйшый.

В 1930-х ся вывинув иншый тип конштрукции геликоптера, котрый мать оба пропеллеры на едной оси, умѣщены на векшом одстояню еден од другого, жебы ся не спутали. В року 1935 найуспѣшнѣйшым быв талианскый геликоптер D'Ascanio, котрый «за 8 минут 45 секунд лету зробив едно километровое коло и вернув ся на мѣсто штарту, а найвекша вышка лету была 18 метры».

Масова продукция геликоптерох ся зачала в , а в року 2001 во свѣтѣ были в хоснованю около 48 тысяч машин.

## Жерела и одказы
* 
* 
* 

## Референции
 

Катеґорія:Воздушный транспорт
Републіка Сербия (1990—2006)

**Република Сербия** ()&nbsp;— федерална република СФРЮ в период 1990–1992 год, Союзной Републикы Югославии в период 1992–2003 и Союза Сербии и Чорной Горы в 2003–2006 роков.
Лістенбурґ

**Лістенбурґ** () є фіктівный штат, быв вытвореный як предмет інтернетового мему в октобрї 2022, котрый єй зображує як розшырїня Піренейского полоострова. Французьскый хоснователь Twitter (днесь X) Ґаспард Гелшер ся подїлив выправленов мапов Европы з червенов шіпков вказуючу на контур штата, котрый гранічіть з Портуґаліёв і Іспаніёв і жартовав, же Америчане не можуть тоту країну поменовати.

Неекзістуючій штат ся став вірусовым на соціалных мережах, причім хоснователї розвинули фіктівну історію того штату, і дакотры вызнамны значкы, народны політіци і офіціалны орґанізації ся припоїли ку тому жарту.

## Походжіня

Тот тренд ся зачав як інтернетовый мем, котрый опубліковав французьскый хоснователь Twitter з цїлём отестовати стереотіп о Америчанів, котры мають слабі зналости европской ґеоґрафії.

30. октобра 2022 Ґаспард Гелшер, на Twitter знамый як @gaspardooo, ся подїлив фотошопом выправленой мапы Европы з далшов певнинов припоєнов ку Піренейскому полоострову. Приспівок быв підписаный тітулком: *"Je suis sûr que les américains ne connaissent même pas le nom de ce pays ptdrrr"* ( „Єм сі істы, же Америчане ани не знають назву того штату лол“). Далшый хоснователь реаґовав речницькым вопросом: *"Qui ne connaît pas le listenbourg?"* ( „Хто не знає Лістенбурґ?“), чім дав тій містіфікації назву.

Назва штату ся описує як змішаня „Луксембурґа“, „Литвы“ і/або „Ліхтенштайньска“.  Контур Лістенбурґа є выправлена сілуета контіненталного Французьска, обернута і з одстраненыма дакотрыма частями. 

## См. тыж
* Краловецькый край

## Референції
Антони ван Левенгук

**А́нтони ван Ле́венгук**,  *Antoni van Leeuwenhoek* ; *24. октобер 1632, Делфт, Република споеных Нидерландох – †26. август 1723, тыж там — нидерландский натуралиста, конштруктер микроскопох, закладатель научной микроскопии, котрый справив простый, але добрѣ звекшуючый микроскоп и зачав публиковати резултаты своих позоровань в научном журналѣ.

Походив з родины небогатого торговця полотнами и галантериов и быв ученый на ремеселника, пак продовжовав в роботѣ свого отця. В науках быв самоук, але став ся славным як закладатель микробиологии и микроскопии.

Од року 1670 служив во варошском судѣ и мав вецей вольного часу, в котром ся занимав брушеньом оптичного скла и правив леньчѣ. Левенгук за свой живот справив соткы леньч и досяг 300-кратного звекшѣня. Леньчѣ затисковав меджи двома металичныма пластинками, при них мав шпециалный держак з металовов иглов, на котру здѣвав объект своей обсервации. 

Зоз такыма «микроскопами» Левенгук зробив множество обсерваций. Позоруючи, як кровь тече по капиларах, объявив, же капилары споюють артерии и вены, быв первый, што увидѣв  еритроциты и объявив, же у птиць, рыб и жаб они суть овалны, а у чоловѣка ай иншых ссавцьох – дисковиты. Увидѣв и зрисовав спермии (1677), бактерии (1683), протозои, окремы ростлинны и животинскы бунькы, мускуловы волокна, части и органы понад 200 видох ростлин и животины. Объявив и описав ряд дробных организмох. Резултаты своих позоровань Левенгук выкладав в письмах, котры посылав до Лондонского кральовского общества, членом котрого ся став в року 1680.

## Жерела и одказы
* 
* 

## Референции

Катеґорія:Микроскопия
Катеґорія:Микробиология
Катеґорія:Биологы
Г

**Г** — буква кирилицѣ, котра ся хоснуе в усих кириличных алфавитах.
Абау

**Абау**, также **Ґрін-Рівер**, — папуаськый язык, поширеный на пувднї провінції Сандаун в Папуа — Новуй Ґвінеї, коло границї з Індонезією.

## Референції
Бої за Херсон

**Бої за Херсон** () — боевы дїяня меджі Росіёв (Збройны силы РФ) і Українов (Збройны силы Україны), зачала ся 24. фебруара 2022 року, од 2. марца по 11. новембра быв окупованый Росіёв.

Катеґорія:Російско-україньска война
Геніческ

**Геніческ** () — є місто в Українї, Херсоньска область. Ся находить на Азовскому морі, в сіверній части Україны. Має 19 501 жытелїв. Перше ся споминать у 1784 році.

Катеґорія:Міста Україны
Катеґорія:Херсоньска область
Южно-Африцькый Союз

**Южно-Афріцькый Союз, ЮАС** (; ; )&nbsp;— кралёвство-домініон Брітаньского Сполоченства екзістовала с 31. мая 1910 по 31. мая 1961 рік.

Катеґорія:Бывшы:Домініоны Брітаньской імперії / Домініоны Брітанії
Лизйо

**Лизйо**,  *Lisieux*,  — варошска комунита в департаментѣ Калвадос административного региона Нормандия на сѣверозападѣ  Франции.

Лизйо став ся свѣтовым одпустовым мѣстом, куды паломници приходять ся поклонити Святой Терезѣ, кармелитанской монашцѣ, котра умерла там в року 1897 и была канонизована в року 1925. Лизйо быв тыж славный своима середновѣкыма памятниками готичной и ренесансной архитектуры, покля их не знищили бомбардованя в року 1944 в часѣ Другой свѣтовой войны. 

## История
В римской добѣ варош ся называв *Noviomagus Lexoviorum*. Ту быв епископский престол од VI. стороча по XVIII. стороча. Ту найшов собѣ прибѣжище архиепископ Кентерберийскый Томас Бекет, выгнаный кральом Генриком II. Лизйо, забраный од Англичан и припоеный ку Франции в року 1203, быв частым предметом спорох в току Сторочной войны (1337–1453), ай ещи и позднѣйше.

## Газдовство
В минулости Лизйо быв центром продукции скоряной и вовняной. В днешной добѣ ту суть фабрикы на 
електронну продукцию, выробкы з дерева, фармацевтичны препараты и поживову продукцию. Важным сектором суть сервисны службы.

## Жерела и одказы
* 

## Референции


Lisieux basilica.jpg|Базилика Святой Терезы
Cathedrale_de_Lisieux_vue_du_nord-est.jpg|Катедрала Св. Петра
Lisieux palaishautdoyenne facadejardin.jpg|Каштель *Le Palais du Haut-Doyenné*


Катеґорія:Населены пункты Франции