open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
6. януар

**6. януар** — 6. дзень у року по Грогориянским календаре. До конца рока єст ище 359 днї (360 днї у преступним року).

## Подїї

* 1895 – у Будапешту формована грекокатолїцка општина.

## Народзени

* 1412 – Народзена Йованка  Орлеанка, Дївица з Орелану (фр. *Jeanne d`Arc*, анґл. *Joan of Arc*), национална героїна Французкей пре єй улогу и заслуги  у Ланкастерскей фази Сторочней войни процив Анґлийцох.

* 1724 – Народзени Йоган  Иґнац Фелбиґер - нємецки реформатор образованя, педаґоґ, настоятель хлопского манастира авґустиниянох.

* 1822  Народзени Гайнрих Шлиман,  бизнисмен, археолоґ, дал знац швету о Трої, Микени и Тирнису.

* 1880  Народзени Василий Анталовски, педаґоґ, школски администратор, дружтвено-политични дїяч.

* 1925 – Народзени Владимир Шанта, (6. януар 1925—12. май 2002), дружтвено-политични роботнїк и публициста.

* 1931 – Народзени Штефан Гудак (Миклошевци, 6. януар 1931 – Петроварадин, 22. фебруар 2015), учитель, писатель, новинар, публициста, роботнїк у култури и театре. По законченей основней школи, нїзшу ґимназию з малу матуру закончел у Руским Керестуре, а учительску школу у Осиєку. Робел як учитель у Босни и Герцеґовини, у месце Києво, потим як директор школи у месце Трново и у Петровцох, а 1969. року ше з фамелию преселєл до Нового Саду и робел як редактор културней рубрики у Рускей редакциї Радио Нового Саду, одкаль 1991. року пошол до пензиї. Бул єден з найплоднєйших сотруднїкох у наших руских периодичних виданьох: *[[Шветлосц (часопис)|Шветлосц]]*, Народни календар, *Литературне слово* , *Нова думка*, *Думки з Дунаю*, у хторих му обявени велї приповедки, драми, прикази, критики и рецензиї. Бул и член Дружтва писательох Войводини. Як коавтор, вєдно з Михайлом Ковачом видал гумористични роман *Гриц Бандурик*, а самостойно видал: збирку приповедкох, роман *Шлїдом голуба по нєбе*, 8 драмски твори, з хторих велї и виведзени на сцени, два моноґрафиї, а до друку пририхтал и позберани твори Осифа Костелника и даскельо антолоґийни збирки. И сам бул заступени у вецей антолоґийох прози, писал и за старших и за дзеци, а остатня кнїжка – позберани писнї *Зайда за мирни сон* (2013) обявена му у виданю *НВУ Руске слово*.

* 1957 – Народзени Юлиян Надь, (Руски Керестур, 6. януар 1957 – Руски Керестур, 26. април 1989), новинар и писатель. Юлиян Надь робел як новинар у тижньових новинох „Руске слово”, робел и у часопису *Шветлосц* и ушорйовал Литературни додаток у новинох „Руске слово”. 
Катеґория:6. януар
Катеґория:Днї рока
8. януар

**8. януар** — 8. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст  ище 357 днї (358 днї у преступним року).

## Подїї

* 1838 – Алфред Вайл демонстровал телеґраф.

* 1856 – Др Џон Ален Вич (1808–1870), хирурґ, ґеодет и науковец, у Калифорниї пренашол боракс, натриюмову соль борней квашнїни, хтору ше нєшка хаснує у индустриї скла, козметики, медицини и у обисцу.

* 2011 – Шветови дзень дурканя на писацих машинкох (World Typing Day), означує ше 8. януара. Зоз тим дньом ше означує писана форма комуникациї зоз хтору ше обезпечує швидкосц, точносц и ефикасносц. То тиж и дзень дактилоґрафох. Шветови дзень писаня на машинкох почало ше означовац 2011. року кед як здогадованє на змаганє у швидким дурканю на писацих машинкох хторе отримане у Малезиї. Сущносц означованя того дня же би ше cпонукло людзох же би на таки способ комуниковали.

* Тидзень писаня писмох, означує ше од 8. по 14. януар же би ше указало на значносц файти комуникациї у розвою историї у комуникациї. Писма главни способ медзилюдскей комуникациї през историю по нєшка.

## Народзени

* 1928 – Народзела ше у Руским Керестуре Еуфемия Барат, учителька. Робела у основней школи у Коцуре, основней школи *Светозар Милетич* у Вербаше у хторей була вибрана за заменїцу директора.
* 1935 – Народзел ше Елвис Пресли, америцки шпивач и ґлумец.

* 1940 – Народзел ше Василь Турок-Гетеш, драматурґ у театре А. Духновича у Прешове, орґанизатор и предсидатель Русинскей оброди, предсидатель Шветовей ради Русинох хторей бул на чолє 10 роки.

Катеґория:8. януар
Катеґория:Днї рока
Репетиция

* **Репетиция** (нєм. *wiederholungszeichen*, анґл. *repetition*) то знак за повторйованє (лат. *repetitio* - повторйованє) хтори ше пише зоз двома тактовима смужками єдна ценша, друга грубша и двома точками у другей и трецей пражнїни линийовей системи. Репетиция оможлївює практичносц при повторйованю нотного текста (скрацує записованє нотного текста).

Файти репетициї и способ применьованя

## Розликуєме два файти репетициї:
♦ **Початна репетиция**:    означує *початок* часци хтору потребно повториц. 
         
♦ **Закончуюца репетиция**:   означує *конєц* часци хтору потребно повториц. 

Знак за репетицию пишеме:

* *на концу* *даєдней музичней* *цалосци*, по хтору ше дойдзе зоз граньом композициї (або шпиваньом) од самого початку, лєбо зоз граньом од початку тей новей часци лєбо става хтори ше дословно повторює. У таким случаю достаточна лєм тота єдна репетиция на концу музичней  цалосци, такв. *закончуюца репетиция.*

* *на початку першого такта и на концу остатнього такта* кед же ше повторює даяка музична цалосц з нука самей композициї. Теди пишеме и *початну* и *закончуюцу* репетицию. 

Нотни приклади репетициї у цеку композициї: 

 

Кед би нє було уписаних знакох репетициї (абревиятура), було би потребно исти нотни текст композициї 
написац два раз, а з тим би ше: 
* потрошело вельо вецей часу за писанє нотох,
* нотни текст би завжал дупло вецей простору у партитури,
* очежало би ше записованє и
* нотни текст би постал нєпреглядни.

**Опатриц** 

Абревиятура (музика)

Прима и секонда волта

## Референци
Здишка

**Здишка** (серб. угинуће, всл. zdiška: Prišla zdiška na kuri) – епидемия, здиханє при животиньох: Гваря же нєшка нїґдзе нєт здишки, а скорей було...

*Буц на здишкох* – буц пред угинуцом: Цошка ше оздзивало, стукало у бетелїни, то бул герчок, випатра же бул отровани або го пси задавели, уж бул таки на здишкох.

## Литература

* Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови Сад, 2017, б. 124
Лампаш

Лампаш ( серб. фењер, слц. lampáš, карп.укр. ломпаш, од мадяр. lámpás) – прибор за ошвиценє; файта найчастейше преношацей лампи хтора зарамикована до скла у хторим нука гори швичка або хтора ма резервоар з чечним горивом (шпиритуз або витрион) и ґнот.
Коло скла, лампаш муши мац рамик, найчастейше метални, хтори трима скло и ручку на верху. Принцип лампаша, хторому нєобходне приходзенє швижого воздуху бо пламень згорює оксиґен, перши конциповал Леонардо да Винчи. 1

Док нє було електричней енерґиї, лампаш ше хасновало як преношаце ошвиценє. Рамик и ручка погодни за ношенє, а скло чува же би ше пламень нє загашел кед ше чловек руша, або од витру. Окрем того, скло чува же би ше пламень нє пренєсол и нє запалєл дацо у простроиї.

Лампаш бул барз добри за польопривреднїкох, понеже ше го могло безпечно ношиц до хлїва або кармика, пиньвици односно до просторийох зоз шеном и сламу.

У нєшкайшим чаше, з розвойом технолоґиї и ошвиценя пришло и до модернизациї лампашох, та ше так хаснує лампаши з електричнима грушочками, грушочками на батериї  и ЛЕД грушочками.

## Фразеолоґия
Глєдац з лампашом – глєдац дацо цо чежко найсц: дознали же вон роботнїк якого з лампашом глєдац треба.

## Литература
* Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 666

* Needham, Joseph (1985). Science and Civilisation in China: Paper and Printing. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-08690-5.

## Вонкашнї  вязи
* https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B5%D1%9A%D0%B5%D1%80 Фењер, Википедија на српском језику, sr.wikipedia.org, 20. септембар 2019.

## Референци

1.  http://staznaci.com/fenjer   Šta znači FENJER? , вебсајт staznaci.com
Дрелїх

**Дрелїх** (слц. диял. drelish, dril'ich, укр. диял. дрелiх, поль. dreliсh, нєм. Drillich; од лат. Trili:ch – о три нїтки. 

Нашо дрелїх вироятно пришло прейґ нємецкого) – файта тканя: При ручним тканю мехох на кроснох, хасновало ше штири подножяї (то штири  видлужени древени лапки) и штири нїчельнїци. Таке тканє ше волало и значело ткац на дрелїх (або на класку або на розмарию). Мехи зоз таким *дрелїх* способом тканя були моцнєйши и длуготирваци. Наполнєти зоз житом лєбо кукурицу мали чежину од 40-50 кґ, алє ше нє подарли так лєгко, пре тканє на дрелїх хторе було густе и витримовне.  

Руски жени хтори ткали ручнїки и хлєбовки зоз предзи (нїткох) хтори сами продуковали зоз конопи, укладали нїтки найчастейше ниянси белавей и червеней фарби и за тоту часц на хлєбовки ше гуторело же то тканє до клаша (на класки) лєбо розмарию. Медзитим то було єдноставне тканє а нє тканє на дрелїх. 

## Ґалерия


Файл:Мех з кукурицу 04. 09. 2025.jpg|Мех з кукурицу, ткани на класки, лєбо розмарию. 
Файл:Мех без мена 04.09.2025.jpg|Мех зоз моцнєйшим тканьом на дрелїх.
Файл:Мех з меном власнїка 04. 09. 2025.jpg|Мех зоз тканого  платна  (дрелїх, о три нїтки) зоз виписаним меном власнїка и местом биваня Руски Керестур.
Файл:Мех и чутки 04.09.2025.jpg|thumb|Мех хтори ткани на способ дрелїх
Файл:Denim-closeup.jpg|Тканє дрелїх зоз основу трох нїткох у єдним напряме, (нєшка то популарне тексас платно).


## Литература

* Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 378
Катеґория:Народна традиция
Катеґория:Файти тканя
Катеґория:Дрелїх
Катеґория:Платна
Дрик

**Дрик** (всл. drik „стебло древа“: Strom ma korunu a drik, чес. dřík „цело, главна часц слупа и под., без паточки и глави“, слц. driek „штредня часц предмета“, од праслав. прикметнїка drěkъ „високи“) – 1. Штредня и долня часц хрибта, пас: З пету му прициска на дрику, бо го крижи болєли; 2. Штредня часц стебла: Дрик древка ше персценює, та древко нє цага тельо води до себе.

Приклади:

До дрику ушите – шмата зужена коло пасу (серб. у струк, всл. do driku); 

Таргац (потрец) на дрику – масирац: з пальцами зацагнуц скору на дрику, а з другу руку вдериц коло того; На дрику ше таргало так же хори лєгнул на брух и вец ше му з обидвома руками дзвигало скору на похребцинових ставцох од пасу на горе.

Фразеолоґия – Достац по дрику – буц бити. То стари вираз кед ше грожи дзецом: Дораз добиєш по дрику!

## Литература
Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 379
Аед

**Аед** (грч. *ἀοιδός, aoidos* — шпивач, бард), шпивач и поета при старих Грекох у предгомеровским периодзе.
Способ живота аедох бул барз подобни животу сербских ґусларох. Аeди сами составяли писнї, хтори як и народни шпиваче и ґусларе, шпивали преважно по дворох велїкашох. Були путуюци шпиваче, и поетове, и часто були  поволани же би забавяли госцох на святочносцох, госцинох и рижних вешельох. Їх уметносц поготов розквитала и ширела ше у 8-7 вику п.н.еру. Тоти поетове були ношителє вчасней греческей усней епскей традициї, алє ше о нїх мало зна.  

Зоз провадзеньом инструментох форминґи, китари и лири, аеди шпивали писнї о богох, геройских успихох, алє ошпивали и свойо дожица. На тот способ усно преношели народну творчосц. Окрем своїх писньох, шпивали и писнї хтори чули од других. У швеце у описох тих епских писньох, їх писанє практично нєпознате (гоч їх хаснованє имплицира у єдней меншей епизоди, приповедки о Белерофонту); цала поезия то „писня“, а поетове то „шпиваче.“ Познєйше, у 5. и 4. вику, виводзенє епскей поезиї ше наволовало рапсодия, а виводзач рапсод (рапсодос), алє тото слово ше нє зявює у вчасних епох. анї у  сучашнєйшей лирскей поезиї. 

За Геродота аед представя „найлєпшого у людскей файти” (История, I, 24).

## Ґалерия

   

## Литература

* Rečnik književnihtermina (Književnost). Beograd, Jugoslavija: Institut za književnost i umetnost u Beogradu. 1986.
* Љубо Мићуновић, Речник књижевних термина, издавач Српска школска књига.
* Аєд// Словарь литературоведческих терминов / Ред.-сост.: Л. И. Тимофеев и С. В. Тураев. — М.: «Просвещение», 1974. — С. 24. — 509 с. — 300 000 экз.
* Homer i początki epoki archaicznej. W: Danuta Musiał: Świat grecki. Od Homera do Kleopatry. Warszawa: Trio, 2008, s. 38. ISBN 978-83-7436-178-1. (язик: польски)

## Референци


Катеґория:Стара Греческа
Катеґория:Епска старогреческа поезия
Сценска музика

**Сценска музика** то вираз хтори у ширшим контексту означує музику компоновану за потреби театралней представи, телевизийней емисиї, филма лєбо видео-бавискох, односно було якого медия хтори по своєй природи нє музични. За филмску музику ше дакеди хаснує вираз *saundtrek*.

Сценска музика першобутно служела як свойофайтова ,,подлога” лєбо катализатор збуваня, односно провадзела атмосферу у драмским дїлу. Найчастейши приклад то глїбоки, „таїнствени" цми тон хтори суґерує опасносц яка грожи протаґонистом. Сценска музика, то музика написана же би провадзела лєбо илустровала и визначела збуванє лєбо розположенє драмскей представи на сцени, филму, радию, телевизиї лєбо знїмку; може служиц як преход медзи часцами у дїлу; же би уведла лєбо закончела представу. З оглядом же є написана же би злєпшала нє музични форми, сценска музика охабя мали упечаток на смак публики. Алє даєдна сценска музика обстава сама по себе.

Нєшка ше углавним сценска музика повязує зоз филмску уметносцу  . Може мац розлични форми, од тривиялних ономатопейних формох, по велїчанствени композициї хтори творя безчасово, значне розположенє, напр. у саундтреку за филм 2001: *Одисея у вселени*, у хторим Кюбрик комбиновал теми зоз симфонийней поеми *Так* *гуторел Заратустра* Рихарда Штрауса, зоз валцера *На Белавим Дунаю* Йогана Штрауса II и електронскей музики хтору компоновал Дєрдь Лиґети..

Сценска музика ма длугу и богату историю, перши записи о нєй датую зоз часу греческей траґедиї. Даєдни зоз найпознатших дїлох класичней музики настали як сценска музика за драмски дїла, од хторих найпознатши приклад композиция Едварда Ґриґа за Ибзенову драму *Пер Ґинт* (*PeerGynt*).Тиж значни приклади тирвацих дїлох музика Лудвиґа ван Бетовена за Ґетеов *Еґмонт* (1810), музика Феликса Менделсона за Шекспиров *Сон лєтнєй ноци*, свита Жоржа Бизеа *Арлезиянка* за драму Алфонса Додеа и велї други.

Сценску музику нє треба мишац зоз музику хтора написана за музично-сценски дїла, у хторих музика представя интеґралну (состойну) часц цалосци (опера, оперета, мюзикл).

## Литература

* Harris, Steve. Film, Television, and Stage Music on Phonograph Records: a Discography. Jefferson, N.C.: McFarland & Co., 1988. ISBN 0-89950-251-2
* Beate Agnes Schmidt: Musik in Goethes Faust. Dramaturgie, Rezeption und Aufführungspraxis (= Musik und Theater. Band 5). Studio, Sinzig 2006, ISBN 978-3-89564-122-0.
* Axel Schröter: Musik zu den Schauspielen von August von Kotzebue. Zur Bühnenpraxis während Goethes Leitung des Weimarer Hoftheaters (= Musik und Theater. Band 4). Studio, Sinzig 2006, ISBN 3-89564-118-9.

## Вонкашня вяза

* The Foresters Web Opera – Score by Sir Arthur Sullivan for a play by Alfred, Lord Tennyson, with additional music arranged by persons unknown. Available online in an extremely complete state, down to the shortest trumpet fanfare, and thus an extremely useful example of Victorian incidental music.

## Референци

Катеґория:Сценска музика
Катеґория:Музика
Катеґория:Театер
Петровци

**Петровци** (горв. *Petrovci*, укр. *Петрівці*, рсн. *Петровци*) то валал у Горватскей, у општини Боґдановци, у Вуковарско-сримскей жупаниї.

## Ґеоґрафия
Петровци ше находза югозаходно од Вуковару, южно од Боґдановцох и заходно од Неґославцох и  Свиняревцох. На 45°17'20" сиверней ґеоґрафскей ширини и 18°56'40" восточней ґеоґрафскей длужини. 

## Жительство
Спрам попису з 2011. року Петровци маю 864 жительох, а 2001. року мали 988 жительох.

## Познати особи

* Осиф Костелник, руски писатель, фолклориста и културно-просвитни роботнїк.
* Силвестер Ерделї, народни поета 
* Митро Надь, поета и културни дїяч
* Любка Фалц, учителька и поетеса.

Валал Петровци: Рушанє числа жительох од 1857 по 2021. рок

## Памятнїки и знаменїтосци
Парохийна церква у Петровцох збудована 1769. року на месце старей древеней церкви з 1566. току, пошвецена є Вознесеню господньому. У новших часох церква обновйована 1972. и 1992. Церква збудована як єдноладьови познобарокни будинок. Церква ма три дзвони. Иконостас припада уметносци першей половки 19. воку. 

## Култура
:▶Културно уметнїцке дружтво Йоаким Гарди, Петровци

:▶Клуб младих Петровци

:▶КУД *Руснак*, Петровци

## Културни манифестациї

:▶*Петровски [[дзвон]]*, културна манифестация Руснацох и Українцох.

## [[Спорт]]

:▶ФК  Петровци

:▶Столнотениски клуб Петровци

:▶Спортске риболовне дружтво  Доброволєц

## Референци

*
Стихар

**Стихар** основне богослужебне священослужебне облєчиво або часц ризох: то платняна кошуля хтора покрива, окрем глави, цале цело служителя.

Єст єдноставнєйши и розкошнєйши стихари, так же їх випатрунок завиши од особи хторей су наменєни. Єдноставнєйши стихар звичайно били зоз простейшу прикраску при сподку, облєкаю го архиєреє (епископове и владикове) прето же вшелїяк поверх стихара облєкаю други ризи. Розкошнєйши стихар ше шиє зоз ризового платна, по одредзеним правилу обшити з окремнима пантлїками и зоз крестом на хрибтовей часци, а ноша го служителє хторим то єдине литурґийне облєчиво ( швичкаре, читаче, дзияци, поддияконє и дияконє).

Швичкаре, читаче и дзияци облєкаю лєм стихар.

Поддияконє и дияконє поверх стихара облєкаю ище орар, алє кажди на розлични способ. Поддиякон и диякон можу облєчиц и нарукавнїки.

Священїк (єрей, паноцец) може поверх стихара облєчиц ище: епитрахиль, пояс, нарукавнїки и фелон, а кед же є од висшей церковней власци або архиєрея (епископа, владики) одликовани, вец у зависносци од одликованя, облєка чи набедренїк, чи наперсни хрест, чи митру, або и шицко тото вєдно. 

Архиєрей (епископ, владика) поверх стихару облєка: епитрахиль, пояс, нарукавнїки, набедренїк, сакос, омофор, панаґию и митру.

Стихар и шицки други часци облєчива хтори священослужителє облєкаю кед ше пририхтую за служенє Служби Божей окончую зоз молитву. Священослужителє зоз литурґийним облєканьом, односно „облєканьом до нового чловека” и умиваньом рукох приступаю ґу служеню очисцени од каждого тїлесного и душевного бруду, а наполнєти зоз кажду каждучку доброту.

## Литература

* Протоєрей ставрофор о. Йоаким Холошняй, *Дзвони*, християнски часопис, фебруар 2009. року 
* о. др Роман Миз, *Церковно литурґийно литурґични лексикон*, бок 279, видавателє НВУ *Руске Слово,* Нови Сад  и грекокатолїцка парохия св. Петра и Павла,Нови Сад

## Вонкашня вяза
* Стихар, на сербскей википедиї
Катеґория:Релиґия
Катеґория:Облєчиво
Катеґория:Богослужебне облєчиво
Мария Будински

**Мария Будински** (*12. юлий 1931†6. април 2018), професорка физики, прекладателька.

Мария Сабадош народзена 12. юлия 1931. року у Руским Керестуре. Родичи оцец Йовґен Сабадош и мац Йозефина дзив. Папгаргаї. Мария мала брата Михайла. Основну школу Мария закончела у Руским Керестуре, ґимназию у Суботици 1951. року а студиї физики у Беоґрадзе 1956. року. 

Мария Сабадош ше одала за Мирона Будинского, у малженстве мали дзивку Любку. 

По дипломованю Мария єден рок робела у основней школи у Руским Керестуре а од 1957. по 1969. рок преподавала физику у ґимназиї *Йован Йованович Змай* у Новим Садзе. Потим прешла до Висшей технїчней школи у Новим Садзе дзе робела по пензию. Мария Будински тримала преподаваня зоз физики и у других варошох дзе єй школа мала свойо оддзелєня. 

За потреби образованя на руским язику Мария Будински прекладала учебнїки физики на руски язик. 

Мирон и Мария Будински були члени и почитователє Дружтва за руски язик, литературу и културу од самого його снованя 1970. року.

Мария Будински умарла 6. априла 2018. року. Похована є на Городским теметове у Новим Садзе. 

## Литература

* Тамаш, др Юлиян, „Просвитни роботнїки 1994-1991. року ˮ, Руски Керестур, лїтопис и история (1745-1991), Месна заєднїца Руски Керестур, 1992, бок 414.
* *Руски християнски календар* 2019. рок, бок 224

Катеґория:Руснаци у Сербиї
Катеґория:Керестурци
Катеґория:Наставнїки
Катеґория:12. юлий
Катеґория:Народзени 1931
Катеґория:6. април
Катеґория:Умарли 2018
Корона (музика)

Слово **корона** лєбо **фермата** (греч. *κορώνη*, анґл. *fermata*,  нєм. *Fermate*, ит. *fermare*, значи застац, застановиц) то знак за шлєбодне предлужованє тирваня ноти лєбо паузи, найчастейше за єй половку вредносци.
*Корона*  ше пише понад    лєбо попод ноту  лєбо паузу и то: 

* на концу композициї,

* на концу даєдней чaсци у композициї,

* на концу фрази, 

* на месту дзе мелодия досцигує кулминацию,

* над тактовку (тактову смужку) – место дзе ше суґерує накратко претргнуц виводзенє композициї.

Корона спада до *символох музичней нотациї* хтора указує же ноту потребно продлужиц длужей од нормалного тирваня, односно длужей од єй нотней вредносци. Предлужованє ноти завиши од чувства виводзача лєбо дириґента, а звичйноно ше прeдлужує дупло длужей. Найчастейше корона написана над ноту  ,  алє дакеди може буц и попод  ноту    (кед є обрацена) хтора ше предлужує. 

Кед корона написана прейґ такта лєбо двотакта, теди є похаснована же би означела конєц фрази лєбо часци композициї. У концерту (музична форма) означує часц у хторей солиста грає, импровизує каденцу - законченє композициї. 

## История и хаснованє корони

Корона лєбо фермата ше зявює ище у 15. вику. Часто ю мож видзиц у композицийох Ґйома Ди Фея и Жоскена де Преа.  У коралох Йогана Себастияна Баха и других композиторох барока, корона (фермата) часто означовала лєм конєц фрази, а зявйовала ше и означовала знак же конєц композициї после написаного *Da capo* (после понавяня). 
 
У бароку и класичней епохи, корони/фермати найчастейше були точки  хтори одредзовали места на хторих ше обчековало од виводзачох же би импровизовали каденци зрозмирно у партитури: у штредку става були кратки каденци, и подрозумйовало ше файта каденци хтора повязовала законченя концертних ставох. 

Слово **лунґа** (скрацена форма ит. *lunga pausa*, а значи „длугока пауза“)   дакеди ше додава понад  знака за корону/фермату же би ше означело длугше тирванє, чия длужина завиши од чувства виводзача, а нє од нотней вредносци.

Даєдни сучасни композиторе (Франсис Пуленко, Кшиштоф Пендерецки, Дєрдь Куртаґи и Луидї Нона) преширели хаснованє символох же би означели приблїжне тирванє, уключуюци и корони розличних формох; квадратни и троуглово итд. же би означели затримованє розличней длужини ноти. Медзитим, то нє стандардне хаснованє. 

У програми за нотацию музики Сибелиюс подрозумює:

* реґуларни корони/фермати хтори намесцени на 1,5 раз писане тирванє      
 
* длугока (квадратна) корона/фермата намесцена на 1,75 раз писане тирванє   , 

* кратка (троуглова) корона/фермата намесцена на 1,25 писане трирванє   .  

*  Значи, цала нота (полубревис) зоз корону/фермату би тиравла 4+2=6 штварцини ноти, 4+3=7 штварцини ноти, лєбо 4+1=5 штварцини ноти, респективно.  

Знак корона/фермата кодирана у Уникоду, у блоку музични симболи:

Unicode in the Musical Symbols block as U+1D110 MUSICAL SYMBOL FERMATA    and U+1D111 MUSICAL SYMBOL FERMATA BELOW . 

## Вонкашня вяза
* Corona, Grove Music Online язик: италиянски
* Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su Fermata/Korona

## Референци
Катеґория:Теория музики
Катеґория:Музични термини

Катеґория:Музична нотация
Епитрахиль

**Епитрахиль** або нашийнїк, то риза хтора ма форму велькей пантлїки, з ризового платна є, широка коло 15 центи, а длугока коло 300 центи. То пантлїка хторей два поли скапчани з украснима ґомбичками, або зошити, обшити з ґалонами. 

Епитрахиль ма на себе ушити седем крижики, кладзе ше го на шию (прето ше вола и нашийнїк) и вец з предку виши спод лїстох. 

Нашийнїк або епитрахиль знак тройнїстей священїческей власци:
 
:* власци священодїйствовац (служиц Службу, служиц други богослуженя, окончовац пошвецаня, благословиц, молитвословиц),
:* власци наказовац (казань, виронаука, писане слово) и
:* власци управяц з Народом Божим (глашиц у рижних дїялносцох у парохиялней заєднїци, иницировац духовни подняца, нащивйовац парохиянох з рижних нагодох, окреме з богоявлєнским пошвецаньом домох).

Кед священїк облєка епитрахиль, поблагослови го на горнїм крижику, побочка го и модлї одредзену молитву, и аж теди може окончовац одредзени дїйства почитуюци найглїбшу традицию и правни норми.

При облєканю владики до епитрахилю, молитву модлї диякон и кадзи епитрахиль.

Нєшка, кед владика пошвеца диякона за священїка, вец му знїма орар з плєца и место нього му надзива епитрахиль. Медзитим, скорей було иншак: єдну задню часц (зоз лївого боку хрибта) орару ше преруцовало прейґ правого плєца напредок, та ше зоз орару формовал епитрахиль хторому штредня часц лєжала на шиї а конци вишели прейґ обидвох першох аж до пол лїстох, а по штредку були закапчани зоз „ушками” або ґомбичками.

## Литература

* *Дзвони*, християнски часопис, май 2003, Протоєрей ставрофор Йоаким Холошняй

## Вонкашня вяза

* Epitrahilj
Катеґория:Релиґия
Катеґория:Облєчиво
Катеґория:Богослужебне облєчиво
9. януар

**9. януар** — 9. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст  ище 356 днї (357 днї у преступним року).

## Подїї

* 1946 – У Бикич Долу, основана филияла Рускей матки, на инициятиву учителя Михайла Ковача, чий предсидатель бул Мишко Митров, секретар бул учитель Михайло Ковач, а касу водзел Емил Гнатко. У рамикох того Дружтва, основани и мишани хор и аматерски театер. Од 5. марца 2011. року Дружтво реґистроване як Културно-просвитне дружтво *Иван Котляревски*.

## Народзени

* 1856 – Народзени сербски композитор и музични педаґоґ Стеван Стоянович Мокраняц (Неґотин, 9. януар 1856 – Скопє, 28. септембер 1914), бул член Сербскей кральовскей академиї, хороводитель Беоґрадского шпивацкого дружтва, снователь Сербскей музичней школи и Беоґрадского смикового квартету. У композицийох обрабял и повязовал народни шпиванки зоз хторих настала музична форма Руковети хтори  припадаю обласци вокалней музики.

* 1890 – Народзени чески писатель Карел Чапек (Мали Сватоньовици, 9. януар 1890 – Прага, 25. децембер 1938), писал драми, приповедки, романи, есеї, а бул и драгописатель и новинар. Зазначене же перши похасновал слово робот у драми Р. У. Р (Rossumovi Univerzální Roboti).

* 1924 – Народзени Сергий Йосипович Параджанов (Тбилиси, Ґрузия, СССР, 9. януар 1924 – 20. юлий 1990, Єреван, Єрмения, СССР), єрменски, українски и совєтски филмиски режисер, сценариста и композитор. Познати по филму *Цинї забутих предкох* (укр. Тіні забутих предків, анґл. Shadows of Forgotten Ancestors, або Wild Horses of Fire), класика совєтского бунтового поетичночо жанру и филму котри преславел народни обичаї на українских горох Карпатох, насампердз гуцулски обичаї. *Цинї забутих предкох* робени по приповедки познатого українского писателя Михайла Коцюбинского, а окрем того филму Параджанов познати и по насловох *Києвски фрески*, *Ашик-Кериб*, *Леґенда о Сурамскей твердинї* и други. Пре шлєбоду уметнїцкого виразу, совєтска власц репресовала Параджанова.

## Умарли

* Леона Гайдук (*23. новембер 1935—†9. януар 2022), професорка педаґоґиї, методичарка и публицисткиня. Окреме значна публицистична дїялносц Леони родз. Лабош. Обявела шейсц фахово кнїжки на сербским и єдну моноґрафию на руским язику. То обсяжна и богато документована моноґрафия под насловом Руснаци у Шидзе 1900-1950.
Катеґория:9. януар
Катеґория:Днї рока
10. януар

**10. януар** — 10. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 355 днї (356 днї у преступним року).

## Подїї

* 49. п. н. е. – Римски войсководитель, политичар и писатель Ґай Юлиє Цезар прешол прейґ рики Рубикон у Италиї з чим виволана гражданска война медзи Помпею и Сенатом. З тей нагоди вигварел *Коцка руцена* (Alea iacta est), цо остало запаметане як синоним за шмелу одлуку зоз ризичнима пошлїдками.

* 1920 — основана Лиґа Народох, предходнїца Орґанизациї зєдинєних нацийох (ОЗН).
* 1998. – Шветови дзень шмиху. Наука о шмиху вола ше ґелотолоґия. Шветови дзень шмиху обдумал 1998. року индийски лїкар Мадан Катария, снователь йоґи шмиху, окремней технїки у хторей ше комбинує ґрупни шмих и йоґа.

## Народзени

* 1909 – Народзени сербски физичар и хемичар и академик Павле Савич (Солун, 10. януар 1909 – Беоґрад, 30. май 1994), єден є з пренаходзачох процесу нуклеарней физиї, бул професор на Беоґрадским универзитету, предсидатель Сербскей академиї наукох и уметносцох од 1971. по 1981. рок. Шветово познати науковец постал кед зоз Ирену Жолио Кири 1937. и 1938. року одкрили изотопи познатих елементох зоз бомбардованьом атома урану зоз спомалшенима неутронами. У Другей шветовей войни бул вибрани за подпредсидателя на Першим зашеданю АВНОЙ-а, а по войни орґанизовал Институт за нуклеарни науки у Винчи при Беоґрадзе.

* 1928 – Народзени Янко Олеяр (Дюрдьов, 10. януар 1928 – Руски Керестур, 11. януар 1994), учитель, просвитни, културни и дружтвени роботнїк. 
## Умарли

* 1778 – Карл фон Лине (лат. *Carolus Linnaeus*, швед. Carl von Linné) бул шведски науковец и академик, оцец Таксономиї  и єден зоз сновательох сучасней еколоґиї.
* 1960 – Иван Русенко, народни лемковски поета и маляр.
Катеґория:10. януар
Катеґория:Днї рока
11. януар

**11.  януар** — 11. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст  ище 354 днї (355 днї у преступним року).

## Подїї

* 1569 – У Анґлиї под патронатом кралїци Елизабети Першей у катедрали *Святого Павла* у Лондону першираз орґанизована лутрия.

* 1787 – Одкрити два Ураново мешаци Оберон и Титания. Одкрил их нємецко-британски астроном Вилиям Гершел (1738–1822), а сателити мена достали по кральови и кралїци русалкох зоз Шекспировей комедиї *Сон лєтнєй ноци*. Титания найвекши Уранов природни сателит, Оберон кус менши и найодалєнши є од матичней планети Урану.

* 1811 – Скупштина шицких народних старшинох у Сербиї основала у чаше Першого сербского повстаня перши попечительства – министерства. Министер просвити постал ректор Велькей школи у Беоґрадзе Доситей Обрадович.

* 1922 – У Торонту (Канада) лїкаре першираз похасновали инсулин за лїчєнє диябетесу. Штернацрочни Ленард Томпсон постал перши пациєнт хтори вилїчени зоз инсулином од цукровей хороти.

## Умарли

* 1994 року у Руским Керестуре умар Янко Олеяр (*10. януар 1928—†11. януар 1994), учитель, дїяч у култури, режисер и ґлумец–аматер. Анґажовани у орґанизациї вецей манифестацийох Дома култури у Р. Керестуре *Червена ружа и* Мемориял *Петро Ризнич Дядя*.
Катеґория:11. януар
Катеґория:Днї рока
13. януар

**13. януар** — 13. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 352 днї (353 днї у преступним року).

## Подїї

* 1930 – Видруковани перши новински стрип у хторим ше зявює Мики Маус, компаниї Волт Дизни.

## Народзени

* 1806 – Народзени сербски писатель Йован Стерия Попович (Вершец, 13. януар 1806 – Вершец, 10. марец 1856), перши сербски комедиоґраф, чийо ше комедиї и нєшка бавя у театрох ширцом жеми. Даєдни з його комедийох: *Покондирена тиква*, *Кир Яня*, *Спреводзкоше*, *Зла жена*, *Родолюбци*, виводзени на руским язику на нашей театрелней сцени.

* 1942 – Народзени Янко Киш (Дюрдьов, 13. януар 1942 – Нови Сад, 1. децембер 2022) длугорочни заступнїк *Руского слова*, вельки любитель историї своїх предкох и почитователь руснацтва. Робел як висококвалификовани електричар у *Автоматики* у Петроварадину, потим у Войводянским музею и Нафтней индустриї Сербиї. Накадзи пошол до пензиї анґажовал ше у заступнїцтве виданьох *Руского слова* – кнїжкох, Календара *Шветлосци*, а єднак так и збераня предплатнїкох за новини и часописи. Янко Киш бул длугорочни секретар Союзу Руснацох Українцох Сербиї, а на вецей заводи и член Церковного одбору парохиї св. апостолох Петра и Павла у Новим Садзе. Поховани є у Дюрдьове.

## Умарли

* 1900 — Петро Кузмяк, педаґоґ, поет, дїяч у култури. Дїяч у просвити войводянских Руснацох.

* 1941 — Джеймс Джойс, ирски писатель и поет.
Катеґория:13. януар
Катеґория:Днї рока
14. януар

**14. януар** — 14. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 351 днї (352 днї у преступним року).

## Подїї

* 1826. року – У Пешту основана Матица сербска на инициятиву Йована Хаджича и вецей сербских пештанских и будимских тарґовцох. Тото литературне и културне дружтво мало огромну улогу у розвою науки и култури Сербох у Войводини, 1864. року Матица сербска преселєна до Нового Саду. Од 1924. року видава найстарши литературни часопис „Лїтопис Матици сербскей”, хтори по нєшка континуовано виходзи, а основани є зоз назву „Сербска летопис” и перше число видруковане у октобре 1824. року у Новим Садзе.

* 1900 – Виведзена премиєра опери „Тоска” Дякома Пучиния (1858–1924) у Риме у Италиї. Слово о єдней и нєшка найвиводзеншей опери. Праве зоз оперу „Тоска” у новембре 2024. року у Сербским народним театре у Новим Садзе означени Дзень Опери СНП-а.

* 1923 – у будинку уряду вицеґувернера Подкарпатскей Руси Петра Еренфелда було окончене пробованє державного вдереня; терористи були найдзени аж потим кед у фебруаре  пробовали зробиц ище два вдереня.

* 1940 – у Львове окупаторска совєтска власц ликвидовала  Наукове товаришство Шевченка.

## Народзени

* 1919 – Народзени Евґений Джуня, (Руски Керестур, 14. януар 1919 – Нови Сад, 1. авґуст 2020), член першого Редакцийного колеґиюма новинох „Руске слово”, професор, робел у Радио Новим Садзе, перши директор Прекладательней служби Скупштини АП Войводини. 

## Умарли

* 2022 – Звонимир Павлович (15. юлий 1955—14. януар 2022), ґлумец-аматер, режисер и драматурґ.
Катеґория:14. януар
Катеґория:Днї рока
15. януар

**15. януар** — 15. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 350 днї (351 дзень у преступним року).

## Подїї

* 1991 – Европска заєднїца припознала югославянски републики Горватску и Словению як нєзависни держави.
* 2001 – Порушана анґлийска верзия Википедиї, енциклопедийни проєкт шлєбодного змисту на интернету хтори ше розвива добродзечнє з помоцу софтвера Медиявики. Од 14. октобра 2024. року почала виходзиц и  Википедия на руским язику.

## Народзени

* 1622 – Народзел ше французки писатель комедийох, ґлумец и директор театра Жан Батист Поклен – Молиєр (Париз, 15. януар 1622 – Париз, 17. фебруар 1673).
* 1887  Александер Бескид, адвокат,  державни службенїк и дружтвени дїяч медзи Русинами Прешовского краю и Подкарпатскей Руси.
* 1891 – Народзена гуманитарка австрийского походзеня Диана Будисавлєвич, дзивоцке презвиско Обексер, (Инцбрук, 15. януар 1891 – Инцбрук, 20. авґуст 1978). У Другей шветовей войни, у октобре 1941. року порушала акцию у хторей ратовала дзеци зоз концентрацийних лаґрох у тедишнєй Нєзависней Держави Горватскей.
* 1929 – Народзени америцки баптистични священїк африцкого походзеня Мартин Лутер Кинґ, вожд руху процив расного гнобеня и борец за граждански права, добитнїк Нобеловей награди 1964. року.

## Умарли

* 1978 – Федор Манайло, русински маляр, педаґоґ, сценоґраф и ґрафичар.
* 1996 – Анна Галґашова, народна писателька, фолклористка.
Катеґория:15. януар
Катеґория:Днї рока
16. януар

**16. януар** — 16. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 349 днї (350 днї у преступним року).

## Подїї

* 1547 – За першого русийского цара коруновани Иван Штварти, познати як Иван Ґрозни, хтори направел моцну централизовану державу. Основал першу друкарню у Русиї 1553. року.

## Народзени

* 1907 – Народзени Юрий Авґустин Шереґи, (Дусино, Україна, 16. януар 1907 – Братислава, Словацка Република, 25. април 1990), театрални дїяч, режисер и драматурґ на Закарпат’ю, у Словацкей и Югославиї. Юрий А. Шереґи бул у Бачки и Сриме од 1939. по 1940. рок за тот час режирал штири представи у Руским Керестуре и два у Шидзе. 
* 1924 – Народзел ше сербски писатель и академик Александар Тишма (Горґош, 16. януар 1924 – Нови Сад, 15. фебруар 2003). У його дїлох заступени лирски писнї, романи и новели.
* 1943 – Народзени Иван Туряница, професор Ужгородского НУ (биохемия), русински дружтвени активиста.

## Умарли

* 1841 – Ґриґорий Таркович,  перши владика Прешовского грекокатолїцкого  владичества.
Катеґория:16. януар
Катеґория:Днї рока
17. януар

**17. януар** — 17. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 348 днї (349 днї у преступним року).

## Подїї

* 1751 – Совитнїк царици Мариї Терезиї и администратор Кральовско-державного Бачкого дистрикту Франц Йозеф де Редл у Зомборе подписал перши урядови документ – Контракт о насельованю 200 руских грекокатолїцких фамелийох на тедишню пустару Вельки Керестур. Тот дзень прилапени як дзень урядового досельованя Руснацох на тоти простори.

* 1929 – Першираз ше у стрипу „Кинґ фичерс” зявел Морнар Попай, а намальовал го америцки рисовач стрипох Елзи Крислер Сиґар. Познєйше 1933. року Попай постал юнак мальованих филмох, а на югославянскей телевизиї є приказовани од 1970. по 1990. роки.

* 2008 – Першираз преславене Националне швето Руснацох зоз духовнима, протоколарнима, образовнима и културнима змистами. Отримани приєми у подручних канцеларийох, односно културно-уметнїцких дружтвох, зоз представителями локалних самоуправох, месних заєднїцох, школох, церквох, привредних орґанизацийох и поєдинцох з котрима Руснаци по местох робя и сотрудзую. На дзепоєдних будинкох месних заєднїцох, школох и културних институцийох, попри державней застави була виложена и национална застава. Приєми на уровню локалней самоуправи отримани у Руским Керестуре, Коцуре, Дюрдьове, у Вербаше, Кули, Новим Орахове, Суботици, Новим Садзе, у Шидзе и Сримскей Митровици. Централна шветочносц отримана у Новим Садзе у Студию М зоз Шветочну академию, а у голу Вивершней ради Скупштини Войводини отримане стретнуце зоз державнима госцами, науковцами, уметнїками, представителями институцийох. Отворена и вистава подобових роботох 15 уметнїкох под назву *Руска подобова сцена нєшка*.

## Народзени

* 1706 – Народзени Бенджамин Френклин (Бостон, 17. януар 1706 – Филаделфия, 17. април 1790), америцки науковец и политичар.

* 1820 – Народзена анґлийска писателька ирского походзеня, Ана Бронте (Торонтон, 17. януар 1820 – Скарборо, 28. май 1849)  наймладша з трох шестрох писателькох.

* 1897 – Александер Хира, владика мукачовски, папски прелат,  ректор  Ужгородскей духовней семинариї.

## Умарли

* 1961 – Томас Бел, америцки романсиєр русинского походзеня.
Катеґория:17. януар
Катеґория:Днї рока
18. януар

**18. януар** — 18. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 347 днї (348 днї у преступним року).

## Подїї

* 1919 – Почала Версайска мировна конференция. Конференция мира отримана од 19. януара 1919. по 21. януар 1920. року у Паризу. По законченей Першей шветовей войни зоз Мировним контрактом хтори подписани 28. юния 1919. року, Нємецка превжала одвичательносц за войну. На Конференциї створени и нови держави: Польска, Мадярска, Чехословацка, Естония, Летония, Литвания и Кральовина Сербох, Горватох и Словенцох.

## Народзени

* 1689 – Народзени французки политични филозоф Шарл Луй де Секонда барон де ла Дред е де Монтескє.
* 1850 – Юлий Ставровски-Попрадов, русински будитель, поет, фолклориста, публициста, етноґраф, грекокатолїцки священїк.
* 1882 – Народзени анґлийски писатель Ален Александер Милн (18. януар 1882 – 31. януар 1956), автор популарних романох за дзеци о медведзикови Вини Пу, тиж и дзецинскей поезиї, а бул и драматурґ.
* 1907 – Диониз Илькович,  физичар и физицки гемичар русинского походзеня.

* 1909 – Народзени сербски писатель Оскар Давичо (Шабац, 18. януар 1909 – Беоґрад, 30. септембер 1989).

## Умарли

* 1925 – Матвий Астряб, историчар, педаґоґ, дїяч лемковского походзеня.
Катеґория:18. януар
Катеґория:Днї рока
20. януар

**20. януар** — 20. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 345 днї (346 днї у преступним року).

## Подїї

* 1990 – У Беоґрадзе почал остатнї конґрес Союзу комунистох Югославиї. Позарядови 14. конґрес СКЮ отримани од 20. по 22. януар у беоґрадским центре *Сава*. Присуствовали делеґати зоз шицких републикох и покраїнох тедишнєй СФРЮ, як и партийна делеґация ЮНА. Конґрес нїґда нє закончени.
* 2009 – Барак Хусеин Обама постал 44. предсидатель ЗАД и перши афроамериканєц на тей функциї.
* 2022 – Язик Руснацох з Войводини урядово реґистровани у Медзинародним стандарду за реґистрованє язикох ISO 639-3, достал идентификацийни код rsk а пoд меном Rusyn, Ruthenian, як активни, живи и окремни (individual) язик. З тим язик Руснацох з Войводини постал ровноправни язик зоз шветовима язиками зоз хторима ше у пракси стретаме скоро каждодньово у живоце и на интернету.

* Нєшка ше означує Дзень свидомосци о пинґвинох. Пре пошвидшане вше менше число тих птицох цо нє лєца нєшкайши дзень пошвецени едукованю явносци о пинґвинох.

## Народзени

* 1775 – Народзени Андре-Мари Ампер (Лион 20. януар 1775 – Марсей, 10. юний 1836), французки физичар и математичар, член Паризкей академиї наукох и член велїх иножемних академийох наукох. Снователь електродинамики. Засновал теорию маґнетизма у нєроздвойней вязи зоз електрицитетом и преучел взаємне дїйство електричних струйох. Йому на чесц єдинка за моц струї наволана ампер, єдинка за количество електрицитету амперсекунда и ампергодзина, а инструмент за меранє моци струї амперметер.
* 1888 – Йоан Полянски, лемковски народни активиста, священїк Грекокатолїцкей церкви, поет, историчар и мемоариста.
* 1920 – Народзени италиянски филмски режисер и сценариста Федерико Фелини (Римини, 20. януар 1920 – Рим, 31. октобер 1993). Тримани є за критичара дружтвених зявеньох у италиянским гражданским дружтве у чаше после Другей шветовей войни. Добитнїк є трох Оскарох – награди за уметнїцку и технїчну роботу у филмскей индустриї.

## Умарли

* 1995 – Драґутин – Драґен Колєсар (*10. новембер 1929—†20. януар 1995), єден спомедзи найпознатших ґлумцох зоз шорох рускей заєднїци у Войводини хтори охабел глїбоки шлїд на театралним и филмско-телевизийним полю.
* 2025 –  [Дюра Будински](https://rsk.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D1%8E%D1%80%D0%B0_%D0%91%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_(%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80)) (*14. фебруар 1961 - †20. януар 2025), музични редактор у Радио-телевизиї Войводини, мулти-инструменталиста, композитор.
Катеґория:20. януар
Катеґория:Днї рока
Вецейтактова пауза

**Вецейтактова пауза** (анґл. *multiple measure rests, gathered rest,* *multi-bar res*t, фрaнц. *bâton de mesure*, нєм. *pause über mehrere* *takte*, рус. *оркестровая пауза, многотактовая пауза*) то знак за нотацию /нотацийни знак, хтори означує претаргнуце у граню лєбо шпиваню през вецей такти у композициї.

Кед музичарови-инструменталистови лєбо шпивачови зоз  заєднїцким граньом т.є. шпиваньом (зоз провадзеньом клавира, або у оркестри, т.є. хору итд.) потребно же би паузовал през вецей пошоровани такти, у його часци—штиму  звичайно ше теди пише длугши и векши знак за паузу,  а над нїм написане число тактох у хторих виводзач нє грає, т.є. нє шпива. 

Вецейтактова пауза то компактни способ за означаванє вецей тактох хтори маю паузу, прерву (претаргнуце) у граню. Таки способ припада знаком скрацованя, *[[Абревиятура (музика)|абревиятури]],* *(знак за скраценє)* натацийней ознаки за вецей такти зоз паузу. Зоз таку ознаку ше достава практичносц и преглядносц у партитури, а з тим олєгчує знаходзенє виводзачови док грає т.є. шпива. .

## Старши систем писаня вецейтактових паузох
Окрем приказаного способу писаня вецейтактовей паузи (паузи през вецей такти), часто ше и нєшка хаснує старши систем нотированя. Нотни приклад:

**Опатриц**

* Пауза (музика)

## Вонкашня вяза
* [Musical Symbols (Unicode block)](https://en.wikipedia.org/wiki/Musical_Symbols_(Unicode_block))
* Gerou, Tom; Lusk, Linda (1996). *Essential Dictionary of Music Notation*. Alfred Music. p. 49. ISBN 0-88284-768-6.

## Референци

Катеґория:Музика
Катеґория:Музични термини
Катеґория:Музична нотация
Катеґория:Теория музики
Каганєц

**Каганєц** (серб. *жижак; уљаница* –  на олєй; *лојаница* –  на лой; карп.укр. *каганец*, укр. *каганець*, рсй. *каганец*, поль. *kaganiec*, чес. *kahan* и *kahanec*, слц. диял. *kahanec*, *kahan*; од праслав. *kaganъ*) – стари прибор за ошвицованє: судзинка з масцу, олєйом и под. и у нєй замачани ґноцик зоз закруценей рендочки.

## Литература

* Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 566

## Вонкашнї вязи

* Жижа, жишка

* Svaka svjetiljka koja troši ulje, Vebsajt Jezikoslovac, jezikoslovac.com

* Svijeća izrađena od loja,  Vebsajt Jezikoslovac, jezikoslovac.com
Катеґория:Штучни жридла шветла
Катеґория:Ошвиценє
Шари

**Шари**, -а, -е „шиви, цми“: Як ше нє придава шаре ґу билому, так ше нє придава старе ґу младому (Гнатюк, Етн 9 ч. 330)

Шаре платно (серб. *жутац*, од праслав. *sěr* „шиви“) – а) Шаре платно то ище нє вибилєне, виткане платно: Напрез даєдней (жени) ше нашли и цверни у звязкох и шаре и билєне платно; б) Шаре платно ше волало и тото цо ше ткало на ручнїки и партки, цо було поцифроване з памуту, або кед по нїм правели писнї, т.є. кед ткали на пасма: з памути червеней фарби, вец биле зоз предзи.

## Литература
* Словнїк руского народного язика II, О – Я, Нови Сад, 2017, б. 737
Дручок

**Дручок** – (всл. *druček*) 1. грубша длугша палїца: Заставу пред свадзбу правели млади жени. То бул длугоки дручок на хтори були навязани хустки, хусточки и пантлїчки; 2. колок за операнє бициґлох и под.: Пред театром бициґли опарти на найблїзши дручки; 3. мали друк: Кед копали перши беґель, та глїну... на кордох вивожели (корда мала два дручки, а чловек ю цагал); 4. мн. дручки а) галов з двома дручками на бокох на хторим ше при тлаченю ношело плєву, тереку и под.; б) носилки: Гевти двоме го (мертвого) на дручкох маю принєсц; в) два грубши палїци зоз хторима ше подзвиговало и притримовало елеватор на трешки; г) нєдосц ясне значенє у народней пснї: Пошол би я до вас кажди вечар, / Пред вашима дзверми вельки мочар. / Прелож, мила, дручки, пойдзем помалючки; ґ) У повали були квачки до хторих були удзати дручки на хтори ше вишало шунки, колбаси и сланїну; д) верхнї и споднї дручок „верхня и сподня часц драбинки коча“: З простих грубух дескох колєсар вирезал верхнї и споднї дручки (на драбинку коча); штреднї (нукашнї дручки) „дручки на драбинки коча медзи верхнїм и споднїм дручком“.

## Литература
* Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 384
Владимир Рац

**Владимир** **Рац** (*8. новембер 1943-† 16. октобер 1996), фодбалер, тренер.

## Биоґрафия
Владимир Рац народзени 8. новембра 1943. року у Руским Керестуре. Оцец Владо  и мац Серафина родз. Гарди. Владимир мал младшу шестру Ксению. Основну школу Владимир Рац закончел у Руским Керестуре а Штредню польопривредну школу у Зомборе.   

Владимир  Рац ше оженєл зоз  Гелену родз. Колбас. У малженстве мали сина Ваню.  

## Кариєра на фодбалским терену

Владимир Рац бивал у Руским Керестуре нєдалєко од фодбалского терену ФК *Русин*. Як хлапец бул на каждим змаганю  ФК *Русина*, одходзел провадзиц тренинґи фодбалерох. У школи  бул од дзецинства замерковани як талантовани спортиста, односно фодбалер, лабда го прицаговала и вон єй пошвецовал кажду шлєбодну хвильку. 

Як старши пионир Владимир Рац Зебо, так го наволовали приятелє и навияче, почал бавиц у подростку ФК *Русин* дзе за пар роки, дзекуюци тренерови Владимирови Малацкови Учови, дозрел до квалитетного охранєбного бавяча. До Штреднєй польопривредней школи Владимир Рац пошол до Зомбора и теди, як бавяч Русинового подростку, бавел и за подросток ФК *ЖАК*. Перспективного Владимира превжал друголиґаш ФК *Раднички* Зомбор, а накадзи почал бавиц за перши тим Владимир прешол до новосадскей ''Войводини''. Новосадянє го послали на гартованє до ФК *[[Бачка]]* зоз Бачкей Паланки. Рац ше швидко уклопел до тей друголиґашскей екипи и стандардно бавел добре. Медзитим, Рацово фодбалске дозреванє випатра же лєпше провадзели фодбалски менаджере у Македониї як фодбалски фаховци у Новим Садзе. Нєодлуга Владимир Рац, под вигоднима условиями, подписал контракт зоз першолиґашом ФК *Вардар* зоз Скопя.   

За тоту македонску екипу Владимир Рац Зебо бавел велї роки на позициї правого бека и з добрим бависком себе обезпечел вецей предлужованя професионалного контракту. У тим македонским тиме Владимир Рац и закончел фодбалску кариєру. Часто бул на прагу репрезентациї алє ше му нє удало бавиц у тим составе.

По законченю фодбалскей кариєри у Скопю, Владимир Рац ше зоз фамелию врацел до Нового Саду.  Бавел фодбал и тренирал бавячох ФК *Индекс*.

На концу,  даскельо мешаци препровадзел и у ФК *Русин* з Руского Керестура, дзе и почал свою кариєру фодбалера.  Бул бавяч а, источасно, и тренер тима. 

У медзичаше, Владимир Рац ше похорел и умар 16. октобра 1996. року у його 53. року живота. Поховани є на теметове у Новим Садзе.        

## Ґалерия

Файл:V Rac, V Malacko i V Ramač.jpg|Владимир Рац Зебо, Владимир Малацко Учо, тренер и Владимир Рамач Рамзес


## Литература

* Владимир Медєши, „Од малючка з фодбаломˮ, Руски календар  1997, НВУ Руске слово, Нови Сад, 1996, б. 164

## Вонкашнї вязи

*  Вардарова колекција, Екипата на Вардар пред почетокот на натпреварот со Црвена Звезда (0:2), одигран на 17.04.1968 на Градскиот стадион во Скопје.

Катеґория:Руснаци у Сербиї
Катеґория:Керестурци
Катеґория:Фодбалере
Катеґория:Фодбалере ФК Русин
Катеґория:Югославянски фодбалере
Катеґория:Фодбалере ФК Войводина
Катеґория:Фодбалере ФК Вардар
Катеґория:8. новембер
Катеґория:Народзени 1943
Катеґория:Умарли 1996
Катеґория:16. октобер