Токата

**Токата** (зоз ит. *tоccаrе* „дотхнуц", „дорушиц") то композиция хтора першенствено наменєна инструментом зоз типками (клавишами) (орґулї, чембало, клавир), єст приклади компонованих токатох и за струново (потаргуюци) инструменти. Зявела ше у Италиї на початку XVI вику. Теди нє мала одредзену форму, означовала лєм инструменталну композицию хтора була самостойна. По своїх импровизацийних характеристикох у токатох найвизначнєйше виражованє виртоузносци виводзача. Ридко ше мено токата зявює за дїла хтори граю вецей инструменти (приклад то увод до опери Клаудия Монтевердия* „Орфей*.*“)

== История ==
Мало ше зна о походзеню токати окрем же є вироятно адаптована зоз музики за святочни нагоди написани за трубу и тимпани (у виду музичней форми [[фанфара]]), а познєйше транскрибована за орґулї лєбо други инструменти зоз клавиятуру. Форма ше перши раз зявела у епохи позней ренесанси у сиверней Италиї, на початку XVI вику. Зоз того периода (1590-их) постоя публикациї токатох, [[Композитор|композиторох]] Клаудия Мерула, Андреа и Дьования Ґабриєлия, Адрияна Банкиєрия и Лучаска Луцаски итд. 

Барокна токата, починаюци од Дїролама Фрескобалдия, була меняна у вецей сеґментох и звекшане єй тирванє - була длугша, интензитет и виртуозносц виразнєйши у одношеню на ренесансну верзию. Досцигла  екстраваґантносц и пребарз вельо деталї яки ше видзели и у архитектури того периода. Часто мала швидки преходи и арпедя (розложени акорди) хтори ше зменьовали зоз акордскима лєбо фуґалнима часцами. Дакеди хибел реґуларани [[Темпо (музика)|темпо]] и прето ше вше здобувало чувство импровизациї.

Други барокни композиторе токатох, у периодзе пред [[Йоган Себастиян Бах|Й. С. Бахом]], то були: Јоган Пачелбел, Микеландєло Роси, Йоган Якоб Фроберґер, Ян Питерсон Свелинка, Алесандар Скарлати и Дитрих Букстехуде.

Токата на початку нє мала одредзену форму, лєм означовала инструменталну композицию хтора настала самостойно, нєовисно од вокалних образцох и моделох.  По своїм импровизацийним характеру зродна є зоз прелудиюмом и фантазию, без огляду же у найвчаснєйших прикладох виполнює и велї окремни особлїви характеристики. Чежиско єй було виртуозносц и максималне хаснованє шицких технїчних можлївосцох инструмента. 

Концом XVI вику термин токата хаснує ше у Италиї и за кратши орґульски уводи до богослуженя. Италиянска орґульска токата доживює свой верх у дїлох Дїролама Фрескобалдия. Вон гомофони часци и виривки токати повязує зоз брилянтнима пасажами, а формалну заокруженосц посцигує зоз єдинством музичних мотивох. 

У италиянскей литератури за чембало того часу (А. и Д. Скарлати, Ф. Дуранте) токата иснує як закончуюци став музичней форми свити лєбо як самостойна композиция. Вецейчасцову форму токати превжали и музичаре у других державох.Токату поготов  усoвершел у барокней епохи у своїм опусу Йоган Себастиян Бах.

Бахово токати, найпознатши медзи прикладами у музичней литератури. Бахова *Токата и фуґа у d-molu*, *'BWV 565**, нєшка єдно зоз найпопуларнєйших дїлох за орґулї, без огляду же дзепоєдни авторитети кладу под знак питаня и оспорюю його авторство. Його токати за оргулї импровизацийни композициї и часто их провадзи нєзависни став фуґи. У таких случайох, токата ше хаснує место звичайного стабилного прелудиюма.

Бахово ''токати за чембало'' **BWV 910-916** то вецейчасцово дїла хтори уключую фуґалне писанє, реторични прикраски, рецитативи и стави подобни [[Ария|арийом]] як часц своєй структури.

== После барока ==
После барокней епохи, композиторе токати  менєй компоную. Медзитим, постоя даскельо значни приклади зоз периода романтизма; Роберт Шуман и Франц Лист, Шарл-Валентин Алкан и други.

Од вчасного 20. вику, [[Композитор|композиторе]] заш лєм компоную токати алє преважно за соло клавир зоз традицийним значним виртуозитетом виводзача, док ше даєдни опредзелєли за компонованє токати у Баховей форми зоз вецей ставами. 

Композиторе 20. и 21. вику хтори компоновали токати то русийски композиторе Серґей Прокофєв и Арам Хачатуриян, французки Морис Равел, Жил Масне, Клод Дебиси и велї други: Кайгоср  Шапурджи, Жорж Енеску, Мойзес Молеиро, Ерик Сати, британски Питер Сиборн, Бенямин Бритн и други.

Нотни и звучни приклад токати Андреа Ґабриелия, инструемнт орґулї:
<score raw="1" vorbis="">
\version "2.18.2"
\header {
  tagline=##f
}

%%%%%%%%%% KEYS %%%%%%%%%%%%%

global={ \time 2/1
           \set Staff.timeSignatureFraction=2/2
         }
Key={ \key c \major }

%% droite
rhUpper=\relative c'' {
  \voiceOne
  \Key
  s1*2 g2 a b cis  d c4 b a2 d~ d8[ e f e] d c b a g[ a b c] d e f d|e[ g f e] d c b a g16[ c b a g f e d] c b c d e f g a|b8 c d e d[ c b a] g[ d' b g] g'16 f g f g f e d
}
rhLower=\relative c' {
  \voiceTwo
  \Key
  < d g d' >1. < d g d' >2 d1~ d2 g fis g g fis g1 s1 
}

%% gauche
lhUpper=\relative c' {
  \voiceOne
  \Key
  b1. b2 b a g g a d~ d a b1 d c c2 r2 d1~ d
}
lhLower=\relative c {
  \voiceTwo
  \Key
  g'1. g2 g fis g e d1~ d2 d g1 < g b >1 < c, g' >1~ q < g' b >1 q
}

PianoRH={
  \clef treble
  \global
  \set Staff.midiInstrument=#"church organ"
  <<
    \new Voice="one" \rhUpper
    \new Voice="two" \rhLower
  >>
}
PianoLH={
  \clef bass
  \global
  \set Staff.midiInstrument=#"recorder"
  <<
    \new Voice="one" \lhUpper
    \new Voice="two" \lhLower
  >>
}

piano={
  <<
    \set PianoStaff.instrumentName=#"Org."
    \new Staff="upper" \PianoRH
    \new Staff="lower" \PianoLH
  >>
}

\score {
  \new PianoStaff <<
    \set PianoStaff.instrumentName=#"piano"
    \new PianoStaff="piano" \piano
  >>
  \layout {
    #(layout-set-staff-size 17)
    \override SpacingSpanner.common-shortest-duration=#(ly:make-moment 1/2)
    \context {
      \Score
      \remove "Metronome_mark_engraver"
    }
  }
  \midi { \tempo 2=92 }
}
</score> Андрео Ґабриели, Инципит ''Интонация''.

* **Инципит''' (зоз латинского incipere: „почац“), значи перши слова шпиваного музичного дїла лєбо литературного текста (у тим другом случају, поняце инципита преширює ше на перши пасуси)

## Вонкашня вяза

* Round about A Toccata of Galuppi's jstor.org
* Robert Browning, "A Toccata of Galuppi's" published 1855 e-text

## Референци


Катеґория:Музика
Катеґория:Музични форми
Катеґория:Музични термини