Огурка

**Огурка** (лат. *Cucumis sativus*) файта лїсцастих рошлїнох з фамилиї бундавох (Cucurbitaceae). Хаснує ше у чловековим костираню як желєнява. То єднорочна рошлїна. Єст три главни файти огуркох -  на шалату, на квашенє и огурки без маґочкох, медзи хторима створени даскельо сорти. Огурки принєшени з подруча Гималайох до Китаю, алє тераз рошню на векшини континентох. Велї файти огуркох ше хова комерциялно и предава на шветовим тарґовищу.

## Опис
Огурка ма цагаце копинє хторе ше укоренює у жеми. Може роснуц коло тачкох (колїкох), окруцуюци их з ценкима спиралнима баюсами. У нациню лїсца вельки и формую хладок над плодами. 

Плод типичних сортох огуркох цилиндичней форми, алє видлужени зоз зуженима концами, и може буц длугоки и до 62 cm и мац 10 cm у пречнїку.  

У огуркових плодох єст 95% води. У ботаничним смислу, огурка класификована як бобка, файта ботаничней бобки з тварду вонкашню лупу и без нукашнїй подзелєньох. 

### Квитнуце и опращкованє
Векшину сортох огуркох ше шеє, та вимагаю опращованє. Прето ше кошнїци з пчолами виноши до польох дзе єст огурки, пред самим квитнуцом. Огурки ше тиж можу опращковац и прейґ донґовох. Векшина огуркох хтори вимагаю опращкованє самонекомпатибилни, та им за формованє нашеня и плоду потребни полен другей рошлїни.

## Морфолоґийни прикмети
Корень огурки  осовински з розконаренима бочнима жилами. Рошнє по поверхносци, а до жеми предзера найглїбше до 30 cm.

Стебло (нацинє) огурки ше цага по жеми, може нароснуц и вецей як 2 метери. На себе ма шерсцочки и вельке число баюсох хтори єй служа за притвердзованє за други рошлїни.

Лїсца прости з урезами и маю длугоки лїсцов конарчок. Єдноставни су, вельки и рапави. З лїсцових пазушкох ше розвиваю секундарни нациня.

Квитки жовтей фарби, по правилу єднополни. Хлопски квитки ше формую у лїсцових пазушкох, вецей вєдно з шерсцастима конарчками. Женски квитки по єден або вецей тиж у пазушки лїсца, з вираженим плоднїком. И хлопски и женски лїсца маю корунку у хторей єст 5 лїсточка – при женских квиткох векши.

Плод велька юшковита бобка хтора ма високи процент води, а менєй угльово гидрати, бильчки и минерални материї. Форма плоду може буц: вайцаста, вреценаста, округлїста, видлужена, цилиндрична. Велькосц плоду розлична, а чежина ше руша од даскельо грамох до 1 кили. Поверхносц плодох гладка або закрита з брадавками цо маю били або чарни джобаци виростки. Лупа плоду огурки желєней фарби.

Нашенє блядей жовтей фарби, длуговасте, кляпчисте. Ма добру ключкавосц хтора тирва до 8 роки.

Сорти огуркох ше дзеля по длужини плодох, та єст сорти з длугокима, штреднє длугокима и краткима плодами. Сорти з длугокима плодами ше хаснує за продукцию у пластенїкох и склєнярнїкох. За индустрийни преробок ше хаснує сорти з краткима плодами (корнишони), а штреднє длугоки плоди (шалатово сорти) за трошенє як швижи.

## Хороти и чкодлївци

* Антракноза

Тота хорота ше зявює кед хвиля цепла и влажна. Спричинює ю печарочка *Colletotrichum lagenarium*. Напада огурку у шицких фазох розвитку. На лїсцох ше зявює у форму жовтих пегох. На плодох, стебелкох и лїсцових конарчкох ше формую червени пеги як храсти хтори познейше почарнєю. Преноши ше прейґ заражених рошлїнских остаткох и нашеня. Знїщує ше з аґротехнїчнима мирами и хемийнима средствами, а рошлїнски остатки нападнутих огуркох треба спалїц.

* Храставосц

Зявює ше на огуркох у цеплих лейох. На плодох ше виражує у форми цмих улєгнутих пегох хтори здабу на храсти.

* Пепелнїца

Пепелнїца може нападнуц огурки гоч дзе ше их хова. Лїсце випатра як кед би було посипане з ґаром (пирню). Знїщує ше так же ше огурки пирска з катраном.

* Бактериоза

Хороту спричинює бактерия *Pseudomonas lachrymans*. Зявює ше кед лєта влажни и цепли. На лїсцох наставаю пеги нєправилней форми хтори орубени з нерватуру лїсца. Пеги з часом поцмею и ткань ше на тей часци суши и одпадує.

## Лїковите дїйство
Огурки ефикасни при лїченю каменча у покруткох и мочовим мехире, бо розкладаю мочову квашнїну и пожвидшую вилучованє води и отровних материйох з орґанизма. Знїжую кревни прицисок, лїча реуму и реґулую роботу черевох. 

Огурки представяю и сировину у козметичней индустриї (помади, лосиони, шампони), а нашо баби кладли на чоло и твар колєчка швижей огурки «пре красу», з прешвеченьом же их нє будзе болїц глава.

## Литература

* Енциклопедия Нового Саду 12 (КОС – ЛЕР, Нови Сад 1999, б. 77
* Оксана Тимко Дїтко, Назви рошлїнох и животиньох у руским язику, Вуковар 2016, б. 53, 59
* Радмила Шовлянски, Словнїк защити рошлїнох и животного штредку (сербско-руско-латинско-анґлийски), Нови Сад 2010

## Вонкашнї вязи

* Краставац, Википедия на сербским язику

* Krastavac, Википедия на горватским язику

* Седем причини прецо треба єсц огурки, Вебсайт Fitpass.rs

*  на Викиодлоги
Катеґория:Рошлїни
Катеґория:Пожива
Катеґория:Желєнява
Катеґория:Медицина