open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Владимир Ґарянски

**Владимир Ґарянски** (*2. юлий 1959 - †3. юлий 1996.),  поета, прозаиста, литературни критичар и педаґоґ.

## Биоґрафия

Владимир Ґарянски народзени  2. юлия 1959. року у Осєку (Горватска). Основну и штредню хемийно-технїчно-технолоґийну школу закончел у Вербаше. У Новим Садзе перше студирал на Польопривредним факултету, а вец на Катедри за руски язик и литературу, дзе и дипломовал 1987. року. 

Маґистерску роботу на тему *Гранїчни ситуациї у дїлу Данила Киша* одбранєл 1991. року. 

Од 1988. до 1992. року робел як асистент за руску литературу Филозофского факултета у Новим Садзе. Од 1992. року робел як фахови асистент за южнославянски язики и литератури на Катедри за словацки язик и литературу Универзитета *Павел Јозеф Шафарик* у Кошицох, а потим на Катедри за славистику Филозофского факултета у Прешове.

У Словацкей, у Прешове Владимир Ґарянски ше оженєл зоз новинарку українскей редакциї Радио Прешова, Людмилу, у малженстве мали сина Ярослава.

У рускей литератури Владимир Ґарянски ше зявел концом седемдзешатих рокох. Писал на руским и сербским язику и обявел шейсц кнїжки поезиї: *Рисунок слунка* (Нови Сад, 1982), *Жрвањ* (Вербас, 1985), *Цверчок у коцки ляду* (Нови Сад, 1987), *Сеча* (Нови Сад, 1989), *Курнява* (Нови Сад, 1990), *Коњ од чудесне ноћи* (Вербас, 1991).

Його поезия ше базує на цмей, алоґичней бешеди, на надреалистичней и символичней поетики. Окрем  абстрактней имаґинациї вон актуализовал митски контекст у хторим вяза подобох и за нїх вязаних судьбох досц бивна.  

Поезия му прекладана на словацки, македонски, румунски, мадярски и українски язик. За кнїжку на сербским язику *Сеча* достал награду за найлєпшу кнїжку рока у Едициї Стражилово за 1989. рок. Заступени є у трох антолоґийох рускей поезиї, як и у даскелїх зборнїкох югославянскей поезиї. Ношитель є награди часописа Шветлосц – ''Микола М. Кочиш'' за 1995. рок.

Владимир Ґарянски умар 3. юлия 1996. року у Прешове дзе є и поховани.

## Литература

* М. М. Цап, „Градза за библиографию В. Г.", Шветлосц, 1997, 1–2;
* Ј. Тамаш, Историја русинске књижевности, Н. Сад 2002.
* Микола Шанта, Владимир Ґарянски (1959-1996). Умар талантовани поет, Руски календар 1997. НВУ Руске слово, Нови Сад, 1996, б. 160.

Катеґория:Руснаци у Сербиї
Катеґория:Поета
Катеґория:Литературни критичаре
Катеґория:2. юлий
Катеґория:Народзени 1959
Катеґория:3. юлий
Катеґория:Умарли 1996
Асонанца

**Асонанца** (лат. Assonare — складне звучанє) то дикцийна фиґура хтора настава зоз повторйованьом истих самоглашнїкох (вокалох) у стиху або строфи же би ше посцигнул одредзени поетски звучни ефект, змоцнює мелодичносц словох. 

У старей французкей поезиї бул акцентовани остатнї вокал, и так пошоровани стихи, „асосирую“. Понеже ше дзепоєдни стихи почали римовац, у новшей поезиї асонанца ше почала спроцивйовац рими, т.є. почала ше ошлєбодзовац. Кед ше хаснує комбиновано зоз риму, асонанца ше наволує „нєправа“ або „ нєчиста“ рима. Зявює ше у поезиї, а хаснує ше же би посцигла еуфонию, т.є. милозвучносц. Асонанца ше попри поезиї зявює и у присловкох. Хаснована є у анґлийскей поезиї, а важна є и за французку, шпанску и келтску поезию. Асонанца ше як литературна фиґура розширела на шицки язики швета. 

У народней поезиї Славянаох, од зявеня рими, асонанци мож часто обачиц и найсц, алє звичайно як согласносц консонантох двох сушедних стихох, и так творя менєйе-вецей подполну, розвиту риму, односно согласносц самоглашнїкох и консонантох.

Асонанца може буц:

♦ Повторйована у стиху, фрази лєбо строфи зоз идентичнима самоглашнїками-вокалами гласох.      

♦ Нєточна, нєправа рима у хторей ше комбиную самоглашнїково гласи зоз консонантами.

Приклади:

* Руска присловка
*Л*'є**ж**е**, л**є**ж**е**  по ж**е**л**є**ж**е**, душу н**є** ма, душу в**е**ж**е***.

* Рускa дзецинска поезия

***Яр, яр, яр***  (Серафина Макаї) 

***И**дзе в**и**тр**и**к розшп**и**ван**и**,''

др**и**ля хмар**и** нагн**ї**ван**и**.

Плаш**и** ж**и**м**у**, з того кра**ю**

най **ю** тераз др**у**ги ма**ю'''.

## Литература

* Драгиша Живковић, Речник књижевних термина, Друго допуњено издање, Београд, Нолит, 1992.
* Миливој Солар, Теорија књижевности, Загреб, Школска књига, 1989.

## Вонкашнї вязи
* Асонанца    opsteobrazovanje. in.rs
* Assonance web archive.org

## Референци

Катеґория:Асонанца
Катеґория:Стилски фиґури
Катеґория:Дикцийни фиґури
Богослужебни кнїжки

Християнска релиґия то кнїжки, **богослужебни кнїжки**. То, насампредз, значи же християнска вира и релиґиозносц свойо вирски, морални, законски, богослужебни норми дознава зоз Библиї, т.є. зоз 74-ох библийних кнїжочкох. Тота библиотека ше дзелї на Стари и Нови Завит. У Старим Завиту 47 кнїжки, а у Новим Завиту 27. 

Кнїжки Старого Завиту настали през длуги час до Христа, и наказую Христа у приходу, а кнїжки Нового Завиту настали у релативно кратким чаше, наказую Исуса хтори уж пришол, оцелотвореного, витвореного. 

Церва, як Старозавитна так и Новозавитна Христова, трима же библийни кнїжки надихнути зоз дїйством Духа Святого, цо значи же им прави автор Бог, прето су Слово Боже, а лєм технїчни автор одредзени чловек, хтори бул по надихнуцу Божим писатель одредзеней библийней кнїжки.

## Библия

*Библия* основна богослужебна кнїжка, прецо нєт анї єдно богослуженє, чи обще чи поєдинєчне, у хторим нє заступене читанє зоз *Библиї*.

Библийне Слово, значи, Боже Слово, Боже Писмо, Боже порученє о Христовим спасительним дїйствованю. Прето Библия нєзаменлїва нормативна кнїжка Христовей Церкви, як заєднїци християнох, так и каждого християна окреме. И, окрем того, пре високу авторитативносц, вона основна богослужебна кнїжка.

Библийни тексти, хтори богослужебни особи хасную у богослуженю, позберани до цалосцох под менами:

::♦ *[[Евангелия]]* (Нови Завит)

::♦ *[[Апостол]]* (Нови Завит)

::♦ *[[Паримейнїк]]* (Стари Завит)

::♦ *[[Псалтир]]* (Стари Завит).

У Новим Завиту єст 27 кнїжки, 4 *Евангелиї* и 22 у *Апостолу* и єдна кнїжка хтора ше у нашим обрядзе нє хаснує, а то *Апокалипса*.

У Старим Завиту єст 47 кнїжки.

## Други кнїжки

Християнске богослуженє витворело и свойо власни богослужебни тексти: молитви, писнї, читаня. Тот обширни богослужебно-кнїжковни материял змесцени у вецей богослужебних кнїжкох, та так, окрем *Библиї*, єст и тоти хтори служа общому богослуженю, а то шлїдуюци:

::♦ *[[Служебнїк]]*

::♦ *Чиновнїк*

::♦ *[[Октоих]]*

::♦ *[[Минея]]*

::♦ *Триод* 

::♦ *Ирмолоґион*

::♦ *[[Часослов]]*

::♦ *Типик*

::♦ *[[Зборнїк]]*

Друга ґрупа богослужебних кнїжкох то кнїжки зоз хторих ше служи поєдинцом або заинтересованим ґрупом, а то шлїдуюци:

::♦ *Требнїк*

::♦ *Молебнїк*

::♦ *Акафистнїк*

::♦ *Канонїк*

::♦ *Молитвослов*

::♦ *[[Молитвенїк]]*

Тоти два ґрупи богослужебних кнїжкох, попри *Библиї*, творя другу богослужебну библиотеку. Вони нє маю таку вельку улогу як *Библия*, алє су одличне жридло християнского поучованя и воспитаня: тексти тих кнїжкох толкую и презентую науку яка ше находзи у *Святим Писме*, односно, жридло су християнскей вири, моралу и закону.

## Литература
• *Дзвони*, християнски часопис, децембер 2003. рок, протоєрей ставрофор о. Йоаким Холошняй
Катеґория:Релиґия
Катеґория:Богослужебни кнїжки
Цол

**Цол** (серб. *цол*, анґл. *inch*, слц. *palec* и *cól*, поль. *cal*, рсй. *дюйм*, укр. *дюйм*. Од нєм. (*Zoll*) – стара мера за длужину, 2,51 cm. 

Приклад**:**

Єден ват (1,89 метери) ма 6 шухи, єден шух ма 12 цоли, єден цол ма 12 смужки. 

**Цолшток** (мадь. *colstok*, серб. *цолшток*. Од нєм. *Zollstock)* то:

• складаци метер (древени або пластични) на хторим означени цоли або центиметри; милиметри 

• кажди метер на хторим зоз смужками мож видзиц подзелєнє на цоли.

## Хаснованє
Цол (анґл. *in*-инч) то звичайна єдинка мери за длужину хтора ше широко хаснує у Зєдиних Америцких Державох, Канади, и Зєдинєним Кралєвству. Хаснує ше и у Япону за електронски часци, окреме екрани. У векшей часци континенталней Европи, цол (инч) ше тиж нєформално хаснує як мера за екрани.

За Зєдинєне Кральовство, упутство о нєогранїченим хаснованю у явним секторе наводзи ше же од 1. октобра 1995. року, инч (вєдно зоз стопу)  хаснує ше як примарна єдиника за драгово знаки и подобни мераня вельких просторох и далєкосцох  (зоз можлївим винїмком висини и ширини шлєбодного простору). Тиж же ше може наставиц хасновац як секундарна лєбо дополнююца индикация после метричного мераня за други потреби.

Поделєленє цола (инча) ше звичайно пише з помоцу диядичних розламкох зоз нєпарнима чишлїтелями; напр. *два и три осмини инча* ше пише 2+3/8″, а нє як 2.375″ а анї 2+6/16″. Медзитим, за инжинєрски потреби розламки ше уж вельо роки звичайно даваю зоз три лєбо штирома децималами. 

## Литература
• *Словнїк руского народного язика* II, О – Я, Нови Сад 2017, б. 699

• *Weights and Measures*, by D. Richard Torrance, SAFHS, Edinburgh, (1996)  (NB book focusses on Scottish weights and measures exclusively)

## Вонкашнї вязи

• Речник српских говора Војводине, измењено и допуњено издање у 4 тома, приредили мр Дејан Милорадов, Катарина Сунајко, мр Ивана Ћелић и др Драгољуб Петровић, Матица српска, Нови Сад.

• Љиљана Радуловачки, Бачварски, качарски и пинтерски занат у Срему. — Рад, 35, 1993, 229—234, стр. 231.

• Биљана Марић, Из лексике Ченеја (румунски Банат) (рукопис дипломског рада).

## Референци
Катеґория:Мери за длужину
Евангелия

***Евангелия*** (поль. *ewangelia*, слц. *evanjelium*, укр. *єнагелiє*, рсй. *евангелие*, греч. *evangelion* = радосна, добра вистка, лат. *evangelium*) – попри ''Апостолу'', ''Паримейнїку'' и ''Псалтиру'', сосотойна часц *Библиї*, а облапя перши штири богослужебни кнїжки Нового Завиту: од Матея, Марка, Луки и Йоана. 

За хаснованє на богослуженю, змист у *Евангелиї* подзелєни на церковни зачала (виривки), хтори маю свойо число, початок и конєц. Читанє тих зачалох (виривкох) одредзене зоз додатками хтори глаша:

♦ „Як треба кажди дзень читац *Евангелию* у тижньох през цали рок”,

♦ „Указ за соботи и нєдзелї святого Велького посту”,

♦ „Дванац евангелиї святих страсцох Господа и Бога и спасителя нашого Исуса Христа”,

♦ „*Евангелия* часох св. и Велького пиятку”,

♦ „Дванац евангелиї Воскресни на утринї”,

♦ „Указ шветох Господнїх, Богородичних, вибраних святих, евангелиї на утринї и на Служби Божей”,

♦ „Евангелиї общим святим”,

♦ „Евангелиї на рижни потреби”.

Задача читаня евангелийох на богослуженьох и обрядних дїйох нависцованє Исуса Христа: його живота, науки и дїлох. То урядова евангелизация християнских заєднїцох. Зато церква и витворела систему, же би през єден рок були пречитани шицки штири часци *Евангелиї*. Прицип таки же ше за швета и одредзени священодїйства вибрало тото цо одредзеному найбаржей пристава, вец поучлївши часци вибрани за соботи и нєдзелї, а цо преостава - розподзелєне на обични днї. 

За Крачун вибрани евангелийни текст о Исусовим родзеню, на Богоявлєнє – о Исусовим кресценю, на Вельку Ноц – о Исусовим воскресеню, на швета святих ше чита евангелию хтора гутори о одредзеним святим.
 
На кресценю ше чита о кресценю, на винчаню о супружестве, на хованю о шмерци и живоце. Шицки тоти читаня реґуловани зоз спомнутима додатками ґу *Евангелиї*.

*Евангелия* вше стої на св. пристолу у олтаре, бо ма исту чесц як и Исус. То нє лєм кнїжка зоз хторей ше чита, алє є и кнїжка хторей припада поклон. Прето ше *Евангелию* з найвекшим почитованьом и найвекшим торжеством ноши у святочней процесиї „Малого уходу”, з исту торженственосцу ше на утринї виноши на тетрапод у штред св. храму пре поклон и цилованє вирним, з исту святочносцу ше ю одноши з тетраподу на св. пристол, з *Евангелию* ше благослови, на *Евангелиї* ше пришага, а тиж ше ю  кладзе на главу хорого.

*Евангелию* на Служби Божей и других богослужебних дїйох чита лєм диякон, священїк або владика, и то з царских дзверкох або амвону, скоро вше обрацени на заход, и вше ше чита зоз розшпивом. Розшпив нє лєм стари християнски способ, алє ше так глашело св. текст у Старозавитней церкви, а так робя и нєшка и Євреє и Муслиманє.

## Литература
• *Дзвони*, християнски часопис, децембер 2003. рок, протоєрей ставрофор о. Йоаким Холошняй

• о. др Роман Миз, *Церковни литурґийно литурґични лексикон*, НВУ Руске слово и Грекокатолїцка парохия святих апостолох Петра и Павла, Нови Сад, 2011. 168. бок

## Референци

Катеґория:Релиґия
Катеґория:Богослужебни кнїжки
Аколь

Аколь (ґен. аклю мн. аклї) од мадяр. *akol(y*), мадяре превжали слово од панонских Славянох *около*, укр.диял. *окiл* а значи ,,место оградзене зоз колїками" 

Аколь то место дзе зоз слупами и дручакми оградзене место за крави през лєто (серб. *тор*). У составе, у кругу аклю на салашу, звичайно була и сламяна шопа. Могло ше аколь и сламяну шопу видзиц и по обисцох у заднїм дворе кед було надосц простору направиц шопу. Така „отворена шопа*”* була зоз сламу прикрита и под ню були привязани крави (звичайно вноци).
На жеми под сламяну шопу на єдней часци була розпрестарта слама, а з часом и ґаженьом по тей слами, слама ше претваряла до гною. През дзень крави були одвязани и рушали ше шлєбодно по аклю, а тота сламяна шопа найчастейше служела же би кравом през лєто нє було барз горуцо у завартим хлїве*.*

## Литература

• Словнїк руского народного язика  А-Н  бок 28. ( 2017. Нови Сад)
Катеґория:Помоцни обєкти у обисцу
Микола Буша

**Микола Буша** (*24. юний 1917- †7. юлий 1988), маляр аматер. 

## Биоґрафия
Микола Буша ше народзел 24. юния 1917. року у Коцуре. Оцец Микола и мац Веруна нар. Пашо. У фамелиї були 9-еро дзеци, Микола мал ище штирох братох и штири шестри.

У родним валалє закончел шейсц класи тедишнєй основней школи. Микола любел мальовац од дзецинства. На салашу, дзе препровадзал дзецинство, вон по обилєним муре з угльом, зоз желєним лїсцом, червену або жовту цегелку, зоз шицким цо за собу охабяло шлїди, мальовал и райзовал рижни мотиви.

З дошколовйованьом закончел за висококвалификованого машинского шлосера. 

По войни, 1946. року, Микола Буша почал робиц у фабрики цукру у Врбаше, на желєзнїци, як машинист, а у шлєбодним чаше мальовал. 

Микола Буша бул оженєти зоз Ану родз. Виславски, у малженстве мали синох Силвестера и Ивана и дзивку Амалию. 

## Замерковане доприношенє подобовей уметносци Руснацох

Перши малюнок Микола Буша виложел 1947. року на вистави у Руским Керестуре з нагоди преслави 200. рочнїци приселєня Руснацох до тих крайох. 

Член Подобового клуба *Дюро Салай* у Беоґрадзе Микола Буша постал 1970. року. Як член того клуба викладал малюнки у Беоґрадзе, Заґребе, Вербаше, Кули, Зомборе, Руским Керестуре и даєдних других местох у Бачки. 

Клуб за своїх членох орґанизовал и курси, дзе и Микола достал подуки о малярстве и технїки мальованя. Прилапел совит на своїх малюнкох обрабяц руски етноґрафски мотиви, чому ше потим и найвецей пошвецел. Микола Буша мальовал углавним з олєйовима фарбами на лесониту и на платну.

За Бушово малярство мож повесц же го уключує до круга наївних малярох, а писатель и познати карикатуриста и вершински илустратор, Любомир Сопка, думаня же по пориве, декоративносци и инстинктивносци подобового приповеданя Бушово малюнки бешедую на способ наївного малярства, алє же ше Микола Буша у сущносци нє уклапял до такволаней наїви, та мож повесц же його роботи представяю єдинствене зявенє у историї малярства при Руснацох.

Застановени час котри видзиме на малюнкох Миколи Буши враца нас до прешлосци, старших же би ше здогадли, а младих поучує и указує нашу прешлосц у роботи, обичайох, облєканю, та и розваги, гоч Руснак за ню, за розвагу, барз мало часу мал. Мотиви пратки, забивачка, полудзенок на полю могли би ше третовац як розвага, алє и тота розвага лєм часточна, бо знаме же ше на праткох предло, вишивало, коло забивачки ище кельо єст роботи, а полудзенок на полю тиж пре роботу. 

На вецей Бушових малюнкох обачуєме типични пейзаж ровнїни, витворени з линеарну, углову або централну перспективу, оформену на основи свойого знаня и искуства, алє вшадзи присутни старински хижи, церква або даяки други обєкти котри означую рускосц.

Микола Буша умар 7. юлия 1988. року у Вербаше дзе є и поховани. 

## Ґалерия

## Литература
• Едиция *Русини/Руснаци/Ruthenians (1745-2005)*. Видаватель *Прометей*, Нови Сад, 2006. рок, б. 375.

• Моноґрафия *Подобова творчосц Руснацох*, Видаватель Дружтво за Руски язик, литературу и културу, Нови Сад, 2003. року, б. 22. 

## Вонкашнї вязи

Катеґория:Руснаци у Сербиї
Катеґория:Коцурци
Катеґория:Маляре
Катеґория:24. юний
Катеґория:Народзени 1917
Катеґория:7. юлий
Катеґория:Умарли 1988
Пола

**Пола** (слц. pola „исте“, всл. „kabat o tri poli“, од праслав. pola) – тото слово ма у нашим язику два значеня:

**Значенє 1.** „половка“:

**Приклади:**

• А вон винє зоз кишенки злата пол персценя, а вона свой виняла. Вжала єдну полу до єдней руки, а другу полу до другей руки; Предкладам да єдна пола од нас роби, и кед ше вимучи да ю заменї друга половка.

• У музики половка ноти, односно цала нота подзелєна на два половки.

## Вирази
**до поли** = наполи:

**Приклад:**

Зато треба да ше народ чува до поли учених людзох, котри го знаю на криву драгу звесц.

**о поли**, присл.

**а)** = коло пасу:

**Приклад:**

Влапел пияного о поли, та го положел до шoроґльох.

**б)** = надвойнє:

**Приклад:**

Чужанка (фалаток сукна) ше зложела о поли, замачала ше до води, тримала ше у дланї, през ню ше препущовала нїтка цо ше „спущовала“, да нїтка будзе гладка, да нє ма „баюси“.

**Значенє 2.** - ширина витканого домашнього платна (80 центи).

**Приклади:**

• Споднї били сукнї ше облєкало на сподок, под верхню сукню. Звичайно ше облєкало дас 4-5 єдна на другу; перша була велька о три поли, друга о штири, треца о пейц, а штварта о шейсц поли;

• Жени мали по вецей сукнї: сукня о два поли була найузша, то бул подолок, други сукнї були кажда за полу ширша;

• Облєк ґачи о пейц поли.
Металофон

**Металофон **(множ. металофони) то назва за ґрупу удерних инструментох зоз одредзеним звуком, а звук ше достава прейґ еластичного металного цела.То музични инструмент хтори подобни инструменту вибрафон. Розликує ше од вибрафона по тим же нє ма векшу вибрируюцу резонанцу. Резонатор направени зоз древа у форми шкатули на хторей лєжа мали метални плочочки.

## Конструкция металофона
Мали првоугли плочасти - метални ,,цела риозличного дизайна поставени на древени лєбо метални рамик (як шкатулка). Метални цела (плочочки) розпоредзени по принципу клавирских типкох (по диятонским або хроматским шоре). Односно од найнїзшого тoна (найчастейше од тона c¹) ґу висшим тоном по c² або и висше завиши од велькосци рама шкатулки. Металофон направени и прилагодзени так же ма найчастейше розподзелєни тони лєм єдней октави по єдну и пол октаву. Металофон витримовни инструмент а завиши од материяла з хторого направени метални плочи.

## Доставанє звука
Звук настава зоз вдереньом млаточка - малей палїчки хтора ма єдну древену ,,кульку&#39;&#39; - млаточок притвердзени на верху палїчки. Зоз вдереньом малого млаточка „кульки” по металней малей поверхносци ,,плочoчки - цела” достава ше оштрейши звук, хтори дзвинї (дзвиняци звук), металного тембра, часто описани як „чаривни, сказкови” звук. Таки „сказкови” и дзвоняци звук популарни у оркестрох (окреме дзецинких малих оркестрох). Окреме є подобни як инструмент за нотне подучованє дзецох засноване и на интуитивним принципу граня, подобно як на  клавиру.

## Хаснованє металофона
Металофон ше хаснує за дзецинске музикованє у составе такв. дзецинского *Орфового инструментариюма*. Хаснує ше у оркестрох, за музични розвой дзецох и початне ученє музики. Постоя дзецински (часто у фарбох) и професийни модели металофонох хтори найчастейше хроматски наштимовани. 

У музики 20. вику таки диятонски наштимовани металофони зоз єдну и пол октаву ше хасную углавним у основних школох. Найчастейше, перши пробованя граня школярох то праве на металофону.

• Карл Орф (анґл. композитор) хасновал диятонски металофони у даскелїх своїх дїлох, уключуюци и свой педаґоґийни *Шулверк.*

•  Металофони зоз микротоналним штимованьом похасновани у *Плеядох* Яниса Ксенакиса и у музики Хария Партча.

## Класификация
Металофони направени зоз металу и спадаю до подґрупи по *Хорнбостел-Саксовей* катеґориї 111.22, и спадаю до подґрупи перкусийних идиофоних инструментох.

Зродни инструменти пред'ґрупи металофонох постояли: челеста, вибрафон/карильон, челеста, дзвони и други удерни инструменти зоз металнима елементами. Прето металофон припада ґрупи як часц тих зложених инструментох.

## Литература
* James Blades: Metallophone. In: Grove Music Online, 2001.
* Модр А. Колокольчики // Музыкальные инструменты = Modr A. Hudební nástroje / Перевод с чешского Л.А. Александровой с третьего издания 1954 года. — М.: МузГИз, 1959. — С. 183—184. — 267 с.

## Вонкашнї вязи

* Шта је металофон и како га одабрати? fashionhub-sr.decorexpro
* Музичні інструменти "Металофон" youtube.com (язик: українски )
* Металофон youtube.com

## Референци
Конїк

**Конїк,** слово хторе ма вецей значеня. 

♦ Конїк **1.**

# То демунитив и (гипок.) гипокористик од **конь**: *Кед я пойдзем на своїм худобним конїкови на польо*...
# Часц гушлї на на хторим налєгую зацагнути струни хтори ше штимую.
# Хлопска часц капчи : **Конїк** и **кобулка** (хлопска и женска часц капчи). Друга руска назва за конїка на капчи – *вайчачок.*
# Дзецинске бавенє ,,**На конїка**”: *Хто у чинаґаню загубел* *бависко* (прекрочел поцагнуту гранїцу), гуторели му: *Ти зашмердзел* и клaдли го ,,на конїка”, та мушел шедлац ,,салфачу” а двоме го подруцовали на нєй. Салфача то длугока палїца зоз мегкого древа найчастейше зоз ядлїни.

• У народних писньох ше слово конїк тиж зявює:

... ,,*А през лєси и през вельки гори, гей, гей, гей.* 

*Лєци конїк, аж ше з нього кури.*”

• У дзецинскей поєзиї: 

,,*Мам конїка з медовнїка, алє нє сце єсц*, 

*кед же ти такка мой конїку вец це мушим жесц*.’’  (дзецинска писня ***Конїк***  (Михайло Ковач) 

♦ Конїк **2.** зоол.,,Locusta viridissima I” Пренєшена назва пре способ скаканя. У старих українских текстох тота назва зафиксована ише у 16. по 18. вик. Нєшка ше лексема *коник* чува у лемковских, гуцулских бешедох, польских диялектох и восточнословацких.бешедох як *коńiк*.

**Конїчок** ,  демунитив и гипок. од слова конїк

• *Кед сом ишол вчера вечар з любованя,*

*спаднул ми *'конїчок** до дуная'' …(народна шпиванка)

• ''Жри **конїчку*' житну [[Слама|сламу]]* (зоз Восточнословацкей

## Литература
• Словнїк *РУСКОГО НАРОДНОГО ЯЗИКА* I  А-Н  бок 618,  Нови Сад  2017. рок

• Зборнїк роботох - *Рутеника 21*, бок 59,  Нови Сад 2016. рок

• *Червене пупче, бок 54,*   Дом култури *1974.рок*
Конїкар

**Конїкар** (множ. **конїкаре**) у руским народзе ше найчастейше хаснує слово у множини-конїкаре. Конїкаре були особи хтори приходзели на Кирбай зоз справами и реквизитами за забаву и розвагу (преважно зоз древенима конїками). Вони до валалу приходзели даскельо днї пред Кирбайом. Заберали адекватни простор и намесцали конїки на месце дзе ше будзе одвивац вашарска и комерциялна часц Кирбаю. 

Окрем конїкарох до валалу приходзели и гомбалкаре, верґлаш (особа цо „грала” на примитивним инструменту* верґл)* и други ,,забави” хтори ше одвивали под шатрами. За мали дзеци найцикавши були конїки на хторих ше могло шедзиц, тримац за ручку и вожиц ше. То були фиґури малого коня зоз ґипсу лєбо древа хтори конструовани так же би ше их обрацало ручно до круга. Обрацали их особи–власнїки такей справи, односно конїкаре.

Зоз того слова конїк настало и дзецински гипок. вираз „конь, конїк” **конко,** хтори ше и нєшка хаснує у бешеди зоз малима дзецми:

Приклад: „*Попонагляйме*, *палє идзе конко.”* 

„*Ти, Мижу, палє ниа, будзеш ту гопац, правиц чардаки з чуткох и бавиц ше на конка”*

## Литература

* *СЛОВНЇК РУСКОГО НАРОДНОГО ЯЗИКА* I  А-Н , Нови Сад 2017,  бок 618
Аликвотни тони

**Аликвотни**,  **парциялни**, гармонски або горнї тони (нєм: Ober — високи, тон — звук )  у акустики  додатни звуки-тони хтори творя спектер музичного звука; висина аликвотних тонох (обертонох) висша од основного тона (отадз и мено). Присуство аликвотних пошорованих тонох пошлїдок зложеного образца вибрациї цела хторе звучи (струна, воздушни слуп, мембрана, гласово струни итд.): фреквенциї аликвотних тонох одвитую фреквенцийом вибрацийох їх часцох. Гласови тон зоз истого жридла дава характеристичну фарбу и полносц/волумен.  

Реално мож обачиц же кед менше число аликвотних тонох (т.є. кед гранїчна фреквенция нїзша) теди звук инструмента ,,мегчейши” и процивно – кед число аликвотних тонох векше теди звук инструмента оштрейши. На даєдних (найчастейше смикових) инструментох мож зоз окремним поступком граня посцигнуц же би аликвотни тони зазвучали ,,видвоєно”, то такв. **флажолети**. Тиж, з помоцу сучасней електронїки, можлїве же зоз ,,складаньом” вецей трепеценьох одвитуюцей висини и моцносци, мож штучно твориц (синтетизовац) звук гоч якей жаданей фарби. 

Гармонски аликвотни шор вєдно зоз основним тоном творя такв. природни *аликвотни рядошлїд тонох.* 

Аликвотни тони нагаднул Марин Мерсен, штредком першей половки 17. вику, а математично одредзел Жозеф Совер (*Joseph Sauveur*) 1701. року. На нїх Жан-Филип Рамо (*Jean-Philippe Rameau*) 1722. року у своїм дїлу *Розправа о гармониї* (франц. *Traité de l’harmonie*) пренашол и створел свой систем гармониї на природних фактох физики.

**Приклад:** Формованє гармонского рядошлїду над тоном *-{A}-* (з велькей октави А), чия  фреквенция 110 -{Hz}-, по гранїцу од 1.500 -{Hz}-:

## Литература

* Марко Тајчевић.  Основи теорије музике 1997*,* бок: 138 — 139 

## Вонкашнї вязи

* Обертон (Аликвотни тони)  uk.wikipedia.org

## Референци

Катеґория:Музика
Катеґория:Музични термини
Катеґория:Теория музики
Яшля

**Яшля** (всл. *jaśle* „исте”; укр. ясла „исте”; общеславянске слово; праслав. *jasla* и *jasli*, а то од индоевропского кореня ed-, псл. „єсц”) древени або бетонски валов за карменє статку. Яшля у нєшкайшим смислу то простория або конструкция за допатранє и змесценє младих животиньох, найчастейше вязаних за статкарство. Тот вираз часто повязани за безбрижне пестованє вигодного окруженя за животинї. Ту ше у яшльох обезпечує допатранє, карменє и провадзенє росту младих. Прикмета нєшакйших яшльох нє лєм физичне допатранє, алє и оможлївйованє здравого одрастаня и развиваня животиньох. У аґрономиї, значносц яшльох подразумює нє лєм число младих животиньох, алє и уплїв на квалитет приросту.

**Типи яшльох**

Яшля могли буц коньски и кравски. У хлїве хтори мал през штредок дражку з єдного боку були коньски, а з другого боку кравски яшля. Коньски яшля були високи дас коло метер двацец, були узши як кравски. На муре, над нїма, стала горизонтално положена драбин(к)а, до хторей ше коньом кладло шено. Кравски яшля були нїзши од коньских, алє ширши. До нїх ше сипало оброк кравом. И коньски и кравски яшля стали на древених слупчкох або на вимурованих цеглох.

**Яшля у руских обисцох**

У обисцох хтори мали хлїви и у нїм статку (крави и конї и їх млади целята и гачата), яшля представяли и були часц хлїва. Яшля ше находзели на обидвох мурох з бокох. То були вельки хлїви, у хторих було вељо статку. Менши хлїви мали яшля лєм на єдним муре.

## Фразеолоґия
**Виривац яшля** - буц нємирни при яшльох (о добре карменим коньови):

*Дому, шугай, дому, / дому вас волаю, / вашо конї врани / яшля вириваю* (нар. писня);

*Кед вжиме запреш конї до хлїва, та нїч нє робя а добре их кармиш, почню яшля виривац;*

**Кармиц при яшльох** кармиц (статок) з готову покарму, а нє напасац го:

*Алє кед людзе обачели же лєпши заробок жем обрабяц як статок напасац, теди почали вше вецей пажици розорйовац, пашкови зменшовац и занягали чуванє статку по полю.* 

*Так ше статок почало кармиц „при яшльох”, або, як ше гвари, „з меха”.*

## Литература

* *Словнїк руского народного язика* II, О – Я, Нови Сад 2017, б. 807.
* Олена Папуґа, *Руске обисце*,  бок 44 - 45

Катеґория:Обисце
15. фебруар

**15. фебруар** — 46. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 319 днї (320 днї у преступним року).

## Швета

* Нєшка християнске швето Стритениє Господнє.
* У Сербиї державне швето — Дзень державносци.

## Подїї

* 1794 — У револуционерней Французкей урядово преглашена застава Французкей.
* 1832 — У Беоґрадзе основана Народна библиотека Сербиї.
* 1921 — Бул попис жительства Чехословацкей. Подкарпатска Рус мала 612.442 жительох.
* 1961 — Основани Дом култури Руски Керестур у хторим активни велї члени у рижних секцийох (фолклорна, хорска, музична, рецитаторска,..) як єдна професийна институция у култури Руснацох у Сербиї центер є културного живота нє лєм Руского Керестура, алє и Руснацох у Републики Сербиї.

* Нєшка и Медзинародни дзень дзецох хтори хори лєбо лїчени од малиґних хоротох.

## Народзени

* 1942 — Народзени   Петро Файфрич (Беркасово, 15. фебруар 1942. – Шабац, 11. марец 2021), спортиста, рукометаш, репрезентативец, олимпиєц, дипломовани инжинєр аґрономиї.

## Умарли

* 1948 — Методий Трохановски, лемковски учитель и дружтвени дїяч.
* 2010 —  Єлена Ковач Петриґала (*20. фебруар 1916–†15. фебруар 2010), писателька и оперска шпивачка.
* 2016 — Андрей Ґай, русински маляр и педаґоґ.
Катеґория:15. фебруар
Катеґория:Днї рока
16. фебруар

**16. фебруар** — 47. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 318 днї (319 днї у преступним року).

## Подїї

## Народзени

## Умарли

* 1977 — Йовґен Планчак (*14. фебруар 1914—†16. фебруар 1977), учитель, новинар, писатель, дружтвени роботнїк.

* 2016 — Умберто Еко, италиянски семиолоґ, писатель, знавец литератури, медиевиста и филозоф.

Катеґория:16. фебруар
Катеґория:Днї рока
17. фебруар

**17. фебруар** — 48. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 317 днї (318 днї у преступним року).

## Подїї

* 2008 — Република Косово  єднобочно вигласала нєзависносц од Сербиї и по нєшка є лєм з часци припозната.

## Народзени

* 1917 — Микола Гарди (*17. фебруар 1917—†1984), учитель, културно-просвитни роботнїк, вельки пропаґатор защити природи.

* 1949 — Ана Кузмякова, русинска народна дїячка, новинарка.

## Умарли

* 1673 — Молиєр, французки драматичар и ґлумец, период класицизма.

Катеґория:17. фебруар
Катеґория:Днї рока
18. фебруар

**18. фебруар** — 49. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 316 днї (317 днї у преступним року).

## Подїї

* 2002 — На пол ноци медзи 17. и 18. фебруаром франак престал буц леґалне средство плаценя у Французкей. Так Французка, постала треца зоз 12 жемох евро-зони хтора утаргла свою валуту и прешла на евро.

* Медзинародни дзень биолоґийней контроли. Тот дзень пошвецени промоциї отримовних польопривредних праксох хтори важни за защиту животного стредку. Опомина ше же би ше зменшало хасновац чкодлїви материї як цо то пестициди и штучни гної, хтори гоч ефикасни у знїчтожованю чкодлївцох, маю аґресивни пошлїдки на акосистему, водово ресурси, дзиви животинї, та и на здравє людзох.

## Народзени

* 1546 — Мартин Лутер, нємецки теолоґ, реформатор, утемелїтель протестантизма.

* 1564 — Микеландєло, италиянски скулптор, архитекта и маляр

* 1898 — Народзени Енцо Анселмо Ферари (Модена, Италия, 18. фебруар 1898 – Маранело, 14. авґуст 1988) италиянски вожач швидких автомобилох и снователь марки автомобилох Ферари.

* 1913 —  Дюра Пап (*18. фебруар 1913—†29. марец 1961), почитовани дохтор, просвититель жительства у обласци здравства и дружтвено анґажовани роботнїк.

* 1932 — Народзени чехословацко америцки филмски режисер, сценариста, глумац и професор Ян Томаш Форман, познатши як Милош Форман (Часлав, Бохемия, Ческа Република, 18. фебруар 1932 – Данбери, Конектикат, ЗАД, 13. април 2018). Його филм „Лєценє понад куковково гнїзда” достал пейц Оскари.

* 1954 — Народзена длугорочна спикерка, водителька и новинарка у Руских редакцийох Радия и Телевизиї Нови Сад Нада Сабол (Руски Керестур, 18. фебруар 1954 – Нови Сад, 10. юлий 2018). 

## Умарли

* 1986 — Стана Дюрич-Клайн (*5. май 1905 – †18. фебруар 1986), перша жена музиколоґ у Сербиї.

Катеґория:18. фебруар
Катеґория:Днї рока
2. фебруар

2. фебруар — 33. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 332 днї (333 днї у преступним року).

## Подїї

## Народзени

* 1882 — Джеймс Джойс, ирски  романописец и поета.

## Умарли

* 1969 — Умар Петро Линтур, високошколски професор, фолклориста, познаватель литератури, дружтвени активиста Подкарпатскей Руси.
Катеґория:2. фебруар
Катеґория:Днї рока
9. фебруар

**9. фебруар** — 40. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 325 днї (326 днї у преступним року).

## Подїї

## Народзени

## Умарли

* 1881 — Фйодор Достоєвски, русийски писатель и филозоф
* 1999 — Др Евґения Барич, (*3. марец 1943—†9. фебруар 1999), професор, науковец-линґвиста, єдна з найзначнєйши русинисткох з конца ХХ вику.
Катеґория:9. фебруар
Катеґория:Днї рока
21. фебруар

**21. фебруар** — 52. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 313 днї (314 днї у преступним року).

## Подїї

* 1848 – Обявени Комунистични манифест Карла Маркса и Фридриха Енґелса.

* 1974 – У Скупштини Социялистичней Федеративней Републики Югославиї преглашени Устав з хторим жем конфедерализована, тедишнї югославянски републики достали широки права и овласценя, а Йосип Броз Тито преглашени за доживотного предсидателя держави.

* 1999 – Медзинародни Дзень мацеринского язика (*International Mother Language Day*) преглашел УНЕСКО (UNESCO). Дзень ше означує на инициятиву Банґладеша як здогадованє на 21. фебруар 1952. року кед отримани протести хтори орґанизовал Рух за бенґалски язик. Того дня ше промовує язичну и културну рижнородносц и вецейязичносц.

* Дзень Координацийного одбору дружтвох за язики, литературу и културу, хторе 1974. року основане у КПЗ Войводини.

## Народзени

* 1919  – Емил Балецки, линґвист, педаґоґ, поет, прекладатель и писатель.

Катеґория:21. фебруар
Катеґория:Днї рока
22. фебруар

**22. фебруар** — 53. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 312 днї (313 днї у преступним року).

## Подїї

* 1962 – Нєшка Дзень Явней библиотеки *Данило Киш* у Вербаше. Снователь Библиотеки Скупштина општини Вербас, а основана є 1962. року як Городска библиотека. Потим достава мено *25. май* и 1990. року мено єй пременєне на Народна библиотека *Данило Киш*, праве дзень народзеня того писателя вжати же би ше означовало и Дзень библиотеки.

## Народзени

* 1732 – Джордж Вашинґтон, перши предсидатель Зєдинєних Америцких Державох.

* 1810 – Фредерик Шопен, польско-французки композитор класичней музики.

* 1826 – Народзени сербски адвокат, новинар и писатель Светозар Милетич (Мошорин, 22. фебруар 1826 – Вершец, 4. фебруар 1901), вожд Сербох у Войводини у борби за национални права у Австроугорскей.

* 1935 – Народзени писатель Данило Киш (Суботица, 22. фебруар 1935 – Париз, 15. октобер 1989) сербски и югословенски писатель и академик.

## Умарли

* 1987 – Енди Вархол, америцки маляр и уметнїк русинского походзеня.

Катеґория:22. фебруар
Катеґория:Днї рока
23. фебруар

**23. фебруар** — 54. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 311 днї (312 днї у преступним року).

## Подїї

* 1455 — Йоган Ґутенберґ почал друковац першу Библию.

## Народзени

* 1685 — Ґеорґ Фридрих Гендл, нємецки композитор.

## Умарли

* 1978 — Степан Добош, педаґоґ, литературознаватель, перши ректор Ужгородского универзитета.

* 2015 — Джемс Олдридж, австралийски писатель и новинар.

Катеґория:23. фебруар
Катеґория:Днї рока
20. фебруар

**20. фебруар** — 51. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 314 днї (315 днї у преступним року).

## Подїї

* 1860 – У Новим Садзе вишло перше число сербского литературного часописа *Даница*. Часопис порушал публициста Дьордє Попович, а у нїм обявйовани твори Якова Иґнятовича, Дюри Якшича, Йована Йовановича Змая и велїх других.

* 1991 – Скупштина Словениї гласала за одщипенє од Югославиї.

* Нєшка Шветови дзень социялней правди.

## Народзени

* 1886 – Бела Кун, мадярски комунистични револуционер и политичар

* 1920 – Йосиф Архий, педаґоґ, подкарпатски поета

* 1923 – Анна Галгашова, народна писателька,  фолклористка

* 1936 – Народзел ше академик професор др Микола Мушинка (Куров, Словацка, 20. фебруар 1936 – Прешов, Словацка 12. септембер 2024).

* 1969 – Народзел ше Синиша Михайлович (Вуковар, 20. фебруар 1969 – Рим, Италия, 16. децембер 2022) бул фодбалер и фодбалски тренер. За репрезентацию Югославиї одбавел 63 стретнуца и участвовал на Шветовим першенству 1998. року и на Европским першенству 2000. року.

Катеґория:20. фебруар
Катеґория:Днї рока
24. фебруар

**24. фебруар** — 55. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 310 днї (311 днї у преступним року).

## Подїї

* 1887 – Париз и Брисел постали перши два престолнїци повязани з телефонску вязу.

* 2003 – Лидер Сербскей радикалней странки Воїслав Шешель ше добродзечнє придал Гаґскому трибуналу, дзе бул обтужени за войново злодїйства у периодзе од 1991. до 1993. року.

* 2022 – Русийска Федерация почала инвазию на Україну, цо значело ескалацию Русийско-українскей войни, хтора почала 2014. року.

## Народзени

* 1786 – Народзени нємецки писатель и филолоґ Вилхелм Ґрим (Ханау, Нємецка, 24. фебруар 1786 – Берлин, Нємецка, 16. децембер 1859). Виучовал нємецки язик, фолклор и културу. Зазберовал и обрабял народни сказки, хтори, як и векшину других творох, обявел у сотруднїцтве зоз старшим братом Якобом.

* 1921  – Антон Кашшай, маляр подкарпатскей школи малярства, ношитель почесней титули Народни уметнїк України.

* 1952  – Осиф Кудзей,  русински поета. 

## Умарли

* 2023  – Юрай Якубиско, филмски режисер,  сценарист и камерман русинского походзеня.

Катеґория:24. фебруар
Катеґория:Днї рока
25. фебруар

**25. фебруар** — 56. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 309 днї (310 днї у преступним року).

## Народзени

* 1875 – Учитель, дзияк и драмски дїяч Емилиян Ґубаш (Коцур, 25. фебруар 1875 – Коцур, 3. септембер 1919), други подпредсидатель Управного одбору Руского народного просвитного држтва (РНПД)..

* 1882 – Учитель Осиф Фа (Руски Керестур, 25. фебруар 1882 – Нови Сад, 14. юний 1971).

* 1922 – Академски скулптор и маляр Еуґен II Кочиш (Кула, 25. фебруар 1922 – Зомбор, 12. децембер 1972).

* 1927 – Писатель и историоґраф Владимир Бильня (Вербас 25. фебруар 1927 – Нови Сад, 5. юний 2006).

* 1943 – Джордж Гарисон,  анґлийски рок-музичар, ґитариста ґрупи  Битлс.

Катеґория:25. фебруар
Катеґория:Днї рока
26. фебруар

**26. фебруар** — 57. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 308 днї (309 днї у преступним року).

## Подїї

* 1920 – Прилапена Уставна повеля Чехословацкей Републики у хторей була и клаузула о автономиї Подкарпатскей Руси.

* 1935 – Шкотски физичар Роберт Вотсон Ват першираз явно демонстровал апарат хтори наволани радар, за одкриванє и одредзованє положеня з помоцу радио-габох.

* 2002 – Скупштина Сербиї прилапела вименки Виновного закона зоз хторима утаргнута смертельна кара.

* Нєшка остатня стреда у фебруаре кед ше означує Дзень целових маїцох – Медзинародни дзень борби процив парняцкого насилства.

## Народзени

* 1802 – Французки писатель Виктор Иґо (Безансон, Французка 26. фебруар 1802 – Париз, 22. май 1885), писал писнї романи и драми. Активно участвовал у политичним живоце Французкей, родоначальнїк французкого реализма.

* 1933 – У Руским Керестуре народзени Владимир Мученски (26. фебруар 1933 – 13. юний 2022), длугорочни секретар у ОШ Петро Кузмяк, инструменталист на гармоники.
Катеґория:26. фебруар
Катеґория:Днї рока
19. фебруар

**19. фебруар** — 50. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 315 днї (316 днї у преступним року).

## Подїї

* 1861 – Утаргованє крипацтва у Русиї.

* 1922 – У Заґребе вишло перше число новинох *Борба*.

* 1977 – У Букурешту подписане югославянско-румунске спорозуменє о заєднїцким хаснованю Дунаю и вибудови гидроцентрали Дєрдап 2.

## Народзени

* 1473 – Народзел ше польски астроном Никола Коперник (Торунь, Польска 19. фебруар 1473 – Фромборк, Польска, 24. май 1543) бул математичар, правнїк, лїкар и економиста, перши науковец хтори формуловал гелиоцентричну систему нєбесних целох.

* 1931 – Народзел ше писатель, математичар и професор Мирон Будински (Руски Керестур, 19. фебруар 1931 – Нови Сад, 3. юний 2018).

Катеґория:19. фебруар
Катеґория:Днї рока
27. фебруар

**27. фебруар** — 58. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 207 днї (308 днї у преступним року).

## Подїї

* 1905 – Велька школа реорґанизована и преросла до Беоґрадского универзитета, хторому Скупштина Сербиї обезпечела високи ступень автономиї.

* 1952 – Отримана перша схадзка ЗН у новим стаємним шедзиску шветовей орґанизациї у Нюйорку.

* Нєшка ше у швеце означує **Шветови дзень нєвладових орґанизацийох**, улогу цивилного дружтва у борби за основни людски права, демоґрафию и отримуюци розвой за шицких. Термин нєвладова орґанизация (НВО) перши раз похасновани у ЗАД 1945. року, а означує орґанизацию хтора нєзависна од уплїву влади. Друге условиє то же орґанизация нє витворює заробок прецо ше и хаснує назва нєпрофитна орґанизация. НВО нєформална назва за орґанизациї цивилного дружтва (ОЦД). На швеце єст вецей як 10 милиони таки орґанизациї. Даєдни мали и локални, а даєдни барз розвити и шветово познати, як цо то Червени криж, лєбо WWF.
Катеґория:27. фебруар
Катеґория:Днї рока
28. фебруар

**28. фебруар** — 59. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 306 днї (307 днї у преступним року).

## Подїї

* 1832 – У Беоґрадзе основана Народна библиотека Сербиї як часц Державней друкарнї. Библиотека потим була под Министерством просвити, а од 1871. року самостойна установа.

* 1862 – У Сербиї зоз Законом уведзена адвокатура. Пред тим странки пред судом заступали людзе хтори були гоч лєм дакус писмени.

* 1939 – Вишло перше число часописа *Политиков забавник*

* 2013 – Папа Бенедикт XVI урядово одступел зоз функциї поглавара Католїцкей церкви.

* Медзинародни дзень ридких охореньох

* Дзень Народней библиотеки Сербиї

* Дзень адвокатох Сербиї.

## Народзени
1955 – Протоєрей ставрофор о.  Михайло Малацко (Руски Керестур. 28. фебруар 1955 – Руски Керестур, 16. септембер 2021).
Катеґория:28. фебруар
Катеґория:Днї рока
Плєвнїк

**Плєвнїк** (слц. *рlevnik* „исте”; серб. *плеварник, плевник*) будинок у гумнє у хторим ше трима плєву, шено и под.:

Бул направени з дескох або посконох коло древених слупох, закрити зоз сламу; до плєвнїка ше сипало плєву и тереки (дробна слама зоз плєву при тлаченю); ту стала шечка за шеканє покарми (кукуричанки, мишлинґу) коньом и кравом.

Плєвнїк бул состойна часц заднього двора у руских обисцох, а поготов постоял у обисцох хтори мали обрабяцей жеми и хтори шали житарки як цо жито, односно у хторих ше у заднїм дворе влєце тлачело жито цо було зоз поля привежене до обисца.

Процес привоженя жита до двора ше волал **звожованє.**

Плєвнїк могол стац у преднїм дворе над пайту, кошом и шопу, або у гумнє. Бул направени з дескох, хтори були позбивани коло древених слупох. Закрити бул зоз сламу. Нє мал повалу, алє на градкох стали дески, а на нїх шено. До плєвнїку ше ношело плєву у кошарох и сипало ю источашнє док ше тлачело у гумнє.

## Литература

* Олена Папуга, *Руске обисце*, 2012. бок 45
* *Словнїк руского народного язика* II, О―Я, Нови Сад, 2017. бок 163.

Катеґория:Обисце
Катеґория:Помоцни обєкти у обисцу
Поскона

**Поскона** (чес. *poskonné*; слц. *poskovné*, *paskonne*, *poskonica*; укр. *поскiнь*) общеславянска назва хтора ше зачувала на огранїченей териториї дзепоєдних славянских диялектох: у лемк. *posko*, слц. *poskonný*, поль. диял. *poskoń* - хлопска конопа. Рошлїна конопа двойнїстого роду. Хлопски род, тото стебло цо квитнє (и оплодзує шеменєц) воламе поскони, а женски род, тото стебло цо нашенє приноши, воламе шеменєц. 

Поскона тиж стебло хлопскей конопи:

::♦ *Поскони нє були моцни, лєгко ше ламали*; 

::♦ *Поскони ше витаргало и топело ше з нїма*.

## Фразеолоґия
::♦ *Як поскона — високи а ценки (чловек)*

## Литература
* *Словнїк руского народного язика* II, О – Я, Нови Сад 2017, б.
257.

* ПОСКОНЬ «Словаре ботанических терминов»

## Референца
Ґутация

**Ґутация** (лат. *gutta*, а значи ,,капка&#39;&#39;) то процес одкапкованя води у форми чечних капкох на повеерхносци рошлїни з помоцу хидратодох. До того приходзи пре зменшану швидкосц транспирациї при нормалним прициску кореня. Слаба шветлосц, без витру и висока влажносц спричинюю ґутацию. Ґутация ше найчастейше зявює на верху лїсцох лєбо зубкох лїсца дзе ше находза хидратоди, водени мехурки лєбо хидратоди прейґ хторих ше вилучує вода. 
Ґутация досц часта при велїх тропских рошлїнох тропских дижджовних лєсох (напр. бразилске древо) и часто ше обачує на верщку лїсцох младих пелцерох або пупчатох. Треба знац же капки хтори ше зявюю на лїсцох, або медзи чеперками и пелцерами то нє росово капки. Сок хтори вилучени прейґ ґутациї содержи розлични нєорґански материї, аминоквашнїни, цукри, орґански квашнїни итд. Його специфични хемийни состав може указац на станє метаболизма и ступень безпечносци рошлїнох поєдиних йонох. 

У умерених ґеографских ширинох, нїжна верба древенаста рошлїна хтора интензивно одпущує капки. Ґутация ше обачує и при орхидеї. Ґутацию нє треба мишац зоз росу.

## Ґалерия

Файл:Dew on a Equisetum fluviatile Luc Viatour edit1.jpg|Ґутация
Файл:DewGuttationWaterMartinLake039m-1.jpg
Файл:Fomitopsis pinicola with Guttation 02.jpg
Файл:Guttation on a strawberry leaf.jpg|Ґутация на рубцох лїсцох.
Файл:Guttacja na pędzie kwiatowym Sansewieria 1.jpg
Файл:Guttacja na pędzie kwiatowym Sansewieria 2.jpg|Ґутация медзи пелцерами


## Литература

* Ґутация Дата обращения: 10 июня 2015. Архивировано 11 июня 2015 года.

## Референци


Катеґория:Физиолоґия рошлїнох
Курнїк

**Курнїк** (серб. *кокошинац, кокошињац, живинарник;* всл. *kurňik*: kuri śpja v kurňiku) будинок у хторим дробизґ (живина) шпи. То сосотойна часц заднього двора, окремна простория дзе була вноци змесцена живина (дробизґ), поготов кури. Живину кажде обисце ховало. Курнїки найчастейше направени у гумнє (заднїм дворе) польопривредних/парастких ґаздовствох. През дзень живина бегала по дворе, а вечаром пред змерком сама одходзела до курнїку.

Курнїки були направени з дескох або набивани з глїни. У шопи спущеней з плєвнїка тиж могол буц направени курнїк.

Курнїк по горизонтали бул преградзени з падлащиком, хтори давал вигляд и здабал на пойдзик. Долу, на жеми, ноцовали качки и гуски. ,,На поверх,” т.є. на пойдзик живина виходзела по древеней драбинки. Там ноцовали кури и пульки. И горню и долню часц ше заверало з истима дзверками. У нєпреградзених курнїкох кури шедали на банти. Банти то ценши древа забити до бочних мурох. Велї менши обисца нє мали курнїки, та кури, пульки и друга живина шедали на ягоди або даяки други древа у дворе. Часто у шопи були направени драбинки, на хтори шедала живина.

## Сучасни курнїки

Нєшкайши часи и нова технолоґия хованя живини допринєсла системи масовного хованя, односно пестованє и хованє живини на вельких живинарских фармох хтори оможлївюю векшу продукцию вайцох, лєбо векшого количества и продукциї живинского меса. У таких фармох живина (кури, пульки) заварти у окремних преградох-клїткох хтори змесцени єдна при другей, а часто вецей шори поставени и єдна над другу же би заберали менєй простору.

Клїтки обезпечени з покарму и воду и змесцени су у вельких галох дзе ше живина карми зоз окремну покарму: мишанїну зоз муки и рижних нашенькох, часцох даякей одрутней желєняви, млєти одпадки зоз косцох итд.

Нєшка у таких условийох квоки заменєни з инкубаторами, апаратами хтори розвиваю одвитуюцу цеплоту, на хторей ше можу вилягнуц нараз вецей тисячи курчатка. (серб [8])

## Референца


## Литература

* *Словнїк руского народного язика* I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 658.
* Олена Папуга, *Руске обисце*, 2012. Бок: 46

## Вонкашня вяза

*   Ideje za izgled i funkcionalnost kokošinjca, *www.agroklub.rs*
Катеґория:Обисце