Йовґен Планчак

**Йовґен Планчак** (*14. фебруар 1914—†16. фебруар 1977), учитель, новинар, писатель, дружтвени роботнїк.  

## Биоґрафия
Йовґен Планчак народзени 14. фебруара 1914. року у Руским Керестуре. Оцец Йовґен и мац Мария родз. Колошняї окрем нього мали ище двох синох, Йоакима и Михайла, и два дзивки Павлину и Марию. Йовґен Планчак закончел основну школу у Руским Керестуре. Потим  ше уписал до Учительскей школи у Зомборе а закончел исту у Пакрацу. По законченю  Учительскей школи Йовґен Планчак  почал робиц як учитель у Руским Керестуре.  Призначене же 1938. року учитель Евген Планчак, з нагоди 20. рочнїци ошлєбодзеня Войводини и з нагоди пошвецаня нового будинку школи у Руским Керестуре, на святочней академиї рецитовал  писню *Слобода* од Воїслава Илича мл.

Йовґен Планчак ше винчал  зоз учительку Аґафию родз. Провчи зоз Дюрдьова. Вони у малженстве мали сина Мирослава.      

Кед 1945. року почала з роботу  Нїзша ґимназия у Руским Керестуре медзи наставнїками тей школи бул и Йовґен Планчак.

У маю 1945. року, такой по ошлєбодзеню Руского Керестура,  одпочало ше витворйовац инициятиву же би ше почало видавац новини на руским язику за Руснацох у новей Югославиї. Формовани Редакцийски колеґиюм до хторого вошли Йовґен Джуня, наставнїк, Яша Баков, професор,  Йовґен Планчак, учитель и Штефан Чакан, наставнїк у школи и аґроном.  Оспособело ше Друкарню, друкарски машини, набавело паперу и фарби и о мешац, штредком юния 1945. року, вишло перше  число новинох з меном *Руске слово*. Члени Редакцийного колеґиюма  руководзели  з роботу Друкарнї  алє и активно писали, як новинаре, до новинох.  Йовґен Планчак ше од перших числох новинох зявел и як автор  гумористично-сатиричней колумни у  Руским слове  под насловом  *Дїдо Скубан зоз Ґаравцу пише*  и  удало ше му тоту колумну отримац полни 22 роки.  

Йовґен Планчак бул од 1949. року управитель школи у Руским Керестуре. 

О єден час Йовґен Планчак ше з Руского Керестура преселєл жиц до Суботици. Робел почасово як учитель у Новим Орахове, потим у Суботици. 

Йовґен Планчак умар 16. фебруара 1977. року у Суботици дзе є и поховани. 

## Творчосц на литературним полю
Юлиян Тамаш у своєй анализи литературней творчосци Йовґена Планчака, написал и тото:  Планчак писал  як новинар, як гумориста и як  приповедач, автор приповедкох. У сериї гуморескох *Дїдо Скубан зоз Ґаравцу пише*, констатовал Тамаш,  Планчак ше указал як барз добри познаватель народней бешеди обичайох и психолоґиї, вон гумористично коментарує актуални подїї зоз живота младого югославянского дружтва як цо то аґрарна реформа, кристални цукер, кукурица, реакция и други. Гуморески нє маю векшу уметнїцку вредносц, алє мали у свой час забавну и анґажовану функцию.  За час у хторим творел  Планчак, заключовал Тамаш, солидну уметнїцку вредносц маю його приповедки.

*Червени  гводздзики* то авторова споведз, сентиментална и романтичарски унапрямена, цо була ридкосц у литератури хтора наставала после 1945 року, о дзвки хтора, як студент филозофиї, пре слабу материялну ситуацию предава квеце и при тим чувствує дружтвену деґрадацию своєй особи. Приповедка *Нєскошене жито* за систем мотивациї ма силу чулносци и страсци: нєвесту Леонку силовал богач и єй муж забива насилнїка. Прето є у гарешту и чека суд. Змист приповедки то, уствари, розгварка нєвести зоз дїдом на полю дзе вона пробує покошиц жито и так обезпечиц хлєб, алє ше єй то нє удава бо з дня на дзень одходзи шведочиц о мужовей нєвиносци. 

Витвореня хтори репрезентую Планчака и социялну приповедку  тедишнього часу то:  *Слушка, Михалова дїдовщина* и *Гей, гей, йому злато*. У нїх досц удатно виведзене индивидуализованє подобох (цо, звичайно, найслабша часц приповедкох). У Слушкови правена ґрадация чловековей животней перспективи медзи двома войнами: "буц слушка, вец  вельки слуга а тераз кед ше оженїм та будзем и биреш".  У *Михаловей дїдовщини* основна конструктивна идея Планчакова була приказац механїзем економских одношеньох  ткв. "фелментиш" -  под час першей шветовей войни було таких цо оставали дома и куповали продукти за войску и ту ше з рижнима манипулациями збогацовали  и ткв.  "дочекованє"  у часох после другей шветовей войни, кед окончена национализация жеми, та вец жеми хтора вжата од богатших парастох спадла цена а куповали ю худобни селянє. *Гей, гей, йому злато* описує условия у хторих валалски пролетерият продуковал конопу и прерабял ю у шмердзацих долїнох хтори лїґали нємилосердно велї млади животи.

Шицки приповедки Йовґена Планчака настали од 1951. по 1955. рок. Кед ше чита його приповедки, та и приповедки Яши Бакова и Янка Сабадоша, здобува ше прешвеченє же наисце чкода же вони, после преставаня виходзеня першобутней  *Шветлосци* (1952-1954), зацихли, престали писац и твориц, бо їх творчи можлївосци були векши од можлївосцох писательох хтори теди лєм починали а хтори потим два-три децениї остали и гласни, плодни у квантитативним смислу, и присутни у рускей литератури.   

###### Библиоґрафия приповедкох:
♦ *Слушка*, *Руски календар за 1951. рок*, НВП Руске слово.

♦ *Червени гвоздзики*, новини *Руске слово*, 1951. рок, чис. 51-52. 

♦ *Михалова дїдовщина*,  *Шветлосц*, 1952. 

♦ *Гей, гей, йому злато*,  *Шветлосц*, 1952.

♦ *Нєскошене жито*, новини *Руске слово*, 1995. ч. 6.

## Ґалерия

Файл:Aktivisti u sportu R Kerestura 1943.jpg|алт=Активисти у спорту Руского Керестура 1943/44. року.|Активисти у спорту Руского Керестура 1943/44. року: стоя, з лїва, Дюра Варґа, Єфрем Колєсар, Евґений Джуня, Яким Олеяр, Юрай (Дюра) Сеґеди. Шедза, з лїва, Йовґен Медєши, Яким Сабадош, Ириней Тимко, Цап, Йовґен Планчак.
Файл:Nastavnjici z gimnaziji.jpg|алт=Наставнїцки колектив нїзшей ґимназиї у Руским Керестуре школского 1945/1946. року.|Наставнїцки колектив нїзшей ґимназиї у Руским Керестуре школского 1945/1946. року. Стоя: Елемир Папгаргаї, Йовґен  Планчак, Йовґен Медєши, Йоаким Яша Баков, Евґений Джуня, Стеван Ґера, Микола Гайнал, шедза у штредку: Дюра Дудаш, Любица Медєши, Петро Ризнич, Радмила Рис, Мафтей Винай, перши шор: Єлисавета Будински Рогаль, Єлена Хромиш,  Цецилия Ризнич, Аґафия  Афка Планчак и Єлена Чакан.
Файл:Teatralna predstava 1.jpg|алт=Колектив  з театралного фалата хтори виведзени 1943. року.|Колектив  з театралного фалата хтори виведзени 1943. року. Йовґен Планчак шедзи цалком на лїво. 


## Литература
* Тамаш, др Юлиян, Учителє у  школи у Руским Керестуре  1753-1941, *Руски Керестур, лїтопис и история (1745-1991),* Месна заєднїца Руски Керестур, 1992,  бок 413.

* Јулијан Тамаш, *Русинска књижевност, историја и статус,* Матица српска, 1984. б. 164-166.

## Вонкашнї вязи
*  Индикатор стану рускей литератури, С. Сабадош, новини *Руске слово*, 1. юний, 2024.

* Медзивойнови препород (IV), С. Сабадош, новини *Руске слово*, 25. септембер 2023.  

* Осемрочне школованє за шицки дзеци (V), С. Сабадош, новини *Руске слово*, 2. октобер 2023.

* „Руске слово” и професийне новинарство, Дюра Латяк, новини *Руске слово*, 2. фебруар 2024. 

*  Колїска за кажде руске дзецко, Мелания Римар, новини *Руске слово*, 1. новембер 2017. 

## Референци

Катеґория:Руснаци у Сербиї
Катеґория:Керестурци
Катеґория:Учителє
Катеґория:Новинаре
Катеґория:Писателє

Катеґория:Дружтвени дїяч
Катеґория:14. фебруар
Катеґория:Народзени 1914
Катеґория:16. фебруар
Катеґория:Умарли 1977