open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
30. марец

**30. марец** — 89. дзень у року (90. дзень у  преступним року) по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 276 днї.

## Народзени
* 1746 — Франциско Ґоя,  шпански маляр.

* 1853 — Винсент ван Ґоґ, голандски маляр.

* 1873 — Василь Масцюх, священїки, професор, теолоґ,  Апостолски администратор Лемковини.

* 1930 —   Владимир Колєсар, (*30. марец 1930—†2. новембер 1981), академски маляр керамичар.

* 1940 — Мария Мачошкова (*30. марец 1940.) словацка шпивачка русинскей народносци хтора шпивала русински и восточнословацки народни шпиванки. Була вокална солистка Поддуклянского українского народного ансамбла и єдна з визначних уметнїцох того ансамблу, часто менована як перша дама русинскей шпиванки у Словацкей.

## Умарли
* 1865 —   Александер Василєвич Духнович (*7. май 1803—†30. марец 1865), грекокатолїцки паноцец, национални будитель Русинох у восточней Словацкей и Закарпат'ю, ґу хторим етнїчно припадаю и Руснаци Бачкей, Сриму и Славониї, поета, писатель, етноґраф, публициста.

* 1946 — Стефан Фенцик,  педаґоґ, новинар, политичар,  композитор, автор музики русинскей гимни.
Катеґория:30. марец
Катеґория:Днї рока
24. марец

**24. марец** — 83. дзень у року (84. дзень у  преступним року) по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 282 днї.

## Подїї
* 1882 — На Институту за гиґиєну Универзитета у Берлину микробиолиґ Роберт Кох (1843–1910) обявел же изоловал бактерию хтора виволує туберкулозу (Mycobacterium tuberculosis).

* 1999 — НАТО (North Atlantic Treaty Organization (NATO)) почал аґресию на Союзну Републику Югославию, а Влада Югославиї преглашела войнови стан. Бомбардованє почало з воздуха на 19:45 годзин на воєни цилї, же би ше познєйше напади з воздуха преширели на привредни и цивилни будинки. У бомбардованю хторе без претаргнуца тирвало 78 днї, до 10. юния, очкодована инфраструктура, привредни будинки, школи, здравствени установи, медийни хижи, памятнїки култури, церкви… Конєчне число настрадалих урядово нє сообщене, а преценює ше же настрадали од два до штири тисячи гражданє и же були покалїчени вецей як 12 тисячи особи. 

Нєшка Медзинародни дзень борби процив туберкулози (World Tuberculosis Day), а означує го Шветова здравствена орґанизация.

## Народзени
* 1874 — Народзел ше Ерик Вайс (Будапешт, Мадярска, 24. марец 1874 – Детроит, ЗАД, 31. октобер 1926), познати як Гари Гудини, найпознатши илузионист шицких часох.

* 1884 — Народзел ше учитель и управитель керестурскей школи [[Янко Шандор]] (Коцур, 24. марец 1884 – Руски Керестур, 28. марец 1939). 

* 1942 — Народзена Мирослава Хомяк, линґвистка, педаґоґиня, кодификаторка лемковского язика у Польскей.
Катеґория:24. марец
Катеґория:Днї рока
Акцент (музика)

**Акцент** (музика), слово акцент, нагласок (франц. и анґл. *аccent*) походзи зоз латинского язика и значи наглашиц (наглашенє).,

У музики акцент то зявенє хторе настава кед ше даєден тон або акорд одграє або одшпива гласнєйше од других односно баржей наглаши. Знак за акцент подобни велькей (у лєжацим положеню) латиничней букви **V** ( **>** ) и пише ше над або под нотну главу.

Акцент ше хаснує при фразированю, музикованю, виводзеню-интерпретациї, аґоґики, тиж у ритмичней фиґури синкопи и стилох у музики.

### Файти акценатох
♦ *Динамични* - настава кед даєден тон або акорд визначиме гласнєйше од других

♦ *Мелодийски* – находзи ше на найвисшим и найглїбшим тону музичней фрази.

♦ *Метрични* – находзи ше  на першей тактовей часци, природни є и вола ше теза.

♦ *Аґоґични* - настава кед ше дакус предлужи тирванє даєдного тона у композициї.

## Вонкашнї вязи
*„Accents and Markings - Making Sense of '^' and.”     How to Read Sheet Music. Accessed: 24 April 2020.
* McGrain, Mark (1990). Music Notation: Theory and Technique for Music Notation.    Hal Leonard Corporation. ISBN 978-0-7935-0847-1.
## Референци

Катеґория:Музика
Катеґория:Музични термини
Катеґория:Музична нотация
Катеґория:Теория музики
Суши

**Суши** (японски 寿司，鮨，鮓，すし) традиционалне японске єдло пририхтане з вареней рискаши до хторей додати есенц (鮨飯, sushi-meshi). Типично ше ище додава присмачки як цо соль и цукер и комбинує ше зоз велїма состойками, як цо то морски плоди, желєнява и месо; найчастейше є зоз сировима морскима плодами, алє даєдни плоди мож и вариц. Гоч суши ма велї стили и презентациї, терашнї дефинуюци состойок то рискаша з есенцом, тиж так позната як шари (しゃり) або сумеши (酢飯).

Вери ше же модерну фурму сушию обдумал Ханая Йохеи, хтори обдумал ниґири-зуши, найпознатши тип нєшка, у хторим ше морски плоди кладзе и прицишнє ручно на поесенцовану рискашу. Тота иновация настала коло 1824. року у Едо периодзе (1603-1867). То було швидке костиранє т.є. фест-фуд чонин класи у Едо периодзе. 

Суши ше традиционално прави зоз билу рискашу штреднєй велькосци зарна, гоч го мож рихтац зоз доганову або зоз рискашу краткого зарна. Найчастейше ше го пририхтує зоз морскима плодами, як цо то лиґня, єґуля, жовтопирка, лосос, туна або имитация меса краби (сурими). Одредзени файти сушию веґетариянски. Суши ше часто послугує зоз квашеним дюмбиром (ґари), васабийом (японски хрин) и сойову мачанку. Даикон ретхвочка або квашени даикон (такуан) популарни прикраски и присмачки ґу єдзеню. 

Суши ше дзекеди погришно миша зоз сашимийом;: то єдло хторе ше состої зоз ценко нарезаней швижей риби або дакеди и меса, без суши рискаши. Нєшка ше суши трима за єдно з найпопуларнєйших єдлох на швеце.

## Етмолоґия

Слово суши (寿司; すし) приходзи зоз Японского Кандїя 鮨.

## Бонтон

За розлику од сашимию, хтори ше скоро вше є з палїчками, ниґири-зуши ше традиционално є зоз пальцами, та и у формалних нагодох. Гоч ше углавним послугує на малим танєрчку зоз додатним танєрчком за мачанє, суши мож порихтац и як бенто (мала шкатулка зоз оддзелькми до хторих ше єдло роздзелює).

Сойова мачанка найчастейша присмачка, та ше прето суши часто послугує зоз малим танєрчком за мачанку або окремним оддзелєньом у бенто шкатулки хторе наменєне за мачанку. Традиционални бонтон гвари же ше лєм горня часц сушию мача же би ше присмаковало; рискаша хтора уж достаточно присмакована з есенцом, солю, цукром, мирином и комбу алґу би вельо абсорбовала сойовей мачанки и розпадла би ше.

Традиционално, суши шеф дода одвитуюце количество васабию до сушию док го пририхтує и конзумер би нє требал додавац ище. Медзитим, нєшка количество васабию остава на особним смакованю, та аж и ресторани у Японє можу послуговац васаби у додатним танєрку купцови на особне досмакованє, гоч ше васаби уж находзи у єдлу.

## Вонкашня вяза:
* WikiHow бок як направиц рискашу за суши
Катеґория:Култура
Катеґория:Єдло
Катеґория:Кулинарство
Катеґория:Япон
Катеґория:Японска кухня
Беґей

**Беґей** (рум. *Bega,* мађ. *Béga)* то рика у Румуниї и Сербиї. Єй жридло у горйовитей обласци, Пояна Руска (*Poiana Ruscă*), котра часц Карпатох.

Беґей чече през румунски вароши Фадєт и Темишвар, у Сербиї през валали Серпски Итебей, Нови Итебей, Торак, Житиште, през варош Зренянин, през валали Ечка, Стаїчево и Перлез.

Беґей ше улїва до Тиси при Тителу. Длужина Беґею виноши 256 км, а од того през Сербию чече 75 км. Рика углавним ровна, зоз частима вилївами. Предходно, скорей викопаного беґеля Беґа, рика була злучена зоз сушедну рику Тамиш. У плївней ровнїни улїва з правого боку находзи ше вельке Било озеро, хторе служи як природни реґулатор води у рики.

## Прешлосц
Беґей реґуловани за плїванє/плївносц, та го вивожнїки вельо хасновали медзи двома шветовима войнами.

Пристанїще у Вельким Бечкереку ше находзело при будинку „Капетания”. Початком априла 1937. року водостой Беґея бул високи, т.є. уровень Тиси барз ше подзвигнул, и вилял варош. Найвекши чкоди мал валал Берберско, дзе ше звалєла и єдна хижа.

## Прицеки
Беґей ма найвецей прицеки на териториї Румуниї а найзначнєйши прицеки пошоровани спрам улїву Беґея, (од жридла по улїв/уцек):

* **Лїви прицеки:** Беґа Лунканилор, Карпен, Шопот, Вадана, Зопана, Ґладна, Ґлавица.
* **Прави прицеки:** Беґа Поєнилор, Нандреаска, Икуй, Костей, Буня, Кладова, Ниєредїш, Фадимак, Миниш, Киздия, Йосифалау, Мочур, Валя Циґанулуй, Ґертеамош, Реметеа, Бехела, Стари Беґей.

Од наведзених прицекох Беґея єдина у реону Сербиї а то Стари Беґей, котри представя и його найвекшу прицеку.

## Интересантносц
Мено румунского вароша Темишвара преклада ше як варош над Тамишом, без огляду же ше варош находзи на рики Беґа, а Тамиш чече 10 км южнєйше. Медзитим, у прешлосци ше тоти два рики злучовали на яр кед були вилїви и формовали заєднїцку заляту, ровнїну и пре тот факт варош достал свойо сучасне мено.

## Ґалерия

Файл:Stari Begej.jpg|Стари Беґей
Файл:Zrenjanin, řeka Begej.jpg|Зренянин, рика Беґей
Файл:Begej-Zr-1900.jpg|Зренянин, Беґей, 1900.
Файл:Kanal Stari Begej.jpg|Беґель, Стари Беґей
Файл:Bridge over Bega (Begej) river near Žitište, Serbia.jpg|Мост на рики Беґей
Файл:Mouth of the Begej into the Tisa.jpg|Улїв Беґею до Тиси
Файл:Bega River (Begej) between Žitište and Klek, Serbia.jpg|Беґей помедзи Житишта и Клеки
Файл:Begej-ladje-Zr 1900.jpg|Ладї на Беґею, Зренянин,1900.
Файл:River Begej, at Jankov Most.jpg|Рика Беґей
Файл:Bega River in Timisoara.jpg|Рика Беґей у Темишвару
файл:Begej River in Zrenjanin 2.jpg|Беґей вжиме


## Литература

* Мала енциклопедија Просвета (3 изд.). Београд: Просвета. 1985. .

* Марковић, Јован Ђ. (1990). Енциклопедијски географски лексикон Југославије. Сарајево: Свјетлост. ISBN 978-86-01-02651-3.

## Вонкашнї вязи
* Грујић, Б. (22. 8. 2019). (22. 8. 2019). „Ниче нови мост преко Бегеја”.    ''Вечерње новости.* Приступљено 22. 8. 2019.
* R.D. (2 September 2020). [https://luftika.rs/kanal-begej-plovidba/#google_vignette "Počinje plovidba kanalom Begej posle 60 godina"]  *Politika'' (in Serbian). p. 8.

## Референци


Катеґория:Рики
Катеґория:Рики у Войводини
Катеґория:Рики у Сербиї
Катеґория:Рики у Румуниї
Ґрайцар

**Ґрайцар** (серб *крајцер*, сл*ц. grajciar, карп.укр. ґрайцар, од мадь. диял. grajcár, суч. мадь. krajcár, мадярске од нєм.* Kreutzer, а тото од лат. *cruciger)* 

1. пенєж у Австроугорскей: 

Одприлики 100 килова швиня коштала 280 до 300 ґрайцари; 

2. пенєж вообще:

Крачунски шпиваче  черкаю з орещками, цвенкаю з ґрайцарами.

*Вон би єдол, а нє пита одакаль вжац. Дома анї ґрайцара.*

*Шицко цо наш чловек параст ма на предай спадло цалком на цени и за ґрайцар було барз чежко.*

Ґрайцар бул мали стриберни пенєж, наволани по двойнїстим крижу (*лат. denarius cruciatus*) на його реверсу. У XIII и XIV вику ковало ше го у Мерану, Тиролу и у Верони, а од 1477. и у Халеу.

Чежина му поступнє падала од 1,69 на 1,06 ґрами.

Од часу Мариї Терезиї по конец XIX вику кує ше го у бакру. Як дробни метални пенєж бул у обтоку у часци Нємецкей по 1871, а у Австроугорскей по 1892. рок.

## Фразеолоґия
Анї за ґрайцар – анї кус (*А у другим, анї за ґрайцар нє були лєпши.*);

Потрошиц (видац) до ґрайцара – шицко потрошиц *(Шицко сом покупел, да видам до ґрайцара пенєжи*.); 

Складац ґрайцар ґу ґрайцару – барз шпоровац (*Пошли зме на наднїцу обидвойо, вше зме ґрайцар ґу ґрайцару складали.*);

Справиц ґрайцар – заробиц, направиц пенєжи (*Ба Бог добри рок, зродзи ше злате зарно, и у [[Хлїв|хлївох]] статок ше прихова, та єст одкаль ґрайцар справиц.)*

## Литература

* *Словнїк руского народного язика I,* А – Н, Нови Сад 2017, б. 308.
* Ejzenhart, Miller, Monety 24-krajcarowe z mennic śląskich, Wrocław: [Dariusz Ejzenhart], 2009, ISBN 978-83-926876-4-1, OCLC 751145067.
* Ejzenhart, Miller, Monety 3-krajcarowe z mennic śląskich, Wrocław: [Dariusz Ejzenhart], 2012, ISBN 978-83-926876-1-0, OCLC 838608441.

## Вонкашнї вязи

* https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%80%D0%B0%D1%98%D1%86%D0%B5%D1%80
*  Krajcar. Vikipedia na jęziku polskim, pl.wikipedia.org
Катеґория:Нумизматика
Катеґория:Ковани монети
Катеґория:Стредньовиковни монети
Катеґория:Стриберни монети
Ґрош

**Ґрош** (чес. *groš*, поль. *grosz*, рсй. *грош*, укр. *грíш*, нєм. *Grosch*(*en*)) 

* давна монета, пенєж розличней вредносци, ковани у рижних часох и жемох.
* дробни пенєж як награда дакому, пенєж „на палєнку":

Краваре барз мерковали хторому ґаздови ше крава побегала, бо вец того кравара бул „ґрош" (т.є. кравар достал од ґазду „на палєнку")

Ґроши ше почало ковац у Италиї у XII вику. Спочатку то бул вельки стриберни пенєж, та оталь и його италиянске мено *grosso*, цо значи вельки, тлусти. Познати бул венецийски *grosso*, ковани од 1202. по 1400. углавним истого типу и истей маси (2,178 ґрами), велькосци (пречнїку 20 mm) и финоти (965 промили).

На Балкану його вирни имитациї ковали Сербия, Горватска и Болгарска.

На аверсу венецийского ґроша находзи ше подоба св. Марка, а на реверу Христос на престолу. На имитацийох вименєни лєм надпис. 

Дубровник од 1337. року ковал свой стриберни пенєж хтори ше и у писаних латинских и италиянских памятнїкох вола *grossus, grosso*, а у народзе ше волал динар. Ґрош войводи Хрвоя ковани медзи 1403. и 1413. роком, одвитує по велькосци и маси остатнїм венецийским ґрошом.

У чаше ческого краля Вацлава II (1278-1305) кує ше и у Праги ґроши. Вони були у обтоку окреме у штреднєй и восточней Европи. Сушедни жеми, насампредз Нємецка, барз их имитировали. И под горватско-угорским кральом Карлом I (1301-1342) кує ше од 1329. по 1336. рок ґроши хтори по велькосци, маси и финоти єднаки як и прагски. Їх кованє предлужує ше под Лудовиком I (1342-1382) и Матийом Корвином (1458-1490). По углядзе на тоти ґроши, ковани и босански ґроши кед пановал Твртко II (1421-1443). Тoт босански ґрош ма на аверсу щит з моноґрамом владарового мена, над нїм кациґу и у кружним напису мена владарох.

Познєйше ше у наших жемох под турску власцу хасновало у народзе назву ґрош за турски пенєж од 40 пари. У ошлєбодзеней Сербиї под час княза Милоша бул у обтоку пенєж европских державох, найвецей турски и австрийски. Його вредносц була одредзена спрам ґрошу, хтори бул теди у Сербиї пенєжна єдинка. 

## Народна традиция
Рубац дакому ґрош – розрубовац металну монету же би живи супружнїк забул на свойого покойного супружнїка, же би нє жаловал барз за нїм.

Єдна половка розрубаного ґроша кладла ше покойниму до труни або закопала на його гроб, а друга половка ше давала живому супружнїкови.

Потрошиц (видац) до ґроша – шицко потришиц

## Литература

* *Словнїк руского народного язика* I , А – Н, Нови Сад 2017, б. 310.

## Вонкашнї вязи

*  Enciklopedija Jugoslavije. JLZ, Zagreb, 1986.
* Groš. Vikipedija na srpskohrvatskom jeziku, sh.wikipedia.org, 2. septembra 2014.
Катеґория:Нумизматика
Катеґория:Ковани монети
Катеґория:Стредньовиковни монети
Керпара

**Керпара**, мн. керпари (серб. *крпара*, *простирка*) поньвичка виткана з рендох. Керпари ше ткало на кроснох з платняних пантлїкох рижних фарбох. Тоти пантлїки звичайно дарли старши жени. Основа була з моцней цверни. Ширина платна (керпари) 6 пасма. На концох були зогнути або орубени з платняну пантлїчку (нє мали ройти).

Керпапри ше ткало з рендочкох зоз старохо облєчива. Стари, зрайбани шмати ше подарло на узки пантлїчки.

На керпарох ше спало (пресцерало ше их поверх поньвох на спанє), а пресцерало ше их и долу на жем.

Членїци дзепоєдних здруженьох женох, як наприклад Здруженє женох *Байка* з Руского Керестура, и нєшка ткаю керпари. Тоти керпари маю дакус сучаснєйши випатрунок и тка ше их з купчих пантлїчкох, звичайно синтетичних – нє з надартих рендох.

## Ґалерия

Файл:Lavka z kerparu.jpg|Лавка прекрита зоз керпару
Файл:Obisce nuka.jpg|алт=Предня хижа у руским обисцу|Предня хижа у руским обисцу, керпари на жеми.
Файл:Tkanje kerparoh.jpg|алт=Тканє керпарох|Тканє  керпарох на кроснох


## Литература
* Любомир Медєши, *Руска традиция*, Дружтво за руски язик, литературу и културу Нови Сад 2007, б. 258.

* *Словнїк руского нарoдного язика* I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 592.
Щетнїк

**Щетнїк**, походзенє слова: (vсл. *četňik*, од мадь. *csetnik*, а мадярске од сербского *четник*), коц. општински службенїк хтори розношел по валалє цидули, буґновал и под. (по керестурски: кишбиров).

Приклад:

У Дюрдьове уж такой по своїм числу маю Руснаци добиц и своїх полицайох, щетнїкох и писарох.

## Литература

* *Словнїк руского народного язика* I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 792.
Катеґория:Занїманє
Томислав Регак

**Томислав Регак** (*6. децембер 1943-†25. децембер 2025), фодбалер, ґолман и тренер ФК ''Русин'', та длугорочни церковнїк катедралней церкви св. Миколая.

Томислав Регак народзени на Миколая 6. децембра 1943. року. 

Основну школу Томислав  закончел у родним валалє а потим закончел и ремесло,  Томислав бул виучени шлосер, а остатнї 18 роки до пензионованя робел у Друкарнї *Руске слово* у Руским Керестуре.

## Спортска кариєра

У младосци Томислав Регак бул активни у младежскей организациї, а у ФК *Русин* фодбал почал бавиц од 1956. року у пионирох, вец за перши тим дзе бул перше ґолман, вец бавел на месце кридла та бул и ґолґетер. Перши ґолман *Русина* постал 1961. року, а найлєпше бранєл кед ше *Русин* намагал войсц до Бачкей лиґи. Року 1971. пошол бранїц до Лалитю до ФК *Панония*, до *Русину* ше врацел 1974. и одпитуюце змаганє одбавел 1977. року. 

Томислав Регак положел испит за тренера з медзинародну лиценцу, та тренирал и пионирох и першотимцох *Русина*, а фодбалску кариєру закончел 1986. року. На Скупштини Спортского дружтва Русин 2001. року вибрани є за почесного члена. З нагоди 100-рочнїци ФК Русин 2023. року Томислав Регак достал припознанє.

Вєдно зоз супругу Марию були и столнотенисере, а у узретих рокох и активни рекреативци бо 30 роки у школскей сали водзели рекреацию окреме за жени и хлопох.

## Церковнїк и дзвонар

За члена Церковного одбору  керестурскей парохиї Томислав Регак вибрани 1999. року, а од 2003. прилапел ше и длужносци церковнїка и дзвонара катедралней церкви св. о. Миколая. Окончовал ю вецей як 21 рок. Службовал у чаше трох парохох, а єдного и поховал, на вельких и нєкаждодньових историйних подїйох од снованя нашого Еґзархату, а вец и Епархиї, рижних рочнїцох Церкви и Водици кед приходзели визначни госци, з цалого швета, випровадзаня трох наших владикох, Сеґедия и Гербута котри були поховани у церкви, а кед умар владика Славомир Микловш и шицки пейцме су премесцени до новей крипти под катедралу. За шицко тото требало буц знаходлїви, точни и окончовац шицко з вельку дзеку и любову. А праве так то робел и Томислав Регак.

Томислав Регак за собу охабел супругу Марию з котру пожили 62 роки у малженстве, и синох Желька и Златка зоз фамелиями.

Томислав Регак ше упокоєл на перши дзень Крачуна, 25. децембра 2025. року.  у 82 року живота.  Поховани є на теметове у Руским Керестуре. 

## Вонкашнї вязи

* М. Афич, Вчера поховани Томислав Регак (1943–2025), *Рутенпрес*, 29. децембер 2025. року

* Мария Афич, Подзековни за живот у злагоди и скромносци, новини *Руске слово*, www.ruskeslovo.com, 12. новембер 2023.

* Мария Афич, Петро, Дюра, Микола, Михал и Яни поволую на молитву, новини *Руске слово*, www.ruskeslovo.com, 13. октобер 2019.
Катеґория:Руснаци у Сербиї
Катеґория:Керестурци
Катеґория:Фодбалере
Катеґория:Фодбалере ФК Русин
Катеґория:Тренере
Катеґория:Церковнїкове
Катеґория:Народзени 1943
Катеґория:6. децембер
Катеґория:Умарли 2025
Катеґория:25. децембер
Аулос

**Аулос** (греч. *Αυλός*, мн. *αὐλο*ί: *auloí*) (лат. *tibia*) то бул дуйни инструмент у старей Греческей, приказовани у музичней уметносци спрам археолоґийних документох и других жридлох (скулптурох, малюнкох). Бул популарни у античней Греческей, окреме як култни инструмент Диониса, и часто ше зоз нїм провадзело хорске шпиванє у греческих траґедийох, на свадзебних вешельох и aтлетских змаганьох. За аулос мож повесц же є предходнїк инструмента хтори нєшка наволуєме обоа.

## Главни характеристики аулоса
* **Конструкция:** Аулос бул составени зоз двох oддвоєних цивох зоз дзирками, правени є зоз наду, древа лєбо косци, зоз двойнїстим язичком. Часто ше слово аулос (*aulos*) преклада як „пищaлка“ або „двойнїста пищалка." Инструмент мал звичайно два язички, його звук – описани як „предзераюци, интензивни и возбудзуюци“ Бул подобни звуку сучасних древених дуйних инструментох як цо тo обоa, кларинет або ґайди (хтори маю два часци, пищалку и мех).https://spiral.lynn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1001&context=conservatory_studentpubs

* **Звук и технїка граня:** Виводзач (*auleto*) источашнє грал на обидвох цивох,  часто хасновал технїку „кружного” диханя, a дакеди и *phorbeiu* (скоряни ремень коло шиї) пре стабилносц твари.

У Гречекей исновали даскельо файти єдноставних и двойнїстих аулосох на хторих могло одграц главни тоналитети. Аулос бул облюбени инструмент сатирох. 

**Аулет** (*αὐλητής: aulētḗs*) бул музичар хтори грал на аулосу. 

Стари римски еквивалент аулосу бул ***tibicen*** (множина *tibicines*),зоз латинского *tibia* („цива“, aulos).

**Аулод** ше дакеди хаснує по аналоґиї слова *[[рапсод]]* (rhapsode) и *цитарод* (citharede) а то означовало гудака на аулосу (особа хтора грає на аулосу), хторого тиж мож наволац ,,**аулист**”; медзитим, аулод ше часто одноши на шпивача хтори бул провадзени зоз граньом на аулосу.

**Модерне/сучасне значенє :**

Нєшка ше аулос звичайно одноши и на познати бренд древених, а поготов пластичних блок-флаутох (*recorders*) хтори 1955 року пласовала фирма *Orpheus Music*. 

## Вонкашнї вязи
*  Ancient Greek Music
* Aulos (Ancient Greece)  youtube.com
* [и драма: Извођачки преглед," Филип Нумен.](https://web.archive.org/web/20050920113848/http://didaskalia.open.ac.uk/issues/vol2no2/Neuman.html	„Аулос)
*  The Sound of the Aulos 4/4 Ancient Greek Double Pipes Aulos

## Референци


Катеґория:Инструменти
Катеґория:Народни инструменти
Катеґория:Дуйни музични инструменти
Катеґория:Музични инструменти
Изидор

**Изидор** польодїлец (*San Isidro Labrador*) (Мадрид, коло 1070—Мадрид, 15. 05. 1130) бул шпански польодїлец и барз побожни католїк. Року 1622. є преглашени за святого, а швеци ше го на дзень його шмерци – 15. май.

## Биоґрафия
Изидор народзени коло 1070. року у худобней фамелиї. Одмалючка робел на полю, а кед му родичи помарли, мушел предлужиц робиц як наднїчар у богатого ґазду хтори ше волал Вера. Бул барз вредни и прето го ґазда полюбел, алє то виволало зависц при других наднїчарох. Наднїчаре од зависци приповедали же Изидор мало роби, а вельо вецей часу препровадзує у молитви.

Кажде рано ше Изидор модлєл, а кед го ґазда опомнул, вон му крашнє одвитовал: „Причекайме жатву, та увидзиме же на хторим полю ше вецей зродзи – чи там дзе я робим, чи на полю других наднїчарох.” Бог го благословел – на полю дзе робел Изидор найвецей зродзело. 

Под час войни, кед Алморавиди, односно припаднїки маварско – шпанскей династиї зоз Мароку завжали Мадрид, Изидор ше склонєл до Торелеґуна и ту ше оженєл зоз побожну дзивку Марию. После одредзеного часу ше врацел до Мадриду и робел у другого ґазду Ивана од Варґеса. Поставени є за надпатрача над цалим його маєтком. Изидор нє одступал од своїх увереньох, побожносци, а таки способ живота ознова створел зависц при других роботнїкох на тим маєтку. Бул обвинєни же ше вецей часу модлї, а мало роби. Ґазда ше сцел прешвечиц до того та пошол на польо видзиц яка Изидорова робота. Док ше Изидор модлєл, ангели тримали плуг и орали. После того збуваня ґазда го ище баржей почитовал, а почитовац го почали и шицки други. Изидор вельо помагал худобним людзом.

Изидор умар 15. 05. 1130. року, поховани є на теметове св. Андрея, на хторим ше од теди збували велї чуда. После 40 рокох його гроб отворени и пренайдзене нєрозпаднуте цело (1). Цело Изидора положене до стриберней труни хтора потим однєшена до церкви св. Андрея у Мадриду, дзе и нєшка стої.

Року 1619. Изидора за блаженого преглашел папа Павле V(2), а за святого 1622. року го преглашел папа Григор XV.  Изидор защитнїк польодїлцох и главного варошу Шпаниї – Мадриду.
Катеґория:Релиґия
Катеґория:Святи
Фотоґраф

**Фотоґраф** (греч. *phos* шветлосц и *graphein* записовац, односно *тот хто записує з помоцу шветлосци*) то особа хтора ше занїма зоз твореньом фотоґрафиї з помоцу одредзеного фотоґрафского прибору або алату (фото-апарат, камера обскура и подобни), односно то особа хтора окончує фотоґрафску дїялносц.
 
Вше єдноставнєйша фотоґрафска технїка оможлївює и лаїком же би направели фотоґрафию, алє ше фаховосц фотоґрафа превосходно подрозумює у його квалификацийох и у познаваню фотоґрафских схопносцох - манипулованє зоз шветлосцу и визуалнима формами, розуменє сцени опрез себе хтору ше ма фотоґрафовац (змисту фотоґрафиї) итд. Примарне фотоґрафске образованє подрозумює познаванє хаснованя фото-апарата и ґеометрийней оптики як часци физики хтора виучує шветлосц. Основни продукт фотоґрафа то фотоґрафия у материялней або диґиталней форми.

## Файти фотоґрафох
:♦ Уметнїцки фотоґраф (автор хтори хаснує фотоґрафию за свой уметнїцки вираз),
:♦ Новински фотоґраф (новинар-фоторепортер одосно автор хтори ше занїма зоз фотожурнализомом),
:♦ Студийски фотоґраф (мода, реклами...),
:♦ Репро фотоґраф (фотоґраф хтори роби на пририхтованю процеса друкованя),
:♦ Фотоґраф у наукових обласцох (у медицини, форензики, астрономиї...),
:♦ Комерциялни фотоґраф (фото ателєи, свадзебни фотоґрафиї, фотоґрафиї за документацию),
:♦ Фотоаматер (гоби)

## Фотоґрафски прибор
За фотоґрафованє фотоґраф хаснує: фото-апарат, обєктив, фотоґрафски блиц, студийски блиц, позадину, рефлектуюци панели, амрели за ошвицованє и друге.

За виробок фотоґрафийох, кед слово о класичней фотоґрафиї, ше хасную апарати за звекшованє зоз другима файтами прибору (кадзочки, щипальки, дозни за филми итд.), а при диґиталней фотоґрафиї рахункар и друковач/плотер. И класични и диґитални фотоґрафиї мож вирабяц з помоцу процесних машинох.

## Опатри ище
Фото савез Србије

Фото асоцијација Војводине

## Референци

Катеґория:Фотоґрафия
Катеґория:Уметносц
Катеґория:Занїманє
Тиски квет

**Тиски квет** (лат. *Palingenia longicauda*) то инсект котри спада до водових кветох (Ephemeroptera). Длугоки є 8-12 центиметери, а розмак кридлох може буц 6-7 центиметери.Тота файта позната як найвекша файта водових кветох у Европи. Строго є защицени як и на медзинародним уровню на основи Бернскей конвенциї.

Тиски квет достал мено по рики Тиси  у котрей жиє. Ареал тей файти бул вельо векши у прешлосци, сциговал аж по Голандию, док є тераз зменшани на даскельо рични злїви  у централней Европи. Од 2800 познатих файтох, вецей як 100 жию у централней Европи.

Самци Тиского квета  єдини медзи кридлатима инсектами котри ше випиряю после доставаня своїх функционалних кридлох. За розлику од векшини водових инсектох рої одраснутих П. Лонгицаудох нїґда нє напущую воду, алє константно дорушую лєбо трепеца на поверхносци води. Спомалшене рушанє рики и одсуство рибох котри ше кармя на поверхносци води у тим им витворйованю помагаю. Присуство  *Palingenia longicauda* индикатор чистей и нєзаґадзеней води. 

Вимарли у велїх европских жемох и мож их найсц на рики Тиси (Сербия и Мадярска), рикох Прут и Беґей (Румуния), та и на  рики Укрини (Република Серпска, Босна и Герцеґовина).

Старши животинї ше нє кармя под час своїх крадких животох, алє надуваю свойо черева з воздухом цо им оможлївює лєгчейши лєт. Водово квети нє таки добри лєтаче, лєт им нєсигурни. Углавним мож ше на нїх припатрац вяри и на почетку лєта, кед ше роя. Роєнє почина у вечарших годзинох и тирва коло три годзини. На початку роєня лїчинки зохабяю глїнови муль на дну рики дзе жили три роки и дзвигаю ше на поверхносц води. У подзвигованю на поверхносц помага им ґаз котри ше назберал попод їх кошулькох. На поверхносци води ше випиряю т.є. лїчинка одруцує свою кошульку и виходзи совершени инсект. Тиски квет ма вельки кридла дзе преднї виражено векши од заднїх.

## Ґалерия

Файл:The Giant Mayfly male.jpg|Тиски квет у трави
Файл:Tiszavirágzás a Tiszainokai kikötőnél, 2011. június 13 -án.JPG|Тиски квет - инсект.
Файл:Rhithrogena germanica subimago on Equisetum hyemale (mirrored and cropped).jpg|Тиски квет на верху рошлїни.
Файл:Insecta Diversity.jpg
Файл:The Giant Mayfly nymph.jpg|*Palingenia longicauda*, нимфа велькей воденей мушки -Тискового квета


## Вонкашнї вязи
* Фотографија „цветања“ Тисе.
* Kad Tisa procveta – veličanstveni, kratki ples nežnih insekata.
* Nacionalna geografija o tiskom cvetu. Архивирано на веб-сајту Wayback Machine (27. јануар 2008) (язик: анґлийски).
* Кад Тиса процвета: Погледајте једно од седам српских чуда природе („Блиц“, 16. јун 2013).

## Референци


Катеґория:Водово квети
Катеґория:Биолоґия
Часослов

**Часослов**  (греч. *Ωρολογιον*) богослужебна и молитвена кнїжка. Основа є священїческого и монашеского живота. У нїм молитви за шицки часци дня и ноци.

## Змист часослову

:**1**. Богослуженя або молитви на пол ноци: каждодньово, соботово и нєдзельово
:**2.** Ранши молитви (утриня - каждодньова и постна, одпусти дньово, утриня воскресна и шветочна, утриня за усопших). Утриню би ше мало служиц од 3 до 6 годзин рано.
:**3**. Часи (єст их штири: перши часи ше модлї рано – часи пошвецени Исусови кед го одведли ґу Пилатови, треци часи на дзевец годзин – часи пошвецени Исусовому судзеню, шести на дванац годзин – часи пошвецени Христовей хресней драги, а дзевяти на три годзин по поладню – часи на спомин Христового розпяца и предсмертельним муком).
:**4.** Обиднїца хтора ше служи после дзевятого часу (чита ше 102. и 145. псалм, стихи о блаженствох, зачала зоз Євангелиї, тропари и одпуст).
:**5.** Вечурня
:**6.** Повечериє вельке и мале (вельке повечериє ше служи пред шветом Рождества Христового, Богоявлєня и Благовищеня и у Вельким посце, а мале повечериє ше служи после Воскресеня). 
:**7.** Молитви пред спаньом 
:**8.** Каноник 

Каноник медзи иншим подрозумює: канон молебни ґу Пресвятей Богородици, акафист Господу нашому Исусу Христу, Служба архангелом и ангелом, Служба святим апостолом...

Надалєй, у часослове ше друкує рижни тропари и кондаки, а тиж так и мешацослов. У мешацослове часослову ше друкує нє лєм мена святого або вецей святих, прокимени алулиярнї, алє и їх тропари и кондаки. Мешацослов почина 31. септембра (початок нового церковного року), а закончує ше 31. авґуста.

При концу часослову ше шпива писню святого Амвросия, епископа медидаланского (миланского) Тебе Бога Хвалим.

У каждим святим храме, або голєм у катедралним, требало би у цалосци або з часци окончовац одправи часослову. За особи хтори нє можу присуствовац тим дїйом, єст правила як то можу надополнїц з молитву и пацерками.

Часослов ше закончує зоз Пасхалию. Пасхалия то таблїчка хтора указує же на хтори дзень у року ше слави Пасху.

## Литература

* о. Др Роман Миз, *Церковно литурґийни литурґични лексикон*, видаватель НВУ Руске Слово и Грекокатолїцка парохия св. Петра и Павла, Нови Сад 2011, бок 305
* Протоєрей ставрофор Йоаким Холошняй, *Дзвони*, християнски часопис, май, април 2004. рок

## Референци
Катеґория:Релиґия
Катеґория:Богослужебни кнїжки
Медзиславянски язик

**Медзиславянски язик** (меджусловјанскы језык, medžuslovjansky jezyk) — то помоцни агульнославянски язик, засновани на мовним материялу старославянского и живих славянских язикох, назначени за комуникацию медзи їх ношителями. З його помоцу мож ше порозуміц без хаснованя окремих славянских националних язикох.

Медзиславянски язик мож класификовац як натуралистични штучни язик. У суштини, то сучасне функционалне предлуженє старославянского язика, ориентироване на розуменє без предходного учена з боку ношителя гоч котрого язика зо славянскей групи. Грамтика и словнїк засновани на конструкциях, котри спольни за шицки славянски язики; язик ма спрощену грамтику з минималним числом винїмкох, цо славянофонови оможлївює лїгко го опановац. Насампред, вон ше твори, жеби помогнул путнїком и людзом комуниковац Лучно або през Интернет без прекладу тексту на вецей язики. То дава можлївосц людзом бешедовац и писац так, жеби их розумели ношителє скоро каждей славянскей мови, а и жеби вони сами лєпше розумели тексти на инших славянских язикох.

На розлику од словио, медзиславянски язик нє ма претензиї на самостойни статус. Нє предвидзує ше його хаснованє за полне, каждогодневе спорозумиванє, алє вецей за агульнославянску комуникацию. Наприклад, документ написани на медзиславянским язику нє будзе требац прекладац на шицки славянски язики. На медзиславянским язику мож писац як зоз латинку, так и зоз кирилку.
Катеґория:Медзиславянски язик
Катеґория:Славянски язик
Пайта

**Пайта**, то хижка у преднїм дворе. Патрела на драгу, алє нє мала на предку облаки.

Була набивана, закрита з надом як и хижа. Мала єдну просторию, хтора служела за одкладанє зарна. Долу були дески. Ту у ракашох стало зарно и желєнява док ше ю ище нє закопало до долїка.

## Литература
• Олена Папуґа ,,*Руске обисце*", Нови Сад, 2012, б. 41-43

• *Словнїк руского народного язика II*, Нови Сад, 2017, б. 324.

• Янко Барна, *Так приповедали нашо дїдове*, Нови сад, 2022, б. 44.
Катеґория:Обисце
Смиково инструменти

**Смиково инструменти** достали назву на основи способа доставаня тона: прецагує ше смик прейґ струнох хтори виволує трепеценє струни и на тот способ ше твори тон (звук) на инстурменту. Смиково инструменти маю штири струни розличней грубини. Найглїбши тони творя такв. празни (нєдорушени) струни, док висши тони наставаю зоз їх скрацованьом, а то ше посцигує зоз прицисканьом пальцох на лївей руки по струнох. Шицки инструменти тей ґрупи подобней збудови и форми, алє розличней велькосци, обсягу тонох и фарби (тембр) звука. До смикових инструментох спадаю: виолина, виолончело, виола и контрабас.

Нєшкайши смиково инструменти ше розвили зоз рижних файтох виолох хтори ше у пракси хасновали за музикованє/гранє од XV до XVIII вик. Розвой и технїчне усовершованє тих инструментох повязане зоз италиянским варощиком Кремона, у хторим ше находзели познати визначни роботнї за правенє инструментох. Були то фамелиї Амати, Ґварнери и Страдивари.

## Виолина
Виолина (гушля) ма найменшу резонантску шкатулу (резонанцу) и найкратши струни, прето твори найвисши тони од шицких смикових инструментох. То инструмент нїжного звука и тонох и вельких технїчно - виводзацких и виражайних можлївосцох. Ношитель є музичних темох рижнородних характерох. Пре таки можлївосци єднак є заступена у солистичней, оркестровей и камерней музики. То водзаци инструмент уметнїцкей музики, алє ше хаснує и у сучасней забавней и джез музики.

## Виолончело
Виолончело вельо векши инструмент як виолина. Док ше на нїм грає муши ше го тримац медзи колєнами, а зоз ножку є притвердзени (заджобнути) за патос. Пре вельки тонски обсяг приємней „фарби” и значних технїчних можлївосцох, попри гушлї, то найзначнєйши инструмент оркестрового, камерного и солистичного музикованя. 

## Виола
Виола ше розвивла упоредо зоз виолину (гушлю) а єй улога у сучасним смиковим ансамблу стандардизована штредком1700-их рокох. Виола ма векшу резонантну шкатулу (резонантни корпус) и длугша є як виолина, та прето виола ма глїбши (за квинту нїжей) и цмейши-завартейши тони. У ґрупи смикових инструментох забера значне место як инструмент хтори ше хаснує у менших и векших виводзацких составох. Характеристични звук виоли, хтори мегки и жалосни, композиторе хасную за окремни ефекти, тиж и як соло инструмент. Виола найчастейше у композицийох грає критични штреднї тони и на тот способ пополнює гармониї.

## Контрабас
Контрабас наймладши инструмент у фамилиї смикових инструментох (настал аж у XVIII вику). Ма найвекшу резонантну шкатулу, найдлугши и найгрубши струни медзи смикарами, та од смикових инстурментох ма найглїбши, барз моцни тони. Дзепоєдни з контрабасох маю пейц струни, и з тим ше им преширує тонски обсяг и глїбина тона. Контрабас обовязни и значни оркестерски инструмент. Вон нє ма виводзацки и виражайни можлївосци як други смикаре, так же ше ридше хаснує як солистични инструмент. Значнєйшу солистичну улогу ма у джез музики пре полносц звука и ритмични характер.

## Вонкашнї вязи
*  Гудачки инструменти - MOJA NOTA WordPress.com 
* Gudački instrumenti Nikola Bursać, prezi.com

## Референци

Катеґория:Инструменти
Катеґория:Музични инструменти
Катеґория:Струново инструменти
Пиньвица

**Пиньвица** то часц обисца и находзи ше под жемову поверхносцу. До пиньвици ше звичйно змесцую ствари хторим завадза слунко и високи або вжиме нїзски температури, як вино, жимнїца.

Познати зоз прешлосци и римски и гречески пиньвици за вино, першенствено су  округластей збудови, а лук пиньвици дава статичну вредносц, за чуванє амфора, ритона и кратера, зоз характеристичнима полукружнима часцами (ниши) у мурох, за деґустованє и точенє вина у пиньвици.

## Пиньвица у руских обисцох
Векши обисца и зоз векшима можлївосцами углавним мали у составе хижи и пиньвици.Пиньвици були  змесцени лєбо на концу конка, або звичайно под пайту, дакус укопана до жеми и служела як шпайз/комора. Заверало ше ю зоз направенима древенима векшима дзверками. До нєй ше зиходзело по ґарадичох. Ту стали полїчки з дунцами и мархва, петрушка и друга желєнява пред тим як ше ю закопало до долїка. Нука тиж стали и гордови.

У древеним або глїняним гарчку стало вапно. До пиньвици ше уходзело на други дзвери, нє на тоти исти цо ше уходзело до пайти. Познєйше ше з пайти правело лєтнї кухнї хтори ше хасновало найвецей през лєтo. 

## Ґалерия

Файл:Basement, Ethnographic Museum, Belgrade.jpg|Пиньвица у валалским обисцу
Файл:Sklep cejkovice.JPG|Винска пиньвица
Файл:Piwnice staromiejskie Muzeum Historyczne m.st. Warszawy 03.JPG|Штредньовиковна пиньвица старого варошу у Варшави
Файл:Keller Karikatur Berlin um 1840.jpg|Пиньвица у Берлину 1840. року (карикатура)


## Литература

* Олена Папуґа *,,Руске обисце"*, Нови Сад, 2012, б. 41-43
* *Словнїк руского народного язика II*, Нови Сад, 2017, б. 324.
* Nazaroff, W. W.; Doyle, S. M. (1985). „Europe PMC”. Health Physics. 48 (3): 265—81. PMID 3980214. doi:10.1097/00004032-198503000-00003.
* „Fact sheet” (PDF). www1.eere.energy.gov. Приступљено 2020-11-13.

## Вонкашнї вязи
* „Basement & Crawlspace Air Sealing and Insulating Project”. www.energystar.gov. Архивирано из оригинала 26. 05. 2022. г. Приступљено 14. 11. 2021.

## Референци
Кош

**Кош** ше почало скорей правиц як гамбар. Бул виплєцени з пруца, зоднука омасцени з блатом. Долу нє стал на жеми, алє на древох хтори випатрали як санки, та ше могол премесцац з места на место. До ньго ше лєм упрагнул конь, та ше древа-санки шмикали по жеми.

Сподок коша бул з дескох. У кошу стало зарно, хторе ше сипало од верху. По драбини ше вишло на верх, усипало зарно, и на концу кош ше закрило з надом або сламу. У кошу могла стац лєм єдна файта зарна, т.є. кукурица, ярец, або даяке друге зарно.

## Литература
• Олена Папуґа, *Руске обисце,* Нови Сад, 2012, б. 41-43

• *Словнїк руского народного язика II*, Нови Сад, 2017, б. 324.

• Янко Барна, *Так приповедали нашо дїдове*, Нови сад 2022, б. 44.
Катеґория:Обисце
Триола

**Триола** (fr. triolet, engl. triplets, рсй. триоль) то ритичне зявенє а настава так же єдну нотну вредносц подзелїме на три єднаки часци а нє на два.   
Триола     спада до *нєправилней тонскей ґрупи*, прето же настава зоз дзелєньом нотней вредносци на 3 єднаки часци.

Илустрация дзелєня нотней вредносци на триолу:

:::: 

▶ Кед нотну вредносц подзелїме на 5 часци — настава *квинтола*, кед подзелїме на 6 — *секстола*, на 7 — *септола* итд.

## Способи записованя триоли

Триола ше записує  зоз числом **3**, на шлїдуюци способи:
 
♦ без нїчого    (нєт лук, лєм число 3 над лєбо под нотами)   

♦ зоз луком    

♦ зоз угловасту заграду   
  
## Комбинациї нотних вредносцох у триоли
Можлїви шлїдуюци комбинациї:

♦ Скапчани два ноти триоли до єдней

♦ Єдна нота триоли пунктирана (зоз точку)

♦ Єдна (або вецей) нота триоли подзелєна до менши нотни вредносци

Приклад: Нотни и звучни

Подобни можлїви комбинациї нотних вредносцох у триоли вельо векши як цо ту приказани.

## Даєдни комбинациї нотох и паузох у триоли

 Приказани лєм даєдни можлїви комбинациї триолох хтори у себе маю паузи. Подобни ритмизовани можлївосци зоз паузами вельо векши.
 
## Вонкашня вяза

## Референци

Катеґория:Музика
Катеґория:Теория музики
Катеґория:Музични термини
Катеґория:Музична нотация
Скравец

**Скравец** (од слова *скравац*), шнайдер (од нємєцкого: *Schneider* (то професия хторе ше занїма зоз шицом (и оправками) углавним хлопских шматох  и другого облєчива по мери. Жена хтора скрава и шиє вола ше *шивачка*. 

Знанє и схопносц шица ше зводзи на два основни аспекти: скраванє и шице платна (текстилу). Тото знанє ше розвилало помали и поступнє у Европи медзи 12. и14. виком. 

## Опис
Скравци правя облєчиво по предходно креираним моделу. Робя конструкцийне пририхтованє, скраваю по шаблону и дорабяю облєчиво. Финални скравцово продукти то: облєчиво, посцелїна, трикотажа, партки и подобни текстилни продукти. 

Робота скравца ше состої зоз шлїдуюцих фазох: виробку крою по задатих мерох и моделу, кладзенє материялу на стол за скраванє, машинского або ручного скраваня материялу по шаблону, сортираня и пририхтованя скратих часцох, злучованя скратих часцох и конєчни продукт на машини за шице и закончуюцого пейґланя.

Скравци можу робиц як самостойни фаховци, або як роботнїки у текстилней индустриї.

## История
.У штреднїм вику облєчиво було лєм средство же би ше закрило цело. Зоз ренесансу ше почала наглашовац чловеча фиґура. Широки заруцовачки стандардна униформа у штреднїм вику, лєгко ше их могло скрац зоз єдного або двох фалатох платна, кед поставали кратши и узши, у намаганю же би провадзели людску фиґуру. То були початки схопносци скраваня и моди.

До того часу платно було важнєйше од того як облєчиво скрате, та ткаче були важнєйши од скравцох, алє кус-покус, скравци постали исто таки важни, а з часом и важнєйши.

Як ше звекшовали вароши, а потим вароши и держави и на концу прави империї, так ше меняла и мода. Спочатку лидере були италиянски вароши, а потим Шпания и Французка постали центри моди и скравецкей схопносци. Апенинске полуострово мало свой зенит под час Микеландєла (*Michaelangela*), Шпания з початку 17. вику, а Французка под час длугого панованя Луиса XIV (*Louisa* XIV, 1643.-1715.), кед суєтни леґинє зоз цалей Европи одходзели до Паризу по облєчиво.

Од 19. вику и Анґлия, односно Лондон постава познати по барз углядних скравцох.

Нєшка мали традицийни скравецки ремеселнїцки дутяни знїщує масовна индустрийна продукция готовей роби, алє ище вше мож пренайсц скравцох хтори робя за богатих купцох по шицких метрополох у швеце.

## Ґалерия

Файл:Skräddare - Tailor - Malmö 1993.jpg|Скравец у своєй роботнї
Файл:Fuliru tailor in Uvira (cropped).jpg|Млада шивачка, Конго
Файл:Singer sewing machine.jpg|Позната *Синґер* машина за шице
Файл:Tailor in Haikou 01.jpg|Шивачка на улїчки, Китай
Файл:Thomas Saint first sewing machine 1790.jpg|Перша шиваца машина хтору пренашол *Thomas Saint*, Лондон, 1970.
Файл:Starlet Singer - 4.jpg|Електрична машина за шице "Синґер"


## Литература
* Вићентијевић Марина, Анђелић Весна, Ерић Весна (2012). Народна традиција. Крагујевац: Атос

## Вонкашнї вязи
* Krojač
* Krojač: Profitabilno zanatsko zanimanje koje čuva tradiciju startuj.infostud.com
* Krojaci od zanata slovopres.com
* Кројач sr.wikipedia.org

## Референци
Катеґория:Ремесла
1. април

1. април — 91. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 274 днї (92. дзень у преступним року).

## Подїї
* 1946 — У першей велькей роботней акциї младежи Югославиї почала вибудов гайзибанскей драги Брчко-Бановичи. Гайзибанска драга длуга 90 километри, закончена 7. новембра истого року.

* 1966 — Дзень Покраїнского заводу за защиту природи, хтори основани зоз одлуку Скупштини САП Войводини 1. фебруара 1966. року, а почал з роботу 1. априла истого року. Од 1993. року функционовал у рамикох Заводу за защиту природи Сербиї як роботна єдинка у Новим Садзе, а од 16. фебруара 2010. року ознова є реосновани як Покраїнски завод за защиту природи.

* 1999 — НАТО авиони 9. дня аґресиї на Югославию звалєли Варадински мост на Дунаю у Новим Садзе.

* Нєшка Шветови дзень борби процив алкоголизма и Медзинародни дзень франтованя.

## Народзени
* 1809 — Николай Василєвич Ґоґоль, русийски писатель, драматурґ и поета.

* 1815 — Ото фон Бизмарк, перши министер Прусиї (1862-1890) и перши спомедзи нємецких канцеларох (1871-1890).

* 1861 — Ириней Леґеза, русински писатель, дружтвени дїяч, орґанизатор кооперациї, грекокатолїцки священїк. 

* 1873 — Народзени композитор, дириґент и пияниста Серґей Василєвич Рахманїнов (Семйоново, Русия, 1. април 1873 – Беверли Гилс, ЗАД, 28. марец 1943).
Катеґория:Днї рока
Катеґория:1. април
2. април

2. април — 92. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 273 днї (93. дзень у преступним року).

## Подїї
* 1792 — Долар озаконєни як пенєжна єдинка ЗАД.

* 1905 — Отворени гайзибански тунел попод Алпи Симплон зоз хторим Швайцарска повязана зоз Италию.

* 1917 — На предлог  Вудроа Вилсона Конґрес ЗАД обявел войну Нємецкому царству. 

* Медзинародни дзень литератури за дзеци (*International Children’s Book Day — ICBD*) установени 1967. року на основу одлуки Унеска.

* Нєшка Шветови дзень аутизма.

## Народзени
* 742 — Карл I Вельки, франкски краль. 
* 1805 — Народзени дански писатель Ганс Кристиян Андерсен (Оденсе, Данска, 2. април 1805 – Копенгаґен, 4. авґуст). Шветову славу принєсли му приповедки за дзеци, сказки, медзи хторима найпознатши Царово нови шмати, Шнїгова кралїца, Мала сирена, Дзивче зоз ширками и други.

* 1840 — Народзени французки писатель Емил Зола (Париз, 2. април 1840 – Париз, 29. септембер 1902), предводнїк натуралистичного руху у Французкей литератури.

## Умарли
* 2005 — Папа Йоан Павле I I.

* 2022 — Иван Кривский, физичар,  русински дружтвени активиста.
Катеґория:2. април
Катеґория:Днї рока
3. април

3. април — 93. дзень у року (94. дзень у  преступним року) по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 272 днї.

## Подїї
* 1922 — Сталїн постал перши ґенерални секретар комунистичней партиї а з тим и  владар СССР на длужей як 30 роки. 

* 1948 — Отворени Югославянски драмски театер у Беоґрадзе зоз премиєру драми Ивана Цанкара Краль Бетайнови у режиї Бояна Ступици.

* 1999 — У НАТО бомбардованю Югославиї звалєни Мост шлєбоди у Новим Садзе. На мосце ше у хвильки кед ше звалєл одвивал транспорт, алє нїхто нє настрадал. Людзом, хтори ратунок нашли у Дунаю помогли рибаре на чамцох. Мост обновени после шейсц роки и до транспорту пущени у октобре 2005. року.

* 1999 — Авиони НАТО бомбардовали центер Беоґраду, у воздушних нападох на Союзну Републику Югославию. Потрафени будинки Републичного и Союзного министерства нукашнїх дїлох.

* 2003 — У Стразбуру державна заєднїца Сербия и Чарна Гора прията до Совиту Европи (СЕ). Република Сeрбия на основу одлуки Комитета министрох СЕ од 14. юния 2006. року, витворела континуитет членства у тей Орґанизациї и при конвенцийох СЕ.

## Народзени
* 1948 — Народзел ше Нестор Пушкаш (Дюрдьов, 3. април 1948 – 4. децембер 2010), вокални солиста, музичар, руководитель оркестра у КУД Тарас Шевченко у Дюрдьове. 

## Умарли
* 1682 — у Севилї умар Бартоломео Естебан Мурильо, познати шпански  маляр у периодзе барока.
 
1996 — Йосиф Архий, педаґоґ, подкарпатски поета.
Катеґория:3.април
Катеґория:Днї рока
5. април

5. април — 95. дзень у року (96. дзень у  преступним року) по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 270 днї.

Подїї

1815 — вибухнул вулкан Тамбора у Индонезиї. Ерупция тирвала полни тидзень и мала пошлїдки на цалим швеце. У Европи ше през цале лєто могло видзц шнїг. 

2020 — Зєдинєни нациї преглашели Медзинародни дзень совисци з цильом же би здогадли людзох най ше справую по своєй совисци. Ключне пребудзиц свидомосц гражданом на цалей планети же би ше промововало любов и толеранцию медзи людзми.

Нєшка Дзень лампащикох (Taraxacum officinale).

Народзени

1588 — Народзени анґлийски филозоф Томас Гобс (Малмсбури, Анґлия, 5. април 1588 – Дербишир, 4. децембер 1679), представнїк класичного анґлийского емпиризма.

1827 — Народзени анґлийски гирурґ Джозеф Листер (Аптон, Зєдинєне Кральовство, 5. април 1827 – Волмер, 10. фебруар 1912), снователь антисептичней медицини.

1908 — Народзени австрийски дириґент Герберт фон Караян (Салцбурґ, Австрия, 5. април 1908 — Аниф, 16. юлий 1989).

Умарли

1996 —  https://rsk.wikipedia.org/wiki/%D0%95%D0%B2%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%A7%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD Евгений Чакан (*13. марец 1931—†5. април 1996), наставнїк-педаґоґ, лектор, язични редактор, составяч учебнїкох, добри шпивач (тенор) и ґлумец-аматер.