open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лабда (ґеометрия)

**Лабда** то ґеометрийне цело огранїчене з сферу. Може ше дефиновац як множество точкох хтори ше од задатей точки *O* находза на оддалєносци меншей або єднакей од задатей длужини *r*. Притим ше точка *O* наволує центер, a *r* полупречнїк лабди.

## Дефинициї
**Лабдов вирезок** то ґеометрийне цело, достате зоз обрацаньом кружного вирезку коло дияметеру (пречнїка) хтори нє ма нукашнї точки зоз луком кружного вирезку. 

**Лабдов пас** часц лабдовей (сферней) поверхносци медзи двома паралелнима ровнями хтори режу лабду.

●	Лабдов пас ше ище наволує зона.

●	Лабдов пас представя бочну поверхносц лабдового пасма.

## Характеристики
Кажди пререз лабди зоз ровню то круг. Поверхносц сфери лабди полупречнїка *r* одредзує ше зоз формулу  S = 4 \pi r^2\, . 

Волумен лабди рахує ше по формули V = \frac{4}{3} \cdot \pi \cdot r^3. 

Лабда зоз центром O(a,b,c)\, и полупречнїком *r* ґеометрийне место точкох (x,y,z)\, простору, чийо координати задоволюю условиє:
0 \leq \sqrt{(x-a)^2 + (y-b)^2 +(z-c)^2} \leq r.

## Други характеристики
**Сферна калота** часц сфери хтора ше находзи з єдного боку ровнї хтора реже сферу. 

Кед *R* полупречнїк сфери и *H* висина одвитуюцей калоти теди поверхносц калоти P=2\cdot R\cdot\pi\cdot H.

**Лабдов одрезок** то часц лабди огранїчени з ровню хтора реже лабду и одвитуюцу калоту. Кед ровня преходзи през центер лабди доставаю ше два полулабди.

Кед *R* полупречнїк лабди и *H* висина одвитуюцого одрезку теди волумен одрезку V=\frac{\pi\cdot H^2}{3} \cdot (3R - H).

**Лабдово пасмо** то часц лабди огранїчена з двома паралелнима ровнями хтори режу лабду и одвитуюцу зону.
Кед r_1\, и r_2\, полупречнїки основох и h\, висина лабдового пасма теди волумен лабдового пасма V=\frac{\pi\cdot h}{6} \cdot (3r_1^2 + 3r_2^2 + h^2).

Кед *R* полупречнїк лабди теди його волумен V=\frac{4}{3} \cdot R^3 \cdot \pi.

Кед *R* полупречнїк сфери теди його поверхносц P=4 \cdot R^2 \cdot \pi.

Катеґория:ґеометрия
Катеґория:Математика
Лаванда

**Лаванда** (лат. *Lavandula, angustifolia Mill*, слов. *levenda*, мадяр. *levendula*) у язикох штреднєй Европи достала рижни фонетски випатрунки – вецейрочна рошлїна черякастей форми, висока до 60 цм, по походзеню з Америки. Одомашнєла ше на каменїстих теренох Медитерану. У нас ше пестує у заградкох.

## Випатрунок и состав
Лїсточка лаванди узки, шивкстей фарби и оброснути з власками, а квитки дробни, белавкасти, зложени и длугоких ґириздочкох и барз пахняци. Маю у себе 1-3% етерского олєю, та ше их прето хаснує у народней медицини  и фармацеутскей индустриї, парфимериї и козметики.

## Хаснованє
Як тею (чай), помишану з другима лїковитима рошлїнами, або у форми готових лїкох, лаванду ше хаснує як благи седатив при знємиреносци, нєспаню, вичерпаносци. Може уплївовац и на вилучованє жовчу, а добре дїйствує и при корчох и зужованю черевох пре нервне надраженє, при хоротох гарла, и то у форми теї або ингалованя, та теди служи и за дезинфекцию.

Нашо ґаздинї осушену лаванду кладу до орманох медзи шмати ше би достали приємни пах, алє и же би ше розогнало моль, суньоґи и други инсекти. Лаванду ше хаснує и за правенє пахняцей купки. Прави ше и заглавки наполнєти з осушенима квитками тей рошлїни.

Пошекани лїсца лаванди ше у медитеранскей кухнї служи як присмачку.

## Галерия

Файл:Snowshil-Lavender.jpg|Розлични файти лаванди
Файл:Lavender Field Sutton.jpg|Поля лаванди у Каршалтону, Лондонска општина Сатон
Файл:Mayfield Lavender Field LB Sutton.jpg|Поля лаванди 
Файл:Lavish Lavender Carshalton London Borough of Sutton.jpg|Поля лаванди 
Файл:Hitchin lavender fields.jpg|Поля лаванди 
Файл:Bees outside Aix-en-Provence.jpg|Лаванда и медоносна пчола, Французка
Файл:Lavandula stoechas stoechas2.jpg|Лавандула


## Литература
* Гостушки, Р: Лечење лековитим биљем, *Народна књига,* Београд, 1979.

* Јанчић, Р: Сто наших најпознатијих лековитих биљака, *Научна књига,* Београд, 1988.

* Туцаков, Ј: Лечење биљем, *Рад,* Београд, 1984.

## Вонкашнї вязи
* Уље лаванде у служби здравља

* LAVANDA – Od mirisnog ulja, preko eliksira za želudac do insekticida

* Лаванда, Википедија на српском језику
Катеґория:Рошлїни
Катеґория:Квеце
Ланц

**Ланц** (серб. ланац, слц. диял. lanc, lanec, láňec, укр. ланцюг, поль. łаńcuch, од мадяр. lánc) – тото слово ма у нашим язику два значеня: 1. прибор за капчанє: ланц на бициґли, ланц за статок и под. У технїки то шор злучених челїчних елементох зоз хторима ше преноши моц, вяже або виша терху итд. Ланц члєнковити: зложени є з єднаких, медзи собу повязаних шлєбодно рухомих карикох. Зависно од конструкциї, може витримац рижни обтерхованя. Єст ланци хтори шлєбодно рухоми у шицких напрямох и ланци хторим ставец нє оможлївює шлєбоду рушаня у єдним напряме; 2. мера за поверхносц жеми: парцела жеми од 1800 квадратни вати, 5750 квадратни метери.

Мера достала мено по ланцу хтори коваль кує зоз желєза, а хтори бул длугоки од 10 до 20 метери, зложени зоз длугших и кратших карикох. З нїм ше премерйовало жем, же би ше одредзело парцели и утвердзело власнїцтво над нїма. У Бачкей длуго ланц споминани як мера за поверхносц (у Дюрдьове ше и нєшка жем рахує на ланци), познєйше ше хаснує гольт (у Коцуре голт), а у новшим чаше и у урядових документох тоти велькосци ше виражує у гектарох.

У народзе ше гвари же добра палєнка трима ланц (дробни ґомбульки), а тиж за дакого хто нємирни, нєдобри, нєстримани ше гвари же є як з ланца пущени. У науки о живих существох єст ткв. ланц костираня.

## Литература

* Руско-сербски словнїк, Филозофски факултет, Одсек за русинистику, Нови Сад 2010, б. 358

* Словнїк руского народного язика I, А – Н, Филозофски факултет, Одсек за русинистику, Нови Сад 2017, б. 666

* Енциклопедия Нового Саду 12, КОС – ЛЕР, Нови Сад 1999, б. 270

## Вонкашнї вязи
* [Ланац (машински елемент)](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%86_(%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82)) sr.wikipedia.org

*  Ланац sr.wikipedia.org
Катеґория:Мери за поверхносц жеми
Кухарка

**Кухарка** –  тото слово ма у нашим язику три значеня:  

1. жена хтора вари (серб. куварица; слц. kucharka; čes. kucharka; горв. kuharica; поль. kuchařka);  

2. правоуглови фалат платна з вишивану слику и порученьом, хторе ше припинало у кухнї над шпоргетом, умивальнїком итд. же би ше зачувало мур од пирсканя (серб. дозидница;);  

3. кнїжка у хторей пописани рецепти за варенє и печенє (серб. кувар; горв. kuharica). 

Кухарки на мур превжати у старих часох од Нємцох, а  у Войводини их прияли припаднїки шицких националносцох. На нїх бул проєктовани дух женох, їх култура, прихильносц ґу уметносци, алє и положенє у чаше и дружтве. 

Кухарки ше вишивало по вибиваним платну, т.є. по мустри хтору ше рисовало на платну з клайбасом, угльом, тинту або ше пребивало прейґ индиґо-паперу. По валалох було майстрох, частейше майсторици хтори вибивали – на платно преношели контури рисункох и словох. Вибивало ше з белаву барз дробну фарбу яку хасновали фарбаре цо фарбели платно (фарбарске платно) помишану з дробну калафону и пирскало зоз шпиритузом або розблаженим алкоголом, же би ше вибити контури нє счухали док ше вишива. Ґаздинї по вибитих линийох вишивали слику и слова з вулами рижних фарбох. Мотиви на рисункох були сцени з каждодньового  живота фамелиї и роботи яки ґаздинї робели. Тексти на кухаркох були подобни народним присловком, а часто мали франтовлїви и весели тон. Вишивало ше и порученя хтори ше одношели на гиґиєну. Над умивальнїком часто стало платно з рисунком канчова и лавора, а на чешальнїку (гребенїк) вишити гребень, щетка и под. 

На кухаркох мало найдзене написане по руски, цо значи же нашо вибивачки преберали тексти зоз сербского и горватского язика (Куварице мање збори, да ти ручак не загори; Ta je bila vješta i imat će lijepe dane: muž će da joj kuha, dok čita romane). 

♦ Єдна зоз ридких таких „платнових” кухаркох на хторей текст по руски: *Весела сом кед приходзиш а щешлїва кед одходзиш!* 

## Ґалерия

Файл:Nasa kuharka 1953 b.jpg|*Наша кухарка* з 1953. року
Файл:Nasa kuharka naslovna.jpg|Марґита Лїкар, *Наша кухарка,* обновене и дополнєне виданє, 2007. рок
Файл:КУХАРКА 2026 02 11.jpg|алт=Мацерова РУСКА КУХАРКА|*Мацерова руска кухрка,* (Блаженка Хома Цветкович-Любица Няради) НВУ Р*уске слово* 2022.рок 


## Литература
* Енциклопедия Нового Саду 12, КОС – ЛЕР, Нови Сад 1999, б. 146-147
* Словнїк руского народного язика I, А – Н, *Филозофски факултет, Одсек за русинистику, Нови Сад 2017,* б. 659

## Вонкашнї вязи
* Куварица, Викисловнїк
Ласица

**Ласица** – (лат. *Mustela nivalis* L., словацки *lasica*, пол. диял. *ƚasica*, горв. *lasica*,  серб. *ласица*), цицар зоз шора жвирох, фамилиї кунох. Велька є коло 20 центи, ценкого видлуженого цела, червенкавокафовкастей бундички на хрибце, а на бруху билей. 

Швидка є, вертка, добре плїва и ґрабе ше. Єст єй по пажицох, у черякох, поконцу польох, у лєсох, та и нєдалєко од населєньох. Жиє у дзирох под жему, под каменьом и кореньом. Є дробних цицарох, найвецей миши и волухарки. Ловаре тримаю же є чкодлїва, бо зна загрожиц подросток заяцох и фазанох. Зоолоґи, медзитим, толкую же вона у природи доприноши редукованю числа чкодлївих мишоподoбних глодарох. Кед така кревожадна и моцна упаднє до мишого лягла, направи поколь. Находзи ше на списку природних ридкосцох и зоз законом є защицена.

## Файти
Єст барз вeльо файти ласицох: амазонска, горска, велька, степски хорт, колумбийска, длугохвоста, японска, жовтибруха, европска видра, индонезийска, сибирска, єгипетска итд.

## Литература
* Abramov, A.V. (1999). „A taxonomic review of the genus Mustela (Mammalia, Carnivora)". Zoosystematica Rossica. 8 (2): 357—364.
* *Енциклопедия Нового Саду* 12, КОС -ЛЕР, Нови Сад 1999, б. 272.

## Вонкашнї вязи
* Ласица, сербска Википедия

## Референци
Катеґория:Животинї
Леона Доротич Ґутеша

**Леона Доротич Ґутеша** (*8. фебруар 1938—†5. октобер 2022.), єдна з пионирох гуманей ґенетики у дакедишнєй СФРЮ, тиж активна на полю волотнерскей еколоґийно-просвищуюцей роботи.

## Биоґрафия
Леона Планчак народзена 8. фебруара 1938. року у Руским Керестуре. Оцец Йоакима, скравец, и мац Еуфемия народзена Буша у Коцура. Леонка мала шестру Иринку и братох Миколу и Владимира.  Основну школу Леона закончела у родним валалє, а 1954. року фамелия ше преселєла до Нового Саду дзе ю оцец вжал за шеґерта до свойого скравецкого мигелю, а паралелно закончела и тророчну шеґертску школу. Кед ше у Новим Садзе отворел дзецински шпиталь, прията є робиц на допатраню хорих дзецох и источашнє ходзела и до школи за тот фах. Потим ше Леона Планчак уписала до поряднєй штреднєй медицинскей школи, а источашнє и далєй робела у шпиталю, цо предлужела и док нє закончела два роки висшу медицинску школу, а вец и штири роки на Природно-математичним факултету, оддзелєнє гумана ґенетика. З тей обласци Леона Планчак ище закончела два роки специялизациї у Беоґрадзе, а вец и субспециялизацию на два заводи, на Институту Ломоносов у Москви.

Кед у єй шпиталю основане оддзелєнє ґенетики вона ту з Москви принєсла методу анализи плодовей води при ваготних женох за утвердзованє евентуалних аномалийох  цо було першираз у СФРЮ.

У медзичаше Леона ше одала, и зоз супругом Ґутешом мали двох синох, Леонида и Миколу. У медзичаше, супруг єй настрадал у транспорту а нєодлуга ше и упокоєл.

Кед ше пензионовала, зоз другим супругом Доротичом др Леона Доротич ше преселєла жиц до Руского Керестура.

Вона ше там активовала на еколоґийним просвищованю свойого народу, и отворела можлївосци уплївовац на физичне, менталне и социялне окруженє прейґ здруженя *Желєни персцень*. Так орґанизовани фахово преподаваня з рижних обласцох. *Желєни персцень*, з помоцу школярох и других, посадзел коло 20.000 древка. Орґанизовани рижни манифестациї з нагоди еколоґийних датумох, мотивоване ушорйованє заградкох, витворени числени путованя итд.

Др Доротичова порушала и утвердзованє квалитету води за пице у Руским Керестуре, дзе фаховци з Батуту утвердзели єй нєисправносц пре присуство арсену та инсталовали минипостроєнє за пречисцованє води.

Двацецрочни активносци *Желєного персценя* др Леона зазначела у двоязичней кнїжки *Стриберна яр* хтора обявена 2016. року, а помогли єй и єй вирна сотруднїца проф. мр др Лиляна Соколова и др Михайло Фейса.

Леона Доротич Ґутеша умарла 5. октобра 2022. року, а похована є на грекокатолїцким теметове у Дюрдьове

## Вонкашнї вязи
* Леона Доротич Ґутеша, вебсайт НАР, Руски вертикали, 23. новембер 2023.

* Еколоґийни рух подзелєл пауловниї школяром, РТВ Войводина, Вистки, 9. май 2015.

* „Желєни лїсток” Леони Доротич Ґутеша, пополадню бул маскенбал, Мария Афич, Рутенпрес, 6. юний 2017.

* Умарла др Леона Доротич Ґутеша, Мария Афич, Рутенпрес, 10. октобер 2022.

Катеґория:Руснаци у Сербиї
Катеґория:Керестурци
Катеґория:Наука
Катеґория:Медицина
Катеґория:Науковци
Катеґория:Ґенетичаре
Катеґория:Еколоґийни рух
Катеґория:8. фебруар
Катеґория:Народзени 1938
Катеґория:5. октобер
Катеґория:Умарли 2022
Лепа ката

**Лепа ката** або лепе (лат. *Aster chinensis* L., превжате зоз сербского лепа ката) часта єднорочна украсна рошлїна, по походзеню з Китаю. Квитнє од авґуста по початок жими. Єст рижни вариєтети: по фарби – била, белава, лилова, червена, целова; по висини – нїзка и висока (20 до 100 центи), з простима и полнима квитками. Кед лепей кати на квитку лїсточка покандрасцени, вола ше бурава ката.

**Походзенє назви** – мено астер походзи од латинского слова Aster, цо значи гвизда.

Опис рошлїни - конарчок лепей кати длугоки, моцни, розконарени або лабдастей форми. За розлику од другого квеца, лепе ше нє видлужує на слунку, затримує свою красну форму як куля, алє подноши и полуцинь. Же би ше назберало нашеня, рошлїну треба пущиц най преквитнє и формує нашенє. Шеє ше у марцу и априлу на отворене, глїбоко коло 2 центи, при чим потребна минимална температура од 18 ступнї же би нашенє зишло. Кореньова система лепей кати барз плїтка и розвива ше лєпше на нїзших температурох з присуством досц влаги. 

Хаснованє – лепу кату ше хаснує як швиже квеце, натаргане и може длуго отримац швижосц у води.

## Ґалерия

Файл:Aster flower.jpg|Полни лилови квиток
Файл:Aster-flower.jpg|Били квитки
Файл:Aster 'Harrington's Pink' (actm).jpg|Целово квитки,ружички
Файл:Aster alpinus 2 RF.jpg|Лилово квитки
Файл:Hylephila phyleus on Aster amellus.jpg
Файл:Asteraceae - Aster amellus.JPG


## Литература
* *Енциклопедия Нового Саду 12*, КОС - ЛЕР, Нови Сад 1999, б. 127

* Оксана Тимко Дїтко, *Назви рошлїнох и животиньох у [[Руски язик|руским язику]]*, Вуковар 2016, б. 44, 65

* Радмила Шовлянски, *Словнїк защити рошлїнох и животного стредку,* сербско-руско-латинско-анґлийски, б. 339

## Вонкашнї вязи
* Лепа ката мистер микс *oroseeds.rs*

*  Лепа ката *plantea.com.hr*
Катеґория:Рошлїни
Катеґория:Квеце
Льовнїк

**Льовнїк**, часц колєса: желєзни клїнок хтори трима льовч и колєсо на осовини (серб. *чивија*, всл. *ľoňik*, слов. *lȏnik*, од нємец. *Lonnage*l, ст. нєм. *Lonne*, поль. *čivija*) – льовнїки ковани зоз желєза, а кладло ше их до шапкох на осовини колєса. Значи же кажди коч мал штири льовнїки, на каждей осовини по єден. Перше ше з лїца колєса на його осовину здзивало шапку, на шапку ше кладло шлєпи льовнїк, вец ше здзивало льовч, и на концу чатлаш и то так же дзира през шапку и осовину колєса ишла помедзи льовч и чатлаш. Потим ше кладло льовнїк так же ше його кончисту часц вохпало до тей дзири на шапки помедзи льовч и чатлаш, а сам льовнїк шеднул на шапку и зоз свою главку облапел чатлаш. Льовнїк на сподку своєй кончистей часци мал вифуровану дзиру. До нєй ше на концу ище вохпало цворень котри сперал льовнїк же би нє випаднул. Так льовнїк нє дошлєбодзовал же би шапка, льовч и чатлаш спадли зоз колєсох. На заднїх колєсох нє було чатлаша, та льовнїк на исти способ тримал сами льовчи.

***Шлєпи льовнїк *** коваль ковал зоз желєза. Вон мал свою кончисту часц, хтору ше удзивало до першей дзири на шапки, коло самого колєса и то так же шлєпи льовнїк лєгал на шапку. Шлєпи льовнїк тиж мал дзиру, хтора приходзела точно над дзиру на шапки. До тей другей дзири кладло ше льовнїк. Шлєпи льовнїк бул кус узши и кратши од шапки. Значи, кед ше шапку здзало на осовину, перше ше кладло шлєпи льовнїк, пре два причини. Вон зачувал шапку же би ю льовч и чатлаш нє так швидко счухали, а тримал и шапку на осовини же би ше нє сцагла. Мож повесц же шлєпи льовнїк у тим помагал льовнїку, бо и льовнїк бул прейґа предзати през осовину и шапку, та и вон медзи иншим нє дошлєбодзовал шапки спаднуц зоз осовини. 

Льовнїк ошпивани и у єдней народней шпиванки: 

*...Седем рочки я вас служел* 

*А нїч сом вам нє страцел.*

*Лєм тот єден льовнїк з коча*

*И тот сом вам заплацел...* 

## Литература
* Словнїк руского народного язика I, А – Н, *Филозофски факултет, Одсек за русинистику, Нови Сад 2017,* б. 691
* Руско-сербски словнїк, *Филозофски факултет, Одсек за русинистику, Нови Сад 2010,* б. 371

## Вонкашнї вязи
* Наташа Фа Холошняй, Колєсарске ремесло, Термонолоґия, *Studia Ruthenica 19,* Нови Сад 2014, б. 71
* Чивије, Википедия на сербским язику.
Льовч

**Льовч** (серб. *левча*, слов. levča, укр. *левча*, поль. lewcza, од мадяр. lőcz – скруцени, зогнути) – часц коча цо трима драбинку. Кажди древени коч мал штири льовчи. Сподок льовчи ше здздивало на шлєпи льовнїк и шапку, котру ше здзивало з лїца на осовину колєса. Верхню часц льовчи ше квачело до льовчужми на драбинкох коча. На тот способ льовчи тримали односно подперали драбинки, а прейґ нїх и шицку терху у кочу. За чежки кочи льовчи ковал коваль зоз желєза, док лєгки кочи звичайно мали древени льовчи. Древени льовчи правел колєсар зоз ясенового або баґренового древа. Сподок на древеней льовчи, котри ше здзивало на шапку, бул зоз желєза. Тоту желєзну часц древеней льовчи волало ше кава. 

Було три файти кави: французка, сеґединска або мадярска и проста, або сримска. 

***Французку каву*** коваль виковал зоз желєза так же на сподку мала персцень, хтори ше здзивало на шапку колєса, а на верху ше тот персцень предлужовал до циви, до хторей ше удзивало сподок древеней льовчи. Коваль ище до кави вдерел гвозд же би на льовчи твардейше стала. Французку каву було барз чежко справиц, алє зато була найлєпша. 

***Сеґединску каву*** коваль виковал зоз желєза так же и вона на сподку мала персцень хтори ше здзивало на шапку колєса, а на своїм верху ше предлужовал до двох рожкох, помедзи котри ше ухпало сподок древеней льовчи.  

***Просту каву*** коваль справел зоз грубого плеху так же го єдноставно скривел попод сподок древеней льовчи. Сеґединску и просту каву ґу сподку древеней льовчи посцискал зоз нїташами. Проста кава нє була така добра як французка и сеґединска, бо сподок льовчи чухал до шапки колєса, та ше льовч швидко потрошела. 

На верх каждей древеней льовчи коваль кладол панту. Вона мала зачувац льовч од счухованя, бо ше єй верх удзивало до желєзней льовчужми на драбинки. Коваль ище по цалей длужини древеней льовчи кладол груби плех и посцискал го на вецей местох зоз пантами. Тот плех помоцньовал древену льовч, а понеже бул положени з лїца, зачувал ю од счухованя. 

## Руски фразеолоґийни словнїк

*„Єдно достава по глави зоз ботошу а друге з льовчу”* (на швеце нєт правди)

## Литература

* Словнїк руского народного язика, А – Н, Нови Сад 2017, б. 692 
 
* Руско-сербски словнїк, Нови Сад 2010, б. 371 
 
* Наташа Фа Холошняй, Колєсарске ремесло, Термонолоґия, *Studia Ruthenica* 19, Нови Сад 2014, б. 68
 
* *Християнски календар* 1990. рок, „Руски фразеолоґийни словнїк”, бок 92.

## Вонкашнї вязи

* levča, левча - Викисловнїк
Любомир Микита

**Любомир Микита** (*15. април 1925—†7. октобер, 2008), познати народни музичар,тамбураш, член дакедишнього оркестра *Кирданци* и вецей оркестрох Дома култури у Руским Керестуре.

## Биоґрафия
Любомир Микита ше народзел 15. априла 1925. року у Руским Керестуре. Оцец Яким и мац Ирина родз. Бесерминї. Мал вон ище брата Якима и шестру Меланку котра мала умарла.  Основну школу Любомир закончел у родним валалє. Музику полюбел од дзецинства а уж 1941. року, як 16-рочни леґинь, вон почал учиц грац на тамбури    у валалским тамбуровим оркестру зоз хторим руководзел його оцец Яким. По войни грал у валалских тамбурових оркестрох на танцох младежи. Полюбел грац на тамбури-контри и предлужел цалого живота на нєй  грац.У музичним живоце Руского Керестура Любомир Микита Чедо активно грал полни 60 роки.

Любомир Микита ше винчал зоз Амалу родз. Кишрацик. У малженстве мали двох синох, Янка и Владу. 

После формованя керестурского Дома култури 1962. року Любомир Микита постал и член його народного и тамубрашского оркестра, алє у цеку своєй музичней кариєри Микита грал и у оркестру тедишнього КУД *Максим Горки* у Новим Садзе и у Вербаским Доме култури. Зоз ансамблом Дома култури з Руского Керестура госцовал ширцом дакедишнєй Югославиї и у иножемстве, у ЧССР и СССР, а окреме му остало у паметаню госцованє на Медзинародним фестивалу фолклора у варошу Желєна Гора у НР Польскей на хторим участвовали 12 ансамбли зоз жемох Европи и Азиї дзе вон, у закончуюцим концерту и у финалней точки вечара, зоз своїм шпиваньом и граньом предводзел шицки ансамбли. Велїм остал у паметаню як длугорочни член познатого керестурского оркестра *Кирданци*. Як член вецей оркестрох Любомир Микита участвовал на знїманю вецей дзешаткох тонских знїмкох рускей музики за музични архив Радио Нового Саду.

Любомир Микита у своєй музичней кариєри грал и здобувал музичне искуство и образованє под руководством  дириґентох и музичних фаховцох яки були Ириней Тимко, Иван Чукляш, Яков Чизмар, Витомир Бодянєц и Михайло Бодянец та Юлиян Рамач.

Як учашнїк НОВ, Любомир Микита достал и два воєни одликованя, а за свою вельорочну активносц у култури 1991. року є наградзени зоз Награду *Зарї култури* Културно-просвитней заєднїци општини Кула.

Любомир Микита Чедо умар 7. октобра 2008. року у Руским Керестуре. Поховани є 8. октобра на керестурским теметове.

## Ґалерия

Nastup Doma kulturi na TV 2.jpg|alt=Любомир Микита кучи други з лїва|Ансамбл Дома култури  Руски Керестур, Любомир Микита кучи други з лїва


## Литература
* Любомир Микита Чедо (1925-2008), *Руске слово, ч. 42 (3287), 17. октобер 2008.* бок 4.

Катеґория:Руснаци у Сербиї
Катеґория:Керестурци
Катеґория:Музичаре
Катеґория:Народзени 1925
Катеґория:15. април
Катеґория:7. октобер
Катеґория:Умарли 2008
Мария С. Горняк

**Мария С. Горняк** (*9. новембер 1935—†27. марец 2018), поетеса, авторка стихох за композициї.

## Биоґрафия

Мария Скубан народзела ше 9. новембра 1935. року у Коцуре. Оцец Єфрем и мац Юла. Мария мала штирох братох: Йовґена, Василя, Єфрема и Дюру. У Коцуре Мария Скубан  закончела основну школу и нїзшу ґимназию зоз малу матуру. Понеже нє мала условия за предлуженє школованя, почала робиц як административни службенїк перше у тедишнєй Скупштини општини Коцур по 1957. рок, а 1958. року прешла на службу до Землєдїлскей задруґи, тиж у Коцуре.  

Мария Скубан ше 1960. року преселєла до Нового Саду и почала робиц у Державним архиве Войводини, на Петроварадинскей твердинї. 

У медзичаше Мария Скубан ше одала за Кирила Горняка. У малженстве мали трох синох: Владу, Михала и Миколу.

У 1961. року вона прешла на длужносц административного службенїка до Институту за плюцово хороти у Сримскей Каменїци, дзе остала по 1985. рок, кед пошла до пензиї. Як пензионерка жила у Сримскей Каменїци.

## Поетска творчосц
Мария Горняк почала писац писнї ище як школярка нїзшей ґимназиї, а перша єй писня, под насловом *Мацери*, обявена 1952. року у *Пионирскей заградки*. Зоз поезию ше интензивнєйше почала занїмац после преселєня до Нового Саду. Найвецей писнї обявйовала у *Пионирскей заградки* и *Литературним слове*, а найвецей тексти за компонованє написала у сотруднїцтве зоз Маґдалену Горняк Лелас, котра на нїх написала музику. Мария Горняк написала 21 текст на котри зложена музика и тоти композициї виведзени на *Червеней ружи* и *Ружовей заградки*.

Мария Горняк нар. Скубан умарла у Сримскей Каменїци 27. марца 2018, у своїм 83. року живота.

Композициї  за хтори текст написала  Мария Горняк
 
## Литература
* *Руски християнски календар* 2019. рок, бок 223
## Вонкашнї вязи
* Умарла Мария Горняк, Рутенпрес, 28. марец 2018
* Мария С. Горняк (биоґрафия и список текстох за композициї), *Червена ружа 1962-2011, Том II,* Завод за културу войводянских Руснацох, Нови Сад, 2014., б. 493

Катеґория:Руснаци у Сербиї
Катеґория:Коцурци
Катеґория:Поета
Катеґория:9. новембер
Катеґория:Народзени 1935
Катеґория:27. марец
Катеґория:Умарли 2018
Марґита Лучечко

**Марґита Лучечко** (16. юний 1909—†24. юлий 1988) директорка, наставнїца, дружтвена активистка.

## Биоґрафия

Марґита Лїкар ше народзела 16. юния 1909. року у Руским Керестуре. Родичи Михайло Лїкар, пивцоучитель и Вилма Лїкар (народзена Бучко), закончела гражданску школу. Марґита мала ище седем братох и шестри: Корнел (1898), Йоланда (Беба) (1901), Мария (Манда) (1902), Йовґен (1904), Елемир (1905), Иринка (1913) и Аранка (1915).

Основну школу Марґита Лїкар закончела у Дюрдьове, а Штредню фахову школу за схопносци и ручну роботу у Заґребе. 

Робела як директорка Ремеселнїцкей школи у Сримскей Митровици, а потим прешла робиц до Основней школи *Петро Кузмяк* у Руским Керестуре дзе робела як вихователька и наставнїца подобового и музичного воспитаня. Тиж преподавала предмет хтори ше волал *Ґаздовство*, а була и дириґентка школского хору и дзивоцкого оркестра мелодикох у основней школи.

Орґанизовала и тримала валалским женом курси за сучасне варенє и водзенє обисца, скраванє, шице, вишиванє и други ручни роботи.
Одала ше за др Ивана Лучечку, ветеринара.Марґита Лучечко  умарла 24. юлия 1988. року. Похована є у Руским Керестуре коло свойого супруга хтори умар 1978. року.

Шицок свой рухоми и нєрухоми маєток завитовала и зохабела апацом Грекокатолїцкей церкви у Руским Керестуре.

## Образовна робота
Року 1953. Марґита Лїкар написала приручнїк за ґаздинї *Наша кухарка* (Видавательне - друкарске предприяце Руске слово Руски Керестур), хтори мало скоро кажде руске обисце и хтори унапредзел квалитет костираня Руснацох. Приручнїк *Наша кухарка*, як повторене и дополнєне виданє, з финансийну потримовку ширшей фамелиї Лїкар и фирми Алимента обявело Дружтво за руски язик, литературу и културу з Нового Саду 2007. року.
## Ґалерия

Nasa kuharka naslovna.jpg|alt=Наша кухарка, 2007. рок|Наша кухарка, обновене и дополнєне виданє, 2007. рок


## Литература
* Тамаш, др Юлиян, „Просвитни роботнїки 1944-1991. рокˮ, *Руски Керестур, лїтопис и история (1745-1991)*, Месна заєднїца Руски Керестур, 1992,  бок 414.

## Вонкашнї вязи
* Марґита Лїкар  ''Наша кухарка'', повторене и дополнєнє виданє, 2007. рок

* Мр Гелена Медєши, Здравє на уста уходзи: ''Марґита Лїкар, Наша кухарка'', Зборнїк роботох *STUDIA RUTHЕNICA* 12 (25), 2007, б. 184-186.

* Гелена Гафич-Стойков, ''Рецензия кнїжки Наша кухарка Maрґити Лїкар'', Зборнїк роботох *STUDIA RUTHЕNICA* 12 (25), 2007, б. 186-167.

* Ясмина Чакан Вицкович, ''Пахи и смаки з бабовей кухнї: Рeцeнзия кнїжки Наша кухарка Марґити Лїкар'', Зборнїк роботох *STUDIA RUTHЕNICA* 12 (25), 2007, б. 187-188.

 
Катеґория:Руснаци у Сербиї
Катеґория:Керестурци
Катеґория:Наставнїки
Катеґория:Дириґенти
Катеґория:16. юний
Катеґория:Народзени 1909
Катеґория:24. юлий
Катеґория:Умарли 1988
Мария Моснак

**Мария Вадаски Моснак** (26. фебруар 1946.—† 30. май 2022.), перша професионална спикерка у Рускей редакциї Радио Нового Саду и на ТВ Нови Сад.

## Биоґрафия
Мария Вадаски народзена у Коцуре 26. фебруара 1946. року. Основну школу закончела у родним месце а ґимназию у Вербаше. По законченю штреднєй школи уписала студиї на Висшей Управней школи у Новим Садзе.   

У Рускей редакциї РНС почала робиц 15. мая 1967. року. Цали роботни вик препровадзела пред микрофоном у Радио Новим Садзе як перша професионална радио спикерка у Редакциї програми на руским язику Радио Нового Саду.

У хвилькох кед Телевизия Нови Сад почала емитовац програму на вецей язикох Мария Моснак була и перша телевизийна спикерка на рускей програми ТВ Нови Сад.

У цеку 70-тих рокох Мария Моснак ше зявйовала и як водителька програмох у рамикох Фестивала култури Руснацох *Червена ружа* а тиж водзела конферансу на контакт-програмох хтори Руска редакация Радио Нового Саду орґанизовала по местох дзе жию Руснаци.

Року 1973. ше одала за Андрию Моснака и з нїм мала двох синох.

Окрем спикерских роботох, Мария Моснак робела и як прекладателька за потреби рускей програми Радио Нового Саду а у зениту своєй кариєри робела и як новинарка понеже ушорйовала информативну часц раншей програми на руским язику и вечарши висти по руски.

Остала запаметана по окреме красним баршоньовим и приємним гласу як и по максималней пошвеценосци ґу своєй роботи хтору окончовала на безпрекорни професионални способ и з окремну любову. Помагала, як искусна спикерка, у формованю єдней цалей ґенерациї спикеркох на руским язику хтори у роботи шлїдзели єй приклад и єй професионализем.

До пензиї пошла 28. фебруара 2001. року.

Умарла у Ветернику при Новим Садзе 30. мая 2022, у 76. року живота, а похована є на городским теметове у  Новим Садзе.

## Ґалерия

Vincanje kumovih.jpg|Винчанє Мариї Вадаски и Андриї Моснака
Marija Mosnak na TV Novi Sad.jpg|Мария Моснак як спикерка ТВ Нови Сад 1972. року
Radijska redakcija 2.jpg|alt=Часц членох Рускей редакциї РНС, Мария Моснак у штредку|Часц членох Рускей редакциї РНС, Мария Моснак у штредку (на лївей руки учителя Михала Ковача).


## Вонкашнї вязи
* Ґрупа авторох: Гласи и часи, 70 роки Рускей редакциї Радио Нового Саду, Новинарска асоцияция  Руснацох - НАР, Нови Сад 2019, б. 30-31.
* Ґрупа авторох:  Гласи и часи, 70 роки Рускей редакциї Радио Нового Саду, Новинарска асоцияция  Руснацох - НАР, Нови Сад 2019, б. 138.
* GODINE SLIKE I TONA / RTV sećanja, Izdavač RUV RTV, Ignjata Pavlaša 3, Novi Sad.
*  Спикерка Радио Новог Саду Мария Моснак умарла у Ветернику, ТВ Войводина, 8. юний 2022.
*  Умарла Мария Моснак, Рутенпрес, РТВ, 9. юний 2022.
*  In memoriam у новинох Руске слово, число 24 (3997)17. юний 2022. б. 18

## Референци


Катеґория:Руснаци у Сербиї
Катеґория:Коцурци
Катеґория:Спикере
Катеґория:Новинаре
Катеґория:26. фебруар
Катеґория:Народзени 1946
Катеґория:30. май
Катеґория:Умарли 2022
Масло

**Масло** общеславянске слово, од праславянского maslo, а то од maz-slo, од дїєслова mazati и суфиксу -slo (серб. маслац, путер, бутер, од нємецкого die Butter): то млєчни продукт хтори ше достава з муценьом сладкей и квашней шметанки. Масло з квашней шметанки ма пах на диецетил, а сладке масло ма смак шметанки. Масло поживни додаток єдлом, алє у векших количествох нєдобре уплївує на здравє бо звекшує голестерол.
## Прикмети
Масло то емулзия води у олєю, хтора настава як резултат инверзиї креми, дзе млєчни протеїни емулґатори. Масло остава тварда материя кед ше охладзи, алє змегчує до конзистенциї хтору мож масциц на хижней температури и пуща ше до чечней конзистенциї на 32-35 °C. Густосц масла виноши 911 g/L (15 1⁄4 oz/US pt). Звичайно ма бляду жовту фарбу, алє вона варира у зависносци од покарми и ґенетики животинї од хорей подоєне млєко. Комерциялни продукцийни процес дзекеди манипулує з фарбу так же додава фарби за єдзенє як цо анат або карота.

Масло ше часто и препражує, та ше препражене хаснує за прелїванє по галушкох зоз сиром або масци на хлєб.

## Продукция
Масло ше муци зоз шметанки у збущку, так же ше шметанку трепе з топарочку. При муценю дробни часточки масци ше перше збиваю до менших, а потим до векших грудкох. Чечносц хтора остава вола ше цмар. 

## Литература
* Словнїк руского народного язика I А-Н, Нови Sад 2017, б. 704

## Вонкашнї вязи
* Масло, на Викиодлоги

## Референци

Катеґория:Пожива
Катеґория:Млєчни продукти
Меркалийова скала

**Меркали—Канкани—Зиберґова скала** (MCS скала), познатша лєм як **Меркалийова скала**, дефинує зявенє и пременки, хтори виволую трешеня жеми, при людзох и животиньох. Тиж, описую и пременки на будинкох и у природи, хтори наставаю як пошлїдок трешеня жеми. Трешенє у зависносци од моцносци залапює менши до векших поверхносцох реґиона. Наволана є по сеизмогоґох хтори ю дефиновали, а то: Дюжепе Меркали, Канкани и Зиберґ.

## Меркалийова скала

Ма 12 ступнї:

* Людзе нє чувствую трешенє.
* Даєдни людзе чувствую кед су у стану мированя або на висших поверхох у будинку.
* Векшина людзох, хтори у завартим простору чувствую трешенє. Предмети хтори виша (нпр. лустери) ше колїмбаю. Людзе на отворим нє чувствую трешенє.
* Векшина людзох, хтори у завартим простору чувствую трешенє. Предмети, хтори виша, ше колїмбаю, танєри черкаю, облаки и дзвери шкрипя.
* Углавним шицки чувствую трешенє. Тоти хтори шпя — будза ше. Дзвери ше отвераю, судзина дурка и пада, слики на муре ше колїмбаю. Мали предмети ше преврацаю. Древа ше можу колїмбац, чечносц хтора у отворених судзинох виплюскує зоз нїх.
* Шицки чувствую трешенє. Людзе маю почежкосци рушац ше. Предмети падаю зоз полїчкох. Слики падаю зоз мурох. Мебель ше порушує. Пука малтер. Древа ше трешу. Правя ше менши чкоди на хижох хтори подло збудовани.
* Людзе маю почежкосци стац, вожаче чувствую же ше превозка треше. Даєден мебель пука. Черепи падаю зоз крова. Менши до штреднї очкодованя на квалитетних будинкох. Значнєйши очкодованя на старих будинкох.
* Вожаче маю почежкосци вожиц превозки. Валяю ше хижи. Високи будовнї як цо то солитери и комини ше колїмбаю и можу ше звалїц. Добре збудовани будинки прецерпя озбильни очкодованя. Стебла ше ламу. Уровень води у студньох ше меня.
* Добре вибудовани будинки маю озбильни очкодованя. Под'жемни циви пукаю. Жем пука. Резервоари маю озбильни очкодованя.
* Векшина хижох очкодована. Даєдни мости ше валяю. Брани маю озбильни очкодованя. Вода ше вилїва на побрежя рикох, озерох. Желєзни шини ше деформую. Жем пука на вецей местох.
* Векшина хижох звалєна по темель. Даєдни мости ше валяю. Глїбоки розпукнуца жеми. Желєзни шини цалком деформовани.
* Углавним шицко знїщене. Будинки лєца до воздуху. Жем ше порушує як габа. Високи каменьово стини ше порушую.
Катеґория:Сеизмология
Мерни єдинки

**Мерни єдинки** медзинародно прилапени велькосци за меранє з хторима ше окончує поровнованє даєдней физичней велькосци зоз мерним стандардом. У векшини жемох швета ше хаснує СИ метрични систем мерних єдинкох (интернационални систем, назва походзи од французкей назви *Système international d’unités*). Друга система, хтора ше хаснує у ЗАД то анґлосаксонски систем мерох.

На приклад, длужина то физична велькосц. Метер то єдинка за длужину хтора представя напредок одредзену длужину. Кед ше пове 10 метери (або 10*m*) дума ше на длужину хтора 10 раз векша од дефинованей длужини такволаней метер. Меранє то поступок утвердзованя яка велька або мала физична велькосц у одношеню на основне референтне количество истей файти.

Метролоґия то наука хтора розвива национални и медзинародно прилапени мерни єдинки. У физики и метролоґиї, єдинки стандарди за меранє физичних велькосцох хторим потребни ясни дефинициї. Наука, медицина и инженєрство часто хасную векши и менши мерни єдинки од тих цо ше хасную у каждодньовим живоце.

## Основни єдинки СИ системи
Медзинародна система мерних єдинкох ше состої од основних єдинкох хтори ше можу хасновац вєдно зоз одвитуюцима префиксами. Постоя седем основни єдинки хтори представяю розлични физични велькосци. Зоз тих основних єдинкох ше доставаю виведзени єдинки.

Префикс ше додава кед же хаснує векше або менше количество од ориґиналней велькосци. Одредзени су так же кажди шлїдуюци за 10 раз векши од претходного.



## Вонкашнї вязи

* Официйни сайт мерних єдинкох
Катеґория:Наука
Катеґория:Математика
Катеґория:Физика
Катеґория:Хемия
Катеґория:Мерни єдинки
Метроном

**Метроном** (анґл. metronome, нєм. metronom)  то справа за одредзованє - меранє швидкосци (темпа) виводзеня даякей композициї, етиди лєбо скали. Кажде ровномирне метрономске дуркнуце представя єдну тактову часц. 

Старши типи метрономох, маю механїзем як на годзинох. Направени су у форми копи и маю шєйталов-метална ценка полуга а на нєй заквачени рухоми, мали кляпчисти обруч-кулька зоз хторим ше вибера темпо. Обруч ше поцагує горе и долу по шейталову (металней полуги) на хторей виписани ознаки за темпо од нєшвидкого темпа 40 дуркнуца у минути, до найшвидшого  208 дуркнуца), у зависносци хтору  швидкосц жадаме. Шейталов прави нєпреривни, ровномирни рухи раз на єден раз на други бок и так омогущує же би ше чули дуркнуца. Кед обруч-персцень горе, дуркнуца та и темпо спомалшенши а цо є нїжей дуркнуца швидши. Композиторе попри ознаки за темпо часто напишу и метрономску миру (скрац. ММ штварцина1)  ММ 1= 60, цо значи же метроном у минути оддурка 60 штварцини ноти, односно же у тей швидкосци ше буду виводзиц штварцини у композициї.

Найпознатши метроном, хтори ше ище и нєшка хаснує, то *Мелцелов* метроном. Конструовал го Johann Nepomuk Mälzel 1815.року.

Нєшка ше хасную и електронски метрономи (на струю лєбо батериї) як ,,кишенкови” диґитрон. Вони нємаю шейталов и обруч. Швидкосц дуркнуца ше намесцує зоз кружним реґулатором, лєбо єдноставним вибором числа за темпо зоз дотхнуцом (диґитални). Зоз дотхнуцом на тастер вибрана швидкосц ше зяви на екрану-дисплею.  

## Вежбанє зоз метрономом
Под час вежбаня скалох, етидох и других музичних композицийох треба хасновац метроном. Тота хасновита справа одкриє шицки ритмични нєдостатки и одступаня у граню. Кед вежбаю з помоцу метронома початнїци можу лєгчейше одкриц свою нєпрецизносц як и у хторей мири вони меняю темпо на даєдних местох у композициї. Прето важне, под час вежбаня,  хасновац метроном же би ше  посцигла ритмичносц и, зоз часом, же би ше усадзело до себе тоту точносц. 

## Референци

Катеґория:Музични термини
Катеґория:Физика
Мелания Планчак

**Мелания Планчак** (*6. новембер 1954—†16. децембер 2015), рускокерестурска фотоґрафка, видеознїмателька и хронїчар културного, економского и дружтвеного живота Руского Керестура.

## Биоґрафия
Мелания Монар народзена 6. новембра 1954. року у Руским Керестуре. Оцец Владимир и мац. Основну школу закончела у Руским Керестуре а  Економско-тарґовецку школу у Кули.  По законченю штреднєй тарґовецкей школи єден час робела як тарґовкиня, а концом 80. рокох прешлого вику ше почала занїмац з фотоґрафию и видео-знїманьом, цо пошвидко постала єй главна професия.

Мелания Монар ше одала за Планчака. У малженстве мали сина Владимира. 

Мелания, вєдно зоз сином Владом, основала Фото-студио *Планчак* и од початку 90. рокох була єдна з главних фотоґрафкох и знїмателькох шицкого цо ше збувало у Руским Керестуре и вообще медзи Руснацами, алє и ширше, понеже робела и у Кули, Вербаше, Коцуре, робела и у местох дзе жиє словацка национална меншина и других.

Мелания Планчак фотоґрафовала и знїмала шицки подїї – од приватних збуваньох значних за фамелиї, та прейґ шицких других у дружтвеним, образовним, културним, церковним, спортским и привредним живоце Керестура, так же прейґ фотоґрафиї и видео-знїмкох, як и скорейших керестурских фотоґрафох, и єй робота на одредзени способ доприноши терашньому и будуцому архивованю и историї Руского Керестура.

Мелания Планчак окреме добре познала нашо звичаї з рижних нагодох, як цо то свадзби, так же и у тей часци допринєсла очуваню, як и одредзеному осучасньованю свадзебного протоколу. Пре єй наисце вредну, точну и нєсебичну роботу, у Керестуре и ширше велї ю познали под назвиском *Фото Тета.*

Мелания Планчак була членїца Здруженя ремеселнїкох и приватних привреднїкох Руского Керестура, а зоз своїма фотоґрафиями и знїмками збуваньох и части спонзор рижним орґанизацийом.

Мелания Планчак умарла 16. децембра 2015. року, у 62. року живота. Похована є 17. децембра  на керестурским теметове.

## Литература

* Подобова творчосц Руснацох: *Мелания Планчак, уметнїк фотоґраф* - Дружтво за руски язик, литературу и културу, Нови Сад, 2003, б. 95.

## Вонкашнї вязи
З продукциї Студия *Планчак*:

* 250 роки од снованя керестурскей парохиї (1) - Симпозиюм и вистава  Scientific symposium and Exhibition

* 250 роки од снованя керестурскей парохиї (2) - Шветочна Служба Божа Solemn Mass

* 250 роки од снованя керестурскей парохиї (3) - Шветочна академия Solemn spiritual performance

* 250 роки од снованя керестурскей парохиї (4) - Служба Божа у Водици Procession to Vodica and Divine liturgy

* Руски Керестур, скица за єден портрет, Студио *Планчак*.

* Умарла Мелания Планчак (1954-2015), Михайло Зазуляк, *Рутенпрес,* 18. децембер 2015.

* Melanija Plančak (1954 - 2015), Firma: *Večni pomen,* Sremska Kamenica

Катеґория:Руснаци у Сербиї
Катеґория:Керестурци
Катеґория:Уметнїки
Катеґория:Фотоґрафи
Катеґория:6. новембер
Катеґория:Народзени 1954
Катеґория:16. децембер
Катеґория:Умарли 2015
Микола Д. Олеяр

**Микола Д. Олеяр** (*21. фебруар 1910—†януар 1944), правнїк, публицист и културни дїяч русийскей националней ориєнтациї медзи войводянскима Руснацами.

## Биоґрафия
Микола Д. Олеяр (Николай Д. Олеяров) ше народзел 21. фебруара 1910. року у  Барбитону, Огайо, у Зєдинєних Америцких Державох.  Ґимназию закончел у Вербаше (1923-1931) а студиї на Правним факултету Беоґрадского универзитета (1931-1935).
Ище док студирал заинтересовал ше за социялистични рух у Русиї и критиковал улогу хтору бавели грекокатолїцки священїки, окреме гевти українскей ориєнтациї, у културним живоце Руснацох. Таки попатрунки го наведли же би ше уключел до руху хтори основал русофилски и секуларно ориєнтовани Културно-просвитни (национални) союз югославянских Русинох *Заря*. По законченю студийох (1935) Олеяр почал робиц як правнїк у Новим Садзе, алє остал активни у Союзу як редактор (1936-1937) його новинох хтори пременовал на ''Русска заря''. Микола Д. Олеяр бул прешвечени же Руснаци у Войводини, як и Русини у карпатскей дїдовщини, премали же би ше розвили до плодней националносци. Таке становиско могло випатрац и звишне понеже вон верел же Русини, без огляду дзе жию, конар русийскей националносци. Тоти попатрунки були зарисовани у даскелїх статьох хтори обявел у рускей преси, як и у общей историї русийского/общеруского народу (*История русского народа*, 1934), у хторей дал опис карпатскей и войводянскей русинскей историї, як додаток ґу предреволуцийней историї русийского царства. 

И попри тим же Микола Д. Олеяр бул прихильни ґу социялизму а критични спрам капитализма и роснуца фашистичних режимох у Европи, вон ше нє складал зоз политику КПЮ. Кед Мадярска реанектовала Войводину, грожене му зоз гарештованьом, нєпостредно пред його шмерцу.

Микола Д. Олеяр умар у януаре 1942. року у  Жаблю (Мадярска, Югославия).

## Литература

* Јулијан Тамаш: Русинска књижевност, *Матица српска,* Нови Сад, 1984. стр. 82

* Николай Д. Олеяров: Исторiя русского народа, КПСЮР, Редакция *Русскей зарї,* Нови Сад, 1934.

* Дюра Латяк: Руске слово 1945-1985, НВРО *Руске слово,* Нови Сад, 1985, б. 23.
* P. R. Magocsi, Oleiar, Nikola D./Oleiarov, Nikolai D., P. R. Magocsi  and Ivan Pop: Encyclopedia of Rusyn History and Culture, University of Toronto, 2005, , p. 359.

## Вонкашнї вязи

* Репринт кнїжочки ''Исторiя русского народа,'' автор репринта и уводного слова Юлиян Колєсар, Монтреал, Канада

Катеґория:Руснаци у Сербиї
Катеґория:Дїяче у култури
Катеґория:Правнїки
Катеґория:Публицисти
Катеґория:Русофили
Катеґория:Члени КПСЮР Заря
Катеґория:21. фебруар
Катеґория:Народзени 1910
Катеґория:Умарли 1944
Милутин Фирис

**Милутин Фирис**, дипломовани правнїк, визначни руски културни дїяч у Петровцох.

## Биоґрафия

Милутин Фирис ше народзел у Петровцох, вироятно 1902. або 1903. року. Ту му оцец Петро Фирис (1874-1937) од 1898. року по пензионованє 1932. року робел як учитель и културни дїяч. Милутин мал и брата др монс.Томислава (1900-1987), котри жил у ЗАД. Милутин основну школу закончел у Петровцох, а студиї права у Заґребе. Ище як студент помагал свойому оцови у културно-просвитней роботи, бо оцец бул єдини учитель у валалє, а мушел учиц уж блїзко сто школярох.

Остало зазначене же Милутин 1926. року од оца превжал дириґованє зоз двома хорами: мишаним и хлопским, а такой потим почал поставяц на сцену и театрални фалати. На жаль, вон ше у Петровцох нє затримал длуго, бо як правнїк ту нє мал сиґурну перспективу. Прето ту його активносц тирвала лєм штири роки (1926-1930). За тот релативно кратки час, попри тим же дириґовал зоз двома хорами, вон зоз петровскима дилетантами поставел на сцену и дзешец театрални фалати. Нє зазначене же дзе ше з Петровцох одселєл, алє ше зна же ше його оцец после пензионованя одселєл до Стенецу, та мож предпоставиц же з нїм пошол и син Милутин.

Ище Милутинов оцец Петро двацетих рокох 20. вику започал активносц на формованю филияли РНПД-а у Петровцох и єй секцийох. Дириґовал и з мишаним и хлопским хором по 1926. рок. Тоту роботу предлужел и його син Милутин, котри пошвидко бул вибрани и за секретара Месного одбору РНПД. Од 1926. року замерковани и його части написи у *Руских новинох* и *Руским календаре*, преважно о роботи и активносцох *Просвити* у Петровцох. Дзекуюци найбаржей його написом у *Руских новинох* и *Календаре* ми можеме детальнєйше спатриц културни живот Руснацох у Петровцох у периодзе од його початкох та по 1931.рок.

## Литература

* Штефан Гудак: ПЕТРОВЦИ, жридло и розсаднїк рускей и українскей култури, просвити и уметносци у Републики Горватскей, Видаватель КУД *Яким Гарди* Петровци, 2004, особлїво боки 289-291.

* Дюра Латяк: Театрални живот Руснацох, часц І, *Театрални музей Войводини* и НВУ *Руске слово* Нови Сад, 2003, боки 169-181 и 344.

 
Катеґория:Руснаци у Горватскей
Катеґория:Правнїки
Катеґория:Дириґенти
Катеґория:Предняк
Катеґория:Режисере
Милутин Ґубаш

**Др Милутин Ґубаш** (*1893—†1974) лїкар, дїяч у кулутри, активиста *Културно-просвитного союзу югославянских Руснацох*.

## Биоґрафия

Милутин Ґубаш народзени 1893. року у Дюрдьове у землєдїлскей фамелиї. Основну школу закончел у родним валалє, Сербску ґимназию у Новим Садзе, а потим ше уписал на Медицински факултет у Будапешту, предлужел студиї у Праги, дзе и дипломовал. По законченим обовязним лїкарским стажу др Милутин Ґубаш почал робиц як лїкар у Амбуланти державней желєзнїци у Новим Садзе, дзе робел цали роботни вик. Паралелно з тим, лїчел жительство, обичних роботнїкох и худобу на новосадским населєню Телеп.

Окрем сербского и руского, др Милутин Ґубаш знал по нємецки, мадярски и чески. Важел за велького гуманисту, участвовал у акцийох за зберанє помоци худобним дзецом и за тоту роботу достал вецей припознаня подзековних гражданох.

Др Ґубаш бул єден зоз сновательох и перши предсидатель *Културно-просвитного союзу югославянских Руснацох*, редактор и финансиєр новинки *Заря* хтора виходзела од 1936. по початок войни, у априлу 1941. року. Коло новинки ше сходзели руски интелектуалци хтори ше закладали за врацанє поунияцених Руснацох зоз грекокатолїцкей до православней вири, як же би ше чежиско Руснацох унапрямело ґу Русиї, а нє ґу України. Др Милутин Ґубаш тримал и закладал ше за тото же би Руснаци мали можлївосц вибору у одношеню на вирску припадносц, як и вибору у воспитаню у одношеню вибор за гражданску або вирску опредзелєносц.

Др Милутин Ґубаш умар 1974. року.

## Литература
P. R. Magocsi, Gubash/Gubaš, Milutin, P. R. Magocsi  and Ivan Pop: Encyclopedia of Rusyn History and Culture, University of Toronto, 2005, , p. 154.

## Вонкашнї вязи

* Др Милутин Ґубаш, вебсайт НАР Новинарска Асоцияция Руснацох, новембер 6, 2019.

Катеґория:Руснаци у Сербиї
Катеґория:Дюрдьовчанє
Катеґория:Лїкаре
Катеґория:Члени КПСЮР Заря
Катеґория:Дїяче у култури
Катеґория:Русофили
Катеґория:Народзени 1893
Катеґория:Умарли 1974