Такт (музика)

**Такт** (франц. *mesure*, анґл. *bar*, ит. *misura*, нєм. T*akt*)  то найменша часц музичней композициї хтора метрично одредзена. 

Слово „такт“ (лат. *tactus*) першираз ше спомина у трактату Адама зоз Фулди 1490. року, и означує период мензуралней ритмичней системи познатей як *tactus.*

Початок такта вше наглашени. То тактова часц хтора „чежка” и вола* ше *'теза**. За'' ню шлїдзи'' „лєгка” , нєнаглашена'' часц такта'','' вола ше'' **арза.***

Сума [[Нота|нотних]] вредносцох и [[Пауза (музика)|паузох]] каждого такта, муши одвитовац файти такта. Напр.  такт значи же у каждим такту сума (собир) штири штварцини ноти.

== Тактовка, закончуюца смужка и репетиция ==
* Кед єден такт одвоєни од другого такта, пише ше вертикалну тактову смужку (линию) - тактовку.  
* На концу векших часцох композициї пишу ше два вертикални єднаки тактово смужки.   
* Конєц композициї або єй даєдней часци означує ше зоз вертикалну ценшу и грубшу смужку – ''закончуюца смужка'' (сeрб. завршница).   
* Кед жадаме повториц даєден такт або ґрупу тактох, уписуєме ''початну [[Репетиция|репетицию]]''.     
* Кед жадаме означиц конєц такта або ґрупу тактох хтори потребно повториц, уписуєме ''закончуюцу'' ''репетицию''.   

== Файти тактох ==

У [[Подзелєнє музики|музики]] исную вельо файти тактох. Вони ше означую зоз ''розламку'', алє без розламковей смужки. Горнє розламково число – ''чишлїтель'' - означує кельо єст тактово часци, док долнє число – ''менователь''– означує на кельо єднаки часци подзелєни такт. Менователь  менує, т.є. одредзує єдинку за чишлєнє. Напр.:

* ''Двоштварцински такт'' означує ше так: . Чишлїтель указує же такт дводїлни (двочасцови), а менователь: штварцина єдинка за чишлєнє. Звуни и нотни приклад: 

* ''Троштварцински такт'' означує ше так: . Чишлїтель указує жe такт тродїлни (трочасцови), а менователь штварцина єдинка за чишлєнє. Звучни и нотни приклад: .

* ''Штироштварцински такт'' означує ше так: . Чишлїтель указує жe такт штиродїлни (штирочасцови), а менователь штварцина єдинка за чишлєнє. Звучни и нотни приклад: .

* ''Штироосмнски такт'' означує ше так: . Чишлїтель указує же такт штиродїлни, а менователь осмина єдинка за чишлєнє.

* ''Шейсцосмнски такт'' означує ше так: (6/8). Чишлїтель указує же такт шейсцдїлни, а менватель осмина єдинка за чишлєнє. Звучни и нотни приклад:  

* ''Трополовински такт'' означує ше так: . Чишлїтель указує же такт тродїлни, а менователь половка єдинка за чишлєнє.

== Винїмок ==
***Предтакт*** то перши ''нєподполни'' такт зоз хторим почина даєдна композиция. У таких случайох на концу композициї лєбо на концу єй першей часци, находзиме тельо часци такта кельо хибя у першим такту. Нотни приклад: 

== Други способи записованя файти тактох == 

Новши часи допринєсли нови способи записованя файти тактох и записую ше так:  чишлїтель – зоз числом, а менователь - место числа упише ше одвитуюца нотна вредносц. Напр.:
* Двоштварцински такт    означує ше и на тот способ   

* Штироштварцински такт , окрем зоз числовима симболами, мож означиц зоз знаком ,                    


* Двополовински такт  лєбо  ''Alla breve'' (ит. ''alla ˈbrеve'')     то познате скраценє ознаки такта. Означує ше зоз вертикалну смужку през букву  „ С “  то еквивалнт числу '''2'''  а мож  означиц и так:  .

== Дзе и кеди ше уписую файти тактох ==

Файта такта ше уписує на самим початку музичного дїла, такой после ключа и пред'знакох кед их єст. . Можлїве же у цеку композициї придзе до пременки такта, теди ше уписує нову файту такта,  односно жадани розламки, напр. ,  ,  ,   итд.  Нотни приклад на правим боку:



Приклад пременки тактох у музичней литератури:

Модест Мусорґски, „Променада“ зоз дїла „Слики зоз вистави“ (1874. рок).

:<score sound="1">
    { \new PianoStaff <<
        \new Staff <<
            \new voice \relative c'' {
                \set Score.tempoHideNote = ##t \tempo 4 = 112
                \clef treble \key bes \major 
				\time 5/4 
                	g4--_\f^\markup { \bold {Allegro giusto, nel modo russico; senza allegrezza, ma poco sostenuto. } } f-- bes-- c8--( f d4--)
                \time 6/4
					c8--( f d4--) bes-- c-- g-- f--
				\time 5/4
					<bes, d g>4 <a c f> <bes d bes'> \stemDown <c a'> \stemNeutral <f a d>
				\time 6/4
					\stemDown <c a'> \stemNeutral <f bes d> <d g bes> <e g c> <g, c g'> <a c f>
				}
			\new Voice \relative c'' {
                \time 5/4
					s1 s4
				\time 6/4
					s1.
				\time 5/4
					s2. \stemUp c8^( f d4)
				\time 6/4
					\stemUp c8^( f d4) s1
                }
            >>
        \new Staff <<
			\clef bass \key bes \major 
            \relative c {
                \time 5/4
					R1*5/4
				\time 6/4
					R1*6/4
				\time 5/4
					<g g'>4 <a f'> <g g'> <f f'> <d d'>
                \time 6/4
					<f f'> <bes bes'> <g g'> <c, c'> <e e'> <f f'>
				}
            >>
    >> }
</score>



== Яки такт може буц ==
Такт може буц:

* ***єдноставани*** (прости) – ма лєм 1 наглашену тактову часц (теза) и 1 або 2 нєнаглашени (арза). Ту спадаю шицки дводїлни и тродїлни такти.

* ***Зложени**''  
**а**) ''правилни'' – настaваю зоз комбинованьом-скапчованьом вецей єдноставних тактох до єдного-зложеного, самим тим, таки такт ма вецей наглашени и нєнаглашени тактово часци. Напр. +  = 

**б*') *мишани* –  пейцдїлни, седемдїлни, дзевецдїлни итд. (5/8, 7/8, 5/4, 7/4 итд.) такти, хтори ше состоя зоз гетероґених метричних групох (напр. два+три, штири+три итд.), вше зоз наглашеньом на перше дуркнуце у каждей ґрупи нотох. Звучни и нотни приклад: Таки файти мишаних тактох и з адекватну метрику характеристични у народней-фолклорней музики, поготову балканскей, [[Сербия]], Болгарска, Македония) алє присутни су и у других [[Народ|народох]].



== Литература ==

* *Шип С. В.'' Музична форма від звуку до стилю [Текст]: навч. посіб. / С. В. Шип. — К. : Заповіт, 1998. — 368 с. —  : Б. ц.
* Taktarten Файти тактох (язик: нємецки)
* Heckmann H. Der Takt in der Musiklehre des 17. Jh. // Archiv fur Musikwissenschaft X (1953)
* Dahlhaus C. Zur Entstehung des modernen Taktsystems im 17. Jahrhundert // Archiv für Musikwissenschaft 18 (1961), 223—240.

## Вонкашня вяза

* Такт 2/4 youtube.com
* Dobe, mjere, tempo youtube.com
* taktarten Такт и тактово ознаки,  язик;нємецки

## Референци

Катеґория:Музика
Катеґория:Теория музики
Катеґория:Музични термини