Лаута

**Лаута** або **лутня** то струнови инструмент. 
Европска лаута и сучасни блїзковосточни *оуд* походза зоз заєднїцкого предходнїка през розлични еволуцийни драги. Лаута ше хаснує у широким спектру инструменталней музики од штреднього вику по позни барок и була найважнєйши инструмент за секуларну музику у ренесанси.

## Историят розвиваня лаути
 
Струнови китайски музични инструмент зоз штирома струнами ***пипа***, кеди нєкеди ше наволує китайска лаута. Ма форму грушки и справена є зоз древа. Лаута инструмент хторому звук настава зоз потаргованьом струнох. Тот инструмент хасновани пред  2000 роками у Китаю. Даскельо подобни инструменти у восточней и юговосточней Азиї направени по моделу лаути.

**Курт Сакс** дефиновал лауту у терминолоґийней часци *Историї музичних инструментох*  же є составена зоз цела (корпусу) и шиї и часци хтора служи як ручка и механїзем за нацагованє струнох вонка з „цела.” Його дефиниция фокусована на характеристики цела-корпусу и шиї, а нє на способ як зазвучали струни, та ше прето на смиково инструменти патрело як на *смиково лаути*. Сакс тиж видвоєл розлику медзи лауту *длугокей шиї* и вариянти инструментох лаути, ґитари, верґла и цалу фамелию виолох и виолинох / гушльох.

Длугоки лаути були старши лаути; арабски тамбур вирно зачувал вонкашнї випатрунок старих лаутох у Вавилониї и Єгипту. Вон далєй подзелєл длугоки лаути на такв. подзиравену лауту и на длугошийову лауту (лауту з длугоку шию). Подзиравена лаута мала шию направену зоз палїци хторей цело мало дзирки як при старих єгипетских лаутох зоз длугоку шию и сучаней африцкей ґунбриї. Длугока лаута мала причверсцену шию и то були *ситар, тамбур* и *тар*. (дутар 2- струни, ситар, 3 струни, *чартар* , 4 струни, *панчтар*  5 струни).

Саксова кнїжка зоз 1941. року, а археолоґийни жридла хтори му були доступни, визначую иснованє вчасней лаути  коло 2000. роки пред н. е. Одкрица од теди потвердзую и врацаю иснованє лаути на 3100. рок п.н.е.

Музиколоґ **Ричард Дамбрил** нєшка катеґорично хаснує слово лаута же би бешедовал о инструментох хтори исновали, пренаходзени су вельо милeниюми скорей як видумани термин за лауту.

Дамбрил документовал вецей як 3000 роки *иконоґрафски докази* –шлїди  о лаутох у Месопотамиї, у своєй кнїжки *Археомузиколоґия старого Блїзкого востоку*.
  

Спрам Дамбрила, фамелия лаутох уключовала инструменти у Месопотамиї пред 3000. року  п.н.е. Вон указує *цилиндрични печац* як доказ; хтори датує зоз коло 3100. роки пред нову еру, лєбо и скорей и хтори тераз припада Британскому музею. Печац на єдним боку приказує жену хтора грає на палїцастей лаути. Як и Сакс, Дамбрил хасновал длужину за розликованє лаути, так же подзелєл лаути з Месопотамиї на длугши и кратши. Його кнїжка нє зазначує кратши инструменти хтори постали европски лаути алє приказує прикладнїки лаутох у античним швеце. Вон ше фокусионує на длугши лаути зоз Месопотамиї, розличних типох кордофонох (струнових) инструментох зоз шию хтори ше розвили ширцом античного ареалу греческей, єгипетскей (у Штреднїм кральовстве). иранскей (еламитскей и другей) єврейскей/израїлскей, гетитскей, римскей, болгарскей, турскей, индийскей, китайскей, єрменскей/киликийскей култури. Медзи другима лаутами вон менує *пандуру* и *танбур*.
Розвойна линия лаутох зоз кратку шию далєй ше розвивала  восточно од Месопотамиї, у Бактриї и Ґандари, до краткей лаути у форми мандулї. Курт Сакс писал о доказох ґандарских лаутох у уметносци, хтори представени у мишанїни *уметносци сиверозаходней  Инди*ї, под моцним греческим уплївом. Лаути зоз кратку шию у тих ґандарских уметнїцких дїлох  були прилапени як *предходнїки* исламскей, китайскей-японскей и европскей фамелиї лаутох. Курт Сакс описал ґандарски лаути зоз „целом форми грушки, хторе ше при верху краткей шиї зужує, предня ручка за струни, ма бочни клїнки (закрудки) и штири лєбо пейц струни”.

## Композиторе и лаутисти
 
**Ренесанса**

* Един Карамазов

* Франческо да Милано
* Винченцо Галилеи
* Йоан Амброзио Далца
* Джон Дауленд
* Томас Морли
* Роберт Джонсон
* Франьо Босанац
* Адриен ле Роа
* Ганс Нойзидлер

**Барок**

* Алесандро Пидїни
* Дєроламо Фрескобалди
* Дьовани Дїроламо Капсперґер
* Жан-Батист Безар
* Йоган Себастиян Бах
* Силвиюс Леополд Вайс
* Дитрих Букстехуде
* Бернард Йоаким Гаґен
* Адам Фалкенгаґен
* Хенри Персл

**Сучасни виводзаче**

* Гопкинсон Смит
* Роберт Барто
* Найджел Норт
* Лука Пянка
* Дарко Караїч

## Ґалерия

Файл:Egyptian lute players 001.jpg|Фотоґрафия зоз староєгипетскей крипти, особи  граю на лаути зоз длугоку шию, 18. династия (коло 1350. п. н. е.).
Файл:Indo-GreekBanquet.JPG|Гелениска сцена банкета зоз 1. вику новей ери, Гада, Гандара. Лаутиста грає на лаути  зоз кратку шию, (на правим боку).
Файл:Clevelandart 1980.15.jpg|Лаута у Пакистану, Гандара, вироятнє Буткара у Свату, Кушански период (1. вик- 320)
Файл:Five Celestial Musicians LACMA AC1992.254.1-.5.jpg|Пакистан, долїна Сват, реґион Гандара, 4.- 5. вик Скулптури,  уметносц Южней и Юговсточней Азиї (на правим боку лаутиста).
Файл:Gandhara Lute, Pakistan, Swat Valley, Gandhara region, 4th-5th century.jpg|Гандарска лаута, Пакистан, долїна Сват, реґион Гандара, 4-5. вику
Файл:Lute fingerchart, Museum Musicum Theoretico-Practicum page 66.jpg|Дияґрам постановки пальцох на струни лаути. Музей музики, теорийско-практични приручнїк, бок 66


## Вонкашня вяза
* Лаута, Музичко свезнање]
*  Лауте и гитаре Politika.rs
* ''ЛЮ́ТНЯ''. Большая российская энциклопедия. Электронная версия. — М., 2017.

## Референци
 
 


Катеґория:Струново инструменти
Катеґория:Музични инструменти
Катеґория:Инструменти