Беркасово

**Беркасово** (рсн. *Беркасов*) то населєнє у општини Шид, у Сримским округу, у Войводини (Сербия). Беркасово ше находзи сиверовосточно од Шиду, на маґистралней драги спрам Илоку. Було оддалєне 4 km од Шиду, алє ше з часом преширйовало ґу городу док ше цалком нє злучело зоз нїм.

Валал Беркасово змесцени у єдней часци долїни потока Шидина дзе почина сримска лесна високоровнїна, на штреднє 149 m надморскей висини. Основа населєня ма предлужену форму и линеарну структуру. Облапя три часци: Ґладнош, Старе Беркасово и Нове Беркасово. Беркасово ше по випатрунку розликує од других населєньох у општини Шид. Найвекша часц хижох вибудована коло асфалтней драги, длугокей коло 4 km, и прето є єдно з найдлукших населєньох у општини Шид. Старша часц беркасовских хижох у бреговитшим краю, а новша часц, спрам Шиду, на ровнєйшим подручу зоз векшим двором и заграду, як то уж и звичайне за панонски тип населєньох.

Нєдалєко од валалу находзи ше Липовача, познате место за вилєти.

## История
Баркасово, як населєнє припада старшим населєньом шидскей општини хторе такповесц „виросло” на драги медзи Шидом и Илоком у долїни „Ашман” (турске слово, цо значи „добра вода”). Спрам арехеолоґийних шлїдох, у околїску нєшкайшого Беркасова вироятнє було населєнє ище у младшим каменим чаше. На дзепоєдних местох у Беркасовским хотаре наиходзи ше на римску керамику, а пренайдзени и два кациґи (шлеми) з надписами, хтори спадаю до найкрасших античних предметох хтори пренайдзени у Сриме. На дзепоєдних местох одкрити и римски теметови.

Старе населєнє ше першираз спомина у папских дкументох зоз XIII вику; у XV вику то варош зоз твердиню под назву Деспотовец. Од 1699. по 1745. рок Беркасов, вєдно зоз Шидом бул у составе Воєней країни, або Воєней гранїци. Од 1745. року обидва места под коморску управу, а од 1777. по 1848. рок тоти два места творели такволани „Шидски велможски маєток” хтори бул у составе крижевского грекокатолїцкого владичества. Под час Воєней країни до Беркасова, або такволаного „Деспотского шанцу” населєли ше подунайски гранїчаре з Вуковару. 

Сучасни валал ше спомина 1733. року. Место 1885. року припадало Ердевицкому виберанковому срезу зоз своїма 572 жителями.

## Манифестациї
У Беркасове ше традицийно отримую манифестаицї Днї Св. Петки и Сримска винияда.

## Демоґрафия
Року 1734. Беркасово мало 72 обисца, познєйше 1758. року 60, 1766. и 1774. - 76, а 1791 - 92 доми зоз 502 душами. Познєйше, 1810. року число обисцох ше звекшало на 101, а и число жительох поросло на 641 особу. У периодзе од 1869. по 1991. рок (за 122 роки) Беркасовске жительство мало розлични тенденциї рушаня; по Першу шветову войну тото число ше рушало од 1600 по 1900, же би 1921. року виношело (аж) 2109, а потим  ушлїдзела тенденция зменшованя жительох, же би спрам попису зоз 1991. року було такповесц за ½ менше и чишлєло 1100 особи. Препатрунок числа жительох по рокох випатра так:
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Рок: 1869. 1880. 1890. 1900. 1910. 1921. 1931. 1948. 1953. 1961. 1971. 1981. 1991
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Числ. жит.: 1739 1676 1820 1882 1973  2109  2070  1156  1235  1214  1213 1217 1100
----------------------------------------------------------------------------------------------------
У Беркасове жию 987 полнолїтни жителє, а штредня старосц жительства виноши 40,9 роки (39,4 при хлопох и 42,2 роки при женох). У валалє єст 490 обисца, а штреднє число членох по ґаздовстве 2,51. 

Етнїчни состав жительства по попису з 2002. року

## Руснаци у Беркасове
Серби у Беркасове були єдини жителє, аж по приход Руснацох початком XІX вику. Було то у чаше кед габа руских жительох на своїм путешествию зохабяюци бреги и брещки на подножю Карпатох и крадшого одпочиваня на керестурскей и коцурскей ровнїни, закончую знова у подножю єдней гори - Фрушкей гори, єдиней у Сриме, а тиж и у тей часци Панонского ареалу. То часи кед ше Руснаци селя до Сриму: Шиду (1803), Бачинцох (1834), Беркасова (1828, 1936). 

Тих деценийох, односно 1828. року, у Беркасове жила (на Жумберку) єдна руска фамелия, фамелия Андрия Фириса и його супруги Еви, народзеней Гудра. Руснаци ше до тей часци Сриму, та и до Беркасова, приселєли кед Крижевске владичество концом XVIII вику достало досц обрабяцей жеми и кед збудовала Владически двор и основала грекокатолїцку парохию у Шидзе. 

Беркасовски Руснаци мали, або маю тоти презвиска: Биреш, Бобаль, Бодянєц, Ванко, Вашаш, Волчко, Давид, Дудаш, Еделински, Файфрич, Фирис, Гайдук, Гарди, Гарвильчак, Колясар, Колошняї, Ковач, Лазор, Папуґа, Рошташ, Сабол, Саламон, Семан, Сорочко, Страценски, Жмура итд. 

## Церковни живот у Беркасове:
Сербска православна церква у Беркасове збудована концом XVIII вику (1766-1778) и пошвецена св. Петрови и Павлови. Нукашнє пошоренє церкви окончели: Андрей Шалтисти з Нового Саду (1787), Павле Чортанович (1862) и Светозар Попович (1910). У Беркасове єст ище єдна церквочка пошвецена Святей Петки (св. Параскеви), хтора збудована на жридлє Акшам и за єй воду гваря же є здрава и лїковита.

Руски вирнїки у Беркасове грекокатолїки, хторих 1831. року було 6 фамелиї, потим 1836. року 46, а 1852. – 78, на початку нє мали свою месну парохию, алє були под Шидску парохию. Свою самостойну парохию достали 1. августа 1919. року, а за вирски живот хасновац могли римокатолїцку церкву пошвецену св. Мартинови, хтора збудована (у заходним стилу) ище зоз 1770. року. У тим чаше (1915) у Беркасове уж було 380 руски души, а 1930. року аж 539. Вше векше присельованє Руснацох до Беркасова допринєсло же би напр. 1948. року у Беркасове, спомедзи 1250 жительох: Руснацох було 47 %, Сербох 46 %, Горватох 6 % и других 1 %. Церковни кирбай у Беркасове отримує ше вєшенї, на св. Архангела Михаїла. 

**Беркасовски [[Священїк|паноцове]] були**: Франя Латкович (1919-1928), Павле Ґвозданович (1928-1943), Силвестер Саламон (1943-1953). Дюра Гербут (1953-1979), Владимир Мудри (1979-1984), Томислав Мудри (1984-1991), Дюра Фейса (обслуговал 1991-1993), Михайло Режак (1993-2003). Од априла 2003. року беркасовски парох бул о. Владислав Рац зоз Руского Керестура хтори источашнє окончовал священїцку длужносц и у Бикичу, Соту, Привиней Глави, Илоку и Шаренґраду, односно подруче на хторим ше беркасовска парохия пресцера. После ту бул паноцец Йосип Селин, а тераз служи Владимир Еделински Миколка, по походзеню зоз Руского Керестура.

## Просвитни живот валала
Такповесц истих рокох XVIII вику кед у Беркасове основана православна церква, почала зоз роботу и сербска православна конфесина школа. Було то 1788. року. Од кеди руски дзеци у Беркасове мали свойого руского учителя нєт прецизнєйши податки. Зна ше, медзитим, же концом XІX вика и на початки XX у Беркасове робели двоме учителє: єден у сербскей церковней општини и други у рускей церковней оптини. Учитель рускей церковней општини теди бул Осиф Губаш. Учел дзеци у І и ІІ класи, а источашнє бул и дзияк у церкви. Од руских учительох хтори робели у Беркасове, по Другу шветову войну, треба спомнуц Дюру Дудаша зоз Руского Керестура и Дюру Рамача по походзеню зоз Миклошевцох.

Зоз новших часох треба начишлїц плеяду руских учительох хтори зохабели значни шлїд у беркасовскей рускей просвити. То Ксения Сенка Бесерминї и Ана Ганча Кнежевич, нар. Ждиняк, обидва були зоз Шиду, потим Владимир Рогаль, по походзеню зоз Соту и Мирон Страценски зоз Бикичу. Зоз одходом учителя Мирона Страценского зоз Беркасова 1958. року, престала и настава по руски у тим месце. Обновена є, як пестованє руского язика, аж 90-рокох 20. вику (1994) зоз закладаньом Дружтва за руски язик, литературу и културу зоз Нового Саду, Подружнїци Дружтва у Шидзе и єдного числа членох и родичох у Беркасове.   

За руски дзеци з нїзших класох основней школи, хтори иншак припадаю Основней школи Сримски фронт у Шидзе дзе одходза и школяре висших класох, пестованє 1995/1996. школского року орґанизовала учителька Ясна Семан, потим од 1996-1999. рок учитель Славко Надь, а од 1999/2000. року у Беркасове (источашнє и у Шидзе, Бачинцох и Бикичу) зоз рускима дзецми роби учителька Златка Сивч Здравич. Шицки тройо, спомнути учителє по походзеню зоз Руского Керестура, маюци у оглядзе же тих рокох, на тим подручу такповесц анї нєт руского просвитного роботнїка.  

## Кутурни живот Руснацох у Беркасове
На сновательней схадзки Руского народного просвитного дружтва (РНПД), популарно наволаного Просвита, 2. юлия 1919. року у Новим Садзе учасц вжали и двоме представителє Руснацох зоз Беркасова: Осиф Губаш и Янко Лусканци. 

Значни активносци на културним планє организовани у чаше после Другей шветовей войни. Основане КПД Тарас Шевченко у чиїх рамикох робел хор, драмска, танєчна, рецитаторска секция хтори водзели учительки Ксения Сенка Бесерминьова, а по єй одходу Ана Ганча Ждинякова. У тот час було надосц школски дзеци: 49 руски, 30 сербски и 19 горватски. У Беркасове, попри основней штиророчней школи робела и Висша народна школа, основана ище 1930. року. У нєй, напр. 1947. року було 26 школярох. 

За културни активносци у Беркасовским Доме култури була направена бина, так же ше забави вецей нє отримовали у карчми. Источашнє у Беркасове робело и КПД Бранко Радичевич та вєдно и сербски и руски дзеци пририхтовали програми, наступали, змагали ше у ученю, рецитованю, розвивали любов ґу кнїжки итд. И учитель Владимир Рогаль зоз приходом до Беркасова 1954/1955. року зохабел значни шлїд у културним живоце валала. Рихтал театрални представи зоз младежу, одходзел на госцованя, учел народни танци, анґажовал ше у шаху, успишнє орґанизовал роботу у КПД.

## Познати особи з Беркасова

* о. Силвестер Саламон, (1912-1988), священїк и писатель

* Надя Волчко (1934-1983), позната подобова уметнїца по виробку таписерийох

* др Осиф Страценски (1945-1989), лїкар специялиста, кардиолоґ (жил и робел у Винковцох)

* Ксения Сенка Страценски (1938-2006), професор дефектологиї и подобови уметнїк маляр аматер

* Поетеса Наталия Канюх (1950-2024), народзена Гербут 

* Ратко Торма хтори твори и участвує у роботи подобових колонийох, а намальовал и вецей образи у наших церквох у Сриме (Бачинцох, Беркасове, Бикичу, Шидзе).

* др Владимир Гайдук (1928-2003), доктор ветеринарских наукох, припознати ветеринар зоз Шиду.

## Литература

* Мр Радован Ђурчић, Беркасово, Општина Шид, Географска монографија,Природно математички факултет у Новом Саду и Скупштина општине Шид, 1984, стр. 213-217.

* Жарко Лесак, Беркасово, Завичај, Шидина бр. 5, Шид, 2001, стр. 115-139.

* Леона Хајдук и др Владимир Хајдук, Беркасово, Од Деспотовца до данас, Монографија, Културо-образовни центар Шид, Књижевни клуб „Филип Вишњић”, Шид, 2003

* Мирон Жирош, Руснаци (Горняци и Лемки) у Сриме, Руски календар за 1991. Руске слово, Нови Сад, 1991, 89-95.

* Ярослав и Звонко Сабол, Руска школа и учителє у Беркасове, Studia Ruthenica 3, 1992-1993 , б. 280-286.

* Ярослав Е. Сабол, Беркасово ядро мале, алє тварде, “Руске слово”, ч. 23-24, 15. 06. 1995. Нови Сад, б. 21.

* О. Михайло Режак, 80 роки Парохиї у Беркасове, Християнски календар за 1999. рок Руски Керестур, 1999. б. 75-77.

* Валал у долїни *Добра вода*, Прешлосц и терашньосц, Руске слово ч. 3-5, 2004, Нови Сад

## Вонкашнї вязи
*  Berkasovo, *fruskac.net*
*  Berkasovo, *sid.rs*
Катеґория:Места у општини Шид
Катеґория:Валали у Войводини