open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Косанчич

**Косанчич** (серб. Косанчић, рсн. Рискаша, мадь. Péklapuszta) то населєнє у Войводини хторе припада општини Вербас. Спрам попису з 2022. року було 46 жительох.

На дакедишнєй Пекла пусти 1783. року основани царски маєток коло хторого 90 роки познєйше викопани беґель за наводньованє и транспорт робох хтори ишол од Стапару по Нови Сад. З другого боку беґеля свой маєток мал жемомаєтнїк Филип Махмер. 

После препасци Австроугорскей 1918. року тоти два маєтки злучени до єдного маєтку зоз хторим ґаздовал Махмер. 
 

Медзи двома войнами Косанчич бул єден з найнапреднєйших маєткох у тей часци Бачки. Пестовали ше велї польопривредни култури алє найвецей рискаша хтора теди садзена на 500 ha. За роботу з рискашу а и на цалим тедишнїм маєтку було потребно надосц людзох, медзи нїма було надосц Керестурцох хтори там ходзели робиц у другей половки ХIХ и у ХХ вику. Робело ше чежко, од виходу по заход слунка, у нєвигодних условийох, по колєна у води алє людзе одходзели на роботу бо то бул стаємни и досц сиґурни заробок. Рискаша садзена од 1877. по 1936. рок и од 1953. по 1957. рок. 

Махмер зоз фамелию бул вигнати после другей шветовей войни а маєток бул национализовани.

По другей шветовей войни на Косанчичу ше продуковало рискашу, индустрийни рошлїни як, наприклад, лєн або конопу, житарки, желєняву, крави и швинї. Векшина продуктох одходзела за потреби Югославянскей народней армиї.

Медзитим, тот польопривредни маєток нєпреривно препадал у цеку 70-их и 80-их рокох ХХ вику и зведол ше на нєшкайше мале населєнє без перспективи.

Нєшка, Косанчич то населєнє изоловане од галайку, окружене зоз желєнїдлом и представя вигодне место за одпочивок и рекреацию. У населєню ше находза и два парки дзе мож орґанизовац вилєти. 

Коло валалу преходзи беґель ДТД хтори понука уживаня за спортских риболовцох.

На Косанчичу ше уж по традициї каждого року другей соботи у авґусту отримує Пасулїяда. 

## Демоґрафия

У населєню Косанчич жию 37 полнолїтни жителє, а штредня старосц виношо 43.7 роки (40.0 при хлопох а 77,1 при женох). У нєселєню єст 71 обисце, а просекове число членох по обисцу 2,30. 

Жительство у тим населєню барз нєгомоґене.   
  

## Надпомнуце
Податки за поверхносц и густосц населєносци дати вєдно за катастерску општину Вербас, на хторей ше находза два населєня Вербас и Косанчич.

## Литература

* Пољопривредно  добро Косанчић, Савино Село, Кулски срез.
* Мирон Жирош: "На новей Рискаши", Бачванско-сримски Руснаци дома и у швеце, 1745-2001, том VI , бок 23.

## Вонкашнї вязи

* Владимир Стричко:   Косанчич дакеди и нєшка. Маковчань, Ютюб. youtube.com, 28. октобер 2020.

## Референци

„Књига 9”. Становништво, упоредни преглед броја становника 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, подаци по насељима (PDF). webrzs.stat.gov.rs. Београд: Републички завод за статистику. мај 2004. ISBN 86-84433-14-9.
Катеґория:Места у општини Вербас
Днїпропетровска обласц

**Днїпропетровска обласц** (укр. *Дніпропетровська область*), позната и як **Днїпропетровщина** (укр. *Дніпропетровщина*), то обласц у юговосточней часци України. Управне стредзиско обласци то варош Днїпро.

## Демоґрафия

## Референци

*
Батог

**Батог** – прибор за гонєнє статку (сер. бич, поль. batog, ст. чес. batoh, всл. batuh, batoha, укр. батiг, рсй. батог; то праславянске слово виведзене од праслав. batъ, т.є. од  bat-ogъ – „палїца, колїк“. У сербским зачуване праславянске бат и батати: бат „маљ“, батати „дуркац, лупкац“, батина „палїца, колїк“, а тото од дїєслова батати „биц“. 

Єст два файти батогох: 1. краварски и 2. батог на конї. 

Часци краварского батога тоти: пориско, урвацка, шаланґи, карички, споднїк, штранґ, чапов, ошторгель. Краваре з батогом пукали так же ше даскельо раз обрацали коло своєй осовини, махали до круга з батогом, а вец нараз пукли. Батог зоз хторим ше гонєло конї ма длугше пориско на хторе притвердзена ценка скоряна пантлїчка. На тей скоряней пантлїчки могли буц попривязовани китайки з баволни рижних фарбох (кед конї були парадни), або лєм навязани ґузли. 

## Фразеолоґия

На концу батог пука – на концу ше увидзи правда, хто мал право.

## Литература

* *Словнїк руского народного язика* I, A – Н, Нови Сад 2017, б. 50

## Вонкашнї вязи

* Пуканє зоз батогом у Шашинцох на 35. Бостанияди. 

* Камџија. Викиречник на српском језику, *sr.wiktionary.org*
Катеґория:Алати
Катеґория:Ручни алати
Наперсток

**Наперсток** – (серб. напрстак, укр. напе́рсток, поль. naparstek, рсй. напёрсток) - метална шапочка, щитнїк, хтори ше кладзе на штреднї палєц при шицу. Кед материял грубши або кед игла през нього чежше преходзи, з пальцом на хторим наперсток дриля ше иглу през материял так же ше прициска зоз задню часцу игли.

**История** – найстариши познати наперсток пренайдзени у розвалянїскох Помпейох у Италиї. Направени є з бронзи, а датирує з 1. вику. Трима ше же ше наперстки почало масовно хасновац у 14. вику.

Голандски продукователь наперсткох Джон Лофтинґ 1693. року почал продуковац наперстки так же як порушуюцу моц хасновал воду. Правел два милиони наперстки рочнє.

**Материяли** – Наперсток ше нєшка прави зоз желєза або з пластики, алє ше го през историю правело з рижних металох (бронза, челїк, стрибло), зоз скори, ґуми, мрамору, та аж и зоз скла и полцору. Тиж ше их правело и зоз китових и слонових косцох, рогох и под.

**Интересантносци** – Найдрагши наперстки правени у Майсену, у Нємецкей, зоз полцору хтори бул омальовани ручно. Нєшка таки наперстки на аукцийох досцигую барз високи цени. Наперсток ше хасновало по 18. вик лєм за шице, алє ше познєйше зявели ище даяки применьованя. Єден час ше наперсток хасновало як меру за чечносци (насампредз алкоголу). Проститутки го хасновали за дурканє на облак потенциялним муштерийом. У Анґлиї викториянски професоре з наперстком дуркали глави и так карали нєпослухних школярох.

По 18. вик ше вонкашнї точки за хтори ше заквачи иглу кед ше ю прициска през материял правело ручно, так же ше их вибивало зоз шидлом и млатком, алє после и тоту роботу превжали машини. 

Єст колекционерох цо збераю наперстки хтори правени у окремним виданю за важни подїї – ювилейни наперстки. Тоти колекционере ше волаю *диґитабулисти*. Наперстку дзвигнути и памятнїк високи 9 стопи у Торонту, Канада. 

У Першей шветовей войни британска влада зберала наперстки як добродзечне доприношенє од тих „цо нє маю нїч дац“. З предаваньом наперсткох ше куповало гирурґийни инструменти.

## Вонкашнї вязи

* Напрстак. Википедја на српском језику, sr.wikipedia.org
Катеґория:История
Катеґория:Традиция
Присташ

Присташ (серб. домазет, горв. domazet, слц. dosiahnuteľný, рсй. достижимый, укр. доступний чес. dosažitelný) – чловек хтори по женїдби зоз жену жиє у доме єй родичох. 

Присташство наставало кед у обисцу нє було вецей хлопских нашлїднїкох, або пре даяки иншаки причини, напр. кед ше синове нє могли оженїц и жиц у родительским обисцу бо им маєток бул барз мали же би витримовали свойо фамелиї. За присташа одходзел и син кед пре нєскладанє напущел дом, алє и кед ше фамелия нє складала з фамелию будуцей нєвести та анї нє пристала на женїдбу свойого сина. Присташ бул и хлоп цо пошол до обисца кед ше одавала ґдовица з малима дзецми итд. Присташство ше при руских парастох нє барз примало, анї ше на ньго нє патрело позитивно. Приженєти хлоп мал шицки права як и други хлопи. Гоч могол затримац свойо презвиско, у прешлосци и вон и дзеци преберали женїно презвиско.

У даєдних фамелийох положенє присташа у обисцу було подредзене – покус бул аж и омаловажовани. Кед пришол до женїного дому, присташ прилапйовал обичаї фамелиї до хторей пришол, а тоти зоз своєйого дому напущовал або лєм дакус отримовал. По шмерци женїних родичох доставал дакус векши права.

У нашим язику слово присташ ма ище єдно застарене значенє – прихильнїк (Присташе того руху були звичайно маєтни и углядни людзе.)

## Литература

* Dr Petar Vlahović, univ. prof. Filozofskog fakuleta u Beogradu u Enciklopediji Jugoslavije JLZ Zagreb 1984. tom 3 str. 520.

Цитиранє

domazet. Hrvatska enciklopedija, mrežno izdanje. Leksikografski zavod Miroslav Krleža, 2013. – 2024. 

## Вонкашнї вязи

*  Domazet

*  Domazet. Vikipedija na srpskom jeziku,  sr.wikipedia.org
Лалить

**Лалить** (серб. Лалић; слц. Laliť; мадь. Liliomos) валал у општини Оджак, Заходнобачким округу, у Сербиї. Спрам попису зоз 2022. мал 1.085 жительох.

## История

У чаше Терезиянскей и Йозефиянскей колонизациї перши тристо сербски и словацки фамелиї у периодзе од 1760. по 1790. рок населєли коморски маєток Пустару Лалить. Серби и Словаци ше лєгко уклопели до заєднїцкого живота. Лалить ше першираз спомина як валал Сербох шлєбодних селянох 1769. року. Вони ше приселєли под вождством Арсения III Чарноєвича, а 1788. року до Лалитю пришли и перши Словаци. Вони були перше колонизовани у Банаце, алє ше отамаль склонєли пре барз части турски нападаня. Друга вельо векша ґрупа Словацох пришла 1780. зоз Словацкей, околина Татрох, и то з Пештанскей, Звонєнскей, Гемерскей и Нїтраньскей жупаниї. Спрам запису зоз 1834. на муре православней церкви, теди у валалє було 1.606 жительох. Число жительох ше барз помали звекшовало як пре висельованє на други места, так и пре епидемиї и вилїви. Под час велькей епидемиї колери 1836. року умарли вецей як 900 особи. Кед би ше Дунай вилял, вода у хотарох оставала скоро цали рок. Велї хижи ше од влаги поваляли, а през валал ше ишло на чамцу. После вилїву пришла епидемия колери. Року 1873. приселєли ше и 15 єврейски фамелиї. Окрем нїх, було даскельо и Нємцох и Мадярох. Спрам Попису зоз 1900. Лалить мал 2.530 жительох и 465 числа хижох.

## Демоґрафия

Спрам Попису зоз 2011. у Лалитю було 1.343 жительох (спрам Попису зоз 2002. було1.646 жительох). У населєню єст 563 обисца, а штреднє число членох по обисцу 2,38.

У населєню Лалить 2002. жили 1.335 полнолїтни жителє, а штредня старосц жительства виношела 41,6 роки (39,8 при хлопох и 43,3 при женох).

## Вонкашнї вязи

* Лалић. Википедија на српском језику, sr.wikipedia.org

Катеґория:Места у општини Оджак
Бачки Ґрачац

**Бачки Ґрачац** (по руски Филїпов; нєм. Filipsdorf або Filipowa; мадь. Szentfülöp) валал у општини Оджак, у Заходнобачким округу, у Автономней покраїни Войводини. Спрам Попису зоз 2022. мал 1.826 жительох.

## Положенє населєня

Бачки Ґрачац ше находзи на заходзе Бачкей, медзи Оджаком на югозаходзе, Лалитьом на юговостоку, Руским Керестуром на востоку, Крущичом на сиверовостоку, Бачким Брестовцом на сиверозаходзе и Сербским Милетичом на заходзе.

## Мено

Скорейши назви валалу яки ше хасновало у сербским язику були Филипово и Филипово Село, по руски Филїпов, з чого водзи походзенє и нємцка назва — Filipowa або Filipsdorf. У нємцким язику хасновани и назви Kindlingen и Sankt Philipp, док у мадярском язику хасновани назви Szentfülöp и Szent-Fülöp.

## История

Угорски краль Бела III (1173–1196) у єдним документу спомина валал Filipova. Року 1650, у чаше османскей управи, валал ше спомина под меном Филипово, а бул населєни зоз Сербами. Року 1652. у валалє єст седем хижи и манастир, а по 1764. рок направени 20 обисца. Року 1762. почало насельованє Нємцох з южних часцох Нємецкей и Ческей, а вони у Филїпове правя 60 хижи. Року 1801. У валалє єст 272 хижи, а по початок 20. вику тото число звекшане на 535. У тим чаше векшина жительох у населєню були Нємци, а було дакус и Сербох и Мадярох.

Филїпов (Бачки Ґрачац) у прешлосци

Як пошлїдок фашистичней окупациї Югославиї у Другей шветовей войни и факту же 95% югославянских Нємцох було учленєне до профашистичней орґанизациї Културбунд и же ше декларовало як державянє Трецого райху, нови повойново югославянски власци векшину нємецкого жительства тедишнєй Югославиї (уключуюци и Нємцох з Бачкого Ґрачацу) позбули гражданских правох и конфисковали им маєток. Векшина югославянских Нємцох (коло 200.000) напущела територию Югославиї вєдно з окупацийним нємецким войском хторе ше поцаговало, док ше менша часц цо остала на югославянскей териториї нашла у лаґрох. После утаргованя лаґрох, шицки Нємци ше виселєли зоз жеми.

После висельованя Нємцох, до места приселєни 4.328 колонисти, з околїска Ґрачацу у Лики, та валал достава терашнє мено - Бачки Ґрачац. Максималне число жительох у населєню було 1953. року, после чого ушлїдзела реґресия, хтора по початок 21. вику у одредзеней мири ублажена. Застановеню депопулациї у велькей мири допринєсло присельованє вигнатих особох з Горватскей у остатнєй децениї 20. вику.

## Демоґрафия
Спрам Попису жительства зоз 2002. року, у населєню було 2.913 жотельох, док спрам предходного Попису зоз 1991. року було 2.924 жительох.

У населєню Бачки Ґрачац жию 2.446 полнолїтни гражданє, а штредня старосц жительства виноши 44,1 роки (41,9 при хлопох и 46,2 при женох). У населєню єст 1.103 обисца, а штреднє число членох по обисцу 2,64 (спрам Попису зоз 2002. року.

## Вонкашнї вязи

*  Бачки Грачац. Википедија на српском језику, sr.wikipedia.org
Катеґория:Населєни места у Войводини
Катеґория:Места у општини Оджак
Иконостас

**Иконостас** то преграда у Святим храме зоз хтору подзелєни олтар на святилїще и солею. Преграду ше прави з образох, иконох, та ше прето и вола иконостас (преграда з иконох). 

Иконостас мал свой розвиток. Спочатку то була єдна обична нїзка преграда зоз єднима, або троїма дзверками. Вец ше преграда повисшовала, а на ню ше почали вишац образи и так тераз випатра сучасни иконостас. 
Нєшка єст два файти иконостасу:

* Нїзки
* Високи

Високи иконостас преградзує цали простор, а нїзки лєм до одредзеней висини. И єден и други маю трої дзверка:

* Штреднї (царски дзверка)
* Южни (дияконски)
* Сиверни (поддияконски)

## Розпорядок образох на иконостасу
Образи на иконостасу розпоредзени по одредзених нормох. Так з правого боку од штреднїх дзверкох обовязно поставени образ Исуса Христа, а з лївого Богородица. То найменєй цо ше муши випочитовац и без такого розпорядку простор нєзаконїти за окончованє богослуженя. Медзитим, подполни иконостас византийско-славянских церквох, права ґалерия образох.

У першим шоре, окрем спомнутих двох образох, таки иконостас ма на штреднїх дзверкох образ Благовищенє и штирох євангелистох, на южних образ первомученїка и архидиякона Стефана, на сиверних архангела Михаила, над штреднїма дзверми образ Тайней вечери. З правого боку южних дзверкох образ храму, а з лївого боку сиверних дзверкох образ отца Николая, або Йоана Крестителя. 

На образу храму намальовани святи, або святе собитиє, хторому храм пошвецени. И то перши шор иконостасу. У другим шоре иконостасу дванац образи, дванац найвекших шветох през рок. У трецим шоре дванац образи дванац апостолох. У штвартим шоре иконостасу ше находза дванац образи пророкох.

Други и треци шор на штредку повязани з образом Святей Тройци, цо у штредку наказованя и пророкох и апостолох. На верху иконостасу Голгофта: розпяце коло хторого два образи Богородици и богослова Йоана.

## Значенє иконостасу
Иконостас ма вельке култне и образовне значенє. То „сликовнїца” хтора приказує цалу историю спасеня, як и главних актерох у тим подняцу. То розтворена Библия хтору можу читац шицки.

## Ґалерия

File:Ikonostas u drevenej cerkvi svjatoho Mihaila u Ljutini (Skanzen)(1763.rok) 20250926 151644.jpg|Иконостас у церкви святого Михаила ( 1763. рок) у месце Стара Любовня, Словацка Република

## Литература
* *Дзвони*, християнски часопис, (май) 2002, Протоєрей ставрофор Йоаким Холошняй
* Monika Pavelčikova, *MATZSOVSKÉ IKONY*, 2010. strana 33.

## Вонкашня вяза
*  Šta znači ikonostas , *staznaci.com*
Катеґория:Християнство
Катеґория:Релиґия
Катеґория:Архитектура
Катеґория:Святи храм
Цукровнїк

**Цукровнїк** (*мн*. цукровнїки) то лакотка-єдло, хтори ше прави зоз цеста. 

Дакеди ґаздинї поряднє мишели цесто и пекли хлєб двараз лєбо трираз до тижня спрам потребох фамелиї. Же би обрадовали фамелию, поготов дзеци, мацери и баби часто направели и цукровнїки. То бул фалаток, (aбо вецей округли фалатки) хлєбового цеста хтори ше зоз древену розвалку розогнало на округло и грубини дас од 7-8 милиметри по 1 цент. По верху ше намасцело зоз масцу, лєбо маслом кед було (познєйше зоз розпущеним марґарином) а дахто намасцел зоз шметанку а по верху ше вше  поцукровало. Таки цукровнїки ше кладло упечиц до руского пеца за брилу. Упечени ширели приємни пах и були барз смачни за єдзенє, поготову дзецом.

У Коцуре руснаци цукровнїк наволовали слатки лепинь. 

На исти способ ше правело маджунїки, олейнїки, а нєшкайши мена то лепинь, ланґош (слово превжате зоз мадярского язика), панцероти (зоз италиянского язика). За правенє таких цукровнїкох и лепиньох потребно коло 60 минути.

## Рецепт правеня цукровнїка, лепиня/ланґоша
Состойки:

* пол кили муки

* пол коцки квасу од 50 ґр. (лєбо сухи квас)

* 2 деци води
* 1 малу ложичку солї

* масц лєбо олєй за премасцованє кед ше пече, aбо кед ше пражи

## Поступок
Цесто загнєсц як цо и за хлєб, односно за лепинї /ланґош, исто як и за капущанїки. Кед цесто викишнє, претрепац го и охабиц же би ище раз викисло. Цесто витресц на подлогу посипану зоз муку (лєбо на силиконску подлогу) же би ше нє лїпело. Розогнац го на округло лєбо  резац на менши правоугельнїки и 2-3 раз порозрезовац по штредку и охабиц их най заш подкишню. Викиснути пражиц у масци лєбо у олєю на обидва боки док ше нє надую и постаню жовкавей фарби. 

Можу ше конзумовац на слано лєбо на слатко по смаку

## Литература
* *Словнїк руского народного язика* I том*,* Нови Сад 2017. бок 701
* Блаженка Хома-Цветкович, Любица Няради: *Мацерова РУСКА кухарка*  НВУ Руске слово
Катеґория:Єдло
Катеґория:Кулинарство
Гокедла

**Гокедла** або гокла (од нємецкого *Hocker*) – карсцель без хрибта (операча), висши од шамли, без крижних латкох (столїнох). Скорей гокедли було лєм древени, а нєшка єст и пластични, таки цо мож зложиц и ношиц зоз собу, тапацирани зоз скору або штофом. Мож було на нєй шедзиц, нє заберала вельо места, а мож було на ню и стануц и долапиц дацо з висока. 

## Литература

* *Словнїк руского народного язика* I, А-Н, Нови Сад 2017, б. 271

* *Руско-сербски словнїк*, Нови Сад 2010, б. 158
Катеґория:Обисце
Шамла

**Шамла**, дем. шамлочка – нїзке шедзиско без хрибта (операча). Слово походзи од баварско-австрийского *Schamel*. Шамл(очк)а вше була направена з древа, могла буц штироугловей або правоугловей форми. Место штирох ножкох мала два з процивних бокох вертикланей плочи хтори при дну могли (а нє мушели) буц повязани з латку (подобнє як столїни на столє). 

Хто медзи Руснацами нє памета дакого свойого з фамелиї як шедзи на шамлочки и пред собу пребера пасулю. На шамлочки звичайно шедзели дзеци, а старшим знала послужиц и як подкладаче под ноги же би им нє вишели. Нїяки причини анї моди нє були достаточни вируциц шамл(очк)и зоз каждодньового хаснованя, та аж по нєшка.

У новшим чаше єст шамлочки и з пластики, алє вони нє таки витримовни як древени. 

Шамли и шамлочки найчастейше правели майстрове-тишлїре у чаше кед було розвитше ремесельнїцство. Часто знал направиц шамлочки и схопнєйши хлоп у обисцу кед мал потребни материял (деску, дещички, латки, гвозди) и орудиє (пилку, млаток) за правенє.

## Вонкашнї вязи
*  шамлица/šamlica, Викиречник, sr.wiktionary.org, 8. септембер 2015.

* Jovan Ćirilov, Šamlica, nin.rs, 20. septembar 2023.
Катеґория:Обисце
Ґнот

**Ґнот** – (серб. фитиљ, штапин, жижак, душица, слц. knôt, поль. knot, укр. гнiт, од стр.в.нєм. Knote, тур. fitil ← арап. fätīl) – 1. пантлїка, порвазок и под. у прибору за ошвицованє (у витрионовей лампи або лампашу; намачани з олєйом служи за ошвиценє (каганєц), а у парафину служи як швичка; 2. запальовач при старинских дзелох и пушкох; 3. запальовач на даєдних експлозивних направох; 3. фиґ. порив, повод, причина.

Приклади:

Верх ґнота бул запалєни и давал шветло, а кед ше ґнот уцагнул баржей до лампи (зоз закруцаньом колєска), пламеньчок  у лампи ше зменшовал и у хижи поставало цмейше; фиґ. *Тот инцидент бул ґнот хтори порушал войново подїї*.

## Литература

* Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 304

## Вонкашнї вязи

*  fitilj / фитиљ, Vikirečnik, sr.wiktionary.org, 2. oktobar 2015. 

* штапин / štapin, Vikirečnik, sr.wiktionary.org, 4. oktobar 2015.
Катеґория:Ошвиценє
Деспотово

**[[Деспотово]]** (скорей Сентиван, по руски Сентивань) населєнє у општини Бачка Паланка, у Южнобачким округу, у Сербиї. Спрам Попису зоз 2022. року мало 1544 жительох.

## История

Населєнє часто меняло свою назву, як и число жительох, цо потвердзує бурну историю того подруча. У писаних документох населєнє першираз спомнуте у 13. вику по назву „Сентиван“, найскорей по фамелиї чий маєток бул Сентиванї. У другей половки 13. вику ше спомина як Сеннтиванкеси (кеси = валал). На самим початку 15. вику (1418. року) спомина ше як Деспот Сентиван, цо значи же бул маєток даєдного спомедзи сербских деспотох. През 15. вик ше спомина як Едязашсентиван, алє и як Кишсентиван 1559, та Сентиван у другей половки 16. вику. И у 18. вику ше спомина як Деспот Сент Иван, а 1904. Мадяре валалу даваю мено Урсентиван. Од конца Першей шветовей войни ше вола Деспот Свети Иван, а по Другей шветовей войни ноши мено Василєво (по русийскому воякови Васильови, першому ошлєбодительови хтори вошол до валалу). После того достава назву Нове Василєво, а свойо нєшкайше мено Деспотово достава у маю 1952. року.

## Деспотово нєшка
У централней часци населєня находза ше шицки важнєйши обєкти. Ту основна школа (перша школа у Деспотове почала робиц при концу 60-их рокох 18. вику), православна церква, Дом култури, здравствена станїца, Задружни дом, Огньогасни и Ловарски дом, читальня, Месна заєднїца, Месна канцелария, пошта и др. Спрам остатнього попису хтори орґанизовани 2002. року, у Деспотове було 676 обисца.

У Деспотове нєт индустрийни погони. Значносц ремеселскей дїялносци и число занятих у нєй з рока на рок опадує, число тарґовинских роботньох ше звекшує, а даскельо погосцительни обєкти типу карчми подмирюю найосновнєйши потреби жотельства. У населєню функционує Землєдїлска задруґа ОЗЗ „Деспотово“ хтора ґаздує зоз коло 17% польопривредно обрабяцей жеми и з рибаловом хтори творя седем озера на поверхносци 210 гектарох. У тей задруґи заняти коло осемдзешат жителє Деспотова. Цо ше дотика културного розвою валала, важне спомнуц КУД „Лоґовац“ з Деспотова, хторе чува фолклорни и традиционални вредносци. Кажди рок ше отримую „Иваньдански стретнуца“ (на Яна), шветочносц хтора тирва три днї кед ше сходза любителє фолклору и добрей старей шпиванки.

## Демоґрафия

У населєню Деспотово жию 1654 полнолїтни жителє, а штредня старосц жительства виноши 40,3 роки (39,4 при хлопох и 41,1 при женох). У населєню єст 676 обисца, а штреднє число членох о обисцу 3,10.

## Вонкашнї вязи

*  Деспотово, Википедија на српском језику, *sr.wikipedia.org*, 23. септембар 2006.
Катеґория:Места у Войводини
Янко Чижмар

**Янко Чижмар** (*10. марeц 1929—†2. новембeр 2016), маляр аматер

## Биоґрафия
Янко Чижмар народзени 10. марца 1929. року у Руским Керестуре. Кед мал три роки преселєл ше зоз оцом Янком до Ґосподїнцох, дзе роснул и ходзел до школи. Потим прешол жиц и робиц до Нового Саду. Роками бул присутни як маляр аматер насампредз у подобовим живоце рускей националней заєднїци, алє тиж так и ширше у подобових кругох Нового Саду, Войводини и Републики Сербиї. Янко Чижмар мал вецей самостойни вистави у Новим Садзе (коло 10), Ґосподїнцох (5), Руским Керестуре (2), Жаблю, Дюрдьове, Беоґрадзе, Чачку, Суботици. Участвовал на вецей колективних виставох.

Бул член Здруженя подобових уметнїкох аматерох Нового Саду и Клуба подобових уметнїкох ''Дружтва за руски язик, литературу и културу''. За свою подобову творчосц Янко Чижмар достал вецей припознаня, медзи хторима и награда за линорез на рочней смотри подобових аматерох Сербиї у Суботици. Заступени є у Моноґрафийох *Подобова творчосц Руснацох* (2003) и Подобова колония *Стретнуце у Боднарова* (2015), хтори видало *Дружтво за руски язик, литературу и културу* у Новим Садзе.

На чесц 80-рочнїци народзеня Янка Чижмара у децембре 2009. року у рамикох 19. манифестациї *Днї Миколи М. Кочиша* у Ґосподїнцох була отворена подобова вистава на хторей були виложени його 34 подобово роботи, насампредз пейзажи. 26. януара 2010. року иста вистава була и у Руским културно-просвитним дружтве (тераз РКЦ) у Новим Садзе, познєйше и у Дружтве Руснацох у Суботици. 

Янко Чижмар умар 2. новембра 2016. року у Новим Садзе. Поховани є у Ґосподїнцох.

## Ґалерия

Файл:J Cizmar Viternjak.jpg|Витерняк
Файл:Janko Cizmar Vojvodjanski motiv.jpg|Войводянски мотив


## Литература

* Ґрупа авторох, „Янко Чижмар, маляр аматерˮ, Подобова творчосц Руснацох, - *Дружтво за руски язик, литературу и културу*, Нови Сад, 2003, б. 133

* Янко Чижмар (1929-2016), *Руски християнски календар* 2017, Руске слово-Дзвони, 2016, б. 207.

## Вонкашнї вязи

* Умар подобови уметнїк Янко Чижмар Ипа/Зам, *Рутенпрес*, www.ruskeslovo.com, 4. новембер 2016.

Катеґория:Руснаци у Сербиї
Катеґория:Маляре
Катеґория:10. марец
Катеґория:Народзени 1929
Катеґория:2. новембер
Катеґория:Умарли 2016
Балетанки

**Балетски патики** лєбо  **балетанки** то файта обуї хтору вше ноша балерини и балетски танєчнїки у представох класичного балету, а дакеди и у модерних представох.

Балетска патика оможлївює танєц у позициї такв. „полпальца“ и у представох их хасную балетски танєчнїки, а тиж  у дзепоєдних епизодох и балерини. 

Балетски патики єднаки, и направени су спрам талпи (лївей лєбо правей). Продукую ше индустрийски, алє су найлєпши кед их направи искусни майстор (ципелар) спрам талпи танєчнїка. Узвичаєне же жени ноша целовей фарби, а хлопи чарней. Кед ше жада ефект же танєчнїки боси, теди танцую у билих балетанкох. Вирабяю ше зоз платна лєбо скори.

Окремну файту балетанкох представяю **шпиц-патики** хтори оможлївюю танцовац на веру пальцох. Таки шпиц-патики ноша виключно балерини а у даєдних модерних балетох и хлопи.  

## Балетанки у других спортох и танцох
Балетанки ше тиж ноша и за тренинґи, на змаганьох и наступох у велїх других спортох, танцох и рекреативних активносцох. Нєзаобиходни су часц опреми: у ґимнастики, ритмичней ґимнастики, фолклорних танцох, джез балету, пилатесу, йоґи.

## Виробок
Лєгки су, направени зоз скори, платна, штучней скори лєбо комбинациї платна и даєдного материялу зоз полиестеру (сатен, стреч-ликра, найлон, полиамид, итд)

Талпа им найчастейше зоз ґуми хтора ше нє шлїзка. Постої и вариянта зоз талпу хтора ше шлїзка и погодна є за обрацанє у танцу.

Даєдни продукователє их вирабяю - правя у рижних фарбох, зоз можлївима рижнороднима прикрасками. Хасную ше за представи и сценски наступи и творя состойну часц костима.

## Розлики и одношеню на другу спортску обуй
Балетанки треба же би одвитовали талпи, нє шму буц цесни, алє анї нє превельки пре ризик ровних талпох, пад лєбо зобуванє у цеку вежбаня. Тиж, барз важне же би балетанки були правилно направени (анатомски же би провадзели талпу), нукашнї рубци же би були цо менши и ровномирно же би облапяли верхню часц ноги прето же у цеку вежбаня талпа, поготов дзецинска, церпи найвекши напруженя. Професийни балерини ноша балетанки за єдно число менше од другей своєй обуї.

Же би балетанки були обути и добре припити коло талпи, то ше обезпечує зоз моцнєйшу ґуму прейґ горнєй часци ноги. Тиж мож хасновац пантлїку преплєцену у форми ,,Х”. Сиґурносц талпи и лагодносц ше додатно звекшує кед ґумка пришита и коло горнєй часци пети.  

## Литература
* Angela Reinhardt: Der passende Spitzenschuh – Tipps & Tricks für Kauf, Tuning und Pflege, Henschel-Verlag, Berlin 2005, ISBN 3894875259
* Reinhardt, Angela (2008) [2008]. *Pointe shoes, tips and tricks* (1st ed.). Dance Books Ltd. ISBN 978-1-85273-115-1.

## Вонкашня вяза
* Category:Pointe shoe manufacturers

## Референци

 

 
Катеґория:Обуй
Катеґория:Балет
Ґаґорки

**Ґаґорки** мн. єд. **ґаґорка** (серб. *гркљанчићи*, слц. gágorce и диял. gagoriky „исте“; од ґаґор назва настала по тим же здабу на птицов ґаґор): файта домашнїх покруцених макаронох. 

Приклад:

Ґаґорки ше правело з иглїцу на барду. На бардо ше положело цесто и зашулькало на иглїцу од углїка по углїк.

Правенє ґаґоркох специфичне, бо ше прави ручно єдну по єдну ґаґорку, так же ше цесто квадратней форми окруца коло иглїци або коло зубодлобки, по дияґонали, на подлоги хтора ше вола бардо. Бардо, у ствари, часц кроснох за тканє, а хаснує ше го за правенє ґаґоркох прето же паралелни узки пантлїчки наду правя на цесту мустру пре хтору готови продукт здабе на ґаґор, та прето и така назва.

Цесто ше загнєце з муки и вайцох: за килу готового цеста треба 1 кила муки и 10 вайца. Добре кед цесто одпочинє годзину або два.

Виробене цесто треба розогнац на ценко. Тото ше нєшка роби на машинки за цесто (дараз ше розганяло з розвалку), медзи двома рольками, на грубини меншей як 1 милиметер. Розогнате цесто нє треба сушиц, алє з оштрим ножом порезац на квадрацики чий руб дас 15 милиметри.

Таки квадрацики ше круци до ґаґоркох хтори ше потим суши на розширеним партку так же би ше нє полїпели єден за други. Цесто нє треба же би було барз мегке анї влажне, бо ше вец лїпнє за зубодлобку и нє круци ше як треба, алє нє шме буц анї сухе, бо ше вец конци нє можу залїпнуц и нє мож посцигнуц жадану форму.

Понеже правенє того цеста длуго тирва, нє хаснує ше го за каждодньово полудзенки. Ґаґорки ше заварює до юшки у специялних, шветочних нагодох, а обовязно за Кирбай.

## Литература

* Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 295

## Вонкашнї вязи

* Ґаґорки
Катеґория:Култура
Катеґория:Єдло
Суботицка синаґоґа

**Суботицка синаґоґа**, будинок (храм) у хторим ше одвиваю вирски обяди, находзи ше на площи Якаба и Комора. Синаґоґа збудована на початку 20. вику (1902, 1903—1909. рок) у Суботици (Сербия) у стилу сецесиї. Сецесия то медзинародни уметнїцки стил у рижних уметносцох (подобовей, архитектурней...), а заступени є у периодзе од 1890. по 1910. рок. Тот будинок под защиту держави.

## Положенє и випатрунок
Синаґоґа монументални будинок збудовани по проєкту архитектох Марцела Комора (1868—1944) и Деже Якаба (1864—1932) зоз Будапешту. Вони двоме були сотруднїки Едена Лехнера, архитекту и творителя мадярскей вариянти сецесиї.

Купола (звод) над централну часцу збогацена зоз иновациями, так же ше опера на желєзну конструкцию хтора поставена на осем желєзни слупи.

Три уходи до будинку водза до притвору, часцох храму хтори од кораблю оддвоєни зоз мурами. Над притвором ше находзи простор за жени. На штирох местох ше находза ґарадичи хтори водза на поверх до ґалериї. 

Фасада синаґоґи зробена зоз трох горизонталних пасмох: долнє пасмо — пасмо зоз наглашенима уходами и горизонталнима апсидами над нїма; друге пасмо — кибла зоз главним витражом и з бокох по єдна менша турня; треце пасмо — тамбур (цилиндрични архитектонски елемент кружного або полигоналного випатрунку) з двойнїсту калоту. Хасновани фасадни цегли и керамика зоз мадярскима народнима мотивами.

## Турня и пасма фасади
Углово турнї символизую штири боки швета, алє и преходносц часу. Турня представя нєбо, духовну сферу, а часц под ню символизує жем, материялну часц. Синаґоґу корунує централна главна турня, зоз Давидову гвизду на верху, хтора представя єдинство нєба и жеми.

Пасма фасади мож розгранїчиц на: найнїзше пасмо (попри жеми хторе ше вола цокла) зоз целового штучного каменя, и фасадней пантлїки червених цеглох. Тото пасмо представя жем. Потим ше надовязує пасмо фасади хторе представя рай на жеми, Еденску заградку, преход до духовного живота. Тот нєбесни живот представяю турнї на самим верху (треце пасмо).

## Нукашньосц синаґоґи
Нукашнї простор, подобнє вонкашньому, вертикално подзелєни. У тим, кус зацменим, молитвеним просторе под ґалериями ше нагадує припадносц ґу материялному, ґу животу на жеми. Шветлосц преходзи през облаки – витражи, централни лустер и помоцни шветла. Фарби на каждим витражу розлични, алє мотив исти. Прекрашнє прикрашени централни лустер, окрем своєй фунционалней и естетскей улоги, ма ище єдну наменку — злєпшац акустику самого простору.

Конзерваторско–реставраторски роботи були окончени на вецей заводи, од 1980—1993, 2002. року и 2017. року.

Од 2003. року ше нєпреривно окончує и други векши роботи, а после раставрациї будинок шветочно отворени 2018. року.

## Ґалерия

File:Subotička Sinagoga (7).jpg
File:Wiki.Vojvodina VII Subotica 6504 06.jpg
File:Subotička Sinagoga (3).jpg
File:Wiki.Vojvodina VII Subotica 6504 12.jpg
File:Wiki.Vojvodina VII Subotica 6504 13.jpg

## Вонкашня вяза

*  Урядови вебсайт

## Референци


Катеґория:Синаґоґи у Войводини
Катеґория:Релиґия
Хустка

**Хустка** **1.** штрикана женска шмата (облєчиво) хтору ше заруцовало на хрибет: *Хустку ше заруцовало на плєца, конци на предку ше прекрижело, а на задку (на хрибце) ше завязало на ґузел.*

Жимски хустки були штрикани з волни и мали ройти, а ношело ше их прейґ якнї або байки же би женом було цеплєйше. Кед було барз жимно, хустку ше заруцовало и на главу прейґ хусточки. Хустки ше звичайно куповало у Молу (потим их жени предавали по валалє або на пияцу), алє ше их куповало и од єврейских тарґовцох (у Керестуре у Дзвонарки на Вельким шоре). 

**2.** Купчи (украсни) хустки були ***гатласки***, ***паньски***, репашово, маково, гадвабни, мальовани, блишово, фарбарски. Вони були баржей женски украс поверх шматох, алє и "статусни символ" и нє ношело ше их роботни дзень же би чували жену од жими.  

Хустки хтори ношели старши жени були цми кафово або цми желєни, а стари жени ношели лєм чарни, штрикани. Паньски хустки старих женох тиж були чарни и нє мали ружи и квети у фарбох. Кед и була даяка мустра, вец була такей фарби як и хустка. 

Купчи украсни хустки були барз драги: 

● *Паньску хустку на шию, а гадвабну на главу*

*Мушице ми купиц, гоч предаце краву.*

*Яка же мнє бриґа за вашу порцию,*

*Кед мнє паньску хустку, треба ми на шию.*

(народна)

## Фразеолоґия
● Пошли пенєжи до хустки – даремно потрошени пенєжи

● Дац до хустки – даремно потрошиц, мац утрату.

Тоти два вирази маю значеньову вязу зоз хустку хтору спитана дзивка даровала питачови, а вон єй за ню дал пенєжи.

## Ґалерия

Файл:Гатласка хустка 2026-01-16 11-56-17-576.jpg|Гатласка хустка  з длугокима ройтами.  
Файл:Паньска . гатласка хустка 2026-01-16 11-53-47-288.jpg|Паньска,  гатласка хустка. 
Файл:Hustka 2025-09-21 10-40-13-117.jpg|Грубша хустка зоз волни и ройтами. 


## Литература
* *Словнїк руского народного язика* *II*, О – Я, Нови Сад 2017,  бок 679.
* Дю. Биндас – О. Костельник *Народни писнї* *южнославянских Русинох*, библиотека ч.10, РНПД Руски Керестур,  бок 118
Катеґория:Облєчиво
Жобрача гора

**Жобрача** **гора** – локалитет, нєвелька часц хотара у Руским Керестуре под поваляним Високим мостом, кед ше идзе беґельом до Вепровачу и спущи ше зоз гаци на лїво долу. 

Слово чежко розтолковац: першу часц – жобрача – мож вицагнуц зоз приповедкох и давних паметаньох, алє другу часц – гора – нїяк. То анї нє гора, аж би ше лєдво могло повесц же є даяки брещок. То лєм єден нєвельки фалат жеми на тромеджи Керестура, Вепровачу и Филїпова, хтори нїхто нїґда нє орал анї нє копал, та на нїм росли якиш черяки и рижни трави, нє рушани анї нє сцинани. Єден часц ше на ню схадзала младеж цо сцела свойо преслави Першого мая, школского розпусту або даякей такей нагоди отримац далєко од очох любопотлївих валалчанох. Там вони знали и шатори розопинац, та и котлїки вариц. А знали ше и даяки пари умкнуц же би ше нєзавадзано препущели медзисобним нїжносцом.

Можебуц то лєм Керестурци, жадни горох и лєсох хтори им остали у паметаню, пожадали мац голєм у фантазиї даяку гору – та ю себе видумали же нє придзе на розум каждому преверйовац цо то.

А прецо жобрача, о тим уж могло буц бешеди: мож єдноставно повесц же то место дзе ше схадзаю жобраци. То им таке як место схадзаня после обиходзеня трох валалох, двох теди преважно швабских и єдного руского, дзе могли на мире попрепатрац цо им наспущовали милосердни людзе од хторих жобрали, або хторим шпивали. Або и тото цо себе сами наспущовали кед им було под руками, та закончело у меху чи торби, а ґазда го после даремно днями глєдал по обисцу и биткал ше дзе є. Вони тоти свойо заробки медзисобно препатрали и черали, упутйовали єдни других як би з того вицагли цо лєпши хасен. Вироятно же то було и место їх поради пред розиходзеньом до тих валалох, а и место планованя кадзи далєй, зависно од календара вашарох, пияцох лєбо вельких шветох.

## Литература

* Гарди Ковачевич, Ирина, *Нєбо над Керестуром*, Руске слово Нови Сад 2012, б. 225.
Катеґория:Часц керестурского хотара
Корабель (архитектура)

**Корабель** або ладя то найвекши простор медзи олтаром и притвором. У тей часци св. храму вирни слухаю богослуженє. Тота часц храму ше вола подобнє як тот корабель (ладя) цо превожи людзох з єдного побрежя на друге. 

Мури храмового кораблю, як и олтара та и притвору, мали би буц мальовани з фресками. Фрески би мали буц доминантни, так же аж и орнаментика ма другорядове место.

У храмовим кораблю од стварох перше место забера єден або вецей тетраподи. То столїки на хторих стоя икони за цилованє. Ту стої икона храму, а у чаше даєдного швета, и икона того швета. 

Шветочну икону ше виноши на тетрапод под час полиєлея на саночним. Пред штреднїм тетраподом ше окончую дзепоєдни святи тайни, ту ше служи парастос, панахиду и рижни пошвецаня. У храмовим кораблю розпоредзени и литийни крижи. Окрем того, ту и столки. Дакеди столки були лєм коло мурох, а ставали до нїх лєм найстарши. Лавки зоз клєчадлами би нє требали буц. 

## Ґалерия

File:Korabelj u Humenim, Slovacka 20250928 102908 (1).jpg|Корабель святим храме у Гуменим, Словацка Република
File:Korabelj u Krasnim Brodu, Slovacka Republika 20250927 135434 (1).jpg|Корабель у святим храме у Красним Броду, Словацка Република
File:Korabelj u Ljutini, Slovacka Republika 20250925 175150.jpg|Корабель святим храме у Лютини, Словацка Република

## Вонкашня вяза

* [Брод (архитектура).](https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%B4_(%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0)) српска википедија

## Литература

* Дзвони, християнски часопис, (май) 2002, Протоєрей ставрофор Йоаким Холошняй
Катеґория:Релиґия
Катеґория:Архитектура
Катеґория:Святи храм
Рапсод

**Рапсод** (греч. ῥαψῳδός, у зависносци ῥάπτειν — шиц/складац и ᾠδή — писнї) то, у старей Греческей, путуюци рецитатор лєбо шпивач епских писньох зоз провадзеньом на музичним инструменту лира.

Рапсоди  першенствено рецитовали Гомерово епи и то за плацу на дворох велїкана з нагоди шветочносцох, поготов под час  Олимпийнких бавискох и Панатенейох (значни швета). Пре тото о нїх исновало думанє же су демиюристи, професийни рецитаторе. Рапсоди були удружени до еснафох — рапсодийских здруженьох. Їх сталежска ознака була палїчка (греч. ραβδος), хтору ношели зоз святочну шмату, облєчивом а кед наступали, на глави ношели ловоров венєц. 

Походзенє їх мена находзи ше  у технїки „шпиваня”, надовязованя окремних писньох до єдней цалосци. За розлику од своїх предходнїкох: Аеда, рапсоди нє виводзели свойо власни писнї. Заш лєм, кед рецитовали напамят научени Гомерово епски писнї (еои), вони их меняли, та до нїх укладали и свойо суґестиї, свойо думки. И у других културох постоя свойофайтово еквиваленти рапсоду, як цо то  бардова, скалдова, минстрела, гуслара, и подобне.

Рапсод тиж може, пообчено, значиц особу хтора составя писнї.

## Литература
* Обнорский, Николай Петрович Рапсоды // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

* Рапсод // Литературная энциклопедия терминов и понятий / Под ред. Николюкин, А. Н. - Институт научной информации по общественным наукам РАН: Интелвак, 2001. — Стб. 855. — 1596 с. — ISBN 5-93264-026-X.

## Референци

Катеґория:Сценска уметносц
Дисонанца

**Дисонанца** (лат. *dissonantia*, франц. и анґл. *Dissonance*), значи зраженє, нєзлога, нєсогласє, звучни нєсклад) То согласє хторе  настава зоз источасним звучаньом двох або вецей тонох (интервали, акорди) а кед ше их слуха вони виволую нєприємни упечаток, нєсклад и нємир и *глєдаю розришенє*, т.є. *змиренє*. 
 

 
Таки музични звучни нєсклад виволую и дисонантни интервали (опатриц приклад нїжей на правим боку).

Дисонантни интервали то:

* шицки секунди (мала, велька, зменшана и звекшана),
* шицки септими (мала, велька, зменшана и звекшана),
* шицки зменшани интервали,
* шицки звекшани интервали.

Ухо нєшкайшого чловека постало до тей мири имуне на звучни нєсклади и оштрини, же дакедишнї теорийно дисонанци нєшкайшому чловекови вецей нє таки ,,груби,” оштри и нєприємни. Процивно дисонанци то *[[консонанца]]*, хтора доприноши приємне, змирене и лагодне звучанє людскoму уху и *нє глєда розришенє.*

## Методи преценьованя консонанци и дисонанци
Рoзлика медзи консонанцу и дисонанцу спатра ше през даскельо аспекти:

* математични аспект: консонанца ма єдноставнєйше одношенє числох вибрациї, а дисонанца зложенше; напр. чиста квинта = 2:3, мала септима = 5:9
* физични (або акустични): дисонанци маю длугши периоди понавяня ґрупи вибрацийох звучного цела як консонанци, и прето спричинюю моцнєйши „дурканя."  „Дисонанци“ мож наволац гоч хтори акустично оштри консонанциї, уключуюци и тоти хтори класификовани як консонанци у класичней гармониї;
* физиолоґийни: консонанца ше чувствує як цихи умирююци звук, дисонанца як оштри, иритируюци, нємирни звук;
* психолоґийни: консонанца ше спатра як фудамент/ основа, вираз змиреносци, нєт нємиру, а дисонанца як нєстабилносц, ношитель напруженя и тензиї, фактор рушаня.
 У европскей полифоней музики, глатки преход зоз дисонанци до консонанци ше доживйовал як зменшанє напнутосци, виволує менталне задовольство и постава найважнєйши критериюм за естетске преценьованє музики. Одношенє дисонанци и консонанци у гармониї ше метафорично описує як „ґравитацию“ (у музики ґрадация од першого ґу другому), а преход зоз дисонанци до консонанци як „розришенє.“ Змена дисонанци-напнутосц и консонанци-пражнєнє/змирйованє, формує даяку файту „гармонийного диханя“ у музики.

## Литература
* Гарбузов Н. А., О консонирующих и диссонирующих интервалах, «Музыкальное образование», 1930, № 4—5;
* Клещов С. В., К вопросу о различии диссонирующих и консонирующих созвучий, «Труды физиологических лабораторий академика И. П. Павлова», 1941, т. 10;
* Гельмгольц Г. Учение о слуховых ощущениях как физиологическая основа для теории музыки. Пер. с нем. СПб., 1875.
* Stumpf С., Konsonanz und Dissonanz, Lpz., 1898; Riemann Н., Zur Theorie der Konsonanz und Dissonanz, в його зб.: Präludien und Studien, Bd 3, Lpz., 190
 
## Вонкашня вяза
* Disonanca Proleksis enciklopedija  (язик; горватски)
* Консонанс і дисонанс

*  Диссонанс (в музыке)Arhivirano 2 грудня 2008 у Wayback_Machine у Велика радянська енциклопедія на русийским язику

## Референци

Катеґория:Музика
Катеґория:Музични термини
Катеґория:Дисонанца
Катеґория:Теория музики
Притвор

**Притвор** то треца, заходна часц святого храму. Мала би буц од корабля (ладї) оддзелєна з муром. 

У притвору би ше мали окончовац дзепоєдни богослуженя, ту би ше мало служиц послуженє — аґапи — госцина любови. 

На саночним медзи вечурню и утриню, або на одредзени швета, медзи вельким повечерийом и утриню, до притвору литийно виходза шицки присутни, ту ше модлї литийни молитви (ектениї), пошвеца пейц хлєби, вино, єлей и жито, з чим ше вец шицки окрипя и врацаю до кораблю (ладї), же би могли предлужиц другу половку саночного т.є. утриню.

## Литература

*Дзвони, християнски часопис, (май) 2002, Протоєрей ставрофор Йоаким Холошняй

## Вонкашня вяза

*   Нартекс, википедия на сербским язику
Катеґория:Релиґия
Катеґория:Святи храм
3. януар

**3. януар** — 3. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст  ище 362 днї (363 днї у преступним року).

## Подїї

* 2009 – Створена мрежа криптовалути биткоин (подскуп диґиталних валутох, алтернативних валутох и виртуалних валутох) кед Сатоши Накамото (псевдонимо за ґрупу програмерох) „вирударел” перши блок у ланцу.

## Народзени

* 1908 – Народзени Янко Будински (Руски Керестур, 3. януар 1908 – Руски Керестур, 28. май 1960), театрални аматер, сотруднїк Петра Ризнича Дядї. Цали роботни вик препровадзел у Друкарнї у Руским Керестуре. Бул єден oд сновательох Аматерского театра у Руским Керестуре. 
* 1922 – Народзени Василь Сочка-Боржавин, историчар литератури, поет, публициста, педаґоґ.

* 1963 – Народзена Лела Дїтко (Вуковар, 3. януар 1963 – Вуковар, 15. фебруар 2020) активистка у културним живоце Руснацох. Основну школу закончела у Вуковаре, як и стредню економску, а Економски факултет закончела у Осєку. Робела як наставнїца у економскей школи у Вуковаре. Лела Дїтко була длугорочна предсидателька Ради рускей националней меншини городу Вуковар, член предсидательства КУД Руснацох Осиєк и барз вредна активистка у културним живоце Руснацох. Лела Дїтко умарла 15. фебруара 2020. року у 58. року живота, у шпиталю у Осиєку.
* 1871. року народзени Даниєл Аломия Роблес (1871-1924) автор писнї *[[Кондоров лєт]]* хтору компоновал 1913. року по мотивох народних мелодийох  жительох Андох (Перу).  

## Умарли

* 1875 – Пєр Ларус, французки филолоґ и педаґоґ, енциклопедиста, лексикоґраф и видаватель

* 1919 – Йосиф Рубий, русински публициста, етноґраф, преподавач греческого и латинского язика у Прeшовскей ґимназиї.

Катеґория:3. януар
Катеґория:Днї рока
4. януар

**4. януар** – 4. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 361 дзень (362 днї у преступним року).

## Народзени

* 1643 – Народзени Исак Нютн, анґлийски физичар (Линколншир, 4. януар 1643 – Лондон, 31. марец 1727). анґлийски физичар, математичар, астроном, алхемичар и филозоф природи. Науковец хтори заслужни за формулованє закона о рушаню и универзалней ґравитациї.

* 1785 – Народзени нємецки писатель Якоб Ґрим (Ханау, 4. януар 1785 –Берлин, 20. септембер 1863) нємецки писатель, филолоґ, библиотекар у Каселу, академик и професор у Берлину и снователь сучасней ґерманистики. Зоз братом Вилхелмом обявел познати приповедки и сказки за дзеци, хтори прекладани на скоро шицки язики швета. Прекладал и сербски народни писнї хтори зберал Вук Стефанович Караджич.

* 1809 – Народзени французки учитель Луй Брай, (Louis Braille; Кувре, 4. януар 1809 – Париз 6. януар 1852). И сам шлєпи Луй Брай здумал систему за писанє хтора заснована на релєфних точкох – Брайова азбука. Букви Брайового писма маю шейсц видзвигнути точки хтори ше вичитує зоз дорушованьом зоз пальцами. Писмо адаптоване так же зоз нїм мож записовац на шицких язикох. Шветови дзень Брайового писма хторе хасную шлєпи и слабовиди особи у швеце ше означує 4. януара. Брайово писмо конциповане так же би людзе хтори го хасную читали зоз дорушованьом точкох з лїва на право, а писали зоз рухами пальца з права на лїво.

* 1933 — Народзена Ирина Давосир - Матанович, оперска шпивачка, сопран, примадона Сербского народногo театра.

* 1956 — Народзени Франтишек Крайняк, священїк, прекладатель, русински дружтвени активиста у Прешовским краю.

## Умарли

* 1923 – Михайло Врабель, педаґоґ, фолклориста, новинар

* 1952 – Иван Гендер-Суходольски, писатель, педаґоґ, русински дружтвени активиста

* 2018 – Дюра Лїкар (29. май 1941—4. януар 2018), народни учитель, публициста, режисер-аматер, новинар-дописователь и спортски роботнїк.
Катеґория:4. януар
Катеґория:Днї рока