Дружтво за руски язик, литературу и културу

**Дружтво за [[руски язик]], литературу и културу** дружтвена, нєвладова, нєстранкова и културно-просвитна орґанизация хтора ше занїма зоз пестованьом язичного и литературного скарбу руского народу у Сербиї.

## Програмни задатки
# Преучованє и наукови обробок руского литературного язика,
# Виучованє и унапредзованє руского язика и подзвигованє язичней култури,
# Образованє и воспитанє кадрох у обласци руского язика,
# Унапредзованє литературней дїялносци на руским язику,
# Защита и пестованє културного и духовного скарбу,
# Виглєдовацка робота у обласци руского язика и култури,
# Порушованє и унапредзованє културней дїялносци,
# Робота секцийох и роботних целох Дружтва и членства,
# Видавательна дїялносц Дружтва,
# Медзинародна активносц,
# Сотруднїцтво зоз другима орґанизациями и институциями.

## История

Дружтво за руски язик, литературу и културу основане 4. децембра 1970. року у Новим Садзе. Дружтво основане под першобутну назву: *Дружтво за руски язик и литературу*.

Основни напрямки роботи Дружтва, походзаци од програмскей ориєнтациї *Руского народного просвитного дружтва (РНПД)*, основаного  2. 07. 1919. року у Новим Садзе (кед за основу руского литаратурного язика вжата бешеда бачко-сримских Руснацох) и од литературней и  линґвистичней роботи *[[Гавриїл Костельник|Гавриїла Костелника]] (1886 - 1948)*,  уж на початку дали професоре руского язика и литератури: Гавриїл Г. Надь, Микола М. Кочиш, писателє Василь Мудри и Дюра Папгаргаї вєдно зоз другима сотруднїками и фаховцами у обласци язика и литератури. 

Перших рокох Дружтво ше анґажовало на ришованю питаньох язика хтори ше зявйовали у пракси руских школох, информативнох гласнїкох и прекладательних службох, а источашнє орґанизовани и совитованя з обласци нормованя руского язика и литератури. Окремна улога була пошвецна пририхтованю и видаваню капиталних дїлох, перше фондом за наукови обробок рукого язика, а потим и у видавательней активносци Дружтва.
Дзекуюци праве дїялносци Дружтва, руски язик у велькей мири систематизовани, а прекладательни служби, средства информованя и други видавательни орґанизациї вельо лєпше функционую дзекуюци першенствено помоци хтору даваю (доставаю) члени Дружтва за руски язик, литературу и културу. Дружтво було, а и тераз є, орґанизатор, або соорґанизатор наукових и фахових сходох чий резултат красне число публикацийох хтори ше хасную як приручнїки у настави руского язика и литератури, прекладательних службох итд.

## Членство и организация дружтва
Члени Дружтва то насампредз просвитни и културни роботнїки, писателє, новинаре, публицисти, прекладателє и други почитователє руского язика, литератури и култури хтори робя - дїйствую у вецей як 30 местох Войводини, Сербиї и рускей дияспори. Робота Дружтва ше одвива прейґ подружнїцох хтори основани у Новим Садзе, Руским Керестуре, Коцуре, Дюрдьове, Вербаше, Шидзе, Кули, Новим Орахове и Сримскей Митровици, секцийох Дружтва у Беоґрадзе, Ґосподїнцох, Бачинцох, Бикичу и Кичинеру и Норт Батерфолду (Канада), и нєпоштредно у сотруднїцтве зоз членми Дружтва у Суботици, Беркасове, Бикичу, а тиж и у Миклошевцох, Петровцох (Горватска) итд.

#### Концом 2020. року Дружтво мало:
Порядних членох: 1024

Почесних членох: 128

Помагаюцих членох: 113

Вельке доприношенє роботи Дружтва дал *Микола М. Кочиш (1928-1973)*, єден зоз сновательох и перши предситатель Дружтва, хтори ше як линґвиста, педаґоґ и писатель анґажовал на нормованю руского язика. Окремне доприношенє Миколи М. Кочиша представя Правопис руского язика (1971) и Ґраматика руского язика (1974). Микола М. Кочиш ше анґажовал и на фаховим усовершованю наставнїкох и виучованю двоязичносци у тей обласци, а занїмал ше и зоз литературну творчосцу.

Значне доприношенє у роботи Дружтва зоз свою активносцу и дїялносцу дали и потерашнї **предсидателє**:

И **секретаре** Дружтва:

Мария Горняк Пушкаш (1931 - 2017),

Юлиян Каменїцки (1938-2020),

Янко Рац,

Микола Шанта,

Гавриїл Колєсар,

Ясна Варґа Бєлобрк,

Мария Гудак,
 
др Михайло Фейса,
 
Наталия Рамач,
 
Владимир Салонски.

## Проєкти, програми, акциї и манифестациї
Дружтво реализує вецей образовни, културно-уметнїцки и подобово програми, медзи хторима:

# ***Днї Миколи М. Кочиша*** ше реализую у сотруднїцтве зоз Мемориялним одбором „Микола М. Кочиш" при Заводзе за културу Войводини у Новим Садзе. Од 1989. року отримани 8 науково-фахово сходи, як и 31 програма дньох М. М. Кочиша у Новим Садзе и других руских штредкох.
# **Стретнуца руских школох** ше отримую од 1994. року,  отримани 25 таки стретнуца.
# У рамикох **Мемориялного одбора проф. Гавриїла Г. Надя** Дружтво руским просвитним роботнїком додзелює награду плакету зоз подобу проф. Од 2003 року додзелєни 10 плакети.
# Литературно-подобови конкурс **Др Мафтей Винай** *Равнїно моя широка* ше розписує од 2004. року, а о наградох (донациї) ше стара проф. Татяна Таґасович Винай дзивка др Мафтея Виная зоз Суботици.
# Як здогадованє на педаґоґийну роботу **Славки Сабадошовей**, найлєпшим новосадским школяром хтори пестую руски язик зоз елементами националней култури и школяром у местох, у хторих ше отримую стретнуца руских школох додзелює ше припознанє зоз єй меном.
# У Ґосподїнцох ше отримує подобова колония ***Стретнуце у Боднарова*** - за школярох од 2001 и за подобових уметнїкох од 2005. року. Отримани 20 подобово колониї за дзеци и 17 за уметнїкох.
# Дружтво у сотруднїцтве зоз компетентнима институциями образованя и рускима школами орґанизатор **Републичного змаганя з руского язика**. Од 2000. року отримани 20 змаганя.
# **Клуб подобових уметнїкох**, хтори од 1996. року роби у рамикох Дружтва, видал 2003. року капитале дїло з обласци подобовей уметносци под назву *Подобова творчосц Руснацох* (лексикон), дзе заступени 122 подобово уметнїки, а орґанизовани и три колективни (заєднїцки) вистави (1997, 1998 и 2003), як и вецей самостойни авторски вистави.
# **Подружнїци и секциї Дружтва** по наших местох орґанизую литературни, подобово и други активносци: у Бачинцох (при основней школи) робя литературни секциї *Микола М. Кочиш* (по руски) и *Бошко Урошевич* (по сербски), у Новим Орахове литературна секция *Штефан Чакан*, у Суботици манифестация *Яр др Мафтея Виная*, у Шидзе литературна секция *Анґела Прокоп*, а у планє и *Михайло Михал Ковач*, у Беркасове и Шидзе, ше пестує здогадованє на подобово уметнїци Надю Волчко и Ксению Страценски, у Бикичу означена 60-рочнїца рускей школи, у Сримскей Митровици основана секция *Ана Кнежевич* (2000), у Кули ше пестує творчосц др Гавриїла Костельника, чийо мено ноши и РКУД у тим городзе итд. У рамикох означованя 60-рочнїци Руснацох у Новим Орахове (1946-2006) отримани семинар о рускей басни и розписани литературно-подобови конкурс *Штефан Чакан* зоз исти тему. року. Припознаня *Ана Кнежевич* ше додзелює од 2007. року.
# Дружтво ше стара о **означованю важних рочнїцох, датумох и манифестацийох** з облаци руского яика, литератури и културного нашлїдства Руснацох, а тиж и о рочнїцох других народох и националних заєднїцох зоз хторима жиєме и твориме.

## Робота подружнїцох, секцийох и роботних целох

Спрам члена 11. Статуту Дружтва основни програмни задатки то провадзенє активносцох на планє русого язика и литератури и сучасней литературнй творчосци, водзенє обдуманей роботи на поєдних аспектох нормованя язика и його дальшим обробку и надбудови, координованю пестованя руского язика, розвиваню литературней и линґвистичней критики, даваню помоци просвитним роботнїком, лектором, прекладательом и другим прейґ секцийох и фахових целох Дружтва.

Дружтво ма свойо роботни цела: Скупштину, Предсидательство и вецей секциї: линґвистичну, литературну, за културни скарб, потим активи: за наставнїкох руского язика и за виховательки, як и одбор за науково-виглєдовацку роботу и фахово сходи и клуб подобових уметнїкох итд.

Порядна настава по руски ше (у континуитету) отримує у основних школох у Руским Керестуре, Коцуре и Дюрдьове, а у рамикох сотруднїцтва зоз компетентнима институциями образованя и основнима школами у Войводини пошвецена увага пестованю руского язика з елементами националней култури у штредкох дзе пре мале число школярох нєт можлївосци орґанизовац порядну наставу на мацеринским язику. Зоз тоту форму облапени вецей як 300 школяре у коло 30 основних школох (у 17 населєних Руснацох): Нови Сад, Ветерник, Петроварадин и Сримска Каменїца (18 основни школи), Вербас (4), Кула (2), Нове Орахово/Бачка Тополя (2), Ґосподїнци (1), Шид (2), зоз подручнима оддзелєнями у Бачинцох, Беркасове и Бикичу, Сримска Митровица (1/4), Суботица (1/6), Савино Село (1) и Беоґрад (1/5). Од 2006. року ше руски язик пестує и на штредньошколским ступню у Новим Садзе, а планує ше исти активносци започац и у Шидзе (2008). Руски язик ше ширше у швеце виучує у Миклошевцох и Петровцох (Горватска).

 
Наймладши пестую мацерински язик у предшколскей установи у Новим Садзе, Вербаше и Кули, а порядни воспитни ґрупи предшколского возросту єст у Руским Керестуре, Коцуре и Дюрдьове.

У Руским Керестуре роби ґимназия на руским и сербским язику (зоз сучасним средньошколским интернатом), а у Новим Садзе Оддзелєнє  за русинистику  на Филозофским факултету, дзе ше од 2007. року отрумую и мастер студиї.
## Видавательна дїялносц

Кед у питаню терминолоґийни словнїки хтори у чаше пошвидшаного розвою образованя руского язика були насущна потреба (снованє ґимназиї, прекладательних службох) у соструднїцтве зоз Заводом за учебнїки у Новим Садзе видати вецей словнїки з рижних обласцох, а и Дружтво видало три. Авторе тих словнїкох були др Юлиян Рамач, Гелена и Михайло Канюх и Янко Рац. У сотруднїцтве зоз Домом култури у Руским Керестуре и Музейом Войводини видати каталоґ **Музейна збирка у Руским Керестуре** (1976). Виглєдовацки тим Дружтва у сотруднїцтве зоз лїкарами специялистами, на чолє зоз др Миколом Новтом, Ксению Кугайда и Наталию Рамач як и рускима линґвистами видало **Сербско-латинско-руски-словнїк медицинскей терминолоґиї** 2006. року, а 2008. року у сотруднїцтве зоз др Радмилу (Сакач) Шовлянски розпочата активносц на видаваню **Сербско-латинско-анґлийско-руского словнїка за защиту живитного стредку и защиту рошлїнох**.

У поглядзе литературней творчосци мисия руского язика у подполносци виполнєна. Ношела ю и ноши плеяда авторох - вецей як 20 познати писателє - члени Дружтва писательох Войводини хтори у тим периодзе написали вельке число литературних дїлох зоз хторима збогацена литературна творчосц, а тиж и писана дїялносц на тих просторох, та и ширше. 

Линґвистична секция у сотруднїцтве зоз Оддзелєньом за руски язик и литературу роби на вецейрочних проєктох, як цо то були: **Словнїк руского народного язика** и **Правопис руского язика**, **Сербско-латинско-руски словнїк медицинскей терминолоґиї**. З нагоди 100-рочнїци Идилского венца *З мойого валала* др Гавриїла Костельника (1904-2004) вишло репринт (2004) и осучаснєне виданє (2005) тей значней кнїжки рускей уметнїцкей творчосци хтору пририхтал др Юлиян Рамач.

Вєдно зоз Катедру за руски язик, литературу и културу и Заводом за учебнїки и наставни средства Беоґрад, Оддзелєнє у Новим Садзе, обявени **Сербско-руски словнїк** I и II том (1996-1997)], **Ґраматика руского язика** др Юлина Рамача (2002), **Словнїк руского народного язика** I и II том (2017)  и три учебнїки за пестованє руского язика др Якова Кишюгаса. Дружтво ше стара о подзвигованю язичней култури дзецох и младежи, и з тим у вязи сотрудзує зоз компетентнима министерствами и секретариятами. Реализує ше проєкт *Розвиванє, очуванє и унапредзованє руского язика дзецох и младежи (1997-2007)*.

Видавательна дїялносц Дружтва (подружнїцох и секцийох), попри Зборнїка роботох *Studia Ruthenica*, тиж значна. Видзелюєме три двоязични сербско-руску кнїжки: *Руска ґимназия*, автора Ирини Папуґа (2000), *Колїска и ноц* Гелени Гафич Стойков (2001) и *Руснаци у Сримскей Митровици* (2004). Меланиї Маринкович видата кнїжка *Дац квету живот*, Шид у мом паметаню (2003). Литературни твор Гелени Гафич Стойков *Мацери Рускинї* (2004) и осучаснєне виданє Идилского венца *З мойого валала* вишли у соструднїцтве зоз НВУ "Руске слово" з Нового Саду, а Зборнїк писньох школярох-поетох *Квитки з нашей заградки* (2004) обявени вєдно зоз Руски матку зоз Руского Керестура. Вишли и кнїжки: др Душан Дрляча, *Руснаци у етноґрафских записох* (2006), Марґита Лїкар, *Наша кухарка* (2007), Любомир Медєши, *Руска традиция* (2007) итд. У обласци предшколского вихованя, окрем двох сликовнїцох *Госц у нашим дворе* (1997) и *Мой дом* (1998) Ксениї Папуґа и Зборнїка писньох и рецитацийох Наталиї Голуб (2000), видати после 30 рокох и Зборнїк текстох за предшколски дзеци *Ластовички 2* (2005), зоз надпомнуцом же перши приручнїк за виховательки Лaстовички вишол ище 1976. року.

Дружтво и подружнїца з Коцура видаваю часопис за културу (билтен) *Ерато над Коцуром*, а обявени и Зборнїк коцурских поетох *Дуга над валалом* (1995), *Одняте од забуца* - фотоґрафиї (1995), *Драмски живот Коцура* (1998) як и Моноґрафия *Коцур дараз и нєшка* (2001).

## Литература

* др Рамач, Юлиян; мр Фейса, Михайло; мр Медєши, Гелена, ред. (1995). Сербско-руски словнїк (PDF). 1. Нови Сад: Филозофски факултет - Катедра за руски язик и литературу, Дружтво за руски язик и литературу.

* др Рамач, Юлиян; Фейса, Михайло; мр Медєши, Гелена, ред. (1997). Сербско-руски словнїк (PDF). 2. Београд-Нови Сад: Завод за уџбенике и наставна средства, Филозофски факултет - Катедра за руски язик и литературу, Дружтво за руски язик и литературу.
* P. R. Magocsi , Society for Rusyn Language, Literature and Culture/Druzhtvo za ruski jazik, literaturi kulturu, P.R. Magocsi and Ivan Pop: Encyclopedia of Rusyn History and Culture, University of Toronto, 2005, , p. 468.

## Опатриц ище

* Друштво за русински језик, књижевност и културу

## Вонкашнї вязи

* Дружтво за руски язик, литературу и културу, урядови веб сайт

* Стретнуца и змаганя у знаню руского язика и язичней културе

* КАЛЕНДАР РЕПРЕЗЕНТАТИВНИХ МАНИФЕСТАЦИЙОХ РУСНАЦОХ У 2019. РОКУ

## Ґалерия




## Референци

Катеґория:Дружтвени орґанизациї
Катеґория:Културно-просвитни орґанизациї
Катеґория:Руски язик
Катеґория:Руска литература
Катеґория:Подобова уметносц
Катеґория:4. децембер
Катеґория:Народзени 1970