Скулпторство

**Скулпторство** (лат. *sculpere* – кресац, длабац) то уметносц, односно схопносц формованя тродимензионалних фурмох (скулптурох) зоз рижних материялох як цо то: камень, мрамор, древо, метал, глїна, скло, пластика и велї други. Скулпторство, попри малярства и архитектури, учишлює ше до подобовей, алє и до просторней уметносци, прето же скулптор зоз своїм уметнїцким дїлом оформює простор.

Формованє велїх скулптурох ма естетски, односно уметнїцки циль (напр. статуа, биста). На скулптуру можеме патриц и зоз функционалного боку. Кед функционална нота у ровноваги зоз уметнїцку, вец таку скулптуру воламе функционална скулптура (напр. фонтана).

Велї скулпторе твердза же кед ше ґу линиї, поверхносци и волумену, основним димензийом скулптури, дода симетрия, пропорция и ритем, вец таки скулптури припадаю абстрактному скулпторству.

## Поняце скулпторства

Саме поняце скулпторства нє конєчне, нє може ше сконцентровац лєм на єдну катеґорию предметох або активносцох. Скулпторство ше нєпреривно меня и розвива нови активносци, дополнює зоз новима предметами до свойого обсягу уметносци. Нїхто зоз сиґурносцу нє може повесц цо будзе подпадац под катеґорию скулптури у блїзшей або дальшей будучносци.

Поєдини характеристики скулпторства, а хтори були у прешлих часох значни, нєшка у модерних часох нє присутни и прето вецей нє дефиную тоту уметносц. Єдна з нїх то же скулптури представяю природу. Пред 20. виком, скулптури представяли подоби людзох, а дакеди попри нїх и нєживи предмети, як цо то бависка и кнїжки. На початку 20. вику ше зявюю нєпредметни, абстрактни форми.

## Типи скулптурох

У прешлосци пановало становиско же скулптури и їх компоненти нєпременлївей форми и велькосци и же нє маю можлївосц рушаня. Зоз розвиваньом кинетичного скулпторства и тото становиско вименєне, понеже нєрухомосц вецей нє сущна за тоту уметносц.

::♦ **Биста** то скулптура хтора приказує тродимензионалну горню часц особи, од паса по верх глави, а облапя перша, плєца и главу. Тоти скулптури найчастейше у природней велькосци и прави ше их зоз мрамору, каменя, древа, бронзи…
 
::♦ **Мала фиґурка – статуета**, то скулпторске дїло (бисти и статуи) малого формату хторе представя особу, божество, предмет або животиню. Така фурма скулптури найстарша фурма скулпторского дїла (Вилендорфска Венера), а сировина за таки скулптури то глїна, метал, скло, древо, камень…

::♦ **Статуа** то тродимензионална скулптура хтора представя єдну цалосц особи, божества, предмета або животинї. Статуи можу буц состойна часц ентериєру, або ше находза шлєбодни у просторе – памятнїки, фонтани…

Окрем тих тродимензионалних фиґурох, под скулптуру ше подрозумює и **релєф**. Релєф то випупченя и удубеня на ровней поверхносци, хтора служи як подлога, так же ше на релєф патри лєм зоз єдного боку (преднього).

Скулптура хтора представя тродимензионалну фурму чловека може буц:

::★ Сатуа, фиґура – цалосни приказ чловека

::★ Портрет – приказ глави

::★ Биста – приказ од паса по верх глави

::★ Конянїк – приказ людскей фиґури на коню

## Скулпторски технїки
Три основни технїки у скулпторстве хтори ше од давн-давна хаснує то моделованє, кресанє и вилїванє.

::* **Моделованє** то технїка роботи зоз глїну и воском. То материяли хтори мож лєгко моделовац зоз додаваньом або однїманьом истих.

::* **Кресанє** то технїка хтору ше хаснує при твардейших материялох як цо то камень, древо, мрамор и слонова косц. При тей технїки нєобходне хасновац орудия.

::* **Вилїванє** то технїка при хторей ше за правенє скулптурох хаснує уж порихтани фурми або шаблони, звичайно зоз глїни. Фурма за портрет звичайно зложена зоз пейцох часцох: верхня, сподня и предня часц хтора ма два або три часци. Фурму ше посипе зоз чечуцим ґипсом. Кед ше ґипс стварднє, фурму ше очуха од звишку глїни а нукашньосц ше премасци з окремну мишанїну же би ше материял, зоз хторого ше прави скулптуру, нє залїпел за фурму.

**Конструованє** истих або розличних материялох и правенє скулптурох зоз **заварйованьом** тиж основни технїки, алє ше зявели познєйше, у 20. вику. 

## Материяли
 
Материяли зоз хторих ше прави скулптури то глїна, ґипс, рижни метали, бронза, древо, камень, мрамор, метални и пластични циви, скло, слонова косц, плех, папер, писок, ляд, шнїг и други.

## Ґалерия скулптурох зоз рижних материялох

Файл:Incantatio - Roland Boren2.jpg|Скулптура зоз металу
Файл:Wood Bodhisattva 2.jpg|Скулптура зоз древа
Файл:Picswiss BL-60-31.jpg|Скулптура зоз бетону
Файл:Newsome 002.jpg|Скулптура зоз скла
Файл:02794Wieliczka.JPG|Скулптура зоз солї
Файл:Brno Reduta socha.jpg|Статуа хлапца  В. А. Моцарта  у Брну


## Вонкашнї вязи

*  Кинетични скулптури, *youtube.com*
*   Hronologija izlaganja skulpture u Srbiji 1945—2000, *skulptura–hronologijaizlaganja.rs*

## Референци
*