Бикич Дол

## Геоґрафске положенє и прешлосц

**Бикич Дол** (по сербски: Бикић До) ше находзи сиверовосточно од Шиду, на шестим километру маґистралней драги спрам Илоку. То горйовите населєнє хторе подзвигнуте на южней часци Фрушкей гори.  Хижи вубудовани з обидвох бокох драги, а то уствари и єдина и найдлугша улїца у тим месце. Южна часц населєня змесцена коло потока Шидина.

Бикич Дол наймладше населєнє у Општини Шид. У прешлосци ше окреме спомина Дол, а окреме Бикич. З часом Бикич Дол постал урядова назва населєня хторе ше розвило на тей териториї. Место ше як населєнє почало швидше розвивац 1889. року, кед направена камена драга Шид-Илок, бо ше лєгчейше отримовало комуникацию, одходзело  на пияци до Илоку, Шиду итд.

За населєнє, Бикич Дол  преглашени 1978. року, цо и призначене у *Службених новинох* АП Войводини”, ч. 21/78. По тот час у урядових звитох Бикич Дол бул (ґрунтовно и административно) представяни вєдно зоз сушедним местом Привина Глава, та аж и под тоту назву. Населєнє достало Месну канцеларию 1958. року и од теди ше у валалє водза матични кнїжки  и друга документация.

## Жителє Бикич Долу
Понеже Бикич Дол у скорейшим чаше нє исновал як самостойне населєнє, нєт  анї  податки о чишлє жительох. Зоз школского лїтопису ше зна же пред Другу шветову войну у Бикичу було 64 обисца зоз коло 340 душами. Спрам попису зоз 1981. року  ту  жил 301 житель, а 1991. року 296.
 
То треци валал у  Општини  Шид у  Сриме у  хторим  жию Руснаци. Руснаци у Бикичу по шицким судзаци найчисленши жителє. Спрам попису зоз 1991. року було их 187  (63,18 %), потим приходза Горвати 39 (13,18 %), Серби  36 (12,16 %),  як и припаднїки других националносцох. Гоч Бикич такповесц нїґда  нє бул чисто руски валал, вон заж лєм и нєшка затримал тоти основни руски прикмети. 

У Бикичу єст понад 100 (107) обисца, чийо члени  витворюю приходи, насапредз  у  польопривредней  продукциї, а єст и мишани обисца, односно обисца, чийо члени заняти у других обласцох.

## Археолоґия

У часци хотара наволаней Чаризовец (Чазировец) сиверно од валалу 1952. року пренайдзени штредньобронзово монети скрити у керамичней судзини хтора була закопана. Вкупно пренайдзени 11.459 фалати пенєжу зоз IV вику хтори були виковани под час владаня владарох Лицияна и Константина велького зоз синами. 

## Руснаци у Бикич Долу

Коло 1848. року, односно пред мадярским бунтом, приселєли ше на манастирски маєток Привина Глава даскельо худобни фамелиї з околїска Бардейова, зоз Шаришскеш обласци. Перши приселєнци були: Василь Брчак, Янко Кунц, Микола Ґоч и Василь Фиґнар. Познєйше, коло 1877. року, приходза Страценского, Гнатюково и Лазорово фамелиї, а тиж и Сидорово, Шолстисово, Лабовчаково, потим Бобальово, Биялково, Юреково, Дупальово, Соколово, Кузмово, Файфричово, Тормово и други фамелиї. Зна ше и одкаль ше насельовали. То Боглярка, Венеция, Герлахов, Грабске, Кийов, Криже, Кружльов, Лариков, Луков, Львов, Люцина, Мальцов, Рихвалд и други места сиверозаходно од Бардейова и Прешова (у нєшкайшей Словацкей)  на Горнїци.

Понеже ше Бикичанє приселєли з брегох и горох, з правей Горнїци, бачвански и сримски Руснаци з першей миґрациї их наволали *Горняци*. Їх бешеда була иншака од  бешеди Руснацох першей  миґрациї, такволана *горняцка*: работати  (робиц), говорити (гуториц, бешедовац) итд. Медзитим, познєйше з мишаньом з другима Руснацами, а окреме зоз снованьом нових малженствох зоз Шиду, Бачинцох, Беркасова, Миклошевцох, Петровцох ... прилапели язик старобивательох, односно руски язик. 

## Церковни живот
Жителє  Бикичу  ше  приселєли як грекокатолїки и ту основали свою парохию. Спочатку  мали лєм дзвонарню  на маєтку Василя Бурчака, а терашню церкву збудовали на початку ХХ вику и пошвецели 28. августа 1904. року на чесц Велькей Матки Божей, кеди ше и отримує кирбай у валалє. Церкву правел майстор Леонард зоз Шиду, а у єй будови участвовал такповесц цали валал, як зоз материялну, так и другу потримовку. Медзи людзми ше спомина же церква справена зоз „масла и млєка”, цо значи же наисце уложени вельки труд и материялне одреканє самих бикичаньох. Церкву у Бикичу од вше обслугує беркасовски священїк.

## Просвитни живот у Бикичу
Од приселєня коло 1848. року, та по 40-роки ХХ вику дзеци зоз Бикичу  одходзели до школи до Привиней Глави. Так то було, такповесц  скоро 100 роки,  медзитим гоч Привина Глава и нє так далєко, заш лєм школяре мушели кажди дзень ходзиц пешо 2-3 километри през лєс,  пажицу по дижджу, шнїгу и блаце. Намагали ше жителє Бикичу справиц школу за свойо дзеци, алє то нє могли посцигнуц док ше материялно  нє змогли. 

Иницияторе будованя школи були жителє Бикичу: Янко Лазор зоз синами, Михал Гнатко зоз братами и родзину и Михал Страценски. Достата и материялна потримовка од держави. У тедишнї час, односно концом 40-рокох кед окончени пририхтованя за вибудов средства дали Дунайска и Савска бановина и Министерство просвити. Порту, односно жем на хторей школа справена дало Крижевске владичество, а шицку роботну моц и транспорт, як и додатне пенєжне доприношенє дали, мож повесц, шицки жителє валалу. 

Вибудов школи почала 1940. року, под час Кральовини Югославиї, а закончена є 21. децембра 1941. року. План будинку новей школи виробел и з вибудову руководзел инженєр А. Фурк, а поднїматель роботох бул Дюро Етенхофер, майстор зоз Товарнїку.  Будовательни материял: цегли и череп правени у власней режиї, на месце  дзе ше находзи хижа Янка Юрека, такой при драги на уходзе зоз Шиду до Бикичу. 

Перши учитель у нововибудованей школи бул Михал Ковач (1909-2005), по походзеню зоз Шиду. Школа мала и перши Школски одбор. Предсидатель одбора бул Михал Гнатко, а члени Василь Файфрич, Емил Лазор, Андри Гнатко и Илия Шпрох.  Настава була по руски, а и школярох було надосц: 43 у нїзших класох од I-IV класу (як комбиноване оддзелєнє) основней школи и 12 у такволаней „опетовници” (повторней школи).

У Бикичу жили и робели тоти руски учителє: Михал Ковач (1941-1952), зоз претаргнуцом под час Другей шветовей войни (1941-1945) кед го єден час заменьовал учитель Осиф Тормащ зоз Шиду, потим ту робели: Мирон Роман (1952-1954), Єлисавета Славка Рогаль (1954-1962) и Мелания Мудри (1962-1975), шицки тройо по походзеню зоз Руского Керестура, як и Василь Мудри и Мария Марча Бобаль, нар. Макаї  зоз Дюрдьова.  Марча Бобальова, иншак по фаху вихователька, та кед 70-рокох зоз нову орґанизацию школства у Општини Шид шицки школяре од I­-VIII класу путовали до Шиду, формоване єдно предшколске оддзелєнє у хторим вона робела од 1975. по 1979. рок и пририхтовала дзеци за школу.

Школского 1989/90. року (после 14 рокох павзи) у Бикичу отворени оддзелєня нїжших класох основней школи при ОШ. *Сримски фронт* у Шидзе. У Бикичу жила и робела  (по сербски)  учителька Ана Гудак, нар. Горняк, а годзини руского язика як виборного предмета зоз елементами националней култури од 1994. року, як и у других местох општини Шид зоз закладаньом Дружтва за руски язик, литературу и културу з Нового Саду отримовали: Ясна Семан (1994-1995) и Славко Надь (1995-1999). Терашня наставнїца руского язика Златка Сивч Здравич зоз Шиду єден час орґанизовала наставу по руски зоз школярами нїжших класох у Бикичу, а од V- VIII класу у Основней школи *Сримски фронт* у Шидзе. Почим ше число шклярох нїзших класох у Бикичу барз зменшало зоз наставу ше престало у школи у Бикичу, а зоз школярами висших класох од V-VIII класу, хтори кажди дзень путую до матичней школи у Шидзе настава по руски ше отримує вєдно зоз шидянскима (єст их 10-12).

## Културни  живот у Бикич Долу

Бикичанє 1919. року мали представителя у першим одборе Руского народного просвитного дружтва (РНПД). Бул то Янко Страценски, цо потвердзує же и вони провадзели цеки културних рушаньох при Руснацох  ище  на початку  XX вику.  Под час учительскей роботи Михала Ковач у Бикичу,  основане 9. януара 1946. року КПД *Иван Котляревски* у рамикох хторого були активни хорска, танєчна и драмска секция, а робела и музична секция зоз тамбуровим оркестром. У режиї учителя Михала Ковача, медзи другима пририхтани и виведзени тоти театрални фалати: *На синокосу* и *Наталка Полтавка*. По 1950. рок кед закончена вибудов Задружного дому, проби и програми отримовани у учальнї основней школи.  

О културних  активносцох у Бикичу старосц водзели и учителє: Мирон Роман, Славка и Владимир Рогальово, а тиж и Мудрого учителє Василь и Меланка. Напр. драмска секциy под руководством учителy Мирона Романа виведла театрални фалати: *Любовне писмо*, *Подозрива особа* (Сумнїво лице), *Винчуєм* итд, а у чаше роботи учительскей малженскей пари Славки и Владимира Рогальових бавена *Женїдба*, *Виборна* (Избирачица), *Зла жена*, *Чловек зоз народу* итд. Учителє Меланка и Василь Мудрого интензивнєйше почали робиц зоз школярами и нїжших и виших класох; пририхтуюци  их за рижни програми: знїмани радио-емисиї за Радио Нови Сад, млади шпиваче участвовали на *Червеним пупчецу* у рамикох *Червеней ружи* у Руским Керестуре, писали до *Заградки* (*Пионирскей заградки*) у Новим Садзе. Просвитни роботнїки у Бикичу попри културно-просвитней дїялносци вєдно зоз жителями у Бикичу порушовали и други активносци, як цо то будованє базена за купанє, бетонованє дражкох, уводзенє струї до валалу, садзенє ядловцових древкох през валал, а 1966. року у Бикичу отримане и стретнуце руских сримских писательох. 

Треба спомнуц же и зоз Бикичу єст, а и було визначних Руснацох хтори посцигли змерковани резултати,  зоз чим постали познати у науки и култури, а тиж и ширше у дружтвеним живоце. Медзи нїма др Кирил Сидор, др Мирон Лазор (обласц природних наукох), Нови Сад, др Емил Гнатко (машинаство), Загребе, а од  културних роботнїкох у месце, без хторих ше нє могла, односно нє може задумац анї єдна активносц, то (тераз уж покойни) Стеван Бобаль, новинар Радио Шиду и його супруга Невенка и их син Деян, Нада Роман-Рудич, занята у Културним центре у Шидзе, потим Єлка Папданко, економиста и велї други.

## Литература

* Мр Радован Ђурчић, Бикић Дол, Општина Шид, Географска монографија, Природно-математички факултет у Новом Саду и Скупштина општине Шид, 1984, стр. 218-221
      
* Михал Ковач, Капка по капку живот одцека, *Руске слово*, Нови Сад, 1988

* Мирон Жирош, Три миграциї на териториї нєшкайшей Югославиї, *Руски  Календар за 1992. рок, Руске слово,* Нови Сад, 1992,  б. 64-70
   
* Василь Мудри,  История школи у Бикич Долу, *Studia ruthenica*  ч. 3, Дружтво за руски язик, литературу и културу, Нови Сад, 1992-1993,  б. 287-299
 
* Василь  Мудри,  Бикич Дол  найменши, алє найушоренши валал, *Руске слово ч.  23-24,*  Нови Сад, 15. юний 1995,  б. 22

* Василь  Мудри, Русини  у  Бикич  Долу  (1848-1990),  *Шидина бр.  4,*  Шид,  1998, стр. 155-162

* Љиљана Радуловачки, Из прошлости Срема, Бикич До,  *Сремске новине,* Сремска Митровица, 2. новембар 1983. године

* Проф. др Кирил Сидор, Вирози чкодлївих инсектох за чловека и їх значенє у реґулованю пренамножених популацийох, *Руски календар 2001,* НВУ *Руске слово,* Нови Сад, 2000, 168-172

* Михал Симунович, Др Мирон Лазор (1929-2002), *Руски календар 2003,* НВУ Руске слово, Нови Сад, 2002, 193-194

Катеґория:Места у општини Шид
Катеґория:Валали у Войводини