open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
21. януар

**21. януар** — 21. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 344 днї (345 днї у преступним року).

## Подїї

* 1911 – У Монте Карлу отримане перше авто-рели обегованє.
* 1942 – Почала Новосадска рация у Другей шветовей войни, кед мадярске войско зоз вигварку же слово о рациї же би одкрили скритих партизанох ликвидирало, по розположивих податкох, коло 3.800 цивилох: хлопох, жени, дзеци и старих, а по нєподполних податкох було найвецей Сербох и Єврейох, алє и Мадярох, Руснацох и Русиянцох… Комеморация ше у Новим Садзе отримує каждого року на дзень кед почала „рация” у Новим Садзе, на Кею жертвом рациї при памятнїку *Фамелия*, хтори виробел скулптор Йован Солдатович (1920–2005), а поставени є 1971. року.

## Народзени

* 1741 – Иван Пастелий, русински  церковни и културни дїяч, педаґоґ, каноник, историчар, поет.
* 1861 – Народзени сербски скулптор и академик *Сербскей академиї наукох и уметносцох* Дьордє Йованович (Нови Сад, 21. януар 1861 – Беоґрад, 23. марец1953), бул єден з сновательох *Уметнїцкей школи*, з хторей познєйше настала *Уметнїцка академия*.
* 1927 – Народзена Вира Гудак (Шид, 21. януара 1927 – Петроварадин, 28. юлий 2011), учителька и културно-просвитни роботнїк. 

## Умарли

* 1924 – ”вожд шветового пролетерията”  Ленин.
* 1950 – о. Дюра Биндас (*23. марец 1877—†21. януар 1950), инициятор и главни реализатор снованя Руского народного просвитного дружтва (РНПД), його перши подпредсидатель, а познєйше и предсидатель; длугорочни редактор Руского календара, наш визначни священїк и културни дїяч.
* 1988 – Силвестер Саламон (5. авґуста 1912—21. януара 1988), священїк, поет, приповедач, есеїст и литературни критичар.

Катеґория:21. януар
Катеґория:Днї рока
22. януар

**22. януар** — 22. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 343 днї (344 днї у преступним року).

## Подїї

* 1946 – З указом Президиюма Найвисшей ради СССР (Москва) була ликвидована република Закарпатска Україна, нєполни два мешаци як були зреґуловани формалносци з Чехословацку, хторей  як автономна Подкарпатска Русь припадала пред тим, и нєполни 14 мешаци после єй формованя.

## Народзени

* 1788 – Народзел ше  Джордж Ґордон Байрон, анґлийски поет.
* 1865 – Народзени Владимир Грабар, русинского походзеня русийски и совєтски високошколски професор, правнїк.
* 1880 – Народзел ше Шандор Бонкало, мадярски и русински слависта, литературознавец, историчар литератури, етноґраф, педаґоґ.
* 1896 – Народзени сербски маляр Сава Шуманович (Винковци, 22. януар 1896 – Горватска Митровица, 30. авґуст 1942). Одроснул у Шидзе, а до Ґимназиї ходзел у Земуну, дзе мал и годзини малярства при учительови Исидорови Юнґови. Потим Сава Шуманович одходзи до Паризу, єден час твори и у Заґребе и 1930. року ше враца до [Шид[|Шиду]] кед малює пейзажи и акти. Саву Шумановича загарештовали усташе и штреляни є 30. августа 1942. у нєшкайшей Сримскей Митровици. Його роботи чува ше у Ґалериї малюнкох „Сава Шуманович” у Шидзе. Ґалерия настала 1952. року кед уметнїкова мац Персида Шуманович (1875–1968) подаровала городу Шиду 417 його твори и фамелийну хижу. Сава Шуманович намальовал пейц малюнки на хторих му инспирация були дзивки Рускинї хтори робели у його обисцу. У Ґалериї и нам позната його слика „Рускиня у народним облєчиве” (1935).
* 1898 – Серґей Михайлович Ейзенштейн, русийски режисер.
* 1913 – Народзени  Ириней Тимкo (Коцур, 22. януар 1913 – Нови Сад, 8. септембер 1987), хорски дириґент и композитор, музични сотруднїк.
* 1941 – Народзени Любомир Рамач (Дюрдьов, 22. януар 1941 – Нови Сад, 29. април 2005), новинар и публицист, бул директор и на вецей заводи главни и одвичательни редактор новинох „Руске слово”.
* 1942 – У Руским Керестуре народзени Янко Гудак (Руски Керестур, 22. януар 1942 –Руски Керестур, 28. марец 2020), дипломовани инженєр польопривреди и вецейрочни ґлумец-аматер у Руским народним театре „Петро Ризнич Дядя”. 

## Умарли

* 1901 — Виктория, британска владарка од 1837 – 1901.

Катеґория:22. януар
Катеґория:Днї рока
23. януар

**23. януар** — 23. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 342 днї (343 днї у преступним року).

## Подїї

* 2004 – Европски сателит „Марс експрес” послал знїмки ляду на южним полу Марса.

## Народзени

* 1783 – Народзени французки писатель Мари Анри Дейл, познати як Стендал (Ґренобл, 23. януар – Париз, 23. марец 1842) зачатнїк французкого реализма, єден з творительох реалистичного и психолоґийного романа.
* 1832 – Народзел ше французки маляр Едуар Мане (Париз, 23. януар 1832 – Париз, 30. април 1883), єден зоз зачатнїкох импресионизма и найзначнєйши маляр другей половки 20. вику.

## Умарли

* 1989 — Салвадор Дали, каталонски маляр познати по своїх суреалистични дїлох.
* 1984 — Евґений М. Кочиш (*5. авґуст 1910—†23. януар 1984.), писатель и єден з редакторох новинох Русска заря.

Катеґория:23. януар
Катеґория:Днї рока
24. януар

**24. януар** — 24. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 341 дзень (342 днї у преступним року).

## Подїї

* 1918 — з декретом Совнаркома Русия прешла на Ґреґориянски календар.
* 1984 – Представени Мекинтош (Apple Macintosh), перши рахункар зоз ґрафичним хасновательним окруженьом.
* 1994 – У Союзней Републики Югославиї уведзени нови динар (наволани и „супер динар” лєбо ”Аврамов динар”). Тедишнї ґувернер Народней банки Драґослав Аврамович уведол нови динар, зоз чим застановена гиперинфлация, и теди єден динар вредзел кельо и єдна нємецка марка.

## Народзени

* 1732 – Народзени французки писатель Пєр Оґистен Карон де Бомарше (Париз, 24. януар 1732 – Париз, 18. май 1799). Бул годзинкар, драмски писатель, наставнїк музики, дипломата. Автор є комедийох *Севильски байбер* и *Фиґарова женїдба*.
* 1902 – Народзени др Федор Лабош (Дюрдьов, 24. януар 1902 – Заґреб, 5. новембер 1977), публициста, историоґраф и културни дїяч. 

## Умарли

* 1965 — Винстон Черчил, британски политичар.

Катеґория:24. януар
Катеґория:Днї рока
25. януар

**25. януар** — 25. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 340 днї (341 дзень у преступним року).

## Подїї

* 1904 – Вишло перше число дньових новинох *Политика*, хтори основал Владислав Рибникар и бул їх перши редактор.
* 1924 – У французким городзе Шамони почали перши жимски Олимпийски бависка.
* 1960 – у СССР з розказом МВД СССР № 020 ликвидовани ҐУЛАҐ.

## Народзени

* 1932. – Народзени о. Йоаким Холошняй (Руски Керестур, 25. януар 1932 – Дюрдьов, 19. марец 2017), священїк, писатель, музичар, дюрдьовски парох, протоєрей ставрофор, бачки декан, руски културни дїяч.
* 1981 – Народзени македонски шпивач, текстописатель и композитор Тодор Проески (Прилеп, 25. януар 1981 – Нова Ґрадишка, 16. октобер 2007), познати як Тоше Проески. Бул популарни у жемох юговосточней Европи. Настрадал у транспортним нєщесцу на автодраги Бреґана–Липовац при Новей Ґрадишки (Горватска).

## Умарли

* 1998 –  Янко Саламон (*18. авґуст 1926—†25. януар 1998), просвитни роботнїк и театрални дїяч, режисер–аматер.
Катеґория:25. януар
Катеґория:Днї рока
27. януар

**27. януар** — 27. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 338 днї (339 днї у преступним року).

## Подїї

* У Сербиї ше означує Школска слава святи Сава, як памятка на св. Саву першого сербского архиепископа. Як школска слава 27. януар ше означує од 1840. року. После Другей шветовей войни у школох ше престало означовац школску славу, а од 1990. року ше ознова Школска слава святи Сава означує у школох у Сербиї. Школи маю роботни, алє нєнаставни дзень, а звичайно ше у школох орґанизує рижни програми, представи, академиї.
* Нєшка Медзинародни дзень здогадованя на жертви Голокауста. На тот дзень 1945. року Червена армия ошлєбодзела концентрацийни лаґер Аушвиц. Дзень установени зоз Резолуцию 60/7 Ґенералней скупштини Зєдинєних нацийох, хтора принєшена 1. новембра 2005. року.

## Народзени

* 1756 – Народзени австрийски композитор и пияниста Волфґанґ Амадеус Моцарт (Јоханес Крисостомус Волфгангус Теофилус Моцарт; Салцбурґ, 27. януар 1756 – Беч, 5. децембер 1791) єдeн зоз найвиначнєйших и найугляднєйших шветових музичарох; композиторох класичней музики, визначних инструменталистох и композиторох рижнородних музичних формох свойого часу.
* 1777 – Народзени сербски владика и писатель Лукиян Мушицки (Темерин, 27. януар 1777 – Карловци, 15. марец 1837).
* 1913 – Народзени др Гавриїл Букатко, (Долнї Андриєвци, Славония, 27. януар 1913 – Вербас, 19. октобeр 1981), беоґрадски надбискуп и крижевски владика.

## Умарли

* 1916 – Мигаль Финцицки, русински фолклориста,  толмач, вельорочни городоначальнїк Ужгорода.
* 1941 – Яков Медвецки, грекокатолїцки священїк, доктор теолоґиї, администратор Апостолскей  Администрациї Лемковини.
Катеґория:27. януар
Катеґория:Днї рока
28. януар

**28. януар** — 28. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 337 днї (338 днї у преступним року).

## Подїї

* 1878 – У Ню Гевну у ЗАД пущена до роботи перша телефонска централа, два роки после того як Александер Ґреєм Бел патентовал телефон.
* 2006 – Нєшка Дзень защити особних податкох (енґ. Data Protection Day, Data Privacy Day). Дзень защити податкох о особи установени 2006. року зоз одлуку Комитета Министрох Совиту Европи и того дня почало подписованє Конвенциї Совиту Европи о защити особох у одношеню на автоматске обрабянє податкох о особох (Конвенция 108).

## Народзени

* 1887 – Народзени польски пиянист єврейского походзеня Артур Рубинштайн (Лодь, Польска, 28. януар 1887 – Женева, 20. децембер 1982)

## Умарли

* 1961 – Олаф Брох, норвежски филолоґ, слависта, прекладатель и историчар.
* 1999 – Микола Преґун (*29. авґуст 1946—†28. януар 1999), драмски аматер, ґлумец, режисер, орґанизатор програми на ТВ Войводини Нови Сад.
* 2007 – Карел Свобода, чехословацки и чески композитор естрадней музики.

Катеґория:28. януар
Катеґория:Днї рока
29. януар

**29. януар** — 29. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 336 днї (337днї у преступним року).

## Подїї

* 1849 — Адолф Добряньски на чолє делеґациї угорских Русинох пришол до Бечу. На авдиєнциї придал Франц Йозефови II. меморандум о зєдинєню руских корунових жемох до єдней административней политичней цалосци.
* 1886 — Нємецки инженєр Карл Бенц патентовал перши успишни авто на бензин.
* 1896 — Америцки лїкар Емил Ґраб першираз похасновал терапию зоз зарйованьом у лїченю рака плюцох.

## Народзени

* 1860 — Народзени русийски писатель Антон Павлович Чехов (Таґанґор, 29. януар 1860 – Беденвайлер, 15. юлий 1904), писал приповедки и драми.
* 1905 — Народзел ше Иван Гарайда, линґвист, педаґоґ, толмач, видаватель, русински просвититель.
* 1930 — Андрий Шлєпецкий, педаґоґ, науковец, публициста и фолклориста.
* 1932 — Народзел ше  Андрей Гай, русински маляр и педаґоґ.

Катеґория:29. януар
Катеґория:Днї рока
30. януар

**30. януар** – 30. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 335 днї (336 днї у преступним року).

## Подїї
1969 – Битлси отримали остатнї явни наступ, на верху їх продукцийней хижи у Лондону. Тот импровизовани концерт претаргла полиция.

2007 – Майкрософт *(Microsoft*) на тарґовище пущел оперативну систему Виндовс Виста (*Windows Vista*).

## Народзени
1932 – Народзел ше Иван Кривски, физичар, русински дружтвени активиста. 

1934 – Народзена Наталия Голуб, вихователька (Дюрдьов, 30. януар 1934 – 1994), авторка Зборнїка текстох и композицийох за предшколски дзеци „Нє мам злата, мила мамо“ (2000) у виданю Дружтва за руски язик, литературу и културу у едициї Предшколске вихованє.

1945 –  Юлиян Фейди (*30. януар 1945—†5. авґуст 2024), маґистер фармациї, активни учашнїк у гуманих, културних и духовних обласцох живота Руского Керестура.

## Умарли
1925 – Янко Жилник (*юний 1880—†30. януар 1925), лїкар рендґенолоґ, перши специялиста тей файти медзи Руснацами.

1948 – Магатма Ґанди, индийски политичар.
Катеґория:30. януар
Катеґория:Днї рока
31. януар

**31. януар** — 31. дзень у року по Григориянским календаре. До конца рока єст ище 334 днї (335 днї у преступним року).

## Подїї

* 1747 — У лондонским шпиталю „Лок” отворена перша клинїка за венерични хороти.
* 1946 — Принєшени перши Устав Федеративней Народней Републики Югославиї, у хторим прилапени принцип федеративного ушореня жеми, одредзени основни права и длужносци федерациї и републикох.
* 1971 — Медзи восточним и заходним Берлином запровадзени огранїчени телефонски транспорт, першираз после 19 рокох.
* У Сербиї ше означує Национални дзень без догану.
* Нєшка медзинародни дзень зебри.

## Народзени

* 1797 — Народзени австрийски композитор Франц Петер Шуберт (Беч, 31. януар 1797 – Беч, 19. новембер 1828), трима ше же є остатнї майстор бечкей класичней школи. И попри тим же пожил 31. рок, написал блїзко 630 соло композициї, дзевец симфониї, сонати, квартети и вецей опери. Шуберта ше учишлює ґу найталантованшим композитором 19. вика.
* 1841 — Народзел ше Лазар Лаза Костич (Ковиль, 31. януар 1841 – Беч, 26. новембер 1910) бул сербски писатель, новинар, филозоф, полиґлота, политичар, ерудита. По образованю бул доктор правних наукох, а писал поезию и прекладал зоз европских на сербски язик.
* 1886 — Максим Горлицки (Сандович), православни священїк лемковского походзеня, святи велькомученїк.
Катеґория:31. януар
Катеґория:Днї рока
Стихирар

**Стихирар** (греч. Στιχηράριον, стихирарион) то литурґийна кнїжка у хторей стихири (церковни писнї хтори ше шпиваю у Служби Божей) зоз текстом написани зоз неумову нотацию. 

Исную два файти стихирара: **1.** у першим тексти и рижни призначки, **2**. у другим лєм тексти. Структура и змист стихирара варирує медзи виданями.

То кнїжка до хторей позберана стихирска поезия у хторей ше находза стихири за ранши служби - утриню и вечарши служби у цеку цалого рока. Постоя и други служебни кнїжки окрем стихирара у хторих ше находза стихири у шпиваней форми, стихирни мелодиї (за церковни швета) як цо то Октоих, Анастасиматрий - (кнїжка-зборнїк писньох/гимнох на Воскресенє Господнє), або у Антолоґиї –***Антолоґион*** за Божу службу на швета и днї святих (святительох). Антолоґион ше єден час волал молитвенїк за вирних а тиж Антолоґион ше волали и *Музични зборнїки* церковного шпиваня. 

Под конєц 19. вику дидаскал Констатнтин В. Христопулос видал ,,Музични антолоґион”, у нас познати под меном ***Изборник***. Изборник (або Антолоґион) бул перши славянски зборнїк хтори вишол 1073. року. То бул Изборник княза Святослава Ярославича и болгарского цара Симона. Познєйше 1076. року вишол изборник алє лєм под меном *Изборник Святослава* а у 13. вику такв. *Толстоєвски зборнїк*. Стихирари познати ище од першого вика после „Кресценя Руси"*.* Найстарши стихирари були зоз крючками над текстом або без линийох; писани зоз руку и обявйовани пред реформу, по штредок 17. вику. Стихирари вообще нє були друковани по штредок 19. вика. Концом 19. вику 1886.року друковани перши стихирар зоз текстом алє без музичней нотациї.

## Литература
* о. др. Роман Миз *Литурґийно литурґични лексикон*  б. 280 и 136

## Вонкашня вяаза

* Полный православный богословский энциклопедический словарь, изданный в Санкт-Петербурге в 1913 году. Издательство Петра Сойкина, том 2, колонка 2119
* Стихирар мінейний. Крюкові ноти (пергамен) (кін. ХІІ ст.)
* Стихирарь, заключающий в себе нотное пение церковного обихода

## Референци

Катеґория:Релиґия
Катеґория:Богослужебни кнїжки
Катеґория:Музика
Пипка

**Пипка** (серб. лула, всл. pipka„исте“: z pipki še kuri; поль. pipa „исте“, карп.укр. пипка „исте“, рсй. пипка „исте“, од мадь. pipa „исте“, тото од стр.в.нєм. Pfife; нєм. Pfiefe „пущалка, цива“ – прибор за куренє догану. Куриц доган на пипку було познате ище у його жеми походзеня – у Америки. Куриц на пипку у Европи бул найрозширенши способ хаснованя догану по другу половку 19. вику, кед превладали циґаретли. Пипки були часто, коло основней наменки, барз богато украшени и служели як статусни символ, предмет колекционерства богатших людзох. 

Предлужена часц пипки ше вола пипосар (серб. 1. чибук, камиш; 2. лула, всл. рipasar „исте“, од мадь. рipaszár „исте“, горв. cigaretnik): Я од нього пипку брал, а вон ме упекол, а я себе думал: Я влапим за пипосар, нє будзе ме печиц. 

## Фразеолоґия

Будзеш ти гризц пипосар! – Останєш ти без того/дачого: нє будзеш куриц и уживац у догану, лєм будзеш гризц цивку

Куриц на пипку/на пипки – серб. пушити лулу

Тераз гриже пипосар – Секира ше 

## Литература

* Словнїк руского народного язика , О – Я, Нови Сад 2017, б. 150-151

* Руско-сербски словнїк, Нови Сад 2010, б. 529

## Вонкашнї вязи

* Чибук' Википедија на српском језику, sr.wikipedia.org, 18. октобар 2013.

*  Камиш. Викиречник, sr.wiktionary.org

*  Лула. Википедија на српском језику, sr.wikipedia.org, 5. септембар, 2013.
* Anatomija lule,  Piperson Smoking Pipe Longue.

Катеґория:Куренє
Катеґория:Пипка
Купак

**Купак** (всл. kupak „верх, покривка на пипки“; серб. капица; од мадь. kupak „верх, покривка“) – 1. часц на пламенїку витрионовей лампи або лампаша; 2. нїч, с. шипак; Достал сом купак (= нїч сом нє достал); 3. у прешлосци слово значело и „задок (здня часц цела)“, од того настали и вирази стригац з купаком, сцискац з купаком.

Фразеолоґия

Знаш ти купак! – Нє знаш ти нїч!

Ба купак! – нєт з того нїч!

Купак мерави! – нєт нїч з того!

Стригац/Штригац з купаком – бац ше, серб. цвикати

Тримац купаки – серб. држати шипке – думац на дакого же би добре прешо/добре окончел роботу (напр. положел испит и под.)

Указац дакому купак – дац дакому до знаня же дацо нє правда, же з того нїч.

Черпац воду з купаком – 1. Робиц даремну роботу; 2. Барз помали робиц.

## Литература

* Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 656

* Руско-сербски словнїк, Нови Сад 2010, б, 352

## Вонкашнї вязи

* Petrolejka Vikipedija na srpskom jeziku;] sr.wikipedia.org,  18. jun 2010.

Катеґория:Лампа
Катеґория:Часц витрийоновей лампи
Крижик

**Крижик** – 1. предмет у богослуженю: бочкац крижик;

2. криж на верху церковней турнї;

3. криж, памятнїк на гробе:

Єст у теметове красни гробик нови / та и били крижик марма каменьови;

4. крижик на ланцущку коло шиї.

## Фразеолоґия
порезац на крижики – порезац на єднаки часци, струча

вишивац на крижики / по крижикох – способ вишиваня

## Литература
* Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 665.
Катеґория:Християнство
Катеґория:Талисман
Омофор

**Омофор** (греч. ωμοφόρος – тото цо ше ноши на плєцох), попри сакосу, владическе (епископске) облєчиво (риза). Символ є архиєрейскей власци и пастирского служеня. Праве прето, владика нє окончує нїяки богослужебни чин без омофору. 

Омофор може буц:

‒ Вельки омофор ше шиє як пантлїку зоз билого волняного штофу, длугоку и широку коло 20 центи, обшити є з ґалонами и украшени з крестами. Облєка ше го понад сакос, и тот так же  єден край виши з предку до пол колєн, вец ше окруци коло шиї, так же лєжи на плєцох и горнєй часци хрибта (прето ше и вола омофор ‒ наплєчнїк) и вец ше други край спущує по хрибце долу и доходзи до пол лїстох.

Омофор символично означує страцену овцу зоз Исусовей приповедки О страценей овци, хтору добри пастир пошол глєдац, и кед ю нашол, положел ю на свойо плєца и принєс до овчарнї ґу другим овцом. Омофор тиж символизує и затрацене чловечество, як и затраценого чловека як поєдинца, хторих ма владика з нєпреривним стараньом приводзиц ґу „стаду” свидомих и дошлїдних християнох. Прето, диякон при облєканю владики до омофору, модлї за тот чин окремну молитву.

Вельки омофор владика облєка при подполним облєканю: за служенє Служби Божей, за виношенє кресту на Воздвижениє, за виношенє кресту на Крестопоклону нєдзелю, за ношенє плащанїци на вечурнї Исусового хованя, та на служеню Надгробней и Воскресней утринї.

‒ Мали омофор то широка, алє кратша пантлїка тиж ушита зоз билого волняного штофу, обшита з ґалонами и украшена зоз крижиками. Владика мали омофор облєка понад подряснїку и ряси, и то так же го заруци на задню часц шиї, же би покрил горню часц хрибта, а краї падаю з предку до спод пасу. Тото облєчиво владика облєка за тоти богослужебни чини за хтори нє предвидзене подполне облєканє: вечурню, утриню, саночне, алє и кед би служел одредзени святи тайни, молитвословия (молебен, акафист, парастос, панахиду), славословия, швеценя. Символичне значенє малого омофору як и велького. 

## Литература
**Дзвони*, юний 2003. рок, протоєрей ставрофор Йоаким Холошняй

* о. др Роман Миз, *Церковно литурґийно литурґични лексикон*, бок 222, видавателє НВУ *Руске Слово,* Нови Сад  и грекокатолїцка парохия св. Петра и Павла,Нови Сад 

## Вонкашня вяза

* Омофор, *sr.wikipedia.org*
Катеґория:Релиґия
Катеґория:Облєчиво
Катеґория:Богослужебне облєчиво
Пояс

**Пояс** то часц ризох хтору облєка священїк и владика. Тоту ризу ше облєка после облєченого стихару и епитрахилю (нашийнїка).

Пояс ушити зоз ризового платна, обшити є з ґалонами, на штредку ма ушити крижик, а на обидвох концох шнурки. 

Практичне значенє поясу у тим, же би добре коло цела служителя тримал стихар и епитрахиль, та же би священїк, та и владика, бул комотнєйши у служеню. Символично означує Исусов пояс зоз хторим ше вон на Тайней вечери опасал пред тим як почал умивац ноги своїм апостолом. Опасованє з поясом означує и готовосц (порихтаносц)  священїка и владики твардо ше прилапиц до священодїйства за хторе ше пририхтує. Твардо, шмело, одлучно, подполно.

При облєканю поясу священїк сам модлї, а при облєканю поясу владики диякон модлї одредзену молитву.

## Литература

* *Дзвони*, християнски часопис, май 2003, протоєрей ставрофор Йоаким Холошняй
* о. др Роман Миз, *Церковно литурґийно литурґични лексикон*, бок 248, видавателє НВУ *Руске Слово,* Нови Сад  и грекокатолїцка парохия св. Петра и Павла,Нови Сад
Катеґория:Релиґия
Катеґория:Облєчиво
Катеґория:Богослужебне облєчиво
Реверенда

**Реверенда** (серб. *мантија*, слц. *reverenda*, поль. r*eweverenda*, мадь. *rewerenda*, од. лат. *reverendus*) шмати  християнских священїкох и монахох. Реверенда нєлитурґийне облєчиво римокатолїцких богослужебних особох, подобна є подряснику. Подрясник облєчиво восточночо типу, та и грекокатолїцкого, а реверенда облєчиво у заходно римокатолїцким стилу.

То длуга по жем горня, з рукавами шмата на преклопйованє, чия фарба завиши од християнскей церкви. У Православней и Грекокатолїцкей церкви є найчастейше чарней, а ридше шивей фарби. Реверенду червеней або билей фарби можу ношиц лєм церковни велькодостойнїки (патриярхове, епископове/владикове и др).

Право ношиц реверенду достава закончени богослов на рукоположеню або новик/послушнїк на монашеню з боку епископа/владики. Священослужитель нє може окончовац анї єдну богослужбену роботу без реверенди.

Реверенду ше облєка прейґ обичних шматох, а поверх нєй приходза други часци богослужбених шматох (ризох).

Реверенда перше були шмати византийскей империї. То бул твардо закапчани плащ хтори мал опасач коло паса. Можлїве же тот плащ або заруцовач до Римского царства уведол цар Марко Аурелиє Антонин, народзени у нєшкайшим Лионє у Французкей. Познєйше, под час турскей окупациї, ґомбички заменєни зоз ширшим, одвойнє напредок зложеним материялом хтори ше закапчовало лєм коло шиї, з блядим ременьом або бляду пантлїку.

Сучасна реверенда ма на задку два специфично поскладани ранци (фалти), а на предку розпор ше капча зоз велїма ґомбичками од ґалєра по сподок, хтори тиж идзе аж по сподок як и при подряснику. За дияконох, презвитерох и епископох у велькей векшини реверенда ше шиє зоз чарного штофу. Розлика медзи реверендами священїкох нїзшого и висшого ранґу лєм у ґомбичкох и обшивкох дзиркох и рубцох: у першим случаю ґомбички и обшица чарни, а у другим червени. Крой и стил реверенди обовязує священїка на достоїнствену озбильносц, скромносц, строгосц и мудросц. Крой реверенди прикрива шицки природни нєдостатки цела, затитосц або, напроцив, красу цела. 
 
Подобнє подряснику, реверенда тиж ма кишенки и зоз єдного и зоз другого боку од паса на долу.

Святїйши папа римски ноши реверенду и пояс зоз билого штофу. Римокатолїцки владикове, та и папа, на реверенди ноша наперсни крест з украшенями хтори виши на ланцущку и обешени є коло шиї. Римокатолїцки паноцове крест нє ноша.

Реверенда римокатолїцке официйне позаобрядне облєчиво, а припаднїки вельочислених монашеских чинох маю свой власни рижнородни урядови позаобрядни стил облєканя. 

Реверенда символизує шмерц клерика за тот швет и його пошвецованє Богови и Царству нєбесному. 

## Литература

* *Дзвони*, християнски часопис, марец – април 2006. рок, протоєрей ставрофор о. Йоаким Холошняй  

* о. др Роман Миз, *Церковно литурґийно литурґични лексикон*, бок 256

* Словнїк руского народного язика II, О – Ш, Нови Сад 2017, б. 388.

## Вонкашнї вязи

* Реверенда, *staznaci.com*
* Шта значи реверенда?, *znacenje.pravac.com*
* Liturgijska odjeća koju koristimo 2. dio - Reverenda, superpelicij i roketa, *sacraettheo.wordpress.com*
Катеґория:Релиґия
Катеґория:Облєчиво
Петро Копчаї

**Петро Копчаї** (*1753 - †7. децембер 1819), перши прави парох у Керестуре. 

## Биоґрафия
Петро Копчаї народзени у валалє Долнї Мирешов (територия нєшкайшей Ческей) 1753. року. Ґимназию закончел у Вельким Варадинє (нєшка Орадеа, Румуния). Крижевски владика Василий Божичкович го як законченого ґимназиялца приял под юрисдикцию своєй епархиї же би го як Руснака вишколовал за священїка за Руснацох у южней Угорскей, хтори спадли под юрисдикцию Крижевского владичества. Так Петро Копчаї пришол до грекокатолїцкей семинариї до Бечу, до Св. Варвари, 1779. року. Гоч ище нє закончел богословски студиї, владика Божичкович го поволал зоз семинариї на священїцку длужносц.
 
Петро ше оженєл зоз Ану, дзивку грекокатолїцкого священїка з валалу Венчельов, и 1782. року бул рукоположени за священїк. На свою першу священїцку станїцу бул послани до Керестура дзе сцигол концом фебруара 1783. року. Ту бул перше капелан, а од 1786. по 1818. рок бул парох. За ньго мож повесц же бул перши прави парох у Керестуре, бо його предходнїки були лєм управителє парохиї. Народ у Керестуре од початку любел Копчая и вимагал од власцох же би вон ту бул намесцени за пароха. 

За розлику од своїх предходнїкох у Керестуре Петро Копчаї бул досц образовани, гоч нє закончел полни богословски студиї. Добрей норови, як прави духовни пастир, вон у парохиї заводзи шор у духовним живоце, а зоз тим ше и у самим валалє запровадзує векши порядок. Прето очиглядна його заслуга же ше Руснаци у Керестуре прихилєли ґу новому способу живота, прилапююци часто и нови, тутейши норми живота.

Петро Копчаї умар у Керестуре 7. децембра 1818. року, дзе є и поховани. 

## Литература

* Тамаш, др Юлиян, „1783. рокуˮ, Руски Керестур, лїтопис и история (1745-1991), Месна заєднїца Руски Керестур, 1992, бок 83.
* Мирон Жирош, „Школованє власней рускей интелиґенциїˮ, Бачванско-сримски Руснаци дома и у швеце 1745-1991, Том I I, Грекокатолїцка парохия св. Петра и Павла, Нови Сад, 1998, б 164.

## Референци

Катеґория:Священїки
Катеґория:Керестурски парохове
Катеґория:Дружтвени дїяч
Катеґория:Народзени 1753
Катеґория:7. децембер
Катеґория:Умарли 1819
Любомир Дудаш

**Любомир Дудаш** (*13. фебруар 1955 —† 21. септембер 2025), новинар, фоторепортер, длугорочни ґлумец-аматер ансамблу РНТ *Петро Ризнич Дядя* и сотруднїк *Руского слова*.

## Биоґрафия
Любомир Дудаш  Инґе народзени 13. фебруара 1955. року у Вербаше. Основну школу закончел у Руским Керестуре, а потим од 1970. року бул школяр першей ґенерациї Другей рускей ґимназиї у Керестуре. После *Пионирскей заградки*, уж як штредньошколєц писал за праве формовани *МАК*. Од ґимназийских часох интересовала го фотоґрафия. Знова у першей ґенерациї, 1981/1982. року закончел Школу фото-репортерох Югославянского институту за новинарство, дзе му ментор бул Томислав Петернек, доаєн югославянскей новинарскей фотоґрафиї. Од 1985. року та шлїдуюци 30 роки по пензионованє 2015. бул заняти у ИПЦ Кула як фоторепортер и технїчни редактор, а потим и редактор, и новинар рускей и сербскей редакциї, редактор рускей радио-програми, прекладатель…

Тиж од школских дньох, Любомир Дудаш Инґе бул активни и присутни у руским театре. Ґлумел у дзецинских представох учителя Евґения Медєша, а потим од 1981. року ґлумел у скоро 20 руских представох за одроснутих же би ше зоз сцени поцагнул 2017. року, после *Ковальох*.

Скоро през цали професийни вик, а окреме одкеди пошол до пензиї, Любомир Дудаш Инґе бул и сотруднїк Руского слова. Обявйовал фотоґрафиї, репортажи, опробовал ше як фельтонист, а бул и редактор гумористичного додатку *Дикица*. За свою замерковану роботу, з нагоди 75-рочнїци НВУ *Руске слово*, Любомир Дудаш Инґе 2020. року достал Награду Редакциї новинох.

Як пензионер Любомир Дудаш ше анґажовал у роботи Здруженя пензионерох Руски Керестур, чий бул и предсидатель.

Любомир Дудаш умар у Руским Керестуре 21. септембра 2025, у 71. року живота. Поховани є на теметове у Руским Керестуре.
 

 

## Литература
* Дюра Латяк, "Любомир Дудаш - новинар, глумец аматер", 50 роки Драмского меморияла Петра Ризнича Дядї, Завод за културу войводянских Руснацох, НВУ Руске слово и Дом култури Руски Керестур, Нови Сад, 2018, бок 146.
* Тамаш, др Юлиян, „Дом културиˮ, *Руски Керестур, лїтопис и история (1745-1991)*, Месна заєднїца Руски Керестур, 1992,  бок 420.

## Вонкашнї вязи

* Славко Винаї, Любомир Дудаш у емисиї Мой швет. Маковчань, www.youtube.com, юлий 5, 2023.
* Яким Винаї, Месна орґанизация пензионерох зоз Руского Керестура отримала Рочну скупштину. РТВ, 17. фебруар 2025.
*  ВОНА НЄ ВИНОВАТА, Датум премиєри: 24.10.2015. Руски Керестур, вебсайт rntdjadja.com
* И. Сабадош-А. Медєши Упокоєл ше Любомир Дудаш (1955-2025). Рутенпрес, 21. септембер 2025.

Катеґория:Руснаци у Сербиї
Катеґория:Керестурци
Катеґория:Новинаре
Катеґория:Ґлумци аматере
Катеґория:Фотоґрафи
Катеґория:Народзени 1955
Катеґория:13. фебруар
Катеґория:21. септембер
Катеґория:Умарли 2025
Панаґия

**Панаґия** (греч. *παναγία, од παναγίος, παν- + αγίος* — найшветлєйша) то образ Господа Исуса Христа, або його мацери Богородици Мариї, намальовани на металу, звичайно з емайл-технїку, округло‒длуговастей форми, доокола богато украшени з филиґраном. Панаґию, часц ризох, хтора виши на ланцущку, ноши владика на своїх першох.

Даєдни владикове висшого положеня ноша и два панаґиї, а тиж ю можу ношиц и монахи висшого положеня (архимандрити).

Панаґия ше, як и наперсни крест, ноши на першох, a означує же єй ношитель ма нєпреривно мац Христа у своїм шерцу, же би го потим цо успишнєйше усадзовал до шерцох своєй пастви.

При кладзеню панаґиї на перша владики, диякон модлї за тот чин одредзену молитву, а за другу панаґию другу молитву. 

## Литература

* *Дзвони*, юний 2003. рок, протоєрей ставрофор Йоаким Холошняй
* о. др Роман Миз, *Церковно литурґийно литурґични лексикон*, бок 226, видавателє НВУ *Руске Слово,* Нови Сад  и грекокатолїцка парохия св. Петра и Павла,Нови Сад

## Вонкашня вяза

*  Панагија, *sr.wikipedia.org* 
Катеґория:Релиґия
Наперсни крест

**Крест** за християнох преважни предмет, то Исусов знак, на нїм ше одбула совершена жертва за понїщенє чловеческих грихох, символ є жертви за ближнїх, символ пребаченя и християнского спашеня.

Мирянє наперсни крест ноша под облєчивом. Дакеди бул обичай, а даґдзе го єст и нєшка, же ше на кресценю кресценїкови кладло на шию кресцик, хтори вон мал ношиц по тїлесну шмерц, та зоз нїм бул и поховани. 

Священїки и владикове ноша наперсни крест як часц ризох, алє то завиши од Церкви до Церкви:

* У Русийскей православней церкви крест ноша шицки священїки. Розлика у тим же священїк без специялней награди ноши крест без украшеньох, а наградзеному священїкови, протоєрейови ставрофорови, припада крест зоз украшенями.
* При римикатолїкох, священство наперсни крест нє ноши; то привилеґия лєм владикох.
* У Сербскей православней церкви наперсни крест ноша лєм одликовани священїки.

* У Крижевским владичестве, владика Гавриїл Букатко допущел ношиц наперсни крест без украшеньох шицким священїком, а владика ноши наперсни крест зоз украшенями, по углядзе на римокатолїцких владикох, або панаґию, яки обичай у восточних церквох.

## Литература

* *Дзвони*, юний 2003. рок, протоєрей ставрофор Йоаким Холошняй
* о. др Роман Миз, *Церковно литурґийно литурґични лексикон*, бок 208, видавателє НВУ *Руске Слово,* Нови Сад  и грекокатолїцка парохия св. Петра и Павла,Нови Сад

## Вонкашня вяза
* Напрсни крст sr.wikipedia.org
Катеґория:Релиґия
Жезло

**Жезло** (греч. *σχήπτρον*) спада до облєчивох або предметох богослужебних особох (священства). То метална палїца украшена зоз драгоциним каменьом и перлами, а на вeрху ма двойнїсти, а дакеди обични криж. Жезло  ма рижнородни значеня, а представя пастирску палїцу.

Попри наперсного крижа и панаґиї дава ше го владиком, иґуменом и архимандритом.

## Литература

* *Дзвони*, християнски часопис, юний 2003. рок, протоєрей ставрофор о. Йоаким Холошняй
* о. др Роман Миз, *Церковно литурґийно литурґични лексикон*, бок 121, видавателє НВУ *Руске Слово,* Нови Сад  и грекокатолїцка парохия св. Петра и Павла,Нови Сад

## Вонкашня вяза

* Жезло sr.wikipedia.org
Катеґория:Релиґия
Гадка

**Гадка** (серб. *загонетка*, слц. *hádka* и *hádanka*, всл. *hadka*) – **1.** загадка: *Задам ци таку гадку, нє саднєш ю до [[Пияток|пиятку]]* – так ше гвари кед ше нє сце дакому дацо такой виволац; *бавиц ше на гадки* – задавац себе загадки; **2. а)** думка: *Гадка за горами, а шмерц за петами* – чловек дума о велїм койчим, оддалює ше з думками, а шмерц дакеди цалком блїзко; **б)** идея: *Добри [[Священїк|паноцец]] Копчаї пришол на таку гадку и виглашел єдней нєдзелї на казательнїци...*

## Приклади загадкох
Бежа єден за другим седем авта. Єден другого нє може обегнуц  (днї у тижню)

Бешедовац нє зна, а людзох учи   (кнїжка)

Виши, виши вишадло, под нїм стої ґравчадло, модлї Бога да спаднє  (мачка и колбаса)

Вона з главу риє, а зоз хвостом шиє  (игла)

Вше лєм идзе, а у месце стої  (годзина)

Гоч мам игли, нїч нє шиєм,  у гущави я ше криєм  (їж)

Грушочка златна, шицким швици, а шветлосц  безплатна (слунко)

Двоме браца у єдней кошулї  (орех)

Двоме оцове и двоме синове, а вєдно лєм троме  (оцец, його син и унук)

З коруну на глави, та ше важни прави, на ногох чижмочки, рано перши става, точни час нам дава (когут)

Задам ци загадку нє саднєш ю до пиятку (ґомбошкова главка)

Лєже, лєже, по желєже, душу нє ма душу веже  (гайзибан)

На стред поля чичириче гнїздо  (пупок)

Нє ма дески и гвоздзики, а направи мост прейґ рики  (ляд)

Нє ма зуби, а  куса  (жима, мраз)

Нє стоя,  нє шедза,  нє лєжа,  нє бежа - а шкрипя  (дзвери)

По води плїва, по сухим ходзи, а зоз хижи нїґда нє виходзи (коритнявка)

Нє є, нє пиє на порвашку тиє (ґереґа)

Свою хижку барз лєгко розвалї, же є моцне - нїґда ше нє хвалї  (курче)

Ти мой син, я ци нє оцец  (мац)

Хто у лєше бреше?  (шекера)

Шедзи баба у куцику у билючким кабацику. А кед сцигла дзивка мила, та скапала шмата била  (жима и яр)

Штири тики, два патики, седме замахайле  (крава, конь або маґарец, )

Штирме ше обегую, а нїґда ше нє здгоня – колєса

Кед ю руциш желєна є а кед спаднє на жем червена є (ґереґа)

## Литература

* Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 237

## Вонкашнї вязи

* Загонетке. Википедија на српском језику, 2. септембар 2014.

*  Загонетка и одгонетка. Српска енциклопедија, srpskaenciklopedija.org

* Zagonetke. boske.rs, mart 2020.

Катеґория:Литературни жанри
Катеґория:Народна литература
Гайтов

**Гайтов** (од мадь. *hajtó* „поганяч, гоняч“, *hajtó*- „погонски“, серб. *дршка*) – то ручка на даякей справи зоз хтору ше справа обраца або порушує. Гайтов бул на витернїци, лупачки, шпуляру, брусу; кажда ручка цо ше обрацала то гайтов, и курблу волали гайтов: дал му ... тот гайтов цо ше напредку мотора муши обрацац да руши мотор.

## Литература
* *Словнїк руского народного язика I*, А – Н, Нови Сад 2017, б. 240

## Вонкашнї вязи

* [Kurble i volani, Područja primene ručnih točkića i ručica](https://www.hilfa.se/rs/proizvodi/kurble-i-volani ) vebsajt hilfa.se
Гайштук

**Гайштук** (од нєм. *Halstuch* „хусточка коло шиї“, слц.*диял. halstuck, hajštuk „машля, кравата“*) – машля, кравата, хусточка коло шиї: Мой дїдо ношел чарни цайґово панталони, кошулю упасовал ... Коло шиї закруцал чарни гайштук, даскельо раз. То бул узки чарни шал, котри вон ношел през жиму.

Нєшка старши уж нє знаю точне значенє слова гайштук. Хасную го у контекстох хтори нагадую же бешеда о часци шмати на першох, под браду: *Мачанка му по гайштуку поквацкана.*

## Фразеолоґия
Сциснуц ше як до гайштука – моцно ше сциснуц (напр. з ременьом коло пасу: Цо ши ше сциснул як до гайштука „цо ши ше так сциснул з тим ременьом?“

## Литература
* *Словнїк руского народного язика I*, А – Н, Нови Сад 2017, б. 240

## Вонкашнї вязи
*  Kravata Srpskohrvatska Vikipedija, sh.wikipedia.org, 26. jul 2009. 

*  Leptir mašna. Vikipedija na srpskom jeziku, sr.wikipedia.org, 23. februar 2022.

Катеґория:Облєчиво
Катеґория:Модни деталї
Кляґ

**Кляґ** (серб. сириште, карп.укр. кляґ, чес. kľag (прен. – нєсмачна мачанка або юшка; слаби чловек), поль. klag; карпатске пастирске слово, од рум. shiag, тото од старших словох clagum, quaglum, а тоти од лат. soagulum) – часц целячого жалудка як средство за правенє сира. Нєшка кляґ мож купиц у предавальнї, а скорей ґаздинї сами мушели правиц кляґ. Як кляґ ше хасновало фалаток целячого жалудка лєбо черева, хтори ше умило и мочело у води.

Сир направени з кляґом ше вола *кляґани сир*, а за поступок правеня такого сира ше гвари кляґац: цепле млєко ше дакус посолї и улєє до ньго кляґу. Млєко закляґане теди кед ше згрудкави, позбива. Потим ше го усипе до груднїци и обеши на палїчку же би ше одцекало. Скорей ґаздинї кладли закляґани сир до древеней ванїчки (шафлїка) и добре го прицисли зоз денком (древена округла дещичка велькосци ванїчки). На ванїчки єст уха до хторих ше кладзе дещичку, а вона ма у штредку шруб. На сир ше положи денко и як ше закруца шруб, так денко прициска сир. У ванїчки сир стал даскельо днї, тельо кельо ше сцело же би бул стари.

## Литература

*Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 605

## Вонкашнї вязи

*  Šta je sirište. vebsajt slatina.rs 

* Sirište. Vikipedija na bosanskom jeziku, 4. august, 2006.

Катеґория:Пожива
Гайчар

**Гайчар** (серб. гонич, слц. hajčiar „плацени гоняч хтори гонї статок на вашар (одн. з вашару), прен. и тот цо наганя, примушує на дацо“, карп.русин. гайчар „тот цо гонї до роботи або розказує“: То такый гайчар, ош и предыхнути челяднїку не дає): 1. тот цо гонї дзивину на ловарску зашеду; 2. плацени гоняч статку (на вашар або з вашару); 3. у новшим чаше настало значенє „машиниста, шлосер при трешки цо гонєл трактор.“

З того слова маме и дїєслово гайчиц – наганяц заяци и др. дзивину пред ловарох (слц. диял. hajčovať, карп.русин. гайчарити.  

Гайчар и гайчиц (ше) вироятно од викричнїка гай (за гонєнє, одганянє), хтори у нашим язику нє зачувани: укр. гай – викрик за одганянє, поль.диял. haj – императивни викрик за животинї, чес. haj – императивни викрик за птици. 

## Литература

*Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 240

## Вонкашня вяза

*  gonič. Vikirečnik, sr.wiktionary.org
Катеґория:Занїманє
Михайло Биндас

**Михайло Биндас** (*5. децембер 1946-†22. септембер 2025), радийски и телевизийски новинар.

## Биоґрафия
Михайло Биндас ше народзел 5. децембра 1946. року у Руским Керестуре. Оцец Дюра и мац Амалия родз. Канюх. Михайло мал младшу шестру Виру.

Перши пейц класи Основней школи Михайло Биндас закончел у Руским Керестуре, а Основну школу и Ґимназию у Новим Садзе. Абсолвовал Югославянску литературу на Филозофским факултету, тиж у Новим Садзе. Позарядово закончел студиї журналистики у Заґребе, як стипендиста Радио Нового Саду. Як студент бул активни у новосадским КУД *Максим Горки* дзе бул замерковани як член фолклорней секциї. Наступал вецей сезони як член старшей виводзацкей ґрупи.  

У Рускей редакциї Радио Нового Саду Михайло Биндас почал робиц 1968. року, гонорарно, на младежских емисийох, а под час студийох ушорйовал боки студентского часописа *Индекс*. Од 1974. року бул урядово заняти у РНС, а до пензиї пошол кед наполнєл 65 роки, 2011. року.

Робел на емисийох репортажного характеру, бул заменїк и помоцнїк главного и одвичательного редактора програми на руским язику Радио Нового Саду, редактор емисийох *Културна панорама, Нащивели зме* и *Аґенция, подїя, надїя*, ушорйовал шицки емисиї хтори теди исновали на програми на руским язику Радио Нового Саду, бул редактор информативних емисийох и окончовал шицки други новинарски задатки и роботи. Сотрудзовал и зоз редакциями других националних заєднїцох Радио Нового Саду.

Михайло Биндас бул оженєти зоз Марию родз. Гарди, у малженстве мали сина Дюру.

Михайло Биндас достал награду *Светозар Маркович* за телевизийски документарни филм – репортажу зоз тему Роботнїцки рух у Вербаскей општини медзи двома войнами, а до пензиї пошол зоз рочну радийску награду РТВ.

По своїх опредзелєньох Михайло Биндас бул цалого животa прихильни українскей ориєнтациї медзи войводянскима Руснацами.

Михайло Биндас ше упокоєл 22. септембра 2025. року у своїм 79. року живота а поховани бул  24. септембра на теметове у Руским Керестуре.

## Ґалерия

Файл:Folklorase KUD M. Horki N. Sad.jpg|Танєчнїки КУД *Максим Горки* з Нового Саду


## Литература

*Ґрупа авторох, „Култураˮ,  Гласи и часи, 70 роки Рускей редакциї Радио Нового Саду, Новинарска асоцияция  Руснацох - НАР, Нови Сад 2019, б. 60.

## Вонкашнї вязи

* Упокоєл ше Михайло Биндас (1946 –2025) А. Папуґа и В. Вуячич. Рутенпрес, 23. септембер 2025.

## Референци



Катеґория:Руснаци у Сербиї
Катеґория:Новосадянє
Катеґория:Новинаре
Катеґория:Редакторе
Катеґория:Українофили
Катеґория:5. децембер
Катеґория:Народзени 1946
Катеґория:22. септембер
Катеґория:Умарли 2025
Йоаким Гербут

Монсиньор др **Йоаким Гербут** (*14. фебруар 1928 - †15. април 2005), владика скопски за римокатолїкох, апостолски еґзарх за грекокатолїкох у Македониї. 

## Биоґрафия
Йоаким Гербут народзени у Руским Керестуре 14. фебруара 1928. року. Оцец Мафтей и мац Мелания родз. Няради (з роду владики Нярадия). Основну школу закончел у Руским Керестуре, а до ґимназиї ходзел у Болу на Брачу, Ужгородзе, Новим Садзе и Вербаше дзе матуровал як найлєпши школяр у ґенерациї. После матури, 1948. року, бул на младежскей роботней акциї на вибудови желєзнїцкей драги у Босни.

Богословию закончел на Католїцким богословским факултету у Заґребе. За паноца Крижевского владичества го пошвецел владика Гавриїл Букатко у конкатедралней церкви Св. Кирила и Мефтодия у Заґребе 6. юлия 1952. року. Докторски студиї церковного права закончел на Латеранским папским всеучилїщу у Риме 1966. року. Року 1968. у Риме на латинским язику обявена його докторска теза як окремна кнїжка хтора мала 131 бок.

Йоаким Гербут бул священїк у Скоплю од 1954, по 1957. рок и у Крижевцох од 1957. по 1959. рок. Два и пол рока (од 1959. по 1961) служел як капелан у Руским Керестре. Бул меновани за управителя парохиї у Осиєку. Бул духовнїк апацох, шестрох Василиянкох.

Надвладика Букатко го 1966. року меновал за духовнїка у семинариї и за канцелара владическей канцелариї як и за владического економа. 

За владику скопско-призренскей диоцези др Йоаким Гербут бул меновани 2. октобра 1969. року з боку папи Павла VI а пошвецел го верховни босански надвладика Смилян Франьо Чекада 21. децембра 1970. року у сараєвскей катедрли Шерца Исусового. Сопосвитителє були беоґрадски надвладика Гавриїл Букатко и сплитско-макарски надвладика Фране Франич.

За Апостолского визитатора за грекокатолїкох у Македониї є меновани 3. юлия 1977. року. Владика Йоаким Гербут бул и член Комисиї за ревизию Восточного канонского права. У рамикох Владических конфренцийох Югославиї вон бул и член даєдних комисийох: Литурґийней комисиї - секция за восточни обряд, Правней комисиї и Мишаней комисиї Владическей конференциї - Униї висших монашеских настоятельох и Униї висших моншеских настоятелькох.

За Апостолского еґзарха у Македониї бул преглашени 11. януара 2001. року.  

Владика Йоаким Гербут умар 15. априла у Скоплю, поховани є 18. априла 2005. року у крипти Катедралней церкви св. о. Миколая у Руским Керестуре.

## Референци

Катеґория:Руснаци у Сербиї
Катеґория:Керестурци
Катеґория:Владикове
Катеґория:Крижевски владикове
Катеґория:Докторе наукох
Катеґория:14. Фебруар
Катеґория:Народзени 1928
Катеґория:15. април
Катеґория:Умарли 2005
Мантия

**Мантия** то епископске (владическе) нєбогослужебне облєчиво и нє даяке порядне облєчиво. То плащ без рукавох хтори прекрива цале цело, на предку лєм на ґалєру закапчани, а вец у двох полох нєзакапчани пада до долу. 

Мантия ше шиє зоз лилового гадвабу, украшена є з пантлїками у трох водоровних шорох, а спредку на першох и долу на каждей поли таблїчки на хторих вишити або намальовани образи (икони) штирох евангелистох з їх символами. 

Мантию ноши архиєрей (владика) у торжествених кресних ходох (литийох, процесийох). До мантиї облєченого владику ше провадзи у святочним ходу з дому до храму Божого (святого храму). У тим ходзе владика нє покрива главу зоз митру, бо митра литурґийни покривач глави, алє зоз паникамилавку або голєм з колпаком. Так робели грекокатолїцки владикове заключно зоз архиепископом Гавриїлом Букатком.

Владика у мантиї и колпаку припровадзени до святого храму на солею, вимодлї приступни молитви, знїма мантию и колпак (або паникамилавку) и облєка ше до богослужебного облєчива (ризох).

## Литература

* Дзвони, християнски часопис, марец – април, 2006 рок, протоєрей ставрофор о. Йоаким Холошняй
* *Церковни литурґийно литурґични словнїк*, , бок 193,  о. др Роман Миз

## Вонкашня вяза
Катеґория:Облєчиво
Катеґория:Богослужебне облєчиво
Нарукавнїки

**Нарукавнїки** то литурґийни облєчивни предмет, часц ризох, ушити зоз ризового платна, широки коло 20 центи , длугоки коло 40 центи, по рубох обшити зоз украснима пантлїчками (ґалонами). На штредку маю вишити, або з ґалону зробени крижик, а на крайнїх рубцох, по ширини, маю метални або шнурово „ушка”, хтори служа за злучованє и зацагованєтих крайох з помоцу єдней шнурочки. 

Нарукавнїки ноша шицки висши священослужителє (диякон, священїк и владика). Нацагую их на руки, та облапяю споднї часци рукава подрясника и стихара (подризнїка), сцискаю их ґу руки понад костки, и так оможлївюю священослужительови комотно окончовац рижни священослужительни рухи и дїйства.

Диякон з наруквнїками облапя долню часц рукавох подрясника и ряси, а священїк и владика долнї часци подрясника и стихара.

Кед нарукавнїки облєкаю диякон и священїк, модля одредзени молитви: при облєканю лївей наруквици єдну молитву, а при облєканю правей другу молитву. Кед нарукавнїки облєка владика, вец тоти молитви нє модлї вон, алє диякон так же наруквици перше покадзи, а вец гласно шпива молитви облєканя.

Нарукавнїки священїк и владика облєкаю вше при полним облєканю, алє, як гвари *Требнїк* (богослужебна кнїжка), облєкаю их и при кресценю, хторе ше нє окончує под подполним облєчивом алє лєм у епитрахилю, фелону и наруквавнїкох.

Символика наруквнїкох у тим же представяю панжваши з котрима були завязани Исусово руки кед го водзели ґу Пилатови, а тиж так и у тим, же и руки муша буц у богослуженю, у шицких поглядох найсолиднєйше порихтани, бо маю служиц найсватшим священодїйством.

## Литература

* *Дзвони*, християнски часопис, май 2003, Протоєрей ставрофор Йоаким Холошняй
* *Церковни литурґийно литурґични словнїк*, бок 208,  о. др Роман Миз, видавателє НВУ *Руске Слово,* Нови Сад  и грекокатолїцка парохия св. Петра и Павла,Нови Сад

Катеґория:Релиґия
Катеґория:Облєчиво
Катеґория:Богослужебне облєчиво
Аколада (музика)

**Аколада** (француски: *accolade*, дословно значи „облапиц“) то заградзенє хторе повязує два або вецей музични линийни системи зоз хторих источасно граю єден або вецей инструменати зоз лївого боку. На початку партитури у хторей вецей линиї и линийни системи хтори повязани односно скапчани зоз такв. заградзеньом наволує ше аколада (або велька тактовка); линийни системи повязани зоз заєднїцкима тактовима смужками.

у зависносци од того чи граю єден або вецей инструменти, хаснує ше вецей типи аколади:

♦ Єдноставна / проста 

♦ заокруглєна / габаста (фиґурална)

♦ угласта  

Аколади ше хасную найчастейше габасти у партитурох за клавирски дїла, гарфу, дїлох за орґулї, за гармонику, оркестерски а и хорски партитури. У клавирскей партитури, мелодийску линию у горнїм линийним систему грає права рука а у долнїм линийним систему мелодийски змист грає лїва рука.    Нотни приклад на правим боку:

## Типи аколадох

Нотни приклад **аколади** на початку партитури (вецей линийни системи за соло вокал зоз прoвадзеньом клавира) у хторей заступени и виолински (за праву руку) и басов ключ (за лїву руку).

## Литература

* Аколада // Музичка енциклопедија / под ред. приредио В. Келдиш. — Москва: Совјетска енциклопедија, Совјетски композитор, 1973. — Том 1.

## Вонкашня вяза

* Н. М. Кушка.  Аколада Архивовано 25 лютого 2022 у Wayback_Machine // ВУЕ 

## Референци


Катеґория:Музика
Катеґория:Музична нотация
Катеґория:Музични термини