Юлиянски календар

**Юлиянски календар** або стари календар уведол Юлиє Цезар 46 року п.н.е и представя реформу и замену за римски календар. Почал ше применьовац кед є преглашени з едиктом (законом), од 01. януара 45. року п.н.е. и бул доминантни у римским швеце, векшей часци Европи и европских колонийох, док є нє заменєни зоз григориянским календаром, котрого преглашел папа Григориє XIII 1582. року.
 
Предходно бул заменєни на Балкану, у Малей Азиї, на Блїзким востоку и сиверней Африки зоз ромейским календаром 988. року, под час Василия Другого.
 
На першим васелєнским собору у Никеї 325. року християнска церква прилапела юлиянски календар за свой урядови календар. Математичну формулу (алґоритем) представя ришенє геленского астронома Сосиґена зоз Александриї, котре под уплївом кралїци Єгипту, Клеопатри VII, прилапел Юлиє Цезар, по хторим календар и достал мено.

Юлиянски календар ма реґуларни рок котри ше состої зоз 365 дньох котри розподзелєни до 12 мешацох. Преступни дзень ше додава мешацу фебруару кажди штири роки. Юлиянски рок просеково длуги 365,25 днї.

Юлиянски календар ше ище вше хаснує у часцох восточней православней церкви и у часцох орєнталного православя, як и при Берберох (етнїчна ґрупа котра жиє у сиверней Африки и чишлї коло 20 милиони людзох).

## Рахованє часу

Длужина рока по юлиянским календаре виноши просеково 365,25 днї, цо ше достава зоз уруцованьом допольнююцого дня каждого штвартого року и на тот способ ше приблїжує часовому периоду котри потребни же би Жем обишла коло Слунка, односно орбиталному периоду Жеми, котри виноши точно 365,2564 днї. Юлиянски рок кус длугши од тропского, а тота ше розлика акумулує на єден дзень кажди 128 роки.

По юлиянским календаре, кажди рок чийо число дзелїве зоз штири преступни и ма 366 днї, док други роки маю 365 днї. Кед уведзени юлиянски календар 45 року п.н.е., перше, з гришку, кажди треци рок бул преступни. Преступни були шлїдуюци роки: 45. п.н.е, 42. п.н.е., 39. п.н.е., 36. п.н.е., 33. п.н.е., 30. п.н.е., 27. п.н.е., 24. п.н.е., 21. п.н.е., 18. п.н.е., 15. п.н.е., 12. п.н.е., 9. п.н.е., вец 8. н.е., 12. н.е. и надалєй кажди штварти.
 
Понеже гришка познєйше обачена, император Авґуст розказал же би ше вируцели шицки преступни роки медзи 9. роком п.н.е и 8. роком н.е., зоз чим заслужел жа би єден мешац (авґуст) ношел його мено.

Треба вжац до огляду же ше у тот час роки нє читали од родзеня Исуса Христа, алє од снованя Рима 753. року п.н.е., та щешлїва случайносц же за преступни роки вжати тоти дзелїви зоз штири кед ше чита од Христового родзеня.

Юлиє Цезар перше розказал же би шицки нєпарни мешаци мали по 31 дзень, а парни по 30, окрем фебруара котри у простим року мал 29 днї, а 30 у преступним. Мешаци ше волали: *Januarius*, *Februarius*, *Martius*, *Aprilis*, *Maius*, *Junius*, *Quintilis*, *Sextilis*, *September*, *October*, *November* и *December*. Року 44. п.н.е. мешацу котри ше волал *Quintilis* пременєнє мено и наволани є *Julius* (нєшкайши юлий) на славу Юлийови Цезарови. Року 8. п.н.е. одлучене жа би ше єдєн мешац наволал по мену императора Авґуста, а понеже вон найвекше число воєних побидох витворел у мешацу *Sextilis*, тот мешац наволани по нїм авґуст. Алє, понеже тот мешац мал 30 днї, а Цезаров мешац юлий мал 31 дзень, Авґустови ше нє пачело же його мешац ма менєй днї, та вжал єден дзень од фербуара, котри и так мал менєй днї од других мешацох, и преруцел го до авґусту. Понеже тераз було три мешаци за шором котри мали по 31 дзень, Авґуст од септембра вжал єдєн дзень и преруцел го до октобра, а зоз новембра до децембра. Так направени мешаци яки нєшка хаснуємє.

Юлиянски календар нє бул совершени и його розлика у одношеню на тропски рок ше звекшує за єдєн дзень кажди 128 роки. То обачене познєйше, та на собору у Никеї 325. року одлучене же ше зоз календара вируца три днї котри представяю акумуловану розлику. Понеже юлиянски календар и далєй остал нєпременєни, розлика ше по 16. вик акумуловала на 10 днї. Кед тото обачели, астрономи одлучели направиц нови календар котри будзе усоглашени зоз тропским роком. То ше посцигло зоз уводзеньом григориянского календара.

## Преход на григориянски и Миланковичов календар

Док Римокатолїцка церква такой по преглашеню 1582. року прешла на хаснованє григориянского календара, протестантски церкви єден час одбивали хасновац „папски“ календар. Поступнє, найбаржей пре лєгчейшу тарґовину, почали преходзиц на григориянски календар, алє нє шицки у исти час. Так Миґел де Сервантес и Вилиєм Шекспир умарли 23. априла 1616. року , алє Сервантес по григориянским, а Шекспир по юлиянским календаре.

Под час 20. вику, практично шицки православни жеми прешли на хаснованє григориянского календара (урядово). Їх православни церкви нє жадали хасновац „католїцки“ календар, алє глєдали же би ше прилапел нови календар хтори би бул ище прецизнєйши од григориянского. Так на православним конґресу, 30. мая 1923. року, прилапени Миланковичов календар. Медзитим, понеже шицки православни церкви автокефални (самостални и нєзависни у своїм нукашнїм живоце), даєдни затримали хаснованє юлиянского календара (медзи нїма и СПЦ, без огляду же прилапели и нови календар).

Сербска православна церква, хтора предложела нови календар котри прилапени на конґресу 1923. року, и далєй хаснує юлиянски календар. После конґресу, СПЦ начално прилапела Миланковичов календар за хаснованє, алє його применка була одложена. Одлука о хаснованю нового календара нїґда нє принєшена, так же ше и далєй хаснує юлиянски календар.

Православни церкви котри прешли на Миланковичов календар:

* 	Васелєнска патрияршия
* 	Александрийска патрияршия
* 	Румунска православна церква
* 	Болгарска православна церква
* 	Кипарска православна церква
* 	Православна церква Греческей

Православни церкви котри и далєй хасную юлиянски календар:

* 	Антиохийска патрияршия
* 	Єрузалимска патрияршия
* 	Македонска православна церква – Охридска патрияршия
* 	Русийска православна церква
* 	Сербска православна церква
* 	Ґрузийска православна церква
* 	Японска православна церква

Даєдни православни церкви хасную обидва календари:

* 	Польска православна церква
* 	Албанска православна церква
*   Православна церква ческих жемох и Словацкей

Юлиянски календар хасную и нєканонски церкви: шицки старокалендарски церкви, Українска автокефална церква итд.

У Кральовству СГС, „нови“ григориянски календар урядово прилапени зоз Законом о виєдначованю старого и нового календара од 10.януара 1919.року, обявеним у першим чишлє „Официйних новинох Кральовства Сербох, Горватох и Словенцох“.(4) Зоз тим законом одредзене же у цалей держави на дзень 15. януара 1919. року по „старим“ престава важиц стари календар, и же ше зоз дньом 28. януар 1919. року уводзи рахованє часу по новим календару. Держава прилапела григориянски календар кед нє исновал Собор СПЦ, та так СПЦ наставела хасновац стари календар.

Под час и после Першей шветовей войни, окрем Кральовства СГС, юлиянски каленадар звонка церкви напущели и Болгарска, Греческа, Румуния и Русия.

### Велька ноц

Без огляду чи прешли на григориянски або Миланковичов календар, православни церкви и далєй хасную нєкориґовани таблїчки епакту за рахованє датуму Велькей ноци. Так ше у случаю Греческей православней церкви преслава Крачуна поклапя зоз григориянску (католїцку и протестантску) преславу, док ше датум преслави Велькей ноци поклапя з другима православнима церквами.

## Референци
Катеґория:Календари