Ґузбанок

**Ґузбанок** (лат. *Buxus sempervirens*, серб. *шимшир*, у укр. диял. *букшпан, ґушпан, ґрушпан*, слц. диял. *krušpan, grušpan*, вост. слц. *budzban, budzbánok*, поль. *bukszpan*, у руских валалох сиверней Мадярскей *бузбанок*. Пременєта нєм. назва *Buschbam*, можлїве прейґ мадяр. диял. *gruspán, günspan, kuruspán, puszpáng*. Наша назва ґузбанок настала од *бузбанок* як резултат дистинктивней асимилациї бб ˃ ґб) – вичножелєна файта з истоменового роду Buxus).

**Розширеносц:** ґузбанок медитеранско-горски елемент, терциярни реликт. Його природни ареал зложени з двох часцох: заходна, хтора облапя Алжир, сиверовосточну Шпанию, южну и централну Французку, по Швайцарску и Елзас  и восточну, хтора ше пресцера од Истри и Македониї, прейґ сиверней Греческей до Малей Азиї.

**Опис файти:** ґузбанок рошнє як густо розконарени черяк або нїзке древо, висини до 8 метери. Лїсца му вайцасти або елиптични, длугоки коло 20 центи, з обидвох бокох голи и блїщаци. Кед ше их почуха, приємно пахню. Хлопски и женски квитки позберани вєдно у клупкастих ґириздочкох у пазухи лїсца. Квитнє вчас на яр. Плоди – капсули дозреваю у юнию.

**Условия бивальнїку:** ґузбанок добре подноши сушу и нїзки температури. Под'єднак добре рошнє на слунечних положеньох и у циню. Одпорни є и на городски условия. Ма добру моц вигнац младнїки и лєгко ше веґетативно розмножує. Барз добре подноши орезованє и штриганє. Рошнє досц помали, алє є зато длуговични.

**Хаснованє:** ґузбанково древо од давна познате по твардосци и черствосци. Стари народи з ґузбанкового древа правели гребенї, батоги, бичи и плохочки. Медзи иншим, ґузбанково древо ше хаснує и за правенє музичних инструментох и салонских стварох до обисца.

У наших руских свадзебних обичайох з ґузбанку ше прави млодей венчик ― барвенок (под били венєц), а млодийови покрейтку.

**Значносц у ожелєньованю:** ґузбанок спада до найчастейше пестованих украсних древенастих файтох. Його хаснованє у ожелєньованю познате ище од античного часу. У заградох старого Риму з нього ше при орезованю и штириганю правело фантастични форми (топиярни форми) - прави "желєни скулптури". И нєшка ше го часто и дзечнє пестує вшадзи и хаснує за рижни наменки як цо живи огради, бордури (нїзки живи огради), топиярни форми, як поєдинєчни черяк або у ґрупох. Пре дробни лїсцочка и компактну коруну барз є декоративни як бордура у ґеометрийно формованих заградкох з квецом цо квитнє. Вигодни є и за комбинованє з файтами хтори маю рижно офарбени лїсца. Добре рошнє и у черепчкох и жардинєрох.

**Отровносц и лїковитосц:** шицки часци ґузбанку отровни. Єст коло 70 алкалоїди, уключуюци циклобуксин Д. Лїсца и лупа маю количество алкалоїдох коло три посто. Давно ше ґузбанок хасновало процив кашлю, хоротох жалудка и черевох и процив горучки, як цо малария. Як лїк процив малариї, гваря фармацеути, ґузбанок мож поровнац з кинином.  Нєшка ше ґузбанок ридко хаснує як лїковиту рошлїну пре його токсичносц, бо дозованє проблематичне. У векших дозох приходзи до поврацаня, корчох, та и до шмерци.

## Ґалерия

Buxus_near_Fichtengang%2C_Sch%C3%B6nbrunn.jpg
Buxus_sempervirens_IP1204022.JPG
Frue_kirkeplads_04.JPG
Buxus_sempervirens_2.jpg


## Литература

* Радмила Шовлянски, *Словнїк защити рошлїнох и животного стредку*, сербско-руско-латинско-анґлийски, Нови Сад 2010, б. 236 
* Оксана Тимко Дїтко, *Назви рошлїнох и животиньох у руским язику*, Вуковар 2016, б. 41, 61, 62

## Вонкашнї вязи
*   Шимшир, Википедија на српском језику, *sr.wikipedia.org*

*  ŠimširVikipedija na srpskohrvatskom jeziku, *sh.wikipedia.org* 
 
* Жива ограда, Википедија на српском језику, *sr.wikipedia.org*
Катеґория:Рошлїни