Гудак

**Гудак** (мн.) **гудаци** (фр. *instrumentiste*, анґл. *Player*, всл. *hudak, hudaci, о*д праслав. *guditi*, серб. свирач), то стари народни вираз хтори хаснуєме кед ше описує особу хтора грає на даєдним музичним инструменту (найчстейше на народним инструменту). Предпоставя ше же то бул солиста або ґрупа- гудаци хтори грали на рижних пищалкох (*пищалка* — аерофони (дуйни) инструмент), на ґайдох, на гушльох, тамбурох итд. 

Вкупна история чловечества була вше провадзена зоз музику, граньом и шпиваньом. Гудаци вше були облюбени у народзе. Грало ше и богатим-аристократом на дворох, а тиж и у народзе.  

Дзепоєдни сербски презвиска у Банату, як цо Свирац и Свирчев, настали так же дахто зоз фамелиї грал и так му по тей характеристики додзелєли презвиско. 

## Гудак и гудаци  при Руснацох
Гудак, (єд.) гудаци -цох (х. мн.) *ґрупа музикантох-музичарох*. 

У живоце Руснацох музика була повязана зоз їх способом живота и традицию. Окрем шпиваня и танцу, дзепоєдни талантовани особи пестовали и гранє на инструментох яки були доступни у тедишнїм чаше на просторох дзе жили, а таки звикнуца зоз приселєньом и далєй затримали. Грало ше на рижних вешельох, на прадкох у ґаздиньох, свадзбох и розвагох итд. За Руснака хтори ше научел и грал на даєдним з музичних инструментох гварело ше же є гудак, (гудаци у множини) а кед даскельо особи грали як ґрупа - (ансамбл) за нїх ше часто гварело же „банда.

Таки  музичаре/музиканти нє мали урядове образованє. Були то поєдинци-талантовани особи зоз руского народа хтори самоуко научели грац або им дахато указал як ше грає; тот хто уж знал грац у окруженю (зоз рода, дахто у сушедстве, учителє) на одредзеним инстурменту. Гранє як и шпиванє було длуги период найчастейше „по слуху“ и власней интуициї своїх музичних схопносцох. Знанє зоз тей обласци музики було усно преношене. Образованосц у музики започала, самим тим и виводзачох штредком прешлого 20. вика. Часто ***гудак*** або кед були орґанизовани до ґрупи як ***гудаци*** бул им додатни заробок за фамелию кед грали на свадзбох, вешельох и на подобних збуваньох.

При Руснацох и руских презвискох хтори могли достац особи чийо предки грали на даєдним инстументу тоту можлївосц могли мац презвиска: Гудак, Бруґош, Ґайдош (од сербского слова ґайдаш)... слц. spustiť gajdy. Ґайдош (хл. род) „гудак хтори грає на ґайдох”.

На основи презвиска Ґайдош и на основи слц. и всл. *gajdoš* „гудак хтори грає на ґайдох” предпоставя ше же и Руснаци тото слово хасновали. Нєшка место ґайдош вше частейше хаснуєме сербизем ґайдаш.

Вираз гудак нєшка одвитує музичним термином: музичар, инструменталиста, виводзач.

## Фразеолоґия
♦ **гудачок** -чка (хл.род) то демунитив од слова гудак: *Браца К. були якиш гудачки скорей як ше збогацели...*

♦ **гудачка** – то слово за жену чий муж грал на даєдним инструменту. То була тота гудакова жена – гудачка, (мн. гудачки).
 
У народних писньох стретаме тото слово:

• *Дзе тоти гудачки цо пешо ходзели,* 

*Кед вони з [[Вербас|Вербасу]] до дому ходзели,*  

*та Янка страцели?* 

*Гудачки на билу а Яник на [[Кула|Кулу]]*

*Єщи их причекал дома пред капуру!*

• *Дюра ... винял пейдзешатку и, кладуци ю преднякови за смик, на цале гарло скричал: Гаром! На тварох *'гудаком** затанцовал ошмих ... и знова заграли'' горечардаш (такволани швидки [[чардаш]]).

♦ **гудаци** - цох, х. мн. (єд. гудак) „ґрупа музикантох”. Всл. ''hudak, hudaci.''  Од праслав. guditi. 

• Кед чловек робел у дакого, а гевтот го нє може лєм виплациц, поведза му: (''достанєш пенєжи, наднїцу, длуство и под.) док будзе бог гудацох плациц'' значело же ''„''нїґда нє достанєш.''”''
 
♦ **гудацка**: ~ смола „калафоний”: Гудацка смола (дянта або калафона, як ю ище волали) то таке як крамска соль, у груди, лєм є жовкава, у фабрики ше ю кладло под ременї (ма функцию талку, одмасцує) ; Купце ... гудацкей смоли, потлучце на мелко... Зоз калафониюмом (суха смола) ше прецаговало по [[Смик|смику]] (масцело) на гушлї (виолини), пре красши [[звук]] и же би ше шерсц на смику нє таргала.

• горечардаш ''х.'' „швидки чардаш хтори гудаци/музиканти на танцу трираз єдно за другим граю”. Звичайнєйша назва ''гаром'': ''Дюра ... винял пейдзешатку и, кладуци ю преднякови за смик, на цале гарлоскричал: Гаром! На тварох **гудаком*' затанцовал ошмих ... и знова* *гудаци заграли горечардаш.*

## Литература

* *Словнїк народного язика I*  A-H том, бок 288

* Дю. Биндас - О. Костельник *Народни писнї  южнославянских русинох*  РНПД, Руски Керестур

## Вонкашня вяза

* Михајло Живановић, познати свирач на калринету и саксофону.
## Референци

Катеґория:Занїманє