Ария

**Ария** (лат. *aer, ит. aria,* грeч. αηρ = „воздух”), то єдногласне вокалне дїло зоз провадзеньом, хторе одвитує драмскому монолоґу, звичайно як часц опери, оперети, ораториюму лєбо кантати. Ария може значиц и музично-инструменталне дїло мелодичного характеру.  Може буц провадзена зоз єдним инструментом лєбо зоз оркестром. 

За арию ше подрозумює же є „широко* розшпивана”,* дакеди зоз зложеним, виртуозним характером, виполнєта зоз експресивносцу и чувствствительносцу. Часто ше опрез ариї находзи рецитатив. Файта ариї то *ариєта*.

У 14. вику словне мено за арию применьовало ше и подрозумйовало єдноставни и поетски композициї, як цо то напульски ариї. Познєйше ария завжала основну улогу у оперох, кантатох и ораториюмох. 

У своїм историйним розвою поготов у 17. вику, ария як форма у опери преходзела през розлични фази. Италиянску оперу-серию характерує подзелєнє арийох у зависносци од чувствох хтори ше виражую: ариї ошветолюбивосци, ариї жалєня („ламенто”), любовни, геройски. 

Ария у 17. вику у опери- сериї, по правилох, мала тродїлну форму А-Б-А а треца часц подполно повторена перша (такв. ариї „да капо”, зоз италиянского ***Da capo*** - ознова). Постоя дводїлни /двочасцово ариї у хторих ше зоз контрастами спомалшеней першей часци и швидкей другей часци приказую збуваня особох. Постої и ария-приповеданя (ария диялоґу) и ария-монолоґу.  

Познєйше ария постала вше популарнєйша у оперох и достала свойо подфайти: 

* *Aria cantabile,* 

* *Aria agitata,* 
* Аria parlante, наративного характеру, у ,,стилу бешеди
* *Aria di bravura,* найчастейше є зверена даєдней героїни 
* *Aria buffo,* ария комичного характеру и найчастейше таку арию виводза баси лєбо бас-баритoни итд.)

У 18. вику у оперох ше зявйовали и виводзели зашором ариї хтори лиричнєйши и зоз тим ше зменшовал простор за рецитатив хтори баржей виражовал змисти акциї и драматичносци. Так же ше поступно заоштровало „зражованє” медзи арию и рецитативом, прето же ария барз часто представяла виривки хтори нє були у складзе зоз драмскима збуванями и гамовали єй розвой. Прето ше реформаторе опери (К. В. Ґлук и Р. Ваґнер) намагали же би ариї заменєли зоз формами хтори би були лєпши и еластичнєйше прилагодзени ґу розвою драмского збуваня.

Постої назва и за меншу (меншого змисту) арию - *ариозо*. За ариозо харктеристичне же є шлєбодна композиция, найчастейше то монолоґ єдней особи. А зоз нїм повязани два други поняца; У *кабалети* розлика у геройскeй характеристики мелодиї и словох, а у *каватини* преовладує романтична мелодийска интонативна прикмета.

Першей половки у 19. вику, облюбена форма ариї  у италиянскей опери була  *кабалета*. У нєй була часц *кантабиле*-розшпивана писня хтора жившого характеру. *Кабалета*, ше у опери понавя у цалосци лєбо лєм єдна часц. Найчастейше опрез такей ариї предходзел рецитатив а цала секвенца ше наволовала *сцена*. Постояли тиж можлївосци за участвованє оркестри лєбо хора. Приклад *Каста дива* зоз опери *Норма* композитора Винченца Белиния. 

## Ария у Инструменталней музики
 
Назва ария ше часто означовала у 17. и 18. вику як инструментална музика хтора ше хасновала за танєц лєбо варияциї, а по уплїву на вокалну музику. Напр. дїло Й. С. Баха такв. „*Ґолдберґ варияциї* “ наслов публикациї зоз 1741. року, „Clavier Ubung bestehend in einer ARIA mit verschiedenen Verænderungen“ (*Вежба за клавиятуру,* хтора ше состої зоз  єдней ариї зоз розличнима варияциями).

Слово ария дакеди похасноване у сучасней музики як назва за инструментални композициї-миниятури, напр. ария Робина Холовея зоз 1980. за камерни ансамбл, лєбо композиция Харисона Биртвистла  *Ґраймторпова ария* (1973. року).

## Литература

* Anthony, James R. (1991), «Air and Aria added to French Opera from the Death of Lully to 1720», in Révue de Musicologie, vol.77/2, pp. 201—219.
* Lewis, Anthony (1959), «Handel and the Aria», in Proceedings of the Royal Musical Association, vol. 85, pp. 95-107.
* Platoff, John (1990), «The Buffa Aria in Mozart’s Vienna», in Cambridge Opera Journal, vol.2 no.2, pp. 99-120
* Robinson, M. F. (1962), «The Aria in Opera Seria, 1725—1780», in Proceedings of the Royal Musical Association, vol. 88, pp. 31-43.
* В. Перичић и Д. Сковран: Наука о музичким облицима - Београд, Уметничка академија, 1961, VII изд. 1991, 574 стр.
* Rosen, Charles (1988), Sonata Forms, New York: Norton ISBN 9780393302196
* Solie, John F. (1977), «Aria Structure and Ritornello Form in the Music of Albinoni», in The Musical Quarterly, vol.63 no. 1, pp. 31-47
* Talbot, Michael (n.d.), «Ritornello», in Grove Music Online (subscription only), accessed 22 March 2013.
* Wagner, Richard (1995), tr. W. Ashton Ellis, Opera and Drama, Lincoln and London: University of Nebraska Press. ISBN 9780803297654.
* Westrup, Jack, et al. (n.d.), «Aria», in Grove Music Online (subscription only), accessed 20 March 2013.

## Референци

Катеґория:Музика
Катеґория:Музични форми
Катеґория:Музични термини