open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Исак Нютн

**Исак Нютн** (анґл. *Sir Isaac Newton*, /ˈaɪzək ˈnjuːtən/; Линколншир, 4. януар 1643 —Лондон, 31. марец 1727) бул анґлийски физичар, математичар, астроном, алхемичар и филозоф природи, хтори нєшка за векшину людзох єден з найвекших особох у историї науки. Народзени є 4. януара 1643. у Линколнширу, а умар 31. марца 1727. у Лондонє.

Його студия *Математични принципи природней филозофиї* (лат. *Philosophiae Naturalis Principia Mathematica*), обявена 1687, хтора описує универзалну ґравитацию и три закони рушаня, поставела фундамент класичней (Нютновей) механїки и послужела як приклад за наставанє и розвой других модерних физичних теорийох. Виводзаци з тей своєй системи Кеплерово закони рушаня планетох, вон бул перши хтори указал же ше рушанє целох на Жеми и рушанє нєбесних целох покорюю истим физичним законом. Зєдинююца и детерминистична моц його законох приведла до револуциї у науки и до дальшого напредованя и воздзвигованя гелиоцентризма.

У механїки, Нютн тиж указал на єдно нове, вельке, значенє принципа отриманя импулса и момента импулса. У оптики, вон направел перши практични рефлексийни (жвераткови) телескоп  и одкрил же ше з препущованьом билей шветлосци през склєняну призму вона разклада до спектру шицких фабох (у складзе з твердзеньом Роджера Бейкона з 13. вику). Нютн ше барз закладал за часточкову природу шветлосци. Вон тиж формуловал емпирийни закон хладзеня, преучовал швидкосц звуку и предложел теорию о походзеню гвиздох. У математики, Нютн дзелї заслуги з Ґотфридом Лайбницом за одкрице инфинитизималного рахунку. Вон тиж виложел и пообщену биномну теорему, розвиваюци на тот способ такв. „Нютнов метод“ за апроксимациї нула функциї и так допринєсол преучаваньом розкладаня функцийох до рядох.

Французки математичар Жозеф Луй Лаґранж часто виявйовал же Нютн найвекши ґениє хтори дараз жил, додаваюци раз же вон, тиж, и „найщешлївши, бо ше система швета нє може одкриц и установиц вецей як раз“. Анґлийски поета Александар Поуп, порушани з Нютновима посцигнуцами, написал познати епитаф:

*Природа и природни закони у ноцней цмоти находза скритосц*;

*Бог гвари “Най будзе Нютн” и шицко постава [[шветлосц]]*.

(*Nature and nature's laws lay hid in night*;

*God said "Let Newton be" and all was light*.)

## Вонкашнї вязи
* Портрети Исака Нютна

* [Newton](https://www.gutenberg.org/ebooks/authors/search/?query=Isaac_Newton Isaac) На сайту  Проєкт Ґутенберґ (язик: анґлийски)

* Newton Research Project 

## Литература
* Christianson, Gale (1984). ''In the Presence of the Creator: Isaac Newton & his times'' New York: Free Press.

* „The Newton Project” ''Imperial College London''.  

* Милорад Млађеновић, „Развој физике-Механика и гравитација“, Грађевинска књига, Београд

* Вајт, Мајкл (2010). *Исак Њутн, последњи чаробњак*. Београд: Завод за уџбенике

* Хокинг, Стивен (2011). *На плећима дивова - велика дела физичара и астронома* (2 вид.). Београд: Алнари. б. 169—218.

## Референци


Катеґория:Науковци
Катеґория:Физичаре
Катеґория:Математичаре
Катеґория:Филозофи
Катеґория:4. януар
Катеґория:Народзени 1643
Катеґория:31. марец
Катеґория:Умарли 1727
Ештике

**Ештике** (лат. *Matthiola longopetala*, серб. ноћна фрајла, з мадярского estike) – єднорочна рошлїна хтора походзи з Медитерану.

## Опис рошлїни

Ештике припада роду капустових рошлїнох, а шицки го познаю по нєзвичайней способносци же квитнє лєм вноци. Його квитки дробенки, лиловей або целовей фарби, барз пахню и здогадую на квитки любичици. През дзень су заварти, алє накадзи зайдзе слунко, указую свою праву красу. Ештике ма нїжне и ценке стебло, а рошнє високо коло пол метера.

## Розмножованє

Ештике ше шеє з нашеня хторе ше збера кед квитки преквитню и осуша ше.

## Отримованє

Ештике одпорна рошлїна и нє вимага окремне допатранє. Лєгко ше отримує, лєм му треба вельо слунковей шветлосци. Добре подноши мраз, а нє люби ше пресадзовац. Треба го умерено залївац. Кед ше жада квеце у форми дакус густейшого компактного черяку, треба му скрацовац верхи ище док рошнє. Одвитує му обична заградкова глїна, найлєпше гумусна, препущуюца и богата з вапнянїком.

Опатриц: вечарша фрайла

## Литература

* Оксана Тимко Дїтко, Назви рошлїнох и животиньох у руским язику, Вуковар 2016, б. 39, 63; 42, 64
* Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 132, 398
 
## Вонкашнї вязи

*  Nocna Frajla (Matthiola bicornis)-Cveta nocu,izuzetno mirisnim cvetovima, vebsajt *www.prodajasemena.com*

*  Noćna frajla – cveta samo po mraku, vebsajt  *cvecarstvo.com* 

*  Noćna frajla - ljubičina, vebsajt *www.artnit.net*, 26 Juni 2013
Катеґория:Рошлїни
Катеґория:Квеце
Майово квеце

**Майово квеце** (лат. *Jasminum officinale*), од прикм. майови + квиток. Мотивация у тим же квитнє у маю. То локална назва, а урядове мено – ясмин (*Jasminum Officinale*), цо нова литературна пожичка зоз французкого. На тото указує початне „йˮ/„яˮ место обчекованого „жˮ. Вироятно поштреднїк бул горватски або сербски язик.

Майово квеце барз стара файта квеца чийо походзенє нє познате, алє ше го трима за азийску рошлїну. Квитнє при концу яри и на початку лєта. Ма характеристични мали били квитки хтори ширя интензивни пах. Може нароснуц и до 3 метери.

Фамилия хторей майово квеце припада то маслини (Oleaceae), а мено „ясминˮ нам приходзи зоз старей Персиї.

Єст коло 20 файти майового квеца, и углавним водза походзенє зоз субтропских або умерених подручох.

Постої файта ясмина (*Jasminum nudiflorum*) хтори розширени на наших просторох. То  лїсцопадни жбун зоз полукружнима длугшима конарчками (длужини коло метер и вецей), ма округласти цми желєни лїсцочка. Квитки жовтей фарби и квитню на ценких конарчкох без лїсца. Кед жима блага розквита уж концом януара и у цеку фебруара. Прето ше и наволує жимски ясмин. 

## Пестованє и хаснованє
 
Майово квеце ше пестує найбаржей пре характеристични пах його квиткох, алє ше го хаснує и як сировину у продукциї тейох и парфемох, дзекуюци праве свойому окремному и барз интензивному паху. Майово квеце може буц и барз красне цагаче за перґолу, прето же люби слунко, а прави хладок.

## Традиция
 
Майово квеце або ясмин ше у Индиї трима як квиток Бога Вишни.    

Ясмин ше спомина и у народней творчосци Руснацох. Руски народни поета Митро Надь написал писню ***Стало дзивче под ясмином*** на хтору викомпонована мелодия (нє зна ше автор) и писня прилапена и шпива ше як народна шпиванка. Мелодия зоз текстом друкована у публикациї *Рутеники 21:*    

*Стало дзивче под ясмином, та ше задумало,*    

*до [[фартух|фартушка]] вшелїяке квице назберало.*    

*Алє ясмин крашнє пахнє як найкрасша ружа,*    

*уж сом себе упознала своєй волї мужа.*    

## Литература

* Оксана Тимко Дїтко, Назви рошлїнох и животиньох у руским язику, Вуковар 2016, б. 44, 50 
* Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 696 
* Словнїк руского народного язика II, О – Я, Нови Сад 2017, б. 806
* DK Biljke i cveće-Veliki ilustrovani vodić  *Enciklopedia of Plants and Flowers KRALJEVSKO DRUŽTVO za HRTIKULTURU (Mladinska knjiga Beograd) ISBN 978-86-7926-038-1*
 
## Вонкашнї вязи
 
* Jasmin,  Vikipedija na srpskohrvatskom jeziku, *sh.wikipedia.org* 
 
*  Jasmin – divan baštenski cvet, vebsajt *www.daibau.rs*
* Ясмин пахняци жбун и цагаче на сербским язику - Юб-тюб канал
Катеґория:Рошлїни
Катеґория:Квеце
Кирил Бесерминї

**Кирил Бесерминї** (*1910—†1979), учитель и културни дїяч у Бачинцох.

## Биоґрафия
Кирил Бесерминї ше народзел 1910. року у Коцуре, як треци по шоре спомедзи тринацецерих дзецох священїка Дюри (Георгия) Бесерминя, хтори у тим чаше там бул на служби. Основну и гражданску школу закончел у Шидзе, дзе його оцец бул премесцени на службу, а учительску школу у Крижевцох, вєдно зоз нашим познатим писательом и театралним дїячом Михайлом Ковачом.

До Бачинцох, на вимаганє Руснацох з того валалу, Кирил Бесерминї пришол робиц школского 1935/36. року, як учитель рускей народносци, хтори од 17. септембра 1937. и официйно поставени  за учителя у руских оддзелєньох. Мал два класи по руски: першу и друг, а дзеци вец предлужовали наставу на сербским язику. 

У Бачинцох Кирил Бесерминї ше оженєл зоз Леону, дзивку Йовґена Планчака, хтори у тим чаше бул єден зоз сновательох (1932. року) бачинскей Просвити и єй предсидатель.

Маюци на уваги же ище Кирилов оцец Дюра, як парох у Шидзе, бул єден з тих цо ше закладали за снованє филияли Руского народного просвитного дружтва у Шидзе, розумлїве же у тим духу вон воспитовал и свойо дзеци. Так ше и Кирил у Бачинцох, попри учительскей роботи, уключел и до активносци рускей Просвити. Поставял на сцену рижни театрални фалати, учел дзеци народни танци и пририхтовал рижни преподаваня. Як призначене, то були найплоднєйши часи културного живота Руснацох у Бачинцох.

Єден час, после службованя у Бачинцох, Кирил Бесерминї робел у школи у Дюрдьове, потим у Сримских Чаковцох, дзе учел руски дзеци зоз Миклошевцох, а конєц учительскей кариєри и пензию дочекал у Винковцох, дзе ше и упокоєл 1979. року, и там є поховани.

## Литература
* Владимир Бесерминї: Учителє фамелиї Бесерминьовей зоз Шиду, Studia Ruthenica, 3, Зборнїк роботох Днї Миколи М. Кочиша, Дружтво за руски язик и литературу, Нови Сад, 1992-1993, 335-338.

* о. проф. др Роман Миз: Священїки дакедишнього Осєцкого викарията, Видавателє Парохия св. ап. Петра и Павла, Нови Сад и Максима, друкарня и видавательна хижа, Петроварадин, 2016, б. 41-44.

* Ирина Папуґа: Руска Просвита у Бачинцох, Видавателє: Дружтво за руски язик, литературу и културу, Нови Сад, Секция Дружтва у Бачинцох, КПД Драґен Колєсар Бачинци, Основна школа Бранко Радичевич, Шид, Оддзелєнє у Бачинцох, Месна заєднїца Бачинци, б. 44-47.

 
Катеґория:Руснаци у Сербиї
Катеґория:Коцурци
Катеґория:Учителє
Катеґория:Дїяче у култури
Катеґория:Народзени 1910
Катеґория:Умарли 1979
Дюра Манойла

**Дюра Манойла** (*1861—†1927), учитель, дзияк у  керестурскей церкви

## Биоґрафия

Георгий (Дюра) Манойла ше народзел 1861. року у месце Шаланка (Подкарпатска Рус). Школу за пивцоучителя, теди волану шпивацко-учительску школу, закончел у Унґваре (тераз Ужгород) у Мукачевскей парохиї.

До Руского Керестура (теди *Bácz Keresztùr)* Дюра Манойла пришол концом ХIХ вику. У керестурскей школи робел цали роботни вик.  Попри порядней настави у каждодньовей основней школи вон учел дзеци и у предлужней (повторительней школи), а окреме були замерковани його годзини музичного  вихованя.  О тим дознаваме зоз записнїкох Наставнїцкей ради Державней основней школи дзе, медзи иншим, зазначене же одходзел на семинари зоз тей обласци. Так стої же априла 1913. року Дюра Манойла бул у Апатинє, а по врацаню зоз того сходу информовал наставнїкох о тим  цо там було нове на планє музики  за школярох.  По шицким судзаци вон мал ширше образованє односно спознанє з тей обласци а тиж и талант за тоту обласц творчосци цо му оможлївело буц и вельорочи дзияк у цекрви.

Дюра Манойла мал вельочислену фамелию. Його супруга Йоана тиж була зоз старого краю. У малженстве мали дзевецеро дзеци.  Пецеро були народзени у Шаланки, а штверо у Руским Керестуре, од хторих тройо умарли як мали и вєдно су, зоз учительом и його супругу поховани на керестурским теметове.

Од шесцерих учительових дзецох хтори ше виховалим пецеро були учителє и то Илона, Юлиян, Емил, Ана и Александер. Тиж так и два учительово унуки, Юлиянова  дзивка Емилия и Емилова дзивка Клара були учительки.

Дюра Манойла умар 1927. року. Поховани є на теметове у Руским Керестуре.

## Литература

* Олена Папуґа, *„Манойлова учительска фамелияˮ*, *Studia ruthenica,*  чис. 3, зборнїк роботох, Нови Сад 1992-1993, б. 330.
* Янко Рамач, *„Державна школа (1899-1918), Учителєˮ*, *Школа у Руским Керестуре (1753-1918),* Грекокатолїцка  парохия св. Петра и Павла, Нови Сад, 1995. б. 119.

## Референци

Катеґория:Руснаци
Катеґория:Керестурци
Катеґория:Теолоґи
Катеґория:Учителє


Катеґория:Дзияци
Катеґория:Народзени 1861
Катеґория:Умарли 1927
Абревиятура (музика)

**Абревиятура** (ит. abbreviatura анґл. abbreviation) походзи зоз латинского язика (abbreviation - скраценє), Абревиятура  значи нотни скраценя хтори ше хасную у музики же би ше заобишло преписованє истих нотох, истей ґрупи нотох, цалих тактох лєбо ознова писало цали часци даєдней композициї хтори треба повториц. 

## Хасновитосц абревиятури
Абревиятури  у нотним писаню музичарови вецейнїсто помагаю:

* шпорую час (нє муши ше два раз исти нотни текст писац),

* шпорує ше простор (прето же ше нє нотира два раз исте),

* олєгчує писанє (слово лєбо вираз кратши, ма лєм даскельо букви), нє потребно исти текст даякей ознаки два раз написац),

* визуално поєдноставює нотни текст (читательови и виводзачови).

Найчастейши абревиятури и помоцни знаки 

Абревиятури (скраценя) зоз помоцнима знаками оможлївюю преглядносц нотного тексту и кратше означованє. 

## Найчастейши абревиятури-скраценя и знаки

♦  Знак за повторйованє (репетиция)   

♦  Прима и секондa волта

 
    
♦  *D. C.*  *(Da capo*) 

♦   *D. C. al segno  (Da capo al segno)*

♦   *D. C. al fine  (Da capo al Fine)* 

♦  *D. C. al Coda  (Da capo al Coda)* 

♦  *Знак за коду-(законченє)*  

♦  *Знак за сеньо (Segno)*   

♦  *D. S.  (Dal Segno)* 

♦  *D. S. al Coda  (Dal segno al Coda)* 

♦  *D. S. al Fine  (Dal segno al Fine)* 

♦  *Simile* (знак за исти нотни повторйованя у тактох)   
  ***** (долу приклад)

♦  ***8va***    (транспонованє за октаву, лєбо за два октви)

♦  *bis* (у нотним контексту повториц означени ноти лєбо ґрупу нотох) 

♦  *Attacca* (нєcподзивано наставиц без паузи, надовязац ше на шлїдуюцу часц)

♦  *Ad libitum*/ *Аd lib*,  або лєм A.l. (шлєбоднєйше по жаданю )

♦  знаки за нотни *прикраски* - **а**) мордент    **б**)Трилер прикраска 

♦  *VI-DE* (серб. **VI**di-**DE**о) (oзначени часци хтори треба вихабиц у композициї)

 ***Simile***  нотни и звукови приклад за повторйованє истих нотних вредносцох у такту:

:
\relative c'' : | c1:16 | \time 2/4 f,2:32 | \time 4/4 f4:8 a:8 c:16 f:16 | b,8:16 d:16 b:16 g:16 a:32 b:32 c:32 d:32 \bar "|." } \new staff { c8^\markup { Played: } c c c     | c16 c c c c c c c c c c c c c c c | f,32 f f f f f f f f f f f f f f f | f8 f a a c16 c c c f f f f | b, b d d b b g g a32 a a a b b b b c c c c d d d d } >>


## Вонкашня вяза
* Радивој Лазић, Основи теорије музике.
* Abrreviature - tekstualne youtube.com

## Референци

Катеґория:Музика
Катеґория:Музични термини
Список державох и зависних територийох у Европи

У ґеоґрафских гранїцох Европи (европского континента) представени  50 нєзависни европски держави. Окрем нєзависних державох на европским континенту тиж  и зависни териториї як и часточно нєпризнати териториї од медзинародних заєднїцох. 

## Гранїци Европи
Ґеоґрафски гранїци Европи ше дефиную зоз  ґеоґрафскима терминами. Найкомпликованша гранїца  у Азиї. У Русиї гранїца  преходзи воздлуж Уралских горох аж по Каспийске морйо, а вец од Кавказу по Чарне морйо. Затим гранїца преходзи по водових поверхносцох Чарного моря, Босфорского морйоуза, Мраморного моря аж по Штредожемне морйо. Штредожемному морю нє прецизно визначени гранїци алє практично шицки острова припадаю Европи. Затим гранїца преходзи од Ґибралтара по Атлантски океан, облапяюци Исланд враца ше ґу Свалбарду и знова преходзи по Сиверни лядови океан врацаюци ше русийскей гранїци.

## Нєзависни держави

Од 49 нєзависни держави ше находза у старим континенту, а даєдни ше находза и на других континентох; од 6 главних варошох тих державох ше нє находзи у Европи. Кипар  ґеоґрафски досц далєко у глїбини Штредожемного моря алє пре историйски причини припада Европи. Шицки держави окрем Ватикана  члени Организациї зєдинєних нацийох (ОЗН). Тиж шицки держави окрем Ватикана, Билорусиї и Казахстана  члени Ради Европи. 27 держави члени Европскей униї.

Члени Европскей униї

## Референци
Тон

**Toн** (лат. *vox,* франц. *son*, анґл. *sound*)  настава зоз правилним, ровномирним трепеценьом (рушаньом) звучних жридлох.

Toн то звук хтори ма одредзену:

**1.** **висину** –  одредзує ю швидкосц и число трепеценьох у єдней секунди. Цо векше число трепеценьох у секунди, тон звучи висше и процивно.

* Людске ухо чує од 16 Hz (найнїзши тон хтори нашо ухо може одредзиц) по 20 000 Hz (найвисши тон хтори нашо ухо може одредзиц) трепеценя у секунди.

* Камерни тон (а1) одредзує висину тона и ма 440 трепеценя у секунди.

* Тони розличней висини зазначуєме/пишеме до линийовей системи.

**2.** **моц** – завиши од ,,велькосци” трепеценя (амплитуди) жридла тона. Кед векша амплитуда, тон гласнєйши. На моц-интензитет тона уплївує и висина тона.    Глїбоки тони ше чую вельо слабше од високих тонох.  

* Моц тонох у композициї означує ше зоз знаками за динамику. (,  ,  ,  ,  ,    )

**3**. **тирванє** – завиши од того кельо длуго трепеци жридло тона. Кед ше умири, звук престава.

* Tирванє тона означує форма ноти.  (              итд. )

**4**. **фарбу** (тембр) – у зависносци од файти материяла, форми и велькосци звукового жридла хтори трепеци.

* Тота прикмета тона нам помага же би зме лєгко розликовали исти одшпивани тони основних людских гласох (сопран, алт, тенор, бас) лєбо одграни тони на розличних музичних инструментох. (кларинет, виолина, тимпани). Як цо ма кажди людски глас розличну тонску фарбу, тиж так ма и кажди инструмет розличну (тонску) фарбу.

* Наведзени 4 елементи доприноша же би ше тон розликовал од ,,шума"*/шущаня* лєбо од лупаня хтори настава зоз нєправилним трепеценьом даякого цела. Нєправилне трепеценє продукує звук нєодредзней висини тонох (шущанє, лупанє, шкрипанє, дурканє, гурчанє и подобне), то значи же таким звуком нє мож  записац напр. висину тона до линийовей системи*.*

* Тони одредзеней висини ше записую зоз нотами а ноти ше пишу

до линийовей системи.  

## Литература
* Музыкальный_звук Большая российская энциклопедия. Том 10. — М., 2008. — бок 342.

*Anon. (2011)    Philadelphia: St Josephs University.

## Вонкашня вяза
*   Tonografija, Википедия на анґлийским язику
 
*    Pure tones & complex sounds, *www.smackmypitchup.com*
 
*   The Physics and Psychophysics of Music: An Introduction, *books.google.rs*
* The Physics and Psychophysics of Music Springer Science & Business Media, 2008-12-15. — 238 с. — ISBN 9780387094748 *Arhivirano* 27 januara 2022 g.
## Референци



Катеґория:Теория музики
Катеґория:Музични термини
Писок

**Писок** то природни материял у форми ґранулох направени зоз фино роздзелєних часточкох стинох и минералох. Кед ше одноши на термин ґеолоґиї, то материял хторому дияметер од 0.0625 mm do 0.004 mm. Писок з найвекшей часци направени зоз силицийового оксиду SiO2, найчастейше у форми кварцу. Состав писку вариябилни и у нїм може буц мусковит, циркон, рутил, апатит, ґранит, маґнетит, турмалин, итд.

У природи писок ше найчастейше може пренайсц у пустиньох и писковитих плажох и побрежйох. Найчастейше настава з дробеньом твардейших стинох у морю (габи бию до побрежя и одламую твардейши стини хтори ше з дїйствованьом моря далєй дробя и зменшую док ше нє претворя до писку). Здробени писок морски струї ноша и таложи ше на плажох на хторих швидкосц морскей струї менша, та нє може далєй ношиц писок. З часу на час опрез побережя настава острово з писку, и звичайно є видлужене. Писково острова часто злучени з побрежйом и вец завераю морски залїв хтори ше наволує лаґуна. Найпознатши лаґуни у подручю городу Венеция (город настал на на пискових островох хтори ше формовали з пискових наношенїскох рики По). 

У пустиньох писок настава з розпадованьом стинох под вплївом вельких дньових пременкох температури (у пустинї дньова температура посцигує прейґ 40^0 C, а вноци пада попод 0^0 C). Часточки писку лєгки, та их ноши витор (еолски процеси). Часто наставаю писково бурї хтори можу ношиц писок на вельки оддалєносци. Док витор ноши писок, вон драпе стини, та часто наставаю нєобични форми (пустиньски печарки). На местох дзе витор вислаби, писок ше таложи, та наставаю дини.

## Хаснованє

З печеньом писку на високих температурох прави ше скло. Писок и шлюнок творя найвекшу часц материялу хтори ше хаснує у будовательстве, аж 79% або 28.6 ґиґатони у 2010. року и спадаю до материялох хтори ше найвецей екстрактую на швеце, превозиходзаци фосилни горива и биомасу.

Писок нєобновююци ресурс у розмирох людского вику, а писок вигодни за правенє бетону, барз глєдани   Пустиньски писок, гоч го єст вельо, нє вигодни за бетон. Пейдзешат милиярди тони писку з плажох и фосилного писку ше кажди рок хаснує за вибудов.

## Референци


## Литература

* Ђорђевић В., Ђорђевић П., Миловановић Д. 1991. *Основи петрологије*. Београд: Наука

* Аурора Торес, Институт Биолоґиї, Хале-Витенберґски Универзитет Мартин Лутер, Хале на Залеу 06108, Нємецка.

* Pilegis, M.; Gardner, D.; Lark, R. (2016).  „An Investigation into the Use of Manufactured Sand as a 100% Replacement for Fine Aggregate in Concrete” *Materials*. **9** (6): 440.

## Вонкашнї вязи

* ''Beach Sand: What It Is, Where It Comes From and How It Gets Here'' - Beaufort County Library

* The World Is Running Out Of Sand - *New York Times*

* Sand Mining In India Rivers Causing Problems  *New York Times*

* How Demand For Sand Is Killing Rivers In Africa - BBC
Лук (музика)

**Лук** у музики хаснуєме на три рижнородни способи, и то як:
 
 1. Лук (лат. ligare - вязац, скапчац; ит. legatura – вязанє),  хтори скапчує/повязує ноти истей висини. Означує ше зоз малим луком хтори скапчує истоменни ноти, служи же би предлужел тирванє тона односно ноти, а наволує ше „лук тирваня“. Паузи ше нє предлужую зоз луком.

2. Лиґатура скапчованє; анґл. slur; франц. liaison), хтора повязує ноти розличней висини, знак за леґато. Леґато то файта артикулациї хтора ше означує зоз лиґатуру (луком) над лєбо попод ґрупи нотох, хтора информує виводзача же тони треба виводзиц без претаргованя, на єден дих.

3. Ознака за фразиованє/фразированє (ит. legatura, анґл. phrasing slur; франц. liaison de phrasé). То луки хтори розчленюю /роздвоюю музичне дїло до менших цалосцох, фразох, же би слухачови дїло постало цо яснєйше, лєпше, розумнєйше и прегляднєйше. Наволує ше ище „лук фрази -лук фразованя“.

У виду лука повязованя нотох тиж ше може зявиц претаргуюца линия-лиґатура. То ше одноши на композициї зоз репетицию-повторйованьом. Зоз першим читаньом тонох лиґатура написана так же скапчує ноти (тони) и вони ше так и граю лєбо шпиваю (виводза), алє при повторйованю тей часци, претаргуюца лиґатура вецей нє ма тоту улогу и ноти ше виводза як два одвоєни ноти-тони. Найчастейше ше така нотация хаснує у вокалней музики пре розлични стихи (лєбо кед тексти на рижних язикох) хтори маю розличне число складох за исти ноти.

## Вонкашня вяза
* Продужење трајања тонова
* Rastall, Richard (2001).     Tei  *Grove Music Online*, Oxford Music Online    doi  :10.1093/gmo/9781561592630.article.27937, Retrieved 15 April 2020.

## Референци

Катеґория:Теория музики
Катеґория:Музични термини
Иван Бесерминї

**Иван Бесерминї** (*8. юний 1929—†9. септембер 1987), учитель, новинар, режисер и ґлумец аматер.

## Биоґрафия
Иван Бесерминї ше народзел 8. юния 1929. року у Петровцох, у численей священїцкей фамилиї. Оцец Михайло и мац Мария родз. Лусканци мали осмеро дзеци, Иван бул штварте дзецко по шоре. Основну школу започал у Петровцох, а закончел у Дюрдьове, дзе му оцец службовал як парох. Учительску школу закончел у Сримских Карловцох, а службовал як учитель у Коцуре и Пули, вец як новинар у Рускей редакциї Радио Нового Саду, потим знова як учитель у Вербаше, а од 1. децембра 1967. року як новинар у Редакциї новинох *Руске слово*, дзе бул и редактор културней рубрики як и редактор рижних додаткох цо виходзели у новинох.

Иван Бесерминї бул у малженстве зоз Еуфемию родз. Папуґова (Дюрчова) з Руского Керестура.

Под час роботи у Руским слове Иван Бесерминї ше дошколовал на Висшей педаґоґийней школи у Зренянинє, дзе здобул висшу школску приготовку.

Вон, по своїх опредзелєньох, цалого животa бул прихильнїк українскей ориєнтациї медзи войводянскима Руснацами.

Иван Бесерминї нєсподзивано умар 9. септембра 1987. року. Поховани є на Городским теметове у Новим Садзе. 

Зоз театралним аматерзмом Иван Бесерминї ше почал занїмац ище як школяр учительскей школи под час ферийох, котри препровадзовал у Дюрдьове, вєдно зоз своїма школскима колеґами, од 1946. року.

Иван Бесерминї преложел тоти театрални фалати:

1972. А. П. Чехов: Спитованє

1972. А. П. Чехов: Медведз

1976. M. В. Ґоґоль: Женїдба	

## Литература

* Дюра Латяк, „Иван Бесерминї - учитель - новинар, режисер и ґлумец аматерˮ, *50 роки Драмского меморияла* ''Петра Ризнича Дядї'', Завод за културу войводянских Руснацох, НВУ Руске слово и Дом култури Руски Керестур, Нови Сад, 2018, бок 127.

* Дюра Латяк, „Треци розвойни период (од 1965)ˮ, *Руске слово  1945-1985,* НВРО Руске слово, Нови Сад, 1985, б. 138.

* Ґрупа авторох, „Управяцки и роботни орґани фестивалаˮ, *30 Червни ружи*, НИУ Руске слово, Нови Сад, 1991, бок 139, 143.

## Вонкашнї вязи

* Ґрупа авторох, „Чудо технїки - Радиоˮ, ''Гласи и часи'', 70 роки Рускей редакциї Радио Нового Саду, Новинарска асоцияция  Руснацох - НАР, Нови Сад 2019, б. 12, 13, 61, 138.

Катеґория:Руснаци у Сербиї
Катеґория:Дюрдьовчанє
Катеґория:Учителє
Катеґория:Новинаре
Катеґория:Редакторе
Катеґория:Українофили
Катеґория:8. юний
Катеґория:Народзени 1929
Катеґория:9. септембер
Катеґория:Умарли 1987
Турска

**Турска** (tr. *Türkiye*), урядово **Република Турска** (tr. *Türkiye Cumhuriyeti*),то держава хтора ше находзи у югозаходней Азиї и юговосточней Европи,  (односно Турска ґеоґрафски залапює два континенти). Векша часц ше находзи у Анадолиї, а менша часц у восточней Тракиї. 

На копну Турска ше гранїчи зоз осем державами зоз вкупну гранїцову длужину 2.648 km. На востоку гранїчи ше зоз Ґрузию, Єрмению, Азербейджаном и Ираном, на югу зоз Ираком и Сирию, а на заходзе зоз Греческу и Болгарску. На сиверу виходзи на Чарне морйо, на югу на Штредожене морє и на заходзе на Еґейске морє.

Нєдалєко од побережя Турскей находзи ше и Кипар хтори политично подзелєни на медзинародно признату Кипарску Републику и Турску Републику Сиверни Кипар, хтору признава лєм Турска.

Сивер Турскей єдно зоз сеизмично найактивнєйших подручйох на швеце зоз барз частима трешенями жеми. Векша часц Турскей териториї подложна жемотрешеньом. Од векших варошох окреме зоз трешеньом жеми загрожени Истанбул.

Турска ма прейґ 85 милиони жительох. Етнїчну векшину жительства творя Турци, а значну меньшину Курди. Главни город Анкара, а найвекши  Истанбул. Други векши вароши то Измир, Бурса, Анталия.

Тото подруче було населєне зоз рижнима цивилизациями як цо то Асирци, Греки, Трачанє, Фриґийци, Урартийци и Єрменє.  Геленизация започала под час Александра Велького, а наставена под час византийского периода. Селджуки ше почали досельовац у 11. вику, а їх побида над византийцами (битка 1071. року при Марцикету), означела початок снованя Турскей.
## Релєф
Ґеоґрафски Турска подзелєна на седем реґиони. То: Мраморни регион, Еґейски , Чарноморски, Централна Анадолия, Штредожемни реґион, Восточна Анадолия и Юговосточна Анадолия. Тоти реґиони ше значно розликую по веґетациї и климатских условийох. У рижних реґионох розлична клима, та ше прето  на тих поверхносцох пестую и рижнородни польопривредни култури. У Турскей заступене лєсарство, овоцарство, лєбо дзе погодує та розвити и туризем итд.

На плодней жеми чарноморского реґиону ше пестую рижни чаї, доган, кукурица и лїсковец. Регион Штредожемного моря пресцера ше од горох Таурус на сиверу по гори Аманос на востоку и у тим реґионє преважно ше пестує лимун (цитруси), помаранче, банани, парадичи, кикирики и памук.

Юговосточна Анадолия найстарши реґион и найпознатши по култури Турскей а пресцера ше од горох Таурус. Ту ше находза рики Еуфрат и Тиґар. Найзаступенши польопривредни култури хтори ше пестую то жито, ярец, винова лоза, маслини и пистач.

## Референци
Катеґория:Турска
Жовти отровнїк

**Жовти отровнїк** (лат. *Ranunculus*, серб. љутић) вецейрочна лїсцаста рошлїна (єст коло 2450 файти хтори ґруповани до 62 родох), висока до 50 центи, з дробнима жовтима, златножовтима и сумпорножовтима квитками. Розширена є углавним на влажних местох (на пажицох, коло барох, по яркох итд.) Кед є швижи, жовти отровнїк - отровни. Нє ридки случаї трованя людзох и статку. Осушени жовти отровнїк, медзитим, нє отровни. У народней медицини ше препоручує при регоми, ишиясу, больох у крижох, и то лєм звонка, осторожнє. Длугше триманє на скори може спричинїц боляце джобанє, та и рани.

## Опис рошлїни

Жовти отровнїк ма горизонталне стебелко, високи є од 20 до 80 центи. Стебелко розконарене и мохоткаве, окреме у споднєй часци. Прижемни лїсца маю конарчки, мохоткави су и пальцасто подзелєни. Верхнї лїсца шедзаци. Квитки маю мохоткасти квитково конарчки. У венчику єст 5 лїсцочка жлатножовтей або жовтей фарби, хтори ше блїща. Погариково лїсцочка тиж єст 5, желєней су фарби и маю мохотку. Прашнїки єст нєодредзєне число, а тлучки тиж так вельо. Плоди округли, з боку дакус скляпчисцени, нєт на нїх мохотки и длугоки су од 3 до 5 милиметри. Квитнє од початку мая по конєц юлия,  a нашенє ключка аж на єшень.

## Бивальнїк

Трима ше же жовти отровнїк по походзеню з лєсових степох Восточней Европи. Рошнє у цеплих лєсох, у черякох, на пажицох, коло драгох. Люби слунковите место. Тей рошлїни нє одвитую бивальнїки хтори богати зоз глїну або тресетом и нє подноши квашни жеми.

## Литература
 
* Енциклопедия Нового Саду 13, ЛЕС – МАП, Нови Сад 1999, б. 150

* Радмила Шовлянски, Словнїк защити рошлїнох и животного стредку (сербско-руско-анґлийско-латински), Нови Сад 2010, б. 131
## Вонкашнї вязи
 
* Ljutić Ranunculus, gimnazijaso.edu.rs 

* Многоцветни љутић, sr.wikipedia.org,  29. юни 2019.  

*Ranunculus polyanthemos L., powo.science.kew.org, 

* Multiflowered Buttercup, luontoportti.com.
Катеґория:Рошлїни
Катеґория:Медицина
Клайбас

**Клайбас** то предмет хтори охабя ценки видлїви шлїд ґрафиту за собу, кед ше з нїм рисує або пише на даякей подлоги (найчастейше подлога за писанє и рисованє папер). Клайбас часц писацого и рисовацого прибору.

Кед ше пове клайбас, обично ше дума на клайбас направени з древа — древени клайбас або, длугоки и ценки, хторому штредня часц представя ценки воздлужни фалат ґрафиту, хтори охабя свой шлїд на даякей подлоги. Ґрафит, хтори ше находзи у нукашньосци клайбаса наволує ше мина, або шерцо клайбаса. После даякого часу хаснованя клайбаса, його верх ше витупи и потроши, та потребно застругац клайбас, а за тото ше хаснує специялни предмет волани стругаче клайбаса. З процесом писаня и застругованя клайбаса, клайбас ше троши — скрацує.

Шлїд обичного клайбаса чарни, пре чарну фарбу ґрафиту , а кед ше до ґрафиту додаю рижни офарбени пиґменти, вец ґрафит нє чарней фарби алє фарби пиґменту. Таки клайбаси ше наволую клайбаси у фарбох—древково печаци, а хасную ше за рисованє у фарби. Постоя клайбаси хтори робя на принципе древеного угля лєбо даякого штучного материялу и хасную ше винїмно за рисованє. Шлїд ґрафитного клайбаса ше лєгко сцера з паперу, а за тоту наменку ше хаснує ґумка за сцеранє.

Окрем обичних „древених“ клайбасох, постоя и патент-клайбаси або технїчни клайбаси. Технїчни клайбаси робя на принципе по хторим ше, после хаснованя чераю ґрафитни шерца лєбо мини. Базна часц технїчного клайбаса, направена зоз металу лєбо пластики, зоз своїма технїчнима можлївосцами оможлївює заменьованє самого ґрафиту (шерца, мини). Технїчни клайбаси ше правя у даскелїх катеґорийох у зависносци од грубини ґрафитних минох  — од 0,2 mm по 5,0 mm.

## История
**Ґамилово власи**

Анґлийска назва за клайбас, pencil, од старофранцускей pincel, од латинскей  penicillus „мали хвост” першобутно ше одношела на уметнїкову фину щеточку зоз ґамиловей шерсци, хтора ше тиж хасновала за писанє скорей модерного клайбаса зоз олова або крейди. 

Гоч архетипски клайбас бул уметнїкова щеточка, стилус, ценка метална палїчка хтора ше хасновала за рипанє папирусу лєбо восковей плочи. Римянє го часто хасновали и за рукописи на палмовим лїсцу.

## Литература
* Petroski, Henry (1990). ''The Pencil: A History of Design and Circumstance''. New York: Alfred A. Knopf.

* Petroski, Henry. „H. D. Thoreau, Engineer.” *American Heritage of Invention and Technology*. **5** (2): 8—16. doi:10.1215/00382876-90-1-39   
* *Лермантов В. В.* Карандаш, письменная принадлежность // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1895. — Т. XIV. — С. 448–449.

## Вонкашнї вязи
* How A Pencil Is Made на сайту YouTube YouTube
* Inside one of America's last pencil factories NYTimes, January 12, 2018

* Цвет карандаша // Наука и жизнь. — 2014. — № 8.
## Референци
Крижма

**Крижма** дарунок (звич. биле платно) хтори кума (кресна мац) купує дзецку за кресцини (карп.укр./бойк. *крыжма* „исте”, поль. *krzyżmo* „исте”, чес. *křižmo* „швецени обрядни олєй”; од лат. *Chrizma*).

Дараз крижма була лєм звичайне биле плаценко завязане на криж з билу машлю. Биле платно ше куповало як символ чистоти дзецка хторе ше кресци праве же би було очисцене од первородного гриху хтори нашлїдзує од своїх родичох. Платна було два метери, же би ше з нього могло познєйше ушиц дзивчецу сукенку, а хлапцови кошульку. Познєйше ше як крижму куповало крешнятку готови били шматки за мали дзеци, звичайно штрикани. Нєшка єст жени цо крижми украшую так же два метери билого платна (звичайно сатену) окруца на картон, завяжу з машлю на криж, а вец по нїм пришиваю били украси – платняни ружички, пацерки, бисери итд.

*Святе потвердзенє, кризма* або *святе помазанє* то обряд у велїх християнских церквох: у католїцких (Римо-, Греко- и Восточних католїцких церквох), православних и у Анґликанскей церкви святе потвердзенє єден зоз сакраментох (Святих тайнох).

У Грекокатолїцкей церкви ше обряд кресценя и миропомазаня окончує у истим чаше, а у Римокатолїцкей кресценє и кризма оддвоєни (кризманє ше окончує после 11 рокох живота дзецка). Кризма ма мено пре свой важни обряд у Святим храме – помазанє зоз святим олєйом (кризму) хтори пошвецени на Вельки (Желєни штварток), а даєдни народи ю волаю потвердзенє, понеже потвердзує и змоцнює милосц кресценя.

Нашо слово *крижма* то били шматки або биле плаценко, а пришло до нашого язика з латинского – *Chrizma*, хторе значи святи олєй.

## Галерия

File:Krizma 1 Messenger creation E1EAC149-058A-47C9-A19D-383B87F56B7D.jpg
File:Krizma 3 Messenger creation 34D6829A-307E-4A06-9651-3EDED52589C6 (1).jpg
File:Krizma 2 Messenger creation 840FBF5E-54F9-4D17-B9A2-F941DAB8C997.jpg
File:Krizma 5 Messenger creation D51CBFB1-3A76-45D2-9C93-27A9E714972B.jpg
File:Krizma 4 Messenger creation 45B2789E-3478-47FF-8414-A885B7297159.jpg


## Литература

* *Словнїк руского народного язика* I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 646.

## Вонкашнї вязи
* КРИЖМА- символ чистоти дзецка на кресценю Маковчань, Ютюб, www.youtube.com,  28. май 2017.

*  Što krizma jest, a što nije?

*  Krizma, Hrvatska ktolička misija. Düsseldorf, hkmduesseldorf.de

* Sveta potvrda. Vikipedija na hrvatskom jeziku, hr.wikipedia.org, 19. veljače 2005.
Катеґория:Релиґия
Катеґория:Традиция
Сибирска чернїца

**Сибирска чернїца** (haskap, lat. *Lonicera caerulea*, var. *Kamtschatica*, позната ище и як майска ягода, медова чернїца , камчатска ягода) файта бобковей овоци. Рошнє на вецейрочним лїсцопадним черяку високо до два метери а широко до єдного метера.

## Опис

Сибирска чернїца одпорна на барз нїзки температури (до -47 ступнї). Одвитую єй шицки файти жеми, алє за пестованє тей овоци найлєпша жем зоз pH вредносцу од 5,5-6,5. Жем муши буц влажна и добре препущуюца, за розлику од квашней жеми за пестованє америцкей боровнїци. Садзи ше на слунковитих поверхносцох, може и на полуслунковитих, алє вец урожай будзе менши. Одпорна є на чкодлїви инсекти и рижни хороти и праве прето ю мож пестовац як интерґралну и орґанску овоц. Камчатска чернїца квитнє концом априла и на початку мая, квитки ше отвераю на температури од 0 ступнї, а отворени можу поднєсц и до -10 ступнї.

## Плод

Плоди дозреваю концом мая, на початку юния и на єдней саднїци може зродзиц и до 2,5 кили овоци у перших двох-трох рокох, а од 3-5 кили у пиятим або шестим року. Вони белаво-лиловей фарби пречнїку 0,5-1 цент длужини, сладко-кваскавого смаку и приємней ароми. По смаку є подобна чернїци и конзумує ше ю швижу, алє ше ю хаснує и за правенє соку, маджуну, компоту, овоцового вина, сирупу итд. Змарзнути бобки ше швидко розпуща, маю смак меду, та ше тоту файту чернїци пре тото вола медова чернїца. Сибирска чернїца по смаку подобна домашнєй и барз є добри додаток ґу єдлом зоз дзивини и червеному месу. Бобки богати зоз антиоксидантами и витаминами, а окреме зоз Ц витамином , желєзом, бакром, йодом, маю антиканцероґени прикмети, онєможлївюю наставанє запалєня и алерґиї. Хаснує ше их у народней медицини при артеросклерози, високого кревного прициску и при хоротох за претровйованє.

## Лїковити прикмети

У подручох дзе камчатска чернїца рошнє у природи (Русия, Япон и Китай), применює ше ю у народней медицини , у лїченю артеросклерози, високого прициску, герпесу, хоротох орґанох за претровйованє... Найновши науково виглєдованя потвердзую єй бенефити у тей обласци. Науково роботи о лїковитих прикметох сибирскей чернїци (праве од 1996. року) познати у Канади и Ческей Републики.

## Рижни назви
 
*Lonicera caerulea* позната по велїх менох:

♦ Гаскап – назва на язику Aинох (перших населєнцох Япона)

♦ Белави орлово нохци (bluehoneysuckle) – описни превод зоз русийского язика (рус. голубая жимолость)

♦ Медова чернїца (honeyberry) – звичайна назва у Сиверней Америки

♦ Мочарово белави орлово нохци – назву дали канадски ботанїчаре кед пренашли же рошнє у мочарових подручох Канади

## Вонкашнї вязи

*   Пестованє сибирскей чернїци. видео прилох Златки Перович, ют'юб канал Маковчань

*   Lonicera caprifolium (Orlovo nokti). *www.plantae.com*

* HASKAP. *www.agroklub.rs*

* Цо то ГАСКАП? *www.haskap.life*

*  10 факти и сибирскей чернїци. *www.haskapa.com*

## Референци

Катеґория:Рошлїни

Катеґория:Овоц
Зубодлобка

**Зубодлобка** то єдно з основних средствох за отримованє оралней гиґиєни. Служи за одстраньованє остаткох єдзеня медзи зубами, та ю прето хасную углавним старши особи при хторих пришло до поцагованя ясна и звекшаня интерденталного простору. Прави ше з розличних материялох (древа, пластики, металу, животиньских косцох и под). Можу буц троугластей або округлей форми, а на єдном або обидвох концох су заоштрени так же би могли войсц до интерденталного простору. Хаснованє зубодлобки ше нє препоручує при дзецох бо при нїх очувана папила медзи зубами, так же отримованє оралней гиґиєни можлїве з помоцу щеточки и пасти.

Окрем за отримованє оралней гиґиєни, зубодлобка ше хаснує при єдзеню менших фалаткох а тиж и нарезаней овоци, за украшованє коктелох итд.

## Литература

* М. Вуловић, Д. Белоица, М. Гајић, Р. Стевановић, М. Ивановић, М. Царевић, З. Вулићевић, Д. Марковић: *Превентивна стоматологија*, Београд 2002.
Закон (право)

**Закон** то нормативни акт держави хтори точно по одредзеним поступку приноши єй законодавни орґан. Закон, после устава, найвисши найважнєйши правни акт и шицки други правни акти у держави муша буц у складзе з нїм бо вони акти нїзшей правней моци (подзаконски  акти).

Зоз законами ше ушорюю дружтвени одношеня у шицких обласцох живота. Зоз законом ше дружтвени правила претвоюю до нормох, хтори обовязуюци за шицких гражданох. 

Законодавни орґан то:
* у Сербиї - Народна скупштина,
* у Горватскей - Горватски Собор,
* у ЗАД - Конґрес.

У векшини жемох то, єдноставно, парламент.  

Треба розликовац закони и законїки. Закон ушорює одредзену конкретну материю правного систему (напр. виновни закон), а законїк ма общейши характер - вон ушорює ширшу обласц oд закона. Приклади за законїки то Наполеонов  законїк або историйно познати Гамурабийов законїк або Душанов законїк. 
 

## Файти законох
У пракси маме три основни файти законох:
* **каребни закон** ше занїма зоз караньом людзох хтори зробели даяке злодїйство,
* **граждански закон** ше занїма зоз случаями вязанима за загрожованє дачиїх правох,  насампредз маєткових, напр. кед єдна особа потупи контракт хтори подписала з другу особу, може буц тужена за надополнєнє чкоди,
***медзинародне явне право** реґулує медзисобни одношеня державох. Медзинародне  право у векшей мири одредзене зоз спорозуменями, конвенциями и декларациями, одреднїци медзинародного права вязани за вецейвиково обичаї.  

Окрем основних маме и тоти закони:
* **фамилийни закон** реґулує одношеня медзи малженскима парами, родичами и дзецми, та медзи фамелиями,

* **вирски закон** реґулує одношеня поєдинца зоз  фамелию, сушедами, державу, а управя и з особнима одношенями з Богом. Часто ше, особлїво у исламских жемох, державни закон опера на вирски. 

## Референци
„Правна енциклопедия“ – Сучасна администрация, Беоґрад, 1985.

## Вонкашнї вязи
* „Службени гласник Републике Србије"
* Zakoni Srbije, zakoni u pripremi. 
* Nacrti zakona, zakoni na engleskom jeziku
* U pravu si - vodič kroz zakon

Катеґория:Право
Хасапико

**Хасапико** (гречески: *χασαπικο*, турски: *kasap havası*  преклад „месарски танєц”) то популарни гречески танєц и танєчна музика алє є превжати у штреднїм вику византийского часу зоз Истамбулу. Односно бул познати на териториї Османского царства, на Балкану и Малей Азиї алє є греческого походзеня.  Слово „касап“ етимолоґийно походзи  зоз арапского кореня „касаб“- (месар), а значи резац, одрезовац/скрацовац*. *

То може значиц претаргованє лєбо скрацованє ритма у танцу швидкого темпа. Хасапико ше танцує у традицийним ориєнталним ритму.

Хасапико лєбо хасапикос ма два типи и варирую:

* *спомалшени* ( μακελλαρικος χορος „чежки хасапико“) а вола ше χασαπικο βαρυ / χασαπικος βαρυς. Односно  *Месарски танєц* хтори спомалшени и найчастейше ше у тей верзиї танца хаснує розмира 4/4 такт. 
* *швидка* верзия вола ше γρηγορο χασαπικο, γρηγορος χασαπικος, μακελλαριος χορος;  (григоро хасапик), лєбо χασαποσέρβικο (хасапикосервико) а значи живше. 
Тоти мена тиж у вязи зоз сербскима и другима балканскима державами, и мали уплїв на тоту верзию танца.  

Швидша верзия тиж ше вола μακελλαριος χορος (макелариос хорос), тота верзия хасапико танцу хаснує  розмир 2/4 такт. Крочаї танцу одлучни а стил весели, живши и безбрижни. 

Характеристичне за танєц же зоз писню хтори ма старе византийско-греческе походзенє, танцую лєм хлопи, двоме, троме лєбо вецей хлопи, хтори  ше тримаю за плєца и вєдно складнє и схопно виводза зложени крочаї и рухи окруцаня. 

Хасапико ше найчастейше грає на инструментох: кануни (ориєнтални струнови инструмент), на кларинету лєбо виолини, мандолинох, зурли и на новших типох греческого  инструмента-бузуки.

*Сиртаки*, сучасни главни гречески танєц, релативно нови, хореоґрафовани танєц, засновани на основи хасапико танцу.  То комбинация спомалшеней и швидшей верзиї хасапика. Сиртаки танєц ше зявює у познатим, популарним дїлу филма Никоза Казандзакиса *Грек Зорба* (музика Микис Теодоракис).

## Литература
* Musolf, Nell.Teens in Greece, Nell Musolg Gogl knjige
* McConathy, Osbourne. New Music Horizons: For intermediate grades. — Musical score. — New York: Silver Burdett Co., 1947. — Т. vol. 2. — С. 35.

## Вонкашня вяза
* Shay, Anthony Choreographing, Identities: Folk Dance, Ethnicity and Festival in the United States of Canada, — Jefferson, NC: McFarland, 2006. — С. 95,96,98. — 248 с. — ISBN 0-7864-2600-4

* ΧΑΣΑΠΙΚΟ традицийни танєц и музика youtube.com
## Референци


Катеґория:Танци
Катеґория:Греческа
Катеґория:Музични форми
Катеґория:Гречески танци
Мандулї

**Мандулї** анат. (лат. *Tonsilla*, серб. крајници, рсй. минда́лины, укр. мигда́лики, поль. migdałek podniebienny, горв. tonzile, mandule або krajnici, а тото од мадь. mandula, цо значи – анат. мандулї) то ґрупи лимфней тканї хтори ше находза спод епитела у устох и пажераку. Вони правя лимфоцити и часц су имунскей системи, а улога им защициц горню часц системи за диханє од инфекцийох.

## Файти мандульох

::– поднєбни мандулї (лат. *tonsilla palatina*),

::– пажераково мандулї (лат. *tonsilla pharygea*),

::– язични мандулї (лат. *tonsilla lingualis*),

::– тубово мандулї (лат. *tonsilla tubaria*).

Шицки тоти мандулї творя ткв. Валдеєров лимфатични персцень (лат. *annulus lymphaticus Waldeyer*). Мандулї найвекши у дзецинским возросту, а у периодзе пубертету починаю помали атрофовац пре зменмшанє числа лимфових ґужлїкох.

Здрави мандулї преткани з имунима клїтинками хтори знїщую бактериї и вируси, медзитим, охорени мандулї преткани з микроорґанизмами хтори спричинюю жирячиско запалєня у орґанизме, хторе ше може прешириц и на други орґани. З одстраньованьом охорених мандульох елиминуєме жирячиско хторе валя имуну систему.

### Знаки звекшаних мандульох:

::• паузи у диханю у сну

::• храпенє

::• очежане диханє

::• углавним диханє на уста

::• части прехлади

::• чежкосци при лїґаню

::• нємирни сон, мокренє до посцелї и часте будзенє

::• нєзвичайни положеня спаня як цо нагнута глава назадок

### Знаки запалєня мандульох:

::◆ Горучка

::◆ червенкаста фарба мандульох

::◆ оток

::◆ боль у гарлє, хтори дзекеди провадзи и боль у уху

::◆ жовте або биле премасценє на мандульох

::◆ боляце або нєприємне лїґанє

::◆ блага пременка гласа пре оток

::◆ оток лимфних ґужлїкох

::◆ нєприємни запах

### Звекшани мандулї можу привесц до:

::◆ инфекциї респираторного тракту

::◆ храпеня

::◆ краткого претаргнуца диханя у сну

::◆ погришного поровнаня видлїци и пременки положеня язика

::◆ инфекциї штреднього уха

::◆ хронїчного синуситису.

## Литература

Словнїк руского народного язика I, А – Н, Нови Сад 2017, б. 700.

## Вонкашнї вязи
* Крајници

* krajnici i imuni sistem
Катеґория:Медицина
Домашнї маґарец

:(*За друге значенє опатрице бок* Маґарец)

**Домашнї маґарец** *зоол*.(лат. *Equus africanus asinus*, рсй. дома́шний осёл, укр. осел, слц. somár domáci, поль. оsioł zwyczajny, чес. оsel domácí) доместификована животиня з фамилиї коньох (Equidae). Питоми маґарец водзи походзенє од сомалийского маґарца хтори подфайта африцкого дзивого маґарца (*Equus africanus*). Мож крижац коня и маґарицу и теди ше достава мазґу, алє и маґарца и кобулу и теди ше достава мулу. Обидва гибриди ше хова як домашнї животинї.

Маґарец припитомени у Африки, найскорей пред коло 5.000 або 6.000 роками, и од того часу ше го углавним хасновало як роботну животиню. У швеце єст вецей як 40 милиони маґарци, углавним у нєрозвитих жемох, дзе ше их хаснує за цаганє або ношенє терхи.

## История
 
Перши маґарци пришли до Америки на ладьох Другого путованя Кристофера Колумба, зоз хторих вишли у Гиспаньоли 1495. року. Перши цо сцигли до Сиверней Америки можебуц були два животинї хтори до Мексика одведол Гуан де Зумараґа, перши бискуп Мексика, хтори там пришол 6. децембра 1528. року, док перши маґарци хтори сцигли до терашнїх Зєдинєних Державох можебуц прешли Рио Ґранде зоз Гуаном де Онатом у априлу 1598. року. Од теди ше ширели на сивер, дзе находзели хаснованє у мисийох и рудокопох. Документоване же маґарци були присутни у нєшкайшей Аризони 1679. року. До златней горучки у 19. вику, маґарец бул терховна животиня хтору хасновали вчасни копаче злата у заходних Зєдинєних Державох. Кед ше закончело рударованє у потокох, велї маґарци посцекали або були зохабени, а дзива популация запановала.

## Фразеолоґия
За слово маґарец хаснуєме, як старшу форму – слово **осел**.

♦ бавиц ше на маґарци – дзецинске бависко: дзеци поставаю дас на 3-4 метери єдно за другим, кажде ше схилї, опре ше з руками на колєна; остатнї ше залєци и єдного по єдного прескакує операюци ше з руками на його хрибет; кед сцигнє на чоло, шлїдуюци так исто прескакує шицких. 

♦ стої як маґарец медзи овцами – нїч нє роби, лєм стої.

## Литература

* Словнїк руского народного язика I, Нови Сад 2017, б. 693.

## Вонкашнї вязи
* Домаћи магарац, Википедија на српском језику, sr.wikipedia.org, 2. јун 2008. 

*  Zasavica, domaći magarac, Агро ТВ Србија - Званични канал

## Референци

Катеґория:Биолоґия
Катеґория:Животинї