Dialètte barése/Barése

U **bbarése** ié 'nu dialétte d'u Sud Itaglie, e cchiù precisamende venne parleute jinde alla cettà de Bbàre.
## Derive da
'U dialette bbarése ié na lengue neolatine, e derive da spagnuolo, frangese,portogheise e ovviamende dau taliàne.

## Èstrátte
:Attàne Nèste,
:ca sta ngile,
:sandificàte jè u nome tuje,
:venghe à nú u Régne tuje,
:sèmbe che lla volondà tuje,
:come ngile acchessí ndèrre.
:Annúscece josce u pane nèste de tutte le di,
:e llívece à nnú le díbete nèste,
:come nú le levàme à ll'alde,
:e nnon z'inducénne à nnú ntendazióne,
:ma líbberace d'o' male,
:Amen.

:Ave Maríe,
:chine de gràzzie, 
:u Segnore jè cche tté.
:Tu ssi benedétte nmènze à lle fémmene,
:e benedétte jè u frutte
:d'u vèndre tuje, Gesú.
:Sanda Maríe, madre de Ddie,
:prighe pe nnú peccatóre,
:josce e nd'à ll'ore de la morta nèste,
:Amen.

:Salve o' Reggine 
:matre de misericòrdie vita, dulgézze, spirànze nostre
:salve, à tté recurràme, figghie d'Èva
:à tté sospiriàme, chiangénne,
:nd'à 'sta valle de lacreme, alló avvocàte
:nostre chiamínde à nnú cche ll'ècchie tuje
:misericordióse,
:e ffamme vide dope stu esílie, Gesú,
:u frutte bènedétte d'u séne tuje.
:O clèmènde, bone
:o dulge Vérgene Maríe. 

:Àngele de Ddie
:ca si u custòde mije,
:allucíneme, custodísceme, tineme e
:gguvèrneme
:ca te venibbe date da lla piètà celèste,
:Amen.
### Accòme se scrìve 'n bbarése
Le gnurande non zàpene scrìve u dialétte pecché non ge have mà stàte na réghele pe ccòme se scrìve u barése o ccòme se pàrle, però qualche d'une (*Alfredo Giovine*, ndr) s'have cemendàte che la pénne a scrìve e a penzà come se petéve scrìve u bbarése, e lescénne le lìbbre de Rohlfs, nu crestiàne ca téne venùte abbàsce o Sud pe stedià le dialìtte (come u calabbrése, u napoletàne,...), ià pegghiàte le réghele de la grammàteche, e l'hav'applecàte inde o dialétte bbarése pe cchemenzà a scrìve bbùne.

### Réghele
Pe scrìve u dialétte bbarése besògne a tené ngàpe nu pìcche de réghele sémblece sémblece, che na vòlde che te le sì mbaràte, non de le schérde cchiù:
Le accìnde: come se scrìvene le accìnde.
Quanne la vocàle ié apérte (ccòme *méla*, *péra*), l'accénde se métte de sta manére: **é**.

### Réghele

## L'accènde
Nbarése jè sèmbe da métte u accènde:
*accènde acúte, ca se jjuse quande la vucále téne nu sone achiedúte: *é, í, ó, ú*;
*accènde grave, ca se jjuse quande la vucále téne nu sone apìrte: *à, è, ò*;

Le "monosillabi" nan vonne accendàte mè,  ma nge stonne quacche eccezzióne: à (preposizzióne sémblece), mè (avvèrbie de tímbe), ecc.

Èsèmbe: 
*Mo me n'i à *scí*!;
*Quante si *scéme*;
**Ué*!;
* Ce ssi *tè-tè*!
*Ce *ttremóne*!.

L'accìnde sèrvene pe capisce le paròle ca stonne scritte à la stéssa manére, ma ca ténene prenúnzie devèrse.
Èsèmbe:
**mé* (pronóme persunále cumbleménde, forme débbele) é *mè* (avvèrbie de tìmbe);
**nu* (artìchele 'ndetérminatíve, maschíle, singuláre) é *nú* (pronóme personále, suggètte);
**pésce* é *pèsce*;
**ué* é *uè*.

## Abèccè é ssone d'u barése
U abbèccé barése jè fatte da 23 lèttere: 
A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V Z 

Le règhele de lle sone so' chésse: 
*la “a” jè la stésse d'u tajàne;
*la "à" jè apírte accóme ntajàne;
*la “b” jè la stésse d'u tajàne;
*la “c” accóme ntajàne téne do sone: u sone de "casa" nnanze à “a, o, u” é u sone de "ciliegia" nnanze à “e, i”;
*la “d” jè quacchevòlde sènze sone quanne sté dope la "l" é pprime de la "e" e de la "r", ma véne sèmbe scritte;
*la “e” jè accóme chédda nd'o' frangíse;
*la “è” jè apírte accóme ntajàne;
*la “é” jè achiedúte accóme ntajàne;
*la “f” jè la stésse d'u tajàne;
*la “g” téne du sone: u sone de "gatto" 'nnanze à “a, o, u” e u sone de "girasole" 'nnanze à “e, i”;
*la “h” jè mmute accóme 'ntajàne;
*la “i” jè accóme ntajàne. Quanne la "i" se trove nmènze à ddo vucàle o jè la prime lèttere de na paròle, se mètte la "j";
*la "í" jè achiedúte (èsèmbie nd'à la paròle "v*i*no");
*la “j” sté p'u sone *i* de *noia* quanne sté come prime lettere de na parole o nmènze à ddo vucàle;
*la "k" jè accóme chédde ntajàne;
*la “l” jè la stésse d'u tajàne;
*la “m” jè come chédde d'u tajàne;
*la “n” jè accóme ntajàne;
*la “o” jè accóme ntajàne;
*la "ò" jè apìrte accóme ntajàne;
*la "ó" jè achiedúte (èsèmbie 'nd'á lla paròle "br*o*ntolo")
*la “p” jè accóme ntajàne;
*la “q” 'nge sté sèmbe prime de na “u” accóme ntajàne;
*la “r” jè la stésse d'u tajàne;
*la “s” téne sèmbe nu sone sorde accóme 'ntajàne "sasso". U "sc" se lésce accóme 'ntajàne "sceriffo" 'nnanze á “e, i”;
*la “t” jè accóme ntajàne;
*la “u” jè accóme ntajàne;
*la "ù" téne nu sone apìrte accóme ntajàne;
*la "ú" téne nu sone achiedúte (èsèmbie 'nd'á lla paròle "p*u*ro");
*la “v” jè la stésse d'u tajàne;
*la “z” jè la stésse de la "z" de "zanzara" o accóme la "z" de "pazzo".

U sone accóme "**sch**ifo" d'u tajàne jè nu picche devèrse 'nbarése percé nan jè "sch", pe' ffá nu èsèmbie, ma "sck".
Èsèmbie:
*u sckife ('ntajàne: lo schifo);
*la sckattòse ('ntajàne: la scattosa).

= Grammàteche =
## L'artìchele détèrminatíve é 'ndétèrminatíve

**n**' jè usáte quanne la paròle ca sta ddope accheménze pe' vvocále.

## U plurále é u fémmeníle
Tande aggettíve é nnome nan càngene: cànge asselúte u artìchele.
**u cane* - *le cane*;
**u uàrvere* - *l'àrvere*;
**la ceráse* - *le ceráse*;
**u paíse* - *le paíse*.
'Nge sta pure quacche plurále addó cànge la vocále de la penùlteme sìllabe:
**u peccióne* - *le peccióne/le pecciúne*;
**u capélle* - *le capídde*.
P'u fémmeníle jè la stésse cose: tande nome é aggettìve nan càngene.