open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bana Armãneascã

**Bana Armãneascã** easte unã revistã ti informatsiur shi cultura-a Armãnjlor di lume tutã, a curi redactor ãngheneral easte dr. Dumitru Piceava.

## Ligãturi
*http://www.geocities.com/armaneasca/ - Bana Armãneascã pi internet
Wikipedia

**Wikipedia** easte un proectu internatsional cai va s-facã unã entsiclopedie cu colaboratsia-a cathi unãljei individua. Contsãnire ali Wikipedia easte scriatã sum GNU Free Documentation License, tsi va s-dzãcã cã easte dip liber.
Tatã-a nostru

**Tatã-a nostru** easte nai ma cunuscutã plãcãrie crishcinescã datã di tu Hristolu pi cãftare a Apostoljlor ta s-lji ãnvetsã cum lipseashce s-plãcãrsescã pi Dumnidzãlu.
Tu Evanghelju putets s-u videts plãcãria tu Ayiu Mateo (Mt 6:9-13) shi tu Ayiu Lucas (Lc. 11:2-4)

## Tatã-a nostru

Tatã-a nostru cai eshci tu tserlu
S-ayisescã a Numã-a Ta,
S-yinã Vãsilia-a Ta,
S-featse vreare-a Ta,
Cum tu tserlu shi sh-tu tutlu loc.
Pãne-a nostrã di cathe dzua, dã-nã-u azã,
Shi ljartã-nã amãrtiile a noshci
Ashi cum-lji ljirtãm a tsilor cai nã-amãrturisescu
Sh-nu nã-ducã tu pirazmo,
Ma apurã-nã di arão. 

Amen.

### 2
Tatlu a nostru pri armãneashti

:tatlu a nostru cai hii n'tsielu,
:s'hibã sãmtisitã a tauu numã
:z' v'inã a tauu amirãrilil,
:s'hibã faptã a tauu volã,
:cacumu n'tsielu acshi sh'pri locu.
:pãnea noastrã di tutti dzãlili dã-nu adzã,
:sh'nã l'eartã a noauã alutusirli,
:cumu ljirtãmu sh'noi a alutusitslor a noshtsrã.
:sh'nu nã du tru pirazmo,
:ma nã ascapã di atsel malu.
:cã a tauu i amirãrilea sh'tinia
:a tatului sh'a hililui, sh'a sãmtului suflit 
:tora sh'daima sh'tutã eta a ljei hii.
:acshi s'hibã  Amen

## Tatã-a Nostru pi [[Latinica]]
Pater Noster qui est in caelis
Sanctificetur Nomen Tuum
Adveniat Regnum Tuum
Fiat Voluntas Tua
Sicut in caelo et in terra.
Panem Nostrum quotidianum da nobis hodie
et dimite nobis debita nostra
Sicut et nos dimitimus debitoribus nostris
Et ne nos inducas in tentationem
Sed libera nos a malo.
Amen
Machedonia ditu Zãmani

**Machedonia** ( el: *Μακεδονία*, sq: Maqedonia; bg: *Македония* mk: *Македонија*) easte raion tu Peninsula Balcanicã, Europa.
 

## Machedonia ditu Zãmani (Mchkedonia, Epiru, Tesalia)
* Pi teritoria di azã pricad: 
*52% Gãrtsia (Machedonia Gãrtseascã), 
*38% Machedonia di Nord (Machedonia di Avardarlu) shi
*10% Vurgaria (Machedonia di Pirinlu).
*---% Arbinishia

## Istoria

**Gãrtsia**
* 

**Amirãria Otomanã**
* 

**Amirãria Romanã ditu Apiritã (Bizantinã)**
* 

**Amirãria Romanã ditu Ascãpitatã**
*

**Vãsãlia Machedonã**
* Vãsãljelu thimiljusitoru ali Machedonia fu Caranos. Tu anlu 800 ninti di Hristo, Vãsãlia Machedonã mutã Hlambura ei. Tu anlu 168 ninti di Hristo Machedonia cãdzu sum aumbra Amirãriei Romani ditu Ascãpitatã (iu thimeilu lu adrã soia alu Enea tsi irra di isnafi machedonã/tracã, tsi agiumsi tu Latium dupu ardirea Troiei).

## Askerea Machedonã
* Askerea Machedonã

## Noturi


## Izvuri di Nuntru
* Amirãria Machedonã (Machedonia Teasã)
* Epiru
* Tesalia
* Machedonia Gãrtseascã
* Machedonia Vãryarã

## Izvuri di Nafoarã

## Alti

## Caduri

----
Europa

**Europa** iasti un continentu shi s-veadi di punctu gheografic shi gheologhic ca giumitati-insula, ama idhyia ashi s-veadi ca continentu di punctu cultural, sh-nu factic. Tu Aratsile, Europa ari mardzinã cu Ocheanlu Arctic, pi Westu cu Ocheanlu Atlantic, pi Notlu cu Amarea Mediteranã shi Amarea Lae shi pi Datlu cu Muntile Ural shi Laclu Caspic.

Mas u-videm ca continentu, Europa easte al dheftherlu nai ma njic continentu tu lume cu 10,600,000&nbsp;km² di fatsa-a loclui, a easte cama mare sade di Australia. Dupu numirlu di bãnãtori cai bãneadzã tu Europa, nãsã easte al treia di aradã dupu Asia shi Africa cu 799,466,000 di bãnãtori, icã mas u-videm cama global, tu Europa bãneadzã 1/8 di bãnãtorlji-a lumiljei.

Mãrdzinle di Aratsile, Westu shi Notlu sãntu determinate cum lipseashce, shi sade mardzina di Datlu nica easte subiectu di discusiuri. Azã nãsã s-mindueashce cã easte di Muntile Ural, dupu atsea pi Datlu easte Arãolu Ural shi Laclu Caspic shi depoia yinã pi budzãle-a Amariljei Lae. Dupu atsea tutã Cavcazia easte tu Azia, alla dupu trendurle polititse multsã di staturle di Cavcazia sãntu tu Europa, alla aoatse noi va le-prezentãm sade atselji staturi cai sãntu delihia tu Europa.

## Staturle tu Europa
*Articulu capital [[Vãsãliili ditu Evropa|Staturle tu Europa]]*
* Andorra
* Arbinishia
* Arusia
* Arusia albã
* Austria
* Belghia
* Bosna shi Hertsegovina
* Britania Mare
* Cehia
* Chipro
* Croatia
* Danimarca
* Estonia
* Finlanda
* Galia
* Gãrtsia
* Ghermãnia
* Ghibraltar
* Irlanda
* Islanda
* Ispania
* Italia
* Letonia
* Linchestein
* Litva
* Luxemburg
* Machedonia di Nord
* Malta
* Moldova
* Monaco
* Montenegro
* Norveghia
* Olanda
* Portogallia
* Polandia
* Romãnia
* San Marino
* Sãrghia
* Shwaitsã
* Slovachia
* Slovenia
* Suidia
* Turchia
* Ucraina
* Ungaria
* Vatican
* Vurgaria

## Istoria

## Fãntãnji di Nuntru
* Limbili asburãti tu Evropa

## Fãntãnji di Nafoarã
* Europa
* Catalog di Europa Tsentralã, EUROKATALOG
* "Europe". *[http://www.columbiagazetteer.org/ Jurnalistulu di Columbia ti Lume pi Internet]*. 2005. New York: Columbia University Press.
* Europa tu Nopte di tu NASA Observatoria a Loclui
* Tsi lipseashce sã-shcits cãndu u-vizitats Europa
* Reghionj di Europa
* EUFPC Consilulu Europen ti Politica di Nãforã
* Parcuri tu Europa - Parcuri natsionale, parcuri di naturã, reservats shi alante locuri sum avigljare.
* Europe2U/Europa ti tine Hãrtsã, Cadzãri shi informatsiur ti Europa.
* Istoria shi institutsiile-a Europãljei Unitã (video, cadzãr, hãrtsã...) : European Navigator
* Fimirida internatsionalã ti politicã, business shi economia di Unia Europeanã, Balcanlu, Arusia shi Euroazia. Are shi analize-a hãbãrlor, editoriali shi Carte ali Kassandra.  : Fimirida Europa Nao
* Hãrtsã Istorits ali Europa
* Vizitats Europa
* Ti Europa shi cãsãbadzlji europenj

## Biblioyrafilj
Limbâ

**Limba** easte sistem ti comunicatsia anamisa di prãvdzãle cama analtsã shi ominjilji. Ea easti zboarãli (botsli, seamnili) cu cari omlu sh-aspuni tsi mindueashti (tsi aducheashti, tsi va, tsi caftã, etc.) shi easti aduchit di-alantsã oaminj; grailu (cu tuti zboarãli a lui) zburãt di tuts oaminjilji a unui popul; grai, zburãri.

## Izvuri di nuntru
* Limbili asburãti pi Terra

## Isvuri di Nafoarã

## Alti

## Biblioyrafilj
Sãrghia

**Republica Sãrghia** (sr: **Republika Srbija** icã *Република Србија*) easte stat tu Europa.
Cãsãbãlu capital: Biligrad

## Izvuri di Nuntru
* Vãsãliili di pi Terra
* Limbili asburãti pi Terra

## Izvuri di Nafoarã
* www.srbija.gov.rs/
Mein Kampf

**Mein Kampf** (arm.: "Polimlu a Mel") easte carte tsi ira scriatã di Adolf Hitler tu anjlji 1925 shi 1926.
Gãrtsii

**Gãrtsii**, **Gãrtsie** i **Eladhã**, **Eladhe**, ofițialu **Republica Eladhã** (gãr.: *Ελληνική Δημοκρατία*, *Elliniki Dhimokratia*) easti un crat tu Not-Datlu ali Europa, membru ali Unia europeanã. Capitala ali Gãrtsii iasti Athina.

Ari sinuri cu Arbinișia, Machedonia di Nord shi Vurgaria tu Arațili shi cu Turchia tu Datã.

## Stat
Elladhã:

* loc 	131,957  km² 
* populatsia 10,768,477 (2017)  
Cãsãbãlu capital: Athina

## Provintsii
Elladhã easti adratã di-tu 13 provintsii:

# Epiru - Enina/ Enãna
# Tesalia - La Arsa
# Makedonia ditu Ascãpitatã - Cojani
# Makedonia ditu Mesi - Sãruna
# Makedonia ditu Apiritã i Trakia - Komaotini
# Attica - Athina
# Insulili Ionieni - Cãrfus
# Peloponeslu - Tripoli
# Gãrtsia Tsentralã - Lamia
# Creta - Heraklion
# Eghea di Nordu - Mitilene
# Eghea di Sudu - Ermoupoli
# Gãrtsia ditu Ascãpitatã - Patras

## Isturie
Isturia ali Gãrtsii easti una di tu nai ma avuti di tu alumi shi easti pircunuscutã ti multsãľi filozofi a ľei, cacum Platonu, Aristotelu shi bãsiladz cacum Alexandru Marli icã Leonidasu u fu. Di Gãrtsie si shtii cã easti loclu iu fu faptã Democratsia, tra atsea cã tu stati-cãsãbadz cacum Athina, tora capitala ali Gãrtsie, s'alidzea ti prota oarã lideri tu loclu a bãsiladzloru. Tu chirolu alu Alexandru Marli, unã amirãľie multu mari fu adratã, cai si tindea di la Gãrtsia modernã, pãnã tu Egiptu, Iranu shi sinurli cu India.

Tu anlu 2004, tu Gãrtsie s'tsãnurã Giocurili Olimpici di vearã. Di tu 2009, Gãrtsia s'aflã tu unã crizã economicã.

## Izvuri di Nuntru
* Cãsãbadzlji ali Gãrtsii
* Custandinopuli

## Izvuri di Nafoarã
* Lista di ambashadile ali Gãrtsii tu lume

## Bibliugrafii
Vurgaria

**Vurgaria** (bg:**България**) easte un stat tu Unia europeanã shi tu Europa.

## Stat
Republica Vurgaria:

* loc 	110,993 km² 
* populatsia 7,101,859 (2016)  
Cãsãbãlu capital: Sofia

## Relighia

## Culturã
### Muzica
* Anna-Maria Ravnopolska-Dean unã cunuscutã arpistã vurgãrescã
* Valya Balkanska
* Boris Hristov

## Isturia
## Resursi

## Gheoyrafilj
Cama marle cãsãbadz tu Vurgaria sãntu:
* Burgas
* Vidin
* Veliko Târnovo
* Plovdiv
* Silven
* Ruse
* Dobrici

## Icunumia
## Alti
## Izvuri di Nuntru
* Vãsãliili di pi Terra
* Limbili asburãti pi Terra

## Izvuri di Nafoarã
* Istoria, artã shi muzicã tu Bulgaria
* 

## Biblioyrathilj
Prota frãndzã

__NOTOC__




**[[m:List of Wikipedias|Lista di tuti proiectili Wikipedia]]**

__NOTOC__
__NOEDITSECTION__
India

**India** easte un stat tu Asia. Cãsãbãlu capital easte New Delhi.

## Relighia
India ira loclu iu muri Ayisitã Dada Thereza.

## Culturã
## Isturia
## Resursi
## Icunumia
Economia indiană este cea mai mare unsprezecelea de PIB-ul nominal şi al patrulea cel mai mare de paritatea puterii de cumpărare. În urma reformelor economice bazate pe piaţă în 1991, India a devenit una dintre economiile cu cea mai rapidă creştere majoră, şi este considerată o ţară recent industrializate; cu toate acestea, continuă să se confrunte cu problemele ridicate de sărăcie, analfabetism, a corupţiei şi a sănătăţii publice inadecvate. Un armele nucleare de stat şi o putere regională, le-a armatei permanente a treia cea mai mare din lume, şi pe locul zecea a cheltuielilor militare între naţiuni.

## Alti
## Izvuri di Nuntru
* Chivernisea ali India
* Cãsãbadzlj ali India
* Asia

## Izvuri di Nafoarã
## Biblioyrathilj
Letonia

**Letonia** (**Latvija**) easte stat baltic tu Unia Europeanã, tu Europa. 

## Relighia
## Culturã
## Isturia
## Resursi
## Icunumia
## Alti
## Izvuri di Nuntru
* Vãsãliili di pi Terra
* Limbili asburãti pi Terra
## Izvuri di Nafoarã
* http://www.mk.gov.lv/en/?lang=1

## Biblioyrathilj

## Stat
Latvijas Respublika

* loc 64.589 km2
* populatsia 2,1 milionj

## Cãsãbãlu capital
Riga

* http://www.riga.lv 

## Turizmo
* https://web.archive.org/web/20160308104233/http://www.lv/
Estonia

**Estonia** (pi limba estonã: *Eesti*), ofitsial *Republica Estonia*, easte un statu baltic tu Uniunea Europeanã , tu Europa . Capitala ali Estonia easte Tallinn. Ari sinurle cu Rusia shi Letonia. 
Populatsia ali aestu statu easte de 1.332.893 bãn.

Di tu 29 martsu 2004, Estonia easte membru ali NATO. A intrat tu Uniunea Europeanã la 1 maiu 2004.

Ari 15 reghionji (*maakond*, tu estonã): Harjumaa, Hiiumaa, Ida-Virumaa, Jõgevamaa, Järvamaa, Läänemaa, Lääne-Virumaa, Põlvamaa, Pärnumaa, Raplamaa, Saaremaa, Tartumaa, Valgamaa, Viljandimaa, Võrumaa.

## Referintse
Adolf Hitler

thumb|100px|right|Adolf Hitler

**Adolf Hitler**, (Aprir 20, 1889 – Aprir 30, 1945) iara Cantselarlu ali Ghirmãniljei ditu anlu 1933 shi Führer (Cumãndarlu) ali Ghirmãnii ditu anlu 1934 pãnã tu moarte-a lui. Nãs iara liderlu a Partiljei a Lucrãtorlor Ghirmãnescã Natsional Sotsialisticã (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei icã NSDAP), cama ghini cunuscutã sumu numa Partia Nazistã.
Anyrãpsi cartea Mein Kampf.
Printsipat di la Pind

**Printsipatlu di la Pind** fu un stat tsi s-aflã tu Gãrtsia, tu chirolu di Dheftherlu Polim di Lume.

## Cumãndusitorlj-a Printsipatlui
* Alcibiadi Diamandi (1941-1943)
* 1942 : Nicola Matoussi

## Ashcherea

## Izvuri di Nuntru

## Izvuri di Nafoarã
* Printsipat di la Pind (pi anglica)

## Alti

## Biblioyrathilj
Vocalu

**Vocalu** easte unã boatse di zburare-a omlui, tsi s-featse cu tritseare-a vimtulu fãrã chedits piste systemlu di botsle (adrat di pulmonjlji, trachea, larynxlu deadun cu cordile di boatse shi gura tutã) icã yrafema tsi u-spune idhyea botse.

Ashi, avem shase vocali tsi s-fac cu vimtu tsi treatse pi tu gurã, iu limba poate si s-aflã tu un loc icã altu shi budzãli pot sã-sta dishcljisi unã soe icã altã. Vocalili pot s-hibã pronuntsati singuri icã deadun cu semivocali i consonji.

Systemlu di vocali tu limba armãneascã easte adrat di vocalile: *a, e, i, o, u* deadun cu semivocalã *ã*. Di parte di vocalile aiste, limbã armãneascã are shi "diftonghi" cai s-adarã di cama multu vocali. Diftonghilji tu limba armãneascã sãntu: *ea, oa, ua*, cai s-aflã la dialectile di Gãrtsie, a cai sãntu alãxite cu *e, o, u* tu limba standardã.
Entsiclopedie

**Enciclopedia** easti unâ carti tu cari ari nai ma di simasiľi dati ti theme dyeafuriti di bana tutâ.

## Alti
* Wikipedia
Anglia

**Anglia** *(ãn anglicheascã: *'England*')* easte nai ma mare parte di Britania Mare. 

* Cãsãbãlu capital: Londra.
* loc: 130,279 km²
* populatsia: 55,268,100 (2016)

## Izvuri di Nuntru
* Chivernisea ali Anglia
* Cãsãbadzlj ali Anglia

## Izvuri di Nafoarã

## Alti

## Biblioyrathilj
Bucureshci

**Bucureshci** easte cãsãbãlu capital di Romãnia. Arã multu teorii despre rãzga numelui Bucureshci. Aparent vine din verbu "a bucura". Istoricu Adrian Majuru spune cã numele easte de sirtã arbineasã, "bukureshti" inseamnand "mushat easte" la limba arbinesilor. 

## Izvuri di nuntru
* Romãnia
* Cãsãbadzlj ali Romãnia

## Isvuri di Nafoarã

## Alti

## Biblioyrathilj
Machidunii di Nord

**Machedonia di Nord** (limba Machedonescã: *Северна Македонија*) easte un stat tu Europa. Fu pricunuscutã di multi stati organizatsiile internationale (Organizatsia-a Natsiilor Unite, Unia europeanã etc.) cã **Republica Ex-Iugoslavã ali Machedonia**. Statlu aestu easte tu teritoria cunuscutã shi sum numa Machedonia di Avardarlu tu Machedonia.

## Relighia
64.7% Bisearica Ortodoxã.

33.3% Musulmanji.

0.3% Altsi crestini.
## Culturã
## Isturia
## Resursi
## Gheografilj
Cãsãbãlu capital: Scopia.

## Icunumia
## Alti
## Izvuri di Nuntru
* Vãsãliili di pi Terra
* Limbili asburãti pi Terra
## Izvuri di Nafoarã
* Macédoine du Nord (Fr)
* Hãrtsã di la Republica Machedonia di Nord

## Biblioyrathilj
Machedonia Gãrtseascã

**Machedonia** / **Machedonia Gãrtsescã** ( gre: *Μακεδονία* / *Ελληνική Μακεδονία*), easte un raion tu Gãrtsie (51% raione di Machedonia ) tu Peninsula Balcanicã, Gãrtsia. 

* Cãsãbãlu capital: Sãrunã.

## Ligãture
* Muzeile ali Machedonie
* Istoria ali Machedonia
* Istoria ali Machedonie
Londra

**Londra** easte cãsãbãlu capital ali Britania Mare shi Anglia.

## Izvuri di Nafoarã
* http://www.london.gov.uk/
Ruslana

**Ruslana** (numa-a ljei ãndreptã easte pi ucr. Лижичко Руслана Степанівна - **Lijicico Ruslana Stepanivna**) easte unã cãntãtorã di tu Ucraina.
Poezie

**[http://en.wikipedia.org/wiki/George_Murnu George Murnu: amintat Veryia, [[Machedonia]] anlu 1868, murit [[Bucureshci]] 1957]**

**Grailu armãnescu**

Grailu-a mel di mumã, grailu-a mel di tatã
Vatra-a mea iu ãnj-ardu anjlji tsi-am bãnatã

Grai picurãrescu di pãdure shi plae
Zbor tsi-avdzãi dit gura-a paplui shi-ali maie
Zbor di budzã vrutã, dumnidzascã njilã
Anjiurizmã di frangã shi di trandafilã.

Lavã di cãshare, boatsi di cãlivã
Suflã vindicarea a ta dultsi livã.
Adiljiat di moscu, spirit di primuvearã
Bana nj-u cutrimburi ca unã fluiarã
Tsi di dor pitrundi noaptea tu pundii
Inima-nj tsi cãntã, mãna-nj tut ti scrii.

Stau, tsi-ascultu plãngul, jalea shi niholu,
Ved ãncrutsiljatã Soia-nj ca Hristolu
Shi mizii tsã-si-avde zborlu-a tal dit gurã.

Scumpa-a mea fãntãnã tsi-anarga curã,
Mãnr, vahi mãne, di dushmanji biutã,
Va s-armãnji tu etã pondã shi tãcutã.

********************************************************************************************

**Nu voi s-mi-mpartã**

Tsi lai limbã,
una inima
un gianu
dau nume.

Unã parte di a mel io
aruptã s-vindi ti suflit
tu zboarã

Xinitã di io
nu u-aflu strãmbã?
Va s-bãneadzã.

Ma alantã mi tradze ninte.
Alantã, armasã,
a xinitãljei lji strigã:

Ti-ntreagã tini
ti-ntreagã mini
Armãnji aoa
ti dealihea IO.

Dipriunã ashi
le ascultu
dzua shi noapte ciuciurã.

Le voi doile, tsi-ntregu io
ARMÃNESCU!

Di cara mi arãdu altsã
nu voi singur s-mi arãdu.

Shi tu dauã pãrtsã
shi tu-una njilje di pãrtsã
IO escu un

Cu unã fatsã
ARMÃNEASCÃ.
Nu voi s-mi-mpartã!
Biologie

**Biologia** easti unã shtiintsã tsi le-cerciteshti iatsãle shi organizmile (ca bunãoarã, plantili, animalili shi virusurili).

## Clasificare
Organizmile suntu clasificate dupu Anca Sãrbu, 1999, pi:

* Amirãriljea-a Monirlor

* Amirãriljea-a Fundzãlor

* Amirãriljea-a Protozoilor

* Amirãriljea-a Iarbilor

* Amirãriljea-a Animalilor

## Ominji shi istoria

Lista di biolodzi -- Premia di Nobel ti Fiziologhia icã Meditsina

## Vedz shi
* shtiintsã
* anatomie

## Biblioyrafilj
* Sãrbu, Anca, *Biologie vegetalã* (Vegetal Biology), Editura Universitãtsii din Bucureshci,1999.

## Cadhuri

File:Guriezo Adino vaca toro terneras.jpg|Animalia - Bos primigenius taurus
File:Zboże.jpg|Planta - Triticum
File:Morchella esculenta 08.jpg|Fungi - Morchella esculenta
File:Fucus serratus2.jpg|Stramenopila/Chromista - Fucus serratus
File:Gemmatimonas aurantiaca.jpg|Bacteria - Gemmatimonas aurantiaca (- = 1 Mikrometer)
File:Halobacteria.jpg|Archaea - Halobacteria
File:Gamma phage.png|Virus - Gamma phage
Amirãriljea-a Animalilor

:*Vedz shi [[Animalu]]*





Amirãrilje
Subamirãrilje
DIVIZIA
GRUPA
CADUR
RasãNIVERTEBRATS



1
23
4
5
6



 Animalia
MetazoaDiploblastica (Didermice)(Radiata)
--
Spongia



- Cnidari, Ctenaria, Acnidaria

  

 Triploblastica (Bilateralia)
 SpiraliaProtostomieni  acelomaţiPlathelminthes, Nemertieni (Rhynchocoela)



 Protostomieni pseudocelomatsi
Nemathelminthes, Acanthocephala, Entoprocta


Protostomieni eucelomatsiHiponeurieni
Mollusca, Sipunculida, Echiurida, Priapluida



Articulata
Annelida, Onychophora, Tardigrada, Pentastomida (Linguatulida), Arthropoda, Lophophorata



Deuterstomieni eucelomatsi
EpitelioneurieniEchinodermata, Hemicordata, Pogonophora, Chetognatha



Epineurieni (Cordate)Urochordata, Cephalochordata, Cyclostomata, Pisces, Amphibia, Reptilia, Aves, MammaliaCordate






* Tu be translated from Latin in to aromaninan

## Bibliografia

* Georgescu, D., *Animale nevertebrate* – Morfofizioloige – Editura Didacticã shi Pedagogicã, R.A. Bucureshci, 1997
Conium maculatum

***Conium maculatum*** (cicutâ,chicutâ i cucutâ) i'nâ plantâ dit fumeal'ea Apiaceae cai 'ncurpilleadzâ trel'i sumspeții:

## Izvuri di Nuntru

## Izvuri di Nafoarã

## Biblioyrathilj
Afion

**Afion (latinica Papaver somniferum)**

Image:Illustration Papaver somniferum0.jpg|Afion opiatic  di Thomé *Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz* (*Iarbile di tu [[Ghermãnia]], [[Austria]] shi [[Shwaitsã]]*) 1885
Image:Opium_poppy.jpg|Afion ti ornamentu tu Casa Chatsworth, Britania Mare
Image:Crowning_P_Somniferum_topview.jpg|Di pi suprã vidzut Afion opiatic cu njicã ilichie shi curunã Immature crowning


## Cãdzuri
* Galeria di cãdzuri di Afionlu
* Cãdzuri di afion opiatic pi www.geopium.org
Religie

**Relighia** icã **Piste** easte organizatsia tu cai pistipsescu cama multu di ominjlji shi partitsipeadzã tu ashi-dzãsã 'liturghie' iu s-liturghiseshce piste cãtrã Dumnidzãlu. Ca relighii s-declaredzã nai ma multu relighiile monotheistitse (tu cai s-pistipseashce sade tu un Dumnidzã).

*Bisearica di Dealihea al Isus
*Bisearica Romacatholicã

## Izvuri di nuntru
* Relighiili di pi Terra

## Isvuri di Nafoarã

## Vedz shi
* Dumnidzã
Șvaițã

**Federatsia Shvaitsã** icã **Elvetsia** (de:*Schweizerische Eidgenossenschaft*, fr: *Confédération suisse*, it: Confederazione Svizzera, rm: Confederaziun svizra) easte stat tu Europa.

## Relighia
## Culturã
## Isturia
## Resursi
## Icunumia
## Alti
## Izvuri di Nuntru
* Vãsãliili di pi Terra
* Limbili asburãti pi Terra
## Izvuri di Nafoarã
## Biblioyrathilj
Britania Mari

**Great Britain** icã **Vãsilia Unitã ali Britania Mare shi Irlanda di Aratsile** (**United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland**) easte statu ilandã tu Unia europeanã tu Europa.

## Geografie
* bãnãtori: 242,495 km2
* populatsia: 65,648,100 (2016)
* Cãsãbãlu capital: Londra.

Pãrtsã:
* Anglia
* Wales
* Scotlandia
* Irlanda di Aratsile

## Izvuri di Nuntru
* Chivernisea ali Britania Mari
* Cãsãbadzlj ali Britania Mari
* Evropa

## Izvuri di Nafoarã
* https://www.gov.uk/
## Biblioyrathilj
Muntinigru

**Muntinigru** i **Muntenigru** (*Crna gora*) iasti stat tu Europa.

## Relighie
Muntinigrul iasti ma multu crishtin urtudox ~72% , cu ptsãnj muslimanj ~19%

## Culturã
## Isturii
## Resursi
## Icunumii
## Alti
## Izvuri di Nuntru
* Vãsãliili di pi Terra
* Limbili asburãti pi Terra
## Izvuri di Nafoarã
* https://web.archive.org/web/20100427004815/http://www.gov.me/en/homepage

## Bibliugrafii
Cruatsii

**Cruatsii** i **Cruatsie**, **Cruatii** i **Cruatie** iasti un stat cari s-aflã tu Europa. Limba oficialã iasti Croatã.

## Geografie
* pimintu ari 56,594 km²
* populatsia fu di 4,154,200 (tu soni 2017)

## Relighie

## Culturã

## Isturia

## Resursi
## Icunumii
## Alti
## Izvuri di Nuntru
* Cãsãbadzlji ali Cruatsii

## Izvuri di Nafoarã
* http://www.vlada.hr/en

## Bibliugrafii
Turchia

**Turchia** (tr: **Türkiye**) easte stat tu Europa shi Azia. Cãsãbãlu capital easte Ancara, alla nai ma mare cãsãbã easte Istanbul pri armãneashci Poli.

## Gheoyrafilj
### Cãsãbadz
*Ancara (cãsãbã capital)
*Istanbul
*İzmir
*Edirne
*Konya
*Adana
*Bursa
*Gaziantep
Republica Moldova

**Moldova** easte un stat tu Europa. Cãsãbãlu capital easte Chishinãu.

## Relighia
## Culturã
## Isturia
## Resursi
## Icunumia
## Alti
## Izvuri di Nuntru
* Vãsãliili di pi Terra
* Limbili asburãti pi Terra
## Izvuri di Nafoarã
* https://web.archive.org/web/20200227072952/http://www.presedinte.md/
* http://gov.md/
* http://parlament.md/

## Biblioyrathilj

## Referintsa
Danimarca

**Vãsilia di Danimarca** (**Kongeriget Danmark**) easte statu tu Unia europeanã shi tu Europa.

Cãsãbãlu capital: Copenhagen

## Geografie
* pimintu ari 42 932 km²
* populația fu di 5 748 769 (tu soni 2017)

## Relighia
## Culturã
## Isturia
## Resursi
## Icunumia
## Alti
## Izvuri di Nuntru
* Cãsãbadzlj ali Danimarca

## Izvuri di Nafoarã
* http://denmark.dk/

## Biblioyrathilj
Chipru

**Republica di Chipro** (gãr.:**Κυπριακή Δημοκρατία**; tur.:**Kıbrıs Cumhuriyeti**) easti stat tu Unia europeanã shi tu Europa.

## Geografie

* pimintu ari 9 251 km²
* populatsia fu di 1,170,125 (tu soni 2016)

Cãsãbãlu capital: Lefcosia

## Relighie
## Culturã
## Isturii
## Resursi
## Icunumii
## Alti
## Izvuri di Nuntru
* Cãsãbadzlj ali Chipro
* Europa

## Izvuri di Nafoarã
* https://web.archive.org/web/20130722105948/http://www.cyprus.gov.cy/portal/portal.nsf/citizen_gr?OpenForm&access=0&SectionId=citizen&CategoryId=none&SelectionId=home&print=0&lang=el

## Bibliugrafii
Irlanda

**Irlanda** (ir:**Éire**) easte stat tu Unia europeanã shi tu Europa.

Cãsãbãlu capital: Dablin

## Izvuri di Nuntru
* Vãsãliili di pi Terra
* Limbili asburãti pi Terra
## Izvuri di Nafoarã
* http://www.gov.ie/

## Biblioyrathilj
Norveghia

**Vãsilia di Norvegia** (Bokmål: **Kongeriket Norge**; Nynorsk: **Kongeriket Noreg**) easte stat tu Europa. 

## Cãsãbadz
Cama mãrlj cãsãbadz tu Norveghia sãntu:
* Oslo
* Bergen
* Trondheim
Suidii

Avertisment: în acest moment, această pagină nu este finalizată deja, unele informații aici sunt greșite

Warning: on this time, this page is not completed already, some information here is wrong

**Vãsilia di Suidia** (**Konungariket Sverige**) easte stat tu Unia europeanã shi tu Europa.

Cãsãbãlu capital: Stockholm.

## Izvuri di Nafoarã
* http://www.sweden.se/ 
* http://www.royalcourt.se 
* https://web.archive.org/web/20130719002557/http://suedia.se/
Vãtican

**Statlu-a Cãsãbãlui Vãtican** (lat.:**Status Civitatis Vaticanae**; it.:**Stato della Città del Vaticano**) iasti stat-cãsãbã tu Ivropi.

## Relighie

Catolica

## Culturã
## Isturie
## Resursi
## Icunumii
## Alti
## Izvuri di Nuntru
* Vãsãliili di pi Terra
* Limbili asburãti pi Terra
## Izvuri di Nafoarã
## Bibliugrafii
Dada Thereza

**Agnesa (Antigona) Gongea Boiagi** icã **Dada Thereza** (Scopia, 26 di Avgustu, 1910 – 5 di Yizmãciunj, 1997, Calcutta) ira arbinesã sorã di njiluiame, unã aradã catholicã tsi nãsã singurã u-formã.
Tu Xumedrulu 2003, Pãpãlu Ioannis Pavlu Dhefterlu le-proclãmã ti Macariosã, shi tora nãsã easte cunuscutã ca *Macariosa* icã *Beatificatã Dada Thereza* di Catholitslji tu lumea tutã.

## Bana tu Scopia

Dada Thereza easte faptã pi dzua di 26 Avgustu 1910 tu Mãhãlãlu armãnescu tu Scopia (atumtse tu Imperia Otomana) sum numã Agnesa Gongea (di Antigona) Boiagi. Ira criscutã tu unã familia avutã arbinesã  catholicã (dupu vãrã si-spunã cã sade dada a Gongealjei ira catholica arbinesã, shi dupu moarte-a tatãljei nãsã ãlj-turnã fumeljlji a ljei tu piste catholicã). Familia al Nicola Boiagi (tatãlu al Dada Thereza) ira ghine cunuscutã familia armãneascã cu zãrtsinã di metropola armãneascã Moscopole, s-minduiashce cã orighina a tatãlui poate s-hibã sh-di arbinesã  di Prizren, Cosova. Sã-shcie cã tatãlu al Dada Therezã ira aproape cu familia apothecarã armãneascã Shcodreanu, cu zãrtsinã di Shcodra (Scutari), azã tu Arbinishia. Cama nalile documente cai le-are D-l Stoian Trencevski, spun cã Nicola Boiagi ira reprezentantu-a *comunitatiljei armãneascã* tu Adunare-a Cãsãbãlui Scopia. Dada Therezã ira criscutã tu unã atmosferã multu relighiozã. Pi ilichie di nao anj, tatã-a ljei muri. Nica pi ilichia di 12 di anj, dupu biografia scriatã di Joan Graff Clucas, tu anjlji di tinireatsa, Agnesa avea mare interes ti bana a misionarlor shi lucurlu a lor tu Bengal shi adrã detsizia s-bãneadzã cã cãlughiarã (arãdãntsiosã). Detsizie atsea dit sone u adrã pi 15 di Avgustu, anlu 1928 cãndu s-plãcãrse tu hramlu a Viryirãljei Lae di Letnica (azã tu Cosova) iu s-duse multu ta s-facã hãgilãche. 
 
Pi ilichie di 18 di anj, s-duse la Sorlji di Loreto ca misionarã. Vãrãoarã nu-lj vidzu dada a ljei shi sorã a ljei. 

Agnes protã s-duse tu Opãtie Loreto tu Rathfarnham, Irlanda ta sã-nveatsã Anglica, limba tsi Sorlji di Loreto lji-nvitsarã fumeljlji tsi s-dusea tu sculiile tu India.

## Fãntãnj di Nuntru
* Personalitãts cu zãrtsinã Makedonã icã Armãnã

## Fãntãnj di Nafoarã
* Ti Dada Thereza iu sã-spune cã easte Armãnã (nu lucreadzã)
* Statia a D-lui Auriel Plasari pi limba arbinishascã
Scotlandia

**Scotlandia** (galicheashce: **Alba**) easte natsia tu Europa di nord-westu shi easte unã di patrule pãrtsa-a Vãsiliiljei Unitã.

Cãsãbãlu capital: Edinburgh
Hidroghenu

**Hidrogeniulu** (semnulu chimicu **H**; lat. **Hydrogenium**) easti protlu elementu tu Tabellu periodicu a elementiljoru, adratã di chimistulu arusu **[[Dmitri Ivanovici Mendeleev]]**. 
miniatura|Hydrogen Spectrum Test
Elementulu aestu easti multu imporantu trã bãnari.
Papa Benedictu XVI

**Sãmtsãljea-a lui Pãpãlu Benedictu al XVIlu** (lat.:**Benedictus PP.XVI**, faptu: **Joseph Alois Ratzinger** pi 16le di Aprir, 1927 tu Marktl am Inn, Bayern, Ghermãnia) easte 265-lu shi di tora Papa di Bisearica Romacatholicã, shi Suveren al Vaticanlu. Nãs ira inaugurat ti Papa cu Misa ti inauguratsie pi 19le di Aprir, 2005, shi u-lua Bazilica al Ay. Ioanni Lateranlu, pi 7le di Mai, 2005. Pãpãlu Benedictu al XVIlu are tsitidentsã shi di Ghermãnia shi di Vaticanlu. Nãs u-clironomisi Pãpãlu Ioanni Pavlu al II-lu, cai muri pi 2lu di Aprir, 2005.
Bisearicã Cãtulicã

**Bisearica Cãtulicã** easti unã di biseritsli crishtineshti. Tu caplu-a aishtiljei bisearicã easti Pãpãlu. 
Pãpãlu di tora easti Pãpãlu Benedictu al XVIlu

## Vedz shi
* Relighie
Papa

miniatura
**Papa** (di gãr: παππας, afendu; di lat.: papa, Papa, afendu) easte biscuplu di Roma, shi, ca Mushcinitorlu al Ayiulu Chetru easte caplu ali Bisearica Romacatholicã.
Frãndzã ti Armãnjlji pi Internet

## '''Consilu Makedonjloru/Armanjloru'''
*Makedon/Arman Council
## Gãrtsia
* Hellenic Macedonia
* Macedonia Heritage
*Vlahi - Armãnlji (pi gãrtseashce)
*Vlahi - Armãnjlji di tu Serres, Gãrtsia
*Cor armãnescu di tu Gãrtsia (video)
*Vivlia "Armãnjlji...Istoria, Culturã, Adets Personale", Almyro, 2006 di Dimitrios Y. Tsutsas
* Frãndzã-a Farshirotslor di tu Gãrtsia (Haristo ti informatsia Tekleni)
* Frãndzã ti Armãnjlji (pi gãrtseashce)

## Republica Ex-Iugoslavã ali Machedonia
* Frãndzã pi limba armãnescã di tu Televizia Scopia
* Sutsata Punte tu Machedonia (FYROM)
* Tinirlji Armanj ditu Machedonia
## Arbinishia
## Sãrbia
*       Armanj-Cincari tu Sarbilj
* Sutsata-a Armãnjlor di tu Sãrbia

## Vurgaria
*   Armanj ditu Vargaria
## Romãnia
* Conziliumlu-a Tinirlor Armãnj di tu Romãnia (pi romãneashce, armãneashce, anglica)
* Armanamea TV
* Dzãlili a Culturãljei Armãni
* Sutsata ti Cultura Armãnescã di tu Romãnia
* Hoara Armaneasca Media
*     Fimirida Daima
*  T a s h y mass-media
* Giony mass-media
## Diaspora
**Di tu** America di Aratsile:

* Sutsata Farsharotul fundatã anlu 1903 tu SUA (pi anglica)

**Di tu** Gallia:
* Trã Armãnami - hãbãri ti Armãnjlji di iutsido (pi armãneashce)

**Di tu** Ghermãnia
* Unia Makedonjloru/Armanjloru ditu Ghirmania
Kurów

**Kurów** easte hoarã tu Polandia di Not-Datlu, shi s-aflã anamisã di Puławy shi Lublin, pi arãolu Kurówka. Easte cãsãbãlu capital-a unãljei gmina ahoryea, unã comunã ãn cadur-a Voivodãmea ali Lublin shi are 2795 di bãnãtori (dit anlu 2015).

## Istoria
Anamisa di anjlji 1431 shi 1442 a hoarãljei le-ira date ãndrepturi di cãsãbã dupu Nomlu di Magdeburg. Ca un cãsãbã privat, ira tsentru ti pãrmãthia a mãcariljei di loclu ãnvitsinat. Idhyia ashi avea shi factorile ti chiurcu shi cheale. Tu seculu XVI, Kurów ira un di tsentrile-a Calvinizmolui, nica dit chirolu cãndu Frãtsiljea poloneascã shidea aclo. Di tu anlu 1660, cama multu di bãnãtorlji s-convertarã tu Arianizmo.

Dupu anlu 1660, cãsãbãlu are idhyia istorie cu raionlu di ãnvãrligã. Anlu 1795, dupu a treia partitsia-a Polandiiljei, Kurów ira anexat di Austria. Anlu 1809, s-fãtsea parte di Voivodãmea di Warshavã. Anlu 1815, Kurów s-fãtsea parte di Vãsilia Polonã. Tu chirolu di Arãsculare di Brumarlu, tu shcurtulu 1831, njiclu Polim di Kurów, cãndu armatã polonã sum gheneralu Józef Dwernicki bãgat sum Armatã aruseascã. Anlu 1870, tu chirolu a Arãsculariljei di Ianarlu, cãsãbãlu ti totãna u-chiru statuslu, tsi nica nu easte iara priloat. Dit anlu 1918, Kurów nica unã oarã featse parte di Polandia.

## Atractsii turistitse
Unã di atractsiile turistitse easte shi bisearicã renesansã (nica unã oarã adratã tu 1692) cu murmintsãle-a familiiljei Zbąski shi sculpturile adrate di Santi Gucci (1587). Kurów idhyia ashi easte cunuscutã ca loclu di faptã a gheneralui Wojciech Jaruzelski.

## Vedz shi
* Polandia
* Varshava
* Świętochłowice
Gmina

**Comuna** (polica: **gmina**, plural: **gminy**) easte parte printsipalã (pi nai ma njiclu nivel) di divizia teritorialã tu Polandia. Pãnã tu anlu **2004** avea  2,478 di comune. Zborlu *gmina* easte vinit di zborlu ghermãnescu *Gemeinde*, tsi spune "comunã" icã "comunitate".

Di tu anlu **1990**, cãndu u-alãxi cama njicã gromada, comuna easte parte di bazã ali divizia administrativã. Are trei tipuri di comune tu Polandia:
# comuna di cãsãbã (comuna, comuna urbanã) (*gmina miejska*) - featse un cãsãbã
# comunã mixã (*gmina miejsko-wiejska*) - featse cãsãbã shi horle di anvãrligã
# comuna di hoarã (*gmina wiejska*) - featse mash hori

Caplu di leghislativã shi controlã a cathi unãljei comuna easte contsilu-a comunãljei (*rada gminy*). Puteare executivã easte tsãnuta di parte-a caplui a comunãljei: *wójt* (caplu-a comunãljei di hoarã), celnic (*burmistrz*, caplu-a comunilor mix shi di cãsãbã) icã prezidentu (*prezydent*, cap-a comunilor di cãsãbã cu cama multu di 100,000 bãnãtori).
Muzicâ

**Muzicã** easti unã formã di artã tu cai sãntu boatse shi tãtseare cai sãntu expresate pi tu chirolu. Elementile di boatsi cum sãntu ufilizite tu muzica sãntu *anãltsimea* (tu cai sãntu melodia shi harmonia), *rithmo* (tu cai sântu tempo shi metru) shi cualitãtsile sonore di *articulatsia, dinamica* shi *textura*.

## Muzicianji
Cunuscutsi muzicianji armãneshtã:

* Dirighentulu Herbert von Karajan di Gãrtsia.

Cunuscutsi muzicianji:

* Cantãrets shi muzician di reggae Bob Marley di Jamaica.
* Compozitor Wolfgang Amadeus Mozart.
* Compozitor Johann Sebastian Bach.

## Vedz shi
* Boatsi
* Hãlati muzicalã

## Isvuri di Nafoarã

## Alti
*Artã
Theatro

## Theatri Makedoni/Armani

*Theatre armãneshci di tu Arbinishia  
*Theatre armãneshci di tu REIMachedonia  
*Theatre armãneshci di tu Gãrtsia  
*Theatre armãneshci di tu Vurgãria  
*Theatre armãneshci di tu Romãnia 
*Theatre armãneshci di tu diaspora
*Rejiseri armãneshci
*Theatrinj di arazga armaneasca
Tulipa batalinii

***Tulipa batalinii*** I 'nã specii di tulipanã nativã tru Iran sh'tru Turkestan. Aestã plantã s'ari 'nã boi di 15 cm. Adarã lilici tru primuvearã, ma multu tru mesea ameslui-April.
Jean-Baptiste de Lamarck

**Jean-Baptiste Pierre Antoine de Monet, Chevalier de Lamarck** 1 avgustulu 1744, Bazentin, Somme–18 andreulu 1829, Parij) ira un biolog gallichescu.

## Ligãturi

https://web.archive.org/web/20070626051601/http://www.lamarck.cnrs.fr/
Parij

**Parijlji**, icã: gallicã **Paris**, easte cãsãbãlu capital ali Gallie.

Paris-Assemblee nationale-114-Palais Bourbon sued-2017-gje.jpg|Assemblée nationale, Palais Bourbon
Paris-Jardin du Luxembourg-106-2017-gje.jpg|Jardin du Luxembourg
Paris-Notre Dame-117f-Westfassade-Koenigsgalerie-2017-gje.jpg|Notre Dame
Paris-Sainte-Chapelle-102-2017-gje.jpg|Sainte-Chapelle
Paris-Palais de Justice-106-Rue de Harlay-2017-gje.jpg|Palais de Justice
Paris-Rue Mouffetard-126-Meeresfruechte-2017-gje.jpg|Marché à la Rue Mouffetard
Paris-Seine-108-Pont de la Tournelle-2017-gje.jpg|Seine, Pont de la Tournelle
Paris-von Montmartre-134-p12-2017-gje.jpg|Vue depuis Montmartre
Nicolae Batzaria

## Operi
**Povesti de aur: [[Ali Baba]] shi [[Mos Nae]]*, Editura Ion Creanga - 1987
**Pãrãvulii* – Editura Cartea Aromãnã - 1989
**[[Mica Robinson]]: aventurile extraordinare ale unei fetite*, Sibiu: Transpres - 1992
**Povesti din tolba lui mos nae*, Iasi: Agora - 1993
**Importanta aromânilor pentru România*, Bucuresti Ed. Etnologica - 2006

Cu foartica 

Eara dol'i: nâsu sh-nâsa 
Ma di cându s-cunuscurâ 
Albâ dzuâ, ca dunjeaua, 
Pân' atumtsea nu vidzurâ. 

Sh-eara-ndreptu nâs crishtinlu; 
Ma-ndisi muljeari laie. 
Dzâcu aushl'i că nu-i ghini 
S-ljeai-nveastâ cu sivdaie. 

Nu tsânea, mâratlu, minti 
S-hibâ dolji pi unu zboru: - 
Lji-avea intratâ ali Evâ 
Draclu-atselu cu unu cicioru. 

Dzâtsea omlu "easti albâ", 
Easti "laie" nâsa strigâ. 
"Ai, muljeare, hearbi carnea"; 
Nâsa, tr-oarâ tra si-u frigâ. 
Ma, de, omlu tsi vrea s-facâ? 
Tatsi,-aravdâ, hunipseashti. 
Nicuchirâ cu cârunâ: 
Ni si-alasâ ni s-lâiashti. 
Sh-cumu vâ dzâcu, sh-imna doilji; 
S-dutsea, vahi, tu vbrâ hoarâ. 
Shi stâturâ la livadi 
Si s-dicurmâ theamâ oarâ. 
Eara vearâ, ca Sum-Chetrulu. 
Criscu iarba mari, mari, 
Avea-agiumtâ, cumu s-veadi, 
S-hibâ bunâ trb tâljeari. 
"Vedz, nveastă", dzâtsi omlu, 
"Vedz tsi iarbâ prucupsitâ, 
'Nâ stâmânâ shi-aidi coasa, 
Cumu va s-cadâ-arucutitâ!" 
"Tsi, bârbate, ts-fudzi mintea? 
Nacâ vrei s-ts-arâdz di mini? 
Nu cu coasa s-talji iarba, 
Ma cu foartica, crishtine!" 
"Dumnidzălu si-nji ts-u-aducâ! 
Tutu anapuda va s-greshtsâ. 
Ia, ljea foartica, s-videarimu, 
Cumu va s-pots s-u cusueshtsâ?!" 
"Tora tini nu mi-nveatsâ. 
Io tsâ dzbcu sh-nica nâ oarâ: 
Că cu foartica u talji; 
Ashi fatsi-ntreaga hoarâ!" 

"Bre, cu coasa, uryisită! 
Cui vrei oclji si-lji scots?" 
"E cu foartica, bârbate; 
Strigâ tini câtu s-pots!" 
"Nu si-aravdâ" dzbtsi omlu! 
Vini suflitlu la nari. 
"Ia grea ghini, dzâ cu coasa, 
Yinu pri minti, lea muljeare!" 
Ma muljearea - ts-aflashi omlu! 
"Nu cu coasa, nu shi nu!" 
Nu vrea s-dzâcâ, blâstimata; 
De, uryia lji-u putu. 
"S-ti ljea draclu, nathimatc, 
Altâ halâ nu-i cu tini: 
Va ti necu, s-tsâ ljiai zverca 
Shi si-ascap un'-oarâ ghini!" 
Unâ dzâsi shi ts-u-arucâ 
Tu-unâ baltâ cama mari. 
"Aidi, du-ti la tuts dratslji, 
Ghidi capu ca di muljeari!" 
S-dusi, s-dusi, u lo apa, 
Pân' di gushi i nicatâ. 
"Dzâ cu coasa" strigâ omlu; 
"Dzâ ca s-eshtsâ ascbpatâ!" 
Ma muljeare mutâ mâna 
Shi ca foarticâ u minâ 
"Nu cu coasa, crechi, bârbate!" 
Sh-cadi-nghiosu, tu balta-mplinâ.

## Puizii
* *Lucru di chirutu*, *Shi ashi s fatsi*, *Yislu alu Costa*, *Vaca alu Cole*, *Avea capu Cole*, *Videa tãpiili*, *Nu spunets la mnjeri*, *Fure fure nu tsã arshini*, *Vedz cu bunlu bre crishtine*, *Vedz cã scrie amirãlu*, *Vor s mãritã moashili*, *Cu foartica*, *Nu si acatsã armãnlu*, *Aroshi suntu di sãndzã*, *Chita la bãsearicã*, *Iasti unã cu catilu*, *Iara ntregu ca tini*, *Poarca preftului*, *Muritslj ghini*.

## Izvuri di Nuntru
* Poezia armãneascã

## Izvuri di Nafoarã

## Alti

## Biblioyrathilj
Ioryi Murnu

**Ioryi al Murnu** (numa romãneascã: **George Murnu**) 1 di Ianar 1868, Veryia, faptu tu Amirãria Otomanã, tora tu Gãrtsia, muri 17 di Brumar 1957, Bucureshti ira profesor la Universitate, arheolog, istorician, traducãtor shi poet armãnescu. 

Dupu bitisire-a sculiiljei armãneascã Bitule, tora tu Machedonia di Nord nãs s-duse Romãnia, pi studii tu Bucureshti. Pi ilichie di 25 di-anj, anlu 1893, Ioryi Murnu ira bãgat ti profesor la Universitatea di Iashi, Romãnia, shi ãl-ira datã stipendia s-hibã pitricut Ghermãnia, Munchen shi dupu-atsea s-turna Romãnia cu doctorat di filologhia. Dupu atsea ahurhi s-lucrascã multu shi ira bãgat ca profesor di arheologhie la Universitatea di Bucureshti.

Anlu 1909 ira bãgat ti director a Muzeului Natsional ti Arheologhia di Ministeriatlu ti Instructsia Publicã shi Confesie relighiozã.

Murnu le-tradutsi pi limba romãnescã Odiseia shi Iliada. Nãs idhyia ashi scria shi lucre-a lui di poezia (cu topica pastoralã), sh-pi rumãneashce sh-pi armãneashce, dialectu di Veryia.

Murnu u-dide sustsãnire-a lui ti Conducãtorlu armãnescu a Printsipatlui di la Pind, Alciviadi Diamandi. Dupu bitisire-a Dheftherlui Polim di Lume, Murnu nu ira bãgat sum xitãxire legalã - poate ti prestijlu shi ilichia

Nâs ira aligat ca membru ãmplin di Academia rumãnescã. Azã unã stradã pi portu rumãnescu pi Amare Alae di Mangalia (jud. Custantsa) shi hoara 23 August (jud. Custantsa) u-are numa a lui.*<BR>*

## Puizii
* *Grailu armãnescu*, *Trã armãnami*, *Ti vruta*, *Nu plãndzi*, *Akimari*, *Dorlu a gionilui*, *Doru di vruta*, *Bana*, *Pãriguria*, *Miraki*, *Mãrazi*, *Sãmbãta mortsãloru*, *Vruta alu Gioga*, *Veria*, *Picurarlu*, *Sirma*, *Toamna cãndu fugu armãnji tu arnjiu*, *Plãnguti ti soia noastã*, *Sghicu di moarti*, *Jalea di xinitie*, *Lãndura*, *Miha sh furlu*, *Aumbra*, *Cãnticlu alu Done*, *Chita sh Burã*.

## Vivliuri di Ioryi Murnu
*Bair di Cãntic Armãnescu - Editura Cartea Aromãnã - 1989
* Românii din Bulgaria medievală ("Rumãnjlji di Vurgaria di Eta di Media")
* Studiu asupra elementului grec ante-fanariot în limba română ("Studia ti elementulu gãrtsescu parãfanariotescu tu limba romãneascã")

## Zboarã al Ioryi Murnu
*Ich wurde geboren zu Karaferia (Berrhoea) in Makedonien am 1. Januar 1868. Meine Gymnasialstudien machte ich, an dem rumänischen und griechischen Gymnasium in Monastir (Bitolia); nach der Absolutorialprüfung (1888) übersiedelte ich mit meinen Eltern nach Budapest, wo ich die dortige Universität ein Semester besuchte. Im Herbst 1889 bezog ich die Universität Bukarest und nach dreijährigen Studien an der philosophischen Fakultät, bezw. in der historisch-philologischen Sektion, bestand ich mein Lizenzexamen. Ein Jahr später wurde ich von der rumänischen Staatsregierung zum Professor des Griechischen in Jassy ernannt. Ein amtlicher Urlaub ermöglichte es mir zur Fortsetzung meiner Studien vier Semester an der Universität München zuzubringen; daselbst hörte ich Vorlesungen bei den Herren Professoren Dr. K. Krumbacher, Dr. v. Christ, Dr. Lipps und Dr. Furtwängler, welchen ich auch an dieser Stelle meinen ergebensten Dank ausspreche.*

## Izvuri di Nuntru
* Poezia armãneascã
Thiuhari Mihadashlu

**Thiuhari Mihadashlu** (Teohar Mihadaş) (9 Brumaru 1918, Turia - 29 Brumaru 1996, Cluj) easte scriitor armãnescu.

## Operi
**Botsli di Didindi* – Editura Cartea Aromãnã - 1992
**Crepuscularele vitralii : versuri*, Cluj-Napoca : Clusium, 1993
**Catrene: (culese pe Dealurile Clujului)*, Cluj : Dokia, 1994
**Chemări spre nicăieri şi niciodată : poezii 1985-1995*, Bucureşti : Editura Didactică şi Pedagogică, 1996
**În colţ lîngă fereastră*, Cluj-Napoca : Clusium, 2000.

## Puizii
* *Calea mbaru*, *Afirnisiri*, *Remember*, *Cãnticu di sãrmãnitsa*, *Cãnticu di vreari*, *Mavistra*, *Tu kipitã*.

## Izvuri di Nuntru
* Poezia armãneascã

## Izvuri di Nafoarã

## Alti

## Biblioyrathilj
Andreilu al Bagav

**Andreilu al Bagav** (Aprir 1857 Blatsa, Gãrtsii - 15 Cirishar 1888 Cãmpu-Lungu, Romãnia) ira apostol armãnescu pitricut di Arhimandit Averchi tu Romãnia s-u ducã dishciptare natsionalã a Armãnjlor. 

Tu cariera-a lui s-fãtsea cunuscut cãndu u-spusi boatse-a lui contra Apostol Mãrgãrit shi vrea tu sculiile armãneshci Armãnjlji sã-nveatsã pi armãneashce sh-nu pi romãneashce, ti tsi fundarã un alantu Litseu armãnescu cai nu ira finansatu di Romãnia. 

Ashi pi ningã atsea tsi scria nãs s-fãtsea shi profesor di litseu, cãcum shi autor di manuali ti sculie shi publitsistu.

## Opus
* "Cartea di Aleadziri" (Vivlie di Ghiuvusire), protã publicatã 1888 depoia publicatã posthumã di Editura Cartea Aromãnã, 1994
* Revista "Machedonia" - tsi u-adrã deadun cu colegãnj-a lui
* "Pandera-armãneascã" publicatã di Unia ti culturã-a Armãnjlor dit Machidunii, 1998

## Poezia
### Apa curã chetsarli-armãn!...

Cãtã Aratsile tu-nsus, priste Duna-atsea tsi-e largã,
Spush la vimtulu s-ducã dorlu-nji, dorlu dultse tsi-am tu cheptu
Cãt tu-Ascãpitatã, iara, dzãsh a fratslor s-nu mi-ashteargã
Dit inima-a lor bunã... Lã-l spush dorlu-nji shi ashteptu.

Shi cãntare-a mea jilosã tsi pit erã va sã-strãbatã,
Dultse-asunã la ureaclje-a fratslor a melji hãrisits;
Ãnj-pare cã-avdu unã boatse tsi-nji ciuciurã diznjirdatã:
- Frats dit Pindu nu-avets fricã... vãrnãoarã nu va s-chirets!

Pãnã va s-hibã-nghios tu lume soia mare-atsea latinã
Shi va s-veadã cã voi limba-a voastrã nica nu-u chirut,
Limbã cai dultse-asunã, limbã cai da lunjinã,
Va s-hits frats Armãnji shi azã, cum irats shi tu tricut!

Dushmanji cu-orbã giudicatã limba vor s-vã u-aricheascã;
S-nu zburãts cu nãsã pit casi... s-vã-ncljinats pi limba-a lor;
Nãsh vor s-facã s-chirets numa, numa-a voastrã strã-ausheascã,
Numa di Armãn tsi-asunã dultse ca cãntãri di dor.

Sãn' putsãnji, sãn' slaghi shi azã vor cu voi ta sh-si-adavgã,
Nu vã dats, tsãnets-vã limba; tsãnets numa-vã di-Armãn,
Voi spunets-lã cã vãrnoarã, sãndza apã nu va s-facã,
Voi spunets-lã cã-apa curã shi mash chetsarli shi-armãn.

*[[Bitule]], [[1883]].*

## Izvuri di nuntru
* Yramilao Makedonu
Ionel Zeana

**Ionel Zeana** (1912 - 2007) - scriitor, traducãtor shi publitsistu armãnescu. 

## Operi

**Florilegiu: versuri Bucureşti*, Editura Bibliotecii Pedagogice Naţionale I.C. Petrescu, 2000

### Tu editsii paralelã: armãnã-rumãnã
*Cãntitsi trã Armãnami - Editura Cartea Aromãnã - 1992

### Tradutsiri
* Nicolae Guli *Balada livezilor - Noua Gramoste = Balada livãdzilor - Noaua Gramosti* (transpuniri pri limba armãnă di Ionel Zeana shi Costa Guli) Editura Cartea Aromãnã - 1994
*Lucian Blaga - Puizii aleapti - Editura Cartea Aromãnã - 1995
*Mihai Eminescu *Poezii - versiune în grai aromân de Ionel Zeana*, Bucureşti : Editura Fundaţiei Culturale Aromâne Dimândarea Părintească, 1997.

## Notã


## Izvuri di Nuntru
* Poezia armãneascã

## Izvuri di Nafoarã

## Alti

## Biblioyrathilj
Editura Cartea Aromãnã

**Editura Cartea Aromãnã** easte unã editurã tsi easte sum cumãndisire di D-l Tiberius Cunia.

## Pi limba armãneascã

Nicolae Batzaria – Pãrãvulii – 1989

Dina Cuvata – Zghic di Moarti 1989

Nushi Tulliu – Puizii – 1989

George Murnu – Bair di Cãntic Armãnesc -1989

Constantin Belemace – Dimãndarea pãrinteascã – 1990

Dina Cuvata – Sãrmãnitsa – 1990

Ilie A. Ceara – Nichita Turnari – 1991

Nicolae C. Velo – Shana shi Ardirea-a Gramostiljei – 1991

Cola Caratanã – Ashteptu Soarili – 1991

George M. Merca – Livãdzli – Vatrã Armãneascã – 1991

Thiuhari Mihadashlu – Botsli di Didindi – 1992

Dumitru S. Garofil – Cãntitsi di-a Paplui Mitra – 1992

Nico Ogeacli – Chisã shi Colise -1992

Vanghea Mihanj-Sterghiu – Trãdzeri – 1992

Elena Stere & Mariana Bara – Frãmturi di Banã – 1993

Tulliu Carafoli – Pirushana shi Furljii – 1993  

Zicu Araia – Fudzi Haraua di la Noi  

Nushi Tulliu – Murmintsã fãrã Crutsi – 1993 

Kira I. Mantsu – Steauã di Dor – 1994 

Andreilu-al Bagavu – Carti di Aleadziri – 1994

## Tu editsiuri paralele : armãneascã-romãneascã

*Ionel Zeana - Cãntitsi trã Armãnami - 1992

*N. Guli & Costa Guli & Ionel Zeana - Balada a Livãdzlor - 1994

## Pi limba romãneascã

*Nicolae Caratanã - Pod peste legendă - 1992

*Vetuţa Pop - Poeme - 1993

## Adresa

* T. Cunia 107 Britain Road, Fayetteville, NY 13066-1807, USA

* D. S. Garofil Str. Ioan Borcea Nr. 38 Custantsa, Cod 8700. Romãnia

## Transpuniri pri Limba Armãnã

Lucian Blaga - Puizii alepati - Transpuniri pri Limba Armãnã Ionel Zeana - 1995
1868

**1868** fu unu anu tu Seculu XIX.

## Fapturi
George Murnu (numa armãneascã: *Ioryi al Murnu*) ira faptu pi 1lu di Ianar 1868, Veryia, tu Imperia Otomanã, tora tu Gãrtsia.
Ilie A. Ceara

**Ilie A. Ceara** easte scriitor armãnescu di microromãnj shi schţi umoristiţi

## Operi
* Nichita Turnari – Editura Cartea Aromãnã - 1991

## Izvuri di Nuntru
* Poezia armãneascã

## Izvuri di Nafoarã

## Alti

## Biblioyrathilj
1957

**1957** fu unu anu tu Seculu XX.

## Muriri
George Murnu (numa armãneascã: *Ioryi al Murnu*) muri pi 17le di Brumar 1957, Bucureshci.
Gheorghe Hagi

**Gheorghe (Ioryi, Gica) Hagi**, amitat tu 5 di Shcurtu 1965 tu hoara Sãcele, comuna Custantsa, easte tricut giucãtor di futbol di tu Romãnia shi tora easte trainer armãnescu. **Gica** easte al treile ficior di familia **Hagi**. Afendu-su easte **Iancu** shi dada-sa easte **Chirata**. Are 2 sori **Sultana** shi **Elena**. Nicuchira-a lui easte **Marilena**. Cu nãsã are 2 fumelji **Chira** shi **Ianis**.

## Tinjie
* cu **[[Steaua Bucharest]]**:
** Supercuplu europescu : 1987
** Campionatlu di Futbol Romãnescu: 1987, 1988, 1989
** Cuplu romãnescu: 1987, 1988, 1989
* cu **[[Galatasaray]]**, Turchia:
** Cuplu di UEFA: 2000
** Supercuplu europescu: 2000
** Campionatlu di Futbol ãnturtsescu : 1997, 1998, 1999, 2000
** Cuplu ãnturtsescu: 1999, 2000, 2005 (as coach)

## Izvuri di Nuntru
* Personalitãts cu zãrtsinã Makedonã icã Armãnã

## Izvuri di Nafoarã
* Websitelu ofitsial al Gheorghe Hagi

## Alti

## Biblioyrathilj
Dan Coe

**Dan Coe** (8lu di Yizmãciunj 1941 — 19lu di Yizmãciunj 1981) ira golman romãnescu di soi armãnescã. Ira faptu tu Bucureshci shi ahurhi s-giocã tu Divizia A cu Rapid Bucureshti tu anlu 1962.

*1951-1971 FC Rapid Bucuresti
*1971-1973  Royal Antwerpen FC
*1973-1975 FC Galati - Diviza A

*Olympic Games 1964 Osaka 
*Rumaniam Master: 1967 
*World Cup: 1970

## Izvuri di Nuntru
* Personalitãts cu zãrtsinã Makedonã icã Armãnã

## Izvuri di Nafoarã

## Alti

## Biblioyrathilj
1941

**1941** fu unu anu tu Seculu XX.

## Fapturi
* 8 September - Dan Coe apurãtor di futbal Romãnia (muri 1982).
1965

**1965** fu unu anu tu Seculu XX.

## Fapturi
* 5-li di Shcurtu - Gica HAGI, giucãtor di futbol di tu Romãnia shi trainer di tora
Amoeba

**Amoeba** easte un ghenus di protozoe tsi imnã cu agiutorlu di proectsiuri temporare sum numã psevdhopode, shi multu ghine s-cunoashce cã un reprezentantu di un organizam di unã tselullã.
Grailu armãnescu

**Grailu armãnescu** easte revista armãneascã tsi easte revista ofitsialã ali "Unia ti culturã-a Armãnjlor dit Machidunii" di tu Scopia, Machedonia di Nord.
8 Yizmãciunj

## Evenimente
* Dzua natsionalã ali REI Machedonia
## Fapturi
* 1941 - Dan Coe Romãnia apurãtor di futbal (muri 1982).

## Muriri
* 1982 - Dan Coe Romãnia apurãtor di futbal (s-aflã 1941).
Homo

## [[Homo sapiens]]

## [[Homo habilis]] (Handy Man)
## [[Homo rudolfensis]] (Rudolf Man)
## [[Homo ergaster]] (Working Man)
## [[Homo erectus]] (Upright Man)
## [[Homo floresiensis]] ([[Flores]] )
## [[Homo antecessor]] (Predecessor Man)
## [[Homo heidelbergensis]] (Heidelberg Man)
## [[Homo neanderthalensis]] (Neanderthal Man)
## [[Homo rhodesiensis]] (Rhodesia Man)
## [[Homo cepranensis]] (Ceprano Man)
## [[Homo georgicus]] (Georgia Man)
Viena

**Viena** easte cãsãbãlu capital di Austria.


Wien-Oberes Belvedere-102-2009-gje.jpg|Upper Belvedere
Wien-Stephansdom-116-2007-gje.jpg|St. Stephen's Cathedral
Wien-Parlament-102-1979-gje.jpg|Parliament
Wien-Fiaker-02-Heldenplatz-2009-gje.jpg|Fiaker
Wien-Hofburg-108-Heldenplatz-2007-gje.jpg|Hofburg
Wien-Schoenbrunn-116-Garten-2007-gje.jpg|Palace of Schönbrunn
Wien-Zentralfriedhof-38-Brahms-2008-gje.jpg|Central cemetery
Wien-Prater-12-Riesenrad-2007-gje.jpg|Prater