open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uniunea Europeană

**Uniuniljea evropeanã** (englezã: **European Union**, ghermãnescã **Europäische Union**, frãntseascã: **Union européenne**) easti unã uniune di stati tu Evropa.
Moscova

**Moscova** easte cãsãbãlu capital di Arusia.


Losiny Ostrov 2009-09-22.jpg|
Московский Кремль №5.JPG|
Russie - Moscou - Novodevichy 4.jpg|
Ministry of Foreign Affairs Russia-2.jpg|
Arena CSKA.jpg|
Moscow-City (36211143494) (crop).jpg|
Irlanda di Aratsile

**Irlanda di Aratsile** icã **Alstãr** (anglica *Northern Ireland, Ulster*, irlandica *Cúige Uladh*) easte parte-a Britaniiljei Mare. 

Cãsãbãlu capital: Belfast
Moscopole

**Moscopole** (arbinishashce *Voskopoja*, gãrtseashce: Μοσχόπολις, Moscopolis or Moschopolis; machedoneashce: Москополе, Moskopole; sãrgheshce: Москопоље, Moskopolje) ira cãsãbã (tora easte sade unã hoarã) tu statlu Arbinishia di tora tu raionlu di Curceau. Ira formatã tu seculu XIV (anvãrligã di anlu 1333) shi ira mare tsentru ti pãrmãthia, cultura, educatsia shi politica a Armãnjlor. 
Moscopole u-avea protã tipoyrafia a Balcanlui, protã Univerzitate "Nea Academia" (*[[Academia Nao (Moscopole)|Academia Nao]]*) shi anvãrligã di 70 di biserits.

## Numiru di bãnãtori
*1750: 45.000 
*1788: 60.000 
*2000: 700

## Gheografia
Moscopole azã s-aflã pi 21 km di Curceau, tu muntsãlji-a Arbinishiiljei di Not-Datlu, pi mãrilje di 1160 metri.

## Armãnji ditu Moscopole
* **[[Constantin Ucuta]]**
* **[[Mihail Boiagi]]**

## Bãseritsili
* Bãserica Ayiu Athanas
* Bãserica Ayiu Ayilau
* Bãserica Stã Mãria
* Bãserica Ayiu Nicola

## Izvuri di nuntru
* Armãnji
* Yramos

## Isvuri di Nafoarã
* Consiliul-a '''Makedonjiloru icã Armãnjiloru''' 
* Nicolas Trifon, Des Aroumains aux Tsintsares - Destinées Historiques Et Littéraires D’un Peuple Méconnu (in French)
* Asterios Koukoudis Studies on the Vlachs (in Greek and English)
* Românii din Albania - Aromânii (in Romanian)
* Steliu Lambru, Narrating National Utopia - The Case Moschopolis in the Aromanian National Discourse (in English)
* Max Demeter Peyfuss, *Die Druckerei von Moschopolis, 1731-1769: Buchdruck und Heiligenverehrung im Erzbistum Achrida*, Vienna, 1989, ISBN 3-205-98571-0, reviewed in https://web.archive.org/web/20060212173604/http://www.elsie.de/pub/pdf_reviews/R1997Peyfuss.pdf.  Includes not only a discussion of the printing press, but also of the city.
* Gustav Weigand - *Die Aromunen*, Band I und II, Leipzig
* Sevold Braga - *Die Rechtslage der aromunischen Minderheit in Griechenland*, Albumul Macedo-Romãn, re-editsia ali *Unia ti culturã-a Armãnjlor di tu Machedonia* (2005).

## Alti

## Caduri Moskopole 2010

File:1.moskopole.jpg
File:2.moskopole.jpg
File:3.moskopole.jpg
File:4.moskopole.jpg
File:5.moskopole.jpg
File:6.moskopole.jpg
File:7.moskopole.jpg
File:8.moskopole.jpg
Varșava

**Varshava** (lãhescu (polãnescu): *Warszawa*), numa-mplinã Cãsãbãlu Capital Varshava, lãhescu: *Miasto Stołeczne Warszawa* easte cãsãbãlu capital ali Polandia shi easte nai ma marle cãsãbã tu loclu.

Easte localizat piste arãolu *Vistula* anvãrligã di 370 di kilometre sh-di Amare Balticã shi di Muntsile Cãrpatitse. Populatsia di tu anlu 2016 easte 1,753,977 di ominj, cu loc metropolitan di tsircã 2,900,000 pãnã 3,000,000 di ominj. Loclu di cãsãbãlu easte idhyiu cu 517.24 kilometre quarte, cu aglomeratsia di 6,100.43 kilometre quarte (**Loclu di Metropolã tu Varshava - Obszar Metropolitalny Warszawy**). Varshava easte al shaptile nai ma mare cãsãbã tu Unia europeanã.

Cãsãbãlu idhyia ashi easte shi capitalu ali Vuivudalã di Masovia, shi tu nãs s-aflã multe industrii, cãcum sãntu manufacturã, celiclu, ińineringlu electronic shi automotiv; are 66 di institutsii ti analtã sculie, tu cai sãntu Univerzitetlu di Varșava, Univerzitetlu Stefan Wyszyński University, Univerzitetlu ti Tehnologhia di Varshava, Sculie Economicã di Varshava, Univerzitetlu ti Agriculturã shi Academia ti Meditsinã. Varshava are piste 30 di theatrinj, tu cai sãntu Theatrolu Natsional shi Opera cãcum shi Orchestrulu Natsional Filharmonic.

Varshava easte nai cama cunuscutã tu lume cãtse u-dide numa-sa ti Pactu di Varshava, Conventsia di Varshava shi Hundrata ti Irinje di Varshava.

## Ligãturi
* Frãndzã ofitsialã ali Varshava 
* Mapa interactivã di cãsãbãlu tu limba lãhescã

## Izvuri di nuntru
* Polandia
Theatre armãneshci di tu REIMachedonia

Theatre armãneshci avea tu cãsãbadzle sh-horle tu Machedonia, tora tsi s-aflã tu Machedonia di Nord:
* Theatro tu Malovishci
* Theatro tu Gobishi
* Theatro tu Bitule

## Izvuri di nuntru
* Theatro

## Isvuri di Nafoarã

## Alti
Theatre armãneshci di tu diaspora

## Theatro di tu Statile Unite ali Americhie
Theatre armãneshci avea tu bisearica *Ay. Dhimitri* tu Bridgeport; *Ay. Ioani Pãtãgitorlu* tu **Woonsocket**; shi  *Ay. Dhumitru* tu New York. 
Tu theatrile aishci s-giucarã dramile:
* Haida - autor shi rejisor Mihali Custula (1961,1962)
* Golfu - autor shi rejisor Mihali Custula (1928,1954)
* Maria - autor shi rejisor George Cashavelly (1933,1936)
* Vruta a Picurarlui - autor shi rejisor Mihali Custula (?)
* Evridichi - autor shi rejisor Mihali Custula (?)
* Dada voi s-mi ãnsor (comedia)

## Izvuri di nuntru
* Theatro

## Isvuri di Nafoarã

## Alti
Limba di dadã

**Limba di dadã** icã prota limbã tsi u-nveatsã omlu cãndu va s-ahurheascã sã-zburascã. Ti limba di dadã idhyia ashi sã-spune shi limba a dadãljei a omlui. Ti-atsea cã Armãnjlji aca-au un stat-a lor iu ãndreptulu ti limbã di dadã va sã-s-tsãnã nãsã ahurheashce s-hibã bãgatã tu traditsia.

## Izvuri di Nuntru
* Limbili asburãti pi Terra

## Izvuri di Nafoarã

## Alti

## Biblioyrathilj
Literatura armãnescã

Periodizatsia a literaturãljei armãneascã s-prubã s-hiba adratã di multsã autori (nai ma bunã periodizatsia s-aflã la Steryiu Diamandi tu articulu a lui *Literatura armãnescã*). 
Ta s-hibã adratã literaturã pi unã limbã lipseashce s-hibã umplute cama multu conditsiuri, sh-protã conditsia siyurã cã easte conditsia a sentimentului natsional shi limba adratã. Nai ma mare momentu tu lunjinã a literaturãljei armãneascã easte periodlu ali Moscopole, tsi u-bãgã semnulu a literaturãljei armãneascã ti-etã. Moscopole ãlj-dide a Armãnjlor tipoyrafia cu tsi Armãnjlji puturã s-le aibã vivliile a lor. Ma tsi s-fãtse di ninte? Siyurã cã lipseashce s-avea unã traditsia tu literaturãljei di ninte-a lushciui period. 
Ti mare jale, tu lume pãnã tora nu s-adrã unã institutsia cai va s-ira finansatã di vãrnu s-u xitãxescã aistu lucru, sh-ashi nu avem date ti atsea. Aoatse u-dãm prezentatsia a propunire-a periodizatsiiljei ali literatura armãnescã tsi dupu noi sh-dupu standardile lipseashce s-hibã tinjisitã.

## Perioadã di ninte Moscopole
Cama multu ghiuvusits tu articlu: ''Literatura armãneascã-a periodlui di ninte Moscopole''
 
Easte perioadã di tu formare-a limbãljei armãnescã (di ninte-a yineariljei a Turtsãlor) cãndu ira scriatã cu cama multe alfavituri (nai cama multu cu alfavita gãrtsescã, depoia cu yineare-a Vãryãrlor shi alfavita slavicã.) 

## Perioadã ali Moscopole

Di fãtseare-a Moscopoliljei (tu seculu XIV) pãnã aspãrdzeare-a ljei di parte al Ali-Pãshelu tu seculu XVIII. Aistã perioadã di amalãmã didea unã bunã bazã ti niintare a literaturãljei armãneascã cu cama multe tradutsiuri. Idhyia ashi shi di idhyia ispete, nu avem multe documente armase dupu aspãrdzarea-a Moscopoliljei ma ãndao cãrtsã cai armasirã di ninte. Iara ti-hãrao avem shi documente alante cai armasirã shi cai zburãscu ti perioada cu tsi iara putem s-avem informatsia ti aistã perioadã. Aistã perioadã easte cunuscutã shi ca Renesansa armãneascã icã Iluminizmolu armãnescu.

Autorlji tsi sãntu nai ma multu cunuscuts sãntu Theodor Anastas Cavallioti, Daniil Moscopoleanlu shi Constantin Ucuta. Tu ahurhitã a secului XIX fura Gheorghe Constantin Roja shi Mihail G. Boiagi. Tu aistu period s-bagã shi manuscriptile anonime di Lituryierlu armãnescu shi Codex Dimonie.

## Perioadã dupu Moscopole

Easte perioadã cai yine dupu arãspãndire-a Armãnjlor tu multile staturi-a Balcanlui. Ti aistã perioadã lipseashce s-u prezentãm shi situatsia a limbãljei armãnescã, chischinetsãljei tsi ira disrupatã di parte-a limbãljei rumãnescã. 

Di aistu period avem cunuscutslji autori: Zicu Araia, Nicola Constantin Batzaria, Constantin Belemace, Mihail Niculescu, Marcu Beza, Ioryi Ceara, Constantin I. Cosmescu, Ioryi Murnu, Nushi Tulliu shi Nicolae Velo.Cãnticlu nai ma cunuscut easte himna-a Armãnjlor "*[[Dimãndarea pãrinteascã]]*" di Constantin Belemace. 

## '''Literatura modernã

Easte perioada tsi yine dupu cãdeare-a Comunizmolui tu Balcanlu cãndu Armãnlji ahurhirã iara s-dishceaptã cu tsi ahurhi nãolu period a limbãljei sh-a culturãljei armãneascã. Siyura cã perioadã-aistã nu bitiseashce shi nica easte.
23 Mai

## Evenimente
* 1905 Sultanlu Otoman, Abdul Hamid Dheftherlu u-nsimnã documentulu "Iradeo" cu tsi-a Armãnjlor lã-dide ãndrepturle natsionale cu tsi Armãnjlji puturã s-alegã muhtãri (celnits)-a lor aclo iu bãnarã, s-aibã limba armãneascã tu sculiile-a lor, s-aleagã inspectori di sculie armãneshci shi s-u au limba armãnescã tu biseritsle. Vizirlu Mare Safet Pasha u-nsimnã Communiquelu unã dzuã dupu atsea shi lã-dide tu shcire-a Patriarhishcilor s-nu bagã chedits piste ãndrepturle aiste.

* 1991 Armãnjlji cu sutsãtsle-a lor adusirã detsizie s-u ãnsimnedzã aistã dzuã ca Dzua Natsionalã-a Armãnjlor.

* 2007 Cu detsizia-a Parlamentului ali Republica ali Machedonia a Armãnjlor lã-si dide ãndreptu s-u ãnsimnedzã Dzua Natsionalã ca dzua di sãrbãtore di stat.
Sultanlu Abdul Hamid Dheftherlu

**Abdülhamid II** (turtsescã otomanã: *عبد الحميد ثانی* [`Abdü’l-Ḥamīd-i sânî], turtsescã: İkinci Abdülhamid) (21 Yizmãciunu 1842 – 10 Shcurtu 1918) eara al 34-lu Sultanu a Imperiiljei Otomanã. Eara protlu Sultanu s-lu pricunoascã popullu armãnescu cu documentulu "Irade" pi 23-li di Maiu 1905.

Poetlu armãnescu, Constantin Belemace u-scriã "Himna a Sultanlui Abdul Hamid II" ti aestã ucaze.
Biblia Ayia

**Biblia Aya** easte vivlia tu cai sãntu adunate vivliile canonitse di **scriiturle aye**-a Crishcinizmolui shi Iudaizmolui.

Pi armãneashce, Biblia easte apridusa di autorlji aeshci:
* Tu Moscopole, tu seculu XVI, di traducãtori diferentsã
* Tu Romãnia, sade ãndao Vangheljur di parte-a Anastas Caciuperi, cai tradutsirã u-adrã multu aprope cu limba romãneascã, ashi cã Biblia nu poate s-u achicãsescã Armãnjlj cai nu shciu rumãneashce.
* Tu Machedonia di Nord di parte di Dina Cuvata, scriitor shi traducãtor armãnescu

## Biblia Ayia iasti adratã ditu:
* Naua Clirunumilj a Hristolui
* Veaclja Clirunumilj

## Izvuri di nuntru
* Relighiili di pi Terra

## Isvuri di Nafoarã

## Alti
Flãmbura-a Romãniiljei

## Vedz shi
* Romãnia

## Izvuri di Nafoarã
* https://web.archive.org/web/20130704060629/http://www.ziuadrapelului.ro/
Sofia

**Sofia** (vurg.*София*) easte nai ma mare cãsãbã shi cãsãbãlu capital ali Vurgaria.

## Izvuri di nuntru
* Vurgaria
* Cãsãbadzlj ali Vurgaria

## Isvuri di Nafoarã
* Cãsãbãlu Sofia
* Ghid ti Cãsãbãlu Sofia - Utelj,Rent-a-Car, Restorante
* Contsilu-a Cãsãbãlui Sofia (pi vurgãreshce)
* Sofia Gallery (CC license)
* Sofia 2014
* Ghid ti Turishcilji tu Sofia
* Sofia Veacljã Tu Cadzãri
* Foto di Sofia
* Cadzãri di Sofia
* Ti Cãsãbãlu Sofia

## Alti

## Biblioyrathilj
Biligrad

**Biligrad** (sau **Beligradi**; sãrgh.*Београд* icã *Beograd*) easte nai ma mare cãsãbã shi cãsãbãlu capital ali Sãrghia.

* loc 360 km²
* populatsia 1 166 763 (2011)

## Vedz shi
* Sãrghia

## Ligãturi
* Frãndza-a Biligradlui
* Organizatsia Turisticã ali Biligrad
* Secretariatlu ti Avigljare a Loclui ti Bãnare a Cãsãbãlui di Biligrad
* Arhitectura di Biligrad
* BeoBuild (proecti ti constructsia)
* Mediavel Biligrad - belgradexv.com
Lefcosia

miniatura
**Lefcosia** (gãr.*Λευκωσία*, idhyia-ashi shi *Χώρα* tur.*Lefkoşa*) easte nai ma mare cãsãbã shi cãsãbãlu capital al Chipro.

## Vedz shi
* Chipro

## Ligãturi
* Frãndza-a Guvermentlui al Chipro - Cãsãbadz shi Populatsia
* Frãndza-a Comunãljei Lefcosia - Istoria
* Frãndza-a Comunãljei Lefcosia - Transportu
* Ilanda al Chipro - Lefcosia
* Lume al Chipro portal di informatsiur bilinguale ti backgroundlu shi cultura popularã shi influentsia a Byzantiljei
1809

**1809** fu unu anu tu Seculu XIX.

## Evenimente
* Ioryi Constantin Roja u-publicã vivlia "Puteare-a ghiuvusariljei a limbãljei a noastrã cu yrame latinicheshci"
Roma

**Roma** (it.*Roma*) easte nai ma mare cãsãbã shi cãsãbãlu capital ali Italia.

## Izvuri di nuntru
* Italia

## Izvuri di Nafoara
* Frãndza ofitsialã a Cãsãbãlui Roma
* APT (Ufis Turistic Ofitsial) a cãsãbãlui di Roma
* Muzeumlji di Roma - Frãndza ofitsialã
* Muzeumlji di Vatican
* Capitoline Muzeumlji

## Alti

## Biblioyrafilj
Republica Turtsescã di Chipro di Aratsile

**Republica Turtsescã di Chipro di Aratsile** (tur.*Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti*) easte unã "de facto" republica pi ilandã Chipro tu Europa. Nãsã s-adrã dupu invazia ãnturtsescã-a Chiprolui, shi ofitsial nãsã easte parte ali Turchia.

Cãsãbã capital: Lefcosia

## Headline text
## Vedz shi
* Turchia

## Links

* TRNC Presidency
* Zypern Times
1988

**1988** fu unu anu tu Seculu XX.

## Evenimenti
* Tu Freiburg, Ghermãnia s-tsãnu al Dheftherlu Congres Internatsional Armãnescu.
Cosova

**Cosova** (sãr. *Косово и Метохија (Космет)*, arb. *Kosovë/Kosova*) easti protectorat-a Natsiilor Unite a "de iure" nica s-aflã tu teritoria ali Sãrghii.

## Vedz shi
* Sãrghia
* New Kosova Report - Kosovo News and Views Portal
1813

**1813** fu unu anu tu Seculu XIX.

## Evenimente
* Mihail Boiagi u-publicã vivlia "Γραμματική ρωμανική ητοί βλαχική" (Gramatica armãneascã icã vlahescã) tu Viena.
Natsiile Unite

thumb|Flâmbura a Națiiloru Uniteผู้บัญชาการสูงสุด  พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจักรวรรดิราชประดู่ คำหงษาเอลิซาเบทที่2ราชอนาจักรไทยแลนย์ อังกฤษ

**Națiile Unite** (ang.**United Nations**, ghirm.**Vereinten Nationeń'', gal. **ĽOrganisation des Nations Unies**, isp. **Naciones Unidas**, it. **Nazioni Unite**, arus.**Организация Объединённых Наций''') easti organizația internaționalâ ți ira fundatâ anlu 1945. Scupaḑle a Organizațiiľei suntu s-u lișureaḑâ ndreptulu internaționalu, avigľare internaționalâ, dezvoltari economicâ și antribările ti ândrepturile ominești.

frameless|center|upright=2
Alchiviadi al Nusha

thumb|Alchibiad al Nusha
## Identitetu
**Alchiviadi al Nusha** (numa sãrgh.*Бранислав Нушић*)
Branislav Nushici easti faptu tu 20 di sumedru anlu 1864 tu Smederevo ( Sãrbii ) a muri tu 19 di yinar anlu 1938 tu Biligradi. Nusha easti di dadã Ljubitsa di familia al Caspar, cari ira di Bosna dit cãsãbãlu Bãrceco shi ira sãrbã, shi tatã Gheorgies Nusha cari ira di Clisura ( tu Gãrtsii ).

Nusha ghimnazia u nvitsã Biligradi a studiili di ndreptu li bitisi Biligradi tu anlu 1886 Nãs ca voluntar lo parti tu sãrbescul- vurgareascu polim tu anlu 1885. Branislav lucrã tu multi locuri, anamisa di cari tu diplomatii, ncap tu sãrbescul conzulatu tu cãsãbãlu Prizren tu turtsescul chiro, ira chef tu districtul di Bituli, ghini ma nai cama lungu period armasi pi functsia ca director la teatrul tu Biligradi, Scopia, Novi Sad shi Saraevo shi tu ministuriatlu ti educatsii a li Yugoslavii (ira protlu shef tu depatmentul di arti). Fantazer shi multu bun organizator dãdea initsiativi ti multi actsii sotsiali shi cu susctses li adultsea pãnã mardzinã titi idei. Nai cama marli comediograf sãrbescu dupu Steria Popovici, initsiator shi redactor a revitsãljei Predionica ( Torcãtoarã ), , protlu conducãtor tu libera Bituli, organizatorlu a teatrului shi director a teaturlui Scopia tu anlu 1913, redactor a jurnalui Srpski jug (Sãrbescul not) protlu conducãtor tu ministarijatlu ti ndreptu tu Biligradi tu anlu 1919 shi nai cama popularlu jurnalistu tu dzuarlu Politika di Biligradi.

## Izvuri di nuntru
* Personalitãts cu zãrtsinã Makedonã icã Armãnã
* Literatura
* Yramilao Makedonu
## Isvuri di Nafoarã

## Alti

* Nico Popnicola:"Arhadzits armanji tu isturilj".
Republica Sotsialisticã Federativã ali Iugoslavia

**Republica Sotsialisticã Federativã ali Iugoslavia** (sãrgh. shi cro. *Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija* icã sãrgh. shi slavovur.*Социјалистичка Федеративна Република Југославија*; slov. *Socialistična Federativna Republika Jugoslavija*) ira stat federativ.

## Pãrtsã
**Staturi**:
* RP Sãrghia
* RP Slovenia
* RP Croatia
* RP Bosna shi Hertsegovina
* RP Machedonia
* RS Montenegro

**Reghionj autonomitsi**:
* Cosova
* Voivodina
Milton shi Ianachia Manachia

**Ianachia** shi **Milton Manachia** sãntu protslji sineashci-a Balcanlui. Doilji sãntu di soia armãneascã, a sãntu faptsã tu hoarã Avdhela, azã tu Gãrtsia. Ianachia easte faptu anlu 1878, a muri 1954 tu Sãrunã shi Milton tu anlu 1882 a muri 1964 tu Bitule. 
Protslji filmuri le-adrarã Bitule tu anlu 1905. 
Di 1898 pãnã 1904 avurã studio ti fotoyrafia tu Ianina, Gãrtsia shi anlu 1905 yinirã tu Bitule iu continuã s-facã cadzãri shi featsirã fondu di 17,300 di cadzãri adrate tu 120 di locuri. Protã steao di filmu ira maia-a lor **Despa Manachia** cum u-lucreashce lãnã. Londra anlu 1905 u-acumprirã Camera Biscop, cu tsi s-featsirã nai ma cunuscuts.

Azã, tu tinjia-a Fratslor Manachia, sãntu formate Festivalu ti Film **"Frats Manachia"** shi Comuna armãneascã tu Bitule u-poartã numa-a fratslor.
 

## Izvuri di Nuntru
* Personalitãts cu zãrtsinã Makedonã icã Armãnã

## Izvuri di Nafoarã
* Bioyrafia-a Fratslor Manachia
* Frãndza ofitsialã-a Festivalui ti Film "Frats Manachia"
* Filmuri: Armãnj di Pindu shi "Cor" armãnescu natsional di Pindu.

## Alti

## Biblioyrathilj
Vãsãliili di pi Terra (2)

Aistã iasti lista yramioticã-a Vãsãliilor di tu lumi, deadun cu atseli cratuti cai sãntu independenti "di jure" shi "di facto".

Tu meslu Cirishar 2006 avea 194 di entitets di statur tu lista aistã di cai:
* 194 di staturi di Lista-a staturlor dupu populatsia, deadun cu:
** 192 di statur membri-a Natsiilor Unite
** Taiwan
** Vatican

## Lista di statur suverenj

## Notur
* 1: Lista aistã le-are sade staturle cai sãntu "de facto" independente. Videts shi lista-a staturlor nipricunuscute.
* 2: Are statur suverenj cai au teritorii dependente cai nu facã parte di tu teritoria-a statlui di tu zbor. Putets s-videts shi lista-a teritoriilor dependentse.
* 3: Are statur suverenj cai au structura cama multu icã cama putsãn tu forma di federatsia. Cama multu ti aistu lucru putets s-aflats pi lista di federatsiur.
* 4: Are statur suverenj cai au entitate autonome cai sãntu parte di teritoria-a strãpãpãnjlor a lor. Cama multu ghiuvusits pi lista di entitete autonome.
* 5: Republica ali Machedonia idhyia ashi u-are numa "Republica Machedonia" ala easte instratã tu Organizatsia-a Natsiilor Unite sum numã REIM.
* 6: Sahara di Westu: vedz shi Politica ali Sahara di Westu
* 7: Palestina: "Statlu palestin" ira proclamat anlu 1988 shi easte pricunuscut di parte-a staturlor arabeshci shi muslimanj.
* 8: Cosova (Kosova - Cosova shi Metohia / Косово и Метохија), easte provintsia autunomescã ãn cadur ali Sãrghia tsi easte sum adminstratsia ali ONU di anlu 1999.
* 9: Somalia azã existeadzã sade ca stat "de iure".

## Izvuri di nuntru
* Fatsa-a loclui 
* Vãsãliili di pi Terra (1)
* Vãsãliili ditu Evropa
* Vãsãliili ditu Asia
* Vãsãliili ditu Americhia
* Vãsãliili ditu Africa
* Amirãriili di pi Terra

## Biblioyrafilj
Bitule

**Bitule** (mak.*Битола*) easte cãsãbã tu Republica ali Machedonia iu are cama mare contsentratsia di Armãnj. 
Tu Bitule functsionedzã **Comuna Armãneascã** "Frats Manachia" shi tu bisearicã armãneascã, tu mãhãlãlu armãnescu, "Ay. Constantin shi Elena" s-tsãnã yiavase pi Limba armãneascã. Tu Bitule idhyia ashi s-aflã nai ma mãrle Mirmintsã Armãneshci (Tsimitiriu armãnescu) aprope di comunã Bucovo.

Armãnji tu Bitule vinirã dupu arsire ali Moscopole di Arbinishii a depoia vinirã shi familiur di Gramoste. Ca shi tu Crushuva shi tu Bitule, Armãnji s-misticarã shi formarã dialectulu di Bitule cai easte multu aprope cu dialectulu di Crushuva, alla tu loc di vocala di sone, "-e" thi easte caracteristicã ti Crushuva, tu Bitule u-aflãm "-i" (ex. lapte - lapti). Formã "-ci" easte cama caracteristicã shi s-ufilizeashce tu loc di "ti" (lucreashce - lucreashci - lucreashti). Dhifthonghile armãnã dishclji shi s-alãxescu cu vocale cama dishcljise (ea - e), (oa/uua - o) cãcum shi tu limba armãneascã standardizatã. Tu Bitule Armãnjlji u-disfeatsirã "Litseulu armãnescu" tsi ira dheftherã institutsia ti educatsia analtã dupu "Nea Academia" di Moscopole.

Tu Bitule s-disfeatdirã nica di tu chirolu a Turtsãlor Otomanj conzulats dupu cai sh Bitule s-cljamã "Cãsãbã-a Conzuljlor".

## Cunuscuts Bitulenj
* Mustafa Kemal Atatürk (ãnvitsã sculia shi tricu baia chiro Bitule)
* Constantin Belemace faptu tu hoara Molovishci
* Elpida Caramandi heroitsã natsionalãdi tu Polimlu ti Liberare Natsionalã
* Frats Manachia
* Dimitrie Osmanli, cunuscut rejiser armãnescu
* Vlado Goreski, artist

## Vedz shi
* Republica ali Machedonia
* Molovishci
* Gopeshi
* Tãrnuva
* Magaruva
* Dihuva
Crushuvã

**Crushuvã** i **Crushuve** (machiduneascã: *Крушево*, gãrtseashti: *Κρούσοβo*, arbinisheashti: *Krushevë*) easti un cãsãbã tu Machedonia di Nord. Ira adratã di armãnjlji vinits di Moscopole, tu seculu XVIII, a dupu-atsea vinirã shi Machedonji. **Crushuva** easti uniclu cãsãbã tu lumi iu limba armãneascã easti limba ofitsialã.

## Armãnj ditu Crushuva
* Nicolae Constantin Batzaria
* **[[Sterie Petrașincu]]**
* **[[Pitu Guli]]**

## Vedz shi
* Machidunii di Nord
Limba anglicheascã

**Limba anglicheascã** icã **Anglica** (ang. *English language* icã sade *English*), easte limba tu familia ghermanicã di vestu.

## Izvuri di Nuntru
* Limbili asburãti pi Terra

## Izvuri di Nafoarã

## Alti

## Biblioyrathilj
Istorie

**Istoria** (gãr. ἱστορία, lat. *historia*) easte shtiintsa cari le-xitãseshce evenimentile tu chirolu cai sântu ligate cu omlu.

## Izvuri di nuntru
* Mãri Isturianji
* Istoria armãneascã

## Isvuri di Nafoarã

## Alti

## Biblioyrafilj
Elpida Caramandi

**Elpida Caramandi** (1920-1942) ira heroitsa natsionalã ali Republica Sotsialisticã Federativã ali Iugoslavia. 

Nãsã ira faptã 1 di Yinarlu anlu 1920 tu Florina, Gãrtsia. Mã-sa s-mãrtã diznão tu Bitule iu Elpida bitisi shi sculia.

Sã-mpolisi cu Fashishcilji vurgãreshci shi muri ca heroitsã anlu 1942.

Ti heroitsa natsionalã ira proclamatã pi 11 di Xumedrulu anlu 1952.

Tu tinjia ali Eplida Caramandi, tu Bitule are sculia cu numa a ljei - Sculia Primarã "Elpida Caramandi".
Fizicâ

**Fizica** (gãrtseashti: φύσις (fisis), "naturã" shi φυσικῆ (phisiké), "shteari ti naturã") easte unã shtiintsã tsi easte ligatã cu aflare shi caracterizare a nomloru universali cari suntu aflati tu materie, energie, spatsiu shi chiro.

## Izvuri di nuntru
* Aradamatã cu fizicadh
Mathematicâ

**Mathematicã** easte truplu di shciintsã tsi are tu tsentru-a ljei contseptile ti quantitate, structurã, spatsiu shi alãxire shi distsiplina academicã tsi le-cerceteadzã.

## Izvuri di nuntru
* Mãri mathematicianji

## Isvuri di Nafoarã

## Alti

## Biblioyrafilj
Turizmo

Tora, tu chirolu dit soni, ca tuti alanti milets, cama multsã Armãnj loarã di urdinã ta s-cunoascã dunjaua, cãsãbadz, muzei, lao sh adets, mushutets ti banã. Niscãntsa s-ducu veara tu Gãrtsia, altsã tu Ispania, tu Italia, tu Frantsia.

Niscãntsa voru s-cunoasca naua Europa sh altsa Americhia. Easti zborlu cama multu ti atselji tsi yinu di tu Europa di Datã, tora cama multu di tu Romãnii sh di tu Vurgaria, di cara nu lã-caftã iuva tu Europã pi sinurli vizã.

Armãnlu eara di daima turistu, dzãtsemu ca pi shicae. Calea, imnarea pripadi i ãncãlaru li-vrea multu.

Tu unã turlii di metafora, dzãtsem cã lumea armãneasca s-tsãnu calea, sh-alithea easti: Via Egnatia daima u-liga Armãnamea deadun sh-cu dunjeaua di anvãrliga. Prindi unã oarã tu banã s-aladz Via Egnatia, di tu amardzina di Amarea Egheascã pãnã di Amarea Adriatica, ta s-adilji anjurizmã di leandri sh s-ti ahuleascã aumbra di chiparis. Aclo va ti-ducheshtsã ca un om di tu Mithologhia.

## Izvuri di nuntru

## Isvuri di Nafoarã

## Alti
Filosofia

**Filosofia** easte distsiplina shciintsificã tsi lucreashce pi ãntribãrle ti atsea cum omlu lipseashce s-bãneadzã (ethicã); ti atsea tsi existeadzã shi atsea tsi easte natura-a lor esentsialã (metafizicã); atsea tsi s-mindueashce ca shciare di delihia (epistemologhia) shi atsea cai sãntu printsipile corecte ti minduiare (loghicã). 

Zborlu are zãrtsina gãrtseascã: φιλοσοφία (filosofía), tsi easte adratã di φίλος (fílos: oaspe icã vrut) shi σοφία (sofía: minimene). Tu lume Filosofia s-ghiuvuseshce shi ca Filozofia alla tu lume shciintsificã s-dzãse cã lipseashce s-hibã ufilizitã **Filosofia** cãtse dheftherlu termin easte yinit di ghiuvusire ghermãneascã, tsi nu easte ghiuvusire tsi easte ghiuvusire orighinalã.

## Izvuri di nuntru

## Isvuri di Nafoarã

## Alti

## Biblioyrafilj
Icunumia

**Economia** easte activitate ominescã tsi easte ligatã cu productsia, pãrmãthia, alãxire shi ufilizire di stoche shi servisi.

## Izvuri di nuntru
* Mãri Icunumadz

## Isvuri di Nafoarã

## Alti

## Biblioyrafilj
Strasbourg

**Strasbourg** (pi gallica; s-pronutseashce ; alsashanica: *Strossburi*, ghermanica *Straßburg*, veaclje: *Strassburg*) easte cãsãbãlu capital shi cãsãbãlu nai ma mare-a reghionlui Alzas tu Gallia di Aratsile-Datlu, cu aprope 650,000 di bãnãtori tu comunitate urbanã (Communauté urbaine) (loclu metropolitan) tu anlu 1999. Aprope easte cu sinurlu cu Ghermãnia shi easte unã di prefecturile gallicheshci (préfecture - cãsãbãlu capital) a departamentului (département) gallichescu Bas-Rhin.
Artâ

Terminlu **Artã** are cama multe noime shi pi limba armãneascã cãcum sh-pi alantile limbe. 

1. *Artã* putem s-u videm ca productulu di activitate omineascã tsi easte adratã cu intentsia s-le stimuleadzã sensurle omineshci cãcum shi minduiare omineascã cu tsi arta easte actsia, obiectu icã colectsia di actsie shi obiecte cai sãntu adrate cu intentsia s-le transmiteadzã emotsiile shi/icã obiectile. Piste descriptsia aistã, nu are vãrã definitsia ti cai are sinfunjilje, ti atsea cã mãrdzinle-a artãljei sãntu subiective, a stimulu ti artã s-dzãtse creativitate omineascã.

2. Di alantã parte *Artã* (artile) poate s-u videm shi ca subdivizia-a culturãljei tu cai are cama multu diviziur expresive. Atsia noi le-avem tu minte artile vizuale (arta mushatã, arta decorativã shi masturlãche) cãcum shi artile cu performansu, artile di limbã shi margheripsire. 

## Typurle di artã

Tu artile putem s-le bãgãm aiste distsipline:
* Arhitecturã
* Artã shi Artile vizuale
* Masturlãche
* Gioacã
* Artã decorativã
* Dizainu
* Disinjare
* Modã
* Filmu
* Limba
* Literatura
* Muzicã
* Opera
* Picturã
* Fotoyrafia
* Poezia
* Sculptura
* Theatro shi artile cu peformansu
* Ikebana
* Video

## Izvuri di nuntru

## Isvuri di Nafoarã

## Alti

## Biblioyrafilj
Herbert von Karajan

**Herbert von Karajan** (s-ghiuvuseashce /Herbert fon Caraian/; faptu pi 5 di Aprir 1908 tu Salzburg, Austria muri 16 di Alunar 1989 idhyia tu Salzburg, Austria) ira un di nai ma cunuscutslji dirighentsã cu soia armãneascã.

Nãs ira hiljlu di unã familia di analtã burjoazia di Salzburg vinitã di Gãrtsia. Para-para-paplu-a lui, sum numã Ioryi Ioani Caraiani (ell: Γεώργιος Ιωάννης Καραγιάννης), ira faptu Cozani, Gãrtsia tsi tu atsel chiro ira tu Imperia Ottomanã tu Machedonia Gãrtseascã, fudzi tu Viena anlu 1767 shi deppia tu Chemnitz, Saxonia. Nãs shi frati-su partitsiparã tu formatsia-a industriiljei ti textil tu Saxonia, shi a doilor ãl-ira datã titulã di nobilitate di Vãsiljelu Frederic Augustus al Treilu pi 1 di Cirishar, anlu 1792, di iu yine shi prefixlu "von" tu familia-a lor.

## Izvuri di Nafoarã

## Alti

## Biblioyrathilj
Naim Frashãri

**Naum Fãrsheri** (numa arbinishascã ãl-ira alãxitã tu Naim Frashãri; faptu pi 25 di Mai 1846 ira faptu tu hoarã Fãrsher, a muri pi 20 di Xumedru 1900 tu Kadıköy, Turchia) cai ãnvitsã limba gãrtseascã tu sculia armãneascã di Ianina, Gãrtsia di azã. Numa a lui easte ligatã cu Fãrshirotslor cai ti jale ira bãgats sum presia-a Arbineshlor cai u-alãxi shi ethnoslu-a lui di armãnescu tu gãrtsescu. 

## Izvuri di nuntru
*Literatura
* Yramilao Makedonu
## Isvuri di Nafoarã

## Alti

* Nico Popnicola:"Arhadzits armanji tu isturilj".
Mythologhie

Zborlu **mythologhia** (di gãrtseascã μυϑολογία, tsi yine di μυθολογείν "ligare di mythuri" shi dit  μύθος tsi scljamã pirmith; shi λόγος tsi scljamã zburare icã argumentu) tu noima nai ma literalã scljamã iarã-spunare (cu gurã) di mythuri - pirmithi tsi cultura nativã di univerzumlu shi humanitate. Tu ufilizire-a ljei modernã, "mythologhia" easte i corpuslu di mythuri di vãrã culturã icã relighia (cãcum Mythologhia gãrtseascã, Mythologhia romanicã, Mythologhia misireascã icã Mythologhia nordicã) i lumãche di shciare tsi easte ligatã cu colectsia, ãnvitsare shi interpretatsia di mythuri, idhyia dzãsã ca mythografia.

## Izvuri di nuntru

## Isvuri di Nafoarã

## Alti
Molovishci

**Molovishci** (pi dialectulu local Malovishtea, alante nume: Маловишта, Маловиште, Μολοβήστη) easte unã hoarã tu reghionlu di Bitule, tu Machedonia di Nord. Populatsia-a hoarãljei easte anvãrligã di 1.200 di bãnãtori (tora), a di cãndu ira fundatã hoarã ira un cãsãbã njic, cu vãrã 4.000 di bãnãtori. Bãnãtorlji shi atumtsea shi tora ira sade armãnescu. Armãnjlji atsia vinirã nai ma multu ca pãrmãteftsã di Moscopole, a dupu atsea vinirã shi picurarlji di Gramoste.

Tu hoarã are trei biseritsi multu importante: 
* "Ay. Analipse" (Ayia Ascãpare)
* "Ay. Ana" (Ayia Yiana)
* "Ay. Vinirã", tsi easte nai ma mare hram (templu) cu cama di 80 di iconji.

Tu tricutlu tu hoarã functsionã patru sculiur tu cai sã-nvitsã pi armãneashce.
Nai ma importantulu evenimentu-a hoarãljei Molovishci easte "Ethno-Festivalu Malovishtea" cai cathi an s-tsãne tu meshlji di vearã (Alunarlu-Avgustulu) tu cai sã-spune folclorlu, cãnticlu shi poezia armãnescu, di tu 2001. Festivalu sã-ndreapse di Organizatsia ti Promovare-a Hoarãljei Molovishci (EKE).
Nai ma cunuscutã personã di tu Molovishci easte Constantin Belemace.
Constantin Papanace

**Constantin Papanace** (faptu 5 di Yizmãciunj, 1904 tu Veryia, Machedonia Gãrtseascã - muri 7 di Aprir 1985 tu Salo, Italia) ira un di nai ma cunuscutslji politicianj cai s-alumtã sade ti cauza armãneascã.
Constantin Papanace ira un cunuscut ultra-natsionalist romãn, consiljer lui C.Z. Codreanu, comandant al Tineretlui Leghionar Machedonean, secretar di statu ãn guvernlu natsional-leghionar (1940-1941), conductor al leghionarlor exilats tu Ghermania. A militat pentru unã enclavã avtonomã romãneascã tu teritoarjle dit Balcanj locuiti di armãni. A colaborat cu Nicolae Caranica, armãn shi ultra-natsionalist romãn.

## Izvuri di Nuntru
* Personalitãts cu zãrtsinã Makedonã icã Armãnã

## Izvuri di Nafoarã

## Alti

## Biblioyrathilj
* Nico Popnicola:"Arhadzits armanji tu isturilj".
5 Yizmãciunj

**5 di Yizmãciunj**

## Fapturi
* 1904 easti faptu Constantin Papanace tu h. Veryia, Machedonia Gãrtseascã

## Muriri

* 1997 muri Dada Thereza tu Calcutta, India

## Evenimente
1904

**1904** fu unu anu tu Seculu XX.

## Fapturi
* 5 di Yizmãciunj - s-aflã Constantin Papanace, tu h. Veryia, Machedonia Gãrtseascã
5 Aprir

**5 di Aprir**

## Fapturi

* 1908 easte faptu Herbert von Karajan tu Salzburg, Austria

## Muriri

## Evenimente
1 Yinar

**1 di Yinar**

## Fapturi

* 1868  – easti faptu Ioryi Murnu, tu hoarã Veryia, Machedonia Gãrtseascã

## Muriri

## Evenimente
* 2007 – Romãnia agiundzi membrã a Uniunil’ei Europeani.
1908

**1908** fu unu anu tu Seculu XX.

## Fapturi
* 5 di Aprir easti faptu Herbert von Karajan, tu Salzburg, Austria
21 Mai

**21 di Mai**

## Fapturi

## Muriri

* 1932 muri Constantin Belemace tu Bitule, Imperia Ottomanã

## Evenimente
1932

**1932** fu unu anu tu Seculu XX.

## Muriri
* 21 di Mai muri Constantin Belemace tu Bitule, Imperia Ottomanã
1910

**1910** fu unu anu tu Seculu XX.

## Fapturi
* 26 Avgustu s-aflã Dada Thereza tu Scopia, Imperia Ottomanã
* Andreu - sâ scoati la București Lilicea Pindului, revistă armânească.
* 5 Marțu - s-aflã Iustin Moisescu tu Cândești, Argeș.
1 Avgustu

**1 di Avgustu**

## Fapturi

* 1844 easti faptu Constantin Belemace tu Molovishci, Bitule, Imeria Ottomanã
* 1945 easti faptu Tudor Gheorghe cãntãtoru shi scotu cãnticu di muzicã romãneascã tu Podari, Dolj, Romãnia.

## Muriri

## Evenimente
1844

**1844** fu unu anu tu Seculu XIX.

## Fapturi
* 1 di Avgustu easti faptu Constantin Belemace tu Molovishci, Bitule, Imeria Ottomanã
1864

**1864** fu unu anu tu Seculu XIX.

## Fapturi
* 8 di Xumedru s-aflã Alchiviadi al Nusha tu Biligrad, Sãrghia
Jean-Marie Cardinal Lustiger

**Aaron Jean-Marie Cardinal Lustiger** (17 Yizmaciunj 1926 – 5 Avgustu 2007) ira Prelat gallichescu a Bisearicãljei Romacatholicã. Ira Arhibiscuplu ali Parijlji di 1981 pãnã di alãsare-a lui di pozitsia atsea tu 2005. Ira bãgat ti Cardinal tu 1983.
17 Yizmaciunj

## Fapturi

* 1926 s-aflã Jean-Marie Cardinal Lustiger tu Parijlji tu familia uvreascã

## Muriri

## Evenimente
1926

**1926** fu unu anu tu Seculu XX.

## Fapturi
* 10 Yinar s-aflã Tiberiu Cunia (m. 7 Apriru 2016)
* 17 Yizmaciunj s-aflã Jean-Marie Cardinal Lustiger tu Parijlji tu familia uvreascã
2007

**2007 (MMVII)** easte an tu Seculu XXI. 

## Muriri
* 5 Avgustu muri Jean-Marie Cardinal Lustiger tu Parijlji
* 16 Xumedru muri Toshe al Proia tu Nova Gradishca, Croatia
1888

**1888** fu unu anu tu Seculu XIX.

## Muriri
* 15 Cirishar muri Andreilu al Bagav, tu Cãmpu-Lungu, Romãnia
1857

**1857** fu unu anu tu Seculu XIX.

## Fapturi
* Tu Aprir s-aflã Andreilu al Bagav tu Blatsa, Gãrtsia
* s-aflã Dimitrie Abeleanu
Bãltsi

**Bãltsi** (ro *Bălți*) easte al trreilea cãsãbã di tu Moldova, shi nai ma marli dit naea di nord a vãsiljiei. Tu chirolu a Russian Empire (1812-1917), sh-cama dapoaia pi chirolu a Romãnia (1918-1940, 1941-44) shi Uniei Sovietitsi (1940-1941; 1944-1991) cãsãbãlu s-numea Beltsy (pi ruseasche). Cãsãbãlu easte la 135 km norsu di cãsãbãlu capital Chishinãu, shi easte ninga un njic rãu Răut, un afluentu Dniester (Nistru), dealungului a niscãnti dzeani, cai earau ninti tuti cu pãduri. Tora nai ma multi pãduri nu mai suntu, cã furã tãljiati.

## Referintsã
Limbe indoeuropeane

**Limbile indoeuropeane** fac unã familia di cama multu sute di limbe shi dialectur ligate deadun  cu nai ma multile limbe di Europa, subcontinetulu indescu di Aratsile (Asia di Not), plateaulu iranescu (Asia di Not-Ascapitatã), shi cama multu di Asia Tsentralã. Indoeuropanicã (Indo yine di subcontinentulu indescu) u-are nai ma mare numir di zburãtori di familiile di limbe pricunuscute tu lume di azã, a limbile aiste sãntu zburate di anvãrligã di trei miliardzã di zburãtori nativi.
    
Di 20 top limbe moderne, dupu zburãtorlji dupu SIL Ethnologue, 12 sãntu indoeuropeane: Limba italianescã, Limba anglicheascã, Limba indeascã, Limba portogalleascã, Limba bengaleascã, Limba aruseascã, Limba ispaneascã, Limba ghermãneascã, Limba marathescã, Limba gallicheascã, Limba pungeabescã shi Limba urdu cai au cama di 1,6 miliardzã di zburãtori. Limbile indoiranitse u-formeadzã nai ma mare sub-lumãche a limbile indoeuropeane dupu numirlu di zburãtori cãcum shi dupu numirlu di limbe individuale. 

## Referentsã
Andorra

**Andorra** easte *statu printsipat* tu Europa.

* Cãsãbãlu capital: Andorra la Vella

## Relighia
## Culturã
## Isturia
## Resursi
## Icunumia
## Alti
## Izvuri di Nuntru
* Vãsãliili di pi Terra
* Limbili asburãti pi Terra
## Izvuri di Nafoarã
https://web.archive.org/web/20050124092812/http://www.govern.ad/

## Biblioyrathilj
Angola

**Republica Angola** easte statu tu Africa.

## Statu
Republica Angola:

* loc 	1 246 700 km²
* populatsia 25,789,024 (2014)

Cãsãbãlu capital: Luanda

## Relighia
## Culturã
## Isturia
## Resursi
## Icunumia

## Izvuri di Nuntru
* Africa
* Cãsãbadzlj ali Angola

## Izvuri di Nafoarã
* https://web.archive.org/web/20200805024713/https://www.governo.gov.ao/

## Alti

## Biblioyrathilj
Antigua și Barbuda

**Republica Antigua shi Barbuda** easti unu statu-insulã ali Amari a Caraibilor, la sinurli cu Oceanu Atlanticu. Antigua shi Barbuda suntu parti di-tu arhipelaglu Antileloru di Njitsi. Tu anlu Alunaru 2017, ari 94,731 di locuitori. Capitala shi nai ma marli cãsãbã easti St. John, pi insula Antigua. Statlu fu parti di-tu Imperiulu Britanicu, sh-easti ninga parti dit Commonwealth-ulu Britanicu.

## Referintsi


## Ligãturi nafoarã
* http://www.ab.gov.ag/ -- Sitlu oficialu alu guvernului ali Antigua și Barbuda
Arabia Saudescã

**Vãsilia-a Arabiiljei Saudescã** easte statu tu Asia.

## Cratu
Vãsilia-a Arabiiljei Saudescã:
* loc 2 149 690 km²
* populatsia 33 000 000 (2017)
* Cãsãbãlu capital: Ryadh
Arghentina

**Arghentina**, *Natsia a icã Republica Arghentinescã*, easte a tu America.

## Stat
*Natsia Arghentinescã icã Republica Arghentinescã*:

* loc 2 780 400 km²
* populatsia 44 044 811 (2017)

Cãsãbãlu capital: Buenos Aires

## Izvuri di Nuntru
* Vãsãliili di pi Terra
* Limbili asburãti pi Terra
Lista-a prefixilor di tilefonj internatsionale

Aistã easte **lista-a prefixlor di tilefonj internatsionale** definitã di ITU-T recomãndare E.164. 

## Unã privideare
Iran

**Iran** easte republica islamica tu Asia.

Cãsãbãlu capital: Theran

## Relighia
## Culturã
## Isturia
## Resursi
## Icunumia
## Izvuri di Nuntru
* Asia
* Chivernisea ali Iran
* Cãsãbadzlj ali Iran

## Izvuri di Nafoarã
http://www.president.ir/en/

## Alti
## Biblioyrathilj
Arminii

**Arminii** i **Arminie** cunuscutã shi ca **Armenii**, **Armenie** i **Ermenii**, **Ermenie** easti unã ripublicã tu Asia.

## Stat
*Ripublica armineascã*:

* loc 29 800 km²
* populatsia 3,009,800 (2014)
Cãsãbãlu capital: Yerevan

## Relighie
90% crishtinãtati

## Culturã
## Isturie
## Resursi
## Icunumii
## Alti
## Izvuri di Nuntru
* Chivernisea ali Ermenia
* Cãsãbadzlj ali Ermenia

## Izvuri di Nafoarã
## Bibliugrafii
Azerbaigian

miniatura|250x250px
**Azerbaigian** azerbaigianescã Azərbaycan — Azərbaycan Respublikası easte statu tu Asia.

## Stat

Republica Azerbaigian:

* loc 86 600 km²
* populatsia 9,511,100 (2014)
Cãsãbãlu capital: Baku

## Relighia

## Culturã
MUGAM

## Isturia

## Resursi

## Icunumia

## Alti

## Izvuri di Nuntru
* Cãsãbadzlj ali Azerbaigian
* Asia

## Izvuri di Nafoarã
* https://web.archive.org/web/20130706000206/http://azlink.info/today.aspx

## Biblioyrathilj
Bahamas

**Bahamas** Commonwealth ali Bahamile easte statu tu Americhia di Aratsile.

## Stat
Commonwealth ali Bahamile:

* loc 13 878 km²
* populatsia 391,232 (2016)
Cãsãbãlu capital: Nassau

## Relighia
## Culturã
## Isturia
## Resursi
## Icunumia
## Alti
## Izvuri di Nuntru
* Vãsãliili di pi Terra
* Limbili asburãti pi Terra
## Izvuri di Nafoarã
## Biblioyrathilj
Benin

**Republica Benin** easte un statu di Africa

## Stat
Benin:

* loc 114 763 km²
* populatsia 10 872 298 (2016)

Cãsãbãlu capital: Cotonou

## Relighia
## Culturã
## Isturia
## Resursi
## Icunumia
## Alti
## Izvuri di Nuntru
* Vãsãliili di pi Terra
* Limbili asburãti pi Terra
## Izvuri di Nafoarã
## Biblioyrathilj
Canada

**Canada**, easte un statu di America di Nord.

## Geografie

* pimintu ari 9 984 670 km²
* populatsia fu di 33,082,500 (tu soni 2007)

Cãsãbãlu capitalu easti Ottawa.

## Relighia
## Culturã
## Isturia
## Resursi
## Icunumia

## Izvuri di Nuntru
* Chivernisea ali Canada
* Cãsãbadzlj ali Canada

## Izvuri di Nafoarã

## Alti

## Biblioyrathilj
Burundi

**Republica di Burundi** (pi kirundi: *Uburundi - Republika y'Uburundi*), easte un statu di Africa.

## Stat
Republica di Burundi:

* loc 27 830 km²
* populatsia 11,000,000 (2020)
Cãsãbãlu capital: Bujumbura

## Relighia
## Culturã
## Isturia
## Resursi
## Icunumia
## Alti
## Izvuri di Nuntru
* Vãsãliili di pi Terra
* Limbili asburãti pi Terra
## Izvuri di Nafoarã
* https://web.archive.org/web/20081106204744/http://www.burundi-gov.bi/

## Biblioyrathilj
Cambogia

**Cambogia** icã **Vãsilia-a Cambogiiljei**, *khmerescã: Kampuchea - Preah Reachea Nachakr Kampuchea*, easte un statu di Asia

## Stat
Vãsilia-a Cambogiiljei:

* loc 181 035 km²
* populatsia 13,971,000 (2006)
Cãsãbãlu capital: Phnom Penh
## Relighia
## Culturã
## Isturia
## Resursi
## Icunumia
## Alti
## Izvuri di Nuntru
* Chivernisea ali Cambogia
* Cãsãbadzlj ali Cambogia
* Asia

## Izvuri di Nafoarã
## Biblioyrathilj
Brazzaville

**Brazzaville** easte cãsãbãlu capital ali Republica Congo.
* loc: 264 km²
* populatsia: 1,827,000 (2014)
* populatsia metropolitana: 1,500,000 (2007)
Abidjan

thumb|250px|Abidjan
**Abidjan** easte cãsãbãlu capital ali Côte d'Ivoire.
* loc: 2119 km²
* populatsia: 4,395,243 (2014)
2 Brumar

## Fapturi
* 1912 S-aflã Anastasie Nasta tu hoarã Gramaticuva, Gãrtsia shi muri pi 23 Andreu 1996 tu Bucureshci

## Muriri

## Evenimente
* Tu calendarlu-a Bisericãljei romacatholicã azã s-yiurtuseashce dzuã di Tutile Mortsã icã Dzuã-a Suflitlui. Tu biseritsle di Datlu (biseritsle orthodoxe), dzuã aistã s-iurtuseashce pi date diferente tu an, a tu Biserica romacatholicã sade pi dzuã aistã.

* Tu Mexico, dzuã aistã easte cunuscutã ca sade Dzuã-a Mortsilor.
Dominica

**Dominica** (**Commonwealth of Dominica**) easte statu tu America di Not.

## Stat
Dominica

* loc 751 km²
* populatsia 71,727 (2006)
Cãsãbãlu capital: Roseau

## Relighia
## Culturã
## Isturia
## Resursi
## Icunumia
## Alti
## Izvuri di Nuntru
* Vãsãliili di pi Terra
* Limbili asburãti pi Terra
## Izvuri di Nafoarã
## Biblioyrathilj
Republica Dominicanã

**Cuba**, ispanjolã: *Republica Dominicanescã*, easte un stat di America di Aratsile

## Stat
Republica Cuba:

* loc 48 442 km²
* populatsia 9,183,984  (2007)
Cãsãbãlu capital: Santo Domingo

Hola soy ilianny y ustedes qui en eso

## Culturã
## Isturia
## Resursi
## Icunumia
## Alti
## Izvuri di Nuntru
* Vãsãliili di pi Terra
* Limbili asburãti pi Terra
## Izvuri di Nafoarã
## Biblioyrathilj
Ecuador

**Ecuador**, ispanjolã: *Ecuador - República del Ecuador*, easte un stat di America di Not

## Stat
Republica Ecuador:

* loc 256 370 km²
* populatsia 13,810,000 (2007)
* president Lenín Moreno
Cãsãbãlu capital: Quito

## Relighia
## Culturã
## Isturia
## Resursi
## Icunumia
## Alti
## Izvuri di Nuntru
* Vãsãliili di pi Terra
* Limbili asburãti pi Terra
## Izvuri di Nafoarã
* https://web.archive.org/web/20070612194511/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html

## Biblioyrathilj
Africa

thumb|350px|Africa
**Africa** easte un continentu.

## Continentlu di Africa

* loc 30 221 532 km²
* populatsia 1 275 920 972 (2018)

## Relighia
## Culturã
## Isturia
## Resursi
## Icunumia

## Izvuri di Nuntru
* Vãsãliili di pi Terra
* Limbili asburãti pi Terra
## Izvuri di Nafoarã

## Alti

## Links
* Prințu Kevin I Nyerere

## Biblioyrathilj
Asia

**Asia** easte un continentu.

## Continentlu di Asia
* loc 44 579 000 km²
* populatsia 4 462 676 731 (2017)



## Relighia
## Culturã
## Isturia
## Resursi
## Icunumia

## Izvuri di Nuntru
* Vãsãliili ditu Asia
* Cãsãbadzlj ali Asia
* Limbili asburãti tu Asia

## Izvuri di Nafoarã

## Alti

## Biblioyrathilj
Baix Empordà

**Baix Empordà** easte o comarca di regiunea Catalunya tu Ispania.

## Comarca Baix Empordà

* loc: 701,69 Km2
* populatsia: 132 598 (2016)
8 Brumar

## Fapturi
* 1906 S-aflã Ioryi Merca tu hoarã Livãdz, Gãrtsia shi muri anlu 1992 tu Bucureshci

## Muriri

## Evenimente
19 Brumar

## Fapturi

## Muriri
* 2005: Muri Gogu Padioti, scriitor armãnescu tu cãsãbãlu Athina, Gãrtsia

## Evenimente
20 Brumar

## Fapturi
* 1874 S-aflã Nicolae Batzaria tu cãsãbãlu Crushuva, Imperia Ottomanã shi ira vãtãmatu tu Bucureshci anlu 1945

## Muriri

## Evenimente
Vallès Oriental

**Vallès Oriental** easte o comarca di regiunea Catalonia tu Ispania.

## Comarca Vallès Oriental

*loc: 850,99 Km2
*populatsia: 371,387 (2006)
Eritrea

**Eritrea**, easte un stat di Africa

## Stat
Republica Eritrea:

* loc 121 320 km²
* populatsia 4,669,638 

Cãsãbãlu capital: Asmara

## Relighia
## Culturã
## Isturia
În antichitate, Eritreea făcea parte din regatul Aksum; după slăbirea acestuia, în sec. VII, litoralul Eritreei. este cucerit de arabi. În evul mediu, devine provincie a statului etiopian. Din sec. al XVI-lea este sub influenţa Imperiului Otoman. În 1868 Massazva este ocupată de egipteni. În sec. al XIX-lea Italia începe să se infiltreze, dar nu are autoritate decât asupra litoralului. În 1889 Italia proclamă coasta Eritreei drept colonia sa cu denumirea de Eritreea de la denumirea latină a Mării Roşii, Mare Erythraeum. După războiul dintre Italia şi Etiopia şi în urma păcii de la Addis-Abeba (1896), Etiopia este recunoscută ca stat independent, graniţa pe linia Mareb-Belasa-Mura marcând o entitate geografică şi politică separată. În 1936 Eritreea este unită cu Somalia italiană şi Etiopia în „Africa de Est italiană”, cu capitala la Asmara. (În 1936, Mussolini cucerise Abisinia.) În 1941 forţele engleze din Sudan eliberează Etiopia şi ocupă Eritreea. Până în 1952, aceasta rămâne sub administraţie britanică. În 1952, prin rezoluţia ONU, Eritreea devine regiune autonomă în Etiopia declarată; în 1962, provincie a statului etiopian. Se naşte o mişcare de gherilă pentru obţinerea autonomiei şi apoi pentru separarea de Etiopia. Rezistenţa armată continuă 30 de ani şi se încheie cu 1/2 de milion de refugiaţi şi 100.000 de morţi, la mijloc fiind interesele marilor puteri. Din 1977, Etiopia are un regim politic marxist, sprijinit de URSS şi Cuba împotriva mişcărilor naţionale secesioniste. În 1991 se instituie un guvern provizoriu pentru a organiza un referendum asupra independenţei, sub supravegherea ONU. Eritreea este declarată stat independent în mai 1993.

## Resursi

## Icunumia
## Alti
## Izvuri di Nuntru
* Vãsãliili di pi Terra
* Limbili asburãti pi Terra
## Izvuri di Nafoarã
## Biblioyrathilj
Filipinji

**Filipinji** (filipinescã: *Pilipinas - Republika ng Pilipinas*; anglicheascã: *Philippines - Republic of the Philippines*) easte un stat di Asia.

## Stat
Republica-a Filipinjlor:

* loc 300 000 km²
* populatsia 88,706,300 (2007)  
Cãsãbãlu capital: Manila

## Relighia
Catolicã

## Culturã
## Isturia
## Resursi
## Icunumia
## Alti
## Izvuri di Nuntru
* Vãsãliili di pi Terra
* Limbili asburãti pi Terra
## Izvuri di Nafoarã
## Biblioyrathilj
Toulouse

**Toulouse** easti unâ câsâbă tu Franța.

*loc: 118,3 km2
*populatsia: 471.941 (2015)

----

*loc metropolitanã: 4.015,2 km2
*populatsia metropolitanã: 1.330.954  (2015)
Custantsã

**Custantsã** i **Custantse** (rom:, Constanța; tur: Köstence; vur: Kustenitsa) easti un cãsãbã tu Rumãnii.

## Izvuri di Nuntru
* Rumãnii
* Cãsãbadz ali Rumãnii

## Izvuri di nafoarã
* http://www.primaria-constanta.ro/
Brașov

**Brashov** easti unu cãsãbã mari tu Romãnia. Cãsãbã aestu easti multu maxosu trã isturie a lui shi trã turizmolu. Dupu populatsie, easti unlu di nai ma mari cãsãbã di-tu Romãnia.

## Geografie

* bãnãtori: 267,2 km2
* populatsia: 253,200 (2011)

## Izvuri di nafoarã
* http://www.brasovcity.ro/
Ploiești

**Ploieshti** easte un cãsãbã tu Romãnia.

## Despre

*loc: 58,2 km²
*populatsia: 234,707 (2002)

## Economie
Ploieshti are economie desvoltatã.

## Izvuri di nuntru
* Romãnia
* Cãsãbadzlj ali Romãnia

## Isvuri di Nafoarã

## Alti

## Biblioyrathilj
Arad

**Arad** easti unu cãsãbã tu Romãnia.

* loc: 46.18 km²
* populatsia: 159,704 (2011)

## Izvuri di nafoarã
* http://www.primariaarad.ro/
* http://www.harta-turistica.ro/map.php?ID=5
Sibiu

**Sibiu** easte un cãsãbã tu Romãnia. Tu anlu 2007 ira cãsãbãlu capital cultural evropean.

* loc: 121 km2
* populatsia: 154,892 (2002)

## Izvuri di nuntru
* Romãnia
* Cãsãbadzlj ali Romãnia

## Isvuri di Nafoarã

## Alti

## Biblioyrathilj
Criștinismu

**Criștinismulu** easti una dintri țeli mai mari relighii monotheistice di pri pimintu. A baza credințiljei sântu învițâturili alu Isus Hristolu.

## Etimologhie

Numa di *criștinu* vinji din (grâ. *Χριστιανός*), adicâ "ațela cari pricadi alu Hristolu" icâ "partizanlu alu Hristolu". Ti prota oarâ eara ufilisit di câtri scolarlji din Antiohia, așa cum easti ufilisitâ tu Vivlia în Faptili Apostolilor 11:26.

## Credințâ

Criștinilji di pri tot pimintu cuminecâ pâreari similari, dicât câ existâ diferenți întri tradiții în țea ți agnâghipseaști exigizia Vivliljei.

### Credzuri
Una icoanâ criștinâ din estu aratâ Împiratlu Constantin țel Mari și pri Sântilji Pârinți ținându Crezlu nicenu-constantinopolitanu. Atseastu easti întânjilu credz criștin formulatu a Protlu Sinodu ditu Nicheea și a Protlu Sinodu ditu Constantinopol, tu a lupta contra ereziiljei arianisti. Credzulu a futâ faptu definitivu a Sindolu ditu Efes.

## Vedzi și
* Biblia Ayia
* Relighie

## Referinți
Budapesta

**Budapesta** easte cãsãbãlu capital ali Ungaria.

*loc: 525,16 km2
*populatsia: 1,759,407 (2016)


centru|miniatura|300x300px
Ribera d'Ebre

**Ribera d'Ebre** easte o comarca di regiunea Catalunya tu Ispania.

## Comarca Ribera d'Ebre

*loc: 827,31 km²
*populatsia: 22.925 (2006)
Baix Camp

**Baix Camp** easte o comarca di regiunea Catalunya tu Ispania.

## Comarca Baix Camp
* loc: 697,07 km²
* populatsia: 167.889 (2006)