Ulm champester

Tar l’**ulm champester** (*Ulmus minor*) sa tracti ina planta da feglia or dal gener dals ulms entaifer la famiglia Ulmaceae. L’ulm champester po daventar fin 600 onns vegl.

## Descripziun

L’ulm champester cuntanscha autezzas da 30, en singuls cas da fin 40 meters. La roma sviluppa savens strivlas da corc che dattan en egl. Parts da la planta pli giuvnas èn surtratgas cun glondas cotschnas. Las flurs ed ils fritgs nivs èn munids cun in moni. Il fegl dispona da 8 fin 14 gnervs laterals, ha in piz curt ed è il pli lad en la part d’amez. La flur ha 3 fin 7 stamins e sviluppa gnervs alvs; las flurs masculinas sa sviluppan per il pli sco emprimas. Las flurs vegnan impollinadas tras il vent. Il temp da fluriziun dura dal mars fin l’avrigl. 

Il dumber da cromosoms munta a 2n = 28.

## Derasaziun

L’ulm champester è derasà en vastas parts da l’Europa; pervi da la muria dad ulms sa reduceschan però ils effectivs. Ultra da quai cumpara la planta sin las Inslas Canarias, en l’Africa dal Nord, en l’Asia Minura ed en il Caucasus. 

L’ulm champester crescha tant en la planira sco er en autezzas collinusas. Ella preferescha per part guauds da feglia u maschadads inundads ed en general terrens ritgs da substanzas nutritivas e da chaltschina. En l’Europa Centrala furma la planta ina spezia da caracter dal Querco-Ulmetum entaifer la gruppa da tips da guaud Alno-Ulmion, cumpara però er en societads da l’urden Quercetalia pubescenti-petraeae e da la gruppa Carpinion u Berberidion.

## Sistematica
Sinonims per *Ulmus minor* Mill. èn: *Ulmus campestris* L. nom. ambig., *Ulmus campestris* var. *umbraculifera* Trautv., *Ulmus carpinifolia* Gled., *Ulmus carpinifolia* var. *suberosa* (Moench) Rehder, *Ulmus carpinifolia* var. *umbraculifera* (Trautv.) Rehder, *Ulmus foliacea* Gilib. nom. inval., *Ulmus foliacea* var. *suberosa* (Moench) Rehder, *Ulmus foliacea* var. *umbraculifera* (Trautv.) Rehder, *Ulmus glabra* var. *suberosa* (Moench) Gürke, *Ulmus nitens* Moench ed *Ulmus suberosa* Moench. 

Da l’ulm champester vegnan differenziadas las suandantas sutspezias u varietads: 
* *Ulmus minor* subsp. *angustifolia* (Weston) Stace (sin.: *Ulmus minor* var. *cornubiensis* (Weston) R.H. Richens)
* *Ulmus minor* subsp. *minor* (sin.: *Ulmus carpinifolia* Gled.)
* *Ulmus minor* var. *plotii* (Druce) (sin.: *Ulmus plotii* Druce): endemit en l’Engalterra.
* *Ulmus minor* subsp. *sarniensis* (C.K. Schneid.) Stace: endemit local sin las Inslas dal Chanal ed en Frantscha. Vegn cultivà en vastas parts da la Gronda Britannia.
* *Ulmus minor* var. *vulgaris* (Aiton) R.H. Richens (sin.: *Ulmus procera* Salisb.): cumpara en l’Engalterra, l’Italia e la Spagna.

## Utilisaziun
En il temp medieval vegniva la feglia duvrada sco pavel per nursas. La scorsa era pli baud da muntada medicinala (cf. sutvart). Il lain ha ina bella mascheraziun e vegniva duvrà per lavurs da turnar u intarsias. Dapi la muria dad ulms ha il lain però pers sia muntada economica.

L’ulm da muntogna, en furma tagliada fitg ferm, vegn anc oz duvrà savens per far saivs vivas. A quest intent servan però quasi exclusivamain variantas ch’èn vegnidas cultivadas en l’Ollanda e che vegnan per il pli multiplitgadas a moda vegetativa tras chatschs da ragischs.

### Ingredienzas
La scorsa da l’ulm champester, en furma dal bugl fatg vegnir dir, vegniva antruras prescrit cunter diarrea. Quel cuntegna mucinogens, tannins, flobafens e fitosterins. Il floem da la planta enserra ultra da quai substanzas sumegliantas als antioxidants.

## Muria dad ulms
En vastas parts da l’Europa è la planta periclitada fermamain tras la muria dad ulms. Quella vegn chaschunada dal bulieu *Ophiostoma (novo-)ulmi*. Infestadas vegnan surtut plantas pli veglias a partir d’in diameter dal bist da ca. 15&nbsp;cm. Ozendi fruntan ins perquai savens surtut sin plantas pli giuvnas. 

## Annotaziuns

 
## Litteratura
* Gordon Mackenthun: *Die Gattung Ulmus in Sachsen*. Forstwissenschaftliche Beiträge Tharandt, carnet 9. Ulmer, Stuttgart 2000, ISBN 3-8001-4712-2.

## Colliaziuns

* ''Ulmus minors Mill.'', sin: infoflora.ch
* Ulm champester, sin: floraweb.de