open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
အဓိကစာမျက်နှာ

အညွှန်းကဏ္ဍ


|}

ဝီကီးပီးဒီးယားဧ့ ညီအစ်မ ပရောဂျက်တိ

ဝီကီးပီးဒီးယား ဘာသာစကားတိ


__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
အမှုန်ရူပဗေဒ

အမှုန်ရူပဗေဒတွင် **ဟဒရွန်** ရေ ကွာ့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းပါဝင်သည့် အမှုန်ဖြစ်ပြီး အားပြင်းဖြင့် ချုပ်နှောင်ထားရေ။ မော်လီကျူးတိရေ လျှပ်စစ်သံလိုက်အားဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသကဲ့သို့ပင်ဖြစ်ရေ။ ဟဒရွန်တိကို မိသားစု ၂ ခုအဖြစ် ပိုင်းခြားရေ။ ကွာ့ ၃ ခုဖြင့် ပြုလုပ်ထားရေ ဘာယွန်၊ ကွာ့ ၁ ခု ဆန့်ကျင်ဘက်အမှုန် ၁ ခုဖြင့်ပြုလုပ်ထားရေ မီဆွန် စရေရို့ဖြစ်ရေ။ ပရိုတွန်နန့် နယူထရွန်ရို့ရေ ဘာယွန်ဧ နမူနာတိဖြစ်ကြပြီး ပိုင်ယွန်တိရေ မီဆွန်ဧ နမူနာတိဖြစ်ရေ။ မကြာသိမ်းခင်က valence quark ၃ ခုထက်ပိုရေ ဟဒရွန်တိကို တွိ့ဟိခရေ။ tetraquark အခြီနေဟိ Z(4430)− ဆိုရေ exotic meson အား ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် Belle စမ်းသပ်ခန်း၌ ရှာဖွေတွိ့ဟိခရေ။ ယင်းအား ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ပဲ့တင်သံအဖြစ် LHCb စမ်းသပ်ခန်းတွင် အတည်ပြုပီးခရေ။ pentaquark ၂ ခုအခြီနေဟိ exotic baryon တိဖြစ်ကတ်ရေ   နန့်  ရို့ကို ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် LHCb ၌ ရှာဖွေတွိ့ဟိခရေ။ 
အခြား exotic ဟဒရွန်တိလည်း ဟိနိုင်သိမ်းရေ။ ဟဒရွန်ဧ ပရိုတွန်တိရေ တည်ငြိမ်ရေ၊ အက်တောမစ် နျူကလိယပ်တိဖြင့် ချုပ်နှောင်ထားရေ နျူထရွန်တိလည်း တည်ငြိမ်ကတ်ရေ။ အခြားရေ ဟဒရွန်တိမှာ သာမန်အခြီနေ၌ မတည်ငြိမ်ပေ။ လွတ်လပ်ရေ အီလက်ထရွန်တိရေ သက်တမ်းဝက် ၆၁၁ စက္ကန့်တွင် ပြိုကွဲကတ်ရေ။

## ကိုးကား
အယ်ရာ

**အယ်ရာ** () (လက်တင်: "the Altar") ရေ တောင်ဘက် ကြယ်စုတန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၂ ရာစုနှစ် နက္ခတ္တပညာသျှင် ပြုစုရေ ၄၈ ကြယ်စုတန်းစာရင်းမှ တစ်ခုဖြစ်ရေ။ ဗြိစ္ဆာ နက္ခတ်တာရာ၊ တယ်လီစကော်ပီယမ်နန့် နော်မာ ကြယ်စုတန်းရို့ကြားတွင် တည်ဟိရေ။ နဂါးငွေ့တန်းရေ အယ်ရာကြယ်စုတန်းဧ့ အနောက်မြောက်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းလားရေ။ 

## မှတ်စု

## ကိုးကား
အယှိ့တိုင်းဖီလိုဆိုဖီ

အယှိ့တိုင်းဖီလိုဆိုဖီ ရေ အယှေးတိုင်း အထူးသဖြင့် အာရှဧ အမျိုးမျိုးရေ ဖီလိုဆိုဖီတိကို ကျယ်ပြန့်စွာ ရည်ညွှန်းပါရေ ။ ယင်းရို့အနက် ထင်ရှားစွာမှာ-

*အိန္ဒိယဖီလိုဆိုဖီ

*တရုတ်ဖီလိုဆိုဖီ

*ကိုးရိယားဖီလိုဆိုဖီ

*ဂျပန်ဖီလိုဆိုဖီ

အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ရေ။

တခါတရံတွင် အဆိုပါအသုံးအနှုန်းတွင် တွေးခေါ်မှုဆိုင်ရာ အယှိ့အလယ်ပိုင်း ထုံးတမ်းစဉ်လာတိလည်း ပါဝင်ရေ။

*ပါရှန်းဖီလိုဆိုဖီ

*အာရဗီဖီလိုဆိုဖီ

*ဘေဘီလုံဖီလိုဆိုဖီ

*ဂျူးဖီလိုဆိုဖီ

ယင်းနိုင်ငံတိမှ စီးဆင်းလာရေဖီလိုဆိုဖီ ကို အယှိ့အလယ်ပိုင်းဖီလိုဆိုဖီ ဟုလည်းခေါ်ဆိုကတ်ရေ။

အနောက်တိုင်း နန့် အယှိ့ တိုင်း ခြားနားချက်ရေ အချို့ရေ ကဏ္ဍ တိတွင် ကွဲလွဲမူဟိနီရေ။ ဥပမာအားဖြင့် အိန္ဒိယ နန့် တရုတ် ဖီလိုဆိုဖီတိရေ အနောက်တိုင်းဖီလိုဆိုဖီ မှ အနည်းငယ် ခြားနား ပါရေ။

ဘေဘီလုံဖီလိုဆိုဖီ ကို အယှိ့တိုင်းဖီလိုဆိုဖီဟု ယူဆနိုင်ကေလည်း ၎င်းရေ ဂရိ၊ အထူးသဖြင့် Hellenistic ဒဿနိက အပေါ် ခိုင်လုံရေ သြဇာလွှမ်းမိုးမှု ဟိကြောင်း သေချာပေါက်နီးပါးဟိရေ။ ပါရှန် ၊ အာရပ် နန့် ဂျူး ဒဿနိကတိရေ အယှိ့တိုင်းထက် အနောက်တိုင်းဖီလိုဆိုဖီနန့် ပိုမိုနီးစပ်ပြီး ပထဝီဝင် နန့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဆက်စပ်မှုတိရေ ပို၍နီးစပ် ရေဟု စောဒကတက်နိုင်ရေ ။

## ကိုးကား
အရည်ပျော်မှတ်

**အရည်ပျော်မှတ်** ဆိုစွာမှာ လီထုဖိအားအောက်တွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခုဧ အစိုင်အခဲအခြီအနီမှ အရည်အခြေအနီသို့ ပြောင်းလဲလားရေ အပူချိန်မှတ်ဖြစ်ရေ။ အရည်ပျော်မှတ်တွင် အစိုင်အခဲနန့် အရည်စွာ မျှခြီအနီအထား၌ တည်ဟိရေ။ အရာဝတ္ထုတစ်ခုဧ အရည်ပျော်မှတ်သည် ပုံမှန်အနိန်နန့် စံပြုထားရေ အပူချိန်နန့် ဖိအားအောက်တွင် မူတည်ရေ။ အကယ်၍ အရည်အခြီအနီမှ အစိုင်အခဲအခြီအနီသို့ ပြောင်းပြန် ကူးပြောင်းကေ ယင်းကို ရေခဲမှတ် သို့မဟုတ် ပုံဆောင်ခဲကူးပြောင်းမှတ်ဟု ခေါ်ဆိုလီရေ။ ယကေလည်းသော အချို့သော အရာဝတ္ထုတိစော် ဆူပါအီးမြသည့်စွမ်းရည်ဟိအတွက်နန့် ယင့်ရို့ကို ရေခဲမှတ်ဟု မမှတ်ယူနိုင်လီ။ အရည်ပျော်မှတ်အား ဒေကိုင်မှတ်ယူရာဧ။ *ရေခဲ ဖြစ်တည်ခြင်းထက် အရာဝတ္ထုစွာ ပျောက်ကွယ်လားကေ အရည်ပျော်မှတ်ဖြစ်ရေ။*

## ကိုးကား
အယုတ်ညံ့ဆုံးစိတ်ဆိုစော်

## ❝ အယုတ်ညံ့ဆုံးစိတ်ဆိုတာ ❞

လောကမှာ...အဆိုးဆုံး အယုတ်ညံ့ဆုံးလို့ ဘုန်းကြီးယူဆရေ ဆင်းရဲစိတ် ကိလေသာစိတ်စော် မနာလိုရေစိတ် ဣဿာရာ။ သူများ ကိုယ့်ထက် ရုပ်လှနီစော်ကို မနာလို။ အလကား သက်သက်
သူ့စော်သူ ရုပ်လှစော် ကိုယ်နဲ့ ဇာဆိုင်လဲ? 

ယင်းဟင့်စော် လွားယာ ရွံစရာ မနာလိုရေ စိတ်ဖြစ်စော်။ သူများ ကိုယ့်ထက် ပညာတတ်နီစော် မနာလို။ သူများ ကိုယ့်ထက် နာမည်ကြီးနီစော် မနာလို။ သူများ ကိုယ့်ထက် လူချစ်လူခင် များစော်၊ ကြည်ညိုလူတိများစော် မနာလို။ သူများ ကိုယ့်ထက် ကြီးပွားချမ်းသာနီစော် မနာလို။

အမှန်ဆိုကေတော့ခါ... လောကမှာ လူတိုင်းလူတိုင်း ချမ်းသာနီရေ၊ ကောင်းစားနီရေဆိုကေ ဘ၀တူလူသားတစ်ယောက်အနီနဲ့ ၀မ်းသာနီရဖို့။

ယင်းဟင့်ကို ၀မ်းမသာနိုင်ဘဲနဲ့ သက်သက်လားပနာ သူများကောင်းစားနီစော်ကို၊ ချမ်းသာနီစော်ကို စိတ်ထဲမှာ မကြည့်နိုင်၊ မမြင်နိုင်ဖြစ်ပနာ စိတ်မချမ်းသာ ဖြစ်နီစော်။ အကုသိုလ် ဖြစ်နီစော။

သူများတိကို မနာလိုလို့ ကိုယ့်မှာ တစ်ခုလဲ ရစော်မဟုတ်ဘဲနဲ့၊ တစ်ခုလဲ မပတ်သက်ဘဲနဲ့ စိတ်ဆင်းရဲနီကတ်ရစော်။

စိတ်ထား မတတ်ရေခါ အလကားသက်သက် စိတ်ဆင်းရဲကို ယှာယူနီကတ်စော်။ ဒေပိုင်စိတ်ဟိကေ သူ့မှာ ဇာအမြတ်ရလဲ? ဇာတစ်ခုလဲ မရဘဲနဲ့ကို စိတ်ဆင်းရဲ ခံနီရစော်။

ယင်းကြောင့် ဒေစိတ်ကို အဆိုးဆုံး အယုတ်ညံ့ဆုံး စိတ်လို့ ယူဆရေ။ တဝဆိုးရေစိတ် အဂင့်ယုတ်ညံ့ရေစိတ်။ ဒေစိတ်တိ ဟိနီသမျှတော့ခါ ဆင်းရဲနီစော်ယာ။

လောကမှာ ပျက်စီးကတ်စာတိစော် ယင်းမနာလိုစိတ် အရင်းခံလို့ ပျက်စီးကတ်စော်တိက ကကောင်းများရေ။ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် မတည့်ကတ်စော်ကအစ စစ်ပွဲကြီးတိရာ ကြည့်ကတ်ပါ။ ယင်း မနာလိုမှုက စပနာ ဖြစ်ရရေစစ်ပွဲတိ ကကောင်းများရေ။

ယင်းအတွက်ကြောင့် ယင်းစိတ်တိကို ကိလေသာလို့ခေါ်ရေ။ ယင်းဟင့်စော် ဆင်းရဲတိရာ။ ဒေကိလေသာတိ ဟိနီသမျှ လူစော် ဆင်းရဲနီစော်ယာ။ ဒေကိလေသာတိ မဟိကေ လူစော် မဆင်းရဲပါ။

(ယင်းချင့်ကို မှတ်ရလွယ်အောင် ဆောင်ပုဒ်ချေနဲ့ လုပ်ထားရေ။)

"မိမိကိန်းရာ၊ သတ္တဝါကို

ဗျာပါလှိုက်ဆူ၊ ပူလောင်စီတတ်

နှိပ်စက်တတ်၍၊ ထပ်ထပ်ညစ်ပတ်

ပြုတတ်လီ ဆယ်ထွေ ကိလေသာ"

## ကိုကား
အရိမေတ္တယျဘုရားတိုင် ရတု

(၁) တသောင်းနေပြောင်း၊ ညီးလျှံဆောင်သား၊ သင့်ခေါင်းသွယ်ညွတ်၊ ဂီရိထွင့်ဝယ် လူနတ်များစွာ ဗြဟ္မာ အပေါင်း ဆယ်ချောင်းလက်ဖျား ဦးထိပ်ထား၍ ခစားမှီခို တောင်းဆုလိုက မငြိုလျှင်လှည့် သျှင်ချစ်ဖြည့်လော့ မိတည့်နောင်တော် မြတ်ဘုန်းကျော် ကြင်တော်သက်ပေး ပျိုငြိမ့်လေးလျှင် ရှည်ဝေးမြင့် ကြာ ဆီးသာဝေမျှ ကြွေပြိုက်ကျလျက် နတ်လကပေ ရင်ရွှေခွာပြောင်း မြစ်ကြောင်းဧရာ စုန်ရလာသော် မြင့်ကြာမနှေး ရှည်ဝေးမညောင်း ခြိမ်းမောင်းသံမြိုင် ကျူးအိုင်ရင့်လည်း တော်လည်းငလျင် ဆယ်ခွင်ရပ်လုံး မပုံးခင်မီ ပြန်လည်ချီအောင် ဘုန်းခေါင်ရင်ဘိ ဉာဏ်တော်သိလော မုနိရတနာ မြတ်လက်ျာသည်။ တေဇာလျှံတတ်မြူးလှည့်သော။

(၂)အမောင်းရွှေရောင် တောသုံးထောင်လည်း ကွာရှောင်ရက်ပြောင်း ပူးညောင်သန္တာ စိမ်းပြာညိုလဲ့ ချစ်ဖွဲ့အပ ငှက်မျှစုနှစ် လည်ရစ်ယှက်တင် လူသွင်စေတေ တူနေရွှင်လန်း ခြူးခက်နန်းထက် အဆန်းထူးလည် ရင့်ရူမည်က မြိုင်စည်တောယံ ငှက်ပေါင်းယံကို တရုံမောင်နား ဆွတ်မျှကြားသော် သည်းဖျားလန့်ယောင် လိပ်ပြာရောင်ကြောင့် သန်ကောင်သန်လျှမ်း လွမ်းပန်းခွေခွေ အောက်မေ့မတည် ဖြေဆည်မတတ် ကြားနှယ်ညွှတ်ခဲ့ . ထိုနတ်ဘုန်းခေါင် ရန်မှောင်ပယ်ခွင် ဆက်ဒန်' ရှင်ကား ကြာတင်လှဘိ တြိနာမ ဒွေးသတ္တနှင့် သုညအလယ် ပစ်ပယ်အဌ ဧကအက္ခရာ ကျမ်းလာဗေဒင် သိမြင်သသူ ကြံ၍ဟူလော့ ပြီးထူများမြောင် ရာထောင်ကုဋေ ရဗိုလ်တွေလည်း ဘုံရွှေနန်းမြင့် ပြန်ချိန်ခွင့်ကို လင့်စပကာ တင်းသံနာ ၍ ထိုမှာတစု မှာတစုလျှင် ရောရုတိုင်ပင် ဆိပ်ပြင်လမ်းကြောင်း ဂူကျောင်းမှီ ရာ ထိုင်ကာရွတ် တတွတ်တွတ်သည်။။ ရင်ဘတ် သပ်ကာမူးလှည့်လော့။

(၃) မသောင်းစေမောင် နှုတ်ရွှေစောင်နှင့် ချစ်ယောင်သာဖျား ဆိုသည်များကို နောင်နားကြားထင် စစ်ပွဲခွင်က မရွှင်ပျောင်းရိ မချိတတ်ဘဲး ဝမ်းကွဲပူဆာနေရာလှည့်ရာဝယ် အာကာလုံးဝယ် မြနှယ်အဆင်း ဝါဝင်းတရပ် ဝင်းလျှပ်ယှက်တင် ပတ်ကုံဆင်၍ သံထည်ရင့်မည် ရွာလသည်ကား ရွှေပြည်ရပ်သူ ပြာဖြူထွားပျို လဲ့လဲ့ညိုလျှင် နဂိုရ်ခြောက်ထပ် စိုးချုပ်နှိပ်သည် ဘုန်းရိပ်လျှံပြောင် သူဇာမောင်ကို လက်ဆောင်ဆယ်မြွှာ ဆယ်စုံကြာနှင့် ပန်ထွာကြားချေ နှုတ်ရွှေချိုမြ ဗျာဒိတ်ရ၍ ရွာချသည်လော ထွေးတောလှည့်ကာ အောက်မေ့ရှာသော် ဒေဝါ မာသ သဿဣန္ဒာ မေခလာသို့ လွမ်းရာထောက်ကူ နားပူနားဆာ အာကာဘွေချက် ပြိုအက်ဘနန်း ခါမှန်းမသိ စိတ်ရှိတိုင်းသာ ထောက်မစာသည်။ ။ ချိန်ခါကိုမဲ့ ကျူးလှည့်လော့။
အရောင်တင်ဆီ

အရောင်တင်ဆီရေ တောက်ပြောင်ပနာ ကြည်လင်အလင်းပေါက်
သည့်အပြင် မာတင်းရေ မျက်နှာပြင် ကို ဖြစ်စီနိုင်ရေ အရည်
ဖြစ်ရေ။ အရောင်တင်ဆီ အမျိုးမျိုး ဟိရာတွင် အရက်ပြန်ဆီစရေ 
အဖျော်ပစ္စည်းကို လိုက်ပနာလည်းကောင်း၊ ထင်းရှူးဆီ၊ ချိပ်စရေ
ပျော်ဝင်ပစ္စည်းကို လိုက်ပနာလည်းကောင်း နာမည်အမျိုးမျိုး မှည့်ခေါ်
တတ်ကတ်ရေ။

အရောင်တင်ဆီလုပ်ဖို့အတွက်ဆိုကေ ကောင်းရေအဖျော်ပစ္စည်းနှစ်မျိုးမှာ 
အရက်ပြန်နန့် လင်းဆိဆီနန့် ဘီသွာဆီရို့ ဖြစ်ကတ်ရေ။ ပုံမှန်ဆိုကေ ရက်ဇင်လို့ခေါ်ရေ သစ်စေတစ်မျိုးမျိုးကို အရက်ပြန်၊ 
ယပိုင်မဟုတ်ကေ ဘီသွာဆီတွင် ပျော်ဝင်စီရေအခါ အရောင်တင်ဆီ 
ဖြစ်လာဧ့။

အရောင်တင်ဆီ ဖော်စပ်ရာ၌ အသုံးပြုသည့် အဖျော် 
ပစ္စည်းမှာ အရက်ပြန် အရောင်တင်ဆီဟူပနာ လည်းကောင်း၊ 
အက်ဆီဘုန်းဖြစ်ကေ အက်ဆီဘုန်း အရောင်တင်ဆီဟူပနာ 
လည်းကောင်း၊ တာပင်တိုင်ဆီ(တာရပင်ဆီ) ဖြစ်ကေ 
တာပင်တိုင် အရောင်တင်ဆီဟူပနာလည်းကောင်း မှည့်ခေါ်လိ့ 
ဟိဧ့။ ပျော်ဝင်ပစ္စည်းအလိုက် မှည့်ခေါ်ရာတွင် အကယ်ပနာ 
ပျော်ဝင်ပစ္စည်းရေကို ပယ်ဖြစ်ကေ ကိုပယ်အရောင်တင်ဆီ 
ဟူပနာလည်းကောင်း၊ ချိပ်ဖြစ်ကေ ချိပ်အရောင်တင်ဆီဟူပနာ 
လည်းကောင်း၊ ပယင်းဖြစ်ကေ ပယင်းအရောင်တင်ဆီဟူပနာ 
လည်းကောင်း မှည့်ခေါ်လိ့ ဟိကြပြန်ရေ။ ချိပ်နန့် ပယင်းအပြင်
အရောင်တင်ဆီ ဖော်စပ်ရာတွင် အသုံးပြုလိ့ဟိရေ ရက်ဇင်တိမှာ
မတ်စတစ်၊ ဆန်းဒရက်နန့်ဒမားရို့ ဖြစ်ကြလီရေ။

## ကိုးကား
အရွယ်အလိုက် ဝေါဟာရတိ

## ပြင်ပလင့်ခ်တိ
ရခိုင် ဘာသာစကား လမ်းညွှန် (ဦးစက္ကိန္ဒ-ရခိုင်မြေ)
အရီပြားကင်ဆာ

အရီပြားကင်ဆာရေ အရီပြားဆဲလ်တိ ပုံမှန်မဟုတ်ရေ ကြီးထွားမှုကြောင့် အရီပြားကင်ဆာဖြစ်ရေ။ အရီပြားကင်ဆာ အမျိုးအစားတိစွာ ပါဝင်နိုင်ရေ-

Basal cell carcinoma အရီပြားကင်ဆာ ပြင်းထန်မှုနည်းပြီး မျက်နှာပြင်အနီးတွင် ဖြစ်ပေါ်ရေ။

Squamous cell carcinoma တွင် basal cell carcinoma နန့် ဆင်တူရေ လက္ခဏာတိ ပါဝင်ကေလည်း ၎င်းရေ ကြီးထွားပြီး လျင်မြန်စွာ ပျံ့နှံ့ရေ။ အတိအားဖြင့် ကင်ဆာရေ အရီပြားဧ နက်ရှိုင်းရေ အလွှာသို့ ပျံ့နှံ့လားပြီး မကြာမကြာ အဖုတိ ဖြစ်ပေါ်တတ်ရေ။

Malignant Melanoma ဒေကင်ဆာရေ melanocytes ဧ neoplasm သို့မဟုတ် melanocytes မှဖွံ့ဖြိုးရေဆဲလ်တိဧ neoplasm ဖြစ်ရေ။ ပုံမှန်မဟုတ်ကေလည်း သွီးကြောထဲသို့ ပျံ့နှံ့နိုင်ခြေ မြင့်မားရေကြောင့် ပြင်းထန်နိုင်ရေ။

အရီပြားကင်ဆာရေ အရွယ်အစားဆက်လက်ကြီးထွားနိုင်ပြီး lymphatic glands ပိုင်ရေ အခြားအရီကြီးအင်္ဂါတိသို့ ပျံ့နှံ့လားနိုင်ရေ။ အသက် ၄၀ ကျော်သူတိမှာ အဖြစ်တိပြီး အမျိုးသားတိမှာ အမျိုးသမီးတိထက် ပိုအဖြစ်များပါရေ။

###### အန္တရာယ်အချက်တိ

*    ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည် (UVA၊ UVB) နန့် ထိတွိ့ခြင်း။ နေရောင်အောက်မှာ အလုပ်လုပ်တဲ့ လူတိဟာ နေပူထဲ ရေချိုးတာလိုမျိုး အပြင်မှာ အားကစားလုပ်ရတာ အရီပြားကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများပါရေ။
*    မျိုးနွယ်စု/နိုင်ငံသား- ဆံပင်ရွှေရောင် ကော့ကေးဆပ် တိရေ အရီပြား ရောင်ခြယ်မှု နည်းပါးရေကြောင့် (အရီပြား ရောင်ခြယ်မှု နည်းပါးခြင်းကြောင့်) အရီပြား ညိုဖို့းသူတိထက် အရီပြား ကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုတိကြောင်း တွိ့ဟိရပါရေ။
*    အရီပြားကင်ဆာဧ မိသားစုရာဇဝင်
*    HIV ပိုင်ရေ ကိုယ်ခံအား ချို့ယွင်းမှု သို့မဟုတ် ကိုယ်ခံအား ထိန်းဆီးတိ သောက်သုံးခြင်း။
*    အရီပြား ဧရိယာရေ ယခင်က ဓာတ်ရောင်ခြည် ကုထုံးကို ခံယူခခြင်း။

###### ရောဂါလက္ခဏာတိ

*    မှဲ့တစ်ခုတွင် ပုံမှန်ထက် အဖုတိပေါက်ခြင်း သို့မဟုတ် အဖုတိပေါက်ခြင်းဟိမဟိ သတိပြုပါ။ အရောင်ပြောင်းခြင်း၊ မညီမညာရေ အစွန်းတိနန့် သွီးထွက်ခြင်းရို့ကိုလည်း အာရုံစိုက်ပါ။
*    နာတာရှည်အနာမပျောက်ဘူး။
*    နာတာရှည်အဖု

စောစီးစွာသိဟိခြင်းရေ အရီပြားကင်ဆာကို ကုသရန် အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းဖြစ်ရေ။ ၎င်းတွင် သံသယဖြစ်စရာအကြောင်းဟိသည့်အခါတွင် အကျိတ်တိယှာဖွီရန် မှန်တစ်ချပ်နန့် သင့်လက်တိကို အသုံးပြုပနာ မိမိကိုယ်ကိုစစ်ဆီးခြင်း၊ ရောဂါယှာဖွီခြင်း (ရောဂါဗေဒ/အသားစဉ်စစ်ဆီးခြင်း) အတွက် အရီပြားကင်ဆာအထူးကုဆရာဝန်နန့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပြီး အချိန်မီကုသရန်လည်း အရီကြီးပါရေ။

###### ကာကွယ်ရီး

*    နေရောင်ခြည်ကို ရှောင်ပါ၊ SPF > 15 ပါတဲ့ နေရောင်ကာခရင်မ်ကို သုံးပါ။
*    အရီပြားယားယံခြင်းတိကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။

###### ကုသမှု
ခွဲစိတ်ကုသမှုရေ အရီပြားကင်ဆာကို ကုသရာတွင် ထိရောက်မှုဟိကေလည်း ကင်ဆာပြန့်ပွားခြင်း သို့မဟုတ် Malignant Melanoma ဖြစ်နီသည့်ကိစ္စတိတွင် ခွဲစိတ်ပြီးနောက် ခွဲစိတ်ကုသမှုခံယူရန် လိုအပ်ပါရေ။

## ကိုးကား
အရှေ့မြတန်ဆောင်းစေတီတော်

## တည်နီရာ

- မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့မြောက်ဘက် တစ်မိုင်နီးပါးခန့်အကွာတွင် တည်ဟိပါရေ။ လေးမျက်နှာပုထိုးတော် ကြီးဧ့မြောက်ဘက်၊ အေနာက်မြတန်ဆောင်းဧ့အရှေ့ဘက်တွင်ဟိပါရေ။ 

## ကုသိုလ်သျှင်

မြောက်ဦးမြို့တည် နန်းတည်ဘုရင် မင်းစောမွန်ရေ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၇၉၂) ခု၊ အေဒီ (၁၄၃၀) ခုနှစ်တွင် တည်ထားလှူဒါန်းခပါရေ။ 

## သမိုင်းအကျဉ်း

မြောက်ဦးမြို့တည် နန်းတည်ရေနန့် တပြိုင်နက် မြို့တည်ဘုရားများကိုလည်း ဘုရင်မင်းစောမွန်တည်ထား လှူဒါန်းခပါရေ။ ထိုမြို့ တည်ဘုရားများထဲတွင် ဤအရှေ့မြတန်ဆောင်းစေတီတော်လည်း တစ်ဆူအပါအဝင်ဖြစ်ပါရေ။ လေးမျက်နှာ ပုထိုးတော်ကြီးဧ့မြောက်ဘက် ပေ(၄ဝ)ခန့်မြင့်သော တောင်ကုန်းပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားပါရေ။ အရှေ့မြတန်ဆောင်း မြောက်ဘက်တောင်ခြေနန့် မုတ်ဆိတ်တော်တောင်ခြေအကြားရေ မြတန်ဆောင်းကျောင်းတော်ရာဟောင်းနီရာပင်ဖြစ်ပါရေ။ လက်ဟိအုတ်ရိုးတန်းကုန်း အနည်းငယ်တွေ့ဟိရပါသေးရေ။ ဤမြတန်ဆောင်းကျောင်းတိုက်တွင် လေးမြို့ခေတ်၊ လောင်းကြက်မြို့မှ ပြောင်းရွှေ့လာသော ရဟန်းသံဃာတော် အသျှင်သူမြတ်တိသီတင်းသုံးနီထိုင်သောကျောင်းတိုက်လည်းဖြစ်ရေဟု သိဟိရပါရေ။ ဤမြတန်ဆောင်းမှ ရဟန်းသံဃာဆရာတော်များရေ ဘုရင်မင်းလှရာဇာ လက်ထက်က တစ်ကြိမ်၊ ဒီ (၁၆၀၆)ခုနှစ် မင်းရာဇာကြီးလက်ထက်က တစ်ကြိမ်၊ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် သီဟိုဠ်နိုင်ငံသို့ သာသနာပြုကြွရောက်ခကြရေဟုလည်း သိဟိရပါရေ။ မြောက်ဦးခေတ်တွင် အစောဆုံးတည်ထား လှူဒါန်းခသော စေတီတော်တစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါရေ။ 

## ဗိသုကာလက်ရာ

အရှေ့မြတန်ဆောင်းစေတီတော်မှာ တောင်ကုန်းပေါ်တွင် ကျောက်ဖြင့်တည်ဆောက်ထားသော စေတီတော်တစ်ဆူ ပင်ဖြစ်ပါရေ။ တံတိုင်းလေးဖက် ကာရံထားပါရေ။ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်း ထောင့်လေးထောင့်တွင် အရံအုတ် စေတီငယ်လေးဆူကိုလည်း တွေ့ဟိရပါရေ။ မဟာရံတံတိုင်းအနီာက်ဘက်အပြင်တွင်လည်း ဂူငယ်တစ်လုံး တွေ့ဟိရ ပါရေ။ အရှေ့မြတန်ဆောင်း ပင်မစေတီတော်ကြီးမှာ အမြင့် (၅ဝ)ပေခန့်ဟိပြီး အချင်းလည်း (၅၀)ပေခန့်ဟိပါရေ။ စေတီအောက်ခြေလုံးပတ်(၁၂၀)ပေခန့်ဟိပါရေ။ စေတီတော်ကြီးမှာ အရှေ့ဘက်တွင် မုခ်ဖွင့်ထားပြီး အလယ်လိုဏ်ဂူတော် တွင် (၆)ပေခန့်မြင့်သော ဆင်းတုတော်ကြီး (၁)ဆူကို ကျောက်ပလ္လင်တော်ကြီးဖြင့် ပူဇော်ထား ပါရေ။ မူလက ရွှေသားစစ်စစ်ဖြင့် ရွှေချခပါရေ။ ယခုလည်း ရွှေရောင်အနည်းငယ်နန့် သစ်စေးများကျန်ဟိနီရေကို တွေ့ဟိရပါရေ။ စေတီတော်ကြီးမုခ်ဦး၌ မူလက ရခိုင်စိတ္တလင်္ကာရ အနုလက်ရာများဖြင့် ထုဆစ်အလှဆင်ခပါလိမ့်မည်။ ထိုလက်ရာ အစိတ်အပိုင်းတစ်ချို့ကို စေတီတော်၏အရှေ့မြောက်ထောင့် အရံစေတီအောက်ခြေရင်းတွင် တွေ့ဟိနိုင်ပါရေ။ တံတိုင်းအဝင်ဝက အရုပ်များလည်း ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ဟိပါရေ။ ထောင့်လေးထောင့်မှ အရံအုတ်စေတီငယ်များမှာအောက်ခြေအဝန်းဖြစ်ပြီး လိုဏ်ဂူမပါဟိပါ။ အောက်ခြေအချင်း (၁၆)ပေခန့်နန့် အမြင့် (၁၈)ပေခန့်ဟိကြပါရေ။ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်း ရင်ပြင်တစ်ခုလုံးကို မူလကစဉ့်လက်ရာကြမ်းခင်းပြားများဖြင့် ခင်းခရေဟုသိဟိရပါရေ။ ယခုမတွေ့ဟိနိုင်တော့ပေ။ စေတီတော်ကြီးမှာ တမူထူးခြားပြီး မြောက်ဦးခေတ်အစောပိုင်းလက်ရာ စေတီတော်ကြီး တစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါရေ။ ခရစ်သက္ကရာဇ် (၂၀၀၁)ခုနှစ်ခန့်တွင် ရှေးဟောင်းသုတေသနနန့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာနမှ ပြန်လည်ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းထားခပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
အလက်ဇန္ဒား ဂရေဟမ် ဘဲလ်

တယ်လီဖုန်းတီထွင်သူ အလက်ဇန္ဒား ဂရေဟမ်ဘဲလ် (Alexander Graham Bell) ကို ၁၈၄၇ တွင် စကော့တလန်၊ အီဒင်ဘာ့ဂ်မြို့၌ ဖွားမြင်ရေ။ စာသင်ကျောင်းတက်ကာ ပညာကောင်းစွာ သင်ကြားခခြင်းမျိုးမပီးဘဲ မိသားစုကသာ သင်ကြားပီးခပြီး ကိုယ်တိုင်ကလည်း ပညာကိုလိုလားစွာ သင်ယူရေ။ ဖခင်ဖြစ်သူ အသံဇီဝပညာသျှင် (Vocal Physiology) ကြောင့် အသံနန့်ပက်သက်ကာ ငယ်စဉ်ကပင် စိတ်ဝင်စားမှု ပီးခရေ။ 

၁၈၇၁ တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ မန်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်၊ ဘော့စတွန်မြို့သို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ရေ။ ၁၈၇၅ တွင် သူဧတီထွင်မှုနန့် စပ်ဆိုင်ရေ ပစ္စည်းကိရိယာတိကို စတင်တီထွင်ရေ။ ၁၈၇၆ တွင် မှတ်ပုံတင်ရုံး၌ တယ်လီဖုန်းမူပိုင်ခွင့် လျှောက်ထားရာ သီတင်းပတ်တဖဲ့ချေအကြာတွင် မှတ်ပုံတင်ခြင်းအောင်မြင်ရေ။ အယ်လီရှာဂရီး ဆိုသူက အလားတူပစ္စည်းကို လာရောက်မှတ်ပုံတင်ရန် ကြိုးပမ်းရာ နာရီတဖဲ့ချေသာ နောက်ကျလားခရေဟုဆိုရေ။ 

မကြာမီ ဘဲလ်ရေ ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားတွင် ကျင်းပသည့် အမေရိကန်လွပ်လပ်ရီးနှစ်တစ်ရာပြည့်ပွဲတွင် သူဧတီထွင်မှုကို လက်တွေ့ပြနိုင်ပြီး လူအတိက အံ့ဩစိတ်ဝင်စားကာ ဆုချီးမြှင့်ခြင်းလည်း ခံခရရေ။ အနောက်ယူနီယံ သံကြိုးကုမ္ပဏီထံ ဒေါ်လာတစ်သိန်းဖြင့် တယ်လီဖုန်း ထုတ်လုပ်ရောင်းချခွင့်ပီးမည်ဟု ကမ်းလှမ်းကေလည်း ပယ်ချခံရသဖြင့် ၁၈၇၇ ဇူလိုင်လတွင် ကိုယ်ပိုင် ဆက်သွယ်ရီးကုမ္ပဏီတစ်ခုကို တည်ထောင်ကာ တယ်လီဖုန်းထုတ်လုပ်ရီးကို စတင်ရာ အထူးအောင်မြင်ရေ။ 

ဘဲလ်ဇနီးမောင်နှံရေ ကုမ္ပဏီဧ ရှယ်ယာ ၁၅ ရာခိုင်နှုံးကို ပိုင်ဆိုင်ခကေလည်း ရှယ်ယာတိကို ရောင်းချရာတွင် ထိုက်သင့်သည့် အမြတ်အစွန်းတိကို မရပီးခသည့်တိုင် ၁၈၈၃ တွင် ဒေါ်လာတစ်သန်းကျော် ချမ်းသာနေခသိမ်းရေကို ကြည့်ကေ ကုမ္ပဏီဧအောင်မြင်မှုကို ခန့်မှန်းနိုင်လီရေ။ ယင်းပိုင် လူချမ်းသာတစ်ဦး ဖြစ်လာသည့်တိုင် ဘဲလ်ရေ သူဧတီထွင်စမ်းသပ်မှုတိကို ရပ်နားရေမပီးခပေ။ အထူးသဖြင့် နားအကြားအာရုံ ချို့တဲ့သူတိအတွက် အထူးအားထုတ်ခရေ။ သားနှစ်ဦး သမီးနှစ်ဦး ထွန်းကားကေလည်း သားတိက ငယ်ငယ်ကပင် ကွယ်လွန်ရေ။ ၁၈၈၂ တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံသားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရပြီး ၁၉၂၂ တွင် ကွယ်လွန်ရေ။

## ကျမ်းကိုး
* ကျော်စွာ(၁၀၀)-ဒေါက်တာသန်းထွန်း
အလင်းဓာတုဗေဒ

အလင်းဓာတုဗေဒ (Photochemistry) ဆိုရေမှာ အလင်းရောင်ကြောင့် ဓာတ်ပြောင်းမှုတိ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကို ခေါ်ရေ။ဆိုးဆေးနန့် အခြားအရောင်တိကို နီပူကျဲကျဲတွင် ထားကြည့်ကေ အရောင်လွင့် လားခြင်း၊ ချည်ထည်နန့် အခြားအလားတူ အထည်တိကို နီရောင်၌ အရောင်ချွတ်ခြင်းတိရေ အလင်းဓာတုဗေဒဧ သာဓကတိပင် ဖြစ်ရေ။

ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဓာတ်ငွေ့နန့် ကလိုရင်းဓာတ်ငွေ့တိကို ပုလင်း တစ်လုံးတွင် ရောထည့်ပြီးကေ မှောင်ထဲတွင် ထားကေ ဓာတ် ပြောင်းမှု အလျဉ်းမဟိချေ။ ယကေလည်းသော ယင်းကို နီပူကျဲကျဲတွင် ထားလိုက်ပါက ဓာတ်ငွေ့ နှစ်ခုပေါင်းစပ်လားပြီးကေ ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကလောရစ် အက်ဆစ်ဖြစ်လာတော့ဧ။ ဓာတ် ပြောင်းမှုဖြစ်စေရန် အလင်းရောင်ဧ စွမ်းအင်ကို လိုအပ် ပေရေ။

အပင်တိတွင်ဟိရေ ကလိုရိုဖီခေါ် စိမ်းရောင်ဓာတ်ရေ အလင်းကို စုတ်ယူပြီးကေ ထိုအလင်းဧ စွမ်းအင်ဖြင့် လီမှ ရရေ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်နန့် အမြစ်မှရရေ ရေရို့ကို သကြားနန့် ကစီတိဖြစ်ကတ်ရေ ကာဗိုဟိုက်ဒရိုက်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေလီရေ။ အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ကား အပြင်သို့ လွတ်ထွက်လားရေ။ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ သက်ဟိဟူသမျှရေ အသက်တည်တံ့ရီးအတွက် အပင်တိကို တိုက်ရိုက်ကေ လည်းကောင်း၊ သွယ်ဝိုက်၍ကေလည်းကောင်း မှီခိုနီကတ် ရရေ။ ထိုအပင်တိ ကြီးထွားရှင်သန်ရီးအတွက် နီရောင် ခြည်ရေ အလွန်အရီးပါအရာရောက်ရေ စွမ်းအင်ဖြစ် ပေရေ။

အလင်းရောင်နန့် စပ်လျဉ်း၍ ရိပ်ဖမ်းကော်ပြား၊ သို့မဟုတ် ရိမ်ဖမ်းမှန်ပေါ်တွင် ပုံရိပ်ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းရေလည်း ဓာတ် ပြောင်းမှုတစ်ခု ဖြစ်ရေ။ ကင်မရာ (ဓာတ်ပုံရိုက် ကိရိယာ) ထဲသို့ အလင်းရောင် ဖြတ်သန်းလားစေရေအခါ ထိုအလင်း ရောင်ရေ အလင်းမိလွယ်ရေ ရိပ်ဖမ်းကော်ပြားပေါ်သို့ ကျ ရောက်ဧ။ ရိမ်ဖမ်းကော်ပြားပေါ်တွင်ကား ဂျယ်လတင်ကော်ဖြင့် ရောထားရေ ဆီလဗာဗရိုမိုက် ဓာတ်ပစ္စည်းမှုန့်တိ သုတ် လိမ်းစီမံထားရေ။ အလင်းရောင်ကျရောက်ရေ ဓာတ်ပစ္စည်း မှုန့်တိတွင် ဓာတ်ပြောင်းမှု ဖြစ်ပေါ်ရေ။ ပုံဖော်ဆေးရည်တွင် စိမ်ပီးရေအခါ အမည်းရောင် ပုံရိပ်ပေါ်လာရေ။ တစ်ဖန် ယင်းရိပ်ဖမ်းကော်ပြားကို ပုံချုပ်ဆေးရည် စရေ အခြားဆေး ရည်တိတွင် ထပ်မံစိမ်ပီးရေအခါ နောက်ထပ် အလင်း ကြောင့် ဓာတ်ပြောင်းမှု မဟိတော့ဘဲ ကျွန်ုပ်ရို့ အလိုဟိသည့် ဓာတ်ပုံ နက်ဂတစ်ကို ရဟိလီရေ။

အဆောက်အအုံ ဆောက်လုပ်ရာ၌ မဆောက်လုပ်မီ ယင်း အဆောက်အအုံဧ ပုံစံကို စကေးနန့်တကွ တိတိကျကျ ရီးဆွဲ ရဧ။ ထိုပုံစံမှ ပုံစံပြာတိကို လိုသလောက် ထုတ်ယူကတ်ရေ။ ယင်းပုံစံပြာတိရေ သံဓာတ် ဆားနန့် အလင်းရောင်ရို့ဧ ဓာတ်ပြောင်းမှု သာဓကပင် ဖြစ်ရေ။

ဒေစာအုပ်ကို ဖတ်နီစဉ်တွင်ပင် သင်ဧမျက်စိတွင် ဓာတ် ပြောင်းမှုအစဉ်တိ ဖြစ်ပေါ်လျက်ဟိဧ။ မျက်စိဧ မြင်လွှာတွင် အနီရောင်ပစ္စည်းတစ်ခုဟိရာ ယင်းရေ အလင်းရောင်နန့် တွိ့ထိသည့်အခါ အဝါရောင်သို့ ပြောင်းလားဧ။ ထိုဓာတ်ပြောင်းမှု ဧ သတ္တိကြောင့် ဦးနှောက်တွင် ပုံရိပ်အဖြစ်ဖြင့် ထင်လာလီ ရေ။ မျက်စိကို မှိတ်လိုက်သည့်အခါ အဝါရောင်မှတစ်ဖန် မူလအနီရောင်သို့ ပြန်ပြောင်းလားလီရေ။
## ကိုးကား
အရွီးအသား

*ရခိုင်နေ့စဉ်ပြော စကားဆက်၊ စကားစပ်၊ စကားသတ်တိ
*ဦးရေ အနည်းအများ အလိုက် ပြောဆိုရေ စကားတိ
*ရခိုင်စကားပြော အသုံးအနှုန်းတိ
*စကားစပ်၊ စကားတွဲတိ
*စစ်တွေ အဝဘက်နန့် ကျောက်ဖြူ - ရမ်းဗြဲ ပြောစကားတိ
*ဘာသာခြား စကားသံတိက တဆင့် ဆင်းသက်လာရေ ရခိုင်ဝေါဟာရတိ
*ကြောင်းကျိုးပြ ကြိယာတိ

## ပြင်ပလင့်ခ်တိ
ရခိုင် ဘာသာစကား လမ်းညွှန် (ဦးစက္ကိန္ဒ-ရခိုင်မြေ)
အသည်းကွဲခြင်း

**အသည်းကွဲခြင်း**ရေ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခံစားရခြင်း တစ်မျိုးဖြစ်ရေ။ များရေအားဖြင့်ချစ်ဦးသူနန့် ကွေကွင်းရခြင်းကြောင့် ဖြစ်တတ်လီရေ။ ယင့်ချင့်အပြင် မိမိချစ်ခင်မြတ်နိုးရသူတိနန့် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ကွဲကွာကြရရေအခါ အသည်းကွဲဝေဒနာကို ခံစားကြရလေ့ဟိရေ။ 

အသည်းကွဲဝေဒနာမှာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာခံစားရခြင်းဟု ဆိုနိုင်ကေလည်း ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကျိုးသက်ရောက်မှုတိကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေကြောင်း တွိ့ဟိရရေ။ ယင့်ချင့်ကြောင့် အသည်းကွဲခြင်းရေ ကိုယ်စိတ်ကျန်းမာရီးကို ထိခိုက်စီနိုင်ရေဟု တနည်းဆိုနိုင်ရေ။

အသည်းကွဲခြင်းကြောင့် အလွန်အမင်း စိတ်ထိခိုက်ခံစားနီရရေ အချိန်တွင် ရင်ညွန့်နီရာနန့် ဝဲဘက်ရင်အုံနီရာတိတွင် နာကျင်ခြင်း၊ အောင့်ခြင်းတိကို ခံစားရလေ့ဟိရေ။

အသည်းကွဲခြင်းမှာ ခန္ဓာကိုယ်တွင်းဟိ အသည်းနှလုံး အမှန်တကယ် ကွဲအက်လားခြင်း မဟုတ်ကေလည်း နှလုံးသားအား အန္တရာယ်ဖြစ်စီနိုင်ရေ ဓာတ်သတ္တိတိကို ခန္ဓာကိုယ်မှ ပိုမိုထွက်ဟိစီရန် ဦးနှောက်မှ လှုံ့ဆော်မှုကို ဖြစ်စေရေဟု ဆိုထားရေ။ သုတေသနရလဒ်တိအရ ခန္ဓာကိုယ် ထိခိုက်ရေအချိန်တွင် လှုပ်ရှားနီရေ ဦးနှောက်အစိတ်အပိုင်းရေ အသည်းကွဲရေအချိန်တွင်လည်း လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်နီရေဟုဆိုရေ။ ထို့အတွက်ကြောင့် ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း၊ နာကျင်ခြင်း ဝေဒနာတိကို ခံစားရခြင်းဖြစ်နိုင်ရေဟု ဆိုရေ။

အသည်းကွဲခြင်းကြောင့် လူမှုဆက်ဆံရီးနယ်ပယ်တွင် စိတ်ဖိစီးမှုတိနန့် စိတ်ဓာတ်ကျခြင်းတိ ကြုံတွိ့ရနိုင်ရေ။ အချို့သူတိရေ အသည်းကွဲဝေဒနာကို ခဏတာမျှသာ ခံစားရလေ့ဟိပြီးကေ ၎င်းတိမှာ များရေအားဖြင့်ချစ်ရသူတိနန့် ကွေကွင်းရခြင်းအပေါ်တွင် အကောင်းမြင်စိတ်နန့် ရှုမြင်တတ်ကတ်သူတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။ ယကေလည်း ဒေပိုင့်ရေသူတိမှာ အနည်းစုသာဖြစ်ကတ်ပြီးကေ ကျန်သူတိမှာ စိတ်ဖိစီးမှုဒဏ်ကို ကာလတာရှည် ခံစားရလေ့ဟိရေ။

အိပ်မပျော်ဖြစ်ရခြင်းမှာလည်း အသည်းကွဲခြင်းဧ လက္ခဏာတစ်ရပ်ပင်ဖြစ်ရေ။ ချစ်သူစွောင်းဧ အကြောင်းအား မကြာခဏ စဉ်းစားမိနေခြင်း၊ အတွေးနယ်ချဲ့ပနာ နောင်တရမိနေခြင်းတိရေ အိပ်မပျော်ဖြစ်စေရရေ အကြောင်းတိဖြစ်ရေ။

အသည်းကွဲခြင်းဝေဒနာကြောင့် နှလုံးရောဂါ၊ စိတ်ကျရောဂါ၊ အိပ်မပျော်ရေရောဂါနန့် အခြားပြဿနာတိ ကြုံတွိ့ရနိုင်ရေအတွက်နိန့် ကျန်းမာရီးအတွက် အသည်းကြီးလှလီရေ။

အသည်းကွဲခြင်းဝေဒနာမှ ကေမြန်စွာ သက်သာလာစီရန် သင့်တင့်ရေအတွေးတိကို မွေးမြူကာ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားအားကစားခြင်းတိနန့် ကျန်းမာရီးညီညွတ်စီရေ အစာအာစွာရတိကို စားသုံးသင့်ကြောင်း အကြုံပြုထားကြလီရေ။

## ကိုးကား
အသျှင်စက္ကိန္ဒ

အသျှင်စက္ကိန္ဒရေ ရခိုင်လူမျိုးရဟန်းတော်တပါး ဖြစ်
တေ။ ၁၂၉၈ တွင် ခမည်းတော် ဦးအောင်ထွန်းရှီ၊ မယ်တော် ဒေါ်ချင်းမေရို့မှ
မွီးဖွားသန့်စင်ပီးခရေ။ ငယ်မည်မှာ ညိုဇံမောင်ဖြစ်ပြီးကေ သာသနာ့ဘောင်သို့ ငယ်စဉ်ကတည်းက ဝင်ရောက်ကာ အစိုးရဓမ္မာစရိယတန်း အောင်မြင်ခရေ။
သာသနာပြုယင်း ၁၉၅၅ခုနှစ်မှစပြီးကေ အမျိုးဘာသာ၊ သာသနာအတွက် အကျိုးပြုစာပီယဉ်ကျေးမှုတိကို ရှာဖွီလေ့လာသုတေသနပြုလုပ်လာခစော်မှာ
အသက်ထက်ဆုံး ဖြစ်တေ။ စာပီသက်တမ်း ၃၈နှစ်၊ သက်တော်အားဖြင့် ၅၆နှစ် ဟိရာဖြစ်တေ။
နတ်မြစ်စန်းအောင်၊ နတ်မြစ်ညိုဇံမောင်ကျော်ရှီ၊ နတ်မြစ်မာဃအမည်ခံပနာ ၁၉၅၅ခုနှစ်မှ အစပြုပြီးကေ စာပေလေ့လာလိုက်စားခရေ။ တခြားကလောင်အမည်
ခွဲတိလည်း အများကြီးဟိပါသိမ့်ရေ။ စာပီသက်တမ်း ၃၈နှစ်အတွင်း အမျိုးသားအဖွဲ့အစည်းတိ၊ အစိုးရဌာနတိ၊
ပုဂ္ဂလိကတိကို စာပီထုတ်ဝေမှုတိ ကူညီလာခရေ။ 

ရခိုင်ပုံဝတ္ထုတိ၊ ရခိုင်တေးသံတိကို ထုတ်ဝေခပြီးဖြစ်တေ။ အမျိုးသားစာပီဆုလည်း ရဟိပြီးဖြစ်ရေ။ စာပီဝန်ထမ်းတိ၊ တက္ကသိုလ်ဆရာ
တိလည်း ဖြစ်ခရေ။ ပြည်နယ်သမိုင်းမှတ်တမ်း၊ ရခိုင်ဝေါဟာရ အဘိဓာန်အထိ တက်လှမ်းပါဝင်ခရေ။ အဖွဲ့အစည်းတိမာလည်း နာယကအဖြစ် ပါဝင်လုပ်ကိုင်ပီးခဖူးရေ။
ရခိုင်အလင်းသတင်းစာတွင် ၁၉၅၇ ခုနှစ်ကပင် ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှု ငစည်(ငစွေ) အကသဘင်ဆောင်းပါးကို စတင်ဖော်ပြခဖူးရေ။ ယင်းခါကပင်စကာ ၁၉၅၉-၆၀ နှစ်လည် ရခိုင်တန်းဆောင်မဂ္ဂဇင်း၊ ပြည်သူ့ဂျာနယ်(၁၉၅၈)၊ ရခိုင်ဇာနည်ဂျာနယ်(၁၉၆၁)၊ ရခိုင်ပြည်နယ်စာစောင်၊ ရခိုင်မဂ္ဂဇင်းရို့မှာ စဉ်ဆက်မပြတ်ရီးသားလာခရေ။

## ရီးသားခဖူးရေ မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်၊ စာစောင်တိ ဆိုကေ-

၁။ ရခိုင်ညွန့်ဖူး ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ် (၁၉၆၈)

၂။ ရခိုင်မဂ္ဂဇင်း (၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍)

၃။ ရခိုင်ပြည်နယ်စာစောင် (၁၉၇၇ ခုနှစ်မှ စ၍)

၄။ ရက္ခပူရ ဗုဒ္ဓ ̈သာသနာ့ရောင်ခြည် (၁၉၇၇)

၅။ ရက္ခပူရ ဗုဒ္ဓ ̈သာသနာ့ရောင်ခြည် (၁၉၇၈)

၆။ ဒွါရာဝတီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၇၉)

၇။ မေဃဝတီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၇၉)

၈။ စစ်တွေဒေသကောလိပ်မဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၀-၈၁)

၉။ စစ်တွေဒေသကောလိပ်မဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၁-၈၂)

၁၀။ စစ်တွေဒီဂရီကောလိပ်မဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၅-၈၆)

၁၁။ ဦးရာဇ်မြေမဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၄)

၁၂။ စစ်တွေရှေ့နေမဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၅)

၁၃။ ရခိုင်သဟာယစာစောင် (၁၉၈၆)

၁၄။ ရမ္မာဝတီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၈၇)

၁၅။ မြဝတီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၆၈ခု၊ အောက်တိုဘာလ)

၁၆။ ငွေတာရီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၆၈ခု၊ အောက်တိုဘာလ)

## သီခြား လုံးချင်းစာအုပ်တိမှာ ဆိုကေ-

၁။ ရခိုင်သဘာဝ တေးကဗျာများ (၁၉၆၁)

၂။ ရခိုင်လက်ရွေးစင်ပုံပြင်များ (၁၉၆၆)

၃။ ရခိုင်ပုံပြင်ဆန်းများ (၁၉၆၇)

၄။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ (၁) (၁၉၆၉)

၅။ ငစင်ရိုင်းချောင်းကျွန်းသမိုင်းနှင့် ထေရာမော်ကွန်း (၁၉၇၅)

၆။ ရခိုင်ပြည်ခွင်ပုံပြင်များ (၁၉၉၀)

၇။ ပြည်တွင်မကိုဋ် ဓာတ်ဦးရာဇ်သမိုင်း (၁၉၉၃)

ထိုအသျှင်ဧ့ ဆောင်းပါးတိကို စုစည်းပြီးကေ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ(ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ်) နာမည်နန့် ၁၉၆၉ ခုနှစ်က တိုင်းလင်းစာပေတိုက်မှ

ဆရာတော်ရေ ၁၉၆၃ ခုနှစ်ကပင် ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ရောက်လာပြီးကေ လေ့လာမှုပြု ဟိနီလီရေ။ ဂုခါ မောင်တောမြို့ မြို့ဦးကျောင်း၌ သီတင်းသုံးကျောင်းထိုင်ရင်း
ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုစာပီတိကို ဆက်လက်ရှာဖွီလိလာ သုတေသနပြုလျက်ဟိရေ။

၁၉၈၀ခုနှစ်မှစပြီးကေ ဝါးကျောင်းယာယီဆောက်လုပ် နီလာခလီရေ။ မြို့ဦးကျောင်းဆိုပနာ နာမည်ပီးထားပါရေ။ အမှတ်(၃) ရပ်ကွက် (ဝိမလ
ရပ်ကွက်)တွင် ပါဝင်လီရေ။ ဆရာတော်ဧ့ အနှစ်နှစ်အလလ စုစည်းရှာဖွီ လိလာပြီးသမျှတိဆိုကေ ယဉ်ကျေးမှု မြတ်နိုးသူတိုင်းအဖို့ အဆင်သင့်
နှစ်ချင်ဖွယ် ခံစားကတ်ရုံသာဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား
အသွင်ကူးပြောင်းခြင်း

ဓာတုဗေဒ၊ သာမိုဒိုင်းနမစ်နန့် အခြား ဆက်စပ်နယ်ပယ်တိစွာရို့တွင် **အဆင့်ကူးပြောင်းခြင်း** (သို့) **အသွင်ကူးပြောင်းခြင်း** () ရေ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်ရေ။ ပါရာမီတာတန်ဖိုးအချို့ဖြင့် ခွဲခြားဖော်ပြထားရေ ကြားခံအရာဝတ္ထုတစ်ခုဧအခြီအနိနန့် ထိုကြားခံအရာဝတ္ထုဧ ပါရာမီတာတန်ဖိုးမတူညီတော့သည့် အခြားအခြီအနိတစ်ခုရို့ကြား ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအကူးအပြောင်းကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်ရေ။ တိရေအားဖြင့် ဒေဝေါဟာရကို အခြီခံ ဒြပ်တိဧ အခြီအနိတိဖြစ်ရေ အခဲ၊ အရည်၊ အငွေ့နန့် ရှားပါးရေ အနိအထားတိ၌ ပလာစမာ ရို့ကြား တစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ပြောင်းလဲလားခြင်းတိကို ရည်ညွှန်းရန် အသုံးပြုကတ်ရေ။

ဥပမာတင်ပြရကေ သာမိုဒိုင်းနမစ်စနစ်တစ်ခုဧ အဆင့်တစ်ခုနန့် ဒြပ်ဧ (ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ)အခြီအနိတိတွင် တူညီရေ ရုပ်ပိုင်းဂုဏ်သတ္တိတိဟိကတ်ရေ။ ပီးထားသည့် ကြားခံအရာဝတ္ထုတစ်ခုဧ အဆင့်ကူးပြောင်းခြင်းဖြစ်စဉ်အတွင်း ထိုအရာဝတ္ထုဧ အချို့ရေ ဂုဏ်သတ္တိတိစွာပြင်ပအခြီအနိတိဖြစ်ကြသည့် အပူချိန်၊ ဖိအား စရေရို့ကြောင့် ပြတ်တောင်းသဘောမျိုး (ဆက်တိုက်မဟုတ်) ဖြင့် ပြောင်းလဲကတ်ရေ။ ဥပမာ အရည်တစ်ခုရေ ရေဆူမှတ်အထိ အပူပီးခြင်းခံရရေအခါ ရုတ်တရက် ထုထည်ပြောင်းလဲခြင်း ရလဒ်နန့်အတူ အငွေ့အခြီအနိသို့ ပြောင်းလဲလားရေ။ ဒေပိုင် အသွင်ကူးပြောင်းမှုဖြစ်ပေါ်သည့် ပြင်ပအခြီအနိရို့ဧ အတိုင်းအတာကိုပင် အဆင့်ကူးပြောင်းခြင်း (phase transition) ဟု ခေါ်ဆိုရေ။ အဆင့်ကူးပြောင်းခြင်းရေ သဘာဝအတိုင်း အများအားဖြင့် ဖြစ်ပျက်ကြပနာဂနိခေတ် နည်းပညာနယ်ပယ်တိစွာတွင် အသုံးပြုကြလီရေ။

## ကိုးကား
အဟုန်

**အဟုန် ([[အင်္ဂလိပ်]]: momentum)** ဆိုရေမှာ နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာ နိယာမတိတွင် **အဖြောင့်လားအဟုန်**၊ **ရွေ့ရှားအဟုန်** (သို့) သာမန်**အဟုန်** ရေ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ ဒြပ်ထုနန့် အလျင်ရို့၏ မြှောက်လဒ်ဖြစ်ရေ။ ဗက်တာတန်ဖိုးဟိရေကြောင့် ပမာဏနန့် လားရာရို့ဟိကတ်ရေ။ အရာဝတ္ထုတစ်ခုဧ ဒြပ်ထုကို  ဟုသတ်မှတ်ပနာ အလျင်ကို  ဖြင့် သတ်မှတ်ထားကာ အဟုန်ကိုလိုချင်ကေ 

:\mathbf{p} = m \mathbf{v} အဖြစ် ရီးသားနိုင်ရေ။

နိုင်ငံတကာသုံးယူနစ်ဖြစ်သည့် SI unit တွင် အဟုန်ကို တစ်စက္ကန့်၌ဟိရေ ကီလိုဂရမ် မီတာ (kg m/s) ဖြင့် ပြသရေ။ 

နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှု ဆိုင်ရာ ဒုတိယနိယာမတွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အဟုန်ပြောင်းလဲနှုန်းရေ ထိုအရာဝတ္ထုအပေါ်တွင် သက်ရောက်ရေ အသားတင်အားနန့် ညီရေဟု ဖွင့်ဆိုထားရေ။ အဟုန်ရေ ရည်ညွှန်းဘောင် (frame of reference-ရည်ညွှန်းကိုးကားသည့် စံ/ဥပဒေ) အပေါ်တွင်မူတည်ကေလည်း ရွေ့မြဲတည်မြဲဘောင် (inertial frame-အင်နားရှားဘောင်) တွင်မူ တစ်သတ်မတ်တန်ဖိုး (*conserved* quantity-မပြောင်းလဲသည့်တန်ဖိုး) ဟိ၏ ။ ဆိုလိုစွာမှာ အပိတ်စနစ် (closed system-ပြင်ပ၏စွက်ဖက်မှုမဟိခြင်း) ကို ပြင်ပမှ အားတိသက်ရောက်မှုမဟိကေ ၎င်းဧစုစုပေါင်းအဖြောင့်အဟုန်ရေလည်း ပြောင်းလဲခြင်းမဟိနိုင်ပေ။ အထူးနှိုင်းရသီအိုရီ (အထူးပြုထားရေ ဖော်မြူလာပုံစံတစ်ခုဖြင့်)၊ အထူးပြုမွန်းမံပုံစံ၊ ယေဘုယျနှိုင်းရသီအိုရီ၊ လျှပ်စစ်သံလိုက်စက်ကွင်းဘာသာရပ်၊ ကွမ်တမ်မက္ကင်းနစ်၊ ကွမ်တမ်စက်ကွင်းသီအိုရီ ရို့တွင်လည်း တသတ်မတ်တန်ဖိုးအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရေ။ နီရာနန့်အချိန်ရို့၏ အခြီခံအချိုးညီခြင်းတိထဲက တစ်ခုဖြစ်ရေ။ (translational symmetry-ရွိလျားမှုဆိုင်ရာ အချိုးညီခြင်း)
အာကာ ဆီဖြည့်စနစ်

အာကာ ဆီဖြည့်စနစ် ဆိုစွာမှာ လေယာဉ် တစ်စီးမှ တစ်စီး လေထဲတွင်ပင် ဆီဖြည့်ပီးခြင်း ဖြစ်ရေ။ ယင်းပိုင် လေထဲတွင်ပင် ဆီဖြည့်ခြင်းနန့်လေယာဉ်တိဧလေထဲတွင် နေထိုင်နိုင်စွမ်း ပိုမိုလာပြီးကေ ပျံသန်းချိန် ပိုမိုရဟိလာရေ။ ယင်းပိုင် လေထဲတွင် ဆီဖြည့်နိုင်ရန် ဆီဖြည့်ပီးရေ လေယာဉ်နန့်ဆီ လက်ခံရေ လေယာဉ် နှစ်စီးစလုံးရေ တည်ငြိမ်စွာ အုပ်ဖွဲ့ပျံသန်းနိုင်ရန် လိုအပ်ရေ။ အာကာ ဆီဖြည့်ခြင်းကို ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တိကပင် စတင်ကြံဆခကတ်ပြီးကေ ၁၉၂၃ ၊ ဇွန် (၂၇) တွင် ပထမဆုံး လေထဲတွင် ဆီဖြည့်ခြင်းကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ခရေ။ 


Refueling, 1923.jpg|ပထမဆုံး အာကာဆီဖြည့်ခြင်း
Usaf.f15.f16.kc135.750pix.jpg
Tomcats DS tanking DN-ST-91-07919.jpg
အသုဘနန့် ဆိုင်ရာ ဝေါဟာရတိ

## ပြင်ပလင့်ခ်တိ
ရခိုင် ဘာသာစကား လမ်းညွှန် (ဦးစက္ကိန္ဒ-ရခိုင်မြေ)
အာခီးယာ

**အာခီးယာ** ( ရေ  ဇီဝဗေဒ နယ်ပယ်တွင် ကလပ်စည်းဝတ်ဆံ (cell nuclei) ကင်းမဲ့ကတ်ရေ ဆဲလ်တခုတည်းဟိ သက်ဟိတိဖြစ်ကတ်ရေ။  အာခီးယာတိကို မူလက ဘက်တီးရီးယားဟု အမျိုးအစား ခွဲခြားခကြကေလည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဘက်တီးရီးယားအုပ်စုမှ ဖယ်ထုတ်ခရေ။ အာခီးယာရေ သုံးနယ်ပယ်ခွဲ မျိုးရိုးခွဲခြင်းစနစ် ဖြစ်ရေ ဘက်တီးရီးယား၊ ယူကာယုတ်ရို့မှ ကွဲပြားခြားနားရေ။ အာခီးယာတိကို ထပ်မံပနာ တိစွာရေ မျိုးပေါင်းစုတိအဖြစ် ပိုင်းခြားသိမ်းရေ။ ယင်းရို့အား အမျိုးအစားခွဲခြားရန် အလွန်ခက်ခဲပြီး အများစုကို ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာခြင်း မဟိကတ်သိမ်းပါ။ အာခီးယာနန့် ဘက်တီးရီးယားရို့ရေ ပုံစံ၊ အရွယ်အစား ဆင်တူကတ်ရေ။ 

## ကိုးကား
အာဂို နာ့ဗစ်

**အာဂို နာ့ဗစ်** (Argo Navis) ရေ တောင်ဘက်ကောင်းကင်ဟိ ကြယ်စုတန်းကြီးတစ်ခုဖြစ်ရေ။ ရှေးခေတ် နက္ခတ္တပညာသျှင်တိက Navis (သင်္ဘော)ဟု ခေါ်ဆိုကတ်ရေ။ ဂရိဒဏ္ဍာရီတွင် *အာဂိုသင်္ဘော*မှ ဆင်းသက်လာရေ စကားလုံးဖြစ်ရေ။ ကြယ်စုတန်းရေ အရင်က ၂၈ ရာခိုင်နှုန်း ပိုပြီးကေကြီးမားခပြီး အလွယ်တကူမြင်နိုင်ရေကြယ်ပေါင်း ၁၆၀ ထက်မက ဟိခရေ။ နောက်ပိုင်းတွင် Nicolas Louis de Lacaille ဆိုသူက ခေတ်သစ် ကြယ်စုတန်း ၃ ခုအဖြစ် ပိုင်းခြားခရေ။ ယင်းရို့ဖို့ ကရိနာ၊ ပါးပတ်စ်‎နန့် ဗီလာ ကြယ်စုတန်းတိဖြစ်ကတ်ရေ။ 

## ကိုးကား
အသုံးချသင်္ချာ

သင်္ချာလောကဧ ပြင်ပဖြစ်ရေ သိပ္ပံပညာရပ်တိ၊ အင်ဂျင်နီယာ ပညာရပ်တိ၊ စီးပွားရီးလောက၊ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံနန့် စက်မှုကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းတိ အစဟိသည့် နယ်ပယ်တိတွင် အသုံးချရန်၊ ၎င်း နယ်ပယ်ရို့ဟိ မေးခွန်းပြဿနာတိကို အဖြေထုတ်ရန် အဓိက ရည်ရွယ်၍ သုတေသနပြုသည့် သင်္ချာဘာသာရပ်ကို **အသုံးချသင်္ချာ** (applied mathematics) ဟု ခေါ်ရေ။

သင်္ချာတွင် ပညာရပ်နယ်ပယ်တိခွဲခြားရာ၌ မိရိုးဖလာ ခွဲခြားပုံခွဲခြားနည်းတစ်မျိုးမှာ သင်္ချာသန့်သန့် (pure mathematics) နန့် အသုံးချသင်္ချာ ဟူ၍ ခွဲခြားခြင်းဖြစ်ရေ။ ဒေပိုင်ခွဲခြားရာတွင် သင်္ချာသန့်သန့်နန့် အသုံးချသင်္ချာကြားဟိ နယ်နိမိတ်မှာ ရှင်းလင်းပြတ်သားခြင်းမဟိကြောင်း သတိပြုသင့်ဧ။ သင်္ချာသန့်သန့်ကိစ္စအနီဖြင့် သုတေသနပြု တွိ့ဟိထားသည့် ရလဒ်တိရေ နောင်တွင် (တခါတရံ ရာစုနှစ်နန့်ချီ၍ ကြာမြင့်ပြီးနောက်) လက်တွိ့ကမ္ဘာတွင် လွန်စွာအသုံးကျလာခြင်းတိ ဟိသကဲ့သို့၊ လက်တွိ့အသုံးချရန် အသုံးချသင်္ချာအနီဖြင့် စတင်စူးစမ်းရေ ကိစ္စအချို့တွင် လုံလောက်ရေ သဘောတရားအခြေခံ မဟိသိမ်းကြောင်း တွိ့ဟိရ၍ သင်္ချာသန့်သန့်ကိစ္စရပ်အဖြစ် ပြောင်းလဲသုတေသနပြုရရေတိလည်း ဟိလီရေ။
အာကာသအချိန်

ရူပဗေဒတွင် **အာကာသအချိန်** () ဆိုစာမှာ အာကာသနန့် အချိန်ရို့ရေ အပြန်အလှန်ယှက်နွယ်နီရေ ဆက်စပ်မှုဟိရေအရာတိ အဖြစ်ဖော်ပြရေ သင်္ချာပုံစံတိကို ရည်ညွှန်းရေ။ ရှေးယခင်က စကြဝဠာဧ အာကာသအချိန်ကို ယူကလစ်ဆိုင်ရာ အာကာသ ရှုထောင့်မှနီပနာ အရှေ့အနောက်၊ ဘယ်ညာနန့် အထက်အောက် အတိုင်းအတာ သုံးမျိုးနန့် အချိန်အတိုင်းအတာ စုစုပေါင်း အတိုင်းအတာ လေးခုဟိရေ အရာအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖော်ဆောင်ခရေ။ အာကာသနန့် အချိန်ကို တစ်ခုတည်းရေအရာဧ အခက်အလက်နှစ်ခုအဖြစ်ယူဆရေ မင်ကောစကီး  အာကာသ ရှုထောင့်နန့် ရူပဗေဒပညာသျှင်တိရေ ရူပဗေဒသီအိုရီ အတော်တိတိကို သိသာစွာ ရိုးသျှင်းလွယ်ကူစီရန် ဆောင်ရွက်နိုင်ခရေ။ ထိုအပြင်  စကြဝဠာဧ ဂလက်ဆီတိဧ အတိုင်းအတာ ပမာဏတွင်လည်းကောင်း၊ အက်တမ်အောက်သေးငယ်ရေ အတိုင်းအတာ ပမာဏတွင် လည်းကောင်း ရူပဗေဒသီအိုရီတိကို ပိုပြီးကေ ညီညွတ်မျှတစွာ သျှင်းပြနိုင်ခရေ။
အာဖရိကဖီလိုဆိုဖီ

အာဖရိကဖီလိုဆိုဖီ ရေ အာဖရိကနွယ်ဖွား အာဖရိကန် လူမျိုးတိမှ လုပ်ဆောင်ရေ ဖီလိုဆိုဖီ ကို ရည်ညွှန်းခြင်းဟိ၊ မဟိ မသျှင်းမလင်းဖြစ်နီရခြင်းမှာ အငြင်းပွားဖွယ်ဝေါဟာရတစ်ခုဖြစ်ရေ။ 

နိုင်ငံရီးဖီလိုဆိုဖီဧ အစောဆုံးလက်ရာတိထဲမှ တစ်ခုမှာ ဘီစီ(၃)ရာစုက ဂရိ ဖီလိုဆိုဖာ Plotinus ဧ  Neoplatonist ဖီလိုဆိုဖီဂိုဏ်းကို တည်ထောင်ခခြင်းအတွက် ဂုဏ်ပြု မှတ်တမ်းတင်ထားရေ။

Ethnophilosophy ရေ အာဖရိကဖီလိုဆိုဖီကို ဘာသာစကား ၊ အလေ့အကျင့်နန့် ယုံကြည့်ချက် တိတွင် အကျုံးဝင်ရေ။ ယုံကြည်ချက်တိ၊ တန်ဖိုးတိ၊ အမျိုးအစားတိနန့် ယူဆချက်အစုအဝီးတွင် ပါဝင်ရေဟု Ethnophilosophy က သဘောထားရေ။ အဖြစ်မှန်နန့်ပတ်သက်ရေ အခြေခံယူဆချက်တိကို အာဖရိက ဘာသာစကားတိ ဖြင့် ထင်ဟပ်စေရေဟု ယင်းရို့က စောဒကတက်ရေ။ ဥပမာအားဖြင့် EJ Alagoa ရေ နိုင်ဂျာမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ မှ ရိုးရာစကားပုံတိမှအစပြုရေ အာဖရိကဒဿနိကဗေဒဆိုင်ရာ သမိုင်းကြောင်း တည်ဟိမှုအတွက် စောဒကတက်ရေ။

အာဖရိကဒဿနပညာသျှင်အချို့ (ဥပမာ ဆီနီဂေါ-Senghor ) ရေ အတွေးအမြင် လွန်စွာငြင်းခုံနီကေလည်း အာဖရိကမှ လက်တွိ့ဘဝသို့ ပြတ်သားစွာ ချဉ်းကပ်မှုရေ ယုတ္တိဗေဒထက် စိတ်ခံစားမှုနန့် အနုပညာ အပေါ် အခြေခံရေဟူရေ အယူအဆအပါအဝင် အဂတိလိုက်စားမှု အယူအဆအတွက် စောဒကတက်ခကတ်ရေ ။

ဖီလိုဆိုဖီ ဆိုင်ရာ သိမ်မွေ့မှုရေ လူမျိုးရီးဝါဒဧ တစ်သီးပုဂ္ဂလဝါဒတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် အသိပညာအဆင့်မြင့်ရေ။ ၎င်းရို့ဧ ယဉ်ကျေးမှုလောကအမြင်ကို နိမ့်ကျနီရေ အသိုင်းအဝိုင်းတစ်ခုဧ အထူးအဖွဲ့ဝင်အချို့ ( ပညာဟိ ) ရို့ဧ ယုံကြည်ချက်တိကို မှတ်တမ်းတင်ထားရေ။ သို့ရာတွင်၊ ဖီလိုဆိုဖီနန့် ဒေသန္တရယုံကြည်မှု သို့မဟုတ် အယူအဆတိဧ သမိုင်းကြောင်းကို ပိုင်းခြားရန် ခက်ခဲလာရေ ။

ပရော်ဖက်သျှင်နယ် ဖီလိုဆိုဖီလမ်းကြောင်းရေ သီးခြားတွေးခေါ်ပုံနန့် ကျိုးကြောင်းဆင်ခြင်မှုဆိုင်ရာ အယူအဆတစ်ခုလုံးရေ အာဖရိကအတိစုအတွက် ကကောင်းပင် အသစ်အဆန်း ဖြစ်ပြီးနီခကတ်ကေလည်း အာဖရိကဖီလိုဆိုဖီရေ အမှန်တကယ် ပင်ကြီးထွားလာနီပြီရေက စောဒကတက်စရာမဟိပေ။
အီဂျစ်မှ အစပြုခရေ အာဖကန် အတွေးအခေါ်တိကို အာဖရိကဖီလိုဆိုဖီ ဟုလက်ဟိတွင် ခေါ်ဝေါကတ်ပါရေ။

## ကိုးကား
အာဗြဲငါးခြောက်

လတ်ဆတ်ရေ ငါးကို ထိန်းသိမ်းရန် နည်းလမ်းတိဖြင့် မပြုပြင်ပါက လျင်မြန်စွာ ပုတ်သိုးလားလေ့ဟိရေ။ အခြောက်ခံခြင်းရေ အစားအစားတိမှ ရေကို ဖယ်ထုတ်ခြင်းဖြင့် အစားအစာကို ကြာရှည်ခံအောင် စီမံသည့် နည်းလမ်းဖြစ်ပြီး အဏုဇီဝသက်ဟိတိ ပေါက်ပွားခြင်းကို ဟန့်တားပီးရေ။ ရှေးယခင်ကာလကတည်းက နေနန့် လေကို အသုံးပြုပနာအခြောက်ခံခြင်းနည်းလမ်းဖြင့် အစားအစာတိကို ကြာရှည်ခံစီရန် အသုံးပြုခကတ်ရေ။ ယေဘုယျအားဖြင့် အငွေ့ပျံစေခြင်း (လေသလပ်ခြင်း၊ နေပူလှန်းခြင်း၊ မီးခိုးမှိုင်းတိုက်ခြင်း) ဖြင့် ရေကို ဖယ်ထုတ်ကြကေလည်း အေးခဲခြင်းဖြင့် အခြောက်ခံရာတွင် အစားအစာကို ဦးစွာ အေးခဲစေပြီးမှ ရေကို sublimation နည်းလမ်းဖြင့် ဖယ်ထုတ်ရေ။ အစားအစာတွင် ဘက်တီးရီးယား၊ မှိုနန့် အချဉ်ပေါက်ခြင်းရို့ရေ ဖွံ့ဖြိုးလာရန် ရေလိုအပ်ခြင်းကြောင့် အစားအစားတိကို အခြောက်ခံခြင်းရေ ယင်းရို့ မပေါက်ဖွားနိုင်စီရန် ထိရောက်ရေ နည်းလမ်းဖြစ်ရေ။

ငါးတိကို ကြာရှည်ခံစီရန် အတွက် မိရိုးဖလာနည်းလမ်းတိဖြစ်ရေ အခြောက်ခံခြင်း၊ ကြပ်တိုက်ခြင်းနန့် ဆားသိပ်ခြင်း နည်းလမ်းတိကို အသုံးပြုကတ်ရေ။ သက်တမ်းအကြာဆုံး ရိုးရာနည်းလမ်းမှာ လေ၊ နေရို့ဖြင့် ငါးကို ခြောက်စေခြင်း ဖြစ်ရေ။ အခြောက်ခံခြင်းရေ ကြာရှည်ခံစေရေ နည်းလမ်းတိအနက် သက်တမ်းအရင့်ဆုံး နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး အခြောက်ခံထားရေ ငါးရေ နှစ်ပေါင်းများစွာ သိုလှောင်သိမ်းဆည်းထားနိုင်ရေ။

## ကိုးကား
အာရုံခံကိရိယာ

အာရုံခံကိရိယာ (Sensor) ဆိုစာကို ကျယ်ပြန့်စွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရဖို့ဆိုကေအဖြစ်အပျက်တိကို ယပိုင်မဟုတ်ကေ ပတ်ဝန်းကျင် အပြောင်းအလဲကို  ထောက်လှမ်းသိဟိပြီးကေ အခြားရေ အီလက်ထရွန်းနစ် ကိရိယာ (အတိအားဖြင့်ကွန်ပျူတာ ပရိုဆက်ဆာ) သို့ သတင်းအချက်အလက်ကို ပီးပို့ပီးရေ   ကိရိယာ၊ အစိတ်အပိုင်း၊ စက် ယပိုင်မဟုတ်ကေ စနစ်ခွဲ တစ်ခု ကို အာရုံခံကိရိယာဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ရေ။

အာရုံခံကိရိယာတိကို နေ့စဉ်သုံး အရာဝတ္ထုတိတွင် အသုံးပြုကတ်ပြီးကေ နှိပ်လိုက်စွာကို သိဟိရေ ဓာတ်လှေကား ခလုပ် နန့်ထိလိုက်ရေနန့်မီးမှိန်လား ခြင်း ယပိုင်မဟုတ်ကေ လင်းလားခြင်း ဖြစ်ရေ မီးလုံးတိ အပြင် လူအတိစု သတိမမူမိရေ မရီမတွက်နိုင်ရေ အသုံးပြုမှုတိ အမြီာက်အမြားပင် ဟိရေ။ မိုက်ခရိုစက်တိ ရို့းတက်လာခြင်း နန့်အလွယ်တကူ အသုံးပြုနိုင်ရေ မိုက်ခရို ကွန်ထရိုလာ ပလက်ဖောင်းတိ ရို့းတက်လာခြင်းရို့ကြောင့် အာရုံခံ ကိရိယာကို အသုံးပြုခြင်းရေ သမာရိုးကျ ရို့င်းတာခြင်း ဖြစ်ရေ အပူချိန်၊ ဖိအား နန့်စီးဆင်းမှုအားကို ရို့င်းတာခြင်းရို့ထက် ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခရေ။

## ကိုးကား
အား

ရူပဗေဒတွင် အားရေ အလုပ်လုပ်ရန်အတွက် ဖြစ်ဧ။ ထိုအားရေ  အရာဝတ္ထုပစ္စည်းဧ နီရာတစ်ခုသို့သက်ရောက်ပါက သက်ရောက်သည့်လားရာအတိုင်း ရွေ့လျားမှုရေ ဖြစ်ပေါ်ဧ။ ဥပမာအနိန်နန့် ဘောလုံးတစ်ခုကို မြေပြင်အထက်နားတွင်ကိုင်ထားကာ အောက်သို့ ချလိုက်ပါ။ ထိုဖြစ်ရပ်တွင် ဘောလုံးဧ အောက်သို့ကျခြင်း သို့မဟုတ် ဘောလုံးဟိ အလုပ်ရေ ဘောလုံးဧ အလီးချိန်နန့် မြေပြင်မှအကွာအဝီးရို့ဧ မြှောက်လဒ်နန့် တူညီရေ။

အလုပ်ရေ စွမ်းအင်ကို နီရာတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ (သို့မဟုတ်) ပုံစံတစ်ခုမှတစ်ခုသို့  ပြောင်းစေရေ။

အလုပ်ဆိုရေ ဝေါဟာရကို ပြင်သစ်လူမျိုးသင်္ချာပညာသျှင်တစ်ဦးက ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် စတင်သုံးနှုန်းခခြင်း ဖြစ်ဧ။ အလုပ်ဧ SI ယူနစ်ရေ ဂျိုး (J) ဖြစ်ရေ။

## ယူနစ်တိ
အလုပ်ဧ SI  ယူနစ်ရေ ဂျိုး (joule) ဖြစ်ရေ။ သင်္ကေတမှာ J ဖြစ်ရေ။ ဂျိုးရေ တစ်မီတာရွေ့လျားမှုတွင် သုံးစွဲလိုက်သည့် အား (၁) နယူတန်ရို့ဧ အလုပ်ပင် ဖြစ်ရေ။

ဂျိုးရေ နယူတန်မီတာ (N⋅m) နန့်လည်း အတူတူပင် ဖြစ်ဧ။ တစ်ခါတရီ အလုပ်ဧ ယူနစ်ကို တိုင်းတာသည့်အခါတွင် သုံးရေ။ ယကေလည်း ဒေနယူတန်မီတာဟု သုံးခြင်းရေ ရှုပ်ထွေးမှုတိ ဖြစ်လာနိုင်ဧ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ လိမ်အား (torque) ဧ အတိုင်းအတာယူနစ်ရေလည်း နယူတန်မီတာ (N⋅m) ပင် ဖြစ်ရေ။ နယူတန်မီတာ (N⋅m) ကို အသုံးပြုမှုအား SI အာဏာပိုင်အဖွဲ့ရို့က အားပီးခြင်း မဟိပေ။ ယင်းပိုင်အသုံးပြုပါက လိမ်အားကို တိုင်းတာရာတွင်ဖော်ပြသည့် နယူတန်မီတာ (N⋅m) နန့် အလုပ်ကို ဖော်ပြသည့် နယူတန်မီတာ (N⋅m) ရို့အကြား ရှုပ်ထွေးမှုရို့ ဖြစ်လာနိုင်ရေ။

SI  ယူနစ်မဟုတ်ရေတိတွင် အလုပ်ဧ ယူနစ်တိမှာ erg, foot-pound ,  the  foot-poundal ,  the  kilowatt hour ,  the  litre-atmosphere နန့်  the  horsepower –hour ရို့ ဖြစ်ကတ်ရေ။ အလုပ်ရေ အပူကဲ့သို့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာရှုထောင့်ဟိအနိန်နန့် ရံဖန်ရံခါ အတိုင်းအတာယူနစ်တိရေ အပူ သို့မဟုတ် စွမ်းအင်ရို့ဧ ယူနစ်ရို့နန့် ပြောင်းပြန်ဖြစ်နီရေ။ ဥပမာ therm, BTU နန့် ကယ်လိုရီ ရို့ ဖြစ်ကတ်ရေ။

## အလုပ်နန့် စွမ်းအင်
အမှတ်တစ်ခုသို့ ကိန်းသေအားပမာဏ F  ရေ သက်ရောက်ပနာ ရွေ့လျားမှု s ရေ သက်ရောက်လိုက်ရေအားဧ လားရာသို့ မျဉ်းဖြောင့်အတိုင်း ရွေ့လျားလားသည့်အလုပ် W ရေ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ရေ။

:W = F s.

ဥပမာအနိန်နန့် အား 10 N ရေ အမှတ်တစ်ခုသို့ သက်ရောက်လိုက်သည့်အခါ ထိုအမှတ်ရေ 2 m ရွေ့လျားလားရေ ဆိုပါဆို့။ ထိုဖြစ်ရပ်တွင် အလုပ်ရေ (10 N)(2 m) = 20 N m = 20
J ဖြစ်ရေ။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အလီးချိန် ၁ ကီလိုဂရမ်ဟိသည့် အရာဝတ္ထုကို မြေပြင်အထက်သို့ မတင်ပါက ကမ္ဘာမြေဧ ဆွဲငင်အားကို ဆန့်ကျင်ရပေမည်။ ယင့်ချိန်တွင် အလုပ်ရေ အကွာအဝီးခြင်းတူညီကေလည်း အလီးချိန်ရေ နှစ်ဆဖြစ်နီသည့်အခါတွင်လည်ကောင်း၊ အလီးချိန်တူညီကေလည်း အကွာအဝီးရေ နှစ်ဆဖြစ်နီသည့်အခါတွင်လည်းကောင်း အလုပ်ရေနှစ်ဆဖြစ်နီပေလိမ့်မည်။

အလုပ်ရေ စွမ်းအင် နန့် နီးနီးစပ်စပ်ဆက်သွယ်မှု ဟိရေ။ အလုပ်−စွမ်အင်စည်းမျဉ်းက ဖော်ပြရေမှာ “အရာဝတ္ထုတစ်ခုပေါ်သို့ အားသက်ရောက်လိုက်သည့်အတွက် ဖြစ်ပေါ်လာရေ အပေါင်းလက္ခဏာဆောင်သည့် အလုပ်ရေ ထိုအရာဝတ္ထုဧ အရွေ့စွမ်းအင်ကို များပြားလာစေရေ”။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် အနုတ်လက္ခဏာဆောင်သည့်အလုပ်ရေ အရွေ့စွမ်းအင်ကို လျီာ့ကျမှု ဖြစ်စေရေ။

နယူတန်ဧ ဒုတိယနိယာမက ဖော်ပြထားရေမှာ လွတ်လပ်ခြင်း၊ မာကျောရေအရာဝတ္ထုဖြစ်ခြင်း စရေနန့်ကိုက်ညီကာ ဖြစ်ပေါ်လာသည့်အလုပ်ရေ ထိုအရာဝတ္ထု အလျင်နန့် လှည့်ပတ်မှုရို့ဧ အရွေ့စွမ်းအင်ပြောင်းလဲမှုနန့် တူညီရေ။

:W = \Delta KE.

## ကိုးကား
အာရုံကြော

အာရုံကြောဟုရရိုးရှရှင်း ခေါ်ကလိ့ဟိရေ **အဖျားပိုင်း အာရုံကြော**တိရေ အာရုံကြောစနစ်ဧ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး အာရုံခံစားရသည့် လျှပ်စစ်ဓာတု အချက်အလက်တိကို ဦးနှောက်နန့် တစ်ရှူးတိအကြား အပြန်အလှန် ပို့ဆောင်ပီးသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်ရေ။
အာရှာ မေဂျာ

**အာရှာ မေဂျာ** (ကြီးကျယ်ရေ ဝက်ဝံဟုလည်း သိထား)ရေ မြောက်ဘက်ကောင်းကင်မှ ကြယ်စုတန်းတစ်ခု ဖြစ်ရေ။ ယင်းအား မြောက်ပိုင်းကောင်းကင်တွင်
တစ်နှစ်ပတ်လုံးခန့် မြင်နိုင်ရေ။ ယင်းအား မြောက်အရပ်တွင်ဟိရေ လမ်းပြကြယ် ဓူဝံကြယ်နန့် လားရာအဖြစ် အသုံးပြုရေ။
ဓူဝံကြယ်ရေ အာရှာ မိုင်နာ ကြယ်စုတန်းတွင် တည်ဟိလီရေ။ အာရှာ မေဂျာရေ ညဘက်ကောင်းကင်တွင် တတိယအကြီးဆုံး
ကြယ်စုတန်းဖြစ်ပြီး Messier object ၇ ခု၊ NGC အရာဝတ္ထု ၄ ခုနန့် မြင်နိုင်ရေ စကြဝဠာဧ့ ငယ်ရွယ်ရေ ဂလက်ဆီတိ ပါဝင်ထားရေ။

## ကိုးကား

## ပြင်ပလင့်
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: Ursa Major
* AAVSO: The Myths of Ursa Major
* The Origin of the Greek Constellations
* Star Tales – Ursa Major
* Ursa Major at Constellation Guide
* Warburg Institute Iconographic Database (over 180 medieval and early modern images of Ursa Major)
အိမ်ဆောက်ပစ္စည်း ဝေါဟာရတိ

## ပြင်ပလင့်ခ်တိ
ရခိုင် ဘာသာစကား လမ်းညွှန် (ဦးစက္ကိန္ဒ-ရခိုင်မြေ)
အိုက်ကီဒို

အိုက်ကီဒို(合気道 aikidō) ဆိုစွာမှာ မော်ရီဟေး အူရ်ရှီးဘ (Morihei Ueshiba) မှ သူဧ့ ကိုယ်ခံပညာလေ့လာမှု ၊ ဖီလော်ဆော်ဖီ ဆိုင်ရာ တွေးခေါ်မှု နန့် ဘာသာရီးယုံကြည်မှု တိကို ပေါင်းစပ်စုစည်းပနာ တီထွင်ဖန်တီးခရေ ဂျပန် ကိုယ်ခံပညာ တစ်ခုဖြစ်ရေ။ အိုက်ကီဒို ကို အများအားဖြင့် စွမ်းအင်တိဖြင့် စုစည်းထားရေနည်းလမ်း ယပိုင်မဟုတ်ကေ စိတ်အာရုံ ခံစားမှုတိကို စည်းဝါးကိုက်ညီစွာ ပေါင်းစပ်ထားရေ နည်းလမ်း ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ရေ။
အူရ်ရှီးဘ ဧ့ ရည်ရွယ်ချက်မှာ လေ့ကျင့်သူတိအနီနန့် မိမိအားတိုက်ခိုက်လာသူထံမှ ရဟိနိုင်ရေနာကျင်မှုတိကို ခုခံကာကွယ်ရန်အတွက် အသုံးပြုနိုင်ရေ အနုပညာရပ်တစ်ခုဖန်တီးရန် ဖြစ်ခရေ။

အိုက်ကီဒိုဧ့လုပ်ဆောင်မှုမှာ တိုက်ခိုက်လာသူဧ့ ရွေ့လျားမှု ၊ တိုက်ခိုက်မှုအား ၊ တိုက်ခိုက်ရာ လမ်းကြောင်းရို့ကို ဆန့်ကျင်ဘက်အဖြစ်ပြောင်းလဲပီးပြီးကေ အဆုံးသတ်ပေးခြင်းပင်ဖြစ်ရေ။ မိမိအနီဖြင့် အနည်းဆုံးရေခွန်အားကို အသုံးပြုပနာ တိုက်ခိုက်လာသူဧ့ အဟိန်၊ အဟုန်၊ ခွန်အားရို့ကို ဝင်ရောက်ခြင်း ယပိုင်မဟုတ်ကေ လှည့်ပတ်ခြင်းစရေ လှုပ်ရှားမှုနည်းလမ်းတိဖြင့် ခုခံကာကွယ်ခြင်းပင်ဖြစ်ရေ။
အိုက်ကီဒို နည်းစံနစ်တိရေ လွှင့်ပစ်ကိုင်ပေါက်ခြင်း ၊ အဆစ်တိကို ချိုးလိမ်ခြင်းတိဖြင့် အဆုံးသတ်လေ့ဟိရေ။ ထို့ကြောင့် အိုက်ကီဒိုဧ့ နည်းစံနစ်တိကို အမျိုးအစားခွဲကြည့်ကေ ဖမ်းဆုပ်ချုပ်နှောင်ခြင်း ပြုလုပ်ရရေ ကိုယ်ခံပညာတိမှ ဆင်းသက်လာရေဟု ဆိုနိုင်လီရေ။

အိုက်ကီဒိုရေ အဓိကအနိန်နန့် ဒိုက်တို ရူ အိုက်ကီ ဂျူဂျစ်ဆူ(Daitō-ryū Aiki-jūjutsu) မှ ဆင်းသက်လာရေဟု ဆိုနိုင်ရေ ၊ သိုရေ ၁၉၂၀ ခုနှစ်ပတ်ဝန်းကျင်နောက်ပိုင်းမှစပြီးကေ အူရ်ရှီးဘဧ့ အိုမိုတိုခရို ( Ōmoto-kyō ) ဘာသာအယူဝါဒနန့် ဆက်စပ်ပြီးကေ စတင်ပြောင်းလဲလာခရေ။
အိုင်ယွန်စည်း

လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖို ဒြပ်စင်အက်တမ် တစ်ခုနန့် လျှပ်စစ်ဓာတ်မ ဒြပ်စင်အက်တမ် တစ်ခုရို့အချင်းချင်း ဓာတ်ပြုကတ်ရေအခါ လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖို ဒြပ်စင်အက်တမ်ဧ အပြင်ဆုံးအခွံမှ အီလက်ထရွန်စွာ လျှပ်စစ်ဓာတ်မ ဒြပ်စင်အက်တမ်ဧ အပြင်ဆုံးအခွံသို့ လုံးလုံးလျားလျား ကူးပြောင်းသွားခြင်းနန့် ဓာတ်ဖိုနန့် ဓာတ်မအိုင်ယွန်တိ ဖြစ်ပေါ်လာကတ်ရေ။ ဆန့်ကျင်ဘက် လျှပ်စစ်ဆောင် ဓာတ်ဖို အိုင်ယွန်နန့် ဓာတ်မအိုင်ယွန်ရို့ကို လျှပ်စစ်ဓာတ်ငြိမ်ဆွဲအားနန့်ပေါင်းစည်းထားပြီး ယင်းပိုင် ပေါင်းစည်းထားရေဓာတ်စည်းကို **အိုင်ယွန်စည်း**ဟု ခေါ်ရေ။ သတ္တုဒြပ်စင်တိနန့် သတ္တုမဟုတ်ဒြပ်စင်တိ ဓာတ်ပြုရေအခါ အိုင်ယွန်စည်းတိ ဖြစ်ပေါ်လာရေ။

## ကိုးကား
အိုရိုင်းယွန်းကြယ်တာရာ အစုအဝီး

**အိုရိုင်းယွန်းကြယ်တာရာ အစုအဝီး**ကို ရခိုင်လူမျိုးရို့က လိပ်တာရာ ဟု ခေါ်ဝေါ်လေ့ဟိကတ်ပြီး နိုင်ငံတကာတွင် မုဆိုးကြယ်အစုအဝီးဟု ခေါ်ဆိုလေ့ ဟိကတ်ရေ။ အီကွေတာဧ့ အထက်ဟိ ကောင်းကင်တွင် တည်ဟိပြီး တစ်ကမ္ဘာလုံးမှ မြင်နိုင်ရေ။ အိုရိုင်းယွန်း ကြယ်တာရာ အစုအဝီးရေ ကောင်းကင်တွင် ကကောင်းထင်ရှားပြီး အလွယ်တကူ မြင်နိုင်ရေ ကြယ်တာရာ အစုအဝီးပင် ဖြစ်ရေ။ အိုရိုင်းယွန်း ဆိုရေ နာမည်ဖို့ ဂရိ ဒဏ္ဍာရီတွင်းမှ မုဆိုးတစ်ဦးကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်ရေ။ ကြယ်စုတန်းဧ့ အတောက်ပဆုံးကြယ်တိဖို့ ရီဂျယ်နန့် ဘီတယ်ဂျူးစ် ရို့ဖြစ်ကတ်ရေ။

## ကိုးကား
အီကွိလိယပ်စ်

**အီကွိလိယပ်စ်** (Equuleus) () ရေ ညဘက်ကောင်းကင်တွင် မြင်ရရေ ကြယ်တိဧ့ ကြယ်စုတန်းတစ်ခုဖြစ်ရေ။ လက်တင်ဘာသာစကားနာမည်ဖို့ မြင်းအသေး ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ၂ ရာစု နက္ခတ္တပညာသျှင် တော်လမီက ၄၈ ကြယ်စုတန်းစာရင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားရေ။ ခေတ်သစ် ၈၈ ကြယ်စုတန်းစာရင်း၌လည်း ဆက်လက်ပါဝင်လျက်ဟိရေ။ ကြယ်စုတန်းရေ ခေတ်သစ်ကြယ်စုတန်းစာရင်းတွင် ကကောင်းမေးမှိန်ပြီး ကြက်ခြီခတ် ကြယ်စုတန်းပြီးကေ ဒုတိယအသေးဆုံးတစ်ခုဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား
အီဒီယမ်

## အီဒီယမ်(Idiom)
အီဒီယမ် ဆိုရေ အင်္ဂလိပ်စကားမှ လာရေ။ မြန်မာလို ဘန်းစကား/ဗန်းစကား ဖြစ်ရေ။ အီဒီယမ်ဆိုရေ ဘာသာစကားတစ်ခု၌ မူလအဓိပ္ပာယ် မဟုတ်ရေ သီးခြားအဓိပ္ပာယ် ဆောင်နေသည့် အပြောအဆို အရီးအသားတစ်ခု ပြင်ဖြစ်ရေ။ သက်ဆိုင်ရာ ဘာသာစကားဖြင့် အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုဖော်ပြရေ မိမိရို့ လူမျိုး ဓလေ့ထုံးစံအတိုင်း သုံးစွဲသည့် ဓလေ့သုံး စကားလုံးဟုလည်း ဆိုနိုင်ရေ။ 

ဘာသာဗေဒပညာသျှင် မာရီယိုပေ့ (Mario Pei)က အီဒီယမ်နန့် ပတ်သက်၍ သာဓကတစ်ခု ထုတ်ပြပါရေ။ တစ်ခါက ပြင်သစ်အမျိုးသမီး တစ်ယောက်ရေ မီးရထားဖြင့် ခရီးထွက်လာရာ ရထားပြတင်းပေါက် အပြင်ဘက်သို့ ဦးခေါင်းထုတ်ပြီး လိုက်ပါလာခရေ။ မီးရထားရေ လိုဏ်ခေါင်းတစ်ခုအတွင်းသို့ ဝင်မည်ပြုစဉ် ခရီးလားဖော် အမေရိကန်လူမျိုးတစ်ယောက်က ထိုသူဧ အင်္ကျီကော်လာကို အတင်းဆွဲပြီး "Look out "ဟု အော်ပြောရေ။ ပြင်သစ်ခရီးရေက ဦးခေါင်းကို ပြန်သွင်းပြီး အမေရိကန် ခရီးရေကို ကျေးဇူးတင်စကား ပြောဆိုရေ။ ယပြီးနောက် "ခင်ဗျားက ကျွန်တော့ကို (Look in )အတွင်းကြည့်စေချင် ပါရက်နဲ့ ဘာကြောင့် အပြင်ကိုကြည့် (Look out)အပြင်ကို ကြည့်လို့ ပြောရတာလည်း"ဟု မေးမြန်းပါတော့ရေ။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် Look out ကို တစ်လုံးချင်း အဓိပ္ပာယ် ကောက်ပါက အပြင်ဘက်သို့ ကြည့်ဟု အနက်ရကေလည်း Look out ဆိုရေ စကားလုံး နှစ်လုံးတွဲကို "သတိထား"ဟူ၍ သုံးလေ့ဟိရေ။ ယင်းပိုင် ပါဝင်ရေ အစိတ်အပိုင်းဧ လုံးချင်း အဓိပ္ပာယ်အတိုင်း မဟုတ်ဘဲ အဓိပ္ပာယ် တစ်ခုခုဖြင့် သုံးရေ စကားမျိုးရေ အီဒီယမ် ပင် ဖြစ်ရေ။ 

## ကိုးကား
အီလက်ထရွန်

**အီလက်ထရွန်** ရေ အက်တမ် တစ်ခုတွင် အခြီခံကျရေ အမှုန်ဖြစ်ရေ။ လျှပ်စစ် အမဓာတ်( negative charge) ဆောင်ရေ။ နျူကလိယ (Nucleus) ကို လှည့်ပတ်နေရေ။ လှိုင်းသဘာဝရော အမှုန်သဘာဝပါဆောင်ရေ။ အီလက်ထရွန် အရီအတွက်နန့် ပရိုတွန် အရီအတွက်ကို အခြီခံပနာ အိုင်းယွန်း (ion) တိ ဖြစ်ပေါ်လာရေ။

ရှေးအခါက ဒြပ်စင်ရို့ဧ အသေးငယ်ဆုံးရေ အစိတ်အပိုင်းရေ အက်တမ်ပင်ဖြစ်ပနာ၊ ထိုထက်ငယ်ရေ အစိတ်အပိုင်း မဟိနိုင်ဟု ယူဆလာခကြလီရေ။ ယကေလည်း ဆာ ဂျေဂျေ သွန်မဆင် ဆိုသူ ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်ပါမောက္ခကြီး တစ်ဦးက အက်တမ်အောက် အလွန်ငယ်ရေ အစိတ်အပိုင်းရို့ဟိကြောင်းကို ခရစ် ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် သျှင်းလင်းပြသပနာ ထိုအစိတ်အပိုင်းရို့ကို အီလက်ထရွန်ဟု နာမည်ပီးခလီရေ။ ဟိုက်ဒရိုဂျင်ရေ ဓာတုဒြပ်စင်ရို့တွင် အပေါ့ဆုံးဖြစ်ပနာ ယင်းဧအက်တမ်အလီးဆရေ ၁.ဝဝ၈ မျှသာ ဟိဧ။ အီလက်ထရွန်တစ်ခုဧ အလီးချိန်မှာ ထိုဟိုက်ဒြိုဂျင် အက်တမ်ဧ အလီးချိန်ကို အပုံတစ်ထောင့် ရှစ်ရာ လီးဆယ့် ငါးပုံပုံကေ တစ်ပုံ (၁/၁၈၄၅) ခန့်သာဟိလီရေ။

## ကိုးကား
*https://books.google.com/?id=1yqqhlIdCOoC&pg=PA195
*http://web.lemoyne.edu/~GIUNTA/thomson1897.html
*P.J. Mohr, B.N. Taylor, and D.B. Newell, "The 2014 CODATA Recommended Values of the Fundamental Physical Constants". This database was developed by J. Baker, M. Douma, and S. Kotochigova. Available: http://physics.nist.gov/constants. National Institute of Standards and Technology, Gaithersburg, MD 20899.

## မှတ်စု
အီလက်ထရွန်မိုးတစ်ဖို့စ်

အီလက်ထရွန်မိုးတစ် ဖို့စ်(emf)မှာလျှပ်စစ်အရင်းအမြစ်တစ်ခုမှထွက်လာရေလျှပ်စစ်ဖိအားတစ်မျိုးဖြစ်ရေ။

## ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်
အီလက်ထရွန်မိုးတစ် ဖို့စ် ဖြစ်စေရေပစ္စည်းတိမှာ လျှပ်စစ်ဓာတုဆဲလ်တိ(ဓာတ်ခဲတိ)၊ဆိုလာဘတ်ထရီတိ၊မီးစက်တိ၊ထရန်စဖော်မာတိ စရေရို့ဖြစ်ရေ။ သဘာဝတွင် အီလက်ထရွန်မိုးတစ် ဖို့စ်ရေ မျက်နှာပြင်တစ်ခုကိုဖြတ်သည့်သံလိုက်စက်ကွင်းအတက်အကျတိုင်းတွင်ဖြစ်လာရေ။

## သင်္ကေတနန့်ယူနစ်တိ
အီလက်ထရွန်မိုးတစ် ဖို့စ်ကိုတိရေအားဖြင့် သင်္ကေတ" ℰ "(E)ဖြင့်ပြရေ။

SIစနစ်တွင် အီလက်ထရွန်မိုးတစ် ဖို့စ်ကို volt(V)ဖြင့်သုံးရေ။ ထို ဗို့ရေ (joule per coulomb)နန့်ညီရေ။

: \mathcal{E} = -\int_{A}^{B} \boldsymbol{E}_\mathrm{cs} \cdot \mathrm{d} \boldsymbol{ \ell } \ ,

: \mathcal{E}=\oint_{C} \boldsymbol{E} \cdot \mathrm{d} \boldsymbol{ \ell } \ ,

: \mathcal{E}=\oint_{C} \left[\boldsymbol{E}  + \boldsymbol{v} \times \boldsymbol{B} \right] \cdot \mathrm{d} \boldsymbol{ \ell } \ 
:::  +\frac{1}{q}\oint_{C}\mathrm {\mathbf{effective \ chemical \ forces \ }\cdot} \ \mathrm{d} \boldsymbol{ \ell } \ 
::::  +\frac{1}{q}\oint_{C}\mathrm {\mathbf { effective \ thermal \ forces\ }\cdot}\  \mathrm{d} \boldsymbol{ \ell } \ ,

:: dG = -SdT + VdP + \mathcal{E}dQ\ , 

: 
\left(\frac{\partial \mathcal{E}}{\partial T}\right)_Q=
-\left(\frac{\partial S}{\partial Q}\right)_T


:  \Delta Q = -n_0F_0 \ , 

: \Delta H = -n_0 F_0 \left( \mathcal{E} - T \frac {d\mathcal{E}}{dT}\right) \ ,
အီးမေးလ်

အီးမေးလ်ရေ Electronic Mail ( အီလက်ထရောနစ် စာပို့ခြင်း) တစ်စုံတစ်ဦးထံတွင် အီလက်ထရောနစ် လိပ်စာ (Address) ဟိပါက ထိုသူထံသို့ ကွန်ပျူတာ ကွန်ရက်တစ်ခုအတွင်း (သို့တည်းမဟုတ်) အင်တာနက်ပေါ်ဟိ အင်တာနက် နက်ဝက်ကိုဖြတ်ပနာ ဒီဂျစ်ရေ နည်းပညာနန့်စာပို့ခြင်းကို ဆိုလိုရေ။ ယေဘူယျအားဖြင့်အသုံးပြုသူ တစ်ဦးတစ်ယောက်ရေ ပီးပို့လိုက်ရေ အီးမေးလ်အား လက်ခံရာ၌ လိုအပ်ရေသတင်း အချက်အလက် သာမက မလိုအပ်ရေ သတင်းအချက်အလက်တိပါ ပါလာကေ၎င်း မလိုအပ်ကေ သတင်းလွှာကို Spam Mail ဆိုပနာ ခေါ်ဆိုနိုင်ရေ။
အီလက်ထရောနစ် စာပို့ခြင်းကို IT နယ်ပယ်တွင် သာမက အင်တာနက် ပေါ်၌ ဆက်သွယ်ရီးကိရိယာအဖြစ် တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုနီကတ်ရေ။ Internet Facility ထဲတွင် အသုံးအတိဆုံးနန့်ရေပန်းအစားဆုံးဝန်ဆောင်မှု တစ်ခုဖြစ်ရေ။
## အလုပ် လုပ်ပုံ
အီးမေလ်းပို့ရန်၊ လက်ခံရန်အတွက် အရိုးရှင်းဆုံးနည်းလမ်းမှာ အင်တာနက် ချိတ်ဆက်နိုင်ရေ ပစ္စည်း (ကွန်ပျူတာ၊ မိုဘိုင်းဖုန်း) ပိုင့်ရေ ကရိယာတိနန့်အီးမေးလ် ပရိုဂရမ် (Mailer) ရို့သာလိုအပ်ပါရေ။ ၎င်းရို့အားလုံး အသက်ဝင် လှုပ်ယှားစီရန်အတွက် လိပ်စာပုံစံနန့်အီးမေးလ်ပုံစံလိုအပ်ရေ။ အီမေလ်းလိပ်စာပုံစံကို ယေဘုယျအားဖြင့်RFC 2822ဟုခေါ်ပနာ user@domain.com ပုံစံရေ။ အီလက်ထရောနစ် စာပို့စနစ်တွင် အတိအားဖြင့်စာသားနန့်ပိုကေလည်း တစ်ခါတစ်ရီHTML နန့်ပီးပို့လေ့ဟိကတ်ရေ။ ကုပ္မဏီအချို့ရေ အကျွန်ရို့အတွက် စာပို့ရန်နန့်စာလက်ခံရန်အတွက် အင်တာနက်မှတဆင့် အသုံးပြုနိုင်ကတ်ဖို့ ပြုလုပ်ထားရေ။ Gmail, Yahoomail,Hotmail ရို့ရေ အင်တာနက်မှတဆင့် ထိန်းချုပ်နိုင်ရေ အခမဲ့ ဝက်မေးဆာဗာတိဖြစ်ကတ်ရေ။

အခြားရေ ဆက်သွယ်ရီးနည်းပညာတိ နန့်နှိုင်းယဉ်ပါက On Line ဖြစ်သနန့်ချက်ချင်းပို့လွှတ်ခြင်း (ယပိုင်မဟုတ်ကေ) လက်ခံယူခြင်းတိအား အရင်အမြန်ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း၊ တစ်ချိန်တည်းအကြောင်းအရာတစ်ခုအား လက်ခံဖို့သူ အတိအပြားထံ ပီးပို့နိုင်ခြင်း၊ စာတိသာမက ရုပ်ပုံတိကိုလည်း ပူးတွဲပီးပို့နိုင်ခြင်း၊ မိမိလက်ခံရဖို့စာအား အင်တာနက် ချိတ်ဆက်ထားရေ ဇာနီရာတွင်ဟိ ကွန်ပျူတာတွင်မဆို လက်ခံနိုင်ခြင်း၊ IPS သို့ Internet ဆောင်ရွက်ခသာ ပီးဆောင်ရပြီးကေ အီးမေးလ်သုံးစွဲခ ထပ်မံပီးဆောင်ရန် မလိုအပ်ခြင်း(သိုကေ အချို့ အီလက်ထရောနစ် စာပို့စနစ်တိတွင် လုံခြုံရီးအတွက် ပီးဆောင်ရရေ) ၊ အနီးအဝီး ဆက်သွယ်ရာတွင်လည်း ရေလီဖုန်းပိုင့် အဝီးပြောခ၊ အနီးပြောခနှုန်း ပီးဆောင်ရန် မလိုအပ်ခြင်းတိ စရေ ကုန်ကျစရိတ်သက်သာခြင်းတိ သာလွန်ကောင်းမွန်ရေ။

## ကိုးကား
အုန်းထမင်း

**အုန်းထမင်း** ရေ ထမင်းကို အုန်းနို့တွင် စိမ်၍လည်းကောင်း၊ အုန်းနို့နန့် ချက်၍ကေလည်းကောင်း ပြုလုပ်ရေ စားသောက်ဖွယ်တစ်မျိုး ဖြစ်ရေ။ အုန်းသီးနန့် ဆန် ရို့ရေ ကမ္ဘာတစ်ဝန်း အပူပိုင်းဒေသတိတွင် တွိ့ရသည့်အတွက် အုန်းထမင်းကို ကမ္ဘာတစ်ဝန်းဟိ ယဉ်ကျေးမှုများစွာရို့တွင် တွိ့ဟိနိုင်ရေ။

## ပါဝင်ရေပစ္စည်း
* ပေါ်ဆန်းမွှေး (ဆန်ဟောင်း)
* အုန်းသီး
* ဆီ
* သကြား
* ကြက်သွန်နီ
* ဆား

## ပြုလုပ်ခြင်း
အိုးတွင် ဆန်၊ ဆီ၊ သကြား၊ ဆားနန့် အုန်းနို့ရည်တိ ထည့်ကာ အဖုံးပိတ်ပနာချက်ရေ။

## ကိုးကား
အုန်းနို့

အုန်းနို့ဟု ခေါ်ဆိုရေအုန်းသီးဧ အဖြူရောင် အတွင်းသားမှ ညှစ်ယူရဟိသည့် အရည်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး မလေးရှားနိုင်ငံတွင် စန်တန်ဟုလည်းကောင်း၊ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် ပေါ ကီရီ ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ကတ်ရေ။ ၎င်းနို့ရည်ရေ အရောင်၊ အရသာဟိသည့်အပြင် အဆီပါဝင်မှုနှုန်းမြင့်မားသည့်အတွက် ဆီအဖြစ် ထုတ်ယူနိုင်သေးရေ။ ကမ္ဘာ့ဒေသအတော်တိတိတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် coconut milk ဟူသည့်အသုံးနှုံးကို သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပေါ်နီရေ အုန်းသီးအတွင်းဟိ အုန်းရည်အဖြစ် ရည်ညွှန်းသုံးစွဲရေကိုလည်း တွိ့ရရေ။ 

အထူ(အရင့်) နန့် အပါး(အနု)ဟူပနာအုန်းသီးအမျိုးအစားကို နှစ်မျိုး ခွဲခြားနိုင်ရေ။ အုန်းသီးအရင့်ကို အုန်းနို့ပြုလုပ်ရန်အတွက် ပထမဦးစွာ အုန်းခြစ်ဖြင့် ခြစ်ယူရရေ။ ထို့နောက် အဝတ်ပါးပါးတွင် ထည့်သွင်းထုပ်ရရေ။ ထို့နောက် ရေနွေးနွေးကို စုပ်ယူနိုင်ရန်အတွက် အဝတ်ပါးပေါ်တွင် လောင်းချပြီးနောက် လက်ဖြစ်ကေလည်းကောင်း၊ စက်ဖြင့်ကေလည်းကောင်း ညှစ်ယူခြင်းဖြင့် အုန်းနို့ကို ရဟိရေ။ အုန်းသီးရင့်ဧ နို့ရည်ကို ကျိုချက်ပနာဆီအဖြစ်ကေလည်းကောင်း၊ အနှစ်ကို ဆော့စ်အဖြစ်လည်းကောင်း အခြားမုန့်အချိုပွဲတိနန့် တွဲဖက်စားသုံးနိုင်ရေ။ အုန်းသီးနုဧ နို့ရည်ကိုမူ စွပ်ပြုတ်တိနန့် အခြားဟင်းတိ ချက်ရာတွင်အသုံးပြုရေ။ အနောက်နိုင်ငံတိတွင် အုန်းနို့ကို သံဗူးအတွင်း စည်သွတ်ပနာထုတ်လုပ်ရောင်းချကတ်ရေ။ ၎င်းအုန်းနို့သံဗူးတိကို အုန်းသီးအနု၊ အရင့်တိအားလုံးပေါင်းပြီးကေ ရေဖြင့် ရောသေးရေ။ ထို့နောက် အထူးစီစဉ်ကာ ထုတ်လုပ်ရောင်းချကတ်ရေ။

အုန်းနို့ရေ အာယုဗ္ဗေဒ တိုင်းရင်းဆီးဝါးပညာနန့်အတူ တွဲ၍တည်ဟိနေရေမှာကြာလေပြီ။ ရမ်းနေကျွန်း၊ ဆော်လမွန်ကျွန်းနန့် အခြားအိမ်တွင်းမှုလုပ်ငန်းတိတွင် အုန်းနို့ကို တဆီး၊ သကြားရို့နန့် ပေါင်းစပ်ကာ အပင်ပု၊ ချုံပုတ်တိတွင်း တစ်ပတ်ခန့်သိမ်းဆည်းထားစေခြင်းဖြင့် အချဉ်ပေါက်စေရေ။ ၎င်းအုန်းနို့ရမ်အရက်အကြောင်းကို ရေဆွိတီးဝိုင်း(The Sweet Band)မှ ပေါ့ပါ ဂျိုး သီဆိုသည့် သီချင်းတွင် တွိ့ရရေ။ ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင် အုန်းရည်နန့် သကြားပေါင်းစပ်ကာ Batida de Côco ဟုခေါ်သည့် ကော့တေးတစ်မျိုးကို ပြုလုပ်ရောင်းချကတ်ရေ။
အုဟိခုဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး

**Ushiku Daibutsu** (牛久大仏) ရေ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိဘရခိနယ်၊ အုဟိခု မှာ တည်ဟိရေ။ တည်ဆောက်မှုရေ ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှာ ပြီးကေစီးဧ။ ရုပ်ပွားတော်ရေ အောက်ခြီ ၁၀ မီတာ (၃၃ ပေ) နန့် အောက်ခံကြာပွင့် ၁၀ မီတာ အပါအဝင် စုစုပေါင်း ၁၂၀ မီတာ (၃၉၀ ပေ) မြင့်ဧ။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှာ ရုပ်ပွားတော်ရေ ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံးရုပ်တုသုံးခုထဲကတ် တစ်ခုလည်း ဖြစ်ရေ။

## အသေးစိတ်အချက်အလက်တိ
* အလီးချိန် = ၄၀၀၃ တန် (၈၈၂၅၀၀၀ ပေါင်)
* ဘယ်လက်ဧ အလျား = ၂၀ မီတာ (၅၉.၀၆ ပေ)
* မျက်နှာဧ အလျား = ၂၀ မီတာ (၆၅.၆၂ ပေ)
* မျက်လုံးဧ အလျား = ၂.၅၅ မီတာ (၈.၄ ပေ)
* ပါးစပ်ဧ အလျား = ၄.၅ မီတာ (၁၅ ပေ)
* နှာခေါင်းဧ အလျား = ၁.၂ မီတာ (၃.၉ ပေ)
* နားဧ အလျား = ၁၀ မီတာ (၃၂.၈၁ ပေ)
* ပထမလက်ချောင်းဧ အလျား = ၇ မီတာ (၂၂.၉၇ ပေ)

ရုပ်ပွားတော်ဧ အတွင်းမှာ ပြခန်းလေးခု ပါဝင်ကာ ပြတိုက်သဖွယ် ပြုလုပ်ထားရေ။

## ကိုးကား