open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ကုကူတောင်ဂူကျောင်း

ပေ ၅ဝ မျှ မြင့်သည့် ကျောက်တောင်ကြီး ပေ ဧ တောင်ကလပ်ကို ဂူကျောင်းကြီးအဖြစ် ထွင်းထုထားရေ ရခိုင် ရှေးဟောင်း လက်ရာ တစ်ခု ဖြစ်ရေ။ မစဲကျွန်းတွင် ဟိရေ။ ဂူမျက်နှာစာတွင် ပန်းနွယ် ပန်းခက်တိ၊ ကျေးငှက်တိ ပုံနန့် လူ နတ်၊ ဗြဟ္မာရို့က ပူဇော်နီကတ်ဟန် ထုဆစ်ထားရေ။ ဂူထဲဟိ ဂူ ကျောင်း သုံးကျောင်းရေ ၄၅ ပေမျှ ရှည်ပြီး ဆင်းတုတော် ၃၁ ဆူ ကိန်းဝပ်ကတ်ရေ။ မြောက်ဘက်ဂူမှာ ဘုံပိတ် မျက်နှာကတ်က်နန့် နံရံကပ် ကျောက်တိုင် သရုပ်ဖော်ပုံတိ ပါဟိရေ။ ကုသိုလ်သျှင် “မင်းဘာကြီးက ၁၅၃၁ ခုတွင် တည်ခရေ။ ဒေဂူရေ စိတ္တရလင်္ကာ လက်သမားနန့်လည်း ဆက်စပ်မှု ဟိနီရေ။

## ကိုးကား
ကုဏ္ဍဓာန

**အသျှင်ကုဏ္ဍဓာနထေရ်** ရေ မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်ဟိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်ဧ့။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း
### ပဒုမုတ္တရမြတ်စွာဖရားလက်ထက်
ပဒုမုတ္တရမြတ်စွာဖရား ပွင့်တော်မူစဉ် အခါက ဖြစ်ဧ့။ အသျှင်ကုဏ္ဍဓာနထေရ် ရေ မြတ်စွာဖရားသျှင် နိရောဓသမာပတ်မှ ထတော်မချိန်တွင် ငှက်ပျောခိုင်ကို လှူဒါန်းဆပ်ကပ်ခရေ။ 

### အကျိုးခံစားရခြင်း
ယပြီးနောက် ပဒုမုတ္တရမြတ်စွာဖရားရေ “ တစ်ဆယ့်တစ်ချိန် သိကြားမင်း ဖြစ်ဖို့။ သုံးဆယ့်လေးကြိမ် စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ဖို့” ဟု မိန့်တော်မူဧ့။ ယင်းချင့်အပြင် ဂေါတမမြတ်စွာဖရား ထက်ထက်တွင် “ကုဏ္ဍဓာန” ဆိုရေ နာမည်နန့် တပည့်သာဝက ဖြစ်ဖို့ဟု မိန့်တော်မူဧ့။

### ဂေါတမမြတ်စွာဖရားထက်ထက်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်တွင် အသျှင်ကုဏ္ဍဓာနထေရ် အဖြစ်နန့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူဧ့။

## ကိုးကား
ကိုလံဘတ်

**ခရစ္စတိုဖာ ကိုလံဘတ်စ်** (Christopher Columbus)(၁၄၅၁-၁၅၀၆) ရေ အီတလီလူမျိုး ပင်လယ်ရေကြောင်း ကျွမ်းကျင်သူ၊ နယ်မြေသစ်စူးစမ်းရှာဖွီသူဖြစ်ရေ။ ၎င်းရေ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်ပြီး အမေရိက နယ်မြေသစ်ကိုလားရောက်ခပြီး အနောက်ကမ္ဘာခြမ်းမှ ကိုလိုနီတိအား ရှေ့ဆောင်လမ်းပြပီးနိုင်ခရေ။ ၎င်းရေ အိန္ဒိယသို့ ကုန်သွယ်ကူးသန်း နိုင်ရေ ရီးလမ်းကြောင်းအသစ်ကို ရှာဖွီရင်း မြောက်အမေရိကတိုက်ကို မတော်တဆ တွိ့ပီးခခြင်းဖြစ်ရေ။ ၁၄၉၂ နန့် ၁၅၀၄ ခုနှစ်အတွင်းတွင် ကာရေဘီယန်ဒေသ၊ တောင်အမေရိကရို့ကို စုစုပေါင်း လေးကြိမ် လားရောက်ခရေ။

ကမ္ဘာ့ အကြီးကျယ်ဆုံးရေ အလွဲဖြစ်သည့် ကမ္ဘာသစ်အား တွိ့ပီးခြင်းဆိုရေ အလွဲအား ဆောင်ရွက်ခသူအဖြစ် ခရစ္စတိုဖာ ကိုလံဘတ်စ်အား သမိုင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ကတ်ရေ။ ကိုလံဘတ်စ်အား ၁၄၅၁၊ အောက်တိုဘာ (၃၁)က အီတလီနိုင်ငံ၊ ဂျီနိုအာမြို့တွင် ဖွားမြင်ရေ။ အရွယ်ရောက်ရေအခါ ပင်လယ်ရေကြောင်းခရီးလားလာရီးတွင် ထူးချွန်ကာ သင်္ဘောကပ္ပတိန် ဖြစ်လာရေ။ 
သူကိုယ်ပိုင် ယေဘူယျယူဆချက်တိဖြင့် အနောက်ဘက်သို့ ရွက်လွှင့်ခြင်းဖြင့် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်မိကေ ကမ္ဘာ့အရှေ့ခြမ်းပီး အရှေ့အာရှသို့ရောက်နိုင်ရေဟု တစ်ထစ်ချ ယူဆခရေ။ ထိုယူဆချက်အတိုင်း မဖြစ်မနီ ကြိုးပမ်းအားထုတ်ရေ။ ဥရောပတိုက်ပီး နယ်ချဲ့လိုသူမင်းစိုးရာဇာအသိုင်းအဝိုင်းထဲသို့ ဝင်ရောက်တင်ပြကေလည်း ကုန်ကျစရိတ်ကို အကြောင်းပြုကာ သဘောမတူသူများရေ။ နောက်ဆုံးတွင် စပိန်ပီး ကာ့စတီးလ်(Castile) ဘုရင်မ ပထမ အိဇဘဲလား (Queen Isabella I) က ကုန်ကျစရိတ်အား မတည်ထုတ်ပီးသဖြင့် စူးစမ်းလိ့လာခရီးထွက်ရန် စတင်ရေ။
၁၄၉၂ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ၊ ၃ရက်နိတွင် စပိန်နိုင်ငံမှ သင်္ဘောတိဖြင့် ထွက်ခွာရေ။ ကနေရီကျွန်းတွင် ပထမရပ်နားပြီးနောက် စက်တင်ဘာလ၊ ၆ရက်နိတွင် အနောက်စူးစူးသို့ ဦးတည်ကာ ထွက်ခွာခရေ။ ကာလကြာရှည် ပင်လယ်တွင်း ရွက်လွှင့်ရရေအတွက်နန့် သင်္ဘောသားတိဧ စိုးရိမ်ကြောက်ရွှံ့မှုတိ တိုးပွားလာပြီး နီရပ်ပြန်ရန် အုံ့ကြွမှုတိကိုလည်း ရင်ဆိုင်ဖြေသျှင်းရရေ။ ၁၄၉၂ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ၊ ၁၂ရက်နိတွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ကမ်းခြီကို မြင်တွိ့ရရေ။ ၁၄၉၃ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် စပိန်သို့ပြန်ရောက်ရေ။ 
ယင်းပိုင်ပြန်ရောက်ကေ အမြင့်ဆုံးရေ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တိဖြင့် ချီးမြှောက်ခြင်းခံရရေ။ ထိုနောက်ပိုင်းတွင်လည်း ဂျပန်ကိုကေလည်းကောင်း၊ တရုတ်ကိုကေလည်းကောင်း တွိ့ပီးဦးမည် မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် အနောက်ဘက်သို့ အကြိမ်ကြိမ်ရွက်လွှင့်ကေလည်း မအောင်မြင်ပေ။ 
ဘုရင်မ အိဇဘဲလားက ကိုလံဘတ်စ်အား တွိ့ပီးရသမျှ နယ်မြေရို့တွင် ဘုရင်ခံအဖြစ် အုပ်ချုပ်ခွင့်ပီးရေ။ ယကေလည်း အုပ်ချုပ်ရီးပိုင်းတွင်မူ ကိုလံဘတ်စ် မအောင်မြင်ပေ။ နောက်ဆုံးတွင် အချုပ်ဖြင့် စပိန်သို့ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ခြင်း ခံရပြီးနောက်တွင် ဇာပိုင်အုပ်ချုပ်ရီးတာဝန်မှ ထပ်မံပီးအပ်ခြင်းမပီးတော့လီရာ။ ၁၅၀၆၊ မေ (၂၀)တွင် လူချမ်းသာတစ်ဦး၊ လူဂုဏ်တန်တစ်ဦးအနိန်နန့် ကွယ်လွန်ရေ။

## ဒုတိယရေကြောင်းခရီးစဉ်
ဒုတိယ အခေါက်တွင် ဂျမေကာနန့် ကာရီဘီယံ ပင်လယ်တွင်း ကျွန်းတိကို တွိ့ရရေ။

## တတိယရေကြောင်းခရီးစဉ်
တတိယအခေါက်တွင် သရိန်နီဒက်ကျွန်းကို တွိ့ရေ။

## စတုတ္တရေကြောင်းခရီးစဉ်

## အကျိုးဆက်
ကိုလံဘတ်စ်ဧ ကမ္ဘာသစ်တွိ့ပီးမှုရေ ကမ္ဘာ့သမိုင်းကို တိစွာပြောင်းလဲစေခရေ။ ကမ္ဘာသစ်မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် အမေရိကတိုက်ပေါ်သို့ ဥရောပတိုက်မှ လူအတိ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်အခြီချရေ။ မူလအင်ဒီးယန်းတိလည်း အဖိနှိပ်ခံရကာ အင်အားနည်းပါးလားရရေ။ ခေတ်သစ်ကမ္ဘာဧ ဦးဆောင်မှု ကဏ္ဍတွင် အပြောင်းအလဲဖြစ်ခွင့်ရခရေ။
ကုန်းပြိုင်လောင်းပြိုင်ပွဲ

## ရခိုင်ကုန်းလောင်းပြိုင်ပွဲ

ပြိုင်လောင်းဆိုပနာပြောကေ အကျွန်ရို့ရခိုင်သားတိ ရီကိုပြီးမြင်ကတ်လိမ့်မည်။

ဒေခု အကျွန်ရွီးဖို့ပြိုင်လောင်းအကြောင်းရေ ရီမာပြိုင်စာမဟုတ်၊ ကုန်းထက်မာ ထူးထူးဆန်းဆန်း ပြိုင်ခြင်းဖြစ်ရေ။

အကျွန်ဘဝတသက်မာ တခါရာ မြင်ဖူးပါရေ။

အကျွန်အသက် (၁၂) အရွယ်ခန့်မာဖြစ်ရေ။

ပေါက်တောတွင် လိုင်ရိုးတော်ဓာတ်စေတီပွဲ ကျင့်ပရေ။

ယင်းဘုရားပွဲကို နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်းကျင့်ပပနာ စည်လည်းကကောင်းစည်ပါရေ။

လူပေါင်းထောင်သောင်းတိစွာ ပါဝင်ဆင်နွဲကတ်ပါရေ။

ထိုပွဲမာ ရခိုင်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုအဖုံဖုံ၊ အက၊ အားကစပ်၊ ခရမ်းသီးဇာတ် ယင်းပိုင်အစုံပါရေ။

အကျွန် ယင်းပြိုင်လောင်းအကြာင်း အသက် (၁၂) အရွယ်ခန့်ဖြစ်ပနာ လုံးစိပတ်စိမမှတ်မိပါ။

ယေကေလည်း မှတ်မိသလောက်တင်ပြလားပါမည်။

ယင်းကုန်းပြိုင်လောင်းကို ပုံဖော်ရာမာ ပုတ်၊ ဖျာ (ဝါ) ရိုင်လိပ်တိကို လောင်းပုံပိုင် ဓားနန့်ပိုင်းဖြတ်ပုံဖော်ရရေ။

အားကောင်းမောင်းသန်၊ ဖျတ်လတ်ရေ လောင်းလှော်သားတိက ဘေးတဖတ်တချက်တွင် ထိုလောင်းပုံဖော်ထားရေ ပုတ်၊ ဖျာ (ဝါ) ရိုင်လိပ်တိကို ဝါး (သို့မဟုတ်) သစ်သားဒဂုံတိနန့် ပူးချိုင်ရရေ။

ဒဂုံကွင်တိမှာ တခုနန့်တခု အကွာအဝီး (၁) ပီ (၇) လက်မလောက် အကွာဟိရေ။

လောင်းလှော်သားတိရေ ဒဂုံကွင်းတိအလယ်မာ ရပ်လျှက်အနီထားနန့် ကုန်းပြိုင်လောင်းအား ခိုင်မာရေကြိုးတိနန့် ပက်ခုံးထက်တွင် ထမ်းတင်ထားရရေ။

လောင်းတလောင်းတွင်ဦးရေ (၁၅) ယောက်မှ (၁၇) ယောက်ထိပါဝင်ရေ။

အဝီးကကြည့်ဖို့ဆိုပါကေ အလွန်လှပခန့်ငြားရေ ကုန်းပြိုင်လောင်းကြီးကိုမြင်နိုင်ရေ။

ပြိုင်လောင်းဧ့ပြင်ဘက်နံတိကိုလည်း ပန်းချီအလှတိနန့် ပုံဖော်ထားရေ။

လောင်းလှောင်းသားတိအနီထားမှာ ရီပြိုင်လောင်းပိုင် အတူတူဖြစ်ရေ။

လောင်းလှော်သားတိရေ သူရို့ဧ့လှော်တက်တိကို အားမာန်အပြည့်နန့် ကိုင်ထားကတ်ရရေ။

ပြိူင်ပွဲဝင်အသင်းတိရေ တာမထွက်ခင် တစင်းနန့်တစင်းပြိုင်တူရပ်လျှက် ဒိုင်လူကြီးအချက်ပီး ပုလီသံကို စောင့်နီကတ်ရရေ။

ရီပြိုင်လောင်းနန့် စည်ကမ်းချက်တိအတူတူဖြစ်ရေ။

ပုလီအချက်ပီးသံကြားလျှင်ကြားချင်း ပန်းတိုင်သို့ အယင်ဆုံးရောက်ရန် လှော်တက်တိကိုလှော်ပနာ ပြိုင်တူပြီးကတ်ရရေ။

အေကုန်းပြိုင်လောင်းပွဲကြည့်ရရေမှာ ရယ်ဖို့ပျော်ဖို့ကောင်းရေပိုင် အားပါဖို့လည်း ကကောင်းကောင်းပါရေ။

ကုန်းပြိုင်လောင်းရေ ရီပြိုင်လောင်းထက် အဆတရာခက်ခဲသိမ်မွိဖို့လို့ အကျွန်ထင်ရေ။

ကုန်းပြိုင်လောင်းတွင် အတိုင်ဖောက် ကကောင်းညီဖို့လိုဘာရေ လောင်းလှော်သားအချင်းချင်း အဟုန်အတူတူပြီးစာက ကကောင်းအရေးကြီးရေ။

မဟုတ်ပါက တစင်းလုံး ဂွမ်းဂွမ်းပြို လဲကျမည်ဖြစ်ရေ။

ပန်းတိုင်သို့ စပြီးရာမာ လှော်တက်တိကိုလည်း တပါတည်းလှော်ရရေအခါ Balanced ဖြစ်ဖို့ ကကောင်းခက်ခဲရေအလုပ်ဖြစ်ရေ။

အကျွန့်ဟိတွင်ပင် တချို့ရေလောင်းတိ ဂွမ်းဂွမ်းပြို လဲကျကတ်ပါရေ။

အကျွန်ရေ အချေဘာသာဘာဝအလျှောက် အူပိန်အောင်ရယ်မိပါရေ။

အသင်း တသင်းနန့်တသင်းလည်း မနာနာအောင် သံကျပ်ထိုးပါရေ။

ရခိုင်ရိုးရာ ကုန်ပြိုင်းလောင်းပြိုင်ပွဲမျိုးရေ ကမ္ဘာ့ဇာနီရာမာမဆို ယှာတွိနိုင်ဖို့မဟုတ်ပါ။

ရခိုင်ပြည်မာလည်း ပျောက်ကွယ်လားယာဟုထင်ပါရေ။

ယင်းပိုင်ချစ်ဖို့ကောင်းရေ၊ သိမ်မွိနက်နဲရေ ရခိုင်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုအမွီနှစ်တိကို ထိမ်းသိမ်းဖော်ထုတ်ကတ်ဖို့စာကို ရခိုင်တမျိုးသားလုံး ကြိုးပမ်းကတ်စီချင်ပါရေ။

## ကိုးကား
 အေးမောင်( ရင်အုံတော်ဓာတ်)
ကုသုမာသနိယ

** အသျှင်ကုသုမာသနိယထေရ် **  ရေ မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်ဟိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်ရေ။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း
### ဝိပဿီမြတ်စွာဖရား
ဝိပဿီမြတ်စွာဖရားလောင်း ဖွားမြင်ချိန်တွင် ဖြစ်ဧ့။ ယင့်ချိန်တွင် အသျှင်ကုသုမာသနိယထေရ် တွင် ဓညဝတီမြို့တော်၌ ပုဏ္ဏားဖြစ်နိန်ဧ့။ ပုဏ္ဏားရေ ဗေဒင်သုံးပုံနန့် အခြားသောကျမ်းတိကိုလည်း တတ်မြီာက်ဧ့။ တနိန့်ရေအခါ ပုဏ္
### အကျိုးခံစားရခြင်း
ဒေဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကိုးဆယ့်တစ်ကမ္ဘာထက်တွင် မြတ်စွာဖရားအား ချီးမွမ်းပြောဆိုခရေ အချိန်မှစကာ အပါယ်လေးဘုံသို့ မကျရောက်ခရပေ။ 

ဒေဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကမ္ဘာကိုးဆယ်ထက်တွင်လည်း “သမ္မုခါထဝိက” နာမည်နန့် စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဧ့။ ရှစ်ဆယ့်ကိုးကမ္ဘာထက်တွင် “ပထဝီဒုန္ဒုဘိ” နာမည်နန့် စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဧ့။ ရှစ်ဆယ့်ရှစ်ကမ္ဘာထက်တွင် “သရိတစ္ဆေဒန” နာမည်နန့် စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဧ့။ ရှစ်ဆယ့်ခြောက်ကမ္ဘာထက်တွင် “အဂ္ဂိနိဗ္ဗာန” နာမည်နန့် စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဧ့။ ရှစ်ဆယ့်ငါး ကမ္ဘာထက်တွင် “ဂတိပစ္ဆေဒန” နာမည်နန့် စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဧ့။ ရှစ်ဆယ့်လေးကမ္ဘာထက်တွင် “ဝါတသမ” နာမည်နန့် စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဧ့။ ရှစ်ဆယ့်သုံးကမ္ဘာထက်တွင် “ရတနပဇ္ဇလ” နာမည်နန့် စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဧ့။ ရှစ်ဆယ့်နှစ်ကမ္ဘာထက်တွင် “ပဒဝိက္ကမန” နာမည်နန့် စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဧ့။ ရှစ်ဆယ့်တစ်ကမ္ဘာထက်တွင် “ဝိလောကန” နာမည်နန့် စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဧ့။ ကမ္ဘာရှစ်ဆယ်ထက်တွင် “ဝိရသာရ” နာမည်နန့် စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဧ့။

### ဂေါတမမြတ်စွာဖရားထက်ထက်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်တွင် အသျှင်ကုသုမာသနိယထေရ် အဖြစ်နန့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူဧ့။

## ကိုးကား
ကူဝိတ်နိုင်ငံ

**ကူဝိတ်နိုင်ငံ**ရေ အနောက်အာရှဟိ အာရေဗျကျွန်းဆွယ်ဧ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ဟိရေ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် အာရပ်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ရေ။ တောင်ဘက်တွင် ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ၊ မြောက်ဘက်တွင် အီရတ်နိုင်ငံ ရို့နန့် ထိစပ်လျက် ဟိရေ။ ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ဧ အနောက်မြောက်ဘက် ကမ်းတွင် တည်ဟိရေ။ ကူဝိတ်ဆိုရေ အဓိပ္ပာယ်မှာ အာရပ်ဘာသာစကားဖြင့် ရေအနီးတွင် ဆောက်ထားရေ ခံတပ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။
ကူဝိတ်နိုင်ငံရေ ၆,၈၈၀ စတုရန်းမိုင် (၁၇,၈၂၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) ခန့်မျှ ဟိပြီး လူဦးရေ ၃.၆ သန်းခန့် ဟိရေ။

## ကိုးကား
ကောက်ပဲသီးနှံ ဝေါဟာရတိ

## ပြင်ပလင့်ခ်တိ
ရခိုင် ဘာသာစကား လမ်းညွှန် (ဦးစက္ကိန္ဒ-ရခိုင်မြေ)
ကုလားတန်မြစ်

## ကုလားတန်မြစ်

ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားခရာ ရှိဟောင်းမြို့တော်ကြီးတိရေ ကုလားတန်မြစ်ခေါ် ကစ္ဆပနဒီမြစ်ဝှမ်းကို
အမှီပြုပနာ ပေါ်ပေါက်ခကတ်ခြင်းဖြစ်ရေ။ ရခိုင်တိ၏ နောက်ဆုံးမြို့တော်ဖြစ်ရေ မြောက်ဦးမြို့တော်သို့ စစ်တွေမြို့မှ
လားလာကေ ဒေမြစ်ကြောင်းလမ်းကိုပင် အသုံးပြုရရေ။ 

ဒေမြစ်ရေ ရခိုင်တိ၏အသက်သွီးကြောပင်။ သမိုင်းမှတ်
တမ်းတိတွင် ကစ္ဆပနဒီဟူပနာတွိရရေ။ ကုလားတန်မြစ်ဟူပနာအမည်တွင်လာပုံနန့် ကစ္ဆပနဒီမြစ်ဟူပနာခေါ်ဝေါ်ကတ်ပုံမှာ
စိတ်ဝင်စားဖွယ်ဖြစ်ရေ။ တခါက ကပိလဝတ်ပြည့်ရှင် မင်းသားတပါးရေ ကုလားတန်မြစ်ညာပိုင်းတွင် ရသေ့ရဟန်း
ပြုနီရာမှ ထိုဒေသမှ တိုင်းရင်းသားအကြီးအကဲတစ်ဦး၏ သမီးနန့် လက်ဆက်ရေ။ 

တနိတွင် ရီကြီးလီရာ
မြစ်အတွင်းသို့ နှစ်ဦးလုံး မျောပါလားခလီရေ။ ကျောက်တော်မြို့အနီး သေလာဂီရိတောင်နားအရောက်တွင် ကူးလာ
ပြီး ရပ်တန့်မိကတ်ရေ။ ထိုဖြစ်စဉ်ကို အမှီပြုပနာ ကုလားတန် ဟု ခေါ်ကတ်ရာ နောင်တွင်ကာလရွိလျောပြီး
ကုလားတန်ဟု ဖြစ်လာရေ။ 

ကစ္ဆပနဒီမှာမူ ပါဠိဝေါဟာရဖြစ်ပနာ လိပ်ကျောကုံးခွံသဏ္ဍာန် ရှိရေ မြစ်ဟု
အဓိပ္ပါယ်ရရေ။ ဒေမြစ်၏မြစ်ညာပိုင်း ရီခမ်းရေရာသီတွင် ရီတိုက်စားပနာ ချောမွိပြောင်လက်နီ ရေ
ကျောက်တုံးကျောက်ခဲတိမှာ စီရရီတွိမြင်ရစွာကို အစွဲပြုပနာ ကစ္ဆပနဒီမြစ်ဟု ခေါ်ရေလို့ဆိုရေ။

## ကိုးကား
ကောဏ္ဍည

ဂေါတမဖရားအလောင်းတော် သိဒ္ဓတ္ထဇာတ်လိုက်ကို ဖွားမြင်တော်မူပြီးနောက်၊ ရာမ၊ ဓဇ၊ လက္ခဏ၊ ဇောတိမန္တ၊ ယည၊ သုဗောဓ၊ သုယာမ ဆိုရေ ပုဏ္ဏားခုနှစ်ဦးရို့က ဒေဇာတ်လိုက်ရေ စကြဝတေးမင်းကေလည်း ဖြစ်အံ့၊ ဖရားကေလည်း ဖြစ်အံ့ ဆိုပနာ လျှောက်တင်ကတ်ရေ။ ယပြီးနောက် ကောဏ္ဍညအနွယ်ဖြစ်ရေ သုဒတ္ထပုဏ္ဏားငယ်ကမူ ဒေ ဇာတ်လိုက်ရေ ဖရားဧကန် ဖြစ်လီဖို့လို့ နိမိတ်ဖတ်လီရေ။

နိမိတ်ဖတ်ကြားသော ပုဏ္ဏားဆရာရို့ မကွယ်လွန်မီ မိမိရို့သားတိအား သိဒ္ဓတ္ထဇာတ်လိုက် ဖရားဖြစ်တော်မူရေ အခါ သူဧ့အဆုံးအမကို ခံယူပြီးကေ သူဧ့ထံပါး၌ ရဟန်းပြုကတ်ဖိဟု မှာကြားခကြလီရေ။ သုဒတ္တပုဏ္ဏားမှတစ်ပါး ကျန်ပုဏ္ဏားအားနူံးရို့ ကံကုန်ခယားနိန်ာက် သုဒတ္တပုဏ္ဏားနန့် နိမိတ်ဖတ်ပုဏ္ဏား ၇ ဦး အနက် ၄ ဦးဧ့သားလေးယောက် ရို့စွာ ရဟန်းပြုပနာ တောထွက်ကတ်လီဧ့။ သုဒတ္တပုဏ္ဏားဧ့ ရဟန်းနာမည်မှာ အနွယ်ကိုစွဲပြီးကေ သျှင်ကောဏ္ဍညဟု တွင်ရေ။ ကျန်ရဟန်းရို့ဧ့နာမည်မှာ ဝပ္ပ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ မစွာနာမ်၊ အဿဇိထေရ်၊ ရို့ ဖြစ်ဧ့။ သျှင်ကောဏ္ဍည အမှူးဟိရေ ထိုရဟန်းရို့စွာ ဂေါမအကြီးကျယ် လုပ်ကျွေးပြုစုကတ်ရေ။ ယေကေလဲ အသျှင်ဂေါတမ ရေ ဖရားဖြိုက်ကြောင်း သစ္စာလေးပါးကို မတွိ့မြင်မီ ရဟန်း ငါးပါးရို့ စိတ်ပျက် ကာ ဂေါတမအား စွန့်ခွာပြီးကေ မိဂဒါဝုန်တောသို့ လားကတ်လီရေ။

ဂေါတမအလောင်းတော်ရေ ခြောက်နှစ်လုံးလုံး ဒုက္ကရ စရိယာကျင့်တော်မူပြီးကေ သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်ကာ သဗ္ဗညုတ ရွှေဉာဏ်တော်ကို ရဟိတော်မူပြီးနောက် မိဂဒါဝုန်တော၌ ကေဏ္ဍညအမှူးဟိသော ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးဦးရို့နန့် တွိ့ဟိပြန်ရာ 
တရားဦးဖြစ်ရေ ဓမ္မစကြာဒေသနာတော်ကို ဟောကြားတော် မူရေ။ သျှင်ကောဏ္ဍညရေ တရားတော်ဧ့အဆုံး၌ ရှီးဦးစွာ သာတပတ္တိဖိုလ်သို့ရောက်ရေပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်ရေ။ ကောဏ္ဍည မထေရ်အား မြတ်စွာဖရားခင်ကိုယ်တော်တိုင် အညာသိ 
ကောဏ္ဍညဟု တရားဦးရပြီးကေ ရတ္တညုအရာ၌ ဧတဒဂ်ရရေ ရဟန္တာ ဖြစ်လီရေ။

## ဆုပန်ခြင်း
အချိန်ရေ လွန်ခယားရေ ကမ္ဘာတစ်သိန်းထက်ကာလ ပဒုမုတ္တရဖရားသျှင်လက်ထက် ဖြစ်ရေ။ ထိုဖရားသျှင်လက်ထက်တွင် လယ်ပိုင်သျှင်သူကြွယ် တစ်ဦးဟိခရေ။ ထိုသူကြွယ်ရေ ဂေါတမဖရားသျှင်လက်ထက်တွင် အသျှင်ကောဏ္ဍညမထေရ် ဖြစ်လာဖို့သူ ဖြစ်ရေ။ ထိုလယ်ပိုင်သျှင်သူကြွယ်ရေ ရဟန်းတစ်ပါးအား ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ပီးစော်ကို အားကျစိတ်တိ ဖြစ်လီကာ အလှူအတန်းတိ ပြုလုပ်ခဧ့။ သူဧ့ အလှူရေ အောက်ပါပိုင် အဦးအဖျားကို ကိုးကြိမ် လှူခြင်း ဖြစ်ရေ - 

# ဦးဦးဖျားဖျား စပါးဖုံး အလှူ၊
#မုန့်သန်းဦးအလှူ၊
#စပါးရိတ်ရေအခါ ရိတ်ဦးအလှူ၊
#အဆုပ်ပြုရေအခါ ဆုပ်ဦးအလှူ၊
#လှိုင်းရေအခါ လှိုင်းဦးအလှူ၊ (လှိုင်း = စည်းရေ၊ သိမ်းရေ။)
# နင်းနယ်ရေအခါ နင်းဦးအလှူ၊
#ခြင်ရေအခါ ခြင်ဦးအလှူ၊
# ရောင်းရေအခါ ရောင်းဦးအလှူ၊
# စားရေအခါ စားဦးအလှူ။

အထက်ပါ အလှူဦးကိုးမျိုးကို အလှူပီးကာ နောင်ပွင့်တော်လာဖို့ ဖရားသျှင်ထံတွင် "သူတစ်ပါးရို့ထက် ရှီးဦးစွာ တရားအရသာကို နာယူရသူ ဖြစ်ပါစီ" ဟု ဆုပန်ခလီရေ။ 

## ကိုးကား
ကောလိယသကျမုနိစေတီ

## တည်နီရာ
မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ အနောက်မြောက်ဘက် တစ်မိုင်ခန့်အကွာတွင်တည်ရှိပြီး ပြည်လုံးချမ်းသာ ဘုရားဧ့မြောက်ဘက်၊ ကန်သုံးဆင့်တံတိုင်းဧ့ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ယှိပါရေ။ 
## ကုသိုလ်သျှင်
ဘုရင်မင်းခရီရေ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၇၉၆)၊ အေဒီ (၁၄၃၄) ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်လှူဒါန်းခ ပါရေ။ 
## သမိုင်းအကျဉ်း
မြောက်ဦးရွှေနန်းသခင် မင်းခရိနရနု)ရေ လေးမြို့မြစ်ကမ်းတစ်နီရာမှ ဘုရင်ကောလိယ (ကောဇာ၄၈၀/ အေဒီ-၁၁၁၈) တွင် တည်ထားကိုးကွယ်ခရေ သကျမုနိဆင်းတုတော်ကြီးကို ပြောင်းရွှေ့ပြီး မြောက်ဦး ရွှေမြို့တော်ဧ့ အနောက်မြောက်ဘက် ခပ်ယွန်းယွန်းနန်းမြို့တော်အတွင်း မင်းသားကျွန်းအရပ်ဟိနန္ဒပဗ္ဗတတောင်ပေါ်သို့ ပင့်ဆောင်ကာ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၇၉၆) ခု၊ အေဒီ (၁၄၃၄) ခုနှစ်တွင် စေတီတော်တစ်ဆူတည်ပနာ စေတီတော် မုခ်လှိုဏ်ဂူတော်ထဲတွင် ပူဇော်လှူဒါန်းထားပါရေ။ စေတီတော်ကိုလည်း ဆင်းတုတော်ကဲ့သို့ပင် ကောလိယသကျ မုနိစေတီတော်ဟူပနာ ခေါ်တွင်စေခပါရေ။ ကောလိယသကျမုနိစေတီတော်ဟိမုခ်လိုဏ်ဂူတော်နံရံနန့် ဆင်းတုတော်ကြီးကိုကောဇာသက္ကရာဇ် (၁၃၇၀) ပြည့်၊ တန်ဆောင်မုန်းလတွင် ကြီတ်ဆရာတော်နန့် အောင်မြေကုန်းဆရာတော်တို့အား ဦးထိပ်ထားလျက် လားရှိုးထောင်ပိုင်ကြီး ဦးစိုးဝင်းနန့် ဇနီးဒေါ်သန်းသန်းဝင်း တို့မိသားစုမှ ထပ်မံလှူဒါန်းခ ပါရေ။ 
## ဗိသုကာလက်ရာ
ကောလိယသကျမုနိစေတီတော်နန့် ဆင်းတုတော်ကြီးကို ပေ (၁၀၀) ခန့်မြင့်ရေ နန္ဒပဗ္ဗတတောင်ထိပ်တွင် ကျောက်၊အုတ်ရောပနာ တည်ဆောက်လှူဒါန်းထားပါရေ။ စေတီတော်ကျန်ရှိနီသည့် အမြင့်မှာ (၁၀) ပေ ပတ်ဝန်ကျင် ခန့်သာ ကျန်ရှိပါတော့ရေ။ အောက်ခြေရှစ်မျက်နှာဖြစ်ပြီး နားတစ်ဖက်လျှင် (၁၁) ပေခန့်ရှိပါရေ။ အောက်ခြေ အချင်းလည်း (၂၇) ပေ ခန့်ယှိပါရေ။ စေတီတော်ကို အလယ်၌အုတ်စီပြီး အပြင်တွင် ကျောက်တုံးတိဖြင့် တည်ဆောက်ထားပါရေ။ ဆင်းတုတော်ကြီးကို စေတီတော်အရှေ့ဘက် မုခ်ဦးလိုဏ်ထဲတွင် ဖူးတွေ့ရပါရေ။ ဆင်းတုတော်ကြီးကို ကျောက်တစ်လုံးတည်းဖြင့် ထုဆစ်ထားပြီး ဉာဏ်တော်အမြင့် (၆) ပေခန့်၊ ဆင်းတုတော်တည်ရှိရာ ပလ္လင်တော်အမြင့်မှာ (၁) ပေ (၃) လက်မခန့်ရှိပြီး အကျယ် (၄) ပေကျော်ခန့်ရှိပါရေ။ ပလ္လင်တော်တွင် လေးမြို့ ခေတ်လက်ရာ ကြာပွင့်ဖတ်တိဖြင့် ထုဆစ်ထားပါရေ။ စေတီတော်ကုန်းခြေရင်းတွင် ကြာဆုံအပိုင်းအစ၊ ထီးတော်ဘုံ ဆင့်အပိုင်းအစ၊ စိန်ဖူးတော်အပိုင်းအစတိကို တွိဟိရပါရေ။ စေတီတော်မှာ မြောက်ဦးခေတ်လက်ရာဖြစ်ပြီး ဆင်းတုတော်ကြီးမှာ လေးမြို့ခေတ်လက်ရာဖြစ်ပါရေ။

## ကိုးကား
ကော့စတာရီကာ သမ္မတနိုင်ငံ

ကော့စတာရီကာ (**Costa Rica**) နိုင်ငံဧ တရားဝင်နာမည်မှာ ကော့စတာရီကာသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ရေ။ ဗဟိုအမေရိကတွင် တည်ဟိရေ။ မြောက်ဘက်တွင် နီကာရာဂွါနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်နန့်အရှေ့ဘက်တွင် ပနားမားနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်နန့် တောင်ဘက်တွင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ကာရစ်ဘီယံ ပင်လယ် ရို့နန့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေရေ။ 

ချမ်းသာရေကမ်းရိုးတန်း ဟုနာမည်ရရေ ကောစတာရီကာရေ ၎င်းဧ စစ်တပ်ကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေအရ ၁၉၄၉ မှစ၍ တရားဝင် ဖျက်သိမ်းခရေ။  ရှေးဦးဒီမိုကရေစီနိုင်ငံ(၂၂)နိုင်ငံစာရင်း  တွင်ပါဝင်ရေ တစ်ခုတည်းရေ လက်တင်အမေရိက နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်ရေ။  လက်တင်အမေရိကနိုင်ငံတိထဲတွင် လူသားဖွံ့ဖြိုးမှုညွှန်းကိန်း  ပုံမှန်မြင့်မားရေတိုင်းပြည်ဖြစ်ရေ။ ယူအင်န်ဒီပီ ဧ ၂၀၁၀ခုနှစ် စစ်တမ်းအရ ကမ္ဘာ့အဆင့် (၆၂)ဖြစ်ရေ။  ကမ္ဘာ့ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းမှုညွှန်းကိန်းအဆင့် အနိန်နန့် ၂၀၁၀ခုနှစ်တွင် တစ်ကမ္ဘာလုံး၌ အဆင့်(၃)၊ အမေရိကနိုင်ငံတိထဲတွင် အဆင့်(၁) ဖြစ်ရေ။ 

၂၀၀၇ခုနှစ်တွင် ကော့စတာရီကာအစိုးရက ၂၀၂၁ခုနှစ်အရောက်တွင် ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး ကာဗွန်မဲ့တိုင်းပြည် အဖြစ် ဖြစ်လာရန် အစီအစဉ်ချမှတ် ဆောင်ရွက်လျက် ဟိရေ။  နယူးအီကော်နောမစ် ဖောင်ဒေးသျှင်း ဧ အဆိုအရ ကော့စတာရီကာရေ ပျော်ရွင်မှုညွှန်းကိန်း အရ အဆင့်(၁) ဖြစ်ပြီး၊ ကမ္ဘာပေါ်တွင် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းမှု အကောင်းဆုံး တိုင်းပြည် ဖြစ်ရေ။ 

## သမိုင်းကြောင်း

## ကိုးကား
ကော်ပါးနိကပ်စ်

နီဗဟိုပြုသီအိုရီကို လက်တွေ့ကျမ်းပြုထုတ်ဖော်သူ **ကော်ပါးနိကပ်စ်**၊နာမည်အပြည့်အစုံ **နီကိုလာ့စ်ကော်ပါးနိကပ်စ်** (Nicolaus Copernicus) (၁၄၇၃-၁၅၄၃) အားဂနိ ပိုလန်နိုင်ငံ၊ ဗစ်တူလာတွင် ကြွယ်ဝချမ်းသာသည့် မိသားစု၊အသိုင်းအဝန်းမှ ဖွားမြင်ရေ။ လူရွယ်ဘဝကပင် နက္ခတ္တဗေဒ တွင်အထူးစိတ်ပါဝင်စားရေ။ အသက် ၂၅တွင် အီတလီသို့လားပြီး ဘိုလော့ညာတက္ကသိုလ် (Bologna) နန့် ပါဒွါးတက္ကသိုလ် (Padau)ရို့တွင် ဥပဒေနန့် ဆီးပညာရပ်တိကို သင်ကြားရေ။ နောက်ဆုံး ဖာရာရာတက္ကသိုလ် (Ferrara)တွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာနန့်ပတ်သက်ပနာ ပါရဂူဘွဲ့ရခရေ။ နောက်အရွယ်အိုရေထိ ဖာရော်အင်ဘာ့ဂ် (Frauenburg) ဘုရားကျောင်းဝန်ထမ်း ကျမ်းစာသင်ဆရာအဖြစ် နေထိုင်လားခရေ။ ယကေလည်း နောင်တွင် နက္ခတ္တဗေဒဖြင့် ကျော်ဇောမည့် သူရေ နက္ခတ္တပညာသျှင်အဖြစ် လုံးဝနေထိုင်မလားခရေမှာ ကော်ပါးနိကပ်စ်ဧ ထူးခြားချက်ပင်ဖြစ်ရေ။ သူ့အား နာမည်ကြီးစေမည့် ထို နေဗဟိုပြုသီအိုရီ နာမည်ရကျမ်းကို သူဧအားလပ်ချိန်တိမှ အချိန်ယူရီးသားလားခခြင်းဖြစ်ရေ။

သူအီတလီတွင်နေထိုင်ခစဉ်က ဂရိဒဿနပညာသျှင် စမော့စ်နယ်သား အရိစ်တာကပ်စ် (Aristarchus) (ဘီစီ ၃၀ဝခန့်) ဧ နေကိုကမ္ဘာနန့် ဂြိုဟ်တိက လှည့်ပတ်ရေ ဆိုရေစိတ်ကူးကို ကြားသိခရဖူးပုံရရေ။ ထိုအယူအဆသစ်ကို ကော်ပါးနိကပ်စ် တစ်ယောက်လည်း မှန်ကန်မည်ဟု လက်ခံယုံကြည်ခရေ။ ယကေလည်းမည်သူ့ကိုမျှ သျှင်းလင်းပြခခြင်းမပီးပဲ မိမိယုံကြည်ရာကို သက်သေပြနိုင်အောင် ကြိုးပမ်းရှာဖွီရင်း အသက် ၄၀အရွယ်ထိရေငုံနှုတ်ပိတ်ကာနေခရေ။ အသက်၄၀ကျော်မှ သူဧအယူအဆတိကို ရီးမှတ်ထားသည့် မှတ်စုစာအုပ်ကို ရင်းနှီးသူတချို့အား ပီးဖတ်ခရေ။ ထိုစာအုပ်မှာ ဘဝတစ်လျှောက် လေ့လာတွက်ချက်မှုတိကိုအခြီခံကာ ပြုစုထားသည့် **အာကာသအတွင်းပီး စက်လုံးတိဧ လှည့်ပတ်ခြင်းအကြောင်း** (On the Revolution of the Celestial Spheres)ပင်ဖြစ်ရေ။ ထိုစာအုပ်တွင် မိမိဧလေ့လာတွေ့ပီးချက်တိ၊တွက်ချက်ပုံတိ၊ သီအိုရီတိကို ပြည့်စုံစွာ ဖော်ပြထားခရေ။

တဖန် အသက်၆၀ တွင် ရောမသို့လားရောက်ပြီး မိမိဧအယူအဆကို အစဉ်တစိုက်ဟောပြောခရေ။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးဧ မနှစ်သက်၊ မလိုလားမှုရို့ကိုပင် ရဲဝံ့စွာရင်ဆိုင်ပြီး တင်ပြခရေ။ အသက် ၇၀ နားနီးမှ မိမိဧကျမ်းကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝီရန် ဆုံးဖြတ်ခကေလည်း ပုံနှိပ်သူထံမှ ပထမဆုံးစာအုပ်ကို သူကွယ်လွန်သည့် ၂၄၊ မေ၊ ၁၅၄၃တွင်မှ ရပီးလားရှာရေ။

ကော်ပါးနိကပ်စ်ဧ ကျမ်းတွင် ပြသခသည့် အခြီခံအချက်တိ၊ တွက်ချက်ပုံတိမှာ အမှားကင်းရေတော့ မဟုတ်ခပေ။ နောက်လူရို့က ထိုအမှားတိကို ပြင်ဆင်ပြီး ဆက်လက်သုံးစွဲကြရရေလည်းပီးရေ။ ယကေလည်း ထိုခေတ်အခါက ခရစ်ကျောင်းတော်ဧ ရှေးရိုးစွဲဘာသာရီးအမြင်ကို ရဲဝံ့စွာဖောက်ထွက်ကာ စတင်ဟောပြောခသူ ကော်ပါးနိကပ်စ်ဧ ကျေးဇူးကြောင့်နိန်ပြီးကေ နောင်တစ်ချိန်တွင် တီချို ဘရက် (Tycho Brahe)၊ ဂယ်လီလီယို နန့် ဂျိုဟန်နက်စ် ကပ်ပလာ (Johannes Kepler) အစပီးသူရို့က နေဗဟိုပြုကာ ဂြိုဟ်တိ လားလာရေမှာ မှန်ကန်ကြောင်း ဆက်လက်ဖော်ထုတ်နိုင်ကြ၊ ဂြိုဟ်လားဂြိုဟ်လာ လမ်းကြောင်းတိကို တွက်ချက်နိုင်ခခြင်းဖြစ်ရေ ဟုဆိုနိုင်ရေ။

## မှတ်စု

## ကိုးကား
ကဲရော့တင်း

**ကဲရော့တင်း** () ဆိုရေမှာ မူလက မုံလာဥနီမှ ရဟိရေ အနီရောင်၊ အရောင်ပြုပစ္စည်း သုံးမျိုးစုပေါင်းဖြစ်ရေ။ မြက်နန့် သစ်ရွက်တိတွင်လည်း ပါဟိကြောင်း တွိ့ဟိကတ်ရရေ။ ကဲရော့တင်း ရေ ရူပ်ထွီးရေ ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်တိ ဖြစ်ရေ။ ဗီတာမင်အေ အဟာရ ရဟိစေနိုင်ရေ အဝါရောင် အသီးအနှံအမြစ်တိတွင် ကဲရော့တင်းတိ ပါဟိရေ။
## ကိုးကား
ကဲကုလပ်

**ကဲကုလပ်** (Calculus) ရေ လစ်မစ်၊ ဒီရိုက်ဗေးတစ်၊ အင်တီဂရယ်၊ အင်ဖိုင်းနိက် ရို့ကိုလိလာရေ တက္ကသိုလ်တိတွင် အဓိကသင်ရိုး သင်္ချာဘာသာ အခွဲတစ်ခု ဖြစ်ရေ။ လက်တင်ဘာသာစကားအရ ကဲကုလပ်ဧ အဓိပ္ပာယ်မှာ ရေတွက်ရာတွင် သုံးရေ ကျောက်ခဲလေးတစ်လုံးဟု ဆိုရေ။ ကဲကုလပ် (Calculus) ဘာသာကို စတင်သုံးစွဲခရေ နယ်ပယ်တိမှာ မက္ကင်းနစ်ပညာ နန့် နက္ခတ္တဗေဒရို့တွင် ဖြစ်ရေ။ Calculus မှဆင်းသက်လာရေ differential equations ဘာသာမှ mathematical physics ဘာသာ ဖြစ်လာရေ။
ကဲကုလပ်ကို အသုံးပြုရေ ကြောင့် အပူစွမ်းအင် နန့် လျှပ်စစ်စွမ်းအင်၊ သံလိုက်စွမ်းအင် တိအကြောင်းကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ နားလည်လာကတ်ရေ။ ခေတ်သစ်သိပ္ပံနန့် နည်းပညာရေ Calculus ပေါ်တွင် မှီနီရေဟု ဆိုနိုင်ရေ။

## သမိုင်းအကျဉ်း
သင်္ချာပညာသျှင် ရနေး ဒေးကားရေ အက္ခရာသင်္ချာအား စာစကားမှ သင်္ကေတဘာသာစကားအဖြစ် ပြောင်းလဲခရေ။ ဒေးကားဧ algebra နန့် geometry ရို့ကို ပေါင်းထားရေ alalytic သို့မဟုတ် geometry စာအုပ်အား ထုတ်ဝေပြီး နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်အတွင်းတွင် ဂျာမန် ဒဿနနန့် သင်္ချာပညာသျှင် လိုက်ဘနစ် (Leibniz)(1646-1716) ရေ အနန္တကိန်း (infinite) ဆိုင်ရာ အက္ခရာ သင်္ချာကို တီထွင်ခရေ။ ထိုဘာသာရပ်အား ယခုအခါ ကဲကုလ (calculus) ဟုခေါ်ရေ။ အင်္ဂလိပ်ပညာသျှင် အိုင်းစက်နယူတန် ရေ လစ်ဗနစ်ထက် calculus ဘာသာရပ်ကို အနည်းငယ်စောတွိ့ခကေလည်း စာအုပ်ထုတ်ဝေရာတွင်နောက်ကျခရေ။ ထို့အပြင် သူအသုံးပြုခရေ သင်္ကေတတိရေ သူကိုယ်တိုင်နားလည်ကေလည်း လူအတိနားလည်နိုင်ရန် ရှုပ်ထွေးလီရေ။ ထို့ကြောင့် လူတိုင်းနားလည်နိုင်ရေ လစ်ဗနစ်ဧ သင်္ကေတတိအား ဂနိတိုင်အောင် သုံးနီကတ်ဆဲဖြစ်ရေ။

## နည်းစဉ်
ကဲကုလပ်ရေ အလွန်သေးငယ်ရေ ပမာဏချေတိကို အသုံးချခြင်းဖြင့် ပေါ်ပေါက်လာရေ။ သမိုင်းတွင် ၎င်းကဲ့သို့ အသုံးပြုခြင်းကို infinitesimal နည်းစဉ်ဟုခေါ်ရေ။ ၎င်းပမာဏလေးတိကို ဂဏန်း အဖြစ်ဖြင့် ထားယူနိုင်ကေလည်း အသေးငယ်ဆုံး ပမာဏဖြစ်ရေ။ ကိန်းဂဏန်း တိကို မျဉ်းဖြောင့်ပေါ် တင်ပြရကေ ၎င်းအသေးငယ်ဆုံး ပမာဏမှာ သုည မဟုတ်ကေလည်း ၎င်းနန့် အနည်းဆုံးပင်ဖြစ်ရေ။ သုညမဟုတ်ကေ မည်မျှပင်သေးရေဖြစ်စေ အလျားဟိရေကြောင့် ကိန်းတစ်ခုပင် ဖြစ်ရေ။ အသေးငယ်ဆုံး ပမာဏဧ ဆကိန်းတိမှာလည်း အသေးငယ်ဆုံး ပမာဏပင်ဖြစ်ရေ။ တနည်းအားဖြင့်ဆိုကေ အာခီမီးဒီး ဂုဏ်သတ္တိ ကို မလိုက်နာပေ။ ဒေရှုဒေါင့်မှကြည့်ကေ ကဲကုလပ်ရေ အသေးငယ်ဆုံး ပမာဏတိကို အသုံးချခြင်း နည်းစဉ်တိ စုစည်းမှုဖြစ်ရေ။ ယကေလည်း ၂၀ ရာစုနှစ်တွင် non-standard analysis နန့် smooth infinitesimal analysis ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် အသေးငယ်ဆုံး ပမာဏတိကို ကိုင်တွယ်ရန် ခိုင်မြဲရေ အခြေခံ အုတ်မြစ်ရခရေ။

၁၉ ရာစုနှစ်တွင် ၎င်း အသေးငယ်ဆုံး ပမာဏ (infinitesimal) ကို လစ်မစ် (limit) ဟု ပြောင်းလဲ ခေါ်ဆိုလိုက်ကတ်ရေ။ လစ်မစ်ရေ ဖန်သျှင် တစ်ခုဧ တစ်စုံတစ်ခုရေ ကိန်းပီးလိုက်ကေ ရလဒ် တန်ဖိုးကို ရည်ညွှန်းရေ။ ၎င်းရေ infinitesimal ကဲ့သို့ သေးငယ်ရေ သဘောဟိပြီး သာမန် ကိန်းဂဏန်းလိုလည်း သုံး၍ရရေ။ ဒေရှုဒေါင့်မှကြည့်ကေ ကဲကုလပ်ရေ တစ်စုံတစ်ခုရေ လစ်မစ်တိအတွက် အသုံးချခြင်း နည်းစဉ်တိ စုစည်းမှုဖြစ်ရေ။ အလွန်သေးငယ်ရေ အခါ ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ဖန်သျှင်ဧ သဘောကို သိရန် infinitesimal ကို ကိန်းဂဏန်းငယ်ဖြစ် အစားထိုးလိုက်ပြီး၊ ထိုထပ်ပို၍ သေးငယ်ရေ ဂဏန်း ထပ်၍ ထပ်၍ နောက်ဆုံး လစ်မစ်အထိ ထည့်သွင်း အသုံးပြုခြင်းဖြစ်ရေ။ လစ်မစ်ရေ ခိုင်မြဲရေ အခြေခံ ဟိရေကြောင့် ကဲကုလပ် ချည်းကပ်ရာတွင် အသင့်တော်ဆုံး လမ်းစဉ်ဟု ယူဆကတ်ရေ။

## အကိုးအကား
# ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်း၊ သင်္ချာမိတ်ဆက်၊ မုံရွေးစာအုပ်တိုက်ထုတ်
ကျင်ပွဲ

ကျင် ဆိုရေမှာ **ကျား** နန့် **ယင်** ဆိုသော စကားနှစ်လုံး ပေါင်းစပ်ရာကေ **ကျင်**ဟူပနာ ဖြစ်လာရေ။

ကျင်အားကစားတွင် ယှဉ်ပြိုင်သူ အမျိုးသား နှစ်ဦးပါရှိဗျာလ် တစ်ဦးက အဖမ်း တစ်ဦးက အခံဖြစ် ရေ။ 

အဖမ်းသမားရေ ကျားကဲ့သို့ လျင်မြန်ဖြတ်လတ်ဗျာလ်၊ အခံသမားရေ ယင်ကောင်ကဲ့သို့ လျင်မြန်ရေဟု တင်စားရာကေ ကျားနန့်ယင် ကစားနည်း ဖြစ်တည်ကာ နောက်ပိုင်းတွင် ကျင်ကစားနည်း ဖြစ်လာရေ။ ရခိုင်ဒေသ အခေါ်အဝေါ်အားဖြင့် ကျင်ကိုင်ရေ ဟု သုံးနှုံးရေ။ 

အားခွန်ဗလ သန်မာမှုကို အဓိက ထားကစားသော ကစားနည်း ဖြစ်ဗျာလ်၊ အခြားသော ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများကေ နပန်းကဲ့သို့သော ကစားနည်းမျိုးနန့် ကွာခြားရေမှာ တစ်ဦးနန့်တစ်ဦး တိုက်ခိုက် သတ်ပုတ်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ အားအင်နန့် ပရိယာယ်ကို အသုံးပြုဗျာလ် အဖမ်းသမားကေ ယှဉ်ပြိုင်ဖက် အခံသမားကို မြေပြင်သို့ လှဲချနိုင်စေရေး ယှဉ်ပြိုင်ခြင်း ဖြစ်ရေ။ ရှေးရိုးရခိုင့် ရိုးရာ ကစားနည်း တစ်နည်းဖြစ်ဗျာလ် ယခုထက်တိုင် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲ ကျင်းပတိုင်း ထည့်သွင်း ကျင်းပကြရေ။

အားခွန်ဗလပြည့်ဝသော ကျင်အားကစား ကစားသူများကို ကျင်သန်ဟုခေါ်ဆိုဗျာလ်၊ အားခွန်ဗလနန့် ပြည့်စုံသူများ ဖြစ်ရကား ရခိုင်ပြည်နယ် တစ်ဝှမ်းလုံးကေ ကျင်ပွဲပါဝင်သော မည်သည့်ပွဲလမ်းသဘင်မဆို အထူးတလည် ဖိတ်ကြားခံရသူများ ဖြစ်ရေ။

ကျင်ပွဲကျင်းပရာတွင် အများအားဖြင့် ရွှေမောင်းတန်း၊ ငွေမောင်းတန်းဟူပနာ အဆင့်ခွဲခြားထားဗျာလ် ကျင်ပွဲ စပြိုင်သူရေ ငွေမောင်းတန်းကေ စတင်ယှဉ်ပြိုင်ရကာ၊ အကယ်ပနာ ပွဲစဉ်တစ်ခုခုတွင် ငွေမောင်းတန်း၌ အနိုင်ရ ဗိုလ်စွဲပါကေ နောက်ပိုင်း ယှဉ်ပြိုင်သော ပြိုင်ပွဲများတွင် ရွှေမောင်းတန်း၌ တက်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်ရှိရေ။

ကျင်ပွဲကျင်းပရာ ကွင်းမြေရေ ညီညာပြန့်ပြူးသော ကွင်းပြင်ဖြစ်ပနာ အများအားဖြင့် ဝိုင်းစက်သော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိကာ သဲဆန်သော မြေပြင်မျိုးကို ရွေးချယ်လေ့ရှိရေ။ 

ဇာကြောင်းလေ့ဆိုကေ ကျင်အားကစားမှာ တစ်ဦးကို တစ်ဦး မြေပြင်တွင် လှဲချရသော ကစားနည်း ဖြစ်ရကား လဲကျသည့်တိုင် ဆူးညှောင့်များ ရှိမနေရေး အထူး ဂရုစိုက်ရရေ။ 

ကွင်း၏ တစ်ဘက်ဘက်တွင် ဒိုင်များ၊ ပွဲကျင်းပရေးအဖွဲ့များကေ မဏ္ဍပ်ဖြင့် နေရာယူကြရဗျာလ် မဏ္ဍပ်ရှေ့ကွင်းပြင်ကို ဝိုင်းပတ်ကာ ပွဲကြည့်ပရိသတ်များက ဝိုင်းထိုင်ကြည့်ရှုရရေ။

ကျင်ပွဲ မကျင်းပမီတွင် ကွင်းဖွင့်အထိမ်းအကေတ် အနေဖြင့် ကလေးငယ်နှစ်ဦးက ကျင်ကိုင်သည့် ဟန်လုပ်ပနာ ကစားပြကာ ကွင်းကို ဖွင့်လှစ်လေ့ရှိရေ။ ထိုအချေ နှစ်ယောက် ကိုင်သော ကျင်ကို မင်္ဂလာကျင်ဟု ခေါ်ရေ။ 

ကျင်ကိုင်ကြရာ၌ နှစ်ကြိမ် နှစ်ခါ ကိုင်ရခြင်း ဖြစ်ဗျာလ် တစ်ကြိမ် အဖမ်းအလှည့်ဖြစ်ဗျာလ် နောက်တစ်ကြိမ် အခံအလှည့်ဖြစ်ရေ။ 

အဖမ်းသမားက စတင်ပနာ ဖမ်းပြီးမကေ အခံသမားက ခုခံပိုင်ခွင့်ရှိရေ အဖမ်းသမား စတင် မဖမ်းမီ အခံသမားအနေနန့် လှုပ်ရှားခွင့် မဟိ။ 

အများအားဖြင့် အဖမ်းသမားရေ အသာစီးရရေဟု ထင်စရာရှိကေလည်း၊ ကျွမ်းကျင်ပါးနပ်သော ကျင်သန်နန့်တွေ့ရေအခါ သူရေ အခံ အလှည့်ဖြစ်သည့်တိုင် အနိုင်ရရေထိ ကစားနိုင်ရေကို တွေ့ရှိရရေ။

ကျင်ပွဲဗျာလ်သောအခါ အနိုင်ရရှိသော ကျင်သန်ရေ ကျင်ပွဲကျင်းပရာ ကွင်းပတ်လည်ရှိ ပရိသတ်ရို့ ရှေ့မှောက်တွင် ခါးတောင်းကို မြောင်အောင်ကျိုက်ဗျာလ် လှပစွာ ကရေကို ဒေသအခေါ် ကျင်ကွင်းရေဟု ခေါ်ရေ။ ကျင်သန်အနေဖြင့် ပွဲကျင်းပရာ ဌာနကေ ဆုတော်ငွေ ရရှိသည့်အပြင် ကွင်းပတ်လည်တွင် ကြည့်ရှုနေကြသော ပရိသတ်များကေ ဆုချခြင်းကေလည်း ဆုတော်ငွေများ အမြောက်အမြားရတတ်ရေ။
ကျူနီးဖောင်းစာ

## ကျူနီးဖောင်းစာ

ကျူနီဖောင်းဆိုစော်မှာ မြားဦး သဏ္ဌာန်ဟိရေ ရှေးအခါက ရီးထိုးသည့် ကမ္ပည်းစာတစ်မျိုး ဖြစ်ရေ။ ခရစ်တော် မပေါ်မီ နှစ် ၃၅၀၀ လောက်က ထိုစာမျိုးကို ဆူမီးယားရီးယန်းလူမျိုးရို့က စတင်တီထွင်ရီးသားကြ၍၊ မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ်ဟိ တိုင်းဂရစ်နန့် ယူဖရီးတီးမြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် ရှေးအကျဆုံးရေ ကျူနီးဖောင်း အရီးအသားမျိုးကို တွိ့ရဧ။ အရုပ်နန့် သရုပ်ဖော်ရီးနည်းမှ တဖြည်းဖြည်း ကျူနီးဖောင်းရီးနည်းကို ထွင်ယူကြဧ။ ကျူနီဖောင်း အက္ခရာတိမှာ ရွံ့ပြားပေါ်တွင် ကညစ်ဖြင့် ရီးသား၍၊ ရွံ့ပြားကို မီးဖုတ်ပြီးကေ ကမ္ပည်းစာတိကို အဓွန့်ရှည်စွာ တည်တံ့အောင် ပြုထားခြင်းဖြစ်ရေ။ 

ကျူနီဖောင်းအရီးအသားတိကို အဓိပ္ပာယ်ဖော်၍ ဘာသာပြန်ရန် အလွန်ခဲယဉ်းဧ။ အကြောင်းမှာ လက္ခဏာအမှတ်အသား တစ်ခုရေ အဓိပ္ပာယ်အမျိုးမျိုး ပေါက်နိုင်ရေကြောင့် ဖြစ်ဧ။ လက္ခဏာတိရေ အတူယှဉ်တွဲထားရေ အမှတ်အသားကို လိုက်၍ အဓိပ္ပာယ်အမျိုးမျိုး ပြောင်းနိုင်ဧ။ ၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ် ခန့်တွင် ဂျီအက်(ဖ) ဂရိုတီဖင်းဆိုသူ ဂျာမန်လူမျိုးတစ်ဦးရေ ထိုကျူးနီဖောင်း အရီးအသားတိကို ကြိုးစား၍ ဘာသာပြန်ခရာ၊ ၁၈၅ဝ-ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ပြီးဆုံးအောင်မြင်လီရေ။ ထိုအက္ခရာတိကို ဖတ်နိုင်ခြင်းအားဖြင့် ကျွန်ုပ်ရို့ သိနန့်ပြီးရေ ရှေးဟောင်းသမိုင်းတိကို အထောက်အပံ့များစွာ ပီးလီရေ။ ကျူနီဖောင်းအရီးအသားတိတွင် ဆူမီးယားရီးယန်းလူမျိုးရို့ အက္ခရာတိရေ ရှေးအကျဆုံး ဖြစ်သည့်အပြင် အရူပ်ထွီးဆုံးလည်း ဖြစ်ရေ။ အက်ကေးဒီးယန်းဆူမီးယားရီးယန်း လူမျိုးရို့ဧ ကျူနီဖောင်းအက္ခရာ စာလုံးရေပေါင်းမှာ ၆ဝဝ နီးပါးခန့် ဟိလီရေ။ 

## ကိုးကား
ကျောက်ကပ်

**ကျောက်ကပ်**ရေ  ကျောရိုးဟိ သတ္တဝါရို့ဧ ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါ တစ်ခုဖြစ်ပနာ ကျောရိုး သို့မဟုတ် ကျောက်ကုန်းရိုးဧ ခါးပိုင်း တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် တည်ဟိရေ။ ကျောက်ကပ်ဧ အဓိက စွမ်းဆောင်ရည်မှာ သွေးကြောမှ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းတိအား ဆီးအဖြစ် စစ်ထုတ်ပီးခြင်း ဖြစ်ရေ။ လူရို့တွင် ကျောက်ကပ်ရို့ရေ မဲနောက်စေ့သဏ္ဌာန်ဟိရေ။ ပမာဏအားဖြင့် အလျား ၄ ၁/၂ လက်မ၊ အကျယ် ၂ ၁/၂ လက်မဟိပြီး ၁ ၁/၂ လက်မခန့်ထူရေ။ အလေးချိန်အားဖြင့် ၉ ကျပ်သားခန့် ဟိရေ။ 

လက်ယာဘက်ဟိ ကျောက်ကပ်နန့် လက်ဝဲဘက်ဟိ ကျောက်ကပ်ရို့ရေ တစ်ခုနန့်တစ်ခု ခပ်ကွေးကွေး ဆိုင်ပနာနီရေ။ လက်ျာဘက် ကျောက်ကပ်ရေ အထက်၌ အရီး ဟိနေအတွက်နန့် လက်ဝဲဘက် ကျောက်ကပ်ထက် တဖဲ့ချေ အောက်ကျပနာနီရေ။ သွေးကြောမ (Aorta) မှလာရေ သွေးလွှတ်ကြောရေ ကျောက်ကပ်ထဲသို့ ခွက်နီရေ နီရာတွင် ဝင်ရေ။ သွေးပြန်ကြောရေလည်း ဒေနီရာမှ စပနာထွက်ရေ။ အာရုံကြောနန့် ဆီးကြောရို့ရေ ကျောက်ကပ်တွင်းသို့ ဝင်ရေအခါ ကတော့သဏ္ဌာန် ကားပနာလားရေ။ ထိုကားနီရေ အပိုင်းကို ကျောက်ကပ်ခွက်ဟု ခေါ်ရေ။ 

ကျောက်ကပ်သားမှာ အတွင်းအပြင် မတူချေ။ အပြင်သားရေ ညိုပနာ ချောမွတ်ရေ။ အတွင်းသားကား ဖြော့ရေအဆင်းဟိပြီး အတွင်းဘက်သို့ ချွန်းပနာ အမြှောင်းမြှောင်း ပေါ်နီရေ။ ကျောက်ကပ်တစ်ခုလုံး၌ အလွန်သေးငယ် မှုန်မွှားရေ ပြွန်ကလေးတိ ပြည့်လျက် ဟိရေ။ ထိုပြွန်ကလေးတိရေ အပြင်လွှာ၌ တည့်တည့်တန်းလျက် စီနီရေ။ အတွင်းလွှာ၌ကား ခွေလျက် တည်ဟိရေ။ 

ကျောက်ကပ်ရေ သွေးထဲမှ ကျင်ငယ်ရည်အား စစ်ထုတ်ယူပနာ ဆီးကြောမှတစ်ဆင့် ဆီးအိမ်သို့ ပို့ပီးရေ။ ကျောက်ကပ်အတွင်းဟိ သွေးကြောတွင် ဆဲလ်တိစီတန်းလျက်ဟိရာ ဒေဆဲလ်တိရေ ဖြတ်သန်းလားရေ သွေးကြောတိမှ ဆီးကိုစစ်ထုတ်ပီးရေ။ 

လူကောင်းတစ်ယောက်တွင် ပျမ်းမျှအားဖြင့် တစ်နေ့ကေ ၃ ပိုင့်မှ ၄ ပိုင့်ခန့်အထိ ဆီးလားရေ။ ထိုဆီးထဲတွင် ကိုယ်ခန္ဓာတွင်း၌ မလိုအပ်ရေ အညစ်အကြေးတိ ပါလားရေ။ ယင့်ချင့်ကြောင့် ကျောက်ကပ်ဧ စွမ်းရည်တိကို ပျက်ပြားအောင် နှောက်ယှက်မှု ဟူသမျှရေ ကိုယ်တွင်း၌ အဆိပ်အတောက် ဖြစ်စီမည့် အညစ် အကြေးတိအား စုဝီးစေရာ ရောက်သည့်အပြင် အသက်အန္တရာယ်ကိုပင် ဖြစ်စီနိုင်ရေ။  ဥပမာ ဗရိုက်ရောဂါခေါ် ကျောက်ကပ်ရောင် ရောဂါ ဖြစ်ရေအခါ ကျောက်ကပ်ရေ မိမိဧ ကိစ္စကို ကောင်းစွာ မဆောင်ရွက် နိုင်တော့ချေ။ ယင့်အခါ ယူရီးယားခေါ် အဆိပ်တစ်မျိုးရေ လားရိုးလားစဉ်အများုင်း ဆီးနန့်အတူ ပါမလားပဲ သွေးထဲတွင် စုရုံးလာပြီး လူဧအသက်ကို အန္တရာယ် ဖြစ်စီတတ်ရေ။ 

တစ်ခါတစ်ရံတွင်လည်း ကျောက်ကပ်တွင် ကျောက်တည်ပနာ ဆီးကြောင်း ပိတ်လားအတွက်နန့် ဆီးမလားနိုင်ပဲ ဖြစ်တတ်ရေ။ ယင့်အခါမျိုးတွင် ကျောက်ကို လျင်မြန်စွာ ခွဲထုတ် မပစ်နိုင်ပါက မကြာမီ သေဆုံးလားတတ်ရေ။ လူရို့တွင် ဖြစ်တတ်သည့် ရောဂါ အားလုံးလိုလိုပင် ကျောက်ကပ်ကို အနည်းနန့်အများ ထိခိုက် ပျက်ပြားစီရေ။ ထိုကြောင့် ရောဂါ တစ်ခုခုဖြစ်ပနာ ဆရာဝန်ထံ လားရောက် ပြသသည့်အခါ ဆီးကိုချက်ပနာ ဓာတ်ခွဲကြည့်လေ့ဟိရေ။ 

ကျောက်ကပ်ဧ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ချက်တိ
 
* အက်စစ် ဘေ့(စ်) ထိန်းချုပ်ခြင်း
* သွေးဖိအားကို ထိန်းချုပ်ခြင်း
* ဟော်မုန်းတိကို ထုတ်လွှတ်ခြင်း
* သွေးဧ ပစ်ဆီးအားကို ထိန်းချုပ်ခြင်း

## ကိုးကား
ကျောက်တော်မြို့

ကျောက်တော်မြို့ရေ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဦးခရိုင်တွင် ပါဝင်၍ ကျောက်တော်မြို့နယ်ဧ့ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်ရေ။ ကုလားတန်မြစ်ဧ့ လက်ယာဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ဟိ၍ မြို့ဧ့ အကျယ်အဝန်းမှာ အလျား ၃ မိုင် အနံ ၁/၂ မိုင်မျှ ဟိရေ။ ကျောက်တော်မြို့ဧ့ တစ်ဖက်ကမ်း ကုလားတန်မြစ်ကမ်းပါးဟိ ကျောက်တော်တောင်ပေါ်တွင် ကျောက်တော်စေတီ တည်ဟိရေ။

ကျောက်တော်မြို့တွင် ဈေး၊ ဆေးရုံ၊ စာတိုက်နန့် ကြေးနန်းရုံးတိ ဟိသည့်အပြင် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်းလည်း ဟိရေ။ မြို့ပေါ်၌ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ၄ ကျောင်းဟိရာ ယင်းရို့မှာ ရှမ်းရွာကျောင်း၊ မြို့သစ်ကျောင်း၊ သိမ်ကျောင်းနန့် ကျောက်တော်ကျောင်းတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။ မြို့သူမြို့သားတိရေ ကျောက်တော်မြို့ ပတ်ဝန်းကျင်ဟိ ကန်တိမှ သောက်ရေသုံးရေကို ရဟိကတ်ရေ။ ကျောက်တော်မြို့ရေ စစ်တွေမြို့မှ ချင်းပြည်နယ်၊ ပလက်ဝမြို့သို့ လားရာ မီးသင်္ဘောလမ်းပေါ်တွင် တည်ဟိ၍ တောင်တန်းဒေသမှ ထွက်ရေ ကုန်တိနန့် ရခိုင်မြေပြန့် ဒေသမှ ထွက်ရေကုန်တိ ဖလှယ်ရာဒေသ ဖြစ်ရေ။ ပလက်ဝမြို့နယ်မှ ထွက်ရေ နာမည်ကျော် ကုလားတန်ဆေးတိကို ကျောက်တော်မြို့တွင် ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားကတ်ရေ။ ကျောက်တော်မြို့ အနီးတဝိုက်ဟိ ရွာကြီးတိ၌ ရက်သတ္တတစ်ပတ်ကေ ဈေးနိ့ ၂ နိ့မျှ ဖွင့်လှစ်လေ့ဟိရေ။

ကျောက်တော်မြို့ တစ်ဖက်ကမ်းမှ အရှေ့ဘက် ၅ မိုင်ခန့် အကွာတွင် မန္တလေးမဟာမုနိ ရုပ်ပွားတော် မူလ ကိန်းဝပ်တော်မူရာ နီရာဟောင်းတည်ဟိ၍ ထိုနီရာတွင် သူဌေးဦးရဲကျော်သူ လှူဒါန်းထားရေ ရုပ်ပွားတော် တစ်ဆူ ကိန်းဝပ်တော်မူရေ။ ကျောက်တော်မြို့မှ မဟာမုနိတန်ဆောင်းသို့ လားရာလမ်းစဉ်ဖြင့် မြို့ဟောင်းမြို့သို့ ရောက်နိုင်ရေ။

## သမိုင်းကြောင်း

မဟာသက္ကရာဇ် ၁၂၃ ခုတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသခင်ရေ ရခိုင်ဘုရင် စန္ဒသူရိယ မနောဒိဌာန်ဖြင့်ပင့်လျောက်၍ ဓညဝတီ ရခိုင်ပြည်သို့ ကြွလာတော်မူခစဉ် ကျောက်တော်ဘုရား တည်ဟိရာ ကျောက်အတိပြီးရေ မောရပဗ္ဗတ တောင်ထက်၌ ရပ်တန့်တော်မူပြီးကေ နုစဉ်ဘဝတွင် ထိုဒေသ၌ ပန်းပွတ်သမား ဖြစ်ခဘူးကြောင်း၊ ဘုရားသခင် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုတော်မူပြီးနောက် ကျောက်ရိုးတော်ဓာတ်ကို ဤအရပ်၌ ဌာပနာကျောက်တော်စေတီဟု တွင်လတံ့ဆိုပနာ ဗျာဒိတ်ထားတော်မူခကြောင်းနန့် ရခိုင်ရာဇဝင်တိတွင် ပါဟိဧ့။ ထိုကျောက်တော်စေတီကို အစွဲပြု၍ ကျောက်တော်မြို့ဟု ခေါ်တွင်ခြင်း ဖြစ်ရေ။

## စီးပွားရီး

ကျောက်တော်မြို့မှ နှစ်စဉ် စပါးတန်ချိန် ၁၃ဝဝဝ ခန့် ထွက်လေရေ။ ယခုအခါ ပိုလျှံရေစပါးတိ ကို နိုင်ငံတော် ကောက်ပဲသီးနှံ ရောင်းဝယ်ရီးအဖွဲ့မှ တိုက်ရိုက်ဝယ်ယူလျက်ဟိရေ။ ထိုနယ်တွင် ထင်ရှားရေ စပါး ၂ မျိုးမှာ ငကြိန်သီး ခေါ် မီးဒုံးစပါးမျိုးနန့် လက်ရုံးစပါးခေါ် ငစိန်စပါးမျိုး ဖြစ်ရေ။ ယကေလည်းသော လူကြိုက်အတိဆုံးဆန်မှာ ငါးရာဗိုလ် ဆန် ဖြစ်ရေ။

မြို့နယ်လူထုမှာ လယ်ယာကိုင်းကျွန်းပေါ်တွင် အမှီပြု၍ နီထိုင်စားသောက်ကတ်ရေ။ ဆန်စပါး၊ နှမ်း၊ မြေပဲနန့် ဆေးတိကို စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကတ်ရေ။ နှမ်းနန့် မြေပဲမှ ဆီကို ကြိတ်ယူရေ။ အချို့မှာ သစ်လုပ်ငန်းတိကို လုပ်ကိုင်၍ အသက်မွေးကတ်ရေ။ 

## ကိုးကား
ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့

## ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့ (ဘီစီ ၁၆ ရာစု)

ရခိုင်ပြည်တွင် နန်းလုပွဲ ဖြစ်နီချိန်တွင် တကောင်းသင်းတွဲပြည်တွင်လည်း နန်းလုပွဲဖြစ်နီရာ အရီးရှုံးနိမ့်
ခရေ ကံရာဇာကြီးမှာ အနောက်ရိုးမတလျှောက် ရီကြိုင် ရာမြက်နုရာ ရှာဖွီခရာ ရခိုင်ပြည်မြောက်ပိုင်း ဂစ္ဆပနဒီ
မြစ်ဖျားတွင် ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့ကို တည်ရေ။ ကံရာဇာကြီးလည်း နီလာပန်းတောင်းဟိ ယခင်ဟိနန့်ပြီးရေ
သာကီဝင်မျိုး မိဖုရား စောစစ်နန့်သမီးတော်ရို့အား ခေါ်ယူပြီး သမိုင်းကို ဆက်ခံကတ်ရေ။ ဤမြို့တော်မှာ အလျား
၈မိုင်၊ အနံ ၅မိုင် ကျယ်ဝန်း၍အမြင့် ၄၅၀ဝပေမြင့်ရေ တောင်ကုန်းမြင့်ပေါ်တွင် တည်ဟိရေ။ ပလက်ဝမြို့မှ
အရှေ့ဘက် ၁၄ မိုင်ခန့်အကွာ ဆမီးချောင်းဖျားတွင် တည်ဟိရေ။ ယခုတိုင် မြို့တည်ထောင်ဘူးရေ အရိပ်လက္ခဏာ
တိ တွိ့ရကြောင်း။

## ကိုးကား
ကျောက်ပန်းဒူကမ်းခြီ

ကျောက်ပန်းဒူကမ်းခြီရေ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း မေယုဒေသ မောင်တောမြို့ဧ့ အရှိတောင်ဘက် ၃၂ မိုင်ခန့်အကွာ၊ ဘူးသီးတောင်မြို့ဧ့ အနောက်တောင်ဘက် ၃၆ မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ဟိရေ အထင်ကရ ကမ်းခြီတစ်ခုဖြစ်ရေ။ ယင်းကမ်းခြီဟိ ကျောက်ဆောင်ပုံစံရေ တစ်ချိန်က အဖိုးသျှင်အဘောင်သျှင်တိ ဆီးရွက်ကြီးထည့်ပြီးကေ သောက်ရေ ပန်းဒူ (ပန်းဒူ) ပုံစံမျိုး တည်ဟိနိန်ပြီးကေ ကျောက်ပန်းဒူကမ်းခြီဟု ခေါ်တွင်ရခြင်းဖြစ်ရေ။ ဒဏ္ဍာရီလာ ရာမ၊ လက္ခဏရာဇဝင်တိနန့်အတူ ဟိခရေ ကမ်းခြီလည်းဖြစ်ရေ။ ကမ်းခြီဧ့ သဘာဝအလှတရား သဘာဝ ကျောက်ဆောင်အများကြီးရို့က ထိုကမ်းခြီကို ဆွဲဆောင်ထားပြီးကေ ဖြားတက်လာကေ ကျောက်ဆောင်အား ရေပတ်လည်ဝိုင်းရံထားပြီးကေ ရီကဇပ်ဖို့ ကကောင်းပင် ကောင်းပါရေ။ ရီဧ့စိမ်းကြည်မှုကြောင့် ကျောက်သားပြင်၊ ကျောက်ဆောင်ချေ အလှပချေတိနန့် ကမ်းခြီအလှ ရှုမဝဖြစ် ကတ်ရရေ။ ကမ်းခြီဧ့ အနီးနားတစ်ဝိုက်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တိနန့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်အများကြီး နီထိုင်ကတ်ရာ ဘာသာရီးယုံကြေမှုအရ ဟိန္ဒူ ဘာသာဝင်တိ မီးမျှောပွဲ ကျင်းပလိ့ဟိရေ ကမ်းခြီလည်းဖြစ်ပါရေ။
ကျောက်ဖြူဥပစာကောလိပ်

ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကျောက်ဖြူမြို့မှာ ၁၉၅၄ ခုနှစ်က ဖွင့်လှစ်ခရေ ကောလိပ်ဖြစ်ရေ။
## အကိုးအကား
ကျောက်ရှင်နတ်ကြီးပတ်သံ

## ကျောက်ရှင်နတ်ကြီးပတ်သံ

ပတ်သံကို ဂနိတိုင်ကြားနီရပါသိမ်းရေ။ နတ်ပူဇော်ရေအခါ၊ နတ်ကရေအခါ တီးကတ်လီရေ။ ဆိုကတ်လီရေ။ ဒေအသံကိုလည်း ရခိုင်တေးသံတစ်မျိုး
ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ပါရေ။ ကျောက်ရှင်နတ်ကြီးပတ်သံကို အောက်တွင်တင်ပြလိုက်ပါရေ။

အသူရို့ တက်တောင်ညိုတောင်၊ မောင်သျှေရို့ တက်တောင်ညိုတောင်။

တောင်ထိပ်ချာမြင့်၊ အံ့လောက်ယင့်၊ တက်လီတက်လီ၊ ကျောက်လှေကားကို တွိရမေ။

ှီကားလည်းရောက် တစ်ဆင့်ထောက်၊ ဆီးကွမ်းလည်းဝါး တစ်ချက်နား။ တက်လိုက်

တက်လိုက် နဂါးရစ်ကိုပတ်ရမေ။ ပတ်တေပတ်တေ၊ ပတ်လတ်တေ။ ပတ်တေအပြီး

တောင်စွယ်ကြီး၊ နဘယံရောက်တောင်မစောက်။ အမောက်ကျော်ခါ တောင်နား ခေါင်းကို ကျော်လတ်တေ။

တောင်စွယ်တောင်ပတ်တောင်ဘယက်၊ ကျောက်ကလပ်ပြင် ကျောက်နတ်ရှင်၊

ကျောက်ရှင်နတ်ကြီး ရှိတော်ထီးကို တွိရမေ---လေ---၊ တွိရ---မေ---။ 

## ကိုးကား
ကျွန်းစိုင်

မြေပုံမြို့ မှ တောင်ဘက် ကျောက်ဖြူမြို့ အရောက် မိုင် ၄ဝ အတွင်း ဟိသည့် ကျွန်းတန်းတိကို ခေါ်ရေ။ မိုင် ၂ဝ မျှ ကျယ်ဧ။ ကမ်းဦး ရေတိမ်ပြီး နွံထူထပ်ရေ။ ကွမ်းချောင်း၊ ကျွန်း သာယာ၊ မိုးသီးနတ်တောင်၊ သလူတောင်၊ နောင်တော်၊ တန်းခါးရိုး ကျွန်းနန့် နောင်တော်ပင်လယ် (မြစ်) ရို့မှာ ထင်ယှားရေ။ ငါး ဖမ်း လုပ်ငန်းတိ ဟိရေ။

## ကိုးကား
ကျေးစေရတု

## ကျေးစေရတု(၁)

(၁) ဧကရာလျှင် စကြာရှေ ့တည် ကျွန်းလုံးလည်၍ ရွှေပြည်မဏ္ဍိုင် ရခိုင်ခေါ်မှန်း ဘုံဆောင်နန်းထက် ဖြူဝန်း ပြန့်ကာ ရှစ်သောင်းချာသို့ နရာဧက တဇထွန်းပြောင်း မင်းရဲခေါင်က စာဆောင်သဝန်J . ယုံကျွန်း ရောက်လှာခဲ့၍ ပုလဲအသွင် ကျေးပြုဝင်လျှင် အလျင်မနေ မိန့်စာခွေနှင့် ရဝေကြငှန်း' ဟင်္သာ နန်းဝယ်။ ဖြူဝန်း ဖြန့်ကာစံလိမ့်လော။

(၂) နေအဝါလျှင် ပြုဗ္ဗာတိမ်စွန်း လှည့်၍ထွန်းသို့ အကျွန်းကျွန်းလုံး ယူကျုံးတော့မည် မှတ်တော်တည်လျက် ဆွဲသည်သက်မျှ မင်းညိုမြလျှင်သွားကြလို့ပင် စစ်နှင့်ရွှင်ခဲ့ ကြာထင်မနေ ရပ်မြေသူ့ဆီ ခုခုချီသော် ရာသိ နွေဦး ကျူးပြန်တော့အံ့ လွှမ်းလျက်ငုံရှင့် မတုံ့မဲမှာ နန်းသိင်္ဂါထက် စကြာရိပ်ဖြူ ရှစ်စင်းထူ၍ နေထူရောင် လျှံ မူနာခံလျှက် ရဲဝံဘုန်းခေါင် ပြန်လွယ်အောင်ကို ဖြူရောင်လျှံပြေး သီဟိုဠ်ကျေးလျှင် ရပ်ဝေး တထူးပဲး||
ခူးဟူသည် နန်းတည်ရပ်ကျော် အောင်မြင်သော်လည်း ဘွားမြော်နန်းတက် ကြင်ဘက်ဆကဲး မျှော်နှင့်မြီးကို မင်းရဲကျော်ထင် ကျွန်းလုံးရှင်သည်။ ... ။ ယင်းတွင်ဘိသိက်ခံလိမ့်လော။ ။

(၃) စေတနာလျှင် သဒ္ဒါကြည်လှိုင်း ပန်းမြင်ကိုင်းနှင့် နေ့တိုင်းဆု ယူတောင်းသည်မူကား ဇမ္ဗူ စိုးရ မင်းများနေ ဝန်း ရွှေနန်းဆက်ခံ မတ်သက်နှံလျှင် ဆောင်းယံကသည် နွေလည်ရွှေ့ကူး တန်းခူးအခါ သည်မှာသာရွှင် တာသဘင်ကို ဆောလျင်မီအောင် ကျေးဖြူရောင်လျင် နားထောင်စေ့ရေ လျှောက်စာခွေနှင့် ရောက် လေသည် ဝင်းထူတပ်ကာ ခဲးခွာကျုံမြောင်း ညဉ့်မောင်းကင်းရှည် တန်တန်လည်၍ နေရေထွက်ငင် အချိန် တွင်၌ တောင်တင်နန်းညာ ရှစ်သောင်းချာကို လျှောက်လာရတု ကျေးမျာ့မှန်တူ ပြန်တော်မူလော့ ထီးဖြူ ရာဝင်း အမင်းမင်း၏ ရင်တွင်းသမီး လှဇံသီး ကို။ ။ ဇနီးပြုမည်ကြံ လိမ့်လော။

## ကျေးစေရတု(၂)

(၁) မြတ်လေးကြည်လင် ငယ်ကပင်တည့် ပဲ့ပြင်သိမ်းမွှေး နှုတ်အပ်ကျွေးသည် ကျေးဇူးသခင် တို့ ချစ်သျှင် ရင်ခွင် နေမြဲး မသိဘဲကို ကျူးရဲးမြို့တွင်း ဝေလိုက်လျှင်း၍ မြဆင်ရိပ်မြိုင် ရခိုင်တောင်ရှေ့ ရင်ဝေ့သိတာ ရွှေသာ လျှံထွန်း ရွှေနန်းတော်တောင် ရွှေညောင်ပင်ဖျား တန့်နားမေးမြန်း ရွှေနန်းကသည် .မည်တွင်မနား ပျံချေသွား၍ မယ့်ပါးခန်းတွင်း ရောက်လေလျင်းသော် ပဝင်းပိတ်လုပ် စွန်းထပ်မသင် ကေသျှင်လျော်မြန်း ဆီမွှေးသွန်း၍ မလန်းမပျော် ကျွန်ုပ်မြော်၏ သံတော်တင်ခေါက် ပန်းနှင့်လျှောက်သည် မကောက်အလျင် သို့ပင်ကြာမြင့် ခွဲပင့်လေဟန် ကျွန်ုပ်လည်းစေ့ရေ သင်္ကာချေ (သင်္ကာချေမှ တွေးတောယုံမှားသည်ကိုချေသည်။) မှ နှုတ်ရွှေအမြွက် ပြာချောညက်ညက်၊ ပျက်သက်တွေး တောယှိချေ၏။

(၂) တလူလာလာ ပြည်ရင့်ကာတည့် ခေါ်ရှာမေးမြန်း မည်မှန်းမထင် မြို့ပြင်ထွက်ပြီး ဆေးကြးမြောက်ပါး ကျောက်လှေကားသို ့ပျံသွားလျှင်ဟု မတန် တုံသည်။ ။ ကျွန်ုပ်ယုံပန်းမောရိချေ၏ ။ ။

(၃) တစေ့ရေရေ ရှင်တော်ထွေကို ဆံမွေမညံ့ စိတ်ပျံ ကြည်သံ နားတော်ခံ၍ ပြည့်လျှံတာရီ ခွက်ညီဖန်များ လျှောက်ကြားသောထွေ ကြေမှ လက်ရွှေ့ ယူလှမ်း ပန်းကိုနန်း၍ ပြည့်လျှင်သိတာ ယဉ်သာတွေးကောက် နန်းမြို့ မြောက်ဝယ် ကျော်ချောက်မွှန်းချောင်း မွှေရင်သောင်း၌ စုံပေါင်းနောင်နှင့် ပူးခွင်ရေးရေး ရည်ခန့်တွေး၍ မောင်ထွေးခရီး နီးသည်ဖြစ်မူ သျှင်ချစ်ရွေ့ တွင် တင်ပါခဲ့ဟု ချောနွဲ့ ပြာဖြူ မှာ တော်မူသည်။ အတူကိုသို့ ညိုလေ၏။
။
ကျွဲချော့တေးသံ

ကျွဲမရာလဲဂုတ်ပီ၊ ပင်လယ်နားမှာ ကျွဲတရွီနှင့်၊ 

ဂုတ်ပီဂုတ်ပေါင်း၊ လယ်ထွန်ကောင်းကို၊

မြက်ကောင်းပီးမေ၊ ဒေတလယ်ကို၊ 

ညက်အောင်လယ်ခ--အို ကျွဲရို့လေ--ကျွဲရို့လေ

## ကိုးကား
ကျွဲကျောင်းသံ

မက္ကလာယေ၊ ရိုင်---ရိုင်၊ 

ကြိမ်သားဒုတ်ကို၊ နနောင်းကိုင်၊ 

ကယိုင်ကပါး၊ နှင်းမြိုင်မြိုင်ကေ၊ 

တောင်ကျိုင်ကြားမှာ-ကျွဲကျောင်းလားရေ၊

အစ်ကိုမပါ၊ ညီမပါ၊ ကြိမ်သားဒုတ်ကို၊

နနောင်းကိုင်၊ နှင်းမြိုင်မြိုင်ကေ၊ 

တောင်ကျိုင်ကြားမှာ၊ ကျွဲကျောင်းလားရေ။

ဟူး--ရေ--ရေ-----ဟူး။

## ကိုးကား
ကျွဲ

**ကျွဲ** () (*Bubalus bubalis*) ရေ အာရှတိုက်တွင် အလွန်ပေါများရေ သတ္တဝါဖြစ်ပြီး တောင်အမေရိက၊ ဥရောပတောင်ပိုင်းနန့် အခြားဒေသတိတွင်လည်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုကတ်တေ။ ကျွဲရေ ungulate ခေါ် ကြီးမားပြီး ခွာတပ်ခံရရေ သတ္တဝါအမျိုးအစားတွင် ပါဝင်ပြီး bovine မျိုးရင်းသျှေတွင်လည်း ပါဝင်ရေ။ ဩစတြေးလျ မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် feral ခေါ် အယဉ်မှ အရိုင်းပြန်ဖြစ်လားရေ ကျွဲတိ အခြီတကျနီထိုင်နီကတ်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင်မူ ကျွဲရိုင်းအမြောက်အမြားဟိသိမ့်ရေ။ ယဉ်ပါးရေ ကျွဲအမျိုးမျိုးရို့ရေ တူညီရေ ဘိုးဘောင်တိမှ ဆင်းသက်လာကတ်ရာ ဘိုးစဉ်ဘောင်ဆက်တွင် အခုအခါ မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်လုနီး ဖြစ်နီရေ ကျွဲရိုင်း(wild Asian water buffalo) အပါအဝင် ဖြစ်ရေ။

## သူ၏ သဘာဝ
ထို့ပြင် ကျွဲရေ ရွံ့ညွန်ရေကွက်တွင် လူးတတ်‌ရေခြီလေးချောင်း တိရစ္ဆာန်ဖြစ်တေ။ ကျွဲရေ စားမြုံ့ပြန်နီတတ်ရေ။ ကျွဲရေ နွားထက် ကိုယ်လုံးကိုယ်ထည် ထွားကြိုင်းပနာခွန်အားဗလ ပိုပြီးကေကြီးမားရေ။ အိန္ဒိယနိုင်ငံနန့် မြန်မာနိုင်ငံရို့တွင် လယ်ထွန်ယက်ရာ၌ လည်းကောင်း၊ လီးလံရေ သစ်လုံးကြီးတိကို ဆွဲရာ၌ လည်းကောင်း ကျွဲယဉ်ကို အသုံးပြုကတ်ရေ။ ကျွဲယဉ်တိကို ခိုင်းစီလျက် ဟိနီကတ်ပြီဖြစ်ကေလည်း အာဖရိကတိုက်၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံနန့် မြန်မာနိုင်ငံရို့ဟိ တောနက်တိတွင် ကျွဲရိုင်းအုပ်တိကို ဂနိတိုင် တွိ့မြင်ကတ်ရသိမ့်ရေ။

## အာဖရိကကျွဲရိုင်း

အာဖရိကတိုက်၌ဟိရေ အာဖရိကကျွဲရိုင်းရို့ရေ အလွန်သန်စွမ်း ရဲရင့်ကတ်တေအတွက် ဇာတိရစ္ဆာန်ကိုမျှ မကြောက်ရွံ့ချေ။ အာဖရိကတိုက်သို့ လားရောက်ပနာတိရစ္တာန်တိကို အပျော်လိုက်လံ ပစ်ခတ်သူရို့ပင် ဒေကျွဲရိုင်းတိကို သေနတ်အားကိုးနန့် မထီလေးစား မပြုလုပ်ရဲကတ်လီ။ ယင်းရို့ကို မြင်းထက်မှဖြစ်စီ၊ သစ်ပင်ထက်မှ ဖြစ်စီ၊ ပစ်ခတ်မှရာအသက်ဖီးအတွက် စိတ်ချရရေ။ အဆိုပါ ကျွဲရိုင်းရေ တစ်ကောင်တည်းဖြစ်စေကာမူ ခြင်္သေ့ ၂ကောင် ၃ကောင်ရို့နန့် ဖက်ပြိုင်ရန်ပြုဝံ့ရေ။ ယင်းကြောင့် ခြင်္သေ့ရို့ရေ ကျွဲရိုင်းအထီးတိကို ရန်မူလေ့ မဟိကတ်ပါ။ ကျွဲရိုင်းရို့ရေ အနံ့ခံကောင်းပနာနားကင်းလည်း ပါးကတ်ရေ။ ယင်းရို့ရေ အုပ်စုဖွဲ့ပနာ နီတတ်ကတ်လို့ အုပ်ထဲမှ ကွဲထွက်လားရေ ကျွဲတကောင်တရီကိုရာ ခြင်္သေ့ရို့ သတ်ဖြတ် စားသောက်နိုင်ကတ်ရေ။ ကျွဲရိုင်း၏ သားရီမှာ အလွန်ခိုင်မာသည့်အလျောက် အာဖရိကတိုင်းရင်းသား ကက်ဖာလူမျိုးရို့ရေ ထိုကျွဲသားရေဖြင့် ဒိုင်းလွှားတိ ပြုလုပ်ကတ်တေ။ 

## အာရှကျွဲ

အိန္ဒိယနိုင်ငံနန့် မြန်မာနိုင်ငံရို့တွင် ဟိရေ ကျွဲရိုင်းတိရေ အာဖရိကတိုက် တောင်ပိုင်း၌ တွိရရေ ကျွဲရိုင်းတိကဲ့သို့ပင် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းရေ။ ကျွဲသိုးကြီးတိရေ ၆ ပေမျှ မြင့်ပနာ အဂြိုတိရေ ၆ ပေခန့်ပင် ရှည်လျားရေ။ ကျားတိပင် ထိုကျွဲသိုးရို့ကို ရှောင်လားတတ်ကတ်တေ။ ကျွဲယဉ်ရို့ရေ နွားရို့ထက် ခွန်အားပိုကြီးစွာ မှန်ကေလေ့ နွားတိပိုင် ကျိုးကျိုးနွံနွံ မဟိကတ်ပါ။ ဝန်စည်ကို သယ်ဆောင်စီကာမူ ရီအိုင်မြင်ကေ အတင်းဆင်းလားတတ်ရေ။

## အသုံးဝင်ပုံ

မြန်မာနိုင်ငံနန့် အိန္ဒိယရို့တွင် နို့စားကျွဲမတိကို မွေးမြူထားကတ်တေ။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဗင်္ဂလားကျွဲခေါ် ဂြိုလိမ်ကျွဲတိကို နို့စားရန်အတွက် မွေးမြူကတ်ရေ။ ကျွဲသားရီကို ကျိုကေ ကျွဲကော်ရရေ။  ကျွဲချီးပက်ကို မြီဩဇာအဖြစ် သုံးလေ့ဟိကတ်ရာ ခြောက်သွေ့လားရေအခါလေ့ လောင်စာအဖြစ်သုံးကတ်တေ။ ထိုင်းနိုင်ငံ ချောင်ဘူရီ (Chonburi, Thailand) နန့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ကရာလာနယ် မလာဘာတောင်ပိုင်း (South Malabar Region in Kerala, India) ဒေသရို့တွင် နှစ်စဉ် ကျွဲပြိုင်ပွဲတိဟိရေ။ အချို့ရေ ကျွဲတိကို ဝန်တင်ကျွဲအဖြစ် အသုံးပြုကတ်ရေမှာ အထူးတပ်ဖွဲ့တိပင် အပါအဝင်ဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား
ကြက်ဥလိပ်

## ယိုးဒယားကြက်ဥလိပ်
### ပါဝင်ရေ ပစ္စည်းတိ
အသားစင်းကော (ကြက်သား၊ အမဲသား၊ ဝက်သား....) 	- 	(၃၅ဝ) ဂရမ် 

ပုစွန်မှုန့် 	- 	(၁၅ဝ) ဂရမ် 

မြီပဲဆီ 	- 	(၉ဝ) မီလီမီတာခန့် 

ပါးပါးလှီးထားရေကြက်သွန်နီ 	- 	(၁) ဥခန့် 

ထောင်းထားရေကြက်သွန်ဖြူ 	- 	(၂) ဥခန့် 

မြီပဲလှော် 	- 	(၇ဝ) ဂရမ် 

ငရုတ်ကောင်းမှုန့် 	- 	လက်ဖက်ရည်ဇွန်း(၁) ဇွန်း 

ငံပြာရည် 	- 	ထမင်းစားဇွန်း(၃) ဇွန်း 

သကြား 	- 	ကြက်ဥ 

(၆)လုံး 	- 	ငရုတ်သီး 

(၁) တောင့် 	- 	တဖဲ့ချေ 

နံနံမြစ် 	- 	တဖဲ့ချေ 

နံနံရွက် 	- 	တဖဲ့ချေ

### အဆင့်ဆင့် ချက်ပြုတ်ပုံ
နှစ်သက်ရာအသားကို နုတ်နုတ်စင်းပြီး ပုစွန်မှုန့်နန့် သမအောင်နယ်ပါ။ မြီပဲဆီ ၉ဝမီလီမီတာဧ သုံးပုံနှစ်ပုံကို ပူအောင်တည်ပြီး ကြက်သွန်နီ၊ ကြက်သွန်ဖြူ ဆီသတ်ပါ။ ပုစွန်စင်းကော အသားနယ်ကို မစိုမခြီာက် ကြော်လိုက်ပါ။ ပြီးနောက် မြီပဲလှော်၊ ငရုတ်ကောင်းမှုန့် ငံပြာရည်၊ သကြား၊ နံနံမြစ်ရို့ထည့်ပြီး သုံးမိနစ်ခန့် ကြော်ပါ။ ကျန်နီရေ ဆီသုံးပုံတစ်ပုံကို အကြော်ဒယ်အိုးပြားတွင် ထည့်ပြီး ပူအောင်တည်ပါ။ ကြက်ဥကိုခလောက်၍မွှေပြီး အဝိုင်းပုံ ခပ်ပါးပါးလေးရအောင် ချိန်ဆပြီး ကြော်ပါ။ ရဟိလာရေ ကြက်ဥကြော်တိကို အအေးခံပါ။ အသားကြော် ထမင်းစားဇွန်း တစ်ဇွန်းခန့်ကို ကြက်ဥကြော်ပေါ် တင်ပနာငရုတ်သီး၊ နံနံရွက် တဖဲ့ချေစီထည့်ပါ။ ကြက်ဥကြော်ကို ဖြည်းဖြည်း ချင်းလိပ်ပြီး လုံအောင်ပိတ်ပါ။ ထို့နောက် ကြက်ဥလိပ်ကို အနေတော်အတုံးလေးတိ လှီးပါ။ ဒါဆိုရင် မြင်ရုံနဲ့ စားချင်စိတ် တဖွားဖွား ပေါ်လာနိုင်ရေ ထိုင်းကြက်ဥလိပ်ကို ရရေ။ နှစ်သက်ရာ ဆော့အချဉ်နန့် တွဲဖက် စားသုံးနိုင်ရေ။

## ကျမ်းကိုး
ကြယ်ပုနက်

**ကြယ်ပုနက်** ဆိုစွာဖို့ သီအိုရီဆိုင်ရာ စတီလာအကြွင်းအကျန်တစ်ခု ဖြစ်ရေ။ ယင့်ချင့်တိစွာ ကြယ်ဖြူပုရို့မှ အပူနန့်အလင်းတိ ထုတ်မပီးနိုင်တော့ရေ အေးမြရေ ကြယ်အမျိုးအစားတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။ ကြယ်ပုနက်အဆင့်သို့ ရောက်ဟိရန် သက်တမ်းဖို့ ၁၃.၈ ဘီလီယံနှစ်ဟိရေကြောင့် (ဂနိစကြဝဠာဧ့သက်တမ်းထက် ကျော်ရေ)
ကြယ်ပုနက်တိရေ စကြဝဠာတွင် မတည်ဟိနိုင်သေးပေ။ ကြယ်ဖြူပုဆိုစွာဖို့ ပင်မ အစီအစဉ် အတွင်းဟိကြယ်ရို့မှ ဆင့်ကဲ့ပြောင်းလဲလာရေ ကြယ်ဖြစ်ရာ (ယင်းရို့ အချိန်ကြာလာကေ ကြယ်ပုနက်အဖြစ် ပြောင်းလဲလားပေမည်)  နေထုထည်ထက် ၉ မှ ၁ဝ အထိ လျော့နည်းရေ။ အအေးမြဆုံး ကြယ်ဖြူပုရို့ဧ့အပူချိန်အား တိုင်းတာရာတွင် လေ့လာနိုင်ရေစကြဝဠာအနားစွန်းမှ အကန့်အသတ်တစ်ခုပင်တည်း။ ကြယ်ပုနက်တိ တည်ဟိခကေတောင်မှ ယင်းရို့အား ခြီရာခံမိရန် ကကောင်း ခက်ခဲပေလီဖို့။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ ယင်းရို့ဧ့ အပူချိန်နန့်အလင်းရို့ ထုတ်ပီးမှုရေ ကကောင်း နည်းပါးလှရေ။ ယကေလည်း ယင်းရို့ဧ့ ဒြပ်ဆွဲအားကိုမူ ခြီရာခံနိုင်ဖိုဖြစ်ရေ။ မကြာသေးခင်ကမှ နက္ခတ္တပညာသျှင်တိ ယှာဖွီတွိ့ဟိခရေဖို့ အပူချိန် ၃၉၀၀ ကေလ်ဗင်အောက်ဟိရေ ကြယ်ဖြူပုအချို့အား ယှာဖွီတွိ့ဟိခရေလို့ဆိုရေ။
ယင့်ချင့်တိစွာ သက်တမ်းအားဖြင့် ၁၁ မှ ၁၂ ဘီလီယံကြားတွင် ဟိကတ်ရေ။ အနာဂတ်တွင်
ကြယ်ရို့ဧ့ ဆင့်ကဲ့ပြောင်းလဲမှုအား ရူပဗေဒဆိုင်ရာမေးခွန်းတိထုတ်ရန် ကကောင်းခက်ခဲအနိန်နန့် ကြယ်ဖြူပုတစ်စင်းရေ ကြယ်ပုနက်အဖြစ် ပြောင်းလဲရန် အချိန် ဇာလောက်ကြာဖို့လည်း ခန့်မှန်းရန် မလွယ်ကူလှပေ။ ဘယ်ရိုးနန့် တယ်ပလာဆိုသူရို့ ခန့်မှန်းစွာကတော့ခါ ကြယ်ဖြူပုတစ်စင်းရေ
၅ ကီလိုကေလ်ဗင်အောက်သို့ အပူချိန်ရောက်ဟိရန် နှစ်ပေါင်း ၁ဝ၁၅ ကြာမည်လို့ဆိုရေ။  ကြယ်ပုနက်တိအား တွင်းနက်၊ နယူထရွန်ကြယ်တိနန့် မရောထွီးပါကေ့။

## နီမင်းဧ့အနာဂတ်
နီရေ အချိန်ကြာလာကေ ကြယ်ဖြူပုမှတစ်ဆင့် ကြယ်ပုနက်အဖြစ် ပြောင်းလဲလားလိမေ။ နီအား မိမိရို့မြင်ကွင်းမှ လုံးဝပျောက်ကွယ်လားလီဖို့။ ယကေလည်း ဒြပ်ဆွဲအားကိုမူ တိဟိရဖို့ဖြစ်ရေ။ နီရေ ကြယ်ပုနက်ဖြစ်ဖို့ နှစ်ပေါင်း ၁ ကွာဒရေလီယံ (၁ဝ၁၅) ဖြစ်ရေ။

## အခြားကြည့်ရန်
*ကြယ်ဖြူပု
*ကြယ်ပုနီ
*ကြယ်ပုညို
*ကြယ်ပုဝါ

## ကိုးကား
ကြယ်ဖြူပု

**ကြယ်ဖြူပု** () ဆိုစွာ ကြယ်တစ်မျိုးပင် ဖြစ်ရေ။ ကြယ်ဖြူပုဧ့ အရောင်ဖို့ အခြားကြယ်တိပိုင်ပင် ဖြစ်ကေလည်း အခြားကြယ်တိပိုင် တောက်ပခြင်း မဟိပေ။ ကြယ်ဖြူပုတိကို ၁၉ ရာစုတွင် တွိ့ဟိခပြီး အစောဆုံး တွိ့ဟိခရေ ကြယ်တိဖို့ အဖြူရောင်တိဖြစ်ကတ်ရေ။ ကြယ်ဧ့ အရောင်ပေါ်မူတည်ပနာ ၎င်းဧ့ အပူချိန် မည်မျှဟိရေကို တိုင်းတာနိုင်ရေ။ အဖြူရောင်ကြယ်တိဖို့ နီပိုင်ပင်ဖြစ်ပြီး အပြာရောင်ကြယ်တိဖို့ ပိုပနာ ပူပြင်းကာ အနီရောင်ကြယ်တိဖို့ အပူချိန် လျော့နည်းရေ။ ကြယ်ဖြူပုတိ တောက်ပခြင်း မဟိရခြင်းအကြောင်းဖို့ သူရို့ရေ အခြားတောက်ပရေ ကြယ်တိနန့်ယှဉ်ကေ အရွယ်အစား သေးငယ်ရေကြောင့် ဖြစ်ပြီး အပူချိန် လျော့နည်းရေကြောင့် မဟုတ်ပေ။ အချို့ ကြယ်ဖြူပုတိဖို့ အဖြူရောင် မဟုတ်ဘဲ အပြာရောင် ဟိတတ်ရေ။ မိမိရို့သိဟိရရေ အနီးဆုံးကြယ်ဖြူပုဖို့ ဆိုင်ရပ်စ် B ဖြစ်ပြီး အလင်းနှစ် ၈.၆ ကွာဝီးရေ။ ယင်းရေ အဖော်ကြယ် ဆိုင်ရပ်စ် A နန့် ဒွိကြယ်စနစ်ဖြစ်ရေ။ ဂုလက်ဟိ အခြားရေ ရာချီရေ ကြယ်ဖြူပုတိထဲမှ နေနန့်အနီးဆုံးကြယ်ဖြူပုတိဖို့ ၈ စင်းဟိရေ။ ပုံမှန်မဟုတ်ရေ မှေးမိန်ရေကြယ်အား ၁၉၁ဝ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် သတိပြုမိခရေ။ *ကြယ်ဖြူပု* ဆိုရေ နာမည်အား ဝီလန် လုတန်ဆိုသူမှ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ကင်ပွန်းတပ်ခခြင်းဖြစ်ရေ။ 

ကြယ်ဖြူပုအများစု ကမ္ဘာနန့် အရွယ်အစား တတူတူခန့်ဟိကတ်ပြီး နီထက် အဆ ၁၀၀ ခန့် ပိုပနာ သေးငယ်ရေ။ ယကေ သူရို့ရေ နီလောက်နီးနီး လေးလံကတ်ပြီး ထို့အတွက် ၎င်းရို့ဖို့ ကကောင်းသိပ်ရီးကတ်ရေ။ ကြယ်ဖြူပုဖို့ ပိုပနာ လီးလံလီလီ ၎င်းဧ့အရွယ်အစားဖို့ ပိုပနာသေးငယ်လေ ဖြစ်ရေ။ 

အကျွန်ရို့ဧ့ နီပိုင် ကြယ်တိရေ လောင်စာကုန်လားပါက ကြယ်ဖြူပုအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလားဖို ဖြစ်ရေ။ သက်တမ်းကုန်ခါနီးတွင် ဧရာမ ကြယ်နီ အဆင့်ကို ဖြတ်သန်းရဖို့ ဖြစ်ပြီး သူဧ့ ဓာတ်ငွေ့အများစုကို ထိုအခြီအနေတွင် ဆုံးရှုံးရဖို့။ ကျန်ဟိနီရေ ဓာတ်ငွေ့တိ နေသားတကျ ဖြစ်လားပါက ၎င်းရေ နုနယ်ရေ ကြယ်ဖြူပုအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလားဖို ဖြစ်ရေ။

## ကျမ်းကိုး

## အခြားကြည့်ရန်
*ဧရာမ ကြယ်နီ
*နယူထရွန်ကြယ်
*ကြယ်ပုနီ
ကြောင်ကျောက်

**ကြောင်ကျောက်**ရေ နဝရတ် ကိုးပါးတွင် တစ်ပါး အပါအဝင်ဖြစ်ရေ။ ကြောင်ကျောက်ကို ကြောင်မျက်လုံးနန့် တူ၍ (Cats' eye)ဟုလည်းခေါ်ဆိုရေ။

## ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု
ကြောင်ကျောက်ဧ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုအရ ဩသိုကလေ့စ် ကြွေကျောက် (Orthoclase feldspar) နန့် ပလေဂျီအိုကလေ့စ် ကြွေကျောက် (Plagioclase feldspar) ရို့ တစ်လှည့်စီ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားရေ။ (ထို့ကြောင့် ရောင်ပြေးဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်ရေ။) ပုံဆောင်စနစ်မှာ တစ်ရိုးစောင်းပုံဆောင်စနစ်(Monoclinic system) ဖြစ်ရေ။ သိပ်ရေးဆ ၂.၅၆ ဟိကာ မာဆင့် ၆ မှ ၆.၅ ထိဟိရေ။ ဖန်ရောင်လက်ဟိပြီး အလင်းပေါက်(Transparent) မှ အလင်းမှုန်(Translucent) ထိဟိရေ။ အရောင်မဲ့၊ အဖြူရောင်၊ ပန်းရောင်၊ အဝါရောင်၊ ခရမ်းပြာရောင်တိကို အတိအားဖြင့် တွိ့ဟိရရေ။ 

ထင်ရှားရေ ကွဲအင်နှစ်စုံရေ ၉ဝ ံ အနီအထားဖြင့် ဖြတ်သန်း တည်ဟိရေ။ 

## ထွက်ဟိရာ ဒေသတိ
မြန်မာ၊ သီရိလင်္ကာ၊ အိန္ဒိယ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု

## ကြောင်ကျောက်ဧ ဂုဏ်သတ္တိတိ
ကြောင်ကျောက်ရေ သိဒ္ဓိပြီးမြောက်ရေ၊ အောင်မြင်ရေ၊ တန်ခိုးဟိရေ စရေတိကို စွမ်းဆောင်နိုင်ရေဟု သိရရေ။
နီလာကျောက်ရေ သူတပါးဧမေတ္တာကို ရဟိရေ။ လူရို့ဧ ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှုကို ရဟိရေ။ ရန်အပေါင်းမှ ကာကွယ်နိုင်ရေ စရေတိကို စွမ်းဆောင်နိုင်ရေဟု သိရရေ။ ဂေါ်မုတ်ကျောက်ရေ ခွန်အားကြီးခြင်း၊ ကျန်းမာခြင်း၊ ရန်သူကို အောင်နိုင်ခြင်း စရေတိကို စွမ်းဆောင်နိုင်ရေဟု သိရရေ။ 

## ကိုးကား
ကြယ်ပုညို

**ကြယ်ပုညို** ဆိုစွာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်အရွယ်အစားထက် ပိုကြီးပြီးကေ အသေးဆုံးကြယ်ထက် ပိုသေးပြီးပနာ ယင်းရို့ကြားဟိ နက္ခတ္တဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုတစ်ခုဟု ဆိုနိုင်ရေ။ ယင်းရို့အား ကြယ်ဟု မခေါ်ဆိုနိုင်သကဲ့သို့ ဂြိုဟ်ဟုလည်း မသတ်မှတ်နိုင်လီ။ ကြယ်ပုညိုတိရေ သာမန်ကြယ်တိပိုင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်-၁ ဖျူးသျှင်းအား မလောင်ကျွမ်းစီနိုင်။ ကြယ်တိအား အမျိုးအစားအဖြစ် စတီလာပုံစံဖြင့် ခွဲခြားပြီး ဂြိုဟ်တိအား M, L, T, Y စရေဖြင့် ခွဲခြားရေ။ ကြယ်ပုညိုဟု နာမည်တပ်ခေါ်ကတ်ကေလည်း ယင်းရို့ဧ့အရောင်ရေ ကွဲပြားကတ်ရေ။
ကြယ်ပုညိုတိဧ့အရောင်ရေ လူသားရို့မျက်လုံးတွင် လိမ္မော်ရောင်/အဝါရောင် ဖြစ်နိုင်ရေ။ ကြယ်ပုညိုတိရေ မြင်နိုင် ရီလှိုင်းအလျားထဲတွင် များစွာတောက်ပခြင်း မဟိကတ်လီ။ ကြယ်ပုညိုပိုင် အရာဝတ္ထုတိအားလှည့်ပတ်လျက်ဟိရေ ဂြိုဟ်တိလည်း ဟိကတ်သိမ်းရေ။ အလင်းနှစ် ၆.၅ အကွာတွင် တည်ဟိရေ Luhman 16 ရေ ၂ဝ၁၃ ခုနှစ်က ယှာဖွီတွိ့ဟိခရေ ကြယ်ပုညိုတစ်စင်းဖြစ်ရေ။ ကြယ်ပုညိုရို့ဧ့ အရွယ်အစား အစဟိရေရို့အား အခြီခံကာ တိစွာရေအမျိုးအစားအဖြစ် ထပ်မံကွဲပြားသေးရေ။ ကြယ်ပုညိုအနီးအနားတွင် လှည့်ပတ်လျက်ဟိရေ ဂြိုဟ်တိတွင် သက်ဟိတိသျှင်သန်ရန်မူ မလွယ်ကူပေ။

## အခြားကြည့်ရန်
*ကြယ်ဖြူပု
*ကြယ်ပုနီ
*ကြယ်ပုနက်
*ကြယ်ပုဝါ

## ကိုးကား
ကြွရော့

**ကြွရော့** (ဗမာ: ကြွက်) ရေ နို့တိုက်သတ္တဝါတစ်မျိုးဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား
ကွန်ဂို သမ္မတနိုင်ငံ

ကွန်ဂိုသမ္မတနိုင်ငံကို ကွန်ဂို(ဘရာဇာဗီးလ်) (**Congo-Brazzaville**) ဟုလည်းကောင်း၊ လစ်တဲလ်ကွန်ဂို ဟုလည်းကောင်း၊ ကွန်ဂိုနိုင်ငံ ဟုလည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကတ်ပြီး အာဖရိကအလယ်ပိုင်းဟိ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်ရေ။ ဂါဘွန်နိုင်ငံ၊ ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၊ ဗဟိုအာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံ၊ ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ အင်ဂိုလာနိုင်ငံဧ ကဗင်ဒါပြည်နယ်၊ ဂီနီပင်လယ်ကွေ့ ရို့နန့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက် ဟိနေရေ။ 

ကွန်ဂိုမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသနန့် ကုန်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရီး လုပ်ကိုင်ကတ်ရေ ဘန်တူလူမျိုးစုတိက အများစုဖြစ်ရေ။ ယခင်က ပြင်သစ်ကိုလိုနီဖြစ်ခရေ။  ၁၉၆၀တွင် လွတ်လပ်ရီးလာပြီးနောက် ကွန်ဂိုသမ္မတနိုင်ငံဖြစ်လာရေ။ ယင်းနောက် ၁၉၇၀မှ ၁၉၉၁အထိ မာ့ခ်စ်-လီနင်ဝါဒီ တစ်ပါတီစနစ်ဖြင့် ကွန်ဂိုပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာရေ။ ၁၉၉၂မှစပြီး ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီစနစ်ဖြင့် ရွေးကောက်ပွဲတိကျင်းပခရေ။ ၁၉၉၇တွင် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားပြီး ဒီမိုကရေစီအစိုးရအဖွဲ့မှာ အာဏာသိမ်းခြင်းခံရသေးရေ။ 

## သမိုင်းကြောင်း
## ကိုးကား
ကွန်ပျူတာ ဆော့ဝဲ

**ကွန်ပျူတာ ဆော့ဝဲ** (computer software) ရေ ကွန်ပျူတာစံနစ်အပေါ်တွင် အလုပ်တစ်ခုကို ပြုလုပ်စီနိုင်ရန်အတွက် လိုအပ်ရေပရိုဂရမ်နန့် ခိုင်းစေချက်အစီအစဉ်ရို့ကို စုစည်းထားရေ ပရိုဂရမ် အစုအဝီးတိကို ခေါ်ဆိုရေ။ ကွန်ပျုတာဖြင့် ညွှန်ကြားချက်တိ၊ လုပ်ငန်းတိ လုပ်ဆောင်နိုင်ရေ စနစ်အတွက် အသုံးပြုရေ။ ယေဘုယျအားဖြင့် သတင်းအချက်အလက်တိအား ကွန်ပျူတာဖြင့် ရီးနိုင်၊ ဖတ်နိုင်ပြီး ဒီဂျစ်ရေ နည်းပညာဖြင့် သိမ်းဆည်းခြင်းကို ခေါ်﻿ဝေါ်ခြင်း အတွက် အသုံးပြုရေ။ 

၎င်းအပြင် ၁၉၈၀ ဝန်းကျင်ခန့်က ကွန်ပျုတာ စက်ပိုင်းဆိုင်ရာ အမာထည်တိနန့် ကွဲပြားစီရန် အတွက် အသုံးပြုခရေ။ ယခင်က ဆော့ဝဲကို မီဒီယာလုပ်ငန်းသုံး ဓာတ်ပြား၊ မက္ကနစ်တစ် တိပ်ခွေတိ မှရေ အင်တာနက် ဒေါင်းလုဒ်လုပ်ခြင်း၊ ကွန်ပက်ဒစ်ခေါ် CD ဓာတ်ပြားတိဖြင့် ထုပ်လုပ်ရေ အထိ တိုးတက်လာလေရေ။

ထိုအခေါ်အဝေါ်တွင် အသုံးပြု software တိဖြစ်ရေစာရီးရန် word processor၊ ဟတ်ဒ်ဝဲရ်တိကို ကိုင်တွယ်ရေ မောင်းနှင်စနစ်၊ အလယ်တန်းကနေရေ distributed system စရေဟိကျရေ။ Software တွင် ဝက်ဘ်ဆိုက်၊ ပရိုဂရမ်၊ ဗွီဒီယို ဂိမ်း စရေရို့ ဟိကတ်ရေ။ ပရိုဂရမ်တိကို C၊ C++ စရေprogramming language တိဖြင့်ရီးရေ။ ထိပနာ ကိုင်ပနာမရပါ၊ ယခင်အချိန်တိက ပရိုဂရမ်ဟု ရီးသားခေါ်ဆိုပြီး၊ တစ်ဦးချင်းသုံး ကွန်ပျူတာတိ ပေါ်ပေါက်လာရေအခါ တွင်ကျယ်လာရေ စကားလုံးဖြစ်ရေ။ 

ဆော့ဖ်ဝဲတိတွင် Words တိပိုင်ရေ သီးခြား ဦးတည်ချက်တစ်ခုအတွက် အသုံးချဆော့ဖ်ဝဲတိနန့်၊ လုပ်ငန်းတိအတွက် လိုအပ်ရေလုပ်ဆောင်ချက်အားလုံးကို စုဝီးထားရေလုပ်ငန်းသုံး ဆော့ဖ်ဝဲနန့် Hardware တိကို အသုံးပြုနိုင်ရန် လိုအပ်ရေ အပလီကေးသျှင် ဆော့ဖ်ဝဲ နန့် အသုံးပြုသူက ကွန်ပျူတာကို အသုံးချနိုင်ရန် လိုအပ်ရေ OSပိုင်ရေ စစ္စတမ် ဆော့ဖ်ဝဲဟု ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားရေ။Software ကို နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်ရေ။ 
# Systems Software (Windows98, Me, XP, etc.)
# Application Software (system software ကို အခြီခံပြုပနာ ရီးသားကတ်ရေ လုပ်ငန်းဆော့ဖ်ဝဲ တိ) ရို့ဖြစ်ကတ်ရေ။

## ကိုးကား