open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ရလာကျွန်း

## ရလာကျွန်း

ရလာကျွန်းစွာ ကုလားတန်မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်တွင် ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌မြောက်ဘက်အကျဆုံးဖြိုက်တေ အရပ်ဖြိုက်ရေ။ အဂုကျောက်တော်မြို့က အရှိမြောက်ဘက်အဖြောင့် လေးမိုင်အကွာ ကုလားတန်မြစ်ဧ လက်ယာကမ်း အကွိ့တွင် ဟိရေ။ ဒေအရပ်ကနီ အရှိတောင်ဘက် လေးမိုင်အကွာတွင် မဟာမုနိသိမ်တော်ကြီး တည်ဟိရေ။ အနီးရှိ ခေါင်းတုတ်ရွာကို အစွဲပြုပနာ ခေါင်းတုတ်ရလာလို့ အဂုနာမည်တွင်ရေ။ ရလာဆိုရေ နာမည်မှာ ရီလာဆိုရေ ရက္ခိုင်စကားကို ခေါ်ခြင်းပင်ဖြိုက်ရေ ဟူ၏။ ကုလားတန်မြစ်ရီစွာ ကကောင်းကြီးပြီး အာသံပေါက်ရေအခါ မြစ်ကြောင်းရီစွာ သာမန်အချိန်အခါပိုင် အနောက်ဘက်ကို ကွိ့ကောက် မစီးပဲနန့် တဟုန်ထိုးဆင်းလားရေအတွက်ကြောင့် ရီလာရေ အရပ်ကို အစွဲပြုပနာ နာမည် တွင်စွာဟူ၏။

မင်းရာဇာကြီးစာတမ်းအရ တတိယဓညဝတီခေတ် သူရိယဓိပတိလက်ထက်မာ ဒေရလာအရပ်စွာ ရက္ခိုင်ဒေသဧ ပင်မကင်းကြီးငါးရပ်ဝင် တစ်ခုဖြိုက်ခရေ။ ပါကုန်ဧ့ သုံးရာခိုင်နှုန်းကို ကောက်ခံခွင့်ဟိရေဟူ၏။

ရလာရေ အခွန်အတုတ် ကင်းခွန်ကကောင်းကြီး ရဟိရေ အရပ်အနိန်နန့်  မြောက်ဦးခေတ်တွင် မြောက်ဦးအသက်၊ ရွှီအိမ်။ ရွှီအိမ်အသက်၊ ရလာ”ဆိုပနာ ဆိုရိုးစကား ဖြိုက်ခရေ။ ရွှီအိမ်မာ မြောက်ဦး နန်းတော်ကုန်းအရှိဖက် တစ်မိုင်ခန့်အကွာက လေးကျွန်းမြင့်မိုရ်အရပ် ဖြိုက်ရေ။ လက်အောက်နယ်စားတိ နှစ်စိုင် လာရောက်ကန်တော့ရရေ အရပ်ဖြိုက်ရေ။ ရလာကင်းခွန်ကြောင့် ဘုရင်စွာ မိမိကိုယ်ရံတော်တပ်တိကိုအားကောင်းယောင် လုပ်နိုင်ခြင်းဖြိုက်ရေ။ ဘုရင်အားရှိမှ လက်အောက် နယ်စားတိလည်း ကျိုးနွံစွာဖြိုက်ရေ။

မြောက်ဦးခေတ်နှောင်းမာ အုပ်ချုပ်ရီးအားနည်းချိန်၌ ဒေအရပ်စော်လည်း ပုန်ကန်အုံးထရာ အရပ်တစ်ခု ဖြိုက်ပါလတ်တေ။ ၁၇၇၈-ခုနှစ် ဝါခေါင်လတွင် ကုလားသင်္ဘောထိုးစာနန့် ရလာကျွန်းအုပ်စုရို့စွာ ပူးပေါင်းပနာ ရမ်းဝအရပ်တွင် တပ်တည်ပနာ နတ်တော်လတထိ ထိန်းထားခကတ်ရေ။ ဘုရင်ကလာတိုက်အတွက်ကြောင့် တပ်ပျက်လားလီရေ(စန္ဒ။၂း၂၈၉)။

ရခိုင်စာပေ ဘဒ္ဒကပ်အံ၌ 'ရလာကျွန်းကြီး၊ ကြောင်းကြီးလေးသွယ်၊ ဟိသည်ငွေတူ၊ နောက်မူ ဖန်သွင်၊ ဖန်သွင်သော်လေ--ဟန်စွလေ။ ။”ဟုပါဟိစွာကို ထောက်ပနာ ရလာအရပ်ကို အရပ်လေးသွယ်မှ ဆက်သွယ်ထားကြောင်း သိဟိရပါ‌ရေ။

## ကိုးကား
ဖွဲတာကျွန်း

#### ဖွဲတာကျွန်း

ဖွဲတာကျွန်းစွာ ကျောက်တော်နယ် အပေါက်ဝရွာက အရှိဖက် နှစ်မိုင်အကွာ ကုလားတန်မြစ် လက်ယာကမ်းမာ တည်ဟိရေ အရပ်ဖြိုက်ရေ။ ကျောက်ဖြူစုနန့် လမုတစ်ပင်ရွာ အဂြားမာဟိရေ။ အရှိဖက်အနီးမာ ယွန်းချောင်းအဝဟိရေ။ တောင်ဘက်အရပ်တစ်ဘက်ကမ်းစွာ ဒုက္ကန်ချောင်းခေါ် ခံတပ်ဟိခရာ အရပ် ဖြိုက်ရေ။ ဖွဲတာကျွန်းတွင် မင်းရာဇာကြီးက ရှစ်တပ်အစုဝင်တပ်တခုကို ထားဟိခရေ။ ရာဇဂြိုဟ်တပ်လို့ ယူဆရရေ။ ဒေတပ်စွာ ကုလားတန်လွင်ပြင် အလယ်ပိုင်းကို ကွပ်ကဲနိုင်ရေ အနီထားမာ ဟိခရေ။ ရာဇဂြိုဟ်မြို့စွာ ရက္ခိုင်လက်ယာကိုးဆယ့်ကိုးမြို့ဝင် တစ်ခုဖြစ်ရေ။ မြန်မာမင်း နောင်တော်ကြီးက ရွှီပြည်ဝန်ကို ရက္ခိုင်သို့ လေးမြို့ချောင်းကြောင်း ချီတက်စီရေအခါ ရက္ခိုင်ဘုရင် စန္ဒပရမရာဇာက ရမ်းဗြဲစားနန့် ဒေရာဇဂြိုဟ်စားရို့ကို စီလွှတ်တိုက်ခိုက်စီခရေ။ အောင်နှိုင်ခရေအတွက်ကြောင့် တောင်စဉ်က မြန်မာစစ်တပ်ရို့စွာ ဗြီးလီရေ(စန္ဒ။၂း၂၆၇)။

## ကိုးကား
ရမ်း၀ကျွန်း

## ရမ်း၀ကျွန်း

ရမ်းဝကျွန်းစွာ မြောက်ဦးမြို့က အနောက်ဘက် အဖြောင့် ခုနစ်မိုင်အကွာမာ ဟိရေ။ သရီချောင်းဧ လက်ဝဲကမ်းအရပ်ဖြိုက်ရေ။ တောင်ဘက်ပိုင်းစွာ သရီချောင်းအဝပိုင်း ဖြိုက်ရေ။ ယင်းတစ်ဘက်ကမ်းစွာ ကောင်းကျော်ထင်ကျွန်းဖြိုက်ရေ။ အရှိဖက်စွာ ပြလှကျွန်းအရပ်ဖြိုက်ရေ။ အနောက်ဘက်အရပ်စွာ ကုလားတန်မြစ် အရှိကမ်း၌ဟိရေ အုန်းကျွန်းအရပ်ဖြိုက်ရေ။ မြောက်ဘက်က ရှင်ကျော်အရပ်စွာ ရမ်းဝအရပ်ဝင်သာ ဖြစ်နှိုင်ရေ။

ရမ်းဝအရပ်စွာ သမိုင်းကို စူဠစန္ဒရားမင်းဧ မိဖုရား စန္ဒာဒေဝီနန့် ဆက်စပ်ပြဆိုရေ မင်းကြီးဖေါင်တော်နစ်ကာ ကံကုန်လီရေအတွက်ကြောင့် ဓမ္မဇေယျအမတ်ကြီးက ဝေသာလီသို့ ပြန်လာရေအခါ မိဖုရားတော်က ယင်းအားမယုံကြေဖြိုက်ပြီးကေ ဒေအရပ်က ထွက်ပြီးကေ ရမ်းတားရေအဝ အနိန်နန့် နာမည် တွင်စွာဟူ၏(စန္ဒ။၁း၂၉၆)။ ဝေသာလီတည်ဟိရာ ရမ်းချောင်းဧ အဝစွာ ယင်းအချိန်ခါက အဂုရမ်းဝက ဖေါက်ထွက်ခဟန်တူလီရေ။

ဝေသာလီခေတ် ကုန်လွန်ပြီးနောက် ပဉ္စာမြို့တော်ဧ နောက်ဆုံးကာလမာ ရမ်းဝအကြောင်း သမိုင်းတစ်ရပ်ဟိပါလတ်တေ။ လက်ယာမင်းနန်ကို နန်းတင်ဖို့ ပါလာကက်သူတိထဲက တချို့စွာ မဟာမုနိဆင်းတု ပေါင်တော်ကို ဖေါင်တော်နန့် တင်ယူခရာ ဒေရမ်းဝစည်းမာ မြုပ်လားခရေ။(စန္ဒ။ ၁း၃၂ဝ)။ ရမ်းဝစည်းစွာ ရမ်းဝဝဲပင် ဖြစ်ရေ။ ရံဖိရံခါ ပေါ်တတ်ရေလို့ ယူဆရရေ။

မြောက်ဦးခေတ်မာ ဘုရင်တိစွာ မဟာမုနိကို ဖူးမျှော်ပနာ အပြန်ခရီး၌ မြို့တော်ကို မဝင်မီ ဒေအရပ်မာ ဖောင်တော်စွာ တနားချေ နီခကတ်ရေ။(စန္ဒ။၂:၂၂၄၊၃၂၄)။

မြောက်ဦးခေတ်နှောင်းပိုင်းမာ ဒေအရပ်စွာ ပုန်ကန်သူရို့ဧ စခန်းကောင်းတစ်ခု ဖြိုက်လာခရေ။ သာဓကအနိန်နန့် ၁၆၉၇-ခုနှစ်မာ ပုန်ကန်သူရို့ကို ဒေအရပ်၌ ဖလောင်းဘုရင်ဂျီ သင်္ဘောစီးပနာ တိုက်ခိုက်ခကေလေ့ မနိုင်ခကြောင်း၊ မိန်းစားက လာရောက်တိုက်ခိုက်မှ နိုင်ခရရေ။ (စန္ဒ။၂း၂၃၅)။ ရက္ခိုင်မငြိမ်မသက်ဖြိုက်စိုင် ၁၇၇၈-ခုဝါခေါင်လတွင်လည်း ရလာကျွန်းအုပ်က ဒေအရပ်မာ တပ်တည်ခ ကြောင်း၊ နတ်တော်လမာ ကုလားရွှီစာက တပ်တည်ခပြီးကေ ပြာသိုလမာ ဘုရင်က လားရောက်တိုက်ခ မောင်းထုတ်ခကြောင်းလည်းဆိုရေ။(စန္ဒ။၂:၂၈၉၊၂၉၁)။

ရမ်းဝကျွန်းစွာ မြောက်ဦးမြို့တော်အနီးမာဟိကာ ကုလားတန်လွင်ပြင် အထက် အောက်၊ အရှိ အနောက်ရို့ကို ကွပ်ကဲနှိုင်ရေအနိန်အထားမာ ဟိနီ‌ရေအတွက်နန့် ရာဇဝင်၌ ထင်ယှားခခြင်းဖြိုက်လီရေ။

## ကိုးကား
ကျောက်လှီကားကျွန်း

#### ကျောက်‌လှီကားကျွန်း

ကျောက်‌လှေကားကျွန်းစွာ ပြားလှကျွန်းဧ အရှိဖက်မာ ကပ်ပြီးကေဟိရေ ကျွန်းဖြိုက်ရေ။ ဝေသာလီကျောက်လှီကားမြို့ တော်ဟောင်းအရပ်ပင် ဖြိုက်ရေ။ မြောက်ဦးက မြောက်ဘက် ငါးမိုင်ဝီးရေ။ တောင်ဘက်မာ မောင်ရွှီကန်၊ သံချောင်း။ အလယ်မာ ပီပင်ရင်း၊ ဘုရားကြီး၊ ဘူးရွက်မညှိုး၊လက်ကာ၊ မြောက်ဘက်မာ အောက်လားကန်၊ ပြိုင်းတောင်၊ မကျားစစွာတိထိ ပါဝင်ခဟန်တူလီရေ။ ဘူးရွက်မညှိုးလမ်းစွာ ဒေအရပ်က စတင်ခရေလို့ အယူဟိရေ။

ဝေသာလီမြို့တော်ဟောင်းအရပ်ကို မင်းရာဇာက မြို့တော်အဖြိုက်နန့် ၁၅၁၄-ခုနှစ်မာ ပြန်ပနာတည်ဆောက်ခကေလေ့ ပရိန်သက်ရို့ ပုန်ကန်လီ‌ရေအတွက်နန့် အထမမြောက်ခပါ။ ယင်းသက်ရို့စွာ ကျောက်လှီကားအရပ်မာ ရက်(၂၉)လောက်ရာ မင်းမူခကတ်‌တေ။(စန္ဒ။၂:၃၉)။ ယင်းအတွက်တာကြောင့် ကျောက်လှီကားကျွန်းအဖြိုက်နန့် ဆက်ပနာတည်ဟိလာခလီရေ။

တေဇရာမကျောက်စာ တတိယအချပ်အရ ဒေအရပ်စွာ မြောက်ကိုယ်ရံတော်တပ် ထားဟိရာဖြိုက်ခကြောင်း သိဟိရရေ။ ထိုကျောက်စာ၌ ၁၇၁၄-ခုနှစ်မာ သင်္ချီလယ်ကကောင်းလှူခကြောင်းဆိုရေ။ လက်ကာလမ်းပိုက်ဝန်းကျင် ဖြိုက်လီရေ။

## ကိုးကား
ကောင်းကျော်ထင်ကျွန်း

#### ကောင်းကျော်ထင်ကျွန်း

ကောင်းကျော်ထင်ကျွန်းစွာ ရမ်းဝကျွန်းဧ တောင်ဘက်မာ ကပ်ပြီးကေဟိကာ မြောက်ဦးမြို့တော်က အနောက်ဘက်ကို ခြောက်မိုင် ကွာဝီးရေ။ အရှိဖက်မာ လုလင်ကျော်ကျွန်းနန့် လက်ယာကျွန်းရို့ ဟိကတ်ရေ။ တောင်ဘက်မာ လက်ယာကျွန်း၊ ချောင်းဖလာကျွန်း၊ အနောက်ဘက်မာ ကုလားတန်မြစ်ရိုးရို့ ဟိကတ်ရေ။ ကဒဝ၊ စုပ္ပါ၊ ချရား၊ ဝက်မက္ကလာ၊တောဘွယ်၊ မညှင်းချောင်း၊ဘာညို၊ နကန်စရေ ရွာတိအဂု ပါဝင်ကတ်ရေ။

ကောင်းကျော်ထင်ကျွန်းမာ နှလုံးရည်ဟိကတ်တေ သူကောင်းမျိုးအမတ်ရို့ကို ကျေးစားပီခရေ အရပ်ဖြိုက်ရေ။ မင်းဇာယှင့်လက်ထက်က မဟာပညာကျော်စွာ နုစဉ်ဘဝက ဒေကျွန်းကို စားကျေးရခရေ။(စန္ဒ။၂း၅၉)။ မဒ္ဒရာဇ်မင်းလက်ထက် ကိုယ်ရံကြီးသား မြကျော်ဦးကို သမီတော် မြတ်ဘုန်းကြွယ် နန့်ပီးစပ်ပနာ သောင်းထီး၊ ကောင်းကျော်ထင် နန့် သူငယ်တော်ကျွန်းရို့ကို ကျေးစားပီးခရေ။(စန္ဒ။၂း၃၁၄)။ အဘယမင်းလက်ထက် ၁၇၄၅-ခုနှစ်မာ ကောင်းကျော်ထင်စားအား အနောက်ပြည်ကို စီလွှတ်ပနာ နယ်မြီတောင့်တင်းအောင် ဆောင်ရွက်စီခရေ။(စန္ဒ။၂း၃၁၄)။

အမတ်ကြီး စာဆိုရွှီသဲစွာ ဒေကျွန်းက မင်းတရားလမိုင်းတစ်ရွာကို စားကျေးရခရေ။(စန္ဒ။ ၂း၃၂၁)။ ဒေအချက်ကိုထောက်ကေ ဒေကျွန်းမာ ဘုရင်ပိုင် လယ်မြီတိဟိခကြောင်း ထင်ယှားပါရေ။

## ကိုးကား
လင်လုကျော်ကျွန်း

## လုလင်ကျော်ကျွန်း

လုလင်ကျော်ကျွန်းစွာ ကောင်းကျော်ထင်ကျွန်းဧ အရှိဖက်က ကျွန်းဖြိုက်‌တေ။ မြောက်ဦးမြို့အနောက်ဘက်အနီးမာ ဟိရေ ကျွန်းတစ်ခုလေ့ ဖြိုက်‌တေ။ ကလက ချောင်းနား စရေ ရွာတိ အဂုဟိပါရေ။ ဟာနိယကုတိုးဆိပ်ဆိုပနာဟိရေ။ ရွှေနတ်ပင် ချောင်း (မြောက်ဦးချောင်း)ဧ လက်ဝဲကမ်းမာက ရီကျွန်း ဖြိုက်‌တေ။ တောင်ဘက်မာ လက်ယာကျွန်းပင်ဖြိုက်ပါရေ။ ကလကမှာ ကလီတပ်ခေါ် လူငယ်သွီးသောက်တပ်တခုကို ထားခပနာ နာမည်တွင်ဟန်ဟိပါရေ။ လုလင်ကျော်မှာ လုလင်ထောင်ပင် ဖြိုက်တေ။ ဂုဏ်ဇဟိသူရို့ဧ သားတိကို လိ့ကျင့်ပီးရေ အစုဖြိုက်တေလို့ ယူဆရရေ။ သီရိသုဓမ္မရာဇာမင်းလက်ထက် လုလင်ထောင်စားစွာ တြင်းနာထွက်ရာမာ ပါခရေ။ (စန္ဒ။၂း၁၈၃)။

## ကိုးကား
လက်ယာကျွန်း

## လက်ယာကျွန်း

လက်ယာကျွန်းစွာ မြောက်ဦးမြို့ဧ အနောက်တောင်ဘက်အနီးမာ ဟိရေ။ အရှိဖက်မာ ဘောင်းဒွတ်ကျွန်း (ပေါင်းတွပ်ကျွန်း)၊ တောင်ဘက်မာ ပြောင်းပြာကျွန်း၊ အနောက်ဘက်မာ ကောင်းကျော်ထင်ကျွန်း အသီးသီးဟိကတ်‌တေ။ မြောက်ဘက်မာ လုလင်ကျော်ကျွန်း ဟိရေ။ ရမ်းပြည့်ကျွန်း၊ မာန်အောင်ကျွန်းတည် သမိုင်းတစ်စောင်အရ ပျားတဲကျွန်းစွာ လက်ယာကျွန်းအဝင် ဖြိုက်‌ကြောင်း ဆိုထားရေ။ ယေဇုနန့် လက်ယာကျွန်းမာ ပျားတဲ၊ လောင်းရှည်၊ လောင်တိုက်၊ သံတရာ၊ ဒွါရ စရေရွာတိ ပါဝင်ရေ။

လက်ယာကျွန်းစွာ ဘုရင်ဧ လက်ယာမြန်အမတ်ကို စားကျေးပီးရေ အရပ်ပင်ဖြိုက်‌တေ။ (လက်ဝဲမြန် အမတ်အတွက်စားကျေးမာ ကုလားတန်မြစ်အနောက်ကမ်းမာ ဟိခရေ။ ဂုထိတိုင် လက်ဝဲမြန် ရွာဆိုပနာ သဲတက်ရွာမြောက်ဘက်အနီးမာ နာမည်စွဲဟိနီသိမ့်ရေ။)

လက်ယာမြန်ဆိုရေ ရာထူးကို ဓညဝတီခေတ်မာ စတင်တွိ့ရရေ။ မြောက်ဦးခေတ် ဥက္ကာဗလမင်းလက်ထက်မာ လက်ယာမြန်စစ်ကဲကြီးလို့ သုံးခရေ။(စန္ဒ။၂း၂၂၅)။ ၁၇ဝ၄-ခုမာ လက်ယာမြန်မာ ထွန်းဖြူဖြိုက်တေ(စန္ဒ။၂း၂၃၉)။ ၁၇၃၇-ခုနှစ်မာ မေတ္တရာဇ်ဘုရင်က သူငယ်တော်ကြီးကို လက်ယာမြန်အရာပီးခရေ။(စန္ဒ။။၂း၂၅၉)။ ဒေစွာကို ထောက်က လက်ယာမြန်အရာစွာ သူငယ်တော်ကြီးအရာထက် မြင့်ကြောင်း ထင်ယှားပါရေ။ နရအဘယရာဇာမင်း လက်ထက်မာ လက်ယာမြန်မာ ခမက်တော် ဂူတာဖြိုက်‌တေ။ ဘုရင်ဧ အားကိုးအားထားပြုရာ အမတ်ပင် ဖြိုက်တေ။ ထိုအမတ်စွာ ၁၇၄၅-ခုနှစ်မာ အနောက်ပြည်ကို ဟရမားတိုက်ချီတက်ခရေ။(စန္ဒ။၂း၂၆ဝ)။ ဟရမားတိုက်ခိုက်တေ ဆိုစော်က လျှပ်တစ်ပြက်ဝင်ရောက် စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခြင်းပင်ဖြိုက်ရေ။ အင်အားပြလိုရေ သဘောလည်းပါဝင်ရေ။ ၁၇၆၃-ခုနှစ်မာ လက်ယာမြန်မာ နန္ဒာသီရိ ဖြိုက်‌တေ။ ၁၇၇၇-ခုနှစ်မာ လက်ယာမြန်မာ ခေါင်းမဲသွယ် ဖြိုက်‌တေ။ မဟာသမ္မတရာဇာမင်းလက်ထက် လက်ယာမြန်မာ မောင်ထွီးဖြိုက်တေ။(စန္ဒ။၂း၂၆၉၊၂၈၅၊၂၉၇)။ မောင်ထွီးစွာ ရက္ခိုင်ရို့ဧ နောက်ဆုံးလက်ယာမြန်ပင် ဖြိုက်ရေ။

မြို့ဝန်ခေတ် ၁၇၉၈-ခုနှစ်မာ လက်ယာမြန်ရွာအုပ် ငတုံးစံ နန့် အပေါင်းအပါရို့စွာ တန်ဆောင်မုန်းလ၌ တိုက်စည်တိုက်မောင်းတီးပြီးကေ တော်လှန်ပုန်ကန်ခကတ်‌တေ။ ချင်းပြန်ရို့စွာ မြောက်ဦးမြို့ကို သိမ်းပိုက်စိုင်ကာလ ၁၈၁၁-ခုနှစ်မာ မြန်မာရို့ဧ ထိုးစစ်ကို ခုခံနိုင်ဖို့ ဒေကျွန်း၌ တပ်အင်အားတစ်ခု ချထားခရေ။ ထိုခုခံမှုကို အားပျော့ပနာ ပြယ်ပျက်လားလီရေ။(စန္ဒ။၂း၃၄၅၊၃၄၉)။

## ကိုးကား
ချောင်းဖလာကျွန်း

#### ချောင်းဖလာကျွန်း

ချောင်းဖလာကျွန်စွာ ကောင်းကျော်ထင်ကျွန်းဧ တောင်ဘက်မာဟိရေ။ အရှိဖက်မာ ပြောင်းပြာမြစ်နန့် ပြောင်းပြာကျွန်း၊ တောင်ဘက်မာ ကုလားပုန်းကျွန်း၊ အနောက်ဘက်မာ ကုလားတန်မြစ် ဟိကတ်‌တေ။ ဒေကျွန်းမာ စက်သား၊ လေးစုပြား၊ ချောင်းဖလာ (အဂု မှိုဟင်း) စရေရွာတိ ဟိကတ်ရေ။ စက်သားရွာမာ စက်လားရွာ လည်းဟူ၏။ မြောက်ဦးခေတ်က စက်သွားတပ်ထားရေ လှံတစ်မျိုးကိုင် သူရဲတိကို ကျေးစားထားခရေ အရပ်လို့ ယူဆကတ်ပါရေ။ ကျောက်စာမာ စက်သွားမှူးမင်း ဆိုပနာ အသုံးဟိသိမ့်ပါရေ(ဦးသာထွန်း၊ ၃၈)။

၁၈၂၅-ခုနှစ်မာ မြောက်ဦးမြို့ကို ချီတက်လာရေ အင်္ဂလိပ်တပ်က တပ်ခွဲတစ်ခွဲကို ချောင်းဖလာက မြန်မာတပ်က ပစ်ခက်ခကက်တေ။ အင်္ဂလိပ်စစ်လှီ သောင်တင်စော်ကို အခွင့်ကောင်းယူခကက်စော် ဖြိုက်တေ။ ဒေတိုက်ပွဲကြောင့် အင်္ဂလိပ်စစ်ဗိုလ် နှစ်ဦး၊တပ်သားနှစ်ဦး ကျဆုံးကြောင်းဆိုရေ။ အင်္ဂလိပ်က ဖိတိုက်ရေအခါ မြန်မာတပ်စွာ မြောက်ဦးကို ဆုတ်ခွါ လားကတ်ကြောင်း မှတ်တမ်းရို့ကဆိုရေ။  ((စန္ဒ။ ၂:၃၆၄။ San Shwe Bu, 189-190))

## ကိုးကား
ဘောင်းဒွတ်ကျွန်း

#### ဘောင်းဒွတ်ကျွန်း

မြောက်ဦးမြို့တောင်ဘက် သုံးမိုင်အကွာက ဘောင်းဒွတ်အရပ်ပင်ဖြိုက်တေ။ ပေါင်းတွတ်လို့လည်း ရီးသားခကက်တေ။ မြောက်ဦးခေတ်က သင်္ဘောဆိပ်အရပ်ဖြိုက်တေ။ ဘင်ဒေါလ် ဆိုရေ အိန္ဒိယစကားက ရွိ့လာရေ ဝေါဟာရလို့ ယူဆကက်ရေ။

အရှိဘက်မာ တောင်တန်း၊ တောင်ဘက်မာ ဇီးဇာကျွန်း၊ အနောက်ဘက်မာ လက်ယာကျွန်း ဟိကက်တေ။ သင်္ဘောစာတိုင်ကျွန်းစွာ ‌ဒေအရပ်ဝင်ပင်ဖြိုက်ရေ။

## ကိုးကား
ပရိန်ကျွန်း

#### ပရိန်ကျွန်း

ပရိန်ကျွန်းတည်ဟိရာ အရပ်မာ မြောက်ဦးမြို့အရှိတောင်ဘက်သုံးမိုင်အကွာ လေးမြို့မြစ်ဧ လက်ဝဲကမ်းအရပ်ဖြိုက်‌တေ။ တောင်ဘက်မာလောင်းကြက်ကျွန်း၊ အနောက်ဘက်မာ ဘောင်းဒွတ်ကျွန်းရို့ဟိကတ်‌တေ။ ပရိန်အနောက် တောင်ဘက်အနီးက ပေါင်းတုပ်ပြင်ကို ဒေအ၀င်လို့ ယူဆထားပါရေ။

ဒေအရပ်စွာ ပရိန်မြို့တော် ထွန်းကားခရေ အရပ်ဖြိုက်‌တေ။ ကောလိယမင်းနန်းရာဆိုပနာဟိပြီး မြောက်ဦးခေတ်က မြို့သာယာဟိခရာ အရပ်ဖြိုက်တေ။ မြောက်ဦးမြို့ကိုတည်ခစိုင်က လွန်စူးလေးစင်း (လမ်းကြီးလေးလမ်း) ထဲက တစ်ခုစွာ လောင်းကြက်ကနိန်တဆင့် ပရိန်ကိုဖြတ်ပနာ လားခရေ။ မြောက်ဦးခေတ်ဦးမာ ဒေအရပ်၌ သက်လက်နက်ကိုင်တပ်တခုကို ထားဟိခရေ။ မင်းရာဇာစွာ ၁၅၁၄- ခုနှစ်မာ ဝေသာလီမြို့တော်ဟောင်းကို မြို့တော်အဖြိုက်နန့်ပြန်ပနာတည်ရေအခါ ပရိန်သက်ရို့စွာ ပုန်ကန်ကက်ပနာ ဝေသာလီမြို့တော်ကို(၂၉) ရက်ကြာ သိမ်းထားခရေ။ သားတော် ဂဇာပတိကို မှူးမတ်ရို့က ဂေါင်းဆောင်စီပြီးမ တိုက်ထုတ်လိုက်ရလီရေ (စန္ဒ။၂း၃၈-၃၉)။

မြောက်ဦးခေတ်နှောင်းပိုင်း ၁၇၇၅-ခုနှစ်မာ သံတွဲစားဘထော်နန့် ဗိုလ်မင်းအောင်စုန်ရို့စွာ ချီတက်လာကတ်ပြီး ပေါင်းတုပ်ပြင်မာ ရောက်နီခစွာကို ဘုရင်တပ်က အောင်နိုင်ခြင်း မဟိခပါ။ ဘုရင်လည်း ရက်လေးဆယ်နန့်  နန်းက ဆင်းဗြီးလီရေ။ ယပြီးနောက် ဗိုလ်မင်းအောင်စုန် နန်းရလီရေ။ ၁၇၇၆-ခုနှစ်မာ သတိုးဖြူနန့် ဓါးပြန်စီးရို့စွာ ပရိန်အရပ်မာ တပ်တည်ပနာ ပုန်ကန်ခြားနား ခကတ်ကေလေ့ မအောင်မြင်ခကက်ပါ (စန္ဒ။၂း၂၈၄၊၂၉၀ ၂၉၁)။

၁၈၂၅- ခုနှစ်မာ အင်္ဂလိပ်တပ်ရို့စွာ ချောင်းဖလာ၊ ပါးတော် နန့် ငရကောက်ရို့ကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် မြောက်ဦးကို သိမ်းပိုက်ဖို့ ပေါင်းတုပ်ပြင်မာ တပ်စွဲခကတ်ရေ(စန္ဒ။၂း၃၆၄)။

ရိုးရာအယူအဆ၌ ပရိန်ပြင်ကို မြသွင်နတ်မစွာ စောင့်နီကြောင်း၊ မြောက်ဦးကို သိမ်းပိုက်ရဟိနိုုင်ဖို့ ဒေနတ်မဧ သဘောတူညီမှီငြမ်းပနာ ရယူရကြောင်း ဆိုပါရေ။ အင်္ဂလိပ်စစ်ဗိုလ် ရာပသိန်သတ်စွာ ဒေနတ်မနန့် လက်ဆက်ခရ‌ရေလည်းဟူ၏။

ပရိန်ပြင်ဧ မြောက်ဘက်အဆုံးမာ စန္ဒီနတ်စင်ကန် ဟိရေ။ စန္ဒီကန်ခေါ် သံသီးကန်လို့လေ့ ခေါ်တွင်ရေ။ အယူမှားပနာ စန္ဒီခန် လို့ ဆိုကတ်သိမ့်ရေ။

## ကိုးကား
ပြောင်းပြာကျွန်း

#### ပြောင်းပြာကျွန်း

ပြောင်းပြာကျွန်းစွာ ချောင်းကလာကျွန်းဧ အရှိဖက်တွင် ဟိရေရေ ကျွန်းဖြိုက်ရေ။ မြောက်ဘက်မာ လက်ယာကျွန်း၊ အရှိဖက်တွင် ဇီးဇာနန့် သူငယ်တော်ကျွန်း၊ တောင်ဘက်မာ ဆင်ခြံကျွန်း အသီးသီးဟိကတ်ရေ။
ရက္ခိုင်ရာဇဝင်၌ ဒုတိယဓညဝတီပြည်ရှင် သီရိရာဇာမင်းလက်ထက် အိပ်မက်တခုကို ပြန်တော်မူရန် စီစပ်ခရေ လျှောက်တင်သူ အမတ်နှစ်ဦးထဲက တဦးစွာ ပြောင်းပြားစား ဒေဝကျော်ဖြိုက်ရေ (စန္ဒ၊ ၁:၂၃၇)။ ထိုခေတ်ကသုံးစကား ပြောင်းပြာစွာ အခြားသောဝေါဟာရ (ဥပိုင်-ပရမ်ပရာ/ပရမ်ပူရာ အစဟိစော်) မှဆင်းသက်လာခခြင်း မဟုတ်ကေ ထိုကျွန်းစွာ ဓညဝတီဒုတိယခေတ်ကပင်ပင် ပေါ်ထွန်းနိန်ရာ ဟုဆိုနှိုင်ပါရေ။ ပထဝီအရကြေ့ရကေ ကုလားတန်လွင်ပြင် ဒေဘက်ပိုင်း၌ အရှိဖက်တွင် ပါးဒေချင့်ကျွန်း၊ တောင်ဘက်မာ တောင်ခြီရင်းကျွန်း၊ အနောက်ဘက်မာ ဘဲငါးရာ တောင်တန်း စစွာတိဟိနီကတ်၍ ထိုအရပ်အတွင်းမာ ဦးစွာပေါ်ပေါက်ခရေ ကျွန်းတစ်ခု ဖြိုက်နှိုင်ပါရေ။

ရက္ခိုင်ရာဇဝင်၌ ပြောင်းပြာအကြောင်းကို မင်းဖလောင်းလက်ထက် မဟာပညာကျော်လျှောက်ထုံးတစ်ခု၌ တစ်ချိန်ညွှန်းထားကြောင်းကို တွိ့ရပါရေ (စန္ဒ။၂း၁၃၇)။ ၁၇၇၄-ခုနှစ်မာ ပြောင်းပြာကျွန်းနေ တုံးတော်ရွှေကို ဘုရင်က မာန်အောင်စား ခန် ့ထားရာ မာန်အောင်သားရို့က လက်မခံကက်အနိန်နန့် ပြန်လာကြောင်း အစဟိစော်အနိန်နန့် ရာဇဝင်တစ်စောင်၌ တွိရပြန်ပါရေ(ရမ်းဗြဲကျွန်း-ကာ-၂)။

## ကိုးကား
ဇီးဇာကျွန်း

#### ဇီးဇာကျွန်း

ဇီးဇာကျွန်းစွာ ပြောင်းပြာကျွန်းဧ အရှိဖက်၊ ဘောင်းဒွတ်ကျွန်းဧ တောင်ဘက်မာဟိရေ။ အရှိဖက်ရေ လောင်းကြက်ကျွန်းဖြိုက်ရေ။ တောင်ဘက်စွာ ပါးဒါ(ပါးတော်)ကျွန်းဖြိုက်ရေ။ ဒေကျွန်းတွင် ဇီးစာ၊ နဂါးမ၊လက်ပံ ပင်ရင်း၊ ခြောက်ဆယ်ဝင်၊ အထုပ်သမား၊ ယဉ်သည်၊ သရက်တော၊ ကျေးပင်လယ်၊ သံရှင်ပြင်၊ ဘူးချောင်း၊ ညွံကျွံ ၊ ဗလိပြင် ကုက္ကရားထောင့် စရေ ရွာတိပါဝင်နီပါရေ။
အထုပ်သမားအရပ်မာ ဥတုသမ္မာခေါ် ရာသီဥတုနတ်စင်ဟိရာ နီရာကို စွဲ၍ နာမည်တွင်ပါရေ။ ရှိးရက္ခိုင်တွင် ပြည်စောင့်နတ် ၁၂-ရပ်ဝင်ဟု အယူဟိရေ နတ်စင်ဖြိုက်ပါရေ။ စာဟောင်းတစ်ခုတွင် ဥတုနတ်ရှင်၊ တောင်တစ်ခွင်၊ ရန်စင်ထားလိ့ အကာ၊ ဆိုပနာ ဆိုထားပါရေ။
ဇီးဇာအတန့်ရေ စစ်ရီးအရ အရီးပါကြောင်း အင်္ဂလိပ်ရို့ မြောက်ဦးကိုသိမ်းပိုက်ဖို့လာရေအခါ တွိ့ဟိရရေ။ အင်္ဂလိပ်တပ်စွာ ပါးဒါရှိ မြန်မာခံတပ်ကို အောင်နိုင်ခပြီးနောက် ဆက်ပနာချီတက်လာခရာ ဇီးဇာအရပ်တွင် ရပ်တန့် နားနီခကတ်ရေ။ ရှိကိုတက်ဖို့အတွက် ပြင်ဆင်ခခြင်းပင် ဖြိုက်လီရေ (San Shwe Bu, 191)။

## ကိုးကား
လောင်းကြက်ကျွန်း

## လောင်းကြက်ကျွန်း

လောင်းကြက်ကျွန်းစွာ မြောက်ဦးမြို့တော်ဧ အရှိတောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာ လေးမြို့မြစ်ဧ လက်ဝဲကမ်းထက်မာ တည်ဟိရေ။ မြောက်ဘက်မာ ပရိန်ကျွန်း၊ အရှိဖက်တွင် လေးမြို့မြစ်၊ တောင်ဘက်မာ ကံဖေကျွန်း ခေါ် မြောင်းဘွေကျွန်း၊ အနောက်ဘက်မာ ဇီးဇာကျွန်း အသီးသီးဟိကတ်ရေ။

ဒေအရပ်ရေ ၁၄၅၂-ခု မှ ၁၄၃ဝ အထိ မြို့တော်ဖြိုက်ခရေ။ မူလအစက လက်ယာမင်းနန်က မြို့တော်တစ်ခု တည်ထောင်ခကေလေ့ မြီအနိန်အထားမကောင်း ငယ်ပနာ အသီအပျောက်တိများလို့ မြောက်ဘက်သို့ကူးကာ ပရိန်ကိုတည်ခခြင်း ဖြိုက်ရေ (စန္ဒ။၁း၃၂၁)။ ယင့်ခါက နွံတိပေါခပြီးကေ သောက်သုံးရီ အခက်ခဲဟိခရေဟု ယူဆရရေ။ အလောမာဖြူ လက်ထက်ရောက် မှ မြို့တော်ဖြိုက်ပါလတ်တေ။ ဘုန်းလည်းတောက်ခရေ (စန္ဒ။၁း၃၅၄)။

မြောက်ဦးမြို့တော်ကို တည်ဆောက်ရေ အခါ လွန်လေးစင်းထဲက အရှိဖက်ရှိရွန်ကြိုး (လမ်းကြီး) စွာ လောင်းကြက်မှ ပရိန်ကိုဆက်လျက် မြောက်ဦးကိုဆက်ခကြောင်း ဆိုရေ။ ပြိုင်းတိုင်-လောင်းကြက်ကူတိုးစော်လည်း ရက္ခိုင်တွင် အခွန်အကောက် တောင်ပုံကန်းသင်ရဟိရာ တစ်ခုဖြိုက်ခရေ။ ဒေအချက်က လောင်းကြက်ကျွန်းဧ အရီးပါမီငြမ်းပနာ ဖေါ်ညွှန်းနီပါရေ။

မြောက်ဦးခေတ်တွင် လောင်းကြက်အရပ်ရေ အရီးပါရေ ကျေးစားအရပ်တစ်ခု အဖြိုက်တည်ဟိခရေ။ မင်းခရီလက်ထက်တွင် သားတော်မင်းဆွေစွာ လောင်းကြက်စားဖြိုက်ခရေ။ မင်းဆွေစွာ နန်းမွေကိစ္စကြောင့် သျှမ်းရို့ကိုခေါ်ခရေ။ သို့ရာတွင် အထမမြောက်ခချေ (စန္ဒ။၂း၂၆)။

နရပတိစွာ အိမ်နိမ့်ဘဝက လောင်းကြက်ကျွန်းကို စားခရေ (စန္ဒ။၂း၁၇၅)။

မင်းမတည်ပြည်မရပ်ကာလမာ ၁၆၉၉-ခုနှစ်မာ ရန်သူအားအင်ကြီးမားခလို့ ဒေကျွန်းရှိ သမန်း ချောင်းဝယ် ပုန်းအောင်းနီခရလီရေ (စန္ဒ။၂း၂၃၆)။ လောင်းကြက်အရပ်ရေ မြောက်ဦးဘုရင်ညံ့ရေ အခါ ပုန်ကန် အုံးထမှုတိဟိခရေ။ သံတွဲစားဇေယျဖြူစွာ လောင်းကြက်စားငစံ အစဟိစော်ရို့နန့် ပူးပေါင်းကာ ပုန်ကန်ခစွာကို တန္တဗိုလ်မတ်က နှိမ်နင်းခလီရေ (စန္ဒ။၂း၂၃၉-၂၄၀)။

၁၇၃၁-ခုနှစ်မာ လောင်းကြက်စားမှာ စန္ဒသူရိယမင်းဧ သားတော်ခွီးချေဖြိုက်ရေ။ စန္ဒသူရိယမင်း ကွယ်လွန်ရေအခါ လောင်းကြက်စားစွာ ဘုရင်ဖြိုက်လာရေ (စန္ဒ။၂း၂၅၆)။

မြောက်ဦးနှောင်းခေတ်တွင် မြန်မာဘုရင်ထံစစ်ပန်ခသူ လေးဦးထဲကတဦးစွာ လောင်းကြက် ကျွန်းနီ မြဝါ ပါခရေ။ မြဝါစွာ သာမန်အရပ်သားဟု ယူဆရပါရေ။ ၁၇၇၃-ခုနှစ်မာ လောင်းကြက်သားရို့စွာ မြို့တော်ကို ဝင်ရောက်ကာ ဝသဲဘက်ရှိ ကျီတော်ကို မီးတိုက်ခကတ်ရေ (စန္ဒ။၂း၂၆၇၊၂၇၂)။

၁၇၈၄-ခုနှစ်မာ အမရပူရတပ်ရို့စွာ ရက္ခိုင်တောင်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်ကက်ပြီးနောက် မြောက်ဦးကို တိုက်ခိုက်ဖို့ လောင်းကြက်တွင် တပ်စုခကတ်ရေ။ ရက္ခိုင်ဘုရင် မဟာသမ္မတမင်းစွာ အလုံးအရင်းနန့် လားရောက်တိုက်ခိုက်ကေလေ့ မနှိုင်ခချေ (စန္ဒ ၂း၃ဝ၅၊၃ဝ၆)။

## ကိုးကား
ကုလားပုန်းကျွန်း

#### ကုလားပုန်းကျွန်း

ကုလားပုန်းကျွန်းစွာ ကုလားတန်မြစ်ဧ လက်ယာကမ်းတွင်ဟိရေ။ မြောက်ဘက်မာ ချောင်းဖလာကျွန်းဟိရေ။ ဒေကျွန်းနှစ်ကျွန်းကို ကုလားကျွန်းချောင်းက ပိုင်းခြာထားရေ။ ထိုချောင်းစွာ အနောက်ဘက်မာ ကုလားတန်မြစ်၊ အရှိဖက်တွင် ဆင်ခြံမြစ်ရို့ကို ဆက်သွီပီးထားရေ။ ကျွန်းဧအရှိဖက်တွင် ဆင်ခြံကျွန်း၊ တောင်ဘက်မြစ်လက်တက် တစ်ဘက်ကမ်းတွင် ပြားကျွန်းရို့ ဟိကတ်ရေ။ ထိုမြစ်လက်တက်ရေ မြောက်ကြောင်းလမ်းပင် ဖြိုက်ရေ။

မြောက်ဦးကောင်းစားစိုင်ကာလက မြောက်ဦးမြို့တော်စွာ ဒေကုလားပုန်းကျွန်းအထိ ကျယ်ခကြောင်းဆိုရေ။ မြောက်ဦးအဆုံး ကုလားပုန်း ဆိုပနာ စာချိုးတစ်ခု ကျန်ဟိနီပါရေ။

အဂုဒေကျွန်းတွင် ကုလားပုန်း၊ ဂျင်ချေ၊ နတ်ချောင်း၊ ရွာသစ်၊ ညောင်ပင်လယ်၊ ဇီးပင်ကြီး၊ ရဲဖျား၊ သာယာကုန်း စရေရွာတိဟိပါရေ။

ရဲဖျားစားစွာ ရက္ခိုင်နန်းတွင်းညီလာခံ တက်ခွင့်ရ အမတ် ၉၈-ပါးဝင်ဖြိုက်ခရေ။

ရာဇဝင်၌ ၁၇၆၉-ခုနှစ်မာ အနောက်ပြည်က မောင်းကွတ်ရို့ လာတိုက်ဖို့ဖြိုက်လို့ ကုလားပုန်း ဆားလင်းကန်အရပ်တွင် တပ်ကြီးတည်ပြီးကေ ကိုယ်ရံတော်ရို့ကို ချထားခကြောင်း ဖေါ်ပြထားရေ (စန္ဒ။ ၂း၂၇၁)။ ဆားလင်းကန်စွာ ကုလားကျွန်းချောင်း တနီရာရာမှာ ဟိခဖို့ထင်ပါရေ။ 

## ကိုးကား
ထိုင်းတော်၀င်မိသားစုတိ

## ဆူခိုထိုင်းနိုင်ငံ

### [[သောက္ကတဲ|Phra Ruang Dynasty]]

## အယုဒ္ဓယ

### Uthong Dynasty

### ဆော်ဖန်နဖုန်မင်းဆက်

### ဆူခိုထိုင်းမင်းဆက်

### ပရက်ဆက်သွန်းမင်းဆက်

### ဘန်ဖလူလွမ်မင်းဆက်

## သွန်ဘူရီနိုင်ငံ

### သွန်ဘူရီမင်းဆက်

## ရတ်တနာကိုစင်နိုင်ငံ

### ချက်ကရီမင်းဆက်

## ကိုးကား
ဆုသီတာ

ဆုသီတာ(ထိုင်း: สุทิดา၊ နာမည်ရင်း: สุทิดา ติดใจ; ဆုသီတာ တိတစီယ, ထိုင်းအသံထွက် - ဆုထိဒါ)စွာ ထိုင်းနိုင်ငံဧ မိဖုရား​ခေါင်၊ ဘုရင် ​လောင်ကွန်း၏ စတုတ္ထ​မြောက်ကြင်ဖော် ဖြစ်ရေ။

မိဘုရားခေါင် ဖြိုက်ပြီးကေ နောက်ပိုင်း ဘွဲ့တံဆိပ်နာမတော် အပြည်အစုံမှာ -
มเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี
Her Majesty The Queen Suthida Bajarasudha Bimollaksana
ဆောမ့်ဒေ့ဗြနန်းစော သုဒိတာ ဝဇိရသုဓ ဝိမလလက္တချက်ချေ ဗြပရမရာဇိနီ
ဘဝအစ
၁၉၇၈ ခု၊ ဂျုန်လ ရက်တွင် မွီးရေ။ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်မာ ဆက်ဆံရီးဘာသာ (Communication Arts) ဖြင့် အဆမ်းပရှင်း တက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရရေ။ ယပြီးနောက် ထိုင်း​လီကြောင်းဧ ​လီယာဉ်မေ ဖြိုက်လှာရေ။

## စစ်မှုထမ်း ဘဝ
၂၀၁၄ ခုနှစ် သြဂတ်လတွင် အိမ်​ရှိမင့်သား ချူလာလောင်ကွန်းဧ သက်​တော်​စောင့်အဖွဲ့မာ တပ်မှူးအဖြိုက် ခန့်အပ်ခံရရေ။

=ရာထူး အဆင့်ဆင့်=

## မိဖုရား​ခေါင်
အိမ်ရှိမင့်သား လောင်ကွန်းမှာ စုဝတီနန့် ပြတ်စဲပြီးနောက် စုသီတာနန့် ဇာတ်လမ်းဖြိုက်လှာရေ။

၂၀၁၉ခုနှစ် ​မေလ၁ရက်​နိတွင် ဘုရင်ချူလာလောင်ကွန်းဧ မိဖုရား​ခေါင်အဖြိုက် ခန့်အပ်ခံခရရေ။

ဘုရင်စွာ ​မေလ ၄ ရက်မှ ၆ ရက်​နိအတွင်းမာ နန်းသိမ်းပွဲ ကျင်းပခရေ။ သမက်တတ်မင်္ဂလာ လက်မှတ်​ရီးထိုးပွဲကို ဘန်​ကောက်မြို့၊ ​တော်ဝင်နန်း​တော်၌ ကျင်းပခပြီးကေ နှမ​တော် မင်းသမီးကြီး သီရိဒုံနန့် ဘုရင်ခံ​ဟောင်း ပရမ်ရို့က အသိသက်​သီအဖြိုက် ​ဆောင်ရွက်ခကတ်ရေ။

## ကိုးကား

ကဏ္ဍ:ထိုင်းတော်၀င်မိသားစုတိ
ဆင်ခြံကျွန်း

## ဆင်ခြံကျွန်း

ဆင်ခြံကျွန်းစွာ ကုလားပုန်းကျွန်းဧ အရှိဖက်တွင်ဟိရေ။ မြောက်ဘက်မာ ပြောင်းပြာကျွန်း၊ အရှိဖက်တွင် သူငယ်တော်ကျွန်း၊ တောင်ဘက်မာ ပြားကျွန်း၊ ဝင်းကျွန်းရို့ ရှိကတ်ရေ။ ဆင်ခြံ၊ တင်းထိန်ရံ၊ ကုလားချောင်း၊ ဘုရားတိ၊ မင်းညာ၊ လက်ဝဲတက်၊ ခွီးတောက်ချောင်း၊ ကြာကံ၊ ချောင်းသာတိ ပါဝင်ကတ်ရေ ဟုဆိုနှိုင်ပါရေ။ တင်းထိန်ရံမှာ အမတ်တဦးအတွက် စားကျေးဟုယူဆရရေ။ တင်းထိန်ရံအမတ်စွာ ဘုရင်အတွက် မင်းခမ်းမင်းနားပြင်ဆင်ပီးရသူ ဖြစ်ရေ။ ဒေအမတ်စွာ ဆင်ခြံကျွန်းတခုလုံးကိုလေ့ ကျေးစားရဟိခဟန်တူရေ။

ဆင်ခြံအရပ်ရေ မြောက်ဦးမြို့တော်သို့ ဝင်ရာလမ်းနှစ်ကြောင်းဧ အဆုံတွင်ဟိရေ။ လက်ဝဲကြောင်းစွာ ပြောင်းပြာမြစ်ကနိန်တဆင့် လက်ယာကျွန်းမှနိန်ပနာ ပေါက်ရောက်ရေ။ လက်ယာကြောင်းမှာ ပါးဒါမှတဆင့် ပရိန်ပြင်သို့ ချီတက်‌ရေလက်ကြားပင် ဖြစ်ရေ။ ၁၈၂၅-ခုနှစ်မာ အင်္ဂလိပ်ရို့ စွာ မြောက်ဦးသို့ ချီတက်လှာရာ ဒေဆင်ခြံအရပ်တွင် ရပ်နားပြီးမ ရှီးဦးစွာ လက်ဝဲကြောင်းရှိ ချောင်းဖလာမြန်မာတပ်ကို ချေမှုန်းခရေ။ ယေပြီးမ လက်ယာကြောင်းအတိုင်း ချီတက်လှားကြောင်းတွိ့ဟိရရေ (စန္ဒ။၂း၃၆၄)။

## ကိုးကား
သူငယ်တော်ကျွန်း

=သူငယ်တော်ကျွန်း=

သူငယ်တော်ကျွန်းစွာ ဆင်ခြံကျွန်းဧ အရှိဖက်တွင်ဟိရေ။ ဆင်ဖြူဒင်မြစ်က ခြားနားထားရေ။ သူငယ်တော်ကျွန်းဧ မြောက်ဘက်စွာ ဇီးဇာကျွန်း၊ အရှိဖက်ရေ ပါးဒါကျွန်း၊ တောင်ဘက်စွာ ဝင်းကျွန်း ဖြိုက်ရေ။ ဝင်းကျွန်းနန့် မတ်ကန်မြစ်က ခြားနားထားရေ။

ဒေကျွန်းတွင် သူငယ်တော်၊ ပြွန်ခေါင်၊ အဝပြင်၊ သဘွား၊ ဆင်ဖြူဒင်၊ ဆားသမား၊ ငခင်းစပ်၊ ကျွဲနစွေ စစွာတိပါဝင်ကတ်ရေ။ သူငယ်တော်ရွာမာ မတ်ကန်မြစ်နန့် ဆင်ဖြူဒင်မြစ်ရို့ဆုံရာမာဟိရေ။ ဆင်ဖြူဒင်မြစ်ကြောင်းကနိန်တဆင့် ပါးဒါ၊ ဇီးဇာရို့သို့ ပေါက်ရောက်နှိုင်ရေ။

ဒေကျွန်းစွာ သူငယ်တော်ကြီးအမတ်အား မိမိတပ်နန့် အတူ ချထားခရာ အရပ်ဖြိုက်ရေ။ ဒေသူငယ်တော်ကြီးရေ နန်းတွင်း၌ တာဝန်ထမ်းရရေ လေးလမင်းခေါ် အမတ်နန့် တူဟန်မဟိပါ။ မြောက်ဦးနှောင်းခေတ်တွင် ဘုရင်က ယုံကြေအနိန်နန့် သူငယ်တော်ကြီးတဦးကို လက်ယာမြန်အရာ ပီးခကြောင်း ရာဇဝင်၌ဆိုထားရေ။ ( စန္ဒ။၂:၂၅၉)

## ကိုးကား
ပါးဒါကျွန်း

=ပါးဒါကျွန်း=

ပါးဒါကျွန်းကို ပါးတော်ကျွန်းဟုလေ့ခေါ်ရေ။ အရပ်အခေါ်မှာ ပါးဒါဖြိုက်ရေ။ သူငယ်တော်ကျွန်းဧ အရှိဘက်မာ ဟိရေ။ မြောက်ဘက်စွာ ဇီးဇာကျွန်း၊ အရှိဖက်စွာ ခမောင်းတက်ကျွန်း၊ တောင်ဘက်စွာ တောင်ဘက်ကျွန်း ဖြိုက်ကတ်တေ။ ပါးဒါကျွန်းတွင် မြောက်ဦးခေတ်ဦး၌ သဲခုံမြို့ဟူ၌ မြို့သစ်တစ်ခု တည်ထားခရေ။ ဒေကျွန်းစွာ ၅၁၆- ပေ မြင့်ရေ ပါးဒါတောင်တန်းကို ဗဟိုပြု ထားရေ။ ပါးဒါ၊ မတ်ကန်၊ ပင်လယ်ငခူတောင်၊ နန်းသား၊ ရှင်ရှည်၊ သရက်ပင်ကြီး၊ ကန့်သရီ၊ သရက်၊ သင်ချီရွာ၊ စပါးထား စရေ ရွာတိပါဝင်ရေ။ ကန့် သရီစွာ ကြေးပါးခတ် လက်မှုပညာရှင်ရို့ကို ချထားခရာ အရပ်ဖြိုက်ရေ။

မြောက်ဦးကို သိမ်းဖို့လာရေ အင်္ဂလိပ်တပ်ရို့ စခန်းချခရာ ကျွဲခြံတောင်စွာ ဒေကျွန်းတွင် ဟိခလီဖို့ (မောင်ပုံရာဇင်)။ ငလက်ရုံးသိုက်ကျမ်း၌ “ ပါးတော်နံယောင်၊ ကျွဲခြံတောင်မာ၊ လူကောင်ကြွမ်းသို့၊ ပါးလိ့မေ”ဟုပါဟိရေ။ ကျွန်းဧ အနောက်အရပ်ဟု ယူဆရပါရေ။

## ကိုးကား
အင်္ဂြားချိုင်ကျွန်း

## အင်္ဂြားချိုင်ကျွန်း

အင်္ဂြားချိုင်ကျွန်းစွာ ပိန္နဲချောင်းကျွန်းဧ အရှိဖက်တွင်ကပ်ပြီးကေ ဟိရေ။ သရက်ချောင်း၊ ကျောက်မောင်း၊ ကျောက်ချောင်း၊ ပြင်ကြီး၊ ဗျိုင်းသစ်၊ စရေ ရွာတိပါဝင်ရေ။ ဒေကျွန်းမြောက်ဘက်ရှိ ကံဆိပ်၊ သလွန်တောင် စရေရွာတိစော်လည်း ရှီးအခါက ဒေကျွန်းအဝင်ဟု ယူဆရပါရေ။ သလွန်တောင် စွာ ရက္ခိုင်လက်ယာကိုးဆယ့်ကိုးမြို့ဝင် တစ်ခုဖြိုက်ရေ။ မြို့ဝန်ခေတ်က သလွန်တောင်စွာ မြို့ငယ်မျှ ဖြိုက်ခရေ။ စစ်တွေမြို့ခေတ်ဦးတွင် စစ်တွေဘက်မှ ရမ်းဗြဲကျွန်းဘက်ကို ရီလမ်းတွင် ဒေအရပ် စွာ ကျခရေ။ မြောက်ဦးဥပနိဿကျမ်း၌ သလွန်တောင်တွင် လုပ်ရဖို့ အစီအရင်တိပါဟိရေ။

## ကိုးကား
ခမောင်းတတ်ကျွန်း

## ခမောင်းတတ်ကျွန်း

ပါးဒါကျွန်းဧ အရှိဖက်အရပ်ဖြိုက်ရေ။ မြောက်ဘက်မာ ဇီးဇာနန့် လောင်းကြက်ကျွန်းရို့ ဆုံရာအရပ်၊ အရှိဖက်တွင် လောင်းကြက်ကျွန်း၊ တောင်ဘက်မာ ကံဖေကျွန်းရို့ဟိကတ်ရေ။ အဝန်း အဝိုင်းငယ်ကေလေ့ အချက်အချာကျလှရေ။ ခမောင်းတက်၊ ငမဲပြင်၊ ကျွဲတဲ၊ လက်သန်းချီ၊ တန်းပျင်းကြီး စရေရွာတိပါဝင်ကတ်ရေ။ ဒေအရပ်၌ ရက္ခိုင်ရှီးဟောင်းယိုင်ကျေးမှု သမိုင်းဝင် ခမောင်းတက်သိမ်၊ ခမောင်းတက် ကျောက်စာ အစဟိစော်တိ ဟိကတ်ရေ။

## ကိုးကား
ကံဖေကျွန်း

## ကံဖေကျွန်း

ကံဖေကျွန်းစွာ ခမောင်းတက်ကျွန်းဧ အရှိဖက်တွင်ဟိရေ။ ကံဖေကျွန်းဧ အရှိဖက်ရေ လေးမြို့မြစ် ဖြိုက်ရေ။ ကံဖေ၊‌မြောင်းဘွေချေ၊ လက်တော်ရွီး၊ ဝင်းစား၊ တန်းဆိပ်၊ ဒုံးချောင်း စစွာတိပါဝင်ကက်ရေ။ လက်တော်ရွီးမှာ ဘုရင်ဧ မကိုဋ်တော်က အစ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုတိကို တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ပီး သော အတတ်ပညာစွာတိ ဖြိုက်ကတ်တေ။ ဒေအစို့ကို လက်တော်ရွှီးထောင်စားက တာဝန်ယူရရေ။ အတွင်းမာသုံးအမတ် တဦးပင်ဖြိုက်ရေ။ ဝင်းစားမှာ မြောက်ဦးမြို့နန်းကို တာဝန်ယူရရေ အမတ်ကို စားကျေးပီးရာ အရပ်ရာဖြိုက်ရေ။ ရာဇဝင်၌ တန်းဆိပ်သာမဆိုပနာ ကျေးစားအရပ်တစ်ခုဟိစွာမာ ဒေကျွန်းရှိ တန်းဆိပ် ဟုယူဆရရေ။ သာမဆိုပနာ မြောက်က်ဦးအနီးနန့် သာမကွင်းဆိုပနာ ကျောက်တော်နယ် ရို့တွင်ဟိသိမ့်ရေ။

## ကိုးကား
တောတန်းကျွန်း

## တောတန်းကျွန်း

တောတန်းကျွန်းစွာ ကံဖေကျွန်းဧ အရှိဖက်ရှိ တောတန်းအရပ်ဖြိုက်ရေ။ ပန်းမြောင်းကြီးချောင်းကို အခြီခံထားရေ။ တောင်ဘက်မာ ပန်းမြောင်းကြီးချောင်းအ၀နန့် ရာမောင်ကျွန်း၊ အနောက်ဘက်မာ လေးမြို့မြစ်နန့် ကံဖေကျွန်း၊ လောင်းကြက်ကျွန်းတိ ဟိကတ်ရေ။ မြောက်ဘက်မာ ပန်းမြောင်းအရပ်အထိပါဝင်ခဟန်ဟိရေ။ ၁၁၆၃-ခုတွင် ဒေအရပ်၌ တောင်ငူနီရဉ္စရာမြို့တော်ထွန်းကားခရေ။ မြို့ဟောင်း တောင်ငူ၌ ဝါးတပ်မြို့ဟု ဖေါ်ပြထားရေ (စန္ဒ။၁း၃၄၄)။ တောင်ငူနီရဉ္စရာမြို့တော်စွာ ပရိန်မြို့အရှိ တောင်ဘက် တောတန်းကျွန်းအတွင်းမာဟိရေ ဟုရာဇဝင်တစ်စောင်က ဆိုရေ (အင်းစောက်။ကေ၊ကြော ၁၊၂၈)။

တောတန်းကျွန်းဧ အရှိအရပ်စွာ တရွေးချောင်းဆိုပနာ ဟိရေ။ မြောက်ဦးခေတ်က တရွေးစား ကျေးစားအရပ်ပင်ဖြိုက်ရေ (စန္ဒ။၂း၁၃၆၊၁၄၆)။ ဒေအချက်က ၄၄-ကျွန်းအရပ်စွာ အရှိဖက်တွင် တောတန်းကျွန်း၌ အဆုံးပင်ဖြိုက်တေလို့ ဆိုနှိုင်ပါရေ။

မင်းရာဇာကြီးလက်ထက်၌ ရှစ်တပ်အစုဖွဲ့ခရာမှာ တောတန်းအရပ်၌ တောင်ငူတပ်ကို ချထားခရေ။

မင်းမတည်ပြည်မရပ်ကာလမာ တောတန်းကျွန်းစွာ စစ်ရီးအရ အရီးကြီးရေ အရပ်တစ်ခု ဖြိုက်လှာရေ။ ၁၇ဝ၂-ခုနှစ်မာ စန္ဒဝိမလဓမ္မရာဇာစွာ ကောလိယနန်းရာမှာ ခေတ္တယှောင်တိမ်းနီခရာမှ ငါးလအကြာမှာ ရန်သူတိအားကောင်းလာပြီးကေ တောတန်းကျွန်းသို့ ယှောင်တိမ်းလားရရေ။ ဘုရင်စွာ စစ်သူကြီး နန္ဒဗလကို လားရောက်တိုက်ခိုက်စီရေ။ အီးချမ်းလာမှ ဘောင်းဒွတ်သို့ ပြောင်းကာ စံနေခရရေ (စန္ဒ။၂း၂၃၇)။

တောတန်းနတ်စွာ ရက္ခိုင်ပြည်စောင့်နတ် ၁၂ပါးဝင်ဖြစ်ရေဟု၏။ ရိုးတောင်ထက်ရှိ ချင်းရို့ကို ကာကွယ်ဖို့ တောတန်းအရပ်စွာ အရီးပါခရေလည်း ဟု၏။

## ကိုးကား
တောင်ဘက်ကျွန်း

## တောင်ဘက်ကျွန်း

တောင်ဘက်ကျွန်းစွာ ပါးဒေချင့်ကျွန်း၏ တောင်ဘက်၊ ကျိန်းကျွန်း၏ အနောက်ဘက်၊ ဝင်းကျွန်း နန့် ပြည်စိုးကြီးကျွန်းရို့ ၏ အရှိဖက်တွင် ဟိရေ။ လေးမြို့ခေတ် ခြိတ်မြို့တော်ကို အဂုခြိတ်ချောင်းအရပ်တွင် တည်ယပြီးနောက် မတ်ဖုန်းစား လက်ထက် လေးမြို့ချောင်းဖျားမှဆင်းလှာသော သျှမ်းရို့ကို တိုက်ထုတ်ခပြီးကေ၊ သျှမ်းရို့ ကလေးအရပ်တထိတိုက်ခိုက်ခစွာမှ ဖမ်းရမိသူတိအား သိမ်းကပါနန့် မင်းမရွာရို့အဖြိုက်ချထားခရေ။ ဒေအရပ် ကို တောင်ဘက်ဟုခေါ်ကြောင်း ဖေယာ၏ စာတမ်းတစ်စောင်အရသိဟိရပါရေ။

ကျွန်း၏ အရှိဖက်နန့် တောင်ဘက်ရို့စွာ ရေပူမြစ်၊ အနောက်ဘက်မာ ရဲတဲမြစ် ခေါ်ခါးမကျ မြစ်၊ မြောက်ဘက်မာ မတ်ကန်မြစ်ရို့ရှိကတ်ရေ။ ရီပူမြစ်မှာ ပါဠိဘာသာ ရိပုခေါ်သော စစ်သုန်ပန်း နန့်ဆိုင်ရေ မြစ်ဖြိုက်ရေ။ ထိုချထားခရေသျှမ်းရို့နန့် နောက်ပိုင်းသုံပန်းရို့ကို ရိပုတပ်တတပ် အဖြစ် ချထားခဟန်တူပါရေ။

မြောက်ဦးခေတ်တွင် မင်းဖလောင်း၏ ညီတော်မောင်ကြီးသျှင်ထွီးကို တောင်ဘက်စားအရာပီးခရေ။ (စန္ဒ။၂း၈၄)။ မင်းရာဇာကြီးလက်ထက် သားတော်မင်းဖြူ၊ သားတော်မတ်ကာစောရို့စွာ တောင်ဘက်စား အရာကိုရခကတ်ရေ(စန္ဒ။၂း၁၆၄)။ မင်းရာဇာကြီးရေ ပဲခူးမှ ရဟိခသော သုန်ပန်းတိထဲက တချို့ကို ရှစ်တပ်အစုဖွဲ့ခရာမာ တစ်ကျိုင်စွာ ဒေတောင်ဘက်အရပ်၌ ပါရှိခလီရေ(စန္ဒ။၂း၁၄၉)။ မင်းခမောင်း၏ သားတော် သတိုးမင်းထွေးစော်လည်း တောင်ဘက်စား ဖြိုက်ခရေ (စန္ဒ။၂း၁၆၈)။

မင်းမတည်ပြည်မရပ်ကာလ ၁၇ဝ၂-ခုနှစ်မာ တောင်ဘက်စားမှာ ရအိမ်ဖြူဖြိုက်ရေ။ ၄င်းစွာ သင်းမပိုးရွှီနန့် ပေါင်းကာ ပုန်ကန်ခကေလေ့ ရှုံးနိမ့်ခရေ (စန္ဒ။၂း၂၃၇၊၂၃၈)။ ရအိမ်ဖြူစွာ ဘုရင်ကိုပုန်ကန်သူ ပထမဆုံးသော တောင်ဘက်စားပင်ဖြိုက်လီရေ။

စန္ဒဝိဇယမင်း၏ သားတော်တဦးစွာ တောင်ဘက်စားဖြိုက်ခရေ။ ၄င်းစွာ အနောက်ကို စစ်ချီ မှအပြန် ၁၇၂၃-ခုနှစ်မာ ကျောက်ပန်းတူ၌ လှေတော်ပျက်ပနာ လွန်လီရေ (စန္ဒ။၂း၂၄၇)။

နရအဘယရာဇာမင်းလက်ထက် ၁၇၄၅-ခုနှစ်မာ လက်ယာမြန်ဂူတာအား အနောက်သို့ စီလွှတ် တိုက်ခိုက်စီခရေအခါ ဓါးပြန်စီးသား တောင်ဘက်စားသက်ရွှေကို ဖမ်းယူရခကြောင်းဆိုထားပါရေ (စန္ဒ။၂း၂၆၄)။ ထိုသက်ရွှေစွာ အယင်ဘုရင်လက်ထက်က တောင်ဘက်စားအရာ ရခသူဟု ယူဆရပါရေ။

၁၇၆၄-ခုနှစ်မာ သံထောင်စားစွာ သိင်္ဂပါမင်းထံလာရောက် ပူးပေါင်း ပြီးလှုပ်ယှားခရေ နန်းရဟိလားလီရေ (စန္ဒ။၂း၂၆၉)။ သိင်္ဂပါမင်းဟု သုံးထားအနိန်နန့် တောင်ဘက်စားစွာ ကကောင်းအသင့် အားကောင်းခကြောင်း ဆိုနှိုင်ပါရေ။

ဓမ္မရာဇ်ရာဇာမင်းလက်ထက် ၁၇၇၈-ခုတွင် တောင်ဘက်စားမှာ ဥဂ္ဂါရွှေဖြစ်ရေ။ ဥဂ္ဂါရွှေစွာ မဟာသမ္မတမင်းထိတောင် တောင်ဘက်စားအရာကို ရခရေ (စန္ဒ။၂း၂၈၉၊၂၉ဝ)။ ၄င်းစွာ နောက်ဆုံးသော တောင်ဘက်စားပင် ဖြိုက်လီရေ။

မြောက်ဦးခေတ် နန်းတွင်းညီလာခံတစ်ခုတွင် တောင်ဘက်စားစွာ တက်ခွင့်ရစာကေး၌ ပါဟိရေ ကို တွိ့ရရေ။

## ကိုးကား
ကျိန်းကျွန်း

## ကျိန်းကျွန်း

ကျိန်းကျွန်းစွာ တောင်ဘက်ကျွန်း၏ အရှိဖက်တွင် ဟိရေ။ အဂုမင်းပြားမြို့အရပ် ဖြိုက်ရေ။ မင်းပြားမြို့စွာ ရှီးအခါက လက်ယာကိုးဆယ့်ကိုးမြို့စာရင်းဝင် တစ်ခု ဖြိုက်ရေ။ ကင်းအရပ်တစ်ခုလည်း ဟိခရေ။ မင်းပြားကင်းဟု တွင်ရေ။ ကျိန်းကျွန်းဟု တွင်ခြင်းကာ ကျိန်းတော်စာတီကို အစွဲပြုထားခြင်းဖြိုက်ရေ။ ကျိန်းတော်စွာ ရက္ခိုင်မွေတော်ငါးရပ်ဝင် တစ်ခုလည်းဖြိုက်ရေ။ လိုင်ဖင်းဟု တင်စားထားရေ။ မြောက်ဦးမြို့တော်ကို တည်ထောင်စိုင်က မြောက်ဦးကို တွဲရေ ကြိုးလေးသွယ်တွင် ကျိန်းတောင်လည်း ပါခရေ။ ကျန်သုံးခုမှာ ဦးရစ်တော်၊ ကျောက်တော်နန့် ဥဿလင်း ရို့ဖြိုက်ကတ်တေ။ မြောက်ဦး ဥပနိဿယျကျမ်း၌ ရက္ခိုင်ပြည်အတွက် အကျိုးဟိကြောင်း အစီအရင်တွင် ကန်ကြီးငါးကန်၌“ကျိန်းရမောင်ကန်လည်းပါခရေ။ ကျိန်းအရပ် ရမောင်မြစ်ကမ်းရှိ ကန်ဟု ဆိုလိုရေ။

မင်းဖလောင်းလက်ထက် မင်းပြားကင်းစားမှာ ဘုရင်မဏိသူဖြိုက်ရေ (စန္ဒ။၂း၁၃၆)

မင်းမတည်ပြည်မရပ်ကာလမာ ကျိန်းအနောက်အုန်းတာခေါင်းစွာ ရွှေတုံးညိုဖြိုက်ရေ။ တုံးညို၏ စွမ်းရည်သတ္တိကြောင့် နန်းတော်က ၄င်းကို ၁၇ဝ၃-ခုနှစ်မာ တန္တဗိုလ်မင်း ခန့် ထားခရေ (စန္ဒ။၂။ ၂၃၈)။ တန္တဗိုလ် ဆိုရေစကားစွာ ပါဠိသက်ဖြိုက်ပြီးကေ ကွပ်ညှပ်ဆုံးမရေတပ်မင်း ဟု အဓိပ္ပါယ်ရဟိရေ။ ယင်းနှစ် တော်စလင်းလတွင် ကျိန်းကျွန်းကျက်ဇရရွာကို ပုန်ကန်သူရို့က ဖျက်လေရေအခါ တန္တဗိုလ် မတ်က လားရောက်တိုက်ခိုက်ခရေ ဓါးမကျမြစ်စွာ လူသေကောင်ပြည့်လီရေ (စန္ဒ။၂း၂၃၈)။ ဓါးမကျ မြစ်မှာ တောင်ဘက်ကျွန်း၏ အနောက်ဘက်မြစ်ဖြိုက်ရေ။ အဂုစွန်ပုတ်မြစ်၏ အထက်ပိုင်းပင် ဖြိုက်ရေ။

တန္တဗိုလ်စွာ ကျိန်းတိုင်းမြို့တွင် အနေတိစွာ။ မြောက်ဦးထီးနန်းကို ၁၇၁ဝ-ပြည့်နှစ်မာ လုယူသူမဟိရေအခါ ၄င်းစွာ လားရောက်သိမ်းယူဖိ စန္ဒဝိဇယနာမည်နန့်  နန်းတက်ခလီရေ (စိန္ဒ။ ၂း၂၄၃)။ သူ၏သားတော်တိစွာ ကျိန်းအရပ်ဇာအတိပင် ဖြိုက်ကတ်တေ။ သားတော်ငါးယောက်မှာ ဟာအာဂါ့အာဒါန်းရရေအခါ ကျိန်းအရပ်သို့ အပို့ခံရရား လွန်လီကတ်ရေ(ထို-၂၅၉)။ နရအဘယရာဇာ မင်းလက်ထက် ၁၇၄၈-ခုနှစ်မာ စန္ဒဝိဇယသားတော်နှစ်ဦး ဖြိုက်ကတ်တေ ပြလုနန့် ကြောင်ချီး ရို့စွာ ကျိန်းအရပ်က ချီလာရား နန်းတော်သို့ ဝင်ကာ ပုန်ကန်ခကတ်သိမ့်ရေ၊ယှူရေခကတ်ချေ (ထို-၂၆၂)။ ၁၇၇၈-ခုနှစ်မာ စန္ဒသတိဿရာဇာမင်းစွာ ရက္ခိုင်တောင်ပိုင်းသို့ တိုင်းခန်းလှည့်နီရာ ပုန်ကန်သူ ရို့က ခံတပ်သုံးတပ်ကိုတည်ခရေ ကျိန်းအရပ်တွင် ကံ့ကော်သစ်တပ်ရို့ကို တည်ခပြီးကေ ဘုရင်အပြန်ကို စောင့်နီခကတ်ရေ။ သို့ရာမာ ဘားပြိုတပ်ပြိုလီစွာနန့် ကံ့ကော်သစ်တပ်လည်း အပိုင်ပင် ပျက်လေလီရေ (စန္ဒ။၂း၂၈၆-၂၈၀)။

မြောက်ဦးခေတ် ကာကွယ်မှူစနစ်တွင် ကျိန်းအရပ်စွာ ကကောင်းအရီးပါခရေ အရပ်တစ်ခုအဖြိုက် သတ်မှတ်ခကတ်ရေ။

## ကိုးကား
ဝင်းကိုခိုင်

## အစောပိုင်းနှစ်တိ
အဆိုတော် ဝင်းကိုခိုင်ကို ရခိုင်ပြည်နယ်၊ တောင်ကုတ်မြို့တွင် မွီးဖွားခရေ။ နာမည်ရင်းမှာ ဝင်းကိုဖြစ်ရေ။ အဖဦးသန်းရွှေနန့် အမိ ဒေါ်သောင်းခင်ရို့က မွီးဖွားခရေ မောင်နှမနှစ်ဦးအနက် သားကြီးဖြစ်ရေ။

အချေခါကဗင် ရခိုင်ရိုးရာ ပုလွေနန့် မယ်ဒလင်ရို့ကို သင်ယူတီးမှုတ်ခရေ။

စစ်တွေဒီဂရီကောလိပ်မာ ပညာသင်ကြားနီစိုင် ၁၉၈၆ ခုနှစ်မာ တေးခြင်းတိ စတင်ရီးသားခရေ။ ရန်ကုန် ဝိဇ္ဇာနန့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ကြားနီစိုင် ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ကဗျာတိ ဆက်လက်ရီးသားနီခရေ။

၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး တစ်ကိုယ်တော် အယ်လ်ဘမ် "သင်းကွဲကြယ်' ကို "လင်းအိမ်"အမည်ဖြင့် ဖြန့်ချိခရေ။

## အောင်မြင်ဆုံး ကာလတိ
ဝင်းကိုခိုင်ကို တစ်ကိုယ်တော်ခွေတိထက် အုပ်စုခွေတိမာ သီဆိုခသော တေးခြင်းတိကြောင့် အဓိကလူသိများရေ။ 

၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ထွက်ဟိခရေ ကမ္ပည်းထုဆစ်ခြင်းခွေမာ သီဆိုထားရေ နောက်ဆုံးအချစ်၊ အချစ်ရာပါစီ၊ အသဲကြွီမိုး၊ သက္ကရာဇ် ၂၀၀၀ ဝန်းကျင်မာ ထွက်ဟိခရေ တော်ဝင်သဇင်ခွေမာ သီဆိုထားရေ လွမ်းရကိုယ့်အိမ်၊ အား၊ အဖြူရောင်ပန်းချေ စသည့်သီချင်းတိနန့် ဝင်းကိုခိုင်ကို လူသိများ ထင်ရှားလာခရေ။

ရက္ခိတရို့ရင်ခုန်ညခွေမာ သီဆိုထားရေ "လမ်းပြငှက်" (ဆိုက်ဘေးရီးယား) နန့် "ရီခမ်းငါး"၊ တစ်မြီထဲမှာ ခွေတွင် သီဆိုထားရေ "မဟာနွယ်" သီချင်းတိစွာ ဝင်းကိုခိုင်ကို အအောင်မြင်ဆုံး ဖြစ်စီခရေ။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ထွက်ခရေ "တစ်မြီထဲမှာ" သီချင်းခွေမာ ဗမာဘာသာစကားနန့် ပါဝင်သီဆိုထားရေ "မဟာနွယ်" တေးခြင်းစွာ အထူးလူကြိုက်များ ကျော်ကြားခပြီးကေ အဆိုပါတေးခြင်းနန့် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာနန့်လူသိများလာခရေ။

## ဂီတပုံစံ
ဝင်းကိုခိုင်ဧ့ သီချင်းတိစွာ Blues ၊ Jazz ၊ Country ၊ Rock ၊ Folk အစရှိသဖြင့် ပုံစံစုံရေ။ အစောပိုင်းတွင် Heavy Rock နန့် Rock ဟန်ကဲသည့် ရီးသားသီဆိုမှုတိ  ဟိခကေလေ့ လူသိနည်းပြီးကေ ထင်သလောက် မပေါက်ခလီ။ နောက်ပိုင်းမာ Soft Rock ၊ Pop နန့် အမျိုးသားရီး သီချင်း ပုံစံတိကို အဆိုများရေ။

## တကိုယ်တော်တေစီးရီးတိ

# သင်းကွဲကြယ် (၁၉၉၆) (လင်းအိမ်အမည်ဖြင့်)
# အိမ်လွမ်းစိတ်နန့်ငါ့ပင်လယ်
# နှောင်းဝတ္ထု
# ဆိုက်ဘေးရီးယား
# ပြုစားလီသူ
# လွမ်းရကိုယ့်အိမ် (လက်ရွေးစင်သီချင်းများ New Version)
# အာရက္ခမြေ
# နှစ်ဦးကဗျာ

## အုပ်စုခွေတိ

# ပြိုင်စံမမီ (၁၉၉၈)
# ကမ္ပည်းထုဆစ်ခြင်း (၁၉၉၈)
# တော်ဝင်သဇင်
# ပစ္ဆိမကဗျာ
# နှစ်ကူးပန်း
# နွီမှာတမ်း (၁) (၂)
# ရာစုသစ်အလင်္ကာ
# ရက္ခိတရို့ရင်ခုန်ည (၁) (၂)
# တစ်မြေထဲမှာ (၂၀၀၆)
# ကြယ်စုံညဉ့် (၂၀၀၈)
# သင်ပုန်းပဲ့ချေတချပ်
# စိုင်းဒြားမင်းခွာသံ (၁) (၂)
# ငါ့ဘဝငါ့ဂီတ
# ပင်လယ်လမ်း

ကဏ္ဍ:ရခိုင် အဆိုတော်တိ
စစ်တွေညိုသန့်

စစ်တွေ ညိုသန့် (မွီးနာမည် ဦးထွန်းအောင်ရွှေ) ရေ ရက္ခိုင့်အမျိုးသားရေး စာပီနန့် ယဉ်ကျေးမှုကဏ္ဍတွင် အရေးပါရေ ကဗျာဆရာ၊ စာပီပညာနန့် ပြင်ပဆရာတစ်ဦး ဖြစ်ပါရေ။

ဆရာ့ကို ၁၉၅၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁၉) ရက်နိတွင်  အဖ အခင် ရွှေတိုင်နန့် အမိ အရီး ဒေါနဖြူရို့က ရခိုင်ပြည်၊ စစ်တွေမြို့၌ မွီးဖွားခပါရေ။ မွီးချင်း (၁၂) ယောက်အနက် ပဉ္စမမြောက်သား ဖြစ်ပါရေ။

ဆရာရေ ငယ်စဉ်က အဖတာဝန်ကျရာ မြောက်ဦးမြို့တွင် ကြီးပြင်းခပြီးကေ စစ်တွေ အ.ထ.က (၁) မှ ဆယ်တန်း အောင်မြင်ခပါရေ။ (၁၉၇၃) ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာ (မြန်မာစာ) ဘွဲ့ကို ရဟိခပါရေ။

အသက် (၁၄) နှစ်သားအရွယ်ကပင် ကဗျာစတင် ရွီးသားခပြီးကေ(၁၉၇၃) ခု၊ မတ်လထုတ် ငွေတာရီ မဂ္ဂဇင်းပါ "ကပိလဝတ်ခရီး" ကဗျာဖြင့် စာပီလောကကို စတင် ဝင်ရောက်ခပါရေ။

တိုင်းရင်းမေ ဂျာနယ်၊ ငွေတာရီမဂ္ဂဇင်း၊ မဟေသီ မဂ္ဂဇင်း စရေ စာနယ်ဇင်းများစွာတိတွင် ကဗျာနန့် ဆောင်းပါးများ ဆက်တိုက် ရွီးသားခပါရေ။ ရခိုင်သံချပ်ဖြစ်ရေ မောင်ကြီးသျှင်ပြောမေ သံချပ်(၃) တွဲကို ကိုယ်တိုင် ရွီးသားစီစဉ်ပြီးကေ ပါဝင်သီဆို ထုတ်ဝေခပါရေ။

ဆရာရေ ယဉ်ကျေးမှုနန့် အနုပညာနယ်ပယ်တွင် ဒါရိုက်တာနန့် စီစဉ်သူအဖြစ်လည်း လုပ်ကိုင်မှု ဟိခရေ။ စစ်တွေမြို့၊ ဦးဥတ္တမခန်းမ၌ ရခိုင်ပြည် ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့မှ တင်ဆက်ရေ အငြိမ့်နန့် ပြဇာတ်ပေါင်းများစွာတိတို့ကို စီစဉ်တင်ဆက်ခပါရေ။ ပြည်ထောင်စုနိ့တွင် ရခိုင်ပြည် ကိုယ်စားပြု တင်ဆက်ရေ သာလီစွ ရခိုင်ပြည်နယ် ယိမ်းအက သီချင်းကို ကိုယ်တိုင် ရွီးစပ် ခပါရေ။

လက်ဟိတွင် စစ်တွေမြို့၊ အိုးတန်းရပ်ကွက်၊ ကမ်းနားလမ်းတွင် သားသမီး (၄) ဦးနန့်အတူ နေထိုင်လျက် ဟိပြီးကေ မြန်မာစာပြ ပြင်ပဆရာအဖြစ် ဘ၀ကို ရပ်တည်လျက် ဟိပါရေ။

## စာပေနန့် အနုပညာ ရွီးသားမှုများ
ဆရာ့ရေ ရခိုင်စာပီနန့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းတိတွင် အထူးအားထုတ်ခပါရေ။

* ရခိုင်သံချပ် - မောင်ကြီးသျှင်ပြောမေ သံချပ် (၃) တွဲ
* ရိုးရာယိမ်းအကသီချင်း - အကျွန်ရို့အချေခါ ယိမ်းသီချင်း၊ သာလီစွ ရခိုင်ပြည် ယိမ်းအက၊ ရိုးရာမူဟန်ရခိုင်သင်္ကြန် ယိမ်းအက (၂၀၂၄)
* ရခိုင်ပုံဝထု "ကျီးဖြူရွာဇာမှာလဲ"  "ဇရပ်ကယ်သာယာ ကျီးဖြူရွာ "တေးအော်ပရာအဖြစ် ဖန်တီးတင်ဆက်ခပါရေ

## အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သော ဆုများ
- (၁၉၆၉) မန္တလေးတက္ကသိုလ် သမိုင်းအသင်း ခရီးသွားဆောင်းပါးပြိုင်ပွဲ တတိယဆု၊

- (၁၉၇၂) ခုနှစ်၊ မန္တလေးတက္ကသိုလ် စာဆိုတော်နေ့ စာပေပြိုင်ပွဲ ကဗျာ တတိယဆု၊

- (၁၉၇၃) ခုနှစ်၊ လွတ်လပ်ရေးနေ့ ငွေရတု အထိမ်းအမှတ် မန္တလေးတိုင်း စာပေပြိုင်ပွဲ ကဗျာ ဒုတိယဆု၊

- (၁၉၇၆) ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ကြက်ခြေနီနေ့ အထိမ်းအမှတ် စာပေပြိုင်ပွဲ ကဗျာ ဒုတိယဆု၊

- (၁၉၇၉) ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ကြက်ခြေနီနေ့ အထိမ်းအမှတ် စာပေပြိုင်ပွဲ ကဗျာ ဒုတိယဆု၊

- (၁၉၉၂) ခုနှစ် ကမ္ဘာ့သစ်ပင်စိုက်ပျိုးရေးနေ့ အထိမ်းအမှတ် စာပေပြိုင်ပွဲ ကဗျာ နှစ်သိမ့်ဆု၊

- (၂၀၀၅) ခုနှစ် အမေ့မေတ္တာ စာမူပြိုင်ပွဲ ကဗျာရှည် ဒုတိယဆု၊

- (၂၀၀၇) ခုနှစ် ဆရာဇော်ဂျီ ရာပြည့်အထိမ်းအမှတ် ဖိတ်ခေါ်ကဗျာပြိုင်ပွဲ တတိယဆု တို့ကို အသီးသီး ရရှိခဲ့သည်။

- (၂၀၂၄) ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံစာရေးဆရာအသင်း စာပေပြိုင်ပွဲ ကဗျာ တတိယဆု

## ကိုးကား
* စစ်တွေညိုသန့် - ဝီကီပီးဒီးယား
* ဦးထွန်းအောင်ရွှေ ပြောသော ကဗျာဆရာ စစ်တွေညိုသန့် ဘဝကောက်ကြောင်း အပိုင်း (၁)။
* Development Media Group (9 ဩဂုတ် 2019)။
* မောင်ကြီးသျှင်ပြောမယ်။ Hooligans Group။ 22 September 2021 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 23 October 2020 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
* စစ်တွေမြို့၌ (၄၃) ကြိမ်မြောက် ရခိုင်ပြည်နယ်နေ့ အခမ်းအနား ကျင်းပ။[လင့်ခ်သေ]
* ဦးဥတ္တမ အောက်မေ့ဖွယ် အခမ်းအနား ပါတီများ ဦးဆောင်ကျင်းပ။
* Mizzima News (September 11, 2012)။
* ရသေ့တောင်မြို့နယ် ဒုံးပိုက်ကျေးရွာ ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုး စာကြည့်တိုက်ဖွင့်လှစ်။[လင့်ခ်သေ]
ရာမောင်ကျွန်း

## ရာမောင်ကျွန်း

ရာမောင်ကျွန်းစွာ ကျိန်းကျွန်း၊ ကြပ်စင်ကျွန်းရို့၏ အရှိဖက်တွင် ဟိရေ။ ငါးစင်ရိုင်းကျွန်းဟုလေ့ တွင်ရေ။ ကုန်းဘောင်ဆက်ရာဇဝင်၌ ယမုံကျွန်းဟု သုံးထားရေ။ ရာမောင်ကို ၄င်းရို့ အသံထွက်အတိုင်း သုံးထားပုံရရေ။ ကျွန်း၏ အရှိဖက်တွင် ရက္ခိုင်တောင်ခြီ ဟိရေ။

ရှီးခေတ် ရက္ခိုင်အစီအမံစနစ်တွင် ရာမောင်နတ်ကြီး၊ပြင်ကဆီးစွာ၊ ရန်မီးတခါ မပြူရာ၊ ဟုဆိုဟိရေ။ ရက္ခိုင်တောင်ပိုင်းမှ ချီလာရေ ပြည်တွင်း၊ပြည်ပ ရန်သူတိစွာ ရက္ခိုင်ကုလားတန်လွင်ပြင်ရှိမြို့တော်တိသို့ ဒေရာမောင်ကျွန်း၊ ကျိန်းကျွန်း၊ ကြပ်စင်ကျွန်းရို့ကို ဖြတ်ပနာရာ ရောက်ဟိတတ်ကတ်ရေ။ သို့ဖြိုက်ပနာ ရာမောင်ကျွန်းစွာ အရီးကြီးရေ အပိုင်းမှ ပါဝင်ခရေ။

ရာဇဝင်၌ ရာမောင်ကျွန်း၏ အရီးပါရေပိုင် မြောက်ဦးမြို့ကို တပင်ရွှီထီးတပ်ရို့ လာရောက်ဝန်းရံစိုင်က စတင်တွိ့ရရေ။ ယင့်ခါက တပင်ရွှီထီးတပ်အား ပိတ်ဆို့ဖို့ မင်းဘာယှင့်က သူရဲတစ်သိန်း၊ ကိုယ်ရံငါးသောင်းရို့ကို ရာမောင်ကျွန်း၊ မြီငူကျွန်းရို့၌ ချထားခစွာကို တွိ့ရရေ(စန္ဒ။၂း၇၁)။ မင်းရာဇာကြီးရေ ပဲခူးမှရဟိခသော သုန်ပန်းတိထဲက သုံးသောင်းကို ဆင်အောက်မားအသင်း တွင်ဖြည့်ကာ ဒေကျွန်းတွင် ချထားခရေ (စန္ဒ။၂း၁၅ဝ)။ သားတော်အိမ်ရှိမင်း မင်းခမောင်းက သံတွဲကနိန် ပုန်ကန်ပနာ ချီတက်လှာရေအခါ မင်းရာဇာကြီး၏ တပ်စွာ ဒေကျွန်းရှိ ဘားမြို့က ဆီးဆို့တိုက်ခိုက်ကာ ဖမ်းဆီးခရေ (စန္ဒ။၂း၁၅၄)။ ဘားမြို့စွာ အဂုဘားပြိုအရပ်ပင် ဖြစ်ရေ။

မင်းမတည်ပြည်မရပ်ကာလမာ ဒေကျွန်းစွာ ဘုရင်ကို ပုန်ကန်ရာမှာ ပါခရေ (စန္ဒ။၂း၂၄ဝ)။ စန္ဒဝိဇယမင်း(နန်းစံ ၁၇၁၀-၁၇၃၁)စွာ အရှိသို့ ချီတက်ခစိုင်က ရဟိခသော တလိုင်းမြန်မာရို့ကို ဒေကျွန်းနန့် ကြပ်စင်ကျွန်းရို့တွင် ချထားခရေ (စန္ဒ။၂း၂၄၆)။ ၁၇၇၈-ခုနှစ်မာ ဒေကျွန်းစား ငသံတွေစွာ ဘုရင်ကိုပုန်ကန်ခကေလေ့ ပျက်စီးပနာ ဗြီးလီရရေ (စန္ဒ။၂း၂၈၅)။

၁၇၇၈-ခုနှစ်မာ စန္ဒသတိဿရာဇာမင်းစွာ ရက္ခိုင်တောင်ပိုင်းသို့ တိုင်းခန်းလှည့်နီရာ ပုန်ကန်သူ ရို့က ခံတပ်သုံးတပ်ကိုတည်ခရေ ဒေကျွန်းဘားပြိုအရပ်တွင် လေးထုခံတပ်တခုကို တည်ခပြီးကေ ဘုရင်အပြန်ကို စောင့်နီခကတ်ရေ။ ယေကေလဲ ဘုရင်တပ်၏ တိုက်ခိုက်မှုကို မခံနိုင်ပဲ ပျက်လီရေ (စန္ဒ။၂း၂၈၆-၂၈၈)။ ပုန်ကန်သူရို့စွာ မင်းရာဇာကြီးလက်ထက် သားတော်မင်းခမောင်းကို တိုက်ခိုက်ရေနည်းကို သုံးခလိုဟန်တူကတ်ရေ။

၁၇၈၁-ခုနှစ်ကဆုန်လတွင် အရှိပြည်သို့ လားရောက်ကြကာ အကူအညီတောင်းခံသူအဖွဲ့တွင် ရာမောင်ကျွန်းနေ ငသံ‌တွ လည်း ပါဝင်ခရေ (စန္ဒ ၂း၂၉၄)။ နောက်တစ်နှစ် တပေါင်းလတွင် ငသံတွေစွာ ထပ်မံသောင်းကျမ်းခရေ။ မဟာသမ္မတမတ်က လားရောက်တိုက်ခိုက်ခရေ သစ္စာခံလအနိန်နန့် ဘုရင်က ၄င်းအား ကုလားတန်စား အရာကိုပီးခရေ။ သို့ရာမှာ ၄င်းမှာ ဘဏ္ဍာငွေနန့် အတူ ထပ်မံ သောင်းကျမ်းပြန်ရေ (စန္ဒ။၂း၂၉၇)။ ၁၇၈၄-ခုနှစ်မာ အမရပူရတပ်ရို့ထံ ၄င်းက အညံ့ခံခပြီးကေ မြောက်ဦးသို့ ချီတက်သော စစ်ကြောင်းတွင် ပါဝင်ခရေ (ဦးမောင်မောင်တင်-၅။ စန္ဒ။၂း၃ဝ၅)။

## ကိုးကား
ခေါင်းလောင်းကျွန်း

## ခေါင်းလောင်းကျွန်

ခေါင်းလောင်းကျွန်စွာ ကျိန်းကျွန်း၏ အနောက်တောင်ဘက်မာ ဟိရေကျွန်းဖြိုက်ရေ။ ခေါင်း‌လောင်းချောင်း၊ အိုင်ဝန်း၊ ဥတ္တရာ စရေရွာတိဟိရေ ကျွန်းဖြစ်ရေ။ တောင်ဘက်မာ ငမန်းရဲကျွန်း။ အနောက်ဘက်မာ စိုင်းဒုတ်ကျွန်း၊ မြောက်ဘက်မာ ကျိန်းအရပ်၊ အရှိဖက်တွင် ကြပ်စင်ကျွန်းရို့ကတ်ရေ။

ဒေကျွန်းအကြောင်းကို ရာဇဝင်အဖြစ်နန့် မတွိ့ဟိရသိမ့်ချေ။

## ကိုးကား
ကြပ်စင်ကျွန်း

## ကြပ်စင်ကျွန်း

ကြပ်စင်ကျွန်းစွာ ခေါင်းလောင်းကျွန်း၏ အရှိဖက်တွင် ဟိရေ။ မြောက်ဘက်မာ ကျိန်းကျွန်း၊ အရှိဖက်တွင် ရာမောင်ကျွန်းခေါ် ငါးစင်းရိုင်းကျွန်း၊ တောင်ဘက်မာ မြေပုံကျွန်းရို့ ဟိကတ်ရေ။ ကျွန်း၏ အရှိဖက်တွင် ပြွန်ရှည်၊ မတ်ကြောင်းချောင်းနန့် အနောက်ဘက်မာ ကြပ်စင်မြစ်ရို့ ဟိကတ်ရေ။ ပြွန်ရှည်ကင်းမှာ အခွန်အတုတ် ကကောင်းရရေ ကင်းတစ်ခု ဖြိုက်ရေ။ တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် ကျောက်ခုပ်အင်း အရပ်ရို့စွာ ဒေကျွန်းအဝင်ပင် ဖြိုက်ကတ်တေ။ မင်းမတည်ပြည်မရပ်ကာလမာ ဒေကျွန်းစော်လည်း ပုန်ကန်မှူတိတွင် ပါခစွာကို တွိ့ရရေ။

၁၇၀၄-ခုနှစ်မာ ကြပ်စင်ကျွန်း၌ စစ်ကဲရဲဘော်စွာ မူလက ဘုရင်သစ္စာခံကေလေ့ ပုန်ကန်သူရို့ စကားကို လိုက်နာကာ ခြားနားခရေ။ ကြပ်စင်ကျွန်းစော်လည်း ပုန်ကန်သူရို့ ခိုအောင်းရာ အရပ်တစ်ခုဖြိုက်ပါလတ်တေ။ မနိူင်ရေအခါ ပိန္နဲချောင်းကျွန်းသို့ ဗြီးကက်စော်လည်း ရှိကတ်ရေ (စန္ဒ။၂း၂၃၉-၂၄၀)။

စန္ဒဝိဇယမင်းလက်ထက် အရှိပြည်မှ ဖမ်းယူရဟိခသူတိကို ငါးစင်ရိုင်းကျွန်းနန့် ကြပ်စင်ကျွန်းရို့တွင်လည်း ချထားခသိမ့်ရေ (စန္ဒ။၂း၂၄၇)။

မြောက်ဦးမြို့တော်ကျလုချိန်၌ ကြပ်စင်ကျွန်းတွင် ငသံတွေတစ်မင်း ဟိခရေ (စန္ဒ။၂း၃၂၇)။ ၁၇၈၄-ခုနှစ်က အမရပူရတပ်တိ ချီတက်လှာပြီး ကြပ်စင်ကျွန်းဦး အရှိဖက်အနီး ဆဒိုင်ကန်တွင် တနားရပ်နားစခန်းချနီစိုင် ရာမောင်ကျွန်းစား ဓါးပိုင်ကြီးသံထွေနန့် ကြပ်စင်ကျွန်းစား လေးကျော်ထောင်ကဲရို့စွာ အညံ့ခံခကြောင်း မြန်မာမှတ်တမ်းတစ်စောင်က ဆိုရေ (ကုန်းဘောင်ဆက်။၂း၅)။

ဒေကျွန်း၏ အစောင့်နတ်စွာ ရာဇာကြီးဖြိုက်ရေ ဟူ၏။

## ကိုးကား
ဦးကျော်ခင်

### ဦးကျော်ခင်၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် စာသင်သားတိသမဂ္ဂ ပထမဆုံးဥက္ကဋ္ဌ
ဦးကျော်ခင် စွာ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် စာသင်သားတိ သမဂ္ဂ ၏ ပထမဆုံး ဥက္ကဋ္ဌ (ယာယီ) ဖြစ်ရေ။

ရက္ခိုင် အမျိုးသား တဦး ဖြစ်ပနာ သံတွဲ မြို့တွင် ဖွားမြင်ခ၏။ သံတွဲမြို့ အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်းတွင် သတ္တမတန်းထိ ပညာ လိ့လာ ဆည်းပူး ခရေ။ ရန်ကုန်မြို့ ဗဟို အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်းသို့ ပြောင်းရွိပညာ ဆည်းပူးပြီး၊ ၁၉၂၅ ခုနှစ်မာ၊ ၁၀ တန်း စာမိန်းပွဲကို အောင်မြင် ခရေ။ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်တွင် ဆက်ပနာ ပညာ သင်ကြား ခရေ။

၁၉၂၉ ခုနှစ်မာ သဌီး ဦးညိုက သမဂ္ဂ အဆောက်အဦ ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းရာ၊ ၁၉၃၀ ခုနှစ်မာ ပြီးစီး ခ၏။ သမဂ္ဂ အဆောက်အဦ ဟိကေလေ့ သမဂ္ဂ အဖွဲ့အစည်း မဟိ ဖြစ်နိန်ရေအတွက်၊ ဦးကျော်ခင်စွာ သမဂ္ဂ ဖြစ်မြောက်ရီး အတွက် ကြိုးပမ်းမှုတွင် ဂေါင်းဆောင်ခသူ တဦး ဖြစ်ရေ။

သမဂ္ဂ အဖွဲ့အစည်း မပေါ်ပေါက် စီရန်၊ ချော့၊ မြှောက်၊ မျောက်ခြောက်ခြောက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရ၏။ တက္ကသိုလ် စာသင်သား ပညာတတ် တိ၏ “မက်လုံး” ဖြစ်ရေ အိန္ဒိယ ပဋိညာဉ်ခံ ဝန်ထမ်း အိုင်-စီ-အက်စ် ရာထူး ဖြင့်လည်း ချော့မြူ ဖြားယောင်းခြင်း ခံခဲ့ ရ၏။ ဦးကျောင်ခင်ကား မယိမ်းမယိုင်၊ သမဂ္ဂ ဖြစ်မြောက်ရီး အတွက် ခေါင်းမာစွာ ကြိုးပမ်း ခသူသာ ဖြစ်ရေ။

သမဂ္ဂ ဖြစ်မြောက် စီရန် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ရှိ စာသင်သားကြီး တိစွာ ပထမဆုံး ဆွေးနွေး လက်သပ် ခ၏။ ထို ဆွေးနွေးပွဲတွင် ဦးကျော်ခင်စွာ သဘာပတိ ဖြစ်၏။ သမဂ္ဂ စည်းမျဉ်း ရီးဆွဲရီး ကော်မတီ ဖွဲ့စည်းရန်၊ တက္ကသိုလ် ကိုယ်စား အဓိပတိနန့် ဆွေးနွေးပွဲတွင်၊ ကိုယ်စားလှယ် သုံးဦး ထဲက ပါဝင်သူ တဦးလည်း ဖြိုက်လီရေ။

သမဂ္ဂ စည်းမျဉ်း ရီးဆွဲရီး ကော်မတီ ဖွဲ့စည်းသော အခါ ဦးကျော်ခင်စွာ သဘာပတိ အဖြစ် တာဝန်ယူ လုပ်ဆောင် ခ၏။ သမဂ္ဂ စည်းမျဉ်း ရီးဆွဲ ယပြီးနောက် တက္ကသိုလ် အုပ်ချုပ်ရီး အဖွဲ့နန့် တွိ့ဆုံ ဆွေးနွေးပွဲတွင် ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ်ဖြင့် ပါဝင် ခရေ။ သမဂ္ဂ စည်းမျဉ်းကို အတည်ပြုသော ၁၉၃၁ ခု၊ ဂျန်နဝါရီလ ၉ ရက်နိတွင် ကျင်းပရေ စာသင်သားထု အစည်းအဝီးမှ၊ တကသ အမှုဆောင် ၉ ဦး ရွီးချယ်သော အခါ၊ ဦးကျော်ခင်စွာ ယာယီ တကသ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြိုက်လှာ ခလီရေ။

၁၉၃၁ ခုနှစ်မာ ဥပဒေ သင်တန်းတိကို အောင်မြင် ခရေ။ မိမိ ဇာတိမြို့ ဖြိုက်ရေ သံတွဲမြို့တွင် ရှိနိန် အဖြစ် လုပ်ဆောင်ရင်း၊ မြူနီစီပယ် အဖွဲ့ဝင်၊ မြူနီစီပယ် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် မြို့ပြ ရီးရာ တိကို ဆောင်ရွက် ခရေ။ စစ်ပြီးခေတ် ၁၉၅၁ ခုတွင် ပြည်သူ့ လွှတ်တော် အမတ် အဖြစ် ရန်အောင် မဲဆန္ဒနယ်မှ ရွီးကောက် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရရား၊ ဆွစ်ဇာလန်ပြည် ဘန်းမြို့၌ ကျင်းပသော ကမ္ဘာ့ လွှတ်တော်တိ ညီလာခံသို့ မြန်မာ ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ကို ဂေါင်းဆောင်ကာ တက်ရောက်ခ ဖူးလီရေ။

ဦးကျော်ခင်စွာ အဂု ရန်ကုန်မြို့တွင် လွှတ်တော် ရှိနိန် အဖြစ် လုပ်ဆောင်လျက် ရှိလီရေ။

=ကိုးကား=
ရခိုင် တစ်ဆယ့်နှစ်လ နာမည်တိ

ရခိုင်ပြည်မာ တစ်ဆယ့်နှစ်လရာသီ ဟိ၏။ တစ်ဆယ့်နှစ်လရာသီစွာ ရခိုင်ပြည်နဲ့တွဲပနာ စတင်ပေါ်ပေါက်လာစော် ဖြိုက်ရေ။"တစ်ဆယ့်နှစ်လရာသီ၊ ဝေသာလီမှာ၊ စုံညီပွင့်လန်း၊ ဘေးမသန်းလေ - ဘေမသန်း" ဆိုရေ ကဗျာနန့် ဝေသာလီ ကျေက်လှီကားမြို့တော်က တူးဖော်ရဟိရေ ရခိုင့်တစ်ဆယ့်နှစ်လရာသီပုံ စက်ဝိုင်း ရို့ကို ထောက်ဆကေ ဝေသာလီခေတ်ကတည်းက ဆင်းသက်လာစော် ဖြိုက်တေလို့ သက်မှက်ရပါရေ။
ယင်း တစ်ဆယ့်နှစ်လရာသီ နာမည်တိမာ -

၁။ တန်းခူးလ

၂။ ကဆုန်လ

၃။ နံယုန်လ

၄။ ဝါဆိုလ

၅။ ဝါခေါင်လ

၆။ တော်သလင်းလင်းလ

၇။ ဝါကျွတ်လ

၈။ တန်ဆောင်မုန်းလ

၉။ နတ်တော်လ

၁၀။ ပြာသိုလ

၁၁။ တပို့တွဲလ

၁၂။ တပေါင်းလရို့ ဖြိုက်ပါရေ။ 
=ကိုးကား=
ခေတ်ကြီး ၄ခေတ်

ရခိုင်သမိုင်းမှာ ထင်ရှားရေ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်မှုနန့် ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားခရေ ခေတ်ကြီး(၄)ခေတ်အကျဉ်းချုပ်
ရခိုင်ပြည်၏ ခေတ်ကြီး ၄ ခေတ်

ရခိုင်လူမျိုးရို့သည် ကိုယ့်ထီး၊ ကိုယ့်နန်းနန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်မှုနန့် ယဉ်ကျေးမှုအထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ဟိခကတ်ပြီး ခေတ်ကြီး လေးခေတ်နန့် ထည်ထည်ဝါဝါ ရပ်တည်လာခကတ်ပါရေ။

## ၁။ ဓညဝတီခေတ် (ဘီစီ ၃၃၂၅ – အေဒီ ၃၂၆)
ဓညဝတီခေတ်
ပထမ ဓညဝတီခေတ်
ဒုတိယ ဓညဝတီခေတ်
တတိယ ဓညဝတီခေတ်
* တည်ထောင်သူ: မာရယုမင်း
* ထင်ရှားသောအချက်: ရခိုင်ရို့ဧ့ ပထမဆုံးမြို့ပြနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး မဟာမုနိ ရုပ်ပွားတော်ကို စန္ဒသူရိယမင်း လက်ထက်မာသွန်းလုပ်ခပါရေ
* ယင်းခေတ်နှောင်းပိုင်း၌ ဗြဟ္မီအက္ခရာ ဖြင့် ကျောက်စာရေးထိုးခြင်းနန့် စာပေစတင် ထွန်းကားခပါ‌ရေ။
* ကာလ: နှစ်ပေါင်း ၄၀၀၀ လောက်တည်တန့်ခပါ‌ရေ။

## ၂။ ဝေသာလီခေတ် (အေဒီ ၃၂၇ – အေဒီ ၈၁၈)
ဝေသာလီခေတ်
* တည်ထောင်သူ: ဒွေစန္ဒြမင်း
* ထင်ရှားသောအချက်: ခေတ်သစ် အိန္ဒိယနန့် ဆက်စပ်ပြီး ကုန်သွယ်မှုနန့် စီးပွားရေး အထူးထွန်းကားခသော ခေတ်ဖြစ်ပြီး၊ ကိုယ်ပိုင် ဝေသာလီဒင်္ဂါး တိ သွန်းလုပ် သုံးစွဲခပါရေ။
* နိုင်ငံရီး၊ စစ်ရီးနန့် ယဉ်ကျေးမှု တိုးတက်ခပါရေ။
* ။ ရက္ခဝဏ္ဏအက္ခရာ ရို့ စတင်ဖြစ်ပေါ်ထွန်းကားပြီး သိန်ကန်မိန်ရတု ရို့ကဲ့သို့ ရှေးအကျဆုံး စာပီရို့ကို တွေ့ရပါရေ။
* အထောက်အထား: အာနန္ဒစန္ဒြ ကျောက်စာမာ မင်းစိုင်မင်းဆက်တိကို မှတ်တမ်းတင်ထားပါ ရေ။

## ၃။ လေးမြို့ခေတ် (အေဒီ ၈၁၈ – အေဒီ ၁၄၃၀)
ပဉ္စာမင်းဆက်
ပထမ ပုရိန်မင်းဆက်
ဒုတိယပုရိန်မင်းဆက်
နေရဉ္စတောင်ငူမြို့မင်းဆက်
လောင်းကြက်မြို့မင်းဆက်

* တည်ထောင်သည့် နေရာ: လေးမြို့မြစ်တစ်လျှောက်ရှိ ပဉ္စာ၊ ပုရိန်၊ နေရဉ္စရာ (တောင်ငူ) နှင့် လောင်းကြက် ဟူသော မြို့လေးမြို့ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်စွာဖြစ်ပါရေ။

## ၄။ မြောက်ဦးခေတ်ရေဒီ လို့ – အေဒီ ၁၇၈၅)
မြောက်ဦးခေတ်
ပထမမြောက်ဦးမင်းဆက်
ဒုတိယမြောက်ဦးမင်းဆက်
တတိယမြောက်ဦးမင်းဆက်

* တည်ထောင်သူ: မင်းစောမွန်မင်း
* ထင်ရှားသောအချက် : ရခိုင်ရို့ဧ့ ရွှီရောင်လွှမ်းသောခေတ် ဟု ဆိုနိုင်ပြီး၊ ပေါ်တူဂီ၊ တူရကီ၊ ဒတ်ချ် စသော နိုင်ငံတကာနန့် ကုန်သွယ်မှု အထူးကောင်းမွန်ပြီး ရခိုင်ပြည်သည် အင်အားအကြီးဆုံးသော ရေကြောင်း အင်ပါယာကြီးတစ်ခုအဖြစ် တည်ထောင်ခသည်။ ရတု၊ ဧချင်း၊ မော်ကွန်း စသော စာပေများ အထွတ်အထိပ် ရောက်ခသည်။
ကဏ္ဍ:ခေတ်
တေးရွီးတိ

* ကိုအာရီခိုင်
* ညီမင်းခိုင်
* ခိုင်ကျော်လင်း
* ဝင်းကိုခိုင်
* တနင်္ဂနွီ
ငမန်းရဲကျွန်း

## ငမန်းရဲကျွန်း

ငမန်းရဲကျွန်စွာ ခေါင်းလောင်းကျွန်း၏ တောင်ဘက်မာဟိ‌ရေကျွန်းဖြစ်ရေ။ တောင်ဘက်ပိုင်းစွာ ဟန်တာ ပင်လယ်ဖြစ်ရေ။ အရှိဖက်ရေ ကြပ်စင်ကျွန်း၊ မြီပုံကျွန်းရို့ဖြိုက်ကတ်တေ။ အနောက်ဘက်စွာ စိုင်းဒုတ်ကျွန်းဖြစ်ရေ။ မင်းဘာယှင့်လက်ထက် သူရဲကြီးငမန်းရဲကို အစွဲပြုပနာ ခေါ်ဟန်တူစွာ သူရဲကြီးငမန်းရဲစွာ သောင်းကြမ်းလီရာ သူ၏‌ယောက္ဖအား ဘုရင်ကစစ်သူကြီးခန့်အပ်ပနာ နှိမ်နင်းခရရေ။ ငမန်းရဲစွာ ပိန္နဲချောင်းကျွန်းသို့ ထွက်ဗြီးလီကေလေ့ အစါငတ်မွတ်အနိန်နန့် အဖမ်းခံရပြီးကေ ခေါင်းဖြတ်ခံရရေ (စန္ဒ။၂း၅၃)။

ငမန်းရဲကျွန်းကို ငမန်းရိပ်ကျွန်း ဟုလေ့သုံးကတ်ရေ (ကျောက်တော်မြို့မရွှေကျောင်း။၁၇)။

## ကိုးကား
မြေပုံကျွန်း

## ‌မြေပုံကျွန်း

မြေပုံကျွန်စွာ ကြပ်စင်ကျွန်း၏ တောင်ဘက်အဆုံးတွင် ဟိရေကျွန်း ဖြစ်ရေ။ အဂုမြီပုံမြို့အရပ်ပင် ဖြစ်ရေ။ လေးဆယ့်လေးကျွန်းအရပ်၏ အရှိတောင်ဘက် အဆုံးအရပ်ပင် ဖြစ်ရေ။ အနောက်ဘက်မာ ငမန်းရဲ ကျွန်းအရပ်ဟိရေ။ ရက္ခိုင်တောင်ပိုင်းမှ ချီလာရေ ပြည်တွင်းပြည်ပ ရန်သူတိကို ဦးစွာရင်ဆိုင်ရရေ အရပ်လည်းဖြစ်ရေ။ ရက္ခိုင်တောင်ပိုင်းအရပ်မှ လာရောက်သူတိက ရက္ခိုင်ပြည်မအရပ်ကို ဒေအရပ်မှ စတင်သုံးစွဲကတ်ရေ (ဖိုးချွန်းယေ၏ရီလားသာခြင်း အပိုဒ်-၉)။

ရာဇဝင်၌ ၁၇၇၇-ခုနှစ်မာ ပုန်ကန်သူရို့ကို နှိမ်နင်းဖို့လာသူ လက်ဝဲမြန် အနန္တသီရိကျော်စွာ ဒေအရပ် ကံသာရီကျော်တွင် ရန်သူ၏ ဝါးချွန်ထိမှန်အနိန်နန့် ပြည်တော်သို့ ပြန်ရာ မကြာခင်လွန်လီကြောင်း ပါဟိရေ (စန္ဒ။၂း၂၈၂)။

## ကိုးကား
ပြားကျွန်း

## ပြားကျွန်း
ပြားကျွန်းစွာ ပေါက်တောနယ်၏ အနောက်မြောက်ဘက်မာဟိရေ။ မြောက်ဘက်မာ ကုလားပုန်းကျွန်း နန့် ဟင်းခရော်မြစ်၊ အနောက်ဘက်မာ ကုလားတန်မြစ်နန့် ယင်းတစ်ဘက်ကမ်းတွင် ဝရစ်တောင်ကျွန်း၊ အရှိဖက်တွင် ဝင်းကျွန်း၊ တောင်ဘက်မာ ပြားတောင်ကျွန်း အသီးသီးဟိကတ်ရေ။ တန္တဗိုလ်၊ငှက်ဆင်တုံး၊ ငဝက်စွယ်၊ ပြိန်းချောင်း၊ စက်မကျ၊ ဆယ်သုံးတန်၊ ဟင်းခရော်၊ ဂန်းကျ။ သိန်တောင်၊ ငွေတွင်းဒွေ စရေ ရွာဟောင်းရွာသစ်တိ ပါဟိကတ်ရေ။

တန္တဗိုလ်နန့် ငှက်ဆင်တုံးအရပ်ရို့မာ သမိုင်းဝင်အရပ်တိဖြိုက်ကတ်တေ။ တန္တဗိုလ် အတန့်ရေ မင်းမတည် ပြည်မရပ်ကာလက တန္တဗိုလ်မင်း၏ တပ်တတပ် ထားဟိခရာအရပ်ဟု ယူဆရရေ။ ငှက်ဆင်တုံးအရပ်မာလေ့သော့ ခံတပ်ကင်းအရပ်တစ်ခုဟု ယူဆရရေ။ ငှက်ဆင်တုံးကို ငဆင်တုံးဟု ရာဇဝင် ၌ တွိ့ရရေ (စန္ဒ။၂း၂၇ဝ)။ ၄င်းအရပ်ရို့စွာ ကုလားတန်မြစ်နန့် ဟင်းခရော်မြစ်ရို့၏ ဆုံရာအရပ်တွင် တည်ဟိကတ်ရေ။ ဟင်းခရော်မြစ်စွာ မြောက်ဦးမြို့တော်သို့ ဝင်ရောက်ရာ ပထမဆုံးသော မြစ်လက်တက်ပင် ဖြစ်ရေ။ အနောက်ဘက်စွာ ဦးရစ်တော်စာတီ အရပ်ပင်ဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား
ပြားတောင်ကျွန်း

## ပြားတောင်ကျွန်း

ပြားတောင်ကျွန်းစွာ ဝင်းကျွန်း၏ အနောက်ဘက်၊ ပြားကျွန်း၏ တောင်ဘက်ရို့တွင်ဟိရေ။ မြောက်ဘက်နန့် အရှိဖက်ရို့တွင် မဟိန်ချောင်းက စီးဆင်းပြီး တောင်ဘက်မာ ဘောဒါချောင်းဟိရေ။ ယင်းတစ်ဘက် အရပ်ရေ တောင်ခြီရင်းကျွန်းဖြစ်ရေ။ တခါတရီကျွန်းကို တောင်ခြီရင်းကျွန်းတွင် ထည့်သွင်းတတ်ကတ်ရေ။

ပြားတောင်ကျွန်းတွင် လက်ပန်ပြား၊ တလိုင်းချောင်း၊ စစ်ကဲချောင်း၊ ဆားပြင်၊ သရက်ချို၊ ငခူချောင်း၊ ငခူရှည်၊ ရွာချောင်းကြီး၊ ကျော်ရှင် စရေရွာတိပါဟိကတ်ရေ။

မင်းရာဇာကြီးတည်ခရေ ကြွေမသီတပ်(စန္ဒ။၂း၁၄၉)စွာ တလိုင်းချောင်းအရပ်ဟု ယူဆရရေ။

## ကိုးကား
တောင်ခြီရင်းကျွန်

## တောင်ခြီရင်းကျွန်း
တောင်ခြီရင်းကျွန်းစွာ ပြားတောင်ကျွန်း၏ တောင်ဘက်အရပ်ဖြစ်တေ။ ပေ ၄၀၅-ပေမြင့်သော ထပ်တောင်ခေါ် ဓါတ်တောင်ကို ဗဟိုပြုပနာ တည်ဟိရေ ကျွန်းဖြစ်တေ။ မနော်သီရိ၊ တပ်မော်၊ ကြိမ်ခွေမော်၊ အဝကန်၊ သဝင်ချောင်း၊ တောင်ညို၊ တောင်းဖူး၊ မင်းဘာ၊ မင်းဖေါက်၊ ကျောက်ဆိပ်၊ မော်ထုပ်ကြီး၊ ဒါးကိုင်၊ နတ်တောင်ပြင်(အဖြူရွာ၊ သဲချောင်း၊ ကျောက်ချေ) စရေ ရွာတိပါဝင်ကတ်ရေ။ ၁၉-ရာစု အစောပိုင်းမြီပုံတစ်ခု၌ အဂုတောင်းဖူးရွာ အရပ်ကို တောင်ခြီရင်းရွာ အဖြစ်ဖေါ်ပြထားကြောင်းတွိ့ရရေ။

တောင်ခြီရင်းကျွန်းကို မင်းဘာကျွန်းဟုလေ့ခေါ်ကြောင်း တွိ့ရရေ (ရာဇဝင်တော်ကြီး။ ၄ရ)။ ယင်းအရပ်တွင် မင်းဘာရွာ ဆိုပနာ ရှိနီသိမ့်ရေ။

ရာဇဝင်၌ ပုန်ကန်သူရို့က ပိန္နဲချောင်းစားနန့် ပူးပေါင်းပနာ ဒေကျွန်းအရပ် တပ်မော်တွင် လှီတပ်တည်ပြီးကေ နိန်စွာကို ၁၇၈၃-ခုတပေါင်းလတွင် မဟာသမ္မတမင့်ကိုယ်တိုင် လားရောက်ချီတက် တိုက်ခိုက်နှိမ်နင်းခလီရေ (စန္ဒ။၂း၂၉၈)။

ငလက်ရုံးသိုက်၌ “ တောင်ခြီရင်းကျွန်းခေါ်၊တောင်းဖူးမော်မာ၊ ထိုခါလှီဦး ဆိုက်လိမ့်မေ။ တောင်းဖူးရွာနား၊ ကမ်းဦးနားမာ၊ ဘုရားထိုခါ တည်လိမ့်မေ၊” ဟု ပါဟိရေ။ ထိုဘုရားမှာ တောင်းဖူးဘုရားကြီးဟု ယူဆရရေ။

## ကိုးကား
ပြည်စိုးကြီးကျွန်း

## ပြည်စိုးကြီးကျွန်း

ပြည်စိုးကြီးကျွန်းစွာ တောင်ခြီရင်းကျွန်း၏ အရှိဖက်၊ ဝင်းကျွန်း၏ တောင်ဘက်၊ တောင်ဘက်ကျွန်း၏ အနောက်ဘက် ရို့တွင် ဟိရေ။ တောင်ဘက်စွာ ဓါးမကျမြစ်ခေါ် စွန်ရဲမြစ်ဖြစ်တေ။ ရင်းဒါးမြစ်ဟုလေ့ ခေါ်ရေ။ ရက္ခိုင်နန်းတွင် အမာ့ခ်ျလေးတိုင်ဝင် ပြည်စိုးကြီးအမတ်ကို ကျေးစားပီးရာ အရပ်ဖြစ်တေ။ ဒေကျွန်းတွင် လက်မယာ၊ ကလချောင်း၊ လောင်းကြက်စား(အဂု ကံမြင့်)၊ ကပိုင်ချောင်း၊ ချောင်းနွေ၊ ငပြား၊ ငဖြူရွာ၊ ဘဲရ၊ အမြောက်ထောင် စရေ ရွာတိပါဝင်ကတ်ရေ။ လက်မယာမှာ ရက္ခိုင်လက်ယာ ကိုးဆယ့်ကိုးမြို့ဝင် အရပ်တစ်ဂုပင် ဖြစ်တေ။ လောင်းကြက်စားစွာ ဘုရင်နရပတိ အိမ်နိမ့်က စားခရေ အရပ်ဟု အယူရှိကတ်ရေ။

မြို့ဝန်ခေတ်၌ ပြည်စိုးကြီးကျွန်းအုပ် အောင်ကျော်ဇံစွာ အင်္ဂလိမ့်ပိုင်နက်သို့ကူးပနာ လှုပ်ယှားဆောင်ရွက်ခသူ တဦးဖြစ်တေ (စန္ဒ။၂း၃၆ဝ)။ အင်္ဂလိပ်ခေတ်ဦးတွင် အောင်ကျော်ဇံစွာ ပီကျွန်း အုပ်အရာကို ရဟိခရေ။

## ကိုးကား
စိုင်းဒုတ်ကျွန်း

## စိုင်းဒုတ်ကျွန်း

စိုင်းဒုတ်ကျွန်းစွာ အင်ကြင်းချိုင်ကျွန်း၏ အရှိမြောက်ဘက်မာကပ်ပြီးကေဟိရေ ကျွန်းဖြစ်တေ။ ချောင်းမြောင်းတိ ပေါ‌ရေ။ သာစေ၊ စိုင်းဒုတ်၊ ကံချောင်း၊ ပြွန်ခေါင်၊ ချောင်းဇောက်၊ ဂြင်းတွေ။ အလယ်ကျွန်း၊ ချောင်းသာကြီး၊ ပုဏ္ဏားကြီး ၊သစ်ပုတ်စရေ ရွာတိပါဝင်ရေ။ အရှိဖက်တွင် ခေါင်းလောင်းကျွန်းနန့် ငမန်းရဲကျွန်းတိရှိကတ်ရေ။

စိုင်းဒုတ်ဆိုရေအဆိုစွာ စန္ဒီဆိုရေ နတ်စင်ကို အစွဲပြုပနာ ခေါ်တွင်ဟန်ဟိရေ။ ဒေကျွန်းနန့် ပတ်သက်ပြီးကေ ရာဇဝင်ပါ အချက်အလက်တိကို မသိရသိမ့်ချေ။

## ကိုးကား
ယိုးကျွန်း

## ယိုးကျွန်း

ယိုးကျွန်းကို ရိုးကျွန်း၊ အနောက်ယိုးကျွန်း အစဟိစော်အနိန်နန့်လည်း ဟူ၏။ ကုလားတန်မြစ်၏ အနောက်ဘက်အကြေ အရပ်တွင် အကြီးဆုံးသောချောင်းဖြစ်တေ ယိုးချောင်းကို အခြီခံထားရေ အရပ်ဖြစ်တေ။ ယိုးဖျားအရပ် စွာ စစ်တန်းတင်လည်း ဟူ၏။

ယိုးအဖျား ကန်စောက်အနီတွင် သပိတ်တောင်မြို့တော်ကို ပဲဖြူမင်းကတည်ခရေ (စန္ဒ။၁း၃ဝ၄)။ အဂု ရွှီပန်းခိုင်ဘုရားမှာ ထင်ယှားရေ။

လောင်းကြက်ဘုရင်ဖြစ်လှာဖို့ မင်းထီးငယ်စွာ ခမည်းတော်၏ အမျက်ကြောင့် ယိုးဖျားတွင် လျှို့ဝှက်ခြင်းခံရရေ။ မင်းဖြစ်လှာအခါ ဒေအရပ်က ဆောင်ယူခကတ်ရေ (စန္ဒ။၁း၃၆၅)။

မင်းဖလောင်းရေ အိမ်နိမ့်ဘဝ၌ စစ်တန်းတင်ကို စားခရေ။ နန်းရရေအခါ ရိုးကျွန်းသို့ တစ်ကြိမ် ဆင်ဖမ်းထွက်ခရေ (စန္ဒ။၂း၁ဝ၁)။

မင်းရာဇာကြီးရေ ပဲခူးကယူခရေ ဆင်ပေါက်ဆင်မ ၂၄၈၊စီးကို အရပ်နှစ်ခု၌ ချထားခရာမာ ဒေယိုးဖျားအရပ်လည်း တစ်ခုပါခရေ။ အခြားတခုမာ ရဲကျွန်းဖြစ်တေ။( မင်းရာဇာကြီးစာတမ်း။ ဂါဝမ်း၆-၇)။

၁၇၀၀-ပြည့်နှစ်မာ ယိုးချောင်းအဖျား တည်ချောင်းတွင် နတ်မင်းရောက်ရေဟု ထင်ယှားခရေ။ (စန္ဒ။၂း၂၃၆)။

မြောက်ဦးနှောင်းခေတ်တွင် ၁၇၆ဝပြည့်နှစ်မာ အမတ်ကြီးရွှေသဲကို စားကျေး ရိုးကျွန်းနန့် စိန်တင်ကိုပါ ပီးခရေ (စန္ဒ။၂း၃၁၆)။ ရိုးကျွန်းစွာ ပညာဟိအမတ်ရို့၏ စားကျေးတစ်ခုဟု ဆိုနှိုင်ရေ။ ၁၇၈ဝ-ပြည့်နှစ်မာ ယိုးကျွန်းစွာ ပုန်ကန်ခရေ။ ဂေါင်းဆောင် ဘဏ္ဍာအုပ်ရဲဘော်နန့် ငဝမ်း ပေါက်ရို့ဖြစ်ကတ်တေ။ ဘုရင်ကလားရောက်တိုက်ခိုက်ရေအခါ ပျက်စီးပနာ ဗြးလီကေလေ့ ပြေငြိမ်းခြင်း မဟိခချေ။ ပြီးကေ ကုလားရွှေစာစွာလေ့ ပုန်ကန်လာသိမ့်ရေ။ မြောက်ဦးကျရေအခါ မဟာသမ္မတမင်းစွာ တိမ်းယှောင်လီရာ ဘဏ္ဍာအုပ်ရဲဘော်က ဖမ်းဆီးဖို့လို့ ကြားရရေအတွက် ဘုရင်စွာ ရက္ခိုင်တောင်ပိုင်းသို့ ဗြီးလီရရေ (စန္ဒ။၂း၂၉၃၊၃၁၇၊၃၂၇)။

## ကိုးကား