open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ရှ့ဆုန်

ဆမ္မဆန် (ရှ့ဆုန်)ဧ့ အကြောင်းကို ဓမ္မဟောင်းကျမ်း၊ 
တရားသူကြီးမှတ်စာ အခန်းတွင် ဖော်ပြပါဟိရေ။ အဇ္ဇရီယယ် 
(ဣတရေလ) လူမျိုးရို့ဧ့ ရှေးရိုးပုံပြင်တွင် ဆမ္မဆန်မှာ 
အလွန်ခွန်အားဗလကြီးရေ သူရဲကောင်းအဖြစ် ထင်ယှားလေ 
ရေ။ ယင့်ခါက အဇ္ဇရီယယ်လူမျိုးရို့မှာ ဖိလစ္စတင်း(ဖိလိတ္တိ) 
လူမျိုးရို့ဧ့ လက်အောက်တွင်ဟိရေ။ ဆမ္မဆန်ရေ မိမိဧ့ 
အမျိုးသားတိဖြစ်ရေ အဇ္ဇရီယယ်လူမျိုးအား ဖိလစ္စတင်း 
လူမျိုးရို့ဧ့ လက်တွင်းမှ ကယ်ရန် ကြိုးစားခသူ ဖြစ်ရေ။ 
အနောက်တိုင်းစာပေနန့် စကားပုံတိတွင် ဆမ္မဆန်ဧ့ ခွန်အား 
နန့် ဒလိုင်းလားဧ့ သစ္စာမဲ့ပုံတိကို တင်စားပနာမကြာမကြာ 
ထည့်သွင်းဖော်ပြလေ့ဟိဧ့။

ဆမ္မဆန်ရေ မိမိနန့်ရည်ငံနေရေ ဖိလစ္စတင်းအမျိုး 
သမီးထံသို့အလားတွင် လမ်း၌ ခြင်္သေ့တစ်ကောင်နန့် တွေ့ပနာ
ထိုသားရဲကို လက်ချည်းသက်သက်ဖြင့် သတ်ဖြတ်ခဧ့။ တစ်ခါ 
ကေ၊ ဆမ္မဆန်ရေ မြေခွေး ၃ဝဝ ကိုဖမ်း၍၊ အမြီးဖျားတွင် 
မီးတုတ်ချည်လျက် ဖိလစ္စတင်းလူမျိုးရို့ဧ့ လယ်ယာတိကို 
မီးရှို့ဖျက်ဆီးပစ်လေ ရေ။ ဖိလစ္စတင်းရို့လည်း ဆမ္မဆန်ဧ့ 
ဇနီးနန့်တကွ အိမ်သူအိမ်သားတိကို သတ်၍လက်စားချေကြ 
ဧ့။ ယင့်ခါ ဆမ္မဆန်ရေ မြည်းမေးရိုးတစ်ချောင်းဖြင့် ဖိလစ္စ 
တင်းအမျိုးသားတစ်ယောက်ကို ရိုက်သတ်လီရေ။
တစ်ဖန် ဆမ္မဆန်ရေ ဒလိုင်းလား (ဒေလိလ)နာမည်ဟိ 
ရေ ဖိလစ္စတင်းအမျိုးသမီးတစ်ဦးနန့် ရည်ငံပြန်ဧ့။ ထိုမိန်းမ 
ရေ ဆမ္မဆန်ဧ့ ကြီးမားရေ ခွန်အားရေ သူဧ့ဆံပင်၌ 
တည်ဟိကြောင်းကို သိရအနိန်နန့် သူအိပ် ပျော်နေခိုက် ဆံပင်ကို 
ရိတ်ပစ်လီရေ။ ယင့်ခါ ဖိလစ္စတင်းလူမျိုးရို့ရေ ဆမ္မဆန် 
အားဖမ်းဆီးနိုင်ကြပနာမျက်လုံးအစုံကို ဖောက်ပြီးကေ ထောင် 
သွင်းအကျဉ်းချထားကြလီရေ။

ဖိလစ္စတင်းလူမျိုးရို့ဧ့ ဒေးဂုန်နတ်ပွဲနေ့တွင် ဆမ္မဆန်ကို 
ဘုရားကျောင်းထဲသို့ ခေါ်ဆောင်ခကြလီရေ။ ဆမ္မဆန်တွင် 
ဆံပင်တိ ပြန်၍ပေါက်လာပြီဖြစ်ရာ၊ ခွန်အားလည်းပြန်ပနာပြည့် 
လာပြီဖြစ်ဧ့။ ဘုရားကျောင်းထဲတွင် ဖိလစ္စတင်းမင်းတိနန့် 
ဧည့်ပရိသတ်ရို့ဖြင့် ပြည့်လျက်ဟိရေ။ ဆမ္မဆန်လည်း ဘုရား 
ကျောင်းတိုင်နှစ်ခုကို မှီလျက်ရပ်နဧ့။ ထိုနောက် ဆမ္မဆန်ရေ 
အားကုန်သွန်ပနာထိုတိုင်တိကိုတွန်းလှဲဖြိုဖျက်လိုက်ရာ၊ ကျောင်း 
အဆောက်အအုံ ပြိုပျက်ပိကျပနာသူနန့်တကွ ဖိလစ္စတင်းလူမျိုး 
မြောက်မြားစွာရို့ သေကြေပျက်စီးကုန်ဧ့။

ကဗျာစာဆိုကျော် ဂျွန် မီလတန်က ဆမ္မဆန်အကြောင်းကို 
ကဗျာဖွဲ့ဆိုခဧ့။ တေးသံစုံဇာတ်နန့် ရုပ်သျှင်ကားတိဖြင့်လည်း 
ဆမ္မဆန်နန့် ဒလိုင်းလားအကြောင်းကို သရုပ်ဖော်ပြခကတ်ရေ။
## ကိုးကား
လင်ဇီး

လင်ဇီးရေ မှိုတစ်မျိုးရာ ဖြစ်ရေ။ လင်ဇီးဧ အသံထွက်အမှန်မှာ လိန်ကျီး (Ling Zhi) ဖြစ်ရေ။ လင်ဇီးဧ ရုက္ခဗေဒနာမည်မှာ Ganoderma Lucidum ဖြစ်ရေ။ လင်ဇီးကို အနှစ်တစ်သောင်းမှိုဟုလည်း ခေါ်ကတ်သိမ်းရေ။ လင်ဇီးရေ ခြောက်သွေ့လားကေလည်း အနှစ်တစ်သောင်းကြာကေလည်း ပုပ်ပြီးဆွီးလားခြင်း မဟိပါ။ တောက်ပြောင်လှပနိန်တုန်းဟု ဆိုရေ။ 

အရင်က လင်ဇီးမှိုရေ သဘာဝပေါက်ရောက်မှု စကေ့ချေလောက်ယာဟိပြီးကေ အများကြီးလည်း စိုက်ပျိုးမူမဟိပါ။ ဂုအခါ အများကြီး စိုက်ပျိုးပနာ ရလာရေ။ လင်ဇီးမှိုတွင် 
* အစိမ်းရောင်လင်ဇီးမှို၊ 
* အနီရောင်လင်ဇီးမှို၊ 
* အဝါရောင်လင်ဇီးမှို၊ 
* အဖြူရောင်လင်ဇီးမှို၊ 
* အနက်ရောင်လင်ဇီးမှိုနန့် 
* ခရမ်းရောင်လင်ဇီးမှိုဟူပနာ (၆)မျိုးဟိရေ။

## ကိုးကား
လင်းရှန်း ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး

**လင်းရှန်း ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး** (灵山大佛|t=靈山大佛|p=Língshān Dà Fó) ရေ လုံရှန်းတောင် (Longshan) ပေါ် တောင်ဘက်မှာ တည်ဟိရေ။ လုံရှန်းတောင်ရေ မာရှန် (Mashan) မြို့အနီးမှာ တည်ဟိရေ။ မာရှန်မြို့ရေ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ကျန်းစူး ဒေသ၊ ဝူဟိ ဧ မြို့လည်း ဖြစ်ရေ။ ၎င်းရေ တရုတ်နိုင်ငံမှာ အကြီးဆုံး ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ဖြစ်တင်မက ကမ္ဘာပေါ်မှာလည်း အကြီးဆုံး ဖြစ်ရေ။

အမြင့်မှာ ၈၈ မီတာကျော် ဟိရေ။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းမှာ တည်ခပြီးကေ ရုပ်ပွားတော်ရေ မတ်တပ်ရပ်နေဟန်ဖြစ်ကာ ကြေးညိုနန့်တည်ထားရေ။

၂၀၀၈ ခုနှစ်မှာ ရုပ်ပွားတော်ဧ အရှေ့တောင်ဘက်မှာ "Five-signets"  Palace  နန့်  a  ဗြမ္မာ့နန်းတော် ရို့ကို တည်ဆောက်ခရေ။

## ရုပ်ပုံတိ

Image:Lingshan_Brahma_Palace.jpg|Lingshan Brahma Palace
Image:Inside_Ling_Shan_Brahma_Palace.jpg|Inside Ling Shan Brahma Palace
image:Lingshan_"Five-signets"_Palace.jpg|Ling Shan "Five-signets" Palace
Image:Ling_shan_Buddha's_birth.jpg|Ling Shan the Buddha's birth
Image:Ling_shan_the_grand_buddha.jpg|Ling Shan the Grand Buddha
Image:Gbyte travel china wuxi 0027.JPG|Hand of Buddha at Ling Shan (replica)


## ကိုးကား
လစ်ဘရာ

**လစ်ဘရာ**  ရေ ရာသီခွင်ဧ့ ကြယ်စုတန်းတစ်ခုဖြစ်ရေ။ လစ်ဘရာ ဆိုစွာ လက်တင်ဘာသာဖြင့် ချိန်ခွင်ဖြစ်ပြီး သင်္ကေတဖို့  (Unicode ♎) ဖြစ်ရေ။ ယင်းရေ အနောက်ဘက်တွင် ဗာဂိုး၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဗြိစ္ဆာ နက္ခတ်တာရာ ရို့ကြား၌ တည်ဟိရေ။ လစ်ဘရာ ကြယ်စုတန်း၌ အတောက်ပဆုံးကြယ်ဖို့ Beta Librae ဖြစ်ပြီး ယင်းကြယ်စနစ်တွင် ဂြိုဟ်တိ တည်ဟိရေ။

## ကိုးကား
လယ်သမား

**လယ်သမား** ရေ စိုက်ပျိုးရီးလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်သူ ဖြစ်ရေ။ အစားအစာတိနန့် ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းတိကို လယ်ယာမြီတိတွင် စိုက်ပျိုးကာ လူသားရို့ဧ အဖွဲ့အစည်းတွင် အထောက်အကူပြု လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်နေသူတိ ဖြစ်ရေ။ လယ်သမားတိဟုဆိုရာတွင် ကောက်ပဲသီးနှံစိုက်ပျိုးကြသူတိ၊ ဥယျာဉ်ခြံမြီတွင် သီးနှံပင်တိ စိုက်ပျိုးကြသူတိ၊ စပျစ်ခြံတွင် စိုက်ပျိုးကြသူတိ၊ ကြက်ငှက်စရေ အစားအသောက်အလို့ငှာ တိရစ္ဆာန် မွေးမြူကြသူတိ၊ အခြားရေ နွား၊ ဝက်စသည့် ခြံမွေးတိရစ္ဆာန် မွေးမြူသည့်သူတိ စရေရို့ကို ဆိုလိုရေ။ လယ်သမားတစ်ယောက်ရေ လယ်ယာမြီလုပ်ငန်းကို မိမိကိုယ်ပိုင်ကေလည်းကောင်း၊ အခြားပိုင်ဆိုင်သူတစ်ဦးထံတွင် လုပ်သားအဖြစ်ကေလည်းကောင်း လုပ်ကိုင်နေသူတိ ဖြစ်ရေ။ တိုးတက်လာရေ စီးပွားရီးစနစ်တွင် လယ်သမားရေ လယ်ယာမြီကို ပိုင်ဆိုင်သည့် လုပ်ငန်းသျှင်ဖြစ်ပြီး လယ်ယာမြီတွင် လုပ်ကိုင်သည့်အလုပ်သမားတိကို လူငှား သို့မဟုတ် လယ်လုပ်သားဟု ခေါ်ဝေါ်ကတ်ရေ။

## ကိုးကား
လယ်သမား ကျွဲကျောင်းသံ

မက္ကလာယေ ရိုင်ရိုင်၊

ကြိမ်သားဒုတ်ကို၊ နောင်းနောင်းကိုင်၊

ကယိုင်းကပါး၊ နှင်းမြိုင်မြိုင်ကေ၊

တောင်ကျိုင်ကြားမာ၊ ကျွဲကျောင်းလားရေ။

အစ်ကိုမပါ၊ ညီမပါ၊

ကြိမ်သားဒုတ်ကို၊ နောင်းနောင်းကိုင်၊

ကယိုင်းကပါး၊ နှင်းမြိုင်မြိုင်ကေ၊

တောင်ကျိုင်ကြားမာ၊ ကျွဲကျောင်းလားရေ။

ဟူး . . . ရေ . . .ရေ . . . ဟူ . . .။

ထွေတောင်ဒေတောင်၊ ချောင်မြောင်တလွှား၊

ပိုးပဇိုင်းသံ - သံသွားသွား။

တောသံလီသံ၊ မဆူညံ၊ နှင်းသံဖြောက်ဖြောက်၊

ပေါက်ပေါက်ဖောက်သို့၊ ကြားရရေ။

ဂြောင်တောင်ဂြောင်၊ နက်ပြောင်ခေါင်းလောင်း။

တောဘယံမာ၊ ညာငြိမ့်ညောင်းပျာ၊

ကြားရရေ။

ဟူး . . . ရေ . . . ရေ . . . ဟူး . . .။

(သားချော့တေးခြင်း ကဗျာ)
လက်ယာမင်းနန်

လက်ယာမင်းနန် စော် ပထမ ပုရိန်မင်းဆက်၊ စမ္မဝက်မြို့တွင်အုပ်စိုးခရေ ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။ လက်ယာမင်းနန်ကို ပျူ၊ တလိုင်း(မွန်)တပ်သားရို့က နန်းတင်ပီးခပါရေ။
## မဟာမုနိဘုရားကွယ်ပျောက်ခြင်း
လက်ယာမင်းနန်ကို နန်းတင်လာခကတ်ရေ ပျူ၊ တလိုင်း(မွန်)တပ်သားရို့ရေ မဟာမုနိကို ဖိုကျင်ထိုးခကတ်ရေ။ 'ကြောသား၊ ရင်သားကို ရဟိပြီးကေ လှေတွင်တင်ပနာ ဆောင်ခကတ်ရာ၊ ရန်းမြစ်ဝမြစ်တွင် နဂါးနှစ်ပနာ ပျောက်ဆုံးလားခကတ်လီရေ။ ယင်းအခါကပင်စပနာ အနှစ်(၅၀)ထိ ကွယ်လျှက်ဟိနီခလီရေ။ အချို့ကမူ မူလသိမ်ရာတွင် မြေဖို့နစ်လျှက်ဟိရေဟုအဆိုဟိရေ။
ဓညဝတီမြို့ နိဂုံးသာခြင်း၌ကား ဝက်သတိုးတောင်တွင် ရွှေ့ပြောင်းပုန်းဝှက်ထားခကတ်ရေဆိုဧ။ အကြောင်းကား ပုဂံအလောင်းစည်သူမင်းက ရခိုင်၌ နန်းတင်ပီးရခြင်းအတွက် မဟာမုနိကို ပင့်ဆောင်လိုရေ။ ယင်းအခါ ရခိုင်မှူးမတ် ရို့က အစည်းအဝီးပြုပနာ ပျူ၊ တလိုင်းရို့ဖိုကျင်ထိုးခကတ်သဖြင့် ပျက်စီးခပြီးကြောင်း သတင်းဖြန့်လျှက် ပုန်းဝှက်ထားခကတ် ခြင်းဖြစ်လီရေဆိုဧ။

လက်ယာမင်းနန်လက်ထက်တွင် ပုဂံမှလာရောက်ခကတ်ရေ ပျူ၊ မွန် ရဟန်းရို့ကြောင့် သာသနာထွေးယှက်ရာ ကား သာသနာရီးမှေးမှိန်ခရလီရေ။ ဇအဇ္ဇဂါမဝါသီသျှင်ယောင်ရို့ပေါ်ထင်ခကတ်လီရေဆိုဧ။

## ကိုးကား
လက်ဝဲပိစိတော်စေတီ

## တည်နီရာ
မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ အရှေ့ဘက် တစ်မိုင်ကျော်ခန့်အကွာတွင် တည်ဟိပြီး ကိုးသောင်းပုထိုးတော် တောင်ဘက်မင်းခေါင် ရွှေတူစေတီတော်ဧ့ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ဟိပါရေ။ 

## ကုသိုလ်သျှင်
ဘုရင်ကောလိယရေ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၄၈၅) ခု၊ အေဒီ (၁၁၂၃) ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်လှူဒါန်းခ ပါရေ။

## သမိုင်းအကျဉ်း
လက်ဝဲပီစိတော်စေတီကို ဓညဝတီပြည့်သျှင် သူရိယစက္ကမင်းကြီး စတင်လှူဒါန်းခရေ စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်ပြီး မြက်စွာဘုရားဗျာဒိတ်ဝင် ရခိုင်ပြည်အနှံ့ ဓါတ်တော် (၂၈၄) ဆူအနက် တစ်ဆူအပါအဝင်ဖြစ်ပါရေ။ ပုရိန် ခေတ် ကောလိယဘုရင်က ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံတည်ဆောက်ခပြီး တတိယအကြိမ်အဖြစ် မြောက်ဦးခေတ်ဘုရင် မင်းဖလောင်းက စေတီတော်အားလိုဏ်ပတ်ဖြင့် တည်ဆောက်လှူဒါန်းခပါရေ။ လက်ဟိအခြေအနီတွင် လေးမြို့ခေတ် လက်ရာ ဆင်းတုတော်နန့် မြောက်ဦးခေတ်လက်ရာဆင်းတုတော် ခေတ် (၂) ခေတ်လက်ရာကို တနီရာတည်းတွင် ဖူးတွေ့နိုင်ပါရေ။ မြတ်စွာဘုရားဧ့ လက်ဝဲပီစိတ်ဓါတ် (ဝှေးစေ့တော်ဓါတ်) ကို ဌာပနာပနာ တည်ထားလှူဒါန်း ခရေကြောင့် လက်ဝဲပီစိတော်စေတီဟု ခေါ်တွင်ခြင်းဖြစ်ပါရေ။
## ဗိသုကာလက်ရာ
လက်ဝဲပီစိတော်စေတီကို ပေ (၁၀၀) ခန့်မြင့်ရေ သီလာဂီရိပဗ္ဗတတောင်ထိပ်တွင် ကျောက်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားရေ စေတီတစ်ဆူပင် ဖြစ်ပါရေ။ အပေါ်တွင် လေးမြို့ခေတ် ကျောက်ဆင်းတုတော်တစ်ဆူ ဖူးတွေ့နိုင်ပြီးအောက်လိုဏ်ပတ်လမ်းတွင် မြောက်ဦးခေတ်ဆင်းတုတော်ကြီးလေးဆူကို ဖူးတွေ့နိုင်ပါရေ။ ပုထိုးတော်မှာ မုခ်လေးမျက်နှာပါဟိပြီး ထောင့်လေးထောင့်ဖော်ထားပါရေ။ ပုထိုးတော်အောက်ခြေအကျယ် မုခ်ထွက်ပါ (၆၀) ပေခန့်ဟိပြီး၊ အမြင့်ပေ (၄၀) ကျော်ခန့်ဟိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
လိင်စိတ်ဆွခြင်း

လူ့လိင်စိတ် အပြုအမူ တွင်၊ လိင်စိတ်ဆွခြင်း (foreplay) ရေ နှစ်ယောက် ယပိုင်မဟုတ်ကေ ထို့ထက်ပိုရေ သူတိတွင် လိင်စိတ် နိုးထရန် အတွက် ကနဦး စိတ်ပိုင်းနန့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အပြုအမူတိပင်ဖြစ်ရေ။ 

လိင်စိတ်ဆွခြင်းတွင် နမ်းခြင်း၊ ထိခြင်း၊ ဖက်ခြင်း၊ ပြောဆိုခြင်း နန့် ကြည်စယ်ခြင်း (ကြည်စယ်ခြင်းတွင် ကျေနပ်စေမှုတိအပြင် ဆွရေ ငြင်းဆိုမှုတိ) စရေ အမျိုးမျိုးရေ အပြုအမူတိပါဝင်ရေ။ လက်နန့်ဖြစ်စေ ပါးစပ်နန့် ဖြစ်စေ erogenous zones တိကို ဆွပါက လိင်စိတ်ဆွခြင်း ဟုခေါ်ရေ။ အများဆုံး လိင်စိတ်ဆွခြင်းတိမှာ ယောက်ျားလိင်တံစုပ်ခြင်း (fellatio) နန့် မိန်းမအင်္ဂါစုပ်ခြင်း (cunnilingus) တိပင်ဖြစ်ရေ။
လိင်နန့် မျိုးပွားခြင်း

လိင်နန့် မျိုးပွားခြင်း ရေ မိဘ နှစ်ပါး ရို့ဧ ဂျီးတိ (genes) ကို ပေါင်းစပ်ပနာ ကွဲပြားရေ မျိုးဆက်သစ်တိ ဖြစ်ပေါ်ရေ နည်းဖြစ်ရေ။ ဂျီး မျိုးဆက်တိ ပျံနှံ့ခြင်းကို ခရိုမိုဇုန်း (chromosome) ဟိ dixoyribonucleic acid (ဒီအန်အေ) တိ ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် ဆောင်ညှင်းပြီး မျိုးဆက်သစ်တွင် ခရိုမိုဇုန်း နှစ်မျိုး သယ်ဆောင် ပါဝင်ရေ။ ခရိုမိုဇုန်း နှစ်ခု ပါဝင်ရေ အခြီကို diploid ဟုခေါ်ပြီး ခရိုမိုဇုန်း တစ်ခုသာ ပါဝင်ရေ အခြီကို haploid ဟုခေါ်ရေ။ diploid သက်ဟိရုပ်စု ရေလည်း မိရိုးစစ် (meiosis) နည်းဖြင့် ခရိုမိုဇုန်း တစ်ခုကို ကျပန်းခွထုတ်ခြင်းဖြင့် haploid ဆဲလ် (ဂမိတ်) အဖြစ် ပြောင်းနိုင်ရေ။ မိရိုးစစ် နည်းစဉ်တွင် တူညီရေ ခရိုမိုဇုန်း တိအားရောပနာ အသစ်ဖြစ်ပေါ်ပြီး ခရိုမိုဇုန်း ပေါင်းစပ်ခြင်း (chromosome crossover) အဆင့် တစ်ခုလည်းပါရေ။ ခရိုမိုဇုန်း ပေါင်းစပ်ခြင်း နန့် သန္ဓေအောင်ခြင်း (fertilization) ရေ မျိုးဆက်သစ်တွင် မိဘ နန့် ခြားနားရေ ဂျီး မျိုး ကို ဟိစီရေ။ 

= သတ္တဝါ =

လိင်ဖြင့် မျိုးပွားရေ သတ္တဝါ ရို့တွင် ၎င်းရို့ဧ ဘဝကို haploid အခြီဖြင့်သာ ဖြတ်သန်းပြီး haploid အခြီတွင် ဆဲလ်တစ်ခုသာ ဟိရေ။ သတ္တဝါရို့ဧ ဂမိတ် တွင် အထီး နန့် အမ — သုတ်ကောင် နန့် မျိုးဥ ဟူပနာဟိရေ။ ၎င်းဂမိတ် ရို့ မိတ်လိုက်ခြင်း ဖြင့် သန္ဓေလောင်း ဖြစ်ပေါ်ပြီး မျိုးဆက်သစ် ရစီရေ။

ဂွေးဥမှ ထုတ်ရေ အဖိုဂမိတ် သုတ်ကောင် ရေ သေးငယ်ရေ ဆဲလ်ဖြစ်ပြီး flagellum ခေါ် အမြီးပါပြီး ယက်ပနာ လားနိုင်ရေ။ သုတ်ကောင် ရေ အလွန် ချုံ့ထားရေ ဆဲလ်ဖြစ်ပြီး သန္ဓေလောင်း ဖြစ်ပေါ်ရန် လိုအပ်ရေ ဆဲလ်နန့်ဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတိ မပါချေ။ သုတ်ကောင်ရေ လှုပ်ရှားရန်၊ အမ မျိုးဥ ရှာရန် နန့် မျိုးဥ တွင်းဝင်ရောက်ရန်သာ အားကတ်ရေ။ 

သားအိမ်မှ ထုတ်ရေ အမဂမိတ် မျိုးဥ ရေ မလားနိုင်ရေ အကြီးစား ဆဲလ်ဖြစ်ပြီး အာဟာရ နန့် သန္ဓေလောင်း ဖြစ်ပေါ်ရန် လိုအပ်ရေ ဆဲလ်နန့်ဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတိ ပါဝင်ရေ။ မျိုးဥဆဲလ်တိရေ သန္ဓေလောင်း ဖြစ်ပေါ်ရန် အထောက်အပံ့ပြု အခြားဆဲလ်တိပါ ဝိုင်းရံ တတ်ပြီး ဥ အဖြစ် တည်ဟိရေ။ နို့တိုက် သတ္တဝါ တိတွင် သန္ဓေလောင်းတိ အမဧ သားအိမ်တွင်းမှာပင် ကြီးထွားပြီး မိခင်ထံမှ အာဟာရ ကို တိုက်ရိုက် ရယူရေ။

## ကိုးကား
လီပက်စ်

**လီပက်စ်** (Lepus) (,  ) ရေ အီကွေတာအနားတည်ဟိရေ ကြယ်စုတန်းတစ်ခုဖြစ်ရေ။ လက်တင်ဘာသာဖြင့် ယုန်သတ္တဝါ (hare) ကို ကိုယ်စားပြုရေ။ ယင်းရေ အိုရိုင်ယွန် ကြယ်စုတန်းဧ့ တောင်ဘက်ပိုင်းအောက်ခြီ၌ တည်ဟိပြီး အိုရိုင်ယွန်ဧ့ အမဲလိုက်ခွေးတိက ယုန်အား လိုက်လံနေသယောင် ပုံဖော်ကတ်ရေ။ ဂရိဒဏ္ဍာရီတွင် ယုန်အကြောင်း မပြောဆိုကြကေလည်း တော်လမီဧ့ ၄၈ ကြယ်စုတန်းစာရင်းတွင်ပါဝင်ပြီး ခေတ်သစ် ကြယ်စုတန်း ၈၈ စာရင်းတွင်လည်း ဆက်လက်ပါဝင်လျက်ဟိရေ။ 

## ကိုးကား
လူပုဂ္ဂိုလ်နန့် စပ်ဆိုင်ရေ ဝေါဟာရတိ

## ပြင်ပလင့်ခ်တိ
ရခိုင် ဘာသာစကား လမ်းညွှန် (ဦးစက္ကိန္ဒ-ရခိုင်မြေ)
လူသား ခန္ဓာဗေဒ

**လူသား ခန္ဓာဗေဒ**ရေ လူ့ခန္ဓာကိုယ် အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံနန့် အပြင်ပိုင်း အသွင်သဏ္ဌာန်ကို လေ့လာသည့် ပညာရပ် ဖြစ်ပြီး ယင်းပညာရပ်ရေလည်း ဇီဝကမ္မဗေဒနန့် ဇီဝဓာတုဗေဒရို့နည်းတူ ဆီးပညာဧ အခြီခံပညာရပ်တိဖြစ်ရေ။   ခန္ဓာဗေဒအား အကြမ်းဖျင်းနန့် အနုစိတ်ဟူပနာ နှစ်ပိုင်းခွဲထားပြန်ရေ။ အကြမ်းဖျင်း ခန္ဓာဗေဒမှာ သာမန်မျက်လုံးနန့် ရှုမြင်နိုင်သည့် ခန္ဓာကိုယ် အဖွဲ့အစည်းကို လေ့လာခြင်းဖြစ်ရေ။  အနုစိတ် ခန္ဓာဗေဒမှာမူ အနုကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့် ကြည့်ရှုမှသာ မြင်နိုင်သည့် တစ်ရှူးတိ၊ ဆဲလ်တိဧ ဖွဲ့စည်းပုံကို လေ့လာရေ။   
## ဆက်စပ်အကြောင်းအရာတိ
*ခန္ဓာဗေဒ
## ကိုးကား
လိင်တံ

ပုံမှန်အနီအထား နန့် တင်းမာနီရေအခါမျိုးရို့တွင် လူရို့ဧ လိင်တံအရှည်နန့် လုံးပတ်အနေအထားရေ လူအများစုတွင် တူညီမှုမဟိပေ။ ယင်းပိုင် သဘာဝအများုင်း ကွာခြားမှုတိအပြင် အမျိုးသားတစ်ဦးတွင် လိင်တံဧပုံစံရေ  တဖဲ့ချေကွာခြားသည့် အချက်တိလည်းဟိရာ ၎င်းရို့မှာ စိတ်ဆန္ဒဖြစ်သည့်အနေအထား၊ နေ့တစ်ဧ အချိန်ကာလ၊ အပူချိန် နန့် လိင်ဆက်ဆံသည့်အကြိမ်အရီအတွက် ရို့ဖြစ်ကတ်ရေ။ ဥပမာအားဖြင့် လူသားဧလိင်တံအား မျောက်ကြီးမျိုးဖြစ်ရေ ဂေါ်ရီလာတိပိုင် ပရိုင်းမိတ်ကောင်တိ (အဆင့်မြင့်နို့တိုက်သတ္တဝါ လူ/လူဝံ/မျောက်ဝံ...) နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ပါက လူသားတိဧ လိင်တံရေ လုံးပတ်အကြီးဆုံးဖြစ်ရေ။ နှိုင်းယှဉ်ရာတွင် အလုံးစုံအနေအထားဖြင့်ကေလည်းကောင်း ခန္ဓာကိုယ်ဧ အခြားရေအစိတ်အပိုင်းတိနန့်ကေလည်းကောင်း နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြစ်ဧ ။

## လေ့လာမှုတိ
### အရှည်
#### ပုံမှန်အခြီအနေ
လေ့လာမှုတစ်ခုအရ ပုံမှန်အခြီအနေ၌ လိင်တံအရှည်ရေ  (ထိုလေ့လာမှုဆောင်ရွက်သူတိဧ တိုင်တာမှု) ဟိရေဟု သိရရေ ။  လေ့လာမှုတိစွာဧ သုံးသပ်ချက်အရ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ပုံမှန်အခြီအနေ၌ အရှည်ရေ ဟိနေတတ်ရေ။  ပုံမှန်အခြီအနေ၌ လိင်တံဧအရှည်ရေ လိင်တံတင်းမာသည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်လာရေ အရှည်နန့် မဖြစ်မနေ အချိုးကြ ကိုက်ညီမှုဟိစရာလိုပေ။ ပုံမှန်အနေအထား၌ သေးငယ်ရေ လိင်တံရေ ပိုပနာတိစွာ ရှည်လာတတ်ရေတိဟိသပိုင်ပုံမှန်အနေအထား၌ ရှည်လျားရေ လိင်တံရေ ပိုပနာတိပြားစွာ မရှည်ရေတိလည်း ဟိရေ။

## ကိုးကား
လူးဆစ်ပပ်စ်

**လူးဆစ်ပပ်စ်** (Λεύκιππος, *Leúkippos*; Leucippus) ရေ ရှေးဟောင်းရင်းမြစ်အချို့တွင် အက်တမ်သဘောတရား အယူအဆကို ဖွံ့ဖြိုးစေခရေ အစောဆုံးဂရိအတွေးအခေါ်ပညာသျှင်တစ်ဦးဟု ဆိုကတ်ရေ။ ထိုစိတ်ကူးမှာ အရာရာကို မပျက်စီးနိုင်ရေ၊ ထပ်မံခွဲခြားမရနိုင်ရေ အက်တမ်ဟုခေါ်သည့် အခြေခံအကျဆုံး ဓာတ်တိဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားကတ်ရေ။ လူးဆစ်ပပ်စ်ရေ တိရေအားဖြင့် အက်တမ်သီအိုရီကို စတင်ဖော်ထုတ်သူဟု အမွှမ်းတင်ခံရသည့် ဒဿနဆရာ ဒစ်မောခရစ်တပ်စ်ဧ ဆရာသခင်ဟူ၍လည်း ရင်းမြစ်တိတွင် ဖော်ပြတတ်ရေ။

{{Quote|အရစ္စတိုတယ်နန့် သီယိုဖရာစ်တော့စ်ရို့ရေ လူးဆစ်ပပ်စ်ကို အက်တမ်သဘောတရားအာ စတင်ပေါက်ဖွားစေသူအဖြစ် သေချောပေါက် ဖန်တီးသွန်သင်ခကတ်ရေ။ ဒေအချက်၌မူ ၎င်းရို့မဟုတ်ပါဟု တလွဲထင်ရန်ခဲယဉ်းလီရေ။

ဒိုင်အိုဂျီးနီးဇ် လေယားရှီးယပ်စ် (Diogenes Laërtius) ဧ အဲပစ်ခယူးရပ်စ်ဘဝ စာပီပါ မှတ်စုအကျဉ်းက အဲပစ်ခယူးရပ်စ်ဧ သက်သေအထောက်အထားတိတွင် လူးဆစ်ပပ်စ်ရေ အစစ်အမှန် မတည်ဟိခပါဟု ဆိုထားရေ။ ဒစ်မောခရစ်တပ်စ်ဧ ဆက်ခံသူ အဲပစ်ခယူးရပ်စ်ဧ စကားတွင် ဩဇာသက်ရောက်မှုတစ်ခုဟိရာ ၁၉ ရာစုကုန် နှစ်ကာလတိ၌ ဒေကိစ္စအပေါ် ဂျာမန်ပညာသျှင်ရို့ သဲကြီးမဲကြီးငြင်းခုံခကတ်ဖူးရေ။ ထို့အပြင် အလက်ဇန္ဒြီးယားခေတ်မီ သရာဆစ်လပ်စ် (Thrasyllus of Alexandria) ဆိုသူက ၎င်းဧ *Corpus Democriteum* တွင် အက်တမ်သဘောတရားနန့်ပတ်သက်ရေ အရီးအသားတိကို စာရင်းပြုစုထားပြီး ထို၌ လူးဆစ်ပပ်စ်မပါဝင်ဘဲ ဒစ်မောခရစ်တပ်စ်ကိုသာ ဖော်ပြထားလီရေ။ ကမ္ဘာ့သမိုင်းပညာသျှင်တိကြား လက်ဟိအတိသဘောတူဆန္ဒမှာ လူးဆစ်ပပ်စ်ရေ သမိုင်းတွင် တကယ်တည်ဟိခရေဟုဖြစ်ဧ ။

လူးဆစ်ပပ်စ်ရေ မိုက်လီတပ်စ်မြို့တွင် ဖွားမြင်ခနိုင်ခြေဟိခရေ။ သို့ရာ၌ သရေ့စ်ပြည် အာ့ဘ်ဒီရာမြို့ (Abdera) နန့် ဗဲလီယာရို့ရေလည်း ၎င်းဧ မွေးရပ်မြေဖြစ်နိုင်ရေဟု ဖော်ပြမှုတိတွိ့ရလီရေ။

## ကိုးကား
လူးပက်စ်

**လူးပက်စ်** ရေ တောင်ကမ္ဘာခြမ်းကောင်းကင်ဟိ ကြယ်စုတန်းတစ်ခုဖြစ်ရေ။ လက်တင်ဘာသာဖြင့် ဝံပုလွေဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ၂ ရာစု နက္ခတ္တပညာသျှင် တော်လမီက ၄၈ ကြယ်စုတန်းစာရင်းတွင် မှတ်သားခရေ။ ယင်းရေ ခေတ်သစ်ကြယ်စုတန်း ၈၈ စာရင်းတွင်လည်း ပါဝင်လျက်ဟိရေ။ 

## ကိုးကား
လူးဝစ် ပါစချာ

ဆီးပညာသမိုင်းတွင် အထူးချွန်ဆုံးဟု သတ်မှတ်ကတ်ရေ ပြင်သစ်လူမျိုး ဇီဝဗေဒပညာသျှင် လူးဝစ္စ ပါစတာအား ၁၈၂၂က ပြင်သစ်နိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းပီး ဒိုးလ်(Dole) တွင်ဖွားမြင်ရေ။ ပါရီကောလိပ်တွင် သိပ္ပံကျောင်းသားအဖြစ် ပညာသင်ယူရေ။ တိစွာထူးချွန်မည့် အနေအထားမပီးလှသဖြင့် ပါမောက္ခကပင် သာမန်အလယ်အလတ်စား ကျောင်းသားဟုသတ်မှတ် ခရေ။ ယကေလည်း ၁၈၄၇တွင် ဒေါက်တာဘွဲ့ရကေ အတိမှင်တက်လောက်သည့် သုသေတနပြုချက်တိကို စတင်ပြုလုပ်ရေ။ ထိုစဉ်က အသက် ၂၆နှစ်အရွယ် ပါစတာဧ တာတာရစ်အက်ဆစ် နန့်ပက်သက်သည့် ဖော်ထုတ်ချက်ကြောင့် လူအတိဧ အသိအမှတ်ပြုခံပြီး နာမည်ကျော်တစ်ဦးဖြစ်လာရေ။ 

ထိုနောက် အချဉ်ဖောက်ခြင်းနန့် ပက်သက်ပနာ သုသေတနပြုလုပ်ရှာဖွီရာ အလွန်သေးငယ်သည့် အဏုဇီဝရုပ်ပီးရေ ပိုးမွှားငယ်လေးတိကြောင့် ဖြစ်ရေကို နားလည်လာပြီး ကိုယ်တိုင် လက်တွေ့ပြသခရေ။ ယင်းပိုင်ပိုးမွှားတိအထဲမှ မလိုလားအပ်သည့် ပိုးမွှားတိ ပါဝင်လာပြီး လူနန့် တိရစ္ဆာန်တိအား အန္တရာယ်ပီးခြင်း အကြောင်းကိုပါ တစ်ဆက်တည်း ဖော်ထုတ်လိုက်နိုင်ရေ။ 
ရောဂါပိုးမွှားတိကြောင့် ရောဂါဖြစ်ရေမှာ မှန်ကေ ရောဂါပိုးအား တားဆီးပနာ ရောဂါကာကွယ်ခြင်းမှာလည်း ဖြစ်နိုင်သည့် အနေအထား ယုတ္တိတန်မှုကြောင့် ရောဂါပိုးမွှားတိ လူ့ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်းသို့ မဝင်ရောက်နိုင်စီရန် ကာကွယ်မည့် နည်းလမ်းတိကို ပါစတာတစ်ယောက် ဆက်လက်ပနာ ရှာဖွီတော့ရေ။ သို့ဖြင့် အနာအား ပိုးမဝင်စီရန် စနစ်တကျ သန့်သျှင်းရေနည်းလမ်းတိ(antiseptic) ကိုဖော်ထုတ်ရေ။ 

အသက် ၅၅နှစ်တွင် ပါစတာရေ ထောင့်သန်းရောဂါ(Antharax) အားလေ့လာပြီး ရောဂါပိုးကြောင့်ဖြစ်ရေ အချက်ကို ဖော်ထုတ်ပြသခရေ။ ထိုနောက်တွင် အားနည်းသည့် ထောင့်သန်းပိုးအား နွားတစ်ကောင်ကိုယ်တွင်း ထည့်ပနာ ရောဂါဝေဒနာ မပြင်းထန်သည့် အဖြစ်ကိုရပြီးနောက်တွင် သေစေလောက်သည့် ထောင့်သန်းရောဂါ ထိုနွားတွင် ထပ်မံမဖြစ်ပွားတော့ကြောင်းကို ပြသပနာ ရောဂါကာကွယ်နည်းကိုပါ ဖော်ထုတ်လိုက်ရေ။ ထိုမှအစပြုပနာ ပါစတာဧ နည်းလမ်းကိုလိုက်ကာ အခြားကူးစက်ရောဂါတိအတွက်လည်း အလားတူ ကာကွယ်ဆီးတိကို ဖော်ထုတ်ကတ်ရေ။ 

ပါစတာရေ ခွေးရူးရောဂါ (Rabies) နန့် ပက်သက်ပနာ ကာကွယ်ဆီး ထုတ်လုပ်ပီးခြင်းကြောင့်လည်း ကျော်ဇောရေ။ ထိုနည်းအတိုင်း နောင်းခေတ် ပညာသျှင်ရို့အနိန်နန့် အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါ(Typhus)၊ ပိုလီယိုရောဂါ (poliomyelitis) အစပီးသည့် ရောဂါမျိုးတိကိုပင် ကာကွယ်လာနိုင်ရေ။ 

၁၈၉၅ခုနှစ်၊ ပါရီမြို့အနီးတွင် ဆီးပညာသျှင်၊ ဇီဝဗေဒပညာသျှင်၊ သုတေသီ လူးဝစ္စ ပါစတာကွယ်လွန်ရေ။ 

## ကိုးကား

* ကျော်စွာ ၁၀၀ - ဒေါက်တာသန်းထွန်း
လေထီးဦးကျော်ရင်

လီထီး ဦးကျော်ရင် (အေဒီ၁၉၁၆ – ၁၉၆၆)၁၉၁၆ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်တွင် အဖ ဦးဖိုးဦး၊ အမိ ဒေါ်မြရင် ရို့ က ရခိုင်ပြည်နယ် ။ သံတွဲမြို့၌ မွေးဖွားခရေ။ တဦးတည်းရေ သားဖြစ်ရေ။ သံတွဲ အေဘီအမ် ကျောင်း၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ရို့တွင် ပညာသင်ကြားခရေ။ ၁၉၅ဝတွင် ဝိဇ္ဇာ စာမေးပွဲ အောင်ခရေ။

ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း မန်းဝင်းမောင် (နောင် သမ္မတကြီး ဖြစ်လာခသူ)၊ ဦးအုန်းမောင်(လီထီး) ရို့နန့် အတူ အိန္ဒိယသို့ခြေကျင် လားရောက်ပနာ ဖက်ဆစ် တော်လှန်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ခပြီး၊ ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးကာလတွင် မြန်မာပြည်တွင်းသို့  လီထီးဖြင့် ခုန်ဆင်းကာပါဝင် ဆင်နွှဲခရေ။

စစ်ပြီးစ မန္တလေး မတပလ ဖွဲ့စည်းရေး အတွက် ဦးဆောင် ပါဝင်ခရေ။ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် သမဂ္ဂ အမှု ဆောင်၊ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီဝင် (၁၉၄၅)၊ ဖဆပလ ဗဟိုဦးစီး အဖွဲ့ဝင်(၁၉၄၆)ရို့အဖြစ် နိုင်ငံရေး တာဝန်တိကို ထမ်းဆောင်ခရေ။

ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် မြန်မာစာ ဌာန ကထိက (၁၉၅ဝ – ၁၉၆၃)၊ ပဲခူးဆောင် အဆောင်မှူး၊ မော်စကို တက္က သိုလ် မြန်မာစာ ဧည့်ပါမောက္ခ (၁၉၆၃ – ၆၅)၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူး၊ တက္ကသိုလ်တိ အုပ်ချုပ် ရေးအဖွဲ့ ဒုတိယ ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ မန္ဈလေး ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ် (၁၉၆၅ နိုဝင်ဘာ – ၁၉၆၆ မတ်) အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခရေ။

၁၉၆၅ (မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၃၂၇) ခု၊ မန္တလေး ဓမ္မဗိမာန် စာဆိုတော်နိ့ အခမ်းအနားတွင်သဘာပတိအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရင်း၊ “ဆင်သွားရင် လမ်းဖြစ်တယ်” ဟု ဆိုကာ စကားပြောဟန်ဖြင့် စာရေးနည်းသစ်ကို ထောက် ခံခရေ။

ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ ပါမောက္ခတိနန့် တိုင်ပင်ကာ မန္တလေး တက္ကသိုလ်တွင် သမိုင်းနန့် မြန်မာစာ ပါရဂူဘွဲ့ သင်တန်းတိ ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းဆဲ ရန်ကုန် ပညာရေး သုတေသန ဆွေးနွေးပွဲကို တက်ရောက်နီခိုက် ၁၉၆၆ ခု၊ မတ်လ ၃ဝ ရက်တွင် ကွယ်လွန်ခရေ။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်ဖြူဖြူနန့် သားသမီး ၂ ယောက် ကျန်ရစ်ခရေ။

ပါမောက္ခ ဦးကျော်ရင်ရေ ‘နယ်ချဲ့စစ်မှ လူထုစစ်သို့’ (၁၉၄၆) ဘာသာပြန် စာအုပ်နန့် ‘သာသနာတဝက် ငရဲခန်း’၊ ‘ဝိသာခါလေ မယ်ခါလော’ နန့် ‘မိဘဂုဏော အနန္တော’ ပြဇာတ်တိရို့ကို ရေးသားခပြီး၊ ‘ရခိုင်မင်း သမီး ဧချင်း’ နန့် ‘နေမိငရဲခန်းပျို့’ ရို့ကို တည်းဖြတ်ခရေ။

## ကိုးကား
The Dream Crystals Publishing House က ၁၉၉၉ ခုနှစ်မှာ ထုတ်ဝေ ဖြန့်ချိခေရ နေထွတ်၏‘မန္တလေး အဘိဓာန်’
လူ့ကြွက်နို့ဗိုင်းရပ်

လူ့ကြွက်နို့ဗိုင်းရပ် (human papillomavirus) အကူးခံရ ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားရေ ရောဂါဖြစ်ဧ့။ ကူးစက်ခံရခြင်းဧ့ ၉၀% ကျော် ၂ နှစ်ကျော်အထိ ငုပ်ပနာ ပွားနေတတ်ပြီး လက္ခဏာမပေါ်။ ယကေလည်း အချို့ဖြစ်စဉ်တိ၌ ကြွက်နို့ထွက်ခြင်း၊ ကင်ဆာကျိတ်ထွက်ခြင်းတိ တွိ့ရတတ်ရေ။ ထိုအကျိတ်မှာလည်း အကူးခံရရေ နီရာတွင် ပေါ်ရေ။ သားအိမ်ခေါင်း မိန်းမကိုယ်ဝ မိန်းမကိုယ် လိင်တံ စအို ပါးစပ် အာခေါင်ပျော့ လည်ချောင်းရို့၌ မြစ်ပွားနာဖြစ်လာနိုင်ချေ များဧ့။ သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာအားလုံးနီးပါးမှာ ဒေဗိုင်းရပ်လက်ချက်ပင်။ ရောဂါရေ ၇၀% မှာ မျိုးကွဲ-၁၆ (HPV16) နန့် မျိုးကွဲ-၁၈ (HPV18) ရို့ကြောင့် ဖြစ်ရေ။ အာခေါင်ပျော့ကင်ဆာဧ့ ၉၀% မှာ မျိုးကွဲ-၁၆ ဧ့ စနက်တည်း။ လိင်အင်္ဂါကြွက်နို့နန့် အူတွင်းကြွက်နို့ရို့ဖြစ်ခြင်းမှာ အထက်မျိုးကွဲနှစ်ခုကြောင့်ပင်။

ရောဂါဖြစ်စီ လူ့ကြွက်နို့ဗိုင်းရပ်ရေ ကြွက်နို့ဗိုင်းရပ်မျိုးစုဝင်ဖြစ်ရေ။ စာရင်းသွင်းပြီးရေ အမျိုးပေါင်း ၁၇၀ ကျော် ဟိရေ။ ၄၀ ကျော်မှာ လိင်မှတဆင့် ကူးရေ (အရှေ့ရော အနောက်အပြင် ပါးစပ်ကိုလည်း စာရင်းရို့ရပါဖို့)။ အချေက လက်တည့်စမ်းခြင်း၊ အဖော်တသိုက်နန့် ပျော်ပိုက်ခြင်း၊ ဆီးလိပ်သောက်ခြင်းနန့် ကိုယ်ခံအားစနစ် အားနည်းခြင်းရို့ကြောင့် ရောဂါရနိုင်ခြေ များရေ။ ရောဂါရပြီးနောက် အထက်ဖော်ပြပါအတိုင်း လိင်မှတဆင့် ပျံ့ရေ။ ကိုယ်ဝန်သည် အမေမှ ဝမ်းထဲနေသို့ ကူးနိုင်သိမ်းရေ။ အခြားကြွက်နို့တိမှာ ကိုယ်ခန္ဓာအပြင်ဘက်ချင်း ထိတွိ့မှုကြောင့် ကူးကေလည်း ဒေလူ့ကြွက်နို့ဗိုင်းရပ်ဖြစ်စီရေ လူ့ကြွက်နို့ဗိုင်းရပ်မှာ ယင်းပိုင် မကူး။ လိင်အင်္ဂါ၌ ဒေရောဂါဖြစ်နီသူအား စစ်ဆီးရာ လက်ချောင်းထိပ်တွင်ပင် ဗိုင်းရပ်တိ ဟိနေကြောင်း တွိ့ထားရေ။ လူ့ကြွက်နို့ဗိုင်းရပ်ကို သာမန် လက်ဆီးရည် ပိုးသတ်ဆီးရို့ဖြင့် မသတ်နိုင်။ ယင့်ချင့်ကြောင့် fomites ရို့မှတဆင့် ကူးတော့ရေ။ လူတဦးတွင် လူ့ကြွက်နို့ပိုး တမျိုးထက်မက ဟိနိုင်ရေ။ ဒေပိုးစွာ လူကိုသာ ကူးရေ။

ရောဂါအများစုကို ကာကွယ်ဆီးတိဖြင့် တားနိုင်ရေ။ ထိရောက်စီရန် ရောဂါမရမီကပင် ကာကွယ်ဆီးထိုးထားသင့်ပြီး လက်တည့်မစမ်းသိမ်းရေ ၉-၁၃ အရွယ်ကို သင့်လျော်ရေဟု အကြံပြုကတ်ရေ။ သားအိမ်ချောင်းကင်ဆာ ဆီးစစ်ခြင်းလုပ်ပါက မူမမှန်ဆဲတိကို စောစီးစွာတွိ့နိုင်ပြီး တင်ကြိုကုသနိုင်ရေ။ ဆီးစစ်ခြင်းရေ သားအိမ်ချောင်းကင်ဆာရခြင်းနန့် ၎င်းကြောင့်အသက်ဆုံးတိကို လျီာ့ကျစေရေ။ လိင်ကြွက်နို့ကိုလည်း ဖယ်ဖြတ်ကုသနိုင်ရေ။

လူတိုင်း အသက်အရွယ်တချိန်ချိန်၌ လူ့ကြွက်နို့ပိုး အကူးခံရရေ။ လိင်မှတဆင့်ကူးရေမှာ အဓိကဖြစ်ဧ့။ ၂၀၁၈ ခု၌ တကမ္ဘာလုံးတွင် သားအိမ်ချောင်းကင်ဆာရောဂါရေ ၅၆၉၀၀၀ တွိ့ပြီး ၃၁၁၀၀၀ ယောက် သီဆုံးခရေ။ အအသီများရခြင်းမှာ ဆီးမစစ်နိုင် ဆီးမကုနိုင်ရေ လူဆင်းရဲနိုင်ငံတိတွင်ဖြစ်ရေ။ အမေရိကန်၌ တနှစ်ကေ ၃၀၇၀၀ မျှ ဒေရောဂါဖြစ်သူ ဟိနေရေ။ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် အရွယ်ရောက်ပြီးသား အထန်သမားရို့ဧ့  ၁% မှာ လိင်အင်္ဂါ၌ ကြွက်နို့ပေါက်တတ်ရေ။ ယကေလည်း ၁၉၀၇ ခုမတိုင်မီအထိ ဗိုင်းရပ်ကြောင့်ဖြစ်ရေဟု မသိခကြ။
လောက(ဇီဝဗေဒ)

ဇီဝဗေဒတွင် ***လောက (Kingdom)*** ရေ ဇီဝမျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း အဆင့်(Taxonomic Rank)၌ နယ်ပယ်(Domain) ပြီးကေ ဒုတိယမြောက် အမြင့်ဆုံးအဆင့်တွင်ဟိရေ။ *လောက* ဧ အောက်တွင် မျိုးပေါင်းစု(Phyla)ဟု ခေါ်သည့် အုပ်စုတိ ထပ်မံခွဲခြားထားရေ။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုဧ ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်တိတွင် လောက (၆)မျိုး (တိရစ္ဆာန်၊ အပင်၊ မှို၊ ပရိုတစ်တာ၊ အာခီးရား နန့် ဘက်တီးရီးယား)ဟူပနာ ခွဲခြားထားပြီး ဗြိတိန်၊ ဩစတြေးလျ၊ လက်တင်အမေရိက နန့် အိန္ဒိယ အစဟိရေနိုင်ငံတိမှာတော့ခါ လောက (၅)မျိုး(တိရစ္ဆာန်၊ အပင်၊ မှို၊ ပရိုတစ်တာ နန့် မိုနီရာ) သတ်မှတ်ကတ်ရေ။ ခေတ်ပေါ် ကိုင်းခွဲသတ်မှတ်နည်း(cladistics)ကို အခြီခံပြီးသတ်မှတ်တဲ့ မျိုးခွဲခြားနည်းတိတွင်*'လောက*' ဆိုရေဝေါဟာရကို  ဖယ်ရှားထားကတ်ရေ။ အကြောင်းမှာ လက်ဟောင်း လောကတိသတ်မှတ် ခွဲခြားနည်းရေ ဘုံမျိုးရင်းခံတစ်ခုရဲ့ မျိုးဆက်ခံသက်ဟိတွေအားလုံးကို ထည့်သွင်းနိုင်ခြင်း မဟိပနာဖြစ်ရေ။

## သမိုင်း
### အကျဉ်းချုပ်
ဇီဝဗေဒ လောက (Kingdom) အဆင့်ကို သက်ဟိရုပ်စု (organisms) တိအား
အုပ်စုဖွဲ့ရာ၌ အသုံးဝင်ရေနည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်အသုံးပြုနေဆဲကေလည် သဘောထားကွဲလွဲမှု ပြဿနာအချို့ဟိဆဲဖြစ်ရေ။ အဆိုပါ ပြဿနာရို့မှာ -
* Protozoa ပိုင် လောကအဆင့်ကို ဇီဝဗေဒကလိတ်ဒ် (clade)အဖြစ် ယူမည့်အစား ဇီဝဗေဒဂရိတ်(grade)အဖြစ် ကိုယ်စားပြု ဖော်ပြကြအတွက်နန့် phylogenetic classification စနစ်တိမှ လက်မခံပါ။
* ယူကဲရီးယုတ်စ် (eukaryotes) ကို လတ်တလောသုတေသနတိဧ တွိ့ဟိချက်တိအပေါ် မူတည်ကေ ဇာ လက်ဟိ မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်းစနစ်တိအရ အုပ်စုခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် မဖြစ်နိုင်သေးပါ။ ၂၀၁၀-ခုနှစ် ဧပြီလအထိ သိဟိချက်တိအရ ဇာ လောက (Kingdom) အဆင့် အုပ်စုမှ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်လက်ခံမှုရဟိရန် လုံလောက်ရေ သုတေသန အထောက်အထားတိ မဟိသေးပါ။ ၂၀၀၉-ခုနှစ်တွင် Andrew Roger နန့် Alastair Simpson ရို့က ယှာဖွီတွိ့ဟိမှုအသစ်တိကို ဆန်းစစ်ရာတွင် ဂရုတစိုက်နန့် လုံ့လဝီရိယအထူးဟိရန် လိုအပ်ကြောင်းကို "ယူကဲရီးယုတ် (eukaryote) သက်ဟိအုပ်စုလမ်းကြောင်း (tree of life)နန့် ပတ်သက်ရေ ကျွန်ုပ်ရို့ဧ လက်ဟိနားလည်မှုမှာ အဟိန်အဟုန်ဖြင့် ပြောင်းလဲနေမှုကြောင့် သတိအထူးထားကာ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သင့်ရေ။"ဟု အလေးပီး ပြောကြားခရေ။

## ကိုးကား
လောကမဉ္ဇူစေတီတော်

## တည်နီရာ
မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ အရှေ့မြောက်ဘက် မိုင်ဝက်ကျော်ကျော်ခန့်အကွာ၊ ရတနာစံဦးစေတီတော်ဧ့ အရှေ့ဘက်၊ ရတနာမှန်ကင်းစေတီတော်ဧ့ မြောက်ဘက်တွင် တည်ဟိပါရေ။ 

## ကုသိုလ်သျှင်

ဘုရင်နရနု (မင်းခရီ)ရေ ကောဇာ (၇၉၆)ခု၊ အေဒီ (၁၄၃၄) ခုနှစ်တွင် တည်ထားလှူဒါန်းခပါရေ။

## သမိုင်းအကျဉ်း
| လောကမဉ္ဇူစေတီတော်ရေ မြောက်ဦးခေတ်အစောပိုင်းတွင် ကျောက်ဖြင့်တည်ထားလှူဒါန်းခရေ စေတီတော်တစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါရေ။ မြောက်ဦးခေတ်ပျက်သုဉ်းပြီး နောက်ပိုင်းတွင် စေတီတော်မှာ ပျက်စီးယိုယွင်းခရပါရေ။
ကောဇာသက္ကရာဇ် (၁၃၇၃) ခု၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နီ့၊ ခရစ်သက္ကရာဇ် (၂၀၁၁) ခု၊ နိုဝင်ဘာလ (၁၀) ရက် တွင် မြောက်ဦးဆရာတော် ဝနဝါသီ ဘဒ္ဒတဝါယာမိန္ဒကို အမှူးထားပြီး ဒေါက်တာသိန်းထွန်း ဇနီးဒေါ်စန်းစန်းရီ တို့မိသားစုမှ ထပ်မံပနာ မွမ်းမံတည်ဆောက်လှူဒါန်းခပါရေ။ လောကသုံးပါးတွင် နတ်ပန်းမဉ္ဇူကဲ့သို့ မွှေးကြိုင် သင်းပျံ့ရနံ့ကြိုင်ရေ ဘုရားရတနာ၊ တရားရတနာ၊ သံဃာရတနာတို့ကို ရည်စူးပနာ တည်ထားလှူဒါန်းခရေကြောင့် လောကမဉ္ဇူစေတီတော်ဟု ခေါ်တွင်ခြင်းဖြစ်ပါရေ။ ဒုတိယဘွဲ့တော်တစ်ခုမှာ နက္ခတ်တောင်စေတီတော်ဟူပနာလည်း ခေါ်တွင်ကြပါရေ။
## ဗိသုကာလက်ရာ
လောကမဉ္ဇူစေတီတော်မှာ တောင်ကုန်းပေါ်တွင် ကျောက်ဖြင့်တည်ထားပါရေ။ စေတီတော်ပန္နက်မှာ ရှစ်မျက်နှာဖြစ်ပြီး အလယ်လိုဏ်ဂူတော်တွင် ဆင်းတုတော်တစ်ဆူပူဇော်ကာ အရှေ့ဘက်သို့ မုခ်ဖွင့်ထားပါရေ။ စေတီတော်မှာ အောက်ခြေ (၁၈) ပေ၊ အချင်း (၄၄) ပေနန့် အမြင့်မှာ (၄၅) ပေခန့်ဟိပါရေ။ စေတီတော်ဧ့ ထီးတော်ကို ကျောက်ထီးတော်ဖြင့် တင်လှူပူဇော်ထားပြီး သပိတ်မှောက်၊ သင်္ကန်းစည်းတွင် ရခိုင်ရိုးရာစိတ္တလင်္ကာရ အနုပန်းလက်ရာတိဖြင့် မွမ်းမံအလှဆင်ထားပါရေ။ စေတီတော်မုခ်ဦးတွင်လည်း စိတ္တလင်္ကာရုပ်ကြွတိဖြင့် အနုစိတ်ထုဆစ်ထားပါရေ။ စေတီတော်ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်စဉ်အခါက စေတီနံရံအောက်ခြေ မူလရှေးဟောင်း ဌာပနာတိုက်မှ ရခိုင်မင်းတိ ခေတ်အဆက်ဆက်ကိုးကွယ်ခရေ ရှေးဟောင်းဆင်းတုတော်လက်ရာတိ၊ ဓါတ်တော်၊ မွေတော်တိ၊ မဏ္ဍိုင်စေတီငယ်တိ၊ ရွှေကြုတ်နန့် သလင်းဆင်းတုတော်၊ စဉ့်လက်ရာ အုတ်ခွက်ဘုရားတိကိုလည်း ဖူးတွေ့ရပါရေ။

ဝေသာလီခေတ် ဈာနမုဒြာ သီဟိုဠ်ပုံဆင်းတုတော်တစ်ဆူမှာ အခြားဘုရားတိနန့်မတူဘဲ ထူးခြားလှပါရေ။ အဆိုပါ ကြေးဆင်းတုတော်နန့် ဦးခေါင်းတော်ကို ရွှေအစစ်ဖြင့်ကွပ်ထားသဖြင့် ရွှေရောင်တောက်နီပြီး အခေါင်းမဟုတ်ဘဲ အလုံပိတ်ဖြစ်ပါရေ။ ရွှေချသည့်နည်းစနစ်မှာ အဆင့်မြင့်လှပါရေ။ ယခုခေတ်ရွှေချသည့် နည်းစနစ်ထက် လက်ရာ ပိုမိုမြင့်မားရေကို တွေ့ဟိရပါရေ။ ရာဇဘိသေက မကိုဋ်ဆောင်းဆင်းတုတော်တိလည်း ဖူးတွေ့ရပါရေ။ အဆို ပါ စေတီဧ့ဂန္ဓကုဋီတိုက်ဟိ ပလ္လင်နန့်ဘုရားမှာ နောက်ဘက်နံရံနန့် လုံးဝဆက်စပ်မထားဘဲ လွန်စွာလက်ရာမြောက် လှစွာရေ စေတီတော်ကြီးတစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
လောင်းကြက်မြို့မင်းဆက် စာရင်း

## ကိုးကား

* ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်း
* ဓညဝတီရာဇဝင်သစ်ကျမ်း
* အင်းစောက်ရာဇဝင်
*ရှေးအတိတ်ကာလ ဓညဝတီရခိုင်ပြည် နန်းဆက်မင်းဆက်ရာဇဝင်
*ပီပြင်သောရခိုင်ဘုရင်များ PDF
လောကမာရ်အောင်စေတီတော်

## တည်နီရာ
“မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ အနောက်မြောက်ဘက်ခပ်ယွန်းယွန်း တစ်မိုင်ခန့်အကွာ၊ ကျောက်ရဇ်ကေ ချောင်းဧ့အရှေ့ဘက် ကိုးတန်စေ့တောင်ဧ့ အနောက်ဘက်တွင် တည်ဟိပါရေ။

## ကုသိုလ်သျှင်
ဘုရင်စန္ဒသုဓမ္မရာဇာရေ ကောဇာ (၁၀၁၄)ခု၊ အေဒီ (၁၆၅၂) ခုနှစ်တွင် တည်ထားလှူဒါန်းခ ပါရေ။
## သမိုင်းအကျဉ်း
လောကမာရ်အောင်စေတီတော်ကို ဘုရင်စန္ဒသုဓမ္မရာဇာရေ ဇိနမာရ်အောင်စေတီ၊ ရတနာ့မာရ်အောင် တို့နန့်အတူ တပြိုင်တည်း တည်ဆောက်ခသော စေတီတော်တစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါရေ။ သတ္တလောက၊ သင်္ခါရလောက၊ သြကာသလောကတည်းဟူသော လောကကြီးသုံးပါးကို အောင်မြင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားအားရည်စူးပနာ တည်ထားကိုးကွယ်ခသဖြင့် လောကမာရ်အောင်စေတီတော်ဟု ခေါ်တွင်ပေရေ။ အချို့က လော်ကမူဘုရားဟူပနာလည်း ခေါ်ကြပါဧ့။ စေတီတော်ကို တည်နီစဉ်ကာလတွင် စေတီတော်တည်ဆောက်ပနာ မပြီးမချင်း နတ်ကောင်းနတ်မြတ်တိက ကုသိုလ်ပါဝင်လှူဒါန်း နီကြရေ။ မည်ကဲ့သို့ အလှူပါဝင်ကြသနည်းဆိုသော် ညစဉ်ညတိုင်း အထက်ကောင်းကင်မှ အုတ်အော်သောင်းနင်း သာယာနာပျော်ဖွယ်သော တူရိယာအသံတို့နန့် သာဓုခေါ်သံတို့ကို ကြားနီကြရကုန်ဧ့။ မိုးလင်းလျှင်လည်း စေတီတော်ဧ့ ရင်ပြင်တွင်လက်သီးဆုတ်ခန့်ပမာဏဟိသော ရွှေမှိုပွင့်တို့ကိုပွင့်အာပနာ လှူဒါန်း ထားရေကိုလည်းသိဟိရပါရေ။ အေဒီ (၁၆၇၆) ခုနှစ်တွင်လည်း ဥက္ကာဗလမင်းက ဤစေတီတော်ရင်ပြင်ပေါ်တွင် ပဉ္စင်း (၁၀၀၀) ရဟန်းခံပွဲကျင်းပခရေဟု သိဟိရပါရေ။
## ဗိသုကာလက်ရာ
လောကမာရ်အောင်စေတီတော်မှာ ပြေပြစ်သပ္ပါယ်လှသော ထုချွန်ပုံစေတီတော်တစ်ဆူဖြစ်ပါရေ။ အောက်ခြေတွင်လေးမြှောင့်နန့် လေးမျက်နှာပန္နက်ပုံဖြစ်ပြီး အောက်ဆုံးပန်းတင်ခုံထောင့်လေးထောင့်၌ ဦးခေါင်းတစ်ခု ခန္ဓာကိုယ်နှစ်ခုပါဟိသော ပူးရုပ် (၄)ရုပ်နန့် လေးမျက်နှာတွင်လည်း ဦးခေါင်းတစ်လုံး၊ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုဖြင့် တစ်မျက်နှာလျှင် နှစ်ရုပ်ကျစီ (၈) ရုပ်တို့ကို အသီးသီးထုဆစ်ထားပါရေ။ ဒုတိယပစ္စယံမှ စတုတ္တပစ္စယံအဆင့်ထိ ပစ္စယံသုံးဆင့်ဧ့ထောင့်တိတွင် ထောင့်တစ်ထောင့်၊ အဆင့်တစ်ဆင့်စီ၌ စေတီငယ်တစ်ဆူစီဖြင့် စုစုပေါင်း (၁၂) ဆူကို အရံစေတီငယ်တိအဖြစ် တင်ဆောင်ပူဇော်ထားပါရေ။ ပစ္စယံအဆင့်တိဧ့ လေးမျက်နှာတွင် မုခ်ထွက်တံကဲတိကို လက်ရာမြောက်စွာ ရခိုင်စိတ္တလင်္ကာရ အနုလက်ရာပန်းလက်ရာတိဖြင့် ဖန်တီးထုဆစ်ထားပါရေ။ စေတီတော်ဧ့ အမြင့်မှာ ပေ (၁၀၀) ခန့်ဟိပါရေ။ အရှေ့ဘက်မျက်နှာတွင် ဂန္ဓကုဋီတိုက်ပါဟိပြီး ကျောက်တစ်လုံးတည်းကို ထုဆစ်ထားသော (၁၂) ပေခန့်မြင့်သည့် ဆင်းတုတော်ကြီးတစ်ဆူကို ပူဇော်ထားပါရေ။ ဆင်းတုတော်ကြီးရှေ့ အာရုံခံသိမ်တော်ကြီးထဲတွင် ဝသုန္ဒရီ ရေစက်ချတွင်းတစ်တွင်းကို အခြားဘုရားတိနန့်မတူဘဲ ထူးခြားစွာတွေ့ဟိရပါရေ။ ဘုရင်မှအလှူတော်ပြီးပနာ အဆိုပါတွင်းထဲသို့ ရေစက်ချလျှင် ဂန္ဓကုဋီတိုက်အတွင်းဟိ ဆင်းတုတော်ကြီးဧ့ အောက်သို့ရောက်သွားကြောင်းကိုလည်း သိဟိရပါရေ။ စေတီတော်ကုန်းတော်တစ်ခုလုံးကို သိမ်သမုတ်ပြီး တံတိုင်းနှစ်ထပ်ကာရံထား | ပါရေ။ စေတီတော်ကြီးမှာ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ အားကောင်းပြီး အနုစိတ်လက်ရာမြောက်သော စေတီတော်ကြီးတစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
လော်စာဖောက်ခြင်း

**လော်စာဖောက်ခြင်း** (Fermentation) ဆိုစွာမှာ ဇီဝဓာတ်ပေါင်းတိကို သက်ဟိဇီဝပစ္စည်းတိ သို့မဟုတ် တဆီးပင်မှုန့်တိနန့် ဖွဲ့စည်းမှုပြောင်းလဲခြင်း၊ ခွဲဖျက်ခြင်းတိ ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်ရေ။ ကာဗွန်ဒိုင် အောက်ဆိုဒ်တိ ထွက်ပေါ်မြဲဖြစ်ရေ။ အထူးအတွက်နန့် အရက်ပြုလုပ်ရာ၌ ကစီဖတ်တိနန့် ဖျော်ရည်တိကို တဆီးဖြင့် အချဉ်ဖောက်ရာမှ အင်ဇိုင်းတိ ဖြစ်ပေါ်လာပြီးနောက် သကြားကို အရက်ပျံအဖြစ် ပြောင်းလဲပီးလီရေ။ အရက်ပျံကို ရေနံဓာတ်ပစ္စည်းတိနန့် အက်သလင်းရို့မှ ထုတ်လုပ်နိုင်ကေလည်း ရှေးက လော်စာဖောက်စီခြင်းနန့်ရာ ပြုလုပ်ခကတ်ရေ။ ကစီကို လော်စာဖောက်စီခြင်းဖြင့် အက်စီတုန်း ရဟိကြောင်းကို ပထမကမ္ဘာစစ် အတွင်းက ဒေါက်တာချိမ်စေ့ဇမင်း တွိ့ဟိခရလီရေ။ ရှာလကာရည်၊ ပုန်းရည် ပြုလုပ်ရာ၌လည်း လော်စာဖောက်ခြင်းဖြင့်သာ ပြုလုပ်ရေ။ လော်စာဖြစ်စီရေ ဇီဝပစ္စည်းနန့် မူလပစ္စည်းကိုလိုက်ပနာ ထွက်ဟိရေ ပစ္စည်းအမျိုးကွဲလီရေ။  

သကြားမှ အယ်လကိုဟော (အရက်) ဖြစ်လာခြင်း၊ အယ်လကိုဟောမှ တဖန် ရှလကာရည် (ပုန်းရည်) ဖြစ်လာခြင်း၊ သစ်သီးတိ အမှည့်လွန်ပနာပုပ်သိုးလားခြင်း၊ ပေါင်မုန့်တိ ပွလာခြင်း၊ နွားနို့ ချဉ်လားခြင်းစရေ အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်းမျိုးကို လော်စာဖောက်ခြင်းဟု ခေါ်ဧ။ စပျစ်သီး၊ ပန်းသီး စရေ အသီးတိမှရရေ သကြား၊ ကောက်နှံတိမှရရေ သကြားတိထဲသို့ တဆီးထည့်လိုက်ရေအခါ လော်စာပေါက်လာပနာ အယ်လကိုဟောနန့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ရို့ကိုရဧ။ 

ယကေလည်း တဆီးကြောင့် တိုက်ရိုက်နန့် ဒေပိုင်ပြောင်းပနာ အယ်လကိုဟော ဖြစ်လာရေမဟုတ်။ တဆီးမှ ဖြစ်ပေါ်လာရေ အင်ဇိုင်းကြောင့် သကြားနန့်တကွ အခြား ပစ္စည်းတိရေ မူလအခြီမှ ပျက်ပြားကာ ပစ္စည်းသစ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလားရရေ။ တဆီးမှာ စေးပနာအမြှုပ်တက်နီရေ ပစ္စည်းဖြစ်ဧ။ အရောင်မှာ တဖဲ့ချေဝါပနာ ဗက်တီးရီးယားတိ ပါဝင်ဧ။ တဆီးကို အရက်ချက်ရာ၊ လော်စာဖောက်ရာ၊ အချဉ်ဖောက်ရာရို့၌ တိစွာ အသုံးပြုကြ ရလီရေ။

နွားနို့ချဉ်၊ ထောပတ်၊ ဒိန်ခဲ စရေ ပစ္စည်းတိဖြစ်လာခြင်းဧ အကြောင်းရင်းမှာလည်း အပင်လောကဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတိတွင် အရင်းခံရေ ဗက်တီးရီးယားမျိုးအချို့မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အင်ဇိုင်းက နွားနို့ကို အခြီပြောင်းလဲလားစီခြင်းပင် ဖြစ်ရေ။ ထိုကြောင့် လော်စာဖောက်ခြင်းရေ အင်ဇိုင်းတိက တိုက်ရိုက် ဖြစ်စီ၊ သွယ်ဝိုက်ပနာ ဖြစ်စီ၊ ပစ္စည်းတိကို မူလအခြီမှ ပျက်ပြားစေပြီးကေ လော်စာပေါက်ပနာ ပစ္စည်းသစ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစီခြင်းပင် ဖြစ်ဧ။ လူခန္ဓာကိုယ်တွင်း၌လည်း ဓာတ်သဘာဝနန့် အင်ဇိုင်းတိ ဖြစ်လာပနာ ထိုအင်ဇိုင်းတိရေ လူရို့ စားလိုက်ရေ အစားအစာတိကို ကြေညက်စီရေ။

## ကိုးကား
လေးကျွန်းစင်္ကြာရပ်တော်မူ ဗုဒ္ဒရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး

**လေးကျွန်းစင်္ကြာရပ်တော်မူ ဗုဒ္ဒရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး** ရေ ကမ္ဘာ့တတိယ အမြင့်ဆုံး ရုပ်တုဖြစ်ရေ။ ရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီးရေ ၂၃ မီတာ(၇၉ ပေ)အမြင့်ဟိ ပလ္လင်တော်ကြီးပေါ်မှာ ရပ်တော်မူပြီးကေအသွင်ဟန်နန့်တည်ဟိပြီးကေ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ မုံရွာမြို့အနီး ခတက္ကန်တောင်ရွာ၊ ဇီးဖြူတောင်ပေါ်မှာ တည်ဟိရေ။ ၁၉၉၅ ခု၊ မေလ(၈)ရက်၊ နံနက်(၉:ဝဝ)နာရီမှာ ပန္နက်တင်မင်္ဂလာပြုလုပ်ပြီးကေ၊ ၁၉၉၅ ခု၊ ဩဂုတ်လ(၈)ရက်၊ နံနက် (၈:၂ဝ)နာရီမှာ အုတ်မြစ်စီမင်္ဂလာပြုလုပ်ခရေ။ ၂ဝဝ၈ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂ဝ)ရက်၊ နံနက်(၇:၃ဝ)နာရီမှာ သံဃာတော်အပါးတစ်ထောင်နန့် ဗုဒ္ဓါဘိသေက အနေကဇာတင်မင်္ဂလာ ပြုလုပ်နိုင်ခရေ။  ကမ္ဘာ့အံ့ချီးဖွယ် လေးကျွန်းစကြာ ရပ်တော်မူမြတ်စွာဘုရားကြီးကို မဟာဗောဓိတထောင်သာသနာ့နယ်မြေ စတင်ထူထောင်တော်မူရေ မဟာဗောဓိတထောင်ပဓာနနာယကဆရာတော်ဘုရားကြီး အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ ဘဒ္ဒန္တနာရဒမထေရ် စတင်တည်ထားကိုးကွယ်တော်မူခရေ။ ဆရာတော်ဘုရားကြီးမှာ ၂ဝဝ၆ ခု၊ နိုဝင်ဘာလ (၂၂)ရက်နေ့မှာ ဘဝနတ်ထံပျံလွန်တော်မူခရေ။

## အချက်အလက်တိ
လေးကျွန်းစကြာ ရပ်တော်မူမြတ်စွာဘုရားကြီး ရေ ကမ္ဘ့ာ တတိယအမြင့်ဆုံးရုပ်ထုဖြစ်ရေ။  လှေကားအားလုံးအမြင့် ၃၃ မီတာ( ၁၀၉ ပေ) စုစုပေါင်း ၁၈၅ မီတာ ( ၆၁၂ ပေ ) ဟိရေ။ အနောက်ဘက် ၆၉၈.၈၇ ပေ (၂၁၃.၀၁ မီတာ) မှာ ဗောဓိတထောင် လျောင်းတော်မူ မြတ်စွာဘုရား ဟိပြီးကေ အနောက်ဘက် ၁,၆၉၄.၈၀ ပေ (၅၁၆.၅၈ မီတာ) မှာ အောင်စကြာစေတီတော်ကြီး ဟိရေ။ မုံရွာမြို့ မှ  ၇.၅၀ မိုင် (၁၂.၀၇ ကီလိုမီတာ) ကွာဝေးရေ။ အထပ်ပေါင်း ( ၃၃ ) ထပ်ပါဟိရေ။




## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
# မဟာဗောဓိတထောင်
# မဟာဗောဓိတထောင်ဆရာတော်

## ကိုးကား
လေးမြို့မြစ်

ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ဒုတိယ အကြီးဆုံး မြစ် ဖြစ် ရေ။ ချင်းပြည်နယ်ဟိ ရိုးမတောင်ကြီးမှ မြစ်ဖျားခံရေ။ ၁၀၄ မိုင်မျှ ရှည်လျားပြီး စစ်တွေမြို့ အရှေ့ဘက်တွင် ကုလားတန်မြစ်ဝ သို့ ' ပေါင်းဆုံကာ တင်္ဂလားပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်ရေ။ မြေဝ မြေနုလွင်ပြင် မိုင် ၆ဝ မျှ ဟိရေ။ ဥယျာဉ်ခြံမြေ စိုက်ပျိုးခြင်း ထွန်းကားရေ။ နှစ်စဉ် ရေလွှမ်းမိုးတတ်ရေ။ မြစ်ကြောင်း တိမ်ရေ။ မြစ်ကြောင်း ပြောင်းလဲမှု မြန်ဆန်ရေ။ မြစ်ဧ ပန်းမြောင်း အထက်ပိုင်းကို လေးမြို့ချောင်း၊ မင်းပြား အနီးကို ရာမောင်မြစ်၊ မြစ်ဝပိုင်းကို ပေါက်ဆိန်ကျမြစ်၊ ကျွဲကူးမြစ် စရေဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ရေ။ ရှေးအခါက အဉ္စနနဒီ ဟု ခေါ်ရေ။ ပဉ္စာ၊ ပရိမ်၊ နေရဉ္စရာတောင်ငူနန့် လောင်းကတ်က်မြို့ တော်ကြီး  လေးမြို့ ကို အစွဲပြု၍ လေးမြို့မြစ်ဟု တွင်ရေ။

## ကိုးကား
လေးရှင်းတောင်မီးပြ

လေးရှင်းတောင်မီးပြရေ မြန်မာ့ပင်လယ်ပြင်ဧ အစောဆုံးမီးပြတိထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၁၈၄၄ ခုနှစ်က စတင်တည်ကာ ၁၉၅၆ ခုနှစ်အထိ အသုံးပြုခရေ။ အမြင့် ၁၃၈ ပေ ဟိရေ။ ယခင်က မီးပြအလင်းရောင်ကို ၁၄ မိုင်ထိ မြင်နိုင်ခရေ။ နောက်ပိုင်း ရေတိုက်စားမှု အန္တရာယ်ကြောင့် ရပ်ဆိုင်းပြီး ၎င်းအစား စစ်တွေမီးပြကို ပြန်လည်အသုံးပြုလာရေ။

လေးရှင်းတောင်မီးပြရေ ကုလားတန်မြစ်ဝမှာစစ်တွေမြို့မှ တောင်ဘက် နှစ်မိုင်အကွာ ကျောက်ထူရေကျွန်းမှာတည်ဟိရေ။ ဒေကျွန်းကို အင်္ဂလိပ်လို Savage Island ဟုခေါ်ဧ။ ကျွန်းအရှေ့ဘက်မှာမြေငူကျွန်း ဟိရေ။ ဒေမီးပြဟောင်းရေ စစ်တွေအဝင် ရေလမ်းသင်္ကေတအဖြစ် ဆက်လက် တည်ဟိနီဆဲဖြစ်ရေ။ 
## ကိုးကာ
လဲ့ဆန်းဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်

**လဲ့ဆန်းဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်** (; ) ရေ ၂၃၃ ပေ (၇၁ မီတာ) ရှည်ရေ ကျောက်ဆင်းတု ဖြစ်ရေ။
ထန် မင်းဆက်ကာလ ၇၁၃ နန့် ၈၀၃ အကြားမှာ တည်ခရေ။ ကျောက်ထရံကို မျက်နှာပုံစံ ထွင်းထုထားရေ။ တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်း စီချွမ်ပြည်နယ်ဟိ မင်မြစ်နန့် တာ့တုမြစ်ရို့ ဆုံရာမှာ တည်ဟိရေ။ ကျောက်ဆင်းတုရေ အော်မေတောင်နန့် မျက်နှာချင်းဆိုင်ကာ တည်ဟိရေ။ မြစ်ရေရေ ရုပ်ပွားတော်ဧ ခြေတော်တိအောက်မှ စီးဆင်းပြီးကေ ဟိရေ။ ကမ္ဘာပေါ်မှာ အကြီးဆုံးနန့် အရှည်ဆုံး ဗုဒ္ဓကျောက်ဆင်းတု ဖြစ်ရေ။

အော်မေတောင် သဘာဝနီရာရေ လဲ့ဆန်းရုပ်ပွားတော် ဟိရေ နီရာဖြစ်ရေ။ ယင်းနီရာကို ယူနက်စကိုက ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နီရာတစ်ခုအဖြစ် ၁၉၉၆ ခုနှစ်ကတည်းက သတ်မှတ်ခရေ။

## ထိခိုက်ပျက်စီးမှု
ရုပ်ပွားတော်ရေ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာရေ နယ်ပယ်မှ ထုတ်လွှတ်ရေ ညစ်ညမ်းမှုတိကို ခံခရရေ။ ဆင်ဟွာသတင်းအေဂျင်စီက ယင်းဒေသဟိ တရုတ်နိုင်ငံဟိ သဘာဝနန့် အမွေအနှစ်နီရာတိ၊ လဲ့ဆန်းရုပ်ပွားတော်ရို့ရေ ရာသီဥတု၊ လေညစ်ညမ်းမှု၊ ခရီးလားထူထပ်မှုရို့ကြောင့် ထိခိုက်ပြီးကေဟိရေဟု ဆိုရေ။ အစိုးရကမူ ပြန်ပနာထိန်းသိမ်းရေ လုပ်ငန်းတိဆောင်ရွက်ဖို့ဟု ကတိပေးခရေ။

## အရွယ်အစား

၂၃၃ ပေ မြင့်မားရေ ရုပ်ပွားတော်ရေ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ထိုင်းနီရေပုံစံ ဖြစ်ရေ။ လက်ချောင်းတိရေ ဒူးခေါင်းပေါ်သို့ တင်ထားရေ။ ပခုံးတိရေ ၂၈ မီတာ ကျယ်ရေ။ အငယ်ဆုံးခြေရေးရေ ထိုင်းနီရေလူတစ်ယောက် အလွယ်တကူ ဝင်ဆံ့ရေ။

## ရုပ်ပုံတိ

File:Leshan da fo Flickr feet-head modified.jpg|မြစ်ထဲကတ် မြင်ရရေ ရုပ်ပွားတော်
File:Cliff Side-Leshan Giant Buddha.jpg|ရုပ်ပွားတော် ဘယ်ဘက် ကျောက်ချောက်ကမ်းပါး
Image:PRC17.jpg|အောက်ခြီမြေပြင်မှ မြင်ရရေ ရုပ်ပွားတော်
Image:The Grand One - a. holdrinet.jpg|ရုပ်ပွားတော်ကို အထက်စီးမှ မြင်ရရေ ပုံစံ
Image:Leshan giant buddha tour.jpg| ဦးခေါင်းတော်ကို လှေကားထက်မှ မြင်ရပုံ
File:Mount Emei Scenic Area, including Leshan Giant Buddha Scenic Area-111504.jpg|ရုပ်ပွားတော်သို့လားရာ ကွေ့ကောက်ရေ လမ်း


## ကိုးကား
လျောင်းတော်မူ ဗုဒ္ဓ

**လျောင်းတော်မူ ဗုဒ္ဓ** ဂေါတမဗုဒ္ဓဧ လျောင်းတော်မူနေဟန် ရုပ်တုတိကို ဆိုလိုရေ။ လျောင်းတော်မူနေဟန် ရုပ်ပွားတော်တိရေ မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုနေခြင်းကို ဖော်ညွှန်းရေ။ ထုလုပ်ရာမှာလည်း ညာဘက်သို့စောင်းနေဟန် ထုလုပ်ကြပြီးကေ ဦးခေါင်းရေ ညောင်စောင်း သို့မဟုတ် ညာလက်ပေါ် အမှီပြုထားရေ။ ဗုဒ္ဓရေ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုပြီးကေနောက် သူဧတပည့်သားရို့ရေ လျောင်းနေဟန် ရုပ်ပွားတော် ပြုလုပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခကတ်ရေ။ ပထမဆုံးရေ လျောင်းတော်မူနေဟန် ရုပ်ပွားတော်ကို ဝတ်ဖိုကျောင်းတော်မှာ တည်ထားကိုးကွယ်ခရေ။ ယင်း့နောက်ပိုင်းမှာမှ အရှေ့တောင်အာရှ နီရာတိုင်းမှာ ပြုလုပ်လာကတ်ရေ။

## ထင်ရှားရေ နမူနာတိ

Burma:
* Winsein Tawya Buddha (Mawlamyaing) - 
* Thanboddhay Pagoda (Monywa) - 
* Myathalyaung Buddha (Bago) - 
* Lawka Tharahpu Buddha (Dawei) - 
* Chaukhtatgyi Buddha Temple (Yangon) - 
* Shwethalyaung Buddha (Bago) - 
* Manuha Temple (Bagan)
* Phowintaung, near Monywa

Cambodia:
* West side of the Baphuon in Angkor
* Monolithic Buddha of the Phnom Kulen (lying on his left side)
* Golden gilded Buddha on Sambok Mountain in Kratie Province (to his right side)

China
*Dafo Temple, Zhangye

Pakistan:
* Bhamala Buddha Parinirvana which is 1,800 years old, oldest in the world.
India:
* Cave #26 of Ajanta

Indonesia:
* Maha Vihara Mojopahit, Trowulan, East Java.

Japan
* Nanzoin temple, in Fukuoka Prefecture.

Malaysia:
* Wat Chayamangkalaram in Penang
* Sam Poh Tong in Perak
* Wat Phothivihan in Tumpat, Kelantan

Sri Lanka:
* Dambulla
* Gal Vihara in Polonnaruwa (12th century)

Tajikistan:
* Buddha of Ajina-Tepa (13 meters long), on display in the National Museum in Dushanbe

Thailand:
* Wat Dhammachaksemaram (reclining Buddha of the 7th century in Dvaravati style coming from Muang Sema)
* Wat Lokaya Sutharam in Ayutthaya
* Wat Pho of Bangkok

## ကိုးကား
လေးမြို့ခေတ်

## လေးမြို့ခေတ် (အေဒီ ၈၁၈ မှ ၁၄၃၀ ထိ နှစ်ပေါင်း ၆၁၂)

ဝေသာလီပျက်ပြီးကေ စူဠစန္ဒြားမင်းဧ့တူတော် စန္ဒကူးမင်းဧ့သားတော် ခေတ္တသင်မင်းရေ ပဉ္စာမြို့ကို
ခရစ်သက္ကရာဇ် ၈၁၈ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ရေမှ လေးမြို့ခေတ် စတင်ခလီရေ။ လေးမြို့ခေတ်ဟု ခေါ်ရခြင်းမှာ
မြစ်ရိုးတစ်လျှောက်တွင် ပဉ္စာမြို့၊ ပုရိန်မြို့၊ နေရဉ္စရာမြို့၊ လောင်းကြက်မြို့ စရေ့ရှေးဟောင်းမြို့လေးမြို့၊ တည်ဟိခြင်းကြောင့်၊
ထိုမြစ်ကို လေးမြို့မြစ်ဆိုပနာလည်းကောင်း၊ မြို့လေးမြို့ကို အစွဲပြု၍ လေးမြို့ခေတ်ဆိုပနာလည်းကောင်း၊ ရခိုင်သမိုင်း သုတေသီ
တိက ခေါ်ဝေါ်ကတ်ရေ။ လေးမြို့မြစ်ဧ့အမည်ရင်းမှာ အဉ္စနနဒီမြစ်ဟု ခေါ်ကတ်ရေ။

## ကိုးကား
လျှပ်စစ်သံလိုက်

**လျှပ်စစ်သံလိုက်** ရေ ရူပဗေဒဧ ပညာရပ်အခွဲဖြစ်ပြီး *လျှပ်စစ်သံလိုက်အား* တိကို လီ့လာရေ။ လျှပ်စစ်သံလိုက်အားရေ တိရေအားဖြင့် သဘာဝတွင် အခြီခံကျသည့် ဆက်နွယ်မှုတိဖြစ်ရေ အလင်း၊ လျှပ်စစ်စက်ကွင်း၊ သံလိုက်စက်ကွင်းရို့ကို ထုတ်ပီးရေ။ အခြားရေ ဆက်နွယ်မှုတိမှာ အားကောင်းစွာ အချင်းချင်းသက်ရောက်မှု၊ အားနည်းစွာ အချင်းချင်းသက်ရောက်မှုနန့် ဒြပ်ဆွဲငင်အားရို့ဖြစ်ကတ်ရေ။ လျှပ်စစ်သံလိုက်ရေ ဂရိဘာသာ ἤλεκτρον, *ēlektron* နန့် μαγνῆτις λίθος မှဆင်းသက်လာပြီး *မဂ္ဂနီဆီယမ် ကျောက်ခဲ* ဟုအဓိပ္ပာယ်ရရေ။ လျှပ်စစ်သံလိုက်ရေ အိုင်းစတိုင်းအား ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် အထူးနှိုင်းရသီအိရီကို ပေါ်ထွက်လာရန် ခေါ်ဆောင်စေခရေ။ လျှပ်စစ်သံလိုက်ရေ အခြီခံအား ၄ ခုဧ တစ်ခုအဖြစ် ယူဆကေလည်း စွမ်းအင်များပြားရေအခြီနေ၌ အားပျော့နန့် လျှပ်စစ်သံလိုက်အားရို့ရေ လျှပ်စစ်အားပျော့အဖြစ် ပေါင်းစပ်လားရေ။ 

## ကိုးကား
လျှာ

**လျှာ**ရေ ကြွက်သားမျှင်၊ မျူကပ်မင်းဗရိန်းခေါ် ချွဲမြှေးရို့ဖြင့် ပြီးရေ ခံတွင်းဧ အောက်အခင်းနန့် ပမာတူဧ။ အတွင်းကား ကြွက်သားစိုင် ဖြစ်ပြီးကေ အပေါ်ယံမျက်နှာပြင်ကား မျူကပ်မင်ဗရိန်းဖြစ်ဧ။ အမြဲအတွက်နန့် စိုထိုင်းနေလီရေ။

မျူကပ်မင်ဗရိန်းကို မှန်ဘီလူးဖြင့်ကြည့်ကေ အဖုမြွာတိဖြင့် ပြည့်နှက်နီရေကိုတွိ့ဧ။ ထိုအဖုမြွာရို့ရေ သုံးမျိုးဟိဧ။ ယင်းရို့မှာ (၁) လျှာပေါ်တွင် အမြှောင်းလိုက်တန်းနေပနာ လျှာတစ်ခုလုံးဧအပေါ်တွင် အနှံ့အပြားတည်ဟိနီရေ အဖုမြွာတိ၊ (၂) လျှာဖျားနန့် အနားတစ်ဝိုက်၌ တည်ဟိရေ မှိုပွင့်သဏ္ဌာန် အဖုမြွာတိ၊ (ယင်းရို့ကို ရသာဖုကလေးတိ ဟုလည်းခေါ်ဧ။)၊ (၃) လျှာရင်း၌ဟိပနာ အရွယ်အားဖြင့် အကြီးဆုံးနန့် အရီအတွက်အားဖြင့် အနည်းဆုံးဖြစ်ရေ စက်ဝိုင်းစိတ်ပုံဟိ အဖုမြွာကြီးတိဖြစ်ကတ်ရေ။ ထိုအဖုမြွာကြီးတိရေ အနည်းဆုံး ၇ ခုမှ အများဆုံး ၁၂ ခုအထိ ဟိပြီးကေ လျှာဧ နောက်ပိုင်းတွင် မြားဦးပုံပေါ်နေအောင် တန်းလျက်ဟိပနာ လျှာရင်းသို့ ဦးလှည့်နေဧ။ ဒေအဖုမြွာမျိုးရေ အလယ်တွင် ချိုင့်လျက်ဟိရေ။ ထိုချိုင့်ခွက်နန့် အဖုမြွာတွင် နဗ်ကြောမျှင်တိ ဟိဧ။ အစာကို စားလိုက်ရေအခါ လျှာဖျားဖြင့် အရသာကို အတန်ငယ်သာသိပနာ လျှာရင်းရောက်မှသာ အရသာမှာ သိသိသာသာကြီးပေါ်လာရေ။ အထူးအတွက်နန့် အချိုအရသာကို လျှာဖျားဖြင့် ပိုပြီးကေသိလွယ်ပနာ အချဉ်ကို လျှာနံဘေးဖြင့် သိလွယ်ပြီးကေ အခါးအရသာကိုမူကား လျှာရင်းအဖုမြွာကြီးတိဖြင့်သာ သိလွယ်လီရေ။

လျှာရင်းမှာ အာခေါင်ဖြင့် တွယ်ပနာ နီရေ်လည်း လျှာဖျားမှာ လွတ်လပ်စွာ ခေါက်ချည် ဖြန့်ချည် ဝဲယာအထက်အောက် လှုပ်ရှားနိုင်လီရေ။ လျှာရေ အောက်ဘက်တွင် ချောမွတ်ရေ အသားမြှောင် အသားမြှေးရို့ဖြင့် ဆိုင်းတွယ်လျက်ဟိပြီးကေ အဖျားကလေးလောက်သာ အတွယ်အဆိုင်းမဟိဘဲ လွတ်လပ်လျက်ဟိလီရေ။ အချို့ရေသူရို့၌ လျှာရေ အဖျားတိုင်အောင် အောက်ဘက်မှ တွယ်လျက် ဟိရေကြောင့် လျှာကို အခြားသူရို့ပိုင်ရှည်ရှည် မထုတ်နိုင်ကြချေ။ လျှာကိုအပြင်သို့ထုတ်ခြင်း၊ ရှေ့သို့ချွန်းခြင်း၊ လုံးခြင်း၊ လှိမ့်ခြင်းရို့ရေ လျှာ၌ဟိရေ ကြွက်သားရို့ဧ လှည့်ပတ်လှုပ်ရှားနိုင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်လီရေ။ စကားပြောသည့်အခါ ထစ်ခြင်း၊ ဆွံ့ခြင်း၊ အခြင်းရို့ရေ လျှာတွင်ဟိသည့် ကြွက်သားတိ ကောင်းစွာမလှုပ်ရှားနိုင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ကြရလီရေ။

လျှာတွင် အခြားကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းမှာပိုင်သွီးကြောတိ အနှံ့အပြားဟိလီရေ။ လျှာဧ အရီးကြီးရေလုပ်ငန်းရပ်မှာ အရသာခံခြင်း၊ အစာကိုဝါးရာ၌ သမအောင် လှိမ့်နယ်ကူညီပီးခြင်း၊ အစာကိုမျိုချရန် ကူညီပီးခြင်းနန့် ပြောဆိုရယ်မောရာ၌ အသံထွက်စေခြင်းရို့ ဖြစ်ဧ။ လျှာရေ သတ္တဝါကိုလိုက်ပနာ ကွဲပြားခြားနားဧ။ ပုံစံပြရကေ ကြောင်တွင် အစာကို အရိုးအသားခွဲခြားပနာ ထုတ်ယူနိုင်ရန် ဝက်မှင်မွေးပိုင်ကြမ်းရေ လျှာဟိဧ။ မြက်စားသတ္တဝါတိ၌ကား မြက်ကိုလားဖြင့် မကိုက်ဖြတ်မီ လျှာဖြင့် ခပ်တိတိသိမ်းယူနိုင်ရန် ကြမ်းပနာ ရှည်ရေလျှာဟိဧ။ ဖားနန့် ပုတ်သင်ညိုမျိုးရို့၌မူကား အစာဖြစ်ရေ ပိုးမွှားတိကို လျှာဖြင့်ဖမ်းလိုက်တိုင်း စေးကပ်ပနာပါလာအောင် လျှာမှာရှည်ပနာ အစေးလူးထားသပိုင်ခပ်ထိုင်းထိုင်းဖြစ်နီရေကို တွိ့ရရေ။

## ကိုးကား
လှိုင်း

ရူပဗေဒတွင် **လှိုင်း** ရေ အာကာသ ကြားခံနယ် သို့မဟုတ် ထုထည်တလီျှာက် စွမ်းအင် ပြီးမြောက်ကူးပြောင်းသည့် တုန်ခါမှု ဖြစ်ရေ။ ကြိမ်နှုန်းရေ အချိန်ဧ ထပ်ပေါင်းအဖြစ် ရည်ညွန်းရေ။ *လှိုင်း ရွေ့လျားမှု* ရေ စွမ်းအင်ကို တစ်နီရာမှတစ်နီရာသို့ ကူးပြောင်းရေ။ လှိုင်းတွင် တုန်ခါမှု ပါဝင်ရေ။ လှိုင်း ၂ မျိုး ဟိရေ။ စက်မှုလှိုင်းရေ ကြားခံနယ်မှတဆင့်လားရေ။ ဥပမာ အသံလှိုင်းရေ လီမော်လီကျူးတိကို ဖြတ်သန်းလားပြီး အနီးအနားဟိ ပတ်ဝန်းကျင်နန့် ထိတိုက်မိကုန်ရေ။ ယင်းရေ မော်လီကျူးတိကို လှိုင်းလားရာဧ ခရီးနှင်မှုအား ထိန်းပီးရေ။ ဒုတိယတစ်မျိုးမှာ လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းဖြစ်ပြီး ကြားခံနယ် မလိုအပ်ပေ။ ယင်းရို့ရေ လျှပ်စစ်နန့် သံလိုက်စက်ကွင်းတိဖြင့် တုန်ခါရေကြောင့် လီဟာနယ်ကို ဖြတ်သန်းလားနိုင်ရေ။ ယင်းအမျိုးအစားရေ လှိုင်းအလျားဖြင့် ကွဲပြားလားပြီး ရေဒီယိုလှိုင်း၊ မိုက်ခရိုလှိုင်း၊ အနီအောက် ရောင်စဉ်ဖြာထွက်ခြင်း၊ အက်ဇ်ရီးနန့် ဂါမာရောင်ခြည်ရို့ဖြစ်ကတ်ရေ။ ဒြပ်ဆွဲအားစက်ကွင်းကြောင့် ဖြစ်လာရေ ဒြပ်ဆွဲအားလှိုင်းရေလည်း အာကာသကို ဖြတ်သန်းလားနိုင်ရေ။

## ကိုးကား
လွမ်းစေတီ

## တည်နီရာ
မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ အရှေ့တောင်ဘက် မိုင်ဝက်ခန့်အကွာတွင် တည်ဟိပြီး မျှော်တော်မူစေတီတော်ဧ့ အနောက်ဘက်၊ တဝဂူစေတီဧ့ အရှေ့ဘက်တွင် ဟိပါရေ။ 

## ကုသိုလ်သျှင်
ဘုရင်မင်းဖလောင်းလက်ထက် ဇုနှုတ်စစ်သူကြီး နန္ဒသူရရေကောဇာသက္ကရာဇ် (၉၃၃) ခု၊ အေဒီ (၁၅၇၁) ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်လှူဒါန်းခပါရေ။ ထခိုင်းအကျဉ်း
ဇုနှုတ်စစ်သူကြီး နန္ဒသူရရေ မိမိဧ့ ချစ်ဇနီးကို လွမ်းဆွတ်သတိရခြင်းဖြင့် တည်ဆောက်လှူဒါန်းခရေ စေတီတော်တစ်ဆူဖြစ်ရေကြောင့် လွမ်းစေတီဟု ခေါ်တွင်ပါရေ။ ယခင်မြောက်ဦးခေတ်က စေတီတော်တည်
ဆောက်မှုမပြီးခကြောင်းသိရပါရေ။ ယခုခေတ်တိုင်အောင်ပင် အထင်အရှားမြင် တွေ့ခရပြီး ယခုစေတီတော်အား ထိန်းသိမ်းရေးဆောင်ရွက်ခမှသာ ယခုလိုစေတီတော်ပြီးစီးမှုကို တွေ့မြင်ရခြင်းဖြစ်ပါရေ။

## ဗိသုကာလက်ရာ
လွမ်းစေတီကို ပေ (၁၀၀) ခန့်မြင့်ရေ တောင်စောင်းပေါ်တွင် ကျောက်အုတ်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားပါရေ။ အောက်ခြေကို ကျောက်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားပြီး အပေါ်အဆင့်တိကို အုတ်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားပါရေ။ အောက်ခြေတစ်မျက်နှာလျှင် (၂၇) ပေခန့်ဟိပြီး အမြင့်လည်း (၂၇) ပေခန့်ဟိပါရေ။ အောက်ခြေမှာ လေးထောင့်ပုံစံဖြစ်ပြီး ပစ္စယာသုံးဆင့်တွင် အပေါ်ကို ငှက်ပျောဖူးအထိ အဝန်းပုံစံဖြင့် တည်ဆောက်ထားပါရေ။ အရှေ့ဘက်သို့ (၄) ပေခန့်ထွက်ပနာ မုခ်ဦးဖွင့်ထားပြီး မုခ်လိုဏ်ဂူထဲတွင် အမြင့် (၄) ပေခန့်ဟိရေ ကျောက်ဆင်းတုတော်တစ်ဆူကို (၂) ပေခန့်မြင့်ရေ ပလ္လင်တော်ပေါ်တွင် ပူဇော်ထားပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
လှည်းနန့်ဆိုင်ရာ ဝေါဟာရတိ

## ပြင်ပလင့်ခ်တိ
ရခိုင် ဘာသာစကား လမ်းညွှန် (ဦးစက္ကိန္ဒ-ရခိုင်မြေ)
လှိုင်းကျယ်

လှိုင်းကျယ်(Broadband)ဆိုစွာမှာ ဆက်သွယ်ရီးလှိုင်းတိ လွှင့်ရာ သို့ ပိုပနာ ကြီးမားရေလှိုင်းဗြက် ကို အသုံးပြုရေ စက်၊ လိုရင်းကတော့ခါ ပုံမှန်အသုံးပြုနီရေ လှိုင်း သို့ စက်ပစ္စည်းတိတွင် ပိုပနာကျယ်ဝန်းအောင် လုပ်ခြင်းကို ဆိုလိုရေ(လှိုင်းကျယ်ကေ အလားအလာလုပ်နိုင်ရေအချက်အလက် ပမာဏ ပိုများလီဖြစ်ရေ)။

အခေါ်အဝေါ် "broad" ရေ နီရာအများတွင် အသုံးပြုရေ စကားလုံးဖြစ်ရေ။ ရူပဗေဒမှ ဆင်းသက်လာရေစကားလုံးဖြစ်ပြီးကေ၊ အသံပျံ့နှံ့ခြင်းဆိုင်ရာ နန့် ရေဒီယို အင်ဂျီနီယာ စနစ် ရို့တွင် အသုံးပြုကတ်ရေ wideband နန့်လည်း ဆင်တူဖြစ်ရေ။
ယကေလည်းရေ ထို Broadband အခေါ်အဝေါ်ရေ ၁၉၉၀ ခုနှစ်ပိုင်းတိတွင် အင်တာနက် ချိတ်ဆက်မှု နာဖို့တစ်ခုနန့် ရောင်းချအသုံးပြုခြင်းတိကြောင့် လူသိများလာရေ။

## ဆက်သွယ်ရီးတွင်
ရုပ်မြင်သံကြားစက်တွင် လှိုင်းကျယ်ဟု ဆိုလိုခြင်းရေ လိုင်းပေါင်းများစွာ ဖမ်းယူနိုင်ဖို့ဖြစ်ပြီးကေ၊ Lo-VHF အင်တာနာ အသုံးပြုရေ ကြိမ်းနှုန်းတစ်ခု သို့ လှိုင်းကျဉ်းရေ ၁လိုင်း မှ ၅ လိုင်းအထိသာ လက်ခံနိုင်ဖို့ဖြစ်ရေ။  အမေရိကန် နိုင်ငံစံနှုန်း FS-1037C တွင် "broadband" ရေwidebandဧ ကြောင်းတူသံကွဲဖြစ်ရေဟုဆိုရေ.

## ကွန်ပျူတာ ကွန်ယက်တိတွင်
## ရုပ်သံတိတွင်
## အင်တာနက် ချိတ်ဆက်မှုတွင်
## ဆက်လိ့လာရန်
* မိုဘိုင်းလ် လှိုင်းကျယ်(Mobile broadband)
* ကြိုးမဲ့ လှိုင်းကျယ်(Wireless broadband)
* နှုန်းလွန် လှိုင်းကျယ်(Ultra-wideband)
* အလုံးစုံ လှိုင်းကျယ် ဝန်ဆောင်မှု(Broadband universal service)

**နိုင်ငံတိအလိုက်-**
* ကမ္ဘာ့နိုင်ငံတိ လှိုင်းကျယ်စနစ် အသုံးပြုခြင်း
* အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် လှိုင်းကျယ်စနစ် မြေပုံ

## ကိုးကား
လှေသမား အရောင်းသား

အစရာလဲရီငံ၊ အဖျားရာလဲ ရီကောင်း၊ ကုန်သည်ပျော်ကေ၊ ရွှီညာချောင်းမှာ၊

ဆားရောင်းလားခါ၊ ဟင်းစားပါရေ၊ ဝယ်ပါခလိုက်၊ ကောက်ညင်းဆန်ကို၊ ဖြူအောင်ဖွတ်ကေ၊

ဖုတ်စားကတ်ပေ၊ ချစ်ရောက်မကို၊ မှာလိုက်တေလေ---မှာလိုက်တေ။

## ကိုးကား
ဝက်ခြံ

**ဝက်ခြံ**ဆိုရေမှာ မျက်နှာ၊ လည်ပင်း၊ ပခုံး၊ ရင်ဘတ်နန့် ရံဖန်ရံခါ ကျောဘက်တွင်ပါ ပေါက်တတ်သည့် အရေပြားမူမမှန်မှုတစ်မျိုး ဖြစ်ရေ။ထိုမူမမှန်မှုကြောင့် အထူးသဖြင့် မျက်နှာတွင် အနီဖုချေတိပေါက်လာတတ်ရေ။ ယေဘုယျအားဖြင့် အထက်ဖော်ပြပါ ကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းတိတွင်လည်း ပေါက်တတ်ရေ။ ထိုအနီဖုဧ ဝန်းကျင်တွင် နီရဲရောင်ကိုင်းလာတတ်ရေ။ ဝက်ခြံကို ညှစ်ခြင်း၊ ပိုးဝင်ခြင်းတိ ဟိပါက အမာရွတ်တိ အရုပ်ဆိုးစွာ ကျန်ခတတ်ရေ။

## ပျိုဖော်ဝင်ခြင်း
ပျိုဖော်ဝင်စပြုလာချိန်တွင် လူပျို၊ အပျိုပေါက်စရို့ရေ ဝက်ခြံပြဿနာနန့် ရင်ဆိုင်ရတတ်ရေ။ ပျိုဖော်ဝင်ခြင်းနန့် ဝက်ခြံရေ အဆက်အစပ်ဟိကေလည်း အကြောင်းရင်းအတိအကျကို မပြောနိုင်ပါ။ ထိုအသက်အရွယ်အပိုင်းအခြားတွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်ရေ ဟော်မုန်းဓာတ်အပြောင်းအလဲကြောင့် ဖြစ်တန်ရာရေဟု ယူဆကတ်ရေ။

## ဝက်ခြံပေါက်သည့်အကြောင်းရင်း
အမွေးအမှင်နန့် မွေးညင်းရို့ဧ အခြေတွင် ချွေးအိတ်ဟိရေ။ ဝက်ခြံရေ ထိုအိတ်ဧ အပေါ်ပိုင်းမှစ၍ မြစ်ဖျားခံရေ။ ထိုနီရာရေ အရေပြားခြောက်သွေ့မလားစေရန် ချွေးအိတ်က ဆီဘမ်းဟု ခေါ်ရေအဆီ ထုတ်ပီးရသည့် နီရာဖြစ်ရေ။ မျက်နှာအဆီပြန်ခြင်း၊ ခြေဆီလက်ဆီထွက်ခြင်းရို့မှာ ထိုသဘောပင် ဖြစ်ရေ။ ထိုချွေးအိတ်ဟိရာ မွေးညင်းပေါက်အဝရေ ချေး(ဂျီး)၊ ချွေး၊ ဖုန်၊ အမှုန်နန့် အလှပြင်ပစ္စည်းရို့ဖြင့် ပိတ်လားပါက မွေးညင်းပေါက်ဝမှ ချွေးအိတ်အထိလားရာ လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက် အဆိုပါဆီဘမ်းဟုခေါ်ရေ အဆီရို့ဖြင့် ပိတ်ဆို့တောင့်ခဲလားရေ။ ထိုအခါ အနာစိမ်းကဲ့သို့ နီရဲရောင်ကိုင်းလာတတ်ရေ။ ထိုအဆီခဲတောင့်ကို ကိုယ်တွင်းဟိ အင်ဇိုင်းတိက ဖြိုခွဲကာ ယားကျိကျိနန့် အနာကို ကလိချင်၊ ဆွချင်စိတ်ပေါ်လာစေမည့် အရာတိအဖြစ် အသွင်ပြောင်းပီးလိုက်ရေ။ ယင်းပိုင်ဖြင့် ဝက်ခြံဟူရေ အနီဖု၊ သို့မဟုတ် အမာရွတ်တိ ပေါ်ပေါက်လာရရေ။
ဝက်ဘ်ဆိုဒ်

ဝက်ဘ်ဆိုဒ်ဆိုစွာမှာ ဝက်ဘ်ပေ့တိကို စုစည်းပီးထားရေ အင်တာနက်စာမျက်နှာဖြစ်ရေ။ ယင်းတွင် စာသားတိ၊ အသံတိ၊ ဓာတ်ပုံတိ၊ ရုပ်ပုံတိ၊ ဗီဒီယိုတိ စရေဖြင့်ပါဝင်ရေ။
ဥပမာအားဖြင့်wikipedia.org, google.com, and amazon.com ရို့ဖြစ်ရေ။ အကြမ်းအားဖြင့်တစ်မိနစ်ကေဝက်ဘ်ဆိုဒ်အသစ် ၃၈၀ နီးပါးဖန်တီးကတ်ရေ။ 

လူရို့င်းအလွယ်တကူ ချိတ်ဆက်အသုံးပြုနိုင်ရေ website တိ World Wide Web ဖြင့်ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားကတ်ရေ။ ပုဂ္ဂလိက network ဖြင့်သာသုံးစွဲလို့ရရေ  ပုဂ္ဂလိကသုံး  website တိလည်းဟိရေ။ ၎င်းရို့မှာကုမ္ပဏီဝန်ထမ်းတိ အသုံးပြုရန်အတွက်တည်ဆောက်ထားရေ ကုမ္ပဏီ လုပ်ငန်းသုံး website ပိုင့်ရေ website တိဖြစ်ရေ။
ဝဋ္ဋသုတ်

## ၀ဋ္ဋသုတ်

၁။ ပူရေန္တံ ဗောဓိသမ္ဘာရေ၊ နိဗ္ဗတ္တံ ဝဋ္ဋ ဇာတိယံ။ယဿ တေဇေန ဒါဝဂ္ဂိ၊ မဟာသတ္တံ ဝိဝဇ္ဇယိ။

၁။ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ရရှိခြင်းဧ့ အခြီခံဖြစ်တေ ပါရမီတိကို ဖြေ့ကျင့်ရေ ဘုရားအလောင်းစွာ နုစိုင်ဘဝက ငုံးငှက်မျိုးမှာ ဖြစ်ရလီရေ။ ငုံးငှက်သျှေကို ဒေပရိတ်တော်ဧ့ တန်ခိုးကြောင့် တောမီးရှောင်ရလီ၏။

၂။ ထေရဿ သာရိပုတ္တဿ၊ လောက နာထေန ဘာသိတံ။ကပ္ပဋ္ဌာယိံ မဟာတေဇံ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမဟေ။

၂။ ဒေပရိတ်တော်ကို အသျှင်သာရိပုတ္တရာကို မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူခ၏။ ဒေပရိတ်တော်စွာ ကမ္ဘာတည်ပါ၏။ တန်ခိုးလွန်စွာကြီး၏။ ‌ဒေဂုအခါ ယင်းငုံးမင်းပရိတ်ကို အကျွန်ရို့ စုပေါင်းရွတ်ဆို ကက်ပါစို့။

၃။ အတ္ထိ လောကေ သီလဂုဏော၊ သစ္စံ သောစေယျ’ နုဒ္ဓယာ။တေန သစ္စေန ကာဟာမိ၊ သစ္စကိရိယ’ မုတ္တမံ။

၃။ လောကမှာ သီလဧ့ဂုဏ်ကျေးဇူးစွာ ဟိ၏။ မှန်ကန်ရေ သစ္စာစကားစွာ ဟိ၏။ ကိုယ်ရီး နှုတ်ရီး စိတ်ရီး လုံးဝစင်ကြယ်ခြင်းစွာ ဟိပေ၏။ သတ္တဝါရို့ကို ကြင်နာသနားခြင်းစွာ ဟိပေ၏။ ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ဒေစွာပိုင် သစ္စာစကားနန့် အတုမဟိရေ သစ္စာပြုခြင်းကို ငါဘုရား နုစိုင်က ပြုခဖူးလီရေ။

၄။ အာဝဇ္ဇေတွာ ဓမ္မဗလံ၊ သရိတွာ ပုဗ္ဗကေ ဇိနေ။သစ္စဗလ’ မဝဿာယ၊ သစ္စကိရိယ မကာသ ဟံ။

၄။ သစ္စာတရားဧ့ စွမ်းပကားကို ဆင်ခြင်သုံးသပ်ပြီးကေ ယှိယှိကဘုရားရှင်ရို့ကို အောက်မိန့်သတိရပနာ သစ္စာဧ့အစွမ်းကို အမှီပြုပြီးကေ သစ္စာပြုခဖူးလီရေ။

၅။ သန္တိ ပက္ခာ အ ပတနာ၊ သန္တိ ပါဒါ အ ဝဉ္စနာ။မာတာ ပိတာ စ နိက္ခန္တာ၊ ဇာတဝေဒ ပဋိက္ကမ။

၅။ အို တောမီး ငါ့မှာ အတောင်တိ ဟိပါကေလေ့ မပျံနိုင်သိပါ၊ ငါ့မှာ ခြီတိ ဟိပါကေလေ့ မလားတတ်သိပါ၊ ငါဧ့ မိဘရို့ကလေ့ ငါ့ကိုထားပနာ ထွက်လခကက်ယာ၊ အို တောမီး ငါ့ကို ရှောင်ကြဉ်ပါလော့။

သဟ သစ္စေ ကတေ မယှံ၊ မဟာပဇ္ဇလိတော သိခီ။ဝဇ္ဇေသိ သောဠသ ကရီသာနိ၊ ဥဒကံ ပတွာ ယထာ သိခီ။သစ္စေန မေ သမော နတ္ထိ၊ ဧသာ မေ သစ္စပါရမီ။

၆။ ချစ်သားသာရိပုတ္တရာ ငါဘုရားအလောင်း ငုံးငှက်သျှေက သစ္စာပြုလိုက်ရေအခါ သစ္စာပြုပြီးစွာနန့် တခါတည်း တောမီးစွာ ရှိကိုမရောက်ပဲ ရှောင်ကြဉ်ရရေပိုင် ငါ့ကို ရှောင်ကြဉ်လီရေ၊ အရှိန်အလျှံကြီးမားလှရေ တောမီးစွာ မင်းပယ် ၁၆-ပယ်စာခန့်လောက် ရှောင်လီ၏။ ချစ်သားသာရိပုတ္တရာ ငါဧ့သစ္စာစကားနနန့်တူရေ တရားဆိုစော် မဟိချေ၊ ဒေပါရမီစွာ ငါဘုရား၏ သစ္စာ ပါရမီရာ ဖြစ်လီရေ။

၀ဋ္ဋသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ

၀ဋ္ဋသုတ် ပြီးပါဗျာလ်

## ရွတ်ဖတ်ရခြင်း၏ အကျိုးတိ

မီးဘေး လွတ်ကင်းစီနိုင်ရေ၊ မိမိကိုယ်တိုင် မီးဘေး မသင့်ရအောင်၊ မိမိအိမ် မိမိရပ်ကွက် မီးဘေးကင်းအောင် သစ္စာပြုနိုင်ရေ။
ဝန္ဒသုဓမ္မရာဇာ

စန္ဒသုဓမ္မရာဇာ (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၁၀၁၄-၁၀၃၆)(ခရစ်နှစ် ၁၆၅၂-၁၆၇၄)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက  ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။ 

သတိုးမင်းတရား နတ်ရွာစံကေ သားတော် စန္ဒသုဓမ္မရာဇာမင်းရေ သက္ကရာဇ် ၁၀၁၄ တွင် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခရေ။
ဤမင်းလက်ထက် တိုင်းပြည်ဝပြောသာယာရေ။ ဒတ်ချ်လူမျိုးတိနန့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှု ဟိခရေ။ မြောက်ဦးမြို့မှ
မဟာမြတ်မုနိ ဘုရားသို့တိုင်အောင် ကုန်းလမ်းကို ဖောက်လုပ်ခရေ။ စန္ဒ သုဓမ္မမင်းလက်ထက် မဂိုဘုရင် သျှာသျှဟန်၏
သားတော် သျှာသျှူသျှာနန့် အပေါင်းပါရို့ ရောက်ဟိခရေ။ 

သျှာသျှူသျှာရေ သူနန့်အတူ ပါလာရေ မဂိုစစ်ရေတိကို
စုရုံးပြီး၊ ရခိုင်ဘုရင်၏ထီးနန်းကို လုရန်ကြံစည်သဖြင့် အသတ်ခံရရေ။ ဤအကြောင်းကို မဂိုတိ ကြားသိရေအခါ ရခိုင်ဘုရင်
ပိုင်ရေ စစ်တကောင်းနယ်အချို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခလီရေ။ ထိုအချိန်မှစပြီး ရခိုင်ဘုရင်ရို့ရေ မဂိုရို့လက်ထဲမှ
သိမ်းပိုက်ထားရေ နယ်မြေတိကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခြင်း မဟိခချေ။ ဤမင်းရေ ရွှေနန်းသခင် စန္ဒသုဓမ္မရာဇာဟု
စာတမ်းထိုးထားရေ ငွေဒင်္ဂါးတိကို ထုတ်ဝီခရေ။ ဇိနမာရ်အောင်ဘုရား၊ လောကမာရ်အောင်ဘုရား၊ ရတနာ့မာရ်အောင်
ဘုရားတိကို တည်ထားခရေ။ နန်းစံ(၂၂)နှစ်၊ သက္ကရာဇ် ၁၀၃၆ ခုနှစ်တွင် နတ်ရွာစံရေ။

## ကိုးကား