ဇောရော့အက်စတာ

**ဇောရော့အက်စတာ**(Zoroaster)(ခန့်မှန်း ဘီစီ၆၂၈-ဘီစီ၅၅၁) ရေ ပါရှ(အီရန်)လူမျိုးရို့အတွက် ဘာသာရီးရှေ့ဆောင်ဖြစ်ရေ။ သူဖော်ဆောင်ခသည့် ဇော်ရော့အက်စထရီယံဝါဒ ကို နှစ်ပေါင်း ၂၅ဝဝကျော် ယုံကြည်ခပြီး ဂနိတိုင် ယုံကြည်ကိုးကွယ်သူတိလည်း ဟိရေ။ ဇော်ရော့အက်စထရီယံကျမ်း **အဗက်စတာ**(Avesta) ကျမ်းတွင် ပထမဆုံးအပိုင်းဖြစ်သည့် **ဂါတာ့စ်**(Gathas)ကို ရီးသားသူလည်းဖြစ်ရေ။

ဇော်ရော့အက်စတာဧ့ ငယ်ဘဝနန့် ပတ်သက်ပနာသိဟိနိုင်ရန် အချက်အလက်အလွန်ပင်ရှားပါရေ။ ခန့်မှန်းအားဖြင့် ဘီစီ ၆၂၈တွင် ဂနိအီရန်မြောက်ပိုင်းဒေသတွင် ဖွားမြင်ပြီး အရွယ်ရောက်ကေ သူတီထွင်သည့် ဘာသာအယူဝါဒသစ်ကို လှည့်လည်ဟောပြောရေ။ အစပိုင်းတွင် ကန့်ကွက်သူအတိအပြားဟိခကေလည်း အသက်၄ဝအရွယ်တွင် မြောက်အီရန်တွင် အုပ်စိုးနေသည့် **ဘုရင်ပစ်ရှ်တာစ်ပါ**(Vislitaspa) ကသူ့အယူဝါဒကိုလက်ခံအနိန်နန့် ကောင်းစွာ သာသနာပြုနိုင်ပြီဖြစ်ရေ။ အသက် ရရနှစ်တွင် ဇော်ရော့အက်စတာကွယ်လွန်ရေ။

## ဇော်ရော့အက်စတာဝါဒ အကျဉ်းချုပ်
ဇော်ရော့အက်စတာဧ့ဝါဒတွင် တစ်ဆူတည်းရေဘုရားဝါဒကိုလက်ခံပိုင် အခြားတစ်ဖက်တွင်လည်း ဘုရားအတိအပြားဟိသောကိုလည်း လက်ခံရေ။ ယင်းချင့်ကြောင့် အတန်ပင်ရူပ်ထွီးသည့် ဘာသာဖြစ်ရေဟုဆိုနိုင်ရေ။ သူ့အဆိုအရ တစ်ဆူတည်းရေဘုရားမှာ **အဟုရ မာဇဒါ**(Ahura Mazda)(ခေတ်အီရန်ဘာသာဖြင့် **ဩမွဒ်** (Ormuzd)) ဖြစ်ရေ။ဉာဏ်ပညာကြီးရင့်လေးမြတ်သူ ဟုအဓိပ္ပာယ်ရပြီး ထိုဘုရားရေ မှန်ကန်ခြင်း၊သစ္စာဟိခြင်းကို အားပီးရေ။ မှားယွင်းခြင်း၊သစ္စာမဲ့ခြင်း ရို့ဧ့ အဆိုးဘက်မှ ဘုရားနာမည်မှာ **အန်ဂရ မိန်ရု** (Angra Mainyu)(ခေတ်အီရန်ဘာသာဖြင့် **အရီမန်**(Ahriman))ဖြစ်ပြီး အဆိုပါ အကောင်းနန့် အဆိုးဘုရားနှစ်ပါးရို့ ကမ္ဘာတွင်အားပြိုင်နေကတ်ရေဟုဆိုရေ။ လူသားတစ်ဦးအနိန်နန့် မိမိလိုက်လိုသည့်ဘက်ကို စိတ်ကြိုက်ရွီးချယ်ခွင့်ဟိရေ။ ဂုအခါမှာ ဘုရားနှစ်ပါးအနိန်နန့် အာပြိုင်မှုကို ခေတ္တရပ်နားနေချိန်ဖြစ်ကေလည်း အဆုံးတစ်နေ့တွင် **အဟုရ မာဇဒါ** ကသာ အနိုင်ရဖို့ဖြစ်ရေ။ ထို့ပြင် ဒေဘာသာယုံကြည်မှုတွင် သေလွန်ပြီးနောက် အခြားဘဝတိဟိသေးသောကိုလည်း လက်ခံရေ။

ကိုယ်ကျင့်တရားနန့် ပတ်သက်ပနာတရားနည်းလမ်ကျခြင်း၊သစ္စာဟိခြင်းကို အားပီးရေ။ တဏှာနည်းရန်ကျင့်စဉ်တိကို လမ်းညွှန်ရေ။ ယကေလည်း အိမ်ထောင်သားမွေပြုးခြင်းကို မတားမြစ်ပေ။ ဘုရားဟိခိုးရာတွင် မီးကိုပူဇော်ခြင်းပြုရေ။ ထိုမီးမငြိမ်းရန် အဓိကအဖြစ် ဂရုပြုရရေ။ သေလွန်သူဧ့ ရုပ်အလောင်းကို သင်္ဂြိုဟ် ရာတွင် စင်ထိုးပြီး ငှက်စာကျွေးရေ။(ဒေအချက်တွင် တိဘက်ဓလေ့နန့်တူရေ။)

## ဖြတ်သန်းမှု သမိုင်း
ဇော်ရော့အက်စတာ သက်ဟိထင်ယှားနေချိန်အတွင်းတွင် သူဧ့ဝါဒမှာ များစွာပျံနှံခြင်းမဟိပေ။ ယကေလည်း နှစ်ပေါင်း၂၀၀ ကြာကေ ပါရှမင်းတိက လက်ခံအားပီးသည့်အတွက် ပါရှ(အီရန်)တွင် ဦးဆောင်ဘာသာကြီးဖြစ်လာရေ။ မဟာအလက်ဇန္ဒား ပါရှကိုဝင်ရောက် သိမ်းပိုက်ချိန်တွင် **ဇော်ရော့အက်စထရီယံဝါဒ**မှာ အကြီးအကျယ်ကျဆင်းရရေ။ ပါရှရို့ ဂရိလက်အောက်မှ လွတ်ပြီးချိန်၊ဟယ်လင်နစ်ယဉ်ကျေးမှုမှ လွတ်ချိန်ရောက်မှ တဖန်ပြန်လည်တည်ထောင်ခွင့်ရခရေ။ ပါရှအင်ပါယာသစ်ဖြစ်သည့် ဆက်စနစ်အင်ပါယာ(အေဒီ ၂၂၆-၆၅၁)(Sassanid Empire)ကို အုပ်စိုးသည့် မင်းဆက်တိလက်ထက်တွင် နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ်နန့် ပြန်လည်အားကောင်းလာခရေ။ ယကေလည်း ဂိုဏ်းခွဲငယ်ပေါင်း အတိအပြား ကွဲပြားလားခရေ။

ခရစ်နှစ် ၇ ရာစုဝန်းကျင်တွင် အာရေဗျမှ အာရပ်မူဆလင်ရို့က အီရန်ကိုသိမ်းယူပြီးနောက် ဇော်ရော့အက်စတာဘာသာဝင် အတိအပြားရေ အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ကူးပြောင်းလားခရေ။ ယကေလည်း လက်ကျန်ဘာသာဝင်တိလည်းကျန်ဟိနေခပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အီရန်ပင်မကုန်းမြေမှ ဟောဇ်မုန်ကျွန်းပေါ်သို့ တိမ်းရှောင်ခကတ်ရေ။ ထိုမှ တဆင့် အိန္ဒိယသို့ ရောက်ဟိလားရေ။ အိန္ဒိယလူမျိုးရို့က ၎င်းရို့ကို **ဖာရစီ** ဟုခေါ်ကတ်ပြီး ဂနိတိုင်လူဦးရေ တစ်သိန်းကျော်ခန့် ဟိသိမ်းရေဟုဆိုရေ။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ၊ ဘုံဘေဝန်းကျင်တွင်နီထိုင်ကတ်ပြီး အီရန်တွင်လည်း ဇော်ရော့အက်စတာဘာသာဝင် နှစ်ရေင်းခန့် ကျန်ဟိသိမ်းရေ။ 

နောင်တစ်ချိန်တွင် ပေါ်ထွန်းလာသည့် ဘာသာရီးခေါင်းဆောင် မနိ(Mani)ရေ သူဧ့ မနိရှေအစ်ဇမ်ဝါဒ (Manicheaism)တွင် ဇော်ရော့အက်စတာဧ့ အကောင်းနန့်အဆိုး အားပြိုင်ခြင်း သဘောတရားကို တိုက်ရိုက်ယူငင်ပနာတိုးတက်အောင် ပြင်ဆင်သုံးစွဲခ သောကိုတွေ့ရရေ။ 

## ရည်ညွှန်းကိုးကား
* ကျော်စွာ၁၀၀-ဒေါက်တာသန်းထွန်း