open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ရခိုင်ဆီမီးခွက်အက

ဆီမီးခွက်အကစွာ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာသုံးပါးကို ဆီမီးနန့် ရှိခိုးပူဇော်ပြီးကေ ဗုဒ္ဓသျှင်တော်မြတ်ဘုရားဧ ဂုဏ်ကျေးဇူးတိကိုဖွဲ့နွဲ့သီဆိုပနာ ပူဇော်ကပြရေ ရခိုင်ရိုးရာအကလည်းဖြစ်ရေ။ ဗုဒ္ဓဘာသာ စတင်ထွန်းကားခရေ ဓညဝတီခေတ်တွင်ပေါ်ပေါက်ခရေ ဆီမီးခွက်အကစွာ ရခိုင်လူမျိုးရို့ဧ့မူပိုင် ရိုးရာအကတစ်မျိုးဖြစ်ရေ။

**ရခိုင်ဆီမီးခွက်အက**ရေ ဘာသာရေးနှင့်ဆက်နွယ်ရေ အကတစ်မျိုးဖြစ်ရေ။ ရခိုင်ဆီမီးခွက် အကနန့်  1966- ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုနေ့ အခမ်းအနား၊ တိုင်းရင်းသားပဒေသာကပွဲတွင် ရခိုင်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့မှ ရခိုင်ပြည်နယ် ကိုယ်စား တင်ဆက်ကပြခရေ သမိုင်းဝင် ရခိုင့်မူပိုင် အကတစ်ခုလည်းဖြစ်ပါရေ။ ရခိုင်လူမျိုးတိရေ ဘာသာရေး၊ ပွဲတော်အခမ်းအနားတိ ကျင်းပရေအခါတိုင်း ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်ဘုရားကို ပူဇော်လေ့ရှိကြရေ။ ဒေအကရေ မြတ်စွာဘုရားအား ဆီမီးခွက်နန့်တစ်မျိုး၊ ပန်းတိဖြင့်တဖုံကိုင်မြှောက်ပနာ ဘုရားရှင်ဧ့ ဂုဏ်ကျေးဇူးတိကို ဖွဲ့နွဲ့သီဆိုကာ ပူဇော်ကပြကြရေ ကဟန်တိဖြစ်ရေ။ အကမှာလည်း တည်ငြိမ်မှု၊ လေးနက်မှု၊ သိမ်မွေ့မှုတို့နှင့် ပေါင်းစပ်ပနာကပြရရေ အကတစ်မျိုးဖြစ်ရေ။ အေအကကို ၁၉၆၂ ခုနှစ် တောင်ကြီးမြို့ ပြည်ထောင်စုနေ့တွင် ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့က ပထမဆုံးတင်ဆက် ကပြခရေ။

## ကိုးကား
ရခိုင်တဆယ့်နှစ်လမိုး

(၁) တာကူးဂီမှာန်၊ လီရူးပြန် သင်္ကြန်ရွာရိုး၊ လက်ဆီးမိုး။

(၂) ကဆုန်ပူပုံ၊ ဆွိဆွိခုန်၊ အဟုန်မပြင်း၊ မိုးသံသွင်း။

(၃) နံယုန်လမှာ၊ မိုးကရွာ၊ လယ်ယာထွန်ယက်၊ ကျွဲနွားဖက် ။

(၄) ဝါဆိုပုန်းညက်၊ မိုးလီသက်၊ တဲပျက ် ဖောင်ကျိူး၊ ချောင်းရီတိုး။

(၅) ဝါခေါင်ကောက်ပင်၊ အားသစ်ဝင်၊ ကောင်းခင်ညိုမဲ၊ မိုးကသဲ။

(၆) တော်သလင်းနီ၊ ပုဇွန်သီ၊ မိုးလီနှောင့်ယှက်၊ ကိုင်းထွန်ပျက် ။

(၇) ဝါကျွတ်ခါမှီ၊ မိုးမအီ၊ ရာသီကောင်းလျှက်၊ မီးထွန်းပျက်၊

(၈) တန်းဆောင်ဘုန်းလ၊ မိုးနှောင်းစ၊ မိုးကဆုတ်ရွာ၊ ဆောင်းကလာ။

(၉) နတ်တော်ဆောင်းပန်း၊ မြောက်လီဖြန်း၊ အချမ်းမလုံ၊ မိုးစက်ကုန်။

(၁၀) ပြာသိုကာလ၊ နှင်းမြုံကျ၊ မိုးကမပေါ်၊ ဆောင်းကဆော်။

(၁၁) တပိုးထွဲတွင်၊ ဆီးနှင်းရွှင်၊ တောင်ခွင်တလျှောက်၊ နှင်းမိုးပေါက်။

(၁၂) ပုဏ္ဏားနွားရောင်း၊ လတပေါင်း ရွက်ဟောင်းမြီခ၊ မိုးတိမ်ထ၊

တဆယ့်နှစ်လရာသီ၊ ဝေသာလီမှာ၊ စုံညီပွင့်လန်း၊ ဖီးမသန်းလေ၊ ဖီးမသန်း။
ရခိုင်စတုတ္ထသံဂါယနာတင်ခြင်း

## ရခိုင်စတုတ္ထသံဂါယနာတင်ခြင်း

ဝေသာလီတွင် သီရိစန္ဒြားမင်း အုပ်စိုးစဉ်၌ အိန ္́ဒိယပြည်တွင် ဗောဓိသတ္တဝါဒ၊ မဟာယနဘာသာတိမှာ အင်အားကောင်း
နီရေအချိန် ဖြစ်ရေ။ ထိုဝါဒသမားတိ ဝေသာလီဟိ ဗြဟ္မဏတိနန့် ပေါင်းမိကာ မဟာယနဝါဒတိ ဝင်ရောက်လာမည်ကို
ကြိုတင်သိမြင်ခရေ။ ထို့ကြောင့် ထေရဝါဒဗုဒ ̈သာသနာ အရှည်တည်တန့်နိုင်ရန်အတွက် ရည်စူး၍ သီရိစန္ဒြားမင်းရေ
ရဟန္တာမထေရ်ဖြစ်ရေ အရှင်စူဠရေဝနန့် တိုင်ပင်ပြီး ဥတ္တမကိန်း (၅၆၀)ဖြိုြွကင်းသက္ကရာဇ် (၂)ခုတွင် ဝေသာလီမြို့တော်၌
စတုတ္ထသံဂါယနာ တင်ခရေ။

တင်ရေသက္ကရာဇ် ----- သီရိစန္ဒြားမင်း ဥတ္တမကိန်း(၅၆၀)ဖြိုြွကင်း (၂)ခု သာသနာနှစ် ဓာတုဋီကာ
(၁၁၆၉) တန်းခူးလပြည့်ကျော်(၁)ရက်နေ့

တင်ရာဌာန----- ဝေသာလီမြို့တော်၏ အရှေ့ဘက်ဟိ ရွှေတောင်ကြီးတောင်

အမှီပြုရရေမင်း----- သီရိစန္ဒြားမင်း

ကြီးမှူးရေပုဂ္ဂိုလ် တင်ရေသံဃာတော်- သံဃရာဇာစူဠရေဝရဟန္တာမထေရ်

အရေအတွက်- ရခိုင်ပြည်မှ (၁၀ဝဝ) သီဟိုဠ်ကျွန်းမှ (၁၀ဝဝ)ပေါင်း သံဃာတော်(၂၀ဝဝ)

သံဃာယနာတင်ပုံ- ပိဋကတ်သုံးပုံကို အာဂုံဆောင်နိုင်ရေ ရဟန်းတော် (၈)ပါးက နှုတ်ဖြင့်ရွတ်ဆို
၍ ကြေးဝါပြားတိတွင် ရေးထိုးကြရေ။

သုတန္တကျမ်း ပါဠိတော်ကို အလျားတစ်တောင်တထွာ အနံတောင်ဆုတ် အထူ တမူးဟိရေ ကြေးပြားတစ်ချပ်စီတွင်
စာကြောင်းရေ တစ်မျက်နှာ (၂၇)ကြောင်းစီပါရေ အချပ်ပေါင်း(၉၀ဝ)၌ ရေးထိုးကြရေ။ ဝိနယပါဠိတော်ကို
အရွယ်အစားတူ ကြေးဝါပြား (၂၅၀)ချပ်နန့် အဘိဓမ္မာပါဠိတော်ကို ကြေးဝါပြား (၈၄၀)ချပ် စုစုပေါင်းချပ်ရေ
(၂၀ဝဝ)တွင် ရေးထိုးကြရာ၊ အချိန်ကာလ တစ်နှစ်ကြာရေ။ အဌကထာဖြစ်ရေ ဝိနယကို ကြေးဝါချပ် (၇၅၀)
သုတ္တံကို ကြေးဝါချပ် (၁၅၀ဝ) အဘိဓမ္မာကို ကြေးဝါချပ် (၆၉၀)၊ ဝိသုဒ ̈ိမဂ်ကို ကြေးဝါချပ် (၄၀) ကင်္ခါဝိတရနိကို
ကြေးဝါချပ်(၂၀)ပေါင်း (၃၀ဝဝ) အချိန်နှစ်နှစ်ကြာရေ။ အားလုံးကြေးဝါချပ်ရေ (၅၀ဝဝ)ကို အချိန်ကာလ (၃)နှစ်ကြာ
အောင် ရေးသား၍ စတုတ္ထသံဂါယနာတင်ခရေ။ ထိုတင်ခရေ ကြေးပြားအချို့မှာ သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ဟိကြောင်း သီဟိုဠ်မှ
ကျောက်စာမင်းကြီး မြောက်ဦးသို့ ရောက်ဟိလာစဉ်က ပြောကြား၍ သိဟိရရေ။

## ကိုးကား
ရခိုင်စည်

## ရခိုင်စည်
ကိုးစိတ်ကိုးလံ၊ ကိုးပင်းကန်၊ ကျင်သန်တက်ပြီး၊ စည်ကိုတီး ဟု ဆိုလိ့ဟိခကတ်ရေ။
စူလစနြ ́မင်း ဝေသာလီမှ ပင်လယ်ရပ်ခြားသို့ လှီတော်တိနှင့် ခရီးထွက်ရေအခါ ကိုးစိတ်
ကိုးလံဟိရေ လှီလောင်းကြီးတိပေါ်၌ ကျင်သန်ခေါ် လူသန်တိတက်ပြီး လှော်ခတ်ရာတွင်
ရခိုင်စည်ကို တီးလီရေ။ လှီတော်သံ-ဟန်စွလေကိုလည်း တက်ခတ်သား လူသန်ရို့
သီဆိုကတ်ရေဟု သိရရေ။ ရခိုင်စည်ကို စနြ ́ားမင်းတိလက်ထက်တိစွာ အသုံးပြုခကတ်
ရေဟု သိရရေ။ စည်တော်ရွန်းခရေ့တောင်ကို စည်ကြီးတောင်ဟု ဂနိတိုင် ခေါ်ဝေါ်
လျက် ဟိကတ်ရေ။

ရာဇဝင်မှတ်တမ်းရို့၌ ဒွါရာဝတီမြို့က ဒသဘာတိက ညီနောင်ရို့ ပင်လယ်ကမ်းနား
ရေကစားရာသို့ မျောပါလာရေ ကက္ကဋပုစွန်လက်မကို ဗဟိုစည်ကြက်လုပ်၍ မြှောက်စည်
ပြုထားခရေဟု ဆိုရေ။ ထိုအခါမှစ၍ စည်တူရိယာပေါ်လာရေ့ သဘောပင် ဖြစ်ရေ။
အဓိပ္ပာယ်မှာ စည်တူရိယာကို ဒွါရာဝတီ-ဝေသာလီရို့၌ စတင်အသုံးပြုခရေဟု ဆိုလိုရေ။
စည်တိူရိယာကို များရေအားဖြင့် ပိတောက်သားနန့်လုပ်ရေ။ တဖက်တွင်
နွားသားရီ၊ တဖက်တွင် ဆိတ်သားရီကို ကြက်ရပေရေ။ ဆိတ်သားရီကြက်ရေ့
ဘက်ကို စောင် ဘက်လို့ခေါ်ပြီး နွားသားရီ ကြက်ရေ့ဘက်ကို ဗြိန်း ဘက်လို့ ခေါ်ရေ။
အချို့နီရာတိတွင် ဗြိန်း ဘက်လို့မခေါ်ဘဲ ဂြမ်းလို့ ခေါ်ရေ။ စောင်ဘက်ကို အခြင်း
ဖော်ရေ့ဘက်ဟုခေါ်ပြီး ဗြိန်းဘက်ကို အသံလိုက်ရေဘက်လို့ ခေါ်ရေ။ 

စည်တီးရေ့အခါ ရခိုင်အသံ စောင်-ဗြိန်း ဆိုရေ အသံမျိုးထွက်လာလီရေ။ တစ်စုံတစ်ခု ကောင်းမှု
ကုသိုလ်ပြုရေ့အခါ ယင်းကောင်းမှုနန့်ပတ်သက်ရေ့ တီးလုံးတီးကွက်မျိုးတိကို တီးရရေ။
စောင်ဘက်ကို လက်နန့်အခြင်းဖော်ပြီးကေ ဗြိန်းဘက်ကို ဆင်စွယ်ခေါ်ရေ့ တုတ်နန့်
တီးရရေ။ မင်္ဂလာဟိရေ အမှုကိစ္စရို့မှာ တီးမည်ဆိုကေ စည်ရို့၏ထုံးစံအတိုင်း အဝတ်
ဝတ်ပီးရရေ။ ဤသို့ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုတွင် အမျိုးအစားအားဖြင့် နှစ်မျိုး သုံးမျိုးဟိရေ။
စည်ဝတ်ခါးပုံကြိုး၊ ရင်သိုင်း၊ သဘင်တွဲအစဟိရေ့ အဝတ်အစားတိကို ဝတ်ဆင်ရရေ။
ရာဇဝင်မှတ်တမ်းရို့၌ ရခိုင်အမျိုးသားရို့ရေ အောက်ပါစည်တိကို အသုံးပြု ခကတ်
ရေဟု တွိ့ရရေ။ 

၁။ မြောက်စည် (ဗဟိုစည်)

၂။ သံလွင်စည်

၃။ မုရိုးစည် (စည်ဗြော)

၄။ စည်ပုတ်

၅။ စည်ကြီး (ရွန်းစည်)

၆။ ဒုံမင်း

၇။ စည်ပန်းတောင်း

၈။ စည်ဝမ်း

၉။ ပတ်သာ (ပတ်မ)

၁၀။ တစ်ဖက်စည်

၁၁။ ပန်းတျား (ပန်းတျင်း)

၁၂။ ပတ်စည် (ကျင်စည်)

၁၃။ စည်ချေ 

## ကိုးကား
ရခိုင်တရော

## ရခိုင်တရော
ရခိုင်မူပိုင်တရောအကြောင်းကို တင်ပြလိုပါရေ။ တန်ခိုးဆရာထွန်းကြီးက တိုက်သာချင်းမှာ ဒေပိုင်ရီးသားထားပါရေ။

မယားကျွေးမှု၊ သားကျွေးမှုကေ၊ တစ်ခုပညာ၊ ကိုယ်စီပါကေ၊ ဓမ္မတာ
သဘော၊ လောကတံထွာ၊ ကျွနု်ပ်မှာကား၊ ဥစ္စာရှာငြား၊ သူများဟန်လေ၊ အားအန်
ထုတ်ကေ၊ မလုပ်ငြားဘဲ၊ တရောတစ်လုံး၊ အများသုံးအောင်၊ အုန်းသီးခွံနီ၊ ကြောင်ရီ
ကိုကြက်၊ တရောတံကို၊ ဟန်အောင်လုပ်ကေ၊ ကျီးရုပ်ငှက်နှင့်

ဂုခါ အချို့သောဒေသတိမှာ မာလခွံ(အုန်းသီးခွံ) တရောကို အသုံးပြုနီကြဆဲပင်
ဖြစ်ရေ။ ရခိုင်ရိုးရာ မူပိုင်တရောဟု တချို့ဆိုကတ်ပါရေ။ တရောရေ ရခိုင့်အခြီခံတရောပင် ဖြစ်ရေဟု ယူဆလီရေ။ ဒေပိုင် ရခိုင်အမျိုးသားတိမှာ ယင်းထက်တိုးတက်ပြီးကေ
အဆင့်အတန်းမြင့်ရေ တရောတူရိယာကို အသုံးပြုခကတ်ပါရေ။ ဒေနီရာ၌ ရခိုင်တရော အစိတ်အပိုင်းတိကို အနည်းငယ်တင်ပြလိုပါရေ။

ဖလားခေါ် တရောခွက်၊ လက်ရုံး၊ ဘွဲ့၊ ကြိုး၊ လိပ်ခေါ် ခုတုံး၊ ကြိုးဘွဲ့ရာ ဒလက်၊ အသံပေါက်ခေါ် နတ်သမီးပေါက်၊ တရောအိုး၊ ညောင်ရွက်စရေ အစိတ်အပိုင်းတိ လိုပါရေ။ 

ပထမတရောခွက်ကို အထူအပါး၊ ဖလားသဏ္ဌာန် ညှိထွင်းပြီးကေ သားရေကြက်ရရေ။ ယင်းပြီးကေ လက်ရုံးသစ်ချောင်းကို ထိုးထည့်ပနာ ဒလက်ပေါက်ဖောက်ပြီးကေ ဒလက်တက်တပ်ခြင်း၊ ကြိုးတွဲခြင်း၊ ကြိုးဧ့ အခု ခုတုံးလိပ်တပ်ခြင်းစသည်ဖြင့် အစီစဉ်အတိုင်း ပြုရလီရေ။ တရောခွက်ကို ပိန္နဲသားအနှစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ရရေ။ ယကေလည်းသော ကြေးဖလားခွက်ကိုလည်း အသုံးပြုကတ်ရေ။ လက်ရုံးကို ရှားသားဖြင့်ဖြစ်စီ၊ ကျွန်းသား၊ ပျဉ်းကတိုး(ပြိုင်း)သားဖြင့်ဖြစ်စီ ပြုနိုင်ရေ။ တရောခွက်ကို ကြက်ရာ၌ သမင်ရီ၊ ဆိတ်ရီ၊ ဂျီရီ ရို့ကို အသုံးပြုရေ။ ဘွဲ့ကြိုးကိုမူ ခြည်အကောင်းစားကို သုံးလွန်းတင်ကျစ်ပြီးကေ လက်ရုံးအရင်းအဖျားစွန်းကို ညောင်ရွက်ဟုခေါ်ပြီးကေ ယင့်အောက်နီးနီးတွင်လက်ရုံးကို ဘွဲ့ကြိုးအလိုက် ဖောက်ရေ။ယင့်အပေါက်ကို ဒလက်တပ်ရရေ။ ဘွဲ့ကြိုးစွန်းကို ဒလက်ဖျားစွန်းတွင်ရစ်ချည်ပြီးကေ ဘွဲ့ကြိုးကို
အသံညှိညှိပီးရလီရရေ။ 

ဘွဲ့ကြိုးဧ့ လက်ရုံးနန့် ထိတွိ့မနီရန် ခုတုံးခေါ်လိပ်ကို ခုပီးထားရေအတွက်နန့်ကွာပြီးကေ ဟိနီရေ။ ဒလက်ဖျားတွင် ချည်ထားရေဘွဲ့ကြိုးတိ တစ်ပူးတည်းဟိစီဖို့
လက်ရုံးကို သိုင်းပြီကေ ခြည်ကြိုးဖြင့် ထိန်းပီးထားရရေ။ ရခိုင်တရောတွင် ကြိုးနှစ်ပင် တပ်ရရေ။ တရောထိုးတံတွင် တောင်လျှော်ခေါ်ရေ လျှော်တစ်မျိုးကို ကြိုးအဖြစ်နန့် တပ်ဆင်ကတ်ရေ။ တရောဧ့ ဘွဲ့ကြိုးနန့် ထိုးကြိုးနှစ်ရပ်လုံးကို ချောမွတ်စီရန်မထိုးမီ ပျားဖယောင်းဖြူ ကကောင်းနန့် ပွတ်တိုက်ပီးရလီရေ။

တရောကို လုံးချင်းထိုးနိုင်ရေ။ စောင်းညှင်းေြွပများနှင့်လည်း တွဲ၍ထိုးနိုင်သည်။ ရခိုင်အမျိုးသားတိကပြရေ ပင့်ကူဇာတ်ပွဲသဘင်၌ တရောရေ အရေးပါလီရေ အခြား
တူရိယာတိနန့် ယှဉ်တွဲပြီးကေ တီးမှုတ်ကတ်လီရေ။ ရှေးအခါက မင်းခမ်းမင်းနားတိ၌ အသုံးချကေလည်း ဆင်းရဲချမ်းသာမရွီး အသုံးပြုနိုင်ရေ တူရိယာပင် ဖြစ်ပါရေ။ တစ်ယောက်
ချင်း သီဆိုကာထိုးရာ၌ တရောကို မြေကြီး၌တည့်တည့်မတ်မတ်ထောင်ထားပြီးကေ ပခုံးတွင်မှီကာ ထိုးကတ်ရေ။ များသောအားဖြင့် ပိုးဝါဘွဲ့၊ စန္ဒြားဘွဲ့၊ ထမရာဘွဲ့၊ သာခြင်း၊ ယိုင်းခြင်း၊
ပုသျှေချော့ ပုခက်လွှဲ၊ ရွန်းလိုက်ရတု၊ သာစွလေ၊ အလင်္ကာ၊ ဧခြင်း၊ ဇမ်းခြင်းကိုလည်း သီဆိုပြီးကေ ထိုးနိုင်လီရေ။

## ကိုးကား
ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများတိုးတက်ရေးပါတီ

**ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများတိုးတက်ရေးပါတီ**ကို ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာအေးမောင် ဦးဆောင်ပြီးကေ မေလ ၄ ရက်နိက နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်သို့ ပါတီတည်ထောင်ခွင့် စတင်လျှောက်ထားခရေ။ ပါတီ မှတ်ပုံတင်ခွင့်ပြုချက်ကို ဂုလ ၁ ရက်နိတွင် မှတ်ပုံတင်အမှတ် ၂၈ ဖြင့် ရဟိခရေ။ ပါတီတွင် ဥက္ကဋ္ဌ တဦး၊ ဒု ဥက္ကဋ္ဌ ၄ ဦး (ဦးအုန်းတင်၊ ဦးတင်ဝင်း၊ ဦးစောဖြူ၊ ဦးအောင်ဘန်းသာ)၊ အထွီထွီ အတွင်းရီးမှူး ဦးဦးလှစော၊ တွဲဘက်အတွင်းရီးမှူး ၄ ဦး (ဦးထွန်းအောင်ကျော်၊ ဦးခင်မောင်လတ်၊ ဦသာထွန်းလှ၊ ခိုင်ပြည်စိုးတို့ အပါအဝင် ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင် ၁၈ ဦးရို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းခရေ။ ပါတီရုံးချုပ်ကို ရခိုင်ပြည်နယ် စစ်တွေမြို့တွင် ထားဟိပြီးကေ တနိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာအားဖြင့် ဝင်ပြိုင်ရန် ရည်ရွယ်ထားကေလည်း ရခိုင်လူမျိုး အများစုဟိရေ ရခိုင်ပြည်နယ်နန့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးရို့တွင် အဓိကထား ယှဉ်ပြိုင်ခရေ။

၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၇ ရက်နိတွင် ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများ တိုးတက်ရေး ပါတီ နန့် ရခိုင်ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် ရို့စွာ ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ အမည်ဖြင့် သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရီးထိုးခကတ်ရေ။
၂၀၁၃ မေလမှ စတင်ခပြီးကေ ပါတီနှစ်ခု ပေါင်းစည်းရေးစွာ ရှစ်လကျော်ကြာမြင့်ခပြီးကေ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ဆွေးနွေးမှုတိ ပြုလုပ်ခကတ်ရေ။

## ကိုးကား

ကဏ္ဍ:ရခိုင်နိုင်ငံရီးပါတီတိ
ရခိုင်နေ့စဉ်ပြော စကားဆက်၊ စကားစပ်၊ စကားသတ်တိ

## ပြင်ပလင့်ခ်တိ
ရခိုင် ဘာသာစကား လမ်းညွှန် (ဦးစက္ကိန္ဒ-ရခိုင်မြေ)
ရခိုင်ပလွေ

## ရခိုင်ပလွေ(ပြွီ)တူရိယာ

သုသိရခေါ် အခေါင်းဟိရေ တူရိယာ (၈)မျိုးကို ရခိုင်မဟာရာဇဝင်ကြီး၌ အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားပါရေ။

၁။ ဒူလောင်း

၂။ ခရာကောက်

၃။ ခရာမြွာ၊

၄။ လက်တံရှည်

၅။ နှဲး

၆။ပြွီဆိုသော ပလွီ

၇။ ခရုသင်း

၈။ ဖက်လိပ်ဆိုသော ခြီခေါင်း။

အစဟိသဖြင့် ဖြစ်လီရေ။ ဘော ဆိုရေ မှုတ်ရရေ တူရိယာအကြောင်းကိုလည်း
ရာဇဝင်မှတ်တမ်းတိမှာ တွိ့ရရေ။

ဂုခါ အသုံးပြုလျက် ဟိနီသိမ်းရေ ရခိုင်ရိုးရာပြွီတိကို သုတေသီတစ်ဦး ကအောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားရေ။

၁။ တောင်ပြွီ -အလျားတစ်တောင်ခန့်ဟိပြီးကေ ဖယောင်းအဆို့နန့် ပလွေရှည်ကို  တောင်ပြွီဟု ခေါ်ရေ။

၂။ပြွီခေါင်း -ဖယောင်းအဆို့ မပါဘဲ နှုတ်ခမ်းနန့် လေချိန်ပြီးကေ မှုတ်ရရေ ပလွေကိုပြွီခေါင်းဟု ခေါ်ရေ။

၃။  ပြွီပြား- သစ်သားအဆိုနန့် ကုလားပလွေပိုင် မှုတ်ရာမှ ပြားနီရေ ပလွေကို ပြွီပြားဟု ခေါ်ရေ။ ပြွီ

၄။ သံညှင်းပြွီ- သံညှင်း ပြွီ (ခေါ်) စညှင်း ပြွီ (ခေါ်) အသီး ပြွီမှာ ငွေပြား၊ လျှာနန့် မှုတ်ရာမှ အဆစ်အပိတ်ဖြစ်ပြီးကေ ဘေးမှ မှုတ်ရရေ ပလွေဖြစ်ရေ။ (တချို့မှာ အပေါက် (၅)ပေါက်ဖောက်ရေ။)

၅။ထွာ ပြွီ -အရှည်ဆုံး တစ်ထွာ ပလွေတိုမျိုးဖြစ်ပြီးကေ အပေါက် (၃)ပေါက် ရှိရေ။ အစဟိရေတိ ကို အချိန်အခါကာလ၊ နီရာ၊ ပွဲလမ်းသဘင်၊ အခင်းအကျင်း၊ အဖြစ်အပျက်၊ အကြောင်းအရာတိကို လိုက်ပြီးကေ တီးရရေပိုင် ပလွေကိုလည်း သူ့နီရာနန့်လိုက်အောင် မှုတ်ရရေ။ စည်ခြင်းမှာ ဖော်ပြထားပိုင် ပလွေကိုလည်း အခြင်းဖော်ပြီးကေ မှုတ်ရရေ။ 

## ကိုးကား
ရခိုင်ပြည် လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်

**ရခိုင်ပြည် လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်** (Arakan Liberation Army; **ALA**) စွာ မြန်မာနိုင်ငံဟိရခိုင်လူမျိုး လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်ရေ။ ရခိုင်ပြည်လွတ်မြောက်ရေးပါတီ (ALP) ဧ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့လည်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီ ၅ ရက်နိတွင် မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရနန့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရီး သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရီးထိုးခရေ။

## သမိုင်းကြောင်း

### ၁၉၆၈–၁၉၆၉
ရခိုင်ပြည် လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်ကို ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ဧ အကူအညီဖြင့် ၁၉၆၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက်နိတွင် စတင် ထူထောင်ခရေ။ ၁၉၆၈ ခုနှစ် နိုဗင်ဘာလ ၂၆ ရက်နိတွင် ALP ဧ ဗဟိုကော်မတီဝင်ဖြစ်ရေ ခိုင်ရဲခိုင် နန့် အခြား ၉ ဦးရေ စစ်တွေမြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံခရရေ။ ၁၉၆၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ALP ခေါင်းဆောင်အများအပြား ထပ်ပြီးကေဖမ်းဆီးခံခရခြင်းကြောင့် ALA နန့် ALP ရို့ ပြိုကွဲခရေ။

### ၁၉၇၁–၁၉၇၇
၁၉၇၁-၇၂ ကာလတွင် ရခိုင်ပြည်လွတ်မြောက်ရေးပါတီ (ALP) မှ နိုင်ငံရီးအကျဉ်းသားတိ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် လွတ်မြောက်လာခရေ။ နိုင်ငံရီးအကျဉ်းသားဖြစ်ရေ ခိုင်မိုးလင်း လွတ်မြောက်လာပြီးယေနောက် ရခိုင်လွတ်မြောက်ရေးပါတီကို ပြန်လည်စတင်နိုင်ရန်အတွက် KNU ခေါင်းဆောင်နိနန့် တွိ့ဆုံခရေ။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ KNU ဧ အကူအညီဖြင့် ALP ကို ပြန်လည်ထူထောင်ခရာတွင် ခိုင်မိုးလင်းသည် ALA ဧစစ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာပြီးကေ စစ်သည် ၃၀၀ ခန့်ကို သင်တန်းပီးခရေ။

၁၉၇၇ ခုနှစ် ဧပြီ-မေလ တွင် ခိုင်မိုးလင်းဦးဆောင်ရေ ALA စစ်စွာ ၁၂၀ ခန့်ရေ အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်တွင် အိန္ဒိယစစ်တပ်နန့် တပ်မတော်ရို့နန့် ထိုက်တိုက် တိုက်ခိုက်မှုတိ ဖြစ်ပွားခရေ။ ခိုင်မိုးလင်းအပါအဝင် ALA တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀ ဦး သေဆုံးခပြီးကေ ၇၀ ခန့် ဖမ်းဆီးခံခရရေ။ တိုက်ပွဲမှ ဆုတ်ခွာလားရေ တပ်ဖွဲ့ဝင် ၂၀ ခန့် ပျောက်ဆုံးခပြီးကေ၊ ဖမ်းဆီးခံခရရေ တပ်ဖွဲ့ဝင် ၃၀ ခန့်မှာ ပစ်သတ်ခံခရရေ။ တပ်ဖွဲ့ဝင် ၅၅ ဦးမှာ ပုဒ်မ ၁၂၂ ဖြင့် တရားစွဲဆိုခံခရပြီးကေ ယင်းအထဲက ၁၁ ဦးမှာ သေဒဏ်ချမှတ်ခံခရကာ ကျန်လူတိ ထောင်ဒဏ်တစ်သက်တစ်ကျွန်း ချမှတ်ခံခရရေ။ ယင်းချင့်ပြီးနောက် လှုပ်ယှားရန် အန္တရာယ်ကြီးမားခြင်းကြောင့် အဖွဲ့မှာ ရပ်နားသွားခရေ။

### ၁၉၈၀–လက်ဟိ
၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် ALA အကျဉ်းသားတိ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် လွတ်မြောက်လာခကတ်ရေ။ ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် KNU ဧ အကူအညီဖြင့်ပင် ALA ကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခရေ။ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရေ ALA ကို ခိုင်ရဲခိုင်က ဦးဆောင်ရေ။ လက်ဟိတွင် ALA စွာ အမျိုးသားရီးကို အဓိက လှုပ်ယှားကာ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်းဟိ ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတိစွာ ရခိုင်ဒေသခံတိမဟုတ်ဘဲ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်မှ တရားမဝင် ဝင်ရောက်လာလူတိဖြစ်တေဟု ဆိုရ။

## ကိုးကား
ရခိုင်ပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ

**ရခိုင်ပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ** ( **CPA** ) စွာ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် လှုပ်ယှားခရေ ကွန်မြူနစ်ပါတီနန့် လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရီးအဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်ရေ။ အလံနီကွန်မြူနစ်ပါတီ (RFCP) မှ ခွဲထွက်ပြီးနောက် ရခိုင် နိုင်ငံရီးခေါင်းဆောင်တိဖြစ်သည့် ဦးကျော်ဇံရွှီနန့် ဗိုလ်မောင်ဟန်ရို့ ဦးဆောင်မှုကာ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခရေ။

## သမိုင်း
၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ် အလံနီကွန်မြူနစ်ပါတီမှ ဒေသဆိုင်ရာ ခေါင်းဆောင်တိစွာ ဗဟိုကော်မတီဧ ဦးဆောင်မှုကို မကျေနပ်သဖြင့် ပါတီမှ ခွဲထွက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခရေ။ ဦးကျော်ဇံရွှီနန့် ဗိုလ်မောင်ဟန်ရို့ဧ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် ရခိုင်ပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (CPA) ကို ထူထောင်ကာ လွတ်လပ်ရေ မာ့က်စ်ဝါဒီ-လီနင်ဝါဒီ ကို ဆုပ်ကိုင်ခရေ။ 

ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်းက ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ နန့် RFCP ရို့အပါအဝင် အခြားရေ ကွန်မြူနစ်ပါတီတိအား ရန်ကုန်မြို့ ၌ ငြိမ်းချမ်းရီးဆွေးနွေးရန် ဖိတ်ကြားခရေ။ ဆိုရှယ်လစ်အစိုးရသစ်ဧ လိုက်လျောမှုပီးရန် တွန့်ဆုတ်မှုကြောင့် နောက်ဆုံးတွင် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုတိ မအောင်မြင်ခဘဲ၊ ၁၉၆၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် CPA စွာ စစ်တပ်ကို တော်လှန်ရေ လှုပ်ယှားမှုတိ ပြန်လည်စတင်ခရေ။ 
့
၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် CPA စွာ မင်းပြားမြို့တွင် ဒေသခံရဲ တိနန့် ပြင်းထန်စွာ ရုန်းရင်းဆန်ခတ်ဖြစ်ပွားခပြီး မြို့လယ်ခေါင်ကို ခေတ္တသိမ်းပိုက်ကာ လက်နက်တိ နန့် ငွေသား နှစ်သိန်း ခန့်ကို သိမ်းဆည်းရမိခရေ။ မင်းပြားမြို့ တိုက်ပွဲကို တုံ့ပြန်သည့်အနီဖြင့် တပ်မတော်က ထိုးစစ်ဆင်ခရာ CPA ဧ တိုက်ခိုက်ရီးသမား အတိအပြား သေဆုံးခြင်း သလို ဖမ်းဆီးခြင်းခံခရရေ။ CPA အဖွဲ့ဝင်တိဧ ဆွေမျိုးတိနန့် ထိုဒေသဟိ ကွန်မြူနစ်စာနာသူဟု သံသယဟိသူတိကို ဖမ်းဆီးခရေ။ ဖမ်းဆီးခံရသူတိထဲတွင် အမျိုးသမီးအချို့ကို အာဏာပိုင်တိက မုဒိမ်းကျင့်ခရေဟု ဆိုရေ။ 

CPA ဧ အဖွဲ့ခွဲတစ်ခုရေ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ခွဲထွက်ခပြီး အခြားရေ တော်လှန်ရီးအဖွဲ့ ၃ ဖွဲ့နန့် ပေါင်းစည်းကာ ရခိုင်အမျိုးသားညီညွတ်ရီးပါတီ (National United Party of Arakan; NUPA) ကို ဖွဲ့စည်းခရေ။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် CPA မှ ကျန်ရစ်သူအချို့စွာ CPA ကို ဖျက်သိမ်းကာ NUPA နန့်ပေါင်းစည်းခရေ။ 

## ကိုးကား
ရခိုင်ပြည်တပ်မတော်

**ရခိုင်ပြည်တပ်တော်** (Arakan Army (AA)) စော် မြန်မာနိုင်ငံ ကရင်ပြည်နယ်တွင် အခြီစိုက်ရေ ရခိုင် တော်လှန်ရီးအဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်ရေ။

## သမိုင်းကြောင်း
၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်၌ ရခိုင်ပြည်လုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားနှင့်လူငယ်များအစည်းအရုံး (All Arakan Students' and Youths' Congress - AASYC) က ရခိုင်မျိုးဆက်သစ်တပ်မတော် (Arakan New Generation Army - ANGA) ကို ထူထောင်ခရေ။ 

၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်တော်လှန်ရီးပါတီတိကို စုစည်းထားရေ ရခိုင်အမျိုးသားညီညွတ်ရေးတပ်ပေါင်းစု (National United Front of Arakan - NUFA)က ၎င်းရို့လက်အောက်ခံ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့တိကို စုစည်းပြီးကေ ရခိုင်ပြည်သစ်တည်ဆောက်ရေးတပ်မတော် (New Arakan Construction Army - NACA)ကို ဖွဲ့စည်းခရေ။ 

၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည် လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (Arakan Liberation Army - ALA) မှ တော်လှန်ရီးလမ်းကြောင်းသစ် ဖောက်လိုရေ ဗိုလ်ချုပ်ရာဇာဦးဆောင်ရေ တပ်ဗိုလ်တပ်မှူးတိက ရခိုင်တပ်မတော် (Arakan Army - AA)ကိုထူထောင်ခရေ။

၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်အမျိုးသားညီညွတ်ရေးတပ်ဦး အား ရခိုင်ပြည်အမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ (National United Party of Arakan - NUPA) အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခပြီးကေ ရခိုင်ပြည်သစ်တည်ဆောက်ရေးတပ်မတော် (NACA) နန့် ရခိုင်တပ်မတော် ရို့ကိုပေါင်းစည်းပနာ ရခိုင်ပြည်တပ်မတော် (Arakan Army - AA) ဆိုရေ အမည်ကို သုံးစွဲခရေ။ 

၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယဟိ AASYC အဖွဲ့ဝင်တိမှလွဲပနာ တခြား AASYC အဖွဲ့ဝင်တိစွာ NUPA နန့်လည်းကောင်း၊ ANGA စွာ AA နန့် လည်းကောင်း ပူးပေါင်းပြီးကေ အိန္ဒိယသို့ အခြီစိုက်ရန် ပင်လယ်ကြောင်းမှထွက်ခွါခရာ ဗမာစစ်အစိုးရနန့် အိန္ဒိယထောက်လှမ်းရီးရို့ဧ ပူးပေါင်းလုပ်ကြံမှုကြောင့် ရခိုင်ပြည်တပ်မတော်ဧ စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ခိုင်ရာဇာကျဆုံးခရပြီးကေ AASYC/ANGA ရဲဘော်ဟောင်းတိ အများအပြားလည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ အကျဉ်းထောင်တိတွင် နှစ်ပေါင်း(၁၀)ကျော် အကျဉ်းချခံခရရေ။ 

ယင်းအချိန်မှစတင်ပနာ ရခိုင်ပြည်လုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားနန့်လူငယ်တိအစည်းအရုံးစွာ တိမ်မြုပ်ပျောက်ကွယ်နီခရာမှ (၂၀၀၀) ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ပေါက်ဖွားလာခပြီးကေ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ကျောင်းသားနန့် လူငယ်တပ်မတော် (Arakan Students' and Youths' Army - ASYA)ကို အသစ်တဖန် ပြန်လည်တည်ထောင်ခကတ်ရေ။ 

ယကေလည်း ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ASYA အခြီစိုက်ထားရေ မဟာမိတ်နယ်မြေတိ လက်လွတ်ဆုံးယှုံးခရသဖြင့် မဟာမိတ်တချို့နန့်လက်တွဲပနာ ပူးတွဲစစ်ဆင်ရီး ကိစ္စတိကို ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပ၌ လျှို့ဝှက်အကောင်အထည်ဖော်ခရေ။

လက်ဟိအချိန်တွင် ရခိုင်ပြည်အမျိုးသားကောင်စီ (Arakan National Council - ANC) ဧ နိုင်ငံရီးဦးဆောင်မှုကိုခံယူပြီးကေ ANC မှတဆင့် ညီညွတ်သောတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖက်ဒရယ်ကောင်စီ (United Nationalities Federal Council - UNFC) ဧ လက်နက်ကိုင်တပ်ပေါင်းစုဖြစ်ရေဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုတပ်မတော် (Federal Union Army – FUA) တွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်လျက်ဟိရေ။ 

## ကိုးကား
ရခိုင်နယ်နိမိတ်

ရခိုင်နယ်နိမိတ်ရေ ခေတ်အဆက်ဆက်မှာပြောင်းလဲလာခရေ။ ဒွေင်စန္ဒြား (တိုင်းစန္ဒြား) လက်ထက်မှာရခိုင်နယ်နိမိတ်ရေ ဂင်္ဂါမြစ်အရှေ့ဘက် ကမ်းခြေတစ်လျှောက် ကျယ်ပြန့်ခရေ။ ဘင်္ဂါ ၁၂မြို့မှာမောက်သူဇာ၊ ဒက္ကာ၊ ဂန်ဘီလာ၊ သီလက်၊ ပဋိက္ကရား၊ ဂင်္ဂါသာရ၊ စစ်တကောင်း၊ ဂေါတောပလ္လင်၊ ကံသာ၊ တိလိင်္ဂါ၊ ဘောရိသတ်နန့် ရောင်ဖြူရို့ ဖြစ်ကတ်ရေ။ လေးမြို့ခေတ်မှာထိုနယ်မြေတိအပြင် သရက်မြို့လည်း လက်ဝင်ဖြစ်ခရေ။ ၁၆၆၆ ခုမှာစစ်တကောင်းကို မဂိုရို့ သိမ်းပြီးနောက် ပင်းဝါနန့်လမားရေ နယ်ခြားဖြစ်ခရေ။ ၁၇၈၅ ခုမှာမြောက်ဦးကျပြီးနောက် နတ်မြစ်ရေ နယ်ခြားဖြစ်လာရေ။ အင်္ဂလိပ်ရို့ သိမ်းယူရေ ၁၈၂၅ ခုမှာရခိုင်နယ်ရေ တောင်ဘက်မှာမော်တင်အထိ ဟိခရေ။ ၁၈၆၅ ခုမှာရခိုင်တောင်တန်းနယ်ကို သီးခြားခွဲထုတ်ရေ။ ၁၈၉၃ခုမှာသံတွဲခရိုင်ကို ကျောက်ချွန်ချောင်းမှ ပိုင်းပြီး ယင်းချောင်းတောင်ဘက်မှ တောင်ဘက်မော်တင်အထိကို ပုသိမ်ခရိုင်ထဲသို့ ပေါင်းထည့်ခရေ။ ၁၉၃၅ခု မှာပလက်ဝနယ်ကို တောင်တန်းအုပ်ချုပ်ရေးမှာထည့်ခရေ။ ထိုနယ်ရေ ၁၉၄၈ခုမှာချင်းဝိသေသတိုင်းမှာပါလားရေ။ ဂုလက်ဟိ ရခိုင်နယ်နိမိတ် အကျယ်အဝန်းမှာ ဧရိယာစတုရန်းမိုင် ၁၄၂၀၀ ကျန်ဟိတော့ရေ။
## ကိုးကား
ရခိုင်ပြည်နယ် တံဆိပ်နှင့် အလံ

ရခိုင်ပြည်နယ် တံဆိပ်နန့် အလံ
ရခိုင်လူမျိုးတိသုံးစွဲခရေ ဝေသာလီခေတ် ရခိုင်ဒင်္ဂါးဧ့ ပန်းဖက်ပုံကို အခြီခံဖော်ပြထားသည်။ ဝေသာလီခေတ် ရခိုင်ဒင်္ဂါးကို သတ်မှတ်ဖော်ပြရခြင်းမာ ရခိုင်လူမျိုးရို့ဧ့ ပေါ်လွင်ထင်ရှားရေ အနုပညာ ဓနာဥစ္စာ ကြွယ်ဝခြင်းနန့် ယှိပဝေသဏီကပင် ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားလာခသည်ဟု ရည်ညွှန်းဖော်ထုတ်လို၍ ဖြစ်သည်။ ရခိုင်ပြည်နယ် တံဆိပ်ဧ့ အပေါ်ထိပ်မာကြယ်ဖြူတစ်ပွင့်၊ အောက်ဖက်မာ “ရခိုင်ပြည်နယ်”ဟု ရီးသာဖော်ပြထားပြီး သဇင်ပန်းခွေနှစ်ခက်ဖြင့် ခြံရံထားသည်။

အဓိပ္ပာယ်

ကြယ်ဖြူ

ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံအလံမာပါယှိရေ ပြည်နယ်နန့်တိုင်း (၁၄)ခုကို ဖော်ညွှန်း ထားသည့် ကြယ်ဖြူ(၁၄)လုံးအနက် ရခိုင်ပြည်နယ်အတွက် သတ်မှတ်ထားသော ကြယ်ဖြူ တစ်ပွင့်ကို သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

သဇင်ပန်း ခွေနှစ်ခက်

ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် သဇင်ပန်းသည် ပြည်နယ်ဧ့ အဓိကမြင့်မြတ်ဖြူစင်သော ပန်းတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းပန်းကို အမှီပြု၍ အမြင့်အမြတ်စကားလုံးတိကိုသုံးစွဲရာမာ သဇင်ပန်းကို ဥပမာပြု၍တင်စား သုံးစွဲ ခကတ်ပါသည်။ သဇင်ပန်းကို ရခိုင်ရို့က သန့်စင် ပန်းဟုခေါ်သည်။ သန့်လည်းသန့်ရှင်းသည်။ ဖြူလည်း ဖြူစင်သည်။ သန့်ရှင်းဖြူစင်သော အနားရစ်ဟိသည်။ ပွင့်ဖတ်အယ်တွင် ဝါဝင်း၍ ရွှေရောင်ဟိသော ဝတ်ဆံနှစ်ခုဟိသည် မွှီးလည်းမွှီးကြိုင်သည်။ မြင့်မြတ်သော သစ်ပင်ကြီးများအပေါ် ၌သာ ပေါက်ရောက်သည်။ ဖြူစင်သော သီလရောင် ဝါဝင်းသော ဝတ်ဆံအရောင်တိက ဗုဒ္ဓဧ့ သင်္ကန်းရောင်ကို ဆောင်နိန်သည်။ ယင်းကြောင့် အမြတ်ဆုံးပန်းဟူ၍ တင်စားသမုတ်ကတ်သည်။ ယင်းကို အစွဲပြုလို့ ဘုရားပေါင်းချုပ်ဧ့ သင်္ကေတအခေါ်အဝေါ်ကဗျာတွင် “သဇင်ပန်းခိုင်တမြိုင်မြိုင် ရခိုင်ဘုရား ပေါင်း” ဟူ၍ ဖွဲ့ဆိုခကတ်ပါသည်။ သဇင်ပန်းခက်၏ တစ်ဖက်စီမာ ပါရှိသော (၈)ပွင့်နန့် ထိပ်ပေါ်မာ တစ်ပွင့်ပေါင်းလိုက်ကေလည်း ၉ ဖြစ်သည်။ ထိပ်ပေါ်မာဟိရေ အပွင့်သည် နှစ်ဖက်စလုံးနန့် ဆိုင်သည်။ ဖီးဥပါဒ်အန္တရာယ်ကင်းရှင်းစီဖို့ ကိုးနဝင်းကျီသော လက္ခဏာကိုပြထားသည်။ ဖော်ပြပါ သဇင်ပန်းခက်တစ်ခက်စီမာ အပွင့်ငယ်ဘယ်ဖက်မာ (၈)ပွင့် ညာဖက်မာ (၈)ပွင့်စီ ရိုးတံကိုမှီလို့ ရှိသည်။ အထက်က တစ်ပွင့်နန့်တစ်ပွင့်ပေါင်းလိုက်ကေ (၁၇)ပွင့်ဖြစ်၍ ရခိုင်ပြည်နယ် (၁၇)မြို့နယ်ကို ဖော်ဆောင်ပါသည်။
ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်

**ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်** စွာ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် အမြင့်ဆုံးတရားရုံးဖြစ်ရေ။ မြန်မာနိုင်ငံဧ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးအဆင့်ဟိ တရားရုံးဖြစ်ပြီးကေ ခရိုင်တရားရုံး (၅)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၁၇)ရုံးဟိရေ။
## သမိုင်းကြောင်း
၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နိကစပနာ ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေအရ အရင် ရခိုင်ပြည်နယ်တရားရုံးကို ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခရေ။ ယင်းချိန်က တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး(၂)ဦး စုစုပေါင်း (၃)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခရေ။
## တည်နီရာ
ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်စွာ စစ်တွေမြို့တွင် တည်ဟိရေ။
## ဖွဲ့စည်းပုံ
ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်ကို ခရိုင်တရားရုံး (၅)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၁၇)ရုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားရေ။
### ခရိုင်တရားရုံးတိ
*စစ်တွေခရိုင်တရားရုံး
*ကျောက်ဖြူခရိုင်တရားရုံး
*သံတွဲခရိုင်တရားရုံး
*မောင်တောခရိုင်တရားရုံး
*မြောက်ဦးခရိုင်တရားရုံး
### မြို့နယ်တရားရုံးတိ
*စစ်တွေမြို့နယ်တရားရုံး
*ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်တရားရုံး
*ပေါက်တောမြို့နယ်တရားရုံး
*ရသေ့တောင်မြို့နယ်တရားရုံး
*ကျောက်ဖြူမြို့နယ်တရားရုံး
*ရမ်းဗြဲမြို့နယ်တရားရုံး
*မာန်အောင်မြို့နယ်တရားရုံး
*အမ်းမြို့နယ်တရားရုံး
*သံတွဲမြို့နယ်တရားရုံး
*တောင်ကုတ်မြို့နယ်တရားရုံး
*ဂွမြို့နယ်တရားရုံး
*မောင်တောမြို့နယ်တရားရုံး
*ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်တရားရုံး
*မြောက်ဦးမြို့နယ်တရားရုံး
*ကျောက်တော်မြို့နယ်တရားရုံး
*မင်းပြားမြို့နယ်တရားရုံး
*မြေပုံမြို့နယ်တရားရုံး
### တရားသူကြီးတိ
၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်၌ တရားသူကြီးချုပ်အပါအဝင် (၃)ဦးဟိရေ။ ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်အောက်တွင် တရားသူကြီးချုပ်ရုံးနန့် ပြည်နယ်တရားရီးဦးစီးမှူးရုံးရို့ဟိရေ။
## ကိုးကား
ရခိုင်ပြည်နယ်ဟိ အင်တာနက်ဖြတ်တောက်မှု

## သမိုင်းကြောင်း

၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လ (၂၁) ရက်နိတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း (၈) မြို့နယ် - မြောက်ဦး၊ ကျောက်တော်၊ ပုဏ္ဏားကျွန်း၊ မင်းပြား၊ ဘူးသီးတောင်၊ မြေပုံ၊ ရသေ့တောင်၊ မောင်တော နန့် ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝမြို့နယ်ရို့တွင် “ဒေသတည်ငြိမ်မှုကိုထိန်းသိမ်းရန်နန့် ဥပဒေစိုးမိုးမှုဟိစေရန်” ဟူရေ အကြောင်းပြချက်ဖြင့် မြန်မာ့ပို့ဆောင်ရီးနန့် ဆက်သွယ်ရီးဝန်ကြီးဌာနက တယ်လီဖုန်း ဆက်သွယ်ရီးနန့်အင်တာနက် ဝန်ဆောင်မှု ပီးနီရေ အော်ပရေတာတိကို ညွှန်ကြားချက်ထုတ်ပြန်ပြီး အင်တာနက်အသုံးပြုခွင့်ကို ဖြတ်တောက် လိုက်ရေ။ 

၎င်းဒေသတိရေ တပ်မတော် နန့် ရက္ခိုင့်တပ်တော် ရို့ကြား တိုက်ပွဲတိ အပြင်းအထန်ဖြစ်ပွားလျက်ဟိရေ ဒေသတိဖြစ်ကတ်ရေ။
 ၂၀၁၉ ဇန်နဝါရီလမှ စတင်ကာ ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပွားခရေတိုက်ပွဲတိကြောင့် အရပ်သားရာနန့်ချီ သေဆုံးပြီး ထောင်ပေါင်းတိစွာအိုးမဲ့အိမ်မဲ့ဖြစ်ခရေ။ 
့
၂၀၂၀ စက်တင်ဘာလ (၁)ရက်နိတွင် ဘူးသီးတောင်၊ မောင်တော၊ ရသေ့တောင်၊ မြေပုံနန့် ပလက်ဝ မြို့နယ်ရို့ကို အင်တာနက်ပြန်ဖွင့်ပီးခကေလည်း ဖေဖော်ဝါရီလ (၃)ရက်နိတွင် ယင်းမြို့နယ်တိကို အင်တာနက်ထပ်မံဖြတ်တောက်ခရေ။

၂၀၂၀ မေလ (၃) ရက်နိတွင် မောင်တောမြို့ကို အင်တာနက်ပြန်လည်ဖွင့်ပီးခရေ။
့
၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီလ (၃) ရက်နိတွင် အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီရေ ဖြတ်တောက်ခရေ ရခိုင်ပြည်နယ်နန့် ချင်းပြည်နယ်အတွင်းဟိ အင်တာနက်လိုင်းတိကို ပုံမှန်အတိုင်း ပြန်ဖွင့်ပီးခရေ။ ယကေလည်း နိုင်ငံတစ်ဝန်းအချိန်ပိုင်းဖြတ်တောက်မှုတိ ဟိနီခရေ။

## ဝေဖန်ကန့်ကွက်မှုတိ

ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း ဒေသခံ ပြည်သူတိ စစ်ဧ အနိဌာရုံကို ခံစားနီကတ်ရသည့် အချိန်တွင် အင်တာနက် လိုင်းတိ ဖြတ်တောက်ခြင်းအားဖြင့် လူ့အခွင့်ရီး ချိုးဖောက်ခံရမှုတိနန့် အကြမ်းဖက်ခံရမှုတိကို အားပီး၊  အားမြောက်ပြုရာရောက်ကြောင်း မင်းပြားမဲဆန္ဒနယ်မှ ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဦးလှသိန်းအောင်က ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လ (၂၄) ရက်နိက ပြည်နယ်လွှတ်တော်တွင် တင်ပြဆွေးနွေးပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်း စစ်မက်ဖြစ်ပွားလျက်ဟိရေ မြို့နယ်တိတွင် ဖြတ်တောက်ထားသည့် အင်တာနက်ဝန်ဆောင်မှုအား အမြန်ဆုံး ပြန်လည်သုံးစွဲခွင့်ပြုရန် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့မှ တဆင့် ပြည်ထောင်စု အစိုးရအဖွဲ့အား တိုက်တွန်းကြောင်း အဆိုတင်သွင်းခရေ။

၂၀၁၉ စက်တင်ဘာလ (၃၀) ရက်နိနိစွဲပါ ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ပုဏ္ဏားကျွန်း၊မြောက်ဦး၊ကျောက်တော် နန့်မင်းပြား မြို့နယ်ရို့အား (၁၀၁) ရက်ကြာ အင်တာနက်ဖြတ်တောက်ထားမှုအား အဆုံးသတ်ရန် ကုလသမဂ္ဂ မြန်မာဌာနီကိုယ်စားလှယ်ရုံးက မြန်မာအစိုးရအား တိုက်တွန်းခရေ။

၂၀၂၀ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၃ ရက်နိတွင် "အင်တာနက်ပြန်ဖွင့်ပီးရန် အပါအဝင် ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်က စာသင်ကျောင်းအား လက်နက်ကြီး ကျရောက်ပေါက်ကွဲမှုကို တာဝန်ယူမှု၊ တာဝန်ခံမှုဟိစွာနန့် ဖြေယှင်းပီးရီး၊ ပြည်တွင်းပြည်ပ သတင်းမီဒီယာတိကို လွတ်လပ်စွာ သတင်းရယူခွင့်ပီးရန်" ရခိုင်ကျောင်း သားတိသမဂ္ဂ (ရန်ကုန်)၊ ရခိုင် ကျောင်းသားတိသမဂ္ဂ (ဒဂုံတက္က သိုလ်)၊ စီးပွားရီးတက္ကသိုလ် (ရွာသာကြီး)၊ ရန်ကင်းပညာရီးကောလိပ်ကျောင်းသားတိသမဂ္ဂ နန့် ရန်ကုန်အရှေ့ပိုင်းတက္ကသိုလ် ကျောင်းသားတိ သမဂ္ဂရို့က ဦးဆောင်၍  ကျောင်းသား ကျောင်းသူ ၁၀၀ ကျော်က ဆန္ဒပြ တောင်းဆိုခကတ်ရေ။ဦးဆောင်သူတိဖြစ်ကတ်သည့် နီာင်ထက်အောင်၊ အောင်ပြည့်စုံဖြိုး၊ မနှင်း၊ အေးမြတ်မွန်ကျော်၊ သုတ စိုး၊ စစ်နိုင်၊ သက်တင်အောင်၊ မြတ်ဟိန်းထွန်းနန့် ကျော်လင်းရို့ကို  ငြိမ်းချမ်း စွာ စီတန်းလှည့်လည်ခြင်းဆိုင်ဥပဒေ ပုဒ်မ (၁၉) ဖြင့် အစိုးရက ထောင်ဒဏ် (၁) လစီ ချမှတ်ခရေ။ 

## ကိုးကား
ရခိုင်ပြည်နယ်အလံ

**ရခိုင်ပြည်နယ်အလံ**စော် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ရခိုင်တိုင်းရင်းသားရို့ဧ့ အထိမ်းအမှတ်အလံဖြစ်ပြီး ယှိခေတ်ကပင် အသုံးပြုခရေ အောင်လံ၏ အခြီခံအမှတ်အသားကို မူတည်ခကတ်ပါရေ၊၊ အောင်လံအတိုင်းအတာမာ ခေတ်အဆက်ဆက်က အသုံးပြုခရေ အောင်လံ၊ ကောင်းရှည်ရေအတွက်နန့် ဒေဂုခေတ်ကိုကိုက်ညီအောင် အသုံးပြုနိုင်ဖို့အတွက် မူလအတိုင်းအတာကိုမှီပြီး အချိုးအစားအလိုက် ပြုပြင်ထားကတ်ပါရေ။ မူလအတိုင်းအတာ အချိုးအစားမာ အလျား ကိုးတောင် အနံ ခြောက်တောင် ဖြစ်ရေ။  အောင်လံဧ အရောင်အဆင်းကို မူလရောင်စုံအတိုင်း အတည်ပြုခပါသည်။ မူလရောင်စဉ် အဆင်းမာ အဖြူရောင်ထက်ဝက် အနီရောင်ထက်ဝက်ဖြစ်ရေ။ အထက်ပိုင်းထက်ဝက်မာ အဖြူရောင်ဖြစ်ပြီး အောက်ပိုင်းထက်ဝက်မာ အနီရောင်ဖြစ်သည်။  အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မာ အထက်ပိုင်းအဖြူရောင်သည် ရခိုင်အမျိုးသားရို့ဧ့ ဖြူစင်ရေးစိတ်ဓာတ်ဟိခြင်း၊ အမျိုးသီလနှစ်ဌာနကို စောင့်ထိန်းခြင်း၊ ဖြူစင်ဖြောင့်မတ်တေ စိတ်ဟိခြင်းနန့် ဖြူစင်တည်ကြည်စောင့်ထိန်းအပ်တေ ကိုယ်ကျင့်တရားဟိခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အနီရောင်၏ သဘောမာ ရဲရင့်တည်ကြည်ရေး သတ္တိနန့် ခိုင်ခံ့တည်ကြည်ရေး ဇာတိသွီး၊ ဇာတိမာန် ဟိခြင်းတိကို ဖော်ဆောင်ပါရေ။

## ကိုးကား
ရခိုင်ပြည်လွတ်မြောက်ရေးပါတီ

**ရခိုင်ပြည်လွတ်မြောက်ရေးပါတီ** (Arakan Liberation Party; **ALP**) စွာ မြန်မာနိုင်ငံဟိရခိုင်လူမျိုး နိုင်ငံရီးပါတီတစ်ခု ဖြစ်တေတေပါတီဧ လက်နက်ကိုင်တပ်မှာ ရခိုင်ပြည် လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (ALA) ဖြစ်ပြီးကေ တပ်ဖွဲ့ဝင် ၇၀၀ မှ ၁,၀၀၀ ကြားဟိပါရေ။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၅ ရက်နိတွင် ALA စွာ မြန်မာအစိုးရနန့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရီးကို လက်မှတ်ရီးထိုးခပြီးကေ ၂၀၁၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နိတွင် တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရီးသဘောတူစာချုပ် တွင် ပါဝင်လက်မှတ်ရီးထိုးခရေ။

## သမိုင်းကြောင်း

### ၁၉၆၈–၁၉၆၉
၁၉၆၇ ခုနှစ် ဧပြီလ ၉ ရက်နိတွင် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ဧ အကူအညီနန့် ရခိုင်ပြည်လွတ်မြောက်ရေးပါတီကို ရခိုင်ပြည်လွတ်မြောက်ရီးတပ်မတော်နန့်အတူ တည်ထောင်ခရေ။ ၁၉၆၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက်နိတွင် ALP ဧ ဗဟိုကော်မတီဝင်ဖြစ်ရေ ခိုင်ရဲခိုင်နန့် အခြား ၉ ဦးစွာ စစ်တွေမြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံခရရေ။ ၁၉၆၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၀ ရက်နိတွင် ပါတီဧ အထွီထွီ အတွင်းရီးမှူး ခိုင်စိုးနိုင်ကို ရသေ့တောင်မြို့နယ်တွင် ဖမ်းဆီးခံခရရေ။ ယင်းချင့်တိပြီးရေနောက်မှာ ALP ခေါင်းဆောင်အများအပြား ထပ်မံဖမ်းဆီးခံခရပြီးကေ ပုဒ်မအမျိုးမျိုးနန့် တရားစွဲဆိုခံခရခြင်းကြောင့် ALA နန့် ALP ရို့ ပြိုကွဲခရေ။

### ၁၉၇၁–၁၉၇၇
၁၉၇၁-၇၂ ကာလတွင် ရခိုင်ပြည်လွတ်မြောက်ရေးပါတီ (ALP) မှ နိုင်ငံရီးအကျဉ်းသားတိ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်နန့် လွတ်မြောက်လာခရေ။ နိုင်ငံရီးအကျဉ်းသားဖြစ်ရေ ခိုင်မိုးလင်း လွတ်မြောက်လာပြီးရေနောက်မှာ ရခိုင်လွတ်မြောက်ရေးပါတီကို ပြန်လည်စတင်နိုင်ရန်အတွက် KNU ခေါင်းဆောင်တိနန့် တွိ့ဆုံခရေ။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ KNU ဧ အကူအညီနန့် ALP ကို ပြန်လည်ထူထောင်ခရာတွင် စစ်သည် ၃၀၀ ခန့်ကို သင်တန်းပီးခပြီးကေ ခိုင်မိုးလင်းစွာ ALA ဧစစ်ဦးစီးချုပ်နန့် ALP ဧ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာခရေ။ အိန္ဒိယနန့် မြန်မာ စစ်တပ်ရို့နန့် ဖြစ်ပွားခရေ တိုက်ပွဲတွင် ကျရှုံးခပြီးနောက် ပါတီအဖွဲ့ဝင် အများအပြား ဖမ်းဆီးခံခရကာ ALP ဧ လှုပ်ရှားမှုတိ ရပ်တန့်လားခရပြန်ရေ။

### ၁၉၈၀–လက်ဟိ
၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် ALA နန့် ALP အကျဉ်းသားတိ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်နန့် လွတ်မြောက်လာခကတ်ရေ။ ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် KNU ဧ အကူအညီနန့်ပင် ALA နန့် ALP ကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခကာ ခိုင်ရဲခိုင်က ဦးဆောင်ခရေ။ ALP စွာ လက်ဟိတွင် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး၊ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အင်အားစု၊ မြန်မာဒီမိုကရေစီမဟာမိတ် (DAB)နန့် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားကောင်စီ (NCUB) ရို့နန့် မဟာမိတ်ဖြစ်ရေ။

၂၀၁၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နိတွင် ALP စွာ အခြားရေ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့ ၇ ဖွဲ့နန့်အတူ တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရီးထိုးခရေ။

## ကိုးကား
ရခိုင်ပြည်အမျိုးသားကောင်စီ

**ရခိုင်ပြည်အမျိုးသားကောင်စီ**(ANC) စွာ ရခိုင်ပြည်နန့် လူထုဧတခုတည်းရေ နိုင်ငံရီးစစ်မျက်နှာတစ်ခု အဖြစ် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင်အကြိုအမျိုးသားညီလာခံမှ ပေါက်ဖွားလာခရေ။ စတင်တည်ထောင်ချိန်မှစ၍ အလွန်ခက်ခဲရေနိုင်ငံရီးလမ်းကြောင်းတွင် လျှောက်လှမ်းလာခပြီး၊ ၂၀၀၆ ခုနှစ်နန့် ၂၀၁၀ ခုနှစ်တိတွင် ပထမအကြိမ် နန့် ဒုတိယအကြိမ်ညီလာခံအသီးသီးကို အောင်မြင်စွာကျင်းပ၍ ရခိုင်ပြည်နန့် ရခိုင်လူထုဧ လွတ်မြောက်ရီး အာမခံချက်ရို့အတွက် အောက်ပါအတိုင်း နိုင်ငံရီးလမ်းညွှန်ချက်တိကို ချမှတ်ဖော်ဆောင်လျက် ဟိရေ။

၁။ ရခိုင်ပြည်သူတရပ်လုံးသွေးစည်းညီညွတ်ရီး၊ ၂။ စစ်အာဏာသျှင်စနစ် ချုပ်ငြိမ်းရီး၊ ၃။ ပြည်ထောင်တိုင်းဧ နိုင်ငံရီးအရ အမျိုးသားတန်းတူရီးနန့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် အပြည့်အဝဟိသည့် စစ်မှန်ရေ ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုတည်ဆောက်ရီး၊ ၄။ ငြိမ်းချမ်းစွာအတူယှဉ်တွဲနီထိုင်ရီး၊ ၅။ စည်းလုံးခိုင်မာရေရခိုင်ပြည်တည်ဆောက်ရီး။

၂၀၁၀-ခု ဒုတိယအကြိမ်ညီလာခံတွင် နိုင်ငံရီးပါတီတိဖြစ်ကတ်ရေ ရခိုင်ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်(ပြည်ပ) (ALD-Exile)၊ ရခိုင်ပြည်အမျိုးသားညီညွတ်ရီးပါတီ (NUPA)၊ရခိုင်ပြည်လုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားနန့်လူငယ်တိအစည်းအရုံး (AASYC)၊ ရခိုင်သံဃာ့သမဂ္ဂ (RSU) နန့် အခြားရေလူမှုအဖွဲ့အစည်းတိနန့် တသီးပုဂ္ဂလတိဖြင့် စုဖွဲ့ ချီတက်ခကတ်ရေ။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် အရီးပေါ်မျက်နှာစုံညီအစည်းအဝီးတိဖြင့် ANC ကို တစ်ဖွဲ့တစ်ပါတီတည်းအဖြစ် ကျစ်လျစ်ခိုင်မာစွာ တည်ဆောက်၍ နိုင်ငံရီးလမ်းညွှန်ချက်တိအတိုင်း ခရီးဆက်လျက် ဟိရေ။

ANC အနီဖြင့် တိုင်းရင်းသားတပ်ပေါင်းစုတိဖြစ်သည့် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခရေ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတိကောင်စီ (ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ) (Ethnic Nationalities Council – Union of Burma) တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်လာခရေ ညီညွတ်ရေတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတိ ဖက်ဒရယ်ကောင်စီ (United Nationalities Federal Council – UNFC) တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း ပူးပေါင်းပါဝင်ဆောင်ရွက်ခရေ။ UNFC ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရီး တပ်ပေါင်းစုတိအကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုမှာ ပိုမိုအဆင်ပြေစေရန် ENC တပ်ပေါင်းစုကို သက်ဆိုင်ရာ တာဝန်ဟိသူတိမှ တရားဝင် ဖျက်သိမ်းခကတ်ရေ။ ANC ဧ တပ်ပေါင်းစုမူမှာ ဂနိမိမိရို့ရင်ဆိုင်နီရသည့် ဘုံရန်သူ စစ်အာဏာသျှင်စနစ်ကို တိုက်ဖျက်ပြီး ကိုယ့်ကြမ္မာကိုယ် လွတ်လပ်စွာ ဖန်တီးဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့် ရဟိရီးအတွက် လူမျိုးတစ်မျိုးတည်း တစ်စုတစ်ဖွဲ့တည်းဖြင့် ဖော်ဆောင်၍မရနိုင်သည့်အတွက် မဟာမိတ်တိနန့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက် လုပ်ကိုင်ပါမှ အောင်မြင်မှုပန်းတိုင်သို့ ရောက်ဟိနိုင်မည်ဟု ယုံကြည်ရေနန့်အညီ UNFC နန့် အတူအတွ လက်တွဲဆောင်ရွက်လျက် ဟိရေ။

ကရင်ပြည်နယ်တွင် အခြေစိုက်ရေ ရခိုင်ပြည်တပ်မတော်စွာ ရခိုင်အမျိုးသားကောင်စီဧ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ ဖြစ်ရေ။

ရခိုင်ပြည်နယ်ဧ မြို့တော် စစ်တွေမြို့တွင် ဖြစ်ပွားခရေ ဗုံးပေါက်ကွဲမှုတိကြောင့် ရခိုင်အမျိုးသားကောင်စီဧ ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်ရေ ဦးနိုင်စိုးကို ၂၀၁၈ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခရေ။ နောက်ပိုင်းတွင်း ဗုံးကွဲမှုတိနန့် ဆက်စပ်မှုဟိကြောင်း ရဲတပ်ဖွဲ့က သက်သေမပြနိုင်သဖြင့် ပြန်လွတ်လာခရေ။

## ကိုးကား
ရခိုင်ဗျည်းဌာန်နန့်ဟန်

ရခိုင်စကားဟိ ဗျည်းတိဧ ဖြစ်ရာဌာန်နန့် ဖြစ်ရာဟန်

ရခိုင်စာအရီးအသား အသံထွက်စနစ်ကို လိ့လာရေအခါမှာ ဘာသာဗေဒစာအုပ်တိမာပါဝင်ရေ ဗျည်းသရုပ်ဖော်ခြင်းပုံစံ၊ လျှာအနိန်အထား၊ နှုတ်ခမ်းအနီအထားအရ သရအမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းပုံစံတိနန့် တင်ပြပုံမျိုးမဟုတ်ပဲနန့် စာပီ အရီးအသားစနစ်ဟိ ဗျည်းသင်္ကေတနန့် သရသင်္ကေတိကို ဇာပိုင်အသံထွက်ဆိုရေ ပုံစံနန့် တင်ပြဖို့ ဖြစ်ပါရေ။ ရခိုင်ဘာသာစကား လိ့လာရာမာ ပိုပြီးကေ သိသာ လွယ်ကူဖို့လို့  ယူဆအတွက်နန့် ဖြစ်ပါရေ။
ရခိုင်ပြည်ဟိထင်ရှားရေ ပုထိုးတော်တိ

*ကံ့ကော်တောဘုရား
*ကျောက်တစ်လုံးဘုရား
*ကိုးနဝင်းစေတီတော်
*ကိုးသောင်းပုထိုးတော်ကြီး
*ကောလိယသကျမုနိစေတီ
*ခတ္တိယပုရိသစေတီတော်
*ချိန်ကိုက်ပိဋကတ်တိုက်
*ငနက်ကေ စေတီ
*စန္ဒမုနိဆင်းတုတော်
*ဆင်ဖြူကုန်းစေတီတော်
*ဇိနမာရ်အောင်စေတီတော်
*ဇုန်ဒတ်လင်္ကာပျံချီစေတီတော်
*ညီတော်စေတီ
*တဝဂူစေတီတော်
*တေဇာရာမစေတီတော်
*ထင်တော်မူစေတီ
*ထုက္ကန်သိမ်ပုထိုးတော်ကြီး
*ထူပါရုံစေတီတော်
*နဂါးစေတီတော်
*နန်းတော်ဦးအဆောင်
*နိမ္ဗူဇာစေတီတော်
*ပြည်လုံးချမ်းသာစေတီ
*ပါဒခြေတော်ရာ
*ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့ရှိဂူဝဘုရား
*ဗုဒ္ဓဓာတုစေတီ
*ဘုရားပေါင်းတွင်း
*ဘုရားပေါ်စေတီတော်
*ဘုရားအုပ်စေတီတော်
*မင်းခေါင်ရွှေတူစေတီ
*မင်းရာဇာစေတီတော်
*မင်္ဂလမာရ်အောင်စေတီတော်
*မင်္ဂလာဓာတ်ပေါင်းရွှေဂူစေတီ
*မျှော်တော်မူစေတီ
*မြင်တော်မူစေတီ
*မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်း
*မြောက်ဦးမြို့တော် သမိုင်းကြောင်း
*မဟာကျိန်သစ္စာရှင်ဘုရားကြီး
*မဟာထီးဘုရား
*မဟာဗောဓိစေတီတော်
*မဟာမုနိ (ရခိုင်ပြည်)
*မဟာမုနိ ရုပ်ရှင်တော် (မန္တလေး)
*မဟာဝိဇယျရံသီစေတီတော်
*မအီစက်တော်ရာ
*မိဖုရားကြီးဂူ
*မုတ်ဆိတ်တော်စေတီ
*ရခိုင်တန်ဆောင်ဘုရား
*ရတနာစံရွေးစေတီတော်
*ရတနာစံဦးစေတီတော်
*ရတနာစေတီတော်
*ရတနာပုံစေတီ
*ရတနာမှန်ကင်းစေတီတော်
*ရတနာမာရ်အောင်စေတီတော်
*ရတနာသိင်္ဂစေတီတော်
*ရန်ကာဘုရား
*ရန်အောင်ဇေယျ (ခေါ်) သျှစ်သောင်းပုထိုးတော်ကြီး
*ရွှေကြာသိမ်စေတီ(၁)
*ရွှေကြာသိမ်စေတီ(၂)
*ရွှေကြာသိမ်စေတီ(၃)
*ရွှေဂူတောင်စေတီတော်
*ရွှေဂူတောင်ပိဋကတ်တိုက်
*ရွှေဂူတောင်အရံစေတီ(၃)
*ရွှေဂူတောင်အရံစေတီတော်(၁)
*ရွှေဂူတောင်အရံစေတီတော်(၂)
*ရွှေဘုံသာမုနိ (ပြည်)
*လက်ယာစိတော်စေတီ
*လက်ဝဲပိစိတော်စေတီ
*လွမ်းစေတီ
*လေးမျက်နှာပုထိုးတော်ကြီး
*လောကနန္ဒာစေတီ (စစ်တွေ)
*လောကမဉ္ဇူစေတီတော်
*လောကမာရ်အောင်စေတီတော်
*လောင်ပွန်းပြောက်စေတီတော်
*သကျသီဟဘုရား
*သက္ကျမာရ်အောင်စေတီတော်
*သက္ကုမင်္ဂလာစေတီတော်
*သက်တော်ရစေတီ
*သင်္ချီတောင် စေတီ
*သဗ္ဗဇေယျစေတိတော်
*သာရပဗ္ဗတစေတီတော်
*ဟာရီတောင်စေတီတော်
*အံတော်သိမ်း
*အနောက်မြတန်ဆောင်းစေတီတော်
*အနော်မာဘုရား
*အရှေ့မြတန်ဆောင်းစေတီတော်
*ဦးမြဝါ အရိုးအိုးစေတီ
*ဦးမြဝါ အသက်စွန့်ခဲ့သည့် အထိမ်းမှတ်နေရာ
*ဦးမြဝါကျောက်အင်းဆံများ တည်ရှိရာသိမ်
*ဦးမြဝါစေတီတော်
*ဦးရာဇ်တော်ဓာတ်စေတီ
ရခိုင်ဘုရင်တိ စာရင်း

## '''ရခိုင်ဘုရင်ရို့ဧ့နန်းစိုင် မင်းဆက်'''

## ကိုးကား
၁။ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်း

၂။ဓညဝတီရာဇဝင်သစ်ကျမ်း

၃။အင်းစောက်ရာဇဝင်

၄။ရှေးအတိတ်ကာလ ဓညဝတီရခိုင်ပြည် နန်းဆက်မင်းဆက်ရာဇဝင်

၅။ပီပြင်သောရခိုင်ဘုရင်များ PDF
ရခိုင်မင်းသမီးဧချင်း

၁၅ ရာစုအလယ်ပိုင်းက ရခိုင်စာဆို အဒူမင်းညို ရေးစပ်ခရေ။ အဦးဆုံး ဧချင်းအဖြစ်သာမက အဦးဆုံးရေ ရခိုင်ရာဇဝင်မှတ်တမ်းလည်း ဖြစ်လီရေ။ အပိုဒ် ၃၄ ပိုဒ် ပါဟိပြီး မာရယုမင်းဆက်ကအစ ဓညဝတီခေတ်သုံးခေတ်၊ ဝေသာလီစိုင်းဒြားမင်းကိုးဆက်၊ ပဉ္စာ၊ ပရိမ်၊ တောင်ငူ၊ နီရဉ္စရာ၊ လောင်းကြက်နန့် မြောက်ဦးခေတ်ဦး ဘစောဖြူမင်းအထိ မှတ်သားဖွယ်တိ၊ မှတ်တိုင်တိကို ထည့်သွင်းထားဟိရေ။ မောက်တော်ဧချင်းဟုလည်း ဟူဧ။ 
## ကိုးကား
ရခိုင်မိကျောင်းတူရိယာ

## ရခိုင်မိကျောင်းတူရိယာ

ရခိုင်အမျိုးသားရို့ရေ မိကျောင်းတူရိယာကို မြောက်ဦးခေတ်၌ အသုံးပြုခကတ်စော်ကို
တွိ့ရပါရေ။ ပိုးဝါဘွဲ့၌ မိကျောင်းတူရိယာအကြောင်းကို ဖွဲ့ထားစော်ကို တွိ့ရပါရေ။

မင်းသားလူပျို၊ ဆရာကျောင်းမှာ၊ စောင်းနှင့်ပျော်ရေ၊ မတီးချင်ကေ၊

ဇောင်ပင်မင်းသား၊ ကျောင်းစည်တိုင်မှာ၊ ရွှီမိကျောင်းကို၊ တင်လို့ထားရေ၊ ဆယ့်ရီး

ရံခါ၊ စိတ်ကိုဖျော်ကေ၊ တီးစရာလေ၊ ပိုးခြည်နှစ်ပင်၊ ကြိုးတစ်ပင်ကေ၊ စွယ်ရှင်

လေးချောင်း၊ စိတ်ကိုဖျော်ရေ၊ ရွှီမီးကျောင်းကို၊ တင့်ကြောင်းတည့်သခြေ၊ အသာ

တည့်တင်ပြီး၊ သုံးပင်ကြိုးကို၊ ညီအောင်ညှိရေ၊ ထုံးကိုကငင်၊ ကျားကိုသင်၊ မှန်ကြီးကို

ခတ်လို့၊ လက်သန်းလက်လယ်၊ လက်ြွကယ်လက်မ၊ စောင်း ဆယ်စိတ်မှာ၊ ရှောက်လို့

ချရေ၊ ညာဘက်လက်ညှိုး၊ မိကျောင်းလိုင် (လည်)မှာ၊ စီလို့ထိုးရေ။

သာခြင်းမျိုးစုံဖော်နိုင်ရေ တူရိယာပင်ဖြစ်ရေ။ ကြိုးကိုအသုံးပြုရရေ တူရိယာပင်ဖြစ်ကေလည်း ခတ်၍တီးရလီရေ။ ဂုခေတ် ဘင်ဂျိုဂီတာတိပိုင်ပင် ဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား
ရခိုင်မျိုးချစ်ပါတီ

**ရခိုင်မျိုးချစ်ပါတီ** (Arakan Patriot Party) စွာ မြန်မာနိုင်ငံဟိ ဖျက်သိမ်းပြီးရေနိုင်ငံရီးပါတီ တစ်ခုဖြစ်ရေ။

၂၀၁၉ ခုနှစ် မေ ၇ ရက်နိတွင် နိုင်ငံရီးပါတီအဖြစ်မှ ဖျက်သိမ်းခွင့်ပြုရန် ပြည်ထောင်စု ရွီးကောက်ပွဲ ကော်မသျှင်သို့ တင်ပြခပြီးနောက် ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၃ ရက်နိတွင် မှတ်ပုံတင် ပယ်ဖျက်ပနာ ပါတီအား ဖျက်သိမ်းခရေ။

## ကိုးကား

ကဏ္ဍ:ရခိုင်နိုင်ငံရီးပါတီတိ
ရခိုင်ရဟန်းစာရွီးဆရာတိ

## A
* Ashon Nyanuttara
## က
* ကဝိသာရ
## စ
* စန္ဒမာလာလင်္ကာရ
## ဆ
* ဆရာတော်ဦးဉာဏ
## ဒ
* ဒွါရာဝတီအသျှင်ကုသလ
## ဓ
* ဓညဝတီ-အရှင်ဝရိန္ဒ
## ရ
* ရမ်းဗြဲတောင်ကျောင်းဆရာတော်
* ရှင်သီလဝံသ
* ရွှေစေတီဆရာတော်
## ဝ
* ဝါးကျောင်းဆရာပဏ္ဍိတ်
* ဝါးကျောင်းဆရာတော်ကေတု
## အ
* အရှင်ဝါသဝ
* အရှင်ကောသလ္လ(ဂဝေသီ)
* အလိုတော်ပြည့်ဆရာတော်
* အသျှင်ကိတ္တိ
* အသျှင်စက္ကိန္ဒ
* အသျှင်ပဏ္ဍိတ
* အသျှင်ဥက္ကံသ
## ဦး
* ဦးပညာစာရ
ရခိုင်ရာဇဝင်ကျမ်းတိ

ရခိုင်လူမျိုးတိမာ ရခိုင်သမိုင်းကို မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခရေ၊ ရခိုင်သမိုင်းရှေးဟောင်းရာဇဝင်ကြီး (၄၈)ဆောင်ဟိပါရေ။ ရှိဟောင်း ရခိုင်ရာဇဝင်တိကို သုတေသနလုပ်ပနာ ဖော်ထုတ်ရီးလုပ်ငန်းမှာ လွယ်ကူရေ လုပ်ငန်းမဟုတ်ပါ။ ရှိအဆက်ဆက်က ကျန်ရှိခရေ အချို့ရေ ရှိဟောင်းရာဇဝင်စာပီစွာ ဘိုးတော်(မောင်ဝိုင်းမြန်မာဘုရင်)နန့် အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့ရို့ ဖျက်ဆီးခြင်းတိ ကို ခံရ‌စော်မက ကမ္ဘာစစ်နှစ်ကြိမ်ဖြိုက်မူမာလေ့ အထူးသဖြင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ခါက လီယိုင်ပျံတိ ဗုံးကြဲမူတိမာ မရှုမလှခံရပြီးကေ က‌ေဂါင်းပင်ပျက်စီးလားရလီရေ။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတိက ပီစာတိစွာလည်း ဗုံးဒဏ်ကြောင့် ပျက်စီးခရလီရေ။

လက်ဟိပုံနိပ်ထုတ်ဝီပြီး  ရာဇဝင်များအနက်-

မဟာဝိဟိကာ ရာဇဝင်လင်္ကာကြီး 

ရာဇဝင်ဟောင်း ရာဇဝင်တော်ကြီး 

ဝိမလရာဇဝင် 

ဒိုးဝေး မဟာရာဇဝင် 

ငလက်ရုံးရာဇဝင် 

မင်းရာဇာကြီး စာတမ်း 

ကျားခွပ်ရာဇဝင် 

ကြောင်းသုံးဆယ် ရာဇဝင် 

ကျောက်ရိုး ရာဇဝင် 

ဦးငမဲ ရာဇဝင် 

မောင်ပုံရာဇဝင် 

မြို့ဟောင်းမြို့ 

ဦးသာထွန်းအောင် ရာဇဝင် 

ဦးပဏ္ဍိတ၏ ဓညဝတီရာဇဝင် 

ဓညဝတီ အရေးတော်ပုံ၊(သံတွဲဆရာတော်) 

ရမ်းဗြဲမြို့တောင်ကျောင်းဆရာတော်ရေး ရခိုင်ရာဇဝင်သစ် 

ရသေ့တောင်ဆရာတော်၏ ဓညဝတီသစ် 

ဆရာဦးအောင်သာဦး၏ ရခိုင်ရာဇဝင် 

ဦးဘိုးလူ၏ ရာဇဝင် 

ဆရာဦးသာထွန်း၏ရာဇဝင်

ရို့ဖြိုက်ဂတ်ပါရေ။

## ကိုးကား
ဦးဘစံ -ရခိုင်ရာဇဝင် (၄၈)စောင် -ရက္ခမဏ္ဍိုင် အမှတ် ( ၁ )(p-28)
ရခိုင်ရိုးမ

အရှိပါကစ္စတန်ပြည်နယ်နန့် ဗမာနိုင်ငံအကြားတွင် မြောက်နန့်တောင် တန်းပနာဟိရေ တောင်ကုန်းဒေသကို အနောက်ဘက်တောင်ကုန်းဒေသဟု ခေါ်တွင်ရေ။ ထိုကုန်းမြင့်ပိုင်းတွင် ရခိုင်တောင်ကုန်းဒေသ၊ ချင်းတောင်တန်း၊ လူရှေ (လူဟိုင်း)တောင်ရို့ ပါဝင်လီရေ။ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းရေ ထိုတောင်တန်းဒေသမှ တောင်ဘက်သို့ ကမ်းရိုးတန်းနန့် ယှဉ်ပြီးကေ 
ထိုးထွက်လာသော တောင်တန်းဖြစ်တေ။

ရခိုင်ရိုးမရေ မင်းဘူးခရိုင်၊ သရက်ခရိုင်၊ ပြည်ခရိုင်၊ ဟင်္သာတခရိုင်၊ ပုသိမ်ခရိုင်ရို့နန့် ရခိုင်ဘက်ဟိ စစ်တွေခရိုင်၊ ကျောက်ဖြူခရိုင်၊ သံတွဲခရိုင်တိကို ခွဲခြားထားလီရေ။ တောင်တန်းတစ်လျှောက်တွင် ပျမ်းမျှအနိန်နန့် အမြင့်ပေ ၄ဝဝဝ နန့် ပေ ၅ဝဝဝ အကြားမာ ဟိရေ။ မြောက်ဘက်တွင် ထိုထက်မြင့်မားသော တောင်တန်းတိ ဟိလီရေ။ ရိုးမတောင်တန်းရေ မတ်စောက်ပြီးကေ တောထူထပ်ရေ။ ယေကေလဲ ကျွန်းပင်တိ မပေါက်။

ရိုးမတောင်ပေါ်တွင် ချင်းလူမျိုးရို့ နီထိုင်ကတ်တေ။ တောင်ယာစိုက်စားကတ်ရေ။ ပြောင်းဆန်နန့် တောင်ပေါ်စပါး တစ်မျိုးကို ရှီးရိုးနည်းပိုင် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကတ်လီရေ။ ရခိုင်ရိုးမတောင်ကို ဖြတ်ကျော်နိုင်သော တောင်ကြားလမ်း နှစ်ခု ဟိရေ။ ပထမတောင်ကြားလမ်းမှာ ကျောက်ဖြူခရိုင် အမ်းမြို့မှ မင်းဘူးခရိုင် ငဖဲမြို့သို့ပေါက်သော အမ်းတောင်ကြားလမ်း ဖြစ်ပြီးကေ၊ ဒုတိယတောင်ကြားလမ်းမှာ သံတွဲခရိုင် တောင်ကုတ်မြို့မှ ပြည်မြို့နန့် တစ်ဖက်ကား ဧရာဝတီမြစ်ပေါ်ဟိ ပန်းတောင်းမြို့သို့ ပေါက်သော တောင်ကုတ်တောင်ကြားလမ်း ဖြစ်တေ။

## ကိုးကား
ရခိုင်ရိုးရာ ရထားဆွဲပွဲအစ

သက္ကရာဇ် (၈၇၈) ခုနှစ် မြောက်ဦးနန်းတက်စိုးစံ ဘုရင်မင်းဘာ လက်ထက်၌ မဟာပညာ ကျော်နှင့် ဦးမြဝါ (သျှင်ငယ်မြဝါ) ကဲ့သို့ ပညာဟိတိနှင့် လောကီပညာသျှင်တိ ပေါ်ထွန်းခ ကြောင်း သိရရေ။ ဦးမြဝါ (သျှင်ငယ်မြဝါ) မှာ ဘုရင့်တိုင်းပြည်ရေးရာကို လောကီပညာဖြင့် ကူညီထမ်းဆောင်နီသူအဖြစ် ထင်ရှားရေ။ တစ်ခါသော် သျှင်ငယ်မြဝါရေ တိုင်းပြည်ရှေ့ရေးအတိတ်နိမိတ် မကောင်းခြင်းကို မြင်ရာ မင်းဘာဘုရင်ထံ သွားရောက်ပြီး ကြာသပတေးရက်သားသျှင်တစ်ဦးဧ့ ရင်ကိုခွဲ၊ အူကို ထုတ်ကာ ၎င်းလဲကျကွယ်လွန်ရာနီရာတွင်သာ မြုပ်နှံရန် လျှောက်တင်ရေ။ ထိုစဉ်လောကီ ပညာသျှင်ဦးမြဝါမှာ ကြာသပတေးရက်သားဖြစ်ပြီး မိမိဧ့ရင်ကိုခွဲကာ အူကိုထုတ်ပနာ နန်းတော်အား ပတ်စဉ် ယုတ်ညံ့ရေအရပ်၌ လဲကျကွယ်လွန်ခကြောင်း သိရရေ။ ထိုသို့ မျိုးချစ်တိုင်းပြည်ရတနာဖြစ်သူအား ဘုရင်က ယုတ်နိမ့်အရပ်တွင် မမြုပ်စေဘဲ မြင့်မြတ်အရပ်၌သာ မြုပ်နှံစေရာ ပြည်သူအပေါင်းနှင့် သဘောထားကွဲလွဲပြီး သျှင်ငယ်မြဝါဧ့ ကြွင်းကျန်ရုပ်အလောင်းအား ပန်းရထားပေါ်တွင်တင်ပြီး ပြည်သူတစ်ဘက်၊ ဘုရင်ဖက်တော်သားရို့က တစ်ဘက်၊ သူ့ဘက်ကိုယ့်ဘက် အနိုင်ရဟိစေရန် အပြိုင်ဆွဲခကတ် ကြောင်း သမိုင်းအရ သိဟိရပါရေ။ ထိုအချိန်မှစတင်ကာ လောကီပညာသျှင် သျှင်ငယ် ဦးမြဝါအား ဂုဏ်ပြုပြီး နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း တပို့တွဲလ ရောက်တိုင်း ရထားဆွဲပွဲ ကျင်းပကတ်ခြင်းဖြစ်ပါရေ။

## ကုံရာသီ တပို့တွဲ ရထားဆွဲ

တစ်နှစ်လုံးဧ့ ဆောင်းရာသီ တစ်လတည်း၌သာ ရထားဆွဲပွဲကို ကျင်းပရေ။ တောင်သူလယ်သမားတိနှင့် ပြည်သူအပေါင်း စပါးရိတ်ပြီးချိန် ငွေရွှင်ချိန်နှင့် ရှေ့လာမည့်နှစ်တွင် ရာသီဥတုကောင်းမွန်စေရန်နှင့် စပါးဆန်ရေပေါတိစေရန် ရည်ရွယ်ပနာလည်း တပို့တွဲလတွင် ရထားဆွဲကတ်ကြောင်း စာဆိုသုတေသီအပေါင်းက ဆိုရေ။ မြောက်ဦးခေတ်က အစပျိုးကာ ဗြိတိသျှခေတ်နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှောင်းပိုင်းတွင်လည်း စဉ်ဆက်မပြတ် ရထားဆွဲပွဲကို ရခိုင်ဒေသအသီးသီးတွင် ကျင်းပခကတ်ကြောင်း သိရရေ။ ဂနီ့ အချိန်အခါတွင် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ရထားပွဲကို ကျင်းပသော်လည်း စစ်တွေမြို့တွင် လွန်ခရေနှစ်ပေါင်း (၄၀) ခန့်ကပင် ရထားဆွဲပွဲ မကျင်းပခကြောင်း သိရပါရေ။ ရထားဆွဲရန် သစ်သားဘောင်ကို ခိုင်ခန့်အောင် လုပ်ပြီး သစ်သားဘီးတိဖြင့် တွဲဆက်ကာ ရထားအလယ်၌ ဝါးညွှန့်ပင်ကို စိုက်ထူကာ ရထားတစ်ဘက်တစ်ချက်၌ ကြိုးဖြင့် ဆွဲကတ်ရေ။ ရပ်ကွက်အသီးသီးမှ တစ်ဘက်နှင့်တစ်ဘက် အပြိုင်ဆွဲ (သံကျိပ်) သံချပ်ထိုးကတ် ရေ။ ညီညွတ်စုပေါင်းခွန်အားနှင့် အားကစားစိတ်ဓာတ်၊ မိသားစုစိတ်ဓာတ်ကို အခြေခံကာ ယှဉ်ပြိုင်ကတ်ရေ။

ရှေးနှစ်ပေါင်းတိစွာကပင် ရထားဆွဲပွဲကို တပို့တွဲလဆန်းတွင် ဆွဲကတ်ပြီး တပို့တွဲလပြည့်ည ရောက်တိုင်း ရထားကို အနိုင်ရသည့်ဘက်က မီးရှို့လေ့ဟိကတ်ရေ။ ရခိုင်ရိုးရာ ရထားဆွပြွဲကို ကျင်းပသည့်ရပ်ကွက်ရေ (၃) နှစ်ဆက်တိုက် ကျင်းပရသည့် ဓလေ့ဟိကြောင်း သိရရေ။ သို့ဖြစ်ပါပနာ ရခိုင်ရိုးရာအစဉ်အလာပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်သည့် မပျောက်ကွယ်ရလေအောင် ထိန်းသိမ်းကတ်ရပါမည်။ ၁၉၆၈ ခု၊ ပြည်ထောင်စုနိ့ပွဲတွင် ရခိုင်ပြည်နယ် ကိုယ်စားပြု ရထားပန်းယိုင်ယိမ်းကို ကျောက်ဖြူမြို့နယ်မှ တင်ဆက်ခဖူးပြီး၊ ရေးစပ်သူမှာ ဆရာကြီး ဦးလုံး ဖြစ်ပါရေ။

## ကိုးကား
မင်္ဂလမာရ်အောင်စေတီတော်

## တည်နီရာ
မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ မြောက်ဘက် တစ်မိုင်ကျော်ခန့်အကွာ၊ မင်္ဂလာတံတိုင်းကြီးဧ့ မြောက်ဘက်၊ တပင်တိုင်တောင်တန်းဧ့ အနောက်ဘက်တွင် တည်ဟိပါရေ။
## ကုသိုလ်သျှင်
“ ဘုရင်စန္ဒသုဓမ္မရာဇာဧ့ သားတော် ဘုရင်သီရိသူရိယဥဂ္ဂါဗလသုဓမ္မရာဇာရေ ကောဇာ (၁ဝ၄၇) ခု၊ အေဒီ (၁၆၈၅) ခုနှစ်တွင် တည်ထားလှူဒါန်းခပါရေ။
## သမိုင်းအကျဉ်း
သီရိသူရိယ ဥဂ္ဂါဗလ သုဓမ္မရာဇာဘုရင်ရေ မာန်အပေါင်းကို အောင်မြင်တော်မူကာ ကျက်သရေမင်္ဂလာအပေါင်း နန့် ပြည့်စုံတော်မူပြီး (၃၈) ဖြာမင်္ဂလာတရားတော်တို့ကို ဟောကြားတော်မူခရေ မြတ်စွာဘုရားကို ရည်စူးပနာ တည်ထားကိုးကွယ်ခသဖြင့် မင်္ဂလမာရ်အောင်စေတီတော်ကြီးဟု ခေါ်တွင်ခြင်းဖြစ်ပါရေ။ မင်္ဂလမာရ်အောင်စေတီတော်နန့် မြိတ်မြို့ဟောင်းဟိ မြိတ်ချောင်းမင်္ဂလာစေတီတော်ကြီးကို သီရိသူရိယ ဥဂ္ဂါဗလသုဓမ္မရာဇာဘုရင်ရေ တချိန်တည်း၊ တွင် တည်ထားခရေ စေတီတော်ကြီးတိပင် ဖြစ်ပါရေ။ စေတီတော်ကြီး နှစ်ဆူစလုံးတည်ဆောက်ပနာ မပြီးခင်မှာ သီရိသူရိယဥဂ္ဂါဗလသုဓမ္မရာဇာ ဘုရင်နတ်ရွာစံခလေရေ။ ထိုဘုရင်ဧ့ ထီးနန်းကိုဆက်ခံရေ ရွှေနန်းသခင် ဝရဓမ္မရာဇာကသာလျှင် ကောဇာသက္ကရာဇ် (၁၀၅၄) ခု၊ အေဒီ (၁၆၉၂) ခုနှစ်တွင် မင်္ဂလမာရ်အောင်စေတီတော်ကြီးကို ပြီးစီးအောင် တည်ထားလှူဒါန်းနိုင်ခပါရေ။ ခြိတ်ချောင်းမင်္ဂလာစေတီတော်ကြီးမှာ ဂနီ့ထိ မပြီးစီးသေးဘဲ ကျန်ဟိ နီပါသေးရေ။ ဘုရင်သီရိသူရိယဥဂ္ဂါဗလသုဓမ္မရာဇာရေ ခြိတ်ချောင်းဘုရားကြီးသို့ အသွားတွင် သေမည်ကို သိရေ်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ကောင်း ဘုရင်တစ်ဆူပီပီ ကောင်းမှုကုသိုလ်လုပ်ပနာ သေလျှင်သေပါစေဟူရေ အဓိဋ္ဌာန်ဖြင့် နောက်မဆုတ်ဘဲ မင်္ဂလာစေတီတော်ကြီးဟိရာ အရပ်ကို ဦးခေါင်းလှည့်ပနာ နတ်ရွာစံသွားခရေမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာရခိုင်လူမျိုးတိအတွက် ချီးကျူးဂုဏ်ပြုထိုက်ရေ ဘုရင်တစ်ပါးပင်ဖြစ်ပါရေ။
## ဗိသုကာလက်ရာ
မင်္ဂလမာရ်အောင်စေတီတော်ကို တပင်တိုင် တောင်တန်းအနောက်ဘက် မင်္ဂလာမြေညီပြင် မြေသန့်နီရာတွင် မဟာရံတံတိုင်းကြီးတိဖွဲ့ပနာ လေးမျက်နှာခိုနန်းချိုးတိဖြင့် လုံးပိတ်ထုချွန်ပုံ တည်ထားပါရေ။ စေတီတော်
အောက်ခြေတစ်မျက်နှာလျှင် (၃၅) ပေခန့်ဟိပြီး ဉာဏ်တော်အမြင့် (၈၀) ပေခန့်ဟိပါရေ။ ပစ္စယံ (၂) ဆင့်တွင် လေးမျက်နှာစလုံး၌ ကျောက်ဆစ်မုခ်ထွက်တံကဲတိကို ရခိုင့်စိတ္တလင်္ကာရ အနုပန်းလက်ရာတိဖြင့် လက်ရာမြောက်စွာ ထုဆစ်ထားပါရေ။ စိတ္တလင်္ကာရ အနုပန်းလက်ရာ မုခ်တံက် အဟောင်းအပိုင်းအစတိကို ရင်ပြင်ပေါ်တွင် ပြန့်ကြဲစွာ တွေ့ဟိနီရပါသေးရေ။ စေတီတော်ကြာဆုံ သပိတ်မှောက်၊ သင်္ကန်းစည်း၊ ခေါင်းလောင်းမှောက်အောက် အဆင့်တိတွင် ရခိုင့်စိတ္တလင်္ကာရ အနုပန်းလက်ရာတိဖြင့် တန်ဆာဆင်ထုဆစ်ထားပါရေ။ မူလက ဤစေတီတော်ကြီးကို ကျောက်ထီးတော်ဖြင့် တင်လှူပူဇော်ခပါရေ။ စေတီတော်ကြီးဧ့ အရှေ့ဘက်တွင် ရန်အောင်မြင် ဘုရားမှ ပြောင်းရွှေ့ပူဇော်ထားရေ ဆင်းတုတော်ကြီးတစ်ဆူဟိပါရေ။ ဆင်းတုတော်ကြီးဧ့ ပလ္လင်တော်မှာ လက်ရာအလွန်မြောက်ပါရေ။ ပလ္လင်ပတ်ပတ်လည်တွင် ရုပ်လုံးရုပ်ကြွပန်းလက်ရာတိဖြင့် အနုစိတ်ထုဆစ်ထားပါရေ။ မင်္ဂလမာရ်အောင်စေတီတော်ကြီးမှာ ခန့်ညားထည်ဝါလှပြီး လက်ရာပြောင်မြောက်ရေ စံထားထိုက်သည့် စေတီတော်ကြီးတစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
မဏိသုဓမ္မရာဇာ

မဏိသုဓမ္မရာဇာ (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၁၀၅၄-၁၀၅၆)(ခရစ်နှစ် ၁၆၉၂-၁၆၉၄) ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက  ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။ 

ဝရဓမ္မရာဇာမင်းကို နန်းချပြီး သက္ကရာဇ် (၁၀၅၄)ခုနှစ်တွင် ၎င်း၏နောင်တော်ကို မဏိသုဓမ္မအမည်ဖြင့် မှူးမတ်ရို့က
နန်းတင်ခကတ်တေ။ နန်းစံ(၂)နှစ် သက္ကရာဇ် (၁၀၅၆)ခုနှစ်တွင် နန်းချခံရရေ။

## ကိုးကား
မဒရာဇ်ရာဇာ

မဒရာဇ်ရာဇာ (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၁၀၉၉-၁၁၀၄)(ခရစ်နှစ် ၁၇၃၇-၁၇၄၂) ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက  ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။ 

စန္ဒဝိမလမင်းလွန်ကေ ညီတော်ရေ မဒရာဇ်ရာဇာအမည်ဖြင့် သက္ကရာဇ် ၁၀၉၉ ခုတွင် ထီးနန်းကို စိုးစံခရေ။
နန်းစံ(၅)နှစ် သက္ကရာဇ် ၁၁၀၄ ခုတွင် နတ်ရွာစံရေ။ ဤမင်းရေ စစ်တကောင်းကို တိုက်ခိုက်ရာ အောင်မြင်ခရေ။
ရွှေနန်းသခင် မဒရာဇ်ရာဇာဟု စာတမ်းထိုးထားရေ ငွီဒင်္ဂါးတိ ထုတ်ဝီခရေ။

## ကိုးကား
မဒေးကျွန်း

မဒေးမြစ်ဟိကျွန်းကြီး ဖြစ်ရေ။ ကျောက်ဖြူ-ကူမင်းရေနံပိုက်လိုင်း(ယင်း-ရှု)ရေ ဒေကျွန်းမှ စတင်ရေ။ ဒေကျွန်းတွင်ပင် ကျောက်ဖြူ-တရုတ်ဓာတ်ငွေ့ဆိပ်ကမ်း ထားဟိရေ။ ရခိုင်ဓာတ်ငွေ့တွင်း အေ-၁ နန့် အေ-၃ ရို့မှ ဓာတ်ငွေ့တိကို ရေအောက်မှ ပိုက်ဖြင့် သယ်ယူပြီး ဒေကျွန်းမှတဆင့် တရုတ်နိုင်ငံ နန်နင်းသို့ တင်ပို့ရေ။ 

## ကိုးကား
မန်ဂို ပတ်ခ်

စကော့လူမျိုးရေသစ်မြေသစ်ရှာဖွီသူ မန်ဂိုပတ်ရေ စင်စစ်အနိန်နန့် ဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်တေ။ သူ့ကို စကော့တလန်ပြည် ဆဲလကတ်မြို့အနီးပီးယာတော၌ ခရစ် ၁၇၇၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နိတွင် ဖွားမြင်ရေ။ ၁၇၈၉ ခုနှစ်၌ သဘာဝတ္တပညာသျှင်ဆာ ဂျိုးဇက်ဗင့်ဧ ကျေးဇူးကြောင့် ဆူမတြားကျွန်းသို့ လားရေသင်္ဘောတွင် ဆရာဝန်အဖြစ် ဝင်ရောက်အမှုထမ်း ခရရေ။ ယင်းသို့ခရီးလားယင်းပင် ပတ်ရေ သဘာဝတ္တပညာကို လေ့လာခဧ။ ၁၇၉၃ ခုနှစ်တွင်သူဧ သင်္ဘောရေ အင်္ဂလန်ပြည်သို့ တစ်ခေါက်ပြန်ရောက်ရေအခါ ဗင့်နန့် အာဖရိကအသင်းကြီးက သူ့အား အာဖရိကတိုက်ပီး နိုင်ဂျာမြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက် လားရောက်စူးစမ်းရှာဖွီရန် စီလွှတ်လိုက်ရေ။ အာဖရိကန်အသင်းကြီးရေ ၁၇၉၀ ပြည့်နှစ်က မေဂျာဒန်နီယယ်ဟိုတန် ဆိုသူအား နိုင်ဂျာမြစ်ကြောင်းကို စူးစမ်းရှာဖွီရန် ခွတ်ခဖူးကေလည်း လူပါပြန်မလာသဖြင့် မအောင်မြင်ခချေ။ 

ပတ်ရေ ၁၇၉၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်မှ စတင်ထွက်ခွာခပနာ အာဖရိကတိုက်သို့ ရောက်ပီးလေကေ ဂမ်ဗီယာမြစ်အတိုင်း ဆန်တက်ကာ ပီဆာနီယာမြို့(ဂုကယ်ရန်တဗာမြို့)တွင် ငါးလမျှနေထိုင်ပြီးကေ မန်ဒင်းဂိုး ဘာသာစကားကို သင်ယူရေ။ ယင်းမြို့မှ ဒီဇင်ဘာ၂ရက်နိတွင် အဖော်၂ယောက်နန့်အတူ မြင်းစီးပနာထွက်ခရာ ဒုက္ခပေါင်းတိစွာနန့် ရင်ဆိုင်ရခပြီးနောက် ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နိတွင်ရောက်ရေ။ နိုင်ဂျာမြစ်ကြောင်းအတိုင်း မိုင် ၈၀ ခန့်လားမိကေပင် သူဧမြင်းအမောဆို့လားသဖြင့် ခြီလျင်တစ်မျိုး၊ လှည်းတပ်နန့်တစ်ဖုံ ပြန်လှည့်ခဲရာ ပီဆာနီယာမြို့သို့ ၁၇၉၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၀ ရက်နိတွင် ပြန်လည်ရောက်ပြီးနောက် အင်္ဂလန်သို့ ပြန်ခလီရေ။ ၁၇၉၉ ခုနှစ်တွင် သူလားလာစူးစမ်းခရေ အကြောင်းတိကို စုပေါင်းပနာ၊ အာဖရိကတိုက်တွင်းလှည့်လည်စဉ်ဆိုရေ စာအုပ်တစ်အုပ်ရီးသားထုတ်ဝီရာ တစ်နှစ်တည်း သုံးကြိမ်ပြန်လည်ထုတ်လုပ်ရရေအထိ လူကြိုက်များရေ။ 

၁၈၀၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရက ပတ်အား နိုင်ဂျာမြစ်စူးစမ်းရီးအဖွဲ့တွင် ဦစီးရန် ဖိတ်ခေါ်ပြန်သဖြင့် လက်ခံလိုက်ရေ။ ပတ်ရေ ခရီးအတွက်အပြည်အစုံ စီစဉ်ပြီးနောက် ၁၈၀၅ ခုနှစ်တွင် စစ်သား ၃၇ ယောက်ပါဝင်ရေ အဖွဲ့ကို ခေါင်းဆောင်ပနာ နိုင်ဂျာမြစ်ကို စူးစမ်းရန် စတင်ထွက်ခရေ။ နိုင်ဂျာမြစ်သို့ ဆန်တက်ကာနီးတွင် နိုင်ဂျာမြစ်အဆုံးကို တွိ့ပီးရေအထိ ရှာဖွီမည်ဖြစ်ပနာ၊ သေဘေးကိုပင် ရင်ဆိုင်ရကေလည်း ပြန်မလှည့်ရန် သန္နိဌာန်မြဲမြံစွာချထားကြောင်းနန့် ကိုလိုနီဆိုင်ရာရုံးသို့ စာတစ်စောင် ပီးပို့ခသိမ်းရေ။ ပီဆာနီယာမြို့မှ ထွက်ကေပင် အဖွဲ့ဝင်တိရေ ဝမ်းကိုက်ခြင်း၊ နာဖျားခြင်းဖြစ်ကတ်ရေ။ ဆန်ဒင်မြို့သို့ရောက်ရေအခါ ပတ်ဧ ယောက်ဖ အယ်လက်ဇန္ဒာအင်ဒါဆန်အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်တိ တဖွဲဖွဲသေဆုံးကတ်ရေ။ ရောဂါဘေး၊ လူရိုင်းဘေးရို့ကြောင့်အဖွဲ့ဝင်တစ်ယောက်ပြီးတစ်ယောက် သေဆုံးခရာ ထိုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၉ ရက်နိတွင် ဆန်ဆင်ဒင်မြို့မှ ထွက်ခွာလာရေအခါ သူရို့အဖွဲ့တွင် ဥရောပတိုက်သား လေးဦးနန့် တိုင်းရင်းသားလေးဦးသာ ကျန်တော့ရေ။ မြစ်ဝသို့ရောက်ရန် ခရီးသုံးပုံတစ်ပုံခန်အလိုတွင် ဗူဆာရေမော်သို့ ရောက်ရေအခါ ပတ်ဧလှေငယ်ရေ ကျောက်ဆောင်ကို ဝင်တိုက်မိလီရေ။ ထိုအခိုက် လူရိုင်းတိရောက်လာကာ အတင်းဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သဖြင့် အခြီမလှသည့်အဖြစ်ကိုသိရေ ပတ်ရို့လူစုရေ မြစ်ထဲသို့ ခုန်ဆင်းထွက်ပြီးကတ်လီရာ လမ်းပြအဖြစ်ခေါ်လားရေ တိုင်းရင်းသားတစ်ဦးမှတစ်ပါး အားလုံးရေနစ်သေဆုံးကတ်ရေ။ အသက်မသေဘဲ ကျန်ခသည့် ထိုတိုင်းရင်းသားဧ ပြောပြချက်အရ ပတ်ရို့ဧ ဒုတိယစူးစမ်းရီးခရီးစဉ်ကို သိခရရေ။ ထိုအကြိမ်က မန်ဂိုပတ်ရီးမှတ်ထားခရေ မှတ်တမ်းလည်း ပျောက်လားခလီရေ။ 

## ကိုးကား
မန်းဆာ

**မန်းဆာ** တောင်ဝင်ရိုးစွန်းအနီး တောင်ဘက်ကောင်းကင်ဟိ ကြယ်စုတန်းတစ်ခုဖြစ်ရေ။ ပြင်သစ် နက္ခတ္တပညာသျှင် Nicolas-Louis de Lacaille ဆိုသူက ၁၈ ရာစုနှစ်တွင် ကြယ်စုတန်းတစ်ခုဖြစ်ရေ။ ယင်းကြယ်စုတန်းရေ ညဘက်ကောင်းကင်ယံတွင် အမေးမှိန်ဆုံးကြယ်စုတန်းတိထဲမှတစ်ခုဖြစ်ပြီး တောက်ပရေကြယ်တိ မဟိပေ။ အတောက်ပဆုံးကြယ် Alpha Mensae ကေမှ မြင်ရုံသာမြင်နိုင်ရေ။ ကြီးမားရေ မစ်ဂျစ်လန်နစ် တိမ်တိုက်ဧ့ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး ကြယ်အုပ်စုတိနန့် ကွေဆာတိဖြင့် ကြယ်စုတန်းဧရိယာအား ဖုံးလွှမ်းထားရေ။

## ကိုးကား
မယိမ်တက်ပွဲ

မယိမ်တက် (ခေါ်) မအိမ်တက် ပွဲအခမ်းအနားရေ ရခိုင်ပြည် သံတွဲမြို့နယ် မှာ ယှေးနှစ်ပေါင်း များစွာတိကပင် အစဉ်အလာ တည်ဟိခရေ သမက်တက်စာနန့် ဆိုင်ရေ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တစ်ခုဖြိုက်ရေ။

## ဝေါဟာရ အဓိပ္ပာယ်

မယိမ်တက် စကား ဝေါဟာရ စာ  "မယားအိမ်တက်"၊ "မအိမ်တက်"ဆိုရေ စကား အသုံးအနှုန်းက ပြောင်းလဲခေါ်တွင်လာရေ ဝေါဟာရ စကားအသုံးအနှုန်း တစ်ခုဖြိုက်ရေ။
၎င်းကို "မယားအိမ်တက်" ဆိုပနာလည်း ပြောကပ်သိပါရေ။

ဟိဟိစကား မယားအိမ်တက်ကို မယအိမ်တက်၊ မယိမ်တက် ဆိုပနာ သံတွဲနယ်က ရခိုင်တိက အသံထွက်ဓလေ့ဟိကပ်ပါရေ။ ယင်းအတူ မယားအိမ်တက် ဆိုရေ စကားအသုံးအနှုန်းကိုလည်း "မယိမ်တက်"ဆိုပနာ ခေါ်‌ဝေါသုံးစွဲခြင်းလည်း ဟိကပ်ပါရေ။

မ´အိမ်တက် ဆိုပနာ မ´စကားလုံးနန့် ယိမ်စကားလုံးကို ခွဲပနာ  ရွတ်ဆိုရေ အသံထွက်မျိုး လုံးဝမဟုတ်ပါ။
မယိမ်တက်ဆိုပနာယာ ခေါ်ပါရေ။

ယင်းကြောင့် မယိမ်တက်အခမ်းအနားရေ သမက်တက်ရေ ရိုးရာဓလေ့မာ သမက်သျှင် ယောက်ျားဖြစ်လူက မယားလောင်း (ဝါ) ဇနီးလောင်း သမီးသျှင်မအိမ်ကို တက်ရောက်သမက်တက်ရရေအခမ်းအနားပင် ဖြစ်ရေ။

## မယိမ်တက် အခမ်းအနားဆိုင်ရာ ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းတိ

မယိမ်တက်အခမ်းအနားရေ ရခိုင်ရိုးရာ သမက်တက် ဓလေ့ထုံးတမ်းဧ့ အစိတ်အပိုင်း တစ်ရပ်ဖြစ်ပါရေ။

## ကိုးကား

1.	↑ ရခိုင်ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှု စာတမ်း
မယူကမ်း

မယူမြစ်ဝဧ လက်ဝဲကမ်းကို ခေါ်ရေ အရပ်နာမည် ဖြစ်ရေ။ တောင်ဘက် အငူမော်မှရေ မြောက်ဘက် ညောင်ချောင်း တောင်ဘက်အနီးအထိ ရွာပေါင်း ၄၀ ကျော် ပါဝင်ရေ။ မယူကမ်းသင်္ကြန်မှာ သင်္ကြန်လွန်ပြီးနောက် မယူကမ်းဟိ ကျေးရွာတိမှာရွာစဉ်လှည့်ကာ ဘုရားရေချိုးပြီး သင်္ကြန်ချခြင်း ဖြစ်ရေ။

မယူကမ်းအရပ်ကို အဝပိုင်း၊ အလယ်ပိုင်း(တောင်)၊ အလယ်ပိုင်း(မြောက်)၊ အဖျားပိုင်းနန့် ဘူးသီးတောင်နယ် တောင်ဘက်ပိုင်းဟု အုပ်စုငါးခုခွဲကာ တစ်ရွာဝင်တစ်ရွာထွက် သင်္ကြန်ချကတ်ရေ။ 
## ကိုးကား