ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ

**ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ**ရေ ဥရောပတိုက်ဧ အလယ်ဗဟိုတွင် တောင်တိပတ်လည်ဝိုင်း လျက်တည်ဟိရေ သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်ရေ။ ဂျာမနီ၊ ပြင်သစ်၊ အီတလီ၊ ဩစတြီးယား စရေ 
နိုင်ငံကြီးတိရေ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံကို လေးဘက်လေးတန်မှ ခြံရံလျက်ဟိရေ။ ယကေလည်း နိုင်ငံကြီးတိရေ သူရို့ဧ ကိုယ်ကျိုးအတွက် ထောက်မျှော်လျက်၊ ဒေနိုင်ငံကို စစ်ရီးစစ်ရာနန့် 
စပ်လျဉ်း၍အစဉ်ထာဝရ ကြားနေနိုင်ငံ ဟု အသိအမှတ်ပြုခကတ်ရေ။ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံမှာ အကြမ်းအားဖြင့် စက်ဝိုင်းခြမ်း ပုံသဏ္ဌာန်ဟိဧ။ တိုင်းပြည်ဧ ၃ ပုံ ၂ ပုံမှာ အဲ့လပတောင်ကုန်းအဲ့လပတောင်တန်း ဒေသဖြစ်ရေ။

ကျန် ၃ ပုံ ၁ ပုံမှာမြေဩဇာကောင်းမွန်ထက်သန်ရေ မြေနိမ့်လွင်ပြင်တိဖြစ်ရေ။ ထိုလွင်ပြင်တိရေ ကွန်စတန့်နန့် ဂျီနီးဗားရေအိုင်ကြီးနှစ်ခုအကြားတွင် တည်ဟိရေ။ အဓိကရ မြစ်ကြီးတိမှာ ရုန်းမြစ်၊ အားမြစ်၊ ရိုင်းမြစ်၊ တိချီးနိုမြစ်ရို့ ဖြစ်ဧ။ ရာသီဥတုမှာ နီရာကိုလိုက်၍ ကွဲပြားခြားနားလေရာ၊ မြင့်ရေဒေသတိ၌ နှစ်ပတ်လည်ဆီးနှင်းရို့ဖြင့် ဖုံးအုပ်လျက်ဟိ၍၊ နိမ့်ရှိုင်းရာ တောင်ကြားတိ၌ကား ပူနွေးရေ။ တိုင်းပြည်ဧ ၄ ပုံ ၁ ပုံမှာ တောတိဖုံးအုပ်နေလျက်၊ ကျန် ၄ ပုံ ၁ ပုံမှာ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးနိုင်ဧ။ ယကေလည်း ဆွစ်လူမျိုးတိရေ အလွန်အပင်ပန်းခံနိုင်၍၊ ဝီရိယကောင်းရေ လူမျိုးတိဖြစ်သည့်အများုင်း၊ တောင်ကျချောင်းတိ၊ ရေတံခွန်တိမှ အင်အားကိုယူပြီးကေ စက်မှုအလုပ်ရုံတိကို တည်ထောင်ကြဧ။ သို့ပင်ဖြစ်လင့်ကစား၊ အသီးအနှံလုံလောက်စွာ 
မထွက်အတွက်နန့် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံရေ အစားအစာအတွက် အခြားနိုင်ငံတိကို မှီခိုအားထားရလီရေ။ တောနယ်ဟိ ဆွစ်လူမျိုးတိမှာ အလွန်ဝီရိယကောင်း၍၊ ချွေတာကတ်ရေ။ မြေကွက်တစ်ခုဟိက၊ ထိုမြေကွက်ကို အမှီပြုကာ၊ သားစဉ်မြေးဆက် အဆက်မပြတ် နီထိုင်တတ်ကြဧ။ ဂျူးရားတောင်တန်းနန့် အဲ့လပ်တောင်တန်းတိဧ နေပူခံတောင်စောင်းတိပေါ်တွင် စပျစ်နွယ်ပင်တိ၊ သစ်သီးပင်တိကို စိုက်ပျိုး၍၊ အရက်ချက်လုပ်ဧ။

ကျွဲနွားတိမွေးမြူ၍၊ နွားနို့ထွက် ပစ္စည်းတိကိုလည်း လုပ်ကိုင်ရောင်းချကတ်ရေ။ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံမှ ပိုးထည်၊ ချည်ထည်၊ နာရီနန့် ကျောက်မျက် ရတနာတိထွက်ဧ။ လှပရေသဘာဝရှုခင်းတိ ဟိသည့်အပြင် သန့်သျှင်း အေးမြခြောက်သွေ့ရေ လေကောင်းလေသန့် ရနိုင်အတွက်နန့် ဆွစ်ဇာလန်ပြည်မှာ ကျန်းမာရီးချို့တဲ့သူတိ လားရောက်နီထိုင်ရာဖြစ်ဧ။ လူအများ အပျင်းပြေလားရောက် 
လည်ပတ်ရေ တိုင်းပြည်လည်းဖြစ်ဧ။ အယ်လ်ပ် တောင်တန်းကို မော်တော်ကားလမ်း၊ မီးရထားလမ်းတိဖြင့် ဖြတ်ကျော်ရာ၌ စိန် ဂေါ့တတ်နန့် ဆင်ပလွန်စရေ ထင်ရှားသည့် ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းကြီးတိကို တွိ့ဟိနိုင်ရေ။ ဆင်ပလွန်ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းမှာ ၁၂ မိုင်ခွဲမျှရှည်၍၊ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်လျားဆုံးရေ လိုဏ်ခေါင်းဖြစ်ဧ။ ထိုလိုဏ်ခေါင်းအတွင်းဟိ လမ်းတိဖြင့် အီတလီမှ မီးရထားတိရေ ဆွစ်ဇာလန်သို့ ဖြတ်သန်းလားရလီရေ။

ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံဧ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံစနစ်မှာ ပြည်ထောင်စုစနစ် ဖြစ်ရေ။ ကန်တန်ခေါ် တောင်ကြား ပြည်နယ်တိကို စုပေါင်း၍ ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်ဧ။ ခရစ် ၁၂၉၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ တစ်ရက်နိတွင် ဆွစ်ဇာလန်ဟိ ပြည်နယ်သုံးနယ်ရို့ရေ ဟက်စဗတ်ဘုရင်တိဧ နိုင်လိုမင်းထက်ပြုခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်အလို့ငှာ ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းရေ ပြည်နယ်ရို့မှာ ရှစ်ပြည်နယ်ဖြစ်ရေ။ ၁၅၁၃ ခုနှစ်၌တစ်ဖန် ၁၃ ပြည်ထောင် တိုး၍လာလီရေ။ ၁၆၄၈ ခုနှစ်တွင် ယင်းသို့ပေါင်းရုံးဖွဲ့စည်းရေ ပြည်နယ်ပေါင်းချုပ် အဖွဲ့ရေ ရောမသာသနာစောင့် နိုင်ငံတော် လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်၍၊ လွတ်လပ်ရေ နိုင်ငံဖြစ်လာရေ။ ၁၈ဝ၃ ခုနှစ်၊ နပိုလီယန်ဘုရင်လက်ထက်၌ ပြည်နယ်ပေါင်း ၁၉ ပြည်နယ်တိုးလာပြန်ရေ။ ၁၈၁၅ ခုနှစ်တွင် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံအား လွတ်လပ်ရေ ကြားနေနိုင်ငံဟူ၍ ဩစတြီးယား၊ ပြင်သစ်၊ ဗြိတိန်၊ ပေါ်တူဂီ၊ ပရပ်ရှား၊ ရုရှ၊ စပိန်နန့် ဆွီဒင်နိုင်ငံရို့က အသိအမှတ် ပြုကြလေရာ၊ ထိုနှစ်တွင် နောက်ထပ်ပြည်နယ် ၃ နယ်တိုးလာ၍၊ အားလုံးပြည်နယ်ပေါင်း ၂၂နယ်ဖြစ်လာရေ။ ၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံခြားမှ အနှောင့်အယှက်ကင်းရေ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြီခံဥပဒေကို သတ်မှတ်လိုက်ရေ။ ၁၈၇၄ ခုနှစ် မေလ ၂၉ ရက်နိတွင်မူကား၊ ထိုအခြီခံဥပဒေသစ်တစ်ရပ်ကို ပြန်လည်ရီးဆွဲပြဋ္ဌာန်းခရာ၊ ဂနိတိုင် ထိုအခြီခံဥပဒေရေ တည်မြဲလျက် ဟိလီရေ။ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတွင် အများအားဖြင့် ပြင်သစ်၊ အီတလီနန့် ဂျာမန်စကားရို့ကို ပြောဆိုသုံးစွဲကြဧ။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၈၁၇၉၂၉၄ ယောက်ခန့်ဟိရေ။ တိုင်းပြည်အတွင်း တက္ကသိုလ် ၇ ခုမျှဟိဧ။ မြို့တော်မှာ ဗန်းမြို့ဖြစ်ရေ။ အခြားမြို့ကြီးတိမှာ ဇူးရစ်၊ ဗားလ၊ ဂျီနီးဗား၊ လူဇန်း၊ ဖရီးဗူး၊ နျူရှားတဲမြို့တိဖြစ်ဧ။ လူဦးရေ ၁ဝဝဝဝ ကျော်ရေ မြို့ကြီး ၂၅ မြို့ခန့်ဟိဧ။ ဂျီနီးဗားမြို့မှာ ယခင်က နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အသင်းကြီး တည်ရာဌာနဖြစ်ခဧ။

ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံမှာ အလှအပအသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများစွာထွက်၍၊ နာရီအမျိုးမျိုး၊ နာရီနန့်သက်ဆိုင်ရေ ပစ္စည်း၊ ဓာတ်စက်၊ ခြေချင်း၊ လက်ကောက်တိမှစ၍ နို့ဆီ၊ ဒိန်ခဲ၊ ချောကလက်စရေ စားစရာတိကို လုပ်ကိုင်ရာ ဆွစ်တိုင်းသူပြည်သားတိတွင် မိန်းမတိက အိမ်မှုကိစ္စနန့် ရက်လုပ်ခြင်းလုပ်ငန်းတိကို လုပ်ကိုင်ကတ်ပြီးကေ၊ ယောက်ျားတိက အလုပ်ကြမ်းနန့် လမ်းပြအလုပ်တိကို 
လုပ်ကိုင်ကတ်ရေ။

ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံကို ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြင့် ဆွစ်ဇ်ကွန်ဖက်ဒရီးသျှင်း (ဆွစ်ဇ်နိုင်ငံ အဖွဲ့အစည်း) ဟု ခေါ်ဝေါ်လေ့ ဟိပြီး ကန်တွန် (ဖက်ဒရယ် အဖွဲ့ဝင်ပြည်နယ်) ၂၆ ခု ပါဝင်ရေ ဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ရေ။ ဘန်းရေ ဖက်ဒရယ်အစိုးရဧ အချက်အချာ ဒေသဖြစ်ရေ။ အနောက်ဥရောပတွင် တည်ဟိပြီး မြောက်ဘက်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် အီတလီနိုင်ငံ နန့် အရှေ့ဘက်တွင် ဩစတြီးယားနိုင်ငံနန့် လစ်တင်ရှတိုင်းနိုင်ငံ ရို့က ဝန်းရံထားရေ။ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံရေ ကုန်းပိတ်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ပထဝီအနေအထားအားဖြင့် အယ်လ်ပ် တောင်တန်း၊ အလယ်ပိုင်းမြေပြန့်နန့် ဂျူရာတောင်ကုန်းတိတွင် ဧရိယာ အကျယ်အဝန်း စုစုပေါင်း ၄၁,၂၈၅ ကီလိုမီတာ ( ၁၅,၉၄၀ စတုရန်းမိုင်) မျှ ဖြန့်ကျက်တည်ဟိရေ။ အယ်လ်တောင်တန်းရေ နယ်မြေဧ အစိတ်အပိုင်း အတော်တိတိတွင် တည်ဟိကေလည်း ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံဧ လူဦးရေ ၇.၈ သန်းမှာ မြေပြန့်ဒေသတွင်သာ စုစည်းနီထိုင်ကတ်ရေ။ မြို့ကြီးတိကိုလည်း ထိုမြေပြန့်ဒေသတွင်သာ တွိ့ရပြီး ကမ္ဘာ့မြို့ကြီးတိ စာရင်းဝင်နန့် စီးပွားရီး အချက်အချာ ဖြစ်ရေ ဇူးရစ်ချ်မြို့ နန့် ဂျနီဗာမြို့ ရို့ကို ထိုနီရာတွင် တွိ့ရရေ။

ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတွင် ဘာသာစကားနန့် ယဉ်ကျေးမှု ကွဲပြားခြားနားရေ အဓိက ဒေသကြီး ၃ ခု ပါဝင်ပြီး ဂျာမန်၊ ပြင်သစ်နန့် အီတလီ ဘာသာစကားရို့ကို အသုံးပြုကြကာ ရိုမန့်ရှ်ဘာသာစကားကို အသုံးပြုရေ တောင်ကြားဒေသတိလည်း ပါဝင်ရေ။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံရေ တူညီရေ ဘာသာစကားနန့် လူမျိုးရို့ကို စုစည်းထားရေ နိုင်ငံမျိုး မဟုတ်ဘဲ တူညီရေ သမိုင်းနောက်ခံ၊ အများလက်ခံရေ အယူအဆ( ဖက်ဒရယ်စနစ်၊ တိုက်ရိုက်ဒီမိုကရေစီစနစ် နန့် ဘက်မလိုက်ခြင်း) နန့် အယ်လ်ပ်တောင်တန်း သွေးချင်းစိတ်ဓာတ်ရို့ အပေါ်တွင် အခြီခံ၍ တည်ထောင်ထားရေ နိုင်ငံ ဖြစ်ရေ။ ဘာသာစကား ၂ မျိုး အသုံးပြုရေ ကန်တွန် ၃ ခု ဟိပြီး ဂရောဘန်ဒန်မှာ ရုံးသုံးဘာသာစကား ၃ မျိုး အသုံးပြုရေ တစ်ခုတည်းရေ ကန်တွန် ဖြစ်ရေ။ ဆွစ်ကွန်ဖက်ဒရီးသျှင်းကို တည်ထောင်ရေ နေ့ရက်ကို ဩဂုတ်လ ၁ ရက်၊ ၁၂၉၁ ခုဟု သတ်မှတ်ကတ်ပြီး နှစ်စဉ် ဆွစ်ဇ်အမျိုးသားနေ့ကို ထိုနေ့တွင် ကျင်းပလေ့ ဟိကတ်ရေ။

ဆွစ်ဇ်ကွန်ဖက်ဒရီးသျှင်းတွင် ဘက်မလိုက်ခြင်းနန့် ပတ်သက်၍ ရှည်လျားရေ သမိုင်းကြောင်း ဟိခရေ။ ၁၈၁၅ ခုနှစ်မှစ၍ စစ်မက်ဖြစ်ပွားခြင်း မဟိခပေ။ ကုလသမဂ္ဂ ကိုလည်း ၂၀၀၂ ခုနှစ်အထိ ဝင်ရောက်ခြင်း မဟိခပေ။ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံရေ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်း အများအပြားဧ အခြီစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်ပြီး ကုလသမဂ္ဂဧ ဒုတိယ အကြီးဆုံးရုံး၊ ကမ္ဘာ့ကြက်ခြေနီအဖွဲ့၊ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရီးအဖွဲ့၊အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအဖွဲ့ စရေရို့ဧ ရုံးတိဟိပြီး အားကစားအဖွဲ့အစည်းတိ ဖြစ်ရေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အိုလံပစ်ကော်မတီနန့် ကမ္ဘာ့ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် (ဖီဖာ) ရို့ဧ ရုံးတိလည်း ဟိရေ။ ဥရောပနန့် စပ်လျဉ်း၍ ဆွစ်ဇာလန်ရေ ဥရောပ လွတ်လပ်စွာကုန်သွယ်ရီး အဖွဲ့ကို စတင်တည်ထောင်သူ ဖြစ်ပြီး ရှန်ဂန်သဘောတူညီချက်ဧ အစိတ်အပိုင်းလည်း ဖြစ်ရေ။ ယကေလည်းလည်း ဥရောပ သမဂ္ဂ နန့် ဥရောပ စီးပွားရီးဇုံရို့ဧ အဖွဲ့ဝင် မဟုတ်ပေ။

ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံရေ လူတစ်ဦးချင်း ပျမ်းမျှနှစ်စဉ်ဝင်ငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၉၁,၉၉၁.၆၀   ဟိအတွက်နန့် တစ်ဦးချင်း ဝင်ငွေဖြင့် တွက်ကေ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အချမ်းသာဆုံးနိုင်ငံတိတွင် အပါအဝင်ဖြစ်ရေ။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် စာရင်းအရ ဆွစ်ဇာလန်ရေ လူတစ်ဦးချင်း ချမ်းသာကြွယ်ဝမှု အများဆုံးရေ နိုင်ငံဖြစ်ပြီး တစ်ဦးကေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၇၂,၆၉၂ မျှ ချမ်းသာရေ။

## ဝေါဟာရရင်းမြစ်
## သမိုင်း

## ပထဝီဝင်
### ရာသီဥတု
### သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်
## နိုင်ငံရီး
## စီးပွားရီးနန့် အလုပ်သမား ဥပဒေ
## လူမှုအခြီပြ
### ဘာသာစကား
### ကျန်းမာရီးစောင့်ရှောက်မှု
### ဘာသာရီး
## ယဉ်ကျေးမှု
### စာပေ
### သတင်းမီဒီယာ
### အားကစား
### အစားအစာ

## မှတ်စု

## ကိုးကား