ဒေါင်မာတင်

**ဒေါင်မာတင် (Dom Martin)** (၁၆၀၆–၁၆၄၃) စွာ ပေါ်တူဂီစစ်တပ်ဧ့ အကူအညီနန့် ရက္ခိုင်ထီးနန်းကို ရယူလိုရေရက္ခိုင်မင့်သား တပါးဖြစ်တေ။ ရက္ခိုင်ဘုရင် မင်းရာဇာကြီးဧ့ ဒုတိယမြောက် သားတော် မင်းမာန်ကြီးဧ့ သားတော် ဖြစ်တေ။

## ရက္ခိုင်သမိုင်း အချက်အလက်
ရက္ခိုင်နိုင်ငံဘုရင် မင်းဇာရာကြီးဧ့ ဘုန်းတန်ခိုးဩဇာအာဏာစွာ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် အရှိမြောက်ပိုင်း ဂင်္ဂါမြစ်ဝှမ်းမှ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းထိ အာဏာစက် လွှမ်းမိုးလျက်ဟိဗျာယ်း ပေါ်တူဂီလူမျိုးတိစွာ မင်းရာဇာကြီးဧ့ ဘုန်းတော်ရိပ်ကိုခိုလှုံကာ နီထိုင်လျက်ဟိကတ်ရေ။ ဧပိုင်ခိုလှုံနီကတ်ရေပေါ်တူဂီလူမျိုးတိမာ ကုန်တင်ကုန်ချ အထမ်းသမား ၊ ရက္ခိုင်ရီတပ်အမှုထမ်းတိ၊ ခံတပ်မြီကတုတ် မြို့ရိုးလုပ်တတ်သူတိ စသည်အနိန်နန့် အမျိုးမျိုးရက္ခိုင်နိုင်ငံထဲမာ အမှုထမ်းလျက်ဟိကတ်ရေ။ 

ဘုရင့်အမှုတော်ကို မထမ်းပဲ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကား လုပ်နီကတ်ရေ ပေါ်တူဂီ ကုန်သည်တိကို စစ်တ
ကောင်းမြို့အနီး “ဒယင်ဂါး” အရပ်မာ နီထိုင်ခွင့်ပြုထားရေ၊ ထိုပေါ်တူဂီတိကို ထားရခြင်းကား ရက္ခိုင်နယ်စပ်ကို မဂို ရန်က ကာကွယ်ပီးပါဖို့ ဆိုရေ သဘောတူညီချက်နန့် ရက္ခိုင်ဘုရင် မင်းရာဇာကြီးက ခွင့်ပြုထားရခြင်းဖြစ်တေ။ မဂိုမင်းစွာ ၁၆၁၀ ပြည့်နှစ်မာ ဘင်္ဂလားနယ်ကြီးကို သိမ်းပိုက်လိုက်အတွက်နန့် မဂိုမင်းဧ့ပိုင်နက်မှာ စစ်တကောင်းနန့်နိူင်းပနာ ကပ်ပြီးကေဟိနီလီရေ။
ဟူဂလီမြစ်ဝှမ်းမာ မဂို မင်းဧ့အရိပ်အာဝါသ ကိုမှီပြီးကေနီထိုင်ကတ်ရေ ပေါ်တူဂီ တိလေ့ဟိရေပိုင် ၊ရက္ခိုင်ဘုရင်ပိုင် စစ်တကောင်းမှ မိုင် (၃၀) ကျော်ကွာဝီးလှရေ ဆွန်ဒစ် ကျွန်း၌လည်း ပေါ်တူဂီ တိနီထိုင်လျက် ဟိကတ်ရေ။

“မင်းရာဇာကြီး” စွာ ၁၅၉၃ ခုနှစ် (မြန်မာနှစ် ၉၅၅ ) မာနန်းတက်လီရေ။ ဘုရင်ကြီးမာ မိဖုရား ကြီးငယ် ၂၀ ဟိရေအနက် မင်းခေါင်ဧ့ သမီးဖြစ်ရေ ပဉ္စလက် စန္ဒာမာ သားတော် မာန်ကြီး မျက်နှာလှ နန့် မင်းခမောင်းကို ဖွားမြင်ခရေ။ တန်ဆောင်း မိဖုရားမာကား မာန်ကြီးမိုးသီးပေါက်နန့် ပရိဝတ္တန သင်္ခါရဒေဝီ ကို ဖွားမြင်ခရေ။ မင်းခမောင်း ကား အိမ်ရှိစံ ဘဝ နန့် နိန်ပြီးကေ ခမည်းတော်ဧ့အရိပ်အရာ ကို ဆက်ခံရလီရေ၊ မာန်ကြီး မိုးသီးပေါက်မှာကား စစ်တကောင်းမြို့ကို စားရလီရေ၊  မာန်ကြီးမိုးသီးပေါက်မှာ သမီးတော် နှစ်ပါးနန့် သားတော်တပါး ထွန်းကားရာ ယင်းသူမှာ  “ဒေါင်မာတင်” ဖြစ်တေ၊ မင်းရာဇာကြီး က မင်းခမောင်းကို အိမ်ရှိအရာမာထားပနာ မာန်ကြီး မိုးသီးပေါက် မှာ စစ်တကောင်းစားဖြစ်ပနာ စစ်တကောင်းမာ နီထိုင်ရလီရေ၊ ယကေလေ့ မင်းခမောင်းနန့် မာန်ကြီးမိုးသီးပေါက်ရို့မာ မတည့်ကတ်ပါ။ 

မင်းကိုသတ်ဖြတ်နှိုင်ကေ မင်းနီရာရရေ ဆိုရေ နန်းရိပ်ထီးဖြူ လုယူမှုတိ သာဓကတိ ဟိပိုင် မင်းရာဇာဧ့သားတော် မင်းခမောင်းလည်း အဖ ကို ပုန်ကန်ခြားနားလီရေ၊ ပုန်ကန်ပုံမှာ ဘေးလောင်းတော်ဧ့ ကုသိုလ်တော်တိဖြစ်ရေ ဆံတော်၊အံတော်၊ နံတော် ဘုရားသုံးဆူ ကိုဖူးမြော်လိုကြောင်းခွင့်ပန်ပြီး သံတွဲသို့ ရောက်ဟိလာရာ ၊ တလိုင်းလူမျိုးရို့ဧ့ အကြီးအကဲဖြစ်ရေ ကုလားဂေါင်း-အင်ရာ-မတူလာ-နောပံ-တင်္ခါ ငါးယောက်ရို့က မင်းခမောင်းအား “အဖစွာ အသက်လည်းကြီးရာ ၊ သမီးတော် သားတော်တိလေ့ တောင်ပုံကန်းသင်းဟိရေ၊ ဖခမည်းတော် နတ်ရွာစံကေ ထီးလု နန်းလုပွဲဖြိုက်လီဖို့စွာသေချာရေ၊ ယင်းအတွက်နန့် ခမည်းတော်နတ်ရွာမစံခင် သင်္ကန်းစီးပီးလိုက်ပြီးကေ သံသရာ နှစ်ဖြာရေ ကောင်းကျိုးများပြီးကေ ထီးနန်းကို လည်း အသျှင်မင့်သားစိုးစံရ ပါလီဖို့ဟု လျှောက်တင်ရေ စကားကို နားဝင်ပနာ တလိုင်းလူမျီုး သင်ချီတိကို စုစီးပြီး ခမည်းတော်အား နန်းချရန်စစ်ချီလာလီရေ၊ မင်းရာဇာကြီးကြားရေအခါ ကုန်းရေ နှစ်ဘက်ညှပ်လျှက် ငဇင်ရိုင်းကျွန်းသားမြို့
မှ ဆီးကြို တိုက်ခိုက်ရာ အိမ်ရှိမင်းမာ တပ်ပျက်ပြီးကေ စစ်ယှုံးလီရေ၊ စစ်တကောင်းစား မာန်ကြီးမိုး ပေါက်မာလေ့သော့ မင်းခမောင်းနန့် မသင့်မြတ်။ ယင့်အတွက် သူ့ထက်ရာထူးနိမ့်ရစော်ကတကြောင်း၊ ဖခမည်းတော်ဧ့ ကျေးဇုကိုတောင် သရစ်သူဖြစ်ကား၊ ငါယင်းပိုင်ယှောင် ညီတော်ကို ခမည်းတော်လွန်လေကေ ငါ့အား ပုန်ကန်ဖို့စွာမာသေချာရေလို့ နှလုံးပိုက်ပြီးကေ အားကိုးအားထားရရန် မဟာမိတ်ကိုယှာလီရေ။ 

ဒယင်းဂါး ကျွန်းကြီးသျှင် တီဗျူး နန့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ လိုက်ကတ်လီရေ။ တီဗျူးကား ရက္ခိုင်ထီးနန်းကို အရခြူဖို့ စိတ်ကူးဟိရုံရာမက ဒီယင်းဂါး ကျွန်းကြီး အရီးတော်ပုံကြောင့် အခဲမကျီနိုင်ဘဲဟိလီရာ အခွင့်ကြုံလာအနိန်နန့် ကြည်ဖြူစွာပင် မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် လက်ခံလိုက်လီစွာ၊ မဟာမိတ်ဖွဲ့ရာမာ ရာသက်ပန် နနောင်းစီဖို့အတွက် မာန်ကြီးမိုးသီးပေါက်ဧ့ သမီးတော်နန့် တီဗျူးဧ့ သားတော်ကို လက်ဆက်ပီးလိုက်လီရေ၊တီဗျူးမှာ မဟာဆုကြီးရရေပိုင် ရက္ခိုင်ထီးဖြူ ကို ရရန်လမ်းစပင်ဖြစ်တေဟု နှလုံးမှုကာ အားခဲလျက်ဟိနီစွာ၊ ထိုအချိန်မာ မာန်ကြီးမိုးပေါက်ဧ့သားတော်မှာ ၄ နှစ်သာဟိသိမ့်ပါရေ၊တီဗျူးသားနန့် မာန်ကြီးမိုး ပေါက်သမီးတော်ရို့ လက်မထပ်ခင် သမီးတော်အား ဖားသားရာဖီး ဆိုသူ ဘရင်ဂျီဘုန်းကြီးအကူအညီနန့် ဘုရင်ဂျီဘာသာသို့ ခမ်းနားကြီးကျယ်စွာ သွတ်သွင်းလိုက်လီရေ။ 

ယင်းနောက် မာန်ကြီးမိုးသီးပေါက်သမီး
တော်အား ဆန်ဒွစ်ကျွန်းသို့ သဘင်ကြီးစွာနန့် ခေါ်ဆောင်ပနာ တီဗျူးနန့် မာန်ကြီးမိုးသီးပေါက်ရို့စွာ သွီးနန့်ရင်းရေ မဟာမိတ်တိအဖြစ်သို့ ရောက်ဟိလားကတ်ရေ။ မင်းရာဇာကြီးလည်း သားတော်မင်းခမောင်းအား မာန်ကြီးမိုးသီးပေါက် ပြုမှုပုံရို့စွာ သမီးပီးသားယူ အဆွီခင်ပွန်းတိ ဖြစ်နီကတ်အတွက်နန့် လျစ်လျူ ရှူမထားရန် နိုးဆော်ထားရေအလျှောက် ၊ မင်္ဂလာပွဲပြီးပနာ ၁၈ လ ကြာရေအခါ မာန်ကြီးမိုးသီးပေါက်စွာ ရက္ခိုင်မင်းဧ့ သစ္စာတော်ကို မခံယူပဲ မြောက်ဦးထီးနန်းကို အရတိုက်ဖို့ရာဟု ကြေညာလိုက်ရေ၊ မာန်ကြီးမိုးသီးပေါက်စွာ တီဗျူးကိုအမှီသဟဲပြုပနာ ပုန်ကန်လီရေ။ ဧပိုင် ပုန်ကန်အုံးမူကို နှိမ်နှင်းရစော်မှာ အိမ်ရှိ ဥပရာဇာဧ့ တာဝန်ဖြစ်ရေအလျှောက် မင်းခမောင်းစွာ အလုံးအရင်းနန့်ချီတက် ဝန်းရံလီရေ။

## ဘဝဝသီ
ဒေါင်မာတင် (Dom Martin)ကို ၁၆၀၆ ခုနှစ်မာ စစ်တကောင်းမြို့မာ မွီးဖွားခဲရေ။ ရက္ခိုင်ဘုရင် မင်းရာဇာကြီးဧ့ ဒုတိယမြောက် သားတော် မင်းမာန်ကြီးဧ့ သားတော် ဖြစ်ပြီးကေ ရက္ခိုင်တော်ဝန်မိသားစုဝင် ဖြစ်တေ။ ရက္ခိုင်လူမျိုး ဖြစ်တေ။ ကက်သလစ် ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ရေ။

ရက္ခိုင်ဘုရင်နိုင်ငံ‌တော်ဧ့ ဘုရင် ထီးနန်ရဟိဖို့ ပေါ်တူဂီစစ်တပ်နန့် ပေါင်းပြီးကေ တိုက်ခိုက်ခရေ ရက္ခိုင်မင်းသားတစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။ ယေဒါလေ့ အောင်မြင်မှုမရခပါ။ ရက္ခိုင်ဘုရင် မင်းခမောင်းက အောင်မြင်စွာ တိုက်ခိုင်နိုင် ခရေ။ ၁၆၄၃ ခုနှစ်မာ ကွယ်လွန် ခဲရေ။

## ကိုးကား