ပါစိတ်

ပါစိတ် (ပါဠိ: ပါစိတ္တိယ; Pācittiya ) စွာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာရှိ ဝိနည်းငါးကျမ်းထဲက ဒုတိယမြောက်ကျမ်းစာဖြစ်ရေ။[၁] ဝိနည်းပိဋကတ်ကို သင်္ဂါယနာတင်သောပုံစံနန့် ဘိက္ခုဝိဘင်း၊ ဘိက္ခုနီဝိဘင်း၊ မဟာဝဂ်၊ စူဠဝဂ်၊ ပရိဝါ ဆိုပနာ ပိုင်းခြားပြီး ကျမ်းစာအနိန်နန့် ပါရာဇိကဏ်၊ ပါစိတ်၊ မဟာဝဂ်၊ စူဠဝါ၊ ပရိဝါ ဆိုပနာ ပိုင်းခြာထားကတ်ရေ။ ပါလေ့ဠိတော်ကျမ်းကို ဘိက္ခုဝိဘင်းမှ ပါစိတ္တိယ၊ ပါဋိဒေသနီ၊ သေခိယ၊ အဓိကရဏသမထ စရေအပိုင်းကြီး လေးပိုင်း၊ ဘိက္ခုနီဝိဘင်းမှ အပိုင်းအားနုန်းကို ပေါင်းစပ်၍ ပါစိတ်ကျမ်း (သို့) ပါစိတ္တိယကျမ်းအဖြစ် ဖွဲ့စည်းထားရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဒေကျမ်းတွင် ရဟန်းရို့ကျင့်သုံးလိုက်နာရရေ (၂၂၇) သိက္ခာပုဒ်တိထဲက တဝီအလပ်ပါဟိပြီး ဘိက္ခုနီခေါ် ရဟန်းမတိအတွက် ဝိနည်းစည်းကမ်း (၃၁၁) (သို့) (၃၀၄) သိက္ခာပုဒ်တိလေ့ ပါဟိရေ။

ဒေကျမ်းတွင် ရဟန်းယောင်္ကျား(ဘိက္ခု)ရို့အတွက် ပါစိတ္တိယကဏ္ဍ-ကုသိုလ်စိတ်မှသယိုင်းကျစီတတ်ရေ သိက္ခာပုဒ်အမျိုးအစား (၉၂) မျိုးနန့် ပါဋိဒေသနီယကဏ္ဍ၊ သေခိယကဏ္ဍရို့ပါဝင်ရေ။ ဒေ ကျမ်းတွင် ရဟန်းယောင်္ကျား(ဘိက္ခု)တိအတွက် စည်းမျိုင်းတိနန့် နောက်ပိုင်းတွင် ရဟန်းမ(ဘိက္ခုနီ)ရို့အတွက် စည်းမျိုင်းတိ ပါဝင်ရေ။

ဒေကျမ်းစွာ စာပီဗဟုသုတယှာဖွီလိုသူတိအနိန်နန့် စိကေသျှေ ပျင်းရိငြီးငွိ့ဖွယ်ကောင်းရေ်လည်း တချို့သိက္ခာပုဒ်တိ ဖြစ်ပေါ်လှာရခြင်း၏ နောက်ခံအကြောင်းရင်းကို လိ့လာရရေအခါ မြတ်စွာဘုရားသျှင်လက်ထက်တော်အခါက ရဟန်းတော်တိနန့် လူဒါယကာရို့၏ ဆက်ဆံရီးအခြီအနီ တစိတ်တဒေသကိုကေလိ့ကောင်း၊ ရဟန်းတိနန့်ရဟန်းမရို့၏ ဆက်ဆံရီးအခြီအနီတိကိုလိ့ကောင်း လိ့လာအရိပ်ချနှိုင်ရေ။

အစေလကဝဂ်လာ၊ အစေလကသိက္ခာပုဒ်နန့် သဘောဇနသိက္ခာပုဒ်ရို့ဖြစ်ပေါ်လှာရခြင်း၏အကြောင်းကို ဖတ်ရှုရရေအခါ မထေရ်မြတ်အသျှင်အာနန္ဒာနန့် အသျှင်ဥပနန္ဒရို့၏ လူမှုရီးဒုက္ခတိကို စာနာ၊ နားလည်ရလီရေ။ မြတ်စွာဘုရားသျှင်၏အမိန့်တော်ဖြင့် မထေရ်မြတ်အသျှင်အာနန္ဒာစွာ စားကတ်ွင်းစားရို့အား ဆွမ်းကျန်ကွမ်း ကျန်တိပီးဝီခရေ။ မထေရ်လည်း ပရိဗိုဇ်မတစ်ယောက်အား မုန့်နှစ်ခုကို တစ်ခုအမှတ်အဖြစ်ဖြင့် ပေးမိအတွက်နန့် ပရိဗိုဇ်မနန့်နစပ်ခံရရေဒုက္ခနန့် ရာဂစိတ်ဖြင့် ယစ်နိန်ရေ မြိတ်ဆွီဒါယကာအိမ်သို့ ဆွမ်းခံကြွမိရာမှာ ဆွမ်းလောင်းပြီးရေအခါ အတင်းပြန်ကြွခိုင်းနိန်ရေ ဒါယကာနန့် ယောင်္ကျား၏အခြီအနီကို အရိပ်ကျသောဒါယိကာမက အတင်းတားနီရာ အသျှင်ဥပနန္ဒမှာ ထိုင်ရမလို၊ ထရမလိုဖြိုက်နီသော မထေရ်မြတ်ရို့၏ အစားတစ်လုပ်၊ ဒုက္ခထုပ်ရို့ကို စာနားနားလည် ရရေ။

နောက်ပိုင်း သေခိယသိက္ခာပုဒ်တချို့မှာ ရဟန်းတော်တိရာမက လူပုဂ္ဂိုလ်တိအနိန်နန့်လည်း လိုက်နာသင့်ရေသိက္ခာပုဒ်တိ ဖြစ်ရေ။ လူကြီးလူကောင်းပီသစွာ လားလာနီထိုင်မှုနန့်အစား အသောက် ဆိုင်ရာ ယိုင်ကျေးမှုတိကို ထွတ်ထွတ်ချွတ်ချွတ်ပညတ်ထားရီမာ အားကျနည်းယူဖွယ် ကောင်းလှရေ။

ရဟန်းတော်ရို့၏ “နှစ်ရာ့နှစ်ဆယ်၊ ခုနှစ်သွယ်” သော သိက္ခာပုဒ်အားနူံး အထက်ပါနှစ်ကျမ်းလုံးတွင် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားရီကို တွိရ ပေမည်။ ဒေရဟန်းတော်ရို့၏သိက္ခာပုဒ်တိနန့်ပတ်သက်ပနာ (၂၂၇)ပုဒ် ဟိရေဟု လက်ခံထားကတ်ကေလေ့ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ တိကနိပါတ်၊ သမဏဝဂ်၊ ဝဇ္ဇီပုတ္တသုတ်၌ “အသျှင်ဘုရားရို့ ! တစ်ရာ့ငါးဆယ်သော သိက္ခာပုဒ်ရို့ကို ရွတ်ဆိုကေအချိန်တန်ပါယာ” ဆိုရေစကားရပ်နန့် မိလိန္ဒပဥှာကျမ်း၊ အနဝသေသသိက္ခာပဒပဉှာ၌ “ရဟန်းကောင်းဟူစွာ တစ်ရာ့ငါးဆယ်သော သိက္ခာပုဒ်ရို့မာ တမွတ်ချင်းသူ” အစဟိရေ စကားရပ်ရို့ကိုထောက်ဆ၍ “မူလကသိက္ခာပုဒ် အရီအတွက်မှာ (၁၅၀)သာရှိယပြီးနောက်ပိုင်းမှ သေခိယသိက္ခာပုဒ်(၇၅)ပုဒ်ကို ထည့်သွင်း၍ (၂၂၇)ပုဒ် ဖြိုက်လှာရေ” ဟုယူဆသော သုတေသီပညာသျှင်တိလည်းဟိသိမ့်ရေ။ အဋ္ဌကထာဆြာ၊ အသျှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ၏အဆိုရမူ အင်္ဂုတ္တိုရ်၊ တိကနိပါတ်လာစကားရပ်ကို “ထိုအချိန်က သိက္ခာပုဒ်ပေါင်း (၁၅၀)သာ ဟိပြီးကေ ယင်းပိုင်ဆိုကတ်ောင်း” ဖြီယှင်းချက်ထုတ်ထားရေ။ ယဂေလဲ့ အထက်ပါ ဖြီယှင်းချက်စွာ လက်ခံနှိုင်စရာအကြောင်းဟိကေလေ့ ဘုရားသျှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံပြီးကာလအတန်ကြာမှ ဗုဒ္ဓစာပီအတွင်းမာကိုဝင်ရောက်လှာသော မိလိန္ဒပဉှာကျမ်း၌လည်း သိက္ခာပုဒ် (၁၅၀)ဟုသာ ဆိုထားခြင်းမာလေ့သော့ ပညာသျှင်တိအနိန်နန့် သုတေသနပြုဖွယ်ကောင်းလှရေ။

ပါစိတ္တိယပါဠိကျမ်းနောက်ပိုင်းတွင် အမျိုးသမီးရဟန်း(ဘိက္ခုနီ) ရို့အတွက် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသော သိက္ခာပုဒ်တိကို ပြဆိုထားရေ။ သိက္ခာပုဒ်တိကို ဒေကျမ်းတွင် ထည့်သွင်းအသိမှတ်ပြုထားသိမ့်ကေလည်း လက်ဟိရဟန်းတော်ရို့၏ အယူဆအနိန်နန့်မူ မြတ်စွာဘုရားသျှင်ပရိနိဗ္ဗာန်စံပြီး နှစ်ပေါင်းလေးရာကျော်ငါးရာခန့်ကပင် ဘိက္ခုနီသာသနာ ကွယ်ခပြီးဖြိုက်ေကြာင်း လက်ခံထားကတ်ရေ။ အမျိုးသမီးရဟန်းတော်တိ လိုက်နာရရေ စည်းကမ်းတိစွာ အမျိုးသားရဟန်းတော်တိထက် ပိုပြီးကေများပြားကြောင်းကိုလဲ့ တွိ့ဟိရရေ။

## ဘိက္ခု နန့် ဘိက္ခုနီ ဝိနည်းနှိုင်းယှဉ်ချက်
ဘိက္ခုနီဆိုင်ရာ ဝိနည်းတိမာ ဘိက္ခုဝိနည်းက အများစုပါဝင်ပြီး အတိုးအလျှော့စည်းမျိုင်းတိမာ အောက်ပါအတိုင်းဖြိုက်၏။

## ဖွဲ့စည်းပါဝင်မှု
ဤ၌ ဘိက္ခုရို့အတွက် ဘိက္ခုဝိဘင်းက ပါစိတ္တိယ၊ ပါဋိဒေသနီ၊ သေခိယ၊ အဓိကရဏသမထ စ‌ရေပိုင်းကြီး လေးပိုင်းကိုဖော်ပြထား၏။
### သုဒ္ဓပါစိတ် (၉၂) ပါး

### ပါဋိဒေသနီ (၄) ပါး

### သေခိယ (၇၅) ပါး

### အဓိကရဏသမထ (၇) ပါး

## ကိုးကား
ကဏ္ဍ:ပါစိတ်