မောင်သာဇံ

## ငယ်ဘဝ
ဦးမောင်သာဇံကို အဖဦးရွှေလုံး၊ အမိဒေါ် သံဒါဦး မိဘနှစ်ပါးမှ ၁၉၁၅ ခု မာ့ခ်ျလ ၁၉ ရက် သောကြာနိတွင် ခု စစ်တွေခရိုင် ရသေ့တောင်မြို့တွင် မွီးဖွားခပါရေ။ မွီးချင်း ၃ ဦး ထဲက ဦးမောင်သာဇံစွာ သားလတ်ဖြစ်ပြီးကေ အစ်ကိုအကြီးမှာ ရဲအုပ် ဦးစံလှဘော်ဖြစ်တေ။ ညီသျှေမှာ နယ်ပိုင်တရားလူကြီး ဦးအောင်ကျော်ထွန်းဖြစ်တေ။ ဦးမောင်သာဇံစွာ မြန်မာစာ ၇ တန်းအထိ ရသေ့တောင် ကျောင်းမှ အောင်မြင်ခ၍ အင်္ဂလိပ်မြန်မာ ́ ၁ဝ တန်းကို စစ်တွေမြို့မှ ၁၉၃၅ ခုနှစ်မာ အောင်မြင်ခရေ။ ပညာသင်စဉ်ကာလတလျှောက်လုံး အတန်းတိုင်းတွင် အဆင့် ၃ အောက်မကျခရေအပြင် စာသင်ချိန်တစ်နှစ်အတွင်းမာ ၂ တန်းတက်ခ ရရေ ၂ ကြိမ်ဟိခရေ။ စတုတ္ထတန်းတွင် တခါနန့် သတ္တမတန်းတွင် တခါဟိခရေ။ ၁ဝ တန်းကို ဂုဏ်ထူးနန့် အောင်မြင်ခရေ။

## ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ် အိမ်ထောင်သည်
၁၉၃၃ ခုနှစ်မာ  ဒေါ်ဝင်းစံဦးနန့် အိမ်ထောင် ကျခရေ။ အိမ်ထောင်ကျချိန်တွင် ဦးမောင်သာဇံမှာ အသက် ၁၈ နှစ်ပင် မပြည့်သိမ့်ပါ။ ၈ တန်းကျောင်းသားဘဝရာ ဟိသိမ့်ပါရေ။ ဦးမောင်သာဇံထက် အိမ်သျှင်မက အသက်အနည်းဆုံး ၃ နှစ်ခန့်. ကြီးမည်ထင်ပါရေ။  ရက္ခိုင်ရို့ထုံးစံတွင် မိမက ယောက်ျားထက် အသက်ကြီးစွာကို ကကောင်းရှက်ကောင်းထမန်းဟု ယူဆရိုးထုံးစံဟိလို့ ထင်ပါရေ။

အိမ်သျှင်မကို အမိ ဒေါ်သံဒါဦးက လုံးဝသဘော မတူ၍ အထွေထွေအသုံးစရိတ်နန့် ကျောင်းစရိတ်ကို လုံးဝမပီးဖိဘဲ ရပ်ပစ်ခီပါရေ။ သမီးနန့် ရကေတော့ခါ သားတယောက်ဟု ယောက္ခမဒေါ်ကြိုင်လှဖြူက သဘောထားကြီးကြီးနန့် ၁ဝ တန်းအောင် စွာအထိ ကျောင်းထားပီးခပါရေ။

အစ်မကြီး ဒေါ်သန်းကြည် ၂၇-၁၁-၁၉၃၃ နိနန့် အစ်ကိုကြီး ဦးအေးထွန်းကို ၁၈-၇-၁၉၃၅ နိ မွီးဖွားပြီးကေ ကလိန့်မေတဦး (ခင်ခင်စော) ၄ လနန့် နောက်ကလွေသျှေတဦး ၁ဝ ရက်သားနန့် အဖိတ်အစိုင်ဟိခပါသိမ့်ရေ။ ယင်းအတွက်နန့် ဦးမောင်သာဇံမှာ အချေ ၄ ယောက်ရ စွာအထိ အလုပ်ကလည်း မရသိမ့်။ ကျောင်းဆက်တက်ရန် မျှော်လင့် ချက်မဟိ။ ယောင်တိယောင်တောင်နန့် နီခရပါသိမ့်ရေ။

## အိမ်ထောင်ဝန်တာ ဝင်ငွီရှာ
မိသားစုအသုံးစရိတ်ကာမိရန် ရူပရပ်နိန် ဘဏ်လူရတတ် ဦးမောင်သာထွန်းဧ သား ၃ ယောက်ကို ညကျောင်းအချိန်ပိုင်း စာပြ၍ ဝင်ငွီရှာခရပါသိမ့်ရေ။ ဦးမောင်သာဇံစွာ ၁၀ တန်းကို ဂုဏ်ထူးနန့် အောင် မြင်ခကေလေ့ ́ယောက္ခမက ထမင်းကျွေးကျောင်းစရိတ်အပြင် အသုံး စရိတ်ကစပြီးကေ ထောက်နီရရေ။  တက္ကသိုလ်မြီ ခြီချဖို့ အခြီအနီက မပေး။  အင်္ဂလိပ်ခေတ်မာ အလုပ်တခုရရန် ကကောင်းပင်ခက်ခဲ ပါရေ။ အလုပ် ရှာယင်းရှာယင်းနန့် သုံးနှစ်ပင် ကျော်လားရေလို့ သိရပါရေ။

ခရိုင်တရားမနန့် စက်သျှင်တရားလူကြီးရုံး စစ်တွေမြို့တွင် အကူ စာရီးနန့်စပြီးကေ ရပါရေ။ စာရီးကြီးဦးအေးက သူ့လက်အောက်စာရီးတစ်ယောက်ကို လစာပြည့် နန့် ခွင့် ၄ လယူခိုင်းလိုက်ပါရေ။ ယင်းနီရာမှာ ခေတ္တ  အကူစာရီးဝင်လုပ်ရပါရေ။ လစာ လုံးဝမရပါ၊ စာရီးကြီးကို ဦးမောင်သာဇံက အလုပ်သွင်းခငွီ ၅ဝ ကျပ်ပီးရပါရေ။ ထိုခေတ်က ငွေ ၅ဝ ကျပ်စွာ မဟိဆင်းရဲသားတိအတွက် ကကောင်းများရေငွီပင် ဖြစ်တေ။ ရွှေ ၁ ကျပ်သားကို ၂၅ ကျပ်သာ ပီးရရေ။  (အောက်ခြီအဆင့်ရဲဝန်ထမ်းတဦး တစ်လ လစာ ၇ ကျပ်၊ စာရီးတဦး ၂၅ ကျပ်) ၎င်းဝန်ထမ်းခွင့် ၄ လပြည့်ပနာ ပြန်လာရေအခါ ဦးအေးက နောက်တစ်ယောက်ကို ယင်းနည်းပိုင် ၄ လ ခွင့်ယူခိုင်းလိုက်ပါရေ။ ဦးမောင်သာဇံမှာ နောက်ထပ် လစာမဲ့အလုပ် ၄ လ ဟိ ပါလီရေ။ နောက်ထပ် ယောက္ခမပါးက ငွေ ၅ဝ ကျပ်တောင်း၍ ဦးအေးကို ပီးရပြန်ရေ။ ဟိုလူခွင့်စိ၍ ပြန်လာရေအခါ ဦးမောင်သာဇံမှာ” အလုပ်ပြုတ်ပါလီရေ။ ဦးအေးစွာ ဦးမောင်သာဇံပါးက နောက်ထပ် အလုပ် သွင်း ငွီညှစ်၍မရတော့ပါ။ အကြောင်းမှာ သူ့လက်အောက်မာ စာရီး နှစ်ယောက်ရာ ဟိနိန်လို့ဖြစ်တေ။ ၃ ယောက်မဟိ၍ သူ အကြံကုန် လားပါယာ။

ဦးမောင်သာဇံတွင် မွီးရာပါဗီဇတခုမာ ဇာအလုပ်ကိုပင် လုပ်လုပ် နိူင်းလိုက်ကေ အရာလူတိထက် ဂေါင်းတလုံးသာပါရေ။ အလုပ် ကြိုးစား ရေ။ ဇွဲလုံ့လဝီရိယအားမာန်က ကကောင်းတွန်းအားကောင်းပါရေ။ အလုပ်ပြုတ်ရေနိ လားခါနီး ဦးမောင်သာဇံကိုသဘောကျရေ အထက်အရာဟိ အင်္ဂလိပ်စက်သျှင်မင်းကြီးကို လားပနာနှုတ်ဆက်ပါရေ။ စက်သျှင်မင်းကြီးက ဦးမောင်သာဇံလုပ်ရည်ကိုင်ရည်ကို သဘောကျပနာ မိသားစုအကြောင်း သတင်းမီးပါရေ။

ဦးမောင်သာဇံက အချေ ၄ ယောက်အဖေဟု ပြန်ပြောလိုက်ရေအခါ စက်သျှင်မင်းကြီးက တအံ့တသြ ရင်ဖတ်ကိုပုတ်ပနာ . “ယပိုင်ဆိုကေမင်းဘာနန့် ထမင်းစားနီလဲ” ဟု. ပြောပါရေ။ ဦးမောင်သာဇံ့ကို သဘောလည်းကျ သနားလားရေ က တစ်ကြောင်းကြောင့်. . . “အောက်ရုံးမှာ စာရီးတနီရာ လိုနိန်ရေ။ ငါ ပြောလိုက်မေ။ မင်း မိုးထခါလာခ” ဟု ပြောလိုက်ပါရေ။ ဦးမောင်သာဇံစွာ ခရိုင်တရားမနန့် စက်သျှင်တရားလူကြီးရုံးတွင် နောက် နိမှစပြီးကေ အလုပ်အမြဲတမ်းရလားပါရေ။ စက်သျှင်မင်းကြီး အင်္ဂလိပ်ကို ဦးအေးပိုင် ငွေ ၅ဝ ကျပ်မပီးခရပါ။ “ကျေးဇုတဗျင်းတင်ပါရေ' တစ်ခွန်းသာ ပြောခရပါရေ။

## ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးမီးလျှံ
ဦးမောင်သာဇံ အလုပ်ဝင်ပြီးကေ တစ်နှစ်ပင် မကြာပါ။. စာရီးမောင်သာဇံ လက်နှိပ်စက်ရိုက်ရာမှာ (Touch Method) တမိနစ် စာလုံး ၁၂၀ ရရေ။ လက်ဟိမြန်မာစံချိန် ချိုးလိုက်ရေဟု ရုံးတွင်နာမည်ကြီးနီပါ ရေ။ လက်နှိပ်စက်စာရီး၊ လက်ရီးတိုစာရီး၊ ရုံးအုပ်ကြီး (Supretendent) ရာထူးအထိ တဟုန်တည်း ထိုးဖောက်လားပါရေ။ ၃ နှစ်အတွင်းမာ ဦးမောင်သာဇံကို လစာမဲ့အလုပ်သွင်းပေးခရေစာရီးကြီးဦးအေးမှာ ဦးမောင်သာဇံလက်အောက်က ရောက်လားပါရေ။ မောင်အေးသိန်းကို မွီး၍ ၁ နှစ်နန့် ၁၀ လတာအတွင်းမာမာကပင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးမီးလျှံကား မြန်မာပြည်ဘက်ကတဆင့် စစ်တွေမြို့ကို အယင့်အယင် ကူးစက်လာပါရေ။ 'ဦးမောင်သာဇံရို့ `မိသားစုစွာ စစ်ဘေးအန္တရာယ်တိမ်းယှောင်ရန် ပထမဆုံး စစ်တွေမြို့မှ မြို့ဟောင်း (မြောက်ဦး) မြို့ကို ပြောင်းရွိခပါ ရေ။ ယင်းချိန်တွင် စစ်ဘေးလွတ်ကင်းမည်ထင်ရေ နီရာတိသို့ ခိုလှုံခကတ်ရာ မြောက်ဦးမြို့တွင် ရွာခံသားတိထက် စစ်တွေသားတိက လေးငါးခြောက်ဆမက များပြားလျက်ဟိပါရေ။

အစားအသောက် အနီအထိုင် အခက်အခဲတိစွာ ကြုံရရေ။ မြောက်ဦးရောက်မှ ဒုက္ခနောက်တစ်မျိုး ကြုံတွိရလီရေ။ အဆိုးဆုံး မှာ သောက်ရီမသန့်၍ လူအများ ဝမ်းရောဂါနန့် အိမ်တိုင်းပိုင် နိစိုင် တစ်ယောက်စနှစ်ယောက်စ သီဆုံးကတ်တေ။ ဆီးလုံးဝ မဟိ။ လွတ်ရာကျွတ်ရာအဝီးကို ထွက်ဗြီးဖို့ကလွဲကေ အခြားနည်းလမ်း မဟိပါ။ လူများစုကတော့ခါ အိုးအိမ်ပစ်ပြီးကေ ထွက်ဗြီးကတ်ရပါရေ။ လက်ကောက်ဈီးရပ်ကွက်တွင် လူတယောက်မှ မကျန်ဖြစ်လားပါရေ။

## ဂျပန်ခေတ်ငရဲ
ဂျပန်လီပျံတိကလည်း နိရော ညဥ့်ပါ ဗုံးမိုးရွာချနိန်ပနာ  ဆွီမျိုးတိရှိရာ စစ်တွေနန့် ၅ မိုင်ခန့်ဝီးရေ ဝါဘိုရွာသို့ အားကိုးရလိုရငြား ပြောင်းရွိရန် စီစိုင်ပါလီရေ။ ဝါဘိုရွာစွာ စစ်တွေမြို့နန့်ကကောင်းနီး၍ ဂျပန်စစ်သားတိ ခြီရာချင်းထပ်နီပါရေ။ ဂျပန်စစ်သားအန္တရာယ်စွာ ` မြောက်ဦးမြို့နန့်မတူသောအန္တရာယ် နောက်တစ်မျိုး လာတွိရပြန်ရေ။ ကျားကြောက်လို့ ရှင်ကြီးကိုး၊ ရှင်ကြီး ကျားထက်ဆိုးကိန်း ဆိုက်ရောက်နီပါရေ။ ဝါဘိုရွာတွင် လူဦးရွီနည်း ၍ ဂျပန်စစ်သားတိ နိုင့်ထက်စီးနင်းလုပ်လာရေ။ အုတ်တွင်းရီကန်တိတွင် ဂျပန်စစ်သားတိ ရီချိုးနိန်ကေ မိမတိ ရီလားခပ်၍ မရတော့ပါ။ ရီခပ်လာစဉ် အသားဖြူဖြူ အရွယ်ကောင်းကလိန့်မေ တိကိုတွိကေ ဂျပန်စစ်သားတိက နောက်က တကောက်ကောက် လိုက်နီပါရေ။ အမျိုးမျိုးရဖို့ရှာပြီးကေ ည အိမ်ထက်တက်လှာရေ။ မောင်နှမအရင်းခေါက်ခေါက် လင်မယားပါဆိုပြီး စောင်ခြုံပြီး ခြင်ထောင်ထဲ ဝင်နီရရေအထိ ဒုက္ခ ကြီးမားလှပါရေ။

ဂျပန်စစ်သားတိစွာ ဘုန်းကြီးကျောင်းမှ ဆိုင်းတူရွယ်တူ ကျောက် ဆင်းတုတော်ဘုရားသုံးဆူကို ယူပနာ ခုံတောက်ဆိုင် မီးဖိုလုပ်ရားကေ ဘုန်းကြီး ကျောင်းနားတွင် ထမင်းဟင်း ချက်စားနိကတ်ရေ။ စစ်တိနန့်နီး၍ ဂျပန်လီဂါရီပျံတိ မြောက်ဦးထက်ပင် ပိုပြီးကေ ဗုံးကြဲနီပါသိမ့်ရေ။ ဝါဘိုရွာမှ ကျောင်းထိုင်ဆြာတော်ကြီးမှာ ဗုံးဆန်ထိမှန်ပနာ ပျံလွန်တော်မူ လားပါရေ။ မတတ်သာရေအဆုံး ဝါဘိုနန့် ၂ မိုင်ခန့်ဝေးသော ချောင် ကျရေ ရဟောင်းချောင်းရွာ(ရွာဟောင်းချောင်း)သို့ ခေတ္တပြောင်းရွိခပါရေ။ ဦးမောင်သာဇံ စုဆောင်းထားရေ အင်္ဂလိပ်စာအုပ်တိနန့် ဆုရစာအုပ် တိကို ဂျပန်တိ တွိကေ အင်္ဂလိပ်အလိုတော်ရိဘက်တော်သားလို့ ထင်ဖို့ ကြောက်ပနာ စာအုပ်တိအားနူံးကို ဝါဘိုချောင်းထဲကို ညချင်းပေါက် ဝေးပစ်ခီရပါရေ။

ဦးမောင်သာဇံမှာ လွတ်မြောက်ရေးတွက် ကြံရာမရ အကြံထုတ် ပါလီရေ။ တောတောင်တိထူထပ်လို့ တိမ်းယှောင်ရန် -နယ်မြီ ဧရိယာကျယ်ဝန်းသော စစ်တွေမြို့ဧ တဖက်ကမ်း ကြိမ်ခမော်ရွာသို့ ပြောင်းရွိပါလီရေ။ ကြိမ်ခမော်ရွာတွင် အင်္ဂလိပ်ခေတ်တွင် အမှုထမ်းခကတ်ရေ အရာဟိကြီးငယ်တိက ယာယီရုံးဖွင့်ပနာထားခရာ ဂျပန်တိ သတင်းရပြီးကေ ဂျပန်လီပျံတိက အကြီးအကျယ် ထိုးစစ်ဆင်ဗုံးကြဲပါလီရေ။

ဦးမောင်သာဇံရို့ မိသားစုစွာ ဘေးလွတ်ရာ ကျောက်တောင်တိမာ လိုဏ်ခေါင်းဖောက်၍ ထုလုပ်ထားရေ ဘုရားလိုဏ်ခေါင်းအတွင်းမာ ဂျပန်တိ မတွိအောင်ပုန်းလျှို၍ ည ရွှိပြောင်းခရရေ။ လမ်းခုလတ် အရောက် တောထဲက ဂျပန်နှစ်ယောက် သေနတ်ကိုင်ပနာ ဗြုန်းဆို ထွက်လာပါရေ။ ဂျပန်နန့် ထက်ပက်ကျပါရေ။ ဆောင်းတုံကို ခြီထောက် နန့်ကန်ပနာ ခြေဟန်လက်ဟန်နန့် မီးပါရေ။ ဦးမောင်သာဇံက ဆောင်းတုံကို ဖွင့်ပြလိုက်မှ လှည့်လားပါရေ။ တခုလေ့အန္တရာယ်မပြုလုပ်ခပါ။

## ဂျပန် အင်္ဂလိပ်ကြားက မြို့စစ်တွေ
အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကလည်း ဂျပန်တိ မကြာခင်စစ်ယှုံးဖို့စွာကို သိပနာ ‘စစ်တွေမြို့ကို ဂျပန်လက်မှ ပြန်ပနာသိမ်းပိုက်ရန် အပြင်းအထန် ထိုးစစ်ဆင်လျက်ဟိပါရေ။ ဂျပန်တပ်မတော်လေ့ စစ်တွေဝန်းကျင် တခုလုံးကို အကြီးအကျယ် တန်ပြန်ထိုးစစ်ဆင်လျက်ဟိနီပါရေ။ နိသီဖို့လား၊ ညသီဖို့လား ကံတရားကိုရာ ယိုးမေဖွဲ့ပြီးကေ နီကတ်ရလီရေ။ တစ်ယောက်မျက်နှာ တစ်ယောက်ကြေ့ပနာ မျက်တောင်တုံစပ်တုံစပ်နန့် စစ်မြီပြင်ကြား ရောက်နီကတ်ရေ မြီစာ ပင်တိ။ တခါတရီ တစ်ရက်နှစ်ရက်ခန့် ဗုံးခိုကျင်းထဲ ပုန်းနီရရေ။ မိုးခါသားဖြစ်ပနာ ဗုံးခိုကျင်းတွင် ရီ ၁ ပေ ၂ ပေလောက် ဝင်နီပါရေ။ ရီထဲ မာပင် ́ တရက်နန့် တညည့် ́ ထိုင်နီခရပါရေ။ ` ဂျပန်ခေတ်တစ်ခေတ်လုံး ဆန်ဖြူထက်လုံးတီး ဆန်လုံးတီးကို စားခရေရက်က များပါရေ။ မီးထွန်းရန် ရနံဆီလုံးဝမဟိ၊ ကြက်ချီးရနံ ခေါ် ရီနံမဲမဲကို မီးထွန်းရပါရေ။ ဆီမီးတိုင်ဆို ဝေလာဝေး။ အစား အသောက်အနီအထိုင် ကကောင်းချို့တဲ့၍ ဝဲနာယားနာကအစ ခြီထောက်တွင် အနာလုံးကြီးတိ ကကောင်းပေါက်ကတ်ပါရေ။ တချို့ခြီချောင်းလက် ချောင်းတိ ပြုတ်ထွက်လှားပါရေ။ ဆီးဝါးဆို ဇာဆီးမှမဟိပါ။ 

ခေတ်ကြီးလုံးဝပျက်နိန်ပနာ အုပ်ချုပ်ရီးယန္တရား လုံးဝမဟိ၊ မင်းမဲ့ စရိုက်ဖြစ်နီပါရေ။ သူသခိုးဝှက် ကကောင်းပေါ့ပါရေ။ ကြိမ်ခမော်ရွာမာ  မိသားစု စားဝတ်နီရီးကို တဖက်တစ်လမ်း မှ ပြေလည်ရန် လက်ဖက်ရည်ဆိုင်ဖွင့်ပြီး လက်ဖက်ရည်ရောင်းခပါသိမ့် ရေ။ 

နိရော ညဥ့်ပါ ဗုံးတိဖြူးလျက်ရှိရာ တရက်တွင် လက်ဖက်ရည်ရောင်းနီရေ ဆိုင်နန့် ပေ ၃ဝ ပင်မကွာပါ။ လမ်းငယ် တစ်လမ်းရာ ခြားပါရေ။ ဗုံးတလုံး အိမ်ခေါင်မိုးတတည့် ကျလှာ၍ အိမ်မီးလောင်နီပါရေ။ ယင်းချိန်တွင် အိမ်ရှင်မအမျိုးသမီးက အပြင် တွင်ရောက်နီ၍ ရွှီနန့်ငွေတိ ကျန်ခစွာဆိုပြီး အဗြီးအလွှား အိမ်ထဲဝင်ယူရန် ဗြီးလာရာ နောက်တစ်ချီ ဂျပန်လီယာဉ်ပျံက လူကို မြင်ပြီးကေ စက်သေနတ်နန့်ပစ်ရာ အိမ်မရောက်ဘဲ  အိမ်ရှိမှာပင် သီဆုံးလားပါရေ။

ဂျပန်တပ်မတော်နန့် မဟာမိတ်တပ်တိ သူနိုင်ကိုယ်နှိုင် အပြိုင် စစ်ပွဲဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် ပြည်သူလူထုမှာ မြီစာပင်ဖြစ်နီပါရေ။  ဦးမောင်သာဇံမှာ အကြံကုန်ဂဠုန်ဆားချက်ဆိုပိုင် ဝင်ငွီကောင်းနီရေ လက်ဖက်ရည်ဆိုင်ကို ထားပစ်ခပြီးကေ ဒုတိယအကြိမ် ဝါဘိုရွာသို့ သီချင်သီ မထူးယာဆိုပြီး ပြောင်းလားခလီရေ။ ဝါဘိုရောက်ပနာ မကြာခင်မာပင် သားသျှေ အေး မောင် ကို ၆-၄-၁၉၄၅ နိတွင် မျက်နှာ မြင်ပါရေ။ ဝါဘိုရောက် ၍ မကြာခင်မာပင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးလည်း ပြီးဆုံးခပါရေ။ စစ်တွေမြို့သူမြို့သားတိ မြို့ထဲလားဖို့ပင် မရသိမ့်ပါ။ တစ်မြို့ လုံး ၉ဝ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပျက်စီးပနာ တိုက်တာအဆောက်အအုံတိ အုတ်ပုံ အဖြစ်ဟိနီပါရေ။ နီရာတိုင်းမာပင် လီယာဉ်ပျံအပျက်တိ၊ စစ်ကား အပျက်တိ တောင်ပိုင် ပုံနီပါရေ။ မြီအောက်မာရောက်နီ၍ မပေါက်သိမ့်ရေ ဗုံးတိကို အာဏာပိုင်တိက တူးဖော်သျှင်းလင်းနေဆဲ ဟိသိမ့်ပါရေ။ 

## တရားရုံးမာ အလုပ်ရ
ဦးမောင်သာဇံစွာ နာရီကန်တွင် ဖွင့်လှစ်ထားရေ တရားရုံးတွင်စပြီးကေ အလုပ်ဝင်လုပ်ပါလီရေ။ ယင်းချိန်တွင် နာရီကန်နန့် တတက်ကပ် သိန်းတန်ရွာတွင် မိသားစုအားနူံး ဝါဘိုမှ ပြောင်းရွိလာခပြီးရေ။ အယင် စစ်မဖြစ်မီက တရားရုံးတွင် လုပ်သက် ၃ နှစ်ရခဲ့၍ စစ်တွေမြို့ကို ရုံးတိပြောင်းပြီးကေ ၁ နှစ်ကျော် ၂ နှစ်အတွင်းမာမာကပင် ဦးမောင်သာဇံမှာ လုပ်သက် ၅ နှစ် ပြည့်ပနာ ၁၉၄၇ ခုနှစ်မာ တရားရီးဌာန တရားမတရားလူကြီး စာမိန်းပွဲကို ဝင်ဖြေရာမှာ အလွယ်နန့်ပင် အခက်အခဲမဟိ အောင်မြင်ခပါရေ။

စစ်တွေမြို့ ပါဒလိပ်ချိတ်ရပ်တွင် မိသားစုတိနီထိုင်ရန် အိမ် တလုံး ဆောက်လုပ်ခပါရေ။ ယင်းအိမ်မာပင် ၁၉၄၈ ခု ဂျန်နဝါရီလ ၄ ရက်နိ မိုးထ ၄ နာရီတွင် ဝမ်းခဲ၍ မိုးထ ၉ နာရီ တွင် ပဉ္စမမြောက်အချေကို မျက်နှာမြင်ခပါရေ။ လွတ်လပ်ရီးနိ တွင် မွီးဖွား၍ လွတ်လပ်မောင် ခေါ် မောင်အေးသောင်းလို့ နာမည်ပီး ခပါရေ။ 

အေးသောင်းကို မွေး၍ ၄ လအကြာ မောင်တောမြို့ တရားမတရားလူကြီး (TJ) တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ဟိနိန်ရေ မစ္စတာ လီယာဧနီရာမှာ ဦးမောင်သာဇံက တာဝန်လွှဲပြောင်းဆက်ခံယူခရပါရေ။ ဦးမောင်သာဇံ စွာ ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၃ ခုနှစ်အထိ ၅ နှစ်လုံးလုံး မောင်တောမြို့တွင် ၁၅ ရက် ဘူးသီးတောင်မြို့တွင် ၁၅ ရက် ရုံးစိုက်ပနာ တရားစီရင်ရပါရေ။ ယင်းခါက မောင်တောမြို့တွင် အထက်တန်းကျောင်း မဟိသိမ့်ပါ။ 

## ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးခကေလေ့
၁၉၄၅ ခုနှစ်မာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကား ပြီးဆုံးခပါရာ။ ယကေလေ့ ၁၉၄၈ ခုနှစ် စာရီးသူရို့မိသားစု မောင်တောမြို့ လာရေအချိန်မာ မောင်တောမြို့နယ်တခုလုံးဧအခြီအနီစွာ `ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အန္တရာယ်နန့် ချိတ်ချွတ် မူဂျာဟိန်းသူပုန်ဂေါင်းဆောင် ‘ကာဆိမ်း’ ဧ စစ်ဖိနပ်အောက် ရောက်နီရရေအချိန်နန့် လာတိုးပါရေ။ အာကာမှ လီဂါရီဝဲသံ မကြားရရေလွဲပြီးကေ ဖက်ဆစ် ဂျပန်တိဧ ယုတ်မာမှုနန့် ထပ်တူ မူဂျာဟိန်းသူပုန် ‘ကာဆိမ်း’ ဧ အန္တရာယ်ကို အလူးအလဲခံနီရရေအချိန်ဖြစ်တေ။ ညတိုင်း အမြောက်သံ၊ မော်တာထုသံ၊ ယမ်းဒေါင့်သံတိ ကြားနီ ရရေ။ 

## ပြည်တော်သာဆုရဟိခြင်း
၁၉၅၃ ခုနှစ် မောင်တောမှ ပြောင်းခါနီး ၄ လအလို ၃၁-၃-၅၃ နိတွင် သမီး ခင်စောဝင်း ခေါ် ဇီဇံ ကို မွီးဖွားခပါရေ။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၅ ခုနှစ်အထိ ကျောင်းတော်မြို့တွင် ၁၅ ရက်၊ မြို့ဟောင်း (မြောက်ဦးမြို့) တွင် ၁၅ ရက်ခန့် တရားမတရားလူကြီး ရာထူးနန့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခရေ။

မြောက်ဦးမြို့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့စဉ်က ရာဇဝင်ဆြာကြီး ပဏ္ဍိတ်အခင်သာထွန်းဧအကူအညီကို ရယူပနာ မြောက်ဦးမြို့ရှိ ပျက်စီး ယိုယွင်းလျက်ဟိနိန်ရေ ဘုရားပုထိုးတိနန့် အုတ်တွင်းရီကန်တိကို မြို့မိမြို့ဖတိပါးက ငွီကြေးကောက်ခံ၍ အတတ်နိုင်ဆုံးပြုပျင်မွမ်းမံခရေ ၁၉၅၄ ခုနှစ်မာ ‘ပြည်တော်သာဆု (ဂုခေတ်လူမှုထူးချွန်ဆု) ကို နိုင်ငံတော်က ထိုက်ထိုက်တန်တန် ချီးမြှင့်ခြင်းခံခရရေ။

၁၉၅၅ ခုနှစ်မာ တရားမတရားလူကြီးရာထူးဖြင့် ကျောက်တော် မြောက်ဦးမြို့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နီရာမှ ရာထူးတဆင့်တိုးပြီးကေ တတိယရာဘက်ရာဇဝတ်တရားလူကြီး (အထူးအာဏာရ) အဖြစ်ဖြင့် စစ်တွေမြို့ကို ပြောင်းရွိတာဝန်ထမ်းဆောင်ခရေ။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်မာ အထက်တန်းရှိနိန် (Higher Grade Pleader) စာမိန်းပွဲကိုဝင်ရောက် ဖြေဆိုခရေ အောင်မြင်ခရေ။ ယပြီးကေ တရားရုံးချုပ်ရှိနိန် (Advocate) စာမိန်းပွဲကို ဝင်ရောက်ဖြေဆို၍ အောင်မြင်ခရေ။

၁၉၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၃ ခုနှစ်အထိ မော်လမြိုင်မြို့တွင်လည်း ကောင်း၊ ၁၉၆၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၄ ခုနှစ်အထိ သာယာဝတီမြို့တွင်လည်း ကောင်း ယင်းရာထူးနန့်ပင် တာဝန်ဆက်ပနာထမ်းဆောင်ခရေ။ သာယာဝတီတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ် အယင်စစ်တွေမြို့တွင် အထက် အောက် အတူစွာဝန်ထမ်းဆောင်ခရေ စက်သျှင်တရားလူကြီးဦးစံရင် နန့် သာယာဝတီတွင် တစ်ဖန်ပြန်ပနာဆုံစည်းခပြန်ရေ။

## ရာဘက်စက်သျှင်တရားလူကြီး
ဦးမောင်သာဇံစွာ ၁၉၆၆ ခုနှစ်မာ ရာဘက်စက်သျှင်တရားလူကြီး အဖြစ် ရာထူးတဆင့်တိုးပြီးကေ တောင်ပိုင်း ချင်းတောင် မင်းတပ်မြို့ကို ပြောင်းရွိတာဝန်ထမ်းဆောင်ခရရေ။ မင်းတပ်တွင် ၂ နှစ်ခန့် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခရယား ရာထူးတဆင့်တိုးပြီးကေ ခရိုင်တရားမနန့် စက်သျှင်တရား သူကြီးအဖြစ် ၁၉၆၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၀ အထိ စစ်ကိုင်းမြို့ကို ပြောင်းရွိ၊ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခရပါရေ။

၁၉၇၀ မှ ၁၉၇၃ ခုနှစ်အထိ မြောင်းမြမြို့တွင် ခရိုင်တရားမ နန့် စက်သျှင်တရားလူကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခပါရေ။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အထိ မိမိမွီးရပ်မြီ စစ်တွေမြို့တွင် ပြောင်းရွိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခပါရေ။ ၇-၄-၁၉၇၇ ရက်နိတွင် သက်ပြည့် ပင်စင်ယူခပြီးကေ စစ်တွေမြို့၊ ရူပရပ်တွင် အခြီတကျပြန်ပနာနီထိုင်ခပါ. ရေ။ ပင်စင်ယူပြီးလို့ ၃ လအကြာ ၁၉၇၇ ခုနှစ် စတ်တင်ဘာလ ၉ ရက်နိမာ  ဦးမောင်သာဇံဇနီး ဒေါ်ဝင်းစံဦးစွာ လင်နန့် သားသမီး ၆ ယောက်ကို ခွဲခွာ ခရီးရှည်ထွက်ခွာလားပါလီရေ။

ဦးမောင်သာဇံစွာ. ပင်စင်ယူပြီးကေ သမီးကြီးဒေါ်သန်းကြည်နန့်အတူ ဗဟိုတရားရုံးချုပ်ရှိနိန်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ရင်း မြေး ၆ ယောက်နန့် အတူ ပျော်ရွှင်ချမ်းမြေ့စွာနီထိုင်ခပါရေ။ ဦးမောင်သာဇံစွာ ဝန်ထမ်းသက် တမ်းတလျှောက်လုံး နှစ် ၃၀ ကျော်အတွင်းမာ တခါလေး လုပ်သက်ခွင့် ရက်ရှည်မယူခပါ။ တိုင်းပြည်နန့် လူမျိုးအပေါ် သစ္စာဟိရေ။ နိုင်ငံကိုချစ်ရေ။ အထက်မှပီးအပ်ရေ တာဝန်ကို ကျေပွန်စွာထမ်းဆောင်သောဝန်ထမ်းကောင်း (Faithful Servant) ပီဇရ။ ၁၉၄၆-၄၇ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရီးတိုက်ပွဲ ဆင်နွှဲစဉ် ကာလတွင် တပြည်လုံးသပိတ်မှောက်ကြစဉ် စာရီးသမဂ္ဂအဖွဲ့၌ ဂေါင်းဆောင်တဦးအဖြစ် ပါဝင်ခပြီးကေ ‘မြန်မာပြည်လုံးဆိုင်ရာ စာရီး သမဂ္ဂညီလာခံကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်မာ တက်စားလှယ်အဖြစ် တက်ရှောက်ခဲ့ ရရေ။ ပင်စင်ယူပြီး ရက္ခိုင်လူမျိုးတိ ပညာတော်သင်ထောက်ပံ့ ရီးအဖွဲ့တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခရေ။ ယင့်ချင့်ပညာ တော်သင်ထောက်ပံ့ရီးအဖွဲ့မှ ဒက်တင်ကြီးတိ၊ အိန်ဂျန်နီယာတိ၊ ဌာနဆိုင်ရာအကြီးအကဲတိ၊ ထူးချွန်သောပုဂ္ဂိုလ် မြောက်မြားစွာရို့ကို ကူညီပီးခရေအဖွဲ့ဖြစ်တေ။ ရက္ခိုင်ပြည်နယ်ဘိုးဘွားရိပ်သာစောင့် ရှောက်ရီးအဖွဲ့တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်သျှေကောင်း၊ ရက္ခိုင်လူမျိုး ဗုဒ္ဓဘာသာ ပင်စင်စားအသင်းတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်သျှေကောင်း၊ မြောက်ဦးမြို့ရွှေဂူ ကြီးဘုရားပြုပျင်ရီးအဖွဲ့တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်သျှေကောင်း၊ ရက္ခိုင်ရှေး ဟောင်းဘုရားဆင်းတုတော်တိ ဂန္ဓာကုဋိတိုက်ရဟိရီးအဖွဲ့တွင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်သျှေကောင်း၊ ဦးစန္ဒြမာဏိကြေးရုပ်ဖြစ်မြောက်ရီးအဖွဲ့နန့်နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိရာသနာ့တက္ကသိုလ်တိဖြစ်မြောက်ရီး ဥပသကာ အဖွဲ့တွင် နာယကအဖြစ်လေ့ကောင်း ကြောဖိရင်ဖိတာဝန်ထမ်းဆောင် ခရေ။

## ကိုးကား

ကဏ္ဍ:ရခိုင်နိုင်ငံရီးသမားတိ
ကဏ္ဍ:ရခိုင်နိုင်ငံရီးဂေါင်းဆောင်တိ