open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်

**ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်** (အင်္ဂလိပ်: The Bay of Bengal) စွာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်တေ ပင်လယ်အော်ဖြစ်ပြီးကေ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာဧ့ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ဟိပါရေ။ တြိဂံပုံသဏ္ဌာန် နန့် ဆင်တူပြီးကေ အနောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံဧ့ အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်း၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ နန့် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံဧ့ တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း၊ အရှေ့ဘက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၊ အန်ဒမန်ကျွန်းနန့် နီကိုဘာကျွန်းရို့ တည်ဟိကတ်ရေ။

ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်စွာ ဧရိယာ စတုရန်း ကီလိုမီတာ ၂,၁၇၂,၀၀၀ ကီလိုမီတာ ဟိရေ။ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် အတွင်းသို့ စီးဝင်ရေ မြစ်တိမှာ ပတ်ဒ်မာမြစ် (ဂင်္ဂါမြစ်ဧ့ မြစ်လက်တက်)၊ မဂ်နာမြစ် နန့် ဂျမူနာမြစ် (ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်ဧ့ မြစ်လက်တက်တိ)၊ ဧရာဝတီမြစ်၊ ဂိုဒဗာရီမြစ်၊ မဟာနဒီမြစ်၊ ခရစ်ရှနမြစ်၊ ကာဗရီမြစ် ရို့ ဖြစ်ကတ်ရေ။

## ကိုးကား
ဘင်္ဂါဆယ့်နှစ်မြို့

ရခိုင်ဘုရင်တိ လက်ထိအခါက ဘင်္ဂ(၁၂)မျိုးထိကို ပိုင်စိုးအုပ်ချုပ်ခဖူးပါရေ။ 
အချို့က ဘင်္ဂလား၊ ဟစ်ဇာလီ၊ ဩရိသ၊ ချန်းဒခန်၊ မစ်ဒနာပူရ၊ ဘာတြဘူ၊ ဘက္ကလာ၊ ခူလေမန်ဘက်၊ ဗျူလွှာ၊ ဒက္ကာ၊ ရာဇာမဟာဟု ဆိုကတ်ရေ။ 

ရခိုင်ရာဇဝင်၌ ဘက္ကာလာ၊ ဗျူလွှာ၊ ဒက္ကာ သုံးခုအပြင် မောက်သူဇာ၊ စပ္ပယ်၊ သီရိပုတ်၊ သျုနာကင်း၊ ဇော်ဂီတာယာ၊ မြုံ၊ သက်၊ စန္ဒပုတ်ဟူပနာ ပါဟိရေ။ 

မင်းရာဇာကြီးစာတမ်းမှာ မောက်သူဇာ (မူချီဒဗတ်)၊ ရောင်ဖြူ (ရောင်ပူရ်)၊ ဒါကာ (ဒက္ကာ)၊ ဂန်ဘီလာ (ကုမ္ဘီလာ)၊ သီလက် (သျှီလက်)၊ ပဋိက္ကယား (ကုမ္ဘီလာနန့် သျှီလက်နယ်အောက်ပိုင်း)၊ ဂင်္ဂါသာရ (ဘင်္ဂလားနယ် ခူလနာ တလျောက်)၊ စစ်တကောင်း၊ ဘာရီဆက် (ဘောရိဆာလ်)၊ တိလင်္ကာ (ရေင်းတီး၊ ဟတ္တိယာ၊ ဗက္ကာကျွန်းစုတိ)၊ ကံသာ (ကာနာဖူလီ)နန့် ဂေါ်တော်ပလ္လင်ရို့ ဖြစ်ကတ်ရေ။

ဘင်္ဂါဆယ့်နှစ်မြို့သို့ မင်းစောမွန် တိမ်းရှောင်ပြီး ပဆာမင်းက စစ်ကူပေးသဖြင့် ဒေမြို့ရို့ကို ပေးခရေ။ မင်းဘာကြီးလက်ထက်မှ အခိုင်အမာ ပြန်ရရေဟု ရခိုင်ရာဇဝင်ရို့က ဖေါ်ပြရေ။

## ကိုးကား
ဘင်္ဂါလီဘာသာ

ဘင်္ဂါလီဘာသာရေ အရှေ့တိုင်း အင်ဒို-အာရိယာန် ဘာသာစကားတစ်မျိုး ဖြစ်ရေ။ တောင်အာရှဟိ ဘင်္ဂလားဒေသဟု ခေါ်သည့် ဒေသ တစ်ခုတွင် မြစ်ဖျားခံရေ။ ဘင်္ဂလားဒေသ ဆိုစော်မှာ ဂနိခေတ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အတွင်းဟိ အနောက် ဘင်္ဂလား ပြည်နယ်တစ်ခုလုံးနန့် ထရိပူရ နန့် အာသံပြည်နယ်ရို့ဧ တစိတ်တပိုင်း ပါဝင်ရေ။ ဘင်္ဂါလီဘာသာကို ဘင်္ဂါလီစကားလုံးတိဖြင့် ရီးသားကတ်ရေ။ စုစုပေါင်း ပြောဆိုသုံးစွဲသူ သန်း ၃၀၀ မျှ ဟိအနိန်နန့် ဘင်္ဂါလီ ဘာသာစကားရေ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဆဌမမြောက် အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားဖြစ်ရေ။

အခြားရေ အရှေ့တိုင်း အင်ဒို-အာရိယာန် ဘာသာစကားတိနန့် အတူ ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားရေ အေဒီ ၁၀၀၀ မှ ၁၂၀၀ ဝန်းကျင် ကာလ တွင် မဂါဒီ ပရာကရစ် (ဗေဒ နန့် ဂန္ထဝင် သင်္သကရိုက်ဘာသာ အမျိုးကွဲတိမှ ကွဲပြားခြားနားစွာ ပေါ်ပေါက်လာသည့် ဘာသာစကား) ဘာသာမှ ကူးပြောင်း ပေါ်ပေါက်လာခ ခြင်း ဖြစ်ရေ။ ဂုအခါတွင် ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားရေ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံဧ အဓိက ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဒုတိယမြောက် အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကား တစ်ခု ဖြစ်ရေ။
ဘစောညို

ဘစောညို (မဟာမောက်သျှာ) (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၈၅၄-၈၅၆) (ခရစ်နှစ် ၁၄၉၂-၁၄၉၄)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်ပါရေ။

မင်းဒေါလျှာလွန်ကေ  နရနုမင်း၏သားတော် ဘစောဖြူမင်း၏ညီဖြစ်သူ ဘစောညိုရေ သက္ကရာဇ် ၈၅၄ ခုတွင်
ထီးနန်းကို ဆက်ခံရေ။ ဧမင်းရေ နန်းစံ(၂)နှစ်၊ သက္ကရာဇ် ၈၅၆ ခုတွင် နတ်ရွာစံရေ။

## ကိုးကား
ဘစောဖြူမင်း

ဘစောဖြူမင်း(ကလီမာသျှာ)  (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၈၂၁-၈၄၄)(ခရာဇ်သက္ကရာဇ် ၁၄၅၉-၁၄၈၂)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။

နရနုမင်း နတ်ရွာစံကေ  သားတော်ဘစောဖြူမင်းရေ သက္ကရာဇ် ၈၂၁ တွင် ထီးနန်းကို ဆက်ခံလီရေ။ ဤမင်းရေ
လေးအတတ်၌ အလွန်ကျွမ်းကျင်ရေ။ ခွန်အားဗလကြီးမား၍ သတ္တိလည်းဟိရေ။ မင်းစောမွန်ရေ ဘင်္ဂလားနယ်တွင်
ခိုဝင်ခရစဉ် ရခိုင်ပိုင်နယ်မြေတိဖြစ်ရေ ဘင်္ဂါ(၁၂)မြို့ကို ဘင်္ဂလားမဟာရာဇာထံ ပီးအပ်ခရရေ။ ထိုနယ်မြေတိကို
ဘစောဖြူမင်းရေ ပြန်လည်ရဟိအောင် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခရရေ။ ဤမင်းလက်ထက် အမတ်ပညာဟိ ဖဒူမင်းညိုရေ
ဘုရင်ဧ့သမီးတော် စောရွှေကြာပုခက်တင် မင်္ဂလာပွဲအတွက် ပုခက်လွှဲရန်၊ ဧချင်းရီးစပ်ပီးခရေ။ ၎င်းကို ရခိုင်မင်းသမီး
ဧချင်းဟု ခေါ်၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အစောဆုံးဧချင်း ဖြစ်ရေ။ ဤမင်းရေ ရတနာစံရွေးစေတီ၊ ရတနာသိင်္ဂစေတီ၊ ရတနာ
မှန်ကင်းစေတီ၊ ဗောဓိရွှေကူစေတီ၊ တက္ကသီလဘုရားနန့် သုံးကျိပ်တစ်ဆူဘုရားရို့ကို တည်ထားကိုးကွယ်ခရေ။ နန်းစံ(၂၃)နှစ်၊
သက္ကရာဇ် (၈၄၄)တွင် နတ်ရွာစံရေ။

## ကိုးကား
ဘယဆီး ဝေါဟာရတိ

## ပြင်ပလင့်ခ်တိ
ရခိုင် ဘာသာစကား လမ်းညွှန် (ဦးစက္ကိန္ဒ-ရခိုင်မြေ)
ဘဝဇစ်မြစ်

ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ တွိ့ဟိချက်တိအရ စကြာဝဠာ၊ မြေကြီးနန့် သက်ဟိပုံစံအမျိုးမျိုးရို့ရေ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်ဧရလဒ်တိဖြစ်ရေ။

ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်ရေ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ သက်ဟိတိဧ မူလအစနန့် အဓိကသက်ဆိုင်ရေ။ မြေကြီးပေါ်ဟိ အခြီအနီတိနန့် သက်ဟိပုံစံတိရေ ယနီ့အကွျှန်ရို့မြင်နီရသည့်အရာတိနန့် လုံးဝကွဲပြားပါရေ။ ပိုပြီးကေကောင်းမွန်ရေ သျှင်သန်မှုအခွင့်အလမ်းအတွက် အရာအားလုံးရေ ပုံစံတစ်ခုမှတစ်ခုသို့ ပြောင်းလဲလာရေ။

###### စကြာဝဠာဧ မူလအစ
သက်ဟိဧမူလအစရေ စကြဝဠာဧမူလအစမှ စတင်ရေ။ ဂလက်ဆီတိပါဝင်ရေ ကျယ်ပြောလှပြီး လွတ်နီရေ အာကာသဟောင်းကြီးဖြစ်ရေ စကြဝဠာရေ လွန်ခရေနှစ်ပေါင်း 20 ဘီလီယံခန့်က အစပြုခရေ။ ဓာတ်ငွေ့တိနန့် ဖုန်မှုန့်တိဖြင့် ပြည့်နက်နီရုံမှတစ်ပါး အခြားမဟိပေ။ Big Bang Theory ရေ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ဧ မူလဇာစ်မြစ်နန့် ၎င်းတွင် မတူညီရေ သက်ဟိပုံစံတိ တည်ဟိမှုနန့် ပတ်သက်ရေ အလက်ခံဆုံးသီအိုရီဖြစ်ရေ။ ဒေသီအိုရီအရ စကြဝဠာရေ လွန်ခရေနှစ်ပေါင်း 20 ဘီလီယံခန့်က ဖြစ်ပွားခရေ ပေါက်ကွဲမှုကြီးဧ ရလဒ်ဖြစ်ရေ။ အယူအဆတစ်ခုပဲဖြစ်ဖြစ်၊ အမှန်ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ စကြာဝဠာအသစ်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခတယ်။ ပေါက်ကွဲပြီးနီာက် လေထုအခြီအနီရေ ပိုပြီးကေတည်ငြိမ်လာရေ။ အပူချိန်လျော့ကျလာပြီး ဟိုက်ဒရိုဂျင်နန့် ဟီလီယမ်ပိုင် ဓာတ်ငွေ့တိ ထွက်လာပြီး ယနီ့ခေတ် ဂလက်ဆီတိ ဖြစ်ပေါ်လာရေ။

###### ဘဝဇစ်မြစ် ၁
နှစ် 10 ဘီလီယံအကြာတွင်၊ ရေငွေ့၊ မီသိန်း၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်နန့် အမိုးနီးယားရို့ ဖုံးလွှမ်းထားရေ ကမ္ဘာမြေကြီး ဖြစ်ပေါ်လာရေ။ လေထုမဟိကေလည်း ဓာတ်ငွေ့တိနန့် အစိုဓာတ်တိရာ ဟိရေ။ နီရောင်ခြည်ဧ အစွမ်းထက်ရေ ရောင်ခြည်တိရေ အဟိန်အဟုန်ဖြင့် ဆင့်ကဲ ဖြစ်စဉ်ကို လှုံ့ဆော်ပီးရေ ။ ဓာတ်ငွေ့မော်လီကျူးတိကြားတွင် အနှောင်အဖွဲ့တိ ဖန်တီးကာ ချိုးဖျက်ခြင်းဖြင့် မြေကြီးရေ မျက်နှာအသစ်ဖြင့် ထွက်လာရေ။ ဆိုလိုစွာမှာ နှစ်သန်းပေါင်းတိစွာကြာပြီးနီာက်၊ ကမ္ဘာ့လေထုရေ တည်ငြိမ်လာရေအခါ၊ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပထမဆုံးသက်ဟိတိ (လွန်ခရေနှစ်ပေါင်း 4 သန်းခန့်) တွင် ပေါ်ပေါက်လာခရေ။ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ သက်ဟိတိဧ မူလဇတ်လမ်းကို စတင်ခရေ။

###### ဘဝဇစ်မြစ် ၂
ကမ္ဘာပေါ်ဟိ သက်ဟိတိဧ မူလအစနန့် ပတ်သက်၍ ယူဆချက်တိစွာ ဟိခရေ။ အချို့ရေ ပညာသျှင်တိက သက်ဟိတိရေ အာကာသမှ စပရိုပင်တိအဖြစ် လာရေဟု အကြံပြုထားကေလည်း အခြားအုပ်စုမှ အသက်ရေ ရွှံ့ပိုင် ဆွေးမြေ့နီရေ အရာတိပိုင်ရေ ဆဲလ်မဟုတ်ရေ အစိတ်အပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာကြောင်း သျှင်းပြရေ။ နီာက်ဆုံးသီအိုရီကို spontaneous generation သီအိုရီအဖြစ် လူသိတိပြီး နောက်ပိုင်းတွင် စွန့်ပစ်ခံခရရေ။

1953 ခုနှစ်တွင် Oparin နန့် Haldane မှ သက်ဟိတိရေ ပရိုတင်း နန့် RNA ပိုင်ရေ သက်ဟိမဟုတ်ရေ အော်ဂဲနစ်မော်လီကျူးတိမှ ဆင်းသက်လာရေဟု အကြံပြုခရေ ။ ယင်းနီာက်တွင် မြေကြီးဧ လေထုအခြီအနီရေ အော်ဂဲနစ် မော်လီကျူးတိမှ အော်ဂဲနစ်မော်လီကျူးတိ ဖြစ်ပေါ်လာကြောင်း ဓာတုဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် သီအိုရီအရ အကြံပြုခရေ။ သိပ္ပံပညာသျှင်အနည်းစုရေ အလားတူစမ်းသပ်မှုတိ ပြုလုပ်ခကတ်ရေ။ ယကေလည်း၊ ပထမဘဝ ပေါ်ပေါက်လာရေနန့် တပြိုင်နက် ၎င်းရို့ရေ မတူညီရေ ပုံစံတိနန့် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာကတ်ရေ။ ဒါက ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် သီအိုရီအတွက် ခြေတစ်လှမ်း တိုးစီရေ။
ဘာမီယံ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်

**ဘာမီယံ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်**ရေ အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဒေသဟိ ဘာမီယံ ချိုင့်ဝှမ်းအတွင်း တွေ့ဟိရရေ ၆ ရာစုနှစ် လက်ရာ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် ၂ ဆူဖြစ်ရေ။ မြို့တော် ကဘူးလ်မှ မိုင် ၁၄၀ အကွာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် ၈၂၀၂ ပေ အမြင့်မှာ တည်ဟိရေ။  ၂၀၀၁ ခုနှစ်မှာ တာလီဘန်ရို့ဧ မိုင်းထောင် ဖောက်ခွဲမှုကြောင့် ပျက်စီးလားပြီဖြစ်ရေ။

**ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး** ရေ ဘုရားဖူးတိ အများဆုံးလာရောက်ဖူးမြော်ကတ်ရေ ရုပ်ပွားတော်တိထဲကတ် တစ်ခု ဖြစ်ပြီးကေ နိုင်ငံခြားခရီးလားတိလည်း လာရောက်လေ့လာကတ်ရေ။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဗီဟာပြည်နယ် မှာ တည်ဟိရေ။ ရုပ်ပွားတော်ရေ ၁၉.၅၀၇ မီတာ (၆၄ ပေ) မြင့်ဧ။ တရားယင်းင်နီရေ ရုပ်ပွားတော်ရေ ကြာပွင့်ပေါ်မှာ ဟိနီရေပုံစံ တည်ထားရေ။ ပန်းရန်သမား ၁၂၀၀၀ ဧ အကူအညီနန့်တည်ဆောက်ခရာ ပြီးကေစီးရေအထိ ၇ နှစ် ကြာခရေ။ သဲကျောက်တုံး၊ နှမ်းဖတ်ကျောက်ရို့နန့်တည်ထားရေ။ ရုပ်ပွားတော်ရေ အိန္ဒိယမှာတည်တောက်ခရေတိမှာ အကြီးဆုံး ဖြစ်နိုင်ရေ။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၁၈ ရက်နေ့မှာ ၁၄ ယောက်မြောက် ဒလိုင်းလားမားက လှူဒါန်းခရေ။ ရုပ်ပွားတော်ဧ အောက်ခံကျောက်တုံးကို ၁၉၇၂ ခုနှစ်မှာ ထားဟိခရေ။

## ကိုးကား
ဘားကုဒ်

Barcode- ဆိုစွာမှာ အလင်းဖြင့်ထိုးပြီးကေ စက်နန့်ဖတ်နိုင်ရေ အချက်အလက်ဖြစ်ရေ။ ပုံမှန်အားဖြင့်တစ်ဖက်မြင် ဘားကုဒ် (1D Barcode) နန့်နှစ်ဖက်မြင် ဘားကုဒ်(2D Barcode) ဆိုပနာ နှစ်မျိုး ခွဲခြားထားရေ။ 

တစ်ဖက်မြင် ဘားကုဒ်တိတွင် အချက်အ လက်တိကို ဒေါင်လိုက်လိုင်း တိတိအဖြစ် နီရာလွတ်ခြား ပြီးကေချထားရေ။ နှစ်ဖက်မြင် ဘားကုဒ်တိတွင် လေးဒေါင့်ပုံ၊ အစက်ပုံ၊ ခြောက် ဒေါင့်ပုံနန့်အခြားရေ ဂျော်မထရီ ပုံစံရုပ်ပုံလေးတိ အဖြစ်လည်း ဟိတတ်ပါရေ။ တစ်ဖက်မြင် ဘားကုဒ်တိကို ရှေးယခင်ကပင် သုံးစွဲခကတ်ပြီးကေ လူသိတိ။ နှစ်ဖက်မြင် ဘားကုဒ်တိတွင် အချက်အလက်တိကို နီရာကျဉ်းကျဉ်းနန့်အမြီာက်အမြား သိမ်းဆည်းနိုင်ရေကြောင့် ဂု အခါ ပိုမို သုံးစွဲလာကတ်ရေ။

Barcode ကိုပထမဆုံးသုံး တာက ကားတိမှာအမှတ်တံဆိပ် လုပ်ဖို့ပါ။ သို့ပေမယ့် စီပွားရီး အတွက် အောင်မြင်မှုမဟိခတာ ကြောင့် စူပါမားကတ်တိဧငွေ ရှင်းစနစ်တိမှာ အစားထိုးသုံးစွဲ လာကြပါရေ။ Barcode တိကို optical scanner လို့ခေါ်ရေ barcode reader တိနန့်ဖတ်ရှုနိုင်သလိုအ ထူးပြုလုပ်ထားရေဆော့ဖ်ဝဲတိနန့်လည်း scan ဖတ်ပြီးကေအသုံးပြုနိုင်ပါ ရေ။

Barcode ကို 1952 ခုနှစ် အောက်ရို့ဘာလ ရ ရက်နေ့တွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ်မူပိုင်ခွင့်တင် ခတာဖြစ်ပါရေ။
Barcode ကို ၁၉၄၈ခုနှစ်မှာ Bernard Silver ဆိုသူကျောင်း သားကသူဧသူငယ်ချင်းတိနန့်စု ပေါင်းတည်ထွင်ခကြတာဖြစ်ပါ ရေ။ Silver စွာ ဒေသတွင်း အ စားအစာလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ဥက္ကဋ္ဌ က ထုတ်ကုန်တိရဲ့သတင်းအ ချက်အလက်ကို အလိုအလျောက် မှတ်တမ်းတင် စစ်ဆေးနိုင်ဖို့စနစ်တစ်ခုရချင်ရေဟု သုတေ သီတစ်ဦး ကိုပြောသံကြားရာမှ ဂုပိုင့်ပြုလုပ်ရန် အကြံရဟိခ ခြင်းဖြစ်ပါရေ။ ပထမပိုင်းတွင် ultraviolet မင်ကို သုံးစွဲခရေ အတွက်ဈေးအလွန်ကြီးမားခပါ ရေ။ တဖြည်းဖြည်းပိုမိုကောင်းမွန်စီရန် ကြံစတီထွင်ကြရင်းမှ ယ နေ့သုံးစွဲရေ Barcode ပုံစံကိုရ ဟိလာကြတာဖြစ်ပါရေ။

 ဘားကုဒ်အမျိုးမျိုး 
### ၁ဘက်မြင်ဘားကုဒ်တိ
* UPC ဘားကုဒ်
* Code 39 ဘားကုဒ်
* Code 128 ဘားကုဒ်
* Code 93 ဘားကုဒ်
* ITF 14 ဘားကုဒ်
* I2of5 (Interleaved 2 of 5) ဘားကုဒ်
* မဂ္ဂဇင်း ဘားကုဒ်

### ၂ဘက်မြင် ဘားကုဒ်တိ

* ဒေတာမက်ထရစ် ဘားကုဒ်
* QR ကုဒ်
* PDF417 ဘားကုဒ်
နေပူတောင်

ရခိုင်ရိုးမဟိ တစ်ခုတည်းရေ အလှဆင်ကျောက် (မာဘယ်လ်) ထွက်ဟိရာ တောင်ကြီး ဖြစ်ရေ။ ပင်လယ်ရေပြင် မှ ၂၂၂၃ ပေ မြင့်ရေ။ တောင်ကုတ်တောင်ကတ်ားလမ်း ၂၉ မိုင် ၄ ဖာလုံတွင် ဟိရေ။ ၁၉၆ဝ ပြည့်လွန်နှစ်တိက စတင် တွိ့ဟိခရေ။ ကျောက်တောင် အမြင့်ပေ ၃ဝဝ ခန့် ဟိပြီး သက်တမ်း ၇၅ သန်းကျော်ရေ။ တန်ဖိုးမှာ ကုဋေကုဋာ ချီရေ။ ယခု တစ်ကုဗ မီတာတုံးတိ ပြုကာ ရန်ကုန်သို့ နိစဉ် တင်ပို့လျက် ဟိရေ။  ́ဒေကျောက်ရေ နေပူထဲတွင်လည်း အေးမြနီရေ။
## ကိုးကား
နေရဉ္စတောင်ငူမင်းဆက် စာရင်း

## ကိုးကား

 ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်း
 ဓညဝတီရာဇဝင်သစ်ကျမ်း
 အင်းစောက်ရာဇဝင်
ရှေးအတိတ်ကာလ ဓညဝတီရခိုင်ပြည် နန်းဆက်မင်းဆက်ရာဇဝင်
ပီပြင်သောရခိုင်ဘုရင်များ PDF
နောင်တော်မြစ်

ကျွန်းစိုင်တွင် ဟိရေ။ ရိုးမမှ စီးဆင်းလာ ရေ မြစ်ချောင်းကြီးတိရေ စုပေါင်းလာကာ ကျွန်းသာယာ တောင်ဘက်၌ ဘင်္ဂလားပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်သည့် အရပ် ဖြစ် ရေ။ မြစ်ဝရေ ခြီာက်မိုင်မျှ ကျယ်ရေ။ မြစ်ဝ ဧရိယာ စတုရန်းမိုင် ၅ဝ မျှ ဟိရေ။ ကျွန်းကြီး ကျွန်းငယ်တိ ပေါပြီး အမြဲ လှိုင်းဆူတတ်ရေ။ ပေ ၈၄ဝ ခန့် မြင့်ရေ နောင်တော်တောင် ကို အစွဲပြု၍ နောင်တော်မြစ်၊ နောင်တော်ပင်လယ် ဟု တွင်ရေ။ ဒေအရပ်တွင် ဂေါတုံကရစ်ပြည် ဟိခရေ ဟူဧ။ နောင်တော် မြစ်ကို ကမ်ဘာမေ (Cambermere) ပင်လယ်ကွေ့ ဟုလည်း ခေါ် ရေ။
## ကိုးကား
ဘာသာစကား မိသားစု

**ဘာသာစကား မိသားစု**ဆိုစော်မှာ ရှေးဟောင်းမူလဘုံဘာသာစကား တစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာရေ ဆက်စပ်မှုဟိသည့် ဘာသာစကားတိ အစုအဝီးကို ခေါ်ရေ။ မူလဘုံဘာသာစကားကို အဆိုပါ ဘာသာစကား မိသားစုဧ ရှေးဦး-ဘာသာစကား ဟုခေါ်ရေ။ 'မိသားစု' ဆိုရေ စကားလုံးဧ သဘောသဘာဝအရ ဘာသာစကားသမိုင်းကြောင်းလေ့လာမှု၌ ဘာသာစကားတိဧ မူလအစတိ ဆက်စပ်မှုကို ဖော်ပြသည့် အကိုင်းအခက်ခွဲဖြာသည့်ပုံစံ (Tree model)ရေ ၎င်း ဘာသာစကားတိကို ပြောဆိုကတ်ရေ လူမျိုးနွယ်တိရေ မျိုးရိုးဗီဇအားဖြင့် ဇာပိုင်တော်စပ်ရေကို ဖော်ပြသည့် မိသားစုဆင်းသက်ပုံ (Family Tree)နန့် ထပ်တူညှိယူဆစရာဟိရေ။ ယကေလည်းလည်း တကယ်တမ်းတွင် ဘာသာစကား ဆက်နွယ်မှုနန့် မျိုးရိုးဗီဇအားဖြင့် ဆက်နွယ်မှုရို့ရေ ထပ်တူညီလိမ့်မည်ဟု မယူဆနိုင်ပါ။

သျှင်သန်နီရေ ဘာသာစကားတိ စုစုပေါင်း ၅၀၀၀ မှ ၈၀၀၀ ထိဟိမည်ဟု ခန့်မှန်းတွက်ချက်ထားရေ။ ယကေလည်းလည်း ဘာသာစကား တစ်ခုကို သီးခြားဘာသာစကား သို့မဟုတ် ဒေသိယစကား အဖြစ်သတ်မှတ်မှုမှာ တစ်ဦးနန့်တစ်ဦး မတူညီကြ၍ တိကျရေ ကိန်းဂဏန်းကို မသတ်မှတ်နိုင်ပါ။ သျှင်သန်နီရေ ဘာသာစကား ဆိုစော်မှာ လူတစ်စုအနိန်နန့် ၎င်း ဘာသာစကားတစ်ခုကို အဓိက ဆက်သွယ်ရီး ဘာသာစကားအနိန်နန့် အသုံးပြုခြင်းပင် ဖြစ်ရေ။ သေဆုံးလားရေ ဘာသာစကားတိနန့် ပျောက်ကွယ်လားရေ ဘာသာစကားတိ များစွာဟိရေ။ ထိုအတူ အချို့ ဘာသာစကားတိမှာ အမျိုးအစားသတ်မှတ်ရန်အတွက်ပင် လုံလောက်စွာ လေ့လာမှုမပြုရသေးပိုင် အချို့ဘာသာစကားတိမှာ တည်ဟိပြီး ပြောဆိုသုံးစွဲအနီကတ်ရေကိုပင် မိမိရို့ ပြင်ပလူတိ မသိဟိရသေးပါ။ 

ဘာသာစကားတိကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်းဖြင့် မိသားစုတစ်ခုဧ မိသားစုဝင် ဘာသာစကားတိကို စုစည်း သတ်မှတ်ရေ။ ညီနောင်ဘာသာစကားတိကို ဗီဇ(Genetic) သို့မဟုတ် မျိုးနွယ်ဗီဇဆိုင်ရာ(Genealogical) ဆက်နွယ်တော်စပ်ရေဟု သုံးနှုန်းလေ့ဟိရေ။ ဒုတိယ စကားလုံး အသုံအနှုန်းမှာ ပိုပြီးရှေးကျရေ။ ယကေလည်း မကြာသိမ်းခင် နှစ်တွေအတွင်းမှာပဲ ဘာသာစကားတွေရဲ့ ဆက်စပ်မှုနဲ့ လူမျိုးနွယ်ခြင်း မျိုးရိုးဗီဇဆက်နွယ်မှုရို့ကို ပိုပြီးကောင်းကောင်းခွဲခြားနိုင် ရန်အတွက် စကားလုံးအသုံးအနှုန်း သတ်မှတ်ချက်တွေကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထားခရေ။ ဘာသာစကားခြင်း ဆက်စပ်မှုအတွက်  သက်သေအထောက်အထားကို ဘာသာစကားတွေကြားမှာဟိရေ တူညီသည့် လက္ခဏာရပ်တိတွင် တွိ့ရရေ။ တူညီသည့် လက္ခဏာရပ်တိ ဆိုရာတွင် ဘာသာစကား ထိတွိ့ခြင်း သို့မဟုတ် ဘာသာစကား ငှားရမ်းထားခြင်း မဟုတ်ရေ တူညီမှုတိကို ဆိုလိုရေ။ ဥပမာ 'အာလူး'၊'စောင်'၊ 'ချပါတီ' ဆိုရေ ဗမာစကားလုံးတိရေ အိန္ဒိယဟိ အချို့ရေ ဘာသာစကားတိထံမှ ငှားရမ်းထားခြင်း ဖြစ်ရာ ၎င်းရို့ကို သက်သေအဖြစ်ယူ၍ အဆိုပါအိန္ဒိယ ဘာသာစကားတိရေ ဗမာဘာသာစကားနန့် ဆက်စပ်မှုဟိရေဟု မယူဆနိုင်ပါ။ မျိုးနွယ်ဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်တော်စပ်သည့် ဘာသာစကားတိတွင် ရှေးဦး-ဘာသာစကားဧ ကျန်ဟိနီရေ လက္ခဏာရပ်တိ တူညီနေခြင်းကို တွိ့ဟိရရေ။ ထိုတူညီမှုတိရေ တိုက်ဆိုင်မှုကြောင့်လည်း မဟုတ်ပိုင် ဘာသာစကား ငှားရမ်းထားခြင်း ကြောင့်လည်း မဟုတ်ပေ။ ဘာသာစကား မိသားစုတစ်ခုဧ ကိုင်းခွဲ သို့မဟုတ် အုပ်စုတစ်ခုတွင် ဟိရေ အဖွဲ့ဝင်ဘာသာစကားတိရေ မူလ ရှေးဦး-ဘာသာစကားမှ တူညီရေ ပြောင်းလဲတိုးတက်သည့် လက္ခဏာရပ်တိ ဟိရေ။ ထိုအုပ်စုအတွင်းဟိ တူညီရေ ပြောင်းလဲတိုးတက်လာသည့် လက္ခဏာရပ်တိကို ဘာသာစကား မိသားစုကြီးဧ အခြားရေ ဆက်ခံ ဘာသာစကားတိတွင် တွိ့ရလေ့ မဟိပေ။ ဥပမာအားဖြင့် ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားတိတွင် ဘုံတူညီရေ ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းနန့် သဒ္ဒါတိရေ ရှေးဦး-အင်ဒို-ဥရောပနွယ်တွင် ပါဟိခလိမ့်မည်ဟု မယူဆကြပါ။ ထိုလက္ခဏာရပ်တိရေ ရှေးဦး-အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားကို ဆက်ခံရေ ရှေးဦး-ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားမှ စတင်ပေါ်ပေါက်ခရေဟု ယူဆကတ်ရေ။
နံ့သာကျွန်း

နံ့သာကျွန်း (Nantha Kyun) စွာ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်ကမ်းရိုးတန်းမာ တည်ဟိရေ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်ရေ။

## ပထဝီသွင်ပြင်

ဒေကျွန်းရေ ၂.၄ ကီလိုမီတာ (၁.၅ မိုင်) ရှည်ပြီးကေ ၁.၇ ကီလိုမီတာ (၁.၁ မိုင်) ကျယ်ရေ။ ၁၆၈မီတာ(၅၅၁ပေ)အမြင့်ဟိရေ။ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဟိ မော်ယွန်းကုန်းမြေ (Maw yon) မှ အနောက်တောင်ဘက် ၃၀ ကီလိုမီတာ (၁၉ မိုင်) အကွာတွင် တည်ဟိရေ။

နံ့သာကျွန်းရေ ၁၆၈ မီတာ (၅၅၁ ပေ) အမြင့်ဟိပြီးကေ အလယ်တွင် ရွှံ့နွံထူရေ အသက်ဝင်နီရေ မီးတောင်တစ်ခု တည်ဟိရေ။ ယင်းဧ့ အနောက်ဘက်ကမ်းခြီဘက်မှ လွဲပနာ သစ်တောတိ ထူထပ်လျက်ဟိရေ။ ယင်းအနောက်ဘက်ကမ်းခြီရေ မီးတောင်ဝနန့် ကမ်းခြီအကြားရေ လမ်းခရီးကြမ်းတမ်းရေ။

## အနီးအနားဟိကျွန်းတိ

နံ့သာကျွန်းဧ့ NNE ဘက် ၄၅ ကီလိုမီတာ (၂၈ မိုင်) အကွာတွင် Unguan ကျွန်း တည်ဟိရေ။ ဒေကျွန်းဧ့ အမြင့်ဆုံးအမှတ်ရေ ၄၀ မီတာ (၁၃၀ ပေ) ဟိရေ။

မှော် ရုံ၊ သံတွဲမြို့က အနောက်တောင်ဖက် ၃၀ကီလိုမီတာမာတည်ဟိရေ။ တောင်ဘက်အစွန်းဆုံးဟိ ရွံ့မီးတောင်တခုဖြစ်ပြီးကေ၊ လောင်ဂျီတွတ် ၉၄°၀၈’၇၉” အရှိနန့် လတ္တီတွတ်၁၈°၀၆’၁၈” မြောက်အရပ်မာ တည်ဟိနိန်ရေ။ တန်းတင်တောင်ထိပ်မာ ဝိုင်းစက်ရေ နဂါးတောင်အ၀ (crater) ဟိရေ။ ကျွန်းဧ့ အောင်ခံ ကျောက် အနေ အထား စွာ လွှာတွန့်ခုံး (anticline) ဖြစ်နီ ပုံရရေ။

၂၀၀၈ခုနှစ်မေလ၂၅ရက် နိ၊ ည ၁၂နာရီ၊၅၀မိနစ်မာ အထမအကြိမ်နန့် မိုးထဖက် ၅နာရီမာ ဒုတိယအကြိမ်ပေါက်ကွဲခရေလို့ သတင်းတိအရသိဟိရရေ။ ပေါက်ကွဲစဉ် ရွံ့ရည်တိ ၄၀မီတာ အမြင့် ထိရောက်ဟိရေလို့ လေ့သိရရေ။ ရွံ့နဂါးတောင်ဧ့ အဝစွာ အချင်းမီတာ၁၀၀လှောက်ဟိပြီးကေ၊ လွှာတွန့်ခုံး (anticline)ဧ့ အလယ်ဗဟို(crest)မာဟိနီပုံ ရရေ။ ပေါက်ကွဲပြီးရွံ့ရည် စီးကြောင်းတိကိုကကောင်း မြင်ရရေ။အနောက်ဘက်ကိုပမာဏတိစွာစီးဆင်းလှားရေ။ ဒုတိယစီးကြောင်းမှာ အနောက်တောင် ဘက်ကိုစီးဆင်း လားရေ။ ဇာကြောင့်ရွံ့ရည်စီးကြောင်းတိအနောက်ဘက် နန့် အနောက်တောင် ဘက်ကိုစီးဆင်းလားရရေ အကြောင်း ကို တိကျစွာမသိရကေလေ့၊ လီထရေလက်ကြား ကြောင့် ဖြစ်နိုင်ဘွယ်ဟိရေဟု တွက်ဖော်နိုင်ရေ။ 

ယင်းချင့်အပြင် ရွံ့ရည်တိစွာ ပင်လယ်ရီထဲမာ အရှိ မြောက်အရပ်သို့ရွိလားစွာကို တွိ့ရရေ။ ရွိ့ရခြင်းကား ပင်လယ်ရီလှိုင်း(waves) သို့မဟုတ် ကမ်းရောက်လှိုင်း (longshore current) ရို့ကြောင့်ဖြစ်နိုင်ရေ။

## ကိုးကား
နျူးအေးနိုင်ငံ

**နျူးအေးနိုင်ငံ** (; , ; ) ရေ တောင်ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင်းဟိ ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်ပြီး နယူးဇီလန်နိုင်ငံဧ အရှေ့မြောက်ဘက်  အကွာတွင် တည်ဟိရေ။ နျူးအေးနိုင်ငံဧ ကုန်မြေဧရိယာမှာ  ခန့်ဟိပြီး ပေါ်လီနီးရှန်း အများဆုံးပါဝင်ရေ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၆ ခုနှစ်အရ ၁,၆၀၀ ဖြစ်ရေ။ နျူးအေးနိုင်ငံရေ တုံဂါနိုင်ငံ၊ ဆမိုးအားနိုင်ငံနန့် ကွတ်ကျွန်းစုရို့ဧ တြိဂံအလယ်တွင် တည်ဟိပြီး တုံဂါနိုင်ငံဧ အရှေ့မြောက်ဘက် ၆၀၄ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ဖြစ်ရေ။ ကျွန်းအား ရံဖန်ရံခါတွင် "The Rock" ဟု ခေါ်ဆိုကတ်ပြီး ဒေသနာမည် "ပိုလီနီးရှားဧ ကျောက်ဆောင်" ဟူရေ အဓိပ္ပာယ်မှ လာရေ။ နျူးအေးရေ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး သန္တာကျွန်းတိတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား
နျူးကလီးယား ဓာတ်ပေါင်းဖို

## နျူးကလီးယား ဓာတ်ပေါင်းဖို
နျူးကလီးယား ဓာတ်ပေါင်းဖို ဆိုစွာမှာ နျူကလီးယားထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုရေ ပေါင်းဖိုကို ခေါ်ရေ။ ဓာတ်ပေါင်းဖို အလုပ်လုပ်ပုံမှာ နျူကလီးယားပြိုကွဲခြင်း က ထွက်လာရေ အပူနန့်ရေနွေးငွေ့ ဖြစ်ပြီးကေ၊ တာဘိုင်ကို မောင်းစေခြင်းဖြစ်ရေ။ အတိ့ရတိ ဓာတ်ပေါင်းဖိုတိတွင် ပြည့်ဝယူရေနီယမ်လောင်စာတုံး တိကိုသုံးရေ။ ဒင်္ဂါးပြားအရွယ် တစ်လက်မအရှည် အချောင်းလေးကို စုစည်းထားရေ။ လုံခြုံစွာ ကာရံထားရေ ဖိအားမြင့်အခန်းအတွင်းတွင် ထည့်ထားရေ။ အအေးပီးရန် အတွက် ရေထဲတွင် မြှုပ်ထားရရေ။ အခြားအမျိုးအစားတိတွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ယပိုင်မဟုတ်ကေ သတ္တု အရည်ကို သုံးပါရေ။
နှမ်း

**နှမ်း**ကို ယှေးယခင်ကတည်းကပင် မြန်မာ၊ အိန္ဒိယ၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ တရုတ်နန့် အာဖရိက အပူပိုင်းဒေသရို့တွင် ဆီထွက်သီးနှံအဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ စိုက်ပျိုးကာ အရေးပါရေ သီးနှံ ဖြစ်ရေ။ မက်ဒါဂါစကာ၊ အာရေဗီးယား၊ သီရိလင်္ကာနန့် ဩစတြေးလျ အပူပိုင်းဒေသရို့တွင် သဘာဝအလျောက် ပေါက်ရောက်ရေ။ အမေရိကန်၊ မက္ကဆီကိုနန့် လက်တင် အမေရိကနိုင်ငံရို့တွင် နှမ်းကို အလေးထား စိုက်ပျိုးရေ။

အာဖရိက၊ အိန္ဒိယနန့် ပါကစ္စတန်ရို့တွင် နှမ်းမျိုးစိတ်ပေါင်း မြောက်မြားစွာ တွိ့ဟိရရေ။

## အမျိုးအစား
တစ်ပင်တိုင်နန့် ကိုင်းဖြာဟူပနာ နှစ်မျိုးဟိရေ။ အဆုံးမဟိ ပန်းခိုင် အမျိုးအစား ဖြစ်ကာ အရင်းမှ ပန်းစပွင့်ရေ။ ထို့ကြောင့် မည်ရေအချိန်တွင် မဆို အပင် တစ်ပင်တည်း၌ ရင့်မှည့်နေပြီ ဖြစ်ရေ အသီးတောင့်တိ၊ မမှည့်သေးရေ အသီးတောင့်တိနန့် ပန်းပွင့်တိ၊ အဖူးတိကိုလည်း တပြိုင်တည်း တွိ့ရဖို့ ဖြစ်ရေ။

ပန်းပွင့်တိမှာ အဖြူရောင်ဖြစ်ပြီး ရံခါ အရောင် ဟိတတ်ရေ။ ပင်စည်နန့် ကိုင်းကြားတွင် ပန်း တပွင့် သို့မဟုတ် သုံးပွင့် ပါရေ။ ပင်တည်းဝတ်မှုန် ကူးရေ အမျိုးအစား ဖြစ်ပနာ အင်းဆက် လုပ်ဆောင်မှုအပေါ် မူတည်ကာ ၅ ရာခိုင်နှုန်း နန့်အထက် ပင်ခြားဝတ်မှုန်ကူးရေ အပင် ဖြစ်ရေ။

## သီးတောင့်တိ
အပင်တစ်ပင်တွင် ပါဝင်ရေ သီးတောင့် အရေအတွက်မှာ နှမ်းမျိုးနန့် ပေါက်ရောက်ရေ အခြီအနီပေါ် မူတည်ပနာ အနည်းငယ်မှ သုံးလေးရာအထိ ပါနိုင်ရေ။

## ဥတုအခြီအနီ
အပူပိုင်းဒေသနန့် အပူသမပိုင်းဒေသဟိ လွင်ပြင်တိနန့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် အမြင့်ပေ ၄၀၀၀ ခန့် ဟိရေ ဒေသတိအထိ ကောင်းမွန်စွာ စိုက်ပျိုး ဖြစ်ထွန်းရေ။ အပူချိန် လျော့နည်းရေကို ခံနိုင်ရည် မဟိချေ။ ယေဘုယျအနိန်နန့် အပူချိန် ၇၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်မှ ၉၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်ရေ စိုက်ပျိုးရန် အကောင်းဆုံး ဖြစ်ရေ။

## ရောဂါ
*နှမ်းဖိုရောဂါ

## ကိုးကား
နှလုံး

**နှလုံး** ရေ ကျောရိုးဟိသတ္တဝါတိတွင်ဟိရေ ကြွက်သားတိဟိသည့် ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး သွေးတိကို သွေးကြောတိတွင်းသို့ မောင်းနှင်ပီးရန်အတွက် ဆက်တိုက် အချိန်မှန်မှန် ကျုံ့ခြင်းပွခြင်း ရို့ဖြင့် လုပ်ဆောင်ပီးရန် တာဝန်ယူထားရေ။ တီကောင်၊ မျှော့ရို့ပိုင် သတ္တဝါတိ၊ ခရုပိုင် သတ္တဝါတိ နန့် လူနန့်တူရေ သတ္တဝါရို့တွင်လည်း ဆင်တူရေ ပုံသဏ္ဌန်ဟိရေ။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် cardiac (ဥပမာ cardiology) ဆိုရေ စကားလုံးရေ နှလုံးနန့်သက်ဆိုင်ရေ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ဂရိဘာသာ καρδιά, kardia မှဆင်းသက်လာပနာ နှလုံးဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။

ကျောရိုးဟိသတ္တဝါတိဧ နှလုံးတွင် သူ့အလိုအလျောက် အလုပ်လုပ်ရေ နှလုံးကြွက်သားတိပါဟိပြီး ထိုကြွက်သားတိကို ဒေကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတွင်သာ တွိ့ရရေ။ သာမန်လူသားတစ်ယောက်ဧ နှလုံးရေ တစ်မိနစ်ကေ ၇၂ကြိမ်ခုန်ပြီး လူဧသက်တမ်း ၆၆ နှစ်နန့်တွက်ကေ အကြိမ်ရေ ၂.၅ ဘီလီယံတိုင်းခုန်ရေဟု ခန့်မှန်းရရေ။
နှာခေါင်း

**နှာခေါင်း** ရေ ခန္ဓာကိုယ် ဧ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်ပြီး အနံ့အာရုံ ကို ပီးရေ။ အသက်ရူရန်လည်း အထောက်အကူ ပြုရေ။ ထိုမှတဆင့် ဦးနှောက် သို့ အချက်အလက်တိ ပီးပို့နိုင်ရေ။ အနံ့ခံ အစိတ်အပိုင်းနန့် ၎င်းကို ဆက်သွယ်ထားရေ အာရုံကြော အစုအဝီး တိ ပါဝင်ရေ။ လူတွင် နှာခေါင်းရေ မျက်နှာဧ အရှေ့ဘက်တွင် ဟိရေ။ သတ္တဝါ အမျိုးအစားကို လိုက်ပနာ အနံ့ခံစွမ်းရည် ကွာခြားရေ။ ဥပမာ ခွေးရေ လူရို့ထက် ပိုပနာ အနံ့ခံ ကောင်းရေ။ တချို့တွင်မှု အနံ့ခံရန်သာမက တခြားလုပ်ဆောင်ချက်တိလည်း လုပ်ရေ။ ဥပမာ ဆင်ရို့ရေ နှာခေါင်းကို အရာဝတ္ထုတိ ယူရန်ပါ အသုံးပြုရေ။
နျူထရီနို

**နျူထရီနို** ဆိုရေမှာ လျှပ်စစ်ဓာတ်မဲ့ရေ အခြီခံအမှုန်တစ်မျိုးဖြစ်ရေ။ နျူထရီနို  ဆိုရေမှာ အီတလီဘာသာစကားဖြင့် ဓာတ်မဲ့ရေ သေးငယ်သည့်အရာဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ ၎င်းကို ဂရိအက္ခရာ ν ဖြင့် အမှတ်အသားပြုရေ။ နျူထရီနိုဧ ဒြပ်ထုမှာ အခြားရေ အက်တမ်အောက်အမှုန်တိဖြင့်နှိုင်းယှဉ်ပါက တိစွာသေးငယ်ရေ။ ၎င်းရို့ရေ ဒြပ်မှောင် ဖြစ်နိုင်ချေဟိရေဟု သိဟိထားရေ တစ်ခုတည်းရေ အရာဖြစ်ရေ။

နျူထရီနို(Neutrino)ရေ လျှပ်စစ်ဓာတ်ဟိရေ အီလက်ထရွန်၊ မျူယွန် နန့် တော အမှုန်တိနည်းတူပင် လက်ပတွန်(lepton) အမှုန် ဖြစ်ရေ။ နျူထရီနိုတွင် ရနံ့ သုံးမျိုးဟိရေ။ ၎င်းရို့မှာ အီလက်ထရွန်နျူထရီနို၊ မျူယွန်နျူထရီနိုနန့် တောနျူထရီနိုရို့ ဖြစ်ကတ်ရေ။ ၎င်းရနံသုံးမျိုးစီတွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်မဲ့ပြီး ကိန်းပြည့်ဝက်စပင်(half-integer spin) ဟိရေ ဆန့်ကျင်အမှုန်တိဟိကတ်ရေ။ နျူထရီနိုတိကို ထုတ်လွှတ်ရာတွင် လက်ပတွန်နံပါတ်ကို ထိန်းသိမ်းစေသည့် နည်းလမ်းဖြင့် ထုတ်လွှတ်ကတ်ရေ။ ဥပမာ အီလက်ထရွန်နျူထရီနိုတစ်ခုကို ထုတ်လွှတ်တိုင်း ပိုစီထရွန် (ဆန့်ကျင်-အီလက်ထရွန်) တစ်ခုကိုလည်းထုတ်လွှတ်ရေ။ 

နျူထရီနိုတိတွင် လျှပ်စစ်ဓာတ် လုံးဝမဟိရေကြောင့် ၎င်းရို့ကို လျှပ်စစ်သံလိုက်အား(electromagnetic force) သက်ရောက်မှုမဟိသည့်အပြင် လပ်ပတွန်တိဖြစ်ရေကြောင့် ၎င်းရို့အပေါ်တွင် နျူကလီးယားအားပြင်း( nuclear strong force)သက်ရောက်မှု မဟိပါ။ ယင့်ချင့်ကြောင့် ၎င်းရို့အပေါ်တွင် နျူကလီးယားအားပျော့( nuclear weak force)နန့် ဒြပ်ဆွဲအား(gravity)သာ သက်ရောက်မှု ဟိရေ။ နျူကလီးယားအားပျော့ရေ သက်ရောက်နိုင်သည့် အကွာအဝီး အလွန်တိုတောင်းပြီး ဒြပ်ဆွဲအားရေ အက်တမ်အောက် အတိုင်းအတာတွင် အလွန်အားပျော့ရေ။ ယင့်ချင့်ကြောင့် နျူထရီနိုတိရေ ပုံမှန်အားဖြင့် သာမန်ဒြပ်ဝတ္တုတိအား ထိခိုက် သက်ရောက်မှုမဟိဘဲ ဖြတ်သန်းလားနိုင်ရေ။

နျူထရီနိုတိရေ နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ဖြစ်ပေါ်ကတ်ရေ။ အချို့ရေ ရေဒီယိုသတ္တိကြွပြိုကွဲမှုတိ၊ နေဧ အလည်ဗဟိုတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသည့် နျူကလီးယားတုံ့ပြန်မှု(nuclear reaction)တိ၊ နျူကလီးယားဓာတ်ပေါင်းဖိုတိနန့် စူပါနိုဗာပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်စဉ်တိတွင် နျူထရီနိုတိကို ထုတ်လွှတ်ကတ်ရေ။ ကမ္ဘာ့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဟိရေ နျူထရီနိုအတိစုမှာ နေဧ နျူကလီးယားတုံ့ပြန်မှု ဖြစ်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာရေ နျူထရီနိုတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။ တကယ်တမ်းတွင် နေကိုမျက်နှာမူနီရေ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်ဧ တစ်စတုရန်းစင်တီမီတာတိုင်း၌  တစ်စက္ကန့်ကေ နျူထရီနိုပေါင်း ၆၅ ဘီလီယံ ဖြတ်သန်းနီကတ်ရေ။ နျူထရီနိုတိရေ ရွေ့လျားလားလာနီကတ်စဉ်အတွင်း မတူညီရေ ရနံ့တိအဖြစ် ပုံမှန်ချိန်ကိုက်ပြောင်းလဲနီကတ်ရေ။ ဥပမာ ဘီတာပြိုကွဲမှု ဖြစ်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာရေ အီလက်ထရွန်နျူထရီနိုရေ ထောက်လှမ်းကိရိယာသို့ ရောက်ဟိသည့်အခါတွင် မျူယွန်နျူထရီနို သို့မဟုတ် တောနျူထရီနို ဖြစ်ကောင်း ဖြစ်နီနိုင်ရေ။

## သမိုင်းကြောင်း
### ပေါ်လီဧ အဆိုပြုချက်
ဘီတာပြိုကွဲမှုဖြစ်စဉ်တွင် စွမ်းအင်၊ အဟုန်နန့် ထောင့်ပြောင်းအဟုန်တိကို မည်သို့ ထိန်းသိမ်းနိုင်ကြောင်း သျှင်းလင်းတင်ပြရန်အတွက် နျူထရီနို အယူအဆကို ဝုဖ်ဂန်း ပေါ်လီက ၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် စတင်အဆိုပြုခရေ။  ဘီတာပြိုကွဲမှု ဖြစ်စဉ်တွင် အက်တမ်ဧ နျူကလိယမှနေပနာ ဘီတာအမှုန် သို့မဟုတ် အီလက်ထရွန်နန့်အတူ အမှုန်အသစ်တစ်မျိုးပါ ထုတ်လွှတ်ရေဟု ပေါ်လီက ယူဆခပြီး ပထမတွင်၎င်းအမှုန်ကို နျူထရွန်ဟု အဆိုပြုခရေ။

၁၉၃၂ တွင် ဂျိမ်းချက်ဝစ်က ပိုမိုလီးလံသည့် နျူကလိယအမှုန်ကို ရှာဖွေတွိ့ဟိခပြီး ၎င်းကို နျူထရွန်ဟုပင် နာမည်ပီးခရေကြောင့် အမှုန်နှစ်မျိုးအတွက် နာမည် တစ်ခုတည်း ဖြစ်နီခရေ။ ၁၉၃၂ ဂျူလိုင်လတွင် ပါရီမြို့တွင် ကျင်းပခရေ ကွန်းဖရန် တစ်ခုတွင်မှ အန်ရီကိုဖာမီ က နျူထရီနိုဟုရေ နာမည်ကို စတင် အသုံးပြုခရေ။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင်း ကွန်းဖရန့်တစ်ခု၌ ပေါ်လီရေလည်း ထိုနာမည်သစ်ကို အသုံးပြုခရေ။

## ကျမ်းကိုး
ပင်မဆဲလ်

**ပင်မဆဲလ်** (stem cell) တိရေ ဗဟုကလာပ်စည်း သက်ဟိတိတွင် တွိ့ရရေ ဆဲလ်တိဖြစ်ရေ။ ၎င်းဆဲလ်တိဧ ထူးခြားချက်မှာ မိုင်တိုးစစ် (mitosis) ဆဲလ်ကွဲထွက်မှု ဖြစ်စဉ်ကတ်တဆင့် အခြားအင်္ဂါတိ လိုအပ်ရေ ဆဲလ်အမျိုးမျိုးအဖြစ် ပြောင်းလဲလားနိုင်ခြင်းဖြစ်ရေ။ ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်တိအတွင်း ကနေဒါနိုင်ငံ တိုရွန်တို တက္ကသိုလ်မှ ပညာသျှင် အဲနက် မက္ကူးလော့ချ် (Ernest McCulloch) နန့် ဂျိမ်းစ် ထီးလ် (James Till) ရို့ တွိ့ဟိခပြီးနောက် ပင်မဆဲလ် လေ့လာချက်တိ တိုးပွားလာရေ။

နို့တိုက်သတ္တဝါတိဧ ပင်မဆဲလ်တိကို အဓိကအားဖြင့် ၂ မျိုးခွဲခြားနိုင်ရေ။ ၎င်းရို့မှာ သန္ဓေသား ပင်မဆဲလ်နန့် အရွယ်ရောက် ပင်မဆဲလ် ရို့ဖြစ်ရေ။ ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးဆဲ သန္ဓေသားတိမှ ပင်မဆဲလ်တိရေ အင်္ဂါအသီးသီးမှ လိုအပ်ရေ ဆဲလ်တိအဖြစ် ပြောင်းလဲလားနိုင်ရေ။ အရွယ်ရောက်ပြီးသူတိမှ ပင်မဆဲလ်တိရေ ပျက်စီးလားရေ ဆဲလ်တိနီရာတွင် အစားထိုးကာ ပြင်ဆင်ပီးနိုင်ရေ။ 

ဂနိတွင် ပင်မဆဲလ်တိကို ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် မွေးမြူပြီး ကြွက်သား သို့မဟုတ် အာရုံကြောအစဟိသဖြင့် လိုအပ်ရေ တစ်သျှူးတိနန့် တူညီရေ ဆဲလ်တိအဖြစ် ပြောင်းလဲစီနိုင်ရေ။ ယင့်ချင့်ကြောင့် နောင်တွင် အယ်ဇိုင်းမားပိုင် ရောဂါတိကို ကုသပီးနိုင်မည်ဟု ပညာသျှင်တိက ယုံကြည်ကတ်ရေ။

## ကိုးကား
ပဉ္စာမင်းဆက် စာရင်း

## ကိုးကား

* ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်း
* ဓညဝတီရာဇဝင်သစ်ကျမ်း
* အင်းစောက်ရာဇဝင်
*ရှေးအတိတ်ကာလ ဓညဝတီရခိုင်ပြည် နန်းဆက်မင်းဆက်ရာဇဝင်
*ပီပြင်သောရခိုင်ဘုရင်များ PDF
ပင်နီဆီလင်

**ပင်နီဆီလင်** (Penicillin) ရေ ဘက်တီးရီးယား ကူးစက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပွားသည့် ရောဂါတိကို ကုသရေ ပဋိဇီဝ ဆီး တစ်မျိုးဖြစ်ရေ။ ပင်နီဆီလင်ကို စကော့တစ်ရှ် လူမျိုး သိပ္ပံပညာသျှင် အလက်ဇန္ဒား ဖလင်းမင်း က ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် တွိ့ဟိခရေ။ ယကေလည်းလည်း ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းမှသာ စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်လာရေ။ ပင်နီဆီလင်ကို ဆစ်ဖလစ်ရောဂါ၊ အာသီးရောင်ရောဂါ၊ ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ရောဂါ၊ နမိုးနီးယားခေါ် အဆုတ်ရောင်ရောဂါနန့် အခြားရောဂါတိကို ကုသရာတွင် အသုံးပြုလေ့ဟိရေ။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် ကာလအတွင်း အသုံးတိခရေ။ 

Alexander Fleming က ဓာတ်ခွဲခန်းအတွင်းဟိ ဘက်တီးရီးယား မွှေးမြူသည့် petri dish ထဲတွင် မှိုတက်နေကြောင်း တွိ့ဟိခရေ။ မှိုတက်သည့်နီရာတွင် ဘက်တီးရီးယားတိ ကြီးထွားခြင်း မဟိကြောင်းတွိ့ဟိရာမှ ထိုဖမ်းဂတ်စ်မှို (Fungus) တိရေ ပိုးမွှားတိကို သေစေကြောင်း စမ်းသပ်တွိ့ဟိခရေ။ ဩစတြေးလျသား သိပ္ပံပညာသျှင် Howard Walter Florey က ပင်နီဆီလင်မှိုတိကို ဆီးဝါးအဖြစ် ထုတ်လုပ်ခရေ။

အချို့လူတိမှာ ပင်နီဆီလင်နန့် မတည့်ကတ်လီ။ ထိုလူတိ ပင်နီဆီလင်ထိုးမိကေ အရေပြား၌ မိတ်ပိုင်အနီကွက်တိ ထခြင်း၊ အော့ချင်အန်ချင်ခြင်း၊ ဝမ်းလျှောခြင်းတိ ဖြစ်တတ်ရေ။ ပိုဆိုးကေ ကိုယ်ပူခြင်း၊ အော့အန်ခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်အမင်း ယားယံခြင်းရို့ ဖြစ်လေ့ဟိရေ။ 

ပင်နီဆီလင်မှာ အာနိသင်ထက်ကေလည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပင်နီဆီလင်ကို လက်လွတ်စပယ် အသုံးပြုလာရေကြောင့် ရောဂါအချို့မှာ ဆီးမတိုးသည့် လက္ခာတိ ဟိလာရေ။

## ကိုးကား
ပဌမပုရိန်မြို့

## ပဌမပုရိန်မြို့ (အေဒီ ၁၁၀၃ မှ ၁၁၂၃ ထိ နှစ်ပေါင်း ၂၀)

လကျာ်မင်းနန်ရေ ပဉ္စမြို့ကိန်းခန်းကုန်လီရေတွက်နန့် မြို့သစ်ရှာရန် အဉ္စနနဒီမြစ်ကို စုန်လျှက် မြို့သစ်ရှာကေ စည်မျက်
နှာကဲ့သို့ ညီညာရေ မြေပြင်ကို တွိ့ရှိလေရေ။၎င်းအနီး ပြည်ညောင်ပင်ကြီး၌ အဝတ်ဖြူဝတ်ထားရေ လူကြီးတစ်ဦးရေ
(ပါးရိန်-ပါးရိန်)ဟုအော်၍ မြောက်အရပ်သို့ ပြေးလေရေ။ ထိုစကားကို ကြားတော်မူ၍၊ အတိတ်နမိတ်ဆောင်ပြီး ၎င်းအရပ်၌၊
ပုရိန်မြို့ကို တည်ထောင်ထီးနန်း စိုးစံလေရေ။ ပဌမပုရိန်မြို့ဧ့ ခြောက်ဆက်မြောက်ဖြစ်ရေ ကောလိယမင်းရေ စန ́ပဗ္ဗတ
ခေါ် မဟာထီးတောင်ကုန်းပေါ်၌ မဟာထီးဘုရားကြီးကို တည်ထားခဲ့ရေ။ ထိုတောင်စွယ်ဧ့အဆုံး၌ သဘာဝကျောက်ဆောင်
တွင် ကျောက်စာရေးထိုးခဲ့ရေ။ ၎င်းကျောက်စာကို ဂုအခါ မီးကျောင်းကျောက်စာဟု ခေါ်ကတ်ရေ။ ထိုမင်းရေ
လောင်းကြက်နတ်တောင် သဘာဝကျောက်ဆောင်ကြီးတစ်ခုလုံး၌ အသဒိဿအလှူပေးခြင်းကို ကျောက်စာမော်ကွန်း ရေးထိုးခဲ့
ရေ။ ထိုကျောက်ဆောင်ကို မိုးကြိုးထိ၍ ကွဲအက်သွားခဲ့ရေ။ ကွဲအက်ရေ ကျောက်ဆောင်အတွင်း၌လည်း အပြင်မှာရေးထိုး
ထားရေ့ စာအတိုင်း ပေါ်နေရေကို ယနေ့တိုင် တွိ့မြင်နိုင်ရေ။ အလွန်ထူးဆန်းရေ ကျောက်စာတစ်ခုဖြစ်၍၊ နှစ်စဉ်
နှစ်တိုင်း နိုင်ငံခြားသုတေသီတို့ လာရောက်လေ့လာလျှက် ရှိကတ်ရေ။

## ကိုးကား
ပဋိဇီဝဆီးတိ

**ပဋိဇီဝဆီးတိ** ကို ဘက်တီးရီးယားပိုးတိ ကြောင့်ဖြစ်ရေ ရောဂါတိကို ကုသခြင်း နန့် ကာကွယ်ခြင်း တိတွင် အသုံးပြုရေ။ ၎င်းဆီးဝါးတိရေ ဘက်တီးရီးယားပိုးတိကို သတ်ခြင်းအားဖြင့် လည်းကောင်း၊ ပွားတိမှုကို တားဆီးခြင်းအားဖြင့် လည်းကောင်း အာနိသင် သက်ရောက်ရေ။ ပဋိဇီဝဆီး တိစွာရေ မှိုပိုး နန့် ပရိုတိုဇိုဝ ပိုး တိကိုလည်း အာနိသင် ထိရောက်မှု ဟိရေ။ အချို့ပဋိဇီဝဆီးတိရေ ကုသသည့် ဆီးပြင်းအား၌ပင်ကေ လူနန့် တိရစ္ဆာန် တိကိုပါ အဆိပ်အတောက် ဖြစ်စီတတ်ရေ။ ပဋိဇီဝဆီးတိရေ အအေးမိရောဂါပိုး နန့် တုပ်ကွေးပိုး ပိုင် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးတိကို အာနိသင် မထိရောက်နိုင်ရေကြောင့် မသက်ဆိုင်ဘဲ ရေက်သုံးမိပါက ဘေးဥပါဒ် ဖြစ်နိုင်ရေ။ 

ခရစ်နှစ် ၁၉၂၀ တွင် အလက်ဇန္ဒား ဖလင်းမင်းရေ ပဋိဇီဝဆီးပါရေ ပထမဆုံး ဓာတုကွန်ပေါင်း ဖြစ်သည့် ပင်နီဆီလင် ဆီးဝါးကို ယှာဖွီဖော်ထုတ် နိုင်ခရေ။ သူရေ ရောဂါဖြစ်စီရေ ဘက်တီးရီးယားပိုးတိကို ပလိတ်ပြားတိပေါ်၌ ပွားတိစီရန်ပြုလုပ်နေစဉ် ပလိတ်ပြားတစ်ခု ပေါ်၌ ပေါက်လာရေ အစိမ်းရောင်မှိုလေး ကို သတိပြုမိခရေ။ ထိုမှိုလေး ပေါက်သည့် နီရာတွင် ဘက်တီးရီးယားတိ ပေါက်ရောက်နိုင်ခြင်းမဟိရေကို ယှာဖွီတွိ့ဟိခရေ။

ပဋိဇီဝဆီးတိ ရေ ကာကွယ်ဆီးတိ ပေါ်ထွက်လာမှု နန့်အတူ ၂၀ ရာစုခေတ် မှစပနာ ဆီးပညာကို တော်လှန်ပြောင်းလဲခရာ ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံတိတွင် တီဘီ ပိုင် ရောဂါကိုပင် လုံးဝကင်းစင် စီရန် ဦးတည်နေပြီဖြစ်ရေ။ ဆီးတိဧ ထိရောက်မှုနန့် အလွယ်တကူ ရဟိနိုင်မှု ရို့ကြောင့် လွန်ကဲစွာ သုံးစွဲလာရာမှ ဘက်တီးရီးယားတိကို ဆီးယဉ်ပါးမှု (အထူးအတွက်နန့် တိရစ္ဆာန် မွေးမြူရီး နယ်ပယ်တွင်) ဖြစ်ပွားလာစီရေ။ ယင့်ချင့်ကြောင့် ပဋိဇီဝဆီး ယဉ်ပါးမှု ပြဿနာရေ ကျယ်ပြန့်လာပြီး ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရီးအဖွဲ့မှ "အနာဂတ်တွင် မဟုတ်ဘဲ ယခုလက်ဟိကာလဧ ပြင်းထန်သည့် အန္တရာယ် အဖြစ်ရှုမြင်ပြီး ဇာနိုင်ငံ တွင်မဆို အသက်အရွယ်မရွီး၊ လူမျိုးမရွီး ထိခိုက်နိုင်သည့် အန္တရာယ်" အဖြစ် သတ်မှတ် ထားရေ။ 

ပဋိဇီဝဆီးဖြင့် ပထမဆုံး ကုသမှုကို ခရစ်နှစ် ၁၉၀၇ ခုနှစ် တွင် အဲလ်ဖရက် ဘာသိမ်း (Alfred Bertheim) နန့် ပေါလ်အားလစ် (Paul Ehrlich) က ဆစ်ဖလစ် ရောဂါကုဆီး အာစ်ဖင်နမင်း (arsphenamine) ဆီးကို ယှာဖွီဖော်ထုတ် နိုင်မှု နန့်အတူ စတင်ခရေ။ ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဂျာဟာဒ် ဒွမ်မဂ် (Gerhard Domagk) က ပထမဆုံး ခန္ဓာကိုယ်တွင်း ဆီးအာနိသင် ထိရောက်မှု ဟိရေ ပဋိဇီဝဆီး ဖြစ်သည့် ပရိုတွန်စေးလ် (prontosil) ကို ယှာဖွီဖော်ထုတ် နိုင်ရေကြောင့် ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် နိုဘယ်ဆု (Nobel Prize) ကို ရဟိခရေ။ ဂနိခေတ်တွင် အသုံးပြုနီရေ ဆီးမျိုရင်းတိအားလုံး မှာ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်လွန်ပိုင်း မတိုင်ခင် ယှာဖွီတွိ့ဟိခခြင်း ဖြစ်ရေ။

## ဆီးပညာ အသုံးတိ (Usage of Antibiotics)
* ကုသခြင်း (Medical Care)
** ဘက်တီးရီးယား ကြောင့်ဖြစ်ရေ ရောဂါတိ အား ကုသခြင်း (Treatment of bacterial diseases)
** ပရိုတိုဇိုဝ ကြောင့်ဖြစ်ရေ ရောဂါတိအား ကုသခြင်း (Treatment of protozoa-related diseases)
** ကိုယ်ခံအားဆိုင်ရာ ရောဂါ အချို့ တွင် ကုသခြင်း (Treatment of diseases attacking immune system)
* ကာကွယ်ခြင်း (Preventive Measures)
** ခွဲစိတ်ဒဏ်ရာတိ ပိုးဝင်ရောင်ရမ်းမှု မဖြစ်စီရန် ကာကွယ်ခြင်း (Prevent against sepsis for surgical operations.)
** လားဘက်ဆိုင်ရာ ကုသမှုတိတွင် ပိုးမဝင်စီရန် ကာကွယ်ခြင်း (Prevent against sepsis for dental treatments.)
** သွီးဖြူဥ နည်းသည့် ရောဂါ တွင် ကိုယ်တွင်းသို့ ပိုးဝင်ပြီး ရောဂါမဖြစ်စီရန် ကာကွယ်ခြင်း (Prevent against sepsis due to lukemia.)

## ကိုးကား
ပင့်ကူခြင်း

ပင့်ကူအကသဘင်နန့် အတူ ပင့်ကူခြင်းကို ဆိုကတ်တေ။ အလွန်ရှီးကျရေ အက သဘင်ဖြစ်ပြီးကေ ပင့်ကူခြင်းမှာလည်း အလွန်ရှီးကျရေ တေးသာခြင်းဟုဆိုရဖို့ ဖြစ်ပါ
ရေ။ ဟန်စွလေ လှီတော်သံ မှာ ဖ-ကိုမူကား၊ ဖယကုမ္မာ၊ ကြီးစွာပြောင်အား၊ ပင့်ကူကျားကို၊
လွှားလွှားစွတ်ကာ၊ စွတ်ကာသော်လည်း၊ ဟန်စိလေ ဟန်စွလေ လို့ စပ်ဆိုထားခရေ အတိုင်း
ပင့်ကူဇာတ်လမ်းသဘင်မှာ ဘယကုမ္မာဆိုရေ ဇာတ်လမ်းပင် ဖြစ်ပါရေ။ ပင့်ခူအကြောင်းကို တခမ်းတနား တင်ပြရေအတွက် ပင့်ကူအက သဘင်၊ ပင့်ကူချင်းလို့ ခေါ်ကတ်ပါရေ။
ပင့်ကူဇာတ်ကို လူအများကြီး၊ အခန်းစုံ၊ အဝတ်စုံ၊ တူရိယာစုံရို့နန့် ကပြရပါရေ။

## ပင့်ကူခြင်း

ဟေ---၊ ဗုဒ္ဓစကြာ၊ ခုနစ်သိန်းမှာ၊ စကြာမင်းလောင်း၊ ရှိသူတော်လည်း၊ ပြောကာ
ပြောရေ။

ဟေ---ဟေ---၊ ဆုံစကေလက်ယာ၊ ဆန်စကေလက်ဝဲ၊ ရပေါက်ကေဖြူဖြူ၊

ကျောက်တစ်လုံးမှာ၊ ရှိကိုခိုးရေ၊ ကွမ်းခြုံရှိ ရီစင်မြင့်မှာ၊ မောင်ဘို့တယာ၊ ပြဒါး

သာမှာ ညာကယာ၊ မယ်ဘို့တယာ- ပြဒါးသာမှာ ဘယ်ကယာ ဟိမဝန္တာ၊ တော

သုံးထောင်---။ ခြီမှာရှည်ရေ ရှစ်တောင်လောက်၊ လက်မှာရှည်ကေ ခြောက်

တောင်လောက်၊ ခေါင်းမှာရှည်ရေ သုံးတောင်လောက်၊ ခန္ဓာမှာရှည်ရေ သျှစ်တောင်

လောက်၊ မဒုံးမှာရှည်ရေ ငါးတောင်လောက်၊ ဒေလေးသုံးဆယ်လောက်၊ ပင့်ကူ

ရာဇာမှာ နီလတ်တေ၊ ထွေတောင်ဒေတောင် ကူးလီရေ၊ ပင့်ကူရာဇာမှာ ဇောင်ပင်

နီလီရေ။ ။

## ကိုးကား
ပထမ ဓညဝတီခေတ်

### ဓညဝတီခေတ် (ဘီစီ ၃၃၂၅-အေဒီ ၃၂၇)ဘီစီ

ရခိုင်အစ ဓညဝတီကဟူ၍ ဆိုရိုးစကား ဟိခကတ်ရေ။ ဓညဝတီမင်းဆက်စတင်တည်ထောင်ရေမှစ၍ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှု ကို စတင်ပျိုးထောင်လာရေလို့ ယူဆကတ်ရေ။ ရခိုင်သမိုင်းမှတ်တမ်းတိအရ ဓညဝတီခေတ်ရေ ၃၃၂၅:မှ အေဒီ ၃၂၇ ထိ ရှည်ကြာခရေ။ ဒေခေတ်ဧရုပ်ကြွင်းအဖြစ် ဓညဝတီမြို့တော်ဟောင်းရေ ဂနိတိုင် ထင်ရှားဟိနီသိမ်းရေ။ ယကေလည်း သုသေသနပြုခြင်းမဟိသိမ်းသဖြင့် ယင်းခေတ်၏ လူနီမှုအခြေအနီကို ရခိုင်သမိုင်း မှတ်တမ်းတိမှတဆင့်သာ သိဟိနီရသိမ်းရေ။

## ဓညဝတီမြို့တော်ကိုတည်ထောင်ခြင်း
ဝါသုဒေဝညီနောင်တစ်ကျိပ်ရို့ 

တည်ထောင်ရေ ဒွါရာဝတီ(သံတွဲ)ရေ 

ပျက်သုဉ်းလားပြီးနောက်ပိုင်းမာ

ကုလားတန်မြစ်ဝှမ်းဟိ ဝေသာလီမြို့ကြီးရေ အင်အားကောင်းလာခပါရေ။

ဗြမ္မဏမင်းဆက်ကို တည်ထောင်ပြီး 

တိုင်းပြည်စည်ပင် ဝပြောလာလီခပါရေ။ 

ယင်းအချိန်မာ 

မြိုလူမျိုးနန့် သက်လူမျိုးရို့ရေ 

ကုလားတန်မြစ်ညာမာအခြေချလို့ဟိလီပါရေ။

အခါတစ်ပါး အိန္ဒိယပြည် ကပိလဝတ်ဒေသမှ သတ္တ(အနွယ်ဝင်အဇ္ဇုနမင်းကြီးရေ လူ့ဘောင်ကို ငြီးငွေ့ပြီး ရသေ့ ရဟန်းပြုလီပါရေ။ 

သျှင်ရသေ့ရေ တောတောင်ကိုခိုမှီလို့အရှေ့ဘက်သို့ ခရီးထွက်လာပါရေ။ 

ကုလား တန်မြစ်ဖျားသို့ ရောက်လာလီရေခါ။ 

သျှင်ရသေ့ရေ သက်လူမျိုးရို့ဧ ဒေသသို့ရောက်လာရာ သက်မင်းကြီးသမီး ဣန္ဒမာယုနန့် ချစ်ကျွမ်းဝင်ပြီး သားတစ်ယောက်ထွန်းကားလီရေ။ 

သျှင်ရသေ့ဧသား မာရယုရေ လေးအတတ်၊ သံလျှက်အတတ်နန့် လှံအတတ်ရို့ကို ကျွမ်းကျင်တတ်မြောက်လာပြီးနောက် မြို့သင်းကြီးငအောင်လာသမီးမဘီနန့် ထိမ်းမြား၍ 'မြိုလူမျိုးရို့ဧ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရလီပါရေ။

ထိုအချိန်ဘီစီ ၃၃၃၇ တွင် “ ဝေသာလီရေပြည်ရေ မတည်မငြိမ်ဖြစ်လာရေ။

ဖြစ်ရခြင်းမာ ရက္ခိုက်ဟုခေါ် ရေ မျိုးနွယ်စုရို့ရေ ကျောက်တော်တောင်(သေလာဂီရိ)ပတ်ဝန်းကျင်ကို ခြေကုတ်ယူ၍ ဝေသာလီကို နှောင့်ယှက်ရေကြောင့် ဖြစ်ရလီရေ။ 

မကြာခင်မာ ဝေသာလီမင်းကြီး ဗြဟ္မသိဒ္ဓိရေ ရက္ခိုက်ရို့ဧ သတ်ဖြတ်ခြင်းကို့ ခံရလီရေ။ 

ရက္ခိုက်ရို့လည်း တိုင်းပြည်ကို အကြိမ်ကြိမ်ဖျက်ဆီးလီရေ။ 

ဒေအချိန်တွင် မာရယုမင်းရေ အလုံး အရင်းနန့်ဆင်းလာပြီး ဝေသာလီကို ကယ်တင်ခလီရေ။ 

ယင်းချင့်ကြောင့် ဘီစီ ၃၃၂၅ တွင် ရက္ခိုက်ရို့ဧ ဆူပူရေင်းကျန်းမှု ရေချုပ်ငြိမ်းလားလီရေ။ 

မာရယုကိုဘုရင်အဖြစ်တင်မြှောက်ခံရပြီးနောက် ဝေသာလီကို စွန့်ခွာ၍ ဓညဝတီကို တည်ထောင်လီရေ။

## သမိုင်းစဉ်
မာရယုမင်းကြီးရေ ဓညဝတီမြို့တော်ကို လုံခြုံရီးအတွက် စနစ်တကျတည်ထောင်လီရေ။ 

ယင်းမင်းလွန်ကေ သားမာရဇေတုက နန်းဆက်ခံရေ။ မာရယုမင်းဆက်ကို ဘီစီ ၃၀၂၀ တွင် ဘဏ္ဍာစိုးအမတ် ဆတ်အိုက ပုန်ကန်ပြီး နန်းလုလီရေ။ 

မင်းဆွေမင်းမျိုးရို့ရေ နန်းလုမင်းအား ဖြုတ်မချနိုင်ခပါ။ ယင်းလွန်ပြီးဗျာယ် ဘီစီ ၂၉၉၉တွင် မာရယုမင်းဆက်ပြန်လည်နန်းရလာရေ။

၁၇-ဆက်မြောက် ဂုတ္တစန္ဒရားလက်ထက်၊ ဘီစီ ၂၇၁၉ တွင် မြိုအမတ်(၃)ဦးရို့ဧ သတ်ဖြတ်နန်းလုမှုကို ခံရလီ ရေ။ 

မြိုအမတ်ရို့လည်း အချင်းချင်းမသင့်မမြတ်ဖြစ်လာဗျာယ် တနှစ်သာတည်တံ့ ခလီရေ။ 

ထိုနောက်နန်းရိုးမင်းတိ နန်တက်လာရေ။ ဆက်ခံရေ မင်းတိမှာ သာမန်မျှသာဖြစ်ရေ။

ဘီစီ ၁၅၁၅ ́ တွင် နန်းတက်ရေ မင်းငယ်ကျော်လှစည်သူရေ အရည်အချင်းညံ့ရေ။ ၎င်းနန်းသက် ၆နှစ်တွင်း မြို့တော်ကို ကန်သုံးဆင့်သို့ ရွှေ့လီရေ။ 

ထိုစဉ် အမတ်(၃)ဦးက ပုန်ကန်နန်းလုကတ်တေ။ မင်းဆွေမင်းမျိုး ရို့မှာ နီလာပန်းတောင်းသို့ တိမ်းရှောင်လားရလီရေ။ 

ဒေမာပင်မာရယုမင်းဆက်ပြတ်လီရေ။ 

မာရယုမင်းဆက်ရေ ‌၅၇ ဆက်စိုးစံအုပ်ချုပ်နိုင်ခဗျာယ် နန်းသက်နှစ်ပေါင်း ၁၈၁၈ နှစ်ရှည်ကြာခလီပါရေ။

## ကိုးကား
ပထမစမ္ဘဝက်မြို့

## ပထမ စမ္ဘဝက်မြို့ (အေဒီ ၇၉၂-၈၁၈)

ဝေသာလီဧ့ နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်ရေ စူဠစနြ ́ားမင်း နတ်ရွာစံချိန်တွင် စန ́ာဒေဝီမိဖုရားတွင် ကိုယ်ဝန်အရင့်
အမာနန့် ကျန်ရစ်လီရေ။ ၎င်းမင်းသား ဖွားမြင်ရေအချိန်တွင် မျိုးခြားမင်းတိ အုပ်ချုပ်နီရေ ကာလဖြစ်၍
နန်းရိုးမင်းမျိုးကို ဖြတ်ပစ်မည်စိုး၍ ချစ်ခင်သူတိက တောတောင်ထူထပ်ရေ ယခုစိုင်းတင် ရေတခွန်ဒေသဖြစ်ရေ
ဖတ်မရပါဖတ်မရပါဖတ်မရပါဖတ်မရပါဖတ်မရပါ အရပ်တွင် သိုဝှက်ထားလီရေ။ ထိုဒေသမှာ သက်လူမျိုးရို့ နီထိုင်ရေ အရပ်ဖြစ်၍ သက်ရို့က
ရခိုင်နန်းရိုးမင်းသားအဖြစ် ရိုသေလေးစားကတ်ကာ ငါရို့မင်း ဟု ခေါ်ရေ။ ၎င်းမှ ငတုန်မင်းဟုတွင်ရေ။ ငတုန်
မင်းသားအား မွေးမြူစောင့်ရှောက်ခကတ်ရေ တောင်ပေါ်တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတပ်နန့် ရခိုင်မူးမတ်ပြည်သူရို့
ညီညာ၍ အေဒီ ၇၉၄ တွင် နန်းတင်ကတ်ရေ။ ထိုမင်းရေ ဝေသာလီမြို့တော်ဟောင်းမှ အရှေ့တောင်ဘက် (၆)မိုင်
အကွာ အဉ္ဇလီနဒီမြစ်ကမ်းတွင် စမ္ဘဝက်မြို့တော်ကို တည်ရေ။

စမ္ပဝက်မြို့မှာ လေးမြို့မြစ်အနီး နဂါးစမ်းပွက်ရေနီရာတွင်ဖြစ်ရေ။ မြို့တည်နီရာကို ရေစမ်းကီးပြင်ဟူ၍ ခေါ်တါင်လီရေ။ မိုးကြိုးပြင်နန့် မနီးမဝီးတွင် ကျရောက်လီရေ။ ထိုတွင်ငတုံးမင်းရေ ၂၄ နှစ်တိုင်‘စိုးစံခလီ ရေ။ ထိုနောက်သားတော်ခေတ္တသင်မင်းလက်ထက်တွင် ပဉ္စာခေါ်ရေမြို့ကို ရွှေ့ပြောင်းလီရေ။ ထိုမြို့ကား စမ္ဘဝက်မြို့ဧတောင်ထက်တွင် ကျရောက်လီရေ။ ထိုမြို့၊ အနီးတွင် လှိုင်ဂူတစ်ခုဟိရာ၊ ဂုအခါ အထက်ငှက်ခေါင်း၊ အေက်ငှက်ခေါင်းဟူ၍ ခေါ်တွင်နီ့ကြရေ။ ထိုတွင် သစ္စဗန္ဓဝထေရ်သီတင်းသုံးနီခလီရေ။

စမ္မဝက်မြို့၌ ရဟန္တာရှစ်ရာထိ သီတင်းသုံးခရေဆိုဧ။ မြို့ သက်မှာ ခရစ် ၇၉၄မှ ၁၁၀၃ အေဒီထိ၊ အနှစ်သုံးရာ တိုင်ခရေ။ ငမင်းငတုံးကစ၍ စန္ဒသင်မင်းတိုင်အောင် သာသနာတော်ရီး မသျှင်းမလင်းဟိခလီရေ။ သျှင်ယောင်တိ နန့် ဂါမဝါသီရို့က မင်းချီးမြှောက်ခံရရန် လက်ဆောင်ပီးခလီရေ။

ထိုနောက် မင်းရင်ဖြူလက်ထက်အရောက်တွင် ရဟန္တာရှစ်ရာရို့ဖြင့် ဧကာဒသမ သံဂါယနာတင်ခရေ။ ရွှေပေ ချပ်တွင် စာရီးထိုးခံထားခလီရေ။ ထိုအကြောင်းကို ရာဇပုံကျမ်း၌ မှတ်တမ်းတင်ခကြရေဟု အဆိုဟိရေ။ နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူရေ ကြေးဆင်းတုဘုရားတိကိုလည်း သွန်းလုပ်ခကြရေ။ မဟာမုနိရုပ်သျှင်တော်ကိုလည်း ကောင်းကင် ထက်သို့ ကြွရောက်လျှက် တန်ခိုးထင်ရှားပြခြင်းကြောင့် ကြည်ညိုသူတိခကြရေ။
အေဒီ ၉၈ဝ တွင် ရခိုင်မြောက်ပိုင်းမှ တောင်ထူထပ်ရေဒေသမှ လူမျိုးတိ ဝင်ရောက်လာပြီး မဟာမုနိကုန်း တော်ကို သိမ်းပိုက်လိုက်ကြရေ။ ထိုနောက် ၎င်းရို့ရေ ရုပ်ပွားတော်ကို ပင့်ဆောင်ယူရန် ရထားပေါ်တွင်တင်၍ ၇-ရက်တာမျှ စီစဉ်ခကြရေ။ ယကေလည်း ပင့်မရသဖြင့် သုံးနှစ်နှစ်ငါးလကြာစွာ ပျောက်ဆုံးနီခလီရေ။ သီဟိုဠ်ဘုရင် က အနုပညာရေတိ ဘုန်းကြီးတိနန့်လည်း ပြုပြင်ခကြရေဆိုဧ။

## ကိုးကား
ပထမ မြောက်ဦးမင်းဆက် စာရင်း

## ကိုးကား

 ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်း
 ဓညဝတီရာဇဝင်သစ်ကျမ်း
 အင်းစောက်ရာဇဝင်
ရှေးအတိတ်ကာလ ဓညဝတီရခိုင်ပြည် နန်းဆက်မင်းဆက်ရာဇဝင်
ပီပြင်သောရခိုင်ဘုရင်များ PDF
ပထမလောင်းကြက်မြို့

## ပထမလောင်းကြက်မြို့(အေဒီ ၁၁၀၃)

ပဉ္စမြို့မင်းဆက် မင်းဘီလူးလက်ထက်တွင် အမတ်တစ်ဦး ပုန်ကန်မှုကြောင့် မင်းဘီလူးဧ့သား မင်းရဲဘယနန့်
မိသားစုရေ ပုဂံမြို့သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခရလီရေ။ ပုဂံတွင် (၃၅)နှစ်တာ ကြာမြင့်ခရာ လက်ရာမင်းနန်
ဟူရေ သားတစ်ယောက်နန့် ပေါက်ညိုမြဟူရေ သမီးတစ်ယောက်ထွန်းကားခရေ။ မင်းရဲဘယ မလွန်မီ သားနန့်
သမီးကို မောင်နှမရင်းလက်ဆက်စေ၍ ရခိုင်ထီးနန်းကို ပြန်ရအောင် ကြံဆောင်ရန် မှာကြားခရေ။ လက်ယာမင်းနန်
ရေ ပုဂံမင်းဧ့အကူအညီဖြင့် အေဒီ ၁၁၀၃ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ထီးနန်းကို ပြန်လည်ရဟိခလီရေ။ 

ရခိုင်တိုင်းရင်းသားအပေါင်းရို့ကလည်း မိမိရို့ဧ့ နန်းရိုးမင်းသားနန့် မင်းသမီးရို့အား လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုခကတ်လီရေ။ လက်ယာမင်းနန်
ကို ပုဂံမင်းက ကူညီရာတွင် ပျူစစ်ရေ တစ်သိန်းပါဝင်ရေကို အကြောင်းပြ၍ ပျူတစ်သိန်းမင်းဟု လည်းခေါ်ရေ။
ထိုမင်းနန်းတက်ပြီးနောက် မှူးမတ်ပညာဟိရို့ လျှောက်တင်ချက်အရ ပဉ္စာမြို့ရေ ကိန်းခန်းကုန်ပြီ ဟုဆိုကာ မြို့ကို
စွန့်ခွာခလီရေ။ လေးမြို့မြစ်ကို ကူး၍ မြို့ရာရှာဖွေလီရာ စည်မျက်နှာကဲ့သို့ ညီညာရေမြေပြင် ကို တွိ့၍
လောင်းကြက်မြို့ကို တည်ရေ။ 

လောင်းကြက်မြို့တွင် နှစ်မလည်ခင် မင်းသမီးတစ်ပါး
အပါအဝင် လူသူဆင်မြင်းအတိအပြား သေဆုံးခ၍ မြို့ဧ့မြောက်ဘက် ပေါင်းတုတ်ချောင်းကို ဖြတ်ကာ
မြို့ရာရှာဖွေခရေ။ ညီညာရေမြေပြင်တွင် ပညောင်ပင်ကြီးတစ်ပင်မှ လူတစ်ဦးက ပီးရိန်ဟု
အော်ဟစ်ကာ မြောက်အရပ်သို့ ပြေးရေ။ ထိုနိမိတ်ယူ၍ ပုရိန်ဟု အမည်ပီးကာ ထိုနီရာတွင် မြို့သစ်တည်ရေ။
ပုရိန်မြို့ရေ လောင်းကြက်နန့် ပေါင်းတုတ်ချောင်းငယ်တစ်ခုသာကေ ခြားရေ။ တောင်ဘက်နယ်နိမိတ်ရေ
ပေါင်းတုတ်ချောင်း ဖြစ်ရေ။ ယခုအခါ တိမ်ကောနီပေပြီ။ လေးမြို့မြစ်ကမ်းကို မျက်နှာပြု၍ တောင်တန်းငယ်တစ်ခုကို
ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားရေ။ ကုလားတန်မြစ်နန့် လေးမြို့မြစ်အကြား မဟာဗျူဟာ အချက်အချာကျရေ။
နှောင်းပိုင်း မြောက်ဦးခေတ် ဘုရင်တိ ရှေ့တန်းစစ်မြေပြင် နီရာဖြစ်ရေ။ အေဒီ ၁၁၂၃ တွင် ကောလိယမင်းဧ့သား
ဒဿရာဇာရေ ပုရိန်ကို အသစ်တဖန် တည်ဆောက်ရေ။ ဒုတိယပုရိန်ဟု အချို့က ခေါ်ကတ်ရေ။

## ကိုးကား
ပထဝီဝင် မြေပုံညွှန်းစနစ်

**ပထဝီဝင် မြေပုံညွှန်းစနစ်**  (သို့)**ပထဝီဝင် ကိုဩဒိနိတ် စနစ်** (Geographic coordinate system) ရေ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ တည်နီရာတိုင်းအား သတ်မှတ်ထားရေ နံပါတ် (သို့) စာလုံး (သို့) သင်္ကေတတိနန့် ဖော်ပြပီးနိုင်ရေ မြေပုံညွှန်းစနစ်တစ်ခု ဖြစ်ရေ။ ကမ္ဘာဧ တည်နီရာအား လတ္တီကျူနန့် လောင်ဂျီကျူတိအဖြစ် တိုက်ရိုက်တိုင်းတာရေ။

## ကိုးကား
ပန်းမာလ် ဝေါဟာရတိ

## ပြင်ပလင့်ခ်တိ
ရခိုင် ဘာသာစကား လမ်းညွှန် (ဦးစက္ကိန္ဒ-ရခိုင်မြေ)
ပန်းမြတ်သဇင်

ပန်းမြတ်သဇင်၊ ပန်းသဇင်၊ သဇင်ပေါ်စ နှင်းဝီပီကေ၊ နတ်တော်လလေ။ နတ်တော်လ။ ပြိုင်းတောင်ကျော်လမ်း၊ ခမောင်းပင်မှာ၊ သဇင်ပန်း။ ဆွတ်ခီ ဆွတ်ခီ၊ မေနှမမှာ၊ သဇင်ပန်းကို

ပန်ရစီလေ၊ ပန်ရစီ။

နှမပန်ချင်၊ ပျိုတိုင်းကြိုက်တေ ပန်းသဇင်

ငယ်ကြင်မောင်ဝေ၊ တက်လို့ဆွတ်ကေ၊ ရခရေလေ၊ ရခရေ။

ပန်းပွင့်သဇင်၊ မေ့ခေါင်းထက်မှာ၊ လှလို့ပင်။

တဝက်ကိုပန်၊ တတန်နောင်ကျိုး၊ မြတ်စိန္တေလေ၊ ညောင်ရေအိုးမှာ
အပြည့်ထိုးလေ၊ အပြည့်ထိုး။

မောင်နန္ဒမေ သဇင်ပန်းကို၊ အရင်းတည်။ မောင်မေနှစ်ဝ

(၁) အခါတန်၊ သင်္ကြန်လမှာ၊ ပေါင်းပါရစီ။

ဆံတော်ရှင်လေ၊ စေတီရင်းမှာ၊ ဆုတောင်းလီလေ၊ ဆုတောင်းလီ။
ပရိုတင်းပေါင်းစပ်မှု

ဗဟိုအယူဝါဒတွင် DNA ရေ DNA အတုယူခြင်းဖြင့် ၎င်းဧကိုယ်ပိုင်မိတ္တူတိကို မည်သို့ပြုလုပ်ကြောင်း ဖော်ပြရေ၊ ထို့နီာက် RNA အတွက် ကုဒ်တိကို စာသားမှတ်တမ်းတစ်ခုနန့် ပရိုတင်းတိအတွက် RNA ကုဒ်တိကို ဘာသာပြန်ခြင်းဖြင့် ဖော်ပြရေ။

မျိုးဆက်သစ်တစ်ခု ဖန်တီးရန်အတွက် DNA တွင် သိမ်းဆည်းထားရေ မျိုးရိုးဗီဇအချက်အလက်ကို မျိုးဆက်တစ်ခုမှ အခြားတစ်ခုသို့ လွှဲပြောင်းပီးရဖို့ဖြစ်ရေ။ လုပ်ငန်းစဉ်ရေ DNA ဧပုံတူပွားခြင်းနန့်အတူ အစပြုကာ မှတ်တမ်းတင်ခြင်းနန့် ဘာသာပြန်ခြင်းရို့ဖြင့် စတင်ရေ။ ဘာသာပြန်ခြင်းအကြောင်း ဆွေးနွေးကြရအောင်။ ဆဲလ်တိတွင် ပရိုတင်းဓာတ်ပေါင်းစပ်ခြင်းနန့် tRNA ဧဖွဲ့စည်းပုံ။

###### tRNA ဧဖွဲ့စည်းပုံ
DNA ရေ ၎င်းရို့ဧ ဖြည့်စွမ်းမှုအပေါ် အခြီခံ၍ mRNA သို့ ကူးပြောင်းရေ။ ဘာသာပြန်ခြင်းဆိုရေမှာ nucleic acid အချက်အလက်ကို အမိုင်နိုအက်ဆစ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်ရေ။ အမိုင်နိုအက်ဆစ်နန့် mRNA အကြား ဖြည့်စွက်စာ မဟိပါ။ ယင်းချင့်ကြောင့် ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းကို ပေါင်းစပ်မှုဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားခြင်းမဟုတ်ဘဲ မျိုးရိုးဗီဇကုဒ် ဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားရေ ။ အမိုင်နိုအက်ဆစ်တိရေ ဒေမျိုးရိုးဗီဇကုဒ်ကို မဖတ်နိုင်ရေကြောင့် ၎င်းရို့ရေ ဒက်တာမော်လီကျူးတစ်ခုအပေါ် မူတည်ပါရေ။ ဒေဒက်တာမော်လီကျူးကို tRNA (လွှဲပြောင်း RNA) ဟုခေါ်ရေ။

ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံအရ၊ tRNA ရေ anticodon loop နန့် amino acid လက်ခံသည့်အဆုံးပါဟိရေ L-shaped မော်လီကျူးတစ်ခုဖြစ်ရေ။ anticodon loop ရေ mRNA ပေါ်ဟိ ကုဒ်တိနန့် ပေါင်းစပ်ကာ အမိုင်နိုအက်ဆစ်အဆုံး သက်ဆိုင်ရာ အမိုင်နိုအက်ဆစ်တိနန့် ချိတ်ဆက်ပီးရေ။ ယင်းချင့်ကြောင့် ပရိုတင်းဓာတ် ပေါင်းစပ်မှုကို ကူညီပီးရေ။ အမိုင်နိုအက်ဆစ်တစ်ခုစီတွင် တိကျရေ tRNA ဟိရေ။ အစပြုသူ tRNA ရေ stop codons တွင် tRNA မဟိကေလည်း ဘာသာပြန်ခြင်းကို စတင်ရေ။

###### ပရိုတင်းဇီဝပေါင်းစပ်မှု
ပရိုတင်းတစ်မျိုးအတွက် mRNA ကုဒ်တိ ပြုလုပ်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်ကို Translation ဟုခေါ်ရေ။ လုပ်ငန်းစဉ်တွင်၊ ribosome ရေ DNA မှထုတ်လုပ်ရေ mRNA ကို သီးခြားအမိုင်နိုအက်ဆစ်ကွင်းဆက်တစ်ခုအဖြစ် ဘာသာပြန်ပီးရေ။ ဒေအမိုင်နိုအက်ဆစ်ကွင်းဆက်ရေ ပရိုတင်းဓာတ်ပေါင်းစပ်မှုကို ဖြစ်စီရေ။

၎င်းရေ ATP ဧကုန်ကျစရိတ်လိုအပ်ပြီး ဒေစွမ်းအင်ကို အားသွင်းထားသည့် tRNA မှပီးသည့်လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုဖြစ်ရေ။ ဘာသာပြန်ခြင်းဧစက်ပစ္စည်းတစ်ခုလုံးရေ ribosomes တွင်ဟိရေ ။

ribosomes တိတွင် ပိုကြီးရေ subunit နန့် သိမ်းငယ်ရေ subunit တိပါဝင်ရေ။ ပိုကြီးရေ subunit တွင် လုံလောက်ရေစွမ်းအင်ကုန်ကျစရိတ်ဖြင့် peptide နှောင်ကြိုးကို ဖွံ့ဖြိုးစီရန် နီးကပ်စွာထားဟိရေ tRNA မော်လီကျူးနှစ်ခုပါဝင်ရေ။ mRNA ရေ ပိုကြီးရေ subunit တွင်ဟိရေ complementary codon ဧ tRNA ဧ မော်လီကျူးတိဖြင့် ဆုပ်ကိုင်ထားရေ သိမ်းငယ်ရေ subunit သို့ ဝင်ရောက်ရေ။ ယင်းချင့်ကြောင့်၊ codon နှစ်ခုကို tRNA မော်လီကျူးနှစ်ခုဖြင့် ချုပ်ကိုင်ထားပြီး၊ တစ်ခုနန့်တစ်ခု အနီးတွင် ထားဟိကာ ၎င်းရို့တွင် peptide နှောင်ကြိုးကို ထုတ်လုပ်ရေ။ ဒေလုပ်ငန်းစဉ်ရေ ထပ်ခါထပ်ခါဖြစ်ရေအခါ၊ အမိုင်နိုအက်ဆစ်ဧ ကွင်းဆက်ကြီးတစ်ခုကို ပေါင်းစပ်ရေ။ မှတ်တိုင်တွင်၊ codon ribosome ရေ အမိုင်နိုအက်ဆစ်ကွင်းဆက်ကို ထုတ်လွှတ်ရေ။
ပရိုတိန်း

**ပရိုတိန်း**ရေ အမီနို အက်စစ် တိဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဩဂန်းနစ် ဒြပ်ပေါင်း ဖြစ်ရေ။ ကြိုးတချောင်းသဖွယ် ချိတ်ဆက်ထားသည့် အမိုင်နို အက်ဆစ်တိရေ ရှည်လျားလွန်းအတွက်နန့် ခွေလိပ်ကာ လုံးထွီးနီရေ။ ပေါ်လီမာအတွင်းဟိ အမိုင်နို အက်ဆစ်တိတွင် ကာဗောက်ဆိုင်း (carboxyl) အုပ်စုနန့် အမီနို (amino) အုပ်စုတိအကြား ပက်တိုက်စည်း (peptide bond) တိဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားရေ။ ပရိုတိန်းတမျိုးအား ဖွဲ့စည်းရာတွင် အမီနို အက်စစ်တိအား မည်ပိုင် အစီအစဉ်ဖြင့် ချိတ်ဆက်ပီးရဖို့ကို မျိုးဗီဇခေါ် ဂျီး (Gene) တိတွင် သုံးလုံးတတွဲ မျိုးဗီဇသင်္ကေတ (genetic code) တိဖြင့် သတ်မှတ်ထားရေ။  

ပရိုတိန်းဖွဲ့စည်းရာ၌ စံ အမီနို အက်ဆစ် အမျိုး ၂၀ ဟိရေ။ ထိုစံအပြင် အခြားဘေ့စ် အကြွင်းအကျန်တိရေ ယင်းပရိုတိန်း ဖွဲ့စည်းပုံကို မွမ်းမံပီးကာ ပရိုတိန်းဧ ရုပ်သတ္တိ၊ ဓာတ်သတ္တိ၊ ခွေလိပ်မှု၊ တည်ငြိမ်မှုကို ပြောင်းလဲပီးရေ။ ပရိုတိန်းတိရေလည်း အချင်းချင်း ပူးတွဲကာ တည်ငြိမ်သည့် အစိတ်အပိုင်းတခုဖြစ်လာကာ သတ်မှတ်ထားသည့် လုပ်ငန်းတမျိုးကို လုပ်ဆောင်ပီးနိုင်ရေ။ 

အခြား ကြီးမားသည့် ဇီဝမော်လီကျူးတိပိုင်ပရိုတိန်းရေ သက်ဟိတိအတွက် အရီးပါသည့် ဒြပ်ပစ္စည်းတိဖြစ်ပြီး ဆဲလ်တခု အသက်သျှင်ရီးတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက် ကတ်ရေ။ ပရိုတိန်း အတော်တိတိရေ အင်ဇိုင်းတိ ဖြစ်ကတ်ပြီး ဇီဝဓာတ်ပြုတိ ပိုပြီးကေမြန်ဆန် တွင်ကျယ်စေသည့် ဓာတ်ကူပစ္စည်းတိ ဖြစ်ရေ။ 

ပရိုတိန်းတိရေလည်း သတ္တဝါတိအတွက် အရီးပါသည့် အဟာရဓာတ်တမျိုး ဖြစ်ရေ။ သတ္တဝါတိရေ အသက်သျှင် နီထိုင်ရန်အတွက် အရီးပါသည့် အမိုင်နို အက်ဆစ် အမျိုး ၂၀ စလုံးကို ကိုယ်တိုင် မထုတ်လုပ်နိုင်ရေကြောင့် ပရိုတိန်းတိကို အားထားရရေ။ အစာချေဖျက်သည့် ဖြစ်စဉ်အတွင်း သတ္တဝါတိရေ မိမိရို့ စားသုံးသည့် ပရိုတိန်တိကို အမိုင်နို အက်ဆစ်တိ အဖြစ် ပြိုကွဲလားစေကာ ဇီဝတွင်း ဖြစ်ပျက်မှုတွင် အသုံးချရေ။

## ပရိုတိန်းပေါင်းစပ်ခြင်း

မျိုးရိုးဗီဇတွင် ပါဝင်သည့် အချက်အလက်တိအရ အမိုင်နို အက်ဆစ်တိကို စီတန်းချိတ်တွဲကာ ပရိုတိန်းကို ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းရေ။ ပရိုတိန်းတိုင်းကို ၎င်းရို့ဧ သီးသန့် အမိုင်နိုအက်ဆစ် စဉ်တန်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားရေ။ ဗီဇသင်္ကေတ ဆိုရေမှာ ကိုဒွန် (codon) ခေါ် နျူကလီရိုတိုက် သုံးလုံးတွဲ တစုံဖြစ်ရေ။ သင်္ကေတတစုံစီရေ အမိုင်နို အက်ဆစ် တစ်မျိုးစီကို ကိုယ်စားပြုရေ။ ဥပမာအားဖြင့် AUG ရေ methionine အတွက် သင်္ကေတဖြစ်ရေ။ ဒီအန်အေတွင် နျူကလီရိုတိုက် ၄ မျိုးဟိသည့်အတွက် ဖြစ်နိုင်သည့် ကိုဒွန် အရီအတွက်မှာ ၆၄ မျိုး ဖြစ်ရေ။ ယင့်ချင့်ကြောင့် အချို့ အမီနို အက်ဆစ်ကို ကိုယ်စားပြုသည့် ကိုဒွန် တခုထက် မက ဟိတတ်ရေ။ 

ဒီအန်အေမှ မျိုးဗီဇတိကို ပထမဦးစွာ အမ်အာအန်အေ (messenger RNA, mRNA) အဖြစ် RNA polymerase ခေါ် ပရိုတိန်းတိက ကူးပြောင်းပီးရေ။ အမ်အာအန်အေကို ပုံစံပြားအဖြစ်ထားကာ ရိုင်ဘိုစုန်းတိက ပရိုတိန်းအဖြစ် ပေါင်းစပ်ယူရေ။ 

အမ်အာအန်အေ ပုံစံပြားမှ ပရိုတိန်း ပေါင်းစပ်ယူခြင်းကို ဘာသာပြန်ခြင်း (translation) ဟု ခေါ်ရေ။ ရိုင်ဘိုစုန်းတိရေ အမ်အာအန်အေပေါ်တွင် တွဲကပ်ကာ နျူကလီရိုတိုက် သုံးလုံးကို ဖတ်ယူပြီး ယင်းကိုဒွန်နန့် တွဲဖက်သည့် အမီနို အက်ဆစ်ကို ပေါင်းစပ်ပီးရေ။  ပရိုတိန်းတိဧ အရွယ်အစားရေ ယင်းတွင်ပါဝင်သည့် အမီနို အက်ဆစ် အရီအတွက်ပေါ်တွင် မူတည်ရေ။

## ကိုးကား
ပရိုတိုဇွန်း

ပရိုတိုဇွန်းကောင်စွာ ဆဲလ်တစ်ခုတည်းဟိရေ သတ္တဝါ 
ဖြစ်ပနာ၊ ပရိုတိုဇိုဝါခေါ် မျိုးပေါင်းစုတွင် ပါဝင်ရေ။ ပရိုတို 
ဇွန်းကောင်ရို့ရေ ခန္ဓာဖွဲ့စည်းပုံ၌ အသျှင်းဆုံး 
ဖြစ်သည့်အလျောက်၊ တိရစ္ဆာန်လောကမှာ အနိမ့်ဆုံး 
သတ္တဝါတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။ ပရိုဇိုဝါဆိုရေ စကားမှာ 
ဂရိလူမျိုးရို့ဧ စကား ဖြစ်ပနာ ကနဦးတိရစ္ဆာန်ဆိုပနာ အဓိပ္ပာယ် 
ရဟိရေ။ အခြားတိရစ္ဆာန်ရို့ကိုတော့ခါ မက်တာဇိုဝါဟု ခေါ်ပနာ၊ 
ထိုတိရစ္ဆာန် အပေါင်းရေ ဆဲအများနန့် ဖွဲ့စည်းလျက် ဟိကတ်ရေ။

ပရိုတိုဇွန်းကောင်မျိုးပေါင်း ၁၅,ဝဝဝ ခန့်ဟိရေဟု ဆိုရေ။ 
များရေအားဖြင့် ပရိုတိုဇွန်းကောင်ရို့ရေ ကကောင်းငယ်ပြီးကေ 
တဗျင်းလှပနာ၊ ယင်းရို့ကို မိုက္ကရိုစကုပ်နန့် ကြည့်မှနီပြီးကေ မြင်ရ 
ရေ။ ပရိုတိုဇွန်းကောင်တိကို မြစ်၊ ချောင်း၊ ပင်လယ်ထဲဟိ 
ရေညှိပင်၊ ကျောက်ခက်ပင်တိတွင် တွိ့ရတတ်ရေ။ ထိုရေ 
တစ်စက်ကိုယူပနာ မိုက္ကရိုစကုပ်ဖြင့် ကြည့်ရှုကေ၊ ပရိုတိုဇွန်း 
ကောင်ပေါင်း မြောက်မြားစွာ ပါဟိရေကို တွိ့ရဖို့။ ပရိုတို 
ဇွန်းကောင်ရို့ရေ အလွန်ပွားလွယ်ရေကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင် 
အခြီအနီရေသာ သင့်တင့် လျောက်ပတ်ပါက နာရီပိုင်း 
တဖဲ့ချေအတွင်း မရေအတွက်နိုင်လောက်အောင် ပေါက်ပွား 
လာနိုင်ကတ်ရေ။

ရေထဲတွင် ပရိုတိုဇွန်းကောင်တိ ဟိကြောင်းကို ၁၇ 
ရာစုနှစ်အစလောက်တိုင်အောင် ဇာ သိပ္ပံပညာသျှင်မျှ 
မတွိ့ဟိကြသေးချေ။ ၁၆၄၇ ခုနှစ်၌ ဒပ်ချလူမျိုး အန်တွန်နီ 
ဗန်လေးဗင်ဟု ဆိုသူရေ မိုက္ကရို စကုပ်ဖြင့် စမ်းသပ်ကြည့်ရှု 
ရာ၊ ကန်ရေ၊ ချောင်းရေ စရေရို့တွင် ပရိုတိုဇွန်းကောင်တိ 
ပါဟိရေကို စတင် တွိ့မြင်လီရေ။

ပရိုတွန်ဇွန်းကောင်ရို့ဧ ရွေ့ရှားလားလာပုံမှာ တစ်မျိုးနန့် တစ်မျိုး မတူပေ။ 
*(က) ယူဂလီနားခေါ် ပရိုတို ဇွန်းကောင်မျိုး ရေ ကိုယ်တွင်ဟိရေ အမွေးယောင်ကို လှုပ်ရှားပနာ လားလာ ရေ။ 
*(ခ) အမီးဗားခေါ် ပရိုတွန်ဇွန်းကောင်မျိုးတွင် ကိုယ်ဧဘေးပတ်လည်၌ မွေးညှင်းတိဟိခြင်းကြောင့် ယင်းရို့ကို အားပြုပနာ လားလာနိုင်ရေ။ 
*(ဃ) ပလက်စမိုဒီယမ်ခေါ် ပရိုတိုဇွန်းကောင်မျိုးတွင် ဇာအရာကိုမျှ အားပြုပနာ လားစရာမဟိအတွက်နန့် တစ်နီရာတည်းတွင် စွဲမြဲပနာနေရလီရေ။

ပရိုတွန်ဇွန်းကောင်တိရေ ရေထဲ၌သာ ဟိကတ်ရေမဟုတ်။ လူကိုယ်ခန္ဓာနန့်မြေကြီးထဲ၌လည်း ဟိကတ်ရေ။ ခြင်ကိုက်ပနာ ငှက်ဖျားရောဂါရဟိခြင်းမှာ သွီးသားထဲတွင် ငှက်ဖျားရောဂါ ပရိုတွန်ဇွန်းကောင်တိ ဝင်ရောက် လားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ရေ။ လူကိုယ်ခန္ဓာထဲသို့ ပရိုတိုဇွန်းကောင်တိ 
ဝင်ရောက်လာကေ ငှက်ဖျားရောဂါနန့် အဝါဖျား ဖြစ်ပေါ်လာတတ်ရေ။ ပရိုတိုဇွန်းကောင်တိရေ သွီးသားကို အနှောင့်အရှက် ပီးနိုင်ဆုံးရေ ပိုးမွှားကလေးတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။

## အခြားကြည့်ရန်
*ပရိုတိုပလက်ဇမ်

## ကိုးကား
ပရိုတိုပလက်ဇမ်

ဇီဝဗေဒတွင် ပရိုတိုပလက်ဇမ်ကို သက်ဟိဧ အခြီခံပစ္စည်းဟု ဆိုရေ။ ပရိုတို ပလက်ဇမ်ကို အပင်နန့်တိရစ္ဆာန်ရို့တွင် 
တွိ့ကတ်ရရေ။ အားလုံးစွာ အပင်နန့်တိရစ္ဆာန်ရို့ရေ ဆဲတိနန့် ပြီးလျက်ဟိပနာ၊ ထိုဆဲတိမှာ အမြှေးဖုံးအုပ်ထားရေ သေးငယ်သည့် ပရိုတိုပလက်ဇမ်တိ ဖြစ်ကတ်ရေ။ ပရိုတိုပလက်ဇမ်ရေ အရောင်မဲ့ပနာ၊ ဂျယ်လီနန့်တူရေ ပစ္စည်းဖြစ်ရေ။ များရေအားဖြင့် ဆဲတွင် အပိုင်း ၂ ပိုင်း ပါဝင်ရေ။ ဆဲဧဗဟိုပိုင်း၌ သိပ်ရီးရေ ပရိုတိုပလက်ဇမ်ဟိပနာ၊ ယင်းကို နျူးကလီးယပ်ဟု ခေါ်ရေ။ ထိုနျူကလီးယပ်ဧ အပြင်ဘက်၌ဟိရေ ပရိုတိုပလက်ဇမ်ကို ဆိုက်တိုပလက်ဇမ်ဟု 
ခေါ်ရေ။

နျူးကလီးယပ်နန့် ဆိုက်တိုပလက်ဇမ်ထဲတွင် ဓာတ်ပစ္စည်းတိ အလွန်ရူပ်ထွီးလျက် ပါဟိကတ်ရေ။ ပရိုတိုပလက်ဇမ်ရေ ဓာတ်အစု တစ်မျိုးတည်းဖြင့် တည်ဆောက်ထားရေ ပစ္စည်းမဟုတ်ပေ။ ဒြဗ်ပေါင်း အမြောက်အမြား ရောနှောပါဟိရေ ပစ္စည်းနီပြီးကေ ဖြစ်ရေ။ ထိုဒြဗ်ပေါင်းတိတွင် ပါဟိရေ 
ဓာတ်အမျိုးအစားမှာလည်း ဆဲတစ်ခုနန့်တစ်ခု၌၎င်း၊ တစ်ရှူး တစ်မျိုးနန့် တစ်မျိုး၌၎င်း မတူပေ။ 

ပရိုတို ပလက်ဇမ်ထဲတွင် တွိ့ရရေ အရီးကြီးဆုံး ဓာတ်ပစ္စည်းရို့မှာ ပရိုတင်းတိပင် ဖြစ်ပနာ၊ ယင်းရို့မှာ ကာဗွန်၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၊ အောက်ဆီဂျင်၊ နိုက်ထရိုဂျင် ဒြဗ်ပေါင်းတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။ ပရိုတင်းတိအပြင် ကန့်၊ ဖော့စဖောရပ်နန့် အခြားသတ္တုဒြဗ်တိကိုလည်း တွိ့ရသိမ်းရေ။ များရေအားဖြင့် ပရိုတိုပလက်ဇမ်တွင် အဆီ နန့် ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်တိ ပါလေ့ဟိရေ။ ပရိုတိုပလက်ဇမ်ထဲ၌ ပါဟိရေ ဒြဗ်ပေါင်းရို့တွင် ကာဗွန်ရေ အရီးကြီးရေ ဒြဗ်စင်ဖြစ်လီရေ။
ဓာတုဗေဒပညာသျှင်ရို့ရေ ပရိုတိုပလက်ဇမ်ထဲတွင် ပါဟိရေ ဓာတ်ပစ္စည်းတိကို ဓာတ်ခွဲပနာ ကြည့်နိုင်ကြကေလည်း၊ ဇာကြောင့် ပရိုတက်ပလက်ဇမ်၌ အသက်ဟိရရေကိုမူ မသိကတ်လီ။ ပရိုတိုပလက်ဇမ်ထဲတွင် ပါဟိရေ ဓာတ်ပစ္စည်းတိကို အခြားသက်မဲ့ ဝတ္ထုတိထဲ၌လည်း တွိ့ရရေ။ ယကေလည်း သက်ဟိ ပစ္စည်းတိတွင် ထိုဒြဗ်စင်တိရေ သက်ဟိရို့အတွက် အဓိကလိုအပ်ရေ ဓာတ်တိ ဖြစ်စီနိုင်ရန် ဆောင်ရွက်လျက် ဟိကတ်ရေ။

ပရိုတိုပလက်ဇမ်ဧဂုဏ်သတ္တိအချို့ကို ဆဲတစ်ခုတည်းဟိအမီးဗားပိုင် သတ္တဝါတွင် တွိ့ကတ်ရရေ။ ထိုသတ္တဝါကလေးတိရေ ရိုးရိုးပရိုတိုပလက်ဇမ် အစိုင်အခဲပင်ဖြစ်ရေ။ ထိုသတ္တဝါကလေးထဲဟိ ပရိုတို ပလက်ဇမ်ရေ အပူချိန် ပြောင်းလဲမှုနန့် ထိတွိ့မှုရို့ကို လိုက်ပနာ ရွေ့ရှားလျက် ဟိရေ။ 

ပရိုတိုပလက်ဇမ်ရေ အစာကိုမှီဝဲ နိုင်ပြီးကေ မလိုရေပစ္စည်းကိုလည်း စွန့်ပစ်နိုင်ရေ။ ယင့်ချင့်အပြင် အသက်လည်း ရှူနိုင်ပနာ၊ ဆဲခွဲခြင်းအားဖြင့် မျိုးဆက်ပွားမှုတိကို ပြုလုပ်နိုင်ရေ။ သိပ္ပံပညာသျှင်တိရေ ပရိုတိုပလက်ဇမ် ထဲတွင် ဖြစ်ပျက်နီရေ ဓာတ်ပြုမှုတိကို ဆက်စပ်လေ့လာခကတ်ရေမှာ နှစ်ပေါင်းအတော်ကြာခလီရာ။ ယကေလည်း ထိုပြဿနာတိကို မဖြေသျှင်းနိုင်ကတ်သိမ်းပါ။

## ကိုးကား
ပလဖောင်း

**ပလက်ဖောင်း** (platform) ရေ ကွန်ပျူတာအပေါ်တွင် မှုတည်ပနာ အဓိကကတော့ခါ Operating System（OS）နန့်Hardware ပိုင်ရေ အခြီခံ အစိတ်အပိုင်းတိကို ရည်ညွှန်းရေ။

မျျားရေအားဖြင့် ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်（ဆော့ဖ်ဝဲ）တစ်ခုရေ၊ အသီးသီးရေ OS အပေါ်တွင် မှီခိုပနာWindows, Mac OS X, Linux အစဟိရေ သီးခြားပရိုဂရမ်တိအဖြစ် အလုပ် လုပ်ဆောင်နေကြဧ။ သက်မှတ်ထားရေ စက်ပစ္စည်းတိတွင်သာ အလုပ်လုပ်နိုင်ရေ ဆော့ဖ်ဝဲတိလည်း ဟိကတ်ရေ။ ဥပမာအားဖြင့် PowerPC Processorပေါ်ဟိ Linux အပေါ်တွင် PowerPC Processorပေါ်ဟိMac OS X သုံးနန့် Pentium Processorပေါ်မှ Linux သုံး Adobe Reader7.0 ရေ အလုပ်လုပ်နိုင်ခြင်းမဟိပေ။

ပလက်ဖောင်းအပေါ်တွင် မှီခိုခြင်းမဟိရေ ပရိုဂရမ် ဆိုစွာမှာ အထက်ပါOS၊ စက်ပစ္စည်းတိအပေါ်တွင် မှီခိုခြင်းမဟိပဲ အလုပ်လုပ်နိုင်ရေ ပရိုဂရမ်တိကို ဆိုလိုရေ။ ဥပမာအားဖြင့် Java ရေ ပလက်ဖောင်း အပေါ်တွင် မှီခိုခြင်းမဟိရေကို အားသာချက်အဖြစ် ဖော်ပြပြီးကေဟိဧ။ အကြောင်းမှာ Java ရေ ပလက်ဖေါင်းအမျိုးမျိုးအပေါ်တွင် ကြားခံနယ်မြေအဖြစ် Java ပလက်ဖောင်းဟုနာဖို့ရရေ ပလက်ဖောင်းကို အသုံးပြုပြီးကေဟိပြီး၊ ထိုပလက်ဖောင်းအပေါ်တွင် Java အပလီကေသျှင်တိက အလုပ်လုပ်နေခြင်း ဖြစ်ရေ။

## ပတ်သက်ရာတိ
* Operating System
* ကွန်ပျူတာ
* Cross Platform
* Java ပလက်ဖောင်း
* CPU