open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဘုရားပေါ်စေတီတော်

## တည်နီရာ
မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ အနောက်ဘက်တစ်မိုင်ကျော်ခန့်အကွာတွင် တည်ဟိပါရေ။ လောကမာရ်အောင် စေတီတော်ဧ့ အနောက်တောင်ဘက်၊ ကယ်ပါစေတီတော်ဧ့ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ဟိပါရေ။
## ကုသိုလ်သျှင်
ဘုရင်မင်းရာဇာကြီးရေ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၉၆၅) ခု၊ အေဒီ (၁၆၀၃) ခုနှစ်တွင် တည်ထားလှူဒါန်းခပါ ရေ။
## သမိုင်းအကျဉ်း
ဝေသာလီကျောက်လှေကားခေတ် မဟာတိုင်းစန္ဒာမင်းကြီးဧ့ မိဖုရားခေါင်ကြီး သုပဘာဒေဝီရေ ဘေးတော်၊ ဘိုးတော်တိ ကိုးကွယ်ခရေ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ကပ္ပိလဝတ်ပြည်ဟိ သကျမုနိဆင်းတုတော်ကြီးကို ဖူးမျှော်လိုပနာ ပင့်ဆောင်စေခရာ သိဉ္စည်းထောင့်ဝဲခနောင့် ရွှေစည်းဝ၌ မုန်တိုင်းမိပြီး သကျမုနိဆင်းတုတော်ကြီးကိုတင်ပနာ သယ်ဆောင်လာရေ ရွှေဖောင်တော်ပြိုပျက်ကာ ရေထဲသို့ သကျမုနိဆင်းတုတော်ကြီးမှာ ပြုတ်ကျသွားလေရေ။ ယင်း ဆင်းတုတော်ကြီးအစား ယခုဝေသာလီဆုတောင်းပြည့်ဘုရားကြီးကို ထုဆစ်ပူဇော်ကိုးကွယ်ခရပြီး ဝေသာလီဆုတောင်း ပြည့်ဘုရားကြီးတွင်ပင် မိဖုရားကြီး သုပဘာဒေဝီရေ သကျမုနိဘုရားကြီးကို ယခုဘဝတွင် ဒါယိကာမအဖြစ် မခံယူရရေ်လည်း နောင်တမလွန်ဘဝတစ်ခုတွင် အမိဝမ်းမှ ကျွတ်လွတ်သည့်အချိန်မှစပနာ ဘုရားဒါယိကာမအဖြစ် ခံယူရပါလိုဧ့ ဘုရားဟုဆုတောင်းခလေရေ။ မြောက်ဦးခေတ် ကောဇာ-၉၆၅/အေဒီ-၁၆ဝ၃ ခုနှစ် ဘုရင်မင်း ရာဇာကြီးလက်ထက် တန်ဆောင်းမိဖုရားကြီး သျှင်နှောင်း (ပဲခူးမင်းသမီး ခင်မနှောင်း)ဧ့ သမီးတော် ပန်းသန္တာ (မမင်းပေါ်) မွေးဖွားသန့်စင်သည့်နီ့တွင်ပင် သကျမုနိဆင်းတုတော်ကိုယ်တော်ကြီး ရေမှပေါ်ထွက်ခပါရေ။ ဤအကြောင်းကို အစွဲပြုပြီး ဘုရားပေါ်ဟု အစဉ်အဆက်ဂနီ့ထိ ခေါ်တွင်လာခြင်းဖြစ်ပါရေ။
## ဗိသုကာလက်ရာ
ဘုရားပေါ်စေတီတော်မှာ ဘုရားပေါ်ချောင်းကမ်းနံဘေး မြေညီပြင်တွင် တည်ထားရေ စေတီတော်ကြီး တစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါရေ။ စေတီတော်ကို လေးမျက်နှာခိုနန်းချိုးတိထည့်ပနာ တည်ဆောက်ထားပါရေ။ အရှေ့ဘက်၊
မြောက်ဘက်၊ တောင်ဘက်တိတွင် မုခ် (၃) ဖက်ဖွင့်ထားပြီး ဆင်းတုတော်ကြီးကို အလယ်လိုဏ်ဂူတော်ထဲတွင် ပူဇော်ထားပါရေ။ ဆင်တုတော်ကြီးမှာ ကျောက်ဆင်းတုတော်ကြီးပင်ဖြစ်ပါဧ့။ ပလ္လင်တော်မှာ ခိုနန်းချိုးတိဖြင့်နှောင်းခေတ် မွမ်းမံထားရေ လက်ရာတစ်ခုဖြစ်နိုင်ပါရေ။ စေတီတော်ကို အောက်ခံလေးထောင့်ကျောင်းဆောင်ခံပနာ ပစ္စယံသုံးဆင့် ဆင့်ကာ တည်ဆောက်ထားပါရေ။ စေတီတော်ကို မဟာရံတံတိုင်းကာရံပနာ စေတီထောင့်တိတွင် ခြင်္သေ့ရုပ်တုတိ ထုဆစ်ထားပါဧ့။ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းတွင် အရံစေတီငယ်တိကိုလည်း တည်ဆောက်လှူဒါန်း ထားပါရေ။ စေတီတော်ကြီးအနီးတွင် ကျောက်ထီးတော်ကြီးတစ်ခုကို တွေ့ဟိနိုင်ပါရေ။ စေတီတော်မဟာရံတံတိုင်း တောင်ဘက် အပြင်ခြေရင်းတွင် လိပ်ခေါင်းသဏ္ဌာန်ဟိ ဦးခေါင်းတစ်လုံးကို မြေကြီးထဲတွင်မြုပ်ပနာ တွေ့ဟိရပါဧ့။ ဤလိပ်ခေါင်းရေမြုပ်က တစ်မြို့လုံးရေမြုပ်ရေဟူပနာ အဆိုဟိပါရေ။ စေတီတော်အရှေ့ဘက်တွင် အာရုံခံဓမ္မာရုံ တစ်ခုတည်ဆောက်ထားပြီး ဓမ္မာရုံထဲတွင် ခြေတော်ရာနန့် ဒုချွန်းပုံမဏ္ဍိုင်စေတီငယ်တစ်ဆူတို့ကို ဖူးတွေ့နိုင်ပါရေ။ မဏ္ဍိုင်စေတီငယ်တွင် အဆင့်ဆင့်ထွင်းထုထားရေ ဘုရားရုပ်ကြွ (၁၀၃) ဆူပါဟိပါရေ။ ထိုဆင်းတုတော် (၁၀၃) ဆူမှာ ရခိုင်ကျင့်ထုံး(၁၀၃) ကိုရည်ညွှန်းပနာ ထုဆစ်ပူဇော်ထားရေဟု သိဟိရပါရေ။ မဟာရံတံတိုင်း အနောက်ဘက်တွင် ဘုရားပေါ်ကျောင်းဟောင်းကိုလည်း ယခုထက်တိုင် တွေ့ဟိနိုင်ပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
ဘုရားအုပ်စေတီတော်

## တည်နီရာ
မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ အရှေ့ဘက် (၁) မိုင်ကျော်ခန့်အကွာ နိမ္ဗူဇာစေတီတော်ဧ့အရှေ့ဘက်၊ မင်းခေါင်ရွှေတူစေတီတော်ဧ့ မြောက်ဘက်တွင် တည်ဟိပါရေ။
## ကုသိုလ်သျှင်
( ကောဇာသက္ကရာဇ် (၉၃၃) ခု၊ အေဒီ (၁၅၇၁) ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မင်းဖလောင်းမှ တည်ဆောက်လှူဒါန်းခ ပါရေ။
## သမိုင်းအကျဉ်း
ဘုရားအုပ်စေတီတော်ကို ကောဇာသက္ကရာဇ် (၉၃၃) ခု၊ အေဒီ (၁၅၇၁) ခုနှစ်တွင် ဘုရင်စကြာဝတေးမင်းနန့် အိမ်ရှေ့စံမင်းဖလောင်းတို့ စတင်တည်ဆောက်လှူဒါန်းခရေဟု သိဟိရပါရေ။ စကြာဝတေးမင်းလက်ထက်က မပြီးမြောက်ခပနာ ဘုရင်မင်းဖလောင်းမှ ဆက်လက်တည်ဆောက်လှူဒါန်းခခြင်းဖြစ်ပါရေ။ နောင်တော်မင်းစောလှ လက်ထက်က တိုင်းပြည်မငြိမ်မသက်ဖြစ်ခပနာ ထုက္ကန်သိမ်ပုထိုးကို တည်သည့်အခါ ဘုရားအုပ်စေတီတော်ကိုလည်း တိုင်းပြည်မပြိုကွဲရအောင် အထိမ်းအအုပ်အဖြစ် တည်ခသည့်အတွက် ဘုရားအုပ်စေတီဟု ခေါ်တွင်ခြင်းဖြစ်ပါရေ။ ဘုရားအုပ်စေတီတော်နန့်အတူ ကျောက်အုပ်စေတီ၊ အုပ်တော်စေတီတို့ကိုလည်း တည်ဆောက်လှူဒါန်းခရေဟု သိဟိရပါရေ။ ဘုရားအုပ်စေတီပတ်ဝန်းကျင်တွင် မြောက်ဦးခေတ်၌ သံဖိုတိထားဟိခပါရေ။ ဘုရားအုပ်စေတီအောက်ခြေနန့်ကပ်လျက် မြောက်ဘက်တွင် စေတီကုန်းငယ်တစ်ခုဟိပါသေးရေ။ ဘုရားအုပ်စေတီတော်ကို ၂၀၀၃ခုနှစ်က အလိုတော်ပြည့် ဆရာတော်မဟာဝါစက သာမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ ဒေါက်တာဘဒ္ဒတအရိယဝံသကို ဦးထိပ်ထားလျက် တပည့်ဒကာ/ဒယိကာမတိက ထပ်မံလှူဒါန်းခပါရေ။
## ဗိသုကာလက်ရာ
ဘုရားအုပ်စေတီတော်ရေ ပေ(၅၀) ခန့်မြင့်ရေ တောင်ကုန်းပေါ်တွင် ကျောက်အုတ်တိဖြင့် တည်ဆောက် ထားရေ စေတီတော်တစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါရေ။ စေတီတော်အောက်ခြေအချင်း (၄၅) ပေခန့်ဟိပြီး အမြင့်လည်း (၄၅) ပေခန့်ဟိပါရေ။ စေတီတော်အောက်ခြေပတ်လည်မှာ အဝိုင်းပုံဖြစ်ပါရေ။ အောက်ခြေအဝန်းတွင် ဂူငယ် (၂၉) ဂူပါဟိရေကို တွေ့ဟိရပါဧ့။ ထိုဂူငယ်တိထဲတွင် (၃) ပေကျော်ခန့်ဟိရေ ဆင်းတုတော်တိကိုလည်း ပူဇော်ထား ပါရေ။ စေတီတော်ဧ့ အလယ်ဂန္ဓကုဋီတိုက်ထဲတွင် ဉာဏ်တော်(၁၂) ပေခန့်မြင့်ရေ ဘူမိဖဿဆင်းတုတော်ကြီးတစ်ဆူ ပူဇော်ထားပါရေ။ ဆင်းတုတော်ကို ပူဇော်ထားရေ ပလ္လင်တော်မှာ အမြင့် (၃)ပေကျော်ခန့် ဟိပါရေ။ ကြာမှောက်ကြာလန်၊ ရွဲတန်းတိ ဖြင့်တန်ဆာဆင်ထားပါရေ။ စေတီတော်အရှေ့ဘက်တွင် မုခ်ပေါက်ဟိပါရေ။ မုခ်ဦးတွင် ရခိုင်ဗျာလ်ရုပ်နန့် ရှေးခေတ်ရခိုင်စိတ္တလင်္ကာရ အနုလက်ရာတိဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားပါရေ။ စေတီတော် ကိုအဝန်းပုံသဏ္ဌာန်နန့် ခိုနန်းချိုး (၈) မျက်နှာပုံသဏ္ဌာန်တို့ဖြင့်ဆင့်ပနာ တည်ဆောက်ထားပါရေ။ အောက်ပစ္စယံမှ ငှက်ပျောဖူးအထိ (၈) မျက်နှာပုံစံတွေ့ဟိရပါရေ။ ကြာဆုံကို ကြာဖတ်၊ ရွဲလုံးတိဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားပါရေ။ စေတီတော်အောက်ခြေတွင် ကျောက်ထီးတော်အပိုင်းအစတိကို တွေ့ဟိရပါရေ။ မူလက ဤစေတီတော်ကိုကျောက်ထီးတော်တင်လှူခလိမ့်မည်ဟု ယူဆရပါရေ။ စေတီတော်ကြီးမှာ ခန့်ညားထည်ဝါမှုဟိရေ စေတီတော်တစ် ဆူပင်ဖြစ်ပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ အချိန်ကာလ

**ဘူမိ အချိန်ကာလ** (သို့) **ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ အချိန်ကာလ**  (**Geologic Time Scale, Geological Time Scale**) ရေ ကမ္ဘာမြီဧ ကျောက်စိုင်ကျောက်သား မှတ်တမ်းအပေါ်မူတည်ပနာ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြထားသည့် အချိန်ကာလ သတ်မှတ်ချက်ဖြစ်ရေ။ ၎င်းရေ Chronostratigraphy (အချိန်ကာလနန့်ကျောက်လွှာတိဧ ပတ်သက်ဆက်နွယ်မှု လိလာခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်) နန့်Geochronology (ကျောက်တိဧသက်တမ်းကို ဆုံးဖြတ်ရန်ရည်ရွယ်သည့် ဘူမိဗေဒပညာဆိုင်ရာ သိပ္ပံနည်းကျလိလာမှု ပညာရပ်ခွဲ) ကို အသုံးပြုသည့် အချိန်နန့်တပြေးညီ အချိန်ကာလ ပြန်လည်ကောက်ယူသည့် စနစ်တစ်ခုဖြစ်ရေ။ ၎င်းကို ဘူမိဗေဒ ပညာသျှင်တိ၊ နိခါတကဗေဒ ပညာသျှင်တိ၊ ဘူမိရူပဗေဒ ပညာသျှင်တိ၊ ဘူမိဓာတုဗေဒ ပညာသျှင်တိ အပါအဝင် ကမ္ဘာမြီ သိပ္ပံပညာသျှင်တိက အဓိကအနိန်နန့် အသုံးပြုကတ်ရေ။ ကျောက်သားအလွှာတိနန့်ကျောက်အမျိုးအစားရို့ဧ ဆက်နွယ်မှုကို လိလာခြင်း နန့်ဘူမိအတိတ်ကာလဧ သံလိုက်စက်ကွင်း ဂုဏ်သတ္တိတိနန့်ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းတိပိုင့်ရေအင်္ဂါရပ်တိကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်းရို့ဖြင့် အချိန်ကာလသတ်မှတ်မှုကို တီထွင်ခရေ။ ဘူမိဗေဒအချိန်ဧ စံချိန်စံညွှန်းသတ်မှတ်ထားရေနိုင်ငံတကာယူနစ်တိဧ အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း ရေ နိုင်ငံတကာ ဘူမိဗေဒသိပ္ပံအဖွဲ့ (IUGS) ဧ ဖွဲ့စည်းပုံအခြီခံဥပဒေဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာ ကော်မသျှင် (ICS) ဧ တာဝန်ဖြစ်ရေ။ ဘူမိဗေဒအချိန်ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ရန် အသုံးပြုရေနိုင်ငံတကာ သက်တမ်းအလိုက်ကျောက်လွှာစဉ် ဇယားကားချပ် () အား သက်တမ်းအလိုက်ကျောက်လွှာ အုပ်စုတိကို ဘူမိကာလဆိုင်ရာ ယူနစ်တိအဖြစ် သတ်မှတ်ရန်အတွက် တစ်ဖန်အသုံးပြုပါရေ။

## ယူနစ်သတ်မှတ်မှုတိ

### ဘူမိ အချိန်ကာလ
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကျောက်လွှာပညာ ကော်မသျှင် – အိုင်စီအက်စ် (International Commision on Stratigraphy – ICS) ရေ သက်တမ်းကျောက်လွှာပညာကို သဘောထားနန့်စည်းမျဉ်း ညီညွတ်ရေးအတွက် ဦးစီးဆောင်ရွက်လျက်ဟိပြီး၊ ဘူမိအချိန်ကာလအား ဘူမိအချိန်ယူနစ် (၅)ဆင့်ပါသည့် စနစ်ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ငယ်စဉ်ကြီးလိုက် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ထားရေ - 

# ခေတ် (Age)
# အဏုယုဂ် (Epoch)
# ယုဂ် (Period)
# ကပ် (Era)
# မဟာကပ် (Eon)

ရို့ ဖြစ်ကတ်ရေ။

### သက်တမ်းအလိုက် ကျောက်လွှာအုပ်စု
ကျောက်လွှာတစ်ခုစီရေ ဘူမိကာလတစ်ခုစီကို ကိုယ်စားပြုရေဟု ဆိုသည့်အတိုင်း၊ ဘူမိ အချိန်ကာလ သတ်မှတ်မှု၌ ဘူမိအချိန်ယူနစ် ဟိပိုင်၊ ၎င်းရို့တစ်ခုစီကို ကိုယ်စားပြုသည့် သက်တမ်းအလိုက် ကျောက်လွှာအုပ်စု ယူနစ်တိ ကိုယ်စီကိုလည်း ICS မှ အောက်ပါအတိုင်း အဆင့် (၅)ဆင့်ဖြင့် ငယ်စဉ်ကြီးလိုက် သတ်မှတ်ထားရေ - 

# ကျောက်လွှာဆင့် (Stage)
# ကျောက်လွှာဆင့်စဉ် (Series)
# ကျောက်လွှာဆင့်စဉ်စနစ် (System)
# ကပ်အဆင့် ကျောက်လွှာဆင့်စဉ်စနစ် (Erathem)
# မဟာကပ်အဆင့် ကျောက်လွှာဆင့်စဉ်စနစ် (Eonothem)

ရို့ ဖြစ်ကတ်ရေ။

## မှတ်စု

## ကိုးကား
ဘဲငါးရာတောင်

ကုလားတန်မြစ် အနောက်ဘက် မင်းကြီး တောင်တန်းတွင် ဟိရေ။ ၁၃၆၁ ပေ မြင့်ရေ။ တောင်ထိပ်စွာ တောင်ကလပ်ပိုင် ဖြစ်နီရေ။ ယင်းတောင်ထိပ်စွာ တောင်မြောက် ၃၅ဝ ပေ၊ အကျယ် ၂၇ ပေမျှ ဟိရေ။ အရှေ့ဘက်နန့် တောင်ဘက်ပိုင်းရို့ရေ မတ်စောက်ပြီး မြောက်ဘက်ရေ ဆင် ခြီလျော ဖြစ်ရေ။ တောင်ဝန်းကျင်တွင် ဆီးဘက်ဝင် အပင်တိ ပေါက်ရောက်မှုကေတ်ာင့် တစ်ချိန်က ထင်ယှားခရေ။ တောင် ကလပ်သို့ ယိုးတရုတ်ရွာမှ နှစ်နာရီခန့် တက်ရရေ။ 
## ကိုးကား
ဘဲအင်းကျွန်း

ဘဲအင်းကျွန်းရေ (Abhay island လို့လည်း သိကတ်ရေ) သေးငယ်ရေ ကျွန်းတစ်ကျွန်းဖြစ်ပြီးကေ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ဟိရေ။

## ပထဝီဝင်သွင်ပြင်

ဘဲအင်းကျွန်းရေ ၁.၁ ကီလိုမီတာ ရှိလျားပြီးကေ ဝ.၃၅ ကီလိုမီတာ ကျယ်ရေ။ မြေမျက်နှာမှာ အပြားပုံစံတည်ဟိနီပြီးကေ အမြင့်ဆုံးနီရာရေ ၄ မီတာ တည်ဟိရေ။ ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁.၂ ကီလိုမီတာ အကွာတွင် တည်ဟိရေ။ 

## ကိုးကား
မက္ကင်းနစ်

**မက္ကင်းနစ်** (;  ရေ ဒြပ်ဝတ္တုကို အား သို့မဟုတ် အရွေ့ သက်ရောက်ရေအခါ ၎င်းဧ အပြုအမူ နန့် ၎င်းရို့ဧ ပတ်ဝင်းကျင် ရို့ကို အကျိုးသက်ရောက်မှု ရို့နန့်ဆိုင်ရေ ရူပဗေဒဧ ဂိုဏ်းကွဲတစ်ခုဖြစ်ရေ။ ခေတ်သစ် မော်ဒန် အစတွင် ဂယ်လီလီယို၊ ကပ်ပလာ၊ အထူးအနိန်နန့် နယူတန် ရို့က မူလလက်ဟောင်း မက္ကင်းနစ် (classical mechanics) ခေါ် နည်းကို မျိုးစေ့ချပီးခရေ။

= မူလလက်ဟောင်းနန့် ကွန်တမ် =
အဓိကအားဖြင့် မက္ကင်းနစ် ကို မူလလက်ဟောင်း မက္ကင်းနစ် နန့် ကွန်တမ် မက္ကင်းနစ် (quantum mechanic) ဟူပနာ ခွဲခြားထားရေ။ 

သမိုင်းတွင် မူလလက်ဟောင်း မက္ကင်းနစ် ရေ ဦးစွာပေါ်လာပြီး ကွန်တမ် မက္ကင်းနစ် ရေ အသစ်စက်စက် တည်ထွန်းမှု ဖြစ်ရေ။ မူလလက်ဟောင်း မက္ကင်းနစ်ရေ နယူတန် ရီးခရေ *[[Principia Mathematica]]* တွင်ပါရေ ရွေ့လျားမှု နိယာမတိ (Laws of motion) ကို အခြီခံပြီး ကွန်တမ် မက္ကင်းနစ်ရေ ၁၉၀၀ ထိ မပေါ်သိမ်းပေ။ နှစ်ခုစလုံးရေ သဘာဝ ရုပ်ဝတ္တု သဘောတရား ကို တစ်နည်းတစ်ဖုံအား ဖြင့် အတူတကွ ပေါင်းစပ်ဖြေသျှင်းလျက်ဟိရေ။ မူလလက်ဟောင်း မက္ကင်းနစ်ကို တိကျမှု တွင်အခြီခံရေ ပုံစံ အသွင်ဖြင့် ရှုမြင်ခြင်းဖြစ်ရေ။ ၎င်းတိကျမှုကို အရင်းခံရေကြောင့်ပင် သင်္ချာ သီအိုရီတိ တွင်တွင် သုံးခြင်း ဖြစ်သကဲ့သို့ မှန်မမှန်ကို လက်တွိ့ လုပ်ဆောင်ရခြင်းပင်ဖြစ်ရေ။

ကွန်တမ် မက္ကင်းနစ်ရေ ပိုပနာ ကျယ်ပြန့်ပြီး မူလလက်ဟောင်း မက္ကင်းနစ် နည်းစဉ်တိကို အသုံးချသလို အနေအထားအလိုက် ကန့်သတ်မှုတိလည်းဟိလီရေ။ တန်ပြန်သက်ရောက်ခြင်း သဘော (correspondence principle) အရ အရာဝတ္တု နှစ်ခုရို့အကြား ဆန့်ကျင်ခြင်း ကွဲလွဲခြင်း မဟိသလို အခြီအနေ တစ်ခုကြောင့်ပင် တည်ဟိခြင်း ဖြစ်ရေ။ ကွန်တမ် မက္ကင်းနစ်ရေ မူလလက်ဟောင်း မက္ကင်းနစ် ကို အခြီခံ ကျကျ ကျော်လွန်ပြီး မော်လီကျူလာ သို့ အက်တမ် ရို့ကို သျှင်းရာတွင် မဟိမဖြစ်လိုအပ်ရေ။ ယကေလည်း မူလလက်ဟောင်း မက္ကင်းနစ် ရေ အကြီးစား ဖြစ်ပျက်ခြင်းတိကို သျှင်းလင်းရာတွင် လုံလောက်သကဲ့သို့ ကွန်တမ် မက္ကင်းနစ် သျှင်းကေလည်း မဖြစ်နိုင်ရေကြောင့် မူလလက်ဟောင်းကြီးမှာ ကောင်းကောင်းကြီး အသုံးဝင်လျက်ဟိရေ။ 

= အိုင်စတိုနီရမ် နန့် နယူတိုနီရမ် =
မူလလက်ဟောင်းနန့် ကွမ်တမ် ကွာသကဲ့သို့ အိုင်စတိုင်းဧ အထူး သီအိုရီတိ ရေ နယူတန် နန့် ဂလီလီယို ရို့ဧ မက္ကင်းနစ် ကိုချဲ့ထွင်စေပြီး ထိုနှစ်ပိုင်းကို အခြီခံကျကျ ပေါင်းထားပြန်ရေ။ ထို့အပြင် အလင်းအလျင် ကို မကျော်နိုင်ကေလည်း အလင်း အလျင်နားကပ်ရေ အရာဝတ္တုတိ အတွက် အိုင်းစတိုင်းဧ သီအိုရီတိက ပိုပနာ အရီးပါရေ။

## ကိုးကား
မကွေးတိုင်း

**မကွေးတိုင်းဒေသကြီး** (၊ ဗွီလာဦး နာမည် - **မကွေးတိုင်း**)စော် ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာ နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဟိ အုပ်ချုပ်ရီး နယ်မြီ တစ်ခု ဖြစ်ပါရေ။ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးစော် မြန်မာနိုင်ငံဧ့ တိုင်းဒေသကြီး ခုနစ်ခုထဲက ဒုတိယအကြီးဆုံးဖြစ်ပြီးကေ  ကျယ်ဝန်းရေ။ မြို့တော်မှာ မကွေးမြို့ ဖြစ်ရေ။ ပခုက္ကူမြို့စော် တိုင်းဒေသကြီးဧ့ အကြီးဆုံးနန့် အစည်ကားဆုံးမြို့ ဖြစ်ရေ။ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးဟိ ဧရာဝတီတံတား (ပခုက္ကူ) စော် မြန်မာပြည်တွင် အရှည်ဆုံးတံတား ဖြစ်ရေ။မြန်မာနိုင်ငံဧ့ အဓိကဆီအိုးကြီးလည်း ဖြစ်ပါရေ။

## တည်နီရာနန့် အကျယ်အဝန်း
ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း၊ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၈ ဒီဂရီ ၅၀ မိနစ် နန့် ၂၂ ဒီဂရီ ၄၇ မိနစ်ကြား၊ အယှိလောင်ဂျီတွဒ် ၉၃ ဒီဂရီ ၄၇ မိနစ် နန့် ၉၅ ဒီဂရီ ၅၅ မိနစ် ကြားတွင် တည်ဟိပြီးကေ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ချင်းပြည်နယ်နန့်ရခိုင်ပြည်နယ်ရို့နန့် ဝန်းရံထားရေ။ မကွေးတိုင်းဒေသကြီးစော် ၁၇,၃၀၅ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းရေ။

## သမိုင်းကြောင်း
မြန်မာဘုရင်တိ လက်ထက်က အဂုမကွေးတိုင်းဒေသကြီးကို ပုခန်းနယ်စား၊ ရီနံချောင်းနယ်စားနန့် မင်းဘူးနယ်စားဆိုပနာ နယ်စားမင်းတိ ခန့်ထား အုပ်ချုပ်စီခရေ။ ကိုလိုနီခေတ်- ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက် (၁၈၉၆) ခုနှစ်တွင် ပြည်နယ် (၂) ခုအဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခရေ။ မင်းဘူးပြည်နယ်နန့် ပခုက္ကူပြည်နယ်ရို့ဖြစ်ရေ။ မင်းဘူးပြည်နယ်ကို မင်းဘူးခရိုင်နန့် သရက်ခရိုင်ရို့နန့်ဖွဲ့စည်းထားပြီးကေ မြို့တော်မှာ ရီနံချောင်းမြို့ဖြစ်ရေ။ ပခုက္ကူပြည်နယ်ကို ပခုက္ကူခရိုင်နန့် ကန်ပက်လက်ခရိုင်ရို့နန့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ကေ မြို့တော်မှာ ပခုက္ကူမြို့ဖြစ်ရေ။

၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် ပခုက္ကူပြည်နယ်ကို မြောက်ပိုင်းချင်းတောင်တန်း၊ ကာရိုတောင်တန်း၊ လူရှိုင်းတောင်တန်း၊ ကချာနန့် ဂျိန်းတိယတောင်တန်း၊ အက္ကပတ်တောင်တန်း၊ မဏိပူရတောင်တန်းရို့နန့် တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းပနာ ပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသတိပြည်နယ်အဖြစ် နာမည်ပြောင်းလဲသတ်မှတ်လိုက်တေ။ ပြည်နယ်မြို့တော်မှာ ပခုက္ကူမြို့ဖြစ်ရေ။ ၁၉၃၆ခုနှစ်မှာ ပခုက္ကူပြည်နယ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံဧ့ ပြည်နယ်အဖြစ်ပူပေါင်းရီးနန့် ဗမာပြည်မနန့် ပူးပေါင်းရီး တွဲရီး၊ ခွဲရီးမဲခွဲစော်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံနန့်တွဲဖို့ဘက်က မဲအသာစီးရခကေလည်း ပခုက္ကူခရိုင်နန့် ချင်းတောင်တန်းက ခေါင်းဆောင်တိက ဗမာပြည်မနန့်ရာတွဲဖို့ တောင်းဆိုအတွက်နန့် ပခုက္ကူခရိုင်နန့် ချင်းတောင်တန်းတိကို ဗြိတိသျှဗမာပြည်ဧ အစိတ်အပိုင်းတိအဖြစ် ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းလိုက်ရေ။ ယကေလည်းသော လူရှိုင်းတောင်တန်းဒေသက ချင်းခေါင်းဆောင်များကတော့ခါ အိန္ဒိယနိုင်ငံနန့်ရာပူးပေါင်းဖို့ ဆုံးဖြတ်ခအတွက်နန့် နောင်အခါ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်ဆိုပနာ ဖြစ်လာခဲ့ရေ။ ကချာ၊ ဂျိန်းတိယ၊ မဏိပူရနန့် အက္ကပတ်အပါအဝင် ကျန်ဒေသတိမှာလည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံဧ့ အစိတ်အပိုင်းများရာဖြစ်လာခရေ။ ပခုက္ကူပြည်နယ်ကို ပခုက္ကူခရိုင်၊ ဖလမ်းခရိုင်နန့် ကန်ပက်လက်ခရိုင်ရို့နန့် ပြန်လည်ပနာဖွဲ့စည်းရေ။

၁၉၃၈ ခုနှစ်မှာ မင်းဘူးခရိုင်မှာပါဝင်ခရေ တောင်တွင်းကြီးစီရင်စုနန့် ရေနံချောင်းစီရင်စုရို့ကို မကွေးခရိုင်အဖြစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်ပြီးကေ မင်းဘူးပြည်နယ်ကို ခရိုင် (၃) ခုနန့် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းလိုက်ရေ။ ဗြိတိသျှအစိုးရက အမိန့်ဒီဂရီထုတ်ပြန်ပနာ မကွေးတိုင်းလို့ နာမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်ရေ။ တိုင်းမြို့တော်ကတော့ခါရီနံချောင်းမြို့အဖြစ်ရာ ဆက်လက်တည်ဟိရေ။

လွတ်လပ်ရီးခေတ်- ၁၉၄၉ခုနှစ်တွင် ပခုက္ကူပြည်နယ်က ဖလမ်းခရိုင်ကို ရခိုင်တောင်တန်းဒေသက ပလက်ဝမြို့နန့်တွဲဖက်ပနာချင်းဝိသေသတိုင်းအဖြစ်ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းရာ ပခုက္ကူပြည်နယ်ကို ပခုက္ကူခရိုင်နန့် ကန်ပက်လက်ခရိုင် (၂) ခုနန့်ရာ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခရေ။ ၂၂.၃.၁၉၄၉ တွင် မတူပီမြို့ကိုကန်ပက်လက်ခရိုင်၌ တည်ထောင်လိုက်ရေအခါ ပခုက္ကူပြည်နယ်တွင် မြို့နယ် (၁၁) ခု ပါဝင်လာခရေ။

## ကိုးကား
မင်စီးယပ်စ်

တရုတ်တွေးခေါ်ပညာသျှင် မင်စီးယပ်စ် (孟子) ရေ ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒီတိတွင် ကွန်ဖြူးရှပ် (孔子) ပြီးကေလျှင် အရီးပါဆုံးရေ၊ အကျိုးအပြုဆုံးရေ တွေးခေါ်ပညာသျှင်ဖြစ်ရေ။ သူဧ့အဆုံးအမကျမ်းတိကို မင်စီးယပ်စ်ကျမ်းဟုခေါ်ပြီးကေ တရုတ်ရို့အတွက် အလေးထားရာ ကျမ်းတစ်စောင်လည်း ဖြစ်ရေ။ ကွန်ဖြူးရှပ်နောက် နှစ်၂၀၀ အကြာတွင် ပေါ်ထွန်းလာသူဖြစ်ရေ။

မင်စီးယပ်စ်ကို ခရစ်မပေါ်မှီ ၃၇၁ ခုနှစ်တွင် ဂနိ **ရှန်တုန်နယ်** (山東 Shantaung)ဟိ **ဆို့** (鄒 Tsou) နယ်တွင် မွီးဖွားရေ။ ယင့်ကာလမှာ **ကျို**မင်းဆက်ဧ့ နောက်ဆုံးကာလဖြစ်ပြီးကေ ပဒေသရာဇ်နယ်သျှင်တိ အချင်းချင်း တိုက်ခိုက်နီကြချိန်ဖြစ်ရေ။ ငယ်စဉ်ကပင် ကွန်ဖြူးရှပ်ကျမ်းစာတိကို သင်ကြားကြီးပြင်းလာကာ အရွယ်ရောက်လျှင် ပဒေသရာဇ်နယ်တိကို လှည့်လည်ပြီးကေ အုပ်ချုပ်ရီးဆိုင်ရာ အယူဝါဒတိကို ဟောကြားရေ။ ဖို့ရေနယ်တွင်မှ အတည်တကျမနီသကဲ့သို့ ရာထူးလက်ခံကာ တာဝန်ထမ်းဆောင်လိ့လည်းမဟိခလီ။ နယ်သျှင်(ပဒေသရာဇ်)တိကလည်း သူဧ့အဆုံးအမတိကို ကောင်းစွာလိုက်နာကတ်ရေ ဟုဆိုရေ။ ယကေလည်း **ချိ**(Ch'i)နယ်တွင်မူ အချိန်တဖဲ့ချေလောက် ရာထူးကြီးတစ်ခုကို ဝင်ရောက်ထမ်းဆောင်ခဖူးရေ။ 

ခရစ်မပေါ်မှီ ၃၁၂၊ အသက် ၅၅နှစ်အရွယ်တွင် ဇာတိဒေသသို့ ပြန်လာပြီးကေ နောက်လိုက်နောက်ပါတိ၊ တပည့်တပန်းတိကို ကျမ်းစာတိ၊ အယူဝါဒတိ၊ အတွေးအခေါ်တိ ကိုသင်ကြားပို့ချကာ သက်ဆုံးတိုင်နီထိုင်လားခရေ။ ကွယ်လွန်ချိန်နန့် ပတ်သက်ပြီးကေ တိကျစွာမသိရကေလည်း ပညာသျှင်တိက ဘီစီ ၁၈၉ ဟုသာ အကျမ်းဖျင်းခန့်မှန်းကတ်ရေ။

## ရည်ညွှန်းကိုးကား
* ကျော်စွာ၁၀၀-ဒေါက်တာသန်းထွန်း

‎
မင်းကုလား

## မင်းကုလား (အေဒီ ၁၀၃၄-၁၀၆၂)
ထိုမင်းနောက်ဆက်ခံရေ မင်းစောမှာ သိုက်တံဘောင်ပေါ်ပေါက်ခလီရေ။ အစွယ်ခေါခေါ၊ မင်းစောပုဂံ၊ ဆန်လတ္တံ့ဟူရေ တံဘောင်အရ ဇလဇ္ဇီရို့က ပုဂံမှဘားတလုံးသိုက်ဆရာနန့် ပေါင်း၍ယတြာပြုကာ သတ်ပစ်ခကြလီရေ။ မင်းစောသား မင်းကုလားဆက်၍ ဇလဇ္ဇီသိုက်ဆရာရို့ကို နှိမ်နင်းလီမှ၊ သာသနာရီးလည်း‘သျှင်းကင်းခရလီ ရေ။ ဂါမဝါသီဇလဇ္ဇီသျှင်ယောင်ရို့ကို အကုန်သိမ်း၍ ရဟန်း ၈၅ဝဝ ဖမ်းဆီးရဟိခလီရေ။ မဟာမုနိမှာ ၁၅ဝဝ၊ မြက်ရိတ်၊ ဆင်ထိန်းမြင်းထိန်းအစုမှာ ၂ဝဝဝ ဝင်းလေးမျက်နှာမှာ ၂ဝဝဝ။ လယ်တော်လုပ်လမိုင်းမှာ ၃ဝဝဝ။ အသီးသီး ဖြည့်တော်မူလီရေ။
## ကိုးကား
မင်းခမောင်း

မင်းခမောင်း/ဝရဓမ္မရာဇာ(ဥသျှောင်သျှာ) (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၉၇၄-၉၈၄)(ခရာဇ်သက္ကရာဇ် ၁၆၁၂-၁၆၂၂)
ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစဥ်ကာလက ရခိုင်ဘုရင်တပါးဖြစ်ပါရေ။

မင်းရာဇာကြီး လွန်ရေအခါ သားတော်မင်းခမောင်းရေ ဝရဓမ္မရာဇာအမည်နန့် သက္ကရာဇ် (၉၇၄)ခုတွင် နန်းတက်
ရေ။ ခမည်းတော်ဖြစ်သူ မင်းရာဇာကြီးကို လုပ်ကြံရာ မအောင်မြင်၍ ဟံသာဝတီသို့ ဥက္ကာပျံနန့်အတူ ထွက်ပြီးခရရေ။
ဥက္ကာပျံရေ ဟံသာဝတီတွင်နီစဉ် ၁၂ ရာသီဧကပိုဒ်ရတုနန့် မောင်ဘွဲ့မယ်ဘွဲ့ရတုပိုဒ်စုံတိကို စီကုံးရီးစပ်ခရေ။ ဒေမင်းရေ ထူပါရုံစေတီ၊ ရတနာပုံစေတီ၊ မင်းခမောင်းဘုရား(ဂေါရီဝဘုရား) ရို့ကို တည်ထားကိုးကွယ်ခရေ။ နန်းစံ(၁၀)နှစ် သက္ကရာဇ် ၉၈၄ ခုတွင် နတ်ရွာစံရေ။

## ကိုးကား
မင်းခေါင်ရာဇာ

မင်းခေါင်ရာဇာ (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၈၈၃-၈၉၃) (ခရစ်နှစ် ၁၅၂၁-၁၅၃၁)
ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။

သဇာတမင်းလွန်ကေ ၎င်း၏ညီတော် မင်းခေါင်ရာဇာရေ သက္ကရာဇ် ၈၈၃တွင် နန်းတက်ခရေ။ ဤမင်းအား
မင်းရာဇာ၏သားတော် သံတွဲစား ဘစောသီရိ တိုက်ခိုက်ပြီး ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်ခရေ။ နန်းစံ(၁၀)နှစ် သက္ကရာဇ် (၈၉၃)တွင်
နတ်ရွာစံရေ။

## ကိုးကား
ဘွဲ့

## ဘွဲ့

ရခိုင်ဘွဲ့ဆိုပုံမှာ ဧခြင်းနန့် မတူပါ၊ ထာမရာဘွဲ့၊ ပိုးဝါဘွဲ့၊ စန္ဒြားရားဘွဲ့ဆိုပြီးဟိကတ်ရာ အများဖြင့်ရေ စန္ဒြားရားဘွဲ့ကို သီဆိုလိဟိကတ်ပါရေ။ ဘွဲ့ကို အချို့ ဖွဲ့ လို့လည်းခေါ်ကတ်ပါရေ။ ဘွဲ့ ရေ ဆိုရာ၌ ဂီတရောနန့် လိုက်ပီးရရေ။

## စန္ဒြားရားဘွဲ့

ထွန်းလင်းကြက်သရေ၊ လူ့ပြည်ကျော်သောင်း၊ မင်းကောင်းရာဇာ၊ ဝေသာလီမှာ မင်းဖြစ်
လာရေ။ စကြာအမှန်၊ လှံပျံလည်းရ၊ ဘုန်းတော်သံကေ၊ ဝေသာလီမှာ စန္ဒြားရားလေ။
ဘုန်းအားတက်တိုး၊ အာဏာမိုးကေ၊ နန်းရိုးစိုင်လာ၊ ကျောက်လှီကားမှာ၊ ကိုးဆယ်
ပေါ်ရေ။ ။

## ကိုးကား
မင်းစကြာ

မင်းစကြာ (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၉၂၆-၉၃၃)(ခရစ်နှစ် ၁၅၆၄-၁၅၇၁)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက  ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။ 

မင်းစောလှလွန်ကေ ညီတော်မင်းစကြာရေ ထီးနန်းကို သက္ကရာဇ် (၉၂၆)ခုတွင် ဆက်ခံခရေ။ ဤမင်းရေ
နရာဓိပတိ ဦးရီးတော် သရီဟု စာတမ်းထိုးထားရေ ငွေဒင်္ဂါးတိကို ထုတ်ဝီခရေ။ မင်းဖလောင်းနန့်အတူ ထုက္ကံန်သိမ်တော်
ကြီးကို တည်ထားခရေ။ ကျောက်ရစ်စေတီ၊ မြတောင်စေတီ၊ မြောက်စေတီတိကို တည်ထားခရေ။ နန်းစံ(၇)နှစ် သက္ကရာဇ်
(၉၃၃)ခုတွင် နတ်ရွာစံရေ။

## ကိုးကား
မင်းစနေ

မင်းစနေ/သတိုးမင်းလှ (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၁၀ဝဝ-၁၀ဝဝ) (ခရာဇ်သက္ကရာဇ် ၁၆၃၈-၁၆၃၈) ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက  ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။ တတိယမြောက်ဦးမင်းဆက် နောက်ဆုံးမင်းဆက်လည်း ဖြစ်ပါရေ။

သီရိသုဓမ္မရာဇာ နတ်ရွာစံကေ သားတော် မင်းစနေ ထီးနန်းကို ဆက်ခံရေ။ နန်းတက်ရက် (၂၀)အကြာတွင်
ကျောက်ရောဂါဖြစ်၍ နတ်ရွာစံရေ။

## ကိုးကား
မင်းစောမွန်

မင်းစောမွန်/နရမိတ်လှ (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၇၉၂-၇၉၅)(ခရာဇ်သက္ကရာဇ် ၁၄၃၀-၁၄၃၃) ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက  ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။ ပထမမြောက်ဦးမင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခရေ မင်းတစ်ပါးလည်းဖြစ်ပါရေ။

မင်းစောမွန်ရေ လောင်းကြက်မြို့မှ ပြောင်းရွှေ့ကာ မြောက်ဦးမြို့ကို တည်ထောင်စိုးစံခရေ။ နန်းစံ(၃)နှစ်တွင်
နတ်ရွာစံခရေ။ မြို့တည်ဘုရားတိအဖြစ် လေးမျက်နှာ၊ မြတန်ဆောင်း၊ မုတ်ဆိတ်တော်ဓာတ်၊ ရွှေကူတောင်၊ ဘုရားတိကို
တည်ထားကိုးကွယ်ခရေ။

## ကိုးကား
မင်းစောလှ

မင်းစောလှ (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၉၁၇-၉၂၆) (ခရစ်နှစ် ၁၅၅၅-၁၅၆၄)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက  ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။ 

မင်းတိက္ခာ နတ်ရွာစံကေ သားတော်မင်းစောလှရေ သက္ကရာဇ် (၉၁၇)ခုတွင် ထီးနန်းကို ဆက်ခံလီရေ။ ဤမင်း
ရေ အလှူပီးခြင်း၌ ရက်ရောရေ။ သိမ်ကျောင်းများစွာ ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခရေ။ ကျီ၊ ဈီး၊ ရီကန်၊ ဥယျာဉ် အစဟိစွာရို့ကို
ပြည့်စုံအောင် လုပ်ဆောင်ခရေ။ ဧမင်းရေ နန်းစံ(၉)နှစ် သက္ကရာဇ် (၉၂၆)ခုတွင် နတ်ရွာစံရေ။

## ကိုးကား
မင်းစောအို

မင်းစောအို/သီရိသူ /စလတ္တာစောမွန် (ဇလသျှာ)(ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၈၇၇-၈၇၇) (ခရစ်နှစ် ၁၅၁၅-၁၅၁၅)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက  ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။ 

ဂဇာပတိမင်း နတ်ရွာစံကေ စလင်္ဂသူ၏ညီဖြစ်သူ မင်းစောအိုအား မူးမတ်ရို့ရေ ၈၇၇-ခုနှစ်တွင် နန်းတင်ကတ်တေ။
ဧမင်းမှာ အသက်(၆၀)ဟိမှ ဘုရင်ဖြစ်လာခရေ။ အတိတ်တဘောင်အရ လောင်ပွန်းပြောက်စာတီ၊ ဝသဲဘုရား၊ နိပူဇာစာတီရို့ကို
တည်ထားကိုးကွယ်ခရေ။ နန်းစံ(၆)လ၊ သက္ကရာဇ် ၈၇၇ ခုနှစ်တွင် နတ်ရွာစံရေ။

## ကိုးကား
မင်းတိက္ခာ

မင်းတိက္ခာ/မင်းဒီဃာ (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၉၁၅-၉၁၇) (ခရစ်နှစ် ၁၅၅၃-၁၅၅၅)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက  ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်ပါရေ။ 

မင်းဘာဘုရင် လွန်လီကေ  သားတော်ကြီး မင်းတိက္ခာရေ သက္ကရာဇ် (၉၁၅)ခုတွင် ထီးနန်းကို ဆက်ခံစိုးစံခရေ။
ဧမင်းရေ နန်းစံ(၂)နှစ်(၆)လ သက္ကရာဇ် (၉၁၇)ခုတွင် နတ်ရွာစံရေ။ ကိုးသောင်းဘုရားကို တည်ထားကိုးကွယ်ခရေ။

## ကိုးကား
မင်းခေါင်ရွှေတူစေတီ

## တည်နီရာ
မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ အရှေ့ဘက်တစ်မိုင်ခန့်အကွာ၊ ဘုရားအုပ်စေတီတော်ဧ့ တောင်ဘက်တွင် တည်ဟိပါရေ။ 
## ကုသိုလ်သျှင်
မဟာသီရိသုဓမ္မာရာဇာမင်းဧ့ မိဖုရားခေါင်ကြီးနတ်သျှင်မယ်ရေ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၉၉၁) ခု၊ အေဒီ (၁၆၂၉) ခုနှစ်တွင် တည်ထားလှူဒါန်းခပါရေ။
## သမိုင်းအကျဉ်း
မြောက်ဦးရွှေနန်းသျှင် ဘုရင်မဟာသီရိသုဓမ္မာရာဇာမင်းကြီးရေ သက္ကူမာရ်အောင် စေတီတော်ကြီးကို တည်ဆောက်လှူဒါန်းခသည့်အခါတွင်ပင် မိဖုရားခေါင်ကြီး နတ်သျှင်မယ်လည်း မင်းခေါင်ရွှေတူစေတီတော်ကြီးကို သိမ်တော်ကြီးနန့်တကွ တည်ဆောက်လှူဒါန်းခပါရေ။ မင်းခေါင်ရွှေတူစေတီတော်ကြီးနန့်အတူ မင်းခေါင် ရွှေတူကျောင်းတော်ကိုလည်း စေတီတော်ဧ့ အနောက်ဘက်အနီး၌ တည်ဆောက်လှူဒါန်းခပါရေ။ မင်းတကာတို့ဧ့ အထွဋ်အခေါင် ရွှေရောင်တဝင်းဝင်းနန့် တည်ဆောက်လှူဒါန်းခရေ စေတီတော်ဖြစ်ပနာ မင်းခေါင်ရွှေတူစေတီတော်ဟု ခေါ်တွင်ခြင်း ဖြစ်ပါရေ။ မိဖုရားခေါင်ကြီး နတ်သျှင်မယ်မှာ ဘာသာတရား၊ ပရိယတ္တိစာပေတတ်မြောက်သည့်အရာ၌မြောက်ဦးခေတ်တွင် အလွန်ထင်ရှားကျော်ကြားရေ မိဖုရားတစ်ပါးပင် ဖြစ်ပါရေ။ 
## ဗိသုကာလက်ရာ
မင်းခေါင်ရွှေတူစေတီတော်ကို ဘုရားအုပ် ဘုရားတောင်ဘက်တောင်စွယ်ကို မြေညှိထားရေ ကုန်းတော်ပေါ်တွင် ကျောက်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားရေ စေတီတော်ကြီးတစ်ဆူ ဖြစ်ပါရေ။ ကုန်းတော်တစ်ခုလုံးကို မဟာရံတံတိုင်းခတ်ပနာ အလယ်တွင် တည်ဆောက်ထားရေ စေတီတော်ကြီးတစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါဧ့။ စေတီတော်မှာ အောက်ခြေလေးမျက်နှာ ခိုနန်းချိုးတိနန့် ခေါင်းလောင်းမှောက်အောက်ခြေမှ အပေါ်ပိုင်းကို ထုလုံးချွန်ပုံစံမျိုးဖြင့် တည်ဆောက်ထားပြီးကျောက်တုံးတိကို အံထွင်းပနာ တည်ဆောက်ထားပါရေ။ စေတီတော်အောက်ခြေတစ်မျက်နှာလျှင် (၆၂) ပေခန့်ဟိပနာ အမြင့် (၈၀) ပေခန့်ဟိရေဟု သိဟိရပါရေ။ စေတီတော်ပစ္စယံအဆင့်တစ်ချို့တွင် လေးမျက်နှာ၌ မုခ်တံကဲလေးတိ ပါဟိပါရေ။ မုခ်တိကို ရှေးခေတ်ရခိုင်ရိုးရာ စိတ္တိလင်္ကာရအနုလက်ရာတိဖြင့် ထွင်းထုအလှဆင်ထားပါရေ။ စေတီတော် ကြေးဝန်းအဆင့်တိတွင်လည်း ကြာဖတ်တိ ပတ်လည်ထုဆစ်ပူဇော်ထားပါရေ။ သင်္ကန်းစည်း၊ သပိတ်မှောက်၊ ကြာဆုံတို့တွင်လည်း အနုစိတ်လက်ရာမြောက်စွာ ထုဆစ်ပူဇော်ထားပါရေ။ ရင်ပြင်တော်တစ်ခုလုံးကိုလည်း မူလက စဉ့်ရောင်စုံလက်ရာတိဖြင့်ခင်းပနာ အလှဆင်ခရေဟု သိဟိရပါရေ။ စေတီတော်ရင်ပြင်တံတိုင်းအနား ပတ်ဝန်းကျင်တွင်လည်း မူလကျောက်ဆစ်လက်ရာဟောင်း အပိုင်းအစတချို့ ပြန့်ကြဲနီရေကို တွေ့ဟိရပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
မင်းဒေါလျှာ

မင်းဒေါလျှာ/မင်းသုဒ္ဓေါလျှာ(မော်ခုသျှာ) (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၈၄၄-၈၅၄)(ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၄၈၂-၁၄၉၂)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက  ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။ 

ဘစောဖြူမင်း နတ်ရွာစံကေ  သားတော်မင်းဒေါလျှာရေ သက္ကရာဇ် ၈၄၄ ခုတွင် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခရေ။
ဤမင်းလက်ထက် ဆင်ဖြူတစ်ကောင်ရ၍၊ ဆင်ဖြူသျှင် မင်းဒေါလျှာဟု ခေါ်တွင်ရေ။ ဤမင်းရေ သက်ပြည်ကို လား ရောက်
တိုက်ခိုက်ရာ အရီးနိမ့်၍ ပြန်လာခရရေ။ နန်းစံ(၁၀)နှစ်၊ သက္ကရာဇ် ၈၅၄ ခုနှစ်တွင် နတ်ရွာစံရေ။ ဤမင်းရေ
သုံးကျိပ်တဆူဘုရားကို ထပ်မံပြုပြင်ခရေ။

## ကိုးကား
မင်းပြားမြို့

မင်းပြားမြို့ရေ ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ဦးခရိုင်တွင် ပါဝင်ရေ မင်းပြားမြို့နယ်ရို့ဧ့ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်ရေ။ မင်းပြားမြို့ရေ စစ်တွေမြို့ဧ့ အရှေ့မြောက်ဘက် ၃၈ မိုင် အကွာတွင် လေးမြို့မြစ်ခွဲတစ်ခုဧ့ လက်ယာဘက်ကမ်းဘေးတွင် တည်ဟိရေ။

မင်းပြားမြို့နယ်ရေ အနောက်ဘက်တွင် ပေါက်တောမြို့နယ်နန့်လည်းကောင်း ၊ မြောက်ဘက်နန့် အနောက်မြောက်ဘက်တွင် မြောက်ဦးမြို့နယ်နန့်လည်းကောင်း ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ပလက်ဝမြို့နယ် (ချင်းပြည်နယ်) ၊ ကန်ပက်လက်မြို့နယ်(ချင်းပြည်နယ်)ရို့နန့်လည်းကောင်း ၊ အရှေ့ဘက်တွင် စေတုတ္တရာမြို့နယ် (မကွေးတိုင်းဒေသကြီး)နန့်လည်းကောင်း ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် အမ်းမြို့နယ်နန့်လည်းကောင်း ၊ တောင်ဘက်တွင် မြေပုံမြို့နယ်ရို့နန့်လည်း‌ကောင်း နယ်နမိတ်ချင်းထိစပ်လျက်ဟိရေ။

မင်းပြားမြို့ဧ့ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၁၆၉,၂၀၈ ယောက် ဖြစ်ရေ။ မင်းပြားမြို့နယ်ဧ့ အကျယ်အဝန်း မှာ ၁,၆၂၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်၍ မြို့နယ်တွင် ကျေးရွာပေါင်း ၁၃၆ ရွာဟိရေ။

မင်းပြားနယ်ရေ မြေဩဇာကောင်းမွန်ထက်သန်ရေ ကျောထောက်နောက်ခံနယ်ဟိရေ။ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရီးကိုလုပ်ကိုင်သဖြင့် ဆန်စပါးထွက်ရေ။ ကူးသန်းလားလာရီးတွင် ရေလမ်းကို အားကိုးအားထားပြုရရေ။ စစ်တွေသို့ ရေကြောင်းဖြင့် လားရရေ။ စစ်တွေ-ကျောက်ဖြူလား သင်္ဘောတိရေ မင်းပြားမြို့တွင် ဆိုက်ကပ်ရေ။ မင်းပြားမြို့မှရေ မြောင်းဘွယ်မြို့၊ မြို့ဟောင်းမြို့၊ တိန်ညို၊ သရက်တပင်မြို့တိကို ဖြတ်၍ ကျောက်တော်သို့ ပေါက်ရေ ကားလမ်းဟိရေ။

မင်းပြားမြို့ဧ့နာမည် အဓိပ္ပာယ်မှာ မင်းက ဒီနီရာမှာ မြို့တည်ပါလို့ ပြခတဲ့အတွက်မင်းပြ လို့ခေါ်ထွင် ရာမှ မင်းပြား ဖြစ်လားရခြင်း ဖြစ်ရေ။ မင်းပြားမြို့ရေ ဧရိယာအားဖြင့် မကျယ်ဝန်းကေလည်း ဖွဲ့စည်းထားပုံမှာ အလွန် စည်းစနစ်ကျလှရေ။ မြို့ဧ့အနီအထားရေ အရပ်လေးမျက်နှာ အလိုက်ဘဲ အရှေ့အရပ်ကို ရှေ့လှည့်ပြီးတော့ အရှေ့ အနောက် တောင် မြောက် တည်ဟိနီရေ။ မြို့ရေ အရှေ့အနောက် ဧရိယာ ကျဉ်း၍ တောင်နန့်မြောက်ကို အလျားရှည်ရှည် ဟိနီရေ။

မြို့ဧ့အရှေ့ ဘက်တွင် မြို့မဈေးကြီးဟိရေ။ မြို့ဧ့ အနောက်ဘက်ဆုံးတွင် ရိုးမတောင်စွယ်တန်းတစ်ခုမှာ တောင်နန့်မြောက် သွယ်တန်းလျက်ဟိရေ။ ထိုတောင်တန်းရေ ဘုရားလောင်းကျီးမင်း ဘဝဖြစ်စဉ်က ကျင်လည်ခရေတောင်ဖြစ်သဖြင့် ကျီးတောင် ဟု ခေါ်တွင်ရာမှ ကျိန်းတောင် ဖြစ်လားလေရေ။ ကျိန်းတောင်ပေါ်တွင် စေတီ၊ ပုထိုးတွေ၊ ဗုဒ္ဓဝင်ပြခန်းတိနန့် ကြည်ညိုဖွယ်ဟိပြီး နှစ်စဉ် ဘုရားပွဲ ကျင်းပလေ့ဟိရေ။ တောင်ခြေရင်းတွင် ဘုန်းကြီးကျောင်းတိ စီတန်းပြီး ဟိနီရေ။ တောင်ခြေတွင် တစ်မြို့လုံးဧ့ အသက်သွေးကြော ပမာအရီးကြီးလှရေ မင်းကန်လို့ ခေါ်သည့် သောက်ရေကန်ကြီး တည်ဟိရေ။

## ထူးခြားချက်
မင်းပြားမြို့ရဲ့ ထူးခြားချက်တစ်ခုက မြို့ပေါ်ကို မြင်းမဝင်ရ၊ မြင်း မတက်ရဖြစ်ရေ။ မြို့တော်သျှင်မ သဘောမကျဟု ဆိုရေ။ မြင်းတက်ကေ မြင်းဝင်ကေ မီးလောင်တတ်ရေဟု အယူစွဲဟိကတ်ရေ။ 

## ကိုးကား
သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ(၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ။ အတွဲ-၂။ နေပြည်တော်: လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန။ မေ ၂၀၁၅။ pp. ၆၀။)
ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်ဟိမြို့တိ
မင်းဖလောင်း

မင်းဖလောင်း(သီကွန်ဒါသျှာ) (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၉၃၃-၉၅၅)(ခရစ်နှစ် ၁၅၇၁-၁၅၉၃)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက  ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။ 

မင်းစကြာလွန်လီကေ မင်းဘာဘုရင်၏သားတော်ငယ် ချစ်နှောင်းရေ မင်းဖလောင်းအမည်နန့် သက္ကရာဇ် (၉၃၃)
ခုနှစ်တွင် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခရေ။ အနောက်ဘင်္ဂါ(၁၂)မြို့၌ မငြိမ်မသက်ဖြစ်နီ၍ လား ရောက်နှိမ်နင်းခရရေ။
ဧမင်းရေ ဝရာဇ်တောင် စာတီ၊ သင်္ချပ်တော်စာတီ၊ ပါးမွီးတော်စာတီ၊ နလိပ်တော်စာတီနန့် ထုက္ကန်သိမ်ဘုရားတိ
ကို တည်ထားကိုးကွယ်ခရေ။ နရာဓိပတိ ဦးရီးတော် သီရိသူရိယဟု စာတမ်းထိုးထားရေ ငွီဒင်္ဂါးတိကို ထုတ်ဝီသုံးစွဲခ
ရေ။ နန်းစံ(၂၂)နှစ် သက္ကရာဇ် (၉၅၅)ခုတွင် နတ်ရွာစံရေ။

## ကိုးကား
မင်းဘာကြီး

မင်းဘာကြီး/မင်းဘင်/သီရိသူရိယစန္ဒ ́မဟာဓမ္မရာဇာ(ဇဘောက်သျှာ) (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၈၉၃-၉၁၅)(ခရစ်နှစ် ၁၅၃၁-၁၅၅၃)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက  ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်ပါရေ။ 

ဘစောသီရိရေ သံတွဲမှလာရောက်ပြီး မင်းခေါင်ရာဇာအား အလုံးအရင်းနန့်တိုက်ခိုက်ပနာ သက္ကရာဇ် ၈၉၃ ခုတွင်
မြောက်ဦးမြို့ကို သိမ်းပိုက်လီရေ။ အနောက်ဘင်ဂါ(၁၂)မြို့မှ အခွန်ဘဏ္ဍာတော် ဆက်မသွင်းဘဲ ခြားနားနီရေအတွက်ကြောင့်
ကိုယ်တော်တိုင်ချီတက် တိုက်ခိုက်သိမ်းယူလီရေ။ မဟာဗောဓိတွင် ဆင်းထုတော်(၄၂)ဆူထုလုပ်၍ သက်တော်စိ ကုသိုလ်
ကောင်းမှုပြုခရေ။ ပြိုပျက်နီရေ မဟာဗောဓိစေတီတော်ကိုလည်း ထပ်မံပြုပြင်ခရေ။ 

ယင်းအကြောင်းကို ကမ္ဗည်းကျောက်စာ
ရီးထိုးထားခရေ။ ဗုဒ္ဓ ဂါယာတွင် ပျက်စီးယိုယွင်းနီရေ စာတီတော်ရို့မှ ဓာတ်တော်မွီတော်တိကို ရခိုင်ပြည်သို့ ပင့်ဆောင်
ယူခပြီး ဌာပနာထည့်၍ သျှစ်သောင်းပုထိုးတော်ကြီးနန့် စာတီပုထိုးများစွာ တည်ထားခရေ။ ဤမင်းရေ စစ်တကောင်းမင်းဘင်ဟု
ရခိုင်စာတဖက် ဘင်္ဂလားစာတဖက် ရီးထိုးထားရေ ငွီဒင်္ဂါးတိနန့်၊ မင်းဘင်အသင်္ခါယာဟု ရီးထိုးထားရေ ငွီဒင်္ဂါးတိ
ကို ထုတ်ဝီခရေ။ နန်းစံ(၂၂)နှစ် သက္ကရာဇ်(၉၁၅)ခုတွင် နတ်ရွာစံရေ။

## ကိုးကား
မင်းဘီလူး

## မင်းဘီလူး
(အေဒီ ၁ဝ၆၂-၁ဝ၆၈)
မင်းကုလားသားတော် မင်းဘီလူးရေ ဆိုးသွန်းသည့်အတွက် အမတ်ရို့နန်းကျချလီရေ။ ယင်းချင့်ကြောင့် ၎င်းသား  ́တော် မင်းရဲဘယရေ ပုဂံပြည်သို့ ခိုမှီးခလီရေ။ ထိုနောက်မင်းဘီလူးသား လက်ျာမင်းနန်ကို ပုဂံအလောင်းစည်သူမင်း က ရခိုင်သို့ စစ်ချီ၍ နန်းတင်စီခလီရေ။ ၎င်းနန်းတင်ကြသူရို့ကား မင်းပတိကိုလည်း သတ်ပစ်ခကတ်လီရေ။ ထိုအခါကပင် စမ္မဝက်(ပဉ္စာ)မြို့ ဆိတ်သုဉ်းလျက် ပုရိန်မြို့ကို ရွိ့ပြောင်းထူထောင်ခကတ်လီရေ။
## ကိုးကား
မင်းရာဇာကြီး

မင်းရာဇာကြီး/သတိုးဓမ္မရာဇာ(ဆောလိမ်သျှာ) (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၉၅၅-၉၇၄)(ခရာဇ်သက္ကရာဇ် ၁၅၉၃-၁၆၁၂)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက  ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။ 

မင်းဖလောင်း နတ်ရွာစံရေအခါ သားတော်အိမ်ရှေ့မင်းရေ သတိုးဓမ္မရာဇာ အမည်ကိုခံယူ၍ သက္ကရာဇ် (၉၅၅)
ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ခရေ။ သက္ကရာဇ် ၉၅၉ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူဘုရင် သီဟသူက စစ်ကူတောင်း၍ ဟံသာဝတီ နန ́ဘုရင်ကို
သီဟသူနန့် ပူးပေါင်းတိုက်ခရေ။ အနိုင်ရခ၍ နန ́ဘုရင်ဧ့သမီးတော်ခင်မနှောင်းကို သိမ်းပိုက်ယူလာခရေ။ ဤမင်းရေ
စေတီတော်(၂၂)ဆူတည်ခပြီး ရှေးမင်းတိ တည်ထားခရေ စေတီ(၂၅)ဆူကို ထပ်မံပြုပြင်ခရေ။ မြောက်ဦးမြို့တွင် တန်ခိုးကြီး
ဘုရားတဆူဖြစ်ရေ ဘုရားပေါ်စေတီကို တည်ထားခရေ။ သျှင်ဖြူသျှင် နရာဓိပတိဆောလိမ်သျှာဟု စာတမ်းထိုးထားရေ
ရွှေဒင်္ဂါးနန့် ငွေဒင်္ဂါးတိကို ထုတ်ဝေသုံးစွဲခရေ။ နန်းစံ(၁၉)နှစ် သက္ကရာဇ် (၉၇၄)ခုတွင် နတ်ရွာစံလီရေ။

## ကိုးကား
မင်းရာဇာစေတီတော်

## တည်နီရာ

မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ မြောက်ဘက်မိုင်ဝက်ခန့်၊ လေးမျက်နှာပုထိုးတော်ကြီးဧ့ အနာက်တောင်ဘက်တွင် ကပ်လျက်တည်ရှိပါရေ။ 

## ကုသိုလ်သျှင်

ကောဇာသက္ကရာဇ် (၈၆၄) ခု၊ အေဒီ (၁၅၀၂) ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မင်းရာဇာ တည်ထားလှူဒါန်းခပါရေ။ 

## သမိုင်းအကျဉ်း

ဘုရင် မင်းရာဇာ(ခ)မင်းလှရာဇာရေ လေးမျက်နှာပုထိုးတော်ကြီး တည်ဆောက်ထားရေ မြေညီပြင်တွင် အဆိုပါ စေတီကိုတည်ဆောက်လှူဒါန်းခရေကြောင့် မင်းရာဇာစေတီတော်ဟု ခေါ်တွင်ခြင်းဖြစ်ပါရေ။ ဘုရင် မင်းရာဇာရေ ဝေသာလီမြို့ဟောင်းတွင် ယာယီနန်းတည်၍ နန်းစံခရေ ဘုရင်တစ်ပါးလည်းဖြစ်ပါရေ။ (၁၂) နှစ် နန်းစံခပြီး နန်းတက်မိဖုရားမှာ စောသုဘာဖြစ်ရေ။ ကိုယ်လုပ်တော်စောမနီာ်တွင် ဂဇာပတိဟူရေသားတော် ဖွားမြင်သဖြင့် အိမ်ရှေ့အရာနှင်းအပ်တော်မူရေ။ ဦးရီးတော် ဆင်ကဲအောင်တင်ဧ့ သမီးတော်စောနန္ဒီတွင်သားတော် မင်းဗာကို ဖွားမြင်သဖြင့် စစ်သူကြီးအရာပေးတော်မူခရေ။ မင်းရာဇာစေတီတော်ကို ခရစ်သက္ကရာဇ် (၁၉၉၈) တွင် မြောက်ဦးရှေးဟောင်းသုတေသနနန့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာနမှ ထပ်မံပြုပြင်ခရေ။ 

## ဗိသုကာလက်ရာ

ကျောက်ဖြင့်တည်ဆောက်ထားရေ စေတီတော်ဖြစ်ပြီး စေတီဧ့ပုံစံမှာ ခိုနန်းချိုးလိုဏ်ပေါ်တွင် စေတီပေါက်ထား ရေပုံစံဖြစ်ရေ။ စေတီတော်အောက် ခြေအချင်း (၂၃)ပေခန့်ရှိပြီး အမြင့် (၁၈) ပေခန့်ရှိပါရေ။ မုခ်ထွက် (၇) ပေကျော်ခန့်ရှိရေ။ လိုဏ်ဂူတော်ထဲတွင် (၄) ပေခန့်မြင့်ရေ ကျောက်ဆင်းတုတော်တစ်ဆူပူဇော်ထားပါရေ။ ဆင်းထုတော်ပူဇော်ထားရေ ပလ္လင်မှာလည်း (၃) ပေခန့်မြင့်ပြီး ကျောက်ဆစ်လက်ရာတိဖြင့် ထုဆစ်ထားပါရေ။ အလယ်လိုဏ်ဂူတော်အမြင့်မှာ (၁၀) ပေခန့်ရှိရေ။ စေတီတော်ကို ပစ္စယံသုံးဆင့်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ခိုနန်းချိုးတိ ပါရှိပါရေ။ ကြေးဝန်းနှစ်ဆင့်ကို ကြာဖတ်တိဖြင့် ထုဆစ်ထားပါရေ။ စေတီတော်ကို အောက်ခြေမှပစ္စယံသုံးဆင့် လေးမျက်နှာ၊ ခေါင်းလောင်းမှောက်အဝန်း၊ လေးထောင့်ဓါတုဂမ္ဘ၊ လည်သီးနန့် ဒယ်အိုးမှောက်ပုံ ထီးတော်အဝန်းတိဖြင့် တည်ဆောက် ဖန်တီးထားပါရေ။ မင်းရာဇာစေတီတော်မှာ ခန့်ညားထည်ဝါမှုရှိရေ စေတီတစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါ ရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
မင်းသွေး

**မင်းသွေး** (ခေါ်) နေမင်းအောင် (၂၁ ဇွန် ၁၉၈၆–၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၈) စွာ မြန်မာ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်လည်း ဖြစ်ရေပိုင် ရခိုင်အဆိုတော် တစ်ယောက်လည်း ဖြစ်ပါရေ။ ရခိုင်အမျိုးသား တစ်ယောက်ဖြစ်ပါရေ။ ရခိုင်ပြည်နယ် မာန်အောင်မြို့ တောထူရွာ ဇာတိဖြစ်တေ။ 

မင်းသွေး စွာ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မာ ရုပ်ရုင် လောကသို့ စတင်ရောက်ဟိပါခရေ။

## နီထိုင်မူဘဝ နန့် ပညာရီး
မင်းသွေးကို ၁၉၈၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၁ ရက်နိတွင် ဦးအောင်သန်း နန့် ဒေါ်သန်းမြိုင် ရို့က ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မာန်အောင်မြို့မာ မွီးဖွားပီးခပါရေ။ မွီးချင်းမောင်နှမ သုံးယောက်ဟိရေ။ ယင်းချင့်မှာ အစ်ကို ဇော်လင်းအောင်၊ အစ်ကို ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် နေတိုး၊ ညီမ စုမွန်အောင် ရို့ ဖြစ်ကတ်ရေ။ ၂၀၀၁ ခုနှစ်မာ BEHS(မာန်အောင်မြို့)  မာ အထက်တန်းကျောင်းတက်ရောက်ခပြီးကေ  ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဒဂုံတက္ကသိုလ် မှ B.Sc (IC) ဘွဲ့ရဟိခရေ။

ရခိုင် မြန်မာ အဆိုတော် ဖော်ကာ၊ ညီမင်းခိုင်ရို့နဲ့လည်း ဂီတလှုပ်ရှားမှုတိကို မကြာမကြာ ပူးပေါင်းပြီးကေ လုပ်ဆောင်နီသူလည်း ဖြစ်ပါရေ။

သူဧ့ အနုပညာသက်တမ်းတစ်လျှောက် ဇာတ်ကားပေါင်း 200 ကျော် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခပါရေ။

မင်းသွေးစွာ သရုပ်ဆောင်ပိုင်းတင်မက အဆိုပိုင်းတိမှာပါ ဝါသနာပါရေအတွက်နန့် ထိုးစစ် ဆိုရေ တကိုယ်တော် တေးစီးရီးကိုလည်း ၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်းက ဖြန့်၀ီခပါရေ။

## ကွယ်လွန်
စင်ကာပူနိုင်ငံ က မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်ရောက်ပြီးကေ မကြာခင် အသက် ၃၃ နှစ်အရွယ် ၂၀၁၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃ ရက်နိ ည ၁၁ နာရီ မိနစ် ၂၀ အချိန်တွင် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း သို့မဟုတ် နှလုံးဖောက်ခြင်းကြောင့် ဆီးရုံသို့ ပို့ဆောင်စွာမာ သတိလစ်လားပြီးကေ ကွယ်လွန်လားခပါရေ။

## ရုပ်ရှင်ကားတိ

*ကြောက်ကြောက်ကြောက်(၂၀၁၇)

*မုန်းစွဲ(၂၀၁၈)

*သတ်ကွင်း(၂၀၁၈)

*မဟူရာရုပ်ရှင်ရုံ(၂၀၁၉)

*နိုင်ငံကြီးသား(၂၀၁၉)

*လေးပါးကျော့ရှိန်ဝရဇိန်(၂၀၁၉)

## တေးချင်းစီးရီးတိ

*ထိုးစစ်(တကိုယ်တော်အယ်လဘမ်)

* ပထမသုံး(ဂရုအယ်လဘမ်)
## ကိုးကား
https://www.mmtimes.com/news/actor-min-thway-passes-away-age-33.htm

https://www.duwun.com.mm/article/mekui-akkyepaety-uite-ekakeza-id7355

## ပြင်ပလင့်
မင်းရန်အောင်

မင်းရန်အောင်(နော်ရိသျှာ)(ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၈၅၆-၈၅၆)(ခရစ်နှစ် ၁၄၉၄-၁၄၉၄)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက  ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်ပါရေ။ 

ဘစောညိုမင်းလွန်ကေ  မင်းဒေါလျှာ၏သားတော် မင်းရန်အောင်ရေ သက္ကရာဇ် ၈၅၆ ခုတွင် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခ
ရေ။ အသက်(၉)နှစ်သာ ဟိသိမ့်၍ တိုင်းရီးပြည်ရာကို နားလည်မှုမဟိချေ။ အုပ်ချုပ်မှုတွင် နိုင်နင်းခြင်း မဟိပါ။ နန်းစံ
(၆)လတွင် ဦးရီးတော် စလင်္ဂသူပုန်ကန်၍ သက္ကရာဇ် ၈၅၆ တွင် နတ်ရွာစံရေ။

## ကိုးကား
မင်းရာဇာ

မင်းရာဇာ/မင်းလှရာဇာ (ဣလိသျှာ) (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၈၆၃-၈၇၅)(ခရစ်နှစ် ၁၅၀၁-၁၅၁၃)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက  ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်ပါရေ။ 

စလင်္ဂသူမင်းလွန်ကေ သားတော်မင်းရာဇာရေ ထီးနန်းကို ဆက်ခံခရေ။ ဧမင်းရေ မြောက်ဦးမြို့ နန်းသက်ကုန်
ပျာ ဆိုပြီးကေ ဝေသာလီကို ပြန်တည်ကာ (၉)နှစ်စိုးစံခရေ။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း သံတွဲသို့ ဆင်ဖမ်းထွက်လေ့ဟိရေ။ သားတော်ကြီး
ဂဇာပတိအား အိမ်ရှေ့အရာပီးပြီး၊ သားတော်ငယ် ဘစောသီရိကို စစ်သူကြီး ခန့်တော်မူရေ။ ဧမင်းရေ ပန်းကုံးသိမ်
ဘုရားကို တည်ထားကိုးကွယ်ခရေ။ ဣလိသျှာဟု ကုလားစာဖြင့် ရီးထိုးထားရေ ငွီဒင်္ဂါးတိကို ထုတ်ဝီခရေ။ နန်းစံ
(၁၂)နှစ်၊ သက္ကရာဇ် ၈၇၅ တွင် နတ်ရွာစံရေ။

## ကိုးကား
ဖရန်စစ် ဘိုင်လီ

**ဖရန်စစ် ဘိုင်လီ** (၂၈ ဧပြီ ၁၇၇၄ - ၃၀ သြဂုတ် ၁၈၄၄) ရေ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ရူပဗေဒပညာသျှင်၊ သင်္ချာပညာသျှင်၊ နက္ခတ္တဗေဒပညာသျှင်။
ဖရာယိုင်ကျောင်းတော်

**ဖရာယိုင်ကျောင်းတော်** ရေ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ Ko Samui ဧရိယာ အရှေ့မြောက်ဘက်ဟိ ကျွန်းချေဧ ကမ်းလွန်နီရာတစ်ခုဖြစ်တေ Ko Phan မှာ တည်ဟိရေ ဗုဒ္ဓကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်ရေ။ ကျောင်းတော်ကို "ဘုရားကြီးကျောင်းတော်"ဟု လူတိသိကတ်ရေ။

## တည်နီရာနန့် လားလာမှု

ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ရေ Bank Rak လို့ ခေါ်ရေ ကမ်းခြီမြို့အနားမှာ တည်ဟိရေ။ အဂုအခါ ယင့်မြို့ကို ဘုရားကြီးကမ်းခြီလို့ ခေါ်ကတ်ရေ။ Chaweng မှ အနောက်မြောက်ဘက် ၇.၅ ကီလိုမီတာ (၄.၇ မိုင်) နန့် Bophut မှ အရှေ့ဘက် ၃ ကီလိုမီတာ (၁.၉ မိုင်) အကွာမှာ တည်ဟိရေ။ ကျောင်းတော်ရေ ထိုင်းနိုင်ငံအမြန်လမ်း ၄၁၇၁ ပေါ်မှာ တည်ဟိရေ။

## ရုပ်ပုံတိ

File:Buddhist temple in Ko Samui.jpg|Details of Big Buddha statue at Ko Samui island, Thailand
File:Big Buddha Temple (Wat Phra Yai).jpg
File:Von big budda Panorama1.jpg|View from Big Buddha Beach



## ကိုးကား
ဖရုံကာကျွန်းတိ

အရှေ့ဘက်ဆုံးဟိ အရှေ့ဖရုံကာကျွန်းအား အင်္ဂြားချိုင်ကျွန်းဟုလည်း ခေါ်ရေ။ ၂၅ မိုင်ခန့် ရှည်လျားပြီး တောင်ဘက်သို့ သေးသွယ်လားရေ။ အကျယ်ဆုံး နီရာတွင် ၂ မိုင်မျှသာဟိရေ။ ကျွန်းအလယ်တွင် တောင်တန်းဟိပြီး အမြင့်ဆုံးနီရာမှာ ၅၃၁ ပေ မြင့်ရေ။ တောင်တန်းဧ့ အနောက်ဘက်ကမ်း တောင်ခြေတွင် ရေနံ လက်ယက် တွင်းတိ ဟိရေ။

အလယ်ဖရုံကာကျွန်းခေါ် ပိန္နဲချောင်းကျွန်းအားဖဒူကျွန်းဟုလည်း ခေါ်ကတ်ရေ။ ထိုကျွန်းရေ ၂၇ မိုင်ခန့်ရှည်၍ မြောက်ဘက်၌ ၆ မိုင်ခန့်ကျယ်ပြီး တောင်ဘက်သို့ ကျဉ်းမြောင်းလားရေ။ အမြင့်ဆုံးတောင်မှာ ၁၀၃ဝ ပေ မြင့်ရေ။ ထိုကျွန်းတွင် ဖဒူရွာ ဟိသဖြင့် ဖဒူကျွန်းဟု ခေါ်ကတ်သကဲ့သို့ မဟာပိန္နဲနတ် ကိုးကွယ်မှုဟိခသဖြင့် ပိန္နဲချောင်းကျွန်း ဟုလည်း ခေါ်ကတ်ရေ။

အနောက်ဖရုံကာဟုခေါ်ရေ မြေငူကျွန်းရေ ၂၄ မိုင်ခန့် ရှည်လျားရေ။ မြောက်ပိုင်းတွင်သာ လွင်ပြင်ကျယ်ဟိပြီး တောတောင်ထူထပ်သဖြင့် ကျဉ်းမြောင်းရေ ကမ်းခြေဟိရေ။ အမြင့်ဆုံးတောင်မှာ ၉၆၃ ပေဟိပြီး မီးပြတောင်ဖြစ်ရေ။ ကျွန်းဧ့ တောင်ဘက်စွန်းတွင် ဆံတော်သျှင်စေတီ တည်ထားသဖြင့် ဆံတော်သျှင်ကျွန်းဟုလည်း ခေါ်ကတ်ရေ။ ဖဒူကျွန်းနန့် မြေငူကျွန်းရို့အကြားတွင် ရေလက်ကြားအဝဟိ၍ ငါးဖမ်း သင်္ဘောရို့ ရာသီဥတုဒဏ်မှ ခိုနားရာနီရာလည်း ဖြစ်ရေ။ ဖရုံကာကျွန်းဧ့ အရှေ့တောင်ဘက် မြေပုံမြို့နန့် ကျောက်ဖြူမြို့အကြား ကမ်းရိုး တန်းဟိ ကျွန်းစဉ်တန်းကြီးတစ်ခု ဟိရေ။ ဒီရေတောတိပြားသည့် ကျွန်းကြီး ကျွန်းငယ် တိ ဟိကတ်ရေ။ 

## ကိုးကား
ဖိုင်ကနီ အခြားကွန်ယက်သို့

Fiber to the Xစနစ်စွာ ဘယ်broadband network ဖွဲ့စည်းပုံနန့်မဆို ကောင်းမွန်ရေအရာတစ်ခုဖြစ်ပြီးကေOptical fiber အသုံးပြုပါရေ။ ဒီလိုအသုံးပြုထားတာက Last mile telecommunication တိအတွက် သာမန်သုံးနေကျ သတ္ထုLocal loop ကို အစားထိုးနီရာ ယူလာတာဖြစ်ပါရေ။ FTTN , FTTC,FTTB, FTTH နန့် FTTH စရေ X တစ်လုံးကိုဖြည့်ပြီးကေ Fiber မျိုးဆက်ကို တဖြည်းဖြည်း Configurate လုပ်ယူလာတာ ဖြစ်ပါရေ။
ဖိုတိုဆင်းသီးဆစ်

**ဖိုတိုဆင်းသီးဆစ်** ခေါ် **အလင်းမှီစုဖွဲ့ခြင်း** ( ) ရေ အပင်နန့်အချို့သက်ဟိတိ သုံးရေ ဆဲအသက်ရှုနည်းနန့် အလင်းစွမ်းအင်မှ ဓာတုစွမ်းအင်သို့ ကူးပြောင်းရေ နည်းစဉ်တခု ဖြစ်ရေ။  ကာဘွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်နန့် ရေရို့ကို အလင်းစွမ်းအင်သုံးကာ သကြားဓာတ်၊ ကဆီဓာတ် စရေ ကာဘိုဟိုက်ဒရိတ်မော်လီကျူးတိအဖြစ် ပြောင်းလဲပြီး ဓာတုစွမ်းအင်အဖြစ် သိုလှောင်ခြင်းတည်း။ ရရေ ဓာတုစွမ်းအင်ကို ၎င်းရို့လုပ်ဆောင်ချက်တိအတွက် လောင်စာအဖြစ် သုံးရေ။ ဖိုတိုဆင်းသဆစ်ဆိုရေဝေါဟာရမှာ ဂရိစကား အလင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် ဖို (φῶς) နန့် ပေါင်းစပ်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ ဆန်းသဆစ် (σύνθεσις) ရို့ကို စုရုံးခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်ဧ။ တိရေအားဖြင့် စွန့်ပစ်ပစ္စည်းအဖြစ် အောက်ဆီဂျင်ကို ထုတ်ပီးရေ။ အပင်၊ ရေညှိနန့် ဆိုင်ယန်နိုဘက်တီးရီးယားရို့ရေ ဒေနည်းကိုသုံးကာ အစာချက်ကြအတွက်နန့် အလင်းသုံးအစာချက်သက်ဟိတိ (photoautotrophs) ဟု ခေါ်ရေ။ ဖိုတိုဆင်းသဆစ်ရေ ကမ္ဘာ့လေထုဟိ အောက်ဆီဂျင်ပါဝင်မှုကို အဓိကဖြစ်စီတည်စီရေ အကြောင်းခံဖြစ်ရေ။ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ သက်ဟိရို့ဧ အဓိကလိုအပ်ရေစွမ်းအင်ကို ထောက်ပံ့ပီးရေ။ 

## ကိုးကား
ဖိုရီယာ ထရန်စဖောင်း

ဖိုရီယာ ထရန်စဖောင်း (Fourier transform) ဆိုရေမှာ ဆစ်ဂနယ်တိကို အချိန်ကာလ အလိုက် ပြောင်းလဲမှု အဖြစ် ဖော်ပြထားခြင်းမှ ကြိမ်နှုန်း (Frequency) ပြောင်းလဲမှု အဖြစ် ပြောင်းလဲဖော်ပြခြင်း ဖြစ်ရေ။ သင်္ချာ အခေါ်အဝေါ်ဖြင့် ပြောရဖို့ ဆိုကေ ဆစ်ဂနယ်ဧ ဖော်ပြချက်ကို အချိန် ဒိုမိန်း (Time Domain) မှ ကြိမ်နှုန်း ဒိုမိန်း (Frequency Domain) သို့ ပြောင်းလဲ ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်ရေ။ ယင်းပိုင် ပြုလုပ်ရခြင်းဧ အဓိက အကြောင်းအရင်းမှာ ဆစ်ဂနယ်နန့် ပတ်သက်ရေ ပြဿနာတိကို ကိုင်တွယ် ဖြေသျှင်းရာတွင် တခါတရံ ကြိမ်နှုန်း ဒိုမိန်းတွင် ဖြေသျှင်းပါက သင်္ချာနည်းအရ ပိုမို လွယ်ကူစေရေ ကြောင့် ဖြစ်ရေ။ ထို့အတွက်ကြောင့် အချိန်ဒိုမိန်း မှ ပြဿနာကို ကြိမ်နှုန်းဒိုမိန်း သို့ ဖိုရီယာ ထရန်စဖောင်းနည်းဖြင့် ပြောင်းလဲပနာ ဖြေသျှင်းကတ်ရေ။ ထိုမှ တဖန် ရလဒ်ကို အချိန် ဒိုမိန်းသို့ ပြောင်းပြန် ဖိုရီယာ ထရန်စဖောင်းနည်း (Inverse Fourier Transform) ဖြင့် ပြန်လည် ပြောင်းလဲ ရယူခြင်းဖြင့် အချိန်ဒိုမိန်း တွင် မိမိရို့ လိုအပ်ရေ အဖြေကို ရဟိနိုင်ရေ။ သင်္ချာနည်းဆန်ဆန်ပြောရလျင် ဖိုရီယာ ထရန်စဖောင်းဆိုရေမှာ differential ညီမျှခြင်းတိမှ algebra ညီမျှခြင်းတိသို့ ကူးပြောင်း ပီးခြင်း ဖြစ်စဉ်လည်း ဖြစ်ပါရေ။
ဖာမီယွန်

အမှုန်ရူပဗေဒတွင် **ဖာမီယွန်** ရေ အန်ရစ်ကို ဖာမီအား ဂုဏ်ပြုရေအားဖြင့် နာမည်ပီးခြင်းဖြစ်ပြီး Fermi–Dirac statistics နန့် သက်ဆိုင်သည့် မည်သည့်အမှုန်ကိုမဆို ခေါ်ဆိုရေ။ ယင်းအမှုန်တိရေ Pauli exclusion နိယာမကို လိုက်နာပြီး ဖာမီယွန်တွင် ကွာ့နန့် လက်ပတွန်တိ ပါဝင်ရေ။ ဖာမီယွန်ရေ ဘိုစွန်နန့်မူ မတူပေ။
ဖာမီယွန်ရေ အီလက်ထရွန်ကဲ့သို့ အခြီခံအမှုန်တိဖြစ်နိုင်ရေ၊ သို့မဟုတ် ပရိုတွန်ကဲ့သို့ ပါဝင်အမှုန်တိ ဖြစ်နိုင်ရေ။ ကွမ်တမ်စက်ကွင်းသီအိုရီထဲတွင် ကိန်းပြည့် စပင်ဟိရေ မည်သည့်အမှုန်မဆို ဘိုစွန်တိဖြစ်ပြီး ကိန်းပြည့်ဝက် စပင်ဟိရေ အမှုန်တိရေ ဖာမီယွန်တိဖြစ်ကတ်ရေ။ ယင်းစပင်လက္ခဏာတိအပြင် ဖာမီယွန်တွင် အခြားဂုဏ်အင်တိလည်း ဟိသိမ်းရေ။ ယင်းရေ ဘာယွန် သို့မဟုတ် လက်ပတွန် ကွမ်တမ်နံပါတ်ကို ပိုင်ဆိုင်ကတ်ရေ။  ပရိုတွန်နန့် နယူထရွန်ကဲ့သို့ရေ ပါဝင် ဖာမီယွန်တိရေ ဘာယွန်းနစ်ဒြပ်တိအတွက် အချက်အချာကျရေ အပိုင်းတိဖြစ်ကတ်ရေ။

## ကိုးကား
ဗဟိုခွာအား

**ဗဟိုခွာအား** () ဆိုရေမှာ နယူတန်ဧ ရွေ့ခြားခြင်းဆိုင်ရာ မူဘောင်တိတွင်ပါဝင်ရေ အီနားရှားအား  inertial force တစ်မျိုးဖြစ်ရေ။ သတ်မှတ်ထားသည့် လှည့်ပတ်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအတွင်း (rotating reference frame) ပါဝင်ရေ အရာအားလုံးဧ ဗဟိုမှ ဝီးရာသို့ လားမြဲလားလိုရေ အားကို ဗဟိုခွာအားဟုခေါ်ရေ။

ဗဟိုခွာအားကို သွေးရည်ကြည်လှည့်စက်တိ၊ ကားလမ်း ရထားလမ်း အကွေ့တိ၊ အဟိန်ထိန်းစက်တိမှ အစပြုပနာ ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းတိ တွက်ချက်ခြင်းအထိ အမျိုးမျိုး အသုံးပြုကတ်ရေ။

## နိဒါန်း
ဗဟိုခွာအားရေ ပြင်ပသို့သက်ရောက်ရေအားဖြစ်ပြီး မူလသက်မှတ်ထားရေအဖွဲ့အစည်းဧ မူဘောင်တိ inertial frame of reference. အတွင်း တိုင်းတာ မတွိ့နိုင်ပေ။

ဆိုလိုစွာမှာ အရာဝတ္ထုတိဧ တည်နီရာတိ ရွေ့လျားခြင်းတိကို ဖော်ပြရာတွင် သက်မှတ်ထားရေ မူဘောင်တိအရသာ ဖော်ပြပနာရရေ။  အလွန်လျင်မြန်စွာလားနီရေကားအတွင်း အချင်းချင်း ပစ်ရေ ခဲလုံးဧ အားတွင် ကားဧ ရွေ့လျားနှုန်းကို ထည့်တွက်စရာမလိုပေ။ ထိုကားပေါ်မှ လမ်းဘေးတွင်ရပ်နီရေလူတစ်ယောက်အား ခဲဖြင့်ပစ်ရာတွင် ကားဧ ရွေ့လျားနှုန်းအားထည့်တွက်ရပေမည်။
ထိုကားပေါ်မှ ကမ္ဘာဧ အပြင်ဘက်မှ လူကိုပစ်ပါက ကမ္ဘာဧ ရွေ့လျားနှုန်းကိုပါထည့်တွက်ရဖို့ဖြစ်ရေ။ 

ယင့်ချင့်ကြောင့် ကားပေါ်တွင် ကားဧ ရွေ့လျားနှုန်းမပါဝင်သကဲ့သို့ ဗဟိုခွာအားရေလဲ မူလမူဘောင်တိအတွင်း တိုင်တာမတွိ့နှိုင်ပေ။

In an inertial frame, an object that has no forces acting on it travels in a straight line, according to Newton's first law. When measurements are made with respect to a rotating reference frame, however, the same object would have a curved path, because the frame of reference is rotating. If it is desired to apply Newton's laws in the rotating frame, it is necessary to introduce new, fictitious, forces to account for this curved motion.

The concept of the reactive centrifugal force is sometimes used in mechanics and engineering. It is sometimes referred to as just *centrifugal force* rather than as *reactive* centrifugal force
although this usage is deprecated in elementary mechanics.

## အခြားလီ့လာစရာတိ
* Centrifugal mechanism of acceleration
* Equivalence principle
* Folk physics
* Lamm equation
* Lagrangian point
* Balancing of rotating masses

## ကိုးကား
ဖော်နပ်စ်

**ဖော်နပ်စ်** (Fornax ) () ရေ တောင်ကမ္ဘာခြမ်းကောင်းကင်မှ ကြယ်စုတန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ပြင်သစ် နက္ခတ္တပညာသျှင် Nicolas Louis de Lacaille မှ ၁၇၅၆ ခုနှစ်တွင် နာမည်မှည့်ခရေ။ ဖော်နပ်စ်ရေ ခေတ်သစ် ၈၈ ကြယ်စုတန်းစာရင်းတွင် ပါဝင်ရေ။ အတောက်ပဆုံး ကြယ်သုံးစင်းဖို့ —Alpha Fornacis, Beta Fornacis နန့် Nu Fornacis ရို့ဖြစ်ကတ်ရေ။ ဖော်နပ်စ် ဂလက်ဆီပုရေ နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီဧ့ အရံဂလက်ဆီဖြစ်ရေ။ NGC 1316 ရေ ရေဒီယို ဂလက်ဆီနန့် နီးစပ်ရေ။ 

## ကိုးကား
ဗာထဖို့ ရပ်ဆဲ

## ရပ်ဆဲ၊ ဗာထဖို့(ခရစ် ၁၈၇၂ ဖွား)
အားဘွဲ့ခံ ရပ်ဆဲဧ့ အဖို့အပြည့်အစုံမှာ ဗာထဖို့ 
အာသာဝီလျံရပ်ဆဲ ဖြစ်ရေ။ ရပ်ဆဲရေ အင်္ဂလန်ပြည်ဧ့ 
နိုင်ငံရီးလောက၌ ထင်ရှားရေမျိုးရိုး ဆင်းသက်လာသူ ဖြစ် 
ကေလည်း သင်္ချာပညာနန့် ဒဿနိကဗေဒ ပညာဘက်တွင် 
ထူးချွန်သူအဖြစ် နာဖို့ထင်ရှားရေ။ ၁၈၇၂ ခုနှစ် မေလ 
၁၈ ရက်နိတွင် ဝေလနယ် ထရဲလက်မြို့၌ ဖွားမြင်ပနာ ကိမ်း 
ဗရစ်တက္ကသိုလ်၊ ထရင်နီတီကောလိပ်ကျောင်းတွင် ပညာသင်
ကြားခရေ။ ထိုတက္ကသိုလ်တွင်ပင် ကထိကအဖြစ် အမှုထမ်းခ 
ရာ ၁၉၁၆ ခုနှစ်၌ သူဧ့ငြိမ်းချမ်းရီး အယူအဆတိကြောင့် 
နုတ်ထွက်ရလီရေ။ ပထမကမ္ဘာစစ် ဖြစ်ပွားနီစဉ် အစိုးရ 
ဝါဒနန့် ဆန့်ကျင်ရေ အယူအဆတိကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝီယေအတွက်နန့် 
ထောင်ဒဏ် အပြစ်ပေးခံရရေ။ ထောင်ထဲ၌ သင်္ချာဒဿနိက 
ဗေဒ အခြီပြကျမ်းကို ရီးခရေ။
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၂၁ ခုနှစ်အထိ တရုတ်နိုင်ငံ ပီကင်း 
တက္ကသိုလ်တွင် ဒဿနိကဗေဒပညာရပ်ကို သင်ကြားပို့ချခ 
ရေ။ အမေရိကန်နိုင်ငံ လော့အိန်းဂျလီးမြို့ဟိ ကာလီဖိုးနီးယား 
တက္ကသိုလ်၌လည်း ပါမောက္ခအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခရေ။ ၁၉၃၁ 
ခုနှစ်တွင် အားဘွဲ့ကို ဆက်ခံရဟိဧ့။
အားရပ်ဆဲရေ စဉ်းစားဆင်ခြင်ဖွယ်ရာတိ ပါဝင်ရေ 
အတွေးအခေါ် နက်နဲရေ စာပီတိကို ပြုစု ရီးသားသူ 
အဖြစ် ထင်ရှားရေ။ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် စာပီဆိုင်ရာ နိုဘယ် 
ဆုကို ရဟိလီရေ။

## ကိုးကား


‎
ဗာရွတ်ဆပင်နိုဇာ

## ဆပင်နိုဇာ ဗီ (ခရစ် ၁၆၃၂-၁၆၇၇)
ဗာရွတ်ဆပင်နိုဇာ (Baruch Spinoza)ရေ ၁၆၃၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၄ 
ရက်နိတွင် ဟော်လန်နိုင်ငံ၊ အမ်စတာဒမ်မြို့၌ မွေးဖွားခရေ 
ယဟူဒီမျိုးနွယ်ယထာဘူတ ပညာသျှင်တစ်ဦး ဖြစ်ရေ။ သူဧ့ 
မိဘတိမှာ ခရစ်ယန် သာသနာရီးဆိုင်ရာ တရားရုံးတော်ဧ့ 
ပညတ်ချက်ရို့ကြောင့် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံမှ အမ်စတာဒမ်မြို့သို့ 
ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင်လာခကတ်ရေ အယူရီး ယဟူဒီလူမျိုး 
တိတွင် အပါအဝင်ဖြစ်ရေ။ သူ့အား ငယ်စဉ်က ယဟူဒီ 
ကျောင်း တစ်ကျောင်းတွင်ထားကာ မိရိုးဖလာ ဟီဗြူစာပီ 
ပညာကိုသာ သင်ကြားစီခကေလည်း၊ သူရေဘာသာစကား 
တိ၊ သင်္ချာနန့် ရူပဗေဒပညာရပ်ရို့ကို အပြင်တွင်လိ့လာသင် 
ကြားတတ်မြောက်ခဧ့။ သူရေ လွတ်လပ်စွာ တွေးတောကြံ 
ဆလိုသူဖြစ်ရာ၊ ၁၈ နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်လျှင် ယဟူဒီရို့ဧ့ 
အယူအဆတိကို လက်မခံနိုင်တော့ကြောင်းတွိ့ရလီရေ။ 
သူဧ့ရင်တွင်း၌ ပေါ်ပေါက်လာရေ ယုံမှားသံသယတိကို 
လူအများအား ဖွင့်ဟ ပြောဟောခြင်း မပြုဖို့အတွက် သာသနာ 
ရီးဆိုင်ရာရို့က လာဘ်ထိုးတောင်းပန်ခဘူးရေ။ ယကေလည်း 
ငြင်းပယ်ခရေကြောင့် သူတစ်ပါးရို့က သေကြောင်းကြံစည် 
ရေကို ခံခရရေ။ ကံကောင်းထောက်မပနာ မသေချေ။ သို့ရာ 
တွင် ၁၆၅၆ ခုနှစ်၌ ယဟူဒီရို့က သူ့အား ကြဉ်လိုက်ကြလီ 
ရေ။

ထို့နောက် ဆပင်နိုဇာမှာ မိတ်ဆွေတစ်ဦးထံတွင် မှီခိုနီ 
ထိုင်ပနာ၊ မှန်ဘီလူးတိသွေးရေ အလုပ်ဖြင့် အသက်မွေးဝမ်း 
ကျောင်းလျက် အေးဆေးစွာနီခဧ့။ ယင်းပညာကို သူရေ 
အတော်ပင် ကျွမ်းကျင် တတ်မြောက်ခလီရေ။ ထိုစဉ်က 
ဟော်လန်ပြည်ရေ လွတ်လပ်စွာ တွေးတောကြံဆလိုသူတိဧ့ 
ခိုလှုံရာ ဖြစ်ခဧ့။ သို့ဖြစ်ရာ၊ ဆပင်နိုဇာရေ ထိုလွတ်လပ်စွာ 
တွေးတောတတ်သူ ပုဂ္ဂိုလ်တိနန့် တွိ့ဆုံခွင့်ရခလီရေ။ 
သူရေ ဒေးကတ်ဧ့ ယထာဘူတပညာရပ်ကို အထူးယေအတွက်နန့် 
နှစ်သက်သဘောကျခရေ။ 

၁၆၆ဝပြည့်နှစ်မှ ၁၆၇၅ ခုနှစ်အထိ ဖြစ်ရေ အချိန်ကာလအတွင်း 
သူရေ 'အက်သစ်' ခေါ်နီတိကျမ်းတစ်စောင်ကို ရီးသားပြုစု 
ခဧ့။ ထိုကျမ်းတွင် သူဧ့ ယထာဘူတပညာရပ်ဆိုင်ရာ အဆို 
တိကို ဖော်ပြထားလီရေ။ သူရေ ပင်ပန်းစွာလုပ်ကိုင်စား 
ရေက်ခရယေအတွက်နန့် အသက်အရွယ် ငယ်ငယ်နန့်ပင် ၁၆၇၇ ခုနှစ် 
ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နိ၌ အနိစ္စရောက်လီရေ။

## ကိုးကား


‎
ဗိုင်အိုမက်ထရစ်

**ဗိုင်အိုမက်ထရစ်**ဆိုစွာမှာ သိပ္ပံနန့်နည်းပညာ တစ်ရပ်ပင်ဖြစ်ရေ။ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ သတင်းအချက်အလက်တိကို တိုင်းတာသရုပ်ခွဲရေ သိပ္ပံနည်းပညာဖြစ်ရေ။ Biometrics ပညာကို မျက်မှောက်ကာလတွင် တိုးတက်စွာ အသုံးပြုလာကတ်ရေ။ သတင်းအချက်အလက်နန့် ဆက်သွယ်ရီး နည်းပညာ မှတစ်ဆင့် အစစ်မှန်ဟုတ်မဟုတ်စစ်ဆီးခြင်း (Identity Authentication) ဆောင်ရွက်ရန် Biometrics နည်းပညာကိုအသုံးပြုလာကတ်ရေ။

## ဗိုင်အိုမက်ထရစ် နည်းပညာ
အစစ်မှန်ဟုတ်မဟုတ် စစ်ဆီးရာတွင် လက်ဗွေတိ၊ မျက်လွှာ၊ မျက်နက်ဝန်း၊ ပြောသံဆိုသံ၊ မျက်နှာပုံပန်းသဏ္ဌာန်၊ လက်အရွယ်အစားစရေဖြင့် အမျိုးမျိုးသုံးခကတ်ရေ။ ယခုအခါ Biometrics နည်းပညာဖြင့်အစစ်အမှန် စစ်ဆီးမှုကို ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံတိဟိ ရုံးတိ၊ ကုမ္ပဏီတိ၊ ပြည်သူ့လုံခြုံရီးစနစ်တိ၊ စားသုံးသူအီလက်ထရွန်းနစ်နန့်  Point of Sale (POS) ကိစ္စရပ်တိတွင် အသုံးတိလာကတ်ရေ။

## ဗိုင်အိုမက်ထရစ် အကျိုးကျေးဇူးတိ
ဖူဂျစ်ဆု ကုမ္ပဏီဧလက်ဖဝါးသွီးပြန်ကြောဖြင့် အတုအစစ်ခွဲခြားမှုနည်းစနစ် PlamVein Authtication System ကြောင့် အကျိုးကျေးဇူးများစွာဖြစ်ပေါ်ခံစားနိုင်ပြီဟု အာမခံပီးလျက်ဟိရေ။

ဥပမာအနိန်နန့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတွင် လက်ဖဝါးသွီးပြန်ကြောဖြင့် အတုအစစ်ခွဲခြားမှုနည်းစနစ်သုံးပြုလာခြင်းကြောင့် အလုပ်အကိုင်နန့်အကုန်အကျတိစွာသက်သာလားနိုင်ရေ။

အရင်ပိုင် Passward maintenance နန့် buddy-punching အလုပ်တိလုပ်ရန်မလိုအပ်တော့ချေ။

## အကိုးအကား
* "Secure Palm Vein Authentication" New Straits Times, October 2, 2006
ဗိုလ်မင်းထောင်

ဗိုလ်မင်းထောင်

အနောက်ပြည်အဝင်မှာတည်ထောင်ထားခရေ အရပ်တစ်ခု ဖြစ်ရေ။ တောတောင်အရပ်ဖြစ်ပြီး မောရဝတီနန့် ဆက်စပ်နီရေ။ ယှေးယခင်က ရခိုင်မှူးမတ်တိက ဗိုလ်မင်းပြုအုပ်ချုပ်ခရေ။

မင်းရာဇာကြီးလက်ထက်က မောင်စောပန်ရေ ဗိုလ်မင်း ဖြစ်ရေ။ ထိုစဉ်က ရခိုင်သုံးပုံနှစ်ပုံနန့် ကျန်လူတိမှာ မွန်တိဖြစ်ကတ်ရေ။ ဂု ဧရိယာစတုရန်း ၁၉၃၅ မိုင်ဟိရေ။

၁၉၆၁ ခုနှစ်မှာ၁၃၅၁၃၄ ဦးဟိရေ။ ဗိုလ်မင်း၊ မရိုးသား၊ ကောက်ကဒန်းသား၊ ဝယိုင်သား၊ လောင်းကဒူသား၊ ဖရင်းသား၊ ရကြိုင်သား၊ ဒလက်သား၊ သက်ပြည်ကျသား၊ ချောင်းသားစရေဖြင့် အစုသားတိ နီထိုင်ကတ်ရေ။ ၁၉၅၆ ခုနှစ်ခန့်က ရခိုင်လူဦးရေ ၆၀၀၀၀ ခန့်နန့် မြို၊ ခမီ၊ လင်းဂေး၊ ဒိုင်းနက်၊ မြုံလူမျိုးတိ အိမ်ခြေ ၂၅၀၀ ခန့် ဟိခရေ။ 
## ကိုးကား
ဗီယက်နမ် ဘာသာစကား

**ဗီယက်နမ် ဘာသာစကား**ရေ ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကား တစ်ခုဖြစ်ရေ။ ဗီယက်နမ် နိုင်ငံဧ နိုင်ငံတော်ဘာသာနန့် တရားဝင်ရုံးသုံး ဘာသာစကား ဖြစ်ရေ။ ဗီယက်နမ် လူမျိုးတိဧ မိခင် ဘာသာစကား ဖြစ်ပိုင် အခြားရေ လူနည်းစု မျိုးနွယ်စုတိဧ ပထမ သို့မဟုတ် ဒုတိယ ဘာသာစကား ဖြစ်ရေ။ ဗီယက်နမ် လူမျိုးတိ ကမ္ဘာတစ်ဝန်း ပျံ့နှံ့ခြင်းနန့် ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးခြင်းကြောင့် ဗီယက်နမ် ဘာသာစကား ပြောဆိုသူတိကို ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင်၊ အထူးအနိန်နန့် အရှေ့အာရှနန့် အရှေ့တောင်အာရှ၊ မြောက်အမေရိက၊ ဩစတြေးလျ နန့် အနောက်ဥရောပ စရေရို့တွင် တွိ့နိုင်ရေ။ ချက်နိုင်ငံတွင် ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားကို လူနည်းစု ဘာသာစကားအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားရေ။

ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကား မိသားစုတွင် ဘာသာစကားပြောသူ ဦးရေ အများဆုံးဟိရေ ဘာသာစကား ဖြစ်ရေ။ ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားပြောသူ ဦးရေရေ အခြားရေ ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားပြောသူ စုစုပေါင်းထက်ပင် အဆများစွာ ပိုတိရေ။ ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားတွင် တရုပ်ဘာသာစကားမှ ငှားရမ်းထားရေစကားလုံးတိ ဟိပြီး ယခင်က တရုပ်စာလုံးတိကို ပြုပြင်ထားသည့် စာရီးစနစ်ကို အသုံးပြုခကတ်ရေ။ ဂနိတွင်မူ လက်တင် အက္ခရာတိကို ပြုပြင်ထားသည့် စာရီးစနစ်ကို အသုံးပြုကတ်ရေ။
ဗုဒ္ဓဓာတုစေတီ

## ဗုဒ္ဓဓာတုစေတီ

ဗုဒ္ဓဓာတုစေတီ (အင်္ဂလိပ်: Buddha Dhatu Jadi; ဘင်္ဂါလီ: বুদ্ধ ধাতু জাদি; ဘန်ဒါဘန်ရွှေစေတီတော်ဟုလည်း သိကတ်ပါရေ)ရေ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ဘန်ဒါဘန်မြို့တော်၊ ဘာလာဂါတာ (Balaghata) မြို့တွင်တည်ဟိသည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်ပါရေ။ ဒေကျောင်းတော်ရေ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံးဖြစ်ပြီးကေ စေတီတော်ရေလည်း ဒုတိယအကြီးဆုံး ဖြစ်ပါရေ။ 

ဘန်ဒါဘန်ရွှေစေတီတော်ရေ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဧ့ အယူဝါဒအဆုံးအမနဲ့ တည်ထားကိုးကွယ်သည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်ပါရေ။ ဘန်ဒါဘန်မြို့တွင် Marma (မာမ) လူမျိုးစုတည်ဟိပြီး ထိုလူမျိုးစုရေ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ကတ်သူတိ ဖြစ်ကတ်ပါရေ။ စေတီတော်ကို ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် တည်ထားကိုးကွယ်ခပြီးကေ ရခိုင်စေတီတိပုံစံအတိုင်း တည်ထားကိုးကွယ်ထားခပါရေ။

## ကိုးကား

1.	↑ Golden Temple, Bandarban။ The Face of Bangla။ 30 July 2019 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 2010-03-29 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
2.	↑ Balaghata: Golden Temple။ 2011-07-14 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး။ 2010-03-29 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
3.	↑ The Golden Temple of Bangladesh။ The Buddhist Channel။ 2010-03-29 တွင် ပြန်စစ်ပြီး။
ဗုဒ္ဓမဟာနဝမိန္ဒြ သကျမုနီ

**ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး** (Arakan:ဗုဒ္ဓမဟာနဝမိန္ဒြ သကျမုနီ သီရိဝိသေသဇယဇာဉ; ) ထိုင်းနိုင်ငံမှာ အမြင့်ဆုံး ရုပ်ပွားတော် ဖြစ်ဧ။ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ရှစ်ခုမြောက် အကြီးဆုံးလည်း ဖြစ်ရေ။

အန့်သွန့်စီရင်စု (Ang Thong)၊ Wat Muang ဘုန်းကြီးကျောင်းမှာ တည်ဟိရေ။ ရုပ်ပွားတော်ရေ ၉၂ မီတာ (၃၀၀ ပေ) မြင့်ဧ။ ၆၃ မီတာ (၂၁၀ ပေ) ကျယ်ဧ။ တည်ဆောက်မှုကို ၁၉၉၀ ခုနှစ်မှာ စတင်ခပြီးကေ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှာ ပြီးကေစီးခရေ။ ကွန်ကရစ်နန့်တည်ဆောက်ထားကာ ရွှေနန့်ခြယ်သထားဧ။

## ကိုးကား
ဗုဒ္ဓမဟာသုဝဏ္ဏပဋိမာကရရုပ်ပွားတော်

**ဗုဒ္ဓမဟာသုဝဏ္ဏပဋိမာကရရုပ်ပွားတော်** (; ) ဘွဲ့ဟိရေ **ရွှေဆင်းတုတော်** ရေ ရွှေဖြင့်ပြုလုပ်ထားရေ ဗုဒ္ဓဆင်းတု ဖြစ်ရေ။ အလီးချိန်ရေ ၅.၅ တန် (၅၅၀၀ ကီလိုဂရမ်) ဟိဧ။ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့ဟိ ဝပ်ထရိုင်မစ်ကျောင်း (Wat Traimit) မှာ တည်ဟိရေ။

## ဆင်းတုတော်ဧ လက္ခဏာတိ
ဆင်းတုတော်ရေ ၃ မီတာ (၉.၈ ပေ) မြင့်ဧ။ အလီးချိန် ၅.၅ တန် (5.4 long  tons;  6.1 short tons) ဟိဧ။ (နောက်ထပ်တိုင်းတာမှုတစ်ခုက ဆိုထားရေမှာ ဆင်းတုတော်ရေ အောက်ခြီမှ ထိပ်ဖျားထိ ၉.၉၁ မီတာ ဟိဧ။ ပေါင်ခွင်မှ ဒူးနီရာအထိ ၃.၁ မီတာ ဟိဧ။) ဆင်းတုတော်ကို အစိတ်အပိုင်း ကိုးနီရာ ခွဲခြားနိုင်ဧ။ ၁၉ ရာစုအယ်ပိုင်းမတိုင်ခင်ကာလအထိ ဆင်းတုတော်ရေ အယုဒ္ဓယဟိ ကျောင်းတော်တစ်ခုမှာ ဟိခရေ။ အယုဒ္ဓယဟိ ဇာစ်မြစ်ကို ချန်လှပ်ထားပါက ဆင်းတုတော်ရေ ၁၇၅၀ ခန့်ကပြုလုပ်ခခြင်း ဖြစ်နိုင်ရေ။

ဆင်းတုတော်ဟိ ရွှေရို့ရေ (၁၈ ကာရတ်) ဟိဧ။ ဒေါ်လာ ၂၅၀ သန်းတန်ရေဟု ခန့်မှန်းကတ်ရေ။ ဆင်းတုတော်ဧ ခန္ဓာကိုယ်ရေ ၄၀% ရွှေအစစ်ဖြစ်ဧ။ မေးစေ့မှ နဖူးအထိရေ ၈၀% ရွှေအစစ်ဖြစ်ဧ။ ဆံပင်နန့် သျှောင်ရေ ၄၅ ကီလိုဂရမ် အလီးချိန်ဟိကာ ၉၉% ရေ ရွှေအစစ်ဖြစ်ကတ်ရေ။

## ကိုးကား
ဗီလာ

**ဗီလာ** ရေ တောင်ဘက်ကောင်းကင်ယံမှ ကြယ်စုတန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး လက်တင်ဘာသာဖြင့် *ရွက်လွှင့်*ဆိုပနာ အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ မြင်သာရေ အရွယ်အစားဖို့ ၁.၈ ဟိပြီး အတောက်ပဆုံးကြယ်ဖို့ ကြယ်ပြာ ဂါမာ ဗီလိုရမ်ဖြစ်ရေ။
ဗျာရတု

ဗျာလို့ခေါ်ဆိုရေ စကားမှာ ပျာယိပျာယာ၊ ဗျာယိဗျာယာ ဆိုရေ စကားပိုင်လည်းကောင်း၊ ဗျာများရေဆိုရေ စကားပိုင်လည်းကောင်း လှည့်ပတ်ပျာယာ ခတ်ရေ
သဘောဟိရေ။ အမှန်မှာ ပျာယာခတ်ရေ၊ ပူဆွေးတမ်းတရေ သဘောပင် ဖြစ်ပါရေ။

အထူးသဖြင့် အနောက်ပြည်ရောက် ရခိုင်အမျိုးသားတိရေ ဒေပိုင် ပူဆွေးတမ်းတရေ
အဖွဲ့အနွဲ့တိကိုဆိုရာမှာ ဗျာ ဆိုရေဟု ခေါ်ဝေါ်ကတ်ရေ။ ယင်းချင့်ကြောင့် ဗျာရတုဟု ဆိုစွာမှာ လွမ်းအဆွေးကို ဖွဲ့ထားရေအဖွဲ့ဖြစ်ပြီးကေ သီဆိုကေ အလွမ်းတေးတစ်ခု ဖြစ်လာရေ။

(က) ညနီစီ-နီချမ်းကျ---။ ရီအိုးခွက်ပြော့စင်၊ ခါးထစ်တင်၊ မယ်လျှင်ရီခပ်ကြွ။

ရှိနောက်ကစီ၊ ခွီးများဖျင်။ ကြီးငယ်နိမ့်မြင့်၊ ဆင့်ကရင့်စေ-လှတောင်းလှရေ-

မြင်ရရေ။ လိုက်စီချင်-ကိုယ်မချိ။ လှရုပ်သွင်ကို မြင်ချင်နှလုံးဟိ၏။

(ခ) မယ်နီစီ-တောင်ခါးစောင်း---။ မောင်နီစီ--ဆယ်ပြန်သျှင်ပင်ကျောင်း---

ဆင်နှာမောင်းလမ်းကြောင်းဆီး---သရက်ပင်ကြီး၊ ရိပ်မြိုင်ခေါင်ထိဝီး၍၊ ကျီးရွှီစီ

လျှောက်ပါခီ---လှပြာဖြူကို မဆန်းပါစီချင်ဧေး လေ--။

## ကိုးကား