open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
သာမိုဒိုင်းနမစ်

**သာမိုဒိုင်းနမစ်** () ဆိုရေမှာ အရာဝတ္ထုတိအကြား အပူပြောင်းလဲခြင်းကို လီ့လာသည့် ရူပဗေဒ ပညာရပ် တစ်ခုဖြစ်ရေ။ ၎င်းရေ အရာဝတ္ထုရို့ဧ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိရို့ကို ညွှန်ပြရေ အပူချိန်၊ ဖိအား နန့် ထုထည်အစဟိရေ ကိန်းသျှင်တိကို ဆက်စပ်ပီးပြီး ယင်းပိုင် ဆက်စပ်ပီးရေ သိပ္ပံပညာကို သာမိုဒိုင်းနမစ်ဟု ခေါ်ဆိုလီ့ ဟိရေ။

သမိုင်းကြောင်းအားဖြင့် ပြန်လည် ကြည့်ရှုမည်ဆိုကေ သာမိုဒိုင်းနမစ် စနစ်ရေ အစောပိုင်း ရေနွေးငွေ့ အင်ဂျင်ရို့ဧ လုပ်ဆောင်ချက် ထိရောက်မှုစွမ်းရည် (Efficiency) ကို မြှင့်တင်ရန် အတွက် တီထွင်ခခြင်း ဖြစ်ရေ။

## အခြီခံ သဘောတရား
သာမိုဒိုင်းနမစ်ရေ စွမ်းအင်၊ စွမ်းအင်ပြောင်လဲမှုဖြစ်စဉ်၊ ဒြပ်ရို့ဧ ပြုမူချက်တိနန့်သက်ဆိုင်ရေ။ အပူမှ အလုပ်သို့ ကူးပြောင်းခြင်း၊ စွမ်းအင်ပုံစံ တစ်မျိုးမှ တစ်မျိုးသို့ ကူပြောင်းခြင်း ရို့ကို သာမိုးဒိုင်းနမစ် ဆိုင်ရာ ဥပဒေတိက ထိန်းချုပ်ထားရေ။ ဒီဇိုင်းပြောင်လဲမှုတိနန့် စနစ်ဧဆောင်ရွက်ချက်တိအတွက် သတင်းအချက်အလက်တိကို ၎င်းသာမိုဒိုင်းနမစ်ပညာရပ်ကပီးရေ။ ၎င်းရေ မီးလောင်ကျွမ်းမှုစနစ်တိ၊ အပူနန့် နျူကလီးယား စွမ်းအင်စက်ရုံတိ၊ အပူပန့်တိ (Heat Pump) နန့် အအေးပီးစက် (Air-conditioner/Refrigerator) ဆိုင်ရာ ပြဿနာတိကိူ ကူညီဖြေသျှင်းပီးရေ။ သာမိုဒိုင်းနမစ်ရေ ဒြပ်တိဧ ဂုဏ်သတ္တိရို့ အကြားဆက်စပ်မှုတိကို ကြိုတင်ခွဲခြား သိမြင်နိုင်ရေ။
သာရပဗ္ဗတစေတီတော်

## တည်နီရာ

မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ မြောက်ဘက် (၁) မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ဟိပါရေ။ မုတ်ဆိတ်တော်စေတီတော်ဧ့ အရှေ့ဘက်၊ လောင်ပွန်းပြောက်စေတီဧ့ အနီာက်ဘက်တွင် ကျရောက်ပါရေ။

## ကုသိုလ်သျှင်

ဝေသာလီခေတ် မဟာတိုင်းစဝ်းမင်းကြီးမှ အေဒီ (၃၂၇)ခုနှစ်တွင် စတင်လှူဒါန်းခပါရေ။

## သမိုင်းအကျဉ်း

သာရပဗ္ဗတစေတီတော်ကြီးကို ဝေသာလီခေတ် မဟာတိုင်းစခြားမင်းကြီးက စတင်လှူဒါန်းတည်ဆောက်ခသည့် အပြင် မြောက်ဦးခေတ်တွင်လည်း ဘုရင်နရနုစောမွန်လက်ထက်တွင် (၁)ကြိမ်၊ ဘုရင်မင်းဗာကြီးလက်ထက်တွင် (၁)ကြိမ်၊ ဘုရင် နရပတိကြီးလက်ထက်တွင် (၁)ကြိမ် စုစုပေါင်း (၃)ကြိမ်ပြန်လည်တည်ဆောက်လှူဒါန်းထား ရေကို တွေ့ဟိရပါရေ။

## ဗိသုကာလက်ရာ

သာရပဗ္ဗတစေတီတော်ကို ပေ (၁၅ဝ)ခန့်မြင့်သော သာရပဗ္ဗတတောင်ထိပ်တွင် ကျောက်အုပ်တို့ဖြင့် တည်ဆောက်ထားပါရေ။ မဟာရံတံတိုင်းလေးဘက် ကာရံထားပါရေ။ အရှေ့ဘက်တွင် ဝင်ပေါက်တစ်ပေါက်ဟိရေ။ တံတိုင်းအလျား (၁၃၄)ပေခန့်၊ အနံ (၈၄)ပေခန့်ဟိပါရေ။ စေတီတော်အောက်ခြေအချင်း (၅၄)ပေခန့်ဟိပါရေ။ လက်ဟိကျန်ဟိနီသော အမြင့်အနီအထားမှာ ပေ (၂ဝ)ပတ်ဝန်းကျင်ခန့် ဟိပါရေ။ စေတီတော် ပစ္စယံနှစ်ဆင့်ကို
ကျောက်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားရေ။ ပထမပစ္စယံတွင် ဆင်ရုပ်နန့် ရှေးခေတ်ရခိုင်ရိုးရာ စိတ္တလင်္ကာရအနုလက်ရာတိကို ထုဆစ်ထားပါရေ။ ဒုတိယပစ္စယံတွင် ခြင်္သေ့ရုပ်၊ ဆင်ရုပ်တိကိုလည်း ထွင်းထုထားပါရေ။ စေတီတော် တတိယအဆင့်မှာ လေးဘက်မတ်စောက်စောက် မဟာဗောဓိစေတီ ပုံစံမျိုးဖြစ်ရေ။ အုတ်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားပါရေ။ အပေါ်ပိုင်းမှာပြိုပျက်ခပြီး အဆိုပါ ပြိုပျက်ခပြီးသော စေတီပတ်ပတ်လည်အား ပန်းကွက်၊ ပန်းခက်၊ ပန်းနွယ် ရုပ်လုံးရုပ်ကြွတိဖြင့် ယခင်ကထုဆစ်တန်ဆာဆင်ခပါရေ။ အဆိုပါ ရုပ်လုံးရုပ်ကြွတိကို စေတီတော် ပရဝဏ် အတွင်းတွင် စေတီတော်မှပြုတ်ကျနီသော ကျောက်ဆစ်လက်ရာတိအဖြစ် ပြန့်ကြဲနီရေ။ စေတီတော်အရှေ့ဘက် မျက်နှာစာတွင် အုတ်နံရံဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော သိမ်ငယ်တစ်ခုဟိရေ။ ယင်းသိမ်ငယ်အတွင်းတွင် ကျောက်ဆင်းတုတော် တစ်ဆူဟိရေ။ ဉာဏ်တော် (၅)ပေကျော်ခန့် ဟိရေ။ ပလ္လင်တွင် ကြာမှောက်ကြာလှန်တိပါဟိရေ။ ရခိုင်ရိုးရာ စိတ္တလင်္ကာရ အနုလက်ရာဖြင့် ကျောက်ဆစ်လက်ရာ ထွင်းထုထားသော ခြင်္သေ့ရုပ်၊ ဆင်ရုပ်တိ၊ သမင်ရုပ်တိနန့် အခြားနတ်ရုပ်တိကိုလည်း တွေ့ဟိရပါရေ။ စေတီတော်အား တည်ဆောက်မှုတိနန့် စေတီတော်တွင် တပ်ဆင်ထားသော ကျောက်ဆစ်အနုပညာလက်ရာတိအား လေ့လာသုတေသနပြုခြင်းအားဖြင့် အဆိုပါစေတီတော်မှာ ဝေသာလီ ခေတ်နန့် မြောက်ဦးခေတ်တိတွင် အသီးသီးတည်ဆောက်ထားကြောင်းကို လေ့လာသိဟိရပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
သားငယ်

**သားငယ်** (၂၃ မတ် ၁၉၉၂ မွေးဖွား) စွာ ရခိုင်လူမျိုး မြန်မာနိုင်ငံသား တစ်ဦးဖြစ်ပြီးကေ မြန်မာအိုင်ဒေါလ် ရာသီ ၂ မှ အနိုင်ရဟိရေ အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်ရေ။ နာမည်အရင်းမှာ ဇော်ဝင်းထွန်းဖြစ်ပြီးကေ ၁၉၉၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၃ ရက်နိတွင် မွေးဖွားခရေ။

## ငယ်ဘဝနှင့်အနုပညာလုပ်ငန်းများ
သားငယ်ကို ၂၃ မတ် ၁၉၉၂ တွင် မာန်အောင်ကျွန်း၊ ရခိုင်ပြည်နယ် တွင် မွီးဖွားခပြီးကေ ရခိုင်တိုင်းရင်းသား ဖြစ်ရေ။ သူစွာ မြန်မာ အိုင်ဒေါ သီချင်းဆိုပြိုင်ပွဲဧ ဒုတိယရာသီတွင် မန္တလေးမြို့အသံစစ်ဆေးမှုတွင် "ဘာလိုနေသေးလဲ" သာချင်းနန့် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခရေ။ ယပြီးကေ မြန်မာအိုင်ဒေါပြိုင်ပွဲတွင် အပတ်စဉ်အဆက်ဆက် ယှဉ်ပြိုင်လာရာ Top 2 (Grand Final) အဆင့်သို့ ပြိုင်ပွဲဝင် ဘီလီလမင်းအေး နန့်အတူ တက်ရောက်နိုင်ခရေ။ဂုလက်ဟိတွင် သားငယ်စွာ မယားနန့်အတူပြင်ဦးလွင်မြို့တွင် နီထိုင်နီရေ။ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းအဖြစ် အကြော်ရောင်းပါရေ။ သူစွာ မြန်မာအိုင်ဒေါလ်တွင် မပြိုင်ခင်အချိန်မှ winner ဖြစ်ပြီးရေအထိ အကြော်သည်အဖြစ် ဆက်လက်ပနာလုပ်ကိုင်လျက်ဟိပြီးကေ အနုပညာနန့် သီချင်းဆိုရေအလုပ်ကိုလည်း အဓိကထား လုပ်ကိုင်ရေ။မြန်မာအိုင်ဒေါလ် ဖိုင်နယ်ပွဲတွင် သားငယ်စွာ"ဇာတ်တော်ထဲမှာအလွမ်းဆုံး"၊ "လမ်းခွဲ"နန့် "လမ်းကလေး" သုံးပုဒ်ဖြင့် သီဆိုယှဉ်ပြိုင်ခပြီးကေ တစ်နိုင်ငံလုံးဧမဲပီးမှု ရလဒ်အရ သားငယ်စွာ အနိုင်ရဟိပနာ Myanmar Idol ဒုတိယရာသီဧ အနိုင်ရဟိသူ ဖြစ်လာခရေ။သားငယ်ဧ ပွဲဦးထွက်တစ်ကိုယ်တော်အခွေကို *လမ်းကလေး*ဟု နာမည်ပီးပြီးကေ ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နိတွင် တစ်နိုင်ငံလုံးသို့ ဖြန့်ချီခရေ။ အခွေတွင် သာခြင်းစုစုပေါင်း ၁၄ ပုဒ်ပါဝင်ရေ။

## သားငယ်ဧ ပြိုင်ပွဲဝင်တေးသီချင်းတိ

## ကိုးကား
သရက်ရွက်

သရက်ရွက်ရေ ကျောရိုးဟိ သတ္တဝါ အားလုံးနီးပါးတွင် တွိ့ရတတ်ရေ ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း ဖြစ်ပြီး သွီးနီဥတိနန့် ကိုယ်ခံအားစနစ်ရို့နန့် ပတ်သက်ပနာ အရီးပါရေ အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ရေ။ လူရို့တွင် သရက်ရွက်ရေ ဝမ်းဗိုက်ကို လေးစိတ်စိတ်ပါက အပေါ် ဘယ်ဖက်အခြမ်းတွင် ဟိရေ။ ၎င်းရေ သွီးနီဥအဟောင်းတိကို ဖယ်ထုတ်ပီးပနာ သံဓာတ်တိကို အသစ်တစ်ဖန် ပြန်လည်ထုတ်လုပ်ပီးကာ hemorrhagic ရှော့ခ်ဖြစ်ပါက ရဟိရန် သွီးရို့ကို သီးသန့် ဖယ်ချန်ထားပီးရေ။
သိုင်းရွိုက်

Thyroid (သို့) Thyroid Gland ရေ သက်ဟိရို့ဧ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးထွားဖွံ့မှုကို ထိန်းချုပ်ရေ ဒြပ်တစ်မျိုးကို ထုတ်ပီးရေ။ သိုင်းရွိုက်အကျိတ်ဖြစ်ပနာ ကြီးမားရေ ပြွန်မဲ့ဂလင်း အမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်ရေ။

လည်ပင်းအတွင်းပိုင်းတွင် တည်ဟိပြီး အထူးအတွက်နန့် စလုတ်ဧ အောက်နားတွင်ဟိရေ။ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းစွမ်းအင်တိ ကုန်ခန်းလောင်ကျွမ်းလားခြင်း၊ ပရိုတင်းတိ ဖြစ်ပေါ်စေခြင်းနန့် အခြားဟော်မုန်းတိကို လှုံ့ဆော်ခြင်းစရေရို့ကို ထိန်းချုပ်ပီးရေ။ တစ်နည်းအားဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်ဇီဝဖြစ်ပျက်မှုတိကို ညှိပီးရေဂလင်းဖြစ်ပနာ သိုက်းရော့ဆင်း ခေါ်ဟော်မုန်းကို ထုတ်လုပ်ပီးပါရေ။

## ကိုးကား
အထွေထွေဆီးပညာ
သားအိမ်

**သားအိမ်**ရေ လူအပါအဝင် နို့တိုက်သတ္တဝါ အများစုဧ မမျိုးပွားအင်္ဂါ တစ်ရပ်ဖြစ်ရေ။ သားအိမ်ခေါင်းရေ သားအိမ်လမ်းကြောင်းမှ မအင်္ဂါသို့ ပွင့်ထွက်နေပြီး အခြားတစ်ဖက်တွင် သားဥပြွန်နန့် ဆက်လျက်ဟိရေ။ အမသတ္တဝါတိ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန်တွင် အထူးအတွက်နန့် အချင်းပါ နို့တိုက်သတ္တဝါတိတွင် ကိုယ်ဝန်ဆောင်သည့် ကာလပတ်လုံး သန္ဓေသားရေ သားအိမ်အတွင်း၌ ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးရေ။ အမသတ္တဝါတိ သန္ဓေသား အရွယ်တွင် သားအိမ် ၂ ခု ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး အချင်းပါ နို့တိုက်သတ္တဝါတိတွင် မျိုးစိတ်အလိုက် တစ်ခုတည်းအဖြစ် လုံးဝ သို့မဟုတ် တစိတ်တဒေသ ပေါင်းစည်း လားလေ့ဟိရေ။ အချို့မျိုးစိတ်တိတွင် သားအိမ် ၂ ခု ဟိကေလည်း ၁ ခုမှာ အသုံးမဝင်ပေ။
သီရိပါဒတောင်တော်ဘွဲ့

## ကိုယ်ရေးအကျဉ်း

## ထင်ရှားရေစာပီလက်ရာတိ

## ကိုးကား

## ပြင်ပလင့်
သီရိပါဒတောင်ဘွဲ့

## သီရိပါဒတောင်ဘွဲ့

မြောက်ဉီးခေတ် မာရုမ္မိယမင်း လက်ထက်တွင်လင်္ကာဒီပ သီဟိုဠ်ကျွန်း (သီရိလင်္ကာ)၌ ဘုရားသာသနာတော်ညှိုးနွမ်းပျက်စီးခြင်းဖြစ်ရေအတွက်နန့် စည်ပင်ပျံ့ပွား ထွန်းကားစီခြင်းငှာ ရခိုင်ပြည်မြောက်ဉီးမှာ သာသနာပြုရဟန်းတော်တိလျှောက်ထား စီလွှတ်ပီးဖို့အကြောင်း၊ ထပ်ဝဆယ်လံဟိရေ သင်္ဘောနှစ်စင်းနန့် ပင့်လျှောက်လာရေ။
မာရူမ္မီယမင်းလည်း မှူးမတ်ပညာဟိတိနန့် တိုင်ပင်မူပြုပြီးကေ သက္ကရာဇ် ၁၀၅၀- ပြသိုလဆန်း - ၆ - ရက်တနင်္ဂနီနိတွင် သတ္တဌာနဆရာတော် ဣန္ဒမဉ္ဖူနန့် လောင်းကြက်ဆရာတော် နှစ်ဂိုဏ်းကို သံဃာတော် လေးကျိပ်နန့် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ သာသနာပြုဖို့ တောင်းပန်လျှောက်ထား စီလွှတ်တော်မူရေ။ ဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ရောက်တော်မူကေ
သာသနာတော် အညစ်အကြေးကို သုတ်သင်ရှင်းလင်းပြီးပနာ သီဟိုဠ်ကျွန်းရို့အား ဉပသမ္မဒကံကို စီမံဆောင်ရွက်တော်မူပနာ ရဟန်းအများကြီး ပြုစီရေ။ မြတ်စွာဘုရားသျှင်ဧ့ စွယ်တော်မြတ်ကို ဖူးမြော်အံ့သောငှာ သံဃာလေးကျိပ်ရို့ရေ အနုရဓမြို့သို့ ကြွတော်မူရေ။ သတ္တဌာနဆရာတော်ကြီးလည်း ဘုရားသခင်ဧ့ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို အောင့်မိလျက် “ရဇနတကတာ ကာသံ၊ နက္ခတ္တာ ပရိက္ခိတ္တ” အစဟိရေ တစ်ဆယ့်လေးဂါထာကိုရွတ်ဆိုပနာ ပူဇော်ရာ တံခါးဖွင့်လျက် စွယ်တော်မြတ်ကို ရှိခိုးပူဇော်ကန်တော့ ကတ်လီရေ။သတ္တဌာနဆရာတော် ဣန္ဒမဉ္ဖူနန့် လောင်းကြက်ဆရာတော် အမှူးပြုရေ သံဃာတော် လေးကျိပ်ရို့လည်း ထက်ဝန်းကျင်အထွတ်ဟိရေ သုမနကူဋအမည်ရှိရေ သီရိပါဒတောင်သို့ ရောက်တော်မူကေ ဘုရားသခင်ဧ့ ခြီတော်ရာကို ဖူးမြော်ကန်တော့ပြီးကေ ယင်းတောင်ဝန်းကျင်ကို ဒေပိုင် လင်္ကာနှစ်ပိုဒါစီကုံး ရွတ်ဆိုတော်မူရေ။

(၁) မကြားဘူးအောင်၊ လူ့ဘောင်လွန်းပြီး၊ အံ့ဖွဲချီသား၊ လှံညီးရောင်ဝင်း၊ သုံးလူ့မင်းလျှင်၊ ကြွနင်းအမှတ်၊
ထိုတောင်ထွန်ဋ်၌၊ အတတ်ဝိဇ္ဇာ၊ အောင်ရာဇော်ဂျီ၊ တပသီတို့၊ အမှီတံကဲး၊ အနေမြဲသား၊ ရဲရဲရောင်ဝါ၊
သူရိယစန္ဒ၊ နေလထွက်ဝင်၊ ကြည့်မမြင်တည်း၊ သစ်ပင်သစ်ရွက်၊ ရွှန်းရွှန်းတက်မျှ၊ ခက်လက်လံညှောင်း၊
အယောင်းမရှိ၊ ဒိဌိမိစြွာ၊ လူတကာတို့၊ ထက်မှာမရာက်၊ သံကောက်သံလွင်၊ ထက်ဝန်းကျင်လည်း၊
မစင်အပုတ်၊ စက်ဆုပ်အကောင်း၊ လေမရောင်းတည်း၊ အခေါင်းမိုဃ်းထိ။ ဘိရိပါဒင်၊ လှံဝှမ်းထင်သည်၊
မဂ္ဂင်ရှစ်တန်၊ နိဗ္ဗာန်အလယ် ချက်မသော်။

(၂) အထူးအထူး၊ ကြားသော်မူးမျှ၊ ကျေးဇူးငါးပါးထိုတော်ဖျားဝယ်၊ လေကားပြင်းထွေ၊ မသေဆီမီး၊
မိုဃ်းကြီးထန်ပြင်း ရနံ့ရွှင်းသား၊ သလင်းအသွင်၊ တလင်းပြင်လည်း၊ ကျယ်တွင်မဟုတ်၊ ငါးထောင်
မှဌ်တာ၊ မြေမျက်နှာထက်၊ အရာသောင်းထောင်၊ များမြောင်းကုဋေ၊ သန်းတက်လေလည်း၊
များထွေရောင်ရှက်၊ မြကျောက်ခွကား၊ မက်သော်နိုင်လောက်၊ အစောက်မနက်၊ လက်ရှစ်သစ်ရှည်၊
တည်သည်ရေလည်း၊ သောက်သည်မခန်း။ အံ့လနန်းတည့်၊ စောင်းတန်းမီးတား၊ သံတံခါးအောက်၊
နတ်တို့မှောက်သား၊ ရောင်တောက်မညိ‡း၊ မိုဃ်းလည်းမထောင်း၊ ချမ်းရိပ်ကောင်းတွင် ကျိန်းလှည့်
ဝင်သည်၊ ဉမင်လှိုင်နန်း မဝယ်သော်။

ဤလင်္ကာနှစ်ပိုဒ်ငြဖ့်၊ သီရီပါဒတော်ကို ချီးမွမ်းတော်မူပြီးမှ သီရိပါဒတောင်မှ ဆင်းကြွတော်မူခဲ့၍ သီဟိုဠ်ကျွန်းတွင်
သာသနာပြုစုချီးမြင့်ပြီးဖြစ်ရကား ရခိုင်ပြည်သို့ပန်ကြွတော်မူကြလေသည်။
သီရိသုဓမ္မရာဇာ

သီရိသုဓမ္မရာဇာ (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၉၈၄-၁၀ဝဝ)(ခရာဇ်နှစ် ၁၆၂၂-၁၆၃၈)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက  ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။ 

မင်းခမောင်းလွန်ကေသားတော် အိမ်ရှေ့မင်းရေ သီရိသုဓမ္မရာဇာအမည်ဖြင့် သက္ကရာဇ် (၉၈၄)ခုတွင် ထီးနန်းကို
ဆက်ခံခရေ။ ဤမင်းလက်ထက် ပေါ်တူဂီဘုန်းတော်ကြီး မန်နရိတ် ရောက်ဟိခ၍ သီရိသုဓမ္မမင်း၏ ဘိသိက်မင်္ဂလာ အခမ်း
အနားကို မှတ်တမ်းရီးသားခရေ။ 

မန်နရိတ်ရီးသားခရေ ဘိသိက်မင်္ဂလာအခမ်းအနားနန့် ခရီးလား မှတ်တမ်းရို့ကို
စုပေါင်းပြီး အင်္ဂလိပ်စာရီးဆရာ မော်ရစ်ကောလိပ်က ဆင်းထုတော်ကြီးတည်ရာမြေဟု အမည်ပီးကာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်
စာအုပ်ထုတ်ဝေခရေ။ ဤမင်းရေ မိဖုရားကြီး နတ်သျှင်မယ်နန့် ငကုသလအမတ်ကြီးရို့ ပူပေါင်းပြီး ပတ္တရာလုပ်၍ နန်းစံ
(၁၆)နှစ် သက္ကရာဇ် ၁၀ဝ၀ တွင် နတ်ရွာစံရေ။ သကျမာရ်အောင်စေတီနန့် မင်းခေါင်ရွှေတူစေတီရို့ကို တည်ထားကိုးကွယ်
ခရေ။ ဆင်ဖြူသခင်၊ ဆင်နီသခင် သီရိသုဓမ္မရာဇာဟု စာတမ်းထိုးထားရေ ငွေဒင်္ဂါးတိကို ထုတ်ဝေခရေ။

## ကိုးကား
သီရိသူရာဇာ

သီရိသူရာဇာ (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၁၁၂၃-၁၁၂၃) (ခရစ်နှစ် ၁၇၆၁-၁၇၆၁)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက  ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။ 

နရအဘယရာဇာမင်း လွန်လီကေ သားတော်ရွှေယောက်သူရေ သီရိသူအမည်ဖြင့် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခရေ။
နန်းစံ(၃)လတွင် ကျောက်ရောဂါဖြင့် နတ်ရွာစံရေ။

## ကိုးကား
သုက်ကောင်

**သုက်ကောင်** (sperm) ရေ အဖို မျိုးပွားဆဲလ် ဖြစ်ရေ။ Anisogamy နန့် oogamy ခေါ် လိင်ဖြင့်မျိုးပွားခြင်းတွင် ဂမိ ခေါ် အမ မျိုးပွားဆဲလ် နန့် အဖိုမျိုးပွားဆဲလ် သုက်ကောင်ရို့မှာ အရွယ်အနိန်နန့် အလွန်ကွာခြားရေ။ လူဧ သုက်ကောင်ဆဲလ်မှာ haploid ဖြစ်ရေကြောင့် ၎င်းဧ ၂၃ ခုရေ ခရိုမိုဇုန်း ရို့က အမမျိုးဥမှ ခရိုမိုဇုန်း ၂၃ ခုနန့် ပေါင်းကာ diploid ဆဲလ် အဖြစ် ပေါင်းစည်းရေ။ .

အမြှီးတစ်ခုပါရေ သုက်ကောင် ဆဲလ်ရေ ရွေ့လျားနိုင်ရေကြောင့် spermatozoon ဟုခေါ်ပြီး မရွေ့လျားနိုင်ပါက spermatium ဟု ခေါ်ရေ။ သုက်ကောင်ရေ မပွားနိုင်ပိုင် သက်တမ်း ကန့်သတ်မှုလည်းဟိရေ။ ယကေလည်း သန္ဓေအောင်ပြီးရေအခါ မျိုးဥဖြစ်လာပြီး သက်ဟိဖြစ်လာနိုင်ရေ။ နို့တိုက်သတ္တဝါရို့ဧ သုက်ကောင်ရေ အမမျိုးပွားအင်္ဂါတွင် သုံးရက်ကြာအောင် အသက်သျှင်နီနိုင်ရေ။ ပန်းပွင့်ရေ အပင်တိတွင် (flowering plant) ဖိုဂမိမှ ဝတ်မှုန် (pollen) တိ ထုတ်ပီးရေ။

ပိုးကောင်တိမှာ မှန်ဘီလူးနန့်နီပြီးကေ မြင်နိုင်ပနာ အကောင်ပေါင်း သိန်းသန်းတိစွာ ဟိရေ။ ခေါင်းပိုင်းနန့် အမြီးပါ ပါဟိရေ ဖားလောင်း ကောင်ကလေးတိပိုင်လှုပ်ရှားလျက်ဟိရေ။ ထိုပိုးကောင်ကလေးတိရေ အမဧမျိုးဥနန့် ပေါင်းစပ်ပနာ လူသန္ဓေသားလောင်းကို ပေါက်ဖွားကြီးပြင်းစီရေ။ သုတ်ပိုးကောင်ကို ဦးစွာတွိ့ဟိသူမှာ ဟော်လန်ပြည်သား လူဝင်ဟုတ်(၁၆၃၂-၁၇၂၃) ဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား
သုဒ္ဓကိန်း

တစ်ထက်ကြီးရေ အပေါင်းကိန်းပြည့်တစ်ခုရေ ၎င်းကိန်းပြည့်ကိုယ်တိုင်နန့် ကိန်းပြည့် ၁ မှအပါး အခြားဆခွဲကိန်းမဟိပါက ၎င်းကိန်းပြည့်ကို သုဒ္ဓကိန်းပြည့်ဟု အတိအားဖြင့် ခေါ်ကတ်ရေ။ တစ်နည်းဆိုရကေ သုဒ္ဓကိန်းတစ်ခုကို ၎င်းကိန်းကိုယ်တိုင်နန့် ကိန်းပြည့် ၁ မှအပါး အခြားမည်သည့် အပေါင်းကိန်းပြည့်နန့်မှ စား၍မပြတ်ပါ။ သာဓကအားဖြင့် ဆိုရကေ ၂၊ ၃၊ ၅၊ ၇၊ ... အစဟိရေရို့မှာ အပေါင်းသုဒ္ဓကိန်းပြည့်တိ ဖြစ်ကတ်ရေ။

သုဒ္ဓကိန်းတိဧ လူသိတိရေ အထက်ဖော်ပြပါ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အပြင် ပို၍ယေဘုယျကျရေ၊ ပို၍တိကျရေ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို ကွင်းသီအိုရီ (ring theorey) တွင်တွိ့နိုင်ရေ။ ၎င်းအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရဆိုကေ ယူနစ် (unit) (ဆိုလိုရေမှာ တစ်နန့် အနှုတ်တစ်) မဟုတ်သည့် ကိန်းပြည့် x ရေ ကိန်းနှစ်ခုဧမြှောက်လဒ် ab ကို စား၍ပြတ်ပါက ၎င်းကိန်းနှစ်လုံးထဲမှ အနည်းဆုံးတစ်လုံးကိုလည်း စား၍ပြတ်မှသာ (ဆိုလိုရေမှာ x ရေ a ကိုကေလည်းကောင်း၊ b ကိုကေလည်းကောင်း စား၍ပြတ်မှသာ) ထိုကိန်းပြည့် x ကို သုဒ္ဓကိန်းဟုခေါ်ရေ။ သာဓကအရ ကိန်းပြည့် ၂ ကိုကြည့်ပါ။ မည်သည့်ကိန်းနှစ်ခုဧ မြှောက်လဒ်ကိုမဆို ၂ ဖြင့်စား၍ပြတ်ပါက ထိုကိန်းနှစ်လုံးထဲမှ အနည်းဆုံးတစ်လုံးကိုလည်း ၂ ဖြင့်စား၍ ပြတ်ရေ၊ ထို့ကြောင့် ၂ ရေ သုဒ္ဓကိန်းတစ်ခုဖြစ်ရေ။ ဒေအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရဆိုကေ ကိန်းပြည့်စုထဲဟိ -၂၊ -၃၊ -၅၊ -၇၊ ... စရေရို့ရေလည်း သုဒ္ဓကိန်းတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။

သုဒ္ဓကိန်းတိကို သင်္ချာသန့်သန့်နယ်ပင်တွင်သာမက အသုံးချသင်္ချာ၊ သိပ္ပံနန့် နည်းပညာ စသည့် ဘာသာရပ် နယ်ပယ်အသီးအသီးရို့တွင် တွိ့နိုင်ရေ။ သုဒ္ဓကိန်းရို့ဧ ဂုဏ်သတ္တိ မြောက်မြားစွာအနက် အချို့မှာ လူသိတိရေ။ ကိန်းပြည့် ၂ ရေ တစ်ခုတည်းရေ အပေါင်း စုံ သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ပြီး၊ ကျန် အပေါင်း သုဒ္ဓကိန်းတိမှာ မကိန်းတိဖြစ်ရေ။ တစ်ထက်ကြီးရေ အပေါင်းကိန်းပြည့်တိကို သုဒ္ဓကိန်းတိသက်သက်သာ သုံး၍ ဆခွဲကိန်း ခွဲနိုင်ရေ။ (ဒေအချက်ကို ဂဏန်းသင်္ချာဧ အခြေခံသီအိုရမ် Fundamental Theorem of Arithmetic ဟုခေါ်ရေ။) သုဒ္ဓကိန်းတိနန့် ပတ်သက်၍ သက်သေမပြရသေးရေအဆိုတိ (conjectures) တိလည်းဟိဧ။ ၎င်းရို့အနက် &ldquo;နှစ်ထက်ကြီးရေ စုံကိန်းတိကို သုဒ္ဓကိန်းနှစ်ခုဧ ပေါင်းလဒ်အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်ရေ&rdquo; ဆိုသည့် ဂိုးဘဧ အဆို (Goldbach's conjecture) ရေ ထင်ရှားရေ။

## ကိုးကား
သားအိမ်လမ်းကြောင်းတွင် ရောဂါပိုးဝင်ခြင်း

**သားအိမ်လမ်းကြောင်းတွင် ရောဂါပိုးဝင်ခြင်း**(Bacterial vaginosis BV) ဆိုရေမှာ သားအိမ်လမ်းကြောင်းအတွင်းတွင် ဘက်တီးရီးယားပိုးတိ အများအပြားပေါက်ဖွားရာကနီ ဖြစ်လာရေ ရောဂါတစ်ခုဖြစ်ရေ။ ဖြစ်ပွားလီ့ဟိရေ ရောဂါလက္ခဏာမှာ မိန်းမကိုယ်မှ ငါးညှီနံ့ပိုင် အနံ့ဟိရေ အရည်အချွဲတိဆင်းခြင်းဖြစ်ရေ။ အရည်အချွဲတိမှာ အဖြူရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရောင်ဟိရေ။ ဆီးလားသည့်အခါ ပူလောင်ခြင်းကို ခံစားရတတ်ရေ။ ယကေလည်း ယားယံခြင်းဖြစ်လီ့မဟိပါ။ တခါတရီတွင်လည်း ရောဂါလက္ခဏာပြလီ့မဟိပါ။ ဒေရောဂါဖြစ်ပွားကေ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီပိုးနန့် ခုခံအားကျဆင်းမှု ကူးစက်ရောဂါပိုင်ရေ လိင်မှတဆင့် ကူးစက်တတ်ရေရောဂါတိဖြစ်နိုင်ခြေ နှစ်ဆခန့်ပိုများလာရေ။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်တိတွင် ဒေရောဂါဖြစ်ပွားကေ ရက်မစေ့ခင် မီးဖွားနိုင်ရေ။

သားအိမ်လမ်းကြောင်းတွင် ရောဂါပိုးဝင်ခြင်းရေ သားအိမ်လမ်းကြောင်းအတွင်းဟိ သဘာဝအတိုင်းဖြစ်ပေါ်နီရေ ဘက်တီးရီးယားပိုးတိထဲမှ အရေအတွက်အတိဆုံး ဘက်တီးရီးယားပိုးတစ်မျိုးမှာ အဆပေါင်း ရာခန့်၊ ထောင်ခန့်ပိုပြီးကေတိပြားလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားခြင်းဖြစ်ရေ။ အဖြစ်အတိဆုံးရောဂါပိုးမှာ လက်တိုဘက်စလိုင် (Lactobacilli) ဟုခေါ်ရေပိုးဖြစ်ရေ။ သားအိမ်လမ်းကြောင်းဆီးခြင်း ၊ လိင်ဆက်ဆံဖော် အသစ် သို့မဟုတ် အတိအပြားဟိခြင်း၊ ပဋိဇီဝဆီးနန့် သားအိမ်အတွင်းတွင် ပစ္စည်းထည့်ပနာ ကိုယ်ဝန်တားခြင်း (intrauterine device IUD) ရို့ကြောင့် ဖြစ်နိုင်ရေ။ ယကေလည်းလည်း ဤရောဂါမှာ လိင်မှတဆင့် ကူးစက်တတ်ရေရောဂါမဟုတ်ပါ။ မိန်းမကိုယ်မှထွက်ရေ အရည်အချွဲတိကို စမ်းသပ်စစ်ဆီးရာတွင် ပီအိတ်ချ်(pH)မြင့်မားနီပြီး ဘက်တီးရီးယားပိုးတိ အများအပြားတွိ့ဟိပါက ဒေရောဂါဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်နိုင်ရေ။ သားအိမ်လမ်းကြောင်းတွင် ဘက်တီးရီးယားပိုးဝင်ခြင်းကို တစေးပိုး(yeast)နန့် ထရိုင်ခိုမိုနပ်စ်ပိုး(Trichomonas)ရို့ကူးစက်ခံရခြင်းနန့် မှားနိုင်ရေ။

သားအိမ်လမ်းကြောင်းတွင် ရောဂါပိုးဝင်ခြင်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် ကလင်ဒါမိုင်စင်(clindamycin) သို့မဟုတ် မက်ထရိုနိုင်ဒဇော(metronidazole)စရေ ပဋိဇီဝဆီးရို့ဖြင့် ကုသနိုင်ရေ။ ဒေဆီးတိကို ကိုယ်ဝန်ရေတိတွင်လည်း ကိုယ်ဝန်လီးလမှစတင်ပနာ အသုံးပြုနိုင်ရေ။ တချို့လူတိတွင် ဆီးကုသမှုခံယူပြီးကေလည်း ပြန်လည်ဖြစ်ပွားတတ်ရေ။ အကျိုးပြုအဏုဇီဝပိုးပါရီဆီး(Probiotics) ကို သောက်ခြင်းဖြင့် ပြန်လည်ဖြစ်ပွားခြင်းမှ ကာကွယ်နိုင်ရေ။ အကျိုးပြုအဏုဇီဝပိုးပါရီဆီးနန့် ပဋိဇီဝဆီးရို့သောက်သုံးခြင်းကြောင့် မီးဖွားပြီးနောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးတိဖြစ်ပွားမှုဟိ၊မဟိကို သေချာစွာမသိသိမ်းပါ။

သားအိမ်လမ်းကြောင်းတွင် ဘက်တီးရီးယားရောဂါပိုးဝင်ခြင်းရေ ကိုယ်ဝန်ဆောင်နိုင်ရေအရွယ်ဟိ အမျိုးသမီးတိအားလုံးတွင် အဖြစ်အများဆုံး သားအိမ်လမ်းကြောင်းအတွင်း ရောဂါကူးစက်ခံရခြင်းဖြစ်ရေ။ အမျိုးသမီးပေါင်း (၅)မှ(၇၀)ရာခိုင်နှုန်းခန့် ရောဂါကူးစက်ခံခရရေ။ ဤရောဂါရေ အာဖရိကတိုက်တွင် အဖြစ်တိပြီး အာရှနန့် ဥရောပနိုင်ငံတိတွင် ဖြစ်ပွားလီ့မဟိပါ။ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် အသက်(၁၄)နှစ်မှ (၄၉)နှစ်အရွယ်ဟိ အမျိုးသမီးပေါင်း (၃၀)ရာခိုင်နှုန်းခန့် ရောဂါကူးစက်ခံခရရေ။ ရောဂါကူးစက်ခံရသည့်နှုန်းမှာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအတွင်းဟိ လူမျိုးစုတိပေါ်မူတည်ပနာ ပြောင်းလဲနိုင်ရေ။ ပထမဆုံး သားအိမ်လမ်းကြောင်းတွင် ဘက်တီးရီးယားရောဂါပိုးဝင်ခြင်းကို (၁၈၉၄)ခုနှစ်တွင် စတင်မှတ်တမ်းတင်ခရေ။

## ကိုးကား
သုဝဏ္ဏဒေဝီ

## ကိုယ်ရေးအကျဉ်း
## အလုပ်အကိုင်
## စာပီလမ်းကြောင်း
## ထုတ်ဝေဖူးစာအုပ်တိ
## ဖော်ပြခံရဖူး ဆောင်းပါးတိ
## ထင်ရှားရေစာအုပ်
## ကိုးကား
## ပြင်ပလင့်
သံတွဲခရိုင်

သံတွဲခရိုင်ရေ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်းတွင် တည်ဟိသော ခရိုင်ဖြစ်ရေ။ ခရိုင်မြို့တော်မှာ သံတွဲမြို့ဖြစ်ရေ။

## ပထဝီဝင်

မြောက်ဘက်၌ မအီမြစ်ရေ ကျောက်ဖြူခရိုင်နန့် ခြားနားလျက်၎င်း၊ တောင်ဘက်၌ ဂွမြစ်ရေ ပုသိမ်ခရိုင်နန့် ခြားနားလျက်၎င်း ဟိဧ့။ အရှေ့ဘက်တွင် ရခိုင်ရိုးမတောင်က ပိုင်းခြားလျက် သရက်ခရိုင်၊ ပြည်ခရိုင်နန့် ဟင်္သာတခရိုင်ရို့ဟိရေ။ အနောက်ဘက်တွက်ကား ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ဟိဧ့။ သံတွဲခရိုင်တွင်း၌ ကျရောက်သော ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းရေ စစ်တွေခရိုင်နန့် ကျောက်ဖြူခရိုင်အတွင်းဟိ ကမ်းရိုးတန်းကဲ့သို့ အကောက်အကွေ့ နန့် ကျွန်းစုတိစွာမဟိချေ။ သို့ရာတွင်တောင်ထူထပ်၍ ရိုးမတောင်မှ တောင်စွယ်တိရေ ကမ်းရိုးတန်းဘက်သို့ ထိုးထွက်နီရေ။ ခရိုင်မြောက်ပိုင်းဟိ တောင်ထွတ်တိရေ ပေ ၅ဝဝဝခန့် အထိမြင့်ဧ့။

## လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရီး

သံတွဲခရိုင်အတွင်းတွင် ရိုးမတောင်ကိုဖြတ်ကျော်သည့် တောင်ကုတ် တောင်ကြားလမ်းဟိ၍ ပြည်မြို့၊ ရွှေတောင်မြို့တိနန့် အဆက်အသွယ်ကောင်းမွန်ရေ။ တောင်ကုတ်တောင်ကြားလမ်းရေ တောင်ကုတ်မြို့မှနီ၍ ပြည်ခရိုင်၊ ပန်းတောင်းမြို့အထိ ပေါက်ရောက်၍ လှည်းနန့်ကားတိလားလာနိုင်လေရေ။ သံတွဲခရိုင်တွင် မအီ၊ တန်းလွဲ၊ တောင်ကုတ်၊ သံတွဲ၊ ကျိန်တလီနန့် ဂွမြစ်တိဟိရေ။ ဂွမြစ်ဝမှာ မီးသင်္ဘောငယ်တိ ကျောက်စွဲစခန်းချရန် အလွန်ကောင်းသော နီရာတစ်ခုဖြစ်ဧ့။ ခရိုင်နယ်မြေတစ်ခုလုံး လိုလိုပင် အမြဲစိမ်းလန်းသောသစ်တောတိ၊ ဝါးတောတိဖြင့် ဖုံးအုပ်နီ၍ လယ်ယာလုပ်ကိုင်ရန် နီရာအလွန်ကျဉ်းမြောင်းရေ။

## စီးပွားရီး

သံတွဲခရိုင်ဧ့ရာသီဥတုမှာ အခြားရခိုင်တိုင်းဟိ ခရိုင်တိနန့်မတူဘဲ ကျန်းမာရီးအလွန်ညီညွတ်ဧ့။ ခရိုင်တွင်း စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကတ်သော သီးနှံတိမှာ ဆန်စပါး၊ ကြံ၊ ဝါဂွမ်း၊ ဆေး၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်နန့် ဓနိတိဖြစ်၍ ပိုက်ဆံလျှော်ပင်တိလည်း အနည်းငယ်စိုက်ပျိုးရေ။ ဆန်စပါးမှာအဓိကသီးနှံဖြစ်ဧ့။ ငပိ၊ ငါးခြောက်လုပ်ငန်းလည်း တွင်ကျယ်ရေ။ သံတွဲခရိုင်ရေ ၄၁၅၇ စတုရန်းမိုင်ခန့် ကျယ်ဝန်း၍ ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၃၅၇,၈၄၀ ယောက်ဟိရေ။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီရခိုင်နန့် မြန်မာလူမျိုးတိမှာ လူတိစုတိဖြစ်ကတ်ဧ့။ သံတွဲခရိုင်ကို ခရိုင်ခွဲနယ်တိမခွဲပဲ သံတွဲမြို့နယ်၊ တောင်ကုတ်မြို့နယ်နန့် ဂွမြို့နယ်ဆိုပနာ မြို့နယ်သုံးခုခွဲ၍ အုပ်ချုပ်ခလေရေ။

သံတွဲခရိုင်ဧ့ ခရိုင်ရုံးစိုက်မြို့မှာ သံတွဲမြို့ဖြစ်ခ၍ အစိုးရဌာနအသီးသီးရို့ဧ့ ခရိုင်ရုံးတိကို သံတွဲမြို့တွင် စိုက်ခလေရေ။ ထိုမှတစ်ပါး ဆေးရုံ၊ ဈေးနန့် စာသင်ကျောင်းတိလည်း ဟိလေရေ။

## ပါဝင်သောမြို့နန့် မြို့နယ်တိ

 သံတွဲမြို့နယ်

 ဂွမြို့နယ်

သံတွဲမြို့နယ်

*သံတွဲမြို့

ဂွမြို့နယ်

*ဂွမြို့

*ကျိန္တလီမြို့

၂၀၂၂ခုနှစ် ဧပြီလ (၃၀)ရက်နိ့တွင် သံတွဲခရိုင်အတွင်းမှ တောင်ကုတ်မြို့နယ် အား တောင်ကုတ်ခရိုင်အတွင်းသို့ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခရေ။

## ကိုးကား
သံလိုက်အိမ်မြှောင်

**သံလိုက်အိမ်မြှောင်**ဆိုရေမှာ ကမ္ဘာကြီးဧ ဝင်ရိုးစွန်းတိတွင် ဖြစ်ပေါ်လျက်ဟိရေ သံလိုက်စက်ကွင်း တိနန့် သံလိုက်ရို့ အပြန်အလှန် အကျိုးသက်ရောက်ရာမှ မြောက်အရပ်ကို ညွှန်ပြနိုင်ရေ လမ်းညွှန် သံလိုက်ကို ခေါ်ရေ။ ၎င်းကိရိယာအား တရုတ်လူမျိုးတိ တီထွင်ခကတ်ရေ။သံလိုက်အိမ်မြှောင်ထဲဟိလက်တံကိုသံဖြင့်ပြုလုပ်ထားပါရေ။

## အသုံးဝင်ပုံ
**သံလိုက်အိမ်မြှောင်**ရေ ကမ္ဘာမြေကြီးဧ သံလိုက်စက်ကွင်းကို အမှီပြုပြီး အရပ်လေးမျက်နှာကို ရှာဖွေနိုင်သည့် လမ်းညွှန်၊ လမ်းပြ ကိရိယာတစ်မျိုးဖြစ်ရေ။ ၎င်းတွင် သံလိုက်ဓာတ်ဟိသည့် မျှားတံတစ်ခုပါဝင်ပြီး တိရေအားဖြင့် မြောက်အရပ်ကို ညွှန်ပြလေ့ ဟိရေ။ သံလိုက်အိမ်မြှောင် ပေါ်ပေါက်လာခြင်းရေ ခရီးလားလာခြင်း အထူးသဖြင့် ပင်လယ်ခရီးနှင်ရာတွင် တိစွာ အထောက်အကူ ဖြစ်စေရေ။ 

သံလိုက်အိမ်မြှောင်ကို တရုတ်ရို့ရေ ၂ ရာစုမတိုင်မီခေတ်တွင် တီထွင်ခပြီး ၁၁ ရာစုမှစ၍ ရေကြောင်းခရီး လားလာရီးတွင် အသုံးပြုလာကတ်ရေ။ ခေတ်သစ် သံလိုက်အိမ်မြှောင်တိဧ မူလပုံသဏ္ဌာန်ကို ၁၄ ရာစုနှစ်ခန့်တွင် ဥရောပသားတိက တီထွင်ခရေ။ ၂၀ ရာစုခန့်တွင် အတွင်း၌ အရည်ဖြည့်ထားသည့် သံလိုက်အိမ်မြှောင်တိ အစားထိုး နီရာယူလာကတ်ရေ။

## ကိုးကား
သျှင်ပေါလု

**စိန့်ပေါလ်** (St.Paul)၊ သျှင်ပေါလု ရေ ယေရှုခရစ် နန့်ခေတ်ပြိုင်ပင် မွေးဖွားရေ။ ယကေလည်း ယေရှုခရစ်ထက် အသက်ငယ်ရေ ဟုခန့်မှန်းရေ။ အချို့က ဆောလ် (Saul) ဟုလည်းခေါ်ကတ်ရေ။ ခရစ်ယာန်ဘာသာတွင် ကျမ်းပြုအကျော်အမော်တစ်ဦးအဖြစ် အတိကအသိအမှတ်ပြုရေ။ တမန်တော်အဖြစ်နန့်လည်း ကျော်ကြားရေ။
ပေါလ်ကို ဂနိ တူရကီနိုင်ငံဖြစ်လာမည့် စီလီစီယာ(Cilicia)တွင် အေဒီ ၄ ခုနှစ်ခန့်ကဖွားမြင်ရေ။ရောမလူမျိုး နာမည်ခံ ဂျူးလူမျိုးဖြစ်ရေ။ ငယ်စဉ်ကပင် ဟီးဘရူးစာပေကို သင်ကြားတတ်မြောက်ခပြီး နာမည်ကျော် ဂျူးပညာပီးကြီး ဂါမာလီရယ်(Gamaliel)ထံတွင် တပည့်ခံရန် ဂျေရုဆလင်မြို့သို့လားရောက်နေထိုင်ခဖူးရေ။

ယေရှုခရစ် ကားစင်အတင်ခံရပြီး နောက်ဆက်တွဲဖြစ်ပေါ်လာသည့် အယူဝါဒသစ်ကို နှိပ်ကွပ်မှုတိတွင် နှိပ်ကွပ်သူတိဖက်မှ ရပ်တည်အားပီးခရေ။ တနည်းဆိုရလျှင် ခရစ်ယာန်ရို့ကို မိစ္ဆာအဖြစ် သတ်မှတ်သူအတိထဲတွင် ပါဝင်သူဖြစ်ရေ။ ယကေလည်း ဒမာစကပ်မြို့(Damascus) သို့လားရာ လမ်းတွင် ယေရှုခရစ်ဧ လာရောက်စကားပြောကာ ရွီးချယ်ရေဟုဆိုရေ။ ထိုအချိန်မှစကာ အယူသစ်ကိုကန့်ကွက်သူတစ်ဦးရေ ထိုအယူသစ်အား အကြီးဆုံး အကျိုးပြုသူဖြစ်လာခရေ။
ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်ဖြစ်လာပြီး ကွယ်လွန်ချိန်ထိတိုင် မနေမနား ဟောပြောရီးသားမှုရို့ကို ဆက်တိုက်ပြုလုပ်ခရေ။ သက်ဆုံးတိုင် ခရစ်တော်ကဲ့သို့ ကျင့်ကြံနေထိုင်လားပြီး နောက်လိုက်အင်အားတိစွာရခရေ။ ဂျူးလူမျိုးတိ နန့်ပတ်သတ်လျှင် ၎င်းဧဟောပြောမှုတိမှာ မထိရောက်ဟု ဆိုကေလည်း အခြားရေလူမျိုးတိအပေါ်တွင် တိစွာ ဩဇာညောင်းသဖြင့် သူ့ကို **ဂျူးမဟုတ်ရေလူမျိုးအပေါင်းရို့ဧတမန်တော်** ဟုပင်တင်စားခေါ်ဝေါ်ကတ်ရေ။

ရောမအင်ပါယာ အရှေ့ပိုင်းသို့ ခရီးဝီး သာသနာပြုခြင်းကို သုံးကြိမ်ပြုပြီး နောက်ဆုံးအကြိမ်ဂျေရူစလမ်မြို့ သို့ပြန်အရောက်တွင် ဖမ်းဆီးခံရရေ။ရောမသို့ တရားရင်ဆိုင်ရန် ပို့ဆောင်ခံရပြီး နောက်ဆက်တွဲကို တိကျသေချာစွာမသိရပေ။ ၆၄ ခုနှစ်၊ရောမအနီးအပါးတွင် ကွပ်မျက်ခံရရေဟုသာ အကြမ်းဖျင်းပြောနိုင်တော့ရေ။

သာသနာပြုရာတွင် 
# အမှန်ပင် ကိုယ်ကျိုးစွန့်အနှစ်နာခံသူဖြစ်ရေ။ နောက်ဆုံး အသက်ပါစွန့်ရေ။
# ဓမ္မသစ်ကျမ်းတွင် အတိဆုံးပါဝင်ရီးသားသူဖြစ်ရေ။ အဓိကရီးသားသူလည်းဖြစ်ရေ။ ဓမ္မသစ် ၂၇ ခန်းတွင် ပေါလ်ရီးရေမှာ ၁၄ ခန်းထက်မနည်းဟု ဆိုရေ။ ယကေလည်း ဘာသာရီးနန့် သမိုင်းသုသေတီရို့ ငြင်းခုံဆဲဖြစ်ရေ။ မည်သို့ဆိုစေ ဓမ္မသစ်ကျမ်း ပေါ်ပေါက်ရီးကို ဦးဆောင်ရီးသားသူအဖြစ် ကျေးဇူးတင်ပီးကတ်ရေ။

တနည်းဆိုရလျှင် ယေရှုခရစ်လက်ထက်က နှုတ်ဖြင့် မြွတ်ကြားခသည့် အဆုံးအမရို့ကို ပေါလ်လက်ထက်ရောက်မှ စာပေအက္ခရာတင်ရေဟုလည်း ဆိုနိုင်ရေ။ ယင့်ချင့်ကြောင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်တိက **စိန့်ပေါလ်**(သူတော်စင်ပေါလု၊သျှင်ပေါလု)ရေ ခေါ်ဝေါ်ကိုးကွယ်ကြခြင်းဖြစ်ရေ။

## ရည်ညွှန်းကိုးကား
* ကျော်စွာ(၁၀၀)-ဒေါက်တာသန်းထွန်း
သောမတ် ကရန်းမား

ဗြိတိသျှ နိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထင်ယှားရေ ကန်တာဗါရီ ဂိုဏ်းချုပ် သောမတ် ကရန်း 
မားရေ ၁၄၈၉ ခု ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နိတွင် နော့တင်ဂမ်ရှိုင်ယာနယ်တွင် ဖွားမြင်ရေ။ ကိမ်းဗရစ်တက္ကသိုလ်၊ ဂျီးဆပ် 
ကောလိပ်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခပြီးနောက်၊ ၁၅၂၃ ခုနှစ်တွင် ဗရင်ဂျီဘုန်းကြီးအဖြစ်ကို ခံယူပြီးကေ တိမကြာမီ အယူ 
ဝါဒပညာရပ်ဆိုင်ရာ ပါရဂူဘွဲ့ကို ရလီရေ။ ယင့်ခါတွင်တက္ကသိုလ်၌ အယူဝါဒပညာရပ်ဆိုင်ရာ စာစစ်သူ ဖြစ်လာဧ့။ 

၁၅၂၉ ခုနှစ်တွင် ကရန်းမားရေ နယ်တစ်နယ်သို့ လားရောက်ခရာ၌ အဋ္ဌမ ဟင်နရီဘုရင်နန့် ကံအားလျော်စွာ တွေ့ဆုံ 
ခရေဟု ဆိုဧ့။ ယင့်ခါ အဋ္ဌမဟင်နရီဘုရင်ရေ ပထမမိဖုရား အာရဂွန် မင်းသမီး ကက်သရင်းကိုကွာပနာအန်းဗူးလင်း 
အား လက်ထပ်ရန်အရီးတွင် အယူဝါဒဆိုင်ရာ အချုပ်အတည်းတိကြောင့် စိတ်ရူပ်ထွီးနေခိုက် ဖြစ်လီရေ။ ကရန်းမားနန့် 
တွေ့ဆုံခရာတွင် ပထမမိဖုရားကို ကွာသျှင်းနိုင်ရေ နည်းလမ်း 
တိကို ကရန်းမားက ပြောပြခရေ။ ယင့်ခါတွင် ဘုရင်ရေ 
သဘောကျပနာကရန်းမားအား သူဧ့ထံတွင် အမှုထမ်းစေပြီး 
ကေ မိဖုရားကြီးကက်သရင်းအား ကွာသျှင်းနိုင်ရီးအတွက် 
ဆောင်ရွက်စေလီရေ။ ရှေးဦးစွာ ကရန်းမားရေ ကွာသျှင်း 
နိုင်ကြောင်းနန့် ကျမ်းစာတိမှ အထောက်အထားတိ ရယူပြီး 
နောက်၊ ကျမ်းတစ်စောင်တစ်ဖွဲ့ ပြုပြီးကေ ကိမ်းဗရစ်နန့် 
အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ်တိသို့ တင်ပြဆွေးနွေးခလီရေ။ 
၁၅၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရောမမြို့သို့ အင်္ဂလိပ်သံအဖွဲ့နန့်အတူ 
လားရောက်၍၊ မိဖုရားကြီးအား ကွာသျှင်းရီးကို ဇာချင့်တိပိုင်
သဘောထားကြသောကို စနည်းနာခလီရေ။ ၁၅၃၁ ခုနှစ် 
တွင် ဥရောပတိုက် နိုင်ငံအသီးသီးဟိ တက္ကသိုလ်တိသို့ လား 
ရောက်ကာ မိဖုရားကြီးနန့် ကွာသျှင်းရီးကို ဝါဒ ဖြန့်ယင်း၊ 
ထိုကိစ္စတွင် မည်သို့သဘောထားသောကို စုံစမ်းခလီရေ။ 

## ကိုးကား
သျှင်မဖြူကျွန်း

နတ်မြစ်အနောက်ဘက်ကမ်းအဝမှာဟိရေ။ ကယုချောင်းမှ တောင်ဘက် ၉ မိုင်အကွာမှာဟိရေ။ ၁၇၈၅ ခုနှစ်မှာစစ်ဘေးခိုလှုံလာသူ လက်ဝဲမြန်အား အင်္ဂလိပ်ရို့က ဒေကျွန်းအုပ်အဖြစ် ခန့်ခရေ။ သျှင်မညိုကျွန်းဟုလည်း ဟိသေးရေ။ ဂုနတ်မြစ်ရေရိုးရေ သျှင်မဖြူကျွန်းဧ အရှေ့ဘက်မှ စီးဆင်းလားပြီး ကျွန်းရေ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ပိုင်ကျွန်းဆွယ်နန့် တစ်စပ်တည်းလိုလို ဖြစ်လားရေ။ ဒေကျွန်းကို အင်္ဂလိပ်လို (Shapuree) ဖြစ်ရေ။ 

## ကိုးကား
သျှစ်သောင်းပုထိုးတော်ကြီး

## တည်နီရာ

မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ မြောက်ဘက် ဖိုးခေါင်တောင်ခြေရင်းတွင်တည်ဟိပါရေ။ တည်ဆောက်သူ ဘုရင်မင်းဗာကြီးရေ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၈၉၇) ခု၊ အေဒီ (၁၅၃၅) ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်လှူဒါန်းခပါရေ။ 

## သမိုင်းအကျဉ်း
ဘုရင်မင်းဗာကြီးရေ မ္မခန္ဓာပေါင်း (၈၄ဝဝဝ)၊ သရီရဓါတ်မွေတော်ပေါင်း (၈၄၀၀၀) နန့် နောင်လာ (၈၄ဝဝဝ) ဘုရားပေါင်းရို့ဧ့ ရုပ်တုဆင်းတုတော်တိကို ဌာပနာပြုပနာ တည်ထားခရေ ပုထိုးတော်ကြီးဖြစ်ပြီးကေ သျှစ်သောင်းပုထိုးတော်ကြီးဟု ခေါ်တွင်ရေ။ ဘင်္ဂါ (၁၂) မြို့နန့် ပေါ်တူဂီရေတပ်ကို အောင်မြင်တော်မူခြင်း အထိမ်းအမှတ်နန့် သျှင်ငယ်ဆရာဦးမြဝါက ဦးစီးဆောင်ရွက်ပနာတည်တော်မူရေအတွက်နန့် ရန်အောင်ဇေယျ ပုထိုးတော်ကြီးဟုလည်း ခေါ်တွင်ရေ။ ဗိသုကာလက်ရာ
ပုထိုးတော်ကြီးကို အောက်ခံလိုဏ်တိအပေါ်တွင် ပင်မစေတီကြီးတစ်ဆူနန့် အရံစေတီ (၂၆) ဆူ၊ ပေါင်း (၂၇) ဆူဖြင့် ဓာတ်လုံးစေတီတိအဖြစ် တည်ဆောက်ထားပါရေ။ (၂၇) ဆူစလုံးဧ့ ပုံစံတိမှာ ဝေသာလီခေတ် စတူပါစေတီဟန် ပုံသဏ္ဌာန်တိဖြစ်ပြီး ဓာတုဂဋ္ဌ (ခေါ်) ဓာတ်တော်တိုက်ကို ကုဗပုံသဏ္ဍာန် တည်ဆောက်ထားပါ ရေ။ ပုထိုးတော်ကြီးကို ကြီးမားသောသဲကျောက်တုံးကြီးတိဖြင့် သပ်စီပေါင်းမိုးတိပြုလုပ်ပနာ ဝင်္ကဘာသဖွယ် လိုဏ် (၅)ထပ်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားပါရေ။ လိုဏ်ဂူတော်နံရံတိတွင် မဏ္ဍိုင် (၅)ရပ်၊ ဘုရားရှင်နုစဉ်ဘဝ ဖြစ်တော်စဉ်တိနန့် ဇာတ်နိပါတ်တော်လာ ဇာတ်ရုပ်တိ၊ လူမင်း၊ နတ်မင်း၊ ဗြဟ္မာမင်းတို့ဧ့ ရုပ်လုံး၊ ရုပ်ကြွတိ၊ ကျေးငှက်တိရစ္ဆာန်တို့ဧ့ ရုပ်လုံး၊ ရုပ်ကြွတိ၊ စစ်ရေးစစ်ရာတိ၊ အားကစားပြကွက်၊ ဆင်ဖမ်းဟန်ပြကွက်၊ တုတ် သိုင်း၊ ကျင်နန့်မြောက်ဦးခေတ်တီးမှုတ်ကခုန်သည့် ရုပ်လုံး၊ ရုပ်ကြွတိ၊ ဝသုန္တာ၊ ဝသုန္ဒီရုပ်တုတိအပြင် ရခိုင်စိတ္တလင်္ကာရ ပန်းအနုလက်ရာတိကို ကျောက်ဖြင့်ထုဆစ်ဖန်တီးထားရေကို တွေ့ရှိရပါရေ။ ပုထိုးတော် ကြီးအနောက်ဘက်တွင် ဘုရင်ဘိသိတ်ဆောင်နန့် ဥပုသ်တော်ဆောင်တိကိုလည်း အခန်းဖွဲ့စည်းပနာ တည်ဆောက် ထားပါရေ။ တောင်၊ မြောက်နန့် အနောက်ဘက် မျက်နှာတိတွင်လည်း အရံစေတီတိ အစီအရီတည်ဆောက်ထားပြီး အရံစေတီတိကြားတွင် ကျောက်ချပ်ကြီးတိဖြင့် ရုပ်လုံး၊ ရုပ်ကြွတိကို တန်ဆာဆင်ထားပါရေ။

ပုထိုးတော်ကြီးဧ့ တောင်ဘက်စောင်းတန်း လှေကားလက်ဝဲဘက်တွင် အာနန္ဒစခြား ကျောက်စာတိုင်ကြီး တစ်တိုင်ရှိပါရေ။ အဆိုပါကျောက်စာမှာ အေဒီ (၄) ရာစု (၁၀) ရာစုအတွင်း ၎င်းနန့် ၎င်းမတိုင်မီက နန်းတက် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် ဘိုးဘေးစဉ်ဆက် မင်းတို့ဧ့ နန်းစံပုံ၊ အုပ်ချုပ်ပုံ၊ အလှူပြုပုံတို့ကို တစ်မျက်နှာလျှင် နှစ် (၂၀၀) စီခြားလျက် သက္ကဋဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော ကျောက်စာတစ်ချပ်ဖြစ်ပါရေ။ ကျောက်စာတိုင်ဧ့ မြောက် ဘက်တွင် ခရုသင်းပုံနန့် ဓမ္မစကြာအဝိုင်းပါသော ကျောက်ချပ်တစ်ချပ်လည်းရှိပါရေ။ ဤကျောက်စာတိုင်နန့် ကျောက်ချပ်တို့ကို အေဒီ (၁၅၃၅)ခုတွင် မင်းဗာဘုရင် ဝေသာလီမြို့ဟောင်းမှ ပြောင်းရွှေ့စိုက်ထူထားရာ လေ့လာသူတိအဖို့ ရခိုင်သုတပြတိုက်ကြီးတမျှပင်ဖြစ်ရေ။ ကျောက်စာတိုင်တောင်ဘက်တွင်လည်း ဓညဝတီ မြို့ဟောင်းမှ ရွှေ့ပြောင်းထားသော ရှစ်မျက်နှာကျောက်တိုင်တစ်လုံးရှိပါရေ။ ပုထိုးတော်ကြီးနန့် တောင်ဘက်
စောင်းတန်း လှေကားတို့အကြားရင်ပြင်တွင် နေထွက်ဘုရား၊ နေဝင်ဘုရားအပြင် အခြားစေတီ ငယ်ကလေးတိ ကိုလည်း တည်ဆောက်လှူဒါန်းထားခဲ့ပါရေ။ ၁၉၉၉-၂ဝဝဝဘဏ္ဍာရေးနှစ်တွင် သိပ္ပံနန့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ပညာရှင်တိက အောက်ခံလိုဏ်ဂူတိသို့ မိုးရေစိမ့်ခြင်းကို ကာကွယ်ရာ၌ သံကူကွန်ကရစ်ပေါ်မှ ferro cement နန့် ဓာတုဆေးဝါးတို့ ပေါင်းစပ်ပနာ ထိန်းသိမ်းခဲ့ပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
သွီးပြန်ကြော

**သွီးပြန်ကြော**တိရေ သွီးလည်ပတ်စနစ်အတွင်း သွီးတိကို နှလုံးသို့ ပို့ဆောင်ပီးသည့် သွီးကြောတိဖြစ်ရေ။ Pulmonary သွီးပြန်ကြောနန့် Umbilical သွီးပြန်ကြောမှလွဲပနာ သွီးပြန်ကြောတိရေ တစ်ရှူး (အသား) တိမှ အောက်စီဂျင် ကင်းမဲ့သည့် သွီးညစ်တိကို နှလုံးသို့ ပို့ပီးရေ။ သွီးလွှတ်ကြောတိနန့် နှိုင်းယှဉ်ကေ သွီးပြန်ကြောဧ နံရံတိတွင် ကြွက်သားပိုနည်းရေ။
ဟင်နရီ ဖို့

**ဟင်နရီ ဖို့ဒ်** (Henry Ford) ရေ အမေရိကန် ဖို့ဒ် မော်တော်ကား ကုမ္ပဏီအား တည်ထောင်ခသူ ဖြစ်သည့်အပြင် မျက်မှောက်ခေတ် ကုန်ပစ္စည်းတိ စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်ရာတွင် စွမ်းအားတိုးမြင့်ရီးအတွက် ပိုပြီးကေလျင်မြန်သည့် စက်ပစ္စည်း စနစ်တကျ တပ်ဆင်မှု နည်းလမ်းကို (assembly line) စတင်အသုံးပြုခသူ ဖြစ်ရေ။ ဟင်နရီ ဖို့ဒ်အား မော်တော်ကား တီထွင်သူအဖြစ် မကြာမကြာ ထင်မှတ်မှား တတ်ကတ်ရေ။ သူရေ မော်တော်ကား လုပ်ငန်းကို တော်လှန်ပစ်သည့် တီထွင်အားကောင်းသူ တစ်ဦးဖြစ်ရေ။ 

ဖို့ဒ်ကို ၁၈၆၃ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၃၀ ရက်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မစ်ရှီဂန်ပြည်နယ် ဒေဘွန်မြို့၌ ဖခင်ဝီလျံနန့် မိခင်မေရီရို့မှ မွေးဖွားခရေ။ မွေးချင်းမောင်နှမ ၅ယောက် ဟိခပြီး ငယ်နာမည်မှာ ဟင်နရီဖြစ်လေဧ့။ လယ်သမားမျိုးရိုးမှ မွေးဖွားခပြီး ဖခင်ဖြစ်သူမှာ အိုင်းရစ်အမျိုးအနွယ် ဖြစ်ရေ။ မိခင်ဖြစ်သူမှာ ဒတ်ချ်အမျိုးအနွယ်ဖြစ်ရေ။ သူရေ ကလေးဘဝတွင် မိသားစုလုပ်ငန်းတွင် လုပ်ကိုင်ပြီး အားလပ်သည့်အချိန်ပို၌ စက်ပစ္စည်းအလုပ်ရုံတွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင် တတ်ရေ။ အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ်တွင် ဖို့ဒ်ရေ မိသားစုလုပ်ငန်းမှထွက်ကာ ဒက်ထရွိုက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခပြီး စက်ပစ္စည်းအလုပ်ရုံ၌ လုပ်ကိုင်ကာ အထူးအနိန်နန့် ရေနွေးငွေ့ဖြင့်မောင်းသည့် စက်တိကို တာဝန်ယူ ကိုင်တွယ်ရေ။ 

၁၈၈၂ ခုနှစ်တွင် ဖို့ဒ်ရေ လက်မှတ်ရ စက်ဆရာတစ်ဦး ဖြစ်လာရေ။ ရေနွေးငွေ့သုံးစက်တိ တပ်ဆင်ပြုပြင်ရန် ဝက်စတင်းဟောက်စ် ကုမ္ပဏီက ဖို့ဒ်အား ငှားရမ်းခရေ။ 

၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ဖို့ဒ်ရေ ဓာတ်ဆီကို လောင်စာအဖြစ် အသုံးပြုသည့် အင်ဂျင်စက်ငယ်ကို ပုံစံထုတ်ရေ။ ရေမတ် အက်ဒီဆင်က ကမ်းလှမ်းအနိန်နန့် သူ့ကုမ္ပဏီတွင် ဖို့ဒ်ရေ အင်ဂျင်နီယာချုပ် ဖြစ်လာရေ။ သုံးနှစ်အကြာတွင် ဖို့ဒ်ရေ ဓာတ်ဆီဖြင့် မောင်းနှင်နိုင်သည့် ကားကို တီထွင်ရေ။ 

အက်ဒီဆင်ဧ့ လုပ်ငန်းမှထွက်ကာ ဆက်လက်ကြိုးပမ်းရာ နှစ်တဖဲ့ချေအတွင်း ပုံစံအေနန့် ပုံစံတီ အပါအဝင် မော်တော်ကား ဒီဇိုင်းတိကို ဖို့ဒ်က ဆက်လက်ထုတ်လုပ်ခရေ။ မော်တော်ကားဧ့ စွမ်းဆောင်မှု မြင့်မားရီးမှာ ဖို့ဒ်ဧ့ မူပိုင်လက္ခဏာ တစ်ရပ်ဖြစ်ရေ။ ဖို့ဒ်ရေ မော်တော်ကားတိအား စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်ရီးအတွက် မော်တော်ကားတပ်ဆင်ရီးကို တီထွင်ဆောင်ရွက်ရေ။ ဖို့ဒ်ဧ့ ဦးတည်ချက်မှာ အမေရိကန်နိုင်ငံသားတိုင်း မော်တော်ကား စီးနိုင်ရီး ဖြစ်ရေ။ ပထမကမ္ဘာစစ်နန့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း ဖို့ဒ်ဧ့ စက်ရုံကို စစ်ပစ္စည်း ထုတ်လုပ်ရီးတွင် အသုံးပြုခရေ။ 

ဖို့ဒ်ဧ့ ဘဝနိဂုံးချုပ် အချိန်ပိုင်းတွင် ကုသိုလ်ဖြစ် အဖွဲ့အစည်း ဖို့ဒ်ဖောင်ဒေးသျှင်းဧ့ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခရေ။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဧပြီ ၇ ရက်တွင် ဖို့ဒ် ကွယ်လွန်ခရေ။
သွီးခုန်ခြင်း

## သွီးခုန်ခြင်း
နှလုံးမှသွီးရေ သွီးကြောတိ 
အတွင်းသို့ ပန်းထုတ်ခြင်းကြောင့် သွီးကြောတိတွင် 
ဖောင်းလိုက်ကျုံ့လိုက်ဖြစ်နီရေ။ ယင်းသို့လှုပ်ရှားမှု 
ဖြစ်နီရေကိုအရေပြားနန့် အနီးကပ်ဆုံးသွီးကြောတိ၌ 
စမ်းသပ်ကြည့်ခြင်းဖြင့်သိသာရေ။ တိရေအားဖြင့် 
လက်ကောက် ဝတ်ဟိအရိုးနန့်အရေပြားကြားတွင်ဟိရေ 
သွီးကြောတွင် သွီးခုန်ပုံကိုစမ်းသပ်လိဟိကတ်ရေ။ 
ဒေနီရာ၌ သွီးကြောတိမှာ အောက်တွင်အရိုးခံဟိပြီး 
အရေပြားနန့် အနီးစပ်ဆုံး ဖြစ်ရေကြောင့် 
အစမ်းရလွယ်ကူရေ။

သွီးခုန်ပုံကိုစမ်းခြင်းရေ လူနာဧ 
ရောဂါအခြေအနီကို အကဲခတ်ရာ၌ အကူအညီပီးရေ။ 
လူကောင်းရို့ဧသွီးခုန်ပုံမှာပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် တစ်မိနစ်ကေ 
၇၂ကြိမ်မျှခုန်၍ အချေတိ တွင်ကားအကြိမ် ၁၂ဝ မျှခုန်ဧ။ 
ယကေလည်းအချို့၌ထိုထက်နည်း၍ အချို့၌ကားထိုထက်တိ၍ခုန်ဧ။ 
ကျန်းမာရီးကိုလုံးဝမထိခိုက်စေဘဲ ပင်ကိုနှေးခြင်းမြန်ခြင်းမှာ 
မထောင်းတာလှကေလည်း ကျန်းမာခြင်းကို 
ထိခိုက်စေရေနှေးခြင်းမြန်ခြင်းကိုကား 
အထူးဂရုစိုက်ရန်လိုလီရေ။

သွီးခုန်ပုံအနှေးအမြန်အပြင် သွီးခုန်ပုံ 
အမျိုးအစားကိုလည်း သွီးစမ်းခြင်းဖြင့်သိနိုင်ရေ။ 
သွီးကျဲရေ၊ သွီးပျစ်ရေ၊ အကြောထဲတွင်သွီးပြည့်ရေ၊ 
သွီးနည်းရေစရေဖြင့်ခွဲခြား၍သိ နိုင်လီရေ။
ဖျားနီသည့်အခါ၌ဖြစ်စေ၊ နှလုံးရောဂါ 
ဖြစ်သည့်အခါ၌ဖြစ်စေ၊ နာ့ဗ်ကြောတိအလားအလာမမှန်သည့် 
အခါ၌ဖြစ်စေ၊ သွီးခုန်အလွန်မြန်တတ်ရေ။ 
သို့ရာတွင်တိုက်ဖွိုက်ခေါ် အူရောင်ဖျား ရောဂါဖြစ်သည့်အခါ 
သွီးခုန်နှုန်းအလွန်နှေးရေကိုတွိ့ရဧ။ 
သွီးခုန်အလွန်နှေးခြင်းမှာတိုက်ဖွိုက် 
ရောဂါဧအထူးခြားဆုံးရေလက္ခဏာတစ်ရပ်ဖြစ်ရေ။

သွီးခုန်မမှန်ဆိုရာ၌တစ်ခါတစ်ရံ သွီးခုန်ပုံမှာ 
လေးငါးချက်အလွန်လျင်မြန်စွာခုန်ပြီးနောက် နှေးလားလိုက်၊ 
မြန်လာလိုက်ဖြစ်ရေကိုဆိုရေ။ အစာမကြေခြင်းကြောင့် 
လည်းကောင်း၊ အရက်ဆေးလိပ်စရေ 
နစ်ကိုတင်အဆိပ်တိပါသည့် အစားအရေက်တိ 
ကိုအရေက်အစားကြူးမှုကြောင့်လည်းကောင်း၊ နှလုံးရောဂါ 
ဖြစ်သည့်အခါ၌လည်းကောင်း၊ သွီးခုန်မမှန်ဖြစ်တတ်ရေ။ 

ကူးစက်တတ်ရေရောဂါတိဖြစ်ပြီးနာ လန်ထကာစတွင်လည်း 
ဖြစ်တတ်ဧ။ သွီးခုန်အနှေးအမြန်မှာ အချေနန့်လူကြီး 
တွင်သာကွာခြားရေမဟုတ်၊မိန်းမနန့်ယောက်ျားတွင်လည်း 
ကွာခြားလီရေ။ ယောက်ျားထက်မိန်မကခုနစ်ကြိမ် 
ရှစ်ကြိမ်ပို၍သွီးခုန်မြန်ရေကို တွိ့ရဧ။

## ကိုးကား
ဟတ်ဒရွန် တိုက်စက်

**ဧရာမ ဟတ်ဒရွန် တိုက်စက်** (Large Hadron Collider) ဆိုရေမှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနန့် စွမ်းအင် အတိဆုံးဖြစ်ပြီး အမှုန်အမွှားတိကို အဟိန်မြှင့် စမ်းသပ်ရန် တည်ဆောက်ထားရေ အမှုန်အဟိန်မြှင့်စက် ဖြစ်ရေ။ ၁၉၉၈ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ် အတွင်း ဥရောပ နျူးကလီးယားဆိုင်ရာ သုတေသန အဖွဲ့ (CERN) မှ တည်ဆောက်ခရေ။ အမှုန်အမွှားတိ ဆိုင်ရာ ရူပဗေဒနန့် စွမ်းအင်မြင့် ရူပဗေဒ ရို့နန့် သက်ဆိုင်ရေ အမျိုးမျိုးရေ သီအိုရီတိအား ရူပဗေဒ ပညာသျှင်ရို့ စမ်းသပ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် တည်ဆောက်ခရေ။ အထူးအနိန်နန့် သီအိုရီ အရဟိပြီး သက်သေမပြနိုင်ရေ ဟစ်ဂ် ဘော်ဆွန် ကို ဟိမဟိ စမ်းသပ်နိုင်ရန်နန့် စူပါဆမ်မစ်ထရီ သီအိုရီဖြင့် ခန့်မှန်းထားရေ အမှုန်အမွှားတိ ဟိမဟိ စမ်းသပ်နိုင်ရန် ဖြစ်ရေ။ ဧရာမ ဟတ်ဒရွန် တိုက်စက်ကို အသုံးပြုပနာ ရူပဗေဒနန့် သက်ဆိုင်ရေ အခြီခံ အကျဆုံး မေးခွန်းတိဧ အဖြေကို ရှာဖွေနိုင်မည် ဖြစ်ပြီး သဘာဝဧ နိယာမတိနန့် စပ်လျဉ်းပနာ ပိုမို နက်ရှိုင်းစွာ နားလည်နိုင်မည် ဖြစ်ရေ။ ထိုစက်အတွင်း ရှာဖွေရီး ကိရိယာ ၆ ခု ပါဝင်ပြီး တစ်ခုချင်းစီရေ ရှာဖွေစူးစမ်းမှု တစ်ခုချင်းစီကို ပြုနိုင်မည် ဖြစ်ရေ။

ဧရာမ ဟတ်ဒရွန်တိုက်စက်ရေ အဝန်း ၁၇မိုင် ဟိရေ လှိုဏ်ခေါင်းအတွင်း တည်ဟိပြီး ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ ဂျီနီဗာမြို့ အနီး ပြင်သစ်-ဆွစ်ဇာလန် နယ်စယ်အနီးတွင် မြေကြီးအောက် ၅၇၄ ပေ ( ၁၇၅ မီတာ) အနက် အထိ ဟိရေ။ နိုင်ငံပေါင်း ၁၀၀ ကျော်မှ သိပ္ပံပညာသျှင် နန့် အင်ဂျင်နီယာပေါင်း ၁ ရေင်းကျော် ပါဝင်တည်ဆောက် ထားကြပြီး တက္ကသိုလ် နန့် ဓာတ်ခွဲခန်း ရာပေါင်းတိစွာလည်း ပါဝင် ပံ့ပိုးထား ကတ်ရေ။

## ကိုးကား
ဟန်ဇိ

**ဟန်ဇိ** (ရိုးရာတရုတ်: 漢字; ရိုးရှင်းတရုတ်: 汉字; ပင်ယင်: ဟန်ဇိ; Wade–Giles: han4 tzŭ4; Jyutping: hon3 zi6; စာပေ: "ဟန်စာလုံးများ") ရေ တရုတ်နိုင်ငံနှန့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့တွင် စာပေ အရေးအသား၌ အသုံးပြုရေ ရုပ်ပုံသဏ္ဌာန် စာလုံးများဖြစ်ရေ။
ဟတ်ဒစ်စ် ဒရိုက်ဗ်

**စွာ့ဒ်ဒစ်ဒရိုက်ဗ်** ဆိုစွာမှာ ကွန်ပျူတာတွင် သတင်းအချက်အလက်တိအား သိမ်းဆည်းထားရာ အသုံးပြုရေ လျှပ်စစ် သံလိုက်ပြားတိနန့်ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားရေ ပစ္စည်းတခုဖြစ်ရေ။ ကွန်ပျူတာ စနစ် တခု လည်ပတ်ရန်အတွက် မဟိမဖြစ်ရေ ပစ္စည်းတခုဖြစ်ရေ။ ကွန်ပျူတာစနစ် လည်ပတ် အလုပ် လုပ်ဆောင်နိုင်ဖို့အတွက် အချက်အလက်မှတ်ဉာဏ်ဆိုင်ရာ အလုပ်လုပ်ဆောင်မှုတွင် အသုံးပြုပါရေ။ ကွန်ပျူတာ မှတ်ဉာဏ် (Memory)အတွက် အဓိက မှတ်ဉာဏ်(primary memory)နန့် ဒုတိယ မှတ်ဉာဏ်(secondary memory)ဟုဟိရာ စွာ့ဒ်ဒစ်ဒရိုက်ဗ်ရေ ဒုတိယမှတ်ဉာဏ်ဖြစ်ရေ။
ကွန်ပျူတာစနစ်မောင်းနှင်မှု ပရိုဂရမ် အိုအတ်စ်(OS-Operating System) အား သိမ်းဆည်း ထားရာ နီရာဖြစ်ရေ။ အခြား အသုံးပြုရန် ကွန်ပျူတာတွင် ထည့်သွင်းထားရေ ပရိုဂရမ်တိလည်း ၎င်းအတွင်းတွင် ထည့်သွင်း သိမ်းဆည်းထားရေ။ ပရိုဂရမ်တိအပြင် သီချင်းတိ၊ စာအုပ်တိ၊ ရုပ်ရှင် ဗီဒီယို ဇာတ်ကားတိ နန့်အခြား သတင်းအချက်အလက်တိလဲ ထည့်သွင်းသိမ်းဆည်းထားရေ။ အဓိက မှတ်ဉာဏ်(main memory)နန့်မတူရေ အချက်မှာ ၎င်းတွင် လျှပ်စစ် ခလုပ်ပိတ်ထားရေအချိန်တွင်လဲ သိမ်းဆည်းထားရေ အချက်အလက်တိကို မပျောက်လားပဲ မှတ်သားထားနိုင်ရေ။ လိုအပ်ရေအချိန်တွင် ပရိုဂရမ်တိမှ ရှာဖွေကာ  ပြန်လည် အသုံးပြုနိုင်ရေ။
သံလိုက်ကြိုးမှတ်ဉာဏ် (magnetic tape data storage)တိနန့်မတူရေ အချက်မှာ အချက်အလက် (data)တိအား အစဉ်လိုက်(sequentially) မသိမ်းဆည်းပဲ (random-access)အချက်အလက်တိဧတစိတ်တစ်ဒေသတိအဖြစ် ပိုင်းပြီးကေ သိမ်းဆည်းခြင်းကြောင့် သိမ်းဆည်းမှတ်နိုင်မှု ပမာဏ ပိုမိုကြီးမားကာ အချက်အလက်တိ ထည့်ခြင်း ပြန်လည်ထုတ်ယူခြင်း ပိုမိုမြန်ဆန်ပါရေ။

## သမိုင်း
**စွာ့ဒ်ဒစ်ဒရိုက်ဗ်**တိကို ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ကွန်ပျူတာ အချက်အလက်တိ သိမ်းဆည်ရန် IBM ကုမ္ပဏီမှ စတင် မိတ်ဆက်ခရေ။ ၁၉၆၀ ခုနှစ် အစောပိုင်းမှာ သုံးစွဲခကတ်ရေ။ မိန်းဖရိမ်ကွန်ပျူတာ(mainframe computer)တိမှာ သုံးစွဲခရေ။ ပထမဆုံး IBM မှ စတင်ထုတ်လုပ်ခရေ စွာ့ဒ်ဒစ်ဒရိုက်ဗ် ကတော့ 350 RAMAC ဖြစ်ရေ။ ၎င်းကတော့ အရွယ်အစားအားဖြင့်ရေခဲသေတ္တာ ၂လုံးစာလောက်ဖြစ်ပြီးကေ၊ အချက်အလက် ဝင်ဆံ့နိုင်မှုမှာ ၃.၇၅ မက်ဂါဘိုက်(3.75MB)မှ သာ ဖြစ်ရေ။ စာလုံးရေပေါင်း ၅သန်း သိမ်းဆည်းနိုင်ရေ။ ဒစ်ပြား(disk platters) အပြား ၅၀ နန့်အချက်အလက်တိကို သိမ်းဆည်းပါရေ။ 
၁၉၆၁ ခုနှစ်မှာတော့ IBM က  IBM 1311 ကို အောက်ရို့ဘာ ၁၁ရက်နေ့မှာ စတင်မိတ်ဆက်ခရေ။ ၎င်းမှာ အဝတ်လျှော်စက် ၁လုံးစာ အရွယ်အစားဖြစ်ပြီးကေ စာလုံးရေပေါင်း သန်း၂၀၀ ကျော် သိမ်းဆည်းနိုင်ရေ။ ဒစ်အတွဲ(disk pack)တစ်ခု ကေသိမ်းဆည်းနိုင်ရေ ပမာဏဖြစ်ရေ။ ထို ဒစ်အတွဲတိကို အဖြုတ်အတပ်လုပ်ပနာ ပြောင်းလဲ အသုံးပြုနိုင်ရေ။ ပထမဆုံး ရွှေ့ပြောင်းတပ်ဆင်နိုင်ရေ စွာ့ဒ်ဒစ်(removable disk) ဖြစ်ရေ။ အသုံးပြုသူတိမှ ဒစ်အတွဲတိ ထပ်မံဝယ်ယူ ပြောင်းလဲ တပ်ဆင်နိုင်ရေ။ နောက်မျိုးဆက်တိဖြစ်ရေ ရွှေ့ပြောင်းတပ်ဆင်နိုင်ရေ စွာ့ဒ်ဒစ်တိဧကနဦး အစ ဖြစ်ရေ။ ၁၉၈၀ခုနှစ် အစောပိုင်းမှာတော့ ၃၀၀ မက်ဂါဘိုက် အထိ သိမ်းဆည်းဝင်ဆန့်နိုင်ရေ စွာ့ဒ်ဒစ်တိ ပေါ်ထွက်လာရေ။

## မှတ်စု

## ကိုးကား
ဟာရီတောင်စေတီတော်

## တည်နီရာ
“မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းမြောက်ဘက်ကပ်လျက်ဟိ တောင်ပေါ်တွင် တည်ဟိပါရေ။ ဆင်ဖြူကုန်းစေတီတော် အနောက်ဘက်၊ ရက္ခတောင်ဧ့ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ဟိပါရေ။ 
## ကုသိုလ်သျှင်
ဘုရင်သီရိသုဓမ္မရာဇာရေ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၉၉၅) ခု၊အေဒီ (၁၆၃၃) ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်လှူဒါန်းခ ပါရေ။
## သမိုင်းအကျဉ်း
ဟာရီတောင်စေတီတော်ကို ဘုရင်သီရိသုဓမ္မရာဇာမှ စတင်တည်ဆောက်ခပြီး ကောဇာသက္ကရာဇ် (၁၁၂၃) ခု၊ ဒီ (၁၇၆၁) ခုနှစ်တွင် ဘုရင် နရဘယရာဇာရေလည်း ထပ်မံလှူဒါန်းခရေ။ ထို့နောက် ကောဇာသက္ကရာဇ် (၁၂၇၂) ခု၊ အေဒီ (၁၉၁၀) ခုနှစ်တွင် ဦးသာထွန်းအောင်မှလည်းကောင်း၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၁၃၄ဝ) ခု၊ အီ (၁၉၇၈) ခုနှစ်တွင် ဦးရဲဘော်မှလည်းကောင်း ထပ်မံပြုပြင်မွမ်းမံခပါရေ။ စေတီတော်မှာ မိုးတိစွာရွာသွန်းသဖြင့်ကောဇာသက္ကရာဇ် (၁၃၆၁) ခု၊ ပထမဝါဆိုလပြည့်ကျော် (၁၃) ရက်နီ့တွင် ပြိုကျခပြီး ကောဇာသက္ကရာဇ် (၁၃၆၂) ခုနှစ် ၊ တန်ခူးလဆန်း (၉) ရက်နီ့တွင် ညောင်ပင်ဈေးဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တရေဝတဦးစီးပြီး ဦးရွှေမောင်၊ ဦးတေဇ၊ ဦးအောင်ရွှေဦးတို့မှမ, တည်ကာတပည့်ဒကာ/ဒယိကာမ တိမှ စုပေါင်းပြီး ထပ်မံတည်ဆောက်လှူဒါန်းခပါရေ။ မြတ်စွာဘုရားဧ့ အရေတော်ဓာတ်ကိုဌာပနာပနာ တည်ထားရေစေတီဖြစ်ပနာ အရေတော်စေတီဟုခေါ်ဆိုရာမှ “ဟရီ”၊ “ဟာရီ” ဟူပနာ တဖြည်းဖြည်းပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်လာခကြခြင်း ဖြစ်ပါရေ။ “ဟရီ” ဆိုရေ စကားမှာ ပါဠိစကား “သီရိ” မှ ပြောင်းလဲလာရေစကားဖြစ်ပါရေ။ တချို့က “ဟရီ” ဆိုရေစကားမှာ “သျှရီ” ဆိုရေ သက္ကတစကားမှပြောင်းလဲလာရေ စကားဖြစ်ရေဟုလည်း ဆိုကြပါရေ။ ဟရီတောင်စေတီအနီးတွင် ဖွားမြင်ခသဖြင့်လည်း ဘုရင်သီရိသုဓမ္မာရာဇာအား “မင်းဟရီ” ဟူပနာ ခေါ်ဝေါ်ကြရေဟု သိဟိရပါရေ။ 
## ဗိသုကာလက်ရာ
ဟာရီတောင်စေတီတော်ကို ပေ (၁၅၀) ခန့်မြင့်ရေ တောင်ကုန်းပေါ်တွင် ကျောက်အတိဖြင့် တည်ဆောက် ထားပါရေ။ စေတီတော်အောက်ခြေအချင်းမှာ (၂၅) ပေခန့်ဟိပြီး ဉာဏ်တော်အမြင့်မှာ (၃၄) ပေကျော်ခန့်ဟိပါရေ။ စေတီတော်အောက်ခြေမှာ လေးမျက်နှာပုံစံဖြစ်ပြီး ခေါင်းလောင်းမှောက်မှအပေါ်ပိုင်းကို အဝိုင်းပုံစံဖြင့် တည်ဆောက်ထား ပါရေ။ လေးမျက်နှာဆိုရေ်လည်း ထောင့်တိကိုချိုးထားပါဧ့။ တစ်မျက်နှာစီတွင် ပစ္စယံနှစ်ဆင့်ပေါ်၌ မုခ်ကပ် တိကို ဖွင့်ထားပါရေ။ မုခ်ကပ်ထဲတွင် ဆင်းတုတော်တိကို ပူဇော်ထားပါရေ။ မုခ်ကပ်တိဧ့ မျက်နှာပြင်တိကို ရခိုင်ရိုးရာစိတ္တလင်္ကာရလက်ရာတိဖြင့် ထုဆစ်အလှဆင်ထားပါရေ။ စေတီတော်ဧ့အရှေ့ဘက်ကို (၃) ပေခန့်ထုတ်ပနာ မုခ်ဦးဖွင့်ထားပါရေ။ မုခ်ဦးဂူထဲတွင် ပလ္လင်တော်အား (၂) ဆင့် ပြုလုပ်ထားပြီး အဆင့်တိုင်းတွင် ဆင်းတုတော် (၁) ဆူစီ ပူဇော်ထားပါရေ။ အောက်ပလ္လင် တော်မှာ (၃) ပေခန့်မြင့်ပြီး ဆင်းတုတော်မှာလည်း ဉာဏ်တော်အမြင့် (၃)ပေခန့်ဟိပါရေ။ အပေါ်ဆင်းတုတော်မှာ ဉာဏ်တော်(၂) ပေကျော်ခန့်ဟိပါရေ။ စေတီတော်ဧ့ အောက်ခြေပတ်ပတ် လည်တွင် ဘီလူးရုပ် (၉) ရုပ်ဖြင့် ထုဆစ်အလှဆင်ထားပါရေ။ စေတီတော်ဧ့ အရှေ့ဘက်မုခ်ဦးအပြင်ဘက် လက်ဝဲ/လက်ယာတွင်လည်း ဆင်းတုတော် (၁) ဆူစီ ပူဇော်ထားပါရေ။ စေတီတော်သပိတ်မှောက်နန့် ကြာဆုံကိုလည်း ပန်းလက်ရာတိဖြင့် အလှဆင်ထားပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
ဟာရှီမိုက် ဂျော်ဒန် ဘုရင့်နိုင်ငံ

ဂျော်ဒန်နိုင်ငံကို ယခင်က ထရန်စဂျော်ဒန်ဟု ခေါ်ရေ။ သို့ရာတွင် အမီအဗ္ဗဒူလာဘုရင်လက်ထက်၌ ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၇ ရက်နိတွင် အတည်ပြုရေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စာချုပ်အရ ထရန်စဂျော်ဒန်နာမည်ကို ဂျော်ဒန်ဟု ပြောင်းလိုက် ဧ။ ယကေလည်း ထိုနာမည်ကို ၁၉၄၉ ခုနှစ်ရောက်မှပင် အများက အသုံးပြုလာကြလီရေ။

ထရန်စဂျော်ဒန်ဟု ခေါ်ဝေါ်ရခြင်းမှာ ထိုပြည်ငယ်ရေ မြေထဲပင်လယ်ဧ အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေဒေသဟိ ဂျော်ဒန်မြစ်ကို ဖြတ်လျက် တည်ဟိရေကြောင့် ဖြစ်လီရေ။ ထိုပြည်ဧ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၃၄၇၅ဝ ဟိရေ။ လူဦးရေမှာ မူလက ၃၅ဝဝဝဝ ခန့် ဟိရေဟု ဆိုရေ။ ယကေလည်းဂုအခါ လူဦးရေ ၁၃၃၂၉၈၉ ခန့်ဟိရေဟု ခန့်မှန်းရရေ။ အစ္စလမ် အယူဝါဒီ အာရပ်လူမျိုးရို့ နီထိုင်ရာ အာရပ်တိုင်းပြည်ဖြစ်၍ သူရို့ဧနေအိမ်ပုံစံမှာ အလွန်ရှေးရိုးကျသေးဧ။ ရှေးရောမအင်ပိုင်ယာခေတ်က လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေ တိုင်းပြည်ဖြစ်ခ ကေလည်း နောင်အခါနှစ် ရာပေါင်းများစွာ လယ်မြေရို့ကို ပစ်ထားခရေကြောင့်၎င်း၊ မိုးနည်းပါးလားရေကြောင့်၎င်း လယ်မြေရို့မှာ စိုက်ပျိုး၍ မဖြစ်ထွန်းတော့ဘဲ ကျဉ်းမြောင်း ရေ မြေကွက် တဖဲ့ချေတွင်သာ ဂျုံ၊ မုယောစပါးနန့် သစ်သီးတိကို စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြဧ။ ကုန်းမြင့်ဒေသတိတွင် စပျစ်ခြံတိကို လုပ်ကိုင်ကတ်ရေ။ များစွာရေအာရပ်ရို့မှာကား သိုး၊ ဆိတ်တိကို တစ်နီရာမှ တစ်နီရာသို့ လှည့်လည်ထိန်းကျောင်းကြလီရေ။ ထိုပြည်တွင်ဟိရေ ဓာတ်သတ္တုတိမှာ ဖော့စဖိတ်နန့် ပိုတက်ရို့ ဖြစ်ရေ။ မြို့တော်မှာ အမ္မန်ဖြစ်ဧ။ ထိုပြည်ဧဒေသအများရေ သဲကန္တာ ရဖြစ်၍ ရာသီဥတုမှာ ခြောက်သွေ့ပြီးကေ နေ့အခါပူ၍ ညဖက်တွင် ချမ်းအေးလှလီရေ။

ရှေးအခါက ထရန်စဂျော်ဒန်နန့် ပါလက်စတိုင်းရို့မှာတစ်ပြည်တည်းဖြစ်၍ ပထမကမ္ဘာစစ်ပြီးရေအခါ ထရန် စဂျော်ဒန်ကို တပြည်သတ်သတ် ခွဲထုတ်ပီးခရေ။ ယကေလည်း ဗြိတိသျှဩဇာခံပြည်တစ်ခု ဖြစ်ရေ။ ပထမနန့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး အကြားတွင် ထိုပြည်နယ်၌ ယဟူဒီနန့် အာရပ်ရို့ဧ အဓိကရုဏ်းတိ မကြာမကြာဖြစ်ပွားရေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး အတွင်းကမူ ယဟူဒီရော အာရပ်ရို့ပါ ဂရိတ်ဗြိတိန်ဖက်မှ ကူညီ တိုက်ခိုက်ပီးကတ်ရေ။

၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ထရန်စဂျော်ဒန်မှာ ဘုရင်အုပ်စိုးသည့် လွတ်လပ်ရေ ဂျော်ဒန်နိုင်ငံဟူ၍ ဖြစ်လာဧ။ ဂရိတ်ဗြိတိန်နန့် အနှစ် ၂ဝ မဟာမိတ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုထားကေလည်း အကြောင်းဟိလာပါက ဂျော်ဒန်က အာရပ်နိုင်ငံအဖွဲ့ကိုသာ ပထမ ဦးစားပီးကာ ကူညီမည်ဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ကျေညာထားလီရေ။ ဂျော်ဒန်နိုင်ငံမှာ အိန္ဒိယနန့် ဥရောပရို့ ဆက်သွယ်သည့် ကုန်းလမ်းခရီးကြောင်းတွင် အရီးပါရေ နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံအဖြစ်ဖြင့် ထင်ရှားသိဟိကြလီရေ။

## ကိုးကား
ဟယ်လင်နစ်ခေတ်

ဟယ်လင်နစ်ခေတ်(Hellenistic) သို့မဟုတ် အရစ္စစတိုလစ်ခေတ်(Aristotelian) ခေတ်စွာ ဟယ်လင်နစ်ကမ္ဘာတွင် ဖြစ်ပေါ်လာရေ ကွဲပြားရေ တွေးခေါ်မှု ဖီလိုဆိုဖီဂိုဏ်းတဂိုဏ်းဖြစ်ရေ။ ၎င်းရေ အများအားဖြင့် ဂရိ ယဉ်ကျေးမှု ပြန့်ပွားမှုကို ဆိုလိုရေ။ (၄)ရာစုတွင် မဟာ Alexander သိမ်းပိုက်ခရေ ဂရိပြည်မဟုတ်ရေ နယ်မြေတိသို့ ယဉ်ကျေးမှု ပျံ့နှံ့သွားခြင်း ဟု ဆိုလိုရေ။ ဘီစီ ၃၂၃ တွင် မဟာ အလက်ဇန်းဒါး ကွယ်လွန်ခြင်း နန့့်် ဘီစီ ၃၂၂ တွင် အရစ္စတိုတယ် ကွယ်လွန်ခြင်း မှ အစပြုရေဟု အများအားဖြင့် ယူဆကတ်ရေ။ ယင်းခေတ်ကို ဟယ်လင်နစ်ခေတ်(Hellenistic) ခေတ်ဟု ခေါ်ဆိုကတ်ရေ။

၎င်းတွင် အောက်ပါ ဖီလိုဆိုဖာကြီးတိ ပါဝင်ရေ။

*ဖီးရို(Pyrrho) (c. 360 - 270 BC ) ဂရိနိုင်ငံသားဖြစ်ရေ။
*အက်ပီကျူးရပ်စ်(Epicurus) (341 - 270 BC )ဂရိနိုင်ငံသားဖြစ်ရေ။
*ဇီနိုမှ စီတီရမ်(Zeno of Citium) (334 - 262 BC )ဂရိနိုင်ငံသားဖြစ်ရေ။
*ဖီလိုမှ အလက်ဇန်းဒါး(Philo of Alexandria) ( ဘီစီ ၂၀ - အေဒီ ၅၀) အီဂျစ်-ဂျူးနိုင်ငံသားဖြစ်ရေ။
*ပလိုတီနပ်စ်(Plotinus)(အေဒီ ၂၀၅ - ၂၇၀) အီဂျစ်-ဂရိနိုင်ငံသားဖြစ်ရေ။

ဂရိနိုင်ငံပြင်ပတွင်နီထိုင်ရေ ဂရိ၊ ရောမ၊ အီဂျစ်နန့့်် ဆီးရီးယားနိုင်ငံသားတိရေ ပါရှန်နန့့်် အိန္ဒိယဖီလိုဆိုဖီဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းတိကို ၎င်းတို့၏လက်ရာတိတွင် ပေါင်းစပ်ထည့်သွင်းကာ ဆိုကရေးတီမတိုင်မှီခေတ်၊ ဆိုကရေးတီးခေတ် ဖီလိုဆိုဖာတိမှ ပေးအပ်ခရေ အမွေအနှစ်တိအပေါ် ယင်းအယူအဆတိနန့် ပေါင်းစပ်ထည့်သွင်းထားရေ။

ဒေကာလအတွင်း Stoicism ၊ Skepticism ၊ Epicureanism နန့့်် Neo-Platonism ထွန်းကားခရေ။

ဟယ်လင်နစ်ခေတ်ရေ ရောမ ခေတ် ကို အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ထပ်နီကာ ထူးခြားချက်မှာ သမိုင်းဆိုင်ရာကဲ့သို့ ပထဝီဝင်အနီအထားဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား
လက်

လူဧ စိတ်ဆန္ဒအရ အမျိုးမျိုး လှုပ်ရှားလုပ်ကိုင်နိုင်စွမ်းဟိရေ 
ကိုယ်ခန္ဓာဧ အလွန်အသုံးဝင်သည့် အစိတ်အပိုင်းမှာ လက်ဖြစ်ပါရေ။ လူရို့ဧ လက်နန့် တိရစ္ဆာန်ရို့ဧ လက်ရေ ကကောင်းကွာခြားပါရေ။ လူနန့် အတူဆုံး အနီးစပ်ဆုံးလို့ပြောကတ်ရေ လူဝံပင် လူပိုင်လက်ကို စိတ်လိုရာအသုံးပြုနိုင်ရေ ဂုဏ်သတ္တိမဟိပါ။ အပူ အအီး၊ နာကျင်မှု စရေ အာရုံရို့ကို အချေတိလောက်ပင် သိလွယ် ထိလွယ်ခြင်းမဟိပေ။ ယင်းပိုင်ဖြစ်ရခြင်းမှာ လူဧ ဦးနှောက်မှာ တိရစ္ဆာန်ဧဦးနှောက်ထက် အသိဉာဏ်အရာတွင် ပိုပနာကောင်းရေအတွက်ကြောင့်ဖြစ်ရေ။

လက်ဖဝါးအရီပြားအောက်တွင် အဖုမွှားတိဟိဧ။ ထိုအဖုမွှား 
တိတွင် ဦးနှောက်မှလာရေ နာဗ်ကြောတိသန်နီရေ။ လက်ရေ အလွန် အံ့ဩဖို့ကောင်းရေ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ရေဆိုကေလည်းသော မမှားနိုင်ပါ။ လက်ဧ ဖွဲ့စည်းထားပုံနန့် အသုံးဝင်ပုံရို့မှာ အတော်ပင် ဆန်းကြယ်လီရေ။ ပခုံးနန့် လက်မောင်းရေ ဆုံလည်ဆက်သဘောမျိုးဖြင့် ဆက်နီရေ။ လက်မောင်းနန့် လက်ရုံးရေလည်း ပတ္တာဆက်ပိုင်ဆက်ထားရေ။ ထိုနီရာကို တံတောင်ဆစ်ဟုခေါ်ရေ။ လက်မောင်းတွင် အရိုးကြီး 
တစ်ချောင်းသာဟိကေလည်း လက်ရုံးတွင် လက်ဖျံရိုးကြီး၊ လက်ဖျံရိုးငယ်ဆိုပနာ အရိုးနှစ်ချောင်းဟိရေ။ လက်မောင်းရိုးကား အဖျားကြီးပနာ လုံးပြီးကေ တံတောင်ဆစ်ဖက်သို့ ကျရေအခါ တဖဲ့ချေ ပြားပနာနီရေ။ ထိုမှလွန်ကေ အရိုးလေးခုစီ နှစ်တန်းပေါင်း အရိုးရှစ်ခုဟိရေ လက်ကောက် ဝတ်ရိုးဟိရေ။ လက်ဖဝါးတွင်မူကား လက်ဖဝါးရိုး ငါးချောင်းဟိရေ။ ထိုအရိုးငါးချောင်းမှ လက်ချောင်းငါးချောင်း သွယ်ပနာဆင်းနီရေ။ ထိုလက်ချောင်း ငါးချောင်းရို့တွင်လည်း အရင်းဆစ်ရိုးငါးခု၊ အလယ်ဆစ်ရိုး လေးခုနန့် အဖျားဆစ်ရိုး ငါးခုဟူပနာ အဆစ်ရိုးကလေးပေါင်း ၁၄ ခု ဟိရေ။ လက်မတွင် အလယ်ဆစ်ရိုးမဟိချေ။ ထိုအဆစ်ကလေးတိရေ ပျော့ပျောင်းရေ အရွတ်တိနန့် ဆိုင်းလျက်ဟိရေ။ လက်မောင်းရိုး၊ လက်ဖျံရိုး၊ လက်ကောက်ဝတ်ရိုး၊ လက်ဖဝါးရိုးနန့် လက်ဆစ်ရိုးစရေရို့မှာ ပြွန်ပိုင်ခေါင်းပွဖြစ်ပနာ အတွင်း၌ ခြင်ဆီနန့် ပြည့်နေလီရေ။ လက်ကို လှုပ်ရှားစီနိုင်ရေ ကြွက်သားစိုင်ရို့ရေ တိရေအားဖြင့် လက်ရုံးတွင်ဟိကတ်ရေ။ ထိုကြွက်သားစိုင်ရို့ကို ခိုင်မာရေ ကြွက်သားကြောတိက လက်ရိုးတိဖြင့် ဆက်ပနာပီးထားရာ အကျွန်ရို့ဧ လက်ချောင်းတိကိုချိုးကြည့်ကေ ထိုကြွက်သားကြောတိအား မျက်စိနန့်လည်း မြင်နိုင်ပနာ လက်နန့်လည်း စမ်းသပ်တွိ့ဟိနိုင်ရေ။ လက်တိကို အထက် 
အောက်သို့လည်းကောင်း၊ ဝဲယာသို့လည်းကောင်း လှုပ်ရှားပီးရေအခါ လက်ပြင်ရိုးနန့် လက်မောင်းရိုးရို့ရေ ချွတ်ချော်တိမ်းပါးလားခြင်းမဟိချေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ ထိုအရိုးနှစ်ခုမှာ ဆုံလည်ဆက် သဘောမျိုးဖြင့် ဆက်နေခြင်းကြောင့်တစ်ကြောင်း၊ ကြွက်သားကြောရို့ဖြင့် ဆိုင်းလျက်ဟိခြင်း
ကြောင့်တစ်ကြောင်းဖြစ်ရေ။ အရိုးတစ်ခုနန့်တစ်ခု ပွတ်တိုက်ရာတွင် မပွန်းမပဲ့စေခြင်းငှါ အရိုးတိတွင် အရိုးနုတစ်ထပ် ခံလျက်ဟိလီရေ။ အရိုးအဆစ်တိုင်း၌လည်း အမြှေးတစ်ထပ် အုပ်လျက်ဟိရေ။ ယင်းအမြှေးတွင် အဆီဖြင့် ပြွမ်းလျက်ဟိဧ။ ထိုအဆီရေ အမြဲစွတ်စိုစေးချွဲနီရေ ကြောင့်လည်း လက်ကိုအမျိုးမျိုးလှုပ်ရှားရာတွင် ပိုပြီးကေပြေပြစ်စီရေ။ လက်တွင် လက်မအသုံးဝင်ပုံမှာ အတော်ပင် ဆန်းကြယ်ဧ။ လက်မရေ ကိုင်တွယ်ကောက်ယူရာ၌ ဇာလက်ချောင်းဖြင့် ကောက်ရေဖြစ်စီ သူကဖေးမပီးရရေ။ သူမဟိက ကိုင်တွယ်ပနာမဖြစ်နိုင်ချေ။ 

## ကိုးကား
လက်ပတွန်

**လက်ပတွန်**ရေ ကိန်းပြည့်ဝက်စပင် ဟိရေ အခြီခံအမှုန်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး အားပြင်းတိဖြင့် အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုမဟိပါ။ လက်ပတွန်တိကို အဓိကအားဖြင့် အမျိုးအစား နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်ရေ။ ၎င်းရို့မှာ လျှပ်စစ်ဓာတ်ဆောင် လက်ပတွန်တိနန့် လျှပ်စစ်ဓာတ်မဲ့ လက်ပတွန်တိ(နျူထရီနိုတိ)ဖြစ်ရေ။ လျှပ်စစ်ဓာတ်ဆောင် လက်ပတွန်တိရေအခြားအမှုန်တိဖြင့် ပေါင်းစပ်ပနာ အက်တမ်နန့် ပိုစီထရိုနီယမ်ကဲ့သို့ ဖွဲ့စည်းအမှုန်တိ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ရေ။ ယကေလည်း နျူထရီနိုတိရေ အခြားအရာတိဖြင့် အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှု နည်းရေ။ လူသိအတိဆုံးရေ လက်ပတွန်မှာ အီလက်ထရွန်ဖြစ်ရေ။

လက်ပတွန်တွင် မျိုးအစား(ရနံ့) ခြောက်မျိုးဟိပြီး မျိုးဆက် ၃ ခုခွဲခြားထားရေ။ ပထမမျိုးဆက်မှာ အီလက်ထရွန်နွယ်လက်ပတွန်တိ ဖြစ်ပြီး အီလက်ထရွန်နန့် အီလက်ထရွန် နျူထရီနို ရို့ပါဝင်ရေ။ ဒုတိယမှာ မျူယွန်နွယ်လက်ပတွန်တိ ဖြစ်ပြီး မျူယွန်နန့် မျူယွန် နျူထရီနိုရို့ ပါဝင်ရေ။ တတိယမျိုးဆက်မှာ တောနွယ်ဝင်လက်ပတွန်တိဖြစ်ပြီး တောနန့် တောနျူထရီနို ရို့ပါဝင်ရေ။ လျှပ်စစ်ဓာတ်ဆောင် လက်ပတွန်တိတွင် အီလက်ထရွန်ရေ ဒြပ်ထုအနည်းဆုံးဖြစ်ရေ။ ပိုမိုလီးလံသည့် မျူယွန်နန့် တော အမှုန်တိရေ အမှုန်ပြိုကွဲမှုဖြစ်စဉ်မှတဆင့် အီလက်ထရွန်နန့် နျူထရီနိုတိအဖြစ်သို့ လျင်မြန်စွာ ပြောင်းလဲလားကတ်ရေ။ ယင့်ချင့်ကြောင့် အီလက်ထရွန်တိရေ ငြိမ်မှုဟိပြီး စကြဝဠာအတွင်း အတွိ့ရအတိဆုံးရေ လျှပ်စစ်ဓာတ်ဆောင် လက်ပတွန်ဖြစ်ရေ။ မျူယွန်နန့် တော အမှုန်တိကိုမူ (အာကာသရောင်ခြည်တိရိုက်ခတ်ခြင်း၊ အမှုန်အဟိန်မြှင့်စက်တိ စသည့်) စွမ်းအင်မြင့် ထိမှန်မှုတိတွင်သာ တွိ့ဟိရရေ။

လက်ပတွန်တိဧ သဘာဝဂုဏ်သတ္တိတိမှာ လျှပ်စစ်ဓာတ်၊ စပင်နန့် ဒြပ်ထု ရို့ဖြစ်ရေ။ လက်ပတွန်တိသည့် ကွာ့ခ်တိကဲ့သို့ အားပြင်းအပြန်အလှန်သက်ရောက်မှု မဟိပါ။ ယကေလည်းလည်း အခြီခံအပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုတိဖြစ်ရေ ဒြပ်ဆွဲအား၊ (လျှပ်စစ်ဓာတ်ဆောင် လက်ပတွန်တိဆိုကေ) လျှပ်စစ်သံလိုက်အားနန့် နျူကလီးယားအားပျော့တိဖြင့် အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှု ဟိကတ်ရေ။

လက်ပတွန် ရနံ့ တစ်ခုခြင်းစီတွင် သက်ဆိုင်ရာ ဆန့်ကျင်အမှုန်တိ ဟိကြပြီး ဆန့်ကျင်လက်ပတွန်တိ ဟုခေါ်ရေ။ ဆန့်ကျင်လက်ပတွန်တိရေ သက်ဆိုင်ရာလက်ပတွန်တိဖြင့် နှုတ်လက္ခဏာဆောင်ပမာဏဟိသည့် တူညီရေဂုဏ်သတ္တိတိ ဟိကတ်ရေ။ အချို့ရေ သီအိုရီတိအရ နျူထရီနိုတိတွင် ဆန့်ကျင်အမှုန်မဟိဟုဆိုရေ။ ယကေလည်းလည်း မည်သည့်အဆိုက မှန်ကန်ရေဆိုရေကို အတည်မပြုနိုင်သိမ်းပါ။

လက်ပတွန်တိရေ စံပြုရူပဗေဒမော်ဒယ်တွင် အရီးပါရေ အမှုန်တိဖြစ်ရေ။ အီလက်ထရွန်တိရေ ပရိုတွန်နန့် နျူထရွန်တိနန့်အတူ အက်တမ်တိကို ဖွဲ့စည်းထားရေ အမှုန်တိဖြစ်ရေ။ အက်တမ်တိတွင် အီလက်ထရွန်တိအစား မျူယွန်သို့မဟုတ် တောအမှုန်တိဖြင့် အစားထိုးခြင်းဖြင့် ထူးခြားအက်တမ်တိကို ဖန်တီးပြုလုပ်နိုင်ရေ။ လက်ပတွန်-ဆန့်ကျင်လက်ပတွန် စုံတွဲဖြင့်လည်း ပိုစီထရွန်နီယမ် ဆိုရေ ထူးခြားအက်တမ်ကို ဖန်တီးနိုင်ရေ။ ထူးခြားအက်တမ်တိရေ သဘာဝအတိုင်း မတည်ဟိနိုင်ဘဲ အချိန်တိုအတွင်း ပြိုကွဲလားလီ့ဟိရေ။

## ကိုးကား
လက်မ

**လက်မ** ရေ လူ့ခန္ဓာကိုယ်ဧ လက်တွင် တည်ဟိရေ ပထမဆုံးလက်ချောင်းတခုဖြစ်ရေ။ လက်မရေ လက်ညိုး (index finger) ဘေးတွင် တည်ဟိပြီး အခြား လက်ချောင်းတိနန့် မတူဘဲ တမူထူးခြားသည့် လက်ချောင်းဖြစ်ရေ။ လူပုဂ္ဂိုလ်တဦးရေ ခန္ဓာဗေဒဆိုင်ရာ တည်နီရာပုံစံ (anatomical position) အရ ရပ်နေပါက (လက်ဖဝါးရေ ရှေ့သို့ မျက်နှာမူထား) လက်မရေ အပြင်ဘက်အကျဆုံး လက်ချောင်းဖြစ်ရေ။ 

## ကိုးကား
လက်ယာစိတော်စေတီ

## တည်နီရာ
မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ အရှေ့မြောက်ဘက်ခပ်ယွန်းယွန်းနှစ်မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ဟိပါရေ။ ကိုးသောင်း ပုထိုးတော်မြောက်ဘက်၊ ဦးတော်ဆေးကန်ဧ့ အနောက်ဘက်တွင် ကျရောက်ပါရေ။
 ==ကုသိုလ်သျှင်==
ဘုရင်ကောလိယရေ ကောဇာသက္ကရာဇ် ( ၄၈၅ ) ခု၊အေဒီ (၁၁၂၃) ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်လှူဒါန်းခ ပါရေ။ 
## သမိုင်းအကျဉ်း
လက်ယာစိတော်စေတီကို ဓညဝတီပြည့်သျှင် သူရိယစက္ကမင်းကြီးစတင်လှူဒါန်းခရေ စေတီတော် တစ်ဆူဖြစ်ပြီးမြက်စွာဘုရားဗျာဒိတ်ဝင် ရခိုင်ပြည်အနှံ့ ဓါတ်တော် (၂၈၄) ဆူအနက် တစ်ဆူအပါအဝင်ဖြစ်ပါရေ။ ပုရိန်ခေတ် ကောလိယဘုရင်က ဒုတိယအကြိမ်ထပ်မံတည်ဆောက်ခပြီး တတိယအကြိမ်အဖြစ် မြောက်ဦးခေတ်ဘုရင် မင်းဖလောင်းက တည်ဆောက်လှူဒါန်းခပါရေ။ မြတ်စွာဘုရားဧ့ လက်ယာစိတော်ဓါတ် (ဝှေးစေ့တော်ဓါတ်) ကို ဌာပနာပနာ တည်ဆောက်လှူဒါန်းထားခရေကြောင့် လက်ယာပီစီတော်စေတီဟု ခေါ်တွင်ခြင်းဖြစ်ပါရေ။

## ဗိသုကာလက်ရာ
လက်ယာစိတော်စေတီတော်မှာ ပေ(၁၀၀)ခန့်မြင့်ရေ တောင်ကုန်းပေါ်တွင် ကျောက်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားပါ ရေ။ စေတီတော်မှာ လေးမျက်နှာဖြစ်ပြီး အရှေ့ဘက်တစ်မျက်နှာ၌သာ မုခ်ဦးဖွင့်ထားပါရေ။ အလယ်လိုဏ်ဂူတော်၌
ကျောက်ပလ္လင်ဖြင့် ကျောက်ဆင်းတုတော်ကြီးတစ်ဆူ ပူဇော်ထားပါရေ။ လက်ဟိအခြေအနီတွင် ဘုရားဆင်းတုတော်ဧ့ တစ်ချို့အစိတ်အပိုင်းတိ ပျက်စီးနီပါရေ။ လက်ဟိဖူးတွေ့ရရေ ဆင်းတုတော်မှာ မြောက်ဦးခေတ်ဆင်းတုတော် တစ်ဆူသာဖူးတွေ့ရ ပါရေ။ ဆင်းတုတော်ဧ့ လက်ရာမှာ အလွန်လက်ရာမြောက်လှပါဧ့။ စေတီတော်အောက်ခြေမှာ အဝိုင်းဖြစ်ပြီး အချင်း (၃၂) ပေခန့်ဟိပါရေ။ စေတီတော်အမြင့်လည်း (၃၂) ပေခန့်ဟိပါဧ့။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅