open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ထိုင်တော်မူ ဂေါတမဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်ဘုရားကြီး

**ထိုင်တော်မူ ဂေါတမဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော်ဘုရားကြီး ()** ရေ မြန်မာနိုင်ငံ၊ မွန်ပြည်နယ်၊ ကျိုက်ယင်းမြို့၌ တည်ဟိရေ။ ကျိုက်ယင်းမြို့မှာဟိရေ ဘုရားသုံးဆူတောင်ပေါ်၌တည်ထားရေ။ ဉာဏ်တော်အမြင့်  ဟိပနာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ အကြီးဆုံးနန့် ကမ္ဘာမှာ ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံး ထိုင်းတော်မူရုပ်ပွားတော် တစ်ဆူဖြစ်ရေ။ ထိုင်းတော်မူ ဂေါတမ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ ဘုရားကြီးဧ ဗုဒ္ဓါဘိသေက အနေကဇာတင် အခမ်းအနားကို (၂၀၁၉) ဧပြီလ (၇)ရက်နေ့၌ ကျင်းပခရာ မန္တလေးမစိုးရိမ်တိုက်သစ် မဟာနာယကဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ ကေသရာ ဘိဝံသ၊ သီတဂူဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဉာဏိဿရ ရို့ကြွရောက်ကြပနာ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးတိရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး နိုင်သက်လွင်၊ မွန်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် ဒေါက်တာအေးဇံ ရို့လည်းတက်ရောက်ခကတ်ရေ။  

## အချက်အလက်
ဒေဘုရားကြီးမှာ အထပ်ပေါင်း ၁၇ ထပ်ဟိပနာ အလွှာပေါင်းက ၁၈ လွှာဟိပါဟိရေ။ နောက်ဆုံးပွင့်တော်မူခရေ ဂေါတမဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားကို အစွဲပြုပနာ **ဂေါတမဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် ဘုရားကြီး**ဟူပနာ ဆရာတော် ဦးတေဇဝန္တကိုယ်တိုင် အဖို့ပေးခရေ။

ဘုရားကြီးတည် ထားမှုအတွက် ကျိုက်ယင်းမြို့ တောင်သူစု ရပ်ကွက်မှာ နေထိုင်းရေ ရတနာရွှေပြည်ဟိန်းကုမ္ပဏီ ရွှေသတ္တုတူးဖော်ရေး လုပ်ငန်းပိုင်ရှင် ဦးတင်ဝင်း၊ ဒေါ်အုံးမြင့်ရို့ မိသားစုက ကျပ်သိန်းသုံးထောင်ကို မတည်လှူဒါန်းခရေ။

ထိုင်းတော်မူ ဂေါတမဗုဒ္ဓရုပ် ပွားတော်ဘုရားကြီး တည်ရန်အတွက် ၂၀၁၄ ခုနှစ်က စတင်မြေရှင်း ပန္နက်ရိုက်ခကာ ၂၀၁၆ ခုနှစ် မှာ သီတဂူဆရာတော်က အုတ်မြစ်ချခခြင်းဖြစ်ရေ။ ဘုရားကြီးဧ ကိုယ်တွင်း၌ အထပ်တိစွာပါဝင်ပြီးကေ ပထမထပ်မှာ ဌာပနာထားကာ ဌာပနာကိုလည်း အလှူရှင်တိ ကြည့်မြင်နိုင်အောင်စီမံထားကြောင်း၊ ဉာဏ်တော်အမြင့် ၂၅၅ ပေ ၆ လက်မ ထားခြင်းမှာ ရောက်ဟိနီရေ သာသနာတော်နှစ်ကို သိမြင်နိုင်အောင်ဖြစ်ကြောင်း ဘုရားဧ အဖို့ကိုလည်း မြတ်စွာဘုရားဧ အဖို့ရင်း ဂေါတမဗုဒ္ဓ ဟု အဖို့ ပေးထားရေ အတွက် ဘုရားဖူးသူတိနန့် ဆုတောင်း သူတိအတွက်လည်း သက်တော် ထင်ရှားဘုရားရှင်ကို ရည်စူးပူဇော် နိုင်အောင် ယင်းပိုင်အဖို့ပေး ခခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဦးတေဇဝန္တ က ဆိုရေ။

ကျိုက်ယင်းမြို့ အတွင်းဟိ အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်ရေ ဘုရားသုံးဆူတောင်ပေါ်မှာ တည်ထားကိုးကွယ်ရေ။

(၂၀၁၄)ခုနှစ် ဩဂုတ် (၁၀)မှာ စတင် ပနပ်ရိုက်ခပြီးကေ (၂၀၁၆) စက်တင်ဘာ (၁၀)မှာ အုပ်မြစ်ချ စတင် တည်ဆောက်ခရာ

(၂၀၁၉)မှာ ပြီးကေစီးခပြီးကေ

(၂၀၁၉ ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့) မှာ အနေကဇာတင် ဖွင့်လှစ်ခရေ။

ဘုရားဧ ဉာဏ်တော်အမြင့် မှာ (၂၅၅)ပေ (၆)လက်မ ဟိပြီးကေ မြန်မာနိုင်ငံဟိ ထိုင်းတော်မူ ဘုရား ရုပ်ပွားတော်တိအနက်

အမြင့်ဆုံးဖြစ်ရေ။ ကမ္ဘာအနှံဟိ ထိုင်းတော် မူ ဘုရားတိမှာ ဒုတိယ အကြီးဆုံးဖြစ်ရေ။

ဘွဲ့တော် အဖို့မှာ ဂေါတမ ဗုဒ္ဓ မြတ်စွာဘုရားကြီး (Statue of Gautama Buddha) ဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား
ထိုင်းစံတော်ချိန်

ထိုင်းနိုင်ငံ ရေ UTC+7 ကို အသုံးပြုကာ ထိုအချိန်ရေ ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန် နန့် Coordinated Universal Time ရို့ဧ ရှေ့သို့ ၇ နာရီ စောပနာနီရေ။ ဘန်ကောက်မြို့ ဧ ဒေသစံတော်ချိန်မှာ မူလအစတွင် GMT+06:42:04 ဖြစ်ရေ။ ၁၉၂၀ ခုနှစ်အထိ ထိုင်းနိုင်ငံ ရေ ထိုဒေသစံတော်ချိန်အား အသုံးပြုခကတ်ပြီး ထိုနောက်ပိုင်းမှသာ အင်ဒိုချိုင်းနား စံတော်ချိန်( GMT+07:00) ကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုခရေ။

## သမိုင်းကြောင်း
* ၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၀၁ ခုနှစ် ရှေ့ပိုင်းတွင် ဆိုင်းယမ်းတွင် နက္ခတာရာကြည့်မျှော်စင်ဟိပြီးကေ နက္ခတာရာကြည့်စခန်းဧ ပထဝီဝင်သွင်ပြင်တည်နီရာကို အခြီခံပနာ ဒေသစံတော်ချိန်ကို အတည်ပြုထုတ်ပြန်ပီးခရေ။ ချင်းမိုင်နယ်နန့် အခြား နယ်နှစ်ခုရို့တွင် နက္ခတာရာကြည့်စခန်းအသီးသီး တည်ဟိကတ်ပြီး သက်ဆိုင်ရာနယ်အသီးသီးအတွက် ကိုယ်ပိုင် ဒေသစံတော်ချိန်တိဟိရာ နီရာဒေသ ၃ ခုအကြားတွင် ဒေသစံတော်ချိန်ရေ မိနစ်တဖဲ့ချေ ကွဲလွဲပနာ နီရေ။
* ၁ ဧပြီ ၁၉၂၀ ခုနှစ်တွင် ၁၀၅ ခုမြောက် လောင်ဂျီကျူမျဉ်းမှ ပျမ်းမျှစံတော်ချိန်ကို ဆိုင်းယမ်းအတွက်စံတော်ချိန်အသစ်အဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းခရေ။ ၁၀၅ ခုမြောက် လောင်ဂျီကျူမျဉ်းဧ ပျမ်းမျှအချိန်ရေ ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန်ထက် UTC+07:00  နာရီ ရှေ့သို့ဦးဆောင်နီရေ။ 

## ထိုင်းနိုင်ငံဧ အချိန်စံသတ်မှတ်ချက်
ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ၃၁ မတ်လ ၁၉၂၀ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူတိအား  အရှေ့တောင်အာရှတွင် အသုံးပြုရေ အချိန် (UTC+06:42:04 hrs and UTC+07:00:00 ahead of ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန်) နန့်ကိုက်ညီစီရန် မိမိရို့ဧ နာရီတိကို ရှေ့သို့ ၁၇ မိနစ်၊ ၅၆ စက္ကန့် ရွေ့ရန် ကြေညာခရေ။ ယင်းပိုင် အချိန်အား ရွေ့ပြောင်းခရာ ၁ ဧပြီ ၁၉၂၀ မနက် ၀၆:၀၀  (ယခင်စံတော်ချိန်) မှ  ၀၆:၁၇:၅၆ (စံတော်ချိန်သစ်) သို့ ပြောင်းလဲခရေ။

## နာရီမှူး
 ၁၉၉၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နိတွင် ထိုင်းကက်ထိနက်ရေ ထိုင်းနိုင်ငံ တော်ဝင်ရီတပ်မတော်အား ထိုင်းနိုင်ငံဧ တရားဝင်နာရီမှူးအဖြစ် ခန့်အပ်ခရေ။ ထိုင်းစံတော်ချိန်ရေ ထိုင်းနိုင်ငံ တော်ဝင်ရီတပ်မတော်မှ ထိန်းသိမ်းဆောင်ရွက်ရေ အက်တော်မစ်နာရီ ၅ လုံးမှ ရဟိလားခြင်းဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား
ထီယန်တန်ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်

**ထီယန်တန်ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်** ရေ ကြေးညိုနန့်ပြုလုပ်ထားရေ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး ဖြစ်ရေ။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှာ တည်ဆောက်ပြီးကေစီးခရေ။ ဟောင်ကောင်၊ Lantau, Ngong Ping မှာ တည်ဟိရေ။ ရုပ်ပွားတော်ကို ပိုလင်ဘုန်းကြီးကျောင်း အနီးမှာ ပြုလုပ်ခရေ။ လူသားနန့် သဘာဝတရား၊ လူထုနန့် ယုံကြည်မှု ရို့ဧ သင့်မြတ်ရေ ပက်သက်မှုသင်္ကေတအဖြစ် ဖော်ပြပြီးကေ ဟိရေ။ ဟောင်ကောင်ဟိ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ရို့ဧ အဓိကနီရာ ဖြစ်ရေ။ ယင်း့ပြင် နိုင်ငံခြား ခရီးလားရို့ကို ဆွဲဆောင်ပြီးကေ ဟိလီရေ။

## ကိုးကား
ထုတ်လုပ်မှု

**ထုတ်လုပ်မှု** (သို့) **ထုတ်လုပ်ခြင်း**ရေ ပစ္စည်း၊ စက်ကိရိယာ၊ နန့်အလုပ်သမားတိကို အသုံးပြုပနာ အရာဝတ္ထုတိအား ပြုလုပ်ရန် ယပိုင်မဟုတ်ကေ ရောင်းချရန် ယပိုင်မဟုတ်ကေ အသုံးပြုရန် အတွက်သုံးနှုံးရေ။ ရှေးယခင်က လူသားရို့ရေ လက်နန့်ပြုလုပ်လာခရာမှ ယနေ့ခေတ်တွင် အဆင့်မြင့် နည်းပညာတိ၊ ကွန်ပျူတာ နည်းပညာတိအထိရို့းတက်ပနာ ကုန်ပစ္စည်းတိအား ထုတ်လုပ်လာနိုင်ခြင်းကို ရည်ညွှန်း ပြောဆိုခြင်းဖြစ်ရေ။ ၎င်းစကားစုရေ ယေဘုယျအားဖြင့်စက်မှုလက်မှု ထုတ်ကုန်လုပ်ငန်းတိအတွက်လည်း ခေါ်ဆိုအသုံးပြုနိုင်ရေ။ စက်မှုလက်မှု ထုတ်ကုန်လုပ်ငန်းဆိုစွာမှာ ကုန်ကြမ်းတိမှ အကောင်းဆုံးရေအဆင့်မြင့် ကုန်ချောအဖြစ်ထိ ရောက်ဟိလာစီရန် ပြုလုပ်ခြင်းကို ဆိုလိုရေ။ ဥပမာအနိန်နန့်အုန်းသီးဧအခွံတိမှ ခြေသုတ်ခုံ ပိုင့်ရေ၊ ကြိုး ပိုင့်ရေ အိမ်သုံးကုန်ပစ္စည်းတိ အဖြစ်ထိ ရောက်ဟိလာအောင် လက်အားဖြင့်ကေလည်းကောင်း၊ စက်အားဖြင့်ကေလည်းကောင်း ပြုလုပ်ပြီးကေ ကုန်ရို့က်တိတွင် သိုလှောင်ခြင်း၊ ထိုမှတဆင့် လက်လီ၊ လက်ကားရောင်းချနိုင်ရေ ကုန်ရေကြီးတိထံသို့ ရောင်းချခြင်း၊ ၎င်းကုန်ရေကြီးတိမှ တဆင့် နောက်ဆုံးအနိန်နန့်ဝယ်ယူစားသုံးရေ ပြည်သူတိ၊ စားသုံးသူတိထံ ရောက်အောင် ရောင်းချခြင်းတိကို စက်မှုလက်မှု ထုပ်ကုန်လုပ်ငန်းဟုခေါ်ရေ။

## ကိုးကား
ထူပါရုံစေတီ

မြောက်ဦးမြို့တွင် လောင်ဗွန်းပြောက်စေတီ၏ မြောက်ဘက်တွင် ကပ်လျက်ရှိသည့် ထုချွန်ပုံ ရှစ်မြှောင့်စေတီ ဖြစ်သည်။ ထူပါရာမစေတီလည်း ဟူ၏။ မြောက်ဦးဘုရင် မင်းရန်အောင်က ၁၄၉၄ ခုတွင် တည်ခဲ့သည်။ ထူပါရုံကျောင်းတိုက်မှာ ကျောင်းတိုက်ကြီးသုံးဆယ်ဝင် ဖြစ်သည်။
မဟာဝိဟာရ တောင်ညိုကျောင်းတိုက်လည်း ဟူ၏။ ဤစေတီရှိရာအရပ်ကို မြောက်ဦးဘုရင်တို့သည် အောင်မြေနင်းရာ မင်္ဂလာအရပ်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ဝင်းတော်နှစ်ထပ်ကြားတွင် မင်းဖလောင်းက ဇီဝိတဒါန တိုင်းရင်းဆေးရုံတစ်ခုကို ဖွင့်ထားခဲ့သည်။

## ကိုးကား
၁။ ရခိုင်သုတအဘိဓာန် - အောင်လှသိန်း (၂၀၁၅)
ထူပါရုံစေတီတော်

## တည်နီရာ

မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့မြောက်ဘက် တစ်မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ဟိပါရေ။ လောင်ပွန်းပြောက်စေတီဧ့မြောက်ဘက်၊ ချိန်ကိုက်ပိဋကတ်တိုက်ဧ့တောင်ဘက်တွင်ကျရောက်ပါရေ။

## ကုသိုလ်သျှင်

ဘုရင်မင်းရန်အောင်စောမွန်ရေ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၈၅၆) ခု၊ ဒီ (၁၄၉၄) ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်လှူဒါန်း ခပါရေ။

## သမိုင်းအကျဉ်း

မြောက်ဦးမင်းဆက်တွင် အသက်အငယ်ဆုံး (၉) နှစ်ဖြင့် မင်းဖြစ်လာသော ဘုရင်မင်းရန်အောင်စောမွန်က တည်ဆောက်လှူဒါန်းခသည့် စေတီတော်တစ်ဆူဖြစ်ပြီး မြောက်ဦးခေတ်တစ်ခေတ်လုံးမှ ဘုရင်များမှာ စေတီတော်
အောင်မြေကိုနင်းပြီးမှ စစ်ချီ၊ စစ်ထွက် ပြုကြရေဟု သိဟိရပါရေ။ ကောဇာ-၉၇၅/အေဒီ-၁၆၁၃ တွင်လည်း ဘုရင်မင်းခမောင်းနန့် မိဖုရားကြီးသျှင်ထွေးတို့မှ ထပ်မံတည်ဆောက်လှူဒါန်းခပြီး ဒေစေတီတော်တစ်ဆူလုံးကိုလည်း ရွှေချလှူဒါန်းခပါရေ။ ရာဇဝင်များ၌ ထူပါရာမစေတီဟူတိလည်း ခေါ်တွင်ကြောင်း သိဟိရပါရေ။ မြောက်ဦးခေတ် ဘုရင်တိဘိသိတ်မင်္ဂလာသွန်းလောင်းပြီးနောက် ဤစေတီတော်ကိုဖူးမျှော်ကာ အောင်မြေနင်းကြရေဟူတိလည်း သိဟိရပါရေ။ ဘုရင်မင်းဖလောင်းလက်ထက်တွင် ဤစေတီတော်ဧ့မဟာရံတံတိုင်းနှစ်ထပ်အကြား၌ ဇီဝိတဒါန ဆေးကုခန်းတိဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခရေ။ လက်ဟိတွင် စေတီတော်အရှေ့တောင်ထောင့် တံတိုင်းအနီးတွင် အလျား (၈၀) ပေခန့်၊ အနံ (၄၀) ပေခန့်ဟိသော ဆေးရုံရာကျော်က အဆောက်အဦတစ်လုံးလည်း တွေ့ဟိနိုင်ပါရေ။

ကျောက်ခုံအမြင့် (၃)ပေခန့်သာကျန်ဟိတော့ပြီး ကျောက်တုံးကျောက်ခဲတိဖရိုဖရဲပြန့်ကြဲစွာ တွေ့ဟိရပါရေ။ ဆေးရုံတွင် ဆေးဥ၊ ဆေးမြစ်တူးလူ လုပ်သား (၅ဝဝ)၊ ဆေးစပ်လူ လုပ်သား (၅၀၀)၊ ဆေးပေးသူ လုပ်သား (၅၀၀)၊ ဆေးကုသသော သမားတော် (၅၀၀) ခန့်ထားကာ တိုင်းသူပြည်သားများအား အခမဲ့ဆေးကုသပေးခရေဟု သမိုင်းများကဆိုပါရေ။

## ဗိသုကာလက်ရာ

ထူပါရုံစေတီတော်ကြီးကို မြေညီပြင်၌ တံတိုင်းနှစ်ထပ်ကာရံပြီး တည်ဆောက်ထားပါရေ။ မဟာရံတံတိုင်း လေးမျက်နှာ၌ ဝင်ပေါက်တစ်ပေါက်ကျစီဟိပါရေ။ အတွင်းတံတိုင်း ထောင့်ချိုးများတွင် မနုဿီဟရုပ်များထုလုပ် ထားခပါရေ။ စေတီတော်တစ်ခုလုံးကို ကျောက်အတိဖြင့် တည်ဆောက်ထားပြီး စေတီတော်၏အမြင့်မှာ ပေ (၈၀) ဟိတိ အောက်ခြေပတ်လည်မှာ (၂၈၀) ပေဖြစ်ရေ။ အောက်ခြေမှာ ရှစ်ထောင့်ဖြစ်ပြီး အောက်ခြေပန်းတင်ခုံနံရံတွင်ညောင်ရွက်သဏ္ဍာန်၊ ကြာဖူးသဏ္ဍာန်များဖြင့် ပတ်လည်တန်ဆာဆင်ထားပါရေ။ ပန်းတင်ခုံအထက်တွင်လည်း လေးမျက်နှာ၌ မုခ်များဖွင့်ထားပါရေ။ မုခ်များထဲတွင် ဆင်းတုတော်တစ်ဆူစီ ပူဇော်ထားပါ၏။ မုခ်တံကဲမျက်နှာစာ များကို ရခိုင်စိတ္တလင်္ကာရအနုပန်းလက်ရာများဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားပါရေ။ ပန်းတင်ခုံအထက် ပစ္စယံအဆင့်များကို ခိုနန်းချိုးများဖြင့် တွေ့ဟိရပါ၏။ ပစ္စယံများတွင် ကြာဖူး၊ ကြာရွက်များကို ပတ်ပတ်လည်ထုဆစ်ထားကာ မုခ်ထွက်တံက် လက်ရာများကိုလည်း တွေ့မြင်နိုင်ရေ။ ကြေးဝန်းအဆင့်များကိုလည်း ကြာဖတ်များဖြင့် ပတ်လည် တန်ဆာဆင် ထားပါရေ။ ကြာဆုံကို ကြာမှောက်ကြာလှန်များဖြင့် အလှဆင်ထားပါရေ။ ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ပြုပြင်စဉ်က ရဟန်းတော်ဓာတ်တော် ကျောက်အရိုးအိုးနန့် ကျောက်ဆင်းတုတော် တစ်ဆူတွေ့ဟိရပါရေ။ စေတီတော်အောက်ခြေ အရှေ့ဘက်တွင်လည်း အာရုံခံအဆောက်အဦအရာနန့် ဆင်းတုတော်အကျိုးအပဲ့တိတွေ့ဟိရပါ ရေ။ သမိုင်းတချို့တွင် စေတီတော်ထောင့်များ၌ ပြာသာဒ်ကြီးများဆောက်လုပ်ခရေဟု ဆိုပါရေ။ စေတီတော် အနောက်တောင်ထောင့်တွင်လည်း လက်ဟိအခြေအနီ၌ စေတီတော်ပျက်တစ်ဆူ တွေ့ဟိရပါရေ။ ရှေးက ရင်ပြင်တော် တစ်ခုလုံးကို စဉ့်လက်ရာကြမ်းခင်းပြားများဖြင့် ခင်းခရေဟု သိဟိရပါရေ။ ခန့်ညားထည်ဝါ အနုလက်ရာမြောက်သော စေတီတော်ကြီးတစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
ထွန်စက်

**ထွန်စက်** ဆိုရေမှာ နောက်တွဲယာဉ်ကို ဆွဲယူရန်၊ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရီး နန့် ဆောက်လုပ်ရီးလုပ်ငန်းရို့တွင် အသုံးပြုရန်အတွက် ကြီးမားရေ ဆွဲယူအား (tractive effort) ကို နှေးကွေးရေ အဟိန်တိ၌ ပီးနိုင်ရန် ပုံစံထုတ်ထားရေ ယာဉ်ဖြစ်ရေ။ များရေအားဖြင့် ထွန်စက်ဆိုရေ အသုံးအနှုန်းရေ လယ်ယာမြီတွင် သုံးရေ ယာဉ်တစ်မျိုးကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုကတ်ရာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရီးနန့် သက်ဆိုင်ရေ စက်ပစ္စည်းကိရိယာတိကို နောက်မှဆွဲခြင်း သို့ ယာဉ်ပေါ်တွင် တပ်ဆင်ခြင်းဖြင့် အသုံးပြုကတ်ရေ။ အကယ်ပနာအတူတကွသုံးစွဲရေ ကိရိယာမှာ စက်ပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်ပါက ထွန်စက်မှနေပနာစွမ်းအင်ပီးနိုင်ရေ။ အင်္ဂလိပ်စာလုံး tractor ကို နောက်တွဲပါကုန်ကားတိဧ စွမ်းအင်ပီးရေ အစိတ်အပိုင်းအတွက်လည်း အသုံးပြုကတ်ရေ။

အင်္ဂလိပ်စာလုံး tractor ရေ လက်တင်ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာပြီး trahere (ဆွဲရန်) ဆိုရေ စကားလုံးဧ နာမ်စားဖြစ်ရေ။ ပထမဆုံးတွိ့ဟိရသည့် အသုံးအနှုန်းကို ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် တွိ့ဟိရပြီး "ကုန်တင်တွဲတိကို ဆွဲရန် နန့် လယ်ထွန်ရန် အင်ဂျင် သို့မဟုတ် ယာဉ်" ဟူပနာအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားရေ။ အစောပိုင်းအသုံးနှုန်းမှာ ဆွဲအားဟိအင်ဂျင်ဖြစ်ရေ။

ပထမဆုံးထွန်စက်မှာ ရေနွေးငွေ့သုံး ထွန်ယက်သည့် အင်ဂျင်ဖြစ်ရေ။ ထိုအင်ဂျင်တိကို လယ်ကွက်ဧ တစ်ဖက်တစ်ချက်စီ၌ တပ်ဆင်ကတ်ရာ ထွန်လားကို ထိုအင်ဂျင်နှစ်ခုကြား၌ ဝိုင်ယာကေဘယ်လ် ကို သုံးပနာအရှေ့အနောက်ရွေ့လျားစေရေ။
ထွန်းမြတ်နိုင်

## အစောပိုင်းဘဝ
လက်ဟိ အာရက္ခတပ်တော်၏ စစ်ဦးစီးချုပ်နှင့် တည်ထောင်လူ ဗိုလ်ချုပ်**ထွန်းမြတ်နိုင်**ကို ဦးရွှေမြအောင်နှင့် ဒေါ်မမြသန်းတို့မှ စစ်တွေမြို့၊ ဘောင်းဒွတ်သားစုရပ်ကွက်တွင် ၁၉၇၈ ခုနှစ်၌ မွီးဖွားခရေ။ မောင်နှမတိမှာ ထွန်းမင်းနိုင်၊ ထွန်းမြတ်နိုင်၊ လင်းလင်း၊ မိုးနှင်း၊ ထွန်းအောင်နိုင်၊ မိုးဆန်း၊ မိုးပန်း ရို့ဖြစ်ရေ။ မွေးချင်းမောင်နှမ ၇ ဦးအနက် ဒုတိယမြောက်သားဖြစ်ရေ။ ရက္ခိုင်ပြည်သူတိက သူ့ကို**ဗိုလ်ချုပ်**ဟုပင် ခေါ်ဆိုကတ်ရေ။ အာရက္ခတပ်တော် သည် အာရက္ခပြည်၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းကို သိမ်းပိုက်ပြီး‌နောက် ၂၀၂၅ ဇွန်လတွင် မွေးရပ်မြေဖြစ်တေ အာရက္ခပြည်သို့ ပြန်လည်ခြေချခရေ။

## လက်နက်ကိုင်ခြင်း
ဗိုလ်ချုပ်၏ အဘိုးတိမှာ ပညာတတ်မျိုးရိုးပီပီ နိုင်ငံရီး ရခိုင့်နိုင်ငံရီးအတွေးအခေါ်ယှိလူများဖြစ်ကတ်ရေ။ အဘိုးပါးက နိုင်ငံရီးအမွီကို ဆက်ခံရယှိခရေ။ ယင်းနည်းတူ စစ်အစိုးရ၏လုပ်ရပ်များကို မလိုမုန်းတီးရွံ့ရှာခေရ။ ဗိုလ်ချုပ်သည် ငယ်စဉ်ကတည်းကပင် နိုင်ငံရေးစာပေ၊ ဥပဒေတိနှင့် ထိတွိခွင့်ရခရေ။ နိုင်ငံရေးဘာသာရပ်၊ သမိုင်းဘာသာရပ်နှင့် ဥပဒေပြုရေးတွေကို စိတ်ဝင်တစား လေ့လာခရေ။ ဘာသာစကား(၄)မျိုးထိ ပြောဆိုနိုင်စွမ်းဟိရေ။

ညီအစ်ကို မောင်နှမ ၇ ယာက်တွင် ၆ ယောက်မှာ Tourist Guide ဖြစ်ရေ။ မျိုးရိုးလိုက်သည်ဟု ပတ်သတ်ဆက်နွယ်လူများက သမုခ်ကြရေ။ ဒသမတန်းကို စစ်တွေမြို့ အထက(၂)ကျောင်းမှ ထူးချွန် စွာအောင်မြင်ခသည်။ ယကေလေ့ လူငယ်များ စိတ်ဝင်စားမှုနည်းတတ်သော ဥပဒေမေဂျာကို စစ်တွေတက္ကသိုလ်တွင် လေ့လာသင်ယူခရေ။ ကျောင်းပြင်ပမှ အင်္ဂလိပ်စာဘာသာရပ်ကို စနစ်တကျလေ့လာသင်ယူခသည်။ သူ့ရုပ်ရည်ရူပါတို့ကြောင့် တက္ကသိုလ်တွင် ပျိုတိုင်းကြိုက်သည့် နှင်းဆီခိုင်ဖြစ်ရေ။ သို့ရာတွင် တက္ကသိုလ်တက်ရောက် ပညာသင်ယူနေစဉ်ကတည်းပင် နိုင်ငံစိတ်များ တက်ကြွလာပြီး စစ်အုပ်ချုပ်စနစ်ကို မုန်းတီးသူဖြစ်ရေ။ နိုင်ငံတကာစာပေများကို သင်လေ့လာရင်းဖြင့် စစ်အာဏာရှင်တို့၏ ဖိနှိပ်မှုကို လေ့လာခွင့်ရဟိခရေ။

ဘွဲ့ရပြီးနောက်တွင် ရန်ကုန်မြို့နှင့် မြန်မာပြည်အနှံ့လေ့လာခရေ။ ထို့အပြင် အချိန်ပိုင်း အင်္ဂလိပ်စာဆရာ Tourst Guide လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး မြေအောက်လှုပ်ရှားမှုတို့ ဆက်တိုက် လုပ်ဆောင်ခရေ။ ရခိုင်ပြည်နယ်အနှံ့ဟောပြောပွဲများကို ပြုလုပ်ခြင်း၊ စည်းရုံးခြင်းတို့ကို တစ်ဖက်တွင် ပြုလုပ်သကဲ့သို့ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတည်ထောင်နိုင်ရန်လည်း နယ်စပ်ဒေသများသို့ ဆက်သွယ်ခရေ။ ပထမပိုင်းတွင် ထိုင်းနိုင်ငံအခြီစိုက် ရခိုင်အရေးလှုပ်ရှားသူတို့နှင့် ဆက်သွယ်ခရေ။ ကရင်ပြည်နယ်တွင် အခြေစိုက်ပြီး လက်ကိုင်အဖွဲ့တည်ထောင်ရန် ကြိုးစားခသိရေ။ သို့ရာတွင် ကရင်ပြည်နယ်၌ နဂိုကတည်းက လုပ်ရှားနေသည့် ရခိုင်လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းရှိခပြီးသားမို့ နောက်ပိုင်းတွင် ဆရာစံကျော်ထွန်းတို့ တည်ထောင်ခရေ ကချင်ဘက်အခြမ်းကို ရွေးချယ်ခရေ။

ပညာရေးဘက်တွင်လည်း အင်္ဂလိပ်စာထူးချွန်ခသောကြောင့် British Council မှ Scholarship Award ကို ရရှိခကေလည်း ပညာရေးဘက်ထက် နိုင်ငံရေးဘက်ကို အားသန်ခရေ။ ဥပဒေပညာရပ်ကို စနစ်တကျသင်ယူခဲ့သည့်သာမက နိုင်ငံတကာဥပဒေပညာရပ်များကို လေ့လာခဲ့ကြောင့် အဖွဲ့အစည်းနှင့် လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ရာတွင် စည်းစနစ်ကျသည်။ 

ခေတ်လူငယ်၊ ခေတ်ပညာတတ်ဖြစ်သည့်က တစ်ကြောင်း လုပ်ရည်ကိုင်ရည်ရှိသည့်က တစ်ကြောင်း၂၀၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ကချင်ပြည်နယ်ရှိ KIA တို့ အထောက်အပံ့ကို ရယူရာပြီး အာရက္ခတပ်တော် (AA) ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်မှူးကြီး ဒေါက်တာညိုထွန်းအောင် အပါအ၀င် ရဲဘော်၂၆ ဦးဖြင့် စတင်ထူထောင်ခရေ။ ရခိုင်ပြည်အတွင်း လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများတွင် အချိန်တိုတိုအတွင်း တိုးတက်မှုအရှိဆုံး အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ပြည်သူရို့က အသိအမှတ်ပြုကတ်သည်။ 

## မိသားစု
အေဂုအခါ အိမ်ရှင်မ နှင်းဇာဖြူ နှင့်အတူ သမီးချေ စောပြည့်သျှင်၊ သားချေ မြတ်လင်းဇံ ရို့ရှိရေ။
ဒက္ခိဏသာခါရုပ်ပွားတော်

**ဒက္ခိဏသာခါရုပ်ပွားတော်** (, ) ရေ ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်ကို ရည်မှန်းပနာ ပုံသဏ္ဍာန်အမျိုးမျိုးနန့်ပြုလုပ်ကိုးကွယ်ကတ်ရေ ရုပ်ပွားတော်တစ်မျိုး ဖြစ်၏။

## ပေါ်ပေါက်လာပုံ
ဒက္ခိဏသာခါဧ မြန်မာပြန် အဓိပ္ပာယ်ရေ "တောင်အကိုင်း" ဖြစ်၏။ ဘီစီ (၃) ရာစုမှာ သီဟိုဠ်ကျွန်းသားရို့ရေ မဟာဗောဓိညောင်ပင်၏ လက်ယာတောင်ကိုင်းကို ဖြတ်ယူကာ သီဟိုဠ် (ယခု - သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ) မှာ စိုက်၏။ ယင်းစိုက်ပျိုးထားရေ အပင်မှ အသားရို့နန့်ရုပ်ပွားတော်တိ ပြုလုပ်ကာ ကိုးကွယ်၏။

## ပုံပန်းသဏ္ဌာန်
ခေါင်းအထက်မှာ ကြာပန်းဆောင်းထား၏။ ဟိုးယခင်က ရုပ်ပွားတော်ကို အချိုးအစား ပြေပြေပြစ်ပြစ် ပြုလုပ်ခကတ်တေ။

### ဦးခေါင်းထက် ကြာပန်းဆောင်းခြင်း
ဒက္ခိဏသာခါရုပ်ပွားတော်ရေ မဟာယာနကျမ်းရို့နန့် ဆက်နွှယ်နိန်၏။ မဟာယာနကျမ်းရို့မှာ ဖော်ပြထားရေမှာ "တစ်ခုရေအချိန်မှာ ကောသလမင်းကြီးနန့် မလ္လိကာရို့ရေ ဘုရားရှင်အား ဖူးမြော်ရန် ရောက်လာ၏။ ဘုရားရှင် မဟိခိုက် အချိန် ဖြစ်၏။ ယင်းအခါ ရှင်မောဂ္ဂလန်ရေ တန်ခိုးဖြင့်ရှာရာ မြတ်စွာဘုရားရေ ကြာမျိုး (၅) ပါး ပြည့်စုံရေ အနောတတ္တအိုင်၏ ကြာပွင့်ကြီးပေါ်မှာ ဈာန်ဝင်စားနိန်၏။ ကန်စောင့်နတ် (၉) ဦးရေ ဘုရားရှင်အား ကြာပွင့်ထီးတစ်လက်စီနန့်မိုးပီးလီ၏။ ယင်းမြင်ကွင်းကို ရှင်မောဂ္ဂလန်က ဘုရင်နန့် မိဖုရားကို ပြန်ပြောပြ၏။ မင်းနန့် မိဖုရားလည်း ဘုရားရှင်၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်ကို မြင်ယောင်ပနာ ကြည်ညိုလာ၏။ ယင်းနောက် ရှင်မောဂ္ဂလန်အား ယင်းပုံစံပိုင်ရုပ်တုကိုးကွယ်လိုကြောင်း လျှောက်ထားရာ ခွင့်ပြုလီ၏။ ခွင့်ပြုသဖြင့် ယင်းပုံစံနန့်ပြုလုပ်ကိုးကွယ်ခရေ။" ဟု ဖော်ပြထား၏။ ယင်းအဖြစ်ကို ကြည့်ပါက ဒက္ခိဏသာခါရုပ်ပွားတော်ရေ မဟာယာနရို့က စတင်ကာ ပြုလုပ်ကိုးကွယ်ခရေဟု မှတ်ယူနိုင်၏။

### နောက်ပိုင်း ပုံသဏ္ဌာန်တိ
နောက်ပိုင်းမှာ ရုပ်ပွားတော်ရေ ပုံစံအမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲလာခ၏။ ရုပ်ပွားတော်မှာ မှိုကိုးချက်ရိုက်ကာ ပြုလုပ်လာကတ်ရေ။ ယင်းပြင် ရုပ်ပွားတော်အား ပုအိုင့်ခြင်း၊ လည်ကုပ်တိုခြင်း အစဟိရေ ပုံစံရို့ပြုလုပ်လာကတ်တေ။ ဘုရားရှင်စွာ လက္ခဏာတော်ကြီးငယ် အသွယ်သွယ်နန့်ပြည့်စုံခြင်းဟူရေ ဂုဏ်ကို အလီးမမူဘဲ ရုပ်ပွားတော်တိ ပြုလုပ်ခြင်းရေ မသင့်လျော်ပေ။

## မြန်မာနိုင်ငံမှာ ကိုးကွယ်ခြင်း
သက္ကရာဇ် ၇၈၈ မိုးညှင်းမင်းတရားလက်ထက်မှာ ဖြစ်၏။ သီဟိုဠ်မှ ဒက္ခိဏသာခါရုပ်ပွားတော် (၃၀၀) ကျော် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်လာခရေ။ ယင်းအခါမှစကာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဒက္ခိဏသာခါရုပ်ပွားတော်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခရေ။

## ကိုးကား
ဒက်အတလီ

ဇီဝဗေဒ အလိုအားဖြင့် ဒက်အတလီ (Dactyly) လို့ခေါ်ရေ ခြီလက်အင်္ဂါ နီရာချထားမှု လက်ဖဝါး၊ ခြီဖဝါးပေါ်ဟိ ခြီလက်အင်္ဂါတိ(လက်ချောင်းတိနန့် ခြီချောင်းတိ)ဧ အစဉ်လိုက် စီရီနီရာချထားမှုကို ခေါ်ဆိုပြီး တစ်ခါတရီတွင် တက္ထရွာပေါ့ (Tetrapod) ခေါ် ခြီလေးချောင်းသတ္တဝါတိဧ တောင်ပံတိကို ရည်ညွှန်းရာတွင် အသုံးပြုသည့် ဂရိဘာသာစကား δακτυλος = "finger" မှ ဆင်းသက်လာရေအသုံး ဖြစ်ရေ။ တစ်ခါတရီတွင် "-dactylia" ဟု ဆုံးရေ အသုံးပြုမှုတိလည်း ဟိရေ။ နာမဝိသေသနတိအား အသုံးသတ် "-dactyl" သို့မဟုတ် "-dactylous" ဟူပနာ ရီးသားကတ်ရေ။

## ကိုးကား
ဒါဒါဝါဒ

ဒါဒါဝါဒ (Dadaism) ရေ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ ဇူးရစ်ချ်မြို့တွင် ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း စတင်ခရေ ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှု တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၁၉၁၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၂ ခုနှစ်အတွင်းတွင် အထွဋ်အထိပ်သို့ ရောက်ခရေ။ ဒါဒါလှုပ်ရှားမှုတွင် ပန်းချီ၊ စာပီ၊ ကဗျာ၊ အနုပညာ ကြေညာစာတမ်းတိ၊ အနုပညာ သီအိုရီ၊ ပြဇာတ်၊ ဂရပ်ဖစ် ဒီဇိုင်းရို့ အဓိက အနိန်နန့် ပါဝင်ကတ်ရေ။ ဒါဒါဝါဒရေ တန်ပြန် အနုပညာ ယဉ်ကျေးမှုကို ဖော်ထုတ်ခြင်းအနိန်နန့် ရေပန်းစားနီရေ အနုပညာ ဝါဒကို ဆန့်ကျင်ပြီး စစ်ဆန့်ကျင်ရီး နိုင်ငံရီး လှုပ်ရှားမှုကို ဦးတည် လှုပ်ရှားခရေ။ ထိုဝါဒဧ့ ဦးတည်ချက်မှာ ခေတ်သစ်ကမ္ဘာ တွင် ပါဝင်လှုပ်ရှားနေသူရို့ဧ့ အဓိပ္ပာယ်မဲ့မှု ရို့ကို လှောင်ပြောင်သရော်ခြင်းပင် ဖြစ်ရေ။ ဒါဒါဝါဒရေ စစ်ဆန့်ကျင်ရီး အတွက်သာ မကဘဲ အရင်းသျျှင်ဝါဒ လိုလားသူရို့ကိုလည်း ဆန့်ကျင်ပြီး သဘာဝအနိန်နန့် မင်းမဲ့စရိုက် ဆန်ဆန် ဟိရေ။
ဒိုင်ယက်သိုင်အီသာ

**ဒိုင်ယက်သိုင် အီသာ** ရေ ဓာတုဗေဒသဘောအရ အီသာမှာ ဒိုင်အက်သဲအောက်ဆိုက် ဖြစ်ရေ။ ယင်းဧ ဓာတုဗေဒနာမည်မှာ အက်သဲအီသာ ဖြစ်ပနာ ဓာတုပုံသေနည်းမှာ (C2H5)2O ဖြစ်ရေ။ အီသာရေ အရောင် 
မဟိရေ အရည်ဖြစ်ရေ။ အငွေ့ပျံပနာနှစ်သက်ဘွယ်ကောင်း 
ရေ အနံ့ဟိရေ။ ထိုအငွေ့ကိုသာ ဆက်ပနာရှူကေ ရှူသူ 
ရေ မေ့လားရေအတွက်နန့် ခွဲစိတ်မှုကိစ္စတိတွင် အသုံးပြုနိုင်လီ 
ရေ။ ကိုယ်ခန္ဓာဧ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုခုတွင် ခွဲစိတ်လိုကေ 
လည်း အီသာကို အသုံးပြုနိုင်လီရေ။အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုခု 
ကို ခွဲစိတ်လိုရေအခါ ထိုအစိတ်အပိုင်းကို အီသာဖြင့် 
ပက်ဖြန်း ပီးရရေ။ ကြာကေ အီသာအငွေ့ပျံလားရေအတွက်နန့် 
အလွန်အီးလာပြီးကေ ထိုအစိတ်အပိုင်းရေ ထုံပနာလားလီ 
ရေ။ ယင့်အခါ ထိုအစိတ်အပိုင်းတွင် ခွဲစိတ် ကုသမှုကို 
ပြုလုပ်နိုင်လီရေ။ အီသာရေ ၃၅ ံစင်တီဂရိတ်တွင် ဆူ 
ရေအတွက်နန့် အရည်ဆူချိန် နည်းပါး လီရေ။
အီသာကို ထုတ်လုပ်လိုကေ ဆာလဖျူရစ် အက်ဆစ်အပြင်း 
နန့် အယ်လကိုဟောကို ရောပနာအပူတိုက် ပီးရရေ။ 
ဆာလဖျူရစ် အက်ဆစ်အပြင်းကို အယ်လကိုဟောထက်ပိုပနာ
တိတိ ရောစပ်ပီးရရေ။ အပူချိန်မှာ ၁၄ဝံ စင်တီဂရိတ် 
ခန့်အထိ လိုရေ။

အီသာကို အစာကြေစီရန်နန့် နှလုံးရောဂါဆီးတိ 
ဖော်စပ်ရာတွင် အသုံးပြုခကြဧ။ ယခုအခါတွင်မူ အီသာကို 
အသုံးနည်းပါးကတ်ရေ။ အီသာရေ အိုင်အိုဒင်းနန့်ဩဂဲနစ် 
ပစ္စည်း အမြောက်အမြားကို ပျော်ဝင်စေ နိုင်ဧ။ ထိုဩဂဲနစ် 
ပစ္စည်းတိတွင် ဆီနန့် အဆီတိလည်း ပါဝင်ရေ။
အီသာဟုဆိုကေ ဒိုင်အက်သဲအီသာကိုသာ ဆိုလိုကေလည်း 
ဒိုင်မက်သဲအီသာဟုလည်း ဟိသေးရာ ယင်းမှာ ဓာတ်ငွေ့ ဖြစ် 
ရေ။ တစ်ဖန် မက်သဲအက်သဲအီသာ၊ အက်သဲ ပရိုပဲအီသာနန့် 
ဗိုင်နဲအီသာတိလည်း ဟိသေးရေကို သတိပြုသင့်ရေ။
အီသာကို အသုံးပြုပနာခွဲစိတ်ကုသခြင်းရေ ၁၈၄၂ ခုနှစ်က 
ဖြစ်ပနာအသုံးပြုသူမှာ ဒေါက်တာကရော့ဖို့ ဒဗျူင်း ဖြစ် 
ရေ။ ထိုဆရာဝန်ရေ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဂျောဂျီယား 
ပြည်နယ်မှ ဖြစ်ဧ။ ၁၈၄၆ ခုနှစ်ကလည်း အမေရိကန်လူမျိုး 
လားဘက်ဆိုင်ရာ ဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဝီလျံ တောမတ် 
ဂရင်းမော်တင်က အီသာကို ထုံဆီးအဖြစ်နန့် အသုံးပြုခသေး 
ရေ။

## ကိုးကား
ဒိုမီနို သက်ရောက်မှု

**ဒိုမီနို သက်ရောက်မှု** (သို့) **ဆက်တိုက်ဆင့်ကဲဖြစ်ပွားခြင်း** () ကို ချိတ်ဆက်တုံ့ပြန်ခြင်း (chain reaction) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကာ အနက်အဓိပ္ပာယ်မှာ ဖြစ်ပျက်မှုတစ်ခုက ဆင်တူရေ ဖြစ်ပျက်မှုအတွဲလိုက် (အစဉ်အတန်း) ကိုဖြစ်ပျက်စီလိုက်ရေအခါ တစ်စတစ်စတိုးပွားလာရေ သက်ရောက်မှု၊ အကျိုးတရားကို ဆိုလိုရေ။ ဒေဝေါဟာရကို လှုပ်ရှားမှုဆိုင်ရာ အကျိုးသက်ရောက်မှုအဖြစ် လူသိအများဆုံးဖြစ်ကာ ဒိုမီနိုအချပ်တိ (ဒိုးဇက်ချပ်) အတွဲလိုက် လဲကျခြင်းကို တူညီရေသဘောနန့်ညနှိုင်းယှဉ်စဉ်းစားထားရေ ဝေါဟာရအသုံးလည်းဖြစ်ရေ။ စံအားနန့် ချိတ်ဆက်ဆက်သွယ်နီရေ အတွဲလိုက်အဖြစ်အပျက်တိကို ရည်ညွှန်းရေဖြစ်ပြီးကေ ထိုအဖြစ်အပျက်တိ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားနီမှုကြားက အချိန်ကာလရေ တစ်နည်းအားနန့် တိုတောင်းရေဟု ဆိုရဖို့ဖြစ်ရေ။ ဒေဝေါဟာရကိုပင် တိုက်မိ/ဆောင့်မိခြင်း (တကယ့်)ဖြစ်ပျက်မှုအစဉ်အတန်းဟု တိုက်ရိုက်သုံးစွဲနိုင်ပြီးကေ တင်စားမှုအဖြစ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ငွေကြေး၊ နိုင်ငံရီးရာတိဧ ချိတ်ဆက်ဖြစ်ပျက်မှုဟူပနာလည်း သုံးစွဲနိုင်လီရေ။ တိုက်ရိုက်ဖြစ်စီ တင်စားနာဖြစ်စီ ကိစ္စနှစ်ခုစလုံး၌ "အဖြစ်အပျက်တစ်ခု ဖြစ်ဖို့မှာ မရှောင်လွဲနိုင်ဖြစ်ရေ (သို့) ဖြစ်တန်ခြီကကောင်းမြင့်မားရေ (စတင်ဖြစ်ခပြီ ဖြစ်ရေကြောင့်) ဟု သွယ်ဝိုက်ညွှန်းဆိုနိုင်ကာ ဆန့်ကျင်ဘက်အားနန့် "အဖြစ်အပျက်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်မှုလုံးဝမဟိ (သို့) မဖြစ်မည့်အလားအလာ ကကောင်းမြင့်မားရေ။ (ဒိုမီနိုအချပ်မှာ ထောင်လျက်ဟိနီဆဲ)

## အကျိုးသက်ရောက်မှုကို သရုပ်ဖော်ခြင်း
ဒိုမီနို ခေါ် ဒိုးဇက်ချပ်တိကို ဒေါင်လိုက်ထောင်ပနာ အကွာအဝီးတဖဲ့ချေနန့် အတန်းလိုက်ထောင်ထားနိုင်ရေ။ ပထမအချပ်ကို တွန်းလိုက်ပနာ လဲကျကေ နောက်တစ်ချပ်ကို တိုက်မိပြီးကေ ယင်းပိုင် ဆက်တိုက်ဆက်တိုက် အချပ်တိ လဲကျလားဖို့။ ယင့်ချင့်ကြောင့် ဒိုမီနိုချပ်တစ်ခုဧ လဲကျခြင်းရေ ၎င်းရှေ့တွင်ဟိရေ အချပ်က ဖြစ်စီလိုက်ရေသဘောဖြစ်ဧ ။ အစဉ်အတိုင်း အတွဲလိုက်လဲကျမှုဖြစ်စဉ်ဖြစ်ပွားတော့ရေ။ ဒေသက်ရောက်မှုအကျိုးရေ (အရာဝတ္ထု၊ ကိစ္စ၊ ဖြစ်ရပ်)အစဉ်အတန်းဧ ရှည်လျားခြင်း၊ မရှည်လျားခြင်းနန့် သက်ဆိုင်မှုမဟိပါ။ မူလတွင် ကကောင်းတည်ငြိမ်ရေအနီအထား (meta-stable) ၌ ထိုအချပ်တိဟိနီပနာ ဒေချိတ်ဆက်တုံ့ပြန်မှုတွင် ဒိုမီနိုချပ်တိ၌ အတည်စွမ်းအင် တည်ဟိနီရေ။ ဆိုလိုစွာကတော့ခါ ပထမအချပ်ကို တွန်းလှဲလိုက်ပါကေ ထိုလဲကျမှုက ဖြစ်စီ/ကူးပြောင်းလိုက်ရေ စွမ်းအင်ရေ နောက်ကပ်လျက်ဟိရေ ဒိုမီနိုချပ်ကို လဲကျစီရန်လိုအပ်ရေ စွမ်းအင်ထက်ပိုပနာ ကြီးမားရေ။ ဒေပိုင်ပင် ဆက်ကာဆက်ကာ ဖြစ်ပျက်ဧ ။

ဒေဒိုမီနိုသက်ရောက်မှုကို ရူးဘ်ဂိုးလ်ဘာ့ဂ်စက်၌ အသုံးချထားလီရေ။

## ကိုးကား
ဒိုမီနီကာနိုင်ငံ

ဒိုမီနီကာ (;   သို့မဟုတ်  ; ) ဧ တရားဝင်နာမည်မှာ ဒိုမီနီကာဓနသဟာယနိုင်ငံ (**Commonwealth of Dominica**) ဖြစ်ပြီး ကာရစ်ဘီယံပင်လယ် အတွင်းဟိ ကျွန်းနိုင်ငံ တစ်ခုဖြစ်ရေ။ မြောက်-အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ဂွါဒီလု (Guadeloupe)၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် မာတီနစ် (Martinique) ရို့ တည်ဟိရေ။ ဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာပေါင်း ၇၅၀ ဟိပြီး အမြင့်ဆုံးတောင်မှာ အမြင့် ၁၄၄၇မီတာဟိရေ ဒိုင်ယာဘလော့တင်တောင်ထွတ် (Morne Diablotins) ဖြစ်ရေ။ ခန့်မှန်းလူဦးရေ ၇၂,၅၀၀ ဟိပြီး မြို့တော်မှာ ရိုဆူးမြို့ (Roseau) ဖြစ်ရေ။ 

နာမည်ပြောင်အဖြစ် *ကရစ်ဘီယံကျွန်းသေးလေး* ("Nature Isle of the Caribbean") ဟုနာမည်ရရေ ဒိုမီနီကာရေ သဘာဝအလှအပတိ မပျက်စီးသေးပဲ ဟိနေဆဲဖြစ်ရေ။ လက်ဆားအန်တီလီးစ်ကျွန်းစု (Lesser Antilles) တွင် အသေးငယ်ဆုံးတိုင်းပြည် ဖြစ်ရေ။ ဘူမိဗေဒသဘောအရ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရရေတိုင်းပြည် ဖြစ်ရေ။ ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ရေပူကန်ကြီး ရေ ဒိုမီနီကာကျွန်းတွင် တည်ဟိရေ။ တောတောင်ထူထပ်ရေ။ မိုးသစ်တောတိ ပေါတိရေ။ ရှားပါးအပင်၊တိရစ္ဆာန်၊ ငှက်မျိုးစိတ်တိကို တွိ့ရရေ။ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိတွင်ခြောက်သွေ့ပြီး ကုန်းတွင်းပိုင်းတွင် မိုးရွာသွန်းမှု တိပြားရေ။ တော်ဝင်အမေဇုန်ဆစ်ဆဲရိုးကြက်တူရွေးငှက် (Imperial Amazon|Sisserou Parrot) ရေ ဒိုမီနီကာဧ ထူးခြားရေ ဝိသေသ ဖြစ်ရေ။ ဒိုမီနီကာ အမျိုးသားအလံတွင် ယင်းကြက်တူရွေးငှက်ကို အသုံးပြုထားရေ။ ဒိုမီနီကာဧ စီးပွားရီးရေ ခရီးလားလုပ်ငန်းနန့် စိုက်ပျိုးရီးလုပ်ငန်းတိပေါ်တွင် မှီတည်လျက် ဟိရေ။ 

ခရစ္စတိုဖာကိုလံဘတ်စ် (Christopher Columbus) က ဂုဒိုမီနီကာကျွန်းကို ၁၄၉၃ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၃)ရက်နိတွင် ယှာဖွီတွိ့ဟိခပြီး ထိုနေ့ကိုအစွဲပြု၍ နာမည်ပီးခခြင်းဖြစ်ရေ။ လက်တင်ဘာသာစကားအားဖြင့် ဒိုမီနီကာဟူရေမှာ တနင်္ဂနွေနေ့ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ ကိုလံဘတ်စ် တွိ့ဟိခပြီး နောက် နှစ်ရာချီပြီး ကြာသည့်တိုင်အောင် ဒိုမီနီကာကျွန်းရေ သီးခြား တည်ဟိနေခရေ။ ဥရောပမှ ရောက်ဟိလာကတ်ရေ ကိုလိုနီနယ်ချဲ့တိဧ မောင်းထုတ်ခံရရေ ဒေသခံ ကရစ်ဘ် (Caribs) တိရေပင် ယင်းကျွန်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာခြင်း မဟိခပေ။ ၁၇၆၃တွင် ပြင်သစ်ရို့က ဒိုမီနီကာကျွန်းကို အင်္ဂလိပ်ရို့ထံ လွှဲပြောင်းပီးခရေ။ ၁၈၀၅တွင် အင်္ဂလိပ်ရို့က အစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းပြီး ကိုလိုနီအဖြစ် အုပ်ချုပ်ခရေ။ 

ဗြိတိသျှအင်ပါယာ လက်အောက်တွင် ၁၈၃၄ခုနှစ် တစ်လျှောက်လုံး အာဖရိကန်တိကို ကျွန်တိအဖြစ် တင်သွင်းခရေ။ ၁၈၃၈တွင် ဒိုမီနီကာရေ ဗြိတိသျှကာရစ်ဘီယံဒေသတွင်း အာဖရိကန်အများစု ပါဝင်ရေ ဥပဒေပြုအဖွဲ့ကို ပထမဆုံး တည်ထောင်နိုင်ရေ တိုင်းပြည် ဖြစ်လာရေ။ ၁၈၉၆တွင် တော်ဝင်ကိုလိုနီနယ်မြေ (Crown colony) တစ်ခု အဖြစ် သတ်မှတ်ခရေ။ ရာစုနှစ် ထက်ဝက်အကြာ ၁၉၅၈မှ ၁၉၆၂အတွင်း ကာလမကြာလိုက်ရေ အနောက်အိန္ဒိယဖက်ဒရီးသျှင်း (West Indies Federation) ဧ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်ခရေ။ ၁၉၇၈တွင် လွတ်လပ်ရီးရခရေ။

## ဝေါဟာရရင်းမြစ်
ဒီဇိုင်းနာ

ဒီဇိုင်းနာ(Designer)ဟူရေ ဒီဇိုင်း(Design)ပညာကို နားလည်ပြီးကေ အနုပညာ အလှတစ်ခုကို ဖန်တီးနိုင်ရေ ပညာရှင်ကို ခေါ်လီရေ။ 
ဒီဇိုင်းနာ အမျိုးမျိုးဟိရေ။ 
# စာအုပ်အဖုံးနန့် စာအုပ်အပြင်အဆင်လုပ်ရေ ဒီဇိုင်းနာ၊ (Layout designer)
# ကြော်ပိုစတာ ဆွဲရေ ဒီဇိုင်းနာ၊ (graphic designer)
# အခမ်းအနား ပြင်ဆင်ရေ ဒီဇိုင်းနာ၊ (interior designer)
# အဆောက်အဦး ပုံစံပြုရေ ဒီဇိုင်းနာ၊ (architect or architectural designer)
# အင်္ကျီချုပ်ရေ ဒီဇိုင်းနာ၊ (Cutter designer)
# ပန်းထိုး ဒီဇိုင်းနာ၊ (Embroidery designer)
# ဖက်ရှင် ဒီဇိုင်းနာ၊ (fashion designer)
# မျက်နှာအလှပြင်ရေ ဒီဇိုင်းနာ၊ (face designer)
# အစားအရေက် ဟင်းလျှာပြင်ဆင်ရေ ဒီဇိုင်းနာ၊ 
# ကျောက်မျက်ရတနာ ဒီဇိုင်းနာ၊ (jewelry designer)
# ကုန်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေ ဒီဇိုင်းနာ၊ (industrial designer)
# ပန်းခြံနန့် ပတ်ဝန်းကျင်ပြုပြင် ဒီဇိုင်းနာ (landscape designer)
# (automotive designer)
# (broadcast designer)
# (costume designer)
# (engineering designer)
# (textile designer)
# (game designer)
# (interaction designer)
# (lighting designer)
# (motion designer)
# (scenic designer)
# (systems designer)
# (web designer)
ဒီမိုခရစ်တပ်စ်

**ဒီမိုခရစ်တပ်စ်** (DemocritusI|Δημόκριτος, *Dēmókritos*) ရေ ဆိုကရေးတီးအကြို ဒဿနခေတ်၊ ရှေးခေတ်ဂရိ တွေးခေါ်ပညာသျှင်တစ်ဦးဖြစ်၍ အဓိကအားဖြင့် ၎င်းကို စကြဝဠာဆိုင်ရာ အက်တမ်သီအိုရီ ဖော်ထုတ်ခြင်းအတွက် သတိတရဟိကတ်ရေ။

ဒီမော့ခရစ်တပ်စ်ကို ခရစ်ကြို ၄၆၀ ၌ သရေ့စ်ပြည် အာ့ဘ်ဒီရာမြို့ (Abdera) တွင် ဖွားမြင်ခရေ။ ယကေလည်း မွေးရေသက္ကရာဇ်နန့်ပတ်သက်၍ အငြင်းပွမှုရို့လည်း ဟိကတ်ရေ။ ၎င်းဧ တိကျရေဆောင်ရွက်မှုနန့်ပတ်သက်၍လည်း သဲသဲကွဲကွဲသိရန် အတော်ပင်ခက်ခဲရေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ ရင်းမြစ်စာပီရို့၌ ၎င်းဧ လမ်းပြဆရာ လူးဆစ်ပပ်စ်နန့်တွဲ၍ အတူယှဉ်တွဲဖော်ပြကတ်ရေကြောင့်ဖြစ်ဧ ။ 

အက်တမ်အပေါ် ၎င်းရို့ဧ တွေးထင်ယူဆချက်ရေ ၁၉ ရာစုဧ အက်တမ်တည်ဆောက်ပုံကို နားလည်ခြင်းနန့် အနည်းငယ်၊ တစ်ဝက်တစ်ပျက်တူညီမှုဟိရာ ၁၉ ရာစု ပုဂ္ဂိုလ်ရို့က ဒီမိုခရစ်တပ်စ်ကို အတွေးခေါ်ဆရာထက် သိပ္ပံဆရာတစ်ဦးနန့် ပို၍တူရေဟု ယူဆသတ်မှတ်စေနိုင်ခရေ။ ရှေးခေတ်အေသင်မြို့ဧ မသိကျိုးကျွန်ပြုခြင်းခံရသူ ဒီမိုခရစ်တပ်စ်ကို ပလေတိုက ၎င်းဧ စာအုပ်ရို့ကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးချင်ခရေအထိ မနှစ်မြို့ခပေ။ မြောက်ပိုင်းဇာတိသား အတွေးခေါ်ဆရာ အရစ္စတိုတယ်က ၎င်းကို ကောင်းစွာအသိအမှတ်ပြုခကာ ပိရုတာဂိုးရပ်စ်ဧ ဆရာလည်းဖြစ်ရေ။

အရို့က ဒီမိုခရစ်တပ်စ်ရေ ခေတ်သစ်သိပ္ပံဘာသာရပ်ဧ ဖခင်အဖြစ် ယူဆသတ်မှတ်ကတ်လီရေ။ ၎င်းဧ လက်ရာရို့ သျှင်သန်ကျန်ရစ်မှုမဟိပေ။ ၎င်းဧကျယ်ပြန့်လှရေ စာပီလက်ရာရို့ထဲမှ အပိုင်းအစရို့ကိုသာကေ ယခု၌ ၎င်းဧလက်ရာအဖြစ်သိဟိကတ်ရေ။

## ကိုးကား
ဒုတိယ ဓညဝတီခေတ်

ကမ္ပရာဇာခေါင်းဆောင်ရေ အုပ်စုရေ ရခိုင်ပြည်မြောက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပါရေ။ ယင်းရို့ရေ ဂု ပလက်ဝမြို့ အရှေ့ဖက်ဟိ ကျောက်ပန်းတောင်းအရပ်မာ အခြေစိုက်လျှက်ဟိရေ။ကောင်းကောင်း မကြာခင်မာ နီလာပန်းတောင်းအရပ်သားရို့ရေ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နန့် ပူးပေါင်းလားခလီပါရေ။ အင်အားကောင်းလာရေ ကမ္မရာဇာရေ အလုံးအရင်းနန့် ဘီစီ ၁၄၈၃ တွင် တောင်ပိုင်းသို့ ဆင်းလာခပြီးနောက် ဒုတိယဓညဝတီမြို့ကို ထူထောင်ဗျာယ်မင်းဆက်သစ်ကို စတင်တည်‌ ‌ောင်ခလီပါရေ။ ယင်းနောက် ဆက်ခံရေမင်းရို့မှာ အုပ်ချုပ်ရီးကောင်းကြာဟန်ဟိရေ။ နန်းလုမှုတိ တစုံတရာမပေါ်ပေါက်ခပါ။ ယင်းချင့်ကြောင့် ကံရာဇာကြီမင်းစ၍ မင်းအနွယ်တော် ၂၈ ဆက်၊ နှစ်ပေါင်း ၉၂၇နှစ် ရှည်ခရေ။

## ကိုးကား
ဒုတိယ ဓညဝတီမြို့

## ဒုတိယ ဓညဝတီမြို့ (ဘီစီ ၁၄၈၃-၅၈၀)

ကျောက်ပန်းတောင်းတွင် ၂၄နှစ်တာမျှ နန်းစံပြီး နောက်မိဖုရားဧ့တိုက်တွန်းချက်အရ ကုန်းမြင့်တောင်ပေါ်
မြို့မှ တောင်ဘက်မြေဆီဩဇာကောင်းရေ ကုလားတန်မြစ်ဝှမ်းသို့ စုန်ဆင်းလာခရေ။ ပထမဓညဝတီမြို့တော်ရာ
တွင် ဒုတိယဓညဝတီကို တည်ရေ။ ကံရာဇာကြီးမှ သီရိရာဇာထိ (၂၈)ဆက်အုပ်စိုးကတ်ရေ။

## ကိုးကား
ဒုတိယ ဓညဝတီမင်းဆက် စာရင်း

## ကိုးကား

* ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်း
* ဓညဝတီရာဇဝင်သစ်ကျမ်း
* အင်းစောက်ရာဇဝင်
*ရှေးအတိတ်ကာလ ဓညဝတီရခိုင်ပြည် နန်းဆက်မင်းဆက်ရာဇဝင်
*ပီပြင်သောရခိုင်ဘုရင်များ PDF
ဒုတိယပုရိန်မြို့

## ဒုတိယပုရိန်မြို့ (အေဒီ ၁၁၂၃ မှ ၁၁၆၁ ထိ နှစ်ပေါင်း ၃၈နှစ်)

ဒုတိယပုရိန်မြို့ကို ကောလိယမင်းဧ့သားတော် ဒသရာဇာမင်းရေ အေဒီ ၁၁၂၃-ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခရေ။
ဒသရာဇာမင်းဟု ခေါ်ရခြင်းမှာ ဝေသာလီ စန္ဒြားမင်း(၉)ဆက် အရိန္ဒမာလှံပျံကို ရခရေ။ ဒသရာဇာမင်းမှာ လေးစင်္ကြာကို
ရခသဖြင့် (၁၀)ဆက်မြောက်ဖြစ်ရေ စင်္ကြာပိုင်ရှင်ဖြစ်ပြီးကေ ဒသရာဇာဟု ခေါ်တွင်ခရေ။

## ကိုးကား
ဒုတိယစမ္ဘဝက်မြို့

## ဒုတိယစမ္ဘဝက်မြို့(အေဒီ ၁၁၅၄-၁၁၆၃)

ဓနုရူပေါမင်းရေ ခြိတ်မြို့တွင် ၃ နှစ်ခန့် နန်းစံပြီးနောက် ၁၁၅၄ ခုနှစ်တွင် စမ္ဘဝက်မြို့တော်ရာ၌ ဒုတိယ
စမ္ဘဝက်မြို့ကို တည်ရေ။ ၎င်းဘုရင် ထိုအမတ် စလင်္ကာဗိုလ်က လုပ်ကြံပြီး (၁)နှစ်နန်းစံရေ။ ၎င်းနောက် ဓနုရူပေါ
ဧ့သား ပဉ္ဇူသင်က ဤမြို့တွင် (၂)နှစ် နန်းစံရေ။

## ကိုးကား
ဒိုရာအဲမွန်း

***ဒိုရာအဲမွန်း*** ၊ ) စွာ ဖူဂျီကို အက်ဖ် ဖူဂျီအို ရီးသား ရုပ်ပြဆွဲရေ အလွန်ထင်ယှာ လူသိများပနာ ကလေးတိစွာ အထူးနှစ်သက်ရေ နာမည်ကြီး ဂျပန်ကာတွန်းစာအုပ်အတွဲတစ်ခု ဖြစ်ရေ။ အဆိုပါ ဇာတ်လမ်းတွဲတိစော် ကာတွန်းအန်နီမေးရှင်းနယ်ပယ်နန့် ဖျော်ဖြေရီးကဏ္ဍတိတိုင်အောင် အောင်မြင်ခလီရေ။ ဇာတ်လမ်းမှာမူ **နိုဘိ နိုဘိတ** (Nobi Nobita) နာမည်ဟိ ကောင်ကလေးကို ကူညီပီးနိုင်ရန် ၂၂ ရာစုမှ အချိန်ခရီးလားခြင်းနန့်  ပြန်နာရောက်ရှိလာသူ အပြာနုရောင်ဟိ စက်ရုပ်ကြောင်ချေ ဒိုရာအဲမွန်း၏ အကြောင်း ဖြစ်ရေ။

## ဇာတ်လမ်း
နိုဘီတနန့် အတူနီထိုင်သူ အဓိကဇာတ်ကောင် **ဒိုရာအဲမွန်း** ၊ ကိုယ်ပိုင်စွမ်းရည်နန့် ကကောင်းမလုပ်ကိုင်တတ်အတွက်ကြောင့် အခက်အခဲ တစ်ခုမဟုတ်တစ်ခု ကြုံတွေ့ကာ၊ ဒိုရာအဲမွန်းပါး အကူအညီတောင်းပနာ ဒိုရာအဲမွန်းဧ ဝမ်းဗိုက်ဟိ ရတနာအိတ်ကပ်အတွင်းက လျှို့ဝှက်ပစ္စည်းကိရိယာတိကို အစပိုင်းတွင် ကကောင်းအသုံးပြုနိုင်ကေလည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပြဿနာတက်ရပြန်သူ ကျောင်းသားချေ **နိုဘိတ** ၊ နိုဘိတဧ သူငယ်ချင်း ဖြစ်ရေ ကောင်မချေ**ရှိဇုက** စသူရို့၏ သင်ခန်းစာယူဖွယ် ပျော်ရွှင်ကြည်နူးဖွယ် ရယ်ရွှင်ဖွယ် အံ့ဩဖွယ် ဇာတ်လမ်းတိုတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။ ရုပ်မြင်သံကြားဇာတ်လမ်းတွဲတိမှာ အပိုင်းစဉ်အလိုက် အဆက်ဆက် ပြသခြင်း မဟုတ်ကေလည်း ဖြစ်ရပ်တစ်ခုကို တစ်ပုဒ်နှုန်းနန့် ပြသခြင်း ဖြစ်ရေ။ အနာဂတ်သို့ ခရီးလားခြင်း ၊ အတိတ်ကာလသို့ ပြန်လားခင်းရို့က မဖြစ်နိုင်ကေလည်း ကလေးတိ ကကောင်းကြိုက်နှစ်သက်ကတ်လီရေ။
ဒုတိယအာဘင်

ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲတိ စတင်ဖြစ်ပွားအောင် လှုံဆော်သူ အဖြစ် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး **ဒုတိယအာဘင်** (၁၀၄၂-၁၀၉၉)ကိုသမိုင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ခရေ။ မူဆလင်ရို့ လက်ထဲကျရောက်နေသည့် မြင့်မြတ်ရေမြေ ကိုခရစ်ယာန်ရို့လက်ထဲ ပြန်ရောက်အောင် တိုက်ယူရဖို့ ဆိုရေလှုံဆော်ဟောပြောမှုကို ဥရောပမှ နိုင်ငံခေါင်းဆောင်တိ တစ်စုတစ်ပေါင်းတည်းလိုက်နာကြရာမှ ထိုခရူးဆိတ်စစ်ပွဲတိ စတင်ဖြစ်ပွားရခြင်းဖြစ်ရေ။ 

နာမည်ရင်း **အိုဒိုဒေလာဂေရိ**ဖြစ်သည့် အာဘင်အား ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ဆတိလောင်ဆူလ်မန်းမြို့တွင် ၁၀၄၂ခန့်က ဖွားမြင်ရေ။ ပြင်သစ်သူကောင်းမျိုးမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်ပြီး ငယ်စဉ်ကပင် ပညာကောင်းစွာသင်ခရရေ။ လူငယ်ဘဝမှာပင် ရိုမန်ကတ်တလစ် ဂိုဏ်းထောက်ဖြစ်ခပြီး အချိန်နန့်အမျှ ရာထူးတိုးကာ ၁၀၈၈တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအဖြစ် ရွီးချယ်ခံရရေ။ 

၁၀၉၆၊နိုဝင်ဘာ ၊၂၇ တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ တလာမွန်မြို့တွင် ပရိသတ်ထောင်ရေင်းမက တက်ရောက်သည့် ခရစ်ယာန်စည်းဝေးပွဲကြီးပြုလုပ်ပြီး သမိုင်းတွင်ရစ်မည့် မိန့်ခွန်းကို ဟောပြောခရေ။ ထိုမိန့်ခွန်းဧ့ အကျိုးဆက်ကို နှစ်ပေါင်းရာနန့်ချီကာ ဥရောပတွင်သက်ရောက်ခရေ။ မိန့်ခွန်းဧ့ အကျဉ်းချုပ်သဘောမှာ ဆယ်ဂျူတာ့စ် တိက မြေမြတ်ကိုကျူးကျော်နီထိုင်ပြီး သာသနာကိုစော်ကားနေကြောင်း၊ခရစ်ယာန်ဘုရားဖူးတိကို နှောင့်ယှက်နေကြောင်း၊ ထိုအကြောင်းရို့ကြောင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်နိုင်ငံတိအနိန်နန့် သာသနာ့ အကျိုးအတွက် ထိုမြင့်မြတ်ရေမြေကို ပြန်လည်ရဟိရီး အလို့ငှာ ဘာသာရီးစစ်ခင်းသင့်ကြောင်း ဖြင့်ဟောပြောခရေ။ ယကေလည်း ထိုမိန့်ခွန်းတွင် ဘာသာရီးကိုသာမက ထိုမြင့်မြတ်မြေမှာ မိမိရို့ ဥရောပကဲ့သို့ ပြည့်ကျပ်မနေပဲ ကောက်ပဲသီးနှံပေါတိကြောင်း မက်လုံးပီးဟောကြားခရေမျိုးလည်း ပါလီရေ။ နောက်ဆုံးပိတ် မိန့်ခွန်းဧ့နိဂုံးတွင်လည်း ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲဆင်နွဲခြင်းဖြင့် အပြစ်မှ လွတ်ရန် အာပတ်ဖြေရေနန့် တတူတူပင်ဖြစ်ကြောင်း၊ ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲဆင်နွဲသည့် တပ်သားတိအနိန်နန့် အပြစ်မှလွတ်နိုင်ကြောင်း ကြေညာခရေ။ 

ထိုကဲ့သို့ သာသနာဧ့အကျိုးမှသာ မဟုတ် ကိုယ်ကျိုးစီးပွားပါ အကျုံးဝင်အောင် ဟောပြောအနိန်နန့် မိန့်ခွန်းမဆုံးမှီကပင် “ဒါဘုရားသခင်ရဲ့အလိုတော်ဟေ့” ဟု် ဝိုင်းဝန်းအော်ဟစ် ထောက်ခံခကတ်ပြီး ထိုစကားရပ်မှာ ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲတိတွင် ခရစ်ယာန်ရို့ဖက်မှကြွေးကြော်ရေ စစ်ချီသံဖြစ်လာတော့ရေ။ ထိုအစည်းအေဝးပြီးပနာတစ်လကျော်အကြာတွင်ပင် ပထမဆုံးရေ ခရူးဆိတ်တိုက်ပွဲအတွက် ဥရောပခရစ်ယာန်တပ်တိ စတင်စစ်ချီကြတော့ရေ။ သို့ဖြင့် ရာစုနှစ် နှစ်ခုနီးပါးကြာမြှင့်ပြီး စစ်ပွဲကြီး ၈ ကြိမ်နန့် စစ်ပွဲငယ်ပေါင်းမရေမတွက်နိုင်အောင် ဖြစ်ပွားခသည့် ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲတိမှာ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဒုတိယအာဘင်ဧ့ ဟောပြောမှုဖြင့် စတင်ခရေ။ ကောင်းကျိုးဖက်မှ ကြည့်ကေ ထိုစဉ်ကသီးခြားသဖွယ် နီထိုင်ခသည့် ဥရောပအနိန်နန့် ဘန်ဇန်တိုင်းအင်ပါယာ နန့် အရှေ့ဘက်မှ အစ္စလာမ်ရို့ဧ့ ယဉ်ကျေးမှုတိကို ထိတွေ့ခွင့်ရခရေ။ ထိုမှဥရောပ ယဉ်ကျေးမှုတစ်ဆင့် မြှင့်လာပြီးနောက် အသိအမြင်ပွင့်လင်းသည့် ရီနေးဆန့်ခေတ်ကို ရောက်ဟိလာခရရေ။

ထိုကဲ့သို့ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်ဧ့ မိန့်ခွန်းစကားဖြင့် ဒေမျှကြာရှည်ပြင်းထန်ရေ တိုက်ပွဲမျိုးကိုတိုက်ခိုက်ရေမှာ သမိုင်းတွင် ဒီတစ်ကြိမ်သာဟိအနိန်နန့် အာဘင်ဧ့ဟောပြောမှုအရည်အချင်း၊ ဦးဆောင်မှုအရည်အချင်းကို သိမြင်နိုင်ရေ။ ထို့ပြင် ထိုကဲ့သို့ ဘာသာရီးအခြီပြုပြီး ကြီးမားကျယ်ပြန့်သည့် စစ်ပွဲမျိုးကို ဖန်တီးရန် ဦးဆောင်နိုင်ရေမှာလည်း အာဘင်ဧ့ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ရာထူးကို ပါးနပ်စွာအသုံးချနိုင်ရေကြောင့်လည်းဖြစ်ရေဟုလည်း ဆိုနိုင်ရေ။ ၁၀၉၉ မကွယ်လွန်မှီ ၂ပတ်အလိုက ဂျေရူးဆလမ်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးကေလည်း ထိုအောင်ပွဲသတင်းကို အာဘင်ကြားမလားခရရှာပေ။ 

## ရည်ညွှန်းကိုးကား
* ကျော်စွာ၁၀၀- ဒေါက်တာသန်းထွန်း
ဒုံးချင်း

ဒုံးချင်းကို အများအားဖြင့် ထေရ်ကြီးဝါကြီး ပျံလွန်ရေအခါမှာ ဒုံးကကတ်ရေ။ ဒုံးဆိုရေ ရခိုင်ရိုးရာအကစွာ လူအများနန့် ကရရေ အကတခု ဖြစ်တေ။ ဒုံးယိမ်းနန့် ဒုံးကြမ်းနှစ်မျိုးဟိရေ။ အကြောင်း
အရာ အဖြစ်အပျက်တစ်ခုခုကို သရုပ်ဖော်ပြီး ကပြရရေ။ ယင်ပိုင်မဟုတ်ကေ ထူးမြတ်ရေ ပုဂ္ဂိုလ်
တစ်ဦးဦး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိနန့် ပတ်သက်ပနာ ကပြကတ်ရရေ။ ယင်ပိုင်မဟုတ်ကေ ဇနက္ကပိုင် ဇာတ်တော်လာ
ဝတ္ထုတိကို ဇာတ်ခင်းပနာ ကပြကတ်ရရေ။ ယင်းပိုင်မဟုတ်ကေ ရှမ်းဒူး၊ ကပ္ပလီ၊ ဟိုက်လန်ဒါး အစဟိရေ
လူမျိုးတိ၏ဓလေ့ကို သရုပ်ဖော်ပြကတ်ရရေ။ သီဆိုရေ သီချင်းတိကို ဒုံးချင်း လို့ ခေါ်ရေ။

## ဇနက္က ဒုံးခြင်း

တိုင်းမိတ္ထီလာ၊ ပိုင်ကာစိုးရေ၊ ရွှီဘုန်းတော်တိုး၊ တံခိုးဖြာ၊ အရိဌာပေါလ၊ ဇနက္ကနှင့်၊
ညီတော်နောင်ရင်း၊ မင်းနှစ်ဖြာ၊ စစ်ပွဲဆင်ကာ၊ နန်းရာလု၍၊ မရဏာပြုသည့်၊ နောင်ဘုရင်၊
တောင်ညာစံ၊ ဒေဝီသိအောင်၊ လှံနီထောင်၍ပြသည့်ခါ၊ ကျောက်စိမ်းနီလာ၊ ကမ္ဗလာထုပ်နှင့်၊
ဆင်းရဲသွင်လုပ်၊ ဟုတ်မှန်စွာ၊ ပြည်စမ္ပာကို၊ လားရချက်ချင်း၊ ကိုယ်ဝန်ရင့်နှင့်၊ မေစန္ဒာ ပြည်စမ္ပာကို လားရချက်ချင်း။

သင်္ဃရာဇာ ဆရာတော်ဘုရား ပျံလွန်တော်မူရေခါ အောက်ပါဒုံးခြင်းကို စပ်ဆိုကတ်တေ။

ဇမ္ဗူဒီပါ၊ ကြေငြာထွန်းကေ၊ သပြေညာကျွန်း၊ တိုင်းဆောင်ဆောင်၊
နီရောင် လရောင်၊ ထိန်ပြောင်လင်းလို့၊ ထင်ပေါ်သတင်းရခိုင်မြေ၊ မြို့လှစစ်တွေ၊
နဂရမှာ၊ သံဃာ့ရာဇာ၊ ကျောင်းဝိဟာ၊ တပည့်များစွာ၊ ပြားပြားဝပ်လို့၊ စာပီပရိတ်၊
ပို့ချမှန်၊ သီလကျင့်မွန်၊ ဓူရရပ်ကို၊ နိစ္စမပြတ်၊ ဖြည့်လျက်ပင်၊ ဂိုဏ်းချုပ်အရှင်၊
ဘွဲ့နာမမှာ၊ ဦးသုန္ဒရမည်ခေါ်တွင်၊ ဝတီလေးခွင်၊ ထင်အရှားကြီး၊ ဦးသုန္ဒရ
ဆရာတော်၊ ရခိုင်ပြည်မှာ ကျော်ဇောပါ၏

ရှီးအခါက မာရယုဒုံးကို က၍ မာရယုဒုံးချင်းကို ဆိုကတ်ရေ။ ဂုခါ ခေတ်
ဆန်ရေ ဇာတ်လမ်းတိကို ခင်းပြပြီး ခေတ်ဆန်ရေ တေးသံတိကို သီဆိုကတ်တေ။

## ကိုးကား
ဒေတာ စင်တာ

**ဒေတာ စင်တာ** ဆိုစွာမှာ ကွန်ပျူတာစနစ်တိ နန့်၎င်းရို့နန့်ဆက်စပ်နေသာ စနစ်တိဖြစ်ရေ ဆက်သွယ်ရီး စနစ်တိ နန့်အချက်အလက်တိအား သိုမှီးသိမ်းဆည်းရေ စနစ်တိကို ထားဟိရာ အဆောက်အဦးတစ်ခု ဖြစ်ရေ။ ယေဘုယျအားဖြင့်အပို ယပိုင်မဟုတ်ကေ အရီးပေါ်သုံး ဓာတ်အားပီးစနစ်တိ၊ အချက်အလက် ဆက်သွယ်ရီး ချိတ်ဆက်မှု အပိုတိ နန့်ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းညှိရီးစနစ် (ဥပမာ လေညှိခြင်း နန့်မီးသတ်ခြင်း စနစ်တိ)၊ အမျိုးမျိုးရေ လုံခြုံရီး ကိရိယာတိ တပ်ဆင်ထားလေ့ ဟိရေ။ လုပ်ငန်းသုံး အဆင့်လည်ပတ်နီရေ ကြီးမားရေ ဒေတာစင်တာတိ မြို့ငယ်တစ်မြို့စာမျှ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို အသုံးပြုလေ့ ဟိကတ်ရေ။ 

## ဂနိခေတ် ဒေတာစင်တာတိ လိုအပ်ခြင်း

အိုင်တီ လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုရေ ကမ္ဘာတဝှမ်းဟိ အဖွဲ့အစည်းအတိစုဧလုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုတွင် အရီးပါရေ ထောင့်တစ်နီရာမှ ပါဝင်ရေ။ ကုမ္ပဏီတိအတွက် အဓိက အရီးထားရေ အချက်မှာ လုပ်ငန်းစဉ်ဆက်မပြတ် လည်ပတ်နိုင်စေရီးပင် ဖြစ်ရေ။ ကုမ္ပဏီတိ အနိန်နန့်၎င်းရို့ဧသတင်းအချက်အလက် စနစ်အား လုပ်ငန်းလည်ပတ်ရန် အတွက် မှီခိုအားထားကတ်ရေ။ အကယ်ပနာ ထိုစနစ် မဟိပါက ကုမ္ပဏီဧလုပ်ငန်းလည်ပတ်မှု နှောင့်နှေး လားဖို့ ယပိုင်မဟုတ်ကေ လုံးဝရပ်တန့်လားဖို့ ဖြစ်ရေ။ ထို့အတွက်ကြောင့် အိုင်တီ လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှု အတွက် အားကိုးရရေ အခြီခံအဆောက်အအုံ တစ်ခု ပံပိုးပီးနိုင်ရန် လိုအပ်ပြီးကေ သို့မှာသာ အနှောင့်အယှက်ဖြစ်နိုင်ရေ အခွင့်အလမ်း အနည်းဆုံး ဖြစ်အောင် ဆောင်ရွက်ပီးနိုင်ဖို့ ဖြစ်ရေ။။ သတင်းအချက်အလက် လုံခြုံရီးရေလည်း အခြား အရီးပါရေ အချက်ဖြစ်ပြီးကေ ထို့အတွက်ကြောင့် ဒေတာစင်တာတိ လုံခြုံစိတ်ချရရေ ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခုကို ဖန်တီးပီးပြီးကေ လုံခြုံရီး ကျိုးပေါက်မှုအတွက် ဖြစ်နိုင်ခြေ အခွင့်အလမ်းကို အနည်းဆုံး ဖြစ်အောင် ဆောင်ရွက်ပီးကတ်ရေ။ ထို့အတွက်ကြောင် ဒေတာစင်တာတိ ၎င်းရို့အတွင်း ထားဟိရေ ကွန်ပျူတာစနစ်ရို့ဧပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖြူစင်ရန် နန့်အလုပ်လုပ်နိုင်စီရန် အတွက် စံနှုန်းမြင့်မားစွာ ထားဟိပီးရဖို့ ဖြစ်ရေ။ ယင်းပိုင် ပြုလုပ်နိုင်ရန် အတွက် စက်ပိုင်းဆိုင်ရာ အအေးပီးစနစ်တိ နန့်ဓာတ်အားပီးစနစ်တိ (အရီးပေါ်သုံး အရန်မီးစက် အပါအဝင်)ကို အပိုထားဟိပီးခြင်းသာမက ဖိုင်ဘာဆက်ကြောင်း အပိုတိကို လည်း အသုံးပြုထာလေ့ ဟိကတ်ရေ။

## ကိုးကား
ဒေသကိတ္တက

** အသျှင်ဒေသကိတ္တကထေရ်  **  ရေ မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်ဟိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်ရေ။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း

### အကျိုးခံစားရခြင်း

### ဂေါတမမြတ်စွာဖရားထက်ထက်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်တွင် အသျှင်ဒေသကိတ္တကထေရ်  အဖြစ်နန့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူဧ့။

## ကိုးကား
ဒေါက်တာဒေါ်ရီရီ

မြန်မာအမျိုးသမီးတိအထဲ ပီအိပ်ချဒီဘွဲ့ကို အယင်ဆုံးရဟိခရေ လူတိစာရင်းထဲက ရခိုင်အမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်တေ ဒေါ်ရီရီလည်း တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်ပါရေ။

ဒေါ်ရီရီ ကို(၁၉၂၉)ခုနှစ်၊ မတ်လ(၁၄)ရက်နိတွင် သံတွဲ့မြို့၌ အဖဦးဘစိန်၊ အမိဒေါ်ခိုင်ရို့မှ မွိးဖွားခပါရေ။ (၁၉၃၅)ခုနှစ်တွင် စစ်တွေကွန်ဗင့်ကျောင်း၌စတင်ပညာသင်ခရေ။(၁၉၄၆)ခုနှစ်တွင်ဆယ်တုန်းကို စာမေးပွဲအောင်မြင်ရေ။(၁၉၅၂)ခုနှစ်တွင် ရာဇဝင်ဂုဏ်ထူးတန်းကိုဒုတိယတန်း(က)အဆင့်နန့် အောင်မြင်ရေ။ ယင်းနှစ်မှာပင် ပညာတော်သင်အဖြစ်နန့် လန်ဒန်တက္ကသိုလ်အရှေ့တိုင်းနန့် အာဖရိ ကပညာရပ် ဆိုင်ရာကျောင်း (School of oriental and African Studies) တွင်တက်ရောက်ခပနာ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ပီအိချ်ဒီ ဘွဲ့ရခရေ။

မြန်မာနိူင်ငံသမိုင်းကော်မရှင်၌ သုတေသနအရာဟိအဖြစ် ၁၉၅၉ခုနှစ်တွင်ဝင်ရောက်အမှုထမ်းခပြီးကေ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင်ကုန်းဘောင်ခေတ်ဆိုင်ရာကျမ်းပြုအရာဟိအဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်းခံခရရေ။

မြန်မာနိူင်ငံသုတေသနအသင်းဂျာနယ်၊ သမိုင်းတံခွန်၊ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိူင်ငံစာပေနှင့်လူမှုရေး သိပ္ပံ ဂျာ နယ် အစဟိရေ သုတေသနဂျာနယ်တိတွင် သုတေသနစာတမ်းတိရီးသားခရေ။ အင်္ဂလိပ်မြန်မာ ပြက္ခဒိန် (၁၇၀၁-၁၈၂၀) ကိုရီးသားပနာ ယဉ်ကျေးမှုဌာနမှ ထုတ်ဝီခရေ။ ယင်းပြင် သုတေသနအဘိဓါန်တိမှတ်စု အမှတ်စဉ်(၁)ကိုရေးသားပနာ မြန်မာနိူင်ငံသုတေသနအသင်းမှပင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခရေ။ နိူင်ငံသမိုင်း သုတေသနဦးစီးဌာနတွင် အကြီးတန်းသုတေသနမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရင်း (၁၉၈၄)ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန် ခရေ။

ဒေါက်တာရီရီစွာ မြန်မာနိူင်ငံအခြေအနီ(၁၇၁၄-၅၂)စာအုပ်နန့် ၁၉၇၅ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပီ ဆု (သုတပဒေသာ၊ဝိဇ္ဇာ)ကိုရဟိခရေ။ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်နန့် အင်းဝမင်းဆက်တိ လက်ထက်မြန်မာနိူင်ငံ ဧ့အခြေအနေကို အသေးစိတ်သုတေသနပြု၍တင်ပြခရေ။

ဒေါက်တာရီရီစွာ ရခိုင်အမျိုးသမီးစာဆိုတိအနက် အမျိုးသားစာပီဆုကို ပထမဆုံးဆွတ်ခူးခရေ စာပီ ပညာသျှင်တစ်ဦးပင်ဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား

မောင်မောင်ထွန်းအောင် (ကျန်း မာရေး)-အမျိုးသားစာပေဆုရ ရခိုင်စာဆိုတိ
ဒုတိယ မြောက်ဦးမင်းဆက် စာရင်း

## ကိုးကား (References)

## ကိုးကား

 ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်း
 ဓညဝတီရာဇဝင်သစ်ကျမ်း
 အင်းစောက်ရာဇဝင်
ရှေးအတိတ်ကာလ ဓညဝတီရခိုင်ပြည် နန်းဆက်မင်းဆက်ရာဇဝင်
ပီပြင်သောရခိုင်ဘုရင်များ PDF
ဒုတိယလောင်းကြက်မြို့

## ဒုတိယလောင်းကြက်မြို့( အေဒီ ၁၂၅၁-၁၄၀၆)

မြို့ဟောင်းတောင်ငူမင်းဆက်ဧ့ နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်ရေ အလောမာဖြူရေ ယင်းမြို့တွင် တစ်နှစ်နန်းစံပြီး
နောက် ပညာဟိတိဧ့ ဗေဒင်ကိန်းခန်းအရ မြို့သက်ကုန်ပြီးဖြစ်ကြောင်း လျောက်ထားကတ်၍ လေးမြို့ကို ကူးကာမြို့ရာ
ရှာဖွေလီရေ။ မူးမတ်ပညာဟိတိဧ့ ရွေးချယ်အကြံပြုချက်အရ အေဒီ ၁၂၅၁ ခုနှစ်တွင် ပထမလောင်းကြက်မြို့ရာ
ဟောင်းတွင်ပင် ဒုတိယလောင်းကြက်မြို့တော်ကို တည်လီရေ။ မြို့တော်မြို့ကို တည်လီရေ။ မြို့တော်ရှာဖွေရန်
အတွက် မင်းခမ်းမင်းနားဖြင့် လေးမြို့မြစ်ကို ကူးလာခရာ လောင်းကြက်မြို့ရာအနီး ကမ်းနဖူးကို ဦးတိုက်ခါနီးတွင်
သျှင်ဘုရင်စီးလာရေ့ လှေလောင်းတော်ဦးပိုင်ကို တောကြက်ဖတစ်ကောင် ဖြတ်သန်းပြန်သန်းခရေ။ ၎င်းကို
အတိတ်နိမိတ်ယူ၍ လောင်းကြက်ဟုတွင်ရေ။ ပညာဟိဟူးရားရို့က မြို့သက်ရှည်အံ့၊ တိုင်းပြည်ဧချမ်း သာယာအံ့
ဆိုပနာ နမိတ်ဖတ် လျှောက်တင်ကတ်လီရေ။ ယခုအခါ လောင်းကြက်မြို့ဧ့ တည်နီရာမှာ မြစ်လယ်က ကျွန်းတစ်ကျွန်း
ပေါ်တွင် ကျရောက်နီပေပြီ။ ဘုရားတိကို ရေတိုက်စားမှု ရွာသားတိက ရွှေ့ပြောင်းကာကွယ်ထားပြီးဖြစ်ကေလည်း
နန်းမြို့နန်းတော်ကုန်းမှာ မြစ်ရေက ဝါးမြိုခပေပြီ၊ ယဉ်ကျေးမှုလက်ရာတိ မည်၍မည်မျှ ပျောက်ကွယ်ဆုံးရှုံးခရေကို
မခန့်မှန်းနိုင်ချေ။

ဤမြို့တော်တွင် မင်းပေါင်း ၁၈ ဆက်၊ နှစ်ပေါင်း ၁၅၅ နှစ်ကြာအုပ်ချုပ်မင်းလုပ်ကတ်ရေ။

## ကိုးကား
ဒေါက်တာအေးကျော်

## ငယ်ဘဝ
ဒေါက်တာအေးကျော်ကို ၁၉၃၆ ခုနှစ်က ရခိုင်ပြည်နယ် တောင်ကုတ်မြို့နယ် တန်းလွဲချောင်း ရွာမရွာသစ် တွင် မွီးဖွားခရေ။ အဖ ဦးမောင်လူ၊ အမိဒေါ်လှဝင်းဦးရို့မှ မွီးဖွားခပြီးကေ အထွီးဆုံး သားဖြစ်ပါရေ။

## ပညာရီး အောင်မြင်မှုများ
ဒေါက်တာအေးကျော် ဆီးပူးရရှိခရေ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့တိမှာ B.A(History and Religion)ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်(၁၉၅၉)၊ B.A(Honors) Oriental History ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်(၁၉၆၀)၊ M.A(History of Asia) ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်(၁၉၆၄)၊ B.L(Law) ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် (၁၉၆၆)၊ PhD(History of Southeast Asia) Monash University Australia(1979) အစဟိရေ ဘွဲ့တိကိုရဟိခရေ။

ဒေါက်တာအေးကျော်ရေ ကထိက(သမိုင်းဌာန) ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်(၁၉၆၂-၁၉၈၀)။ တွဲဖက်ပါမောက္ခ (သမိုင်းဌာန)ဖယတ်တက္ကသိုလ် ချင်းမိုင် ထိုင်းနိုင်ငံ(၁၉၈၂-၈၄) ။ ကထိက(ခေတ်သစ်ဘာသာဗေဒနန့် သဒ္ဒဗေဒဌာန)ကော်နဲ တက္ကသိုလ် နယူးယောက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု(၁၉၈၄- ၈၉)။ ဘာသာပြန်ကျွမ်းကျင်သူ(သက္ကတစာပေဌာန)ဟားဗတ် တက္ကသိုလ် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု(၁၉၉၁-၀၂)။ တွဲဖက် ပါမောက္ခ(သက်ကြီးများအတွက်စဉ်ဆက်မပြတ် ပညာသင်ကြားရေးအစီအစဉ်) နယူးယောက်တက္ကသိုလ်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု(၁၉၉၃- ၉၅)။ တွဲဖက်ပါမောက္ခ (အာရှသုတေသနဌာန)နယူးယောက်တက္ကသိုလ် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု(၁၉၉၆- ၉၉)၊၊ လွတ်လပ်သောအာရှအသံ (RFA) မြန်မာပိုင်းအစီအစဉ်တွင် အကြံပေးအယ်ဒီတာ(၃နှစ်ခန့်)အဖြစ် တာဝန်တိထမ်းဆောင်ခပြီးကေ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နယူးယောက်မြို့တွင် အငြိမ်းစားယူ၍ မြန်မာ့အရေးဆိုင်ရာတိကို ဆောင်ရွက်နီထိုင်ခရေ ဆရာကြီးဒေါက်တာအေးကျော်စွာ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၁၉)ရက်နိ အမေရိကန်စံတော်ချိန် ညနီ ၆နာရီ ၃၀ မိနစ်တွင် ကွယ်လွန်လားခရေ။

ဆရာကြီးဒေါက်တာအေးကျော် ရီးသားထုတ်ဝေခရေ စာအုပ်တိ -

၁၊ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်ရိုးရာဓလေ့ (၁၉၆၈)

၂၊ မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားပညာရေးသမိုင်း(၁၉၇၀) စာအုပ်ဖြင့်
၁၉၇၁ခုနှစ်အတွက် အမျိုး သားစာပေဆုကို ဆွတ်ခူးခရေ။

၃၊ ရခိုင်လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်ရိုးရာဓလေ့ (၁၉၇၃)

၄။ On the Birth of Modern Family Law in Burma and Thailand. Singapore (1990)

၅၊ The Voice of young. Cornell University, March 1990

၆၊ Code and Custom in Burma and Thailand. Scotland. 1993

## ဆည်းပူးရရှိခရေ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့တိ

1.    B.A (History and Religion) ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် (၁၉၅၉) ၊

2.    B.A (Honors) Oriental History ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် (၁၉၆၀) ၊

3.    M.A (History of Asia) ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် (၁၉၆၄) ၊

4.    B.L (Law) ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် (၁၉၆၆) ၊

5.    PhD (History of Southeast Asia) Monash University. Australia. 1979 အစရှိရေ ဘွဲ့တိကို ရဟိခရေ။

## လုပ်ကိုင်ခရေ တာဝန်တိ

၁။    ကထိက (သမိုင်းဌာန) ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်(၁၉၆၂-၁၉၈၀) ။

၂။    တွဲဖက် ပါမောက္ခ (သမိုင်းဌာန) ဖယတ် တက္ကသိုလ်၊ ချင်းမိုင်၊ ထိုင်းနိုင်ငံ (၁၉၈၂-၈၄) ။

၃။    ကထိက (ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒနှင့် သဒ္ဒဗေဒ ဌာန) ကော်နဲ တက္ကသိုလ်၊ နယူးယောက်၊ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ (၁၉၈၄- ၈၉)။

၄။    ဘာသာပြန် ကျွမ်းကျင်သူ ( သက္ကတစာပေ ဌာန) ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်၊ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ (၁၉၉၁-၀၂) ။

၅။    တွဲဖက် ပါမောက္ခ (သက်ကြီးများအတွက် စဉ်ဆက်မပြတ် ပညာသင်ကြားရေး အစီအစဉ်)နယူးယောက် တက္ကသိုလ်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ (၁၉၉၃- ၉၅) ။

၆။    တွဲဖက်ပါမောက္ခ (အာရှသုတေသန ဌာန) နယူးယောက် တက္ကသိုလ်၊အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု(၁၉၉၆ - ၉၉)၊

၇။    လွတ်လပ်သော အာရှအသံ (R.F.A) မြန်မာပိုင်း အစီအစဉ်တွင် အကြံပေး အယ်ဒီတာ(၃နှစ်ခန့်)အဖြစ် တာဝန်တိ ထမ်းဆောင်ခပြီးကေ ဂုအခါ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု နယူးယောက်မြို့တွင် အငြိမ်းစားယူ၍ မြန် မာ့အရေးဆိုင်ရာတိကို ဆောင်ရွက် နီထိုင်လျက်ဟိရေ။

## ကိုးကား
ဒေါင်းပြောက်ခုန်တမ်းကစားနည်း

ရခိုင်ကျေးလက် အမျိုးသမီးငယ်တိဧ့ ကစားနည်းတစ်မျိုးဖြစ်ရေ။ လူ (၄)ယောက်မှ (၁၀)ယောက်အထိ ကစက်နိုင်ရေ။ ဒေကစက်နည်းမှာ တစ်ဦးချင်း ကျွမ်းကျင်မှုကို ပိုမို အလေးပီးရေ။ ပထမဦးစွာ "အပုပ်တိုင်"ချိုး၍ အပုပ်ကျသူ (ခံလှည့်ကျသူ) နှစ်ဦးအား မျက်နှာချင်းဆိုင် ခြီဆန့်ထိုင်ပြီး ခြီဖျားချင်း ထိထားရရေ။ ယင်းလူတိက ယင်းကိုခုန်ကတ်ရရေ။

ကန်တော်ကြီး။    ။ ခြီကို အကျယ်ဆုံးဆန့်ပနာ ထားရရေ။ ကစက်သူက တစ်လွှားချင်း ခုန်ရရေ။

ကန်တော်ချေ။    ။ ထိထားရေခြေကို အနည်းငယ်ကျဉ်းလိုက်ပြီး ယခင်ကဲ့သို့ ခုန်ရရေ။
 
ခြေနှစ်ဆင့်။    ။ ထိုင်လှည့်ကျသူနှစ်ဦးရေ မိမိဆန့်ထားရေ ခြီတစ်ချောင်းဧ့ ခြီထောက်တိပေါ်တွင် ကျန်ခြေတစ်ချောင်းဧ့ ခြီဖနောင့်တိကို တင်ထားရရေ။ ခုန်လှည့်ကျသူတိက ယင်းကို ခုန်ကျော်ကတ် ရေ။

တပွင့်။    ။ ယင်းသို့ ခြီနှစ်ချောင်းဆင့်ထားရေအထက်မှာ လက်ဖဝါးကိုဖြန့်၍ လက်မနန့် ခြေဖျားတိ ထိတွေ့ကာ ထောက်ထား၍ ခုန်စေရေ။

တပွင့်တငုံ။    ။ အထက်ပါအတိုင်း လက်ဖဝါးတစ်ဘက်ကိုဖြန့်၍ ထောင်ထားရေအပေါ် ကျန်တစ်ဘက်ကို လက်သီးဆုပ် ဆုပ်ပြီး တင်ထားရေ။ တစ်နည်းအားဖြင့် လက်ဝါးခြင်းမှာ တပွင့်ဟု ယူဆ၍၊ လက်သီးဆုပ် ကို ပန်းပွင့်တစ်ငုံဟု ယူဆကာ တပွင့်တငုံဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်ရေ။

နှစ်ပွင့်။    ။ တပွင်တငုံပြီး နောက်လက်ဖဝါးနှစ်ဘက်ကို ဖြန့်လျက် တစ်ဘက်ဧ့ လက်သန်းပေါ်တွင် ကျန်တစ်ဘက်ဧ့ လက်မကို တင်ထားလျက် ခုန်ရရေ။

ဒေါက်ခုန်။        ။ ထိုင်နီသူနှစ်ဦး ခြေနှစ်ဘက်ကို ဆန့်ထားရေကို ခုန်သူတိက ခြီတစ်ဘက်ကို မ,ကိုင်၍ ကျန်ခြီတစ်ဘက်တည်းနဲ့ ခုန်ရရေ။ ယင်းသို့ ခုန်ရာတွင် တစ်ဘက်မှ တစ်ဘက်ကို ကျော်ဖြတ် စည်းတားထားရေ ခြေနှစ်ချောင်းအတွင်း၌ ခြေထောက်တစ်ခေါက်တည်းသာ ထောက်၍ ခုန်ရရေ။ အကယ်၍ ယင်းအတွင်း၌ ခြေထောက်ကို နှစ်ခေါက်ချ၍ ခုန်လျှင် "သေရေ"ဟု ခေါ်ရေ။ ယင်းသို့ သေ သူရေ ထိုင်လှည့်သို့ရောက်၍ ကျန်သူတိ ခုန်စေရန် ထိုင်ပီးရရေ။

ဒူးကိုင်။    ။ ထိုင်နီရေ နှစ်ဦးရေ အထက်ပါနည်းအတိုင်း ခြီကိုကားထားရ၍ ခုန်သူက ဒူးတစ်ဘက် ကို နောက်သို့ကွေး၍ လက်တစ်ဘက်နဲ့ ဒူးကို မ,ကိုင်၍ ခြီတစ်ဘက်တည်းနဲ့ ဒေါက်ခုန် ခုန်ရရေ။

ကုလားထိုင်။    ။ ဘယ်ဘက်ခြီထောက်တိကို ညာခြောက် ဒူးထေဆစ်နောက်သို့ကွေး၍ ဘယ်လက်နဲ့ ထိန်းပနာ ဒေါက်ခုန် ခုန်ရရေ။

ကုလားထိုင်နောက်ပြန်။    ။ ဘယ်ခြီထောက်တိကို ညာခြီထောက် ဒူးဆစ်နောက်သို့ ကွေးတင်၍ ညာ လက်နဲ့  ထိန်းပနာ ဒေါက်ခုန် ခုန်ရရေ။

ဖယောင်းတိုင်။    ။ ဖယောင်းတိုင်ပုံထောင်ထားရေ ညာလက်ကို ဘယ်လက်ဖြင့်ကိုင်၍ မတ်ရပ်စုံခုန် ကာ ကျော်ရရေ။

ဝမ်းကြီး၊ ဝမ်းလတ်၊ ဝမ်းချေ။    ။ လက်နှစ်ဘက်ရှေ့တွင်ဝိုင်း၍ ဝမ်းပုံသဏ္ဍာန်လုပ်ကာ စုံခုန်၍ ဖြတ်ကျော် ရရေ။

အချေရွက်။    ။ ရင်ဘတ်၌ လက်နှစ်ဘက်ယှဉ်လျက် ကလေးချီထားရေ့ ပုံသဏ္ဍာန်ပြုလုပ်၍ စုံခုန် ကာ ကျော်ရရေ။

ရီချိုး၊ သနပ်ခါးလိမ်း၊ မှန်ကြည့်။    ။ ခြီဆန့်ထားရေကို ဒေါင်ခုန် ခုန်ရ၍ ကျော်ဖြတ်ရာ၌ ရေချိုးဟန်၊ သနပ်ခါးလိမ်းဟန်နန့် မှန်ကြည့်ဟန်သဏ္ဍာန် လုပ်ရရေ။

## ကိုးကား

ရခိုင်သမိုင်းအလင်းပြကျမ်းမှ-
ဒြပ်ထု တည်မြဲမှု နိယာမ

ရူပဗေဒနန့် ဓာတုဗေဒရို့တွင် **ဒြပ်ထု တည်မြဲမှု နိယာမ** (အင်္ဂလိပ်: law of conservation of mass or principle of mass conservation) ဆိုရေမှာ စွမ်းအင်နန့် ဒြပ်ထု ကူးပြောင်းဖလှယ်ခြင်းတိအတွက် အပိတ်စနစ် (သို့) ပြင်ပမှစွက်ဖက်မှုမဟိရေစနစ်၌ ဒြပ်ထုရေ အချိန်နန့်အမျှ ကိန်းသေဟိရေ။ အကြောင်းမှာ ထိုစနစ်ဧ ဒြပ်ထုရေ ပြောင်းလဲနိုင်စွမ်းမဟိပေ။ ယင့်ချင့်ကြောင့် ပမာဏကို ထပ်မံ ထည့်သွင်းရန်လည်း မဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့ ဖယ်ရှားရန်လည်း မဖြစ်နိုင်ပေ။ အကျိုးဆက်အားဖြင့် ဒြပ်ထုပမာဏကို အချိန်နန့်အမျှ တစ်ညီတည်း(ကိန်းသေအဖြစ်) ထိန်းသိမ်းထားရေ။

နိယာမက ဒြပ်ထုရေ ဖန်တီး၍လည်းမရ၊ ဖျက်ဆီး၍လည်းမရဟု သွယ်ဝိုက်ညွှန်းဆိုရေ။ သို့ရာ၌ အကာသတွင် ဒြပ်ထုကို ပြောင်းလဲစီစဉ်နိုင်ရေ (သို့) ပါဝင်ဒြပ်ထုသားတိစွာပုံသဏ္ဌာန်ပြောင်းလဲလားနိုင်ရေ။ ဥပမာအနိန်နန့် ဓာတုဓာတ်ပြုခြင်းတိ၌ ဓာတ်ပြုမှုမတိုင်မီ ဓာတုပါဝင်ပစ္စည်းတိဧ ဒြပ်ထုရေ ဓာတ်ပြုမှုပြီးအောက် ပါဝင်ပစ္စည်းတိဧ ဒြပ်ထုနန့် ညီမျှလီရေ။ ထို့အတွက်ကြောင့် အပိတ်စနစ်တွင် ဓာတုဓာတ်ပြုခြင်းနန့် စွမ်းအင်နိမ့် သာမိုဒိုင်းနမစ်ဖြစ်စဉ်တိအတွင်း ဓာတ်စမ်းပစ္စည်းတိဧ စုစုပေါင်း ဒြပ်ထုရေ ရလဒ်/ထွက်ပေါ်လာရေ ပစ္စည်းတိဧ စုစုပေါင်း ဒြပ်ထုနန့် တူညီလီရေ။

ဒြပ်ထုတည်မြဲခြင်း အယူအဆကို ဓာတုဗေဒ၊ မက္ကင်းနစ်၊ ငွေ့ရည် ဒိုင်းနမစ် စသည့် နယ်ပယ်တိစွာ၌ ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုကတ်ရေ။ သမိုင်းကြောင်းအရ ဒြပ်ထုတည်မြဲခြင်းကို မီခေးလ်း မန်နိာ့ဆော့ဖ် (Mikhail Lomonosov) က ဓာတုဓာတ်ပြုမှုတိဖြင့် တသီးတခြား သရုပ်ပြသခပြီး အန်ထွမ်း(န်) လာဗွေ့ဇီယေ (Antoine Lavoisier) က အောက်ပိုင်းတွင် ပြန်လည်ယှာဖွီတွိ့ဟိခရေ။ ဒေနိယာမဖော်ထုတ်ခြင်းရေ အဂ္ဂိရတ်ပညာမှရေ ခေတ်ပေါ် သိပ္ပံဘာသာရပ်ဖြစ်သည့် ဓာတုဗေဒဘာသာရပ်ရို့ဧ တိုးတက်လာမှု၌ လွန်စွာအရီးပါခဧ ။

ဒြပ်ထုတည်မြဲခြင်းနိယာမရေ ခန့်မှန်ခြေအားဖြင့် အပြောင်းအလဲမဟိခပဲ ဆက်လက်တည်ဟိနိကာ ဂန္ထဝင်ရူပဗေဒ ဘာသာရပ်မှ ပေါက်ဖွားလာရေ ယူဆချက်တိဧ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ရေဟု ယူဆကတ်ရေ။ ဒေနိယာမကို ဒြပ်ထု-စွမ်းအင် ညီမျှမှုနိယာမ (mass-energy equivalence) အောက်၌ ကွမ်တမ်မက္ကင်းနစ်၊ အထူးနှိုင်းရသီအိုရီရို့နန့် ကိုက်ညီစီရန် ပြုပြင်မွမ်းမံရန် လိုအပ်လျက်ဟိရေ။ ဒြပ်ထု-စွမ်းအင် ညီမျှမှုနိယာမက စွမ်းအင်နန့် ဒြပ်ထုရို့ရေ စုစုပေါင်းကိန်းသေပမာဏကိုဖွဲ့စည်းရေဟု ဆိုထားရေ။ လွန်စွာတက်ကြွတုံ့ပြန်တတ်ရေ စနစ်တိအတွက် ဒြပ်ထုတစ်မျိုးတည်း တည်မြဲခြင်းသဘောရေ ကိုက်ညီမှုမဟိကြောင်းပြသရာ အကြောင်းမှာ အမှုန် ရူပဗေဒတွင် အမှုန်-ဆန့်ကျင်အမှုန်ရို့ဧ ဒြပ်မှ စွမ်းအင်ပြောင်းလဲခြင်းဖြစ်စဉ်နန့် နျူကလီးယားဓာတ်ပြုတုံ့ပြန်ခြင်းရို့တွင် မကိုက်ညီ၍ဖြစ်ရေ။ 

ဒြပ်ထုရေ အပွင့်စနစ်တိတွင် စုစုပေါင်းကိန်းသေတန်ဖိုး၌ ထိန်းသိမ်းထားပနာပုံမှန်အားဖြင့် မရပေ။ ဆိုလိုစွာမှာ အပွင့်စနစ်ဖြစ်ရေကြောင့် ဝင်လာရေ၊ ထွက်လားရေ ဒြပ်ထုအမျိုးမျိုး၊ စွမ်းအင်ပုံစံအမျိုးမျိုးရို့ကို ခွင့်ပြုထားရေကြောင့်ဖြစ်ဧ ။ သို့ရာတွင် နျူကလီးယားဓာတ်ပြုခြင်း (သို့) ရေဒီယိုဓာတ်သတ္တုကြွခြင်းတိ ပါဝင်ပတ်သက်မှုမဟိကေ အပူ၊ စက်ပိုင်းဆိုင်ရာအလုပ်၊ လျှပ်စစ်သံလိုက်ဖြာထွက်ခြင်း ကဲ့သို့ရေစနစ်တိ၌ ထွက်လားရေ (ဝင်လာရေ) စွမ်းအင်ပမာဏရေ ထိုစနစ်ဧ ဒြပ်ထုတွင် တက်/ကျခြင်းအဖြစ် မတိုင်းတာနိုင်က်အောင် အများအားဖြင့် သေးငယ်ကတ်ရေ။

ကြီးမားရေဆွဲအားပါဝင်ပတ်သက်ရေ စနစ်တိတွင်ကား ယေဘုယျနှိုင်းရသီအိုရီကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရဖို့ဖြစ်ပြီး ထို၌ ဒြပ်ထု-စွမ်းအင် တည်မြဲခြင်း နိယာမရေ ပိုပြီးကေကျယ်ပြန့် ရူပ်ထွီးပနာအနက်ဖွင့်ဆိုမှုတိစွာ ဟိကတ်ရေ။ အထူးနှိုင်းရသီအိုရီမှာကဲ့သို့ ဒြပ်ထု၊ စွမ်းအင် နှစ်မျိုးစလုံးကို တိတိကျကျ၊ ရိုးရိုးသျှင်းသျှင်း ကိန်းသေတန်ဖိုး၌ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်မှုမဟိချေ။

## ကိုးကား
ဒြပ်ပေါင်း

**ဒြပ်ပေါင်း**ရေ ဒြပ်စင်နှစ်မျိုး သို့ နှစ်မျိုးအထက် ပါဝင်ပေါင်းစည်းထားသည့် ဓာတုပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ရိုးစင်းသည့် ဒြပ်ပစ္စည်းတိအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြား၍မရပေ။ ဒြပ်ပေါင်းတိရေ သီးခြားသတ္တိနန့် ဖွဲ့စည်းပုံဟိကတ်ရေ။ ဒြပ်ပေါင်းတိတွင် အက်တမ်တိ တိကျသည့် အချိုးအဆအလိုက်ပါဝင်ပြီး အချင်းချင်း ဓာတုစည်း (chemical bond) ဖြင့် ဆွဲငင်ထားပြီး စနစ်တကျ စီစဉ်ဖွဲ့စည်းထားရေ။ ဒြပ်ပေါင်းတိရေ ဖက်စပ်စည်း (covalent bond)ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဒြပ်ပေါင်းမော်လီကျူး၊ အိုင်ယွန်းနစ်စည်း (ionic bond)ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဆား၊ သတ္တုစည်း (metallic bond)ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် သတ္တုဒြပ်ပေါင်း သို့ ကိုဩဒနိတ် ဖက်စပ်စည်း (coordinate covalent bond) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကွန်ပလက်စ် (complex) တိဖြစ်နိုင်ရေ။ ဒြပ်စင် သို့ မဟုတ် အက်တမ်တစ်မျိုးတည်းသာပါဝင်သည့် ဒြပ်စင်မော်လီကျူးတိဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဒြပ်ပစ္စည်းတိအား ဒြပ်ပေါင်းဟု မသတ်မှတ်နိုင်ပါ။ 

## အကျယ်ဖွင့်ဆိုချက်

အထက်ဖော်ပြပါ ဖွင့်ဆိုချက်တွင် ချွင်းချက်အချို့ဟိရေ။ ပုံဆောင်ခဲ ဒြပ်ပေါင်းတချို့ရေ non-stoichiometric ဒြပ်ပေါင်းတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။ ပုံဆောင်ခဲအတွင်း ပိတ်မိနိသည့် အက်တမ်အချိုးအဆကိုလိုက်ပနာကွဲပြားမှုဟိရေ။ အချို့ဒြပ်ပေါင်းတိတွင် ဓာတုသင်္ကေတအားဖြင့် ထပ်တူဖြစ်ကေလည်း အလေးချိန်မတူသည့် အိုင်ဆိုတုပ်တိဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားရေကြောင့် အလေးချိန် မသိမသာ ကွဲပြားမှုဟိရေ။ ယင့်ချင့်ကြောင့် ဒြပ်ပေါင်းတိရေ လုံးဝတသားတည်းမဖြစ်နိုင်ကေလည်း စမ်းသပ်မှုတိတွင် ပိုပြီးကေရိုးစင်းစီရန် မော်လီကျူးတိုင်း တထပ်တည်း ဖြစ်ရေဟု ယူဆလီ့ဟိရေ။

## ဒြပ်ပေါင်းနန့် ဒြပ်နှော

ဒြပ်ပေါင်းတိတွင် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းသည့် ဒြပ်စင်တိအလိုက် ရုပ်သတ္တိ၊ ဓာတ်သတ္တိ မတူညီကြပါ။ ဒေအချက်ရေ ဒြပ်ပေါင်းအား ဒြပ်နှောမှ ခွဲခြားသည့် အခရာကျသည့် သတ်မှတ်ချက်တစ်ရပ်ဖြစ်ရေ။ ဒြပ်နှောတိဧ သတ္တိတိရေ ဖွဲ့စည်းပါဝင်သည့် ဒြပ်ပစ္စည်တိဧ သတ္တိနန့် ယေဘုယျအားဖြင့် ဆင်တူရေ၊ ဆက်စပ်မှုဟိရေ။ အောက်သတ်မှတ်ချက်တစ်ရပ်မှာ ဒြပ်နှောတွင် ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းတိအား ရေကဲ့ယူခြင်းစသည့် ရိုးစင်းသည့်နည်းလမ်းတိဖြင့် ခွဲယူနိုင်ရေ။ ဒြပ်ပေါင်းတိမှာမူ ဒေပိုင် ခွဲယူရန် လွန်စွာခဲယဉ်းရေ။ ဒြပ်ပေါင်းဖြစ်ပေါ်လာချိန်တွင် ဓာတ်ပြုမှုမှ ဓာတ်သတ္တိ ပြောင်းလဲမှုတိ ဖြစ်ပေါ်လာရေ။ 

ဒြပ်ပေါင်းဟု ထင်ယောင်ထင်မှားဖြစ်စေသည့် ဒြပ်နှောတစ်မျိုးမှာ သတ္တုစပ်ဖြစ်ရေ။ သတ္တုစပ်တိအား တိရေအားဖြင့် အပူပီးကာ အလျင်အမြန်ရစ်ခွေသည့် နည်းဖြင့် ပြုလုပ်လီ့ဟိရေ။ ဇာလိုပင်ဖြစ်စေ ဒြပ်ပေါင်းနန့် ဒြပ်နှော တိတိကျကျ မခွဲခြားနိုင်ရေလည်း ဟိရေ။ ဥပမာ အမိုနီးယားဖြင့် ဖျော်ထားရေ သတ္တုအယ်လ်ကာလီပျော်ရည်။

## ကျမ်းကိုး