open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
စစ်တွေတက္ကသိုလ်

### စစ်တွေတက္ကသိုလ်
 
စစ်တွေတက္ကသိုလ် (အင်္ဂလိပ်: Sittway University)  ရေ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ တွင် တည်ဟိ ရေ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ် ရေ။

### သမိုင်းကြောင်း
ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးရလို့နောက် (ဖဆပလအစိုးရလက်ထက်) ၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၃၀)ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ် ခသည့် ကျောက်ဖြူ ဥပစာကောလိပ်(Kyaukpyu Intermediate College) ရေ ရခိုင်ပြည်နယ်၏ ပထမဆုံး ကောလိပ်တစ်ခုဖြစ် ရေ။ သို့ရာတွင် ကျောင်းသားဦးရေနည်းပါးခြင်းကြောင့် ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၃၁)ရက်နေ့တွင် ကျောက်ဖြူ ဥပစာကောလိပ်ကို ပိတ် ခရ ရေ။ ထို့နောက် ရခိုင်ပြည်နယ်မှ ကျောင်းသား/ သူများ ရေ ရန်ကုန်နှင့် ပုသိမ်မြို့များသို့သွားရောက်လို့ တက္ကသိုလ်ပညာကို သင်ကြား ခရ ရေ။ ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း အဆင့်မြင့်ပညာသင်ယူနိုင်ရေးအတွက် တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရ ရေ ၁၉၇၃ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၇)ရက်နေ့တွင် (၂)နှစ်သင် စစ်တွေကောလိပ်ကို ဖွင့်လှစ် ပီး ရေ။ ထိုစဉ်က အထက်တန်းပညာဦးစီးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦးစံသာအောင်က စစ်တွေကောလိပ်ကို အောင်မြင်စွာဖွင့်လှစ် ပီး ခ ရေ။ စစ်တွေကောလိပ်စဖွင့် ရေနှင့် ပထမဆုံးကျောင်းအုပ်ကြီးမှာ ဦးအောင်မြင့်ဖြစ် ရေ။ ၁၉၇၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂၃) ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ကောင်စီ၏ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် စစ်တွေကောလိပ်မှ ရခိုင်ပြည်နယ်ဒေသကောလိပ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲဖွင့်လှစ် ခ ရေ။ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်ဒေသကောလိပ်ကို စစ်တွေကောလိပ်အဖြစ် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ် ခ ရေ။ ၁၉၈၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၁၂)ရက်နေ့ ပြည်ထောင်စုနေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်ကို ဂုဏ်ပြု ရေအားဖြင့် (၂)နှစ်သင်ကောလိပ်မှ (၄)နှစ်သင် စစ်တွေဒီဂရီကောလိပ်အဖြစ်သို့ တိုးမြှင့် ခ ရေ။ ထိုမှတဖန် ၁၉၉၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၁၈) ရက်နေ့တွင် စစ်တွေဒီဂရီကောလိပ်ကို စစ်တွေတက္ကသိုလ်အဆင့်သို့ ထပ်ဆင့် တိုးမြှင့်ဖွင့်လှစ် ခ ရေ။
လက်ဟိတွင် ဘာသာရပ်ပေါင်း ၁၈ ခုအားသင်ကြားပိုချလျက်ဟိရာ နေသင်တန်းနှင့် အဝေးသင်သင်တန်းများဖွင့်လှစ်လျက်ဟိ ရေ။

## ပီးအပ် ရေဘွဲ့များ

### ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (Bachelor of Arts)

•	မြန်မာစာ

•	အင်္ဂလိပ်စာ

•	ပထဝီ

•	သမိုင်း

•	ဒဿနိက

•	စိတ်ပညာ

•	ဥပဒေပညာ

•	အရှေတိုင်းပညာ

•	စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ

## သိပ္ပံဘွဲ့ (Bachelor of Science)

•	ဓာတုဗေဒ

•	ရူပဗေဒ

•	သင်္ချာ

•	ရုက္ခဗေဒ

•	သတ္တဗေဒ

•	ဘူမိဗေဒ

•	ဇီဝဓာတုဗေဒ

•	အဏုဇီဝဗေဒ

•	အဏ္ဏဝါသိပ္ပံ

## ကိုးကား
စစ်တွေမီးပြ

စစ်တွေမီးပြရေ စစ်တွေမြို့ဧ ပွိုင့်အငူမှာတည်ဟိရေ။ မူလက စစ်တွေမြို့တည်စခါ အုတ်အဆောက်အဦနန့် တည်ခရေ။ ၂၅ ပေခန့် မြင့်ရေ။ မြန်မာကမ်းရိုးတန်းမှာယှေးအကျဆုံးမီးပြတိုက် ဖြစ်ရေ။

၁၈၄၄ ခုနှစ်မှာလေးရှင်းတောင်မီးပြကို တည်ဆောက်သဖြင့် စစ်တွေမီးပြရေ ရပ်တန့်ခရေ။ တဖန် လေးရှင်းတောင်မီးပြမှာ ရေတိုက်စားမှု အန္တရာယ်ကြောင့် ရပ်လားပြန်သဖြင့် ၁၉၆၃ ခုမှစပနာ စစ်တွေမီးပြသစ်ကို သံဘောင်မျှော်စင်ဖြင့် တည်ခရေ။ ဂုမီးပြရေ ပင်လယ်ရေပြင်ထက် ပေ ၉၀ မြင့်ရေ။ မိုင်၂၀ အဝီးမှ မြင်နိုင်ရေ။ 
## ကိုးကာ
စစ်မှန်ရေ ယေရှုဘုရား၏အသင်းတော်

စစ်​မှန်​ရေ ယေရှု​ဘုရား​၏​အသင်းတော်(True Jesus Church)စွာ သီးခြား​ရပ်​တည်​ရေ ခရစ်ယာန်​ကျောင်းတော်​ဖြစ်​ပ​နာ (တရုတ်)နိုင်ငံ ပီ​ကင်း​မြို့​မှာ ၁​၉​၁​၇ ခု​နှစ်​၌ စတင်​တ​ည​ထောင်​ရေ။ ယခု​လက်​ရှိ​မှာ နိုင်ငံ​ပေါင်း ၄​၅ နိုင်ငံ​၌ အသင်း​သား ၁.၅ သန်း​ခန့် ရှိ​ရေ။ ဤ​ကျောင်းတော်​စွာ ၂​၀ ရာ​စု အစော​ပိုင်း​တွင် ပေါ်ပေါက်​လာ​ရေ ခရစ်ယာန်​ဘာသာ ပန်​တီ​ကို​စ​တယ်​ကျောင်း​ခွဲ (Pentecostal branch of Christianity) အောက်​တွင် ရှိ​ရေ။ ခရစ်​စ​မတ်​နန့် အီ​စ​တာ​ပွတော်​များ​ကို ကျင်းပ​လေ့​မ​ရှိ​ကတ်။ ကျောင်းတော်​စွာ ယေရှု​သခင် ဒုတိယ​အကြိမ် ရှင်​သန်​ထမြောက်​ခြင်း​မ​တိုင်​မီ နိုင်ငံ​အသီး​သီး​သို့ တ​ရားတော်​ကို ဟောကြား​ဖြန့်ဖြူး​ဖို့ ရည်​ရွယ်​ရေ။

၁​၉⁠၉​၂ ခု​နှစ်​မှ​စ​ပ​နာ ဝတ်ပြု​ရာ​ကျောင်းတော်​များ​စွာ ရန်ကုန် (မြန်မာ)၊ ယခု​အခါ တောင်​ဖီလာ၊ ပျဉ်ထောင်​ဦး၊ ပြည်တော်​သာ ဖ​လမ်း, နတ်​ကြီး​ကုန်း နန့် ရန်ကုန် ရွှေ​ပေါက္ကံ တို့​မှာ တည်​ရှိ​ရေ။
စစ်​မှန်​ရေ​ယေရှု​ဘုရား​၏​အသင်းတော်​၏ အဓိက​ဟောကြား​ချက် ၁​၀ ခု​မှာ

## အဓိက​ဟောကြား​ချက် ၁​၀ ခု

၁။ သန့်ရှင်း​ရေ ဝိ​ဉာဉ်တော် 

၂။ နှစ်​ခြင်း​ခံ​ခြင်း

၃။ ခြေ​ဆီး​ခြင်း

၄။ ပွဲတော်​မင်္ဂလာ 

၅။ ဥ​ပု​နေ့ 

၆။ ယေ​ရှု​ခရစ် 

၇။ သမ္မာ​ကျမ်းစာ 

၈။ ကယ်တင်​ခြင်း 

၉။ ဘု​ရာ​ကျောင်းတော် 

၁​၀။ ရှင်ပြန်​ထမြောက်​ခြင်း
စည်ခြင်း

## စည်ခြင်း
စည်ခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြီးကေ တီးရပါရေ။


```
==ကက္က ဌာစည်ဘွဲ့==

၁။ ((ကက္ကဌာ)      ၂ (စည်ကြီး))၃     (တီး)၃

      (( ဗြိန်    ဗြိန်    ဗြိန် )         (ဗြိန်းစောင်)၂ )၃
       စောင် စောင် စောင်

၂။ စည်ကြီး ကက္ကဌာ --- တီးလိုက်ပါ။

     (ဗြိန်စောင် ဗြိန်      ဗြိန်     ဗြိန်      စောင် စောင်)
                     စောင် စောင် စောင်

၃။ စည်ကြီးတီးလိုက်ခါ ----- လွန်ပင် လွန်သာယာ၊

ဗြိန်းစောင် ဗြိန်း            စောင် စောင် စောင် ဗြိန်း ဗြိန်း(စောင်)၂
                စောင်

အစဟိသဖြင့် တီးရေရ။
```


## ကိုးကား
စထရက်ပတိုမိုင်ဆင်

**စထရက်ပတိုမိုင်ဆင်** () ရေ မိုက်ကိုဘက်တီးရီးယားတိကို သီစီနိုင်ရေ ပဋိဇီဝဆီးတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ပင်နီဆီလင်နန့် မရှေးမနှောင်း ပေါ်ပေါက်ခရေ ဆီးဖြစ်ရေ။ စထရက်ပတိုမိုင် ဆင်ကို တွိ့ဟိဖော်စပ်သူမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ရတ်ဂျာတက္ကသိုလ်မှ ဆဲလမင်းအေ ဝပ်စမင်း ဆိုသူဖြရေ။ စထရက် ပတိုမိုက်ဆင် ရေ ပင်နီဆလင်နန့် ထိရောက်စွာ မကုနိုင်ရေ အချို့ရောဂါ တိကို ထိရောက်စွာ ကုသနိုင်ရေ။ 

စထရက်ပတိုမိုင်ဆင်ရေ ဇာ ရောဂါဝေဒနာကို  ထိရောက်စွာ ပျောက်ကင်းစီနိုင်ကြောင်း ဂုထက်တိုင် တပ်အပ်သေချာစွာ မသိရသိမ်းပါ။ ဆီးဖက်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံပါရဂူရို့ရေ ဆက်လက်ပနာ စမ်းသပ်လိ့လာနီဆဲပင် ဖြစ်ရေ။ စထရက်ပတိုမိုင်ဆင်ရေ တီဘီရောဂါကုသရာတွင် အကောင်းဆုံးနန့် အထက်မြက်ဆုံး ဖြစ်ရေ ကိုကား ယုံကြည်ကတ်ရေ။ သို့ရာတွင် တျူဗာကယ် ပိုးစွဲနာ ပျောက်ကင်းစီရေကို တပ်အပ်သေချာစွာ ဝန်မခံနိုင်သိမ်းပါ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ ဆီးဖြင့်ကုသရာတွင် အချို့သာ ပျောက်ကင်းပနာ အချို့မှာ မပျောက်ကင်းရေကြောင့် ဖြစ်ရေ။ ပင်နီဆလင်ကဲ့သို့ပင် စထရက်ပတိုမိုင်ဆင်ရေ ရောဂါပိုးတိတိုးပွား မလာအောင် တားဆီး ထားပြီးကေ ကိုယ်ခန္ဓာ အတွင်းဟိ ပိုးတိကို ရောဂါပိုးတိအား တွန်းလှန်ဖြိုဖျက် နိုင်ရေအခြီ ပြန်လည်ရဟိအောင် ဖန်တီးပီးနိုင်ရေ။

## ကိုးကား
စန္ဒနပူဇနက

** အသျှင်စန္ဒနပူဇနကထေရ်   **  ရေ မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်ဟိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်ရေ။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း
## အတ္တဒဿီမြတ်စွာဖရားလက်ထက်
အတ္တဒဿီမြတ်စွာဖရား လက်ထက်တော်အခါက ဖြစ်ဧ့။ ယင့်ချိန်တွင် အသျှင်စန္ဒနပူဇနကထေရ်   ရေ စန္ဒဘာဂါမြစ်ကမ်းနားတွင် နီထိုင်ရေကိန္နရာ ဖြစ်နိန်ဧ့။ တနိန့်ရေအခါ ထိုကိန္နရာရေ မြတ်စွာဖရားအား ဖူးမြင်ရဧ့။ ယပြီးနောက် မြတ်စွာဖရားအား စန္ဒကူးနန့် လှူဒါန်းပူဇော်ခဧ့။

### အကျိုးခံစားရခြင်း
ယင်းပိုင် ဒေဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကမ္ဘာတစ်ထောင့်ရှစ်ရာထက်တွင် မြတ်စွာဖရားအား ပန်းလှူခရေအချိန်မှစကာ အပါယ်လေးဘုံသို့ မရောက်ခရပေ။ ဒေဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ  ကမ္ဘာတစ်ထောင့်လေးရာထက်တွင်  “ရောဟဏီ” နာမည်နန့် စကြဝတေးမင်း  သုံးကြိမ် ဖြစ်ခဧ့။

### ဂေါတမမြတ်စွာဖရားထက်ထက်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်တွင် အသျှင်စန္ဒနပူဇနကထေရ်   အဖြစ်နန့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူဧ့။

## ကိုးကား
စန္ဒပရမရာဇာ

စန္ဒပရမရာဇာ (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၁၁၂၃-၁၁၂၆)(ခရစ်နှစ် ၁၇၆၁-၁၇၆၄)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။

သီရိသူလွန်ကေ ၎င်း၏ညီတော် ဓားပိုင်ကြီးရေ စန္ဒပရမရာဇာအမည်ကို ခံ၍ သက္ကရာဇ်(၁၁၂၃)ခုနှစ်တွင် ထီးနန်း
ကို ဆက်ခံခရေ။ သူပုန်ဗိုလ် င/နိုးထကြွသောင်းကျန်း၍ ယောက်ဖတော် သံတောင်စားအား နှိမ်နင်းစီ၍ အောင်မြင်ခရေ၊
ဆွေမျိုးရို့၏ ကုန်းတိုက်စကားကို ယုံကြည်ပနာ ယောက်ဖတော် သံတောင်စားကို သတ်ဖို့ ကြံရွယ်ခရေ။ ၎င်းအကြံကို
တင်ကူးသိထားရေ ယောက်ဖတော် သံတောင်စားက တိုက်လို့ နန်းကျလီရေ။ မကြာမီ ဝမ်းရောဂါဖြင့် နန်းစံ(၃)နှစ်
သက္ကရာဇ် (၁၁၂၆)ခုတွင် နတ်ရွာစံလီရေ။

## ကိုးကား
စန္ဒဝိဇယရာဇာ

စန္ဒဝိဇယရာဇာ (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၁၀၇၂-၁၀၉၃)(ခရစ်နှစ် ၁၇၁၀-၁၇၃၁)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။

ခြိတ်ချောင်းတွင် တောင်ဖက်စား ရဲဘော်သီဟလုပ်ကြံ၍ နတ်ရွာစံခရေ ဥဂ္ဂါဗလမင်း၏သားတော် ဒုံးညိုရေ
တန္တဗိုလ်အမည်ဖြင့် စန္ဒသူရိယမင်းကို တိုက်ခိုက်ပြီး၊ သက္ကရာဇ် ၁၀၇၂ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ခရေ။ စန္ဒဝိဇယရာဇာအမည်ကို
ခံယူလီရေ။ တိုင်းပြည်တွင် (၂၂)နှစ်တိုင်တိုင် ထကြွပုန်ကန်မှုတိဖြစ်နီလို့ တိုင်းပြည်ငြိမ်သက်မှုမဟိဘဲ၊ ပြည်သူပြည်သား
ရို့မှာ ထိုဗြီးဒေဗြီး ဖြစ်နီခရရေ။ 

အမျိုး၊ ဇာတိ၊ ဘာသာရောယှက်နီခစွာကို မိန်းမြန်းစိစစ်ပြီး သင့်ရာသင့်ရာ၊ ဇာတိ၊
ဘာသာ၊ အမျိုးအနွယ်အလိုက် ရွီးထုတ်ပြီး မြို့ရွာတည်ထောင်ပီးရေ။ ဒေမင်းလက်ထက် တည်ထောင်ပီးခရေ ထောင်တိ
မှာ 
(၁) ဒက်ဆွဲထောင် 

(၂) တောင်ဝါထောင် 

(၃) ပန်းသရိထောင် 

(၄) သခင်ဖြူထောင် 

(၅) ပုလဲဖြူထောင် 

(၆) အောင်ကျော်ဖြူထောင် 

(၇) တွန်တိုင်ထောင် 

(၈) ပိရွတ်ထောင် 

(၉) ပြာသားထောင် 

(၁၀) မရမာထောင် 

(၁၁) မည်းကျိထောင် 

(၁၂)လောင်းကတက်ထောင် 

(၁၃) မြို့သစ်ထောင် 

(၁၄) သက်ဘက်ထောင် 

(၁၅) ကန်းဆိပ်ထောင် 

(၁၆) မာန်ထောင် 

(၁၇)ပန်းစီရိထောင်ရို့ဖြစ်ကတ်တေ။

## အမတ်ကြီး ဇေယျသူရိကျော်ထင် တည်ခရေထောင်တိ

(၁) သက်ပြည်ထောင်

(၂) ကောက်ကတန်းထောင် 

(၃) လေးမြို့သားထောင် 

(၄) ဥယျာဉ်သာထောင်ရို့ ဖြစ်ကတ်တေ။

စန္ဒဝိဇယရာဇာမင်းရေ သိမ်ပေါင်း သျှစ်ရာ၊ ကျောင်းပေါင်း သျှစ်ရာ၊ ကန်းပေါင်း သျှစ်ရာလှူဒါန်းခရေ။ ရွှေနန်းသခင်
စန္ဒဝိဇယရာဇာဟု စာတမ်းထိုးထားရေ ငွီဒင်္ဂါးတိ ထုတ်ဝီခရေ။ နန်းစံ(၂၁)နှစ်၊ သက္ကရာဇ် ၁၀၉၃ တွင် နတ်ရွာစံလီရေ။

## ကိုးကား
စန္ဒဝိမလဓမ္မရာဇာ

စန္ဒဝိမလဓမ္မရာဇာ (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၁၀၆၂-၁၀၆၈)(ခရစ်နှစ် ၁၇၀ဝ-၁၇၀၆)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။

နရာဓိပတိမင်း လွန်လီကေ သားတော်ကျော်သိင်္ဂကို စန္ဒဝိမလ ဓမ္မရာဇာအမည်ဖြင့် သက္ကရာဇ် ၁၀၆၂ ခုတွင်
နန်းတင်ကတ်ရေ။ သူပုန်တိရန်ကြောင့် နန်းမှဆင်းဗြီးပနာ ပုန်းလျှိုးနီခရရေ။ အမတ်ပညာဟိတိ အကြံပီးချက်အရ
ဒုံးညိုကို တန္တဗိုလ်မင်းဟု အမည်ပီးပြီး သူပုန်တိကို နှိမ်နင်းရန် တာဝန်ပီးအပ်လီရေ။ တန္တဗိုလ်လည်း သူပုန်ရို့ကို
နှိမ်နင်းရာ အောင်မြင်ရေအတွက် သင်းမကျေးရွာကို အပိုင်စားပီးလီရေ။ သျှင်ဘုရင်မှာ တန္တဗိုလ်၏ဩဇာကို နာခံရရေ အခြေနီအထိ ရောက်ဟိခရေ။ ယင်းကြောင့် နန္ဒဗလစစ်သူကြီးရေ တန္တဗိုလ် ထီးနန်းကို လုမည်ကို စိုးရိမ်လီရေ။ 

ယင်းချင့်ကြောင့်
တန္တဗိုလ်မင်းနန့်အတူနီရေ စန္ဒဝိမလဓမ္မရာဇာမင်းကို ခိုးယူ၍ တောတန်းကျွန်းတွင် ထားလီရေ။ တန္တဗိုလ်ရေ နန္ဒဗလအား
တိုက်ခိုက်ရာ နန္ဒဗလ စစ်မနိုင်၍ မင်းနန့်အတူ အနောက်ဘင်္ဂလားသို့ ဗြီးရလီရေ။ စန္ဒဝိမလရာဇာမင်းရေ နန်းစံ(၆)နှစ်၊
သက္ကရာဇ် ၁၀၆၈ တွင် ဘင်္ဂလားနယ်၌ နတ်ရွာစံခရေ။

## ကိုးကား
စန္ဒဝိမလရာဇာ

စန္ဒဝိမလရာဇာ (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၁၀၉၈-၁၀၉၉)(ခရစ်နှစ် ၁၇၃၆-၁၇၃၇)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။

နရပဝရာဇာမင်းလွန်ကေ ညီဝမ်းကွဲတော်သူရေ သက္ကရာဇ် ၁၀၉၈ ခုနှစ်တွင် စန္ဒဝိမလရာဇာအမည်ဖြင့် ထီးနန်းကို
ဆက်ခံခရေ။ နန်းစံတနှစ်တွင် သူပုန်တိ၏လက်ချက်ဖြင့် သက္ကရာဇ် ၁၀၉၉ ခုနှစ်တွင် နတ်ရွာစံရေ။ ရွှေနန်းသခင်
စန္ဒဝိမလရာဇာဟု စာတမ်းထိုးထားရေ ငွေဒင်္ဂါးတိကို ထုတ်ဝီခရေ။

## ကိုးကား
စန္ဒသဒိဿရာဇာ

စန္ဒသဒိဿရာဇာ/ဓမ္မရာဇ်ရာဇာ (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၁၁၃၉-၁၁၄၄)(ခရစ်နှစ် ၁၇၇၇-၁၇၈၂)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။

ဗိုလ်မင်းအောင်စုံရေ သက္ကရာဇ် ၁၁၃၉ ခုနှစ်တွင် ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်ပြီး စန္ဒသဒိဿရာဇာအမည်ဖြင့် နန်းတက်လီ
ရေ။ ရခိုင်တစ်ပြည်လုံး၌ ဆူပူသောင်းကျန်းမှုတိ ပေါ်ပေါက်လျက်ဟိရေ။ စန္ဒသဒိဿရာဇာမင်းရေ မာန်အောင်ကျွန်း
ဆယ်ရွာသူကြီး အောင်ကျော်ဇံနန့် ပူးပေါင်း၍ သူပုန်တိကို နှိမ်နင်းအောင်မြင်ခရေ၊ အောင်ကျော်ဇံကို လက်ဝဲမြန်ရာထူး
ပီးရေ။ လက်ဝဲမြန် သတိုးအောင်ဟုလည်း ခေါ်ရေ။ သောင်းကျန်းမှုတိကို နှိမ်နင်းအောင်မြင်ပြီး တရားဓမ္မနန့် ပြည့်စုံရေ
မင်း ဖြစ်တေဆိုစွာကို ပြည်သူတိ သိစီလို၍ ဓမ္မရာဇ်ရာဇာဟူရေ အမည်သစ်ကို ခံယူကာ ဘိသိက်ခံလီရေ။ 

ဤမင်းရေ
၁၁၃၉ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ်၊ ရွှေနန်းသခင် စန္ဒ သဒိဿရာဇာဟု စာတမ်းထိုးထားရေ ငွီဒင်္ဂါးနန့် ၁၁၄၀ ပြည့်နှစ်တစ်ကြိမ်
ရွှေပြည်သခင် ဓမ္မရာဇ်ရာဇာဟု စာတမ်းထိုးထားရေ ငွီဒင်္ဂါးတိကို ထုတ်ဝီခရေ။ ဤမင်းရေ နန်းစံ(၅)နှစ် သက္ကရာဇ်
(၁၁၄၄) ခုနှစ်တွင် နတ်ရွာစံရေ။

## ကိုးကား
စန္ဒသုမနရာဇာ

စန္ဒသုမနရာဇာ (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၁၁၃၅-၁၁၃၉)(ခရစ်နှစ် ၁၇၇၃-၁၇၇၇)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။

ဓားပိုင်ကြီး င/သောက်ကြာရေ အဘယမဟာရာဇာမင်းကို လုပ်ကြံ၍ သက္ကရာဇ် (၁၁၃၅)ခုနှစ်တွင် စန္ဒသုမနရာဇာ
ဟု အမည်ကိုခံပြီး ထီးနန်းတက်ခရေ။ တိုင်းပြည်အနှံ့တွင် ပုန်ကန်မှုတိ ပေါ်ပေါက်ခရေ။ ဒိုးဝေနန့် ပိုးရွှေရို့ပုန်ကန်၍
နန်းမှဆင်းဗြီးရရေ။ ဤမင်းရေ တိုင်းသူပြည်သားရို့ကို နှိပ်စက်ညှင်းပန်းမှုတိ ပြုလုပ်ခရေအတွက် နန်းမှဆင်းဗြီးရရေအခါ
တိုင်းသူပြည်သားတိသတ်၍ နန်းစံ(၄)နှစ် သက္ကရာဇ် (၁၁၃၉)ခုတွင် နတ်ရွာစံရေ။

## ကိုးကား
စန္ဒသူရိယ

စန္ဒသူရိယ(ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၁၀၉၃-၁၀၉၆)(ခရစ်နှစ် ၁၇၃၁-၁၇၃၄)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။

စန္ဒဝိဇယရာဇာမင်းလွန်လီကေ သမက်တော်သာမရေ စန္ဒသူရိယအမည်ဖြင့် သက္ကရာဇ်-၁၀၉၃တွင် နန်းတက်ရေ။
နန်းစံ(၃)နှစ်၊ သက္ကရာဇ် ၁၀၉၆ ခုတွင် နတ်ရွာစံရေ။ ရွှေနန်းသခင် စန္ဒသူရိယရာဇာဟု စာတမ်းထိုးထားရေ ငွေဒင်္ဂါးတိ
ထုတ်ဝီခရေ။

## ကိုးကား
စကြဝဠာ ဘာသာစကား

**စကြဝဠာ ဘာသာစကား** ဆိုရေ ကမ္ဘာ့ပေါ်ဟိ စကားပြောဆိုတတ်သည့်အရာတိုင်းက ပြောဆိုနားလည်နိုင်သည့် ဘာသာစကားဟူ၍ အနုမာနယူဆချက်အပေါ်အခြီခံရေ ဘာသာစကားဖြစ်ရေ။ အချို့စကားစပ်တိတွင် သက်ဟိသတ္တဝါအားလုံး၊ ဖြစ်တည်မှုအားလုံးနန့် ၎င်းကဲ့သို့အရာတိအကြား ဘုံဆက်သွယ်ရီးအဖြစ်ညွှန်းဆိုကတ်ရေ။ မူရင်းဘာသာစကားမတူညီကြသည့် အုပ်စုတိအကြား အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အရန်ဘာသာစကားတစ်ခုဖြင့် ဆက်သွယ်ကြမည်ဆိုရေ စိတ်ကူးမှ လာဟန်ဟိရေ။ အခြားရေ စိတ်ကူးတိအရ ဒေဘာသာစကားရေ စကားပြောတတ်ရေအရာအားလုံးရို့ဧ မူလပင်မဘာသာစကား(ဝါ) တစ်ခုတည်းဟိခရေ ဘာသာစကားဖြစ်ရေ။ ဘာသာရီးဆိုင်ရာနန့် ဒဏ္ဍာရီဆိုင်ရာ ရိုးရာအယူတိတွင် တစ်ချိန်က လူသားအားလုံး နားလည်ပြောဆိုရေ၊ လူသားရို့နန့် သဘာဝလွန်အရာတိ( ဥပမာ-နတ်၊ တစ္ဆေစရေ) တိအကြား နားလည်ပြောဆိုရေနားလည်ပြောဆိုရေ ဘုံဘာသာစကားတစ်ခုဟိခရေဟု ယုံကြည်ကတ်ရေ။

အချို့ရေရိုးရာဓလေ့တိတွင်မူ ဒေဘုံဘာသာစကားကိစ္စကို သိပ်စိတ်ဝင်စားမှုမဟိရေကို တွိ့ရရေ။ ဥပမာ အစ္စလာမ်တွင် အာရဗီဘာသာစကားရေ ကိုရ်အာန်ကျမ်းကိုရီးသားခသည့် ဘာသာစကားဖြစ်သည့်အတွက် မူစလင်ရို့ဧ စကြဝဠာ ဘာသာစကားရေ အာရဗီဖြစ်ဧ။ အလားတူပင် အိန္ဒိယ၊ နန့် နီပေါမှ သက္ကတဘာသာစကားနန့် သီရိလင်္ကာနန့် အရှေ့တောင် အာရှမှ ထေရဝါဒနိုင်နိုင်ငံတိဖြစ်ရေ မြန်မာ၊ ထိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယားရို့မှ ပါဠိဘာသာစကားရို့ရေ ထိုနိုင်ငံအသီးသီးမှ လူရို့ဧ မိခင်ဘာသာစကားမဟုတ်ငြားကေလည်း ၎င်းရို့ဧ စာပေသုံးဘာသာစကားဖြစ်နီရေ။

ရှေးအခါက လက်တင်ဘာသာ ဟဲလင်ဂရိတ်အမျိုးသားရို့ဧ ကွိုင်နေ နန့် ဖိုနီးရှန်းဘာသာစကားမှာ ကာလအတော်ကြာကပင် ကမ္ဘာသုံးဘာသာစကား ဖြစ်ခလီရေ။ ဟီဘရူးနန့် ဆက်စပ်ရေ ဆီမစ်တစ် ဘာသာဖြစ်သည့် ဖိုးနီးရှန်ဘာသာစကားကို ကာသေ့နိုင်ငံထူထောင်ခရေ တိုင်ယာပြည်သားတိ ပြောဆိုခ၍ ခရစ်မပေါ်မီ ၃၂၃၃ နှစ်အထိ မြေထဲပင်လယ်ဒေသသုံး ဘာသာစကား ဖြစ်ခရေ။ ယပြီးနောက် ကွိုင်နေဘာသာစကားကို သုံးပြီး ရောမခေတ်တွင် လက်တင်ဘာသာကို ပြောဆိုခကြပြန်ရေ။ ယပြီးနောက်တွင် ဘာသာရီး စစ်ချီရေ ကရုဆိတ်တိဧ ဘာသာစကားဖြစ်ရေ ပြင်သစ်စကားရေ အသုံးတိ၍ ပြန့်နှံ့ခလီရေ။ ယပြီးနောက် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားမှာ ကမ္ဘာသုံးဘာသာစကား သဖွယ် တစ်ကမ္ဘာလုံး ကျယ်ပြန့်လာခလီရေ။

## [[ဒဏ္ဍာရီ]]လာနန့် ဘာသာရီးကျမ်းဂန်တိမှ စကြဝဠာ ဘာသာစကားတိ
အထူးထူးအထွေထွေရေ ဘာသာရီးကျမ်းဂန်တိ၊ ဒဏ္ဍာရီတိ၊ ရိုးရာပုံပြင်တိတွင် ဘုံဘာသာစကားတစ်ခုသာပြောကြားရေ လူသားအဖြစ်သရုပ်ဖော်မှုတိဟိခရေ။ ဂျူဒီယို ခရစ်ယာန် ယုံကြည်မှုတွင် မူလတစ်ခုတည်းရေ ဘာသာစကားမှ ဘာသာစကားတိကွဲပြားလားရခြင်းအကြောင်းကို သမ္မာကျမ်းလာ ဘာဘယ် တာဝါဇာတ်လမ်းတွင် သရုပ်ဖော်ထားရေ။ အလားတူပင် ဟိန္ဒူ၊ ခေါမစရေဒဏ္ဍာရီတိတွင်လည်းတွိ့နိုင်ရေ။

## ခေတ်သစ်သမိုင်းအရ
၁၉ ရာစုအကုန်တွင် ပြောစကားအဖြစ် ဦးတည် တည်ဆောက်ခရေ ဘာသာစကားတိ အနမတဂ္ဂဖြစ်နီပြီဖြစ်ရေ။ မည်သည့်နိုင်ငံ၊ မည်သည့် လူမျိုးနန့်မှ မသက်ဆိုင်ရေ အသစ်ထွင်ဘာသာစကားသစ်တိလည်း ဟိနေပြီဖြစ်ရေ။ ထိုတီထွင်မှုတိကို လက်သင့်ခံရန် ကမ္ဘာက အဆင်သင့်နေပြီဖြစ်ကေလည်း ကမ္ဘာစစ်တိဖြစ်ပွားခြင်း၊ စစ်အေးတိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခြင်းနန့်အတူ ထိုတီထွင်မှုတိ ဆုံးစမြုပ်လားခရေ။
တည်ဆောက်ဘာသာစကားသစ်လှုပ်ရှားမှုက ဘုံဘာသာစကားအဖြစ် အချို့ ဘာသာစကားအသစ်တိကို တီထွင်နိုင်ခရေ။

## အကိုးအကား

## ပြင်ပလင့်ခ်တိ
* အင်္ဂလိပ် ဝီကီရင်းမြစ်
စန္ဒသူရိယဓမ္မရာဇာ

စန္ဒသူရိယဓမ္မရာဇာ (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၁၀၅၆-၁၀၅၈)(ခရစ်နှစ် ၁၆၉၄-၁၆၉၆)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလ က ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။

မဏိသုဓမ္မမင်းကို နန်းချပြီးရေအခါ ကိုယ်ရံတော်တိရေ ၎င်း၏ညီတော်ကို စန္ဒသူရိယ ဓမ္မရာဇာအမည်ဖြင့်
နန်းတင်ကတ်တေ။ ဤမင်းကို မနှစ်သက်ရေ မှူးမတ်တိက နန်းစံ(၂)နှစ် သက္ကရာဇ် (၁၀၅၈)တွင် နန်းချ၍ ဝရဓမ္မရာဇာကို
နန်းတင်ကတ်ပြန်ရေ။ သုံးလအကြာ ဝရဓမ္မရာဇာကို နန်းချပနာ စန္ဒသူရိယဓမ္မရာဇာကို နန်းတင်ကတ်တေ။ 

တိုင်းပြည်တွင်
ညီညွတ်မှုမဟိဘဲ အကွဲကွဲအပြားပြား ဖြစ်နီရေအတွက် သျှင်ဘုရင်၏ အာဏာစက်လည်း စူးရှမှုမဟိပါ။ မင်း၏ကိုယ်ရံတော်ရို့ ခြူခြာသတ်နီလို့ ပြည်သူပြည်သားတိ ဆင်းရဲခြင်းကို ခံကတ်ရရေ။ စန္ဒသူရိယဓမ္မရာဇာမင်းရေ နန်းစံ(၂)နှစ် သက္ကရာဇ်(၁၀၅၈) တွင် ကိုယ်ရံကြီးလုပ်ကြံ၍ နတ်ရွာစံခရရေ။

## ကိုးကား
စန္ဒသူရိယရာဇာ

စန္ဒသူရိယရာဇာ (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၁၀၆၈-၁၀၇၂)(ခရစ်နှစ် ၁၇၀၆-၁၇၁၀)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။

စန္ဒဝိမလရာဇာမင်းလွန်လီကေ တောင်ဖက်စား ရဲဘော်သီဟ၏သား သတိုးလှကို စန္ဒသူရိယရာဇာအမည်ဖြင့်
သက္ကရာဇ် ၁၀၆၈ ခုနှစ်တွင် နန်းတင်ကတ်ရေ။ ဤမင်းရေ နန်းစံ(၄)နှစ်၊ သက္ကရာဇ် ၁၀၇၂ ခုတွင် တန္တဗိုလ်တိုက်ခိုက်၍
နတ်ရွာစံရေ။

## ကိုးကား
စမ္ပကပုပ္ဖိယ

** အသျှင်စမ္ပကပုပ္ဖိယထေရ်   **  ရေ မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်ဟိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်ရေ။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း
## ဝေဿဘူမြတ်စွာဖရားလက်ထက်
အသျှင်စမ္ပကပုပ္ဖိယထေရ်   ရေ ရသေ့တစ်ပါး ဖြစ်နိန်ချိန် ဖြစ်ဧ့။ ထိုရသေ့ရေ ဝေဿဘူမြတ်စွာဖရားဧ့ ဉာဏ်တော်ကို ရည်မှန်းကာ ပန်းခုနစ်ပွင့်ကို လှူဒါန်းခဧ့။ 

### အကျိုးခံစားရခြင်း
ယင်းပိုင် ဒေဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ သုံးဆယ့်တစ်ကမ္ဘာထက်တွင် ပန်းလှူခရေ အချိန်မှစကာ အပါယ်လေးဘုံသို့ မရောက်ခရပေ။ ဒေဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ  နှစ်ဆယ့်ကိုးကမ္ဘာထက်တွင်  “ဝိပုလာဘ” နာမည်နန့် စကြာမင်း  ဖြစ်ခဧ့။

### ဂေါတမမြတ်စွာဖရားထက်ထက်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်တွင် အသျှင်စမ္ပကပုပ္ဖိယထေရ်   အဖြစ်နန့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူဧ့။

## ကိုးကား
စပါးဈီး

၁၆၈၇ ခုမာ တိုင်းပြည်မှာဝက်သက်ရောဂါပေါက်ပနာ လူတိစွာ သီကတ်တေအတွက်နန့် စပါးအတောင်း တရာကို ငွေဒင်္ဂါးသုံးဆယ် ပီးရလီရေ။ (ကိုယ်ရံတော်ရို့၏လစာမှာ လေးဒင်္ဂါးရာဖြစ်၏) ၁၇၈၆ ခုနှစ် ဝါဆို၊ ဝါခေါင်၊ တော်သလင်းလတိုင်အောင် ကျားရဲ၏၊ ထမင်းငတ်၏၊ စပါးအတောင်း တရာကို ဒင်္ဂါးသုံးဆယ် ပီးရ၏၊ လူသူတိစွာ သီပျောက်ကုန်၏။

အင်္ဂလိပ်ခေတ်မှာစပါးဈီးရေ ရွှေဈီးနန့်အတူ ဟိခရေ။ စပါးတင်းတရာလျင် မူလငါးကျပ်မှ စစ်ကြီးဖြစ်စအထိမှာငါးဆယ်ကျပ်အထိ ဟိခရေ။ 

၁၉၄၈ ခုမှာ သာမန်စပါးရေ ၂၈၅ိ မျှ ဟိခရေ။ 

၁၉၆၂ ခုနှစ်မှာ ၃ဝဝိ၊ 

၁၉၇၂ မှာ ၄၂၅ိ၊ 

၁၉၇၃ မှာ ၆ဝဝိ၊ ၁၉၇၄) ၉ဝဝိ၊ 

၁၉၈၈ မှာ ၁ရဝဝိ ၊ 

၁၉၈၉ ၂၅ဝဝိ၊ 

၁၉၉၀ ၄ရဝဝိ၊ 

၁၉၉၂ ရဝဝဝိ၊ 

၁၉၉၅ ၈ဝဝဝိ

အစဟိသဖြင့် အသီးသီး ဖြစ်လာခရေ။ ၁၉၆ရမှ ၂၀၀၃ခုနှစ်အထိ အစိုးရ ဈီးနှုန်းထက် ပြင်ပ ပေါက်ဈီးက ကြီးမြင့်ခရေ။ ၂၀၀၃ ခုမှ စပနာ စပါးဈီးမာ ပေါက်ဈီးအတိုင်း ဖြစ်လာရေ။ 

## ကိုးကား
စလင်္ဂသူ

စလင်္ဂသူ/သိင်္ဂသူ (သက်ကောက်ဂေါလသျှာ) (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၈၅၆-၈၆၃) (ခရစ်နှစ် ၁၄၉၄-၁၅၀၁)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။

စလင်္ဂသူရေ မင်းရန်အောင်ကို ပုန်စား၍ သက္ကရာဇ် ၈၅၆ ခုတွင် ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်ခရေ။ ဤမင်းရေ မိမိ
၏အတွိ့အကြုံတိအရ တပါးသူတိ ပုန်ကန်မှုမဖြစ်နိုင်စီဖို့ ကိုယ်ရံတော် အများအပြားထားလီရေ။ 

ကိုယ်ရံတော်တိ
ကိုလည်း မြို့တွင်းမြို့ပြင်၌ မပြတ်လှည့်လည် စောင့်ကြပ်စီရေ။ မိမိအနားတွင်လည်း အစဉ်မပြတ် လက်ဝဲလက်ယာ
ကိုယ်ရံတော်တိကို စောင့်ကြပ်စီရေ။ ဤမင်းရေ တေဇာရာမစေတီကို တည်ထားကိုးကွယ်ခရေ။ သိကွန်ဒါသျှာအမည်
ဖြင့် ပါရှန်အက္ခရာရီးထိုးထားရေ ငွီဒင်္ဂါးတိကို ထုတ်ဝီသုံးစွဲခရေ။ နန်းစံ(၇)နှစ်၊ သက္ကရာဇ် ၈၆၃ ခုတွင် နတ်ရွာစံရေ။

## ကိုးကား
စာပီအမျိုးအစားအလိုက်

*အက္ခရာ
*ဗျည်း
*သရ
*သဒ္ဒါ
*ဝါကျ
*အရွီးအသား
*စကားပုံတိ
*ရခိုင်ကျောက်သင်ပုန်း
*ဆောင်းပါး
*ကဗျာ‎
*စွယ်စုံကျမ်း
*ဘာသာစကားအလိုက်
*ဘာသာရီးစာပီ
*ရိုးရာပုံပြင်
*ဝတ္ထုတို
*နိုင်ငံအလိုက် စာပီ
*ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရွီး ကုမ္ပဏီတိ
*စာအုပ်ဆုတိ
*အလင်္ကာ
*ကာရန်
*ကျောက်စာ
*ခေါင်းလောင်းစာ
*ပေစာ
*ရတု
*ဂျာနယ်
*စကားပြေ
*စာစီစာကုံး
*စာတည်း
*စာတတ်မြောက်ရေးလှုပ်ရှားမှု
*ဂျာနယ်
*စာနယ်ဇင်း
*ဆိုရိုးစကား
*ဋီကာကျော်
*ပုရပိုက်စာ
*ပီစာ
*မင်စာ
*လုံးချင်းဝတ္ထု
*ဝတ္ထုတို
*အုတ်ခွက်စာ
စားခြင်း

**စားခြင်းရေ** (**စားသုံးခြင်း**ဟုလည်း သိကတ်တေ)  အစားအစာကို မြိုချခြင်း ဖြစ်တေ။ စားသုံးခြင်းရေ သက်ဟိဇီဝရုပ်အမျိုးမျိုးအတွက် စွမ်းအင်တိကို ထောက်ပံ့ပီးရေ။ ယင်းချင့်အပြင် ထိုသက်ဟိတိကို ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးမှု ဖြစ်စီရေ။ တိရစ္ဆာန်တိနန့် သက်ဟိသတ္တဝါရို့ရေ အသက်ဆက်လက်ကာ သျှင်သန်နီထိုင်ရီးအတွက် အစားစားကတ်ရရေ။ အသားစားတိရစ္ဆာန်တိရေ အသားတိကို စားကတ်ရေ။ အပင်တိကို စားသုံးသည့်သတ္တဝါတိရေ အပင်တိကို စားသုံးကတ်တေ။ အစုံစားသတ္တဝါတိရေ အပင်တိ၊ တိရစ္ဆာန်တိ၊ အခြား အစိုင်အခဲပစ္စည်းတိကိုလေ့ စားသုံးကတ်တေ။ လူသားတိအတွက် စားခြင်းရေ နိစဉ်အသက်ရှင်မှုအတွက် လုပ်ဆောင်ချက်မှုတစ်ခု ဖြစ်တေ။

## ကိုးကား
စိတ္တဟဋ္ဌထေရ်

**စိတ္တဟဋ္ဌထေရ်** ရေ မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်တွင် ခြောက်ကြိမ်တိုင်လူထွက်ပြီးကေ ခုနစ်ကြိမ်တိုင် ရဟန်းပြုပြီး ရဟန္တာ ဖြစ်ခရေ။

## ရဟန်းပြုခြင်း
မြတ်စွာဖရားရေ ဇေတဝန်ကျောင်းတော် ၌ သီတင်းသုံးပနာဟိဧ့။ နွားပျောက်လားယှာသော သာဝတ္ထိပြည်သားတစ်ယောက်ရေ နွားယှာတွိ့ကေ နွားကို နွားအုပ်ထဲသို့ မောင်းထည့်ဧ့။ ယင့်ချိန်တွင် နိန်မွန်းတည့်ချိန် ဖြစ်ဧ့။ ယကေလည်းသော ထမင်းက မစားရသေးအနိန်နန့် ဆာလောင်ပနာဟိဧ့။ ယင်းခါ ထမင်းကျန်၊ ဟင်းကျန် စားရလို စားရငြား ကျောင်းတော်သို့ ဝင်လားဧ့။ ယင်းခါ ရဟန်းရို့က ဆွမ်းကျန်ဟင်းကျန်ရို့နန့် ကျွေးလိုက်ဧ့။ ဆွမ်းကျန်ဟင်းကျန်ဟု ဆိုကေလည်း မိမိဧ့ အိမ်မှာစားရရေထက် အများကြီးသာရေ ဟုတွေးလေဧ့။ ယပြီးနောက် အစားကောင်းများ စားရရန်ဆိုရေ ရည်ရွယ်ချက်နန့် ရဟန်းကပြုလီရေ။ ယကေလည်းသော မထေရ်ရေ ရဟန်းရို့ဧ့ ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်၊ ဝေယျာဝစ္စတိကို ဆောင်ရွက်ဧ့။ 

## လူထွက်လိုက် ရဟန်းပြုလိုက် လုပ်ခြင်း
မူလကပင် အစားကောင်းစားရရန်ဆိုရေ ရည်ရွယ်ချက်နန့် ရဟန်းပြုခဧ့။ ယင်းချင့်ကြောင့် စာပီသင်ကြားလိုစိတ်မဟိ၊ တရားဘာဝနာအားထုတ်လိုစိတ်မဟိ ဖြစ်နိန်ရေ မထေရ်ရေ ရဟန်းဘဝကို ငြီးဖေသာ့လာဧ့။ အေပိုင်နန့် လူထွက်လီရေ။ လူ့အဖြစ် လုပ်ကိုင်စားသောက်ပြီးကေ ပင်ပန်းလာပြန်ရေအခါ တစ်ဖန် ရဟန်းပြုပြန်ဧ့။ အေပိုင်နန့် ခြောက်ကြိမ်တိုင် ပြုလီရေ။ 

## ရဟန္တာဖြစ်ခြင်း
ခြောက်ကြိမ်မြီာက် လူထွက်ပြီးရေအခါတွင် ဖြစ်ဧ့။ လယ်ထဲတွင် ပင်ပန်းစွာ အလုပ်လုပ်ဧ့။ စိတ်ထဲတွင် ရဟန်းပြုချင်စိတ် ပေါ်လာပြန်ဧ့။ ယင်းခါ အိမ်တွင် သိမ်းဆည်းထားသော သင်္ကန်းကိုယူရန် ပြန်လာဧ့။ အိမ်သို့ရောက်ကေ မိမဖြစ်သူစော် အအိပ်ဆိုးနန့် အိပ်နိန်ရေကို မြင်ဧ့။ ပဇာ့ရို့မှ အပုပ်ရည်ရေ စီးကျပနာဟိဧ့။ ကိုယ်ဝန်လည်း လွယ်ထားပနာဟိအတွက်နန့် ဖူးဖူးရောင်ပုပ်ပွနိန်ရေ အသုသညာကို မြင်လီရေ။ ယပြီးနောက် သင်္ကန်းကို ယူကာ ကျောင်းတော်သို့လားဧ့။ ထိုအဖြိုက်ကေို အိမ်အနီးနားနိန်ရေ ယောက္ခမရေ သိပြီးကေ သမီးဖြစ်သူအား ပြောပြဧ့။ သမီးဖြစ်သူက အအီးသသာစွာပင် အယင်ကလို လူပြန်ထွက်လာမှာပါဟု ပြောဧ့။ စိတ္တဟဋ္ဌရေ အယင်ကဆို ရဟန်းပြုမည်ဆိုကေ အကျိုးအကြောင်း
ပြောပြပြီးမှ ဝတ်ဧ့။ အဂုတစ်ချိန်တွင် မည်သူ့ကိုမှ မပြောဘဲ လားလီရေ။ စိတ္တဟဋ္ဌရေ ကျောင်းတော်သို့လားရင်း မသာသညာကို ဆင်ခြင်လားရာ ကျောင်းသို့မရောက်မီ သောတာပန် ဖြစ်ဧ့။ ကျောင်းသို့ရောက်ကေ ရဟန်းရို့ထံ ရဟန်းပြုခွင့်တောင်းဧ့။ ရဟန်းရို့လည်း ရဟန်းပြုပီးလိုက်ဧ့။ စိတ္တဟဋ္ဌထေရ်ရေ တရားအားထုတ်ကေ နှစ်ရက်၊ သုံးရက်အတွင်းပင် ရဟန္တာ ဖြစ်လီရေ။ 

## ကိုးကား
စိတ်ကရာ အဓိက

## စိတ်ကရာ အဓိက (၁)

   ၁။မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ, မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ၊
   မနသာ စေ ပဒုဋ္ဌေန, ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါ၊
   တတော နံ ဒုက္ခမနွေတိ, စက္ကံဝ ဝဟတော ပဒံ။

ဓမ္မာ၊ စေတသိက်ခန္ဓာတရား၃-ပါးတိ‌က။
မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ၊ စိတ်ကရာဟှိလား‌ဂေါင်းဂါင်းဆောင်ဟိကတ်ဧ့။ မနောသေဋ္ဌာ၊ စိတ်ကရာ အမြတ်ဆုံးဟိကတ်ဧ့။
မနောမယာ၊ စိတ်ကြောင့် ပြီးစီးရကတ်ဧ့။
ပဒုဋ္ဌေန၊ အဘိဇ္ဈာအစဟိရေ အပြစ်တိရေ
ဖျက်ဆီးအပ်သော။ မနသာ၊ စိတ်ဖြင့်။
စေ ဘာသတိ ဝါ၊ အကယ်၍ မူလည်း ပြောဆိုအံ့။
စေ ကရောတိ ဝါ၊ အကယ်၍မူလည်း ပြုလုပ်အံ့။
တတော၊ ယင်းသို့ ပြောဆိုပြုလုပ်ခြင်းကြောင့်။
နံ၊ ယင်းပုဂ္ဂိုလ်သို့။ ဒုက္ခံ၊ ဆင်းရဲခြင်း‌ရေ။ အနွေတိ၊ အစဉ်လိုက်ဧ့။ (ကိမိဝ၊ အစော်ပိုင်လိုက်လဲ?)
ဝဟတော၊ ဝန်ထမ်းလာ‌ရေနွားလားဧ့။
ပဒံ၊ ခြီသို့။ စက္ကံ၊ နွားဂါရီရေ။ 
(အနွေတိ) ဣဝ၊ တထပ်တည်းလိုက်လာရေပုံစံပိုင်။

နာမ်ခန္ဓာ (လေးပါး) တိရေ
စိတ်ကရာဟှိလား‌ဂေါင်းဂါင်းဆောင်ဟိကတ်‌ရေ။
စိတ်ကရာ အမြတ်ဆုံးဟိကတ်ရေ။
စိတ်ကြောင့် ပြီးစီးရကတ်ရေ။
ပြစ်မှားလိုရေစိတ်နဲ့
အကယ်၍ပြောဆိုသော်လည်းကောင်း၊
ပြုလုပ်သော်လည်းကောင်း၊
ကြံစည်သော်လည်းကောင်း
ယင်းပိုင် (ပြောဆို ပြုလုပ် ကြံစည်မှု) ကြောင့်
နွားဂါရီရေ ဝန်ထမ်းလာရေနွားဧ့ ခြီရာအတိုင် ထပ်ချက်မကွာလိုက်လာရေပိုင် ယင်းသူတိဘားကို ဆင်းရဲခြင်းက အမြဲလိုက်လာဧ့။

## ကိုးကား
စိတ်ကရာ အဓိက (၂)

## စိတ်ကရာ အဓိက (၂)

   ၂။မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ,မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ၊
       မနသာ စေ ပသန္နေန, ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါ၊
       တတော နံ သုခမနွေတိ, ဆာယာဝ အနပါယိနီ။

ဓမ္မာ၊ စေတသိက်ခန္ဓာတရား၃-ပါးတိ‌က။ မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ၊ စိတ်ကရာဟှိလား‌ဂေါင်းဂါင်းဆောင်ဟိကတ်ဧ့။ မနောသေဋ္ဌာ၊ စိတ်ကရာ အမြတ်ဆုံးဟိကတ်ဧ့။ မနောမယာ၊ စိတ်ကြောင့် ပြီးစီးရကတ်ဧ့။ ပဒုဋ္ဌေန၊ အဘိဇ္ဈာအစဟိရေ အပြစ်တိရေ ဖျက်ဆီးအပ်သော။ မနသာ၊ စိတ်ဖြင့်။ စေ ဘာသတိ ဝါ၊ အကယ်၍ မူလည်း ပြောဆိုအံ့။ စေ ကရောတိ ဝါ၊ အကယ်၍မူလည်း ပြုလုပ်အံ့။ တတော၊ ယင်းပုဂ္ဂိုလ်ဘားသို့။ သုခံ၊ ချမ်းသာခြင်း‌ရေ။ အနွေတိ၊ အစဉ်လိုက်ဧ့။ ကိမိဝ၊ (အစော်ပိုင်လိုက်လဲ?) အနုပါယိနီ၊ အစဉ်လိုက်ခြင်းဟိ‌ရေ။ ဆာယာဝ (ဆာယာ+ဣဝ)၊ နောက်ကလိုက်လာရေအရိပ်တိပိုင်။(ပါ-၂)

နာမ်ခန္ဓာ (လေးပါး) တိရေ စိတ်ကရာဟှိလား‌ဂေါင်းဂါင်းဆောင်ဟိကတ်‌ရေ။ စိတ်ကရာ အမြတ်ဆုံးဟိကတ်ရေ။ စိတ်ကြောင့် ပြီးစီးရကတ်ရေ။ သန့်ရှင်ရေစိတ်နဲ့ အကယ်၍ပြောဆိုသော်လည်းကောင်း၊ ပြုလုပ်သော်လည်းကောင်း၊ ကြံစည်သော်လည်းကောင်း ယင်းပိုင် (ပြောဆို ပြုလုပ် ကြံစည်မှု) စိတ်ကြောင့် အရိပ်ကလူကိုနဲ့မခွါလားဘဲ နောက်ကအမြဲလိုက်နီရေပိုင် ချမ်းသာခြင်းက အမြဲအစဥ်လိုက်လာဧ့။

## ကိုးကား
စိရွက်အောက်တံ

**စိရွက်အောက်တံ** (; "ဟိုက်ပိုကော့တလီဒိုးနပ်စ် ပင်စည်" ("hypocotyledonous stem") ဧ အများုကောက် "အစိရွက်ဧအောက်"ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ)ရေ အညှောင့်ထွက်ကာစ အပင်ပေါက်ချေဧ ပင်စည်ဖြစ်ပြီး အစိရွက်(ကော့တလီဒန်)တိဧ အောက်နန့် အမြစ်လောင်း(အမြစ်)ဧ အပေါ်တွင် တွိ့ရရေ။ 

## စိရွက်စုံပင်တိ
အပင်လောင်းရေ အစို့ပေါက်ချိန်တွင် ကြီးထွားလာရေနန့်တစ်ပြိုင်နက် အမြစ်လောင်း(ရာဒီကယ်-radicle)ဟုခေါ်ရေ အစို့တစ်ခုကို ပေါက်လာစီရေ။ ၎င်းအပင်လောင်းရေ နောင်တွင် မူလမြစ် ဖြစ်လာပြီး မြေကြီးထဲသို့ ထိုးဖောက်ဝင်လီရေ။ အပင်လောင်းပေါ်ထွက်လာပြီးသည့်နောက်တွင် စိရွက်အောက်တံလည်း ထွက်လာကာ ကြီးထွားလာနေသည့်ထိပ်ဖျား (အစိရွက်လည်း ပါလေ့ဟိ) ကို မြေပြင်ပေါ်သို့ မတင်လိုက်လီရေ။ ယင်းချိန်ခါ အပင်လောင်းရွက်တိ(အစိရွက်ဟုခေါ်)နန့် ပင်စည်လောင်းရို့ကိုလည်း ခံဆောင်ထားရေ။ စိရွက်အောက်တံရေ အပင်ပေါက်ချေကို ဆန့်ထွက်စီရေ မူလအင်္ဂါ ဖြစ်ပြီး ပင်စည်အဖြစ်သို့ ဖွံ့ဖြိုးလာရေ။

## စိရွက်ထီးပင်တိ
ကောက်နှံတိနန့် မြက်တိပိုင်စိရွက်ထီးအစို့ပေါက်အစိတိဧ ရှေးဦးဖွံ့ဖြိုးမှုရေကား မတူညီရေအရာ ဖြစ်ဧ။  အညွန့်ဖုံးဟုခေါ်ရေ အရာတစ်ခုရေ အစိရွက်ဧ မဟိမဖြစ်လိုအပ်ရေ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြစ်လာပြီး ပင်စည်ငယ်နန့် အညွန့်လောင်းရို့ ကြီးထွားပြီး မြေပေါ်ထွက်လာရေနန့်အမျှ အကာအကွယ်ပီးရတော့ရေ။  **မီဆိုကော့တိုင်းလ်**—အစိ(အတွင်းတွင် နစ်မြုပ်ကျန်နေ)နန့် အညွန့်လောင်းရို့ကြားဟိ အပင်ပေါက်ချေဧ အစိတ်အပိုင်း—လေပေါ်ပိုင်းပင်စည်ကို မြေမျက်နှာပြင်အထက်သို့ ဆန့်ထုတ်လိုက်ရေ။ မြေမျက်နှာပြင်၌ အညွန့်လောင်းဧအောက်ဘက် ကပ်လျက်နီရာမှ ဆင့်ပွားမြစ်တိ ဖွံ့ဖြိုးလာရေ။ ၎င်းနောက်တွင် အမြစ်လောင်းမှ မူလမြစ်ရေ ဆက်လက်မဖွံ့ဖြိုးနိုင်တော့ချေ။ မီဆိုကော့တိုင်းလ်ကို စိရွက်အောက်တံတစ်ပိုင်း၊ အစိရွက်တစ်ပိုင်း ဖြစ်နီရေဟု ယူဆနိုင်ရေ။(အစိ ကို ကြည့်ပါ။)

စိရွက်ထီးပင်တိုင်းရေ မြက်တိပိုင်မဖွံ့ဖြိုးကြချေ။  ကြက်သွန်နီရေ အထက်တွင် ဖော်ပြခသည့် ပထမဖြစ်စဉ်အများုင်း ဖွံ့ဖြိုးရေ။ အစိရွက်ထိုးတက်လာရေနန့်အမျှ အစိခွံနန့် အစိတွင်းစာ(သိုလှောင်ထားရေအစာ)ရို့ရေလည်း အထက်သို့ တက်လာရေ။. ယပြီးနောက် အမြစ်လောင်းနန့် အခွံပုံစံအစိရွက်ကြားဟိ အဆစ်မှ ပထမဆုံးအရွက်စစ်တိရေ အစိရွက်ကို ထိုးဖောက်ကျော်ဖြတ်လျက် ကြီးထွားလာရေ။ 

## သိုလှောင်အင်္ဂါ
အချို့အပင်တိတွင် စိရွက်အောက်တံရေ သိုလှောင်အင်္ဂါအဖြစ် ကြီးထွားလာတတ်ရေ။

## အောက်ပါရို့ကိုလည်းရှု
* စိရွက်အထက်တံ
* စိရွက်ထီးပင်
* စိရွက်စုံပင်

## ကိုးကား
စိုက်ပျိုးရီး ဇီဝနည်းပညာ

ဇီဝနည်းပညာရေ ပေါ်ပေါက်လာရေ သုတေသနနယ်ပယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာပြဿနာတိကို ယခုအချိန်အထိ သမားရိုးကျနည်းပညာတိဖြင့် မဖြေသျှင်းနိုင်သိမ်းရေ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာပြဿနာတိစွာကို ဖြေသျှင်းနိုင်သည့် အလားအလာဟိရေ။ ဇီဝနည်းပညာရေ ဆီးဝါးတိ၊ စိုက်ပျိုးရီး၊ မျိုးရိုးဗီဇ၊ မျိုးရိုးဗီဇအင်ဂျင်နီယာ အစဟိရေရို့ ပါဝင်သည့် ကျယ်ပြန့်ရေ ရောင်စဉ်အလိုက် ၎င်းဧအသုံးချမှုတိကို ချဲ့ထွင်ထားရေ။ ဒေနီရာတွင် အကွျှန်ရို့ရေ စိုက်ပျိုးရီးတွင် ဇီဝနည်းပညာကို ဆွေးနွေးပါမည်။

###### စိုက်ပျိုးရီးအတွက် ဇီဝနည်းပညာ
လူဦးရေ တိပြားလာခြင်းကြောင့် အရင်းအမြစ်တိ လိုအပ်ချက် တိုးမြင့်လာပြီး စားနပ်ရိက္ခာ၊ အမိုးအကာ၊ အဝတ်အထည်စသည့် အခြီခံလိုအပ်ချက်တိ တိုးပွားလာစီရေ။ လူဦးရေတိုးလာမှုဧ နီာက်သက်ရောက်မှုမှာ ကောက်ပဲသီးနှံတိ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ရန်အတွက် မြေယာတိကို အသုံးချခြင်းပင်ဖြစ်ရေ။ ယင်းချင့်ကြောင့် စိုက်ပျိုးမှုကို ဧရိယာတဖဲ့ချေသာ ကန့်သတ်ထားရေ။ အကန့်အသတ်ဟိရေ အရင်းအမြစ်တိဖြင့် တောင်းဆိုချက်တိကို ဖြည့်ဆည်းနိုင်ရန် အကွျှန်ရို့ရေ ကြီးစွာရေ အားထုတ်မှုကို ကျင့်သုံးရန် လိုအပ်ပါရေ။ စိုက်ပျိုးရီးတွင် ဇီဝနည်းပညာရေ ဒေအခြီအနီဧမျက်နှာကို ပြောင်းလဲစီရေ။ 

ဇီဝနည်းပညာဆိုရေမှာ ထုတ်ကုန်တိဧ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု သို့မဟုတ် တိုးတက်မှုအတွက် ရည်ရွယ်ချက်အမျိုးမျိုးအတွက် ဇီဝစနစ် သို့မဟုတ် လူနီမှုစနစ်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် သို့မဟုတ် ကိုင်တွယ်ရန် နည်းပညာကို အသုံးပြုခြင်းဖြစ်ရေ။ နယ်ပယ်အသီးသီးတွင် တွင်ကျယ်စွာလုပ်ကိုင်ကတ်ပြီး စိုက်ပျိုးရီးလုပ်ငန်းရေလည်း ၎င်းရို့တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ရေ။ သုတေသီတိရေ အစားအစာထုတ်လုပ်မှုကို တိုးမြှင့်ရန်အတွက် မတူညီရေ ရွီးချယ်မှုတိကို အကြံပြုခရေ ။ မျိုးဗီဇပြုပြင်ထားရေ သီးနှံအခြီခံစိုက်ပျိုးရီးရေ ရွီးချယ်စရာတစ်ခုဖြစ်ပြီး အခြားရွီးချယ်စရာမှာ စိုက်ပျိုးရီးအခြီခံ စိုက်ပျိုးရီးနန့် အော်ဂဲနစ်စိုက်ပျိုးရီးဖြစ်ရေ။

အစိမ်းရောင်တော်လှန်ရီးရေ အစားအစာထုတ်လုပ်မှုကို တိုးမြှင့်ရန်အတွက် အစပျိုးခြင်းဖြစ်ကေလည်း ကြီးထွားလာနီရေ လိုအပ်ချက်တိကို မဖြည့်ဆည်းပီးနိုင်ပါ။ နောက်ပိုင်းတွင် သီးနှံမျိုးစိတ်တိ မြှင့်တင်ရီး အစီအစဉ်ကို အကောင်အထည်ဖော်ခရေ။ သို့ရာတွင် စိုက်ပျိုးရီးဓာတုပစ္စည်းတိရေ လယ်သမားတိအတွက် မဖြစ်နိုင်ဟု ထင်ရရေ။ ယင်းချင့်အပြင် ၎င်းရို့နန့် ပတ်သက်သည့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ပြဿနာတိကိုလည်း ၎င်းရို့ဧ သုံးစွဲမှု လျှော့ချခရေ။ 

###### မျိုးဗီဇပြုပြင်ထားရေ သီးနှံတိ
မျိုးဗီဇပြုပြင်ထားရေ သီးနှံတိ (GMO) ရေ စိုက်ပျိုးရီးနယ်ပယ်တွင် နီာက်ဆုံးပေါ် တိုးတက်မှုဖြစ်ရေ။ ဒေကောက်ပဲသီးနှံတိရေ သီးနှံတိဧ မျိုးရိုးဗီဇ ပြောင်းလဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရေ။ ဒေပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုရေ သီးနှံတိတွင် အကျိုးကျေးဇူးတိစွာရဟိစီရေ-

*    ရိတ်ပြီးရင် ဆုံးရှုံးမှုနည်းတယ်။
*    သီးနှံတိကို လူသားတိဧ သက်သာချောင်ချိရီးအတွက် အာဟာရ တန်ဖိုးတိ ထပ်မံရဟိရန် ပြုပြင်နိုင်ရေ ။
*    ဒေသီးနှံတိကို ထိရောက်မှု မြင့်မားစီရန် ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်း ၊ ဆိုလိုစွာမှာ ဓာတ်သတ္တုအသုံးပြုမှုနည်းရေ အထွက်နှုန်း မြင့်မားရေ။
*    ပိုးသတ်ဆီးနန့် ပိုးသတ်ဆီးတိ သုံးစွဲမှု ကျဆင်းခြင်းရေ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ညစ်ညမ်းစီပါရေ။
*    သဘာဝဘေးဆိုးတိ၊ ပြင်းထန်ရေအပူချိန်နန့် ရာသီဥတုအခြီအနီတိ၊ ရေနန့် သတ္တုဓာတ်တိချို့တဲ့ခြင်းပိုင်ရေ သဘာဝဖိအားတိကို ပိုပြီးကေခံနိုင်ရည်ဟိစီရေ။
စိုင်းတင်ချောင်း

မယူမြစ် ဧ လက်ယာကမ်းဟိ အဓိကပင်မမြစ်လက်တက်ဖြစ်ရေ။ ပေတစ်ထောင်ကျော်မြင့် ရေတောတောင်လျှိုမြောင်တိကို မိုင် ၃၀ မျှနန့် မြေနုလွင်ပြင် ၁ဝမိုင်မျှကို ဖြတ်လာကာ ဘူးသီးတောင်မြို့ ဧ တောင်ဘက် ၆ မိုင် အကွာမှာကုလားပန်ဇင်းချောင်း နန့်ပေါင်းဆုံရေ။ ပင်မစိုင်းတင်ချောင်းရေ စိုင်းဒင်ရေတံခွန် မြောက်ဘက်အနီးတွင်အရှေ့ဘက်မှ ရိချောင်းနန့်ပေါင်းဆုံရေ။ ဝါးတောကြီးတိဟိရေ။ယှေးအခါကဝါဂွမ်းနန့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်းတိ ထွက်ဟိရေ။ စိုင်းတင်(မြို့) စားဟု ဟိခရေ။ အဝပိုင်းမှာဒုံးသိမ်မှာ ထင်ရှားရေ။ ချောင်းရိုးမှာမြို နန့် ခမီး တိ နီထိုင်ကတ်ရေ။ 
## ကိုးကာ
စိုင်းဒင်ရေတံခွန်

ရခိုင်ကမ်းမြှောင်ဒေသမှာအကြီးမားဆုံးရေ ရီတံခွန် ဖြစ်ရေ။ စိုင်းတင်ချောင်း တွင်ဟိပနာ နာမည်တွင်ရေ။ ပေ ရဝခန့်မြင့်ပြီး အကျယ်ပေ ရဝဝခန့်ဟိရေ။ ပေ ၅ဝဝကျော် မြင့်ရေ တောင်တန်းကြီး နှစ်ခုအကြား ကျောက်လွှာပြတ်မှ ရီလုံးကျဆင်းခြင်းဖြစ်ရေ။ ရီဖမ်းနယ်မှာ မြောက်ဘက် ဘင်္ဂလားဒေ့ခ်ျနယ်စပ်အထိရှည်လျားပြီး အလျားမိုင်၃၀၊ အနံ၁၅မိုင်မျှကျယ်ဝန်းရေ။ ရီတံခွန်တစ်ဝိုက်မှာသဘာဝဝါးတော ကြီးတိ ဟိရေ။ သဘာဝရီအား လျှပ်စစ်နန့် စက္ကူထုတ်လုပ်ရန် အရင်းအမြစ်တိ ဟိကြသဖြင့် အင်္ဂလိပ်ခေတ် ကပင် ထုတ်ယူသုံးစွဲရန် ကြိုးပမ်းခကတ်ရေ။ရီတံခွန်ရေ မယူမြစ်ဝမှ မိုင် ၅၀၊ စစ်တွေမြို့ မှ အဖြောင့်မိုင် ၆၀ ဝီးရေ။ စိုင်းတင်ရီတံခွန်ဟုလည်း ရီးကတ်ရေ။ 
## ကိုးကာ
စိန့်လူစီယာနိုင်ငံ

**စိန့်လူစီယာနိုင်ငံ**ရေ အရှေ့ဘက် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ် အတွင်းတွင် တည်ဟိရေ ကျွန်းနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ နန့် နယ်နိမိတ် နီရာတွင် ဟိရေ။ အန်တေးကျွန်း အငယ်စားတိဧ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး စိန့်ဗင်းဆင့်ကျွန်းဧ မြောက်ဘက်နန့် အရှေ့မြောက်ဘက်၊ ဘာဘေးဒိုးစ်နိုင်ငံဧ အနောက်မြောက်ဘက်၊ မာတင်းနစ်နိုင်ငံဧ တောင်ဘက်ရို့တွင် တည်ဟိရေ။ ကုန်းမြေဧရိယာ ၆၂၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၃၈ စတုရန်းမိုင်) ဟိပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက် အရ ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ အားဖြင့် ၁၇၃ , ၇၆၅ ခန့် မျှ ဟိရေ။ မြို့တော်မှာ ကက်စထရီမြို့ ဖြစ်ရေ။ စိန့်လူစီယာနိုင်ငံရေ အာသာလူးဝစ်နန့် ဒဲရက်ဝေါလ်ကော့ ဆိုရေ နိုဘယ်လ်ဆုသျှင် နှစ်ဦးဧ နီထိုင်ရာ နိုင်ငံ ဖြစ်ရေ။ လူဦးရေ အချိုးအစား နန့် ကြည့်ပါက ဖာရိုးကျွန်းပြီးကေ နိုဗယ်ဆုရသူ အများဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်ရေ။

လေညာကျွန်းတိထဲမှ တစ်ကျွန်းဖြစ်ရေ စိန့်လူစီယာ နိုင်ငံရေ ပထမဆုံး ဥရောပသား ကိုလိုနီနယ် ယှာဖွီသူ ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ စိန့်လူစီကို အစွဲပြု၍ နာမည် မှည့်ခေါ်ထားခြင်း ဖြစ်ရေ။ သူရို့ရေ ဒေသခံ ကာရစ် လူမျိုးတိနန့် ၁၆၆၀ တွင် သဘောတူ စာချုပ် လက်မှတ် ရီးထိုးခကတ်ရေ။ အင်္ဂလန်မှ ထိုကျွန်းကို ၁၆၆၃ မှ ၁၆၆၇ ခုနှစ် အထိ သိမ်းယူ ထိန်းချုပ်ထားခရေ။ နောက်ပိုင်းနှစ်တိတွင် အင်္ဂလန်နန့် ပြင်သစ်ရို့ စစ်ပွဲ ၁၄ ကြိမ်မျှ ဖြစ်ပွားပြီး ပြင်သစ်နန့် အင်္ဂလိပ်ရို့ ကျွန်းကို ၇ ကြိမ်စီ အုပ်ချုပ်ခကတ်ရေ။ ၁၈၁၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ရို့က ကျွန်းကို အပြီးအပိုင် ထိန်းချုပ် နိုင်ခကတ်ရေ။ အင်္ဂလိပ်နန့် ပြင်သစ်ရို့ အုပ်ချုပ်မှု မကြာမကြာ ပြောင်းလဲခအတွက်နန့် စိန့်လူစီယာကို "အနောက်အင်ဒီဧ ဟယ်လင် " ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်လေ့ ဟိကတ်ရေ။
စုက္ကရား

စစ်တကောင်း ဧ့ တောင်ဘက် မိုင် ၄၀ ဝေးပြီး ပင်းဝါ မှ မြောက်ဘက် မိုင် ၃၀ ဝေးရေ။ မတာမူရီချောင်း လက်ဝဲကမ်းပေါ်တွင် ရှိ ရေ။ ချောင်းဝမှ မိုင်၂၀ ကွာ၏။ မြောက်ဦးခေတ် အစတွင် မင်းခရီ က ထပ်မံသိမ်းသွင်းခရေ။
စုန္ဒ (ရွှေပထိမ်သည်သား)

**စုန္ဒ** ရေ မြတ်စွာဖရားအား ပရိနိဗ္ဗာန်မပြုမီ  'သူကရမဒ္ဒဝ' ဆွမ်းကို လှူဒါန်းခရေ ဥပါသကာတစ်ဦး ဖြစ်ရေ။

## သမိုင်းကြောင်း
အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဖရားရေ မလ္လတိုင်း၌ ရဟန်းသံဃာတိနန့်အတူ ဒေသစာရီ ကြွချီလှည့်လည်တော်မူပြီးကေ ပါဝါမြို့သို့ ဆိုက်ရောက်ဧ့။ ယပြီးနောက်တွင် ရွှေပန်းထိန်သည် ဧ့သား စုန္ဒဧ့ သရက်ဟင်းခင်းတွင် သီတင်းသုံးတော်မူဧ့။

ယပြီးနောက်တွင် စုန္ဒရေ မြတ်စွဖရားအား ဟိခိုးလီဧ့။ ယင်းခါ မြတ်စွာဖရားရေ စုန္ဒအား တရားစကား ဟောကြားလေဧ့။ ယပြီးနောက် စုန္ဒရေ မြတ်စွာဖရားအား ရဟန်းသံဃာနန့်အတူ နှက်ဖြန်ခါဆွမ်းကို လက်ခံရန် လျှောက်ထားရာ မြတ်စွာဖရားရေ ဆိတ်ဆိတ်နိန်ကာ လက်ခံခရေ။

ထိုညဉ့်လွန်မြောက်ပြီးကေ စစောအချိန်ရောက်ရေအခါတွင် စုန္ဒရေ မြတ်စွာဖရားအတွက် စီရင်ထားရေ နူးညံသောဝက်သားနန့် လုပ်ကျွေးဧ့။ ရဟန်းသံဃာအားလည်း ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ရို့နန့် လုပ်ကျွေးဧ့။ ယပြီးနောက် မြတ်စွာဖရားရေ စုန္ဒအား ကြွင်းကျန်သော ဝက်သားကို မြီတွင်မြှုပ်ပစ်ရန် မိန့်ကြားဧ့။ ယပြီးနောက်တွင် စုန္ဒအား တရားစကား ဟောကြားတော်မူဧ့။ ထိုဝက်သားဆွမ်းကို ဘုဉ်းပီးပြီးနောက်တွင် မြတ်စွာဖရားရေ ကြမ်းတမ်းသော အနာရောဂါကပ်ရောက်ပနာ သီလောက်အောင် ပြင်းထန်သော ဝမ်းသွီးသွန်ရောဂါဝေဒနာကို ခံစားရဧ့။ ယပြီးနောက်တွင် မြတ်စွာဖရားရေ ရောဂါကို ရေးခံပြီးကေ ကုသိနာရုံပြည်သို့ ကြွတော်မူဧ့။

### စုန္ဒဧ့ ဆွမ်းအကျိုး
ကူသိနာရုံပြည်သို့အလား လမ်းခုလပ် သရက်တော၌ အသျှင်အာနန္ဒာအား "ပန်းထိန်ရေဧ့သား စုန္ဒရေ သူဧ့ဆွမ်းကို ဘုဉ်းပီးပြီးနောက်တွင် မြတ်စွာဖရားရေ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုရေလို့ စိတ်နှလုံးမသာမယာ ဖြစ်လီလီဖို့"။ နှလုံးမသာမယာဖြစ်ခြင်းကို ဖြေဖျောက်ရဖို့လို့ အသျှင်အနန္ဒအား မိန့်တော်မူဧ့။

"အကြင်ဆွမ်းကို ဘုဉ်းပီးတော်မူပြီးကေ မြတ်စွာဖရားရေ အမြတ် ဆုံးဖြစ်သော သမ္မာသမ္ဗောဓိဉာဏ်ကို ရတော်မူဧ့။ (ဒေဆွမ်းလည်း တစ်မျိုး၊) အကြင်ဆွမ်းကို ဘုဉ်းပီး တော်မူပြီးကေ မြတ်စွာဖရားရေ ခန္ဓာအကြွင်း မဟိသော ငြိမ်းခြင်းသဘော အနုပါဒိသေသ နိဗ္ဗာနဓာတ်နန့် ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်တော်မူဧ့။ (ဒေဆွမ်းလည်း တစ်မျိုး၊) အခြားဆွမ်းရို့ထက် အကျိုးအာနိသင်ကြီးမားကုန်သောအချင်းချင်းတူမျှပြီးကေအကျိုးဝိပါက်တူမျှကုန်ဧ့" ဟု မြတ်စွာဖရားရေ အသျှင်အာနန္ဒာအား မိန့်ကြားတော်မူဧ့။

ယပြီးနောက်တွင် မြတ်စွာဖရားရေ အေပိုင်ဥဒါန်းကျူရင့်တော်မူဧ့ - 
 - စုန္ဒသုတ်၊ ဥဒါန်းပါဠိတော်

## မှတ်စု
:၁."သူကရမဒ္ဒဝ" ရေ   ဝက်သားခြောက်၊ ထမင်းနန့် ဝက်ပျိုသား၊  နူးညံ့သော ဝက်သား၊ အရသာဟိသော ဝက်သား၊ ဝါးတုတ်၊ မှို အစဟိစော်နန့် ဆိဆောက်ခရောက် ကွဲပြားပနာဟိရေ။ ဗမာပိဋကတ်ဘာသာပြန် သုတ္တန်တစ်ခုဖြစ်ရေ ဥဒါန်းပါဠိတော်၊ စုန္ဒသုတ်တွင် "နူးညံ့သော ဝက်သား" ဟု ဆိုရေ။  ဒေသူကရမဒ္ဒဝ ဆောင်းပါးတွင် အကျယ်ကြည့်ပါ။

## ကိုကား
စိုင်းဒြားမင်းကိုးဆက်

စိုင်းဒြားမင်းကိုးဆက်

ရခိုင်ဟိ ဝေသာလီမြို့တော်ကို လျှမ်းလျှမ်းတောက် ထွန်းကားအောင် စွမ်းဆောင် ပီးနိုင်ခရေ စန္ဒြားဘွဲ့ခံ မင်းကိုးဆက်ကို ရခိုင်စကားအရ ခေါ်ခြင်းဖြစ်တေ။

မြို့တည်မင်း တိုင်းစန္ဒြာ(စိုင်းဒြား)ကအစ၊ သူရိယ၊ မောလ၊ ပေါလ၊ ကာလ၊ ထူလ၊ သီရိ၊ သိင်္ဂနန့် စူဠစန္ဒြားရို့ကိုးဆက် ဖြစ်ကတ်တေ။ ဒေမင်းဆက်ရို့မှာ ရတနာမိုးရွာသွန်းဖြိုးရေအထိ စည်ပင်ဝပြောခကြောင်း ဆိုပါရေ။

သားစဉ်မြီးမပျက် မင်းစဉ်ဆက်ဖြစ်ကတ်ပြီး စုစုပေါင်း နန်းသက်ကာလကို အချို့က ၁၅၀ နှစ်၊ အချို့က ၂၅၀ နှစ်ဟု ယူဆကတ်တေ။ နန်းဆက်ရှည် ယူဆကတ်သူတိက အေဒီ ၃၂၇ မှာပထမဆုံးစန္ဒြားက နန်းရကြောင်း ပြဆိုကတ်ပြီး၊ နန်းသက်တို ယူဆကတ်သူတိက အေဒီ ၉၅၇ ခုမှ ဝေသာလီစတင်ရေ လို့ ဆိုပါရေ။ ရုပ်ကြွင်း အထောက်အထားတိအရ ဝေသာလီမှာ အေဒီ ၄ ရာစုမှာ စတင်ရေလို့ ဆိုပါရေ။ 
## ကိုးကား
စုန္ဒထေရ်

**အသျှင်စုန္ဒထေရ်** ရေ မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်ဟိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်ဧ့။ ဖခင်ဖြစ်သူမှာ ဝင်္ကန္တပုဏ္ဏားဖြစ်ခ မိခင်ဖြစ်သူမှာ သရီပုဏ္ဏေးမ ဖြစ်ဧ့။ ဗြဟ္မဏမျိုးရိုးဖြစ်ဧ့။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း
### သိဒ္ဓတ္ထမြတ်စွာဖရားလက်ထက်
အသျှင်စုန္ဒထေရ်ရေ သိဒ္ဓတ္ထမြတ်စွာဖရားအား ရည်မှန်းပြီးကေ မုလေးပန်းရို့နန့် ပန်းဇာတီပြုလုပ်ဧ့။ ကြွင်းကျန်သောပန်းတိကို မြတ်စွာဖရားအား လှူခဧ့။ 

### အကျိုးခံစားရခြင်း
ယင်းခါ မြတ်စွာဖရားရေ အောက်ပါပိုင် ဗျာဒိတ်မြွက်ကြားတော်မူဧ့။ “ဒေယောက်ျားရေ လူ့ပြမှလွန်ခရေ် နတ်အပေါင်းခြံရံကာ မုလေးပန်းရို့ပြွမ်းပနာ နတ်ပြည်သို့ လားရဖို့။ ပတ္တမြားနန့် ပြီးရေ ရွှေဗိမာန်ကြီးစော်လည်း ထင်ယှားဖြစ်လီါ်မည်။ ထိုပပြင် ၇၄ ကြိမ် နတ်မင်းအဖြိုက်ကေိုလည်းကောင်း၊ အကြိမ်သုံးရာ ဧကရာဇ်မင်းဖြိုက်ကေိုလည်းကောင်း၊ ၇၅ ကြိမ် စကြဝတေးမင်းအဖြိုက်ကေို ရဖို့။ နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်တွင် “စုဠစုန္ဒ” နာမည်နန့် ရဟန္တာဖြစ်လီဖို့” ဟု မိန့်တော်မူဧ့။

### ဂေါတမမြတ်စွာဖရားထက်ထက်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်တွင် အသျှင်စုန္ဒထေရ် အဖြစ်နန့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူဧ့။

## ကိုးကား
စူဠစန္ဒရား

## စူဠစန္ဒြမင်း (အေဒီ၇၃၃-၇၆၉)
စန္ဒြ ၉ဆက်မြောက်မင်းမှာ စူဠစန္ဒြမင်းဖြစ်လီရေ။ ဦးယဉ်းနာဖြစ်၍ ဗေဒင်ဆရာတိ ဟောကိန်းအရ ပဉ္စလရာဇ်သင်းတွဲပြည်သို့ လှီဖောင်ဖြင့် ကြွခရလီရေ။ အပြန်တွင် မော်တင်၌ လှီဖောင်ပျက်၍ နတ်ရွာစံခရလီရေ။ ထိုအခါ မိဖုရား စန္ဒာဒေဝီက လက်စွပ်နန့်တန်သူအား ရွီးချယ်၍ ထီးနန်းတင်ခရေ။ မင်းဖြစ်ရေအခါ မြိုလူမျိုး၊ အမြတူ၊ အမြကျွံ၊ ပဲဖြူရို့ ၂၄နှစ် အုပ်ချုပ်ခကတ်လီရေ။ ထိုမင်းရို့လက်ထက် မြောက်ဖက်မှ ဝင်လာရေလူတိက မဟာမုနိနားမှာ အခြီချနီထိုင်ခကတ်ပနာ ရွှီငွီရို့ကို တူးယူ၍ ဂန္ဓကုဋီကိုလည်း မီးတိုက်ခကတ်ကြောင်း ဒေါက်တာဖိုချမ္မာက ပြဆိုထားရေ၊ ထိုမင်းကို သျှမ်းမင်းသိုခ်ဘွားကြီးတိုက်ခိုက်ရေအတွက် ဝေသာလီမြို့ပျက်စီးခရလီရေ။ 

ထိုပြူလူမျိုးလက်ထက်တွင်

“အတ္တနောမတိ၊ မိလက္ခတ်၊ ယုတ်ရေအကျင့်၊ အသိအလေ့ဟိရေ အမျိုးဖြစ်ရာ သာသနာရီးကိုမသိ၊ ဂါမဝါသီ စာလဇ္ဇီ၊ ပွဲကျောင်းရဟန်းစည်ကားလီ၍ သာသနာတော်ရေ ရီမှေးခကြလီရေ။” ဟု မင်းရာဇာကြီးစာတမ်း၌ ဆိုလီရေ။ ယင်းချင့်ကြောင့် ထိုမြိုမင်းကို စန္ဒြမင်း၏သားတော်ငမင်းငတုံ (စောရွှေလူး)မင်းက လုပ်ကြံ၍ ဆက်ခံခလီရေ။
## ကိုးကား
စူဠာမုဏိကျမ်း

စူဠာမုဏိကျမ်းစော် ဘုရင်လက်ထက်နန်းတွင်းသုံးဆီးကျမ်းတစ်ဆူဖြစ်လီရေ။ ဒေကျမ်းအလားအတိုင်း ပြည်သူရို့ဧ ကျန်းမာရေးအတွက် ရခိုင်မင်းအဆက်ဆက် အားကိုး အသုံးပြုခရေ။ ဆေးကုဌာနတိကိုဖွင့်လှစ်ပေးရရေ။ မြို့ရွာတိကို တည်ထောင်ရာမှာဒေကျမ်းပါအတိုင်း ကျန်းမာရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ရရေ။ မြောက်ဦးခေတ်မှာဆရာမြဝါနန့် မဟာပညာကျော် ရို့ကအသစ်တစ်ဖန်ပြုစုခရေ။

ယပြီးနောက် မင်းခမောင်း(၁၆၁၂-၁၆၂၂)လက်ထက်မှာ အဆင့်ဆင့် ကျယ်ပြန့် ကောင်းမွန်အောင် ပြုစု ရေးသားခရေ။ 
## ကိုးကာ
စုန္ဒ (ဝက်ကုန်သည်)

**စုန္ဒ** ရေ ဂေါတမမြတ်စွာဖရား လက်ထက်တော်အခါက ဝက်ကုန်ရေအလုပ်နန့် အသက်မွီးကြောင်းပြုကာ နီထိုင်ရေ ရာဇဂြိုဟ်မြို့သားတစ်ဦး ဖြစ်ရေ။  စုန္ဒရေ အကုသိုလ်ကံအကျိုးပီးကြီးအနိန်နန့် မသေခင်ကပင် အကျိုးပီးခံစားရရားကေ သေဆုံးခရေအခါတွင်လည်း  အဝီစိငရဲသို့ ကျရောက်ခရရေ။

## စုန္ဒ
စုန္ဒရေ ရာဇဂြိုဟ်မြို့တွင် နီထိုင်သူ ဖြစ်ရေ။ သူစော် ဝက်ကုန်ရေလုပ်ငန်းနန့် အသက်မွီးဝမ်းကြောင်း ပြုသူ ဖြစ်ရေ။ စုန္ဒဧ့ နိန်အိမ်ရေ မြတ်စွာဖရားသီတင်းသုံးတော်မူရာ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်နန့် ကကောင်းမဝီးပေ။ ယကေလည်းသော စုန္ဒရေ ဇာဘာသာရီးကိုမျှ ကိုးကွယ်ယုံကြေမှု မဟိပေ။

### အသက်မွီးမှု
စုန္ဒရေ ဝက်တိကို မွီးမြူခြင်း၊ အသားသတ်ပြီးကေ ရောင်းခြင်း စရေ ဝက်လုပ်ငန်းနန့် အသက်မွီးသူ ဖြစ်ရေ။ စုန္ဒရေ စပါးပေါ်ချိန်၌ စပါးတိကို ဝယ်ယူစုဆောင်းထားဧ့။ စပါးယှားပါးရေ အချိန်ရောက်ရေအခါတွင် စုန္ဒရေ ဝက်ပိုင်သျှင်များပါးက ဝက်ပေါက်အသျှေတိကို ဖေသာသားနန့် ပီးပြီးကေ မဝယ်ဘဲ စပါးပီးကာ ဈေးနှိမ်ပြီးကေ ဝယ်ရေ။ ယပြီးနောက် ဝယ်ယူရဟိလာရေ ဝက်တိကို နောက်ဖေးဟိ ခြံကြီး၌ မွီးမြူထားရေ။

ယင်းပိုင်မွီးမြူပြီးကေ အသားသတ်နိုင်လောက်ရေ အရွယ်ရောက်လာရေ ဝက်တိကို သတ်ပြီးကေ ဝက်သားရောင်းစားခြင်းနန့် အသက်မွီးခရေ။ ယင်းပိုင် ဝက်တိကို သတ်ရာတွင် စုန္ဒရေ ဝက်ကို တိုင်၌ ချိုင်နှောင်ကာ တင်းပုတ်နန့် ထုခြင်းနန့် ဝက်များဧ့အသား ဖူးရောင်လာအောင်ပြုပနာ သတ်ဧ့။ ယင်းခါ ဝက်ရေ အထုခံရအနိန်နန့် ဝလာဟန် ဟိလာဧ့။ ယင်းခါ ဝက်ဧ့ အာခေါင်ကို တုတ်နန့်ထောက်ကာ ပွင့်နိန်ရေ ပဇာ့အတွင်းသို့ ကျိုက်ကျိုက်ဆူနိန်ရေ ရပူတိကို လောင်းချဧ့။ နောက်ဆုံး ဝက်ဧ့ အူအတွင်းမှ ကျဆင်းလာရေ အရည်ရေ အဖြူရောင်ဖြစ်လားရေအခါမှ ရပူပူလောင်းခြင်းကို ရပ်ဧ့။ ဒေပိုင် စုန္ဒရေ ဝက်ကိုသတ်ကာ အသတ်မွီးသူ ဖြစ်ဧ့။

### ဘဝနိဂုံး
တစ်ခုသောနိန့်တွင် စုန္ဒရေ မမာမကျန်း ဖြစ်လာဧ့။ စုန္ဒရေ ၅၅ နှစ် ကာလလုံးလုံး ဝက်သတ်ခြင်းနန့် အသက်မွီးခဧ့။ ထိုအကုသိုလ်ကံများရေ စုန္ဒအား အကျိုးပီးရန် အချိန်တန်လာရာဖြစ်အနိန်နန့် စုန္ဒရေ မသေဆုံးမီ ၇ ရက်လုံးလုံး ဝက်များပိုင် လေးဖက်ထောက်လားပြီးကေ ကျွီးနိန်ရာက ပူလောင်ပြင်းပြရေ ဝေဒနာကို ခံစားရဧ့။ သူဧ့ အိမ်သူချဘောင်သားများရေ အိမ်အပြင်သို့ ထွက်မလားစီရန် သူ့အား တန်းခါးပိတ်ထားလေဧ့။ စုန္ဒဧ့ ကျွီးယောင်းယောင်းသတ်သံရို့စွာ  ပတ်ဝန်းကျင်ကို အိမ်မကတ်မေပင် ယောင်းယောင်းသတ်ပနာဟိရေ။ ထိုပိုင် အကုသိုလ်ကံအကျိုးကို ခုနစ်ရက်လုံးလုံး ခံစားရရားကေ စုန္ဒရေ သေဆုံးဧ့။

## ဘဝလားရာနန့်မြတ်စွာဖရားဧ့ အဆုံးအမ
စုန္ဒဧ့ အိမ်အနီးမှ ဖြတ်သန်းပြီးကေ လားကြသော ရဟန်းရို့စွာ မြတ်စွာဖရားအား စုန္ဒဧ့ အိမ်တွင် ၇ ရက်လုံးလုံး ဝက်များသတ်နိန်ရေအသံကို ကြားရရေလို့ လျှောက်ထားဧ့။ ယင်းခါ မြတ်စွာဖရားရေ ဝက်သံမဟုတ်ကြောင်း၊ ၅၅ နှစ်ရို့ ကာလလုံးလုံး ပြုစုခရေ စုန္ဒဧ့ အကုသိုလ်အမှုရေ အဂုဘဝ၌ပင် တူသောအကျိုးကို ပီးခြင်းဖြိုက်ကေြောင်း၊ ဒေနိန့်မှာပင် စုန္ဒရေ သေလွန်ကာ အဝီစိငရဲသို့ ကျကျယာဟု မိန့်တော်မူဧ့။

ယပြီးနောက် မြတ်စွဖရားရေ အောက်ပါဂါထာကို ဟောတော်မူလီရေ - 

## ကိုးကား
စွန်ရဲမြစ်

လက်ယာကမ်းဟိ စွန်ရဲရွာကို အစွဲပြုပနာ ခေါ်ရေ။ ကျွဲကူးမြစ် ထဲသို့ မြောက်ဘက်မှ စီးဝင်ရေ။ မြစ်အထက်ဘက်ကို ဓါးမကျမြစ်ဟု တွင်ခရေ။ မြောင်းဘွေချောင်းနန့် ဆက်လားရေ။ မင်းပြားမြို့နယ် နန့် ပေါက်တေမြို့နယ် ရို့ကို ခွဲခြားထားရေ မျဉ်းဖြစ်ရေ။ အရှည် ၁၂၁၆ ပေဟိ မြစ်ကူးတံတားကို ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၅ ရက်မှာတည်ဆောက်ပြီးစီးခရေ။ 
## ကိုးကာ
စောမဲကျီ

စောမဲကျီ မိဘုရားကို ပတ္တမြားဒေဝီစောမဲကျီလို့ အခေါ်များကတ်ပါရေ။
သာမန်အရပ်သူဘဝမှ ပတ္တမြားမျက်ရှင်တစ်လုံး ယက်သဲ့ရာမှ ရဟိလားသဖြင့် မင်းဖလောင်းဧ ပယ်မိဖုရားအဖြစ် ထင်ရှားလာခရာ ဝရိုက်တော်စေတီမှာ ၎င်းဧပြည်တန်ပတ္တမြားကို ဌာပနာပနာ တည်ရေဟူဧ။ စိုးမဲကျီဟုလည်းတွင်ရေ။ စိုးမဲကျီဆိပ်ဟူပနာ ဆံတော်ရှင်စေတီ ဘုရားဖူးခရီး တစ်ထောက်မှာဟိနီသေးရေ။

ရခိုင်အလယ်ပိုင်းနန့် တောင်ပိုင်းရို့မှာသာသနာပြုမိဖုရားအဖြစ် ထင်ရှားရေ။ ခေတ်စာရေးဆရာတိကြောင့် သူမဧနိဂုံးဘဝရေ ဝမ်းနည်းဖွယ်ရာ ဖြစ်လားရရေအပြင် ဇာတိအရပ်လည်း ကွဲပြားလာရေ။ 

စောမဲကျီ စွာ ပရံဆရာမောင်ရွှေသီးဧ ငယ်ရည်းစား လည်း ဖြစ်ခပါရေ။ 
## ကိုးကား
ဆင်ခြီထောက်ရောဂါ

**ဆင်ခြီထောက်ရောဂါ** () လိုလည်း ခေါ်ရေ **လင်ဖဲတစ် ဖီလရီအဲစစ်** () ရောဂါရေ ဖိလဲရီယွိုင်ဒီးအား Filarioidea ခေါ် ကပ်ပါးသန်ကောင် (parasitic worm) မျိုးမှ ဖြစ်ပွားရေ။ ရောဂါရေ အများအားဖြင့် လက္ခဏာအသွင်အပြင်မပြချေ။ ယကေလည်း အချို့လူတိတွင် လက်မောင်းတိ၊ ခြေတိ၊ ဖိုမအင်္ဂါတိ အလွန်အမင်း ဖူးရောင်တတ်ရေ။ အသားအရေရေလည်း ထူထဲလာတတ်ကာ နာကျင်မှုလည်း ဖြစ်တတ်ရေ။ ခန္ဓာကိုယ်တွင် ပြောင်းလဲမှုတိ ဖြစ်ပေါ်တတ်ပြီး ယင်းကြောင့် ဝေဒနာသျှင်ရေ လူမှုရီးစီးပွားရီး ပြဿနာတိနန့် ရင်ဆိုင်ရတတ်ရေ။

ခြင်ကိုက်ခံရခြင်းမှ သန်ကောင်ပိုးတိ ကူးစက်ပြန့်နှံရေ။ လူတိတွင် ကူးစက်မှုရေ အများအားဖြင့် အချေအရွယ်မှစတင်ရေ။ ရောဂါဖြစ်ပွားမှုရေ *[[Wuchereria bancrofti]]*, *[[Brugia malayi]]*, နန့် *[[Brugia timori]]*သန်ကောင်သုံးမျိုးမှ ဖြစ်ပွားရေ။  *Wuchereria bancrofti* ရေ ပေါ်များဆုံးဖြစ်ရေ။ သန်ကောင်ပိုးတိရေ ပြန်ရည်ကြောစနစ် (lymphatic system) ကို ထိခိုက်ပျက်စီးစီရေ။
 
ညအချိန်တွင် ထုတ်ယူထားရေသွီးကို အနုစိတ်မှန်ဘီလူးဖြင့် ကြည့်ရှုစစ်ဆီးခြင်းအားဖြင့် ခွဲခြားစိတ်ဖြာနိုင်ရေ။ သွေးဧ့အသွင်ရေ ထူပြစ်ချွဲနေပြီး ဂျီအဲမ်စာ Giemsa တိဖြင့် ပေလူးနီရပါဖို့။ ရောဂါကို တိုက်ဖျက်သည့် အင်တီဘော်ဒီတိ အတွက် စစ်ဆီးခြင်းကိုလည်း အသုံးလီ့ဟိပြုတတ်ရေ။ 

ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်းရေ ရောဂါ မျိုးပြုတ်ရီးကို ရှေ့ရှုပနာ ရောဂါဟိရေ လူအုပ်စုတစ်စုလုံးကို နှစ်စဉ် ကုသနည်းဖြစ်ရေ။ ယင်းရေ (၆)နှစ်ခန့် ကြာတတ်ရေ။ ကုသဆီးတိတွင် albendazole နန့် တွဲလျက် ivermectin ကိုကေလည်းကောင်း သို့မဟုတ် albendazole နန့် တွဲလျက် diethylcarbamazine ရို့ပါဝင်ရေ။ ကုသဆီးတိရေ အရွယ်ရောက်ပြီး သန်ကောင်တိကို မသတ်ကေလည်း သန်ကောင်တိ မိမိ လျောက်သီရေအထိ ရောဂါ ဆက်မပြန့်ရန် ကာကွယ်ပီးရေ။ 
 
ခြင်ကိုက်မခံရစီအောင် ကာကွယ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုတိကိုလည်း ပြုသင့်ရေ။ ယင်းထဲတွင် ခြင်ကောင်ဦးရီလျော့စေခြင်းနန့် ခြင်ထောင်တိ သုံးခြင်းရို့ပါဝင်ရေ။ နိုင်ငံပေါင်း ၇၃ နိုင်ငံတွင် လူသန်း ၁၂၀ ကျော်ရေ ဆင်ခြေထောက်ရောဂါ ကူးစက်ခံနေရပြီး လူဦးရီ သန်း ၁၄၀၀ ခန့်ရေ ဒေဝေဒနာကို ခံစားနီရရေ။  ရောဂါအဖြစ်အတိဆုံးဒေသတိရေ အာဖရိကတိုက်နန့် အာရှတိုက်ရို့တွင်ဖြစ်ရေ။  ရောဂါကြောင့် တစ်နှစ်ကေ စီးပွားရီးဆုံးရှုံးမှု အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်းပေါင်းတိစွာ ဆုံးရှုံးရေ။

## မှီငြမ်းကျမ်းတိ
ဆင်တုပ်ကွေးရောဂါ

**ဆင်တုပ်ကွေးရောဂါ** (; ချီကန်ဂန်ညာ) ရေ chikungunya ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကြောင့် ဖြစ်ပွားပြီးကေ ခြင်ကျားအကိုက်ခံရရာမှတစ်ဆင့် ကူးစက်ရေ ရောဂါတစ်မျိုး ဖြစ်ရေ။ အာရှ၊ အာဖရိက၊ ဥရောပနန့် အမေရိကတိုက်ရို့ဟိ နိုင်ငံပေါင်း (၆၀) ကျော်တွင် ဖြစ်ပွားရေ။ အာရှတိုက်၊ အာဖရိကတိုက်နန့် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်ရို့တွင် ဖြစ်ပွားမှု အတိဆုံး ဖြစ်ရေ။ ခြင်ကျားပေါက်ဖွားမှု တိပြားရေ နီရာတိတွင် ဆင်တုပ်ကွေး ပိုပြီးကေဖြစ်ပွားတတ်ရေ။

## ရောဂါ လက္ခဏာတိ
ဆင်တုပ်ကွေးရောဂါပိုး ကူးစက်ခံရသူတိရေ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ ကိုယ်အပူချိန်တက်ခြင်း၊ မောပန်းအားနည်းခြင်း၊ အရေပြားပေါ်တွင် အနီကွက်တိထွက်ခြင်း၊ ကြွက်သားတိ နာကျင်ခြင်း၊ အဆစ်အမြစ်တိရောင်ရမ်းခြင်းရို့ဖြစ်ပွားလီ့ ဟိရေ။ အထူးတွက်နန့် မနက်ခင်းတွင် အဆစ်အသိမ်းတိ ယောင်ယမ်းနာကျင်လီ့ဟိရေ။

ရောဂါပိုးကို သယ်ဆောင်လာသည့်ခြင်ကိုက်ပြီး (၂) ရက်မှ (၁၂) ရက်အတွင်း ရောဂါလက္ခဏာ စတင်ပြလီ့ဟိရေ။ အခြားခြင်ကျား အကိုက်ခံရရာမှတစ်ဆင့် ကူးစက်သည့် ရောဂါတိဖြစ်ရေ သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါနန့် ဇီကာရောဂါရို့ဧ့ လက္ခဏာတိနန့် ဆင်တူပြီး မှားယွင်းနိုင်ရေ။ 

ရောဂါဖြစ်ပွားသူအများစုတွင် ရောဂါပြင်းထန်လီ့မဟိဘဲ ရက်သတ္တပတ် (၁) ပတ်ခန့်အတွင်း ရောဂါလက္ခဏာအားလုံး သက်သာပျောက်ကင်းကြကေလည်း အချို့တွင် အဆစ်အမြစ်တိနာကျင် ကိုက်ခဲခြင်းကို လနန့်ချီပနာ ခံစားရနိုင်ရေ။ အသက်အရွယ်ကြီးသူတိ၊ သွေးတိုးရောဂါ၊ ဆီးချိုရောဂါနန့် နှလုံးရောဂါ အစဟိသည့် နာတာရှည်ရောဂါအခံဟိသူတိတွင် ရောဂါပြင်းထန်နိုင်ရေ။

## ဆီးကုသမှု အစီအစဉ်
ဆင်တုပ်ကွေးရောဂါ ဖြစ်ပွားရေဟု သံသယဟိပါက နီးစပ်ရာ ဆီးရုံ၊ ဆီးခန်းနန့် ကျန်းမာရီးဌာနတိတွင် စနစ်တကျ စမ်းသပ်စစ်ဆီးပနာ ကုသမှုခံယူရရေ။ ဆင်တုပ်ကွေးဧ့ ရောဂါလက္ခဏာတိ သက်သာစီရန်အတွက်သာ ကုသမှုပီးနိုင်ပြီး သီးသန့်ကုထုံးမဟိသိမ်းပါ။

## ကူးစက်ခြင်း
ဆင်တုပ်ကွေး ရောဂါပိုးရေ အခြီခံအားဖြင့် အေးဒီး(စ်) ခေါ် ခြင်ကျားတိ၊ အထူးတွက်နန့် အေ အေဂျစ်ပ္ပတီ မှ ကူးစက်တတ်ရေ။ ဒေခြင်တိရေ ပုံမှန်အားဖြင့် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၃၅ ဒီဂရီနန့် တောင်လတ္တီတွဒ် ၃၅ ဒီဂရီ၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အောက် ၁၀၀၀ မီတာ (၃၃၀၀ ပေ)တွင် နီရေ။ ၎င်းရို့ရေ များရေအားဖြင့် နိပိုင်းတွင် ကိုက်တတ်ရေ။ အခြားရေ ခြင်မျိုးစိတ်တိဖြစ်ရေ အေ အာဘိုပစ်တပ်၊ အေ ပိုလီနီးဆီးယန်စစ် နန့် အမျိုးမျိုးရေ အေ စကူတဲလာရစ် ခြင်တိရေလည်း ဆင်တုပ်ကွေး ရောဂါပိုးကို ကူးစက်ပြန့်ပွားစီရေ။ လူစွာ မူလအခြီခံ ရောဂါပိုး လက်ခံသူ ဖြစ်ကေလည်းလူမဟုတ်ရေ လူဝံ၊ မျောက် အစဟိသည့် အဆင့်မြင့် နို့တိုက်သတ္ထဝါတိတွင်လည်း သယ်ဆောင်ပျံ့နှံ့နိုင်ရေ။ ကူးစက်မှုခံရမှုရေ ခြင်တစ်ချက် အကိုက်ခံရခြင်းဖြင့် ရဟိနိုင်ရေ။ ရောဂါဖြစ်ပွားနီရေ သူဧ့ သွေးကို ရဟိထာရေ ခြင်ရေ ၎င်းကိုယ်တိုင် ကူးစက်မှု ခံရလျှက် ၎င်းဧ့ အူဆဲ(လ်)ထဲတွင် ရောဂါပိုးတိ အစီအရီ ဟိနေရေ။ ၈ ရက်မှ ၁၀ ရက်ကြာပြီးနောက် ရောဂါပိုးရေ ၎င်းခြင်ဧ့ တံတွေးဂလင်းတိ အပါအဝင် အခြားရေ တစ်ရှူးတိသို့ ပျံ့နှံ့လားရေ။ နောက်ပိုင်း၌ တံတွေးတွင်း ရောက်ဟိလားရေ။ ရောဂါပိုးရေ ခြင်ကို အန္တရာယ် ပီးဟန်မတူဘဲ ခြင်တွင် တစ်သက်တာ ဟိနေရေ။ ခြင်ကျားရေ ၎င်းဧ့ ဥတိကို လူရို့လုပ်ထားရေ ရေထည့်ရာ ပစ္စည်းတိတွင် ဥလီ့ဟိပြီး လူနန့် နီးနီးကပ်ကပ်နီကာ အခြား ကျောရိုးဟိ သတ္တဝါတိထက် လူထံမှ အာဟာရ ရယူရန် ပိုပြီးကေနှစ်သက်ရေ။

## ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်း
ဆင်တုပ်ကွေးရောဂါ ဖြစ်ပွားသူတိအနိန်နန့် အခြားသူတိထံသို့ ကူးစက်ပြန့်ပွားခြင်း မဟိစီရန်အတွက် မိမိအား ခြင်ကိုက်ခံရမှုမှ ကာကွယ်ရပါဖို့ ဖြစ်ရေ။ ရောဂါအတွက် ကာကွယ်ဆီးမဟိသိမ်းကေလည်း နေအိမ်နန့် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ခြင်နန့် ခြင်လီာက်လန်း နှိမ်နင်းရီးလုပ်ငန်းတိတွင် ကိုယ်တိုင်ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် ဆင်တုပ်ကွေး ရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို ကာကွယ်နိုင်ရေ။ ခြင်ကျားပေါက်ဖွားမှုမဟိကေ ဆင်တုပ်ကွေး ရောဂါသာမက ဇီကာရောဂါ၊ သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါရို့လည်း မဖြစ်ပွားနိုင်ပါ။

## ကိုးကား
ဆစ်ခ်ဘာသာ

ဆစ်ခ်ဘာသာရေ ၁၅ရာစုအတွင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ ပန်ဂျပ်ဘ်ပြည်နယ်တွင် ပေါ်ပေါက်ခရေ ကိုးကွယ်ယုံကြည်ရာ ဘာသာတစ်ခု ဖြစ်ရေ။ စတင်တည်ထောင်ခသူမှာ ဂုရု နာနာ့ဗ် ဒပ်ဗ် ဖြစ်ပြီး သူမှစ၍ နောက်ထပ် ဂုရု ၁၀ ယောက်တိုင်အောင် တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်လာခပြီး ဆစ်ခ်ဘာသာ ဆိုင်ရာ နောက်ဆုံးဟောပြောခသူမှာ ဂုရုဂိုဘင်ဒ် ဆင်းဂ်ဖြစ်ပြီး ဆက်လက်၍ ကိုးကွယ်ရန် ဘာသာရီးကျမ်းမြတ်ဖြစ်ရေ ဂုရု ဂရန့် ဆာဟစ် ဂျီ အား ဂုရုအဖြစ်တင်မြှောက်ခရေ။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပဉ္စမမြောက် ကိုးကွယ်သူ အတိဆုံး ဘာသာတရား ဖြစ်ပြီး ကိုးကွယ်သူပေါင်း သန်း ၃၀ ကျော် ဟိရေ။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ပန်ဂျပ်ဘ်ပြည်နယ်မှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဆစ်ခ်ဘာသာ ကိုးကွယ်သူ အတိဆုံး ဒေသ ဖြစ်ရေ။

ဆစ်ခ်ဘာသာဝင်ရို့ အနီနန့် သူတော်စင် စစ်ရေတော် စိတ်ဓာတ်ဟိရမည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားရေ။ လူတစ်ယောက်အနီနန့် မိမိရို့ ကိုယ်အတွင်းမှ မကောင်းမှုတိကို မိမိဘာသာ ထိန်းချုပ်နိုင်ရမည်ဖြစ်ပြီး ဂုရု ဂရန့် ဆာဟစ်မှ ရှင်းလင်း ဟောကြားခရေ စင်ကြယ်မှုတိနန့် ဖြည့်ဆည်းနိုင်အောင် ကြိုးစားရမည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားရေ။ ဆစ်ခ်ရို့အနီနန့် မတရားသဖြင့် ဖိနှိပ်ခံရသူရို့ အား ဘာသာမရွေး၊ အသားအရောင်မရွေး၊ ဇာတ်နိမ့် ဇာတ်မြင့် မရွေး၊ ယုံကြည်သက်ဝင်မှု မရွေး မည်သူ့အား ဖြစ်စေ အကာအကွယ် ပီးနိုင်ရန် အတွက် သတ္တိဟိရမည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားရေ။

## ဂုရု (၁၀) ပါး
#ဂုရု နာနာ့ဗ် ဒပ်ဗ် (Guru Nanak Dev  )
#ဂုရု အမ်မား ဒေ့စ် (Guru Amar Das )
#ဂုရု အန်ဂဒ် ဒပ်ဗ်(Guru Angad Dev )
#ဂုရု ရံမ် ဒေ့စ် (Guru Ram Das )
#ဂုရု အာဂျန် ဒပ်ဗ် ( Guru Arjan Dev )
#ဂုရု ဟား ဂိုဘင်ဒ် (Guru Har Gobind )
#ဂုရု ဟား ရား (Guru Har Rai) 
#ဂုရု ဟား ခရီရှန်း (Guru Har Krishan) 
#ဂုရု ဒန်းဂ် ဗဟာဒူး (Guru Tegh Bahadur)
#ဂုရု ဂိုဘင်ဒ် ဆင်းဂ်(Guru Gobind Singh )
#ဂုရု ဂရန့် ဆာဟစ် (Guru Granth Sahib)

## ဆစ်ခ်ဘာသာမှ ပညတ်ချက်တိ

#ဆံပင်ဖြတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ရာဧ : ဘုရားသခင်ဧ တုနှိုင်းမဲ့ဖန်တီးမှုကို လေးစားရေအားဖြင့် မိမိရို့ ဆံပင်ကို ဖြတ်ညှပ်ခြင်းမပြုပဲ သဘာဝအတိုင်းသန့်ရှင်းစွာ မွေးမြူရာဧ။
#မူးယစ်သေစာသုံးစွဲခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ရာဧ: အရက်သေစာသောက်စားခြင်း၊ မူးယစ်ဆေး၊ ဆေးရွက်ကြီးနန့် ဆစ်ခ်ဘာသာတရားဧ "ဆစ်ခ် ရာဟစ် မာယာဒါ"အရ တားမြစ်ထားရေ အခြားရေမူးယစ်စေတတ်ရေအရာမှန်သမျှကို ရှောင်ကြဉ်ရာဧ။
#အသားစားခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ရာဧ : ရှင်ပြုပြီးရေဖြစ်စေ၊ မပြုရသိမ်းရေဖြစ်စေ၊ ဆစ်ခ်လူမျိုးတိုင်းရေ အသားစားခြင်းမှ (အထူးသဖြင့် ဟလာ နည်းဖြင့် လည်လှီးသတ်ဖြတ်ထားရေ အသားတိ)ကို ရှောင်ကြဉ်ရာဧ။
## ကိုးကား
ဆည်းဆာချိန်

**ဆည်းဆာချိန်** ရေ နီရောင်ရေ ရေပြင်ညီဧ အောက်သို့ ရောက်ဟိနီရေအချိန်တွင် တိုက်ရိုက်မမြင်နိုင်ရေအခါမျိုးတွင် လေထုအောက်လွှာတွင် ဖြစ်ပေါ်လာရေ အရောင်တောက်ပရေ ဖြစ်အချိန်ကာလ တစ်ခု ဖြစ်ရေ။ ဆည်းဆာချိန်ရေ လေထုအပေါ်လွှာတွင် နီရောင်ခြည်တိကို ပြန့်ကျဲစေပြီးကေ လေထုဧ အောက်လွှာကို တောက်ပစေကာ ဖြစ်ပေါ်လာရေ။ ဆည်းဆာချိန်ဆိုရေ စကားရေ နီရောင်ခြည်တောက်ပရေ အချိန်ကို မှတ်သားဖော်ပြရန် သုံးနှုန်းရေ စကား ဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား
ဆတ်ရိုးကျချောင်း

စစ်တွေမြို့ မြောက်ဘက်မှာနယ်နမိတ် သတ်မှတ်ပေးထားရေချောင်း ဖြစ်ရေ။ ဆိပ်ခံတံတားတိဟိပြီး ရခိုင်ဒေသ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဧ ဗဟိုချက်မတစ်ခု ဖြစ်ရေ။ ပြည်တွင်းရေကြောင်း သင်္ဘောဆိပ်တိ၊ သင်္ဘောကျင်းတိ ဟိကတ်ရေ။ တစ်ချိန်ခါက ကမ်းနဖူးတစ်လျှောက် ဆန်စက် ၃၃ စက်အထိ ဟိခရေ။ ဒေချောင်းရေ ကုလားတန်မြစ်သို့ အနောက်မှ စီးဝင်ပြီး၊ မင်းကန်မြစ်သို့ တောင်ဘက်မှ စီးဝင်ရေ။ စုစုပေါင်းရှစ်မိုင်မျှ ရှည်ရေ။ 
## ကိုးကာ
ဆင်ဖြူကုန်းစေတီတော်

## တည်နီရာ

မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ မြောက်ဘက်ကပ်လျက် ဟာရီတောင်ဧ့ အရှေ့ဘက်တောင်စွယ်ထက်တွင် တည်ဟိပြီး ဟာရီတောင်စေတီတော်ဧ့ အရှေ့ဘက်၊ ဆင်ဖြူကန်ဧ့တောင်ဘက်တွင် ဟိပါရေ ။ 

## ကုသိုလ်သျှင်
ဘုရင်မင်းဒေါလျာရေ  ကောဇာသက္ကရာဇ် (၈၄၄) ခု၊အေဒီ (၁၄၈၂) ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်လှူဒါန်းခပါရေ ။

## သမိုင်းအကျဉ်း

ဘုရင်မင်းဒေါလျာမှာ မြောက်ဦးခေတ်ဘုရင်အဆက်ဆက် ဆင်ဖြူတော်တိထားဟိခရေ  ကုန်းတော်ထက်တွင် တည်ဆောက်လှူဒါန်းခရေ ကြောင့် စေတီတော်ကိုလည်း ဆင်ဖြူကုန်းစေတီတော်ဟု ခေါ်တွင်ခကတ်ခြင်းဖြစ်ပါရေ ။ ဆင်ဖြူကုန်းနန့် တဆက်တည်းကပ်လျက် မြောက်ဘက်တွင် ဆင်ဖြူကန်ကိုလည်း ဂနိထက်တိုင် တွိဟိရပါရေ ။ ညောင်ပင်ဈေး ဆရာတော်ဘဒ္ဒန္တရေဝတကို ဦးထိပ်ထားလျက်ဂူတော်ကို ( ၁၁-၉-၂ဝဝ၇ ) ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ စေတီတော်ကို (၂၁-၁၁-၂၀၁၀) ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ဦးမိုးကျော်သူ ဇနီးဒေါ်မံမေတို့ မိသားစုနန့် ဒကာ/ ဒယိကာမတိမှ ထပ်မံပြုပြင် လှူဒါန်းတည်ဆောက်ခပါရေ ။ ဆင်ဖြူကုန်းစေတီတော်အနီးဟိ နီရာအတော်တိတိမှာမြောက်ဦးခေတ်တစ်ခေတ်လုံး၌ မိဖုရားအဆောင်၊ မိဖုရားအိမ်တော်တိ ထားဟိခရေ  နီရာတိပင်ဖြစ်ပါရေ ။ 

## ဗိသုကာလက်ရာ
ဆင်ဖြူကုန်းစေတီတော်မှာ ဟာရီတောင်မှ အရှေ့ဘက်သို့ ထိုးထွက်နီရေ  ပေ (၁၀) ကျော်ခန့်မြင့်သည့် တောင်စွယ်တောင်ကုန်းထက်တွင် ကျောက်အတိဖြင့် တည်ဆောက်ထားရေ  စေတီတော်တစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါရေ ။ စေတီတော်ဧ့ အရှေ့ဘက်တွင် ဂူတော်ကိုလည်း တဆက်တည်းတည်ဆောက်ထားပါရေ ။ စေတီတော်အောက်ခြေအချင်း (၁၈) ပေခန့်ဟိပြီး ဂူတော်အရှေ့အနောက်အချင်း (၂၂) ပေခန့်ဟိပါရေ ။ စေတီတော်အမြင့် (၂၇) ပေခန့်ဟိပြီး ဂူတော်အမြင့် ပေ (၂၀) ပတ်ဝန်းကျင်ခန့်ဟိပါရေ ။ စေတီတော်အောက်ခြေမှာ လေးမျက်နှာပုံစံဟိပြီး ပစ္စယံအဆင့်တိကို ရှစ်မျက်နှာဖြင့် တည်ဆောက်ထားပါရေ ။ ပစ္စယံအလယ်အဆင့်တွင် မုခ်ကပ်တိကို တစ်ခုစီတပ်ဆင်ထားပါရေ ။
ကြေးဝန်းမှ အပေါ်ပိုင်းထီးတော်ကို အဝိုင်းပုံစံဖြင့် တည်ဆောက်ထားပါရေ ။ ဂူတော်မှာ ရှစ်မျက်နှာဖြစ်ပြီး ဂူထဲတွင် (၄) ပေကျော်ခန့်မြင့်ရေ  ကျောက်ဆင်းတု တော်တစ်ဆူကို (၂) ပေကျော်ခန့်မြင့်ရေ  ပလ္လင်တော်ပေါ်တွင် ပူဇော်ထားပါရေ ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
ဆန်းဒါ လှည့်စားမှု

**ဆန်းဒါ လှည့်စားမှု** (သို့) **ဆန်းဒါ အနားပြိုင်စတုဂံ** () ရေ ဂျာမန် စိတ်ပညာသျှင် ဖရီးဒရစ်ခ်စ် ဆန်းဒါ ၁၉၂၆တွင် ဖော်ပြခရေ အမြင်ဆိုင်ရာ လှည့်စားမှုတစ်ခုဖြစ်ရေ။ ယကေလည်း ဒေရေကို မဲ့သယူး လခစ်ရှ် (Matthew Luckiesh) က ၎င်းဧစာအုပ် 'အမြင်ဆိုင်ရာ လှည့်စားမှုတိ : အကြောင်းရင်းတိ၊ ဂုဏ်သတ္တိတိနန့် အသုံးချခြင်း' (Their Causes, Characteristics, and Applications) တွင်ဖော်ပြထားရေ။

ဘယ်မှ အနားပြိုင်စတုဂံကို ထက်ဝက်ပိုင်းထားရေ ထောင့်ဖြတ်မျဉ်းရေ ညာမှ အနားပြိုင်စတုဂံကို ထက်ဝက်ပိုင်းရေ ထောင့်ဖြတ်မျဉ်းထက် ကကောင်းပိုပနာ ရှည်နီရေဟု ထင်ဟန်ဟိရေ။ ယကေလည်း အလျားနှစ်ခုစလုံးမှာ အတူတူပင်ဖြစ်ရေ။ 

## References