open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဆီးဆိုးပန်းရိုက်ခြင်း

**ဆီးဆိုးပန်းရိုက်ခြင်း**  () ဆိုစွာမှာ ပိုးဇာမျက်နှာပြင်ပုံနှိပ် နည်းပညာတစ်ခု ဖြစ်ရေ။ ပိုးဇာဘောင် ပုံနှိပ်ခြင်းဟုလည်းခေါ်ပါရေ။ ပုံနှိပ်ခြင်းနည်းတိထဲမှ  ပိုးဇာခေါ် နိုင်လွန်စကာ စ ပိတ်ပါးစတိ ၊() ဘိပြားခေါ် စကေဘာ ပြားတိ အသုံးပြုကာ ပလက်စတစ်၊သစ်သား၊ အင်္ကျီ၊ ဖန်ခွက် စရေလူအသုံးဆောင်ပစ္စည်းတိပေါ်တွင် လိုချင်ရေဒီဇိုင်းအား ပုံနှိပ်ခြင်း ဖြစ်ရေ။

## နည်းလမ်း

သစ်သား ဖြင့် ပြုလုပ်ထားရေ လေးထောင့်ဘောင် အလွတ်ပေါ်တွင် အပေါက်ငယ်တိ ပါဝင်ရေနိုင်လွန်ပိတ်ပါးစဖြင့် တင်းအောင် ကျပ်ထားရေ ဆီးရိုက်ဘောင်တစ်ခုကို အလိုဟိရေ အများုင်းအတာကို ပြုလုပ်ထားရရေ။ ၎င်းဘောင်ပေါ်တွင် အလိုဟိရေ ရုပ်ပုံအား (ဘောင်ကူးခြင်း) ပုံဖော်ပြီး အပေါ်မှ ဆိုးဆီးကို ဘိပြား အသုံးပြုပနာ ဖိချခြင်းဖြင့် ပုံနှိပ်လိုရေအရာပေါ်သို့ ပုံထင်စီခြင်းဖြစ်ရေ။  ဆီးရိုက် ‌ဘောင်တွင် ပုံဖော်ခြင်း (ဘောင်ကူးခြင်း) ဆိုစွာမှာ ဆီးရိုက်ဘောင်ပေါ်၌  ပုံဖော်ဆီး (သို့) ဆိုးဆီး ယိုမဆင်းနိုင်ရေအရာတိကို သုံးပြီး ကာထားခြင်း၊ ဖွင့်ပီးခြင်းဖြစ်ရေ။ ဆီး မထင်စေရေ နီရာတိကို ကာထားခြင်း၊ ဆီးထင်စေခြင်ရေနီရာတိကို  ဖွင့်ထားခြင်းအားဖြင့် ဆိုးဆီးတိမှာ  ပုံဖော် ဖွင့်ထားသည့်အများုင်း ဘောင်မျက်နှာပြင် အပေါက်ပါ နိုင်လွန်စပေါ်မှ  ဖြတ်သန်းပြီးပုံရိပ် ထင်လာခြင်းဖြစ်ရေ။
## ဆက်စပ်ပစ္စည်း
*ဆီးရိုက် ဘောင် ()
*ဘိပြား (ခ)စကေဘာ () 
* ရိုက်ဆီး
* ဘောင်ကူးဆီး ()
#### ဆီးရိုက်ဘောင်
ဆီးရိုက်ဘောင်တွင် ဘောင် နန့် ပိုးဇာ နှစ်ပိုင်း ပါဝင်ရေ။
*ဘောင် -* ဘောင်အား များရေအားဖြင့် သစ်သား ဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး လုပ်ငန်းလိုအပ်ချက်အရ သစ်သားဘောင်၊ အလူမီနီယံဘောင်၊ စတီးဘောင် ဟူပနာ ဆိုဒ်အမျိုးမျိုး ဟိရေ။ ဘောင်မျက်နာပြင် အပြန့်သာ ပြုလုပ်ကေလည်း လိုအပ် ချက်အရ မျက်နာပြင် အခုံး ဘောင်တိ လေးထောင့်မဟုတ်ရေ အဝိုင်း ဘောင်တိလည်းဟိရေ။ အဓိကရည်ရွည်ချက်မှာ ဘောင်တွင် တပ်ဆင်ဖို့ပိုးဇာမျက်နာပြင် တင်းအောင် ဘောင်မျက်နာပြင် ခိုင်ခံပြီးပေါ့ပါးမှု ဟိစေရန်ုဖြစ်ရေ။
*ပိုးဇာ* - ဘောင်မျက်နှာပြင်တွင် တပ်ဆင်မည့်ပိုးဇာမှာ ပါးလွာရေ နိုင်လွန်သားဖြင့် ပြုလုပ်ထားပြီး ရိုက်ဆီးတိ ဖြတ်သန်စီးဆင်နိုင်ရန် အပေါက်ငယ်တိပါဝင်ရေ။ ပိုးဇာ မျက်နာပြင် တစ်လက်မ အတွင်း ပါဝင်ရေ အပေါက် အရည်တွက် ပေါ်မူတည်ပြီး mesh 100 ၊mesh၁၂၀ ၊mesh၃၀၀ ဟု ထုတ်လုပ်ရေ။ ပိုးဇာမျက်နှာပြင်ဟိ အပေါက်ငယ်တိ အစိပ် ၊အကျဲ အနည်းအများ ရေ ပုံနှိပ်မှုအပေါ် သက်ရောက်မှုဟိသည့်အတွက်  ပုံနှိပ်ဖို့အရာဧ ဒီဇိုင်း၊ အရည်အသွေးနန့် သုံးစွဲဖို့ပုံနှိပ်ဆီးပေါ်မူတည်ပြီး  ပိုဇား အမျိုးစား ကို ရွီးချယ် အသုံးပြုရရေ၊
ခိုင်ခံရေ ဘောင်ပေါ်တွင် ပိုးဇာ နိုင်လွန်စကို တင်းအောင်  သံဖြင်၎င်း ကော်ဖြင့်၎င်း အသုံးပြု ဘောင်ကျပ်ပြီးကေ ဆီးရိုက်ဘောင်တစ်ခု ရဟိပါဖို့။ ပိုးဇာမျက်နာပြင်တင်းအားရေ ပုံနှိပ်အရည်အသွေးပေါ်
သက်ရောက်မှုဟိသည့်အတွက်  မလျော့ အောင် ဂရုစိုက် ဘောင်ကျပ်ရပါဖို့၊
#### ဘိပြား (ခ) စကေဘာ
ရိုက်ဆီးအားဖိအားဖြင့် ဆီးရိုက်ဘောင်မှ စီးထွက် ပုံရိပ်ပေါ်စီရန် ဘိပြားကို သုံးပြု ပုံနှိပ်ရရေ။ ဘိပြားဆိုစွာမှာ သစ်သားပြားပေါ်တွင် ရောဘာပြားတပ်ဆင်ထားခြင်းဖြစ်ရေ ။ ရိုက်ဆီးဖိရရေ
ရောဘာဧ မျက်နာပြင်ရေ (အေ)ပုံစံ နန့် (ယူ)ပုံစံ နှစ်မျိုးဟိပြီး အသုံးပြုဆီးပေါမူတည်ရွီးချယ်ရရေ၊
ဆီလီကွန်ဗယ်လီ

ဆီလီကွန် ဗယ်လီ ဆိုစွာမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် မြီာက်ပိုင်း ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော်ဒေသကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုရေ အသုံးအနှုန်း ဖြစ်ရေ။ ထိုနီရာရေ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးရေ နည်းပညာနန့်သက်ဆိုင်ရေ ကော်ပိုရီးရှင်းတိ တည်ဟိရေ ဒေသဖြစ်ရေ။ မူလက ဒေသတွင်းဟိ တိပြားလှစွာရေ ဆီလီကွန်ချစ်ပ်တိကို တီထွင်သူတိနန့်ထုတ်လုပ်သူတိကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ကေလည်း နောက်ပိုင်းတွင် ထိုဒေသအတွင်းဟိ ဟိုင်းတက်ခ် စီးပွားရီးလုပ်ငန်းတိကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဝေါ်ကတ်ရေ။ ဂုအခါတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုဧဟိုင်းတက်ခ် စီးပွားရီး လုပ်ငန်းတိကိုလည်း ဆီလီကွန်ဗယ်လီဟု ရည်ညွှန်းသုံးနှုန်းလေ့ ဟိကတ်ရေ။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနန့်ကမ္ဘာပေါ်ဟိ အခြားနီရာတိတွင် ဟိုင်းတက်ခ် စီးပွားရီး အချက်အချာဌာနတိ ပေါ်ပေါက်လာကတ်ကေလည်း ဆီလီကွန် ဗယ်လီရေ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုဟိ စွန့်စားလုပ်ကိုင်ရေ စီးပွားရီးလုပ်ငန်းတိဧသုံးပုံတစ်ပုံမျှရေ ရင်းနှီး မြှုပ်နှံမှုကို ကိုယ်စားပြုနီဆဲပင် ဖြစ်ရေ။ ပထဝီ အနိန်အထားအားဖြင့်ဆီလီကွန်ဗယ်လီတွင် ဆန်ဂျို့စ်မြို့အပါအဝင် ဆန်တာကလာရာ တောင်ကြားဒေသ တစ်ခုလုံး၊ တောင်ပိုင်း ကျွန်းဆွယ်နန့်တောင်ပိုင်း အရှေ့ဘက် ပင်လယ်အော်ဒေသရို့ ပါဝင်ကတ်ရေ။
ဆီးကြိတ်ကင်ဆာ

ဆီးကျိတ်ဂလင်းရေ အမျိုးသားတိတွင် မျိုးပွားမှုနန့် ဆီးစနစ်အတွက် အရီကြီးရေ အင်္ဂါတစ်ခုဖြစ်ရေ။ သုက်ရည်တွင် သုတ်ရည်တိထုတ်လုပ်ရန် တာဝန်ဟိရေ။ အဆိုပါဂလင်းရေဆီးအိမ်ဧ့အခြီစိုက်စခန်းတွင်တည်ဟိရေ; အောက်ဖော်ပြပါအတိုင်း အလယ်ဗဟိုတွင် ဆီးလမ်းကြောင်းနန့် အမြှေးနှစ်ခု ခွဲခြားထားရေ။

ဆီးကျိတ်ကင်ဆာရေ အမျိုးသားတိတွင် အဖြစ်တိဆုံးကင်ဆာဖြစ်ရေ။ 2014 တွင် ဆီးကျိတ်ကင်ဆာဖြစ်ပွားမှုအသစ် 233,000 ပိုတိလာဖို့ဟု အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုဧ့ စာရင်းအင်းတိအရ သိရရေ။ ယင်းရေ ကင်ဆာအားလုံးဧ့ 24% ဖြစ်လီဖို့။ အဆုတ်ကင်ဆာပြီးကေ သီဆုံးရရေ အဓိကအကြောင်းရင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါရေ။ 2014 ခုနှစ်တွင် ဆီးကျိတ်ကင်ဆာကြောင့် သီဆုံးသူ 29,480 ဦးဟိခကြောင်း နောက်ဆုံးစာရင်းတိအရ သိရရေ။ ဆီးကျိတ်ကင်ဆာစော် ပြန့်ပွားမှု နှေးကွေးရေ ကင်ဆာဖြစ်ရေကြောင့် စောစီးစွာ သိဟိနိုင်ခြင်းရေ ကုသမှု အောင်မြင်စီရန် တိစွာ အထောက်အကူ ဖြစ်စီပါရေ။

ဆီးကျိတ်ကင်ဆာရေ ပျမ်းမျှအသက် 70 နှစ်တွင် အမျိုးသားတိတွင် အဖြစ်အတိဆုံးဖြစ်ရေ။ လူနာတိရေ ဆီးလားရန်ခက်ခဲခြင်း၊ ဆီးမလားနိုင်ခြင်းနန့် ဆီး သို့မဟုတ် သုတ်ရည်တွင်သွေးပါခြင်းစသည့် လက္ခဏာတိဖြစ်သည့် ဆီးလားခြင်းစသည့် လက္ခဏာတိဖြင့် ဆရာဝန်ထံ လားရောက်ဖို့ဖြစ်ရေ။ လက်ဟိတွင် ထိရောက်ရေရောဂါယှာဖွီရီးနည်းလမ်းမှာ ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ရေ ဆီးကျိတ်ဟိ ဖို့သည့်အဖုအထစ်တိ သို့မဟုတ် မာကြောရေနီရာတိအတွက်မဆို ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ရေ ဆီးကျိတ်ပေါ်ဟိ အဖုအထစ်တိ သို့မဟုတ် မာကြောရေနီရာတိကို ခံစားရစီရန် လက်စွပ်၊ ချောဆီလက်ချောင်းကို စအိုထဲသို့ ထည့်သွင်းပီးသည့် ဒစ်ဂျစ်ရေ စတုရန်းစစ်ဆီးမှု (DRE) ဖြစ်ရေ။ အခြားထိရောက်ရေနည်းလမ်းမှာ ရောဂါလက္ခဏာမပြဘဲ အမျိုးသားတိတွင် ဆီးကျိတ်ကင်ဆာကို စောစီးစွာယှာဖွီရန် အဓိကအားဖြင့်အသုံးပြုရေ ဆီးကျိတ်-တိကျရေအန်တီဂျင် (PSA) သွေးစစ်ခြင်းဖြစ်ရေ။ ဒါပေမယ့် ဆီးကျိတ်ကင်ဆာကြောင့်ဖြစ်နိုင်တဲ့ လက္ခဏာတိဟိတဲ့ အမျိုးသားတိမှာ ပထမဆုံးစမ်းသပ်မှုတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါရေ။ ဆီးကျိတ်ကင်ဆာ ရာဇဝင်ဟိသူတိ၊ အသက် ၄၅ နှစ်မှ ၅၀ နှစ်ကြား အမျိုးသားတိအတွက် အကြံပြုထားရေ။

###### စအိုလမ်းကြောင်း စစ်ဆီးခြင်း
ဆီးကျိတ်ကို အသားစယူစစ်ဆီးခြင်းရေ ထိရောက်ရေရောဂါယှာဖွီခြင်းနန့် ကုသရီးနည်းလမ်းတစ်ခုလည်းဖြစ်ရေ။ ဆီးကျိတ်ဟိ ကင်ဆာဆဲလ်တိဧ 95% ရေ Adenocarcinoma ဖြစ်ရေ ။ ရောဂါယှာဖွီခြင်း၊ မိသားစုရာဇဝင်ကိုခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းနန့်ကျန်းမာရီးစစ်ဆီးခြင်းပြီးနောက်၊ ကင်ဆာပြန့်ပွားခြင်းဟိမဟိဆုံးဖြတ်ရန်အခြားစစ်ဆီးမှုတိပြုလုပ်ရန်လည်းအရီကြီးပါရေ။ လူနာမှပြသရေလက္ခဏာတိအလိုက် MRI၊ အရိုးစကင်န်၊ X-ray သို့မဟုတ် PSA မှတဆင့်လုပ်ဆောင်နိုင်ရေ။

###### ကုသမှု
ဆီးကျိတ်ကင်ဆာအတွက် ကုသမှုတွင် ခွဲစိတ်မှု၊ ဓာတ်ရောင်ခြည် ကုထုံး၊ ဟော်မုန်းကုထုံးနန့် ဓာတုကုထုံးတိ ပါဝင်ရေ။ ကုသမှုရွီးချယ်မှုရေ ကင်ဆာအဆင့်နန့် အခြားအန္တရာယ်အချက်တိပေါ် မူတည်ပါရေ။ ဖြစ်နိုင်ခြေနည်းရေအုပ်စုဟိ လူနာတိရေ ပြင်ပရောင်ခြည်ဖြာထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် brachytherapy အပါအဝင် အစွန်းရောက်ဆီးကျိတ်ခွဲစိတ်ခြင်းပိုင်ရေ ဒေသဆိုင်ရာကုသမှုကို လိုအပ်ဖို့ဖြစ်ရေ။ မြင့်မားရေအန္တရာယ်အချက်တိဟိသည့်လူနာတိရေ အလယ်အလတ်အန္တရာယ်အုပ်စု သို့မဟုတ် အန္တရာယ်မြင့်မားရေအုပ်စုတွင်ပါဝင်ပါရေ။ ၎င်းရို့ရေ ဒေသဆိုင်ရာ ကုသခြင်း (သို့) စနစ်ကျရေ ကုသမှုဟု ခေါ်ဆိုရေအရာကို လိုအပ်နိုင်ရေ။ ကုသမှုတွင် ဥပမာ တင်ပါးဆုံတွင်း lymph node ခွဲထုတ်ခြင်း သို့မဟုတ် တင်ပါးဆုံတွင်း lymph node ဓာတ်ရောင်ခြည်ပီးခြင်း ဝန်းကျင်ဒေသတိ ပါဝင်ပါဖို့။ စနစ်ကျရေ ကုသမှုတိတွင် အန်ဒရိုဂျင် ဖယ်ထုတ်ခြင်း ကုထုံးနန့် ဓာတုကုထုံးတိ ပါဝင်ရေ။

## ကိုးကား
ဆီးရှဲ သမ္မတနိုင်ငံ

**ဆီးရှဲနိုင်ငံ**ဧ တရားဝင်နာမည်မှာ ဆီးရှဲသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ အတွင်း ကျွန်းပေါင်း ၁၁၅ ကျွန်းပါဝင်ရေ ကျွန်းနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ရေ။ အာဖရိက ကုန်းမကြီးဧ အရှေ့ဘက် ၁၅၀၀ ကီလိုမီတာ (၉၃၂မိုင်) ခန့် အကွာတွင် ဟိပြီး မဒါဂတ်စကားကျွန်းဧ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ဟိရေ။

## ကိုးကား
ဆီးလိပ်ဖြတ်ရန်နည်းလမ်း

## ဆီးလိပ်ဖြတ်ရန်နည်းလမ်း
### (၁) ရီအေးချေ တစ်ကျိုက်စီငုံ
သေးသေးဖွဲဖွဲချေတိ စား ဝါး။ စီးကရက်ကို စုပ်ရှိုက်ရခြင်းကို အစားထိုးခြင်းဖြစ်ရေ။ သုတေသနတိ့စီစစ်ချက်အရ ရီအေးချေကို ပိုက်နန့်စုပ်ငုံခြင်းက dopamine ထွက်စီရေ။ dopamine သည် “မကောင်းစိတ်” တိကို လျော့စီရေ။ အစားနည်းနည်း နန့် ဝါးစားခြင်း ကလည်း မီးခိုးငွေ့အလွမ်းကို လျော့စီရေ။ အစားတော့ ရွီးပါ။ တနားကေ ဝလာလိမေ။

### (၂) ကောင်းကျိုးစဉ်းစား
စီးကရက်၊ ဆီးလိပ်မသောက်ခြင်းဧကောင်းကျိုးတိ ကို စဉ်းစားပါ။ ကိုယ့်စိတ်ကိုယ် နိုင်ခြင်း၊ ငွေကုန် သက်သာခြင်း၊ အစားအသောက် အရသာပြည့်ပြည့် ဝဝ စားနိုင်ခြင်း၊ အမောခံနိုင်ခြင်း။

### (၃) သွားခဏခဏတိုက်
ခံတွင်းနံ့ချေ ကောင်းလာတတ် ရေ ကောင်းကျိုးရဟိဖို့ ဖြစ်ရေ။ ခံတွင်းရနံ့ချေကို ချစ်ပါ။

### (၄) အယ်လ်ကိုဟော ယှောင်
အယ်လ်ကိုဟောသည် ဆီးလိပ်၊ စီးကရက် သောက်လိုစိတ်ကို အားပီးရေ။ အကြောင်းပြ ချက်များစွာဟိနီ ပါရေ။ အယ်လ်ကိုဟောသည် လုပ်ချင်ရာ လုပ်မိအောင် အားပီးတတ်စွာ ကလည်း တစ်ကြောင်းဖြစ်ရေ။

### (၅) မိမိကိုယ်မိမိ ဆီးလိပ်၊ စီးကရက် ကန့်သတ်နယ်မြေသတ်မှတ်
လူယှေ့သူယှေ့ မသောက်၊ အလုပ်ထဲမှာ မသောက်၊ လူကြီး သူမတိဟိကေ မသောက်တာမျိုး။

### (၆) အကြောင်းပြချက် သတိရ
ကိုယ်ဇာကြောင့် ဒေချင့်ကို ဖြတ်ချင်လဲဆိုရေ အကြောင်းပြချက် ကိုယ်စီဟိကတ်ပါဖို့။ ယင်းချင့်ကို ရက်ပြတ်သတိရ။

### (၇) နိ့စဉ် တက်ကြွလန်းဆန်း
နိ့စဉ် လှုပ်ယှားတက်ကြွလန်းဆန်း လတ်ဆတ်ခြင်းကလည်း ဟိုချင့်မလုပ်ရ မနီနိုင်၊ ဒေချင့်မလုပ်ရ မနီနိုင် ဆိုစွာတိကို ဟန့်တားနိုင်ရေ။

### (၈) ပြက္ခဒိန်မှာ မှတ်
ဂနိ့တစ်လိပ်လည်း မသောက်ဖြစ်ကေ ယင်းရက်ချေကို ပြက္ခဒိန်မှာ မှတ်လိုက်။ ရက်တိ တိုးပွားလာစိတ် ဖြစ်လာလိမယ်။

### (၉) ပါးစပ်ထဲ တစ်ခုခုထည့်ထား
ပီကေ၊ မြေပဲ၊ နီကြာစေ့ စသည်

### (၁၀) အပေါင်းအသင်းလိုရေ
အရင်က ဆီးလိပ်၊ စီးကရက် သောက်ခပြီး ဂုအောင်မြင်စွာ ဖြတ်ထားနိုင်ပြီးရေ အပေါင်းအသင်း တစ်ယောက်ယှာပါ။

### (၁၁) ကဖိန်းကန့်သတ်
ကော်ဖီ၊ လက်ဖက်ရည်ကို ဆိုလိုရေ။ ကော်ဖီ၊ လက်ဖက်ရည်သည် နံနက်ပိုင်းမှာ လန်းဆန်းစီစွာ မှန်ပါရေ။ ယကေလည်း စိတ်ဖိစီးမှု၊ စိတ်လိုလားမှုတိ များစီရေ။ ယင်းအတွက် ကန့်သတ်လျှော့ချ ရလိမေ။ မကန့်သတ်ကေ ဆီးလိပ် ပြန်သောက်ဖြစ်မေ။

### (၁၂) မကောင်းရေ အနောက်တိကိုသတိပြု
စိတ်ဆိုးစွာ၊ စိတ်အလိုမကျစွာ၊ စိတ်ဓာတ်ကျစွာတိ ဖြစ်လာကေ ကိုယ့်စိတ် ကိုယ်ပြန်ရှုမှတ်ပါ။ ယင်း မကောင်းစိတ်တိက ဆီးလိပ်၊ စီးကရက် ပြန်သောက်မိစီရေ။

### (၁၃) မကောင်းကျင့် အပေါင်းအသင်း ကိုယှောင်
ဇာသူတိနန့်ဆုံကေ ပြန်သောက် မိလဲ။ ယင်းလူတိကို ယှောင်ပါ။

### (၁၄) စိတ်ရှည်ပါ...ပြေးလမ်းပေါ်မှာ
၁၄ ရက်ကြာ ပြတ်နိုင်ကေ ယင်းချင့်စွာ ပြေးလမ်းပေါ်ရောက်ရာ။ ယင်းအချိန်မှာ မိသားစုနန့် မိတ်ဆွေတိနန့် ဝိုင်းဖွဲ့ စားသောက်ဖို့လိုရေ။ ကိုယ်လက် လှုပ်ယှားမှုလုပ်ဖို.လိုရေ။ ဆီးလိပ်၊ စီးကရက် ပြတ်ခြင်း၊ မပြတ်ခြင်းသည် ကြားမှာ ပါးလွှာ လွန်းလှရေ။ “တစ်လိပ်” ပဲခြားပါရေ။ မီးခြစ်တစ်ခြစ်ပဲ ခြားပါရေ။ ပြန်စသောက်မိကေ ပြန်ဖြတ်ပါ။ 
## ကိုးကား
ဆော့ဖ်ကော်ပီ

ဆော့ဖ်ကော်ပီ (soft copy ) ဆိုစွာမှာ ပရင့်ထုတ်မထားရေ ဒစ်ဂျစ်ရေ စာရွက်စာတမ်း ယပိုင်မဟုတ်ကေ အချို့ရေ အချက်အလက်တိ ဖြစ်ပြီးကေ ကွန်ပျူတာ မော်နီတာ ဖန်သားပြင်ပေါ်တွင် ကြည့်ရှုနိုင်သပိုင့် အီးမေးလ်နန့်တွဲဆက်ပနာ လည်း ပို့လွှတ်နိုင်ရေ။ ထိုအရာတိကို ပရင့်ထုတ်ပြီးကေပါက ပရင့်ထုတ်ထားရေ စာရွက်စာတမ်းကို ဟတ်ဒ်ကော်ပီ ဟု ခေါ်ဆိုကတ်ရေ။
ဆူမာချီယန်

ဆူမာချီယန်ရေ လွန်ခရေနှစ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ ကျော်က 
စပနာဂနိတိုင်အောင် ထင်ယှားလျက်ဟိရေ တရုတ်နိုင်ငံသမိုင်း 
သုတေသီပုဂ္ဂိုလ်ကြီးဖြစ်ရေ။ တရုတ်နိုင်ငံသမိုင်းကို မော်ကွန်း 
တင်ရာဖြစ်ရေ ဆူမာချီယန်စီရင်ရီးသားသည့် 'ရှီချီ'ခေါ် 
ကျမ်းမှာ ဂနိတိုင် သမိုင်းပညာသျှင်ရို့ မှီငြမ်း ပြုရာကျမ်းကြီး 
ဖြစ်လီရေ။

ဆူမာချီယန်ရေ ဝူးဧကရာဇ်မင်းလက်ထက် ဘီစီ ၁၄ဝ 
နန့် ၁၃၅ ခုနှစ်ရို့တွင် ထင်ယှားခရေ နန်းတွင်းမော်ကွန်း 
ထိန်း သမိုင်းပညာသျှင် ဆူမာတ်ဧ့ သားဖြစ်ရေ။ ဘီစီ ၁၄၅ 
ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်ရေ။ ဖွားရာဒေသမှာ ယန်စီ (မြစ်ဝါ) 
မြစ်အနောက်ဘက်ကမ်းခြီဟိ လွန်းမင်းတောင်ဧ့ တောင်ဘက် 
တွင်ဟိရေ ရွာကလေးဖြစ်ရေ။ ဂုခေတ်၌ ထိုရွာကလေး 
မှာ ချီချွန်ရွာဟု နာမည်တွင်၍၊ သျှင်စီခရိုင်၊ ဟန်ချင်မြို့နယ် 
အပိုင်၌ တည်ဟိရေ။

ဘုရင့်အမှုတော်ကို ထမ်းရွက်စဉ်၊ ဆူမာတန်ရေ ဗေဒင် 
နက္ခတ်ရို့ကိုလေ့လာခြင်း၊ ပြက္ခဒိန်တော် ပြုစုခြင်းနန့် ရာဇဝင် 
ရီးရာ မှတ်တမ်းတိကို စုဆောင်းသိမ်းဆည်းခြင်းရို့ကို 
ဆောင်ရွက်ရရေ။ ထိုစဉ်တွင် သူရေရာဇဝင်ကျမ်းတစ်စောင် 
ရီးသားပြုစုခရန်ကြံစည်မိဧ့။ ယကေလည်း မအောင်မြင်ခလီ။ 
ဘီစီ ၁ဝ၁ ခုနှစ် သေဆုံးခါနီးအချိန်တွင်မှ သူဧ့သား ဆူမာ 
ချီယန်အား သူဧ့ဆန္ဒဖြစ်ရေ ရာဇဝင်ကျမ်းပြုစုရီးကို 
ကြိုးစားပြီးမြောက်စီလိုကြောင်းဖြင့် မှာကြားလားလီရေ။ 
ဒေတွင် ဆူမာချီယန်လည်း သူဧ့ ဖခင် စုဆောင်းမှတ်သား 
ယှာဖွီထားခရေ ရာဇဝင်ရီးရာအချက်အလက်တိကို 
အမွေအနှစ်အဖြစ်ရဟိလိုက်လီရေ။ 

ဆူမာချီယန်ရေ ငယ်ရွယ်စဉ်အခါကပင် သူဧ့ ဇာတိ 
ဖြစ်ရေ ရွာကလေးကိုစွန့်ကာ၊ ချန်ဂန်(ဂုစီအန်း)မြို့တော်သို့ 
စာပေသင်ကြားရန်ထွက်လာခဧ့။ သူဧ့ သင်ဆရာတိကား 
တုံချုံရှူးနန့် ကွန်အန်ကူအိုရို့ဖြစ်ကြလီရေ။ အသက် ၂ဝ 
အရွယ်အထိ ဆူမာချီယန်ရေ ကွန်ဖူးဇီးဧ့ ဂန္ထဝင်စာပေကြီး 
တိကို လေ့လာခဧ့။ ယပြီးကေနောက် ရှေးဟောင်းနန့် ခေတ်သစ် 
ရာဇဝင်ရီးရာ မှတ်တမ်းတိကို စနစ်တကျ လေ့လာရေ။ 
ယင့်ခါမှစပနာသူရေ တရုတ်နိုင်ငံကြီးကို အနှံ့အပြား 
လားလာလှည့်လည်ကာ၊ ရာဇဝင် ရီးရာဗဟုသုတတိကို 
ရှာမှီးဧ့။ သုတေသနအမှုတိပြုဧ့။ တိမ်မြုပ်နေရေ 
ရှေးဟောင်းဒဏ္ဍာရီနန့် ပုံပြင်တိကို ဖော်ထုတ်မှတ်သားဧ့။ 
ယပြီးကေနောက် သူ့ဖခင်ဧ့ နန်းတွင်းမင်းမှုထမ်းရာထူးကို ဆက် 
လက်ထမ်း ဆောင်ရလီရေ။

ဘီစီ ၉၈ ခုနှစ် အသက် ၄၈ နှစ်အရွယ်တွင် ဆူမာ 
ချီယန်ရေ မတရားပြုမူခြင်းခံရရေဟု သူထင်မြင်ခသည့် 
ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖက်မှ ဝင်ရောက် ပြောဆိုမိရေကြောင့် ဧကရာဇ် 
ဝူးက အမျက်တော်ရှကာ၊ သင်းကွပ်ဆုံးမခြင်းကိုခံခရလီရေ။ 
ယင့်ချိန်ခါ သူရေ ရှီချီခေါ် ရာဇဝင်မှတ်တမ်းကျမ်းကြီးကို 
ပြုစုရီးသားလာခရေမှာ ၇ နှစ်ပင်ဟိလာခပြီဖြစ်ဧ့။ ထို့ 
ကြောင့် ဆူမာချီယန်ရေ သူဧ့ရာဇဝင် မှတ်တမ်း ကျမ်းကြီး 
ကို ပြီးစီးအောင် ပြုစုချင်ရေ စိတ်ဆန္ဒကြောင့်သာ သူ့ကိုယ် 
သူ သတ်မသေခဘဲ၊ ဆိုးရွားခံပြင်းလှရေ မင်းပြစ်မင်းဒဏ်ကို 
ကြိတ်မှိတ်ပနာခံယူခလီရေ။ ဘီစီ ၉၃ ခုနှစ် အသက် ၅၃ 
နှစ်သို့ ရောက်ရေအခါတွင်ကား ဆူမာချီယန်ရေ ရာဇဝင် 
မှတ်တမ်းကျမ်းကြီးကို အကြမ်းပြုစုပြီးစီးလား ခလီရေ။
ဆူမာချီယန်ဧ့ ရှီချီကျမ်းရေ အပိုင်းကြီး ၅ ပိုင်း၊ 
အခန်းငယ်ပေါင်း ၁၃ဝ မျှဖြင့် ဖွဲ့ထားရေ ကျမ်းကြီးဖြစ်ဧ့။ 
ရှေးဟောင်းဒဏ္ဍာရီလာ မင်းဝါမင်းလက်ထက်မှ ဘီစီ ၁ဝ၄- 
၁ဝ၁ ခုနှစ်တိုင် ချူးခေတ် (ဧကရာဇ်ဝူးလက်ထက်)အထိ နှစ် 
ပေါင်း ၃ဝဝဝ ကျော်မျှသောကာလအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံဧ့ 
ရာဇဝင်ရီးရာ အဖြစ်အပျက်တိကို မှတ်တမ်းတင်ထားဧ့။
ရှီချီကျမ်းရီးသားပြုစုပုံကို ရောမ၊ ခေါမရာဇဝင်ကျမ်း 
တိနန့် နှိုင်းယှဉ်ကေ ရှီချီကျမ်းကပိုပြီးကေပနာကျယ်ဝန်းပြည့်စုံ 
ကောင်းမွန်ရေ။ ဆူမာချီယန်ရေ တရုတ်လူမျိုးရို့ဂနိတိုင် 
အသုံးပြုဆဲဖြစ်ရေ ပြက္ခဒိန်ကို ပြုပြင်ပီးခရေ။

## ကိုးကား
ဆူရာနမ်သမ္မတနိုင်ငံ

**ဆူရာနမ်နိုင်ငံ**ဧ တရားဝင်နာမည်မှာ ဆူရာနမ် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး တောင်အမေရိက မြောက်ပိုင်းတွင် ဟိရေ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ရေ။ အရှေ့ဘက်တွင် ပြင်သစ်ဂီယာနာ၊ အနောက်ဘက်တွင် ဂိုင်ယာနာနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ဘရာဇီးနိုင်ငံ နန့် မြောက်ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ ရို့ဖြင့် ဝန်းရံလျက် ဟိရေ။ ဆူရာနမ်ရေ ယခင်က ဗြိတိသျှ နန့် ဒတ်ခ်ျရို့ဧ ကိုလိုနီဖြစ်ခဖူးပြီး ယခင်က ဒတ်ခ်ျဂီယာနာဟု အများက သိခကတ်ရေ။ ၁၉၇၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၅ ရက်တွင် ဆူရီနမ်ရေ နယ်သာလန်မှ လွတ်လပ်ရီး ရခရေ။

ဧရိယာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၆ ရေင်း ၄ထောင် (၁၆၅,၀၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) မျှ သာ ဟိအတွက်နန့် ဆူရာနမ်ရေ တောင်အမေရိကတွင် အငယ်ဆုံးရေ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံ ဖြစ်ရေ။ ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ အနေနန့် ၄ သိန်း ၉ ရေင်း ခန့်သာ ဟိပြီး အများစုမှာ မြို့တော် ပါရာမာရီဘိုမြို့ ဟိရာ နိုင်ငံဧ မြောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း ဒေသတွင် နီထိုင်ကတ်ရေ။

## ကိုးကား
ဆွေမျိုးတော်စပ်ခြင်း ဝေါဟာရတိ

## ပြင်ပလင့်ခ်တိ
ရခိုင် ဘာသာစကား လမ်းညွှန် (ဦးစက္ကိန္ဒ-ရခိုင်မြေ)
ဇဋိလ

**ဇဋိလ** ရေ မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်တွင် အရဟတ္တဖိုလ်ဆိုက်ကာ ရဟန္တာ ဖြစ်သူ ဖြစ်ဧ့။ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သား သူဌေးတစ်ဦး ဖြစ်ဧ့။ မိခင်ရေ အဆင်းလှသူတစ်ဦးဖြစ်ပြီးကေ ဖခင်ရေ ဝိဇ္ဇာဓိုရ်တစ်ဦး ဖြစ်ရေ။

## ဇဋိလဧ့ ဘုန်းကံ
ဇဋိလရေ ကုန်ရေတစ်ဦးဧ့ နိန်အိမ်တွင် သားအဖြစ် နိန်စဉ်က ၁၂ နှစ်တိုင်ရောင်းမကုန်သော ဝန်ရို့စွာ တနိန့်တဲးနန့် ရောင်းရရေ။ ယပြီးနောက် ကုန်ရေကြီးက သမီးဖြစ်သူနန့် ပီးစားဧ့။ အိမ်တက်မင်္ဂလာပြုသောနိန့်တွင် အိမ်နောက်ဖေးတွင် ရွှေတောင်ကြီး ပေါက်ဧ့။ 

## ရဟန္တာဖြစ်ခြင်း
နောင်အခါတွင် ဇဋိလရေ မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတွင် ရဟန်းပြုဧ့။ တရားအားထုတ်ရာ နှစ်ရက်၊ သုံးရက်အတွင်းပင် ရဟန္တာ ဖြစ်လီရေ။

## ကိုးကား
ဇတုကဏ္ဏိ

** အသျှင်ဇတုဏ္ဏိထေရ်  **  ရေ မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်ဟိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်ရေ။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း

### အကျိုးခံစားရခြင်း

### ဂေါတမမြတ်စွာဖရားထက်ထက်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်တွင် အသျှင်ဇတုဏ္ဏိထေရ်  အဖြစ်နန့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူဧ့။

## ကိုးကား
ဇမ္ဗုကထေရ်

**ဇမ္ဗုကထေရ်** ရေ မြတ်စွာဖရားသျှင်ဧ့ သာသနာတော်တွင် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်ခရေ။  ဇမ္ဗုကရေ အယင်က အာဇီဝကတစ်ဦးဖြစ်ရေ။ ယပြီးနောက်မှ သာသနာတော်တွင် ယုံကြေသက်ဝင်လာကာ ရဟန်းဖြစ်လာခရေ။

## အာဇီဝက ဖြစ်ခြင်း
ဇမ္ဗုကဧ့ မိဘရို့စွာ ကြွယ်ဝချမ်းသာသူတိ ဖြစ်ဧ့။ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်တွင် နီထိုင်ကတ်ရေ။ မိဘရို့က ကြွယ်ဝကေလည်း ဇမ္ဗုကရေ ထူးခြားဧ့။ ဇမ္ဗုကရေ မြီကြီးပေါ်တွင် အိပ်ဧ့၊ ချီးကို စားဧ့၊ အဝတ်မဝတ်ဘဲ နိန်ဧ့။ အရွယ်ရောက်ရေအခါ မိဘရို့စွာ သားဖြစ်သူကို အာဇီဝက ပြုပီးဧ့။ အာဇီဝကပြုရာတွင် ဇမ္ဗုကကို တွင်းထဲတွင်ထားဧ့။ ပက်ကုန်းနှစ်ဖက်ပေါ် ပျဉ်ပြားကိုတင်ကာ အထက်မှ နင်းပြီး ဆံပင်တိကို ထန်းစေ့မှုတ်ခြမ်းရို့နန့် နှုတ်ဧ့။ အေပိုင်နန့် ဇမ္ဗုကရေ အာဇီဝကတစ်ဦး ဖြစ်လာခဧ့။

## အာဇီဝကရို့ မောင်းထုတ်ခြင်း
ဇမ္ဗုကဧ့ မိဘရို့စွာ သားဖြစ်သူနန့်အတူနှက်ဖြန်ခါစောစောရီရီတွင် အာဇီဝကတိကို ဆွမ်းစားရန် ဖိတ်ဧ့။ နောက်နိန့် အာဇီဝကရို့စွာ ဆွမ်းစားရန် လားဧ့။ ဇမ္ဗုကရေ လုံးချင်းတဲး  နိန်ခကာ ချီးတွင်းဟိ ချီးကို စားလေဧ့။ နောက်အခါတွင် ဇမ္ဗုကဧ့ အဖြိုက်ကေို သိကြဧ့။ ယင်းခါ ဂေါတမဗုဒ္ဓဧ့ ရဟန်းရို့စွာ ဒေအဖြိုက်ကေို သိပါက အာဇီဝကရို့စွာ ချီးစားကုန်ဧ့ဟု ပြောဆိုသရော် ကြလီဖို့စိုးကာ ဇမ္ဗုကကို နှင်ထုတ်ဧ့။

## ရဟန္တာဖြစ်ခြင်း
အာဇီဝကရို့ မောင်းထုတ်အနိန်နန့် ဇမ္ဗုကရေ ထွက်လာခရာ ဇမ္ဗုကရေ လူရို့ချီးစွန့်ရာ နိန်ရာသို့ ရောက်ဧ့။ ထိုနိန်ရာအနီးတွင် ကျောက်ဖျာကြီး ဟိဧ့။ ညအခါ လူရို့စွန့်ခရေ ချီးကို စားဧ့။ နိန့်အခါ လူရို့လာရေအခါတွင် ကျောက်ဖျာဧ့ ကျောက်စွန်းကိုကိုင်ပနာ ပဇာ့ဟထားဧ့။ ခြေတစ်ဖက်ကလည်း မြှောက်ထားပြန်သေးရေ။ အများသူငရို့ မီးကြရေအခါ မိမိရေ လေကိုသာစားဧ့၊ မြီကြီးကို နင်းပါက တုန်လှုပ်ဧ့၊ ယင်းချင့်ကြောင့် မိမိရေ မည်ရေအခါမှ အိပ်ခြင်း၊ ထိုင်ခြင်း မပြုလုပ်ဟု ပြန်ဖြေဧ့။ ယင်းခါ အင်္ဂတိုင်း၊ မဂဓတိုင်းရို့မှ လဘော များရေ ဇမ္ဗုကကို ယုံကြေလာကတ်ရေ။ ဇမ္ဗုကရေ လူရို့က ဝန်များ၊ စားသောက်ဖွယ်တိကို လက်မခံပေ။ အခြင်းပြောဆိုနိုင်ပါမှ စားသောက်ဖွယ်တိကို သမန်းမြက်ဖျားနန့် ကော်ယူပြီးကေ လျှာပေါ်တင်ဧ့။

ယင်းပိုင် နိန်လာခရေမှာ ၅၅ ကြာမြင်ခရေ။ မြတ်စွာဖရားရေ အခြီအနိန်၊ အချိန်အခါကျရောက်ပြီ ဖြစ်ပြီးကေ ဇမ္ဗူက ဟိရာသို့ ကြွဧ့။ မြတ်စွာဖရားရေ ဇမ္ဗုကပါးက တစ်ညတာ နိန်ခွင့်ပီးရန် ခွင့်တောင်းဧ့။ ဇမ္ဗုကရေ ခွင့်မပီး၊ ငြင်းဧ့။ ယင်းခါ ဖရားရေ မဝီးမပါး တောင်စောင်းတစ်နိန်ရာတွင် သီတင်းသုံးဧ့။ ညအခါတွင် မြတ်စွာဖရားထံသို့  နတ်မင်းကြီးလေးပါး၊ သိကြားမင်း၊ ဗြဟ္မာမင်းရို့စွာ ဖရားသျှင်ထံသို့ လာကတ်ဧ့။ ယင်းခါ ဇမ္ဗုကရေ ထိုနတ်ရို့ဧ့ ကိုယ်ရောင်ကိုယ်ဝါကို မြင်ဧ့။ မနက်လင်းကေ မြတ်စွာဖရားထံသို့ ထိုနတ်ရို့အကြောင်း မီးဧ့။ မြတ်စွာဖရားလည်း ဖြေလေဧ့။ ယင်းခါ ဇမ္ဗုကရေ မိမိရေ ၅၅ နှစ်တိုင် လေကိုစားပနာနိန်ခရေ။ ယကေလည်းသော မိမိထံသို့ မည်ရေနတ်မျှ မလာခပါဟု လေအမှန်တကယ်မစားဘဲ စားရေလို့ ဖြေဧ့။ ယင်းခါ မြတ်စွာဖရားရေ ဇမ္ဗုကအား တရားပြဆိုဆုံးမဧ့။ ဖရားရေ ဇမ္ဗုကအား ရေသနုပ်တစ်လုံးကို ပစ်ပီးဧ့။ ရေသနုပ်ကို ပတ်ပြီးကေ တရားနာရာ တရားဆုံးကေ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်လီရေ။ မြတ်စွာဖရားရေ ဇမ္ဗုကအား ဧဟိဘိက္ခုဟု ခေါ်လိုက်ရေအခါ ပရိက္ခရာကောက်ရှစ်ပါး ကိုလွယ်ပနာ ရဟန်း ဖြစ်လီရေ။

## ရှီးဘဝ ဝဋ်ကြွီး
ဇမ္ဗုကရေ ကဿပဖရားသျှင်လက်ထက်က ကျောင်းထိုင်ရဟန်း ဖြစ်ခရေ။ ထိုရဟန်းဧ့ ဒါယကာရေ အခြားအာဂန္တုရဟန်းကို ကိုးကွယ်ဧ့။ ယင်းခါ မနာလိုမရှုဆိတ်ဖြိုက်ကော အာဂန္တုရဟန်းကို "သင်ရေ သူကြွယ်အိမ်မှ ဆွမ်းကို စားခြင်းထက် ချီးစားခြင်းက မြတ်ဧ့။ သူကြွယ် စီစပ်သော ဆတ္တာရေက ဆံပင်ရိတ်ရေထက် ထန်းစေ့မှုတ်နန့် နှုတ်ရေက မြတ်ဧ့။  သူကြွယ်လှူသော သင်္ကန်းကို ဝတ်ရေထက် ကိုယ်လုံးတီး နိန်ရေက မြတ်ဧ့။ သူကြွယ်လှူသော သလွန်ညောင်စောင်းထက် မြီကြီးပေါ် အိပ်ရေက မြတ်ဧ့" ဟု ဆဲရီးခရေ။ ထိုအကုသိုလ်ကံရေ အဂုဘဝတွင် အကျိုးပီးဗလင်ရေ။
 
## ကိုးကား
ဇမ်း

## ဇမ်း
ဇမ်း ဆိုသောစကားစော် စမ်း ဆိုရေ စကားက လာရေဟု ဆိုကတ်ပါရေ။
တစ်ယောက်နန့်တစ်ယောက် အရည်အချင်းစမ်းရေစကား၊ အပျို လူပျို အချစ်စမ်းရေ
စကားပင် ဖြစ်ရေ။ အထူးသဖြင့် ရမ်းဗြဲဘက်၌ ဂနိတိုင် ဇမ်းစကား ပြောနီကတ်စော်ကို
တွိရလီဖို့ဖြစ်ပါရေ။ ဇမ်းစကားမှာ စကားဟု ဆိုကေလည်း အသံနီ အသံထားနန့်
ပြောဆိုရကတ်ရသဖြင့် ဂီတသံပါရေ တေးသံတစ်မျိုး ဖြစ်လာရေ။

အပျို။ ။ အမောင် အမောင် တိုင်မှာမျှောင်၊ အမောင်ဇာကရောင်။

လပျို။ ။ သရက်ပင်ညို၊ အရိပ်ခို၊ လူပျိုပေါက်စ၊ တန်းလွဲက။

အပျို ။ ။ ကျောက်စရစ်ကေတန်းတင်၊ ရီရှင်ကေသွတ်သွတ်၊ ပျိုမေရီ ပျင်စဉ်
ကေဖြတ်လို့၊ ရီခပ်ကေထွက်လာ၊ ဘူးပွင့်ရံကြာတံပွင့်ကို တွဲလို့ပါ၊
စွာမောင်ရေ---။ လူမြင်ကေရှက်တေမဟိ၊ ဘူးပွင့်ကေရံ၊ ကြာတံပွင့်ကို
ရွှတ်ပါဘိလေ---။

လပျို။ ။ ခယင်ဝါးချေ၊ ခယင်ဝါးဖျား၊ တဆိုက်သျှေဖြီလို့ထွင်း၊ စံညှင်းကေပလီ၊
လက်ဆယ်ချောင်းနန့်၊ ခြောက်ချောင်းချီ၊ ပလွီစံကျော်မေရို့နိန်
အိမ်တောင်ဘက်က၊ မှုတ်ဖျော်ခေါ်၊ နာပျော်သလား၊ မေ့အသံကေ၊
တပ်တပ်ကေသိရေ၊ မေရို့အိမ် မီးလုံးလင်းလို့၊ ချစ်တေမောင် မဝင်ဝံ့
ဘဲ ခြံနားကေယောင်လို့။

## ကိုးကား
ဇိနမာရ်အောင်စေတီတော်

## တည်နီရာ
မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ တောင်ဘက်မိုင်ဝက်ခန့်အကွာ၊ ပန်းထိမ်တောင်ဧ့ တောင်ဘက်တွင် တည်ဟိပါ ရေ။ 
## ကုသိုလ်သျှင်
ဘုရင်စန္ဒသုဓမ္မရာဇာရေ ကောဇာ (၁၀၁၄) ခု၊ အေဒီ (၁၆၅၂) ခုနှစ်တွင် တည်ထားလှူဒါန်းခ
ပါရေ။
## သမိုင်းအကျဉ်း
မြတ်စွာဘုရားရေ မာရ်အပေါင်းကို အောင်မြင်တော်မူရေကို ရည်မှန်းပနာတည်ထားခသောကြောင့် ဇိနမာရ်အောင်စေတီဟု ခေါ်ပါရေ။ ဘုရင်စန္ဒသုဓမ္မရာဇာနန်းတက်စတွင် ပန်းသီးတောင်၌ စေတီတော်တစ်ဆူ တည်ထားပါရေ။ ပန်းသီးတောင်စေတီအပြီးတွင် “စံသုဘုရင် အသျှင်ကောင်းမှု ပန်းသီးတောင်မှာ တည်ထားပြု သာဓုမခေါ်လောက်””ဟူပနာ မြို့တွင်းအချေတိပါးစပ်မှ ဟစ်အော်နီကြသော တဘောင်တစ်ခုပေါ်လာပါရေ။ ထိုတဘောင်ကို စန္ဒသုဓမ္မဘုရင်ရေ သာသနာပိုင်ဆရာတော်တိ၊ ပညာဟိအမတ်တို့အား လျှောက်ထားမေးမြန်းလေသော် အရှင့်ကောင်းမှုတော် ပန်းသီးတောင်စေတီတော်ရေ အသျှင်မင်းကြီးဧ့ ဘုန်းတန်ခိုးတော်နန့် မထိုက်တန်လွန်းအောင် ငယ်လွန်းရေဖြစ်ပနာ နတ်ကောင်းနတ်မြတ်တို့က မချီးမွမ်းလိုရေဖြစ်သောကြောင့် ထိုပန်းသီးတောင်စေတီထက် ကြီးမြတ်သော ကောင်းမှုတော်တိအားတည်ထားရန် ကလေးတိဧ့ပါးစပ်အတွင်းသို့ နတ်ကောင်းနတ်မြတ်တို့ကဝင်ပနာ နှိုးဆော်ရေပင်ဖြစ်ပါရေဟု လျှောက်ထားကြပါရေ။ ထိုအခါ စန္ဒသုဓမ္မရာဇာဘုရင်ရေ အရှက်ရတော်မူပြီး ပြင်းထန်သောသဒ္ဓါတရားကြီးမားလာကာ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၁၀၁၄) ခု၊ အေဒီ (၁၆၅၂) ခုနှစ်တွင် ဇိနမာရ်အောင် စေတီတော်ကြီး၊ လောကမာရ်အောင် စေတီတော်ကြီးနန့် ရတနာ့မာရ်အောင် စေတီတော်ကြီး (၃) ဆူကိုကျောက်အတိဖြင့် တပြိုင်တည်းတည်ထားလှူဒါန်းလိုက်ပါရေ။ ထိုကောင်းမှုတော်တိကို တည်ဆောက်နီစဉ် တွင် နတ်ကောင်းနတ်မြတ်တို့က အားရနှစ်သက်တော်မူကြသဖြင့် ညတိုင်းညတိုင်း အထက်ကောင်းကင်ဘုံ၌ အုတ်အော်သောင်းနင်း ဆူညီသောတူရိယာအသံတို့နန့် သာဓုခေါ်သံတို့ကို ကြားကြရပါရေ။ မိုးလင်းကေလည်း စေတီတော်ကြီးတိဧ့ ရင်ပြင်အသီးသီးတွင် လက်သီးဆုတ်ပမာဏဟိသော ရွှေမိုပွင့်တို့ ပေါက်ရောက်နီရေကို တွေ့ဟိရရေဟု ဆိုပါရေ။
## ဗိသုကာလက်ရာ
ဇိနမာရ်အောင်စေတီတော်ကြီးကို တောင်ကုန်းထက်တွင် ကျောက်အတိဖြင့် ရှစ်မြှောင့်ထုလုံးခွန် ဂန္ဓကုဋီတိုက်ဖွင့်ပနာ တည်ဆောက်ထားပါရေ။ အောက်ခံပစ္စယံထောင့်တိတွင် ကိုယ်နှစ်ခွပါဟိသော ပူးရုပ်တစ်ကောင်စီထုဆစ်ထားပြီး အထက်ပစ္စယံထောင့်တိတွင်လည်း ရိုးရိုးပူးတစ်ကောင်စီထုဆစ်ထားရေကို တွေ့ဟိရပါရေ။ ပစ္စယံ (၅) ဆင့်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပါရေ။ စေတီတော်ကြီးဧ့ လုံးပတ်မှာ (၃၂၀)ခန့်ဟိပြီး အမြင့် (၁၂၀)ခန့်ဟိရေဟု သိဟိရပါရေ။ မူလက စေတီတော်ကြီးကို ကျောက်ထီးတော်ဖြင့် တင်လှူပူဇော်ခပါရေ။ စေတီတော်ကြီးဧ့ အရှေ့မြောက်ထောင့်တွင် မူလကျောက်ထီးတော်ဘုံဆင့် အပိုင်းအစတိ ယခုထိ တွေ့ဟိနိုင်ပါသေးရေ။ သပိတ်မှောက်ဟိ သင်္ကန်းစည်းတွင်လည်း ရခိုင်စိတ္တလင်္ကာရ အနုလက်ရာပန်းဒီဇိုင်းတိဖြင့် အလှဆင်ထားပါရေ။ မုခ်ဦးအဆင့်တိကို ပစ္စယံအဆင့်လိုက် တပ်ဆင်ထားပါရေ။ ဂန္ဓကုဋီတိုက်ထဲတွင်လည်း ဆင်းတုတော်ကြီးတစ်ဆူ ထုဆစ်ပူဇော်ထားပါရေ။ ပစ္စယံအဆင့်ထောင့်တိတွင် မူလပန်းလက်ရာတိ ထုဆစ်တင်ဆောင်ခပါလိမ့်မည်။ ယခုထောင့်ချိုးကျောက်ပန်းခက် တချို့စေတီအရှေ့ဘက် ရင်ပြင်အနီးတွင် တွေ့ဟိရပါရေ။ စေတီတော်ကြီးကို မြောက်ဘက်စောင်းတန်းတစ်သွယ်ဖြင့် တောင်ကြောအတိုင်းတက်ရပါရေ။ စေတီတော်ကြီးမှာ ခန့်ညားထည်ဝါပြီး လက်ရာကောင်းသော မြောက်ဦးခေတ်နှောင်း စေတီတော်ကြီးတစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
ဆံတော်ရှင်စေတီ

ရခိုင်မွေသရီရဓာတ်ရို့မှာအဓိကရဖြစ်ပြီး သေလာဂီရိဗျာဒိတ်ဝင်တစ်ဆူ ဖြစ်ရေ။ မြေငူကျွန်းဧ တောင်ဘက်ပိုင်း အနောက်ကမ်းခြေဟိ နီလာပဗ္ဗတတောင်ပေါ်မှာတည်ဟိရေ။ ဂု ဉာဏ်တော်ပေ ၇၀ ဟိပြီး ထုချွန်ပုံ လုံးပိတ်စေတီ ဖြစ်ရေ။ ဗုဒ္ဓသျှင်တော်ရေ သေလာဂီရိတောင်ပေါ်၌ ခေတ္တရပ်နားစဉ် ဇေဋ္ဌတိုင်းမှ နာဂသေနာပတိနန့်ရှစ်ဦးရို့က ဆွမ်းလုပ်ကျွေးရာ ဆံတော်လေးဆူရခပနာ နီလာပဗ္ဗတတောင်သို့ ပင့်ဆောင်ကြကာ ကျောက်ပုံအဖြစ် တည်ခကတ်ရေ။ မကြာမြင့်မီ ဓညဝတီပြည်ရှင် စန္ဒသူရိယမင်းရေ မိမိဧ မကိုဋ်ပုံတော်အတိုင်း အဆင့်သုံးဆင့်ဖြင့် ပြုပြင်တည်ထားခလေရေ။ (မူကွဲတစ်ခုမှာ ရွှေတိဂုံသမိုင်းနန့် ဆက်စပ်ထားရေ။) ဘုရားပွဲတော်ကာလမှာ နတ်တော်လပြည့် (ဒီဇင်ဘာ) ဖြစ်ရေ။ ရခိုင်ဒေသ၌ အစည်ကားဆုံးရေ ဘုရားပွဲဖြစ်ရေ။ စစ်တွေမှ ရေလမ်းခရီး ၁၈မိုင်မှာစိုးမဲကျီဆိပ်သို့ ရောက်ဟိပြီး ၎င်းမှတစ်နာရီခန့် တောင်ကျော်ရရေ။ စေတီတော်တောင်ဘက် အနီးမှာခြေတော်ရာနန့် ကျောက်စတူပါတိ ကိန်းဝပ်ရေ သိမ်တော်ရာအရပ်ရို့ ဟိကတ်ရေ။ 
## ကိုးကာ
ဇီဝကမ္မဗေဒ

**ဇီဝကမ္မဗေဒ** (အင်္ဂလိပ်။ ။Physiology) ဆိုစွာမှာ သက်ဟိ ရို့ဧ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ တည်ဆောက်မှု ဆိုင်ရာနန့် ဇီဝဓာတုဆိုင်ရာ အလုပ်လုပ်ပုံရို့ကိုလေ့လာရေ ပညာရပ်ဖြစ်ရေ။ ပုံမှန်အားဖြင့် အပင်နန့်သက်ဆိုင်ရေ ဇီဝကမ္မဗေဒ နန့် သတ္တဝါနန့်သက်ဆိုင်ရေ ဇီဝကမ္မဗေဒ ဟူပနာခွဲခြားထားကေလည်း ဇီဝကမ္မဗေဒ သဘောတရားတိမှာ အကုန်လုံးနန့်သက်ဆိုင်ပြီး မည့်သည့်သက်ဟိကို လိ့လာရေဖြစ်စီ တတူတူပင်ဖြစ်ရေ။ ဥပမာအားဖြင့်ဆိုရကေ ယိစ်ဆဲလ်တိ )ကို လိ့လာခြင်းရေ လူဧဆဲလ်တိ ကို လိ့လာခြင်းနန့် တတူတူပင်အသုံးဝင်ရေ။

## ပြင်ပအင်တာနက်စာမျက်နှာတိ
* သိပ္ပံဆိုင်ရာဆွေးနွေးချက် - ဇီဝကမ္မဗေဒ
* Physiology.info 
* ဇီဝကမ္မဗေဒအသင်း
* Developmental physiology
* အမေရိကန် ဇီဝကမ္မဗေဒအသင်း
* The Biophysical Society
## ကိုးကား
ဇီဝဆိုင်ရာ အမျိုးအစား ခွဲခြားခြင်း

ဇီဝဆိုင်ရာ အမျိုးအစား ခွဲခြားခြင်း သို့မဟုတ် ဇီဝဗေဒ ပညာရပ် အတွင်း သိပ္ပံနည်းကျ အမျိုးအစား ခွဲခြင်း သက်ဟိတိကို ဇီဝဆိုင်ရာ အမျိုးအစား ပေါ်တွင် မူတည်ပနာ မျိုးစု သို့ မျိုးစိတ် စရေဖြင့် အုပ်စုဖွဲ့ခြင်း အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းရို့ပင် ဖြစ်ရေ။

ခေတ်သစ် ဇီဝဗေဒပညာရပ်ဆိုင်ရာ အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းရေ မျိုးစိတ်တိကို ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သွင်ပြင်လက္ခဏာပေါ်တွင် မူတည်ပနာ အုပ်စုဖွဲ့ လေ့လာခရေ ကာရိုးလပ်စ် လင်းနေးယပ်စ် ဧ လုပ်ဆောင်ချက်တိမှ အစပြုခရေ။ ယင်းပိုင် အုပ်စုတိကို ဒါဝင်ဧ အမျိုးတူ ဆင်းသက်မှု နိယာမ အပေါ်တွင် မူတည်ပနာ ပြန်လည်သုံးသပ် ညှိနှိုင်းခွဲခြားခြင်းတိကို ပြုလုပ်ခရေ။ ဒီအန်အေ ကို အချက်အလက်အဖြစ် အသုံးပြုရေ မော်လီကျူလာ fileလိုဂျင်နက်တစ် ပညာကြောင့် လတ်တလော ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း အများအပြားကို ပြုလုပ်ခပြီး ဆက်လက်ပနာလည်း လုပ်ဆောင်လားမည့် အခြီအနေဟိရေ။ ဇီဝဆိုင်ရာ အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းရေ ဇီဝဆိုင်ရာ စစ်စတမ်မက်တစ် (biological systematics) သိပ္ပံပညာရပ်တွင် ပါဝင်ရေ။
ဇီဝဆီးပညာ

**ဇီဝဆီးပညာ** () ရေ များရေအားဖြင့် ဆီးပညာ သုသေန ဟုသိကတ်ပြီး အသုံးချ သုသေန နန့် အခြီ သုသေန ရို့ ပေါင်းစပ်ပြီး ဆီးပညာ နားလည်သဘော ပေါက်မှုတွင် အကူအညီ ပီးလျစ်ဟိရေ။ ဆီးပညာ သုသေန ဧ အများက ဂိုဏ်းနှစ်ရပ်မှာ အံဒရယ် ကင်းပြီး အစွမ်းထက်ရေ ကုထုံးပေါ်ပေါက်ရီးအတွက် ဆန်းသစ်ရေ clinical trial နှင် ကုထုံးအသစ် ပေါ်ပေါက်ရီးအတွက် ကြိုးစားရေ သုသေန ဟုဟိရေ။ အဲ့ဒီနောက် လမ်းခွ ကို ကုထုံး နည်းပညာ အသစ် ပေါ်ပေါက်ရီး တွင် အသိပညာ ရဟိရီး ကိုဦးတည်ရေ preclinical research ဟု ခေါ်တွင်ရေ။
ဇီဝဓာတုဗေဒ

**ဇီဝဓာတုဗေဒ** ရေ သက်ဟိရို့ဧ ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်တိ ကိုလေ့လာရေ ပညာရပ်ဖြစ်ရေ။ ထိုဘာသာရပ်ရေ ပရိုတင်း (အသားဓာတ်)၊ ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ် (ကစီဓာတ်)၊ လစ်ပစ် (အဆီဓာတ်)၊ နျူကလစ်အက်ဆစ်၊ အန်ဇိုင်းမ်နန့် ဇီဝမော်လီကျူးတိအစဟိရေ ဆဲလ်ဧအစိတ်အပိုင်းတိဧ တည်ဆောက်ပုံ၊ အလုပ်လုပ်ပုံရို့နန့် ပတ်သက်ရေပညာရပ်ဖြစ်ရေ။

အင်ဇိုင်းမ်တိရေ ပရိုတိန်းတိဖြစ်ပြီး သက်ဟိအတွင်း ဓာတ်ပြုခြင်းကို မပြောင်းလဲစေဘဲ ဓာတ်ပြုမှု နှုန်းကို မြှင့်တင်ပီးသည့် ဓာတ်ကူပစ္စည်းတိ ဖြစ်ရေ။ အန်ဇိုင်းမ်ဧ ဂုဏ်သတ္တိတိမှာ ဓာတ်ပြုမှုကို အစပျိုးခြင်း၊ နှုန်းမြှင့်တင်ပီးခြင်း၊ အစပျိုးစွမ်းအင်ကို နှိမ့်ချပီးခြင်းရို့ ဖြစ်ရေ။ အချို့အန်ဇိုင်းမ်တိမှာ ပရိုတိန်းတိ မဟုတ်ပဲ ရိုင်ဘိုနျူကလစ်အက်ဆစ်တိ ဖြစ်ပြီး၎င်းရို့ကို ရိုင်ဘိုဇိုင်းမ်တိဟု ခေါ်ရေ။

နျူကလစ်အက်ဆစ်မှာ နျူကလီရိုတိုက် ပေါ်လီမာတိဖြစ်ရေ။ နျူကလီရိုတိုက်တိရေ သကြား၊ ဖော့စဖိတ်နန့် နိုင်ထရိုဂျင်ဘေ့စ်ရို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားရေ။ နျူကလစ်အက်ဆစ်တိရေ သက်ဟိဖွဲ့စည်းရာတွင် အရီးပါသည့် အခြီခံယူနစ်တိဖြစ်ရေ။ မျိုးဗီဇ သင်္ကေတ နှစ်ပင်လိမ် ကြိုးတချောင်းပုံဟိသည့် DNA (ဒီအောက်ဆီရိုင်ဘိုနျူကလစ် အက်ဆစ်) ရေ အတွိ့တိသည့် နျူကလစ်အက်ဆစ် တမျိုးဖြစ်ရေ။ DNA တွင် သက်ဟိဆဲလ်အတွင်း ဇာနည်းဇာပိုင်အလုပ်လုပ်ရဖို့ကို လမ်းညွှန်ပီးသည့် အချက်အလက်ပေါင်း မြောက်မြားစွာပါဝင်ရေ။ သက်ဟိဆဲလ်တိတွင် အရီးပါသည့် ကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေသည့် RNA တိရေလည်း နျူကလစ်အက်ဆစ် တမျိုးဖြစ်ရေ။ 

ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်တွင် သကြားဓာတ်နန့် ကဆီဓာတ်တိ ပါဝင်ရေ။ အရိုးသျှင်းဆုံး ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်မှာ ဂလူးကို့စ်၊ ဂလက်ရို့စ်၊ ဖရပ်ရို့စ် စသည့် မိုနိုဆက်ကရိုက် တိဖြစ်ရေ။ မိုနိုဆက်ကရိုက်တိရေ ရေထုတ်ဓာတ်ပြုခြင်း အားဖြင့် ရှည်လျားသည့် မော်လီကျူးတခက် အဖြစ်ဆက်ကာ ပေါ်လီဆက်ကရိုက်တိ ဖွဲ့စည်းနိုင်ရေ။ ပေါ်လီဆက်ကရိုက်တိရေ မိုနိုဆက်ကရိုက်တိကို အက်ဆီတယ်အုပ်စုတိဖြင့်ဆက်ကာ ပေါင်းစည်းထားသည့် ကြီးမားသည့် မော်လီကျူးတိဖြစ်ရေ။ ဥပမာ ကဆီ၊ ဂလိုင်ကိုဂျင်နန့် ဆဲလူးလို့စရို့ရေ ပေါ်လီဆက်ကရိုက်တိ ဖြစ် ကတ်ရေ။ 

ပရိုတိန်းတိရေ အမီနိုအက်ဆစ် တိဧ ပေါ်လီမာတိဖြစ်ရေ။ သက်ဟိလောကတွင် တွိ့ဟိရသည့် အမီနိုအက်ဆစ် (၂၀ ) မျိုးဟိရေ။ အမီနိုအက်ဆစ်တိ အချင်းချင်း တွဲကပ်လာချိန်တွင် ပက်တိုက်ဓာတ်စည်းတိ ဖြစ်ပေါ်စီရေ။ အမီနိုအက်ဆစ် နှစ်ခု တွဲကပ်ခြင်းကို ဒိုင်ပက်တိုက်ဟုခေါ်ပြီး သုံးခုတွဲကို ထရိုင်ပက်တိုက်ဟု ခေါ်ကာ သုံးခုအထက်ပါဝင်က ပေါ်လီပက်တိုကဟုခေါ်ရေ။

လစ်ပစ်တိမှာ အဆီနန့် ဖယောင်းတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။ ပြည့်ဝလစ်ပစ်တိတွင် တစ်ထပ်ဓာတ်စည်းတိပါဝင်ပြီး ထောပတ်ဆီတွင် တွိ့ရရေ။ ယင်းရို့ရေ အခန်းအပူချိန်တွင် အခဲအခြီအနေတွင် တည်ဟိရေ။ လူ့ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း သိုမှီးသိမ်းဆည်းထားသည့် လစ်ပစ်တိရေ စွမ်းအင် အရင်းအမြစ်တိဖြစ်ရေ။ ခန္ဓာကိုယ်မှ စွမ်းအင် အမြောက်အမြား လိုအပ်ချိန်တွင် လစ်ပစ်မော်လီကျူးတိကို ဓာတ်တိုးခြင်းဖြင့် ဖြိုခွဲကာ ATP (အဒီနိုဆင်း ထရိုင်ဖော့စဖိတ်) အသွင်ဖြင့် စွမ်းအင်ထုတ်ပီးရေ။ .
ဇီဝနည်းပညာ

**ဇီဝနည်းပညာ**ရေ ဇီဝသက်ဟိနန့် ဇီဝဖြစ်စဉ်တိကို စက်မှုနည်းပညာ၊ ဆီးပညာနန့် ဇီဝထွက်ကုန် လိုအပ်ရေ နယ်ပယ်တိတွင် အသုံးချသည့် နည်းပညာဖြစ်ရေ။ နှစ်ထောင်ပေါင်းတိစွာ လူသားရို့ရေ စိုက်ပျိုးရီး၊ အစားအစာထုတ်လုပ်ခြင်းနန့် ဆီးပညာရပ်ရို့တွင် အသုံပြုခကတ်ရေ။

## ကိုးကား
ဇီဝဗေဒ နယ်ပယ်

ဇီဝဗေဒ မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်းဆိုင်ရာအဆင့်တိတွင် **နယ်ပယ်** (  သို့မဟုတ်  သို့မဟုတ် )(လက်တင်။ *regio*) ရေ Carl Woeseနန့် ပညာသျှင်တစ်စုရို့ ဖန်တီးထားရေ **[[:en:three-domain system|သုံးနယ်ပယ်ခွဲ မျိုးရိုးခွဲခြင်းစနစ်]]**တွင် အမြင့်ဆုံးအဆင့် ဖြစ်ရေ။ ဒေအဆင့်ကို ဆူပါကင်းဒမ်း (**superkingdom**)၊ ရဲလ်မ် (**realm**) သို့မဟုတ် အဲမ်ပိုင်ယာ (**empire**)ဟုလည်း ခေါ်ကြသိမ်းရေ။

## နယ်ပယ်ဧ ဝိသေသလက္ခဏာတိ

## ကိုးကား
ဇုန်ဒတ်လင်္ကာပျံချီစေတီတော်

## တည်နီရာ
မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့အရှေ့မြောက်ဘက် (၃) ဖာလုံကျော်ခန့်အကွာတွင် တည်ဟိပါရေ။ ဇုန်ဒတ် လက်ျာ ပျံချီအိမ်တော်ရာဧ့အနောက်ဘက်တောင်ထိပ် ဦးမြဝါစေတီတော်ဧ့အရှေ့ဘက်တွင် ကျရောက်ပါ ရေ။ 
## ကုသိုလ်သျှင်
ကောဇာသက္ကရာဇ် (၉၈၄) ခု အေဒီ (၁၆၂၂) ခုနှစ်တွင် ဘုရင် မင်းခမောင်းလက်ထက် ဇုန်ဒတ်လက်ျာပျံချီ အမတ်ကြီးမှ တည်ဆောက်လှူဒါန်းခပါရေ။ 
## သမိုင်းအကျဉ်း
ဘုရင်မင်းခမောင်းလက်ထက်တွင် ဇုန်ဒတ်လင်္ကာပျံချီ အမတ်ကြီးမှ တည်ထားခရေ စေတီတော်တစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါရေ။ ဇုန်ဒတ်လင်္ကျာပျံချီဟူရေမှာ စစ်ပညာအရာ၌ သူမတူအောင် စွမ်းရည်ပြနိုင်ရေ စစ်သူကြီး၊ ကြည်း/ ရေ တပ်မတော်တို့၌ တစ်ဖက်ကမ်းခတ်အောင် ထူးချွန်လူတိကို ဇုန်ဒတ်လင်္ကာပျံချီဟူသည့် ဘွဲ့ထူးကို ပေးအပ်လေ့ ဟိရေ။ တစ်နည်းအားဖြင့် အကြီးဆုံး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကို ခေါ်ရေဟု သိဟိရပါရေ။ ၎င်းအမတ်ကြီးမှာပင် ဇုန်ဒတ်လင်္ကာပျံချီစေတီတော်အနီး တောင်ဘက်ခြေရင်းတွင် ဇုန်ဒတ်လင်္ကာပျံချီ သိမ်ကျောင်းကိုလည်း ကောဇာသက္ကရာဇ် (၉၈၇) ခု၊ အေဒီ (၁၆၂၅) ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်လှူဒါန်းခကြောင်းကို ကျောက်စာရေးထိုး မှတ်တမ်းတင်ထားခ ပါရေ။ 
## ဗိသုကာလက်ရာ
စေတီတော်ကို ပေ (၁၀၀) ကျော်ခန့်မြင့်ရေ ဇုန်ဒတ်တောင်ဧ့မြောက်ဘက်ထိပ်တွင် ကျောက်အတိဖြင့် တည်ဆောက်ထားရေကို တွေ့ဟိရပါရေ။ စေတီတော်ကုန်းကို မဟာရံတံတိုင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားပြီး မဟာရံတံတိုင်းအကျယ်မှ (၅၃) ပေခန့်ဟိရေကို တွိဟိရပါရေ။ မဟာရံတံတိုင်းဧ့လက်ဟိအခြေအနီမှာ (၅) ပေ ကျော်ခန့်ဟိပါရေ။ မဟာရံတံတိုင်းဧ့အရှေ့နန့်အနောက်ဘက်တိတွင် တက်လမ်းလှေကားတိကို သေချာစွာတွေ့ ဟိရပြီး တောင်မြောက်တို့တွင်လည်း လှေကားတိဟိလိမ့်မည်ဟု ယူဆရပါရေ။ မဟာရံတံတိုင်း အောက်ခြေကို မိုးလျှော၊ ဖောင်းလုံးတိဖြင့် အလှဆင်ထားရေကို တွေ့ဟိရပါရေ။ စေတီတော်ကို မဟာရံတံတိုင်းကုန်းပေါ် အလယ်တည့်တည့်တွင် တည်ဆောက်ထားပါရေ။ စေတီတော်မှာ အောက်ခြေအချင်း (၂၃) ပေခန့်ဟိပြီး လက်ဟိကျန်ဟိ နီသည့် အမြင့်မှာ (၁၂) ပေခန့်ဟိပါရေ။ စေတီတော်ကို ရှစ်မျက်နှာပုံသဏ္ဌာန် တွေ့ဟိရပါရေ။ စေတီတော်အောက်ခြေ မဟာရံတံတိုင်းတွင် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် (၃) ပေခန့်ဟိရေ ကျောက်ဆင်းတုတော်ကျိုးတစ်ဆူကို ဖူးတွေ့ရပါရေ။ ဤစေတီတော်အနီးမှာပင် ဇုန်ဒတ်လင်္ကာပျံချီ ကျောက်စားကြီးတစ်ချပ်ကိုတွေ့ဟိခရပြီး ယခုအခါ မြောက်ဦးရှေးဟောင်း သုတေသနပြတိုက်တွင် ထိန်းသိမ်းပြသလျက်ဟိပါရေ။ ကျောက်စာဧ့အမြင့်မှာ (၆) ပေခန့်ဟိပြီး အကျယ် ၂ ပေ ၈ လက်မခန့်နန့် ထုအထူ ၆ လက်မခန့်ဟိပါရေ။ ကျောက်စာမှာ ရခိုင်စာသက်သက်ဖြင့် ရေထိုးထားရေ

ကျောက်စာတစ်ချပ်ဖြစ်ပါရေ။ စေတီတော်အနီးဟိ ဇုန်ဒတ်လင်္ကျာပျံချီ သိမ်ကျောင်းတော်မှာ လက်ဟိအခြေအနီ၌ နံရံအမြင့် ၁ ပေကျော်ခန့်သာတွေ့ဟိနိုင်ပါတော့ရေ။
သိမ်ကျောင်းတော်ဧ့အလျားမှာ (၃၂)ပေခန့်၊ အနံ (၁၆)ပေခန့်နန့် နံရံအထူ (၃)ပေကျော်ခန့်ဟိပါရေ။ ကျောင်းတော်ဧ့အနောက်ဘက်အခြမ်းတွင်လည်း ပလ္လင်ရာတစ်ခုကိုလည်းတွေ့ဟိရပါရေ။ ထို့အပြင် ဖုန်ဇတ်လက်ျာ ပျံချီအမတ်ကြီးနီထိုင်ခရေ အိမ်တော်ရာနီရာကိုလည်း စေတီတော်၏အရှေ့ဘက်တောင်ခြီရင်းတွင် ကပ်လျှက် ဂနိထိတိုင်တွေ့ဟိနီရပြီး အဆိုပါနီရာတွင် ယခုအခါ သီဟိုဠ်ပင်တိစိုက်ထားပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
ဇေဒါယက

**အသျှင်ဇေဒါယကထေရ်** ရေ မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်ဟိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်ရေ။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း
### ပဒုမုတ္တရမြတ်စွာဖရားလက်ထက်
ပဒုမုတ္တရမြတ်စွာဖရားလက်ထက်တွင် ဖြစ်ဧ့။ အသျှင်ဇေဒါယကထေရ် ရေ မြတ်စွာဖရား ပွင့်တော်မူရာ ထင်းရှူးဗောဓိပင်တွင် တင်းခွန်ကို လှူခဧ့။ ဗောဓိပင်တွင် ကြွီကျပနာဟိသော ဗောဓိရွက်တိကိုလည်း ကောက်ကာ စွန့်ပစ်ခဧ့။

### အကျိုးခံစားရခြင်း
ယင်းခါ မြတ်စွာဖရားရေ “ကမ္ဘာတစ်သိန်းလုံးလုံး အပါယ်သို့ ဖို့လားရောက်ရခြင်း၊ နတ်ပြည်၌ နတ်ဧ့ တင့်ရေခြင်းကို အတို်င်းမသိ ခံစားရခြင်း၊ အကြိမ်အများကြီး တိုင်းနိုင်ငံရို့တွင် မင်းဖြစ်ခြင်း၊ ‘ဥဂ္ဂတ’ နာမည်နန့် စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခြင်း တိကို ခံစားရအံ့။ ယင်းချင့်အပြင် ဂေါတမမြတ်စွာဖရား လက်ထက်တွင် သာသနာတော်၌ မွေ့လျော်ရအံ့” ဟု မိန့်တော်မူဧ့။

### ဂေါတမမြတ်စွာဖရားထက်ထက်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်တွင် အသျှင်ဇေဒါယကထေရ် အဖြစ်နန့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူဧ့။

## ကိုးကား
ဉာဏတ္ထဝိက

** အသျှင်ဉာဏတ္ထဝိကထေရ်  **  ရေ မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်ဟိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်ရေ။

(က) ပဒုမုတ္တရဖရားသျှင်ဧ့ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ချီးမွမ်းခသောထေရ်။ ထိုမထေရ်ရေ ဒေကမ္ဘာမှ ပြန်ပြီးကေရေကေ ကမ္ဘာတသိန်းထက်၌ ပဒုမုတ္တရ ဖရားသျှင်ဧ့ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ချီးမွမ်းခရေ ကောင်းမှုကြောင့် ကမ္ဘာ တသိန်းလုံးလုံး အပါယ်ဖို့လားရပဲ ဒေဂေါတမဖရားသျှင်လက်ထက် ရဟန္တာတပည့် အတိတွင် “ဉာဏတ္ထဝိကထေရ်” ဆိုရေ နာမည်နန့် ထင်ယှားရေ။ 

(ခ) သုမေဓဖရားသျှင်ဧ့ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ချီးမွမ်းခသောထေရ်။ ထိုမထေရ်ရေ ဒေကမ္ဘာမှ ပြန်ပြီးကေရေကေ ကမ္ဘာသုံးသောင်းထက်၌ သုမေဓဖရားသျှင်ဧ့ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ချီးမွမ်းတော်မူခရေ၊ ထိုေကာင်းမှုကြောင့် ကမ္ဘာသုံးသောင်းလုံးလုံး အပါယ် ဖို့လားရပဲ သိကြားမင်းအဖြစ် အကြိမ် တထောင်, စကြဝတေးမင်းအဖြစ် အကြိမ် အများကြီး, ပဒေသရာဇ်မင်းအဖြစ် အကြိမ်မရွီတွက်နိုင်အောင် ဖြစ်ရရားကေ ဒေဂေါတမ ဖရားသျှင်လက်ထက်၌ ၇-နှစ် အရွယ်ကပင် အရဟတ္တဖိုလ်ကိုရပြီးကေ “ဉာဏတ္ထဝိကထေရ်”ဆိုရေနာမည်နန့် ထင်ယှားရေ။  

## ကိုးကား
ည

**ည** ရေ တစ်ရက်တာ ၂၄ နာရီကာလ၏ နီဝင်ရေအချိန်မှ နီထွက်ရေ အချိန်ကာလအပိုင်းအခြားတစ်ခု ဖြစ်တေ။ တိကျရေ ညအချိန်ကာလရေ တည်နီရာအပေါ်တွင် မူတည်ပြီးကေ နှစ်အလိုက် ကွာခြားပြောင်းလဲမှု ဟိရေ။ ညအချိန်ကာလကို ညနီကာလပြီးကေ လာရေကာလဟု သတ်မှတ်ကတ်ရေ။ ၎င်းညကာလကို အများအားဖြင့် ည ၉ နာရီမှ မနက် ၅ နာရီလို့ သတ်မှတ်ထားလေ့ ဟိရေ။ ညအချိန်ကာလစွာ နီထွက်လာရေအချိန်တွင် ကုန်ဆုံးရေ။

အိပ်စက်ချိန်နန့် မနက်ခင်းအချိန်အကြားတွင် ည (Night) ဆိုရေ စကားလုံးကို မတူညီရေ အမျိုးမျိုးရေ အဓိပ္ပာယ်ရည်ရွယ်ချက်တိနန့် အသုံးပြုကတ်တေ။ ခွဲခါကာလနီး အခါမျိုးတွင် Good Night ဟု ပြောဆိုကတ်တေ။ တစ်ခါတစ်ရံ Night ဟုရေ အတိုချုံ့ ပြောကတ်တေ။ Good Morning, Good Afternoon စရေ စကားလုံးတိနန့် မတူစွာတခုမှာ Good Night ကို နှုတ်ခွန်းဆက်စကားအနီနန့် အသုံးမပြုခြင်း ဖြစ်တေ။

ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပျှမ်းမျှအားဖြင့် ညကာလရေ နိကာလထက် ကြာမြင့်ချိန် တိုတောင်းရေ။

## ကိုးကား
ညနီ

**ညနီ** ဆိုစာမှာ နီ့တနီ့ဧ အချိန်အပိုင်းအခြားတစ်ခု ဖြစ်ကာ၊ နံနက်နန့် ဆန့်ကျက်ဘက် ဖြစ်ရေ။ မွန်းလွဲပိုင်းပြီးကေဆုံးချိန်မှ ညကာလ စတင်ချိန်အပိုင်းခြားရေ ညနီဖြစ်ရေ။ တိကျရေ ညနီအချိန် အစနန့်အဆုံးမှာ ယဉ်ကျေးမှု၊ တည်နီရာနန့် နှစ်အလိုက် ပြောင်းလဲမှုတိ ဟိရေ။ ညနီအချိန်ဧ တိုတောင်းရေ အစောပိုင်းအချိန်အပိုင်းအခြားရေ နီဝင်ဆည်းဆာအချိန် ဖြစ်ရေ။ နာရီအချိန်တိနန့် သေချာတိကျစွာ သတ်မှတ်ထားမှု မဟိပေ။ ယကေလည်းလည်း ညနီအချိန်အား ညနီ ၆ နာရီမှ ညအချိန် ((သို့)) အိပ်ချိန်မတိုင်မီဟု တိရေအားနန့် သတ်မှတ်ထားလေ့ဟိကတ်ရေ။

ညနီတွင် လူအများ အလုပ်ဆင်းကတ်ရေ ဖြစ်ရာ၊ မြို့ကြီးတိတွင် ယာဉ်ကြောပိတ်ဆို့မှုတိ ဖြစ်လေ့ဟိရေ။ ညနီနန့် ည အချိန်ကာလ နှစ်ခုကြားတွင် နီဝင်ဆည်းဆာနန့် နီဝင်ရီတရော ဟူပနာ ဟိသေးရေ။ နီအေးချိန်ဟုလည်း သုံးတတ်ကြသေးရေ။

## ကိုးကား
ညီတော်စေတီ

## တည်နီရာ

မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ မြောက်ဘက် မိုင်ဝက်ကျော်ကျော်ခန့်တွင် တည်ဟိပါရေ။ လေးမျက်နှာပုထိုးတော်ကြီးဧ့ မြောက်ဘက်ကပ်လျက်တွင် ကျရောက်ပါရေ။ ကုသိုလ်ရှင်
' ဘုရင်မင်းခရီစောမွန် (နရနု)ရေ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၇၉၅)ခု၊ အေဒီ (၁၄၃၃)ခုနှစ်တွင်တည်ထား လှူဒါန်းခပါရေ။ 

## သမိုင်းအကျဉ်း

နောင်တော်ဘုရင် မင်းစောမွန်အပေါ် ညီတော်မင်းခရိစောမွန်က မင်္ဂလာတရားတော်နန့်အညီ ရိုသေလေးစားမှု ပြုမှုခပုံတိကို လေးမျက်နှာနန့် ညီတော်စေတီတိကို ယှဉ်တွဲ၍ဖူးမျှော်လျှင် အဆိုပါပုံရိပ်တိက ပြသလျက်ဟိပါရေ။ နောင်လာနောင်သားတိ အတုယူနိုင်စေရန်တည်ထားခသော စေတီတော်တိပင်ဖြစ်ပါရေ။ နီာင်တော် မင်းစောမွန် တည်ထားခသော လေးမျက်နှာပုထိုးတော်ကြီးမှာ ပိုကြီးကာ ညီတော်ဖြစ်သူ မင်းခရီစောမွန်တည်ထားခသော ညီတော် စေတီကသေးနီပြီး အစ်ကို ကိုညီတော်က ဝတ်တွားခယရိုသေမှုပြုနီဟန် အနီးကပ်တည်ဆောက်လှူဒါန်းထားခသ ဖြင့်ညီတော်စေတီဟု ခေါ်တွင်ခြင်းဖြစ်ပါရေ။ မင်းခရီစောမွန်မှာ အစ်ကိုတော်မင်းစောမွန်ဧ့ မြောက်ဦးမြို့တည် ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းတိ မပြီးပြတ်ခရေတိကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခပြီး စေတီပုထိုး၊ သိမ်၊ ကျောင်း၊ ဇရပ်၊ ရေတွင်း၊ ရေကန်၊ တံတားတိတို့ကိုလည်း တည်ဆောက်ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းခပါရေ။ ခရစ်သက္ကရာဇ် (၁၉၉၇) ခုနှစ်တွင် မြောက်ဦးရှေးဟောင်းသုတေသနနန့် အမျိုးသားပြတိုက် ဦးစီးဌာနမှ ထပ်မံပြုပြင်ထိန်းသိမ်းခပါရေ။

## ဗိသုကာလက်ရာ

ညီတော်စေတီတော်မှာ လေးမျက်နှာပုထိုးတော် တည်ဆောက်ထားသော မြေညီပြင်တွင်ကပ်ပနာတည်ဆောက်ထား သော ကျောက်စေတီတော်တစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါရေ။ စေတီတော်မှာ ရှစ်မျက်နှာဖြစ်ပြီး တစ်မျက်နှာလျှင် (၂၂) ပေကျော်ခန့်ဟိ ပါရေ။ အမြင့် (၄၅)ပေခန့်ဟိပါရေ။ စေတီတော်ဧ့ အရှေ့ဘက်မျက်နှာတွင် (၈)ပေကျော်ခန့်ထုတ်ပနာမုခ်ဖွင့် ထားပါရေ။ မုခ်ဝင်လမ်း လက်ဝဲလက်ယာနံရံ အဆင့်လေးဆင့်တွင် မုခ်ကလေးတိပြုလုပ်ပနာဆင်းတုတော်ငယ် (၂၈) ဆူပူဇော်ထားပါရေ။ သမ္ဗုဒ္ဓေဂါထာတော်ကြီးကို ရည်ရွယ်ပနာလှူဒါန်းပူဇော်ထားခြင်းဖြစ်ပါရေ။ အလယ်လိုဏ်ဂူတော် ကြီးတွင်လည်း (၈)ပေခန့်မြင့်သော ဆင်းတုတော်ကြီးတစ်ဆူ ပူဇော်ထားပါရေ။ ကျောက်ဆင်းတုတော်ကြီးကို မူလကရွှေချခပါရေ။ လက်ဟိရွှေအနည်းငယ်နန့် သစ်စေးတိကပ်ကျန်နီပါသေးရေ။ ဆင်းတုတော်ကြီးမှာ သပ္ပာယ်လှပါဧ့။ ဆင်းတုတော်ကြီး လက်ဝဲလက်ယာနံရံတွင် ဂူငယ်ထွင်းပနာဆင်းတုတော်ငယ်နှစ်ဆူပူဇော်ထားပါ ရေ။ ဝင်ဝနံရံမှ နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူနန့် ဂူထဲမှဆင်းတုတော်တိကိုပေါင်းလျှင် ညီတော်စေတီတော်ထဲတွင် ဆင်းတုတော်သုံးကျိပ်တစ်ဆူ ဖူးတွေ့နိုင်ပါရေ။ ဝင်ဝဂူနံရံတွင် လက်ဟိအခြေအနီ၌ နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူမတွေ့နိုင်တော့ပေ။ အလယ်လိုဏ်ဂူတော် ဆင်းတုတော်ကြီးကို တင်လှူပူဇော်ထားသော ကျောက်ပလ္လင်တော်မှာလည်း လက်ရာအလွန်မြောက်သော ရုပ်စုံ ပလ္လင်တော်ကြီးတစ်ခုပင် ဖြစ်ပါရေ။ အမြင့် (၄)ပေခန့်ဟိပါဧ့။ ပလ္လင်တော်တစ်ခုလုံးကို ရှေးခေတ်ရခိုင်စိတ္တလင်္ကာရ အနုလက်ရာတိဖြင့် ထုဆစ်တန်ဆာဆင်ထားပါရေ။ ပလ္လင်တော်တွင် သဇင်ပန်းခက်ပန်းခွေတိ၊ ဘီလူးရုပ်တိ၊ နတ်ရုပ်တိ၊ ဝသုရုပ်နန့် တိရိစ္ဆာန်ရုပ်တိကို တွေ့ဟိနိုင်ပါရေ။ မြောက်ဦးခေတ် အစောပိုင်းလက်ရာတိပင်ဖြစ်ပါဧ့။
စေတီတော်ကို ပုံစံသုံးမျိုးဖြင့် တည်ဆောက်ထားပါရေ။ အောက်ခြီရှစ်မျက်နှာ၊ ခေါင်းလောင်းမှောက်အဝန်းနန့် ဓါတုဂဗ္ဗတိုက်လေးမျက်နှာ၊ လည်သီးထဲတွင် အဝန်းတို့ဖြင့် အဆင့်ဆင့်ဖွဲ့စည်းထားပါရေ။ စေတီတော်အောက်ခြေ ရှစ်မျက်နှာတွင် ပန်းတင်ခုံတစ်ဆင့် ပစ္စယံသုံးဆင့် တွေ့ဟိရပါရေ။ ပစ္စယံဒုတိယအဆင့်တွင် ဖောင်းလုံးတစ်လုံးမျှမပါဟိပါ။ ပစ္စယံအဆင့်အထက်တွင် ကြေးဝန်းအဆင့်၌ ကြာဖတ်တိပတ်လည်ထုဆစ်ထားပါရေ။ ထီးတော်ကို ဒယ်အိုးမှောက်သဏ္ဌာန် မှိုပွင့်ထီးတော်မျိုး တင်လှူပူဇော်ထားပါရေ။ စေတီတော်မှာ အောက်ခြေပိုကျယ်သော စေတီတော်တစ်ဆူပင် ဖြစ်ပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
ညွန့်ဦး (ဦးသာညွန့်)

ရခိုင်ပြည်နယ် သံတွဲမြို့တွင် အဖ ဦးသာအောင်၊ အမိ ဒေါ်အေးညွန့်တို့က ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် မွီးဖွားခပါရေ။ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ (၁၉၄ဝ)၊ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့(၁၉၅၃)၊ ဥပဒေ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (၁၉၆၆) ရဟိ ခပါရေ။ ၁၉၆၁- ၆၂ တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ ဆရာကျူ့ (ခ်) တက္ကသိုလ်၌ စာနယ်ဇင်းပညာ သင်ယူခပါရေ။

၁၉၄၁ ခုတွင် ရန်ကုန်သို့ ရောက်ဟိပြီးကေ ဘီအိုစီ ကုမ္ပဏီ (ဓနိတော)တွင် ဝင်ရောက် အမူထမ်းခပါရေ။ ၁၉၄၂ ခုတွင် ဗမာ့ လွတ်လပ်ရီး တပ်မတော် (ဘီအိုအေ)သို့ ဝင်ရောက်ခပါရေ။ ဂျပန် တော်လှန်ရီးတွင် တိုင်း (၄) လက်အောက်၌ တာဝန် ထမ်းခပါရေ။ ဗိုလ်စံရှား (ခေါ်) သခင်သာညွန့်နာမည် တွင်ခပါရေ။ ၁၉၅၃ - ၇၃ ထိ စာပီ ဗိမာန်တွင် အယ်ဒီတာ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခရေ။ ရန်ကုန်တိုင်း တရားရုံး အချိန်ပိုင်း တရား သူကြီး အဖွဲ့ဝင် (၁၉၇၁)၊ အထူးရာဇဝတ် ခုံရုံးအဖွဲ့ဝင် (၁၉၇၃)၊ ဥပဒေဝန်ထမ်း အဆင့် (၂)၊ အချိန်ပိုင်း တိုင်းတရားသူကြီး (၁၉၈၄ - ၁၉၈၆) တာဝန်တိကိုလည်း ထမ်းဆောင်ခရေ။ ၁၉၈၄ တွင် တိုင်းတာ ဝန်ခံ ဥပဒေဝန်ထမ်း အဖြစ်မှ အငြိမ်းစား ယူခရေ။

အလယ်တန်း ကျောင်းသား ဘဝမှ စပနာ ကဗျာ၊ ဆောင်းပါး တိကို သူရိယ သတင်းစာ၊ တိုးတက်ရေး သတင်း စာ၊ ဒို့လက်ရုံးသတင်းစာ (စစ်တွေ) နှင့် ဒီးဒုတ်ဂျာနယ်တိတွင် ရီးသားခရေ။ စာပီဗိမာန်ထုတ် ကျမ်းတိ၊ မဂ္ဂဇိန်း ဂျာနယ်တိနှင့် ပြင်ပစာနယ်ဇင်းတိတွင် ဆောင်းပါး တိအစဟိစွာတိကို ရေးသားခဧ့။ ပြုစုခရေ စာအုပ်အချို့မှာ သားလှရွှေသွေး၊ လယ်ယာရွှေမြေ၊ အိန္ဒုနှင့် မြစ်ဝါ၊ အမတ်ဒိန်၊မဂဒူး၊ သင်္ဂါယနာ၊ သတ္တု ခေတ်၊ ဘဂဝတ် ဂီတကျမ်း ဦးမျိုးသန့်နှင့် တွဲဖက်ပနာ၊ မှတ်ဉာဏ် ထက်သန် စေလိုသော် ရို့ဖြစ်ကတ်ရေ။ ဦးသာညွန့်ဧ့ အခြား ကလောင်နာမည်တိမှာ သံခဲ သံတွဲ၊ ရဲရွှေညွန့် ရို့ ဖြစ်ရေ။ လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်း ဝင် (ပထမဆင့်) ချီးမြှင့် ခံရရေ။
၂ဝဝဝ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင် ၇ ရက်နိ့တွင် နှလုံး ရောဂါဖြင့် ရန်ကုန် မြို့၌ ကွယ်လွန်လားခပါရေ။
ဇလပ်တောင်ကျွန်း

ဇလပ်တောင်ကျွန်း ရေ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ဟိရေ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်ရေ။

## ပထဝီသွင်ပြင်

ဇလပ်တောင်ရေ အရှည် ၁.၃ ကီလိုမီတာ (ဝ.၈ မိုင်)၊ အကျယ် ဝ.၅ ကီလိုမီတာ (ဝ.၃ မိုင်) ဟိရေ။ ဒေကျွန်းတွင် သစ်ပင်တိရေ ကျိုးတိုးကျဲတဲ တည်ဟိနီပြီးကေ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၃၇ မီတာ (၁၂၁ ပေ) အမြင့်တွင် တည်ဟိရေ။ ကျွန်းဧ့ မြောက်ဘက်အကွေးတွင် လူအနည်းငယ် နီထိုင်ကတ်ရေ။ ဒေကျွန်းရေ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းနန့် ဝ.၆ ကီလိုမီတာ (ဝ.၄ မိုင်) အကွာတွင် တည်ဟိရေ။

ဇလပ်တောင် ရေ သံတွဲမြစ်ဧ့ မြစ်ဝတွင် တည်ဟိရေ။

## ကိုးကား
ဌိကဉ္ဇလိယ

**အသျှင်ဌိတဉ္ဇလိယထေရ်** ရေ မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်ဟိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်ရေ။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း
### တိဿမြတ်စွာဖရားလက်ထက်
တိဿမြတ်စွာဖရား လက်ထက်တွင် အသျှင်ဌိတဉ္ဇလိယထေရ် ရေ သားမုဆိုးတစ်ဦး ဖြစ်ဧ့။ တနိန့်ရေအခါ မုဆိုးရေ တောအရပ်တွင် မြတ်စွာဖရားကို ဖူးမြင်ရဧ့။ ယပြီးနောက်  မုဆိုးရေ မြတ်စွာဖရားသျှင်အား လက်အုပ်ချီပြီးကေ အရှိအရပ်သို့ ဖဲလားခဧ့။ ယပြီးနောက်တွင် မုဆိုးအား မုကြိုး ထိမှန်ဧ့။ ယင်းခါ မုဆိုးရေ မသေမီ ထပ်မံပြီးကေ မြတ်စွာဖရားအား လက်အုပ်ချီခြင်းကို ပြုခပြန်ဧ့။ 

### အကျိုးခံစားရခြင်း
ယင်းပိုင် ဒေဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကိုးဆယ့်နှစ်ကမ္ဘာထက်တွင် မြတ်စွာဖရားအား လက်အုပ်ချီမှုကို ပြုခရေ အချိန်မှစကာ အပါယ်လေးဘုံသို့ မကျရောက်ခပေ။ ယင်းချင့်အပြင် ငါးဆယ့်လေးကမ္ဘာထက်တွင် “မိဂကေတု” နာမည်နန့် စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဧ့။

### ဂေါတမမြတ်စွာဖရားထက်ထက်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်တွင် အသျှင်ဌိတဉ္ဇလိယထေရ် အဖြစ်နန့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူဧ့။

## ကိုးကား
တစ်ကိုယ်ရည်အာသာဖြေခြင်း

တစ်ကိုယ်ရည်အာသာဖြေခြင်း
ဧ အဓိကကတော့ခါသုတ်ရည်ထွက်စီခြင်းဟု အကြမ်းဖျင်း သတ်မှတ်ရေ။ ယကေလည်း အမျိုးသမီးတိမှာမူ မိန်းမအင်္ဂါဧအစိကို ပွတ်ချေရပြီးကေ ၄၅မိနစ် ကြာမှရာအရည်ကြည်တိ ထွက်လာရေ။ ယင်းအရည်ကြည်ကို ograsmဟု သတ်မှတ်ရေ။
တခြားနည်းလမ်း အများကြီးလည်းဟိရေ။

ယင့် အာသာဖြေခြင်းရေ ယှေးပဝေသဏီ အခါကပင် ဟိခရေ။ ယင်းပိုင့်ပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သာမက စိတ်ပိုင်းဆိုင်ပါ ပြောင်းလဲမှုတိဖြစ်စီရေ ဟု ယူဆခကတ်ရေ။ ယကေလည်း ဂု သိပ္ပံနည်းကျလိ့လာချက်တိအရ အာသာဖြေ ခြင်းနန့် စိတ်ပိုင်းရုပ်ပိုင်းပြောင်းလဲ ခြင်းရေ တဖဲ့ချေလည်းသောက် မသက်ဆိုင်ကြောင်းတွိ့ရရေ။ ယင်း့အပြင် ကောင်းကျိုးတိပင် တွိ့ဟိရလီရေ။ ဆီးကျိတ်ကင်ဆာကို ကာကွယ်ပိုင်ဖြစ်ကြောင်းတွိ့ရရေ။ တစ်ကိုယ်ရည်အာသာဖြေခြင်းကို လူတချို့က ရှက်စရာကောင်းရေဟုမြင်ကတ်ရေ။ ယင်း့ကြောင့်လူမ မြင်ကွယ်ရာနီရာတွင်သာပြုလုပ်ကကရရေ။
တစ်ရှုး

**တစ်ရှုး** () ဆိုရေမှာ ဇီဝကမ္မဗေဒအရ တစ်ခု‌ရေလုပ်ငန်း 
ကို အတူတကွ ‌ဆောင်ရွက်လျက်ဟိကြ‌ရေ ဆဲအဖွဲ့အစည်း 
ဖြစ်ရေ။

ယင်းရို့ဧ ဖွဲ့စည်းတည်‌ဆောက်ပုံနန့် 
မူလဖြစ်‌ပေါ်လာပုံရို့မှာ တူညီကတ်ရေ။ တစ်ရှူးကို မြန်မာလို 
အသားမျှင်ဟူပနာလည်း အနက်‌ပီးကတ်ရေ။ တစ်ရှူးကို ‌လေး 
မျိုးပိုင်းခြားထားရေ။ ပထမအမျိုးမှာ အက်ပီသီလျမ် တစ်ရှူး 
‌ခေါ် အဖုံးတစ်ရှူးဖြစ်ရေ။ အဖုံးတစ်ရှူးကား ခန္ဓာကိုယ် 
အ‌ဆောက်အအုံကို ဖုံးကာထား‌ရေ တစ်ရှူးဖြစ်ရေ။ ပုံစံ 
ပြရကေ ကျွန်ုပ်ရို့ ခန္ဓာကိုယ်ဧ အ‌ရေပြားရေ အဖုံးတစ်ရှူး 
ဖြင့်ပြီးရေ။ ဒုတိယအမျိုးမှာ ခန္ဓာကိုယ်ဧ ကြွက်သားအဖွဲ့ 
တွင်ပါဝင်‌ရေ ရှုံ့နိုင်တစ်ရှူး ဖြစ်ရေ။

နာမည်နန့်လိုက်‌အောင် ထိုတစ်ရှူး၌ပါဝင်‌ရေ ဆဲရို့ရေ 
ရှုံ့နိုင်ပွနိုင်ကတ်ရေ။ ရှုံ့နိုင်တစ်ရှူး‌ကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်ဧ အစိတ် 
အပိုင်းအသီးသီးရို့ လှုပ်ရှားနိုင်ကတ်ရေ။ တတိယအမျိုးမှာ 
ဆက်တစ်ရှူးဖြစ်ရေ။ ဆက်တစ်ရှူးဧ သ‌ဘောမှာ ခန္ဓာကိုယ် 
အစိတ်အပိုင်းအသီးသီးရို့ကို ဆက်စပ်‌ပီးပနာ အ‌ထောက်အပံ့ပြု 
‌ရေ တစ်ရှူးတိဖြစ်ရေ။ အမျှင်၊ ရုန်းကန်မျှင်၊ အရိုးနု၊ 
ရုန်းကန်ရိုးနု၊ အဆီစရေရို့ရေ ဆက်တစ်ရှူးတိဖြစ်ကြ 
ရေ။ စတုတ္ထအမျိုးအစားမှာ နာဗ်‌ကြောအဖွဲ့တွင်ပါဝင်‌ရေ 
ဆဲအစုအ‌ဝီးရို့ ဖြစ်‌လေရာ ယင်းကို နာဗ်‌ကြောတစ်ရှူးဟု 
‌ခေါ်‌လီရေ။

## ကိုးကား
တတိယ ဓညဝတီမင်းဆက်စာရင်း

## ကိုးကား

* ရခိုင်ရာဇဝင်သစ်ကျမ်း
* ဓညဝတီရာဇဝင်သစ်ကျမ်း
* အင်းစောက်ရာဇဝင်
*ရှေးအတိတ်ကာလ ဓညဝတီရခိုင်ပြည် နန်းဆက်မင်းဆက်ရာဇဝင်
*ပီပြင်သောရခိုင်ဘုရင်များ PDF
တပ်တောင်မြို့

တပ်တောင်မြို့ရေ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းခရိုင်၊ အမ်းမြို့နယ်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ရေ။

### သမိုင်းကြောင်း
တပ်တောင်မြို့ကို ပြည်ထဲရီ ဝန်ကြီးဌာန၏ ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၇၉၉/၂၀၁၅ ဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ရေ။ မြို့ဝန်ခေတ်က တပ်စွဲခဲ့၍ တပ်တောင်ဟု အမည်တွင်ခဲ့ရေ။

### ပထဝီဝင်
တပ်တောင်မြို့ရေ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့် ပေ ၂၀ တွင် တည်ဟိရေ။ အမ်းချောင်းရေ တပ်တောင်မြို့အတွင်းတွင် အရှေ့မှ အနောက်သို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရေ။

### တည်နီရာ
တပ်တောင်မြို့ရေ အမ်းမြစ်ဝမှ ၇ မိုင်အကွာ လက်ဝဲကမ်းတွင် တည်ဟိရေ။ အမ်းမြို့မှ တောင်ဘက် ၂၆ မိုင်အကွာတွင် တည်ဟိရေ။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉ ဒီဂရီ ၄၀ မိနစ်မှ ၂၀ ဒီဂရီ ၃၀ မိနစ်နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၃ ဒီဂရီ ၄၀ မိနစ်မှ ၉၃ ဒီဂရီ ၂၂ မိနစ်တို့အကြားတွင် တည်ဟိရေ။

## အကျယ်အဝန်း
တပ်တောင်မြို့ရေ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၂ မိုင်နှင့် တောင်မှ မြောက်သို့ ၁.၅ မိုင် ရှည်လျားရေ။ အကျယ်အဝန်းအနီဖြင့် ၀.၇၆၂ စတုရန်းမိုင် (၁.၉၇ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) ဟိရေ။

### နယ်နမိတ်
တပ်တောင်မြို့၏ အရှေ့ဘက်တွင် အမ်းမြို့နယ်ဟိ လောင်းဒုံကွင်းအုပ်စု၊ တောင်ဘက်တွင် ဖက်ချောင်းအုပ်စုတို့နှင့် လည်းကောင်း၊ အနောက်ဘက်တွင် ကင်းခြေအုပ်စုနှင့် မြောက်ဘက်တွင် တိုက်မော်အုပ်စုတို့နှင့် နယ်နိမိတ် ထိစပ်လျက်ဟိရေ။

### ရာသီဥတု
တပ်တောင်မြို့ရေ ပူအိုက်စွတ်စိုသော ရာသီဥတုဟိပြီး အမြင့်ဆုံး ၃၈ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်နှင့် အနိမ့်ဆုံး ၇ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် ဖြစ်ရေ။

### လူနီမှု
တပ်တောင်မြို့၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၈ မတ်လ စာရင်းအရ ၇၉၁၇ ဦးဖြစ်ပြီး ရခိုင်လူမျိုး အများစု ဖြစ်ကာ ချင်းနှင့် ကရင်လူမျိုးများလည်း နီထိုင်ကြရေ။

### စီးပွားရီး
တပ်တောင်မြို့ရေ စီးပွားရီအချက်အချာကျသော ဒေသတွင် တည်ဟိရေ။ စီးပွားရီအနီဖြင့် ကုန်ရောင်းကုန်ဝယ်၊ လယ်ယာကိုင်းကျွန်းလုပ်ငန်းများကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြရေ။

### ပညာရီး
တပ်တောင်မြို့တွင် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ၁ ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ၁ ကျောင်း၊ မူလတန်းလွန်ကျောင်း ၁ ကျောင်း၊ မူလတန်းကျောင်း ၁ ကျောင်းနှင့် မူလတန်းကြိုကျောင်း ၁ ကျောင်းတို့ တည်ဟိရေ။

### ကိုးကား
တပ်တောင်မြို့၏ ဒေသဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ
တတိယဓညဝတီမြို့

## တတိယဓညဝတီမြို့ (ဘီစီ ၅၈၀ မှ ၃၂၆ ထိ)

ဒုတိယဓညဝတီမြို့တော်တွင် မင်းပေါင်း (၂၈)ဆက် နန်းစံပြီးနောက် သူရိယမင်းဆက် စရေ၊ သူရိယ
မင်းဆက်ဧ့ ပထမဆုံးသောမင်းမှာ စန ́ာသူရိယဖြစ်ရေ။ ဤမင်းရေ မြို့တော်ကို အသစ်တဖန် မွမ်းမံပြင်ဆင်ပြီး
သူရိယမင်းဆက်အဖြစ် ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ခြင်းဖြစ်ရေ။ ဤရက္ခပူရ တတိယဓညဝတီကို တည်ထောင်ချိန်ရေ
အိန ́ိယပြည်တွင် ဘုရင်ဗိမ္မိသာရမင်းနန့် ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်ရေ။ စန ́ာသူရိယဘုရင်ဧ့ လျှောက်ထားတောင်းပန်ချက်အ
ရ ဗုဒ္ဓဘုရားသျှင်ရေ ရခိုင်ပြည် ဓညဝတီမြို့တော်သို့ ြွကရောက်ကာ မဟာမုနိ ရုပ်သျှင်တော်မြတ်အား သွန်းလုပ်စေခ
ရေ။ ဤမြို့တော်တွင် သူရိယမင်းဆက် ၂၅ဆက်နှစ် ၉၀ဝခန့် အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်ကတ်ရေ။

## ကိုးကား
တမာလပုပ္ဖိယ

** အသျှင်တမာလပုပ္ဖိယထေရ်**  ရေ မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်ဟိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်ရေ။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း

### အကျိုးခံစားရခြင်း

### ဂေါတမမြတ်စွာဖရားထက်ထက်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်တွင် အသျှင်တမာလပုပ္ဖိယထေရ် အဖြစ်နန့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူဧ့။

## ကိုးကား
တရားတဘောင် တက်တက်ပြောင်မွဲ အထောက်စာ

## တရားတဘောင် တက်တက်ပြောင်မွဲ အထောက်စာ
ဟူးဟူး ရေရေဟူး ...

မထောက်ကေလည်းမထောက်၊ ထောက်လုပ်ပြီးသော်၊ နောက်ကို

လည်း တမျိုးတဆွေ ထောက်လိုက်မည်ပ၊ ဆံခြည်ညိုမြ

(ကြာကန်ရွာ) အပျိုမတို့၊ ရင်စတင်ဆစ်၊ ရဲစစ်လည်းဝင်၊ မိနံပါးနှင့်

ဖနံပါးမှာ မအိပ်ချင်ဟု၊ ကိုယ်တွင်း အထည်၊ ပဲနံသာကို ဖုံဖုံနှီးဗျာ၊

ကိုယ့်သပေါ့ချေနှင့်၊ ကိုယ်အိပ်ချင်ရေ၊ ရွာတွင် ကလွေ၊ လူပျိုချေ

ရို့ကလည်း၊ သိလတ်မည် မကြောက်၊ ချွေးတပေါက်ပေါက် ကေမို့၊

နီဝင်လတ်သော်၊ ထိုအိမ်နားကို၊ ရစ်ကာဝင်ဟု၊ ထရံပေါက်က၊

ချစ်ကတ်မေ ကြိုက်ကတ်မေဟု၊ ပြောလတ်သောခါ၊ မိအိုမက၊

နီးလတ်သောခါ၊ ခွီးယောင်ဝတ်ယောင်၊ ဇာယောင်တစ်ခု၊ တရုရုဟု၊

ငါ့အိမ်နားမျာ၊ တခါတရံ၊ ခါရံတထူး၊ မကြားဖူးဟု၊ ဆိုလတ်

သောခါ၊ ထိုကလွေချေက၊ စိတ်ဆိုး မာန်ပေါက်၊ ဒေါသရောက်၍၊

ယင်းဝါကြီးမသမီး၊ ညဇာတွင်က၊ ကန်ဘောင်အောက်မာ၊ ဇာလီးပျင်း

ဖို့၊ မှာခရေဟု၊ ပြောသံဆိုသံ၊ ကြားပြန်လတ်သော်၊ ဝါကြီးဘိုက၊

နိုးလတ်သောခါ၊ ကျွန်ယုတ်မသား၊ ထိုးသတ်ပစ်မည်ဟု၊ ဆင်းလို့

အလိုက်၊ မောင်းကာအတွင်း တိုင်တွင်ထိခိုက်၊ ဝါကြီးဘိုထိပ်မှာ၊

ကြက်ဥ လောက်တစ်လုံးဖြစ်တေ၊ တရိပ်လွန်မြောက်၊ မိုးလင်းသောက်

လတ်သော်၊ ကာလုံတတ်ပါးမှာ၊ တိုင်အဲထားမည်ဟာကလွေ၊ တရိပ်

လွန်မြောက်၊ မိုးလင်း သောက်ခါ၊ မာတာပီတ၊ မိနှင့်ဖကိုလည်း

မရှက်၊ ခြောင်းဟတ်လို့လည်းမကြား၊ အကျွန်ထိပ်ကို၊ ခဲကောက်ပစ်

တေ၊ ကာလုံတတ်ဟု၊ ဆိုလတ်တေခါ၊ ထိုကလွေချေက၊ ချေဆိုပြန်ရေ

မှာ၊ မြတ်မွန်ဟိရာ၊ နွားမွန်လာ၊ အပျိုဟိရာ လူပျိုလာ၊ မလာရဘဲ၊

ဝါကြီးမက၊ တလီဆဲ၊ ဝါကြီးဘိုက၊ နိုးလတ်သောခါ၊ ကျွန်ယုတ်မ

သား၊ ထိုးသတ်ပစ်မည်ဟု၊ ဆင်းလို့အလိုက်၊ မောင်းကာလ အတွင်း၊

တိုင်တွင်ထိခိုက်၊ ယင်းအဖြစ်ကို ကျွန်မျိုးသာမသိပါ၊ ခဲကောက်လို့

လွန်သည်မြောက်ကေက၊ ဝါကြီးသမီးကိုပီးလီ၊ မင်းကေက၊ ဒဏ်ငွေ

ခြောက်ဆယ်လျော်ရမေ၊ မလျော်ကေက၊ တရားတဘောင် ရုံးကို

ဆောင်ကေ၊ ဝါကြီးမ အိမ်ထောင်၊ တက်တက်ပြောင်မွဲ ။ ။

## ကိုးကား
တရုတ်ဘာသာ

တရုတ်ဘာသာ ဆိုစော်မှာ တရုတ်လူမျိုးရို့ ရီးသား ပြောဆိုသုံးစွဲကတ်ရေ ဘာသာစကားဖြစ်ရေ။ တရုတ် ဘာသာ အရီးအသားမှာ အများအားဖြင့် တတူတူ ဖြစ်ကေလည်း စကားပြောဆိုရာတွင်မူ နိုင်ငံအလိုက် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားခြားနားမှုတိ ဟိရေ။

## တရုတ်ဘာသာစကား မျိုးကွဲတိ
နိုင်ငံတကာတွင် ပြောဆိုရေ တရုတ်စကားကို မန်ဒရင် တရုတ်ဘာသာစကားဟု ခေါ်ဆိုလေ့ ဟိကတ်ရေ။ ဟော့ကင်စကား (Hokkien)၊ ကန်တုံစကား (Cantonese)၊ တယိုချူးစကား (Teochew)၊ ဟတ်ကာစကား (Hakka)အပြင် အခြား ဒေသသုံး တရုတ်စကား အများအပြား ဟိရေ။ ဥပမာအားဖြင့် မလေးရှားနိုင်ငံ ကွာလာလမ်ပူမြို့တွင် ကန်တုံစကားကို အသုံးတိကတ်ပြီး စင်ကာပူနိုင်ငံ တွင်မူ ဟော့ကင်စကား ကို ပြောဆိုသူ အများအပြား ဟိရေ။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်မူ လက်တို နန့် လက်ရှည် ဟု ခွဲခြား ခေါ်ဝေါ်လေ့ ဟိရေ။ လက်ရှည် ဆိုစော်မှာ အင်္ကျီလက်ရှည်ဝတ်ရေ ယဉ်ကျေးရေ လူရို့ဧ စကားဟု ညွှန်းဆိုခြင်း ဖြစ်ပြီး လက်တို စကားဆိုစော်မှာ အလုပ်သမား လူတန်းစားသုံး စကားဟု ညွှန်းဆိုခြင်း ဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား
တဝဂူစေတီတော်

## တည်နီရာ
မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ အရှေ့တောင်ဘက်မိုင်ဝက်ခန့်အကွာတွင် တည် ဟိပြီး မျှော်တော်မူ ကျီတော်ရာဧ့ တောင်ဘက်၊ လွမ်းစေတီဧ့ အနောက်ဘက်တွင် တည်ဟိပါရေ။ 

## ကုသိုလ်သျှင်
ဘုရင်မင်းဗာကြီးလက်ထက် ဇုနှုတ်စစ်သူကြီး သီဟပတိမှကောဇာသက္ကရာဇ် (၈၉၆) ခု၊ အေဒီ (၁၅၃၄) ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်လှူဒါန်းခပါရေ။ 

## သမိုဝ်းအကျဉ်း
ဘုရင်မင်းဖလောင်းလက်ထက် ဇုနှုတ်စစ်သူကြီး နန္ဒသူရရေ စစ်မြေပြင်မှ အပြန်တွင် မိမိဧ့ကတော်ဖြစ်သူ စောမြနန္ဒာအား မထင်မရှားသည့် စောင်းသမားတစ်ဦးနန့် အထင်လွဲပြီး မိမိဇနီးနန့် စောင်းသမားကို တဝဂူတွင် ဂူပိတ်ပနာ သတ်ခရေ။ နောက်ပိုင်းအဖြစ်မှန်ကို သိရေအခါမှ လွမ်းစေတီတစ်ဆူကို တည်ထားခရာ စေတီတော်မပြီးမီ စစ်သူကြီးမှာ မိမိဇနီးအား လွမ်းဆွတ်တသခြင်း၊ နောင်တရခြင်းဝေဒနာတိဖြင့် ရင်ကွဲနာနန့် သေဆုံးခရလေရေ။ ၁၉၉၈-ခုနှစ်တွင် အလယ်ဈေးတံတား တည်ဆောက်ခရေ အင်ဂျင်နီယာ ဦးကျော်မောင်မှ ထပ်မံတည်ဆောက်လှူဒါန်းခရေ။ ဒေစေတီအား တဝဂူစေတီဟုခေါ်ရေ။ ။ 

## ဗိသုကာလက်ရာ
တဝဂူစေတီတော်ရေ ပေ (၁ဝဝ) ခန့်မြင့်ရေ တောင်စောင်းတောင်စွယ်တွင် တည်ဆောက်ထားရေ အုတ်စေတီတစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါရေ။ စေတီတော်အောက်ခြေ အချင်းမှာ (၃၂) ပေခန့်ဟိပြီး အမြင့်ပေ (၃၀) ကျော်ခန့် ဟိပါရေ။ အောက်ခြေ လေးထောင့်ပန္နက်ပုံပေါ်တွင် ပစ္စယာသုံးဆင့်ခံပနာ ခေါင်းလောင်းမှောက်မှ ငှက်ပျောဖူးအထိ အဝန်းဖြင့် တည်ဆောက်ထားပါရေ။ အရှေ့ဘက်သို့ (၂) ပေခန့်ထုတ်ကာ မုခ်ဦးဖွင့်ထားပြီး မုခ်လိုဏ်ဂူထဲတွင် (၃) ပေကျော်ခန့်မြင့်ရေ ကျောက်ဆင်းတုတော်တစ်ဆူကို (၁) ပေခန့်ဟိရေ ပလ္လင်တော်ပေါ်တွင် ပူဇော်ထားပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅