open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
မုနိစက်

မဟာမုနိကုန်းတော်ရေ အံ့ဖွယ်ကိုးပါးနန့် ပြည့်စုံရေကြောင့် မုနိစက် နာမည်တွင်ရေ။ ထို ကိုးပါးမှာ ဝသုန္ဓရေတွင်း၊ ရောင်ခြည်တော်မှေးခြင်း၊ ရောင်ခြည်တော်လင်းခြင်း၊ ရောင်ခြည်တော် နိညမပြတ် လင်းခြင်း၊ သိမ်တော်အထက်က ကျေးငှက်ရို့ မပျံခြင်း၊ ဆင်းတုတော်အမြင့်ကို တိုင်းရာမှာထပ်တူမကျခြင်း၊ သိမ်တော်မှာလူစုဝီးရေ်လည်း ပြည့်ခြင်းမဟိခြင်း၊ ဦးတော်ဆေးကန်ရေ လျော့ခြင်းပိုခြင်း မဟိခြင်းနန့် သိမ်တော်ပတ်လည်မှာပေါက်ရေပန်းပင်တိရေ သိမ်တော်သို့ ဦးညွတ်ခြင်းရို့ ဖြစ်ကတ်ရေ။ မဟာမုနိစက်လည်း ဟူဧ။ 
## ကိုးကား
မုန့်ပဲသရေစာ ဝေါဟာရတိ

## ပြင်ပလင့်ခ်တိ
ရခိုင် ဘာသာစကား လမ်းညွှန် (ဦးစက္ကိန္ဒ-ရခိုင်မြေ)
မုန့်လက်ဆောင်း

မုန့်လက်ဆောင်း(Lod Chong/Lot Chong)ရေ မြန်မာ့နှစ်သစ်ကူး သင်္ကြန်အချိန်တွင် အဓိက စားသောက်ရေ မြန်မာ့ရိုးရာ အစားအစာတစ်မျိုး ဖြစ်ရေ။ မုန့်လက်ဆောင်းကို မုန့်လက်ဆောင်း အုန်းနို့တွဲပနာလည်းကောင်း၊ မုန့်လက်ဆောင်း ထန်းလျက်တွဲ၍လည်းကောင်း၊ မုန့်လက်ဆောင်းနန့် ထန်းလျက်တွဲ၍လည်းကောင်း၊ မုန့်လက်ဆောင်းဖတ်ကို သကြားရည်၊ နှမ်းရည်မွှေးရော၍လည်းကောင်း၊ မုန့်လက်ဆောင်း ဖတ်ကို အုန်းနို့အစား နွားနို့ဖြင့် တွဲ၍လည်းကောင်း၊ မုန့်လက်ဆောင်း၊ သာဂူကျို၊ အုန်းနို့ တွဲ၍လည်းကောင်း၊ မုန့်လက်ဆောင်း၊ သာဂူပျဉ်၊ ကောက်ညှင်းပေါင်း၊ အုန်းနို့ ကျောက်ကျော၊ ပေါင်မုန့်ဖြင့် တွဲကာ ရွှေရင်အေးလုပ်ပနာလည်းကောင်း နည်းအမျိုးမျိုး စီမံပြုလုပ်ပနာစားတတ်ကတ်ရေ။ 

မုန့်လုပ်ဆောင်းဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကတ်ရေ။ မုန့်လုပ်ဆောင်းရေ ယိုးဒယားစကား(Lot chong)မှ ဆင်းသက်လာရေ။ လုပ်ဆောင်း (ကြမ်း ပေါက်မှကျွံကျရေမုန့် (ဝါ) ဆန်ခါတိုက်မုန့်)ဖြစ်ရေ။ 

## ပါဝင်ရေ ပစ္စည်းတိ
* ဆန်ကြမ်း - ၄ နို့ဆီဘူး
* ထုံးကြက်တက်ရည် - ၁ ဂါလံ
* ဆွမ်းမွှေးရွက် - ၁ဝ ရွက်

* အုန်းနို့ရည်အတွက်
အုန်းသီး - ၅ လုံး
ရေ - ၁ဝ နို့ဆီဘူး
ဆား - ၁ ၂/၁ စားပွဲဇွန်း
နို့စိမ်း - ၁ ဘူး

* သကြားရည်အတွက်
သကြား - ၂၅ ကျပ်သား
ရေ - ၁/၂ နို့ဆီဘူး

* ထန်းလျက်ရည်အတွက်
ထန်းလျက် - ၂၅ ကျပ်သား
ရေ - ၁/၂ နို့ဆီဘူး

## ထုံးကြက်တက်ရည်ပြုလုပ်ပုံ
ထုံးကိုရေဖျော်ပြီး ကျောက်ချဉ်ထည့်ပါ။ ရေကြည်လာကေ အပေါ်အရည်ကြည်မှာ ထုံး ကြက်တက်ရည် ဖြစ်ရေ။

## ပြုလုပ်ပုံ အဆင့်ဆင့်
ဆန်ကို တစ်ည ရေစိမ်ကြိတ်ပြီး ရီစစ်ပါ။ ဆွမ်းမွှေးရွက်ကို ညက်အောင်ထောင်းပြီး အဝတ်ထဲထည့် အရည်စစ်ယူပါ။ မုန့်နှစ်ကို အစေး ပေါက်အောင် နယ်ပြီး ထုံးကြက်တက်ရည်နန့် ရောပနာကျိုပါ။ ဆွမ်းမွှေးရည်ပါ ထည့်ပါ။ ဆန်ဧ အစီးကို ကြည့်ပနာရေအနည်း အများကို ချိန်ဆထည့်ရပါဖို့။ မုန့်တိ ကျက်ပနာပျစ်ခဲလာကေ မုန့်လက်ဆောင်းဖတ် ပြုလုပ်ရန် အနိန်သို့ ရောက်ရာ ဖြစ်ရေ။

## မုန့်ပြုလုပ်ဖို့အတွက်
အထူးစီမံထားရေ မုန့်လက်ဆောင်းဖတ်လုပ် သံဆန်ခါဖြစ်ရေ သံပြားဝိုင်းကြီးကြီးဧ မျက်နှာပြင်တွင် တစ်ခြမ်းပိတ်၊ တစ်ခြမ်း အပေါက်ဖောက် ပုံစံဖြင့် အနေတော် ဖောက်ထားရေ ဆန်ခါကို ရီအီး ထည့်ထားရေ ခံအိုး (သို့) ရေဇလုံပေါ်တွင် တင်ကာ ၎င်းဆန်ခါပေါ်သို့ ပူပြီးပျစ်ခဲနီရေ မုန့်နှစ်သားကို ခပ်တင်ပါ။

မုန့်နှစ်တိကို ဖိတုံးဖြင့် ဖိပီးကေ ခံအိုးဟိ ရီထဲသို့ အပေါက်ငယ် ပုံသဏ္ဌာန် အဖတ် လေးတိ ကျပြီး ခဲလာပါ လိမ့်မယ်။ ကျလာရေ မုန့်ဖတ်လေးတိကို ဆန်ခါတပ် ယောက်မဖြင့် ဆယ်ယူကာ အဝတ် ခင်းထားရေ တောင်းထဲထည့်ပါ။ ဒေပိုင် အဆက် မပြတ် ပြုလုပ်လားရာတွင် အထူးသတိထားရဖို့ အချက်မှာ ခံအိုးအတွင်းဟိ ရီအီးကို မကြာမကြာ လဲလှယ်ပီးရန် ဖြစ်ရေ။

ခံအိုးထဲတွင် အီးရေ ရီတိဟိနေမှသာကေ အပေါ်မှလောင်းချရေ မုန့်ဖတ်နှစ် အပူတိက မုန့်ဖတ်အခဲ ပုံသဏ္ဌာန် ဖြစ်လာဖို့ ဖြစ်ရေ။

## မုန့်လက်ဆောင်း အချိုပွဲအတွက်
အုန်းသီးကို ခြစ်ပြီး အုန်းနို့ရည် မပျစ်မကျဲအနေ (၁၀) နို့ဆီဘူးလုပ်ပါ။ ဆားရောမွှေပါ။ နို့စိမ်းရောပနာထပ်မွှေပါ။ သကြားနန့် ရေကိုရောပနာအနေတော်ရအောင်ကျိုပါ။ ထန်းလျက်ခဲ ကိုလည်း ရေနန့် မပျစ်မကျဲအနိန် ကျိုပါ။

## မုန့်လက်ဆောင်းပွဲပြင်ရန်
ဖန်ခွက်(သို့) မုန့်ပန်းကန်စောက်တွင် မုန့်လုပ်ဆောင်းဖတ်အနေတော်ထည့်ပါ။ ရေခဲ တုံးလေးတိ စိပ်ထည့်ပါ။ အုန်းနို့ရည်ကို ၁း၂ အနေထည့်ပါ။ သကြားရည် နှစ်သက် သလောက်ထည့်ပါ။ ပြီးမှ အပေါ်ယံတွင် ထန်းလျက်ရည် ဆမ်းပါ။

## ရုပ်ပုံတိ

File:Mote Lak Saung.jpg|မုန့်လက်ဆောင်း


## ကိုးကား
မုန့်လင်မယား

**မုန့်လင်မယား**မုန့်ရေ မြန်မာ့ရိုးရာမုန့် တစ်မျိုးဖြစ်ရေ။ မော်လမြိုင်ဘက်တွင် မုန့်အုပ်ကလေး ဟုခေါ်ရေ။ 

## လိုအပ်ပစ္စည်း
ဆန်မှုန့်ညက်၊ ရေ၊ ချင်း၊ ကြက်သွန်မြိတ်၊ စားတော်ပဲပြုတ်၊ ငုံးဥ၊ ဆား၊ သကြား၊ ဟင်းခတ်မှုန့်တဖဲ့ချေ၊ ဆီရို့ ဖြစ်ရေ။ 

## လုပ်ပုံလုပ်နည်း
ဆန်မှုန့် လက်ဖက်ရည်ပန်းကန်လုံး တစ်လုံးထည့်ကေ ရေလက်ဖက်ရည်ပန်းကန်လုံး တစ်လုံးခွဲကနီနှစ်လုံးထိ ထည့်ပြီး ဆန်မှုန့်တိ အားလုံး ပျော်ဝင်လားအောင် မုန့်သားအပျော့အမာ ကိုယ့်စိတ်ကြိုက်ပေါ် မူတည်ပနာဖျော်ပီးပါ။ ပြီးကေ ချင်းကို ခြစ်ပြီး ချင်းရည်ကို မုန့်နှစ်ရည်ထဲ ညှစ်ထည့်ပီးပါ။ ကြက်သွန်မြိတ်လေးတိကို ရိတ်ရိတ်ပါအောင် လှီးထည့်ပီးပါ။ ဆား၊ သကြား၊ ဟင်းခတ်မှုန့် တဖဲ့ချေရို့ထည့်ပြီး အားလုံးသမအောင် မွှေခေါက်ပီးထားပါ။ ငုံးဥလေးတိ အသင့်ထားပီးထားပါ။ ဆီကို ပန်းကန်လုံးလေး တစ်လုံးထဲ ထည့်ပီးထားပါ။ ပြီးကေ ဆီစုပ်တံလေးပါ ထားပီးထားပါ။ (တချို့ကလည်း မုန့်ရည်ဖျော်ရေအထဲမှာ အုန်းနို့ရည်ပါထည့်ပြီး လုပ်တတ်ပါသေးရေ။)

အားလုံးအသင့်ဖြစ်ပြီဆိုကေ မုန့်မကပ်ရအောင်လို့ မုန့်လုပ်မယ့်အိုးကို ဆီနန့် အရင် သုပ်လိမ်းပီးပါ။ မုန့်အိုးပူလာပြီဆိုကေ မုန့်ရည်တိကို အိုးထဲကနီမွှေခပ်ပြီး မုန့်အိုးလေးထဲ တစ်ခွက်ချင်းဖြည့်ပီးပါ။ ပြီးကေ ငုံးဥ၊ ပဲပြုတ် ထည့်ပီးပါ။ မီးအပူဟိန်နန့် အောက်က မုန့်သားကျက်လို့ ကြွတက်လာပြီဆိုကေတော့ ဇွန်းလေးနန့် မုန့်တိ ခွာယူပြီး ဟိုဘက်ကို လှန်ပီးလိုက်ပါ။ အဲ့ဒီလိုနန့် မုန့်တိ ကျက်လာရေအခါ မုန့်နှစ်ခုကို တစ်ခုပေါင်းပြီး အပေါ်ကနီထပ်ပီးလိုက်တော့ ပူပူနွေးနွေးနန့် အရသာဟိရေ မုန့်လင်မယားလေး ရပါပြီ။ မုန့်တစ်ခါကျက်လားပြီးတိုင်း မုန့်ခွက်လေးတိကို ဆီလေးသုပ်လိုက်၊ ယပြီးကေ မုန့်ရည် ထပ်ဖြည့်ပြီး ဆက်လုပ်ပီးပါ။ 

ကြိုက်တတ်မယ်ဆိုကေတော့ နှမ်းလှော်လေးကို ဆားလေးနည်းနည်းနန့်ထောင်းပြီးဖြူးစားပါ။ ပိုပြီး အရသာဟိပြီး မွှေးရေ။ မြန်မာပြည်တွင် နီရာအနှံ့မှာ ဝယ်စားလို့ရရေ။

## ဂျပန်မုန့်လင်မယား (တာကိုယာကိ)

လိုအပ်စွာတိက မုန့်နှစ်အတွက် တိုကိုယာကိအမှုန့်ထုပ်၊ ကြက်ဥ၊ ရေဘဝဲ၊ ကွန်းညခု (Konyaku) (မြန်မာလို ဝဥနန့် ခပ်ဆင်ဆင် တုန်တုန်တုန်တုန် အတုံးလေးတိ)၊ ဂေါ်ဖီထုပ်၊ ကြက်သွန်မြိတ်၊ အချဉ်စိမ်ထားပြီးသားအနီရောင် ချင်းလေးတိ၊ Dashi လို့ခေါ်ရေ ငါးအမှုန့်တစ်မျိုး၊ ယပြီးကေ Moyonnaise၊ ယပြီးကေ၊ ယပြီးကေ Takoyaki အချိုရည်၊ ရေညှိမှုန့်အထုပ်။

မုန့်ရည်အတွက် အမှုန့်ကို ရေနန့်အရင်ဖျော်၊ ယပြီးကေ ကြက်ဥခေါက်ထည့်ရပါဖို့။ မုန့်နှစ်တိ သေချာကြေအောင် ခေါက်ပီးပါ။ ရေဘဝဲကို သန့်စင်အောင်ဆီးပြီး ပြုတ်၊ ယပြီးကေ မထူမပါးလေးတိ လှီးပါ။ ကွန်းညခုကိုလည်း ခပ်သေးသေး အတုံးလေးတိဖြစ်အောင် တုံးပါ။ ဂေါ်ဖီထုပ်ကို ရေဆီးပြီး ပပါးချေတိဖြစ်အောင် လှီးပါ။ ကြက်သွန်မြိတ်တိကို ရေဆီး၊ ယပြီးကေ အမြစ်ချေတိ ပါရေဘက်ကို ညီအောင်စီယပြီးကေ သားရေကွင်းနန့်ချည်၊ ရေခါလိုက်၊ ယပြီးကေမှ ခပ်ပပါးချေတိ လှီးထားလိုက်ပါ။ ချင်းအနီရောင်လေးတိကို ရေစစ်ထားလိုက်ပါ။

အားလုံးအဆင်သင့်ဖြစ်ပြီဆိုကေ မုန့်လုပ်မယ့်အိုးလေးကို ပလပ်ထိုးလိုက်ပြီး အိုးပူလာရေအထိစောင့်၊ အိုးပူလာပြီဆိုကေတော့ အိုးကို ဆီလေးသုပ်၊ ယပြီးကေမှ အိုးထဲက အခွက်လေးထဲကို မုန့်နှစ်လေးတိ လိုက်ဖြည့်ထည့်၊ ယပြီးကေမှ ရေဘဝဲထည့်၊ ကွန်းညခုထည့်၊ ဂျင်းထည့်၊ ဂေါ်ဖီထုပ်ဖတ်လေးတိထည့်၊ ကြက်သွန်မြိတ်လေးတိ ဖြူးပီးလိုက်ပါ။ ၂ မိနစ်လောက် တုတ်ချောင်းလေးတိနန့် ဟိုဘက်လှန်ပီးလိုက်၊ ခဏလောက်နေရင် ဒီဘက်ပြန်လှန်လိုက်ပါ ကျက်လားပြီ။

ပန်းကန်ထဲကို အဲ့ဒီမုန့်လုံးလေးကို ထည့်၊ ယပြီးကေမှ အပေါ်ကနီTakoyaki အချိုရည်လေး ဆမ်း၊ Moyonnaise လေးဆမ်း၊ ငါး Dashi လေးထည့်၊ ယပြီးကေမှ အပေါ်ဆုံးကနီရေညှိမှုန့်လေးဖြူးလိုက်ကေ အဆင်သင့်စားသုံးနိုင်ရေ တာကိုယာကိ ပူပူမွှေးမွှေးချိုချိုလေး ရပါပြီ။ 

## ကိုးကား
မုသာဝါဒဧ့ ဆိုးကျိုး

## မုသာဝါဒဧ့ ဆိုးကျိုး

အယင်ဂခါက....ရွာတစ်ရွာမှာ

ကုန်သည်ဦးရောနဲ့ ဇနီးဖြစ်သးတေ ဒေါ်ကျစ်ရို့ နီထိုင်ကတ်ပါရေ။ သူရို့စော် အလှူဒါနလည်း မလုပ်ကတ် သီလလည်း မစောင့်ကတ် ဘာဝနာဆိုစာကတော့ခါ အဝီးမှာ။

ယင်းပိုင်နက်

တစ်ရက်မှာတော့ခါ…ကုန်သည်ဦးရောစော် ရောဂါတစ်ခုနဲ့ သီကျလားပနာ တောကြီးတစ်ခုမှာ ပြိတ္တာဘဝဖြစ်လားပါရေ။ ကုန်သည်ဦးရော မဟိ​ရေနောက် ဦးရောဧ့ ဇနီးဖြစ်​တေ ဒေါ်ကျစ်စော် နာမည်နဲ့
လိုက်အောင်ကိုပင် ငွေတိ​ကို ကျစ်ကျစ်ပါအောင် စုထားပနာ ဇာသူ့ကိုမှ ပီးကမ်းမှုတိ မလုပ်ပါလတ်။ သူ့ဆွေမျိုး မိတ်ဆွေတိက အခက်အခဲဖြစ်လို့ အကူညီလာတောင်းကတ်​ရေအခါ ဒေါ်ကျစ်က…တပျင်းစိတ်ညစ်ပြပါရေ။

အမိယေဟိုက်..

ငါ့ပိုင် လင်မဟိသားမဟိရေ မဆမကိုရာ နင်ရို့က အထင်ကြီးနီကတ်တေပါ့ယေ။ ငါ့မှာ… နင်တိက်ို ကူညီရလောက်အောင် မချမ်းသာပါဝေး။

ဇာပိုင်ပင် ဝါပနာပြောနီကေလဲသော...
ဆွေမျိုးတိက မယုံကတ်ပါ။

အဓမ္မအကူညီတောင်းကတ်တေလတ်။

ယော်…
ငါ့မှာ တစ်ခုလဲ မဟိလို့ပြောပြီးပါယာလေ။

ယင်းချင့်ကိုမှ နင်ရို့တိက မယုံကတ်ဆိုကေလဲ ငါ ကျိန်ပနာ ပြောပြဘာမေ။

ငါ့မှာ ရွှေငွေဥစ္စာ ဟိပါယက်နဲ့ မဟိပါဆိုပနာ ပြောမိခကေ...
ဖြစ်လာရေဘဝမှာ ချီးကို စားရရေသူ ဖြစ်ရပါဇီ...

ကိုင်…ယုံကတ်ယာလား-?

ယင်းပိုင် ကျိန်ပနာ ဝါလို့ ပြောလိုက်တေအခါမှ အာလုံးသူ စိတ်လျော့ပနာ ပြန်လားခကတ်တေလတ်။

ဒေါ်ကျစ် စော် ယင်းပိုင်နက် ဝါပြောမိရေ မုသာဝါဒကံကြောင့်… ယင်းဘဝကနီပနာ သီလားရေအခါ
သူ့လင်သေ ပြိတ္တာကြီး ဦးရော ဟိရေ တောထဲမှာရာ ပြိတ္တာမ လားဖြစ်ရေလတ်။

ဒေါ်ကျစ် အနီနက် သူစားရ​ရေ အနံ့ အရသာက မကောင်း။ အနံ့ အရသာဟိပါရေ စားစရာတိကို
စားဖို့ဆိုပနာ လက်နဲ့ လှမ်းယူလိုက်စော်နက် ချီးပိုးလောက်ကောင်ချေတိနဲ့ ချီးဘုံကြီးဖြစ်လားရေလတ်။ ယင်းချီးဘုံကြီးကိုရာ ဒေါ်ကျစ်မှာ အားရပါးရ စားသောက်ရရေပါ့။

ကိုင်...

ချစ်ခင်ရပါရေ သူတော်ကောင်း မိတ်ဆွေတိ…

အေချင့်ကတော့ခါ…သီလ မစောင့်ထိန်းရေ မိသားစုဧ့ အဖြစ်အပျက်တစ်ခုဘာ။ တဝကိုမှ ကြောက်စရာကောင်းပါရေ။

ဘုရားရှင်ကလည်း…ငါးပါးသီလကို ခါးမှာဝတ်တေ ခယောက်ဝတ်စော်ပိုင် နောင်းနီအောင် ဝတ်ကတ်ပါလို့ ဆုံးမခပါရေ။

## ကိုးကား
မေကံယုံ

တောင်ရင်းကျွန်းတွင် ထင်ယှားသည့် ဒဏ္ဍာရီ သမိုင်း ဝင် ကံကိုသာ ယုံသူ မင်းသမီး ဖြစ်ရေ။ မင်းသမီးကလေးရေ ခမည်းတော် ဓညဝတီပြည့်သျှင်ဧ ဘုန်းကံကြောင့်၊ သို့မဟုတ် မိမိ ကံကြောင့်သာကေ စည်းစိမ် ခံစားရခြင်း ဖြစ်ကြောင်း လျှောက် တင်အနိန်နန့် နန်းတော်မှ နှင်ထုတ် ခံရရေ။ တောင်ရင်းကျွန်းသို့ ဖောင်ဖြင့် ရောက်လားပြီးနောက် ပတ္တမြားတိ ရလာကာ ချမ်းသာ “ လာခရေ။ နောင်တွင် ခမည်းတော်က သူမဧ ကံကို ယုံကတ်ည်လားပြီး တောင်ရင်းကျွန်းကို အပိုင်စား ပီးခရေ ဟူဧ။
## ကိုးကား
မီဆို စွပ်ပြုတ်

ရေ ရိုးရာဂျပန် ချက်ပြုတ်နည်းဖြင့် ပြုလုပ်ထားရေ စွပ်ပြုတ်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး "ဒါရှီ"ဟုခေါ်ရေ ဟင်းရည်တစ်မျိုးထဲသို့ မီဆိုအနှစ်ထည့်မွေထားခြင်းဖြစ်ရေ။ လူတစ်ယောက်ချင်းစီ အကြိုက်ကိုလိုက်၍ကေလည်းကောင်း၊ ရာသီဒေသကိုလိုက်၍ကေလည်းကောင်း အခြားပါဝင်ပစ္စည်းတိကို ထည့်လေ့ဟိရေ။

## မီဆို အနှစ်

မီဆို စွပ်ပြုတ် တစ်ခုဧ ဝိသေသနန့် အရသာရေ မီဆိုအနှစ် ရွီးချယ်မှုအပေါ်တွင် အကြီးအကျယ်မူတည်ပါရေ။ မီဆိုအနှစ်(ဂျပန်လို ခိုးဂျိကင်(麹菌?)ဟုခေါ်ရေ *Aspergillus oryzae* မှိုနန့် ဆား၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဆန်၊ ဘာလီ သို့မဟုတ် အခြားပစ္စည်းတစ်ခုခုကိုသုံးပနာပဲပိစပ်ကို အချဉ်ဖောက်ထားရေ ဂျပန်ရိုးရာ ဟင်းခတ်အနှစ်တစ်မျိုး) ကို အနှစ်နီ(အကာမီဆို)၊ အနှစ်ဖြူ(ရှီရိုမီဆို)နန့် အရောအနှစ်(အဝါဆီ)ဟူပနာအမျိုးအစားခွဲနိုင်ရေ။ သျှင်ရှူမီဆို၊ဆန်ဒိုင်မီဆို စအနိန်နန့် ဒေသကိုလိုက်ပနာအမျိုးမျိုးကွဲပြားရေလည်းဟိဧ။

အနှစ်နီ မီဆိုကဲ့သို့ အချိန်အကြာကြီး အချဉ်ဖောက်ထားရေ မီဆိုအနှစ်မျိုးရေ မီဆို စွပ်ပြုတ်တစ်ခွက်ကို ပိုပြီးကေပြင်းပြနက်ဟိူင်းရေ အရသာမျိုးကို ပီးစွမ်းနိုင်ရေ။ အနှစ်ဖြူ မီဆိုကဲ့သို့ အချိန်ခဏလေးသာ အချဉ်ဖောက်ထားရေ မီဆိုအနှစ်ရေ ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ချိုမြရေ မီဆိုစွပ်ပြုတ်အရသာဖြစ်စေရေ။

ဂျပန်နိုင်ငံ မီဆိုထုတ်လုပ်မှုဧ ၈၀%ရေ မီဆို စွပ်ပြုတ်တိပြုလုပ်ရာတွင် သုံးပြီး ဂျပန်နိုင်ငံဧ လူဦးရေမှ ၇၅%ရေ တစ်နေ့လျင် အနည်းဆုံး မီဆို စွပ်ပြုတ်တစ်ခွက်သောက်ကတ်ရေ။

## ဟင်းရည်

မီဆိုစွပ်ပြုတ်ပြုလုပ်ရာတွင် အတိဆုံးအသုံးပြုရေ ဒါရှီဟင်းရည်မှာ နီဘိုရှီခေါ် ဆာဒင်းငါးအခြောက်ကလေးတိ၊ ကတ်ဆူအိုဘူရှီခေါ် ကြတ်တိုက်ထားရေ တူနာငါးလေးတိ သို့မဟုတ် ဟိုရှီ-ရှီတာကီ ခေါ် ရှီတာကီမှိုခြောက်တိဖြင့် ပြုလုပ်ထားရေ ဟင်းရည်ဖြစ်ရေ။ ရေညှိနန့် ရှီတာကီ ဒါရှီဟင်းရည်မှာ သတ်သတ်လွတ်သမားတိအတွက် ဖြစ်ရေ။

## အဓိက ပါဝင်ပစ္စည်းတိ
ဂျပန်ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ ဟင်းချက်ရာတွင် အဓိက ပါဝင်ပစ္စည်းတိဧ အရောင်၊အနံ့၊အရသာကို ရာသီကိုလိုက်ပနာရွီးချယ်လေ့ဟိရေ။ ထို့အတွက် အခြားအနံ့၊အရသာရို့နန့် အလွယ်တကူရောစပ်နိုင်ရေ ကြက်သွန်နီ နန့် တိုဖူးရို့မှာ မပါမဖြစ် အဓိက ပါဝင်ပစ္စည်းတိဖြစ်ရေ။ ဟင်းရည်တွင် ပေါလောပေါ်နေနိုင်ရေ ဝါကာမီကဲ့သို့ ပစ္စည်းတိနန့် ဟင်းရည်တွင်မြုပ်ရေ အာလူးကဲ့သို့ ပစ္စည်းတိကို ပေါင်းစပ်လေ့ဟိရေ။ အခြားပါဝင်နိုင်ရေပစ္စည်းတိမှာ မှိုအမျိုးမျိုး၊ အာလူး၊ ရေညှိ၊ ကြက်သွန်နီ၊ ပုစွန်၊ ငါး၊ ခုံး၊ မုန်လာဥဖြူရို့ဖြစ်ရေ။ ဂျပန်ဟင်းခတ်ပစ္စည်း အားလုံးနီးပါးလောက်ကို မီဆိုရှီရူတွင်ထည့်ရေ။

အကယ်ပနာဝက်သားကို မီဆို စွပ်ပြုတ်တွင်ထည့်ပါက *[[တန်ဂျီရူ]]*ဟု ခေါ်ပြီး"ဝက်သား စွပ်ပြုတ်"ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။

## ပြင်ဆင်တည်ခင်းခြင်း
စွပ်ပြုတ်ဟန်အမျိုးအစားနန့် စားဖိုမှူးပေါ်မူတည်ပနာပြင်ဆင်တည်ခင်းပုံအမျိုးမျိုး ကွဲပြားနိုင်ရေ။ ဂျပန်ချက်ပြုတ်နည်းတွင် အသီးအရွက်အတိအပြားကို အသားနန့် အရည်စပ်စပ်ရောလေ့ဟိရာ အထူးအနိန်နန့် မှိုအမျိုးမျိုး၊ မုန်လာဥဖြူ၊ မုန်လာဥနီ၊ အာလူး၊ တိုဖူးနန့် ငါးရို့ဖြစ်ရေ။ အသီးအရွက်နန့်အသားတိကို အရင်ချက်ပနာအအေးခံပြီးမှ မီဆိုအနှစ်ကိုထည့်ရေ။

ဂျပန်တွင် ရိုးရာမနက်စာရေ ထမင်းဖြူနန့် မီဆို စွပ်ပြုတ်ဖြစ်ရေ။ မီဆိုစွပ်ပြုတ်ကို လူတန်းစားမရွေးနှစ်ချိုက် သောက်သုံးကတ်ရေမှာ ရာစုနှစ်နန့်ချီပြီဖြစ်ရေ။ စွပ်ပြုတ်ကို ပုံမှန်အားဖြင့် အဖုံးပါရေ ယွန်းပန်းကန်လုံးဖြင့် တည်ခင်းလေ့ဟိပြီး ပန်းကန်လုံးလိုက် မ ကာ မော့သောက်လေ့ဟိရေ။ အဖတ်တိကိုတော့ တူဖြင့်စားကတ်ရေ။

## ကျန်းမာရီးအတွက် ကောင်းကျိုးတိ
၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ဂျပန် နိုင်ငံတော် ကင်ဆာဌာနမှ သုတေသနပညာသျှင်တိက တစ်နေ့လျင် မီဆို သုံးခွက်နန့်အထက် သောက်သုံးခြင်းရေ အမျိုးသမီးတိကို ရင်သားကင်ဆာဖြစ်ခြင်းမှ ကာကွယ်ပီးနိုင်ရေဟု အကြံပြုခကတ်ရေ။

## ကိုးကား
မောင်ကြင်နွယ်

ရခိုင်အမျိုးသားစာဆိုတိအနက် အမျိုးသားစာပေဆုကို(၂)ကြိမ်တိုင်တိုင် ဆွတ်ခူးရဟိခရေ ထူးခြားရေ စာဆိုတစ်ဦးဖြစ်ပါရေ။ ရခိုင်ပြည်နယ်၊မောင်တောမြို့၊ခံပြင်ရွာ၌ အဖဦးမောင်မြအောင်၊ အမိဒေါ်မရွှေဖြူရို့မှ (၁၉၄၀)ပြည့်နှစ်တွင်ဖွားမြင်ခရေ။ အမည်ရင်းမှာ ဦးမောင်ညွန့်ဖြစ်ရေ။ ငယ်စဉ်ကမင်္ဂလာဒုံနန့် တောင်ငူ မြို့တိတွင် နီထိုင်ခရေ။

၁၉၅၉ခုနှစ် ကျောင်းသားဘဝကပင် ဟံသာဝတီသတင်းစာကျောင်းသား ကဏ္ဍ၌မောင်ကြင်နွယ် (ကေတု) နာမည်နန့် ကဗျာတိကိုစတင်ရီးသားပနာ စာပေနယ်သို့ဝင်ရောက်ခရေ။ ထို့နောက် နဝဒေး၊ပန်တော်ဝင် ၊ ကေသီပန်၊တိုင်းရင်းမေ၊မြဝတီ၊ငွေတာရီ၊ စစ်ပြန်၊ သပြေ၊ရှုမဝ၊ ပေဖူးလွှာ ၊ သွေးသောက် အစဟိရေ မဂ္ဂဇင်း တိတွင် ကဗျာနန့်ဝတ္ထုတိုတိ၊ ဆောင်းပါးတိ၊ အများကြီးကို ရီးသားခရေ။

“စမ်းရေစီးသံ”ကဗျာစာအုပ်နန့် ၁၉၈၀ပြည့်နှစ်တွင် အမျိုးသားစာပီဆုရရှိခပြီးကေ၊ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် “အမေ့ အိမ်၊အမေ့ရွာ”ကဗျာပေါင်းချုပ်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆု ထပ်မံရရှိခရေ။ ၁၉၆၁ခုနှစ်က စတင်ပနာ တပ်မတော် တွင် အမှုထမ်းဆောင်ခပြီးကေ ဗိုလ်ကြီးရာထူးဖြင့် အငြိမ်းစားယူလျက် စာပီတိ ဆက်လက်ရီးသားနီဆဲဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား
ရခိုင်အမျိုးသမီးအသင်း(ရန်ကုန်)မှထုတ်ဝေသည့်မြတ်ပန်းသဇင်မဂ္ဂဇင်းမှ
မောင်တောခရိုင်

**မောင်တောခရိုင်**ရေ ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း၌ တည်ဟိပြီး မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်ဘက်စွန်းတွင် တည်ဟိရေ ခရိုင်ဖြစ်ရေ။ ပါဝင်ရေ မြို့နယ်တိမှာ မောင်တောမြို့နယ်နန့် ဘူးသီးတောင်မြို့နယ် ရို့ဖြစ်ကတ်ရေ။

ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ မောင်တောမြို့ဖြစ်ပြီး ယခင်က ဘူးသီးတောင်မြို့တွင် ခရိုင်ရုံးစိုက်ခဖူးရေ။ ဒေသတွင်း အရီးပါရေ အခြားမြို့၊ ရွာတိမှာ တောင်ပြိုလက်ဝဲမြို့၊ ခမောင်းဆိပ်မြို့၊ မြင်းလွှတ်မြို့၊ တောင်ပြိုလက်ယာရွာ၊ အလယ်သံကျော်၊ တောင်ဘဇား၊ ဘောလိဘဇား စရေရို့ဖြစ်ကတ်ရေ။

## ပါဝင်ရေမြို့နယ်တိ

မောင်တောမြို့နယ်

ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်

မောင်တောခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်တိနန့် မြို့တိမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ရေ။

မောင်တောမြို့နယ်

*မောင်တောမြို့

*တောင်ပြိုမြို့

*ခမောင်းဆိပ်မြို့

*မြင်းလွှတ်မြို့

ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်

*ဘူးသီးတောင်မြို့

## နယ်နမိတ်

မောင်တောခရိုင်ရေ အရှေ့ဘက်နန့်တောင်ဘက်တွင် စစ်တွေခရိုင်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ ကော့ဘဇားခရိုင်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ ဘန်ဒါဘင်ခရိုင်ရို့ဖြင့် ထိစပ်လျက်ဟိရေ။ မောင်တောခရိုင်နန့် ကော့ဘဇားခရိုင်ကြားမှ စီးဆင်း၍ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် အတွင်းသို့ စီးဝင်ရေ နတ်မြစ်ရေ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်-မြန်မာ နယ်နိမိတ်လည်း ဖြစ်ရေ။

## လူမှုပထဝီဝင်

မောင်တောမြို့နန့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ တက်(က)နက်မြို့ကြားတွင် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရီး ဟိရေ။ မောင်တောမြို့နယ်နန့် ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်ကို မေယုတောင်တန်းဖြင့် ပိုင်းခြားထားရေ။ မောင်တောမြို့နယ် နတ်မြစ်ဝှမ်းနန့် ဘူးသီးတောင်မြို့နယ် မေယုမြစ်ဝှမ်းဒေသ တိမှာ မြေပြန့်လွင်ပြင် ပေါတိပြီး မြေဩဇာ ကောင်းမွန်သဖြင့် လူဦးရေ ထူထပ်ရေ။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ မောင်တောခရိုင်ဟိ လူဦးရေမှာ ၉၆,၃၃၀ ယောက် ဖြစ်ရေ။ဒေသတွင်းနီထိုင်သူ အတိစုမှာ အစ္စလာမ် ဘာသာကိုးကွယ်ကတ်ရေ။ မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်ဘက်စွန်း၌ တည်ဟိခြင်း၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံနန့် ဆက်စပ်နီခြင်းရို့ကြောင့် အရီးပါရေခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်ရေ။

မောင်တောမြို့နယ်ဧ့ ဧရိယာရေ မယူတောင်တန်းဧ့ အနောက်ဘက် တောင်ခြေတစ်လျောက် ဖြစ်ရေ။ တောတောင်ထူထပ်ပြီး သစ်၊ ဝါးပေါတိရေ။ ကြိုးဝိုင်း၊ ကြိုးပြင် ကာကွယ်တောတိ ၁၃၇.၃၆-စတုရန်းမိုင် ဟိရေ။ စပါးနန့် ငါးပုဇွန်လုပ်ငန်းရေ အဓိကဖြစ်ရေ။ တောင်ပြိုလက်ဝဲ မပါဘဲ ဆန်စပါး စိုက်ဧက ၉၀.၂၀-စတုရန်းမိုင်၊ ကျေးရွာအုပ်စု ၈၈-စု၊ ကျေးရွာပေါင်း ၃၇၀-ရွာ၊ ပုဇွန်ကန် ပေါင်း ၂၁၆၉-ကန်နန့် မွေးမြူရီး ဧက ၁၄၃၄၅ ဧက ဟိရေ။ မြို့မကျောင်းဟိ မဟာကျန်ဘုရားနန့် ဝက်ကျိန်းစေတီ၊ သရီကုန်းဘောင်စေတီ၊ ချင်းမခေါင်းရို့မှာ ထင်ရှားရေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက မယူတောင်တန်းကြောင့် စစ်တလင်း ဖြစ်ခရေ။ ၁၉၉၅-ခုနစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၁၉)ရက်နိ့မှ စ၊ စစ်တွေခရိုင်မှ ခွဲထက်ကာ မောင်တောခရိုင်ဟု သီးခြားဖွဲ့စည်းရေ။ ၁၉၉၉-ခု၊ ဧပြီလ (၂၃)ရက်နိ့တွင် ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်ကို ထည့်သွင်း တိုးချဲ့ရေ။

## ကိုးကား
မောင်တောမြို့နယ်

**မောင်တောမြို့နယ်** ရေ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မောင်တောခရိုင်ဟိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်ရေ။ မောင်တောမြို့နယ်တွင် မောင်တောမြို့၊ တောင်ပြိုလက်ဝဲမြို့၊ ခမောင်းဆိပ်မြို့နန့်မြင်းလွှတ်မြို့တို့ ပါဝင်ပြီး မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ မောင်တောမြို့ ဖြစ်ရေ။

## နယ်နမိတ်
မောင်တောမြို့နယ်ဧ့ အရှေ့ဘက်တွင် ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံနန့်နတ်မြစ်၊ တောင်ဘက်တွင် ရသေ့တောင်မြို့နယ်နန့်ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတိနန့်ထိစပ်နီပါရေ။ မောင်တောမြို့နယ်ဧ့ အနောက်ဘက်နန့်မြောက်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံနန့်နတ်မြစ်ရီ မိုင် ၄၁ မိုင်၊ ကုန်းမိုင် ၄၂ မိုင် နဲ့ နယ်စပ်ထိစပ်လျက်ဟိပါရေ။ တောင်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်နန့် ကမ်းရိုးတမ်း ၂၅ မိုင် အရှည်တည်ဟိပြီးကေ ရသေ့တောင်မြို့နယ်နန့်ကုန်းမိုင် ၁၂ မိုင်ခန့်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်နန့်၆၃ မိုင်ခန့် ထိစပ်လျက်ဟိပါရေ။

## ပထဝီဝင်

မောင်တောမြို့နယ်ဧ့ ဧရိယာ အကျယ်အဝန်းမှာ ၅၈၅.၉၂ စတုရန်းမိုင် (၁,၅၁၇.၅ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) ဖြစ်ပါရေ။ မောင်တောမြို့နယ်ဧ့ အရှေ့ဘက်တွင် မေယုတောင်တန်း တည်ဟိပြီးကေ နတ်မြစ်ဧ့ ချောင်းလက်တက်တိရေ ယင်းမှ မြစ်ဖျားခံပနာအနောက်ဘက်သို့ စီးဆင်းပါရေ။

မောင်တောမြို့နယ်ရေ ပင်လယ်ရီမျက်နှာပြင်အထက် အမြင့် ပျမ်းမျှ ၁၀ ပေတွင် ဟိရေ။ အရှေ့ဘက်ဟိ မေယုတောင်တန်းဟိ အမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်ရေ မင်္ဂလာကြီးတောင်မှာ ပင်လယ်ရီမျက်နှာပြင်အထက်ပေ ၁၀၀၀ ခန့်မြင့်ပါရေ။

## ရာသီဥတု
မောင်တောမြို့နယ်ရေ ပူအိုက်စွတ်စိုသော ရာသီဥတုဟိပြီး အမြင့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၃၈ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်နန့်အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၉ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် ဖြစ်ရေ။

## စီးပွားရီး
မောင်တောမြို့နယ်တွင် ပင်လယ်ပြင် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနန့်စိုက်ပျိုးရီးလုပ်ငန်း၊ ပုဇွန်မွေးမြူရီးလုပ်ငန်းတို့ကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကတ်ရေ။

## ပညာရီး
မောင်တောမြို့နယ်အတွင်းတွင် တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ် စရေ အဆင့်မြင့် ပညာရီးကျောင်းတိ မဟိပါ။ ၂၀၁၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ စာရင်းတိအရ မောင်တောမြို့နယ်တွင် အထက်တန်းကျောင်း ၈ ကျောင်း၊ အထက်တန်းကျောင်းခွဲ ၈ ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း ၃ ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ၁၄ ကျောင်း၊ မူလတန်းလွန်ကျောင်း ၉၅ ကျောင်း၊ မူလတန်းကျောင်း ၅၇ ကျောင်း နန့် မူလတန်းကြိုကျောင်း ၁ ကျောင်း တည်ဟိပါရေ။

## ကျန်းမာရီး
မောင်တောမြို့နယ်တွင် ကုတင် ၅၀ ဆံ့ မောင်တောမြို့နယ် ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ ၁၆ ကုတင်ဆံ့ တောင်ပြိုလက်ဝဲမြို့ဆေးရုံ နန့်၁၆ ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ ၃ ရုံ ဟိရေ။ မြို့နယ်အတွင်း ကျေးလက်ကျန်းမာရီးဌာန ၉ ခု၊ ကျေးလက်ကျန်းမာရီးဌာနခွဲ ၄၄ ခု တည်ဟိရေ။

## ကိုးကား
{{Reflist|
မောင်ဖွဲ့ရတု

(၁) မယ်ဆွက်လွမ်းစွ မချိလှတည် ကျေးမြဇမ္ဗူ ရှင်ရပ်သူ။ ။ သူကကျန်းမေ့ မခွေ ့မညွတ် မဆွတ်မလွမ်း မရှမ်းမသွယ် ကြာရေးနှယ်လျှင် ရွှေခြယ်ပြောက်သန်း ပြောင်မျှရွှန်းသည် မြနန်းသလွန် စက်ရာကျန်ခဲ့ပြန် လျှောက် ခန့် လျှင် တွေမူ ရှည်နေကြာမြင့်၊ မဝံနှင့်တော့၊ မတင့်ပေခဲ့၊ နှလုံးမဲ့ကား နွဲ့နွဲ့နှောင်းနှောင်း၊ ယုံကယ်ကောင်း လျှင်၊ ယောင်းယောင်းဖြားဖြား၊ စကားဟူက နှိမ့်ချချေတင်၊ ရှင့်ဆင်းပြင်းသည်။ ။ မြင်လျှင် မောင်သိရ မည်ကို။
ပလေ။

(၂) ရွယ်မှတ်စမ်းက တချောင်းပတည့်၊ ကျေးမြဇမ္ဗူ။ သိသည့်မူလော၊ သူတပါးနား၊ သို့ထွေပြားကို ကြားသိ လေနိုး၊ မယ်ရှက်စိုးစ္စ၊ ဆောင်းမိုးစကြာ နေကာသမျှ မင်းများဦးကင်း ထိမ်ဆီနင်းသား ချစ်ခြင်းမိဘ၊ မှန်းထိမ်းကြ၍ စိုးရပိုင်လေ ဖြစ်သောထွေကြောင့် ရစ်ခွေပတ်ဝိုက်၊ ကြင်မိလိုက်ရှင့် သည်၌အပ ဘဝနောင်ရှေ ့လည်း မတွေ့ကြုံလို မွတ်ဆိုလှယ်လှယ် သည်သူနှယ်ကို ဝမ်းဝယ်ထွေထွေ မတတ်ချေတည်း။ ခေါင်ဗွေမြင်းမိုရ် ရှင်ထိပ်ဆိုဝယ် လိုလို ရာရာ၊ စေပါသမျှ ကုန်မောလှ၍ ပြင်ပသိမ်းမွေး နှုတ်အပ်ကျွေးသည်။ ။ ထိုကျေးပင်ကို မျှရည်ဆို။

(၃) သွယ်ဆွတ်ရွမ်းကျ၊ ဖြိုက်မောလှ၏၊ ကြွေမျသည်းအူ သူသို့စိတ်ဝမ်း လွမ်း၍ဆွတ်လွယ်၊ ချစ်သည်းသတ်လည်း မိန်းပြတ်ကြေဆူ၊ ပျောင်းပျပူစွ၊ ရွှေတူခြယ်ရေး ရှစ်ရပ်ကျေး။ ထုံးသေးပတ်ကုံး ရပ်အလုံးကို လွှမ်းပုံးမိုးပြန့်၊ နေနှယ်ကွန့်သည် သည်နန်းတရိုး။ မင်းတို့မျိုးကို ချစ်ကျိုးယှိမူ၊ ထင်သသူက၊ ပျောင်းပူပန်းရိ၊ ချင်ဘွယ်ယှိစ္စ၊ ပျံဘိချေမောင်။ လျင်အောင်မကြာ လာပြန်ခဲ့မူ ဝေလာတောင်ထွဋ် နတ်များရှင်ပန်း၊ ပျံ့ မွှန်းလှိုင်ကြူ ဆင်ရာမူကား မဉ္ဇူဂမုန်း အင်းမန်းနှင့် တောင်ကုန်းထိပ်တွင် မြတ်ဆံရှင်ကို။
ဆက်တင်ညွတ်ရို စကြည်ညို။
မောင်ဗသိန်း

မောင်ဗသိန်းရေ အနောက်ပြည် ပင်းဝါဇာတိ ဦးမဲမောင်- ဒေါ်မြလှဦးရို့၏ ရင်သွီးသုံးယောက်ထဲမှာ အငယ်ဆုံး သားဖြစ်ရေ။ မောင်ဗသိန်းစွာ ပင်းဝါ ဆရာတော်ဘုရား ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒာဝံသဝံသ ခြီတော်ရင်းမာ စတင် ပညာသင်ယူခပါရေ။

စစ်တွေမြို့ အ-ထ-က(၂)မာ ဒုတိယတန်းကပင် ကျောင်းထွက် လက်မှတ်ရရေထိ သင်ယူပြီးကေ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းကို ၁၉၆၁-ခုနှစ်မာ ဦးအောင်လှဇံ အလွတ်ပညာသင်ကျောင်းက အောင်မြင်ခ ပါရေ။ ကျောက်ဖြူ ဥပစာကောလိပ်၊ ရန်ကုန် ဘီအိုစီကောလိပ်ရို့မာ ဆက်ပျာ ပညာသင်ပါရေ။။

ဥပစာ ဝိဇ္ဇာတန်းအောင်ပြီးကေ ၁၉၆၅-ခုမာ မူလတန်း ဆရာအဖြစ် လိုက်စားပါရေ။ အပေါင်းအသင်းတိ လက်တွဲခေါ်လို့ စစ်တွေမြို့ထုတ် ““ခေတ်ရှေ့ဆောင်”” စာစောင်မာ ၁၉၆၁-ခုက စတင်စာရီးခပါရေ။ ““ရခိုင်ညွန့်ဖူး”” (၁၉၆၈)ထုတ်ကတ်တေခါ တက်တက်ကြွကြွပါဝင်လုပ်ကိုင် ရီးသားခပါရေ။ ၁၉၆၀-ခုလောက်ကပင် ရခိုင်စာပီ၊ ရခိုင်သမိုင်းရို့ကို လေ့လာမှတ်သား ဆည်းပူးလာပါရေ။

ကျောင်းဆရာဘဝနန့် ရန်ကုန်မြို့မာ တာဝန်ထမ်းနီရေခါ ရခိုင်သမိုင်း၊ ရခိုင်စာပီရို့ကို တက္ကသိုလ် ဗဟိုစာကြည့်တိုက်၊ အမျိုးသား စာကြည့်တိုက်ရို့မာ ကြိုးကြိုးစားစား လေ့လာဆည်းပူး မှတ်သားဖူးပါရေ။ ကိုယ့်ဒေသတို့ ၁၉၆၈-ခုမာ ကျောင်းဆရာဘဝနန့် ပြောင်းလာပြီးကေ ရခိုင်ဆိုင်ရာ စာပီ၊ ဘာသာစကား၊ သမိုင်းရို့ကို အပေါင်းအသင်းတိနန့် ဆက်ပနာ လေ့လာဆည်းပူး ဖော်ထုတ်ပါရေ။ ကိုယ့်ဒေသထုတ် စာစောင်၊ မဂ္ဂဇင်းရို့မာ ပါဝင်ရီးသားပါရေ။ အများအားဖြင့် နာမည်ရင်းနန့် ရီးပါရေ။ တခါတရီ ကလောင်ခွဲ (မောင်တန်ရှင်၊ အောင်မြ၊ မောင်မြသိန်း၊ မောင်လှရှီ၊ မောင်ရခိုင်)နာမည်တိနန့် လေးသော့ ရီးပါရေ။

ပေါက်တောမြို့မာ ပညာရေးဌာန တာဝန်ထမ်းနီရေခါ မြို့နယ်ဖြစ်စဉ်သမိုင်းပြုစုစွာမာ ပါဝင်ခပါရေ။ ဆံတော်ရှင်စေတီတော်သမိုင်း ပြုစုခါလေးသော့ အားသွန်ခွန်စိုက် ဆောင်ရွက်ခပါရေ။

ရခိုင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ကောင်စီက တာဝန်ပီးရေအတွက် ပြည်နယ် ဖြစ်စဉ်သမိုင်းပြုစုကတ်တေခါ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်နန့် ပါဝင်ခပြီးကေ ပညာရေးကဏ္ဍကို ပြုစုရပါရေ။ ရခိုင်ဝေါဟာရအဘိဓာန် ပြုစုခါ လေးသော့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခပါရေ။ အဂုအခါ ဇနီးသားသမီးလေးဦးနန့်အတူ စစ်တွေမြို့မာ နီပါရေ။ ပညာရေးဌာန တာဝန်ကိုထမ်းရင်းပင် ရခိုင်စာပီ၊ ဘာသာစကား၊ သမိုင်းရို့ကို တစ်သက်တာ လုပ်ငန်းအဖြစ် အပေါင်းအသင်းတိနန့် လက်တွဲဗျာ ဆက်လက်လေ့လာဆည်းပူးဖော်ထုတ် ရီးသားနီပါရေ။
## ကိုးကား
မောင်လွန်းကြင်

ဆရာ မောင်လွန်းကြင်ကို ၁၉၃၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နိ့တွင် အဖ ဦးညီညီနန့်အမိ ဒေါ်အေး ရှင် ရို့မှ သံတွဲမြို့တွင် မွေးဖွားရေ။ အမည်ရင်းမှာ ဦးအုန်းလွင်ဖြစ်ရေ။ သံတွဲမြို့ အစိုးရ အထက် တန်း ကျောင်း၌ ပညာ သင်ကြားခရရေ။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း အောင်မြင်ခရေ။ ထို့နောက် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်တွင် ပညာဆက်လက် သင်ကြားခရေ။ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာဖြင့် ဝိဇ္ဇာ ဂုဏ်ထူး တန်းကို အောင်မြင်ခရေ။ မဟာဝိဇ္ဇာတန်းကို ဆက်လက်တက်ရင်းကပင် ရန်ကုန်မြို့ သက်ကြီး တက္ကသိုလ် (လုပ်သားတိ ကောလိပ်) တွင် မြန်မာစာ နည်းပြအဖြစ် အမှုထမ်းခရေ။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရဟိခရေ။ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ အတွက် တင်သွင်းရသည့် ကျမ်းစာအုပ် အမည်မှာ "ဒဂုန်တာ ရာ၊ သူ့ကဗျာနန့်သူ့ ကဗျာ သဘောတရား" ဖြစ်ရေ။

ဆရာ မောင်လွန်းကျင်ဧ့ ပထမဆုံး ဝတ္ထုတို ဖြစ်သည့် "အတုံ့" ဝတ္ထုတိုမှာ ၁၉၅၄-၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် နှစ်ပတ်လည် မဂ္ဂဇင်းတွင် ပုံနှိပ်ဖော်ပြ ပါဟိခရေ။ ပထမဆုံး ကဗျာလက်ရာ ဖြစ်သည့် "ညှိုးပန်း တပွင့် အဘိဓမ္မာ" ကဗျာမှာ ၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ် သွေးသောက် မဂ္ဂဇင်းတွင် ပါဟိခရေ။ ၁၉၅၄- ၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ နှစ်လယ်ပိုင်း အထိ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် နှစ်ပတ်လည် မဂ္ဂဇင်း၊ သွေးသောက်၊ မြဝတီ၊ တိုင်းရင်း မေ မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်တိတွင် ပါဟိသည့်ဝတ္ထု၊ ကဗျာတိကို သံတွဲအုန်းလွင် အမည်ဖြင့် ရေး သားခရေ။ ၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ နောက်ပိုင်းတွင် မောင်လွန်းကြင် ကလောင် အမည်ဖြင့် ရေးသားခရေ။ ဆရာ မောင်လွန်းကြင်ရေ ကဗျာနန့်စကားပြေ နှစ်မျိုးလုံး ရေးသားသော်လည်း စာဖတ်ပရိသတ်က ကဗျာ ဆရာ အဖြစ်သာ လူသိတိ ရေ။

၁၉၅၇ ခုနှစ် ၁၉၆၃ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ရခိုင် ကျောင်းသား ကျောင်းသူတိ နှစ်စဉ် ထုတ်ဝေ သည့် ရခိုင်တန်ဆောင် မဂ္ဂဇင်းတွင် တွဲဖက်စာတည်းနန့်တာဝန်ခံစာတည်း အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခရေ။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကလောင်အသင်း၌ စာကြည့်တိုက်မှူး အဖြစ် တာဝန်ယူခရေ။ ဆရာရေ စာပီ ရေးသားခြင်း အပြင် ပန်းချီနန့်ဂီတ သုခုမ အနုပညာ ရို့ကိုလည်း ဝါသနာပါရေ။ ရှုခင်း သရုပ်ဖော် ဆီဆေး ပန်ချီကားတိကို ရေးဆွဲရေ။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် အမောင်ဟူရေ အမည်ဖြင့် သံယော ဇဉ်မီး သီချင်းကို စန္ဒရားသက်ခိုင် တူရိယာအဖွဲ့မှ သီဆိုအသံလွှင်ခရေ။ ထိုသီချင်းရေ မြန်မာ့အသံ ဓာတ် ပြားရ တေးတပုဒ် ဖြစ်ရေ။ ထို့ပြင် ကံ့ကော်မြိုင် တူရိယာဝိုင်း၊ ဂီတစာဆို တူရိယာဝိုင်းတိတွင် လည်း တေး သီချင်းတိ သီဆို အသံလွှင့်ခရေ။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် တက္ကသိုလ် ပုလဲပန်း အပျော်တမ်း တူရိယာဝိုင်းကို ဦးဆောင် ဖွဲ့စည်းခရေ။ တက္ကသိုလ် ပုလဲပန်း တူရိယာဝိုင်းမှ တေးသီချင်းတိ ကို မြန်မာ့ အသံမှ နှစ်လလျှင် တကြိမ် အသံလွှင့်ခရေ။ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်၊ နောက်ပိုင်းတွင် ဝတ္ထုတိကို ဆက်တိုက် ရေး သားလာခရေ။

၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ထိုင်း၊ မလေးရှား၊ ပီနန်၊ စင်ကာပူ၊ ဂျပန်၊ ဟောင်ကောင်၊ မကာအို၊ တရုတ်နန့်အမေရိ ကန် ပြည်ထောင်စုသို့ လေ့လာရေးခရီး ထွက်ခရေ။

ဆရာမောင်လွန်းကြင်ရေ ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ဇွန်လ ၁၆ ရက်နိ့၌ ကြို့ပင်ကောက်မြို့တွင် ရုတ်တရက် ကွယ် လွန် ခပါရေ။

ရေးသား ပြုစုခရေ စာအုပ်တိ

၁။ လွမ်းမြိုင်ကျေးရဲ့ အဝေးတနေရာဆီမှာ ၁၉၈၁

၂။ သိင်္ဂါရ ရသ ၁၉၈၀

၃။ မေတ္တာ မြနှင်းရည်နန့်အခြားဝတ္ထုတိုများ ၁၉၈၄

၄။ ဒဂုန်တာရာ သူ့ကဗျာနှင့်သူ့ကဗျာ စာပေ သဘောတရားကျမ်း ၁၉၉၄

၅။ မြနှင်းမြူခြယ် လှဇင်းမယ်နှင့် နိုင်ငံခြား ခရီးသွား ဆောင်းပါးများ ၁၉၉၅

၆။ လှများရှင် မစ္စတူး ၁၉၉၅

၇။ အရေးခွဲသူ ဘယ်သူလဲ ကဗျာများ ၁၉၉၇

## ကိုးကား

"နှစ်ဆယ်ရာစု မြန်မာ စာရေးဆရာ များနှင့်စာစုစာရင်း (ပဉ္စမတွဲ)" စာအုပ်မှ
မေတ္တာ

True love
**မေတ္တာ**ဆိုရေမှာ ဒေါသကို ပယ်နှုတ်ရေ မေတ္တာ တရားကိုပိုင်ဆိုင်သူ- အရာရာတိုင်း၊ လူအားလုံး လောကသတ္တဝါအားလုံးအပေါ် အတိုင်း အဆမဲ့၊ အပိုင်းအခြားမဲ့၊ ခွဲခြားမှုကင်းစွာ ချစ်မြတ် နိုးတတ်သူ- မေတ္တာသျှင်တိနန့် သက်ဆိုင်ရေ ခံစားချက် အတွိ့အကြုံတိ ဖြစ်ရေ။ ကိုယ်၊နှုတ်အမူအရာ ထိန်းသိမ်းနိုင်ရေသူ၊ ဖြူစင်သူ လူကောင်းဖြစ်လာစီရန် **မေတ္တာစိတ်**နန့်လိ့ကျင့် လားရဖို့။ လူသားတိ အနိန်နန့် စိတ်နှလုံးဖြူစင် ရိုးသား ဖြောင့်မတ်သူ ဖြစ်လာစီရန် မေတ္တာ ဓမ္မ ကို ကျကျနန လိ့လာဆည်းပူးပြီးကေ ဓမ္မ အတိုင်း တသက်တာလုံး အချိန်မလပ် ကျင့်ကြံအားထုတ် လားသင့်ပါရေ၊၊ လောကသတ္တဝါအားလုံးတိဧ ကောင်းကျိုးစီးပွား ဖြစ်ရန် အားထုတ် ခြင်း၊  မိမိရပ်ရွာ၊ ဆွေမျိုးမိတ်သင်္ဂဟ လူအားလုံး တိဧ ကောင်းကျိုးစီးပွား ဖြစ်ရန် အား ထုတ်ခြင်း၊  ကိုယ်တိုင်ဧ ကောင်းကျိုးစီးပွား ဖြစ်အောင် အားထုတ်ခြင်း၊  မိမိကိုယ်တိုင် ကိုယ်ကျင့်တရား၊ တတ်သိပညာ နန့် ပြည့်စုံရန် အားထုတ်ခြင်း တိကို အခါမလပ် ကြိုးကုတ် လုပ်ကိုင်သင့်ပါရေ၊၊ ဗုဒ္ဓ ဘုရားသျှင် ရေ ဘီစီ ၅၈၈ မှစပြီးကေ (၄၅) နှစ်တာကာလပတ်လုံးအချိန်မလပ် မေတ္တာတရားကို ဟောကြားဖြန့်ဝေခရေ။

### ဇီဝဗေဒအခြီခံ
**အချစ်**ဆိုရေမှာ လူသားတိဧ ခံစားမှုတိ၊ နှစ်သက်မှုနန့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆွဲဆောင်မှုတိနန့် သက်ဆိုင်ရေ အတွိ့အကြုံတိ ဖြစ်ရေ။ အချစ် ဆိုရေ စကားလုံးရေ အမျိုးမျိုးရေ ခံစားချက်တိ၊ အခြီအနီတိ၊ သဘောထားတိ၊ တူညီရေ တစ်စုံတစ်ခု အချင်းချင်းကြား ပျော်ရွှင်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စီရေ အရာတိ ဖြစ်နိုင်ရေ။ အဓိပ္ပာယ်ဖော်ကျူးမှု အမျိုးမျိုးဖြစ်ပေါ်စီရေ၊ အမျိုးမျိုးရေ စိတ်ခံစားမှု ဖြစ်ပေါ်ပေါင်းစည်းလာရေ၊ ဖော်ပြရန် ခက်ခဲရေ အချစ်ဖြစ်ပေါ်စေလာစီရေ အဖြစ်အပျက်တိ၊ စရေတိရေ အခြားစိတ်ခံစားမှု အခြီအနီတိနန့် အလွန်ကွာခြားနေနိုင်ရေ။
အချစ်ကို ပုံဖော်ပြသရာတွင် အသည်းနှလုံးပုံနန့် ပြသလေ့ ဟိရေ။ အချစ် နန့်တွိ့ရေအခါ နှလုံးခုန်မြန်လာရေအတွက်ဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား
မော်ဒျူလေးရှင်း

မော်ဒျူလေးရှင်း (Modulation) ဆိုစွာမှာ ဆက်သွယ်ရီးစနစ်တွင် သုံးစွဲရေ ကြိမ်နှုန်းမြင့်လှိုင်းတိဧပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြောင်းလဲပီးခြင်းကို ခေါ်ရေ။ ဥပမာအားဖြင့်ရေလီဖုန်း ဆက်သွယ်ရီးတွင် စကားပြောသံတိကို ပြောဆိုသူဖက် အခြမ်းမှ နားထောင်သူဖက် အခြမ်းသို့ ထုတ်လွှင့်ရန် အတွက် စကားပြောရာမှ ထွက်ပေါ်လာရေ ကြိမ်နှုန်း တိကို အသံလွှင့်ဖို့ကြိမ်နှုန်း နန့်ပေါင်းစပ် ပီးရရေ။ ယင်းပိုင် ပေါင်းစပ်ပီးခြင်းကို မော်ဒျူလေးရှင်း ပြုလုပ်ရေဟု ခေါ်ရေ။ အခြားတစ်ဖက်မှ ထိုလှိုင်းကို ဖမ်းယူ ရဟိရေ အခါတွင် စကားပြောသံကို အသံလွှင့်ရေ ကြိမ်နှုန်းမှ ပြန်လည် ခွဲထုတ် ရယူရရေ။ ၎င်းကို ဒီမော်ဒျူလေးရှင်း(Demodulation) ဟု ခေါ်ရေ။

အင်နာလော့ နည်းစနစ်နန့်မော်ဒျူလေးရှင်း ပြုလုပ်ရာတွင် ထုတ်လွှင့်ဖို့ကြိမ်နှုန်းဧလှိုင်းပမာဏ (Amplitude) ကို ပြောင်းလဲ ပီးခြင်း၊ ကြိမ်နှုန်းကို ပြောင်းလဲပီးခြင်း၊ လှိုင်းဧထောင့်ပမာဏ (Phase) ကို ပြောင်းလဲပီးခြင်းရို့နန့်ပြုလုပ်နိုင်ရေ။ လှိုင်းပမာဏ ပြောင်းလဲခြင်းကို Amplitude Modulation ယပိုင်မဟုတ်ကေ AM ဟု ခေါ်ပြီးကေ ရေဒီယိုလှိုင်းတိကို အလွန်ဝီးကွာရေ အရပ်ဒေသတိသို့ ထုတ်လွှင့်ရာတွင် အသုံးပြုရေ။ ကြိမ်နှုန်း ပမာဏ ပြောင်းလဲခြင်းကို Frequency Modulation ယပိုင်မဟုတ်ကေ FM ဟု ခေါ်ပြီးကေ အရပ်ဒေသ တစ်ခုအတွင်း အသုံးပြုရေ စကားပြောစက်တိ နန့်မြို့တစ်မြို့ချင်းစီတွင် ထုတ်လွှင့်ရေ ရေဒီယို စတေရှင်တိတွင် အသုံးပြုကတ်ရေ။ လှိုင်းဧထောင့်ပမာဏ ပြောင်းလဲပီးခြင်းကို Phase Modulation ယပိုင်မဟုတ်ကေ PM ဟု ခေါ်ရေ။ လှိုင်းဧထောင့်ပမာဏ ပြောင်းလဲခြင်းကို ဒစ်ဂျစ်ရေ ဆက်သွယ်ရီး စနစ်တိတွင် ပိုမို အသုံးပြုလေ့ ဟိကတ်ရေ။

ဒစ်ဂျစ်ရေ နည်းစနစ်နန့်မော်ဒျူလေးရှင်း ပြုလုပ်ရေ FSK၊ PSK ၊ QAM စရေ နည်းစနစ် အတိအပြားကိုလည်း ဒစ်ဂျစ်ရေ ဆက်သွယ်ရီးစနစ်တိတွင် အတိအပြား အသုံးပြုလေ့ ဟိကတ်ရေ။
မော်လီဂျူး

**မော်လီဂျူး(သို့) အဏုမြူ** (Molecule) ဆိုရေမှာ အရာဝတ္ထုတိဧ အသေးငယ်ဆုံး ယူနစ်ဖြစ်ပြီး အက်တမ်နှစ်ခုနန့်အထက် တိကျသည့် အနိအထားတွင် ဓာတုအားတိဖြင့် အချင်းချင်း ဆွဲငင် ဖွဲ့စည်းထားသည့် လျှပ်စစ်ဓာတ်ပျယ် အုပ်စုဖြစ်ရေ။ မော်လီကျူး တစ်ခုတွင် ဒြပ်စင်တစ်မျိုးတည်းမှ အက်တမ်တိ (အောက်စီဂျင် O2) သို့မဟုတ် အမျိုးမတူသည့် ဒြပ်စင်တိမှ အက်တမ်တိ (ရေမော်လီကျူး H2O) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားနိုင်ရေ။
မျက်ရွဲ

**မျက်ရွဲ** (Beryl) ရေ မြ-မျက်ရွဲ အုပ်စု(ခေါ်)ဘယ်ရယ် အုပ်စုဝင် တွင်းထွက်ဖြစ်ရေ။ မြပိုင့်ပင် ဆဌဂုဏ်ပုံဆောင် စနစ်ဖြစ်ပြီး မာဆင့်မှာ ရ.၅ မှ ၈ အထိဟိရေ။ ရောင်လက်မှာ ဖန်ရောင်လက်ဖြစ်ပနာ သိပ်ရေးဆမှာ ၂.၆၇ မှ ၂.၇၈ ထိဟိရေ။ 

## မျက်ရွဲ အမျိုးအစားတိ
* အရောင်မဲ့= ဂိုရှန်နိုက်( Goeshenite) 
* အစိမ်းရောင်= မြ (Emerald) (ခရိုမီယံ ဒြမ်စင်စကေ့ချေ ပါဝင်ရေ။)
* အပြာဖျော့ရောင်=မြပြာ(ခေါ်)အကွာမရင်း (Aquarmarine) (သံဓာတ် စကေ့ချေ ပါဝင်ရေ။)
* အဝါရောင်= ဟီလီယိုဒေါ (Heliodor)
* ပန်းရောင်= မော်ဂန်နိုက် (Morganite)
* အနီရောင်= ဘိဇ်ဘိုက် (Bixbite) 

အထူးဖြစ်ရေအတွက်နန့်ဈေးကွက်အတွင်းတွင် မြပြာ (ခေါ်) မျက်ရွဲပြာရေ ရောင်းတန်းဝင် ကျောက်မျက်ရတနာဖြစ်ရေ။ အကောင်းဆုံးမှာ အပြာရင့်ရောင်ဖြစ်ပြီး အပြစ်အနာကင်းခြင်းနန့်အောင်းဝင်တိကင်းစင်ခြင်းရို့ပေါ် မူတည်ပနာ ဈေးကောင်းရတတ်ရေ။ မီးဖုတ်ပနာ အပူပေးပြုပြင်ခြင်း အနိန်နန့် အရောင်ကိုပိုမိုတောက်ပစေလာနိုင်ရေ။

## ထွက်ဟိရာဒေသတိ
ကိုလံဘီယာနိုင်ငံရေ အကောင်းဆုံးရေမျက်ရွဲကျောက်တိ ထွက်ဟိရာနိုင်ငံအဖြစ် ကျော်ကြားပြီး ဘရာဇီး ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၊ ရုရှား ၊ အိန္ဒိယ ၊ မြန်မာ နန့်တောင်အာဖရိကနိုင်ငံရို့တွင်လည်း မျက်ရွဲတိထွက်ဟိရေ။

## ကိုးကား
မျိုးစိတ် နာမည်ပီးစနစ်

တိရစ္ဆာန်ဗေဒနန့်ဆိုင်ရေ မျိုးစိတ် နာမည်ပီးစနစ် (zoological nomenclature) တွင် **အမျိုးအစား မျိုးစိတ်** ဆိုစွာမှာ မျိုးစု သို့မဟုတ် မျိုးစုအသေးရို့ဧနာမည်ရေ မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်းနည်းအရ ရက်ပြတ် ဆက်နွယ်နီရေ မျိုးစိတ်အဖို့ကို ဆိုလိုရေ။ 

ရုက္ခဗေဒဆိုင်ရာ နာမည်ပီးစနစ် (botanical nomenclature) မှာတော့ခါ နာမည်ပီးစနစ်ဥပဒေအောက်တွင် သမားရိုးကျ နာမည်ပီးစနစ် မဟိပေ။ တခါတရီ တိရစ္ဆာန်ဗေဒဆိုင်ရာ နာမည်ပီးစနစ်မှ ငှားယူသုံးစွဲရေ။ 

ဘက်တီးရီးယားဗေဒ (Bacteriology) တွင် အမျိုးအစား မျိုးစိတ်တခုရေ မျိုးစုတခုချင်းစီအတွက် စာရင်းသွင်းထားရေ။

## ဆက်စပ်ကြည့်ရန်
အမျိုးအစား မျိုးစု

## ကိုးကား
မျိုးပေါင်းစု

ဇီဝဗေဒ မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်းဆိုင်ရာအဆင့်တိတွင် **မျိုးပေါင်းစု ([[:en:Phylum|Phylum]])** ရေ လောက (Kingdom) အဆင့်အောက်ဖြစ်ပြီး၊ မျိုးပေါင်း (Class) အဆင့်ဧ အပေါ် တွင်ဟိရေ အဆင့်တစ်ခု ဖြစ်ရေ။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာအနိန်နန့် **fileလဲမ်** ( ; အများကိန်း၊ **phyla**)ဟု ခေါ်ရေ။ အစဉ်အလာအရ ရုက္ခဗေဒဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းတွင် ဒဗစ်သျှင်း သို့မဟုတ် မျိုးခွဲ (Division) ဆိုရေ ဝေါဟာရကို fileလဲမ် (Phylum) အစားသုံးလေ့ဟိရေ။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရေညှိ၊ မှိုနန့်အပင်တိ နာမည်ပီးခြင်း စည်းမျဉ်းတွင်မူ ၎င်းအသုံးအနှုန်းနှစ်ခုကို တူညီရေဟု လက်ခံထားရေ။

## ကိုးကား
မျိုးပေါင်း

သတ္တလောကဟိ တိရစ္ဆာန်တိအား အမျိုးတူရေ အုပ်စုတိ ခွဲခြားထားခြင်းကို မျိုးပေါင်း (Class)ဟု ခေါ်ရေ။ 
* မျိုးပေါင်းဧ အောက်တွင် မျိုးစဉ် (Order) ဟိရေ။
* မျိုးစဉ်ဧအောက်တွင် မျိုးရင်း (Family) ဟိရေ။
* မျိုးရင်းဧအောက်တွင် "**[[မျိုးစု]] ([[:en:Genus|Genus]])**" ဟိရေ။

## ကိုးကား
မျိုးရိုးဗီဇ

Gene (မျိုးရိုးဗီဇ) ရေ သက်ဟိ ရို့ဧ မျိုးရိုးလိုက်ရာ အခြီခံ အရာဖြစ်ရေ။ မိုလီကျူလာ ဇီဝဗေဒ ပေါ်လာရေအခါ ခေတ်နောက်ကျလားပြီဖြစ်ရေ မျိုးရိုးဗီဇပညာ ထင်သပိုင်မရူပ်ထွီးလှပဲ အားလုံးစွာ သက်ဟိရို့မှာ ဒီအန်အေ ကသာ မျိုးဆက်သစ်ရို့ကို ဗီဇ (trait) ပီးရေ။ လူအများခေါ်ခေါ်နီကတ်ရေ ဂျီး မှာ သိပ္ပံသမားရို့က အယ်လ်လီးလ် (allele) ဟု ခေါ်ရေ။

## မန်ဒယ် ဧ မျိုးဆက်ပြန့်ပွားခြင်း နန့် ရှေးရိုး မျိုးရိုးဗီဇဗေဒ

ချားလ်စ်ဒါဝင် ရေ မျိုးဆက်ပြန့်ပွားခြင်း ကို သျှင်းပြရာတွင် အခြီခံ ယူနစ်ကို Gemmule ဟုခေါ်တွင်ခပြီး ၎င်းရေ နောက်ပိုင်းတွင် ဆဲလ်ကွဲရာတွင် ပွားရေ ခရိုမိုဆုန်း အဖြစ် ၁၈၄၈ ခုတွင် သိဟိခရေ။ Wilhelm Roux က ၁၈၈၃ ခုနှစ်တွင် ခရိုမိုဆုန်း ကို မျိုးဆက်ပြန့်ပွားစေရာ တစ်ခုအဖြစ် တင်ပြခရေ။ ယခုခတ်တွင် နားလည်ထားရေ ဂျီးဧအဓိပ္ပာယ်မှာ ၁၉ ရာစုတွင် အော်ဂတ်စတင် ဖုန်းတော်ကြီး ဖြစ်ရေ ဂရီဂါ မန်ဒယ် က ပဲပင်တိ မျိုးဆက်ပြန့်ပွားမှုကို လေ့လာရာမှ စနစ်တကျ ဖြစ်ပေါ်လာခရေ။ မန်ဒယ် ဖော်ပြရေမှာ particulate inheritance ခေါ် မိဘမျိုးဆက် မှ မျိုးဆက်သစ်ဆီသို့ မျိုးရိုးဗီဇကူးရာတွင် မြင်သာရေ တိကျသည့် အခြီခံ မျိုးရိုးဗီဇ ယူနစ်ဖြင့် ဖော်ပြနိူင်ရေ သီအိုရီ ဖြစ်ရေ။ နောက်ပိုင်းတွင် ဒင်နစ်လူမျိုး ရုပ်ခဗေဒ ပညာသျှင် Wilhelm Johannsen က ၎င်းအခြီခံ မျိုးရိုးဗီဇ ယူနစ် ကို ဂျီးဟု ခေါ်ခရေ။
မျှော်တော်မူစေတီ

## တည်နီရာ
“မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ အရှေ့တောင်ဘက် မိုင်ဝက်ခန့်အကွာတွင် တည်ဟိပြီး တဝဂ္ဂ၊ လွမ်းစေတီတို့ဧ့ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ဟိပါရေ။ 
## ကုသိုလ်သျှင်
ဘုရင်မင်းဗာကြီးလက်ထက် ဇုနှုတ်စစ်သူကြီးသီဟပတိက ကောဇာသက္ကရာဇ် (၈၉၆) ခု၊အေဒီ (၁၅၃၄) ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်လှူဒါန်းခပါရေ။ 
## သမိုင်းအကျဉ်း
မျှော်တော်မူစေတီတော်မှာ ဘုရင်မင်းဗာကြီးလက်ထက် ဇုန္နတ်စစ်သူကြီး သီဟပတိတည်ထားလှူဒါန်းခပြီးနောက် သီရိသုဓမ္မရာဇာဧ့ မိဖုရားနတ်သျှင်မယ်ကလည်း မွမ်းမံခရေဟုသိဟိရပါရေ။ ရခိုင်စစ်ရေတိ စစ်ချီထွက်သည့် အခါ ကျန်ရစ်သူ စစ်သူကြီးကတော်တိရေ ဤစေတီတော်သို့လာရောက်ကာ စစ်မြေတလင်းသို့ရောက်နီရေ မောင်တော်တိအား မျှော်မှန်းတမ်းတပြီး ပန်း၊ ရေချမ်း၊ ဆီမီးတိ ကပ်လှူဆုတောင်းခြင်းတိကို ပြုလုပ်လေ့ဟိပနာ မျှော်တော်မူစေတီဟု ခေါ်တွင်ခရေ။
## ဗိသုကာလက်ရာ
မျှော်တော်မူစေတီရေ ပေ (၁၀၀) ခန့်မြင့်ရေ တောင်စောင်းပေါ်တွင် အုတ်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားရေ စေတီတော်တစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါရေ။ စေတီတော်ကို အုတ်ဖြင့် မဟာရံတံတိုင်း (၆) မျက်နှာဖော်ပနာ ကာရံထားပါရေ။ မဟာရံတံတိုင်းကို မုခ်ဝ (၃) ခုဖြင့် တည်ဆောက်ထားစာကို တွေ့ဟိရပါရေ။ စေတီတော်မှာ အောက်ခြေ လေးမျက်နှာပုံစံ ဖြစ်ပြီး တစ်မျက်နှာလျှင် (၃၁) ပေခန့်ဟိပါရေ။ စေတီတော်အမြင့်မှာ ပေ (၄၀) ကျော်ခန့်ဟိပါရေ။ စေတီတော်ပန်းတင်ခုံ ထောင့်လေးထောင့်တွင် ခြင်္သေ့(၄)ကောင်ပါဟိပါရေ။ ခြင်္သေ့တစ်ကောင်စီဧ့ အမြင့်မှာ (၇) ပေခန့်ဟိပြီး အရှည် (၅) ပေခန့်၊ ဒုအထူ (၃) ပေခန့်ဟိပါရေ။ စေတီတော်မှာ အရှေ့ဘက်ကို လေးပေခန့်ထုတ်ပနာ မုခ်ဦးဖွင့်ထားပါရေ။ မုခ်ဦးလှိုဏ်ထဲတွင် အမြင့် (၅) ပေခန့်၊ ပခုံးစွန်းနှစ်ဘက် အကျယ် (၂) ပေခန့်၊ ဒူးစွန်း နှစ်ဘက်အကျယ် (၃) ပေခန့်ဟိရေ ဆင်းတုတော်တစ်ဆူကို ပူဇော်ထားပါရေ။ ကျောက်ဆင်းတုတော် တစ်ဆူဖြစ်ပါရေ။ ဆင်းတု တော်ပူဇော်ထားရေ ပလ္လင်တော်အမြင့်မှာလည်း (၃) ပေခန့်ဟိပါရေ။ စေတီတော်ကို ပုံစံ(၃)မျိုးဖြင့် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားပါရေ။ အောက်ခြေပန်းတင်ခုံမှာ လေးမျက်နှာဖြစ်ပြီး ပစ္စယံအဆင့်တိမှ ခေါင်းလောင်းမှောက်အောက်အထိ ရှစ်မျက်နှာ ၊ ခေါင်းလောင်းအောက်ခြေမှ ငှက်ပျောဖူးအထိ အဝိုင်းပုံစံဖြင့် တည်ဆောက်ထားပါရေ။ စေတီတော်ကို (၁၉၉၇) ခုနှစ်က မြောက်ဦး ရှေးဟောင်းသုတေသနနန့် အမျိုးသား ပြတိုက်ဦးစီးဌာနမှ ထပ်မံမွမ်းမံခပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
မြ

**မြ** ရေ မျက်ရွှဲ (ခေါ်) ဘယ်ရယ် အုပ်စုဝင် တွင်းထွက်ကျောက် အမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်ရေ။ ဓာတုဗေဒဖွဲ့စည်းမှုအနိန်နန့် ဘယ်ရယ်လီယံ အလူမီနီယံ ဆီလီကိတ် တွင် ခရိုမီယံဒြပ်စင် စကေ့ချေ ပါဝင်နီခြင်းဖြစ်ပြီး မာဆင့်အနိန်နန့် ၇.၅ ဟိရေ။ သိပ်ရေးဆ ၂.၇၁ ဟိကြပြီး ဖန်ရောင်လက်တောက်ပမှုမျိုးဟိကြကာ ပုံဆောင်စနစ်မှာ ဆဌဂုဏ်စနစ်ဖြစ်ရေ။ တွဲဖက်ပါဝင်ရေဓာတုဒြပ်စင်အမျိုးအစားကွဲပြားပေါ်မူတည်ပနာ ပတ္တမြား၊ နီလာ ရို့ပိုင့်ပင် အရောင်တိပြောင်းလဲ ခြားနားလားတတ်ကြခြင်းဖြစ်ရေ။
* အရောင်မဲ့= ဂိုရှန်နိုက်( Goeshenite) 
* အစိမ်းရောင်= မြ (Emerald)
* အပြာဖျော့ရောင်=မြပြာ(ခေါ်)အကွာမရင်း (Aquarmarine)
* အဝါရောင်= ဟီလီယိုဒေါ (Heliodor)
* ပန်းရောင်= မော်ဂန်နိုက် (Morganite)
* အနီရောင်= ဘိဇ်ဘိုက် (Bixbite) 

## ကျောက်သားအနေအထား
မြ ၊ မျက်ရွှဲ အုပ်စုဝင်တိဧ ထူးခြားရေကျောက်သားအနေအထားမှာ မာဆင့်မြင့်မားကေလည်း အလွန်ကြွတ်ဆတ်အတွက်နန့် အလွန်ပင် ကျိုးပဲ့လွယ်လွန်းခြင်းဖြစ်ရေ။ ထို့အပြင် ကျောက်သားအတွင်းတွင် အခြားရေအောင်းဝင်တိ တိပြားစွာ ပါဝင်လေ့ဟိတတ်အတွက်နန့် ကြည်လင်ရေကျောက်မျက်ရတနာတန်းဝင်သည့် ကျောက်ကောင်းတိ ရှားပါးတတ်ရေ။

## ထွက်ဟိရာ ဒေသတိ
ရတနာတန်းဝင် မြကျောက်ထွက်ဟိရာ နိုင်ငံတိမှာ ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ ၊ ဘရာဇီးနိုင်ငံ ၊ ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံ ၊ ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ ၊ တန်ဇင်းနီးယားနိုင်ငံ ၊ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ ၊ ရုရှားနိုင်ငံ နန့်အိန္ဒိယနိုင်ငံ ရို့ဖြစ်ကတ်ရေ။ မြန်မာ့ ကျောက်မျက်ရတနာဈေးကွက် အတွင်းတွင် နာမည်ကျော်လူကြိုက်တိရေသီတာမြ (ခေါ်) အရည်အသွီးအကောင်းဆုံးရေမြ တိမှာ ကိုလံဘီယာနန့်ဘရာဇီးနိုင်ငံတိမှ အဓိက ထွက်ဟိခြင်းဖြစ်ရေ။

* မြန်မာနိုင်ငံရေ တန်ဖိုးကြီးကျောက်မျက်ရတနာတိ ထွက်ဟိရာတွင် နာမည်ကျော်ကြားရေလည်း မျက်ရွှဲအုပ်စုဝင်ကျောက်တိအနက် အပြာရောင် မြပြာ(ခေါ်)အကွာမရင်း သာ အတိဆုံး ထွက်ဟိရေကို တွိ့ရပြီး အခြားရေအရောင်ဟိသည့် မျက်ရွှဲအုပ်စုဝင်ကျောက်တိ လည်းစကေ့ချေစီ ထွက်ဟိလေ့ဟိသည့်တိုင် အစိမ်းရောင် မြ မှာမူ ထွက်ဟိခြင်းမဟိကြောင်း သိဟိရရေ။

## ကျမ်းကိုး
မြက်ခင်း

စိုက်ပျိုးရီး၊ **မြက်ခင်း** သို့မဟုတ် ကျက်စားရာတွင် မြက် နန့် ပဲပင် တိ အဓိက ပါဝင် ရေ အစာ သီးနှံ တိ ရေ ရိတ်သိမ်း ရန် ရည်ရွယ် ပနာရိတ်သိမ်း ရန် ရည်ရွယ် ရေ ( နောက် ပိုင်း တွင် ၊ မြက်ရိတ်ခြင်း။ ” ) ။

ဒေပတ်ဝန်းကျင်တိရေ ၎င်းရို့ဧ သဘာဝ အဆင့်အတန်း၊ တောရိုင်းမြက်ခင်းတိ (အတိစုနန့် သဘာဝအတိုင်း မြက်တိဖုံးလွှမ်းနီရေ နီရာတိ) သို့မဟုတ် အချို့ရေ သဘာဝ မြက်ခင်းတိ ပေါ်တွင် မူတည်ပနာဒေပတ်ဝန်းကျင်တိရေ အနည်းနန့်အတိ အမှတ်ရနေပါရေ။

## မြက်ခင်းအမျိုးအစားတိ
အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်းများစွာ တည်ဟိနီရေ မြက်ခင်းပြင်တိအကြောင်း အကျွန်ရို့ပြောကတ်ရေ။ ဒေမြက်ခင်းဧကြာချိန်ပေါ် မူတည်ပနာမျိုးစေ့ကြဲသည့်မျိုးစိတ်နန့် ရည်မှန်းချက်တိပေါ်မူတည်ပနာအမျိုးအစားများစွာ ခွဲခြားနိုင်ရေ။ :

## အမျိုးမျိုးရေ ကျက်စားရာဧ။

### ကျယ်ပြန့်ရေ အခမဲ့စားကျက်
ကျယ်ပြောလှရေ အခမဲ့စားကျက်တွင် နွားတိကို မြက်ခင်းပြင်တစ်ခုလုံးတွင် အပြီးအပိုင်ချန်ထားခြင်းဖြစ်ရေ။ အလယ်အလတ်နိုက်ထရိုဂျင် ဓာတ်မြီသြဇာဖြင့်ပင် ၎င်းရေ အလွန်အကျိုးဖြစ်ထွန်းမှုမဟိပါ။ သီးနှံကြီးထွားမှုနန့် စားသုံးမှုရေ တစ်ချိန်တည်းနန့် တူညီရေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဟိရေ။ : မြက်ပင်ကြီးထွားမှုနန့် ၎င်းဧအာဟာရအရည်အသွေးကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေရေ။ မြက်ပင်ကြီးထွားမှုနန့် စားသုံးမှုအကြား မျှတမှုကို ယှာဖွီရန် လိုအပ်ပါရေ။ : မွေးမြူရီးဝန်နည်းတယ်။ ၎င်းရေ ကောင်းမွန်ရေမျိုးစိတ်တိ ကုန်ဆုံးလားကာ နောက်ဆုံးတွင် ပျောက်ကွယ်လားသည့် ကျက်စားရာနီရာတိကို ဖန်တီးပီးပြီး ငြင်းဆန်ရန် မဖြစ်နိုင်ရေ အသွင်အပြင်ဟိရေ ကျက်စားရာနီရာတိ ဖန်တီးပီးရေ။ ဒေစနစ်ရေ နွေဦးပေါက်ရာသီတွင် မြက်တိကို ဖြုန်းတီးစေပြီး မြက်ပင်တိ ပျက်စီးစေရေ။

### လှည့်ကွက်တိဖြင့် စားကျက်တိ၊
မြင်တော်မူစေတီ

## တည်နီရာ
မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ အရှေ့ဘက် (၂) ဖာလုံခန့် အကွာအဝီးတွင် တည်ဟိပါရေ။ ဆွမ်းချက်ကုန်းစေတီတော်ဧ့ တောင်ဘက်ထင်တော်မူစေတီတော်ဧ့ အနောက်တောင်ဘက် တွင် ကျရောက်ပါရေ။ 

## ကုသိုလ်သျှင်
ကောဇာသက္ကရာဇ် (၁၀၀၃)ခု၊အေဒီ (၁၆၄၁)ခု နှစ်တွင် ဘုရင်နရပတိကြီးကို တည်ထားလှူဒါန်းခပါရေ။

## သမိုင်းအကျဉ်း

ဘုရင်မင်းဗာကြီးတည်ထားလှူဒါန်းခရေ နံရိုးတော်၊ ရင်ရိုးတော်ဓာတ်စေတီတော်(၂)ဆူရေ လက်ဆည်ကန် အနီး လူနီအိမ်ကြားတွင် ကျရောက်နီသဖြင့် ဘုရင်နရပတိကြီးက သံဃာတော်တိနန့် ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ကာ နန်းတော်ဦး အရှေ့ဘက်တောင်ကုန်းတိပေါ်တွင် ဘုရင်နရပတိကြီးဧ့ နန်းတက်စေတီတိအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ကျွန်းတည်ဆောက်ခပါ ရေ။ အမတ်ဘဝက ငါရေမလွဲဧကန် နောင်အချိန်တွင် မင်းဖြစ်အံ့ဟု ထင်မြင်ခပြီး မင်းအဖြစ်သို့ ရောက်လေရေ် ထင်မြင်သည့်အတိုင်း မှန်ကန်သဖြင့် မြင်တော်မူစေတီကို တည်ထားခရာ မြင်တော်မူစေတီဟု ခေါ်တွင်ပါရေ။ ရင်ရိုးတော်ဓာတ်မှာ ယခုမြင်တော်မူစေတီတော်ဖြစ်ပြီး (၁၀-၅-၂၀၀၇)ရက်နီ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးဝင်းမိသားစုမှ ထပ်မံပြုပြင် တည်ထားလှူဒါန်းခပါရေ။ 

## ဗိသုကာလက်ရာ
မြင်တော်မူစေတီမှာ ပေ(၁၀၀)ခန့်မြင့်ရေ တောင်ကုန်းပေါ်တွင် အုတ်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားရေစေတီတော် တစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါရေ။ စေတီတော်မှာ လုံးပိတ်ဖြစ်ပြီး အောက်ခြေအချင်း (၂၂) ပေကျော်ခန့်ဟိပါရေ။ စေတီတော်အမြင့်မှာ (၃၀) ပေခန့်မြင့်ပါရေ။ စေတီတော်ကို ပုံစံ(၂)မျိုးဖြင့်တည်ဆောက်ထားပါရေ။ အောက်ခြေလေးမျက်နှာနန့် ပန်းတင်ခုံ တွင် ခိုနန်းမျိုးတိပါဟိပြီး အပေါ်ပိုင်းကို အဝန်းဖြင့် တည်ဆောက် ထားရေကိုတွေ့ဟိရပါရေ။ မူလက ကျောက်ထီးတော်ဖြင့် ပူဇော်ထားခဟန်တူပါရေ။ စေတီတော်ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ကျောက်ထီးတော်အပိုင်းအစတိကို တွေ့ဟိရပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
မျိုးပေါင်းစုငယ်

**မျိုးပေါင်းစုငယ်** (**Subphylum**) ဆိုစွာမှာ လင်းနီးယပ်ဧ ဇီဝမျိုးတူအုပ်စုတိဆိုင်ရာ မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်းစနစ်နန့် မျိုးဆက်တစ်ဆက်အပေါ် သတ်မှတ်ရေ အဆင့် သညာ တစ်ခုဖြစ်ရေ။ 

သာမန်အနိန်နန့် မျိုးရိုးတစ်ခုဧ မျိုးဆက်အဆက်ဆက်အား တစ်ခုချင်း အဆင့်ခွဲခြားသတ်မှတ်ရာတွင် "နယ်ပယ် > လောက > မျိုးပေါင်းစု > မျိုးပေါင်း > မျိုးစဉ် > မျိုးရင်း > မျိုးစု > မျိုးစိတ် ဟူပနာ အစဉ်အများုင်းသတ်မှတ်ထားရေ အဆင့်တိမှ တစ်ခုအဖြစ်ခွဲခြားကတ်ရေ။  

သို့ရာတွင် တစ်ခါတစ်ရီ၌ ရူပ်ထွီးရေ မျိုးရိုးဆင်းသက်မှုဟိသည့် (သို့) အဖြေရှာမရသိမ်းရေ သတ္တဝါ(တိရစ္ဆာန်) မျိုးရိုးဆင်းသက်မှုတိအတွက် ကြားအဆင့်တိ သတ်မှတ်ပီးရန် လိုအပ်လီရေ။ 

မှတ်သားသင့်ရေမှာ ပုံမှန်သတ်မှတ်ထားရေ အဆင့်သညာတိတွင် "**ခွဲ**" ပါသည့် အဆင့်ရေ မူလအဆင့်ဧ အောက်တွင်ဟိရေ "အဆင့်" ဖြစ်ရေ။

(ဥပမာ။  မျိုးပေါင်းစုကြီး > မျိုးပေါင်းစု > မျိုးပေါင်းစုငယ် >  မျိုးပေါင်းကြီး > မျိုးပေါင်း > မျိုးပေါင်းငယ် > မျိုးစဉ်ကြီး > မျိုးစဉ် > မျိုးစဉ်ငယ် > မျိုးရင်းကြီး > မျိုးရင်း)
မျိုးပွားခြင်း

**မျိုးပွားခြင်း** ဆိုစွာမှာ **အချေ** တိပိုင် သက်ဟိအသစ် တစ်ဦး/တစ်ကောင်ကို ဖန်တီးခြင်း သို့မဟုတ် ပြန်လည်ဖန်တီးယူခြင်းအတွက် ပြုလုပ်ရရေ ဇီဝလုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုဖြစ်ရေ။ ဇီဝဗေဒဘာသာရပ်တွင် မျိုးပွားခြင်းအား လိင်ဖြင့် မျိုးပွားခြင်း နန့် လိင်မဲ့ မျိုးပွားခြင်းစွာပနာ နှစ်မျိုးနှစ်စား အကြမ်းဖျဉ်းသတ်မှတ်ထားရေ။ လိင်နန့် မျိုးပွားခြင်းတွင် မျိုးစိတ်တူရေ သက်ဟိနှစ်ဦးမှ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ရပြီး တစ်ဦးချင်းစီမှ ထက်ဝက်စီထောက်ပံ့ပီးရေ မျိုးဗီဇရေ သက်ဟိအသစ်ထံသို့ ဆင်းသက်လားရေ။ လိင်မဲ့ မျိုးပွားခြင်းတွင်မူ သက်ဟိတစ်ဦးတည်းသာ ပါဝင်လီဧ။ လိင်မဲ့ မျိုးပွားခြင်းရေ ဆဲလ်တိကို ပိုင်းခြားခြင်း (သို့) ခွဲထုတ်ခြင်းနန့် သက်ဟိအသစ်တစ်ဦးကို ဖြစ်စီလီရေ။ ဘက်တီးရီးယား အများစုရေ လိင်မဲ့ မျိုးပွားခြင်းနန့်ရာ မျိုးပွားကတ်ရေ။ အချို့ရေသက်ဟိတိမှာ လိင်နန့်ရော လိင်မဲ့ပါ မျိုးပွားနိုင်ကတ်လီရေ။

## ကိုးကား
မြင်းလွှတ်မြို့

## ဒေသသမိုင်းအကျဉ်း
မြင်းလွှတ်ကျေးရွာအုပ်စုရေ မောင်တောမြို့နယ်ဧ့ တောင်ဘက် တွင် တည်ဟိရေကျေးရွာအုပ်စုတစ်ခုဖြစ်ပါရေ။ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ တိဧ့ခရီးစဉ်တိတွင်
အုပ်ချုပ်ရီးယန္တရားပိုမိုကောင်းမွန်စေရီး အတွက် မြို့အဖြစ်ဖွဲ့စည်းနိုင်ရန် လမ်းညွှန်မှာကြားခမှုကြောင့် လုပ်ထုံး လုပ်နည်းအညီ အဆင့်ဆင့်ဆောင်ရွက်ခပါရေ။ မြင်းလွှတ်ကျေးရွာ အုပ်စုအား ပြည်ထဲရီးဝန်ကြီးဌာန (၂-၂-၂၀၁၆) ရက်စွဲပါအမိန့်ကြော်ငြာ စာအမှတ် (၂၉၉/၂၀၁၆)၊ မြင်းလွှတ် မြို့အဖြစ် မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်(၈)ရပ်ကွက် ဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခပါရေ။

## တည်နီရာအကျယ်အဝန်း
မြင်းလွှတ်မြို့ရေ မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ဘက်အစွန်ဆုံးတွင် တည် ဟိသည့် မောင်တောမြို့နယ်ဧ့ တောင်ဘက်(၁၇)မိုင်အကွာတွင် အရှေ့ လောင်ဂျီတွဒ် (၉၂)ဒီဂရီ(၃၀)မိနစ်(၄၈)စက္ကန်နန့် (၉၂) ဒီဂရီ (၃၃)မိနစ် (၁၅)စက္ကန်ကြား၊ မြောက်လောင်တီတွဒ် (၂၀)ဒီဂရီ (၃၀) မိနစ်(၄၁) စက္ကန် နန့် (၂၀)ဒီဂရီ(၃၁)မိနစ်(၅၉)စက္ကန်ကြားတွင် တည်ဟိပါရေ။ မြို့ဧရိယာ စုစုပေါင်းမှာ (၉၉၇၈)ဧက၊ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း (၇.၀၀) စတုရန်းမိုင် ဖြစ်ပါရေ။

## နယ်နိမိတ်
မြင်းလွှတ်မြို့ဧ့ အရှေ့ဘက်တွင် မေယုတောင်တန်း၊ အနောက် ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်၊ တောင်ဘက်တွင် မောင်တော မြို့နယ်၊ ကျောက်ပန္ဒူ ကျေးရွာအုပ်စု၊ မြောက်ဘက်တွင် ကျောင်းတောင် ကျေးရွာ အုပ်စုနန့် သပြေတောကျေးရွာအုပ်စုရို့ တည်ဟိပါရေ။

## မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
မြင်းလွှတ်မြို့ရေ တောင်ကုန်းတောင်တန်း၊ မြေပြန့်လွင်ပြင်တိ နန့် မြစ်ချောင်းတိဖြင့် ပေါင်းစပ်တည်ဟိပါရေ။ မြို့အတွင်းဟိ တောင် တန်းတိမှာ မြောက်မှတောင်သို့ သွယ်တန်းလျက်တည်ဟိပါရေ။

## ရီဆင်း
မင်းလွှတ်မြို့တွင် (၂)မိုင်ခန့်ရှည်ရေမြင်းလွှတ်ချောင်းနန့် (၁)မိုင် ခန့်ရှည်ရေ မြောချောင်းချောင်း (၂)ခုဟိပြီး ယင်းချောင်းတိမှာ အရှေ့ တောင်နန့်အနောက်သို့စီးဆင်းကာ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ထဲသို့စီးဝင်နီပါရေ။

## ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက်အမြင့်
မြင်းလွှတ်မြို့ရေ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက်အမြင့်ပေ ပျမ်းမျှ (၁၀)ပေတွင်ဟိပြီးမြို့ဧ့မြောက်ဘက်တွင် ပေ(၅၀၀)ခန့်ဟိရေ တောင်တန်းတိဟိပါရေ။

## ကိုးကား
မြင်းလွှတ်မြို့ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်
ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်ဟိမြို့တိ
မြစ်

**မြစ်** ဆိုစွာ သဘာဝအတိုင်း စီးဆင်းနီရေ ရီလမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီးကေ အများအားဖြင့် ရီချိုတိက သမုဒ္ဒရာ၊ ပင်လယ်၊ ကန် သို့မဟုတ် တခြား မြစ်တစ်စင်းသို့ စီးဆင်းနီခြင်းပင် ဖြစ်ရေ။ တချို့တချို့ မြစ်ရို့မှာကား တခြားတခြား ရီထု တစ်ခု အတွင်းသို့ စီးဝင်ခြင်း မဟိဘဲ မြီကြီးအတွင်းသို့ စီးဝင်ပနာ ပျောက်ကွယ်လားခြင်းမျိုးလည်း ဟိတတ်ရေ။ မြစ်ငယ်တိကို စမ်းချောင်း၊ချောင်းချေ၊ အစဟိရေ အမျိုးမျိုး နာမည်ပီး ခေါ်ဝေါ်လိ ဟိကတ်တေ။ ပထဝီအနီအထား အားဖြင့် မြစ်ဧ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို သတ်မှတ်ထားခြင်း မဟိကေလည်း တချို့တချို့ နိုင်ငံတိတွင်မူ မြစ်အဖြစ် အရွယ်အစားပေါ် မူတည်ပနာ သတ်မှတ်လေ့ ဟိကတ်ရေ။ မြစ်ငယ်တိကို နိုင်ငံအလိုက် နာမည်အမျိုးမျိုး မှည့်ခေါ်လိ့ ဟိကတ်ရေ။ တခါတရီတွင် ချောင်းငယ်ထက်ကြီးရေ ရီလမ်းကြောင်းအား မြစ်အဖြစ် သတ်မှတ်လိဟိကေလည်းသော  သတ်မှတ်ချက်မှာ ဝေဝါးအတွက်နန့် တတိကျကျ ပြောနိုင်ဖို့ ခက်ခဲရေ။

မြစ်ရို့စွာ ရီသံသရာ၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုပင် ဖြစ်ရေ။ ရီဝေကြော သို့မဟုတ် ရီဝေကုန်းတန်းတိတွင် ရွာကျခြင်းမှ တဆင့် ဖြစ်ပေါ်လာရေ မျက်နှာပြင်ဆင်းရီ တိနန့် တခြားတခြား အရင်းအမြစ်တိ ဖြစ်ကတ်ရေ မြီအောက်ဖြည့်ရီတိ၊ စိမ့်စမ်းတိ နန့် သဘာဝ ရီခဲတိ၊ နှင်းခဲတိအရည်ပျော်ရာက ဖြစ်ပေါ်လာရေ ရီများ ရေ မြစ်ရို့ အတွင်းသို့ ပေါင်းစပ် ဝင်ရောက်လာကတ်ရေ။ မြစ်ရို့အား သိပ္ပံနည်းကျ လိ့လာရေ ပညာရပ်ကို ပိုတမိုလိုဂျီ(Potamology) ဟု ခေါ်ပြီးကေ ကုန်းတွင်းဟိ တိရို့ကို ယေဘုယျအနိန်နန့် လိ့လာရေ ပညာရပ်ကို ရီချိုပညာ ဟု ခေါ်ရေ။

ကမ္ဘာ၏ ပြင်ပတွင်မူ စနီဂြိုဟ်ဧ လတစ်စင်း ဖြစ်ရေ တိုက်တန် ထဲမှာ ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်ရည်တိ စီးဆင်းနီရေ မြစ်ကို တွိ့ဟိခကတ်ပြီး ဖြစ်ရေ။  သီအိုရီအရ ကြယ်ရို့ဧ လူနီထိုင်နိုင်ရေ နေရာတိတွင် မြစ်တိ ဟိရေလို့ ယူဆကတ်ရေ။

## ကမ္ဘာပေါ်ဟိ မြစ်တိ

## ကိုးကား
မြတ်မုနိ

## မြတ်မုနိ

အနောက်မဇ္ဈိမ ဒေသမာ 

မြတ်စွာဘုရား ပွင့်ပေါ်လာ။ 

မင်းမြတ်စန္ဒာသူရိယ

ရခိုင်ပြည်သို့ ပင့်ဖိတ်ခ။

မြတ်စွာဗုဒ္ဓ ကြွရောက်ကေ

ရခိုင်သားရို့ ပျော်ကတ်တေ။

သီလစင်ကြယ် ပြည်သူများ 

ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်လား။

မြတ်စွာဘုရား ပြန်ဖို့ခါ 

မင်းမြတ်တောင်းပန် လျှောက်ထားလာ။

ကိုယ်စားမဟာမြတ်မုနိသွန်းလုပ်ပူဇော်ထားခ၏။
မြန်မာစံတော်ချိန်

**မြန်မာစံတော်ချိန်** ရေ ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန်ကို ၆ နာရီ ၃၀ မိနစ် ထပ်ပေါင်းထားရေအချိန်ဖြစ်ပြီးကေ တစ်နှစ်ပတ်လုံး တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် တစ်သမတ်တည်း အသုံးပြုရေ။ လောင်ဂျီကျု ၉၇ ဒီဂရီ ၃၀ မိနစ် ဝင်ရိုးပေါ်တွင် အခြီခံ တွက်ချက်ထားရေ။ 
အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၉၇ဒီဂရီ ၃၀မိနစ်မျဉ်းကို မြန်မာစံတော်ချိန်မျဉ်းအဖြစ်သတ်မှတ်ထားရေ။

## ကိုးကား
မြိတ်

လေးမြို့ မြစ် ညာဘက် လက်ဝဲကမ်းတွင် ယာယီ ထီးနန်း တည်ခသည့်မြို့ ဖြစ်ရေ။ တောင်ချိုင့်ဝှမ်း အရပ်ကို နှစ်မိုင်ခန့် ရှည်ရေ မြေတံတိုင်းကြီးက ကာဆီးထားရေ။ အနောက်ဘက် နှစ်နာရီ ခရီးတွင် ဝေသာလီမြို့ဟောင်း ဟိရေ။ မင်းဖုန်းစား (၁၁၄၂ - ၁၁၄၉) က ပရိမ်ကို စွန့်၍ မြိတ်ကို တည်ခရေ။ မြိတ်မြို့ ကေတ်ာင့် . လေးမြို့ မြစ်ဉာမှ ဝင်လာရေ သျှမ်း ရန်စစ်ကို နိုင်ခရေ။ မြောက်ဦးဘုရင် ဥဂ္ဂါဗလက ဒုတိယ တစ်ကြိမ် တည် ခပြန်ရေ။ သို့ရာတွင် ၁၆၈၅ ခု၌ မြို့စောင့်တပ် ပုန်ကန်အနိန်နန့် မြိတ်မြို့ ပျက်စီးလီရေ။
## ကိုးကား
ဘီယာမတ်ခွက်နန့်အတူ ရယ်မောနီရေ ကောင်ချေနှစ်ယောက်

***ဘီယာမတ်ခွက်နန့်အတူ ရယ်မောနီရေ ကောင်ချေနှစ်ယောက်*** ()ရေ ဖရန့်ဇ် ဟားလ်စ် (Frans Hals) ဧ့လက်ရာမြောက်ပန်းချီကားတစ်ချပ်ဖြစ်ရေ။ ခွက်အားကြည့်နီရေ တစ်စုံတစ်ယောက်ရေ ဒတ်ချ် စကားလုံးဟောင်းတစ်လုံးဖြစ်သည့် အစားကြူးခြင်း ကိုဖော်ညွှန်းထားခြင်းဖြစ်ရေ။ ဒေအမြင်ဆိုင်ရာ (ရီးဆွဲဖော်ပြထားရေ)အကြောင်းရာကို အာရုံငါးပါးထဲမှ အမြင်အာရုံကို ဖော်ကြူးရာ၌ အသုံးပြုခကတ်ရေ။ လူအများက ဒေပုံတူပန်းချီရေ အကြားအရုံအတွက် "သီချင်းဆိုနီရေ ကောင်ချေနှစ်ယောက်" ပန်းချီ နန့် အနံ့အာရုံအတွက် "ဆီးလိပ်ရေက်သူ" မူကွဲပန်းချီ အစဟိရေ အာရုံငါးပါးအတွဲလိုက်ပန်းချီထဲက တစ်ခုဖြစ် မဖြစ်နန့်ပတ်သက်ပနာ ငြင်းခုံကြခကြလီရေ။:

File:Frans Hals 072.jpg
File:Frans Hals - Two Boys Singing - WGA11077.jpg

ဟားလ်စ်ဧ့ ပခုံးထက်မှ ကြံရာပါတစ်ဦး ချောင်းကြည့်နီရေ။ အထက်တွင် ဆိုခရေ ပန်းချီကားနှစ်ချပ်အပြင် ဒုတိယလူ (မျက်မြင်သက်သေ) ပါဝင်ရေ ဒေအဓိက ကြောင်းရာပုံစံရေ ၁၉၆၀ နှစ်တိအတွင်း ၎င်းရီးဆွဲရေ ပန်ချီတိစွာရို့ဧ့ပုံစံလည်း ဖြစ်ရေ။


File:The Smoker MET DP146499.jpg|*The Smoker*, with an accomplice on the left and another in the background on the right
File:Frans Hals - Two Boys Singing - WGA11077.jpg|*Two Boys singing*, with an accomplice on the left
File:1623 Hals Junger Mann und Frau in einem Gasthaus anagoria.JPG|*Yonker Ramp and his sweetheart*, with an accomplice on the right
File:Frans Hals - St Matthew - Museum of Western European and Oriental Art, Odessa.jpg|*The evangelist Matthew and the angel*, with an accomplice on the left

ခွက်အား ကြည့်နီရေ အကြောင်းအရာကို  ကြည့်ရှုသူဖက်လှည့်ကာ ၎င်းဧ့ခွက်အားပြသနီရေ Peeckelhaeringhဧ့ ပုံတူပန်းချီကား ရီးဆွဲသည့်အခါတွင်လည်း Hals မှအသုံးပြုရေ။ Hofje van Mevrouw van Aerden ဧ့ စုစည်းမှုဖြစ်သည့် ဘီယာမတ်ခွက်နန့်အတူ ရယ်မောနီရေ ကောင်ချေနှစ်ယောက် ပန်ချီကားရေ ၁၉၈၈၊ ၂၀၁၁၊ ၂၀၂၀ တွင် သုံးကြိမ် အခိုးခံခရရေ။  ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၇ ရက်တွင် ခိုးယူခံရပြီးနောက် ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၂၈ ရက်တွင် ပြန်ပနာယှာဖွီ တွိ့ဟိခရေ။ ၂၀၂၀၊ ဩဂုတ်လ ၂၇ ရက်နိတွင် ထပ်မံခိုးယူခံရပြန်ရေ။ 

## ကိုးကား
ဘုခေါ့ ရီလေး

ထရန်စဖော်မာ တွင်ပါဟိရေ ဘုခေါ့ ရီလေး(Buchholz Relay) ရေ ထရန်စဖော်မာ တွင် ဆီလှောင်ကန်နန့်ထရန်စဖော်မာကိုယ်ထည်အတွင်းပိုင်း(core နန့်winding တိမြုပ်ထားရာ main tank) ကြားတွင် ချိတ်ဆက်ထားရေ ပစ္စည်းဖြစ်ရေ။၎င်းတွင် အဓိကအစိတ်အပိုင်း နှစ်ခုပါဟိရေ။(အောက်ပုံတွင်ကြည့်ပါ)အပေါ်ဘက်တစ်ခုရေ ဆီပေါ်တွင် ပေါလောပေါ်နိုင်ရေ အရာကိုမောင်းတံဖြင့်ချိတ်ဆက်ထားရေ။၎င်းမောင်းတံ၌ မာကျူရီဖြင့်ပြုလုပ်ထားရေ ခလုပ်ကိုတပ်ဆင်ထားရေ။ အောက်ဘက် ဟိအစိတ်အပိုင်းတွင် အပြားပုံစံအရာတစ်ခုပါဟိပြီးကေ ၎င်းတွင် မာကျူရီဖြင့်ပြုလုပ်ထားရေ ခလုပ်ကို တပ်ဆင်ထားရေ။၎င်းရို့ကို မောင်တံတွင် ချိတ်ဆက်ထားပြီးကေထရန်စဖော်မာကိုယ်ထည်အတွင်းပိုင်း ဧအဝင်တွင် တပ်ဆင်ထားရေ။ ဘုခေါ့ ရီလေး ရေ  ထရန်စဖော်မာ ဧအသေးစား ပြစ်ချက် တိမှစတင်ပနာ ကွိုင်တိဧကာကွယ်ပစ္စည်းဟိ ပြစ်ချက် ၊ထရန်စဖော်မာအူရို့င် တိပူခြင်း၊ဆီတိဓာတ်ပြိုကွဲခြင်း ရို့ဖြစ်ပေါ်ကလုပ်ဆောင်ရေ။Main tank မှ ဆီယိုစိမ့်မှုတိ ဟိခပါက ဆီ level လျော့ကျလာရေကြောင့် အပေါ်ဘက်ဟိ ခလုပ်ရေ လုပ်ဆောင်ရေ။ မာကျူရီဖြင့်ပြုလုပ်ထားရေ ခလုပ်၌တပ်ဆင်ထားရေ ပွင့်နီရေပွိုင့်ရေ ထိကပ်လားသနန့်၎င်းဖြင့်ချိတ်ဆက်ထားရေ သတိပီးဆားကစ်တိ ကိုလုပ်ဆောင်စေဖို့။ ဆားကစ် ဘရိတ်ကာရို့ဧလုပ်ဆောင်မှုကို ရပ်တန့်စေဖို့။
အခြား  ပြစ်ချက်တိဖြစ်ရေ phase လိုင်းတိ earth လိုင်းနန့်short circuit ဖြစ်ခြင်း၊phase လိုင်းခြင်း phase လိုင်း short circuit ဖြစ်ခြင်း၊tap changing ပြောင်းပီးရေ အစိတ်အပိုင်းတိတွင် ပြစ်ချက်ဟိနေခြင်း ရို့ဖြစ်ပေါ်ပါက အောက်ဘက်တွင်ပါဟိရေ ပလိပ်ပြားကိုတွန်းကန်စေပြီးကေ ၎င်းတွင် တပ်ဆင်ထားရေ မာကျူရီခလုပ်ရေလုပ်ဆောင်ပနာ power system ကိုပြတ်တောက်စေဖို့။
ထရန်စဖော်မာ ထဲသို့ ဆီထည့်သွင်းရေအခါ ထိုဆီနန့်အတူလေ ရေလည်းရောနှောဝင်ရောက်လေ့ဟိရေ။ ထိုလေရို့ရေ ဘုခေါ့ ရီလေး ဧအိမ်ထဲတွင် ဝင်ရောက်နီရာယူကြသနန့်ရီလေးဧအပေါ်ဘက်ခလုပ်ကို လုပ်ဆောင်စီရေ။ ထရန်စဖော်မာ ဧအူရို့င် ရို့ရေပူလာပါက ဆီဧထုထည် ကို ပိုမိုပြန့်ကားလာစေသနန့်အောက်ဘက်ဟိခလုပ်ကိုလုပ်ဆောင်စီရေ။

### ကိုးကား
https://en.wikipedia.org/wiki/Buchholz_relay
ဘုရားပေါင်းတွင်း

## တည်နီရာ
မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ အရှေ့မြောက်ဘက် (၂) ဖာလုံကျော်ခန့်အကွာ ၊ ဦးမြဝါ အင်းဆံတိ တည်ဟိရာသိမ်ဧ့ အရှေ့မြောက်ဘက်ကပ်လျက်၊ ဦးမြဝါစေတီတော်ကြီးဧ့ အနောက်ဘက်တွင် တည်ဟိပါရေ။ 
## ကုသိုလ်သျှင်
ဘုရင်မင်းစောမွန်လက်ထက် ကောဇာ (၇၉၂) ခု၊ အေဒီ (၁၄၃၀) ခုနှစ်ကပင် ဟိနီသည့်ဘုရားပေါင်းတွင်းပင် ဖြစ်ပါရေ။
## သမိုင်းအကျဉ်း
ရှေးအခါက မြောက်ဦးမြို့ ပတ်ဝန်းကျင်၌ ဘုရားစေတီပုထိုးတစ်ဆူ တည်ဆောက်သည့်အခါတိုင်း ပုံစံငယ် ဘုရား တစ်ဆူစီကို ဤတွင်းသို့ ပေးပို့ကာ မှတ်တမ်းတင်ရခြင်းဓလေ့ဟိရေ။ ထိုပုံစံဘုရားတိ စုပေါင်းထည့်သိုထားရေ နီရာဖြစ်ပနာ ဘုရားပေါင်းတွင်းဟု ခေါ်တွင်ကြခြင်းဖြစ်ပါရေ။ ဘုရားစစ်တမ်းပြုစုထားရာ နီရာတစ်ခု လည်းဖြစ်ပါရေ။ ပါလီမန်ခေတ်က ဤတွင်းကို သိုက်ဆရာတိတူးဖော်ပနာ ရဲအဖွဲ့ဝင်တိနန့် ရခိုင်မြန်မာ ပဏ္ဍိတ်ဆရာကြီး ဦးဦးသာထွန်းတို့က သိုက်ဆရာတိကို လိုက်လံဖမ်းဆီးခရရေဟု သိဟိရပါရေ။ 
## ဗိသုကာလက်ရာ
ဘုရားပေါင်းတွင်းကို ပေ (၁၀၀) ခန့်မြင့်ရေ ဘုရားပေါင်းတောင်ပေါ်တွင် တွေ့ဟိရပါရေ။ လက်ဟိ အခြေအနီ၌ တွင်းဝတွင် ကျောက်ဆင်းတုငယ် အကျိုးအပဲ့ပေါင်း မြောက်တိစွာကို ဖူးတွေ့နိုင်ပါရေ။ တွင်း အနီအထားမှာ ၈ မျက်နှာ ပုံစံသာတွေ့ဟိရပြီး တွင်းအချင်း (၁၀) ပေခန့်ဟိပါရေ။ တွင်းနံရံအထူကို အုတ်တိဖြင့် စီထားရေကို တွေ့ဟိရပါဧ့။ နံရံအနားတစ်ဖက်လျှင် ၄ ပေ ကျော်ခန့်ဟိပါလိမ့်မည်။ ဤတွင်းကို လက်ဟိအခြေအနီ၌ သစ်သားတိုင်ဖြင့် သွပ်မိုးထားရေ အဆောင်ငယ်လေးတစ်ခုဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည့်ကို တွေ့ဟိရပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅