open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
အူရဒူဘာသာ

ဟင်ဒီ-အူရဒူဘာသာရေ အင်ဒို-အာရိယန်ဘာသာစကား တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနန့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံရို့တွင် သုံးရေ ဘာသာစကား ဖြစ်ရေ။ ဟိန္ဒူစတန်နီ ဟုလည်း ခေါ်ကတ်ရေ။ ယခင်က ဟင်ဒါဗီ သို့မဟုတ် ရက္ခတာ ဟုလည်း ခေါ်လေ့ဟိရေ။ ထိုဘာသာစကားရေ ဒေလီတွင်သုံးရေ ခါရီဘိုလီ ဒေသိယစကားမှ ပြောင်းလဲဆင်းသက်လာပြီး ပါရှန်းဘာသာ၊ အာရပ်ဘာသာ၊ သင်္သကရိုက်ဘာသာ နန့် တူရကီဘာသာရို့မှ ဝေါဟာရ အများအပြားကို ယူငင် အသုံးပြုထားရေ။ ၎င်းရေ စံနှုန်း တစ်မျိုးမက ဟိရေ ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ဟင်ဒီစံ နန့် အူရဒူစံဟူ၍ တရားဝင် စံသတ်မှတ်ချက် နှစ်မျိုးဟိရေ။ ရပ်ရွာသုံး ဟင်ဒီနန့် အူရဒူဘာသာမှာ ခွဲခြားရန် ခက်ခဲပြီး တရားဝင် စံသတ်မှတ်ချက်တွင်ပင် စာကြောင်းတည်ဆောက်ပုံအားဖြင့် တတူတူ နီးပါးဟိရေ။ ယကေလည်းလည်း စာပေသုံး အသုံးအနှုန်းတိနန့် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဝေါဟာရတိတွင် ကွဲပြားခြားနားချက်တိ ဟိရေ။ အူရဒူ ဘာသာမှ ပါရှားဘာသာ၊ အလယ်အာရှ နန့် အာရပ်ဘာသာ လွှမ်းမိုးမှုတိ အဓိကပါဝင်ပြီး ဟင်ဒီတွင်မူ သင်္သကရိုက်ဘာသာဧ လွှမ်းမိုးမှုတိ အဓိက ပါဝင်ရေ။ ဗြိတိသျှထံမှ အိန္ဒိယ လွတ်လပ်ရီးမရမီ အချိန်က ဟိန္ဒူစတန်နီ၊ အူရဒူနန့် ဟင်ဒီဆိုရေ စကားလုံးတိကို အလဲလဲ အလှယ်လှယ် သုံးစွဲကြလေ့ဟိပြီး ဂနိခေတ် အူရဒူနန့် ဟင်ဒီဟု ခေါ်ဝေါ်ကတ်ရေ စကားအားလုံးကို ကိုယ်စားပြုရေ။ ဟိန္ဒူစတန်နီ ဆိုရေ စကားကို အခြားရေ တိုက်ကြီးတိတွင် သုံးစွဲကတ်ရေ ဟင်ဒီဘာသာစကား မျိုးကွဲတိကိုလည်း ရည်ညွှန်းလေ့ ဟိကတ်ပြီး ဖီဂျီ ဟိန္ဒူစတန်နီ နန့် ဆူရာနမ်နိုင်ငံ နန့် ထရီနီဒတ်နန့် တိုဘက်ဂိုနိုင်ငံ ရို့တွင် သုံးစွဲလေ့ ဟိကတ်ရေ ကာရစ်ဘီယံ ဟိန္ဒူစတန်နီရို့ ဖြစ်ကတ်ရေ။
အောတန်

**အောတန်** (Octans)  ရေ တောင်ဘက်ကောင်းကင်ဧ့ မေးမှိန်ရေ ကြယ်စုတန်းတစ်ခုဖြစ်ရေ။ လက်တင်ဘာသာစကားဖြင့် စက်ဝိုင်းဧ့ ၈ ခုမြောက်အပိုင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး Nicolas Louis de Lacaille ဆိုသူက ၁၇၅၂ ခုနှစ်တွင် မှတ်တမ်းခရေ။ ယင်းရေ ခေတ်သစ် ၈၈ ကြယ်စုတန်းတိစာရင်းတွင် ပါဝင်လျက်ဟိရေ။

## ကိုးကား
အော်ကွိလာ

**အော်ကွိလာ** ရေ အီကွေတာကောင်းကင်ယံဟိ ကြယ်စုတန်းတစ်ခုဖြစ်ရေ။ လက်တင်ဘာသာဖြင့် ဝန်လူငှက်ကို ကိုယ်စားပြုရေ။ ယင်းငှက်ရေ ဂရိ-ရောမ ဒဏ္ဍာရီအရ ဇူးနတ်ဘုရားဧ့ မိုးကြိုးလက်နက်ကို ကိုင်ဆောင်ရေလို့ဆိုရေ။ ကြယ်စုတန်းရေ နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီနန့်အတူတည်ဟိရေကြောင့် မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း နွေရာသီတွင် အကောင်းဆုံးမြင်ရရေ။ 

## ကိုးကား
အော်ဂဲနစ်

အော်ဂဲနစ်ဆိုရေမှာ သဘာဝအလျောက် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်သည့်လယ်ယာလုပ်ငန်းခွင်ဟိ သီးနှံနန့်မွေးမြူရီးတိရစ္ဆာန်တိအတွက် အသုံးစွဲရေ။
မြီဩဇာတွင် အတုပြုလုပ်ထားရေ ဓာတုဗေဒ ပစ္စည်းတိပါဝင်မှုမဟိပေ။ သဘာဝအလျောက်စိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်ရေသတ္တဝါတိက မြီဆီလွှာအတွက် တိရစ္ဆာန်စွန့်ပစ်ပစ္စည်းတိကို အသုံးပြုပြီး သီးနှံအသစ်တိအတွက် အဟာရဖြစ်စေရေ။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း သဘာဝအတိုင်း မြီဆီလွှာသုံး စိုက်ပျိုးရေတော တောင်သူရလယ်သမားရို့ရေ သီးနှံပင်တိကို စိုက်ကွက်အလိုက် ခွဲပနာစိုက်ပျိုးကတ်ရေ။ သီးနှံပင်အမျိုးမျိုးရို့ တိရစ္ဆာန်စွန့်ပစ်ပစ္စည်းတိမရရေမြီဆီလွှာကို ရယူသုံးစွဲနိုင်ကြရန်ဖြစ်ရေ။ ဒေနည်းဖြင့် စိုက်ပျိုးခြင်းကြောင့် သီးနှံဖျက်ပိုးမွှားရို့ဧ သက်တမ်းကို လျော့နည်းပျက်တောက်စေအနိန်နန့် ပိုးမွှားဖြစ်ထွန်းကျရောက်မှုကိုလည်း လျော့နည်းစေရေ။ သဘာဝအတိုင်း စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ရေ တောင်သူလယ်သမားရို့ဧ မွေးမြူထားရေ တိရစ္ဆာန်တိအတွက် အဟာရဖြစ်စေမည့် ပစ္စည်းတိကို ပင်လယ်ရေမှော်ရို့တွင်ဟိရေ ဓာတုဗေဒပစ္စည်းတိမှရယူရေ။

## ကိုးကားချက်
အဲရိဒနပ်စ်

**အဲရိဒနပ်စ်** (Eridanus) () ရေ တောင်ကမ္ဘာခြမ်းကောင်းကင်မှ ကြယ်စုတန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး တော်လမီဧ့ ကြယ်စုတန်း ၄၈ ခု စာရင်းနန့် ခေတ်သစ် ၈၈ ကြယ်စုတန်းစာရင်းတွင်လည်း ပါဝင်လျက်ဟိရေ။ ယင်းရေ မြစ်ကို ကိုယ်စားပြုရေ။ အဲရိဒနပ်စ်ရေ ခေတ်သစ်ကြယ်စုတန်းတိထဲတွင် ဧရိယာအားဖြင့် ဆဌမမြောက် အကြီးဆုံးကြယ်စုတန်းဖြစ်ပြီး မြောက်ဘက်ကောင်းကင်မှ တောင်ဘက်သို့ ထိုးထွက်လျက်ဟိရေ။ 

## ကိုးကား

ကဏ္ဍ:ကြယ်စုတန်းတိ
အဲလ်ဖရက် နိုဘယ်

**အဲလ်ဖရက် ဘနာ့ဒ် နိုဘယ်** ***(Alfred Bernhard Nobel)*** (၁၈၃၃ - ၁၈၉၆) ရေ ဆွီဒစ်လူမျိုး ဓာတုဗေဒပညာသျှင် တစ်ဦးဖြစ်ရေ။ ကုန်ပစ္စည်းတိ ထုတ်လုပ်သူအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဒိုင်းနမိုက် (ယမ်းဘီလူး) ကို တီထွင်သူ ပညာသျှင်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ နိုဗယ်ဆုတိဧ့ ဒါနသျှင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကျော်ကြားသူဖြစ်ရေ။

နိုဘယ်အား စတော့ခ်ဟုမ်းမြို့၌ ၁၈၃၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၁ ရက်နိတွင် ဖွားမြင်ရေ။ ဖခင်ဖြစ်သူရေ တီထွင်တတ်သူ ပညာသျှင်တစ်ဦးဖြစ်ရေ။ နိုဘယ်ရေ စိန်ပီတာစဘတ်မြို့၌ ပညာသင်ကြားခပြီးနောက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ လားရောက်ပနာနာမည်ကျော် အင်ဂျင်နီယာကြီး အဲရစ်ကဆန်ထံ၌ အင်ဂျင်နီယာ အတတ်ကို သင်ယူခရေ။

ထိုနောက်တွင် စိန်ပီတာစဘတ်မြို့သို့ ပြန်လာကာ မိမိဖခင်ဧ့ လုပ်ငန်းကို ကူညီယင်း နိုက်ထရို ဂလစ်ဆရင်းကို စမ်းသပ် လုပ်ကိုင်ကြည့်ရာ အောင်မြင်ခအနိန်နန့် ပထမဦးစွာ နိုက်ထရို ဂလစ်ဆရင်း ထုတ်လုပ်ရေ စက်ရုံတစ်ခုကို ဆွီဒင်နိုင်ငံတွင် တည်ထောင်ခရေ။ ယကေလည်း မျှော်လင့်ထားသည့်အတိုင်း ဘေးကင်းစွာဖြင့် အသုံးမပြုနိုင်ပဲ ပေါက်ကွဲမှုတိ မကြာမကြာ ဖြစ်ပေါ်ခရေ။

တစ်ကြိမ်တွင် အလုပ်ရုံအတွင်း၌ ပေါက်ကွဲမှု မတော်တဆ ဖြစ်ပွားခရာ သူဧ့ညီမှာ သေဆုံးလားပနာဖခင်ကြီးမှာလည်း မစွမ်းမသန် ဖြစ်ခရလီရေ။ နောက်ဆုံးတွင် ၁၈၆၇ ခုနှစ်၌ သူရေ နိုက်ထရို ဂလစ်ဆရင်းကို အခြားပစ္စည်းတစ်ခုနန့် ပေါင်းစပ်ကြည့်ရာ ဘေးကင်းစိတ်ချစွာ ကိုင်တွယ်နိုင်သောကို တွေ့ရပြီး ဒိုင်းနမိုက်ဟု နာမည်ပီးခရေ။

ဒေတွင် နှစ်တဖဲ့ချေအတွင်း သူရေ ဒိုင်းနမိုက်လုပ်ငန်းနန့် ကြီးပွားလာခရာ ကမ္ဘာတွင် အကြွယ်ဝဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်တိအနက် တစ်ဦး အပါအဝင်ဖြစ်လာရေ။ ကမ္ဘာအနှံ့အပြား၌ ဒိုင်းနမိုက်စက်ရုံတိနန့် ခဲယမ်းမီးကျောက်စက်ရုံတိကို တည်ဆောက်ခရေ။ ဓာတ်ချက်ကော်ဖတ်၊ ပိုးတုနန့် အခြားကုန်ပစ္စည်း အမျိုးမျိုးကိုလည်း စမ်းသပ်ပြုလုပ်ပနာအောင်မြင်ခရေ။

ယကေလည်း သူရေ ဒိုင်းနမိုက်တီထွင်မိရေအတွက် စိတ်မချမ်းမသာ ဖြစ်ခရရေ။ သူဧ့ ညီ၊ ဖခင်နန့်တကွ လူပေါင်းများစွာအား အန္တရာယ်ဖြစ်စီရေ ပစ္စည်းကို ပြုလုပ်မိရေကြောင့် သူ့တွင် အပြစ်ဟိရေဟု ယူဆခရေ။ တီထွင်တုန်းခါက ငြိမ်းချမ်းစွာ စားသောက်နီထိုင်မှုအတွက် လူသုံးပစ္စည်း တစ်ခုအဖြစ် ရည်စူးခကေလည်း နောင်အခါ စစ်ပွဲတိ၌ ဒိုင်းနမိုက်ကို အသုံးပြုနေကြအနိန်နန့် မနှစ်မြို့ခြင်း ဖြစ်ရလီရေ။

ယင်းချင့်ကြောင့်ပင် သူဧ့ သေတမ်းစာ၌ ရန်ပုံငွေဒေါ်လာပေါင်း ၉ သန်းခန့်ကို သီးသန့်ထားပနာနှစ်စဉ် ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရီးအတွက် ကြိုးပမ်းသူ၊ ထူးချွန်ရေ စာရီးဆရာ၊ ရူပဗေဒတွင် ယှာဖွီတီထွင်နိုင်သူ၊ ဓာတုဗေဒတွင် ယှာဖွီတီထွင်နိုင်သူ၊ ဆီးပညာ သို့မဟုတ် ဖီဇီဩလိုဂျီတွင် ယှာဖွီတီထွင်နိုင်သူတိအား ဆုချီးမြှင့်ရန် လျာထားခရေ။

အဲလ်ဖရက် နိုဘယ်ရေ ၁၈၉၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက်နိတွင် အီတလီနိုင်ငံ ဆန်ရီမိုမြို့၌ ကွယ်လွန်လီရေ။
အောင်းဝင်

ကျောက်မျက် ရတနာဖြစ်လာမည့် တွင်းထွက်ကျောက်တိဖြစ်မလာသေးရေစတင်ဖွဲ့စည်းစအချိန်က ထိုကျောက်ချော်ရည်အတွင်းသို့ အစိုင်အခဲ ၊ အရည် (သို့) အငွေ့ရို့ရေ လှောင်ပိတ်မိလားမိခခြင်းဖြင့် အောင်းဝင်တိ ဖြစ်ပေါ်လာရေ။ သို့ဖြင့် ကျောက်မျက်ရတနာတစ်ခု (သို့) တွင်းထွက်ကျောက်တစ်ခုဧ လားရာ၊ထွက်ဟိရာ ဒေသကို အဆုံးအဖြတ်ပေးရာတွင် ထိုအောင်းဝင်တိပါဝင်မှုပေါ်တွင် အခြီခံတွက်ချက်နိုင်ရေ။ 
## အောင်းဝင်အမျိုးအစားတိ
ပါဝင်သည့် အစိုင်အခဲ၊ အရည်၊ အငွေ့ ရို့ဧ ပါဝင်သည့် အရည်အတွက်ပေါ်တွင် မူတည်ပနာ အောင်းဝင်အမျိုးအစားတိကို ခွဲခြားထားရေ။
# တစ်မျိုးတည်းပါဝင်ရေအောင်းဝင် (one-phase inclusion)
# နှစ်မျိုးပါဝင်ရေအောင်းဝင်(two-phase inclusion)
# သုံးမျိုးပါဝင်ရေအောင်းဝင် (three-phase inclusion)
ရို့ဖြစ်ကတ်ရေ။

* ဂုနောက်ပိုင်းတွင် အထက်ပါ အောင်းဝင်ပုံစံ သုံးမျိုးရို့အပြင် အမျိုးအစားအတိအပြားအောင်းဝင်ထားကြသည့် မျိုးစုံ အောင်းဝင် (multi-phase inclusion) တိကိုလည်း ထပ်မံတွိ့ဟိလာရရေ။


Image:Gem with inclusion.JPG|Clear gemstone with metallic inclusion.
Image:Peridotgem.JPG|Peridot with milky inclusion.
Image:Ruby gem.JPG|Natural Ruby with inclusions.


## ကိုးကား
အောင်လူဆီးတမ်းကစားခြင်း

အောင်လူဆီးတမ်းကစပ်နည်းရေရခိုင်ရိုးရာကစပ်နည်း တစ်ခုဖြစ်ရေ။

ဒေကစပ်နည်းမှာ ဒိုးကစပ် နည်းကဲ့သို့ပင် မမ အပျိုအရွယ်တိ အုပ်စုနှစ်စုဖွဲ့ပနာ ကစပ်ရရေနည်းဖြစ်ရေ။

တစ်အုပ်စုလျှင် အနည်းဆုံး (၃)ဦးမှ အထက် ကစပ်နိုင်ရေ။ ကစပ်ခြင်းကို လသာရေညည့်တိမာ လမ်းမထက်မာ လည်းကောင်း၊ မြေညီရေ တလင်းပြင် မြေကွက်လပ်တိမာလည်းကောင်း ကစပ်လေ့ဟိရေ။

ကစပ်ဖို့ စည်းတန်းတိကို ရေဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ထုံးဖြင့်ဖြစ်စေ စည်းတားရရေ။

ဥပမာ- တစ်ဘက်မာ ငါးယောက်ကစပ်ဆိုပါက စည်းငါးကြောင်း တားရရေ။

ဘောင် စည်းနှစ်ခုကိုလည်း ထိပ်မှအဆုံးအထိ အူကြောင်းထားရရေ။

ပထမဆုံးစည်းကို "ထိပ်စည်း"ဟုခေါ်ပနာ ဒုတိယစည်းကို "ဂုတ်စည်း"ဟုခေါ် ရေ။

ရှေ့ဆုံးစည်းနန့် ဂုတ်စည်းကြားမာ ကြက်လျှာသဏ္ဌာန်ပုံဖော်ပနာ ထိပ်စည်းမှတားရေ လူလိုက်နိုင် ရန် ပြုလုပ်ထားရရေ။

အုပ်စုတစ်ဘက်စီမာ ခေါင်းဆောင် တစ်ဦးစီထားပနာ "ဂေါင်ကြီး"ဟု ခေါ်ရေ။ မိမိဧ့ အုပ်စုအနိုင်ရရေးအတွက် ဂေါင်သူကြီးမာ တာဝန်အဟိဆုံးဖြစ်ရေ။

ကစပ်ရေအုပ်စု (၂)စုမာ အုပ်စုတစ်စုက ဆီးလှည့်ကျလျှင် ကျန်တစ်အုပ်စုက တာဝင်လှည့်ကျရေ။

ဆီးလှည့်ကျရေ အုပ်စုကစည်းမာ စောင့်ပနာ ဝင်လှည့်ကျသူတိ စည်းသို့ ကျော်ဝင်လျှင် ဖမ်းရရေ။ ဆီးလှည့်ကျရေ အဖွဲ့၌ ဂေါင်သူကြီးရေထိပ်စည်း၌ စောင့်ကာ ကြက်လျှာသဏ္ဌာန် စည်းလည်းကောင်း၊ အူကြောင်းတလျောက် စည်းလည်းကောင်း စောင့်ပနာ ဖမ်းရရေ။

ကျန်လူတိက မိမိတာဝန်ကျရေစည်း မာ စောင့်ပနာ ဝင်လာသူတို့ကိုဖမ်းရရေ။

ဆီးသူက ဝင်လာသူကို မိမိဧ့စည်းမှနီပနာ လှမ်းပြီး ဖမ်းနိုင်-မဖမ်းနိုင်ကို မကစာမီကပင် အုပ်စုနှစ်ခုကို သဘောတူညီမှု ယူထားရရေ။

ယင်းသဘောတူညီမှုအရ လက်လှမ်းပနာ ဖမ်းနိုင်လျှင် လက်လှမ်းပနာ ဖမ်းပြီး၊ လက်လှမ်းပနာ မဖမ်းနိုင်လျှင် မိမိစောင့်ရေ စည်းကိုကျော်နီရေ အချိန်၌ ဖမ်းရရေ။

အကယ်ပနာ စည်းတစ်ခုခုမာ ဝင်သူတစ်ဦးဦးကို ဆီးသူက ဖမ်းမိလျှင် ဝင်ရေသူအဖွဲ့သေပနာ ယင်းတို့ကတပြန် ဆီးပြီး ကျန်အဖွဲ့က ဝင်ရရေ။

အောင်လူဆီးတမ်းကစပ်ရာ၌ စည်းကမ်း သတ်မှတ်ချက်ဟိရေ။

ဘေးနှစ်ဘက်မာထားရေ စည်းကိုကျော်လွန်ပနာ မဝင်ရ။

ယကေလဲ ဘေးစည်းတိကိုကျော်ကေ"ထမင်းရေပူလောင်ရေ"ဟု ခေါ်ပနာ ယင်းအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့လုံး ဆီးသူအဖြစ် ပြန်လုပ်ရရေ။

ဝင်သူတစ်ဦးဦးရေစည်းတစ်ခုကို ကျော်ဝင်ပနာ ပြန်မထွက်ရ။

ထိပ်စည်းမှ ပိတ်စည်းအ ထိ ကျော်အောင်ဝင်ပြီးမှ ပြန်လှည့်ပနာ ပိတ်စည်းမှ ထိပ်စည်းကို ကျော်အောင် ဝင်ရရေ။

ယေလဲ့သင့် ထိပ်စည်းကို ကျော်ဝင်ပြီးနောက် ဂုတ်စည်းကို မကျော်ခဘဲ ထိပ်စည်းမှ နောက်သို့ ပြန်ထွက်ပါမူ "အူပြန်လည်ရေ" ခေါ်ပနာ တစ်ဖွဲ့လုံးသေရေ။

နောက်ဆုံးစည်းကို အောင်မြင်ခပြီး ပြန်ထွက်လာရေသူကို "ပြန်လူ"ခေါ်ရေ။

ကစပ်မာ မိမိအုပ်စုဝင်လှည့်မာ တစ်ဦးဦးကို ဖမ်းမိကေ ဝင်သူ တစ်ဖွဲ့လုံးသေရေ ယူဆပနာ ဆီးလှည့်ပြန်လုပ်ရရေ။

ဝင်သူတစ်ဦးဦးရေထိပ်စည်းမှ ပိတ်စည်းအထိ တောက်လျှောက် အဖမ်း မခံရဘဲ ဝင်သွားနိုင်ပြီး ပြန်လှည့်လာလျှင် "ပြန်လူလာဗျာ"ဟု အော်ပနာ ပြန်လူကို မလွတ်အောင် ဖမ်းတတ်ကြ ရေ။

ယင်းပြန်လူရေထိပ်စည်းကို ပြန်လည်ပနာ ကျော်လွန်အောင်မြင်လျှင် "အောင်လူ"ဟု ဟောပနာ ထွက်ရရေ။ အောင်ကေ တစ်ပွဲနိုင်စာ ဖြစ်ရေ။

ယင်းပိုင် ကစပ်ကပ်ပနာ အုပ်စုတစ်ဖွဲ့က အနိုင်ရကေ နိုင်သူကရှုံးသူကို လှောင်ပြောင်ပနာ စကားစစ်ထိုးကြ ရေ။

"တစ်ပွဲတင် ကြောင်မလင်၊ ပတ်စာထိုး ဂြိုးမလင်" စရေဖြင့် တစ်ဘက်သား မခံချင်အောင် ကစပ်,တတ်ကြရေ။

အောင်လူဆီးတမ်းကစပ်ပွဲနန့် ဒိုးကစပ်ပွဲတိရေလူအတိ စည်ကားစွာ လာရောက် ကြည့်ရှု အားပေးကြသည့် ဒေသလိုက်၊ ကျေးလက်ကစပ်ပွဲတိ ဖြစ်ကြပါရေ။

## ကိုးကား
အဲလ်ဘာ့တပ်စ် မာ့ဂ်နပ်စ်

**အဲလ်ဘာ့တပ်စ် မာ့ဂ်နပ်စ်**  (သို့) **အယ်လ်ဘာ့တွတ်စ်  မာ့ဂ်နွတ်စ်** (Albertus Magnus,Albertus Teutonicus, Albertus Coloniensis)(c. 1200 – 15 November 1280) ရေ ဂျာမန် ကတ်သလစ် စိန့်ဒါမီနီကန်ဂိုဏ်းဝင် ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါး၊ ဒဿနပညာသျှင်၊ သိပ္ပံဆရာ၊ ကတ်သလစ်ဂိုဏ်းဧ သူတော်စင်အဖြစ် ချီးမြှောက်ခံရသူ ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်ရေ။ **ကြီးကျယ်ရေ သူတော်စင် အဲလ်ဘာ့တပ်စ်** (Saint Albert the Great) (သို့) **ကိုလုံးမြို့မှ အဲလ်ဘာ့** (Albert of Cologne) ဟူ၍လည်း သိဟိကတ်ရေ။ ၎င်းဧ အသက်သျှင်နီထိုင်ခရေ သက်တမ်းအတွင်း *Doctor universalis* နန့် *Doctor expertus* ဟူ၍လည်းကောင်း အသက်ကြီးပိုင်းတွင် *မာ့ဂ်နပ်စ်* (Magnus) တပ်၍လည်းကောင်း သိဟိကတ်လီရေ။ James A. Weisheipl နန့် Joachim R. Söder ရို့ကဲ့သို့ ပညာသျှင်တိက ၎င်းကို အလယ်ခေတ်တွင် အကြီးကျယ်ဆုံး ဂျာမန် ဒဿနပညာသျှင်၊ (ခရစ်ယာန်)ဘာသာရီးပညာသျှင်ဟု ညွှန်းဆိုခကတ်ရေ။ ကတ်သလစ်ဂိုဏ်းက ၎င်းကို "Doctor of the Church" ဘွဲ့ရ (၃၆ ဦးထဲက) တစ်ယောက်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခကတ်ရေ။

## ကိုးကား
အံတော်သိမ်း

## တည်နီရာ

မြောက်ဦးမြို့၊ နန်းတော်ကုန်းဧ့ မြောက်ဘက်သျှစ်ရေင်းပုထိုးတော်နန့် ကပ်လျက် မြောက်လတ္တီတွဒ် - ၂ဝ ဒီဂရီ ၄၃ မိနစ် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် - ၉၃ ဒီဂရီ ၀၇ မိနစ်တွင် တည်ဟိပါရေ။ ကုသိုလ်ရှင်
ဘုရင်မင်းလှရာဇာစောမွန်ရေ ကောဇာ -၈၈၃/ အေဒီ-၁၅၂၁ တွင် တည်ထားကိုးကွယ်ခပါရေ။ ဘုရင်မင်းဗာကြီးက (၈၉၇)ခုနှစ်တွင် ထပ်မံတည်ထားကိုးကွယ်ခရေဟု သိဟိရပါရေ။

## သမိုင်းအကျဉ်း

အံတော်သိမ်ဧ့ မူလကုသိုလ်ရှင်မှာ မင်းစောလှ (ခေါ်) မင်းလှရာဇာစောမွန်ဖြစ်ပြီး အေဒီ-၁၅၂၁ ခုနှစ်တွင် ကောင်းမှုပြုခရေ။ မင်းဗာဘုရင်လက်ထက် အေဒီ-၁၅၃၁ တွင် အံတော်ဓါတ်ကို သံတွဲမှ မြောက်ဦးနန်းတော်သို့ ယူဆောင်လာပြီး နန်းတော်အတွင်း၌ ကိုးကွယ်ထားပါရေ။ အဆိုပါ အံတော်ဓါတ်မှာ ဘုရင်မင်းဗာကြီးသံတွဲစား လက်ထက်က သီဟိုဠ်မှ ပင့်ဆောင်ခပြီး သံတွဲ၌ အံတော်စေတီအဖြစ် တည်ထားကိုးကွယ်ခပါရေ။ ကောဇာ - ၉၅၅ / အေဒီ - ၁၅၉၈ ခုသို့ရောက်ရေအခါ မင်းရာဇာကြီးရေ နန်းတော်အတွင်း၌ဟိရေ ၄င်းအံတော်ဓါတ်ကို သျှစ်ရေင်းအနီး မင်လှရာဇာစောမွန် တည်ထားခရေ ပုထိုးတော်ကြီး၌ ဌာပနာပနာ ထပ်မံတည်ထားရေကြောင့် အံတော်သိမ်ပုထိုးတော်ဟု ခေါ်တွင်ခပါရေ။ ယခုအဆိုပါ အံတော်ဓါတ်မှာ ဗန္ဓုလဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတိုက်၌ ဟိပါရေ။

## ဗိသုကာလက်ရာ

အံတော်သိမ်ပုထိုးတော်ကို သဲကျောက်တိဖြင့် တည်ဆောက်ထားပြီး အလယ်တွင် ဂန္ဓကုဋီတိုက်ပါဟိပနာ လိုဏ်ပတ်လမ်း နှစ်ထပ်ဟိရေ။ ရှစ်မြှောင့်ပုံသဏ္ဍာန်စေတီဖြစ်ပါရေ။ ခေါင်မိုးပေါ်၌ အရံစေတီ (၈)ဆူက ပင်မ အလယ်စေတီကြီးကို ဝန်းရံထားရေ။ ဂန္ဓကုဋီတိုက်ကို ရခိုင်ဗိသုကာ ပညာရှင်တိမှ ပေါင်းကူး (vault) တိဖြင့် တည်ဆောက်ထားပြီး အလယ်မဏ္ဍိုင်ပါဟိကာ ပတ်လမ်းတိတွင် သပ်စီပေါင်းခုံးတိဖြင့် အထက်မှအလေးဝန်ကို ခံနိုင်ရန် တည်ဆောက်ထားရေ။ ကျောက်ကိုစုထိုးပြီး သပ်စီပေါင်းကူးကို (၃)ဆင့်မှ (၅)ဆင့်ထိ ဆောင်ရွက်ကာ အပေါ်မှအလေးဝန်ကို ခံနိုင်ရန် တည်ဆောက်ထားရေ။ ဂန္ဓကုဋီတိုက်နန့် လိုဏ်ပတ်လမ်းတိကို အလင်းရောင် ပေးရေ အပေါက် (light hole) တိဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားရေ။ ရင်ပြင်တိ၊ ပတ်လမ်းတိ၊ နံရံတိဧ့တည်ဆောက် မှုကို ဗိသုကာရှုထောင့်မှသုံးသပ်လျှင် အလွယ်တကူပြီးစလွယ် ဆောက်လုပ်ထားခြင်းမဟုတ်ဘဲ တိကျစွာတွက်ချက် စဉ်းစားပနာတည်ဆောက်ထားရေ အဆောက်အဦးဖြစ်ကြောင်း သိသာထင်ရှားလှပါရေ။ ။

အလယ်မဏ္ဍိုင်ပတ်ပတ်လည် (၈) မျက်နှာတွင် ကျောက်ဆစ် ပန်းလက်ရာ ရာဇပလ္လင် (၈)ခန်းကို မုခ်ဖွင့်ဆင်းတုတော် (၈) ဆူနန့်အတူ ထုဆစ်ပနာ တစ်စုတဝေးတည်း တွေ့ဟိရရေ။ လိုဏ်ပတ်လမ်းတိတွင်လည်း နံရံကပ် မုခ်ကျောင်းငယ်တိဖြင့် ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်ကြီးငယ်တိ စံပ္ပာယ်တော် မူလျက်ဟိပါရေ။ ပုထိုးတော်ကြီးဧ့ အရှေ့ဘက်နံရံတိတွင် မတ်ရပ်ဆင်းတုတော် (၆)ဆူ ကိန်းဝပ်စံပ္ပာယ်တော်မူလျက်ဟိရေ။ ယင်းဆင်းတုတော်တိအနက် ရှေးအကျဆုံးဟုယူဆရရေ ဆင်းတုတော်တစ်ဆူတွင် သင်္ကန်းတော်ကို ရင်၌ဖွဲ့စည်းထားဟန် ထုဆစ်ထားရေကို တွေ့ဟိရပါရေ။ စုစုပေါင်း ဆင်းတုတော် ငယ်ပေါင်း (၁၇၅)ဆူဟိရေ။ ပရဝဏ်အတွင်း၌လည်း ဂူကျောင်းပါ စေတီငယ်တိက ပုထိုးတော်ကြီးအားကာရံထားရေ။

(၁၉၈၉-၁၉၉၀) ဘဏ္ဍာရေးနှစ်နန့် (၁၉၉၅-၉၆)ဘဏ္ဍာရေးနှစ်တွင် ရှေးဟောင်းသုတေသနနန့် အမျိုး သားပြတိုက်ဦးစီးဌာနက ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းခပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
အွိုက်စတာမီးပြ

အွိုက်စတာမီးပြရေစစ်တွေမြို့မှ အနောက်တောင်ဘက် ၁၅ မိုင်အကွာ ပင်လယ်ပြင်ထဲမှာဟိရေ ကျောက်ဆောင်ကျွန်းနန့် မီးပြတိုက် ဖြစ်ရေ။ မီးပြတည်ဟိရာ အွိုက်စတာကျွန်း (အင်္ဂလိပ်လို Oyster Island) ကိုအစွဲပြုပြီး အွိုက်စတာမီးပြဟု နာမည်တွင်ရေ။ မယူမြစ်ဝမှာဟိသဖြင့် မယူမီးပြဟုလည်း တွင်ရေ။

အွိုက်စတာမီးပြကို ၁၈၇၆ ခုနှစ်မှာတည်ဆောက်ခရေ။ အမြင့်ပေ ၁၄၅ ပေ ဟိပြီး မြင်နိုင်အားမှာ မိုင်၂၀ ဖြစ်ရေ။ ဒေကျွန်းမှာပင်လယ်လိပ်ထိန်းသိမ်းရေးစခန်း ဟိရေ။ 
## ကိုးကာ
ဣန္ဒြိယဇာတ်တော်လာ သာဓု(၄)မျိုး

## အဋ္ဌကနိပါတ်၊ ဣန္ဒြိယဇာတ်တော်လာ သာဓု(၄)မျိုး
(ဆရာသရဘင်္ဂရသေ့။ တပည့် သာလိဿရ၊ မဏ္ဍိဿရ၊ ပဗ္ဗတ၊ ကာဠဒေဝိလ၊ ကိသဝစ္ဆ၊ အနုပိယ၊ နာရဒ။ ကာဠ၏ ညီ နာရဒကို ဆုံးမခ‌ရ ဂါထာ။ သာဓု ၄ မျိုး။)

 ဒက္ခံ ဂဟပတီ သာဓု, သံဝိဘဇ္ဇဉ္စ ဘောဇနံ၊ 
 အဟာသော အတ္ထလာဘေသု, အတ္ထဗျာပတ္တိ အဗျထော။

ဂဟပတီ-ဂဟပတီနံ- အိမ်မှာနီလူ သူသူငါငါ လူတကာတိဧ့၊ ဘောဂုပ္ပါဒနတ္ထာယ-စီးပွားဥစ္စာ ဖြစ်ထွန်းဘာစီခြင်း အတွက်၊ ဒက္ခံ- မပျင်းမရိ လုံ့လဟိ၍ စီးပွားအရာ လိမ္မာကျွမ်းကျင်မှုဟိခြင်း‌စော် ၊ သာဓု- ကောင်းမြတ်ရေလို့ ချီးမွမ်းပြုရေ သာဓုတရား ဖြစ်ပါဧ့။

ဘောဇနံ- အပင်ပန်းခံ ရှာဖွီပနာ ရလာသမျှ ဥစ္စာပစ္စည်းတိကို၊ သံဝိဘဇ္ဇဉ္စ- တရားအားထုတ် ရသေ့ရဟန်းတိနက် မျှဝီလှူဒါန်း ခွီးခြမ်းစိတ်ဖြာ အသုံးချခြင်း‌စော်၊ သာဓု- ကောင်းမြတ်ရေလို့ ချီးမွမ်းပြုရေ သာဓုတရား ဖြစ်ပါဧ့။

အတ္ထလာဘေသု- ကကောင်းပိုးရေ ပစ္စည်းဥစ္စာ ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် ရဟိလာ‌ရေ အချိန်မှာ၊ အဟာသော- သူတော်ကောင်းတရား မိမထားဘဲ အပ္ပမာဒ-သတိဟိပနာ ဘရမ်းဘရာ မာန်ထကြွခြင်း မဟိခြင်းစော်၊ သာဓု- ကောင်းမြတ်ရေလို့ ချီးမွမ်းပြုရေ သာဓုတရား ဖြစ်ပါဧ့။

အတ္ထဗျာပတ္တိ- ကိုယ်ပိုင်စီးပွားဥစ္စာတိ ပျက်စီးရေ အချိန်မှာ၊ အဗျထော- ကိုယ်စိတ်မရွှင် ငြိုငြင်ပင်ပန်းမှု မှန်သမျှတစိချေတောင်မှ မဖြစ်ခြင်းစော်၊ သာဓု- ကောင်းမြတ်ရေလို့ ချီးမွမ်းပြုရေ သာဓုတရား ဖြစ်ပါဧ့။

ဣတိ-‌အေပိုင်၊ တုမှေ-တရားနာရေလူ တကာ တကာမ တိရေ၊ ဣမေ သာဓူ- ဒေသာဓုတရားလေးပါးတိကို၊ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ- မိမိရို့အတွက် အမှန်ပင်ကျေးဇူးဟိရေလို့ ရင်မှာနှလုံးသွင်းကတ်ပနာ က‌ကောင်းကြီး မှတ်သားထား သင့်ပါသတည်း။

## အကိုးအကား
ဥက္ကာဗလရာဇာ

ဥက္ကာဗလရာဇာ (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၁၀၃၆-၁၀၄၇)(ခရစ်နှစ် ၁၆၇၄-၁၆၈၅)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက  ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။ 

စန္ဒသုဓမ္မမင်းလွန်ကေ သားတော် ဥက္ကာဗလမင်းရေ သက္ကရာဇ် ၁၀၃၆ တွင် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခရေ။
မင်္ဂလမာရ်အောင်စေတီနန့် ခြိတ်ချောင်းဘုရားကြီးကို တည်ခရေ။ ရဲဘော် သီဟပုန်စား၍ ခြိတ်ချောင်းတွင် နန်းစံ(၁၁)နှစ်
သက္ကရာဇ် (၁၀၄၇)ခုတွင် နတ်ရွာစံရေ။

## ကိုးကား
ဥက္ကာခဲ

**ဥက္ကာခဲ** () ဆိုစွာရေ အပြင်ဘက် အာကာသဟိ သေးငယ်ရေ ကျောက်ခဲ သို့မဟုတ် သတ္တုဆန်ရေ ကိုယ်ထည်ဖြစ်တေ။ ဥက္ကာခဲတိရေ ဥက္ကာပျံတိထက် သေးငယ်ပြီး စပါးစိ အရွယ်အစားမှ ၁ မီတာအရွယ်အစား ဟိကတ်တေ။ ဒေအရွယ်အစားထက် ပိုငယ်ရေအရာတိကိုမူ မိုက်ခရို ဥက္ကာခဲ သို့မဟုတ် ကြယ်ဖုန်မှုန်တိအဖြစ် သတ်မှတ်တေ။ အများစုစွာ ကြယ်တံခွန် သို့မဟုတ် ဥက္ကာပျံတိမှ အစိတ်အပိုင်းတိဖြစ်ပြီး အခြားတိဖို့ လကမ္ဘာ သို့မဟုတ် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပိုင် ကိုယ်ထည်တိနန့် ပွတ်တိုက်မိရာမှ လွင့်စဉ်လာရေ အစိတ်အပိုင်းတိဖြစ်တေ။ ဥက္ကာခဲတိ ကမ္ဘာ့လီထုသို့ ဝင်လာရေအခါ အမြန်နှုန်းရေ တစ်စက္ကန့်လျှင် ၂၀ ကီလိုမီတာဖြစ်လာပြီး ပူပြင်းလာကာ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်ယံ၌ ကြယ်ကြွီခြင်းအဖြစ် တွိရရေ။ ကမ္ဘာ့လီထုထဲသို့ ဝင်လာပြီး မြီပြင်ထက်သို့ ကျရောက်လာရေအရာကိုမူ ဥက္ကာခဲမှုန် (Meteorite) ဟုခေါ်ရေ။ ဥက္ကာခဲနန့် တခြား အာကာသ ဖုန်မှုန်တိ ခန့်မှန်းခြီ နှစ်စဉ် ၁၅၀၀၀ တန် ကမ္ဘာ့လီထုသို့ ဝင်ရောက်ရေ။

## ကိုးကား
ဦးစံရွှေဖူး

ဦးစံရွှေဖူးရေ ၁၈၈၂ ခုနှစ်မှာဖွားမြင်ပြီး ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင်ကွယ်လွန်ခရေ။ ရခိုင်သမိုင်းနန့် ယဉ်ကျေးမှုရေးရာတိ ကို သုတေသနပြုကာအင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားဖေါ်ပြခသူ ဖြစ်ရေ။ ၁၉၁ရ ခုနှစ်မှ ၁၉၂ရခုနှစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနဂျာနယ်မှာရေးသားခရေ။ မူလကျောင်းဆရာဖြစ်ပြီး နောင်မှာဘိလတ်ပြန် ဝတ်လုံတော်ရ ဖြစ်လာရေ။ ဒုတိယအကြိမ် ဥပဒေပြုကောင်စီ ရွေးကောက်ပွဲမှာစစ်တွေမြို့ ၌ ရှေ့နီ (မောင်)မြထွန်းနန့် ပြိုင်ရာ မင်းတိုင်ပင်အမတ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံရဖူးရေ။ 
## ကိုးကာ
ဦးတင့်ဇော်

ဆရာ ဦးတင့်ဇော်ရေ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ရမ်းဗြဲကျွန်း၊ ကျောက်ဖြူမြို့တွင် မွေးဖွားခရေ။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် အတွင်း ပညာရေးကို အခက်ခဲပေါင်းစုံကြားမှ သင်ကြားခပြီး၊၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်သို့ ရောက် ဟိခရေ။

ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်တွင် ပင်းယကျောင်းဆောင် စာဖတ်အသင်းဝင် ဖြစ်ခပြီး တတိယနှစ်တွင် ရခိုင် ကျောင်း သူကျောင်းသားတိ အသင်း ခေါင်းဆောင်မှု အပိုင်းမှ ပါဝင်ခပြီး၊ ၁၉၅၆ – ၅၇ နောက်ဆုံးနှစ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ၌ နိုင်ငံခြားရေး တာဝန်ခံ အဖြစ် ရွေးချယ်ခံခရရေ။

ဦးနု ဦးဆောင်ရေ မဆပလ အစိုးရ လက်ထက်တွင် ဆင်းရဲရေ တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားတိအား ထောက်ပံ့ရေ ထောက်ပံ့ကြေးနန့် ပတ်သက်ပနာ အမှန်တကယ် ဆင်းရဲရေ ကျောင်းသားတိ မရဟိသည့် ကိစ္စ အတွက် ထွန်းနိ့စဉ် သတင်းစာမှ ဖွင့်ချခရာ ပါလီမန် အတွင်း အထိ ဂယက်ရိုက်ခရရေ။

၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ ကျောင်းသား သမဂ္ဂ အဆောက်အဦးကြီးအား ဖြိုခွဲခရေ ၇ ဂျူလိုင် အရေးအခင်းတွင် မျက် မြင် သက်သေတဦး အဖြစ် ကြုံတွေ့ခရပြီး နောက်ပိုင်းတွင် စစ်အစိုးရဧ့ ထိန်းသိမ်းခံခရပြီး ကိုကိုးကျွန်းသို့ ပို့ ဆောင် ခံခရရေ။

ကိုကိုးကျွန်းမှ လွတ်မြောက်ပြီး ရန်ကုန်မြို့တွင် ကိုယ်ပိုင် ကျူသျှင်ဖွင့်ပနာ ရပ်တည်ခရေ။ ၁၉၈၈ခုနှစ်၊ကျောင်း သားတိ ဦးဆောင်ရေ ၈၈ ရှစ်လေးလုံး အရေးတော်ပုံကြီး ပေါ်ပေါက်လာရေ အခါ ကျူသျှင်ဆရာဘဝကို စွန့်လွတ်ပြီး တော်လှန်ရေးသမား ဘဝအဖြစ် လုံးလုံးလျားလျား ခံယူခရေ။

၁၉၈၈ နောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်မှူးကြီး စိန်မြနန့် အတူ ထိုင်း – မြန်မာ နယ်စပ်သို့ ရောက်ဟိခပြီး တော်လှန်ရေး တာဝန်တိကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခရေ။ ဘီဘီစီ သတင်းထောက် အဖြစ် လည်းကောင်း၊ RFA သတင်း ထောက်အဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခရေ။ ၎င်းဧ့ အတွေ့အကြုံတိကို အခြေခံပြီးဝတ္ထုနန့်ဆောင်းပါး တိစွာ ရေးသားနီဆဲ ဖြစ်ရေ။

ဂုအခါ ရခိုင်ပြည်လုံး ဆိုင်ရာ အမျိုးသား ကောင်စီ (ANC) တွင် ပါဝင်ပနာ မြန်မာပြည်တွင် စစ်အာဏာသျှင် စနစ် ချုပ်ငြိမ်းရေး၊ ဒီမိုကရေစီ ပြန်လည် ထွန်းကားရေး၊ ဖက်ဒရယ် ပြည်ထောင်စု ဖြစ်ပေါ်ရေးရို့ အတွက် ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်လျက် ဟိရေ။

၁၉၅၆ – ၅၇ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂရဲ့ နိုင်ငံခြားရေး တာဝန်ခံ စာရေးဆရာ ဦးတင့်ဇော်ရဲ့ ကိုယ်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျဉ်းကို စုဆောင်း လွှင့်တင် ပီးလိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

## ကိုးကား
1. မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးနန့် ကျောင်းသား လူငယ်တိရဲ့ အခန်းကဏ္ဍ (ဦးတင့်ဇော်နန့် တွေ့ဆုံ ခြင်း)၊ မြန်မာနိုင်ငံ ကျောင်းသားလူငယ်တိ ကွန်ဂရက် (SYCB) မှ စီစဉ် ထုတ်ဝေရေ၊ ၂ အောက်တိုဘာ ၂ဝဝ၄။
ဦးဘခင်

**[[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]] ဦးဘခင်** ရေ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရီးရရေအခါ ပထမဦးဆုံး နိုင်ငံတော်ငွေစာရင်းမင်းကြီး အဖြစ် ရှေးဦးစွာခန့်အပ်ခံရရေ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးဖြစ်ရေ။  အဖ ဦးပေါ၊ အမိ ဒေါ်စောမေရို့မှ ၁၈၉၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂ ရက်နိတွင် အထက်ပုဇွန်တောင်၊ ရန်ကုန်မြို့ ၌ ဖွားမြင်ရေ။ ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင်စိန်ပေါလ်အထက်တန်းကျောင်းမှ ၁၀ တန်းစာမေးပွဲကို ပထမရပနာစကောလားရှစ် ဆုချီးမြှင့်ခံရရေ။

တက္ကသိုလ် ဆက်မတက်ဘဲ ငွေစာရင်းမင်းကြီးရုံး၌ အောက်တန်းစာရီးအဖြစ် စတင်လုပ်ကိုင်ရေ။ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယအစိုးရဧ့ စာရင်းကိုင်စာမေးပွဲအောင်မြင်ပနာဝန်ထောက်ရာထူး တိုးမြှင့်ခံရပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ငွေစာရင်းမင်းကြီးဖြစ်လာရေ။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် သရေစည်သူ ဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခံရရေ။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အငြိမ်းစားယူခကေလည်း ထိုနှစ်မှာပင် နိုင်ငံတော်စာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး အထူးအရာဟိအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရရေ။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အစိုးရတာဝန် အားလုံးမှ အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် အင်းလျားမြိုင်လမ်း၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပဋိပတ္တိလုပ်ငန်းဌာနတွင် ဝိပဿနာ ကမ္မဋ္ဌာန်း တရားပြလုပ်ငန်းကို ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ဆောင်ရွက်လားခရေ။ 

အာရှ၊ ဥရောပ၊ အင်္ဂလန်၊ အမေရိကန်၊ ကနေဒါ၊ နယူးဇီလန်၊ ဩစတြေးလျစသည့် နိုင်ငံ တိ၌ ဓမ္မရိပ်သာခွဲတိ တည်ဆောက်ပနာဗုဒ္ဓ သာသနာ ပြန့်ပွားရန်ဆောင်ရွက်နိုင်ခရေ။ ၁၉-၁-၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ၌ ကွယ်လွန်ခရေ။ ဆရာကြီးဧ့ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်း တရား အားထုတ်သူတိထဲမှ ဆရာကြီး ဂိုအင်ကာ ရေ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဓမ္မဂီရိ ဝိပဿနာအဖွဲ့တရားရိပ်သာ ထူထောင်နိုင်ခပြီး ဗုဒ္ဓသာသနာ ပြန့်ပွားရန် ဆောင်ရွက် ခရေ။  

## ကိုးကား
ဦးဘစော

နိုင်ငံဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်)ရ၊ ဝန်ကြီးဟောင်းနန့် အငြိမ်းစား သံအမတ်ကြီးဖြစ်ရေ။ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ရမ်းဗြဲ မြို့ အောင်စေတီရပ်တွင် မွီးဖွားရေ။ အချေခါက ကျောက်ဖြူမြို့တွင် ပညာသင်ကြားခရေ။ ယပြီးကေ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကိုလံဘိုမြို့ဟိ၊ အာနန္ဒာကောလိပ်တွင် ပညာသင်ကြားခပြီးကေ၊ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားအတွက်နန့် အိန္ဒိယ နိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွှေ့နီထိုင်ခရေ။အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဦးသိန်းဖေမြင့်နန့် ဆုံတွိ့ဆုံပြီးကေ မြန်မာ့ နိုင်ငံရီး လောကသို့ ရောက်ဟိရေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း အောလ်အိန္ဒိယ ရေဒီယို မြန်မာပိုင်း အစီအစဉ်မာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခရေ။

မဟာမိတ် တပ်ပေါင်းစုဧ့ မြန်မာပြည် ထိုးစစ်ကို ပြန်လည်ဆင်နွှဲရေအခါ၊ ရခိုင်ပြည်အတွင်းဟိ ဂျပန်စစ်ရီး အခြီကို စုံစမ်းထောက်လှမ်းဖို့ ဦးဘစောရေ လီထီးနန့် ရခိုင်ပြည်နယ် အတွင်းသို့ ခုန်ဆင်းဝင် ရောက်ပနာ ဂျပန်တော်လှန်ရီး လုပ်ငန်းတိကို ဆောင်ရွက်ခရေ၊ ယင်းအတွက် လွတ်လပ်ရီး မော်ကွန်းဝင် (ဒုတိ ယဆင့်) ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရရေ။ လွတ်လပ်ရီးမရခင် ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်ရီး ကာလမာ ကျောက်ဖြူခရိုင် အထူး အရေးပိုင်အဖြစ် တာဝန်ယူခရေ။

လွတ်လပ်ရီး ရပြီးအခါမာ ကျောက်ဖြူ မဲဆန္ဒနယ်ကပြည်သူ့လွှတ်တော်အမတ် ဖြစ်လာခပြီးကေ၊ ဦးနု အစိုးရ လက်ထက်မာ၊ သာသနာရီး၊ လူမှုဝန်ထမ်းနန့် ကယ်ဆယ်ရီး ဝန်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခရေ။ ၁၉၆၂ ခုနှစ် တော်လှန်ရီး ကောင်စီအစိုးရ လက်ထက်မာ ဥရောပတိုက်ဟိ နိုင်ငံ အများစု အပါအဝင် နိုင်ငံပေါင်း ၁၂ နိုင်ငံ၌ မြန်မာနိုင်ငံ သံအမတ်ကြီး အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခရေ။ အငြိမ်းစား ယူပြီးနောက်ပိုင်း တွင် ကျောက်ဖြူမြို့၌ ပြန်လည်နေထိုင်ပြီးကေ၊မြို့ရွာအကျိုးကိုစွမ်းစွမ်းတမံသယ်ပိုးဆောင်ရွက်ခရေ။ ကျောက်ဖြူ မြို့မာ ကွယ်လွန်ရေ။
ဦးဘစံ(ဓညစံ)

အဖဦးသာဇံဦး (အငြိမ်းစားစက်ရှင်ဆရာကြီး) နန့် အမိ ဒေါ်ပုမရို့မှ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင်စစ်တွေမြို့၊လမ်းမတော် ရပ်၌ မွေးဖွားရေ။ မွေးချင်း ဆယ့်လေးဦးအနက် ပဉ္စမမြောက်သားယောကျ်ားဖြစ်ရေ။ ငယ်စဉ်က မိဘ တိပြောင်းရွှေ့ရာ မြို့တိ၌ ပညာသင်ကြားခပြီး ရန်ကုန်အစိုးရ ဟိုက်စကူးကျောင်းမှ ၁၀ တန်းအောင်မြင် ရေ။၁၉၃၆ ခုနှစ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဒုတိယ ကျောင်းသားသပိတ်တွင် သပိတ်ကောင်စီဝင် တစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ခရေ။

ရခိုင်လူငယ်တိ နိုးကြားစေရန် ရခိုင်တိုင်းလုံးဆိုင်ရာ နိုးကြားရေးအစည်း အရုံးကို အခြား ရခိုင်လူငယ်တိ နန့်အတူ စည်းရုံး တည်ထောင်ခရေ။ ထို့နောက် ရခိုင်တိုင်းလုံးဆိုင်ရာ တိုင်းရင်းသား အစည်းအရုံးကြီးတွင် တက်ကြွရေ အမှုဆောင်တစ်ဦး အဖြစ် ပါဝင်ခပြီး အစည်းအရုံး ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသာဇံလှ၊ ဒုဥက္ကဋ္ဌ ဦးအောင်ထွန်း ဦးရို့နန့်အတူ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်ကို တော်လှန်ရန်အတွက် ရို့ဗမာ အစည်းအရုံး ခေါင်းဆောင်တိနန့် ဆက်သွယ်ပနာ နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုတိ ဆောင်ရွက်ခရေ။

၁၉၃၉ ခုနှစ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် တတိယ သပိတ်တွင်လည်း တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင်ခပြီး၊ ရခိုင်ကျောင်းသား လူငယ်တိ၊ မြန်မာကျောင်းသား လူငယ်တိနန့်အတူ နိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးအတွက် စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်ခရေ။

ဂျပန်ခေတ်တွင် ရခိုင် ကာကွယ်ရေးတပ်ကို တရားဝင်ဖွဲ့စည်း လှုပ်ရှားခွင့်ရအောင် ဆောင်ရွက်ခသူ တစ်ဦး လည်း ဖြစ်ရေ။ စစ်တွေခရိုင် နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်တာဝန်၊ စစ်တွေခရိုင် ရို့ဗမာ ဆင်းရဲသား အစည်း အရုံးခေါင်းဆောင် တာဝန်ရို့ကိုလည်း ထမ်းဆောင်ခပြီး၊ ဖက်ဆစ်ဂျပန် တော်လှန်ရေး မြေအောက် လှုပ်ရှား မှုတိတွင် အဓိကအခန်းက ပါဝင်ခရေ။

မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန၊ အလုပ်သမား ဂေဇက် အယ်ဒီတာ အဖြစ် လည်းကောင်း၊ အလုပ်သမား အရာရှိအဖြစ် လည်းကောင်း တာဝန် ထမ်းဆောင်ခပြီး ၁၉၇၅ ခုနှစ် တွင် ရခိုင်ပြည်နယ် အလုပ်သမားအရာရှိ အဖြစ်နန့် အငြိမ်းစားယူခရေ။

ဦးဘစံရေ စာရေးစာဖတ် ဝါသနာထုံသူလည်း ဖြစ်ရေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မဖြစ်မီကာလ တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား ဘဝကတည်းကပင် သတင်းစာ၊ မဂ္ဂဇင်းတိတွင် ဆောင်းပါးတိ ရေးသားခရေ။ ၁၉၃၉-၄၀ ပြည့်နှစ် “အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း” တွင် အင်္ဂလိပ်စာ အယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခရေ။ ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှု၊ စာပီ နန့် သမိုင်းရေးရာ ဆောင်းပါးတိကိုလည်း ဓညစံ ကလောင်အမည်ဖြင့် သုတေသနပြု ရေးသားဖော်ထုတ်ခ သူ ဖြစ်ရေ။

ဦးဘစံကား စစ်ကြိုခေတ် ကာလမှစပနာ တိုးတက်ရေ မြန်မာကျောင်းသားတိ၊ နိုင်ငံရေးသမားတိနန့် အတူ လက်တွဲကာ မြန်မာနိုင်ငံံလွတ်လပ်ရေးအတွက် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခသူ ဖြစ်ရေသာမက ရခိုင်ဘက်ရှိလူငယ် တိအား နိုးကြားတိုးတက်ရေ စိတ်ဓာတ်တိ ဖြစ်ဖြစ်ပေါ်လာ စေရန် စတင် မျိုးစေ့ချပီးခသူလည်း ဖြစ် ရေ။

နိုင်ငံတော်က ဦးဘစံအား မော်ကွန်းဝင် (ပထမအဆင့်)နန့် နိုင်ငံဂုဏ်ရည် (ဒုတိယအဆင့်) ဘွဲ့တံဆိပ်တိကို ချီးမြှင့်ခပီရေ။
ဦးဘစံရေ ၁၉၉၂ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၉ ရက်နိ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ရေ။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်လှမေ နန့် သားနှစ်ဦးကျန်ရစ်ခရေ။

## ကိုးကား
၁၉၉၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၊ ပထမအကြိမ်ထုတ် “ရခိုင်တိုင်းရင်းသားတိနန့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ် ရေး ကြိုးပမ်းမှု” စာအုပ်မှ-
ဦးမြထွန်းအောင်

မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီတိ အုပ်ချုပ်ရေကာလ မြို့ပြ အုပ်ချုပ်ရေးတွင် အရေးပိုင်ရာထူးကို အင်္ဂလိပ် လူတိမှလွဲပနာ မြန်မာလူမျိုးတိ အားပီးရိုးထုံးစံမဟိပါ။ ယကေလေ့ ကျောက်ဖြူသား ဦးမြထွန်းအောင်ရေ မြန်မာ လူမျိုးထဲမှ ပထမဆုံး အရေးပိုင်ရာထူးကို တော်လှန်းရေး၌ ထိုက်ထိုက်တန်တန် ရဟိခသူ တစ်ဦးဖြစ်ခရေ။
ကျောက်ဖြူတွင် အရေးပိုင်ရာထူးဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခရေ စာရေးဆရာ ဗြိတိသျှလူမျိုး မောရစ်ကော လိပ် ရေးသားထားရေ စာအုပ်တိတွင် ဦးမြထွန်းအောင်ဧ့ လှုပ်ရှားမှုပုံရိပ်တိကို တစေ့တစောင်း သိဟိခွင့် ရခပါရေ။

ဦးမြထွန်းအောင် အကြောင်းရေးရကေ သူရေ သာမာန်မျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာသူတစ်ဦး မဟုတ်ဘဲ ရခိုင်ပြည်၏ နောက်ဆုံးဘုရင် ဖြစ်ခရေ မဟာသမ္မတမင်း၏ မြစ်တော်စပ်သူ တစ်ဦးဖြစ်ရေ။ မိသားစု ဆင်းသက်လာရေ မျိုးရိုးအနွယ် (Family Tree) ကို အောက်တွင် ဖော်ပြထားပါရေ။ လူအတိက သူ့ကို ဒေဝီဇံမြထွန်းအောင်ဟု ကင်းပွန်းတပ်ပနာ ခေါ်ခကတ်ပါရေ။

## အရေးပိုင် ဦးမြထွန်းအောင်
အထက်တွင်ဖော်ပြခရေ့အတိုင်း ခရိုင်အကြီးအကဲအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသူတိမှာ အင်္ဂလိပ်တိသာ ဖြစ်ကတ် ရေ။ သာမာန်အားဖြင့် ထိုခေတ် ထိုအချိန်အခါက မြန်မာအမျိုးသားတိဟူပနာ မဟိကတ်သလောက်ပင် ဖြစ် ရေ။ ထိုအတောအတွင်း ခရစ်နှစ် (၁၉၀၈)ခုနှစ်တွင် ကျောက်ဖြူသားဖြစ်ရေ ဦးမြထွန်းအောင် ကို ကျောက်ဖြူတွင် ပထမဆုံးရေ မြန်မာ အရေးပိုင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း "A Civil Servant in Burma" by Mr Thrikal White (Lt Governor Of Burma)မှာ ထူးခြားမှု တစ်ခုပင် ဖြစ်လေရေ။ ၎င်းရေ (၁၉၀၈) မှ (၁၉၁၉)အထိ (၁၁)နှစ်တိုင်တိုင် အရေးပိုင်အဖြစ်ဖြင့် ကျောက်ဖြူခရိုင်တွင် အုပ်ချုပ်ခလေရေ။ တာဝန်ဖြင့် ခရီးစဉ်တစ်ခုမာ တစ်စုံတစ်ခုရေ အန္တရာယ်ကြောင့် ရေထဲသို့ပြုတ်ကျပြီး ရေပေါ်သို့ ပေါ်မ လာတော့ဘဲ ဝမ်းနည်းဖွယ်ရာ ပျောက်ကွယ်ဆုံးယှုံးခရလေရေ။

အရေးပိုင်ကြီးရေ သန်တုန်း၊ မြန်တုန်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ရင်း သီဆုံးလားခြင်းဖြစ်ရာ ၎င်း၏ ရှီးရေး အစီအစဉ် မည်သို့ဟိမည်ကို မည်သို့မျှ မတွေးခေါ်တတ်ကတ်ပါ။ သို့ရေ် ၎င်းမိသားစုနီထိုင်ရန် ဧရာမ အိမ်ကြီးတစ်ဆောင်ကို ဆောက်လုပ်ထားခပါရေ။ ယင်းအိမ်ကြီးမှာ လက်ဟိကျောက်ဖြူဈေးကြီးဧ့ တောင် ဘက် တည့်တည့် မြစ်နားတန်းလမ်း (ယခု ဈေးလမ်း)နန့် ယခင်တရုတ်တန်းလမ်း (ယခုရုံးတက်လမ်း)ကြား ဟိ အကွက်တစ်ခုလုံးအပြည့်၊ တိုင်လုံးရေ (၆၀)ခန့်ဟိရေ ဧရာမ နှစ်ထပ်အိမ်ကြီးဖြစ်ရေ။ အရေးပိုင်ကြီး မဟိရေ့နောက်တွင် ထိုစဉ်က ကျောင်းသားဦးရေ (၂၀၀)ကျော်ရေ မြူနီစပါယ် မိန်းကလေးတိ အထက် တန်းကျောင်း (ပြင်ပလောကတွင် 'မိန်းမကျောင်း'ဟု အသိတိရေ)က ဝင်ရောက်ပနာ ဤအဆောက်အဦး တွင် စာပီသင်ကြားပို့ချခရာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ကာလအထိ ဖြစ်ပါရေ။

ဒေသခံ ရမ်းဗြဲသားတိက ပြောဆိုရာတွင် အလေးကို အထီး၊  မင်းကို မတ်ဟု အသံထွက်ပနာ ပြောဆို တတ် ကတ်ပါရေ။ ထို့ကြောင့် မြထွန်းအောင်(ဦး)ကို မြတ်ထွန်းအောင်ဟု အသံထွက်အတိုင်း ရေးသားကတ်ပါ ရေ။ ရှေ့တွင်ဖော်ပြပါဟိရေ လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် တတိယအဆင့်ရဟိသူ ဒေါ်မေမေရှင်ရေ ပင် လျှင် အရေးပိုင် (ဒေဝီဇံ)ဦးမြထွန်းအောင်ဧ့ မြေးဖြစ်ပြီး အဖိုးတူမြေးတစ်ဦးအဖြစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလ နယ်ချဲ့ကျူးကျော်ရေးသမား ဂျပန်တိကို မောင်းထုတ်စဉ်က ရွတ်ရွတ်ချွံချွံ ရှေ့တန်းမှ တော်လှန်ခရေ အာ ဇာနည် ရခိုင်အမျိုးသမီးတစ်ဦး ဖြစ်ပါရေ။

## ကိုးကား
နိုင်ငံအကျိုးပြု အဖိုးတန်ရတနာတိ (၂) - အေးသိန်း စာအုပ်မှ -
ဦးမြဝါ အရိုးအိုးစေတီ

## တည်နီရာ
မြောက်ဦးနန်းကုန်းဧ့ အရှေ့မြောက်ဘက် (၂) ဖာလုံကျော်ခန့်အကွာ၊ ဦးမြဝါစေတီတော်ကြီးဧ့ အနောက်တောင်ဘက်၊ အင်းချပ်သိမ်ဧ့ တောင်ဘက်တွင်ဟိ ပါရေ ။ တည်ဆောက်ထူ
ဘုရင်မင်းဗာကြီးရေ  ကောဇာသက္ကရာဇ် (၈၉၉) အေဒီ (၁၅၃၇) ခုနှစ်တွင် တည်ထားလှူဒါန်းခရေ  စေတီတော်တစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါရေ ။ 
## သမိုင်းအကျဉ်း
ဘုရင်မင်းဗာကြီးရေ  ဤစေတီတော်ကို ဦးမြဝါအရိုးအိုးအားဌာပနာပနာ တည်ထားခရေ  စေတီတော်တစ်ဆူပင် ဖြစ်ရေ ဟု သိဟိ ရပါရေ ။ မင်းဗာဘုရင်နန့် သျှင်မြဝါတို့မှာ ညီအစ်ကိုတော်စပ်ကြောင်း သိဟိ ရပါရေ ။ သျှင်မြဝါဧ့ မိခင် ဇေယျခေမာနန့် မင်းဗာဘုရင်ဧ့မိခင် စောနန္ဒီတို့မှာ ညီအစ်မအရင်းတော်စပ်ပါရေ ။ ထို့ကြောင့် မင်းဗာဘုရင်နန့် သျှင်မြဝါလည်း ညီအစ်ကိုတော်စပ်ခြင်းဖြစ်ပါရေ ။ အသက်လည်း အတူတူပင်ဖြစ်ပါဧ့။ သို့ရေ ် သျှင်မြဝါမှာ မင်းဗာဘုရင်ထက် ရက်ပိုင်းလောက်သာကြီးရေ ဟု သိဟိ ရပါရေ ။ 
## ဗိထုကာလက်ရာ
ဦးမြဝါအရိုးအိုးစေတီကို ပေ (၁၀၀) ခန့်မြင့်ရေ  ဘုရားပေါင်းတောင်ဧ့ တောင်ဘက်အစွန်ဆုံးတွင် ကျောက်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားရေ ကိုတွေ့ဟိ ရပါရေ ။ စေတီတော်ကို ကျောက်တံတိုင်းခတ်ပနာ တည်ဆောက်ထားပါရေ ။ စေတီတော်မှာ လက်ဟိ အခြေအနီ၌ ပျက်စီးနီပြီး အမြင့် (၉) ပေခန့်သာ ကျောက်ပုံအဖြစ် ကျန်ဟိ ပါတော့ရေ ။ အလျား၊ အနံ (၁၈) ပေခန့်ကျယ်ပြီး ပစ္စယံနှစ်ဆင့်ကျော်ခန့်သာ ကျန်ဟိ ပါတော့ရေ ။ အလယ်တွင် ဆင်းတုတော် ကိန်းဝပ်စံပ္ပာယ်ရေ  လိုဏ်ဂူတော်တွေ့ဟိ ရပြီး အချင်း (၅) ပေခန့်တွေ့ဟိ ရပါရေ ။ လိုဏ်ဂူတော် အရှေ့ဘက်သို့ မုခ်ထွက်ပါဟိ ပါရေ ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
ဦးမြဝါ အသက်စွန့်ခဲ့သည့် အထိမ်းမှတ်နေရာ

## တည်နီရာ
“မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ အရှေ့မြောက်ဘက် (၂) ဖာလုံကျော်ခန့်အကွာ၊ ဦးမြဝါစေတီတော် ကြီးဧ့ တောင်ဘက်တောင်ခြေ၊ ဦးမြဝါ အရိုးအိုးစေတီတော်ဧ့ အရှေ့ဘက် တောင်အောက်တောင်ခြေတွင် ဟိ ပါရေ။ |
## ကုသိုလ်သျှင်
သျှင်မြဝါရေ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၈၉၉) ခု၊ အေဒီ (၁၅၃၇) ခုနှစ်တွင် မိမိဧ့အသက်ကို စတေးခရာ နီရာပင်ဖြစ်ပါရေ။ | 
## သမိုင်းအကျဉ်း
မြောက်ဦးမြို့ မြို့သက်ရှည်စေရန်အတွက် သျှင်မြဝါတွက်ချက်ထားသည့် အချိန်ကျရောက်သည့်အခါ ကြာသပတေးသားကို စတေးရမည်ဖြစ်နီပါရေ။ သို့သော်လည် အခြားလူတိဧ့ အသက်ကို မသတ်လိုရေကတစ်ကြောင်း၊ စတေးမည့်အချိန်တွင် လူစားရှာရန် အချိန်မရရေကတစ်ကြောင်း အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် သျှင်မြဝါမှာ မိမိဧ့ ဝမ်းဗိုက်ကိုဓားဖြင့်ခွဲပြီး အူကိုမြို့မျှော်တိုင်၌ရစ်ပတ်ကာ ၎င်းသေဆုံးရေနီရာတွင်ပင် မီးသဂြိုလ်ကြရန် မှာကြားထားခပါရေ။ သို့သော်လည်း မင်းဗာဘုရင်မှာ မင်းဆရာဖြစ်နီရေ ပညာဟိ  ဦးမြဝါကို ခွေးလိုဝက်လို မသဂြိုလ်လိုရေကြောင့် မီးသဂြိုလ်ပြီး တောင်ပေါ်တွင် ဂူသွင်းထားခပါရေ။ ဤနီရာမှာ ဦးမြဝါ သီဆုံးခရေနီရာဖြစ်ပနာ ဦးမြဝါ အသက်စွန့်ခရေ အထိမ်းအမှတ်နီရာအဖြစ်သာ ဖော်ပြပါရေ။ ၎င်း အသက်စွန့်ခရေနီရာတွင် ဦးမြဝါရေးထိုးခရေ အင်းချပ်နှစ်ချပ်လည်း ဟိ နီပါသေးရေ။ 
## ဗိသုကာလက်ရာ
ဦးမြဝါ အသက်စွန့်ရေနီရာကို မြေညီပြင်တွင် တွေ့ဟိ ရပါရေ။ လက်ဟိ အခြေအနီတွင် ဦးမြဝါအသက်စွန့် | ခရေ မြေနီရာ၌ အလျား (၁၆) ပေ၊ အနံ (၁၃) ပေ ခန့် ကျယ်ဝန်းရေ အုတ်ကာ၊ သွပ်မိုး အဆောက်အဦတစ်ခုတည်ဆောက်ထားပါရေ။ ထိုအဆောက်အဦထဲတွင် ဦးမြဝါရုပ်ထုနန့်အတူ အင်းချပ်ကျောက်ပြား (၂) ချပ်ကို စိုက်ထူထားပါရေ။ ဦးမြဝါရုပ်တုမှာ အမြင့် ၃ ပေ ၇ လက်မခန့်၊ ပခုံးစွန်းနှစ်ဖက်အကျယ် ၁ ပေ ၈ လက်မခန့်၊ ဒူးစွန်းနှစ်ဖက်အကျယ် ၂ ပေ ၇ လက်မခန့် ဟိ ပါရေ။ ဦးမြဝါရုပ်တု လက်ယာဘက်မှ အင်းချပ်မှာ အမြင့် ၃ ပေ ( ၃ လက်မခန့်၊ အကျယ် ၂ ပေ ၅ လက်မ ခန့်နန့် အထူ ၆ ခန့်ဟိ ပါရေ။ ဦးမြဝါရုပ်တုလက်ဝဲဘက်မှ အင်းချပ်မှာလည်းအမြင့် ၂ ပေ ခန့်၊ အကျယ် ၂ ပေ ခန့်နန့် အထူ ၇ လက်မခန့်ဟိ ပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
ဦးရစ်စွင်ဂလီ

၁၅ ရာစုနှစ်အတွင်း ဥရောပတိုက်ပနာခရစ်ယန်သာသနာ့ အရီးပုံ ပေါ်ပေါက်နီစဉ်၊ ဂျာမနီမှ မာတင်လူသာနန့် ပြင်သစ်မှ ဂျွန်ကယ်လဗင်ရို့နည်းတူ၊ ဆွစ်ဇာလန်မှ ဦးရစ်စွင်ဂလီရေ ထင်ယှားလာခရေ။

စွင်ဂလီရေ ခရစ် ၁၄၈၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နိ တွင် ဆွစ်ဇာလန်ပြည် စိန်ဂေါမြို့၌ ဖွားမြင်ရေ။ ငယ်စဉ်က ဗန်း၊ ဗီယင်းနား၊ ဗားလမြို့တိတွင် ပညာသင်ကြားခပြီးကေ၊ ဗားလတက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရခဧ့။ ၁၅ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂလားရူး နယ်ပ သင်းအုပ်ဘုန်းကြီးဖြစ်လာရေ။ ဂလားရူးနယ်မှ စစ်သားတိရေ အီတလီသို့ စစ်ချီရရေအခါ၊ စွင်ဂလီရေ သင်းအုပ်အဖြစ်နန့် လိုက်ပါလားခရရေ။ စစ်ချီရာမှ အပြန် တွင် ဆွစ်ဇာလန်စစ်တပ်တိကို ဥရောပစစ်မက်ရီးရာရို့၌ ကြေးတပ်တိအနေနန့် အသုံးပြုခြင်းကို ပြင်းထန်စွာကန့်ကွက်ရေ။ သို့ရာတွင် သူဧ့ ဟောပြောရီးသားမှုရို့မှာ နိုင်ငံရီး 
ဆန်ရေကြောင့် လူအတိဧ့ထောက်ခံမှုကိုမရချေ။ ယင်းချင့်ကြောင့် ဂလားရူးမှ ထွက်ခွာလာ၍၊ အိုင်ဇီဒင်တွင် ၁၅၁၆ ခုနှစ်၌ နီထိုင်ပြီးကေ၊ ဇူးရစ်သို့ ၁၅၁၈ ခုနှစ်၌ ပြောင်းရွေ့ခရေ။

၁၅၁၉ ခုနှစ်တွင် သာသနာပြုပြင် ပြောင်းလဲရီးတရားကို စပနာဟောရေ။ ယကေလည်း စွင်ဂလီရေ မာတင်လူသာနန့် သဘောထားကွဲလွဲရေ။ ၁၅၂၉ ခုနှစ်တွင် ယင်းသဘောထားကွဲလွဲချက် 
ရို့ကို စေ့စပ်ရန် မားဗုမြို့ကွန်ဖရင့်ကို ကျင်းပခကေလည်း၊ စွင်ဂလီရေ မာတင်လူသာနန့် မပူးပေါင်းဘဲ၊ ကယ်လဗင်နန့်သာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လီရေ။ ၁၅၃၁ ခုနှစ်တွင် သာသနာရီးဆိုင်ရာ သဘောကွဲလွဲမှုတိ ပြင်းထန်လာရာ၊ စွင်ဂလီရေ မိမိကိုယ်တိုင်ဦးစီးပနာရောမကက်သလစ်ရို့ကို တိုက်လီရေ။ အောက်တိုဘာလ ၁၁ ရက် နေ့တွင် ကပ္ပယ်တိုက်ပွဲ၌ စွင်ဂလီကျဆုံးလီရေ။ စွင်ဂလီကျဆုံးရာအရပ်၌ ကျောက်တုံး တစ်ခုပေါ်တွင် 'ရန်သူရေ ရုပ်ခန္ဓာကို သတ်နိုင်ကေလည်း၊ နာမ်ခန္ဓာကို မသတ်နိုင်'ဟု ကမ္ပည်းထိုးထားသောကို ဂနိတိုင်တွေ့နိုင်ရေ။

## ကိုးကား
ဦးမြဝါကျောက်အင်းဆံများ တည်ရှိရာသိမ်

## တည်နီရာ
မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ အရှေ့မြောက်ဘက် (၂) ဖာလုံကျော်ခန့်အကွာ၊ ဦးမြဝါ အရိုးအိုးစေတီဧ့ မြောက်ဘက်၊ ဘုရားပေါင်းတွင်းဧ့ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ကပ်လျက်ဟိပါရေ။ 
## ကုသိုလ်သျှင်
မင်းဆရာ သျှင်မြဝါရေ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၈၉၉) ခု၊ အေဒီ (၁၅၃၇) ခုနှစ်တွင် ထုဆစ်ရေးထိုးခရေ အင်းဆံတိဖြစ်ရေဟု သိဟိရပါရေ။ 
## သမိုင်းအကျဉ်း
မြောက်ဦးမြို့ မြို့သက်ရှည်ရန်အတွက် သျှင်မြဝါရေးထိုးပေးခရေ အင်းဆံတိဖြစ်ရေဟု သိဟိရပါရေ။ သျှင်မြဝါရေးထိုးခရေ အင်းဆံတိဖြစ်ရေကြောင့် သျှင်မြဝါအင်းဆံဟူပနာ ခေါ်တွင်ကြခြင်းဖြစ်ပါရေ။ အင်းဆံ (၂) ချပ်စလုံးမှာ သျှင်မြဝါ သက်ဟိထင်ရှားဟိစဉ်ကပင် ရေးထိုးခရေ အင်းဆံတိဖြစ်ရေဟု သိဟိရပါရေ။ 
## ဗိသုကာလက်ရာ
သျှင်မြဝါအင်းဆံ (၂) ချပ်စလုံးကို ပေ (၁၀၀ ) ခန့်မြင့်ရေ ဘုရားပေါင်းတောင်ကုန်း အလယ်တွင် သိမ်ဆောက်ပနာ သိမ်ထဲတွင် ဆင်းတုတော်တိနန့်အတူ တွေ့ဟိလေ့လာနိုင်ပါရေ။ ပထမအင်းဆံမှာ အမြင့် ၃ ပေ ၃ လက်မခန့်၊ အကျယ် ၂ ပေ ၅ လက်မ ခန့်ဟိပြီး အထူ ၁၁ လက်မခန့်ဟိပြီး အင်းဆံတိမှာသဲကျောက်မာ အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး အင်းကွက်တိထဲတွက် နဂါးနှစ်ကောင်လိမ်ယှက်နီပုံ ရေးထိုးထားရေကိုတွေ့ရပါရေ။ ဒုတိယအင်းဆံမှာ အမြင့် ၂ ပေ ၁၁ လက်မခန့်၊ အကျယ် ၂ ပေ ၄ လက်မ ခန့်ဟိပြီး အထူ ၁ဝ လက်မခန့်ဟိပါရေ။ ဤ အင်းဆံကိုလည်း နဂါးနှစ်ကောင်လိမ် ယှက်ပနာ အင်းကွက်တိကို ရေးထိုးထားပါရေ။ အင်းဆံနှစ်ချပ်ဧ့ လက်ယာဘက်တွင် ဆင်းတုတော် (၃) ဆူ ပူဇော်ထားပါရေ။ အင်းဆံတည်ဟိရာ သိမ်မှာ အလျား ၂၅ ပေ၊ အနံအထူ ၁၀ လက်မခန့်ဟိပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
ဦးရေ အနည်းအများ အလိုက် ပြောဆိုရေ စကားတိ

## ပြင်ပလင့်ခ်တိ
ရခိုင် ဘာသာစကား လမ်းညွှန် (ဦးစက္ကိန္ဒ-ရခိုင်မြေ)
ဦးမြဝါစေတီတော်

## တည်နီရာ
“မြောက်ဦးနန်းကုန်းဧ့ အရှေ့မြောက်ဘက် (၃) ဖာလုံခန့်အကွာ၊ ဇုနှုတ်စေတီတော်ဧ့ အနောက်ဘက်၊ ရွှေဂူတောင်စေတီတော်ဧ့ မြောက်ဘက်တွင် တည်ဟိပါရေ။ 
## ကုသိုလ်သျှင်
ဘုရင်မင်းဗာကြီးရေ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၈၉၉)၊ အေဒီ (၁၅၃၇) ခုနှစ်တွင် သျှင်မြဝါကို ရည်စူးပနာ တည်ထား လှူဒါန်းခရေ စေတီတော်ကြီး တစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါရေ။ 
## သမိုင်းအကျဉ်း
ဒေစေတီတော်ကို ဘုရင်မင်းဗာကြီးရေ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၈၉၉) ခု၊ အေဒီ (၁၅၃၇) ခုနှစ်တွင် မြောက်ဦးမြို့သက်ရှည်ရန် အစီအမံအရ အသက်စွန့်သွားရေ ဦးမြဝါကို ကြွင်းကျန်ရစ်ရေ ပစ္စည်းတိဖြင့် ဌာပနာကာရည်စူးပနာ ကောင်းမှုတည်ထားကိုးကွယ်ခပါရေ။ ဆရာကြီးအားရည်မှန်းပနာ ကောင်းမှုပြုလှူဒါန်းခရေ စေတီတော်ဖြစ်ပနာ ဦးမြဝါစေတီတော်ကြီးဟူပနာ ခေါ်တွင်ပါရေ။ တောင်ကိုလည်း မူလက ဘီလူးမတောင်ဟုခေါ်ပြီး စေတီတည်ပြီးမှ ဦးမြဝါတောင်ဟု အမည်ပြောင်းလဲခေါ်တွင်လာခရေမှာ ဂနီ့ထိပင်ဖြစ်ပါရေ။ ဦးမြဝါစေတီတော်ကြီးကို မင်းဗာဘုရင်မှ စတင်တည်ဆောက်လှူဒါန်းခပြီး ဒုတိယအကြိမ် ဘုရင်စန္ဒဝိဇယရာဇာလက်ထက် ကိုယ်လုပ်တော်အသစ် လက်ယာစာကိုင် ဦးစံရွှေမှ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၁၀၈၇) ခု၊ အေဒီ (၁၇၂၅) ခုနှစ်တွင် ထပ်မံပြုပြင်လှူဒါန်းခပါရေ။ တတိယအကြိမ်အဖြစ် မြန်မာ့မြို့ဝန်တိလက်ထက်တွင် စံကားဝန် (နနှပကျန်း) ထပ်မံ ပြုပြင်ခကြောင်း သိဟိရပါရေ။ ပစ္စယံအဆင့် အပေါ်ပိုင်း ပျက်စီးနီရေ ဦးမြဝါစေတီတော်ကို ကောဇာသကသက္ကရာဇ် (၁၃၆၀) ခုနှစ် တပို့တွဲ လပြည့်ကျော် (၁၀) ရက်နီ့တွင် အလိုတော်ပြည့် ဆရာတော်ကြီး ဒေါက်တာအရိယဝံသမှ ကြီးမှူးပနာ ဗိုလ်မှူးကြီး မြင့်အောင် ဇနီးဒေါ်အေးအေးသွင်၊ ရန်ကုန်မြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးမိသားစုမှ စတုတ္ထအကြိမ်အဖြစ် ထမ်မံပြုပြင် လှူဒါန်းခရေကို တွိဟိရပါရေ။

## ဗိသုကာလက်ရာ
“ ဦးမြဝါ စေတီတော်ကြီးရေ ဖိုးခေါင်တောင် တောင်တန်းဧ့ တောင်ဘက်ဟိ ပေ (၂၀၀)ခန့်မြင့်ရေ ဦးမြဝါတောင်ထိပ်တွင်ဟိပါရေ။ ဦးမြဝါတောင်မှာ အရှေ့အနောက် သွယ်တန်းပြီး တောင်နှစ်ဆင့်တွေ့ဟိရပါရေ။
အောက်အဆင့်ကို ဘုရားပေါင်းတောင်ဟုခေါ်ပြီး ဘုရားပေါင်းတောင်မှ ဦးမြဝါစေတီတော်ကြီးကိုတက်ရပါ ရေ။ ဂနိထိတောင်ရိုးတလျှောက်တွင် အုတ်လှေကားစောင်းတန်းအပျက်အစီးတိကို တွေ့ဟိနိုင်ပါသေးရေ။ ဦးမြဝါတောင်ထိပ်၌ အလျား(၁၃၅) ပေခန့်၊ အနံ(၉၅)ပေခန့်ဟိရေ မဟာရံတံတိုင်းကြီးထဲတွင် အလျား၊ အနံ အောက်ခြေ(၄၇)ပေခန့်ဟိရေ ဦးမြဝါစေတီတော်ကြီးကို တည်ဆောက်ထားပါရေ။ စေတီတော်ကြီးတစ်ခုလုံးကို မူလက ကျောက်တိဖြင့်တည်ဆောက်ထားပြီး နောက်ထပ်မွမ်းမံထားရေ အပေါ်ပိုင်းအဆင့်တိကို အုတ်ဖြင့်သာဆောင်ရွက်ခပါရေ။ စေတီတော်အောက်ခြေမှာ လေးမျက်နှာပုံစံဖြစ်ပြီး အရှေ့ဘက်တွင်မုခ်ရှည်ကြီး တစ်ခုဖွင့်ထားကာ အနောက်ဘက်၊
တောင်ဘက်၊ မြောက်ဘက်တို့တွင် မုခ်ကပ်တိဖွင့်ထားရေကို တွိဟိပါရေ။ မုခ်ကပ်တိထဲတွင် မူလက မတ်ရပ်ဆင်းတုတော်တိ ပူဇော်ခရေဟုသိဟိရပါဧ့။ ယခု မတွိဟိနိုင်တော့ပေ။ အရှေ့ဘက်မုခ်ကြီးဂူထဲတွင်သာကျောက်ဆင်းတုတော်တစ်ဆူ ပူဇော်ထားရေကိုတွေ့ဟိရပါရေ။ ဆင်းတုတော်မှာ ဈာန်သိုင်းဆင်းတုတော်ပင် စ်ပါရေ။ မုခ်ဦးလက်ဝဲနန့်လက်ယာတို့တွင် သျှင်မြဝါရုပ်ကြွအသစ်တိကို ထုဆစ်ထားပြီး မုခ်ဦးအပေါ်ပိုင်းကို ရှေးခေတ်ရခိုင်ရိုးရာ စိတ္တလင်္ကာရ အနုလက်ရာတိဖြင့် ထုံမွှမ်းထုဆစ်ထားပါရေ။ စေတီတော် ပစ္စယံ(၃)ဆင့်ကို လေးထောင့်ပုံတွေ့ဟိရပြီး အပေါ်ပစ္စယံနှစ်ဆင့်မှာ ခိုနန်းချိုးတိဖြင့်တွေ့ဟိရပါရေ။ ကြေးဝန်းမှအပေါ်ပိုင်း ငှက်ပျောဖူးအထိ အဝန်းတည်ဆောက်ထားပါရေ။ ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် စေတီတော် အောက်ခြေသန့်ရှင်းရေးလုပ်ရာမှ ပလ္လင်ပေါ်တွင် လက်ယာစာကိုင်ဦးစံရွှေမှ လှူဒါန်းရေ စာပါဆင်းတုတော်တစ်ဆူကို တွေ့ဟိရပါရေ။ ထိုဆင်းတုတော်ကို ယခု မြောက်ဦးရှေးဟောင်းသုတေသနပြတိုက်တွင် ထိန်းသိမ်းပြသလျှက်ဟိပါရေ။ စေတီတော်အနီးတွင် မူလက အင်းဆံ တစ်ချပ်ဟိခကြောင်းသိဟိရပါရေ။ စေတီတော်ကြီးမှာခန့်ညားထည်ဝါရေ စေတီတော်ကြီးတစ်ဆူဖြစ်ပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
ဦးလုံး

ဆရာကြီး ဦးလုံးရေ တိမ်မြုပ်နီသော ရခိုင်ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှု တိကို စတင် ဖော်ထုတ်ပီးခသူ တစ်ဦး ဖြစ်ရေ။ ၁၉၆၈ မှ ၁၉၈၆ အထိ ပြည်ထောင်စုနိ့ အခမ်းအနား ယဉ်ကျေးမှု ကပွဲတိတွင် တင်ဆက်ခသော ရခိုင်ပြည်နယ် ကိုယ်စားပြု တေးသီချင်းတိမှာ ဆရာကြီး ဦးလုံးဧ့ လက်ရာတိပင် ဖြစ်ရေ။ ကျောက်ဖြူမြို့ မှ ဆရာကြီး ဦးလုံး ဟု လူသိကတ်ရေ။ ဆရာကြီးဦးလုံးကို ၁၉၂ဝ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မာန်အောင်မြို့၊ ကုန်းတန်းရွာတွင် အဖ ဦးစိန်လုံး၊ အမိ ဒေါ်ဝါနုရို့မှ မွီးဖွားရေ။ 

သံတွဲမြို့ ဆရာကြီး ဦးရွှေကြိုင် အလွတ်ပညာသင် ကျောင်းမှ ဆယ်တန်း ဟိုက်ယား ဂရိတ် နန့် မက်ထရစ် စာမေးပွဲတိကို အောင်မြင်ပြီး၊ စစ်တွေမြို့ ဆရာဖြစ်သင် နော်မန်ကျောင်းမှ အထက်တန်းပြ ဆရာဖြစ် လက်မှတ်ရဟိခရေ။ မာန်အောင်မြို့နန့် ကျောက်ဖြူမြို့ရို့တွင် ပညာရေး ဝန်ထမ်းအဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခပြီး၊ အလယ်တန်းကျောင်းအုပ် ဆရာကြီး အဖြစ်မှ အငြိမ်းစား ယူခရေ။ 

ရခိုင် စာပီ၊ အနုပညာ တိကို ငယ်စဉ်ကပင် ဝါသနာပါခပြီး ရခိုင်စာပီ၊ ယဉ်ကျေးမှုရေးရာ ဆောင်းပါး၊ စာတမ်း တိစွာကို ရေးသားခရေ။ ဆရာကြီးဧ့ ပြည်ထောင်စုပွဲဝင် ဂန္ထဝင်မြောက် ပထမဆုံး ရိုးရာ ရခိုင် တေးသီချင်းမှာ ရထားပန်းယိုင် ယိမ်း ဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၆၈ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုနိ့ တွင် ရခိုင်ပြည်နယ် ကိုယ်စားပြု တင်ဆက်ခရေ။ ဆရာကြီးဧ့ ပြည်ထောင်စုပွဲဝင် နောက်ဆုံး လက်ရာ ရိုးရာ ရခိုင်သီချင်းမှာ စည်ကြီးဗြိန်းစောင် ၁၉၈၆ ဖြစ်ရေ။ ဆရာကြီး ဦးလုံးရေ ပထမဆုံးသော ရခိုင်ပြည်နယ်နိ့ အခမ်းအနား အဖွင့်သီချင်းဖြစ်သည့် မိုးယံလွင့်ပျံ ရခိုင့်အလံ သီချင်း ကို ရေးစပ်ခရေ။ ထိုသီချင်းရေ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မြို့နယ် အသီးသီးတွင် နှစ်စဉ် ကျင်းပသော ရခိုင်ပြည်နယ်နိ့ အခမ်းအနားတိဧ့ အဖွင့် တေးသီချင်း ဖြစ်ခရေ။ 

ဆရာကြီးဧ့ ထင်ရှားသော လက်ရာ အချို့မှာ အောက်ပါ အတိုင်းဖြစ်ပါရေ။ ရထားပန်းယိုင် ၁၉၆၈ ကင်းယိမ်း ၁၉၆၉ ဇမ်းယိမ်း ၁၉၆၉ ရခိုင်ကျင် ယိမ်း ၁၉၇၉ ရခိုင် ကျင် - ရှု ဇီသျှင် ၁၉၇၉ အခါတော် ၁၉၈၀ ရခိုင်မြေမှ ကဿက ၁၉၈၁ စက္ကရေကိုင် ရခိုင် လယ်သမား ၁၉၈၂ ရခိုင့်တန်ဆောင် ၁၉၈၃ ရိုးရာထုံးဖွဲ့မှု ၁၉၈၄ ရွေ့ခြင်းသံသာ ၁၉၈၅ နန်းတွင်းမိညို ၁၉၈၅ စည်ကြီးဗြိန်းစောင် ၁၉၈၆ ပတ္တမြားဒေဝီ စောမဲကျီ ၁၉၈၆ ဆရာကြီးရေ ရခိုင်ပြည်နယ် ယဉ်ကျေးမှု ရေးရာ လုပ်ငန်း ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် နှစ်ပေါင်းတိစွာ ဆောင်ရွက်ခပြီး၊ ရခိုင် ဝေါဟာရ အဘိဓာန် ပြုစုရေး အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရခိုင့်ယဉ်ကျေးမှု မဂ္ဂဇင်း အတိုင်ပင်ခံစာတည်း အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရခိုင်ပြည်နယ် ဖြစ်စဉ် သမိုင်း- ငါးတွဲ သမိုင်းကဏ္ဍ၊ ယဉ်ကျေးမှုှု ကဏ္ဍ၊ စီးပွားရေး ကဏ္ဍ၊ နိုင်ငံရေး ကဏ္ဍ၊ လူမှုရေး ကဏ္ဍ ပြုစု တည်းဖြတ်ရေး အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တာဝန်ယူခရေ။

မြန်မာစာအဖွဲ့မှ မြန်မာအဘိဓာန် ပြုစု ရာတွင်လည်း ရခိုင်ဝေါဟာရတိအတွက် ကူညီပံ့ပိုးခရေ။ ထို့ပြင် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတိဧ့ သမိုင်းကြောင်းနန့် ယဉ်ကျေးမှု ဖော်ထုတ်ရေး ဗဟို ကော်မတီဝင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရခိုင်ပြည်နယ် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတိဧ့ သမိုင်းကြောင်းနန့် ယဉ်ကျေးမှု ဖော်ထုတ်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တာဝန်ယူခပြီး၊ ရခိုင်ပြည်နယ် အတွင်းဟိ တိုင်းရင်းသား လူနည်းစုတိဖြစ်ကတ်သော သက်၊ ဒိုင်းနက်၊ မြို၊ ခမီး၊ ချောင်းသား၊ ကောက်ကတန်း စသည့် တိမ်မြုပ်နီသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုတိဧ့ သမိုင်းနန့် ယဉ်ကျေးမှုတိကို ဖော်ထုတ် မှတ်တမ်းတင်ခရေ။ ၁၉၈၆ တွင် နိုင်ငံတော်မှ ချီးမြှင့်သည့် လူမှုထူးချွန် ဆုတံဆိပ်ကို ရဟိခရေ။ ဆရာကြီးရေ ၁၉၉၈ တွင် ကျောက်ဖြူမြို့ ၌ ကွယ်လွန်ရေ။ ကွန်လွန်ချိန်တွင် သမီးနှစ်ယောက် ကျန်ရစ်ရေ။
                                     
## ကိုးကား
၁။ စာတည်းအဖွဲ့ဝင် တစ်ဦး၊ ဦးလုံး သို့မဟုတ် ရိုးရာတေးဖြင့် ပြည်ထောင်စုကို အလှဆင်သူ၊ သန္တာမြေ မဂ္ဂဇင်း၊ ၁၉၉၃ ၂။ အမ်တီတီ၊ ကြိုးပြတ်သွားသော ရထားပန်းယိုင်၊ ရွှေကျွန်သန္တာ မဂ္ဂဇင်း၊ ၂၀၀၁
ဦးသန်းနိုင်

""*ဦးသန်းနိုင်*""
ရက္ခိုင့်ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် (နိုင်ငံရီးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူ)

ကိုဦးသန်းနိုင်**ကိုဦးသန်းနိုင်**ကို အဖလယ်သမား ဦးမောင်အေးထွန်း (ပွင့်ထီးကျေးရွာ)နှင့်အမိဒေါ်လှညွန့်စိန်(ပွင့်ထီးအုပ်စု၊ ကျိန်း/ထောင့်ချေကျေးရွာ)ရို့ကနီပြီးကေ ရခိုင်ပြည်၊ ပွင့်ထီးကျေးရွာမှာမေလ (၁၃) ရက်နိ၊ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၌ မွီးဖွားခပါရေ။

အိမ်နန့်ပါးချင်း ဆွီမျိုး မိသားစုတိက သန်းနိုင်ချေလို့လို့ခေါ်ကတ်ပါရေ ။ မွီးချင်း လေးယောက်မှာ သားကြီး ဖြစ်တေ။ 

ဝချေတန်း(ပထမတန်း)ကနီ စတုတ္ထတန်းအထိကို အမက(ပွင့်ထီးကျေးရွာ) ၊အလယ်တန်းကို ကျိန်း/ထောင့်ချေ မူလွန်ကျောင်းမှာ ပညာသင်ကြားခရေ။ နဝမတန်းကို အထက(မြောင်းဘွေ) မှာသင်ကြားခပါရေ။  ဆယ်တန်းကို အထက(ကမ်းနီ) မင်းပြားမြို့နယ်မှာ သင်ကြား အောင်မြင်ခရေ။ 

ပညာရေးထူးချွန်ရေ ကျောင်းသား တစ်ယောက်ဖြစ်ပြီးကေ ဝချေတန်း၊ အလယ်တန်း၊ အထက်တန်းအဆင့်တိတွင် ပညာရည်ချွန်ထူးချွန်ဆုတိအပြင်ကဗျာ၊ စာစီစာကုံး ပြိုင်ပွဲအများကြီးတိမှာ မြို့နယ်အဆင့်၊ပြည်နယ်အဆင့်ဆုပေါင်းအများကြီး ရယှိခလူဖြစ်တေ။
၂၀၁၅ ခုနှစ်မှာ ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ) မှာ တက်ရောက်ပညာသင်ကြားခပါရေ။ ယင်းအချိန်ကနီပြီးသားနာ ပရဟိတတိ လုပ်ပနာ ဖြတ်သန်းခပါရေ။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်မှာ ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ၏ သတင်းနှင့် ပြန်ကြားရီးတာတန်ခံ အဖြိုက် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခပါရေ။၂၀၁၉ ရက္ခိုင်ပြည်ကျောင်းသားသမဂ္ဂ သံတွဲညီလာခံကို တက်ရောက်ခပါပနာ ရက္ခိုင်ပြည်ကျောင်းသားသမဂ္ဂ၏ ဘဏ္ဍာရီးမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းထောင်ခပါရေ။ ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် ကျောင်းတွင်းလိုအပ်ချက်အတွက် ဆန္ဒပြပွဲတိပါ ဦးဆောင်လှုပ်ရှားခပါရေ။ NLD အရပ်သား အစိုးရလက်ထက်၂၀၁၉ ရက္ခိုင်ပြည်နန့် ပလက်ဝမြို့နယ် ရို့၏ ကမ္ဘာ့အရှည်ကြာဆုံး အင်တာနက် ဖြတ်တောက်မှု တိကို ဦးဆောင်ဆန္ဒပြခပါရေ။ ၂၀၂၀ ကိုဗစ်ကာလမှာလည်း ပြည်မဖက်က ကျောင်းသားရဲဖော်တိနန့် Covid Centre မှာ Volunteer အဖြိုက်လုပ်ဆောင်ခပါရေ။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မြန်မာတပ်မတော်မှ ရက္ခိုင်ပြည်သူတိကို လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတိ ပြုလုပ်လာရေအတွက် ရက္ခိုင်ပြည် အစိုးရရုံး ရှေ့မာ ဆန္ဒဖော်ထုတ်ခပါရေ။ ယင်းချင့်တိကြောင့် နိုင်ငံတော်အကြည်ညိုပျက်စီမှု(၅၀၅(ခ))၊ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ဆိုင်ရာ ဥပဒေတိနန့် စစ်တွေမြို့နယ်တရားရုံးမာ တရားစွဲခံရပြီးကေ စစ်တွေအကျဉ်းထောင်မှာ အလုပ်ကြမ်းနန့်ထောင်ဒဏ် ထောင်ဒဏ် ၂နှစ် (၆)လ ကျခံခရပါရေ။ ၂၀၂၂ မှာ ပြန်ပနာ လွတ်မြောက်လာပြီးကေ မြေအောက်လှုပ်ရှားမူတိပြုလုပ်ခပါရေ။ မိုခါဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းကာလတိမှာ ကယ်ဆယ်ရီးကော်မတီ တာဝန်ခံအဖြိုက် တစိုက်မတ်မတ်လုအပ်ဆောင်ခပါရေ။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်မှာ ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်မှ ဘွဲရဟိ့ခပါရေ။ ရက္ခိုင်ပြည်အတွင်းဟိ မူဆလင်ကျောင်းသားတိ တက္ကသိုလ်တက်ခွင့်ရဖို့လည်း ကြိုးစားခပါရေ။ အာရက္ခမျိုးနွယ်စုကျောင်းသားတိနန့်လည်း မဟာမိတ်ဆက်ဆံရီးတိ တည်ဆောက်ခပါရေ။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဆန်ပြသနာနိ ဝမ်းနည်းအောက်မိဖွယ်အခမ်းအနား ဦးဆောင်ကျင်းပခြင်းကြောင့် ဖမ်းဝရမ်းအထုတ်ခံရပြီးကေ ရက္ခိုင်တပ်တော်၏ လွတ်မြောက်နီမြီ ကို တိမ်းရှောင်လာကာ အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရီးတာဝန်တိကို ကျရာနီရာက ထမ်းဆောင်လျှက်ရှိနီပါရေ။

ရက္ခိုင်ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်ကိုဦးသန်းနိုင်
ဦးအေးသာအောင်

ဦးအေးသာအောင်ရေ ရခိုင်ပြည်နယ် မြေပုံမြို့နယ်ဇာတိဖြစ်ပြီး ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက်နိမှာမွေးဖွားရေ။ ပဉ္စမတန်းထိ (မြေပုံမြို့) အ.ထ.ကကျောင်း၊ ဆဋ္ဌမတန်းမှ High School Final(အောင်)ထိ ဗဟိုစံပြ အထက်တန်းကျောင်း၊ လသာ အမှတ်(၁) ရန်ကုန် ရို့မှာပညာသင်ကြားခရေ။

၁၉၆၉ ခုနှစ်မှာနိုင်ငံရေးလောကထဲသို့ စတင်ဝင်ရောက်ပြီး UNLD ခေါ် ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတိအဖွဲ့ချုပ်မှာအတွင်းရေးမှူးတာဝန်၊ ၁၉၉၀ မှာရခိုင်ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (ALD) ပါတီဧ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး၊ ၁၉၉၈ ခုနှစ်မှာCRPP ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီမှာအတွင်းရေးမှူးတာဝန်၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှာရခိုင်ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်မှာဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်နန့် ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှာUNA ပြည်ထောင်စု တိုင်းရင်းသားမဟာမိတ်အဖွဲ့မှာသဘာပတိ၊ ရခိုင်အမျိုးသားပါတီမှာဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်တာဝန်တိကို ထမ်းဆောင်ခရေ။

၁၉၇၅ မှာအကျဉ်းကျ။ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်မှာထောင်ဒဏ် ၂၁ နှစ် ချမှတ်ခံရရေ။ ထောင်တွင်း၌ပင် အဆုတ်ကင်ဆာရောဂါ ပိုမိုဆိုးဝါးလာရေကြောင့် ၂ နှစ်ခွဲခန့်အကြာမှာပြန်လွတ်လာခရေ။ အဆုတ်ကင်ဆာရောဂါကို ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူလိုက်ရေအခါ အသံရေ ပြောမရရေအဆင့်သို့ ရောက်လားရေ။ အဆင်ပြေပြေ စကားပြောနိုင်ရေအဆင့် ရောက်အောင် ကာလရှည်ကြာ ကြိုးစားလိ့ကျင့်ခရရေ။ 

## ရေးသားထုတ်ဝေထားရေ စာအုပ်တိ

- ရခိုင်အမျိုးသားရေးနန့် ပြည်ထောင်စုပြဿနာ (၂၀၁၄)

- ပြည်ထောင်စုအရေးနန့်အတွေးတိ (၂၀၁၉) 
## ကိုးကား
ဧကပုဒ်ရတုများ

## ၁။ ဥက္ကာပျံ ရခိုင်သို့ ပြန်မည်ဆိုသောအခါ ရီးသားထားခသည့် စာဧကပိုဒ်

အထူးအထူး ဥဒါန်းကျူးပိမ့်၊ စန္ဒကူးပင်မွှန်၊ သရက္ခန်ကို၊ မချိန်လုံးကျွတ် အကုန်ဖြတ်၍ ပြုမှတ်ဝေပူ၊ မြနှင့်တူဟု ကြက်ဆူညွှန့်ရှင်၊ ပန်းတိုင်းပင်ကို စီရင်တတ်မူ စောင်းရန်းပြုသို့ ချစ်မှုညွှတ်ပြောင်း တွန်သံညောင်းလျက်၊ ဥဒေါင်း ကြိုးကြာ။ ရွှေဟင်္သာကို၊ မတာ ညှင်းဆဲး၊ ကလူ- မဲး၍ စွန်းရဲးကျီးနက် ခင်ပုပ်ငှက်ကို နှစ်သက်ရွှင်ပျ၊ မွေးယုယသို့၊ မုန်းဝရဲးခေါင်၊ ဆင်ပျောင်မြေခွေး ပုံထွေးနှိင်းချိန်၊ ဘုမ္မသိန်ပြာ၊ အမျှသာဟု ပမာပြုအပ် ထိုအရပ်ကို လျပ်လျပ် လျင်စွာ၊ စွန့်အပ်ရာဟု ပညာယှိများ ကျမ်းစကားကို။ ။ မှတ်သားကြကုန် လူအပုံ။

## ၂။ ရခိုင်ဥက္ကာပျံဆို၊ ဧကရတုပိုဒါမိုဃ်းဖွဲ့

အောက်အာကာဗွီ။ ဝါရောထွီ၍ လီထက်ကားရီ ရီထက်မြီနှင့်။ ပထဝီဟု၊ ထုထုနှစ်သိန်း လေးသောင်း ကိန်းထက်၊ ရံသိန်းစကြာဝဠာ၊ ညီစွာဝန်းလည် ကျောက်ထိတည်သား၊ လှည့်လည်ပတ်ရစ် သမုဒ်မြစ်မှ၊ တက်သစ် ဖြိုးမူ။ ပဇ္ဇုန္နနတ်၊ တန်ခိုးမြတ်ကြောင့်၊ ရဟတ်နှင့်တင်၊ စက်နှင့်ငင်သို့ ကောင်းကင်ကသာ၊ နတ်တေဇာဖြင့်၊ သီတာ ရေခဲး၊ လှစ်ခွဲးတိမ်ကြား ယန္တယားစက်၊ သန်လျက်လှည့်ဝန်း၊ လည်၍ထွန်းမျှ၊ ရစ်သန်းပြိုးပြောင်၊ ဘရက်ရောင်နှင့် စက်ရောင် လျှံတက်၊ တလက်လက်လင်း တဝင်းဝင်းလျှင် အုန်းအင်းထစ်မောင်း ရိုက်ချောင်းပဲ့တင် ကောင်းကင်အလုံး မည်းမည်းပုံးမျှ ရွာလကလျှင် အလှကြင်တန် သည်ရန်မွေးမိ မသိပါလေ ရစ်ခွေဗျာပါ မယ်မှာကိုလွမ်း နောင်မှာချမ်းခဲ့ ညှိုးသမ်း ဝါလ မရရိပွတ် နတ်လည်းမနိုး ရက်ကိုးဆယ်လုံး မကျိုးရာသီ လင့်ကာလီသည်။ . သန်နွီကုန်၍ ပဇ္ဇုန် ဝဿကာလငံ့ ရဦးမည်လော။

## ၃။ ထောင်သင်းမှူးဆို အဖြည့်ခံရတု ၂ ပိုဒ်နှင့် ရခိုင်ဥက္ကာပျံ၏ အဖြည့်စာ ပိုဒ်

(၁) မမျှသောင်းထောင်။ နန်းညာတောင်ဝယ်၊ အခေါင်စံထား နန်းမင်းသားလျှင် နောင်ဘွားကြင်ဘော် မြောက်သားတော်ကြောင့် မူးမော်သေပြတ် ဖိုလ်မှလွတ်သို ့ မချွတ်ဧကန် နောင်မှာဟန်ကား ဖြည်းသွန်လေညှင်း စိမ့်စိမ့်းချင်းလျက် အင်ကြင်းဝါးနွယ် အလှယ်လှယ်ကို စမ္ပယ်ပျော်ပါး ရှေ ့ဝယ်ထား၍ ဦးနားထိပ်ပြင် ပန်ဆင်မတတ် လေးမြတ်ယုယ ပေးချင်လှ၏ ဆယ်ဆရွှေထက် ပြစ်မစက်သည်။ ၊ လူဘက်ထွက်လော ကြာနတ်လော။

(၂)မလှတောင်းအောင် စခန်းသာချောင်ဝယ် မြူမျှောင်ဆံသန်း ခြည်မတန်းတည် လဝန်းတန်ဆောင် နေမ ပြောင်လည်း ကိုရောင်လျှလည် ထွန်းတော့သည်ဟု မွှေးကြည့်ပျံ ရှား ကျွန်ုပ်နားဝယ် စကားကိုသာ မူးမော်ရှာမျှ ကြံကာတွေးတာ၊ သိချင်မောစ္စ၊ သဘောဆက်ဆက်၊ မေးကာမြွက်သည်။ ဖြူညက်ထုတ်လော့ ပြာလတ်လော။

## ဥက္ကာပျံအဖြည့်
(၃) မရကြောင်းဆောင် ပန်းရှာအောင်လည်း နောင်မူကြီထွေ၊ စိတ်သာဝေမျှ မြောက်ဒသန် စွန်။ သရက္ခာန်မ မွှေးလေသွေးပျံ ကြူ၊ မဉ္ဇူနံရှင်း၊ ပြည်းလေသွင်းက၊ အင်းကြင်းသန္ဓေ၊ သံသေဒဇ၊ ဂမ္ဘလည်းဟူ လူဟုဆိုရေး ဝေး ကြီးဝေးခဲ့ မာန်သွေးရာဂ ဣရန္ဒနတ်၊ ဥပပတ်လျှင် ဟုတ်မောထင်၏၊ စုံတင်စုံဘက် ချစ်တို့သက်သည်။
ဖြူရွက်ထွတ်လေ ညဝတ်လေ။
ဧရာမ ကြယ်နီ

**ဧရာမ ကြယ်နီ** () ဆိုစွာကကောင်းကြီးမားရေကြယ်အမျိုးအစား ဖြစ်ပြီး နီဧ့ တစ်ဝက်မှ ဆယ်ဆလောက်ထိ လီးလံနိုင်ရေ။ ဧရာမကြယ်နီ ဆိုရေ နာမည်ကို ပီးရခြင်းဖို့ ထိုကြယ်တိရေ အနီရောင်ဟိပြီး ကကောင်းပင် ကြီးမားရေကြောင့် ဖြစ်ရေ။ ဧရာမကြယ်နီ အများအပြားဖို့ အကျွန်ရို့ဧ့ နီပိုင် ကြယ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းတိစွာကို အထဲတွင် ထည့်သွင်း ထားနိုင်လောက်အောင် ကြီးမားလှလီရေ။ မီရာ၊ အာဒီဘရန်၊ အာကျူးရပ်၊ ဂမ်မာ ခရူးဆစ် စရေရို့ဖို့ ဧရာမကြယ်နီ အချို့ရို့ဧ့ နာမည်တိ ဖြစ်ရေ။

ဂုလက်ဟိ အခြီအနေတွင် အကျွန်ရို့ဧ့ နီအဖို့ ပင်မအစီအစဉ်အတွင်းဟိကြယ် အဖြစ် ဟိနေရေ။ ယကေ ဂုမှစပနာ နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံမျှ ကြာရေအခါတွင် သိပ္ပံပညာသျှင်ရို့က နီရေ ဧရာမ ကြယ်နီအဖြစ် ပြောင်းလဲလားမည်ဟု ယူဆကတ်ရေ။ နီရေ ဂုလက်ဟိထက် အဆ ၂၀၀ မျှ ပိုကြီးလာဖို ဖြစ်ရေ။ ယင်းချင့်ကြောင့် နီရေ မာကျူရီဂြိုဟ်၊ ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ် နန့် ကမ္ဘာရို့ကို ဝါးမျိုပစ်လီဖို့ဟု ယူဆရရေ။ ဒေရေဖို့ ကျွန်တော်ရို့ နေမင်းကဲ့သို့ G အမျိုးအစားကြယ်တစ်စင်းမှု ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ်မျှသာ ဖြစ်ရေ။ နေမင်းဧ့ အတွင်းဘက် ဟိုက်ဒရိုဂျင်လောင်စာတိ ကုန်ဆုံးလားပြီး ဟီလီယမ်လောင်စာတိ လောင်ကျွမ်းကာ ဒြပ်ဆွဲငင်အားမငြိမ်မသက်မှုကြောင့် ကြယ်နီကြီးအဖြစ် ပြန့်ကားလာမည် ဖြစ်ရေ။ ယပြီးနောက် နေမင်းရေ ကမ္ဘာအရွယ်အစား ကြယ်ဖြူပု (white dwarf) အဖြစ် နောင်နှစ်ပေါင်းတိစွာ မှေးမှိန်စွာ ထွန်းလင်းနေလီဖို့ဖြစ်ရေ။ နေမင်းရေ ကြယ်နီကြီးအဖြစ် ပြန့်ကားမလာမှီ နှစ်သိန်းပေါင်းတိစွာမတိုင်ခင်ကပင် ကမ္ဘာပေါ်မှ သက်ဟိရို့မှန်ရေ သျှင်သန်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ နေမင်းရေ ဂုလက်ဟိထက် ၄ဝ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုပြီးကေတောက်ပလာပါက ကမ္ဘာပေါ်မှ ပင်လယ် သမုဒ္ဒရာရေတိ ခန်းခြီာက်ကုန်မည်ဖြစ်ရေကြောင့်ပေတည်း။ ကျွန်တော်ရို့လူသားတိရေ နောင်အနာဂတ်ကာလတွင် အခြီချနီထိုင်နိုင်မယ့် အခြားရေဂြိုဟ်သစ်တိအား ကိုလိုနီချဲ့ရန် လိုအပ်ပါလီဖို့။ လူသိများရေ တောက်ပရေ ကြယ်အများစုရေ ဧရာမ ကြယ်နီတိဖြစ်ကတ်ရေ။ အာကျူးရပ်ရေ ကမ္ဘာမြေမှ အလင်းနှစ် ၃၆ ကွာဝီးရေ ဧရာမ ကြယ်နီတစ်စင်းဖြစ်ရေ။

## အခြားကြည့်ရန်
*ကြယ်ဖြူပု
*အိသာ ကရိနီ
*UY Scuti
*ကြယ်ပုနီ
၁၂-ရာသီပွဲတော်အကတိ

(၁) တန်ခူးလ                      အတာသင်္ကြန်၊ ရီသွန်းပွဲ၊ ဘုရားရီသပ္ပာယ်ပွဲ၊ လောင်းပြိုင်ပွဲ ။ 

(၂) ကဆုန်လ                     ညောင်ရီပွဲ။ 

(၃) နယုန်လ                      မဟာပိန္နဲနတ်ပွဲနှင့်ကိန္နရီဖိုမကပွဲ၊ ဗလိနတ်စာကျွေးပွဲ၊ ရွာရှင်၊ အိမ်ရှင်၊ ကျွန်းရှင်၊ နတ်တက်ပွဲ။ 

(၄) ဝါဆိုလ                        ပဉ္စင်းခံပွဲ၊ ဓမ္မစကြာရွတ်ပွဲ။ 

(၅) ဝါခေါင်လ                     စာရေးတံဆွမ်းပွဲ။ 

(၆) တော်သလင်းလ              လောင်းပြိုင်ပွဲ၊ ရီနန်းသဘင်ပွဲ၊ ကရဝိတ် ဖောင်တော်အက။ 

(၇) ဝါကျွတ်                        သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ၊ ဆီမီးမြင်းမိုရ်ပွဲတာဝတိံသာစူဠာမဏိပွဲ၊ ထမင်းထောင်၊  ဟင်းထောင်၊ ပန်းထောင်၊ ဆီမီးထောင်ပွဲ။ 

(၈) တန်ဆောင်မုန်းလ           ကထိန်ပွဲ၊ မေတ္တယျသုတ်တက်ပွဲ၊ ကောင်းကင်ဆီမီးညှိပွဲ။ 

(၉) နတ်တော်လ                 ဆင်ခင်းသဘင်ပွဲ၊ မြင်းခင်းသဘင်ပွဲ။ 

(၁၀) ပြာသိုလ                    မီးပုံးကြာသွတ်အိုးပွဲ။ 

(၁၁) တပို့တွဲ                      ရထားငင်ပွဲ၊ ရာဂုပွဲ၊ မီးပွဲ။ 

(၁၂) တပေါင်း                    သဲပုံစေတီပွဲ၊ ပင်လယ်ပွဲ၊ ဘုရားပွဲတော်များ၊ လှေပြိုင်ပွဲ။ 
 
ဒေ ၁၂-ရာသီပွဲတော်ရို့တွင် နယုန်လ၌ ကိန္နရာကိန္နရီရို့ဧ့ ဇာတ်တော်လာ အဖြစ်အပျက်တိကို ကခုန်ကတ်ရေ။ သဘင်ပွဲတော်တွင် ဆင်မြင်းတိကို စီးလျက်သိုင်းအက၊ ကျိုင်အကရို့ကို ကပြကတ်သည်။ ယင်းချင့်ကလွဲပနာ ကျန်ရေ ကာလတိတွင်ပွဲတော်နန့် လိုက်လျောညီစွာ ဆင်ယင်ကျင်းပကခုန်ကတ်သည်။ ယင်းချင့်တိမှတစ်ပါးအခြား အက အခုန်တိကို ဂနိတိုင်အောင် သုတေသနလေ့လာခြင်းနန့် ဆန်းစစ်ယှာဖွီ နီဆဲဖြစ်ရေ။ ကဟန် ခုန်ဟန်တိ ကို ရှေးဟောင်းပုထိုးတော်ကြီးတိအတွင်း ရုပ်လုံးရုပ်ကြွရို့ကို ကြည့်ရှုခြင်းအားဖြင့် သက်သီ ယုတ္တိရသည်။ တူရိယာအမျိုးမျိုးရို့ကိုလည်း ယင်းဂူကြီးအတွင်းတို့၌ပင် ဟိသည်။ 

## ကိုးကား

အသျှင်စက္ကိန္ဒ (ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုများ အမှတ်(၅)-အသျှင်စက္ကိန္ဒ) စာအုပ်မှကူးယူဖော်ပြပါသည်။
၂၀၁၂ ရခိုင်ပြည်နယ် ပဋိပက္ခ

**၂၀၁၂ ရခိုင်ပြည်နယ် ပဋိပက္ခ** မာ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ဘက်ပိုင်းမာ နီထိုင်နီကတ်ရေ ရခိုင် လူမျိုးစုတိနန့် ဘဂ်လီလူမျိုးစုတိအကြား တစ်ဘက်နန့်တစ်ဘက် အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်ကတ်ရေ ဖြစ်ရပ်တိဖြစ်ရေ။ အဓိကရုဏ်းစွာ လူမျိုးနှစ်စုအကြား အချင်းချင်း အငြင်းပွားမှုတိဖြစ်ပေါ်ခပြီး နောက်ပိုင်း၊တိုက်ခိုက်ခကတ်ရေလို ဆိုရေ။
၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုန့်ငလျင်

**၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုန့်ငလျင်**ရေ ၂၀၂၅ ခုနှစ် မာတ်ချ်လ ၂၈ ရက်နေ့ မြန်မာစံတော်ချိန် မွန်းလွဲ ၁၂ နာရီ ၅၀ မိနစ် ၅၄ စက္ကန့် (06:20:54 UTC)တွင် မြန်မာနိုန့် စစ်ကိုင်းမြို့နှန့် မန္တလေးမြို့ အနီး၌ ဗဟိုပြု လှုပ်ခတ်ခဲ့ရေ မိုးမင့် စကေး Mw၇.၇ ရှိ ငလျင်ဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား
၄၃

## တေးဆို
ရွှေဘော်သိန်း

## တေးရီး

## ပါဝင်သခြင်းတိ

## အချက်အလက်တိ

## ကိုးကား