open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
တာအိုဘာသာ

တာအိုဘာသာစော် တာ့တီချင် (Tao Te King သို့မဟုတ် Dào Dé Jīng ဟုလည်းခေါ်ရေ) တာအိုဘာသာရေ ဘီစီခြောက်ရာစုတွင် လာအိုစီမှ ရီးသားခရေ အတွေးအခေါ်တစ်ခုဖြစ်ရေ။ ၎င်းဧမဏ္ဍိုင်ရေ တာအို၊ နည်းလမ်း သို့မဟုတ် နည်းလမ်းအဖြစ် အများအနိန်နန့် နားလည်ကတ်ပြီးကေ စကြဝဠာဧ အနှစ်သာရကို ရည်ညွှန်းရေ အယူအဆဖြစ်ရေ။

## Zen နန့် Tao ဆိုစော် ဇာလဲ

TAO- တာအိုဘာသာနန့် ပြန့်ပွားရေ Tao ဆိုရေ စကားလုံးကို ကွန်ဖြူးရှပ်ဘာသာ၊ ချန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (ဂျပန်ဘာသာနန့် ဇင်) နန့် တရုတ်ဘာသာရို့တွင်လည်း ကွဲပြားပနာ ကွဲပြားရေ ကိစ္စရပ်တစ်ခုစီတွင် သုံးရေ။ ... Tao ရေ ရက်ပြတ် ပြောင်းလဲမှု စီးဆင်းမှု နောက်ကွယ်က အမိန့်ပီးရေ နိယာမဖြစ်ပြီးကေ အရာအားလုံးဧ မူလအစဖြစ်ရေ။
တာအိုဘာသာဧ အချစ်

“အချစ်ဧ တာအို” ရေ တည်ဟိနီရေ အကောင်းဆုံးဆီးပညာမှာ အချစ်ဖြစ်ရေဆိုရေ အယူအဆက စတင်ခရေ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသိပညာနန့် အလိ့အကျင့်ဆိုင်ရာ မဏ္ဍိုင်ရှစ်ခုအနက်က တစ်ခုဖြစ်ရေ။ သူဧအလိ့အကျင့်ရေ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာတွင် လူသားတွင်ဟိရေ အစွမ်းထက်ဆုံးစွမ်းအင်ကို ထိန်းချုပ်ဖို့ သင်ယူခြင်းနန့် yin နန့် yang ဧ ဟန်ချက်ညီမှုကို ရှာဖွီရေ။

## တာအိုဘာသာကသင်ပီးမူ

ဒေအရာတိစော် တာအိုဘာသာဧ ဝိသေသလက္ခဏာအချို့ဖြစ်ပြီးကေ ဒဿနိကဗေဒနန့်ဆိုင်ရေ လက်ဟိအခြေအနီတစ်ခုဖြစ်ရေ။ ကရုဏာ၊ ကြင်နာမှု၊ သစ္စာဟိမှု၊ အနစ်နာခံမှု၊ ရိုးသားမှု၊ တရားမျှတမှု၊ သွန်သင်မှု၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု၊ စူးစမ်းလေ့လာမှု၊ သဘာဝနန့် ညီညွတ်မှု၊ ကိုယ်ကျိုးမဖက်မှုနန့် မြင့်မြတ်မှုစရေ တန်ဖိုးတိကို ချီးမြှောက်ရေ။ လိုက်နာဖို့ အယူဝါဒ ကင်းမဲ့နီပါရေ။

## တာအိုဘာသာကျင့်သုံးမူ

တရုတ်၊ တောင်ကိုရီးယားနန့် ဂျပန်ရို့ရေ တာအိုဘာသာကို အများဆုံး ကျင့်သုံးရေ နိုင်ငံဖြစ်ရေ။ အမေရိကန်နန့် ဥရောပတိုက်တိတွင် သိုင်းပညာအပေါ် သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကြောင့် တာအိုဘာသာသို့ ရောက်ဟိခရေ။

## တာအိုဘာသာ လက်တွိ့ကျင့်သုံးမူ

တာအိုဘာသာကို ကျင့်သုံးခြင်းဆိုစော်မှာ ပလပ်ဖြုတ်ပြီး ငြိမ်သက်စွာထိုင်ကာ သင့်ပတ်ဝန်းကျင်ဟိ ကမ္ဘာကြီးကို အချိန်နန့်တပြီးညီ ကြည့်ရှုလေိလာခြင်းဖြစ်ရေ။ ကော်ဖီဆိုင်မှာ ဒါမှမဟုတ် သင်အကြိုက်ဆုံးအခန်းမှာ ထိုင်ပြီး ကိုယ့်ကိုကိုယ် အပ်နှံလိုက်ပါ။ သင့်အတွက် အဓိပ္ပါယ်ဟိရေ နည်းလမ်းနန့် လေ့ကျင့်ပါ။

## တာအိုဘာသာနန့် လူအယူအဆ

တာအိုအယူအဆတွင်၊ လူနန့်သဘာဝအကြား မခွဲနိုင်ရေ စည်းလုံးညီညွတ်မှု အမြင်ဟိရေ။ လူသားကိုယ်တိုင်စော် စကြဝဠာဧ စည်းလုံးညီညွတ်မှုဧ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ရေ၊ သူကိုယ်တိုင်က သဘာဝဖြစ်ရေ။

## ကွန်ဖြူးရှပ်အယူဝါဒနန့် တာအိုဘာသာ

ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒရေ ဆင်ခြင်တုံတရားနန့် ဒေါသတကြီးဖြစ်နီကေလည်း တာအိုဘာသာစော် ဆင်ခြင်တုံတရားအသိပညာကို ငြင်းဆန်ပနာ ပင်ကိုယ်ဉာဏ်ပညာနန့် အလိုလိုသိမြင်မှုကို ရွေးချယ်ရေ။ ... ကွန်ဖြူးရှပ်အယူဝါဒဧ လွှမ်းမိုးမှု နန့် တရုတ်နိုင်ငံတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာရောက်ဟိမှုရို့ကြောင့် တာအိုဘာသာရေ အချိန်နန့်အမျှ ပြောင်းလဲလာရေ။

## တာအိုဘာသာဧ သင်္ကေတ အဓိပ္ပာယ်

အရှိတိုင်းဒဿနတိတွင်၊ "ယင်" နန့် "ယန်" ဟုခေါ်ရေ တာအိုဧသင်္ကေတရေ အစွန်းနှစ်ဖက်ကြားတွင် လလှုပ်ချရှားဖြစ်လားရေ လမ်းကြောင်း၊ အရာခပ်သိမ်းဧဖြစ်တည်မှုကို ကိုယ်စားပြုရေ၊ တွန်းအားစော် ဆန့်ကျင်ဘက် ဦးတည်ချက် ဖြစ်လားရေ။
## ကိုးကား
တယ်လီဖုန်း

တယ်လီဖုန်းရေ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ တစ်နီရာမှ တစ်နီရာသို့ ဆက်သွယ် စကားပြောရန် နည်းပညာနည်းအရ ပြုလုပ်ထားရေ အရာဖြစ်ရေ။ တယ်လီဖုန်းကို စကားပြောကြေးနန်း ၊ စကားပြောခွက် ဟူ၍ မြန်မာမှုပြုကတ်ကေလည်း အသုံးတွင်ကျယ်ခြင်းမဟိပေ။

## အခြီခံသဘောတရား
တယ်လီဖုန်း ခေါ် စကားပြောကြေးနန်းတွင် (၁) စကားပြောခွက်၊ (၂) လျှပ်စစ်ဓာတ်နန့် (၃) နားထောင်ခွက်ဟူ၍ ပစ္စည်းသုံးမျိုး အဓိက ပါဝင်ရေ။ စကားပြောခွက်ထဲသို့ စကားပြောလိုက်ရေအခါ ပါးစပ်မှ အသံလှိုင်းရို့ရေ စကားပြောခွက်တွင် တပ်ဆင် ထားရေ ဒိုင်အာဖရမ်ခေါ်ပါးလွှာသည့် သတ္တုချပ်ပြားကို တုန်ခါစေရေ။ ထိုတုန်ခါမှုတိက ကြေးနန်းကြိုးတစ်လျှောက်တွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးကြောင်းကို အသံနန့်လိုက်၍ မညီညာရေ ပြောင်းလဲမှုတိ ဖြစ်ပေါ်စေရေ။ ထိုမှအခြားတစ်ဖက်ဟိ နားထောင်ခွက်တွင်ဟိရေ လျှပ်စစ်သံလိုက်၌ အလားတူ မညီညာသည့် အားတိကို ဖြစ်ပေါ်စေရေ။ ထိုသံလိုက်က အနီးဟိ သတ္တုချပ်ပြားကို ဆွဲငင်သဖြင့် စကားပြောခွက်တွင်ဟိရေ သတ္တုချပ်ပြားအတိုင်း တုန်ခါစေပြန်ရေ။ ထိုကဲ့သို့ တုန်ခါမှုကြောင့် စကားပြောသူဧ စကားသံအတိုင်း နားထောင်ခွက်ထဲမှ ပြန်လည်ကြားရခြင်းဖြစ်ပေရေ။

## သမိုင်း
၁၈၇၆-ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံမှ အလက်ဇန္ဒား ဂရေဟမ် ဘဲလ် ‎ ဆိုသူက တီထွင်ခရေ။ ထိုနှစ်မတိုင်မီ ၁၈၇၅-ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ဒုတိယပတ်အတွင်းမှာ ဝါယာကြိုးတစ်ခုတည်းနန့် တစ်ချိန်တည်း တယ်လီဂရပ် သတင်းတိကို ပီးပို့နီရင်း ပေါ်လာရေ စိတ်ကူးနန့် ဘော့စတွန်မြို့၌ လက်တွိ့စမ်းသပ်ပြုလုပ်ခရေ။ သံမဏိချောင်းတိ ခွေထားရေ စပရင်တစ်စုံကို အသုံးပြုခရေ။ အသံဖမ်းစက် ဆင်ထားသည့် အခန်းမှာ သူက လုပ်ဆောင်နီရေ။ သူဧ လက်ထောက် ရေမတ်စ်ဝပ်ဆင်က အသံပို့စက်ဟိရေ နောက်အခန်းတစ်ခုမှာ လုပ်ဆောင်နီရေ။ သံလိုက်ပေါ်မှ အသံတိ တုန်ခါနီစဉ် သံမဏိချောင်းတိက ဝိုင်ယာကြိုးကို ဖြတ်စီးနီရေ စီးကြောင်းအား ပြောင်းလဲနီပုံကို လိလာစူးစမ်းကတ်ပြီး တယ်လီဖုန်းကို စတင် တီထွင်ခလီရေ။ 

## ကိုးကား
တိသရဏဂမနိယ

**အသျှင်တိသရဏဂမနိယထေရ်** ရေ မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်ဟိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်ဧ့။ ခုနစ်နှစ်သားနန့် ရဟန္တာဖြစ်ခသူလည်း ဖြစ်ရေ။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း
### ဝိပဿီဖရားလက်ထက်
ဝိပဿီမြတ်စွာဖရား ပွင့်တော်မူချိန် ဖြစ်ဧ့။ ယင့်ချိန်တွင် အသျှင်တိသရဏဂမနိယထေရ်ရေ အမိအဖတိကို လုပ်ကျွေးပြုစုနိန်ရေ လုလင် ဖြစ်ဧ့။ ထိုအချိန်ကာလတွင် လူရို့ဧ့ သက်တမ်းမှာ အနှစ်နှစ်သိန်း ဟိဧ့။ လုလင်ရေ အမိအဖတိကို လုပ်ကျွေးနိန်ရအနိန်နန့် ရဟန်းအဖြိုက်ကေို မရပေ။ ယင်းချင့်ကြောင့် ဝိပဿီမြတ်စွာဖရားဧ့ လက်ယာရံအဂ္ဂသာဝကဖြစ်ရေ နိသဘရဟန်းထံတွင် သရဏဂုံသုံးပါး ဆောက်တည်ခံယူဧ့။ ထိုသရဏဂုံကို အနှစ်တစ်သိန်း ဆောက်တည်ကျင့်သုံးခဧ့။

### စည်းစိမ်တိကို ခံစားရခြင်း
သရဏဂုံသုံးပါးကို ဆောက်တည်ခရေအတွက် သေလွန်ကေ အများကြီးသော အကျိုးကျေးဇူးတိကို ခံစားခရဧ့။ သေလွန်ရေအခါတွင် တာဝတိံသာနတ်ပြည်သို့ ရောက်ခဧ့။ အကြိမ်ရှစ်ဆယ် သိကြားမင်းအဖြိုက်ကေို ရခဧ့။ ခုနစ်ဆယ့်ငါးကြိမ် စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဧ့။ ပဒေသရာဇ်မင်းအဖြစ်မူ မရွီတွက်နိုင်အောင် ဖြစ်ခဧ့။

ထိုပိုင် သရဏဂုံသုံးပါးကို ဆောက်တည်ခရေ ဘဝမှစပြီးကေ အသျှင်တိသရဏဂမနိယထေရ်ရေ မကောင်းသူရို့ ကျရောက်ရရေ အပါယ်လေးဘုံသို့ နနူးမကျရောက်ခရပေ။

### ဂေါတမမြတ်စွာဖရားလက်ထက်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် သာဝတ္ထိပြည်တွင် ကြွယ်ဝချမ်းသာသော အမျိုး၌ လူဖြစ်ဧ့။ တနိန့်ရေအခါ အသျှေသူင်ရို့နန့် မြို့သို့ထွက်ကာ လားရာ ရဟန်းတစ်ပါးနန့် ကြုံကြိုက်ဧ့။ ထိုရဟန်းရေ အသျှင်တိသရဏဂမနိယထေရ်ကို သရဏဂုံပီးဧ့။ ယင်းပိုင် သရဏဂုံပီးရေအခါ အသျှင်တိသရဏဂမနိယထေရ်ရေ အယင်ဘဝက ဆောက်တည်ခရေ သရဏဂုံကို အောက်မိရားကေ ထိုနိန်ရာမှာပင် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်လေဧ့။ ယင်းပိုင် ရဟန္တာဖြစ်ရေအချိန်တွင် အသျှင်တိသရဏဂမနိယထေရ်ရေ ခုနစ်နှစ်သား အရွယ်သာ ဖြစ်ဧ့။ ယပြီးနောက် မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်တွင် ရဟန်းပြုလေဧ့။

## ကိုးကား
တိရိစ္ဆာန်ကျေးငှက် ဝေါဟာရတိ

## ပြင်ပလင့်ခ်တိ
ရခိုင် ဘာသာစကား လမ်းညွှန် (ဦးစက္ကိန္ဒ-ရခိုင်မြေ)
တိုးဒအိ ဘုရားကျောင်း

ရေ ဗုဒ္ဓကျောင်းတော် ဖြစ်ရေ။ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ နာရာမြို့ (Nara) မှာ ဟိရေ ခမ်းနားရေ ကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်ခရေ။ Daibutsu(大仏) ဟု သိကတ်ရေ ကြေးညိုနန့်ပြုလုပ်ထားရေ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် တည်ဟိရာနီရာလည်း ဖြစ်ရေ။ ကျောင်းတော်ရေ ဗုဒ္ဓဘာသာ Kegon ကျောင်းဧ ဂျပန်နိုင်ငံဌာနချုပ်လည်း ဖြစ်ရေ။ "ရှေးခေတ်နာရာဧ အဆောက်အအုံတိမှ တစ်ခု" အဖြစ် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်တိစာရင်းမှာ ပါဝင်ရေ။

## ရုပ်ပွားတော်ဧ အတိုင်းအတာတိ
ရုပ်ပွားတော်ဧ အတိုင်းအတာတိရေ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ရေ။

* အမြင့် =  ၁၄.၉၈ မီတာ (၄၉ ပေ ၂ လက်မ)
* မျက်နှာ = ၅.၃၃ မီတာ (၁၇ ပေ ၆ လက်မ)
* မျက်လုံး = ၁.၀၂ မီတာ (၃ ပေ ၄ လက်မ)
* နှာခေါင်း = ဝ.၅ မီတာ (၁ ပေ ၈ လက်မ)
* နားတိ =  ၂.၅၄ မီတာ (၈ ပေ ၄ လက်မ)

ရုပ်ပွားတော်ဧ ပခုံးရေ ၂၈ မီတာ ဟိရေ။ ဦးခေါင်းထက်မှာ ၉၆၀ six curls ဟိရေ။ ရုပ်ပွားတော်ဧ ဦးခေါင်းထက်မှာ တစ်ခုလျှင် ၂.၄ မီတာ (၈ ပေ) အမြင့်ဟိရေ ရုပ်ပုံလွှာ ၁၆ ခုပါရေ ရွှေရောင်လျှံစက်ဝန်းရေ အချင်း ၂၇ မီတာ (၈၇ ပေ) ဟိရေ။

မကြာသိမ်းခင်က x-rays ကိုအသုံးပြုပနာ လူ့လားတိ၊ ရုပ်ပွားတော်ဧ ဒူးမှာ ကျောက်မျက်ရတနာတိ၊ ဓားတိ၊ mirrors၊ ပုလဲတိကို ရှာဖွီတွိဟိခရေ။ ရှိုမုဧကရာဇ် (Shomu) ဧ ရုပ်ကြွင်းတိဟိနီရေလို့လည်း ယုံကြည်ကတ်ရေ။

## ရုပ်ပုံတိ

File:Tengaimon Gate.jpg|The Tengai-mon is also a National Treasure (8th century).
File:NaraTodaiji0252.jpg|Hokke-dō is also a National Treasure (8th century).
File:Todaiji07s3200.jpg|Nigatsu-dō is also a National Treasure (17th century).
File:Tōdai-ji.jpg|*[[Daibutsu]]*; Note caretaker standing at base for scale. 
File:Statuette from grounds of Tōdai-ji.jpg|Stone Jizō from grounds of Tōdai-ji.
File:Todaiji13s4592.jpg|Bishamonten watching over Tōdai-ji and its precincts.
File:Tōdai-ji left statue.jpg|Komokuten, one of the pair of guardians in the Daibutsuden
File:Toudai-ji bonsyou.jpg|Bronze bell
File:Todaiji Syunie Nara JPN 001.JPG|Shuni-e held March 1 to 14 in Nigatsu-dō.
File:Onigawara 3 kaidan-in JPN.jpg|*[[Onigawara]]* roof tiles
File:NaraTodaijiDaibutsu Incised Images0.JPG|Bodhisattvas incised on Lotus Petal of the throne of the main Buddha, 8th century. 
File:NaraTodaijiDaibutsu Incised Images1.JPG|Incised image on Lotus Petal of the throne of the main Buddha, 8th century. Photo.
File:ONJYO BOSATSU Todaiji.JPG|Openwork playing flute Bodhisattva in Octagonal Lantern Tower (8th century).
File:Todaiji sorin.jpg|Sōrin
File:Nio guardians by Unkei in Nara.jpg|Agyo, one of two great gate guardians within Nandaimon, was created by Unkei, Kaikei, and other sculptors in 1203
File:Todaiji02s3200.jpg|The main hall, with festival decorations
File:NaraTodaijiL0219.jpg|A supporting post in the *Daibutsuden* has a hole said to be the same size as one of the *Daibutsu*'s nostrils. Legend has it that those who pass through it will be blessed with enlightenment in their next life.
File:Shaka at birth basin.JPG|Shaka at Birth (National Treasure)
File:Todaiji Gakko Bosatsu.jpg|Gakko Bosatsu
File:TAMONTEN KAIDANIN Todaiji.JPG|TAMONTEN
File:Vajirapani Shukongoshin Todaiji2.JPG|Vajirapani Shukongoshin
File:Todaiji Monaster Fukukensaku Kwannon of Hokkedo (232).jpg|Fukukensaku Kwannon of Hokkedo


## ကိုးကား
တိုပေါ်လော်ဂျီ

ဂရိဘာသာစကားအရ နီရာ၊ တည်ရာ (place) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် τόπος နန့် လိလာခြင်း (study) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် λόγος ရို့ကို ပေါင်းစပ်၍ အမည်မှည့်ထားရေ **တိုပေါ်လော်ဂျီ** (topology) ခေါ် သင်္ချာဘာသာရပ်ရေ အရာဝတ္ထုတိ၊ (အထူးသဖြင့် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ ဝတ္ထုတိ၊) ပုံပြောင်းလားကေလည်း မပြောင်းမလဲ တသမတ်တည်း ကျန်ဟိနီသည့် ဂုဏ်သတ္တိတိကို လိလာသည့် ဘာသာရပ်ဟု အကြမ်းအားဖြင့် ဆိုနိုင်ရေ။ ဒေနီတွင် ပုံပြောင်းခြင်း ဆိုရာ၌ တဆက်တည်း ပုံပြောင်းခြင်း (continuous deformation) ဆိုသည့် အဓိပ္ပာယ်အတိအကျ သတ်မှတ်ချက်ဟိသည့် သင်္ချာပြောင်းလဲခြင်းမျိုးကို ဆိုလိုရေ။ သာဓကအားဖြင့် ဆွဲဆန့်ခြင်း၊ ချေမွခြင်း၊ ကွေးကောက်ခြင်း အစဟိသည်ရို့မှာ တဆက်တည်း ပုံပြောင်းခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဖြတ်ညှပ်ခြင်း၊ ကော်ကပ်ခြင်း အစဟိသည်ရို့မှာ တဆက်တည်း ပုံပြောင်းခြင်းမျိုး မဟုတ်ပေ။လက်ဟိစဉ်းစားနီသည့် အရာဝတ္ထုမှာ ပုံသွင်းရန် လွယ်ကူသည့် ရွှံ့စေးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသကဲ့သို့ ယူဆပြီး၊ ထိုအရာဝတ္ထုကို ရွှံ့စေးတိ ထုတ်နုတ်ခြင်း၊ ပေါင်းထည့်ခြင်း၊ ခွဲပစ်ခြင်း၊ အရာဝတ္ထုဧ နီရာနှစ်နီရာကို အတင်းဆက်ပစ်ခြင်း စသည်ရို့ မပြုလုပ်ဘဲ ပုံပြောင်းခြင်းမှာ တဆက်တည်း ပုံပြောင်းခြင်းဖြစ်ရေဟု အကြမ်းအားဖြင့် မြင်နိုင်ရေ။
တိဿဘူတိမထေရ်

တိဿဘူတိ-နာမည်ဟိသော ထေရ်ရေ  ပိဋကတ်တော်၌ မှတ်တမ်းတင်ထားသော သီဟိုဠ်ကျွန်းသား ရဟန်းတော်တစ်ပါး ဖြစ်ရေ။ 

ယင်းရေ သီဟိုဠ်ကျွန်း အနုရာဓပူရမြို့ မစွာဝိစွာရကျောင်းတိုက်၌ ဂန္ထဓုရ “ကျမ်းဂန်ကို သင်ယူမှု”နန့် ကြာမြင့်စွာရေ ကိလေသာကို ပယ်ခွါထားခလေရာ အခါတစ်ပါး ဆွမ်းခံဝင် ခိုက် ဝိသဘာဂ မာတုဂါမ အာရုံကို ကြည့်မိပြီးကေ ကာမဝိတက် ဖြစ်လီါ်လာအနိန်နန့် သပိတ်၌ ရရား ယာဂု ဆွမ်းကို နောက်လိုက် တပည့်အား စွန့်ခပြီးကေ ကမ္မဋ္ဌာန်းဆရာ့အထံသို့ ချဉ်းကပ်ပနာ မသာကမ္မဋ္ဌာန်းကို တောင်းယူပြီးကေ ရဟန်းကိစ္စမပြီးကေ ဆရာ့အထံပြန်မရောက် နိုင်ပါ”ဟု လျှောက်ကာ ရိုသေစ္စာ ဟိခိုးဦးချ ထွက်ကျယားကေ ကိုယ်နန့်အသက်ကို မငဲ့တော့ပဲ ရဟန်းတရားပွါးများ အားထုတ်လေရာ စစောမလင်းမီ ရဟန်းကိစ္စ ပြီးမြီာက်ပြီးကေ နောက်တနိန့် သင်ယူမြဲ ကျမ်းဂန်ကို ဆက်လက် သင်ယူနိုင်သော စာသင်သား မထေရ် တစ်ပါး ဖြစ်ဧ့ , သီဟိုဠ်ကျွန်း ကာလကရွာ မဏ္ဍလာရာမ ကျောင်းတိုက်၌ သံဃထေရ် ဖြစ်ဧ့ , B. E.-၄၅၀-တွင် ဒုတိယအကြိမ် နန်းတက်သော ဝဋ္ဋဂါမဏိ “ဝလဂမ္ဗာ” မင်း လက်ထက်၌ ထင်ယှားသော မထေရ် ဖြစ်ဧ့ 

### ကိုးကား
တိဿမေတ္တေယျထေရ်

** အသျှင်တိဿမေတ္တေယျထေရ်  **  ရေ မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်ဟိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်ရေ။

 (၁) တိဿ-နာမည်ဟိသူ (နန့်) မေတ္တေယျ နာမည်ဟိသူ (သူငယ်ချင်း ၂-ယောက်)။ (ယင်း-တွင် မေတ္တေယျ-ရေ တိဿမေတ္တေ-ယျ-ဟု ခေါ်ဆိုအပ်ကေလည်း အမိအဖရို့ မှည့်ခေါ်အပ်သော တိဿ-နာမည် မထင်ယှားပဲ အနွယ်အားနန့်လာသော မေတ္တေယျ-အဖြစ်နန့်သာထင်ယှားဧ့။  

(၂) တိဿမေတ္တေယျ ထေရ်၊ နာမည်အားနန့် တိဿ အနွယ်အားနန့် မေတ္တေယျ-ဟု ခေါ်ဆိုအပ်သောထေရ်၊ 

(က) သာဝတ္ထိပြည်သား တိဿ- ရဟန်းလူထွက်နန့်အတူရဟန်းပြုသော တိဿ မေတ္တေယျ ထေရ်။

(ခ) ဗာဝရီပုဏ္ဏားရသေ့ ဆရာကြီးဧ့ တပည့် ဖြစ်သော တိဿ မေတ္တေယျ ထေရ်။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း

### အကျိုးခံစားရခြင်း

### ဂေါတမမြတ်စွာဖရားထက်ထက်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်တွင် အသျှင်တိဿမေတ္တယျထေရ်  အဖြစ်နန့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူဧ့။

## ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်
တိဿမေတ္တေယျသုတ်
## ကိုးကား
တူဗားလူနိုင်ငံ

**တူဗားလူနိုင်ငံ**ကို ယခင်က အဲလိုက်စ်ကျွန်းတိ ဟု သိဟိ ခေါ်ဆိုခကတ်ပြီး ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ အတွင်းတွင် ဟိရေ ပိုလီနီးရှန်း ကျွန်းနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ရေ။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဟာဝိုင်အီပြည်နယ် နန့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ကြားတွင် ဟိရေ။ ၎င်းနန့် အနီးဆုံးရေ နိုင်ငံတိမှာ ကီရီဘတ်စ်နိုင်ငံ၊ နအူရူးနိုင်ငံ၊ ဆမိုးအားနိုင်ငံ နန့် ဖီဂျီနိုင်ငံ ရို့ ဖြစ်ကတ်ရေ။ တူဗားလူနိုင်ငံတွင် သန္တာကျွန်း ၄ ကျွန်း နန့် အများုးလ် (atolls) ကျွန်း ၅ ခု ပါဝင်ရေ။ လူဦးရေ ၁၀,၇၄၂ မျှသာ ဟိအတွက်နန့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယမြောက် လူဦးရေ အနည်းဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်ရေ။ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ၁၀ စတုရန်းမိုင် (၂၆ စတုရန်း ကီလီုမီတာ) မျှနီပြီးကေ ဟိရေ။ တူဗားလူရေ ကမ္ဘာပေါ်တွင် စတုတ္တမြောက် အသေးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ဗာတီကန်စီးတီးထက် ဝ.၄၄ စတုရန်း ကီလိုမီတာ (ဝ.၁၇ စတုရန်းမိုင်) ၊ မိုနာကိုနိုင်ငံထက် ၁.၉၅ စတုရန်းမီတာ ကီလိုမီတာ (ဝ.၇၅ စတုရန်းမိုင်)၊ နအူးရူနိုင်ငံ ထက် ၂၁ စတုရန်းမိုင် ကီလိုမီတာ (၈.၁ စတုရန်းမိုင်) မျှသာ ပို၍ ကြီးရေ။

## ကိုးကား
တေဇာရာမစေတီတော်

## တည်နီရာ
- မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ အနောက်မြောက်ဘက် တစ်မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ဟိပြီး ရှမ်းတောင်စေတီတော်ဧ့ အနောက်ဘက်၊ ရွှေကြာသိမ်စေတီတော် (၃) ဧ့ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ကျရောက်ပါရေ။
## ကုသိုလ်သျှင်
ဘုရင်သိင်္ဂသူစောမွန် (ခ) စလင်္ကသူစောမွန်ရေ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၈၆၃) ခု၊အေဒီ (၁၅၀၁) ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်လှူဒါန်းခပါရေ။ 
## သမိုင်းအကျဉ်း
တေဇရာမစေတီတော်ကို ဘုရင်သိင်္ဂသူစောမွန်မှ စတင်တည်ဆောက်လှူဒါန်းခပါရေ။ ဘုရင်နရပတိကြီးကလည်း ကောဇာသက္ကရာဇ် (၁ဝဝဝ) ပြည့်၊ အေဒီ (၁၆၃၈) ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၁၀၈၀) ခု၊ အေဒီ (၁၇၁၈) ခုနှစ်တွင် ဘုရင်စန္ဒဝိဇယျရာဇာကလည်းကောင်း ထပ်မံပြုပြင်တည်ဆောက်ခပါရေ။ ဘုရင် သိင်္ဂသူစောမွန်ရေ သံဃာ့ရာဇာ သာသနာပိုင် တေဇရာမဆရာတော်ကြီးအတွက် တည်ဆောက်လှူဒါန်းခရေ စေတီတော်ဖြစ်ပနာ တေဇရာမစေတီတော်ဟု ခေါ်တွင်ခြင်းဖြစ်ပါရေ။
## ဗိသုကာလက်ရာ
တေဇရာမစေတီတော်ကြီးကို မြေညီပြင်တွင် ကျောက်အတိဖြင့် တည်ဆောက်လှူဒါန်းခရေ စေတီတော် ကြီးတစ်ဆူပင် ဖြစ်ပါရေ။ စေတီတော်မှာ အောက်ခြေလေးမျက်နှာပုံစံဖြစ်ပြီး ခိုနန်းချိုးတိဖြင့် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားခပါရေ။ စေတီတော်အောက်ခြေအချင်းမှာ (၇၂) ပေခန့်ဟိပြီး စေတီတော် ဉာဏ်တော်အမြင့်မှာ (၇၀)ကျော်ခန့် ဟိပါရေ။ စေတီတော် ဒုတိယနန့် တတိယပစ္စယံ (၂) ဆင့်တွင် လေးမျက်နှာစလုံး၌ မုခ်ကလေးတိ ပါဟိပါရေ။ ထိုမုခ်ငယ်တိဧ့ တစ်ဖက်စီတွင် မဟာဗောဓိစေတီပုံ စေတီငယ်တိဟိရေ။ ကြေးဝန်းအောက်အဆင့်အထိ ခိုနန်းချိုး တိဖြင့် တွေ့ရပါရေ။ ကြေးဝန်းအဆင့်တိကိုလည်း ကြောဖတ်တိဖြင့် ထုဆစ်ပူဇော်ထားပါရေ။ ကြေးဝန်းအထက်ပိုင်းကို အဝိုင်းပုံစံတိဖြင့် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားပါရေ။ သပိတ်မှောက်နန့် ကြာဆုံတွင် ရခိုင်ရိုးရာစိတ္တလင်္ကာရ အနုလက်ရာတိဖြင့် ဖွဲ့စည်းတန်ဆာဆင်ထားပါရေ။ ထီးတော်မှာ မူလကကျောက်ထီးတော်ဖြင့် ပူဇော်ခရေဟုသိဟိရပါရေ။ တေဇရာမစေတီတော်ကြီးဧ့ အရှေ့ဘက် (၁၁) ပေခန့်အကွာတွင် အာရုံခံကျောက်ဂူတစ်ခုကိုလည်း တည်ဆောက် လှူဒါန်းထားပါရေ။ ကျောက်ဂူ နံရံအလင်းပေါက်အား ကြာပွင့်ပုံစံဖြင့် ပူဇော်ထားပါရေ။ ဂူတော်အပေါ်တွင် ပင်မစေတီ (၁) ဆု၊ အရံစေတီ (၄) ဆူပေါင်း (၅) ဆူဖြင့် တင်လှူပူဇော်ထားပါရေ။ အရံစေတီတော် (၄)ဆူမှာ အဝိုင်းပုံစံဖြစ်ပြီး ပင်မစေတီတော်မှာ ရှစ်မျက်နှာပုံစံအဖြစ်တွေ့ဟိရပါရေ။ ဂူတော်ကို အရှေ့ဘက်၌မုခ်ဦးဖွင့်ထားပြီး ဂူတော်ထဲ၌ ကျောက်ပလ္လင်ပေါ်တွင် ကျောက်ဆင်းတုတော်တစ်ဆူကို ထွင်းထုထားပါရေ။ ဂူတော်မုစ်ဦးမျက်နှာပြင်ကို ရှေးခေတ်ရခိုင်ရိုးရာ စိတ္တလင်္ကာရ အနုလက်ရာတိ၊ ဘီလူးပန်းကိုက်တိဖြင့် ထုဆစ်ဖွဲ့စည်း အလှဆင်ထားပါရေ။ ဘုရင်စန္ဒဝိဇယျရာဇာ ပြုပြင်ချိန်က တေဇရာမစေတီတော်ဧ့တောင်ဘက်အနီးဟိ ဂူငယ်ထဲ၌စေတီတော်နန့်ကျောင်း အတွက် မြေအလှူမှတ်တမ်း ကျောက်စာ (၄) ချပ်ကို စိုက်ထူထားဟိခရာ ယခုအခါမြောက်ဦးရှေးဟောင်း သုတေသနပြတိုက်တွင် ရွှေ့ပြောင်းစိုက်ထူ ထိန်းသိမ်းပြသထားဟိပါရေ။ စေတီတော်နန့် အာရုံခံဂူတော်ကို မဟာရံတံတိုင်းကြီး လေးဘက်ဖြင့် ကာရံထားပါရေ။ တေဇရာမစေတီတော်အနီးတွင် တေဇာရာမကျောင်းတော် ရာဟောင်းကိုလည်း တွေ့မြင်နိုင်ပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
တောင်ကုတ်ခရိုင်

တောင်ကုတ်ခရိုင် (အင်္ဂလိပ်: Taungup District) ရေ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ပါဝင်ရေ ခရိုင်ဖြစ်ရေ။ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ တောင်ကုတ်မြို့ဖြစ်ရေ။

## ပါဝင်ရေမြို့နယ်တိ

 တောင်ကုတ်မြို့နယ်
 မာန်အောင်မြို့နယ်

တောင်ကုတ်ခရိုင်တွင် ပါဝင်ရေ မြို့နယ်တိနန့် မြို့တိမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ရေ။

 တောင်ကုတ်မြို့နယ်

 *တောင်ကုတ်မြို့

 *မအီမြို့

 *တန်းလွဲရွာမမြို့

 မာန်အောင်မြို့နယ်

 *မာန်အောင်မြို့

## သမိုင်းကြောင်း

၂၀၂၂ခုနှစ် ဧပြီလ (၃၀) ရက်နိတွင် နိုင်ငံအနှံ့ ခရိုင်အသစ်တိ တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခရေ။ သံတွဲခရိုင်မှ တောင်ကုတ်မြို့နယ်၊ ကျောက်ဖြူခရိုင်မှ မာန်အောင်မြို့နယ် ရို့ကိုခွဲထုတ်ကာ တောင်ကုတ်ခရိုင်အဖြစ် တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခရေ။

## ကိုးကား

ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်ဟိ ခရိုင်တိ
တောင်ကုတ်မြို့

တောင်ကုတ်မြို့ ရေ မြန်မာနိုင်ငံဧ့ အနောက်ဘက်တွင် တည်ဟိရေ ရခိုင်ပြည်နယ် တောင်ကုတ်ခရိုင်တွင် တည်ဟိရေ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ပြီး သံတွဲခရိုင်ဧ့ စီးပွားရီးအချက်အချာကျရေ မြို့လည်း ဖြစ်ရေ။

‌တောင်ကုတ်မြို့ရေ သံတွဲခရိုင်၊ ‌တောင်ကုတ်မြို့နယ်ဧ့ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်ရေ။ ‌တောင်ကုတ်ချောင်းဝမှ ၅ မိုင်ခန့် ကွာ‌ဝေး ၍ ချောင်းဧ့လက်ဝဲကမ်း‌ပေါ်တွင် တည်ဟိရေ။ ရခိုင်ရိုးမတောင်ကို ‌တောင်ကုတ်မြို့မှ‌နေ၍ ကြည့်ကေ ရိုးမ‌တောင်တန်း ရေ ကုပ်၍ဆင်းလာသည့် ‌ယောင်‌ယောင်ဟိရေကိုစွဲ၍ ‌တောင်ကုတ်မြို့ ဟု တွင်ရေ။ တောင်ကုတ်ချောင်း ရခိုင့်တောင်ပိုင်း ရိုးမဟိ မိုးထိတောင်(၃၈၂၈ ပေ) မှ မြစ်ဖျားခံကာ ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်ရေ။ မိုင် ၆၀ မျှ ရှည်ရေ။ အဝပိုင်းတွင် တောင်ကုတ်မြို့ဟိရေ။

‌တောင်ကုတ်ရိုးလမ်းမကြီးရေ ‌တောင်ကုတ်မြို့ကို မြန်မာပြည်မဟိ ပန်း‌တောင်းမြို့နန့် ဆက်သွယ်‌ပီးရေ။ ထိုရိုးလမ်းမှာ ‌ရှေးနှစ်‌ပေါင်းတိစွာကပင် ရခိုင်ပြည်နန့် မြန်မာပြည်မတိဧ့ ကုန်စည် ကူးသန်း‌ရောင်းဝယ်‌ရီး၌ အလွန်အ‌ရီးပါခရေ။ သက္ကရာဇ် ၁၁၄၆ ခုနှစ် ဘိုး‌တော်ဘုရားလက်ထက် ရခိုင်ပြည် ကို ချီတက်တိုက်ခိုက်ခစဉ်က ဤ‌တောင်ကုတ်ရိုးမလမ်းကြီးကိုပင် အသုံးပြုခကတ်ရေ။

တိုက်ခိုက်‌အောင်မြင်ပြီး‌နောက် မဟာမြတ်မုနိ ရုပ်ပွား‌တော်ကြီးကို ပင့်‌ဆောင်လာသည့်အခါတွင်လည်း ‌တောင်ကုတ်မြို့မှတစ်ဆင့် ဤရိုးမလမ်းခရီးဖြင့် ပင့်‌ဆောင်ခကတ် ရေ။ မဟာမြတ်မုနိရုပ်ပွား‌တော်ကို ပင့်‌ဆောင်လာစဉ် ‌တောင်ကုပ်မြို့၌ ‌ခေတ္တရပ်နား ကိန်းဝပ်စံပယ်‌တော်မူခရာ ထိုကိန်းဝပ် သည့်‌နေရာတွင် ‌စေတီတဆူ တည်ထားကိုးကွယ်ကတ်ဧ့။ ယင်းစေတီကို ‌ဖောင်‌တော်ဦး‌စေတီဟု‌ ခေါ်ရေ။ ‌တောင်ကုတ်မြို့လယ် မြစ်ကမ်းပါးတွင် တည်ဟိရေ။ ခရစ်နှစ် ၁၈၂၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ် မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားခစဉ်ကလည်း အင်္ဂလိပ် တိရေ ထို‌တောင်ကုတ် ရိုးလမ်းခရီးဖြင့်ပင် စစ်ချီတက်ခကတ်ရေ။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း၌လည်း ‌တောင်ကုတ်ရိုးလမ်းကို မဟာမိတ်တပ်တိက တစ်လှည့်၊ ဂျပန်စစ်တပ်တိကတစ် လှည့် မိမိတိသိမ်းပိုက်ထားစဉ်အတွင်း ပြင်ဆင်၍ စစ်‌ကြောင်း ခရီးလမ်းအဖြစ် အသုံးပြုခကတ်ရေ။

၁၉၅၄ ခုနှစ်မှစ၍ ခိုင်မြဲ‌သောလမ်းမကြီးတစ်ခုဖြစ်‌အောင် နိုင်ငံ‌တော်အစိုးရက အထူးအင်ဂျင်နီယာတိနန့် အထူးလုပ်သား တိကို ခန့်အပ်‌စေလွှတ် ပြင်ဆင်‌စေခရေ။ ‌တောင်ကြားလမ်း အကျယ်ကို ၃၂ ‌ပေအထိ ချဲ့ထွင်ပြီး‌နောက် အလယ် ၁၂ ‌ပေကို ကတ္တရာ‌စေး ခင်းခရေ။ ယင်းလမ်းမကြီးကို ‌ငွေ ၃၇၈ သိန်းမျှ အကုန်အကျခံတည်ဆောက်ပြီးစီးခရေ။

‌တောင်ကုတ်မြို့နန့် ပန်း‌တောင်းမြို့မှာ ၁၀၅ မိုင်ခန့်‌ဝေး၍ ‌နွေအခါ၌ ရိုးလမ်းတစ်‌လျှောက် ‌မော်‌တော်ကားတိ လားလာနိုင် ရေ။ တောင်ကုတ်မြို့နန့် သံတွဲမြို့မှာ မိုင် ၄၀ ခန့်‌ဝေးရေ။ သို့‌သော် ပြွန်ဟု‌ခေါ်‌သော ‌ချောင်းငယ်က‌လေးတိတွင် ခုတ် မောင်း‌သော မီးသ‌င်္ဘောဖြင့် ထိုမြို့နှစ်မြို့မှာ ဆက်သွယ်နိုင် ‌ရေ။

သံတွဲမြို့မှ သ‌ဌေးရွာကိုဖြတ်၍ ‌တောင်ကုတ်မြို့သို့ ‌ပေါက် ‌ရောက်‌သော ကုန်းလမ်း‌ဟောင်းကြီးတစ်ခုလည်းဟိရေ။ စစ်ကြီးအတွင်းက ထိုလမ်းကို ဂျပန်စစ်ဘက်မှ ပြင်ဆင်၍ စစ်လမ်း အတွက် အသုံးပြုခရေ။ ထိုမျှမက‌သေး ‌တောင်ကုတ် မြို့မှ ဆားပြင်၊ လမုအရပ်တိကိုဖြတ်၍ အမ်းမြို့အထိ ‌မော်‌တော် ကားလမ်း ‌ဖောက်ခဘူးရေ။ သို့‌သော် ယခုအခါ၌မူ ထိုလမ်း မှာ ‌တောလမ်းမျှသာဖြစ်ရေ။

‌တောင်ကုတ်မြို့နယ်မှ ဆန်စပါးနန့်သစ်တိထွက်ရေ။ နတ်‌မော်ရွာမှ ‌မြေအိုးတိထွက်ရေ။ ‌တောင်ကုတ်မြို့‌ပေါ်တွင် နယ်အရာဟိရုံး၊ အစိုးရအထက်တန်း‌ကျောင်း၊ အစိုးရဆေးရုံနန့် စာတိုက်ရုံး၊ ‌ကြေးနန်းရုံးတိဟိရေ။ စစ်ကြီးမဖြစ်မီက မြန်မာ ပြည်နန့် အိန္ဒိယပြည် ဆက်သွယ်‌သော ‌ကြေးနန်းလမ်းမှာ ‌တောင်ကုတ်မြို့ကိုဖြတ်၍ ဆက်သွယ်ထားခြင်းဖြစ်ရေ။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် သန်း‌ခေါင်စာရင်းအရ ‌တောင်ကုတ်မြို့ဧ့ လူဦး‌ရေမှာ ၄ ၁၁၇ ‌ယောက်သော်လည်း ၂၀၁၂ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းတိအရ မြို့နယ် လူဦးရေမှာ တစ်သိန်းကျော်ဟိရေ။ 

## ကိုးကား
တောင်ဆူဒန် သမ္မတနိုင်ငံ

**တောင်ဆူဒန်နိုင်ငံ**ဧ တရားဝင်နာမည်မှာ တောင်ဆူဒန်သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အရှေ့အာဖရိကတွင် ဟိရေ ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ရေ။ လက်ဟိမြို့တော်မှာ ဂျူဘာမြို့ ဖြစ်ပြီး အကြီးဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်ရေ။ နောက်တွင် မြို့တော်ကို ပို၍ အလယ်ပိုင်းကျရေ ရမ်စီယယ်မြို့သို့ ရွှေ့ပြောင်းလိမ့်မည် ဖြစ်ရေ။ အရှေ့ဘက်တွင် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ကင်ညာနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံ၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် ဗဟိုအာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံ၊ မြောက်ဘက်တွင် ဆူဒန်နိုင်ငံရို့က ဝန်းရံထားရေ။ တောင်ဆူဒန်နိုင်ငံတွင် နိုင်းမြစ်ဖြူကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာရေ ကျယ်ပြန့်ရေ ရွှံ့နွံအိုင်ဒေသ ပါဝင်ရေ။

## ကိုးကား
တောင်ရင်းကျွန်း

ပေါက်တောမြို့ အနီးဟိ တန်းတင်တောင်တန်း ကို ဗဟိုပြုရေ အရပ်ကို ခေါ်ရေ။ လေးဆယ့်လေးကျွန်းဝင် ဖြစ် ရေ။ မင်းဘာကြီး အိမ်နိမ့်ဘဝက စားခသည့် အရပ် ဖြစ်၍လည်း မင်းဘာကျွန်း ဟု ခေါ်ရေ။ ၎င်း တည်ရေ တောင်ညိုဂူ၊ ကြိမ် ခွေမော်ဂူနန့် နတ်တောင်ပြင်ဂူရို့ ဟိကတ်ရေ။

## ကိုးကား
တောထွက်အန်

## တောထွက်အန်
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ 

၁။ နကိုဟူကား၊ နရာအထွတ်၊ သိဒ္ဓပျော်ရာ၊ တုသိတာက၊ သက်လှကျ
သည်၊ မိလှမာတာ၊ ဝမ်းထဲသော်လည်း၊ ဟန်စွလေ။

၂။ မာယာဝမ်းထဲ၊ အမြဲပဋိသန္ဓီ၊ ဆယ်လနီသည်၊ ဖွားချိန်တန်ဝယ်၊
နိမိတ် သည်ကား၊ ကိုယ်ရောင်ဝါသည်၊ ပြင်လှတဝင်း၊ တဝင်း
သော်လည်း၊ ဟန်စွလေ။

၃။ တဝင်းကိုယ်ရောင်၊ လတန်းဆောင်သည်၊ အခေါင်မယ်တော်၊ မိဘ
မျှော်သည်၊ ရွှင်ပျော်အင်္ဂရာ၊ တောသာသော်လည်း၊ ဟန်စွလေ။

၄။ အင်္ဂရာတောသာ၊ ဖွားခါတုံလှစ်၊ ခုနစ်ဖဝါး၊ မြောက်သို့သွားသည်၊
ကြီးမားထင်ကာ၊ ထင်ကာသော်လည်း၊ ဟန်စွလေ။

၅။ ကြီးမားထင်လှစ်၊ ဆယ့်ခြောက်နှစ်တွင်၊ ထိမ်းမြားကျင်သည်၊ မေပင်
မျောက်သား၊ ယသော်သော်လည်း ဟန်စွလေ။

၆။ မျောက်သာယသော်၊ ဆင်းမြကျော်နှင့်၊ ရွှင်ပျော်တူနီ၊ ချစ်ကြိုးဖြီသည်၊
တုံရွှီပြာဿဒ်၊ အချာသော်လည်း၊ ဟန်စွလေ။

၇။ ပြာသာဒ်အချာ၊ နီလီခါဝယ်၊ အခါတပါး၊ ဥယျာဉ်သွား၍၊ လေးပါးနိ
မိတ်၊ မြင်လီသော်လည်း၊ ဟန်စွလေ။

၈။ နိမိတ်လည်းမြင်၊ တောထွက်ချင်သည်၊ လုလင်မင်းသား၊ သိဒ ̈တ်သော်
လည်း၊ ဟန်စွလေ။

၉။ သိဒ ̈တ်မင်းသား၊ စိတ်ပြတ်ကြည်ညို၊ ကျွန်ဆန်ခေါ်သည်၊ မြင်းတော်
ခက်စီး၊ ခက်စီးသော်လည်း၊ ဟန်စွလေ။

၁၀။ မြင်းတော်ခက်စီး၊ မီထွီးစကား၊ ကျွန်ဆန်ကြားသည်၊ ရွှင်ပါးဝမ်းပန်း၊
ဝမ်းသာသော်လည်း၊ ဟန်စွလေ။

၁၁။ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ၊ ခက်လီရာဝယ်၊ မြူးစွာမြင်းလှ၊ ခန္တီက(ကဏ္ဍက)
သော်လည်း၊ ဟန်စွလေ။

၁၂။ ခန္တီကဟူ၊ မြင်းလှစီးလျှင်၊ တောကြီးထွက်သည်၊ ညဉ့်နက်သန်းခေါင်၊
အခါသော်လည်း၊ ဟန်စွလေ။

၁၃။ ညဉ့်နက်အခါ၊ နတ်များလာ၍၊ ခြောက်သန်းမီးရှုတ် (မီးရှူး)၊ ထွန်း
လှာသော်လည်း၊ ဟန်စွလေ။

၁၄။ မီးရှုတ်ခြောက်သန်း၊ လမ်းစွန်ခရီး၊ ညွှန်လိုက်ပြီးမှာ၊ မြစ်ကြီးနော်မာ၊
ကမ်းနားသော်လည်း၊ ဟန်စွလေ။

၁၅။ နော်မာကမ်းနား၊ ခုန်လီသွားသည်၊ ပြင်ပေါ်သဲဖြူ၊ ကျွန်းပေါ်သော်
လည်း၊ ဟန်စွလေ။

၁၆။ သဲဖြူကျွန်းတွင်၊ ကိုင်လျှင်အမြဲ၊ သက်လျက်စွဲ၍၊ အမြဲဆံတော်
ဖြတ် ကာသော်လည်း၊ ဟန်စွလေ။

၁၇။ ဆံတော်လည်း ဖြတ်၊ ကောင်းခင်လွှတ်သည်၊ ဆွဲလှာပန်းဆိုင်၊
အသွင် သော်လည်း၊ ဟန်စွလေ။

၁၈။ ပန်းဆိုင်အသွင်၊ ဆံကို မြင်သည်၊ ပြုချင်ရဟန်း၊ အဖြစ်သော်လည်း၊
ဟန်စွလေ။

၁၉။ ရဟန်းအဖြစ်၊ တည်လတ်သောခါ၊ ထက်ဗြဟ္မာက၊ ကပ်လှာသင်္ကန်း၊
တရံသော်လည်း၊ ဟန်စွလေ။

၂၀။ သင်္ကန်းကပ်ပြီး၊ ဝတ်ရပြီးမှာ၊ မြစ်ကြီးနော်မာ၊ နေရဉ္ဇရာသော်လည်း၊
ဟန်စွလေ။

၂၁။ နေရဉ္ဇရာ၊ မြစ်သာချောင်းနား၊ နို့ဆွမ်းစားသည်၊ ဖလားရွှေခွက်၊
မျှောကာသော်လည်း၊ ဟန်စွလေ။

၂၂။ ရွှီခွက်မျှောပြီး၊ ဗောဓိအောက်တွင်၊ ရပ်လီကျင်သည်၊ ပလ္လင်ရွှီထီး၊
ပေါက်ကာသော်လည်း၊ ဟန်စွလေ။

၂၃။ ရွှီထီးဆန်းကြည်၊ ပလ္လင်ဝယ်တွင်၊ တင်ပျဉ်ဖွဲ့၍၊ ဖွဲ့လျှင် နီကာ၊
နီကာ သော်လည်း၊ ဟန်စွလေ။

၂၄။ ဖွဲ့လျှင်နီမှာ၊ မာရှ်စစ်လာ၍၊ ဗိုလ်ပါသိန်းသောင်း၊ ကုဋီသော်လည်း၊
ဟန်စွလေ။

၂၅။ သိန်း သောင်း ကုဋေ၊ မာရ်စစ်ခြီကို၊ ဝသုန ̈ရီ၊ သက်သိထားငြား၊
ဆံရီချသည်၊ ကြီးစွာမာရ်စစ်၊ အောင်မြင်သော်လည်း၊ ဟန်စွလေ။

၂၆။ မာရ်စစ်အောင်မြင်၊ သုံးလူ့ရှင်သည်၊ မဂ္ဂင်ခရီး၊ ညွှန်းကာသော်လည်း၊
ဟန်စွလေ။

၂၇။ ခရီးညွှန်းမြောက်၊ စိုင် (စဉ်)တလျှောက်သည်၊ ကျွတ်ထိုက်လူနတ်၊
ဗြဟ္မာသော်လည်း၊ ဟန်စွလေ။

၂၈။ လူ နတ် ဗြဟ္မာ၊ များစွာကျွတ်ပြီး၊ နိဗ္ဗာန်မှီးသည်၊ ဘုန်းကြီးသုံးလူ၊
ဆရာသော်လည်း၊ ဟန်စွလေ။

တောထွတ်အန် ဤတွင်ပြီးပြီ။

## ကိုးကား
တော်လမီ(Ptolemaeus)

**တော်လမီ**ရေ အီဂျစ်တိုင်းရင်းသား နက္ခတ်၊ သင်္ချာနန့် ပထဝီပညာသျှင်တစ်ဦးဖြစ်ရေ။ သူဧ့အဖို့ရင်းမှာ ကလောဒီး ယပ် တော်လမေးယပ်ဖြစ်ဧ့။ သူနန့်ဆိုင်ရာ မွေးရေနှစ်နန့် သေဆုံးရေနှစ်ကို အများအကျ မသိရချေ။ ယကေလည်း ခရစ် ၁၀၀ နန့် ၁၇ဝ ပြည့်နှစ်အကြားတွင် ဖြစ်လိမ့်ဖို့ဟု ခန့်မှန်း 
ကတ်ရေ။

ကျွန်ုပ်ရို့မှီတင်းနီထိုင်ရာ ကမ္ဘာမြေကြီးရေ စကြဝဠာဧ့ဗဟိုတွင် တည်ဟိပနာ နီ၊ လ၊ နက္ခတ် တာရာရို့ရေ ကမ္ဘာကို လှည့်ပတ်လျက် ဟိကတ်ရေဟူရေ အယူအဆကို တော်လမီရေ ဦးစွာကြံဆခသူဖြစ်ရေ။ ထိုအယူအဆရေ ဥရောပတိုက်တွင် နှစ်ပေါင်း ၁၄၀၀ မျှပျံ့နှံ့ခပြီးကေနောက် ပိုလန်လူမျိုး နက္ခတ်ပညာသျှင် ကော်ပါးနိကပ်စ်ဧ့ တွိ့ဟိချက်ကြောင့် သူဧ့အယူအဆ မှားယွင်းပုံကို သိဟိလာကြရရေ။

တော်လမီပြုစုခရေ ကျမ်းရို့တွင် *အဲလမာဂျက်*ခေါ်  စကြဝဠာ တည်ဟန်ကျမ်းရေ အဓိကကျမ်း ဖြစ်လီရေ။ ထိုကျမ်း၌ ဆိုခပြီးကေရေ သူဧ့ အယူအဆရို့ကို၎င်း၊ ကြယ်အမျိုးပေါင်း ၁၀၈၀ ကို၎င်း ဖော်ပြထားလီရေ။ ထိုကျမ်း၌ အရီးကြီးရေတွိ့ဟိချက်မှာ လဧ့လားရာလမ်းကြောင်း မမှန်ဟူရေအချက် ဖြစ်ရေ။

တော်လမီရေ ပထဝီပညာသျှင်အနီဖြင့် ပိုပနာထင်ရှားကျော်စီာရေ။ သူရေ ‘ဂျီဩဂရာဖီကေ ဆင်တက္ကဆစ်’ ခေါ် ပထဝီသင်္ခေပကျမ်းကို အတွဲ ရှစ်တွဲမျှ ပြုစုခရာ ထိုကျမ်းရေ ပထဝီပညာကို သိပ္ပံနည်းအရ တိကျစွာပြုစုရေ ကျမ်းဖြစ်ရေ။ ထိုကျမ်း၌ မြို့ရွာဒေသရို့ကို လတ္တီတွဒ်နန့် လောင်ဂျီတွဒ်ရို့ဖြင့် ပြထားရေ။ ခရစ္စတိုဖာ ကိုလံဘတ်ဧ့ ခေတ်မတိုင်မီ ၁၅ ရာစုနှစ်အထိ ထိုကျမ်းကို ပညာသျှင်ရို့ စံတင်ခကြရရေ။ ထိုကျမ်း၌ ရောင်စုံချယ်ထားရေ မြေပုံတိ ၂၆ ပုံခန့် ပါဝင်ရေ။ ထိုမြေပုံတွင် ရှေးမြန်မာနိုင်ငံဧ့ တည်နီဟန်ကိုလည်း တွိ့ဟိနိုင်ပေရေ။

သင်္ချာပညာနန့်စပ်လျဉ်းပနာကား တော်လမီရေ မျက်နှာပြင်ညီနန့် စက်ဝိုင်းလုံးဆိုင်ရာ တြိဂိုနိုမေတြီ ပညာကို စတင်ပနာ အုတ်မြစ်ချခရေ။

## ကိုးကား

‎
တြာဆိက်ယုဂ်

**တြာဆိက်ယုဂ်**()သို့မဟုတ် **‌‌ကျောက်သုံးလွှာယုဂ်**ရေ သက်ဦးကပ်နန့်သက်လယ်ကပ်ဟိ ဂျူရာဆီက်ယုဂ် ကြားဟိ သက်လယ်ကပ်ဧ အပိုင်းသုံးပိုင်းမှ ပထမဆုံးရေအပိုင်း ဖြစ်ရေ။ လွန်ခရေနှစ်ပေါင်း ၂၄၅ သန်းခန့်မှ နှစ်သန်းပေါင်း ၁၈၀ အထိ တည်ဟိခရေ။
ဖိုင်:OxygenLevel-1000ma.svg

**တြာဆိက်**ဟူရေအမည်ရေ ဂျာမနီ ပြည်နန့်ဥရောပတိုက် အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် တွိ့ရရေထင်ရှားသည့် ကျောက်လွှာကြီးသုံးခု (အနီရောင် သဲကျောက်လွှာ၊ ထုံးကျောက်လွှာနန့်ယှလကျောက်လွှာ)ကို ရည်ညွှန်းကာ မှည့်ခေါ်ခရေ။ဖါနဲရိုဇိုးအီက် ကာဗွန် ဒါယိုဆိုဒ်
ဒေခေတ်တွင် ကမ္ဘာမြီအား ပါမီအန်အဆုံးတွင် ဖွဲ့စည်းထားရေတိုက်ကြီး ပန်ဂျဲအာ မှ ထိန်းသိမ်းထားပြီး ကမ်းရိုးတန်းရေ ငွီးငှေ့နေပါရေ။ နောက်ပိုင်းနှစ်တိတွင်၊ ပန်ဂျဲအာ ရေ တဖြည်းဖြည်း ပိုင်းခြားလာကေလည်း ဒေတိုက်ကြီးအပိုင်းရေ တြာယာဆီက်ယုဂ်ကို မထိခိုက်စီခလီ။
ရာသီဥတုရေ အစပိုင်းတွင် ခြောက်သွိ့ပြီး နောက်ပိုင်းကာလတိတွင် စိုစွတ်ပြီး ပူရေ။ အစောပိုင်းကာလတွင်၊ အဓိကအနိန်နန့် synapses ၊ ရှေးဦး နို့တိုက်သတ္တဝါတိ နန့်တွားလားသတ္တဝါကြီးတိ ထွန်းကားလာပြီး အလယ်မှနှောင်းပိုင်းကာလတွင်၊ သက်လယ်ကပ်ဧ ဒိုင်နိုဆောတိ ပေါ်လာရေ။ ပင်လယ်ထဲတွင် ရှေးဦး ichthyosaurs ၊ ရေနေတွားလားသတ္တဝါတိနန့်primitive ammonite တိ ပေါ်လာရေ။ သေးငယ်ရေpterosaur ရေ ကောင်းကင်တွင် ပေါ်လာရေ။ pterosaurs တိ အသွင်အပြင် မပေါ်မီ ကောင်းကင်ကို လွှမ်းမိုးထားသည့် အင်းဆက်ပိုးမွှား တိ ကွဲပြားလားပြီး Hemiptera ၊ Hemiptera နန့်Hemiptera ရို့ရေ များစွာကြွယ်ဝလာကတ်ရေ။

## ကိုးကား
ငကျည်တောက်ကျော်လမ်းတိုက်ပွဲ

ငကျည်တောက်အရပ်ကျော်လမ်းမှာဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက မဟာမိတ်တပ်နန့် ဂျပန်ရို့ဧ တိုက်ပွဲမှာ ၁၉၄၄ခုနှစ် ဖေဖေါ်ဝါရီ ၅ရက်မှ ၂၃ရက်ထိ ကြာခရေ။ မဟာမိတ်ရို့ဧ ကွပ်ကဲရေးစခန်းရေ အဝိုင်းခံရရေ်လည်း နောက်မဆုတ်ခချေ။ ရိက္ခာနန့်လက်နက်ကို လေထီးဖြင့် ချပေးခရေ။ ဂျပန် တပ်ဆုတ်ရေအခါ အလောင်း ၄၆၀၀ ကျန်ခရေ။ ဂျပန်အတိအပြား လက်နက်ချခရေ။ သို့ဖြစ်ပနာ ဂျပန်ရို့ဧအိန္ဒိယသို့ စစ်ချီမည့် အရေးရေ ကမောက်ကမ ဖြစ်လားရေ။ 
## ကိုးကာ
ငခွက်ပေါက်

ရခိုင်မြို့ဝန်အာကာကျော်ထင်ထံ ကျွဲတစ်ကောင်နိုင်နန့်အတူ ခစားနီရေ လူသန်လူမြန် ဖြစ်ရေ။ ၁၇၉၃မှာဝန်ထောက်ကျော်ခိုင်က ၎င်းရို့ကိုတောင်းရာ ၎င်းရို့ရေ ငပေါလုံး ထံ ခိုဝင်ထကြွခကတ်ရေ။ စစ်တကောင်းသို့ ခိုလှုံပြီးနောက် ၁၇၉၅ ခုမှာသုံးဦးသားရေ အမရပူရမြို့သို့ လွှဲအပ်ခြင်း ခံရရေ။ စလင်းဆင်ဖြူကျွန်းသို့အရောက်မှာထွက်ပြေးပနာမလွတ်ပဲ ငပေါလုံးနန့်အတူ အဖမ်းခံရကာ အသတ်ခံရရေ။ ကျွဲတစ်ကောင်နိုင်မှာ လွတ်မြောက်လားရေ။ 
## ကိုးကာ
ငစည်ခြင်း

ငစည်ခြင်း
ငစည်ခြင်းကို ငစည်ကရေခါ ငစည်တတ်ကဆိုရရေ။ လုံးချင်း ကရရေ။ ငစည်တတ် တစ်ယောက်တည်းကပင် ဇာတ်ကောင်အမျိုးမျိုးလုပ်ပြီးကေ ကရ၊ ဆိုရ၊ ပြောရရေ။
ကရာတွင် လက်ဖျောက်တီးပြီးကေ ကရရေ။ ငစည်ကရာမှာ လိုရေ ပစ္စည်းကိရိယာတိမှာ
ဆုံတစ်လုံး၊ ကန်တော့ပွဲတစ်ခု၊ ဆန်တစ်ခွက်၊ ယက်သဲ့တစ်ခု၊ ပယိုင့် (ပလိုင်း) တစ်လုံး၊
လှော်တက်တစ်ချောင်း ဖြစ်ပါရေ။ မြေပြင်မှာ ဖျာခင်းပြီးကေ ကရရေ။ အဆင်အပြင်မှာ
ငစည်တတ်ကောင်းမှာ ဆင်နှာမောင်းပိုင် ခေါင်းပေါင်းပေါင်းထားရရေ။ ဒယောစွန်တောင် (လုံချီ)ကို ဆင်နှင့်တူအောင် - မဒုံး (အမြီး)ထုတ်လုပ်လောကျိတ် (ခတောင်းကျိတ်)
ထားရရေ။ ဒေရခိုင်ရိုးရာအကမျိုးမှာ ကိရိယာလည်းနည်း၊ အဆင်အပြင်ကလည်း ရိုးပြီးကေ စရိတ်ကလည်းသက်သာရေအတွက် တောင်သူလယ်သမား အရပ်သူ အရပ်သားရို့အတွက်သင့်လျော်ရေ ကပွဲတစ်မျိုးပင် ဖြစ်ရေ။

ဇာတ်လမ်းမှာ ရှေးရာဇဝင် ဇာတ်လမ်းတစ်ခု ဖြစ်ရေ။ ဘုရင်ကိုနံနှိပ်လိုရေအတွက်
ကပြရေ ကပွဲ ဖြစ်ခရေ။ ဘုရင်ဧ့နံတူဖြစ်ရေ ငစည်ကြံစုံ ကို လိုက်ရှာခန်းတိပါဝင်ရေ။
အသောအရွှန်းတိ ထည့်သွင်းထားရေအတွက် ပရိသတ်ကြိုက်ရေ။

## ငစည်ခြင်း

ကိုးရာကိုးဆယ်၊ ကိုးခုဝယ်တွင်၊ ငတွင်စရေ၊ ညရေတန်းခွ၊ ပြည်မမက်ကျွန်း၊ ဟန်ပန်

ကောင်းစွာ၊ ကျွန်ရည်ကောင်းသည်၊ ပါရဲဘ။

ဟုတ်တည့်လင်ရှာ၊ လင်နွဲ့နှောင်း၊ လင်ကောင်းဆိုသည်၊ ကောင်းလတ်မည်၊ ငစည်

ယူယူ၊ နှာရောင်ဖြူကို၊ မောင်ဖြူကျုံး၍ မရတကား၊ ပါရဲဘ။

ငစည်ဣပေါက်၊ ငါရကောက်မှာ၊ ရှိလေသည်လည်း၊ ပါရဲဘ။

ကျေးကတုတ်ပင်ရင်း၊ ငစည်တွင်း၊ နင်းလေမောင်မင်း၊ တစ်ယောက်ချင်း၊ နင့်မိ

မောင်ကြီး၊ နင့်ဝရီးမှာ၊ တူရွင်းငှားခီ၊ တူရွင်းမရ၊ ရန်တင်းရှာ၊ ခရာစိုးမည်၊ အိုမိမ၊

နင့်မိမောင်ကြီး နင့်ဝရီးမှာ၊ အိုးပျဉ်ငှားခီ၊ အိုးပျဉ်မရ၊ ရန်တင်းရှာ၊ ခရာစိုးမည်၊ အိုမိမ၊

ငစည်ယူယူ၊ နှာရောင်ဖြူကို၊ မောင်ဖြူကျုံးလို့ မရတကား။

## ကိုးကား
ငဆဒ္ဒန်

ဓညဝတီခေတ် မတိုင်မီက ဝေသာလီပြည်ကို ဖျက်ဆီးခရေ ရက္ခိုသ်ရို့ဧ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်ရေ။ ရာဇဝင်၌ လူသားစား ဘီလူး ဟု ဖော်ပြရေ။ ငဆဒ္ဒန် ညီအစ်ကိုရို့ရေ သက်မင်းကြီးဧ သမီးကြီး ဣန္ဒမာလာနန့် ကျေးကျွန် တစ်ဦးဧ သားသမီးတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။ မာရယုက နှိမ်နင်းအနိန်နန့် နိဂုံးချုပ် လားကတ်ရေ။
## ကိုးကား
ငတုံနော်ရထာ

င/တုံနော်ရထာ/နော်ရထာစော (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၁၀၅၈-၁၀၅၈)(ခရစ်နှစ် ၁၆၉၆-၁၆၉၆)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။

စန္ဒသူရိယဓမ္မရာဇာ နတ်ရွာစံကေ သားတော် င/တုံကို နော်ရထာအမည်ဖြင့် နန်းတင်ကတ်ရေ။ (၁၅)ရက်ရာ
သျှင်ဘုရင်လုပ်ရပြီး နန်းချခံရရေ။

## ကိုးကား
ငတုံးစံ

လက်ယာမြန်ကျွန်းအုပ် ငတုံးစံလည်း ဟူ၏။ အမရပူရက လူနှစ်ထောင်ပေးရန် ရခိုင်၌ ဆင့်ခေါ် စဉ် ၁၇၉၈-ခု တန်ဆောင်မုန်းလဝယ် ငကာစွယ်၊ ဒင်္ဂါးထောင်စား တုံးစံရွှေတို့နှင့်အတူ တိုက်စည်တီး၍ ထကြွခဲ့သည်။ မယူကမ်းအောင်တပ်၌ တပ်စွဲနေစဉ် နှိမ်နင်းရန်လာသူ ဗိုလ်ချင်းပြန်သည် ဘက်ပြောင်းသွားသည်။ ၎င်းတို့သည် ငရကောက်တွင် တပ်စွဲခဲ့သော်လည်း ရန်သူစစ်ကြောင့် ဆုတ်ခွာခဲ့လေသည်။
ငနက်ကေ စေတီ

## တည်နီရာ
မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ အနောက်ဘက်မိုင်ဝက်ခန့်အကွာတွင် တည်ဟိပြီး လက်ကွယ်တောင်စေတီတော်ဧ့ အရှေ့ဘက်၊ ဝင်္ကပါ စေတီတော်ဧ့ တောင်ဘက်တွင်ဟိပါရေ ။ ကုသိုလ်ရှင်
ဘုရင်မင်းစောမွန်ရေ  ကောဇာသက္ကရာဇ် (၇၉၂) ခု၊အေဒီ (၁၄၃၀) ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်လှူဒါန်းခပါ ရေ ။ 
## သမိုင်းအကျဉ်း
ဘုရင်မင်းစောမွန်ရေ  မြို့တည်ဘုရားတိကို တည်ဆောက်လှူဒါန်းရေအခါ ဤငနက်ကေစေတီတော်ကိုလည်း အကာဘုရားတိထဲတွင် အကာဘုရားတစ်ဆူအဖြစ် တည်ဆောက်လှူဒါန်းခရေ ဟု သိဟိရပါရေ ။ ငနက်ကေဟူရေ မှာ မြို့စောင့်ဘီလူးအမည်ကို ခေါ်တွင်ခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုမြို့စောင့်ဘီလူးအမည်ကို အစွဲပြုကာ စေတီတော်ကိုလည်း ငနက်ကေစေတီတော်ဟူပနာလည်း မဲ့ခေါ်လာကြပါရေ ။ 
## ဗိသုကာလက်ရာ
ငနက်ကေစေတီတော်ကို ပေ (၈၀) နီးပါးခန့်မြင့်ရေ  ငနက်ကေတောင်ကုန်းထိပ်တွင် ကျောက်အတိဖြင့် တည်ဆောက်ထားပါရေ ။ စေတီတော်ဟိ အာရုံခံနန့် လှေကားကို အုတ်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားရေ ကိုလည်း သိဟိရပါဧ့။ လက်ဟိစေတီတော်ဧ့ လက်ကျန်အနီအထားမှာ အမြင့် (၉) ပေခန့်ဟိပါရေ ။ အောက်ခြေလေးမျက်နှာပုံစံဖြစ်ပြီး အနားတစ်ဖက်လျှင် (၂၉) ပေခန့်ဟိပါရေ ။ စေတီတော်လေးမျက်နှာစလုံးတွင် မုခ်ကပ်တိဖြင့် ထွင်းထုထားရေ ကို တွေ့ဟိပါဧ့။ စေတီတော်မုခ်ကပ်ထဲတွင် ဆင်းတုတော်တိပူဇော်ထားပါရေ ။ စေတီတော်ကို ကျောက်ဆစ်အနုလက်ရာတိဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားရေ ကို တွေ့ဟိရပါရေ ။ စေတီတော်အရှေ့ဘက်မုခ်ထဲမှ (၁၂၈x၄) အတိုင်းအတာဟိ ရဟန်းတော် (၅) ပါး ဆွမ်းခံကြွနီဟန် ကျောက်ဆစ်ရုပ်ကြွတစ်ခုကိုလည်း ထူးခြားစွာတွေ့ဟိရပါရေ ။ ထိုကျောက်ဆစ်ရုပ်ကြွကို မြောက်ဦးရှေးဟောင်း သုတေသနပြတိုက်တွင် ထိန်းသိမ်းပြသလျက်ဟိပါရေ ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
ငနှလုံး

ငနှလုံးမင်းကြီး

နရိဉ္စရာတောင်ငူထီးနန်းကို ခမည်းတော် နယ်သိမ်းမင်းထံမှ ၁၂၄၆-ခုနှစ်မှာဆက်ခံသူ ဖြစ်ရေ။ မင်းကြီးရေ ပညာနှလုံးနန့်ပြည့်စုံသူလို့ နာမည်တွင်ပြီး ဘေးတော်ဘိုးတော် ခမည်းတော်ရို့ကျင့်ထုံးကို လက်သုံးပြုရေ။ ပြည်သူရွာသားရို့ရေ နှောင့်ရှက်ခြင်း ကင်းကုန်၏။ အလွန်တရာ ချမ်းသာဝပြောကုန်၏။

ဒေမင်း၏အမတ် ပညာဟိဝိဇိလမှာ ထင်ရှားရေ။

ဒေမင်းလက်ထက် ဘင်္ဂလားသို့စစ်ချီအပြန်တွင်ရခရေ သုံ့ပန်း ၄၇၅ဝဝရို့ကို ဘုရင်ပိုင်လုပ်ငန်းဌာနတိ၌ ချထားခရေ။ သူ၏စွမ်းဆောင်မှုကြောင့် ရခိုင်၏အနောက်တံခါးရေ ပိုပနာ လုံခြုံခလီရေ။

နန်းစံ ၄-နှစ်မှာလွန်ခပြီးကေ သားတော်အလောမာဖြူက ဆက်ခံရေ။ အနှလုံးမင်းလည်း ဟူ၏။ 

## ကိုးကာ
ငပလီ

မြန်မာနိုင်ငံမှာအထင်ရှားဆုံးနန့် သက်တမ်းအရှည်ဆုံး ပင်လယ်ကမ်းခြီ အပန်းဖြေစခန်း ဖြစ်ပါရေ။ သံတွဲမြို့မှ အနောက်ဘက် လေးမိုင်လောက်ဝီးရေ။

ကမ်းခြေရေ ငါးမိုင်မျှ ရှည်လျားရေ။ ကမ်းခြေအနီးမှာတောင်ကုန်း တောင်ပူစာတိ၊ ကမ်းခြေတစ်လျောက်မှာစိမ်းလန်းစိုပြေရေ အုန်းပင်တိ၊ ကမ်းခြေသဲရေင်ပြင်မှာခရုခွံသဲရွရွတိဟိခြင်း၊ ကမ်းဦးရေတိမ်ပြေပြစ်ခြင်း၊ ငမန်းလိပ်ကျောက်စရေ အန္တရာယ်ကောင်တိ ကင်းရှင်းခြင်း၊ ပင်လယ်ရေပြင်ရေ ကြည်လင်နီခြင်းရို့ကြောင့် ထင်ရှားရေ။

အစည်ကားဆုံးအချိန်မှာ သင်္ကြန်ကာလ ရပ်ဝီးဧည့်သည် တိလာကြပနာ ဖြစ်ရေ။

အင်္ဂလိပ်ခေတ်က ဥရောပသား အရာဟိတိ အပန်းဖြေခပြီးကေ ဥရောပဟိ နေပလီကမ်းခြေနန့် တူရေအကြောင့် နာမည်တွင်ရေဟူဧ။ မြောက်ဘက်တွင်ကပ်လျက် မဇင်လေဆိပ် ဟိရေ။ အထက်တန်းကျောင်းနန့် ရဲစခန်းရို့ ဟိရေ။ 
## ကိုးကာ
ငပလီမြို့

## ဒေသသမိုင်းအကျဉ်း
ရှေးယခင်က ... သံတွဲမြို့တွင် အရီးပိုင်မင်း ရုံးစိုက်ခရာ သံတွဲအရီးပိုင်မင်း မစ္စတာစကော့ဒ် ဆိုသူမှ ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် တည်ဟိ ရေ နီပဲကမ်းခြေနန့်တူရေကြောင့် ငပဲနီဟု အမည်ပီးခေါ်ဝေါ်ခခြင်း ရှေးယခင်က ယခုကမ်းခြေအနီးတွင် နီထိုင်ခကတ်ရေ တံငါရေအတိစုမှ ငပါးနီငါးတိအုပ်စုလိုက် နီထိုင်ကျက်စားရေကို ဖမ်းဆီးရမိရေကြောင့် ငပဲနီမှတဆင့် ငပလီရွာဟု ခေါ်ဝေါ်လာခပါရေ။ ငပလီရေ မြို့မဖြစ်မီ ကမ်းခြေဒေသတစ်ခုဖြစ်ပြီး နိုင်ငံခြားသားတိ အပန်းဖြေအနားယူသည့် ကမ်းရိုးတမ်းဒေသဖြစ်သည့်အတွက် ... ဟိုတယ်တိကို ... အခြေခံကာဖွဲ့စည်း ထားခြင်းဖြစ်ပါရေ။ ယခင်က သံတွဲခရိုင်၊ သံတွဲမြို့နယ်တွင် တည်ဟိခပြီး (၁၄.၂.၂၀၁၄) ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၁၃၇/၂၀၁၄)ဖြင့် ဂေါ့ရပ်ကွက်၊ ဇီးဖြူကုန်းရပ်ကွက်၊ လင်းသာရပ်ကွက်၊ မြပြင်ရပ်ကွက်၊ . ဂျိတ္တောရပ်ကွက် ရို့စုစည်း၍ ရပ်ကွက်(၅)ရပ်ကွက်ဖြင့် ငပလီမြို့အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခပါရေ။ 

## တည်နီရာအကျယ်အဝန်း

ငပလီမြို့ရေ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၈ ဒီဂရီ ၂၁ မိနစ် နန့် ၁၈ ဒီဂရီ ၃၁ မိနစ်၊ ၄၃ စက္ကန့်အကြား အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၄ ဒီဂရီ ၁၅ မိနစ်နန့် ၉၄ဒီဂရီ ၂၂ မိနစ်၊ ၃၀ စက္ကန့် အကြားတွင် တည်ဟိပါရေ။ အရှေ့မှ အနောက်သို့ (၁.၅)မိုင်နန့် တောင်မှမြောက်သို့ (၁၀.၅၆) မိုင် ရှည်းလျား ပါရေ။

## နယ်နိမိတ်
ငပလီမြို့ဧ့ အရှေ့ဘက်တွင် သံတွဲမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် သံတွဲ မြို့နယ်နန့် ထိစပ်လျက်ဟိပါရေ။ အနောက်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလား ပင်လယ်အော်နန့် ထိစပ်လျက်ဟိပြီး မြောက်ဘက်တွင် သံတွဲ မြို့နယ်ရို့နန့် နယ်နိမိတ်ထိစပ်လျက်ဟိပါရေ။

## ရေဆင်း

ငပလီမြို့တွင် မြစ် / ချောင်း တိပေါတိသည့် ဒေသတစ်ခုဖြစ်ပြီး မြစ်/ ချောင်းတိရေ တောင်မှမြောက်သို့ စီးဆင်းလျှက်ဟိပါရေ။ ဒေသအတွင်းဟိ ရေအရင်းအမြစ်အတိစုမှာ ရေချိုဖြစ်၍ စိုက်ပျိုးရီး၊ သောက်သုံးရေ စရေဖြင့်အသုံးပြုနိုင်ပါရေ။

ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက်အမြင့်
ငပလီမြို့ဧ့ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်မှာ(၁၅)ပေဖြစ်ပါရေ။ 

## ရာသီဥတု

ငပလီမြို့ရေ ပူအိုက်စိုစွတ်ရေရာသီဥတုဟိပြီး အမြင့်ဆုံး အပူချိန်(၃၂.၆-C)နန့်အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ (၂၀.၇·C) ဖြစ်ပါရေ။

## သဘာဝပေါက်ပင်တိမှာ

ပျဉ်းကတိုး၊ ပိတောက်၊ သစ်ရာ၊ တောင်စကား၊ ကရှစ်၊ မဓမ၊ ကနစို၊ ကညင်၊ ကညောင်း၊ ပျဉ်းမ၊ မျောက်ချော၊ မော်ရုံ၊ နွယ်ပင်၊ ဝါးပင် အပင်တိပေါက်ရောက်ပါရေ။ 
### ကိုးကား
ငရုတ်ပင်

**ငရုတ်ပင်** (**chili pepper**) ကို ရုက္ခဗေဒအလိုအနိန်နန့် 'ကက်ဆီကမ်းအန်နျူ 
အမ်း'ဟု ခေါ်ရေ။ ငရုတ်စေ့တိကို ဧပြီလမှ ဇွန်လအထိ 
ပျိုးခင်းတိ၌ ကြဲပီးရရေ။ စတုရန်း ၁ဝ ပေတွင် ငရုတ်စေ့ 
၅ အောင်စ ကြဲလျှင်သင့်ဧ။ အပင်ကလေးတိထွက် လာပနာ 
လေးလက်မခန့်မျှ မြင့်ကေပြောင်းရွှေ့ပနာ အတန်းလိုက် 
တစ်ပင်နန့် တစ်ပင်ကို ၁၂ ပေခန့်ခြားကာ စိုက်ပီးသင့်ရေ။
မြီဩဇာကောင်းရေနီရာ၌ ငရုတ်ပင် စိုက်ပျိုးကေ
ဖြစ်ထွန်းရေ။ ဆောင်းတွင်းအတွက် မြီဩဇာထည့်ပီးပြီး 
သား ဖြစ်ကေနောက်ထပ်ထည့်ပီးရန် မလိုချေ။ ယကေလည်း 
လွန်ခရေ ခြောက်လအတွင်းမှာ မြီဩဇာ မထည့်ရသေးကေ
ငရုတ်ပင်တိကို မစိုက်မီ မြီဩဇာ ထည့်ပီးသင့်ရေ။ 
ရာသီဥတုခြောက်သွေ့နေပါက ၇ ရက်တစ်ပတ်ကေတစ်ကြိမ် 
ကျ ရေလောင်းပီးသင့်ရေ။ ပေါင်းသင်ပီးမှ အပင်တိ 
သန်စွမ်းနိုင်ရေ။

မိုးတွင်းနန့် ဆောင်းတွင်းတွင် အသီးတိ ရင့်မှည့်ကတ်ရေ။ 
ငရုတ်သီးရေ အရှည် ၁ လက်မနန့် ၁ လက်မခန့် ဟိရေ။ 
အတွင်း၌ အစေ့ပြားကလေးအတိ ဟိရေ။ ငရုတ်သီးရေ 
အလွန်စပ်ပြီး သနပ်၊ လက်သုတ်စုံ စရေရို့တွင် အနံ့အရသာ 
အတွက် အသုံးပြုကတ်ရေ။ ငရုတ်ရေ ဆေးတိဖော်စပ်ရာ၌ 
အသုံးဝင်ရေ။ ငရုတ်ကာလီ၊ ငရုတ်ဖရုံ၊ ငရုတ်မိုးမျှော်နန့် 
ငရုတ်ရွှေအပ်ဟူပနာ ငရုတ်အမျိုးမျိုး ဟိရေ။ 

## ကိုးကား
ငလက်ရုံး

## ငလက်ရုံး (၁၅၆၁-၁၆၄၃)

မြောက်ဦးခေတ်လယ်မှာထင်ရှားရေပညာဟိ သိုက်တတ်အမတ်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်ရေ။ ပညာဝံသ(ကျီးညို)ဧသား ဖြစ်ရေ။

သီရိသုဓမ္မရာဇာလက်ထက်မှာလေးမြို့စားဖြစ်ခရေ။ မင်းကြီးကံကုန်မည့်အကြောင်း တြင်းသံကို ဖတ်ကြားလျှောက်တင်ရာ မနာယူသဖြင့် ပညာနည်းရေမင်းထံ ဆည်းကပ်ပနာ နီချေရေ် နောင်အပြစ်ကြီးစွာ ဖြစ်ရာရေဟု မှတ်ယူလျက် ရဟန်းပြုပနာနီလီရေ။

နရပတိကြီးနန်းရရေ ၁၆၃၈ ခုမှာကံသာရေကြည်ပြည်သို့ ပြေးရေ်လည်း မလွတ်ခချေ။ နရပတိက ၎င်းအား ပြည်စိုးကြီးနန့်မင်းတိုင်ပင်အမတ်ပြုပနာ ထားခရေ။

ငလက်ရုံးဟောတမ်း (သိုက်ကျမ်း) ဟူပနာ ဟိရေ။

၎င်းလွန်ရေအခါ နရပတိကြီးရေ မင်းမျိုးရို့ကို ဖုတ်ကြည်းသင်္ဂြိုဟ်ပိုင် သင်္ဂြိုဟ်တော် မူခရေ။ 

## ကိုးကာ
ငါးကြီးအန်ဖတ်

## ငါးကြီးအန်ဖတ်
တစ်ခါတစ်ရံ ရေမွှေးတွင် ပါဟိရေ အမွှေးအကြိုင်ကို စပယ်ပန်း၊ နှင်းပန်း စရေရို့မှ ပေါင်းခံမယူဘဲ ငါးကြီးအန်ဖတ်ခေါ် ဝေလငါးဧ အူအတွင်းမှ ရဟိရေပစ္စည်း တစ်မျိုးမှ ပေါင်းခံယူကတ်ရေ။ ထိုပစ္စည်း၌ သွေးပြန်ကြောတိ ပါဟိခြင်းကြောင့် အရောင်မှာ ညစ်ပုပ်ပုပ် ဖြစ်ရေ။ ပင်လယ် တွင် ငါးကြီးအန်ဖတ်တိကို အစုလိုက် အပြုံလိုက် မျောနီ ရေကို တွိ့ရတတ်ဧ။ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာတွင် ပေါင် 
၂ဝဝ ကျော်မျှ အလီးချိန်စီးရေ ငါးကြီးအန်ဖတ်တိကို တွိ့ရတတ်ရေ။ တစ်ခါတစ်ရံ ငါးကြီးအန်ဖတ်ကို ဘရာဇီးနိုင်ငံ၊ မက်ဒါဂက်စတာကျွန်း၊ အာဖရိကတိုက်နန့် အရှေ့တိုင်းနိုင်ငံ ရို့ဧ ကမ်းခြေတိတွင် တွိ့ရလီရေ။ အစိမ်းလိုက် တွိ့ရရေ ငါးကြီးအန်ဖတ်တိတွင် မနှစ်မြို့ဖွယ်ကောင်းရေ အနံ့ ဟိဧ။ ငါးကြီးအန်ဖတ်ကို အယ်လ်ကိုဟောနန့် အငွေ့ပျံဆီတိ 
တွင် ဖျော်၍ အမွှေးအကြိုင်တိတွင် အနည်းငယ်ထည့်ပြီး အသုံးပြုကတ်‌သေးရေ။ အချို့နိုင်ငံတိတွင် အစားအစာကို မွှေးကြိုင်အောင် ငါးကြီးအန်ဖတ် အကျဉ်းထည့်၍ သုံးဆောင် တတ်ကတ်ရေ။ ငါးကြီးအန်ဖတ်ရေ အလွန်အဖိုးတန်ဧ။ တစ်ခါက ပေါင် ၂၆ဝ ဟိရေ ငါးကြီးအန်ဖတ်ကို ရွှေဒင်္ဂါး ပေါင် ၆၆ဝဝဝ ပီး၍ ပြင်သစ်ရေမွှေးကုမ္ပဏီ တစ်ခုက ဝယ်ယူခဘူးရေ။
 

## ကိုးကား
ငွီကြေးနန့် ပတ်သက်ရေ ဝေါဟာရတိ

## ပြင်ပလင့်ခ်တိ
ရခိုင် ဘာသာစကား လမ်းညွှန် (ဦးစက္ကိန္ဒ-ရခိုင်မြေ)
ငွေမိုးမှို

ငွေမိုးမှို၊ ငွေနှင်းမှို ဆိုပနာ ရောထွီးခေါ်ဝေါ်နီကတ်ကေလည်း ၎င်းမှိုနှစ်မျိုးရေ မျိုးစုတူ (genus)၊ မျိုးစိတ်ကွဲ (species) ဖြစ်ရေ။ ပေါက်ရောက်ပုံနန့် ပုံသဏ္ဌာန်ဆင်တူအတွက်နန့် သာမန်အနိန်နန့် အရောင်ကိုသာ ခွဲခြားကတ်ရေ။ အဖြူရောင်ဟိရေမှိုကို ငွေမိုးမှို (*Pueurotus ostreatus*) ဟုလည်းကောင်း၊ မီးခိုးရောင်ပါရေမှိုကို ငွေနှင်းမှို (*Pleurotus sajor-caju*) ဟုလည်းကောင်း အစဉ်အဆက် သတ်မှတ်ခေါ်ခကတ်ရေ။

ဒေမှိုနှစ်မျိုးရေ ၁၉၇၉-၈၀ ခန့်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံမှ တင်သွင်းခရေ မျိုးတိဖြစ်ရေ။ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ငွေမိုးမှိုကို နမ်လုမ်မှို (Namrom) ဟုခေါ်ပနာ ငွေနှင်းမှိုကို နမ်ဖမှို (Nampha) ဟု ခေါ်ရေ။ 

ငွေနှင်းမှို၊ ငွေမိုးမှို၊ ပြည်သာယာမှို ရို့ရေ မျိုးစုတူကတ်ပြီး မျိုးစုနာမည်မှာ *Pleurotus* ဖြစ်ရေ။ မျိုးစုကို အစွဲပြုပြီး ၎င်းအုပ်စုဝင်မှိုတိအားလုံးကို Pleurotus Mushroom ဟုခ ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲကတ်ရေ။ အင်္ဂလိပ်ါနာမည်မှာ Oyster Mushroom ဖြစ်ပြီး သာမန်အားဖြင့် ဒေအဖို့ကို တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် အသုံးပြုကတ်ရေ။ မျိုးစုနာမည် Pleurotus ဆိုရေစကားလုံးရေ ဂရိစကား Pleuron မှ ဆင်းသက်လာပြီး ဘေးဘက် (သို့မဟုတ်) နားရွက်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ ဒေမှိုတိရေ သဘာဝတွင် သစ်တုံးဆွေးတိ၌ ပေါက်ရောက်တတ်အတွက်နန့် သစ်တုံးတိဧ ဘေးတွင် နားရွက်နန့်တူရေ ဒေမှိုမားပေါက်လာပုံကို မူတည်ပနာ ခေါ်ဝေါ်သုံးခဟန်တူရေ။ 

## ကိုးကား
ငှက်ချေးမြီဩဇာ

ပင်လယ်ငှက်ကြီးတိ စွန့်ထုတ်ရေ မစင်ဖြစ်ပနာငါးရိုးဖတ်တိလည်း ပါဟိတတ်ရေ။ ငှက်သေကောင်၊ ငါးသေကောင်တိလည်း ပါဟိရေ။ တောင်အမေရိကတိုက် အနီးအပါး ကျွန်းတိမှ ကျောက်ဆောင်တိတွင် တူးဖော်ယူကတ်ရေ။ နေ့တွင် သွေ့ခြောက်လျက် နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်တိ ပြည့်ဝလျက်ဟိရာ မြီဩဇာအဖြစ် အသုံးပြုကတ်ရေ။ နှစ်သက်ကြာရှည်ရေ အခါ ယမ်းစုန်းတိ ကိန်းဝင်ပနာနိုက်ထရိုဂျင်နည်းပါးလားတတ်ရေ။ ၁၇၂၃-ခုနှစ်တွင် စပိန်နိုင်ငံသား အင်ကာဂါစီလာဆိုဒါဗီဂါ ဆိုသူက စတင်ဖော်ထုတ် သုံးစွဲခရေ။

## ကိုးကား
စက္ခုပါလထေရ်

**စက္ခုပါလထေရ်** ရေ မြတ်စွာဘုရားသျှင်၏ သာသနာတော်တွင် အထင်ကရ ရဟန္တာ တစ်ပါး ဖြစ်၏။ ဘွဲ့အမည်မှာ မဟာပါလ ဖြစ်၏။ ဖခင်မှာ သာဝတ္ထိမြို့ဟိ မဟာသုဝဏ္ဏသူဌေးကြီး ဖြစ်သည်။ ညီဖြစ်သူစွာ စူဠပါလ ဖြစ်၏။

## ရဟန်းပြုခြင်း
မဟာပါလ၏ ဖခင်ဖြစ်သူ ကွယ်လွန်သော် ညီအစ်ကို နှစ်ယောက်ရာ ကျန်၏။ တရက်နိ ဇေတဝန်ကျောင်းတော် တရားနာယူရန် လားရောက်ကြကုန်သော လူတိကို မဟာပါလမြင်၏။ ယင်းခါ မဟာပါလ၏ စိတ်တွင် တရားတော်ကို နာကြားလိုစိတ်များ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ယပြီးနောက် တရားဟောကြားမည့် ပရိသတ်၏ အစွန်းတွင်ထိုင်ကာ မြတ်စွာဘုရား၏ တရားတော်ကို ရိုသေစွာနာကြား၏။ မြတ်စွာဘုရားရေ မဟာပါလနန့် သင့်လျော်သော တရားကို ဟောကြား၏။ မဟာပါလရေ တရားဆုံးရေအခါ လူ့အဖြစ်ကို ငြီးငွေ့ပနာ ရဟန်းပြုချင်စိတ် ဖြစ်လာ၏။ ယပြီးနောက် မြတ်စွာဘုရားထံ ရဟန်းပြုခွင့်ရရန် လျှောက်ထား၏။ ဘုရားသျှင်က ဆွေမျိုးတိပါးမာ အလျင်ခွင့်တောင်းရန် မိန့်၏။ ယပြီးနောက် ညီဖြစ်သူ့ပါးပြန်လာကာ ရဟန်းပြုမည့်အကြောင်းပြောပြီးကေ ကျောင်းတော်သို့ တစ်ဖန် ပြန်ခပနာ ရဟန်းပြုလီရေ။

## ကမ္မဋ္ဌာန်းတရား အားထုတ်ခြင်း
မဟာပါလရေ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာထံပါးတွင် ငါးဝါလုံးလုံးနီထိုင်၏။ ယပြီးနောက် မြတ်စွာဘုရားထံ မိမိမှာ အသက်အရွယ်ကြီးရင့်ပြီဖြစ်၏။ ယင်းချင့်ကြောင့် မိမိရေ ပိဋကတ်စာပီတိကို သင်အံပို့ချခြင်းမှာ မစွမ်းနိုင်တော့ပါ။ သို့အတွက်နန့် မိမိအား တရားအားထုတ်ရန် သင့်လျော်ရေ ကမ္မဋ္ဌာန်းတရား ဟောကြားပီးပါရန် မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထား၏။ မြတ်စွာဘုရားရေ မဟာပါလထေရ်နန့် သင့်လျော်ရေ ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားကို ဟောကြား၏။ ယပြီးနောက်တွင် မဟာပါလထေရ်ရေ သီတင်းသုံးဖော်ရဟန်း ခြောက်ဆယ်ရို့နန့်တတူ သာဝတ္ထိမှာ ယူဇနာ ၁၂၀ (၁ ယူဇနာ = ၈ မိုင်) ဝီးသော ပစ္စန္တရစ်ရွာသို့ကြွကာ သီတင်းသုံး၏။ မဟာပါလထေရ်ရေ အိပ်၊ လျောင်း၊ ထိုင်၊ ရပ်ဆိုရေ ဣရိယာပုတ်လေးခုတွင် အိပ်ခြင်းကိုပယ်၏။ ဇာခါမှ မအိပ်ပေ။ ကြောလည်း မချဘဲ တရားအားထုတ်၏။

## ရဟန္တာဖြစ်ခြင်း
မဟာပါလထေရ်ရေ အိပ်စက်ခြင်း မပြုဘဲ တရားအားထုတ်လာရာ ဝါခေါင်လသို့ ရောက်ရေအခါ မျက်စိရောဂါ ဖြစ်လီရေ။ ယင်းခါ မျက်စိကုဆရာနန့် ကုသခလီ၏။ မျက်စိကုဆရာရေ ဆီးကိုချက်ပြီးကေ သီတင်းသုံးဖော်ရို့အား ဆီးသုံးစွဲပုံကို ပြောပြလိုက်၏။ အသုံးပြုပုံမှာ ဆီးကို မျက်စိထဲသို့ လောင်းထည့်ရန် ဖြစ်၏။ ယကေလည်းသော မဟာပါလထေရ် ရပ်လျှက်ရာ ဆီးကို လောင်း၏။ တရားအားထုတ်ချိန်မှ စကာ အိပ်ခြင်းကို လုံးဝမပြုဟု အဓိဋ္ဌာန်ပြုထား၏။ ဆီးရို့စွာ ထလန်းဂါးအနိန်အထားနန့် ထည့်ပါမှ ဝင်မည်ဖြစ်ကေလည်း ယင်းပိုင်မပြု။ သူတော်ကောင်းရို့ဆိုသည်မှာ မိမိ၏ ကတိသစ္စာအဓိဋ္ဌာန်ကို အပျက်မခံပေ။ မဟာပါလထေရ်ရေ မျက်စိကုဆရာ ညွှန်ကြားရေပိုင် မလိုက်နာဘဲ ရဟန်းတရားကို ကြိုးစားအားထုတ်ရာ ညသိုင်ခေါင်ယံကျော်အချိန်တွင် မျက်စိနှစ်ကွင်းရို့ အလင်းမရတော့ပေ။ ယေရာလေ့ အာသဝေါတရားရို့ကုန်ခမ်းပနာ ရဟန္တာ ဖြစ်လီရေ။ ယင်းခါမှစပြီးကေ မဟာပါလထေရ်မှ **စက္ခုပါလထေရ်**ဟု နာမည်တွင်လီရေ။

## မထေရ်၏ ဝဋ်ကြွီး
ရှီးအခါ ဗာရာဏသီပြည်တွင် ကာသိမင်း အုပ်ချုပ်ရေ အချိန်က ဖြစ်၏။ ဆီးသမားတစ်ဦးရေ ရပ်ရွာတိကို လှည့်လည်ဆီးကု၏။ ရွာတစ်ရွာသို့ရောက်ကေ မျက်စိမမြင်ရရေ အမျိုးသမီးကို တွိ၏။ အမျိုးသမီးက မိမိ၏ မျက်စိကို ပျောက်ကင်းအောင် ကုသပီးပါက မောင်နှမတိနန့်တကွ ကျွန်ခံဖို့လို့ ကတိပီးကာ ကုသစီ၏။ ဆီးဆရာလည်း ကုသရာ ပျောက်ကင်း၏။ ယကေလည်းသော ထိုအမျိုးသမီးရေ ကျွန်ခံရဖို့ကို တွက်ပနာ ပိုပြီးကေဆိုးလာရေလို့ လိမ်ဝါပနာ ပြော၏။ ဆီးဆရာလည်း လိမ်ပြောစော်ကို သိလို့ ဆီးတစ်မျိုးကို အမျိုးသမီးအား မျက်စဉ်းခပ်ပီးလိုက်၏။ ယင်းခါ အမျိုးသမီး၏ မျက်စိနှစ်ဖက်စလုံး ပေါက်ကွဲထွက်လီရေ။ ဆီးဆရာဘဝက ပြုခရေ ကံကြောင့် အဂုဘဝရောက်ရေအခါ အကျိုးပီးလီ၏။

## ကိုးကား
စကားယင့်

## စကားယင့်
စကားယင့်မှာ ယင့်၍ဆိုရရေ ဗျာရတုကဲ့သို့ပင် ဖြစ်ပါရေ။

(က) ခြိုးဗြီပျံကေ၊ ယင်ရွေးခြုံမှာ၊ နားယောင်မယ်လေ၊ မောင်ရို့လာကေ၊ ရွှီဇင်းခါမှာ၊

ရောက်ယောင်မယ်လေ၊ ပွီချာတအာနာ၊ လက်မှာကိုင်ရို့၊ ရွှီသီးယူမေ၊ ဘားဇီး

တန်းကို၊ ဝင်ယောင်မယ်လေ။

(ခ) လက်ပံပင်မှာ၊ ဇီးရက်သျှေရီစွတ်၊ အတောင်ဖျားကို၊ ဗြုံးဗြုံးခတ်၍၊ အပွင့်ကိုခြီ၊

သီးတံချီချ၊ လက်ပံခိုင်မှာ၊ မကိုယလေ၊ မကိုယ။

## ကိုးကား
စက်လည်ပတ်ရီးစနစ်

စက်လည်ပတ်ရီးစနစ် (operating system), OS, ရေ ကွန်ပျူတာတွင် software အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်ပြီး လုပ်ဆောင်မှု (activity) နန့် ကွန်ပျူတာ ရင်းမြစ် (resource) တိကို တာဝန်ခံရန် တာဝန်ဟိရေ။ စက်လည်ပတ်ရီးစနစ် တွင် application တိကို ထိန်းသိမ်းပြီး စက်ကို မောင်းနှင်ရေ။ စက်လည်ပတ်ရီးစနစ်ရေ hardware တိဧ လုပ်ဆောင်မှု ကို ကိုင်တွယ်ရန် အိမ်သျှင် လုပ်ရရေသဘောဖြစ်ရေ။ ယင်းချင့်ကြောင့် application မျျားရေ hardware တိဧ လုပ်ဆောင်ပုံ အသိမ်းစိတ်ကို ကြိုတင် သိဟိရန် မလိုတော့ပေ။ ကွန်ပျူတာတိအားလုံး လက်ကိုင် ကွန်ပျူတာ (handheld computer)၊ စားပွဲတင် ကွန်ပျူတာ၊ စူပါ ကွန်ပျူတာ တိသာမက ဗွီဒီယို စက်တိပင် စက်လည်ပတ်ရီးစနစ် တစ်မျိုးမျိုး သုံးကတ်ရေ။ ယှေးကျရေ စက်တိတွင် အသေပိတ် စက်လည်ပတ်ရီးစနစ် (embedded operating system) ကိုသုံးရေ။

## ကိုးကား
စက်လေးပါး

စက်လေးပါးဆိုရေမှာ မြို့တော်ဧ ကောင်းမြတ်ရေ အင်္ဂါရပ်လေးပါး ဖြစ်ရေ။ 

(၁) ထီးနန်းစိုက်ရာ ပဋိရူပစရေ စက်လေးပါး ညီရေ အောင်မြေမင်္ဂလာအရပ်၌ မြတ်စွာဘုရားဓါတ်တော်မွေတော် ပိဋကတ်တော်ကျမ်းဂန်၊ သီလဝန်၊ဂုဏဝန်၊ ဆရာမွန်ဆရာမြတ်၊ မှူးမတ်ကောင်းပြည့်စုံပနာ သာသနာတော်ထွန်းလင်း ပြည်ရှင်မင်းဘုန်း ကျက်သရေတိုးခြင်း၊

(၂)ဆင်ဆယ်မျိုးထက်မြတ်ရေဆဒ္ဒန်ဆင်ဖြူရောက်တော်မူခြင်း

(၃)ခုနစ်ပြည်ထောင်မင်းရို့ ဝပ်စင်းကြည်ညို ရိုသေလေးမြတ်စွာ သားသမီးရတနာရို့ကို ဆက်သပနာ ရွှေငွေ၊ ကျောက်သံပတ္တမြား တိ ခြင်းနန့်

(၄)ရန်သူမျိုးငါးပါးမဖျက်ဆီးနိုင်ရာ၊ရန်မန်တကာရို့ကို အောင်မြင်ခြင်းရို့ဖြစ်ကတ်ရေဟုစကားထုံးပုံကိုညွှန်းပနာ မဟာပညာကျော်လျှောက်ထုံး ၌ ပါဟိရေ။ 
## ကိုးကာ
‎
စင်ကာပူ စံတော်ချိန်

**စင်ကာပူ စံတော်ချိန် (Singapore Standard Time** (**SST**) (သို့) **Waktu Piawai Singapura** (**WPS**) ()ရေ စင်ကာပူနိုင်ငံတွင် အသုံးပြုရေ စံတော်ချိန်ဖြစ်ပြီးကေ GMT (UTC+08:00) ထက် ၈ နာရီ ရှေ့သို့စောရေ။

## သမိုင်းကြောင်း
ဗြိတိသျှ မာလာယုလက်အောက်တွင်ဟိစဉ်က စင်ကာပူနိုင်ငံရေ မလေးရှား စံတော်ချိန်အား အသုံးပြုခပြီးကေ ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန်ထက် ၇ နာရီ ၃၀ မိနစ်စောခရေ။

ဂျပန်ရို့ဧ သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခရပြီးကေနောက်ပိုင်းတွင် မာလာယုကျွန်းဆွယ်၌ ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၂ ခုနှစ်မှစပနာ GMT+9 တွင်ဟိရေ တိုကျို စံတော်ချိန်ကို အသုံးပြုခရေ။ တရားဝင် ထုတ်ပြန်ကြေညာမှုတိကို တိုကျိုစံတော်ချိန်အရ ပြုလုပ်ခကေလည်း စင်ကာပူတွင် မတူညီရေ စံတော်ချိန် ၂ ခုကို အသုံးပြုလျက်ဟိရေ။ စင်ကာပူဟိ အိမ်တိတွင် ၎င်းရို့ သိမ်းပိုက်ခြင်းမခံရမီက စံတော်ချိန်အား အသုံးပြုလျက်ဟိပြီးကေ ၎င်းရို့ဧ လက်ပတ်နာရီတိတွင် တိုကျိုစံတော်ချိန်အား အသုံးပြုကတ်ရေ။

ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ပြီးကေဆုံးလားပြီးကေ မာလာယုကျွန်းဆွယ်သို့ ဗြိတိသျှရို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာချိန်တွင် စင်ကာပူ၌ စစ်မတိုင်မီက အချိန်ဇုန်အား အသုံးပြုခကတ်ရေ။

### မလေးရှားနိုင်ငံဧ စံသတ်မှတ်ချက်
၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် မလေးရှားနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံဧ နယ်မြေအားလုံး၌ စံအချိန်ဇုန်အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းအားပြုလုပ်ခပြီးကေ UTC+08:00 အဖြစ်အသုံးပြုရန် ဆုံးဖြတ်ခရရေ။ စင်ကာပူနိုင်ငံရေ ၎င်းရို့ဧ အလုပ်ချိန်တိနန့် ခရီးလားအချိန်တိကို ထိုစံတော်ချိန်အား အသုံးပြုခရေ။ ထိုပြောင်းလဲမှုဧ အကျိုးရေ ၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၈၂ တွင် ၎င်းရို့ စံတော်ချိန်အား နာရီဝက်ရှေ့သို့တိုးခပြီးကေ GMT ထက် ရှေ့သို့ ၈ နာရီစောရေ စံတော်ချိန်အား "စင်ကာပူစံတော်ချိန် (Singapore Standard Time)" (SST) အဖြစ်သတ်မှတ်ခရာ ထိုစံတော်ချိန်ရေ ဟောင်ကောင်၊ တိုင်ပေ၊ ဘေကျင်း၊ မနီလာ နန့် ပါ့သ် စံတော်ချိန်တိနန့် တူညီခရေ။ 

## ပြင်ပလင့်တိ
* Why is Singapore in the "Wrong" Time Zone?
* Singapore Standard Time 
* National Metrology Centre
စင်္ကမနဒါယက

**အသျှင်စင်္ကမနဒါယကထေရ်** ရေ မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်ဟိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်ဧ့။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း
### အတ္တဒဿီမြတ်စွာဖရားလက်ထက်
အတ္တဒဿီမြတ်စွာဖရား ထက်ထက်တော်အခါက ဖြစ်ဧ့။ အသျှင်စင်္ကမနဒါယကထေရ် ရေ အုတ်တိကိုစီကာ စင်္ကြံပြုလုပ်လှူဒါန်းခဧ့။ ယင်းချင့်အပြင် မြတ်စွာဖရားအား သဲတိကိုကြဲကာ သဲမွေ့ရာ လှူဒါန်းခဧ့။

### အကျိုးခံစားရခြင်း
ဒေဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ တစ်ထောင့်ရှစ်ရာကမ္ဘာထက်တွင် စင်္ကြံအလှူ ပြုခရေအချိန်မှစကာ အသျှင်စင်္ကမနဒါယကထေရ် ရေ အပါယ်လေးဘုံသို့ နနူးမကျရောက်ခရပေ။ 

ယင်းချင့်အပြင် သုံးကမ္ဘာလုံးလုံး နတ်မင်းအဖြိုက်ကေိုလည်းကောင်း၊ လူ့ပြင်တွင် လူဖြစ်ရေအခါတွင်လည်း မင်းအဖြိုက်ကေိုလည်းကောင်း၊ သုံးကြိမ် စကြဝတေးမင်းအဖြစ် အကျိုးကျေးဇူးအများကြီး ခံစားခရရေ။

### ဂေါတမမြတ်စွာဖရားထက်ထက်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်တွင် အသျှင်စင်္ကမနဒါယကထေရ် အဖြစ်နန့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူဧ့။

## ကိုးကား
စင်္ကြာမုနိ

၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မြောက်ဦးမြို့ ရှိ ချောင်းတစ်ချောင်းမှ ရရှိခဲ့သည့် မဟာမုနိထိုင်ဟန် သွန်းဆင်းတုတော်ဖြစ်ပြီး ဦးတော်နှင့် ခန္ဓာတော်တို့တွင် ဆင်းတုတော်ငယ်ရုပ်ကြွ စုစုပေါင်း ၁၁၆၂ ဆူ ပါရှိသည်။ ဘယ်ဘက် လက်ဝါးပြင်ပေါ်တွင် အချွန်းရှစ်ခုပါသောစင်္ကြာကို ဒေါင်လိုက် တင်ထားသည်။ ဉာဏ်တော် ၁၈ လက်မခန့် ရှိသည်။ ယခု စစ်တွေမြို့ လောကာနန္ဒာစေတီဝင်းတွင် သီးခြားကိန်းဝပ်သည်။

## ကိုးကား
၁။ ရခိုင်သုတအဘိဓာန် - အောင်လှသိန်း (၂၀၁၅)
စစ်တကောင်းမြို့

စူဠစန္ဒြမင်းတည်ထောင်ခရေမြို့ဟု ယူဆကတ်ရေ။ ငနှလုံးမင်းလက်ထက် အနောက်သို့ စစ်ချီရာမှာကုလားစစ်ရေရို့က ဒေမြို့မှာခိုင်ခံ့စွာ နီခရေ။ မခံနိုင်ပနာ ငါးရက်အကြာမှာဆုတ်ခွာ လားကတ်ရေ။ မင်းထီး လက်ထက်မှာစစ်တကောင်းမြို့ကို ဘင်္ဂလား မှ ကျူးကျော်ခရေကို ရန်သူရို့အား မီးဖေါင်ဖြင့် တိုက်ခိုက်အောင်နိုင်ခရေ။ သိဉ္စည်းမင်းရေတိုက်ပနာ နိုင်ခရေ။ မြောက်ဦးခေတ် မှာမင်းခရီ နန့် ဘစောဖြူမင်း ရို့က လက်ဝင်ထပ်မံ ပြုခရေ။ မင်းဘာကြီး ကလည်း ဒေအရပ်ကို ခိုင်ခန့် အောင် ဆောင်ရွက်ခရေ။ နောင်မှာစစ်တကောင်းတောင်ဘက်၌ ဒီယင်ဂါမှာပေါတူဂီရို့အား ထားဟိ ခရေ။ ၁၆၆၅ ခုနှစ်မှာမောင်းကွပ်ရို့က စစ်တကောင်းကို စတိုက်ရေ။ ကိုယ်ရံကြီးရာဇဗလကျော်ထင် အဖမ်းခံ ရရေ။ ရခိုင်တပ်ဆုတ် လာရာစစ်သူကြီးကို လားရောက် တိုက်ခိုက်စေရေ်လည်း ပျက်စီးပနာ ပြန်လာခရေ။ ၁၆၆၆ ခုနှစ်မှာမောင်းကွပ်ရို့လက်သို့ ကျလားရေ။ တောင်ဘက် မိုင် ၈၀ အကွာမှာပင်းဝါ ဟိရေ။ 
## ကိုးကာ
စစ်တကောင်းမြို့စစ်ဆင်ထုံး

မင်းထီး လက်ထက် မောက်သူဇာဘင်္ဂါဆယ့်နှစ်မြို့ ကုလားရို့ သက်မင်း ငဖုန်းနန့် ပေါင်းပြီးပနာ ဒီလီပဆာမင်း ထံဝင်လျက် ရေင်းကျန်းလေပြန်ရာ စစ်သူကြီးဓမ္မဇေယျနန့် ကိုယ်ရံ ကြီးပြသထ ထိုနှစ်ယောက်ကိုရဲမက်တစ်သိန်းငါးရေင်းနန့်ချီတက်စေခါ နှိမ်နင်းခရေ။

မဟားစိုးကျွန်းမှာသက်ရို့ရေ ခိုင်လုံစွာနန့်ကြိမ်တန်းတောင်ကခံနီလေရေ။ ကုလားတိလည်း စစ်တကောင်းအဝင် ဟင်ရာဝက သင်္ဘောတစ်ရာ၊ လက်နက်အစုံနန့် ဆီးဆို့နီလေရေ။ ရခိုင်တပ်က မရိမ်ဝမှာသူရဲတစ် ရေင်းနန့် ခိုင်ခန့်စွာနီပြီး စပ်တင်လှေကြီးငါးရာကို ကျောက်တင်စေပြီးမှ သင်္ဘောထွက် ရေကြောင်း၌ ညဉ့်အခါလားပနာ မြှုပ်ထားစေရေ။ ထိုသို့ပြီးလေရာ ဝါးဖေါင်တစ်ထောင်၌ အမှိုက်ပြည့်စွာထည့်လျက် လူရုပ်သဏ္ဍာန် လက်နက်စွဲကိုင်စေပနာ စစ်ဝတ်ဆင်ပြီးလျင် ထိုဝါးဖေါင်မှာအတိ ထည့်လေရေ။ ယင်းသို့ ပြီးမူ ယမ်းအိုးတိစေ့အောင် ဝါးဖေါင်၌ ထည့်လေပနာ ဖြားကြီးရေနိ၌ မြစ်ညာက ထိုဝါးဖေါင်ရို့ကို မျှောလေရာ သင်္ဘောကုလားရို့က လူအမှတ်ထင်ပနာ အမြောက်နန့် ပစ်လေရေ ကာလ ဝါးဖေါင်၌ ယမ်းအိုးကမီးထပနာ သင်္ဘောသို့ ရောက်လတ်လျင် ပင်လယ်သို့ထွက်လေရာ ရေကြောင်းပိတ်ဆို့ ဟိပြန်လေရေကြောင့် မထွက်နိုင်လေ။ ထိုဝါးဖေါင်ရို့ရေ မီးပုံကြီးစွာ ထပ်ကာထပ်ကာ မျောလာထိခိုက် သင်္ဘောကို မီးစွဲလေပနာ သင်္ဘောတပ် ပျက်သုံးလေရာ ကုန်းတပ်ကုလားရို့ စစ်တကောင်းမြို့က ဆုတ်လားကြလေလျှင် မြို့ကို ဓါးလှံမကျိုး လွယ်ကာနန့် ရလေရေ။ 
## ကိုးကာ
စစ်တွေ ဆန်ပြဿနာ

**၁၉၆၇ စစ်တွေ ဆန်ပြဿနာ**  စွာ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီအစိုးရခေတ် ၁၉၆၇ ခုနှစ် မိုးရာသီတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၌ စားနပ်ရိက္ခာ ယှားပါးပြီး အငတ်ဘေးကြုံရသဖြင့် ဩဂုတ် ၁၃ ရက်နိတွင် စစ်တွေမြို့လမ်းမပေါ်သို့ ထွက်ကာ ဆန်ရဟိရေးအတွက် ဆန္ဒပြတောင်းဆိုခကတ်ရေ ပြည်သူတိကို စစ်တပ်က သေနတ်ဖြင့် ပစ်သတ်မှု ‌ကြောင့် လူပေါင်း ၂ဝဝ ကျော်သေဆုံးခရေ ဖြစ်စဉ် ဖြစ်ရေ။

အဆိုပါ ဩဂုတ် ၁၃ ရက်နိကို စစ်တွေ ဆန်ပြဿနာနိ အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ဝမ်းနည်းအောက်ိဖွယ် အခမ်းအနားတိကို  နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ရခိုင်ပြည်နယ်နန့် နိုင်ငံတကာဟိ ရခိုင်လူမျိုးတိဟိရေနီရာတိတွင်  ကျင်းပကတ်ရေ။

## ဖြစ်စဉ်
၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်၌ ရာသီဥတုမကောင်းမွန်၍ စိုက်ပျိုးပင်တိမဖြစ်ထွန်းရေအတွက် ဆန်စပါးမှာလည်း အထွက်နည်းလားခရေ။ ဦးနေဝင်းဧ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီအစိုးရစွာ ရခိုင်ဒေသစပါးအထွက်နူန်း ကျဆင်းမည်ကိုသိဟိလျက် နိုင်ငံခြားသို့ စပါးတင်းရေပြည့်မီအောင် ရောင်းချနိုင်ရေးကိုသာ ဦးစားပီးခသဖြင့် ဒေသတွင်း ဝမ်းစာမဖူလုံဖြစ်ခရရေ။

ထိုကြောင့် ရခိုင်ပြည်ဟိ အခြေခံလူထုမှာ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုပြဿနာကို ကြုံတွိ့ခရရေ။ စစ်တွေမြို့ဟိ ဆန်ဂိုထောင်တိတွင် ဆန်အပြည့်ဟိကေလည်း အစိုးရမှ ဆန်ရောင်းချမပီးခြင်း၊ လူတစ်ယောက်ကေ နို့ဆီဗူးဖြင့် ၁၄ ဗူးသာ ရောင်းချပီးခခြင်းရို့ကြောင့် နိုင်ငံခြားသို့တင်ပို့ရန် ဆန်ဂိုဒေါင်တိ၌ လှောင်ထားရေဆန်တိကို ရောင်းချပီးရန် ၁၉၆၇ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၃ ရက်နိတွင် စစ်တွေမြို့ဟိ ရခိုင်ပြည်သူလူထုစွာ "ပြုတ်ဆန်မစား ရခိုင်သား၊ ဆန်ခွဲမစားရခိုင်သား" ဟု ဟစ်ကြွေးကာ ငြိမ်းချမ်းစွာ လှည့်လည်ဆန္ဒပြတောင်းဆိုခကတ်ရေ။ ထိုသို့ ငြိမ်းချမ်းစွာဖြင့် တောင်းဆိုခစွာကို အစိုးရမှ လိုက်လျောခြင်း မဟိရေအပြင် ခလရ ၂၀ တပ်ရင်းမှူးက ပစ်မိန့်ပီးနှိမ်နှင်းခသဖြင့် ဒေသခံရခိုင်ပြည်သူ ၂၀၀ ကျော် သေဆုံးခရရေ။

## ကိုးကား
စစ်တွေ အဝဘက်နန့် ကျောက်ဖြူ - ရမ်းဗြဲ ပြောစကားတိ

## ပြင်ပလင့်ခ်တိ
ရခိုင် ဘာသာစကား လမ်းညွှန် (ဦးစက္ကိန္ဒ-ရခိုင်မြေ)