open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဟိုက်ပါနိုဗာ

**ဟိုက်ပါနိုဗာ** () ဆိုစွာဖို့ သာမန်ဆူပါနိုဗာထက် စွမ်းအင်ပိုပြီးကေများပြားကာ ကြယ်တစ်စင်းပေါက်ကွဲရေ ဖြစ်ရပ်တစ်ခုပင်ဖြစ်ရေ။ တနည်းအားဖြင့် ကကောင်းတောက်ပရေ ဆူပါနိုဗာ (SLSN) ဟုခေါ်ဆိုကာ ယင့်ချင့်တိစွာ ဂါမာရောင်ခြည်ရို့ဧ့ ပင်ရင်းဖြစ်ရေ။ ဆူပါနိုဗာတိကဲ့သို့ပင်  ဟိုက်ပါနိုဗာတိရေ မတူညီရေ စတီလာပေါက်ကွဲမှုတိကို ထုတ်လွှတ်ပီးရေ။ ဆူပါနိုဗာ  type Ic နန့် type IIn အမျိုးအစားတိအား လေ့လာချက်အရ များပြားလှစွာရေ ဟိုက်ပါနိုဗာတိကိုပါ ယှာဖွီတွိ့ဟိခရေ။

## သမိုင်း
၁၉၉ဝ ခုနှစ်မတိုင်ခင်တွင် *ဟိုက်ပါနိုဗာ* ဆိုရေအခေါ်ဝေါ်အား ကကောင်းပေါက်ကွဲအား များပြားရေကြယ်တိအတွက် သုံနှုန်းရန် အဆိုပြုခရေ။
၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ဂါမာရောင်ခြည်ထုတ်လွှင့်မှုနန့် နုနယ်ရေ ကြယ်တာရာကြီးတိနန့် စာတမ်းတစ်ခုရေ ချိတ်ဆက်မိရေ။ ယင်းရို့အား ဟိုက်ပါနိုဗာ ဟု
ခေါ်ဆိုရန် အဆိုပြုခရေ။ ထိုပိုင် ဖြစ်ရပ်မှစွမ်းအင်ရေ ဆူပါနိုဗာတိထက် အဆပေါင်းရာချီကာ များပြားလှရေ။ ဆက်တိုက်ဆိုပိုင် များပြားလှစွာရေ
တောက်ပရေ ဆူပါနိုဗာတိကို တွိ့ဟိခရေ။ ယင်းဖြစ်ရပ်တိအား သာမန် type Ia ဆူပါနိုဗာထက် အဆပေါင်း ၂ဝ ပိုပြီးကေတောက်ပရေကို တွိ့ဟိခရေ။ ယင်းအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ရေ *ဟိုက်ပါနိုဗာ*ဟု ခေါ်တွင်စေလီရေ။

## အခြားကြည့်ရန်
*ဆူပါနိုဗာ
*နိုဗာ

## ကျမ်းကိုး
ဟီလီယမ် အက်တမ်

အက်တမ် တစ်ခုဧ **နျူကလိယ** ရေ အလွန် သိပ်ရီးရေ နီရာဖြစ်ပြီး နျူကလီယွန် (ပရိုတွန် နန့် နျူထရွန်) ရို့ပါဝင်ရေ။ နျူကလိယ ရို့ဧ သဘောသဘာဝနန့် အရည်အချင်းတိကို မလီ့လာမှ ယင်းရို့မှာ ပါဟိရေ ဒြပ်မှုန်တိအကြောင်း အကြမ်းဖျင်းလီ့လာ ကြည့်လျှင် နျူကလိယ တွင် ပရိုတွန်( proton ) နန့် နျူထရွန်(neutron) ဆိုရေ အခြီခံအမှုန် ၂ မျိုးနန့်ဖွဲ့စည်းထားရေကိုတွိ့မြင်ရရေ။
ဟိုက်ဒရိုဂျင်အက်တမ်ဧ နျူကလိယတွင်ပင် ပရိုတွန်တစ်လုံး ပါဟိပြီး ယင်းမှာ လျှပ်စစ် +e ( e = အီလက်ထရွန်ဒြပ်မှုန်တစ်ခုတွင်ဟိရေလျှပ်စစ်ပမာဏ) ဟိရေ။ ဒြပ်ထုမှာ အီလက်ထရွန် ဒြပ်ထုထက် ၁၈၃၀ ဆမျှဟိရေ။ နျူထရွန်ရေ လျှပ်စစ်ဓာတ်မဟိ၊ဓာတ်ပြယ်နေရေ။ပရိုတွန်ထက် အနည်းငယ်(ဝ.၁%)ပိုပနာလီးရေ။

နျူကလိယ (Nucleus) တစ်ခုတွင် ဟိရေ ပရိုတွန် အရီအတွက်နန့် နျူထရွန် အရီအတွက်ရို့ ပေါင်းခြင်းရေ ယင်းနျူကလိယဧ ဒြပ်ထုကိန်း (mass number)ပင်ဖြစ်ရေ။

ဥပမာ..A=Z+N

A = နျူကလိယ ဒြပ်ထုကိန်းZ = ပရိုတွန် အရီအတွက် (atomic number)N = နျူထရွန် အရီအတွက်

ယေဘုယျအားဖြင့် နျူကလိယဧ ဒြပ်ထုကိန်းရေ ၄ဝ တန်ဖိုးအောက် ရောက်ပါက ယင်းရို့အား ပေါ့ရေ နျူကလီးယပ်အဖြစ် သတ်မှတ်ပါရေ။ တန်ဖိုး ၄ဝ မှ ၁၀ဝ ကြားဟိရေ နျူကလိယတိကို အလယ်အလတ်လီးရေ နျူကလိယတိအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး၊ ၁၀ဝ ထက်တန်ဖိုးတိရေ နျူကလိယတိကို လီးရေ နျူကလိယအဖြစ်သတ်မှတ်ကတ်ရေ။

= နယူကလိယ ဖွဲ့စည်းပုံ=
ပရိုတွန် နန့် နယူထရွန် ၂ မျိုးခြုံပြီး နယူကလီယွန် (nucleons) လို့ခေါ်လီ့ဟိကတ်ရေ။ နယူကလိယ အမျိုးမျိုးမှာ ပရိုတွန်နန့် နယူထရွန်အရီအတွက် အချိုးအဆ အမျိုးမျိုး ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေရေ။အရီအတွက် အချိုးတစ်
ခုဟိရေ ပရိုတွန်-နယူထရွန် အဖွဲ့အစည်းကို နယူကလိုက်( nuclide ) တစ်မျိုးဟုခေါ်ရေ။ သို့ရာတွင်နယူကလိုက်တစ်ခုရေအက်တမ်ရဲ့ နယူကလိယ ဖြစ်ချင်မှ ဖြစ်မည်။ တွိ့ဟိပြီး နယူကလိုက် ၁၄၄၀ ကျော်ထဲမှာ အခြီခိုင်ရေအမျိုးအစားနန့်အခြီမခိုင်ရေ ရေဒီ
ယိုသတ္တိကြွ (radioactive) မှုဟိတဲ့ အမျိုးအစားဆိုပြီး ၂ မျိုးဟိရေ။ သဘာဝဒြပ်စင် အမျိုးအစား ၉၂ မျိုးနန့်ယှဉ်ကေ နယူကလိုက်အရီအတွက်မှာ 
အတော်တိနေရေ။ 

နယူကလိုက် တစ်ခုကို အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် အလွန်ကျစ်လျစ်ပြီး ခပ်လုံးလုံးပုံစံဟိရေ ပရိုတွန်-နယူထရွန် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ်ယူဆနိုင်ရေ။ ဒေအဖွဲ့အစည်းမှာ လျှပ်စစ်အဖိုဆောင်ပရိုတွန်တိကိုပါ တည်မြဲအောင် စုစည်းထားနိုင်ရေ။ပရိုတွန်
အချင်းချင်းတွန်းကန်ကတ်ရေလျှပ်မှုန်အချင်းချင်းတွန်းအား (ကူးလောင်း ဟူသည့် ပမာဏပြစကားလုံးဖြင့် တိုင်းတာဖော်ပြလီ့ဟိရေ) တိဟိရေကြောင့် 
နယူကလိယရေ ဒေကဲ့သို့ဆိုကေ ပြိုကွဲပျက်စီးလားနိုင်ရေ။

ယကေလည်းဒေပိုင်ဖြစ်မလားခြင်းကိုထောက်ပြီး နယူကလိုက်ရို့မှာ ကူးလောင်းအားထက် ပြင်းထန်ပြီး ပေါင်းစည်းမှုကိုပီးစွမ်းနိုင်ရေ အားတစ်မျိုးမျိုးဟိနေရေ ဟုယူဆရပေမည်။

ဒေအားမျိုးဧ သဘာဝကို တိတိကျကျ မဖော်ပြနိုင်သိမ်းကေလည်း ဒေအားရေပြင်းအားအလွန်ကြီးပြီး နယူကလီယွန်( ပရိုတွန်ရော နယူထရွန်ပါ) တိအကြား 
သက်ရောက်တဲ့ ဆွဲအားအသစ်တစ်မျိုးဟုယူဆရပေမည်။ ယခင်က သိပြီးသားဖြစ်ရေ ဒြပ်ဆွဲအား နန့် သံလိုက်အားမျိုးတွေနန့်ကွာခြားမှုဟိရေ တသီးတခြား အားတစ်မျိုးသာ ဖြစ်နိုင်ရေ။ ဒေအားကို နယူကလိယပေါင်းစည်းအား ( ဝါ ) အပြင်းအားအပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုဟု ခေါ်ရေ။

## ကိုးကား
ဟေဗြဲဘာသာစကား

**ဟေဗြဲဘာသာစကား**၊ ရဟူဒီဘာသာစကား သို့မဟုတ် ဟီဘရူးဘာသာစကား (Hebrew language)ရေ စီမီတစ် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး အစ္စရီးနိုင်ငံတွင် အသုံးပြုရေ။ ယင်းဘာသာစကားကို ရဟူဒီလူမျိုးတိကအသုံးပြုကတ်ရေမှာ ဘီဘယ်ဟုခေါ်သည့် ရှေးဟောင်းစာပေရီးသားခသည့်ခေတ်မှစ၍ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာပြီးဖြစ်ရေ။ ဘေဘီလိုးနီးယရို့ဧ တိုက်ခိုက်ခြင်းခံခရရေ ဂျူးဒက်နိုင်ငံ ပျိုကွဲပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ဂျူးလူမျိုးရို့ရေ ဘေဘီလုံ၌ မြို့တည်ပြီး အာရမစ်စကားကို စတင်အသုံးပြုခကတ်ရေ။ ဟီဘရူးဘာသာစကားကိုကား ဂနိခေတ်တွင် အသုံးပြုမှုတိပြားခြင်း မဟိကေလည်း ဘာသာတရားလေ့လာကြသည့် ဂျူးလူမျိုးအချို့ရေသာ သိဟိနားလည်ကြလီရေ။ 

၂၀ ရာစုနှစ်တွင် ဂျူးလူမျိုးအများစုက ဟီဘရူးဘာသာစကားကို ပြန်လည် အသုံးပြုရန် အတွက်ဆုံးဖြတ်ခကတ်ရေ။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် အသစ်ဖြစ်တည်လာသည့် အစ္စရီးနိုင်ငံဧ ဘာသာစကားအဖြစ် ရောက်ဟိလာခရေ။ နီရာဒေသများစွာမှ လူတိရေ အစ္စရီးနိုင်ငံသို့ရောက်ဟိလာပြီး ဟီဘရူးဘာသာစကားကို လေ့လာရန်ဆုံးဖြတ်ပြီးနောက် ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းကို ပြောဆိုအသုံးပြုနိုင်ခလီရေ။ 

ဟီဘရူးဘာသာစကားရေ အာရပ်ဘာသာစကားနန့် နီးစပ်ရေ။ စာလုံးတိရေ ပုံစံတစ်ခုနန့်အတူ အခြီတစ်ခုပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် ပြုလုပ်ထားကတ်ရေ။ အစ္စရီ ဟီဘရူးဘာသာစကားတွင် အချို့ရေ စကားလုံးတိတွင် အင်္ဂလိပ်၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမန်နန့် ရုရှားပိုင် ဥရောပနိုင်ငံတိဧ ဘာသာစကားတိကို ဘာသာပြန်ဆိုထားရေကိုလည်း တွိ့ဟိရရေ။ ရှေးဟောင်းသမာကျမ်းမှ စကားလုံးပေါင်းမြောက်မြားစွာရေ အစ္စရီ ဟီဘရူးထဲသို့ အဓိပ္ပာယ်အသစ်ပေါင်းများစွာကို ပီးထားခရေ။ ဟီဘရူးဘာသာကို လေ့လာသူတိရေ သရတိမပါပဲ အစီစဉ်အတိုင်း မှန်ကန်စွာ ဖတ်နိုင်ရန်အတွက် ရှေးဦးစွာ "သဒ္ဒါ" ကို လေ့လာတတ်မြောက်ထားရန် လိုအပ်ရေ။ အစ္စရီဟီဘရူးတွင် မျက်မှောက်ကာလပြရန်အတွက် ကြိယာ

## ပြင်ပလင့်ခ်တိ
* History of the Ancient and Modern Hebrew Language by David Steinberg
* Short History of the Hebrew Language by Chaim Menachem Rabin
* Fully Transliterated Modern Hebrew Course  (with listing of verb roots and derived verbs)
* Modern Hebrew for Beginners at the University of Texas at Austin College of Liberal Arts
* Morfix online dictionary
* USA Foreign Service Institute (FSI) Hebrew basic course
* Hebrew language, alphabet and pronunciation
* Early Hebrew Newspapers , thousands of pages of mid- to late-19th-century and early 20th-century Hebrew newspapers.
* Categorized Hebrew language study resources
* Biblical Hebrew Poetry and Word Play – Reconstructing the Original Oral, Aural and Visual Experience
* Hebrew Pronunciation, Rabbi Gil Student about how Hebrew should be pronounced in prayer, in accordance with Halakha and Poskim
* Hebrew fonts 
* Jewish Story Writing Resource for Jewish writers.
* Hebrew Phrases with Audio
ဟောလိဝုဒ်

**ဟောလိဝုဒ်** (Hollywood) ရေ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၊ လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့ မြို့လယ်ခေါင်မှ အနောက်မြောက်ဖက်အရပ်မှာ တည်ဟိသည့် အနီးဝန်ကျင်ဟိ လူနီရပ်ကွက် တစ်ခုဖြစ်ရေ။ အမေရိကန် ရုပ်သျှင်စတူဒီယိုတိနန့် နာမည်ကျော် မင်းသား၊ မင်းသမီး အများစု နီထိုင်ရာ ရပ်ကွက်ဖြစ်ရေကြောင့် ဟောလိဝုဒ်ဆိုရေ ဝေါဟာရရေ ရုပ်သျှင်လောကပင် ကိုယ်စားပြု။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ရုပ်သျျှင်လုပ်ငန်းအတွက် ဗဟိုအချက်အချာဌာနဖြစ်ပနာမြို့ကြီတစ်မြို့ကဲ့သို့ခမ်းနားစည်ကား ရေကြောင့် ကမ္ဘာ့ ရုပ်သျျှင်မြို့တော်ဟု ထင်ရှားလီရေ။ ဟောလိဝုဒ်နန့်အနီးအနားဟိ ရပ်ကွက်တိရေ ကြီးကျယ်ရေ ရုပ်သျျှင်စတူဒီယိုတိဟိရေ။ 
အနီးဟိဘာဗီလီဟီးခေါ်ရပ်ကွက်တွင်နာမည်ကျော်ပညာရေ အများနီထိုင်ကတ်ရေ။ ထိုအရပ်၌ နက်စတာကုမ္ပဏီက ပထမဦးဆုံး 
ရုပ်သျျှင်စတူဒီယိုကို ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင်စတင် တည်ဆောက်ခရေ။ 

## ကိုးကား
၂နေဧ၁

**၂နေဧ၁** () is a South Korean girl group formed by YG Entertainment in 2009. The group consists of Bom, CL, Dara, and Minzy. Known for their musical experimentation, fashion, and stage presence, they are a leading figure of the Korean Wave and among the most influential K-pop girl groups of all time. They are recognized for expanding girl group styles in the Korean music industry, which in turn broke stereotypes of K-pop.
အက်တမ်အောက်အမှုန်

ရူပဗေဒတွင် **အက်တမ်အောက်အမှုန်** (အင်္ဂလိပ်: Subatomic particle) ဆိုရေမှာ အက်တမ်ဧ အရွယ်အစားအောက် တိစွာ သေးငယ်ရေ အမှုန်တိကို ခေါ်ဆိုရေ။ အက်တမ်အောက်အမှုန် အမျိုးအစားနှစ်မျိုးဟိရေ။ ၎င်းရို့မှာ လက်ဟိသီအိုရီတိအရ ထပ်မံခွဲစိတ်မရတော့သည့် ပကတိအမှုန်တိဖြစ်သည့် အခြီခံအမှုန်တိ နန့် ပေါင်းစပ်ထားရေအမှုန်တိ ဖြစ်ရေ။ အမှုန်ရူပဗေဒနန့် နျူကလီးယားရူပဗေဒရို့ရေ အဆိုပါ အမှုန်တိနန့် ၎င်းရို့ဧ အပြုအမူတိကို လီ့လာရေ ဘာသာရပ်တိဖြစ်ရေ။

အမှုန်ရူပဗေဒတွင် အမှုန်တစ်ခုဧ သဘောတရားမှာ ရှေးရိုးရူပဗေဒမှ သဘောတရားတိပေါ်တွင် အခြီခံရေ။ ထိုအတူ နေ့စဉ် သာမန်အတွိ့အကြုံသဘာဝတိနန့် ခြားနားသည့် ခေတ်ပေါ်ရူပဗေဒဧ ကွမ်တမ်အဆင့် ဒြပ်နန့် စွမ်းအင် သဘောတရားတိလည်း ထင်ဟပ်ရေ။ 

လက်တွိ့စမ်းသပ်ချက်တိအရ အလင်းရောင်ရေ ဖိုတွန်ဟုခေါ်ရေ အမှုန်တိဧ သဘာဝလည်းဟိသကဲ့သို့ လှိုင်း တိကဲ့သို့လည်း ပြုမူရေ သဘာဝဟိပနာ အမှုန်နန့် ပတ်သက်သည့် အသိအမြင်အယူအဆတိကို ပြန်လည်စဉ်းစားရန် လိုအပ်လာခရေ။ ကွမ်တမ်အရွယ်အစားဟိ အမှုန်တိရေ အမှုန်ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ လှိုင်းတိကဲ့သို့လည်းကောင်း ပြုမုအနိန်နန့် ၎င်းနှစ်မျိုးလုံးခြုံငုံမိစေမည့် လှိုင်း-အမှုန်စုံတွဲမှု သဘောတရားအသစ်ကို ဖော်ထုတ်လာရရေ။ အခြားသဘောတရား အသစ်တစ်ခုဖြစ်သည့် မရေရာခြင်း နိယာမကလည်း အမှုန်တိတွင် ဟိနီရေ ၎င်းရို့ဧ တည်နီရာနန့် အဟုန် ကဲ့သို့ ဂုဏ်သတ္တိတိကို တိတိကျကျ တိုင်းတာပနာ မရနိုင်ဟု ဆိုရေ။ နောက်ပိုင်းတွင် လှိုင်း-အမှုန်စုံတွဲမှု သဘောတရားကို ဖိုတွန် တိအတွက်သာမက အခြားရေ အမှုန်တိအတွက်ပါ သုံးနိုင်ကြောင်း သိဟိလာကတ်ရေ။

ကွမ်တမ်စက်ကွင်းသီအိုရီဧ ဘောင်အတွင်း အမှုန်တိဧ အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုကို အဆိုပါ အခြီခံ အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုတိဧ ကွမ်တာ အထုပ်ငယ်တိ ဖန်တီးခြင်းနန့် ပျက်သုဉ်းခြင်း တိအဖြစ် နားလည်နိုင်ရေ။

## ကိုးကား
အက်ဒမ်စမစ်

**အက်ဒမ်စမစ်**ရေ စကော့လူမျိုး ဘောဂဗေဒ ပညာဟိ ကြီး တစ်ဦး ဖြစ်ဧ။ အကောက်တော်ဌာန၊ စာရင်းစစ်မင်းကြီး အက်ဒမ်စမတ်ဧ သားဖြစ်၍ စကော့တလန်ပြည် ကပ်ကောဒီမြို့ တွင် ၁၇၂၃ ခုနှစ် ဇွန် ၅ ရက်နိ့၌ ဖွားမြင်ရေ။ မိခင်ကြီးဧ ကျွေးမွေးစောင့်ရှောက်မှုဖြင့် ကြီးပြင်းလာရသူဖြစ်ရေ။ 

## ပညာရီး
ငယ်စဉ်က မွေးရာ ဇာတိမြို့ဟိ ကျောင်း၌ ပညာသင်ကြားခပြီးနောက် အသက်တစ်ဆယ့်လေးနှစ်အရွယ်တွင် ဂလပ်စကိုတက္ကသိုလ်၌ ဖရန်စစ် ဟတ်ချင်စန်လက်အောက်တွင် ကျောင်းသားတစ်ဦးဖြစ်ခရေ။ အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်တက်ရောက်ရန် ပညာသင်ဆုရဟိခကာ ၁၇၆၄ ခုနှစ် အထိ ခြောက်နှစ်တိုင် ပညာသင်ခရေ။ ယထာဘူတပညာနန့် နိုင်ငံရီးပညာတိကို စိတ်ပါ 
ဝင်စားစွာ ဆည်းပူးခလီရေ။

## ကျောင်းဆရာဘဝ
အီဒင်ဘာရာတက္ကသိုလ်၌ ၁၇၅၁ ခုနှစ်အထိ ကထိကအဖြစ်၎င်း ၁၇၅၁ ခုနှစ်မှ ၁၇၆၃ ခုနှစ်အထိ ဂလပ်စကိုတက္ကသိုလ်တွင် လုပ်ကိုင်ခရာ ပထမလော့ဂျစ်ဘာသာဌာနမှူး၊ နောက်တစ်နှစ်အကြောတွင် သူ့ဆရာ ဟတ်ချင်စန်နီရာတွင် ကိုယ်ကျင့်တရားဒဿန (တက္ကဗေဒ ) ဌာနမှူးအဖြစ်၎င်း လုပ်ကိုင်ခရေ။  ၁၇၅၉ ခုနှစ် တွင် စိတ်ဓာတ်နန့်ဆိုင်ရာ စာအုပ်ကြီးတစ်အုပ်ကို ရီးရေ။ ၁၇၆၃ ခုနှစ်တွင် ပါမောက္ခအလုပ်မှ ထွက်ခရေ။ 

၁၇၆၄ ခုနှစ်မှ ၁၇၆၆ ခုနှစ်အတွင်း ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ခရီးလှည့်လည်ရင်းမြို့စား ဘတ်ကလူ့ချ် (Duke Berccleuch)ဧ စာပြကျူတာဖြစ်ခရေ။ ၁၇၆၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် နီရင်း ဇာတိမြို့သို့ ပြန်လည်ရောက်ဟိဧ။

## စာရီးသားမှု

သူဧအဓိက ဘောဂဗေဒဟာအုပ်ဖြစ်ရေ နိုင်ငံတိဧ ဥစ္စာဓနသဘာဝနန့် အကြောင်းရင်းတိ လေ့လာခြင်း (An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations) ကို ၁၇၇၆ ခုနှစ်၌ ထုတ်ဝေခရေ။ နောက်ပိုင်းတွင် ထိုကျမ်းကို နိုင်ငံတိဧဓန (Wealth of Nations) ဟု အတိုကောက်သိကတ်ရေ။ ထိုစာအုပ်ကြီး မှာ ဘောဂဗေဒဆိုင်ရာ စာအုပ်တိထဲတွင် အကောင်းဆုံးရေ စာအုပ်ဖြစ်ရေဟု တန်ဖိုးဖြတ်ကတ်ရေ။ ထိုစာအုပ်တွင် လွတ် လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှုကို ထောက်ခံရီးသားထားလီရေ။ ထို့ပြင် ထိုစာအုပ်ရေ ဘောဂဗေဒပညာရပ်အတွက် အလွန်ပင် အရီးပါ အရာရောက်လှဧ။ ဘောဂဗေဒကို သီးခြား သိပ္ပံ ပညာရပ် အနီဖြင့် ထားထိုက်ကြောင်းကိုလည်း အကြောင်း ပြထားလီဧ။

## ကွယ်လွန်ခြင်း
ထိုပညာဟိကြီးရေ ၁၇၉ဝ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက် နိ့တွင် ကွယ်လွန်ရေ။

## ကိုးကား
အက်ဒ်ဝဲ

ကွန်ပျူတာ သုံးသူမှ လက်ခံခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ အင်တာနက်မှတဆင့် ဝင်ရောက်လာတတ်ရေ ကြော်ငြာကို ဆိုလိုရေ။ ဝက်ဘ်ဆိုဒ်တိကို ဖွင့်ကေနောက်ခံမှ ပါလာတတ်ရေ။ အချို့ရေ Adware တိ ဂိမ်း (သို့) screen-saver တိအဖြစ် စွဲမက်ဖွယ် ဖော်ပြဝင်ရောက်ကတ်ရေ။ ဝက်ဘ်ဆိုက်ကြည့်ရာတွင် မကြာခဏ အနှောက်အယှက်ဖြစ်စီရေ။ သင်ဧကီးဘုတ်ရိုက်ချက်တိကို ချိတ်ဆက်ဖမ်းယူကာ အချက်အလက်တိကို အခြားကွန်ပျူတာတိသို့ ပို့တတ်ပနာ Adwareမှ Spywareသို့ အသွင်ပြောင်းနိုင်ရေ သတိထားရဖို့ဖိုင်တိဖြစ်ရေ။
အက်ပီကော့တိုင်းလ်

**စိရွက်အထက်တံ (အက်ပီကော့တိုင်းလ်)**တစ်ခုရေ အပင်ဘဝဧ အစပထမအဆင့်တိအတွက် အရီးပါလှရေ။ ၎င်းရေ အပင်လောင်း စိရွက်တိဧ ရိုးတံအထက်ဟိ အပင်ပေါက်ပင်စည်အပိုင်း ဖြစ်ရေ။ ၎င်းရေ အစိရွက်မြေအောက်အပင်ပေါက်ခြင်းဖြင့်အလျင်အမြန် ကြီးထွားလာပြီး ပင်စည်ကိုလည်း မြေမျက်နှာပြင်အပေါ်သို့ ဆန့်ထုတ်လိုက်ရေ။ စိရွက်အထက်တံရေ **အစိရွက်မြေအောက်အပင်ပေါက်ခြင်း**ကာလအတွင်း ချိတ်ကလေးအနေနန့်လည်း ဟိတတ်ရေ။ စိရွက်အထက်တံရေ ဆန့်ထွက်လာပြီး ကိုင်းသစ်ထိပ်ဖျားနန့် ပရီမောဒိယသစ်ရွက် သို့မဟုတ် "ဦးဆုံးသစ်ရွက်စစ်တိ" ဖြစ်လာရေ။ အစိရွက်ကမူ မြေကြီးထဲတွင်ပင် ကျန်ခပေမည်။

အပင်ဇီဝကမ္မဗေဒတွင် **စိရွက်အထက်တံ**ရေ အစိရွက်တိအထက်ဟိ အပင်လောင်းပင်စည်သစ် ဖြစ်ရေ။ အပင်အများစုတွင် စိရွက်အထက်တံရေ အပင်ဧသစ်ရွက်တိအဖြစ် တဖြည်းဖြည်းဖွံ့ဖြိုးလာရေ။ စိရွက်စုံပင်တိတွင် စိရွက်အောက်တံရေ အသုံးပြုပြီး နွမ်းလားရေ အစိရွက်တိအောက်ဟိ အောက်ခြီပင်စည် ဖြစ်လာဖို့အရာ ဖြစ်ရေ။ ယင်းဧအပေါ်တွင် ဟိစွာမှာ **စိရွက်အထက်တံ** ဖြစ်ရေ။ စိရွက်ထီးပင်တိတွင် မြေကြီးထဲမှ သို့မဟုတ် အစိမှ ဦးစွာထွက်ပေါ်လာရေ ပင်စည်သစ်ရေ **စိရွက်အထက်တံ** ဖြစ်ရေ။ ထိုစိရွက်အထက်တံမှ နီပနာ ပထမဆုံးသော ပင်စည်ကိုင်းသစ်တိနန့် သစ်ရွက်တိ ထွက်ရရေ။

စိရွက်အထက်တံ ရှည်ထွက်လာခြင်းရေ ဖိုက်ကိုခရုမ်းအလင်းအာရုံခံကလာပ်စည်းတိက ထိန်းချုပ်ထားခြင်း ဖြစ်တန်ရာရေ။

## ဆက်စပ်အကြောင်းအရာ
* စိရွက်အောက်တံ

***'အဆိုပါသိပ္ပံနည်းကျ အမျိုးအစားခွဲခြားသို့မဟုတ်ဇီဝခွဲခြားခြင်း***' (    ကအာဆီယံနန့်ခွဲခြားရန်ရည်ညွှန်း မျိုးစိတ် တိဧ သက်ဟိ, နှစ်ဦးစလုံးတည်ဆဲနန့်မျိုးသုဉ်း။ မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်းရေရုက္ခဗေဒသွင်ပြင်လက္ခဏာတိအပေါ် အခြီခံပနာ မျိုးစိတ်အမျိုးမျိုးကိုစုစည်းသည့်ရုက္ခဗေဒပညာသျှင် Karolyn Linius ဧစနစ်ကိုအခြီခံရေ။ အဆိုပါအုပ်စုရေအမြဲတမ်းအဓိကရောင်ပြန်ဟပ်ဖို့ updated ထားပါတယ် , ဒါဝင် အများစုဧရလဒ်အဖြစ် မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း ၊ မော်လီကျူး ကိုခွဲခြားစိတ်ဖြာခြင်းဖြင့် အဆိုပါမျိုးရိုးဗီဇ အဆင့်ဆင့်နှစ်ခုအဆင့်ဆင့်သို့ခွဲခြားအမြင်ကျယ်ခွဲဝေ၌တည်ဧ။ 

## မျိုးရိုးခွဲခြားကိုအသုံးပြုပုံအဆင့်ဆင့်
ဥပမာအားဖြင့်မျိုးစိတ် *Acanthosquilla sirindhorn* 

* Superregnum: Eukaryota 
* Regnum: Animalia 
* Subregnum: Eumetazoa 
* Cladus: Bilateria 
* Cladus: Nephrozoa 
* Cladus: Protostomia 
* Cladus: Ecdysozoa 
* Cladus: Panarthropoda 
* Phylum: Arthropoda 
* Subphylum: Crustacea 
* Classis: Malacostraca 
* Subclassis: Hoplocarida 
* Ordo: Stomatopoda 
* Subordo: Unipeltata 
* Superfamilia: Lysiosquilloidea 
* Familia: Nannosquillidae 
* အမျိုးအစား: *Acanthosquilla* 
* မျိုးစိတ် *Acanthosquilla sirindhorn*  

## ကိုးကား
အက်မော ဟေလီ

**အက်မော ဟေလီ** (**Edmond**  or **Edmund** **Halley**) (၈ နိုဝင်ဘာ ၁၆၅၆ - ၁၄ ဇန်နဝါရီ ၁၇၄၂) ရေ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ရူပဗေဒပညာသျှင်၊ သင်္ချာပညာသျှင်၊ နက္ခတ္တဗေဒပညာသျှင်။
အကျင့်စာရိတ္တ၊ ပုံပန်းသဏ္ဍာန် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဝေါဟာရတိ

မှတ်ချက် ။ ။ ယှေးကရခိုင်တိစော် တစ်ဦးကိုတစ်ဦး တင်စားဆဲရေးခြင်းတိ ကိုယာ ပြုကတ်ပါရေ။ ညစ်ညမ်းရေ ဆဲရေးခြင်းမပြုကတ်ပါ။

## ပြင်ပလင့်ခ်တိ
ရခိုင် ဘာသာစကား လမ်းညွှန် (ဦးစက္ကိန္ဒ-ရခိုင်မြေ)
အကွာအဝီး

**အကွာအဝီး** ရေ အရာဝတ္ထုတိအား ဇာမျှဝီးကွာရေကို ဂဏန်းနန့် ဖော်ပြချက်ဖြစ်ရေ။ ရူပဗေဒပညာ (သို့) နီ့စဉ်သုံးတွင် အကွာအဝီးရေ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလျားဟု ရည်ညွန်းနိုင်ရေ။ အများစု၌ *A မှ B သို့အကွာအဝီး*ရေ *B မှ A အကွာအဝီး* နန့် အပြန်အလှန် ပြောင်းလဲနိုင်စွမ်းဟိရေ။ သင်္ချာဘာရပ်တွင် အကွာအဝီး ဖန်သျှင် (သို့) မက်ထရစ်စနစ်ရေ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကွာအဝီးအတွက် ယေဘုယျကျရေ အတွေးတိဖြစ်ရေ။ မက်ထရစ်ဆိုစာမှာ ဖန်သျှင်တစ်ခုဖြစ်ပြီးကေ သက်ဆိုင်ရာ နိယာမတိအရ အရာဝတ္ထုတိ နီးသလား၊ ဝီးသလားဆိုရေကို ရည်ညွန်းရေ။ )

## ကိုးကား

* လေဆာအကွာအဝီးမီတာ
ဟိုက်ဒရပ်

**ဟိုက်ဒရပ်** (Hydrus)  ရေ တောင်ကမ္ဘာခြမ်းကောင်းကင်မှ သေးငယ်ရေ ကြယ်စုတန်းဖြစ်ပြီး Petrus Plancius ဖန်တီးရေ ကြယ်စုတန်း ၁၂ ခုထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ရေ။ အဓိပ္ပာယ်ဖို့ ဟိုက်ဒရာနန့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ရေ *ရေမြွေအထီး* ဖြစ်ရေ။ ယင်းရေ မြောက်ကမ္ဘာခြမ်းမှ လေ့လာသူတိအတွက် မိုးကုတ်စက်ဝိုင်းအောက်တွင် တည်ဟိနေရေ။ အတောက်ပဆုံးကြယ်ဖို့ Beta Hydri ဖြစ်ရေ။ 

## ကိုးကား
အခရစ်လစ်

## အခရစ်လစ်(Acrylic)
အခရစ်လစ်ဆေးရေ ဓာတုဗေဒနည်းနန့် ဖော်စပ်ထားရေ ပန်းချီဆေးတစ်မျိုးဖြစ်ရေ။ ဒေဆေးရေ စွယ်စုံသုံးစွဲနိုင်ရေ ဆေးဖြစ်ရေ။ အခရစ်လစ်ဆေးရေ ဆီဆေးနန့် အလားတူပနာ ဆီဆေးဧ ဝိသေသ
လက္ခဏာတိနန့် ဆင်တူယိုးဖို့း ဖြစ်နီပါရေ။ သို့ရေ်ဆီဆေးနန့် မတူရေအချက်ဖို့ အခြီာက်မြန်ခြင်း
ဖြစ်ရေ။ ထိုဆေးရေ ကင်းဗတ်၊ သစ်သား၊ စက္ကူ၊ ဘုတ်ပြား၊ ဖန်၊ ပလပ်စတစ်၊ ကွန်ကရိနန့် အင်္ဂတေ စရေ
မျက်နှာပြင် အမျိုးမျိုးပေါ်တွင် ရေးဆွဲအသုံးပြုနိုင်ရေ။ ဆီဆေးရေးဆွဲရာတွင် ဆေးရောင်နန့်ရောစပ်ရရေ
မီဒေယမ်(Medium) လိုအပ်သပိုင် အခရစ်လစ်ရေးဆွဲရာတွင်လည်း ရေ လိုအပ်ပါရေ။ ဆေးကေတ်ာသန့်စင်ရာ
တွင်လည်း ရေနန့်ပင် ဆေးကေတ်ာရရေ။ အရောင်တောက်ပ စိုပြေခြင်း၊ ရေရှည်၌ လိုအပ်သလို ရေးဆွဲနိုင်ခြင်း၊
အရောင်မှေးမှိန်ခြင်းကို ကာကွယ်နိုင်ခြင်း၊ လွန်ကဲစွာ အရောင်တောက်ပြောင်မှုမဟိခြင်း၊ ရေဧစွတ်စိုမှု အန္တရာယ်
ကို ထူးကဲစွာခံနိုင်ခြင်း၊ ပြင်ပမှ သက်ရောက်ရေ ရာသီဥတုဒဏ်ကို ကောင်းစွာခံနိုင်ရေ အရည်အသွေးတိဟိ
ခြင်း၊ ဆေးတိကွဲအက်ခြင်းမှ ကင်းဝေးခြင်း၊ ဆေးကို ဖော်စပ်အသုံးပြုရာတွင် အဆိပ်အတောက်ဖြစ်စေရေ
အရာတိမပါဟိခြင်း စရေအချက်တိကား အခရစ်လစ်ဆေးဧ ထူးခြားမှုတိပင် ဖြစ်ရေ။
 
ယင့်ချင့်ပြင် ဒေဆေးရေ ပုံမှန်မဟုတ်ရေ အရာရို့ဧ ဒြပ်သားမျက်နှာပြင်တိကို ရေးဆွဲဖန်တီးခြင်း၊ ဆေးတိကို 
အတုံးအခဲအလိုက် ရေးဆွဲခြင်း၊ အစွန်းအကွက်တိဖော်ပနာ ရေးခြင်း၊ အရောင်ကို တောက်ပစေခြင်း၊ ဆေးရောင်ကို
ဖောက်ထွင်းမြင်နိုင်လောက်အောင် ကြည်လင်စွာ အသုံးပြုခြင်း နန့် လေအားကို အသုံးပြုပနာ အမှုန်အစက်တိနန့်
ရေးဆွဲခြင်း စရေပုံမှန်ရေးရိုးရေးစဉ်မဟုတ်ရေ အသစ်အဆန်းတိကို ရေးရာ၌ တိစွာသင့်လျော်ရေ ဆေး
အမျိုးအစားဖြစ်ရေ။

ဒေဆေးဧ ထူးခြားချက်ဖို့ ပန်းချီဆရာတိဧ စိတ်ကို ကောင်းစွာလှုပ်ရှားစေခြင်း၊ ပန်းချီအနုပညာကို ပြည့်ဝစွာဖန်တီးနိုင်ခြင်းရို့ဖြစ်ရေ။
အခရစ်လစ်ဆေးရေ မှိန်ရေအရောင်တိ ဖြစ်စေနိုင်သလို တောက်ပြောင်ရေ အရာတိ ဖြစ်စေခြင်း၊ 
ထူပျစ်အောင်ဆေးချယ်နိုင်ခြင်းတိအပါအဝင် ဆီဆေးတိနန့် ပေါင်းဖွဲ့ထားပနာ ကျယ်ပြန့်ရေအရောင်အသွေး
ခြယ်လှယ်မှု နည်းပညာတိနန့် လိုက်ဖက်လှရေ။ ဆေးအထူသုံးဖို့ဆိုကေအခရစ်လစ်ဆေးရေ ပြန့်ပြူး
ညီညာခြင်း၊ ချောမွေ့ခြင်း၊ မျက်နှာပြင်တိကို ဆေးထူထူဆေးတိတိ ရေးခြယ်ခြင်းတိအတွက် သင့်လျော်ရေ။
၎င်းဆေးတိရေ ရေနန့်လည်းရောစပ်နိုင်ပြီးကေ ရိုးရိုးရေဆေးပိုင် အကြည်လည်း ရေးဆွဲနိုင်ရေ။
မှိုတက်ခြင်း စရေပျက်စီးစေမှုတိမှ ကာကွယ်ရန် ခဲဓာတ်ပါရေအရည်တိနန့် ကတ်ာရှည်ခံစေရေ ဇဝက်သာ
ပိုင်ရေ ပစ္စည်းတိ ပါဝင်ရောစပ်ထားခြင်းနန့် ဆေးတိခဲခြင်း ပျစ်ခြင်းမှ ကင်းဝေးရေ။ 

ဒေဆေးဧဆိုးကျိုးဖို့ အခန်းအပူချိန်၌ ဆေးရေ အလွန်ပျော့ပျောင်းနူးညံ့ခြင်းဖြစ်ပြီးကေ ဆေးရေးခြယ်ရေအခါတွင် ဆေးသားအလွှာတွင် ဖုန်မှုန့်၊ မြူမှုန့် စရေတိ ဝင်ရောင်စေပြီးကေ ဆေးအရောင်ပျော့စေခြင်း၊ ဆေးရောင်ပျက်ခြင်းတိကို ဖြစ်စေရေ။ 
အခရစ်လစ်ဆေးရေ ခြောက်သွေ့သာအခါ ပိုပနာအရောင်မဲဖေို့င်စေရေ။ ဆေးအလွန်အကျွံ သုံးစွဲချယ်မှုန်းထားပြီးကေ 
ခြောက်လားရေအခါ ထိုနီရာမှ အရောင်တိနန့် ခွဲခြားနိုင်းယှဉ်ရန် ခက်ခဲပါရေ။
ဒေဆေးသုံးခြင်းနန့် လူအချို့တွင် ဆေးနန့်မတည့်ရေ အခြီအနီ (Allergies)တိ ဖြစ်ကောင်း ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ရေ။ 
အခရစ်လစ်ဆေးကို ၁၉၉၀-ခုနှစ်၌ ဂျာမဏီပြည်မှ ပထမဦးဆုံး ဖော်စပ်ထုတ်လုပ်ခရေ။
ဆေးထုတ်လုပ်ရေအပေါ်မူတည်ပနာ အမျိုးအစားကွဲပြားခြားနားမှုဟိပြီးကေ အချို့ရေ အရည်ကျဲပနာ အချို့ရေ အရည်ပျစ်ရေ။ ဖို့သို့ပင်ဖြစ်စေ ဆေးနန့်ရောစပ်သုံးစွဲရရေ မီဒေယံ(Medium) နန့် ကော်စေးတစ်မျိုး(Gel)ရို့ကို 
ထည့်ပနာ လိုအပ်သလို ထိန်းချုပ် သုံးစွဲနိုင်ရေ။ 
## ကျမ်းကိုး
စိန်ပန်းနီ(အလှပညာ စာအုပ်မှ)
အခြင်အတွယ် ဝေါဟာရတိ

## ပြင်ပလင့်ခ်တိ
ရခိုင် ဘာသာစကား လမ်းညွှန် (ဦးစက္ကိန္ဒ-ရခိုင်မြေ)
အဂြိုလ်

တိရစ္ဆာန်အမျိုးမျိုးရို့ဧ အဂေါင်းထိပ်မှ ချွန်ထွက်နီရေ လက်နက်သဖွယ်အရာတိကို အဂြိုလ်ဟုခေါ်ဧ။ ထိုအဂြိုလ်တိမှာ တိရစ္ဆာန်တစ်မျိုးနန့်တစ်မျိုး မတူကြဘဲ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်တွင်ကေလည်းကောင်း၊ အဂြိုလ်ဖြစ်ပေါ်လာပုံတွင်ကေလည်းကောင်း အနည်းနန့်အများ ကွဲပြားကြလီရေ။ အချို့ရေအဂြိုလ်တိမှာ အတွင်း၌ခေါင်းပွဖြစ်ပနာ အချို့မှာခေါင်းပိတ်ဖြစ်ဧ။ သမင်ရို့ဧ အခက်၊ အလက်၊ အတက်တိပါရေ အဂြိုလ်တိရေ ခေါင်းပိတ်ဖြစ်ပနာ ဒရယ်၊ သိုး၊ ကျွဲ၊ နွား၊ ဆိတ်သတ္တဝါတိဧ အဂြိုလ်တိရေ ခေါင်းပွဖြစ်ဧ။ တိရစ္ဆာန် အဂြိုလ်တိမှာ နှစ်မျိုးနှစ်စားဟိဧ။ တစ်မျိုးမှာ ကိုယ်တွင်းမှအပြင်သို့ ထွက်လာရေ အရိုးဆက်ဖြစ်ပနာ ကျန်တစ်မျိုးမှာ မာကျော 
ရေအပြင်ခေါက် သို့မဟုတ် အရေပါးဖြစ်ဧ။ ဒုတိယ အဂြိုလ်အမျိုးအစားကိုသာ အဂြိုလ်စစ်ဟု ခေါ်နိုင်ဧ။ မြင်းခွာ၊ ငှက်နှုတ်သီး၊ သိုးအဂြိုလ်၊ မြွေနန့် အိမ်မြှောင်ရို့ဧ အကြေးခွံ၊ လိပ်ခွံ၊ လူနန့်တိရစ္ဆာန်ရို့ဧ ခြီရီး၊ လက်ရီးတိ စရေရို့မှာ ခန္ဓကိုယ်တွင်းမှ ဖြစ်ပေါ်လာရေ အရေပါးအခေါက်ရို့ တစ်ဖြည်းဖြည်း မာကျောလာကြခြင်းပင်ဖြစ်ဧ။ သို့ဖြစ်ပနာ ထိုပိုင် အရေမာတိကို အဂြိုလ်စစ်ဟုဆိုရပေမည်။ သမင်ဧအဂြိုလ်ကိုကား အဂြိုလ်စစ်ဟုမခေါ်နိုင်၊ သမင်အဂြိုလ်ရေ အရေပါးတိ မာကျောလာခြင်းမဟုတ်ဘဲ ကိုယ်တွင်းမှ ပြင်ပသို့ဆက်ထွက်လာရေ အရိုးဆက်သာဖြစ်ဧ။ သမင်အဂြိုလ် ထွက်ကာစ၌ အလွန်ပါးပနာ အမွေးနုတိဖုံးနီရေ အရေပြားဖြင့် ဖုံးအုပ်နေဧ။ အတန်ကြာရေအခါ ထိုကတ္တီပါသားနန့် တူရေ အရေပြားကွာကျလားပြီးနောက် မာကျောရေ ခေါင်းပိတ် အဂြိုလ်ကျန်ရစ်ခလီရေ။ သမင်အဂြိုလ်ပိုင်အဂြိုလ်တိရေ တစ်နှစ်တစ်ခါ အပေါ်ယံအရေခွံလဲဧ။ ကျွဲ၊ နွား၊ သိုးနန့် 
ဒရယ်တိဧ အဂြိုလ်စစ်အပေါ်ဖုံးအောက်တွင် အဂေါင်းဧ ရှေ့ရိုးစွန်းကို အလယ်၌ တွိ့ဟိရဧ။ သစ်ကုလားအုပ်နန့် ကြံ့ရို့ဧ အဂြိုလ်တိမှာကား အဂေါင်းရှေ့ရိုးဧအဆက် မဟုတ်ဘဲ သီးခြားထွက်နီရေ အရိုးဖြစ်ပနာ မွေးညင်းတိထူထပ်ရေအရေပြားထူနန့်ဖုံးအုပ်နေလီရေ။ 

အထက်ဖော်ပြပါ တိရစ္ဆာန်ရို့တွင် ဒရယ်ချိုတိရာ အပေါ်ယံအရေခွံလဲလေ့ဟိရေ။ အဂြိုလ်တိတွင် ခေါင်းပွနန့် ခေါင်းပိတ် နှစ်မျိုးဟိရာ၌ တိရစ္ဆာန်အမရို့ဧ အဂြိုလ်တိမှာ တိရေအားဖြင့် ခေါင်းပွဖြစ်ကတ်ရေ။ ယကေလည်း ခေါင်းပွအဂြိုလ်ဟိရေ တိရစ္ဆာန်ကြီးတိလည်းဟိကတ်ရေ။ တိရစ္ဆာန်ရို့ဧအဂြိုလ်တိဖြင့် ဘီး၊ ကြယ်သီး၊ လက်ကိုင်တုတ်ရိုး၊ ထီးရိုး၊ ဓားရိုး၊ ဇွန်းအမျိုးမျိုး၊ ရေက်ရေခွက်စသည့် လူ့အသုံးအဆောင်တိကို ပြုလုပ်ကတ်ရေ။ ရှေးခေတ်လူတိရေ တိရစ္ဆာန်ရို့ဧအဂြိုလ်တိကို လက်နက်တိ၊ ယမ်းမှုန့်ကျည်ထောက်တိနန့် ခရာတိအဖြစ် အသုံးချခကတ်ရေ။ အဂြိုလ်အစစ်ရေ အရိုးမဟုတ်ရေကြောင့် လိုပိုင်ကွေးလွယ် ကောက်လွယ်နိုင်အတွက်နန့် လူရို့ဧ အသုံးအဆောင်တိနန့် အလှအပထားရန် ပစ္စည်းတိအဖြစ် ပြုလုပ်ရဟိနိုင်လီရေ။ အဂြိုလ်တိကို အလွန်အဖိုးတန်ရေ လိပ်ခွံတိပိုင်အကွက်ကလေးတိပေါ်လာအောင် ဆိုးဆီးတိဖြင့် အရောင်ချယ်ကာ အကွက်ဖော်ပီးနိုင်ရေ။ ရှေးက ပြတင်းပေါက်ရွက်တိ၌ဖြစ်စီ၊ လက်ဆွဲမီးအိမ်တိ၌ဖြစ်စီ၊ အဂြိုလ်ပြားပါးပါးရို့ကို အသုံးပြုခကတ်ရေ။ အဂြိုလ်ဖြင့် ပြုလုပ်ရဟိရေ အခြားပစ္စည်းအမျိုးမျိုးတိလည်း ဟိလီရေ။ ယခုအခါတွင် ပလတ်စတစ်တိကို ပြုလုပ်နိုင်မည်ဖြစ်သည့်အပြင် အရောင်တိကိုလည်း လိုပိုင်ဆိုးနိုင်ပြီဖြစ်အတွက်နန့် ထိုပစ္စည်းတိကို အဂြိုလ်ဖြင့်ပြုလုပ်မည့်အစား ပလတ်စတစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ကြလီရေ။ 

## ကိုးကား
အင်ဇိုင်း

**အင်ဇိုင်း** (Enzyme) တိရေ သက်ဟိတိအတွင်း ဇီဝဓာတ်ပြုမှုတိ၌ ဓာတ်ပြုနှုန်းကို မြန်စီ နှေးစီသည့် ဓာတ်ကူပစ္စည်းအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပီးရေ ပရိုတိန်းတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။  အင်ဇိုင်းတိ ဓာတ်ကူပြုပီးသည့် ဓာတ်ပြုမှုဖြစ်စဉ် မူလအစတွင် ပါဝင်သည့် မော်လီကျူးတိကို စပ်စထြိတ် (substrate) ဟုခေါ်ပြီး ဓာတ်ပြုပြီးနောက် ၎င်းစပ်စထြိတ်ရို့ရေ အခြား မော်လီကျူးတိအဖြစ် ပြောင်းလဲလားရေ။ သက်ဟိ ကလာပ်စည်း (ဆဲလ်) တိအတွင်း ဓာတ်ပြုဖြစ်စဉ်တိအားလုံးနီးပါး ထိုက်လျောက်သည့် နှုန်းထားအများုင်း ဖြစ်ပွားစီရန် အင်ဇိုင်းတိကို လိုအပ်ရေ။ အင်ဇိုင်းတစ်မျိုးရေ စပ်စထြိတ်အချို့အတွက်သာ သတ်သတ်မှတ်မှတ် ဓာတ်ကူပီးရေကြောင့် ဆဲလ်တိအတွင်း ဟိသည့် အင်ဇိုင်းတိကိုမူတည်ပနာ ယင်းဆဲလ်တွင် ဇာ ဇီဝတွင်း ဖြစ်ပျက်မှုတိ ဖြစ်ပွားဖို့ကို အဆုံးအဖြတ် ပီးဖိုဖြစ်ရေ။ 

အင်ဇိုင်းရေ ဇီဝဖြစ်စဉ်တိတွင် ဓာတ်ကူပစ္စည်းအဖြစ် ပါဝင်ရေ အသားဓာတ်ဖြစ်ရေ။ အများစုရေ ဇီဝဓာတု ခန္ဓာကိုယ်ဖြစ်စဉ်တိတွင် အင်ဇိုင်းတိပါဝင်ရေ။ အင်ဇိုင်းတိရေ ကိုယ်ခန္ဓာအတွက် လိုအပ်ရေ အသားဓာတ်တိကို ထုတ်လုပ်ရာတွင် ပါဝင်ရေ။http://mrenzyme.com/enzyme/ 

အင်ဇိုင်းတိဧ ဖြစ်တည်မှု

၁၉၆၈ ခုနှစ်ခန့် ကတည်းက အမျိုးအစားပေါင်း ၁၃၀၀ ခန့်ဟိရေအင်ဇိုင်းတိကို ယှာဖွီတွိ့ဟိပြီးဖြစ်ရေ။ ခေတ်သစ်ဆီးပညာအရမူ အမျိုးအစား ၅၀၀၀ ကျော်ခန့်ဟိရေ အင်ဇိုင်းတိရေ အသက်သျှင်သန်မှုအတွက် လိုအပ်ကြောင်းသိဟိလာရရေ။ သွီးကြောတိအတွင်းတွင်ပင် အင်ဇိုင်းအမျိုးပေါင်း ၉၈ မျိုးခန့်တွိ့ဟိရရေ။ အင်ဇိုင်းတစ်မျိုးခြင်းစီတွင် သတ်မှတ်ထားရေ လုပ်ငန်းဆောင်တာတိဟိပြီးဖြစ်ရေ။ ကျွန်ုပ်ရို့ ခန္ဓာကိုယ်ရေ မွေးဖွားစဉ်ကတည်းက အင်ဇိုင်းတိအား သတ်မှတ်ထားပြီးဖြစ်ရေ။ အသက်အရွယ်ကြီးရင့်လာရေနန့်အမျှ အင်ဇိုင်းတိရေလည်း တဖြည်းဖြည်း ယိုယွင်းလာရေ။ အင်ဇိုင်းတိ ယိုယွင်းပျက်စီးလာခြင်းရေ အိုမင်းရင့်ရော်မှုဆီသို့ဦးတည်ပါရေ။

အင်ဇိုင်းတိရေ လိုအပ်ရေ ကုန်ချောတိကို ထုတ်လုပ်ပီးရေခန္ဓာကိုယ်အတွင်းမှ စက်ရုံလေးတိဖြစ်ရေ။ စားရေက်လိုက်ရေ အစားအစာရို့မှ တစ်ဆင့် ခန္ဓာကိုယ်အတွက်လိုအပ်ရေ ဆဲလ်တိ ၊ သွီး ၊ အရိုး ၊ ဟော်မုန်း နန့် အခြားအရီးကြီးရေ ကိုယ်ခန္ဓာ ဒြပ်စင် နန့် ဒြပ်ပေါင်းတိ ထုတ်လုပ်နိုင်ရန် အတွက် အင်ဇိုင်းတိရေ အဓိကနီရာမှ ဓာတ်ကူပစ္စည်းတိအဖြစ်ဆောင်ရွက်ကတ်ရေ။

သို့ဖြစ်ပေရာ အင်ဇိုင်းတိရေ ၎င်းရို့ဧ ကိုယ်ပိုင်လုပ်ငန်းတာဝန် နန့် အင်ဇိုင်းတစ်ခုချင်းစီတွင် ၎င်းရို့ဧ ဆောင်ရွက်ရမည့် လုပ်ငန်းတိ သတ်မှတ်ထားဟိပြီး ဖြစ်ရေ။ အင်ဇိုင်းတိရေ ခန္ဓာကိုယ်အတွက် လိုအပ်ရေ တာဝန်တိကို ထမ်းဆောင်ခြင်းဖြင့် ကျန်းမာရေအခြီအနေတစ်ခုကို ဖန်တီးတည်ဆောက်ပီးခြင်းဖြစ်ရေ။ အင်ဇိုင်းတိ လုံလောက်ပြည့်ဝစွာဟိခြင်းဖြင့် ကျွန်ုပ်ရို့ခန္ဓာကိုယ်အား အကောင်းဆုံးရေ ကျန်းမာရီးအခြီအနေတွင် ထားဟိပီးနိုင်လိမ့်မည်ဟုလည်း ယုံကြည်ပါရေ။

အင်ဟစ်ဘစ်တာ (inhibitor) ခေါ် မော်လီကျူးတိရေ အင်ဇိုင်းတိဧ စွမ်းဆောင်မှုကို နှေးကွေးစေနိုင်ရေ။ အက်တစ်ဗေတာ (activator) ခေါ် မော်လီကျူးတိမှာမူ ပိုပြီးကေလျင်မြန်စီရေ။ ဆီးဝါး အတော်တိတိနန့် အဆိပ်တိမှာ အင်ဟစ်ဘစ်တာတိ ဖြစ်ကတ်ရေ။ အပူချိန်၊ ဓာတုဝန်းကျင် (ဥပမာ - pH တန်ဖိုး) နန့် စပ်စထြိတ်ပမာဏတိရေလည်း အင်ဇိုင်း စွမ်းဆောင်မှုကို သက်ရောက်စီရေ။ အင်ဇိုင်းတိကို စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုရေ။ ဥပမာအားဖြင့် ပဋိဇီဝပစ္စည်း ထုတ်လုပ်မှုတွင် အင်ဇိုင်းတိကို လိုအပ်ရေ။ 

## ကိုးကား
3. http://mrenzyme.com/enzyme/
အင်တာနက် လုံခြုံရီး

**အင်တာနက် လုံခြုံရီး** ရေ ဘရောက်ဆာ လုံခြုံရီး၊ ကွန်ယက် လုံခြုံရီးနန့် ကွန်ပျူတာလည်ပတ်ရီးစနစ် လုံခြုံးရီးစနစ်တစ်ခုလုံးနန့် သက်ဆိုင်ရေကွန်ပျူတာ လုံခြုံရီးဖြစ်ရေ။ ယင်းဧ ရည်ရွယ်ချက်မှာ အင်တာနက်တွင် တိုက်ခိုက်မှုတိအား တိုင်းတာပြီး စည်းမျဉ်းတိ ချမှတ်ဆောင်ရွက်ရန်ဖြစ်ရေ။ အင်တာနက်ရေ phishing ပိုင် အချက်အလက်တိ ယိုစိမ့်ပေါက်ကြားရန် မလုံခြုံရေ လိုင်းတိကို ဦးတည်လေ့ဟိလီရေ။ အချက်အလက်တိ လုံခြုံစွာ အကူးအပြောင်း လုပ်ဆောင်ရာ၌ encryption ပိုင် နည်းလမ်းများစွာကို အသုံးပြုခကတ်ရေ။

## ကိုးကား
အင်တာနက်ချိတ်ဆက်ပစ္စည်းတိ

**အင်တာနက်ချိတ်ဆက်ပစ္စည်းတိ** (Internet of Things သို့ IoT) ဆိုစွာမှာ ရုပ်ဝတ္ထုကိရိယာတိ၊ ယာဉ်တိ၊ အိမ်သုံးပစ္စည်းတိနန့်အခြားရေ အီလက်ထရွန်းနစ်၊ ဆော့ဖ်ဝဲလ်၊ ဆင်ဆာတိ၊ အကျုရေတာတိ နန့်အင်တာနက်ချိတ်ဆက်မှုရို့ ပါဝင်ရေ ကိရိယာတိကို ချိတ်ဆက်ထားရေ ကွန်ယက်ဖြစ်ပြီးကေ ၎င်းရို့အချင်းချင်း ချိတ်ဆက်နိုင်ပြီးကေ အချက်အလက်တိကိုလည်း ဖလှယ်နိုင်ကြပနာ  ရူပကမ္ဘာအား ကွန်ပျူတာအခြီခံစနစ် အတွင်းသို့ ရို့က်ရိုက်ချိတ်ဆက်နိုင်ရန် အခွင့်အလမ်းပိုဖြစ်စေကာ လုပ်နိုင်စမ်းပိုကောင်းလာခြင်း၊ စီးပွားရီး အကျိုးအမြတ် ပိုဟိလာစေခြင်းနန့်လူရို့ပါဝင်ပတ်သက်မှုကို လျှော့ချနိုင်ခြင်းရို့ ဖြစ်ပေါ်စီရေ။

အိုင်အိုတီ ကိရိယာတိ တစ်နှစ်ကေ၃၁% မျှ ရို့းတက်နီရာ ၂၀၁၇ တွင် ၈.၄ ဘီလီယံ အထိ ဟိလာခပြီးကေ  ၂၀၂၀တွင် ကိရိယာပေါင်း ဘီလီယံ ၃၀ အထိ ဟိလာဖို့ဟု ခန့်မှန်းရရေ။ အိုင်အိုတီဧတကမ္ဘာလုံး ဈေးကွက်တန်ဖိုးရေ ၂၀၂၀ တွင် ၇.၁ ထရီလီယံ အထိ ရောက်ဟိလာဖို့ဟု ခန့်မှန်းရရေ။ 

## ကိုးကား
အင်ဒပ်စထရီ ၄.ဝ

**အင်ဒပ်စထရီ ၄.ဝ** (Industry 4.0) ဆိုစွာမှာ ကုန်ထုပ်လုပ်ရီး နည်းပညာတိ၌ လက်ဟိ ဖြစ်ပေါ်နီရေ အော်ရို့မေးရှင်းနန့်အချက်အလက် ဖလှယ်ခြင်း ရို့ကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ရေ။ ၎င်းတွင် ဆိုင်ဘာ-ရူပစနစ် ၊ အင်တာနက်ချိတ်ဆက် ပစ္စည်းတိ၊ မိုးတိမ်ကွန်ပျူတင်း၊  နန့်သိမြင်မှု ကွန်ပျူတင်း ရို့ ပါဝင်ရေ။ အင်ဒပ်စထရီ ၄.၀ အားအတိစုက စတုတ္ထမြီာက် စက်မှုတော်လှန်ရီးဟု အဖို့ပီးထားကတ်ရေ။

အင်ဒပ်စထရီ ၄.၀ ရေ "စမတ်ကျရေ စက်ရုံ" ဟု ခေါ်ရေ အရာကို ဖန်တီးပီးရေ။ စမတ်ကျရေ စက်ရုံဧအပိုင်းလိုက် ခွဲခြားထားရေ အစိတ်အပိုင်းတိတွင်၊ ဆိုင်ဘာ-ရူပစနစ်ရေ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်တိကို စောင့်ကြည့်ပြီးကေ၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်တိဧပုံတူကို ဆော့ဖ်ဝဲလ်စနစ် အတွင်း ဖန်တီးပြီးကေ တစ်နီရာတည်းမှ ဆုံးဖြတ်ချက်ချခြင်း မဟုတ်ဘဲ နီရာပေါင်းတိစွာမှ ဆုံးဖြတ်ချက်ချခြင်းကို လုပ်ဆောင်ရေ။ အင်တာနက်ချိတ်ဆက် ပစ္စည်းတိ ပေါ်တွင် ဆိုင်ဘာ-ရူပစနစ်တိ အချင်းချင်း အတွင်းထဲတွင် ဆက်သွယ်ကြသလို အဖွဲ့အစည်းတလျှောက်တွင်လည်း ဆက်သွယ်ပနာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ကတ်ပြီးကေ လူသားတိနန့်လည်း ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ကတ်ရေ။.

## ကိုးကား
အင်ဒိုခရိုင်း စနစ်

ဇီဝကမ္မဗေဒပညာ (Physiology) အရ **အင်ဒိုခရိုင်း စနစ်** (Endocrine system) ရေ ဂလင်းခေါ် အချွဲအိပ်တိ (အကျိတ်) ဧ လုပ်ငန်းတာဝန်စနစ်တစ်ခုဖြစ်ရေ။ ခန္ဓာကိုယ်တွင် gland (ဂလင်း) ခေါ် အိပ် နှစ်မျိုးဟိရေ။ 
:**Exocrine Glands (အိတ်ဆိုခရိုင်း-ဂလင်း) တိ**။ ။ ချွေးထွက်ရေ Sebaceous ဂလင်းတိ၊ မင်မရီ-ဂလင်း(Mammary glands) နို့ထွက်ရေ ဂလင်းတိ၊ အစာခြီရည်ထွက်ရေ ဂလင်းတိ(Digestive enzymes)၊ 
:**အင်ဒိုခရိုင်း-ဂလင်း(Endocrine Glands) တိ**။ ။ ဟော်မုန်းတိ ထုတ်ပီးရေ။ အာရုံကြောစနစ်နန့် တွဲလျက် ခန္ဓာကိုယ်ဧ အလုပ်တိကို မျှတနေအောင်လုပ်ပီးရေ။ 

* **ပစ်ကျူထရီ (Pituitary Glands)**။ ။ Anterior pituitary မှ ACTH, TSH, PRL, GH, Endorphins, FSH နန့် LH ဟော်မုန်းတိ၊ Posterior pituitary မှ Oxytocin နန့် ADH ဟော်မုန်းတိ ထုတ်ပီးရေ။ 
* **ပိုင်နီရယ်(Pineal Gland)ဂလင်းတိ**။ ။ မျိုးပွားခြင်းနန့် ဇီဝအလုပ်တိနန့်ဆိုင်သည့် ဟော်မုန်းတိ ထုတ်ပီး ရေ။
* **သိုင်းရွိုက်(Thyroid Glands) ဂလင်းတိ**။ ။ လည်ပင်းဧ ရှေ့တွင်ဟိပနာ သွီးရွှင်သည့် အင်္ဂါတခုဖြစ်ရေ။ ဘယ်-ညာ နှစ်ခုဟိရေ။ Thyroxine သိုင်ရောက်ဆင်း၊ Triiodothyronine ထွိုင်အိုင်အိုဒို-သိုင်ရိုနင် ခေါ် (အိုင်အိုဒင်း) ပါသည့် ဟော်မုန်းတိ ထုတ်ပီးရေ။ (အိုင်အိုဒင်း) နည်းသည့်အခါ Goitre ခေါ် လည်ပင်းကြီးရောဂါ ရစီရေ။
*  **ပါရာ-သိုင်းရွိုက်ဂလင်း(Parathyroid Gland)**။ ။ သိုင်းရွိုက်ဂလင်းပေါ်၌ ပေါင်း(၄)ခုဟိရေ။ သွီးထဲမှ (ကယ်လ်စီယန်) အား ထိန်းပီးရေ။
* အဒီနယ် (Adrenal Glands)ဂလင်းတိ။ ။ ကျောက်ကပ်နှစ်ခုဧအပေါ်၌ဟိရေ။ Steroid စတီရွိုက်တိ ထုတ်ပီးရေ။ 
* ပန်ကရိယပ်စ်(Pancreas )ဂလင်းတိ။ ။ သရက်ရွက်ဟုလည်းခေါ်ရေ။ အစာအိမ်ဧနောက်ဘက်တွင်ဟိပြီး Duodenum အူသိမ်ဧ အစပိုင်း(စီ)ပုံအကွေးထဲမှစကာ Spleen ဘေလုံးအထိ ရှည်လျားရေ။ Insulin ခေါ် ဆီးချိုကို ထိန်းသည့် ဟော်မုန်း ထုတ်ပီးရေ။
* **တက်စ်တေ့စ် (Testes ) (ကျားအစေ့)**။ ။Male sex hormones ကျားဟော်မုန်း Androgen (Testosterone) တိ ထုတ်ပီးရေ။
* အိုဗရီ(Ovaries) (မမျိုးဥအိမ်)။ ။ Estrogens (အီစထိုဂျင်) နန့် Progesterone (ပရိုဂျက်စတီရုန်း) ခေါ် မ-ဟော်မုန်းတိ ထုတ်ပီးရေ။

*အခြားဂလင်းတိ (Other Endocrine Glands ။ ။ Thymus သိုင်းမတ်စ်။ Stomach အစာအိမ်၊ Small intestines အူသိမ်။ Placenta အချင်း၊ Heart နှလုံး။
အင်သာပီ

မည်သည့်အခြီအနေတွင်မဆို လီတွင်ဟိရေစုစုပေါင်းအပူချိန်ပမာဏဖြစ်ရေ။ ၎င်းတွင်ပါဝင်နီရေခြောက်သွေ့လီဧ သိလွယ်အပူ (Sensible Heat) နန့် ရေငွေ့ဧ အောင်းပူ ရို့ဧပေါင်းလဒ်ဖြစ်ရေ။ ခြောက်သွေ့လီဧသိလွယ်အပူရေ Dry Bulb Temperature ကြောင့်ဖြစ်ပြီး လီဧ အောင်းပူရေ Dew Point Temperature ကြောင့် သို့မဟုတ် Water Vapour ဧ တစ်ပိုင်းတစ်စဖိအား (Partial Pressure) ဖြစ်ရေ။
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာယူနစ်စနစ် (SI) တွင် enthalpy အတွက်တိုင်းတာမှုယူနစ်ရေ joule ဖြစ်ရေ။ အသုံးပြုဆဲအခြားသမိုင်းဝင်ယူနစ်တိမှာဗြိတိန်အပူယူနစ် (BTU) နန့်ကယ်လိုရီရို့ဖြစ်ရေ။

Enthalpy ရေစနစ်ဧအတွင်းပိုင်းစွမ်းအင်ဖြစ်ရေ။ ၎င်းရေစနစ်ကိုဖန်တီးရန်လိုအပ်သည့်စွမ်းအင်ဖြစ်ရေ။ ထို့အပြင်ပတ် ၀ န်းကျင်အားနီရာရွှေ့ပြောင်းခြင်းနန့်၎င်းဧပမာဏနန့်ဖိအားကိုတည်ဆောက်ခြင်းအားဖြင့်၎င်းကိုနီရာချရန်လိုအပ်သည့်အလုပ်ပမာဏဟိရေ။

Enthalpy ဆိုရေမှာ system ဧအတွင်းပိုင်းစွမ်းအင်၊ ဖိအားနန့်ပမာဏရို့ကဖော်ထုတ်ထားရေ equilibrium state အပေါ်တွင်သာမူတည်ရေ state function တစ်ခုဖြစ်ရေ။ ဒါဟာကျယ်ပြန့်အရီအတွက်ဖြစ်ပါတယ်။

၎င်းရေစွမ်းအင်လွှဲပြောင်းခြင်းဧဖော်ပြချက်ကိုရိုးသျှင်းရေကြောင့် enthalpy ပြောင်းလဲခြင်း (ΔH) ရေဓာတု၊ ဇီဝဗေဒနန့်ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာတိုင်းတာမှုတိစွာဟိစနစ်ဧစွမ်းအင်ပြောင်းလဲမှုဧ ဦး စားပီးဖော်ပြချက်ဖြစ်ရေ။ အရာဝတ္ထုလွှဲပြောင်းခြင်းကိုတားဆီးနိုင်ရန်ပူးတွဲထားရေစနစ်တစ်ခုတွင်စဉ်ဆက်မပြတ်ဖိအားပီးခြင်းခံရရေအခါစိတ်ရှုပ်ထွေးမှုပြောင်းလဲခြင်းရေအပူလွှဲပြောင်းခြင်းသို့မဟုတ်တိုးချဲ့ခြင်းလုပ်ငန်း မှလွဲပနာ အခြားအလုပ်မှတဆင့်ပတ် ၀ န်းကျင်မှပို့လွှတ်ရေစွမ်းအင်နန့်ညီမျှရေ။

စနစ်ဧစုစုပေါင်း enthalpy H ကိုတိုက်ရိုက်တိုင်းတာ။ မရပါ။ ဂန္ထဝင်စက်ပြင်တိတွင်အလားတူအခြီအနေဟိနေရေ။ စွမ်းအင်ပြောင်းလဲမှုသို့မဟုတ်ခြားနားမှုတစ်ခုတည်းရေရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်ရေ။ Enthalpy ကိုယ်တိုင်ကအပူစွမ်းအင်သိပ္ပံနည်းကျစွမ်းဆောင်နိုင်မှုတစ်ခုဖြစ်ရေ၊ ယင့်ချင့်ကြောင့်စနစ်တစ်ခုကိုတပ်ဆင်ခြင်းကိုတိုင်းတာရန်ကျွန်ုပ်ရို့ရေသတ်မှတ်ထားရေရည်ညွှန်းချက်ရည်ညွှန်းချက်ကိုရည်ညွှန်းရဖို့။ ယင့်ချင့်ကြောင့်ကျွန်ုပ်ရို့တိုင်းတာရေအရာမှာ enthalpy ပြောင်းလဲခြင်း၊ ΔH။ ΔHရေ endothermic တုံ့ပြန်မှုတိနန့်အပူထုတ်လွှတ်ရေ exothermic ဖြစ်စဉ်တိတွင်အပြုသဘောဆောင်ရေပြောင်းလဲမှုဖြစ်ရေ။

စဉ်ဆက်မပြတ်ဖိအားပီးမှုအောက်ဟိလုပ်ငန်းစဉ်တိအတွက်ΔHရေစနစ်ဧအတွင်းပိုင်းစွမ်းအင်ပြောင်းလဲမှုနန့်ညီမျှရေ၊ ပတ် ၀ န်းကျင်ဟိစနစ်ဖြင့်ပြုလုပ်ရေဖိအား - အသံပမာဏ (an တိုးချဲ့မှုအတွက် 0 ဖြစ်ပြီးကျုံ့မှုအတွက် <0) နန့်ညီမျှရေ။ ။ [4] ဆိုလိုစွာမှာထိုကဲ့သို့ရေအခြီအနေတိတွင် enthalpy ပြောင်းလဲခြင်းရေဓာတုဓာတ်ပြုမှုသို့မဟုတ်ပြင်ပအပူလွှဲပြောင်းခြင်းဖြင့် system မှစုပ်ယူသို့မဟုတ်ထုတ်လွှတ်ရေအပူဖြစ်ရေ။ စဉ်ဆက်မပြတ်ဖိအားပီးသည့်ဓာတုပစ္စည်းတိအတွက်ရှူရှိုက်မိခြင်းရေပုံမှန်အားဖြင့်ပုံမှန်အားဖြင့် ၁ ဘားဖိအားကိုရည်ညွှန်းရေ။ ပုံမှန်ပြည်နယ်ရေတင်းကျပ်စွာပြောရကေအပူချိန် (စံအခြီအနေကိုကြည့်ပါ) ကိုဖော်ပြထားခြင်းမဟိကေလည်းခန့်ထားခြင်းအတွက်အသုံးအနှုန်းတိရေယေဘုယျအားဖြင့်အပူချိန် ၂၅ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်တွင်ရည်ညွှန်းရေ။

အင်ထရာလီနန့်ဂိုင်ဘစ်စွမ်းအင်ရို့နန့်မတူပါ။ ဘုံအပူချိန်နန့်ဖိအားတိဟိအစစ်အမှန်ပစ္စည်းတိရေတိရေအားဖြင့်ဒေအပြုအမူအားအနီးကပ်ခန့်မှန်းကတ်ရေ၊ ၎င်းရေလက်တွိ့ဒီဇိုင်းတိနန့်ဆန်းစစ်ခြင်းတိပြုလုပ်ရာတွင်စိတ်အားထက်သန်မှုတွက်ချက်မှုနန့်အသုံးပြုမှုကိုတိစွာရိုးသျှင်းစေရေ။

## ကိုးကား
အစာငြင်းစိတ်ဝေဒနာ

**အစာငြင်းစိတ်ဝေဒနာ** ရေ စားသောက်ပုံမူမမှန်ရေ စိတ်ဝေဒနာတမျိုး ဖြစ်ပြီး လက္ခဏာအနိန်နန့် ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း၊ အစာစားရန် ငြင်းခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန်တက်ဖို့ကို စိုးခြင်း၊ ပိန်စီရန်အလွန်အမင်းလိုလားခြင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာအား စိတ်တိုင်းမကျခြင်းရို့ ပါဝင်ရေ။  အရိုးငြမ်းဖွဲ့ပုံပျက်ခြင်း၊ သန္ဓေမအောင်ခြင်း၊ နှလုံးထိနိန်ချိန်ခြင်းအပြင် အခြားရောဂါတိဖြစ်အောင် ဖိတ်ခေါ်တတ်ရေ ရောဂါမျိုးတည်း။

ဒေဝေဒနာဟိသူရို့မှာ အမြဲပင် ဆာလောင်စိတ်ဖြစ်နီကေလည်း ယင်းစိတ်ကို ထိန်းချုပ်ရရေကပင် အရသာတွိ့နေတတ်ဧ။ မိမိကိုယ်ကို အလွန်ဝရေ ထင်ကေလည်း တကယ်တမ်းမူ အလေးမပြည့်။  ယကေလည်း အလေးမပြည့်ခြင်းကို လက်မခံဘဲ လက်ဟိအနေအထားမှာ ကျင့်သုံးနီရေ အစာလျှော့မှုကြောင့်ဟု ယုံကြည်နေတတ်ရေ။  အစာတဖဲ့ချေသာ စားခြင်း၊ အချို့အစားအစာကိုသာ စားခြင်းရို့ ပြုရေ။ အလွန်အမင်းကျင့်သုံးသူရို့မှာ စားပြီးကေ လက်နှိုက်အန်ရေပင် ပြုတတ်ဧ။ ဝမ်းနှုတ်ဆေး အမြဲစားကာ ပိန်စီရန်အားထုတ်ရေတိလည်း ဟိရေ။ အမျိုးသမီးရို့တွင် ရာသီအလာ ရပ်ရေပင် ဖြစ်တတ်ဧ။ အလွန်ဆိုးဝါးရေ ဖြစ်စဉ်ရို့တွင် ဝေဒနာသျှင်ရေ နေ့စဉ်စားရဖို့ကိုပင် မစားတော့ဘဲ စိတ်ရောဂါကုဆရာဝန်ဧ လမ်းညွှန်ချက်ကို လျစ်လျူရှုလီရေ။ ယင်းအခါမျိုးတွင် လူနာသျှင်ရို့ဧခွင့်ပြုချက်ဖြင့် အစာပိုက်သွင်းရတော့ရေ။ 

အစာငြင်းစိတ်ဝေဒနာဖြစ်ရခြင်းအကြောင်းခံကို မသိရသေး။  ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာလက်ခံချက်တိရေပင် အဓိကကဏ္ဍအဖြစ်ရေ။ ဝေဒနာသျှင်အချို့မှာ ပိန်ခြင်းကို ရောဂါတိခြင်းထက် တန်ဖိုးထားသည့် လူ့အသိုင်းအဝိုင်းရို့ကြောင့်ဖြစ်ရေ။အရင်အရင်လုပ်ဖို့လိုရေ ကစားခုန်စားနီရာတိ၊ ပျောင်းပျောင်းပျော့ပျော့ဖြစ်သင့်ရေ အကအလှနီရာတိတွင် အတွိ့များရေ။ 

## ကိုးကား
အင်နားရှား

**အင်နားရှား** () ဆိုရေမှာ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းတစ်ခုဧ အလျင်ပြောင်းလဲမှုကို ခုခံဆန့်ကျင်ခြင်းဖြစ်ရေ။ ခုခံခြင်းတွင် အရာဝတ္ထုရို့ဧ အမြန်ကို ပြောင်းလဲခြင်းတိ (သို့) ရွေ့လျားခြင်းဧလားရာကို ပြောင်းလဲခြင်းတိပါဝင်ရေ။ အင်နားရှားကို "နေမြဲအခြီ" ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ရေ။

အင်နားရှားဂုဏ်သတ္တိဧ လက္ခဏာတစ်ရပ်မှာ အားတစ်ခု အရာဝတ္ထုအပေါ်သို့ သက်ရောက်မှုမဟိရေအခါ ထိုအရာဝတ္ထုရေ ကိန်းသေအလျင်ဖြင့် မျဉ်းဖြောင့်အတိုင်း ရွေးလျားနေစေလိုမှုဖြစ်ဧ ။

အင်္ဂလိပ်စကားလုံး Inertia ရေ လက်တင်စကားလုံး *iners* မှ ဆင်းသက်လာပြီး မလှုပ်မရှားရေ၊ လီးလံနှေးကွေးရေ ဟု အနက်ရရေ။ ရုပ်ဝတ္ထုစနစ်တိဧ ပမာဏပြ ဂုဏ်သတ္တိတစ်ခုဖြစ်ရေ ဒြပ်ထုဧ သရုပ်တိစွာအနက် တစ်ခုမှာ အင်နားရှားပင်ဖြစ်လီရေ။ အိုက်ဇက် နယူတန်က အင်နားရှားကို အားတစ်ရပ်အဖြစ် ယခုကဲ့သို့ ဖွင့်ဆိုခရေ။

အခြား အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အချို့ပြီးနောက် နယူတန်ရေ ၎င်းဧ ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာ ပထမနိယာမကို ဖွင့်ဆိုခရေ။

ဒေ၌ နယူတန်က မူရင်းစာသားအဖြစ် "ကြိုးပမ်း" (to persevere) ဆိုရေ ပုဒ်ကို သုံးစွဲထားရေမှာ သတိပြုမှတ်သားဖွယ်ဖြစ်ဧ ။ ဂနိခေတ် ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်တိတွင် တွိ့ရရေ "ဟိမြဲဖြစ်မည်" (သို့) "တည်မြဲလျက်ဟိနီဖို့" (to continue or to remain) စသည့်ပုဒ်တိရေ နယူတန်ဧ မူရင်းမက္ကင်းနစ်ပညာရပ်(စကားလုံးတိ)ကို အွိုင်လာ၊ ဒါလမ်ဘဲ ရို့ကဲ့သို့ရေ ပုဂ္ဂိုလ်တိက ပြင်ဆင်မှု အချို့ပြုလုပ်ထားခြင်းဖြစ်ရေ။ 

ပုံမှန်အသုံးဖြင့် အင်နားရှား ဝေါဟာရရေ "အရာဝတ္ထုတစ်ခုဧ အလျင်ပြောင်းလဲမှုကို ဆန့်ကျင်ခုခံသည့်ပမာဏ" (သို့) ပိုပနာ သျှင်းလင်းစွာဆိုရကေ "ရွေ့လျား ပြောင်းလဲမှုကို ဆန့်ကျင်ခုခံခြင်း"ဖြစ်ရေ။ (အင်နားရှားနန့် ဒြပ်ထုရို့ရေ တစ်ခုအပေါ်တစ်ခု မူတည်ကြရာ ဒြပ်ထုကြီးကေ အင်နားရှားတိပနာ ဒြပ်ထုငယ်ကေ အင်နားရှား နည်းရေ။) ရံခါတွင် အခြီအနေအဆက်အစပ်ပေါ်မူတည်ပနာ အင်နားရှားရေ (ဝတ္ထု)အဟုန်ကို ဆန့်ကျင်ခြင်းဟုလည်း ဆိုနိုင်ရေ။ 

ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် အင်နားရှားကို အများအနိန်နန့် ဖုံးကွယ်တတ်စွာမှာ ကမ္ဘာမြေဆွဲအား၊ ပွတ်အားနန့် လီခုခံအားရို့ဧ အကျိုးသက်ရောက်မှု ရို့ဖြစ်ကြပနာ ကမ္ဘာဆွဲအားနန့် ထိုအကျိုးသက်ရောက်မှုရို့ရေ ရွေ့လျားနီရေ အရာဝတ္ထုရို့ဧ အလျင်ကို လျီာ့ပါးကျဆင်းစေရေ (ပုံမှန်အားဖြင့် ရပ်တန့်လားစေရေအထိကျဆင်းစေရေ) ။ ဒေပိုင်ဖြစ်ခြင်းကြောင့်ပင် အရစ္စတိုတယ်က အရာဝတ္ထုတိအပေါ် အားတိသက်ရောက်နေမှသာကေ အရာဝတ္ထုရို့ရေ ရွေ့လိမ့်မည်ဟု မှားယွင်းစွာ ယူဆခမိရေ။

အင်နားရှား နိယာမရေ ဂန္ထဝင်ရူပဗေဒ ဘာသာရပ်ဧ အခြီခံသဘောတရားတိထဲက တစ်ခုဖြစ်ကာ အရာဝတ္ထုရို့ဧ ရွေ့လျားခြင်း၊ အားတိသက်ရောက်ရေအခါ အရာဝတ္ထုရို့အပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှုဟိပုံရို့ကို ဖော်ပြရာ၌ ဂနိခေတ်အထိပင် သုံးစွဲနီရေ သဘောတရားဖြစ်လီရေ။

## ကိုးကား
အစုသီအိုရီ

**အစု သီအိုရီ** (set theory) ကို သင်္ချာဆိုင်ရာ ယုတ္တိဗေဒဧ ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်နိုင်ပြီး၊ အရာဝတ္ထုတိကို စုဝေးထားရေ *အစု* (set) ဟု ခေါ်ဆိုရေ အစုအဝေးတိကို လေ့လာရေ ဘာသာရပ်ဖြစ်ရေ။ ဇာ အရာဝတ္ထုမျိုးကိုမဆို အစုသီအိုရီမှ အစုတိဖွဲ့၍ လေ့လာနိုင်ကေလည်း အစုသီအိုရီကို သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုတိကို လေ့လာရာတွင် အဓိက အသုံးပြုရေ။ သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုတိုင်းနီးပါးကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရာတွင် အစုသီအိုရီအကို အသုံးပြု၍ ရီးသားနိုင်ရေ။

ဘာသာရပ်တိတွင် သီအိုရီတစ်ခုကို အစပျိုးသူ ပညာသျှင် အတိအပြား ဟိလေ့ဟိကေလည်း ခေတ်ပေါ်အစုသီအိုရီကို ဂျာမန်သင်္ချာပညာသျှင် ဂျော့ ကန်တာ (George Cantor) တစ်ဦးတည်းက အဓိက အစပျိုးခရေဟု ဆိုလေ့ဟိရေ။ Ferreirós|p=xvနှစ်ဆယ်ရာစုဦးပိုင်း၌ အစုသီအိုရီဆိုင်ရာ paradox ခေါ် အဓိပ္ပာယ်မဲ့ယောင် သဟဇာတ မကိုက်ညီမှုတိ မတွိ့ဟိခင်အထိ ရိုးရိုးအစု သီအိုရီ (naive set theory) ဖြင့်သာ လုံလောက်ခကေလည်း၊ ၎င်း သဟဇာတ မကိုက်ညီမှု ပြဿနာတိကြောင့် နောက်ပိုင်းတွင် အက်ဆီယမ်ကျကျ အစုသီအိုရီ (axiomatic set theory) လိုအပ်လာရေ။ ၎င်း အက်ဆီယမ်စနစ်တိအနက် ဇာမလို-ဖရန်ကယ် အက်ဆီယမ်တိ (Zermelo–Fraenkel axioms) နန့် ရွေးချယ်နိုင်စွမ်း အက်ဆီယမ် (axiom of choice) ကို ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားရေ **ZFC** ဟု အတိုကောက်ခေါ်ရေ စနစ်မှာ အသုံးအများဆုံး ဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား
အဆင့်ချင်းတွက်နည်း

ကွန်ပျူတာ သိပ္ပံနန့် သင်္ချာပညာရပ်တိတွင် **အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း** (; ) ဆိုစွာမှာ အလုပ်တစ်ခုကို ပြုလုပ်ရန် အတွက် ဇာချင့်တိပိုင် လုပ်ဆောင်ရဖို့ ဆိုရေ စေညွှန်းချက်တိကို စနစ်တကျ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရေ နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်ရေ။ အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းကို တွက်ချက်ခြင်း၊ အချက်အလက်တိကို ကိုင်တွယ်ဖြေသျှင်ခြင်းနန့် အလိုအလျောက် ဆင်ခြင်မှုပြုခြင်း ရို့အတွက် အသုံးပြုလေ့ ဟိရေ။ ကွန်ပျူတာမျျားရေ လူသားတိပိုင် ဆက်စပ်တိးခေါ်ခြင်း ကျိုးကြောင်းဆီလျော်တိးခေါ်ခြင်းတိ မတတ်ရေအတွက် ကွန်ပျူတာတိကို အဆင့်ဆင့်တွက်ချက်နည်း (သို့)လုပ်ဆောင်ချက်တိအား တိတိကျကျရီးပီးရရေ။ Algorithm အများစုမှာ သာမှန်လူနားလည်နိုင်ရေနည်းဖြင့် ရီးသားကတ်ရေ။ ထို Algorithm တိကို ကွန်ပျူတာတိနားလည်ရေ ဘာသာရပ်အဖြစ်ပြောင်းခြင်းကို programming ဟုခေါ်ရေ။
အဆောက်အဦး ဝေါဟာရတိ

## ပြင်ပလင့်ခ်တိ
ရခိုင် ဘာသာစကား လမ်းညွှန် (ဦးစက္ကိန္ဒ-ရခိုင်မြေ)
အဏုဇီဝ

**အဏုဇီဝ** ဆိုရေ အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းနန့်ရာ မြင်နိုင်ရေ ကကောင်းပင်ငယ်ရေ သက်ဟိတိ ဖြစ်ရေ။ ယင်းအဏုဇီဝရို့ကို လေ့လာသည့်ပညာအား အဏုဇီဝဗေဒ ခေါ်ရေ။

အဏုဇီဝကောင်ရို့ကို ဘက်တီးရီးယား၊ မှို ၊ အကောင်အို၊ ပရိုတစ်၊ ဗိုင်းရပ် ဟူပနာ အုပ်စု ခွဲထားပြီး သက်ဟိအဖြစ် အစောဆုံးတွိ့ရရေ သက်ဟိပုံစံတိ ဖြစ်ရေ။ ရှေ့ ၄ မျိုးမှာ သီးခြားဖြစ်စီ ကပ္ပါးကောင်အနေနန့်ဖြစ်စီ နီနိုင်ရေ။ ဗိုင်းရပ်မူကား ကပ္ပါးကောင်အဖြစ်သာ နီပြီး အခြားသက်ဟိရို့ဧ ဆဲတိကို ၎င်းရို့အဖြစ် ထပ်ပွားရေ။ 

အဏုဇီဝအများစုရေ ဆဲတလုံးကောင်တိဖြစ်ရေ။ ယကေလည်း အချို့ရေ ဆဲတလုံး ပရိုတစ်မျိုးကို လူရို့မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်ရေ။ အချို့ ဆဲတိကောင်မှာ အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းနန့်ရာ မြင်နိုင်ရေ။

အဏုဇီဝရို့ကို အရည်ဟိရေ နီရာတိုင်းတွင် တွိ့နိုင်ရေ။ ရေပူစမ်းမှရေ သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်ဟိ ကမ္ဘာ့ကျောက်လွှာအထိပင် ဖြစ်ဧ။ ထိုနီရာမျိုးရို့မှာ အကြမ်းခံသက်ဟိ (extremophile) ရို့သာ နီနိုင်ရေ။

အဏုဇီဝရို့မှာ အာဟာရပြောင်းလဲအသုံးချရာတွင် အရီးပါရေ။ အကြောင်းမှာ ယင်းရို့ရေ အစာဖြိုခွဲသူအဖြစ် ဟိရေကြောင့်တည်း။ လီထဲမှာ နိုက်ထရိုဂျင်ကိုယူကာ အစာချေဖျက်အတွက်နန့် နိုက်ထရိုဂျင်သံသရာလည်စီရန်လည်း အရီးကြီးဧ။ ပန်သိုဂျင် ခေါ် အန္တရာယ်ပြုအဏုဇီဝရို့မှာ အခြားသက်ဟိရို့သို့ ဝင်ကာ အစာချက်၊ မျိုးပွားခြင်းဖြင့် ရောဂါဖြစ်စီရေ။

## ကိုးကား
အဏုဇီဝဗေဒ

**အဏုဇီဝဗေဒ** (; ရှေးဟောင်းဂရိဘာသာစကား , *mīkros*, "ကကောင်းငယ်ရေ"; , *bios*, "သက်ဟိ"; နန့် , *-logia* မှ) ရေ အဏုကြည့်မှန်ဘီလူးနန့်ရာ တွိ့နိုင်ရေ သက်ဟိရုပ်စုတိကို လိ့လာသည့် ပညာရပ်ဖြစ်ရေ။ အဏုဇီဝဗေဒတွင် ရောဂါပိုးမွှားဗေဒ (virology) ၊ မှိုဗေဒ (mycology) ၊ ကပ်ပါးကောင်ဗေဒ (parasitology) နန့် ဘက်တီးရီးယားဗေဒ (bacteriology) အစဟိရေ ဘာသာရပ်ခွဲတိစွာ ပါဝင်ရေ။သက်ဟိရို့ဧသေးငယ်ုံးရေအစိတ်အပိုင်းအားလေ့လာခြင်းပင်ဖြစ်ရေ။
အတိုင်းအတာ

အတိုင်းအတာ ဆိုစာမှာ အရာဝတ္ထု သို့ ဒြပ် တစ်ခု ဧ ဂုဏ်သတ္တိ ကို အရင် သိထားရေ ပမာဏ နန့် နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြထားရေ ကိန်းဂဏန်း ဖြစ်ရေ။

## များရေအရာတိ ကို ဇာနန့်တိုင်းတာနိုင်လဲ

ဂုဏ်သတ္တိ များစွာ ကို တိုင်းတာနိုင်ရေ။ တိုင်းတာနိုင်ရေ ဂုဏ်သတ္တိ အချို့မှာ−

**[[အကွာအဝီး]]** − ပမာဏ ကို တိုင်းတာပနာ အောက်ပါ ရို့ကို သိနိုင်ရေ။
* ယင့် မြို့ ဇာလောက် ဝီးသိမ်းလဲ။
* ယင့် သစ်ပင် နှစ်ပင် ဇာလောက် ဝီးလဲ။
* မင့်အရပ် ဇာလောက် ရှည်လဲ။

**[[အလေးချိန်]]** − ပမာဏ ကို တိုင်းတာပနာ အောက်ပါ ရို့ကို သိနိုင်ရေ။
* မုန့်တီ ဇာအချိန် လောက် ကျွေးဖို့လဲ။
* ဒေအိပ်ဇာလောက် လီးလဲ
* ဒေ ဖောင်ပေါ်ထက်ကား ရပါဖို့လား။

**[[အပူချိန်]]** − ပမာဏ ကို တိုင်းတာပနာ အောက်ပါ ရို့ကို သိနိုင်ရေ။
* ကျောက်ဖြူ ကဒေမှာထက် ပိုနာပူလား။
* အဖျား ကျလားရာလား။

**[[ထုထည်]]** − ပမာဏ ကို တိုင်းတာပနာ အောက်ပါ ရို့ကို သိနိုင်ရေ။
*ဒေတိုင်ကီ ရီ ဇာနှစ်ဂါလန် ဆန့်လဲ။
* တစ်သေတ္တာ သပုံဇာနှစ်တုံး ပါလဲ။

**[[ဖိအား]]** − ပမာဏ ကို တိုင်းတာပနာ အောက်ပါ ရို့ကို သိနိုင်ရေ။
* ကားရှေ့ဘီး လီ ဇာလောက် ထိုးဖို့လဲ။
*ဒေကို မုန်တိုင်း လာ နီရာလား။

## အတိုင်းအတာ ယူနစ်တိ
ကိန်းဂဏန်း နန့် ယူနစ်တိ ကို အသုံးပြုပနာ ဂုဏ်သတ္တိတိစွာ ကို တိုင်းတာနိုင်ရေ။ အတိုင်းအတာ ယူနစ် ဆိုစာမှာ သတ်မှတ်ထားရေ အခြီအနီတွင် နူန်းစံပြုထားရေ ပမာဏ ဖြစ်ရေ။ ဂုဏ်သတ္တိ ဧ ကိန်းဂဏန်း နန့် ထို ပမာဏ ကို နှိုင်းယဉ်ခြင်းနန့် အတိုင်းအတာ ရလဒ်ကို သိနိုင်ရေ။ ဉပမာ − သင့် အရပ်ရေ တစ်ပေ ပေတံဧ ၆ ခါ ဟိရေ ဆိုပါကေ သင့် အရပ် ၆ ပေရှည်ရေ။

## ကိုးကား
အဒမ်စမစ်

**အက်ဒမ်စမစ်**ရေ စကော့လူမျိုး ဘောဂဗေဒ ပညာပီး ကြီး တစ်ဦး ဖြစ်ဧ။ အကောက်တော်ဌာန၊ စာရင်းစစ်မင်းကြီး အက်ဒမ်စမတ်ဧ သားဖြစ်ပနာ စကော့တလန်ပြည် ကပ်ကောဒီမြို့ တွင် ၁၇၂၃ ခုနှစ် ဇွန် ၅ ရက်နိ၌ ဖွားမြင်ရေ။ မိခင်ကြီးဧ ကျွေးမွေးစောင့်ရှောက်မှုဖြင့် ကြီးပြင်းလာရသူဖြစ်ရေ။ 

## ပညာရီး
ငယ်စဉ်က မွီးရာ ဇာတိမြို့ပီး ကျောင်း၌ ပညာသင်ကြားခပြီးကေ  အသက်တစ်ဆယ့်လေးနှစ်အရွယ်တွင် ဂလပ်စကိုတက္ကသိုလ်၌ ဖရန်စစ် ဟတ်ချင်စန်လက်အောက်တွင် ကျောင်းသားတစ်ဦးဖြစ်ခရေ။ အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်တက်ရောက်ရန် ပညာသင်ဆုရပီးခကာ ၁၇၆၄ ခုနှစ် အထိ ခြောက်နှစ်တိုင် ပညာသင်ခရေ။ ယထာဘူတပညာနန့် နိုင်ငံရီးပညာတိကို စိတ်ပါ 
ဝင်စားစွာ ဆည်းပူးခလီရေ။

## ကျောင်းဆရာဘဝ
အီဒင်ဘာရာတက္ကသိုလ်၌ ၁၇၅၁ ခုနှစ်အထိ ကထိကအဖြစ်၎င်း ၁၇၅၁ ခုနှစ်မှ ၁၇၆၃ ခုနှစ်အထိ ဂလပ်စကိုတက္ကသိုလ်တွင် လုပ်ကိုင်ခရာ ပထမလော့ဂျစ်ဘာသာဌာနမှူး၊ နောက်တစ်နှစ်အကြောတွင် သူ့ဆရာ ဟတ်ချင်စန်နီရာတွင် ကိုယ်ကျင့်တရားဒဿန (တက္ကဗေဒ ) ဌာနမှူးအဖြစ်၎င်း လုပ်ကိုင်ခရေ။  ၁၇၅၉ ခုနှစ် တွင် စိတ်ဓာတ်နန့်ဆိုင်ရာ စာအုပ်ကြီးတစ်အုပ်ကို ရီးရေ။ ၁၇၆၃ ခုနှစ်တွင် ပါမောက္ခအလုပ်မှ ထွက်ခရေ။ 

၁၇၆၄ ခုနှစ်မှ ၁၇၆၆ ခုနှစ်အတွင်း ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ခရီးလှည့်လည်ရင်းမြို့စား ဘတ်ကလူ့ချ် (Duke Berccleuch)ဧ စာပြကျူတာဖြစ်ခရေ။ ၁၇၆၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် နေရင်း ဇာတိမြို့သို့ ပြန်လည်ရောက်ပီးဧ။

## စာရီးသားမှု

သူဧအဓိက ဘောဂဗေဒဟာအုပ်ဖြစ်ရေ နိုင်ငံတိဧ ဥစ္စာဓနသဘာဝနန့် အကြောင်းရင်းတိ လေ့လာခြင်း (An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations) ကို ၁၇၇၆ ခုနှစ်၌ ထုတ်ဝီခရေ။ နောက်ပိုင်းတွင် ထိုကျမ်းကို နိုင်ငံတိဧဓန (Wealth of Nations) ဟု အတိုကောက်သိကတ်ရေ။ ထိုစာအုပ်ကြီး မှာ ဘောဂဗေဒဆိုင်ရာ စာအုပ်တိထဲတွင် အကောင်းဆုံးရေ စာအုပ်ဖြစ်ရေဟု တန်ဖိုးဖြတ်ကတ်ရေ။ ထိုစာအုပ်တွင် လွတ် လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှုကို ထောက်ခံရီးသားထားလီရေ။ ယင့်ချင့်အပြင် ထိုစာအုပ်ရေ ဘောဂဗေဒပညာရပ်အတွက် အလွန်ပင် အရီးပါ အရာရောက်လှဧ။ ဘောဂဗေဒကို သီးခြား သိပ္ပံ ပညာရပ် အနိန်နန့် ထားထိုက်ကြောင်းကိုလည်း အကြောင်း ပြထားလေဧ။

## ကွယ်လွန်ခြင်း
ထိုပညာပီးကြီးရေ ၁၇၉ဝ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက် နေ့တွင် ကွယ်လွန်ရေ။

## ကိုးကား
အနည်ကျကျောက်

**အနည်ကျကျောက်** (Sedimentary rock) ဆိုစွာမှာ ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် သို့မဟုတ် ရေထုထဲတွင် အရာဝတ္ထုပစ္စည်းတိ အနည်ကျရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာရေကျောက်အမျိုးအစား ဖြစ်ရေ။ အနည်ကျခြင်း ဆိုစွာမှာ ပျော်ရည်တစ်ခုအတွင်းမှ အော်ဂင်းနစ် ဒြပ်ပေါင်းတိနန့်သတ္တုဓာတ်တိ အစိုင်အခဲအဖြစ် ပြောင်းလဲလားခြင်းကို ဆိုလိုခြင်းပင် ဖြစ်ရေ။ အနည်ကျခြင်းတွင် ပါဝင်ရေအနည်တိရေ မူလနီရာတွင် ရာသီဥတု နန့်ရေတိုက်စားခြင်းကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာပြီး ၎င်းရို့ကို ရေ ၊ လေ၊ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွေ့လျားခြင်းနန့်ရေခဲမြစ်တိရို့ကြောင့် အနည်ကျရာ နီရာသို့ ရောက်ဟိလာကတ်ရေ။

ကမ္ဘာ့မြေလွှာပေါ်တွင် အနည်ကျကျောက်တိကို နီရာ အနှံ့အပြားတွိ့ရကေလည်း ကမ္ဘာ့မြေလွှာတွင် အနည်ကျကျောက်ဧ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းမှုမှာ ၈ ရာခိုင်နှုန်းသာကေဟိပြီး ကျန်ဟိရေအစိတ်အပိုင်းတိမှာ မီးသင့်ကျောက် နန့်အသွင်ပြောင်းကျောက်တိ ဖြစ်ကတ်ရေ။
အနာဂတ္ထိဝါဒ

အနာဂတ္ထိဝါဒရေ အနုပညာနန့် လူမှုရီး ဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှု တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၂၀ ရာစု အစောပိုင်းတွင် အီတလီနိုင်ငံတွင် အခြီတည်ခရေ။ ရုရှား၊ အင်္ဂလန်နန့် အခြားနိုင်ငံတိတွင် အနာဂတ္ထိဝါဒဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုတိ ဟိခကေလည်း အနာဂတ္ထိဝါဒကို အီတလီ အရိပ်အယောင်တိက အများဆုံး လွှမ်းမိုးထားရေ။ အနာဂတ္ထိဝါဒီရို့ရေ ပန်းချီ၊ ပန်းပု၊ ကြွေအိုးပန်းချီ၊ ဂရပ်ဖစ် ဒီဇိုင်း၊ စက်မှု ဒီဇိုင်း၊ အိမ်တွင်း အလှဆင်ခြင်း၊ ပြဇာတ်၊ ရုပ်သျျှင်၊ ဖက်သျျှင်၊ အဝတ်အထည်၊ စာပေ၊ ဂီတ၊ ဗိသုကာပညာနန့် အစားအရေက် အပါအဝင် အနုပညာ လှုပ်ရှားမှု မှန်သမျှတွင် လှုပ်ရှားမှု ပြုကတ်ရေ။
အနုပညာဘာသာရပ်

အနုပညာဘာသာရပ်တိဆိုစွာဖို့ လူ့ယဉ်ကျေးမှုနန့် လူ့အဖွဲ့အစည်းတိ၌တိ့ဟိရရေ စိတ်ကူးဉာဏ်စွမ်းနန့် ရသမျိုးစုံဖြစ်ပေါ်အောင် ဖန်တီးခြင်းနန့် သက်ဆိုင်ရေ သီအိုရီ၊ လက်တိ့အသုံးချမှုနန့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖော်ပြချက်တိကို ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်ရေ။ အဆိုပါပညာရပ်တိရေ ကျွမ်းကျင်မှုတိနန့် စိတ်ကူးဉာဏ်ကောင်းတိကို အသုံးချကာ အရာဝတ္ထုတိ၊ လူမှုပတ်ဝန်းကျင်တိနန့် အတိ့အကြုံတိကို ဖြစ်ပေါ်လာစေရေ။

အနုပညာ ဘာသာရပ်တိခေါင်းစဉ်အောက်တွင် (ဗိသုကာပညာ၊ ကြွေထည်မြေထည်အတတ်(ceramics)၊ ပန်းချီ(drawing and painting)၊ ပန်းပု၊ ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခြင်းပညာ(filmmaking)၊ ဓာတ်ပုံပညာ(photography) ရို့ ပါဝင်ရေ) အမြင်ဆိုင်ရာ အနုပညာတိ၊ (ဝတ္ထု၊ ဇာတ်ညွှန်း၊ ကဗျာ၊ စကားပြေဖန်တီးခြင်းရို့ ပါဝင်ရေ) စာပေပညာရပ်တိ၊ (အက၊ အဆို၊ ပြဇာတ်ရို့ ပါဝင်ရေ) သရုပ်ဆောင်မှုဆိုင်ရာ ပညာရပ်တိ၊ (ချက်ပြုတ်ခြင်း၊ ချောကလက်ပြုလုပ်ခြင်း၊ ဝိုင်ပြုလုပ်ခြင်းရို့ ပါဝင်ရေ) ချက်နည်းပြုတ်နည်းဆိုင်ရာ အတတ်ပညာတိလည်း ပါဝင်ရေ။

## အမျိုးအစားခွဲခြားပုံ

အလယ်ခေတ်တွင် ဘက်စုံဝိဇ္ဇာ(liberal arts)ကို တက္ကသိုလ်တိတွင် သဒ္ဒါ၊ စကားပြောပညာ(Rhetoric)နန့် ယုတ္တိဗေဒ(logic)ရို့ပါဝင်ရေ အခြီခံသင်ရိုးညွှန်းတမ်းဖြစ်ရေ တြစ်ဗွီယမ်(Trivium)အဖြစ်သင်ကတ်ားရေ။ ယင့်ချင့်နောက်  သင်္ချာ-အနုပညာ(mathematical arts)အဖြစ် ဂဏန်းသင်္ချာ၊ ဂျီဩမေတြီ၊ ဂီတပညာနန့် နက္ခတ္တဗေဒ ဘာသာရပ်တိကို အဆင့်မြင့်သင်ရိုးညွှန်းတမ်း ကွာဒြစ်ဗွီယမ်(Quadrivium)တွင် သင်ကတ်ားခရေ။ အတတ်ပညာကျွမ်းကျင်မှုရို့၌ အနုပညာဆန်ခြင်း မဆန်ခြင်း ခေတ်ပေါ်ခွဲခြားမှုရေ ဉာဏ်သစ် အရေးတော်ပုံ(Renaissance)ကာလမတိုင်မီက မဟိသေးပေ။ လက်ဟိခေတ် တက္ကသိုလ်လောကတွင် အနုပညာ ဘာသာရပ်တိကို လူမှုရေးရာ ဘာသာရပ်တိ(humanities)ဧ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် ပေါင်းယူခကတ်ရေ။

ပန်းချီ၊ ဗိသုကာပညာ၊ ပန်းပု၊ စာပေပညာ၊ ဂီတပညာ၊ သရုပ်ဆောင်ခြင်း(performing)နန့် ရုပ်ရှင်ပညာရို့ကို  အနုပညာ ဘာသာရပ် ၇-ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကတ်ရေ။ တချို့ကလည်း စာပေပညာ၊ ပန်းချီ၊ ပန်းပုနန့် ဂီတပညာရို့ကို အဓိကအနုပညာ ၄-ရပ်အဖြစ် ယူကတ်ပြီးကေ၊ ကျန်ရေပညာတိကို တစ်ဆင့်ဆင်းသက်လာရေပညာရပ်အဖြစ် ယူကတ်ရေ။ ပြဇာတ်ရေ စာပေနန့် သရုပ်ဆောင်ခြင်းကို ပေါင်းစပ်လျှင်ရရေ၊ အကရေ ဂီတကို လှုပ်ရှားမှုနန့် ဖော်ပြခြင်းဖြစ်ရေ၊ သီချင်းရေ စာပေနန့် အသံကိုပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ရေဟူရေ အချက်တိကို ပြပနာ ရှင်းရေ။

## မှတ်စုတိ

## ကိုးကား

* 
*
အနောက်တိုင်းဖီလိုဆိုဖီ

အနောက်တိုင်းဖီလိုဆိုဖီ ရေ အနောက်တိုင်းနိုင်ငံတိ သို့မဟုတ် ရှေးဟောင်းဂရိနန့် ရောမရို့မှအစပြု၍ ဥရောပအလယ်ပိုင်းနန့်အနောက်ဘက်နန့် ကိုလံဘတ်စ်၊ အမေရိကရို့မှစ၍ ဒဿနတွေးခေါ်မှုကို ရည်ညွှန်းရေ။ အရှေ့တိုင်းဖီလိုဆိုဖီစွာ အိန္ဒိယ၊ တရုတ်၊ ပါရှန်း၊ ဂျပန်နန့် ကိုရီးယားဒဿန ရို့ကိုခေါ်ဆိုရေ။

ရာစုနှစ်တိတစ်လျှောက် အနောက်တိုင်းဖီလိုဆိုဖီရေ အနောက်တိုင်း ဘာသာ၊ သိပ္ပံ၊ သင်္ချာနန့် နိုင်ငံရီး ရို့မှ ကြီးတိစွာ လွှမ်းမိုး ရဟိခရေ။ အမှန်စင်စစ်၊ ရှေးခေတ်ကာလ၌ "ဖီလိုဆိုဖီ(Philosophy)" ဟူသော စကားလုံးရေ ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေး ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုအားလုံးကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုလိဟိပြီး ၁၇ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ၊ သဘာဝသိပ္ပံ (ရူပဗေဒ၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ) ကို "သဘာဝဖီလိုဆိုဖီ" ဧ အကိုင်းအခက်တိအဖြစ် ရည်ညွှန်းဆဲဖြစ်ရေ ။

၎င်းရေ အာဗြဟံဘာသာတရား တိဧ သွန်သင်ချက်တိ (ဂျူးဒဿနိကဗေဒ၊ ခရစ်ယာန်ဒဿနနန့် အစ္စလာမ့်ဒဿန) ရို့လည်း လွှမ်းမိုးခရေ ။

အရိုးချင်းဆုံးပြောရကေ အနောက်တိုင်းဖီလိုဆိုဖီ ရေ “အမှန်တရား” ကို ရှာဖွေပြီး သက်သေပြရန် ကြိုးပမ်းနီ ကေလည်း အရှေ့တိုင်းဖီလိုဆိုဖီ က အမှန်တရားကို လက်ခံပြီး မျှတမူကို ရှာဖွေရန် ပို၍ စိတ်ဝင်စားရေ ။ အနောက်တိုင်းသားတိရေ တစ်ဦးချင်းအခွင့်အရီးတိ၊ အမှန်တရားရှာဖွေတိတွင် စိတ်ဝင်စားမူ ပိုမိုကတ်ရေ။ အရှေ့တိုင်းသားတို့ရေ လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်လုံးဧ လူမှုရီးတာဝန်ယူ၊ အမှန်တရားရှာဖွေမူကို ပို၍အလီးရေကိုတွိ့ရရေ။ 

## ကိုးကား
အနောက်တိုင်းဖီလိုဆိုဖီခေတ်တိ

အနောက်တိုင်းဖီလိုဆိုဖီ ဧ ရှည်လျားရေသမိုင်းကြောင်းကို ဘီစီ 585 ဝန်းကျင်တွင်တက်ကြွစွာလှုပ်ရှားခရေ Thales of Miletus မှအစပြုလိဟိပြီး လူသားတိတည်ဟိနီသမျှကာလပတ်လုံး ဆက်လက်တည်ဟိ နီမည်ဟု ယူဆကတ်ရေ။
ခေတ်ကာလအားဖြင့် ၎င်းကို အဓိကခေတ်သုံးမျိုး ခွဲခြားနိုင်ရေ ။

*ယှေးခေတ်

*အလယ်ခေတ်

*ခေတ်သစ်

ဟူ၍ဖြစ်ရေ။

ဒေခေတ်တိအတွင်း အောက်ဖော်ပြပါ သမိုင်းဝင်ကာလ တိကို မကြာခဏ ဖော်ထုတ်နိုင်ရေ-
## ယှေးခေတ်- (ဘီစီ ၇ ရာစု - အေဒီ ၅ ရာစု )
*ဆိုကရေးတီးမတိုင်မီခေတ် (ဘီစီ ၇ ရာစု - ၅ ရာစု) 
*ဆိုကရေးတီး (ဘီစီ ၅ ရာစု - ၄ ရာစု )
*ဟယ်လင်နစ် (ဘီစီ ၃ ရာစု ဘီစီ - ၃ ရာစု အေဒီ ) 
*ရောမခေတ်( ဘီစီ ၅ ရာစု ဘီစီ ၅ ရာစု )

## အလယ်ခေတ်- (၆ ရာစုမှ ၁၆ ရာစု)
*အလယ်ခေတ် (၆ ရာစုမှ ၁၄ ရာစု)
*ရီနေးဆန်းခေတ်(၁၅ ရာစု - ၁၆ ရာစု)
 
## ခေတ်သစ်- (၁၇ ရာစု - ၂၀ ရာစု)
*အကြောင်းရင်းခေတ် (၁၇ ရာစု)
*ဉာဏ်အလင်းခေတ် (၁၈ ရာစု ၁၉ ရာစု)
*ခေတ်သစ် (၁၉ ရာစု) )

အထက်ပါ ရာစုနှစ်တိရေ ဖီလိုဆိုဖီဧ လမ်းပြတိ ရာဖြစ်ပြီး အမျိုးအစားခွဲခြားမှုတိမှာ တိကျမူတော့မဟိပါ။(ဥပမာ၊ ခေတ်သစ် ကာလကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် အကြောင်းပြချက်ခေတ်၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ရီနေးဆန်း ဟု ဖီလိုဆိုဖာတိက ဟုဆကတ်ရေလည်းဟိနီရေ)။ ဒေကာလတိကြားတွင် ထပ်တူကျရေ ပမာဏအချို့လည်း ထင်ရှားပါဟိနီပါသိမ်းရေ။

## ကိုးကား
အနောက်မြတန်ဆောင်းစေတီတော်

## တည်နီရာ

" မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ မြောက်ဘက်တစ်မိုင်နီးပါးခန့်အကွာတွင် တည်ဟိပါရေ။ လေးမျက်နှာပုထိုးတော် ကြီးဧ့ အနီာက်မြောက်ဘက်၊ အရှေ့မြတန်ဆောင်းဧ့အနီာက်ဘက်တွင် တည်ဟိပါရေ။

## ကုသိုလ်သျှင်

| မြောက်ဦးမြို့တည် နန်းတည်ဘုရင် မင်းစောမွန်ရေ ခုနှစ်တွင် တည်ထားလှူဒါန်းခပါရေ။

ကောဇာသက္ကရာဇ် (၇၉၂)ခု၊ အေဒီ (၁၄၃၀)

## သမိုင်းအကျဉ်း

မြောက်ဦးမြို့တည် နန်းတည်ရေနန့်တပြိုင်နက် မြို့တည်ဘုရားတိကိုလည်း ဘုရင်မင်းစောမွန်တည်ထား လှူဒါန်းခပါရေ။ ထိုမြို့တည် ဘုရားတိထဲတွင် ဤအနီာက်မြတန်ဆောင်း စေတီတော်လည်း တစ်ဆူအပါအဝင်ဖြစ်ပါ ရေ။ လေးမျက်နှာပုထိုးတော်ကြီးဧ့ အနီာက်မြောက်ဘက် ပေ (၄၀)ခန့်မြင့်သော တောင်ကုန်းပေါ်တွင် တည်
ဆောက်ထားပါရေ။ အနီာက်မြတန်ဆောင်း မြောက်ဘက်တောင်ခြေနန့် မုတ်ဆိတ်တော်တောင်ခြေအကြားရေ မြတန်ဆောင်း ကျောင်းတော်ရာဟောင်းနီရာပင်ဖြစ်ပါရေ။ လက်ဟိအုတ်ရိုးတန်းကုန်း အနည်းငယ်တွေ့ဟိရပါသေးရေ။ ဤမြတန်ဆောင်းကျောင်းတိုက်တွင် လေးမြို့ခေတ်၊ လောင်းကြက်မြို့မှပြောင်းရွှေ့လာသော ရဟန်းသံဃာတော် အသျှင်သူမြတ်တိ သီတင်းသုံးနီထိုင်သော ကျောင်းတိုက်လည်းဖြစ်ရေဟု သိဟိရပါရေ။ ဤမြတန်ဆောင်းမှ ရဟန်းသံဃာဆရာတော်တိရေ ဘုရင်မင်းလှရာဇာလက်ထက်က တစ်ကြိမ်၊ ဒီ (၁၆၀၆)ခုနှစ် မင်းရာဇာကြီးလက် ထက်က တစ်ကြိမ်၊ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် သီဟိုဠ်နိုင်ငံသို့ သာသနာပြုကြွရောက်ခကြရေဟု သိဟိရပါရေ။ မြောက်ဦး ခေတ်တွင် အစောဆုံးတည်ထားလှူဒါန်းခသော စေတီတော်တစ်ဆူ ပင်ဖြစ်ပါရေ။ 

## ဗိသုကာလက်ရာ

အနီာက်မြတန်ဆောင်းစေတီတော်မှာ တောင်ကုန်းပေါ်တွင် ကျောက်ဖြင့်တည်ဆောက်ထားသော စေတီတော် တစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါရေ။ မူလတည်ဆောက်ခစဉ်က အရှေ့မြတန်ဆောင်းပုံစံနန့် အတူတူပင် တစ်ချိန်တည်း တည်ဆောက် ခသော စေတီတော်ကြီးတစ်ဆူပင် ဖြစ်ပါရေ။ မဟာရံတံတိုင်း လေးဘက်ခတ်ထားပြီး မဟာရံတံတိုင်းအတွင်း
ထောင့်လေးထောင့်တွင် မူလကအရှေ့မြတန်ဆောင်းကဲ့သို့ အရံစေတီငယ်လေးဆူဟိခပါရေ။ ဤအနီာက် မြတန်းဆောင်းစေတီတော်ရေ အမြင့် (၅ဝ)ပေခန့်နန့် အချင်း (၅၀)ပေခန့်ဟိပါရေ။ စေတီအောက်ခြေလုံးပတ် (၁၂ဝ)ပေခန့်ဟိပါရေ။ စေတီတော်ကြီးမှာအရှေ့ဘက်တွင် မုခ်ဦးဖွင့်ထားပြီး အလယ်လိုဏ်ဂူတော်တွင်ကျောက်ဆင်းတုတော်ကြီးတစ်ဆူကို ပလ္လင်တော်ဖြင့် ပူဇော်ထားပါရေ။ မူလက ဤဆင်းတုတော်ကြီးကို ရွှေသား စစ်စစ်ဖြင့် ရွှေချခပါရေ။ ယခု ပြန်လည်ပြုပြင်စဉ်အခါက ဆင်းတုတော်တွင် ရွှေရောင်အနည်းငယ်နန့် သစ်စေးတိ ကျန်ဟိနီရေကို တွေ့ဟိရပါရေ။ စေတီတော်ကြီး မုခ်ဦးတွင်လည်း ရခိုင်စိတ္တလင်္ကာရ အနုလက်ရာတိဖြင့် ထုဆစ်ထုံမွှမ်းထားပါရေ။ မဟာရံတံတိုင်းအတွင်းတွင် ရင်ပြင်တော်တစ်ခုလုံးကို မူလက စဉ့်ကြမ်းခင်းတိဖြင့် ခင်းခရေဟု သိဟိရပါရေ။ စေတီတော်ကြီးကို ခရစ်သက္ကရာဇ် (၂၀၀၂)ခုနှစ်တွင် အလိုတော်ပြည့်ဆရာတော် မဟာဝါစကပဏ္ဍိတ မဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ ဒေါက်တာဘဒ္ဓအရိယဝံသကို ဦးထိပ်ထားလျက် အနီာက်ပိုင်း တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးဗိုလ်ချုပ်မောင်ဦးမှ ထပ်မံပြုပြင်လှူဒါန်းခပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅