open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ဆန်မာရီနို သမ္မတနိုင်ငံ

**ဆန်မာရီနိုနိုင်ငံ**ရေ အီတလီကျွန်းဆွယ်၌ ဒေဒြီယက် တစ် ပင်လယ်ကမ်းခြေအနီး အီတလီပိုင် ရီမီနီမြို့နန့် မဝီး ကွာလှပေ။ စတုရန်းမိုင် ၃၈ မိုင်မျှသာ ကျယ်ဝန်းလျက်၊ ကမ္ဘာ ပေါ်တွင် အသေးငယ်ဆုံးရေ သမ္မတနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံဖြစ်ဧ။ ယင်းပိုင်အရွယ်အားဖြင့် သေးငယ်ကေလည်း၊ ဥရောပတိုက်၌ ရှေးအကျဆုံး နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်ရေဟု ဆိုဧ။ ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် အီတလီနိုင်ငံနန့် ချစ်ကြည်ရီး စာချုပ်ချုပ်ခ၍၊ ၁၉၅၃ ခုနှစ် တွင် တစ်ကြိမ်ထပ်မံ ချုပ်ဆိုခရေ။ ယင်းနိုင်ငံဧ လူဦးရေမှာ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ၁၃၅ဝဝ ယောက်ဖြစ်ရေ။

ထိုနိုင်ငံကို ၄ ရာစုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခရေဟု အဆို ဟိဧ။ ၁၆၃၁ ခုနှစ်တွင် ရောမရဟန်းမင်း အဋ္ဌမအာဗန်က လွတ်လပ်ရေ တိုင်းပြည်အဖြစ်ဖြင့် အသိအမှတ်ပြုခဧ။ ထို နိုင်ငံဧ မြို့တော်မှာ ဆန်မာရီ နိုမြို့ဖြစ်ရေ။ တောင်တန်း တစ်ခုဧ တောင်စောင်းတွင် မြို့တည်ထားရေ။ ဆန်မာရီနိုမြို့ဟိ ကောက်ကွေ့၍ မညီမညာဟိရေ ရှေးလမ်းငယ်ကလေး တိမှာ အလွန်ပင်ကျဉ်းမြောင်းလှအတွက်နန့် အများအားဖြင့် 
ယာဉ်တိ၊ ရထားတိပင် လား၍မဖြစ်နိုင်ချေ။ လမ်းဘေးဟိ ကျောက်ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားရေ လူနေအိမ်တိမှာလည်း ယိုင်နေအတွက်နန့် လမ်းပေါ်သို့ပြို၍ ကျမည်ကိုပင် အထူးစိုးရိမ်ရ တော့ဧ။ ဆန်မာရီနိုမြို့ဧ လူဦးရေမှာ ၄ဝဝဝ ခန့်ဟိရေ။ ဘဏ္ဍာရီးအတွက် အစိုးရက စာပို့တိုက်တံဆိပ်တော်အခွန်တိ စည်းကြပ်ကောက်ခံဧ။ တိုင်းသူပြည်သားမှာ အီတလီရို့နန့် သွေးနီးစပ်သူတိဖြစ်ကတ်ရေ။

## ကိုးကား
ဆန်း မိုက်ခရို စစ်စတမ်

Sun Microsystems ရေ ဂုအချိန်တွင် အော်ရကယ် ကော်ပိုရီးသျှင်ဧ ကုမ္ပဏီခွဲ တစ်ခု ဖြစ်ရေ။ Sun Microsystems ရေ ကွန်ပျူတာ, ကွန်ပျူတာ အစိတ်အပိုင်းတိ၊ ဆော့ဖ်ဝဲ ရောင်းချခြင်းနန့် IT (Information Technology)ဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုတိ ပီးရေ အမေရိကန်ကုမ္ပဏီဖြစ်ရေ။ IT (Information Technology)ဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုတိနန့် ပတ်သက်ပနာ Sun Microsystems ရေ Java Programming, Solaris operating system နန့် Network fIle System (NFs ရို့ကို ဖန်တီးခရေ။ Sun Microsystems ရေ Unix, RISC processors, thin client computing နန့် virtualized computing အစဟိရေ key computing technologies အများအပြားဧ ပြောင်းလဲတိုးတက်မှုတိ အတွက်ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခရေ။ Sun Microsystems ကို ၁၉၈၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၄ရက် နေ့တွင် တည်ထောင်ခရေ။

## ကိုးကား
ခေါမဒါယက

**အသျှင်ခေါမဒါယကထေရ်** ရေ မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်ဟိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်ဧ့။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း
### ဝိပဿီမြတ်စွာဖရားလက်ထက်
ဝိပဿီမြတ်စွာဖရား ပွင့်တော်မူစဉ် အခါက ဖြစ်ဧ့။ ယင့်ချိန်တွင် အသျှင်ခေါမဒါယကထေရ် ရေ ဗန္ဓုမတီမြို့တွင် ကုန်ရေတစ်ယောက် ဖြစ်နိန်ဧ့။ ထိုကုန်ရေရေ ဝိပဿီမြတ်စွာဖရားအား ခေါမတိုင်းဖြစ် အဝတ်အထည်တိကို လှူဒါန်းခဧ့။ 

### အကျိုးခံစားရခြင်း
သီလွန်ရေအခါတွင်လည်း ဒေဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ တစ်ဆယ့်ခုနစ်ကမ္ဘာထက်တွင် လေးကျွန်းလုံးကို အစိုးရရေ သိန္ဓဝသန္ဓနနာမည်ဟိရေ စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဧ့။

အေပိုင် ဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ရွီတွက်ပါက ကိုးဆယ့်တစ်ကမ္ဘာထက်တွင် မြတ်စွာဖရားကို အဝတ်အထည်တိကို လှူဒါန်းခရေ အကျိုးကြောင့် အပါယ်လေးဘုံသို့ နနူးမကျရောက်ခရ။

### ဂေါတမမြတ်စွာဖရားထက်ထက်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်တွင် အသျှင်ခေါမဒါယကထေရ် အဖြစ်နန့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူဧ့။

## ကိုးကား
ခဲ

မီးခိုးမှိုင်းရောင်ဟိပနာဆာလ်ဖိုက်ဂ်လီနာ သတ္တုရိုင်းမှ ထုတ်လုပ်ရေ သတ္တုဒြပ်စင်မျိုးဖြစ်ရေ။ ထိုသတ္တုမှာ ပျော့ရေ။ သို့ရာတွင် ခအောက်စိမ်း သို့မဟုတ် တဲလူရီယံ သတ္တုဖြင့် ရောစပ်ပါက မာစေနိုင်ရေ။ သံဖြူနန့်လည်း ရောစပ်ပနာဂဟေပြုလုပ်နိုင်ရေ။ ခဲကို ရေ၊ လီနန့် အက်ဆစ်တိစွာတိုက်စားခြင်း မပြုနိုင်ပေ။ လျှပ်စစ်ကြိုးဖုံးအဖြစ်၎င်း၊ အိမ်သုံးပိုက်လုံးအဖြစ်၎င်း အသုံးပြုနိုင်ရေ။ ရေဒီယိုဓာတ်ကြွရေ ပစ္စည်းတိကို ကာကွယ်ထားနိုင်ရေ။ ခဲအောက်ဆိုက်မှ ခဲနီအဖြစ် ပြုလုပ်နိုင်ရေ။ ခဲမဖြူမှ ကာဘွန်အခြီခံပင်ဖြစ်ပနာဆီးရောင်တိတွင် အသုံးကျရေ။ ခဲပါရေ ဒြပ်ပေါင်းတိစွာအဆိပ်အတောက် ဖြစ်စေရေ။

## ကိုးကား
ချားလ် လင်းဗတ်

အမေရိကန်လူမျိုး ကမ္ဘာ့လီကြောင်းသူရဲကောင်း **ချား ဩဂတ်စတပ် လင်းဗတ်**ကို ခရစ် ၁၉ဝ၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နိတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မီချီဂန်ပြည်နယ်၊ ဒက်ထရွိုက်မြို့တွင် ဖွားမြင်ရေ။ သူဧဖခင်ကား မင်နီဆိုးတာပြည်နယ်မှ ကွန်ဂရက်အမတ်တစ်ဦးဖြစ်ဧ။ ငယ်ရွယ်စဉ်က လစ်တယ်ဖောမြို့ပီး အထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခပြီးနောက် ဝစ္စကွန်းဆင်း တက္ကသိုလ်တွင် အင်ဂျင်နီယာအတတ်ကို ဆက်လက်သင်ကြားခရေ။ ယင်းတက္ကသိုလ်မှ တတ်မြောက်အောင်မြင်ခပြီးနောက် လင်ကွန်းလီကြောင်း အတတ်သင် ကျောင်းသို့ ဆက်လက်တက်ခပြန်ရေ။ လီကြောင်းဆိုင်ရာနန့် စက်ကိရိယာ ဆိုင်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်လီရေကြောင့် ခရစ် ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုလီတပ်သို့ ဝင်ခွင့်ရခရေ။ သူဧ အရည်အချင်းတိကြောင့် ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ပြန်တမ်းဝင်အရာပီး အဆင့်အတန်းသို့ တိုးမြှင့်ခန့်ထား ခြင်းခံရဧ။

၁၉၂၇ ခုနှစ်၊ မေလ ၂ဝ ရက်နိ နံနက် ၇ နာရီ ၅ မိနစ် အချိန်တွင် လောင်းအိုင်လင်းရူးဇဗဲ့ လေယာဉ်ပျံကွင်းမှ တက်ခပနာ နောက် တစ်ရက် (မေလ ၂၁ ရက်နိ)တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ပါရစ်မြို့ လဗူဇေးယာလီယာဉ်ပျံကွင်း၌ ည ၁ဝ နာရီ ၂၁ မိနစ်အချိန် သက်ဆင်းခရေ။ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာကို တစ်ယောက်တည်း ရှေးဦးစွာ ပျံသန်းဝံ့သူ ဖြစ်ပနာ လင်းဗတ်ရေ လီယာဉ်ပျံ ကွင်းသို့ ဆင်းရေနန့် တစ်ပြိုင်နက် ပြင်သစ် ပြည်သူပြည်သားတိက ဆီးကြိုဂုဏ်ပြုကြလီရေ။ မိုင်ပေါင်း ၃၆ဝဝ ကျယ်ရေပင်လယ်ကို ၃၃ နာရီ ၂၉ မိနစ်နန့်အရောက် ဖြတ်သန်းပနာ မောင်းနိုင်ရေ လေသူရဲကောင်းကြီးဖြစ်လီရေ။ ဥရောပတိုက်မှ ထိပ်သီး ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးမားကပင် မြှောက်စားချီးကျူးခြင်း ခံရလီရေ။ ပါရစ်မြို့မှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ပြန်ရောက်ရေအခါ၌လည်း အမေရိကန်သမ္မတ ကယ်လဗင်ကူးလစ်က နိုင်ငံတော်အစိုးရဧ ချီး ကျူးပွဲတစ်ရပ် ကျင်းပပြီးကေ သူရဲကောင်းဆုတံဆိပ်ပင် ပီးအပ်ခလီ ရေ။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု လီတပ်မတော်၌ပင် ဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့် အတန်းအထိ တိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်းခံရရေ။

လင်းဗတ်ဧ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာကိုဖြတ်ပနာ ပျံသန်းရေ လေ ကြောင်းခရီး အဖြစ်အပျက်ကို နယူးယောက်တိုင်း သတင်းစာက ဒေါ်လာပေါင်း နှစ်သိန်းငါးရေင်းနန့်ဝယ်ရေ။ သူဧ *အကျွန်ရို့* ဆိုရေ စာအုပ်ရေ တစ်ခါက အရောင်းရဆုံးစာအုပ်ဖြစ်ခဧ။ ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဆိုင်ရာ မက္ကဆီကို သံအမတ်ဟောင်းဧ သမီးအန်းမောရိုးနန့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်ဧ။ အန်းမောရိုး မှာလည်း အသံဖမ်းစက်(ရေဒီယို)အတတ်ကို ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်ပနာ လေကြောင်း၌လည်း တွဲဖက်ပါဝင်နိုင်သူ ဖြစ်ရုံမက စာရီးဆရာလည်းဖြစ်ဧ။ လင်းဗတ်ဇနီးမောင်နှံရို့ရေ နယူးယောက်မှ တရုတ်နိုင်ငံသို့ မြောက်ဘက် 
လမ်းမှ ပျံသန်းခကတ်ရေ။

၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် သူရို့ဧ အချေကို လူဆိုးတိကပြန်ပီးဖမ်းပနာ သတ်ဖြတ်လိုက်ကြဧ။ ယင်းပိုင်ခါမှစပနာ လင်းဗတ်ဇနီးမောင်နှံရို့လည်း စိတ်နှလုံးမချမ်းမသာဖြစ်ကာ ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွှေ့နေ ထိုင်ခကြလီရေ။ ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ပြန်လာကာ အလုပ်ဟောင်းတွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ရေ။ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် အလုပ်မှနုတ်ထွက်ပြီးနောက် ဖို့ဒ်မော်တော်ကား ကုမ္ပဏီတွင် ဝင်ရောက်လုပ် ကိုင်လီရေ။ ၁၉၇၄ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၆ ရက်တွင် ကွယ်လွန်ရေ။ 
## ကိုးကား
ချိုင့်

**ချိုင့်** (ဗမာ: **ရှဉ့်**) ရေ နို့တိုက်သတ္တဝါတစ်မျိုးဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား
ချီကိုရီ

ဥရောပတိုက်နန့် မြီထဲပင်လယ်နိုင်ငံတိတွင် ပေါ်ရောက်ရေ ပင်ရုံမျိုးဖြစ်ပနာ အမြင့် လေးပေအထိ မြင့်ရေ အပင်မျိုးဖြစ်ရေ။ အပြာရောင် အပွင့်တိပွင့်ရာ တစ်ရက်သာ ခံရေ။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ မြီဖြူဟိရေ ဒေသတိ၌ အလေ့ကျ ပေါက်ရေ။ အမြစ်မှာ တုတ်ခိုင်ထွားကျိုင်းပနာ ထိုအမြစ်ဥကို အခြီာက်လှန်းကာ ကြိတ်လှော်ပနာ ကော်ဖီနန့် ရောစပ်သုံးစွဲလေ့ဟိရေ။ အရွက်တိကို အစိမ်းစားသုံး ကတ်ရေ။ 

## ကိုးကား
ချီး

ချီးဆိုစွာ လူနန့် တိရစ္ဆာန်အနွယ်ဝင်ရို့မှ အစာခြီစနစ်၏ နောက်ဆုံးအဆင့်အဖြစ် စအိုမှ စွန့်ထုတ်လိုက်ရေ အညစ်အကြေး ဖြစ်တေ။ ချီး၊ ချေး၊ ချီး၊ အခင်းကြီး၊ အီး စရေဖြင့် အသုံးအနှုန်းကွဲ အမျိုးမျိုး ဟိရေ။ 

File:BearApplePoop.JPG|Bear scat
File:Mixedplasticbearpoo.jpg|Bear scat showing consumption of bin bags
File:Kasuar fg1.jpg|The cassowary disperses plant seeds via its feces
File:Earthworm faeces.jpg|Earthworm feces aids in provision of minerals and plant nutrients in an accessible form
File:Avföring - Fågelspillning - Ystad-2015.jpg|Feces from different seabirds.

## ကိုးကား
ခြိတ်မြို့

## ခြိတ်မြို့(အေဒီ ၁၁၄၂-၁၁၅၄)
ပုရိန်မြို့တွင် အနန္တသိရိနတ်ရွာစံပြီးနောက် အေဒီ ၁၁၄၂ ခုနှစ်တွင် ၎င်းဧ့ညီ မင်းဘုန်းစား နန်းတက်ရေ။
၎င်းရေ ပုရိန်ကို မနှစ်သက်၍ မြောက်ဘက်ကို ဆန်တက်ပြီး လေးမြို့မြစ်ဧ့ချောင်းလက်ထက်ဖြစ်ရေ ခြိတ်ချောင်း
ဖျားတွင် ခြိတ်မြို့ကို တည်ရေ။ မြောက်ဦးမြို့မှ မြောက်ဘက် (၉)မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ဟိရေ။ လူသူ
အရောက်အပေါက်နည်း၍ ချောင်ကျရေ။ လုံခြုံရီးရ ရွေးခရဟန်တူရေ။ ကောင်းကင်ဓာတ်ပုံအရ ဧက(၃၀)ခန့်
ကျယ်ဝန်း၍ တစ်ဘက်ကေ ၁၂၀ဝ ပေခန့်ဟိရေ စတုရန်းပုံ နန်းမြို့ဟိရေ။ နန်းမြို့ဧ့အပြင်ဘက်တွင် ကျဉ်းမြောင်း
ရေ ကျုံးငယ်ဖြင့် ဝန်းရံထားရေ။ ဓညဝတီ၊ ဝေသာလီကဲ့သို့ နန်းမြို့အပြင်ဘက်တွင် ပတ်လည်ဝန်းရံထားရေ
မြို့တံတိုင်း မတွိ့ရဘဲ တောင်ဘက်နန်းမြို့ရိုးနန့် ပြိုင်၍တံတိုင်းတစ်ထပ် တွိ့ရရေ။ ပေ ၃၅၀ဝ ခန့်ရှည်ရေ။
ရန်သူတိ တောင်ဘက်အရပ် လေးမြို့ကမ်းမှတဆင့် လာရောက်တတ်ရေကြောင့် ဖြစ်နိုင်ရေ။ ထိုမြို့တွင် မင်း
(၃)ဆက် ၁၂ နှစ်ခန့်သာ နန်းစံကတ်၍ ဖတ်မရ တိ မကျန်ရစ်ခရခြင်း ဖြစ်နိုင်ရေ။

## ကိုးကား
ချိန်ကိုက်ပိဋကတ်တိုက်

## တည်နီရာ
မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့မြောက်ဘက် တစ်မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိပါရေ။ ထူပါရုံစေတီတော်ဧ့မြောက်ဘက်၊ ချိန်ကိုက်တံတိုင်းဧ့တောင်ဘက်တွင်ကျရောက်ပါရေ။
## ကုသိုလ်သျှင်
ဘုရင်မင်းဖလောင်းမှ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၉၅၃)ခု၊ အေဒီ (၁၅၉၁) ခုနှစ်တွင် တည်ထားလှူဒါန်းခ ပါရေ။
## သမိုင်းအကျဉ်း
ဒေပိဋကတ်တိုက်မှာ မြောက်ဦးမြို့ပေါ်ဟိပိဋကတ်တိုက်(၄၈) လုံးရှိသည့်အနက် (၁) လုံးအပါအဝင်ဖြစ်ပါရေ။ ဒေပိဋကတ်တိုက်ဧ့အနောက်ဘက် တောင်ညိုကျောင်းတိုက်တွင် သီတင်းသုံးနီထိုင်ကြရေ သံဃာတော်အသျှင်သူမြတ်တိ အသုံးပြုရန် ဘုရင်မင်းဖလောင်းက တည်ထားလှူဒါန်းခရေ ပိဋကတ်တိုက်တစ်လုံးဖြစ်ရေဟု သိရှိရပါရေ။ ဒေပိဋကတ်တိုက်၌ ရွှေချထားရေ ပိဋကတ်ကျမ်းဂန် ပေ၊ ပုရပိုဒ်တိ၊ လူနန့်ဆိုင်ရေ ကျင့်ထုံး၊ ရဟန်းနန့်ဆိုင်ရေ ကျင့်ထုံး၊ လောကီလောကုတ္တရာနှစ်ဖြာရေ ကျမ်းဂန်တိထားရှိပါရေ။ ပိဋကတ်တိုက်တော်ထဲတွင် ရှေးအခါက ရတနာကိုးပါးဖြင့် သွန်းလုပ်ရေ ဆင်းတုတော်တစ်ဆူလည်း စံပ္ပါယ်ခရေဟုသိရှိရပါရေ။ သက္ကရာဇ် (၁၀၀၀) ပြည့်၊ အေဒီ (၁၆၃၈) ခုနှစ်တွင်လည်း လောင်းကြက်စား ငကုသလအမတ်ရေ နရပတိဘွဲ့ကိုခံယူပြီး သီဟိုဠ်မှ ပို့ဆက်လိုက်ရေ ပိဋကတ်တော်တို့ကိုလည်း ထားရှိခပါရေ။ စန္ဒသုဓမ္မရာဇာလက်ထက် (အေဒီ ၁၆၅၂-၁၆၈၄) ခုနှစ်တွင်လည်း အဆိုပါပိဋကတ်တိုက်တော်ကို ထပ်မံမွမ်းမံခရေဟု သိရှိရပါရေ။ ပိဋကတ်ကျမ်းဂန် ပေ၊ ပုရပိုဒ်တို့ကို ထည့်သိုထားရာ အဆောက်အဦဖြစ်ပနာ ပိဋကတ်တိုက်ဟု ခေါ်တွင်ခြင်းဖြစ်ပြီး ချိန်ကိုက်တံတိုင်းအနီးတည်ရှိပနာ ချိန်ကိုက်ပိဋကတ်တိုက်ဟု ခေါ်ပါရေ။ ထူပါရုံစေတီတော်နန့် ချိန်ကိုက်တံတိုင်းအကြား မြေညီပြင်တွင် တည်ဟိပါရေ။ 

## ဗိသုကာလက်ရာ

ပိဋကတ်တိုက်တော်ကို ကျောက်တံတိုင်းလေးဘက် ကာရံထားပါရေ။ အရှေ့ဘက်တွင် ဝင်ပေါက်ပါယှိပါရေ။ အောက်ခြီလေးထောင့်တိုင်းတွင် ခိုနန်းချိုးတိနဲ့တွိယှိရပါဧ့။ ကျောက်နံရံလေးဘက်မှာ အပေါ်သို့ ကားထွက်သွား ပါရေ။ အပေါ်ပိုင်းရေ အောက်ခြေထက်ပိုပနာ ကျယ်ကားသွားပါရေ။ အပေါ်ပိုင်းကို ပြာသာဒ်၊ ဘုံအဆင့်ဆင့်တိဖြင့် ထုဆစ်ထားပါရေ။ ဘုံဆင့် (၅) ဆင့်ဟိအဆင့်တိုင်းတွင် ပန်းခက်၊ ပန်းနွယ်၊ စုလစ်မွန်းချွန်၊ စိန်တောင်တိနန့် ရခိုင်စိတ္တလင်္ကာရ အနုလက်ရာတိဖြင့် အနုစိတ်ထုဆစ်ဖန်တီးထားပါရေ။ အောက်ခြေတောင်မြောက်အကျယ် (၁၅) ပေခန့်ရှိပြီး၊ အရှေ့ အနောက်မုခ်ထွက်ပါ (၂၁) ပေခန့်နန့် အမြင့် (၁၈) ပေခန့်ယှိပါရေ။ အောက်ခြေမှ အပေါ်သို့ ကြာပွင့်သဏ္ဌာန်ပွင့်အာပြီး အပြင်နံရံလေးဘက်တွင်လည်း ပန်းပွင့်၊ ပန်းနွယ်၊ ပန်းခက် ရခိုင်စိတ္တလင်္ကာရ အနုလက်ရာတိဖြင့် အလှဆင်ဖန်တီးထားခြင်း ဖြစ်ပါရေ။ မြောက်ဦးခေတ် ပိဋကတ်တိုက် လက်ရာတိထဲတွင် အလွန်လက်ရာပြောင်မြောက်ရေ ပိဋကတ်တိုက်တစ်လုံးပင် ဖြစ်ပါရေ။ ရခိုင့်ကိုယ်ပိုင်ဟန် ဗိသုကာ အဆောက်အဦ တစ်ခုဖြစ်ရေဟုလည်း ဆိုလောက်ပေရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
ခြူးလေး

ခြူးလေး (Chue Lay) ၅ အောက်တိုဘာ ၁၉၉၃ မွီး)စွာ အရင်က နေအဉ္ဇရာဟု သိခကတ်ပြီး၊ MRTV-4 ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတိမာ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခပြီးနောက် လူသိများလာရေ ရခိုင် သရုပ်ဆောင် ဖြစ်ရေ။

*[[မိုးပန်းပွင့်ရဲ့သင်္ကေတ]]* ရုပ်ရှင်မာ ဇာတ်ရုပ်ကျအောင် သရုပ်ဆောင်နိုင်မှုကြောင့် ၂၀၁၈ ခုနှစ်မြန်မာရုပ်ရှင်အကယ်ဒမီဆုပီးပွဲမာ အကောင်းဆုံးအမျိုးသမီးဇာတ်ပို့ဆုအတွက် လျာထားခံရရေ။

## အစောပိုင်းဘဝနန့် ပညာရီး
မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ သံတွဲမြို့၌ ၁၉၉၃ အောက်တိုဘာ ၅ တွင် ခြူးလေးကို မွီးဖွားရေ။ အမည်မှာ စန်းသော်တာ၊ မွီးချင်းနှစ်ယောက်အနက် အကြီး ဖြစ်ကာ၊ မောင်တယောက် ဟိရေ။ အင်းစိန် အမှတ်(၄)အခြေခံပညာအထက်ကျောင်း၌ ပညာသင်ယူရေ။ ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းတက္ကသိုလ်မှ အင်္ဂလိပ်ဘာသာအထူးပြုဖြင့် ဘွဲ့ရခရေ။

## အနုပညာ
### ၂၀၁၂-၂၀၁၃: ပွဲဦးထွက်ကာလ
၂၀၁၂ တွင် မျက်နှာသစ်သရုပ်ဆောင်ရွေးချယ်ပွဲ ဖြစ်တေ *ပျော်ရွှင်စရာသရုပ်ဆောင်ကမ္ဘာမာ* ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရေ။ ယပြီးကေ MRTV-4 ရုပ်သံနန့် ငါးနှစ်စာချုပ် ချုပ်ခရေ။ *ကြယ်တာရာတိုက်ပွဲ*ရုပ်ရှင်မာ သရုပ်ဆောင်သင်တန်းမှ သူငယ်ချင်းတိနန့်အတူ ပွဲဦးထွက်လာရေ။ ၎င်းနောက်၊ ဟိန်းဝေယံအပြိုင် အင်တင်တင်ဂွင်၌လည်းကောင်း၊ ပြေတီဦးနန့်အပြိုင် Twist ၌လည်းကောင်း သရုပ်ဆောင်ရေ။

### ၂၀၁၄: ရီပန်းစားမှု
၂၀၁၄၊ သူမ၏ ၂၀၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ MRTV-4 မှ ထုတ်လွှင့်ရေ ပွဲဦးထွက် ရုပ်သံ *[[ထာဝရမန္တလေး]]*၌ သရုပ်ဆောင်ရာ၊ အောင်မင်းခန့်၊ ဟန်လင်းသန့်၊ အောင်ရေချမ်း၊ မေမီကျော်ကျော်ရို့နန့်အတူ အဓိကဇာတ်ရုပ်တွင် ပါဝင်ရေ။ ဒေဇာတ်လမ်းတွဲရေ မြန်မာရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲသမိုင်းတွင် အကြီးအကျယ် အောင်မြင်မှု ရဟိရေ။ နောက် ဒုတိယရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ ဖြစ်ရေ *ပန်းနုသွေး*(ဇာတ်ထုပ် ၂)မာ ပါဝင်ပနာ၊ ထိုနှစ်မှာပင် MRTV-4 က ထုတ်လွှင့်ရေ။ ယင်းဇာတ်လမ်းမာ သူ့ဇာတ်ရုပ်ဖြစ်တေ ခြူးလေးကို ဝိုင်းဝန်း အားပီးကတ်တေအတွက်၊ လူတိပါးစပ်မှာ ရီပန်းစားလာရေ။ နောက်ခါ သူ့နာမည်ကို နေအဉ္ဇရာမှ ခြူးလေးလို့ ပြောင်းရေ။

### ၂၀၁၅-မျက်မှောက်: ရုပ်ရှင်ကားကြီး၌ ပါဝင်ခြင်း
၂၀၁၅ တွင်၊ ဟန်လင်းသန့်၊ မေမြင့်မိုရ်ရို့နန့် အပြိုင် *မိုးပန်းပွင့်ရဲ့သင်္ကေတ* ဇာတ်ကား၌ ခေါင်းဆောင်မင်းသမီးနီရာမာ ဗွေလာဦး(ပထမဆုံး) သရုပ်ဆောင်လာရေ။
၂၀၁၈ စက်တင်ဘာ ၁၄ မာ ရုံတင်ပြသရာ၊ ၂၀၁၈ မြန်မာရုပ်ရှင်အကယ်ဒမီဆုပီးပွဲ၏ အကောင်းဆုံးအမျိုးသမီးဇာတ်ပို့ဆုအတွက် ဇကာတင်စာရင်း ဝင်လားရေ။

ယပြီးကေ *လူရည်ချွန်* (၂၀၁၅)၊ ၂၀၁၆ တွင် *ပို၍လှရေမနက်ဖြန်*၊ *ကံကံ၏အကျိုး*၊ ၂၀၁၈ တွင် *ရသမော်ကွန်းအလင်္ကာ*၊ *ရွှေဖူးစာဆုံရာမြေ*၊ Happy Beach: Season 2၊ ၂၀၁၉ တွင် *ချစ်ရပါသော နွေ*၊ *နွေလယ်ညရဲ့လမင်း ဆို*ရေ မြောက်မြားလှရေ ရုပ်သံစီးရီးတိမာ ပါဝင်လာရေ။
၂၀၁၉ တွင် *ကျော်ကြားအမွှေစိန်ဝိညာဉ်*၊ ၂၀၂၀ တွင် သော*င်းတိုက်ကကြားစေသား* ရုပ်ရှင်ရို့တွင် ပါဝင်ရေ။ စာရီးဆရာမ ခင်နှင်းယု ရီးရေ နာမည်ကျော် ဝတ္ထုဖြစ်တေ *သရဖူ* ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် ပါဝင်ခရေ။

## ရုပ်ရှင်ရုပ်သံ
### ရုပ်ရှင်

    
### ရုံတင်ရုပ်ရှင်

### ရုပ်သံ

## ဆုနန့် စကာတင်

## ကိုးကား


ကဏ္ဍ:ရခိုင်အနုပညာသျှင်တိ
ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ

**ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ** (mathematical analysis) ဆိုရေမှာ ကိန်းစစ်တန်ဖိုးပြ ဖန်သျှင်တိ (real-valued functions) နန့် ကိန်းရှုပ်ခေါ် ကွန်ပလက်စ်တန်ဖိုးပြ ဖန်သျှင်တိ (complex-valued functions) ကို စနစ်တကျ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ လိလာသည့် သင်္ချာဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုဟု အကြမ်းဖျဉ်း ဆိုနိုင်ရေ။ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာတွင် အနန္တကိန်းစဉ်တန်းတိ (infinite sequences) ဧ လစ်မစ် (limit) ခေါ် လားရာပြတန်ဖိုးသဘောကို တွင်ကျယ်နက်ရှိုင်းစွာ အသုံးပြုလိဟိရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာရေ လစ်မစ်တိကို လိလာခြင်းဖြစ်ရေဟုလည်း ဆိုကြရေ။

ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာတွင် ကဲကုလပ်၊ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းတိ (differential equations)၊ ဖန်သျှင်တိကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ လိလာခြင်း (functional analysis) အစဟိသဖြင့် ဘာသာရပ်ခွဲတိ ဟိရေ။ အခြေခံကဲကုလပ်တွင် ပါဝင်သည့် ဒရစ်ဗတစ် (derivative) ခေါ် လက်ငင်းတဒင်္ဂပြောင်းလဲနှုန်း၊ အင်တီဂရယ် (integral) ခေါ် ရီးမန်ပေါင်းလဒ်ဧ လားရာပြတန်ဖိုး၊ အနန္တကိန်းစဉ်တန်းတိ ပေါင်းလဒ်တိ (series) အစဟိသည့် သဘောတရားရို့ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာတွင် တွိ့နိုင်ကေလည်း၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာဟူသော အမည်ကို ထိုအခြေခံ ကဲကုလပ် ဘာသာရပ်တွင် တွိ့ရလိမဟိသည့် တန်းမြင့်သင်္ချာ အကြောင်းအရာတိအား ရည်ညွှန်းရန်အတွက် သီးသန့် အသုံးပြုလိဟိရေ။

## ကိုးကား
ဂဇာပတိ

ဂဇာပတိ (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၈၇၅-၈၇၇)(ခရစ်နှစ် ၁၅၁၃-၁၅၁၅)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်ပါရေ။

မင်းရာဇာလွန်လီကေ သားတော်ဂဇာပတိရေ သက္ကရာဇ် ၈၇၅ ခုတွင် ထီးနန်းကို ဆက်ခံအုပ်စိုးလီရေ။
သက်ရို့ ထကြွပုန်ကန်ရေအတွက် လားရောက်နှမ်နင်းခရရေ။ ဧမင်းရေ ဝေသာလီမှတဖန် မြောက်ဦးသို့ ပြောင်းပြီး နန်းစံခ
ရေ။ နန်းစံ(၂)နှစ်၊ သက္ကရာဇ် (၈၇၇)ခုတွင် နတ်ရွာစံရေ။

## ကိုးကား
ဂင်းနီဗစ်ဆောသမ္မတနိုင်ငံ

**ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံ**ဧ မူရင်းနာမည်မှာ ပေါ်တူဂီ ဂင်းနီနိုင်ငံ ဖြစ်ရေ။ ၁၉၇၄ ခုနှစ် တွင် လွတ်လပ်ရီးရဟိ၍ ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံဟု နာမည် ပြောင်းခရေ။ အာဖရိကတိုက် အနောက်ဘက် ကမ်းခြေတွင် တည်ဟိပြီး မြောက်ဘက်တွင် ဆီနီဂေါနိုင်ငံ၊ အရှေ့နန့်တောင်ဘက်တွင် ဂီနီနိုင်ငံရို့ တည်ဟိရေ။ နိုင်ငံဧအကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၁၃၉၄၈ ဟိရေ။ ၁၉၇၆ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက်အရ လူဦးရေ ၅၃ဝဝဝဝ 
ဟိရေ။ မြို့တော်မှာ ဗစ်ဆောမြို့ ဖြစ်ရေ။ မြေနိမ့်လွင်ပြင်တိနန့် ကျွန်းပြတ်တိ ပေါတိပြီး သစ်တောထူထပ်ရေ နိုင်ငံ ဖြစ်ရေ။

ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံကို ၁၅ ရာစုခန့်မှ အစပြု၍ ပေါ်တူဂီလူမျိုး ပင်လယ်ခရီးလား တစ်စုက စတင် တွိ့ဟိခရေ။ ၁၇ ရာစုနန့် ၁၈ ရာစု နှစ်တိအတွင်း ထိုအရပ်၌ ငွေဝယ်ကျွန် အရောင်းအဝယ်လုပ်ငန်း ထွန်းကား ခရေ။ ထိုအချိန်မှ အစပြု၍ ပေါ်တူဂီလူမျိုးရို့က ကိုလိုနီနိုင်ငံအဖြစ် သိမ်းပိုက် အုပ်ချုပ်ခရေ။ ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီပိုင် ကိုလိုနီတိ အားလုံးကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ရေအခါ ဂင်းနီဗစ်ဆော နိုင်ငံရေ ပေါ်တူဂီရို့ဧ ပင်လယ်ရပ်ခြား 
ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်လာရေ။

ထိုအချိန်မှ အစပြု၍ ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံဟိ အာဖရိက တိုင်းရင်းသားတိဧ လွတ်လပ်ရီး လှုပ်ရှားမှုတိရေ 
တစ်နေ့တခြား ပြင်းထန်လာခရေ။ ပေါ်တူဂီအစိုးရရေ တိုးတက် လှုပ်ရှားလာရေ လွတ်လပ်ရီး လှုပ်ရှားမှုတိကို ဖိနှိပ်ရန် အပြင်းအထန် ကြိုးစားခကေလည်း အချည်းနှီးပင် ဖြစ်ရေ။ အာဖရိက တိုင်းရင်းသားရို့ဧ ၁၃ နှစ်ကြာ တိုက်ခရရေ လွတ်လပ်ရီး တိုက်ပွဲအပြီး၊ ၁၉၇၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၄ ရက်နိတွင် လွတ်လပ်ရီး ပီးလိုက်ရ ရေ။ သမ္မတအဖြစ် လွီဒီအယ်လမေဒါ ကဗရဲကို၎င်း၊ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဖရန်စစ္စကိုမန်းဒိကို၎င်း တင်မြှောက်ကတ်ရေ။ လွတ်လပ်ရီးတိုက်ပွဲ တစ်လျှောက်လုံးတွင် ရုရှနိုင်ငံက စစ်ရီးအတွက် စစ်လက်နက်ပစ္စည်းတိကို ထောက်ပံ့ခရေ။ 

အာဖရိက တိုင်းရင်းသားတိမှာ အများအားဖြင့် ကပ္ပလီလူမျိုးတိ နီထိုင်ကတ်ရေ။ အများစုမှာ အစ္စလာမ် 
ဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြသူတိ ဖြစ်ရေ။ အဓိက ထွက်ကုန်တိမှာ မြေပဲနန့် ဆီထွက်အုန်းရို့ ဖြစ်ကတ်ပြီး ပျားမွေးမြူခြင်း လုပ်ငန်းကိုလည်း လုပ်ကိုင်ကတ်ရေ။ ဓာတ်သတ္တု တူးဖော်ရီး လုပ်ငန်းတွင် ရေနံကို
လည်း စတင် တွိ့ဟိနေပြီး ဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား
ဂတသညကထေရ်

**အသျှင်ဂတသညကထေရ်** ရေ မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်ဟိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်ရေ။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း
### တိဿမြတ်စွာဖရားလက်ထက်
အသျှင်ဂတသညကထေရ် ရေ ခုနစ်နှစ်သားနန့် တိဿမြတ်စွာဖရား ဧ့ သာသနာတော်တွင် သျှင်အဖြစ် ဝင်ရောက်ခဧ့။ ယပြီးနောက် မြတ်စွာဖရားဧ့ ခြေတော်ကို စိတ်နန့် ရည်မှန်းကာ ဟိခိုးခဧ့။ ယင်းချင့်အပြင် မြတ်စွာဖရားကို ရည်စူးပြီးကေ ခုနစ်ပွင့်သော ဆီမီးတောက်ပန်းတိကို ပစ်လွှင့်မြှောက်ကာ ပူဇော်ခဧ့။ 

### အကျိုးခံစားရခြင်း
ယင်းပိုင် ဒေဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကိုးဆယ့်နှစ်ကမ္ဘာထက်တွင် မြတ်စွာဖရားအား ပူဇော်ခရေ  အချိန်မှစကာ အပါယ်လေးဘုံသို့ မကျရောက်ခပေ။ ယင်းချင့်အပြင် ရှစ်ခုမြောက်ကမ္ဘာထက်တွင်  “အဂ္ဂိသိခ” နာမည်နန့် စကြဝတေးမင်း သုံးကြိမ် ဖြစ်ခဧ့။

### ဂေါတမမြတ်စွာဖရားထက်ထက်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်တွင် အသျှင်ဂတသညကထေရ် အဖြစ်နန့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူဧ့။

## ကိုးကား
ဂဏန်းသင်္ချာဧ အခြီခံသီအိုရမ်

ကိန်းသီအိုရီတွင် **ဂဏန်းသင်္ချာဧ အခြေခံသီအိုရမ်** (Fundamental theorem of arithmetic) ဆိုသည့် ဂဏန်းသင်္ချာတွင် အခြေခံအုတ်မြစ်ဟု ဆိုနိုင်ရေ ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (factorization) နန့် သက်ဆိုင်သည့် နိယာမတစ်ခုဟိရေ။ ဒေသီအိုရမ်ဧ မူရင်းမှာ နိ့စဉ်သုံး ကိန်းဂဏန်းတိ၊ (ပို၍ တိတိကျကျဆိုရကေ ကိန်းပြည့်တိအစု \mathbb{Z}၊) နန့်သာ ပတ်သက်ဧ။ ယကေလည်း သင်္ချာပညာ ထွန်းကားကျယ်ပြန့်လာရေနန့်အမျှ ဒေသီအိုရမ်ကို ယေဘုယျပြုထားသည့် သင်္ချာသဘောတရားတိလည်း ထွန်းကားလာရာ၊ နိ့စဉ်သုံး ကိန်းပြည့်တိအပြင် အခြားအက္ခရာသင်္ချာတည်ဆောက်ပုံ အမြောက်အမြား သာဓကအားဖြင့် ကိန်းပြည့်မြောက်ကိန်းတိ (integer coefficients) သာ သုံးသည့် ပိုလီနိုမီရယ်တိ (polynomials) အစု၊ သင်္ကေတအားဖြင့် \mathbb{Z}[x]၊ တွင်လည်း ဒေနိယာမ မှန်ရေ။ ဆိုလိုရေမှာ \mathbb{Z}[x] မှ သုညမဟုတ်သည့်၊ ယူနစ်မဟုတ်သည့် (non unit) ပိုလီနိုမီရယ်တိုင်းကို ထပ်မံဆခွဲ မခွဲနိုင်ရေ ပိုလီနိုမီရယ်တိ (irreducible polynomials) သုံး၍ ဆခွဲ ခွဲနိုင်ရေ။ ထိုဆခွဲပုံတိမှာလည်း (ရှေ့နောက်အစီအစဉ်ကို မကြည့်ကေ) တူညီရေ။ (ဒေတွင် တစ်ထက်ကြီးရေ ကိန်းပြည့်အစား သုညမဟုတ်သည့်၊ ယူနစ်မဟုတ်သည့် ပိုလီနိုမီရယ်၊ သုဒ္ဓကိန်းအစား ထပ်မံဆခွဲ မခွဲနိုင်ရေ ပိုလီနိုမီရယ် စရေဖြင့် အစားထိုးအသုံးပြုခြင်းမှအပ၊ နိယာမဧ အမြုတေသဘောမှာ အတူတူပင်။)  တွင်လည်း ဒေသီအိုရမ် မှန်ကန်ကြောင်း ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာဧ ကျေးဇူးကြောင့် ဂုအခါ သိလာရရေ။

ဒေနိယာမဧ မူရင်းအဆိုကို အကြမ်းရီးရကေ ဒေပိုင်ဖြစ်ရေ။

**တစ်ထက်ကြီးသည့် မည်သည့် ကိန်းပြည့် (integer) ကိုမဆို**
* **သုဒ္ဓကိန်းအချို့ဧ မြောက်လဒ်အဖြစ် ဆခွဲကိန်း ခွဲနိုင်ရေ၊**
* **ဆခွဲကိန်းခွဲရာတွင် မည်သို့ပင်ခွဲစေကာမူ၊ အခါခါခွဲစေကာမူ ရဟိသည့် ဆခွဲကိန်းတိမှာ (ရှေ့နောက်အစီအစဉ်ကို မကြည့်ကေ) အတူတူပင်ဖြစ်ရေ။**

သာဓကအားဖြင့် ၁၉၆၀ ကိုကြည့်ပါ။ ဒေကိန်း ၁၉၆၀ မှာ တစ်ထက်ကြီးရေ ကိန်းပြည့်ဖြစ်ရေကြောင့် နိယာမဧ ပထမအဆိုအရ ၁၉၆၀ ကို သုဒ္ဓဆခွဲကိန်း ခွဲ၍ ရကို ရရမည်ဖြစ်ရေ။ အောက်ပါအတိုင်း ဆခွဲကိန်း ခွဲရေ ဆိုပါစို့။

၁၉၆၀ = ၂ x ၂ x ၂ x ၅ x ၇ x ၇

ဆခွဲကိန်းတိအားလုံးမှာ သုဒ္ဓကိန်းတိဖြစ်ပြီး၊ ၂ သုံးခါ၊ ၅ တစ်ခါ၊ ၇ နှစ်ခါ ပါကြောင်း သတိပြုပါ။ ၎င်း ကိန်း ၁၉၆၀ ကိုပင် အောက်ပါအတိုင်း ရီးနိုင်ရေ။

၁၉၆၀ = ၅ x ၂ x ၂ x ၇ x ၂ x ၇

ဆခွဲကိန်းတိအားလုံးမှာ သုဒ္ဓကိန်းတိဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကိန်းတိကို ပထမအကြိမ် ဆခွဲကိန်းခွဲစဉ်အခါကဲ့သို့ ငယ်စဉ်ကြီးလိုက် စီမထားကေလည်း ပါဝင်သည့် သုဒ္ဓကိန်းတိကို ရေတွက်ပါက၊ ပထမအကြိမ်မှာကဲ့သို့ပင် ၂ သုံးခါ၊ ၅ တစ်ခါ နန့် ၇ နှစ်ခါပင် ဖြစ်ရေ။ (ဂုဖော်ပြထားရေ ဆခွဲကိန်း စီစဉ်ပုံနှစ်မျိုးမှာ ဖြစ်နိုင်သမျှ အစီအစဉ် အမျိုး ၆၀ စနစ်တကျ ရေတွက်ခြင်းဟု ခေါ်ဆိုနိုင်မည့် ကွန်ဘိုင်နတိုးရစ် (combinatorics) ဘာသာရပ်သုံး၍ \dfrac{6!}{3!1!2!}=60 ဟုတွက်ခြင်းဖြစ်ရေ။ ထဲမှ နှစ်ခုသာရေဖြစ်ရေ။ ၎င်း အစီအစဉ် အမျိုး ၆၀ ထဲမှ မည်သည့် အစီအစဉ်တွင်မဆို ၂ သုံးခါ၊ ၅ တစ်ခါ၊ ၇ နှစ်ခါ ပါကို ပါရမည်ပင်။) ဒေပိုင် ဆခွဲကိန်းတိ အစီအစဉ် မတူညီစေကာမူ ပါဝင်သည့် သုဒ္ဓဆခွဲကိန်းတိ (၂၊ ၅ နန့် ၇) တူညီခြင်းနန့် ၎င်းသုဒ္ဓဆခွဲကိန်း တစ်ခုချင်းစီဧ မြောက်လဒ်တွင် ပါဝင်မှု အကြိမ်အရေအတွက် (၂ သုံးခါ၊ ၅ တစ်ခါ၊ ၇ နှစ်ခါ) တူညီခြင်းကို **ဆခွဲကိန်းတိမှာ (ရှေ့နောက်အစီအစဉ်ကို မကြည့်ကေ) အတူတူပင်ဖြစ်ရေ၊** အင်္ဂလိပ်ဖြင့် "prime factors are unique up to the order" ဟု ခေါ်ရေ။
ဂန္ဓမာလိယ

** အသျှင်ဂန္ဓမာလိယထေရ် ** ရေ မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်ဟိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်ရေ။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း
### သိဒ္ဓတ္ထမြတ်စွာဖရားလက်ထက်
အသျှင်ဂန္ဓမာလိယထေရ် ရေ သိဒ္ဓတ္ထမြတ်စွာဖရား ဧ့ နံ့သာပုထိုတော်ကို ပြုလုပ်လှူဒါန်းခဧ့။ ယင်းခါ မြတ်စွာဖရားအား ရဟန်းအပေါင်းခြံရံပနာ ဖူးမြင်ရဧ့။ ယပြီးနောက် အသျှင်ဂန္ဓမာလိယထေရ် ရေ မြတ်စွာဖရားအား ဟိခိုးကာ မြီာက်အရပ်သို့ လားဧ့။

### အကျိုးခံစားရခြင်း
ဒေဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကိုးဆယ့်လေးကမ္ဘာထက်တွင် ပန်းနံ့သာလှူခရေအချိန်မှစကာ အပါယ်လေးဘုံသို့  မကျရောက်ခရပေ။ ယင်းချင့်အပြင် သုံးဆယ့်ကိုးကမ္ဘာထက်တွင်လည်း “ဒေဝဂန္ဓ” နာမည်နန့် စကြဝတေးမင်း တစ်ဆယ့်ခြောက်ကြိမ် ဖြစ်ခဧ့။

### ဂေါတမမြတ်စွာဖရားထက်ထက်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်တွင် အသျှင်ဂန္ဓမာလိယထေရ် အဖြစ်နန့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူဧ့။

## ကိုးကား
ဂဏ္ဌိပုပ္ဖိယ

** အသျှင်ဂဏ္ဌိပုပ္ဖိယထေရ်   **  ရေ မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်ဟိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်ရေ။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း
## ဝိပဿီမြတ်စွာဖရားလက်ထက်
ဝိပဿီမြတ်စွာဖရား လက်ထက်တော်အခါက ဖြစ်ဧ့။ ထိုမြတ်စွာဖရားရေ ကျောင်းအရံမှ ထွက်တော်မူရေအခါ အသျှင်ဂဏ္ဌိပုပ္ဖိယထေရ်   ရေ ခရီးလမ်း၌ ညဉ့်မွှေးပန်းနန့် ဖြန့်ကြဲကာ ပူဇော်ဧ့။ 

### အကျိုးခံစားရခြင်း
ဒေဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကိုးဆယ့်တစ်ကမ္ဘာရို့လုံးလုံး မြတ်စွာဖရားအား ပန်းပူဇော်ခရေ အချိန်မှစကာ အပါယ်လေးဘုံသို့ မကျရောက်ခရပေ။  ဒေဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ  လေးဆယ့်တစ်ကမ္ဘာထက်တွင်  “စရဏ” နာမည်နန့် စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဧ့။

### ဂေါတမမြတ်စွာဖရားထက်ထက်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်တွင် အသျှင်ဂဏ္ဌိပုပ္ဖိယထေရ်   အဖြစ်နန့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူဧ့။

## ကိုးကား
ဂန့်ဂေါ

မြေပုံမြို့မှ အရှိမြောက်ဘက် ရှစ်မိုင်အကွာ ရိုးမ တောင်ခြီတွင် ဟိရေ။ အနီအထား ကောင်းအနိန်နန့် ကမ္ဘာစစ်ကြီး၌ ဂျပန် တပ်မဟာ နှစ်ခုက အခိုင်အမာ တပ်စွဲနီခရေ။ မဟာမိတ် တပ်တိက ရှစ်ရက်တိုင်တိုင် ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလကုန် အထိ အပြင်းအထန် တိုက်ခိုက်ခရရေ။ ဂျပန်တပ်သား နှစ်ထောင် မဟာမိတ်တပ်သား ခြောက်ရာကျော် ကျဆုံးခကတ်တေ။ ရခိုင် စစ်မျက်နှာမာ ဂျပန်၏ နောက်ဆုံးခံတပ် ဖြစ်ရေ။
## ကိုးကား
ဂရပ်ဖစ်အနုပညာ

**ဂရပ်ဖစ်အနုပညာ**ဆိုစွာဖို့ အမြင်ဆိုင်ရာ အနုပညာအမျိုးအစားတိထဲတွင် ပါဝင်ရေ အနုပညာပုံသဏ္ဌာန်တစ်ခု ဖြစ်ရေ။ ဂရပ်ဖစ်အနုပညာကို ပုံနှိပ်ခြင်းအနုပညာဟု ဝက်ဘ်စ်တာအဘိဓာန် ကဖွင့်ဆိုပြီးကေ ဓာတ်ပုံနည်းပညာ၊ ကျောက်ပုံနှိပ်နည်းပညာ၊ သစ်ထွင်းနည်းပညာ၊ ကေတ်းပုံနှိပ်နည်းပညာ အစဟိရေရို့ကိုအသုံးပြုပနာ တီထွင်ဖန်တီးရေ အနုပညာလက်ရာတိဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရေ။ ယင့်ချင့်အပြင် လိုင်းတိ၊ အသွေးအနုအရင့်နန့် ရုပ်လုံးရုပ်ကြွတိ ပေါ်လွင်ရန်သရုပ်ဖော်ရရေ အမြင်ဆိုင်ရာ အနုပညာအမျိုးအစားဟု အောက်စဖို့အဘိဓာန်က အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရေ။

အမြင်ဆိုင်ရာတင်ပြချက်တိကို မျက်နှာပြင်တစ်ခုပေါ်တွင် ရေးဆွဲတင်ပြထားခြင်းကို ဂရပ်ဖစ်ဟု ခေါ်ဆိုရေ။ နံရံ၊ ကင်းဗတ်၊ ပိုးဇာ၊ စက္ကူ၊ ကျောက်တုံးနန့် ပုံနှိပ်နိုင်ရေ ယပိုင်မဟုတ်ကေ ရေးဆွဲနိုင်ရေ ကတ်ားခံအလွှာတစ်ခုကို မျက်နှာပြင်ဟု ခေါ်ဆိုရေ။ ပုံနှိပ်ခြင်း ယပိုင်မဟုတ်ကေ ရေးဆွဲခြင်းတိတွင် သတင်း အချက်အလက်တိ၊ သရုပ်ဖော်ပုံတိ၊ ဖျော်ဖြေရေးဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာတိနန့် အနုပညာဆိုင်ရာ တင်ပြချက်တိ ပါဝင်နိုင်ရေ။ ယကေလည်းဂရပ်ဖစ်အတတ်ပညာတစ်ခုခုကို အသုံးပြုပနာ ထုတ်လုပ်လိုက်ရေ လက်ရာတိုင်းကို အနုပညာပစ္စည်းဖြစ်ရေဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ဖို့မဟုတ်ပါ။ အနုပညာမြောက်ခြင်းရေ သီးခြားတည်ဟိရေ ဂုဏ်သတ္တိတစ်ခုဖြစ်ရေ။

ဂရပ်ဖစ်ဆိုရေဝေါဟာရရေ ဂရိဝေါဟာရဖြစ်ရေ။ ဂရပ်ရေ ဂရပ်ဖစ်စကားလုံးဧ ရုပ်ရင်းစကား လုံးဖြစ်ရေ။ x  ဝင်ရိုးနန့် y  ဝင်ရိုးရေ ဂရပ်ဝေါဟာရကို ကိုယ်စားပြုရေ။ ယင့်ချင့်ကြောင့် နှစ်ဖက်မြင်ဟု ဆိုနိုင်ပါ ရေ။ ကွန်ပျူတာနည်းပညာတိုးတက်လာရေအခါ ကွန်ပျူတာမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဂရပ်ဖစ် လုပ်ငန်းတိကို လုပ်ကိုင်လာကတ်ရေ။ ယင်းပိုင်လုပ်ကိုင်ရာတွင် နှစ်ဖက်မြင်အမျိုးအစားနန့် သုံးဖက်မြင် အမျိုးအစားတိ ပါဝင်နီပါရေ။ ပုံနှိပ်ရန် ယပိုင်မဟုတ်ကေ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရန်ရည်ရွယ်ပနာဖန်တီးရေ အရာဝတ္ထုတိုင်းကို နှစ်ဖက်မြင်အမျိုးအစားဟုခေါ်ရေ။ တီဗီ ယပိုင်မဟုတ်ကေ ကွန်ပျူတာမော်နီတာပေါ်တွင် သရီးဒေမျက်မှန်ပိုင် အခြားအရာဝတ္ထုတစ်ခုကို ကတ်ားမခံရာ မျက်မြင်နန့် တိုက်ရိုက်ကြည့်ရှုရရေ အရာဝတ္ထုတိုင်းကိုလည်း နှစ်ဖက်မြင်ဟုရာခေါ်ရေ။ ယင့်ချင့်ကြောင့် သုံးဖက်မြင်နည်းပညာနန့် ထုတ်လုပ် လိုက်ရေ ရုပ်ရှင်ကားတိရေလည်း ဂရပ်ဖစ်တွင် အကြုံဝင်ရေ။ ဂရပ်ဖစ်အနုပညာတွင် သုံးဖက်မြင် ဖန်တီးထားရေ အနုပညာလက်ရာတိကိုလည်း ထည့်သွင်းထားရေ။ သုံးဖက်မြင်ရုပ်ရှင်ကားတိကို မျက်မှန်တပ်ပနာ ကြည့်ရှုရေအခါ x  နန့် y  ဝင်ရိုးအပြင် z  ဝင်ရိုး(ထုထည်) ပါဝင်လာရေ အတွက် သုံးဖက်မြင်ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ခြင်းဖြစ်ရေ။

ဂရပ်ဖစ်အနုပညာလက်ရာတိရေ ခရစ်မပေါ်မီနှစ်ပေါင်း ၂၅၀ဝ က တည်းက တည်ဟိခရေ။ အီဂျစ် လူမျိုးတိရေ ဂရပ်ဖစ်ကို စတင်အသုံးပြုခကတ်ရေ။ ဂရပ်ဖစ်အနုပညာရေ ပုံနှိပ်ခြင်းနည်းစနစ်တိ တွင် အများစုတည်မီရေ။ ယင့်ချင့်ကြောင့် နည်းပညာတိုးတက်မှုနန့်အတူ ဂရပ်ဖစ်ဧ တိုးတက်ပြောင်းလဲမှု ရေလည်း မြင့်မားခရေ။ အရှိန်အဟုန် ကောင်းခရေ။

## ကိုးကား
ဂရဖတီအနုပညာ

**Graffiti Art** ဆိုစာမှာ Hip Hopနဲ့ ဆက်နွယ် ပတ်သက်နီရေ လမ်းတိပေါ်ဟိ နံရံတိတွင် ရီးဆွဲထားရေ ရုပ်ပုံ၊ စာသားတိကို ခေါ်ဆိုရေ။ Street Art ဟူပနာလည်းခေါ်ရေ။ ရုပ်ပုံတိကို မှုတ်ဆီး(spray)ဗူးတိကို အသုံးပြုပနာ ရီးဆွဲကတ်ရေ။ ရီးဆွဲသူတိကို Graffiti artists(or) Street artists ဟုခေါ်ကတ်ရေ။ ရီးဆွဲသူတိဧ့ အနုပညာ ထုတ်ဖော်ချက်တိ၊ ရင်တွင်း ခံစားချက်တိကို ရီးဆွဲထားကြလီရေ။ Graffiti Art ရေ ၁၉၇၀-ခုနှစ် အတည်းက ပေါ်ပေါက်နေလီရေ။ အမေရိကန် မြေအောက်လမ်းတိ ပေါ်တွင် အများအပြားရီးဆွဲထားကြလီရေ။ ဂုအခါ အမေရိကန်တွင် သာမက ဩစတြေးလျ၊ ဘရာဇီး၊ ကနေဒါ၊ တရုတ်၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမဏီ၊ စပိန်၊ အစ္စရီး၊ ဂျပန်၊ အင်္ဂလန်နန့် မြန်မာနိုင်ငံတိအထိ ရီးဆွဲလာကြလီရေ။
ဂလက်ဆီ

**ဂယ်လက်ဆီ** () ဆိုစွာ ကြယ်စုကြယ်ဝီး ဖြစ်ပြီး ဓာတ်ငွေ့တိ၊ အမှုန်အမွှားတိနန့် မှောင်မိုက်ရေ ဒြပ်ဝတ္ထုတိလည်း ရောနှော ပါဝင်နီရေ။ ကြယ်စင်စုကြီးတိကို တစုတဝီးတည်း ဖြစ်နီစီရေ အကြောင်းဖို့ ဒြပ်ဆွဲငင်အားပင် ဖြစ်ရေ။ ကြယ်စင်စုကြီးအတွင်းမှ အရာအားလုံးရေ ဗဟိုချက်တစ်ခုကို အခြီပြုပနာ လားလာလှုပ်ရှား နီကတ်ရေ။ ကြယ်စင်စု( Galaxy) ဆိုရေ နာမည်ဖို့ ဂရိစာလုံး (Galaxier) မှ ဆင်းသက်လာပြီး အဓိပ္ပာယ်ဖို့ နဂါးငွေ့ ဟူပနာဖြစ်ရေ။ ထို့အတွက်ကြောင့် ကမ္ဘာပါဝင်ရေ လက်ဟိနီထိုင်ရာ ကြင်စင်စု(Galaxy) ကို နဂါးငွေ့တန်း ကြယ်စင်စုကြီးဟု ခေါ်ကတ်ရေ။

အဓိကအားဖြင့် ဂလက်ဆီ ၃ မျိုး ဟိပြီး ၎င်းရို့ဖို့ ဘဲဥပုံ၊ ဝက်အူရစ်ပုံ နန့် ပုံသဏ္ဌန်မမှန်ရေ ကြယ်စင်စု ရို့ ဖြစ်ကတ်ရေ။ အားလုံးရေ ကြယ်စင်စု တိရေ စကြဝဠာအတွင်းတွင် တည်ဟိကတ်ရေ။ နဂါးငွေ့တန်းကြယ်စင်စုကြီးတွင် ကြယ်အစင်းပေါင်း (၂၀၀) မှ (၄၀၀) ဘီလီယံကြား တည်ဟိရေ။  နဂါးငွေ့တန်းကြယ်စင်စုကြီးနန့် အနီးဆုံကြယ်စင်စုကြီးဖို့ အင်ဒရိုမီဒါ ကြယ်စင်စုကြီးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာမြေမှ အလင်းနှစ် (၂.၅) သိန်း ကွာဝီးရေ။ ကျွန်ုပ်ရို့ မြင်နိုင်ရေ အကွာအဝီး သို့မဟုတ် လေ့လာရန် ဖြစ်နိုင်ရေ စကြဝဠာအတွင်းတွင် တည်ဟိရေ ကြယ်စင်စုပေါင်းဖို့ နာဆာဧ့ New Horizons အာကာယာဉ်မှဒေတာတိအရ ၂ ထရီလီယံ () သို့မဟုတ် ယင်းထက်ပိုရေလို့ဆိုရေ။ အရင် ၂၀၁၆ ခန့်မှန်းခြီအရဖို့ ၂၀၀ ဘီလီယံ ဝန်းကျင် () ဖြစ်ရေ။ ယေဘုယျအားဖြင့် ကြယ်တိအရီးအတွက်ကဲ့သို့ပင် များပြားလှရေ။ (ကမ္ဘာပေါ်ဟိ သဲမှုန်အားလုံးထက် ကြယ်တိအရီအတွက်က ပိုပြီးကေများပြားလှရေ။) ဂလက်ဆီအများစုရေ အချင်း ၁၀၀၀ မှ ၁၀၀၀၀၀ parsec (အလင်းနှစ် ၃၀၀၀ မှ ၃၀၀၀၀၀ နီးပါးခန့်) အထိကျယ်ကတ်ပြီး တစ်ခုနန့်တစ်ခုအကွာအဝီးဖို့လည်း အလင်းနှစ်ပေါင်းတိစွာဖြင့် ခြားနားထားရေ။

## ကိုးကား
ဂိဖုဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး

**ဂိဖုဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး** (岐阜大仏) ရေ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဂိဖုစီရင်စု၊ ဂိဖုမြို့တော်၊ ရှိုးဟိုးဂျိမှာ တည်ဟိရေ။ Kinpouzan Shōhō  ကျောင်းဧ ၁၁ ဆက်မြောက် ဘုန်းတော်ကြီး Ichyuu က ၁၉၇၀ ဝန်းကျင်မှာ တည်ဆောက်ဖို့ စိတ်ကူးရ ခရေ။ Ichyuu ရေ ယင်းဘုရားကြီး မပြီးခင် ၁၈၁၅ ခုနှစ်မှာ ပျံလွန်ခရေ။ ယကေလေ့သောက် သူ့ အမွီဆက်ခံရေ ဘုန်းကြီး Kohshuu လက်ထက် ၁၈၃၂၊ ဧပြီလမှာ ပြီးစီးခရေ။ တည်ဆောက်မှုစွာ ၃၈ နှစ် ကြာမြင့်ခရေ။ ရုပ်ပွားတော်ရေ ဂျပန်နိုင်ငံမှာ ထောင်လိုက်အနီအထားဟိပြီးကေ ကြီးမားရေ ရုပ်ပွားတော်တိ ထဲကတ် တစ်ခုလည်း ဖြစ်ရေ။

## တည်ဆောက်ခြင်း
ရုပ်ပွားတော်ကြီးစွာ ယင့်ပိုင် တည်ဆောက်ထားရေ နည်းလမ်းကြောင့် သူများတိနန့်မတူ ထူးခြားလီရေ။ အရင်ဆုံး အနိန်နန့်အလယ်တိုင်စွာ ၁.၈ မီတာဟိပြီးကေ ginkgo သစ်သားနန့်ပြုလုပ်ထားရေ။ ဗုဒ္ဓပုံစံကိုတော့ခါ ဝါးနန့် ရာဇမတ်ကွက်ပြု လုပ်ထားရေ။ ယင်းဝါးတိကို ရွံ့စီးရို့နန့် လိမ်းကျံထားပြီးကေ ပိဋကတ်တိကို ယင်းရွှံ့စီးတိအထက်က ရီးထားရေ ။ ယပြီးခါမှ ယင်းပိဋကတ်တိကို သစ်စီးတိ၊ ရွှီရောင်အချပ်တိနန့် ဖုံးအုပ်ထားရေ။

## အတိုင်းအတာတိ
* ရုပ်တုဧ အမြင့် = ၁၃.၇ မီတာ (၄၄.၉ ပေ)
* မျက်နှာတော်ဧ အလျား = ၃.၆၃ မီတာ (၁၁.၉ ပေ)
*မျက်လုံးဧ အလျား = ဝ.၆၆ မီတာ (၂.၂ ပေ)
* နားဧ အလျား = ၂.၁၂ မီတာ (၇ ပေ)
* ပါးစပ်ဧ အကျယ် = ၁.၃၁ မီတာ (၄.၃ မီတာ)
* နှာခေါင်းဧ အရှည် = ဝ.၃၆ မီတာ (၁.၂ ပေ)

## လားရောက်ဖို့ပုံစံ
JR ဂိဖုရထားဘူတာ (စင်္ကြံ - ၁၁) ယပိုင်မဟုတ်ကေ မိုင်တဲဆုဂိဖုရထားဘူတာ (စင်္ကြံ - ၄) နန့် နဂရသို့လားဖို့အတွက် ဇာ လိုင်းက နန့်ဖြစ်စီ လားလာနိုင်ရေ။

## ရုပ်ပုံတိ

File:岐阜大仏-正法寺 (岐阜市) Gifudaibutsu001.jpg|Shōhō-ji
File:岐阜大仏-大仏殿-正法寺 (岐阜市)gifudaibutsu002.jpg|Shōhō-ji
File:岐阜大仏-正法寺 (岐阜市)gifudaibutsu003.jpg
File:岐阜大仏-正法寺 (岐阜市)Gifudaibutsu008.jpg
File:岐阜大仏-正法寺 (岐阜市)gifudaibutsu010.jpg
File:岐阜大仏-正法寺 (岐阜市)-五百羅漢Gifudaibutsu019.jpg
File:岐阜大仏-正法寺 (岐阜市)-五百羅漢gifudaibutsu024.jpg


## ကိုးကား
ဂရင်းနစ်စံချိန်

ကမ္ဘာဧ တည်နီရာဒေသ သတ်မှတ်မှု လွယ်ကူရန် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းမှ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ ဒေါင်လိုက်မျဉ်းတိ မှန်းဆခွဲဝေရာ၌ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ လန်ဒန်မြို့အနီး ဂရင်းနစ် အရပ်ဒေသနန့် အတည့်ဖြတ်မျဉ်းကို သုံညဒီဂရီ အမှတ်ထားပနာ အရှေ့အနောက် အသီးသီးသို့ တိုးပနာ ရေတွက်လီရေ။ ထိုဒေသဧ အချိန်ကို ကမ္ဘာ့စံချိန် သတ်မှတ်ပြီးကေ အခြား နိုင်ငံတိရေ မိမိရို့နိုင်ငံ နီမွန်းတက်ချိန်ကို မွန်းတည့် ၁၂-နာရီ အမှတ်ထားပနာ အချိန်သတ်မှတ်ကတ်ရေ။ တစ်နိုင်ငံနန့် တစ်နိုင်ငံ အချိန်ချင်း မတူညီရေအတွက် ကမ္ဘာ့စံချိန်အဖြစ် ဂရင်းနစ်စံချိန်ကို ယူကာ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံနန့် အချိန်ကွာခြားမှုကို တွက်ချက်ပနာ လျော့ခြင်း၊ ပေါင်းခြင်းပြုပနာ မှတ်သားထားကတ်ရေ။ မြန်မာအချိန်ရေ ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန် ၆-နာရီခွဲ စောရေ။ အယ်လ်ဂျီရီးယား၊ ပေါ်တူဂီ၊ ဂမ်ဘီယာ စရေနိုင်ငံအချို့ရေ ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန်ကိုပင် လက်ခံကတ်ရေ။

## ကိုးကား
ဂဟေ

ဂဟေဆိုစွာမှာ သတ္တုတိကို တစ်ခုနန့်တစ်ခု ဆက်ရန် 
အတွက်ကေလည်းကောင်း၊ သတ္တုတိကို ဖာထေးရန်အတွက်ကေလည်းကောင်း 
အသုံးပြုရေ သတ္တုစပ်ပင်ဖြစ်ရေ။ ဂဟေပြုလုပ်ရာ၌ အရီး
ကြီးရေအချက်မှာ ဂဟေရေ ဆက်ယူဖို့သတ္တုတိထက် 
ပိုပနာ အရည်ပျော်လွယ်နိုင်ရဖို့အချက်ဖြစ်ရေ။

ဂဟေရေ ဂဟေပျော့၊ ဂဟေမာဆိုပနာ နှစ်မျိုးဟိရေ။ 
ဂဟေမာရေ အပူချိန်တိမှ အရည်ပျော်ပနာ၊ ဂဟေပျော့မှာမူ 
အပူချိန်နည်းမှ အရည်ပျော်ရေ။ ဂဟေမာရေ အလွန်ခိုင်မာ 
သနန့်ယင်းကို အလိုဟိသလို ထုရိုက်ပနာပုံသွင်းယူနိုင်ပေရေ။ 
အချို့ဂဟေမာကို နန်းဆွဲပနာ ရရေ။ အချို့ကို အပြားခတ်ပနာ 
ရရေ။ အသုံးအတိဆုံးရေ ဂဟေမာမှာ ငွေဂဟေဖြစ်ရေ။ 
ငွေဂဟေ၌ ငွေ၊ ကြေးနီနန့်သွပ်ရို့ပါဟိရေ။ ငွေကိုထည့်စပ်ရ 
ခြင်းမှာ ဂဟေဧအရည်ပျော်မှတ်ကို နိမ့်ကျလားစီရန်ဖြစ်ဧ။ 
ငွေဂဟေ၌ ပါဝင်လေ့ဟိရေ ကြေးနီ၊ သွပ်၊ ငွေရို့ဧအချိုး 
အစားမှာ ကြေးနီ ၄၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ သွပ် ၃၅ ရာခိုင်နှုန်းနန့်
ငွေ ၂ဝ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်ရေ။ ထိုဂဟေရေ စင်တီဂရိတ် 
အပူချိန် ၈ဝ၈ ဒီဂရီတွင် အရည်ပျော်ဧ။

ထိုဂဟေမျိုးကို ကြေးဝါ၊ ကြေးနီ၊ ငွေ၊ သံရို့ကို ဆက်ရာ 
တွင် အသုံးပြုကတ်ရေ။ ရွှေပန်းထိမ်ဆရာတိ ဂဟေလုပ်ရာ၌ 
ရွှေကို အဓိကထားပနာ ကြေးနီနန့်ငွေရို့ကို ရောစပ်ယူကတ်ရေ။
ဂဟေပျော့တိ အပူချိန်နည်းနည်း၌ အရည်ပျော်နိုင်ကြ 
ရေ။ ထိုဂဟေပျော့တိ ကြွပ်ဆတ်သနန့်အထု အရိုက် 
မခံနိုင်ကြချေ။ လူသိတိဂဟေပျော့တိမှာ သံဖြူနန့်ခဲကို 
အဓိကထားပနာ ရောစပ်ထားရေဂဟေတိပင် ဖြစ်ရေ။ ဂဟေ 
ပျော့တစ်မျိုး၌ သံဖြူ ၆၇ ရာခိုင်နှုန်းနန့်ခဲ ၃၃ ရာခိုင်နှုန်း 
ပါဟိရေ။ ထိုဂဟေမျိုးကို အတိအားဖြင့်သံဖြူဆရာတိ 
အသုံးပြုကြဧ။ ထိုဂဟေပျော့တိအတွက် ကယ်ဒမီယမ်၊ 
ဗစ်စမတ်၊ အန်တီမိုနီနန့်ငွေ (သတ္တု)ရို့ကိုလည်း ရောစပ်ယူရ 
ရေ။ ဂဟေဆက်ရာ၌ ပထမနီရဲအောင် မီးဖုတ်ထားရေ 
ကြေးနီချောင်းနန့်ဂဟေကို အရည်ပျော်စီရေ။ ယပြီးကေ
ကြေးနီချောင်းထိပ်တွင် ဂဟေပျော်ကိုယူပနာ သတ္တုတိကို ဆက် 
ပီးရေ။ တစ်ခါတစ်ရီသတ္တုတိကိုပျော်နီရေ ဂဟေထဲ၌ 
နှစ်ပနာ၎င်း၊ ဂဟေဆက်ဖို့နီရာတွင် ဂဟေကို မီးတောက်နန့်
အရည်ပျော်စေပနာ၎င်း ဆက်ပီးတတ်ရေ။ ထိုနည်းတိအပြင် 
သတ္တုတိကို မီးဖုတ်ပနာဆက်ရေနည်းလည်း ပါသေးရေ။ 

ထိုနည်းကို ငွေဂဟေနန့်ကြေးဂဟေဆက်ရာတွင် အသုံးပြုကြဧ။
ဂဟေမဆက်မီ သတ္တုတိ ချေးမတင်ဘဲ စင်ကြယ်ပနာ 
နေရပေရေ။ သို့မှသာကေသတ္တုတိ၌ ဂဟေကောင်းစွာ 
စွဲကပ်နိုင်ပေရေ။ ချေးဟိနေကေယင်းကိုစားပစ်ရန် သတ္တု 
ပျော်ကူခေါ် ပစ္စည်းတစ်မျိုးကို အသုံးပြုရရေ။ ဂဟေပျော့ 
အတွက် ထင်းရှူးစေး၊ ယပိုင်မဟုတ်ကေ သွပ်ဖြင့်သတ်ထားရေ 
ဟိုက်ဒရိုကလောရစ်အက်ဆစ်ကို၎င်း၊ ဂဟေမာအတွက် လက် 
ချားမှုန့်၊ ယပိုင်မဟုတ်ကေ ဇဝက်သာကို၎င်း သတ္တုပျော်ကူအဖြစ် 
အသုံးပြုကတ်ရေ။
 

## ကိုးကား
ဂိုင်ယာနာသမ္မတနိုင်ငံ

**ဂိုင်ယာနာ နိုင်ငံ**ရေတောင်အမေရိကတိုက်ဧ အရှေ့မြောက်ဘက် ကမ်းခြေတွင် တည်ဟိရေ။ အရှေ့မြောက်ဘက် နယ်နိမိတ်ရေ
အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ ဖြစ်ရေ။ အနောက်ဘက်တွင် ဗင်နီဇွဲလား နိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ဘရာဇီးနိုင်ငံနန့် အရှေ့ဘက်၌ ဆူရာနမ် 
နိုင်ငံရို့ ဟိရေ။ ယခင်က ဗြိတိသျှ ဂီယာနာဟု ခေါ်ရေ။ ဂိုင်ယာနာ သမ္မတနိုင်ငံဧ အကျယ်အဝန်းရေ စတုရန်း မိုင် ၈၃,ဝဝဝ ဟိ၍ လူဦးရေမှာ ၁၉၇၆ ခုနှစ် သန်းခေါင် စာရင်းအရ ၇၈ဝ,ဝဝဝ ခန့်ဖြစ်ရေ။ မြို့တော်မှာ ဂျော့တောင်းမြို့ ဖြစ်ရေ။

ရာသီဥတု မျှတရေ နိုင်ငံဖြစ်၍ စိုက်ပျိုးရီး ဖြစ်ထွန်း ရေ။ နိုင်ငံဧ ဝင်ငွေကောင်းကောင်း ရဟိစေရေ စပါးနန့် ကြံကို အဓိကထား၍ စိုက်ပျိုးရေ။ သစ်တောထူထပ်ရေ နိုင်ငံလည်း ဖြစ်ရေ။ ဗောက်ဆိုက် သတ္တုတူးဖော်ရီးရေ အဓိက စက်မှုလုပ်ငန်း ဖြစ်ရေ။ ရွှေနန့် စိန်ရို့လည်း တူးဖော်ထုတ်လုပ်ရေ။ သတ္တုသိုက်တိ ကြွယ်ဝရေ နိုင်ငံဖြစ်၍ မတူးဖော် မထုတ်လုပ်ရသေးရေ သတ္တုသိုက် အများအပြား ဟိရေ။

လှပရေ ရေတံခွန်တိကြောင့် ဂိုင်ယာနာနိုင်ငံရေ ကျော်ကြားလီရေ။ ၁၄၉၉ ခုနှစ်ခန့်က စပိန်သင်္ဘောသားတိ 
ဒေဒေသသို့ စတင် ရောက်ဟိခကတ်ရေ။ ၁၈ ရာစုနှစ်တွင် ဂုဂိုင်ယာနာ နိုင်ငံရေ ဒတ်ခ်ျကိုလိုနီနယ်ပယ် ဖြစ်ခရေ။ 

တစ်ဖန် ၁၈၁၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှရို့က ဒတ်ခ်ျရို့ထံမှ လွဲပြောင်း လက်ခံယူပြီး ၁၈၃၁ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ ဂီယာနာ ကိုလိုနီအဖြစ် ထူထောင်ခရေ။

၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရပြီး ၁၉၆၆ ခုနှစ် မေလ ၂၆ ရက်နိတွင် လွတ်လပ်ရီး ရဟိခရေ။ ဗြိတိသျှ ရို့ရေ ကပ္ပလီလူမျိုးတိအပြင် အိန္ဒိယလူမျိုးတိကိုလည်း ခေါ်ယူ၍ စိုက်ပျိုးရီးလုပ်ငန်းတိကို လုပ်ကိုင်စီခရေ။ ဂုအခါ ကပ္ပလီလူမျိုးတိထက် အိန္ဒိယအမျိုးသား အဆက် အနွယ်တိက လူတိစု ဖြစ်နီရေ။

ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံက ဂိုင်ယာနာနိုင်ငံဧ အနောက်ဘက် ပိုင်းကို ပိုင်ဆိုင်ပါရေဟု အငြင်းပွားနေဆဲ ဖြစ်ရေ။ ဆူရာနမ်နိုင်ငံနန့်လည်း နယ်ခြားပြဿနာတိ အငြင်းပွားဆဲ ဖြစ်ရေ။ 

၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ထူထောင်ခ လီရေ။ ဓနသဟာယအဖွဲ့နန့် ကုလသမဂ္ဂ၌လည်း အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ပါဝင်ရေ နိုင်ငံဖြစ်ရေ။ သမ္မတမှာ မစ္စတာ အာသာချွန်း ဖြစ်ရေ။

၁ဝ၇၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နိမှ အစပြု၍ ဂိုင်ယာနာ သမ္မတနိုင်ငံ အတွင်းဟိ အမေရိကန်ပိုင် မိုင်းတွင်းတိကို ပြည်သူပိုင် သိမ်းပိုက်ခရေ။ 
## ကိုးကား
ဂူဂဲ ခရုမ်း

**ဂူဂယ် ခရုမ်း** () ရေ အင်တာနက် စာမျက်နှာတိကို ကြည့်ရှုနိုင်ရေ Web Browser ဖြစ်ပြီး ဂူဂယ် မှ ဖန်တီး ခခြင်း ဖြစ်ရေ။ Beta Version ကို ၂၀၀၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ (၂) ရက်နိတွင် ဘာသာ (၄၃) မျိုးဖြင့် ထုတ်ဝီခရေ။ လတ်တလောတွင် Microsoft Windows OS အတွက်သာ ဖြစ်ကေလည်း Google က အသစ်တိ ထပ်မံပနာ ထွက်ဟိဦးဖို့ ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာထားရေ။

ဝင်းဒိုးအတွက် ပထမဆုံးထုတ်ဝီမှုကို ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ပြုလုပ်ခရေ။ လင်းနပ်၊ macOS၊ iOS နန့် အန်းဒရွိုက်အတွက်ကို နောက်ပိုင်းကျမှ ထုတ်ခရေ။ ခရုမ်းရေ ခရုန်းစက်လည်ပတ်မှုစနစ် (Chrome OS) အတွက် အဓိကပါဝင်ရေအစိတ်အပိုင်းလည်း ဖြစ်ဧ။ ခရုမ်းစက်လည်ပတ်မှုစနစ်တွင် ဝဘ်အသုံးချဆော့ဖ်ဝဲတိကို အသုံးပြုနိုင်ရေ။

ဂူဂဲရေ ခရုမ်းဧ ကုဒ်တိကို ခရိုမီယမ်ပရောဂျက်အဖြစ် ထုတ်ဝီခရေ။ ခရုမ်းတွင်ပါဝင်ရေအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ရေAdobe Flash Player  ရေ open-source မဟုတ်ပေ။ ခရုမ်းတွင် ဗားသျှင် ၂၇ မတိုင်ခင်အထိ WebKit layout engine ကို အသုံးပြုရေ။ ဗားသျှင် ၂၈ တွင် iOS port မှလွဲပနာ ကျနရေခရုမ်း port တိတွင် ဘလင့်(Blink) ကို အသုံးပြုခရေ။ ဘလင့်ရေ WebKitengine ဧ အခွဲတစ်ခုလည်း ဖြစ်ရေ။

Q2 2017 တွင် StatCounterဧ ခန့်မှန်းချက်အရ စားပွဲတင်ကွန်ပျူတာတွင် အသုံးပြုသည့်ခရုမ်းရေ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းအသုံးပြုမှု ၆၃ % ဟိခရေ။ ပလက်ဖောင်း (platform) အားလုံးအတွက် ဈေးကွက်ဝေစု ၅၄ % ဟိခရေ။ စမတ်ဖုန်းတိအတွက် ဝေစုရေ ၅၀ % ဟိရေ။ ၎င်းရေ ဂူဂဲအတွက် ခရုမ်းအမှတ်တံဆိပ်တိဖြစ်ရေChromecast, Chromebook, Chromebit, Chromebox နန့် Chromebase ရို့ကို တိုးချဲ့ထုတ်လုပ်ခြင်းအတွက် အောင်မြင်မှု ဖြစ်ခရေ။

## ကိုးကား
ဂူဒယ်ဧ မပြည့်စုံခြင်းသီအိုရမ်တိ

**ဂူဒယ်ဧ မပြည့်စုံခြင်းသီအိုရမ်တိ** (Gödel's incompleteness theorems) ဆိုရေမှာ သင်္ချာယုတ္တိဗေဒပညာသျှင် ကာ့ ဂူဒယ် (Kurt Gödel) ဧ သင်္ချာယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ သီအိုရမ်နှစ်ခုကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်ရေ။ ပုံစံတကျ အက်ဆီယမ်စနစ်တိ (formal axiomatic systems) သုံး၍ သက်သေပြရာတွင် အကန့်အသတ်တိဟိကြောင်း၊ ဆိုလိုရေမှာ ၎င်းစနစ်တိသုံး၍ သက်သေမပြနိုင်ရေ ကိစ္စတိဟိကြောင်း ဖော်ပြရေ သီအိုရမ်တိဖြစ်ကတ်ရေ။

ဂူဒယ်ဧ **မပြည့်စုံခြင်း ပထမသီအိုရမ်** (first incompleteness theorem) ဟု ခေါ်ဆိုလိဟိရေ သီအိုရမ်ဧ အကြမ်းအားဖြင့် ဆိုလိုရင်းမှာ၊ ဂဏန်းသင်္ချာ တွက်ချက်၍ရရေ မည်သည့် အက်ဆီယမ်စနစ်မဆို စနစ်တွင်း *သဟဇာတကိုက်ညီပါက* (consistent ဖြစ်ပါက) သင်္ချာယုတ္တိဗေဒ (mathematical logic) တွင် သဟဇာတကိုက်ညီရေ အက်ဆီယမ်စနစ် (consistent axiomatic system) ဆိုရေမှာ ၎င်းစနစ်ကိုသုံး၍ အဆိုပြုချက်တစ်ခု နန့် ၎င်းအဆိုပြုချက်ဧ ဆန့်ကျင်ဖက်  (negation) နှစ်ခုစလုံးကို သက်သေပြ၍ မရရေ စနစ်မျိုးကို ခေါ်ရေ။၎င်းစနစ်သုံး၍ မှန်ရေ/မှားရေဟု သက်သေပြ ဆုံးဖြတ်မရရေ (undecidable) ကိစ္စတိဟိရေ ဟူ၍ဖြစ်ရေ။

ဂူဒယ်ဧ **မပြည့်စုံခြင်း ဒုတိယသီအိုရမ်** (second incompleteness theorem) ဟု ခေါ်ဆိုလိဟိရေ သီအိုရမ်ဧ အကြမ်းအားဖြင့် ဆိုလိုရင်းမှာ၊ သဟဇာတကိုက်ညီရေဟု ယူဆထားရေ အက်ဆီယမ်စနစ်တစ်ခုရေ ၎င်းစနစ်သဟဇာတ ဖြစ်ကြောင်း  ၎င်းစနစ်ကိုယ်တိုင်ကို အသုံးပြုကာ သက်သေပြ၍ မဖြစ်နိုင် ဟူ၍ဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား
ဂေဟစနစ်

**ဂေဟစနစ်**ဆိုစွာမှာ ဇီဝဆိုင်ရာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဒေသတစ်ခုအတွင်းနီထိုင်ကတ်ရေ သက်ဟိတိနန့် သက်မဲ့ (အေဘီရောတစ်)တိအားလုံး၊ သက်ဟိရို့နန့် အပြန်အလှန်ဆက်စပ်နီရေ ရေ၊ မြေ၊ လေနန့် နီရောင်ခြည် စသည့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဧ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းတိ ပါဝင်ကတ်ရေ။

## မိတ်ဆက်
ဂေဟစနစ် တစ်မျိုးအတွင်း နီထိုင်ကတ်ရေ သက်ဟိတိ အားလုံးရို့ကို ကွန်မြူနတီ ဟု ခေါ်ရေ။ ကွန်မြူနတီတစ်ခုတွင် မျိုးစိတ်ပေါင်းမြောက်မြားစွာ ပါဝင်နိုင်သပိုင်မျိုးစိတ်တစ်ခုတည်းလည်းဖြစ်နိုင်ရေ။ ပုံမှန် ဂေဟစနစ်တစ်ခုတွင် အပင်တိနန့် နီရောင်ခြည်ဖြင့် အစာချက်လုပ်ရေ သက်ဟိတိမှာ အစာကို ပံ့ပိုးပီးသူတိဖြစ်ကတ်ရေ။ ဂေဟစနစ်ရေ အမြဲတစေတည်ဟိနိုင်သပိုင်ခေတ္တခဏမျှနီပြီးကေတည်ဟိရေ ဂေဟစနစ်လည်းဖြစ်နိုင်ရေ။ ဂေဟစနစ်တိမှ အစာကွန်ယက်အများအပြားကို ဖြစ်ပေါ်စီရေ။
ဂေဟဗေဒ

သိပ္ပံနည်းကျ ဂေဟဗေဒရေ သက်ဟိရို့ဧ အကြောင်းကို အပြည့်အစုံ လေ့လာရေ။ ဘက်တီးရီးယား အငယ်ချေက စပနာ ကမ္ဘာတစ်ခုလုံးကို လွှမ်းခြုံနီရေ ဖြစ်ရပ်တိ အထိ ဖြစ်ရေ။ ဂေဟဗေဒ ပညာသျှင်တိရေ မျိုးနွယ်စုရို့ ကြားဟိ ရူပ်ထွီးပြီး အမျိုးမျိုး အစားစား ကွဲပြားရေ သားကောင်ဖမ်းခြင်း၊ ဝတ်မှုန်ကူးခြင်း (အလယ်ပုံ) အစဟိရေ ဆက်နွယ်မှုတိကို လေ့လာကတ်ရေ။ သက်ဟိရို့ဧ အမျိုးမျိုးအစားစား ကွဲပြားပုံကို ကျက်စားရာ ဒေသ အမျိုးမျိုး ပေါ်တွင် မူတည်ပနာ ခွဲခြမ်း စိတ်ဖြာကတ်ရေ။ ကုန်းပေါ်ဟိ ဂေဟဗေဒ စနစ်မှ စပနာ ရေထဲဟိ ဂေဟဗေဒစနစ် အထိ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားကတ်ရေ။




**ဂေဟဗေဒ** (ဂရိဘာသာ oîkos, "ဂေဟာ"; -λογία, -logia, ဘာသာဗေဒ၊ အင်္ဂလိပ် - ecology) ရေ သက်ဟိတိ ဖြန့်ကျက်တည်ဟိပုံ၊ ဦးရေနန့် သက်ဟိ အော်ဂင်နစ်ဆင်တိနန့် သဘာဝဝန်းကျင်အကြား ဇာပိုင် အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ဟိရေကို လေ့လာသည့် သိပ္ပံပညာတရပ်ဖြစ်ရေ။  သက်ဟိ အော်ဂင်နစ်ဆင်ဧ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရုပ်သတ္တိတိ ပါဝင်ရေ။ ယင်းသတ္တတိတွင်  အဇီဝအချက်တိဖြစ်သည့် နီရောင်ခြည်၊ ရာသီဥတု၊ ဘူမိအနေအထားနန့် ဇီဝအချက်တိဖြစ်သည့် ယင်းသက်ဟိတိနန့်အတူ ကျက်စားနီထိုင်ကြသည့် အခြားသက်ဟိတိ ပါဝင်ရေ။ 

"Ecology" ဆိုရေ ဝေါဟာရကို နှုတ်ပြောစကားအနိန်နန့်  social ecology၊ deep ecology စရေရို့တွင် ထည့်သွင်းသုံးနှုန်းကြသပိုင်သဘာဝဝန်းကျင် သို့မဟုတ် သဘာဝဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရီးဝါဒ ဆိုရေစကားလုံးတိဧ အဓိပ္ပာယ်တူ ဝေါဟာရအဖြစ် အသုံးပြုလေ့ဟိရေ။ 

Ecology သို့မဟုတ် *oekologie* ဆိုရေ ဝေါဟာရကို ဂျာမန် ဇီဝဗေဒပညာသျှင် Ernst Haeckel က ၁၈၆၆ ခုနှစ်တွင် တီထွင်ခပြီး "အော်ဂင်နစ်ဆင်နန့် ယင်းရို့ဧ ပတ်ဝန်းကျင်အကြား ဆက်နွှယ်မှုအား လေ့လာသည့် သိပ္ပံပညာရပ်"ဟု အဓိပ္ပာယ် သတ်မှတ်ခရေ။ Haeckel ရေ ဒေသဘောတရားကို အသေးစိတ် ဆက်လက် ပြုစုခခြင်းမဟိပါ။ ပထမဦးဆုံး ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်ကိုဒိန်းမတ် ရုက္ခဗေဒပညာသျှင် Eugenius Warmingက ရီးသားခရေ။  ယင်းစောစောပိုင်း စာအုပ်ကြောင့်  Warming အား ဂေဟဗေဒပညာရပ်အား ထူထောင်ခသူဟု နောင်လာနောက်သားတိက အသိအမှတ်ပြုကတ်ရေ။ 

## ကျမ်းကိုး
ဂေါတမီထေရီ

**ဂေါတမီထေရီ**ရေ အဉ္စနမင်းကြီးနန့် ယသောဓရာဒေဝီရို့မှ ဖွားမြင်ရေ။ ဂေါတမမြတ်စွာဖရားသခင်ဧ့ မိထွေးတော်ဖြစ်ပြီးကေ မိထွေးတော် ဂေါတမီဟု ထင်ယှားဧ့။ ဂေါတမီရေ 
ဒေဝဒဟပြည့်သျှင်ဧ့ သမီးဖြစ်ရေပိုင် စည်းစိမ်ဥစ္စာနန့် ပြည့်စုံဧ့။ မြတ်စွာဖရားဧ့ မယ်တော် မာယာဒေဝီဧ့ညီမတော်လည်း ဖြစ်ရေ။ ပုဏ္ဏားရို့က မြတ်သောသားဧ့ 
မိခင်ဖြစ်လီဖို့ဟု နိမိတ်ဖတ်အနိန်နန့် မစွာပဇာပတိဂေါတမီဟုတွင်ရေ။

အရွယ်ရောက်လတ်ကေ ကပိလဝတ်ပြည့်သျှင် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးနန့် ထိမ်းမြားအနိန်နန့် မြောက်နန်းမိဖုရားအဖြစ် စံစားရရေ။ အစ်မတော် မဟာမာယာဒေဝီရေ သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားကို 
ဖွားမြင်တော်မူပြီးနောက် နတ်ရွာစံလီကေ ဂေါတမီရေ အဂ္ဂမဟေသီဘွဲ့နန့် မိဖုရားကြီးဖြစ်ရေ။ နန္ဒမင်းသားကို ဖွားမြင်ရေ။ တူသားဖြစ်သော သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားကိုလည်း 
ထိန်းသိမ်း မွီးမြူရရေ။ 

သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားရေ ဖရားအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူပြီးကေ သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး လွန်ရေနောက် ဂေါတမီမိဖုရားရေ သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရာကို ယှာကြံပနာ မြတ်စွာဖရားထံသို့ 
လားရောက်ကာ မာတုဂါမတိအား ရဟန်းပြုခွင့်ပီးပါရန် လျှောက်ထားရေ။ မြတ်စွာဖရားက သာသနာတော် ယူပ်ထွီးပြီးကေ အညစ်အကြေးတိများဖို့ကိုစိုးရိမ်ရေအတွက်နန့် ခွင့်မပြုဘဲ ပယ်ယှားတော် 
မူရေ။ ၃ ကြိမ်တိုင် လျှောက်ထားကေလည်း ခွင့်မရချေ။ ဂေါတမီရေ စိတ်အားမလျှော့ဘဲ ထပ်မံလျှောက်ထားပြန်ရေ။

ဂေါတမီရေ သာကီဝင် မင်းသမီးငါးရာနန့်အတူ ပင်ပန်းဆင်းရဲခံပနာ မြတ်စွာဖရားထံသို့ ဝပ်တွားကာ လျှောက်ထားရာ ညီတော် အာနန္ဒာထေရ်ကလည်းကူပြီးကေ လျှောက်ပီးရေ။ 
ယင်းခါတွင်မှ ဖရားသျှင်က ဂရုဓမ္မတရားရှစ်ပါးကို မသွေမတိမ်း စောင့်ထိန်းလိုက်နာနိုင်ခကေ ရဟန်းပြုစေဟု ခွင့်ပြုရေ။ ထိုနောက် ဂေါတမီရေ ဂရုဓမ္မတရား ရှစ်ပါးကို 
ခံယူအနိန်နန့် ရဟန်းအဖြစ်သို့ ပထမဦးစွာ ရောက်ဟိရေ။ အေပိုင်အားနန့် ဘိက္ခုနီသာသနာရေ မိထွေးတော် ဂေါတမီ ထေရီကို အကြောင်းပြုပနာ စတင်ပေါ်ပေါက်ခလီရေ။

ယပြီးနောက် မြတ်စွာဖရားသျှင်ဧ့ တရားတော်ကို နာယူကာ ဝိပဿနာကမ္မဌာန်းကို စီးဖြန်းအနိန်နန့် မကြာခင် အဘိညာဉ် ခြောက်ပါးနန့်တကွ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ရေ။ ယင်းခါမှ 
စပြီးကေ ဂေါတမီထေရီအဖြစ် ထင်ယှားရေ။ မြတ်စွာဖရားက ရှီးဦးစွာ ရဟန်းမအဖြစ်ကိုရဟိသော ဘိက္ခုနီဖြစ်အနိန်နန့်  အဂ္ဂရတ္တညူဧတဒဂ်ဘွဲ့ထူးနန့် ချီးကျူးတော်မူရေ။

## ကိုးကား
ဂေါ်မိတ်

**ဂေါ်မိတ်** (Zircon) စွာ စိန်ကိုတုပနိုင်လောက်အောင် ရောင်လက်အား/မီးအား(Dispersion/Fire)ကကောင်းကောင်းရေ တွင်းထွက်ဖြစ်ရေ။ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုမှာ ဇာဂွန်နီယံဆီလီကိတ် ဖြစ်ပြီးကေ မာဆင့် ၇ မှ ၇.၅ ဟိရေ။ ရောင်လက်မှာ ဆီရောင်လက် မှ စိန်ရောင်လက် ထိဟိတတ်ကတ်ရေ။ ပုံဆောင်စနစ်မှာ စတုဂုဏ်စနစ်ဖြစ်ပြီး သိပ်ရေးဆ ၄.၆၈ ဟိရေ။

## ဂုဏ်သတ္တိတိ
ဂေါ်မိတ်ရေ ရေဒီယိုဓာတ်ကြွရေ ဂုဏ်သတ္တိအနည်းငယ်ဟိသော်လည်း လူကိုဘေးဥပါဒ်ဖြစ်စေရေအထိ အန္တရာယ်မဟိပေ။ အရောင်မျိုးကွဲတိစွာဟိပြီး အတွိ့ရများရေအရောင်တိအနက်မှ ရောင်မဲ့၊အဝါရောင် နန့်အပြာရောင် ရို့သာ လူရို့ကနှစ်သက်ကြပြီးကေ လတ်ဝတ်ရတနာအဖြစ် သုံးစွဲကတ်ရေ။ ဂေါ်မိတ်ပြာတိစော် များသောအားဖြင့် အပူပီးပြုပြင်ခြင်းဖြင့် အရောင်ပြောင်းထားခြင်းဖြစ်လေ့ဟိပြီး အရောင်မဲ့ဂေါ်မိတ်တိကိုမူ စိန်အဖြစ် တုပရန်အတွက် သုံးစွဲကတ်ရေ။ ဂုနောက်ဆုံးထွက်ဟိလာရေ စိန်အတုတိမှာ ဂေါ်မိတ်တိကိုအောက်ခံထားပြီး စိန်အရည်ဖြင့် လွှမ်းခြုံထားရေ နည်းပညာကို သုံးစွဲထားကြောင်း တွိ့ရရေ။

ဂေါ်မိတ်ရေလည်း စိန်တိပိုင် လားရာနန့်မျက်နှာပြင်ရို့ပေါ်တွင် မူတည်ပနာ မာဆင့်ကွာခြားတတ်ရေ။ မာကြောရေမှန်ကေလည်း ကြွပ်ဆတ်ရေအတွက် ၎င်းရို့ကို သိမ်းဆည်းရာတွင် တစ်ခုနန့် တစ်ခုပွတ်တိုက်မှုမဟိစီရန် တစ်ပွင့်ခြင်းစီခွဲပနာသတိထားသိမ်းဆည်းရရေ။

## ထွက်ဟိရာဒေသ
မြန်မာ၊သီရိလင်္ကာ နန့်ထိုင်းနိုင်ငံရို့တွင် အဓိကထွက်ဟိပြီး ကျန်ကမ္ဘာ့ဒေသတိတွင်လည်း ထွက်ဟိရေ။ 

## ကျမ်းကိုး
ဂေါတမဗုဒ္ဓဧ့ မိသားစုဝင်တိ

ဘီစီ ၆၂၃ တွင်ဂေါတမဗုဒ္ဓကို နီပေါနိုင်ငံ လုမ္ဗနီဟင်းခင်းထဲတွင်  ဖွားမြင်ခရေ။ အသျှေဘဝ နာမည်မှာ သိဒ္ဓတ္ထဂေါတမဖြစ်ရေ။ ဖခင်ဖြစ်သူစော် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးဖြစ်ခ မိခင်မှာ မာယာဒေဝီဖြစ်ရေ။ သမိုင်းစာပီများအရ ယင်းအသျှေစော် ကြီးမြတ်ရေသူဖြိုက်ကြောင်း လက္ခဏာတိ ပြသခရေ။ အသျှေငယ်ဧ့ အနာဂတ်ဟောကိန်းတစ်ခုတွင် အသျှေငယ်ရေ လူ့ဘောင်တွင် နိန်ပါက စကြဝတေးမင်းဖြစ်ဖို့  တောထွက်ကေ ဖရား ဖြစ်လီဖို့ဟု ဆိုခရေ။ မိခင်ဖြစ်ရေ  မာယာဒေဝီရေ မင်းသားချေအား ဖွားမြင်ပြီး ခုနစ်ရက်အကြာမှာ ဆုံးပါးလားခ ပြီးနောက် ဖခင်ဖြစ်သူ မင်းကြီးရေ သားငယ်အား ကမ္ဘာကိုကြီးစိုးရေ ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်လာစီရန် နန်းတော်တွင် သီခြားထားပနာ မိခင်ဖြစ်သူဧ့ ညီမဖြစ်ရေ ပဇာပတိဂေါတမီဧ့ ပြုစုမှုအောက်တွင် ကြီးပြင်းစီခရေ။

အေပိုင် လူ့လောကနန့် သီးခြားနေခကာ နောက်ပိုင်းတွင် သယောဓရာ (ဒေဝဒဟပြည့်သျှင် သုပ္ပဗုဒ္ဓမင်းကြီးနန့် အမိတာ မိဖုရား ရို့ဧ့ ပုေချ) နန့် ပဇပ်ထိမ်းမြားခရေ။ အေပိုင်နန့် သားတော် ရာဟုလာကို ဖွားမြင်ခရေ။ နောင်အခါတွင် ယသောဓရာနန့် သားဖြစ်သူ ရာဟုလာ နှစ်ဦးစလုံးရေ သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ခရေ။

## သုဒ္ဓေါဒန

သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးရေ သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ်ပြည်ကို အုပ်စိုးရေ ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်ရေ။ ဂေါတမဗုဒ္ဓဧ့ ဖခင် ဖြစ်ရေ။

## မယ်တော်မာယာ
မယ်တော်မာယာရေ ဂေါတမဗုဒ္ဓဧ့ မိခင် ဖြစ်ရေ။ မယ်တော်မာယာရေ ဘုရင်ကြီး သုဒ္ဓေါဒနနန့် ပဇပ်ထိမ်းမြားပနာ သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားကို ဖွားမြင်ခရေ။

## အာနန္ဒာ
အာနန္ဒာရေ မြတ်စွာဖရားဧ့ ခမည်းတော်သုဒ္ဓေါဒနမင်းဧ့ညီတော် အမိတ္တောဒနမင်းဧ့ သားတော်ဖြစ်ပြီးကေ မြတ်စွာဖရားဧ့ ညီတော်ဝမ်းကွဲ တော်စပ်ရေ။ မြတ်စွာဖရားဧ့ ဖွားဘက်တော်ခုနစ်ဦးတွင်လည်း တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်ရေ။

## ဒေဝဒတ်
ဒေဝဒတ်ရေ ဖရားသျှင်နန့် ညီဂိုးချေ တစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်ရေအပြင် ယသောဓရာဧ့ မောင်အရင်းဖြစ်ရေအတွက် ယောက်ဖတော်စပ်သူလည်း ဖြစ်ရေ။

## နန္ဒ
နန္ဒမင်းသားကို သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးနန့် မစွာပဇာပတိဂေါတမီရို့က မွီးဖွားခရေ။ သိဒ္ဓတ္ထဇာတ်လိုက်နန့် ဖအေတူ မအေကွဲ ညီဂိုးချေ တော်စပ်ရေ။ နန္ဒဇာတ်လိုက်ရေ ဇနပဒကလျာဏီမင်းသမီးနန့် ပဇပ်ထိမ်းမြားရန် ဟိကေလည်း သာ့သနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ကာ ရဟန္တာဖြစ်ခရေ။

## ပဇာပတိဂေါတမီ

ပဇာပတိဂေါတမီ (မိထွေးတော် ဂေါတမီ) ရေ ဒေဝဒဟပြည့်သျှင်အဉ္စနမင်း နန့် ယသောဓရာမိဖုရားကြီးရို့ဧ့ အထွီးဆုံး ဖြစ်ရေ။ မာယာဒေဝီနန့်အတူ သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးကို  ပဇပ်ခရေ။ ဖရားလောင်း သိဒ္ဓတ္ထကို ဖွားမြင်ပြီး ခုနစ်ရက်အကြာမှာ မာယာဒေဝီရေ ဆုံးပါးလားအနိန်နန့် ယင်းတိုင်သျှင်မရေ ဖရားလောင်းကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ခရေ။ ယင်းတိုင်သျှင်မစော်လည်း ဘုရင်ကြီး သုဒ္ဓေါဒနန့်အတူ နန္ဒဟု နာမည်ရရေ သားတစ်ဦး ဖွားမြင်ခရေ။

ပဇာပတိဂေါတမီစော် အမျိုးသမီးတိအား မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်တွင် ရဟန်းမအဖြစ် ခွင့်ရရန် တောင်းဆိုပီးခရေ။ ယင်းတိုင်သျှင်မရေ မြတ်စွာဖရားပါးက အမျိုးသမီးတိအား ရဟန်းပြုခွင့်ပီးပါရန် အသျှင်အာနန္ဒာကနိန် တစ်ဆင့် တောင်းဆိုခရေ။ မြတ်စွာဖရားရေ အကြိမ်များစွာ ငြင်းပယ်ခရေ။ ယကေလည်းသော နောက်ဆုံး၌ မြတ်စွာဖရားရေ ဂရုဓံရှစ်ပါးကို လိုက်နာစောင့်ထိန်းစီပြီးကေ ဘိက္ခုနီသာသနာကို ခွင့်ပြုပီးတော်မူခရေ။

ပဇာပတိဂေါတမီ ရေ ရဟန်းမအဖြစ်နန့် မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်တွင် ရဟန္တာဖြစ်ခရေ။

## ရာဟုလာ
ရာဟုလာရေ သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားနန့် ယသောဓရာရို့ဧ့ တစ်ဦးတဲးသော သားဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား
ဂျင်လိပ်

**ဂျင်လိပ်** () ရေ ကိုယ်ထည်ပြောင်ချောရေ တွားသွားသတ္တဝါတစ်မျိုးဖြစ်တေ။

## ကိုးကား
ဂျာမေနီယမ်

**ဂျာမေနီယမ်** ရေ အက်တမ်နံပါတ် ၃၂၊ သင်္ကေတ **Ge** ဟိရေ ဒြပ်စင်ဖြစ်ပြီး ကာဗွန်အုပ်စုတွင် ပါဝင်ရေ။ ဓာတုသဘောအားဖြင့် ဆီလီကွန်အုပ်စုနန့် ဆင်တူရေ။ သန့်စင်ရေ ဂျာမေနီယမ်ရေ ဆီလီကွန်ကဲ့သို့ရေ တစ်ပိုင်းလျပ်ကူးဖြစ်ရေ။ သဘာဝအားဖြင့် ဂျာမေနီယမ်ရေ အောက်ဆီဂျင်နန့် ဓာတ်ပြုရေ။ သိပ်ရီးဆ မြင့်မားရေနိရာတွင် တွိ့ဟိရရေကြောင့် ဂျာမေနီယမ်အား အောက်ကျပြီးမှ ယှာဖွီတွိ့ဟိခရေ။

သန့်စင်ရေ ဂျာမေနီယမ် Germanium ရေ ကြွပ်ဆတ်ရေ အဖြူရောင်သမ်းနိသည့် metalloid ဖြစ်ရေ။ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ စိန်နန့် တူနိပြီး ရုပ်ဂုဏ်သတ္တိ၊ ဓာတ်ဂုဏ်သတ္တိရို့တွင် ဆီလီကွန်နန့် တူနိပါရေ။ ဂျာမေနီယမ်ရေ လီထုထဲနန့် ရေထဲတွင် မည်သူနန့်မျှ ဓာတ်မပြုပဲ တည်မြဲရေပုံစံနန့် နိနိုင်ပြီး နိုက်ထရစ်အက်ဆစ် မှလွဲပြီးမည်သည့် အက်ဆစ်တွင်မှ ဂျာမေနီယမ်အပေါ် သက်ရောက်နိုင်ခြင်း မဟိပါ။

## အသုံးပြုခြင်း

ဂျာမေနီယမ်ရေ အရီးကြီးရေ တစ်ပိုင်းလျှပ်ကူးပစ္စည်းဖြစ်ပြီး ထရန်စစ်စတာ (Tarnsistor) နန့် ဆားကစ်ပြားတိတွင် အဓိကအသုံးပြုပါရေ။ ထရန်စစ်စတာတိ ဆားကစ်ပြားတိတွင် ဂျာမေနီယမ်ကို အဓိကထားပြီး အာဆဲနစ်၊ ဂယ်လီယမ် နန့် အခြားသတ္တုတိကို ဇကေ့ချေစီ ရောစပ်ပြီး ပြုလုပ်ထားခြင်း ဖြစ်ရေ။ ဂျာမေနီယမ်ကို အခြားရေ ဒြပ်ပေါင်းတိ ပြုလုပ်ရာတွင်လည်း အသုံးပြုရေ။ ဂျာမေနီယမ် အောက်ဆိုဒ်ကို အလင်းယိုင်ညွန်းကိန်း တိုးမြင့်စီရန် ဖန်ထဲသို့ ပေါင်းထည့်ပါရေ။ သန့်စင်ရေ ဂျာမေနီယမ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားရေ ရေဒီယိုသတ္တုကြွခြင်း (Radiation) စမ်းသပ်ကိရိယာတိစွာတိကျစွာ စမ်းသပ်နိုင်ရေကြောင့် ၎င်းကိုရိယာတိကို လီဆိပ်လုံခြုံရီးတွင် အထူးအသုံးပြုကတ်ရေ။ ဂျာမေနီယမ်ရေ သံဖြူနန့် ခဲ ရို့က်ပင် သဘာဝတွင် ပေါတိခြင်းမဟိပါ။ ဂျာမေနီယမ်ကို သဘာဝတွင်းထွက် အနိန်နန့် ဇကေ့ချေမျှသာ ထုတ်နိုင်သည့်အတွက် ထုတ်လုပ်မှု ပမာဏနည်းနိခြင်း ဖြစ်ရေ။ ဂျာမေနီယမ် အရိုင်းတုံးတိစွာအလွန်ကိုရှားပါးပါရေ။ copper-iron-germanium sulfide (germanite) ရေ ရှားပါးရေဂျာမေနီယမ် အရိုင်းတုံး ဖြစ်ပြီး ရှာပါးစွာ တူးဖော်ရဟိရေ။

## ကျန်းမာရီးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုတိ

ဂျာမေနီယမ်ကို နိ့စဉ်တစ်မီလီဂရမ် စားသုံးသင့်ပါရေ။ ဂျာမေနီယမ်ကို သိပ္ပံနည်းကျ သက်သေပြနိုင်မှု မဟိသေးကေလည်း လူ့ကျန်းမားရီးကို ကောင်းကျိုး ဖြစ်ထွန်းစေနိုင်ရေ။ ဂျာမေနီယမ်ရေ လူ့ခန္ဓာကိုယ် အတွက် အောက်ဆီဂျင် ရယူရာတွင်လည်း တိစွာအထောက်အကူပီးနိုင်ပြီး လူ့ကျန်းမာရီး ကိုလည်း ပိုပြီးကေကောင်းမွန်စေရေ။ အောက်ပြီးဆိုးကျိုးဖြစ်စေရေ free radicals တိကိုလည်း ချေဖျက်ပီးပါရေ။ ဂျာမေနီယမ်ရေ သုံးစွဲသူကို ဓာတ်ရောင်ခြည်သင့်ခြင်းမှ ကာကွယ်ပီးပါရေ။ Germaniumhydride နန့် germaniumtetrahydride ရို့ရေ မီးက်လွယ်ပါရေ။ လီနန့်တွိ့ကေ ပေါက်ကွဲ စေနိုင်ရေ။ ရှူရှိုက်မိပါက ဗိုက်နာခြင်း၊ ချောင်ဆိုးခြင်း၊ အရီပြားနာကျင်ယားယံခြင်း၊ မျက်စိအောင့်ခြင်း ရို့ဖြစ်စေနိုင်ရေ။

## ပတ်ဝန်းကျင်သို့သက်ရောက်မှုတိ

လီထုထက် ပိုပြီးကေလီးလံရေကြောင့် မြေပြင်တွင် ပျံ့နှံ့တည်ဟိနိပါရေ။

## ကိုးကား
ဂျိမ်းစ် မက်စ်ဝဲ

**ဂျိမ်းစ် ကလပ် မက်စ်ဝဲ ** () ကို စကော့တလန်၌ ၁၈၃၁ ခုနှစ်က မွေးဖွားရေ။ ၁၉ ရာစုနှစ်ဧ အရီးပါဆုံး သိပ္ပံပညာသျှင်ဟု မသတ်မှတ်ကေမှ သူ့ကို ၁၉ ရာစုနှစ်ဧ အကြီးမြတ်ဆုံးရေ အယူအဆရီးရာ ရူပဗေဒ ပညာသျှင်ဟူပနာ အတိက မှတ်ယူထားကတ်ရေ။

မက်စ်ဝဲရေ သူဧ ထူးချွန်ရေ သင်္ချာစွမ်းရည်နန့် သိပ္ပပညာဧ သဘာဝကို ထိုးထွင်းသိမြင်စွမ်းရေ ဉာဏ်ရို့ကို ပေါင်းစပ်နိုင်သူဖြစ်ရေ။ ဒေချင့်ပိုင် စွမ်းရည်ကြောင့်ပင် ထိုခေတ် ယင်းပိုင်ခါက ရူပဗေဒ ပညာရပ်တွင် အရီးအကြီးဆုံး နယ်ပယနှစ်ခုဖြစ်ရေ လျှပ်စစ်သံလိုက်ပညာနန့် ဓာတ်ငွေ့တိဧ ရွေ့လျားသဘောတရားရို့တွင် လက်ဖျားခါရလောက်အောင် တိုးတက်မှုတိကို ၎င်းက ဖော်ဆောင်နိုင်ခရေ။ နက္ခတ္တဗေဒနန့် ဇီဝဗေဒ နယ်ပယ်ရို့၌လည်း တော်သည့်သူ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်ရေ။

အလင်းရောင်၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား၊ ပိုင်က်ဓာတ်နန့် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းတိ (စွမ်းအင်ဧ ရွေ့လျားနေရေ လှိုင်းတိ) အကြား မည်သို့ ဆက်သွယ်မှုပီးရေကို ဖော်ထုတ်နိုင်သဖြင့် မက်စ်ဝဲမှာ လူသိတိရေ ရူပဗေဒ ပညာသျှင်တစ်ဦးဖြစ်ရေ။ ညီမျှခြင်း ၄ ခုပါဝင်သည့် မက်စ်ဝဲညီမျှခြင်းတိက သူဧ သိပ္ပံပညာရပ်တွင် အကြီးမြတ်ဆုံး အောင်မြင်မှုကို ထုတ်ပြနေခြင်းဖြစ်ရေ။ 

အလင်းရောင်တွင် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းတိ ပါဝင်ကြောင်းကို မက်စ်ဝဲက ဖော်ထုတ်ပြခရေ။ 

လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနန့် သံလိုက်ဓာတ်ရို့ရေ မည်သို့ အမှန်တကယ် လျှပ်စစ်သံလိုက် ပညာကဏ္ဍဖြစ်ရေကို သူက သျှင်းပြခရုံမက ခေတ်သစ် ရူပဗေဒပညာဧ ထူးခြားသည့် သွင်ပြင်လက္ခဏာကို ဖော်ပြနေရေ လျှပ်စစ်သံလိုက် ဖြာထွက်ခြင်းဆိုင်ရာ နယ်ပယ်တစ်ကြောလုံးကို ဖော်ထုတ်ပြီး အသုံးချနည်းကိုပါ လမ်းဖွင့်ပီးခရေ။ 

ဂုအခါ ယင်းနယ်ပယ် တစ်ကြောတွင် ရေဒီယိုလှိုင်းတိ၊ အနီအောက်ရောင်ခြည်၊ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်နန့် အိတ်စရီး ရောင်ခြည်တိလည်း ပါဝင်ကြောင်း ရူပဗေဒပညာသျှင်တိ သိပီးကတ်ရေ။ 

မက်စ်ဝဲဧ ဒုတိယ အကြီးမားဆုံး အောင်မြင်မှုမှာ ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာ သီအိုရီ ဖြစ်ရေ။ အထူးသဖြင့် မော်လီကျူးတိ ရွေ့လျားနှုန်းကို ဖြေသျှင်းပြခြင်း ဖြစ်ရေ။ သူဧ ဓာတ်ငွေ့တိ ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာ သီအိုရီတွင် အပူဧ သဘာဝဗီဇရေ မော်လီကျူးတိ လှုပ်ရှားနေမှုတွင် တည်ပီးကြောင်း မက်စ်ဝဲက အပြီးသတ် သက်သေထူခရေ။ ထို သီအိုရီတွင် ဓာတ်ငွေ့တစ်ခု အတွင်းမှ မော်လီကျူးတိ ရွေ့လျားမှုနန့် ဓာတ်ငွေ့ဧ အပူချိန်၊ အခြားရေ ဂုဏ်သတ္တိတိ အချင်းချင်း ဆက်နွယ်မှုကို သျှင်းပြထားရေ။ 

မက်စ်ဝဲရေလည်း အခြားရေ သဘောတရားနန့် လက်တွေ့နယ်ပယ် သုံးလေးခုတွင်လည်း အရီးပါရေ အချက်တိကို ဖော်ထုတ်ပီးနိုင်သူ ဖြစ်ရေဟု သိရရေ။
ဂျိမ်းစ် ဟော့ဝု ဂျင်းန်

**ဂျိမ်းစ် ဟော့ဝု ဂျင်းန်** ()(၁၁ စက်တင်ဘာ ၁၈၇၇ - ၁၆ စက်တင်ဘာ ၁၉၄၆) ရေ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ရူပဗေဒပညာသျှင်၊ သင်္ချာပညာသျှင်၊ နက္ခတ္တဗေဒပညာသျှင်။