open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ကနုတ်

ကနုတ် ဆိုရေ **ကုမုဒ** ဆိုရေ ပါဠိဘာသာမှ **ကမုဒ** ဟူပနာလည်းကောင်း၊ **ကနုဒ** ဟူပနာလည်းကောင်း ပြောင်းလည်းခေါ်ဝေါ်ရာမှ ကနုတ်ဟူပနာလည်းကောင်းအဆင့်ဆင့်ပြောင်းလည်း ခေါ်ငင်ဟန်ဟိရေ။ ကုမုဒ ဆိုရေ ပါဠိဘာသာစကားရေ **ကြာ** ဟူပနာ ဖြစ်ရေ။ ကြာခွေ၊ ကြာလိပ်၊ ကြာရိုး၊ ကြာစွယ် သဏ္ဍန်တိကို ဆိုလိုဟန်ဟိရေ။

ထိုမှတစ်ဖန် ကြာငုံ၊ ကြာဖူး၊ ကြာပွင့်၊ ကြာသီး၊ ကြာရိုး၊ ကြာစွယ်၊ ကြာရွက်၊ ကြာပွင့်ချပ်၊ ကြာဝတ်ဆံရို့ကို ကွေးပနာ ကော့ပနာ ခွေပနာ လိပ်ပနာ ကောက်ပနာ လိမ် ယိမ်းပနာ ယိမ်ပနာ ချီပနာ ချပနာ တက်ပနာ ဆင်းပနာ တွန့်ပနာ ချွန်ပနာ ဖြန့်ပနာ ကားပနာ နှစ်သက်စဖွယ်ခြယ်လှယ်ရီးသားထုလုပ်ခြင်းတိကို ကနုတ်ဟူပနာလည်းကောင်း ခြူးပန်းခြူးနွယ်ဟူပနာလည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ကြောင်းတွိ့ရရေ။

**ကောကနုဒ**ကို အချို့က **ကော်ကနုဒ** ဟူပနာ အသံထွက် ဖတ်ရှုတတ်ကတ်ရေ။ ကောကနုဓမှ ကနုတ်ဖြစ်လာရန်မှာလည်း နီးစပ်ရေ အကြောင်းဟိပေရာ ဦးဘစိန်အဆိုရေ ကောင်းမွန်မှန်ကန်ရေဟု ယူဆသင့်လီရေ။ သို့ရာတွင် ကောကနုဒသဒ္ဒါ ကကြာဟောပုဒ်ဖြစ်အတွက်နန့် “ကြာ” နန့် ပတ်သက်သမျှ ယူဆကေ နယ်ကျဉ်းပေမည်။ မဂဓ အဘိဓာန်တွင် ကြာဟောပရိယာယ် (၁၂) ပုဒ်ပြထားရေ။ အဘိဓာန်၌
# ပရောရုဟံ ကြာ
# သတဖတ်တံ ကြာ
# အရပိန်ဒံ ကြာ
# ဝါရိဇံ ကြာ
# ဖကေရုဟံ ကြာ
# ပဒုပံ ကြာ
# ပေါက္ခရံ ကြာ
# မဠာလပုပ်ပံ ကြာ
# ကမလ ကြာ
# နလျန ကြာ
# ဘိသပုပ်ပံ ကြာ
# ကုသေသဟံ ကြာ
ဟူပနာ ပြထားရေ။

တဆက်တည်းပင် “ကောကနဒ” နန့် ပတ်သက်ပနာ “ပုဏ္ဍရိက” သိတံရတ္တံ၊ ကောကနဒီ ကောဏသကော စရေ ဂါထာဖြင့် ကောကနဒကြာကို ပြထားသိမ်းရေ။ “ရတ္တံ နီရေ၊ ကမလံ ကြာရေ ကြာနီဖြစ်ကြောင်း ပြဆိုထားဧ့။ ကောကနဒရေပင် ကောကနုဒဖြစ်ကြောင်း ပါဠိစာပေ၌ မှတ်သားရလီရေ။
ကောကနဒ သို့မဟုတ် ကောကနုဒရေ ကြာဟောအတွက်နန့် ကနုတ်ပန်းချီရေ ကြာနန့်ပတ်သက်ပနာ ဆိုရေ အယူအဆမှာ သင့်တော်ကောင်းမွန်လှရေဟု ဆိုရန်ဟိရေ။ သို့ရာတွင် ကြာကို နယ်ဆန့်ပနာ ကြည့်ပါက ကြာရေ ပန်းဖြစ်ရေ။ သက်မဲ့အရာဖြစ်ရေ။ ကြည့်ပနာ မြတ်နိုးဖွယ်ရာဟိရေ။ ပျော့ပျောင်းရေ။ ခွေညွှတ်ရေ စရေ သဘောတိကို တွိ့ရပေရာ ကြာရိုး၊ ကြာစွယ် ပုံတိရာမက ပန်းချီအမျိုးမျိုး စရေကိုလည်း ကနုတ်ဟု ခေါ်သင့်ရေထင်ဧ့။ ဂုခေတ် ပန်းချီဆရာတိဧ့ အယူအဆမှာလည်း ပျော့ညွှတ်ရေမျဉ်းကို ကနုတ်ဟုပင် ယူဆကြောင်း သိဟိရလီရေ။ ပျော့ညွှတ်သွယ်နွဲ့ရေ မျဉ်းကြောင်းကလေးတိမှာ ကြာပွင့်၊ ပန်းတွန့်ကလေးတိ ရီးဆွဲခြင်းဟုပင် ဆိုရတော့ရေ။ ကနုတ်ဆိုရေ ဝေါဟာရကို လွန်ခရေနှစ်ပေါင်း ၁၂၀၀ ကျော်ကျော်မှ စတင်အသုံးပြုခကြောင်း ဆရာဇော်ဂျီက ယှာဖွီတင်ပြဖူးလီရေ။ ထိုစာတွင် ပုဂံခေတ်စာပေတိ၌ ကနုတ်ဆိုရေ ဝေါဟာရ မတွင်ကျယ်သေးပေ။ 

## ကိုးကား
ကန်သုံးဆင့်မြို့

## ကန်သုံးဆင့်မြို့ (ဘီစီ ၁၆ ရာစု)

ဓညဝတီမြို့တွင် မင်းဆက် (၅၅)ဆက်မြောက် မင်းငယ်ပျော်လှစည်သူရေ ဓညဝတီကို မနှစ်သက်၍
တောင်ဘက်အရပ်သို့ စုန်ဆင်းလာပြီး သီရိမာနဒီသရီချောင်း လက်ယာဘက်ကမ်းတွင် မြို့သစ်တည်ရေ။ မြို့တော်ရာ
နန့်ပတ်သက်၍ အစအနပင် ရှာမတွိတော့ချေ။‌ ဒေဒေင်ဖြစ်ရခြင်း မြို့တည်နှစ်မလည်မီပင် နန်းတွင်းပုန်ကန်မှုဖြစ်၍၊
မြို့ကို စွန့်ခွာခကတ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ဟန်ဟိရေ။

## ကိုးကား
ကပ္ပရုက္ခိယ

**အသျှင်ကပ္ပရုက္ခိယထေရ်** ရေ မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်ဟိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်ဧ့။

## ဘဝဇာတ်ကြောင်း
### သိဒ္ဓတ္ထမြတ်စွာဖရားလက်ထက်
သိဒ္ဓတ္ထမြတ်စွာဖရားဧ့ ပုထိုးဇာတီရှိ့မှာ ဆန်းကြယ်ရေ စောင် တိကို ချိတ်ဆွဲကာ အသျှင်ကပ္ပရုက္ခိယထေရ်ရေ ပဒေသာပင်ကို  လှူဒါန်းခဧ့။ 

### အကျိုးခံစားရခြင်း
ယင်းပိုင် လှူဒါန်းခရရေ  ဖြစ်သောဘဝတိုင်းတွင် ပဒေသာပင်ရို့စွာ အသျှင်ကပ္ပရုက္ခိယထေရ်ဧ့ အိမ်တန်းခါးတွင် တင့်ရေပနာ ဟိဧ့။ ယင်းချင့်အပြင် ပရိသတ်အားနူံးရို့စွာ ထိုပဒေသာပင်မှ စောင် ကို ဝတ်ဆင်ရဧ့။ ဒေဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ခုနစ်ကမ္ဘာထက်တွင် ရတနာခုနစ်ပါးနန့် ပြည့်စုံရေ သုစေဠ နာမည်ဟိရေ စကြဝတေးမင်း ရှစ်ကြိမ်တိုင် ဖြစ်ခဧ့။

ဒေဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကိုးဆယ့်လေးကမ္ဘာထက်တွင် ပဒေသာပင် အလှူပြုခရေအချိန်မှစကာ အသျှင်ကပ္ပရုက္ခိယထေရ် ရေ အပါယ်လေးဘုံသို့ နနူးမကျရောက်ခရပေ။ 

### ဂေါတမမြတ်စွာဖရားထက်ထက်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်တွင် အသျှင်ကပ္ပရုက္ခိယထေရ် အဖြစ်နန့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူဧ့။

## ကိုးကား
ကဆုန်လ

ရခိုင်တစ်ဆယ့်နှစ်ရာသီ စက်ဝန်းမှာဒုတိယမြောက်လ ဖြစ်ရေ။ နှစ်ဟောင်းလတိကုန်ပြီးကေ နှစ်ဦးအစလသို့ ပြန်လည်ဆုံရရေကြောင့် လနာမည်တွင်ရေဟူဧ။ မြေမနာ နက္ခတ်မညှိုးရေလဖြစ်ပနာ မင်္ဂလာဟိရေဟူဧ။

ဒေလမှာ မဟာမြတ်မုနိကို သွန်းလုပ် ပြီးစီးခရေ။

ယှေးရခိုင်မင်းရို့ရေ ကဆုန်လဆန်း (၁၅)ရက်နိမှာရာဇဘိသေက မင်္ဂလာ (မုဒ္ဓါဘိသိက်)ကို ကျင်းပလိ့ ဟိခကတ်ရေ။

လထပ်နှစ်ရို့မှာရခိုင်ကဆုန်လပြည့်(ဗုဒ္ဓနိ)ရေ မြန်မာထက် တစ်လနောက်ကျ တတ်ရေ။ သို့ရာမှာ ယင်းနိရေ တခြားရေ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်နိုင်ငံရို့ဟိ ဗုဒ္ဓနိနန့် ကိုက်ညီနီတတ်ရေ။ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ ပြုကောင်းရေလ ဖြစ်ရေ။ 
## ကိုးကာ
ကဇပ်ခြင်း ဝေါဟာရတိ

## ပြင်ပလင့်ခ်တိ
ရခိုင် ဘာသာစကား လမ်းညွှန် (ဦးစက္ကိန္ဒ-ရခိုင်မြေ)
ကဗျာ

* ပန်းမြတ်သဇင်
* ရင်ခွင်သိပ်ကေ အိပ်ပါမေ
* လယ်သမား ကျွဲကျောင်းသံ
* လှေတော်သံ
* အဘာဝါ
* ရခိုင်ခုနှစ်ရက်သတ္တတပါတ်
* ရခိုင်တဆယ့်နှစ်လမိုး
ကမ္ဘာသုံးစကား

**ကမ္ဘာသုံးစကား** ရေနိုင်ငံတကာတွင်ဘာသာစကား မြောက်မြားစွာက ပြောဆိုလျက်ကတ်ပြီး  ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် သုံးကြခြင်းဖြစ်ရေ။ ကမ္ဘာဘာသာစကားကိုပြောသူစုစုပေါင်းအရေအတွက် (မိခင်နန့်ဒုတိယဘာသာစကားပြောသူ) သာမကပထဝီ အနေအထားအရအသုံးပြုကြခြင်းနန့် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းတိ နန့် သံတမန်ဆက်ဆံရီး တိတွင်အသုံးပြုကြခြင်းအထိ အရီးပါသည့်ဟိ လက္ခဏာရပ်ဟိရေ။   

ဂနိတွင်အသုံးအပြုရဆုံးနန့်အလျင်မြန်ဆုံးပျံ့နှံ့မှုနှုန်းမှာအများဆုံးရေဘာသာစကားမှာ အင်္ဂလိပ် ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်းဟိ မိခင်ဘာသာစကားနန့် ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် အသုံးပြုသူ ၁.၁ ဘီလီယံကျော်ဟိရေ။  အလားတူပင် ပြင်သစ် နန့် စပိန် တိကိုလည်း ကမ္ဘာသုံးစကားတိအဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်လေ့ဟိရေ။ အခြားကမ္ဘာ့ဘာသာစကားတိမှာ အာရဗစ်၊ တရုတ်၊ ရုရှား နန့် ပေါ်တူဂီဘာသာစကား ရို့ဖြစ်ရေ။ 

သမိုင်းကြောင်းအရ, အီဂျစ်, ရှေးဟောင်းဂရိ, လက်တင်၊ ရှေးဟောင်းတရုတ်၊ ပါရှား၊ သင်္သကရိုက် နန့် ရှေးဟောင်းအာရဗီ အဘိဓာန် တိကြောင့် ၎င်းရို့ရေ ရှေးယခင်ကပင် ကမ္ဘာ့သုံးစကားတိအဖြစ် အသုံးပြုလျက်ဟိရေဟု  Lingua Franca ကမ္ဘာဧကြီးမားရေအစိတ်အပိုင်းတိအရ သိရရေ။ 

## ကိုးကား
ကမီယို

လူရို့ အဆင်အယင်တန်ဆာအဖြစ် အသုံးပြုကတ်ရေ ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးတွင် မိမိရို့ နှစ်သက်ရာ ကိုးကွယ်ရာ အထိမ်းအမှတ်ပြုရာ ရုပ်ပုံတိကို အကြွထွင်းထု ထားရေ ကျောက်မျက်နန့် ပြုလုပ်သည့် ပစ္စည်းတိလည်း ပါဝင်လီရေ။ ထိုကျောက်မျက်တိကို '**ကမီယို**'လို့ခေါ်ပနာ အချိုင့်ထွင်း ကျောက်မျက်တိကို **'အင်တဲလယို**'လို့ခေါ်ရေ။ ကမီယိုပန်းပြောက်ကိုသုံးရေ အလိ့အထရေ လူရို့တွင်  ရှေးအခါမှစပနာ ဟိခဧ့။ ရှေးက ကျောက်မျက် တိတွင်သာမက 
ယောက်လားခွံတိ၊ ခရုခွံတိ၊ ကနုကမာတိပေါ်တွင်လည်း ပုံကြွတိဖော်ပနာ ဝတ်ဆင်ခကတ်ရေ။ ကျောက်မျက်တိကို ပုံကြွ တိဖော်ရာတွင် အရောင်နှစ်မျိုးသုံးမျိုး ထပ်လျက်ဟိရေ 
ကျောက်မျက်များရေ အလွန်ကောင်းဧ့။ အပေါ်ယံအရောင် တွင် လိုရာပုံစံကို ထုလုပ်ပနာ မလိုရေအပိုင်းကို ထွင်းပစ် လိုက်ရေအခါ အောက်ထပ်ဟိအရောင်ရေ နောက်ခံကား သဖွယ် ဖြစ်နီလီရေ။ အရောင်တစ်မျိုးတည်း ဟိရေ 
ကျောက်မျက်တိပေါ်တွင် ပြုပြင် ဖန်တီးထားရေ ကမီယို ပန်းပြောက်ရေ ရောင်ကွဲကျောက်မျက် တိမှာပိုင် မလှပချေ။

ရှေးဟောင်းဆူမာလူမျိုးရို့ဧ့ ခေတ်မှ ရောမနိုင်ငံတော်ကြီး ယိမ်းယိုင်ပြိုကွဲချိန်အထိ ကမီယိုပန်းပြောက် များရေ များစွာ 
ခေတ်စားခရေ။ ထိုနောက် အတတ်ပညာ ပြန်ပနာဆန်းသစ် 
ခေတ်ဖြစ်ရေ ခေတ်ဆန်းချိန်မှဂနိတိုင်အောင် ကမီယို ပန်း 
ပြောက်ကို အသုံးပြုလာကတ်ရေ။ 

ကမီယိုပန်းပြောက်အတတ်မှာ ပန်းပု ရုပ်လုံးထွင်းခြင်း အတတ်၌ အကျုံးဝင်ကေလည်း သေးငယ်ရေ ကျောက်မျက်ရို့ အပေါ်တွင် အလွန်နုနယ်စွာ ပုံဖော်ယူရအတွက်နန့် သီးသန့် အနုပညာရပ်ဖြစ်လီရေ။

## နည်းပညာ
ရှေးခေတ်နန့် ရီနေဆန်းခေတ်ကာလက ကမီယိုတိကို အလတ်စား ကျောက်မျက်တိနန့် ပြုလုပ်ပြီး၊ အထူးအတွက်နန့် အရောင် နှစ်ရောင် စပ်နီရေ ကျောက်မျက်တုံး၊ မဟူရာကျောက် (onyx)၊ သင်္ဘောမဟူရာ (‌agate) အစဟိရေ ကျောက်တိနန့် ထုလုပ်ရေ။ ယင်းရို့ရေ အမာခံ ကမီယိုတိ ဖြစ်ရေ။ ဈေးပိုပေါရေ ခေတ်သစ်လက်ရာတိတွင် ခရုခွံနန့် ဖန်သားတိနန့် အတွိ့ရများရေ။ ကျော်ကြားရေ ပို့တလန်း ပန်းအိုး (Portland Vase) ပိုင်ရေ ဖန်သားကမီယို ခွက်တိကို ရောမလူမျိုးတိက ပြုလုပ်ရေ။

ခေတ်သစ်ကမီယိုများရေ နောက်ခံကွဲပြားရေ အရောင်ပေါ်၌ ပုံတူပိုင်ရေ ထွင်းထုပြီး အရုပ်ကို တပ်ဆင်ခြင်းနန့် ထုတ်လုပ်နိုင်ပြီး၊ ၎င်းကို **ပေါင်းစပ်ကမီယို** (Assembled cameo) လို့ခေါ်ရေ။ အမှန်မှာ ကမီယို တချပ်ကို ရိုးရာနည်းနန့် ထွင်းထုနိုင်ကေလည်း အလွန်ခက်၊ အလွန်လက်ဝင်လီရေ။ တိုက်ရိုက်နည်းနန့် အလွှာမတူ အရောင်မတူရေ မဟူရာကျောက်ပေါ်၌ လိုအပ်ရေ ရုပ်လုံးပေါ်အောင် လက်နန့် ထွင်းထုခြင်းရေ သာပနာ ခက်သိမ်းရေ။

တခါတရီ ဆိုးဆီးတိနန့် ပိုဆွဲဆောင်မှုဟိအောင် မွမ်းမံတတ်ကတ်ရေ။ 

## ကိုးကား
ကမ်းထောင့်ကြီးမြို့

**ကမ်းထောင့်ကြီးမြို့**ရေ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဦးခရိုင်၊ မြေပုံမြို့နယ်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့တစ်မြို့ဖြစ်ရေ။

၂၀၁၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လှုပ်ခတ်ခရေ ငလျင်ကြောင့် ကမ်းထောင့်ကြီးမြို့ မဟာရတနာဒီပအုတ်ကျောင်းဟိ ရှေးဟောင်းစေတီ ၃၂ ဆူမှ တစ်ဆူထီးတော် မြေခကာ နှစ်ဆူမှာ အင်္ဂတေများ ကွာကျခရေ။

### ကိုးကား
ကယန်းဘာသာစကား

**ပဒေါင်** သို့မဟုတ် **ပဒေါင်ကရင်** သို့မဟုတ် **ကယန်းဘာသာစကား** ရေ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကတ်ရေ ကရင်ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ကယန်းလူမျိုးတိက ပြောဆို အသုံးပြုကတ်ရေ။

## ပျံ့နှံ့မှု
*ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း
*ကယားပြည်နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်း
*သံတောင်မြို့၊ ကရင်ပြည်နယ်
*ပျဉ်းမနားမြို့နယ်၊ နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ
**ကယန်းလဝီ စကား*: ကယားပြည်နယ် ဒီမောဆိုးမြို့နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ နန့် ရှမ်းပြည်နယ် ဖယ်ခုံမြို့နယ် တောင်ပိုင်း
**ကယန်းကငံ စကား*: ကယားပြည်နယ် ဒီမောဆိုးမြို့နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်း

## Internal classification
ကယန်းဘာသာစကားကို ကယားပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းနန့် ကရင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းရို့တွင် ပြောဆို အသုံးပြုကတ်ရေ။ Shintani (၂၀၁၆) အရ မျိုးကွဲ လေးခု ဟိပြီး ယင်းရို့မှာ
***ကငံ** ("lowland dwellers")
***ကာကောင်း** ("highland dwellers")
***လဝီ** ("South")
***လထာ** ("North") ရို့ ဖြစ်ကတ်ရေ။

**ကငံ** ရေ ကယန်းဘာသာစကား တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကာကောင်း အုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်ရေ။ ယင်းကို ကျေးရွာတစ်ရွာတည်းတွင်သာ ပြောဆို အသုံးပြုကတ်ရေ။

**ဖယ်ခုံကယန်း** ကို Manson (၂၀၁၀) တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားရေ။ **ဒီမောဆိုးကယန်း** ရေ ကယားပြည်နယ်၊ ဒီမောဆိုးမြို့နယ်ဟိ ဝါဘန်းပလို့ကျေးရွာတွင် ပြောဆိုကြသည့် ကယန်းနန့် ဆင်တူရေ မူကွဲတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း Lew (၂၀၁၈) တွင် ဖော်ပြထားရေ။

*Ethnologue* တွင် ပဒေါင် (ကယန်း) ဒေသိယစကားတိကို အောက်ပါအတိုင်း စာရင်းပြုစုထားရေ။
*Standard Pekon (prestige dialect)
*Kayan Lahwi
*Kayan Kangan (Yeinbaw, Yinbaw)

## ကိုးကား
ကလင်ဂွန်ဘာသာ

The **Klingon language** (Klingon&#x3A; *tlhIngan Hol*) ရခိုင်ဘာသာအားဖြင့် ကလင်ဂွန်ဘာသာစကား ရေ စတားတရက် ဇာတ်ကားတိတွင်ပါဝင်ရေ ကလင်ဂွန်တိပြောဆိုသုံးစွဲရန်အတွက် တီထွင်ထားရေဘာသာစကားတစ်မျိုးဖြစ်ရေ။ ၎င်းဘာသာစကားရေ တီထွင်ထားရေဘာသာစကားဖြစ်သည့်အတွက်တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုလိုစွာမှာ၎င်းဘာသာစကားကိုအသုံးပြုရေနိုင်ငံဟူ၍မဟိသေးချေ။ လူတဖဲ့ချေသာကေ ကလင်ဂွန်ဘာသာစကားကို ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင်ပြောဆိုနိုင်ရေ။ ကလင်ဂွန်ဘာသာစကားအင်စတီကျု့ ရေကလင်ဂွန်ဘာသာစကားကိုသင်ကြားနီရေသူတိကိုအကူအညီပီးနေပါရေ။ 

## သမိုင်းကြောင်း
ပထမဦးဆုံးကလင်ဂွန်စကားလုံးတိကို ၁၉၇၉ တွင်မင်းသားဂျိမ်းဒိုဟန်ကတီထွင်ဖန်တီးခရေ။ ၁၉၈၄ခုနှစ်တွင်တတိယမြောက် စတားတရက် ဇာတ်ကားကိုတီထွင်ဖန်တီးရေအခါ ဂျင်းရိုဒန်ဘယ်ရီရေတကယ့်အစစ်အမှန်ရုပ်လုံးပေါ်ဘာသာစကားကိုတီထွင်ရန်ဆန္ဒပြင်းပြခရေ။ ယင်းချင့်ကြောင့် ဘာသာဗေဒပညာသျှင် မာ့အော့ရန်းက ကလင်ဂွန်ဘာသာစကားကိုတီထွင်ဖန်တီးခရေ။ သူရေ ကလင်ဂွန်ဘာသာစကားနန့်ပတ်သက်ရေစာအုပ်အများအပြားကိုလည်း ရီးသာပြုစုခရေ။

## သဒ္ဒါပိုင်းဆိုင်ရာအချက်အလက်တိ
 ကလင်ဂွန်ဘာသာစကားရေ ပြောဆိုရာတွင်လွယ်ကူသည့်အတွက်ဘာသာစကားတီထွင်သူဘာသာဗေဒပညာသျှင် မာ့အော့ရန်းရေဘာသာစကားကို တတ်နိုင်သမျှရူပ်ထွီးပြီးအသံထွက်တိကိုလည်း ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခရေ။ ဘာသာစကားစကားလုံးတည်ဆောက်မှုပုံစံရေ ကံ+ကြိယာ+ကတ္တားဖြစ်ရေ။ မြန်မာဘာသာစကားအရ ကျွန်တော်ကြောင်ကိုမြင်ရေ ရေ ကလင်ဂွန်ဘာသာစကားအရ ကြောင်ကို မြင်ရေ ကျွန်တော် ဖြစ်ရေ။ 

ကလင်ဂွန်ဘာသာစကားရေ စကားလုံးတည်ဆောက်မှုတွင် ဝဏ္ဏစနစ် ကို အသုံးပြုထားပြီးစကားလုံးတိဧနောက်တွင်လည်းကောင်း၊ ရှေ့တွင်လည်းကောင်း တွယ်ကပ်ကာ ပြောဆိုသုံးစွဲခြင်းဖြစ်ရေ။ 

## အရီးစနစ်
ကလင်ဂွန်ဘာသာစကားကိုရီးသားရာတွင် အချို့ရေစကားလုံးတိကို လက်တင်အက္ခရာကြီးဖြင့်ရီးသားပြီးအချို့ရေစကားလုံးတိကိုအက္ခရာအသေးဖြင့်ရီးသားလေ့ဟိရေ။ ၎င်းစနစ်ရေ စကားလုံးတိကိုကွဲပြားစွာပြောဆိုကေလည်းပြောင်းလဲခြင်းမဟိပါ။ အောက်တွင်ဖော်ပြထားရေတိရေ ကလင်ဂွန်အက္ခရာတိဖြစ်ရေ။ 
: **a b ch D e gh H I j l m n ng o p q Q r S t tlh u v w y ’ **

## ကိုးကားချက်တိ
ကမ္ဘာ့ဩဇာအကြီးမားဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်(၁၀၀)

The 100: A Ranking of the Most Influential Persons in History ဟု နာမည်ရသည့် စာအုပ်အား
သမိုင်းသုတေသီတစ်ဦးဖြစ်သူ Michael H. Hart မှ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ပထမဦးဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ထုတ်ဝီခပနာ ထုတ်ဝီခသည့် အချိန်မှစပနာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှ အသီးသီးပင် ၎င်းရို့ဧဘာသာစကားနန့် ဘာသာပြန်ဆို စာအုပ်ထုတ်ဝီခကတ်ရေ။ ၎င်းစာအုပ်အား ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင်လည်းဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် New York: Carol Publishing Group မှထုတ်ဝီခရေ။ 

မြန်မာပြည်တွင် စာရီးဆရာတစ်ဦးဖြစ်သူ မောင်မင်းနိုင် (ဝါးခယ်မ) မှ ၎င်းစာအုပ်အား ၂၀ဝ၃ ခုနှစ် နိုဗင်ဘာလတွင် အုပ်ရေတစ်ထောင်တိတိ ပထမဦးဆုံး ဘာသာပြန်ဆို ရီးသား ပုံနှိပ်ထုတ်ဝီခရေ။ ဒေစာအုပ်ထဲတွင် ပါပီးရေ လူပုဂ္ဂိုလ်တိဧ ဩဇာကြီးမားမှု အရှိန်အဝါကို နီရာပီးထားမှုတိမှာ ဆရာ Michael H. Hart ဧ သတ်မှတ်ချက်တိရာ ဖြစ်ရေ။ ယင့်ချင့်ပိုင် နာမည်ကျော် သမိုင်းပါမောက္ခကြီး ဒေါက်တာသန်းထွန်းကလည်း ၎င်းစာအုပ်ကို ကျော်စွာ(၁၀၀) ဆိုရေနာမည်ဖြင့် လေးအုပ်တွဲဘာသာပြန်ခရေ။

ယကေလည်းလည်း ၎င်းစာအုပ်ထဲတွင် ပါဝင်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ရာဧ အတ္ထုပ္ပတ္တိကောင်းတိကို ဖတ်ရှုရရေမှာ အကျဉ်းချုံးပနာ
ဆရာ Michael H. Hart မှ ဖော်ထုတ်တင်ပြထားကေလည်း စာဖတ်သူရို့အနိန်နန့် စာတစ်အုပ်ထဲနန့် လူ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားကျော်ကြား အရီးပါခရေ ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်ရို့ဧ အချက်အလက်တိနန့် လုပ်ဆောင်လားမှု အတ္ထပ္ပတ္တိကောင်းတိကို ဖတ်ရှုမှတ်သားရရေမှာ ကကောင်း အကျိုးများလီရေ။

### Hart's Top 15 (from the 1992 edition)
ကလိန်တောင်မြစ်

ရမ်းဗြဲကျွန်းနန့် ရိုးမတောင်ခြီကတ်ား မြောက်မှ တောင်သို့ စီးကာ ဘင်္ဂလား ပင်လယ်အော်သို့ စီးဝင့်ရေ။ မိုင် ၃ဝ ခန့် ရှည်ရေ။ မြစ်ဝမှာ ၁၅ မိုင်မျှ ကျယ်ဧ။ မြစ်ညာအရပ်ရေ ဝမ်ပိုက်တော ဖြစ်ရေ။ မြစ်ဝ အရှေ့ကမ်းတွင်၅၉၆ ပေ မြင့်ရေ တောင်၌ တန်ခိုး ဣဒ္ဓိပါဒ်နန့် ပြည့်စုံရေ ကလိင်္ဂ သျှင်ရသေ့ သီတင်းသုံးခအတွက်နန့် မြစ်နာမည် တွင်ရေ။ ဒေတောင် မှ အရှေ့ဘက် ၁၂ မိုင် အကွာကွင် တောင်ကုတ်မြို့ ဟိရေ။ မအီ၊ လမုနန့် တန်းလွဲချောင်းရို့ရေ ဒေမြစ်ထဲသို့ စီးဝင်ရေ။ 
## ကိုးကား
ကလိုရိုဖောင်

**ကလိုရိုဖောင်း** ရေ အရောင်မဟိရေ အရည်ဖြစ်ပနာမေ့ဆီးအဖြစ် အသုံးပြုရေ။ ထိုဆီးကို လစ်ဗာပူးမှ ဒေးဗစ်ဝေါလ်ဒိုင် ဆိုသူက စတင်တွိ့ဟိပနာဂျိမ်းဆင်ပဆင်ကို ပြောပြရေအတွက်နန့် ဆင်ပဆင်က ခွဲစိတ်ကုသရာတွင် စတင် အသုံးပြုခရေ။ ဝိတိုရိယ ဘုရင်မကြီးရေ အဋ္ဌမနန့် နဝမ သားသမီးတိ မွေးဖွားရာတွင် အနာအကျင် သက်သာစီရန် ကလိုရိုဖောင်း အငွေ့ကို ရှူဟိက်ရေဟု ဆိုရေ။ ဆိုင်းဘုတ်လုပ်ငန်းတိလုပ်ရာတွင် ပလပ်စတစ်ပြား(Acrylic) တစ်ခုနန့်တစ်ခု ကပ်ရာတွင်လည်း ကော်ရည်အဖြစ်လည်း အသုံးပြုကတ်ရေ။ ကော်ရည်အဖြစ် အသုံးပြုရေ ကလိုရိုဖောင်းရေ မေ့ဆီးက် အာနိသင် သိတ်မပြင်းပေ။

## ကိုးကား
ကလမိုင်ဒီးယမ်း အန်ဖရှင်း

ကလမိုင်ဒီးယမ်း အန်ဖရှင်း(Chlamydia infection) ဟုခေါ်ရေ ကူးစက်ရောဂါတစ်မျိုး စွာ များရေအားဖြင့် လူရို့တွင် လိင်ဆက်ဆံမှုမှ ကူးစက်ရေ ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်ရေ။ ကလမိုင်ဒီးယ ထရချိုမက်တစ်စ်(Chlamydia trachomatis) ဟုခေါ်ရေ ဗိုင်းရပ်စ်တစ်မျိုးကြောင့်ဖြစ်ပွားခြင်း ဖြစ်ပြီးကေ အဏုဇီဝဆီးဖြင့်ပင် ပျောက်ကင်းနိုင်ရေ။ ကလမိုင်ဒီးယမ်း ကူးစက်ရောဂါ ဆိုရေ စကားစုအား ကလမိုင်ဒီးယစီး ဗက်တီးယီးယား မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည့် မျိုးစိတ်တိကြောင့် ဖြစ်ရရေ ကူးစက်ရောဂါအားလုံးကို ခေါ်ရေ။ စီ ထရချိုမက်တစ်စ်(C. trachomatis) ကို လူရို့တွင်သာ တွိ့ရရေ။.မျက်စိရောဂါနန့် ကလမိုင်ဒီးယ ရေ လူဧ့ လိင်အင်္ဂါမှတဆင့် ကူးစက်တတ်ရေ အဓိက ကူးစက်ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်ရေ။ 

ဒေကူးစက်ရောဂါရေ ကမ္ဘာပေါ်ဟိ လူရို့တွင် လိင်ဆက်ဆံမှုမှ ကူးစက်ရေ ယေဘူယျရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင်  နှစ်စဉ် ကလမိုင်ဒီးယ ကူးစက်ရောဂါဧ့ ပြဿနာပေါင်း ၂.၈ သန်းခန့် ဖြစ်ပွားရေဟု သိရရေ။  ယင်းရေ လူတိဧ့ ယေဘူယျ အတိဆုံး STI ဗက်တီးယီးယားဖြစ်ရေ။ 

စီ ထရချိုမက်တစ်စ် ကို သဘာဝအခြီအနီ၌ လူရို့ဧ့ ဆဲလ်တိအတွင်းတွင် ယှာဖွီတွိ့ဟိနိုင်ရေ။ ပါးစပ်၊ စအိုနန့် ရိုးရိုးလိင်ဆက်ဆံနိစဉ် အတွင်း ကလမိုင်ဒီးယား ပြန့်ပွားနိုင်လီရေ။ မိခင်မှ ကလီးငယ်အား ပုံမှန် မီးဖွားခြင်းမှတဆင့် ကူးစက်နိုင်ရေ။ ကလမိုင်ဒီးယ ရောဂါဟိရေ လူအတိစုတွင် ရောဂါလက္ခဏာ မပြချေ။ ကလမိုင်ဒီးယား ရောဂါဟိနီရေ မိန်းမတိဧ့ တစ်ဝက်နန့် လီးပုံ ပုံ သုံးပုံရေ မိန်းတိရေ ကလမိုင်ဒီးယ ရောဂါဟိနေပါကေလည်း ရောဂါလက္ခဏာမဟိခြင်းရေကြောင့် ယင်းရို့ကူးစက်ခံနေရရေဟု မသိကြချေ။ ထိတွိ့ဆက်ဆံခြင်းမဟိခကေလည်း အကျိုးဆက်တိ ကြာကေအချိန် သို့မဟုတ် တိုတောင်းအချိန် နှစ်မျိုးစလုံးနန့်အတူ မျိုးပွားခြင်းနန့် အခြား ကျန်းမာရီး ပြဿနာတိအား အဓိကဖြစ်ပွားစီရေ။
 
ကမ္ဘာနန့်အဝန်းတွင် ကလမိုင်ဒီးယ မျက်စိနာရောဂါ သို့မဟုတ် ထရချိုမ(Trachoma) ရေ မျက်စိကွယ်ရေအထိ ဖြစ်ပွားစီရေ ယေဘူယျ ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်ရေ။ ကမ္ဘာ့ကျန်မာရီးအဖွဲ့အစည်းကြီးဧ့ ခန့်မှန်ချက်က မျက်ကွယ်သူတိဧ့ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းရေ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ၃.၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ဖြစ်ပွားခရေ ဆိုဧ့။.

## ကိုးကား

## အခြား ဝက်ဆိုဒ်တိ
*  Resources, symptoms list and guidelines about Chlamydia
ကဝိကျော်

မောက်သူဇာမြို့စား ကဝိကျော်ရေ လေးမြို့ ခေတ်တွင် ဒုတိယ ပုရိန်မြို့ ကို တည်ထောင်ရေ ဒဿရာ ဇာ မင်း (သက္ကရာဇ် ၄၈၅-၅ဝ၁)ဧ့ ထင်ယှားရေ မင်းတိုင်ပင်ခံ ပညာဟိအမတ်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်ပါရေ။ ကဝိကျော်ဧ့ လျှောက်ထုံးတိစော် လေးမြို့ ခေတ် စာပီစုတွင် ထင်ယှားလှရေ။ အုံနိမိတ်၊ ကြိုးကြာနိမိတ်ရို့နန့် စပ်ရေ လျှောက်ထုံးတိတွင် အမတ်ကြီးဧ့ ဆင်ခြင်သုံးသပ်တတ်ရေ ဉာဏ်ရည်ကိုတွိ့ရရေ။

ဒဿရာဇာမင်း ဘိသိက်ခံသည်နန့် စပ်လျဉ်းပြီးကေလည်း ကဝိကျော်ရေ ဘိသိက်ခံရာ အင်္ဂါစုံအပ်ကြောင်းကို သုဝဏ္ဏဒေဝီ သိုးလိုက်ရတု စပ်ဟပ်မျိုးနန့် လျှောက်ထားခရေ။ မင်းကောင်းမင်းမြတ်ရို့ဧ့ ထုံး၊ ရှေးပညာဟိရို့ဧ့ စကားပုံပြင်ကိုပြပြီးကေ မင်းအားဆုံးမလမ်းညွှန်ပီးရေ။ ပညာဟိကဝိကျာ် ဗဟုသုတဉာဏ်ရည်ကို ၎င်းဧ့ကဗျာ တွင် ကောင်းစွာတွိ့ရရေ။

## ဘိဇယကမင်္ဂလာလျှောက်ထုံး

နွယ်မြစ်စဉ်လာ၊ မြတ်ရာဇာထိုး၊ စကြာရောက်ရာ၊ အကြောင်းပေ၊ ပရေမေဘုန်းသမ္ဘာ၊ မဟာဇနိန်၊ သာကိန်ဒကရာဇာတို့ ၊ ကြီးကျယ်စွာမင်းတံဆိပ်၊ ဘိသိက်တော်ခံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံကို၊ စိုးစံကွပ်ညှပ်နိုပ်၍၊ သူတို့ ထိပ်ရှေးစဉ်လာ၊ ဘိသိက်သွန်းရိုး၊ မော်ကွန်းထိုးသည်၊ မင်းမျိုးမြတ်ကညာနှင့်၊ လက်ယာရစ်ခရုသင်း။ မင်းတို့ သုံးရ၊ ဗြဟ္မာဏလည်း၊ မူလသိက္ခာ၊ ကျမ်းအမှာကို၊ မှီစွာကျင့်ရိုး၊ ဘေးဘိုးဆင်းသက်၊ ဘိသိက်ဆက်မှန်ရာ၏၊ ဂင်္ဂါငါးရပ်ရေ၊ စီးတွေမပြန်၊
ဝဋံကြာမျိုး၊ မညှိုးပန်းသပြေနှင့်၊ ညွှန့် စေမြက်မြေဇာ၊ ရေသဘန်းပျဉ်၊ ယှဉ်သည်နံသင့်ရာ၌၊ ပန်းစုံစွာသစ်လေးပင်၊ တောင်မြောက်လေးရပ်၊ တင့်အပ်စိုက်ထားကျင်မှ၊ စစ်အင်္ဂါလေးပါးခင်း။ ပုဏ္ဏားငါးရာ၊ ဖြူစွာခရုသင်းနှင့်၊ သဲးတလင်းညီညွတ်ရာ၊
ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်း၊ ပွဲလမ်းမပြတ်၊ မဏ္ဍပ်သုံးဆောင်မှာလည်း၊
ဖြူ-ဝါ နီဆင်စရိုး၊ ငှက်-ပျော်- ကြံ−အုန်းပင်လုံးသီးပင်၊ ဝန်ကျင် ရေပြည်အိုးနှင့်၊ မညိုးသပြေရွက်ပေ။ ဒန်းဒဆတ်သွားတည့်၊ ချရားခက်ဆိုင်၊ စကားလှိင်၍ သင်းကြိုင် ဝေကြောင်းကားမှ၊ ပြောင့်မမှားသည်။ တရား၌လိမ္မာ၊ အမတ်သဌေး၊ ဘိဘေရိုးမှန်ဂျာနှင့်၊ မင်္ဂလာအခါနက္ခတ်ကောင်း၊ ပညာမြော်မြင်၊ရေမြေ ရှင်လည်း။ ဂုဏ်လျှင်အသိ၊ ဂတိလေးပါ၊ တရားတည်စေကြောင်းတည်း။

ရှေးထုံးဟောင်းကျမ်းအလာ၊ မညီယုတ်တတ်၊ ပေါ့ပျက်မရှိသာခဲ့၊ ကြီးတေဇာကျွန်းလုံးမိုး
ဘိသိက်ခံပြီး သစ္စာကြီးသည့်၊ စောထီးမင်းကောင်းမျိုးတို့၊ ဆိုရိုးရှေးအမှား ကိုယ်၏အသက်၊ ပုရွက်ခြပုံး၊ နှလုံးမ ခြားသတည်း၊ သတ္တဝါတို့ ၊ မေတ္တာဆုံခွေရစ် ညွှန်သခါတက်လေ၊ ကြက်သရေကြောင့်၊ ပြိုးပေလူနတ်ချစ်၏။ လေးပါးအပြစ်ရှင်းရှင်းကာ၊ ပြည်သူ့ လုပ်ခွင်မလွန် စားတိုးရာသည်။ မဟာနွယ်ဖြစ်ဘုန်း ပွင့်သစ်၊ ရဟန်းသိက္ခာ၊ မင်း မှာဘိသိက်၊ သူတော်စိတ်သည်၊ မဘိတ်ကျင့်ရိုး၊ မြတ်အကျိုးတည်း။ 

## ကြိုးကြာငှက်လျှောက်ထုံး

ဒဿရာဇာမင်း လက်ထက်တွင် အနောက်ဘင်္ဂါ (၁၂) မြို့ ရို့ရေ သက်လူမျိုးတိနန့် ပေါင်းကာ သောင်းကျန်း လေရာ၊ အမတ်ကိုယ်ရံကြီးဇေယျဗိုလ်ကို ချီစီရေကာလ တပ်ဦးတွင် ကြိုးကြာငှက်ရေ သားရေတစ်ခုကို ကိုက်ချီပြီးကေ ပျံဝဲလာရာ ငှက်နန့်သားရေကို ဖမ်းမိလီရေ။ ယင်းနိမိတ်ကို ပညာဟိကဝိကျော်ရေ ဒေပိုင် လျှောက် ထားနိမိတ်ဖတ်ကြားခရေ။

“တပ်ဦးတွင် မြင်သော နိမိတ်၊ တိတ်ရအလို၊ ထိုငှက်ကြိုးကြာ၊ နံမှာကုလား၊ မှောက်မှက်ရောယှက်။ သက်ကား သားရေ၊ မိတ်ဆွေပြုလျက်၊ ခြားနားချက်မှာ၊ တိတ်အလာပေ၊ သားရေနှင့် ငှက်ပျံလျက်မလွှတ်၊ ကိုင်းညွှတ်တုံ ချင်းအစာလည်း၊ မကွာစုံဘက်မို့ ဆက်လာပြန်၊ ထိုကျွန်နှစ်ပါး၊ ကုလားနှင့်သက်၊ ငှက်နှင့်သားရေ၊ အနေမ ယွင်း၊ ချက်ချင်းမကြာ၊ အောင်မြင်ပါမည်”

မင်းကြီးလည်း ပညာဟိ ကဝိကျော်အား ဆင်ပေါက်တစ်စီး ဆုပီးတော်မူရေ။

## ကိုးကား

ရခိုင်စာဆိုတော်များ (ထွန်းရွှေခိုင်-မဟာဝိဇ္ဇာ)
ကာတိယာနီ

**ကောတိယာနီ**ရေ မတုန်မလှုပ်ကြည်ညိုသော အရာတွင် *အဂ္ဂ အဝေစ္စ ပသန္န* ဧတဒဂ် ရလီရေ။ ကာတိယာနီရေ ကုရရဃရမြို့မှ သူဌေးမကြီး ဖြစ်ရေအလျောက် လောကစည်းစိမ်တွင် ပြည့်စုံလီရေ။ သားအသျှေကိုယ်ဝန်အရင့်အမာနန့် မိဘရို့ထံသို့ လားပြီးကေ မွီးဖွားရန် ကာတိယာနီရေ နေရပ်ဖြစ်ရေ ကုရရဃရမြို့မှ ရာဇဂြိုဟ်သို့ လားရာလမ်းတွင် ဖြစ်ဧ့။ ဟေမဝတနတ်မင်းနန့် သာတာဂီရနတ်မင်းရို့စွာ ဖရားသျှင်ဧ့ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ဆွီးနွီးပြောဆိုသံကို ကြားရရုံနန့်ပင် ဗုဒ္ဓါနုဿတိဘာဝနာနန့် သောတာပန် ဖြစ်ခရေ။ ထိုညမှာပင် သားဖြစ်သူ သောဏကို ဖွားမြင်ခရေ။ အရွယ်ရောက်လာရေအခါ သောဏရေ သျှင်မစွာကစ္စည်း ထံတွင် ရဟန်းပြုခရေ။ ရဟန်းတစ်ဝါအရတွင် မြတ်စွာဖရားသျှင်အား ကာမသုတ္တန် ခေါ် အဋ္ဌကဝဂ် အစဟိသော သုတ္တန်ပေါင်း တစ်ဆယ့်ခြောက်သုတ်ကို ရွတ်ဖတ်ပြရာ ဖရားသျှင်က အသံသာယာစွာ ဟောကြားသောအရာဝယ် အသာဆုံး အမြတ်ဆုံး ဧတဒဂ်ဆုကို ရဟိခလီရေ။

သာဝတ္ထိမှ ပြန်လာသောသားတော်ရဟန်းအား ကာတိယာနီရေ မြတ်စွာဖရား ဟောဖော်ရွတ်ပြရသော တရားတော်တိကို ပြန်လည်ဟောကြားပီးရန် တောင်းပန်ဧ့။ ရဟန်းလည်း ဟောပြရန် ဝန်ခံလီရေ။ ထိုနေ့ညတွင် သောဏမထေရ်ရေ တရားဟောကြားမည်ဖြစ်အတွက်နန့် တရားနာရန် မဏ္ဍပ်သို့ လားလီရေ။ တရားပွဲတွင် တရားနာသူရို့နန့် စည်ကားပနာ ဟိလီရေ။ ကာတိယာနီရေ တရားနာနေစဉ် မိမိဧ့ အိမ်တွင် ခိုးယင်းတိုင်သှျင်များ ဝန်များ ခိုးယူနိန်ရေကို အငှားသမားပါးက ပြောကြားပြီးကေ သိရကေလည်း တုန်လှုပ်ခြင်း အကေးမဟိ။ တရားတော်၌သာ သက်ဝင်လီရေ။ နောက်တနိန့်တွင် ခိုးယင်းတိုင်သှျင်များလည်း ကာတိယာနီဧ့ သူတော်ကောင်းစိတ်ဓာတ်တိကို သိရပြီးကေ သံဝေဂရရားကေ ခိုးထားရေ ဝန်တိကို ပြန်ပီးကာ တောင်းပန်လေဧ့။ တရားနာသောညက ခိုးသူထဲမှ တစ်ယောက်ဖြစ်သူစော် ကာတိယာနီဧ့ နောက်တွင် ဟိနေခလီရေ။ ကာတိယာနီရေ ခိုးစော်ကို သိပြီးကေ အိမ်ပြန်လာခပါက သတ်ဖို့အတွက် ဖြစ်ရေ။

ထိုနေ့ညက အသျှင်သောဏဧ့တရားကို နာကြားရအနိန်နန့် ခိုးသားငါးရာရို့လည်း ရဟန်းပြုကြအနိန်နန့်အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်ကြလီရေ။ မယ်တော်ဖြစ်သူ ကာတိယာနီစော်လည်း သာသနာတော်ကို မတုန်မလှုပ် သက်ဝင်ယုံကြေရေအရာတွင် အသာဆုံး အမြတ်ဆုံး ဧတဒဂ်ဆုကို ရဟိခလီရေ။

## ကိုးကား
ကာဗွန်မို‌အောက်ဆိုက်

**ကာဗွန်မို‌အောက်ဆိုက်**ရေ အရောင်ကင်းပနာအနံ့အရသာ မဟိရေ ဓာတ်ငွေ့ ဖြစ်ဧ။ 
ရေတွင်ဇကေ့ချေသာ ပျော်ဝင်ဧ။ လီက်ပင်လီးပနာကိုယ်တိုင်မီးင်နိုင်ကေလည်း မီးင်မှုကို အားမပီး
ချေ။ အလွန်အဆိပ်ပြင်းထန်ရေကြောင့် ထိုဓာတ်ငွေ့ကို လူ၊ တိရစ္ဆာန်ရို့ ရူရှိုက် မိကေ အသက်အန္တရာယ် ဖြစ်နိုင်ရေ။ 
ကာဗွန်မွန်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့ကို သဘာဝတွင် အလိုအလျီာက် တွိ့ရခဲဧ။ မီးတောင်ပတ်ဝန်းကျင်တွင်ဟိရေ 
လီထဲ၌ အနည်းအကျဉ်းမျှသာ တွိ့ရဧ။ မီးထွန်းရေ ဓာတ်ငွေ့တိတွင် ကာဗွန်မို‌အောက်ဆိုက် ပါတတ်ရေကြောင့်၊ 
ထိုဓာတ်ငွေ့ကို ဇကေ့ချေမျှရူရှိုက်မိကေပင် ဘေးအန္တရာယ် ဖြစ်စေတတ်ရေ။ မော်တော်ကား အိပ်ဇောပိုက်တိမှ 
ထုတ်လိုက်ရေအငွေ့တိ တွင်လည်း ကာဗွန်မို‌အောက်ဆိုက် ပါလာရေကြောင့်၊ လူဟိနိခိုက် မော်တော်ကားကို စက်နှိုးပနာ
မော်တော်ကားရုံကို လီလုံအောင် ပိတ်မထားမိရန် အထူးသတိပြုအပ်လီရေ။ ကာဗွန်မိုအောက်ဆိုက်နန့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ရို့ ခြားနားပုံမှာ ကာဗွန်မို‌အောက်ဆိုက်ဧ မော်လီကျူးတစ်ခုတွင် 
ကာဗွန်အက်တမ်တစ်ခုနန့် အောက်ဆီဂျင်အက်တမ်တစ်ခုသာ ပါဟိဧ။ ယင်းဧဓာတု သင်္ကေတမှာ CO ဖြစ်ဧ။

ကာဗွန်မို‌အောက်ဆိုက် ရဟိလိုကေ မီးသွေးကို လီအလုံ အက် မပီးဘဲ မီးရှို့ပါက မီးသွေးဟိ ကာဗွန်နန့်လီ 
အတွင်းဟိ အောက်စီဂျင်ရို့ရေ ပူးပေါင်းပနာကာဗွန်မွန် အောက်ဆိုက် ဖြစ်လာရေ။

မီးသွေး + အောက်ဆီဂျင် (မလုံမက်) ကာဗွန်မွန်‌အောက်ဆိုက် ကာဗွန်မွန်အောက်ဆိုက်ကို ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် မှလည်း ရဟိနိုင်ဧ။ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ဓာတ်ငွေ့ကို ရဲရဲတောက်နီရေ မီးကျီးခဲတိ အပေါ်မှ ဖြတ်သန်းလားစေခြင်းဖြင့် ကာဗွန်မွန်အောက်ဆိုက် ဓာတ်ငွေ့ကို ရဟိနိုင်ရေ။

## ကိုးကား
ကာမာဂါယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်

**ကာမာဂါယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်** () ရေ ဂျပန်နိုင်ငံမှာ အငယ်ဆုံး Daibutsu ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် ဖြစ်ရေ။ ချီဘာနယ် (Chiba)၊ ကာမာဂါယ ( Kamagaya) မှာ တည်ဟိရေ။ တည်ဆောက်မှုရေ ၁၇၆၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလမှာ ပြီးကေစီးခရေ။

## တိုင်းတာမှုတိ
* စုစုပေါင်းအမြင့် = ၂.၃ မီတာ (၇.၅ ပေ)
* ရုပ်ပွားတော်ဧ အမြင့် = ၁.၈ မီတာ (၅.၉ ပေ)
* အခြီဧ အမြင့် = ဝ.၅ မီတာ (၁.၆ ပေ)

## ကိုးကား

## ပြင်ပလင့်ခ်တိ
*အထက်စီးမြင်ကွင်း
ကာလမန္ဓာတ်

ကာလမန္ဓာတ် (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၁၀၅၉-၁၀၆၀)(ခရစ်နှစ် ၁၆၉၇-၁၆၉၈) ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။

မာရုပ္ပိယမင်းနန်းမှ ဆင်းပြေးရေအခါ ကိုယ်ရံတော်ရို့ရေ ရတနာစံဦး ဘုန်းတော်ကြီးကို လူဝတ်လဲစီ၍
ကာလမန္ဓာတ် အမည်ဖြင့် သက္ကရာဇ် ၁၀၅၉၀ တွင် နန်းတင်ကတ်ရေ။ ဤမင်းရေ တိုင်းပြည်ကို ငြိမ်ဝပ်အောင် မအုပ်ချုပ်
နိုင်ချေ။ သူပုန်တိ ထကြွပုန်ကန်ကတ်ရေ။ နန်းစံတနှစ် သက္ကရာဇ် (၁၀၆၀)ခုတွင် နတ်ရွာစံရေ။ ရွှေနန်းသခင် ကာလမန္ဓာတ်
မင်းတရားဟု စာတမ်းထိုးထားရေ ငွီဒင်္ဂါးတိ ထုတ်ဝီခရေ။

## ကိုးကား
ကာလသားရောဂါ

**ကာလသားရောဂါ**ရေ များရေအားဖြင့် မေထုန်မှီဝဲရာမှ စပနာဖြစ်ပေါ်လာရေ ကူးစက်တတ်သည့်ရောဂါ ဖြစ်ရေ။ ကာလသားရောဂါ အမျိုးမျိုး အစားစား ဟိသည့်အနက် အရီးတကြီး ကာကွယ်တားဆီးရမည့် ရောဂါတိမှာ ဆစ်ဖလစ်နန့် ဂိုနိုညောင်းကျ ရောဂါရို့ဖြစ်ရေ။

ဆစ်ဖလစ်ရောဂါ ဖြစ်ရခြင်းမှာ စပိုင်ရိုခီပိုးကြောင့် ဖြစ်ရေ။ ယင်းပိုးရေ အရေပြား၊ သို့မဟုတ် ကျိချွဲမြှေးတိ ပွန်းပဲ့ရာမှ လူ့ခန္ဓာကိုယ် အတွင်းသို့ ဝင်ရေ။ မေထုန်မှီဝဲခိုက်တွင် အတိဆုံး ကူးစက် ဝင်ရောက်တတ်ရေ။ ရောဂါဟိသူကို နှုတ်ခမ်းချင်း စုတ်မိရေကြောင့်၎င်း၊ ယင်းရို့သုံးထားသည့် ပန်းကန် ခွက်ယောက်၊ မျက်နှာသုတ် ပဝါ စသည့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းကို သုံးစွဲမိရေကြောင့်၎င်း 
ဆစ်ဖလစ်ရောဂါ ကူးစက်တတ်သိမ်းရေ။

ဆစ်ဖလစ်ရောဂါ ကြာရှည်စွာ ဖြစ်ခကေ အာခေါင်ရိုးပေါက်ခြင်း၊ အရီး သို့မဟုတ် အရေပြားပေါ်၌ အနာဆိုးတိ ပေါက်ခြင်း၊ နှာခေါင်းရိုး ကျိုးလားခြင်းတိ ဖြစ်တတ်ပြီး ဦးနှောက်၊ သွေးကြော၊ နှလုံးနန့် ဗဟိုအာရုံကြောစုရို့ကို ထိခိုက် ပျက်စီးစေတတ်ရေ။ ဝမ်းတွင်းပါ ဆစ်ဖလစ်ရောဂါရေ ရောဂါသျှင် မိခင်ထံမှ ပဋိသန္ဓေသားသို့ ကူးစက်ခြင်း ဖြစ်ရေ။ သန္ဓေဟိစက ကူးစက်ခကေ သန္ဓေပျက်ပြီး သားလီျှာတတ်ရေ။ ဆစ်ဖလစ်ရောဂါကို ကုသရာ၌ ခန္ဓာကိုယ်ထဲဟိ စပိုင်ရိုခိပိုးတိကို ပဋိဇီဝဆီးတိသုံးပနာ သုတ်သင် သျှင်းလင်းပစ်ရရေ။ ထိုကိစ္စအတွက် ပင်နီဆီလင် ဆီးတိကို 
အသုံးတိရေ။

ဂိုနိုရီယာခေါ် ဂိုနိုညောင်းကျနာမှာမူ ဂိုနိုကော့ကတ်ပိုးကြောင့် ဖြစ်ရေ။ ဤရောဂါရေ အင်္ဂါဇာတ်နန့် အင်္ဂါဇာတ်အနီးဟိ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတိနန့်သာ သက်ဆိုင်သည့် ရောဂါမျိုးဖြစ်ရေ။ ဂိုနိုညောင်းကျနာရေ တာရှည်လာရေအခါ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးသို့ ပျံ့နှံ့လားပြီး အဆစ်အမြစ်ရောင်ခြင်း၊ နှလုံးသားတိရောင်ခြင်း စသည်ရို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ရေ။ ဂိုနိုညောင်းကျရောဂါဟိရေ 
မိခင်တိမှမွေးသည့် မွေးကင်းစ ကလီးတိရေ ဂိုနိုရီယားပိုးကြောင့် မျက်စိကန်းတတ်ရေ။ ကလီးတိကို မျက်စိကန်းခြင်းမှ ကာကွယ်နိုင်ရန် ဆီလဗာနိုက်တြိတ်ခေါ် မျက်စဉ်းတစ်မျိုးကို မွေးကေမွေးချင်း ခတ်ပီးလီ့ဟိရေ။ ဂိုနိုညောင်းကျနာကိုကုသရာ၌ ဆာလဖာဆီးနန့် ပင်နီဆီလင်ဆီးတိကို သုံးကတ်ရေ။

ကာလသားရောဂါရေ မျိုးပွားအင်္ဂါတိကို အန္တရာယ်ကြီးစွာ ပီးတတ်ရေကြောင့် မျိုးဖျက်ရန်သူဟူပနာပင် ခေါ်စမှတ်ပြုကတ်ရေ။ ဤကဲ့သို့လူမျိုးပြုန်းတီးစေရေ ရောဂါဆိုးမှ ကာကွယ်ရန် အကောင်းဆုံး 
နည်းလမ်းမှာမိမိ ခင်ပွန်းနန့် ဇနီး မှတပါး မေထုန်မှီဝဲခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ရန်ပင် ဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား
ကာမေသုကံ အဆုံးထိခံ

ဒေကာမေသုကံနန့် ပက်သက်ပနာ ပြောရဖို့ဆိုကေမြတ်စွာဘုရားရှင်လက်ထက်က ထင်ရှားရေ ထေရီမကြီးတစ်ပါးဧ့ ရာဇ၀င်ကို ပြကက်ရပါဖို။ ယင်းထေရီမကြီးနာမည်က ဗုဒ္ဓဘာသာ၀င်တိုင်း သိနီပြီးဖြစ်တေ ဣသိဒါသီထရီမကြီးပါ။
ဣသိဒါသီထေရီမလောင်းလျာစွာ ဘ၀တစ်ခုမှာရွှီပန်းထိန်ယောင်္ကျား ဖြစ်ခဖူးပါ‌ရေ။ ယင်းဘ၀မှာ ကိုယ်စိတ်နှလုံးကိုမစောင့်ထိမ်းပဲ သူတပါးသားမယားကို ဖျားယောင်းပြီးကေ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရကံကို ကျူးလွန်မိခလို့ ယင်းဘ၀ကနီ သီရေအခါ ယင်းကာမေသုကံကြောင့် ငရဲမှာ နှစ်ပေါင်းပရိ‌စ္ဆေဒ ခံစားရပြီးကေ ငရဲကလွတ်လာ‌ကေလေ့ တိရိစ္ဆာန် ဆိတ်ဘ၀မှာလာဖြစ်ပါ‌ရေ။ ဆိတ်ဘ၀မှာလာ သင်းထုခံရတယ်။ ယင်းဘ၀က သီပြီးကေတခါ နွားဘ၀မှာလာဖြစ်ပါရေ။ ယင်းဘ၀မှာလေ့ သင်းထုခံရပါ‌ရေ။ ယင်းဘ၀ကနီ တစ်ခါသီလို့ လူ့ဘ၀ကျွန်မျိုးရိုးမှာ မွီးဖွားလာရေအခါ ယောင်္ကျားမဟုတ် မမ မဟုတ် နပုံပဏ္ဍုတ်ဖြစ်ရပြန်ပါရေ။ ယင်းဘ၀ကနီတခါ နောက်ဆုံးဘ၀ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားရှင်လက်ထက် ဥဇ္ဇနီပြီ သဌေးသမီးဘ၀မှာ  လူလာဖြစ်ပါရေ။ အရွယ်ရောက်လာရေအခါ ဖခင်သဌေးကြီးက ကိုယ့်ထက်အဆင်တန်းမြင့်ရေလူနန့် လက်ထက်သမက်တတ်ပီးပါရေ။ သမက်တတ်ပြီးလို့မကြာပါ  လင်ယောင်္ကျားအပေါ်မှာ မယား၀တ္တရားကို ပဇောင်ပိုင်ကျေပွန်စွာထမ်းဆောင်နီ‌ကေလေ့ စိတ်ကျီနပ်မှုတိကိုမရ ရိုက်နှက်ထောင်းထုခံပနာ အိမ်က‌မောင်းချခံရရေ။ တခါ ဖခင်သဌေးကြီးက ကိုယ်နန့်အဆင်တန်းတူရေလူနန့် သမက်တတ်လက်ထပ်ပြန်ပါရေ။ ယပိုင်ယာ သမက်တတ်ပြီးလို့မကြာပါ   ယင်းနည်းအတိုင်း အိမ်က‌မောင်းချခံရပြန်ပါရေ။ ယင်းပိုင်နန့် ဖခင်ဖြစ်သူသဌေးကြီးက အဆင့်တန်းမြင့်လူ တူရေလူသူဌေးသားတိနန့် ပီးစပ်လို့ အဆင်မပြေဖြစ်စော်ထင်ပနာ ကိုယ့်ထက်အဆင့်တန်း လုံး၀နိမ့်ရေလူ လမ်းဘေးက ဥပဓိရုပ်စိကေကောင်းရေ သတောင်းစားတစ်ယောက်နန့် ပီးစားပြန်ပါရေ။ သတောင်းစားကို အိမ်ထက်တင်ထားပနာ တခုလေ့လုပ်စရာမလို လိုလေသေးမဟိထားပီးနီကေလေ့ မကြာပါ သတောင်းစားကလေ့ တောင်းစားနီရရေဘ၀လောက်မပျော်ဆိုပနာ ကိုယ့်ခွပ်‌ချေကိုကိုင်ပြီး အိမ်ထက်ကဆင်လားပြန်ပါ‌ရေ။ ယင်းအခါမှ ဣသိဒါသီသဌေးသမီးက ငါစွာရှိကလုပ်ခရေ အမှားကံတိကြောင့် အဂုပိုင်အဖြစ်မျိုး‌တိနန့်ကြုံတွိနီရစွာဖြစ်ဖို့လို့ သံဝေဂတရားရပြီးကေ လူ့ဘောင်ကိုစွန့်ခွါပြီး ရဟန်းမ၀တ် တရားအားထုတ် ရဟန္တာထေရီမကြီးအဖြစ်နန့် ဘ၀နိဂုံးအဆုံးသက်လခပါ‌ရေ။ 

ပြန်ပြောရဖို့ဆိုကေ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရကံက ကကောင်းကြောက်ဖို့ကောင်းကြောင်းကို ဣသိဒါသိထေရီမကြီးဧ့ ဖြစ်စဉ်ဘ၀တိကို ပြန်ကြေ့ကေ သိနိုင်ပါဖို့ထင်ပါရေ။ ပထမ ငရဲဘုံမှာ နှစ်ပေါင်းပရိ‌စ္ဆေဒခံစားရ ငရဲကလွတ်လာပြန်ကေလေ့ တိရိစ္ဆာန်တိဖြစ်ရ။ တိရိစ္ဆာန်ဖြစ်ရုံတင်လားဆိုကေ  မဟုတ်ပါ သင်း‌ထု‌စော်ကိုပါ ခံရပါသိမ့်ရေ ။ ယပြီးကေ လူဘ၀ရလာပြန်ကေလေ့ ကျွန်သူဆင်းရဲဘ၀မှာ ယောင်္ကျားမဟုတ် မမ မဟုတ် နှစ်ပိုင်းတစ်ပိုင်းနန့်ဖြစ်ရ။ နောက်ဆုံးဘ၀ သဌေးသမီးဘ၀ရောက်နီကေတောင် လင်တိပါးမှာ စွန့်ပစ်ခြင်းတိကို အကြိမ်ကြိမ်ခံရပြန်ပါရေ။ ဇာလောက်ထိကြောက်စရာကောင်းရေလဲဆိုစော် တွီး‌ကြေ့ကက်ပါဖိ။ စိတ်အလိုကိုလိုက်ပနား ကာမေသုကံကိုလွန်မိခလို့ ဘ၀အဆုံးထိ ဘ၀ပေါင်းများစွာခံပနာ ပီးဆပ်လခရပါရေ။
ကာဠီ

**ကာဠီ** ရေ မြတ်စွာဖရားဧ့ သာသနာတော်တွင် တစ်ဆင့်ကြားရုံမူနန့် ဖရားသျှင်အား ကြည်ညိုသူတိတွင် အသာဆုံး အမြတ်ဆုံး ဧတဒဂ် ရ ဥပါသိကာ ဖြစ်ဧ့။

## သောတာပန် ဖြစ်ခြင်း
သက္ကရာဇ် ၁၀၃ ခု၊ ဝါဦးသတင်း ဓမ္မစကြာတရား ဟောကြားတော်မူသောနိ ညဉ့်ညသိုင်ခေါင် အချိန် ဖြစ်ဧ့။ ကာဠီရေ ကိုယ်ဝန်ဧ့ ပင်ပန်းမှုကို ပယ်ဖျောက်ရန် မိဘရို့ဧ့ အိမ် ပြဿာဒ်ထက်တွင် လေညင်းခံနိန်ဧ့။ ယင့်ချိန်တွင် သာတာဂီရိနတ်မင်းနန့် ဟေမဝတနတ်မင်းရို့စွာ မြတ်စွာဖရားဧ့ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို နေအိမ်ထက်တွင် ပြောပနာ ဟိဧ့။ ထိုအသံတိကို ကာဠီရေ ကြားကေ သောတာပန် အရိယာ ဖြစ်လားဧ့။

အေပိုင်နန့် ကာဠီဥပါသိကာရေ တစ်ဆင့်ကြားရုံနန့် ဖရားသျှင်အား ကြည်ညိုသူတိတွင် အသာဆုံး အမြတ်ဆုံး ဧတဒဂ် ရခရေ။

## ကိုးကား
ကာ့ ဖရီးဒရစ် ဂူဒယ်

**ကာ့ ဖရီးဒရစ် ဂူဒယ်** (, ; ) ( &ndash; ) ရေ ဩစတြီးယားလူမျိုး တစ်ဦးအဖြစ် ဖွားမြင်ပြီးကေ နီာင်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံသား ဖြစ်လာရေ ယုတ္တိဗေဒ၊ သင်္ချာနန့် ဒဿနိကဗေဒ ပညာသျှင်တစ်ဦးဖြစ်ရေ။ ဂူဒယ်ကို ၂၁ ရာစုအတွင်း အရီးအပါဆုံး စဉ်းစားတွေးခေါ်သူ တစ်ဦးအဖြစ် သတ်မှတ်လိ့ဟိရေ။ ဘာထဖို့ ရပ်ဆဲလ် (Bertrand Russell)၊ အေ၊ အန်၊ ဝှိုက်ဟတ် (A. N. Whitehead) နန့် ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (David Hilbert) စသူရို့က ယုတ္တိဗေဒနန့် အစုသီအိုရီကို သုံးပနာ သင်္ချာဧ့ အခြီခံအုတ်မြစ်ကို နားလည်ဖို့ စတင်ကြိုးစားကတ်ရေ ၂၀ရာစုတွင်း၌ ဂူဒယ်ရေ သိပ္ပံနန့် ဒဿနိကဆိုင်ရာ စဉ်းစားတွေးခေါ်မှုအပေါ် ဩဇာညောင်းခသူ ဖြစ်ရေ။

## မှတ်စု

## အညွှန်း

## ကိုးကား

* 
* 
*
ကာအိုလင်

**ကာအိုလင်** (Kaolin) ရေ တရုတ်ဘာသာစကားဖြစ်ပနာ**မြေစေး**ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ ဖြူဖွေးပနာစေးထန်းရေ။ သဘာဝမြေထွက်ပစ္စည်းဖြစ်ပနာမြေဖြူတစ်မျိုးပင် ဖြစ်ရေ။ ချယ်ဆီး အမျိုးမျိုးတွင် ထည့်ပနာစပ်ရေ။ မျက်နှာပြင် ပြောင်ချောရေ စက္ကူတိ (အတ်ပေပါ) ပြုလုပ်ရာတွင် သုံးရေ။ ကြွေထည်အကြမ်း အောက်ခံပြုလုပ်ရာ၌လည်း သုံးရေ။ အနာအုံရန် ဆီးတစ်မျိုးအဖြစ် ဖော်စပ်သုံးစွဲရေ။ အကြိတ်တိ ပြည်မှည့်လွယ်စေရေ။ အမှုန့်အဖြစ် ရောင်းချရေ။

## ကိုးကား
ကားလ်မာ့ခ်

**ကားလ်မာ့ခ်** (Karl Marx) (၁၈၁၈-၁၈၈၃) ရေ သိပ္ပံနည်းကျ ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒကို လက်တွေ့ကျကျ ဖော်ထုတ်သူအဖြစ် ကျော်ကြားပါရေ။ ကားလ်မာ့ခ် ဖခင်မှာ ရှေ့နေတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ကားလ်မာ့ခ်ကိုယ်တိုင်ကလည်း အသက် ၁၇ နှစ်တွင် ဘွန်းတက္ကသိုလ်တွင် ဥပဒေ ပညာကို ဆည်းပူးခရေ။ နောက်ဘာလင်တတ္ကသိုလ်၊ နောက်ဆုံး ဂျီနီဗာ တက္ကသိုလ်သို့ရောက်ကာ ဒဿနိကဗေဒ အဓိကဖြင့် ပါရဂူဘွဲ့ရရေ။ နောက် ဂျာနယ်လစ်တစ်ဦးဖြစ်လာပြီး ကိုလုံးပီး သတင်းစာတစ်စောင်တွင် အတန်ကြာ အယ်ဒီတာအဖြစ် အလုပ်လုပ်ခသိမ်းရေ။ ယကေလည်း သူဧတင်းမာရေ နိုင်ငံရီးမူဝါဒတိ ကြောင့်အခက်အခဲတိပီးလာကာ ပါရီမြို့သို့ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ရေ။ ထိုအချိန်မှစကာ သူဧနောက်ဆုံးချိန်အထိ အကောင်းဆုံး တွဲဖက်ဖြစ်ရေ ဖရက်ဒရစ်အိန်ဂျယ်လ် နန့်စတင်ဆုံစည်းရင်းနှီးခခြင်းဖြစ်ရေ။

၎င်းရို့နှစ်ဦးလုံးမှာ ကိုယ်ပိုင်နာမည်ဖြင့် ကျမ်းတိကိုရီးခကြကေလည်း အတွေးအခေါ်၊ မူဝါဒ တိတွင် တစ်ထပ်တည်းနီးပါး တူညီသဖြင့် နှစ်ဦးပေါင်းရီးရေနန့် ခြားနားမှုမပီးကတ်လီ။ ယကေလည်း တိရေအနိန်နန့် ကားလ်မာ့ခ်ကဦးဆောင်လေ့ပီးရေ။ မကြာမှီ ပြင်သစ်မှ ပြည်နှင်ဒဏ်ပီးသဖြင့် ဘရပ်ဆဲလ် သို့ရွှေ့ပြန်ရေ။ ဘရပ်ဆဲလ်တွင်ပီးနေစဉ် ၁၈၄၇တွင် အရီးပါသည့် ကျမ်းဖြစ်ရေ **ဒဿနိကဗေဒဧ ပျော့ချက်** နာမည်ရကျမ်းကို ထုတ်ဝီရေ။ နောက်တစ်နှစ်တွင် အိန်ဂျယ်လ်နန့် ပူးတွဲရီးသားကာ ကမ္ဘာကျော်သည့် ကွန်မြူနစ်ကြေညာစာတမ်းကို ထုတ်ဝီပြန်ရေ။ နောက် ကိုလုံးသို့ ပြန်ရောက်လာပြီး လပိုင်းအကြာမှာပင် ပြည်နှင်ဒဏ်ပီးခံရပြန်ရေ။ သို့ဖြင့် မာ့ခ် လန်ဒန်သို့လာရောက်အခြီချကာ သေရေအထိ နေလားခရေ။

လန်ဒန်တွင် ပီးနေချိန်တိတွင် အရီးပါသည့် သုတေသနလုပ်ငန်းတိကို အဆက်မပျက်လုပ်ရေ။ ဝမ်းစာမရှာသဖြင့် မိသားစုကို အိန်ဂျယ်လ်က ရက်ရောစွာထောက်ပံ့ထားရေ။ အရီးပါအရာရောက်ဆုံးဖြစ်ရေ အရင်းကျမ်း ပထမတွဲကို ၁၈၆၇ တွင်ထုတ်ဝီရေ။ ကျန်ဒုတိယတွဲနန့် တတိယတွဲတိမပြီးမှီ ၁၈၈၃ တွင်ကွယ်လွန်သဖြင့် အိန်ဂျယ်လ်က ဆက်လက်ရီးသားပြီး တည်းဖြတ်ထုတ်ဝီပီးရေ။

မာ့ခ်ရီးသားခသမျှရေ ကွန်မြူနစ်စနစ်ဧ အခြီခံတိပင်ဖြစ်ရေ။ နောင်တွင်ပေါ်ပေါက်လာသည့် ဆိုရှယ်လစ်တိကလည်း မာ့ခ်ဧကျမ်းတိကို မှီငြမ်းပြုကြပြန်ရေ။ မာ့ခ်ကွယ်လွန်စတွင် မည်သည့်နိုင်ငံမှ ၎င်းဧဝါဒကို စမ်းသပ်ခြင်းမပီးကတ်လီ။ ယကေလည်း နှစ်တိမကြာမှီအချိန်တွင်း ဆိုဗီယက်ရုရှားနန့် တရုတ် အပါအဝင် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအတော်တိတိ ကွန်မြူနစ် နန့် ဆိုရှယ်လစ် နိုင်ငံတိဖြစ်လာကြသဖြင့် အလွန်ဩဇာကြီးမားရေ ဟုဆိုနိုင်ရေ။ ယကေလည်း သူဧဩဇာမှာ ကြာရှည်မခံပေ။ ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စုကြီးမှာ နှစ်ဆယ့်တစ်ရာစု သို့မကူးနိုင်သပိုင် ကွန်မြူနစ်ဝါဒမှာလည်း လက်တဆုပ်စာ နိုင်ငံတိတွင်သာ သျှင်သန်နိုင်တော့သဖြင့် အကြီးအကျယ် ရှုံးနှိမ့်ပြီ ဟုဆိုရတော့မည်ဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား
ကိတ်ဗာဒီ သမ္မတနိုင်ငံ

**ကိပ်ဗားဒ်သမ္မတနိုင်ငံ** (; ) ရေ အနောက်အာဖရိကကမ်းခြေမှ ၅၇၀ကီလိုမီတာအကွာတွင် ဟိရေ ကျွန်းပေါင်း (၁၀)ခု ပါဝင်သည့် ကျွန်းစုနိုင်ငံ တစ်ခုဖြစ်ရေ။ ဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာပေါင်း ၄,၀၀၀ကျော်သာဟိရေ ကျွန်းစုရေ မီးတောင်တိ ပေါတိပြီး ယင်းရို့အနက် ကျွန်း(၃)ကျွန်း ဖြစ်ရေ ဆယ်လ်(Sal)၊ ဘိုဝါဗစ္စတာ (Boa Vista) နန့် မိုင်ယို(Maio) ကျွန်းရို့မှာ တဖဲ့ချေပြားပြီး သဲထူထပ်ကာ ခြောက်သွေ့ရေ။ ကျန်ကျွန်းတိတွင် ကျောက်ဆောင်တိ ထူထပ်ပြီး အပင်တိ ပေါက်ရောက်ရေ။ တိုင်းပြည်ဧ နာမည်ဖြစ်ရေ ဗားဒ် (*verde*) မှာ ပေါ်တူဂီဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အစိမ်းရောင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကေလည်း မိုးရွာသွန်းမှုနည်းပါးရေကြောင့် သစ်ပင်တိမှာ စိမ်းလန်းခြင်းမဟိ၊ ခြောက်ကပ်နေရေ။ တိုင်းပြည်ဧ နာမည်မှာ အနီးဆုံးဖြစ်ရေ ဆီနီဂေါကမ်းခြေဟိ ကက်ပ်ဗာ့ထ် (Cap Vert) မှ တဆင့် ဖြစ်ပေါ်လာပုံရရေ။ 

ရှေးယခင်က ခြောက်ကပ်ပြီး လူမနီရေ ယင်းကျွန်းတိကို ၁၅ရာစုတွင် ပေါ်တူဂီတိက တွိ့ဟိပြီး ကိုလိုနီနယ်မြေတိအဖြစ် သတ်မှတ်သိမ်းပိုက်ခကတ်ရေ။ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ ကျွန်ကုန်ကူးရောင်းဝယ်ရီးတွင် အရီးပါရေ နီရာတစ်ခုဖြစ်လာခရေ။ တိုင်းပြည်ဧ ကြွယ်ဝမှုကြောင့် ပင်လယ်ဓားပြတိက မျက်စိကျခကတ်ရေ။ ၁၅၈၀ပြည့်လွန်နှစ်တိတွင် ထိုစဉ်ကမြို့တော်ဖြစ်ရေ ရိုက်ဘေရာဂရင်းဒ် ကို ပင်လယ်ဓားပြ ဆာဖရန်စစ်ဒရိတ်ခ်က နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ဓားပြတိုက်ခဖူးရေ။ ထိုကျွန်းသို့ ချားလ်စ်ဒါဝင် က ၁၈၃၂တွင် လာရောက်လည်ပတ်ခဖူးရေ။ ၁၉ရာစုတွင် ကျွန်စနစ်တိချုပ်ငြိမ်းလာခြင်းနန့်အတူ ထိုကျွန်းနိုင်ငံဧ စီးပွားရီးလည်း ကျဆင်းလာခရေ။ သယံဇာတရင်းမြစ်လည်းနည်းပါး၊ ပေါ်တူဂီကိုလိုနီအစိုးရကလည်း မည်သည့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုမှ မပြုလုပ်သည့်အတွက် ဒေသခံရို့ရေ အုပ်ချုပ်သူရို့အပေါ် မကျေမနပ် ဖြစ်လာကတ်ရေ။ သို့ရာတွင် ဒေသခံအစိုးရအပေါ် ပေါ်တူဂီအစိုးရမှ အကူအညီပီးရန်ငြင်းဆိုခသည့်အတွက် မခံနိုင်သည့်အဆုံးတွင် အုံကြွပေါက်ကွဲကာ ၁၉၇၅တွင် အမီလ်ကာကာဘရယ်လ် ဦးဆောင်ပြီး တိုင်းပြည်လွတ်လပ်ရီးကို ကြေညာခရေ။

ခန့်မှန်းခြေလူဦးရေ ၅သိန်းခန့်ဟိပြီး အများစုမှ ခရီယိုးလ် လူမျိုးစု ဖြစ်ရေ။ လက်ဟိမြို့တော်မှာ ပရေရာ ဖြစ်ပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးလူဦးရေဧ လေးပုံတစ်ပုံခန့် နီထိုင်ရေ။ လူဦးရေဧ ၃၈% ခန့်မှာ ကျေးလက်တွင်နီထိုင်ကတ်ပြီး ၂၀%မှာ ဆင်းရဲမှုမျဉ်း ဧ အောက်တွင် ဟိနီကတ်ရေ။   စာတတ်မြောက်မှု ၈၅% ဟိရေ။ ဒီမိုကရေစီစနစ်ကျင့်သုံးပြီး နိုင်ငံရီးအလွန်တည်ငြိမ်ရေ။ သယံဇာတမဟိကေလည်း စီးပွားရီးတိုးတက်မှုနှုန်း မြန်ဆန်လာနေရေ။ အခြားနိုင်ငံတိနန့် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းတိမှ အကူအညီတိပီးလာကတ်ရေ။ ၂၀၀၇ခုနှစ်မှစ၍ ကိပ်ဗားဒ် ရေ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတိ စာရင်းတွင် ပါဝင်လာရေ။  

စီးပွားရေကြပ်တည်းခရေ လွတ်လပ်ရီးမရမီနှစ်တိအတွင်းနန့် လွတ်လပ်ရီးရပြီး ရှေးဦးပိုင်းနှစ်တိတွင်း ဥရောပ၊ အမေရိကနန့် အာဖရိက နိုင်ငံတိသို့ လူအများအပြား ပြောင်းရွှေ့လားကတ်ရေ။ ဂုအချိန်တွင် နိုင်ငံတကာတွင် ရောက်ဟိအခြီချနီရေ ကိပ်ဗားဒီးယန်း  ဦးရေရေ ကိပ်ဗားဒ်နိုင်ငံအတွင်းမှ လူဦးရေထက်ပင် ပိုပြီးကေတိပြားနေပြီဖြစ်ရေ။ တိုင်းပြည်ပြင်ပသို့ထွက်လားရေ လူတိမှ မိသားစုတိထံလွှဲပီးရေ ငွေကြေးရေပင် တိုင်းပြည်ဧ စီးပွားရီးကို ပြန်လည်ဦးမော့လာစီရန် အထောက်အပံ့ ဖြစ်စီခရေ။ လက်ဟိအချိန်တွင် တိုင်းပြည်ဧ အဓိကစီးပွားရီးလုပ်ငန်းမှာ ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းတိဖြစ်ပြီး၊ ခရီးလားလုပ်ငန်းနန့် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု လုပ်ငန်းတိတွင် တိုးပွားလျက် ဟိရေ။ ကျွန်းတိပေါ်တွင် ပူနွေးရေရာသီဥတုဟိခြင်း၊ မြေမျက်နှာသွင်အမျိုးမျိုး ကွဲပြားနေခြင်းနန့် ဒေသခံရို့ဧ နှစ်လိုဖွယ်ရာ တေးဂီတ ရို့ကြောင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးရေတိကို ဆွဲဆောင်မှုအားကောင်းလျက် ဟိနေရေ။

## သမိုင်းကြောင်း
ကာဠုဒါယီထေရ်

**ကာဠုဒါယီထေရ်**ရေ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား 
အလောင်း သိဒ္ဓတ္ထဇာတ်လိုက်နန့် တပြိုင်တည်း ဖွားသော 
ဖွားဖက်တော်တဦးဖြစ်ရေ။ သူငယ်ဖော် ကစားဖက်အဖြစ် 
ကြီးပြင်းခရာ၊ သိဒ္ဓတ္ထဇာတ်လိုက်၏ ဖခင်သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးရေ 
ကာဠုဒါယီအား အမတ်အဖြစ် ခန့်အပ်မြှောက်စားရေ။ 
သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားရေ ဘုရားဖြစ်တော်မူပြီးကေ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် 
ဝေဠုဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူနီရေအခါ၊ ခမည်း 
တော် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးရေ မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးတွိ ချင်လို့ ကြွလာတော်မူရန် အမတ်တိကို  အခေါက်ခေါက် ရွှတ်ပြီးကေ 
ပင့်စီရေ။ အပင့်ရွှတ်သော အမတ်ရို့လေ့ မြတ်စွာဘုရား 
ထံသို့ ရောက်ကေ အခြွီအရံတိနန့်အတူ အကျွတ်တရားရပြီးကေ 
ရဟန္တာဖြစ်လားခကတ်ရေအတွက်နန့် ခမည်းတော်၏စကားကို မလျှောက် 
ထားမိဘဲ ဟိကတ်ရေ။

သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးလေ့ မယ်သယ်သတင်းစကားမျှ မကြား 
သိရအနိန်နန့် စိတ်မချမ်းမသာဖြစ်ပနာ နောက်ဆုံးတွင် ကာဠု 
ဒါယီ အမတ်ကို ခေါ်ပြီးကေ အခြွီအရံတစ်ထောင်နန့် စီလွှတ်ပြန် 
ရေ။

မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ရောက်ကေပင် ကာဠုဒါယီအမတ်နန့် 
အခြွီအရံများရေ ရဟန္တာဖြစ်ကတ်ပြန်ရေ။ ယေကေလေ့ ခမည်း 
တော် မှာကြားလိုက်စွာကို မမိန့်လျော့ဘဲ ၆ဝ မျှသော ဂါထာ 
ရို့နန့် ကပိလဝတ် နီပြည်တော်သို့ ပြန်လည် ကြွရောက်ဖို့ 
လျှောက်ထားလီရေ။ ထိုဂါထာခြောက်ဆယ် လျှောက်ထား 
ချက်များကား၊ မြတ်စွာဘုရား၏ စိတ်သဘောတော် ကြည်နူး 
ညွတ်ပျောင်းအောင် တပေါင်းရာသီ၏ ရီမြီ တောတောင် 
ဩကာသလောက သာယာဟန်ကို အဖန်ဖန်ချီးကျူးကာ ပင့် 
ဆောင်သောစကားများ ပါဝင်အနိန်နန့် ကကောင်း သာယာနာ 
ပျော်ဖွယ်ဟိလီရေ။ ယင်းခါမှ မြတ်စွာဘုရားရေ ရာဇဂြိုဟ် 
ပြည်မှ ယူဇနာ ၆ဝ ကွာသော ကပိလဝတ်ပြည်သို့ ကြွရောက်ပြီးကေ 
သာကီဝင်မင်းတိအား တရားဟောကြားတော်မူရေ။
ကာဠုဒါယီထေရ်ရေ ဒါယကာရို့၏စိတ်ကို သဒ္ဓါကြည် 
လင် ဖြစ်စီနိုင်သော ဘုရားတပည့်သားရို့တွင် ထူးချွန် 
မြင့်မြတ်ဆုံးသော ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ကုလပ္ပသာဒကဧတဒဂ် 
ဘွဲ့ရလီရေ။
 

## ကိုးကား
ကိန်းပြည့်တိ

တွက်ချက်၊ ရေတွက်၊ တိုင်းတာမှုတိတွင် သဘာဝကိန်းတိသက်သက်ဖြင့် မလုံလောက်ရေအခါ **[[ကိန်း]]ပြည့်တိ**ကို သုံးရရေ။ သုညနန့် အပေါင်းကိန်းတိ ဖြစ်သည့် ဝ၊ ၁၊ ၂၊ ၃၊ ၄၊ ... စရေရို့အပြင် အနှုတ်ကိန်းတိ ဖြစ်သည့် -၁၊ -၂၊ -၃၊ -၄၊ ...  စရေရို့ကို စုပေါင်း၍ ကိန်းပြည့်တိဟုခေါ်ရေ။  အနှုတ်ကိန်းတိကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရာတွင် ဟိရင်းစွဲဖြစ်သည့်  သုညအပါအဝင် သဘာဝကိန်းတိနန့် နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှုတစ်ခုဖြစ်သည့် ပေါင်းခြင်းကိုသုံး၍ သတ်မှတ်ရေ။ သာဓကအနီဖြင့်၊ -၃ ဆိုရေမှာ ၃နန့်ပေါင်းပါက သုညရသည့် ဂဏန်းအဖြစ် သတ်မှတ်ရေ၊ -၄ ဆိုရေမှာ ၄နန့်ပေါင်းပါက သုညရသည့် ဂဏန်းအဖြစ်သတ်မှတ်ရေ၊ ယေဘုယျဆိုရကေ -n ဆိုရေမှာ n နန့်ပေါင်းပါက သုညရသည့် ဂဏန်းအဖြစ်သတ်မှတ်ရေ။

**[[ကိန်း]]ပြည့်တိ** အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ *သဘာဝကိန်းတိုင်းမှာ ကိန်းပြည့်ဖြစ်ကေလည်း၊ ကိန်းပြည့်တိုင်း သဘာဝကိန်းမဟုတ်ပေ*။ (သာဓက၊ အနှုတ်ကိန်းပြည့်တိမှာ သဘာဝကိန်းတိ မဟုတ်။)

ကိန်းပြည့်အစုကို သင်္ကေတ \mathbb{Z} သုံး၍ ရီးရေ။ ကိန်းဂဏန်းတိဟု အနက်ရသည့် ဂျာမန်စာလုံး "*Zahlen*“ ကိုအရင်းပြု၍ သုံးခြင်းဖြစ်ရေ။ 

## ကိုးကား
ကိန်းသီအိုရီ

**ကိန်းသီအိုရီ**ကို ရှေးခေတ်က ဂဏန်းသင်္ချာဟုခေါ်ရေ။ ယကေလည်းသော ဂုခေတ်အခါတွင် ကိန်းသီအိုရီဆိုရေမှာ ကိန်းဂဏန်းတိကို သာမန် အပေါင်း၊ အနုတ်၊ အမြောက်၊ အစားလုပ်ရေထက် တိစွာနက်ရှိုင်းကျယ်ပြန့်လာရေ။ ထို့ကြောင့် ကိန်းသီအိုရီကို အဆင့်မြင့် ဂဏန်းသင်္ချာဟုလည်း ခေါ်ကတ်ရေ။ အကျဉ်းအားဖြင့် ဆိုရကေ ကိန်းသီအိုရီဆိုစော် ကိန်းပြည့်တိ (integers) ကို အဓိကထား၍ လိလာသည့် သင်္ချာသန့်သန့် (pure mathematics) ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခု ဖြစ်ရေ။ ကိန်းသီအိုရီ ပညာသျှင်တိရေ ကိန်းပြည့်တိထဲတွင် သုဒ္ဓကိန်းတိကိုလည်းကောင်း၊ ကိန်းပြည့်တိနန့် ၎င်းရို့ဧဂုဏ်သတ္တိတိကို အသုံးပြုတည်ဆောက်ထားသည့် သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုတိ (ဥပမာ၊ ရာသျှင်နယ်ကိန်းတိ) ကိုလည်းကောင်း၊ ကိန်းပြည့်တိဧ ဂုဏ်သတ္တိတိကို ခြုံငုံ၍ ယေဘုယျပြုထားသည့် ကိန်းတိ (ဥပမာ၊ ကိန်းရင်းတိ) ကိုလည်းကောင်း၊ အဆိုပါ ကိန်းပြည့်တိနန့် ဆက်စပ်၍ စားကိန်းဖန်သျှင် (divisor function)၊ ရီးမန် ဇေတာဖန်သျှင် (Riemann zeta function)၊ အွိုင်လာဧ တိုးရှန့်ဖန်သျှင် (totient function) အစဟိသည့် ဖန်သျှင်တိကိုလည်းကောင်း၊  နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း လိလာလိဟိရေ။ ကိန်းသီအိုရီကို သင်္ချာပညာတွင် အခြေခံကျကျ နက်ရှိုင်းရေ ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုအဖြစ် သင်္ချာသမားအတိစုက ရှုမြင်လိဟိရေ။ "သင်္ချာမင်းသားကြီး"ဟု အမွှန်းတင်ခံရလိဟိသည့် ဂျာမန်သင်္ချာပညာသျှင် ဂေါက်က "သင်္ချာရေ သိပ္ပံပညာရပ်တိဧ ဘုရင်မ" ဖြစ်ပြီး၊ "ကိန်းသီအိုရီရေ သင်္ချာပညာရပ်တိဧ ဘုရင်မ"ဖြစ်ရေဟု တင်စားပြောဆိုခရေ။

## ကိုးကား
*Beiler၊ Albert H. (1964)၊ Recreations in the Theory of Numbers (Dover Recreational Math) (2nd ed.)၊ Mineola, NY: Dover Publications၊ ISBN 978-0486210964
*Shuey၊ Linda Y. (2007)၊ "The Prince of Mathematics: Carl Friedrich Gauss"၊ Convergence (July 2007 ed.)၊ MAA၊ February 26, 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး
*Weisstein၊ Eric W.၊ "Number Theory"၊ MathWorld--A Wolfram Web Resource၊ February 26, 2017 တွင် ပြန်စစ်ပြီး
ကိသာဂေါတမီထေရီ

**ကိသာဂေါတမီထေရီ**မှာ ဂေါတမမြတ်စွာဖရား လက်ထက်တော်တွင် သင်္ကန်း ခေါင်းပါးစွာ ခြိုးခြံပြီးကေ ကျင့်ကြံနိုင်ခြင်းကြောင့် လူခစီဝရဓာရန ဧတဒဂ်အရာနန့် ချီးမြှောက်ခြင်းခံရသော ဘိက္ခူနီရဟန္တာမ ဖြစ်ရေ။ ကိသာဂေါတမီရေ ပဒုမုတ္တရဖရားသျှင် လက်ထက်တော်ကစပြီးကေ ပါရမီဆည်းပူးခရာ ကဿာပဖရားသျှင် လက်ထက်တော်တွင် ကိလီမင်းကြီးဧ့ ပုေချတော်ခုနစ်ပါးအနက် ဓမ္မာဇာတ်လိုက်မ 
ဖြစ်လာရေ။ ဂေါတမ မြတ်စွာဖရား လက်ထက်တော်တွင် သာဝတ္ထိပြည် သူဌေးကြီးတစ်ဦးဧ့ ပုေချဖြစ်လာရေ။ နာမည်မှာ ကိသာဂေါတမီဟု တွင်ရေ။ 

အရွယ်ရောက်ကေ မိဘများ ဆင်းရဲလားအနိန်နန့် ဆင်းရဲ ပင်ပန်းစွာ နေရရေ။ ယင့်ချိန်တွင် သာဝတ္ထိပြည်ဟိ သူဌေးကြီးတစ်ဦးစော်လည်း သူဧ့ ပိုင်ဆိုင်သော ရွှေ၊ ဖေသာများ အားနူံး မသွီးဖြိုက်ကော ဆင်းရဲလားရေ။ ယင်းခါ မိတ်ဆွီတစ်ဦးဧ့ အကြံပီးချက်အရ ထိုက်တန်သူနန့် တွိ့ကေ မသွီးများ ရွှေဖေသာအဖြစ်သို့ ပြန်ပြီးကေ ပြောင်းလဲလာမည်ဟု 
ယုံမှတ်ကာ ထိုသူဌေးကြီးရေ မသွီးတိကို ဈေးတွင် ဆိုင်ခင်းပြီးကေ ရောင်းချရေ။

တနိန့်သ၌ ကိသာဂေါတမီရေ ဈေးသို့လားရာ ထို 
သူဌေးဟောင်းဧ့ဆိုင်မှ မသွီးတိကို ရွှေများအဖြစ်နန့်သာ တွိ့မြင်ရအနိန်နန့် 'ဒေရွှေတိကို ကုန်အောင် ဇာသူ ဝယ်နိုင်ပါမည်နည်း'ဟု ဆိုင်သျှင်သူဌေးအား မီးမြန်းမိရေ။ ယင်းခါ 
သူဌေးဟောင်းရေ ဘုန်းကံဟိသူကို တွိ့ရရာဟု အားပါစွာ ကိသာဂေါတမီဧ့ နေရပ်တိကို မီးမြန်းပြီးကေ မိမိ သားကြီးနန့် ထိမ်းမြားရန် စီစဉ်ရေ။ ကိသာဂေါတမီဧ့ လက်နန့်ကိုင်ခရေ မသွီးတိအားနူံးစော်လည်း ရွှေစင်အတိ ပြန်ပြီးကေ ဖြစ်ခရေ။ သို့နန့် ကိသာဂေါတမီရေ သူဌေးသားနန့် ပဇပ်ရလီရေ။

ယကေလည်းသော နောက်များမကြာမီ သူဌေးကတော် ယောက္ခမကြီးမှာ ရက်စက်ငြိုငြင်တတ်အနိန်နန့် များစွာ စိတ်မချမ်းမသာ ဖြစ်ရလီရေ။ ထိုနောက် အချိန်ကာလကြာကေ သားတစ်ယောက်ကို ဖွားမြင်ရာ သားငယ်အသျှေမှာ သုံးလေးနှစ်အရွယ်တွင် သေဆုံးလားရေ။ ယင်းခါ ကိသာဂေါမတမီရေ သားငယ်ကို ချစ်ခြင်း၊ ယောက္ခမရို့အိမ်တွင် စိတ်ဆင်းရဲခြင်း ပြင်းထန်မှုရို့ကြောင့် ရူးသွပ်ကာ သားငယ်အလောင်းကို ချီပိုး ဗြီးလွှားပြီးကေ 
နေတော့ရေ။

ယင်းခါ ပညာဟိတစ်ဦးက ကိသာဂေါတမီအား သင်ဧ့ 
သားငယ်ကို ဂေါတမမြတ်စွာဖရားက အသက်သျှင်အောင် ကုသပီးနိုင်လီဖို့ဟု တရားရစိမ့်သောငှာ မြတ်စွာဖရားထံသို့ ညွှန်လိုက်ဧ့။ ကိသာဂေါတမီလည်း အားပါစွာနန့် သားငယ်အလောင်းကိုပိုက်ပြီးကေ မြတ်စွာဖရားထံတော်သို့ လားလီရေ။ မြတ်စွာဖရားရေ ကိသာဂေါတမီကို မြင်ရေအခါ ကယ်တင်လိုပြီးကေ ပရိယာယ်နန့် လူမသေဘူးသော အမျိုးအိမ်မှ မုန်ညင်းဆီကို ကတ်မေယှာယူခကေ အသက်သျှင်အောင် ပြုလုပ်ပီးမည်ဟု မိန့်တော်မူရေ။

ကိသာဂေါတမီရေ လူမသေသော အမျိုးအနွယ်အိမ်မှ 
မုန်ညင်းပါးကို ရဟိရန် တစ်အိမ်တက်ဆင်း လှည့်လည် ယှာဖွီရေ။ ယင်းပိုင် ယှာဖွီရာတွင် လူမသေဘူးသော အိမ်ဆိုပနာ မတွိ့ရရေပြင် ကြင်နာသော လူတစ်ယောက်က လူမသေသိသောအိမ်ကို ယှာဖွီပြီးကေ အဘယ်အခါမျှ တွိ့နိုင်ဖို့မဟုတ်ကြောင်း ပြောပြလီရေ။ ယင်းခါမှ ကိသာဂေါတမီရေ 
အောက်မိရားကေ မသေခြင်းဟူရေမဟိဘဲ လဘော ားလုံးကား သေတတ်သော သဘောတရားဟိကြောင်းကို ဆင်ခြင်စိုင်းစားမိပြီးကေ သားငယ်အလောင်းကို စွန့်ပစ်လိုက်ပြီးကေ မရဏနုဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းရေ။

ထိုနောက် မြတ်စွာဖရားထံသို့ ရောက်ရေအခါ မြတ်စွာဖရားက မုန်ညင်းဆီရရာလောဟု မီးရေ။ ကိသာဂေါတမီလည်း မိမိသံဝေဂရပုံကို လျှောက်ထားဧ့။ ယင်းခါ မြတ်စွာဖရားက တရားဟောပြောပြီးကေ သောတပတ္တမဂ်ကိုရရားကေ ရဟန်း 
ပြုလီရေ။

တနိန့်သ၌ ဆီမီးကိုအကြောင်းပြုပနာ ခန္ဓာချုပ်ငြိမ်းသော သဘောတရားကို ထင်မြင်ကာ ဝိပဿနာဉာဏ်ရ ရေ။ ထိုနောက် ရဟန္တာဖြစ်တော်မူရာ ကောင်းမွန်သောသင်္ကန်းကို မတပ်မက်ဘဲ ပံ့သုကူသင်္ကန်းကိုသာ ဆင်းရဲခံပြီးကေ ဝတ်ဆင် 
တတ်အတွက်နန့် မြတ်စွာဖရားက လူခစီဝရဓာရနဧတဒဂ်ဘွဲ့ထူးနန့် ချီးကျူးခြင်း ပြုတော်မူရေ။

ယင်းကနိန်စပြီးကေ ကိသာဂေါတမီထေရီအဖြစ် ထင်ယှားကျော်ကြားခလီရေ။

## ကိုးကား
ကိုမိုရို ပြည်ထောင်စု

အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာအတွင်း မိုဇမ်ဗစ် ရေလက်ကြားမက်ဒါဂက်စကာကျွန်းဧ အနောက်မြောက်ဘက်နန့် အာဖရိကအရှေ့တောင်ဘက် ကမ်းခြေအနီးဟိ ကိုမိုရိုကျွန်းစု သမ္မတ နိုင်ငံတွင် ၁၉၇၇ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ လူဦးရေ ၃၇ဝ,ဝဝဝ ဟိရေ။ ကိုမိုရိုကျွန်းစုနိုင်ငံဧ အကျယ်အဝန်းမှာ ၈၆၃ စတုရန်းမိုင်ဟိရေ။ မြို့တော်မှာ ဂရင်းကိုမိုရို ကျွန်းပေါ်ဟိ မိုရိုနီမြို့ဖြစ်ရေ။

ကိုမိုရိုကျွန်းစု သမ္မတနိုင်ငံတွင် ၁၉၇၈-ခုနှစ် မေလ ၁၃ ရက်နိတွင် နိုင်ငံရီး၊ စစ်ရီး ညွှန်ကြားမှု အဖွဲ့က သမ္မတ အလီဆွိုင်းလီယာအား ဖြုတ်ချ၍ အာဏာသိမ်းခပြီး လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့်၊ ပုဂ္ဂလိကပိုင်ပစ္စည်းတိ လွတ်လပ်စွာ သုံးစွဲခွင့်တိ ပါဝင်ရေ ယခင်အစိုးရလက်ထက်က ဆုံးရှုံးခသည့်အခွင့်အရီးတိကို ပြန်လည်ရဟိအောင် ဆောင်ရွက်ပီးမည်ဟု အစိုးရသစ်အဖွဲ့ကထုတ်ပြန် ကြေညာခလီရေ။

၁၉၇၈ ခုနှစ် မေလ ၁၇ ရက်နိတွင် ဝန်ကြီးချုပ်နန့် နိုင်ငံတော် အကြီးအကဲဖြစ်သူ အဗ္ဗဒူလာဟီမိုဟာ မက်လက်သို့ စစ်ညွှန်ကြားရီးအဖွဲ့က အာဏာလွှဲအပ်ပီးခရေ။ ကိုမိုရိုကျွန်းစုတွင်လစ်ဗရယ် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒကို ကျင့်သုံးမည်။ ဒီမိုကရေစီအဆောက်အအုံတိ ပြန်လည်ထူထောင်ကာ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်း လုပ်ငန်းတိပြန်လည် ဆောင်ရွက်ပီးမည်ဟု အစိုးရ သစ်ကကြေညာချက်တစ်ရပ် ထုတ်ပြန်လိုက်အပြီးတွင် ကျွန်းစုတွင်ပါဝင်ရေ မိုဟီလီကျွန်းနန့် အန်ဂျူအန်ကျွန်းရို့ရေ အစိုးရသစ်နန့်
ပူးပေါင်းလိုက်ကတ်ရေ။ ရာထူးမှ ဖြုတ်ချခြင်းခံရရေ ကိုမိုရိုကျွန်းစု သမ္မတနိုင်ငံအကြီးအကဲ အလီဆွိုင်းလီယာရေ ထိန်းသိမ်းထားရာမှထွက်ပြေးရန် ကြံစည်မှုဖြင့် ပစ်သတ်ခံလိုက်ရလီရေ။

ပြင်သစ်နိုင်ငံနန့် ကိုမိုရိုကျွန်းစုနိုင်ငံရို့ရေ သံအမတ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် သံတမန်ဆက်ဆံမှု ပြန်လည်ထူ ထောင်ကြမည်ဟုဆုံးဖြတ်လိုက်ကတ်ရေ။ နှစ်နိုင်ငံ သံတမန်ဆက်ဆံရီးနန့် ပတ်သက်၍ ကိုမိုရိုနိုင်ငံလက်ဟိ အာဏာရ နိုင်ငံရီး စစ်ဖက်ဆိုင်ရာညွှန်ကြားရီးအဖွဲ့ ပူးတွဲသဘာပတိတိဖြစ်ကတ်ရေ အာမက်အဗ္ဗ
ဒူလာနန့် မိုဟာမက် အာမက်ရို့ရေ ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ၁၉၇၈ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ဝ ရက်နိက လားရောက်ခကတ်ရေ။

ကွယ်လွန်သူသမ္မတ အလီဆွိုင်းလီက ၎င်းအား ရာထူးမှဖယ်ရှားအာဏာမယူမီ ၁၉၇၅ ခုနှစ်အတွင်းက အာမက် အဗ္ဗဒူလာက ကိုမိုရိုကျွန်းစုနိုင်ငံအား တစ်ဖက်သတ် လွတ်လပ်ရီးကြေညာပြီးနောက် ပြင်သစ်နန့် ကိုမိုနိုင်ငံရို့မှာ သံတမန် အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ခရလီရေ။

## ကိုးကား
ကိုယ်ခံပညာ

ကိုယ်ခံပညာ (, ; ; Okinawan pronunciation: ) ဆိုစွာမှာ မိမိဧ့ လုံခြုံမှုအတွက် ခုခံကာကွယ်ရေ နည်းပညာတိကိုဆိုလိုရေ။ တစ်နည်းပြောရကေ ကိုယ်လုံပညာဟုလည်းခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲကတ်ရေ။ ဇာသူူမဆို မိမိဧ့လုံခြုံမှုကို ထိပါးနှောက်ယှက်လာကေ ခုခံကာကွယ်ခွင့်ဟိလီရာ ခုခံကာကွယ်မှုနည်းပညာတိစီာ်လည်း နိုင်ငံအလိုက် လူမျိုးစုအလိုက် အမျိုးမျိုး ပေါ်ထွန်းလာကတ်လီရေ။ ရှေးရခိုင် ဘုရင်တိလက်ထက်မှ စပြီးကေ ဓားခုတ်လှံထိုး ပညာရပ်တိအပါအဝင် အခြားပညာရပ်ကို ရခိုင်ယောက်ျားတိအဖို့ အဌာရဿ ၁၈ ရပ် အနီဖြင့်သင်ကြားလေ့ကျင့်ခကတ်ရလီရေ။ 

ကိုယ်ခံပညာအနီဖြင့် မိမိအား နှောက်ယှက်ထိပါး စီာ်ကားသူတိအား အချိန်မဆိုင်းပဲ ချက်ချင်း ခုခံကာကွယ်ခြင်းဖြစ်လီရာ မိမိအနီဖြင့် လက်ချည်းသက်သက်(လက်နက်မဲ့) ခုခံကာကွယ်ခြင်း၊ နီးစပ်ရာ လက်နက်ဖြင့် ခုခံကာကွယ်ခြင်း ၊ ကြိုတင်စီမံထားရေ လက်နက်ဖြင့် ခုခံကာကွယ်ခြင်း စရေဖြင့် အမျိုးအစား ခွဲခြားနိုင်လီရေ။

**လက်နက်မဲ့ ခုခံကာကွယ်ခြင်း**
လက်နက်မဲ့ ခုခံကာကွယ်ခြင်းမှာ မိမိအနီဖြင့် တိုက်ခိုက်သူဧ့ မမျှော်လင့်နိုင်ရေ တိုက်ခိုက်မှုကို ရုတ်တရက် အရင် ရှောင်တိမ်းကာ ၎င်းတိုက်ခိုက်သူအား မိမိကို ဆက်လက်မတိုက်ခိုက်နိုင်စီရန် ချက်ချင်း ပြန်ပနာ ခုခံထိန်းချုပ်ကာကွယ်ခြင်းပင်ဖြစ်ရေ။ မိမိမှ ကြိုတင် တိုက်ခိုက်ခြင်း မဟုတ်ပဲ မိမိအား လာရောက်ထိပါးမှရာ တုံ့ပြန်ကာကွယ်ခြင်းပင်ဖြစ်ရေ။

**နီးစပ်ရာ လက်နက်ဖြင့် ခုခံကာကွယ်ခြင်း**
မိမိကို လာရောက်တိုက်ခိုက်သူအား နီးစပ်ရာ လက်နက်ဖြင့် ခုခံကာကွယ်ခြင်း ရေ သာမန်လူတိအဖို့ လက်နက်မဲ့ခုခံကာကွယ်ခြင်းထက် ပိုမိုထိရောက်ရေနည်းလမ်းဖြစ်ရေ။ 
ဥပမာအားဖြင့် မိမိက စာရီးနီစဉ် လာရောက်ထိပါးနှောက်ယှက်ပါက မိမိအနီဖြင့်အနီးစပ်ဆုံး လက်နက်ဖြစ်ရေ မိမိစာရီးနီရေ ဖောင်တိန် ယပိုင်မဟုတ်ကေ ခဲတံဖြင့် ပြန်ပနာခုခံခြင်း မျိုးကို ဆိုလိုရေ။ 

**ကြိုတင်စီမံထားရေ လက်နက်ဖြင့် ခုခံကာကွယ်ခြင်း**
ကြိုတင်စီမံထားရေ လက်နက်ဖြင့် ခုခံကာကွယ်ခြင်းမှာ မိမိအနီဖြင့် ကိုယ်ခံပညာ တစ်ရပ်ရပ်ကို တတ်ကျွမ်းထားသဖြင့် တုတ်၊ ဓား ၊ လှံ စရေရို့ကို
မိမိနန့် တကွ ဆောင်ထားပြီးကေ လာရောက်ထိပါးနှောက်ယှက်သူတိကို ခုခံကာကွယ်ခြင်းပင် ဖြစ်ရေ။ ရခိုင့်သိုင်းတွင် ဗန်ရှည်ပညာမှာ တုတ်၊ ဓား၊ လှံ စရေ 
လက်နက်တိကို စံနစ်တကျ ကိုင်တွယ် ခုခံတတ်စီရန် သင်ကြားပီးရေ နည်းစံနစ် ဖြစ်လီရေ။

ကိုယ်ခံပညာမှာ မိမိအနိန်နန့် လာရောက်ထိပါးသူတိကိုသာ ခုခံကာကွယ်ခြင်းဖြစ်ပြီးကေ ၎င်းထိပါးသူတိအား အကျိုးနစ်နာစီရန် ရည်ရွယ်တိုက်ခိုက်ခြင်း မဟိရလီ။
မိမိနန့် မိမိပတ်ဝန်းကျင် လုံခြုံမှု အတွက်သာ ကိုယ်ခံပညာကို အသုံးပြုရလီရေ။

## သမိုင်းကြောင်း
ကိုယ်ခံပညာတိရေ ရှေးယခင် သက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်တိလက်ထက်တွင် စစ်ပွဲတိတွင်အသုံးပြုရန် ကိုယ်ခံပညာ (ဝါ) စစ်အသွင်ဆောင်ရေတိုက်ခိုက်ရီးအနုပညာ (Martial Art) အဖြစ်ပေါ်ပေါက်လာခကေလည်း နောက်ပိုင်းတွင် သာမန်ပြည်သူတိပါ မိမိကိုယ်ကို ခုခံကာကွယ်ခြင်း(Self-defense) အဖြစ်အသုံးပြုလာကတ်ရေ။
ကိုယ်ခံပညာသမိုင်းကြောင်းတိကို အမျိုးအစားခွဲကြည့်ကေ အဓိကအားဖြင့် ဥရောပကိုယ်ခံပညာသမိုင်းကြောင်းနန့် အာရှကိုယ်ခံပညာသမိုင်းကြောင်း ဟူပနာတွေ့နိုင်လီရေ။
## ကိုးကား
ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်း ဝေါဟာရတိ

## ပြင်ပလင့်ခ်တိ
ရခိုင် ဘာသာစကား လမ်းညွှန် (ဦးစက္ကိန္ဒ-ရခိုင်မြေ)
ကိုးနဝင်းစေတီတော်

## တည်နီရာ
မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့တောင်ဘက် တစ်မိုင်ကျော်ခန့်အကွာ၊ မင်္ဂလဓာတ်ရွှေဂူစေတီတော်ဧ့ အရှေ့ဘက်၊ လက်ဆည်ကန်ဧ့ အနောက်ဘက်တွင် တည်ဟိပါရေ။ 

## ကုသိုလ်သျှင်
ဘုရင်ခေတ္တသင်မင်းရေ ကောဇာ ( ၁၈ဝ ) ခု၊အေဒီ(၈၁၈)ခုနှစ်တွင် တည်ထားလှူဒါန်းခပါရေ။
## သမိုင်းအကျဉ်း
ဝေသာလီမြို့တော်ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် စူဠစန္ဒာမင်းဧ့ တူတော်ခေတ္တသင်မင်းရေ ပဉ္စာမြို့ကို တည်ထောင် စိုးစံခရေ။ ထိုမင်းလက်ထက် ရဟန္တာအသျှင်သစ္စဗန္ဓဝမထေရ်ရေ ပဉ္စာမြို့အနီး လိုဏ်ဂူတစ်ခုတွင်ဝါဆိုပနာ တရားအားထုတ်ခပါရေ။ ယခုအခါ ထိုဂူကို ငှက်ခေါင်းဂူဟုခေါ်ပြီးဂနီ့တိုင်တွေ့ဟိနိုင်ပြီး လက်ဟိအခြေအနီ၌ ထိုဂူမှာ မြေတိပြိုကျပနာ မြေဇာတိဂူထဲသို့ဖို့နီရေကိုတွေ့နီရပါရေ။ ထိုအသျှင်သူမြတ်ရေ ပရိနိဗ္ဗာန်စံချိန် ရောက်ရေအခါ မြောက်ဦးမြို့၊ စံကားတောင်တန်းဟိ သီရိပဗ္ဗတတောင်တွင် သီတင်းသုံးပြီး ထိုတောင်၌ပင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံခလေရေ။ လေးမြို့ခေတ်ဦးပိုင်း ပဉ္စာမင်းဆက် ခေတ္တသင်မင်းရေ သီရိပဗ္ဗတတောင်၌ပင် ရဟန္တာ အသျှင်သစ္စဗန္ဓဝမထေရ်မြတ်ဧ့ဓါတ်တော် မွေတော်တိကို ဌာပနာထည့်ပြီး ကိုးနဝင်းစေတီတော်ကို တည်ထားလှူဒါန်းခပါရေ။ နဝင်းကျေတည်ခပနာ ကိုးနဝင်းစေတီ ဟုခေါ်ခြင်းဖြစ်ပါရေ။ 

## ဗိသုကာလက်ရာ
ကိုးနဝင်းစေတီတော်ကို သီရိပဗ္ဗတတောင်ကုန်းတွင် ပင်မရှစ်မြှောင့်စေတီတော်ကြီးတစ်ဆူနန့် အရပ်ရှစ်မျက်နှာသို့ မျက်နှာမူထားရေ ဓါတ်လုံးပုံ၊ အရံစေတီငယ် (၈) ဆူ၊ စုစုပေါင်း (၉) ဆူကို နဝင်းကျေ တည်ထားခပါရေ။ စေတီတော် ပတ်လည်ဟိ ဂူငယ်တိတွင် မတူရေမုဒြာပေါင်းစုံ ဆင်းတုတော်တိကို ထုဆစ်ပူဇော်ထားပါရေ။ ဒေကိုးနဝင်းစေတီတော်ရေ လေးမြို့ခေတ်ပုံစံစေတီတော်တစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါရေ။

## ကိုးကား
ကိုးသောင်းပုထိုး

ရှိရခိုင်တွင် ထုထည်အကြီးမားဆုံးသော ပိသုကာ ဖြစ်သည်။ မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းမှ အရှိဘက် တမိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ တောင်မြောက် ပေ ၁၂၀၊ အရှိအနောက် ပေ ၂၃၀ ခန့် ရှိပြီး ပေ ၅၀ မျှ မြင့်သည်။ ပစ္စယာကိုးဆင့်ပါ တံတိုင်းသုံးထပ်က အာရုံခံရင်ပြင်နန့်အဋ္ဌဂံပုံ အလယ်စေတီတို့ကို ရန်ထားဟန်ဖြစ်သည်။ တံတိုင်းတဘက်စီတွင် လှိုဏ်နှစ်ထပ် ပါရှိသည်။ လှိုဏ်နံရံ၌ ဉာဏ်တော်ကိုးလက်မခန့်ရှိ ဗုဒ္ဓရုပ်ကြွများ ပါရှိသည်။

နံရံမှ စေတီရင်ပြင်ပေါ်သို့ တက်လမ်းသုံးခုရှိပြီး အဝတို့၌ ကျောက်ဆစ်ရုပ်တုကြီးများကို အစောင့်အဖြစ်ထားရှိသည်။
ပစ္စယာများပေါ်တွင် ဉာဏ်တော်ငယ် ကျောက်စေတီများ အစီအရီ ကိန်းဝပ်ကြသည်။ ပုထိုး၏အရှေ့ဘက်တွင်ကပ်လျက် ကျောက်ခုံ ရင်ပြင်ကျယ်တစ်ခု ထိုးထွက်ရှိသေးသည်။

ဤပုထိုးကို ကုသိုလ်သျှင် ဘုရင်မင်းတိက္ခာက ၁၅၅၃ ခု နန်းတက်နှစ်တွင် ခြောက်လနှင့်အပြီး တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ 
နောင်ပွင့်ပွင့်လာမည့် ဘုရားပေါင်းကိုးသောင်းကို ရည်မှန်း၍တည်သဖြင့် ပုထိုးအမည်တွင်သည်။

မြောက်ဘက်အနီးတွင် ဆင်ကျုံးအရပ်၊ အရှေ့မြောက်အနီးတွင် ဦးတော်ဆေးကန်၊ မြောက်မြင့်မိုရ်နန်းတို့ ရှိကြသည်။

## ကိုးကား
၁။ ရခိုင်သုတအဘိဓာန် - အောင်လှသိန်း (၂၀၁၅)
ကီယာတန်ညီနောင်

## ကီယာတန်ညီနောင် (Richard and Cherry Kearton)
တိရစ္ဆာန်နန့်ငှက်တိအကြောင်းကို 
ဝါသနာကြီးစွာနန့်ဦးဦးဖျားဖျား လေ့လာလိုက်စား သူတိတွင် 
ကီယာတန် နာမည်ဟိရေ ညီအစ်ကိုနှစ်ယောက်မှာ အထူးခြား 
ဆုံးဖြစ်ရေဟု ဆိုရပေမည်။

အစ်ကိုဖြစ်သူဧ့ နာမည်မှာ ရစ်ချတ်ကီယာတန် ဖြစ်ဧ့။ 
၁၈၆၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည် ယော့ရှိုင်ယာ နယ်၌ ဖွားမြင်၍၊ 
ဖခင်မှာ မြေပိုင်သျှင် လယ်သမားတစ်ဦး ဖြစ်ရေ။ အရွယ် 
ရောက်ရေအခါ ငှက်တိကို ဓာတ်ပုံရိုက်ယူ စုဆောင်းရုံမက 
ငှက်တိအကြောင်းကိုလည်း စာအုပ်တိ ရီးသားထုတ်ဝေခ 
ရာမှ ထင်ယှား လာခရေ။ ကျောင်းတိသို့ လှည့်လည် လား 
ရောက်ကာ ငှက်တိအကြောင်း မကြာမကြာ ဟောပြောလေ့ဟိ၍၊ 
သူဧ့စာအုပ်တိမှာ ဂုတိုင် ထင်ယှားလျက် ဟိလီရေ။ 
တိရစ္ဆာန်ရို့အနက် ငှက်တိတွင် ပိုပနာစိတ်ဝင်စားရေ။ ငှက် 
တိအကြောင်းကိုသာ အသက်ထက်ဆုံး အာရုံစူးစိုက်ပနာ
လေ့လာခပြီးနောက် ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်လီရေ။
ညီဖြစ်သူ ချယ်ရီကီယာတန်ရေ ၁၈၇၁ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင် 
ရေ။ အစ်ကိုဖြစ်သူနန့် ဝါသနာအထုံချင်း တူညီသည့် 
အလျောက် ညီအစ်ကိုနှစ်ဦးရေ အမြဲတစေ တွဲဖက်ပနာ
တိရစ္ဆာန်နန့် ငှက်တိအကြောင်းကို ယှာဖွီ လေ့လာခကတ်ရေ။ 
ထူးခြားချက်တစ်ခုမှာ အစ်ကိုကဲ့သို့ ဗြိတိန်နိုင်ငံဟိ တိရစ္ဆာန်တိ 
ဖြင့်သာ ရောင့်ရဲ တင်းတိမ်ပနာမနေဘဲ၊ သားရိုင်းတိရစ္ဆာန်တိ 
ပေါတိသည့် အာဖရိကတိုက်သို့ပင် လားရောက်ပြီးကေ တော 
တိရစ္ဆာန်အသီးသီးဧ့ သဘာဝတိကို ရုပ်သျှင်ရိုက်ကူးခရေ။ 
ယင့်ချင့်ကြောင့် အစ်ကိုထက်ပင် ထင်ယှားကျော် ကြားခလီရေ။
လူအပေါင်းအား သဘာဝကို နှစ်သက်ခင်တွယ်ပနာစိတ်ဝင် 
စားလာအောင် ပြောနိုင်၊ ပြုနိုင်သူတိတွင် ထိုညီအစ်ကို နှစ် 
ယောက်ကို မှီသူရှားလီရေ။ တိရစ္ဆာန်တိ ငှက်တိအကြောင်း 
နန့်စပ်လျဉ်းပနာအဆိုပါ ညီအစ်ကိုနှစ်ယောက် ရီးသားခရေ 
စာအုပ်စာတမ်းတိနန့် ရိုက်ကူးခရေ ဓာတ်ပုံတိမှာ အတိ 
ပင်ဟိရာ၊ ယင်းတု့ိတွင် မှတ်သားဖွယ် ကိုယ်တွိ့ဗဟုသုတနန့် 
အရီးထိတ်စရာ စွန့်စားခန်းတိဖြင့် ပြည့်နှက် နေလီရေ။

## ကိုးကား