open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
မယူမြစ်

### မယူမြစ်
 
 
မယူမြစ်
နိုင်ငံ	မြန်မာနိုင်ငံ
(ရခိုင်ပြည်နယ်)

### အချက်အလက်များ
	
	
မယူမြစ်‌‌ရေ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ စစ်တွေခရိုင်တွင်း စီးဆင်းသော မြစ်တသွယ် ဖြစ်၍ ကုလားတန်မြစ်၊ လေးမြို့မြစ်တို့၏နောက် တတိယစွဲ‌‌ရေ။ မြောက်ဘက်‌‌ဟိ တောင်များ၌ မြစ်ဖျားခံ‌‌ရေ။ ကုလား တန်မြစ်၏ အနောက်ဘက်ကျ၍ နတ်မြစ်၏ အရဘက် ဖြစ်‌‌ရေ။
မယူမြစ်‌‌ရေ အထက်ပိုင်းတွင် ကုလားပန်းဇင် ချောင်းဟု တွင်‌‌ရေ။ အရှေ့ဘက်တွင် စိုင်တင်ချောင်းနှင့် ရီချောင်းတို့ပေါင်းဆုံလာသောချောင်း‌‌ရေ ကုလားပန်းဇင် ချောင်းနှင့် ဘုံညိုလိပ်အနီးတွင် ပေါင်းဆုံ‌‌ရေ။ ထို့နောက်တွင် မြစ်‌‌ရေ တဖြည်းဖြည်း ကျယ်လာပြီးလျှင် စစ်တွေမြို့ အထက်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားအော်တွင်းသို့စီးဝင်‌‌ရေ။[၁] မယူမြစ် ‌‌ရေ ၉၆ မိုင်မျှ ရှည်လျား‌‌ရေ။ စစ်တွေမြို့မှ ၇၅ မိုင်ခန့် ကွာဝေးသော ဘူးသီးတောင်မြို့အထိ မယူမြစ်စဉ်တစ်လျှောက် လှေသဘော်ငယ်များ ‌‌လားလာနိုင်‌‌ရေ။ မယူမြစ်ပေါ်တွင် တည်‌‌ဟိသော ထင်ရှား သည့် မြို့များမှာ ဘူးသီးတောင်မြို့နှင့် ရသေ့တောင်မြို့များဖြစ်‌‌ရေ။ ဘူးသီးတောင်မြို့‌‌ရေ မယူမြစ်၏ အထက် ပိုင်းဖြစ်သော ကုလားပန်းဇင်ချောင်း၏ အနောက်ဘက် လက်ယာဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ‌‌ရေ။
ရသေ့တောင် မြို့မှာမူကား အရှေ့ဘက်ဖြစ်သော လက်ဝဲဘက် ကမ်း အထက်ဘက် ၁ဝ မိုင်ကျော်လောက်တွင် တည်ရှိ‌‌ရေ။ မယူ မြစ်ဝှမ်းမှ ဆန်စပါးများ ထွက်‌‌ရေ။ မယူမြစ်၏ အနောက်ဘက်‌‌ဟိ နတ်မြစ်နှင့် မယူမြစ်တို့ အကြားတွင် မယူမြစ်ဝအထိ မယူတောင်တန်းကြီး တည်‌‌ဟိ၏။ မယူတောင်တန်းအဆုံး၊ မယူမြစ်နှင့် ဘင်္ဂလားအော် အကြား‌‌ဟိ မယူကျွန်းဆွယ်‌‌ရေ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းက စစ်တလင်း ဖြစ်‌‌ခလေ‌‌ရေ။[၂]
### ကိုးကား===]
1.	↑ Mayu River -။ Arakanrivers.net။
မယူရှင်မနတ်

ဓညဝတီနတ်စိုင်အရ မယူမြစ်ဝကို စောင့်ရှောက်ထားရေ ရိုးရာနတ်ဖြစ်ပြီး ရခိုင်ဒေသစောင့်နတ် ၁၁၂ ပါးမှာအဓိကရပြည်ပိုင်မနတ် ဖြစ်တေ။ သူမဧနတ်ကွန်းမှာ မြစ်ဝအနောက်ကမ်း မကျည်းချောင်း မြောက်ဘက်အနီးမှာဟိရေ။ ဝေသာလီခေတ်နတ်ကွန်း ကျောက်ဆစ်လက်ရာတိ ဟိရေ။ မယူရှင်မမှာရဲပန်ဇင်းနန့် ရဲအောင်တိုင်ဆိုရေ သားနှစ်ပါး ဟိရေ။
## ကိုးကား
မင်္ဂလာဆောင်နန့် စပ်ဆိုင်ရာ ဝေါဟာရတိ

## ပြင်ပလင့်ခ်တိ
ရခိုင် ဘာသာစကား လမ်းညွှန် (ဦးစက္ကိန္ဒ-ရခိုင်မြေ)
မင်္ဂလာဓာတ်ပေါင်းရွှေဂူစေတီ

## တည်နီရာ
မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ တောင်ဘက်တစ်မိုင်ကျော်ခန့်အကွာ၊ ကိုးနဝင်းစေတီတော်ဧ့ အနောက်ဘက်၊ လေးတန်းခါးဘုရားဧ့ တောင်ဘက်တွင်တည်ဟိပါရေ။

## ကုသိုလ်သျှင်
ဘုရင်ခေတ္တသင်မင်းရေ ကောဇာ (၁၈ဝ)ခု၊ အေဒီ (၈၁၈) ခုနှစ်တွင် တည်ထားလှူဒါန်းခပါရေ။

## သမိုင်းအကျဉ်း
လေးမြို့ခေတ်ဦးပိုင်း၊ ပဉ္စာမင်းဆက်မှ ခေတ္တသင်မင်းရေ ဗုဒ္ဓဘုရားသျှင်ဧ့ ဓါတ်တော်၊ မွေတော်တိရေ သီရိပဗ္ဗတတောင်၌ ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်ခရေ ရဟန္တာအသျှင် သစ္စဗန္ဓဝမထေရ်မြတ်ဧ့ ဓါတ်တော်၊ မွေတော်တိကို စုပေါင်းပနာ တည်ထားကိုးကွယ်ခရေ။ ရွှေအဆင်းရေတူပနာ မင်္ဂလာအပေါင်းရေ ပြည့်စုံရေ သရီရဓါတ်မွေတော်တိကို ဌာပနာခရေ ဘုရားဖြစ်ပနာ မင်္ဂလဓါတ်ပေါင်း ရွှေဂူဘုရားဟုခေါ်တွင်ပါရေ။ မြောက်ဦးခေတ်တွင် ဘုရင်မင်းဒေါလျာရေ စန္ဒဝိဇယျရာဇာတို့ ထပ်မံလှူဒါန်းတည်ဆောက်ခရေကို သိဟိရပါရေ။

## ဗိသုကာလက်ရာ
မင်္ဂလဓါတ်ပေါင်းရွှေဂူစေတီတော်ကို တောင်ကုန်းပေါ်တွင် ကျောက်ဖြင့်တည်ဆောက်ထားပြီး စေတီကိုမုခ်ဖွင့်ပနာ သျှစ်မြှောင့် ပုံတည်ဆောက်ထားပါရေ။ ပစ္စယံသုံးဆင့်ဟိပြီး မြောက်ဦးခေတ် အစောပိုင်းလက်ရာ မဟာဗောဓိရွှေဂူပုံစံမျိုး တည်ဆောက်ထားပါရေ။ မဟာဗောဓိရွှေဂူစေတီတော်ရေ လေးမြို့ခေတ်လက်ရာဟန်ကိုယူပနာ တည်ဆောက်ထားရေ စေတီတော်တစ်ဆူဖြစ်ရေဟု သိဟိရပါရေ။ မင်္ဂလဓါတ်ပေါင်းရွှေဂူစေတီတော်ဧ့ လုံးပတ်အတိုင်းအတာမှာ ပေ (၈၀) ခန့်ဟိပြီး အမြင့် (၆၀) ပေခန့်ဟိပါရေ။ ဂန္ဓကုဋီတိုက်ခန်းတွင် အမြင့် (၅) ပေခန့်ဟိရေကျောက်ဆင်း တုတော်တစ်ဆူကို ပူဇော်ထားပါရေ။ ပလ္လင်တော်မှာလည်းလက်ရာမြောက်လှရေ ကျောက်ဆစ်ရုပ်တိဖြင့် တည်ဆောက်ထားခပါရေ။ စေတီတော်မှာ လေးမြို့ခေတ်ဟန်စံထားထိုက်ရေ လက်ရာကောင်းစေတီတော် တစ်ဆူပင် ဖြစ်ပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
မယ်ဖွဲ့ပုဒ်စုံ

(၁) ချိန်ဆတွက်သည်၊ နှစ်ဝက်အပ၊ လလည်းကျူးထွေ၊ နေဗမာန်လည်း၊ ဟုဂန်အနား ဆင်လားသွမ်း၍၊ ဘဝါးစထွန်း၊ တည့်မွန်းမထင်၊ ကိုယ်ရိပ်ဝင်က၊ စုံပြင်မြိုင့်ကြောင်း၊ ဥဒေါင်းဟင်္သာ၊ ငှက်တကာလည်း၊ မကွာယဉ်နွှဲး သိုက် ဝယ်မြဲး၏ တော်ရှီးကိုယ်ထူး မိန်းမူးမပြေ ပျော်ထွေမသာ နေလှည့်ရာကို နောင့်မှာမြည်ချေ မယ်ကစေသို့ သော် ထွေရင့်ကြွေး တချေးချေးသည် ။ပဲထွေးနှုတ်သံ ညှင်းသည်လော။

(၂) ထိန်မျှပြက်သည် လျှပ်စက်ရွှေရည် နတ်ပြည်မဆံ့ ဆယ်ရပ်နှံ့မျှ လောင်အံ့ဘနန်း မြ တိမ်စွန်းက သွန်းသွန်းရစ်ဆင့်၊ ကုန်းမြောင်သင့်သား ကျူးရင့်သံညောင်း တချောင်းချောင်းလျှင် ရှင်နှောင်းလည်းရ အလှလွန်ကြူး ရှင်ဦးလည်းမည် နန်းသည်သားချင်း စိုးမင်းနေရာ ဆီကသာလျှင် လှစ်ခွာထိမ်မှုန် မြူးက’ခုန်သည်။ ပဇ္ဇုန်မယ်က ပင်းသည်လော့။

(၃) စိန်ကဆက်သည် ဘိုးနတ်သိန်းခန့် ထိမ်နှယ်ညွန့်မျှ ကွေးရွန့်မြူးစား နဝါးဆိုင်မျိုး၊ မီးခိုးသဘွယ် အလွယ်လှယ်ကြို စိတ်ဝယ်အလျောက် ခြံထပ်လှောက်လည်း လွမ်းအောက်မေ့ထွေ ချမ်းမပြေတည့် ပျော်ပြေသက်မျှ သခင်ကလျှင် ကြောင်းစထွေလာ သဝန်စာ” နှင့် စေပါတမန် ရောက်ကောင်းတန်လျက် ပြင်းထန်ရေကြီး ချောင်းမြောင်းဆီး၍ ခရီးလမ်းမှာဖင့်နွှဲးကြာသည်။ ကျွန်သာမိုဃ်းကြောင့်တင်းသည်လော့။
မဟာတိုဉ်းစန္ဒရား

သူရိယကေတုမင်းဧသားတော် ဒွေင်စန္ဒြမင်းရေ(ခ)မဟာတိုဉ်းစန္ဒရားစွာ ဓညဝတီမှထွက်ခပနာ တောင်ဘက်အနီး၌ ကံသုံးဆင့်မြို့တွင် တစ်နှစ်မျှနီခရေ။ ထိုနောက် ရန်းချောင်းအညာ၊ သေလာနစီချောင်းအနီးတွင် ဝေသာလီကျောက်လှေခါးမြို့ကို တည်ထောင်လျှက်၊ တိုင်းပြည်နိုင်ငံရီးရာ သာသနာရီးရာတိကို ဆောင်ရွက်ခလီရေ။ 
## ကိုးကား
မလေးရှားယဉ်ကျေးမှု

မလေးရှားနိုင်ငံရေ လူမျိုးစုံ၊ ယဉ်ကျေးမှုစုံ၊ ဘာသာစကားစုံရေ လူ့အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုဖြစ်ရေ။ ထိုဒေသဟိ မူလ ယဉ်ကျေးမှုမှာ ရှေးဦးနေ တိုင်းရင်းသားတိ နန့် နောင်တွင် ပြောင်းရွှေ့လာရေ မလေးလူမျိုးတိမှ ဆင့်ပွား ပေါ်ပေါက်လာရေ။ နိုင်ငံခြား ကုန်သွယ်မှု စတင်ရေမှ စ၍ တရုတ် နန့် အိန္ဒိယ ယဉ်ကျေးမှုရို့ သိသာစွာ လွှမ်းမိုးမှု ဟိခရေ။ အခြား လွှမ်းမိုးရေ ယဉ်ကျေးမှုတိမှာ ပါရှန်းယဉ်ကျေးမှု၊ အာရပ်ယဉ်ကျေးမှု နန့် ဗြိတိသျှ ယဉ်ကျေးမှုရို့ ဖြစ်ကတ်ရေ။ အစိုးရဧ ပုံစံ နန့် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြီခံ ဥပဒေပါ လူမှုပဋိဉာဏ် အပိုဒ်ကြောင့် တိုင်းရင်းသား လူနည်းစုရို့ဧ ယဉ်ကျေးမှုကို တဖဲ့ချေမျှသာ လက်သင့်ခံရေ။

၁၉၇၁ခုနှစ်တွင် အစိုးရမှ နိုင်ငံတော် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပေါ်လစီကို ရီးဆွဲခပြီး မလေးရှား ယဉ်ကျေးမှုကို အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုခရေ။ ထို ဖွင့်ဆိုချက်အရ မလေးရှား  ယဉ်ကျေးမှုရေ မလေးရှားတွင် ရှေးဦးနီထိုင်ရေ လူရို့ဧ ယဉ်ကျေးမှု ပေါ်တွင် မူတည်ရဖို့ ဖြစ်ပြီး အခြားရေ ယဉ်ကျေးမှုတိမှ သင့်တော်ရေ အချက်တိကို ပေါင်းစပ်နိုင်ကေလည်း အစ္စလာမ် ဘာသာရေ တစိတ်တပိုင်း အဖြစ် ပါဝင်နေရဖို့ ဟု ဆိုထားရေ။ ၎င်းမှ မလေးဘာသာစကားကို အခြားဘာသာ စကားတိထက် ပို၍ မြှင့်တင်ရန် ကြိုးစားရေ။ ယင်းပိုင် အစိုးရမှ ယဉ်ကျေးမှုနန့် ပတ်သက်၍ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းကြောင့်မလေးမဟုတ်သူတိ အကြားတွင် ၎င်းရို့ဧ ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာ လွတ်လပ်မှု လျော့နည်းလာရေဟု ခံစားရပြီး မကျေမနပ် ဖြစ်ကြရရေ။ တရုတ် နန့် အိန္ဒိယ အသင်းအဖွဲ့တိမှ အစိုးရသို့ ကြေညာချက်တိကို တင်သွင်းကတ်ပြီး ဒီမိုကရေစီ နည်းလမ်းမကျရေ ယဉ်ကျေးမှု ပေါ်လစီကို ဖော်ထုတ်ရေဟု စွပ်စွဲပြောဆိုကတ်ရေ။

မလေးရှားနန့် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတိ အထူးအတွက်နန့် အင်ဒိုနီးရှားရို့ ကြားတွင် ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှု အချို့ ပေါ်ပေါက်ခရေ။ နိုင်ငံ ၂ နှစ်နိုင်ငံ အနေနန့် ယဉ်ကျေးမှု အမွေဆက်ခံရာ တူညီကတ်ပြီး ရိုးရာ နန့် အချက် အတော်တိတိတွင် တူညီကတ်ရေ။ ယကေလည်းလည်း ချက်ပြုတ်ရေ ဟင်းလျာတိမှ စ၍ နိုင်ငံတော်သီချင်း အထိ အမျိုးမျိုးရေ ကိစ္စရပ်တိတွင် အငြင်းပွားမှုတိ ပေါ်ပေါက်ခရေ။ အင်ဒိုနီးရှားတွင် ၎င်းရို့ဧ အမျိုးသား အမွေဆက်ခံမှုကို ကာကွယ်ရန် ပြင်းထန်ရေ ခံစားမှု ဟိရေ။မလေးရှား အစိုးရ နန့် အင်ဒိုနီးရှား အစိုးရရို့ တွိ့ဆုံပြီး ယဉ်ကျေးမှုတိ တစ်ခုနန့် တစ်ခု ထပ်နေခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရေ တင်းမာမှုတိကို လျှော့ချရန် ကြိုးစားကတ်ရေ။ မလေးရှားတွင်မူ ခံစားချက် မပြင်းထန်ဘဲ အများစု အနေနန့် ယဉ်ကျေးမှု တန်ဖိုး အများစုမှာ နှစ်ဖက်စလုံး နန့် ဆိုင်ရေဟု ခံယူထားကတ်ရေကြောင့် ဖြစ်ရေ။

## ကိုးကား
မဟာဗောဓိစေတီတော်

## တည်နီရာ
မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့အရှေ့မြောက်ဘက် တစ်မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ဟိပါရေ။ ရတနာမှန်ကင်းစေတီတော်ဧ့ မြောက်ဘက်၊ အလယ်စေတီဧ့ တောင်ဘက်တွင် ကျရောက်ပါရေ။ ကုသိုလ်သျှင်
ဘုရင်ဘစောဖြူစောမွန် ကောဇာသက္ကရာဇ် (၈၃၂) ခု၊ အေဒီ (၁၄၇၀) ခုနှစ်တွင် တည်ထားလှူဒါန်းခ ပါရေ။ 
## သမိုင်းအကျဉ်း
မြောက်ဦးခေတ်အစပိုင်းတွင် ဘုရင်နရနု(မင်းခရီ)ဧ့ သားတော် ဘစောဖြူစောမွန်ရေ ဟိမဝန္တာတောင်ခေါ် နက္ခတ်တောင်တန်းဧ့ အနောက်ဘက်သို့ ထိုးထွက်နီသော တတိယမြောက်တောင်စွယ်တွင် တည်ထားလှူဒါန်းထားပါရေ။ အနောက်မဇ္ဈိမဘုရားပွင့်ရာဒေသမှ မဟာဗောဓိစေတီကို ထာဝစဉ်အမှတ်ရစေခြင်းအလို့ငှာ မှည့်ခေါ်ထားသောကြောင့် မဟာဗောဓိရွှေဂူစေတီတော်ဟု ခေါ်တွင်ခြင်းဖြစ်ပါရေ။ စေတီတော်မှာ မြောက်ဦးခေတ်အစောပိုင်းလက်ရာ တစ်ခု ဖြစ်ပါရေ။ 
## ဗိသုကာလက်ရာ
မဟာဗောဓိစေတီတော်ကို အောက်ခြေရှစ်မျက်နှာ၊ ရှစ်မြှောင့် ဓာတ်လုံးပုံမျိုးဖြစ်ပြီး သပိတ်မှောက်ပုံ၊ ထုပိကာတစ်ခု၊ မုခ်ထွက်တစ်ခုနန့် ဂန္ဓကုဋီတိုက်တော်တိ ပါဟိပါရေ။ စေတီတော်ပတ်လည် (၁၆၀) ပေခန့်ဟိပြီး အမြင့် (၃ဝ) ပေခန့် ဟိပါရေ။ စေတီတော်တစ်မျက်နှာနန့် မျက်နှာထောင့်ချိုးတိတွင် ဂြိုလ်နတ်မင်းနန့် အာလိန် နတ်မင်းတိဧ့ ရုပ်ထုတိ၊ ဘီလူးရုပ်ထုတိကို ထုလုပ်ထားပါရေ။ ဂူဝင်လမ်းနံရံလက်ဝဲလက်ယာတွင်ကျောက်ဆစ်နံရံရုပ်ကြွလက်ရာတိကို အဆင့်ခြောက်ဆင့်ဖြင့် ပြသထားပါရေ။ အရုပ်ပေါင်း (၂၈၀) ကျော်ခန့် ပါဝင်ပါရေ။ ၄င်းအရုပ်တိတွင် အပေါ်ဆုံးအတန်း၌ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်တိ စီတန်းထွင်းထုထားပါရေ။ တူရိယာတီးဟန်တိ၊ ဂျွမ်းထိုးဟန်တိ၊ တိရစ္ဆာန်တို့ ပျော်ပါးဟန်၊ ပူဇော်ဟန်၊ ငရဲကျဟန်၊ စစ်တိုက်ဟန်၊ ဝေဿန္တရာမင်းကြီး သားသမီးလှူဟန်၊ သုဝဏ္ဏသာမဇာတ်မှ လေးပစ်ဟန်၊ ရွှေဟင်္သာမင်းဇာတ်စသည့် သရုပ်ဖော် ရုပ်ကြွတိ ပါဝင်ပေရေ။ လူရုပ်တိတွင် မြောက်ဦးခေတ်အစောပိုင်း၌ ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ခသော အဝတ်တန်ဆာတိကို ဝတ်ဆင်ထားဟန် အနုစိတ်ထုလုပ်ထားပါရေ။ ရုပ်ကြွတိကို သူ့အခန်းနန့်သူ ၊ ထီးခန်း၊ နန်းခန်း၊ တောခန်း၊တောင်ခန်း စရေဖြင့် သူ့အဆောင်အယောင်တိဖြင့် အမွှန်းတင် ထွင်းထုထားပါရေ။ ဂန္ဓကုဋီတိုက်အတွင်းတွင် အမြင့် (၆) ပေကျော်ခန့်ဟိ ကျောက်ဆင်းထုတော်ကြီးတစ်ဆူ စံပ္ပါယ်လျက်ဟိရေ။ ကျောက်ပလ္လင်ပေါ်တွင် ရခိုင်စိတ္တလင်္ကာရ အနုလက်ရာတိ၊ ဇာတ်နိပါတ်တော်လာ ရုပ်ကြွတိ၊ ကောင်းချီးပေးခရုသင်းမှုတ်ဟန်အရုပ်တိ၊ ဓားကိုင်သူရဲ၊ ဆင်စီး၊ မြင်းစီး သူရဲတို့ဧ့ ရုပ်ထုတိ ထွင်းထုထားပါရေ။ ဤရုပ်ကြွတိရေ မြောက်ဦးခေတ်အစောပိုင်း ယုံကြည်ချက်နန့် ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှုကို ဖော်ပြသော ကြေးမုံတစ်ချပ်ဖြင့်ဖြစ်ပါရေ။ ဂူတော်ဧ့ခေါင်မိုးတွင် အလယ်တည့်တည့်၌ ကြာပွင့်ကြီးသဏ္ဌာန်ထွင်းထုထားရေ။ အလယ်၌ကြာဝတ်ဆံပန်းဆွဲ ကျောက်တုံးအောက်သို့ တွဲကျနီပြီး အလွန်လှပသေသပ်လှပါရေ။ မဟာဗောဓိရွှေဂူစေတီတော်ကြီးမှာ လက်ရာမြောက်သော စေတီတော်ကြီး တစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
မဟာဝိဇယျရံသီစေတီတော်

## တည်နီရာ
မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ တောင်ဘက်နှစ်မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ဟိပြီး တောင်သုံးကျိပ်တစ်ဆူဧ့ တောင်ဘက်၊ သိကြားမင်းစေတီတော်ဧ့ အနောက်ဘက်တွင် ကျရောက်ပါရေ။ 
## တည်ထောက်ထူ
ဘုရင်မင်းစောမွန်ရေ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၇၉၂) ခု၊အေဒီ (၁၄၃၀) ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်လှူဒါန်းခ ပါရေ။ 
## သမိုင်းအကျဉ်း
ဘုရင်မင်းစောမွန်ရေ လောင်းကြက်မြို့တော်ဟောင်းမှပြောင်းရွှေ့လာပြီး မြောက်ဦးမြို့တော်သစ်အား တည်သည့်အခါ မြို့တည်ဘုရားအဖြစ် ဤမဟာဝိဇယျရံသီစေတီတော်ကြီးကိုလည်း တည်ဆောက်လှူဒါန်းခပါရေ။ ၎င်းနန့်အတူ ပါဟိလာရေ လောင်းကြက်မြို့တော်ဟောင်းမှ သာသနာပိုင်ဆရာတော် မဟာဝိဇယျရံသီနန့် ရဟန်းတော်တိတို့အတွက် ကျောင်းတော်ကြီးတစ်ဆောင်ကိုလည်း စေတီတော်ဧ့ အရှေ့တောင်ဘက်တောင်စောင်းတွင် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခပါရေ။ ယခုအခါ အဆိုပါ မဟာဝိဇယျရံသီ ကျောင်းတော်ဟောင်းကိုလည်း တွေ့ဟိနိုင်ပါသေးရေ။

ကျောင်းတော်ဟောင်းနီရာတွင် ကျောက်တံတိုင်းအပိုင်းအစတိ၊ စဉ့်လက်ရာ ကြမ်းခင်းပြားတိ၊ အုတ်ကြွပ်ခေါင် မိုးပြားတိကိုလည်း အဆိုပါနီရာ၌ လေ့လာတွေ့ဟိနိုင်ပါရေ။ မဟာဝိဇယျရံသီ ဆရာတော်ကြီးအတွက် တည်ဆောက် လှူဒါန်းခသဖြင့် မဟာဝိဇယျရံသီ စေတီတော်ဟု ခေါ်တွင်ခြင်းဖြစ်ပါရေ။ ဘုရင်မင်းစောမွန်ဧ့ ညီတော် မင်းခရီ(ခ)နရနုကလည်း နန်းတက်ဘုရားအဖြစ် ဤမဟာဝိဇယျရံသီစေတီတော်ကို ထပ်မံပြုပြင်လှူဒါန်းခပါရေ။ အေဒီ (၁၄၈၆) ခုနှစ်တွင် အင်းဝမှ ကဗျာစာဆိုသျှင် သျှင်တေဇောသာရနန့် ၎င်းဧ့ ဆရာသျှင်မဟာရဋ္ဌသာရတို့ ရခိုင်ပြည်သို့ ကြွရောက်လာစဉ်က ဤမဟာဝိဇယျရံသီ ကျောင်းတော်၌ ခေတ္တသီတင်းသုံးခရေဟု သိဟိရပါရေ။ “သျှင်သာရခိုင် တန်ဆောင်လော့”ကဗျာကို ဒေကျောင်းတိုက်ကြီးတွင်ပင် ရေးသားစပ်ဆိုခရေဟု သိဟိရပါ ရေ။
## ဗိသုကာလက်ရာ
မဟာဝိဇယျရံသီစေတီတော်ရေ ပေ (၂၀၀) ကျော်ခန့်မြင့်ရေ တောင်ထိပ်ပေါ်တွင် ကျောက်အတိဖြင့် တည်ဆောက် လှူဒါန်းထားရေ စေတီတော်ကြီးတစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါရေ။ စေတီတော်အောက်ခြေမှာ (၈) မျက်နှာဖြစ်ပြီး တစ်မျက်နှာနန့် တစ်မျက်နှာ အတိုင်းအတာတိတူညီမှုမဟိချေ။ ထောင့်မျက်နှာတိမှာ တစ်မျက်နှာလျှင် (၁၉) ပေခန့်ဟိပြီး ဘေးမျက်နှာတိမှာ တစ်မျက်နှာလျှင် (၂၄) ပေခန့်ဟိပါရေ။ စေတီတော်အောက်ခြေအချင်း (၄၅) ပေခန့်ဟိပါရေ။ စေတီတော်အမြင့်လည်း (၄၅) ပေကျော်ခန့်ဟိပါရေ။ ပစ္စယံနှစ်ဆင့်ဟိ လေးမျက်နှာစလုံး၌ မုခ်တံကဲတိဖွင့်ထားပါရေ။ မုခ်တံကဲထဲတွင် (၃) ပေကျော်ခန့်ဟိရေ ကျောက်ဆင်းတုတော်တိကို ပူဇော်ထားပါရေ။ မုခ်တံကဲမျက်နှာပြင်တွင် ရှေးခေတ် ရခိုင်စိတ္တလင်္ကာရ အနုလက်ရာတိဖြင့် ထုဆစ်ပူဇော်ထားပါရေ။ စေတီတော် အပေါ်ပစ္စယံတစ်ဆင့်ကို ခိုနန်းချိုးတိဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပါရေ။ စေတီတော်ခေါင်းလောင်းမှောက်မှ အပေါ်ကို အဝိုင်းပုံစံဖြင့် တည်ဆောက်ထားပါရေ။ ထီးတော်ကိုလည်း ကျောက်ထီးတော်ဖြင့် ပူဇော်ထားပါရေ။ စေတီတော် ကြီးဧ့ အနောက်ဘက်တွင် သိမ်တိုင်ကြီးတိ စိုက်ထူထားရေကို တွေ့ဟိရပါရေ။ ဒေကျောက်သိမ်တိုင်ကြီးတိကို အကြောင်းပြုပနာ မဟာဝိဇယျရံသီစေတီတော်ကို ဒေသခံတချို့က သိမ်ကြီးတောင်စေတီဟု ခေါ်တွင်ကြရေကိုလည်း
ကြားသိရပါရေ။ မဟာဝိဇယျရံသီစေတီတော်မှာ ခန့်ညားထည်ဝါရေ ကျောက်စေတီတော်ကြီးတစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါ ရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
မဟာသမတရာဇာ

မဟာသမတရာဇာ/အဂ္ဂေါပုညာစောရာဇာ (ရခိုင်သက္ကရာဇ် ၁၁၄၂-၁၁၄၆)(ခရစ်နှစ် ၁၇၈၂-၁၇၈၄)ရေ ရခိုင်ဘုရင်တိ ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း အုပ်စိုးစိုင်ကာလက  ရခိုင်ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်ပါရေ။ 

ဓမ္မရာဇ်ရာဇာမင်းလွန်လီကေ လက်ဝဲမြန်သတိုးအောင်ရေ မဟာသမတရာဇာအမည်ဖြင့် သက္ကရာဇ် ၁၁၄၄
ခုတွင် နန်းတက်ခရေ။ ထိုမင်းနန်းတက်ချိန်တွင် ရခိုင်ပြည်တောင်ပိုင်း၌ ဗိုလ်မင်းကျော်ထွေး အနောက်ပိုင်းတွင် ငသံဒွေ
ခေါင်းဆောင်ရေ လူတစ်စု စရေဖြင့် အစုစုကွဲကာ ပုန်ကန်ထြွကနီကတ်ရေ။ တစ်တိုင်းပြည်လုံး စည်းလုံးညီညာမှုမဟိဘဲ
သူတစ်လူ ငါတစ်မင်းဖြစ်နီကတ်ရေ။ ထိုသူပုန်တိကို သမတရာဇာရေ ဓားပိုင်ကြီးကျော်ပုံနန့်အတူ လား ရောက်နှိမ်နင်းရ
ရေ။ သူပုန်တိ အရီးနိမ့်၍ ပြိုကွဲခရရေ။ 

သူပုန်တိကို အောင်မြင်ပြီးနောက် မဟာသမတရာဇာမင်းရေ အဂ္ဂေါပုညာ
စောရာဇာအမည်ဖြင့် ဒုတိယအကြိမ် ဘိသိက်ခံလီရေ။ အနှိမ်နင်းခံရရေ သူပုန်ရို့ထဲမှ ငသံဒွေ၊ ငထွန်းစံ၊ ငပု၊ ဖောင်သာဟိ
ရို့ရေ အရှေ့ပြည် ဘိုးတော်ဘုရားထံ ခိုဝင်ပြီး ရခိုင်ပြည်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ရန် စစ်ပန်သဖြင့် ဘိုးတော်ဘုရားဧ့သားတော်
ဥပရာဇာ အိမ်ရှေ့မင်းရေ လာရောက်ပြီး ရခိုင်ပြည်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်လီရေ၊ ယင်းချင့်ကြောင့် မြောက်ဦးမြို့ရေ ၁၁၄၆
ခု ပြာသိုလပြည့်ကျော် (၇)ရက် စနီနိတွင် မြန်မာရို့ဧ့လက်အောက်သို့ ကျရောက်လီရေ။ မဟာသမတရာဇာမင်းကို
လက်ရဖမ်းမိပြီး အမရပူရနေပြည်တော်သို့ ယူဆောင်လား လီရေ။

မာရယုမင်း ဓညဝတီကို (ဘီစီ-၃၃၂၅)တွင် တည်ထောင်ခရေမှ မင်းဆက်မပြတ် ခေတ်အဆက်ဆက် အစဉ်တစိုက်
အုပ်စိုးလာခကတ်ရာ မြောက်ဦးခေတ်နောက်ဆုံးမင်း မဟာသမတရာဇာထိ ရခိုင်မင်းဆက်ပေါင်း (၂၃၈)ဆက်နှစ်ပေါင်း
(၄၄၅၁)နှစ် ကြာခရေ။

## ကိုးကား
မဟောဂနီပင်

**မဟောဂနီပင်**ရေ ရက်ပြတ်စိမ်းနိန်ရေ အပင်ကြီးမျိုးဖြစ်ပနာ အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုနန့် အမေရိကတိုက် အပူပိုင်းဒေသတိတွင် ပေါက်ရောက်ရေ။ ပုံမှန်ဆိုကေ ပေ ၁ဝဝ ခန့်ထိ မြင့်ကေလည်း ကြီးထွားရာ၌ အလွန်နှေးကွေးရေ။ ပင်စည်လုံးပတ်မှာ တစ်ခါတစ်ရီ ၁၂ ပေထိဟိပနာ တုတ်ခိုင်ကြီးမားရေ။ မြီပြင်ကနီပနာ ပထမဆုံး ထွက်ရေ အကိုင်းကြီးထိ ပေ ၆ဝ ကျော်ကျော်မြင့်ရေ။

မဟောဂနီဧ့ ရုက္ခဗေဒနာမည်မှာ ဆွိုက်တင်းနီးယား(Swietenia macrophylla) မဟောဂနီဖြစ်ပနာ မယ်လီယေစီအီး မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်ရေ။ ယင်းအသီးမှရရေ အစေ့တိကို ပုတီးကုံးတိ သီကုံးကတ်ရေ။ မဟောဂနီဆိုရေ နာမည်ကို အခြား မျိုးရင်းဝင် အပင်တိနန့် မဟောဂနီပိုင် အကွက်အကြောနန့် အရောင်ချင်းဆင်တူသည့် သစ်ပင်တိတွင်လည်း အသုံးပြုထားကတ်ရေ။ 
ရုက္ခဗေဒနာမည်အနိန်နန့် ခယာဆင်နီဂေါလင်ဆစ်ဟု ခေါ်ရေ အာဖရိက မဟောဂနီရေ အာဖရိကမှ အမြောက်အမြား ထွက်ကေလည်း အမျိုးညံ့ပနာ အသားရောင် မကောင်းပါ။ ဩစတြေလျယားတိုက်တွင် ပေါက်ရောက်ရေ ယူကလစ်ပင် (ငှက်ခြီာက်ပင်) တစ်မျိုးနန့် မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် ပေါက်ရေ ဆာကိုကာပတ်ခေါ် အပင်မျိုးကိုလည်း မဟောဂနီဟု ခေါ်ကတ်ရေ။

မဟောဂနီရေ ဥရောပတိုက်သို့ ဇာအချိန်က ရောက်ဟိလာရေကို ဇာသူလည်း မသိကတ်ရ။ ၁၅၉၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဆာဝေါ်လတာရောလီဆိုသူ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးရေ အနောက်အိန္ဒိယ ကျွန်းစုသို့ သင်္ဘောဖြင့် ဆိုက်ရောက်လာရာတွင် သူနန့်အတူ ပါလားရေ သင်္ဘောဗိသုကာရေ မဟောဂနီ သစ်သားကို ဂျမေးကားကျွန်း ၌ တွိ့ဟိအတွက်နန့် သင်္ဘောပြင်ရာတွင် အသုံးပြုခဖူးရေ။ ထိုစဉ်က ယင်းဧ့ 
တန်ဖိုးကို မသိကတ်သိမ်း။ ၁၈ ရာစု နှစ်ကျမှသာ အင်္ဂလိပ် အိမ်ထောင်ပရိဘောဂ ပြုလုပ်သူတိစော် မဟောဂနီသားကို စတင် အသုံးပြုလာကြရာ အလွန်ကောင်းကြောင်း သိသာလာအတွက်နန့် တဖြည်းဖြည်း ထင်ရှားပနာ လူသုံးများလာရေ။ ၁၇၅၃ ခုနှစ် တစ်နှစ်တည်းတွင် မဟောဂနီသား ကုဗပေပေါင်း ၅ သိန်းကျော်ကျော်ကို အင်္ဂလန်ပြည်သို့တင်ပို့ခရလီရေ။ ဂုအခါ မဟာဂနီသစ်မျိုးမှာ အလွန်ရှားပါး
လားရာ။ တောကြီး မျက်မည်းထဲ၌ တစ်ဧကလောက်မှ တစ်ပင်နှစ်ပင်သာ တွိ့ရနိုင်လီရာ။ ခုတ်လှဲရာ၌ အမြစ်မှ နီပနာ ၁၂ ပေအမြင့်ဟိရေ စစ်ကြီးတိမှာ တက်ခုတ်ရအတွက်နန့် အလွန် ဘေးအန္တရာယ်များရေ အသက်မွီးဝမ်းကျောင်းတစ်ရပ် ဖြစ်လီရေ။ ခုတ်လှဲပြီးရေ သစ်လုံးတိကို နွားတိနန့်သော် လည်းကောင်း၊ သစ်ဆွဲစက်တိနန့်သော် လည်းကောင်း 
အလွန်ကြမ်းတမ်းရေ လမ်းတစ်လျှောက် မြစ်ဆိပ်သို့အရောက် ဆွဲလာရရေ။ မြစ်ဆိပ်တွင်လည်း ရေတက်စောင့်ပနာ လိုရာသင်္ဘောဆိပ်မြို့သို့ ယူဆောင်လားရလီရေ။ ံဒေလောက် ရှားပါးပနာ 
ခက်ခက်ခဲခဲ ယူဆောင်လာရရေ မဟောဂနီသားရေ တန်ဖိုးတိလှရေကြောင့် အိမ်ထောင်ပရိဘောဂတိ ပြုလုပ်ရာတွင် ယင်းချင့် သက်သက်မသုံးနိုင်ပါ။ ပါးလွှာရေ အချပ်
တိဖြစ်အောင် ခွဲစိတ်ပနာ အခြားသစ်အပေါစားတိပေါ်ထပ်ပနာ ထပ်သစ်အဖြစ် အသုံးပြုကြလီရေ။

မဟောဂနီသားရေ ကျစ်လျစ်မာကြောပနာ နှစ်ပေါင်းများစွာ လှပရေ အရွက်အကြောတိ ဟိရေကြောင့် အိမ်ထောင် ပရိဘောဂတိနန့် အခြားအိမ်တွင်းသုံး ပစ္စည်းတိ ပြုလုပ်ရာ၌ များစွာ တန်ဖိုးထားကာ အသုံးပြုကြ လီရေ။ နဂိုအသားရောင်မှာ လှပရေ နီညိုရောင်ဖြစ်ရေကြောင့် အရောင်ဆီတင်ရန်ပင် များစွာ မလိုအပ်ပါ။ ရေစိုခံနိုင်သည့်ပြင် ကျုံ့မဝင်တတ်ရေကြောင့် မဟောဂနီသားကို လှေငယ်တိ ဆောက်လုပ်ရာ၌လည်း အသုံးပြုကြလီရေ။
မဟော်ဂနီအသီးကို သွေးတိုးကျဆီးဖော်စပ်ရာတွင် အသုံးပြုလိ့ဟိရေ။
 
## ကိုးကား
မအီမြို့

## ဒေသသမိုင်းအကျဉ်း

တောင်ကုတ်မြို့နယ်၊ မအီမြို့နယ်ခွဲအား ပြည်ထဲရီးဝန်ကြီး ဌာနဧ့ (၁-၄-၂၀၀၄) ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်၊ ၁၀၀/၂၄-၄၆/ ဦး ၁ အရ လည်းကောင်း၊မအီမြို့ကို(၁-၄-၂၀၀၄)ရက်စွဲပါအမိန့် အမှတ်၊ ၁၀၀/၂၂-၃၅၄/ ဦး ၁ အရ ဖွဲ့စည်းခွင့်ပြုခပြီး မြို့နယ်ခွဲဖွဲ့စည်းချိန်တွင် ရပ်ကွက်(၄)ခု၊ ကျေးရွာအုပ်စု (၁၀)အုပ်စု၊ ကျေးရွာ (၆၇)ရွာဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခပါ ရေ။ မအီမြို့ရေ တောင်ကုတ်မြို့နယ်ဧ့မြောက်ဘက်စွန်းဟိ မအီချောင်းတံတားနန့် ကပ်လျက် မအီချောင်းဝဲယာတည်ဟိပါရေ။ မအီချောင်းကိုအစွဲပြု၍ မအီမြို့ဟုခေါ်တွင်ခြင်း ဖြစ်ပါရေ။ မအီမြို့အနီးဟိစကားတောင်ဘုရားကျောက်စာတွင် ဤဘုရားကို ကောဇာသက္ကရာဇ် ၈၁၃ ခုနှစ်တွင် တည်ရေဟု ဖော်ပြထားပါရေ။ ယင်းသက္ကရာဇ်မှာ ရခိုင်ပြည်ကြီး ပထမမြောက်ဦးခေတ်၊ ဒုတိယမြောက်ဘုရင် (နရနုမင်းခရီ)လက်ထက် ဖြစ်ပါရေ။မြောက်ဦးခေတ်တွင် နန်းတွင်းညီလာခံ စာရင်းအရ(မအီစား)မှာညီလာခံ၌လက်ဝဲဘက် အလယ်တန်းတွင်ထိုင်ရကြောင်း သိရပါရေ။ သို့ဖြစ်ပါ၍ မအီမြို့ ရေ ပထမမြောက်ဦးခေတ်မတိုင်မီ တည်ဟိ ခရေ ဟုခန့်မှန်းနိုင်၍ နှစ်ပေါင်း ၆၀၀ ကျော်ခန့်ဟိမည်ဟု ... ယူဆရပါရေ။

## ပထဝီဝင် အနီအထား
မအီမြို့ရေရခိုင်ပြည်နယ်တောင်ပိုင်းတွင် တည်ဟိပြီး အရှေ့လောင်ဂျီ တွဒ် ၉၄ ဒီဂရီ ၁၈ မိနစ်၊ ၃၃.၉၉ စက္ကန့် နန့် ၉၄ဒီဂရီ ၂၀မိနစ် ၃၁.၃၈စက္ကန့်အကြား၊ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉ ဒီဂရီ ၃၀ မိနစ် ၃၃.၂ စက္ကန့် နန့် ၁၉ ဒီဂရီ ၃၈ မိနစ် ၃၀ စက္ကန့်အကြားတွင် တည်ဟိပါရေ။ အရှေ့မှအနောက်သို့ (၁.၃၀)မိုင် ၊ တောင်မှ မြောက်သို့ (၁.၄၅) မိုင် ရှည်လျားပါရေ။

## နယ်နိမိတ်

မအီမြို့ဧ့ မြောက်ဘက်တွင် တောင်ကုတ်မြို့နယ်၊ ဂျီဖြူ တောင်ကျေးရွာ အုပ်စု၊ အရှေ့ဘက်တွင် တောင်ကုတ်မြို့နယ်၊ လက်ပန်ကျေးရွာအုပ်စု၊ တောင်ဘက် နန့်အနောက်ဘက်တွင် တောင်ကုတ်မြို့နယ်၊ သဒွန်ကျေးရွာအုပ်စုရို့နန့် နယ်နိ မိတ်ချင်း ထိစပ်နီပါရေ။ 

## မြေမျက်နှာသွင်ပြင်
မအီမြို့ရေ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက်(၁၈)ပေ အမြင့်တွင်တည်ဟိ ပါရေ။ မအီမြို့အနီး ဇီးဇန်တောင်မှာ အရှေ့မှအနောက်ဘက်သို့ သွယ်တန်းလျက် ဟိပြီး အမြင့်ပေမှာ (၁၁၀၀)ခန့်ဟိပါရေ။

## ရေဆင်း
မအီမြို့ဟိ မအီချောင်းမှာ မြို့အား အရှေ့မှအနောက်သို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျှက်ဟိပါရေ။

## ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက်အမြင့်
မအီမြို့ရေ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် ပျမ်းမျှအမြင့် (၁၈) ပေဟိပါရေ ။

## ကိုးကား
မအီမြို့နယ်ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်

ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်ဟိမြို့တိ
မာကို ပိုလို

**မာကိုပိုလို** (**Marco Polo** ) (၁၂၅၄ - ၁၃၂၄) ရေ ဗီးနက်သျှင်း သမ္မတနိုင်ငံမှ ကုန်ရေတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဥရောပသားတိအား အလယ်အာရှနန့် တရုတ်ပြည်ကို သိဟိလာစေသည့် *[[မာကိုပိုလို ခရီးလားမှတ်တမ်း]]*ကို ရီးသားခသူ ဖြစ်ရေ။ သူရေ ကုန်သွယ်မှု လုပ်ငန်းတိကို သူဧ့ဖခင် နီကိုလို ပိုလိုနန့် ဦးလေး မာဖဲယို ပိုလိုရို့ထံမှ သင်ယူခပြီး ၎င်းရို့နန့်အတူ ပိုးလမ်းတလျှောက် အာရှသို့ ခရီးနှင်စဉ်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ထိုစဉ်က အုပ်စိုးမင်းမူသည့် ယွမ်မင်းဆက် ကူဗလိုင်ခန် မွန်ဂိုဘုရင်နန့် တွေ့ဆုံခရေ။ ဗီးနစ်သို့ ပြန်ရောက်ပြီးနောက် ဂျီနိုဝါတိုက်ပွဲတွင် အဖမ်းခံခရရေ။ အကျဉ်းကျနီစဉ်အတွင်း သူဧ့ခရီးလား အတွေ့အကြုံကို အကျဉ်းဖော်အား ပြောပြကာ ရီးသားစေခရေ။ ၁၂၉၉ ခုနှစ်တွင် မာကိုပိုလိုရေ အကျဉ်းထောင်မှ လွတ်မြောက်လာကာ ချမ်းသာကြွယ်ဝသည့် ကုန်ရေ တစ်ဦးဖြစ်လာရေ။ မာကိုပိုလိုရေ ၁၃၂၄ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ပြီး စိန့်လော်ရင်ဇို ဘုရားကျောင်းတွင် ဂူသွင်းမြှုပ်နှံထားရေ။ 

မာကိုပိုလိုရို့ဧ့ ခရီးစဉ်ရေလည်း ကိုလံဘတ်စ်ကဲ့သို့ရေ နောက်မျိုးဆက် စူးစမ်းလေ့လာသူတိအဖို့ နမူနာဖြစ်ခရေ။

## ကိုးကား
မာန်အောင်ကျွန်း

ရခိုင်ပြည်ဧ့ ဒုတိယအကြီးဆုံးကျွန်းမာ မာန်အောင်ကျွန်းဖြစ်ရေ။ အရှိက အနောက်သို့ ၂၂ မိုင်၊ မြောက်မှ တောင်သို့ ၁၈ မိုင်ဟိပြီး စတုရန်းမိုင် ၉၇.၈၄ ခန့် ကျယ်ဝန်းရေ။ ကျွန်းဧ့ တောင်ဘက်ရေ ကုန်းမြင့်ဖြစ်ကာ ပုလဲငူတောင် (၈၄၉ ပေ)၊ တောင်နီတောင် (၆၄၆ ပေ)ရို့ ထင်ရှားရေ။ တောင်နီတောင်ခြီမာ ရေနံလက်ယက်တွင်းတိ ဟိရေ။ 

အဓိကချောင်းမှာ ဟုန်းချောင်းဖြစ်ပြီး၊ ဟုန်းချောင်းဝတွင် မာန်အောင်မြို့ တည်ဟိရေ။ တစ်နှစ်လုံး ပျမ်းမျှမိုးရီချိန် လက်မ ၂ဝဝ ခန့်ဟိပြီး ပူအိုက်စွတ်စိုရေ။ ပင်လယ်ရီမျက်နှာပြင်ထက် ၆ ပေ မြင့်ရေ။ ကျွန်းတောင်ဘက်နန့် အနောက်ဘက်မာ ပြန့်ပြူးရေ ပင်လယ်ကမ်းခြီဟိရေ။ ကျွန်းရံတိမှာ ရဲကျွန်း၊ တိုက်ကျွန်းနန့် ဗီကန်မီးပြကျွန်းရို့ ဖြစ်ကတ်ရေ။ ရဲကျွန်းမှာ မာန်အောင်ကျွန်းဧ့ အရှေ့တောင်ဘက် ၄ မိုင်ဘက်အကွာမာ ဟိပြီး တောင်မြောက် ၆ မိုင်ခန့် ရှည်လျားရေ။ 

မာန်အောင်ကျွန်း စွာ ရမ်းဗြဲကျွန်းဧ့ အနောက်တောင်ဘက်မာဟိရေ။ လတ္တီတွတ်၁၈°၄၀’နန့် ၁၈°၅၆’မြောက်အ ကြား နန့်လောင်ဂျီတွတ်၉၃°၃၁’နန့် ၉၃°၅၀’အရှိ၊ အတွင်းမာ ဟိကတ်ရေ။ အမြင့်ဆုံးတောင် ထိပ်စွာ၂၅၇မီတာ(၈၄၉ပေ)ဟိပြီးကေ။ အနောက်တောင်ဖက်ပိုင်းမာ
ပုလဲငူတောင်ဖြစ်တေ။

ရွံ့နဂါးတောင်အစုအဝီးတခု ဖြစ်ပြီးကေ၊ လောင်ဂျီတွတ်၉၃°၃၉’၄၁”အရှိနန့် လတ္တီတွတ် ၁၈°၄၄’ ၅၆”မြောက်မာတည်ဟိရေ။ ရက္ခိုင်ကမ်းရိုးတန်းမာအကြီးဆုံးသော နဂါးတောင်အစုအဝီး တစ် ခုဖြစ်တေ။ ပေါက်ကွဲမှုအကြိမ်အရီအတွက်ကိုမှတ်တမ်းတိ စိသားကိုက်မဟိကေလေ့၊ကြိမ်ဖန်များစွာ ပေါက်ကွဲမှု ဖြိုက်ခပြီး ဖြစ်တေ။ ကျယ်ဝန်းရေ နဂါးတောင်အဝကို ထင်ယှားစွာတွိ့ရရေ။ ကျေပြန့် ရေ စက်ဝန်းပုံဟိ ရွံ့ဖုံးလွှာဧရိယာကို တွိ့ရရေ။ 

ရွံ့ဖုံးလွှာကို အနောက်ဘက်မာ၊ အဟိဖက် ပိုင်းထက်ကျေပြန့်စွာ တွိ့ရရေ။ ရွံ့ဖုံးလွှာ စွာအနောက်ဘက် နန့်အနောက်တောင်ဘက်ကို မီတာ ၁၀၀လှောက်အကွာအဝီးထိ ပြန့်ကျက်နိန်ရေ။လက်ဟိ အချိန်မာနဂါးတောင်အဝက ရွံ့တိစီးဆင်းလျှက်ဟိနီရေ။ နဂါးတောင်အဝက အနိမ့်ပိုင်းသို့ စီးဆင်းလှားရေ ရွံ့ရည်စီးကြောင်း (mud flow) တိကို ထင်ယှားစွာ မတွိ့ဟိပါ။ နဂါးတောင်အဝရေသိသာရေ အမြင့်တခု မာတည်ဟိ မနေခြင်းကြောင့်ဖြစ်တေ။ ယင့်ချင့်အပြင် ပေါက်ကွဲမှုပြင်းအားကြောင့် ရွိ့တိအမြင့်တခုသို့ မြင့်တက်လားပြီးကေ၊ ထွက်ဟိလာရေ ရွံ့တိ နန့်အတူ မြီနိမ့်ရာအရပ်သို့ ယပ်တောင်ပုံစီးဆင်းဖြန့်ကျက်လားကတ်ရေ။

ရွံ့ဖုံးလွှာဧရီယာဧ့ပုံအရ၊ ကျွန်းဧ့ အောင်ခံကျောက်အနိန်အထား ရီလွှာတွန့်ချိုင့်(syncline) ဖြစ်နီပုံရရေ။ နဂါးတောင်ဧ့ လုံးဝိုင်းမှုဟိနီခြင်း၊ နဂါးတောင်အဝအလယ် စွာချိုင့်ဝှမ်းဖြစ်နီ ခြင်းနန့် ဘေးပတ်ပတ်လယ်မာ ဟိန်းနီရေတောင်တန်းတိ ဟိနီမှု ရီလွှာတွန့်ချိုင့် (syncline) ဖြစ် နီမှီငြမ်းပနာ သက်သီပြနိူင်ရေ။

ကျွန်းဧ့ အလယ်မာရွံံ့နဂါးတောင် အစုအဝီးကို တွိ့ရရေ။ ရွံ့နဂါးတောင်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ရီနွီးငွီ့တိ နန့် ဆာလဖါဓာတ်ငွီ့တိအပြင်၊ ရီနံနန့် မီသိန်းသဘာဝဓာတ်ငွီ့ ရို့လေ့ပါဝင်ရေ။ 

## ကိုးကား

ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်ဟိ မီးတောင်တိ
မာန်အောင်မြို့

မြန်မာနိုင်ငံဧ့ အနောက်ဘက်တွင် တည်ဟိရေ ရခိုင်ပြည်နယ် တောင်ကုတ်ခရိုင်တွင် တည်ဟိရေ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ပြီး မာန်အောင်ကျွန်းပေါ်တွင် တည်ဟိရေ။ မာန်အောင်မြို့နယ်မှာ မာန်အောင်ကျွန်း တစ်ခုလုံးဖြစ်ရေ။ မာန်အောင်မြို့ရေ မာန်အောင်ကျွန်းဧ့ အရှေ့မြောက်ဘက် အစွန်းတွင် တည်ဟိရေ။ ကျောက်ဖြူမြို့မှ ရေကြောင်းဖြင့် ၈၇ မိုင် ကွာဝေးရေ။ မာန်အောင်မြို့နယ်ရေ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် စတုရန်းမိုင် ၂၂ဝ၊ သူကြီးပိုင် နယ်ပေါင်း ၃၄ နန့် ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် လူဦးရေ ၃၄၉၆၉ ဟိရေ။ မာန်အောင်မြို့ဧ့ လူဦးရေမှာ ၁၉၅၃ ခုနှစ် သန်ကောင်စာရင်းအရ ၂၆၃၅ ယောက် ဖြစ်ရေ။

မြို့ပေါ်တွင် မြို့နယ်အရာဟိရုံး၊ ရဲဌာန၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းနန့် ဈေးဟိရေ။ မာန်အောင် ကျွန်းရေ ရခိုင် ကမ်းရိုးတန်း အလွန်၊ ဘင်္ဂလားအော်အတွင်းသို့ ရောက်နီရေ အစွန်ဆုံး ကျွန်းဖြစ်ရေ။ ရန်မာန်အပေါင်းကို အောင်မြင်သည့်အတွက် မန်အောင်(မာန်အောင်) ဆိုပနာ ရှေးအခါကပင် မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်ရေဟု ဆိုဧ့။ မာန်အောင်ကျွန်းရေ ပုံသဏ္ဌာန်အားဖြင့် တြိဂံပုံဖြစ်ဧ့။ မာန်အောင် ရေလက်ကြားဖြင့် ရမ်းဗြဲကျွန်းနန့် ပိုင်းခြားလျက်ဟိရေ။ မာန်အောင်မြို့ရေ ရမ်းဗြဲကျွန်းနန့် အနီးကပ်ဆုံးဖြစ်ရေ ချွန်ထွက်နီသည့် နီရာတွင် တည်ဟိရေ။ မာန်အောင်ကျွန်းဧ့ မြေမျက်နှာပြင်ရေ လှိုင်းထလျက် ဟိရေ။ အချို့တောင်တိရေ ပင်လယ်ပြင်အထက် ပေ ၁ဝဝဝခန့် မြင့်ရေ။ သစ်ပင်လည်း ထူထပ်ရေ ရွှံ့မီးတောင်တိလည်းဟိရေ။ တောင်နီတောင်ခေါ် မြေနီတောင်တွင် အလွန်မွှေးရေမြက်နီပင်တိ တစ်တောင်လုံးဖုံးလွှမ်းနီသဖြင့် ထူးခြားရေ။ မန်အောင်ကျွန်းတွင် ဆန်စပါးအပြင် ဆေးရွက်၊မြေပဲ၊ ကြံ၊ ပိုက်ဆံလျှော်၊ အုန်းပင်နန့် ကွမ်းသီးပင်တိလည်း စိုက်ပျိုးရေ။ မာန်အောင်ဧ့ အထင်ရှားဆုံး ထွက်ကုန်မှာ မန်အောင်ဆေးဖြစ်ရေ။ 

## တောင်နီတောင်

မာန်အောင်ကျွန်းတွင် တောင်နီတောင် ဟိရေ။ တောင်တစ်ခုလုံး မြေသားတွေကအနီရောင်ဖြစ်လို့တောင်နီတောင် ဟုခေါ်ရေ။ ခရီးကဝေးသလောက် ကြမ်းပါတယ် သို့ပေမယ့်လည်း ဘုရားဖူးတွေကတော့ မိုးကုန်ပြီဆိုတာနဲ့ တဖွဲဖွဲလားနီကြေတော့တာပါပဲ မိုးရာသီထဲမှာတော့လားလို့မရဘူးလေ တောင်ကျချောင်းတွေကို ဖြတ်လားရတော့ ရေကြီးကေ လူပါမျောရေ။ တောင်နီတောင်ထိပ်ကကြည့်ကေ ရေပတ်လည်ဝိုင်းနီတဲ့ မာန်အောင်ကျွန်းကိုကြည့်ရတာ တစ်ကယ်ကိုကြည်နူးစရာ ကောင်းပေရေ။ တောင်နီသျှင်မကို ဆံပင်တွေလှူမယ်ဆိုရင် အကျိုးထူးတယ်လို့လည်းပြောကတ်ပေရေ။ ဘုရားသျှင်ရဲ့ခြေတော်ရာတစ်ဆူကိုလည်း ပူဇော်ထားကြောင်း တွေရရေ။ တောင်နီတစ်ဝိုက်မှာ သစ်ခွတိ အလွန်ပေါရေ။ တောင်နီမှာပေါက်ရေ မြက်တိရေ သဘာဝအလျောက်အလွန်ပဲမွှေးပါရေ။ ဘုရားဖူးလားရေသူတိရေ မြက်မွှေးတိကို ယူဆောင်လာပြီး ဘုရားတင်လေ့ဟိကတ်ရေ။ မြက်မွှေးတိရေ တစ်လလောက်ထိ မွှေးနီရေ။

## ဒဏ္ဍာရီ

တောင်နီနဲ့ပတ်သက်ပြီး ဒဏ္ဍာရီတစ်ခုဟိရေ။ ရာမမင်းသားဇာတ်တော်မှ ဟာနုမာန်မျောက်မင်းရေ ရာမမင်းသားမြားဆိပ်သင့်ပြီးသေအံ့မူးမူး ဖြစ်ရေအခါ တောင်လုံးကျော် ဆေးမြစ်လားရှာလေရေ။ တောင်လုံးကျော်ဆေးမြစ်ကို လိုက်ရှာတာမတွိ၍ ဟာနုမာန်မျောက်က တောင်တစ်ခြမ်းကိုဖဲ့ပြီး ယူလာလေရေ။ ထို တောင်တစ်ခြမ်းရေ တောင်နီတောင်က ယူလားရေဟု ပြောစမတ် ဟိကတ်ရေ။ တောင်တစ်ခြမ်း ဖဲ့ယူလား၍ ချောက်ကြီးဖြစ်ပေါ်နီရေနီရာကို ဟာနုမာန်ချောက်လို့ခေါ်တွင် လေရေ။ တောင်နီမရောက်ခင် ရွာလေးတစ်ရွားနားမှာ လက်ကြားယိုတောင်ဆိုတာဟိရေ။ ထိုတောင်က ဟာနုမာန်ရဲ့လက်ကြားမှ သဲတချို့ယိုကျတာ တောင်သေးသေးလောက်ပမာဏ လောက်ဟိပါတယ်တဲ့၊ တောင်နီတစ်ဝိုက်မှာ ဆေးဘက်ဝင်အပင်တွေ အလွန်ပေါပါရေ။ ဟင်းသီး ဟင်းရွက်ပင်တွေကလည်း ပေါတိလီရေ။

## ရှစ်သောင်းဘုရား

ရှစ်သောင်းဘုရားကို ရခိုင်ဘုရင် မင်းဗာကြီးက တည်ထားခရေ။ နံရံဆေးရီးပန်းချီတိနန့် နံရံမှာထုထားရေ ပန်းပုတိ ဟိရေ။ ဘုရားအဝင်ဝတွင် ဘီလူးကြီးနှစ်ကောင်ကလည်း အသက်ဝင်လှရေ။ ရှစ်သောင်းဘုရားအပြင် ကိုးသောင်းဘုရားလည်း ဟိရေ။ 

## ကိုးကား

ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်ဟိမြို့တိ
မာလာရှမ်းကော

**မာလာရှမ်းကော**ရေ မွှေကြော်ပြီး ပြင်ဆင်ထားရေ တရုတ်ဟင်းတစ်မျိုး ဖြစ်ရေ။ မာလာအရသာ ပြင်းပြင်းထန်ထန်ဟိပြီး အသားနန့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်တိ ပါဝင်လေ့ဟိပြီး အငန်စပ်အရသာဟိရေ။ ပြင်ဆင်မှုလုပ်ငန်းစဉ်တွင် လိုအပ်ရေပါဝင်ပစ္စည်းတိကို အိုးထဲတွင်ထည့်ခြင်း၊ မွှေကြော်ခြင်းနန့် ဟင်းခတ်အနှစ်ထည့်ခြင်းရို့ ပါဝင်ပါရေ။ စားသောက်ဆိုင်တိတွင် စားသုံးသူတိရေ ဟင်းလျာကို စားဖိုမှူးမှ မပြင်ဆင်မီတွင် ပါဝင်ပစ္စည်းတိ (အသားနန့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်တိ) ကို ကိုယ်တိုင်ရွီးချယ်လေ့ဟိရေ။

မာလာရှမ်းကောကို မြန်မာတရုတ်လူမျိုးတိက မြန်မာနိုင်ငံတွင် စတင်မိတ်ဆက်ခပြီး ဂုအခါတွင် နာမည်ကြီး ဟင်းတစ်မျိုးဖြစ်ရေ။  

## သမိုင်း
မာလာရှမ်းကောရေ Jinyun တောင်၊ ချုံချင့်မြို့ ဟိ Tujia လူမျိုးတိ မှ ဆင်းသက်လာကာ ၎င်းရေ ပြည်တွင်းတွင် လူကြိုက်တိရေ အိမ်ပုံစံ ဟင်းတစ်မျိုးဖြစ်ရေ။ အိုးကြီးတစ်လုံးထဲတွင် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်မျိုးစုံနန့် ဒေဟင်းလျာကို နှစ်သက်ကတ်ရေ။ ဧည့်ရေတိ လာလည်ရေအခါ အသား၊ ပင်လယ်စာ၊ မျှစ်နန့် ရို့ဟူးအရေခွံတိအာ အိုးထဲကို ထည့်ပြီး ဧည့်ရေတိကို ကျွေးမွေးရေ။ မကြာသေးမီက တရုတ်နိုင်ငံတွင် လူကြိုက်တိလာမှုနန့်အတူ မာလာရှမ်းကောရေ ရာနန့်ချီရေ ပါဝင်ပစ္စည်းတိကို တိုးချဲ့ခရေ။  

## ကိုးကား
မာ့ခ် ဇက်ကာဘာ့

**မာ့ခ် အယ်လီယက် ဇက်ကာဘာ့ဂ်** (Mark Elliot Zuckerberg) (၁၉၈၄ မေ ၁၄ - ) ရေ အမေရိကန်နိုင်ငံသား ကွန်ပျူတာ သိပ္ပံပညာသျှင်၊ ဆော့ဖ်ဝဲရီးသားသူ၊ ပရဟိတ ဒါနသျှင်၊ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ် လူမှုဆက်ဆံရီး ဝက်ဘ်ဆိုက်ကို ဖန်တီးခသူ ဖြစ်ရေ။ ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ယူနီစဉ် တတန်းတည်းသား ဒပ်စတင် မော်စကိုဗစ် (Dustin Moskovitz)၊ အက်ဒွာဒို ဆေ့ဗရင်း (Eduardo Saverin) နန့် ခရစ် ဟယူးစ် (Chris Hughes) ရို့နန့်အတူ ကုမ္ပဏီအဖြစ် တည်ထောင်ခရေ။ တိုင်းမ်မဂ္ဂဇင်းမှ မာ့ခ် ဇက်ကာဘာ့ဂ်အား ၂၀၁၀ ခုနှစ်ဧ့ အထူးခြားဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ရွီးချယ်ခပြီး နှစ်ချုပ် မျက်နှာဖုံးသျှင်အဖြစ် ဖော်ပြခရေ။

## ငယ်ဘဝ
စိတ္တဗေဒပညာသျှင် မိခင် ခယ်ရင် (Karen) နန့် လားဆရာဝန် ဖခင် အက်ဒွပ် (Edward) ရို့က မာ့ခ် ဇက်ကာဘာ့ဂ်အား နျူးယောက်ပြည်နယ် ဟွိုက်ပလိမ်းစ်မြို့တွင် မွေးဖွားခရေ။ မာ့ခ်နန့် အမ ရန်ဒီ (Randi)၊ ညီမ ဒေါ်နာ (Donna)၊ (Arielle) ရို့နန့်အတူ ဒေါ့ဘ်စ် ဖယ်ရီမြို့ (Dobbs Ferry) တွင် ကြီးပြင်းကတ်ရေ။  မိဘတိက သူ့အား ဂျူးလူမျိုးရို့ဧ့ ရိုးရာဓလေ့အရ ပြုစုပျိုးထောင်ပီးခကေလည်း မာ့ခ်က သူရေ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု မဟိသူ တစ်ဦးဖြစ်ရေဟု ဆိုရေ။

ဇက်ကာဘာ့ဂ် အထက်တန်းကျောင်းသားဘဝတွင် ရူပဗေဒ၊ သင်္ချာစသည့် သိပ္ပံဘာသာရပ်တိတွင်သာမက နိုင်ငံခြား ဘာသာရပ်တိတွင်ပါ ထူးချွန်ပြောင် မြောက်ရေ။ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း လျှောက်လွှာတွင် သူရေ အင်္ဂလိပ်အပြင် ပြင်သစ်၊ ဟီဘရူး၊ လက်တင်နန့် ရှေးဂရိ ဘာသာတိကို ရီးနိုင်ဖတ်နိုင်ကြောင်း ရီးဖြည့်ခရေဟု ဆိုရေ။ ကောလိပ်တွင် သူရေ ရှေးဟောင်း ကဗျာလင်္ကာတိကို ကိုးကား ကောက်နုတ်တတ်လေ့ဟိကြောင်း လူသိတိရေ။

မာ့ခ် ဇက်ကာဘာ့ဂ်ရေ ပရစ်စီလာ ချန် (Priscilla Chan) ရို့ရေ မာ့ခ် တက္ကသိုလ် ဒုတိယနှစ်အတွင်း ကျောင်းသားအသင်းမှ ကျင်းပသည့် ပါတီပွဲတစ်ခု၌  တွေ့ဆုံခပြီး ၂၀၀၃ ခုနှစ်မှစပနာချစ်သူတိ ဖြစ်ခကတ်ရေ။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဇက်ကာဘာ့ဂ်ရေ ဆီးကျောင်းသူ ပရစ်စီလာ ချန်အား သူ ပါလို အယ်လ်တို (Palo Alto) ၌ ငှားရမ်းထားသည့် အိမ်တွင် အတူနီထိုင်ရန် ကမ်းလှမ်းခရေ။ ဇက်ကာဘာ့ဂ်ရေ တရုတ်ဘာသာကို နေ့စဉ်သင်ယူခပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ၎င်းရို့ နှစ်ဦးရေ တရုတ်ပြည်သို့ လားရောက်ခရေ။ ထိုခရီးစဉ်အတွင်း တရုတ်ပြည်၌ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ် အပိတ်ဆို့ခံရမှု ပြဿနာကို ဖြေသျှင်းနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းခရေ။

သူဧ့ facebook စာမျက်နှာတွင် သူရေ လူအတိဧ့ ဆက်သွယ်ရီး အချက်အလက်တိ စီးဆင်းမှုကို ကူညီရန် စိတ်ဝင်စားကြောင်း ရီးသားဖော်ပြထားရေ။ မာ့ခ်ဇက်ကာဘာ့ခ်ရေ colour blind တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အပြာရောင်ကို သာ‌ သေချာခွဲခြားနိုင်ရေကြောင့် facebook ၌ အတိဆုံး အသုံးပြုထားရေ အရောင်မှာ အပြာရောင်ဖြစ်နီခြင်းဖြစ်ရေ။

## ဆော့ဝဲလ်ဖန်တီးသျှင်(အစောပိုင်းကာလတိ)

မာ့ခ်ဇက်ကာဘာ့ခ်ရေ ငယ်စဉ်ဘ၀ ကတည်းက ကွန်ပျူတာ ကိုအသုံးပြုခပြီး အလယ်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ယူနီစဉ် ကတည်းက ဆော့ဖ်ဝဲလ် တိ ကိုစတင်ရီးသား ခရေ။ သူဧ့ ဖခင်ရေ သူ့ကို ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်ရီးနည်း သင်ပီးခရေ။ နောက်ပိုင်းတွင် Newman ၌ ဆက်လက် သင်ကြားခရေ။ မာ့ခ်ဇက်ကာဘာ့ခ်ရေ အထူးအနိန်နန့် ဆက်သွယ်ရီး တိဖြင့် ဂိမ်းတိကို ရီးရန် စိတ်ပါဝင်စားခရေ။ ZuckNet နာမည်ဟိ ပရိုဂရမ် တစ်ခုရီးသားခပြီး ထို ပရိုဂရမ်မှာ နေအိမ်တိနန့် လားကျန်းမာရီးရုံး ဆက်သွယ်ပီးရာ၌ အသုံးပြုခရေ။  မာ့ခ်ဇက်ကာဘာ့ခ်ရေ အထက်တန်းကျောင်းတက်နီစဉ် Intelligent Media Group ကုမ္ပဏီလက်အောက်၌ music player တစ်ခုဖန်တီးခပြီး Synapse Media Player ဟုနာမည်ပီးခရေ။ Microsoft ကုမ္ပဏီနန့် AOL ရို့က မာ့ခ်ဇက်ကာဘာ့ခ်ဆီမှ ဝယ်ယူရန် ကြိုးစားခကတ်လီမယ့် သူက ဟားဗက် တက္ကသိုလ်၌သာ သုံးရန် ရွှေးချယ်ခရေ။

## ကိုးကား
မိညို

မိညိုစော် အင်းဝရောက် ရခိုင်အမျိုးသမီး နန်းတွင်းစာဆိုတော် အဖြစ်ထင်ရှားခရေ။ သက္ကရာဇ်(၉၁၃) ခုနှစ် အင်း ဝနန်းတက်ရေ နရပတိစည်သူမင်း လက်ထက်တွင် နန်းတွင်း စာဆိုတော်အဖြစ် အမှုထင်းခရေ။ မိညိုရေ အင်းဝ နန်းတွင်း၌ စာဆိုပြိုင်ဖက်ဖြစ်တေ နန်းတွင်း မိဖြူနန့် အပြိုင်ဆိုရရေ။ ယင်းပိုင် အပြိုင်ဆိုရင်း ကိုယ်ရည်သွေးရတု ကို ဖွဲ့ဆိုခရေ။ မိညိုရေ အင်းဝသို့ ဇာပိုင်ပုံစံ ရောက်ဟိလားခစွာကို မသိဟိရပေ။ ထိုကဗျာအရ ၎င်းစော် ငါးပါးသီလကို စောင့်ထိန်းသူဖြစ်ကြောင်း၊ သူတစ်ပါးကို မနှိပ်စက်၊ မာန်မထွက်တတ်သူ၊ သူတစ်ပါး စိတ်ချမ်း မြေ့အောင် ရတုကဗျာ ဖွဲ့ဆိုသူဖြစ်ကြောင်း ဖွဲ့ဆိုခရေ။ မိညိုဧ့ ကဗျာဉာဏ်ရည်နန့် စိတ်ဓာတ် အရည် အသွေးကို ကောင်းစွာ အကဲခတ်နိုင်ရေ ရတုတဒ်ပုဒ်ပင်ဖြစ်ရေ။

“တောင်တွင် မြင့်မိုရ်၊ ကျွန်ုပ်ဆိုသား၊ ရေညိုရစ်သန်း ရဲလျက်ဝန်း၍၊ ဘေးကျွန်အလယ်၊ လေးသွယ်ခြည်ရောင်၊ တပြောင်ပြောင်လင်၊ ဘုန်းခေါင်အထွဋ်၊ သုံးလူနတ်တို့၊ မချွတ်မေတ္တာ၊ ဘိဓမ္မာကို၊ မှန်စွာအခေါင်၊ ကြာလွှင့်ဆောင် သည်၊ တောင်တွင်မြင့်မိုရ်သာတကား။

စည်တွင်ဗဟိုရ်၊ ကျွန်ုပ်ဆိုသား၊ ခါကိုသိစေ၊ ရှစ်ကြိမ် နေ့ဖြင့်၊ ချက်ရေမရွှေ့၊ တီးဓလေ့ကား၊ ညဉ့်နေ့နာရီ၊ ခြောက်ဆယ်စီလျှင်၊ ချက်ချီလှည့်ကျူး၊ ညဉ့်ဦးသန်ကောင်၊ သောက်ရောင်မိုးသောက်၊ မွန်းတည့်ရောက်က၊ ဝမ်းမြောက်ရွှင်လန်း၊ လူရ ဟန်းတို့၊ ထက်ဝန်းဖူးမြင်၊ သိစီရင်သည်၊ စည်တွင်ဗဟိုရ်သာတကား။

နန်းတွင်မိညို၊ ကျွန်ုပ်ဆိုသား၊ မှောင်ကိုပယ်လင်း၊ ဆီမီးဝင်းသို့၊ သီတင်းငါးမည်၊ သီလတည်လျက်၊ လှရည်ညက်သေး၊ ပြေး၍မဆို၊ သူ့ကိုနှိပ်စက်၊ မာန်မထွက်တည့်၊ ဝှန်တတ်ပညာ၊ လင်္ကာရတု၊ ဆိုမှုအရွ၊ ကြားကစိတ်ဝမ်း၊ သူ့နားချမ်း လိမ့်၊ စွဲလမ်းထိုတွင်၊ တောင်နှယ်ထင်သည်၊ နန်းတွင် မိညိုသာတကား။”

## ကိုးကား

ရခိုင်စာဆိုတော်များ (ထွန်းရွှေခိုင်-မဟာဝိဇ္ဇာ)
မာသာ ထရီဆာ

**မာသာ ထရီဆာ (Saint Teresa of Calcutta ကာလကတ္တားမြို့မှ စိန့်ထရီဆာ)** (၂၆ ဩဂုတ် ၁၉၁၀ - ၅ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၇) ဧ့ မူရင်းနာမည်မှာ အဂ္ဂနက်စ် ဂွန်ရှာ ဘိုဂျာရှား(Agnes Gonxha Bojaxhiu) ဖြစ်ရေ။ အယ်ဘေးနီးယားလူမျိုး တစ်ဦးဖြစ်ပြီး  ယခင်ယူဂိုးဆလာဗီးယားနိုင်ငံ၊ င ၁၉၁၀ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ၊ ၂၆ရက်နိက ဖွားမြင်ရေ။ အိန္ဒိယနိုင်ငံသား **ကက်သလစ်** ခရစ်ယာန် သီလသျှင် တစ်ပါးဖြစ်ရေ။ အသက် ၁၈နှစ်အရွယ်တွင် ဘာသာရီးဟောပြောပွဲတိ တက်ရောက်ခရာမှ ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ အပြီးအပိုင်ဝင်ရောက်ကာ သာဿနာအကျိုးပြုလုပ်ငန်းတိတွင် ဇောက်ချထမ်းဆောင်တော့ရေ။ ၁၉၂၈ခုနှစ်တွင် Sister of Our Lady of Loretor သီလသျှင်အသင်းသို့ ဝင်ရောက်ရေ။ ၁၉၂၉တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဒပ်ဗလင်မြို့အနီးဟိ ခရစ်ယာန်ကျောင်းတိုက် တစ်ခုတွင် ဘာသာရီးသင်တန်းတိ တက်ရောက်ခရေ။ ထိုနောက် သီလသျှင်အဖြစ် ခံယူကာ ကိုလ်ကတ္တားမြို့ဟိ စိန့်မေရီ အထက်တန်းကျောင်းတွင် ၁၇နှစ်တိုင်တိုင် စာပေသင်ကြားပို့ချခရေ။ 

သူမရေ ၁၉၅၀ တွင် ကာလကတ္တားမြို့၌ သာသနာပြုအသင်းကို ထူထောင်ခရေ။ ၄၅ နှစ်တာ ကာလအတွင်း မိဘမဲ့ကလေးတိ၊ ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူတိ၊ နာမကျန်းသူတိအား ကြည့်ရှုစောင့်ရှောက်ခပိုင် သာသနပြုအသင်း တိုးချဲ့နိုင်ရီးအတွက် ဦးစီးဦးဆောင်ပြုခရေ။ သူမကွယ်လွန်ပြီးနောက် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျွန်ပေါ ဒုတိယ က Blessed Teresa of Calcutta (ကောင်းချီးပီးခံရသူ ကာလကတ္တားမှ ထရီဆာ) ဘွဲ့ကို အပ်နှင်းခရေ။ အိန္ဒိယအစိုးရက မာသာထရီစာဧ့ အသုဘအခမ်းအနားအား နိုင်ငံတော် ဈာပနာအဆင့်ဖြင့် ကျင်းပခပြီး နိုင်ငံများစွာရို့မှ အကြီးအကဲတိလာရောက်ခကတ်ပြီး ဝမ်းနည်းကြောင်း ဖော်ထုတ်ပြောကြားခကတ်ရေ။ 

၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်တိတွင် Malcolm Muggeridge ရီးသားသည့် *Something Beautiful for God* စာအုပ်ကြောင့် မာသာ ထရီဆာရေ ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူနန့် အကူအညီလိုအပ်သူတိအား လူသားချင်း စာနာထောက်ထားရန် ဆော်ဩသူ အဖြစ် နိုင်ငံတကာတွင် နာမည်ကျော်ကြားလာရေ။ သူမဧ့ ပရဟိတ လုပ်ငန်းတိကြောင့် ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် ငြိမ်းချမ်းရီး နိုဘယ်ဆုကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၆၂ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံဧ့ **ပက်ဒမာရှာရီ** ဆု ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒယနိုင်ငံဧ့ အမြင့်ဆုံး ဂုဏ်ထူးဆောင် **ဘာရတ် ရတနာ**(Bharat Ratna) ဆုကို ရဟိခရေ။

## ကိုးကား
မိပန်းရံ

မပန်းရံစော် အင်းဝအမတ်ကြီး နန္ဒကျော်ထင်ဧ့ သမီးငယ်ဖြစ်ရေ။ ရခိုင်စာဆို စိုင်းတင်စား ရွှေသဲနန့် သက္ကရာဇ် ၁၁၂၃ ခုနှစ်တွင် လက်ထပ်ခရေ။ ယင်းချင့်နန့် ၎င်း ဧ့မွေး နိ့သက္ကရာဇ်ကို ခန့်မှန်းနိုင်ပေရေ။ ပန်းရံရေ အင်းဝမျိုးရိုး အခြီခံမြင့်သူဖြစ်ရေ။ သက္ကရာဇ် (၁၁၁၅) ခုနှစ်တွင် ဖခင်နန္ဒကျော်ထင်ရေ ၎င်းအပါအဝင်
အမတ်ကြီးသုံးဉီးနန့် နောက်ပါကျေးကွန် (၂၀ဝ) နန့် ရခိုင်သို့ ခိုလူံလာခသူဖြစ်ရေ။ ရခိုင်ဘုရင်နရအဘယမင်း ရေ ဆင်ကဲကြီးရာထူးနန့် ချီးမြင့်မြောက်စားခရေ။ ယင်းချင့်ကြောင့် မိပန်းရံရေ မျိုးရိုးမှန်ပနာ လက်ရုံးရည် နှလုံးရည် အဆင်းအင်္ဂါနန့် ပြည့်စုံသူ ဖြစ်ရေ။

အမတ်ကြီးရွှေသဲရေ နရအဘယမင်းရာဇာထံ အမှုထမ်းပြီးကေ ကကောင်းမကြာ ထိုမင်းလွန်ရေ။ ၎င်းဧ့သား သီရိသုရာဇာ (၁၁၂၃) ဆက်ခံရာ (၃) လသာ ရှည်ပနာ ကျောက်ရောဂါနန့် လွန်ပြန်ရာ ၎င်းဧ့ညီ စန္ဒပရမ (၁၁၂၃-၁၁၆၂) ဆက်ခံရေ။ ထိုမင်းသား ဉီးဘော်ငွေအား အမတ်ကြီးရွှေသဲနန့် မိပန်းရံရို့ထံတွင်အပ်နှံပြီးကေ မိပန်းရံကို နို့ ထိန်းအရာ ရွေးချယ်ခရေ။ အဘယမဟာရာဇာ( ၁၁၂၆-၁၁၃၉) လက်ထက်တွင် ဉီးရွှေသဲမှာ မြို့သစ်စားရာထူးသို့ တိုးမြင့်ခန့် အပ်ခြင်းခံရပြီး မိပန်းရံမှာလည်း နန်းတွင်းသူတိအား ထိန်းကျောင်းရရေ့ အမှုတော်ကို တာဝန်ယူရရေ။

သက္ကရာဇ် (၁၁၃၅) တွင်နန်းတက်ရေ စန္ဒသုမနရာဇာခေါ် င-သောက်ကြာလက်ထက်တွင် အမတ်ကြီးရွှေသဲမှာ မူလက င-သောက်ကြာကို အမတ်ကြီးမခန့်သင့်ကြောင်း လျှောက်ထားခဖူးရေ့ ရန်ငြိုးကြောင့် အဆုံးစီရင်ခြင်းခံရရေ။ အမတ်ကြီးရွှေသဲဧ့ လျှောက်ထားချက်မှာ နည်းနာယူဖွယ် မှတ်သားလောက်ဖွယ်ဖြစ်ရေ။
“ရေမြေသနင်း မင်းရို့ကျင့်သုံး ရှေးထုံးမသုန် ရာဇဂုဏ်မြတ် နဝရတ်ကိုးခိုင် မဏ္ဍိုင်မပျက် မင်းလက်နက်တည့် ဝေဝက်စိတ်ဖြာ မလိမ္မာငြား သူမိုက်သားကို မှား၍ပြည့်သျှင် သူကောင်းတင်လျက် တိုင်းခွင်ခရိုင် အပိုင်ကံကျွေး မင်းခွင့်ပီး၍ မှူးရီးမတ်ရာ နှင်းအပ်ပါမူ ဘဇာကျိုးဟိ နွမ်းရိသတ္တဝါ မြို့ရွာတုန်လှုပ် အကျိုးယုတ်၍ စက်ဆုတ်သဖွယ် ပျက်ရယ်တန္တု ပြည်မှုရူပ်ထွေး တိုင်းဝေးတပါး စကားမတည့် အရှည်မကောင်း ဗူးတောင်းပမာ မိစြွာငှက်ဆိုး လင်ကောင်ပိုးသို့ ဆိုရိုးတချက် ကြွက်နန့်မြွေတူ သူ့မူမဖျောက် မျောက်နန့်မြေးခွေးဆိုရီးတသီး ကျီးနှင်ဝက်တူအမူယုတ်သွမ်း သူကန်းအကြံ လေဘလျှံရေ မင်းထံနီးစပ် မသုံးအပ်” 

မိပန်းရံမှာ လင်တော်အမတ်ကြီး ဆုံးရှုံးလား နောက်မှာလည်း ဆက်ပြီးကေ အမူထမ်းခွင့်ရဟိသိမ်းရေ။ စန္ဒိဝိမလမင်းလက်ထက်တွင် ရိုးကျွန်းနန့် စိန်တင်စားရန်ပင် ပီးသနားခြင်းခံရရေ။ ၎င်းပြင်စာဆိုသျှင် ပညာဟိအမတ်ရွှေသဲနန့် အတူတကွ ရက်ရှည်လများ နီထိုင်ခရေကတစ်ကြောင်း၊ မိဘမျိုးရိုးအစဉ်အလာကြောင့်တစ်ကြောင်း ရှေးထုံးနိသျှန်ညးတိကို ကကောင်းနားလည်းတတ်မြောက်ခရေဟု ယူဆပနာ စန္ဒိဝိ မလမင်းက မှတ်ထားမိသမျှကို ရှေးဆုံးနည်းနာအဖြစ် ပြုစုစေလီရေ။

မိပန်းရံလည်း အမတ်ကြီးရွှေသဲထံမှ ကျေးဇူးသစ္စာဖြင့် ထုံးတမ်းနည်းနာတိကို မှတ်သမျှလျှောက်ထားနိုင်လို့ ဘုရင်မင်းမြတ်က သီရိမလ္လာဟူရေ ဘွဲ့ထူးကို ချီးမြင့်ရေ။ မိပန်းရံဧ့ တစ်သက်တာ မင်းမှုထမ်းဘဝကိုကား အတိအကျ မသိရသိမ်းချေ။ ယကေလည်းသောမြောက်ဉီး ထီးနန်းပျက်သုဉ်းခရေ ၁၁၄၆ ခုနှစ်အထိ နန်းရင်ပြင်တွင် အမှုထမ်း
ခရင်း စာပီတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခရေလို့တော့ခါ ခန့်မှန်းနိုင်ပါရေ။

သီရိမလ္လာမိပန်းရံ တစ်သက်တာမှာ တန်ဖိုးဟိစွာ လျှောက်ထားခရေ့ လျှောက်ထုံးများအနက်မှ ရခိုင်တိုင်းရင်းသားရို့အတွက် အထူးအရီးကြီးအဖိုးတန်ရေ “ရခိုင်အောင်လံတော်လင်္ကာ” မှာ ရခိုင်စာပီသမိုင်းတွင် အထင်အရှားမှတ်တမ်းတင်လျက် ဟိလီရေ။ ထိုလင်္ကာမှာ ရခိုင်နန်းတွင်းစာဆိုတိဧ့ နောက်ဆုံး ကဗျာလင်္ကာပင်ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်လီဖို့ထင်ရေ။

## ကိုးကား
မိမရီးရာဗိသုကာသီအိုရီ

အီလီအန် ဂရီးပိုင် မိမဗိသုကာတိက မိမရီးရာသီအိုရီအဖြစ်နန့် ဆက်စပ်နီရေ ဗိသုကာပညာတိကို လမ်းဖောက်လုပ်ပီးခကတ်ရေ။ ဒေမိမများရေ ရိုးရာမိသားစုတိ နီထိုင်သည့်နည်းလမ်းတိကို စိန်ခေါ်နီရေ ဗိသုကာကို စိတ်ကူးခကတ်ရေ။ မိမသီအိုရီနန့် ဗိသုကာပညာ ချဉ်းကပ်စဉ်းစားရေအရာကို မိမဗိသုကာတိအတွက်သာ ကန့်သတ်ထားရေ မဟုတ်ပါ။ ဗိသုကာ ပညာသျျှင် လီ ကောဘူဆီယား နန့် အဒေါ့ဖ်လာရို့ကလည်း သူရို့ဧ့ ဗိသုကာလက်ရာတိမှာ မိမရီးရာ သီအိုရီကို ဆန်းစစ်ခကတ်ရေ။  

## ဗိသုကာပညာ
ဒေါ်လိုရေစ် ဟေဒင်းန်ဧ့စာအုပ် "ကြီးကျယ်ခမ်းနားရေ ပြည်တွင်းတော်လှန်ရီး"မှာ သူမက 'ဆုံးရှုံးခရတဲ့ ဣထိယရိုးရာအစဉ်အလာ'က အိမ်အလုပ်နန့် မိမတိနန့်မိသားစုတိဧ့ အိမ်ရာလိုအပ်ချက်ကို ပြန်ပနာစဉ်းစားပီးရန် လမ်းကြောင်းခရေ။ ယင့်ချင့်အပြင် ဗိသုကာနန့် မြို့ပြပုံစံရီးဆွဲသူတိက မိသားစုဘဝအပေါ် ဒီဇိုင်းသက်ရောက်မှုကို ပြန်ပနာစဉ်းစားပီးရန် တိုက်တွန်းရေ။ မိသားစုတိဧ့ ပြောင်းလဲနီရေ လိုအပ်ချက်တိကို စဉ်းစားပီးသည့် ဒေစိတ်ကူးအိုင်ဒီယာကို Truus Schröder, အီလီရန် ဂရီးနန့် လီကောဘူးဆီး တိဧ့ စတိန်း ဒီ မွန်းဇီအိမ်တွင် တွိ့မြင်နိုင်ရေ။ ယပိုင် Rietveld Schröder အိမ်က မိသားစုဧ့ "ခေတ်သစ်" ဘဝတိဧ့ အကောင်းဆုံးနီထိုင်မှုနည်းလမ်းကို ပြသရေ ဗိသုကာ လက်ရာဖြစ်ရေ။

"ဒီSchröderရဲ့အိမ်ရေ အနုပညာဒီဇိုင်းတစ်ခုဖန်တီးသာမက မိမအခွင့်အရီးနန့်တစ်ဦးချင်းစီနန့် တစ်ဦးမှ တစ်ဦးသို့တာဝန်တိကို ပြန်ပနာအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရေ ပတ်ဝန်းကျင်အသစ်တစ်ခုကို အသုံးပြုသူတိကို ခံစားစီရေ။"

ယပိုင် ရွှေ့ပြောင်းနိုင်ရေ နံရံတိ၊ အကာအရံများရေ ဗိသုကာပညာက  ကြီးမြတ်ရေရည်ရွယ်ချက်နန့်အတူ တည်ဆောက်ခရေဆိုရေ ခြုံငုံခံစားမှုအပြင် အသိတရားလင်းလက်မှုကို ပီးရေ။ အိမ်ရေ မိသားစုဧ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်ရေဆိုရေ အချက်ကို Truus Schröder က ယုံကြည်ခရေ။ Truus Schröder ရေ နှစ်ဆယ်ရာစုဒတ်ခ်ျနန့် ဥရောပမိမအခွင့်အရီးရာနန့် ဆက်စပ်မှုဟိပြီး သူမဧ့အိမ်ရေ ဒေရည်ရွယ်ချက်တိကို အခြီခံခရေ။   

အီလီရန် ဂရီး ဧ့ လက်ရာ E-1027 ရေ  မိမအခွင့်အရီးကို အခြီခံသည့်ဗိသုကာလက်ရာ နောက်ဥပမာတစ်ခုဖြစ်ရေ။  

Schröder ပိုင် ဂရီးရေ နီထိုင်သူတိနန့် မိသားစုအသစ်ယူနစ်က လိုအပ်ရေ ဗိသုကာဒီဇိုင်းရီးဆွဲခရေ။ ဂရီးစွာ ခေတ်သစ်ဗိသုကာတိကို အလုပ်လုပ်ခစဉ်အတွင်း အထူးအတွက်နန့်  LeCorbusier ဧ့ "ခေတ်သစ် ဗိသုကာဧ့ 5 မှတ်" ရေ အဆောက်အဦး ယပိုင်မဟုတ်ကေ အိမ်ဧ့ပြဿနာတိကို ဖြေသျျှင်းပီးသည့် ဥပမာဖြစ်ရေ။

E1027 နန့်The Schroder အိမ်ပိုင်ပင် ဗီလာ စတိန်း ဒီ မွန်ဇီ က မိမသီအိုရီမှတဆင့် ဗိသုကာလက်ရာကို ပြန်ပနာယှာဖွီတွိ့ဟိခရရေ။ ပိုလူသိများရေနည်းအရ ဒေအိမ်ကို ကျားမဆက်ဆံရီးနန့် ယောက်ျားနန့် မိန်းမအကြား ဆက်ဆံရီးနည်းလမ်းအသစ်အဖြစ် ညှိနှိုင်းခသည့် လမ်းသစ်ဟု ခေါ်တွင်ရေ။

ထိုအိမ်ရေ မိမသီအိုရီအတွက် အထူးအတွက်နန့် အရီးပါရေ။ ဇာကြောင့်ဆိုကေ ပုံမှန်ပြအိမ်အုပ်စုတစ်စုနန့် ကျား၊ မဆက်ဆံရီးတိကို မေးခွန်းထုတ်ရေကြောင့် ဖြစ်ရေ။ ထိုအိမ်အုပ်စုရေ  အိမ်ထောင်ရေစုံတွဲနန့် သူမဧ့ကလေးနန့်အတူ မိမတစ်ဦးကို အိမ်နီရာအကြောင်း မေးခွန်းထုတ်ရေကြောင့် ဖြစ်ရေ။  

## ဖတ်ရှုရန်
* Women in architecture

## ကိုးကား

## ထပ်မံဖတ်ရှုရန်
*
မိမအင်္ဂါ အစိ

**မအင်္ဂါ အစိ**ရေ နို့တိုက်သတ္တဝါ အမတိတွင်သာဟိရေ လိင်အင်္ဂါ တစ်ခုဖြစ်ရေ။ လူတွင် မိမ မျိုးပွားအင်္ဂါဧ အတွင်း နှုတ်ခမ်း ဆုံရာဟိ အတွင်းပိုင်းတွင် မြင်သာရေ ပဲစေ့ပုံ အဖြစ်ဟိရေ။ အစေ့ရေ ယောက်ျားရို့တွင် အပြန်အလှန်အားဖြစ်ဟိရေ လိင်တံ ရို့ကဲ့ ကျင်ငယ်စွန့်ရန် တာဝန်မယူဘဲ လိင် သာယာမူ အတွက်သာ ဖြစ်ရေ။ ၎င်းမှ ကွဲလွဲရေမှာ နို့တိုက် သတ္တဝါ၌ Spotted Hyena မြေခွေးရို့တွင်သာ ဟိရေ။ ထိုသတ္တဝါတွင် မအင်္ဂါ အစိ ရေ ကြီးထွားပြီး ကျင်ငယ်စွန့်ရန် နန့် လိင်ဆက်ဆံရန်တွင် သာမက ၎င်းမှ ကလေးပါ မွေးဖွားရေ။

## ပုံသဏ္ဌာန်
မအင်္ဂါ အစိဧ ခေါင်းပိုင်း ခေါ် ဂလင်းရေ ပဲစေ့ အရွယ် ဟိပြီး ပုံသဏ္ဌာန် လဲဆင်ရေ။ ယကေလည်း အရွယ်ပမာဏမှာ ကွဲပြားနိုင်ရေ။ ၎င်း မအင်္ဂါ အစေ့ဧ ခေါင်းပိုင်းရေ အာရုံကြော   ၈၀၀၀ ဟိရေကြောင့် အလွန် ခံစားနိုင်မှု ပြင်းထန်ရေ။ အဖိုရို့ လိင်တံကဲ့သို့ပင် နမ်အကြောတိ စုဆုံရာ ဖြစ်ရေကြောင့် လိင်စိတ်ဆွရန် အလွန်သင့်တော်ရေ။ 

မအင်္ဂါ အစိရေ ရူပ်ထွီးရေ တည်ဆောက်ပုံဖြစ်ပြီး အတွင်းပိုင်းနန့် အပြင်ပိုင်း ဟူပနာဟိရေ။ အပြင်နှုတ်ခမ်း နန့် ဆီးခုံမို့မို့ ဆုံရာဟိ မအင်္ဂါဇာတ်ဆုံရာ ရှေ့ဖတ် အပေါ်တွင် ထိုးထွက်နီရေ အခုံးကို မအင်္ဂါ အစိ အမိုး (clitoral hood) ဟုခေါ်ပြီး အစေ့ဧ ဂလင်း ကို အပြည့် သို့မဟုတ် တစိတ်တပိုင်း ကာထားရေ။ ၎င်းအစိခေါင်းမှ နောက်ဖက်သို့ ဆက်ပနာ လမ်းကြောင်းအများုင်း လက်တစ်ဆစ်လောက် ဆက်တက်လားပြီး ပြန်ကွေးလာကာ V ပုံသဏ္ဌာန် နှစ်ကိုင်းကွဲလားပြီး သစ်ပင် အမြစ်တိပိုင်ပြန့်လားကာ corpora cavernosa ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ၎င်းရေ အတွင်း နှုတ်ခမ်း နောက်ကွယ်တွင်တည်ဟိရေ။
မိဖုရားကြီးဂူ

## တည်နီရာ
မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ အရှေ့ဘက် (၁) မိုင်ကျော်ခန့်အကွာတွင် တည်ဟိပါရေ။ ဘုရားအုပ်စေတီတော်ဧ့ အရှေ့မြောက်ဘက်၊ ကိုးရင်းပုထိုးတော်ဧ့ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ဟိပါရေ။
## ကုထိုလ်သျှင်
ဘုရင်မင်းတိက္ခာဧ့ မိဖုရားခေါင်ကြီး စောသန္တာကကောဇာသက္ကရာဇ် (၉၁၅) ခု၊ အေဒီ (၁၅၅၃) ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်လှူဒါန်းခပါရေ။
## သမိုင်းအကျဉ်း
ဘုရင်မင်းတိက္ခာ (မင်းဋီကာ) ကိုးရေင်းဘုရားကို တည်ဆောက်လှူဒါန်းခရေအခါ မိဖုရားခေါင်ကြီး စောသန္တာကလည်း မိဖုရားကြီးဂူကို တည်ဆောက်လှူဒါန်းခပါရေ။ မိဖုရားကြီးစောသန္တာ လှူဒါန်းခရေ ဂူဖြစ်ပနာ မိဖုရားကြီးဂူဟု ခေါ်တွင်ခြင်းဖြစ်ပါရေ။ မိဖုရားကြီးဂူနန့်ကပ်လျက် အရှေ့တောင်ဘက် မဟာရံတံတိုင်းမှ (၅) ပေခန့်အနိမ့်တွင် ကျောက်ပလ္လင်ပျက်တစ်ခုကို တွေ့ဟိရပါရေ။ ဘုရားဆင်းတုတော် အကျိုးအပဲ့အနည်းငယ် စုပုံတွေ့ဟိရပါဧ့။ ပလ္လင်လက်ရာမှာ လက်ရာကောင်းတစ်ခုဖြစ်ပါရေ။ ခရစ်သက္ကရာဇ် (၂၀၀၆) ခုနှစ်က ယှိဟောင်းသုတေသနနန့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာနမှ ထပ်မံပြုပြင်ထိန်းသိမ်းခပါရေ။
## ဗိသုကာလက်ရာ
မိဖုရားကြီးဂူတော်မှာ ပေ (၅၀) ခန့်မြင့်ရေ တောင်ကုန်းမြို့ရိုးတံတိုင်းပေါ်တွင် မဟာရံကျောက်တံတိုင်း (၄) ဖက် ကာရံပနာ တည်ဆောက်ထားရေ ကျောက်ဂူတော်ကြီးတစ်လုံးဖြစ်ပါရေ။ တောင်ဘက်နန့် အရှေ့ဘက်တွင် မဟာရံတံတိုင်းနန့် တစ်ဆက်တည်း တက်လမ်းလှေကားတိကို တွေ့ဟိရပါဧ့။ မြောက်ဘက်နန့် အနောက်ဘက်တွင်
လှေကားအရာသာ ကျန်ဟိပါတော့ရေ။ ဂူတော်ကြီးမှာ အရှေ့အနောက် အရှည်ပေ (၃၀) ခန့်ဟိပြီး တောင်မြောက်အရှည် (၂၄)ပေ ခန့်ဟိပါရေ။ မုခ်ထွက် (၇) ပေခန့်ဟိပါဧ့။ ဂူတော်အမြင့်မှာလည်း (၂၄) ပေခန့်ဟိပါရေ။ လှိုဏ်ဂူတော်ကြီးထဲမှ ဆင်းတုတော်ကြီးမှာ (၁၀) ပေ ခန့်မြင့်ပြီးပခုံးစွန်း နှစ်ဖက်အကျယ် (၅) ပေခန့်နန့် ဒူးစွန်း နှစ်ဖက်အကျယ် (၈) ပေကျော်ခန့်ဟိပါရေ။ မူလကကျောက်ဆင်းတုတော်ကြီးကို ရွှေချခပါလိမ့်မည်။ လက်ဟိရွှေမှုန့်နန့် သစ်စေးတိ ကပ်ကျန်နီသေးရေကို တွေ့ဟိရပါရေ။ ဆင်းတုတော်မှာ ပဇင်္ဂမုဒြာဆင်းတုတော်ကြီးဖြစ်ပြီး လေးမြို့ခေတ်ဟန်ထုလုပ်ထားရေကို တွေ့ဟိရပါရေ။ ဆင်းတုတော်ကြီးကို ပူဇော်ထားရေ ပလ္လင်တော်မှာကျောက်ပလ္လင်ဖြစ်ပြီး အမြင့် (၄) ပေကျော်ခန့်နန့် အကျယ် (၁၀) ပေကျော်ခန့် ဟိပါရေ။ ကြာမှောက်၊ ကြာလှန်၊ ပွင့်ဖတ်အကြီးအငယ်တိဖြင့် တန်ဆာဆင်ဖွဲ့စည်းထားပါရေ။ ဂူတော်ရင်ပြင်အရှေ့ဘက်တွင် အချင်း (၇) လက်မနန့် အမြင့် (၃) ပေခန့်ဟိရေ သိမ်သမုတ်ကျောက်တိုင်ကိုလည်း တွေ့ဟိရပါရေ။ တောင်အောက်ခြေအရှေ့ဘက်တွင် သိမ်တိုင်အပိုင်းအစတိကိုတွေ့ဟိရပါဧ့။ မိဖုရားကြီးဂူကုန်းတစ်ခုလုံးကို ရှေးခေတ်က သိမ်သမုတ်ခပါလိမ့်မည်။ မူလဂူတော်မှာ အထွတ်ဖြင့်တည်ဆောက်ခပါလိမ့်မည်။ ဂူအထွတ်အပိုင်းအစတိကိုလည်း ဂူပတ်ဝန်းကျင်တွင် တွေ့ဟိရပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅
မိုဃ်းကုတ်စက်ဝိုင်း

**မိုဃ်းကုတ်စက်ဝိုင်း** (Horizon) ရေ ကမ္ဘာနန့်ကောင်းကင်အား ပိုင်းခြားထားရေ မျဉ်းဖြစ်ပြီးကေ အပိုင်းနှစ်ခုနန့် ခွဲခြားထားရေ။ ယင်းရို့မှာ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်နန့် အတွင်းဆက်ထားရေအရာ၊ (သို့) အတွင်းမဆက်ထားရေအရာရို့ဖြစ်ရေ။ နီရာအများစုမှာ သစ်ပင်၊ အဆောက်အအုံ၊ တောင်ကုန်းတောင်တန်းတိနန့် ကာဆီးထားရေကြောင့် စစ်မှန်ရေ 
မိုဃ်းကုတ်စက်ဝိုင်းအား မမြင်ရလီ။ ယင်းအချက်တိကြောင့် ဖြစ်လာရေမြင်ကွင်းကို မြင်နိုင်ရေ မိုဃ်းကုတ်စက်ဝိုင်းဟု ခေါ်ဆိုရေ။ မိုဃ်းကုတ်စက်ဝိုင်းအား ဂရိဘာသာစကား "ὁρίζων κύκλος" (horizōn kyklos) မှ ဆင်းသက်လာပြီးကေ ပိုင်းခြားထားရေ စက်ဝိုင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရရေ။ ရေဒီယို၊ တယ်လီဂရပ်နည်းပညာတိ
မပေါ်ထွန်သိမ်းခင်က သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ပင်လယ်ပြင်၌ မြင်နိုင်ရေ မိုဃ်းကုတ်စက်ဝိုင်းဧ အကွာအဝီးရေ ကကောင်း အရီးပါလှရေ။ ဂနိ့ခေတ်အခါ၌ပင်ကေ လေယာဉ်ပျံတိ ပျံသန်းရာတွင် မိုဃ်းကုတ်စက်ဝိုင်းအား အသုံးပြုနီရဆဲဖြစ်ရေ။ 

## ကိုးကား
မိုနာလီဆာ

မိုနာလီဆာ () ရေ အီတလီလူမျိုး စွယ်စုံပညာသျျှင် လီယိုနာဒိုဒါဗင်ချီ ရီးဆွဲသည့် ကိုယ်တစ်ပိုင်းပုံ ဖြစ်ရေ။ ကမ္ဘာပေါ်၌ တန်ဖိုးအကြီးဆုံး ပန်းချီကားအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရပြီး ၁၉၆၂ ခုတွင် ထားရေ အာမခံငွေ ဒေါ်လာ သန်း (၁၀၀) ကြောင့် ဂင်းနစ်စံချိန်လည်း ဝင်ခရေ။ ၁၅၀၃-၀၆ ခုအတွင်း စဆွဲကြောင်း ယုံကြည်ကြကေလည်း အပြီးသတ်သည့်အချိန်မှာ ၁၅၁၇ မှသာ ဖြစ်ရေ။ ပြင်သစ်ဘုရင် ဖရန်စစ် (၁) က ပိုင်ဆိုင်ခပြီး ၁၇၉၇ ခုမှစပနာ နိုင်ငံတော်ပိုင်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ပါရီမြို့ဟိ လူဗာ (Louvre) ပြတိုက်တွင် ချိတ်ဆွဲထားရေ။

လီယိုနာဒိုရေ ပထမဦးစွာ ပန်းချီဆရာလည်းဖြစ်ခပြီး၊ အောင်မြင်ကျော်ကြားသူလည်း ဖြစ်ခရေ။ သူဧ့ပန်းချီကားတိထဲမှ နှစ်ကား ဖြစ်သည့် ၊ မိုနာလီဆာ နန့် နောက်ဆုံးညစာ ရို့ရေ အထင်ရှားအကျော်ကြားဆုံး နန့် အချိန်တိုင်းလိုပင် ပုံတူဟာသ ရီးဆွဲခံရခြင်း၌အများဆုံး နန့် ပုံတူဘာသာရီး ပန်းချီကားအဖြစ် အများဆုံး ပြန်ပနာထုတ်လုပ်ပီးရရေ။
မိုင်လိုးမား မျိုးစုံ

**မိုင်လိုးမား မျိုးစုံ** (Multiple myeloma) ရေ ပလာစမာဆဲလ်ဟုခေါ်ရေ သွီးဖြူဥအမျိုးအစားတွင် ဖြစ်ပေါ်လာရေ ကင်ဆာဖြစ်ရေ။ ပလာစမာဆဲလ်တိရေ ပိုးမွှားတိကို မှတ်မိပြီး တိုက်ခိုက်သည့် ပဋိပစ္စည်းတိ ဖန်တီးခြင်းဖြင့် ရောဂါပိုးတိကို တိုက်ဖျက်ရန် ကူညီပီးရေ။ မိုင်လိုးမား အတိအပြားရေ ကင်ဆာဆဲလ်တိကို ရိုးတွင်းခြင်ဆီတွင် စုပုံစေပြီး ကျန်းမာရေသွီးဆဲလ်တိကို ထုတ်ပီးရေ။ ပလာစမာဆဲလ်တိဧ အဓိကလုပ်ဆောင်ချက်မှာ ပဋိပစ္စည်း သို့မဟုတ် ခုခံအားနိုဂလိုဘူလင်ကို ထုတ်လုပ်ရန်ဖြစ်ရေ။

ပုံမှန်အားဖြင့် ပလာစမာဆဲလ်ပမာဏရေ ရိုးတွင်းခြင်ဆီဧ 2-3% ခန့်ဟိရေ။ ယကေလည်း၊ တိစွာရေ မိုင်လိုးမား ရေ ဒေအရီအတွက်ကို 10% ကျော်အထိတိုးလာစေပြီး immunoglobulin ထုတ်လုပ်မှုတွင် ချို့ယွင်းလားစေရေ။ M ပရိုတင်း သို့မဟုတ် Monoclonal ပရိုတင်းဟု ခေါ်ဆိုရေ ပုံမှန်မဟုတ်ရေ ပရိုတင်းတိရေ ခန္ဓာကိုယ်တွင်း အင်္ဂါတိကို အန္တရာယ်ဖြစ်စေရေ ဥပမာအားဖြင့် အရိုးပွခြင်း၊ အရိုးကျိုးခြင်း၊ ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်းနန့် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းဟိ ကယ်လ်စီယမ်အဆင့်ကို အန္တရာယ်ဟိရေ အဆင့်သို့ ပြောင်းလဲလားစေနိုင်ရေ။

အသက် 60 မှ 70 ကြားတွင် အဖြစ်တိပြီး အသက် 40 နှစ်အောက် လူတိတွင် အဖြစ်တိပါရေ။

တစ်ခါတစ်ရီတွင် ပလာစမာဆဲလ်တိရေ ရိုးတွင်းခြင်ဆီအပြင်ဘက်တွင်ဟိရေ အကျိတ်တစ်ခုဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ရေ။ ၎င်းကို Plasmacytoma ဟုရည်ညွှန်းပြီး ကျောရိုး၊ sternum သို့မဟုတ် နံရိုးတိတွင် အတိဆုံးတွိ့ဟိရရေ။

မိုင်လိုးမား မျိုးစုံ အတွက် လောလောဆယ် ပျောက်ကင်းအောင် မကုသနိုင်သိမ်းကေလည်း ရောဂါအခြီအနေဟိနီရေ်လည်း သေဆုံးသူတိကို ၎င်းရို့ဧ သက်တမ်းကို သက်တမ်းတိုးခွင့်ပီးခသည့် ဆီးပညာတိုးတက်မှု (လွန်ခသည့် 10 နှစ်အတွင်း) ကြောင့် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ကုသနိုင်သိမ်းရေ။

###### အကြောင်းတရားတိ
myeloma ဧအကြောင်းရင်းအတိအကျမသိရပါ။ ပုံမှန်မဟုတ်ရေ ပရိုတင်းဓာတ် (Monoclonal Gammopathy of Undetermined Significance – MGUS) ဟိရေ လူနာတိရေ နှစ်စဉ် 1% ဖြစ်နိုင်ချေ ပိုများရေ။

###### ရောဂါလက္ခဏာတိ

*    အရောင်ဖျော့ခြင်း၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းနန့် ပုံမှန်မဟုတ်ရေ သွီးထွက်ခြင်း။
*    အရိုးအဆစ်တိ နာကျင်ကိုက်ခဲခြင်း၊
*    သွီးထဲတွင် ကယ်လ်စီယမ် ပမာဏ မြင့်မားခြင်းရေ စိတ်ရူပ်ထွီးခြင်း၊ ဝမ်းချုပ်ခြင်းနန့် မထိန်းနိုင်ခြင်းရို့ ဖြစ်စေနိုင်ရေ။
*    ပြင်းထန်ရေကိုယ်အလေးချိန်

###### ကုသမှု
အဓိက ကုသနည်းမှာ ဓာတုကုထုံးဖြစ်ပြီး လူနာဧ အသက်အရွယ်နန့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အဆင်သင့်ဖြစ်မှုရို့ကို ဆုံးဖြတ်မည့် ရွီးချယ်မှုဖြစ်ရေ။ Novel ကုထုံးရေ သမားရိုးကျ ဓာတုကုထုံးနန့် နှိုင်းယှဉ်ပါက myeloma မျိုးစုံကို ကုသရာတွင် ထိရောက်ကြောင်း သက်သေပြခရေ။ အခြားဆီးဝါးအသစ်တိတွင် ရောဂါပြန်ဖြစ်ခြင်းမှကာကွယ်ပီးနိုင်သည့် Proteasome inhibitor နန့် immunomodulators တိပါဝင်ရေ။

အလိုအလျောက် ပင်မဆဲလ် အစားထိုး အစားထိုးခြင်း - အသက် 65 နှစ်အောက် လူနာတိအတွက် ဓာတုကုထုံးကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားပြီးနောက် (ယခင်ဟိပြီးသား အခြီအနေတိ မဟိဘဲ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အံဝင်ခွင်ကျဖြစ်စေရေ)။ အသက် 65 နှစ်အထက် လူနာတိဧ သင့်လျော်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကဲဖြတ်မှုနန့် ဆရာဝန်ဧ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ လိုအပ်ဖို့ဖြစ်ရေ။

*    Ablation- Plasmacytoma ဧအခြီအနေတိတွင်၊ အခြားအင်္ဂါတိသို့ပျံ့နှံ့လားခြင်း သို့မဟုတ် ကျိုးခြင်းမှပြင်းထန်ရေနာကျင်မှု
*    Biphosphanate ပိုင်ရေ အရိုးတိ သန်မာစီရန် ဆီးဝါးတိ ထပ်မံမပျက်စီးစီရန်။
*    နာကျင်မှုကိုသက်သာစီရန် balloon stent ကို ထိုးခြင်း - Kyphoplasty သို့မဟုတ် Vertebroplasty

## ကိုးကား
မိုးကြိုးလွှဲစနစ်

မိုးကြိုးလွှဲစနစ် (Lightning Protection System) ဆိုစွာမှာ အဆောက်အဦးတစ်ခုအား မိုးကြိုးပစ်ရေအခါတွင် ထိမှန်ခံရရေ အဆောက်အဦးအား   ပျက်စီးမှုမဟိစီရန် ဖန်တီးတပ်ဆင်ထားရေ  စနစ်တစ်ခုဖြစ်ရေ။ မိုးကြိုးလွှဲစနစ်ရေ ပြင်းထန်အားကြီးလွန်းရေ ဗို့အားမြင့်   မိုးကြိုးလျှပ်စီးကြောင်းအား  မြီပြင်ထဲသို့ ဘေကင်းစွာ ရောက်ဟိလားစီရန် ဖန်တီးပီးရေ။

မိုးကြိုးလွှဲစနစ်တစ်ခုတွင် ထိမှန်လာဖို့မိုးကြိုးဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ဟိရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားရေ မိုးကြိုးဖမ်းညှို့ရို့င် (Air Terminal) ၊ မိုးကြိုးလျှပ်စစ်စီးကြောင်းကို သယ်ယူရေ မိုးကြိုးသယ် လျှပ်ကူး (Conductor) ၊ မိုးကြိုးလျှပ်စီးကြောင်းကို မြီပြင်ထဲ ရောက်ဟိစီရန် မြီပြင်ထဲသို့ ထိုးစိုက်ဆက်သွယ်ထားရေ မြီစိုက်လျှပ်ငုတ် (Electrode) ရို့ ပါဝင်ရေ။ 

## ကိုးကား
မုတ်ဆိတ်တော်စေတီ

## တည်နီရာ

မြောက်ဦးနန်းတော်ကုန်းဧ့ မြောက်ဘက်တစ်မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ဟိပါရေ။ အရှေ့မြတန်ဆောင်းစေတီ တော်ဧ့မြောက်ဘက် စန္ဒရာမကျောင်းတိုက်ဟောင်းဧ့ တောင်ဘက်တွင်ကျရောက်ပါရေ။ 

## ကုသိုလ်သျှင်

မြောက်ဦးမြို့တည် နန်းတည်ဘုရင် မင်းစောမွန်ရေ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၇၉၂) ခု၊ အေဒီ (၁၄၃၀) ခုနှစ်တွင် တည်ထားလှူဒါန်းခပါရေ။ 

## သမိုင်းအကျဉ်း

ဘုရင်မင်းစောမွန်မှာ လောင်းကြက်မြို့ဟောင်းမှ ပြောင်းလာပြီး မြောက်ဦးမြို့တော်သစ်အား တည်ဆောက်ရန် ထီးတည်၊ နန်းတည်ရေနန့်တပြိုင်နက် မုတ်ဆိတ်တော်စေတီတော်ကိုလည်း မြို့တည်ဘုရားအဖြစ် တည်ဆောက်လှူဒါန်း ခရေဟုသိဟိရပါရေ။ မုတ်ဆိတ်တော်စေတီတော်မှာ မြောက်ဦးမြို့တည်ဘုရားတိထဲတွင် တစ်ဆူအပါအဝင်ဖြစ်ပါရေ။ မြတ်စွာဘုရားဧ့ မုတ်ဆိတ်တော်ဓါတ်တော်ကို ဌာပနာထည့်ပနာ တည်ထားလှူဒါန်းခလို့ မုတ်ဆိတ်တော်စေတီဟု ခေါ်တွင်ခြင်းဖြစ်ပါရေ။ မုတ်ဆိတ်တော်စေတီတော်ကို ပေ(၁ဝဝ)ခန့်မြင့်သော တောင်ကုန်းပေါ်တွင် တည်ထားပါရေ။ တောင်ကုန်းမှာ (၂)ဆင့်ဖြစ်ပြီး အပေါ်ဆုံးတွင် မုတ်ဆိတ်တော်စေတီတော်တည်ဆောက်ထားပြီး ဒုတိယအဆင့်တွင် တောင်ဘက်၌ ကျောက်ဂူစေတီဟောင်းရာတစ်ခု ကျောက်ပုံတွေ့ဟိရပြီး မြောက်ဘက်တွင် ပိဋကတ်တိုက်တစ်လုံး တွေ့ဟိရပါရေ။ မုတ်ဆိတ်တော်တောင်ကုန်းဧ့ မြောက်ဘက်တွင် စန္ဒရာမကျောင်းတော်ရာဟောင်း တစ်ခုဟိပါရေ။ လက်ဟိ ကျောင်းတံတိုင်းဝင်းအတွင်း တွေ့ဟိနိုင်ပါသေးရေ။ မြောက်ဦးမြို့ဟိ ရှေးဟောင်းကျောင်းတိုက်ကြီး (၄၀) တွင် (၁) တိုက်အပါအဝင်ဟု သိဟိရပါရေ။ ဘုရင်မင်းစောမွန်မှ စန္ဒရာမဆရာတော်ကို လှူဒါန်းခသောကျောင်းတော်ဖြစ်ပနာ စန္ဒရာမကျောင်းတိုက်ဟု ခေါ်တွင်ခြင်းဖြစ်ပါရေ။ မုတ်ဆိတ်တော် စေတီတော်ကြီးဧ့ အရှေ့ဘက်မျက်နှာစာတွင် ခြေတော်ရာတစ်ဆူဟိခပါရေ။ ရွှံ့စေးတွင် ဖိနှိပ်ထားသကဲ့သို့ ကျောက်ဖျာကြီးပေါ်တွင် ခြေတော်ရာချထားပါရေ။ စက်လက္ခဏာတိမပါဟိဘဲ စင်းချောခြေတော်ရာပုံစံမျိုးဖြစ်ပါရေ။ ယခု သျှစ်သောင်းပုထိုးတော်ကြီးတွင် ပူဇော်ထား ပါရေ။ စေတီတော်ကြီးဧ့ အနီာက်ဘက်တွင် သင်္ကန်းအတွန့်အလိပ်တိကို အနုစိတ် ထွင်းထုထားသော ဆင်းတုတော်ကြီးတစ်ဆူဟိခပါရေ။ အိန္ဒိယပြည် တက္ကသီလာမှ ဆင်းတုတော်ပုံစံမျိုးဖြစ်ပါရေ။ ယခု ကျိုးပဲ့ပျက်စီးနီ ပါရေ။ 

## ဗိသုကာလက်ရာ

မုတ်ဆိတ်တော်စေတီတော်မှာ ကျောက်ဖြင့်တည်ဆောက်ထားရေ စေတီတော်တစ်ဆူဖြစ်ပြီး စေတီတော် အောက်ခြေအချင်း ပေ (၅၀)ခန့်ဟိပြီး အမြင့်ပေ (၅၀)ခန့်ဟိပါရေ။ စေတီတော်မှာ လုံးပိတ်ဖြစ်ပြီး ဝေသာလီခေတ် စတူပါစေတီငယ်ပုံစံမျိုး ဖြစ်ပါရေ။ အရှေ့ဘက်တွင် နံရံကပ်မုခ်ငယ်တစ်ခုဟိပါရေ။ မုခ်အတွင်းဟိ ပလ္လင်ကျောက်ဆစ် လက်ရာမှာအလွန် လက်ရာမြောက်လှပါရေ။ ရခိုင်စိတ္တလင်္ကာရ အနုပန်းလက်ရာတိမှာ ဆန်းပြားလှပါရေ။ မြောက်ဦးခေတ် အစောပိုင်းလက်ရာဖြစ်ပြီး ပလ္လင်ကျောက်ဆစ်လက်ရာတိ ပျက်စီးစပြုနီပေရေ။ ပလ္လင်ထက်မှ ဆင်းတုတော်မှာ ယခုပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့ စမြုံတော် ဓာတ်စေတီတော်အာရုံခံသိမ်တွင် အပူဇော်ခံလျက် ဖူးတွေ့ရပါရေ။ မူလက စေတီတော်ရင်ပြင် ထောင့်လေး ထောင့်တွင် အရံစေတီလေးဆူဟိရေဟု သိဟိရပါရေ။ ရင်ပြင်တော်ကိုလည်း
ကျောက်ဖျာကြီးတိဖြင့် ခင်းထားပါရေ။ စေတီတော်မှာ ပစ္စယံ (၃)ဆင့်ဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားပြီး ခေါင်းလောင်းမှောက် အထက်တွင် ဓာတုဂဗ္ဗလေးထောင့်တိုက်ကိုတင်ထားကာ ထီးတော်ကို ဒယ်အိုးမှောက်ကဲ့သို့ မှိုပွင့်သဏ္ဍာန်တင်လှူ ပူဇော်ထားပါရေ။ စေတီတော်မှာရိုးရှင်းပြီး ခန့်ညားထည်ဝါလှသော စေတီတော်တစ်ဆူပင်ဖြစ်ပါရေ။

## ကိုးကား
မြောက်ဦးဒေသ ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦးများ (ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမူဝန်ကြီးဌာန) -၂၀၁၅