မင်းဗာကြီး

**မင်းဗာကြီး** (**မင်းပင်**) မင်းဗာဘုရင် (၁၄၉၃- ၁၅၅၄) စွာ ရွှီရောင်လွှမ်းမိုးသည့် ရခိုင်ဘုရင့်နိုင်ငံတော်ဧ့ မြောက်ဦးနေပြည်တော် ကိုအစပျိုးခသူ ဖြစ်ရေ။

## အစောပိုင်းဘဝ
မင်းဗာကြီးကို ၁၄၉၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ စနေနေ့ ရခိုင်သက္ကရာဇ် တပေါင်း ၈၅၄ ခုနှစ် အဖ မင်းရာဇာ (ဣလိသျှာ) အမိ စောနန္ဒီ ရို့က မြောက်ဦးမြို့တွင် မွေးဖွားခရေ။

=သျှင်ဘုရင်ဘဝ==

မင်းဗာကြီးစွာ ၁၅၃၁ တွင် သံတွဲမှ မြောက်ဦးမြို့တော် သို့ ချီတက်လာပြီးကေ ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်ရဟိခရေ။ ထီးနန်းကို မင်းခေါင်ကို သတ်ပြီး ရဟိခရေ။  

မင်းဗာကြီးစွာ ၂၇ မေ ၁၅၃၁ မှ ၁၁ ဇန်နဝါရီ ၁၅၅၄ အထိ မြောက်ဦးနေပြည်တော်ကို အုပ်ချုပ်ခရေ။ မင်းဗာကြီး လက်ထက်တွင် မြောက်ဦးနေပြည်တော်စွာ စီးပွားရီး အုပ်ချုပ်ရီး စစ်ရီး ဘာသာရီး ကောင်းမွန်ခရေ။ 

အုပ်ချုပ်ရီး နန့် စီးပွားရီး အတွက် ရွှီမျဉ်းဓမ္မသတ်ကို ပြဋ္ဌာန်းခရေ။ မိမိရို့တပ်ကိုလည်း ခေတ်မီအောင် ပေါ်တူဂီအကူအညီနန့် လိ့ကျင့်ပီးခရေ။ နန်းရပြီး တစ်နှစ်အတွင်းပင် အနောက်တလွှား စစ်တကောင်း နန့် ဒက္ကာရို့ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခရေ။အနောက်ဘင်္ဂါ ၁၂မြို့အားသိမ်းပိုက်ပြီး ရန်အပေါင်းကို အောင်မြင်ခြင်းအထိန်းအမှတ် ကုသိုလ်တော်သျှစ်သောင်းပုထိုးတော်ကြီး(ရန်အောင်ဇေယျ)ကိုတည်ထားခပါရေ။

## စစ်တိုက်ခြင်း

### ဘင်္ဂလားနယ်မြေဒေသ
ဘင်္ဂလားနယ်မြေဒေသတိကို  ၁၅၃၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၇ ရက်တွင် ဒေလီစူလတန်နိတ်နိုင်ငံကို ကျူးကျော်အင်အား ၁၂၀၀၀ ၊ ၁၁၀၀၀ ရှိသော တပ်သုံးတပ် ၃ တပ်နှင် ၁၀၀၀ တင်ဆောင်လာသော စစ်သင်္ဘောများ) ကို ဦးဆောင်ပြီး ဘင်္ဂလားကို ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခရေ။ ဒေလီစူလတန်နိတ် ၁၀၀၀၀ ရှိသောတပ်ကို အနိုင်ယူပြီး စစ်တကောင်းကို သိမ်းပိုက်ခရေ။ ၁၅၃၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်တွင် ဒက္ကာမြို့ကိုဝင်ရောက်နိုင်ခရေ။   

#### ထရီပူရီစီးနင်းမှု(၁၅၃၃-၁၅၄၇)
ဘင်္ဂလားနယ်တွင် ထရီပူရီစီးနင်းသူတိ တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ခံခရရေ။ ဘင်္ဂလားကို သိမ်းပိုက်ပြီးသည့်နှစ်တွင်၊ ထရီပူရီကို စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် ဒါကာသို့ အင်အား ၅,၀၀၀ စီလွတ်ခရရေ။ ၁၅၃၃ ခုနှစ် မိုးရာသီအပြီးတွင် မင်းဗာကြီးစွာ စစ်တပ်ကို ကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး ထရီပူရီစီးနင်းသူတိကို တိုက်ခိုက်ခကာ အောင်မြင်ခရေ။ ယခုတစ်ကြိမ် အောင်မြင်သော်လည်း မင်းဘင်စွာ ထရီပူရီစီးနင်းမှုပြဿနာကို အပြည့်အဝ မဖြေရှင်းနိုင်ပါ။ ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူတပ်များက မြောက်ဦးမြို့ကို ဝိုင်းရံထားစဉ် ထရီပူရီတပ်များက စစ်တကောင်းနန့် တောင်ဘက်စွန်း ရာမူးအထိ စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခရေ။ တောင်ငူတပ်များ ဆုတ်ခွာသွားပြီးနောက် မင်းဗာကြီးစွာ နှင်ထုတ်ဖို့ အင်အားတစ်ခု စီလွတ်ခရရေ။

#### ပေါ်တူဂီရေတပ်စစ်ပွဲ
၁၅၃၅ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီတို့စွာ မြောက်ဦးမြို့တော်သို့ စစ်တိုက်ခရေ။ ပေါ်တူဂီ ကြေးစားတပ်ငယ်စွာ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၂ ရက် တွင် ပေါ်တူဂီ စစ်သားတိ ဆင်းသက်ခပြီးကေ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၆ ရက် တွင် မြောက်ဦးမှ မိုင်စကေချေ ကွာဝီးရေ ကန်ဒါဇာ သို့ လှေတိနန့် ကုလားတန် မြစ်သို့ ချီတက်ခရေ။ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇ ရက်တွင် ကန်ဒါဇာ၌ ရခိုင်တပ်ကို ချေမှုန်းပြီးနောက် ပေါ်တူဂီတို့က ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်တွင် မြောက်ဦးသို့ ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ခရေ။ မင်းဗာကြီး ကိုယ်တိုင် ကာကွယ်ရီးကို ဦးဆောင်သနန့် ရခိုင်တပ်တိစွာ ကောင်းမွန်သော လက်နက်တိနန့် မတ် ၇ ရက်တွင် ပေါ်တူဂီတို့ကို ချေမှုန်းခရေ။

### တောင်ငူ–အင်းဝ စစ်ပွဲ (၁၅၃၈–၁၅၄၅)
၁၅၄၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ပြည်မြို့ကို အင်အား ၁၇၀၀၀ နန့် တောင်ငူတပ်များက ဝိုင်းရံထားသောအခါ မင်းဘင်စွာ  ၁၅၄၂ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ရခိုင်ရိုးမကိုဖြတ်ပနာ ပဒေါင်မြစ်ကိုဖြတ်ပြီး လူ ၅,၀၀၀ နန့် ကမ်းရိုးတန်းမှ လူ ၇၀၀၀၊ လှေငယ် ၇၀၀ တို့ကို စီလွတ်ခရေ။ ယကေလေ့ တပ်တော်စွာ လမ်းကြောင်းမှ ထွက်လာပြီး ထောင်ချောက်ထဲသို့ ရောက်လားပနာ ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ထင်နော်ရထာ ဦးဆောင်သော တောင်ငူတပ်မှ အင်အား ၆၀၀၀ နန့် ချေမှုန်းခရေ။ ရေတပ်စွာ ပုသိမ်မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခကေလေ့ တပ်တော် ပျက်သုဉ်းကြောင်း ကြားသိရပြီးနောက် ဆုတ်ခွာသွားခရေ။

#### တောင်ငူစစ် (၁၅၄၅-၁၅၄၇)
၁၅၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် တောင်ငူတပ်ရင်း လေးခု (လူ ၄၀၀၀၊ မြင်း ၁၀၀၊ ဆင် ၁၀ ကောင်) စွာ ရခိုင်ပြည်တောင်ပိုင်းသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ကာ ဘုရင့်ညီတော် မင်းအောင်လှ ဦးဆောင်သော ရခိုင်ပြည် ဒုတိယမြို့ဖြစ်ရေ သံတွဲမြို့သို့ ချီတက်ခရေ။ ၁၅၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်နိ့မာ ဘုရင်မင်းမြတ်စွာ ကျူးကျော်သူတိကို မောင်းထုတ်ဖို့ လက်နက်ကောင်းတိနန့် စီလွတ်ခရေ။ ၁၅၄၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်တွင် တောင်ငူစွာ ကြီးမားသောအင်အားနန့် ရေကြောင်းမှ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာကာ (လူ ၁၉၀၀၀၊ မြင်း ၄၀၀၊ ဆင် ၆၀၊ စစ်သင်္ဘော ၈၀၊ သံချပ်ကာစစ်သင်္ဘော ၅၀၊ ကုန်တင်သင်္ဘော ၁၀ စီး၊ ) တောင်ငူတပ်တိစွာ ရခိုင်တောင်ပိုင်းကို လျင်မြန်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခရေ။ မြောက်ဦး၏ ကုန်းမြီတပ်နန့် ရီတပ် တပ်ဖွဲ့တိက စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်ခကတ်ကေလေ့ အရှိန်မထိန်းနိုင်ခလီ။ တောင်ငူတပ်တိစွာ ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် မြောက်ဦးမြို့နန့် မနီးမဝေး မြို့တော်ဟောင်း လောင်ကြီးမြို့ ပတ်ဝန်းကျင်သို့ရောက်ရှိလာရေ။ နောက်တရက်နိမာ တောင်ငူတပ်တိစွာ မြောက်ဦးစစ်တပ်ကို လောင်ကြီးမှ နှင်ထုတ်ကာ ခိုင်ခံ့သော ရခိုင်မြို့တော်ကို ဝန်းရံထားကြရေ။ ၎င်းတို့စွာ မြောက်ဦးမြို့အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းရုံးတိကိုပင် ဖောက်ဖျက်ခကတ်ကေလေ့ မင်းပင်စွာမြို့၏ ရီလှောင်ကန်တိကို ဖွင့်လိုက်ရေအခါ ရီလွှမ်းသွားခရေ။ ကာလရှည်ကြာ ဝိုင်းရံထားဖို့ ဆန္ဒမဟိကေလေ့ မင်းဘင်နန့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရီးကို ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်က သဘောတူခရေ။ တောင်ငူတပ်တိစွာ သုံးရက်အကြာတွင် ဆုတ်ခွာလာပြီးကေ ၁၅၄၇ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ ရက်နိမာ သံတွဲမြို့သို့ ဆုတ်ခွာလာခရေ။

ကဏ္ဍ:မြောက်ဦး ဘုရင်တိ
ကဏ္ဍ:၁၄၉၃ မွေးဖွားသူတိ
ကဏ္ဍ:၁၅၅၄ ကွယ်လွန်သူတိ

## ကွယ်လွန်ခြင်း
မင်းဗာကြီးစွာ ၁၅၅၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၁ ရက် ကြာသပတီးနိ မြန်မာသက္ကရာဇ် တပေါင်းလဆုတ် ၈ ရက် ၉၁၅ ခုနှစ် မြောက်ဦးမြို့မာ နန်းသက် ၂၂ နှစ် အသက် ၆၁ နှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခရေ။ မင်းဗာကြီး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် မင်းတိက္ခ ထီးနန်း ဆက်ခံရေ။

## ကောင်းမှုတိ
မင်းဗာကြီးစွာ သျှစ်သောင်းပုထိုးတော်ကြီး၊  ကျောက်တစ်လုံးဘုရား၊ သျှင်မြဝါစေတီ  တို့ကို တည်ဆောက်ခရေ။

## ကိုးကား

ကဏ္ဍ:ရခိုင်ဘုရင်တိ