open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marco Rubio

**Marco Antonio Rubio** icha **Marku Rupyu**qa (28 kaq Pukllay killa, 1971 watapi paqarisqa) Hukllachasqa Amirika Llaqtakunamanta pulitikaq, hukpaq rimapuq, 2025 watamantapacha Hukllachasqa Amirika Llaqtakunap 72 kaq hawa llaqtakunakamayuqnin ima.
Maria Corina Machado

**María Corina Machado Parisca** icha **Mariya Macharu**qa (7 kaq Uma raymi killa, 1967 watapi paqarisqa) Winiswilamanta pulitikaq, pulitikaymanaq, Hugo Chávezpa kamachiyninpa, Nicolás Madurop kamachiyninpa ima awqankuman sayasqanmanta ancha riqsisqa uma warmi kachkan.
Unitree Robotics

**Hangzhou Yushu Technology Co., Ltd.** icha **Unitree Robotics**qa **(杭州宇树科技有限公司)** Chinusuyumanta q'illay punqu kumpaniyam, Hangzhou, Chinusuyupi mamawasiyuq.
Purusya

**Purusya** icha **Purususuyu**qa (Aliman simipi: *Preußen*; Ñawpa Purusu simipi: *Prūsija*) Pata Iwrupa Pampapi tarikuq Alimankunap kamachiyniyuq llaqtanku karqan, Tiwtun Apukunap Siminkumanta Kamachiyniyuq Llaqtap Purusya suyunpa 1525 watapi sikularman tukuy kamachisqa ruwayninmanta rikurimurqan.
Microsoft Office

**Microsoft Office** icha **MS Office**qa llamk'aywasi q'ipi suphwarmi, ñawpaqtaqa Microsoftpa yanachikuq suphwarmanta, yanaq suphwarmanta, yanaykunamanta ima ayllun karqan.
Boeing

**The Boeing Company**qa Hukllachasqa Amirika Llaqtakunamanta marka markapi llamk'aq kurpurasyunmi, tukuy tiqsimuyuntinpi q'illay khallwakunata, muyuq pharpayuq awyunta, kuwitikunata, muyuysiqkunata, phataq chukikunata ima ch'antan, kuraq kaman, qhatun ima.

## Ñawisqa qillqakuna
Boliviana de Aviacion

**Empresa Pública Nacional Estratégica Boliviana de Aviación, Boliviana de Aviación** icha **BoA**llaqa Pulipyap awyun kumpaniyanmi, llaqtap kamachiyninpa hinantin kapuyninmi.
TP-Link

**TP-Link**qa (Chinusimipi: 普联技术; pinyin qillqapi: pǔ lián jìshù) Chinusuyumanta llika aparatukunata, yuyaysapa wasi rurasqakunata ima kuraq ruraq kumpaniyam. Kay kumpaniyaqa 1996 watapi Shenzhen llaqtapi paqarichisqam.
Netgear

**Netgear, Inc.** ñisqaqa Hukllachasqa Amirika Llaqtakunamanta kumputaq llikay kumpaniyam, San Jose, California k'itipi mamawasiyuq, ñaqa 22 llaqtapipas llamk'aywasikunayuq.

## Ñawisqa qillqakuna
ChatGPT Atlas

**ChatGPT Atlas**qa OpenAIpa rurasqan wallpasqa yachay wamp'uqmi. Chromiumpa patanpi rurasqam, kunan pachataqqa macOSllapiraqmi tiyan.

## Ñawisqa qillqakuna
Qoo10

**Qoo10**qa (ñawpaq **GMarket**) Urin-Anti Asyapi illachina qhatunapaq patam, Sinkapur llaqtapi umawasiyuq.
Wish

**Wish**qa Hukllachasqa Amirika Llaqtakunamanta intirnitpi qhatunapaq patam. Wishqa 2010 watapi Piotr Szulczewskip (ñawpa kamachiq uma), Danny Zhangpa (tiknulukya uma) ima paqarichisqankum kachkan.

Wishtaqa kunan San Francisco, HALpi ContextLogic Inc. ñisqa llamk'achikuchkan,  2024 watapitaq Qoo10 kumpaniya rantiparqan.
Shopify

**Shopify Inc.** ñisqaqa Kanata markamanta marka markapi llamk'aq illachina qhatuna kumpaniyam, Ottawa, Ontario llaqtapi umawasiyuq chanta huk runaman qhatuy qullqi quy k'iti sistimakunapaq patata llamk'achin.
Etsy

**Etsy, Inc.** ñisqaqa Hukllachasqa Amirika Llaqtakunamanta illachina qhutuna kumpaniyam, makiwan llamk'asqakunata icha ñawpa imakunata (wintach ñisqa), artisanyakunata ima rantiypi astawan mañan.
Vinted

**Vinted Group UAB**qa Litwanyamanta tiknulukya kumpaniyam, astawantaq intirnitpi Vinted qhaturayku riqsisqa.
JD

**JD.com, Inc.** icha **JINGDONG**qa (**360buy** ñawpaq sutin, Chinusimipi: **京东**; pinyin qillqapi: *Jīngdōng*) Chinusuyumanta llikapi qhatuna kumpaniyam, Beijing llaqtapi umawasiyuq.

## Hawa tinkuchikuna

* Chiqa llikak'itin
Alexa Internet

**Alexa Internet, Inc.** ñisqaqa llikap puriyninta khuskiy kumpaniyam karqan, San Francisco, California llaqtapi tiyarqan. 8 kaq Qhapaq Inti raymi killa, 2021 watapitaq wisq'akapurqan.
Taobao

**Taobao**qa Chinusuyumanta intirnitpi qullqipaq rantina patam. Hangzhou llaqtapi mamawasiyuqmi, Alibabap kapuyninmi.

## Hawa tinkuchikuna

* Chiqa llika k'itin
Flipkart

**Flipkart Inc.** ñisqaqa Inriyamanta illachina qhatuy kumpaniyam, Bengaluru llaqtapi umawasiyuq, Sinkapur llaqtapitaq huk mana hap'iy rintinakuypi kaq chaykamalla kumpaniyaman tantaykukusqa.
Best Buy

**Best Buy Co., Inc.** ñisqaqa Hukllachasqa Amirika Llaqtakunamanta marka markapi tiyaq runaman qhatuq illachina kumpaniyam, Richfield, Minnesota llaqtapi umawasiyuq.
Target

**Target Corporation**qa Hukllachasqa Amirika Llaqtakunamanta runaman qhatuq kurpurasyunmi, Minneapolis, Minnesota llaqtapi umawasiyuq.
Ozon

**Ozon**qa intirnitpi qullqipaq rantiy kumpaniyam, Rususuyupi ñawpaq kumpaniyakunamanta hukninmi, wakinkuna "Rusyap Amazonnin" ñispa riqsinku. 

## Ñawisqa qillqakuna
Regent's Park

**Regent's Park**qa Lunrun llaqtap Royal Parks ñisqakunamanta hukninmi. 410 akri (170 pachak thatki pampa) pata-anti Ukhu Lunrunpi, kamachiypi Westminster llaqtapi, Camden boroughpi ima rak'isqa (hinallataq kasqanpachamantam Marylebone, Saint Pancras parukyakuna ima ukhupi).
The Royal Parks

**The Royal Parks** ñisqakunaqa qallariyninpi qhapaq ayllup hawkanapaq, astawantaq animal wanchinapaq q'umirpampakunam. 

Q'umirpampakuna

* Richmond Park
* Bushy Park
* The Regent's Park & Primrose Hill
* Hyde Park 
* Kensington Gardens
* Greenwich Park
* St James's Park
* The Green Park

## Ñawisqa qillqakuna
Kuaishou

**Kuaishou Technology** (Chinu simipi: 快手, pinyin qillqapi: *Kuàishǒu*) Chinusuyumanta hap'iy rantinakuypi rantinapaq kaq kumpaniyam, wakin rak'inqa llaqtap kapuyninmi, Haidian Lisritu, Piyyim llaqtapi tiyaq, 2011 watapi Hua Sup (), Cheng Yixiaopa () ima paqarichisqanku. Kay kumpaniyaqa Hong Kongpa hap'iy rantinakuyninpi suti qillqaykusqa kachkan, huk tilihunu appta ruwasqanraykutaq riqsisqa kanku, chay appqa llamk'achikuqkunap huk chhikan wiryunkunata rikuchinankupaq, huk napanakuna llikam, chanta wiryupi llulla rikuriqkunata ruwakipanam ima. Chay appqa Chinusuyu hawapi markakunapiqa **Kwai** sutiwan riqsisqa. Inriyapi, Pakistanpi, Inrunisyapi ima **Snack Video** sutiyuq llamk'an.

## Ñawisqa qillqakuna
Vine

**Vine**qa Hukllachasqa Amirika Llaqtakunamanta huk chhikan kaq wiryu qurpachay yanaymi, kaytaq llamk'achiqkunata 6 sikunrukama kuti-kutipayaq wiryu k'utukunata llikapi rikurichinankupaq. Inti raymi killa, 2012 watapi Rus Yusupovpa, Dom Hofmannpa, Colin Krollpa paqarichisqanku, kay kumpaniyata tawa killa qhipallanmanta Twitter, Inc. ñisqaqa 30 hunu thularwan rantiparqan.

## Ñawisqa qillqakuna
Musical.ly

**Musical.ly**qa puraq ruway atiyniyuq willanakuy hamu yanaymi, Shanghai, Chinusuyu llaqtapi umawasiyuq, kay patapi llamk'achiqkunaqa hukchhikan simi pukllachiyta kuskachay wiryukunata ruwayta, rikuchiyta ima yachaq karqanku.
Twitter, Inc.

**Twitter, Inc.** ñisqaqa Hukllachasqa Amirika Llaqtamanta puraq ruway atiyniyuq willanakuy hamu kumpaniyam karqan, San Francisco, California llaqtapi tiyarqan, chanta 2022 watapi Elon Musk rantirparqan, 2023 watapitaq Xman sutintam kutichirqanku.
Windows Recall

**Windows Recall**qa Windows 11 kaqpa wallpasqa yachaywan kallpachasqa kayninmi, kayqa kumputaqta llamk'achikuq runakunata tukuy ima ruwasqankuta yuyarichinapaqmi kachkan.
Said Abror Nuri Rakhmon

Said  Abror Nuri Davlatovich Rakhmonov (rusiya simi:  Сайид Аброр Нури Давлатович Рахмо́нов, tayik simi: Сайид Аброр Нури Раҳмон)**  Said Abror Nuri Rakhmon** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Qurghonteppa llaqtapi -huk  mama llaqtapi musikuq wan pulitiku karqan.

Tayta:Habibulloh  ; Mama:Mastura  .

Warmi: ☆  Churinkuna (☆):  .

## Qillqasqankuna
* 
## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Tayiksuyu)

## Hawa t'inkikuna

### [[Inlish simi]]pi
### [[Kastilla simi]]pi
MetaX

**MetaX Integrated Circuits Co., Ltd** ñisqaqa (Chinusimipi:沐曦; pinyin qillqapi: Mùxī) Chinusuyumanta tiknulukya kumpaniyam, Shanghai llaqtapi umawasiyuq.

Kay kumpaniyaqa wallpasqa yachaypi llamk’ananpaq tukuy imapaq kaq rikch’a rurachiq kaqta ruran.
The Warning

**The Warning** nisqaqa huk  mama llaqtayuq *hard rock* wan *alternative rock* nisqa kusituymi.

## Takiqninkunaqa kaymi
* Daniela Villarreal
* Paulina Villarreal
* Alejandra Villarreal

## Diskunkuna
**Albumkuna:**
* XXI Century Blood (2017)
* Queen of the Murder Scene (2018)
* ERROR (2022)
* Keep Me Fed (2024)

**Kuyuq rikch'a waqaychana allwiya:**
* Live from Auditorio Nacional, CDMX (2025)
## Hawa t'inkikuna
Francisca Pizarro Yupanqui

**Francisca Pizarro Huaylas Yupanqui** sutiyuq runaqa (Shawsha, Musuq Kastilla suyupi, Ispaña qhapaq suyupi, 28 ñiqin disimri killapi 1534 watapi paqarisqa – Trujillo, Ikstrimadura suyupi, Ispañap Kurkun, 1598 watapi) inka kamachiqkunap chiqan mirayninmi karqan, mamanpa mirayninmanta, Francisco Pizarro atipaqpa ususinpas. Kunan pachaqa Piruw mama llaqtap "primera mestiza" nispam yuyarinku.
Litecoin

**Litecoin** (LTC) ukhulla qillqay qullqi takya phisu ñisqap 2011 watapi qallarichisqan.

## Ñawisqa qillqakuna

## Hawa t'inkikuna
José Jerí

**José Enrique Jerí Oré** (Lima llaqtapi paqarisqa 13 ñiqin ayamarq'a killapi 1986 watapi) nisqaqa huk piruwanu yachaqmi, politikupas. 2021 watamanta Piruwpa Kunrisunpa kamanmi karqan, Somos Perú partidupi wankurisqa.
## Qarqosqa (Destitución)
17 ñiqin hatun puquy killapi 2026 watapi, Piruwpa Kunrisunqa José Jeríta umalliqninmanta qarqurqan (destitución), 75 hatun k'amiypa (votos) yanapayninwan. Kayqa karqan corrupción huchachaykunarayku, aswantaqa Chunwa ruruchiqkunawan (empresarios chinos) pakallapi tantanakusqanrayku, chaytam "Chifagate" nispa suticharqanku.
### Kawsaynin
José Jeríqa Lima llaqtapi paqarirqan. Payqa Universidad Nacional Federico Villarreal nisqapi taripay amachayta yachaqarqan.

### Pulitika kawsaynin
**Somos Perú** partidu nisqapim militan. 2021 watapi Piruwpa Kunrisunman akllasqa karqan. 2025 watapi Piruwpa Kunrisunpa umalliqninman tukurqan.

Dina Boluarte umalliqmanta qarqusqa kaptin, Jeríqa umalliq tukurqan.

### Hawa t'inkikuna

Gobierno de José Jerí - Wikipedia (ispaña simipi)
Piruw suyukuna

Piruw mama llaqtaqa 24 suyukunapi (departamentokuna) huk Qallu llaqtapiwan (Callao) rakisqam kachkan. Sapa suyuqa kikin kamachiyniyuqmi (gobierno regional).
Piruw mama llaqtaqa kimsaman rakin kachkan: Chala suyu (costa), Antikuna/Sallqa suyu (sierra), hinaspa Yunka suyu (selva). 

1. Chala suyu (Costa)

Kay suyukunaqa mama quchap patanpim kachkan (0-500 msnm). Kaypiqa inti k'anchay hinaspa ch'aki allpakunam kan:
Piwra suyu, Lampayiqi suyu, Qispi kay suyu, Tunpis suyu, Anqash suyu - Chala hinaspa Antikuna.Lima suyu, Ika suyu, Areqipa suyu, Muqiwa suyu, Taqna suyu.

2. Antikuna / Sallqa suyu (Sierra)

Kay suyukunaqa hatun orqukunap chawpinpim kachkan (2300 msnm-manta wisq'asqa). Kaypiqa aswan achka runasimim parlakun. 

Kashamarka suyu, Wanuku suyu, Pasqu suyu, Hunin suyu, Wankawillka suyu, Ayakuchu suyu, Apurimaq suyu, Qusqu suyu, Punu suyu.

3. Yunka suyu (Selva) 

Kay suyukunaqa sach'a-sach'a ukhupim kachkan, q'uñi hinaspa paray suyum. 

Luritu suyu, Ukayali suyu, San Martin suyu, Amaru suyu, Amaru sacha suyu.
Altoke

**Altoke**qa tukuy imapaq app ruk'anasqa willitiram, apaychanapaq qullqi quy aplikasyun ima, 2024 watapi Banco Sol ruwasqan.

## Pukyukuna
Lidd AI

**Lidd AI** nisqaqa huk Mishiku mama llaqtamanta ruruchiy (empresa) t'ikrasqa Ruray yachay (Inteligencia Artificial) nisqawan llamk'aq. Kay ruruchiyqa *Services-as-Software* (SaS) nisqa yuyayta mast'arin, chaywanmi runap llamk'ayninta tikrayta munan, antañiqiqkuna (computadoras) ruwachinakuna (software) ima llamk'ananpaq.[1]

## Yuyay (Concepto)
Lidd AI ruruchiyqa Ruwaykuna Allinchay Kikinmanta (PRA) nisqa llikata llamk'achin. Paykunaqa manam "runa-pacha" (horas-hombre) nisqatachu rankhanku, wakin *consultoría* ruruchiykuna hina; Lidd AIqa "tlatecpanaliztli" (orquestación) nisqatam ruwan.[2]

Kayqa ninmi:
* **Kikinmanta (Autonomía):** Antakuna (máquinas) *agentes* nisqakunapiwan (Ruray yachay) llamk'ayta hunt'anku.
* **Kamachiy (Gobernanza):** Runakunaqa qhawanku, kamachinku, allin kananpaq ("Human-in-the-loop").

## Llamk'aykuna (Operaciones)
Kay ruruchiyqa tawa ñankunatam qhatin SaS nisqa ruwananpaq, "Discovery-to-Scale" nisqa sutichasqa:[3]

# **Tariy (Discovery):** Maskhan imatachus kikinmanta llamk'achiy atikun.
# **Ruway (Build):** *Código* nisqata qillqan *agentes* nisqawan (Ruray yachay).
# **Purichiy (Run):** *Software* kikinmanta purin, hinaspa kikin allichakun (Auto-healing) pantaykuna kaptin.
# **Mast'ariy (Extend):** Robotkunata llamk'achin kay pachapi.

## Kaypipas qhaway
* Process Refining for Automation
* Ruray yachay (Inteligencia Artificial)
* Antañiqiq

## Pukyukuna

## Hawa t'inkikuna

* Lidd AI - Web oficial
Despicable Me 4

**Despicable Me 4** (inlish simipi: **Despicable Me 4**, kastilla simipi: **Mi villano favorito 4**, **Gru 4: Mi villano favorito**) nisqaqa 2024 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Pierre Coffin, Kyle Baldami. Universal Pictures ruruchinapaqmi rurasqa. Chay pilikulaqa Despicable Me 3 nisqap kimsas ñiqin pitinmi pilikula.
Max

**Max**qa (Rususuyu simipi: Макс) Rususuyumanta 2025 watapi VK kumpaniyap lluqsichimusqan qillqa kachanakuna, llikapi qhatuna ima app.
Minions & Monsters

**Minions & Monsters** (inlish simipi: **Minions & Monsters**, kastilla simipi: **Minions & monstruos**) nisqaqa 2026 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Pierre Coffinmi. Universal Pictures ruruchinapaqmi rurasqa. Chay pilikulaqa  nisqap iskay ñiqin pitinmi pilikula.
The Garfield Movie

**The Garfield Movie** (inlish simipi: **The Garfield Movie**, kastilla simipi: **Garfield: Fuera de casa**, **Garfield: La película**) nisqaqa 2024 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Mark Dindalmi. Columbia Pictures ruruchinapaqmi rurasqa.
The Smurfs 2

**The Smurfs 2** (inlish simipi: **The Smurfs 2**, kastilla simipi: **Los Pitufos 2**) nisqaqa 2013 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Raja Gosnellmi. Columbia Pictures ruruchinapaqmi rurasqa. Chay pilikulaqa The Smurfs nisqap iskay ñiqin pitinmi pilikula.
Smurfs

**Smurfs** (inlish simipi: **Smurfs**, kastilla simipi: **Pitufos**) nisqaqa 2025 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Chris Millermi. Paramount Pictures ruruchinapaqmi rurasqa.
Pukllanamanta Willakuy 5

**Pukllanamanta Willakuy 5** (inlish simipi: **Toy Story 5**) nisqaqa 2026 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Andrew Stantonmi. Disney Pixarwan ruruchinapaqmi rurasqa.

## Kaypipas qhaway
* Pukllanamanta Willakuy
* Pukllanamanta Willakuy 2
* Pukllanamanta Willakuy 3
* Pukllanamanta Willakuy 4
* Lightyear
The Super Mario Bros. Movie

**The Super Mario Bros. Movie** (inlish simipi: **The Super Mario Bros. Movie**, kastilla simipi: **Super Mario Bros.: la película**) nisqaqa 2023 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Aaron Horvath, Michael Jelenicmi. Universal Pictures ruruchinapaqmi rurasqa.
Inside Out 2

**Inside Out 2** (inlish simipi: **Inside Out 2**, kastilla simipi: **Intensa-Mente 2**, **Del revés 2**) nisqaqa 2024 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Kelsey Mannmi. Chay pilikulaqa Inside Out nisqap kimsas ñiqin pitinmi pilikula. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Garfield: A Tail of Two Kitties

**Garfield: A Tail of Two Kitties** (inlish simipi: **Garfield: A Tail of Two Kitties**, kastilla simipi: **Garfield 2**) nisqaqa 2006 watapi rurasqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Tim Hillmi. 20th Century Fox ruruchinapaqmi rurasqa. Chay pilikulaqa Garfield The Movie nisqap kimsas ñiqin pitinmi pilikula.
The Angry Birds Movie

**The Angry Birds Movie** (inlish simipi: **The Angry Birds Movie**, kastilla simipi: **Angry Birds: la película**) nisqaqa 2016 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Clay Kaytis, Fergal Reillymi. Columbia Pictures ruruchinapaqmi rurasqa.
The Angry Birds Movie 2

**The Angry Birds Movie 2** (inlish simipi: **The Angry Birds Movie 2**, kastilla simipi: **Angry Birds 2: la película**) nisqaqa 2019 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Thurop Van Orman, John Ricemi. Columbia Pictures ruruchinapaqmi rurasqa.
Spider-Man: Across the Spider-Verse

**Spider-Man: Across the Spider-Verse** (inlish simipi: **Spider-Man: Across the Spider-Verse**, kastilla simipi: **Spider-Man: A través del Spider-Verso**, **Spider-Man: Cruzando el Multiverso**) nisqaqa 2023 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Joaquim Dos Santos, Kemp Powers, Justin K. Thompsonmi. Columbia Pictures ruruchinapaqmi rurasqa.
Spider-Man: Into the Spider-Verse

**Spider-Man: Into the Spider-Verse** (inlish simipi: **Spider-Man: Into the Spider-Verse**, kastilla simipi: **Spider-Man: Un nuevo universo**) nisqaqa 2018 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Bob Persichettimi. Columbia Pictures ruruchinapaqmi rurasqa.
Wish (kuyuchisqa siq'isqa)

**Wish** (inlish simipi: **Wish**, kastilla simipi: **Wish: El poder de los deseos**) nisqaqa 2023 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Chris Buck, Fawn Veerasunthornmi. Walt Disney Pictures ruruchinapaqmi rurasqa.
How the Grinch Stole Christmas

**How the Grinch Stole Christmas** (inlish simipi: **How the Grinch Stole Christmas**, kastilla simipi: **El Grinch**) nisqaqa 2000 watapi rurasqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Ron Howardmi. Universal Pictures ruruchinapaqmi rurasqa.
The Grinch

**The Grinch** (inlish simipi: **The Grinch**, kastilla simipi: **El Grinch**) nisqaqa 2018 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Scott Mosier, Yarrow Cheneymi. Universal Pictures ruruchinapaqmi rurasqa.
Sonic the Hedgehog (pilikula)

**Sonic the Hedgehog** (inlish simipi: **Sonic the Hedgehog**, kastilla simipi: **Sonic, la película**) nisqaqa 2020 watapi rurasqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Jeff Fowlermi. Paramount Pictures ruruchinapaqmi rurasqa.
The SpongeBob SquarePants Movie

**The SpongeBob SquarePants Movie** (inlish simipi: **The SpongeBob SquarePants Movie**, kastilla simipi: **Bob Esponja: La película**) nisqaqa 2004 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Stephen Hillenburgmi. Paramount Pictures ruruchinapaqmi rurasqa.
Saving Bikini Bottom: The Sandy Cheeks Movie

**Saving Bikini Bottom: The Sandy Cheeks Movie** (inlish simipi: **Saving Bikini Bottom: The Sandy Cheeks Movie**, kastilla simipi: **Al rescate de Fondo de Bikini: La película de Arenita Mejillas**) nisqaqa 2024 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Liza Johnsonmi. Netflix ruruchinapaqmi rurasqa.
Plankton: The Movie

**Plankton: The Movie** (inlish simipi: **Plankton: The Movie**, kastilla simipi: **Plankton: La película**) nisqaqa 2025 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Dave Needhammi. Netflix ruruchinapaqmi rurasqa.
The Lorax

**The Lorax** (inlish simipi: **The Lorax**, kastilla simipi: **El Lórax: En busca de la trúfula perdida**, **Lorax: En busca de la trúfula perdida**) nisqaqa 2012 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Chris Renaudmi. Universal Pictures ruruchinapaqmi rurasqa.
Penguins of Madagascar

**Penguins of Madagascar** (inlish simipi: **Penguins of Madagascar**, kastilla simipi: **Los pingüinos de Madagascar**) nisqaqa 2014 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Eric Darnell, Simon J. Smithmi. 20th Century Fox ruruchinapaqmi rurasqa.
Spy × Family Code: White

**Spy × Family Code: White** (nihun simipi: **劇場版 SPY×FAMILY CODE: White**, kastilla simipi: **Spy × Family CÓDIGO: Blanco**) nisqaqa 2023 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Takashi Katagirimi. Tohowan ruruchinapaqmi rurasqa.
The Peanuts Movie

**The Peanuts Movie** (inlish simipi: **The Peanuts Movie**, kastilla simipi: **Snoopy y Charlie Brown: Peanuts, la película**, **Carlitos y Snoopy: La película de Peanuts**) nisqaqa 2015 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Steve Martinomi. 20th Century Fox ruruchinapaqmi rurasqa.
Stand by Me Doraemon 3

**Stand by Me Doraemon 3** (nihun simipi: **STAND BY ME ドラえもん 3**) nisqaqa 2026 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Takashi Yamazakimi. Tohowan ruruchinapaqmi rurasqa.

## Kaypipas qhaway
* Stand by Me Doraemon
* Stand by Me Doraemon 2
Tom and Jerry: Forbidden Compass

**Tom and Jerry: Forbidden Compass** (chunu simipi: **猫和老鼠：星盘奇缘**, kastilla simipi: **Tom y Jerry: La brújula mágica**, **Tom y Jerry: Aventura en el tiempo**) nisqaqa 2025 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Zhang Gangmi. China Film Group Co.,Ltd. ruruchinapaqmi rurasqa.
Musquy wat'apaq maqanakuy

Musquy wat'apaq maqanakuy (BFDI) nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq web seriem , iskay wawqikuna Cary wan Michael Huang sutiyuq runakunap kamasqan. Pukllay rikuchiy género nisqamanta parodia, chay serieqa antropomórfico imakunapura atipanakuykunamantam, qhawaqkuna huk runap chinkachisqa kananpaq akllaspa. Episodiokuna chaymanta chaywan tupaq willay mast'ariqkuna YouTube kanalninkupi churasqa kanku, jacknjellify.[a] BFDI huk microgénero kaqlla independiente web seriekuna "objeto rikuchiy" hina riqsisqa influye.
José María Balcázar

**José María Balcázar Zelada** (Nanchoc, 15 ñiqin tarpuy killapi 1943 watapi paqarisqa) nisqaqa huk piruwanu yachaq, unanchasqa (magistrado), politikupas. Kunanqa Piruwpa Umalliqninmi (2026 watamanta), José Jerí qarqosqa kaptinmi payqa kamachiyta aparqan.

## Kawsaynin
Cajamarca suyupi, Nanchoc llaqtapi paqarirqan. Trujillo Yachay Sunturpi (UNT) yachaqarqan, chaypim kamachiy (Derecho) yachayta tukurqan. Lambayeque suyupim hatun unanchasqa (juez) llamk'arqan.

## Politikapi kawsaynin
2021 watapi, Piruwpa Kunrisunpa kamanmi (congresista) akllasqa karqan, Lambayeque suyuta representaspa Perú Libre partidunwan.

### Piruwpa umalliqnin
17 ñiqin hatun puquy killapi 2026 watapi, Piruwpa Kunrisunqa José Jeríta umalliqninmanta qarqurqan (Chifagate nisqa hucharayku). Chaymantam José María Balcázar, Kunrisupa umalliqnin kasqanrayku, Piruwpa umalliqninman tukurqan (sucesión constitucional).
Tom and Jerry: The Movie

**Tom and Jerry: The Movie** (inlish simipi: **Tom and Jerry: The Movie**, kastilla simipi: **Tom y Jerry: La película**) nisqaqa 1992 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Phil Romanmi. Miramax Films ruruchinapaqmi rurasqa.
Saraschallay

Aqui publico la letra en quechua de sarachaschayllay

Aqurachussamaraqchus, Aqurachussamaraqchus, tinkunanchispatallaqta, tusunanchispatallaqta, sarachaschayllay, sarachaschayllay.
Tusunanchispatakama (pronunciado como tusunanchispatavecma), tinkunanchispatackama (pronunciado como tinkunanchispatavecma), paticorallas, pacoscorallas, sarachaschayllay, sarachaschayllay.
Haysariwachu qhariway, Haysariwachu qhariway, Iñitakama achacakama, Iñitakama achacakama, sarachaschayllay, sarachaschayllay.
Amasmapanallay machariqkichu, Amasturallay machariqkichu, Yawarmayupiniqqusmapas Yaqharikuniqqusmapas.
Tom & Jerry

**Tom & Jerry** (inlish simipi: **Tom & Jerry**, kastilla simipi: **Tom y Jerry: La película**, **Tom y Jerry**) nisqaqa 2021 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Tim Storymi. Warner Bros. ruruchinapaqmi rurasqa.
Macrorregión Sur

La **Macrorregión Sur** es un conjunto de departamentos ubicados en la zona sur del país, conformada por Apurímac, Arequipa, Cusco, Madre de Dios, Moquegua, Puno y Tacna.

Esta delimitación no constituye una entidad política autónoma, sino una unidad de análisis económico y geográfico utilizada por instituciones como el INEI y el BCRP para la planificación del desarrollo regional.

## Geografía
La macrorregión presenta una geografía diversa que abarca desde el litoral del Océano Pacífico hasta la selva amazónica, pasando por la Cordillera de los Andes. Destacan accidentes geográficos como el Cañón del Colca, el Lago Titicaca y el nevado Ausangate.

## Economía
Es considerada el motor minero y energético del Perú.
* **Minería:** Extracción de cobre (Cerro Verde, Las Bambas, :es:Quellaveco), oro y litio.
* **Turismo:** Alberga los principales destinos del país, incluyendo Machu Picchu, la ciudad de :es:Cusco y la ciudad blanca de :es:Arequipa.
* **Energía:** Cuenta con importantes reservas de gas natural en :es:Camisea.

## Departamentos integrantes
La macrorregión está compuesta por los siguientes departamentos:

## Referencias

## Véase también
* Regionalización del Perú
* Macrorregión Norte
Jollibee Chile

**Jollibee Chile** nisqaqa Jollibee nisqap Chile suyupi sucursalninmi, Filipinas mama llaqtapi utqaylla mikhuy rantiq wasim, Chile suyupi qhatu umalliqmi, 1.9 hunu hunumanta aswan mikhuy wasikunayuq. Chayqa Chile suyupi Jollibee Foods Corporation (JFC) nisqap sucursalninmanmi kapun, Buenos Aires llaqtapi Bolsa de Valores nisqapi qillqasqa. Mascotanmi Jollibee, huk abeja puka blazerwan, pajaritawan churasqa, Chile banderanwan cocinero sombrerowan. Ñawpaq kaq mikhuy wasikuna Santiago llaqtapi kicharisqa karqan 10 ñiqin kantaray killapi 2001 watapi Chile suyupi.
Humahuaca wayq’u

**
[[Humahuaca]] wayq’u** Arjintina wichay-inti chinkaykuy larunpi tarikun,Jujuy suyupi. Pachak pichqa chunka phisqayuq (155) kilometru suni qhichwa, hatun urqukunawan muyurishqa, Río Grande 

mayuq allpata llank’ashpa ruwashqa,2000 metru hawan patapi kashan.Tukuy runakunap qhapaq kayninpi willakushqa kashqa **2003 watapi [[UNESCO]] nisqanwan.**

Chay wayq'utaqa Rio Grande mayu chimpan, Rio Paraguay afluente.Chinchay Cordillera subregionmanmi kapun, iskay urqukunawanmi tupan:inti chinkaykuy lado, inti lloqsimuy lado.

Chayqa huk marcasqa norte-sur nisqamanmi, sayayninqa pisi pisimantan wichayman yapakun.Chayraykum Altiplanoman rinapaq natural ñan hina qawasqa,ñawpaq Columbia pachamanta pacha imapaqpas llamk'achisqa.
 

## Pukyukuna


Si puedes editar, agregar cosas y mejorarlo,gracias.

Sichus llamk'achiyta, yapayta, allinchayta atiwaq chayqa, gracias.

If you can edit, add things and improve it, thank you.
Colonia del sacramento

**Colonia del Sacramento**, llaqtapi **Colonia** sutiwan riqsisqa, Uruwayi uralan inti chinkaykuy larunpi Colonia suyu uma llaqtanmi. Río de la Plata mayu wichay (ichuq) patanpi tarikun, Montevideo llaqtamanta 177 km karum, Buenos Aires llaqtamantataq 50 km botewan.

San Pedro, Santa Rita urqukunap rurasqan pata pampapi tarikun. Ñawpa llaqtam, distritu histórico nisqataqmi, llaqtapa inti chinkaykuy larunpi 12 hectáreas nisqapi.Llaqtakunap churayninqa portugués simipim, Antis Occidentales nisqapaq Ispaña kamachiypa churasqan kamachiyman hinam. Chaypin rikukun rumimanta k’iti callekuna, chay callekunapin rikukun militarkunaq costumbrenkuna.
## Tukuy runakunap qhapaq kaynin
1995 watapi Tukuy runakunap qhapaq kaynin sutichasqa karqan, chaywanmi rikuchin portugués, español,postcolonial nisqa estilokuna allinta hukllanakusqankuta.
## Pukyukuna
Chay glaciares nisqakuna mama llaqta parki

'''
Chay gaciares Mamallaqta Parku (icha Los Glaciares Mamallaqta Parki wan Waqaychasqa) Santa Krus wamani tarikun, Arhintina mama llaqtapi aswan hatun, inti chinkaykuy mama llaqta parki, 7.269 km2 utaq 731.932 ha allpayuqmi.
## Tukuy runakunap qhapaq kaynin
1981 watapi UNESCO nisqap ñawpaq mama llaqta parkinmi karqan Tukuy runakunap qhapaq kaynin utaq Patrimonio Mundial nisqa, suyunpi isqonkunamanta huknin. Kay sutichayqa karqan sumaq natural kayninrayku, glaciológica y geomorfológica nisqa ancha chaniyuq kayninrayku, sallqa uywakuna chinkananpaq hina kasqanrayku ima.
## Mast’ariy hinaspa hawa
Sutinqa glaciares nisqamanta riman, chaykunam aswan hatun hielo nisqa hawa regiones polares nisqapi, Plan de Gestión nisqaman hina, 2019 watapi aprobasqa. Chay Glaciares Mamallaqta Parkuqa iskay jurisdicción nisqapim rakisqa kachkan: parque nacional (538.550 ha) hinaspa recursos protegidos gestionados (188.377 ha). Kay qhipa kaqtaq kimsa sectorpi rakisqa kachkan reserva nacional nisqapi: Panpa viedma,Pampa Aypukuq chaymanta Panpa rumi 

Chay suyuqa manam Chilewan fronterapi sectormanqa hukllawasqachu kachkan, mana demarcación kasqanrayku (yaqa 1500 km2) chaynallataq mana levantamiento topográfico registrado hinaspa aprobasqa kasqanrayku, chaynallataqmi sector Río de las Vueltaspi frontera oriental nisqapa definicionninpa norma legal nisqamanta mana seguro kasqanrayku.
## Pukyukuna