open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Salango kitilli

**Salango kitilli** (kastilla simipi: *Parroquia Salango*) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk chakramanta kitillim, Puerto López kitipi, Manawi markapi. 
## Allpa saywachi
* Urqukuna:   
* Quchakuna: Pasiphiku mama qucha
* Mayukuna: 

## Kitillipi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
* Salango wat'a
## Pukyukuna


* www.inec.gov.ec / Kitikunap yupayninkuna, 2001
## Hawa t'inkikuna
* www.codeso.com / Saywitu: Manawi marka
* mapas.manabi.gov.ec / Saywitu: Manawi marka
Salango wat'a

**Salango** nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk wat'am, Pasiphiku mama quchapi, Manawi markapi, Puerto López kitipi, Salango kitillipi. Payqa Machalilla mama llaqta parkipi tiyan.

## Hawa t'inkikuna
* www.codeso.com / Saywitu: Manawi marka
* mapas.manabi.gov.ec / Saywitu: Manawi marka
Ukuchacha

**Ukuchacha** icha **Huk'uchacha** *(Microryzomys minutus)* nisqaqa chincha Urin Awya Yalapi kawsaq khankiqmi, ukucha rikch'aqmi, ancha uchuyllam.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
* Baillie, J. 1996.  Microryzomys minutus.   2006 IUCN Red List of Threatened Species. 
* Musser, G. G. and M. D. Carleton. 2005. Superfamily Muroidea. Pp. 894-1531 *in* Mammal Species of the World a Taxonomic and Geographic Reference. D. E. Wilson and D. M. Reeder eds. Johns Hopkins University Press, Baltimore.
Hatun armallu

**Hatun armallu**, **Armallu**, **Armadillu** **isla armallu** icha **kachikampu** *(Dasypus novemcinctus)* nisqaqa huk khirkinchum, Awya Yalapi kawsaq.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Mullku

**Mullku**, **Mullu** icha **Sima** *(Cabassous unicinctus)* nisqaqa huk khirkinchum, Awya Yalapi kawsaq.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Tapyapillan

**Tapyapillan** icha **Tapya intillama** *(Cyclopes didactylus)* nisqaqa Awya Yalapi kawsaq sisi mikhuq ñuñuqmi, pillan (sisimikhuq: *Myrmecophagidae*) nisqakunaman kapuq. Lupuna sach'ap k'allmankunapi kawsan.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Ruyak machin

**Ruyak machin** (Pastasa kichwa simipi, "Yuraq machin") *(Cebus capucinus)* nisqaqa huk Uralan Abya Yalap paray sach'a-sach'ankunapi k'allmakunapi kawsaq machinmi, huk k'usillu.

## Kaypipas qhaway
* Yuraq machin *Cebus albifrons*
* Yana machin *Cebus apella*

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Qarawasu

**Qarawasu** *(Astronotus ocellatus)* nisqaqa huk challwam, Amarumayu sach'a-sach'a suyupi mayukunapi kawsaq, runap mikhusqan.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Kutimpu

**Kutimpu**, **Yakun**, **Kachikampu** icha **Sillun armallu** *(Priodontes maximus)* nisqaqa huk khirkinchum, Awya Yalapi kawsaq.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Sampuna

**Sampuna** *(Holochilus sciureus)* nisqaqa chincha Urin Awya Yalapi kawsaq khankiqmi, ukucha rikch'aqmi. Amarumayu sach'a-sach'a suyupi sach'akunapi kawsan.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
*Musser, G.G. and Carleton, M.D. 2005. Superfamily Muroidea. Pp. 894–1531 in Wilson, D.E. and Reeder, D.M. (eds.). Mammal Species of the World: a taxonomic and geographic reference. 3rd ed. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2 vols., 2142 pp. ISBN 978-0-8018-8221-0
Chipuru

**Chipuru** (**Tsipuru**) (genus *Saimiri*) nisqakunaqa huk Uralan Abya Yalap paray sach'a-sach'ankunapi k'allmakunapi kawsaq k'usillukunam.

## Rikch'aqkuna
Kay huk rikch'aqninkuna:
* Warisa (*Saimiri sciureus*)
* Wasita (*Saimiri boliviensis*)

## Hawa t'inkikuna

## Pukyukuna
Sipuru

**Sipuru** *(genus Pithecia)* nisqakunaqa huk Uralan Abya Yalap paray sach'a-sach'ankunapi k'allmakunapi kawsaq k'usillukunam.

## Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
*Sipuru *[[Pithecia aequatorialis]]*
*Parawaku icha Sipuru *[[Pithecia monachus]]*

## Pukyukuna


## Hawa tinkikina
Parawaku

**Parawaku** icha **Sipuru** *(Pithecia monachus)* nisqaqa huk Uralan Abya Yalap paray sach'a-sach'ankunapi k'allmakunapi kawsaq k'usillum, rikch'aq sipurum.

## Pukyukuna


## Hawa tinkikina
Sunku-sunku

**Sunku-sunku** *(genus Callicebus)* nisqakunaqa huk Uralan Abya Yalap paray sach'a-sach'ankunapi k'allmakunapi kawsaq k'usillukunam.

## Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
*Sukalli *(Callicebus cupreus)*
*Sunku-sunku *[[Callicebus moloch]]*
*Sukali *(Callicebus discolor)*
*Kuycha k'usillu *(Callicebus torquatus)*

## Pukyukuna


## Hawa tinkikina
Chichiku

**Chichiku** icha **Pichiku k'usillu** *(genus Saguinus)* nisqakunaqa huk Uralan Abya Yalap paray sach'a-sach'ankunapi k'allmakunapi kawsaq k'usillukunam.

## Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
*Yana chichiku *(Saguinus fuscicollis)*
*Napu chichiku *(Saguinus graellsi)*

## Pukyukuna


## Hawa tinkikina
Misi sillu

**Misi sillu** (genus *Uncaria*) nisqaqa huk yura rikch'anam, hampi yurakunam.

## Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
*Murlupu waska / Mushupa shillu / Mushupa shilluk *(Uncaria tomentosa)*

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna

*Propiedades de la Uña de gato
*Webpage on Cat's Claw with a library of scientific abstracts organized by year
Pakay yura

**Pakay** (**Pakay yura**) icha **Paqay** *(genus Inga)* nisqakunaqa, kichwapi **Munta kachi** icha **Payak yura** nisqapas huk wayuq chaqallu mallkikunam, misk'i ukhuyuq ruruyuq.

## Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
* Paqay *(Inga feuilleei)*
* Kushillu pakay *(Inga edulis)*
* Kliyu kliyu pakay *(Inga bourginii)*
* Kuyna pakay *(Inga capitata)*
* Shitik panka pakay *(Inga cayennensis)*
* Warisa pakay *(Inga ciliata)*
* Rayu pakay *(Inga coruscans)*
* Rumi pakay *(Inga densiflora)*
* Kachik icha kachik yura *(Inga pavoniana)*
* Intillama pakay *(Inga tocacheana)*
* Kutu pakay *(Inga velutina)*
* Chuwa pakay
* Pilinkas pakay
* Sacha pakay
* Turu pakay
* Wakra kustillas pakay

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Lorena Vera

**Lorena Vera** sutiyuq runaqa (1970`s- Oaxaka de Juárez, Oaxaka, Mishiku), Mishikupi mama llaqtayuq takichaqmi, takiqmi, taki qillqaqmi, kitara waqachiqmi karqan, kastilla simi, llapim qillqarqan. Huk chilena takiqsi karqan, runaqa Mishiku mama llaqtayuq takiqmi, simi kastilla karqan.

## Pilikulakuna
* 2003 - *Son de la Calavera*
* 2006 - *Re percusión Negra*
* 2001 - *Cuerdas en el Cielo*

## Takikuna
* *Mey*
* *Tangola, tangola*
* *La cumbia de la manta*
* *La tirana*
* *Corrido de Pedro Linares*

## Pukyumanta willaykuna


## Hawa t'inkikuna
### Kastilla simipi

* Lorena y Los Alebrijes
* Lorena Vera in *Myspace.com*.
Supay chakra

**Supay chakra** nisqakunaqa Amarumayu sach'a-sach'a suyupi paray sach'a-sach'api kaq chakraman rikch'akuq huklla rikch'aq sach'ayuq k'itikunam.

Runakuna ninku, chay supay chakrataqa sach'a supaykunas, ch'ullachakis ruran, nispa.

Supay chakrapi huklla kaq rikch'aq sach'aqa añanku k'aspim *(Duroia hirsuta, *familia* [[Rubiaceae]]),* icha añallu k'aspim *(Cordia nodosa, *familia* [[Boraginaceae]])*. Chay k'aspikunapiqa supay chakra añayllukunam (*Myrmelachista schumanni* nisqa sisichakunam) kawsan. Chay añayllukunaqa wakin sach'akunata sisi p'uchquyuq miyuwan wañuchinmi. Chayrayku chay añayllu sach'akunallaraqmi *(Duroia, Cordia)* wiñan. Huk supay chakrapiqa huklla sisi llaqtallam kawsan, kimsa hunukama sisiyuq, chunka pichqayuq waranqakama quya sisiyuq.
Huk supay chakrakunaqa pusaq pachak watayuqñachá.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
* Devil's garden (inlish simipi)
Añanku k'aspi

**Añanku k'aspi** (**Añanku kaspi**) *(Duroia hirsuta)* nisqaqa huk rikch'aq sach'am, Amarumayu sach'a-sach'a suyupi supay chakrakunapi wiñaq. Añanku k'aspiqa añankukunam kawsan, wakin yurakunata wañuchiq.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Yawalu

**Yawalu** (kastilla simipi: *Yábalo*) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk llaqtam, Chuqiyapu suyupi, Urin Yunka pruwinsyapi, Irupana munisipyupi, Lasa kantunpi. 

## Kaypipas qhaway
* Illimani 
* Mururata
* Pilón Lajas kawsay pacha risirwa
## Pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
* Irupana munisipyu: yupaykuna saywitupas
Ahus k'aspi

**Ahus k'aspi** (**Ajos kaspi**), **Ahus qiru** (**Ajos kiru**), **Misunsal** icha **Arañakaspi** *(Cordia alliodora)* nisqaqa huk rikch'aq sach'am, Amarumayu sach'a-sach'a suyupi wiñaq.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Ahus waska

**Ahus waska** icha **Ahus sach'a** (**Ajos sacha**) *(Mansoa alliacea)* nisqaqa Awya Yalapi wiñaq sach'am.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Ahus p'anqa

**Ahus p'anqa** (**Aju panka**) icha **Ahus sach'a** (**Ajos sacha**) (genus *Mansoa*) nisqakunaqa huk sach'akunam, iskay chunka hukniyuq rikch'aqniyuq, waranway yura rikch'aq aylluman kapuq.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Araña k'aspi

**Araña k'aspi** (**Arañakaspi**) (genus *Cordia*)nisqakunaqa yura rikch'anam, tukuy Tiksimuyuntinpi wiñaq.

## Rikch'aqkuna
Awya Yalapi rikch'aqninkunaqa kaymi:
*Añallu k'aspi *(Cordia nodosa)*
*Ahus k'aspi *(Cordia alliodora)*

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Sawintu yura rikch'aq ayllu

**Sawintu yura rikch'aq ayllu** *(familia Myrtaceae)* nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi, Tiksimuyuntinpi 130 rikch'anayuq, 2900-chá rikch'aqniyuq.

## Rikch'aqkuna
Kaymi huk sawintu hina yurakuna:
* Kalistu *(Eucalyptus)*
** Urqu kalistu *(Eucalyptus globulus)*
** China kalistu *(Eucalyptus camaldulensis)*
* Wayawa *(Psidium)*
** Sawintu *(Psidium guajava)*
* Unka *(Eugenia)*

## Hawa t'inkikuna
Payas

**Payas** icha **Payasik** (genus *Miconia*) nisqakunaqa huk rikch'ana yurakunam, Awya Yalapi wiñaq. Waranqachá rikch'aqnin kan.

## Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:

Amarumayu sach'a-sach'a suyupi:
* Q'illu payas *(Miconia aulocalyx)*
* Sarpa payas *(Miconia cercophora)* 
* Pisqu mikhuna payas *(Miconia chrysophylla)*
* Istanti payas *(Miconia conformis)* 
* Purun payas *(Miconia pilgeriana)* 
* Puka p'anqa payas *(Miconia serrulata)*
* Palu p'anqa payas *(Miconia sp.)*
* Llamp'u payas *(Miconia sp.)*
* Yuraq payas *(Miconia sp.)*

Antikunapi:
* Mut'i-mut'i *(Miconia andina)*
* Kulka *(Miconia papillosa)* - El Angel punapi, Podocarpus parkipi, Kutakachi urqupipas wiñan.
* Kulka *(Miconia crocea)*
* Yuraq waycha *(Miconia theaezans)*
* Riphari, rifari *(Miconia longifolia)*
* Rupiña *(Miconia poeppigii)*

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Turu pisqu

**Turu pisqu**, kichwapi **Turu pishku** *(Cephalopterus ornatus)* nisqaqa huk takiq pisqum, Urin Awya Yalapi kawsaq, rurukunata (aslla palamatapas) mikhuq.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Wata manku

**Wata manku**, **Mukutulum**, **Kukupakchu** icha **K'ichkimat'i pawkar** *(Psarocolius angustifrons)* nisqaqa huk takiq pisqum, Urin Awya Yalapi, Antikunap antinpi Rupa-Rupa nisqa sach'a-sach'akunapi kawsaq pawkarmi.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Inkachaka qucha

**Inkachaka qucha** nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk qucham, Chuqiyapu suyupi, Pedro Domingo Murillo pruwinsyapi, Chuqiyapu munisipyupi.
Chuy Rasgado

**Jesús Irigoyen Rasgado** sutiyuq runaqa (;  Ixtaltepec, Oaxaka, Mishiku-  Juchitán de Zaragoza, Oaxaka, Mishiku), Mishikupi mama llaqtayuq takichaqmi, takiqmi, taki qillqaqmi, kitara waqachiqmi karqan, kastilla simi, zapotec simillapim qillqarqan. Huk bolero takiqsi karqan, runaqa Mishiku mama llaqtayuq takiqmi, simi kastilla karqan.

## Takikuna
* *Naela*
* *El penúltimo beso*
* *La vida es un momento*
* *Sabrosito son*
* *Punto final*

## Pukyumanta willaykuna


## Hawa t'inkikuna
### Kastilla simipi
*Jesús Rasgado Guía turística de Oaxaca.
*El portal de marielli Biografía de Jesús Rasgado.
T'ilamayu

**T'ilamayu** llaqtaqa (kastilla qillqaypi: *Telamayu* icha *Tela Mayu*) Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, P'utuqsi suyupi, Urin Chichas pruwinsyapi, Atucha sapsipi, Atucha kantunpi. Animas llaqtapiqa 793-cha runam kawsanku. 

## Kaypipas qhaway
* Animas
* Chichas walla
* Chukaya
* Siete Suyos
* Tatasi

## Pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
*Atucha munisipyu: yupaykuna, saywitu
Churulki kantun

**Churulki kantun** (kastilla simipi: *Cantón Chorolque*) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi , P'utuqsi suyupi, Urin Chichas pruwinsyapi, Atucha munisipyupi. Uma llaqtanqa Portugalete llaqtam (26 runa, 2001 watapi).

## Allpa saywachi
* Urqukuna:
* Mayukuna: Tatasi mayu
* Quchakuna:
## Kantunupi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
* Animas
* Chichas walla
* Qanchis Suyu
* Tatasi
* Tilamayu
## Puykukuna

## Hawa t'inkikuna
*Atucha munisipyu: yupaykuna, saywitu
Chuqiyapu kantun

**Chuqiyapu kantun** (kastilla simipi: *Cantón La Paz*) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, Chuqiyapu suyupi, Pedro Domingo Murillo pruwinsyapi, Chuqiyapu munisipyupi. Uma llaqtanqa Chuqiyapu llaqtam (789.585 runa, 2001 watapi).

## Allpa saywachi
* Urqukuna: Wayna P'utuqsi
* Quchakuna: Inkachaka qucha
* Mayukuna: Chuqiyapu mayu - Khallapa mayu - Unduavi mayu

## Rikchakuna

Image:Valledelaluna-lapaz-bolivia.jpg|Killa Qhichwa, Chukiyapu kiti


## Kantunpi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
* Chalaktaya
* Illimani
## Pukyukuna

* www.ine.gov.bo
## Hawa t'inkikuna
* Chuqiyapu munisipyu: yupaykuna, saywitu (PDF; 447 kB)
Yakuri mama llaqta parki

**Yakuri mama llaqta parki** (kastilla simipi: *Parque Nacional Yacurí*) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk mama llaqta parkim, Loja markapi, Espíndola kiti, Zamora Chinchipi markapipas, Chinchipi kitipi, Palanta kitipi. 

## Kaypipas qhaway
* Ikwadurpi amachasqa sallqa suyukuna
## Pukyukuna

* Yakuri mama llaqta parkimanta
Baños qucha

**Baños qucha** nisqaqa (kastilla simipi: *Laguna Baños*) Ikwadur mamallaqtapi huk qucham, Napu markapi, Quijos kitipi, Kayampi Kuka kawsaykuska amachasqa allpapi.
Pukachaqlla

**Pukachaqlla** icha **pichana** (*Brachyotum ledifolium*) nisqaqa Ikwadur mamallaqtapi kawsaq yuram.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Sach'a quwi

**Sach'a quwi**, kichwapi **Sacha kuy** icha **Sachayakuy** nisqaqa *(Cavia aperea)* huk Urin Awya Yalapi (Arhintina, Brasil, Kulumbya, Ikwadur, Parawayi, Uruwayi, Winisuyla) kawsaq ñuñuq, khankiq uywam, rikch'aq quwim. 

## Layakuna

* *[[Cavia aperea aperea]]*
* *[[Cavia aperea guianae]]* (Winisuyla)
* *[[Cavia aperea anolaimae]]* (Bogotá)
* *[[Cavia aperea nana]]* (Buliwya)
* *[[Cavia aperea resida]]* (São Paulo)
* *[[Cavia aperea festina]]* (Piruw)
* *[[Cavia aperea hypoleuca]]* (Parawayi)
* *[[Cavia aperea pamparum]]* (Arhintina, Uruwayi)
* *[[Cavia aperea sodalis]]* (Buliwya)
* *[[Cavia aperea osgoodi]]* (Piruw)

## Pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
Papallakta kitilli

**Papallaqta kitilli** (kastilla simipi: *Parroquia Papallacta*) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Quijos kitipi, Napu markapi. 
## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna:**
* **[[Mayu]]kuna:**  
* **[[Qucha]]kuna:** Baños qucha - Wampikucha -  Loreto qucha -  Mogotes qucha - Sukus qucha

## Runakuna
Papallakta kitillipiqa Napurunakunam tiyanku.

## Kitillipi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
* Antisana risirwa
* Kayampi Kuka risirwa
* Sumaku Napu - Galeras mama llaqta parki
## Pukyukuna

* www.inec.gov.ec / Yupaykuna: Quijos kiti
* www.napo.gob.ec/
## Hawa t'inkikuna
* www.codeso.com/ Saywitu: Napu marka
* www.enciclopediadelecuador.com
Purun quwi

**Purun quwi** nisqaqa *(Cavia tschudii)* Urin Awya Yalapi Antikunapi kawsaq ñuñuq, khankiq uywam, rikch'aq quwim. 

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Alberto Gilardino

**Alberto Gilardino** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Biella llaqtapi) huk Italya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.

## Klubkuna

## Suñaykuna
### Mamalllatapura kupakuna

(*) Incluyendo la Selección

### Individual suñaykuna

## Pukyumanta willaykuna

## Kaypipas qhaway
* Piluta hayt'ay (Italya)
## Hawa t'inkikuna

* Perfil y estadísticas
Fabio Cannavaro

**Fabio Cannavaro** sutiyuq runaqa; (*  paqarisqa Napoli llaqtapi -  )  huk Italya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.

Tayta: Pasquale, Mama: Gelsomina.
## Klubkuna

## Suñaykuna

### Mama llaqta kampiunatukuna

Con la Juventus FC obtuvo las ligas italianas de  y , pero el primero de ellos quedó desierto, y el segundo se otorgó al Inter de Milán, tras el juicio por manipulación de encuentros en Italia.

### Mamallaqtapura kupakuna

(*) Incluyendo quchu

### Individual suñaykuna

### Condecoraciunkuna

## Willay pukyukuna

## Hawa t'inkikuna

* [Uficial qillqa web}
* http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/es/1193040472616/1202773671879/jugador/JugadorLegendario/Cannavaro.htm Fabio Cannavaro "Jugadores de Leyenda", Realmadrid.com
Yawli (Wankawillka)

**Yawli** llaqtaqa (kastilla simipi: *Yauli*) Piruw mama llaqtapi huk llaqtam, Wankawillka suyupi, Wankawillka pruwinsyapi, Yawli distritup uma llaqtanmi.

## Karu puriy
* Uchkus Inkañan
## Kaypipas qhaway
* Chunta walla
* Ichhu mayu
* Warmiqucha
## Pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Wankawillka suyu
Tunay Q'asa

**Tunay Q'asa** *(Tunay Kassa)* nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk mawk'a llaqtam, Apurimaq suyupi, Aymara pruwinsyapi, Yanaqa distritupi.

## Kaypipas qhaway
* Antapampa mayu
* Challwanka mayu
* Yanaqa (mawk'a llaqta)

## Pukyukuna

* www.peru.gob.pe/Nuevo_Portal_Municipal/ 
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Apurimaq suyu
Sinik

**Sinik**, **Intutu**, **Mintal chaja** icha **Pitachaja** *(Didelphis marsupialis)* nisqaqa huk rikch'aq q'arachupam, Chawpi, Urin Awya Yalapi kawsaq.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
John Adams

**John Adams Jr.**, sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Quincy (Massachusetts) llaqtapi - †  wañusqa Quincy llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq pulitiku runas karqan, 2 kaq umalliqnin (1797 watamanta 1801 watakama), ñawpaq Federalista Partidupi kaq umalliqsi.

Hukllachasqa Amirika Suyukunapi Llaqtayuq Maqanakuypi Kunfidirasqa Amirika Suyukunata llallispas Hukllachasqa Amirika Suyukunata musuqta hukllachaspas isklaw kaytas puchukachirqan.

Alma mater: Harvard Yachay sunturnin.

## Qillqasqankuna

## Kaypipas qhaway
## Hawa t'inkikuna

* Biografía de John Adams
Chikayu

**Chikayu** (genus *Marmosa*) nisqakunaqa huk rikch'ana q'arachupakunam, ukucha hina uchuyllam, Chawpi, Urin Awya Yalapi kawsaq.

## Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
* Uqi chikayu *(Marmosa murina)*
* Puka chikayu *(Marmosa rubra)*

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Uqi chikayu

**Uqi chikayu** icha **Chikayu** chaylla *(Marmosa murina)* nisqaqa huk rikch'aq q'arachupam, chikayum, ukucha hina uchuyllam, Chawpi, Urin Awya Yalapi kawsaq.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Yaku chaha

**Yaku chaha** icha **Yakun** *(Chironectes minimus)* nisqaqa huk rikch'aq q'arachupam, Chawpi, Urin Awya Yalapi kawsaq.

Yakupipas kawsaq ch'ulla q'arachupa rikch'aqmi. Yukra, lakachu, challwakunatam mikhun.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Hatun chaha

**Hatun chaha**, **Lluchu chupa**, **Tawañawi** (**Chuskuñawi**) icha **Ayachaka** *(Philander andersoni)* nisqaqa huk rikch'aq q'arachupam, Urin Awya Yalapi kawsaq.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Tawañawi

**Tawañawi**, kichwapi **Chuskuñawi** (genus *Philander*) nisqakunaqa huk rikch'ana q'arachupakunam, Urin Awya Yalapi sach'a-sach'akunapi kawsaq.

Tawañawi q'arachupap ñawinkunap kinrayninpiqa iskay murum kan, chayrayku tawa ñawiyuqman rikch'akun.

## Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
* Hatun chaha, Hatun q'arachupa *(Philander andersoni)*
* Kilampu *(Philander oppossum)*

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Chincha q'arachupa

**Chincha q'arachupa** *(Didelphis virginiana)* nisqaqa huk rikch'aq q'arachupam, Chawpi, Chincha Awya Yalapi kawsaq.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Ayachaka

*Marsupialia, familia Didelphidae:
**Ayntaka *(Metachirus nudicaudatus)*
**Hatun chaha *(Philander andersoni)*
**Aya chaha *(Didelphis albiventris)*
Punchana

**Punchana** (**Punllana**, **Punshana**), **Siku** icha **Yana chiwayru** *(Dasyprocta fuliginosa)* nisqaqa huk chiwayrum, Uralan Awya Yalapi sach'a-sach'akunapi kawsaq.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Siyantpitsu

**Siyantpitsu** icha **sinik** *(Caluromys lanatus)* nisqaqa huk rikch'aq millma q'arachupam, Urin Awya Yalapi sach'akunap k'allmankunapi kawsaq.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Millma q'arachupa

**Millma q'arachupa** (genus *Caluromys*) nisqakunaqa huk rikch'ana q'arachupakunam, Urin Awya Yalapi sach'akunap k'allmankunapi kawsaq, ch'isipi tutapipas puriq.

Antikunap antinpi rikch'aqninqa siyantpitsu *(Caluromys lanatus)* nisqam.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Santiago Acasiete

**Wilmer Santiago Acasiete Ariadela** sutipaq runaqa; "Santi" "Chany" qayay suti (*  paqarisqa Kallaw llaqtapi - ) huk Piruw mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.

## Klubkuna
### Piluta hayt'aq

## Suñaykuna

### Mamallaqtapura kupakuna

### Individual suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Piluta hayt'ay (Piruw)

## Hawa t'inkikuna
### [[Kastilla simi]]pi
* Ficha en la página oficial de la UD Almería
* Acasiete ya es español
Urin Suthan

**Urin Suthan**qa Aprikapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Yuba llaqtam.
## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna:**
* **[[Qucha]]kuna:**
* **[[Mayu]]kuna:**
## Chiriqunuy
## Yurakuna Uywakunapas

## Runakuna
## Wiñay kawsay
## Pulitika Rakiy
## Hatun llaqtakuna
* Llaqtakuna (Sudan)
## Yachay tarpuy
## Karu puriy
## Yachay
## Yachaychiy
## Musiku
## Apaykachana
## Paqarisqa runakuna
## Kaypipas qhaway
## Hawa t'inkikuna
## Pukyukuna
Facundo Cabral

**Rodolfo Enrique Facundo Cabral**, ***"Facundo Cabral"*** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa La Plata (Buenos Aires) llaqtapi  -  wañusqa Watimala llaqtapi),   mama llaqtayuq yachachiq wan takiqmi, kitara waqachiq, kastilla simillapim qillqarqan. 

Churinkuna: 

## Diskukuna
* *El Carnaval Del Mundo*,
* *Ferrocarril* (1984, Universal music) en vivo.
* *Pateando nachos*; en vivo en Estadio Chico, de Quilmes (1984)
* *Cabralgando*, en vivo (1985)
* *Entre Dios y el Diablo* (1986)
* *Hombre de siempre*...
* *[[El Profeta (obra)|El profeta]] de [[Yibrán_Jalil_Yibrán|Gibrhan]]*
* *Gracias a la vida*
* *Sentires*
* *Reflexiones*
* *Este es un nuevo día*
* *El oficio de cantor*
* *Secreto*
* *Recuerdos de oro*
* *Época de oro*
### Con [[Alberto Cortez]]
* *Lo Cortez no quita lo Cabral*, Vol. 1 en vivo (1994) ("No soy de aquí..", juntos)
* *Lo Cortez no quita lo Cabral*, Vol. 2 en vivo (1995) ("No soy de aquí..", Video)
* *Cortezías y Cabralidades* - Vol I y II (1998)

## Qillqasqankuna
* *Paraíso a la deriva*
* *Conversaciones con Facundo Cabral*
* *Mi Abuela y yo*
* *Salmos*
* *[[Borges]] y yo*
* *Ayer soñé que podía y hoy puedo*
* *Cuaderno de Facundo*
* *No estás deprimido, estás distraído*.
* *Los papeles de Cabral*

## Suñaykuna
* Ciudadano ilustre de la Ciudad de Buenos Aires.
* Mensajero Mundial de la Paz (1996).

## Kaypipas qhaway
* Musika (Arhintina)
 
## Hawa t'inkikuna
* Habla de su contacto con Borges (kastilla simipi)
Francisco de Laprida

**Francisco Narciso de Laprida** sutiyuq runaqa (* 28 ñiqin kantaray killapi 1785 watapi paqarisqa San Huwan llaqtapi - † 22 ñiqin tarpuy killapi 1829 watapi wañusqa Mendoza llaqtapi) huk arhintinu taripay amacha wan pulitikupas runam karqan.

pulitikapi warkukuq suyup qispikuyninmi, warkusqa kaymanta paskayninmi atiq, warkuchiq mamallaqtamanta. Chay hina paskasqa mamallaqtaqa **kacharisqa mamallaqta** nisqam.

Kulunyaraq, warkukuq kachkaqraq mamallaqtaqa qispichina awqanakuypim kacharikun, icha warkuchiq mama llaqtataqmi warkuchisqan suyuta kacharin.
## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Arhintina)

## Hawa t'inkikuna
Rubén Toribio Díaz

**Rubén Toribio Díaz Rivas** sutiyuq runaqa, "Panadero" (*  paqarisqa Lima llaqtapi - )  huk  mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi qarqan.

Taytan: ; Maman: . Warmi: ,  Churinkuna: .
## Klubkuna
### Piluta hayt'aq

## Piruw mamallaqta quchu
### Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa Participaciunkuna

### Awya Yala Kupa Participaciunkuna

## Suñaykuna

### Piluta hayt'aq
#### Mama llaqta kampiuonatukuna

#### Mamallaqtapura kampiuonatukuna

## Kaypipas qhaway
* Piluta hayt'ay (Piruw)

## Hawa t'inkikuna
### [[Inlish simi]]pi
* Partidos Internacionales de Díaz en rsssf.com
* National Football teams
Alberto Quintanilla del Mar

**Alberto Quintanilla del Mar** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Qusqu llaqtapi, ) huk  mama llaqtayuq ch'iquq (iskultur) wan llimphiqmi qarqan.

Warmi: Hélène Chatenet.Churinkuna: (3)

## Kaypipas qhaway
* Tilsa Tsuchiya
* Galdos Rivas
* Gerardo Chávez
* Alfredo Vasurco 
* Osvaldo Sagastegui

## Hawa t'inkikuna

* Bellas Artes
Paquyaq asuka

**Paquyaq asuka** icha **ch'ullasuphu asuka** *(Otaria flavescens)* nisqaqa huk asukam, Urin Awya Yalap chalanpi kawsaq, Pasiphiku, Atlantiku mama quchakunapi. Challwakunatam mikhun.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Nupi mayu

**Nupi mayu** nisqaqa (kastilla simipi: *Río Nupe*) Piruw mama llaqtapi huk mayum, Wanuku suyupi, Lawriqucha pruwinsyapi, Runtus distritupi. Marañun mayuman rin.
Lawriqucha mayu

**Lawriqucha mayu** nisqaqa (kastilla simipi: *Río Lauricocha*) Piruw mama llaqtapi huk mayum, Wanuku suyupi, Lawriqucha pruwinsyapi. Pukyunqa Rawra wallapim. Marañun mayuman rin. 

## Kaypipas qhaway
* Lawriqucha
## Hawa t'inkikuna
Karmin Pallan

**Karmin Pallan** (kastilla simipi: *Virgen del Carmen*, *Nuestra Señora del Monte Carmelo* ) nisqaqa mama llaqtapi huk raymim, anta situwa killapi. 

Karmin Pallanqa Chilip, Kallaw Pawqartampu, Lirkay, El Carmen distritup wan Antaray *[[patrona]]nmi* nisqa.

Raymi: 16 ñiqin anta situwa killapi.

## Willay pukykuna

## Kaypipas qhaway
* Teresa de Jesús
* Simon Stock
* Huwan Krusmanta
* Jerónimo Gracián

## Hawa t'inkikuna

* The International Carmelite Web Site
* Orden de los Carmelitas Descalzos de España
* Orden de los Carmelitas Descalzos de Portugal
* Carmelitas Descalzas en Chile
* Frailes Carmelitas en Argentina
* Video sobre la Virgen del Carmen
Carlos Lobatón

**Carlos Augusto Lobatón Espejo**; "Loba" sutipaq runaqa (*  paqarisqa Lima llaqtapi - ) huk Piruw mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.

## Klubkuna
### Piluta hayt'aq

## Suñaykuna

### Piluta hayt'aq

#### Copas internacionales

## Kaypipas qhaway
* Piluta hayt'ay (Piruw)

## Hawa t'inkikuna
### [[Kastilla simi]]pi
* Sitio web oficial
*Perfil en bdfa.com.ar
Qanchisqucha (Yunkay)

**Qanchisqucha** nisqaqa (*Lago Canchiscocha*) Piruw mama llaqtapi huk qucham, Anqash suyupi, Yunkay wamanipi, Killu distritupi.
São Paulo Futebol Clube

**São Paulo Futebol Clube** nisqaqa huk brasilanu piluta hayt'ay klubmi.

## Wiñay kawsay
 kamarisqa karqan.

## Hawa t'inkikuna

* Tukri llika tiyaynin 
* SOCCERWAY
* FLASHSCORE
* Transfermarkt
* Globalsportsarchive
Petrarca

**Francesco Petrarca** sutiyuq runaqa (* 20 ñiqin anta situwa killapi 1304 paqarisqa Arezzo llaqtapi - 19 ñiqin anta situwa killapi 1374 wañusqa Arquà Petrarca llaqtapi) huk italyanu, Toscanayuq qillqaqsi, yarawi qillqarqan.

## Qillqasqankuna
* Canzoniere
* Africa
### Latin simi qillqasqankuna (harawi)

* *Ciclo degli uomini e donne illustri*
* *Africa* 1339 - 1342. 
* *Bucolicum carmen* 1346 - 1357 .
* *Epistole metricae* 1333 - 1361.
* *Carmina varia*
:1–6: F. Petrarchae, *Poemata minora quae extant omnia*, vol. III, Medioelani 1834.
:7–24: K. Burdach, *Von Mitteralter zur Reformation*. IV. *Aus Petrarcas Altestem Deutschen Schülerkreise*, Berlin 1929.
:25: E.H. Wilkins, *The Making of the "Canzoniere" and other petrarchan Studies*, Roma, Edizioni di Storia e Letteratura 1951, p. 303.
:26: G. Billanovich, «Un carme ignoto del Petrarca», *Studi petrarcheschi*, V (1989) pp. 101–125.

### Latin simi qillqasqankuna

* *De viris illustribus* (1337).
* *Rerum memorandarum libri* (1350).
* *Itinerarium ad sepulcrum Domini*.
* *[[Secretum]]* .
* *De vita solitaria* (1346–1356 circa).
* *De otio religioso* (1346–1356). 
* *De remediis utriusque fortunae* (1360–1366) .
* *Invectivarum contra medicum quendam libri IV* (1355)
* *De sui ipsius et multorum ignorantia* (1368)
* *Invectiva contra cuiusdam anonimi Galli calumnia* o *Contra eum qui maledixit Italiam*
* *Epistole* (*Familiares, Seniles, Sine nomine, Variae*)
* *De gestis Cesaris*
* *Psalmi penitentiales*
* *Posteritati*
* *Contra quendam magni status hominem*
* *Collatio laureationis*
* *Collatio coram Johanne rege*
* *Collatio inter Scipionem, Alexandrum, Hannibalem*
* *Arringhe*
* *Orationes*
* *Testamentum*.

## Referencias

## Kaypipas qhaway
* Canzoniere
* Petrarquismo

## Hawa t'inkikuna

* ''Historia Griseldis'' (incunable, 1473) — Ispaña Mama llaqtap Biblioteca
Daniel Radcliffe

**Daniel Jacob Radcliffe** ( paqarisqa Fulham barriyupi, London llaqtapi) sutiyuq runaqa huk aranway pukllaqmi, kuyu walltaypi pukllaqmi, inlish runam.

Hukllachasqa Amirika Suyukunapi Hollywood llaqtapi Harry Pottermanta pusaq pilikulapi Harry Pottertam pukllarqan.

## Pilikulankuna
*Harry Potter (pusaqnintin pilikula)

## Hawa t'inkikuna
Churulki urqu

**Churulki** (kastilla qillqaypi: *Chorolque*) nisqaqa Buliwyapi huk urqum, Chinchay Chichas pruwinsyapi (Qutaqayta munisipyupi, Saqraryu kantunpi), Urin Chichas pruwinsyapipas (Atucha munisipyu, Atucha kantun), P'utuqsi suyupim. Kay urquqa Chichas wallapi aswan hanaq urqum, 5.571 m hanaqmi.  

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
*Atucha munisipyu: yupaykuna, saywitu
* Ascent of Cerro Chorolque on 2010-12-31 (inlish simi)
San Jacinto qucha

**San Jacinto qucha** (kastilla simipi: *Lago San Jacinto*) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk qucham, Tarija suyupi, Tarija pruwinsyapim (Tulumusa kantun -  Tarija kantun). 

## Kaypipas qhaway
* Guadalquivir mayu
* Sama walla kawsay risirwa
* Tulumusa mayu
Chuyas

**Chuyas** llaqtaqa Piruw mamallaqtapi huk llaqtam, Pumapampa pruwinsyapi, Pumapampa distritupi, Anqash suyupi, Pumapampa llaqtap kuntipim.
Jens Stoltenberg

**Jens Stoltenberg** sutiyuq runaqa ( *  paqarisqa Oslo llaqtapi - ), huk  mama llaqtayuq musiku, pulitiku wan Uma kamayuq. 

17 ñiqin kantaray killapi 2005 watamanta ñawpaq kuti Nurwigapa Uma kamayuqnin karqan.

Taytan: Thorvald Stoltenberg; Maman: Karin Stoltenberg. Ñawpaq warmi: Geertrui Windels.Churinkuna: 

Yachaywasi:  

## Qillqasqankuna

## Kaypipas qhaway
* Nurwigapa wiñay kawsaynin

## Hawa t'inkikuna

### [[Kastilla simi]]
* Biografía - Fundación CIDOB
* Uficial web
Kjell Magne Bondevik

**Kjell Magne Bondevik** ( *  paqarisqa Molde llaqtapi - ). Nurwiga mama llaqta pulitiku wan Uma kamayuq. 

17 ñiqin kantaray killapi 2005 watamanta ñawpaq kuti Nurwigapa Uma kamayuqnin karqan.

Tayta:    ; Mama: 
 Ñawpaq warmi:  Bjørg RasmussenWawakuna: 3

Yachaywasi:  

## Qillqasqankuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Nurwiga)

## Hawa t'inkikuna

### [[Kastilla simi]]
*Biografía - Fundación CIDOB
* Uficial web
Jan Syse

**Jan Peder Syse** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Nøtterøy llaqtapi -  wañusqa Oslo llaqtapi) huk Nurwiga mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku qarqan. 

Nurwiga Uma kamayuq,  watamanta  watakama.

Nurwiga Ruraychaqa Ministru,  watamanta  watakama.

Ñawpaq warmi: Else Walstad Churinkuna: 2 (Henrik Syse wan Christian Syse).

Alma mater: Oslo Yachay suntur.

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Nurwiga)

## Hawa t'inkikuna

* Stortinget
Thorvald Stoltenberg

**Thorvald Stoltenberg** ( paqarisqa Oslo llaqtapi;  wañusqa Oslo llaqtapi). Nurwiga mama llaqta pulitikum karqan.

1987 watamanta 1989 watakama wan 1990 watamanta 1993 watakama ñawpaq kuti Nurwigapa Hawa Ministrun karqan.

1979 watamanta 1981 watakama Nurwigap Maqanakuy Ministrun.

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Nurwiga)

## Hawa t'inkikuna

### [[Kastilla simi]]
*stoltenberg Biografía - Fundación CIDOB
* Uficial web
Einar Gerhardsen

**Einar Henry Gerhardsen** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Asker llaqtapi -  wañusqa Oslo llaqtapi) huk Nurwiga mama llaqtayuq llamk'aq, pulitiku wan kawpaq runa karqan. 

Nurwiga Uma kamayuq (1945-1951, 1955-1963 y 1963-1965) 

Oslo kuraka (1940 wan 1945)
Tayta: Gerhard Olsen (1867-1949); Mama: Emma Hansen (1872-1949). Ñawpaq runa: WernaChurinkuna: 3
(Truls, Rune wan Torgunn). 

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Nurwiga)

## Hawa t'inkikuna
 
* Actividad política
William Chiroque

**Willian Medardo Chiroque Távara** sutipaq runaqa icha "Periquito" (*  paqarisqa Murrupun pruwinsyapi - ) huk Piruw mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.

## Klubkuna
### Piluta hayt'aq

## Suñaykuna

### Mamallaqta kampiunatukuna

#### Mamallaqtapura kupakuna

## Kaypipas qhaway
* Piluta hayt'ay (Piruw)

## Hawa t'inkikuna
### [[Kastilla simi]]pi
* Ficha en National Football Teams
* Ficha en BDFA.com.ar
Giancarlo Carmona

**Giancarlo Carmona Maldonado** sutiyuq runaqa ( *  paqarisqa Lima llaqtapi - ) huk Piruw mama llaqtayuq wan F. B. C. Melgar piluta hayt'aqmi.

## Klubkuna

## Suñaykuna

### Mama llaqta Kampiunatukuna

## Kaypipas qhaway
* Piluta hayt'aq (Piruw)

## Hawa t'inkikuna
* Perfil en BDFA.com.ar
* Ficha
Juanes

**Juan Esteban Aristizábal Vásquez** sutiyuq runaqa, icha **Juanes**  ( paqarisqa Carolina del Príncipe llaqtapi - ) huk  mama llaqtayuq takiq wan takichaqmi qarqan. Pop, Rock.

Warmi: Karen Martínez (2004 –). Churinkuna: Paloma Aristizabal Martínez, Luna Aristizabal Martínez wan Dante Aristizabal Martínez.

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Taki (Kulumbya)

## Hawa t'inkikuna

* Official website 
** Inlish version
* Juanes to Twitter in Cuba Despite Exiles By Alfredo Prieto, *Havana Times,* 
* Official Universal Music Latino Website 
* Mi Sangre Foundation website 
* Juanes Interview
* Juanes Interview on CorrienteLatina.com
* Babelfm inlish version
Luis Suárez

**Luis Alberto Suárez Díaz** (*  paqarisqa Salto llaqtapi, Uruwayi mama llaqtapi - ) huk Uruwayi mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi .

## Klubkuna

## Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa

## Suñaykuna
### Mama llaqta Kampiunatukuna

### Mama llaqtapura Kupakuna

### Pirsunal suñaykuna

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Piluta hayt'ay (Uruwayi)

## Hawa t'inkikuna

* Entrevista Club Nacional de Football web
* Video con goles de Suárez
* Player Profile: Luis Suárez
John Galliquio

**John Christian Galliquio Castro** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Lima llaqtapi - ) huk Piruw mama llaqtayuq wan Universitario de Deportes piluta hayt'aqmi.

## Klubkuna

## Suñaykuna

### Mama llaqta kampiunatukuna

### Mama llaqtapura kupakuna

### Individual suñaykuna

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Piluta hayt'aq (Piruw)

## Hawa t'inkikuna
* Perfil y estadísticas
* rsssf.com
Miguel Loayza

**Miguel Angel Loayza Ríos** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Lima llaqtapi -   wañusqa Buenos Aires llaqtapi )  huk  mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.

Tayta: Loayza; Mama: Ríos. Warmi: ,  Churinkuna: .
## Klubkuna
### Piluta hayt'aq

## Suñaykuna

### Piluta hayt'aq
#### Mama llaqta kampiuonatukuna

#### Mamallaqtapura kampiuonatukuna

## Kaypipas qhaway
* Piluta hayt'ay (Piruw)
* Luis Cubilla
* Daniel Onega
* Ermindo Onega
* Pinino Más

## Hawa t'inkikuna
### [[Kastilla simi]]pi
* Los años 60 de Huracán
* Loayza con Deportivo Cali en Copa Libertadores
* Tan real como curioso
* https://web.archive.org/web/20090406084036/http://www.deporcali.com/deporcali/notas/Julio232003/miguelloayza.php Deportivo Cali]
Jonas Gahr Støre

**Jonas Gahr Støre** ( *  paqarisqa Oslo llaqtapi - ). Nurwiga mama llaqta pulitiku wan Hawa Ministru. 

2005 watamanta ñawpaq kuti Nurwigapa Hawa Ministrunin karqan.

Tayta: Ulf Jonas Støre; Mama:  Unni Gahr Ñawpaq warmi: Marit Slagsvold
Churinkuna: 3 
 
Yachaywasi:

## Qillqasqankuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Nurwiga)

## Hawa t'inkikuna

### [[Kastilla simi]]
* Voltairenet
Odvar Nordli

**Odvar Nordli** sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Tangen llaqtapi, Nurwigapi) huk Nurwiga mama llaqtayuq  pulitiku wan kawpaq runaq. 

Nurwiga Mama llaqta Uma kamayuq  watamanta    watakama

Interior Ministru 1971 watamanta 1972 watakama.

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Nurwiga)
## Hawa t'inkikuna
 
* Documentary featuring Nordli
Lars Løkke Rasmussen

**Lars Løkke Rasmussen** ( *  paqarisqa Vejle llaqtapi - ), huk  mama llaqtayuq taripay amachaq, pulitiku wan Uma kamayuq. 

-manta ñawpaq kuti Dansuyupa Uma kamayuqnin qarqan.
Taytan: Jeppe Rasmussen; Maman: Lise Løkke Rasmussen  Ñawpaq warmi:  Sólrun Løkke RasmussenChurinkuna: (3).
E
Yachaywasi:

## Qillqasqankuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Dansuyu)

## Hawa t'inkikuna

### [[Kastilla simi]]
* Biografía en español por Fundación CIDOB
* Telecinco.
Tibet Awtunumu Suyu

**Tibet Awtunumu Suyu** nisqaqa Chunwa Runallaqta Republikap huk suyunmi. Uma llaqtanqa Lhasa llaqtam.

## Wiñay kawsay
1951 watakama kaypi Tibet qispi qhapaq suyu karqaptin, Chunwamanta awqaqkuna atirqan. Chaymanta Chunwaman kapuq suyunmi tukurqan.

## Hatun kaynin, runankuna
* 1 228 400 km²
* 2 630 000 runakuna (2006 watapi)
* Uma llaqta: Lhasa, 475.000 runakuna (2006 watapi)

## Simikuna
* P'ut' simi (runakunap rimaynin; tukri simi)
* Han simi (tukri simi)

## External links

* Tibet Awtunumu Suyup tukri llika tiyaynin
Werner Faymann

**Werner Faymann** ( *  paqarisqa Wien llaqtapi - ). Awstiriya mama llaqta taripay amachaq, pulitiku wan Kansillir. 

2 ñiqin qhapaq raymi killapi 2008 watamanta ñawpaq kuti Awstiriyapa Kansillirnin qarqan.

Tayta: Werner Faymann; Mama:  Ñawpaq warmi:  Martina Ludwig-Faymann
Churinkuna: 2 

Yachaywasi:  

## Qillqasqankuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Awstiriya)

## Hawa t'inkikuna

### [[Kastilla simi]]
* Biografía en español por Fundación CIDOB
Teresa Izquierdo

**Teresa Izquierdo González**  sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Lima llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi) huk piruw mama llaqtayuq Yanuq,  kastilla simipi qillqaqmi.

Tayta: ; Mama: Luz Divina Gonzáles.

Yachaywasi: 

## Qillqasqankuna
*

## Willay pukyukuna

## Suñaykuna
* Orden al Mérito por Servicios Distinguidos en el Grado de Gran Oficial.

## Referenciakuna

## Kaypipas qhaway
* Gastón Acurio
## Hawa t'inkikuna
* Piruw Yanuw Mama
Fredrik Reinfeldt

**John Fredrik Reinfeldt ** ( *  paqarisqa Österhaninge llaqtapi - ). huk  mama llaqtayuq musikuq wan pulitikumi 
qarqan 

2006 watamanta 2014 watakama ñawpaq kuti Suwidsuyupa Uma kamayuqnin qarqan.

Taytan: Bruno Reinfeldt; Maman: Birgitta Reinfeldt Ñawpaq warmi: Filippa ReinfeldtChurinkuna: 

Yachaywasi:  

## Qillqasqankuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Suwidsuyu)

## Hawa t'inkikuna

### [[Kastilla simi]]
* Biografía en la Fundación CIDOB
Eleazar Soria

**Eleazar José Manuel Alejandro Soria Ibarra** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Limaq llaqtapi - )  huk  mama llaqtayuq taripay amachaq wan piluta hayt'aqmi.

Taytan: Alberto Soria; Maman: Victori Ibarra.Warmi:. Churinkuna: .

Yachaywasikuna: Escuela No. 430 Andrés Avelino Aramburú (La Victoria) / Gran Unidad Escolar Alfonso Ugarte. 

Alma mater: Federico Villarreal Yachay Suntur. 

## Klubkuna
### Piluta hayt'aq

## Suñaykuna

### Piluta hayt'aq
#### Mama llaqta kampiuonatukuna

#### Mamallaqtapura kampiuonatukuna

* Iskay ñiqin Awya Yala Libertadores Kupa / Universitario de Deportes - 1972

## Kaypipas qhaway
* Piruwpa piluta hayt'aynin
* Alejandro Heredia 

## Hawa t'inkikuna

### [[Kastilla simi]]pi
* Entrevista
* Ciudad del Rey
* JNE Hoja de vida
Joe Arroyo

**Alvaro José Arroyo González**, ***"Joe Arroyo"*** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Cartagena llaqtapi  -  wañusqa Barranquilla llaqtapi),   mama llaqtayuq takiqmi, kastilla simillapim qillqarqan. 

Ñawpa warmi: Mary Luz Alonso (1983-2000) wan Jacqueline Ramón (2000-2011)Churinkuna: 

## Diskukuna
;Discos Tropical
*1970 *Hasta la madrugada* (con Manuel Villanueva y su Orquesta); *Los Diamantes de Rubén Darío Salcedo* (con el Supercombo Los Diamantes).
*1971 *Bajado no* - Sencillo grabado con La Protesta.

;Discos Fuentes
*1973 *Fruko el bueno ayunando*, *Fruko el violento*
*1974 *Fruko el bueno el caminante*, *La interesada*
*1975 *Fruko el grande*, *El Medallón*
*1976 *Fruko el bárbaro*, *Te encontré*, *Los bestiales*
*1977 *Fruko el patillero*, *Báilame como quieras*
*1978 *Fruko el cocinero mayor*, *Suavecito apretadito*, *Pacho Galán*
*1979 *Fruko el teso*, *En su salsa*
*1980 *Fruko el espectacular*, *Los Titanes*
*1981 *Arroyando*, *Con gusto y gana*, *Fruko el genio*, *Latin Brothers 81*
*1982 *El campeón*
*1983 *Actuando*
*1984 *Hasta amanecé*
*1985 *Me le fugué a la candela*
*1986 *Musa original*
*1987 *Echao palante*
*1988 *Fuego en mi mente*
*1989 *En acción*
*1990 *La guerra de los callados*

;Discos Sony 
*1991 *Toque de clase*
*1993 *Fuego*
*1994 *Sus razones tendrán*
*1995 *Mi libertad*
*1996 *Reinando en vida*
*1997 *Deja que te cante*
*1998 *Cruzando el milenio*
*1999 *En sol mayor*
*2002 *Marcando terreno*

;Discos Fuentes
*2004 *Se armó la moña en carnaval*
*2006 *Mosaico de trabalenguas*
*2007 *El Super Joe*

## Suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Musika (Kulumbya)
* Fruko y sus tesos
* Wilson Saoko
* Jairo Varela
 
## Hawa t'inkikuna
* El Tiempo(kastilla simipi)
Lech Kaczyński

**Lech Aleksander Kaczyński** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Warszawa  llaqtapi - †  wañusqa Smolensk llaqtapi ), huk  mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku.

2005 watamanta 2010 watakama ñawpaq kuti Pulunyapa Umalliqnin karqan.

2002 watamanta 2010 watakama ñawpaq kuti Warszawapa Kurakanin karqan.

Taytan:  Maman:  
Ñawpaq warmi: Maria Mackiewicz Churinkuna: Marta Kaczyńska.

Yachaywasi: 

Warszawa Yachay Suntur

## Qillqaqkuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Pulunya)

## Hawa t'inkikuna

* Biografía en español por Fundación CIDOB
Donald Tusk

**Donald Franciszek Tusk** ( *  paqarisqa Gdańsk llaqtapi - ). Pulunya mama llaqta wiñay kawsayuq, pulitiku wan Uma kamayuq. 

16 ñiqin aymarq'y killapi 2007 watamanta ñawpaq kuti Pulunyapa Uma kamayuqnin karqan.

Tayta: Donald Tusk (1930–1972), Mama:  Ewa Tusk (1934–2009) Ñawpaq warmi:  Małgorzata TuskChurinkuna: 2 (Michał (*1982) wan Katarzyna (*1987)). 

Yachaywasi:  

## Qillqasqankuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Pulunya)

## Hawa t'inkikuna

### [[Kastilla simi]]
* Página oficial de la Plataforma Cívica 
* Biografía en español por la Fundación CIDOB
Peru (Nebraska)

**Peru** (inlish simipi: Peru, State of Nebraska) llaqtaqa Hukllachasqa Amirika Suyukuna (USA) mama llaqtap aswan hatun llaqtanmi, Nebraska suyup llaqtan. Peru llaqtapiqa 865 runakuna (2010) tiyachkan.

## Allpa saywachi

## Chiriqunuy

## Yachachiy

## Hawa t'inkikuna

* Info Peru Nebraska
Salomón Lerner Ghitis

**Salomón Lerner Ghitis** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Lima llaqtapi) huk piruwanu Allwiya kamayuqmi, pulitikupas.

Ollanta Humala Piruwpa umalliqninman akllasqa kaspa Salomón Lernerta uma kamayuqninman rurarqan. Yanaqucha, Tintaya qhuyakuna k'itikunapi kawsaq runakuna sallqa waqlliyrayku thutuptinmi, Salomón chay runakunawan rimanakuyta munarqan. Ollanta Humalataq mana rimaynakuyta munaspa thutuq runakunata wardyakunawan sarupayta munarqan. Chayrayku Salomón wakin ministrukunawan kamachinamanta saqirqan. Chaymanta Ollanta Humala Oscar Valdéstam uma kamayuqman rurarqan.

## Hawa t'inkikuna
Jerónimo de Loayza

**Jerónimo de Loayza González, O.P.** sutiyuq runaqa (* 1498 paqarisqa Truhillu llaqtapi - †  wañusqa Lima  llaqtapi) huk piruwanu kathuliku tayta kura.

1538 watamanta 1855 watakama Limapi Uma Hatun yaya.

Tayta: Álvaro de Loayza Carvajal; Mama: Ana González de Paredes. 

## Qillqasqankuna

## Kaypipas qhaway
* Piruwpa Kunrisun 
## Hawa t'inkikuna
Mijeil Saakashvili

**Mikheil Saakashvili** (Kartulsuyu simipi: მიხეილ ნიკოლოზის ძე სააკაშვილი), sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Tbilisi  llaqtapi - ). Kartulsuyu mama llaqtapi taripay amachaq wan pulitiku.

2004 watamanta 2007 watakama wan 2008 watakama ñawpaq kuti Kartulsuyupa Umalliqnin karqan.

2000 watamanta 2001 watakama ñawpaq kuti Kartulsuyupa Chaninchaq Ministrunin karqan.

Tayta: Nikoloz Saakashvili; Mama: Giuli Alasania.

Ñawpaq warmi: Sandra E. Roelofs Churinkuna: Eduard wan Nikoloz.

Yachaywasi: 

Alma mater: Kiew Yachay Suntur

## Qillqaqkuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Kartulsuyu)

## Hawa t'inkikuna

*Biografía en español por Fundación CIDOB
Yukio Hatoyama

**Yukio Hatoyama**, **Yukiō Hatōyama** (Nihun simipi:  鳩山由紀夫), sutiyuq runaqa ( * 11 ñiqin hatun puquy killapi 1947 paqarisqa Tokyo llaqtapi - ) Nihun mama llaqta Allwiya kamayuq  wan pulitiku. 

2009 watamanta 2010 watakama ñawpaq kuti Nihunpa Uma kamayuqnin karqan.

Tayta: Iichirō Hatoyama; Mama:  Yasuko Hatoyama.

Ñawpaq warmi: Miyuki Hatoyama

Churinkuna: 1.

## Qillqaqkuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Nihun)

## Hawa t'inkikuna
 
*Nihun simipi:
** Uficial qillqa
*Kastilla simipi:
** Biografía por Fundación CIDOB (en español)
** La llave de la fraternidad por Yukio Hatoyama publicado en El País]
Naoto Kan

**Naoto Kan**, **Naotō Kan** (Nihun simipi: 菅 直人), sutiyuq runaqa ( * 10 ñiqin kantaray killapi 1946 paqarisqa Ube llaqtapi - ) Nihun mama llaqta Pachaykamay kamayuq  wan pulitiku. 

2010 watamanta 2011 watakama ñawpaq kuti Nihunpa Uma kamayuqnin karqan.

Tayta: Hisao Kan; Mama:  .

Ñawpaq warmi: Nobuko Kan Churinkuna: 2 (Gentarō wan Shinjirō Kan).

## Qillqaqkuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Nihun)

## Hawa t'inkikuna

*Kastilla simipi:
* Biografía por Fundación CIDOB 
*Inlish simipi:
** BBC NEWS - Perfil: Naoto Kan
*Nihun simipi:
José Antonio García Belaúnde

**José Antonio García-Belaúnde** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Limaq llaqtapi - ) huk  mama llaqtayuq taripay amachaq, diplumatiku, pulitiku wan qillqaq runanam.

2006 watamanta 2011 watakamapi Piruwpa Hawa ministruninmi karqan.

Taytan: Domingo García Rada, Maman: Mercedes Belaúnde Yrigoyen.

## Qillqasqankuna

## Suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Alan García
 
## Hawa t'intikuna
David Cameron

**David Cameron**  (* 9 ñiqin kantaray killapi 1966 p'unchawpi paqarisqa London llaqtapi - ) huk  Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtayuq pulitiku uma kamayuqninmi kachkan.

2010 watamanta Hukllachasqa Qhapaq Suyu Uma kamayuq

Taytan: Donald Cameron (* – †); Maman: Mary Fleur Mount (*1934).Warmi: Samantha Sheffield, Churinkuna: Ivan Reginald Ian (†), Nancy Gwen, Arthur Elwen wan Florence Rose Endellion.

## Kaypipas qhaway
* Hukllachasqa Qhapaq Suyupa wiñay kawsaynin

## Hawa t'inkikuna

* David Cameron MP (Uficial site, inlish simipi).
* Biografía por Fundación CIDOB (kastilla simipi)
* ''David Cameron, nuevo líder del Partido Conservador británico'', noticia en el diario El País. (kastilla simipi)
Tony Blair

**Sir Anthony Charles Lynton Blair ** sutiyuq runaqa icha Tony Blair (* 6 ñiqin aymuray killapi 1953 p'unchawpi paqarisqa Edinburgh llaqtapi, Iskusyapi mama llaqtapi) Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtap uma kamayuqninmi kachkan.

1997 watamanta  2007 watakama Hukllachasqa Qhapaq Suyu Uma kamayuq

Tayta:  Leo Blair,  Mama: .

Ñawpaq warmi: Cherie Booth; Churinkuna: Euan, Nicholas, Kathryn wan Leo.

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Hukllachasqa Qhapaq Suyu )

## Hawa t'inkikuna

*  Tony Blair archive 
*   The Office of Tony Blair (inlish simipi)
* "Whatever happened to Cool Britannia ? The UK after eight years of Blair" (inlish simipi).
* The Tony Blair Faith Foundation (inlish simipi)
* Blair y Brown (inlish simipi).
Estuardo Nuñez

**Estuardo Nuñez Hague** sutiyuq runaqa (* 5 ñiqin tarpuy killapi 1908 paqarisqa Limaq llaqtapi -  wañusqa Limaq llaqtapi), huk  mama llaqtayuq qillqaq runam, kastilla simipi qillqaqmi.

Taytan: Maximiliano Núñez Delgado de la Flor; Maman: Rosa Hague.Warmi: Carlota Carvallo; Churinkuna: 6.

Yachaywasi: Colegio Alemán (Lima).

Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin

## Qillqasqankuna
* *El Perú visto por viajeros*
* *La Poesía de Eguren* (1933)
* *Panorama actual de la poesía peruana* (1937)
* *Autores germanos en el Perú* (1953)
* *Autores ingleses y estadounidenses en el Perú* (1956).
* *Literatura Peruana en el siglo XX* (México, 1965).
* *El nuevo Olavide* (1970)
* *La imagen del mundo en la literatura peruana* (1971)
* *Bolívar, Ayacucho y los tradicionalistas peruanos* (1974)
* *España vista por viajeros hispanoamericanos* (1985)
* *Brasil visto por viajeros peruanos* (1981)
* *Viajes y viajeros extanjeros en el Perú* (1989)
* *Ricardo Palma, escritor continental* (1990)
* *Los tradicionalistas peruanos* (2001)

## Suñaykuna
* Cruz al Mérito por Servicios Distinguidos de la Republika Piruw (1971)
* Cruz al Mérito y Medalla Alexander von Humdbolt de la Tantasqa Ripublika Alimanya
* Orden al Mérito de la Republika Italya
* Orden del Libertador de la Republika Winisuyla
* Orden de Andrés Bello de la Republika Winisuyla
* Orden del Sol del Perú, Gran Cruz.
* Medalla de Honor Piruwpa Kunrisun.
* Premio Nacional de Fomento de la Cultura (1957)
* Premio El Ateneo de Buenos Aires (1971)
* Premio José de la Riva-Agüero y Osma, Southern Perú - Piruwanu Puntifisya Kathuliku Yachay Suntur
* Profesor Emérito Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin
* Doctor Honoris Causa Ricardo Palma Yachay Suntur
* Doctor Honoris Causa Mama Llaqtap Ingeniería Yachay Sunturnin (2007)
* Profesor Honorario:
** Mama Llaqtap San Luis Gonzaga Yachay Sunturnin Ika
** Mama Llaqtap Wanuku Yachay Sunturnin
** Santa María Kathuliku Yachay Suntur Ariqipa

## Kaypipas qhaway
* Piruwpa wiñay kawsaynin
* Simi kapchiy (Piruw)
## Hawa t'inkikuna