open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nieva mayu

**Nieva mayu** nisqaqa (kastilla simipi: *Río Nieva*) Piruw mama llaqtapi huk mayum, Amarumayu suyupi , Bongará pruwinsyapi, Kunturkanki pruwinsyapi. Marañun mayuman purin.

## Kaypipas qhaway
* Pumaqucha
## Pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Amarumayu suyu
Purway qucha

**Purway qucha** nisqaqa (kastilla simipi: *Laguna / Lago Purhuay*) Piruw mama llaqtapi, Anqash suyupi, huk qucham, Wari pruwinsyapi, Wari distritupi. 

## Kaypipas qhaway
* Yuraq Walla
* Waylas
* Kunchuku qhichwa
* Wantsan
* Wantar Chawin
## Pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Anqash suyu
Andrés Iniesta

** Andrés Iniesta Luján** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Fuentealbilla (Ispaña) llaqtapi -  ) mama llaqtayuq Ispaña wan FC Barcelona piluta hayt'aqmi.

Tayta: 

Yachay wasikuna: .

## Klubkuna

## Suñaykuna
### Mama llaqta kampiunatukuna

### Mamallaqtapura kampiunatukuna

(*) Incluyendo Silicciun

### Pirsunal Suñaykuna

* Elegido miembro del "Equipo de las Estrellas" del Campeonato del Mundo juvenil de la FIFA, celebrado en 2003, Emiratos Árabes Unidos.
* *Jugón de oro* Suñay 2007.
* Carlsberg Suñay - Jugador del Partido de semifinales de la EURO 2008 disputado contra Rusia (26 intir raymi killa 2008).
* Elegido miembro del "Equipo ideal UEFA All-Star" del la EURO 2008.
* Medalla de Oro en los Premios y Distinciones al Mérito Deportivo de C-LM 2009
* Don Balón Suñay al mejor jugador español - Primera División de España 2008/09.
* Incluido en el equipo ideal FIFA/FIFPro 2009
* Onze de bronze 2009.
* Incluido en el Once ideal de la UEFA 2009.
* Elegido Mejor Jugador del Partido por la FIFA en el encuentro de la Fase de Grupos ante Chile - Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2010 - 28 inti raymi killa.
* Elegido Mejor Jugador del Partido por la FIFA en el encuentro de Cuartos de Final ante Paraguay Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2010 - 3 anta situwa killa.
* Elegido Mejor Jugador del Partido por la FIFA en la final Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2010 - 11 anta situwa killa.

## Pukyumanta willaypi

## Kaypipas qhaway
* FC Barcelona
* Albacete

## Hawa t'inkikuna

* Kastilla simipi
** Uficial Qillqa Web
** Ficha de Iniesta en la web oficial del FC Barcelona
Diego Forlán

**Diego Forlán Corazzo** (*  paqarisqa Montevideo llaqtapi, Uruwayi mama llaqtapi -  ) huk Uruwayi mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.

Taytan: Pablo Forlán; Hatun taytan: Juan Carlos Corazzo. 
## Klubkuna

## Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa Participasyunkuna

## Suñaykuna
### Mama llaqta kampiunatukuna

### Mama llaqtapura kupakuna

### Pirsunal suñaykuna

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Uruwayipa piluta hayt'aynin

## Hawa t'inkikuna

* Uficial Qillqa Web Diego Forlán (kastilla simipi)
* Agosto 2009 El Gráfico Entrevista 100x100
Iker Casillas

**Iker Casillas Fernández** sutiyuq runaqa; (*  paqarisqa Madrid llaqtapi -  )  huk Ispaña mama llaqtayuq wan Real Madrid piluta hayt'aqmi.

## Klubkuna

## Suñaykuna
### Mama llaqta kampiunatukuna

### Mama llaqtapura Kupakuna

### Mama llaqta silicciun

### Pirsunal suñaykuna

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna

* Real Madrid
* FIFA
* Iker Casillas FootballDatabase  
* Mejor portero del Mundo en la actualidad
Olga Guillot

**Olga Guillot** sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Santiago de Cuba llaqtapi  - †  wañusqa  Miami llaqtapi) Kuba mama llaqtayuq kastilla simillapim  takiqmi qarqan. 

Tayta: 

## Diskukuna
**Con Panart Records**

*3105 Sus Primeros Exitos (1946)

**Con Puchito Records**

*MLP-509 Olga Guillot (1954)
*MLP-515 Romance y Melodia (1956)
*MLP-525 Olga Guillot (1957)
*MLP-526 Intimidades (1958)
*MLP-530 Creaciones de la Guillot (1958)
*MLP-538 Olga en Mexico (1959)
*MLP-555 Olga de Cuba (1960)
*MLP-559 Comunicando (1961)
*MLP-564 Lo mejor de Olga Guillot (1963)
*MLP-580 La Insuperable Olga (1964)

**Con Musart Records**

*DM-672  Olga(1961)
*DM-751  Canciones de Maria Grever (1962)
*DM-855  Temperamental (1963)
*DM-935  Añorando el Caribe (1964)
*DM-959  12 Exitos Romanticos (1964)
*DM-1060 Mas Exitos Romanticos (1965)
*DM-1180 Y siguieron los Exitos (1966)
*DM-12561 Bravo (1967)
*DM-1280 Adoro & Celoso (1967)
*DM-1312 Olga le canta a America (1968)
*DM-1360 Olga Guillot interpreta a Manzanero (1968)
*DM-1423 Olga Guillot Volumen 14 (1969)
*DM-1572 La mujer que te ama (1970)
*DM-1507 Quien da mas? (1971)
*DM-1576 Y ahora....Olga (1972)

**Con CBS Records**

*1479 Se me olvido otra vez (1976)

**Con Orfeon Records**

*11473 Lo nuevo de Olga (1978)

**Con Interdisc Records**

*526066 Para mi publico (1982)

**Con Warner Records**

*87844-2 Faltaba yo (2001)

## Referencias

## Kaypipas qhaway
* Kubapas taki
## Hawa t'inkikuna

### Kastilla simipi

* Myspace: Olga Guillot
Xabi Alonso

**Xabier Alonso Olano** sutiyuq runaqa; (*  paqarisqa Tolosa llaqtapi -  )  huk Ispaña mama llaqtayuq wan Real Madrid piluta hayt'aqmi.

Tayta: Periko Alonso;   Mama: Olano.
## Klubkuna

## Suñaykuna
### Mama llaqta kampiunatukuna

### Mama llaqtapura Kupakuna

### Mama llaqta silicciun

### Pirsunal suñaykuna

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2010

## Hawa t'inkikuna

* Xabi Alonso en liverpoolfc.tv
* Xabi Alonso en Realmadrid.com
* Xabi Alonso en RFEF.com
Hondul

**Hondul** llaqtaqa (kastilla simipi: *Hondul*) Piruw mama llaqtapi llaqtam, Providencia distritupi, Luya pruwinsyapi, Amarumayu suyupi. 

## Kaypipas qhaway
* Carajía
* Kuélap
* Utkupampa mayu
* Waylla mayu
* Wañusqakunap llaqtan
## Puykukuna
 
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Amarumayu suyu
Santiago mayu (Marañun)

**Santiago mayu** nisqaqa (kastilla simipi: *Río Santiago*) Ikwadur mama llaqtapi huk mayum, Morona Santiago markapi, Piruw mama llaqtapipas, Amarumayu suyupi, Kunturkanki pruwinsyapi, Santiago mayu distritupi. Marañun mayuman rin.
Pancho Villa

**Francisco Villa ** sutinchasqapas **José Doroteo Arango Arámbula** kay **Pancho Villa** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Durango llaqtapi -  wañusqa Hidalgo del Parral llaqtapi), huk Mishiku mama llaqta ankallis karqan.

Tayta: Agustín Arango; Mama: Micaela Arámbula.

Warmi: Soledad Seáñez Holguín. Wawakuna: 

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna
* 
* Ojinaga.com Página de Pancho Villa (inlish simipi)
* Antorcha.org
* Terra.com.mx 
* YouTube.com 
* Tierra.Free-People.net
* ArchivoEditorialGustavoCasasola.com  (kastilla simipi)
Patrick Kluivert

**Patrick Stephan Kluivert** sutiyuq runaqa, "Patje, Paddy" qayay sutiyuq, (*  paqarisqa Amsterdam (Urasuyu) llaqtapi -  )  mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wan Pukllaykamachiq.

Tayta: Kenneth Kluivert, Mama: Lidwina Kluivert.

Warmikuna: Ángela Wawakuna: (4) Quincy, Justin, Ruben wan ShaneRosanna LimaWawakuna: Titus Bramble
 
## Klubkuna

### Huk División

## Suñaykuna
### Mama llaqta Kupakuna

### Mama llaqtapura Kupakuna

### Pirsunal suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Piluta Hayt'ay (Urasuyu)

## Hawa t'inkikuna

* Uficial Qillqa Web fans Patrick Kluivert
* Manan Uficial Qillqa Web Patrick Kluivert (Ispaña)
* 'Caso Hesperia' por una violación del derecho de intimidad

.
Gilbert du Motier de La Fayette

**Gilbert du Motier de La Fayette** sutiyuq runaqa icha **Marquis de La Fayette ** (*  paqarisqa Castillo de Chavaniac-Lafayette, Haute-Loire llaqtapi, Auverniae - †  wañusqa Paris llaqtapi) huk Ransiya mama llaqtayuq pulitiku runas, awqaq pusaqsi karqan.

Tayta: Michel Louis Christophe Roch Gilbert Paulette du Motier, marqués de Lafayette, coronel de Granaderos, Mama: Marie Louise Jolie de La Rivière.

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Ransiya)
* 14 ñiqin anta situwa killapi

## Hawa t'inkikuna

* Juicio de Napoleón sobre .
* Uficial Qillqa Web: Castillo de Chavaniac-Lafayette (phransya wan inlish simipi) http://www.chateau-lafayette.com/
Aymara Wikipidiya

**Aymara Wikipidiya**, aymara simipi Wikipidiyaqa 2005 watapim qallarirqan. Kay Aymara Wikipidiyaqa 4270 qillqasqa p'anqayuqñam.
Kachi-kachi

**Kachi-kachi** (kastilla simipi: *salar*) nisqaqa kachisapa luq'um, ch'akisqa kachi qucham.

## Kaypipas qhaway
* Uyuni kachi qucha
* Challwiri kachi qucha
Kardinal Karu pruwinsya

**Cardenal Caro** (Kastilla simipi: *Provincia [[Cardenal Caro]]*) nisqaqa O'Higgins suyupi (Chilipi) huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Pichilemu llaqtam.

## Hatun llaqta
* Pichilemu
* La Istriya
* Marichiwe
* Lituichi
* Navidad
* Pariduni
Kulchawa pruwinsya

**Kulchawa** (Kastilla simipi: *Provincia de Colchagua*) nisqaqa O'Higgins suyupi (Chilipi) huk pruwinsyam. 

* Uma llaqta: San Fernandu

## Hatun llaqta
* Chipica
* Chimbarungu
* Lulul
* Nankawa
* Palmiya
* Peraliyu
* Placiya
* Pumanke
* San Fernandu
* Santa Krus
Kachapuwal pruwinsya

**Kachapuwal** (Kastilla simipi: *Provincia de Cachapoal*) nisqaqa O'Higgins suyupi (Chilipi) huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Rankawa llaqtam.

## Hatun llaqta
*Kodewa
*Koinku
*Koltauku
*Doñiwe
*Granerus
*Las Kabras
*Machali
*Mayoa
*Il Ulivar
*Peumu
*Pichidewa
*Quinta di Tilcucu
*Rankawa
*Riquinwa
*Ringu
*Mustasal
*San Vicinti di Tawa Tawa
Columbia (South Carolina)

**Columbia** nisqa llaqtaqa, South Carolina suyup, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam. Columbia llaqtapiqa 129.333 runakuna (2009) tiyachkan.

## Allpa saywachi

## Chiriqunuy

## Yachachiy

## Hawa t'inkikuna
 
* www.columbiasc.net
Wawra mayu

**Wawra mayu** nisqaqa (kastilla simipi: *Río Huaura*) Piruw mama llaqtapi mayum, Lima suyupi, Wawra pruwinsyapi. Pasiphiku mama quchaman purin.
Lurin mayu

**Lurin mayu** nisqaqa (kastilla simipi: *Río Lurín*) Piruw mama llaqtapi mayum, Lima suyupi, Lima pruwinsyapi, Waruchiri pruwinsyapi. Pasiphiku mama quchaman purin.
Ronald Koeman

**Ronald Koeman** sutiyuq runaqa, The God, The wise, Tintin qayay sutiyuq, (*  paqarisqa Zaandam (Urasuyu) llaqtapi -  ) mama llaqtayuq Urasuyu piluta hayt'aqmi wan Pukllaykamachiq.

Tayta: , Mama:.

Warmikuna:  Bartina Koeman (1985).Wawakuna: Tim wan Ronald. 

## Qillqasqankuna
* "Mi Barça", de Ronald Koeman, transcrito por Francesc Perearnau y Pedro Ger. 1995, El Mundo Deportivo.

## Klubkuna

### Piluta hayt'aq

### Pukllaykamachiq

## Suñaykuna

### Mama llaqta Kupakuna
#### Piluta hayt'aq

#### Pukllaykamachiq

### Mama llaqtapura Kupakuna
### Piluta hayt'aq

#### Pukllaykamachiq
### Pirsunal suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Piluta hayt'ay (Urasuyu)

## Hawa t'inkikuna

* Uficial Qillqa Web fans Ronald Koeman
* Manan Uficial Qillqa Web Ronald Koeman (Ispaña)
* Especial Dream Team (La Vanguardia)
* Estadísticas de Koeman como goleador

 
.
Rob Rensenbrink

**Pieter Robert Resenbrink** sutiyuq runaqa, icha **Rob Rensenbrink**, *Von Karajan  Anderlecht* qayay sutiyuq, (*  paqarisqa Amsterdam llaqtapi -   wañusqa Amsterdam llaqtapi), huk  mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.

## Klubkuna

## Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa

## Suñaykuna
* 2 **[[Bilhikapa Huk Divisyun|Bilhika Ligakuna]]**: 1972 wan 1974.
* 5 **[[Bilhika Kupa]]kuna**: 1970 (Club Brugge KV); 1972; 1973; 1975 wan 1976 (Anderlecht).
* 2 **[[Iwrupa Rekupa]]kuna**: 1976 wan 1978.
* 2 **[[Iwrupa Super kupa]]kuna**: 1976 wan 1978.
* 1 **[[Ligue 2]]: Ransiya, [[1982]].
* 1 **Plata Piluta: 1976.
* 1 '''Bronce Piluta: 1978.

## Kaypipas qhaway
Urasuyupa piluta hayt'aqnin

## Hawa t'inkikuna

* Terra
* FIFA Stat
 
.
Johan Neeskens

**Johannes Jacobus Neeskens**  sutiyuq runaqa, icha **Johan Neeskens**, (*  paqarisqa Heemstede (Urasuyu) llaqtapi -  ) huk  mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi qarqan.

## Klubkuna

## Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa

## Suñaykuna

### Mama llaqta kampiunatukuna

### Mama llaqtapura Kupakuna

## Kaypipas qhaway
Piluta hayt'aq (Urasuyu)

## Hawa t'inkikuna

 
.
Edgar Degas

**Edgar Degas** (***Hilaire-Germain-Edgar de Gas***) sutiyuq runaqa (  paqarisqa Paris llaqtapi -  wañusqa Paris llaqtapi) huk Ransiya mama llaqtayuq llimphiq runam karqan.

Tayta: Degas, Mama: .

## Llimphiykuna
* *Réné de Gas con el tintero* (1855), Smith College, Museum of Art, Northampton
* *Jóvenes espartanas provocando a los jóvenes* (1860), National Gallery, London
* *La familia Bellelli* (1860–1862)
* *Semíramis construyendo Babilonia* (1861), Galerie nationale du Jeu de Paume, París
* *[[Carreras de caballos. Antes de la salida]]* (1862), Orsay Musiyu, París
* *Escena de guerra en la Edad Media* (1865)
* *[[Los músicos de la orquesta]]* o *[[La orquesta de la Ópera]]* (1868), Orsay Musiyu, París
* *La bolsa del algodón en Nueva Orleans* (1872)
* *[[El foyer de la danza en la Ópera]]* (1872), Orsay Musiyu, París
* *La mujer del jarrón* (1872), Jeu de Paume, París
* *El Conde Lepic en la Plaza de la Concordia* o *Vicomte Lepic atravesando la Place de la Concorde* (1873)
* *Bailarina de verde*, Thyssen-Bornemisza Musiyu, Madrid
* *Dos damas en la sombrerería*, Thyssen-Bornemisza Musiyu, Madrid
* *Caballos de carreras* (1874)
* *Ensayo de ballet* (1874)
* *[[El ajenjo]] (L'absinthe)* (1876), Orsay Musiyu, París
* *Fin del arabesco* (1876–1877)
* *Mujeres en la terraza* (1877)
* *La La en el circo Fernando* (1879), National Gallery, Londres
* *En las carreras, ante las tribunas* (h. 1879), Orsay Musiyu, París
* *Bailarinas azules* (1890)
* *[[La taza de té]]* (1894), Tate, London
* *Bailarinas rusas*, (1895), Stockholm National Museum

## Rikch'akuna

Rikcha:Edgar Germain Hilaire Degas 049.jpg|*La familia Bellelli*, 1860–1862
Rikcha:Degas l'orchestre.jpg|*La orquesta de la ópera*, 1870
Rikcha:Edgar Germain Hilaire Degas 038.jpg|*El café-concierto Ambassadors*, 1876–1877
Rikcha:Edgar Germain Hilaire Degas 044.jpg|*La La en el circo Fernando*, 1879
Rikcha:Edgar Germain Hilaire Degas 040.jpg|*En las carreras, ante las tribunas*, 1879
Rikcha:Edgar Germain Hilaire Degas 084.jpg|*Dos planchadoras*, 1884
Rikcha:Edgar Germain Hilaire Degas 032.jpg|*El barreño*, 1886
Rikcha:Edgar Germain Hilaire Degas 022.jpg|*Bailarinas rusas*, 1895

## Kaypipas qhaway
* Impresionismo
* Llinmphiy (Ransiya)
## Hawa t'inkikuna

* Edgar Degas: galería de arte virtual
* Edgar Degas — pinturas ampliables
Nicolas Poussin

**Nicolas Poussin** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Les Andelys llaqtapi - †  wañusqa Roma llaqtapi) huk Roma mama llaqtayuq llimphiq runam karqan.

Tayta: Poussin, Mama: .

## Llimphiykuna
* *Muerte de Germanico* 
* *Triunfos de Flora* 
* *El triunfo de Pan* 
* *Las Artes* 
* *El Parnaso*
* *El triunfo de David*
* *Paisaje con san Jerónimo* 
* *Cacería de Meleagro* 
* *El sacrificio a Príapo* 
* *[[El rapto de las sabinas (Poussin)|El rapto de las sabinas]]* 

## Rikch'akuna

Rikcha:Nicolas Poussin - Et in Arcadia ego (deuxième version).jpg|*Et in Arcadia ego* (*Los pastores de Arcadia*), (1637-1638). Louvre Musiyu (París)
Rikcha:Nicolas Poussin 004.jpg|*Bacanal*,(1634-1635). National Gallery (London).
Rikcha:Nicolas Poussin - L'Inspiration du poète (1629).jpg|*La inspiración del poeta*, 1624-1633, óleo sobre lienzo, 183 × 213 cm, Louvre Musiyu, París
Rikcha:Nicolas Poussin, Eco e Narciso (ca. 1629-1630), Museo del Louvre, Parigi..jpg|*[[Eco wan Narciso]]*, hacia 1627-1628, óleo sobre lienzo, 74 × 100 cm, Louvre Musiyu, París
Rikcha:Nicolas Poussin - Sainte Cécile.jpg|*[[Santa Cecilia (Poussin)|Santa Cecilia]]*, hacia 1627-1628, óleo sobre lienzo, 118 × 88 cm, Prado Musiyu, Madrid
Rikcha:Nicolas Poussin - Massacre des Innocents.jpg|*La masacre de los inocentes*, 1628-1629, Condé Musiyu, Chantilly
Rikcha:Nicolas Poussin - Midas devant Bacchus.jpg|*[[Midas ante Baco]]*, hacia 1630, Alte Pinakothek, Múnich
Rikcha:Nicolas Poussin - Paysage idéal.jpg|*[[Paisaje con tres hombres]]*, hacia 1645-1650, Prado Musiyu, Madrid
Rikcha:Nicolas Poussin - Le Printemps.jpg|*La Primavera*, también conocido como *Adán y Eva en el Paraíso terrenal*, 1660-1664, óleo sobre lienzo, 117 x 160 cm, Louvre Musiyu, París
Rikcha:Nicolas Poussin - L'Hiver ou Le Déluge.jpg|*Diluvio* (*Invierno*), 1660-1664, óleo sobre lienzo, 118 x 160 cm, Louvre Musiyu, París

## Kaypipas qhaway
* Llimphiy (Ransiya)

## Hawa t'inkikuna

* Landscape with the ashes of Phocion en la Galería de arte Walker, Liverpool
* Nicolas Poussin en la Galería Olga
Pichilemu antanka pampa

**Pichilemu antanka pampa** (kastilla simi: *Aeródromo de Pichilemu*) nisqaqa Chilipi, Pichilemu llaqta ñiqpi, huk antanka pampam.
Da Nang antanka pampa

**Da Nang antanka pampa** (witnam simi: *Sân bay quốc tế Đà Nẵng*) nisqaqa Witnampi, Da Nang llaqta ñiqpi, huk antanka pampam.
_[rm:Eroport da Da Nang]]
Phu Bai antanka pampa

**Phu Bai antanka pampa** (witnam simi: *Sân bay quốc tế Phú Bài*) nisqaqa Witnampi, Huế llaqta ñiqpi, huk antanka pampam.
Dong Hoi

**Dong Hoi** llaqtaqa Witnam mama llaqtap Quang Binh uma llaqtanmi.

## Wiñay kawsay

## Kaypipas qhaway
* Ha Nui
* Ho Chi Minh llaqta

## Hawa t'inkikuna
Ho Chi Minh llaqta

**Ho Chi Minh llaqta** llaqtaqa, witnam simipi **Thành phố Hồ Chí Minh**, ñawpaqtataq **Sàigòn** nisqaqa Witnam mama llaqtapi lliwmanta aswan hatun llaqtam. Dong Nam Bo suyup uma llaqtanmi.

## Wiñay kawsay
Llaqtaqa Mekong mayu kimsak'uchumanta chinchanpim, Sàigòn mayup kunti manyanpim. 1975 watamanta Urin Witnam republikap uma llaqtanmi karqan. Atipaq Chincha Witnampa kamachiqninkuna llaqtata Ho Chi Minh sutiyuq witnam kumunista pusuqmantam suticharqanku.

## Kaypipas qhaway
* Ha Nui

## Hawa t'inkikuna
Ha Nui

**Hanoi** llaqtaqa, witnam simipi **Hà Nội**, chinu simipi 河内 *Hé Nèi* nisqaqa Witnam mama llaqtap uma llaqtanmi, 

## Wiñay kawsay

## Runakuna
3 100 000-chá runayuq.

Llaqtaqa Pukamayup paña manyanpim. 1954 watamanta 1975 watakama Chincha Witnampa uma llaqtanmi karqan.
## Hawa t'inkikuna
Camilo Torres

**Camilo Torres Tenorio** sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa Popayán llaqtapi - †  wañusqa Bogotá llaqtapi), mama llaqtayuq Kulumbya Taripay amachaq wan pulitiku karqan. 

1812 watamanta 1814 watakama, 1815 watamanta 1816 watakama Kulumbyapa umalliqninmi karqan.

## Hawa t'inkikuna

*
Tallahassee (Florida)

**Tallahassee** (inlish simipi) llaqtaqa Hukllachasqa Amirika Suyukuna (USA) mama llaqtap aswan hatun llaqtanmi, Florida suyup uma llaqtan. Tallahassee llaqtapiqa 172.574 runakuna (2008) tiyachkan.

## Allpa saywachi

## Chiriqunuy

## Yachachiy

## Hawa t'inkikuna
 
* talgov.com
Ispay

**Ispay**, Qusqu-Qullawpi **hisp'ay** (**jisp'ay**), kichwapi **ishpay** nisqaqa kurkumanta ispa hich'aymi. Qhariqa sayaspa ullunwanmi hisp'an, warmitaq chukuspa rakha ñiqpi kaq ispana hutk'uwanmi. Warmip ispana ñanninqa aswan pisillam.

Sallqapiqa, ayllu llaqtachakunapipas hawapim ispanchik. Hatun llaqtapitaq ispana wasi, ispana, akana ukhukunam kanku.

## Hawa t'inkikuna
Wapiti

**Wapiti** *(Cervus canadensis;* shawanwa simimanta *waapiti "[[yuraq]] [[siki]]")* nisqaqa Chincha Awya Yalapi kawsaq tarukam, huk iskay ruk'anayuq ñuñuqmi, yura mikhuqmi.

## Pukyu qillqakuna
Alsi

**Alsi** *(Alces alces)* nisqaqa Chincha Awya Yalapi, Iwrupapi, Asyapipas kawsaq tarukam, huk iskay ruk'anayuq ñuñuqmi, yura mikhuqmi. Lliw tarukamanata aswan hatunmi. Hatunkaray waqrasapam.

## Hawa t'inkikuna
Puka sirwu

**Puka sirwu** *(Cervus elaphus)* nisqaqa Iwrupapi, Asyapipas kawsaq tarukam, huk iskay ruk'anayuq ñuñuqmi, yura mikhuqmi.

## Pukyu qillqakuna
Khallwa

**Khallwa**, **wayanay** icha **maraq** *(familia Hirundinidae)* nisqakunaqa huk pisqu rikch'aq ayllum. Ancha allin phawaqkunam. Palamachakunatam mikhunku.

## Rikch'aqkuna
Kaymi Antikunapi kawsaq rikch'aqkuna:
**Haplochelidon andecola* - Puna khallwa
**Notiochelidon cyanoleuca* -  Muyuna pisqu (Charapa kulurdina)
**Notiochelidon murina* - Yana khuyaq
**Progne murphyi*

## Hawa t'inkikuna
Puna khallwa

**Puna khallwa** *(Haplochelidon andecola)* nisqaqa Antikunapi, Punapi kawsaq khallwam. Arhintina, Chili, Buliwya, Piruw mamallaqtakunapim kawsan.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Sach'a-sach'amanta Qillqa (kuyuchisqa siq'isqa)

**Sach'a-sach'amanta Qillqa** (inlish simipi: **The Jungle Book**, kastilla simipi: **El libro de la selva**) nisqaqa 1967 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam, 1894 watamanta Sach'a-sach'amanta Qillqa sutiyuq kawsay rikch'amanta rurasqa. Kuyu walltay pusaqninqa Wolfgang Reithermanmi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Wiraqucha michikuna

**Wiraqucha michikuna** (inlish simipi: **The Aristocats**, kastilla simipi: **Los Aristogatos**) nisqaqa 1970 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Wolfgang Reithermanmi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Ukumari Wawqi

**Ukumari Wawqi** (inlish simipi: **Brother Bear**, kastilla simipi: **Hermano oso, Tierra de osos**) nisqaqa 2003 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Aaron Blaise, Robert Walkermi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Vasco da Gama

**Vasco da Gama** (kastilla simipi: **Vasco de Gama**) sutiyuq runaqa (* 1469 paqarisqa Sines llaqtapi †  wañusqa Cochín llaqtapi) purtuyis hatun wamp'u pusaq, tariykuqpas karqan, Ispañap qhapaqninkunapaq wamp'uq.
Wamp'uq

**Wamp'uq** nisqaqa wamp'upi llamk'aq runam, wamp'u runa pruphisyunmi. Ima puririyman wamp'u puriyta kamachiqmi.
Suyucha

**Suyucha** nisqaqa huch'uylla suyum. Kaykunatam niyta munan:
*Hatun llaqtap rakin, **[[llaqta suyucha]]**;
*Mama llaqtapi suyunpa rakin, **[[puruwinsiya]]**;
*Sanancha, rikch'acha.
Wuliwya suyupiqa Departamento kanman.
Wamp'u runa

**Wamp'u runa** nisqakunaqa wamp'u, hatun wamp'ukunapi llamk'aq runakunam, pruphisyunkunam.

*Wamp'uta kamachiq runaqa *[[wamp'u pusaq]]*, *wamp'u kamachiq* icha *kapitan* nisqam.
*Wamp'uta sikllaq runaqa *[[wamp'u sikllaq]]* nisqam.
*Ima puririyman wamp'u puriyta kamachiqtaq *[[wamp'uq]]* nisqam.
Antapampa mayu

**Antapampa mayu** nisqaqa (kastilla simipi: *Río Antabamba*) Piruwpi mayum, Apurimaq suyupi, Antapampa pruwinsyapi, Aymara pruwinsyapi.
Sikas yura

**Sikas yura** *(Cycadophyta)* nisqa llat'an muruyuq yurakunaqa 360 rikch'aqmi, 11 rikch'anam, 3 rikch'aq ayllum. Piruwpi achka kaq sikas yuraqa waqra p'anqam, hukkunapas.

## Hawa t'inkikuna

* Cycas - foto
Qallariy

**Qallariy**  (kastilla simipi: *Génesis*) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.

## Imantachus qelqasqa
*Teqsimuyuntin kamasqa kasqanmanta.
*Imaymana rikch'aq uywakuna kamasqa kasqanmanta.
*Runa kamasqa kasmanqanta.
*Runaq huchaman urmasqanmanta.
*Llapan pachapi ch'allchaq para.
*Apchapa miraynin Ihiptu suyupi ancha askhallaña mirasqanmanta.

## Willaychay

## Hawa t'inkikuna
Puririchiy

**Puririchiy** (Qosqo simi) , **Purikuy** (Ankash qallu) , ichapas **Moysespa iskay ñiqin qillqasqan** (kastilla simipi: *Éxodo*) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk yachayp'anqam.

## Hawa t'inkikuna

## Willaychay
Moysespa kimsa ñiqin qillqasqan

**Moysespa kimsa ñiqin qillqasqan**, **Iñiy uyaychaqpaq** (Qosqo simipi), **Iñiy matsiqpaq** ( Ankash qallupi); (kastilla simipi: *Levítico*) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.

## Imamantachus qilqasqa
* Israyilpa Apuyayan ch'uya kasqanmanta.
*Israyilpa llaqtaq ch'uya kananmanta.
*Arpakunata, wañusqa churaykunata Apuyayaman haywanamanta.
* Apuyayawan huk-nisqalla kawsanamanta.                                                                                   

## Hawa t'inkikuna
Moysespa tawa ñiqin qillqasqan

**Moysespa tawa ñiqin qillqasqan**, **Yupaykuna** (Qosqo simipi) **Yupakuna** ( Ankash qallupi);  (kastilla simipi: *Números*) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.

## Hawa t'inkikuna
Moysespa pichqa ñiqin qillqasqan

**Moysespa pichqa ñiqin qillqasqan**, **Qhepa qelqa kamachi**  (kastilla simipi: *Deuteronomio*) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.

## Hawa t'inkikuna

## Willaychay
Josuap qillqasqan

**Josuap qillqasqan** (kastilla simipi: *Libro de Josué*) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.

## Hawa t'inkikuna
Samuelpa huk ñiqin qillqasqan

**Samuelpa huk ñiqin qillqasqan** (kastilla simipi: *Primer Libro de Samuel*) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.

## Hawa t'inkikuna
Krunikamanta huk ñiqin qillqasqa

**Krunikamanta huk ñiqin qillqasqa** (kastilla simipi: *Primer Libro de las Crónicas*) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.

## Hawa t'inkikuna
Makabayop iskay ñiqin qillqasqan

**Makabayop iskay ñiqin qillqasqan** (kastilla simipi: *Segundo Libro de los Macabeos*) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk apokriphu liwrum.
Salmukuna

**Salmukuna**, **Salmukunamanta qillqasqa** (kastilla simipi: *Libro de los Salmos*) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.

## Hawa t'inkikuna

----
Sirasida

**Sirasida** utaq **Iklisiyastiku** (kastilla simipi: *Libro de la Sabiduría de Sirácida*, *Libro del Eclesiástico*) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.
Yachaymanta qillqasqa

**Yachaymanta qillqasqan** (kastilla simipi: *Libro de la Sabiduría*) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.
Takikunap takin

**Takikunap takin** (kastilla simipi: *Cantar de los Cantares*) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.

**Qutsyuypa qutsun** (Ankash qallupi), nisqaqa Apuyaya willaypi , Mawka willay haqishqapi, huk yachaypanqam.

## Hawa t'inkikuna
Mathiyup qillqasqan

**Mathiyup qillqasqan**, **Matiyupa alli willaynin** (Ankash qallupi) (grigu simipi: , kastilla simipi: *Evangelio según san Mateo*) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Musuq Rimanakuyninpi huk liwrum, Iwanhilista Mathiyup grigu simipi qillqasqan. Wakin kimsa iwanhilyu *(kusi willay)* qillqa hinaqa, Jesuspa kawsasqanmanta wañusqanmanta sayarisqanmantapas willan. Musuq Rimanakuypa ñawpaq ñiqin qillqanmi.

## Hawa t'inkikuna
* Congregación de los Sagrados Corazones - Provincia del Perú: Evangelios en Quechua (Musuq Rimanakuymanta):
** Mathiyup qillqasqan (doc)
Apustulkunap rurasqankuna

**Apustulkunap rurasqankuna** (grigu simipi: , kastilla simipi: *Hechos de los Apóstoles*) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Musuq Rimanakuyninpi huk liwrum, Iwanhilista Lukaspa grigu simipi qillqasqan. Kristiyanu Inlisyap qallarisqanmanta, Ch'uya Ispiritup hamusqanmanta, Jesuspa hanaq pachaman risqanmanta, apustulninkunap - Apustul Pawlu, Apustul Pidru - rurasqankunamanta willan. Musuq Rimanakuypa pichqa ñiqin qillqanmi.

## Hawa t'inkikuna
Ephesuyuqkunapaq qillqa

**Ephesuyuqkunapaq qillqa** (kastilla simipi: *Epístola a los Efesios*) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Musuq Rimanakuyninpi huk liwrum, Apustul Pawlup grigu simipi qillqasqan *[[ipistula]]* Ephesos llaqtapi kristiyanukunapaq.

## Hawa t'inkikuna
Kurinthuyuqkunapaq huk ñiqin qillqa

**Kurinthumanta kaqkunapaq ñawpaq kaq qillqa** icha **Kurinthuyuqkunapaq huk ñiqin qillqa** (kastilla simipi: *Primera Epístola a los Corintios*) nisqaqa Yuspa Simin Qillqap Musuq Rimanakuyninpi huk liwrum, Apustul Pawlup grigu simipi qillqasqan huk ñiqin *[[ipistula]]* Korinthos llaqtapi kristiyanukunapaq.

## Hawa t'inkikuna
Timuthiyupaq iskay ñiqin qillqa

**Timuthiyupaq iskay ñiqin qillqa** (kastilla simipi: *Segunda Epístola a Timoteo*) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Musuq Rimanakuyninpi huk liwrum, Apustul Pawlup grigu simipi qillqasqan iskay ñiqin *[[ipistula]]* Timuthiyu sutiyuq masinpaq.

## Hawa t'inkikuna
Iwriyukunapaq qillqa

**Iwriyukunapaq qillqa** (kastilla simipi: *Epístola a los Hebreos*) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Musuq Rimanakuyninpi huk liwrum, mana riqsisqa runap grigu simipi qillqasqan *[[ipistula]]* iwriyu kristiyanukunapaq.

## Hawa t'inkikuna
Santyagup qillqasqan

**Santyagup qillqasqan** (kastilla simipi: *Epístola de Santiago*) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Musuq Rimanakuyninpi huk liwrum, Chiqan Santyagup grigu simipi qillqasqan *[[ipistula]]* kristiyanu masinkunapaq.

## Hawa t'inkikuna
Pidrup iskay ñiqin qillqasqan

**Pidrup iskay ñiqin qillqasqan** (kastilla simipi: *Segunda Epístola de San Pedro*) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Musuq Rimanakuyninpi huk liwrum, Simun Pidrup grigu simipi qillqasqan iskay ñiqin *[[ipistula]]* kristiyanu masinkunapaq.

## Hawa t'inkikuna
Huwanpa huk ñiqin qillqasqan

**Huwanpa huk ñiqin qillqasqan** (kastilla simipi: *Primera Epístola de San Juan*) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Musuq Rimanakuyninpi huk liwrum, Iwanhilista Huwanpa grigu simipi qillqasqan huk ñiqin *[[ipistula]]* kristiyanu masinkunapaq.

## Hawa t'inkikuna
La vita è bella

**La vita è bella** (italya simipi: **La vita è bella**, kastilla simipi: **La vida es bella**), nisqaqa huk pilikulam, 1997 watapi rurasqa. Kuyu walltay pusaqninqa Roberto Benigni karqan.
Anastasia (kuyuchisqa siq'isqa)

**Anastasia** nisqaqa 1997 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Don Bluth, Gary Goldmanmi. 20th Century Fox ruruchinapaqmi rurasqa.

## Kaypipas qhaway
* Anastasia
Diego González Holguín

**Fray Diego González Holguín** icha **Yiqu Qunsális Ulyin** sutiyuq runaqa (1560-chá watapi paqarisqa Extremadura suyupi, Ispaña mama llaqtapi; 1620-chá watapi wañusqa Lima llaqtapi) karqa huk taytakura jesuita, kathuliku misyuniru  (iñiy wisñuq), qhichwa simimanta hatun yachaq karqan Wirrinatu Piruw pachapi.

Qusqu k'itipi rimasqa simimanta ñawpaq simi qullqata, simi kamachiytapas qillqarqan. Chay runasimita chay qillqasqakunanpi suticharqan "tukuy Piruwpa sapsi rimaynin Qhichwa simi nisqa" nispa *(lengua general de todo el Perú llamada lengua Qquichua)*.

## Qillqasqankuna
* 1607 Gramatica y Arte nueva de la lengua general de todo el Perú, llamada Qquichua, o lengua del Inca. (Lima.) *Sapan Piruwpa shiminpa musuq shimi kamachiywan wallpay, Qhiswa nisqa, , utka Inka shimi*
* 1608 Vocabulario de la lengua general de todo el Perú llamada lengua Qquichua, o del Inca, corregido y renovado conforme a la propriedad cortesana del Cuzco. (Lima.)
* 1608 Privilegios concedidos a los Indios. (Lima.)
* 1614 Arte y Vocabulario en la lengua general del Perú llamada Qquichua, y en la lengua Española. (Lima.)
* 1842 Gramatica y Arte nueva de la lengua general de todo el Perú, llamada Qquichua, o lengua del Inca. Nueva edición revisada y corregida. (Génova.)

## Hawa t'inkikuna
* Vocabulario de la lengva general de todo el Perv llamada lengva Qquichua o del Inca Inkap Qhichwa Simin Qusqu Kiti (Lima, 1608)

## Kaypipas qhaway
* Domingo de Guzmán
* Domingo de Santo Tomás
San Siwastyan

₠
*San Siwastyan (sipisqa): Romanu awqaq, kristiyanu mártir, Raymi p'unchaw:  ;
*Simun Siwastyanmanta sutinchasqa inlisyakuna
*huk llaqtakuna:
**Donostia-San Sebastián, Ispaña mama llaqtapi, Yuskadi suyupi;
**San Sebastián de los Reyes, Ispaña mama llaqtapi, Madrid suyupi;
**San Sebastián (Qusqu), Piruw mama llaqtapi, Qusqu suyupi, Qusqu pruwinsyapi;
**San Sebastián distritu, Piruw mama llaqtapi, Qusqu suyupi, Qusqu pruwinsyapi;
**San Sebastián kitilli, Ikwadur mama llaqtapi, Asway markapi, Tumipampa llaqtap kitillinpi;
**San Sebastián kitilli (Bolívar), Ikwadur mama llaqtapi, Bolívar markapi.
Donostia-San Sebastián

**Donostia** (yuskara simipi) icha **San Sebastián** (kastilla simipi) nisqaqa Ispañapi, Yuskadi suyupi huk hatun llaqtam. Gipuzkoa pruwinsyap uma llaqtanmi.
San Huwakin

*Huk santukuna;
*San Huwakinmanta sutinchasqa inlisyakuna;
*huk llaqtakuna:
** **[[San Huwakin (Mamuriy)]]** Buliwyapi
** **[[San Joaquín kitilli]]** Ikwadurpi
Apustul Pawlu

**Apustul Pawlu**, **Pawlu Tarsumanta** sutiyuq runaqa (grigu simipi , iwriyu simipi sutin שָׁאוּל, Scha'ul, *Sawlu*, Σαούλ, , Saul, Saulos, שאול התרסי, Šaʾul HaTarsi; 5-chá 10-chá watapi paqarisqa Tarsu llaqtapi, Uchuy Asyapi, 67 watapi wañusqa Roma llaqtapi) Apustulkunap rurasqankunamanta qillqakama paganukunap apustulun, ñawpaq kristiyanu misyuniri karqan. Ñawpaqta *Sawlu* sutiyuq hudyu yachaq kaspa kristiyanukunata qatiykachaq kaspa, Dimashqman purichkaspa sayarisqa Jesukristuta rikuspa kristiyanu iñiyman kutirikurqan (). Chaymanta *Pawlu*, "uchuylla kaq" sutichakurqan.

* Llamaskupa aywaykarqan kristyanukunata qatikaqachaq. Illaqpita illaqu hanap patsapìta, ñawinman shikwarirqan, qaprayashaq lluqanqan kawallupita hiqaskirqan. Tsaypitan, chiyashqa, Kristu iñiqni tikrarqan. Kristupa shiminta qallarirqan yachatsiyta, may may llaqtakuna purir, Rumayaq charqan. Tsaychawshi wañutsiyaanaq.

## Hawa tinkikuna
Pocahontas (kuyuchisqa siq'isqa)

**Pocahontas** nisqaqa 1995 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Mike Gabriel, Eric Goldbergmi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.

## Kaypipas qhaway
*Pocahontas
Ñawpa Rimanakuy

**Ñawpa Rimanakuy**, **Ñawpaq Rimanakuy**, **Ñawpa Kunaakuy** icha **Ñawpaq Tistamintu** nisqaqa Dyuspa Simin Qillqa ñawpaq rakinmi, Jesus manaraq kawsaptin qillqasqa liwrunkunam, Hudyukunap iwriyu simipi qillqasqan.

Hudyu iñiypiqa chay willka qillqakunaqa Tanah [תנ״ך] nisqam. Liwrukunataqa kay hinatam rakinku: Tora [תורה] "yachay", Niwiyim [נביאים] "pruphitakuna", Khituwim [כתובים] "willka qillqakuna". Chay qillqakunaqa Hudyu iñiypi hinallataq kristiyanu iñiypi willkam.

## Ñawpa Rimanakuypa liwrunkuna
Qhichwa simi t'ikrasqakunapi kastilla simi liwru sutikunatapas llamk'achiptinkum, kaypipas kastilla simipi sutinkunata qillqamunchik:

## Willaychay

## Kaypipas qhaway
* Musuq Rimanakuy

## Hawa t'inkikuna

* Chuya Qellqa: Ñawpaq Testamento Mosoq Testamentopas (Sociedades Bíblicas Unidas, 1987): Tukuy Ch'uya Qillqa, Ayakuchu Chanka runasimipi (PDF, 26 MB)
* El Antiguo Testamento, versión Nácar-Colunga, en formato "btm"
* El Antiguo Testamento según Visiones de Ana Catalina Emmerick
* El Antiguo Testamento version Reina Valera
* El Antiguo Testamento, versión Reina Valera 2009
Musuq Rimanakuy

**Musuq Rimanakuy** icha **Musuq Tistamintu** nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap musuq rakinmi, Jesus kawsarqaptinña qillqasqa liwrunkunam, grigu simipi qillqasqa. **Mushuq willariy**, Ankash qallupi.

Musuq Rimanakuypa liwrunkuna iwanhilyu *(kusi willay)* nisqa liwrukunam Jesuspa kawsasqanmanta Kruspi wañusqanmanta sayarisqanmantapas willaq, Apustulkunap rurasqankuna nisqa liwru, *[[ipistula]]* nisqa chaski qillqakuna kristiyanu iñiqkunapaq, Huwanpa Apokalipsisnin nisqa liwru.

## Musuq Rimanakuypa liwrunkuna
Qhichwa simi t'ikrasqakunapi kastilla simi liwru sutikunatapas llamk'achiptinkum, kaypipas kastilla simipi sutinkunata qillqamunchik:

## Kaypipas qhaway
*Ñawpa Rimanakuy

## Hawa t'inkikuna

* [Congregación de los Sagrados Corazones - Provincia del Perú: Evangelios en Quechua (Musuq Rimanakuymanta)](https://web.archive.org/web/20140321083059/http://sscc.pe/biblioteca_virtual.php#javascript:mostrar(3)):
** Mathiyup qillqasqan (doc) (pdf)
** Markuspa qillqasqan (doc) (pdf)
** Lukaspa qillqasqan (doc)
** Huwanpa qillqasqan (doc) (pdf)
* Bible.is (ñawiriy, uyariy):
** Diospa Simin Qelqa (Qosqo qheswa simipi)
** Chuya Qellqa (Chanka runasimipi)
** Diosmanta Qhelqa (Urin Buliwya qhichwa simipi)
** Musuq Rimanakuy (Chincha Buliwya qhichwa simipi)
* Youversion.com (ñawiriy):
** Chuya Qellqa (Chanka runasimipi),
** Dios rimashca shimicunami (Chimpurasu Kichwa rimaypi),
** Diospaj shimi (Imbabura Kichwa rimaypi),
** Dios Rimashcata Quillcashcami (Kañari Kichwa rimaypi)
** Mushuj Testamento Diospaj Shimi (Musuq Rimanakuy, Chimpurasu Kichwa rimaypi)
* Apunchij Jesucristomanta alli huillana
* Chuya Qellqa: Ñawpaq Testamento Mosoq Testamentopas (Sociedades Bíblicas Unidas, 1987): Tukuy Ch'uya Qillqa, Ayakuchu Chanka runasimipi (PDF, 26 MB)
* Gospelgo
** Mushuq Rimanakuy (Kashamarka rimaypi)
** Mushuq Rimanakuy (Inkawasi-Kañaris rimaypi)
** Mushuk Rimanakuy (Pastasa kichwapi)
** Mushuk Rimanakuy (Lamas-Luritu rimaypi)
** Mushuq Rimanakuy (Chincha Kunchuku anqash rimaypi)
** Mushuq Rimanakuy (Urin Kunchuku anqash rimaypi)
** Mushuq Rimanakuy (Marqus rimaypi)
* Uyarispam Runaqa Iñin / Faith Comes By Hearing (FCBH): Dyuspa Simin Qillqata achka rimaykunapi uyariy (Musuq Rimanakuy)
Shiraq mayu

**Shiraq mayu** nisqaqa (kastilla simipi: *Río Shirac*) Piruwpi mayum, Kashamarka suyupi, San Markus pruwinsyapi.
Huwanpa Apokalipsisnin

**Huwanpa Apokalipsisnin** (grigu simipi: , kastilla simipi: *Apocalipsis de San Juan*) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Musuq Rimanakuyninpi huk liwrum, Iwanhilista Huwanpa grigu simipi qillqasqan. Dyuspa Simin Qillqap qhipaq ñiqin qillqanmi.

## Hawa t'inkikuna
Chiliti mayu

**Chiliti mayu** / **Magdalena mayu** nisqaqa (kastilla simipi: *Río Chilete / Río Magdalena*) huk piruwanu mayum, Kashamarka suyupi, Quntumasa pruwinsyapi.
Chukuwitu yaqa wat'a

**Chukuwitu yaqa wat'a** icha **Chukuytu yaqa wat'a** nisqaqa (kastilla simipi: *Península de Chucuito*) Titiqaqa quchapi huk yaqa wat'am, Punu suyupi, Punu pruwinsyapi, Titiqaqa mama llaqta risirwapi.

## Kaypipas qhaway
* Kapachika
* Chukuwitu distritu
## Pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Punu suyu
Lukina qucha

**Lukina qucha** nisqaqa (*Lago Luquina*) Piruwpi huk qucham, Hunin suyupi, Shawsha pruwinsyapi, Apata distritupi, Kunsipsyun pruwinsyapipas, Qumas distritupi..

## Kaypipas qhaway
* Waskaqucha (Apata distritu)
* Paqcha qucha (Apata distritu)
* Pirwaqucha (Apata distritu)
* Tipiqucha (Apata distritu)
* Tragadero qucha 
## Pukyukuna

* INEI, Compendio Estadistica 2007 (pdf), p.26
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Hunin suyu
Quntumasa mayu

**Quntumasa mayu** nisqaqa (kastilla simipi: *Río Contumazá*) huk piruwanu mayum, Kashamarka suyupi, Quntumasa pruwinsyapi.
Qurimarka mayu

**Qurimarka mayu** nisqaqa (kastilla simipi: *Río Curimarca*) Piruwpi huk mayum, Hunin suyupi, Shawsha pruwinsyapi, Mulinus distritupi.
Tulumayu

**Tulumayu** nisqaqa (kastilla simipi: *Río Tulumayo*) Piruwpi huk mayum, Hunin suyupi, Shawsha pruwinsyapi, Munupampa distritupi.
Charlottep Llikan

**Charlottep Llikan** (inlish simipi: **Charlotte's Web**, kastilla simipi: **La telaraña de Charlotte**) nisqaqa Kawsay rikch'a Elwyn Brooks Whitepa qillqasqan.

## Kaypipas qhaway
* Charlottep Llikan (kuyuchisqa siq'isqa)
Waskaqucha (Wanuku)

**Waskaqucha** nisqaqa (kastilla simipi: *Huascacocha*) Piruw mama llaqtapi huk qucham, Wanuku suyupi, Mayukillap Iskaynin pruwinsyapi, Mariya distritupi.

## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna
Waskhaqucha (sut'ichana)

*Waskhaqucha (Anqash) (icha Wask'aqucha)‎: huk qucha, Piruwpi, Anqash suyupi
*'Waskhaqucha (Shawsha)‎ (icha Wask'aqucha): huk qucha, Piruwpi, Hunin suyupi, Shawsha pruwinsyapi
*Waskhaqucha (Cajas)‎ (icha Wask'aqucha): huk qucha, Piruwpi, Hunin suyupi, Tarma pruwinsyapi, San Pedro de Cajas distritupi
*Waskhaqucha (Wasawasi, San Antonio)‎ (icha Wask'aqucha): huk qucha, Piruwpi, Hunin suyupi, Tarma pruwinsyapi, Wasawasi distritupi, San Antonio llaqtañiq
*Waskhaqucha (Wasawasi, Waqwas)‎ (icha Wask'aqucha): huk qucha, Piruwpi, Hunin suyupi, Tarma pruwinsyapi, Wasawasi distritupi, Waqwas llaqtañiq
*Waskhaqucha (Lima) (icha Wask'aqucha): huk qucha, Piruwpi, Lima suyupi
*Waskhaqucha (Wankawillka) (icha Wask'aqucha): huk qucha, Piruwpi, Wankawillka suyupi
*Waskhaqucha (Wanuku) (icha Wask'aqucha): huk qucha, Piruwpi, Wanuku suyupi
*Waskhaqucha (Yawli)‎: huk qucha, Piruwpi, Hunin suyupi, Yawli pruwinsyapi
Chunchu qucha

**Chunchu qucha** nisqaqa (kastilla qillqaypi: *Lago Chuncho*) Piruw mama llaqtapi, huk qucham Wankawillka suyupi, Wankawillka pruwinsyapi, Aqupampilla distritupi. 

## Kaypipas qhaway
* Anqasqucha 
* Astocococha 
* Chiliqucha 
* Kanllaqucha 
* Milluqucha 
* Ñawinqucha 
* Papaqucha 
* Shucullococha 
* Tapaqucha  
* Warmiqucha

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Tapaqucha (sut'ichana)

***[[Tapaqucha]]**: huk qucha, Piruwpi, Wankawillka suyupi
***[[Tapaqucha llaqta‎]]**: huk llaqta, Piruwpi, Anqash suyupi, Rikuway pruwinsyapi
***[[Tapaqucha distritu‎]]**: huk distritu, Piruwpi, Anqash suyupi
Willka mayu (Wankawillka)

**Willka mayu** nisqaqa (kastilla simipi: *Río Vilca*) Piruw mama llaqtapi mayum, Wankawillka suyupi, Wankawillka pruwinsyapi.
Waskaqucha (Wankawillka)

**Waskaqucha** nisqaqa (kastilla simipi: *Huascacocha*) Piruw mama llaqtapi huk qucham, Wankawillka suyupi, Wankawillka pruwinsyapi, Willka distritupi.

## Kaypipas qhaway
* Willka mayu
## Pukyukuna
Yanapiruru

**Yanapiruru** (kastilla simipi: *Yanapiruro*) nisqaqa Chiyara distritupi, Wamanqa pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi huk ayllu llaqtacham. Kay llaqtaqa kachkan kay Tuqtu urqupa waklawninpin kay tawa waranqa pusaq pachak hanayninpin kay lamar nisqanmanta cielo lawman.

Kaypin yachanku llapa runa uywankutawan tarpuyninkunawan waqaychaypa, kay llaqtapin qhichwata rimanku, aswanqa manam kanchu pipas yanapaq, chaymi llaqtamasinkuna wañunku unquykunawan.
Fernando Alonso

**Fernando Alonso** (*  paqarisqa Oviedo llaqtapi  - ), huk  mama llaqtap awtu yallinakuyuq.

## Suñaykuna
* 2000: Telefonica Minardi Fondmetal, test driver
* 2001: European Minardi F1, P23 (0 pts)
* 2002: Mild Seven Renault F1 Team, test driver
* 2003: Mild Seven Renault F1 Team, P5 (55 pts)
* 2004: Mild Seven Renault F1 Team, P4 (59 pts)
* 2005: Mild Seven Renault F1 Team, 133 pts, world champion
* 2006: Mild Seven Renault F1 Team, 134 pts, world champion
* 2007: Vodafone McLaren Mercedes, P3 (109 pts)
* 2008: ING Renault F1, P5 (61 pts)
* 2009: ING Renault F1, P9 (26 pts)
* 2010: Scuderia Ferrari Marlboro

## Hawa t'inkikuna

* Nueva Página Oficial
Noemi (takiq)

**Veronica Scopelliti** icha **Noemi** (25 ñiqin qhulla puquy killapi 1982 paqarisqa Romapi, Italyapi) sutiyuq warmiqa huk italyanu pop, rock, R&B, jazz takiqmi.

**Waqachina**: kunka, yatana qallwa, kitara

## Diskukuna

### Albumcuna
* 2009: *Sulla mia pelle* (#3 Italya - #44 Iwrupa)
* 2010: *Sulla mia pelle (Deluxe Edition)* (#3 Italya - #42 Iwrupa)
* 2011: *RossoNoemi* (#6 Italya)

### Eps
* 2009: *Noemi* (#8 Italya - #97 Iwrupa)

### Singles

* 2009: *Briciole* (#2 Italya - #51 Iwrupa)
* 2009: *L'amore si odia* (Noemi wan Fiorella Mannoia) (#1 Italya - #34 Iwrupa)
* 2010: *Per tutta la vita* (#1 Italya - #42 Iwrupa)
* 2010: *Vertigini*
* 2011: *Vuoto a perdere* (#6 Italya - #47 Iwrupa)
* 2011: *Odio tutti i cantanti*
* 2011: *Poi inventi il modo*

## Sanremo Festival
* 2010 - *Per tutta la vita* (Diego Calvetti, Marco Ciappelli) - 3:14

## Tour
* 2009 - *Noemi tour*: 
* 2009/2010 - *Sulla mia pelle tour I*: 
* 2010 - *Sulla mia pelle tour II*:  
* 2011 - *RossoNoemi tour*: 

## Hawa t'inkikuna
* Página oficial
* Arca di Noemi
Hercules (kuyuchisqa siq'isqa)

**Hercules** (kastilla simipi: **Hércules**) nisqaqa 1997 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Ron Clements, John Muskermi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Tarzan (kuyuchisqa siq'isqa)

**Tarzan** (kastilla simipi: **Tarzán**) nisqaqa 1999 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Chris Buck, Kevin Limami. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.

## Kaypipas qhaway
* Tarzan
Pachak Hukniyuq Dalmata Allqu

**Pachak Hukniyuq Dalmata Allqu** (inlish simipi: **One Hundred and One Dalmatians**, kastilla simipi: **101 dálmatas**) nisqaqa 1961 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Clyde Geronimi, Hamilton Luske, Wolfgang Reithermanmi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Santa Ana mayu

**Santa Ana mayu** nisqaqa (kastilla simipi: *Río Santa Ana*) Piruw mamallaqtapi huk mayum, Wankawillka suyupi, Chuqlluqucha pruwinsyapi, Santa Ana distritupi. Chiris mayuman purin.
Chiris mayu

**Chiris mayu** nisqaqa (kastilla simipi: *Río Chiris*) Piruw mamallaqtapi huk mayum, Wankawillka suyupi, Chuqlluqucha pruwinsyapi, Chuqlluqucha pruwinsyapi. Pisqu mayuman purin.
La Virreyna qucha

**La Virreyna qucha** nisqaqa (kastilla qillqaypi: *Lago La Virreyna*) Piruw mama llaqtapi, huk qucham Wankawillka suyupi, Chuqlluqucha pruwinsyapi, Chuqlluqucha distritupi. 

## Kaypipas qhaway
* Agnococha
* Chunta walla
* Chuqlluqucha
* San Phransisku qucha
* Santa Ana mayu
* Urququcha

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Aknuqucha

**Aknuqucha** nisqaqa (kastilla qillqaypi: *Agnococha*) Piruw mama llaqtapi huk qucham,Wankawillka suyupi, Chuqlluqucha pruwinsyapi, Santa Ana distritupi. 

## Kaypipas qhaway
* Chunta walla
* Chuqlluqucha
* La Virreyna qucha
* San Ransisku qucha
* Santa Ana mayu
* Urququcha

## Pukyukuna
P'allqamayu (Tarma)

**P'allqamayu** nisqaqa (kastilla simipi: *Palcamayo*) Piruw mamallaqtapi huk mayum, Hunin suyupi, Tarma pruwinsyapi, Aqupampa distritupi, P'allqamayu distritupi. Tarma mayuman rin.

## Llaqtakuna
* Aqupampa
* P'allqamayu
## Kaypipas qhaway
* Ullqumayu
* Tarma mayu
Ullqumayu

**Ullqumayu** nisqaqa (kastilla simipi: *Ulcumayo*) Piruw mamallaqtapi huk mayum, Hunin suyupi, Hunin pruwinsyapi, Tarma pruwinsyapi.

## Kaypipas qhaway
* P'allqamayu
* Tarma mayu
Waskhaqucha (Cajas)

**Waskhaqucha** nisqaqa (*Huascacocha*) icha **Wask'aqucha** Piruw mamallaqtapi huk qucham, Hunin suyupi, Tarma pruwinsyapi, San Pedro de Cajas distritupi.

## Kaypipas qhaway
* Qhariqucha
## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Hunin suyu
Yuquspa allquchay

**Yuquspa allquchay**, **Awusay** icha **Wiyulay** nisqaqa huk icha achka runa huk warmita, wamrata icha pi runatapas atipakuspa yuquchikuymi. Ancha millay atipakuy q'umam.

Qhichwa simipiqa achka rimaykunam kanku, ahinataq warmita *p'akiy, hutk'uy, chankay, k'akuy, [[allquchay]], kallpaspa yuquy, sarutay*, hukkunapas.

## Hawa t'inkikuna
Madagaskar (kuyuchisqa siq'isqa)

**Madagaskar** (inlish simipi: **Madagascar**, kastilla simipi: **Madagascar**) nisqaqa 2005 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Eric Darnell, Tom McGrathmi. DreamWorks ruruchinapaqmi rurasqa. Ñiqin piti Madagaskar 2 2008 watapi rurasqa. 

## Kaypipas qhaway
* Madagaskar 2
Madagaskar 2

**Madagaskar 2** (inlish simipi: **Madagascar: Escape 2 Africa**, kastilla simipi: **Madagascar 2: escape de África**) nisqaqa 2008 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Eric Darnell, Tom McGrathmi. DreamWorks ruruchinapaqmi rurasqa. Pilikula nisqaqa ñiqin piti pilikula Madagaskar.

## Kaypipas qhaway
* Madagaskar (kuyuchisqa siq'isqa)
Sipawa mayu

**Sipawa mayu** nisqaqa (kastilla simipi: *Río Sepahua*) Piruw mamallaqtapi huk mayum, Ukayali suyupi, Atalaya pruwinsyapi, Sipawa distritupi.

## Kaypipas qhaway
* Hanan Purus mamallaqta parki 
* Ukayali mayu
* Willkamayu

## Pukyukuna
 
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Ukayali suyu
Astupampa

**Astupampa** nisqaqa (kastilla simipi: *Astobamba*) Piruw mamallaqtapi huk llaqtacham, Lima suyupi, Qaqatampu pruwinsyapi, Qaqatampu distritupi.
Lurisquta (Qullaw)

**Lurisquta** nisqaqa (kastilla simipi: *Lago Loriscota*) Piruw mamallaqtapi huk qucham, Punu suyupi, Qullaw pruwinsyapi, Santa Rusa distritupi.

## Kaypipas qhaway
* Barroso walla
## Pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Punu suyu
Des Moines (Iowa)

**Des Moines** (inlish simipi) llaqtaqa Hukllachasqa Amirika Suyukuna (USA) mama llaqtap aswan hatun llaqtanmi, Iowa suyup uma llaqtan. Des Moines llaqtapiqa 198.460 runakuna (2009) tiyachkan.

## Allpa saywachi

## Chiriqunuy

## Yachachiy

## Hawa t'inkikuna
 
* www.dmgov.org
Ramis mayu

**Ramis mayu** nisqaqa (kastilla simipi: *Río Ramis*) Piruw mamallaqtapi huk mayum, Punu suyupi, Asankaru pruwinsyapi, Wankani pruwinsyapi.
Wat'a yaqa wat'a

**Wat'a yaqa wat'a** nisqaqa (kastilla simipi: *Península Huata*) Titiqaqa quchapi huk yaqa wat'am, Piruw mama llaqtapi, Punu suyupi, Muhu pruwinsyapi, Qunima distritupi.
Kuraq umu wasi

**Kuraq umu wasi** nisqaqa, kathuliku inlisyapi aswanta, huk aklla wasim (munastiryu). Kuraq umu wasip kamachiqninqa kuraq umum icha kuraq mama umum.
Armando Robles Godoy

**Armando Robles Godoy** sutiyuq runaqa ( *  paqarisqa New York llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi) huk   mama llaqtayuq qillqaq wan kuyu walltay pusaq runam qarqan. 

Taytan: Daniel Alomía Robles, Maman: Carmela Godoy. Warmi: Ada Rey. Churinkuna: Marcela wan Delba. 

## Qillqasqankuna
* Veinte casas en el cielo
* El amor está cansado
* La muralla verde y otras historias
* Un hombre flaco bajo la lluvia
* 12 cuentos de soledad.

## Pilikulakuna
* "Ganarás el pan" (1964)
* "En la selva no hay estrellas" (1967)
* "La muralla verde" (1970)
* "Espejismo" (1973)
* "Sonata Soledad" (1978)
* "Imposible Amor" (2003; terminada agosto 2003, primer largometraje peruano grabado en sistema digital)

## Kaypipas qhaway
* Kuyu walltay
## Hawa t'inkikuna
* IMDb Armando Robles Godoy
Esopus

**Esopus** (grigu simipi: Αἴσωπος, Aísōpos, kastilla simipi: Esopo) (~600 Kristup ñawpan watapichá paqarisqa Tracia suyupi) huk grigu qillqaqsi runa karqan.

## Fábulakuna

* De gansos y grullas
* El águila y el escarabajo
* El águila y la zorra
* El campesino y la serpiente
* El cuervo enfermo
* El cuervo y la zorra
* El granjero y la víbora
* El invierno y la primavera
* El león enamorado
* El león y el ratón
* El león y el delfín
* El niño que se ahogaba
* El parto de los montes
* El perro y la campanilla
* El ratón de campo y el ratón de ciudad
* El viejo y la muerte
* El viento del Norte y el Sol
* La cigarra y la hormiga
* La comadreja y las gallinas
* La gallina de los huevos de oro
* La liebre y la tortuga
* La perra que llevaba un trozo de carne
* La primavera y el invierno
* La rana que quiso ser buey
* La rana y la zorra
* La zorra y las uvas
* Las ranas y su rey
* Zeus y la serpiente

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna

* Fábulas de Esopo clasificadas según los valores
* Cuentos infantiles y Fábulas de Esopo
* Fábulas en griego
* Citas célebres de Esopo (moralejas)
* Fábulas completas de Esopo
* Fábulas de Esopo animadas (10 capítulos)