open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lars Gustafsson

**Lars Gustafsson**  sutiyuq runaqa (  paqarisqa Västerås llaqtapi -  wañusqa  ), huk  mama llaqtaq qillqaqmi karqan.

Tayta:  ;  Mama:  .

Warmi:  Churinkuna: 

Alma materː Upsala Yachay Suntur.

## Qillqasqankuna

**Truth and Lie*
**The Tennis Players*
**Wool Clothings*
**Family Meeting*
**Sigismund*
**The Death of a Beekeeper*
**Stillness of the World Before Bach*
**The Tale of a Dog*
**Bernard Foy's Third Castling*
**A Tiler's Afternoon*
**Stories of Happy People*
**Elegies and Other Poems*
**A Time in Xanadu*, 2002, 2006 (Copper Canyon Press)
## Suñaykuna
 
## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Simi kapchiy (Suwidsuyu)
* August Strindberg

## Hawa t'inkikuna
Urbanu II

Biatu **Urbanu II**,   **Urbanu iskay ñiqin** (latin simipi: ***Urbanus PP. II***, Italya simipi: **Papa Urbano II**) Odon de Lagery sutiyuq runaqa, (* 1042 watapi paqarisqa Lagery llaqtapi - †  wañusqa Roma llaqtapi) huk  mama llaqtap kathuliku biatu karqan.

1088 watamanta 1099 watakama 159º Tayta Papam

## Kaypipas qhaway
* Kathuliku Inlisya
## Hawa t'inkikuna

* Urbanu II - Vatican.va
* Catholic Hierarchy
Urbanu III

**Urbanu III**,  **Urbanu kimsa ñiqin** (latin simipi: ***Urbanus PP. III***, Italya simipi: **Papa Urbano III**) sutiyuq runaqa (* 1120 watapi paqarisqa Cuggiono llaqtapi - †  wañusqa Ferrara llaqtapi) huk  mama llaqtap kathuliku taytakura karqan.

1185 watamanta 1187 watakama 172º Tayta Papam

## Kaypipas qhaway
* Kathuliku Inlisya
## Hawa t'inkikuna

* Urbanu VI - Vatican.va
* Catholic Hierarchy
* snapsex
Urbanu IV

**Urbanu IV**,   **Urbanu tawa ñiqin** (latin simipi: ***Urbanus PP. IV***, Italya simipi: **Papa Urbano IV**) Jacques Pantaléon  sutiyuq runaqa, (* 1195 watapi paqarisqa Troyes llaqtapi - †  wañusqa Perugia llaqtapi) huk  mama llaqtap kathuliku Dyusmanta yachachiq karqan. Verdun Hatun yaya.

1255 watamanta 1261 Yerushalayimmanta Patriarka.

1261 watamanta 1264 watakama 182º Tayta Papam

## Kaypipas qhaway
* Kathuliku Inlisya
## Hawa t'inkikuna

* Urbanu IV - Vatican.va
* Catholic Hierarchy
Urbanu V

Biatu **Urbanu V** O.S.B.,   **Urbanu pichqa ñiqin** (latin simipi: ***Urbanus PP. V***, Italya simipi: **Papa Urbano V**) Guillaume Grimoard sutiyuq runaqa, (* 1310 watapi paqarisqa Château de Grizac llaqtapi - †  wañusqa Avignon llaqtapi) huk  mama llaqtap kathuliku taytakura karqan.

Taytaː Guillaume II Grimoardmnata; Mamaː Amphélise (ou Élise) de Montferrand.

1362 watamanta 1370 watakama 200º Tayta Papam

## Kaypipas qhaway
* Kathuliku Inlisya
## Hawa t'inkikuna

* Urbanu V - Vatican.va
* Catholic Hierarchy
Urbanu VII

**Urbanu VII**,  **Urbanu qanchis ñiqin** (latin simipi: ***Urbanus PP. VII***, Italya simipi: **Papa Urbano VII**) Giovanni Battista Castagna sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Roma llaqtapi - †  wañusqa Roma llaqtapi) huk  mama llaqtap kathuliku taytakura karqan.

15 ñiqin tarpuy killapi 1590  watamanta 27 ñiqin tarpuy killapi 1590 watakama 228º Tayta Papam

Taytaː Cosimo; Mamaː Constanza Ricci

## Kaypipas qhaway
* Kathuliku Inlisya
## Hawa t'inkikuna

* Urbanu VII - Vatican.va
* Catholic Hierarchy
Urbanu VIII

**Urbanu VIII**,  **Urbanu pusaq ñiqin** (latin simipi: ***Urbanus PP. VIII***, Italya simipi: **Papa Urbano VIII**) Maffeo Barberini sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Firenze llaqtapi - †  wañusqa Roma llaqtapi) huk  mama llaqtap kathuliku taytakura karqan.
 
1623  watamanta 1644 watakama 235º Tayta Papam

Taytaː Antonio ; Mamaː Camilla Barbadori

## Kaypipas qhaway
* Kathuliku Inlisya
## Hawa t'inkikuna

* Urbanu VIII - Vatican.va
* Catholic Hierarchy
Fiebre amarilla

**Fiebre amarilla**, riqsisqa **vomito negro** utaq **plaga americana**, kaqhina huk unquy ñawch’i viral. Sintomakuna kay ruphay, chulli unquy, mana yariqha, ñat’ikuna, musculo nanay wasapi chaymanta umapi kanku. Sintomakuna phisqa punchaw allichanku. Wakin runakuna huk punchaw allichayninmanta, ruphayta kutichin, wiksa nanay tiyan chaymanta k’iwicha waqlli qallarin chanta kay q’illu qara ruwan. Sichus kayta rikusqan, achka yawar waqlliluna chaymanta rurun pantaykuna hatunyachisqanku.

## Hap’iynin chaymanta Hapinakuna
Kay unquy fiebre amarilla virusrayku hapisqan chaymanta kay china mosquitowach’iywan. Runakunaman waqllichin, wak primate, chaymanta achka wak mosquitokuna. Llaqtakunapi, hukñiqi qhapaq mosquitokuna *[[Aedes aegypti]]* especiekuna kay unquyta ch’iqichin. Kay virus huk RNA virus kay *[[Flavivirus]]* generowan. Kay unquy sasa wak kikin unquy kan, ñawpaq sintomakunawan. Yuyachiypaq kay unquyta, yawar muestrata polimerasa reacción en cadena kaqwan munan.

## Prevención chaymanta Hapinakuna chaymanta Allichaynin
Huk allin chaymanta harkasqa vacuna fiebre amarillawan chaymanta wakin suyukuna vacuna viajerokunapaq munan. Wak ruwanakuna t’ituypaq unquyta huchuyachiy achka transmisor mosquitokunata yapan. Llaqtakunapi maypi fiebre amarilla unquy kikin chaymanta vacuna mana kikinlla, ñawpaq hapinakuna unquqkunamanta chaymanta inmunización llapa runakunapi qhapaq t’ituypaq unquyta. Sichus unqusqan, uhquypa allichaynin sintomakunawan kan chanta mana akllasqa tukukusqakuna viruspaq kankuchu. Kay runakunapaq unquywan wañuyta atikun sichus mana hapinakuna tiyankuchu.

## Epidemiologia chaymanta ñawpaq willakuy
Fiebre amarilla unquy 200.000 infecciones chaymanta 30.000 wañuykuna sapa watapi ruwan, 90% kay wañuymanta África kaqpi kanku. Iskay huñu runakunamanta kawsanku kitikunapi maypi kay unquyta kikin kan. Kikin  tropical kitikunapi Sud América kaqpi África kaqpi, ichaqa mana Asia kaqpi. 1980 kaqmanta, achka yupaykuna unquykunamanta fiebre amarillamanta hatunyachinku. Kayta iñisqan pisi runakuna immune kanku, aswan runakuna llaqtakunapi, runakuna llaqtakunapi kawsachkanku, runakuna sapa kuti kuyuchkanku chaymanta tikrasqa clima. Kay unquy África kaqpi paqarisqan, maypi kay unquy Sud América kay trata de esclavos kay siglo 17qi ch’iqichin. Chantapas kay siglo 17qi kaqmanta, achka brotekuna unquymanta Ámerica, África, chaymanta Europa hap’isqan. Kay 18qi siclota chaymanta 19qi siglota, fiebre amarilla aswan maqllu unquyta infecciosa unquy rikusqa kasqan. Kay fiebre amarilla virus hukñiqi virus ukhunpi tarisqan.

## Willakuykuna


## Hawa t'inkikuna
Guria suyu

**Guria suyu** *([[Kartul simi]]: გურიის მხარე, Guriis Mkhare, [[kastilla simi]]pi: Región de Guria) *  mama llaqtap suyu.

41°58′00″N 42°12′00″E

113 350 runakuna (2014) - 2 033 km².

Uma llaqtaː Ozurgeti.

## Pulitika rakiy
# Ozurgeti (675 km² - 62 863 runakuna);
# Lanchkhuti (533 km² - 31 486 runakuna);
# Chokhatauri (825 km² - 19 001 runakuna).

Kamachiq runa: Giorgi Urushadze.

## Hawa t'inkikuna
Imereti suyu

**Imereti suyu** *([[Kartul simi]]: იმერეთის მხარე, Imeretis Mkhare, [[kastilla simi]]pi: Región de Imericia) *  mama llaqtap suyu.

41° 45′ 00″ N, 45° 43′ 00″ E

533 906 runakuna (2014) - 6 630 km².

Uma llaqtaː Kutaisi.

## Pulitika rakiy
# Kutaisi (70 km² - 147 635 runakuna);
# Baghdati (815 km² - 21 582 runakuna);
# Vani (557 km² - 24 512 runakuna);
# Zestafoni (423 km² - 57 628 runakuna);
# Terjola (357 km² - 35 563 runakuna);
# Samtredia (364 km² - 48 562 runakuna);
# Sachkhere (973 km² - 37 775 runakuna);
# Tqibuli (479 km² - 20 839 runakuna);
# Chiatura (542 km² - 39 884 runakuna);
# Tsqaltubo (707 km² - 56 883 runakuna);
# Kharagauli (914 km² - 19 473 runakuna);
# Khoni (429 km² - 23 570 runakuna).

Kamachiq runa: Zviad Shalamberidze

## Hawa t'inkikuna
Urin Kharthli suyu

**Khvemo Kharthli suyu** *([[Kartul simi]]: ქვემო ქართლის მხარე, Khvemo Kharthlis Mkhare, [[kastilla simi]]pi: Región de Kvemo Kartli (Región de Bajo Kartli)) *  mama llaqtap suyu.

41°31′00″ N  44°31′00″ E

423 986 runakuna (2014) - 6 530 km².

Uma llaqtaː Rustavi (რუსთავი).

## Pulitika rakiy
# Rustavi (60 km² - 125 103 runakuna);
# Bolnisi (807 km² - 53 590 runakuna);
# Gardabani (1 304 km² - 81 876 runakuna);
# Dmanisi (1 199 km² - 19 141 runakuna);
# Marneuli (935 km² - 104 300 runakuna);
# Tetritsqaro (1 175 km² - 21 127 runakuna);
# Tsalka (1 050 km² - 18 849 runakuna);

Kamachiq runa: Shota Rekhviashvili.

## Hawa t'inkikuna
Hanan Kharthli suyu

**Hanan Kharthli suyu** *([[Kartul simi]]: შიდა ქართლის მხარე, Shida Kharthlis Mkhare, [[kastilla simi]]pi: Región de Shida Kartli) *  mama llaqtap suyu. 

42°11′00″ N 44°00′00″ E

263 382 runakuna (2014) - 4 807 km².

Uma llaqtaː Gori (გორი). 

## Pulitika rakiy
# Gori (1 352 km² - 125 692 runakuna);
# Kaspi (803 km² - 43 771 runakuna);
# Kareli (688 km² - 41 316 runakuna);
# Yava (1 379 km² - 0 runakuna);
# Jashuri (585 km² - 52 603 runakuna);

Kamachiq runa: Giorgi Khojevanishvili.

## Hawa t'inkikuna
Mtsketha-Mthianethi suyu

**Mtsketha-Mthianethi suyu** *([[Kartul simi]]: მცხეთა-მთიანეთის მხარე, Mtshetha-Mthianethis Mkhare, [[kastilla simi]]pi: Región de Mtsjeta-Mtianeti) *  mama llaqtap suyu.

42°17′ N 44°45′ E

94 573 (2014) runakuna - 6 786 km².

Uma llaqtaː Mtsketha.

## Pulitika rakiy
# Akhalgori (1 011 km² - 0 runakuna);
# Dusheti (2 985 km² - 25 659 runakuna);
# Kazbegi (1 082 km² - 3 795 runakuna);
# Mtskheta (806 km² - 55 651 runakuna);
# Tianeti (906 km² - 9 468 runakuna);

Kamachiq runa: David Nozadze

## Hawa t'inkikuna
Samtskhe-Javakheti suyu

**Mtsketha-Mthianethi suyu** *([[Kartul simi]]: სამცხე-ჯავახეთის მხარე Samtskhe-Javakhetis Mkhare, [[kastilla simi]]pi: Región de Samtsje-Yavajeti) *  mama llaqtap suyu.

41°35′00″ N  43°16′00″ E

160 504 runakuna (2014) - 6 413 km².

Uma llaqtaː Akhaltsikhe.

## Pulitika rakiy
# Akhaltsikhe (1 010 km² - 38 895 runakuna);
# Adigeni (800 km² - 16 462 runakuna);
# Aspindza (825 km² - 10 372 runakuna);
# Akhalkalaki (1 235 km² - 45 070 runakuna);
# Borjomi (1189 km² - 25 214 runakuna);
# Ninotsminda (1354 km² - 24 491 runakuna).

Kamachiq runa: Besik Amiranasvili

## Hawa t'inkikuna
Trương Tấn Sang

**Trưong Tan Sang** sutiyuq runaqa, witnam simipi **Trương Tấn Sang**, chinu simipi: 张晋创, ( paqarisqa Đức Hòa distritupi  -  ), huk  mama llaqtap pulitikum,  kumunista pusaqmi karqan. 

2011 watamanta 2016 watakama Witnampa umalliqninmi karqan.

## Hawa t'inkikuna

*
Kakheti suyu

**Kakheti suyu** *([[Kartul simi]]: კახეთის მხარე, K'akhetis Mkhare, [[kastilla simi]]pi: Región de Kajetia) *  mama llaqtap suyu. 

41° 45′ 00″ N, 45° 43′ 00″ E

318 583 runakuna (2014) - 11 310 km².

Uma llaqtaː Telavi. 

## Pulitika rakiy
# Akhmeta (2248 km² - 31 461 runakuna);
# Telavi (1094 km² - 58 350 runakuna);
# Kvareli (1000 km² - 29 827 runakuna);
# Lagodeji (890 km² - 41 678 runakuna);
# Gurjaani (849 km² - 54 337 runakuna);
# Sagarejo (1515 km² - 51 761 runakuna);
# Sighnaghi (1251 km² - 29 948 runakuna);
# Dedoplistskaro (2531 km² - 21 221 runakuna).

Kamachiq runa:  Irakli Shioshvili

## Hawa t'inkikuna
Samegrelo–Zemo Svanethi suyu

**Samegrelo–Zemo Svanethi suyu** *([[Kartul simi]]: სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე Samegrelo–Zemo Svanethis Mkhare, [[kastilla simi]]pi: Región de Samegrelo-Zemo Svaneti) *  mama llaqtap suyu.

42°30′ N   41°51′ E

330 761 runakuna (2014) - 7 441 km².

Uma llaqtaː Zugdidi.

## Pulitika rakiy
### Distritukuna
# Abasha (322,5 km² - 22 341 runakuna);
# Chkhorotsqu (619,4 km² - 22 309 runakuna);
# Khobi (676 km² - 30 548 runakuna);
# Martvili (880,6 km² - 33 463 runakuna);
# Mestia (3045 km² - 9 316 runakuna);
# Senaki (520,7 km² - 39 652 runakuna);
# Tsalenjikha (646,7 km² - 26 158 runakuna);
# Zugdidi (668 km² - 105 509 runakuna).

Kamachiq runa: Giorgi Geguchia

## Hawa t'inkikuna
Ratša-Letšhumi wan Khvemo Svanethi suyu

**Ratša-Letšhumi wan Khvemo Svanethi suyu** *([[Kartul simi]]: რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე Rachʼa-Lechkhumisa da Kvemo Svanetis Mkhare, [[kastilla simi]]pi: Región de Racha-Lechjumi y Baja Esvanetia) *  mama llaqtap suyu.

42°38′ N   43°08′ E

32 089 runakuna (2014) - 4 990 km².

Uma llaqtaː Ambrolauri.

## Pulitika rakiy
### Distritukuna
# Ambrolauri (1 178 km² - 11 186 runakuna);
# Lentekhi (1 344 km² - 4 386 runakuna);
# Oni (1 712 km² - 6 130 runakuna);
# Tsageri (756 km² - 10 387 runakuna);

Kamachiq runa: Archil Japaridze.

## Hawa t'inkikuna
Huwan Bawtista La Sallemanta

**Huwan Bawtista La Sallemanta** santu, (ransiya simipiː Jean-Baptiste de La Salle; kastilla simipi: Juan Bautista de La Salle)  sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa Reims llaqtapi - †  wañusqa Rouen llaqtapi) huk  mama llaqtayuq kathuliku yachachiq, taytakura wan Santu qarqan.

15 ñiqin aymuray killapi Santu Huwan Bawtista La Sallemanta raymi p'unchawninmi.

Taytan: Louis de La Salle; Maman: Nicolle de Moët de Brouillet .

## Kaypipas qhaway
* Kathuliku inlisya
* Yachachiy
* Marcellin Champagnat
* Jean-Marie Vianney

## Hawa t'inkikuna

* [ ] - Uficial web.  (italya simipi)
Rouen

**Rouen** (kastilla simipi: **Ruan**) llaqtaqa Haute-Normandie riqyunpi,  mama llaqtapi kan. 21,38 km2

## Wiñay kawsay

## Waki
### Runakuna
658 285 runakuna
### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun

## Llaqtapi paqarisqa
* David Trezeguet‎   
* Gustave Flaubert‎

## Ñaña llaqtakuna

## Kaypipas qhaway
* Huwan Bawtista La Sallemanta
## Pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
Ian Thorpe

**Ian James Thorpe** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Sydney llaqtapi - ), huk  mama llaqtap Kurkukallpanchaq. Mamallaqtapura Wayt'ay kampiun.

Tayta:  Ken Thorpe, Mama:  Cecil.

Ñawpaq warmi: Churinkuna

Alma mater:   Yachay suntur.

## Suñaykuna

### Recordkuna

## Kaypipas qhaway
* Apuwasinyuq pukllaykuna 

## Hawa t'inkikuna

* Uficial qillqa web
Prince

**Prince Rogers Nelson** sutiyuq runaqa icha **Prince** (*  paqarisqa Minneapolis llaqtapi -  paqarisqa Chanhassen llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtaq *[[rock]]* takiqmi, tusuqmi, takina qillqaqpas.

Taytaː John L. Nelson; Mamaː Mattie Shaw.

## Kaypipas qhaway
* Musika (Hukllachasqa Amirika Suyukuna)

## Hawa t'inkikuna

* IMdB
* Uficial Qillqa
Juana Inés de la Cruz

**Juana Inés de Asbaje y Ramírez de Santillana** , icha **Sor Juana Inés de la Cruz, OCD**  sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa San Miguel Nepantía llaqtapi - †  wañusqa Mishiku llaqtapi) huk  mama llaqtap kathuliku qillqaq karqan.

Tayta: Pedro Manuel de Asbaje y Vargas-Machuca; Mama: Isabel Ramírez de Santillana.

## Qillqasqankuna
* Amor es más laberinto.
* Los empeños de una casa.

## Kaypipas qhaway
* Kathuliku inlisya
* Simi kapchiy
## Hawa t'inkikuna
Fernando VII

** Fernando VII** kay **Fernando Qanchis Ñiqin** (kastilla simi: *Fernando VII de España*) sutiyuq runaqa ( paqarisqa San Lorenzo de El Escorial llaqtapi -  wañusqa Madrid llaqtapi) huk Ispañap Qhapaqni.

* **[[Ispaña]]p [[Riy]]:**  - .
* **[[Warachikuy]]:** .
* **[[Suti]]:** 
* **[[Warmi]]:** .
* **[[Awki]]:** Isabel II.
* **[[Riypa Wasin]]:** Borbon-Anjoupa wasin.
* **[[Tata]]:** Carlos IV.
* **[[Mama]]:** Maria Luisa Parmamanta.
* **[[Wawa]]kuna:**  .

## Rikchakuna
 
Rikcha:Fernando VII a caballo.jpg
Rikcha:Coat of Arms of Spanish Monarch.svg 
Ispañap Riypa Wallqanqa
Rikcha:Palacio Real (Madrid) 01.jpg 
Palaciu Real de Madrid 
Rikcha:Maria Antonietta Borbone Napoli 1784 1806.jpg


## Hawa t'inkikuna
Hatun kaq Aliksanru

**Hatun kaq Aliksanru** icha **Aliksanru Maqnu** sutiyuq runaqa (Ilinika simipiː Αλέξανδρος *'Aléxandros*', Kastilla simipiː Alejandro Magno) ( 356 kñ watapi paqarisqa Pela llaqtapi -  323 kñ watapi wañusqa Papilun llaqtapi) huk Ñawpa Masithuña sapan kallpay awqaq pusaqsi, kawpaq runas, mama llaqta pusaqsi.

## Hawa t'ikikuna

## Ripaqillqana
CA Vélez Sarsfield

**CA Velez Sarsfield (Club Atlético Vélez Sarsfield)** icha *Velez Sarsfield* nisqaqa huk arhintinu piluta hayt'ay klubmi.

## Wiñay kawsay
Kamasqa , Liniers,, Buenos Aires wamani.

## Suñaykuna
### Mama llaqta kampiunatukuna

### Mamallaqtapura kupakuna

## Piluta hayt'aqkuna
* Victorio Spinetto
* Norberto Alonso
* Carlos Bianchi
* Héctor Veira
* Diego Simeone
* Jonás Gutiérrez
* Daniel Willington
* José Luis Chilavert
* Ricardo Gareca
## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Piluta hayt'ay (Arhintina)

## Hawa t'inkikuna

* Uficial web sitel
Chacalón

**Lorenzo Palacios Quispe**, icha ***"Chacalón"*** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Lima llaqtapi  -  wañusqa Lima llaqtapi), huk   mama llaqtayuq takiqmi kastilla simillapim qillqarqan. 

Taytaː Lorenzo Palacios Huaypacusi (Danzante de tijeras), Mamaː Olimpia Quispe.Warmiː  Dora Puente  Churinkuna: Esther wan José María (Chacalón Jr.).

## Diskukuna
*  Chacalon y La Nueva crema

## Suñaykuna
*  

## Kaypipas qhaway
* Taki kapchiy (Piruw)
* Piruwanu kumbia
* Grupo Celeste 
* Chacalón y La Nueva crema
## Hawa t'inkikuna
Joan Sebastian

**José Manuel Figueroa** sutiyuq runaqa icha **Joan Sebastian** (*  paqarisqa Juliantla llaqtapi -   wañusqa Juliantla llaqtapi) huk  mama llaqta  takiqsi karqan.

Tayta:  ; Mama: Celia Figueroa. 

Warmi:  Maribel Guardia.Churinkuna: ).

## Diskukuna

## Suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Taki kapchiy (Mishiku)

## Hawa t'inkikuna
Enrique Guzmán y Valle

**Enrique Guzmán y Valle** sutiyuq runaqa   (  paqarisqa Lima llaqtapi - 1923 watapi wañusqa Lima llaqtapi) huk  mama llaqtap chaqllisinchimanta yachaqsi karqan. 

Yachaywasi: Colegio Nacional Nuestra Señora de Guadalupe.

Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin
## Qillqasqankuna
# La segunda enseñanza (1895) 
# El Libro de la Escuela Peruana (1906). 

## Kaypipas qhaway
* José Antonio Encinas

## Hawa t'inkikuna
Zauditu

**Askala Maryam**  sutiyuq warmiqa icha **Zauditu I** ( paqarisqa Ejersa Goro llaqtapi -  wañusqa) huk  pulituku qarqan.

manta kama Ithiyupyap hatun quyaninsi.
 

## Kaypipas qhaway
Wiñay kawsay (Ithiyupya)
## Hawa t'inkikuna
Fortunato Carranza

**Fortunato Carranza Sánchez** sutiyuq runaqa   (  paqarisqa Ampu llaqtapi -  wañusqa Lima llaqtapi) huk  mama llaqtap chaqllisinchimanta yachaqsi karqan. 

Taytan: Baldomero Carranza; Maman: Adela Sánchez 

Yachaywasi: Colegio Nacional de Minería (Wanuku).

Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin

## Qillqasqankuna
* El índigo (tesis de bachillerato, 1920)
* Sinopsis histórico-científica de la industria minera en el Perú (tesis doctoral, 1921)
* Gravitación del prejuicio ocupacional en nuestro proceso cultural y económico (1934)
* Estudio de los aguardientes en el Perú (1938)
* Notas y conferencias (1940)
* En las rutas de la enseñanza (1945)
* Con un interés en la mente (1951)
* En el último panorama universitario (1956)
* Tardes de estudios y meditaciones (1965)

## Kaypipas qhaway
* Mariano Eduardo de Rivero
* Enrique Guzmán y Valle
* Gastón Pons Musso
* Antonio Raimondi
 
## Hawa t'inkikuna
Sergio Bernales

**Sergio E. Bernales García** sutiyuq runaqa   ( l paqarisqa Limaq llaqtapi - 1959 watapi wañusqa Limaq llaqtapi) huk  mama llaqtap hampikamayuq wan yachaqsi karqan. 

Taytan: Baldomero Carranza; Maman: Adela Sánchez 

Yachaywasi: Colegio Nacional de Minería (Wanuku).

Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Kuraq Yachay Sunturnin

## Qillqasqankuna
*  

## Kaypipas qhaway
* Luis Alberto Sánchez
* Hipólito Unanue

## Hawa t'inkikuna
Mariano Eduardo de Rivero

**Mariano Eduardo de Rivero y Ustariz** sutiyuq runaqa   ( paqarisqa Ariqipa llaqtapi -  wañusqa Paris llaqtapi) huk  mama llaqtap chaqllisinchimanta yachaqsi wan pulitiku karqan. 

Tayta: Antonio Salvador de Rivero y Aranibar; Mama: María Brígida de Ustariz y Zúñig.

Warmi: Agueda Escolástica Pacheco de Salas y Salazaɽ Churinkuna: Candelaria, Guillermina, Eduardo y Máximo

## Qillqasqankuna
* Note sur une combinaison de l'acide oxalique avec le fer trouve a Kolowsereux, prés Belin, en Bohême /1821/ Annales de Chimie et de Physique, Paris, 18: 207-210
* Note sur le cuivre muriate de Pérou, et sur le nitrate de soude trouve dans le district d'Atacama, prés du port de Iquique /1821/ Annales de Chimie et de Physique, Paris, 18: 442-443
* Note sur le nitrate de soude découvert dans le district de Tarapacá au Pérou /1821/ Annales des Mines, Paris, 6: 596
* Memorial de Ciencias Naturales y de Industria Nacional y Extranjera, Lima: Imprenta de Instrucción Primaria. Co-autor: Fernández de Piérola, Nicanor. 12 Revistas publicadas entre 1827 y 1829
* Notice géologique sur Santiago de Chile /1836/ Paris: Annales de mines, 10: 279-788
* Antigüedades Peruanas /1841/ Lima: Imprenta de José Masías
* Memoria sobre el rico mineral de azogue de Huancavelica /1848/ Lima: Imprenta de José Masías
* Antigüedades Peruanas /1851/ Viena:Imprenta Imperial de la Corte y Estado. Co-autor:Tschudi, Johann Jakob von
* Colección de memorias científicas, agrícolas e industriales publicadas en distintas épocas, etc. /1857/ Bruselas: Printer H. Goemaere, 2 Tomos

## Kaypipas qhaway
* Johann Jakob von Tschudi
* Ramón Castilla
* Felipe Salaverry
## Hawa t'inkikuna
Auguste Comte

**Isidore Marie Auguste François Xavier Comte** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Montpellier llaqtapi -  wañusqa Paris llaqtapi) huk  mama llaqtap qillqaqsi yachay wayllukuqpas wan waki yachaq qarqan.

## Qillqasqankuna
* Curso de filosofía positiva. Cours de philosophie positive. 6 vols. 1842.
* Discurso sobre el espíritu positivo (Discours sur l'esprit positif). 1844. 
* Système de politique positive, ou Traité de sociologie, instituant la religión de l'humanité. (Sistema de política positiva). 4 vols. 1851-1854.
* Catéchisme positiviste, ou Sommaire exposition de la religión universelle, en onze entretiens systématiques entre une femme et un prêtre de l'humanité. 1852.
* Curso de Filosofía Positiva .1851.

## Kaypipas qhaway
* Yachay wayllukuy
* Augustin Thierry
* Francis Bacon
* John Stuart Mill
* Henri de Saint-Simon

## Hawa t'inkikuna
John Stuart Mill

**John Stuart Mill** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa London llaqtapi -  wañusqa Avignon llaqtapi) huk  mama llaqtap qillqaqsi yachay wayllukuqpas, musiku yachaq wan pulitiku karqan.

## Qillqasqankuna
* 1843: Un sistema de lógica
* 1844: Ensayos sobre algunas cuestiones disputadas en economía política.
* 1848: Principios de economía política: con algunas de sus aplicaciones a la filosofía social.
* 1859: Sobre la libertad (On Liberty).
* 1859: Pensamientos sobre la reforma parlamentaria.
* 1861: Consideraciones acerca del gobierno representativo.
* 1863: El utilitarismo.
* 1864: Historia de India.
* 1865: Examen de la filosofía de sir William Hamilton.
* 1869: El sometimiento de la mujer / La esclavitud femenina (The Subjection of Women).
* 1873: Autobiografía.

## Kaypipas qhaway
* Yachay wayllukuy
* Helen Taylor
* Francis Bacon
* Auguste Comte
* Jeremy Bentham

## Hawa t'inkikuna
FC Dynamo Kyiv

**FC Dynamo Kyïv** - nisqaqa huk Ukranya piluta hayt'ay klubmi.

## Suñaykuna
* **Premjer-Liga (17)**: 1992/1993, 1993/94, 1994/95, 1995/96, 1996/97, 1997/98, 1998/99, 1999/2000, 2000/2001, 2002/2003, 2003/2004, 2006/2007, 2008/2009, 2014/2015, 2015/2016, 2020/2021, 2024/2025
* **Kubok Ukraїny (11)**: 1993/1994, 1995/1996, 1997/1998, 1998/1999, 1999/2000, 2002/2003, 2004/2005, 2005/2006, 2006/2007, 2013/2014, 2014/2015
* **Superkubok Ukraїny (5)**: 2004, 2006, 2007, 2009, 2011

## Hawa t'inkikuna
* Uficial web site
Huwan Matamanta

**Huwan Matamanta** santu, (ransiya simipiːJean de Matha; kastilla simipi: Juan de Mata)  sutiyuq runaqa, (* 1150 watapi paqarisqa Faucon llaqtapi - †  wañusqa Roma llaqtapi) huk  mama llaqtayuq kathuliku taytakura wan Santu qarqan.

 Santu Huwan Matamanta raymi p'unchawninmi.

Taytan:  ; Maman:  .

## Kaypipas qhaway
* Kathuliku inlisya
* Felix Valoismanta
* Huwan Bawtista Kunsipsyunmanta
* Jean-Marie Vianney

## Hawa t'inkikuna

* [ ] - Uficial web.  (italya simipi)
Hilario Mendívil

**Hilario Mendívil Velasco** sutiyuq runaqa (* Qusqu, 1927 - † idem, 1977)  mama llaqta maki kapchiq karqan. Piruwanu ritawlu yachaq.

Warmiː Georgina Dueñas.

## Suñaykuna
* Premio Nacional de Artesanía
* Gran Maestro del Arte Popular
* Patrimonio Cultural de la Nación

## Kaypipas qhaway
* Maki kapchiy

## Hawa t'inkikuna
* Piruw Kunrisu
* Arte Mendivil
Antonio Olave

**Antonio Olave Palomino** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa P'isaq llaqtapi -  )  mama llaqta maki kapchiq karqan.

Tayta: Fortunato Olave Vásquez; Mama: Jacoba Palominɔ Warmi:  Avelina Rupa. Churinkuna: Francisco, Lidia, Washington Santiago, Vito Moisés wan María Josefina

## Suñaykuna
* Gran Maestro de la Artesanía Peruana
* Tesoro Humano Viviente de la Nación

## Kaypipas qhaway
* Maki kapchiy

## Hawa t'inkikuna
* Piruw Kunrisu
* Antonio Olave Blog
Jesús Urbano

**Jesús Urbano Rojas** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Wanta llaqtapi -  wañusqa Lima llaqtapi) Piruw mama llaqta maki kapchiq karqan. Piruwanu ritawlu yachaq.

## Suñaykuna
* Orden El Sol del Perú en el Grado de Caballero (1964 y 1968).
* Doctor Honoris Causa por la Universidad Nacional Mayor de San Marcos.
* Gran Maestro de la Artesanía Peruana (1993).
 
## Kaypipas qhaway
* Maki kapchiy
* Piruwanu ritawlu
* Joaquín López Antay

## Hawa t'inkikuna
* Piruw Kunrisu
Rosa Panduro distritu

**Rosa Panduro distritu** (kastilla simipi: *Distrito de Rosa Panduro*) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Luritu suyupi , Putumayu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Santa Mercedes llaqtam.

## Wiñay kawsay
Kamasqa , ollanta Humala Umalliq.

## Allpa saywachi
* Quchakuna:  
* Mayukuna: Putumayu

## Runakuna
 
## Simikuna

## Distritupi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
* INEI (Piruw)
Jorge del Castillo

**Jorge Alfonso Alejandro del Castillo Gálvez** sutiyuq runaqa  (*  paqarisqa Lima llaqtapi) huk  mama llaqtayuq taripay amachaqmi, pulitikupas.

Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturninpim yachaqarqan. 2006 watamanta 2008 watakama, Alan García ñawpaqta Piruwpa umalliqnin kachkaptin, Piruwpa uma kamayuqninmi karqan.

Tawa kuti Piruw suyup Rimana Wasinpi apulliqmi karqan (1985-1990; 1990-1992; 2000-2001; 2001-2006; 2006-2011 watakunapi), Amirika Mamallaqtap Pachakutinapaq Huñunakuynin partidupi wankurisqa kaspa.

## Hawa t'inkikuna

*'Web Qillqa Congresista Jorge del Castillo
Patrisyu Ilandamanta

San **Patrisyu Ilandamanta** , latin simi: *Patricius* ilanda simi: Pádraig (400 watapi paqarisqa -  461 wan 493 watapi wañusqa) huk Britania manta Kathuliku Inlisya wan Orthodoksa Inlisya santu. Uwispu wan  santu patrunmi. 

## Kaypipas qhaway
* Brigida Ilandamanta 
* Columba Ionamanta

## Hawa t'inkikuna
Silvistri I

San **Silvistri I**,  **Silvistri huk ñiqin** (latin simipi: ***Silvester PP. I***, Italya simipi: **Papa Silvestro I**) sutiyuq runaqa (* ? watapi paqarisqa ? llaqtapi - †  wañusqa Roma llaqtapi) huk  mama llaqtap kathuliku taytakura wan santu karqan.

314 watamanta 335 watakama 33º Tayta Papam

31 ñiqin qhapaq raymi killapi San Silvistri raymi p'unchawninmi.
## Kaypipas qhaway
* Kathuliku Inlisya
## Hawa t'inkikuna

* Sylvester I - Vatican.va
* Catholic Hierarchy
Silvistri II

Gerbert d'Aurillac **Silvistri II**,  **Silvistri iskay ñiqin** (latin simipi: ***Silvester PP. II***, Italya simipi: **Papa Silvestro II**) sutiyuq runaqa (* 945 watapi paqarisqa Auvergne llaqtapi - †  wañusqa Roma llaqtapi) huk  mama llaqtap kathuliku taytakura karqan.

999 watamanta 1003 watakama 139º Tayta Papam

## Kaypipas qhaway
* Kathuliku Inlisya
## Hawa t'inkikuna

* Sylvester II - Vatican.va
* Catholic Hierarchy - Popes
Silvistri III

Giovanni dei Crescenzi Ottavian **Silvistri III**,  **Silvistri kimsa ñiqin** (latin simipi: ***Silvester PP. III***, Italya simipi: **Papa Silvestro III**) sutiyuq runaqa (* 1000 watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † 1063 wañusqa Sabina llaqtapi) huk  mama llaqtap kathuliku taytakura  karqan.

1045 watamanta 1045 watakama 146º Tayta Papam

## Kaypipas qhaway
* Kathuliku Inlisya
* Gerardo di Sasso

## Hawa t'inkikuna

* Sylvester III - Vatican.va
* Catholic Hierarchy - Popes
Paperaspaq hampikuna

**Paperaspaq hampikuna**  harkasqa  paperas t’itun. Mayk’aq aswan runakunaman kay hapikuna qusqanku chantapas pisi pantaykuna kay runakuna ñiqiman pisiyachin. Mayk’aq 90% runakunamanta hampiwan kanku chantapas kay hampi allillan 85% kaqmanta kan. Iskay dosis aswan pachapaq munasqanku. Qallarina dosis 12  chaymanta 18 killakunayuqpura nisqan. Iskay dosispuni iskay chaymanta suqta watayuqpuri qusqan. Ruwaynin chanta unquyta kay mana inmune runapi mana munayta kankuchu.

## Harkay
Paperaspaq hapikuna sumaq harkasqa kan chaymanta pisi wak efectokuna kanku. Pisi nanay chaymanta inflamación maypi churasqa inyeccionpi chaymanta pisi rupha tariyta atikun. Aswan qhapaq efectokuna mana riqsisqanku. Yachasqa mana paqta tinkiypaq kay hampi pantaykunawan ahina neurologico efectokunata. Kay hampi mana runakunaman qusqankuchu pichus wiksayuq utaq sinchi inmunosupresión kanku. Mana allin tukukusqakuna wawakunapaq pichus mamakunayuq hapita wiksayuqpi chaskisqanku; ichaqa, mana qillqa willakuqpi kasqanku. Kay hampikuna chiwchi celulakunapi paqarisqanku, chantapas allinlla quypaq kay runakuna runtu alergiakuna kaqwan.

## Ruwaynin
Aswan hatunyachisqa pacha kaqmanta chaymanta achka suyukuna pacha hatunyachiypi kayta inmunización programakunankupi yapanku wiñaypuni tupaq sarampión kaqwan chaymanta rubeolapaq hampi kaqwan riqsisqa MMR. Huk huñusqa ñawpaq kimsa hampikunawan chaymanta kay varicelapaq hampi kaqwan riqsisqa MMRV hapirinalla kanku. 2005 kaqmanta 110 suyukuna kay hampita tarikuyta qusqanku. Kitipi maypi vacunacionta llapa runakunapaq ruwasqan chantapas aswan 90% runakuna unquymanta tiyanku. Khuska waranqa huñu dosis huk variedad hampimanta qusqan.

## Ñawpaq willakuy, sociedad chaymanta cultura
Huk paperas hampi hukñiqi kamachisqa 1948 kaqpi kasqan; ichaqa pisi pacha efectividadpaq tiyanlla. Allichasqa hampikuna qatunapi 1969 kaqpi kasqanku. Mayk’aq ñawpaq hampi kay Inactivada kasqan chantapas wak preparacionkuna kawsay qhasñu virus kanku. Kay Lista Chaniyuq Hampikunamanta Organizacion Mundial Salud kaqpi, aswan chaniyuq hampikuna kaqlla alliyay sistema kaqpi. Achka yupay wak imayna kanan ahina 2007 kaqmanta kanku.

## Willakuykuna
Colera hampikuna

**Colera hampikuna** hampikuna kanku allinlla t’ituypaq colera kaqta kanku. 85% allinlla kanku sichus suqtañiqi killakuna ruwasqanku chaymanta 50–60% allinlla hukñiqi watapi ruwasqanku. Allinlla huchuyachin sichus pisi 50% kaqman chanta iskay watakunapi. Mayk’aq huk qhapaq huñu runakunamanta inmunizado kanku kay beneficiokuna inmunidad huñumanta quwayta atikun kay mana inmunizado runakunapaq. Kay Organización Mundial de la Salud kay ruwasqa nin chantapas wak ruwanakuna kay hatun maqllupaq ninpas. Iskay hapikuna utaq kimsa hampikuna simirayku nisqankupuni. Huk inyección hapirinalla wakin kitikunapi pachapi ichaqa pisi hapirinalla kan.
## Harkay
Iskay hapirinalla hampikuna simipaq harkaypuni kanku. Pisi wiksa nanay utaq q’ichalira ruwayta atikun. Kay hampikuna allinlla wiksayuq kaqpi kanku chaymanta allinlla kay  pisi inmune ruwana kaqwan kanku. Aswan 60 suyukunapi ruwayta kamachisqanku. Suyukunapi ruwasqan maypi kay unquy pisi kikin rentable kayta atikun.
## Sociedad chaymanta cultura
Hukñiqi hampikuna ruwasqa colerapaq qhipa 1800 watayuq paqarisqanku. Kaykunata hukñiqi hampi llapa pachapi ruwasqan chayta huk laboratoriopi ruwasqan. Hampikuna simipaq ñawpaq 1990 kaqpi riqsichinku. Kay Lista Chaniyuq Hampikunapi kay Organización Mundial de la Salud kaqpaq kanku, aswan chaniyuq hampi kaqlla alliyay sistema kaqpi munasqan. Qullqi inmunizaypaq colerapaq 0.1 kaqmanta chaymanta 4.0 USD kaqman.
## Willakuykuna
Anchiway distritu

**Anchiway distritu** (kastilla simipi: * Distrito de Anchihuay*) nisqaqa  mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Lamar pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Anchiway llaqtam.

## Wiñay kawsay
Kamasqa pi, Ollanta Humala Umalliqmi.
## Allpa saywachi
* Urqukuna:
* Mayukuna: Apurimaq mayu- Anchiway mayu

## Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.

 /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata 

 /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)

 Pukyu:  

## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Ayakuchu suyu
* Piruwpi INEI
* Saywitu: Lamar pruwinsyap distritunkuna
* JNE Infogob
Sarampiónpaq hampi

**Sarampiónpaq hampi** huk hampi kan chantapas sumaq allinlla t’ituypaq sarampión kaqta kan. Chanta huk dosis 85% wawakuna hisq’un killakunayuqwan immunes kanku. Kaykuna mana inmunidad huklla dosiswan paqarichinkuchu chanta iskay dosiswan hatunyachinku. Mayk’aq tasas vacunaciónpaq runakunapi aswan 93% kanku chantapas mana sarampión unquyta hatunyachinchu; ichaqa, kayta ruwayta atikun sichus tasas vacunaciónmanta huchuyachin. Hampip allichaynin achka watukuna unan. Mana yachasqa sichus pachawan mana allichayniyuq tikran. Kay hampi unquyta t’ituyta atikunpas sichus iskay punchawkuna unquywan kasqan.

## Harkay
Hampi wiñaypuni harkan kay VIH infección kaqwanpas kasqan. Wak efectokuna pisi chaymanta huchuy unanku. Nanayhina kitipi maypi inyecciónta tarikusqan utaq pisi rhupa yapasqanku. Anafilaxia huk runapi pachaq waranqa runakunamanta willakusqan. Tasas Síndrome de Guillain-Barré kaqmanta, autismo kaqmanta chaymanta unquy inflamatoria chunchulamanta kaqmanta mana hatunyachisqankuchu. 

## Ruwaynin
Hampita hapirinalla sapallapaq chaymanta tupasqa wak hampikunawan kay rubeolapaq hampi kaqwan, paperaspaq hampi kaqwan, chaymanta varicelapaq hampi kaqwan yapanku(kay MMR hampi chaymanta MMRV hampi). Hampita allillan llapa tupachisqawan llamkan. Kay Organización Mundial de la Salud kay hampita hisq’un killakunapi niyta qusqan kay kitipi pachapi maypi kay unquyta sapsi kan. Kitipi maypi kay unquyta mana sapsi kan chantapas chunka iskayniyuq killakunapi allinlla kan. Kayta huk kawsay hampi kan. Ch’aki hallp’ahina kan chayta chaqru ñawpaq qarapi utaq musculopi quyta munan. Chiqaqchaypaq sichus kay hampita allinlla kasqan chantapas yawar qhawachiyta munan.

## Ñawpaq willakuy, sociedad chaymanta cultura
85% wawakunamanta llapa pachapi kay hampita 2013 kaqpi tariyta tiyanku. 2008 kaqpi 192 suyukunata iskay dosis qusqanku. Hukñiqi dosis 1963 kaqpi qallarisqan. Tupasqa sarampión-paperas-rubeola (MMR) hampi ñawpaq 1971 kaqpi hapirinalla riqsisqan. Kay varicelapaq vacuna kay kima hampikunaman 2005 kaqpi yapasqan kay MMRV hampi kaqta qusqan. Kay Lista Chaniyuq Hampikunamanta Organización Munidal de la Salud kaqpi kan, aswan qhapaq hampikuna kaqlla alliyay sistema kaqpi munasqan. Kay hampita mana sumaq qullqita kan.

## Willakuykuna
Kunstitusyun distritu

**Kunstitusyun distritu** (kastilla simipi: *Distrito de Constitución*) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Uqshapampa pruwinsyapi, Pasqu suyupi. Uma llaqtanqa Kunstitusyun llaqtam.
## Wiñay kawsay
Kamasqa , Alan García Umalliqmi.

## Allpa saywachi
* **[[Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa sallqa suyukuna]]:** Yanachaga-Chemillén mamallaqta parki - San Matías San Carlos amachana sach'a-sach'a
* **[[Urqu]]kuna:  ** 
* **[[Qucha]]kuna:**  
* **[[Mayu]]kuna:**

## Simikuna

 /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata 

 /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)

 Pukyu:  

## Distritupi kurakan
* 2015 - 2018: Moisés Acuña Gómez.

## Distritupi paqarisqa

## Kaypipas qhaway
* Pasqu urqu

## Willay pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
* Saywitu:Pasqu suyu
Kanayre distritu

**Kanayre distritu**; (kastilla simipi: *Distrito de Canayre*) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum Wanta pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi. Uma llaqtanqa Kanayre llaqtam.
## Wiñay kawsay
Kamasqa , Ollanta Humala Umalliqmi.
## Allpa saywachi
* Urqukuna:
* Quchakuna:
* Mayukuna: Chuymaquta mayu - Piene mayu / Apurimaq mayu

### Runakuna
Distritupiqa Ashaninka runakunam kawsanku.
## Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.

 /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata 

 /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)

 Pukyu:  

## Distritupi kurakan
* 2015-2018: Seferino Lazo Calixto.
 
## Kaypipas qhaway
* Wanta
## Pukyukuna

* Piruwpi pruwinsyakuna distritukunapas: Yupaykuna (INEI)
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Ayakuchu suyu
Kichwas distritu

**Kichwas distritu** nisqaqa (kastilla simipi: *Distrito de Quichuas*) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Tayaqaqa pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Kichwas llaqtam.

## Wiñay kawsay
Kamasqa , Ollanta Humala 

Umalliqmi.
## Allpa saywachi
* Urqukuna:   
* Quchakuna:  
* Mayukuna: 

## Simikuna
Distritupiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.

 /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata 

 /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)

 Pukyu:  
## Distritupi kurakan
* 2015-2018ː Augusto Maraví Romaní, Movimiento independiente Trabajando para todos (TPT).
## Distritupi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
* Mantaru mayu
* Pampas
## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Wankawillka suyu
*  Piruwpi INEI
Alexander von Humboldt distritu

**Alexander von Humboldt distritu** nisqaqa (kastilla simipi: *Distrito de Alexander von Humboldt *)   mama llaqtapi huk distritum, Padre Abad pruwinsyapi, Ukayali suyupi. Uma llaqtanqa Alexander von Humboldt llaqtam.

## Wiñay kawsay
Kamasqa , Ollanta Humala Umalliqmi.

## Allpa saywachi
* Urqukuna:   
* Quchakuna:  
* Mayukuna: Awaytiya, Ukayali

## Simikuna
## Distritupi kurakan
* 2015ː Teófilo Espinoza.
## Yachay tarpuy
### Llaqtap amachana santun
* San Huwan

## Distritupi paqarisqa

## Kaypipas qhaway
* Awaytiya
* Alexander von Humboldt

## Willay pukyukuna

## Hawa t'inkikuna

*  Piruwpi INEI
Prudencia Ayala

**Aurelia Ayala Chief**  sutiyuq warmiqa, icha **Prudencia Ayala** (*   paqarisqa San Salvador llaqtapi -  wañusqa San Salvador llaqtapi) huk  mama llaqtap kastilla simipi qillqaqmi.

## Qillqasqankuna
* Escible (1921)
* Inmortal, amores de loca (1925) 
* Fumaba mota (1928). 

## Suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Juana Manuela Gorriti 
* Flora Tristan
* Alberto Masferrer

## Hawa t'inkikuna
* Museio de la Palabra
Lastenia Larriva de Llona

**Lastenia Larriva de Llona**  sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Lima llaqtapi -    wañusqa Lima llaqtapi) huk  Willay kamayuq wan Qillqaqmi.

Tayta: Pedro Luis de Larriva; Mama: Ascención Negrón. 

Yachaywasi: Sagrados Corazones Belén

## Qillqasqankuna
* *Un drama singular o historia de una familia* (1888 y 1920), novela.
* *La Ciencia y la Fe* (1889), decálogo en forma de poemario, escrito a petición de las madres del colegio de los Sagrados Corazones de Guayaquil.
* *Pro Patria. Respuesta al romance "sucre" de José Antonio Calcaño* (1890), novela corta.
* *Fe, patria y hogar* (1902), poesías sencillas y a veces triviales.
* *Cartas a mi hijo. Psicología de la mujer* (1919).
* *Cuentos* (1919). 

## Suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Juana Alarco de Dammert
* María Alvarado

## Hawa t'inkikuna
Villa Virgen distritu

**Villa Virgen distritu** (kastilla simipi: *Distrito de Villa Virgen*) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qusqu suyupi, Killapampa pruwinsyapi.

## Wiñay kawsay
Kamasqa pi, Ollanta Humala Umalliqmi.
## Allpa saywachi
* **[[Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa suyukuna]]:** Utishi mamallaqta parki - Machiqinqa ayllu llaqta risirwa - Megantoni mamallaqta willkachasqa
* **[[Urqu]]kuna:** Pawqartampu walla
* **[[Qucha]]kuna:**  
* **[[Mayu]]kuna:** Willkamayu

## Distritupipi kurakan
* 2015-2018ː Nemecio Villano.

## Yurakuna
## Runakuna
Villa Virgen distrupiqa  Piru runakunam tiyanku.
## Simikuna

## Karu puriy

## Distritupipi paqarisqa

## Willay pukyukuna


## Kaypipas qhaway
* Killapampa

## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Qusqu suyu
* Piruw INEI
Mateo Ricci

**Mateo Ricci** S.J  sutiyuq runaqa (*   paqarisqa Macerata llaqtapi - †  wañusqa Pekin llaqtapi) huk   kathuliku taytakura karqan.

## Kaypipas qhaway
* Kathuliku inlisya
* Nicolò Longobardo

## Hawa t'inkikuna

* Web oficial de los jesuitas - Italya.
Wiskatan Iniymanta distritu

**Wiskatan Iniymanta distritu** (kastilla simipi: *Distrito de Vizcatán del Ene*) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi , Satipu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Wiskatan Iniymanta llaqtam.

## Wiñay kawsay
Kamasqa  , Ollanta Humala Umalliqmi.

## Allpa saywachi
* Urqukuna:   
* Quchakuna:  
* Mayukuna: 

## Simikuna

## Distritupi kurakan
* 2015-2018:

## Distritupi paqarisqa

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Satipu

## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Hunin suyu
* INEI Piruw
Barry Bostwick

**Barry Knapp Bostwick** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa San Mateo llaqtapi) huk Ñawikaruy wan kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.

## Pilikulakuna

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Kuyu walltay (Hukllachasqa Amirika Suyukuna)

## Hawa t'inkikuna

* IMDb: Barry Bostwick
Gustav Mahler

**Gustav Mahler** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Kaliště llaqtapi  - †  wañusqa Wien llaqtapi)  mama llaqtayuq rumantiku musika takichaqmi karqan.

Taytanː Bernhard Mahler; Mamanː Marie HermannWarmiː Alma Marie Schindler Churinkunaː Marie wan Anna. 

## Kaypipas qhaway
* Musika (Awstiriya)
* Franz Schubert

## Hawa t'inkikuna
Honoré de Balzac

**Honoré de Balzac** sutiyuq runaqa (* > paqarisqa Tours llaqtapi -   wañusqa Paris llaqtapi),  mama llaqtayuq qillqaq runam karqan, phransya simipi qillqaqsi karqan.

Tayta: Bernard-François Balzac, Mama: Anne-Charlotte-Laure Sallambier. Warmi: Ewelina Hańska
 
## Qillqasqankuna

## Ruwankuna
**[[Pequeñas miserias de la vida conyugal]]*, 1830-1846 **Takuypa ahayayninkuna**
**[[La piel de zapa]]*, 1831    **Qachqa qara**
**[[El coronel Chabert]]*, 1832  **Kurunil Shapirt**
**[[Louis Lambert]]*, 1832   **Luwis Lanpirt**
**[[El médico rural]]*, 1833  **Waqta hanpi kamariq**
**[[Eugenia Grandet]]*, 1834  **Iwhinya Ranyit**
**[[La búsqueda del absoluto]]*, 1834  **Mana watarishqata ashiy**
**[[Papá Goriot]]*, 1834 **Papaa Quryut**
**[[La muchacha de los ojos de oro]]*, 1835 **Quri ñawiyuq hipash**
**[[La duquesa de Langeais]]*, 1836  **Lanhiyis Tukisa**
**[[El lirio en el valle]]*, 1836  **Arituma qaqash hawachaw**
**[[Cesar Birotteau]]*, 1837 **Siisar Pirutuu''
*''[[Las ilusiones perdidas]]'' (I, [[1837]]; II, [[1839]]; III, [[1843]]) **Uqrakashqa munaykuna**
*''[[Un asunto tenebroso]]'', [[1841]] **Mantsaypaq huk nay**
*''[[Esplendor y miseria de las cortesanas|Esplendores y miserias de las cortesanas]]'', [[1847|1838-1847]] **Warichakuna chilapyayninwan ñakaynin**
*''[[Ursule Mirouët]]'', [[1842]] **Uursula Miruwit**
*''[[La prima Bette]]'', [[1846]] **Sisa pani Witti**
*''[[El primo Pons]]'', [[1847]]  **Sisa wawqi Puns**
*''[[El reverso de la historia contemporánea]]'', 1848 **Kanankaq wiñay kawaypa waqtan'''

## Kaypipas qhaway
* Simi kapchiy (Ransiya)
* Victor Hugo
* Gustave Flaubert
* Frédéric Lemaître
* Gustave Courbet
* Alejandro Dumas

## Hawa t'inkikuna
Claudio Gentile

**Claudio Gentile**  sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Tripoli llaqtapi - )  huk  mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.

Tayta: ;  Mama: Warmi Churinkuna: 

### Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa participasyunkuna

## Klubkuna

## Suñaykuna

### Mama llaqta kupakuna

### Mamallaqtapura kupakuna

## Kaypipas qhaway
* Piluta hayt'ay (Italya)

## Hawa t'inkikuna

* Uficial Qillqa web
Song Joong-ki

**Song Joong-ki** (Kuryu simiː 송중기) sutiyuq runaqa (  paqarisqa Daejeon llaqtapi -  ) huk  mama llaqtap aranway pukllaq qarqan.

## Pilikulakuna
* 2008: My Precious Man
* 2008: Love Racing
* 2009: Triple
* 2009: Will It Snow For Christmas?
* 2009: My Fair Lady
* 2010: Sungkyunkwan Scandal
* 2010: OB/GYN Doctors
* 2011: Deep Rooted Tree
* 2012: Nice Guy
* 2016: Descendants of the Sun

## Kaypipa qhaway

## Hawa t'inkikuna
Jo Jung-suk

**Jo Jung-suk** (Kuryu simiː 조정석) sutiyuq runaqa (  paqarisqa Seoul llaqtapi -  ) huk  mama llaqtap aranway pukllaq qarqan.

## Pilikulakuna
* 2012: Architecture 101
* 2012: Almost Che
* 2013: The Face Reader
* 2014: The Fatal Encounter
* 2014: My Love, My Bride
* 2015: The Exclusive: Beat the Devil's Tattoo

## Kaypipa qhaway

## Hawa t'inkikuna
Pedro Henríquez Ureña

**Pedro Henríquez Ureña** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa [Santo Domingo llaqta]]pi -  llaqtapi -  wañusqa Buenos Aires llaqtapi), huk  mama llaqtayuq  willay kamayuqpas qillqaqpas runam, kastilla simipi qillqaqmi.

Tayta: Francisco Henríquez y Carvajal;  Mama: Salomé Ureña.

Warmi: 	Isabel Lombardo Toledano Churinkuna: ?

Alma mater: .
## Qillqasqankuna
* *Horas de estudio* (1910, París)
* *Nacimiento de Dionisios* (1916)
* *En la orilla: mi España* (1922)
* *La utopía de América* (1925)
* *Apuntaciones sobre la novela en América * (1927)
* *[http://www.cielonaranja.com/phuseisensayos.pdf Seis ensayos en busca de nuestra expresión]* (1928)
* *La cultura y las letras coloniales en Santo Domingo* (1936)
* *Sobre el problema del andalucismo dialectal de América* (1937)
* *Plenitud de España* (1940)
* *Corrientes Literarias en la América Hispana* (1941)
* *El español en Santo Domingo* (1940)

## Suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Simi kapchiy (Duminikana)
* Jorge Luis Borges
* Ernesto Sabato
## Hawa t'inkikuna

* Página Oficial
Ana de los Ángeles Monteagudo

Ana Monteagudo Ponce de León sutiyuq warmiqa icha ** Sor Ana de los Ángeles Monteagudo** (*  paqarisqa Ariqipa llaqtapi - †  wañusqa Ariqipa llaqtapi) huk  kathuliku Santam karqan. 

 p'unchawqa warmip raymi p'unchawninmi.

Tayta: Sebastián Monteagudo de la Jara; Mama: Francisca Ponce de León.

 Biata, Huwan Pawlu II Pápa. 

## Kaypipas qhaway
* Kathuliku Inlisya
* Domingo de Guzmán
* Santa Rosa Limamanta
* San Martín de Porras

## Hawa t'inkikuna
Nicolaus Steno

Niels Steensen ( Stensen) sutiyuq runaqa icha Biatu **Nicolaus Steno**   (*  paqarisqa København llaqtapi - †  wañusqa Schwerin llaqtapi) huk  hampikamayuq kathuliku biatu karqan. 

 p'unchawqa warmip raymi p'unchawninmi.

 Biatu, Huwan Pawlu II Pápa. 

## Kaypipas qhaway
* Kathuliku Inlisya

## Hawa t'inkikuna
Arthur Conan Doyle

** Arthur Ignatius Conan Doyle** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Edinburgh llaqtapi - †  wañusqa Crowborough llaqtapi) huk  mama llaqtayuq qillqaq wan willay kamayuq runam karqan. 

TaytaːCharles Altamont Doyle Warmiː Louise Hawkins (1885-1906) / Jean Leckie (1907-1930) Churinkunaː 5

## Qillqasqankuna
### Sherlock Holmes

* *[[A Study in Scarlet]]*
* *[[The Sign of the Four]]* 

*  "The Final Problem".
*  *[[The Hound of the Baskervilles]]*.
*  *[[The Adventure of the Empty House]]*

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna
Ígor Stravinski

**Ígor Fiódorovich Stravinski** (rusu simipi: **Игорь Фёдорович Стравинский**) sutiyuq runaqa (  paqarisqa Oranienbaum llaqtapi  - †  wañusqa New York llaqtapi) huk  mama llaqtap musika takichaqmi karqan.

Taytaː Fiódor Stravinski  Warmikunaː Yekaterina Nosenko (1906-1939) / Vera de Bosset (1940-1982) 

## Kaypipas qhaway
* Musika (Rusiya)
* Nikolái Rimski-Kórsakov

## Hawa t'inkikuna
Antonio María Claret

**Antoni Maria Claret i Clarà** santu, (kastilla simipi: San Antonio María Claret,  C.M.F  sutiyuq runaqa (*  watapi paqarisqa Sallent llaqtapi - †  wañusqa Narbona llaqtapi) huk  mama llaqtayuq kathuliku Santu qarqan.

 San Antonio María Claret raymi p'unchawninmi.

1850 watamanta 1859 watakama Santiago Kuwamanta Hatun yaya.

Taytan:  Claret ; Maman: .
## Qillqasqankuna
* Catecisme de la Doctrina Cristiana (Dic. 1848 Barcelona, Llibreria Religiosa) (Catecismo de la Doctrina Cristiana (Dic. 1848 Barcelona, Librería Religiosa)
* Cami Dret y Segur per Arribar al Cel (1843 Vich, Trullás)  (Camino recto y seguro para llegar al cielo (1846 Barcelona, Pla))
* Reflexiones sobre la agricultura (publicado en el diario "El Redactor", Santiago de Cuba, 1854)
* Sermones de misión (varios tomos, Barcelona, 1857)
* Colección de pláticas dominicales (varios tomos, Barcelona, 1858)
* Pláticas doctrinales (1868)
* Autobiografía (1861-1862. Publicada por los Misioneros Claretianos en 1915
* L´egoísmo Vinto (Roma, 1869)
* Avisos a un sacerdote (1884).
## Kaypipas qhaway
* Kathuliku inlisya
* José Trinidad Rangel
## Hawa t'inkikuna
Heydər Əliyev

**Heydər Əliyev** sutiyuq runaqa **Heydər Əlirza oğlu Əliyev** (rusiya simipi: Гейдар Алиев, Gueidar Aliyev (*  paqarisqa Najichevan llaqtapi -   wañusqa Cleveland llaqtapi ) huk  mama llaqtap pulitiku karqan.

Warmi:  Zarifa  ƏliyevaChurinkuna: Sevil Aliyeva wan İlham Əliyev.

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Asarsuyu)

## Hawa t'inkikuna

### [[Inlish simi]]pi
### [[Kastilla simi]]pi
Abulfaz Elchibey

**Abulfaz Elchibey** (Əbülfəz Elçibəy) sutiyuq runaqa (aser simipiː Əbülfəz Qədirqulu oğlu Əliyev** Abulfaz Gadirgulu oghlu Aliyev** (rusiya simipi: Абульфаз Гадиргулу оглы Алиев) (*  paqarisqa Najichevan llaqtapi -   wañusqa Ankara llaqtapi ) huk  mama llaqtap pulitiku karqan.

Warmi:  Halima AliyevaChurinkuna: ? .

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Asarsuyu)
* Ayaz Mutallibov
* Rahim Huseynov
* Ali Masimov
* Panakh Huseynov

## Hawa t'inkikuna

### [[Inlish simi]]pi
### [[Kastilla simi]]pi
İlham Əliyev

**İlham Əliyev** sutiyuq runaqa **İlham Heydər oğlu Əliyev ** (rusiya simipi: Алиев, Ильхам Гейдар оглы (*  paqarisqa Baku llaqtapi -   ) huk  mama llaqtap pulitiku karqan.

2003 watapi Asarsuyu Uma kamayuq.

Taytaː Heydər Əliyev; Mamaː Zarifa  Əliyeva. Warmi:  Mehriban ƏliyevaChurinkuna: Leyla  Əliyeva.

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Asarsuyu)

## Hawa t'inkikuna

### [[Inlish simi]]pi
### [[Kastilla simi]]pi