open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sticky Notes

**Sticky Notes** icha **mach'akuq ripanakuna** nisqaqa huk Hamp'ara ripanakuna ruwana Windows 7, Windows 8, Windows 10 nisqakunapi churasqa. Kay app usqhaylla chaqnakun chaymanta ruwaqkunata usqhaylla ripana qillqakuna ruwayta atichin post-it note–hina arpay t'uqu hamp'arankupi llamk'achispa.

Sticky Notes nisqaqa Windows XP Tablet Edition nisqamanta 2002 watapi paqarimurqan, Windows Vista nisqawantaq Windows Sidebar nisqapaq llamk'ana hina churasqa karqan. Microsoft nisqanman hinaqa, pusaq hunu sapa killa Sticky Notes llamk'achiqkuna karqan Ariwaki killa 2016 watapi Outlook.com chaymanta Microsoft Teams kaqpi ruwasqa kachkan.

## Pukyukuna
Pearson plc

**Pearson plc** nisqaqa huk Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtayuq achka mama llaqtayuq qillqa mast'arichiq, yachachiy llamk'aymi, Lunrun llaqtapi, Inlispampa mama llaqtapi umalliq wasiyuq.

Qallariypiqa 1840 watakunapi wasichay llamk'ayhinam kamasqa karqan ichataq 1920 watakunapi qillqa mast'arichiyman t'ikrakurqan. Kunanqa aswan hatun yachay wasim, ñawpaq pachataq pachantinpi aswan hatun qillqa lluqsichiqmi karqan. 2013 watapi Pearsonqa Penguin Books nisqatam Alimanyap Bertelsmann nisqa hatun tantanakuywan hukllawarqan. 2015 watapin kay hatun ruruchiqqa willarqan yachachiy nisqallapi yuyaykunankupaq huk t'ikrata. Pearson plc huknin GCSE ch'iklluriy hamp'ara Hukllachasqa Qhapaq Suyupaq, Edexcel. Pearsonqa Lunrun llaqta Qullqa Chhalay nisqapi ñawpaq kaq listayuqmi, FTSE 100 Index nisqap huk kamaqninmi. Musuq York Qullqa Chhalay nisqapi iskay kaq listayuqmi, Hukllachasqa Amirika Suyukuna qullqi waqaychaq chaskichakunahina.

## Pukyukuna
Lantiqillqa

**Lantiqillqa**, **rikch'a**, **[[Siq'iy|t'iktuku]]**, **hirqu,** **phutu** (hutu) icha **lanti**lla nisqaqa huk k'anchaypa ruwasqan rikch'a, k'anchaypa lantikawllakuq hawanman urmaptin, aswanta lantiqillqay kuyuq walltha icha illari rikch'a muysaq, ahinataq CCD icha CMOS chip. Kunanqa yaqa llapan lantiqillqakunatam ruwanku karurimana/ rikch'a hap'iq nisqawan, chaymi huk linti nisqawan chay isinapi rikukuq pillunya suni k'anchayta qhawarikun, runaq ñawinpa rikusqanpa mirachiyninman. Chayna rikch'aykunata ruwanapaq ruwaypas, ruwaypas lantiqillqa ninchikmi.
Opera GX

**Opera GX** nisqaqa huk pukllayman-qhawarisqa niraq Opera web wamp'uq Microsoft Windows kaqpaq chaymanta MacOS kaqpaq, Opera Llamp'ukaq kaqwan ruwasqa. Tiksimuyuntinpi ñawpaq pukllay wamp'uqmi. Antañiqiq pukllay munakuqkunapaq ruwasqa. Opera GX nisqaqa 11 ñiqin qhapaq raymi killapi 2019 watapi willasqa karqan, E3 2019 qallarisqan p'unchawllapi. 2021 watapi pawqar waray killamantapacha ñawpaqmanta yaykuy ruwaypi kachkan.

## Pukyukuna
BeReal

**BeReal** (**BeReal.**hina istilisasqa) nisqaqa huk Pharansiyamanta qutukawsay chawpin app, 2020 watapi lluqsisqa, Alexis Barreyat wan Kevin Perreau sutiyuq runakunap ruwasqan. Hatun ruwayninqa sapa p'unchaw willakuymi, chaymi llamk'achiqkunata kallpachan huk lantita kikinkumanta chaymanta chaylla muyuriqninkumanta qunakuypaq sapa p'unchaw iskay minutu pachata qusqa. P'inqachikunaqa hallinch'aqankun chiqaq kaypi aswanta rimashasqanmanta, wakinqa umachakurqankun chay chiruta chimpaspa kay pachaman tukupusqanmanta. "BeReal" sutiqa iskay sut'iyuqmi. Paypa ñawpaq rimayninqa tinkun chaymanta llamk'aqkuna mana llimp'isqa lantikunata churasqankupi, chaymanta huk kalampur rimay b-reel nisqa simimanta Inlis simipi.

## Pukyukuna
Opera (web wamp'uq)

**Opera** nisqaqa achka patapatapi web wamp'uqmi, sutiyuq hatun ruruchiq Opera nisqap ruwasqan. Wamp'uq Chromium kaqpi ruwasqa kachkan, ichaqa wak Chromium kaqpi ruwasqa wamp'uqkunamanta (Chrome, Edge, wakkuna) t'aqakun ruwaq chawpin uya kaqninwan chaymanta wak ruwanakunawan.

Opera qallariyninpi 10 ñiqin Ayriway killapi 1995 watapi lluqsirqan, chayraykutaq aswan ñawpaq hamp'ara web wamp'uqkunamanta hukninmi karqan, kunankamapas llamk'achisqa. Ñawpaq chunka watakunapi qhatunapaq llamp'ukaq karqan, kikinpa kapun nisqa churana kuyuchinam karqan, Presto. 2013 watapi Presto kuyuchinamanta Chromium nisqaman t'ikrarqan.

Opera Windows, macOS, Linux, Android, iOS (Safari WebKit kuyuchina) nisqakunapim kachkan. Hinallataqmi kan opera Mobile Opera Mini sutiyuq kuyuchina llamk'aykuna. Opera ruwaqkuna Opera Willaykuna kaqmanpas yaykuyta atinku, huk willaypaq app AI patapata kaqpi ruwasqa.

Kay hatun ruruchiqqa huk pukllayman-qhawarisqa wamp'uq niraq, Opera GX, 2019 watapi kacharirqan, huk blockchainpi-qhawarisqa yuyayniyuq Opera Crypto Wamp'uqtataq 2022 wata Qhaqmiy killapi tukuy runakunapaq beta nisqaman.

## Pukyukuna
Sullull kay

**Sullull kay**, **Chiqan kay**, **Sut'i kay** icha **Kay Pacha** nisqaqa huk llikacha ukhupi tukuy ima chiqap icha kaqpa huñusqanmi, manataqmi yuyasqalla, mana kaq icha mana chiqap kaqchu. Kay rimaqa imakunapas kay yachay kayninmanta rimanapaqmi llamk'achisqa, kasqankuta rikuchispa. Aycha nisqapiqa sullull kayqa huk llikachap tukuyninmi, riqsisqapas mana riqsisqapas.

## Ripanakuna
Sirma sullull kay

**Sirma sullull kay** icha **wirtuwal riyalirat nisqa** (Inlis simipi: VR) huk kananhinchay puqusqa kay kaqmi, chaymi tiyay qatiy chaymanta 3D qaylla ñawi qhawaykunata llamk'achin, ruwaqman huk sirma icha yanqa rikch'a pachamanta yakuman chinkaykuq imanayayta qunanpaq. Sirma sullull kay ruwana wakichikunanqa kusirikuy (aswanta kuyuq rikch'a pukllakuna), yachay (hampi icha awqaq yachachiy) chaymanta llamk'ay (ahinataq sirma huñunakuykuna) nisqakunam. Huk sapaq layakuna VR-hina allwiyakama kaqmanta kanku yapasqa sullull kay chaymanta chaqrusqa sullull kay, wakin kuti kinraychasqa sullull kay utaq XRhina riqsisqa, ichaqa kunan pacha sut'ikuna t'ikrakun llamk'aypampa paqarinrayku.

## Pukyukuna
Mega (web k'iti)

**MEGA** (huk kuti kuti sanampakuna MEGA Encrypted Global Access nisqapaq sayaq) huk phuyu waqaychana chaymanta willañiqi qurpachay qaranam **MEGA Limited**, huk hatun ruruchiq Auckland, Musuq Silantha llaqtapi kaq. Qaranaqa webpi sayasqa appkunawanmi qusqa. MEGA apaychana appkunapas Android nisqapaqpas iOS nisqapaqpas kanmi. Kay web k'iti chaymanta yanapakuy 19 ñiqin kantaray killapi 2013 watapi qallarisqa, Kim Dotcom kaqwan, umalliq allwiyasqa kaqwan, kamachiqwan, chaymanta kuska kamaq Mathias Ortmann kaqwan, hatun qhatuy kamachiq Finn Batato kaqwan Bram van der Kolk kaqwan.

## Hawa t'inkikuna

* Mega web k'iti

## Pukyukuna
Cortana (sirma yanapaysiq)

**Cortana** huk sirma yanapaysiq Microsoft kaqmanta ruwasqa, chaymanta Bing mask'ay kuyuchina llamk'achin ruwanakuna ruwanapaq imayna yuyarichiykunata churay chaymanta tapuykunata kutichiy ruwaqpaq.

## Wiñaykawsay
Cortana nisqaqa ñawpaq kutita Microsoft Build paqarichiqkunap huñunakuyninpi San Francisco llaqtapi 2014 wata ayriway killapi rikuchisqa karqan. Kayqa huk llalliq pankañahina Microsoftpa yuyaykusqan "makeover" hamuq llamkanakuna Windows Phone kaqpaq chaymanta Windows kaqpaq qallarisqa. 

### Cortanapi yuyayta pisiyachispa
31 ñiqin ayamarq'a killapi 2021 watapi, Microsoft Cortana ruwanakunata tukuyninpi iOS kaqpaq chaymanta Android kaqpaq wichq'arqan chaymanta tupaq ruwanakuna tiendakunamanta hurqusqa. Ñawpaq grabasqa contenidoman yaykunapaq, ruwaqkuna Cortana Windows 10 kaqpi utaq wak especializada Microsoft ruwanapi llamk'achinanku tiyan.

Microsoftpas pisiyachisqataqmi Cortana nisqamanta aswanta Windows 11 nisqapi. Cortana mana musuq k'illaysapa churana ruwaypi llamk'achkanchu chaymanta mana ruwanakuna barraman ñawpaqmanta churasqachu.

## Pukyukuna
Siri (sirma yanapaysiq)

**Siri**qa huk sirma yanapaysiqmi, Apple Inc. nisqap iOS, iPadOS, watchOS, macOS, tvOS, audioOS llamk'aykuna llikachankunap hukninmi. Kunka tapuykunata, makiwan ruwasqa kamachiyta, qhawariy-qhatiy chaymanta huk purun-simi chawpin uya kaqmanta llamk'achin tapuykunata kutichinapaq, yuyaychaykunata ruwanapaq chaymanta ruwaykunata ruwanapaq mañakuykunata huk huñu Internetqaranakunaman quspa. Sapanchasqa llamk'achiywan, ruwaqkunap sapan simi llamk'achisqankuman, mask'anankuman chaymanta munasqankumanhina ruwan, sapanchasqa ruwaykunata kutichispa.

## Pukyukuna
KDE Plasma

**Plasma** nisqaqa KDE nisqap huk hamp'ara muyuriq pacham, chaymanta kayta qhawayta atin:

* KDE Plasma 6 (manaraq kacharisqa)
* KDE Plasma 5 (2014–kunan)
* KDE Plasma 4 (2008 watamanta 2015 watakama)
* Plasma Apaychana karurimanakunapaq
* Plasma Hatun Qhawanapampa TVkunapaq, set-top boxkunapaqpas
Xfce

**Xfce** icha **XFCE** (tawa sapan sanampakunahinata t'uqyasqa) nisqaqa Linuxpaq huk Unixhina llamk'aykuna llikachakunapaqpas yanqalla, kicha pukyu qillqa ima hamp'ara muyuriq pacham.

### Xfce Terminal

## Pukyukuna
OnlyOffice

**OnlyOffice** (ñawpaq **TeamLab**), **ONLYOFFICE**hina istilisasqa (Rusiapi **P7-Office**hina irparisqapas), huk yanqalla llamp'ukaq llamk'aywasi q'ipi chaymanta pachallikacha yanapanakuy ruwanakuna ruwasqa Ascensio System SIA kaqwan, huk "Musuq Willakuy Allwiyakamakuna" kaqpa huknin kaqnin, huk Rusiyamanta hatun ruruchiq, ichaqa umalliq wasinqa Riga, Letonia llaqtapin. Chayqa internetpi qillqa allichaqkunata, qillqa willaku kamachiypaq patapata, wakiykurku willakuy, illari chaski chaymanta yuyay-wakichi kamachiy yanapakuykunata rikuchin.

## Pukyukuna
Microsoft HoloLens

**Microsoft HoloLens**qa yapasqa sullull kay (AR)/chaqrusqa sullull kay (MR) uyarinakuna Microsoft nisqap ruwasqan, ruwasqanpas. HoloLens Windows Mixed Reality patapata Windows 10 llamk'aykuna llikacha ukhupi purichin. Wakin HoloLens kaqpi llamk'achisqa tiyay qatiy allwiyakamakuna Microsoft Kinect kaqman mirayninta qatiyta atinku, Microsoftpa Xbox puklla kunsulapaq huk aksisuriyu nisqa 2010 watapi riqsichisqa.

## Pukyukuna
MediaFire

**MediaFire** nisqaqa huk willañiqi qurpachay, willañiqi kuska tinkunachiy, phuyu waqaychana yanapakuymi, Shenandoah, Tishas, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi. 2006 wata Inti raymi killapi Derek Labianwan Tom Langridgewan kamasqa, chay llamk'ayqa Microsoft Windows, macOS, Linux, Android, iOS, BlackBerry 10, web wamp'uqkunapaqpas rantikuq llamp'ukaqtam qun. MediaFire 43 hunu qillqayusqa ruwaqkunayuq chaymanta 1.3 waranqa hunu sapalla watukuqkunata chaskinanchakunaman 2012 watapi aysarqan.

## Pukyukuna
Imakunap Internetnin

**Imakunap Internetnin** icha **Imakunap Chawpinllikan** (Inlis simipi: **IoT**) nisqaqa aychapi kaq imayaykunata (utaq chayhina imayaypa huñunkunata) musyaqkunawan, llamk'ana atiywan, llamp'ukaqwan huk allwiyakamakunawan willan, chaykunam huk q'illaysapakunawan, llikachakunawanpas internetpi icha huk willanakuy llikakunapi willayta t'inkispa t'inkinakunku. Imakunap Internetnin huk pantasqa sutihina qhawasqa imaraykuchus q'illaysapakuna mana internet llaqtapaq t'inkisqa kananku tiyan, huk llikawan t'inkisqa kananku tiyan, chanta sapankama ñiqtachakuq kananku tiyan.

## Pukyukuna
Linux rak'iy

**Linux rak'iy, Linux achuray** icha **Linux rak'i**qa (yalliq kuti **Lisru** ñispa pisichasqa icha **Distro** Inlis simipi) llmak'achiq sistamam.

## Pukyukuna
Zorin OS

**Zorin OS**qa Ubuntupi sayasqa Linux rak'iymi. GNOME 3 chaymanta XFCE 4 llamkana pachata ñawpaqmanta llamk'achin, ichaqa hamp'ara llumpay ruwasqa kachkan chaymanta Windows chaymanta macOS kaqmanta mana sasachu t'ikrayta yanapanapaq. Wine chaymanta PlayOnLinux yanapasqa kanku, ruwaqkunata Windows llamp'ukaq tinkuq purichiyta saqin, Microsoft Officehina. Ruwaqninkunaqa kimsa yanqalla mayt'uchakunata llamk'aykuna llikachamanta waqaychanku, chaymanta huk puruhisiwnal mayt'uchata ranqhanku.

## Mayt'uchakuna
Zorin OS nisqaqa imaymana mayt'uchakunapim kachkan:

* Pro *(Kañisqa)*
* Pro Lite *(Kañisqa)*
* Core *(yanqalla)*
* Lite *(yanqalla)*
* Yachachiy *(mana yanapayniyuq) (yanqalla)*
* Yachachiy Lite *(mana yanapakuyniyuq) (yanqalla)* 

## Ripanakuna, pukyukuna ima
Fedora Linux

**Fedora Linux** nisqaqa huk Linux rak'iymi, Fedora Yuyay-wakichi nisqap ruwasqan. Qallariypiqa Red Hat Linux llamk'aypa qatiqnin hina ruwasqa karqan chaymanta llamp'ukaq imaymana yanqalla, kicha pukyu qillqa ima lisinsiyakunayuq rak'isqa kachkan chaymanta kicha pukyu-qillqa allwiyakamakunap ñawpaqninpi kayta munan. Kunanqa Red Hat Enterprise Linux nisqap wasariy pukyunmi.

Fedora 2014 wata 21 Qhapaq raymi killapi lluqsisqanmanta pacha, kimsa mayt'uchakuna ruwasqa: sapalla antañiqiq, qaraq chaymanta phuyu antañiqiy. Kayqa pichqa mayt'uchakunamanmi mast'arisqa karqan, kuntinikuq nisqapaq, Internetpa imakunanin (IoT) nisqapaqpas, Fedora 37 nisqap lluqsisqanmanta pacha, Ayar Marka killa 2022 watapi. Fedora Linux musuq laya sapa suqta killamanta lluqsimun.

2016 watapi Pawqar waray killamanta, Fedora Linux 1,2 hunu ruwaqniyuqmi, chaymantataq Linus Torvalds (2020 watapi aymuray killamanta), Linux kirnil kamaqpa akllasqan thisturu nisqapas.

## Pukyukuna
Google Drive

**Google Drive** nisqaqa huk willañiqi waqaychana chaymanta t'inkinakuy qaranam, Google nisqap ruwasqan. 24 ñiqin ayriway killa 2012 watapi qallarisqa, Google Drive llamk'achiqkunata phuyupi willañiqikunata waqaychayta saqin (Google kaqpa qaraqninkunapi), willañiqikunata q'illaysapakunapura t'inkiyta, willañiqikunata rak'iyta. Huk web chawpin uya kaqmanta yapasqa, Google Drive ruwanakuna mana t'inkisqa atiyniyuq Windows chaymanta macOS anatañiqiqkunapaq qun, chaymanta Android,iOS karurimanakuna ima chaymanta tawllitkuna kaqpaq. Google Drive Google Docs, Google Raphikuna, chaymanta Google Slides, mayqinkunachus Google Docs Editors llamk'aywasi q'ipi kaqmanta huknin kanku chaymanta qillqakuna, calculu raphi, rikuchiykuna, t'iktukukuna, niriyanakuna chaymanta aswan yanapanakuy allichayta saqin. Google Docs suite kaqnintakama ruwasqa chaymanta allichasqa willañiqikuna Google Drive kaqpi waqaychasqa kanku.
Elementary OS

**elemental OS** nisqaqa Ubuntu LTSpi sayasqa Linux rak'iymi. Llamk'aykuna llikacha, hamp'ara muyuriq pacha (Pantheon sutiyuq), chaymanta chaywan kuska ruwanakuna Elementary, Inc. kaqwan ruwasqa chaymanta waqaychasqa.
Shein

**Shein** (**SHEIN**hina istilisasqa, Chunwa simipi: 希音; pinyin: Xīyīn) nisqaqa huk Chunwap internetpi utqaylla tupupa qhatuqmi, Sinqapur llaqtapi umalliq wasiyuq. Nanjing llaqtapi Pawqarwara killa 2008 watapi **ZZKKO** sutiwan kamasqa, Chris Xu sutiyuq llamk'aq runap rurasqan, Shein 2022 watamanta pacha tiksimuyuntinpi aswan hatun tupupa qhatuqmi tukurqan. Shein 150 icha aswanniyuq suyukunaman apachin, 100 hunu thularkunawan chaninchasqa karqan, 2022 wata Ariwaki killapi qullqi quy muyuriqmanta.

## Pukyukuna
Kali Linux

**Kali Linux** nisqaqa Debianmanta hurqusqa Linux rakiymi, ruk'asqa pallay yachay nisqapaq, sat'ikuy ch'ikllurinapaqpas ruwasqa. Chayqa Waqaychakuna Qisa nisqap qhawasqanmi, qullqi qusqanpas.

Kali Linux yaqa 600 sat'ikuy ch'iklluriy wakichikunayuq (killanakuna), chaymanta Armitage (huk qillqa saywir takay kamachiy yanapakuy), Nmap (huk yaykuna ñawinchaq), Wireshark (huk mayt'u khuskiq), metasploit (sat'ikuy ch'iklluriy pawallamk'ana), John the Ripper (huk kichana karakiyay), sqlmap (kikillanmanta SQL t'uqsiy chaymanta willaypa tiyapuynin hapinapaq yanapakuy), Aircrack-ng (huk llamp'ukaq q'ipi sat'ikuy ch'iklluriy mana yawirkayuq LANkuna kaqpaq), Burp q'ipi chaymanta OWASP ZAP web ruwana wakichi waqaychakuna ñawinchaqkuna, hukkunapas.

Chayqa Mati Aharoniwan Devon Kearnswan Offensive Security kaqmanta ruwasqa karqan BackTrack kaqmanta qillqaywan, ñawpaq willay waqaychasqa ch'ikllurinku Linux rak'iymanta Knoppix kaqpi sayasqa. 

Kali Linux nisqaqa Debian *Testing nisqa* ramapim kachkan. Kali llamk'achisqan aswan mayt'ukunaqa Debian hallch'anawasikunamantam apamusqa.

## Pukyukuna
Linux Mint

**Linux Mint** nisqaqa huk aylluwan purichisqa Linux rak'iymi Ubuntu nisqapi sayasqa (chaytaq Debian nisqapi sayasqa), imaymana yanqalla, kicha pukyu qillqa ima ruwanakunawan huñusqa. Huk hunt'asqa hawamanta-qutu achka chawpinniyuq icha multimiriya yanapakuyta quyta atin pikunachus akllanku kapuqniyuq llamp'ukaq churayta ahinataq achka chawpinniyuq codecs.

Linux Mint llamk'ayqa Clément Lefèbvrep kamasqanmi, Linux Mint Qhuchu nisqawan aylluwanpas llamk'achisqam.

## Kacharinakuna

## Pukyukuna
Gentoo Linux

**Gentoo Linux** nisqaqa huk Linux rak'iymi, Apayku mayt'u kamachiy llikachawan ruwasqa. Mana iskayniyuqhinqa llamp'ukaq rak'iy, pukyu qillqaqa llaqtapi huñusqa kachkan ruwaqpa munasqanmanhina chaymanta sapa kuti sumaqchasqa kachkan chay huk kanan laya antañiqiqpaq. Ñawpaq-sutusqa iskayniyuqkunaqa wakin mayt'ukunapaqmi kachkan.

## Pukyukuna
OpenSUSE

**OpenSUSE** nisqaqa huk yanqalla, kicha pukyu qillqa RPMpi ruwasqa Linux rak'iymi, openSUSE yuyay-wakichiwan ruwasqa.

Ayllu yuyay-wakichip qallariy kacharinanqa SUSE Linux 10.0 niraqpa betanmi karqan.

## Hawa t'inkikuna
Tukri webk'iti
Manjaro

**Majaro Linux** icha **Manjaro** nisqaqa yanqalla, kicha pukyu-qillqa Linux rak'iymi, Arch Linux llamk'aykuna llikachapi sayasqa, ruwaq allin kaypi, yaykuy atiypipas qhawarisqa. Huk rolling release musuqyachiy wallpamata llamk'achin chaymanta Pacman mayt'u kamachiqninhina. Aswantaqa Awstiriya, Pharansiya, Alimanya mama llaqtakunapim wiñachisqa.

## Sinchikaq

## Pukyukuna
ChromeOS

**ChromeOS**, wakin kuti **chromeOS**hina istilisasqa, ñawpaqtaq **Chrome OS**hina istilisasqa, Linuxpi llamk'aykuna llikacham, Google nisqap ruwasqan, rurasqanpas. Kicha pukyu qillqa ChromiumOS kaqmanta hurqusqa chaymanta Google Chrome web wamp'uq llamk'achin aswan hatun ruwaq chawpin uyanhina.

## Sinch'ikaq

## Pukyukuna
Philips

**Koninklijke Philips NV** (kikillanpi Qhapaq Philips&#x27;), pisichasqa **Philips**, huk Urasuyu mama llaqtayuq ch'unkukuq wakiykurkum, Eindhoven llaqtapi 1891 watapi kamasqa. 1997 watamanta pacha, aswanta Amsterdam llaqtapi umalliq wasiyuqmi karqan, ichataq Benelux umalliq wasiqa Eindhoven llaqtapiraqmi kachkan. Philips ñawpaq huk hatun illari hatun ruruchiqkuna karqan kay pachapi, ichaqa kunan pacha qhali kay allwiyakama kaqpi llamk'achkan, huk rak'iyninkunata qullqita quspa.

## Wiñaykawsay
Oracle Corporation

**Oracle Corporation**qa Hukllachasqa Amirika Llaqtakunamanta marka markapi kaq tiknulukya kurpurasyunmi, Austin, Texas llaqtapi umawasiyuq. 

## Pukyukuna
Sharp Corporation

**Sharp Corporation** (シャープ株式会社, Shāpu Kabushiki-gaisha) nisqaqa Nihun mama llaqtapi achka mama llaqtakunap wakiykurkunmi, illari rurukunata ruwaq, ruraq, Sakai-ku llaqtapi, Sakai llaqtapi, Osaka suyupi umalliq wasiyuq. 2016 watamanta pacha, Chunwa ripuklika suyupi Foxconn Group nisqap aswan kapuyninmi. Sharp nisqapiqa 50.000 icha aswanniyuqchus runakunam llamk'anku tukuy pachapi. Chay llamk'ayqa 1912 wata sitwa killapi Tukiyu llaqtapi kamasqa karqan, sutintaq Ever-Sharp qallwiya lintamanta chaskisqa, chay llamk'ayta hartun ruruchiqpa kamaqnin Tokuji Hayakawa 1915 watapi paqarichirqan.

## Wiñaykawsay

### Ñawpaq watakuna 1912–1945

## Rurukuna

## Pukyukuna
Panasonic

**Panasonic Holdings Corporation**, ñawpaq **Matsushita Electric Industrial Co., Ltd**. 1935 watamanta 2008 watakama, **Panasonic Corporation**pa ñawpaq runayayninpas 2008 watamanta 2022 watakama, huk hatun Nihun achka mamallaqtapura ch'unkukuq wakiykurukumi, Kadoma llaqtapi, Usaka suyupi umalliq wasiyuq. Kōnosuke Matsushita sutiyuq runap kamasqanmi karqan, 1918 watapi, k'anchaypa tuqyachiqninhina.

## Irpari sutikuna

## Pukyukuna
Naver Whale

**Naver Whale** (Kuriya simipi: 네이버 웨일) nisqaqa huk yanqallakaq web wamp'uqmi, Urin Kuriyap allwiyakama llamk'aynin Naver Corporation nisqap ruwasqan, Inlis simipi, Kuriya simipipas. Androidpi 13 ñiqin ayriway killa 2018 watapi llamk'ayta qallarirqan.

## Kaqninkuna
Chromium wamp'uq kaqpi ruwasqa kasqanmanta pacha 2011 watapi qallarisqanmanta, Google Chrome appkuna wamp'uqwan tinkun.

P’anqakunataqa Naver Papago qaranawanmi t’ikrakunman, chaymantataqmi Kuriya simi, Hihun simi, askha wak simikunamantapas t’ikrakunman.

Naver Whale wamp'uqqa kikin mast'ariyniyuqmi, chaykunamanmi yaykuyta atikunman Whale Store nisqawan.

## Hawa t'inkikuna

* Naver Whale webp'anqa

## Pukyukuna
Yandex Browser

**Yandex Browser** (ruski simipi: Яндекс.Браузер) nisqaqa huk yanqallakaq web wamp'uq Rusiyap allwiyakama hatun ruruchiq Yandex nisqap ruwasqanmi, Blink web wamp'uq kuyuchinata llamk'achin, Chromium kicha pukyu qillqa yuyay-wakichipi sayasqa. Wamp'uq webp'anqa waqaychakunata Yandex hark'asqa llikchawan qhawan chaymanta urayk'uchisqa willakuykunata Kaspersky Anti-Virus kaqwan qhawan. Wamp'uq Opera Softwarepa Turbo allwiyakamata llamk'achillantaq web wamp'uy usqhaylla ruwanapaq pisi tinkiykuna kaqpi.

Wamp'uqqa Windows, macOS, Linux, Android chaymanta iOSpaqpis kan.

## Hawa t'inkikuna

* Yandex Browser webp'anqa

## Pukyukuna
Safari (web wamp'uq)

**Safari** nisqaqa Applep ruwasqan web wamp'uqmi. Apple llamk'aykuna llikachakuna kaqpi ruwasqa, macOS, iOS chaymanta iPadOS kaqpi, chaymanta Apple kicha pukyu qillqa wamp'uq kuyuchina WebKit kaqwan llamk'achkan, mayqinchus KHTML kaqmanta hurqusqa karqa.
Netscape Navigator

**Netscape Navigator** nisqaqa huk kapuqniyuq web wamp'uqmi karqan, chaymanta Netscape chirupa ñawpa wamp'uqnin, niraq 1 kaqmanta 4.08 kaqkama, 9.x kaqkama. Netscape Communications Corp kaqpa kuraq-pata icha unancha rurun karqan chaymanta 1990 watakunapi llamk'ay rak'iymanta kamachiq web wamp'uq karqan, ichataq 2003 wata muyuriqpi llamk'achiqninkuna tukuy yaqa chinkasqa. Kayqa huk chiqanpi karqan Netscape Corporation (qhipaman AOL kaqwan rantisqa) mana Netscape Navigatorpa qallwiya musuq ruwayninta 1990 wata tukukuypi takyachisqanrayku.

## Wiñaykawsay, wiñarichiy ima

Netscape Navigator nisqaqa Mosaic web wamp'uqpa allin ruwasqanmanta yuyaychasqa karqan, chaytaq Marc Andreessen, huk kuskan pacha llamk'aqmi karqan, Illinois Hatun Yachay Sunturpi National Center for Supercomputing Applicationkuna nisqapi. Andreessen 1993 watapi yachay tukusqanmanta, Californiaman astakurqan, chaypi Jim Clark, chayllaraq ripuq Silicon Graphics nisqap kamaqninwan riqsinakurqan. Clarkqa Mosaico wamp'uq hatun qhatuy atiyniyuq kasqanpi iñirqan, muhu qullqita qurqan.

## Pukyukuna
Ñawpaqllut'ana

**Ñawpaqllut'ana** icha **Purutukulu**

**Ñawpaqllut'ana**qa kaykunatam qawarinman:

## Hamut'ay, Allwiya kamay ima
Mosaic (web wamp'uq)

**NCSA Mosaic** nisqaqa huk saqisqa web wamp'uqmi, chaymanta huk ñawpaq kaqkunamanta ancha riqsisqa. Chayqa ancha allinmi karqan Web Wide Webpi, unanchasqa internet nisqapipas riqsisqa kananpaq, achka chawpinniyuqta hukllawaspa, ahinataq qillqa, qillqakuna. Askha Internet purutukulukunata yanapasqanraykum sutichasqa karqan, ahinataq Hanaq-qillqa Hayway Ñawpaqllut'ana, Willañiqi Hayway Ñawpaqllut'ana, Llika Willaykuna Hayway Ñawpaqllut'ana, Gopher. T'inkichikuq chawpin uya kaqnin, iñichikuqnin, sapalla antañiqiq yanapakuynin chaymanta sasan churaynin llapanku web ukhupi riqsisqa kananpaq yanaparqanku. Mosaicqa ñawpaq wamp'uqmi, siq'ikunata qillqawan chiru ukhupi rikuchiq, sapaq t'uquta qhawanamantaqa. Sapa kutim ñawpaq siq'i web wamp'uqhina willakun, ichataq ñawpaqninpi karqan WorldWideWeb, pisi riqsisqa Erwise, ViolaWWW.

## Pukyukuna
BBK Electronics

**BBK Electronics Corporation** nisqaqa Chunwap ackha kawsaysuyuchasqapi ch'unkukuqninmi. Kay hatun ruruchiqqa suksuq illarikuna nisqa rurukuna ruwaypim llamk'achkan, ahinataq karurimanakuna, uñahamp'ara antañiqiqkuna, yuyaysapa pacha tupuqkuna, yuyaysapa TVkuna, Hi-Fi q'illaysapakuna, Blu-ray pukllaqkuna, ruk'asqa rikch'a hap'iqkunapas. Tiksimuyuntinpi aswan hatun umayuq karurimana ruwaqkunamanta hukninmi.

## Wiñaykawsay
Guangdong BBK Electronics Corporation limited nisqaqa 18 ñiqin tarpuy killapi 1995 watapi kamasqa karqan, Dongguan llaqtapi, Guangdong, Chunwa suyupi. Duan Yongping chay hatun ruruchiqta kamarirqan, ichataq "1999 watapi hatun ruruchiqpa rak'iyninkunata sapan chiqa kaykunaman t'ikrayta qallarirqan".

BBK Electronics Corporation nisqaqa Oppo, Vivowan nisqap mama llamk'ayninmi. Oppo nisqap llamk'aqninkunaqa OnePlus nisqa. Vivopa ura-ruruchiqninkunaqa iQOO (Vivopa ñawpaq sub-marka) nisqakunam. Hinallataqmi qhatun Blu-ray pukllaqkunata, uyarinakunata, uyarinapaq amplificadorkunata hinallataq yuyaysapa pacha tupuqkunata Oppo Digital irpariwan. 2019 wata Pacha puquy killapi, BBK Electronics imoo aswan musuq miembron hina willakurqa, chaynallataqmi ruway ura-irparihina.

## Pukyukuna
Yanqalla kaq

**Yanqalla kaq, Yanqallakaq, Yanqhallakaq** icha **Freeware** nisqaqa llamk'ana kapuqniyuqkunam, aswan achka kuti llamk'achisqa, mana qullqi qullqiwan tukukuy ruwaqman rak'isqa. Mana huk rimanakusqa chayaqi kamachikuna  huñu, linsinsiya, utaq EULA kanchu mayqinchus mana iskayrayaspa *mana qullqiyuq kaqta* riqsichin; sapa willakuq kikin kamachiykunata riqsichin chaymanta chay yanqallakaq qusqan. RIkunapaq, hinayachiy, kinsa runakunaq wakmanta rak'iy, t'ikrana k'illikachachaykunan wakin uyaychachiqkuna saqillanku ichaqa wakintaq hark’anku. Mana hinachu yanqalla, pukyu qillqa ima kaqwan, chaymanta sapa kuti mana qullqipaq rak'isqa kanku, qullqipaq pukyu qillqaqa sapa kuti mana ruwasqachu. Yanqallakaq ruwaqnin allin kananpaq ruwasqa kanman, kayhina, aswan atiyniyuq laya rantiyta kallpachaspa, phirimiyum chaymanta haywanakuykaq qhatu wallpamakunapihina.

### Huk formakuna software licenciakuna quywan tinkiynin

## Pukyukuna
Brave (web wamp'uq)

**Brave** nisqaqa huk yanqalla, kicha pukyu-qillqayuq web wamp'uqmi, Brave Software, Inc. nisqap ruwasqan, Chromium web wamp'uqpi sayasqa. Brave huk sapanchanapi-qhawarisqa wamp'uq, mayqinchus kikillanmanta wakin qatiranakunata hark'apakun chaymanta web kit'i qhatipaqkunata hark'an ñawpaqmanta churasqanpi. Ruwaqkuna akllachikuqniyuq qatiranakunata llamk'achiyta atinku mayqinkunachus paykunaman kutichinku qawtakuninkumanta Tiksi Qawtaku Tukinkuna (BAT) kaqpi, mayqinkunachus ukhulli kañinahina llamk'achiy atikunku utaq qillqayusqa web k'itikunaman chaymanta winana ruwaqkunaman qullqi quypaq.

Brave Software nisqap umalliq wasinqa San Francisco llaqtapi, California suyupi. 

## Pukyukuna
Qatiray

**Qhatiray, Qhatirayay** icha **Qatirana**qa huk ruruta icha llamk'anata qhawanapaq llamk'achisqa ruwaymi, allwiyakunam. Qatirayqa huk ruruta utaq serviciota qhawaypi churayta munan, chaymanta suyakuywan chayta rantiqkunamanta qawtakuta aysayta. Yaqa llapanpi huk allin utaq qaranata riqsichinapaq llamk'achisqa, ichaqa achka llamk'anakuna kan, aswan riqsisqa qhatuypaq willakuy.
Samsung Internet

**Samsung Internet Browser**qa (icha **Samsung Internet** icha ***S Browser*** ) kuyuchina web wamp'uqmi, karurimanakuna nisqapaq, tawllitkunapaqpas Samsung Electronics nisqap ruwasqan. Chayqa Chromium kicha pukyu qillqa yuyay-wakichiypi sayasqa. Samsung Galaxy q'illaysapakunapi ñawpaqmanta churasqa hamun. 2015 watamanta pacha, Google Play, nisqamanta urayk'uchinapaqmi kachkan, kunan pachataqmi Tizenpi sayasqa yuyaysapa qhawanapaqpas Samsung Galaxy Store nisqawan. Samsung yuparqan yaqa 400 hunu sapa killa kawsaq ruwaqkunayuq kasqanmanta 2016 watapi. StatCounter nisqanmanhinaqa, 2023 wata Qhaqmiy killapi 5,06% hina (69,37% llapa Chrome waknirqakunapaq) qhatuypi kuskanchasqa karqan.

## Pukyukuna
Puffin Browser

**Puffin Browser** nisqaqa huk CloudMosap ruwasqan karumanta wamp'uqmi, Shioupyn Shen sutiyuq runap kamasqan Hukllachasqa Amirika Suyukuna kuyuchina allwiyakuna hatun ruruchiq.
Thisritu

**Thisritu**, **Lisritu**, **Thistiritu**, icha **huch'uy t'aqa suyu** (Kastilla simipi: Distrito) nisqaqa huk rikch'aq kamachiy rak'iymi, wakin mama llaqtakunapi llaqta kamachiypa kamachisqan. Tiksimuyuntinpi, "thistiritu" nisqa riqsisqa suyukunaqa hatun kayninpiqa ancha hukniraqmi, suyukunata icha taripayrak’ikunaman, achka munisipyukunata, munisipyukunap huch'uy rak'iyninkunata, yachaywasi thistiritu, icha kawpay thistiritukunata.

## Kaypipas qhaway
*Suyu
*Marka
*Wamani
*K'iti
*K'itilli
*Puruwinsya
*Taripayrak’i
*Munisipyu
Tesco

**Tesco plc** nisqaqa huk Hukllachasqa Qhapaq Suyumanta achka kawsaysuyuchasqa mikhuna rantiqmi, hatun qhatu wasim, Welwyn Garden City llaqtapi, Inlispampa mama llaqtapi. 2011 watapi kimsa kaq hatun qhatuqmi karqan kay tiksimuyuntinpi tupusqa wasu kutiq qullqiwan isqun kaq hatun qhatuqmi karqan kay pachapi kutiq qullqiwan tupusqa. Irlantha, Hukllachasqa Qhapaq Suyu, Chik Ripuwlika, Unriya, Isluwakya mama llaqtakunapi rantiywasikunayuqmi. Hukllachasqa Qhapaq Suyupi mikhuy rantiq qhatupi umalliqmi (maypichus qhatupi 28,4% hina).

## Pukyukuna
Web aysakuq

**Web aysakuq**, **mik'umik'u**, **uru**, **yupipaq** icha **spiderbot** nisqa, huk Internet punqu nisqa, llikachasqalla World Wide Web nisqapi mask'aq, chaymantataq mask'ay kuyuchinakuna Web t'uksiychay nisqapaq (*web aysakuy*) llamk'achisqan.

## Pukyukuna
Web t'uksiychay

**Web t'uksiychay, t'uksiykachay** icha **Web indexing**, utaq **internet indexing**, huk web k'itipi utaq tukuy internetpa kaqninkunata indexanapaq ruwanakunata ruwan. Sapa web kitikuna utaq intranetkuna huk qhipa-liwru t'iksiychay llamk'achinkuman, mask'ay kuyuchinakuna aswanta llamk'achinku llalliq simikunata chaymanta willakuwillakuqkuna aswan allin simikuna qunankupaq Internet utaq k'itipi mask'anapaq. Internetpi qillqakunayuq unaqyakuqkuna yapakusqanwan, web t'iksiychaypas unaq ñiqipi web k'itikunapaq ancha chaniyuqña kachkan.

## Pukyukuna
Thipartamintu

**Thipartamintu, suyucha** icha **suyup suyuchankuna** (Kastilla simipi: Departamento)

**Thipartamintu**qa kaykunatam qhawarinman:

* Wuliwya Thipartamintukuna
* Kulunsuyu Thipartamintukuna
Qhatuy suntur

**Qhatuy suntur**, **rantinakuy suntur** icha **kuraq qhatuwasi** (Kastilla simipi: centro comercial) huk huñusqa rantinawasikunam, huklla wasichasqa, wakin kutitaq huk wasip uranpi.

## Pukyukuna
DuckDuckGo

**DuckDuckGo** (**DDG**) huk internet mask'ay kuyuchinami, mask'aqkunap pakasqa kayninta waqaychayta aswanta kallpachan chaymanta llamk'achisqa mana sut'uchi phukpu kaqmanta sapanchasqa mask'ay ruwaykunamanta. DuckDuckGo mana mask'ay ruwaykunata rikuchinchu winana chakrakunamanta. Huk web k'itikunamanta imaymana APIkuna llamk'achin tapuykunaman utqaylla ruwaykunata rikuchinapaq chaymanta ñawpaqmanta t'inkikunapaq yanapaqninkunap yanapakuyninta llamk'achin (aswanta Bing) chaymanta kikin web aysakuqnin. Mana sutiyuq kasqanrayku, mana yachayta atikunchu hayk'a runakuna DuckDuckGo llamk'achisqankuta.

## Pukyukuna
Borough

***Borough*** nisqaqa Inlish simipi munisipyu icha chayman rikch'akuq kamachiy rak'iyta riqsichinapaqmi, imaymana mama llaqtakunapi llamk'achisqa. 

*Borough* nisqa tukuypiqa huk llaqtaman hukllachasqa llaqtam, wakin hatun uru-llaqtamanta chawpikuna hinallataq wakin munisipyukuna *boroughkunapi* rak'isqa kaptinpas, imaymana kamachiy ruwaykunata *boroughman* astasqa kananpaq saqispa, chaynapi huk kikinkay laya qunanpaq. Kanata mama llaqtapi Quebec puruwinsiyapi, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi wakin suyukunapi, ñawpaq Musuq Silantha mama llaqtapipas *boroughkunam* kan. Hukllachasqa Qhapaq Suyupipas tarikunmanmi, aswan sut'itaqa Inlispamapi Chinchay Irlantha Uraypipas. *Borough* nisqa simiqa munisipyu suyukunapaqpas huk sapsi simim, achka kitikunap sutinpa hukninmi, ahinataq Borough of Queenscliffe, Awsutaralyapi.
Lewisham (Lunrun borough)

:*"*'Lewisham**" artikulumanta thanqamusqa.''

**Lewisham''' (Inlis simipi: London Borough of Lewisham) nisqaqa huk Lunrun llaqtap munisipyun icha boroughnin Inlis simipi ninkun, kayqa uralan inti lluqsimuy waqtapi kaqmi; kayqa Inner London nisqap hukninmi. Kay boroughpa aswan hatun llaqtanqa Lewisham markam. Kay llaqtap kamachiqninqa Lewisham London Borough Council nisqa, Catford llaqtapi tiyan. Kuraq qhapaq saylla nisqa Lewisham llaqtanta pasakun. Blackheath, Goldsmiths, Lunrun Yachay Sunturwan Millwall FC nisqakunaqa chay borough ukhupi tarikunku.

## Allpa saywachi

### Ayllumarka

### Iñiy
Kay qatiq tawllapin rikukun Lewisham llaqtapi tiyaq runakunaq iñiyninku 2021 watapi lanu ruwasqankumanhina:

## Apaykachay

## Pukyukuna
Francis Ngannou

**Francis Zavier Ngannou** (5 ñiqin tarpuy killa 1986 watapi paqarisqa) sutiyuq runaqa huk Kamrunmanta-Pharansis puruhisyunal chaqrusqa awqaq pusaqmi, aswan qhipamantaq Ultimate Fighting Championship (UFC) nisqapi Llasa llasaq rak'iypi atipanakurqan, chaypi karqan chay kamachiq UFC Llasallasaq Llalliq chay tanqamuymanta ripusqan pacha.

## Ñawpa kawsay yachachiy ima
Ngannouqa Kamirun mama llaqtapi Batié k'itillipi paqarisqa wiñasqapas. Wakcha kawsaypi kawsarqan, wiñaspataq pisilla chanin yachachihuy nisqayuq karqan. Ngannoupa tayta-mamanmi t'aqanakurqaku suqta watanpi kachkaptin, chaymi tiachanwan yachananpaq kacharqaku. Ngannouqa 10 watanpi kashaspan Batié llaqtapi rit’i hurquna wasipi llank’ayta qallarirqan, qullqi mana kasqanrayku. Wayna kashaspan llaqtanpi askha waykakuy t'ukpakuna payman asuykurqanku paykunawan huñunakunankupaq. Ichaqa Ngannouqa manan munarqanchu, aswanpas kamrikurqanmi taytanpa mana allin riqsisqa kayninta k'ikllukunapi maqanakuqhina, allin kaqta ruwananpaq, ñuk'anaku nisqapi purinanpaqpas kallpachananpaq.

## Pay-per-view boutkuna

## Pukyukuna
Ultimate Fighting Championship

**Ultimate Fighting Championship** (**UFC**) nisqaqa huk Hukllachasqa Amirika Suyukunap chaqrusqa awqaq suyu (MMA) nisqap kallpachaq llamk'ayninmi, Las Vegas llaqtapi, Nevada suyupi. Zuffa nisqap kapuyninmi, llamk'achisqanpas, Endeavour Group Holdings nisqap tukuyninpa kapuyninmi. 2022 watamanta aswan hatun MMA tanqamuy hatun ruruchiqmi Tiksimuyuntinpi ruwaykunata ruwan, chaykunam qawachin 12 llasa kay rak'iykunata (pusaq qharikunapaq tawa warmikunapaqpas) hinaspapas Hukllachasqa Chaqrusqa Takanakuy Kapchiy Kamachina nisqatam kasukun. 2022 watapi, 600 ruwanakunamanta aswanniyuq ruwarqa. Dana White 2001 watamanta pacha umalliqninmi karqan. Whitepa kamachiyninpiqa, tiksimuyuntinpi achka waranqa waranqa qullqiyuq hatun ruruchiqmanmi wiñarqan.

#### Warmikunap MMA

### Chiwa

## Llasaq rak'inakuna/Kunan pacha atipaqkuna

UFC kunan isqun llasa layakunata llamk'achin: 8 ñiqin ayriway killapi 2023 watapi musuqchasqa, UFC 287 nisqamanta qhipaman.

## Rustir nisqa
20 ñiqin chakra yapuy killapi 2020 watapi UFC nisqap listanqa 71 mama llaqtakunamanta maqanakuqkunamantam karqan.

## Liwra-liwrapaq
27 ñiqin kantaray killapi 2020 watapi, Bruno Massami Twitter nisqawan willarqan UFC liwramanta liwraman rankingninta t'aqananpaq yuyaykusqanmanta. Qharikunapas warmikunapas kikinkumanta liwramanta liwraman ranking nisqayuqmi kanqa.

### Qharikuna liwra-liwrapaq ranking
Rankings musuqchasqa 11 ñiqin ayriway killapi 2023 watapi, UFC 287manta qhipaman.

### Warmikunapa libra-liwrapaq ranking
Rankings musuqchasqa 11 ñiqin ayriway killapi 2023 watapi, UFC 287manta qhipaman.

## UFC Hallch'asqakuna

## UFC Uyaykay k'ikllu

## Pukyukuna
Lewisham

: *Sinchis kay munisipyumanta aswan yachayta munanki chayqa* **''"[[Lewisham (Lunrun borough)]]**"-man riy.*

*'Lewisham''' nisqaqa huk  suyupi, Lunrun mama llaqtap uralan inti lluqsimuy waqtapi k'iti, Charing Cross k'itimanta 6 milla utaq (10 km) uralanpi. Kayqa London Borough of Lewisham nisqap hatun suyunmi, 1889 watakamataq Kent llaqtap ñawpaq suyunpa ukhunpi karqan. Lunrun Musika nisqapiqa riqsisqam, Hatun Lunrun llaqtapi 35 hatun chawpikunamanta hukninmi, hatun rantikuna wasiyuq, k'ikllu qhatuyuqpas.

## Apaykachana

## Pukyukuna
Wuliwya thipartamintu

Wuliwya icha Puliwya nisqaqa hukllachasqa mamallaqtam, hisq'un **[[Thipartamintu|thipartamintukuna]]** icha '''suyuchayuq''' (Kastilla simipi: departamentos). Thipartamintukuna Puliwya mamallaktapaq ñawpaq rak'ikunami kan, hinallataq wakin hayñikunatami charin Puliwya mamallaqtapaq Mamakamachiypi. Sapa thipartamintun rikuchisqa kanku Asamblea Legislativa Plurinacional nisqapi —iskay kamayuq kamachiy kamayuqmi, chaypin kachkan Senado, Diputado Camara ima nisqakuna. Sapa thipartamintun tawa Senadorkuna rikuchisqa kanku, Diputadokunataqmi sapa thipartamintuman qusqa kanku llapan runakunamanhina.

### Ñawpa Thipartamintukuna

## Llaqtayku

## Pukyukuna
Taripayt'aqa

**[[Taripay amachaq|Taripay]]<nowiki/>t'aqa** icha **Taripayrak’i** (Inlis simipi: county, Kastilla simipi: condado) nisqaqa wakin kunan pacha mama llaqtakunapi kamachiypaq icha huk llamk'anapaqpas llamk'achisqa mama llaqtap tiksimuyuqillqay suyunmi.

## Kaypipas qhaway

* Suyu
* Marka
* Wamani
* K'iti
* Kitilli
* Puruwinsya
* Taripayrak’i

## Pukyukuna
Lunrun boroughkuna

**Lunrun llaqtap boroughninkuna**qa 32 llaqta kamachiy thisritukunam, City of Londonwan kuska Hatun Lunrun llaqtap kamachiy suyunta ruwan; sapankataqmi Lunrun llaqtapi huk borough kuraq suntur nisqawan kamachisqa. Kunan Lunrun boroughkunaqa llapanmi Hatun Lunrunwan 1 ñiqin ayriway killapi 1965 watapi *[[Londres Gobierno kamachiy 1963|London Kamachiqkuna kamachiywan 1963 watapi]]* kamasqa karqan, huk laya llaqta kamachiy thisritu. Chunka iskayniyuqmi Ukhu Lunrun boroughkuna hina sutichasqa karqan, iskay chunkataq Hawa Lunrun boroughkunahina. City of London, ñawpaq pacha chawpi, sapaq saqumay taripayt'aqa,  chayllamanta kamachiqkuna thisritu nisqa, Lunrun llaqtapi huk boroughmanta huknirayta llank’aq. Ichaqa iskaynintin taripayt’aqakunaqa kuska Hatun Lunrun llaqtap kamachiy suyuntapas, Lunrun suyutapas, llapanku Hatun Lunrun Kamachiqpa kamachisqanpas.

## Borough Sinrikuna
Lunrun llaqtapi ''borough''kuna (munisipyukuna)

## Ñawpa kamachiqkuna

## Pukyukuna
Lunrun Qullqa Chhalay

**Lunrun Qullqa Chhalay** (Inlis simipi: London Stock Exchange (LSE)) nisqaqa huk channin qullqa chhalaymi, Lunrun llaqtapi, Inlispampa, Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtapi. 2021 watapiqa LSE nisqapi qhatuq llapa hatun ruruchiqkunaq llapan qhatu chaninmi karqan £3.9 lluna liwra. Kunan wasinqa Paternoster Palasapim kachkan, Lunrun llaqtapi San Pablo hatun wasipa hichpanpi. 2007 watamanta pacha Lunrun Qullqa Chhalay Qutu (LSEG (LSE  nisqap hukninmi karqan.)). LSE nisqaqa 2003 watamanta pacha Iwrupapi aswan chaniyuq qullqa chhalaynisqa karqan, chaymantataqmi hallch'asqakuna qallarirqan 2022 watapi tarpuy killakama, chaymantataqmi Paris Chhalay nisqa pisi pachalla aswan hatun karqan, LSE 10 p'unchaw qhipaman Iwrupapi aswan hatun qullqa chhalaynisqa kananpaq musuqmanta hap'inankama. 2020 watapi Kawsayllaqta Khipukamay Llamk'aywasi nisqa willakuyman hinaqa, yaqa 12% Hukllachasqa Qhapaq Suyupi tiyaq runakunan willarqanku qullqi churayniyuq kasqankuta qullqakuna nisqapi, haywanakuykuna nisqapipas. 2020 watapi Financial Conduct Authority (FCA) willakuymanhina, yaqa 15% Hukllachasqa Qhapaq Suyu kuraq runakuna willarqanku qullqi churayniyuq kasqankuta qullqakuna kaqpi chaymanta haywanakuykuna kaqpi.

## Pukyukuna
Yuyaysapa karurikuna

**Yuyaysapa Karurikuna**, **t'inkisqa karurikuna** icha **yuyaysapa TV** nisqaqa huk ñawpaqmanta pacha karurikuna chaskiqmi, hukllachasqa Internetwan, Web 2.0 nisqawan t'inkisqa, chaymi llamk'achiqkunata takikunata, kuyuq rikch'akunatapas purichiyta, internetta qhawayta, lantikunata qhawaytapas atin. Yuyaysa TV nisqaqa antañiqiqkunap, karurikunakunap, ruk'asqa chawpin mast'ariqkunap allwiya kamay huñunakuyninmi. Ñawpaq ruwaykunamanta hawa, ñawpaqmanta willay mast'ariq medios kaqnintakama qusqa, kay q'illaysapakuna hawamanta willay mast'ariq yanapakuykunaman yaykuyta quyta atinku kayhina karurimana purichiy chaymanta internet karuyarina, wasi llikayman yaykuywan kuska.

## Pukyukuna
Taki (mana ch'arwinapaq)

**[[Taki kapchiy|Taki]]** (Kastilla simipi: musica) nisqaqa t'uqyaymanta, ch'inllamanta ruwasqa kapchiymi, pachawan rikuchisqa.

## Antañiqiy
Qullqa chhalay

**Qullqa chhalay** nisqaqa huk chhalay, chaypin qhatu chhalay wakichiqkuna, qhatuqkuna ima, waqaychakunakunata rantiyta, qhatuyta ima atinku, ahinataq qullqap haywanakuykunan, watakukuna, huk qullqi ruwallakuna ima. 

Qullqa chhalaykunapas atinkun chay valorkuna hinaspa instrumentukuna hurqunapaq hinaspa kutichipunapaq hinaspa capital eventokunamantapas, chaymantapas qullqi haykuykunata hinaspa dividendokunata paganankupaqpas. 

Qullqa chhalay nisqapi qhatusqa valores nisqakunaqa kanku empresakuna listasqa, fideicomisos unitarios, derivados, qullqi churay rurukuna huñusqa chaymanta bonokuna qusqa. 

Qullqa chhalay sapa kuti llamk'anku "subasta sapa kuti" qhatukuna hina rantiqkuna chaymanta ranqhaqkuna ruwanakunata tukunku kichasqa qapariyniqta huk chawpi kitipi ahinataq bolsapa pampanpi utaq huk plataforma electrónica qhatuypaq llamk'achispa.

## Pukyukuna
Canary Wharf

**Canary Wharf** nisqaqa huk Lunrun llaqtapi, Inlispampa mama llaqtapi huk kitim, Allqu wat'a qayllapi, London Borough of Tower Hamlets nisqapi. Canary Wharf nisqaqa Hatun Lunrun Kamachiypa nisqanmi, Lunrun llaqtap chawpi qhatuna thisritunpa hukninmi, Chawpi Lunrun llaqtawan kuska. Lunrun llaqtawan, Hukllachasqa Qhapaq Suyupi, Tiksimuyuntinpipas huk hatun qullqimanta chawpim, achka hatun wasikunayuqmi, Hukllachasqa Qhapaq Suyupi kimsa kaq hatun wasipas, One Canada Square, chaymi kicharisqa 26 ñiqin anta situwa killapi 1991 watapi.

## Aswan hatun wasikuna

## Sinrusqa wasikuna

## Pukyukuna
Mikhuna yachay

**Mikhuna yachay** nisqaqa mikhunawan kawsay saphiwan ima t'inkuyninmanta yachaymi, qhapaq icha delicado hinaspa apetitoso mikhuykunata wakichiy hinaspa hayway, wakin suyukunap wayk'uyninpa yachaynin, allin mikhuy yachaypas. Mikhuna yachay nisqamanta allin yachaq runaqa **mikhuna kamaq** nisqa, **mikhuna yachaq** nisqataq teoría nisqawan ruwayta mikhuna yachay nisqamanta yachaypi hukllachaq. mikhuna yachay práctica nisqa ruwaywan, yachaywan ima, imaymana mikhuykunata, upyanakunata ima wakichiy, ruway, quy ima, tukuy pachantinpi suyukunamanta ima, tinkuchisqa kachkan. mikhuna yachay teórica nisqa mikhuna yachay práctica nisqatam yanapan. Chayqa sistemawan procesowan enfoquewanmi tupan, recetakunapi, técnicakunapi hinaspa yanukuy librokunapim yuyaymanasqa. Mikhuy mikhuna yachay nisqa mikhuywan, upyanakunawan ima, chaymanta qallariyninwan ima tinkisqa kachkan. mikhuna yachay técnica nisqa mikhuna yachay práctica nisqapi sayarin, chaymi riqsichin huk riguroso enfoqueta chaninchanapaq temas gastronómicos nisqamanta.

## Pukyukuna
Apaychana

Apaychana kaqkuna:

## Allwiya kamay
* Apaychana karurimana icha Ankichina karurimana
* Apaychana llamk'achiy llikacha
Kamachiy rak'iy

**Kamachiy rak'iy**,  **kamachiy suyu**, , hinallataq achka rikch'aq simikuna, genérico sutikuna kanku áreas geográficas nisqapaq mayqinkunamanchus huk particular, independiente soberano suyu (suyu) rakisqa. Chayna unidadqa aswantaqa kanmi autoridad administrativa nisqa, chaymi atiyniyuq kanman decisiones administrativas utaq políticas nisqakunata ruwananpaq áreanpaq.
National Health Service

**National Health Service** (**NHS**) icha **Kawsayllaqta Qhalikay Qarana** nisqaqa Hukllachasqa Qhapaq Suyu (HQS) mama llaqtap qullqichasqa qhali kay llikachakunam. 1948 watamanta pacham impuesto general nisqamanta qullqita qurqaku. Kimsa llikachakuna kanku mayqinkunachus "NHS" sutita llamk'achispa riqsichikunku (NHS Inlispampa, NHS Iskuthalp'a chanta NHS Kamri). Chinchay Irlantha kaqpi Qhalikay, Qutukawsay Yuyapuy ima sapanmanta ruwasqa karqa chanta sapa kuti llaqtapi "kay NHS" nispa sutichasqa. Tawa llikachakunaqa 1948 watapi iskay ñiqin pachantin maqanakuy qhipaman hatun kawsay musuqyachiypa hukninmi karqan. Kay fundador principios kaqkunaqa karqa kay servicios tukuypaq, universal chanta gratis kananku tiyan kay punto de entrega kaqpi —huk servicio de salud necesidad clínica kaqpi sayasqa, mana qullqi quy atiypichu. Sapa yanapakuy huk tukuypaq qhali kay qaranakunata qun, mana qullqiyuq kay punto de uso kaqpi runakunapaq ordinariamente Reino Unido kaqpi tiyakuqkunapaq kiru hampiymanta chaymanta óptico qhawaymanta. Inlispampa suyupiqa NHS unqusqakunaqa receta nisqamanta qullqita qunanku tiyan; wakinqa, ahinataq 60 watayuqmanta wichayman, otaq wakin beneficio estatalpi kaqkunapas, mana chaskisqachu kanku.

## Pukyukuna
Kikinmanta llamk'ana

Wiñarichiy nuna yachaypi, hamawt'ay allin apakuy, kawpay, allin kawsay purun yachay nisqapipas, **kikillanmanta kamachisqa kay, qhispilla llamk'akuq** icha **sapanmanta llamk'akuq**qa allin yachasqa, mana kallpachasqa tantiyayta ruway atiymi. 

Kikinllamanta llamk'aq tantanakuy utaq instituciones nisqakunaqa sapanchasqa utaq kikinmanta kamachikuqmi. Autonomía nisqatapas, recursos humanos nisqamanta qhawarispapas sut’inchasunmanmi, chaypin rikuchin (relativamente alto) nivel de discreción nisqa llank’aqman llank’ayninpi qosqa kayninta. Chayna kaptinqa, autonomía nisqa riqsisqam llamkaypi kusisqa kayta yapananpaq. Kikinmanta ruwaq runakunaqa hawa suyakuykunamanta autonomamente llamkasqankuta yuyanku. Contexto médico kaqpi, huk unqusqapa autonomía personalnin respetayqa huk achka principios éticos fundamentales kaqmanta hampiypi qhawasqa.

## Pukyukuna
Kapchisqa sapsi yuyay

**Kapchisqa sapsi yuyay** (**KSY**) icha **Kapchisqa sapsi uma** (Inlis simipi: Artificial general intelligence) nisqaqa huk ñawpariy yuyaylla laya yachay ruwachaq. KSY nisqa yuyayqa, runapas, huk uywakunapas ruwayta atisqan ima yuyaysapa ruwaytapas hunt’ayta yachayta atinmi. Wakninpiqa, KSY kikinmanta llamk'aq llikachahinam, aswan achka qullqimanta chaninchasqa ruwaykunapi runapa atiyninta atipan. KSY kamayqa wakin kapchisqa yuyay mask'aypa ñawpaq munayninmi, OpenAI, DeepMind, hinallataq Anthropichina kuraq ruruchiqkuna. KSY nisqaqa hamut’ay ñukñapi, hamuq pacha yachaykunapipas ancha riqsisqa yuyacham.

## Ripanakuna
London Eye

**London Eye**, icha **Millennium Wheel**, nisqaqa huk Lunrun llaqtapi Thamis mayup Urin patanpi icha South Bank wayra p'umpuyuq qhawana t'inkullpa. Iwrupapi aswan hatun cantilever qhawana t'inkullpa, Hukllachasqa Qhapaq suyupi aswan riqsisqa qullqiyuq karumanata purikuqkunap qhawananmi, sapa wata kimsa hunumanta aswan watukuqkunawan. Achka runakunam saqsi runap yachasqan nisqapi rikurirqa.

## Pukyukuna
Greenwich

: *Sinchis kay munisipyumanta aswan yachayta munanki chayqa* **''"[[Greenwich (Lunrun borough)]]**"-man riy.*



*'Greenwich''' nisqa Inlispampa suyupi Lunrun llaqtap uralan inti lluqsimuy waqtapi kaq llaqta, Hatun Lunrun llaqtap saqumay taripayt'aqan ukhupi. Chayqa 5.5 milla (8.9 km) karum Charing Cross llaqtamanta inti lluqsimuy-inti lluqsimuy waqtapi.

## Pukyukuna
Greenwich (Lunrun borough)

:"Greenwich" artikulumanta thanqamusqa.

**Greenwich Qhapaq Borough** icha **Royal Borough of Greenwich** nisqaqa Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtam, Hatun Lunrun llaqtapi uralan inti lluqsimuy waqtapi. London Borough of Greenwich nisqaqa 1965 watapi Lunrun Kamachiqkuna kamachiywan 1963 watapi kamasqa karqan. Musuq boroughqa ñawpaq Metropolitan Borough of Greenwich nisqap suyunta, inti lluqsimuy waqtapi Metropolitan Borough of Woolwich nisqap huk rak'intapas qatarqan. Chay boroughqa tukuyninpi Kent sutiyuq ñawpaq pacha kitip saywanpim kachkan. Chay llaqtap kunsinqa Greenwich London Borough Council nisqa, Woolwich llaqta wasipi huñunakuq. Kuraq sunturpa llamk'aywasinkunapas Woolwich llaqtapim kachkan, chaymi chay boroughpi hatun llaqtapa chawpin.
Chakana Raymi

Chakana Raymi nisqaqa huk raymi chakanachikpaq pachanchikwan t'inkinapaq icha chakanapaq Antirunakunap kawsay saphin. Kay raymiqa huk katachillay sutiyuq waranipi sayasqa raymina. 

## Chakanakuna

* Tawa Chakana
Westminster llaqta

**Westminster**qa (Inlis simipi: City of Westminster) Ukhu Lunrunpi huk llaqtam, boroughpas. Hukllachasqa Qhapaq Suyup Kawpay Rimana Wasinkunap tiyananmi, Inlispampa mama llaqtap aswan hatun kamachiyninpas. Hatun Lunrun llaqtap chawpinpi hatun pampatam hap'in, yaqa llapan West End llaqtatapas. Lunrun llaqtapi achka riqsisqa llaqtakunam chay borough ukhupi kachkan, ahinataq Buckingham Qhapaqwasi, Westminster Kuraq Umawasi, Whitehall, Westminster Kiristiyanu Wasi, 10 Downing K'ikllu, Trafalgar Square.

## K'iti rimanakuna

## Apaykachana

### Kawsayllaqta Q'illayñan kanankuna
Tawa Mamallaqtap Q'illayñan nisqap sayanankunam Westminster llaqtaman purin:

## Ripanakuna
University College (Lunrun)

**University College** icha **University College London** (**UCL**) sutiwan llamk'aq, kayqa huk Lunrun hatun llaqta, Inlispampa suyupi, tukuy runapaq yachay mask'ay yachay sunturmi. Chayqa huk wankurisqa tanqay yachaywasi kamachinakusqa Lunrunpa Yachay Sunturnin, hinaspa iskay kaq hatun hatun Hukllachasqa Qhapaq Suyupi llapan Kusurasqa Yachay Suntur hinallataq aswan hatun puskarathu nisqa kusurakay.

## Pukyukuna
BlackBerry Messenger

**BlackBerry Messenger** (BBM), huk kapuqniyuq apaychana chaylla willakuq chaymanta kuyuq-rikcha karurimaynin ruwana karqa BlackBerry q'illaysapakunapi churasqa chaymanta willayta chaymanta kunka waqyaykunata BlackBerry OS, BlackBerry 10, iOS, Android, chaymanta Windows Mobile kaqmanta ruwaqkunapura saqin. iOS kaqpaq chaymanta Android kaqpaq rantiq niraq, BBM Consumer, Inrunisya kuraq ruruchiq Emtek kaqwan ruwasqa karqa lisinsiyawan BlackBerry Limited kaqmanta (ñawpaq Research In Motion sutiyuq).
Qwant

Qwant nisqaqa huk Ransis simipi mask'ay kuyuchinam, 2013 watapi Pawqar waray killapi qallarisqa Qwant nisqa, llamk'aqninkunap pakasqa kayninta takyachiyta munan, mana qatispa willaypaq utaq sapalla willayninkuta wakmanta ranqhaspa chaymanta mana pimanpas sayapakuspa ruwasqakuna qhawaypi.

Mask'ay kuyuchina, iOS kaqpi chaymanta Android kaqpi app kaqpi tarikun, Web wamp'uqkunapi wamp'uq asayrinahina churasqa kanman.

## Tarikuy atinanpi k'itikuna

## Hawa t'inkikuna

* Qwant web p'anqa

## Pukyukuna