Punku p'anqa: Kawsay yachay

__NOTOC__

Kawsay Yachay

**[[Kawsay yachay]]** nisqaqa (latin simipi: Biologia; kastilla simipi: Biología) istudyah yachaymi tukuy kawsaqkunata. Kawsay yachaymi ñawpa musuqpas. Ñawpa yachay hina, Aristotelis (384 watamanta 322 watakama K.ñ.) Kawsay yachaypa taytansi. Paymi tiksikuh huk jatun qillqasqap paqarichoqnin watiqaypi.

XIX pachakwatapi, Kawsay yachay musuq yachaytam kawsay pachap wiñay kawsayninpa yanapanrayku tukuchikusqan: Schleiden Schwannpas *[[Kawsaykuqpa Iñiynin]]mantam* rimaranku; Pasteur *[[Byuhinisis]]mantam* rimaran; Lamarck Darwinpas huktaq yachaqkunapas *[[rikch'aqyay]]manta* rimaranku

** [[:Katiguriya:Kawsay yachay|Katiguriya:Kawsay yachay]] **




Qillqakuna  








#### [[Kawsayyachay|Kawsay yachay]]
Ch'uyanchaku 








#### [[:Katiguriya:Uywa|Uywakuna]]
* Ñuñuqkuna: Ñuñuq - Paqucha - Puma - Ukumari - Usqullu - Uturunku - Asnu - Kawallu - Waka - Taruka - Iskay ruk'anayuq - K'usillu - Khankiq
* Pisqukuna: Pisqu - Kuntur  - Wachwa - Chhukruna - Ch'usiqa - Wallpa - Waqar - Hatun Waqar - Mayu sunsu - Tunki
* Challwakuna: Challwa
* Palamakuna: Palama - Akatanqa - K'uslulu - Ninakuru - Pillpintu - Sisi - Suntu
* Llamp'u uywakuna: Ch'uru - Wiksachaki
* Aycha uquq ñuñuq - Ch'ulla ruk'anayuq - Iskay ruk'anayuq - Sillwichaki - Pakcha: Apasanka - Kusi-kusi - Sira-sira 









#### [[:Katiguriya:Yura|Yurakuna]]
Yura - Kinwa - Sara - Papa - Chilltu - Chirimuya - Mallki - Tintin - Awaymantu - Chilina - Lurasnu - Kichkaluru - Luqma - Waysallpu - Kina-kina - Inchik - Awina - Arrus - Sintinu - Siwara - Triyu - Chaqallu - Pakay - Sach'a-sach'a - Chaqallu yura rikch'aq ayllu - Chaqullu yura urin rikch'aq ayllu - Ch'ulla phutuy raphiyuq - Tara yura urin rikch'aq ayllu - Thaqu yura urin rikch'aq ayllu - Iskay phutuy raphiyuq - Qatasqa muruyuq - Llat'an muruyuq - Kimsa khata sisayuq - Papa yura rikch'aq ayllu - Yura rikch'aq ayllu - Wayuq - Ch'antasqa tuktuyuq rikch'aq ayllu‎









#### [[:Mitan kamay|Mitan kamay]]
Mitan kamay - Rikch'aq -  Rikch'ana - Rikch'aq ayllu - Rikch'aq ñiqi - Rikch'aq sinri -  Rikch'aq putu -  Rikch'aq t'aqa -  Rikch'aq suyu  














#### [[:Katiguriya:Kawsay yachaq|Kawsay yachaqkuna]]
Aristutilis - Carl von Linné - Karlus Darwin - Gregor Mendel - Alfred Russel Wallace - Alfred Day Hershey - Martha Chase - James Watson - Francis Crick - Andreas Vesalius - William Harvey - Lazzaro Spallanzani - Georges Louis Leclerc, Buffonpa Kuntin - Matthias Jakob Schleiden - Theodor Schwann - Luwis Pasteur - Jean-Baptiste Lamarck










#### [[Kawsaqkunap rikch'aqyaynin]]
Carl von Linné - Charles Darwin - Jean-Baptiste Lamarck









#### Kawsaykuq
Kawsaykuq - Añaki









#### [[Kawsay chaqllisinchi]]
Imayay yamkiy - Miraykuy - Samay  - Ispay - Inti wayllay - Wiksayay - Wachay / Yuriy 










#### [[:Katiguriya:Kawsay Pacha Yachay|Kawsay Pacha Yachay]]
Kawsay Pacha Yachay - Ernst Haeckel - Kawsay Pacha









#### Ñawrakuna
Kurku yachay - Wanuchana - Ch'ullayuq















* Hatunruku Ima* 




 *Atih ruwayta imakuna* 
* Musuq qillqasqakuna (kachkah pukapi) qallarinanchis.
* Runqu qillqasqakuna tukunanchis.





* Kaytataq yacharqankiri?* 
* Lliw kawsaqkuna kawsaykuqkunamanta ruwasqa kachkanku.
* Kawsaqkunap tawqa imaymanankukuna kan: uywakuna, yurakunapas, kallampakunapas ancha taksa kawsaqkunapas.



* Wikiruraykamaykuna* 
Wikiruraykamay Piruw (kastilla simipi)





*Huk punku p'anqakuna*