open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Isluwinya

**Isluwinya** icha **Isluwinusuyu** nisqaqa (isluwinu simipi: *Slovenija*, ama Isluwakiya suyuwan pantaychu) Iwrupapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Ljubljana llaqtam.

## Runakuna
### Simikuna
* Isluwinu simi (tukri simi)

## Pulitika Rakiy

## Hatun llaqtakuna

## Pukyukuna

## Willapuykuna


## Hawa t'inkikuna
* Slovenia.si. Your gateway to information on Slovenia.
* Government of the Republic of Slovenia
Litunya

**Litunya** icha **Latwiya** nisqaqa Iwrupapi huk mamallaqtam. Uma llaqtanqa Riga llaqtam.

## Hatun llaqtakuna
Rumanya

**Rumanya** icha **Rumaña** (Rumanya simipi: *România*) nisqaqa Iwrupapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Bukuresti llaqtam.

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna:**
* **[[Qucha]]kuna:**
* **[[Mayu]]kuna:**

## Hatun llaqtakuna
Sirpiya

**Sirpiya** icha **Sirpusuyu** (Sirpiya simipi *Srbija*) Iwrupapi mama llaqtam. Uma llaqtanqa Beograd llaqtam.
* 88.361 km²
* 10.208.175 runakuna (2005)

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna:**
* **[[Qucha]]kuna:**
* **[[Mayu]]kuna:**

### Simikuna
* Sirpiya simi: ufisyal rimay

## Pulitika Rakiy
## Hatun Llaqtakuna
* Beograd
* Nish
* Novi Sad
Suwikusuyu

**Suwikusuyu, Suwikuhallp'a** icha **Suwiriki** (Suwiku simipi; *Sverige*) nisqaqa chincha Iwrupapi mama llaqtam, qhapaq suyum. Uma llaqtanqa Istukulmu llaqtam.
* 450 295 km² 
* 10 380 491 runakuna (Hatun puquy killa 2021)
## Hallp'a saywacha
* **[[Urqu]]kuna:**
* **[[Qucha]]kuna:**
* **[[Mayu]]kuna:**

### Simikuna
* Suwisya simi
* aslla simikuna: Suomi simi, hukkunapas

## Kawpay Rak'iy
21 puruwinsiya: 

## Hatun llaqtakuna
* Stockholm, 780.817 runakuna (2006)
Turkiya

**Turkiya** icha **Turkiyi**qa (Turkiya simipi: *Türkiye*) Asyapi, Iwrupapi ima kaq llaqtam. Uma llaqtanqa Ankara llaqtam.

## Hatun llaqtakuna

## Kaypipas qhaway

## Gallery

File:Anit Kabir (6526103103).jpg|
File:Aya sofya.jpg| 
File:Kocatepe Mosque Ankara.jpg| 
File:067 Etnografya.05.2006 resize.JPG| 
File:DolmabahceMainGate.JPG| 
File:İzmir clock tower.jpg| 
File:Pamukkale00.JPG| 
File:Eskişehir-Aycan.jpg| 
File:Antalya falezler.jpg| 
File:Alanya.jpg| 
File:Bluemosquefront.jpg| 
File:Diyarbakir P1050751 20080427135832.JPG| 


## Pukyukuna
Kankallu pruwinsya

**Kankallu pruwinsya** (ñawpa: *Anccayo*) nisqaqa (**Qaqallu** icha **Qanqallu** nisqapas; kastilla simipi: *Provincia de Cangallo*) Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Kankallu (Qaqallu, Qanqallu) llaqtam.

## Wiñay kawsay
Kamasqa .

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: Achamarka - Arpachayuq - Artisayuq (+4.600 m) - Chikllarasu (5.167 m) - Chuschi - El Plomo 5.047 m - Kimsa Krus - Kunturay - Patario - Sasaylla (+4.600 m) - Saywaq'asa - Suyuqucha - Tampuchayuq (+4.800 m) - Tarukapunta - Urpay Wayq'u - Wamanripayuq - Wamansa - Waranwallqa - Waylla Kunturay (+4.200 m) - Wayunka - Yawlillayuq - 
* **[[Mayu]]kuna:** Apachita mayu - Ccenay mayu - Chikllarasu mayu - Chuschi mayu - Pilpikancha mayu - Macro mayu - Mayupampa mayu - Pampas mayu (ñawpa: *Calcamayo*) - Pampawasi mayu - Taksa mayu - Tutus mayu

* **[[Qucha]]kuna:**: Kuchukisira - Lawraqucha - Llullucha qucha - Pukruwasi - Saywaqucha - Sullkaray - Yanaqucha 

Kankallu pruwinsyapiqa 33.661 runakuna kawsachkanku. 
* Wamanqa: 100 km

## Pulitika rakiy
Suqta distritunmi kan.

## Runakuna
## Simikuna

 /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata 

 /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)

 Pukyu:  

## Karu puriy

* Quchaurqu

## Kaypipas qhaway
* Chikitukus, Chuschimanta qutu
## Willay pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Ayakuchu suyu
* www.ayacuchovirtual.com/Cangallo (kastilla simi)
* Cangallo en línea (kastilla simi)
Urupampa pruwinsya

**Urupampa pruwinsya** (kastilla simipi: *Provincia de Urubamba*) nisqaqa Qusqu suyupi, Piruw mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Urupampa llaqtam. 

Urupampa - Qusqu: 60.00km - 76.20 km.

## Wiñay kawsay
Kamasqa . 

## Allpa saywachi
* **[[Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa suyukuna]]:** Machu Pikchu willkachasqa ñawpa suyu 
* **[[Urqu]]kuna**: Bonanta - Chikun 5.500 m - Grau 5.650 m - Halanikuna 6.000 m - Halanquma - Iskina - Kunturwachana 5.400 m - Markuni - Muyuq - Palkay - Pitusiray 5.800 m - Pumawanka 5.350 m - Qhapaqsaya - Qiluqanuqa 6.250 m - Sallqantay - Sawasiray 5.720 m - Suqchupampa 5.450 m - Uqhupampa‎ - Waq'aywillka - Wayanay - Willka Wiqi; **[[Walla]]kuna:** Urupampa walla - Willkapampa walla 
* **[[Mayu]]kuna**: Willkamayu
* **[[Qucha]]kuna**: Piuray qucha - - Q'illuqucha (Yukaypi) - Waypu qucha - Yanaqucha (Yukay distritupi)

## Yurakuna
Urupampa pruwinsyapiqa kay yurakunam wiñanku: 

 

## Uywakuna
Pruwinsyapiqa kay uywakunam kawsanku:  

 

## Pulitika rakiy
Qanchis distritunmi kan.

## Runakuna
Urupampa pruwinsyapiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
## Simikuna

 /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata 

 /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)

 Pukyu:  

## Karu puriy

* Urqu karu puriy
* Wamp'u karu puriy
* Machu Pikchu (Qusqu: 110 km)
* Inka ñan 
* Muray (Maras distritupi)
* Chaskapata - Chachapampa - Chinchiru - Chinchiru (mawk'a llaqta) - Intipata - Killapata - Patallaqta - Phuyupatamarka - Runkuraqay - Sayaqmarka - Ullantaytampu - Wiñay Wayna

## Raymikuna
* Apu Tayta Chuqikillka hatun raymim, Ullantaytampu distritupi Pintikustis p'unchawman phistasqa. Hatun Piruw mamasuyup Kawsayninmi (*Patrimonio Cultural de la Nación*).

## Pruwinsyapi paqarisqa

Mateo Pumaqhawa paqarimurqa Chinchiru llaqtapi, Urupampa pruwinsyapi, .

## Kaypipas qhaway
* Qusqu 
## Willay pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Qusqu suyu
* Chuqikillka Apu Taytanchispa Uyankuna (pdf)
Paruru pruwinsya

**Paruru pruwinsya** (kastilla simipi: *Provincia de Paruro*) nisqaqa Qusqu suyupi, Piruw mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Paruru llaqtam.
## Wiñay kawsay
## Allpa saywachi
* Sallqa suyukuna: Qhichwa, Suni 
* **[[Urqu]]kuna**: Anqas urqu (+4.400 m) - Aputayta (+4.400 m) - Chinchipa (+4.600 m) - Ichulawaya (+4.400 m) - Intiwatana (+4.200 m) - Minas urqu (+4.600 m) - Kunturpuñuna - Para Para - Pumawasi (+4.400 m) - Punkuq'asa (+4.600 m) - Turupuñuna (+4.800 m) - Wamanpata - Yutuqq'asa (+4.200 m)
* **[[Mayu]]kuna:** Apurimaq mayu - Liwitaka mayu - Mulli Mulli mayu - Paruru mayu / Raqra mayu - Santu Tumas mayu - Ukucha mayu - Wililli mayu - Yawrisqi mayu
* **[[Qucha]]kuna:**: Anqasqucha - Awkisqucha - Imancococha (Qulcha distritupi) - Matiqucha (Qapi distritupi) - Hatunwaytaqucha (Qapi distritupi), Ccoyobamba llaqtapi) - Matiqucha - Suraqqucha - Tanyaqucha (Qapi distritupi, Ccoyobamba llaqtapi) - 

## Pulitika rakiy
Isqun distritunmi kan:

## Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.

 /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata 

 /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)

 Pukyu:  

## Pruwinsyapi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
* Qusqu
## Willay pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Qusqu suyu
* bvirtual.proeibandes.org / Huchuy runakunaq imayna uywaynin (Roccoto llaqta, Paruru pruwinsya, Qusqu suyu) (qhichwa simi, kastilla simi)
* Paruru pruwinsyapi allpa llamk'ay (kastilla simi)
Qusqu puruwinsiya

**Qusqu puruwinsiya** (kastilla simipi: *Provincia del Cusco*) nisqaqa Qusqu suyupi, Piruw mama llaqtapi huk puruwinsiyam. Uma llaqtanqa Qusqu llaqtam.

## Wiñay kawsay

## Allpa saywachi

* **[[:Katiguriya:Piruwpi sallqa suyu|Sallqa suyukuna]]:** Qhichwa, Suni
* **[[Urqu]]kuna:**
* **[[Mayu]]kuna:** Ayawayku (*Ayahuayco*) – Chunchullmayu – Chuqichaka (*Choquechaca*) (-> Tullumayu) – Quillque – Saphi – Sipaspukyu (*Sipaspujio*) – Wankaru (*Huancaro*) – Watanay (*Huatanay*) – Willkamayu
* **[[Qucha]]kuna:**

## Kawpay rak'iy
Pusaq distritunmi kan.

## Llaqtakuna – Ayllu llaqtakuna – Uchuy llaqtakuna
* Qusqu, Saksaywaman

## Simikuna

 /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata 

 /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)

 Pukyu:  

## Karu puriy
* Qusqu
* Puka Pukara
* Tampumach'ay
* Qurikancha
* Q'inqu

## Yachachiy
* Wawa wasikuna:
* Huch'uy yachay wasikuna:
* Chawpi yachay wasikuna:
* Yachay sunturkuna:
** Mama Llaqtap San Antonio Abad Yachay Sunturnin

## Pruwinsyapi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna

* Piruwpi puruwinsiyakuna distritukunapas: Yupaykuna (INEI)
## Hawa t'inkikuna

* Saywitu: Qusqu suyu
Aqupampa pruwinsya

**Aqupampa pruwinsya** nisqaqa (aymara simipi: *Aqupampa jisk'a suyu*; kastilla simipi: *Provincia de Acobamba*) Piruwpi, Wankawillka suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Aqupampa llaqtam.

## Wiñay kawsay
Kamasqa , Manuel Prado Umalliqmi.
## Allpa saywachi
* **[[Qucha]]kuna**:
* **[[Mayu]]kuna:** Mantaru - Wayanay mayu
* **[[Urqu]]kuna:**

## Pulitika rakiy
Pusaq distritunmi kan.

## Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.

 /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata 

 /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)

 Pukyu:  

## Karu puriy
* Wayanay rumi sach'a sach'a
## Pruwinsyapi paqarisqa

## Kaypipas qhaway
* Wayanay (qutu)
* Wankawillka
## Willay pukyukuna

* Aqupampa pruwinsyap distritunkuna
## Hawa t’inkikuna
* Saywitu: Wankawillka suyu
Aqumayu pruwinsya

**Aqumayu pruwinsya** (kastilla simipi: *Provincia de Acomayo*) nisqaqa Qusqu suyupi, Piruw mama llaqtapi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Aqumayu llaqtam.
## Wiñay kawsay
Kamasqa .

## Allpa saywachi
**[[:Katiguriya:Piruwpi sallqa suyu|Sallqa suyu]]kuna:** Qhichwa, Suni (Javier Pulgar Vidal)

**[[Qucha]]kuna:** Aqumayu pruwinsyapiqa tawa aswan hatun qucham:
* Hawa Qucha (Aqupiya llaqta ñiqpi)
* Pampamarka quchawan Asnaqucha (Musuqllaqta ñiqpi)
* Ukhu Qucha (Pumaqanchi llaqta ñiqpi)

Uchuy quchakuna: Maqpi (Umacha), Waywaqucha (Aqumayu), Yanaqucha (Musuqllaqta) Qiwaqucha (Pumaqanchi), Hurinuqucha, Tiktiqucha (Aqupiya), Chinaqucha *(Hembra)*, Machu Sankarara; 

**[[Urqu]]kuna:**

**[[Mayu]]kuna:** Apurimaq mayu - Aqumayu - Kachimayu - Marpamayu - Wililli 

Uchuy mayukuna: Qullqamach'ay (Aqumayu distritu), Q'intir (Sankarara), Waqar, K'ayasqmayu (Llaqtapampa), Chakamayu (Taqtabamba), Q'aqawa (Santo Domingo), Qaywa, Pumaqanchi (Pumaqanchi), Unusi, Mayusa, Tikuna (Ch'usiqani)

## Pulitika rakiy
Aqumayu pruwinsyapiqa qanchis distritum.

Pumaqanchi distrituqa aswan hatun distritum Qusqu suyupi. 

## Runakuna
Aqumayu pruwinsyapiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
## Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.

 /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata 

 /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)

 Pukyu:  

## Karu puriy
* Waqrapukara (Musuqllaqta distritupi)

## Yachachiy
* Wawa wasikuna : 
* Huch'uy yachay wasikuna: 
* Chawpi yachay wasikuna: 
* Yachay sunturkuna:
Pumaqanchi llaqtapim kan yachay wasikunapas.
## Pruwinsyapi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
* Qusqu
## Willay pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Qusqu suyu
* Aqumayu pruwinsyapi allpa llamk'ay (kastilla simipi)
Wanta pruwinsya

**Wanta pruwinsya**; (aymara simipi: *Wanta jisk'a suyu*; kastilla simipi: *Provincia de Huanta*) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Wanta llaqtam.

## Wiñay kawsay
Kamasqa .
## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna:** Rasuwillka (*Razuhuillca*) 
* **[[Qucha]]kuna:** Rasuwillka quchakuna: Chakaqucha - Ichmaqucha - Mituqucha - Pampaqucha - Pisququcha - Qarqarqucha - San Antonio qucha - Yanaqucha - Wachuqucha.
* **[[Mayu]]kuna:** Apurimaq mayu - Chuymaquta mayu - Kachimayu - Mantaru mayu - Piene mayu - Wanta mayu

## Pulitika rakiy
Pusaq distritunmi kan.

## Runakuna
Pruwinsyapiqa Ashaninka runakunam tiyanku.

## Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.

 /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata 

 /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)

 Pukyu:  

## Musiku
**Allpa llamk'ay**
* Riwikuna : Triyu, siwara, sara, kinwa, kiwicha, awina, arrus
* Chuwikuna: Allwirha, pallar, purutu, chaqullu, *garbanzo*
* Yuyukuna : Sanawurya , nabus, kulis, siyuylla, chilltu, pilliyuyu, *rabanito*, *betarraga*, kalawasa, sapallu
* Añawikuna : Chilina, limun, lima, tuna, lurasnu, *pacae*, palanta , papaya, rinda, luqma, sawintu, maracuya, tumpu, mansana, chirimuya, palta
* Allpapi puquq: Papa, kumar, ulluku, uqa, maka, maswa, rumu / yuka.
* Cacao, café, inchik, misk'i wiru, utkhu, kuka, *ajonjolí*, *linaza*, tara, té, uwa.
* *Alfalfa*

## Yachay tarpuy
*Porfirio Meneses Lazón (* 1915 Wanta), Qillqaq
## Karu puriy
* Pikimachay
* Rasuwillka urqu
* Luriqucha distritu
* Tinyaqmuqu
* Wanta
* Inkarakay
* Mulinuyuq
* Pukaraypampa
* Yanapampa
* Intiwatana (Wanta)
* Pacaicasa (Wanta)

## Yachachiy
* Wawa wasikuna : 16
* Huch'uy yachay wasikuna: 189
* Chawpi yachay wasikuna: 13

## Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Wayllay, Waywas, Wantachaka, Makachakra, Wamankilla

## Kaypipas qhaway
* Wamanqa 
## Willay pukyukuna

## Hawa t’inkikuna
* Saywitu: Ayakuchu suyu
Wamanqa pruwinsya

**Wamanqa pruwinsya** icha **Wamanqaqa pruwinsya** (aymara simipi: *Wamanqa jisk'a suyu*; kastilla simipi: *Provincia de Huamanga*) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Ayakuchu/ Wamanqa llaqtam.

## Wiñay kawsay

## Allpa saywachi
* **[[Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa sallqa suyukuna]]:** Ayakuchu Pampa willkachasqa ñawpa suyu
* **[[Urqu]]kuna**: Atamparu - Kichkapata - Kunturkunka - Quchayuq (+3.000 m) - Quri urqu - Yanama urqu - Wamanpampa - Watana (+4.800 m) - Yanakancha - Yanapatira (+4.800 m) 
* **[[Mayu]]kuna:** Apachita mayu - Alameda mayu - Kachi mayu - Lawraswayq'u - Pampas mayu - Paqchamayu - Watana mayu - Watatas mayu - Winchu mayu - Yukay mayu

## Pulitika rakiy
Chunka suqtayuq distritunmi kan:

## Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.

 /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata 

 /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)

 Pukyu:  

## Karu puriy

* Ayakuchu Pampa willkachasqa ñawpa suyu (Wamanqa: 38 km) 
* Wamanqa
* Wari (Ayakuchu)

## Pulitiku llamk'ay
### Kuraka
* 2019-2022: Yuri Alberto Gutiérrez Gutiérrez.
* 2015-2018: Salomón Hugo Aedo Mendoza
### Iñiy
* Salvador Piñeiro,  kathuliku Uma Hatun yaya.

## Pruwinsyapi paqarisqa runakuna
* Andrés Avelino Cáceres (1836-1923), awqaq pusaq wan pulitiku, Umalliq.
* Rómulo Sauñe Quicaña (1953-1992), iwanhiliku pastur, Chuya Qillqata t'ikraq
## Apaykachana
* Wamanqa - Pisqu - Lima 543 km
* Lima – Wankayu – Wamanqa 616 km 
* Wamanqa - Awankay - Qusqu 597 km
* Wamanqa – San Francisco 197 km
* Wamanqa – Willkaswaman 120 km
* Wamanqa - Kankallu 100 km 

## Kaypipas qhaway
* Ayakuchu 
## Pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
* Saywitu:Ayakuchu suyu
* Saywitu: Wamanqa pruwinsyap distritunkuna
* Municipalidad Pruwinsyal Wamanqa (kastilla simipi)
* www.ayacuchovirtual.com/Huamanga.html (kastilla simipi)
*Pueblos indios p. 259 (kastilla simipi)
Wankasanku pruwinsya

**Wankasanku pruwinsya** (kastilla simipi: *Provincia de Huancasancos*) nisqaqa  Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Wankasanku llaqtam.

## Wiñay kawsay
Kamasqa , Fernando Belaúnde Umalliqmi.

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: Yanakusma, T'uksi urqu, Yanawaqra, Chankarra, Kunturillu, Pukaqapa,  Urpuna, Pawqaray urqu, Pikullu, Chuymala, Luqlusqa,  Aqnu, 
* **[[Mayu]]kuna:** Qaracha mayu - Inkawasi mayu - Urapampa mayu - Tarunka mayu
* **[[Qucha]]kuna:**: Urqunqucha - Iskayqucha - Qallaqucha - Aqurqucha

## Pulitika rakiy
Tawa distritunmi kan.

## Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.

 /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata 

 /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)

 Pukyu:  

## Karu puriy
* Ituni (Pullitu Warkuna), 200 chullpakuna (Wankasanku: 8 km) 
* Kutu Kutu (Wankasanku: 15 km) 
* Qanu (Wankasanku: 13 km)  
* Utari
* Silvanan (Wankasanku: 3 km)
* Wankasankupi: inlisya

## Pruwinsyapi paqarisqa
## Apaykachana
* Wankasanku - Saksamarka - Putaq'asa - Pampa Galeras - Ika - Lima: 743 km.
* Wankasanku - Llawta - Palpa - Ika - Lima: 535 km.
* Wankasanku - Qarapu - Sirk'amarka - Wamanqa: 250 km.
* Wankasanku – Qarapu: 15 km.
* Wankasanku – Lukanamarka: 24 km.
* Wankasanku – Saksamarka: 10 km.
* Wankasanku - Putaq'asa - Challwamayu - Qayara - Wankapi - Kankallu - Ayakuchu.

## Kaypipas qhaway
* K'anchaq Ñan
* Wamanqa

## Willay pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Ayakuchu suyu
* www.ayacuchovirtual.com/Huancasancos (kastilla simipi)
Willkawaman pruwinsya

**Willkawaman pruwinsya** (kastilla simipi: *Provincia de Vilcas Huamán*) nisqaqa huk piruwanu pruwinsyam, Ayakuchu suyupi. Uma llaqtanqa Willkawaman llaqtam.

## Wiñay kawsay
Kamasqa , Fernando Belaúnde Umalliqmi.
## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna:** Hatun Rumi (+4.200 m) - Punta Krus (+4.000 m) - Q'asa Ñawin (+4.000 m) - Tasta - Tawlapampa (+4.200 m)  - Waywana - Ñawpallita (+4.000 m)
* **[[Qucha]]kuna:** Chinchir qucha - Pumaqucha
* **[[Mayu]]kuna:** Kankallu mayu - Pampas mayu - Wischunku mayu 

## Pulitika rakiy
Pusaq distritunmi kan.

## Waki
### Runakuna
### Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.

 /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata 
 /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)
 Pukyu:  
### Iñiy
* Karmin Pallan
## Karu puriy

* Willkawaman katidral Inti kanchawan 
* Willkawaman ushnu (Inka chuntu)
* Titankayuq, aswan hatun titanka sach'a sach'a (Wischunku distritupi)
* Pumaqucha / Intiwatana (Wischunku distritupi)

## Kaypipas qhaway
* Wamanqa
## Willay pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Ayakuchu suyu
Pawqartanpu pruwinsa

**Pawqartanpu pruwinsa** (aymara simipi: *Pawqartampu jisk'a suyu*; kastilla simipi: *Provincia de Paucartambo*) nisqaqa Piruw mamallaqtapi, Qusqu suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Pawqartanpu llaqtam.

## Wiñay kawsay
Kamasqa .
## Allpa saywachi
* **[[Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa suyukuna]]:** Manu mamallaqta parki
* **[[:Katiguriya:Piruwpi sallqa suyu|Sallqa suyu]]kuna:** Yunka - Qhichwa, Suni - Puna 
* **[[Urqu]]kuna:** Apu Qañakway
* **[[Qucha]]kuna**: Sipaskancha (*Sipascancha*)
* **[[Mayu]]kuna:** Aqupampa mayu *(Río Accobamba)* - Aneccomayo - Huatocto mayu - Jaccahuana mayu - Mandor mayu- Manzanares mayu - Mullupunku mayu - Pinchimurumayu (Mapachu mayu) - Pilco Grande mayu - Piriyu mayu - Pumachaka mayu - Q'inqumayu (*Qenqomayu*)

## Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
* Pawqartampu, Q'irus, Aqunqati, Qatqa, Pampaqucha, Mulluqmarka, Watuqtu, Pumachaka, Parpaqalla, Puyuqalla,  Sunchupampa, Hatun Michina *(Pasto Grande)*, Hatun Pillku *(Pilco Grande)*, Tutun, Aqchapampa, Wiqanqa, Adres, Sipaskancha, Umamarka, Tawqamarka

## Llaqta pusay rakiy
Suqta listritunmi kan.

## Runakuna
Kay wamanipiqa Amarakaeri runakunam kawsanku.

## Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.

 /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata 

 /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)

 Pukyu:  

## Karu puriy

* Kimsa Krus (Challapampa distritupi)
* Ninamarka: 17 Chullpakuna (Qusqu: 57 km)
* Pusharu: Pitrugliphukuna 
* Watuqtu 
* Carlos III chaka

## Llaqtap amachana santun
* Anta situwa killa 16: Karmin Pallan
* Hatun puquy killa 2: Mamacha Kandilarya Raymi

## Tusuykuna
*Awqachilinu - Chunchachas - Chukchu - K'achampa - Majeñu - Qhapaq Nigru - Qhapaq Ch'unchu - Qhapaq qulla - Quyacha - Saqra - Siklla / Wayra - Waka-Waka

## Kaypipas qhaway
* Qusqu
## Willay pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
* Municipalidad Pruwinsyal de Pawqartampu
* Rikchakuna
* Saywitu: Qusqu suyu
Khallka pruwinsya

**Khallka pruwinsya** (aymara simipi: *Khallka jisk'a suyu*; kastilla simipi: *Provincia de Calca*) nisqaqa Qusqu suyupi, Piruw mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Khallka llaqtam.
## Wiñay kawsay
Kamasqa .

## Allpa saywachi
* **[[:Katiguriya:Piruwpi sallqa suyu|Sallqa suyu]]kuna:** Qhichwa (2.850 m - 3.200 m) - Suni (3.200 m - 4.000 m) - Yunka (-> 2.500 m)
* **[[Urqu]]kuna**: Apuy Padreyuq - Chikun - Pitusiray - Pumawanka - Q'irayuq - Qhapaqsaya - Sawasiray - Siriwani; **[[Walla]]:** Urupampa walla
* **[[Mayu]]kuna:** Quchuq mayu (Khallka distritupi) - Chunqu mayu (P'isaq distritupi) - Willkamayu - Chuqa mayu (San Salvador distritupi) - Qusqu Ayllu mayu (San Salvador distritupi) - Taray mayu (Taray distritupi)
* **[[Qucha]]kuna:**: Pampaqucha - Mashuay Hembra (Quya distritupi) - Yanaqucha

## Pulitika rakiy
Pusaq distritunmi kan.

## Runakuna
Khallka pruwinsyapiqa Machiqinqa, Qhichwa runakunam tiyanku.

## Simikuna
Pruwinsyapiqa aswanta qhichwa simitam rimanku.

 /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata 

 /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)

 Pukyu:  

## Karu puriy
* Minas Muqu (armakuna); Khallka: 500 m; Hanaq kay: 2,920 m; (Khallka distritu)
* Huch'uy Qusqu (Khallka distritu)
* Anqashmarka; Khallka: 28 km; Hanaq kay: 3.860 m (Laris distritu)
* Larispi: Armakuna (Laris distritu)
* Chuqikancha (Laris distritu)
* P'isaq (P'isaq distritu)
* Willka Qhichwa

## Kaypipas qhaway
* Qusqu
## Willay pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Qusqu suyu
Anta pruwinsya

**Anta pruwinsya** nisqaqa Qusqu suyupi, Piruw mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Anta llaqtam. 
## Wiñay kawsay
Paqarisqa Apusimi mana yupayuqwan; 
pacha yupaynin: 
## Allpa saywachi
* **[[:Katiguriya:Piruwpi sallqa suyu|Sallqa suyu]]kuna:** Yunka, Qhichwa, Suni. 
* **[[Urqu]]kuna**: Muyuq - Uqhupampa‎ - Sallqantay 6.271 m (Limatampu distritupi) - Tukarway
* **[[Mayu]]kuna:** Apurimaq mayu - Ayawiri mayu - Warukuntu mayu - Wirta Wayqu mayu - Iskuchaka mayu - Katañiray mayu - Suntur mayu 
* **[[Qucha]]kuna:**: Waypu qucha

## Llaqta pusay Rakiy
Isqun distritunmi kan.

## Runakuna
Anta pruwinsyapiqa aswanta Qhichwa runakunam tiyanku.
## Simikuna
Pruwinsyapi aswanta qhichwa simitam rimanku.

 /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata 

 /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)

 Pukyu:  

## Karu puriy
* Tarawasi
## Raymikuna
* *[[Karmin Pallan]]*
## Tusuykuna
* Ch'unchu, Quyacha , K'achawaylla, Borracho, Siklla, Chileno, K'achampa, Saqra, Qhapaq qulla, Mistisa quyacha, Contradanza, Yana Qhapaq, Qhapaq qulla, Saqsampillu.

## Pruwinsyapi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
* Qusqu
## Willay pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Qusqu suyu
Stanley Kubrick

**Stanley Kubrick** sutiyuq runaqa ( paqarisqa New York llaqtapi -  wañusqa Harpenden llaqtapi) huk  Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq runam karqan.

Taytan: Jacob Leonard Kubrick (1902-1985); maman: Sadie Gertrude Perveler.

## Pilikulakuna
## Kaypipas qhaway
* Martin Scorsese
* Steven Spielberg
* James Cameron
* Woody Allen
* Terry Gilliam
* Coen brothers
* Ridley Scott 
* George A. Romero
* Orson Welles 
## Hawa t'inkikuna

* Uficial web (inlish simipi)
* Kubrick Corner (inlish simipi)
Alfred Hitchcock

**Sir Alfred Joseph Hitchcock** sutiyuq runaqa (  paqarisqa Leytonstone, London llaqtapi, Hukllachasqa Qhapaq Suyupi -  wañusqa Bel Air, Los Ángeles llaqtapi, Hukllachasqa Amirika Suyukuna-pi) huk  mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq runam qarqan.

Warmi: Alma Reville (1926).Warmi wawa: Patricia Hitchcock.

## Pilikulakuna
* The Pleasure Garden (1925).
* The Lodger: A Story of the London Fog (1927)
* Blackmail (1929)
* The 39 Steps (1935)
* The Lady Vanishes (1938)
* Rebecca (1940)
* Foreign Correspondent (1940)
* Suspicion (1941)
* Shadow of a Doubt (1943)

## Kaypipas qhaway
* David O. Selznick

## Hawa t'inkikuna
Walt Disney

**Walter Elias Disney** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Chicago llaqtapi, Illinois;  wañusqa Los Angeles llaqtapi, California) huk kuyu walltay pusaqsi karqan, Miki Ukucha *(Mickey Mouse)*, Donald Patu *(Donald Duck)* nisqa *[[comic strips]]* nisqap phigurankunap kamariqninpas, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.

## Hawa t'inkikuna
Gro Harlem Brundtland

**Gro Harlem Brundtland** sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Bærum, Oslo, llaqtapi, Nurwigapi) huk Nurwiga mama llaqtayuq hampikamayuq, pulitiku wan kawpaq runa warmim. 

## [[Nurwiga]] [[Uma kamayuq]]
*  - 
*  - 
*  - 

Ñawpaq runa: Arne Olav BrundtlandWawakuna: (4)

Alma mater: Oslo Yachay suntur.
## Kaypipas qhaway
* Nurwiga
## Hawa t'inkikuna
Harriet Tubman

Araminta Ross sutiyuq warmiqa, icha
**Harriet Tubman** ( paqarisqa Dorchester County (Maryland) llaqtapi -  wañusqa Auburn llaqtapi ),
huk  Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq pulitiku qarqan.

Numantina: John Tubman (1844–1851) /
Nelson Davis (1869-1888).Chilindrina: Gertie.

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna
Isabel I

**Isabel I** sutiyuq warmiqa ( *  paqarisqa Madrigal de las Altas Torres llaqtapi - †  wañusqa Medina del Campo llaqtapi) Kastillap wan León quyansi karqan. 

Fernando II Aragunpa qhapaqwan kasarakuptinsi Kastilla Aragunwan huñusqa karqan Ispaña tukuspa. Ispañapi qhipaq kaq arabya mama llaqtata Granadatas atirqan.

Chay Kathuliku Riykuna nisqaqa Cristobal Colontas Atlantiku mama quchanta kuntiman kacharqan. Abya Yalata tariptinsi hatun Kastilla Atiysi qallarirqan.

1503 watapis Isabel I Kastillap quyan inkuminda nisqa llikatas kamachirqan, indihina runakunap allpankunata hap'ispas inkumindiru nisqa atiq wiraqucha awqaqkunaman quykuspa.

Tayta: Kastillap Juan II; Mama: Purtugalp Isabel. (*1428-†1496). 

Willkan Karlus I sutiyuqqa Ispañap ñawpaq ñiqin qhapaqninsi karqan. 

## Kaypipas qhaway
* Cristobal Colón

## Hawa t'inkikuna

* Página Web Oficial de la Casa Real
* Página de la Capilla Real Granada
Woody Allen

**Allen Stewart Konigsberg** sutiyuq runaqa, icha **Woody Allen** ( paqarisqa New York llaqtapi - ) huk   Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq wan aranway pukllaq runam. 

Taytan: Martin Konigsberg: Maman: Nettie Cherry.Warmikuna: Harlene Susan Rosen (1956–1962) / Louise Lasser (1966–1970) / Soon-Yi Previn (1997– )Churinkuna: Ronan Farrow, Bechet Dumaine Allen wan Manzie Tio Allen.

## Kuyu walltay pilikulakuna (aranway pukllaq)
* *[[What's New Pussycat?]]* (1965)
* *[[What's Up, Tiger Lily?]]* (1966)
* *[[Casino Royale (1967 pilikula)|Casino Royale]]* (1967)
* *[[Take the Money and Run]]* (1969)
* *[[Bananas (pilikula)|Bananas]]* (1971)
* *[[Play It Again, Sam (pilikula)|Play It Again, Sam]]* (1972)
* *[[Everything You Always Wanted to Know About Sex* (*But Were Afraid to Ask) (film)|Everything You Always Wanted to Know About Sex* (*But Were Afraid to Ask)]]* (1972)
* *[[Sleeper (1973 pilikula)|Sleeper]]* (1973)
* *[[Love and Death]]* (1975)
* *[[The Front]]* (1976)
* *[[Annie Hall]]* (1977)
* *[[Manhattan (pilikula)|Manhattan]]* (1979)
* *[[Stardust Memories]]* (1980)
* *[[A Midsummer Night's Sex Comedy]]* (1982)
* *[[Zelig]]* (1983)
* *[[Broadway Danny Rose]]* (1984)
* *[[Meetin' WA]]* (1986)
* *[[Hannah and Her Sisters]]* (1986)
* *[[Radio Days]]* (1987)
* *[[King Lear (1987 pilikula)|King Lear]]* (1987)
* *[[New York Stories]]* (1989)
* *[[Crimes and Misdemeanors]]* (1989)
* *[[Alice (1990 pilikula)|Alice]]* (1990)
* *[[Scenes from a Mall]]* (1991)
* *[[Shadows and Fog]]* (1991)
* *[[Husbands and Wives]]* (1992)
* *[[Manhattan Murder Mystery]]* (1993)
* *[[Don't Drink the Water (1994 film)|Don't Drink the Water]]* (1994)
* *[[Mighty Aphrodite]]* (1995)
* *[[Everyone Says I Love You]]* (1996)
* *[[Deconstructing Harry]]* (1997)
* *[[Wild Man Blues]]* (1997)
* *[[The Impostors]]* (1998) (uncredited)
* *[[Antz]]* (1998) (voice) 
* *[[Sweet and Lowdown]]* (1999)
* *[[Company Man (pilikula)|Company Man]]* (2000)
* *[[Small Time Crooks]]* (2000)
* *[[Picking Up the Pieces (pilikula)|Picking Up the Pieces]]* (2000)
* *[[The Curse of the Jade Scorpion]]* (2001)
* *[[Stanley Kubrick: A Life in Pictures]]* (2001) (documentary) 
* *[[Hollywood Ending]]* (2002)
* *[[Anything Else]]* (2003)
* *[[Scoop (2006 pilikula)|Scoop]]* (2006)
* *[[Midnight in Paris]]* (2011)
* *[[Paris Manhattan]]* (2012)
* *[[To Rome with Love (pilikula)|To Rome with Love]]* (2012)
* *[[Fading Gigolo]]* (2013)
* *[[Blue Jasmine]]* (2013)
* *[[Magic in the Moonlight]]* (2014)

## Suñaykuna
*  Asturiapi Awki Suñay Kapchiykuna 
* Doctor Honoris Causa - Pompeu Fabra Yachay Sunturnin. 
### [[Oskar Suñay]]
* Mejor pilikula
** Oskar 1977:  *[[Annie Hall]] pilikula* 
* Mejor guion original
** Oskar 1986: *[[Hannah and Her Sisters]]* 

## Kaypipas qhaway
* Kuyu walltay

## Hawa t'inkikuna

* Ufisyal web
Ingmar Bergman

**Ernst** **Ingmar Bergman** sutiyuq runaqa (  paqarisqa Upsala llaqtapi -  wañusqa Fårö llaqtapi) huk  mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq runam qarqan. Oskar Suñay

Taytanː Erik Bergman, Mamanː Karin Bergman  Warmikunaː 	Else Fisher (1943-1945) / Ellen Lundström (1945-1950) / Gun Grut (1951-1959) / Käbi Laretei (1959-1969) / Ingrid von Rosen (1971-1995) Churinkunaː Lena Bergman (1943), Eva Bergman (1945), Jan Bergman (1946-2000), Mats Bergman (1948), Anna Bergman (1948), Ingmar Bergman Jr. (1951), Daniel Bergman (1962), Linn Ullmann (1966) wan Maria von Rosen (1959).

Alma materː Stockholm Yachay Sunturnin.

## Kaypipas qhaway
* kuyu walltay
* Liv Ullmann
* Ingrid Thulin
* Harriet Andersson
* Bibi Andersson

## Hawa t'inkikuna
Elisabeth I

**Elisabeth I**; (kastilla simipi **Isabel I**) sutipaq warmiqa ( *  paqarisqa Greenwich llaqtapi – †  wañusqa Richmond llaqtapi).

 watamanta Inlatirra wan Ilandapas Quya.
 
Tayta: Henry VIII; Mama: Ana Bolena.

## Kaypipas qhaway
* Hukllachasqa Qhapaq Suyu

## Hawa t'inkikuna
Kipru

**Kipru**, **Chipri**, **Kiprus**, **Kiwris** icha **Chipsuyu** nisqaqa (grigu simipi *Κύπρος [Kípros]*, turku simipi *Kıbrıs*) Allpapura hatun quchapi huk wat'apas mama llaqtam.

Turkiya awqaqkuna 1974 watapi Kiprup chinchay anti rakinkunatam hapirqan.
Islanriya

**Islanriya** icha **Islantha**qa Iwrupaman kapuq wat'am, mama llaqtam. Uma llaqtanqa Reykjavík llaqtam.

## Allpa saywachi

* **[[Qucha]]kuna:** Lagarfljót - Mývatn - Skorradalsvatn - Þingvallavatn
* **[[Mayu]]kuna:** Þjórsá
* **[[Urqu]]kuna:** Hvannadalshnúkur - Snæfellsjökull
* **[[Nina urqu]]kuna:** Herðubreið
* **[[Wat'a]]kuna:** Vestmannaeyjar

## Hatun llaqtakuna

## Rikchakuna

Image:Reykjavík séð úr Hallgrímskirkju.jpeg |Reykjavík
Image:Karl-Kerling-Jökulsárgljúfur-National-Park-Iceland-20030605.jpg |*Karl-Kerling-Jökulsárgljúfur-National Park*
Image:Icelandic-Sheep-20030608.JPG
Image:BlueWhaleWithCalf.jpg
Image:Puffin2.jpg
Image:Grímsey Iceland.JPG
Image:Vestmannaeyjar.jpg
Image:Strokkur geyser eruption, close-up view.jpg
Chinchay Masithuña

**Chincha Masirunya, Chincha Masiruña, Chinchay Masitunya, Chinchay Masithuña** icha **Chinchay Masitunya Runaq imayka**  nisqaqa Iwrupapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Skopje llaqtam.

## Kaypipas qhaway
* Makidunya (suyu)
Malta

**Malta** nisqaqa Allpapura hatun quchapi huk wat'a huñum, Iwrupaman kapuq, mama llaqtapas. Uma llaqtanqa Valletta llaqtam.
San Marino

**San Marino** icha **San Marinu**, Iwrupapi mama llaqtam. Uma llaqtanqa San Marino llaqtam.

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna:**
* **[[Qucha]]kuna:**
* **[[Mayu]]kuna:**
Kampuya

**Kampuchya** icha **Kampuya** nisqaqa Asyapi huk mama llaqtam.
Uma llaqtanqa Phnom Penh llaqtam.

## Kawpay Rak'iy

## Hatun llaqtakuna
Muntinikru

**Muntinikru, Muntiniqru** icha **Yana-Urqu** (Sirpiya simipi *Crna Gora*) nisqaqa Iwrupapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Podgorica llaqtam.

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna:**
* **[[Qucha]]kuna:**
* **[[Mayu]]kuna:**
Multhawya

**Multhawya** (Multhapya) icha **Multhuwa** nisqaqa Iwrupapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Kishinaw llaqtam.
Inrunisya

**Inrunisya** nisqaqa Asyapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Hakarta llaqtam.

## Hatun llaqtakuna

## Rikchakuna

File:Museum Nasional Indonesia.jpg|National Museum of Indonesia in Central Jakarta
File:Jakarta Skyline Part 2.jpg|Wisma 46, Indonesia's tallest office building, located in the middle of Jakarta skyscraper.
File:Central Jakarta.JPG|Jalan Thamrin, the main avenue in Central Jakarta
File:Gambir Station Platform.jpg|A train at Gambir station in Central Jakarta
File:BungKarno-indonoob.JPG|The Bung Karno Stadium is capable of hosting 100,000 spectators
File:Indonesia 2002 CIA map.png|Saywitu
File:Indonesia provinces english.png|Pruwinsyakuna


## Hawa t'inkikuna
Malasya

**Malayuhallp'a** icha **Malasya** nisqaqa Asyapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Kuala Lumpur llaqtam.

## Wiñay kawsay

## Pulitika rakiy
13 suyukuna.

## Hatun llaqtakuna

## Kaypipas qhaway
## Hawa t'inkikuna
Munqul suyu

**Munqul suyu** icha **Munqulya** Asyapi mama llaqtam.
* Uma llaqta: Ulaanpaatar (Улаанбаатар)

## Wiñay kawsay

## Kawpay rak'iy

Mungul suyu pulitika rakiyː 21* [[Mungul suyu aymagkuna|aymguud]]* (pruwinsyakuna; sing. *aimag* o *aymag*) wan huk munisipyu (*khot*):

* munisipyu

## Hatun llaqtakuna
 
## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna
Sirya

**Sirya** icha **Suriya** nisqaqa Asyapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Dimashq (Damasku) llaqtam.

## Hatun llaqtakuna
Thaysuyu

**Thaysuyu** nisqaqa Asyapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Bangkok llaqtam.

## Hatun llaqtakuna

## Pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
* Thaigov.go.th Royal Government of Thailand
* Tourism Authority of Thailand Official tourism website
* Thai National Assembly Official Thai Parliament website
* Mfa.go.th Thailand Ministry of Foreign Affairs
* Thailand Internet Information National Electronics and Computer Technology Center
* CIA - The World Factbook - Thailand
* Thailand Country Fact Sheet from the Common Language Project
* Thailand Travel Dictionary Non-commercial information site
* Longdo Map Thailand On-line Thailand map
Taywan wat'a

**Taywan** (Siraya simipi: **') icha **T'aywan** (), **T’aywan wat'a** ([[Kuwan Han simi]]) nisqaqa [[Asya]]pi huk [[wat'a]]m. Taywanpiqa [[Chunwa Republika]] nisqa mama llaqtam.

== Allpa saywachi ==
* **Urqukuna:**
* **Quchakuna:**
* **Mayukuna:'''
## Chiriqunuy
## Flora Faunapas
## Runakuna
## Wiñay kawsay
## Pulitika Rakiy
## Hatun llaqtakuna
: →Chunwa Republika#Hatun llaqtakuna

## Yachay tarpuy
## Karu puriy
## Yachay
## Yachaychiy
## Musiku
## Apaykachana
## Paqarisqa runakuna
## Kaypipas qhaway
## Hawa t'inkikuna
Aphqanusuyu

**Apqanisuyu** icha **Aphqanisuyu**qa Asyapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Kawul llaqtam.

## Wiñay kawsay

## H'allpa saywachi
## Hatun llaqtakuna
Nipal

**Nipal** nisqaqa Asyapi huk mama llaqtam.


Kathmandu-Hanuman Dhoka-Nasal Chowk-20-013-gje.jpg|Kathmandu
Swayambhunath-Glocke-03-Stupa-2014-gje.jpg|Swayambhunath
Patan-Vishwanath-10-Erdgeschoss-2007-gje.jpg|Patan
Bhaktapur-Palastplatz 31-abends-2013-gje.jpg|Bhaktapur
Cho La-24-Traeger-2007-gje.jpg|Himalaya
Chhukung to Imja Tse Camp-50-Ebene-2007-gje.jpg|Himalaya
Thikedhunga-06-Shankar Guest House-Muli-2013-gje.jpg|Kaski District
Mustang-Dhakmar-92-rote Wand-2015-gje.jpg|Mustang
Mustang-Nyiphuk Namdrol Norbu Ling-08-2015-gje.jpg|Mustang


## Hatun llaqtakuna
Witnam

**Witnam**, **Wit Nam** icha **Vietnam** nisqaqa Asyapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Hanoi llaqtam.

## Wiñay kawsay
 chay Ransiya manaña tiyaptinsi Witnam.
## Allpa saywachi
## Pulitika rakiy
58 pruwinsyakuna wan 5 munisipyukuna.
### Suyukuna

8 suyukuna
* **[[Tây Bắc Bộ]]**: 4 pruwinsyakuna.
* **[[Đông Bắc Bộ]]** 11 pruwinsyakuna.
* **[[Đồng Bằng Sông Hồng]]** 9  pruwinsyakuna plus Hanoi (uma llaqta) wan Hải Phòng munisipyu.
* **[[Bắc Trung Bộ]]** 6 pruwinsyakuna.
* **[[Nam Trung Bộ)]]** 5 pruwinsyakuna plus Đà Nẵng munisipyu.
* **[[Tây Nguyên]]** 5 pruwinsyakuna.
* **[[Đông Nam Bộ]]** 7 pruwinsyakuna plus Ho Chi Minh llaqta munisipyu (Saigon).
* **[[Đồng Bằng Sông Cửu Long]]**12  pruwinsyakuna plus Cần Thơ munisipyu. (Tây Nam Bộ).
### Hatun llaqtakuna

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna
Yaman

**Yaman** icha **Yemen** nisqaqa Asyapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Sana'a llaqtam.

## Hatun llaqtakuna
} || align="right" | 18.320 || align="right" | 25.763 || Hadscha
|-----
|align="right" | 24. || Harad || align=right |  || align="right" | 15.710 || align="right" | 22.093 || Hadscha
|-----
|align="right" | 25. || Dimnat Chadir || align=right |  || align="right" | 15.651 || align="right" | 22.010 || Taizz
|-----
|align="right" | 26. || Atak || align=right |  || align="right" | 13.995 || align="right" | 19.681 || Schabwa
|-----
|align="right" | 27. || al-Mahabischa || align=right |  || align="right" | 12.918 || align="right" | 18.166 || Hadscha
|-----
|align="right" | 28. || Baihan al-Kisab || align=right |  || align="right" | 12.685 || align="right" | 17.839 || Schabwa
|-----
|align="right" | 29. || Marib || align=right |  || align="right" | 6.996 || align="right" | 16.794 || Marib
|-----
|align="right" | 30. || Thila || align=right |  || align="right" | 11.564 || align="right" | 16.262 || Amran
|-----
|align="right" | 31. || as-Saidiyya || align=right |  || align="right" | 13.912 || align="right" | 16.246 || al-Hudaida
|-----
|align="right" | 32. || Madiyya || align=right |  || align="right" | 11.071 || align="right" | 15.569 || Abyan
|-----
|align="right" | 33. || Chamr || align=right |  || align="right" | 10.903 || align="right" | 15.333 || Umran
|-----
|align="right" | 34. || Hais || align=right |  || align="right" | 10.678 || align="right" | 15.016 || Taizz
|-----
|align="right" | 35. || ad-Dahi || align=right |  || align="right" | 10.496 || align="right" | 14.760 || al-Hudaida
|-----
|align="right" | 36. || al-Mucha || align=right |  || align="right" | 10.355 || align="right" | 14.562 || Taizz
|-----
|align="right" | 37. || al-Ghaida || align=right |  || align="right" | 7.785 || align="right" | 10.948 || Marib
|-----
|align="right" | 38. || al-Machwit || align=right |  || align="right" | 9.060 || align="right" | 10.593 || al-Machwit
|}
## Kaypipas qhaway
* Ali Abdullah Saleh

## Hawa t'inkikuna
München

**München** llaqtaqa Alimanya mama llaqtapi huk hatun llaqtam. München llaqtapiqa 1.325.697 runakunam kawsachkanku (2006 watapi).

## Pulitika Rakiy

## Runakuna

## Musiku
### Ruruchinakuna

## Kaypipas qhaway
* Pulitika rakiy (Alimanya)

## Hawa tinkikuna
Köln

**Köln** llaqtaqa Alimanya mama llaqtapi huk hatun llaqtam. Köln llaqtapiqa 986.168 runakunam kawsachkanku (2006 watapi).

## Hawa tinkikuna
Stuttgart

**Stuttgart** llaqtaqa Alimanya mama llaqtapi huk hatun llaqtam, Baden-Württemberg suyupi. Stuttgart llaqtapiqa 592.587 runakunam kawsachkanku (2006 watapi).

## Hawa tinkikuna
Colonia

**Colonia** nisqaqa kaykunatam niyta munan:
* Kulunya: huk karu kaq mama llaqtap sarupasqan suyu, runa llaqta;
* Chuspi hap'iq (huk pisqu): *genus Colonia, familia [[Tyrannidae]]*;
**huk llaqtakunap sutin**:
* Kulunya distritu: Yawyu pruwinsyapi, Piruwpi;
* Kulunya (Yawyu), Kulunya distritupi;
* Colonia suyu: Uruwayipi huk suyu;
* Colonia del Sacramento: Uruwayipi huk llaqta, Colonia suyup uma llaqtan.
Kastilla simipitaq kaykunatapas niyta munanmi: 
* Mitmay (runakunap uywakunappas);
* Köln: Alimanyapi huk llaqta.
Israyil

**Israyil** nisqaqa Asyapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Yerushalayim llaqtam.

## Llaqtakuna
} || align=right | 16.000 || align=right | 21.900 || align=right | 29.700 || Haifa
|-----
|align=right | 52. || Schagor || שגור ||  || align=right | 14.100 || align=right | 21.500 || align=right | 28.800 || Nordbezirk
|-----
|align=right | 53. || Safed || צפת ||  || align=right | 15.900 || align=right | 21.480 || align=right | 28.300 || Nordbezirk
|-----
|align=right | 54. || Betar Illit1 || ביתר עילית ||  || align=right | k.A. 4|| align=right | 5.326 || align=right | 27.800 || Judäa und Samaria
|-----
|align=right | 55. || Elad || אלעד ||  || align=right | k.A.5 || align=right | k.A.5 || align=right | 27.000 || Zentralbezirk
|-----
|align=right | 56. || Tamra || טמרה ||  || align=right | 13.300 || align=right | 19.121 || align=right | 26.200 || Nordbezirk
|-----
|align=right | 57. || Kirjat Ono || קריית אונו ||  || align=right | 21.800 || align=right | 23.813 || align=right | 25.800 || Tel Aviv
|-----
|align=right | 58. || Jehud || יהוד ||  || align=right | 13.100 || align=right | 18.547 || align=right | 25.300 || Zentralbezirk
|-----
|align=right | 59. || Migdal haEmek || מגדל העמק ||  || align=right | 13.400 || align=right | 21.778 || align=right | 24.700 || Nordbezirk
|-----
|align=right | 60. || Sachnin || סח'נין ||  || align=right | 12.900 || align=right | 18.365 || align=right | 24.600 || Nordbezirk
|-----
|align=right | 61. || Netiwot || נתיבות ||  || align=right | 12.900 || align=right | 14.838 || align=right | 24.600 || Südbezirk
|-----
|align=right | 62. || Ofakim || אופקים ||  || align=right | 12.600 || align=right | 20.571 || align=right | 24.400 || Südbezirk
|-----
|align=right | 63. || Daliyat al-Karmal || דאליית אל-כרמל ||  || align=right | 14.800 || align=right | 19.783 || align=right | 24.200  || Haifa
|-----
|align=right | 64. || Arad || ערד ||  || align=right | 12.400 || align=right | 20.229 || align=right | 23.300 || Südbezirk
|-----
|align=right | 65. || Mewasseret Tzijon || מבשרת ציון ||  || align=right | 8.100 || align=right | 16.592 || align=right | 22.800 || Jerusalem
|-----
|align=right | 66. || Kirjat Schmona || קרית שמונה ||  || align=right | 15.200 || align=right | 19.280 || align=right | 22.000 || Nordbezirk
|-----
|align=right | 67. || Nescher || נשר ||  || align=right | 12.900 || align=right | 18.454 ||  align=right | 21.300  || Haifa
|-----
|align=right | 68. || Ma'alot-Tarschicha || מעלות-תרשיחא ||  || align=right | 4.900 || align=right | 15.586 || align=right | 21.200 || Nordbezirk
|-----
|align=right | 69. || Tira || טירה ||  || align=right | 11.100 || align=right | 15.565 || align=right | 20.800 || Zentralbezirk
|-----
|align=right | 70. || Sderot || שדרות ||  || align=right | 9.000 || align=right | 16.600 || align=right | 20.000 || Südbezirk
|}

## Israyil llaqtapi paqarisqa
* Yitzhak Rabin
* Ghil'ad Zuckermann

## Hawa t'inkikuna
Watimala

**Watimala** nisqaqa (kastilla simipi: Guatemala, nawatl simimanta: Cuauhtēmallān) Chawpi Awya Yalapi huk mama llaqtam.

* 108.890 km&sup2;

* 12.293.545 runakuna (2006)

* Uma llaqta: Watimala llaqta (*Ciudad de Guatemala*)

## Wiñay kawsay

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna:**
* **[[Qucha]]kuna:**
* **[[Mayu]]kuna:**

## Simikuna
* Kastilla simi (ufisyal nisqa simi)
* K'iché simi: 2.000.000 rimaqkuna
* Kaqchikel simi: 1.000.000 rimaqkuna
* Mam simi: 1.100.000 rimaqkuna
* Qeqchí simi: 700.000 rimaqkuna
* Poqomchí simi: 260.000 rimaqkuna
* Q'anjob'al simi: 210.000 rimaqkuna
* Tsutuhil simi: 160.000 rimaqkuna
* Ishil simi: 130.000 rimaqkuna
* Poqomam simi: 130.000 rimaqkuna
* hukkunapas
Watimala: 30%-chá mistikuna, 10%-chá wiraquchakuna,
60%-chá runa indihina nisqakuna.
## Pulitika rakiy
### Suyukuna

### Llaqtakuna

## Kaypipas qhaway
* Pulitika rakiy (Watimala)

## Hawa t'inkikuna
* Literatura
* Popol Vuh
* Miguel Angel Asturias
* Photo Guatemala, Maya & Rigoberta Menchu
Panama

**Panama** nisqaqa (kastilla simipi: Panamá) Chawpi Awya Yalapi huk mama llaqtam.
* 75.517 km&sup2;
* 3.191.319 runakuna (2006)
* Uma llaqta: Panama llaqta (*Ciudad de Panamá*)

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna:**
* **[[Qucha]]kuna:**
* **[[Mayu]]kuna:**

## Simikuna
* Kastilla simi (ufisyal nisqa simi)
* Waymiyi simi: 130.000 rimaqkuna
* Kuna simi: 60.000 rimaqkuna
* Embera simi: 10.000 rimaqkuna
* hukkunapas

Panama: 67%-chá mistikuna, 13%-chá mulatukuna, 10%-chá wiraquchakuna,
8,3% runa indihina nisqakuna.

## Pulitika Rakiy
9  pruwinsyakuna, 75 distritukuna, 3 kumarkakuna indígenas ( pruwinsya ) wan 640 corregimientokuna

## Llaqtakuna

## Pukyumanta

## Kaypipas qhaway
* Pulitika rakiy (Panama)

## Hawa t'inkikuna
Alhirya

**Alhirya, Alqhirya** icha **Arhilya** (Amasiq simipi: ⴷⵣⴰⵢⴻⵔ) nisqaqa Aprikapi huk mama llaqtam.

## Hatun llaqtakuna
Kulunya

**Mitma, Kuluña** icha **Kulunya** nisqaqa huk karuq kaq mama llaqtap atisqan, kapuynin hina hap'isqa suyum, manañam qispichu kachkaq, warkukuq, manam kacharisqachu.

Kulunya pacha nisqapi Iwrupapi mama llaqtakuna - Ispaña, Purtuyal, Inlispampa, Ransiya, Urasuyu, qhipaqtaq (chunka isqunniyuq kaq pachakwatap puchukayninpi) Alimanyapas, Italyapas - Aprikapi, Asyapi, Apya Yalapi, Awustaralyapi, Usiyanyapi suyukunata, mama llaqtakunata kulunyacharqan, chaypi kawsaq inrihina runakunata sarupaspa.

Abya Yalapi Kastilla Atiy nisqawan indihinakunap muchuyninmi qallarirqan.

Abya Yalapi mitma wiraquchakuna chunka pusaqniyuq kaq pachakwatap puchukayninpi (Hukllachasqa Amirika Suyukuna, Inlatirramanta), chunka isqunniyuq kaq pachakwatapi (Ispaña Amirika Kacharikuna Awqanakuypi: Ispañamanta, Purtugalmanta) qispikurqan, indihinakunata qhipaqmanraq sarupaspa. Asyapi, Aprikapi kaq runa llaqtakuna iskay chunka kaq pachakwatallapi, Iskay ñiqin pachantin maqanakuypa qhipanpi qispikurqan. Chay mama llaqtakunaqa kunanraqmi musikunwan Iwrupa mama llaqtakunamanta, Hukllachasqa Amirika Suyukunamanta wachuriq kachkanraqmi. Chaytaqa musuq kulunya pachatam ninchik.

Kunan pachaqa Tiksimuyupi pisillaraqmi kulunyakuna:
* Ransiyaman kapuq: Ransis Wayana, Wadilup, Martinik, Ransis Pulinisya, hukkunapas
* Hukllachasqa Qhapaq Suyuman kapuq: Malwinakuna, hukkunapas
* Hukllachasqa Amirika Suyukunaman kapuq: Guam, Anti Samuwa, Burinkin, hukkunapas
* Urasuyuman kapuq: Urasuyu Antillakuna
* Ispañap, Purtugalpa kulunyankunaqa manañam kachkanchu.


Rikcha:The Portuguese Empire.png|Purtuyalpa kulunyankuna
Rikcha:Spanish Empire Anachronous 0.PNG|Ispañap kulunyankuna
Rikcha:Dutch Empire35.PNG|Urasuyup kulunyankuna
Rikcha:BritishEmpire1919.png|Piritañap kulunyankuna
Rikcha:131Etendue de l'Empire Français.png|Ransiyap kulunyankuna
Rikcha:Deutsche Kolonien.PNG|Alimañap kulunyankuna
Rikcha:The Russian Empire-en.svg|Rusyap kulunyankuna
Hatun Piritaña

**Hatun Piritaña** (inlish simipi: *Great Britain*) nisqaqa Atlantiku mama quchapi huk wat'am, Irlantha wat'ap antinpi, Iwrupaman kapuq. Ilanda wat'apiqa Irlantha ripuwlikam, Hukllachasqa Qhapaq Suyuman kapuq.

## Suyukuna
Hatun Piritañamanqa kay suyukunam kapunku:
*  *(England)*
*  *(Scotland)*
*  *(Wales)*
## Allpa saywachi
* Aswan hatun urqu: Ben Nevis (1344 m) (Iskuthallp'a)
* Aswan suni mayu:

## Hawa t'inkikuna
Suwasisuyu

**Suwasisuyu** icha **Isuwatini** (Swasi simipi: *Swatini*; Inlish simipi: *Swaziland*) Aphrikapi mama llaqtam.

## Wiñay kawsay
* Uma llaqta: Mbabane

## Kawpay rak'iy

## Hatun llaqtakuna

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna
Tansaña

**Tansaña** icha **Tansanya** nisqaqa anti Aphrikapi huk mama llaqtam.
* Uma llaqta: Duduma

## Simikuna
* Swahili simi (tukri simi hina llamk'achisqa, chalapi mama simi hina rimasqa)
* huk rimaykunapas (Bantu simikuna, Niluti simikuna)
* Qhatuna simi: Inlish simi

## Hatun llaqtakuna
Tugu

**Tuqu** icha **Togo** nisqaqa Aphrikapi huk mama llaqtam.

## Wiñay kawsay
## Allpa saywachi
### Llaqtakuna
* Uma llaqta: Lumi (Kastilla simi: Lomé) 

## Hatun llaqtakuna

## Hawa t'inkikuna
Ukhantha

**Ukhanra** icha **Ukhantha**qa Aphrikapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Kampala llaqtam.

## Hatun llaqtakuna
Sampiya

**Sampiya** nisqaqa (inlish simipi: Zambia) Aphirikapi huk mama llaqtam.

* Uma llaqta: Lusaka
* Simi: Inlish simi

## Hatun llaqtakuna
Ruwantha

**Ruwantha** (kastilla simipi: Ruanda) nisqaqa Aprikapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Kigali llaqtam.

## Wiñay kawsay
1 Anta situwa killa Kamachiy 1962 wata.

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna:**
* **[[Qucha]]kuna:** Kivu qucha
* **[[Mayu]]kuna:**  Ruzizi mayu, Nyabarongo mayu

## Waki
### Runakuna
8 648 248 runa
### Iñiy
* Kathuliku 56,5 %
* Protestantismu 37,1 %
* Islam 4,6 %
* Manan iñiy 1,7 %

## Hatun llaqtakuna
Schleswig-Holstein

**Schleswig-Holstein** nisqaqa huk suyum (*Land* / *Bundesland*) Alimanya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Kiel llaqtam.

## Wiñay kawsay

## Distritukuna

## Yachachiy
* Yachay sunturkuna: Kiel, Flensburg llaqtakunapi
## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna

* www.schleswig-holstein.de
Brandenburg

**Brandenburg** nisqaqa huk suyum (*Land*/ *Bundesland*) Alimanya mama llaqtapi.

Uma llaqtanqa Potsdam llaqtam.

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna:**
* **[[Qucha]]kuna:** 
* **[[Mayu]]kuna:** Havel

## Distritukuna

## Yachachiy
* Yachay sunturkuna: Frankfurt / Oder llaqtapi
Mecklenburg-Vorpommern

**Mecklenburg-Vorpommern** nisqaqa huk suyum (Land/ Bundesland) Alimanya mama llaqtapi.

Uma llaqtanqa Schwerin llaqtam.

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna:**
* **[[Qucha]]kuna:** Müritzsee
* **[[Mayu]]kuna:** Oder

## Distritukuna

#  Bad Doberan
#  Demmin
#  Güstrow
#  Ludwigslust
#  Mecklenburg-Strelitz
#  Müritz

  Nordvorpommern 
  Nordwestmecklenburg 
  Ostvorpommern 
  Parchim 
  Rügen
  Uecker-Randow


## Yachachiy
* Yachay sunturkuna: Greifswald, Rostock llaqtakunapi

## Hawa t'inkikuna
Saarland

**Saarland** nisqaqa huk suyum (*Land* / *Bundesland*) Alimanya mama llaqtapi. 

Uma llaqtanqa Saarbrücken llaqtam.

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna:**
* **[[Qucha]]kuna:**
* **[[Mayu]]kuna:** Mosel

## Pulitika Rakiy
6 distritu ("Landkreis"):

# Merzig-Wadern
# Neunkirchen
# Saarbrücken
# Saarlouis
# Saarpfalz
# Sankt Wendel

## Yachachiy
* Yachay sunturkuna: Saarbrücken llaqtapi

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna

* www.saarland.de