open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kedah suyu

**Kedah suyu** nisqaqa (Kedah Darul Aman, kastilla simipi: *Estado de Kedah*), huk  mama llaqtayuq suyum. Uma llaqtanqa Alor Setar llaqtam.

## Wiñay kawsay
Kedah p'unchaw kamasqa 1528 watapi.

## Allpa saywachi
6°07′42″ C  100°21′46″ A
* **[[Urqu]]kuna:** 
* **[[Qucha]]kuna:**
* **[[Mayu]]kuna:** 

## Pulitika rakiy
Kedah suyu: 12 distritukuna:
# Baling
# Bandar Baharu
# Kota Setar
# Kuala Muda
# Kubang Pasu
# Kulim
# Pulau Langkawi
# Padang Terap
# Padang
# Pokok Sena
# Sik
# Yan

## Runakuna
2 071 900 runakuna. 

## Suyupi paqarisqa

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Pulitika rakiy (Malasya)

## Hawa t'inkikuna
Kelantan suyu

**Kelantan suyu** nisqaqa ( Darul Nain, kastilla simipi: *Estado de Kelantan*), huk  mama llaqtayuq suyum. Uma llaqtanqa Kota Bharu llaqtam.

## Wiñay kawsay
Kelantan suyu p'unchaw kamasqa .

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna:** 
* **[[Qucha]]kuna:**
* **[[Mayu]]kuna:** 

## Pulitika rakiy
Kelantan suyu: 11 distritukuna:

## Runakuna
1 459 994 runakuna. 

## Suyupi paqarisqa

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Pulitika rakiy (Malasya)

## Hawa t'inkikuna
Yayi Boni

**Yayi Boni**  sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Tchaourou llaqtapi - llaqtapi) huk  mama llaqtapi qullqi wasi runaq wan pulitiku qarqan.

Taytan: ; Maman:  .

Warmi: Churinkuna: ?.

## Willay pukuykuna

## Kaypipas qhaway
* Bininpas wiñay kawsaynin
* Lionel Zinsou 
## Hawa t'inkikuna
Kuala Lumpur

**Kuala Lumpur** ( malayo jawi: كوالا لومڤور; chun: 吉隆坡, pinyin: Jílóngpō, Yale cantones: Gātlùngbō; tamil: கோலாலம்பூர், tr.: Kōlālampūr) llaqtaqa  mama llaqtap uma llaqtanmi. 

## Wiñay kawsay

## Allpa saywachi
3°08′52″ C 101°41′43″ A
## Runakuna
Kuala Lumpur 7 590 566 runam kawsachkanku.

## Pulitika rakiy

## Yachachiy
* Yachay sunturkuna: 

## Willay pukyukuna


## Kaypipas qhaway
* Pulitika rakiy (Malasya)
## Hawa t'inkikuna
Michelle Pfeiffer

**Michelle Marie Pfeiffer** sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Santa Ana llaqtapi - ) huk  Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq. kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.

Taytan: Richard Pfeiffer; Maman: Donna Taverna.Qusankuna: Peter Horton (1981-1988) / David E. Kelley (1993 watamanta).Churinkuna: Claudia Rose Pfeiffer (p. 1993) / John Henry Kelley (p. 1994). 

## Pilikulakuna

## Kaypipas qhaway
* Robert Redford
* Michael Keaton 
* John Malkovich 
* Fisher Stevens 
 
## Hawa t'inkikuna
Manuel Mijares

**José Manuel Mijares Morán ** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Mishiku llaqtapi -   ) huk  mama llaqtayuq takiqmi qarqan.

Taytan: José María Mijares; Maman: Maria del Pilar Morán.Warmi: LuceroChurinkuna: 2 (Manuel wan Lucero).

## Diskukuna
#### [[EMI]]
*1986: ''Manuel Mijares/Soñador''
*1987: ''Amor y rock and roll''
*1988: ''Uno entre mil''
*1989: ''Un hombre discreto''
*1991: ''Qué nada nos separe''
*1992: ''María bonita''
*1993: ''Encadenado''
*1994: ''Vive en mí''
*1996: ''Querido amigo''
*1997: ''Estar sin ti''
#### [[Universal]]
*1998: ''El privilegio de amar''
*2000: ''Historias de un amor''
*2002: ''Dulce veneno''
#### [[BMG]]
* 2004: ''Capuccino''
* 2005: ''Honor a quien honor merece''
* 2006: ''Acompáñame''
* 2007: ''Swing en tu idioma''
#### [[EMI|EMI Televisa Music]]
* 2008: *[[Hablemos de amor]]*
#### [[Warner Bros|Warner]]
* 2009: ''Vivir así''
* 2010: *[[Vivir así - Volumen II]]*
* 2013: ''Canto por ti''
* 2014: ''No se me acaba el alma''
* 2018: ''Rompecabezas''

## Suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Taki kapchiy (Mishiku)
* Daniela Romo
* Emmanuel
* Yuri
* Ricardo Arjona
* Grupo Pandora
* Hernaldo Zúñiga

## Hawa t'inkikuna

* IMDb
* Ufisyal qillqa web
Ismael Miranda

** Ismael Miranda Carrero** sutiyuq runaqa icha **«El Niño Bonito».** (*  paqarisqa Aguada llaqtapi -  ), huk  mama llaqtapas takiqsi qarqan. 

Taytan:  Miranda. Maman: Carrero. Churinkunaː .

## Diskukuna
### Con Joey Pastrana
* Let's Ball (1967).

### Con [[Larry Harlow]]
* El Exigente (1967).
* Presenta a Ismael Miranda (1968).
* Me & My Monkey (1969).
* Electric Harlow (1970).
* Tribute To Arsenio Rodríguez (1971).
* Harlow's Harem (1972).
* Abran Paso (1972).
* Oportunidad (1972).
* Con Mi Viejo Amigo (1976).
* The Best of Orchestra Harlow & Ismael Miranda (1976).

### Con [[Willie Colón]]
* Doble Energía (1980).

### Con [[La Sonora Matancera]]
* La Sonora y el Niño (1984).

### Con Su Orquesta
* Así Se Compone Un Son (1973).
* En Fa Menor (1974).
* Este Es... Ismael Miranda (1975).
* No Voy Al Festival (1977).
* Sabor, Sentimiento Y Pueblo (1978).
* El Compositor Que Canta (1978).
* La Clave Del Sabor (1981).
* Éxitos De Los 50 (1982).
* The Master (1983).
* Éxitos De Los 50 Vol. 2 (1985).
* Una Nueva Visión (1985).
* Por El Buen Camino (1987).
* Motivos De Mi Tierra (1987).
* Felicitándote (1988).
* La Mano Maestra (1989).
* Hasta La Última Gota (1991).
* Entre Sombras (1992).
* Enamorado De Ti (1993).
* El Sabor De Puerto Rico (1994).
* Cantar O No Cantar (1995).
* Al Son Del Bolero (1996).
* Con Buena Nota (1997).
* Románticos De Nuevo (1997).
* Con Alma De Niño (1998).
* Son De Vieques (1999).
* Live From San Juan, Puerto Rico (2001).
* Vengo Con Todo (2001).
* Tequila Y Ron (2003).
* Edición Especial (2005).
* Con Sabor Y Sentimiento (2007).
* Buscando El Camino (2008).
* De Regreso Al Son (2009).
* Aferrado A Ti (2011).
* Son 45 (2014).

## Suñaykuna

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* El Gran Combo
* ̈Puerto Rico All-Stars
* Dimensión Latina
* Cheo Feliciano
* Rubén Blades
* Gilberto Santa Rosa
* Frankie Ruiz
* Oscar D'León
* Héctor Tricoche
* Andy Montañez

## Hawa t'inkikuna

*
Levanto

**Levanto** (kastilla simipi: *Levanto*) nisqaqa pi, Amarumayu suyupi, Chachapuyas pruwinsyapi, Mariya distritupi, huk llaqtam.
## Wiñay kawsay
## Kaypipas quaway
David Ancca

**David Ancca Cuyo** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Espinar pruwinsyapi -  ) huk  mama llaqtayuq yachachiq wan aranway pukllaqmi qarqan.

Taytan: Ismael Ancca; Maman: Valentina Cuyo. 

Warmi:

Churinkuna:

### Aranway

## Suñaykuna
* 
## Hawa t'inkikuna
* Perú folclórico
Zully Moreno

**Zulema Esther González Borbón** sutiyuq warmiqa, icha **Zully Moreno** (*  paqarisqa Villa Ballester llaqtapi -  wañusqa Buenos Aires llaqtapi huk  mama llaqtayuq aranway pukllaqmi qarqan. 

Taytan: ; Maman:  . Qusan: Luis César Amadori.Churi: 1.

## Pilikulakuna

* *[[Amor prohibido (película de 1958)|Amor prohibido]]* (1958) 
* *[[El amor nunca muere (película)| El amor nunca muere]]* (1955)
* *[[El barro humano]]* (1955)
* *[[La calle del pecado]]* (1954) 
* *[[La dama del mar (película de 1954)|La dama del mar]]* (1954) 
* *[[La mujer de las camelias]]* (1953) 
* *[[Me casé con una estrella]]* (1951)
* *[[Cosas de mujer]]* (1951) 
* *[[La indeseable]]* (1951)
* *[[Nacha Regules (película de 1950)|Nacha Regules]]* (1950) 
* *[[La trampa (película de 1949)|La trampa]]* (1949)
* *[[Dios se lo pague]]* (1948) 
* *[[La gata (película de 1947)|La gata]]* (1947) 
* *[[Nunca te diré adiós]]* (1947) 
* *[[Celos (película de 1946)|Celos]]* (1946)
* *[[Cristina (película de 1946)|Cristina]]* 1946) 
* *[[Dos ángeles y un pecador]]* (1945) 
* *[[Apasionadamente]]* (1944) 
* *[[Stella (película de 1943)|Stella]]* (1943) 
* *[[Su hermana menor]]* (1943) 
* *[[Historia de crímenes]]* (1942)
* *[[Bajó un ángel del cielo]]* (1942) 
* *[[Fantasmas en Buenos Aires]]* (1942) 
* *[[El pijama de Adán]]* (1942) 
* *[[En el último piso]]* (1942) 
* *[[El profesor Cero]]* (1942) 
* *[[Papá tiene novia]]* (1941) 
* *[[Los martes, orquídeas]]* (1941) 
* *[[Orquesta de señoritas]]* (1941) 
* *[[En la luz de una estrella]]* (1941) 
* *[[De México llegó el amor]]* (1940) 
* *[[Bartolo tenía una flauta]]* (1939) 
* *[[Cándida (película de 1939)|Cándida]]* (1939)

## Suñaykuna
* 

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Mirtha Legrand
* María Vaner
* Cristina Alberó
* Germán Kraus 
* Paola Krum
* Jorge Martínez

## Hawa t'inkikuna
 
* IMDb
Shelly-Ann Fraser-Pryce

**Shelly-Ann Fraser-Pryce** sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa Kingston llaqtapi - ), huk  mama llaptayuq kallpanay, huk karu kaq purinakunapim (100 m, 200 m,  4x100m).

Maman: Maxine.Qusan: Jason Pryce 

Yachay wasi:  School.

Apuwasinyuq pukllaykuna 2008 Pikkin wan Apuwasinyuq pukllaykuna 2012 London.

## Suñaykuna
* 2 Apuwasinyuq pukllaykuna medallakuna (14 Qori) (2008-2019)
** 1 Quri wallqana - Apuwasinyuq pukllaykuna 2008 Pikkin. 
** 1 Quri wallqana- Apuwasinyuq pukllaykuna 2012 London.
* 2 Quri wallqana  Kallpanakuy Pachatin Kampiunatukuna (2008-2016).

## Willay kukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Kerron Stewart
* Sherone Simpson 
* Usain Bolt
* Yohan Blake 
## Hawa t'inkikuna

* [   Uficial Qillqa web]
Mijaín López

**Mijaín López Núñez** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Pinar del Río llaqtapi - ) huk  mama llaqtayuq kurku kallpanchaqmi.

## Suñaykuna
* Apuwasinyuq pukllaykuna 2020 - Qori qallana.
* Apuwasinyuq pukllaykuna 2016 - Qori qallana.
* Apuwasinyuq pukllaykuna 2012 - Qori qallana.
* Apuwasinyuq pukllaykuna 2008 - Qori qallana.

## Kaypipas qhaway
* Kuwapas Kurku kallpanchaynin

## Hawa t'inkikuna
Nadia Comăneci

**Nadia Elena Comăneci** sutiyuq warmiqa, (*  paqarisqa Oneşti llaqtapi - ), huk  mama llaptayuq kurku kallpanchaq. 

Taytan: Georghe Comăneci; Maman: Stefania-Alexandrina .Qusan: Bart Conner. Churi: Dylan.

Apuwasinyuq pukllaykuna 1976 Montreal wan Apuwasinyuq pukllaykuna 1980 Moskwa.

## Suñaykuna
* 9 Apuwasinyuq pukllaykuna medallakuna (5 Qori) (1976-1980)
** 3 Quri wallqana - Apuwasinyuq pukllaykuna 1976 Montreal. 
** 2 Quri wallqana- Apuwasinyuq pukllaykuna 1980 Moskwa.
* 2 Quri wallqana  Kallpanakuy Pachatin Kampiunatukuna (1978-1979).

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Béla Károlyi
* Svetlana Khorkina 
* Ecaterina Szabo
* Olga Korbut
* Nelli Kim
* Liudmila Turíshcheva 

## Hawa t'inkikuna
Oscar Malbernat

**Oscar Malbernat ** sutiyuq runaqa, icha "**Cacho**" , (*  paqarisqa La Plata  llaqtapi  - †  wañusqa La Plata llaqtapi) huk  mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.

### Klubkuna
### Piluta hayt'aqmi

### Pukllaykamachiq

## Hawa t'inkikuna
* Universitario de Deportes
 

3
Juan López Fontana

**Juan López Fontana** sutiyuq runaqa (*   paqarisqa Montevideo llaqtapi -    paqarisqa Montevideo llaqtapi) huk  mama llaqtayuq piluta hayt'ay pukllaykamachiq qarqan.

## Klubkuna

#### Piluta Hayt'aq Pachantin Kupa

## Willay pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
Carlos Bilardo

**Carlos Salvador Bilardo ** sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa La Paternal  llaqtapi  - ), huk  mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.

### Klubkuna
### Piluta hayt'aqmi

### Pukllaykamachiq
#### Piluta Hayt'aq Pachantin Kupa

## Hawa t'inkikuna
Roque Máspoli

** Roque Gastón Máspoli Arbelvide ** (*  paqarisqa Montevideo llaqtapi, Uruwayi mama llaqtapi -  wañusqa Montevideo llaqtapi) huk  mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wan pukllaykamachiq qarqan.

## Klubkuna

## Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa Participasyunkuna

## Awya Yala Kupa Participacionkuna

## Suñaykuna
### Mama llaqta kampiunatukuna
{|align="center" bgcolor="#f7f8ff" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
|- align=center bgcolor=#DDDDDD style="color:black;"
!width="200"|Suñay
!width="140"|Klub
!width="140"|Mama llaqta
!width="75"|Wata
|-align=center

## Kaypipas qhaway
* Uruwayipas piluta hayt'aqnin

## Hawa t'inkikuna
Elaine Thompson

**Elaine Thompson** sutiyuq warmiqa, (*  paqarisqa Manchester kitipi - ), huk  mama llaptayuq kallpanay, huk karu kaq purinakunapim (100 m, 200 m,  4x100m).

Maman: .Qusan:

Yachay wasi:  Christiana High School wan  Manchester High School.

Apuwasinyuq pukllaykuna 2016 Río de Janeiro.

## Suñaykuna
* 3 Apuwasinyuq pukllaykuna medallakuna (2 Qori) (2016)
** 2 Quri wallqana - Apuwasinyuq pukllaykuna 2016 Rio de Janeiro. 
** 1 Qullqi wallqana- Apuwasinyuq pukllaykuna 2016 Rio de Janeiro.
* 2 Quri wallqana  Kallpanakuy Pachatin Kampiunatukuna (2015).

## Willay kukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Shelly-Ann Fraser-Pryce
* Sherone Simpson 
* Usain Bolt
* Yohan Blake 
## Hawa t'inkikuna

* [web](https://www.iaaf.org/athletes/biographies/athcode=270437 IAAF)
Galo Plaza

**Galo Lincoln Plaza Lasso de la Vega** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa New York llaqtapi -  wañusqa Kitu llaqtapi) huk  mama llaqtayuq pulitiku runam. 

1948 watamanta 1952 watakama Ikwayurpa umalliqninmi *([[Mamallaktata Pushak]] nisqa)* kachkan. 

Taytan: Leonidas Plaza Gutiérrez; Maman: Avelina Lasso de la Vega.Warmi: Rosario Pallares Zaldumbide.

## Kaypipas qhaway
* Ikwayurpa wiñay kawsaynin 

## Hawa t'inkikuna
 
* Galo Plaza pushak
Elias Canetti

**Elias Canetti** (*  paqarisqa Ruse llaqtapi  -  wañusqa Zürich llaqtapi), huk  mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan.

Taytan: Jacques Canetti; Maman: Mathilde Arditti.Wawqikuna: Georges Canetti wan  Jacques Canetti.

Yachay wasi: 

Alma mater: 

## Qillqasqankuna

* *[[Auto de fe (novela)|Auto de fe]]* (1936). Novela
* *[[Masa y poder]]* (1960). Ensayo
* *Apuntes, 1942-1965* (1965). Aforismos
* *Las voces de Marrakech* (1968). Libro de viajes
* *El otro proceso de Kafka. Sobre las cartas a Felice* (1969). Ensayo
* *La provincia del hombre. Apuntes, 1942-1972* (1973). Aforismos
* *El testigo oidor* (1974). Ensayo
* *La conciencia de las palabras* (1975). Ensayo
* *La lengua salvada* (1977). Primer tomo de su autobiografía (*La lengua absuelta* en otras traducciones) 
* *La antorcha al oído* (1980). Segundo tomo de su autobiografía
* *Juego de ojos* (1985). Tercer tomo de su autobiografía
* *El corazón secreto del reloj. Apuntes, 1973-1985* (1987). Aforismos
* *El suplicio de las moscas. Apuntes, 1986-1992* (1992). Aforismos
* *Desde Hampstead. Apuntes, 1954-1971* (1994). Aforismos
* *Apuntes, 1992-1993* (1996, póstumo). Aforismos
* *Apuntes, 1973-1984* (1999, póstumo). Aforismos
* *Fiesta bajo las bombas* (2003, póstumo). Cuarto tomo de su autobiografía
* *Apuntes para Marie-Louise* (2005, póstumo). Aforismos
* *Libro de los muertos. Apuntes 1942-1988.* Traducción de Juan José del Solar. Texto establecido por Tina Nachtmann y Kristian Wachinger. Galaxia Gutenberg / Círculo de Lectores. (2010, publicado sólo Ispaña)
* *Diario* (inédito hasta 2024, coincidiendo con el 30º aniversario de la muerte de Canetti)

### Aranwa
* *La boda* (1932).
* *Comedia de la vanidad* (1934). 
* *Los emplazados* (1955). 

## Suñaykuna
* 1981 Nobel Suñay.

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Bulgaryapas simi kapchiynin
* Sinru qillqa: Qillqaqkuna (Bulgarya)

## Hawa t'inkikuna
Czesław Miłosz

**Czesław Miłosz** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Sėtainiai llaqtapi -   wañusqa Kraków llaqtapi), huk  mama llaqtayuq qillqaqmi.

 1980 watapi simi kapchiypi Nobel Suñaytam chaskirqan.

Taytan: Aleksander Miłosz.Warmikuna:
Janina Milosz (1944-1986) / Carol Thigpen-Miłosz (1992-2002).

## Qillqasqankuna
* *Kompozycja* (1930), (kastilla simi: *Composición*)
* *Podróż* (1930) *"Viaje"*
* *Poemat o czasie zastygłym* (1933) 
* *Trzy zimy* (1936), (kastilla simi: *Tres inviernos*)
* *Obrachunki* 
* *Wiersze* (1940), (kastilla simi: *Poesías*)
* *Pieśń niepodległa* (1942)
* *[[Campo dei Fiori (harawi)|Campo dei Fiori]]* (1943)
* *Ocalenie* (1945)
* *Traktat moralny* (1947) 
* *Zniewolony umysł* (1953) 
* *Zdobycie władzy* (1953), (kastilla simi: *El rostro del tiempo*) 
* *Światło dzienne* (1953), (kastilla simi: *Luz del día*)
* *Dolina Issy* (1955), (kastilla simi: *El valle del Issa*), basada en vivencias de la infancia del autor en el valle del Nevėžis
* *Traktat poetycki* (1957)
* *Rodzinna Europa* (1958) 
* *Kontynenty* (1958) 
* *Człowiek wśród skorpionów* (1961), (kastilla simi: *Hombre entre escorpiones*)
* *Król Popiel i inne wiersze* (1961),  (kastilla simi: *El rey Popiel y otras poesías*)
* *Gucio zaczarowany* (1965)
* *Widzenia nad zatoką San Francisco* (1969)
* *Miasto bez imienia* (1969), (kastilla simi:  *Ciudad sin nombre*)
* *Prywatne obowiązki* (1972), (kastilla simi: *Obligaciones privadas*)
* *Gdzie słońce wschodzi i kiedy zapada* (1974), (kastilla simi:  *Dónde el sol sale y cuándo cae*)
* *Ziemia Ulro* (1977)
* *Ogród nauk* (1979) 
* *Hymn o perle* (1982)
* *Nieobjęta ziemia* (1984)
* *Kroniki* (1987), (kastilla simi: *Crónicas*)
* *Dalsze okolice* (1991), (kastilla simi: *Tierras muy alejadas*)
* *Zaczynając od moich ulic* (1985)
* *Metafizyczna pauza* (1989)
* *Poszukiwanie ojczyzny* (1991), (kastilla simi: *Búsqueda de la patria*)
* *Rok myśliwego* (1991), (kastilla simi: *Año del cazador*)
* *Na brzegu rzeki* (1994), (kastilla simi: *En la ribera*)
* *Szukanie ojczyzny* (1992) 
* *Legendy nowoczesności* (1996)
* *Życie na wyspach* (1997), (kastilla simi: *Vida en las islas*)
* *Piesek przydrożny* (1997) 
* *Abecadło Miłosza* (1997), (kastilla simi: *Alfabeto de Miłosz*)
* *Inne abecadło* (1998), (kastilla simi: *Otro alfabeto*)
* *Wyprawa w dwudziestolecie* (1999) 
* *To* (2000) - tomik poetycki
* *Orfeusz i Eurydyka* (2003)

## Suñaykuna
* 1980 Nobel Suñay
 
## Kaypipas qhaway
* Pulunyapas simi kapchiynin

## Hawa t'inkikuna

* Nobel suñay
Odysseas Elytis

**Odysséas Alepoudélis** (grisya simi: Οδυσσέας Αλεπουδέλης) sutiyuq runaqa, icha **Odysseas Elytis** (*  paqarisqa Iraklyu llaqtapi -   wañusqa Athina llaqtapi), huk  mama llaqtayuq qillqaqmi.

 1979 watapi simi kapchiypi Nobel Suñaytam chaskirqan.

Taytan: Panayiotis; Maman: María Braná.Warmikuna: 

## Qillqasqankuna
* *Prosanatolismoí* (Προσανατολισμοί), 1940. (*Orientaciones*, trad. Ramón Irigoyen, Guadarrama, 1996).
* *Asma iroikó ke pénthimo ya ton jameno anthipolochagó tis Alvanías* (Ασμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας), 1942. (*Canto heroico y fúnebre por el subteniente caído en Albania*, trad. Pedro Bádenas y otros, Ciudad Real, 1980).
* *Ílios o prótos* (Ήλιος ο πρώτος), 1943. (*El sol primero*, trad. José Antonio Moreno Jurado, Sevilla, 1980).
* *To áxion estí* (Το άξιον εστί), 1959. (*Dignum est*, trad. Jorge Páramo, Santafé de Bogotá, 1994; trad. Christian Carandell, Barcelona, 1980).
* *O Ílios o iliátoras* (Ο ήλιος ο ηλιάτορας, *El Sol soberano*), 1972.
* *El adivino*, 1973.
* *María Neféli* (Μαρία Νεφέλη), 1978. (*Maria Nefeli. Poema escénico*, trad. José Antonio Moreno Jurado, Madrid, 1990).

### Payyuyay
* *Papeles abiertos*, 1974 
* *I mayiia tou Papadhiamandi* (*El encanto de Papadiamantis*, 1976)

### Harawi
* *Dignum Est y otros poemas* (Barcelona, 2008), tr. Cristián Carandell, recoge una muestra amplia de la trayectoria de Elytis, desde *Orientaciones* hasta *De cerca*.

## Suñaykuna
* 1979 Nobel Suñay
 
## Kaypipas qhaway
* Grisyapas simi kapchiynin

## Hawa t'inkikuna

* Nobel suñay
Margaret Mitchell

**Margaret Mitchell ** sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Atlanta llaqtapi -  Atlanta wañusqa llaqtapi), huk  Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq willay kamayuq wan qillqaqmi qarqan.

Taytan: Eugene, Maman: Maybelle. Qusankuna: Berrien Upshaw (1922–1924) /John Marsh (1925–1949). 

Yachaywasi: Smith College

## Qillqasqankuna
* Gone with the Wind (kastilla simipi: Lo que el viento se llevó).

## Suñaykuna
* Pullitzer Suñay 1937.

## Kaypipas qhaway
* Hukllachasqa Amirika Suyukunapas Simi kapchiynin
* Victor Fleming

## Hawa t'inkikuna
Gilberto Torres

**Gilberto Torres Morales** sutiyuq runaqa, icha "**La bailarina loca**" , (*  paqarisqa Kallaw  llaqtapi  - †  wañusqa Lima llaqtapi) huk  mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wan takiqmi qarqan.

Warmi: Yolanda Castro. 

### Klubkuna
*  KDT
*  Universitario de Deportes (1946 - 1950)
*  América Cali ( 1950) 
*  Universitario de Deportes (1951 - 1955) 
## Kaypipas qhaway
* Teodoro Fernández
* Walter Ormeño 
* Andrés da Silva 
* Alberto Terry
* Carlos Torres Morales (wawqi) 
## Willay pukyukuna
 
## Hawa t'inkikuna
* Universitario de Deportes
Walter Ormeño

**Francisco Walter Ormeño Arango** sutiyuq runaqa, icha "**Gulliver**" , (*  paqarisqa Limaq  llaqtapi  -   wañusqa Mihiku llaqtapi) huk  mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi qarqan.

### Klubkuna
### Piluta hayt'aq

### Pukllaykamachiq

## Kaypipas qhaway
* Teodoro Fernández
* Gilberto Torres 
* Andrés da Silva 
* Alberto Terry
* Carlos Torres Morales 
## Willay pukyukuna
 
## Hawa t'inkikuna
* Universitario de Deportes
Bobby Morrow

**Bobby Joe  Morrow** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Harlingen llaqtapi -  wañusqa San Benito llaqtapi), huk  Hukllachasqa Amirika Suyukuna]]pas Kallpanay, huk karu kaq purinakunapim (100 m, 200 m,  4x100m).

Yachay wasi: San Benito High School. 

Apuwasinyuq pukllaykuna 1956 Melbourne. 

## Suñaykuna
* 3 Qori Medalla - Apuwasinyuq pukllaykuna 1956 Melbourne

## Kaypipas qhaway
* Kallpanakuy
* Apuwasinyuq pukllaykuna
* Jesse Owens 
## Willay pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
Kotori Koiwai

**Kotori Koiwai** (小岩井 ことり *Koiwai Kotori*) ( paqarisqa Kyoto llaqtapi -), huk  mama llaqtayuq *[[anison]]* takichaqmi.

## Hawa t'inkikuna
* Official website 
* Official agency profile
Jusuf Habibie

**Bacharuddin Jusuf Habibie** (musuq indunisya simi qillqaypi) icha **  B.J. Habibie** (chay hinapas qillqankuraqmi;  paqarisqa Sulawesi llaqtapi;  wañusqa Yakarta llaqtapi), huk  mama llaqtayuq allwya kamayuq wan pulitiku runam qarqan, mama llaqtap umalliqninpas. 

1998 watamanta 1999 ñawpaq kuti Indunisyapa Umalliqnin karqan.

Taytan: Alwi Abdul Jalil Habibie;  Maman: Tuti Marini Puspowardojo. Ñawpaq warmi:  Hasri Ainun Besari (1962-2010)Churinkuna: lham Akbar Habibie, Thareq Kemal

Yachaywasi:  

## Kaypipas qhaway
* Indunisyapas wiñay kawsaynin

## Hawa t'inkikuna
Sukarno

**Sukarno** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Surawaya llaqtapi -  wañusqa Yakarta llaqtapi), huk  mama llaqtayuq allwya kamayuq wan pulitiku runam qarqan, mama llaqtap umalliqninpas. 

1945 watamanta 1967 ñawpaq kuti Indunisyapa Umalliqnin qarqan.

1959 watamanta 1966 ñawpaq kuti Indunisyapa Uma kamayuqnin qarqan.

Taytan: Soekemi Sosrodihardjo;  Maman: Ida Ayu Nyoman Rai. Ñawpaq warmikunaː Siti Oetari (1921-1923) / Inggit Garnasih (1923-1942) / Fatmawati (1943-1956) /Hartini (1953 watamanta) / Kartini Manoppo (1959-1968) / Dewi Sukarno (1962) / Haryati (1963-1966)
Yurike Sanger (1964-1968) / Heldy Djafar (1966-1969).Churinkuna: Megawati Sukarnoputri.

Yachaywasi:  

## Kaypipas qhaway
* Indunisyapas wiñay kawsaynin

## Hawa t'inkikuna
Emily Brontë

**Emily Jane Brontë** sutiyuq warmiqa, icha Ellis Bell ( paqarisqa Thornton llaqtapi - †  wañusqa Haworth llaqtapi) huk  mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan.

Taytanː Patrick Brontë; MamanːMaria Branwel.

## Qillqasqankuna
### Kawsay rikch'akuna
* Wuthering Heights (Cumbres borrascosas)
### Harawi
* Come hither child
* A Death-Scene
* To a Wreath of Snow

## Kaypipas qhaway
* Inlatirrapas Simi kapchiynin
* Constantin Héger
## Hawa t'inkikuna
Isabelle Adjani

*Isabelle Yasmina Adjani* sutiyuq warmiqa icha **Isabelle Adjani** (*  paqarisqa Paris llaqtapi  - ) huk  mama llaqtap kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan. 

Taytan: Mohammed Cherif Adjani,; Mama: Emma Augusta «Gusti» Schweinberger Qusankuna: Bruno Nuytten (19??–1983) / Daniel Day-Lewis (1989–1995)Churinkuna: (2).

## Pilikulakuna

## Suñaykuna
* Cannes Festival: Mejor actriz x *[[Possession]]*
* César Suñay 1982: Mejor actriz x *[[Possession]]*

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Kuyu walltay
* Brigitte Bardot
* Simone Signoret

## Hawa t'inkikuna
Hissène Habré

**Hissène Habré** (Arabya simiː حسين حبري Ḥusaīn Ḥabrī) sutiyuq runaqa ( paqarisqa SFaya-Largeau llaqtapi - ), huk  mama llaqtayuq allwya kamayuq wan pulitiku runam qarqan, mama llaqtayuq umalliqninpas. 

1982 watamanta 1990 ñawpaq kuti Chadpa Umalliqnin qarqan.

Taytan: Soekemi Sosrodihardjo;  Maman: Ida Ayu Nyoman Rai. Ñawpaq warmikunaː Fatime Raymonde.Churinkuna: Megawati Sukarnoputri.

Yachaywasi:  

## Kaypipas qhaway
* Chadpas wiñay kawsaynin

## Hawa t'inkikuna
Zine El Abidine Ben Ali

**Zine El Abidine Ben Ali** (arabya simiː زين العابدين بن علي; ) sutiyuq runaqa ( paqarisqa Susa llaqtapi -  wañusqa Yeda llaqtapi), huk  mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitiku runam qarqan, mama llaqtayuq umalliqninpas. 

1987 watamanta 2011 ñawpaq kuti Tunisyapa Umalliqnin qarqan.

Taytan:  ;  Maman:  . Ñawpaq warmiː Leila Ben Ali.Churinkuna:  

Yachaywasi:  

## Kaypipas qhaway
* Tunisyapas wiñay kawsaynin

## Hawa t'inkikuna
Óliver Laxe

**Óliver Laxe** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Paris llaqtapi) huk - mama llaqtayuq aranway pukllaq wan pilikula dirikturmi karqan.

## Pilikulakuna
* 2010: *[[Todos vós sodes capitáns]]*
* 2016: *[[Mimosas]]*
* 2019: *[[O que arde]]*

## Hawa t'inkikuna
 
*
Man Bok Park

**Man Bok Park** sutiyuq runaqa  (*  paqarisqa Sokcho llaqtapi -  wañusqa Limaq llaqtapi ) huk  mama llaqtayuq makiyasiqmi.

Siul llaqtapi Apuwasinyuq pukllaykuna 1988 watapi piruwanu makiyasiq warmikunawan pukllaykamachiq.

## Kaypipas qhaway
* Piruwpas kurku kallpanchaynin
* Apuwasinyuq pukllaykuna 
* Cecilia Tait
* Gabriela Pérez del Solar
* Denisse Fajardo
* Cecilia del Risco
* Natalia Málaga 
* Gina Torrealva

## Hawa t'inkikuna
Adelina Patti

**Adelina Patti** sutiyuq warmiqa, (* paqarisqa Madrid llaqtapi -  wañusqa Brecon llaqtapi)) huk  mama llaqtayuq Taki aranway takiqmi.

Taytan: Salvatore Patti; Maman: Caterina Barili.Qusankuna: Ernesto Nicolini (1886-1898) / Rolf Cederström.

## Kaypipas qhaway
* Luciano Pavarotti
* Josep Carreras
* Plácido Domingo
* Montserrat Caballé
* Andrea Bocelli
* Gioacchino Rossini
* Sara Montiel

## Hawa t'inkikuna
Carlos Lleras Restrepo

**Carlos Alberto Lleras Restrepo** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Bogotá llaqtapi -  wañusqa Bogotá llaqtapi) huk  mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitikumi qarqan.

1966 watamanta 1970 watakama Kulumbya Umalliqmi qarqan.

Taytan:	Federico Lleras Acosta; Maman: Amalia Restrepo.Warmi: Cecilia De la Fuente Cortés.Churinkuna: Clemencia, Carlos, Maria Ines wan Fernando Lleras De La Fuente. 

Alma máter: Universidad Nacional de Colombia.

## Kaypipas qhaway
* Guillermo León Valencia
* Alfonso López Michelsen 
* Belisario Betancur
* Alberto Lleras 
* Álvaro Gómez 

## Hawa t'inkikuna
Manuel Sanclemente

**Manuel Antonio Sanclemente** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Guadalajara de Buga llaqtapi -  wañusqa Villeta llaqtapi) huk  mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitikumi qarqan.

1898 watamanta 1900 watakama Kulumbya Umalliqmi qarqan.

Warmiː Nazaria Domínguez.

Alma máter: Universidad del Cauca.

## Kaypipas qhaway
* Kulumbyapas wiñay kawsaynin
* Mariano Ospina 
* Belisario Betancur
* Misael Pastrana 

## Hawa t'inkikuna
José Marroquín

**José Manuel Marroquín Ricaurte** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Bogotá llaqtapi -  wañusqa Bogotá llaqtapi) huk  mama llaqtayuq qillqaq wan pulitikumi qarqan.

1900 watamanta 1904 watakama Kulumbya Umalliqmi qarqan.

Taytanː José María Marroquin y Moreno; Mamanː Trinidad Ricaurte y Nariño. Warmiː Matilde Osorio de Marroquin, Churinkunaː Andrés Marroquin Osorio, Lorenzo Marroquin Osorio, José Manuel Marroquin Osorio, María Antonia Marroquin Osorio, José Maria Marroquin Osorio, Ines Marroquin Osorio, Maria Josefa Marroquin Osorio.

Alma máter: San Bartólomé Uma yachaywasi.

## Kaypipas qhaway
* Kulumbyapas wiñay kawsaynin
* Mariano Ospina 
* Belisario Betancur
* Ramón González 

## Hawa t'inkikuna
Rafael Reyes Prieto

**Rafael Reyes Prieto** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Santa Rosa de Viterbo llaqtapi -  wañusqa Bogotá llaqtapi) huk  mama llaqtayuq diplumatiku wan pulitikumi qarqan.

1904 watamanta 1909 watakama Kulumbya Umalliqmi qarqan.

Taytanː JAmbrosio Reyes Moreno; Mamanː Antonia Prieto. Warmiː Sofía Angulo Lemus, Churinkunaː Rafael Reyes de Angulo, Enrique Reyes de Angulo, Amalia Reyes de Angulo, Nina Reyes de Angulo, Sofía Reyes de Angulo, Pedro Ignacio Reyes de Angulo.

Alma máter: San Bartólomé Uma yachaywasi.

## Kaypipas qhaway
* Kulumbyapas wiñay kawsaynin
* Rafael Uribe 
* Belisario Betancur
* Ramón González 

## Hawa t'inkikuna
Jorge Holguín

**Jorge Marcelo Holguín Mallarino** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Santiago de Cali llaqtapi -  wañusqa Bogotá llaqtapi) huk  mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitikumi qarqan.

1909 wan 1921 watamanta 1922 watakama Kulumbya Umalliqmi qarqan.

Taytanː Vicente Holguín Sánchez; Mamanː María Josefa Mallarino. Warmiː Cecilia Arboleda Mosquera. Churinkunaː Sofía Holguín Arboleda, Helena Holguín Arboleda, Ricardo Holguín Arboleda, Daniel Holguín Arboleda, Julio Holguín Arboleda, Rafael Holguín Arboleda, Cecilia Holguín Arboleda, Pablo Holguín Arboleda, Matilde Holguín Arboleda, Beatriz Holguín Arboleda wan Alicia Holguín Arboleda.

Alma máter: San Bartólomé Uma yachaywasi.

## Kaypipas qhaway
* Kulumbyapas wiñay kawsaynin
* Jaime Córdoba 
* Eustaquio Palacios
* Manuel Mallarino
* Carlos Holguín 

## Hawa t'inkikuna
Soacha

**Soacha** nisqaqa Kulumbyapi huk hatun llaqtam. Cundinamarca suyu uma llaqtapmi.

## Hawa t'inkikuna

* Soacha Munisipyu
Soledad (Kulumbya)

**Soledad** nisqaqa Kulumbyapi huk hatun llaqtam. Atlántico suyu uma llaqtapmi.

## Hawa t'inkikuna

* Soledad Munisipyu
Karel Gott

**Karel Gott** sutiyuq runaqa  (*  paqarisqa Plzeň llaqtapi -  wañusqa Praha llaqtapi) huk  mama llaqtayuq takiqmi qarqan. 

Taytan:  ; Maman:  . Warmi:  Ivana Macháčková /. Churinkuna:  (4) Dominika, Lucie, Charlotte Ella (30/4/2006) wan Nelly Sofie (28/5/2008).

## Diskukuna
### Studio

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Marika Gombitová
* Vlasta Průchová

## Hawa t'inkikuna

* IMDb
* Qillqa web
Led Zeppelin

**Led Zeppelin** nisqaqa huk  Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtayuq *hard [[rock]]* kusituymi, 1977 watapi paqarisqa London llaqtapi. Robert Plant (voz), Jimmy Page (kitara), John Paul Jones (bajo) wan John Bonham (batería).

## Takiqkuna
 

## Diskukuna
* *[[Led Zeppelin (álbum)|Led Zeppelin]]* (1969)
* *[[Led Zeppelin II]]* (1969)
* *[[Led Zeppelin III]]* (1970)
* *[[Led Zeppelin IV]]* (1971)
* *[[Houses of the Holy (álbum)|Houses of the Holy]]* (1973)
* *[[Physical Graffiti]]* (1975)
* *[[Presence]]* (1976)
* *[[In Through the Out Door]]* (1979)
* *[[Coda (álbum)|Coda]]* (1982)

## Kaypipas qhaway
* The Yardbirds
* The Honeydrippers
* The Firm
* Page & Plant
## Hawa t'inkukuna
Eagles

**Eagles** (inlish simi, *Agiyakuna*) nisqaqa huk *country rock wan [[hard rock]]* kusituymi, Los Angeles llaqtayuq  Hukllachasqa Amirika Suyukunapi). 1971 watapim rakinakurqan.

## Takiqkuna
* Don Henley 
* Joe Walsh
* Timothy B. Schmit 
* Glen Frey  †
* Randy Meismer 

## Albumkuna
* 1972 *[[Eagles (album)|Eagles]]* #22 USA (Platino)
* 1973 *[[Desperado (album)|Desperado]]* #41 USA (2x Platino), #39 Hukllachasqa Qhapaq Suyu
* 1974 *[[On the Border]]* #17 USA (2x Platino), #28 Hukllachasqa Qhapaq Suyu
* 1975 *[[One of These Nights]]* #1 USA (4x Platino), #8 Hukllachasqa Qhapaq Suyu
* 1976 *[[Hotel California]]* #1 USA (26x Platino), #2 Hukllachasqa Qhapaq Suyu
* 1979 *[[The Long Run]]* #1 USA (7x Platino), #4 Hukllachasqa Qhapaq Suyu
* 2007 *[[Long Road Out Of Eden]]* #1 USA (7x Platino) , #1 Hukllachasqa Qhapaq Suyu

## Willay pukyukuna

## Hawa t'inkikuna

* Ufisyal site
James M. Buchanan

**James McGill Buchanan** sutiqpa runaqa, (*   paqarisqa Murfreesboro llaqtapi -  wañusqa Blacksburg llaqtapi), huk  Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqta musiku yachaqpas qarqan, musiku yachaypa kamaqninsi.

 Nobel Suñay Musikupi chaskirqan. 1986 watapiqa chiqniq.  

Tayta: Frank Samuelson, Hampiqhatuq; Mama: Ella Lipton. 

Yachaywasi: 

Alma mater: Chicago Yachay sunturnin, Tennesssee Yachay sunturnin 
## Qillqasqankuna
* Public principles of Public Debt (1958).
* Hacienda pública (1960)
* El cálculo del consentimiento, (The calculus of Consent. Logical Foundations of Constitutional Democracy) (en colaboración con Gordon Tullock) (1962).
* Cost and Choice. An inquiriy in economic theory (1969).
* Teoría de la elección pública (1972).
* El sector público en las economías de mercado (1979).
* The public finances. An introductory textbook (1980). Versión española ISBN 84-7130-366-3

## Suñaykuna
* 1986: Nobel Suñay
 
## Kaypipas qhaway
* Musiku

## Hawa t'inkikuna
António Vieira

**António Vieira** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Lisboa llaqtapi -  wañusqa Bahía llaqtapi) huk  mama llaqtayuq hisuyta  munqhim chiqa yachaqpas qarqan.

## Qillqasqankuna

** Sermão da Sexagésima
** Sermão de São José* (1642)
** Maria Rosa Mística
** Sermão de Santo António aos Peixes
** Sermão de Nossa Senhora do Rosário
** Sermão da Quinta Dominga da Quaresma
** Sermão do Mandato
** Sermão Segundo do Mandato
** Sermão de Santa Catarina Virgem e Mártir
** Sermão Histórico e Panegírico
** Sermão da Glória de Maria, Mãe de Deus
** Sermão da Primeira Dominga do Advento* (1650)
** Sermão da Primeira Dominga do Advento* (1655)
** Sermão de São Pedro
** Sermão da Primeira Oitava de Páscoa
** Sermão nas Exéquias de D. Maria de Ataíde
** Sermão de São Roque
** Sermão de Todos os Santos
** Sermão de Santa Teresa e do Santíssimo Sacramento
** Sermão de Santa Teresa
** Sermão da Primeira Sexta-feira da Quaresma* (1651)
** Sermão da Primeira Sexta-feira da Quaresma* (1644)
** Sermão de Santa Catarina* (1663)
** Sermão do Mandato* (1643)
** Sermão do Espirito Santo
** Sermão de Nossa Senhora do Ó* (1640)
** Quarta parte, licenças e privilégio real
** Sermão pelo Bom Sucesso das Armas de Portugal
** Sermão da Segunda Dominga da Quaresma* (1651)
** Maria Rosa Mística Excelências, Poderes e Maravilhas do seu Rosário
** Sermão das Cadeias de São Pedro em Roma pregado na Igreja de S. Pedro. No qual sermão é obrigado, por estatuto, o pregador a tratar da Providência, ano de 1674
** Sermão do Bom Ladrão* (1655)
** Sermão da Dominga XIX depois do Pentecoste* (1639)
** Sermão XII* (1639)
** Sermão XIII
** Sermão de Dia de Ramos* (1656)
** Quarta Parte em Lisboa na Oficina de Miguel Deslandes
** Sermão do Quarto Sábado da Quaresma* (1640)
** Sermão XIV* (1633)
** Sermão Nossa Senhora do Rosário com o Santíssimo Sacramento
** Sermão XI Com o Santíssimo Sacramento Exposto
** Sermão da Quinta Dominga da Quaresma* (1654)
** Sermão nas Exéquias de D. Maria da Ataíde* (1649)
** Sermão de São Roque* (1652)
** Sermão Segundo do Mandato* (II)
** Sermão do Mandato* (1655)
** Sermão da Epifania* (1662)
** Sermão da primeira Oitava da Páscoa* (1656)
** [[História do Futuro]]* (vol. I)
** História do Futuro* (vol. II)
** Esperanças de Portugal
** Defesa do livro intitulado Quinto Império

## Paypa sutinpi

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
Bartolomé de Las Casas
## Hawa t'inkikuna
António de Oliveira Salazar

**António de Oliveira Salazar** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Vimieiro llaqtapi -  wañusqa Lisboa llaqtapi), huk  mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku qarqan.

Taytan: António de Oliveira (1839–1932); Maman: Maria do Resgate Salazar (1845–1926). 
## Qillqasqankuna

## Kaypipas qhaway
* Purtugalpa wiñay kawsaynin

## Willay pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
Carlos Ramírez Centeno

**Carlos Fernando Ramírez Centeno** sutiyuq runaqa, icha **El Patrón de la Cumbia**, ( paqarisqa El Agustino distritu, Lima llaqtapi -  wañusqa Lima llaqtapi ) huk  mama llaqtayuq takiqmi qarqan. Cumbia piruwpi.

Taytan: Ramírez; Maman: Centeno.Warmi:Churinkuna: (14) Carlos Ramírez Jr., Camila.

Wasiː Luis E. Valcárcel 184 Chacarilla de otero – San Juan de Lurigancho distritu
Yachaywasi: 
## Takikuna
* Serrana mía
* El renegado
* Fe y paciencia
* Gracias

## Diskukuna
;**Álbumkuna **
 

## Kusituy
*  Los Ilusionistas
*  América 
*  Maravilla
*  Grupo Centeno

## Willaypukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Walter León Aguilar
* Pedro Macavilca
* Jose Luis Carballo
* Chacalón
* Enrique Delgado Montes
*  Claudio Morán
## Hawa t'inkikuna

* Carlos Ramírez Centeno: la vida musical de "El patrón de la cumbia” y voz de ‘Colegiala’
Álvaro Cunhal

**Álvaro Barreirinhas Cunhal** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Sé Nova llaqtapi -  wañusqa Lisboa llaqtapi) Purtugal mama llaqtayuq qillqaqninmi kachkan.

Taytan: Avelino Henriques da Costa Cunhal, Maman: Mercedes Simões Ferreira Barreirinhas Cunhal.  Warmi: .

## Qillqasqankuna
 
Colaboró en varios periódicos y es autor de varias obras:
**Rumo à vitória*, (1964);
**O radicalismo pequeno-burguês de fachada socialista*, (1970 e 1971);
**Contribuição ao estudo da questão agrária – I e II*, (1976);
**A revolução portuguesa – o passado e o futuro*, (1976);
**As lutas de classes em Portugal nos fins da Idade Média*, (1980);
**O partido com paredes de vidro*, (1985);
**Discursos políticos – 22 volumes*, (1974-1987);
**Acção revolucionária, capitulações e aventura*, (1994);
**A arte, o artista e a sociedade*, (1996);
**O Aborto – causas e soluções*, (1997);
**A verdade e a mentira na revolução de Abril (a contra-revolução confessa-se)*, (1999).

También fue autor de varias novelas y obras de narrativa, publicadas con el pseudónimo de **Manuel Tiago**, pintor e ensayista:
**Obras literarias** (publicadas con el pseudónimo de Manuel Tiago):
**Até Amanhã, Camaradas*;
**Cinco Dias, Cinco Noites*;
**A Estrela de Seis Pontas*;
**A Casa de Eulália*;
**Fronteiras*;
**Um risco na areia*;
**Sala 3 e outros contos*;
**Os corrécios e outros contos*;
**Lutas e vidas – um conto*.

**Artes Plásticas**:
**Desenhos da Prisão – I e II*.
## Kaypipas qhaway
* Purtugalpa kusituynin
## Willay pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
Leabua Jonathan

**Leabua Jonathan**  sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Leribe llaqtapi -  wañusqa Priturya llaqtapi) huk  mama llaqtayuq pulitiku qarqan. 

Taytan: ; Maman: . Warmi:  Churinkuna (?): .

## Willay pukuykuna

## Kaypipas qhaway
* Suthusuyupa wiñay kawsaynin
* Moshoeshoe I

## Hawa t'inkikuna
Piriturya

**Piriturya** icha **Pretoria** (/prɪˈtɔːriə/; Zulu: ePitoli; Tswana: Tshwane) llaqtaqa  mama llaqtayuq uma llaqtanmi.

## Allpa saywachi
*  mayu

## Wiñay kawsay
Kamasqa wata: 1855

## Pulitika Rakiy
5 rakiy: Eastern, Southern, Central Western, North West wan North East.
## Waki
### Iñiy
 

## Yachachiy
* Yachay sunturkuna: 
**  Pretoria University

## Llaqtapi paqarisqa runakuna
*  Elon Musk

## Kaypipas qhaway
* Bloemfontein
* Kaap llaqtanin

## Hawa t'inkikuna
Maseru

**Maseru**  llaqtaqa  mama llaqtayuq uma llaqtanmi.

## Wiñay kawsay
Kamasqa wata: 1869
## Allpa saywachi
*  Mohokare mayu
## Pulitika Rakiy
5 rakiy: .
## Waki
### Iñiy
 

## Yachachiy
* Yachay sunturkuna: 
**  Maseru University

## Llaqtapi paqarisqa runakuna
*  

## Kaypipas qhaway
* Priturya
* Ladybrand

## Willay pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
Alberto Guillén

**Alberto Guillén Paredes** ( paqarisqa Ariqipa llaqtapi -  wañusqa Mullintu llaqtapi) huk  mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan, harawi qillqaq, awangardistas.

Taytan: Manuel M. Guillén Amat, Maman: Zoila Victoria Paredes.

## Qillqasqankuna
### Harawi
* *Prometeo* (1917).
* *Deucalión* (1920 y 1921).
* *La imitación de nuestro señor Yo* (1921).
* *Laureles* (1925).
* *Epigramas* (1929).
* *Cancionero* (1935). 

## Kaypipas qhaway
* Alberto Hidalgo

## Hawa t'inkikuna
Alfred Deakin

**Alfred Deakin**  sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Melbourne llaqtapi -  paqarisqa Melbourne llaqtapi ), huk ( mama llaqtayuq willay kamayuq, taripay amachaq wan pulitiku qarqan. 

Taytan: William Deakin; Maman: Sarah Bill.  Ñawpaq warmi: Pattie DeakinChurinkuna: (3) Ivy (1883-1997), Stella (1886–1976) wan Vera (1891-1978).

Yachaywasi: Melbourne Law School.

## Qillqaqkuna

## Kaypipas qhaway
* Awstralyapa wiñay kawsaynin

## Hawa t'inkikuna

*
Kiko Ledgard

**Enrique Rodolfo Ledgard Jiménez** sutiyuq runaqa, icha **Kiko Ledgard**  (*  paqarisqa Limaq llaqtapi  -  paqarisqa Madrid llaqtapi), huk  mama llaqtayuq willay kamayuq, kuyu walltaypi aranway pukllaq wan pulitikumi qarqan.

Taytan: Carlos Ledgard Neuhaus; Maman: María Jiménez Correa. Warmi: Ana Teresa Marrou Freundt (1947-1995).Churi: (11).

Yachaywasi: Colegio  (Limaq) 
### Pilikulakuna
* *El embajador y yo* (1968)
* *Dormir y ligar: todo es empezar* (1974)
* *[[Estoy hecho un chaval]]* (1977)
* *Terror en la Selva* (1968)

### Ñawikaruy
* Haga negocio con Kiko. 

### Kuyu walltay
* 

## Suñaykuna
* 
## Kaypipas qhaway
* Ernesto García Calderón
* Humberto Martínez Morosini
* Arturo Pomar
* Pablo de Madalengoitia 

## Hawa t'inkikuna

* IMDb
Georges Duby

** Georges Duby** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Paris llaqtapi - †  wañusqa Le Tholonet llaqtapi) huk  mama llaqtayuq  wiñay kawsay yachaq runam qarqan.
 
Taytan: Duby; Maman: . Warmiː Andrée Duby.

Yachaywasi: .Alma mater: Lyun Yachay Sunturnin.

## Qillqasqankuna
* *La Société aux  dans la région mâconnaise*, Paris, Éditions de l’École des Hautes Études en Sciences Sociales, 1953. Thèse de doctorat d'État.
* *[[L'Économie rurale et la vie des campagnes dans l'Occident médiéval]]*, Paris, Aubier, 1962, 2 volumes.
* *Hommes et structures du Moyen Âge*, Paris, Mouton, 1973; rééd. en deux volumes : *Seigneurs et Paysans* et *La Société chevaleresque*, Paris, Flammarion, 1988.
* *Guerriers et Paysans, s : premier essor de l'économie européenne*, Paris, Gallimard, 1973.
* *Les Trois Ordres ou L'Imaginaire du féodalisme*, Paris, Gallimard, 1978 .
* *Le Chevalier, la Femme et le Prêtre : le mariage dans la France féodale*, Paris, Hachette, 1981 .
* *Guillaume le Maréchal ou Le meilleur chevalier du monde*, Paris, Fayard, 1984 . Biographie de Guillaume le Maréchal, qui s'élève dans la hiérarchie féodale par ses dons jusqu'à devenir l'un des hommes les plus puissants du royaume d'Angleterre.
* *Mâle Moyen Âge : de l'amour et autres essais*, Paris, Flammarion, 1988, réédition de 2010, .
* *Dames du *, Paris, Gallimard, 1995-1996, 3 volumes:
** I. *Héloïse, Aliénor, Iseut et quelques autres*
** II. *Le souvenir des aïeules*
** III. *Ève et les prêtres*
* *Les Femmes et le pouvoir au *, conférence donnée au Collège de France le 17 février 1994, CD audio, Houilles, Le Livre qui parle, 2009.
* *L'An mil*, Paris, col. « Archives », Julliard, 1967 (rééd. Gallimard, 1980 ).
* *Le Dimanche de Bouvines (27 juillet 1214)*, Gallimard « Trente journées qui ont fait la France », Paris, Gallimard, 1973 . Duby y montre qu'un historien des Annales peut aussi, à l'occasion, traiter d'un événement : la bataille de Bouvines.
* Avec Andrée Duby, *Les procès de Jeanne d'Arc*, Paris, Gallimard, 1973.
* *L'Europe au Moyen Âge* (art roman, art gothique), Paris, Arts et Métiers Graphiques, 1981.
;Histoire de l'art
* *Adolescence de la chrétienté occidentale*, *L'Europe des cathédrales* et *Fondement d'un nouvel humanisme*, Genève, Skira, 1966-1967, 3 volumes ; repris en un volume sous le titre *Le Temps des cathédrales : l'art et la société (980–1420)*, Paris, Gallimard, 1976 (Grand Prix Gobert de l'Académie française 1977) .
* *Saint Bernard : l'art cistercien*, Paris, Arts et Métiers Graphiques, 1976.

## Suñaykuna
* Commandeur de la Legion of Honour.
* Grand officier de l'ordre national du Mérite Grand officier de l'ordre national du Mérite.
* Commandeur de l'ordre des Palmes académiques Commandeur de l'ordre des Palmes académiques.
* Commandeur dans l’ordre des Arts et des Lettres.
* Chevalier du Mérite agricole.
 
## Willay pukyukuna


## Kaypipas qhaway
* Ransiyapa wiñay kawsaynin
* Charles-Edmond Perrin
* Monique Zerner
* Gabrielle Démians d'Archimbaud
* Collège de France

## Hawa t'intikuna
Pablo de Madalengoitia

**Pablo de Madalengoitia Aubry** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Limaq llaqtapi  -  paqarisqa Limaq llaqtapi  -  ) huk { ) huk  mama llaqtayuq willay kamayuq, kuyu walltaypi aranway pukllaq wan pulitikumi qarqan.

Taytan:  Pablo de Madalengoitia Albrecht; Maman: Natalia Aubry. Warmi: Carmen Ferreyros Pérez de Velazco.Churi: Rafael.

Yachaywasi: Colegio de la Inmaculada (Limaq) 
### Aranway
*
### Ñawikaruy

### Kuyu walltay
* 

## Suñaykuna
* 
## Kaypipas qhaway
* Ernesto García Calderón
* Humberto Martínez Morosini
* Arturo Pomar
* Kiko Ledgard 

## Hawa t'inkikuna
*
John Henry Newman

**John Henry Newman** santu sutiyuq runaqa ( paqarisqa London llaqtapi -   wañusqa Birmingham llaqtapi) huk  mamá llaqtayuq Kathuliku Inlisya santu. Uwispu wan  santu. 

Taytan: John Newman, Maman:Jemina Fourdrinier. 
## Qillqaqaskuna
* Vía Media
* Ensayo sobre el Desarrollo de la Doctrina Cristiana. 
* Apologia Pro Vita Sua
* Grammar of Assent.

## Kaypipas qhaway
* Richard Whately 
* Richard Hurrell Froude

## Hawa t'inkikuna
Sancho Gracia

**Félix Ángel Sancho Gracia  ** sutiyuq runaqa icha **Sancho Gracia** (*  paqarisqa Madrid llaqtapi -  wañusqa Madrid llaqtapi) huk  mama llaqtayup aranway pukllaqmi qarqan. 

Taytan:  Sancho, Maman: Gracia.Warmi: Noela Aguirre Gomensoro. Churikuna: Rodrigo, Félix wan Rodolfo.

## Pilikulakuna

## Suñaykuna
* Calabuch de Honor Suñay (2003)
## Willay pukyukuna
## Kaypipas qhaway
* Curro Jiménez
* Margarita Xirgu

## Hawa t'inkikuna

* IMDb
Martin Wuttke

**Martin Wuttke** sutiyuq runaqa  (*  watapi paqarisqa Gelsenkirchen llaqtapi -  ), huk  mama llaqtayuq aranway pukllaqmi.
 

Taytan:  Wuttke; Maman: . Warmi:  Margarita Broich.Churinkunaː (3).

Alma materː  .
## Pilikulakuna

## Suñaykuna
* Nestroy Suñay

## Kaypipas qhaway
* Alimanyapa Kuyuq wankillinin
* Quentin Tarantino
* Luis Buñuel
## Hawa t'inkikuna
Christoph Waltz

**Christoph Waltz** sutiyuq runaqa  (*  paqarisqa Wien llaqtapi -  ), huk  mama llaqtayuq aranway pukllaqmi.
 

Taytan:  Johann Waltz; Maman: Elisabeth Urbancic. Warmi:  Judith Holste.Churinkunaː (4).

Alma materː  .
## Pilikulakuna

## Suñaykuna
* Oskar Suñay

## Kaypipas qhaway
* Alimanyapa Kuyuq wankillinin
* Quentin Tarantino
* Martin Wuttke
## Hawa t'inkikuna
Víktor Onopko

**Víktor Savélievich Onopko** (Rusu simipi: *Виктор Савельевич Онопко  *), (*  paqarisqa Luhansk llaqtapi   -  ) huk  mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi qarqan.

## Klubkuna

## Kaypipas qhaway
* Ukranyapa Piluta hayt'aqnin
* Serhiy Onopko

## Hawa t'inkikuna
Igor Simutenkov

**Igor Vitálievich Simutenkov** (Rusu simipi: *Игорь Витальевич Симутенков  *) sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa Moskwa llaqtapi   -  ) huk  mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi qarqan.

## Klubkuna

## Kaypipas qhaway
* Rusiyapa Piluta hayt'aqnin
* Igor Akinfejev

## Hawa t'inkikuna
Iwrupisyun Taki Atipanakuy

**Iwrupisyun Taki Atipanakuy** (Ransis simipi: Concours Eurovision de la chanson), icha **Iwrupisyun** icha **Eurovision**, wata chawpisuyu taki atipanakuyqa, takiqkuna takichkanku Iwrupa suyukunamanntin.  

## Suyukuna

## Atipaqkuna
Silvía Nótt

**Silvía Nótt** (Inlis simipi: Silvia Night) icha **Silwya Tuta** huk Islandya mama llaqtayuq takiq, aranway pukllaqpas. 2006 Iwrupisyun Taki Atipanakuy Islandyapaq karqanmi, Congratulationsmi takirqan.
Hugo Haase

*Hugo Haase*' sutiyuq runaqa ( paqarisqa Allenstein, Olsztyn llaqtapi -  wañusqa Berlin llaqtapi)  mama llaqtayuq pulitikum qarqan, Alimanyap Susyaldimukrata Partidunpi (SPD) wankurisqa.  

Alma materː Königsberg Yachay sunturnin.

Taytanː Nathan Haase; Mamanː Pauline Anker

## Kaypipas qhaway
* Alimanyapa wiñay kawsaynin
* August Bebel
* Friedrich Ebert

## Hawa t'inkikuna
August Bebel

**Ferdinand August Bebel** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Deutz llaqtapi -  wañusqa Passug Churwalden llaqtapi), huk  mama llaqtayuq pulitikum qarqan, Alimanyap Susyaldimukrata Partidunpi (SPD) wankurisqa.  

Taytanː Johann Gottlob Bebel; Mamanː Wilhelmine Johanna Simon.

## Kaypipas qhaway
* Alimanyapa wiñay kawsaynin
* Hugo Haase
* Friedrich Ebert
* Ferdinand Lassalle
## Hawa t'inkikuna
Ferdinand Lassalle

**Ferdinand Johann Gottlieb Lassal**  sutiyuq runaqa  icha **Ferdinand Lassalle** ( paqarisqa Breslau llaqtapi -  wañusqa Passug Carouge llaqtapi), huk  mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitikum qarqan, Alimanyap Susyaldimukrata Partidunpi (SPD) wankurisqa.  

Taytanː Heyman Lassal (1791-1862); Mamanː  Rosalie Heitzfeld (1797-1870).

## Kaypipas qhaway
* Alimanyapa wiñay kawsaynin
* Hugo Haase
* Friedrich Ebert
* August Bebel
## Hawa t'inkikuna
LeBron James

**LeBron Raymone James** (*  paqarisqa Akron llaqtapi -  ),  Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq isanka rump'u
 
Mamanː Gloria James.

## Klubkuna
* Cleveland Cavaliers (2003-2010)
* Miami Heat (2010-2014)
* Cleveland Cavaliers (2014-2018)
* Los Angeles Lakers (2018-)
## Suñaykuna

* 3 NBA Atipaq (2012, 2013, 2016)
* 4 MVP (2009, 2010, 2012, 2013)
* 3 MVP NBA Finales (2011-12, 2012-13, 2015-16)
* 2 MVP del All-Star (2006, 2008)
* Qori Medalla - Apuwasinyuq pukllaykuna 2008, Apuwasinyuq pukllaykuna 2012.

## Kaypipas qhaway
* Isanka rump'u
* Apuwasinyuq pukllaykuna 
* Yao Ming
* Kobe Bryant

## Hawa t'inkikuna
Irmã Dulce Pontes

**Santa Dulce Pontes** S.M.I.C.,   Maria Rita de Souza Pontes sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Salvador llaqtapi - † wañusqa Salvador llaqtapi) huk Kulumbya mama llaqtap kathuliku Santu karqan.

 Santa Dulce Pontes raymi p'unchawninmi.

Taytan: Augusto Lopes Pontes; Maman: Dulce Maria de Souza.

## Kaypipas qhaway
* Kathuliku inlisya
* Geraldo Majella Agnelo
* Simões Filho

## Hawa t'inkikuna
Junípero Serra

** Junípero Serra Ferrer** OFM sutiyuq rumaqa (*   paqarisqa  Petra, Ispaña - †  Monterrey) huk  kathuliku taytakura wan santu qarqan.

28 ñiqin chakra yapuy killapi Junípero Serra raymi p'unchawninmi.

Taytan: Antonio Serra; Maman: Margarita Ferrer.

## Kaypipas qhaway
* Pedro de Betancur
* María de León Bello y Delgado

## Willay pukyukuna

 
## Hawa t'inkikuna