Andrés Alencastre Gutiérrez

**Andrés Alencastre Gutiérrez**, **Anris Alinkastri Yutirris** sutiyuq runaqa, **Killku Warak'a** (sutillkun) nisqapas ( paqarisqa Lanki llaqtapi, K'anas pruwinsyapi, Qusqu suyupi, Piruwpi,  wañuchisqa) piruwki, Runa Simipi kastilla simipipas qillqaqmi karqan. José María Arguedas 1955 watapi qillqarqan, 18 ñiqin pachakwatamanta lliw qhichwa simipi qillqaqkunamanta aswan allinmi, nispa.

## Kawsasqan
Anrisqa 1909 watapi paqarirqaspa taytanpa asindanpi wiñarqan Parq'u llaqtapi Lanki qucha patanpi. Parq'upiqa ch'ulla ukhuyuq huch'uy yachay wasimansi rirqan  auf, chaymantataq Qusqu llaqtapi Salisyanu chawpi yachay wasiman, chaymantas *Colegio Nacional de Ciencias* nisqaman, 1929 watakama. 1921 watapis chakra runakuna Leopoldo sutiyuq taytanta wañuchirqan.

1940 watamanta 1945 watakamas Qusqu llaqtapi Mama Llaqtap San Antonio Abad Yachay Sunturninpis yachachiyta yachaqarqan, *Piruwpi qillqay yachachiy* nisqamanta tukunapaq qillqaspa. Chaypacha ñawpaq harawinkunatas qillqarqan kastilla simipi, ahinataq *Puna desolada*, *Maizalito quebradino*, *En la laguna de Layo* nisqata. Ñawpaq kaq aranwaynin *Pongo Killkito* nisqas kaqran, qhichwa simipis, Qusqu suyupi huk ayllu llaqtakunapis pukllasqa. *Illimani* nisqa harawinpaq Buliwyapi huk suñaytas chaskirqan. Chay pachamanta *Kilku Warak’a* (icha *Killku Warak’a*) sutinchakurqan.

Sikuwani llaqtapi Mamallaqta Yachaywasi *Matiya Pumaqhawa* nisqapi kastilla simitas yachachirqan, chaymantataqsi Qusqupi yacha sunturpi qhichwa simita. 1960 *Qhichwa simip t'uqyaynin, sut'iyaynin, ñiqinchayninmanta* nisqamanta qillqaspa dukturyarqan.

1950 watapis uyancharqan *Los arrieros*, *Ch’allakuy*, *El ayllu de Qhapatinta*, *El pongo Killkito*, *Los cumpleaños de Catita* nisqa aranwaykunata *Dramas y comedias del Ande* nisqa liwrunpi. 1952 watapitaqsi *Taki parwa* nisqa liwru lluqsirqan kimsa chunka harawiyuq qhichwa simipi, 1960 watapis *Taki ruru* 32 harawiyuq, 1972 watapitaqsi *Yawar para*.

Manaña yachay sunturpi llamk'arqaspa *El Descanso* (Samaykuy) nisqa ayllunpa wasinmansi aysakurqan.  huk chakra runakunas payta huk chukllapi Paqupampa llaqtapi sipirqanku, illapawan amachakuykachaptinpas. Ayantapas mut'uchirqanku.

## Qillqasqankuna
### Qhichwa simipi harawinkuna
* *Taki parwa* (Qusqu, 1955)
* *Taki ruru* (Qusqu, 1964)
* *Yawar para* (Qusqu, 1967)
* *Qori hamanq'ay * (Qusqu, 1980)

### Willay p'anqapi qillqasqan
* *Fonética, semántica y síntaxis quechua* (Qusqu, 1953)
* *Método sencillo para aprender el idioma quechua* (Dirección de Proyección Social, Universidad Nacional de San Antonio Abad del Cuzco, Qusqu, 1972)

### Qhichwa simipi aranway
* *Dramas y comedias del Ande* (Qusqu, 1955)
** *Cállaky*
** *El pongo Kilkito*

## Ñawinchana
* José María Arguedas (1955): *Taki parwa y la poesía quechua de la República*. Letras peruanas IV (12), S. 73.
* Roxana Quispe Collantes (2019): *Yawar Para, Kilku Warak’aq, Andrés Alencastre Gutiérrezpa harawin pachapi, Qosqomanta runasimipi harawi t’ikrachisqa, ch’ullanchasqa kayninpi*. Dukturyanapaq qillqasqan, Lima 2019.

## Hawa t'inkikuna
* La dolorosa contradicción de Kilku Warak’a, el poeta quechua más importante del siglo XX. Introducción y traducción de poemas por Odi Gonzáles (kastilla simipi)
* Deux pièces "costumbristas" qhišwa de Killku Warak'a (Andrés Alencastre G.) présentées par Georges Dumézil, Professeur au Collège de France. Journal de la Société des Américanistes. Tome 43, 1954. pp. 1-82. (PDF)
* Cesar Levano: ''Poesía y Tragedía'' (kastilla simipi)
* Manuelcha y su Guitarra: Andres Alencastre, ''Puma'' (youtube)

## Kaypipas qhaway
*Qhichwa simi kapchiy