open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Suyruqucha (Anqash)

**Suyruqucha** nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Waywash wallapi, huk qucham, Anqash suyupi, Bolognesi pruwinsyapi, Suyruqucha rahup kinrayninpi.

## Kaypipas qhaway
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Waywash urqukuna
Chupasapa achuqalla

**Chupasapa achuqalla** icha **Achuqalla** chaylla, Chinchaysuyupi **Waywash**, kichwapi **Chukuri** *(Mustela frenata)* nisqaqa huk uchuylla aycha uquq ñuñuq uywam, achuqallam, Awya Yalapi kawsaq. Allpa ukhupi kawsaq ukuchakunatam mikhun.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Atuq

**Atuq** *(Vulpini;* latin simimanta *vulpes)* nisqakunaqa huk aycha uquq ñuñuq uywakunam.

Antikunapi qhichwa simipi *atuq* nispaqa sapsilla antikuna atuq *(Pseudalopex culpaeus)* nisqamanta rimaytam munanchik. Ichataq allqu rikch'aq aylluman kapuq huk rikch'aqkunam *atuq* nisqa.

Kaymi huk atuq nisqa rikch'aqkuna:
* Antikuna atuq *(Pseudalopex culpaeus)*: Awya Yalapi (Antikunapi) kawsaq;
* Sichura atuq *(Pseudalopex sechurae)*: Awya Yalapi (Piruwpa, Ikwadurpa chalanpi, Chapari nisqapi) kawsaq;
* Puka atuq *(Vulpes vulpes)*: Chincha Awya Yalapi Iwrupapi Asyapipas kawsaq;
* Uqi atuq *(Vulpes velox)*: Chincha Awya Yalapi kawsaq;
* Chincha atuq *(Alopex lagopus)*: Chincha suyukunapipas kawsaq;
* Mayu atuq *(Chrysocyon brachyurus)*: Chincha Awya Yalapi kawsaq
* Palyan atuq

## Lluta yachaytarpuy
Atuqwan tupar wapsanki, manchakanki; simiki pashtanchu .

## khawanakuna

## Hawa t'inkikuna
Sichura atuq

**Sichura atuq** *(Lycalopex sechurae = Pseudalopex sechurae = Dusicyon sechurae)* nisqaqa huk aycha uquq ñuñuq uywam, Piruwpa, Ikwadurpa chalanpi kawsaq.

Sichura nisqa ch'in pachapi kawsaq atuqmi.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Nueva Jerusalén

**Nueva Jerusalén** (Musuq Yerushalayim) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Esmeraldas markapi, Kininti kitipi, huk llaqtam. Nueva Jerusalén llaqtapiqa 5.000-chá runakuna tiyanku.
Añawaya

**Añawaya**, **anaguilla** icha **canlla** (*Adesmia spinosissima*) nisqaqa huk yuram, Antikunapi kawsaq  (chaqallu yura rikch'aq ayllu).
Achuqalla

**Achuqalla** icha **Unchuchukuy**, kichwapi **Chukuri** (genus *Mustela*) nisqakunaqa huk aycha uquq ñuñuq uywakunam.

## Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
* Chupasapa achuqalla *(Mustela frenata)*
* Aytaka *(Mustela africana)*
* Uchuy achuqalla *(Mustela nivalis)*
* Chutuchupa achuqalla *(Mustela erminea)*

## Pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
Salvador Allende

**Salvador Guillermo Allende Gossens** sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa Valparaíso llaqtapi - †  wañusqa Santiago de Chile llaqtapi), huk  mama llaqtayuq hampikamayuq wan pulitiku karqan. 

1970 watamanta 1973 watakamam ñawpaq kuti Chilipa Umalliqnin karqan.

Taytan: Salvador Allende Castro; Maman: Laura Gossens Uribe.Ñawpaq warmi: Hortensia Bussi Soto.Churinkuna: Laura wan Isabel.

Yachaywasi: Liceo Tacna (Taqna), Liceo Valdivia (Iquique) wan Liceo Eduardo de la Barra (Valparaíso).

Alma mater: Chili Yachay suntur.

## Qillqashqakuna
Kastilla simipi:

Inlish simipi:
*

## Kaypipas qhaway
* Chilipa wiñay kawsaynin
* 

## Hawa t'inkikuna

* (Kastilla simipi):
** Ficha biográfica en el sitio de la Biblioteca del Congreso Nacional de Chile
** Especial Sepiensa.cl sobre los 30 años del golpe
** La Unidad Popular
* El exilio chileno
** Museo de la Solidaridad Salvador Allende
** Fundación Salvador Allende
** Mapa de entorno del Palacio de la Moneda
** El trienio marxista chileno, por José Ignacio del Castillo

* (Inlish simipi):
**
Franz Beckenbauer

**Franz Anton Beckenbauer** sutiyuq runaqa, "Kaiser" nispa qayasqapas, (*  paqarisqa München (Alimanya) llaqtapi) huk piluta hayt'aqmi, Alimanya mama llaqtayuq. 1974 watapi Kunti Alimanya quchuntinwan Piluta Hayt'ay Pachantin Kupatam ayparqan.

## Klubkuna

## Suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Piluta hayta'y (Alimanya)

## Hawa t'inkikuna

* Franz Beckenbauer bio ifhof.com - International Football Hall of Fame.
Johan Cruyff

**Hendrik Johannes Cruijff** sutiyuq runaqa, "Jopie" qayay sutiyuq, (*  paqarisqa Amsterdam llaqtapi -  wañusqa Barcelona llaqtapi), huk  mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi, pukllaykamachiqpas.

## Klubkuna

## Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa

## Suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Piluta hayt'ay (Urasuyu)

## Hawa t'inkikuna

* Web Site - Johan Cruyff
* Web Site Johan Cruyff Foundation
* Web Site Cruyff Academics International
* Qillqa Johan Cruyff - Web site FIFA
* International Football Hall of Fame: Johan Cruyff

.
Kunturiri rit'i urqu (Pukarani)

**Kunturiri** (*Condoriri *) nisqaqa Antikunapi, Buliwya mama llaqtapi, huk rit'i urqum,  Chuqiyapu suyupi, Antikuna pruwinsyapi, Pukarani munisipyu, Wayna P'utuqsi kantun. Pikchunqa mama quchamanta 5.648 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Chakaltaya
* Ch'iyar Juqhu
* Ch'iyar Quta
* Kunturiri 5.762 m, Kunti Wallapi
* Qillwani
* Warawarani
* Wayna P'utuqsi 
## Pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
* Pukarani munisipyu: yupaykuna, saywitu
Chawpi Walla (Buliwya)

**Chawpi Walla (Buliwya)** (*Cordillera Central (Bolivia)*) nisqaqa ancha hatun urqukunam, Antikunapi,  Buliwyapi. Uturunku nina urquqa llapan urqukunamanta aswan hatunmi.
   
## Aswan hanaq urqukuna

## Iñi
* Buliwyap Antikunan
* Qhapaq Walla (Buliwya)
* Kunti Walla (Buliwya) 
* Anti Walla (Buliwya)
* Azanaques walla
* Apulupampa walla
* Chichas walla
* Kimsa Krus walla
* Lipis walla
* Los Frailes walla

## Hawa t'inkikuna
Buliwyap Antikunan

**Buliwyap Antikunan** (*Cordillera de los Andes de Bolivia*) nisqaqa ancha hatun urqukunam, Antikunapi, Buliwyapi. Sahama nina urquqa llapan urqukunamanta aswan hatunmi.
 
## Rakiykuna
* Kunti Walla (Buliwya), Chawpi Walla (Buliwya), Anti Walla (Buliwya),  Qhapaq Walla (Buliwya) 
** Apulupampa walla  
** Kimsa Krus walla  
** Chuqiyapu walla 
** Asanaki walla
** Los Frailes walla
** Chichas walla
** Lipis walla 
## Aswan hanaq urqukuna

x wañusqa ariq

## Kaypipasqhaway
* Piruwpi Antikuna
Buliwyap Kunti Wallan

**Puliwyap Kunti Wallan** icha **Ariq Walla** (*Cordillera Occidental de Bolivia / Cordillera Volcánica*) nisqaqa Antikunapi huk wallam, Puliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, Paqaqi pruwinsyapi, P'utuqsi suyupi, Chinchay Lipis pruwinsyapi, Urin Lipis pruwinsyapipas, Uru Uru suyupi, Atawallpa pruwinsyapi, Ladislao Cabrera pruwinsyapi, Sajama pruwinsyapipas, Chili mama llaqtapipas, Antofagasta suyupi, El Loa pruwinsyapi, Arika Parinaqutapas suyupi, Parinaquta pruwinsyapi. Sajama nina urquqa llapan urqukunamanta aswan hatunmi.

## Allpa saywachi
* **[[Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna|Puliwyapi amachasqa sallqa suyu]]:**  Eduardo Abaroa anti fauna mama llaqta risirwa
* **[[Chilipi amachasqa sallqa suyukuna|Chilipi amachasqa sallqa suyu]]:** Lawqa mama llaqta parki
* **[[Qucha]]kuna:** Asnaq qucha (Urin Lipis) - Asnaq qucha (Chinchay Lipis) - Challwiri kachi qucha - Chiwana kachi qucha - Challwiri q'umir qucha -  Hatun Wayllaqucha - Hura Sukha qucha - Kalina qucha (Busch qucha) - Kañapa qucha - Pukaqucha - Qhusi qucha - Q'umirqucha - Qurutu qucha - Quwiphasa kachi qucha - Ukhuqucha - Uyuni kachi qucha - Wayaqi qucha - Yuraqqucha 
* **[[Mayu]]kuna:** Kachimayu - San Pawlu mayu

## Aswan hanaq urqukuna

## Iñi
* Puliwyap Antikunan
* Chawpi Walla (Puliwya)
* Anti Walla (Puliwya)
* Qhapaq Walla (Puliwya)
## Pukyukuna

* Saywitu: Chinchay Lipis pruwinsya
* Saywitu: Urin Lipis pruwinsya
* www.indexmundi.com
* www.summitpost.org

## Hawa t'inkikuna
Anti Walla (Buliwya)

**Anti Walla (Buliwya)** (*Cordillera Oriental (Bolivia)*) nisqaqa Buliwya suyupi huk wallam, Antikunapi, Quchapampa suyupi, Santa Krus suyupipas.   
 
## Aswan hanaq urqukuna

## Kaypipas qhaway
* Buliwyap Antikunan
* Chawpi Walla (Buliwya) 
* Kunti Walla (Buliwya)
* Qhapaq Walla (Buliwya)
Qhapaq Walla (Buliwya)

**Qhapaq Walla (Buliwya)** icha **Chuqiyapu walla** (kastilla simipi: *Cordillera Real (Bolivia) / Cordillera de La Paz*) nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi, huk wallam, Buliwyap Kunti Wallanpi. Illimani rit'i urquqa (6.438 m) llapan urqukunamanta aswan hatunmi.
 
## Aswan hanaq urqukuna

## Kaypipas qhaway
* Buliwyap Antikunan
* Apulupampa walla  
* Kimsa Krus walla
* Anti Walla (Buliwya)
* Chawpi Walla (Buliwya) 

## Pukyukuna

* www.altiplanoextreme.com/
* American Alpine Club, American Alpine Journal, N.Y. 1974
* Yossi Brain, Bolivia - a Climbing Guide, Seattle 1999, r. 83
## Hawa t'inkikuna
* www.peakbagger.com / Qhapaq Walla
* www.rgs.org
* summitpost.org
Piruwpi Antikuna

**Piruwpi Antikuna** (*Cordillera de los Andes del Perú*) nisqakunaqa wallakunam, Antikunapi, Piruwpi. Waskaran urquqa llapan urqukunamanta aswan hatunmi (6.746 m hanaq).

## Aswan hanaq urqukuna

  
## Wallakuna

## Iñi
## Pukyukuna

* www.allthemountains.com Piruwpa Antikunan
* www.peakbagger.com / Piruwpa Antikunan
## Hawa t'inkikuna
Uwe Seeler

**Uwe Seeler**, "Uns Uwe" sutipaq, (*5 ñiqin ayamarq'a killapi - 1936 paqarisqa Hamburg (Alimanya) llaqtapi -  ) mama llaqtayuq Alimanya piluta hayt'aqmi.

Tayta: Erwin Seeler

Seeler Ilka Buck
## Klubkuna

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna

**Uwe Seeler bio ifhof.com - International Football Hall of Fame.
* Alimanya simipi
** Uwe Seeler Traditionself
** Uwe Seelers Länderspiele und -tore
**  Viele nie veröffentlichte Seeler-Bilder
** Uwe Seelers Ligaspiele und -tore
Miguel Angel

**Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni**, Miguel Angel sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa Caprese llaqtapi, Italyapi - † wañusqa Roma llaqtapi), huk  mama llaqtayuq wasichay kamayuqmi (arkitiktu), ch'iquqm (iskultur), llimphiqmi, tarina kamaqmi, pachaykamay yachaqmi, quyllur yachaqmi, pacha yachaqmi, pacha tupuy yachaqmi, yura yachaqmi, chaqllisinchi yachaqpas qarqan.

Taytan: Ludovico di Leonardo Buonarroti Simoni, Maman: Francesca di Neri del Miniato di Siena.

## Rikchakuna

File:Michelangelo Bacchus.jpg|
File:Firenze.Palvecchio.500.Michelangelo2.JPG|
File:Autori vari, arca di san domenico, angelo reggicandelabro di michelangelo, 1494, 01.jpg|
File:Madonna michelangelo1.jpg|Madonna
File:Leda and the Swan, After Michelangelo.jpg|Leda 
File:Michelangelo pietà rondanini.jpg|*Pietà Rondanini*

File:StPetersDomePD.jpg|
File:Dying slave Louvre MR 1590.jpg| 
File:Rebellious Slave (Michelangelo).jpg|
File:Andr37.jpg| Ganymede, copia de 1532.
File:Buonarotti-scala.jpg|Madonna
File:Michelangelo's Pieta 5450 cut out black.jpg|


## Kaypipas qhaway
* Italyapas llimphiy
* Renacimiento
* Hulyu II
* Gian Lorenzo Bernini
* Leonardo da Vinci
* Raffaello Sanzio
## Hawa t'inkikuna

* Biografía y proyectos
* Pinturas ampliables de Miguel Ángel Buonarroti
* Pinturas de Miguel Ángel
* Otra Biografía
* Michelangelo
* Biografía de las vidas de Vasari edición Torrentina 1560
* Artehistoria.com
Fernando Hierro

**Fernando Ruiz Hierro**, "Gran Capitán" sutipaq, (*  paqarisqa Vélez-Málaga (Ispaña) llaqtapi -  ) mama llaqtayuq Ispaña piluta hayt'aqmi.

Tayta: 

## Klubkuna

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna

* Kastilla simipi
** Historial de Hierro en Realmadridfans.org
** Ficha del jugador en BDFutbol.com
Kunti Walla (Piruw)

**Kunti Walla (Piruw)** nisqaqa (kastilla simipi: *Cordillera Occidental (Peru)*) Antikunapi, Piruw mama llaqtapi, huk ancha hatun wallam. Waskaran urquqa (6.768 m) llapan urqukunamanta aswan hatunmi.

## Aswan hanaq urqukuna

## Wallakuna
* Yuraq Walla 
* Waywash walla 
* Rawra walla  
* Chila walla  
* Hamp'atu walla 
* Ariq Walla 
* La Viuda walla
* Paryaqaqa walla
* Yawyu walla 
* Chawpi Walla (Piruw)
* Yana Walla  
* Barroso walla

## Kaypipas qhaway
* Piruwpi Antikuna
* Anti Walla (Piruw)
* Waskaran mama llaqta parki 
* Pallqaqucha 

## Hawa t'inkikuna
* Yuraq Wallap saywitunkuna
* www.peakbagger.com / Kunti Walla (Piruw)
Jacobus Henricus van't Hoff

**Jacobus Henricus van't Hoff** (*30 ñiqin chakra yapuy killapi - 1852 paqarisqa Rotterdam (Urasuyupi) llaqtapi, - † 1 ñiqin pawqar waray killapi - 1911 wañusqa Steglitz-Berlín (Alimanya) llaqtapi; huk kawsay yachaymanta hampi yachaymantapas yachaqsi karqan. 

1901 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Chaqllisinchipi Hampi Yachaytaqpi).

## Kaypipas qhaway
## Hawa t'inkikuna
* Página web del Instituto Nobel, Premio Nobel de Química 1901
Amedeo Avogadro

**Lorenzo Romano Amedeo Carlo Avogadro, conte di Quaregna e Cerreto** sutipaq runaqa ( paqarisqa Torino (Italya) llaqtapi;  wañusqa Torino (Italya) llaqtapi) huk kawsay yachay, chaqllisinchi, hampi yachaymantapas yachaqsi karqan. 

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna
*
Lipis walla

**Lipis walla** (*Cordillera de Lípez*) nisqaqa ancha hatun urqukunam, Antikunapi, Chawpi Urqukunapi, Buliwyapi, Arhintinapipas. Uturunku nina urquqa llapan urqukunamanta aswan hatunmi.
  
## Aswan hanaq urqukuna

## Iñi
* Buliwyap Antikunan
* Chawpi Walla (Buliwya) 
* Anti Walla (Buliwya)
* Kunti Walla (Buliwya)

## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Urin Lipis pruwinsya, Uturunku, Lipis.
Kallawaya walla

**Kallawaya walla** (kastilla simipi: *Cordillera de Carabaya*) nisqaqa Antikunapi, Piruw mama llaqtapi, huk wallam.. Allin Qhapaq urquqa (5.780 m / 5.800 m) llapan urqukunamanta aswan hanaqmi.
 
## Aswan hanaq urqukuna

## Kaypipas qhaway
* Anti Walla (Piruw)
* Apulupampa walla
* Raya walla
* Willkanuta walla

## Pukyukuna
* Saywitu: Kallawaya pruwinsya pdf
* www.allthemountains.com / Piruwpi Antikuna
* www.peakbagger.com
Veronica

*huk yura rikch'ana, qhaway **[[Ch'iwa]]** (hatun ch'iwa, hukkunapas)
*huk warmi suti, qhaway **[[Wirunika]]**
*Piruwpi huk urqukunap kastilla simipi sutinkuna, qhaway
****[[Waqaywillka]]**
****[[Willka Wiqi]]**
Rawra walla

**Rawra walla** (kastilla simipi: *Cordillera Raura*) nisqaqa hatun urqukunam, Antikunapi, Piruwpi. Santa Rusa urquqa llapan urqukunamanta aswan hanaqmi (5.706 m hanaq) .

## Allpa saywachi
* Quchakuna: Kawalluqucha - Surasaka (*Surasaca* / *Sura Saca*)
* Mayukuna: Marañun mayu (pukyu)
 
## Aswan hanaq urqukuna

## Kaypipas qhaway
* Waywash walla
* Kunti Walla (Piruw)
* Chawpi Walla (Piruw) 
* Anti Walla (Piruw)

## Pukyukuna

* Saywitu: Rawra walla
* Saywitu: Lawriqucha pruwinsya, Wanuku
* Saywitu: Waywash walla, Rawra walla
* *American Alpine Journal* 1973, p. 367

## Hawa t'inkikuna
* www.peakbagger.com / Rawra walla
Kuntur walla

**Kuntur walla** nisqaqa (kastilla simipi: *Cordillera del Cóndor*) Antikunapi huk wallam, Piruw mama llaqtapi (71%), Ikwadur mama llaqtapipas (29%). 

## Allpa saywachi
* **[[Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa sallqa suyukuna]]:** Ichigkat muja - Kuntur walla mamallaqta parki
* **[[Mayu]]kuna:** Sinipa mayu

## Rikchakuna

Rikcha: Epinecrophylla ornata.jpg|*Epinecrophylla ornata*, huk Kuntur wallapi kawsaq pisqu
Rikcha: Spectacled Bear Barquisimeto.jpg|Anti ukumari *Tremarctos ornatus*


## Hawa t'inkikuna
* www.peakbagger.com / Kuntur walla
Raya walla

**Raya walla** (kastilla simipi: *Cordillera La Raya*) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Antikunapi, huk wallam, Punu suyupi, Qusqu suyupipas.
## Aswan hanaq urqukuna

## Iñi
* Willkanuta walla
* Kallawaya walla
* Qusqumanta Punukama khillay ñan 
* Raya q'asa
* Lankilayu
## Pukyukuna

* Saywitu: Qanchi pruwinsya / K'anas / Melgar
* Saywitu: Lampa pruwinsya
* www.allthemountains.com / Piruwpi Antikuna
Anti Walla (Piruw)

**Anti Walla (Piruw)** (kastilla simipi: *Cordillera Oriental (Peru)*) nisqaqa Piruwpa Antikunanpi huk wallam, Punu suyupi, Qusqu suyupipas. Awsanqati urquqa llapan urqukunamanta aswan hanaqmi (6.384 m hanaq). Piruwpa Anti Wallanpiqa kanmi kay wallakunam:
* Willkapampa walla
* Urupampa walla
* Willkanuta walla
* Kallawaya walla
* Raya walla
* Apulupampa walla, Piruwpi Buliwyapipas
## Aswan hanaq urqukuna

## Iñi
* Kunti Walla (Piruw)
* Chawpi Walla (Piruw) 

## Puykukuna
* Saywitukuna: Anti Walla (Piruw)
## Hawa t'inkikuna
* www.peakbagger.com / Anti Walla (Piruw)
Kimsa Krus walla

**Kimsa Krus walla** (kastilla simipi: *Cordillera Tres Cruces*) nisqaqa Buliwyap Antikunanpi huk hatun wallam, Chuqiyapu suyupi,  José Ramón Loayza pruwinsyapi, K'ayruma munisipyupi, Malla munisipyupipas, Inkisiwi pruwinsyapipas, Q'imi munisipyupi. Chuqiyapu llaqta nisqamantaqa 300&nbsp;km karum. Jach'a Khunuqullu urquqa llapan urqukunamanta aswan hatunmi (5.800 m / 5.820 m hanaq).

## Allpa saywachi
* Mayukuna: Araka mayu
* Quchakuna: Chalamarka qucha (Inkisiwi pruwinsya, Chuqitanka kantun) - Chuxña Quta -  Laram Quta - Wallatani qucha (Wañaquta kantunpi)

## Aswan hanaq urqukuna

## Runakuna
Kimsa Krus urqukunapiqa Aymara runakunam aswanta kawsanku.

## Kaypipas qhaway
* Qhapaq Walla (Buliwya)
* Kunti Walla (Buliwya)
* Apulupampa walla
## Pukyukuna

* Echevarría, Evelio, *Cordillera Quimsa Cruz, Bolivia*, Alpine Journal (2006), p.&nbsp;152 - 162
* Rafael R. Ribeiro et al., Evaluation and use of CBERS-2 digital data for glacier inventories (inlish simi)
* www.quimsacruz.com / Kimsa Krus Walla (kastilla simi)
* www.enjoybolivia.com Cordillera Real
* Bolivia – A Climbing Guide (inlish simi)
* www.quimsacruz.com
* *The American Alpine Journal* 1988, p.&nbsp;166
* Simi taqi: Aymara simi - Kastilla simi
Urupampa walla

**Urupampa walla** (kastilla simipi: *Cordillera de Urubamba* icha *Cordillera Urubamba*) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Antikunapi, huk wallam, Qusqu suyupi, Khallka pruwinsyapi, Killapampa pruwinsyapi, Urupampa pruwinsyapipas. Sawasiray urquqa (5.818) llapan urqukunamanta aswan hanaqmi.
 
## Urqukuna

## Kaypipas qhaway
* Willkapampa walla
* Willkanuta walla
* Yuraq Walla
* Kunti Walla (Piruw)
* Chawpi Walla (Piruw) 
* Anti Walla (Piruw)
* Willkamayu

## Pukyukuna

* The American Alpine Journal, Vol. 15, No. 2, Issue 47, 1973, p. 389. *Cordillera Urubamba*
* www.allthemountains.com / Piruwpi Antikuna (inlish simi)
## Hawa t'inkikuna
* Saywitukuna: Piruwpi Anti Walla
Asanaki walla

**Asanaki walla** (kastilla simipi: *Cordillera Azanaques / Cordillera de Azanaques*) nisqaqa Antikunapi, Buliwyapi, huk yaqa 150 km suni wallam, Uru Uru suyupi, Ch'allapata pruwinsyapi, Pantaleón Dalence pruwinsyapi, Puwpu pruwinsyapi, Sebastián Pagador pruwinsyapi, Uru Uru pruwinsyapipas. Chinchaymanta qullaman rin, yaqa Uru Uru llaqtamanta Puwpu quchaman (tuqllarana chimpan), Ch'allapata llaqtap urayninkama. 
  
## Aswan hanaq urqukuna

## Kaypipas qhaway
* Chichas walla
* Huchusuma mayu
* Lipis walla
* Los Frailes walla
* Uru Uru qucha

## Pukyukuna

* www.indexmundi.com
* www.geonames.org
* www.lib.utexas.edu/maps/se-19-2 / Saywitu
* http://www.lib.utexas.edu/maps/se19-16 / Saywitu
## Hawa t'inkikuna
* www.enjoybolivia.com Qhapaq Wallamanta
Los Frailes walla

**Los Frailes walla** (kastilla simipi: *Cordillera de Los Frailes*) nisqaqa Buliwyap Antikunanpi huk wallam, Chuqichaka suyupi, Oropeza pruwinsyapi, Uru Uru suyupi, Sebastián Pagador pruwinsyapi, P'utuqsi suyupipas, Antonio Quijarro pruwinsyapi, Chayanta pruwinsyapi, Tomás Frías pruwinsyapi, Chuqichaka llaqtap kuntinpi. P'utuqsi suyup chinchayninmanta  qullaman rin. Lliwmanta aswan pikchunkunaqa kaymi Michaga, Santa Juana, Gracias a Diós. 

## Aswan hanaq urqukuna

## Karu puriy
* Inkamach'ay, Pumamach'ay
* Marawa


Rikcha:Frailes 3360.jpg|Marawa kratir, Marawa kantu], Chuqichaka munisipyu
Rikcha:Lophostigma plumosum Radlk.(codiferous).jpg|*Lophostigma plumosum*, Marawa phaqchañiq, Los Frailes walla
Rikcha:Incamachay arte Ruprestre Oropeza Chuquisaca Bolivia.jpg| Inkamach'ay


## Kaypipas qhaway
* Asanaki walla
* Chichas walla
* Lipis walla
* Pilkumayu

## Puykukuna

* Kate Armstrong, Vesna Maric, Andy Symington, Bolivia, p. 254
* mapcarta.com
## Hawa t'inkikuna

* www.indexmundi.com
* www.angelfire.com
Chichas walla

**Chichas walla** (kastilla simipi: *Cordillera de Chichas*) nisqaqa Buliwyap Antikunanpi huk wallam, P'utuqsi suyupi, Antonio Quijarro pruwinsyapi, Chinchay Chichas pruwinsyapi, Urin Chichas pruwinsyapipas. 
  
## Aswan hanaq urqukuna

## Rikchakuna

Image:El Sillar o Valle de la Luna Potosí Bolivia.jpg|Killa Qhichwa, Chichas walla

## Kaypipas qhaway
* Inka Wayq'u
* Qhari Wayq'u
* Anchanchu Wayq'u
* Los Frailes walla
* Asanaki walla
* Qhapaq Walla
## Pukyukuna

* Saywitu: Chinchay Chichas pruwinsya
* Saywitu: Urin Chichas pruwinsya
* www.indexmundi.com
## Hawa t'inkikuna
* www.enjoybolivia.com Qhapaq Wallamanta
Uriondo munisipyu

**Uriondo munisispyu** (kastilla simipi: *Municipio Uriondo*) nisqaqa huk ñiqin munisipyu José María Avilés pruwinsyapi, Tarija suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Uriondo llaqtam.
## Allpa saywachi

## Kantunkuna
Kimsa kantunmi kan.
* Chocloca kantun
* Juntas kantun
* Uriondo kantun

## Runakuna
Munisipyupiqa aswanta mana indihina runakunam tiyanku.

Pukyu: obd.descentralizacion.gov.bo

## Simikuna
Munisipyupiqa kastilla, qhichwa simikunatam lliwmanta astawan rimanku.  

## Munisipyupi paqarisqa r
## Kaypipas qhaway
* Francisco Pérez de Uriondo
## Pukyukuna

* www.ine.gov.bo
* [t'inkikuna==
*[http://www.ine.gob.bo/publicaciones/visorPdf.aspx?Codigo=060401&tipo=1 Uriondo munisipyu: yupaykuna, saywitu](https://web.archive.org/web/20070927203050/http://www.enlared.org.bo/ficha/municipio.asp?codigo=60401
==Hawa)
Ikwadurpi Antikuna

**Ikwadurpi Antikuna** nisqaqa (kastilla simipi: *Andes de Ecuador*) Antikunapi, Ikwadurpi, huk wallam. Chimpurasu urquqa (6.267 m) llapan urqukunamanta aswan hanaqmi.
 
## Aswan hanaq urqukuna
# Chimpurasu  6.267 m, Kunti Walla (Ikwadur)  
# Kutupaksi 5.897 m 
# Kayampi urqu  5.790 m 
# Antisana  5.704 m
# Kapak Urku (Altar)  5.319 m
# Sankay  5.300 m
# Illinisa  5.263 m, Kunti Walla (Ikwadur) 
# Kariwayrasu 5.020 m, Kunti Walla (Ikwadur) 
# Tunkurawra  5.016 m 
# Kutakachi  4.939 m, Kunti Walla (Ikwadur)

## Kaypipas qhaway
## Hawa t'inkikuna
* www.peakbagger.com / Ikwadurpi Antikuna
Manuel González Prada

**José Manuel de los Reyes González de Prada y Ulloa** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Lima llaqtapi - *  wañusqa Lima llaqtapi) huk Piruw mama llaqtayuq qillqaqmi, simi yachaqpas karqan. *[[Pájinas Libres]], [[Horas de Lucha]]* nisqa  kawsay rikch'akunatam qillqarqan.

Tayta: Francisco González de Prada 
Mama: Josefa Álvarez de Ulloa.

## Qillqasqankuna
* Discurso del Politeamahttps://web.archive.org/web/20080225080724/http://www.evergreen.loyola.edu/~tward/gp/libros/paginas/pajinas6.html (1888) **Pultiyama rimamuy**
* Pájinas Libres http://es.wikisource.org/wiki/P%C3%A1jinas_libres(1894) **Qishpishqa lashtakuna**
* Nuestros indioshttp://marxists.org/espanol/gonzalez_prada/indios.htm (1904) **Patsan runantsikkuna**
* Horas de Lucha (1908) **Tinkuy quyakikuna**
* Anarquía (libro) (1936) **Pichukay**
* Propaganda y ataque (1939) **Willaykachaywan yaykapuy**
* El tónel de Diógenes (1945) *Liuchinispa haaku kunku*'
* Adoración (1946) **Pallariy**
* Al Amor **Kuyakuypaq**

## Harawi
* Minúsculas (1901) **Pishillakuna**
* Presbiterianas (1909) **Uwispunnaqkuna**
* Exóticas (1911) **Wamaqkuna**
* Grafitos (1917) **Shillaniraqkuna**
* Baladas peruanas (1935) ** Piruwki kuyariy qutsukuna**

## Kaypipas qhaway
* Simi kapchiy (Piruw)

## Hawa t'inkikuna
* Portal consagrado a Manuel González Prada   
* Ensayos y poesía de González Prada 
* Manuel González Prada, por José Miguel Oviedo  
* Manuel González Prada: pensador libertario peruano   
* Manuel González Prada, anarquista convicto y confeso, por Franz García Uceda
* La Protesta y la andinización del anarquismo en el Perú   
* Manuel González Prada - Sus poemas más representativos, parte de su Obra.
Kunti Walla (Ikwadur)

**Kunti Walla (Ikwadur)** (kastilla simipi: *Cordillera Occidental (Ecuador)*) nisqaqa ancha hatun urqukunam, Antikunapi, Ikwadurpi. Chimpurasu urquqa (6.267 m) llapan urqukunamanta aswan hanaqmi.
 
## Aswan hanaq urqukuna

## Iñi

* Qhapaq Walla (Ikwadur)
## Puykukuna

* Ikwadurpa Kunti Wallan
* www.summitpost.org (inlish simi)
* www.peakbagger.com / Kunti Walla (Ikwadur)
## Hawa t'inkikuna
José María Eguren

**José María Eguren Rodríguez** sutiyuq runaqa (* 7 ñiqin anta situwa killapi - 1874 paqarisqa Lima llaqtapi, Piruwpi - * 19 ñiqin anta situwa killapi - 1942 wañusqa Lima llaqtapi, Piruwpi) huk Piruw mama llaqtayuq qillqaqmi, simi yachaqpas karqan. *[[Simbólicas]], [[La Canción de las Figuras]]* nisqa  kawsay rikch'akunatam qillqarqan.

Tayta: Eguren 
Mama: Rodríguez.
## Qillqasqankuna
***Motivos estéticos**. (**Shumatsiqkuna imanir**)
***Campestre** (1969)  (**Waqtallapa**)

### Harawi
**Simbólicas* (1911) (**Rantinkaqkuna**)
**La Canción de las Figuras* (1916) (**Hupay qutsukuna**)
**Poesías* (1929) y también en 1923 (**Hawarikuna**)

## Kaypipas qhaway
## Hawa t'inkikuna
*Homenaje a José María Eguren en Revista Miríada
*Enciclopedia Británica: información biográfica sobre Eguren
*Vida y Obra de José María Eguren
Enrique López Albújar

**Enrique López Albújar** sutiyuq runaqa (* 23 ñiqin ayamarq'a killapi - 1872 paqarisqa Piwra llaqtapi, Piruwpi - * 6 ñiqin pawqar waray killapi - 1966 wañusqa Lima llaqtapi, Piruwpi) huk Piruw mama llaqtayuq qillqaqmi, simi yachaqpas karqan. *[[Cuentos Andinos]], [[Matalaché]], El hechizo de Tomaiquichua* nisqa  kawsay rikch'akunatam qillqarqan.

Tayta:Manuel López Vilela
Mama: Manuela Albújar y Bravo

Yachaywasi: Colegio Nuestra Señora de Guadalupe.
Alma máter: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin
## Qillqasqankuna
**Cuentos Andinos* (1920). **Anti willakuykuna**
**De mi Casona* (1924). **Hatun wasiymanta**
**Nuevos Cuentos Andinos* (1927). **Musuq anti willakuykuna**
**Matalaché* (1928). **Matalachii**
**El hechizo de Tomaiquichua* (1943) **Tumayqichwapa winchun**
**Las caridades de la señora Tordoya* (1955). **Mama Turlluyapa kuyapaakuyninkuna**
Atakama Puna

**Atakama Puna** (kastilla simipi: *Puna de Atacama*) nisqaqa ancha hanaq patam, Antikunapi, Arhintinapi, Chilipipas. Ojos del Salado urquqa (6.893 m) llapan urqukunamanta aswan hanaqmi.

## Allpa saywachi
## Chiriqunuy
## Flora Faunapas
## Runakuna
## Aswan hanaq urqukuna
# Ojos del Salado 6.893 m   
# Pissis urqu 6.795 m  
# Bonete *Cerro Bonete* 6.759 m  
# Kimsa Krus 6.748 m  
# Yuyayyaku 6.739  m 
# Cazadero 6.658 m   
# Inkawasi 6.621 m  
# El Muerto 6.488 m  
# Antofalla 6.440 m

## Karu puriy
## Iñi
* Atakama
## Pukyukuna
* www.peakbagger.com / Atakama Puna
## Hawa t'inkikuna
Chawpi Walla (Piruw)

**Chawpi Walla (Piruw)** (kastilla simipi: *Cordillera Central (Peru)*) nisqakunaqa hatun urqukunam, Piruwpi, Antikunapi, Lima suyupi, Waruchiri pruwinsyapi. Qutuni urquqa (5.897 m) llapan urqukunamanta aswan hanaqmi.

## Aswan hanaq urqukuna

(Paryaqaqa walla (P), Yawyu walla (Y), Pichqa Waqra walla (PW))

## Kaypipas qhaway
* Kunti Walla (Piruw)
* Anti Walla (Piruw)
* Rimaq mayu

## Pukyukuna
* Saywitu: Waruchiri pruwinsya
* www.allthemountains.com / Piruwpa Chawpi Wallan
* Saywitu 1
* Saywitu 2
Willkapampa walla

**Willkapampa walla** icha **Willkapampa wallanka** (kastilla simipi: *Cordillera Vilcabamba*) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, huk wallam, Qusqu suyupi. Sallqantay urquqa llapan urqukunamanta aswan hanaqmi (6.264 m / 6.271 m).

## Urqukuna

## Kaypipas qhaway
* Willkanuta walla
* Urupampa walla
* Kunti Walla (Piruw)
* Chawpi Walla (Piruw) 
* Anti Walla (Piruw)
## Pukyukuna

* Saywitu: Anta pruwinsya
* Saywitu: Kumbinsyun pruwinsya
* Saywitu: Urupampa pruwinsya
* Instituto Geográfico Nacional 
* www.allthemountains.com / Piruwpi Antikuna

## Hawa t'inkikuna
Hamp'atu walla

**Hamp'atu walla** (kastilla simipi: *Cordillera Ampato*) nisqaqa hatun urqukunam, Antikunapi, Piruwpi,  Ariqipa suyupi, Ayakuchu suyupipas. Qurupuna urquqa (6.377 m, 6350 m, 6.300 m) llapan urqukunamanta aswan hanaqmi.

## Allpa saywachi
* Mayukuna: Ukhuña mayu - Mahis mayu

## Aswan hanaq urqukuna

## Karu puriy
## Kaypipas sqhaway
* Chila walla
*  Kachiqucha Yuraqyaku mama llaqta risirwa
* Kunti Walla (Piruw)

## Pukyukuna

* www.peakbagger.com / Hamp'atu Walla
* www.allthemountains.com / Piruwpi Antikuna
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Piruwpa Urin Antikunan
Chila walla

**Chila walla** (kastilla simipi: *Cordillera Chila*) nisqaqa Antikunapi, Piruw mama llaqtapi, huk wallam, Ariqipa suyupi, Aplaw pruwinsyapi, Kaylluma pruwinsyapipas. Chila urquqa (5.654 m) llapan urqukunamanta aswan hanaqmi. Chila wallapiqa kanmi kimsa urqu qutu:
* Chila qutu
* Minaspata qutu
* Mismi qutu.
 
## Aswan hanaq urqukuna

## Kaypipas qhaway
* Hamp'atu walla
* Qullqa qhichwa
* Wansu walla

## Pukyukuna

* Saywitukuna: Piruwpa pruwinsyankuna
* www.allthemountains.com / Piruwpi Antikuna
* Piruwpa wallankuna (inlish simi)
Toribio de Mogrovejo

**Toribio Alfonso de Mogrovejo y Robledo** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa  Mayorga llaqtapi - †  wañusqa Saña llaqtapi) huk  mama llaqtayuq kathuliku Santu karqan wan Lima Aeropolipa hatun yaya.

## Kaypipas qhaway
* Jerónimo de Loayza 
* Juan Landázuri 
* Carlos Castillo Mattasoglio 

## Rikchakuna

Rikcha:Turibius3.JPG
Rikcha:


## Hawa tinkikuna

*Kastilla simipi 
**Short biography at MSN Encarta* Mensaje del Papa en el cuarto centenario del fallecimiento de santo Toribio de Mogrovejo
** Santo Toribio de Mogrovejo: el Apostol incansable de America  video de la EWTN.
** Inlish simipi 
* St. Toribio Alfonso Mogrovejo
** TURIBIUS of Mogroveio
** His biography at Lives of the Saints
* http://www.americancatholic.org/features/SaintofDay/
Emerson Leao

**Emerson Leao** sutiyuq runaqa, icha **Leao**  (*  paqarisqa Ribeirão Preto llaqtapi - ) huk  mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.

## Klubkuna

## Kaypipas qhaway
* Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1970

## Hawa t'inkikuna
Santa Katalina urqu

**Santa Katalina** icha **Chilinita** (kastilla qillqaypi: *Santa Catalina*, *Chilenita* icha *Mariposa* "pillpintu urqu") nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi, huk urqum, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Pitumarka distritupi, Qispiqanchi pruwinsyapi, Uqunqati distritupi, Awsanqati urquñiq.  Pikchunqa mama quchamanta 5.808 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Kampa urqu
* Wayruru Punku icha Yanaqaqa
## Pukyukuna
* Saywitu: Qispiqanchi pruwinsya
* www.allthemountains.com
## Hawa t'inkikuna
Santa Katalina

*huk santa;
*San Katalinamanta sutinchasqa inlisyakuna;
*huk llaqtakuna;
*Piruwpi huk urqu: Santa Katalina urqu
Wayruru Punku

**Wayruru Punku** (kastilla qillqaypi *Huayruro Punco*) nisqaqa Antikunapi, Piruw mama llaqtapi, Willkanuta wallapi, huk rit'i urqum, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Pitumarka distritupi,  Siwinaquchañiq. Pikchunqa mama quchamanta 5.550 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Awsanqati
* Hatun Uma
* Kunturt'uqu
* Ninaparaqu
* Qullpa Ananta
* Wisk'achani
* Yanaqaqa
## Pukyukuna
Q'ampa rit'i urqu

**Q'ampa** icha **J'ampa** (kastilla qillqaypi: *Campa*) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi, huk rit'i urqum, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Pitumarka distritupi, Qispiqanchi pruwinsyapi, Uqunqati distritupi.  Pikchunqa mama quchamanta 5.500 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Awsanqati
* Yanaqaqa rit'i urqu
## Pukyukuna
* www.allthemountains.com
* www.montanasperuanas.com
Qullqip'unqu

**Qullqip'unqu** icha **Sasawini** (kastilla qillqaypi *Colquepunco, Jolljepunco, Sasahuini*) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Willkanuta wallapi, huk urqum, Qusqu suyupi, Qispiqanchi pruwinsyapi. Pikchunqa mama quchamanta 5.522 mitrum aswan hanaq. Qullqipunku urqup hayt'ananpiqa runakuna Quyllur Rit'i raymipim tunakunku.

Qullqip'unquqa urqu quchap sutinmi ().

## Kaypipas qhaway
* Ayakachi (5.470 m) 
* Sinaqara urqu (5.450 m)
* Uqunqati
* Sinaqara
* Quyllur Rit'i
## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Uqunqati llaqta, Walla Walla q'asa, Sinkrinaqucha, Ayakachi urqu, Qullqipunku urqu (Sasawini), Sinaqara urqu, Sinaqara qhichwa.
Ayakachi

**Ayakachi** (*Ayacachi*) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi, huk urqu qutum, Qusqu suyupi, Qispiqanchi pruwinsyapi.  Pikchunqa mama quchamanta 5.470 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Sinaqara urqu (5.450 m)
* Qullqipunku (5.500 m)
* Uqunqati
* Sinaqara
* Quyllur rit'i
## Pukyukuna

* www.allthemountains.com
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Uqunqati llaqta, Walla Walla q'asa, Sinkrinaqucha, Ayakachi urqu, Qullqipunku urqu (Sasawini), Sinaqara urqu, Sinaqara qhichwa
Qullqi Krus

* huk urqu: Alqamarinayuq (6.102 m) icha Qullqi Krus, Piruwpi, Willkanuta wallapi 
* huk urqu: Pachanta (5.950 m) icha Qullqi Krus, Piruwpi, Willkanuta wallapi 
* huk urqu: Sawasiray icha Qullqi Krus, Piruwpi, Qusqu suyupi, Urupampa wallapi
* **[[Qullqi Krus (Markapata)]]:** huk urqu, Willkanuta wallapi, Qusqu suyupi, Qispiqanchi pruwinsyapi, Markapata distritupi, Kisuq'ipina rit'i urqu ñiqpi
Wila Sirk'u

**Wila Sirk'u** (Aymara simi, kastilla qillqaypi *Huillasercu*) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Willkanuta wallapi, huk urqum, Qullqipunku urquñiqpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.430 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Sinaqara
## Pukyukuna
Pachanta

**Pachanta** (icha **Qullqi Krus** (*Collque Cruz*)) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi, Qayanqati qutupi, huk urqum, Qusqu suyupi.  Pikchunqa mama quchamanta 5.950 mitrum aswan hanaq.

* -> Alqamarinayuq icha **Qullqi Krus** (6.102 m) 

## Kaypipas qhaway
* Alqamarinayuq icha Qullqi Krus (6.102 m)
* Hatun Uma (6.093 m)
* Qullpa Ananta icha Qallanqati (6.110 m)
## Pukyukuna
* Saywitu
* www.allthemountains.com
## Hawa t'inkikuna
Hatun Q'ampa

**Hatun Q'ampa** (kastilla qillqaypi *Jatunccampa*) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Willkanuta wallapi, Hatun Uma qutupi, huk urqum, Qusqu suyupi, Qispiqanchi pruwinsyapi, Uqunqati distritupi.  Pikchunqa mama quchamanta 5.700 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Allqamarinayuq icha Qullqi Krus (6.102 m)
* Hatun Uma
* Ninaparaqu
* Pachanta (5.950 m)
* Qullpa Ananta icha Qallanqati (6.110 m)
## Pukyukuna

* Saywitu: Qispiqanchi pruwinsya
* www.allthemountains.com
## Hawa t'inkikuna
Ninaparaqu

**Ninaparaqu** (*Ninaparaco*) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi, Hatun Uma qutupi, huk rit'i urqum, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Pitumarka distritupi, Qispiqanchi pruwinsyapipas, Uqunqati distritupi.  Pikchunqa mama quchamanta 5.800 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna
* Saywitu: Qanchi pruwinsya
* www.allthemountains.com
## Hawa t'inkikuna
Hatun Ñañu Punta

**Hatun Ñañu Punta** (kastilla qillqypi *Jatunñano Punta, Jatunñaño Punta*) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi, huk rit'i urqum, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Pitumarka distritupi, Qispiqanchi pruwinsyapipas, Markapata distritupi, Siwinaquchañiq. Pikchunqa mama quchamanta 5.800 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Awsanqati (5.700 m)
* Hapu Punta (5.850 m)
* Kisuq'ipina (5.650 m)
* Kuntur Ikiña (5.750 m)
* Wila Jaqhi (5.900 m)
* Yayamari (6.049 m)

## Pukyukuna
Wila Jaqhi

**Wila Jaqhi** (Aymara simi *wila* puka, *jaqhi* qaqa (icha qaqa pirqa). "puka qaqa", kastilla qillqaypi *Huila Aje*) icha **Wilayuq** *(Huilayoc)* nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Willkanuta wallapi, huk rit'i urqum, Yayamari qutupi, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Pitumarka distritupi, Qispiqanchi pruwinsyapipas, Markapata distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.900 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Awsanqati (5.700 m)
* Hapu Punta (5.850 m)
* Hatunñanu Punta (5.800 m)
* Kisuq'ipina (5.650 m)
* Kunturkiña (5.750 m)
* Yayamari (6.049 m)
## Pukyukuna

* Saywitu: Qanchi pruwinsya
* www.allthemountains.com/ Saywitu 
* www.allthemountains.com
Awsanqati (Sayapata)

**Awsanqati** (*Auzangate*) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi huk urqum, Qusqu suyupi, Qispiqanchi pruwinsyapi, Markapata distritupi, Sayapata llaqta ñiqpi (ama Willkanuta urqukunapi kaq Awsanqati nisqa, 6.384 m hatun urquwan pantaychu).  Pikchunqa mama quchamanta 5.700 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna
* Saywitu: Awsanqati, Hapu Punta, Hatunñanu Punta, Iskupitani, Kisuq'ipina,  Kunturkiña, San Braulio, Wila Aqhi, Yayamari, Phinaya llaqta, Wiluyu llaqta, Siwinaqucha.

## Hawa t'inkikuna
Kuntur Ikiña (Qusqu)

**Kuntur Ikiña** (aymara simi *kunturi* kuntur, *ikiña* puñuy, kawitu, qata "puñuq kuntur", kastilla qillqaypi *Condoriquiña*) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Antikunapi, huk urqum, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Pitumarka distritupi, Siwinaquchap antinpi.  

## Kaypipas qhaway
* Awsanqati (5.700 m)
* Hapu Punta (5.850 m)
* Hatunñanu Punta (5.800 m)
* Kisuq'ipina (5.650 m)
* San Braulio urqu
* Wila Jaqhi (5.900 m)
* Yayamari (6.049 m)
## Pukyukuna

* www.allthemountains.com/ Saywitu
Iskupitani

**Iskupitani** (*Escopetane*) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi, huk urqum, Qusqu suyupi, Qispiqanchi pruwinsyapi, Markapata distritupi.  Pikchunqa mama quchamanta 5.600 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Awsanqati (5.700 m)
* Hapu Punta (5.850 m)
* Hatunñanu Punta (5.800 m)
* Kisuq'ipina (5.650 m)
* Kunturkiña (5.750 m)
* San Braulio (5.650 m)
* Wila Aqhi (5.900 m)
* Yayamari (6.049 m)
* Siwinaqucha

## Pukyukuna
* Saywitu: Qanchi pruwinsya / Qispiqanchi
* www.allthemountains.com
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Awsanqati, Hapu Punta, Hatunñanu Punta, Iskupitani, Kisuq'ipina,  Kunturkiña, San Brawllu, Wila Aqhi, Yayamari, Phinaya llaqta, Wiluyu llaqta, Siwinaqucha
Quyllur Puñuna

**Quyllur Puñuna** icha **Quyllurpuñuna** nisqaqa (kastilla qillqaypi *Ccoyllor Puñuna, Joyllor Puñuna*) Antikunapi, Piruwpi huk rit'i urqum, Willkanuta wallapi, Qillqaya Rit'ipampapi, Punu suyupi, Kallawaya pruwinsyapi, Qurani distritupi, Qusqu suyupipas, Qanchi pruwinsyapi, Chiqakupi distritupipas.  Pikchunqa mama quchamanta 5.743 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Jarupata (5.400 m) 
* Khunurana (5.550 m)
* Pumanuta (5.500 m)
* Qilma (5.400 m)
* Qillqaya Rit'ipampa (5.743 m)

## Pukyukuna

* Saywitu: Qanchi pruwinsya pdf
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Jarupata urqu, Pumanuta urqu, Qillqaya Rit'ipampa, Qilma urqu, Khunurana, Quyllur Puñuna rit'i urqu.
Khunurana rit'i urqu (Willkanuta walla)

**Khunurana** (aymara simi, huk laya misk'i papap sutin  ; kastilla simipi: *Cunurana*, *Kunurana* icha *Jonorana*) nisqaqa Antikunapi, Piruw mama llaqtapi, huk rit'i urqum  Willkanuta wallapi, Punu suyupi, Kallawaya pruwinsyapi, Qurani distritupi, Melgar pruwinsyapipas, Nuñuwa distritupi.  Pikchunqa mama quchamanta 5.550 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Jarupata (5.400 m) 
* Pumanuta (5.500 m)
* Qilma (5.400 m)
* Qillqaya Rit'ipampa 
* Quyllurpuñuna (5.743 m)
* Raya q'asa
* Raya walla
## Pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Jarupata urqu, Pumanuta urqu, Qillqaya Rit'ipampa, Qilma urqu, Khunurana, Quyllurpuñuna rit'i urqu.
Pumanuta

**Pumanuta** (*Pumanota*) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi, Qunurana qutupi,  huk urqum, Punu suyupi, Kallawaya pruwinsyapi, Qurani distritupi, Melgar pruwinsyapi, Nuñuwa distritupi, Qusqu suyupipas, Qanchi pruwinsyapi, San Pawlu distritupi.  Pikchunqa mama quchamanta 5.516 mitrum aswan hanaq.  

## Kaypipas qhaway
* Jarupata (5.400 m) 
* Qillma (5.400 m)
* Qunurana (5.550 m)
* Quyllurpuñuna (5.743 m)
* Qillqaya Rit'ipampa 
## Pukyukuna

* Saywitu: Kallawaya pruwinsya / Qanchi pruwinsya
* www.allthemountains.com
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Jarupata urqu, Pumanuta urqu, Qillqaya Rit'ipampa, Qilma urqu, Qunurana, Quyllurpuñuna rit'i urqu.
Phanka

**Phanka** icha **pawka** nisqaqa huk yuram, rikch'aq chachakumam, Awya Yalapi, Antikunapi, Piruwpi wiñaq.
## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Atuq siwis

**Atuq siwis** *(Cedrela lilloi)* nisqaqa huk yuram, rikch'aq siwismi, Awya Yalapi, Antikunapi, Piruwpi, Arhintinapi, Buliwyapi, Brasilpi, Ikwadurpi, wiñaq.

## Hawa t'inkikuna
Kalastu

**Kalastu** *(*Smallanthus glabratus*; *Smallanthus parviceps*)* nisqaqa huk yuram, Awya Yalapi, Antikunapi, Piruwpi, wiñaq.
Chuyllur

* Ulla-ulla *(Vallea stipularis)*,  *[[Elaeocarpaceae]]* 
* *[[Citharexylum hexangulare]] var. latifolium*, *[[Verbenaceae]]* 
* *[[Cornus peruviana]]*,  *[[Cornaceae]]*
Sach'a q'ira

**Sach'a q'ira** *(Lupinus ampaiensis)* nisqaqa huk yuram, Awya Yalapi, Antikunapi, Piruwpi, wiñaq.

## Hawa t'inkikuna
Ch'iyar Quta (Chuqiyapu)

**Ch'iyar Quta** (aymara simi *ch'iyara* yana, *quta* qucha, "yana qucha", kastilla qillqaypi *Chiar Khota, Chiar Kkota, Chiar Quota*) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk qucham, Qhapaq Wallapi, Chuqiyapu suyupi, Antikuna pruwinsyapi, Pukarani munisipyupi, Wayna P'utuqsi kantunpi, Juri Quta ñiqpi, Kunturiri rit'i urqup urayninpi.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
* Pukarani munisipyu: yupaykuna, saywitu
El Encanto phaqcha

**El Encanto phaqcha** (kastilla simipi: *Catarata El Encanto*) nisqaqa Buliwyapi, Noel Kempff Mercado mamallaqta parkipi, Santa Krus suyupi, huk 80 m hanaq phaqcham.

## Kaypipas qhaway
* Noel Kempff Mercado mamallaqta parki
* K'uychi phaqcha (Noel Kempff Mercado mamallaqta parki)
* Federico Ahlfeld phaqcha (Noel Kempff Mercado mamallaqta parki)
* Pawsirna mayu
Federico Ahlfeld phaqcha

**Federico Ahlfeld phaqcha** (Kastilla simipi: *Catarata Federico Ahlfeld*) nisqaqa Buliwyapi, Noel Kempff Mercado mamallaqta parkipi, Pawsirna mayup huk phaqchanmi.

## Kaypipas qhaway
* K'uychi phaqcha
* Pawsirna mayu
Wayna P'utuqsi kantun

**Wayna P'utuqsi kantun** icha **Pallququ kantun** (kastilla simipi: *Cantón Huayna Potosí / Cantón Palcoco*) nisqaqa  Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, Chuqiyapu suyupi, Antikuna pruwinsyapi, Pukarani munisipyupi. Uma llaqtanqa Pallququ llaqtam.

## Allpa saywachi
* Urqukuna:
* Mayukuna:
* Quchakuna: Juri Quta - Sura Quta

## Kantunpi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna

* www.ine.gob.bo
## Hawa t'inkikuna
* Pukarani sapsi: yupaykuna, saywitu
Thuxlla kantun

**Thuxlla kantun** (kastilla simipi: *Cantón Villa Asunción Tuquia*) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk kantunmi, Chuqiyapu suyupi, Antikuna pruwinsyapi, Batallas munisipyupi. Uma llaqtanqa Thuxlla *(Tuquia)* llaqtam (434 llaqtayuq, 2001 watapi).

## Allpa saywachi
* Urqukuna:
* Mayukuna:
* Quchakuna:

## Kantunpi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
* Ch'iyar Juqhu
* Ch'iyar Quta
* Chachakumani
* Jallawaya
* Kunturiri
* Suriki wat'a
## Pukyukuna

* www.ine.gov.bo
## Hawa t'inkikuna

* Batallas sapsi: yupaykuna, saywitu (PDF; 497 kB)
Chachakumani kantun (Chuqiyapu)

**Chachakumani kantun** (kastilla simipi: *Cantón Villa San Juan de Chachacomani*) nisqaqa huk kantunmi Buliwya mamallaqtapi, Chuqiyapu suyupi, Antikuna pruwinsyapi, Batallas munisipyupi. Uma llaqtanqa Chachakumani llaqtam (864 llaqtayuq, 2001 watapi).

## Allpa saywachi
* Urqukuna:
* Mayukuna:
* Quchakuna:

## Kantunpi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
* Chachakumani
* Ch'iyarquta
* Kunturiri
## Pukyukuna
* www.ine.gov.bo
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Antikuna pruwinsya
Qatawi kantun

**Qatawi kantun** icha **Q'atawi kantun** kastilla simipi: *Cantón Catavi*) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, Chuqiyapu suyupi, Antikuna pruwinsyapi, Pukarani munisipyupi. Uma llaqtanqa Qatawi (icha Q'atawi) llaqtam (82 llaqtayuq, 2001 watapi).

Kay llaqtap sutinqa aymara simimantam: *qatawi*   icha *q'atawi*   = isku (CaO).

## Allpa saywachi
* Urqukuna:
* Mayukuna:
* Quchakuna:

## Kantunpi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna

* www.ine.gob.bo
## Hawa t'inkikuna
* Pukarani munisipyu: yupaykuna, saywitu (PDF; 647 kB)
Laja kantun

**Laja kantun** (kastilla simipi: *Cantón Laja*) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi juk kantunmi, Chuqiyapu suyupi, Antikuna pruwinsyapi, Laja munisipyupi. Uma llaqtanqa Laja llaqtam (707 runa, 2001 watapi).

## Kantunpi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
## Puykukuna

* www.ine.gov.bo
## Hawa t'inkikuna
* Laja munisipyu: yupaykuna,, saywitu
Qullu Qullu kantun

**Qullu Qullu kantun** (kastilla simipi: *Cantón Collo Collo*) nisqaqa huk kantunmi Buliwya mamallaqtapi, Chuqiyapu suyupi, Antikuna pruwinsyapi, Laqha munisipyupi. Uma llaqtanqa Qullu Qullu llaqtam (142 llaqtayuq, 2001 watapi).

## Kantunpi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna
* www.ine.gv.bo
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Antikuna pruwinsya
Chakallita kantun

**Chakallita kantun** (kastilla simipi: *Cantón Chacalleta / San Juan Rosario*) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, Chuqiyapu suyupi, Antikuna pruwinsyapi, Laqha munisipyupi. Uma llaqtanqa Chakallita llaqtam.

## Kantunpi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
## Puykukuna

* www.ine.gov.bo
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Antikuna pruwinsya
Ch'ililaya kantun

**Ch'ililaya kantun** icha **Puerto Pérez kantun** (kastilla simipi: *Cantón Puerto Pérez*) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, Chuqiyapu suyupi, Antikuna pruwinsyapi, Ch'ililaya munisipyupi. Uma llaqtanqa Ch'ililaya llaqtam (549 runa, 2001 watapi).

## Kantunpi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna

* www.ine.gov.bo
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Antikuna pruwinsya
Suriki kantun

**Suriki kantun** (kastilla simipi: *Cantón Suriqui*) nisqaqa huk kantunmi Buliwya mamallaqtapi, Chuqiyapu suyupi, Antikuna pruwinsyapi, Ch'ililaya munisipyupi. Uma llaqtanqa Suriki llaqtam.

## Musiku

* Tutura wamp'ukuna

## Kantunpi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
* Suriki wat'a
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Antikuna pruwinsya
Asnaq qucha (Chinchay Lipis)

**Asnaq qucha** (kastilla simipi: *Laguna Hedionda*) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, P'utuqsi suyupi, Chinchay Lipis pruwinsyapi, huk  qucham. 

## Kaypipas qhaway
* Araral
* Asnaq qucha (Uralan Lipis)
* Pukaqucha
* Q'umirqucha
* Uyuni kachi qucha
* Yuraqqucha

## Hawa t'inkikuna
Atulcha kantun

**Atulcha kantun** (kastilla simipi: *Cantón Atulcha*) nisqaqa huk kantunmi Buliwyapi, P'utuqsi suyupi, Chinchay Lipis pruwinsyapi, Qulcha "K" munisipyupi. Uma llaqtanqa **Atulcha** llaqtam (102 runa, 2001 watapi).

## Allpa saywachi
* Urqukuna: 
* Mayukuna: 
* Quchakuna: 
## Kantunpi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
* Qulcha "K" munisipyu: yupaykuna, saywitu
Qalcha "K" kantun

**Qalcha "K" kantun** (kastilla simipi: *Cantón Calcha "K"*) nisqaqa Buliwya suyupi huk kantunmi, P'utuqsi suyupi, Chinchay Lipis pruwinsyapi, Qulcha "K" munisipyupi. Uma llaqtanqa Qalcha "K" llaqtam..

## Kantunpi paqarisqa

## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna

* www.ine.gov.bo
## Hawa t'inkikuna
* Qulcha "K" munisipyu: yupaykuna, saywitu
Quqani kantun

**Quqani kantun** (kastilla simipi: *Cantón Cocani*) nisqaqa huk kantunmi Buliwyapi, P'utuqsi suyupi, Chinchay Lipis pruwinsyapi, Qulcha "K" munisipyupi. Uma llaqtanqa Quqani llaqtam..

## Allpa saywachi
## Kantunpi paqarisqa runakuna
## Apaykachana
## Kaypipas qhaway
* Buliwyap Kunti Wallan
## Pukyukuna
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Chinchay Lipis pruwinsya
Suniqira kantun

**Suniqira kantun** (kastilla simipi: *Cantón Soniquera*) nisqaqa Buliwyapi huk kantunmi P'utuqsi suyupi, Chinchay Lipis pruwinsyapi, Qulcha "K" munisipyupi. Uma llaqtanqa Suniqira llaqtam.

## Kaypipas qhaway
* Suniqira urqu (5.899 m)
* Tapakilcha
* Lipis (5.929 m) 
* Chiwana kachi qucha
* Buliwyap Kunti Wallan
## Pukyukuna

* www.ine.gov.bo
## Hawa t'inkikuna
* Qulcha "K" munisipyu: yupaykuna, saywitu
Qawayu kantun

**Qawayu kantun** (kastilla simipi: *Cantón Cahuayo*) nisqaqa Buliwya suyupi huk kantunmi, P'utuqsi suyupi, Tomás Frías pruwinsyapi, Urmiri munisipyupi. Uma llaqtanqa Qawayu llaqtam.

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna:** 
* **[[Qucha]]kuna:** 
* **[[Mayu]]kuna:**
## Kantunpi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna

* www.ine.gov.bo
## Hawa t'inkikuna
* Urmiri munisipyu: yupaykuna, saywitu
Qimis kantun

**Qimis kantun** (kastilla simipi: *Cantón San Pedro de Quemes*) nisqaqa Buliwya suyupi huk kantunmi, P'utuqsi suyupi, Chinchay Lipis pruwinsyapi, Qimis munisipyupi. Uma llaqtanqa Qimis llaqtam (490 runa, 2001 watapi).

## Allpa saywachi
*** [[Urqu]]kuna:** Julina - Q'aluta Wintu Luma - Rakhuurqu - Ukilla
## Kantunpi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
* Buliwyap Kunti Wallan
* Ullawi
## Pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
* Qimis munisipyu: yupaykuna, saywitu
Guadalupe kantun (Urin Lipis)

**Guadalupe kantun** (kastilla simipi: *Cantón Guadalupe*) nisqaqa Buliwyapi, huk kantunmi P'utuqsi suyupi, Urin Lipis pruwinsyapi, Ismuruku munisipyupi. Uma llaqtanqa Guadalupe llaqtam (184 runa, 2001 watapi).

## Kaypipas qhaway
* Lipis walla
* Bonete urqu (Buliwya)
## Pukyukuna
* www.ine.gov.bo
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Uralan Lipis pruwinsya
Muhiniti kantun

**Muhiniti kantun** (kastilla simipi: *Cantón Mojinete*) nisqaqa Buliwyapi huk kantunmi , P'utuqsi suyupi, Urin Lipis pruwinsyapi, Muhiniti munisipyupi. Uma llaqtanqa Muhiniti llaqtam (271 llaqtayuq, 2001 watapi).

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna:**
* **[[Mayu]]kuna:**
* **[[Qucha]]kuna:** 

## Kantunpi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna
 
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Urin Lipis pruwinsya
Qawana kantun (P'utuqsi)

**Qawana kantun** nisqaqa (kastilla simipi: *Cantón Cahuana*) Buliwyapi huk kantunmi, P'utuqsi suyupi, Daniel Campos pruwinsyapi, Llika munisipyupi. Uma llaqtanqa Hatun Qawana llaqtam.

## Allpa saywachi
* Urqukuna: Anarawi - Challa Qullu - Sillillika 
* Quchakuna:
* Mayukuna:

## Kantunpi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna

* www. ine.gov.bo
## Hawa t'inkikuna
*Saywitu: Daniel Campos pruwinsya
Pilquya kantun

**Pilquya kantun** (kastilla simipi: *Cantón Pelcoya*) nisqaqa Buliwya suyupi huk kantunmi, P'utuqsi suyupi, Chinchay Lipis pruwinsyapi, Qimis munisipyupi. Uma llaqtanqa Pilquya llaqtam (79 runa, 2001 watapi).

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna:** Araral - Kañapa - Pawillun - Ullawi
* **[[Qucha]]kuna:**  Chiwana kachi qucha

## Kantunpi paqarisqa

## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna

* www.ine-gob-bo
## Hawa t'inkikuna
* Qimis munisipyu: yupaykuna, saywitu