Kashamarka suyu

**Kashamarka suyu** (Qusqu runasimipi **Qasamarka suyu**; kastilla simipi *Cajamarca*) nisqaqa huk suyum Piruw mama llaqtapi. Kashamarka suyupiqa 1.359.023 runakunam kawsachkanku (2005). Uma llaqtanqa Kashamarka llaqtam.
## Wiñay kawsay

Kashamarkapiqa Francisco Pizarro Inka Atawallpatas wañuchirqan.

Kamasqa .

## Allpa saywachi
* **[[Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa suyukuna]]:** Cutervo mamallaqta parki - Tabaconas-Namballe mamallaqta willkachasqa - Paqaypampa amachana sach'a-sach'a - Sunchupampa chaku suyu - Chancaybaños risirwa suyu
* **[[Mayu]]kuna:** Chankay, Marañun, Mayu-Chinchipi mayu, Kashamarka mayu, Hiqitipiqi,  Kuntipampa, Krisniqas, Chutanu, Wankapampa.
* **[[Urqu]]kuna**: Rumi Rumi 4.496 m (Kashapampa pruwinsyapi) - Quymulachi 4.010 m (Wallqayuq / San Miguel) - Kumpi 3.850 m (Kashamarka: 15&nbsp;km)
** Kashapampa pruwinsyapi urqukuna:
*** Kashapampa distritu: Kampanurqu, Chochoconday, Wamanurqu, Hamalaya, Huaquero, Miraflores urqu, Mulinurqu, Pumakama, Santo Domingo urqu
*** Kachachi distritu: Alqamarka, Alto de Cabra Corral, Alto del Fierro, Antivo Corral, Kanasturqu, Caucal, Cerro del Diablo, Conga, Contrayerba, Chillinurqu, Cachur Grande, El Chanlle, Kalwaryu, El Mirador, Yanurqu, Habasloma, Wakaluma, Hualanga, Gallorco, Iskaywillka, Los Abortos, Los Tres Hijos del Palcayo, Llawturqu, Monigote, Muntunurqu, Moshcoy, Yanaurqu, Santo Domingo, Shuturuma, Tunasurqu, Yamaqucha.
*** Kuntipampa distritu: Ayangay, Calanasaya, Hatun Urqu, Chichir, Churupapa, Wankasanka, Wamanurqu, Wanaqurqu
*** Sitaqucha distritu: El Canlle, Llawturqu, Llimpi, Phaqcha urqu, Pan de Azúcar, P'utuqsi, Rima Rima, Shingocaca, Wira Wira.
***
* **[[Qucha]]kuna:**: Yanaqucha
* **[[Phaqcha]]kuna:**: Yuraqphaqcha (Perlamayu)

## Pulitika rakiy
Chunka kimsayuq pruwinsyanmi kan.

## Runakuna
Kashamarka suyupiqa Awahun runakunam tiyanku.
## Simikuna
* Qhichwa simi (kashamarka rimay: Chitilla, Purkun, Pultumarka llaqtakunapi), kastilla simi, awahun simi

 /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata 

 /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)

 Pukyu: 

## Musiku

* Qhuya Yanaquchapi

## Karu puriy

* Pultumarka *(Baños del Inca)*
* Kutichakuy ukhu *(El cuarto del Rescate)*
* San Fransisku inlisya
* Kashamarka katidral
* *[[Combayo qhawanachakuna]]*
* *[[Utusku qhawanachakuna]]* (Kashamarka: 7&nbsp;km)
* *[[Jangalá qhawanachakuna]]* (San Miguel pruwinsya)
* Kunturwasi qhapana (San Pablo pruwinsya)
* Kumpi Mayu: huk mawk'a llaqta
## Raymikuna
* Karnawal
## Maki kapchiy
* K'apra
## Yachachiy
* Wawa wasikuna : 857
* Huch'uy yachay wasikuna: 3.383
* Chawpi yachay wasikuna: 572
*  Yachay sunturkuna
:* Universidad Nacional de Cajamarca
:* Universidad Privada Antonio Guillermo Urrelo
:* Universidad Privada del Norte

## Apaykachana
* Antanka pampa Capitán FAP "Armando Revoredo Iglesias"

## Suyupi paqarisqa runakuna
* Miguel Iglesias (1830 - 1909)
* Ima Sumaq (1922 - 2008)
* Cristóbal Losada y Puga
* Benel

## Kaypipas qhaway
*  Kashamarka rimay
*  Inka ñan / Qhapaq ñan
* Yanaqucha qhuya

## Willay pukyukuna

* Kashapampa pruwinsyamanta (kastilla simi)

## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Kashamarka suyu

#### '''Kashamarka qhichwa simi'''pi kastilla simipipas willakuykuna '''ILV'''
* '''Cuentokuna llaqtancheqmanta'''
* '''Unay Kwintitukuna'''