open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sigourney Weaver

**Susan Alexandra Weaver** sutiyuq warmiqa, icha **Sigourney Weaver** ( paqarisqa New York llaqtapi - ) huk   aranway pukllaqmi, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.

## Pilikulakuna
* Alien (1979)
* Aliens (1986)
* Alien 3 (1992) 
* Alien Resurrection (1997)
* Ghostbusters (1984)
* Gorilas en la niebla (1988)
* Working Girl (1988)
* The Village (2004) 
* Avatar (2009)

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna
Matsuo Basho

**Matsuo Basho** (1644, watapi paqarisqa Ueno, Mie - 28 ñiqin ayamarq'a killapi, 1694, watapi wañusqa Ōsaka llaqtapi) huk  qillqaqsi karqan.

## Hawa t'inkikuna
Jean-Claude Turcotte

**Jean-Claude Turcotte** (*  paqarisqa Montreal llaqtapi - †  wañusqa Montreal llaqtapi)  mama llaqtap kathuliku taytakura wan Montreal Aeropolipa hatun yaya.

Alma mater: André-Grasset Yachay suntur.

## Rikchakuna
* Huwan Pawlu II

## Hawa t'inkikuna
Ofelia Lazo

**Ofelia Lazo Sevillano** sutiyuq warmiqa (*   watapi paqarisqa Lima llaqtapi -  ) huk  mama llaqtaq Ñawikaruy, kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan.

Taytan:  Lazo ; Maman: Sevilllano. 

Qusan:

Churinkuna:

### Aranway
* *[[El barbero de Sevilla]]* de Pier August Beaumarchais
* *[[Orlando (obra)|Orlando]]*
* *[[El club de las mal casadas]]* (2005)
* *[[La Liberación de Garcilaso]]* (2007)
* *[[Yo amo a Shirley]]* (2008) 
* *[[El último de los amantes ardientes]]* (2008)
* *[[Preciosas malditas]]* (2008)
* *[[Don Juan Tenorio]]* (2009) en el Cementerio Presbítero Maestro
* *Mi más sentido...sexo* (2011)
* *8 mujeres y un crimen* (2012)

### Ñawikaruy
* 1961 *Almas Solitarias* (Panamericana Televisión Canal 13)
* 1962 *El Cuarto Mandamiento* (Panamericana Televisión Canal 13)
* 1963 *Los Buitres* (Radio America Canal 4)
* 1966 *La Red* (Panamericana Televisión Canal 5)
* 1970 *[[Natacha (telenovela)|Natacha]]* (Panamericana Televisión Canal 5) ..... Natacha.
* 1971 *Un verano para recordar* (Panamericana Televisión Canal 5)
* 1979 *Una cita con Julieta* (Telecentro - América Televisión)
* 1994 *[[Los de Arriba y los de Abajo]]* ATV Canal 9) ..... Norma.
* 1996 *[[Tribus de la calle]]* ATV Canal 9)
* 1998 *[[Procura amarme más]]* (Panamericana Televisión Canal 5)
* 2012 *[[Al fondo hay sitio]]* (América Televisión Canal 4) ..... Isabel "Chabela" Sulca.
* 2012 *Solamente milagros* (América Televisión Canal 4), Episodio "Segunda oportunidad" ..... Mamá Liza.
* 2013 *Solamente milagros* (América Televisión Canal 4), Episodio "En familia" ..... Margarita Chávez. 
### Kuyu walltay
* 1971 *Natacha* 

## Suñaykuna
* 2009 "Personalidad Meritoria de la Cultura Peruana" - Instituto Nacional de Cultura del Perú. 
## Kaypipas qhaway
* Luis Álvarez Torres
* piruwpa Aranwaynin
## Hawa t'inkikuna
* IMDb (Kastilla simipi)
Hernán Romero

**Hernán Romero Berrio** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Qallaw llaqtapi - ) huk  mama llaqtaq kuyu walltay, ñawikaruypi aranway pukllaqmi karqan.

Tayta:  Zamora ; Mama: Flores. 

Warmi:

Churinkuna:

### Aranway
* *Divina Sarah, memorias* de John Murrell
* Las manos sucias
* Las manos de Eurídice
* El guía del Hermitage
* María Estuardo
* Ojos Bonitos, Cuadros Feos
* La muerte de un viajante
* Cristales Rotos
* La noche de la iguana
* La Ópera de Dos Centavos
* Las Cuatro Verdades
* El sí de las niñas
* El Farsante más Grande del Mundo
* La Mazorca
* La Noche de los Asesinos
* El Gran Teatro del Mundo
* Mañana te lo Diré
* El Matrimonio del Señor Mississipi
* Don Juan Tenorio
* La Comedia de las Equivocaciones
* Romeo y Julieta
* La Fierecilla Domada

### Ñawikaruy
* Locura de amor (1967)
* Santa Rosa de Lima (1967)
* Si no fueras tú (1969) 
* Simplemente María (1969 - 1971)
* El maestro (1969) 
* El canillita (1969)
* El adorable profesor Aldao (1971)
* La inconquistable Viviana Hortiguera (1972)
* El diario de Pablo Marcos (1976)
* Páginas de la vida (1984)
* Matrimonios y algo más
* El hombre que debe morir (1989) ... Otto Frederico von Müller
* El ángel vengador: Calígula (1993)
* Gorrión (1994) .... Aníbal Maidana
* Nino (1996)
* Escándalo (1997) .... Rodolfo Peña
* Gabriela (1998) .... Adolfo Santa María
* Cosas del amor (1998) .... Antonio Marticorena/Francisco Mulder
* Luz María (1998)
* María Emilia, querida (1999) .... Héctor Masselli 
* Isabella, mujer enamorada (1999)
* Pobre diabla (2000) .... Diego Hernández Marín
* Soledad (2001) .... Jorge Bustamante
* Bésame tonto (2003) .... Donatello Rossini
* Locas Pasiones (2004) 
* María de los Ángeles (2005) .... Salomón Larrea
* Un amor indomable (2006-2007) .... Emilio Pérez
* Los Barriga (2008) .... Domingo
* Adiós al Séptimo de Línea (Megavisión-Chile (2010) .... General Juan Buendía
* Solamente milagros (2012) Episodio "La venganza" .... Tadeo

### Kuyu walltay
* 2004 *Pedile a San Antonio* 
* 2002 *Muerto de Amor*, de Edgardo Guerra (Marcus) 
* 2001 *El Bien Esquivo*, de Augusto Tamayo (Sepúlveda) 
* 2000 *Tinta Roja*, de Francisco Lombardi (Ortega) 
* 1999 *Triunfador* 
* 1998 *No se lo Digas a Nadie*, de Francisco Lombardi (Luis Felipe)
* 1994 *Sin Compasión*, de Francisco Lombardi (Alejandro Velaochaga)
*1992 *Todos Somos Estrellas*, de Felipe Degregori (Nicolás) 
*1972 *Espejismo* 
*1990 *Caídos del Cielo*, de Francisco Lombardi (Ortega)
*1970 *La Muralla Verde*, de Armando Robles Godoy
*1966 *En la Selva no Hay Estrellas*
## Suñaykuna
* Águila de América
* CIRCE
* Condecoración de la Universidad Garcilazo de la Vega
* Distinción de la Universidad de Lima
* Distinción del Teatro de la Universidad Católica.
* Condecoración del Congreso de la República
* Condecoración del Ministerio de Cultura
* Condecoración del Ministerio de Trabajo
* Condecoración dela Municipalidad de Lima
* Condecoración de la Municipalidad de Santiago de Surco.
* Distinción de la Universidad Científica del sur (UCSUR).

## Kaypipas qhaway
* Ofelia Lazo
* Aranway

## Hawa t'inkikuna
* IMDb (Kastilla simipi)
Luis Álvarez Torres

**Luis Álvarez Torres** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Ariqipa llaqtapi -  wañusqa Lima llaqtapi) huk  mama llaqtaq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan.

Tayta:  Álvarez ; Mama: Torres. 

Warmi:

Churinkuna:

### Aranway
* Collacocha
* El reino sobre las tumbas
* Como vienen, se van
* La muerte de Atahualpa
* La sequía
* Cruce sobre el Niágara
* El virrey y la actriz

### Ñawikaruy
* Simplemente María (Piruw, 1969).
* Natacha (1970)
* La casa de enfrente (1985)
* El hombre que debe morir (1989)
 
### Kuyu walltay
* La ciudad y los perros
## Suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Kuyu walltay
* Aranway
## Hawa t'inkikuna
* IMDb (Kastilla simipi)
Gerardo Zamora

**Gerardo Zamora Flores** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Lima llaqtapi -  ) huk  mama llaqtaq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan.

Tayta:  Zamora ; Mama: Flores. 

Warmi:

Churinkuna:

### Aranway
**El derecho de los asesinos*
**Rescatemos los juguetes*
**Seis de corazones*
**Una rosa con otro nombre*
**¿Hay alguien ahí?*
**Tres sombreros de copa*
**Y jugando... jugando, lo mataron* (2004)
**Jesucristo Superstar* (2005)
**[[Bodas de sangre]]* (2007)

### Ñawikaruy
**[[Que buena raza]]* (2002) ..... Valentín Condori.
**[[Demasiada belleza]]* (2003) ..... Lorenzo Alvítez Cruces.
**[[Eva del Edén]]* (2004) ..... Juan Chocne.
**Dina Páucar, la lucha por un sueño* (2004)
**Viento y arena* (2005) ..... José Quispe.
**[[Esta sociedad]] 2* (2008)
**Chapulín, el dulce* (2008) ..... Enrique.
**Diablos azules* (2008) ..... Julio.
**El Gran reto* (2008) ..... Damián de la Cruz.
**[[Sally, la muñequita del pueblo]]* (2008) ..... Demetrio.
**Hasta las estrellas* (2010) ..... Periodista.
**[[Lalola]]* (2011) ..... Toño.
**[[La Perricholi (telenovela)|La Perricholi]]* (2011) ..... Juan Santos Kuntur.
**Solamente milagros* (2012), Episodio "De siempre abusada" ..... Ignacio.
**La Faraona* (2012) ..... César Aguilar.
**Cielo dividido* (2012) ..... Henry.
**Solamente milagros* (2013), Episodio "Mujer o madre" ..... Michel.
**Avenida Perú* (2013) ..... Hildebrando Huamán.
 
### Kuyu walltay
**Vidas paralelas* (2008)
**[[Animales heridos]]* (2006) - Ispaña
**[[Días de Santiago]]* (2004) 
**Flor de retama* (2004)

## Suñaykuna
* Luces Suñay (2008).
## Kaypipas qhaway
* Kuyu walltay
* Aranway
## Hawa t'inkikuna
* IMDb (Kastilla simipi)
Mónica Sánchez

**Mónica Mariel Sánchez Cuadros** sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Lima llaqtapi -  ) huk  mama llaqtaq Ñawikaruy, kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan.

Tayta:  Sánchez ; Mama: Cuadros. 

Runakuna: Mario Sifuentes (1996–99) / Fabián Reyes (2000–10)Churinkuna: Mariel Sifuentes Sánchez wan Miranda Reyes Sánchez

### Aranway
**Eclipse total* (1991)
**[[El perro del hortelano]]* (1991)
**[[Bodas de sangre]]* (1993)
**[[El Rey Lear]]* (1999) .... Cordelia y Bufón.
**Sueño de una tarde dominical* (2000) .... Tina.
**[[Macbeth]]* (2000) 
**[[Fausto]]* (2001)
**[[Las manos sucias]]* (2002)
**[[El gran teatro del mundo]]* (2005) .... La hermosura.
**El cantar de los cantares* (2005) .... Tirsa.
**Extremos* (2007) .... Marjorie.
**[[La vida es sueño]]* (2007) .... El amor.
**[[Misericordia]]* (2008) .... Abby Prescott.
**Occidente* (2009)
**[[Boeing boeing]]* (2009) .... Jacqueline Grieux.
**La Chunga* (2009) .... La Chunga.
**[[La jaula de las locas (aranwa)|La Jaula de las locas]]* (2010) .... Marie.

### Ñawikaruy
*  *La Perricholi*  (1992) .... Micaela Villegas y Hurtado "La Perricholi"
* *Bolero* (1993) ....
* *Las Mujeres de mi Vida*
* *[[Los de Arriba y los de Abajo|Los de arriba y los de abajo]]* (1994) .... Gloria Campos
* *Los unos y los otros* (1995) ....
* *[[Nino (telenovela)|Nino]]* (1996) ....  Bianca
* *Todo se compra, todo se vende* (1997) ....
* *[[María Emilia, querida]]* (1999) .... Rocío Gómez
* *Sarita Colonia* (2002) .... Mariela
* *[[Eva del Edén]]* (2004) .... Eva de Palomino
* *[[Sally, la muñequita del pueblo]]* (2008) ....  Sally Barreto
* *[[Al fondo hay sitio]]* (2009-) .... Rosario "*Charito*" Flores

* *La visita* (2004) .... 
* *Pasajeros* (2008) ....  Estela

* *Soy igual que tú* (2005) .... Presentadora
* *Cuéntame tu vida* (2006) .... Presentadora
* *[[Bailando por un Sueño (Perú)|Bailando por un sueño]]* (2008) .... Concursante
* *[[Bailando por un Sueño: Reyes de la Pista (Perú)|Bailando por un sueño: reyes de la pista]]* (2008) ....  Concursante

### Kuyu walltay
*  *La carnada* (1999) .... María
* *[[Pantaleón y las visitadoras (1999 pilikula)|Pantaleón y las visitadoras]]* (1999) .... "Pochita"
* *Imposible Amor* (2000) ....
* *Once rosas*
* *El verano próximo*
* *Un marciano llamado Deseo* (2003) .... Andrea

## Suñaykuna
*  
## Kaypipas qhaway
* Aranway

## Hawa t'inkikuna

* IMDb (Kastilla simipi)
Eusebio Acasuzo

**Eusebio Alfredo Acasuzo Colán** sutiyuq runaqa, icha *Chevo* Acasuzo (*  paqarisqa Lima llaqtapi - ), huk  mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.

Tayta: Acasuzo; Mama: Colán.

Yachaywasi: Andrés de los Reyes wan Moderno.

### Klubkuna
*  Unión Huaral (1972 - 1976)
*  Universitario de Deportes (1977 - 1984)
*  Club Bolívar (1984 - 1986)

## Suñaykuna

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Daniel Ruiz
* Pedro Ruiz
* Alejandro Luces
* Eduardo Rey Muñoz
* Walter Escobar

## Hawa t'inkikuna

* Ogol
* Identidad Huaralina
Daniel Ruiz

**Daniel Ruiz La Rosa** sutiyuq runaqa (* 1933 watapi paqarisqa Waral llaqtapi - ), huk  mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.

Tayta: Ruiz; Mama: La Rosa.

### Klubkuna
*  Universitario de Deportes (1955 - 1963)
*  Mariscal Sucre FBC (1963 - ?)
*  Juan Aurich (? - 1968)

## Willay pukyukuna
* *La 'U' y su Historia*, Tomo I y II

## Kaypipas qhaway
* Pedro Ruiz

## Hawa t'inkikuna
Pedro Ruiz

**Pedro Domingo Ruiz La Rosa** sutiyuq runaqa, icha *Pedrito* Ruiz (*  paqarisqa Waral llaqtapi - ), huk  mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.

Tayta: Juan Ruiz Gallardo; Mama: Antonia La Rosa.

### Klubkuna
*  Pedro Berckemeyer (? - 1969)
*  Defensor Lima FBC (1970 - 1971)
*  Juan Aurich ( 1972)
*  Defensor Lima FBC (1973)
*  Unión Huaral (1974 - 1982)
*  Sporting Cristal (1983 - 1984)
*  Unión Huaral (1985 - 1987)

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Daniel Ruiz

## Hawa t'inkikuna
Carlos Alazraqui

**Carlos Jaime Alazraqui** (*  paqarisqa Yonkers llaqtapi) huk Ñawikaruy wan kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.

## Pilikulakuna

## Suñaykuna

## Qori Globo Suñaykuna

## Sindicatu suñaykuna

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Kuyu walltay (Hukllachasqa Amirika Suyukuna)

## Hawa t'inkikuna

* Ufisyal Web Site
* IMDb: Carlos Alazraqui
Mario Cavagnaro

**Mario Cavagnaro Llerena** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Ariqipa llaqtapi  -   wañusqa  Lima llaqtapi),   mama llaqtayuq allwiya kamayuq, takichaqmi, takiqmi, taki qillqaqmi, kastilla simillapim qillqarqan. 

Tayta: Miguel Ángel Cavagnaro ; Mama: Elena Llerena.

## Takikuna
* Historia de Mi Vida
* Carretas, aquí es el tono
* Afane otro Estofado
* Barranco en el Ayer
* Lima de Octubre
* Cántame ese Vals Patita
* Barrio mio, barrio Añejo
* Cuando un Criollo se Muere
* Lima de Novia
* La Noche de tu Ausencia
* Osito de Felpa
* El Regreso
* El Rosario de mi Madre

## Willay pukyukuna
* Tauro del Pino, Alberto. Enciclopedia ilustrada del Perú. -- Lima: PEISA, 2001. T. 01

## Kaypipas qhaway
* Lima
* Piruwanu vals
* Troveros Criollos

## Hawa t'inkikuna
### Kastilla simipi
Manuel Acosta Ojeda

**Manuel Abraham Acosta Ojeda** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Lima llaqtapi  -   wañusqa  Lima llaqtapi),   mama llaqtayuq Willay kamayuq, takichaqmi, takiqmi, taki qillqaqmi, kastilla simillapim qillqarqan. 

## Takikuna
* En un Atardecer **Lunpaqchaw**
* Madre **Mamay**
* Cariño **Kuyaypa**
* Ya se Muere la Tarde **Chisa wañunannam**
* Si tú me Quisieras **Qam kuyamaptiki**
* Puedes Irte **Aywakunkimanmi**
* Bajo la loza **Ari rumiwan ñupushqa**

## Willay pukyukuna
* Tauro del Pino, Alberto. Enciclopedia ilustrada del Perú. -- Lima: PEISA, 2001. T. 01

## Kaypipas qhaway
* Lima
* Piruwanu vals

## Hawa t'inkikuna
### Kastilla simipi
Rivière-du-Loup

**Rivière-du-Loup** nisqaqa Kanatá mama llaqtap hatun llaqtanmi, 84,76 km2-niyuq. Quebec pruwinsya aswan hatun llaqtanmi.
Llaqtapiqa 19 974 runakuna (2014) tiyachkan. Gaétan Gamache nisqaqa kuraka.

*Charles Aubert de La Chesnaye* llaqtataqa 1676 watapim kamarirqan.
Na'vi simi

**Na'vi** nisqa simiqa huk wallpasqa rimaymi, 2005 watapi Paul Frommer sutiyuq USA runap kamasqan.

## Simi
Ñuqallay/Allillachu = Kaltxì

ammë, amil = Sa'nok

ñuñu = Okup

Runa = Na'vi

Rimay = Lì'fya

Simi = Lì'u

Pacha = Kifkey

Arí = Srane

Ama = Kehe

Dyuspagrasunki = Irayo
Liu Gang

**Liu Gang** (Chinu simipi: 刘刚, Wade-Giles: *Liú Gāng*) sutiyuq warmiqa (* 30 ñiqin qhulla puquy killapi 1961 paqarisqa Jilin pruwinsyapi) huk pachaykamaymanta, yupanamanta yachaqsi, Chunwa pulitiku qarqan.

## Kaypipas qhaway
* Chunwa Runallaqta Republika

## Hawa t'inkikuna
* Liu Gang
Erika Dobosiewicz

**Erika Dobosiewicz** sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Warszawa llaqtapi) Pulunya mama llaqtayuq pulaku simillapim  wiyulinpaqmi qarqan. 

Tayta: 

## Referencias

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna
Pichachén q'asa

**Pichachén**  (kastilla simipi: *Paso Pichachén*) nisqaqa Antikuna huk q'asam, Arhintina suyupi (Neuquén wamani) Chili suyupipas (Biyubiyu suyupi, Laja qucha ñiqpi).

## Kaypipas qhaway
* Biyubiyu suyu
* Neuquén wamani

## Pukyukuna
Omar Sharif

Michel Demitri Chalhoub **Omar Sharif** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Iskandariya llaqtapi -  wañusqa Qahira llaqtapi), huk  mama llaqtap aranway pukllaqmi.

Warmi: Faten HamamaChurinkuna: Tarek Sharif (1957-).

## Pilikulakuna
* Lawrence Arabyamanta
* Monsieur Ibrahim et les fleurs du Coran
* Doctor Zhivago

## Suñaykuna
*  

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna
Simon Pegg

**Simon Pegg** ( paqarisqa Gloucestershire llaqtapi) sutiyuq runaqa huk aranway pukllaqmi, kuyu walltaypi pukllaqmi, inlish runam.

## Pilikulankuna
*Star Trek

## Hawa t'inkikuna
Popeye

**Popeye Wamp'u runa Qhari** kay p'anqapi qhaway kunan qhipaq huk chawpi King Features. Fleischer Studios. Famous Studios.
The Big Bang Theory

**The Big Bang Theory** kay qhipaq qhaway p'anqapi chay hina huk llaqta mama lliw Warner Bros. Television.
ABBA

**ABBA** nisqaqa huk  mama llaqtayuq pop rock kusituymi. 1972 watapim rakinakurqan, kay p'anqaqa qhipaq qhaway p'anqapi nisqa lliw mama tiyaq kachkan rimaq Taki kapchiy. 

«ABBA» suti akrunymu  (**A**gnetha, **B**jörn, **B**enny, **A**nni-Frid).

## Takiqkuna
* Benny Andersson
* Anni-Frid «Frida» Lyngstad
* Björn Ulvaeus
* Agnetha Fältskog

## Diskunkuna
### Album
* 1973: *[[Ring Ring (album)|Ring Ring]]*
* 1974: *[[Waterloo (album)|Waterloo]]*
* 1975: *[[ABBA (album)|ABBA]]*
* 1976: *[[Arrival]]*
* 1977: *[[The Album]]*
* 1979: *[[Voulez-Vous]]*
* 1980: *[[Super Trouper (album)|Super Trouper]]*
* 1981: *[[The Visitors (album)|The Visitors]]*
* 2021: *[[Voyage]]*

## Kaypipas qhaway
* Roxette
* A*Teens

## Hawa t'inkikuna

*  Ufisyal web
Bradley Cooper

**Bradley Cooper** sutiyuq runaqa (5 ñiqin qhulla puquy killapi 1975 paqarisqa) huk aranway pukllaqmi, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.
Peter Pan (kuyuchisqa siq'isqa)

**Peter Pan** nisqaqa 1953 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam qhipaq qhaway tiyaq rimanku huk Walt Disney. Kuyu walltay pusaqninqa Clyde Geronimi, Wilfred Jackson, Hamilton Luskemi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Goofy

**Goofy** nisqaqa 1932 watapi rurasqa pilikula runa hinam, kuyuchisqa siq'isqa pilikulapim, siq'isqa rikchasapa willakuykunapipas, Walt Disneypa rurasqan.

## Hawa t'inkikuna
Garfield The Movie

**Garfield: The Movie** (inlish simipi: **Garfield: The Movie**, kastilla simipi: **Garfield: La película**) nisqaqa 2004 watapi rurasqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Peter Hewittmi. 20th Century Fox ruruchinapaqmi rurasqa.
Lilo & Stitch

**Lilo & Stitch** (inlish simipi: **Lilo & Stitch**, kastilla simipi: **Lilo y Stitch**) nisqaqa 2002 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Chris Sanders, Dean DeBloismi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Brum

**Brum** ñawikaruy qhipaq lliw yaqa Ragdoll Productions, HiT Entertainment, BBC Television and Discovery Kids Originals (2003–2006).
All Dogs Go to Heaven

**All Dogs Go to Heaven** (inlish simipi: **All Dogs Go to Heaven**, kastilla simipi: **Todos los perros van al cielo**) nisqaqa 1989 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Don Bluthmi. United Artists ruruchinapaqmi rurasqa. 

## Kaypipas qhaway
* Oliver & Company
Rock-a-Doodle

**Rock-a-Doodle** (inlish simipi: **Rock-a-Doodle**, kastilla simipi: **En busca del rey sol**, **Amigos Inseparables**) nisqaqa 1992 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Don Bluthmi. Sullivan Bluth Studios ruruchinapaqmi rurasqa.
A Troll in Central Park

**A Troll in Central Park** (inlish simipi: **A Troll in Central Park**, kastilla simipi: **El jardín mágico de Stanley**) nisqaqa 1994 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Don Bluth, Gary Goldmanmi. Warner Bros. Family Entertainment ruruchinapaqmi rurasqa.
Oliver & Company

**Oliver & Company** (inlish simipi: **Oliver & Company**, kastilla simipi: **Oliver y su pandilla**) nisqaqa 1988 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa George Scribnermi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.

## Kaypipas qhaway
* Wiraqucha michikuna
Robin Hood (kuyuchisqa siq'isqa)

**Robin Hood** nisqaqa 1973 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Wolfgang Reithermanmi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.

## Kaypipas qhaway
* Zootopia
* Atuqwan Allquwan
Frozen

**Frozen** (inlish simipi: **Frozen**, kastilla simipi: **Frozen: El reino del hielo**, **Frozen: Una aventura congelada**) nisqaqa 2013 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Chris Buck, Jennifer Leemi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa. Ñiqin piti Frozen II 2019 watapi rurasqa.

## Kaypipas qhaway
* Tangled
* Encanto
Atuqwan Allquwan 2

**Atuqwan Allquwan 2** (inlish simipi: **The Fox and the Hound 2**, kastilla simipi: **El zorro y el sabueso 2**, **Tod y Toby 2**) nisqaqa 2006 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Jim Kammerudmi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa. Chay pilikulaqa Atuqwan Allquwan nisqap iskay ñiqin pitinmi pilikula.
101 Dalmatians II: Patch's London Adventure

**101 Dalmata Allqu II** (inlish simipi: **101 Dalmatians II: Patch's London Adventure**, kastilla simipi: **101 dálmatas 2: Una nueva aventura en Londres**, **101 dálmatas II: Una aventura en Londres**) nisqaqa 2003 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Jim Kammerud, Brian Smithmi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa. Chay pilikulaqa Pachak Hukniyuq Dalmata Allqu nisqap iskay ñiqin pitinmi pilikula.

## Kaypipas qhaway
* Oliver & Company
Qhapaq Liyun II

**Qhapaq Liyun II** (inlish simipi: **The Lion King II: Simba's Pride**, kastilla simipi: **El rey león II: el reino de Simba**, **El rey león II: el tesoro de Simba**) nisqaqa 1998 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Darrell Rooneymi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa. Chay pilikulaqa Qhapaq Liyun nisqap iskay ñiqin pitinmi pilikula.

## Kaypipas qhaway
* Qhapaq Liyun (2019)
* Qhapaq Liyun 1½
Cysticercosis

**Cysticercosis** kaqqa huk unquy infeccion ñisqa mayqinchus rikhurin huk wayna rikch’ayniyuq huchayuqrayku(cysticercus) kay khuchip tenian kaqmanta (*Taenia solium*). Runakunaqa hukchhika mana chay ni huk sintomas kaqniykuchu kankuman watakunapi, hatunllayninku kanku iskay centimetros kaqhina mana nanayniyuq chantapas mana pachan waqtakuykunayuq qaranchikpi aychayninchikpipas tiyanchu, mana chay uma ukhumanta sintomas kan sichus ñuqtu waqllisqa kachkan chay. Killakuna mana chay watakuna qhipantaqa kay waqtaykuykuna nanaymantaq punkiymantaq  tukunkuman chaymanta sanillapunku. Chay sumaq llamk’asqa suyukunapi kayqa huk chay aswan riqsisqa casos chay incautacions kaqmanta.

## Causa diagnostico kaq ima
Kayqa hasata hap’iykukun kay tenia khurusniyuq mismisqa mikhunakunata yakuta mikhuspa upyaspa ima. Chawa q’umir puquykunaqa aswan hap'ichikun. Kay tenia kaqmanta runtusninqa hamunku kay akakuna kaqmanta huk chimpachisqa runamanta kay machuña khuruswan kan chay, huk riqsisqa kayqa kayhina taeniasis. Taeniasis kaqa kan waqhina unquy mayqinchus hap’ikun kay quistes ñisqata mikhuspa mana allin chayasqa khuchi aychapi. Kay runakuna mayqinkunachus tiyakunku waqwan mayqinchus kay tenia kaqwan kachkanku aswan hasa kanku kay cysticercosis kaqwan chimpachikuq. Diagnostico kaqqa ruwasqa kanman kayhina upina huk quiste kaqmanta. Rikch’aykunata ñuqtumanta urqhuspa kay tomografia equipo kaqwan(CT) mana chay resonancia magnetica (MRI)kaqwan aswan ruwakunku kay unquy diagnostico kaqpaq ñuqtupi. Huk hatun yupay miraynin kay yuraq globuloskaqmanta, sutichasqa eosinófilos, kay fluido espinal cerebral kaqpi chanta yawarpas sumaq llamk’achikun rikuchiqkunahina.

## Hark’akuynin hampikuynin ima
Kay infeccion kasqa aripuni hark’akunman kay sapan llimphuchakuywan chanta saneamientokaqwan. Kayqa hamun: allinta khuchi aychata wayk’uspa, sumaq hisp’ana wasis chanta sumaq yaykuyniyuq llimphu yakuman. Teniasis kaqwan runakunap hampikuyninqa ancha chaninniyuq mirayninta hark’anapaq. Kay unquymanta hampikuyninqa mayqinchus nervioso sistema kaqta mana yupanchu mana munakunmanchu. ref name=Garcia03/>  Neurosisticircosis kaqwan runakunap hampikuyninqa hampiwan kanman praziquantel mana chay albendazolkaqwan. Kaykuna sumaq mañakuq kankuman unay pacha thaskiyninpi. Esteroidess, punkiy thañinanpaq kay hampikuyninpi chanta hampikuna anti-asimientos kaqkunaqa sumaq mañakuq kankullamantaq. Wakin kutiqa cirugias ruwakunku kay quistes kaqkunata urqhunapaq. 

## Epidemiologia
Kay khuchimanta tenia kaqqa aswan riqsisqa kay Asia, Africa Sub-Sahariana, chanta America Latina ima kaqpi. Wakin ayllukunapi yachakun 25% runakunamanta waqllisqas kachkankumanta. Kay sumaq llamk’asqa pachapiqa kayqa mana ancha riqsisqachu. Tukuy pacha kay 2010 kaqmanta qallarisqa 1,200 wañuykunahina karqanku, 700 kaqkunahina kay 1990 kaqpi. Cysticercosis kaqqa waqllillantaq khuchikunata wakakunata ima ichaqa mayniqpihina sintomas kaqkunata quchin imaraykuchus kaykunaqa mana achkha pachata kawsankuchu. Kay unquyqa runakunapurapi rikhurirqa kay ñawpa pacha thaskiyninmantaña. Kayqa kan huk kay mana hampikuq q’uñi pampa unquykaqmanta.

## References
Lady and the Tramp II: Scamp's Adventure

**Pallawan Q'arachakiwan II** (inlish simipi: **Lady and the Tramp II: Scamp's Adventure**, kastilla simipi: **La dama y el vagabundo II: Las Aventuras de Scamp**, **La dama y el vagabundo II: Las aventuras de Golfillo**) nisqaqa 2001 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Darrell Rooneymi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa. Chay pilikulaqa Pallawan Q'arachakiwan nisqap iskay ñiqin pitinmi pilikula.

## Kaypipas qhaway
* Oliver & Company
Bolt

**Bolt** nisqaqa 2008 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Chris Williams, Byron Howardmi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
The Great Mouse Detective

**'The Great Mouse Detective** (inlish simipi: **The Great Mouse Detective**, kastilla simipi: **Basil, el ratón superdetective**, **Policías y ratones**) nisqaqa 1986 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Ron Clements, Burny Mattinson, David Michener, Jon Muskermi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.

## Kaypipas qhaway
* Qispichiqkuna (kuyuchisqa siq'isqa)
* Qispichiqkuna Kangurusuyupi
* The Secret of NIMH
The Many Adventures of Winnie the Pooh

**'The Many Adventures of Winnie the Pooh** (inlish simipi: **The Many Adventures of Winnie the Pooh**, kastilla simipi: **Lo mejor de Winnie the Pooh**, **Las aventuras de Winnie the Pooh**) nisqaqa 1977 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Wolfgang Reitherman, John Lounsberymi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Fun and Fancy Free

**Fun and Fancy Free** (inlish simipi: **Fun and Fancy Free**, kastilla simipi: **Diversión y fantasía**, **Las aventuras de Bongo, Mickey y las judías mágicas**) nisqaqa 1947 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Jack Kinney, Bill Roberts, Hamilton Luske, William Morganmi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Brave

**Brave** (inlish simipi: **Brave**, kastilla simipi: **Brave (Indomable)**, **Valiente**) nisqaqa 2012 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Mark Andrews, Brenda Chapmanmi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Winnie the Pooh

**Winnie the Pooh** nisqaqa 2011 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Stephen J. Anderson, Don Hallmi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
The Adventures of Ichabod and Mr. Toad

**The Adventures of Ichabod and Mr. Toad** (inlish simipi: **The Adventures of Ichabod and Mr. Toad**, kastilla simipi: **La leyenda de Sleepy Hollow y el Señor Sapo**) nisqaqa 1949 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Jack Kinney, Clyde Geronimi, James Algarmi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Chicken Little

**Chicken Little** nisqaqa 2005 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Mark Dindalmi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
The Emperor's New Groove

**The Emperor's New Groove** (inlish simipi: **The Emperor's New Groove**, kastilla simipi: **El Emperador y sus Locuras**, **Las Locuras del Emperador**) nisqaqa 2000 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Mark Dindalmi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Bambi II

**Bambi II** (kastilla simipi: **Bambi II - El Gran Príncipe del Bosque**), nisqaqa 2006 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Brian Pimentalmi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa. Chay pilikulaqa Bambi nisqap iskay ñiqin pitinmi pilikula.
Inside Out

**Inside Out** (inlish simipi: **Inside Out**, kastilla simipi: **Intensa-Mente**, **Del revés**) nisqaqa 2015 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Pete Doctermi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Wreck-It Ralph

**Wreck-It Ralph** (inlish simipi: **Wreck-It Ralph**, kastilla simipi: **¡Rompe Ralph!**, **Ralph el Demoledor**) nisqaqa 2012 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Rich Mooremi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Meet the Robinsons

**Meet the Robinsons** (inlish simipi: **Meet the Robinsons**, kastilla simipi: **Descubriendo a los Robinsons**, **La familia del futuro**) nisqaqa 2007 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Steve Andersonmi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Sach'a-sach'amanta Qillqa 2

**Sach'a-sach'amanta Qillqa 2** (inlish simipi: **The Jungle Book 2**, kastilla simipi: **El libro de la selva 2**) nisqaqa 2003 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Steve Trenbirthmi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa. Chay pilikulaqa Sach'a-sach'amanta Qillqa nisqap iskay ñiqin pitinmi pilikula.
Mulan II

**Mulan II** (kastilla simipi: **Mulan 2: La leyenda continúa**) nisqaqa 1998 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Darrell Rooney, Lynne Southerlandmi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa. Chay pilikulaqa Mulan nisqap iskay ñiqin pitinmi pilikula.
Sach'a-sach'amanta Qillqa

**Sach'a-sach'amanta Qillqa** (inlish simipi: **The Jungle Book**, kastilla simipi: **El libro de la selva**) nisqaqa Kawsay rikch'a Rudyard Kiplingpa qillqasqan.

## Kaypipas qhaway
* Sach'a-sach'amanta Qillqa (kuyuchisqa siq'isqa)
Sally Field

**Sally Margaret Field** sutiyuq warmiqa, icha **Sally Field** (*  paqarisqa Pasadena llaqtapi) huk Ñawikaruy wan kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.

## Pilikulakuna

## Suñaykuna
### [[Oskar Suñay]]

### [[BAFTA Suñay]]

### [[Qori Globo Suñay]]

### [[Aranway pukllaq Sindicatu Suñay]]

### [[Emmy Suñay]]

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Kuyu walltay (Hukllachasqa Amirika Suyukuna)

## Hawa t'inkikuna

* Ufisyal Web Site
* IMDb: Sally Field
Baltimore Yachay Suntur

**Baltimore Yachay Suntur** (inlish simipi: *University of Baltimore*) nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtapi huk yachay sunturmi.

## Wiñay kawsay
*  1925 watamanta 

## Umalliq
* Kurt L. Schmoke 

## Kaypipas qhaway
* Yachay suntur
* Hukllachasqa Amirika Suyukuna
Elena Lucena

**María Elena Lucena** sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Buenos Aires llaqtapi  -  wañusqa Buenos Aires llaqtapi),  huk  mama llaqtayuq aranway pukllaqsi wan takiqsi,  kastilla simillapim qillqarqan.

Tayta: José Lucena; Mama: Amelia Arcuri.

Ñaqha runa:  Julio Bianquet.

Churinkuna: Hebe Bianquet.

Yachaywasi:

## Pilikulakuna

* *[[Dos hermanos (película de 2010)|Dos hermanos]]* (2010)
* *[[Luna de octubre]]* (1997)
* *[[Una viuda descocada]]* (1980) 
* *[[Frutilla (película)|Frutilla]]* (1980)
* *[[Millonarios a la fuerza]]* (1979)
* *[[La casa del amor]]* (1973) 
* *[[Joven, viuda y estanciera (película de 1970)|Joven, viuda y estanciera]]* (1970)
* *[[La casa de Madame Lulú]]* (1968)
* *[[El galleguito de la cara sucia]]* (1966)
* *[[La murga]]* (1963)
* *[[Buscando a Mónica]]* (1962)
* *[[Buenas noches, mi amor]]* (inconclusa - 1961)
* *[[Estrellas de Buenos Aires]]* (1956)
* *[[El calavera]]* (1954) 
* *[[Una noche cualquiera]]* (1951) 
* *[[Valentina (película)|Valentina]]* (1950) 
* *[[Una noche en el Ta Ba Rin]]* (1949) 
* *[[La rubia Mireya]]* (1948) 
* *[[Cinco besos]]* (1945)
* *[[La calle Corrientes]]* (1943)
* *[[Un nuevo amanecer]]* (1942)
* *[[Ven...mi corazón te llama]]* (1942)
* *[[Elvira Fernández, vendedora de tienda]]* (1942) 
* *[[Napoleón (película de 1941)|Napoleón]]* (1941) 
* *[[Pájaros sin nido]]* (1940)
* *[[El ángel de trapo]]* (1940)
* *[[Chimbela]]* (1939)
* *[[La que no perdonó]]* (1938)

## Suñaykuna
* Podestá Suñay
* Raíces Suñay

## Rikchakuna

Rikcha:Elena_Lucena1.jpg
Rikcha:Elena_Lucena2.jpg
Rikcha: 

## Kaypipas qhaway
* Musika (Arhintina)
 
## Hawa t'inkikuna
Bruno Odar

**Bruno Fernando Odar Galindo** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Lima llaqtapi -  ) huk  mama llaqtaq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan.

Tayta:  Odar ; Mama: Galindo. 

Warmi: Julia Ruiz.

Churinkuna: Brunella, Pía wan Giullia.

### Aranway

 
### Kuyu walltay

### Ñawikaruy

## Suñaykuna
* Luces Suñay (2011).
## Kaypipas qhaway
* Kuyu walltay
* Aranway
## Hawa t'inkikuna
* IMDb (Kastilla simipi)
Serafina Quinteras

**Esmeralda Gonzales Castro**  sutiyuq warmiqa icha **Serafina Quinteras** (*  paqarisqa Lima llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi) huk  mama llaqtayuq takichaq wan willay kamayuq, kastilla simipi qillqaqmi.

Tayta: Nicolás Augusto Gonzales Tola; Mama: Delia Castro Márquez. 

Yachaywasi: 

## Qillqasqankuna

## Suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Oscar Avilés
* Caitro Soto
* Susana Baca

## Hawa t'inkikuna
*
Luis Felipe Angell

**Luyis Hilipi Anyil Lamapa** sutiyuq runaqa icha **Suhuklitu** (*Sofocleto*) (*  paqarisqa Paita llaqtapi  - †  wañusqa Lima llaqtapi), huk  mama llaqtap willay kamayuq wan qillqaqmi karqan.

Tayta: Anyil; Mama:  Lamapa.

Warmi: Rasíla Wisumpis) Graciela Bessombes,Churinkuna: Allanwan Kareen, Luis Felipe, Jorge wan Felipe.
Yachay wasi:  Maristas, La Merced, de La Inmaculada, San Agustínwan San Andrés.

Alma mater:  Universidad Nacional Mayor de San Marcos,Pontificia Universidad Católica del Perú, Coimbra (Portugal), La Sorbona (París).

## Qillqasqankuna
** *Huchannaq Kamilu* (San Camilo)
** *Qarqusqa pallwasapa makipan* ( Manual del Perfecto Deportado)
** *Arpasqa Pacha* (La Tierra Prometida), **Munaatsishqa patsa**
** *Mishipa Tiqsi Yachay wayllukuyman* (Hacia una Filosofía Universal del Gato)
** *Waq'a simi taqi* [Tuqshunnaq shimi qullqa: Ankash qallu](Diccionario Loco)
** *Watakana ch'iñi khurum*' ( El Virus Matrimonial)
** *Hanan quñukuq* (La Sábana de Arriba
** *Urakaq quñukuq* (La Sábana de Abajo)
** *Lasaq qurutakuna* (Los Cojudos)
** *Asi pinchipa tiqsi kimsasqa* (Trilogía Universal del Humor)
** *Inti punchapa Suhuklitu* (Sofocleto Dominical), etc ( yapa yapa).
** * Kaqlla simipa simi taqin (Diccionario de Sinónimos)
** *Chinwa simi taqi* (Diccionario Chino) 
** *Alli hawkaywan sumaq tinkuypa makipan* Manual de Urbanidad y Buenas Costumbres
** *'Riqsisqa rimallakunapa simi taqin* (Diccionario de Frases Célebres)
** *Wiksu yuyakuna* (Sinlogismos)
** *Musuq wiksu yuyakuna* (Nuevos Sinlogismos)
** El Ángulo Agudo *Unpuq kukush* a.q.
** El Ángulo Recto *Tsiqa kukush* a.q.
** El Ángulo Obtuso *Chachaq kukush*
** Código de Honor del Marqués de Cabriñana *Kapriñana Markispa shumachay apu shimin*.
** E Nego Péde * Ii Niqu Piilli*.
** El Chino Flasico *Chinu Plasiku*.
** Diccionario de Neologismos *Musuq yuyakuna shimi qullqa*.
** Los Conchudos *Mana pukayaqkuna*
** Sofocleto en Dos Columnas *Ishkay kallaapuchaw Suhuklitu*
** Décimas *Chunkachar*
** De Nácares y Venas *Mullupaq yawar apaqpaqsi*
** Al Pie de la Letra *Qillqakipa chakinchaw''

## Suñaykuna
*  
## Kaypipas qhaway
* Simi kapchiy (Piruw)

## Hawa t'inkikuna
Freddy Ternero

**Freddy Santos Ternero Corrales** sutiyuq runaqa  (*  paqarisqa Lima llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi), huk Piruw mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi, pukllaykamachiq wan pulitiku qarqan.

San Martín de Porres distritu kurakan (2007-2010 wan 2011-2014).

## Klubkuna
### Piluta hayt'aq
*  Universitario de Deportes (1978 - 1980)
*  León de Huánuco (1981)
*  Universitario de Deportes (1982 - 1985)
*  Deportivo San Agustín (1986)
*  Universitario de Deportes (1987 - 1988)
*  Defensor Lima (1989 - 1990)
*  Cieciano (1992)
### Pukllaykamachiq

## Suñaykuna
### Piluta hayt'aq
#### Mama llaqta kampiuonatukuna

### Pukllaykamachiq
#### Mamallaqtapura Kupakuna

## Hawa t'inkikuna
* Universitario de Deportes
 

 .
Arthur Schopenhauer

**Arthur Schopenhauer** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Danzig llaqtapi, Anti Prusyapi) -  wañusqa Frankfurt am Main llaqtapi) huk  mama llaqtayuq Yachay wayllukuqsi karqan.

## Qillqasqankuna
* *Ueber die vierfache Wurzel des Satzes vom zureichenden Grunde.* 1813 (Dissertation Schopenhauers). Zweite, sehr verbesserte und beträchtlich vermehrte Auflage. 1847 (Google Books, Commons). Dritte, verbesserte und vermehrte Auflage 1864 (Google Books).
* *Ueber das Sehn und die Farben.* 1816 (Google Books). Zweite, verbesserte und vermehrte Auflage. 1854 (Commons).
* *Theoria colorum.* 1830. (Lateinische Fassung der überarbeiteten Farbenlehre.)
* *[[Die Welt als Wille und Vorstellung]].  (El mundo como voluntad y representación). * Erster Band, 1819 (Volltext) (Zweiter Band s. u. 1844). Zweite, vermehrte Auflage 1844 (BSB München). Dritte, verbesserte und beträchtlich vermehrte Auflage, 1859 (Google Books).
* *Ueber den Willen in der Natur.* 1836. Zweite, verbesserte und vermehrte Auflage 1854. (Digitalisat)
* *Die beiden Grundprobleme der Ethik: Ueber die Freiheit des menschlichen Willens, Ueber das Fundament der Moral.* 1841. Zweite, verbesserte und vermehrte Auflage. 1860 (Google Books, (pdf)).
* *Die Welt als Wille und Vorstellung.* Zweiter Band, 1844 (Digitalisat, BSB München), dritte vermehrte Auflage 1859 (Digitalisat)
* *[[Parerga und Paralipomena]]*, 1851. Zwei Bände, enthalten die Aphorismen zur Lebensweisheit, Über die Universitäts-Philosophie, Über Schriftstellerei und Stil u.&nbsp;a. (Zweiter Band Google Books)
* *Über das Geistersehn und was damit zusammenhängt.* (PDF-Fassung).

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
Yachay wayllukuy

## Hawa t'inkikuna
Dracunculosis

**Dracunculosis**, sutichasqa kallantaq **guinea kaqmanta khuru unquynin ** (**GWD**)kaq ima, kayqa huk infeccion ñisqa kay guinea khurukaqrayku. Huk runaqa chimpachikun upyaptin yakuta mayqinchus yaku pikisniyuq infectasqa kay guinea khuruwan larvae. Qallariyninpiqa mana ni huk sintomas kaqniyuqchu. Huk wata qhipanmantaqa, runaqa huk q’ara nanayta sienten imaraykuchus kay china khuruqa huk phusulluta qarapi ruwan, aswantataq kay chakispi. Kay pacha thaskiyninpiqa, mana puriytapas llamk’aytapas atikunmanchu. Mana ancha riqsisqachu kay unquyqa wañuyman apaq casos kaqkunaqa.

Runakunaqa kanku kay huk riqsisqa uywakunalla mayqinkunatachus kay guinea khuru chimpan. Kay khuruqa kan huk centimetros kaqmanta iskay milimetros kaqkama rakhumanta chantataq huk machu chinaqa 60 centimetros kaqmanta 100 centimetroskama hatunnin (urqu khurukunaqa aswan huch’uy kanku).  Runap ukhunmanta hawapiqa kay runtuskunaqa kimsa semana kaqkunata kawsay atinkuman.. Paykunaqa mikhuchikuq kananku tiyan kay pikikunawan ñawpaq kaymantaqa. Kay larva kay yakumanta pikikuna ukhupi aswan tawa killamanta kawsankuman. Chayraykutaq kay unquyqa hap’ikunanpuni tiyan sapa wata kay runakunapi mayqinkunachus tiyakunku huk ayllullapi. Huk diagnostico kaqqa kay unquymanta aswantaqa ruwakunman chay unquypa signos sintomas kaqkunata qhawarispa.

Hark’akuyninqa kan kay unquyta ñawpa tarirpaywan chantataq runa hark’achichispa kay k’iri churayta upyana yakupi. Wak ruwaykunaqa kanku: llimphu yakuman riyninta sumaqllachina chanta waktaq kanman yakuta ch’umarayta sichus mana llimphu chay. Ch’umarachiyqa huk thanta kayninta kusa kanman. Mismisqa upyana yakuqa sumaqllachikunman huk quimico kaqwan sutichasqa temefos Kay larva kaqta wañuchinapaq. Mana hampikuna mana chay t’uqsina tiyanchu kay unquypaq. Kay khuruqa hayrallata chinkachikunman huk machkha semanas kaqkunapi huk k’aspipi muyurichispa. Kay phusullus kaqkunaqa lluqsimuq khuruwan ruwasqakunaqa bacteria kaqkunawan infectasqa kankuman. Nanayqa kallanmanpuni killakuna thaskiyta kay khuru wañusqanmantaqa.

Kay 2013 kaqpi 148 casos kaqkuna willachisqas karqanku. Kayqa aswan pisi kay 3.5 hunu casos kaqkunamanta kay 1986 kaqpi. Kayqa kan 4 suyukunallapi Africa kaqpi, aswan pisi kay 20 suyukunapi kay 1980 watapi. Kay aswan waqllisqa suyuqa kan Sudán del sur. Ichapas kay ñawpa kaq khuru unquy kanman chinkachinapaq. Guinea khuru unquyqa riqsisqa karqa ñawpa unay pachakunamantaña. Kay Egipcian medico kaqpi willakun Papiro de Eberskaqhina, riqsisqa kay 1550&nbsp;BC kaqmantaña. Kay dracunculosis sutiqa hamun kay Latin kaqmanta "Huch’uy dragones kaqkunawan nanachikuy",  "guinea khuru" suti rikhurimuptin kay Europeos qhipantaqa rikurqanku kay unquyta kay Guinea kaqpi kayEste de Africa costa kaqpi kay 17 siglo kaqkunapi. Huk kikin laya kay guinea khuruman unquyta hap’ichin wak uywakunata. Kaykunaqa mana rich’akunkuchu runakunata chimpachiqhinaqa.. Kayqa rak’ikun kayhinata huk mana hampikuq q’uñi pampa unquy.

## References
Francisco de Borja

**Ransisku Borjamanta**, **Francisco de Borja**, (kastilla simipi: San Francisco de Borja) sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Gandía llaqtapi - †  wañusqa Roma llaqtapi) huk  mama llaqtayuq kathuliku santus qarqan.

3 ñiqin kantaray killapi San Francisku Borjamanta raymi p'unchawninmi.

## Pukyumanta willaykuna

## Kaypipas qhaway
* Kathuliku inlisya
* Ignacio de Loyola

## Hawa t'inkikuna
Martin Scorsese

**Martin Charles Scorsese** sutiyuq runaqa ( paqarisqa New York llaqtapi - ) huk  Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq runam karqan.

Taytan: Charles Scorsese; maman: Catherine Cappa.

Warmi: Laraine Brennan (1965-1971) / Julia Cameron (1976-1977) / Isabella Rossellini (1979-1982) / Barbara De Fina (1985-1991) / Helen Morris (1999-)Churinkuna: Cathy Scorsese (1965), Domenica Cameron-Scorsese (1976), Francesca Scorsese (1999).

## Pilikulakuna
* 1967: *[[Who's That Knocking at My Door]]* (*¿Quién golpea mi puerta?*, "¿Quién llama a mi puerta?")
* 1972: *[[Boxcar Bertha]]* (*El tren de Bertha*)
* 1973: *[[Mean Streets]]* (*Malas calles*, *Calles peligrosas*)
* 1974: *[[Alicia ya no vive aquí|Alice Doesn't Live Here Anymore]]* *(Alicia ya no vive aquí)*
* 1976: *[[Taxi Driver]]*
* 1977: *[[New York, New York (pilikula)]]*
* 1980: *[[Raging Bull]]* (*Toro salvaje*)
* 1982: *[[The King of Comedy]]* (*El rey de la comedia*)
* 1985: *[[After Hours]]* (*Después de hora*, *Jo, ¡qué noche!*, *Después de las horas*).
* 1986: *[[The Color of Money]]* (*El color del dinero*)
* 1988: *[[La última tentación de Cristo|The Last Temptation of Christ]]* (*La última tentación de Cristo*)
* 1990: *[[Goodfellas]]* (*Buenos muchachos*, *Uno de los nuestros*)
* 1991: *[[Cape Fear (1991 pilikula)|Cape Fear]]* (*Cabo de miedo*, *El cabo del miedo*)
* 1993: *[[The Age of Innocence]]* (*La edad de la inocencia*)
* 1995: *[[Casino (pilikula)|Casino]]* (*Casino, de Scorsese*)
* 1997: *[[Kundun]]*
* 1999: *[[Bringing Out the Dead]]* (*Al límite*, *Vidas al límite*)
* 2002: *[[Gangs of New York]]* (*Pandillas de Nueva York*)
* 2004: *[[The Aviator]]* (*El aviador*)
* 2006: *[[The Departed]]* (*Infiltrados*)
* 2010: *[[Shutter Island (pilikula)|Shutter Island]]* (*La Isla Siniestra*)
* 2011: *[[Hugo (pilikula)|Hugo]] *(*La invención de Hugo*)
* 2013: *[[The Wolf of Wall Street (2013 pilikula)|The Wolf of Wall Street]]* (*El lobo de Wall Street*)

## Kaypipas qhaway
* Stanley Kubrick
* Steven Spielberg
* James Cameron
* Woody Allen
* Terry Gilliam
* Orson Welles 
* Francis Ford Coppola
* George Lucas

## Hawa t'inkikuna
 (inlish simipi)
George Lucas

**George Walton Lucas, Jr.** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Modesto llaqtapi, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi - ) huk  mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq runam karqan.

Tayta: George Walton Lucas, Sr. (1913–1991); mama: Dorothy Ellinore Bomberger (1913–1989).

Warmi: Marcia Lucas (1969-1983) / Mellody Hobson (2013-)Churinkuna: Amanda Lucas (1981), Katie Lucas (1988), Jett Lucas (1993), Everest Hobson Lucas (2013).

Alma mater: University of Southern California.
## Pilikulakuna

## Kaypipas qhaway
* Stanley Kubrick
* Steven Spielberg
* James Cameron
* Woody Allen
* Terry Gilliam
* Orson Welles 
* Francis Ford Coppola
* Martin Scorsese

## Hawa t'inkikuna
*  (inlish simipi)
Andy García

**Andrés Arturo García Menéndez** sutiyuq runaqa, icha **Andy García** (*  paqarisqa La Habana llaqtapi - ) huk Ñawikaruy wan kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq. 

Tayta: René García Núñez; Mama: Amelie MenéndezWarmikuna: Marivi Lorido García (1982-)Churinkuna: (4)  Dominik Garcia-Lorido (1983), Daniella (1988), Alessandra (1991) wan Andres (2002).

## Pilikulakuna

## Suñaykuna

## Willay pukyukuna


## Kaypipas qhaway
* Kuyu walltay (Hukllachasqa Amirika Suyukuna)
* Francis Ford Coppola

## Hawa t'inkikuna

* IMDb: Andy García
Arunachal Pradesh

**Arunachal Pradesh** nisqaqa (telugu simipi: తెలుగు) Indya mama llaqtapi huk suyum (*state*). Uma llaqtanqa Itanagar llaqtam.
## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna:** 
* **[[Qucha]]kuna:**
* **[[Mayu]]kuna:**

## Pulitika Rakiy
Distritukuna:

## Willay pukyukuna


## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkuna
Tahmoh Penikett

**Tahmoh Penikett** sutiyuq runaqa (20 ñiqin aymuray killapi 1975 paqarisqa, Whitehorse, Yukon, Kanatá) huk aranway pukllaqmi, Kanatáyuq.

Tayta: Tony Penikett, mama: Lulla Sierra Johns (Tutchone runa).

## Pilikulankuna
* Trapped Ashes (2006)
* The Green Chain (2007)
* Taming Tammy (2007)
* Trick 'r Treat (2007)
* Man of Steel (2013)
* Down River (2013)
* The Portal (2014)
* Justice League: Gods and Monsters (2015)

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Copahue

**Copahue** nisqaqa Chili mama llaqtapi, Arhintina mama llaqtapipas, huk nina urqum. Pikchunqa mama quchamanta  2.997  mitrum aswan hanaq.

* Tinkurachina siwikuna: 37°51′08″S 71°10′03″W
* Ñawpaq wichasqa: 1903
* Qhipaq ninachasqa: 2012

## Kaypipas qhaway
* Biyubiyu suyu
* Neuquén wamani
 
## Hawa t'inkikuna

* Copahue — Andeshandbook.org (Kastilla simipi)
Ayllu runakuna pachantin pukllaykuna

**Ayllu runakuna pachantin pukllaykuna** nisqaqa sapa tawantin watapi huk hatun llaqtapi tukuy Tiksimuyuntinpa mama llaqtakunamanta hamuq lliwmanta aswan allin kurku kallpanchaq ayllu runakunap yallinakuy pukllaykunam.

## Ediciones

## Kurku kallpanchay

Los siguientes deportes son los oficiales en el calendario deportivo indígena.

### Países participantes

A continuación, los países participantes junto al  de cada uno:
Rosa Sara Huamán Rinza

**Rosa Sara Huaman Rinza** (**Waman Rinsa**) sutiyuq warmiqa (paqarisqa Kañaris distritupi) huk piruwanu, qhichwa simi rimaq pulitiku warmim, Lampalliqi suyumanta.

Chakra warmi kaspa, chakra runa pusaqsi tukurqan, Ayakuchu suyupi chakra runa tantanakuypa umalliqninsi karqan 2001 watamanta 2004 watakama.

2010 watakunapiqa Piruwpa Kallpachaqpaq Qhuyapaq Ministiryun (MINEM) Kañaris ayllu llaqtap allpankunamanta 96%-nin huk qhuya ruruchinakunaman, *[[Candente Copper]] SA* nisqaman hukkunamanpas saqirqan qhuyakunata kichananpaq, *[[Cañariaco]]* nisqa wakichipaq, Kañaris ayllu runakunaman mana willaspa.

 Rosa Sara Kañaris ayllu llaqtap pusana huñu *(junta directiva)* nisqamanmi akllasqa karqan. Chaywanmi Kañaris ayllu runakuna rikuchirqan *Cañariaco* nisqaman ama niyninta.

Rosa Sara Huaman Rinza ayllu runankunata pusanmi chay qhuya ruruchinakunata hark'anapaq.  Ransiya mamallaqtap *Sénat* nisqa rimana wasinpi chay ministiryup Kañarista ch'utiyninkunamanta rimarqan.

## Hawa t'inkikuna
*Faltan maestros quechuas en zona andina lambayecana. Rosa Huamán denunció que niños de Inicial y primer grado que tiene al quechua como lengua materna, sufren con profesoras que solo hablan castellano. RPP noticias, 
* Solidarité avec Cajamarca. Participación de Rosa Sara Huamán Rinza en el coloquio del 22 de mayo en el Senado francés. 
* Pueblo indígena Kañaris reafirma su identidad y la defensa de su territorio ancestral en asamblea general. Derecho y Sociedad, Nota de Prensa 02-2015, hatun puquy killapi, 2015 watapi.
Matteo Renzi

**Mateo Renzi** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa  Firenze llaqtapi - ), huk  mama llaqtap uma kamayuqninmi kachkan.

Taytan: Tiziano Renzi;  Maman: Laura Bovoli.Warmi: Agnese Landini. Churinkuna: Francesco, Emanuele wan Ester.

## Kaypipas qhaway
* Italyapa wiñay kawsaynin

## Hawa t'inkikuna
Alikuya

**Alikuya** icha **Qallutaka** (*Fasciola hepatica*) nisqakunaqa huk uywakunap – uwihap, kawrap, wakap – runappas kukupinninpi kawsaq atam pampa kurum, ch'unqa pampa kurum. Llullunkunataq ch'urukunap waqrankunapim kawsan.

## Hawa t'inkikuna

## Pukyukuna
Oscar Berger

**Oscar José Rafael Berger Perdomo** (*  paqarisqa Watimala llaqtapi -), huk  ruruchiq wan pulitiku.
  
2004 watamanta 2008 watakama ñawpaq kuti Watimalapa Umalliqnin karqan.

1991 watamanta 1999 watakama ñawpaq kuti Watimala llaqtapa Kurakanin karqan.

Tayta: Berger;  Mama: Perdomo Ñawpaq warmi:Wendy WidmannChurinkuna: (5) .

Yachaywasi: 

Alma Mater: Universidad Rafael Landívar.
## Qillqaqkuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Watimala)
* Hector Gaitán A., Los Presidentes de Guatemala. Artemis & Edinter, Guatemala 1992, ISBN 84-89452-25-3 

## Hawa t'inkikuna