Ayakuchu suyu

**Ayakuchu suyu** nisqaqa huk suyum Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Wamanqa *(Ayak'uchu)* llaqtam. 

## Wiñay kawsay
Kamasqa
## Allpa saywachi
* **[[Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna|Amachasqa sallqa suyukuna]]:** Ayakuchu Pampa willkachasqa ñawpa suyu - Pampa Galeras - Bárbara D´Achille mama llaqta risirwa
* **[[Mayu]]kuna:** Lukana mayu - Pampas - Pampamarka mayu - Suntuntu mayu 
* **[[Urqu]]kuna**: Chikllarasu (5.167 m) -  Qarwarasu (5.124 m) - Kukauru (5.228 m, Sarasara Pawqar pruwinsya, Uyulu distritu) - Lunq'u -  Wayniparqu 
* **[[Nina urqu]]kuna**: Sara Sara (5.505 m)
* **[[Q'asa]]kuna**: Anuqara (4.400 m, Wankapi ñiqpi) - Kuntursinqa (4.300 m, Lukana pruwinsya, Lukana distritu, San Kristuwal distritu) - Tunsu (4.200 m, Kankallu pruwinsya, Chuschi distritu) - Tuqtu -  Apachita - Yanapampa - Tuqyasmayu - Watusqalla
* **[[Qucha]]kuna:** Parinaqucha - Pumaqucha

## Pulitika rakiy
Chunka hukniyuq pruwinsyanmi kan.

## Runakuna
Ayakuchu suyupiqa Ashaninka,  Qhichwa runakuna, tiyanku.
## Simikuna

Ayakuchu suyupiqa aswanta runasimitam rimanku. 

 /1  purtuyis simiwan, ruqt'u runakunawan   

Ayakuchu suyupiqa Chanka runasimitam, kastilla simitam, ashaninka simitam rimanku. 

 /1 Rimaqkuna: 5 / 5+ wata 

 /2 Indihina simi: qhichwa simi, aymara simi, ashaninka simi icha huk indihina simi (mana hawa simi)

 Pukyu:  

## Yachay tarpuy
**[[Inlisya]]kuna:**

**[[Musiyu]]kuna:**
* Mariscal A. Avelino Cáceres musiyu
* Hipolito Unanue musiyu
* Joaquin López Antay musiyu
* *Casa de la Capitulación* 
* *Museo de Sitio de Quinua* 

## Karu puriy

* 95.631 karu puriqkuna (2004 watapi)

* **[[Wamanqa pruwinsya]]pi:** 
** Wamanqa
** Umakancha (Wamanqa)
** Inlisyakuna
** Santa Ana kiti
** Musiyukuna
** *Complejo Arqueológico de [[Wari]]* (Wamanqa: 22 km) 
** Wanta qhichwa (Wamanqa: 49 km)
** Ayakuchu Pampa willkachasqa ñawpa suyu (Wamanqa: 38 km) 
** Kinwa (Wamanqa: 37 km)
** Pikimachay (Wamanqa: 22 km)

* **[[Kankallu pruwinsya]]pi:** 
** Niñupampa armakuna, 40&nbsp;°C. (Wamanqa: 81 km)

* **[[Lukana pruwinsya]]pi:** 
** Pampa Galeras - Bárbara D´Achille mama llaqta risirwa (Wamanqa: 870 km)

* **[[Pariwanaqucha pruwinsya]]pi:** 
** Pariwanaqucha (Wamanqa: 717 km)
** Inkawasi

* **[[Willkawaman pruwinsya]]pi:** 
** *Complejo Arqueológico de* Willkawaman (Wamanqa: 120 km)
** Titankayuq (Wamanqa: 98 km)  
** Intiwatana (Wamanqa: 98 km) 
** Willkawaman inlisya (Wamanqa: 80 km) 

* Hukkuna:
** Antamarkapi pata patakuna
** Chipawmarka (raqaykuna)
** Chipaw (raqaykuna)
** Inkamuqu 

* Simana Santa - Ayak'uchupi

## Tusuykuna

## Yachachiy
* Wawa wasikuna : 363 
* Huch'uy yachay wasikuna: 1.454 
* Chawpi yachay wasikuna: 249
*  Yachay sunturkuna:
** *[[Universidad Nacional San Cristóbal de Huamanga]]*
## Suyupi paqarisqa runakuna
**Hukkuna:**

**[[Qillqaq|Qillqaqkuna:]]**

**[[Kapchiy|Kapchiqkuna]]**:
* Joaquín López Antay (* 1897 Wamanqa - † 1982)
* Víctor Flores Gutiérrez (* 1918 Wamanqa)
* Florentino Jiménez Toma (* 1935 Alqaminqa)
* Heraclio Nuñez Jiménez (*  1916 Wamanqa)
* Víctor Prada Cuadros (* 1919 Chiara distritu - † 1998)
* Ambrosio Sulca Pérez (* 1907 Santa Ana)
* Leoncio Tineo Ochoa (* 1924 Santa Ana)
* Julio Galvez 
* Mamerto Sánchez 
* Jesús Urbano Rojas (* 1935 Wanta) 
* Nicario Jiménez Quispe (*1957)
**[[Takiq]]kuna:**

## Apaykachana
## Kaypipas qhaway
* Chikitukus
* Piruwanu ritawlu
## Willay pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Ayakuchu suyu
* Simana Santa - Ayak'uchupi
* www.ayacuchovirtual.com/huamanga/ (kastilla simipi)
* Abdón Yaranga Valderrama: Las "reducciónes", uno de los instrumentos del etnocidio (kastilla simipi)