open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kareem Abdul-Jabbar

**Ferdinand Lewis Alcindor, Jr.** sutiyuq runaqa, icha **Kareem Abdul-Jabbar** (*  paqarisqa New York llaqtapi -  ), Hukllachasqa Amirika Suyukunapas isanka rump'u.

Tayta: Ferdinand, Mama: Cora.

* Warmi: Habiba Abdul-Jabbar (Janice Brown), Wawakuna: Habiba, Sultana wan Kareem. Se divorciaron en 1978. 

Wawa: Amir, con Cheryl Pistono. 
 
1969 watamanta 1975 watakama Milwaukee Bucks NBA.

1975 watamanta 1989 watakama Los Angeles Lakers. 

## Suñaykuna

* Naismith Memorial Basketball Hall of Fame (15 de mayo de 1995)
* Universidad:
** Jugador del Año (1967, 1969)
** Tres veces en el Primer Equipo All-American (1967-69)
** Tres veces Campeón de la NCAA (1967, 1968, 1969)
** Jugador más destacado en el Torneo de la NCAA (1967, 1968, 1969)
** Premio Naismith al Jugador Universitario del Año (1969)
* NBA:
** Rookie del Año (1970)
** Seis veces campeón de la NBA (1971, 1980, 1982, 1985, 1987, 1988)
** MVP de la NBA (1971, 1972, 1974, 1976, 1977, 1980) 
** MVP de las Finales (1971, 1985)
** Cinco veces elegido en el Mejor quinteto defensivo de la NBA y seis en el segundo.
** Deportista del Año según Sports Illustrated (1985)
** Uno de los  (1996)
** Primer jugador en la historia de la NBA en jugar 20 temporadas
** 7º en la clasificación de Slam Magazine de los 75 mejores jugadores de todos los tiempos en 2003.

## Kaypipas qhaway
* Isanka rump'u

## Hawa t'inkikuna

* Kareem's complete bio @ NBA.com
* Kareem's page @ the Basketball Hall of Fame
* Todo sobre Kareem Abdul-Jabbar Estadísticas, premios, logros, galería de fotos, wallpapers y caricaturas de Kareem Abdul-Jabbar en UltimateNBA.com
* Twitter personal de ''Kareem Abdul-Jabbar''
Sándor Kocsis

**Sándor Kocsis Peter** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Budapest llaqtapi -  paqarisqa Barcelona llaqtapi) mama llaqtayuq Unriya piluta hayt'aqmi wan pukllaykamachiqninmi kachkan.

## Klubkuna

## Suñaykuna

### Mama llaqta kampiunatukuna

### Internacional kampiunatukuna

### Individual suñaykuna

## Iñi
* Ulimpiku pukllaykuna 1952

## Hawa t'inkikuna

* Estadísticas de la liga española
* Estadísticas con Hungría en RSSSF (inlish simipi)
* Estadística con Hungría en Sportmuzeum (inlish simipi)
* Datos con el Valencia CF
Pedro de Valdivia

**Pedro de Valdivia** sutiyuqqa (*  paqarisqa Castuera llaqtapi -  wañusqa Tucapel) Chilip ispañul atipaqninsi (*[[kunkistadur]]* nisqa) karqan.
Ñust'awan K'ayrawan

**Ñust'awan K'ayrawan** (inlish simipi: **The Princess and the Frog**, kastilla simipi: **La princesa y el sapo**) nisqaqa 2009 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa John Musker, Ron Clementsmi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Nawel Wapi qucha

**Nawel Wapi qucha** (mapudungun simi, "uturunku wat'a": *nawel*, "uturunku", *wapi*, "wat'a"; kastilla simipi: *Lago Nahuel Huapi*) nisqaqa Arhintinapi huk qucham, Pataqunyapi. Mama quchap hawanmanta 764 mitru aswan hanaqmi.
Atakama kachi qucha

**Atakama kachi qucha** (kastilla simipi: *Salar de Atacama*) nisqaqa Chili mama llaqtapi qucham, ancha hatun kachi qucham.

## Pukyukuna
Chiloé wat'akuna

**Chiloé wat'akunaqa** (kastilla simipi: *Archipiélago de Chiloé*) nisqaqa Chili mama llaqtapi Pasiphiku mama quchapi Quchakuna suyupi wat'akuna.
Wischunku

**Wischunku** nisqaqa (kastilla simipi: *Vischongo*) huk piruwanu llaqtam, Ayakuchu suyupi, Willkawaman pruwinsyapi. Wischunku distritup uma llaqtanmi. 

## Llaqtapi paqarisqa runakuna
## Kaypipas qhaway
* Wischunku mayu
* Pumaqucha (mawk'a llaqta) / Intiwatana
* Pumaqucha (Ayakuchu) 
## Pukyukuna

* Ayakuchu suyupi llaqtakuna: Yupaykuna (World Gazetteer)

## Hawa t’inkikuna
* Saywitu: Ayakuchu suyu
Methodista Inlisya

**Methodista Inlisya** nisqaqa huk prutistanti inlisyam, arminyanu, John Wesleypa dyusmanta yachachiyninmanta sunqunchasqa.

Ninku: Manam kikinpa rurasqankunawanchu, ichataq Dyuspa Grasyallanwanmi qispichisqa kasunchik, nispa. Manam Kalwinista hinachu kaytam ninku: Manam ñawpaqmanta saminchik (*predestinación* nisqa) kanchu. Llapa runam amutayta atin, Jesukristupi iñinichu manachu, nispa.

## Hawa t'inkikuna
* Hukllachasqa Methodista Inlisya (United Methodist Church), inlish simipi
* Piruwanu Methodista Inlisya (Iglesia Metodista del Perú), kastilla simipi
Alborada (Piruw)

**Alborada** nisqaqa huk piruwanu kusituymi, 1984 watapi paqarisqa Ukhupampa llaqtapi. Tawantinsuyu takikunatam ruranku. Kastilla simipim, achkataq qhichwa simipim takinku, chanka runasimipim. Kamariqninqa Sixto Ayvar Alfarom.

## Takiqninkuna
*Sixto Ayvar Alfaro ("Atuq")
*Víctor Valle ("Tatanka")
*Lenin de la Torre ("Allin Hampi")
*Wilber Ayvar Alfaro ("Puma Qawaq")

## Diskunkuna
* 1992 - *Encuentros*
* 1994 - *Dedicado*
* 1995 - *Transfusión*
* 1996 - *Astrovisión*
* 1997 - *Tropical*
* 1998 - *Melodías del corazón 1*
* 2000 - *Melodías del corazón 2*
* 2001 - *Melodías inolvidables*
* 2002 - *Meditación*
* 2003 - *Five spirits*
* 2004 - *Los chankas viven*
* 2004 - *Alborada en vivo*
* 2004 - *Alborada en vivo DVD*
* 2005 - *Instrumental*
* 2005 - *Caminos al sol*
* 2005 - *Melodías Navideñas*
* 2006 - *Anquayllu*
* 2006 - *Sunqunchikpy Otavalo*
* 2007 - *Qapaq Anquayllu en vivo*
* 2007 - *Pacha Achikyaq*
* 2008 - *Chancascuna Kutimuynin*

## Kaypipas qhaway
*Amernan
*Indiogenes
*Imayra
*Kjarkas
*Kalamarka

## Hawa t'inkikuna
* www.alborada.pe - Alboradap tukri llika tiyaynin
* Alborada Akchirimuchkan - Nancy Ayalap blogninpi
* Runasimi.de: Alborada sutiyuq kusituypa rurasqan takikuna - rimaynin
* Club Amigos de Alborada - The Site
### Widyukuna
* Vídeo de Alborada - "Wanka Walas"
### Ankichiy
* Alborada - Radio
Malwina wat'akuna

**Malwina wat'akuna** icha **Malwinakuna** (kastilla simipi: *Islas Malvinas*, inlish simi: *Falkland Islands*, phransis simipi: *Îles Malouines*) nisqaqa Atlantiku mama quchapi, Ninasuyup antinpi wat'akunam. Hukllachasqa Qhapaq Suyup kulunyanmi, Arhintina mama llaqtap atiqllasqan.

## Wiñay kawsay
1764 watapis Louis Antoine de Bougainville Malwinakunapi phransis kulunyatas kamarirqan, Saint-Malo sutiyuq phransis wasi llaqtanmanta *Îles Malouines* sutichaspa, ichataq 1766 watapi ispañulsi tukurqan. Arhintina  ispañamanta kacharispas, Malwinakuna paypa watankunas tukurqan. 1820 watapi arhintina mama llaqta llamk'aqkunas wat'akunata tiyarirqan.

1833 watapis Hatun Britanyas Malwinakunata tiyarispa hap'irqan, britanya kulunyata ruraspa.

1982 watapi Malwina maqanakuymi karqan.  arhintina awqaqkunam wat'akunata tiyarirqan, ichataq qanchis simana qhipaqta inlish awqaqkuna ch'utirqan, arhintinakunata atipaspa.  arhintinakuna saqirparirqan. Chay Malwina maqanakuypiqa waranqamanta aswan runakunam wañurqan, 649 arhintina, 258 britanya awqaqkunam.
Salawina suyu

**Salawina suyu** ("Sarawiñay" llaqtap sutinchá karqan;    kastilla simipi: *Departamento de Salavina*) nisqaqa Arhintina suyupi, Santiago del Estero wamanipi, huk suyum. Uma llaqtanqa Los Telares llaqtam.

## Simikuna
Salawina suyupiqa  qhichwa simitam rimanku   (Arhintinap runasimin icha Santiago del Estero qhichwa). 

## Suyupi paqarisqa runakuna
* Sixto Palavecino (harawiq, takiq (Santiago qhichwa simi, kastilla simi))

## Kaypipas qhaway
* Qhichwa Simi Hamut'ana Kuraq Suntur
## Pukyukuna
Sixto Palavecino

**Sixto Palavecino** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Barrancas llaqtapi, Salawina suyupi, Santiago del Estero wamanipi, wañusqa  Santiago del Estero llaqtapi), huk  mama llaqtayuq takiqmi, harawiqmi (qhichwa simipi kastilla simipipas), t'ikraqmi, wiyulin waqachiqpas karqan.

Kastilla simimanta qhichwa simiman qillqaq José Hernándezpa 1872 watamanta harawintam Martín Fierro icha *El Gaucho Martín Fierro* nisqa  t'ikrarqan.

## Diskunkuna
;Mensaje quichua
* Mensaje quichua (01:57)
* Ampisunaas Amorani [música de oscar segundo carrizo] (02:25)
* Zamba para el tiempo si amor (03:17)
* Sumitag Fani (Lindita Fani) (01:56)
* Shaticu (Meterete) (01:55)
* Pájaro Caparilu (Pájaro Gritón) (02:28)
* Corazones hermanados (02:23)
* Violín de Barranca (02:06)
* Voz de un sentimiento (02:05)
* Causay (Vida) (02:44)
* Waqcha noqa (Pobre de mí) (03:35)
* Leoncito (01:41)
* Madre tierra (02:08)
* Domina el pensamiento (02:15)

;RCA Club
* Pá que bailen (02:23)
* Así es mi Gato (01:37)
* Mañanitas loretanas (03:13)
* A los cantores de Salavina (02:09)
* La amorosa (03:15)
* Carbonerito santiagueño (01:44)
* Historia de un sufrido (01:51)
* Cuando muere el sol (03:20)
* Agrede soy rezongón (02:00)
* El andariego (02:20)
* Para mi bombo legüero (01:54)
* Evocación santiagueña (03:18)
* Chacarera del cacareo (01:52)
* El astro en Santiago (01:54)

;Cuidando su identidad, 1998
* Hondas raíces (02:08)
* Para que me habrán mirado (03:15)
* Duendecito (02:08)
* Cuidando su identidad (01:58)
* Kuska (Juntos) (02:28)
* Dulce criolla de mi tierra (02:18)
* Pa`tata Martín (02:19)
* Mishquicitú (dulcecito) (02:33)
* Iluminada (01:48)
* Añapita

;¡Pa'que bailen!
* Pa'que bailen (02:24)
* Nostalgia salavinera (02:03)
* La amorosa (03:14)
* La atamishqueña (02:10)
* La huajchita (02:02)
* Coplitas amanecidas (02:17)
* Coplitas para mi llanto (01:50)
* Como el sacha mischi (02:01)
* Vidala del adiós (02:15)
* El escondido (02:22)
* El piguncha (02:04)
* El huarmilo (02:14)
* Buscando olvido (03:08)
* Hacia tu adiós (03:08)
* Ayayitay (02:03)
* A mi madre (02:03)

## Kaypipas qhaway
* Elpidio Herrera

## Hawa t'inkikuna
* El triunfo de don Sixto Palavecino. Atila Karlovich, El Nuevo Diario de Santiago del Estero, 14 de diciembre de 2003.
* Sixto Palavecino: el centenario del violín sachero. TELAM, 30 de marzo de 2015.
Ana Cristina Céspedes

**Ana Cristina Céspedes** sutiyuq warmiqa ( paqarisqa Quchapampa llaqtapi, Quchapampa suyupi - ) huk  mama llaqtayuq qhichwa simi rimaq takiqmi.

## Diskunkuna
* *Los Kipus* 1998 
* *Camino a la fiesta* 1981 
* *Cholita de ojos azules* 1982 
* *Tus ojos morena* 1984 
* *Paloma del Alma Mia* 1985 
* *Grabación en Austria* 1986-1987 
* *Cholita bonita* 1987 
* Martina 1988 
* *Verde manzanita* 1990 
* *Niños de hoy* 1993 
* Paulina 1994 
* Nayramac 1995 
* *Mensajes del Sur* 1999 
* *Coplas de Carnaval* 2000 
* *Tradiciones Cochabambinas* 2001

## Kaypipas qhaway
* Inkallajta (qutu)
* Juan Carlos Rodriguez Clavijo

## Hawa t'inkikuna
* youtube - Ana Cristina Céspedes: Mamá Rosario (qhichwa simi)
Charlottep Llikan (kuyuchisqa siq'isqa)

**Charlottep Llikan** (inlish simipi: **Charlotte's Web**, kastilla simipi: **La telaraña de Charlotte**) nisqaqa 1973 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Elwyn Brooks Whitepa qillqasqan, Charlottep Llikan nisqa, wawapaq willakuymantam rurasqa. Kuyu walltay pusaqninqa Charles A. Nichols, Iwao Takamotomi. Hanna–Barbera ruruchinapaqmi rurasqa.

## Kaypipas qhaway
* Charlottep Llikan 2
* Charlottep Llikan
Abédi Pelé

**Abédi Ayew** sutiyuq runaqa icha **Abedi Pelé** (*  paqarisqa Domé llaqtapi -  ) mama llaqtayuq Gana piluta hayt'aqmi.

## Klubkuna

## Suñaykuna

### Mama llaqta kampiunatukuna

### Internacional kampiunatukuna

### Individual suñaykuna

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna
Jacinto Benavente

**Jacinto Benavente y Martínez** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Madrid llaqtapi - †  wañusqa Madridllaqtapi) Ispaña mama llaqtayuq qillqaq runam, kastilla simipi qillqaqmi.

 1922 watapis simi kapchiypi Nobel Suñaytam chaskirqan.

Tayta: Mariano Benavente; Mama: Martínez.

Warmikuna:

Wawakuna: 
## Qillqasqankuna
* *Rosas de otoño* (1905), comedia sentimental, de moderno romanticismo.
* *[[Los intereses creados]]* (1907), comedia sobre las aventuras de dos pícaros que buscan hacer fortuna con engaños y fingimientos. Probablemente su mejor obra.
* *Señora ama* (1908), penetrante estudio psicológico de una mujer asediada por los celos.
* *El nietecito* (1910), Comedia en un acto inspirada en un cuento de los hermanos Grimm.
* *El príncipe que todo lo aprendió en los libros*
* *La malquerida* (1913), drama rural de sombrío realismo, que se inspira (casi traduce) en el drama en catalán *Misteri de dolor* (1904) de su amigo Adrià Gual.
* *La ciudad alegre y confiada* (1916), continuación de *Los intereses creados*.
* *Campo de armiño* (1916)
* *Lecciones de buen amor* (1924)
* *La mariposa que voló sobre el mar* (1926)
* *Pepa Doncel* (1928)
* *Vidas cruzadas* (1929)
* *Los paneleiros da vila* (1940)
* *La honradez de la cerradura* (1942), comedia burguesa de crítica sobre la moral hipócrita y el adulterio.
* *La infanzona* (1945). 
* *Titania* (1946), Sainete mitológico al estilo del "Sueño de una noche de verano" de Shakespeare.
* *La infanzona* (1947)
* *Abdicación* (1948)
* *Ha llegado Don Juan* (1952)
* *El alfiler en la boca* (1954).

 
## Suñaykuna
* 1985 - Alfonso Reyes Suñay. 
* 1987 - I Menéndez Pelayo Suñay. 
* 1922 - Nobel Suñay.

## Kaypipas qhaway
* Simi kapchiy (Ispaña)

## Hawa t'inkikuna

* Jacinto_Benavente
* Entrevista a Jacinto Benavente Entrevista de Francisco Lucientes a Jacinto Benavente realizada en 1931.
* Traducción de ''El criado de Don Juan'' al esperanto
* Orden de concesión en el BOE de la Medalla al Mérito del Trabajo.
Anatole France

**Anatole François Thibault** sutiyuq runaqa icha **Anatole France** (*  paqarisqa Paris llaqtapi -   wañusqa Saint-Cyr-sur-Loire llaqtapi) Ransiya mama llaqtayuq qillqaq runam, phransya simipi qillqaqmi.

 1921 watapis simi kapchiypi Nobel Suñaytam chaskirqan.

Tayta: France; Mama: .

Warmikuna:

Wawakuna: Noël France.
## Qillqasqankuna

* *Alfred de Vigny* (1869)
* *El Parnaso contemporáneo* (1871) (algunos poemas)
* *Poemas áureos* (1873)
* *Las Bodas corintias* (1876), drama en verso
* *El crimen de Sylvestre Bonnard* (1881), premio de la Academia francesa.
* *Yocasta* (1879), relato corto
* *El gato escuálido* (1879), relato corto
* *Los deseos de Jean Servien* 1882
* *El libro de mi amigo* (1885), el libro favorito de los maestros a la hora de hacer dictados durante mucho tiempo.
* *Historia contemporánea* (cuatro volúmenes de 1887 a 1901)
** I. *El olmo del paseo* (1897)
** II. *El maniquí de mimbre* (1897)
** III. *El anillo de amatista* (1899), sátira mordaz de la vida tanto parisiense como provinciana 
** IV. *El señor Bergeret en París* (1901)
* *Balthazar* (1889), colección de cuentos
* *Thaïs* (1890)
* *El estuche de nácar* (1892), colección de cuentos
* *El figón de la reina Patoja* (1892)
* *Las opiniones de Jérôme Coignard* (1893)
* *La azucena roja* (1894), novela
* *El jardín de Epicuro* (1895)
* *El pozo de Santa Clara* (1895), colección de cuentos
* *El asunto Crainquebille* (1901)
* *Opiniones sociales* (1902)
* *Sobre la piedra blanca* (1905)
* *Hacia tiempos mejores* (1906), recopilación de discursos y cartas
* *La isla de los pingüinos* (1908)
* *Vida de Juana de Arco* (1908)
* *Los cuentos de Jacques Tournebroche* (1908)
* *Los dioses tienen sed* (1912)
* *El genio latino* (1913), recopilación de prólogos
* *La rebelión de los ángeles* (1914)
* *En la vía gloriosa* (1915)
* *Pedrito* (1918)
* *La vida en flor* (1922)
 
## Suñaykuna
* 1921 - Nobel Suñay.

## Kaypipas qhaway
* Simi kapchiy (Ransiya)

## Hawa t'inkikuna

* **(phransya simipi)** Anatole France, su obra en versión audio
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1970

**Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1970** (inlish simipi: *FIFA World Cup 1970*, kastilla simipi: *Copa Mundial de Fútbol de 1970*) nisqaqa 1970 watapi Mishiku mama llaqtapi IX ñiqin Piluta Hayt'ay Pachantin Kupam. Jules Rimet Kupa.

* Atipaq: 
** Piluta hayt'aq: 1. Félix Miélli Venerando - 2. Hércules Brito Ruas - 3. Wilson da Silva Piazza - 4. Carlos Alberto Torres - 5. Clodoaldo - 6. Marco Antônio - 7. Jairzinho - 8. Gérson -  9. Tostão -  10. Pelé - 11. Roberto Rivelino - 12. Ado - 13. Roberto Miranda - 14. José Guilherme Baldocchi - 15. José de Anchieta Fontana - 16. Everaldo - 17. Joel Camargo - 18. Paulo Cézar Caju - 19. Jonas Eduardo Américo - 20. Dadá Maravilha - 21. José Maria Rodrigues Alves - 22. Emerson Leao
** Pukllaykamachiq: Mário Zagallo
* Iskay ñiqin: .
* Kimsa ñiqin: .
* Tawa ñiqin: .

## Kaypipas qhaway
* Franz Beckenbauer
* Anatoly Bishovets
* Roberto Boninsegna
* Luis Cubilla
* Teófilo Cubillas
* Ladislao Mazurkiewicz
* Gerd Müller
* Luigi Riva
* Gianni Rivera
* Uwe Seeler

## Hawa t'inkikuna

* FIFA.com - Mishiku 1970 (kastilla simipi)
* Todos Los Mundiales - Mishiku 1970 (kastilla simipi)
* World Cup History - Mexico 1970 (inlish simipi)
Apunqu

**Apunqu** nisqaqa (kastilla simipi: *Apongo*) Piruw mama llaqtapi huk llaqtam, Victor Fajardo pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi. Apunqu distritup uma llaqtanmi.
Lluq'ana

* **[[Wichaykuna k'aspi]]** icha **siqana** *(escalera);*
* **[[Lluq'ana talta]]**, huk pukllana;
* Lluq'ana qaqa, qhaway **[[qaqa lluq'ay]]**;

## Kaypipas qhaway
*Lukana
Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1930

**Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1930**   (inlish simipi: *1930 FIFA World Cup*, kastilla simipi: *Copa Mundial de Fútbol de 1930*) nisqaqa 1930 watapi Uruwayi mama llaqtapi I ñiqin Piluta Hayt'ay Pachantin Kupam.

* Atipaq: 
** Piluta hayt'aq: 1. José Andrade - 2. Peregrino Anselmo - 3. Enrique Ballestrero - 4. Juan Carlos Calvo - 5. Miguel Capuccini - 6. Héctor Castro - 7. Pedro Cea - 8. Pablo Dorado -  9. Lorenzo Fernández -  10. Álvaro Gestido - 11. Santos Iriarte - 12. Ernesto Mascheroni - 13. Ángel Melogno - 14. José Nasazzi - 15. Pedro Petrone - 16. Conduelo Píriz - 17. Emilio Recoba - 18. Carlos Riolfo - 19. Zoilo Saldombide - 20. Héctor Scarone - 21. Domingo Tejera - 22. Santos Urdinarán
** Pukllaykamachiq: Alberto Suppici
* Iskay ñiqin: .
* Kimsa ñiqin: .
* Tawa ñiqin: .

## Kaypipas qhaway
* Guillermo Stábile
* Guillermo Subiabre
* Bert Patenaude
* Ivan Beck
* Carlos Peucelle
* Preguinho

## Hawa t'inkikuna

* FIFA.com - Uruguay 1930 (kastilla simipi)
* Todos Los Mundiales - Uruguay 1930 (kastilla simipi)
* World Cup History - Uruguay 1930 (inlish simipi)
Nihun hatun qucha

**Nihun hatun qucha** nisqaqa Asyap, Nihunp, Rusiyap, Chinchay Kuriyap, Uralan Kuriyap chawpinpi huk hatun qucham.

## Hatun llaqtakuna
* Pusan
* Vladivostok
Julio María Sanguinetti

**Julio María Sanguinetti Coirolo ** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Montevideo llaqtapi - ) huk Uruwayi mama llaqtapi Willay kamayuq, taripay amachaq wan pulitikupas runam karqan.

1985 watamanta pacha umalliq kachkaptin 1990 watakama.

Tayta: Sanguinetti; Mama: Coirolo.

Warmi: Marta Canessa, 2 wawakuna: Julio Luis wan Emma. 

Yachaywasi: 

## Qillqasqankuna
* *"Alcances y Aplicaciones de la Nueva Constitución Uruguaya"* Ed. IEPAL, Montevideo, 1967
* *"La Nueva Constitución"* Ed. Alfaguara, Montevideo, 1967
* *"Pedro Figari. Crónica y dibujos del Caso Almeida"* Ed. Acalí, Montevideo, 1976 
* *"La Nación, el Nacionalismo y Otros Ismos"* Ed. Lapid, Montevideo, 1978 
* *"El Temor y la Impaciencia. Ensayo sobre las transiciones democráticas en América Latina"* Ed. FCE, Buenos Aires-México DF, 1991 
* *"El Año 501"* Ed. Sudamericana, Buenos Aires, 1992
* *"Un Mundo sin Marx"* Ed. Fundación Banco de Boston, Buenos Aires, 1993
* *"Meditaciones del Milenio"* Ed. Arca, Montevideo, 1994
* *"El Doctor Figari"* Ed. Aguilar, Montevideo, 2002
* *"La agonía de una democracia"* Ed. Taurus, Montevideo, 2008

## Kaypipas qhaway
* Uruwayi

## Hawa t'inkikuna

* Sitio web del Partido Colorado
* Sitio web del Foro Batllista
* Sitio web del Poder Legislativo de Uruguay 
* Ficha de Julio María Sanguinetti en CIDOB
* Fundación Círculo de Montevideo
Luis Cubilla

**Luis Alberto Cubilla Almeida** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Paysandú llaqtapi, Uruwayi mama llaqtapi - †  wañusqa Asunsyun llaqtapi) huk Uruwayi mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wan Pukllaykamachiq karqan.

## Klubkuna

## Suñaykuna
### Piluta hayt'aq (16)

#### Mama llaqta kampiunatukuna (10)

#### Mamallaqtatapura kampiunatukuna (6)

#### Individual suñaykuna

### Pukllaykamachiq (17)
* Piluta hayt'ay Uruwayi Kampiuonatu: 1 (1981)
* Piluta hayt'ay Parawayi Kampiuonatu: 9 (1979, 1982, 1988, 1989, 1995, 1997, 1998, 1999,2000)
* Piluta hayt'ay Kulumbya Kampiuonatu: 1 (1983)
* Awya Yala Libertadores Kupa: 2 (1979, 1990)
* Allpa pachapura Kupa: 1 (1980)
* Urin Awya Yala Rekupa: 2 (1990 y 2003)
* Awya Yalapura Kupa: 1 (1979)
* Nehru Kupa: (1990)

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna
* Luis Cubilla (kastilla simipi)
Héctor Lavoe

**Héctor Juan Pérez Martínez** sutiyuq runaqa icha **Héctor Lavoe** (*  paqarisqa Ponce llaqtapi -  wañusqa New York llaqtapi) Burinkin mama llaqtapas takiqsi karqan. 

Tayta:  Luis Pérez (Lucho). Mama: Francisca Martínez (Panchita). 

## Diskukuna
### Con la Orquesta de [[Willie Colón]]

### Con su Orquesta

## Suñaykuna

## Referenciakuna

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna
## Enlaces externos

* www.elcantantedeloscantantes.com.
* Héctor Lavoe Find A Grave.
José Batlle y Ordóñez

**José Pablo Torcuato Batlle Ordóñez** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Montevideo llaqtapi -   paqarisqa Montevideo llaqtapi) huk Uruwayi mama llaqtapi Willay kamayuq wan pulitikupas runam karqan.

Tayta: Lorenzo Batlle; Mama: Amalia Ordóñez.

Warmi: Matilde Pacheco, 2 wawakuna: : César (1885); Rafael (1887); Amalia Ana (1892); Ana Amalia (1894); wan Lorenzo (1897).. 

Yachaywasi: 

## Qillqasqankuna

## Kaypipas qhaway
* Uruwayi

## Hawa t'inkikuna

* Presidencia del Uruguay 
* Curiosidades y anécdotas biográficas de Batlle y Ordóñez 
* José Batlle y Ordóñez en RAU
Paltiku hatun qucha

**Paltiku hatun qucha** (suysya simipi: *Östersjön*, chaymanta Aliman simipi: *Ostsee*, Phinsuyu simipi: *Itämeri*, rusu simipi: *Балтийское море*) nisqaqa Iwrupap, Suysyap, Phinsuyup, Rusyap, Alimanyap, Dansuyup, Pulunyap, Rusiyap, Istunyap, Litunyap, Litwanyap chawpinpi huk hatun qucham, Öresundpiqa, Kattegatpi, Skagerrakpi Chinchay hatun quchawan t'inkisqa.

## Hatun llaqtakuna
* Stockholm 
* Sankt Peterburg
* Helsinki 
* Riga
* Gdańsk
* Tallinn
Lluq'ana talta

**Lluq'ana talta** nisqaqa wawakunap lluq'aykunanpaq pukllanam, taltam, sach'ap kurkunmanta, waskakunamanta icha asiru pilakunamanta rurasqa.
Rocío Dúrcal

**María de los Ángeles de las Heras Ortiz** sutiyuq warmiqa icha **Rocío Dúrcal** (*  paqarisqa Madrid llaqtapi - †  wañusqa Torrelodones llaqtapi), huk  mama llaqtayuq takiqsi qarqan. 

Taytan: Tomas de las Heras, Maman: María Ortiz. 

Qusan: Junior Antonio Morales. Churinkuna: Carmen Morales, Antonio Morales wan Shaila Dúrcal.

## Diskukuna

## Pilikulakuna
* *[[Canción de juventud]]*, de Luis Lucia Mingarro (1962)
* *[[Rocío de La Mancha]]*, de Luis Lucia Mingarro (1963)
* *[[Tengo 17 años]]*, de José María Forqué (1964)
* *[[La chica del trébol]]*, de Sergio Grieco (1964)
* *[[Más bonita que ninguna]]*, de Luis César Amadori (1965)
* *[[Acompáñame (película)|Acompáñame]]*, de Luis César Amadori (1966)
* *[[Buenos días, condesita]]*, de Luis César Amadori (1967)
* *[[Amor en el aire]]*, de Luis César Amadori (1967)
* *[[Cristina Guzmán]]*, de Luis César Amadori (1968)
* *[[Las Leandras(pilikula)|Las Leandras]]*, de Eugenio Martín (1969)
* *[[La novicia rebelde (1971)|La novicia rebelde]]*, de Luis Lucia Mingarro (1971)
* *[[Marianela]]*, de Angelino Fons (1972)
* *[[Díselo con flores]]*, de Pierre Grimblat (1974)
* *[[Me siento extraña]]*, de Enrique Martí Maqueda (1977)

## Siryikuna
* *La Sierpe del Nilo* (década del 70)
* *Los Negocios de mamá* (1997)

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna

* Sitio oficial de Rocío Durcal
* Biografía de Rocío Dúrcal en 20 minutos
Jimi Hendrix

**James Marshall Hendrix** sutiyuq runaqa, icha **Jimi Hendrix** (*  paqarisqa Seattle llaqtapi -   wañusqa London llaqtapi) huk *Hard [[Rock]]* takiqsi karqan, takichaq, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.

Tayta: James Allen "Al" Hendrix (1919–2002); Mama: Lucille Hendrix Jeter. 

## Diskukuna

### The Jimi Hendrix Experience
* (1967)  *[[Are You Experienced?]]*   
* (1967)  **    
* (1968)  *[[Electric Ladyland]]*

### En solitario
* 1970: *[[Band of Gypsys (álbum)|Band of Gypsys]]* (en vivo).
* 1997: *[[First Rays of the New Rising Sun]]* (disco póstumo).
* 2010: *[[Valleys Of Neptune]]* (disco póstumo)

### Otros
* *[[Blues (álbum de Jimi Hendrix)|Blues]]* (1994): 11 piezas bluseras incluyendo composiciones originales y algunas covers.
* *[[South Saturn Delta]]* (1997): Una de las primeras colecciones de rarezas.
* *[[BBC Sessions (álbum de Jimi Hendrix)|BBC Sessions]]* (1998): Las grabaciones oficiales en la emisora BBC en 1967 y 1969.
* *[[Live at the Fillmore East]]*: Los dos primeros conciertos de Band of Gypsys en víspera de año nuevo de 1970.
* *[[Live at Woodstock]]* (1999): Edición oficial de su presentación en el festival de Woodstock en 1969.
* *[[The Jimi Hendrix Experience (MCA Box)]]* (2000): La gran caja de cuatro discos, llena de canciones raras.
* *[[Blue Wild Angel: Live at the Isle of Wight]]* (2002): Edición oficial de su legendario concierto en el festival de la Isla de Wight de 1970.
* *[[Valleys Of Neptune]]* 2010 : Album con material inedito grabado entre 1967 y 1969.

## Kaypipas qhaway
* 
## Hawa t'inkikuna

* Web Oficial 
* Web Oficial
Antamarka (Lukana)

**Antamarka** (kastilla simipi: *Andamarca*) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi huk llaqtam, Lukana pruwinsyapi, Antamarka distritup uma llaqtanmi.

## Llaqtapi paqarisqa runakuna
*Waman Puma (16 ñiqin pachakwatapi), qhichwa qillqaq
*Edwin Ramos Flores (*1977), qhichwa harawiq

## Pukyukuna

* Ayakuchu suyupi llaqtakuna: Yupaykuna (World Gazetteer)

## Hawa t’inkikuna
* Saywitu: Ayakuchu suyu
Carlos Santana

**Carlos Augusto Santana Alves** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Autlán de Navarro llaqtapi -  ) huk  mama llaqtayuq *Hard [[Rock]]* takiqsi karqan, takichaq wan kitara waqachiqmi qarqan. .

Taytan: Santana; Maman: Alves. 

## Diskukuna
* *[[The Father, Son and the Holy Ghost]]* (2008)
* *[[Love Devotion Surrender]]* (2008)
* *[[Multi-Dimensional Warrior]] *(2007)
* *[[Ultimate Santana]]* (2007)
* *[[All That I Am]]* (2005)
* *[[Ceremony - Remixes & Rarities]]* (2003)
* *[[Moonflower]]* (2003)
* *[[Caravanserai]]* (2003)
* *[[The Essential]]* (2002)
* *[[Shaman (álbum)|Shaman]]* (2002)
* *[[Divine Light]]* (2001)
* *[[The Best of Santana, Vol. 2]]* (2000)
* *[[Supernatural (album)|Supernatural]]* (1999)
* *[[The Best of Santana]]* (1998)
* *[[Live at the Fillmore (1968)]]* (1997)
* *[[Jin-go-lo-ba]]* (1994)
* *[[Santana Brothers]]* (1994)
* *[[Sacred Fire: Santana Live in South America]]* (1993)
* *[[Milagro]]* (1992)
* *[[Spirits Dancing in the Flesh]]* (1990)
* *[[Viva Santana!]]* (1988)
* *[[Blues for Salvador]]* (1987)
* *[[Beyond Appearances]]* (1985)
* *[[Havana Moon]]* (abril de 1983, Columbia) - POP #31; UK #84
* *[[Shangó]]* (1982)
* *[[Zebop!]]* (1981)
* *[[The Swing of Delight]]* (agosto de 1980, Columbia) - POP #65; UK #65
* *[[Marathon (álbum)|Marathon]]* (1979)
* ** (marzo de 1979, Columbia) - POP #87; UK #55
* *[[Inner secrets]]* (1978)
* *[[Moonflower]]* (1977)
* *[[Festival]]* (1976)
* *[[Amigos]]* (1976)
* *[[Lotus]]* (1974)
* *[[Borboletta]]* (1974)
* *[[Santana's Greatest Hits]]* (1974)
* *[[Illuminations]]*, con Alice Coltrane (tarpuy killa 1974) - POP #79; UK #40
* *[[Love Devotion Surrender]], con [[Mahavishnu]] wan [[John McLaughlin]] (junio de 1973, Columbia) - POP #14; UK #7
* *Welcome* (1973)
* *Carlos Santana & Buddy Miles! Live!* (inti raymi killa 1972) - POP #8; UK #29
* *Caravanserai* (1972)
* *Santana III* (1971)
* *Abraxas* (1970)
* *Santana* (1969)

== DVD ==
* 1979 - *Down Under (Live). The Santana Marathon Rock Tour October 1979*, en vivo en Australia
* 1991 - *Live in Japan with Sadao Watanabe*
* 1993 - *Sacred Fire (LIVE IN MEXICO)*
* 2000 - *Supernatural LIVE*
* 2002 - *Live by Request (New York City)*
* 2007 - *Live at Montreauk Festival 1988 with Wayne Shorter*
* 2007 - *Hymns of Peace (live at Montreaux 2004)*
* 2008 - *Blues at Montreaux festival 2004''

## Suñaykuna
* Mejor guitarrista de pop-rock - Revista Playboy
* 1977: CBS Records Crystal Globe Award - 5 000 000 albumkuna internacionalmente.
* 1988: Grammy mejor espectáculo instrumental de Rock.
* 1996: Honor de Billboard Century
* 10 honorkuna, Bammy I

## Kaypipas qhaway
* Mihikupas Taki kapchiynin

## Hawa t'inkikuna

* Descargar Mp3 de Carlos Santana
* Base de datos NNDB
* Página oficial de Carlos Santana
* “Soul sacrifice”
Angelos Charisteas

**Angelos Charisteas** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Serres llaqtapi, Grisya mama llaqtapi -  ) huk Grisya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.

## Klubkuna

## Suñaykuna
#### Mama llaqta kampiunatukuna

#### Mamallaqtapura kampiunatukuna (6)

#### Individual suñaykuna

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna
* goal.com goal.com (kastilla simipi)
* Uficial web site (grisya simipi)
Dunga

**Carlos Caetano Bledorn Verri **  icha **Dunga, Dopey** chaylla (*  paqarisqa Ijuí llaqtapi, Brasil mama llaqtapi) huk Brasil mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.

## Klubkuna

## Suñaykuna
### Piluta hayt'aq
* 1983: Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa Sub-20 1983 - Atipaq
* 1984: Ulimpiku pukllaykuna - Iskay ñiqin
* 1989: Awya Yala Kupa - Atipaq
* 1994: Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1994 - Atipaq
* 1997: Awya Yala Kupa - Atipaq
* 1997: Kunfederasyunkuna Kupa - Atipaq
* 1997: J. League - Atipaq
* 1998: Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1998 - Iskay ñiqin

### Pukllaykamachiq
* 2007: Awya Yala Kupa - Atipaq
* 2008: Ulimpiku pukllaykuna - Medalla de Bronce
* 2009: Kunfederasyunkuna Kupa- Atipaq

## Kaypipas qhaway
* Piluta hayt'ay (Brasil)
## Hawa t'inkikuna

* ''La única estrella de Brasil es su camiseta''
Asamoah Gyan

**Asamoah Gyan** sutiyuq runaqa  (*  paqarisqa Accra llaqtapi -  ) mama llaqtayuq Gana piluta hayt'aqmi.

## Klubkuna

## Suñaykuna

### Mama llaqta kampiunatukuna

### Internacional kampiunatukuna

### Individual suñaykuna

## Kaypipas qhaway

* Ulimpiku pukllaykuna 2004
## Hawa t'inkikuna

* Gyan Asamoah's profile, stats & pics
* Official site profile 
* Asamoah's Stats Page – RAI Sport
* Asamoah Stats Page – Gazzetta dello Sport
* Fifa 2006 World Cup Profile
* Asamoah Gyan Profile on ESPN
George Best

**George Best** sutiyuq runaqa  (*  paqarisqa Belfast llaqtapi -  paqarisqa London llaqtapi)  mama llaqtayuq  piluta hayt'aqmi.

## Klubkuna

## Suñaykuna

### Mama llaqta kampiunatukuna

### Mamallaqtapura kampiunatukuna

### Individual suñaykuna

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Piluta hayt'ay (Chinchay Ilanda)

## Hawa t'inkikuna
* George Best's Father, Dickie, Dies Aged 88
Muammar al-Gaddafi

**Muammar al-Gaddafi**, arabya simipi **معمر القذافـي Mu‘ammar al-Qaḏḏāfī** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Sirte llaqtapi;  wañusqa Sirte llaqtapi) Libya mama llaqtayuq awqaq pusaqmi, pulitiku runam.

1969 watamanta 2011 watakama Libya mama llaqtap umalliqninmi karqan.

## Qillqasqankuna
* Q'umir Liwru (The Green Book, 1975)
* Ukhupachaman Ayqiy Huk Willakuykunapas (Escape to Hell and Other Stories, 1998)
* Huklla Mamallaqta Qispina (The One-State Solution, New York Times, 2009)

## Hawa t'inkikuna

* Uficial site Muammar al-Gaddafi
* Biografía extensa en español, por Fundación CIDOB
* Centro Mundial para Estudios e Investigaciones del Libro Verde
Piyu XI

**Piyu XI**,  **Piyu huk chunka huk ñiqin** (latin simipi: ***Pius PP. XI***, Italya simipi: **Papa Pio XI**) sutiyuq runaqa (* 31 ñiqin aymuray killapi 1857 paqarisqa Desio llaqtapi - † 10 ñiqin hatun puquy killapi 1939 wausqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.

## Hawa t'inkikuna

* Pío XI en Vatican.va
* Catholic Hierarchy
* Encíclica "Divini Redemptoris"
* Encíclica "Mit brennender Sorge"
* Encíclica "Quadragesimo Anno"
Rit'i Yuraqchawan Qanchisnintin Ch'itiwan (kuyuchisqa siq'isqa)

**Rit'i Yuraqchawan Qanchisnintin Ch'itiwan** (inlish simipi: **Snow White and the Seven Dwarfs**, kastilla simipi: **Blanca Nieves y los Siete Enanitos**, **Blanca Nieves y los Siete Enanos**) nisqaqa 1937 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa David Dodd Handmi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.

## Kaypipas qhaway
* Rit'i Yuraqchamanta
* Kichkarusachamanta (kuyuchisqa siq'isqa)
* Uchpachamanta (kuyuchisqa siq'isqa)
Willaq

**Willaq** nisqaqa imamantapas willaq runam. Kaypi qhaway:
*Willaq umu
*Willakuy
*Willa
*Willachikuy
*Willay kancha
*Willay kamayuq
Parispi Qullananchikpa Qhupuyuqnin (kuyuchisqa siq'isqa)

**Parispi Qullananchikpa Qhupuyuqnin** (inlish simipi: **The Hunchback of Notre Dame**, kastilla simipi: **El jorobado de Notre Dame**) nisqaqa 1996 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Victor Hugopa 1831 watapi qillqasqan Parispi Qullananchikpa Qhupuyuqnin nisqa kawsay rikch'amanta rurasqam. Kuyu walltay pusaqninqa Gary Trousdale, Kirk Wisemi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Kichkarusachamanta (kuyuchisqa siq'isqa)

**Kichkarusachamanta** (inlish simipi: **Sleeping Beauty**, kastilla simipi: **La bella durmiente**) nisqaqa 1959 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Clyde Geronimi, Les Clark, Eric Larson, Wolfgang Reithermanmi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.

## Kaypipas qhaway
* Rit'i Yuraqchawan Qanchisnintin Ch'itiwan (kuyuchisqa siq'isqa)
* Uchpachamanta (kuyuchisqa siq'isqa)
Mohammed Mzali

**Mustafa Kemal Atatürk** محمد مزالي, sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Monastir llaqtapi -  wañusqa Paris llaqtapi). Tunisya pulitiku wan Uma kamayuq. 

1980 watamanta 1986 watakama kuti Turkiyapa Uma kamayuqnin karqan.

Tayta:  ; Mama:  Ñawpaq warmi: 

Yachaywasi: 
## Qillqasqankuna
* Un Premier ministre de Bourguiba témoigne
## Suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Tunisya
* Ulimpiku pukllaykuna
## Hawa t'inkikuna

* Mohammed Mzali (inlish simipi)
Uchpachamanta (kuyuchisqa siq'isqa)

**Uchpachamanta** (inlish simipi: **Cinderella**, kastilla simipi: **Cenicienta**) nisqaqa 1950 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Clyde Geronimi, Wilfred Jackson, Hamilton Luskemi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Ratatouille (kuyuchisqa siq'isqa)

**Ratatouille** nisqaqa 2007 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Brad Birdmi. Disney Pixarwan ruruchinapaqmi rurasqa.
Nemota Maskaykuspa

**Nemota Maskaykuspa** (inlish simipi: **Finding Nemo**, kastilla simipi: **Buscando a Nemo**) nisqaqa 2003 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Andrew Stanton, Lee Unkrichmi. Disney Pixarwan ruruchinapaqmi rurasqa.
Pukllanamanta Willakuy

**Pukllanamanta Willakuy** (inlish simipi: **Toy Story**) nisqaqa 1995 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam, ñawpaq kaq antañiqiqllawan rurasqa pilikula. Kuyu walltay pusaqninqa John Lassetermi. Disney Pixarwan ruruchinapaqmi rurasqa. Ñiqin piti Pukllanamanta Willakuy 2 1999 watapi rurasqa. Kimsa piti Pukllanamanta Willakuy 3 2010 watapi rurasqa.

## Kaypipas qhaway
* Pukllanamanta Willakuy 2
* Pukllanamanta Willakuy 3
Pukllanamanta Willakuy 2

**Pukllanamanta Willakuy 2** (inlish simipi: **Toy Story 2**) nisqaqa 1999 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa John Lassetermi. Disney Pixarwan ruruchinapaqmi rurasqa. Pilikula nisqaqa ñiqin piti pilikula Pukllanamanta Willakuy. Kimsa piti Pukllanamanta Willakuy 3 2010 watapi rurasqa.

## Kaypipas qhaway
* Pukllanamanta Willakuy
* Pukllanamanta Willakuy 3
Pukllanamanta Willakuy 3

**Pukllanamanta Willakuy 3** (inlish simipi: **Toy Story 3**) nisqaqa 2010 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Lee Unkrichmi. Disney Pixarwan ruruchinapaqmi rurasqa. Pilikula nisqaqa kimsa piti pilikula Pukllanamanta Willakuy wan ñiqin piti pilikula Pukllanamanta Willakuy 2.

## Kaypipas qhaway
* Pukllanamanta Willakuy
* Pukllanamanta Willakuy 2
Monsters, Inc.

**Monsters, Inc.** (kastilla simipi: **Monstruos S.A**) nisqaqa 2001 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Peter Doctermi. Disney Pixarwan ruruchinapaqmi rurasqa.
Binidiktu XV

**Binidiktu XV** icha **Binidiktu chunka piskayyuq ñiqin**, yurisqa **Giacomo Giambattista della Chiesa** (latin simipi: *Benedictus PP. XV*, Italya simipi: *Papa Benedetto XV*) sutiyuq runaqa (* 21 ñiqin ayamarq'a killapi 1854, Genova, Italyapi - † 22 ñiqin qhulla puquy killapi 1922, Roma, Italyapi) huk Tayta Papam karqan.

## Qillqasqankuna
Insiklikakuna:

## Kaypipas qhaway
* Kathuliku inlisya

## Hawa t'inkikuna
Mana Iñinakuna

**Mana Iñinakuna** (inlish simipi: **The Incredibles**, kastilla simipi: **Los Increíbles**) nisqaqa 2004 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Brad Birdmi. Disney Pixarwan ruruchinapaqmi rurasqa.
Añayllup Kawsaynin

**Añayllup Kawsaynin** (inlish simipi: **A Bug's Life**, kastilla simipi: **Bichos, una aventura en miniatura**) nisqaqa 1998 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa John Lassetermi. Disney Pixarwan ruruchinapaqmi rurasqa.
Sumaku

**Sumaku** nisqaqa (kastilla simipi: *Sumaco*) Ikwadur mama llaqtapi huk nina urqum, Napu markapi, Orellana markapipas, Sumaku Napu - Galeras mama llaqta parki ukhupi. Pikchunqa mama quchamanta 3.732 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Antisana
* Kilintaña
* Sankay
Juvénal Habyarimana

**Juvénal Habyarimana** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Rwanda -  wañusqa Kigali llaqtapi) Hutu Rwanda mama llaqtayuq pulitiku wan Umalliq. 

1973 watamanta 1994 watakama ñawpaq kuti Rwandapa Umalliqnin karqan.

Tayta: ;  Mama: 
 
Ñawpaq warmi: Agathe Habyarimana
Wawakuna:

Yachaywasi: .

## Qillqasqankuna

## Kaypipas qhaway
* Rwanda

## Hawa t'inkikuna

*Rwanda: How the genocide happened, *[[BBC News]]*, 1 de abril de 2004 (inlish simipi)
Kwame Nkrumah

**Francis Nwia Nkrumah** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Nkroful llaqtapi -  wañusqa Bukuresti llaqtapi) Gana mama llaqtayuq pulitiku wan Umalliq. 

1960 watamanta 1966 watakama ñawpaq kuti Ganapa Umalliqnin karqan.

Tayta: ;  Mama: 
 
Ñawpaq warmi: Fathia Rizk
Wawakuna:

Yachaywasi: .

## Qillqasqankuna
* "Negro History: European Government in Africa," *The Lincolnian*, 12 April, 1938, p. 2 (Lincoln University, Pennsylvania) - véase Special Collections and Archives, Lincoln University
* *Ghana: The Autobiography of Kwame Nkrumah* (1957) ISBN 0-901787-60-4
* *Africa Must Unite* (1963) ISBN 0-901787-13-2
* *African Personality* (1963)
* ''Neo-Colonialism: the Last Stage of Imperialism'' (1965) ISBN 0-901787-23-X
* *Axioms of Kwame Nkrumah* (1967) ISBN 0-901787-54-X
* *[http://www.marxists.org/subject/africa/nkrumah/1967/african-socialism-revisited.htm African Socialism Revisited]* (1967)
* *Voice From Conakry* (1967) ISBN 90-17-87027-3
* *Handbook for Revolutionary Warfare* (1968)
* *Consciencism: Philosophy and Ideology for De-Colonisation* (1970) ISBN 0-901787-11-6
* *Class Struggle in Africa* (1970) ISBN 0-901787-12-4
* *The Struggle Continues* (1973) ISBN 0-901787-41-8
* *I Speak of Freedom* (1973) ISBN 0-901787-14-0
* *Revolutionary Path* (1973) ISBN 0-901787-22-1

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Gana)

## Hawa t'inkikuna

* (inlish simipi)
Burgay mayu

**Burgay mayu** nisqaqa (kastilla simipi: *Río Burgay*) Ikwadur mama llaqtapi huk mayum, Kañar markapi, Asuwi kitipi, Asuwi kitillipi.

## Llaqtakuna
* Asuwi

## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna
 
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Kañar marka
Luriqucha

**Luriqucha** (kastilla simipi: *Luricocha*) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk llaqtam, Ayakuchu suyupi, Wanta pruwinsyapi, Luriqucha distritup uma llaqtanmi.

## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna

## Hawa t’inkikuna
* Saywitu: Ayakuchu suyu
Escalante

**Escalante** icha **El Apagado** (*Escalante / El Apagado*; **mana**: Qhawana (nina urqu) icha *Apagado*!) nisqaqa Chili mamallaqtapi huk nina urqum, Sayrikapur qutupi, saywapi Chili-Buliwya (P'utuqsi suyu, Urin Lipis pruwinsya, San Pawlu Lipis munisipyu, Hatun Qitina kantun). 

## Kaypipas qhaway
* Sayrikapur (5.971 m)
* Quriqinqa (5.722 m)
* Pukaurqu *(Cerro Colorado)* (5,728 m)  
* Putana
* San Pedro de Atacama
* Likankawur
* Q'umirqucha
* Tuqurpuri

## Pukyukuna

* volcano.si.edu - Sayrikapur qutu (inish simi)
## Hawa t'inkikuna
Mancharisqa Ñuñu

**Mancharisqa Ñuñu** (kastilla simipi qallariy sutin: **La teta asustada**) nisqaqa huk piruwanu pilikulam, 2009 watapi rurasqa.
Kuyu walltay pusaqninqa Claudia Llosa karqan.

Kay pilkulaqa Limapi kawsaq sipasmantam willaykun, *Fausta* sutiyuq, Magaly Solierpa pukllasqan. Piruwpi Sasachakuy pachapi maman huk qharip wiyulasqan karqaspa Limata astakurqan. Faustaqa maman hina qharikunata anchata manchaspa kawsan, rakanta papawan wichq'aspa. Tukuy p'unchaw llakiysapa harawikunata takin. Maman wañuptin Fausta huk warmip wasinpi llamk'ayta qallarin, Chay warmitaq, Aida sutiyuq, Faustapaq mana allinchu kaptin, Fausta mamanpa ayanwan ripun, hatun qucha patanpi p'ampanapaq.

Magaly Solierqa Mancharisqa Ñuñupaq 2009 watapi Berlin llaqtapi Quri Ukumari Suñaytam *(Goldener Bär)* chaskirqan.

## Hawa t'inkikuna
* 
* Mancharisqa Ñuñupaq Quri Ukumari Suñay (Berlin, Alimanya, 2009 watapi) (youtube nisqapi)
* Reseña de La Teta Asustada
* Video de la La teta asustada en rtve.es
* MySpace de Selma Mutal con la música de la película y otras mas
Madeinusa

**Madeinusa** nisqaqa (inlish simipi: "**[[Hukllachasqa Amirika Suyukuna]]pi rurasqa**") huk piruwanu pilikulam, 2005 watapi rurasqa.
Kuyu walltay pusaqninqa Claudia Llosa karqan.

## Hawa t'inkikuna
*Un artículo sobre la película ''Madeinusa''
*Festival de Lima
Kachimayu (Ayakuchu)

**Kachimayu** nisqaqa (kastilla simipi: *Cachimayo*) Piruwpi mayum, Ayakuchu suyupi, Wanta pruwinsyapi, Luriqucha distritupi.
Rumipi Khillaychuki (kuyuchisqa siq'isqa)

**Rumipi Khillaychuki** (inlish simipi: **The Sword in the Stone**, kastilla simipi: ** La Espada en la Piedra**, **Merlín el encantador**) nisqaqa 1963 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam, 1938 watamanta Rumipi Khillaychuki sutiyuq kawsay rikch'amanta rurasqa. Kuyu walltay pusaqninqa Wolfgang Reithermanmi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa. Qhipaq pilikulam karqan, Walt Disney kawsaptinraq.
Hiqin qucha

**Hiqin qucha** icha **Hijin qucha** nisqaqa (kastilla simipi: *Lago Higin*) Piruw mamallaqtap qucham, Anqash suyupi, Wari pruwinsyapi, Rapayan distritupi, Hiqin sutiyuq llaqtacha ñiqpi. 

## Kaypipas qhaway
* Wantar Chawin
* Puchka mayu
## Pukyukuna
San Markus (Wari)

**San Markus** nisqaqa (kastilla simipi: *San Marcos*) Piruw mama llaqtapi llaqtam, Wari pruwinsyapi, Anqash suyupi, Musna mayup patanpi. San Markus distritup uma llaqtanmi.

## Kaypipas qhaway
* Wantar Chawin (Wantar Chawin distritupi)

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Anqash suyu
Hiqin

**Hiqin** icha **Hijin** nisqaqa (kastilla simipi: *Higin*) Piruw mamallaqtapi ayllu llaqtacham, Anqash suyup Wanuku suyuwan saywanpi, Wari pruwinsyap Wamali pruwinsyawan saywanpi. Hiqin ñiqpiqa Hiqin qucham. 

## Kaypipas qhaway
* Wantar Chawin
* Puchka mayu
## Pukyukuna
Wendy Sulca

**Wendy Sulca Ahuite** sutiyuq warmiqa (* paqarisqa Chorrillos, Lima pruwinsyapi) huk piruwanu wayñu takiq warmim.

## Hawa t'inkikuna

* Uficial Qillqa
Musna mayu

**Musna mayu** nisqaqa (kastilla simipi: *Río Mosna*) Piruw mamallaqtap mayum, Anqash suyupi, Wari pruwinsyapi. Wari mayuman purin. 

## Llaqtakuna
* Wantar Chawin
* San Markus, San Markus distritupi
## Kaypipas qhaway
* Puchka mayu
## Pukyukuna
Puchka mayu

**Puchka mayu** nisqaqa (kastilla simipi: *Río Puchka*) Piruw mamallaqtap mayum, Anqash suyupi, Wari pruwinsyapi. Marañun mayuman purin. 

## Kaypipas qhaway
* Wantar Chawin
## Pukyukuna
Chikusluwakya

**Chikusluwakya** nisqaqa (chik simipi, isluwakya simipi *Československo*) nisqaqa Iwrupapi huk mama llaqtam karqan, 1918 watamanta 1991 watakama, kunan Chiksuyu, Isluwakya musuq mama llaqtakunapi. Ñawpaq Awstiriyaman kapuq Buhimya, Murawya, Awstiriya Silisya (kunan Chiksuyu), Chincha Unriya (kunan Isluwakya) 1918 watapi tukurqan, Chik, isluwakya runakunap mamallaqtan.

1918 watamanta 1939 watakama, 1945 watamanta 1949 watakama Chikusluwakya Republika nikurqan. Saywankunap k'itinkunapi lliwmanta aswan Aliman runakunam kawsarqan. Chay k'itikunataqa 1938 watapi Adolf Hitlerpa pusasqan Alimanyam hap'irqan. 1939 watapitaq Aliman awqaqkunam tukuy Chiksuyu kaq Chikusluwakyata tiyarirqanku. Isluwakyataq Hitlerpa yanapaq mama llaqta tukrqan.

1945 watapi Iskay ñiqin pachantin maqanakuy tukukuptin, Chikusluwakya musuqmantam tukukurqan. Alimankunataqa ayqichirqanku. 1948 watapi kumunistakunam atipayta hap'irqanku.

1989 watapi kumunista kamachinia urmaptin, ñawpaqtaqa Tantasqa Chikusluwakya Republika tukurqan, chaymantataq musuq Chiksuyu, Isluwakyapas.


File: Czechoslovakia01.png
File:Czechoslovakia.png
José Antonio Páez

**José Antonio Páez Herrera** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Acarigua llaqtapi - †  wañusqa New York llaqtapi) huk Winisuylanu mama llaqtayuq Awqa suyuq wan pulitikumi, kawpaqpas karqan.

Tayta: Páez
Mama: Herrera.

Warmi: Dominga Ortiz

Yachay wasi: 
## Qillqasqankuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Winisuyla)

## Hawa t'inkikuna

### Kastilla simi

*
Kacharpaya

**Kacharpaya** icha **kacharpari** tukuy raymikuna tukukuypi kacharpayay, qhipa p'unchayninpi. Raymichaywan khuska karcharpayaqa tusuy takiy ima.

Kacharpaya raymiqa Buliwya suyupiqa ruwakun tukuy laya raymikuna tukukuypi. Jinallataq ayllumasikuna atillchakunapis waq k'itiman ch'usasaktinku.

Phukllay raymipitaq kacharpaya ruwakun raymichaykunata tukuchiypaq, ususman k'itikunaman jina. Kacharpaya raymichakun Arhintinapi, Buliwyapi, Piruwpipas. Wakin k'itikunapi riksisqallataq phukllay p'ampay sutiwan. P'ampaku ruwakun qhapariy, kusiy, waqay ukhupipas, p'ampakuntaq juk ruwasqa runata juk jusk'upi phukllaypa sutimpi. Wakin llaqtakunapitaq tusunku p'ampasqaq patanpi, kay raymichaywantaq tukukun phukllay raymi.  

## Jawa t'inkikuna
* Kacharpaya del indio - Savia Andina (Bolivia)
* Kacharpaya - Encarnación Lazarte
Carles Puyol

**Carles Puyol Saforcada** sutiyuq runaqa, icha  "Puyol" (*  paqarisqa La Pobla de Segur (Ispaña) llaqtapi -  ) mama llaqtayuq Ispaña piluta hayt'aqmi.

Tayta: 

Yachay wasikuna: .

## Klubkuna

## Suñaykuna
### Mama llaqta kampiunatukuna

### Mamallaqtapura kampiunatukuna

(*) Incluyendo la Selección

### Individual Suñaykuna

## Mamallaqtapura kampiunatukuna

## Pukyumanta willaypi

## Kaypipas qhaway
* FC Barcelona
* Lérida

## Hawa t'inkikuna

* Kastilla simipi
** Web oficial
** Puyol en www.lfp.es
** Ficha de Puyol como jugador de la Selección española
** Ficha de Carles Puyol en la Copa del Mundo de la FIFA 2010
** Ficha de Puyol en la web oficial del FC Barcelona
Rafael Márquez

**Rafael Márquez Álvarez** sutiyq runaqa, (*  paqarisqa Zamora de Hidalgo llaqtapi -  ) mama llaqtayuq Mishiku piluta hayt'aqmi.

## Klubkuna

## Suñaykuna

### Mama llaqta kampiunatukuna

### Mama llaqtapura kampiunatukuna
#### [[Mishiku mama llaqta Piluta Hayt'ay Silicciun|Mishiku Silicciun]]
* FIFA Confederaciones Kupa (1): 1999.
* CONCACAF Qori Kupa (1): 2003.

#### [[AS Monaco]]
* Ligue 1 (1): 1999-00.
* Ransiya Super Kupa (1): 2000.

#### [[FC Barcelona]]
* Ispaña Super Kupa (3): 2005, 2006, 2009.
* Liga de Campeones de la UEFA (2): 2005-06, 2008-09.
* Iwrupa Super Kupa (1): 2009.
* FIFA Piluta Hayt'ay Pachantin Klubkuna Kupa (1): 2009.

#### Otros
* Catalunya Kupa (3): 2003, 2004, 2007.
* Trofeo Joan Gamper (5): 2003, 2004, 2006, 2007, 2008.
* Trofeo Festa d'Elx (1): 2003.
* Trofeo Ramón de Carranza (1): 2005.

TOTAL
* **27**

### Individual suñaykuna

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna

* Kastilla simipi
* Página oficial  Rafael Márquez
* Márquez en www.lfp.es
* Ficha de Márquez - Web Oficial FC Barcelona
* Página sobre Rafael Márquez
Kacharpari

**Kacharpari**, **kachapariy**, **kachapaya** icha **kachapayay** nisqaqa huk runa icha runakuna wakin runa icha runakunamanta manaña kuskan kaspa wakman ripuymi. Runakuna kacharparispa kacharpaya napaykuyta ninakunkum.
Kaymi huk kacharpari napaykuykuna:
**Rikunakusunchik!*
**Tupanakusunchik!*
**Rikunanchikkama!*
**Tupananchikkama!*
**Huk kutikama!*
**Huk p'unchawkama!*
**Ratukama!*
Juan Seminario

**Juan Roberto Seminario Rodríguez** sutiyuq runaqa, icha "*Loco*"  (*    paqarisqa Piwra llaqtapi - ) huk  mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.

## Klubkuna
### Piluta hayt'aq




## Suñaykuna

### Piluta hayt'aq

### Mama llaqta Kampiuonatukuna

### Mamallaqtapura Kampiuonatukuna

### Pirsunal Suñaykuna

## Willay pukykuna

## Kaypipas qhaway
* Piruwpa piluta hayt'aynin

## Hawa t'inkikuna
Tupaq Katari Jatun Yachay Wasi

**Tupaq Katari Jatun Yachay Wasi**, **Tupaq Katari Hatun Yachay Wasi** icha **Tupaq Katari Yachay Suntur** nisqaqa (aymara simipi: *Tupak Katari Jach'a Yatiñ Uta*) Buliwya suyupi indihina yachay sunturmi, Wayrukuntu (*Huayrocondo*) llaqtapim, Warisata kantunpim, Jach'ak'achi munisipyupim, Umasuyu pruwinsyapim, Chuqiyapu suyupim.

Tupaq Katari sutiyuqmantam sutinchasqa. Qullawpa chakra kamaynin, Mikhuy ruraychaqa, P'acha ruraychaqa, Uywa hampiy kamaypas yachayninkunam.

## Kaypipas qhaway
* Buliwyapi indihina yachay sunturkuna:
**Casimiro Huanca Jatun Yachay Wasi (qhichwa simipi, Chimuripi)
**Tupaq Katari Jatun Yachay Wasi (aymara simipi, Warisatapi)
**Apiaguaki Tüpa Jatun Yachay Wasi (waraniyi simi, Kuruyukipi)
* Ismael Montes Jatun Yachay Wasi Yachachiqkunaq Wakichikunankupaq
* Tupaq Katari

## Pukyukuna

* Tupaq Katari Jatun Yachay Wasi (kastilla simi)

## Hawa t'inkikuna