open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Agustín Gamarra

**Agustín Gamarra Messia** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Qusqu llaqtapi - †  wañusqa Inkawi llaqtapi) huk  mama llaqtayuq awqaq pusaqmi, kawpaqpas karqan.

Taytan: Fernando Gamarra; Maman: Josefa Petronila Messía.Warmi: Francisca Zubiaga y Bernales.

Yachaywasi: Colegio de San Buenaventura / Colegio San Francisco de Asis.

## Qillqasqankuna
## Kaypipas qhaway
* Piruwpa wiñay kawsaynin

## Hawa t'inkikuna
José Rufino Echenique

**José Rufino Echenique Benavente** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Punu llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi) huk  mama llaqtayuq awqaq pusaqmi, kawpaqpas qarqan.

Taytan:  José Manuel Echenique VasquezMaman: Hermenegilda Benavente Moscoso. Warmi: Victoria Tristán. Churinkunaː José María, Pío Jorge Pedro, Francisco, Juan Martín (1841-1912), Rufino Pompeyo  (1846-1893), Mercedes Catalina Hermenegilda Echenique y Tristán (1850-1921).

## Qillqasqankuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Piruw)
* Piruw suyup Rimana Wasin
* Manuel de Vivanco
* Pedro Pablo Bermúdez

## Hawa t'inkikuna
Pindilig kitilli

**Pindilig kitilli** nisqaqa (kastilla simipi: *Parroquia Pindilig*) Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Asuwi kitipi, Kañar  markapi. Uma llaqtanqa Pindilig llaqtam.

## Allpa saywachi
* Urqukuna:   
* Quchakuna:  
* Mayukuna: 

## Runakuna
Pindilig kitillipiqa Kañari Kichwa runakunam tiyanku. 

## Kitillipi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
## Puykukuna

* www.inec.gov.ec/ Yupaykuna: Asuwi kiti
## Hawa t'inkikuna
* www.hcpcanar.gov.ec
* enciclopediadelecuador.com - Pindilig kitillimanta
Chukipata kitilli

**Chukipata kitilli** icha **Javier Loyola kitilli** (kastilla simipi: *Parroquia Javier Loyola / Chuquipata*) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, huk kitillim  Asuwi kitipi, Kañar markapi. Uma llaqtanqa Chukipata (*Javier Loyola*) llaqtam.

## Allpa saywachi
* Urqukuna:   
* Quchakuna:  
* Mayukuna:

## Kitillipi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
## Puykukuna

* www.inec.gov.ec/ Yupaykuna: Asuwi kiti

## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Kañar marka
* www.ame.gov.ec
* Chukipata kitillimanta
Biblián kitilli

**Biblián kitilli** (kastilla simipi: *Parroquia Biblián*) nisqaqa huk kitillim Ikwadur mama llaqtapi, Biblián kitipi, Kañar markapi. Uma llaqtanqa Biblián llaqtam.

## Allpa saywachi
* Urqukuna:   
* Quchakuna:  
* Mayukuna: 
## Runakuna
Biblián kitillipiqa Kañari Kichwa runakunam tiyanku.

## Kitillipi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna

* www.inec.gov.ec / Yupaykuna: Biblían kiti
* www.ame.gov.ec
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Kañar marka
* www.hcpcanar.gov.ec
* www.codenpe.gob.ec / Kañari Runallakta (Kichwa simi)
Kañar kitilli

**Kañar kitilli** (kastilla simipi: *Parroquia Cañar*) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim , Kañar kitipi, Kañar markapi. Uma llaqtanqa Kañar llaqtam.

## Allpa saywachi
* Urqukuna:   
* Quchakuna:  
* Mayukuna: 

## Runakuna
Kañar kitillipiqa Kañari runakuna tiyanku.

## Kitillipi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
* Inkapirka
## Pukyukuna

* www.inec.gov.ec / Yupaykuna: Kañar kiti
* www.ame.gov.ec
* www.hcpcanar.gov.ec
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Kañar marka
* www.codenpe.gob.ec / Kañari Runallakta (Kichwa simi)
Sulanu kitilli

**Sulanu kitilli** (kastilla simipi: *Parroquia Solano*) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Déleg kitipi, Kañar markapi. Uma llaqtanqa Sulanu llaqtam.

## Allpa saywachi
* Urqukuna:   
* Quchakuna:  
* Mayukuna: 

## Kitillipi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
* Inkapirka
* Kañari
## Puykukuna

* www.inec.gov.ec / Yupaykuna: Déleg kiti (pdf)
* www.hcpcanar.gov.ec

## Hawa t'inkikuna
* www.codeso.com / Saywitu: Kañar marka
* www.codenpe.gob.ec / Kañari Runallakta (Kichwa simi)
Walasiyu kitilli

**Walasiyu kitilli** (kastilla simipi: *Parroquia Gualaceo*) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Walasiyu kitipi, Asway markapi. Uma llaqtanqa Walasiyu llaqtam.

## Allpa saywachi
* Urqukuna:   
* Quchakuna:  
* Mayukuna: 

## Runakuna
Walasiyu kitillipiqa Kañari runakunam tiyanku. 
 
## Kitillipi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna

* www.inec.gov.ec / Yupaykuna: Walasiyu kiti (PDF) icha http://docs.google.com/gview?a=v&q=cache:I67b0_aN3uQJ:www.inec.gov.ec/c/document_library/get_file%3FfolderId%3D295096%26name%3DDLFE-13156.pdf+Canton+Gualaseo.xls&hl=de&gl=de
* www.azuay.gov.ec (kastilla simi)
## Hawa t'inkikuna
* www.codeso.com / Saywitu: Asway marka
* www.visitagualaceo.com (kastilla simi)
San Miguel de Jima kitilli

**San Miguel de Jima kitilli** icha **Gima kitilli** (kastilla simipi: *Parroquia San Miguel de Jima* / *Parroquia Gima*) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim , Siksik kitipi, Asway markapi. Uma llaqtanqa Gima llaqtam.

## Allpa saywachi
* Urqukuna:   
* Quchakuna:  
* Mayukuna: 

## Runakuna
San Miguel de Jima kitillipiqa Kañari Kichwa runakunam tiyanku. 

## Kitillipi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna

* www.inec.gov.ec / Yupaykuna: Siksik kiti
* www.azuay.gov.ec

## Hawa t'inkikuna
* www.codeso.com / Saywitu: Asway marka
* www.azuay.gov.ec
Achupallas kitilli

**Achupallas kitilli** nisqaqa (kastilla simipi: *Parroquia Achupallas*) Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Alawsi kitipi, Chimpurasu markapi. Uma llaqtanqa Achupallas llaqtam.

## Allpa saywachi
* Urqukuna:   
* Quchakuna: Usukuchi quchakuna
* Mayukuna:

## Runakuna
Achupallas kitillipiqa Puruwa Kichwa runakunam tiyanku.

## Kitillipi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
* Chanchan mayu
* Supaypa sinkan 
## Pukyukuna
* www.inec.gov.ec (PDF) 
## Hawa t'inkikuna
* www.codeso.com / Saywitu: Chimpurasu marka
Pistishi kitilli

**Pistishi kitilli** (kastilla simipi: *Parroquia Pistishi*) nisqaqa huk kitillim Ikwadur mama llaqtapi, Alawsi kitipi, Chimpurasu markapi, Kuntur Puñuna urqup hayt'ananpi. Uma llaqtanqa Pistishi llaqtam.

## Allpa saywachi
* Urqukuna: Kuntur Puñuna 
* Quchakuna:  
* Mayukuna: 

## Kitillipi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
* Chanchan mayu 
* Puruwa
* Usukuchi quchakuna

## Pukyukuna
* www.inec.gov.ec (PDF)
## Hawa t'inkikuna
* www.codeso.com / Saywitu: Chimpurasu marka
Wamuti kitilli

**Wamuti kitilli** (kastilla simipi: *Parroquia Guamote*) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Wamuti kitipi, Chimpurasu markapi. Uma llaqtanqa Wamuti llaqtam.

## Allpa saywachi
* Urqukuna:   
* Quchakuna:  
* Mayukuna: 
## Runakuna
Wamuti kitillipiqa Puruha Kichwa runakunam tiyanku.

## Kitillipi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
* Sangay mamallaqta parki (Tukuy runakunap qhapaq kaynin, 1983) 
## Pukyukuna
* www.inec.gov.ec
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Chimpurasu marka
Rusaryu kitilli (Chimpurasu)

**Rusaryu kitilli** (kastilla simipi: *Parroquia El Rosario*) nisqaqa huk kitillim Ikwadur mama llaqtapi, Wanu kitipi, Chimpurasu markapi. Uma llaqtanqa  llaqtam.

## Allpa saywachi
* Urqukuna:   
* Quchakuna:  
* Mayukuna: 
## Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
## Runakuna
Rusaryu kitillipiqa Kichwa runakuna tiyanku.
## Musiku
## Wiñay kawsay
## Yachay tarpuy
## Karu puriy
## Raymikuna
## Yachaychiy
* Wawa wasikuna : 
* Huch'uy yachay wasikuna: 
* Chawpi yachay wasikuna: 
## Kitillipi paqarisqa runakuna
## Ñaña llaqtakuna
## Apaykachana
## Kaypipas qhaway
## Hawa t'inkikuna
San José de Chazo kitilli

**San José de(l) Chazo kitilli** (kastilla simipi: *Parroquia San José de(l) Chazo*) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitilim, Wanu kitipi, Chimpurasu markapi. 

## Allpa saywachi
* Urqukuna:   
* Quchakuna:  
* Mayukuna: 

## Kitillipi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna

* www.inec.gov.ec / Wanu kiti
## Hawa t'inkikuna
Wanantu kitilli

**Wanantu kitilli** (kastilla simipi: *Parroquia Guanando*) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Wanu kitipi, Chimpurasu markapi. Uma llaqtanqa Wanantu *(Guanando)* llaqtam.

## Allpa saywachi
* Urqukuna:   
* Quchakuna:  
* Mayukuna: 

## Kitillipi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
* Chimpurasu
## Pukyukuna

* www.inec.gov.ec / Wanu kiti
* Ikwadurpi markakuna, kitikuna, kitillikuna
## Hawa t'inkikuna
* www.codeso.com / Saywitu: Chimpurasu marka
* www.visitaecuador.com / Wanu kitimanta (kastilla simi)
* www.ame.gov.ec
Pinipi kitilli

**Pinipi kitilli** (kastilla simipi: *Parroquia Penipe*) nisqaqa huk kitillim Ikwadur mama llaqtapi, Pinipi kitipi, Chimpurasu markapi. Uma llaqtanqa Pinipi llaqtam (710 runa, 2001 watapi).

## Allpa saywachi
* Urqukuna:   
* Quchakuna:  
* Mayukuna: 

## Runakuna
Kitillipiqa Puruha Kichwa runakunam tiyanku.  

## Kitillipi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
* Qhapaq Urqu
* Q'illu qucha (Chimpurasu)
* Sankay mama llaqta parki
## Pukyukuna

* www.inec.gov.ec
## Hawa t'inkikuna
* www.codeso.com / Saywitu: Chimpurasu marka
* www.chimborazo.gov.ec / Pinipi kitimanta (kastilla simi)
* www.enciclopediadelecuador.com
Punin

Punin (kastilla simipi: *Punín*) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk llaqtam, Chimpurasu markapi, Rispampa kitipi, Punin kitillipi.
Vinces

**Vinces** nisqaqa (kastilla simipi: *Vinces*) Ikwadur mama llaqtapi, Mayukuna markapi, huk llaqtam, Vinces kitip uma llaqtanmi. 

Vinces kitiqa Jesuitu tayta Isidoro Wehinzamanta icha Tayta Vincesmanta (huk *sacerdote*) sutichasqa.  

## Llaqtapi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna
* www.inec.gov.ec / Yupaykuna: Vinces kiti
* www.ame.gov.ec
## Hawa t'inkikuna
* www.codeso.com / Saywitu: Mayukuna marka
* www.los-rios.gov.ec/Vinces
* www.enciclopediadelecuador.com
Puna qiwlla

**Puna qiwlla**, **Q'iwiña** icha  **Killuyaw** *(Chroicocephalus serranus *syn.* Larus serranus)* nisqaqa Antikunapi, Punapi kawsaq, quchakunap patanpi q'isachaq qiwllam.

## Hawa t'inkikuna
Siksik kitilli

**Siksik kitilli** (kastilla simipi: *Parroquia Sigsig*) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Siksik kitipi, Asway markapi. Uma llaqtanqa Siksik llaqtam.

## Allpa saywachi
* Urqukuna:   
* Quchakuna:  
* Mayukuna: 

## Kitillipi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna

* www.inec.gov.ec / Yupaykuna: Siksik kiti
## Hawa t'inkikuna
* www.codeso.com / Saywitu: Asway marka
* www.azuay.gov.ec
Hu Jintao

**Hu Jintao** (Chinu simipi: 胡锦涛, chinu tradicional:胡錦濤, pinyin: Hú Jǐntāo, Wade-Giles: **Hú Jǐntāo**) sutiyuq runaqa (* 21 ñiqin qhapaq raymi killapi 1942 paqarisqa Anhui llaqtapi - ). Chunwa mama llaqtap allwya kamayuq wan pulitiku qarqan.

2002 watamanta 2012 watakamam ñawpaq kuti Chunwa Kumunista Partidu Secretario General nin karqan.

Ñawpaq warmi: Liu Yongqing
 

## Qillqaqkuna
Kastilla simipi:

Inlish simipi:

## Kaypipas qhaway
* Chunwa
* 
## Hawa t'inkikuna

* Hu Jintao, reelegido secretario general del Partido Comunista Chino El País
* Caricatura de Hu Jintao en Chino-China.com
Hua Guofeng

**Hua Guofeng**, **Su Zhu** (蘇鑄), (Chinu simipi:  华国锋, chino tradicional: 華國鋒, pinyin: Huà Guófēng, Wade-Giles: **Hua Kuo-feng**) sutiyuq runaqa,(5 ñiqin pawqar waray killapi 1898 paqarisqa Jiaocheng llaqtapi - 20 ñiqin chakra yapuy killapi 2008 wañusqa Pikkin llaqtapi). 

1976 watamanta 1981 watakama ñawpaq kuti Chunwa Runallaqta Republikapa Uma kamayuqnin karqan.

Ñawpaq warmi: Han Zhijun (韩芝俊)

Churinkuna: Su Hua, oficial retirado del Fuerza Aérea; Su Bin oficial retirado del ejército; Su Ling es oficial de la Administración Civil de la Aviación de China; Su Li trabaja para el Consejo de Estado.

## Qillqaqkuna
Kastilla simipi:

Inlish simipi:
* Spence, Jonathan D. The Search for Modern China, W. W. Norton and Company, Nueva York, 1999 (ISBN 0-393-30780-8). 
Hsü, Immanuel C. Y. The Rise of Modern China, 6th edition, Oxford University Press, Oxford, 1999 (ISBN 0-19-512504-5). . 

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Chunwa Runallaqta Republika)
* 
 
## Hawa t'inkikuna

* (Chinu simipi):
** Hua Guofeng 

* (Inlish simipi):
Chuqa pisqu

**Chuqa pisqu** icha **Suk'a** *(Fulica)* nisqakunaqa quchakunap patanpi q'isachaq pisqukunam, Uralan Awya Yalapi rikch'aqsapam.

## Rikch'aqkuna
*genus *[[Fulica]]*
** *[[Fulica newtoni]]* (wañusqaña)
** *[[Fulica cristata]]*, Gmelin, 1789: Pukamuqu chuqa
** *[[Fulica atra]]*, Linnaeus, 1758: Iwrupa chuqa
*** **Fulica atra atra** Linnaeus 1758
*** **Fulica atra australis** Gould 1845
*** **Fulica atra lugubris** Muller 1847
** *[[Fulica alai]]*, Peale, 1848 Hawaiyi chuqa
** *[[Fulica americana]]*, Gmelin, 1789: Awya Yala chuqa
*** **Fulica americana americana** Gmelin 1789
*** **Fulica americana columbiana** Chapman 1914
*** **Fulica americana peruviana** Alastair Robin Gwyn Morrison 1939
** *[[Fulica caribaea]]*, Ridgway, 1884: Chawpi Awya yala wat'a chuqa, 
** *[[Fulica leucoptera]]*, Vieillot, 1817: Yuraqrapra chuqa 
** *[[Fulica ardesiaca]]*, Tschudi, 1843: Puna chuqa  / Suk'a
*** **Fulica ardesiaca ardesiaca** Tschudi 1843.
*** **Fulica ardesiaca atrura** Fjeldså 1983.
** *[[Fulica armillata]]*, Vieillot, 1817: Pukachumpi chuqa, 
** *[[Fulica rufifrons]]*, Philippi & Landbeck, 1861: Pukamat'i chuqa, 
** *[[Fulica gigantea]]*, Eydoux & Souleyet, 1841: Turpiña, Hatun chuqa
** *[[Fulica cornuta]]*, Bonaparte, 1853: Waqra chuqa

## Rikch'akuna

Image:Fulica-americana-003.jpg| Fulica americana
Image:Teichhuhn1 db.jpg| Fulica atra


## Hawa t'inkikuna
*Coot videos on the Internet Bird Collection
Kampanurqu

**Kampanurqu** (*Campanorco*) nisqaqa Piruwpi, Kashamarka suyupi, Kashapampa pruwinsyapi, Kashapampa distritupi, huk urqum. 
## Allpa saywachi
## Flora Faunapas
## Wiñay kawsay
## Kaypipas qhaway
## Hawa t'inkikuna
Deng Xiaoping

**Deng Xiaoping** (chinu simipi: 邓小平, chinu tradisyunal: 鄧小平, pinyin: Dèng Xiǎopíng, Wade-Giles: **Teng Hsiao-p'ing**) sutiyuq runaqa  paqarisqa Guang'an, Sichuan llaqtapi -  wañusqa Pikkin llaqtapi), Chunwa mama llaqtap pulitiku wan qillqaq qarqan. 

1978 watamanta 1997 watakamam ñawpaq kuti Chunwa Runallaqta Republikapa umalliqnin qarqan.

Ñawpaq warmi: Zhuo Lin
 
## Qillqasqankuna
Kastilla simipi:

Inlish simipi:
* Yang, Benjamin: *Deng. A political biography.* Nueva York 1998 (ISBN 1-56324-722-4).
* Evans, Richard: *Deng Xiaoping and the Making of Modern China.* Nueva York 1994 (ISBN 0-14-026747-6).
* Spence, Jonathan D: *The Search for Modern China*, Nueva York 1999 (ISBN 0-393-97351-4)

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Chunwa Runallaqta Republika)
* Sinru qillqa: Qillqaqkuna (Chunwa)
## Hawa t'inkikuna

* People's Daily: Deng Xiaoping Biografía de Deng Xiaoping del Diario del Pueblo, órgano oficial del Partido Comunista de China (inlish simipi).
* Caricatura de Deng Xiaoping Chino-China.com
Zhou Enlai

**Zhou Enlai** (Chinu simipi: 周恩来, chino tradicional: 周恩來, pinyin: Zhōu Ēnlái, Wade-Giles: **Chou En-lai**) sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa Huai'an llaqtapi -  wañusqa Beijing llaqtapi). 

1949 watamanta 1976 watakamam ñawpaq kuti Chunwa Runallaqta Republikapa Uma kamayuqnin karqan.

Ñawpaq warmi: Deng Yingchao

## Qillqaqkuna
*Kastilla simipi:

*Inlish simipi:
** Han Suyin, *Eldest Son*. Pimlico, Londres, 1995. La autora, simpatizante del Partido Comunista, presenta una visión un tanto hagiográfica de la figura de Zhou y única biografía de Zhou Enlai en una lengua occidental.

## Kaypipas qhaway
* Chunwa Runallaqta Republika
* 
 
## Hawa t'inkikuna

* (Chinu simipi):
** Zhou Enlai 

* (Inlish simipi):
** Zhou Enlai Biography From Spartacus Educational
** Case-Studies: Chinese Famine 1958 to 1961
** China's great famine: 40 years later Vaclav Smil, distinguished professor. University of Manitoba, Winnipeg
** HUNGRY GHOSTS Mao's Secret Famine by Jasper Becker
** Food Availability, Entitlement and the Chinese Famine of 1959-61 
** Schizophrenia and the Chinese Famine of 1959-1961 
** Great Chinese Famine The Three Years of Natural Disasters 
** This famine was not cause by droughts or freezes
** Communal Dining and the Chinese Famine
** Truth on Chinese famine emerges Great Leap Forward responsible for starvation deaths of 30 million
** The Cambridge history of China
** The Famine of 1959-1961 in China
** Long-Term Effects Of The 1959-1961 China Famine: Mainland China and Hong Kong
** One hundred years of famine - a pause for reflection 
** The demographic consequences of female infanticide, as practiced in China in periods of famine
Wakiru

**Wakiru** (kastilla qillqaypi: *Huaquero*) nisqaqa Piruw suyupi huk urqum, Kashamarka suyupi, Kashapampa pruwinsyapi, Kashapampa distritupi.
Hawasluma

**Hawasluma** (*Habasloma*) nisqaqa Piruw suyupi huk urqum, Kashamarka suyupi, Kashapampa pruwinsyapi, Kachachi distritupi.
Nicolás Lindley

**Nicolás Eduardo Lindley López** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Lima llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi) huk  mama llaqtayuq awqaq pusaqmi, kawpaqpas qarqan.

Yachaywasi: Anglo-Peruano (San Andres Yachaywasi)

## Qillqasqankuna

## Kaypipas qhaway
* Piruwpa wiñay kawsaynin

## Hawa t'inkikuna
Fernando Belaúnde Terry

**Wirnanyu Wilawunti Tirri**, kastilla simipi *Fernando Belaúnde Terry* sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Lima llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi) huk  mama llaqtayuq Wasi kamayuqmi, kawpaq runapas karqan. Iskay kuti Piruwpa Umalliqninmi karqan, *[[Acción Popular]]* partidup kamariqnin kaspa.

Mama llaqta atiykanchapi 24.05.64 wañuyarqan 300 rikaakuqkuna, wayrurukuna hitayaran waqachikuq pastaqtaqa, illapalkuta, Wiktur Waskis maqayta munaran panpachaq Pasusta. Kay manam alli nirqan Luwatunpa uchkusnintan. Punkukuna wichqayarqan, mana yarqur hanapanakur, harunakur wanuyarqan. Wakcha runa kaptin upatukur manam hucha kanchu nir ushakarqan. 

## Qillqasqankuna
* Belaunde Terry, Fernando. "Recuerdos de El Arquitecto Peruano". En: Zapata Velasco, Antonio, *El Joven Belaunde*, pág. 123–135.

## Willay pukyukuna


## Kaypipas qhaway
* Piruwpa wiñay kawsaynin
## Hawa t'inkikuna
* Acción Popular
* Biografía - Fundación CIDOB
* El Comercio, 16.6.2007. Gratitud argentina a Belaúnde
Francisco Morales Bermúdez

**Francisco Morales Bermúdez Cerruti** sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa Lima llaqtapi  -   ) huk  mama llaqtayuq awqaq pusaqmi, kawpaqpas qarqan.

29 ñiqin chakra yapuy killapi 1975 p'unchawpis Juan Velasco Alvarado sutiyuq Piruwpa umalliqnin kaq hiniralta wamink'a maqaypi kamachinamanta qarqurqan, kikinta umalliqman tukuchikuspa.

1980 watapi  umallina akllanakuykunapi Fernando Belaúnde atiptinsi, 28 ñiqin anta situwa killapi payman kamachinanta qurqan.

## Hawa t'inkikuna
* A short history of Peru
* U.S. Department of State - Background Note: Peru
* General Morales Bermúdez sorprendido de su inclusión en juicio italiano
José de La Mar

**José Domingo de La Mar y Cortázar** sutiyuq runaqa (* 12 ñiqin aymuray killapi 1778 paqarisqa Tumipampa llaqtapi - † 11 ñiqin kantaray killapi 1830 wañusqa San José  llaqtapi) huk Piruw mama llaqta awqaq pusaqmi, kawpaqpas karqan.

Tayta:  Marcos de La Mar (ispanyol)Mama: Josefa Cortázar

Warmikuna: 1º Doña Josefa Rocafuerte / 2º Doña Ángela Elizalde

## Qillqasqankuna

## Kaypipas qhaway
* Piruwpa wiñay kawsaynin

## Hawa t'inkikuna
Jiang Zemin

**Jiang Zemin**, (Chinu simipi:  江泽民, chino tradicional: 江澤民, pinyin: Jiāng Zémín, Wade-Giles: Chiang Tse-min) sutiyuq runaqa, 17 ñiqin chakra yapuy killapi 1926 watapi paqarisqa Yangzhou (Jiangsu pruwinsya) llaqtapi - 30 ñiqin ayamarq'a killapi 2022) Chunwa mama llaqtap Allwya kamayuq wan pulitiku qarqan. 

1989 watamanta 2002 watakamam ñawpaq kuti Chunwa Kumunista Partidu Secretario General nin karqan.

Ñawpaq warmi: Wang Yeping

Wawakuna:

## Qillqaqkuna
Kastilla simipi:

Inlish simipi:
*Spence, Jonathan D. The Search for Modern China, W. W. Norton and Company, Nueva York, 1999 (ISBN 0-393-30780-8). 
Hsü, Immanuel C. Y. The Rise of Modern China, 6th edition, Oxford University Press, Oxford, 1999 (ISBN 0-19-512504-5). . 

## Kaypipas qhaway
* Runallaqta Republika China
* 
 
## Hawa t'inkikuna

*(Chinu simipi):
** *Caricatura de Jiang Zemin en Chino-China.com] 

*(Inlish simipi):
**Biography at ''People's Daily''
**Biography at China Vitae, the web's largest online database of China VIPs
**Reviews of Jiang Zemin biographies by cosmopolis.ch
Yang Shangkun

**Yang Shangkun**, (Chinu simipi:  杨尚昆, chino tradicional: 楊尚昆, pinyin: Yáng Shàngkūn, Wade-Giles: Yáng Shàngkūn) sutiyuq runaqa, 25 ñiqin aymuray killapi 1907 watapi paqarisqa Tongnan (Chongqing) llaqtapi - 14 ñiqin tarpuy killapi 1998 watapi wañusqa Pikkin llaqtapi). 

1988 watamanta 1993 watakamam ñawpaq kuti Chunwa Runallaqta Republikapa Umalliqnin karqan.

Ñawpaq warmi: Li Bozhao

Churinkuna: Yang Shaoming, Yang Shaojun wan Yang Li .

Yachay wasi: Chengdu.
## Qillqaqkuna
Kastilla simipi:

Inlish simipi:
* 

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Chunwa Runallaqta Republika)
* Sinru qillqa: Qillqaqkuna (Chunwa)

## Hawa t'inkikuna

*(Chinu simipi):
** *Caricatura de Yang Shangkun en Chino-China.com 

*(Inlish simipi):
** Yang Shangkun
Qiwuña urqu

**Qiwuña urqu** (*Cerro Quinual*) nisqaqa Piruwpi, Qispi kay suyupi, Hatun Chimu pruwinsyapi, Sayapullu distritupi, huk urqum. 
## Allpa saywachi
## Flora Faunapas
## Wiñay kawsay
## Kaypipas qhaway
## Hawa t'inkikuna
Kachiqucha (Ariqipa)

**Kachiqucha** icha **Salinas qucha** nisqaqa (kastilla simipi: *Lago / Laguna Salinas*) Piruwpi huk qucham, Ariqipa pruwinsyapi, Chiriwata distritupi, Tarukani distritupipas. 

## Kaypipas qhaway
* Kachi-kachi yuraq yakupas mama llaqta risirwa
* Ubinas
* Pikchu Pikchu

## Pukyukuna

* Saywitu: Ariqipa pruwinsya (qulla) pdf
* INEI, Compendio Estadistica 2007 pdf
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Ariqipa suyu
François Mitterrand

**François Maurice Adrien Marie Mitterrand** sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa Jarnac (Charente) llaqtapi - †  wañusqa Paris llaqtapi), huk  mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku qarqan. 

1981 watamanta 1995 watakamam ñawpaq kuti Ransiyapa Umalliqnin karqan.

Taytan: Joseph Gilbert Félix; Maman: Marie Gabrielle Yvonne Lorrain.Ñawpaq warmi: Danielle Gouze.Churinkuna: Jean-Christophe, Gilbert, Mazarine.

Yachaywasi: Saint-Paul (Angulema).

## Qillqaqkuna
Kastilla simipi:

Inlish simipi:
*

## Kaypipas qhaway
* Ransiyapa wiñay kawsaynin
* 
 
## Hawa t'inkikuna

* (Ransiya simipi):
**

* (Inlish simipi):
**
Wantsan

}
|-bgcolor="#FFFFFF"
|Ñawpaq wichasqa: || 1952 
|-
!colspan="2" |
|}
**Wantsan** icha **Tunshu** (*Nevado Huantsán / Nevado Tunsho*) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, Yuraq Wallapi, Waskaran mamallaqta parkipi, huk rit'i urqum, Anqash suyupi, Waras pruwinsyapi, Waras distritupi, Wari pruwinsyapipas, Wantar distritupi, Wantar Chawin distritupipas. Pikchunqa mama quchamanta 6.369 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Waras llaqta
* Antawiti
* Pukaranra rit'i urqu
* Ishinka
* Kashan
* Kayish‎
* Ranrapallqa
* Ruriq *(Rurec)*
* San Huwan rit'i urqu
* Shaqsha
* Tullparahu / Wantuy

## Pukyukuna

* Saywitu: Waras pruwinsya
* Yuraq Wallap saywitunkuna
* Saywitu: Waras llaqta, Llaqa mayu, Kuhup mayu, Qillqaywanka mayu, Shallap mayu, Rajucolta mayu, Ruriq mayu, Pukaranra rit'i urqu, Wantsan rit'i urqu, Kayish‎.
* www.andes.org.uk / Antikunapi 6.000 m hanaq urqukuna
Rurichinchay

**Rurichinchay** icha **Chinchiy** (*Chinchey*) nisqaqa Piruwpi, Yuraq Wallapi, huk urqum, Anqash suyupi, Qarwa pruwinsyapi, San Miyil Aqu distritupi, Waras pruwinsyapi, Independencia distritupi, Wari pruwinsyapi, Wari distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 6.222 m / 6.309 mitrum aswan hanaq.

Pikchunkuna:
* Chincha Rurichinchay I / Hatunrahu / Pamparahu *(Chinchey Norte I / Atunraju / Pamparaju)* 5.986 m
* Chincha Rurichinchay II / Ayukarahu (Chinchey Norte II / Ayukaraju) 5.647 m 
* Chincha Rurichinchay III *(Chinchey Norte III / Utsaraju)* ~ 5.500 m

## Kaypipas qhaway
* Ishinka
* Pallqarasu
* Phaqcharahu
* Qupa
* Ranrapallqa
* Tuqllarahu
* Uqshapallqa
* Urus
* Wallunarahu
## Pukyukuna

* Saywitu: Waras pruwinsya
* www.allthemountains.com / Saywitu: Chinchiy, Ishinka, Qupa, Pallqarasu, Ranrapallqa, Tuqllarahu, Uqshapallqa, Wallunarahu
* www.andes.org.uk / Antikunapi 6.000 m hanaq urqukuna
Yayamari

**Yayamari**, **Muntura** icha **Amruqa** (*Montura / Ambroja*) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, Willkanuta wallapi, huk rit'i urqum, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Pitumarka distritupi, Qispiqanchi pruwinsyapipas, Markapata distritupi, Siwinaquchañiq. Pikchunqa mama quchamanta 6.049  mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Alqamarinayuq
* Awsanqati (5.700 m)
* Hapu Punta (5.850 m)
* Hatunñanu Punta (5.800 m)
* Kisuq'ipina (5.650 m)
* Kunturkiña (5.750 m)
* Qullpa Ananta
* Wila Aqhi (5.900 m)
* Wisk'achani

## Pukyukuna
* Saywitu: Qanchi pruwinsya
* www.allthemountains.com/ Saywitu 
* www.mpfn.gob.pe/ pdf, p. 22
* www.andes.org.uk / Antikunapi 6.000 m hanaq urqukuna
## Hawa t'inkikuna
Qaras urqu

**Qaras** (*Caraz*) nisqaqa Piruw suyupi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Yuraq Hankapi,, Anqash suyupi, Waylas pruwinsyapi, Qaras distritupi, Santa Krus distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 6.025 mitrum aswan hanaq.
 

Pikchukuna:
* Kunti Qaras icha Qaras I: 6.025 m
* Anti Qaras icha Qaras II: 6.020 m

Huk pukyu:
* Qaras I *(Nev. Caraz de Paron)* 6.025 m
* Qaras II *(Nev. Caraz de Santa Cruz)* 6.020 m
* Qaras III 5.720 m

## Kaypipas qhaway
* Artisunrahu 
* Awharahu
* Chawpikallki
* Garcilaso rahu (Chuntu)
* Matarahu (Pisqu)
* Shaprarahu 
* Sintilu
* Tullparahu
* Waskaran 
* Parun qucha
* Llankanuku quchakuna

## Pukyukuna

* www.andes.org.uk / Antikunapi 6.000 m hanaq urqukuna
* Oskar E. Busch, *Peru Trekkingführer*, Bergverlag Rother, München, ISBN 3-7633-2705-3, p. 98-100 (aliman simi)
## Hawa t'inkikuna
* www.allthemountains.com / Saywitu
Lasunayuq

**Lasunayuq** (*Lasunayoc*) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk urqum, Willkapampa wallapi,  Qusqu suyupi, Killapampa pruwinsyapi, Santa Teresa distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.936 m /  5.959 m / 5.960 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Chuqik'iraw
* Chukitakarpu
* Pumasillu
* Saksarayuq
## Pukyukuna

* www.andes.org.uk / Antikunapi 5.500 m - 6.000 m hanaq urqukuna
* www.allthemountains.com Pumasillu rit'i urqu, Lasunayuq, Saksarayuq, Chukitakarpu; Chuqik'iraw, Yanama llaqta, Apurimaq mayu, Arma mayu.
Wamantay

**Wamantay** (kastilla qillqaypi: *Huamantay* icha *Humantay*) nisqaqa Piruw llaqtapi, Antikunapi, Willkapampa wallapi, huk rit'i urqum, Qusqu suyupi, Killapampa pruwinsyapi, Santa Teresa distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.450 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Padreyoc (5.771 m)
* Sallqantay (6.271 m)
* Tukarway (5.928 m)  
* Machu Pikchu
* Aguas Calientes
* Willkamayu
* Apurimaq mayu
## Pukyukuna
* Saywitu: Urupampa pruwinsya / Killapampa pruwinsya
* www.andes.org.uk / Antikunapi 6.000 m hanaq urqukuna
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Santa Teresa llaqta, Aguas Calientes, Machu Pikchu, Willkamayu, Apurimaq mayu, Sallqantay rit'i urqu, Wamantay, Tukarway rit'i urqu, Padreyoc rit'i urqu.
Qutuni

**Qutuni** (Aymara simi, kastilla qillqaypi *Cotoni*) icha **Tiklla** (kastilla qillqaypi *Ticcla, Ticlla*) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Lima suyupi, Yawyu pruwinsyapi, Ayawiri distritupi, Miraflores distritupi, Tanta distritupipas, Yawyu wallap aswan hanaq urqunmi. Pikchunqa mama quchamanta 5.897 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna

* Saywitu: Yawyu pruwinsyapdf
* www1.inei.gob.pe
* www.andes.org.uk / Antikunapi 6.000 m hanaq urqukuna
Yana Urqu (Kashamarka)

**Yana Urqu** (*Cerro Negro* icha *Cerro Grande Negro*) nisqaqa Piruwpi, Kunti urqukunapi, huk urqum Kashamarka suyupi, Kashapampa pruwinsyapi, Kachachi distritupi, Qispi kay suyupipas, Utusku pruwinsyapi, Uskil distritupi. 

## Kaypipas qhaway
* Rumi Rumi
## Pukyukuna
* www.regioncajamarca.gob.pe (pdf)
Pamparahu

**Pamparahu** icha **Qupa rahu** icha **Qarwaqataq**(kastilla qillqaypi: *Nevado Copa* / *Pamparaju* / *Carhuacatac*) nisqaqa Piruw suyupi, Antikunapi, Yuraq Wallapi, huk rit'i urqum, Anqash suyupi, Asunsyun pruwinsyapi, Chakas distritupi, Qarwa pruwinsyapipas, Marcará distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 6.188 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Chinchiy
* Ishinka
* Pallqarasu
* Phaqcharahu
* Ranrapallqa
* Tuqllarahu
* Urus
* Sinru qillqa: Anqash suyupi urqukuna
## Pukyukuna

* Saywitu: Qarwa pruwinsya pdf
* www.andes.org.uk / Antikunapi 5.000 m hanaq urqukuna
* *American Alpine Journal*, 1973, p.350
* www.mincetur.gob.pe pdf (lists "Carhuacatac" instead of "Copa")
* www.munihuaraz.gob.pe pdf (lists "Carhuacatac" instead of "Copa")
## Hawa t'inkikuna
* www.allthemountains.com / Saywitu: Chinchiy, Ishinka, Qupa, Pallqarasu, Ranrapallqa, Tuqllarahu, Uqshapallqa
Kallihun

**Kallihun** (kastilla qillqaypi: *Callejón*) (**mana** = Kalihun urqu (*Calejón*), Sandia pruwinsyapi, Kiyaqa distritupi!)) (qhichwa simipi: k'isku ñan) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk urqum, Apulupampa wallapi, Punu suyupi, Putina pruwinsyapi, Ananiya distritupi. Pikchunqa mama quchamanta  5.827 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Kalihun urqu, Sandia pruwinsyapi, Kiyaqa distritupi
* Ananiya
* Chawpi Urqu
* Hatun Palumani
## Pukyukuna
* Saywitu: Sandia pruwinsya / Putina pruwinsya
* www.andes.org.uk / Antikunapi 6.000 m hanaq urqukuna
## Hawa t'inkikuna
Nukarani

**Nukarani** (kastilla qillqaypi: *Nocarane*) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk urqum, Ariqipa suyupi, Ariqipa pruwinsyapi, Yura distritupi, Chhachani rit'i urqu ñiqpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.784 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Misti urqu
## Pukyukuna

* Saywitu: Ariqipa pruwinsya (chincha)
* www.andes.org.uk / Antikunapi 6.000 m hanaq urqukuna
## Hawa t'inkikuna
Llunkuti

**Llunkuti** (*Nevado Llongote*) nisqaqa Piruw mama llaqtapipi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Yawyu wallapi, Lima suyupi, Yawyu pruwinsyapi, Ayawiri distritupi, Qaranya distritupi, Yawyu distritupipas. Pikchunqa mama quchamanta 5.780 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna

* www1.inei.gob.pe
Kiswar urqu

**Kiswar** (kastilla qillqaypi *Quishuar*) icha **Padreyuq** (*Padreyoc*) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Willkapampa wallapi,Qusqu suyupi, Killapampa pruwinsyapi, Santa Teresa distritupi, Saqsarayuq rit'i urquñiq. Pikchunqa mama quchamanta 5.771 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Wamantay (5.450 m)
* Sallqantay (6.271 m)
* Saqsarayuq
* Tukarway (5.928 m) 
* Quriwayrachina rit'i urqu
* Machu Pikchu
* Machu Pikchu llaqta
* Willkamayu
* Apurimaq mayu
## Pukyukuna
Anqasqucha rit'i urqu (Jitpa)

**Anqasqucha** icha **Asulqucha** (*Nevado Azulcocha*) icha **Azulcocha** nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Jitpa wallapi, Hunin suyupi, Yawli pruwinsyapi, Markapumaqucha distritupi, Lima suyupipas, Kanta pruwinsyapi, Waru distritupi. Pikchunqa mama quchamanta  5,045 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Jitpa
## Pukyukuna

* Saywitu: Yawli pruwinsya / Kanta pruwinsya
* montanasperu.
## Hawa t'inkikuna
Allqach'alla

**Allqach'alla** (Aymara simi *allqa* allqa, *ch'alla* aqu, kastilla qillqaypi *Alccachaya*) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Antikunapi, huk urqum, Willkanuta wallapi, Qusqu suyupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.780 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Wila Jaqhi
* Yayamari

## Pukyukuna
San Huwan urqu

**San Huwan** (icha Shallap) (kastilla simipi: *Nevado San Juan*) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Yuraq Wallapi, Anqash suyupi, Waras pruwinsyapi, Waras distritupi, Wari pruwinsyapi, Wantar distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.843 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Waras llaqta
* Antawiti
* Pukaranra rit'i urqu
* Wantsan rit'i urqu
* Ishinka
* Kashan
* Kayish‎
* Ranrapallqa
* Ruriq *(Rurec)*
* Shaqsha
* Tullparahu / Wantuy
## Pukyukuna

* www.andes.org.uk / Antikunapi 6.000 m hanaq urqukuna
* Saywitu: Waras llaqta, Llaqa mayu, Kuhup mayu, Qillqaywanka mayu, Shallap mayu, Rajucolta mayu, Ruriq mayu, Pukaranra rit'i urqu, Wantsan rit'i urqu, Kayish‎.
Qillqaya Rit'ipampa

**Qillqaya Rit'ipampa** nisqaqa (kastilla simipi *Ritipampa de Quellcaya*) Piruwpi, Antikunapi, Willkanuta wallapi huk hanaq hatun chullunku pampam, 15 km sunim, 5 km kinram, muyuriqkunamanta 400 mitruchá aswan hanaq. Lliwmanta aswan hanaq pikchunqa Quyllurpuñuna rit'i urqum, mama quchamanta 5.743 mitrum aswan hanaq. Ñiqninpiqa Siwinaqucham.
  

## Kaypipas qhaway
* Jarupata (5.400 m) 
* Pumanuta (5.500 m)
* Qilma (5.400 m)
* Qunurana (5.550 m)
* Quyllurpuñuna (5.743 m)
## Pukyukuna
* www.andes.org.uk / Antikunapi 5.000 m hanaq urqukuna
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Jarupata urqu, Pumanuta urqu, Qillqaya Rit'ipampa, Qilma urqu, Qunurana, Quyllurpuñuna rit'i urqu.
Paqtsarahu

**Paqtsarahu**, **Paqtsa Rahu** (anqash rimay, *[[phaqcha]] [[rit'i]];* kastilla qillqaypi *Paccharaju*), **Rukutuyuq** icha **Ruqutuyuq** (qhawana hina *(Rocotuyoc)*, kastilla qillqaypi *Rocotuyo*) nisqaqa Piruw suyupi, Antikunapi, Yuraq Wallapi, huk rit'i urqum, Anqash suyupi, Asunsyun pruwinsyapi, Chakas distritupi, Qarwa pruwinsyapipas, Markara distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.749 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Chinchiy
* Ishinka
* Pallqarasu
* Pamparahu (Qupa)
* Ranrapallqa
* Tuqllarahu
* Rukutuyuqqucha
* Yanarahu

## Pukyukuna

* escale.minedu.gob.pe - UGEL saywitu Qarwa pruwinsya 
* www.andes.org.uk / Antikunapi 5.000 m hanaq urqukuna
* www.allthemountains.com / Saywitu: Chinchiy, Ishinka, Qupa, Pallqarasu, Ranrapallqa, Tuqllarahu, Uqshapallqa
Ulta

**Ulta** nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Anqash suyupi,  Asunsyun pruwinsyapi, Chakas distritupi, Qarwa pruwinsyapipas, Shilla distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.875 mitrum aswan hanaq.

## Rikchakuna

Rikcha:Huascaran.JPG|chawpi: Waskaran; paña: P'urukiñwa, Ulta 


## Kaypipas qhaway
* Chiqllarahu
* P'urukiñwa
* Qhanqaraqha
* Wallqan
* Waskaran

## Pukyukuna

* Instituto Nacional Geográfico
* www.andes.org.uk / Antikunapi 6.000 m hanaq urqukuna
## Hawa t'inkikuna
* therockface.hostei.com Saywitu
* Saywitu: Yuraq Walla
Urwashrahu

**Urwashraju** (kastilla qillqaypi: *Uruashraju*) nisqaqa Piruw suyupi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Yuraq Wallapi, Anqash suyupi, Waras pruwinsyapi, Ulliru distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.735 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Punkus
* Shaqsha 
* Ulliru
* Qataq
* Chawin
* Qiruqucha
## Pukyukuna

* Saywitu: Rikuway llaqta, Ulliru llaqta, Qataq llaqta, Chawin llaqta, Qiruqucha, Pongos urqu, Yanamariy urqu. 

## Hawa t'inkikuna
* www.andes.org.uk / Antikunapi 5.000 m hanaq urqukuna
Champara

**Champara** nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, Yuraq Wallapi, huk rit'i urqum, Anqash suyu, Kurunku pruwinsyapi, Waylas pruwinsyapipas. Pikchunqa mama quchamanta 5.750 mitrum aswan hanaq.
## Allpa saywachi
## Karu puriy
## Wiñay kawsay
## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna

* Instituto Geográfico Nacional 
* www.andes.org.uk / Antikunapi 5.000 m hanaq urqukuna
## Hawa t'inkikuna
* allthemountains.com / Saywitu
Kayish

**Kayish** (*Cayesh*) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Yuraq Wallapi, Anqash suyupi, Waras pruwinsyapi, Waras distritupi, Wari pruwinsyapi, Wantar distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.721 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Antawiti *(Andavite)*
* Waras llaqta
* Pukaranra rit'i urqu
* Wantsan rit'i urqu
* Ishinka
* Kashan
* Ranrapallqa
* Ruriq
* San Huwan
* Tullparahu / Wantuy

## Pukyukuna

* Saywitu: Waras llaqta, Llaca mayu, Cojup mayu, Quilcayhuanca mayu, Shallap mayu, Rajucolta mayu, Rurec mayu, Kashan, Kayish, Pukaranra rit'i urqu, Wantsan rit'i urqu.

## Hawa t'inkikuna
* www.andes.org.uk / Antikunapi 5.000 m hanaq urqukuna
Santa Rusa urqu

**Santa Rusa** (*Santa Rosa*) nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, huk urqum Rawra wallapi, Lima suyupi, Uyun pruwinsyapi, Uyun distritupi, Pasqu suyupipas, Daniel Alcides Carrión pruwinsyapi, Yanawanka distritupi, Wanuku suyupipas, Lawriqucha pruwinsyapi, Kawri distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.706  mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Waywash walla
## Pukyukuna
* www.allthemountains.com
* www.andes.org.uk / Antikunapi 5.000 m hanaq urqukuna
## Hawa t'inkikuna
Antachayri

**Antachayri** (*Antachaire *) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, Paryaqaqa wallapi, huk rit'i urqum, Hunin suyupi, Yawli pruwinsyapi, Suytukancha distritupi. Pikchunqa mama quchamanta +5.600 mitrum aswan hanaq.
 
## Kaypipas qhaway
* Nurma rit'i urqu (*Norma*)
* Panchakutu rit'i urqu (*Panchacoto*)
* Paka rit'i urqu (*Paca*)
* Phaqhcha rit'i urqu (*Paccha*)
* Sullkun rit'i urqu
* Tunshu (Hunin)
* Wayllakancha rit'i urqu (*Huayllacancha*)
## Pukyukuna

* Saywitu: Yawli pruwinsya
* www.andes.org.uk / Antikunapi 5.000 m hanaq urqukuna
## Hawa t'inkikuna
Q'asiri rit'i urqu (Taqna)

**Q'asiri** (aymara simi, kastilla qillqaypi *Casiri*) icha **Pawqarani** nisqaqa (*Paugarani*) ) Piruw mama llaqtapi, Antikunapi, huk rit'i urqu qutum, Barroso wallapi, Taqna suyupi, Taqna pruwinsyapi, P'allqa distritupi, Tarata pruwinsyapipas, Tarata distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.650 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Jach'a Qullu
* Barroso rit'i urqu
## Pukyukuna

* www.andes.org.uk / Antikunapi 5.000 m hanaq urqukuna
## Hawa t'inkikuna
* www.allthemountains.com / Saywitu: Achaqullu, Iñuma, Qasiri, Viacha, Barroso
Mururahu

**Mururahu** (*Mururaju / Murrurajo*) icha **Pongos Sur** nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, Yuraq Wallapi, huk rit'i urqum, Anqash suyupi, Rikuway pruwinsyapi, Qataq distritupi, Wari pruwinsyapipas, Wantar Chawin distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.688 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna
* Saywitu: Bolognesi pruwinsya / Rikuway pruwinsya/ Wari pruwinsya
* www.andes.org.uk / Antikunapi 5.000 m hanaq urqukuna
## Hawa t'inkikuna
* Instituto Nacional Geográfico
Yarupaq

**Yarupaq** (*Yarupac*), **Yarupa** icha **Caudalosa** nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, huk urqum, Rawra wallapi, Lima suyupi, Uyun pruwinsyapi, Uyun distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.685 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna
* www.allthemountains.com
* www1.inei.gob.pe
* www.andes.org.uk / Antikunapi 5.000 m hanaq urqukuna
## Hawa t'inkikuna
Qiwlla rahu

**Qiwllarahu** nisqaqa (*Nevado Jeulla Rajo / Jeulla Raju / Qeulla raju / Queullaraju / Caullaraju*) Piruw mama llaqtapi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Yuraq Wallapi, Anqash suyupi, Rikuway pruwinsiyapi, Qataq listritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.682 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Challwa rit'i urqu / Wiksa / Wiksu rit'i urqu *(Challhua / Huicsa / Huicsu)*
* Pastururi
* Punkus
* Qunuqucha
* Tuku rit'i urqu

## Pukyukuna

* IGN, Piruw
* Saywitu: Qiwllarahu, Pachaqutu mayu, Callan mayu, Tuku rit'i urqu, Rarya rit'i urqu, Warapaska rit'i urqu, Punkus, Pastururi urqu.
* www.andes.org.uk / Antikunapi 5.000 m hanaq urqukuna
* escale.minedu.gob.pe/documents/10156/965772/ugel_recuay.pdf
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Yuraq Hanka
Puskanturpa

**Puskanturpa** (icha Puskanturpu?) (kastilla qillqaypi: *Nevado Puscanturpa* (icha *Puscanturpo*?)) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, Waywash wallapi, huk rit'i urqum, Lima suyupi, Qaqatampu pruwinsyapi, Qaqatampu distritupi, Wanuku suyupipas, Lawriqucha pruwinsyapi, Hisus distritupi. Pikchunqa mama quchamanta +5.650 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Huraw
## Pukyukuna

* Saywitu: Bolognesi pruwinsya / Qaqatampu pruwinsya pdf
* www.andes.org.uk / Antikunapi 5.000 m hanaq urqukuna
## Hawa t'inkikuna
Punkus urqu

**Punkus** (*Pongos*) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk urqu qutum, Yuraq Wallapi, Anqash suyupi, Rikuway pruwinsyapi, Qataq distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.711 mitrum aswan hanaq (Urin Pongos).

## Kaypipas qhaway
* Qiwllarahu
* Pastururi 

## Pukyukuna

* Saywitu: Kawllarahu, Pachaqutu mayu, Callan mayu, Tuco rit'i urqu, Rarya rit'i urqu, Warapaska rit'i urqu, Pogos urqu, Pastururi urqu.

## Hawa t'inkikuna
* www.andes.org.uk / Antikunapi 5.000 m hanaq urqukuna
Churup urqu

**Churup** icha **Wamanripa** (kastilla qillqaypi: *Nevado Churup* / *Shurup* / *Huamanrripa*) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, Yuraq Wallapi, huk rit'i urqum Anqash suyupi, Waras pruwinsyapi, Independencia distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.495 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Churup qucha
* Kashan
* Qullapaqu
* Waras

## Pukyukuna
* Saywitu: Waras pruwinsya
* www.andes.org.uk / Antikunapi 5.000 m hanaq urqukuna
## Hawa t'inkikuna
Rahuntay

**Rahuntay** (*Nevado Rajuntay / Rajunte / Raujunte*) nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, huk rit'i urqum, Hunin suyupi, Yawli pruwinsyapi, Markapumaqucha distritupi, saywapi: Chawpi Walla (Piruw) / Jitpa walla. Pikchunqa mama quchamanta  5.477 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna
* www.allthemountains.com
* www.andes.org.uk / Antikunapi 5.000 m hanaq urqukuna
## Hawa t'inkikuna
Chinchina

**Chinchina** nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, Raya wallapi, huk urqum, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi. Pikchunqa mama quchamanta 5.468 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Chimpuya (5.489 m)
* Kunturquta (5.400 m)
* Muskaya (5.400 m)
* Willkamayu
* Raya q'asa
## Pukyukuna

* www.ign.gob.pe
* www.andes.org.uk / Antikunapi 5.000 m hanaq urqukuna
## Hawa t'inkikuna
* www.allthemountains.com / Saywitu: Chimpuya urqu, Chinchina urqu, Kunturquta urqu, Muskaya, Marankani llaqta, Willkamayu, Raya q'asa.
Yanaphaqcha

} 
|-bgcolor="#FFFFFF"
|Ñawpaq wichasqa: || 
|-
!colspan="2" |
|}
**Yanaphaqcha** nisqaqa Piruwpa Antikunan, Yuraq Wallapi, huk urqum, Anqash suyupi, Yunkay pruwinsyapi, Yanama distritupi, Yunkay distritupipas. Pikchunqa mama quchamanta 5.460 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Sinru qillqa: Anqash suyupi urqukuna
* Artisunrahu 
* Chawpikallki
* Pisqu 
* Qaras
* Shaprarahu 
* Tullparahu
* Waskaran 
* Parun qucha
* Llankanuku quchakuna

## Pukyukuna
*Saywitu: Yunkay pruwinsya (pdf)
* www.andes.org.uk / Antikunapi 5.000 m hanaq urqukuna
## Hawa t'inkikuna
* www.allthemountains.com / Saywitu: Yanaphaqcha
Chachakumani (Chuqiyapu)

**Chachakumani** (*Chachacomani*) nisqaqa Buliwyapi, Antikunapi, Qhapaq Wallapi huk rit'i urqum, Chuqiyapu suyupi, Antikuna pruwinsyapi, Batallas munisipyupi. Pikchunqa mama quchamanta 6.074 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Calzada
* Chiyaruku
* Illampu
* Janq'u Uma
* Lichiquta
## Pukyukuna

* www.altiplanoextreme.com
* www.andes.org.uk / Antikunapi 6.000 m urqukuna

## Hawa t'inkikuna

{{Suyukuna (Buliwya)}
Suniqira urqu

**Suniqira** (*Sonequera*) nisqaqa Buliwyapi, Antikunapi, huk urqum, Lipis urqukunapi, saywapi: Suniqira kantun (Qulcha "K" munisipyu, Chinchay Lipis pruwinsya) - Hatun Qitina kantun (San Pawlu Lipis munisipyu, Urin Lipis pruwinsya). Pikchunqa mama quchamanta  5.899 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Bonete (5.695 m)
* Lipis (5.929 m)
* Lipis urqukuna
* Musuq Pacha (5.438 m)
* Tinti (5.849 m)
* Uturunku (6.008 m)
## Pukyukuna
* www.andes.org.uk / Antikunapi 6.000 m urqukuna
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Urin Lipis pruwinsya, Lipis urqu, Uturunku.
Qalsata

**Qalsata** (Aymara simi *qalsa* rumikuna,*-ta* Aymara k'askaq (-manta), "rumikunamanta", kastilla qillqaypi *Calzada*) nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi juk urqum, Qhapaq Wallapi, Chuqiyapu suyupi, Lariqaqa pruwinsyapi, saywapi Wanay munisipyu Surata munisipyuwan. Tarikun Q'asiri rit'i urqup uray antinpi, Ch'iyar Juqhu rit'i urqup chincha kuntinpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.874 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Chachakumani
* Ch'iyar Juqhu
* Illampu
* Janq'u Piti
* Janq'u Uma
* Q'asiri

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
* www.altiplanoextreme.com Qalsata ("Calzada")
* www.andes.org.uk / Antikunapi 5.500 m - 6.000 m urqukuna
Q'asiri rit'i urqu (Buliwya)

**Q'asiri** (aymara simi, kastilla qillqaypi: *Kasiri / Casiri*) nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi, huk urqum Qhapaq Wallapi, Chuqiyapu suyupi, Lariqaqa pruwinsyapi, Surata munisipyupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.850 / 5.857 mitrum aswan hanaq.
 

## Kaypipas qhaway
* Calzada
* Chachakumani
* Ch'iyar Juqhu
* Illampu
* Janq'u Uma
* Pirámide

## Pukyukuna

* www.andes.org.uk / Antikunapi 6.000 m urqukuna
* www.altiplanoextreme.com
Yana Khuchilla

**Yana Khuchilla** (kastilla qillqaypi *Yana Cuchilla*) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Antikunapi, huk urqum, Raya wallapi, Punu suyupi, Melgar pruwinsyapi, Santa Rosa distritupi, Chimpulla urquñiq saywapi: Punu suyu - Qusqu suyu. Pikchunqa mama quchamanta 5.472 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Ayawiri mayu
* Khunurana
* Raya q'asa
## Pukyukuna

* Saywitu: Qanchi pruwinsya
Tinti

**Tinti** (*Tinte*) nisqaqa Buliwyapi, Arhintinapipas, Antikunapi, huk urqum, Lipis wallapi, P'utuqsi suyupi, Urin Lipis pruwinsyapi, San Pawlu Lipis munisipyupi, Hatun Qitina kantunpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.849 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Lipis walla
* Bonete (5.695 m), Urin Lipis pruwinsya, Muhiniti munisipyu, Bonete Palca kantun
* Lipis (5.929 m), Buliwya, Urin Lipis pruwinsya
* Lurumayu urqu (5.800+ m), Hatun Qitina kantun
* Sapaliri (5.653 m), saywapi: Arhintina - Buliwya - Chili; Buliwyapi: Hatun Qitina kantun
* Suniqira (5.899 m), Buliwya, saywapi: Chinchay Lipis pruwinsya - Urin Lipis pruwinsya
* Siwiñal‎ 
* Witunal
* Uturunku (6.008 m), Buliwya, Urin Lipis pruwinsya
* Wilama (5.678 m), Hatun Qitina kantun
## Pukyukuna
* www.andes.org.uk / Antikunapi 6.000 m urqukuna
## Hawa t'inkikuna
* San Pawlu Lipis munisipyu: yupaykuna, saywitu
Wanakuni

**Wanakuni** (*Huanacuni*) nisqaqa Antikunapi, Apulupampa wallapi, huk urqum, Buliwyapi, Chuqiyapu suyupi, Franz Tamayo pruwinsyapi, Pilichuku munisipyupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.796 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Chawpi Urqu
* Machu Such'i Qhuchi
* Nuwi
* Qululu

## Pukyukuna

* www.andes.org.uk / Antikunapi 5.000 m - 6.000 m urqukuna
* John Biggar, *Los Andes - Una Guía para Escaladores*, p. 130: Saywitu
Kimsa Chata (Buliwya-Chili)

**Kimsa Chata** (aymara simi, qhichwa simipas kimsa, pukina simi *chata* urqu, "kimsa urqu", kastilla qillqaypi *Quimsachata*) nisqakunaqa Antikunapi, Buliwya mama llaqtapi, Chili mama llaqtapipas, kimsa urqukunam: Kapurata, Aqutanku, Umurata. 

## Kaypipas qhaway
* Chunkara–Ruphasqa Tampu q'asa
* Sajama

## Pukyukuna

* www.andes.org.uk / Antikunapi 6.000 m urqukuna
Bonete urqu (Buliwya)

**Bonete** (kastilla simipi: *Cerro Bonete / Cerro Bonete Placa*) nisqaqa Antikunapi, Buliwyapi, huk urqum, Lipis wallapi, P'utuqsi suyupi, Urin Lipis pruwinsyapi, Muhiniti munisipyupi, Bonete Palca kantunpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.451 m / 5.641 mitrum aswan hanaq.
## Kaypipas qhaway
* Lipis (5.929 m), Buliwya, Urin Lipis pruwinsya
* Lurumayu urqu (5.793 m), Hatun Qitina kantun
* Sapaliri (5.653 m), saywapi: Arhintina - Buliwya - Chili; Buliwyapi: Hatun Qitina kantun
* Suniqira (5.899 m), Buliwya, saywapi: Chinchay Lipis pruwinsya - Urin Lipis pruwinsya
* Tinti (5.849 m), saywapi: Buliwya - Arhintina; Buliwyapi: Hatun Qitina kantun
* Uturunku (6.008 m), Buliwya, Urin Lipis pruwinsya
* Wilama (5.678 m), saywapi: Buliwya - Arhintina; Buliwyapi: Hatun Qitina kantun
## Pukyukuna
* www.rastlos.com
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Urin Lipis pruwinsya
* www.indexmundi.com / Saywitu
Kunturiri rit'i urqu (Paqaqi)

**Kunturiri** (Kastilla simipi: *Nevado Condoriri*) nisqaqa Antikunapi, Buliwyapi huk rit'i urqum, Chuqiyapu suyupi, Paqaqi pruwinsyapi, Q'alaq'utu munisipyupi, Ulluma kantunpi, saywapi: Chuqiyapu suyu - Uru Uru suyu - Chili. Pikchunqa mama quchamanta 5.762 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Jach'a Kunturiri *(Jachcha Condoriri)* (Sajama pruwinsyap chinchayninpi)
* Laram Q'awa
* Patilla Pata
## Pukyukuna

* Saywitu: Paqaqi pruwinsya
* www.andes.org.uk / Kunturiri rit'i urqu
Mururqu (Buliwya)

**Mururqu** (*Morurco*) nisqaqa Antikunapi, Buliwya mama llaqtapi, huk urqum, Lipis wallapi, P'utuqsi suyupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.670 m / 5.680 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Lipis walla
## Pukyukuna

* www.andes.org.uk
Jallawaya

**Jallawaya**, **Jach'a Pata** icha **Jach'apata** (kastilla qillqaypi: *Jachcha Pata / Jachapata / Huachapata* ) nisqaqa Buliwya suyupi, Antikunapi, huk urqum, Qhapaq Wallapi, Chuqiyapu suyupi, Antikuna pruwinsyapi, Batallas munisipyupi, Kirani kantunpi, Chachakumani, Wara Warani, Janq'u Laya urqukuna ñiqpi, Janq'u quta (qucha) ñiqpi. Pikchunqa mama quchamanta  5.424 m / 5.680 mitrum aswan hanaq.

## Pukyukuna

* www.andes.org.uk / Jallawaya
Georges Pompidou

**Georges Jean Raymond Pompidou**  sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa Montboudif (Cantal) llaqtapi - †  wañusqa Paris llaqtapi), huk  mama llaqtayuq qullqi wasiq pulitikumi qarqan. 

1969 watamanta 1974 watakamam ñawpaq kuti Ransiyapa Umalliqnin karqan.

Taytan: Léon Pompidou (1887-1969), Maman: Marie-Louise Chavagnac (1886-1945).Ñawpaq warmi: Claude Cahour. Churinkuna: Alain

Yachaywasi: Lapèrouse (Albi), Pierre de Fermat, Liceo Louis-le-Grand.

## Qillqasqankuna
Kastilla simipi:

Inlish simipi:
*

## Kaypipas qhaway
* Ransiyapa wiñay kawsaynin
* Sinru qillqa:Qillqaqkuna (Ransiya)
 
## Hawa t'inkikuna

* (Ransiya simipi):
**

* (Inlish simipi):
**
Machu Such'i Qhuchi

**Machu Such'i Qhuchi** (*Machu Suchi Cuchi / Matchu Suchi Cuchi / Machu Suchi Coochi*) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Antikunapi,  huk urqum, Apulupampa wallapi, Chuqiyapu suyupi, Franz Tamayo pruwinsyapi, Pilichuku munisipyupi, Such'i quchap antinpi.  Pikchunqa mama quchamanta 5.679 mitrum aswan hanaq.

## Kaypipas qhaway
* Askarani
* Chawpi Katantika
* Chawpi Urqu
* Kunti Katantika
* Jach'a Waracha
* Q'ululu
* Q'ululu Quta
* Wank'uchiri

## Pukyukuna

* Saywitu
* Rikcha
* Huk rikcha