open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karpathus

**Karpathus** (Krisiya simipi: Κάρπαθος) krisIya mama llaqtap Dodecanese wat'ankunamanta iskay ñiqin hatun wat'am, Egeo mama quchap uralan inti lluqsimuy lawpi. Kuska qaylla aswan huch'uy Saria wat'awanmi Karpathus munisipiyuta ruran, chaytaq Karpathus suyu unidadpa hukninmi. Karpathus llaqtaqa karu kasqanraykun askha p’achakuykunata, tukuykutiruwanakunata, rimaykunatapas waqaychan, qhipa kaqmi Creta, Chipre llaqtakunaman rikch’akurqan. Chay wat'ataqa Latin simipipis Carpathus nispam sutichanku, Italiyanu simipipis Scarpanto nispam sutichanku.

## Rima paqarin yachay
Homerqa chay wat'ata Krapathos nispa sutichan, ñawpaq kaq silawapi iskay qillqakunap mitathisis nisqawan.  Wat'ap huk sutinkunaqa Titrapulis, Anemoessa.

## Hallp'a saywachi

## Pukyukuna
Karpathu Urqukuna

**Karpathu urqu** icha **Karpatu** nisqaqa Chawpi Iwrupapi huk arku ruraq urqukunam. Yaqa  runakuna suniyuq, Uralismanta qhipaman kimsa kaq aswan suni Iwrupa urqukuna  hinaspa Iskandinawiya urqukuna . Chay llimp’iqa karu inti lluqsimuy lawmanta Chik suyu (3%) Awstiriya (1%) ima wichay-inti chinkaykuy lawmanta Isluwakiya (21%), Puluniya (10%), Ukraniya (10%), Rumaniya (50%) Sirwiya (5) nisqakama mast’arikun %) sur lawpi.    Karpathus ukupi astawan hatun urqukunaqa Isluwakiyapi Puluniyapipis Tatra urqukuna nispam riqsisqa, chaypim aswan hatun urqukunaqa . Iskay kaq astawan hatun urquqa Rumaniya suyupi Ura Karpathus nisqa urqukunam, chaypi astawan hatun urqukunaqa  urqukunam hinaspa .

## Hallp'a saywachi

## Pukyukuna
RISC-V

**RISC-V** ("risk-pichqa" maypichus phichqa riman mayk’a miraykunamantachus RISC arkhitiktura kaqmanta ruwasqa karqa kay California Hatun Yachaywasi, Berkeley kaqpi 1981 watamantapacha) huk kichasqa kamachiy huñusqa arkhitiktura (Inlish simpi: instruction set architecture (ISA)) kaqmanta RISC kamachiykunapi sayasqa. Mana astawan wakin ISA ruwanakuna hinachu, RISC-V kichasqa qullqi lisinsiyakunayuq qusqa mana qullqita mañankuchu llamk'achinapaq. Huk yupay imprisakuna RISC-V llamk'anakuna quchkanku utaq willasqa kanku, kichasqa qullqi llamk'anakuna RISC-V yanapakuywan kanku, chaymanta kamachiy huñu achka riqsisqa llamp'u kaq yanapakuy kadinakunapi yanapasqa.

## Pukyukuna
Telegram

**Telegram Messenger**qa huk tiqsimuyuntinpi hayk'uy atiy phirimiyum nisqa (freemium), tukuy patapatapi llamk'aq, ukhullisqa, phuyupi-takyasqa chaymanta chawpichasqa chaylla qillqanakuy (Inlish simipi: Instant Messaging) qaranam. Yanapakuyqa akllana tukukuymanta tukukuykama hark'asqa rimanakuykunatapas qun, riqsisqa pakasqa rimanakuy chaymanta kuyuq-rikch'a waqyana, VoIP, willañiqi rak'inakuy chaymanta achka wak ruwanakuna. 14 ñiqin Anta situwa killa 2013 watapi iOS nisqapaq, 20 ñiqin Chakra yapuy killa 2013 watapi Android nisqapaqpas qallarirqan. 

Telegrampa qaraqninkunaqa tiksi muyuntinpi rak'isqam kachkan pichqa willaypa chawpinkunawan hukniray pachakunapi, llamk'ana wasitaq Thupayi, Hukllachasqa Arapya Imiratukuna llaqtapi tiyan. Imaymana ruwaq ruwanakuna Hamp'ara kaqpaq chaymanta apaychana patapatakunapaq kanku chaymanta tukri ruwanakuna Android kaqpaq, iOS, Windows, macOS, chaymanta Linux kaqpaq (icha ñawpaq yaqunaykipaq huk iOS utaq Android llamk'aykuna llikachakuna karurimana yupayta munan). Hinallataq iskay tukri Telegram web t'ira ruwanakuna kanku, WebK chaymanta WebZ, chaymanta achka mana tukri ruwaqkuna Telegrampa purutukulunta llamk'achinku. 

Telegrampa tukri nipakunaninqa kicha pukyu qillqa kanman, ichaqa qaraqninqa mama kichachu, chayqa huk wichq'asqa-pukyu qillqa, kapuqniyuq ima.

## Hawa t'inkikuna

* Telegram
* Telegram Web

## Pukyukuna
Yahoo! Chaski

**Yahoo!** **Chaski** icha **Yahoo! Mail** nisqaqa huk e-chaski nisqa yanapakuymi, 8 ñiqin chakra yapuy killapi 1997 watapi qallarisqa, Hukllachasqa Amirika Suyukunap Yahoo, Inc. Qunakunaqa mana qullqiyuqmi sapalla llamk'anapaq, sapa killa qullqita akllanapaq yapasqa ruwanakunarayku. E-chaski qhatu ñawpaqta Yahoo! Huch'uy qhatu marka, manaraq Verizon Huch'uy Qhatu Isinsiyalkuna kaqman tikrakuchkaptin 2022 wata qallariypi. 2020 watapi Iniru killamanta pacha, Yahoo! Chaskiqa 225 hunu runayuqmi.

## Pukyukuna
Kuyuq rikch'a wamp'uy

**Widiyu wamp'uy** huk intiraktiwu ruway widiyu kuntinidumanta usqallata qhaway wakin willay munayta hunt'anapaq utaq intiraktiwuwan qhawaypaq sichus widiyu qanpaq riksiqa kanqa chayqa. Qallariypiqa huk widiyuta qhawayta yanapanapaq yuyaychasqa karqan rikuy huch'uy siq'ikunawan, kunan pacha widiyu wamp'una yanapakuykuna llamk'achiqkunata usqhaylla munasqa willayta widiyu waqaychasqapi tariyta atichin, kuti runa–antañiqiq tinkiywan huk qhawanapaq mask'ana ruwaywan.  Askha kay yanapakuykuna huk yuyaysapa ruwaqta hapinku mayqinchus ruwanakuna widiyu kuntiniduta intiraktiwuwan qhawayta munan, chaymanta kikillanmanta kuntinidu suysuy ruwanakunata. Chaypaq, achka widiyu tinkinakuy ruwanakuna qusqa kanku, ahinataq widiyupi allin yachayniyuq puriy utaq huk kuntinidumanta tapuywan mask'ay . Widiyu wamp'una yanapakuykuna sapa kuti aswan pisi pata widiyu kuntinidu t'aqwiypi ruwanku, ahinataq p’iktachina tikray tariy, keyframe urquy, simantik hamut'ay tariy, chaymanta widiyu willañiqimanta utaq widiyu waqaychasqamanta ruwasqa kuntinidu qhawayta ruwanku. Chaymanta, paykunaqa astawanta qunku allin yachaysapa puriy ruwanakunata, kayhina ñawpaq pacha chirukuna, rikuy mask'aq war-rakuna utaq huk lista akllasqa uchuy siq'ikuna, chaymanta midiyukuna kuntinidu tapuypaq. Rikunaykikuna kuntinidu tapuykunamanta kanku p'iktachina suysuy rikuy hamut'aykunawan (kayhina, p'iktakunalla awtukuna rikuchiq), wakin ima rich'aqnin kaqninta (kayhina, llimphi utaq kuyuy suysuy), ruwaqpa qusqan tukuyninkuna (kayhina, huk rikuy siq'isqa tukuynin), utaq kuntinidu-sayasqa rikch’akuy mask'ay.

## Pukyukuna
Phuyu hallch'ana

**Phuyu hallch'ana**, **phuyu pirwa**, **phuyu qullqa** nisqapis antañiqip willay waqaychayninpa rikch'ayninmi, chaypi dihital willaykunaqa yachay quchakunapi waqaychasqam, "**phuyupi"** nisqa. Sinch'i kaq waqaychayqa achka qaraqkunata (wakin kuti achka kitikunapi) mast'arikun, chaymanta sinch'i kaq pachaqa sapa kuti huk qunakuy empresapa kaqnin chaymanta kamachisqa. Kay puyu waqaychay quqkuna willayta ruwasqa chaymanta yaykuy atikuq waqaychaymanta ruwasqa kanku, chaymanta aycha pacha waqaychasqa, waqaychasqa chaymanta purichisqa. Runakuna chaymanta tantanakuykuna waqaychay atiyta quqkunamanta rantinku utaq alkilanku ruwaq, tantanakuy utaq ruwana willayta waqaychaypaq.
Asus

**ASUSTek Computer Inc.** (Chunwa simipi: 華碩電腦股份有限公司; pinyin: Huáshuò Diànnǎo Gǔfèn Yǒuxiàn Gōngsī; **ASUSTeK** icha **ASUS** sutiwan istilisasqa) huk Taywanmanta, achka mamallaqtayuq antañiqiq, karurimana sinch'i kaq, iliktrunika nisqa llamk'ana wasim, Beitou Distritupi, Taipei, Taiwan llaqtapi umalliq wasiyuq. Paypa rurunkunaqa kanku hampara antañiqiqkuna, laptupkuna, netbookkuna, tiliphunukuna, llika llamk'anakuna, muniturkuna, Wi-Fi ruwtirkuna, pruyikturkuna, plaka mamakuna, qhawana qillqa tarhitakuna, uptikal waqaychay, multimidiya rurukuna, piriphirikukuna, churanakuna, qaraqkuna, llamk'anakuna, chaymanta tawllit PCkuna. Chay imprisaqa original llamk'anakuna ruwaqpis (Inlish simipi: original equipement manufacturer).

## Pukyukuna
Greenwich Yachay Suntur

**Greenwich Yachay Suntur** (Inlish simipi: University of Greenwich) huk yachay wasi Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqta, Lundun llaqtapi, Kent llaqtapipis. Ñawpaq sutikunaqa **Woolwich Pulitikniku**, **Thamis Pulitikniku** nisqapis.

Hatun yachay wasip hatun kampunqa Old Royal Naval College nisqapim kachkan, Avery Hill kampunwan kuska, Royal Borough of Greenwich nisqapi tarikun. Greenwich llaqtaqa Medway, Kent llaqtapipis antakilla kanchaniyuqmi, huk rakisqa kampup rakin hina. Hatun yachaywasip yachayninkunaqa wasichay kamay, qhatuy, antañiqiy, yupay yachay, yachachiy, k'illikachay, runanakuna, mamaqucha yachay, saqlla pacha hamut'ay, hamp'iy yachay, qutukawsay hamut'aywan nisqakunan. Greenwichpa ñawpaq yachaqaqninkunaqa iskay Nobel suñay chaskiqkunam: Abiy Ahmed wan Charles K. Kao. Hukllachasqa Qhapaq Suyu kamachiypa Yachachiy Sumaq Pawallamk'anapi "Qullqi" chaninchayta chaskirqan.

## Pukyukuna
Rishi Sunak

**Rishi Sunak** ((uyariy); paqarisqa 12 ñiqin qhulla puquy killapi 1980 watapi) huk Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtayuq kawpaq karqan, Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtap umalliqninmi karqan, Kunsirwatiwu Partidup umalliqninpas 2022 watapi inti raymi killapi. Ñawpaqtaqa Boris Johnsonpa kamachisqan iskay gabinetepi llamk'arqan, qhipamantaq 2020 watamanta 2022 watakama Haciendapa Kansillirninmi karqan. Sunakqa 2015 watamantapacham Richmond (Yorks) mama llaqtap Rimana Wasipi (Inlish simipi: Member of Parliament(MP)) karqan.

## Pukyukuna
IOS

**iOS** (awpaq **iPhone OS**) huk apaychana llamk'ana llikacham, Apple Inc. nisqap ruwasqan, ruwasqanpas, llamk'anakunaraykulla. Chayqa llamk'ana llikam, achka kuraq ruruchiqpa apaykachana apaychanakunata kallpachaq, chaymanta iPhone; chay tirminuqa iPadOS ñawpaq kaq iPadkuna kaqpaq sistima llamp'u kaq kaqtapas yapan —mayqinchus 2019 watapi riqsichisqa karqa— chaymanta iPod Touch llamk'anakunapipas— mayqinkunachus 2022 chawpipi saqisqa karqanku. Tiksimuyuntinpi iskay ñiqin aswan churasqa apaychana llamk'aukuna llikacham, Android nisqamanta qhipaman. Chayqa kimsa huk llamkanakuna Applepa ruwasqanpa sapinmi: iPadOS, tvOS, watchOS. Kaypaqta llamk'u kaq kaq, wakin partikuna kichasqa qullqiyuq kaptinpas Apple Public Source Lisinsiya kaqwan wak lisinsiyakunawan.

## Pukyukuna
Windows Phone

**Windows Phone** (**WP**) huk saqisqa apaychana llamk'aykuna llikacha ayllu Microsoft kaqwan ruwasqa yuyaysapa karurimana kaqpaq Windows Mobile  chaymanta Zune kaqpa rantinpi qatiqninhina. Windows Phone nisqaqa Metro nisqap rurana simimanta hurqusqa musuq ruwaqpa interfazninmi karqan. Mana Windows Mobilehinachu, ñawpaqtaqa rantiq qhatuman diriqisqa karqan astawanta kuraq ruruchiq qhatuman.

Ñawpaq kuti 2010 watapi uptuwri killapi Windows Phone 7 nisqawanmi qallarirqan. Windows Phone 8 2012 watapi qatirqan, Windows CEpi ruwasqa k'iti Windows Phone 7 kaqmanta Windows NT k'itiwan tikraspa Windows kaqmanta PC layakuna llamk'achisqankuwan (hinallataq, aswanta, Windows 8 kaqmanta achka ukhu componentekuna). Kay tikrayrayku, OS mana tupaqchu karqa llapa Windows Phone 7 llamk'anakunawan, ichaqa yanaparqaraq ruwanakunata qallariypi Windows Phone 7 kaqpaq ruwasqa. 2014 watapi, Microsoft Windows Phone 8.1 musuqyachiyta lluqsichirqa, mayqinchus Cortana wirtuwal yanapakuqta riqsichirqa, chaymanta Windows Runtime plataphurma yanapakuyta Windows PCkuna Windows Phone kaqwan chawpi plataphurma ruwanakuna ruwanapaq. 

## Pukyukuna
Deepin

**Deepin** (**deepin** sutiwan istilisasqa; ñawpaq **Linux Deepin**wan **Hiweed Linux**) nisqaqa Linux rak'iymi, Debian "takyasqa" k'allmapi sayasqa. Chayqa Deepin Hamp'ara Mama pacha (Inlish simipi: Deepin Desktop Environment) kaqwan kachkan, Qt kaqpi ruwasqa chaymanta imaymana rak'iykunapaq tarikun. Ruwaqpa tiyananqa aswanta chuwnwamanta runakunam, ichataq aswan riqsisqa Linux rak'inakuna waqaychasqakunapi huk huk hamp'ara muyuriq hina. Chay wiñachiypa qhipanpi kaq impirisa, Deepin Technology, UnionTech () nisqap tukuynin kaqnin), Wuhan llaqtapi, Chunwa suyupi tiyan.

## Hawa t'inkikuna

* Tukri webp'anqa

## Pukyukuna
Microsoft Edge

**[[Microsoft]] Edge**qa Microsoft nisqaqta ruwasqan, chimpa-patapata web wamp'uq. Ñawpaqta 2015 watapi Windows 10 kaqpa chaymanta Xbox One kaqpa huknin kaqnin hina lluqsirqa chaymanta huk patapatakunaman huk phurkhina Googlepa Chromium kichasqa qullqisapa llamk'aynin hina apasqa: Android chaymanta iOS, macOS, ñawpaq Windows ruwanakuna (Windows 7 chaymanta qhipaman),  chaymanta astawan qhipa Linux. Internet Explorer (IE) nisqap qatiqnin hinam kamasqa karqan.

## Pukyukuna
Skype

**Skype** huk karuwillanakuy kapuqnin nisqa llamk'anam, Skype Technologies nisqap llamk'achisqan, Microsoft nisqap huk rakiynin, VoIPpi ruwasqa wiriyu tiliphuniya, wiriyurimanakuna chaymanta kunka/awriyu waqyay nisqawan aswan riqsisqa. Chantapis chaylla willaykunata, willañiqikuna apachiy, diwitu-sapanchasqa waqyaykuna hallp'api chaymanta kuyuchina tiliphunukunaman (ñawpaq tiliphunu llikakuna kaqninta), chaymanta wak ruwanakunayuq. Skype imaymana hamp'ara, karurimana, kuyuq rikch'a pukllana kunsula patapatakunapi tiyan.

## Hawa t'inkikuna

* Skype
Discord

**Discord** nisqaqa huk VoIP, chaylla qillqanakuyta apachinakunapaq qutukawsay patapata ima. Ruwaqkuna uyari waqyaykunawan, kuyuq rikch'a waqyakuykunawan, qillqa qillqanakuywan, willay mast'ariqkunawan chaymanta willañiqikunawan sapalla rimanakuykunapi utaq "qaraqkuna" sutiyuq ayllukunahina rimanakuy atiyniyuq kanku. Qaraq nisqaqa mana tukukuq rimana wasikuna huñusqa, kunka kanalkuna mayqinkunamanchus mink'a t'inkikunaniqta yaykuyta atikun.

Discordqa Windows, macOS, Android, iOS, iPadOS, Linux nisqakunapi, web wamp'uqkunapipas purinmi. 2021 watapi, qunanqa 350 hunumanta astawan yupasqa ruwaqkunayuqmi chaymanta 150 hunumanta astawan sapa killa illasqa ruwaqkunayuq.

## Kapuqninkuna

### Qaraqkuna

### Kanalkuna

### Ruwaq runap chirunkuna

### Kuyuq rikch'a waqyana, qhatipanay ima

### Ruk'asqa rak'iy

### Wiñarichiq [[Ruwalla|ruwallakuna]]

## Hawa t'inkikuna

* Discord

## Nutakuna
Android

**Android** icha **Anruwit**qa apaychana llamk'aykuna llikacha, Linux k'itimanta huk t'ikrasqa laya kaqpi chaymanta huk kicha pukyu-qillqa llamp'ukaq kaqpi ruwasqa, ñawpaqta qhawanapampa llachpana kuyuchina llamk'anakunapaq ruwasqa ahinataq yachayniyuq karurimana chaymanta tawllitkuna. Android nisqaqa huk tantanakuy paqarichiqkunap rurasqanmi, Open Handset Alliance sutiyuq, ichataq aswan llamk'achisqa llamk'ayninqa ñawpaqta Google nisqap rurasqanmi. 2007 watapi inti raymi killapi rikuchisqa karqan, ñawpaq qhatuypaq Android apaychanawan, HTC Dream, 2008 watapi sitwa killapi qallarisqa.
Reddit

**Reddit**qa (**reddit**hina huch'uy qillqapi qillqasqa) Hukllachasqa Amirika Llaqtakunamanta kapuqiyuq parlapana willaychaykunata tantaykuq, hurum parlapana willanakuypa hamun web k'itim. 

## Pukyukuna
C (wakichiy simi)

**C** (*[[c]] inlish simipi hinata qillqa hina t'uqyasqa*) nisqaqa tukuypaq llamk'anapaq antañiqiq wakichiy simim. 1970 watakunapi Dennis Ritchie sutiyuq runap kamasqanmi karqan, kunankamapas ancha llamk'achisqa, ancha atiyniyuqmi. Rikukunan kaqwan, C kaqpa ruwayninkuna ch'uyata rikuchinku atiyninkunata chay CPUkuna munasqa. Wiñaypaq llamk'ayta tarisqa llamkanakuna llamkanakunapi, llamk'ana purichiqkunapi, prutukulu pilakunapi, ichaqa pisiyasqa llamk'ana llamp'ukaq kaqpaq. C nisqaqa astawan hatun llamk'ana wasikunamanta astawan huch'uy mikru-amañaqkunaman, churasqa sistimakunamanpis llamk'achisqam.

## Pukyukuna
Pisqa k’uchu kaq

**Pisqa k’uchu kaq** (Inlish simipi: "The Petagon" nisqa) huk Hukllachasqa Amirika Suyukunap Amachana Wasinpa umalliq wasim. Iskay ñiqin pachantin maqanakuypi usqaylla ruwasqa karqan. Hukllachasqa Amirika Suyukunap awqaq suyunpa sinwulun hina, *Pisqa k’uchu kaq* nisqa rimayqa achka kutim Harkay Dipartamintu nisqapaq, umalliqninpaqpas mitunimi hina llamk'achisqa.

Virginia suyupi Arlington suyupi tarikuq, Washington llaqtamanta Potomac mayu chimpapi, chay wasitaqa Hukllachasqa Amirika Suyukuna George Bergstrom sutiyuq wasi kamayuqmi rurarqan, John McShain sutiyuq contratista sutiyuq runap rurasqanmi. 11 ñiqin tarpuy killapi 1941 watapi allpa p'akisqa karqan, 15 ñiqin kantaray killapi 1943 watapitaq chay wasi sapaqchasqa karqan. Brehon Somervell generalmi hatun kallpanchayta quykurqa chay proyectopaq Congresopa aprobacionninta chaskinanpaq; [5] Coronel Leslie Groves sutiyuq runaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunapa Awqay nisqap Cuerpo de Ingenieros nisqapaqmi chay llamk'ayta qhawarqan, chaymi qhawarqan.

## Pukyukuna
Maki pacha tupuq

**Maki pacha tupuq** icha **intiwa**qa huk runap apananpaq icha churakunanpaq apaykachana pacha **qhawana**. Chayqa ruwasqa kachkan chay runapa ruwasqanwan kuyuykuna kaptinpas mana chiriyaspa kuyuylla kananpaq. **Maki watana pacha tupuq** nisqaqa maki muqu muyuriqpi churanapaqmi, qhawana watanawan icha huk rikch'aq maki watanawan k'askasqa, q'illay llimp'ikuna, qara watasqa icha ima rikch'aq maki watanawanpis. Uña pacha tupuqqa runap uñanpi apananpaqmi ruwasqa kachkan, sapa kutim kadinaman watasqa.
Apaychana ruwachina

**Apaychana ruwachina** icha **Karurimana ruwachina wakichi**, kuyuchina llamk'ana icha ruwana wakichi nisqaqa llamk'ana icha llamk'ana llamk'anakunam, kuyuchinapi llamk'anapaq ruwasqa, ahinataq tiliphunu, tawllita icha qhawana. Kuyuchina ruwanakuna sapa kuti sayan huk chiqanpi llamka'nakuna hamparapi mayqinkunachus ruwasqa kanku llamkanakuna llamkanakuna llamkanakuna kaqpi, chaymanta web ruwanakuna mayqinkunachus kuyuchina web maskaqkunapi purinku aswan chiqalla kuyuchina llamk'anakuna kaqpi.
Snapchat

**Snapchat** huk Hukllachasqa Amirika Mamallaqtakuna achka willaykunata chaylla qillqanakuypaq ruwana chaymanta yanapakuy Snap Inc., qallariyninpi Snapchat Inc. Snapchatpa huknin hatun ruwayninqa, rikch'akuna chaymanta willakuykunaqa pisi pachallapaqmi kanku manaraq chaskiqninkunapaq mana haykuy atina kachkaptinku. 

Kay ruwachina wakichi qallariypi runamanta runaman lantikuna rak'inakuypi t'inkisqa kasqanmanta kunan pacha ruwaqkunap "Willakuykuna" 24 pachakuna pacha thatkiy winana kaqmanta rikuchisqa, "Tariy" kaqwan kuska, irparikuna qatirawan-yanapasqa pisi rikch'ayniyuq winanata rikuchiyta saqispa. Hinallataq, llamk'achiqkunata lantikunata waqaychayta saqin huk kicharinawan-hark'asqa k'itipi "ñawiykunalla" sutiyuq. 

Willakusqataqmi, tukukuymanta-tukukuykama hark'ay pisilla llamk'ayta churasqa, hamuq pachakunapi llamk'ayninta mast'arinanpaq yuyaykusqa.

## Kapuqninkuna
2023 wata Pawqar waray killapi, Snapchat "My AI" nisqatam qallarichirqan, huk ruwasqa chatpunqu nisqatam, Snapchat+ nisqapi llamk'aqkunaman AI chatbot ChatGPT nisqap kuyuchina layanman yaykuyta quspa. Qatiparqa willaspa chaymanta chay My AI chatbot ruwasqa kananpaq llapa ruwaqkunaman yaykuy atikunqa kay app ukhupi Ariwaki killa 2023 kaqpi, huk killa OpenAI kimsa kaqkunaman yaykuyta saqisqanmanta, chaymanta qutu rimanakuykunapaq kanqa.

2023 wata Ariwaki killapi, Snapchat musuq ruwayta qallarirqan, My AI sutiyuq. Kay yañaku AI chatbot ruwanakuna ruwayta atin tapuykunata kutichiy, yuyaychaykunata quy, chaymanta puriykunata wakichiy. My AI qhipanpi allwiyakamaqa OpenAI kaqpa GPT kaq, chay kikin allwiyakama Microsoft kaqpa Bing mask'ay kuyuchinata kallpachaq. AI nisqayqa tarikunmanmi ruwaqkunaq rimanakuy mikhuyninkunaq hawanpi. Kañisqa qillqayukuqkunalla mayqinkunachus Snapchat+ kaqmanta apuruwichasqa kanku chaymanta akllanayuq kanku pin utaq unpin ruwanakunata, chaymanta My AI kaqwan.

## Pukyukuna
TikTok

**TikTok**qa (Chinu simipi: 抖音; pinyin: Dǒuyīn, Chunwa suyupi **Douyin** sitinwan yuqsimurqa) huk hunch'uy pisi rikch'ayniyuq widiyu qunakuy llamk'aymi, Chunwa suyumanta ByteDance llamk'ayninpa kapuynin. Chayqa widiyukunatam chaskikun, chaytaqa ruwaqpa apachisqanmi, chay widiyukunaqa 15 siqundumanta 10 minutukamam kanman.

TikTok huk tukuy sapaq, Douyin nisqap huk mamallaqtapurachasqa rikch'ayninmi, chaymi Chunwa qhatupi 2016 watapi sitwa killapi lluqsirqan. 2017 watapi iOSpaq Androidpaqpas astawan qhatukunapi Chunwa hatun suyu hawapi qallarirqan ; ichaqa, huk China tinkuna llika qunawan hukllachasqa kaptinlla tukuy pachantinpi tarikurqa, Musical.ly, 2 ñiqin anta situwa killapi 2018 watapi.

## Pukyukuna
Qutukawsay chawpin

**Qutukawsay chawpin** nisqakunaqa allwiyakamakuna intiraktuwakuq nisqakunam, chaymi willakuykunata, yuyaykunata, munanaykikunata, huk ispirisiyun kanankunatapis ruwayta hinaspa rak'inakuytapas yanapan, wirtuwal icha sirma ayllukunawan, llikakunawanpis.

# Qutukawsay chawpinkuna intiraktiwu Web 2.0 chawpinllika-pi ruwasqa ruwanakuna kanku.
# Ruwaqpa ruwasqan kuntinidu—ahinataq qillqa qillqakuna utaq rimaykuna, ruk'asqa phutukuna utaqkuyuq rikch'akuna, chaymanta willakuy tukuy intirnitpi tinkiykuna ruwasqawan—Qutukawsay chawpinkunap kawsayninmi.
# Ruwaqkuna runaqta kayninkuna quna-ispisiphikuna web k'itipaq utaq ruwana wakichi kaqpaq ruwanku chaymanta tinkuy llika urqanisasiyunpa ruwasqa chaymanta waqaychasqa.
# Qutukawsay chawpinkuna intirnit llikakunapi wiñachiyta yanapan huk ruwaqpa runaqta kayninninta wak sapalla runakuna utaq qutukunawan t'inkispa. 

Runa kawsay sutiqa chawpin willanakuymanta rimaspaqa, patapatakuna ruwaqpi-chawpisqa nisqa kasqankuta, chaymanta actividad comunal nisqa atichiq kasqankuta qawarichin. Chayhina, Qutukawsay chawpinkuna internetpi yanapakuqhina utaq runa llikakuna kallpachaq hina qhawasqa kanman—sapa runakunapa web nisqakuna, paykunam runa kawsay tinkiyta yapanku.

## Qutukawsay chawpinkunap pacha puririynin (1973–2022)

## Pukyukuna
Huawei

**Huawei Tecnologies Co., Ltd.** (Chun simipi: 华为; pinyin: *Huáwèi ([https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6f/GT_Huawei_Mandarin.ogg uyariy]*)) huk Chunwamanta achka mamallaqtachasqa allwiyakama wakiykurkum, Shenzhen, Guangdong puruwinsiyapi umalliq wasiyuq, chaymi karuwillanakuy llamk'anakunata, suksuq illarikunata, yuyaysapa q'illaysapakunata, imaymana qatapata inti kallpaymanta rurukunatapas ch'antan, wiñarichin, makikaman, qhatunpis.

## Hawa t'inkikuna

* Tukri webp'anqa
Hewlett-Packard

**Hewlett-Packard Company** icha **HP** aswan riqsisqa sutiwan kanku**.** Kayqa Hukllachasqa Amirika Llaqtakunamanta willa tiknulukya kumpaniyam kachkan, Palo Alto llaqta, California llaqtapi uma wasiyuqmi. 

## Ñawisqa qillqakuna
Intel

**Intel Corporation** huk Hukllachasqa Amirika Suyukunap achka mama llaqtayuq llamk'ayninmi, allwiyakamap llamk'ayninmi, Santa Clara llaqtapi, California suyupi umalliq wasiyuq. Tiksimuyuntinpi astawan hatun kuska purichiq chip ruraqmi, qullqi tarisqanman hina,, huk x86 serie kamachiy huñukunap ruraqninmi, kamachiy huñukuna aswan sapan antañiqiqkunapi (PC) tarisqa. Delaware llaqtapi hukchasqa, Intel 2020 watapi ''Fortune'' 500 lista nisqapi aswan hatun Hukllachasqa Amirika Suyukunap llamk'ayninkunamanta 45 kaqpi karqan, llapan qullqi chaskisqanman hina yaqa chunka wata, 2007 watamanta 2016 watakama.

## Pukyukuna
Yeti Vuelo 691

Yeti Airlines Flight 691, Nepal mama llaqtapi llaqta ukhupi phaway, Katmandú llaqtapi Tribhuvan mamallaqtapura aeropuertomanta Pokhara llaqtapi Pokhara mamallaqtapura aeropuertoman lluqsinan karqan. 15 ñiqin kantaray killapi 2023 watapi, kay phawaypi puriq ATR 72-500 Pokhara llaqtapi tiyachkaspa Llaqta mayu pataman urmaykurqan. Chay avionpiqa 72 runakunan kasharqanku: 68 pasajerokuna, 15 hawa llaqtayoq runakuna, 4 tripulantekuna ima. Chay accidentepiqa 44 runakunan wañurqanku.
## Pukyukuna
Instagram

**Instagram**qa lantikunata, kuyuq-rikch'akunata rak'inakuy qutukawsay chawpinpa llamk'ayninmi, Hukllachasqa Amirika Suyukunap Meta Platforms nisqap kapuyninmi. Kay ruwana ruwaqkunata willaykunata yapayta saqin mayqinkunachus suysuykunawan llamk'achiy atikunku chaymanta hashtags kaqwan chaymanta hallp'a saywachiwan itikitadu kaqwan urqanisasqa kanku. Qillqasqakunataqa tukuy runap qayllanpi icha ñawpaqmanta apruwasqa qatiqkunawanpas rakiyta atikunmi. Ruwaqkuna huk ruwaqkunap ruwayninta itikita kaqwan chaymanta maypi kasqankuwan maskay atinku, kunanpacha riqsisqakuna kaq willayta qhawayta atinku, lantikunahina, chaymanta waq ruwaqkunata qatiyta atinku ruwayninkuta huk sapalla mikhuyman yapanankupaq.

## Pukyukuna
Twitch

**Twitch** huk Amirikamanta widiyu kawsaq purichina yanapakuy, widiyu phukllay kawsaq purichiypi llamk'achkan, esports atipanakuykunap willayninkunata ima, taki willaykunata, kamaq willayta, "chiqap kawsaypi" purichiykunatapas quymanta. Twitchqa Twitch Interactive nisqap llamk'achisqan, Amazon.com, Inc nisqap huk llamk'ayninmi. Chayqa riqsichisqa karqan huniyu killapi 2011 watapi huk spin-off hina general-interest streaming patapata Justin.tv. Sitiyupi kaq willakuykunataqa kawsachkaqta utaq widiyuwan mañasqaman hinam qawayta atikunman. Twitchpa kunan nisqapi rikuchisqa phukllaykuna. wasi p'anqa uyariqkunap munasqanmanhina listasqa kachkanku chaymanta qhinirukuna chiqap pacha atinin phukllaykuna (inlish simipi: real-time strategy games), maqanakuy phukllaykuna, usqay phukllaykuna, chaymanta ñawpaq runa p’iktachiqkunahina.

## Pukyukuna
Entel (Wuliwya)

**Entel SA**qa (Kastilla simipi: Empresa Nacional de Telecomunicaciones) Wuliwyamanta qullana llaqtap karu-willanakuy kumpaniyanmi, La Pas, Wuliwyapi mamawasiyuq.

## Pukyukuna
Twitter

**X** icha **Twitter**qa 2023 watapi Xman sutipasqa internetpi qutukawsay chawpinmanta, qutukawsay llikaymanta yanaymi, HALmanta kumpaniya Twitter, Inc. ñisqamanta kapusqa chaymanta llamk'achisqa, maypichus llamk'aqkuna llapa runaman utaq sapalla 280 qillqakuna suni willakuykunata, rikch'akunata chaymanta kuyuq-rikch'akunata "tweetkuna" nisqawan apachinku chaymanta kutichinku. 

## Pukyukuna
Tili-willachiykuna

**Tili-willachiy** icha **Karumanta willachiy** nisqaqa imaymana rikch'aq allwiya kamaykunap willaykunata alamri, radiyu, uptikal, icha huk iliktru-maqnitiku nisqa llamk'anakunawan apachiymi.  Runakunapa runapa kunkanwan ruway atikusqanmanta aswan karullapi rimanakuy munasqankumantam paqarimurqa, ichaqa chayman rikchakuq hutanwan rina iskala nisqawan; chayhina, llasaq sistimakuna (ahinataq pustal chaski) chakramanta qarqusqa kanku.

## Pukyukuna
Nothing

**Nothing Technology Limited**qa Hukllachasqa Qhapaqmarkamanta runapaq illachinakunamanta  kumpaniyam, Lunrun, Inlis llaqtapi mamawasiyuq. Kaytaqa 2021 watapi Carl Peipa paqarichisqanmi, Chinusuyumanta yuyaysapa karurimana kuraq kamaq OnePluspa kuska paqarichiqnin. 

## Pukyukuna
Netflix

**Netflix, Inc.** huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna ukhuman qillqakuy widiyu mayk'aq munasqaykipi (inlish simipi: on-demand) hawapi purichiy yanapakuy chaymanta ruruchina ruruchikaq Los Gatos, California kaqpi tiyan. 1997 watapi Reed Hastingswan Marc Randolphwan Scotts Valley, California llaqtapi kamasqa, huk siq'isqa pilikulap, tili-rikuna siriyikunap ñawiriy wasintam qun rakiy rimanakuykunawan, hinallataq kikinpa rurasqankunawanpas, Netflix Originalkuna sutiyuq.
Spotify

**Spotify**qa (Qhishwa simpi: isputiphaq) huk Suwisamanta uyarina purichiy, willay mast'ariy llamk'ay quqmi, 23 ñiqin ayriway killapi 2006 watapi Daniel Ek, Martin Lorentzon sutiyuq runakunapwan kamasqan. Huk hatun takina purichiy yanapakuy quqkunamanta hukninmi, 456 hunumanta aswan sapa killa llamk'aqkunawan, 195 hunu qullqi quq ukhuman qillqakuqkunawan, 2022 watapi sitwa killapi Spotify listasqa kachkan (huk Luxemburgo llaqtapi-tiyakusqa holding rurachikaq kaqnintakama, **Spotify Technology SA.**) Musuq York Wayaqa kaqpi Hukllachasqa Amirika Suyukuna dipusituku risiwukunahina.

## Pukyukuna
Deezer

**Deezer** huk Phransiya mama llaqtayuq intirnitpi takina purichiy llamk'aymi. Chayqa ruwaqkunata uyariyta atinku takikuna uyariyta suñari diskumanata yachanan kaqmanta, chaymanta podcastkuna imaymana llamk'anakunapi intirnitpi utaq mana intirnitpi.

Paris llaqtapi kamasqa, Deezer kunan pacha 90 hunu lisinsiyayuq takikunayuqmi ñawiriy wasinpi, 30.000 masnin radiyu kanalniyuq, 100 hunu taki listayuq, 16 hunu sapa killa llamk'achiqkuna, 7 hunu qullqiyuq paqaq ukhuman qillqakuqkunayuq 2019 watapi Iniru killakama. 

Kay yanapakuy Web, Android, iOS, Windows Mobile, BlackBerry OS, Windows, chaymanta MacOS kaqpaq kan.

## Pukyu
Steam

**Steam**qa kuyuq rikch'a puklla ruk'anayachisqa chayachiy yanay, Valvep ruwasqan qhutupa ñawpaqin ima.

## Willakuy
Dasbien nisqa yuyay

**Dasbien** icha **Das Bien** yuyay (inglés simipi *Give Good* ) nisqaqa munakuypa paradigmanwan tinkisqa yuyay yuyaymi, Andy Figueroa psicólogop "Das Bien" nisqa liwrunmantam,  16 ñiqin qhulla puquy killapi 2010 watapi lluqsisqa.    Psicología humanista nisqamanta, munakuymanta runakunaq qhawariyninmanta ima lloqsimurqan.  

Psicología humanista nisqapiqa, munakuy yuyaypa antipremisa nisqa, sientekuykunawan, sientekuykunawan ima tupaq.  Kayqa takyachinmi kuyayqa imapas allin kaqta quymi hinaspapas qhali repercusionesniyuqmi runapa kawsayninpi utaq huk layamanta, chaymantapas, kuyakuy yuyayta mastarikun hukniray temakunaman ahinataq mama,  wawa, uywa, tayta, kikin utaq ima huk kawsaqpas. Munakuyqa kaqllan kashan, ichaqa chaskiqmi cambian.  

## Teoría nisqamanta wakin partekuna
Yaqa llapan teoría nisqa normativa hinaspa práctica nisqa. Dasbien yuyayqa munakuy hamut'aywan icha paradigmawanmi t'inkisqa kachkan, llaqtap hukniray tantanakuyninkunap tukuypaq sienteynin hina yuyaykusqa . Ichaqa, kay pacha munakuy yuyayman antítesis hinam lluqsimun, kunan pacha psicología nisqawan sut’inchaspa, munakuyqa allin kaqta quymi, chaskiqpa qawariyninmanta. Allinmi munakuypa ruwayninta chaskiqkunapaq, "qhali munakuy rikuchiyta" paqarichispa. 

Chaynallataqmi munakuypi filosofía nisqamanta qawarispaqa, hukninpa "ñuqa" nisqanqa manam imananpaschu, aswanqa hukninpa ukunpi hawa pachanmi. Kay laya munakuyqa paqarin ñawpaq kawsaykunamanta yachaymanta Teoría de Decisión nisqamanjina .  

Chay teoría nisqataqmi nin munakuyqa quymi, huk verbo notorio características nisqayuq hinaspa chaymi tupan premisawan: "imapas allin kaqta quy, hukninpa nisqanman hina". Manan huk sensaciónchu, nitaq huk sentimientochu, nitaqmi munakuychu nitaq gustochu, akllaychu, aswan pisitaqmi tukuy imata qoychu. 

## Munakuypa elementonkuna

* Emisor : munakuy ruwayta ruwaq entidad. 
* Chaskiq: huk objetivo hinaspa sujeto kaq pachallapi (huk kawsaq kawsaq) paypaq allin kaqta riqsichiq.
* Ruray : kachaqpa apachisqan, chaskiqpa chaskisqan munakuy quy munasqa ruwaymi.
* Situación: contexto social, ideológico nisqatapas huk variablekunatapas riqsichin, chaykunam wakin condicionkunata paqarichimun huk ruway ruwakunanpaq.

## Munakuy ruwaypa componentenkuna
Dasbien yuyayqa munakuy puriyqa kimsa componenteyuqmi, "Munakuypa Kimsa Kuchu" nisqapi hap'isqa kasqanmantam yuyaykun. Kayqa “Kimsa Kuchu Nina” nisqaman rikch’akuq modelon, kinsa ruwaykunata willan: combustible, oxidante, activación energía . Ninapa lógicanmantam, kuyakuy ruwaypa kimsa componentenkuna kamasqa. 

* Subjetivo: kachaqmi yuyaymanan, investigan ima allin kaqta chaskiqpaq, ukhu pachanman hina. 
* Intención: yuyaywan kachaq runaqa allin kaqta qun, ruwayninman significadota quq metayuq.
* Retroalimentar: kachaqmi qhawan chaskiqpaq qusqan imapas allin kasqanmanta.

## Referenciakuna
AK-47

**AK-47** (Russki simipi: Автомат Калашникова; Avtomat Kalashnikova  'Kalashnikuphpa awtumakiq [illapa]'; riqsisqapis **Kalashnikov** sutiwan icha **AK**wapis) huk wapsiwan llamk'aq asaltu illapami, 7,62×39mm kartuchupaq kamarayuq. Suwit Huñupi Russiya mama llaqtayuq huch'uy armakuna ruwaq Mikhail Kalashnikov sutiyuq runap rurasqan, Kalashnikov (icha "AK") ayllu p’iktachinapaqkunap paqarimuq armanmi. Qanchis chunka wata masnin kamasqa kasqanmanta pacha, AK-47 nisqap rikch'ayninpas, rikch'aqninkunapas, pachantinpi aswan riqsisqa, ancha llamk'achisqa armakunamanta hukninmi.
Puruwinsiya

**Ruwinchha, Ruwinsiya, Puruwinsiya**, **suyucha**, **[[wamani]]** icha **huch'uy suyu** nisqakunaqa (ispaña simipi: *provincia*) allpa saywachipi, kawpay rak'iy nisqapi huk mama llaqtakunap rak'inkunam.

## Kaypipas qhaway

* Suyu
* Marka
* Wamani
* K'iti
* Kitilli
* Thisritu
* Taripayrak’i
Samsung

**Samsung Group** icha **Samsung** (Kurya simipi: 삼성) Urin Kuryamanta marka markapi kaq tiknulukya tantanakuymi, Samsung Llaqta, Seúl llaqtapi umawasiyuq.

## Pukyukuna
T-54/T-55

**T-54**, **T-55**wan tankikunaqa iskay ñiqin pachantin maqanakuymanta qhipa watakunapi Suwit Huñup hatun maqanakuy tankikunap qatisqanmi. Ñawpaq kaq T-54 prututipu nisqa Nizhny Tagil llaqtapi tukusqa karqan 1945 watapi tukukuyninpi. 1950 watakunap tukukuyninmanta pacha T-54 nisqaqa Suwit Huñup awqaq suyunpa amachasqa unidadninkunap hatun tankinmi tukurqan, Varsovia Pactu mama llaqtakunap awqaqkunap awqaq suyunkunapaq, achka hukkunapaqpas. T-54, T-55 nisqakunaqa XX pachakwatap iskay ñiqin kuskanpi qallarisqanmanta pacham achka pachantinpi armasqa maqanakuykunapi llamk'arqan.

## Pukyukuna
AliExpress

**AliExpress**qa (Chinu simipi: 全球速卖通) intirnitpi qhatuy kumpaniyam, Chinusuyu llaqtapi tiyaq, Alibaba Qutup kapuyninmi. 

## Ñawisqa qillqakuna
Halo Infinite

**Halo Infinite**qa huk 2021 watapi ñawpaq kaq-runa illapaq kuyuq rikch'a pukllam, 343 Industriespa wiñarichimusqan, Xbox Game Studiospa kacharisqan. ''Halo'' sinruchapi suqta kaq hatun llika yaykuymi, *Halo 5: Guardians*manta (2015) qhatispa.

Kampañaqa chay runa yalliqawqaq Master Chief nisqatam qatin, awqanwan maqanakuynintapas Banished on the Forerunner ringworld Zeta Halo nisqawan, Installation 07 nisqapis. Mana ñawpaq qullqi quykunamantahinachu, pukllapa achka pukllaq rak'inqa mana qullqiyuq pukllanapaqmi.

## Hawa t'inkukuna

* Tukri webp'anqa

## Pukyukuna
Counter-Strike: Global Offensive

***Counter-Strike: Global Offensive*** (***CS:GO***) huk 2012 watapi achka pukllaq uksachiqpa ñawpaqkaq-runa illapaqmi, Valvepa, Hidden Path Entertainmentpa ima wiñarichisqan. Kayqa ''Counter-Strike'' sinruchapi tawa kaq pukllam. Iskay watamanta aswan wiñasqa, *Global Offensive* OS X, PlayStation 3, Windows, Xbox 360 nisqapaqpas lluqsirqan 2012 wata Chakraqunakuy killapi, Linuxpaqtaq 2014 watapi. Valve sapa kuti pukllata musuqyachinraq, iskayninku aswan huch'uy yanatin rachapakunawan chaymanta aswan achka winana yapasqakunawan.

## Hawa t'inkikuna

* Tukri webp'anqa
Call of Duty: Modern Warfare (2019 kuyuq rikch'a puklla)

***Call of Duty: Modern Warfare*** huk 2019 watapi ñawpaq runap p’iktachiq pukllam, Infinity Ward nisqap ruwasqan, Activision nisqap lluqsichisqan. Chunka suqtayuq llapan qullqi quy hina *Call of Duty* siriyipi llamk'achispa, hinallataq *Modern Warfare* sub-serie nisqap musuqmanta qallariynin hina, 25 ñiqin chakra yapuy killapi 2019 watapi lluqsirqan, PlayStation 4, Windows, 2019 nisqapaq. hinaspa Xbox One nisqapis.

## Pukyukuna
Unix

**Unix** huk achka llamk'anayuq, achka llamk'aq antañiqiq llamk'ana llikacham, ñawpaq AT&amp;amp;T Unix nisqamanta paqarimuq, chaypa wiñayninqa 1969 watapi  Kenpa Bell Labs yachay mask'ay wasipi qallarirqan Thompson, Dennis Ritchie, hukkunapas.

## Pukyukuna
Brave Search

**Brave Search** icha **Brave Mask'ay** huk mask'ay kuyuchina Brave Software, Inc. kaqmanta ruwasqa chaymanta wakin suyukunapi Brave web wamp'uq ruwaqkunapaq ñawpaqmanta mask'ay kuyuchinahina churasqa.

## Hawa t'inkikuna
* Brave Search

## Pukyukuna
Mozilla

**Mozilla** huk mana qullqiyuq llamk'ana huñum, 1998 watapi Netscape nisqap ayllumasinkunap kamasqan. Mozilla ayllu Mozilla rurukunata llamk'achin, wiñachin, mast'arichin chaymanta yanapan, chaywan sapalla mana qullqiyuq llamp'ukaq chaymanta kichasqa kamachiykunata kallpachan, pisi ispiktasiyunkuna kaqllawan. Aylluqa institucional yanapasqa mana qullqipaq Mozilla Foundation kaqwan chaymanta impuwistu paqaq supsidariya kaqwan, Mozilla Corporation kaqwan.

Mozilla kunan rurukuna Firefox web wamp'uq, Thunderbird e-chaski kiliyinti (kunan huk supsidariya kaqnintakama), Bugzilla pantay qatiy imayna kaq, Gecko churana llamk'ana, Pocket "read-it-later-online" yanapakuy chaymanta wakkuna kanku.

## Pukyukuna
Firefox

**Mozilla Firefox**, icha **Firefox** nisqalla, huk mana ratina, kicha pukyu qillqa web wamp'uq, Mozilla Foundation nisqap ruwasqan, Mozilla Corporationp llamk'aqninpas. Gecko kutiquna kuyuchinata llamk'achin web p'anqakuna qhawanapaq, mayqinchus kunan chaymanta suyasqa web kamachiykunata ruwan. 2017 watapi Nuwiyinri killapi, Firefox musuq tik-yachayta "Quantum" sutiwan churayta qallarirqa paralilismuta chaymanta astawan intuwitiwu ruwaq chawpi-uyata kallpachanapaq. Firefox Windows 7 kaqpaq chaymanta qhipa kaq layakunapaq, macOS kaqpaq, Linux kaqpaqpas kan. Mana kamachisqa portninkunaqa imaymana Unix, Unixman rikch'akuq llamk'ana llamkanakunapaqmi, FreeBSD, OpenBSD, NetBSD, illumos, chaymanta Solaris Unix. Android nisqapaqpas iOS nisqapaqpas kanmi. Ichaqa, tukuy wak iOS web wamp'uqkunawanhina, iOS laya WebKit churana llamk'anata Gecko rantipi llamk'achin patapata mañakuyrayku. Huk allinchasqa laya Amazon Fire TV kaqpipas kan huk iskay hatun wamp'uqqkunamanta Amazonpa Silk Wamp'uq kaqwan tarikuqhina.

## Pukyukuna
Amazon

**Amazon.com, Inc.** ñisqaqa Hukllachasqa Amirika Llaqtakunamanta marka markapi llamk'aq tiknulukya kumpaniyam, intirnitpi qhatuyta, phuyu kumputayta, intirnitpi qhatunata, ruk'anasqa streamingta, wallpasqa yachayta mañan.

## Pukyukuna
Meta Platforms

**Meta Platforms, Inc.**,  **Meta** sutiwan llamk'achispa ñawpaq sutichasqa **Facebook, Inc.**,**TheFacebook, Inc.**, huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna achka mamallaqtapura tik-yachay tantanakuymi, Menlo Park, California llaqtapi tiyaq. Chay imprisaqa Facebook, Instagram, WhatsApp, huk rurukuna chaymanta yanapakuykunayuq. Meta aswan munasqa ruruchikaq icha imprisa tiksi muyuchikpi (inlish simpi: world's most valuable companies), ichataq 2022 watamantaqa manam huk iskay chunka hatun imprisakunamantachu Hukllachasqa Amirika Suyukunapi. Huk Hatun Pichqa Hukllachasqa Amirika Suyukunap willay tik-yachay llamk'ayninkunamanta hukninmi, Alphabet (Google), Amazon, Apple, Microsoft nisqawan kuska. 2022 watamanta pachaqa pichqamanta astawan pisi qullqiyuqmi.

## Pukyukuna
KDE neon

**KDE neon** huk Linux rak'iymi KDE kaqwan ruwasqa Ubuntu unay pacha yanapakuy (inlish simipi: long-term support) kacharisqakunapi, huk huñu yapasqa lllamp'ukaq waqaychasqakunawan huñusqa mayqinchus Plasma 5 hampara environment/framework kaqmanta qhipa kaq layakunayuq, Qt 5 llamkanakuna chaymanta wak tupaq KDE llamp'ukaq kaqwan. Ñawpaqta willasqa huniyu killapi 2016 watapi Kubuntu kamaq Jonathan Riddell Canonical Ltd.manta ripusqanmanta qhipaman, chayta chaskisqa karqan huk sapa kuti wiñaq yupay Linux kaqmanta, sapa kuti rikuriq Top 20 kaqpi DistroWatch.com riqsisqa kay tawllankunapi.

## Pukyukuna
Amasiq runa

**Amasiq/Amasik runa**qa (Amasiq simipi: ⵉⵎⴰⵣⵉⵖⵏ, ⵎⵣⵗⵏ, rumanisasqa: Imaziɣen; sapallan: ,  ; Arawi simipi: أمازيغ-بربر) hanan Aphrika Magreb suyupi, astawanta Muruku, Alhiriya, Tunisiya, Liwiya mama llaqtakunapi, astawan pisita Mawritaniya, wichay Mali, wichay Nihir mama llaqtakunapi indihina ayllu runakunam. Astawan huch'uy amasiq ayllu llaqtakunapis tarikunmi Burkina Faso suyupi, Ihiptu suyupi Siwa Oasis nisqapipis. Ñawpaqmanta pacha, amasiq mama llaqtakunaqa amasiq simikunatam rimarqanku, chaykunaqa Aphuru-asyatiku simi ayllup huk rakinmi.

## Pukyukuna
Sami runa

**Sami runaqa** Hinu uqru rimaykuna, Sápmi suyupi (awpaq Laponia sutiyuq) tiyaq runakunam, kunan pacha Nurqi suyu, Suwid suyu mama llaqtap hatun wichaynin rakinkunatam hap'in, Phinlandiya, Murmansk Oblast, Rusiyamanta, yaqa llapan Kola yaqa wat'amanta astawan. Sami runakunaqa ñawpaqmantaraqmi inlish simipi **Lapps** icha **Laplanders** sutiwan riqsisqa karqan, ichataq kay simikunataqa sami runakunap k'amikuq hinam qhawanku, paykunaqa chay kitip sutinta kikin siminkupi astawan allinpaq qhawarinku, p.h Hanan Sami . Ñawpa rimayninkunaqa sami simikunam, chaykunaqa urali simi ayllup huk ramanmi.

## Saywitikuna

## Pukyukuna
Kanqaru

**Kanqaru**kunaqa tawa marsupiyal nisqakunam "Macropodidae" nisqa ayllumanta (makrupudukuna, "hatun chaki" niyta munan). Sapanchasqa llamk'aypi kay simiqa kay ayllumanta astawan hatun rikch'aqkunamanta rimanapaqmi, puka kanqaru, hinallataq antilupina kanqaru, inti lluqsimuy icha anti uqi kanqaru, inti chinkaykuy icha qunti uqi kanqaru. Kanqarukunaqa Awustaralya, Musuq Qhiniya mama llaqtakunapim. Awustaralya suyu kamachikuqmi yupan 42,8 hununtin kanqaru nisqakunam Awustaralya suyupi kumirsiyal aymuraykuna ukhupi yacharqaku 2019 watapi, chaymi 53,2 hunu nisqamanta pisiyarurqa 2013 watapi.

## Pukyukuna
Minecraft

***Minecraft*** huk Mojang Studios nisqap ruwasqan rit'i qutu kuyuq-rikch'a pukllanami. Chay phukllaytaqa Markus "Notch" Persson sutiyuq runap ruwasqanmi karqan, Java kamachina siminpi. Achka ñawpaq sapan llami ruwaykunata qatispa, ñawpaqta 2009 watapi aymuray killapi llapa runaman riqsichisqa karqan דניאל ספיבק 2011 watapi Nuwiyinri killapi tukuyninpi lluqsichkaptin, Notch llamk'ayninta saqispa Jens "Jeb" Bergenstentaq wiñachiyta hap'ispa. *Minecraft* nisqaqa tukuy tiqsimuyumanta astawan rantisqa widiyu phuqllaymi, 238 hunumanta astawan rantisqa, yaqa 140 hunu sapa killa llamk'aq phukllaqkuna 2021 watapi, hinaspapis achka plataphurmakunamanmi apasqa kachkan.
Roblox

**''Roblox**qa* huk llikapi [[Kuyuq rikch'a puklla|puklla]] [[Patapata (antañiqiy)|patapatam]], [[Puklla kamay llikacha|puklla kamay llikacham]] ima, [[Roblox Corporation|Roblox Corporationpa]] wiñarichisqan, chaymi [[Ruwaq (antañiqiy)|ruwaqkunata]] pukllakunata [[Wakichiy simi|wakichiyta]] atin, wak ruwaqpa kamasqan pukllakunatapis pukllayta atin. [[David Baszuckiwan]], [[Erik Cassel|Erik Casselwan]] 2004 watapi kamasqa, 2006 watapi kacharisqa, chay patapataqa achka rikch'aq-t'aqakunap ruwaq-kamasqan pukllakunatam chaskikun, [[Lua]] [[Wakichiy simi|wakichiy simipi]] kamachina qillqasqa. Yaqa tukuy *Robloxpata wiñay kawsan*paq, chayqa huch'uyllan karqan, patapatahina hinallataq [[Ruruchi|ruruchihina]]. *Roblox'' 2010 watakunapi iskay kaq kuskanpi usqhaylla wiñayta qallarirqan, kay wiñayninqa COVID-19 unquywanmi usqhaylla wiñarqan.

## Pukyukuna
TensorFlow

**TensorFlow** huk yanqalla, kicha pukyu qillqa ima llamp'ukaq ñawiriywasi makiq yachaypaq chaymanta kapchisqa yachaypaq. Kayqa huk ruwaykunapi llamk'achiy atikun ichaqa huk partikular inphukiyuq kay kapasitasiyun kaqpi chaymanta inphirinsiya kaqpi ukhu ankucha llika kaqpi.

TensorFlow Google Brain huñu kaqwan ruwasqa karqan Google ukhupi llamk'achinapaq mask'aypi chaymanta ruwaypi. Qallariy llamk'ayqa Apache Lisinsiya 2.0 nisqawanmi 2015 watapi lluqsirqan Googleqa TensorFlow nisqap musuqchasqa kaqnintam lluqsichirqan, TensorFlow 2.0 sutiyuq, 2019 watapi sitwa killapi.

TensorFlow nisqaqa achka imaymana programacion simikunapim llamk'achiy atikun, Python, JavaScript, C++, Java nisqapas. Kay "flexibilidad" nisqa achka imaymana sikturkunapi achka ruwaykunaman mañakun.

## Hawa T'inkikuna

* TensorFlow webp'anqa

## Pukyukuna
JavaScript

**JavaScript** icha **JS**qa huk wakichiy simim, HTMLwan, CSSwan ima World Wide Webpa sunqunkuhinam kanku. 2022 watamantapacha, 98% web k'itikunapunim yanachikuqninpi webuyaw llamk'ayninpaq JavaScriptwan wakichisqa kanku. 

Tukuy hatun web wamp'uqkuna huk sapanchasqa JavaScript llamk'anayuq kanku ruwaqkunap llamk'anakunapi pukyu qillqa ruwanapaq.
C++

**C++** huk hanaq-pata tukuypaq llamk'ana wakichiy simim, Danes mama llaqtayuq yuparpupana yachaq Bjarne Stroustrup sutiyuq runap kamasqan, C kamachina siminp mast'ariynin hina, icha "C Classkunawan". Simiqa pachawan anchata mast'arisqa, kunan pacha C++ kunan objet-oriented, qhiniriku, llamk'ana ruwanakunayuq, pisi pata yuyarina manipulasiyun kaqpaq yanapakuykunamanta yapasqa. Yaqa sapa kuti huk huñusqa simi hina ruwasqa, achka ranqhaqkuna C++ huñuqkunata qun, chaymanta Free Software Foundation, LLVM, Microsoft, Intel, Embarcadero, Oracle, IBM, chayrayku achka plataphurmakunapi tarikun.
Outlook

**[[Google Assistant|Outlook]]** huk webchaski icha e-chaski yanapakuymi, Microsoft 365 ruru ayllumanta hukninmi. Chaski, Kalindariyu, tinkiykuna, ruwanakuna yanapakuykunata qun.

1996 watapi Sabeer Bhatiawan Jack Smithwan **Hotmail** sutiwan kamasqa, Microsoft 1997 watapi rantisqa karqan yaqa 400 hunu dularwan chaymanta musuqmanta qallarisqa *MSN Hotmail*, qhipaman *Windows Live Hotmail* nisqaman musuqmanta sutichasqa Windows Kawsay suite rurukunap huknin kaqninhina. Microsoft Hotmail nisqamanta pisi pisimanta 2011 watapi Ukturi killapi qarqurqan,  2012 watapi Outlook.com nisqahina llamk'ayta musuqmanta qallarichirqan.

## Pukyukuna
Yuraq tikri

**Yuraq tikri** icha **Yuraqchasqa tikri** nisqaqa Quntimanta tiqri nisqap liwkistiku llimphiy nisqa rikch'aynin uywa. Sallqapiqa sapakuti willakun Inriya icha Warat suyukunapi Madhya Pradesh, Assam, Qunti Wanla, Bihar, Odisha, Sunderbans suyupi, astawantataq ñawpaq Rewa suyupi. Tikrip yana chiru llimphinkunayuq, ichataq yuraq icha yaqa-yuraq punchuyuq.

## Pukyukuna
T'unaqhawana

**T'unaqhawana,** **Ch'iñiqhawana** icha **Mikruqhawana** (Ñawpaq Iliniki simimanta: μικρός 'huch'uy', σκοπέω 'qhaway', chaymata Qhishwanchispi qhawana) kayqa huk hamut'ay wasi llamk'achisqa, q'ala ñawiwan mana rikuy atina huch'uy kaqkunata qhawanapaq. T'una yachay huch'uy imayaykunata, pawakunatapis t'unaqhawana t'aqwiyta hamut'aypaq. T'una chhika nisqaqa ñawiwan mana rikuy atiychu, mana t'unaqhawanawan yanapachikuspaqa.
Yana huchk'u

**Yana Huchk'u, Yanawara, Ukhu pacha** icha **Yana Uchku** nisqaqa huk pachaqta suyun, maypichus llasaturaku atiy ancha kallpayuq, mana imapis, k'anchaypis icha huk iliktruniku waqrakunapis, chawpipi kallpayuq kaqta, kanan pampa nisqamanta ayqinanpaq. Kasqa rilatiwidad (Pacha) ñasa nin, chawpipi kumpaktu wisnu pachata q'iwiyta atinman, yana huchk'uta ruwananpaq. Mana ayqikuypa tukunantaqa "kanan pampa" ninchis. Hatun kamanata ruwaptinpis, huk imapis chimpaptinpa chayananpi hinaspa pasananpipis, mana nima willay yanapaq riqch'ananyuqchu "kasqa rilatiwidad" nisqamanhina. Achka ruwaykunapi, yana husk'uqa allin yana kurku hinam llamk'an, mana k'anchayta rikuchisqanrayku. Chaymantapis, kurkuyuq pachapi kuwantum pampa ñasa icha yachayqa willan kanan pampakuna Hawking radiyasiyunta lluqsichisqanmanta, kikin ispiktru icha qhawanyuq yana kurkuwan huk ruphaywan waqlawmanta kikilawkunayuq wisnunman. Kay q'uñi kayqa chaskancha yana huchk'ukunapaq Kelvinpa hunukunamanta yapanan huknin, chayraykum astawantaqa mana chiqap qhawayta atikunchu.

## Pukyukuna
Andrias jiangxiensis

**Jiangxi hatun salamandra** (***Andrias jiangxiensis***) nisqaqa ancha hatun salamandra rikch'aqmi, China mama llaqtapi Jiangxi pruwinsyapi kawsaq.  *Andrias* género nisqapiqa sapallan china rikch'aqmi, genéticamente ch'uya sallqa runayuq kasqanmanta riqsisqa.

## Pukyukuna
Kicha pukyu

**Kicha pukyu**qa pukyu qillqa, mana rantinachu kanqa, tikraytapis atikun, musuqmanta rakinapaq. Rurukunaqa pukyuta, ruway qillqakunata, utaq rurupa kaqninkunata llamk'achinapaq atiyniyuq. **Kicha pukyu-qillqa** ruwayqa huk mana chawpichasqa llamp'ukaq wiñachiy rikch'aynin, kichasqa yanapanakuy kallpachaq. Kicha pukyu-qillqa llamp'ukaq wiñachina huk hatun kamachiynin wawqipanamisikuna ruway, pukyuta, planukuna, qillqakuna ima rurukunawan mana rantinachu kanqa tukuy runapaq. Llamp'ukaq kaqpi kicha pukyu-qillqa purinaqa qallarirqa huk kutichiy hina prupiyidad kamachi qillqapa limitasiyunninkunaman. Kay mudiluqa pruyiktukunapaq llamk’achisqa kachkan kayhinata kay kicha pukyu-qillqamanta allin tik-yachay kaqpi, chanta kichasqa qillqa tariypi hamp'ikuna tariypi.

## Pukyukuna
Open Broadcaster Software

**Open Broadcaster Software** (**OBS**) icha **OBS Studio** sutiyuqpis huk mana-rantina, kichasqa-qillqa, chaymanta chimpa-patapata wakichi qhawanapampa qhaway qhawanapaq, chaymanta kunan icha purichiyta ruwanapaq. Windows, macOS, Linux rakinapaq, BSD nisqapaqpis kan. OBS Pruyiktuqa Open Collectivehinaspa Patreon nisqa plataphurmakunapi qullqita tantaqu.

## Tukuy qhawariy
OBS huk mana rantina, kicha pukyu qillqa wakichi qhawanapampa qhawaypaq chaymanta kawsa purichiy icha kawsaq qatipanapaq. C/C++ kaqpi qillqasqa chaymanta Qt kaqwan ruwasqa, OBS Studio chiqa pacha hap'iyta, isina ruwayta, kawsay h'apiyta, khipuyta chaymanta willaykunata chaypi pacha qillqanakuy Prutukulu (inlish simipi: Real Time Messaging Protocol), HLS, SRT utaq RIST kaqninta qun. Widiyukunata mayqin RTMP-yanapakuqmanpis purichiyta atin, YouTube, Twitch, Instagram chaymanta Facebook kaqpipis.

Widiyu khipuy kaqpaq, OBS x264 transkhipuq kaqwan, Intel Quick Sync Widiyu, Nvidia NVENC chaymanta AMD Widiy Khipuy Llamk'ana kaqwan widiyu mayukunata H.264/MPEG-4 AVC utaq H.265/HEVC phurmatukuna khipuynapaq llamk'achiyta atin. AAC phurmatupi achka uyarinapaq takikunata khipuyta atin. Astawan yachaysapa llamk'aqkuna mayqin codecs chaymanta waqaychanakuna libavcodec chaymanta libavformat kaqpi kaqta akllayta atinku, utaq mayuta huk sapanchasqa FFmpeg URL kaqman lluqsichiyta atinku.

OBS Studio plug-inkuna yanapallantaq ruwayninta mast'arinanpaq.

## Pukyukuna
Qualcomm

**Qualcomm** huk Hukllachasqa Amirika Suyukunap achka mama llaqtayuq llamk'aynin, San Diego llaqtapi (California suyupi) umalliq wasiyuq, Delaware llaqtapitaq hukllachasqa. Chawpi-apaqkuna icha simikundukturkuna, llamphukaq, chaymanta qunakuna mana alamriyuq tik-yachaywan tupaq ruwan. 5G,4G,CDMA2000, TD-SCDMA chaymanta WCDMA kuyuchina willay kamachiykunaman ancha chani patintiyuq.

Qualcommqa 1985 watapi Irwin M. Jacobs sutiyuq runap huk suqta kamaqninkunawan kamarisqa karqan.

## Pukyukuna