open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Microsoft Designer

**Microsoft Designer** icha **Microsoft Ch'antaq** nisqaqa huk Microsoftpa t'iktuta ch'antay ruwachina wakichi Canvahina yanapakuy qutukawsay chawpin kaqpi qillqakuna, mink'akuykuna, **ruk'asqa** chaski panq'aku, t'uktuta chaymanta aswan ruwayta yanapasunki.

## Hawa t'inkikuna

* Microsoft Designer web p'anqa

## Pukyukuna
Ch'anta

T'ikrasqalla mana allinchasqa chayraykutaq artikuluqa mana chiqachu  

**Ch'anta** nisqaqa huk imayay icha llamk'ana ruranapaq icha huk rurana icha rurasqa ruranapaq icha chay planpa icha willaypa rurun prototipo, ruru icha rurasqa hinam. Ch'antay ruway rima, huk ch'anta ruwaypa puririynintam qawachin. Wakin kutikunapiqa, mana sut'i ñawpaq planoyuq imayaypa chiqan rurayninpas (ahinataq artesanía nisqapi, wakin ingenieriapi, codificación nisqapi, ch'anta gráfico nisqapipas) huk ch'anta ruway hinam qhawasqa kanman. Ch'antaqa wakin metakunata, harkaykunata ima hunt’ananmi; atinmi qhawariyta estética, funcional, económica, utaq sociopolítica nisqakunata; hinaspapas suyakunmi huk pachamamawan kuskachakunanpaq. ch'antakuna típico rikuchinakuna kanku arquitectura chaymanta ingeniería siq'ikuna, circuito diagramakuna, siray ruwaykuna chaymanta mana ancha hap'inapaq artefactokuna ahinataq negocio ruway modelokuna.

## Pukyukuna
Hawa Lunrun

**Hawa Lunrun** (Inlis simipi: Outer London) nisqaqa Lunrun minisipyukunap huñunpa sutinmi, Ukhu Lunrun nisqap muyuriqninpi huk siwi ruwaq. Ukhuwan Hawa boroughkuna kuska Lunrun, Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtap uma llaqtanmi.

## Lunrun kamachiypa kamachiynin 1963
Hawa Lunrun boroughkunaqa 1963 watapi Lunrun Kamachiqkuna kamachiywanmi sut'inchasqa karqan. 1965 watamanta 1990 watakama Ukhu, Hawa Lunrun boroughkuna aswan chikan kayninqa hawa boroughkuna llaqtapi yachay kamachiqkuna kasqanmi. Kamachiy kamachisqa Hawa Lunrun boroughkuna kanku:

* Barking and Dagenham
* Barnet
* Bexley
* Brent
* Bromley
* Croydon
* Ealing
* Enfield
* Haringey
* Harrow
* Havering
* Hillingdon
* Hounslow
* Kingston upon Thames
* Merton
* Newham
* Redbridge
* Richmond upon Thames
* Sutton
* Waltham Forest

## Pukyukuna
Ukhu Lunrun

**Ukhu Lunrun** nisqaqa Lunrun minisipyukunap huñunpa sutinmi, Hatun Lunrun llaqtap ukhu rak'inta ruwaq, Hawa Lunrunwan muyurisqataq. Wañuymanta qillqakunapi paqarimusqanwan, 1847 watapi yupaykunapaq huk suyu hinam takyasqa karqan, 1855 watamanta 1965 watakama llaqta kamachiypa suyunhinam llamk'achisqa karqan aswantaqa Lunrun Taripayt'aqahina icha ñawpaqtaqa Metropolitan Board of Works Area (llaqta mama) nisqa hina. Kunanqa iskay sapsi sutichaykunayuqmi. Ñawpaq kaqmi kamachiypa sut'inchaynin, Lunrun Kamachiqkuna kamachiypi 1963, 1 ñiqin ayriway killapi 1965 watapi kamachiyman yaykuq, chunka iskayniyuq Lunrun Ukhu boroughkunata hap'ispa, yaqa kaqllataq Lunrun Taripyat'aqawan, chay kikin pacha chinkachisqa. Iskay kaqtaq Kawsayllaqta Khipukamay Llamk'aywasi nisqap llamk'achisqan sut'inchayninmi, chunka hukniyuq kamachiymanhina Ukhu Lunrun boroughkunamanta iskaytaq kamachiymanhina Hawa Lunrun boroughkunamanta, chaymanta Lunrun llaqta.

### Lunrun kamachiypa kamachiynin 1963
"Ukhu Lunrun boroughkuna" nisqaqa 1963 watapi Lunrun kamachiqkuna kamachiywanmi sut'inchasqa karqan. Ukhu Lunrun boroughkunaqa kikin suyuta hap'irqan, Lunrun Taripayt'aqa nisqawan, chaymi chinkachisqa karqan kamasqa kasqankumanhina. Chinchay Woolwich nisqaqa huk mana kaqlla karqan, Lunrun Taripayt'aqa nisqap huknin kasqanrayku, ichataq huk Hawa Lunrun borough nisqap rak'inmi tukurqan.

Kamachiymanhina Ukhu Lunrun boroughkuna kanku:

* Camden
* Greenwich
* Hackney
* Hammersmith and Fulham
* Islington
* Kensington and Chelsea
* Lambeth
* Lewisham
* Southwark
* Tower Hamlets
* Wandsworth
* Westminster 

## Wak imaniykuna

## Pukyukuna
Saywiti

**Saywiti**, **Saywa** **Last'ayu, Saywa Mast'ara** icha **Saywa** **T'astara** (Kastilla simipi: Mapa) nisqaqa huk rikch'anachiy sanancha rukuchinam, wakin hallp'ap nipankunapura tinkuyninkunata aswanta kallpachaspa, ahinataq imakuna, suyukuna, icha rikch'ayninkuna.
Rimanakuy punqu

**Rimanakuy[[Antapunqu|punqu]]** icha **yawnaypunqu**qa (icha chatpunqu utaq chatbot, qallariyninpi Inlis simipi **chatterbot** sutikurqa) huk llamp'ukaq ruwachina wakichim, runap rimanakuyninta qillqa icha kunka t'inkiyninwan qatipayta munan, aswanta internetpi. "ChatterBot" simiqa qallariypiqa Michael Mauldinpa (ñawpa Verbot nisqap kamaqnin) 1994 watapi ruwasqanmi karqan, rimanakuy wakichikunata willanapaq. Kunan pacha chatbotkuna nisqaqa kapchisqa yachay (KY) nisqa llamk'anakunam, huk llamk'achiqwan rimayta purun simipi waqaychayta atin, chaymanta imayna runa rimaq masihina purinman chayta simulayta. Chayhina allwiyakamakunaqa sapa kutim ukhu yachaypa ispikturumninkunata, purun simi thatkichiypas llamk'achinku.

Kunanllaqa, kay pampaqa tukuyniqpi qhawachikuyta tarisqa OpenAIpa ChatGPTnin riqsisqanrayku, qhatiqninpi huk mit'anakuna Microsoftpa Bing Rimanakuyhina (mayqinchus OpenAI kaqpa GPT-4 kaqwan llamk'achkan) chaymanta Google kaqpa Bard kaqhina. Kayhina rikuchinakuna kayhina rurukuna ruwasqa kay qhipa ruwaymanta rikuchinku mast'asqa tiksichasqa hatun simi wallpamakuna kaqpi ruwasqa kachkanku chaymanta allin-allichasqa kanku chaymanta huk kanapi ruwanakuna utaq ruwanakunaman (kayhina runa rimayta simulaspa, chatbotkuna kaqpi). Chatbotkuna ruwasqa utaq ruwasqa kankuman astawan aswan huk urmakunaman kanapi chaymanta/utaq huk kanapi rimana-yuyachasqa chaskinanchakunaman chayanankupaq.

Huk hatun pampa maypi chatbotkunaa unaymanta llamk'achisqa kanku rantikuq qarana kaqpi chaymanta yanapakuypi, ahinataq imaymana laya sirma yanapaysiqkunawan. Kunallanraqmi, kuraq ruruchiqkuna imaymana llamk'aypampakuna llalliq, qhipa mirachikuq AI allwiyakamakuna llamk'achiyta qallarinku, aswan ñawpaq wiñariykunata chayhina kitikunapi kallpachanankupaq.

## Pukyukuna
Antañiqiq puklla

**Sapallap antañiqiq puklla**, **antañiqiq puklla** icha pisichasqa **PC puklla**, nisqaqa huk illari pukllam, sapallap antañiqiqpi (PC) pukllasqa, kuyuq rikch'a pukllap rikch'ayninpas. Imaniq ruwayninkuna kanku: aswan imaymana chaymanta ruwaqpa kamachisqan pukllay sinch'ikaq chaymanta llamp'ukaq; chaymanta sapsillaqa aswan hatun atiy yaykuypi, ruwaypi, kuyuq rikch'a chaymanta uyari lluqsiypi.
Karurimana puklla

**Karurimana puklla** icha **apaychana puklla** nisqaqa huk kuyuq rikch'a pukllam, aswanta apaychanapi pukllana. Kay rimaqa llapa pukllakunamantapas riman mayqin apaychana q'illaysapapipas pukllasqamanta, chaymanta apaychay karurimanamanta (tiksi karurimana icha yuyaysapa karurimana), tawllit, PDA makihap'ina puklla kunsula, apaychanapaq chawpin pukllachiq utaq t'iktuta yupana, llikayuq chaymanta mana llikayuq. Aswan ñawpaq riqsisqa pukllaqa huk apaychay karurimanapi karqan huk Tetris wakniraq Hagenuk MT-2000 q'illaysapapi 1994 watamanta.

## Pukyukuna
Kunsula puklla

**Kunsula puklla** nisqaqa huk rikch'akuq qutu kuyuq rikch'a pukllam, rikch'akunamanta, achka kuti t'uqyaykunamanta ruwasqa kuyuq rikch'a puklla kunsula, chaykunaqa karurikunapi icha chayman rikch'akuq uyari-kuyuq rikch'a llikachapi rikuchisqa, pukllaqpa llamk'achisqan. Kay kamayayqa aswanta ruwakun huk makiwan hap'ina q'illaysapawan kunsulaman t'inkisqa, kamayaq sutichasqa. Kamayaqqa sapsilla achka mukmuyuq chaymanta ñiqta Kamaqkunayuq kachkan ahinataq analogue joystick, sapakama huk munanayachi churasqa kanku qhawanapampapi rikch'akunawan t'inkinapaq chaymanta kamachinapaq. Kunsulapa qhawaynin, ruqyaqkuna, kunsula, kamaqninkunapas huk huch'uy imamanpas churasqa kanmanmi, makihap'ina pukllahina riqsisqa.
Pumani

**Pumani** huk Tawantinsuyumanta chunkanahina pukllana iskay runamanta pukllanaq. Kay puklla huk puma, chunka iskayniyuq llamayuq imawan pukllasqa.

## Pukyukuna
Richmond upon Thames

**Richmond upon Thames** (Inlis simipi: London Borough of Richmond upon Thames) Lunrun llaqtap uralan inti chinkaykuy chirunpi kaq Hawa Lunrunpa rak'inmi, Thamis mayup iskaynintin chirunpi Lunrun boroughpi sapallanmi. 1965 watapi kamasqa karqan, kimsa aswan huch'uy kunsiyukuna hukllachasqa kaptin, 1963 watapi Lunrun kamachiqkuna kamachiyninmanhina. Richmond upon Thames London Borough Council nisqap kamachisqanmi, chunka hisq'unniyuq boroughkunapim rak'isqa. Runakunaqa 198.019 runakunam, hatun llaqtakunataq Barnes, East Sheen, Mortlake, Richmond, Twickenham, Teddington, Hampton.

## Pukyukuna
Houseparty

**Houseparty** nisqaqa huk qutukawsay llikay qaranam karqan, chaymi huñupi kuyuq rikch'a rimanakuykunata atichirqan apaychanapi, hamp'arapipas. Ruwaqkuna huk willayta chaskirqanku mayk'aq masikuna internetpi kachkanku chaymanta qutu kuyuq rikch'a rimanakuypaq kachkanku. Chawpichasqapi, ruwaqkuna sapa rimanakuypi 60 minutumanta aswanta app nisqapi huñupi utaq hukmanta huk rimanakuypi pasarqaku. Life on Air, Inc. nisqawan 2016 watapi qallarirqan iOS, Android apaychanakunapi, macOS nisqapi, Google Chrome nisqapipas karqan. Sima Sistaniqa chay kuraq ruruchiqpa umalliqninmi, kuska kamaqninpas. Epic Games 9 ñiqin tarpuy killapi 2021 watapi Houseparty saqinanpaq tantiyasqanmanta willarqan, chay p'unchawpitaq app qhatukunamanta hurqurqan. 2021 watapi Pawqarwara killakama uraykachisqaña ruwaqkunapaq llamk'achkarqa.

## Pukyukuna
Dubai

**Lupay** icha **Dubai**qa (Arapi simipi: دبي,: *Dubayy*) Hukllachasqa Arapiya Imiratukunapi (UAE) aswan achka runayuq llaqtam, Thupayi Imiratup uma llaqtanmi, Hukllachasqa Arapya Imiritukunap 7 imiratukunanmanta aswan achka runayuq. XVIII pachakwatapi huk huch'uy challwaq llaqtahina kamasqa, llaqtaqa XXI pachakwatap qallariyninpi utqaylla wiñarqan karumanta purinapaq nisqapi, achhalayki nisqapipas, iskay ñiqin aswan pichqa-ch'askayuq tampu wasi, aswan hatun wasiyuq tiksimuyuntinpi, Burj Khalifa, 828 mitru (2.717 chaki) sayayniyuq.

## Kamachiqkuna

## Pukyukuna
Ispaqiti

**Ispaqiti** icha **Ispaqhiti** (Italya simipi: spaghetti) nisqaqa huk suni, llañu, sinchi, tiñiqihina pasta icha llukt'a. Chayqa huk Italyap ñawpaqmanta pacha wayk'uypa tiksi mikhunanmi. Huk pastakunahina, ispaqitiqa tiriyu kutasqamanta, yakumanta, wakin kutitaq witaminakunawan qiqllakunawan qhapaqyachisqa. Italyamanta ispaqititaqa sinchi-tiriyu simulinamantam ruranku. Yaqa llapanpim pastaqa yuraqllaña, chuyanchasqa hak’uta llamk'achikusqankurayku, ichaqa yapakunmanmi tiriyu hak’uta. *Spaghettoni* nisqaqa aswan rakhu rikch'aqmi, *ispaqitinitaq* aswan llañu rikch'aqmi. *[[Capellini sutiyuq runa|Kapillina]]* nisqaqa ancha llañu ispaqiti, wakin kuti rimaypi "killki chukcha pasta" nisqawan riqsisqa.

## Pukyukuna
Milanisya

**Milanisya** nisqaqa Pasiphiku mamaquchap uralan inti chinkaykuy waqtanpi, Usiyaniya hatunquchap huk huch'uy suyunmi. Inti chinkaykuy waqtapi Musuq Ñukinimanta inti lluqsimuy waqtapi Phiyi wat'akama,Arafura mamaquchatapas hap'in. 

## Pukyukuna
Nispiru

**Nispiru** nisqaqa kay rikch'aqkunap sapsi sutintam rimayta atin:
## Yurakuna

* 1

File:Mispeln.jpg|*Mespilus germanica* ruru
File:Eriobotrya japonica2.jpg|*Eriobotrya japonica* ruru
File:Chikoo.JPG|*Manilkara zapota* ruru
Pisantiyu

**Pisantiyu** icha **Pisantiyum** (Ñawpa Qiriyuqu: Βυζάντιον) nisqaqa kalasiku ñawpa pachapi ñawpa Qirisya llaqtam karqan, ñawpaq pachap tukukuyninpi Kunistantinupla sutiwan riqsisqa, kunan pachataq Istampul sutiwan. Pisantiyuqa 7 kaq pachakwatapi Kiristup ñawpan pachakwatapi Megara llaqtamanta Qiriyikurunakunap mitmasqanmi karqan, aswanta Qiriyiku simita rimaqmi karqan, 1453 watapi Utumanu qhapaq suyu atipanankama.

## Pukyukuna
Utumanu qhapaq suyu

**Utumanu qhapaq suyu**, wiñaykawsaypi, rimaypipas **Turkiya Qhapaqsuyu**, huk qhapaq suyum karqan 14 ñiqin pachakwatamanta 20 ñiqin pachakwatap qallariyninpi aswan Qulla-Anti Iwrupa, Kunti Asya, Chinchay Aphirikapi kamachikuq. XIII pachakwatap tukukuyninpi Anatulya suyup chinchay-kuntinpi Söğüt llaqtapi (kunan pacha Bilecik puruwinsiya) Turkoman ayllu umalliq Osman I sutiyuq runap kamasqanmi karqan. 1354 watamanta qhipaman, Utumanukuna Iwrupaman chimparqanku, Palkankunata atipaspataq, Utumanu beylik huk hallp'a pacvhayuq qhapaq suyuman t'ikrasqa karqan. Utumanukunaqa Pisantinu qhapaq suyuta tukurqan 1453 watapi Mehmed atipaqpa Kunistantinupla llaqtata hap'ispa.

## Pukyukuna
Kunti Papwa

**Kunti Papwa, Kunti Musuq Khiniya**, **Papwa**, **Inrunisya Musuq Khiniya**, **Inrunisya Papwa**, **Kunti Papwa Musuq Khiniya**, nisqaqa Ñukini wat'ap inti chinkaykuy, Inrunisya kuskanninmi. Chay wat'ataqa Papwa sutiwan sutichasqa kasqanraykum, chay suyutaqa **Kunti** **Papwa** (Inrunisya simipi: Papua Barat sutiyuqpas).

## Pukyukuna
Italia simikuna

**Italia simikuna**qa italia simi simitam, chaytaq mama llaqtap mama siminmi, kamachiy siminpi, suyu simipipas, hinallataq achka llaqta simikuna, suyu simikuna, yaqa llapanmi italya simi hina aswan hatun rumansi huñuman kapun. Yaqa llapan simikuna sapa kuti suyumantahina sutichasqa kanku huk qatiqpi rak'isqa kanku suyukunap kamachiy saywankunapi, huk kitimanta rimaqkuna huk suyu ukhupi sapsilla yachanku chay imakaqninakuna kikin wikniraqninkuta huknin huk qaylla kitikunamanta t'aqakuq.

## Ripanakuna
Italianu simikuna

**Italianu simikuna**qa Inru-Iwrupayu simi ayllumanta huk k'allmatam ruwan, ñawpaq riqsisqa qillqayukuqninkuna Italya yaqa wat'api ñawpaq waranqa watakunapi Kiristup ñawpan pachapi rimasqa karqan. Ñawpa rimaykunamanta aswan chaniyuq simiqa latin simim karqan, Ñawpaq Rumap kamachiy siminmi, manaraq kuskan pacha kachkaptin huk Italyanu runa llaqtakunata atiparqan. Huk italyanu simikunaqa ñawpaq pachakwatakunapim chinkarqan, rimaqnin Rumap qhapaq suyunman hukllachasqa kaptin, ima latin simimanpas t'ikrakuptin. Kimsa ñiqin pachakwatamanta pusaq ñiqin pachakwatakama, nina similla latin (ichapas huk kursiku simikunamanta simip tikrakuyninwan kallpachasqa) imaymana rikch'aqmi karqan rumanu simikunaman, kunan pacha Italianu simikunallam mama llaqtapi rimasqa, Qhispiq latin simipas kawsarqanmi.

## Pukyukuna
Taylor

*Elizabeth Taylor
*Robert Taylor
*Rod Taylor
*Samuel Taylor Coleridge
*Taylor Lautner
*Zachary Taylor
Phalistina mamallaqta

**Phalistina** (Arapsuyu simi: فلسطين *Filasṭīn*), tukrillamanta **Phalistina Mama Llaqta**qa (Arapsuyu simipi: دولة فلسطين) nisqaqa Asyapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Hirusalim llaqtam. Phalistina kachariy tantanakuy (OLP) nisqap kamachisqan, Cisjordania (Anti Hirusalin), Gaza Franjatapas hallp'anmi nispam nin, ichataq tukuy chay allpaqa 1967 watapi suqta p'unchaw awqanakuymanta pacha Israyilpa hap'isqanmi karqan. 1993–1995 watakunapi Oslo rimanakuykunap rurunraykum, kunan pacha Cisjordania 165 Phalistina kanchasqakunapi rak'isqa kachkan, chaykunaqa Phalistina Mamallaqta Kamachiy (PNA) nisqap huk kamachiyninpim kachkan; puchuqtaq, 200 Israyil llaqtayuq llaqtakunapas, Israyilpa hunt'asqa kamachiyninpim kachkan. Gaza Pak'i llaqtaqa Hamas nisqa islam nisqa awqaqkunap kamachisqanmi, 2007 watamanta pachataq Ihiptuwan Israyilwan unay pacha hark'asqa.

## Pukyukuna
Inru-iranu simikuna

**Inru-iranu simikuna** (icha **arinu simikunapas**) Inru-Iwrupiyu simi ayllup aswan hatun, aswan uralan inti lluqsimuy waqtapi kawsaq k'allmanmi. Chaykunapiqa 300manta aswan rimaykunam kachkan, yaqa 1.500 hunu rimaq runakunam rimanku, aswantaqa Urin Asyapi, Chawpi Antipi, Chawpi Asyapi wakin rak'ikunapipas.

## Pukyukuna
Johnson

*Dwayne Johnson
*Ellen Johnson-Sirleaf
*Glen Johnson
*Jack Johnson
*Jack Johnson (musician)
*Jimmie Johnson
*Lyndon Johnson
*Magic Johnson
*Robert Johnson
*Samuel Johnson
Chinchay Qirmanu simikuna

**Chinchay Qirmanu simikunaqa** Qirmanu simikunap kimsa k'allmankunamanta hukninmi - Inru-Iwrupiyu simikunap huk huch'uy ayllun — Kunti Qirmanu simikunawan, chinkasqa Anti Qirmanu simikunawanpas. Chay simi huñutaqa **Nurthiku simikunatapas**, Thanis, faroes, islanatha, Nuriqi simi, Suwiriqi simi yachaysapa runakunap runakunap aswan riqsisqa simip chiqan t'ikrayninmi.
Wilin

**Wilin, Pilin,** **Pitlin** icha **Pitlihin,** **Pitliqhim** (Arapya simipi: بيت لحم bayt lahm, Iwriyu simipi: בֵּית לֶחֶם *[[Kunan pacha hebreo simipi fonología|Bēṯ Leḥem]]*) nisqaqa Palistina mama llaqtapi, Cisjordania suyupi, yaqa  karum huk llaqtam Jerusalén llaqtaq uray ladonpi. Wilin suyup uma llaqtanmi, yaqa 25.000 runakunayuq. Llaqtap qullqichakuyninqa aswantaqa turistakunap purichisqanmi; turismo internacional nisqa Navidad muyuriqpi, Navidad p'unchawpipas aswan hatunmi, chaypin cristianokuna Iglesia de la Natividad nisqaman peregrinacionman haykunku, chaytan yupaychanku Jesuspa Nacesqan p'unchaypa kasqan. Llaqtapa wichay punkunpim kachkan Raquelpa sepulturan, chaypim bibliapi matriarca Raquel pampasqa kachkan. Israelpa Cisjordania hark'asqanrayku llaqta muyuriqpi kuyuyqa pisillam.

## Pukyukuna
Francisco

*Francisco Goya
*Francisco Bolognesi
*Francisco Javier
*Francisco Pizarro
*Francisco de Toledo
*Francisco Ferrera
*Francisco de Borja
*José Francisco Gómez
*Francisco de Quevedo
*Francisco del Castillo (jesuita)
*Francisco de Garaycoa
*Francisco Izquierdo
*José Francisco Cevallos
*Francisco de Paula Santander
*Francisco Morales Bermúdez
*Francisco Miró Quesada
*Francisco Macías Nguema
*Francisco García Calderón Rey
*Francisco Flores
*Francisco Laso
*Francisco del Rosario Sánchez
*Francisco Eguiguren
*Francisco Diez Canseco
*Francisco de Luna Pizarro
*Francisco García Calderón
*Francisco Madero
*Francisco Lombardi
*Francisco Sagasti
*Francisco Morazán
*Francisco de Miranda
*Francisco Requena
*José Francisco Montes
*Francisco Solano (santu)
*Francisco Franco
*Francisco Solano López
Miguel

*Miguel Grau
*José Miguel de Velasco
*Miguel Trauco
*Miguel de Cervantes
*Miguel Araujo
*Miguel Bosé
*Miguel Angel
*Miguel Hidalgo
*Miguel Ríos
*Miguel Rimba
*Miguel Alemán
*Miguel Malvar
*Miguel Chong Cáceres
*Miguel Ximénez
*Miguel Cabrejos
*Miguel Angel Torres
*Miguel Baca
*Miguel Matamoros
*Miguel Irízar
*Miguel de San Román
*Miguel Miranda
*Miguel Gutiérrez La Rosa
*Miguel d'Escoto
*Miguel Delibes
Nicolás

*Nicolás de Piérola
*Nicolás Lindley
*Nicolás Fuentes
*Nicolás Ayllón
*Nicolás de Ribera
*Nicolás de Arteta
*Nicolás Bravo
*Nicolás Arriola
*Nicolás Caputo
*Nicolás Avellaneda
*Nicolás Guillén
*Nicolás de Araníbar
García

*Alan García
*Álvaro García Linera
*Raúl García Zárate
*Charly García
*Felipe Nery García Zárate
*Elvira García y García
*Andy García
*Aurelio García
*Francisco García Calderón
*Andrés García
*Sara García
*Eddie García
*Miguel García
*Luis García Meza Tejada
*Ernesto García Calderón
*Atilio García
*Carlos García-Bedoya
*Manuel García
*José Antonio García Belaúnde
*María Lupita García
*Francisco García Calderón Rey
*Alberto García Aspe
*Federico García Hurtado
*Gabriel García Márquez
*Federico García Lorca
*Dida Aguirre García
*Ventura García Calderón
*Víctor Antonio Tenorio García
*José Uriel García
*Rosa García
Niwyi

**Niwyi** icha **Niwya**qa Urin Pasiphiku mama quchapi,  mama llaqtam Musuq Silantha suyupa wichay-inti lluqsimuy waqtapi. Niwi llaqtap allpanqa yaqa 261 t'asra kilumitru (101 sq mi)  chaymanta runankuna, aswanta Pulinisia, yaqa 1.600 2016 watapi. Niwiyi llaqtaqa Tunqa, Samuwa, Cook wat'akuna chawpipi kimsa kuchupim tarikun. Tunqa llaqtamanta 604 kilumitru wichay-inti lluqsimuy waqtapim kachkan. Chay wat'ataqa "Qhaqa" nispam sutichanku, chaytaq ñawpaqmanta pacha "Pulinisya qaqa" sutimantam hamun. Niwiyi llaqtaqa tiksimuyuntinpi aswan hatun mullu wat'akunamanta hukninmi. Kay wat'apa allpanqa iskay riparanapaq patayuqmi. Aswan hatun pataqa quchapatanpi puriq iskurumi qaqa pana rumimanta ruwasqam, chay islapa chawpinpi huk pampaqa yaqa 60 metro (200 metros) lamar quchamanta aswan hanaqmanmi chayan. Uray pataqa yaqa 0,5 mamaquchap patan mallma nisqa&nbsp;km (0,3 millas) anchoyuq, yaqa 25–27 mitru (80–90 mitru) sayayniyuq, urayman siqaspa mama quchawan huch'uy qaqakunapi tupan. Chay wat'ata muyuriqpi huk mullu aqupata, chay aquapatapi hatun p'akiyqa chawpi inti chinkaykuy quchapatanpim, uma llaqta Alofi llaqtap qayllanpi.

## Pukyukuna
Jupyter

**Yuyay wakichina Jupyter** nisqaqa huk kicha pukyu qillqa llamp'ukaqta, kicha kamachiykunata, achka wakichiy simikunapi ruwaypurakuq antañiqiy nisqapaq yanapakuykunata ruwanapaq llamk'aymi. IPythonmanta 2014 watapi Fernando Pérezwan Brian Grangerwan t'aqasqa karqan. Yuyay wakichina Jupyterpa sutinqa Jupyterpa yanapasqan kimsa hatun wakichiy simikunamanmi, chaykunaqa Julia, Python hinaspa R nisqakunam. Sutinpas riqsinapaq rikch'anpas Galileopa Pirwa (Inlis simipi: Jupiter) killakunata tarisqanmanta yupaychaymi, Galileomanta nisqa qillqa p'anqakunapi qillqasqahina. Yuyay wakichina Jupyter ruwasqa chaymanta yanapasqa ruwaypurakuq antañiqiy rurukuna Jupyter Notebook, JupyterHub, chaymanta JupyterLab. Jupyter nisqaqa NumFOCUS nisqap qullqiwan yanapasqanmi.

## Pukyukuna
Mayt'u

**Mayt'u** Liwrumanta rimanman sichus chayman chayrayqutaq qillqa mayt'u kanqa utaq mayt'u mat'uymanta rimayta munan chayqa chaypi ruway rimay k'uyuy icha q'ipiyhina kanman.
González

*Pedro González
*Felipe González
*José González Ganoza
*Manuel González Prada
*Cheíto González
*Teresa González de Fanning
*Pierino González
*Raúl González
*Rebeca González
*Juan Gualberto González
*Luis González Macchi
*Eulalio González
*Jorge Vargas González
*Edith González
*Domingo González
*Óscar González-Quevedo
*Luis Chávez y González
*Francisco de Paula González Vigil
*Diego González Holguín
Pérez

*Adolfo Pérez
*Ernesto Pérez
*José María Pérez de Urdininea
*Blas Pérez
*Gabriela Pérez del Solar
*Carlos Andrés Pérez
*Antonio Pérez
*Jorge Pérez
*Augusto Pérez Araníbar
*Dámaso Pérez Prado
*Benito Pérez Galdós
*Alfredo Pérez Rubalcaba
*Alan García Pérez
*Javier Pérez de Cuéllar
*Daniel Estrada Pérez
López

*Leonel Alexander Menacho López
*Hipólito Ruiz López
*Marga López
*Leopoldo López
*Alfonso López Michelsen
*Alfonso López Trujillo
*Adolfo López
*Ignacio López Tarso
*Gualberto Villarroel López
*Carlos Antonio López
*Francisco Solano López
*Andrés Manuel López Obrador
*Miguel López de Legazpi
*José López Portillo
*Rafael López Aliaga
*Juan López Fontana
*Enrique López Albújar
*Trini López
*Mijaín López
*Peter López
*Joaquín López Antay
*Eduardo López de Romaña
*Javier López
*Rafael Otero López
*Hugo López-Gatell Ramírez
*Mateo Martín López
*Carlos Huamán López
Jorge

*Jorge Quiroga Ramírez
*Jorge Sanjinés
*Jorge Basadre
*Jorge Córdova
*Jorge Alejandro Vargas Prado
*Jorge W. Ábalos
*Jorge Newbery
*Jorge Negrete
*Jorge Cafrune
*Jorge Jesus
*Jorge A.Lira
*Jorge Chávez
*Salvador Jorge
*Jorge Dintilhac
*Jorge Vargas
*Jorge Pardo
*Jorge Olaechea
*Jorge Valdano
*Jorge Burruchaga
*Jorge Marticorena
*Jorge Vinatea Reynoso
*Jorge Batlle
*Jorge Velarde
*Jorge Vargas González
*Jorge Bermúdez
*Jorge Luis Borges
*Jorge Amado
*Jorge Campos
*Jorge Pedreros
*Jorge Bolaños
*Jorge Oblitas
*Jorge Isaacs
*Jorge Manrique
*Jorge Pacheco Areco
*Jorge Góngora
*Jorge Guillén
*Jorge Oñate
*Jorge Holguín
*Jorge Ramírez Cardozo
*Jorge Sampaio
*Jorge Madueño
*Jorge Rivero
*Jorge Vargas Ramírez
*Jorge Chiarella
*Jorge del Castillo
Mario

*Mario Tebes
*Mario Almada
*Mario Conejo Maldonado
*Mario Götze
*Mario Vargas Llosa
*Mario Lopez
*Mario Kempes
*Mario Yepes
*Mario Molina
*Mario Mandžukić
*Mario Lanza
*Mario de Candia
*Mario Benedetti
*Mario Puzo
*Mario Moreno
*Mario Florián
*Mario Bunge
*Mario de las Casas
*Mario Cavagnaro
Google Colaboratory

**Google Colaboratory** icha **Google Colab**qa huk Googlepa phuyupatapi llamk'aq Jupyter Notebook muyuriq pachan.

## Hawa t'inkikuna

* Google Colab webp'anqa

## Pukyukuna
Alphabet Inc.

**Alphabet Inc.** ñisqaqa Hukllachasqa Amirika Llaqtakunamanta marka markapi llamk'aq tiknulukya huch'uykunayuq hap'iq wakinakuymi, Mountain View, California suyupi umawasiyuq.

## Pukyukuna
KFC

**KFC** (aswanta riqsisqapas ñawpaqmanta pacha **Kentucky Fried Chicken** sutiwan) huk Hukllachasqa Amirika Mamallaqtakuna utqaylla mikhuy mikhuna wasikuna siq'i, Louisville llaqtapi, Kentucky suyupi umalliq wasiyuq, wallpa rawk'asqamanta yachaq. Tiksimuyuntinpi iskay ñiqin hatun mikhuy wasi siq'i (rantiywan tupusqa hina) McDonald's nisqamanta qhipaman, 22.621 tarikuykunayuq pachantinpi 150 mama llaqtakunapi 2019 watapiqa. Kay siq'iqa Yum! Brands, huk mikhuy wasi llamk'ay, Pizza Hut, Taco Bell siq'ikunatapas kapuynin.

## Pukyukuna
Starbucks

**Starbucks Corporation** nisqaqa huk Hukllachasqa Amirika Mamallaqtakunamanta achka kawsayllaqtachasqa kaphiy wasikuna, kankachina wasikuna imap waskharnin, Seattle llaqtapi (Washington suyupi) umalliq wasiyuq. Tiksimuyuntinpi aswan hatun kaphiy wasikunam.
Range Rover

**Range Rover** nisqaqa 4x4 hunt'a sayayniyuq sumaq SUV nisqa Land Rover nisqap rurasqanmi, Jaguar Land Rover nisqap huk irparinwan ura-irparinmi. Range Rover nisqa siq'i nisqaqa 1970 watapi British Leyland nisqap qallarichisqanmi karqan, kunantaq pichqa kaq mirayninpiñam kachkan.
Yuquslawya qhapaq llaqta

**Yuquslawya qhapaq llaqta** (Sirpu-hurwat simipi: *Kraljevina Jugoslavija* / Краљевина Југославија; Isluwinu simipi: *Kraljevina Jugoslavija*) nisqaqa Qulla-anti, Chawpi Iwrupapi huk suyum karqan, 1918 watamanta 1941 watakama. 1918 watamanta 1929 watakamaqa, **Sirpiya, Hurwatsuyu, Isluwinukunap qhapaq llaqtan** (Sirpu-hurwat simipi:  *Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca* / Краљевина Срба, Хрвата и Словенаца; Isluwanu simpi: *Kraljevina Srbov, Hrvatov in Slovencev*), ichataq "Yuquslawya" (kikinlla "Qulla Islawukunap allpan") nisqaqa rimaypi sutinmi karqan, paqarimusqanrayku. Mamallaqtap kamachiy sutinqa 3 ñiqin chakra yapuy killapi 1929 p'unchawpi Qhapaq apu Aliksanthur I kaq sutiyuq runap "Yuquslawya qhapaq llaqta" nisqamanmi t'ikrarqan.

## Pukyukuna
Pupusa

**Pupusa** (Nawat simipi: *kukumutzin*) nisqaqa Salwathurmanta, Hunrurasmantapas rakhu kankay p'allta turta icha llañu t'anta, sara hak'uwan icha llaru hak'uwan ruwasqa, Kulunsuyupi, Winisuwilapi aripaman rikch'akuq. Salwathur suyupiqa suyu mikhunam rimarisqa, chaymi huk p’unchaw hukakana chayta raymichanapaq. Yaqa llapanpim huk utaq achka imawan huntasqa, chaykunaqa kanmanmi kisu (ahinataq *[[Quesillo|kisillu]]* utaq *[[Fernaldia pandurata nisqa|luruku kisu]]* runtuyuq), *[[Chicharrón|chicharun]]*, lakawiti utaq khutichisqa hawas. Chayqa *[[Curtido sutiyuq runa|curtido]]* (huk haya puquchisqa kulis slaw) nisqawan ch'illtu salsawan kuskam, ñawpaqmantapacha makiwan mikhukun.

## Pukyukuna
Kuka mati

**Kuka shay**, **Iskay kuka mati** nisqapas, huk quramanta chay (kurku kamaykuy), kuka yurap q'uñi icha ch'akisqa raphinkunawan ruwasqa, Urin Awya Yalapi wiñaq. Chaytaqa ruwanku kuka raphita unuman challpuspa icha chay bolsata rupha yakuman challpuspa. Chay chaytaqa aswanta mikhunku Antikuna urqukunapi, aswantaqa Arhintina, Puliwya, Kulunsuyu, Ikwathurpi aswantataq Piruw suyupi, chaypi tukuy suyupi mikhukun. Q'umir q’illu llimp’iyuq, llamp’u k’arak misk'ikanayuq, Q'umir shay nisqaman rikch’akuq, aswan orgánico misk’iyuq.

## Pukyukuna
Aripa

***Aripa*** nisqaqa huk rikch'aq mikhunam, sara ñut'u masamanta hunt'asqa hunt'achisqa, Urin Apya Yalapi wichay suyupi mikhusqa, manaraq Kulunsuyu pachamanta pacha, aswantataq Kulunsuyup, Winisuwilap wayk'unankunapi riqsisqa, ichataq Puliwya, Panama, wak suyukuna wayk'unakunapipas tarikun.

## Pukyukuna
Tumblr

**Tumblr** (**tumblr**hina istilisasqa) nisqaqa huk microblogging, qutukawsay llikay web k'itim, David Karp sutiyuq runap 2007 watapi kamasqan, kunantaq Hukllachasqa Amirika Mamallaqtakuna Automattic nisqap kapuyninmi. Qaranaqa ruwaqkunata achka chawpinniyuq chaymanta wak wainanata huk pisi-ñanhina blog kaqman churayta saqin. Ruwaqkuna huk llamk'achiqkunap blogkunata qatiyta atinku. Bloggerkunapas blogninkutam sapallankumanta ruwayta atinku. Bloggerkunapaq, achka web k'itip ruwayninkuna "dashboard" chawpin uyamanta yaykusqa. 2023 wata Pawqar waray killapi Tumblrqa 572 hunumanta aswan blogkunatam chaskikun.

## Pukyukuna
Flickr

**Flickr** nisqaqa huk Hukllachasqa Amirika Mamallaqtakunamanta rikch'akuna quy, kuyuq rikhc'akuna quy ima qaranam, chaymanta huk internetpi ayllu, Kanatapi kamasqa, Hukllachasqa Amirika Mamallaqtakunapi umalliq wasiyuq. Ludicorp nisqap kamasqanmi karqan 2004 watapi, amawta, puruhisyunal lantiqillqa hap'iqkuna ancha riqsisqa ñanmi karqan, hatun sut'iyuq lantikunata chaskinankupaq. Achka kutim ch'anta kayninta t'ikrarqan, 20 ñiqin ayriway killa 2018 watapi SmugMug nisqap kapuyninmi karqan.

## Wiñaykawsay
Yahoo! Ludicorp, Flickr imatawan rantirqan 20 ñiqin ayamarq'a killa 2005 watapi. Chay rantikuyqa 22 hunumanta 25 hunukama qullqita qusqanmantam willakun. 26 ñiqin inti raymi killapi 2005 watapi 2 ñiqin inti raymi killapi 2005 watapikama, llapa willaykunata Kanatapi qaraqkunamanta Hukllachasqa Amirika Suyukunap qaraqninkunaman astasqa karqan, chaymanta llapa chaymanta lluqsiq willaykunaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunap federal kamachiyninman tukurqan. 3 ñiqin qhulla puquy killapi 2007 watapi Yahoo! willakurqa Yahoo! Photos 20 p’unchay Quya raymi killa 2007 watapi wisq’akunan karqan, chay qhipamantaq llapa lantikunata chinkachinanku karqan; ruwaqkunata kallpachasqaku Flickr nisqaman astakunankupaq. Flickr willakurqa "Old Skool" kaqpi kaqkuna (pikunachus manaraq Yahoo! rantiy kachkaptin hukllawakurqanku) yupayninkuta huk Yahoo! suticha 15 ñiqin ayamarq'a killapi 2007 watapi chay qaranata llamk'achiytahinalla ruwananpaq. Kay kuyuyqa wakin llamk'achiqkunap k'amisqanmi karqan.

## Pukyukuna
Oppo

**Guangdong Oppo Mobile Telecommunications Corp., Ltd**, **OPPO** sutiwan llamk'achispa, nisqaqa Chuwnamanta rantikuqpaq illari yachaykuna ruwaqninmi, Dongguan llaqtapi, Guangdong suyupi umalliq wasiyuq. Hatun rurukunap llikankunaqa yuyaysapa karurimana, yuyaysapa apaychanakuna, uyarina apaychanakuna, kallpa qullqi waqaychanakuna, wak illari rurukuna ima.

Willakunku BBK Electronics kaqwan t'inkisqa kasqanmanta, chay kuraq ruruchitaq tukrilla kayta mananchan.

## Pukyukuna
Asus ZenFone

**Asus ZenFone** nisqaqa huk Android karurimanakunam, Asus nisqap ch'antasqan, qhatusqan, ruwasqanpas sinrucha. Miray-ñawpaq kaq ZenFonekuna 2014 watapi Consumer Electronic Show nisqapi Las Vegas llaqtapi, Nevada llaqtapi willasqa karqan. Imaymana rikch'aqkuna huk Intel Atom, Qualcomm Snapdragon, MediaTek ima sinrucha ruwaqkunawan kallpachasqa. Wakin ZenFone kaqpipas Zen UI, huk Asus kaqmanta ruwaqpa chawpin uyun.
Institute of Electrical and Electronics Engineers

**Institute of Electrical and Electronics Engineers** (**IEEE**) nisqaqa 501(c)(3) tukuyakuq tantanakuymi, illari k'illikachay, pinchikilla k'illikachay, huk chaywan tinkuq yachaykunapaqpas, Musuq York llaqtapi llamk'ana wasiyuq, Piscataway llaqtapi llamk'ana wasiyuq, Musuq Jersey llaqtapi. IEEE nisqap llamk'ayninqa *runap allinninpaq allwiyata ñawpaqman purichiymi*. IEEE nisqaqa 1963 watapi American Institute of Electrical Engineers nisqap, Institute of Radio Engineers nisqap hukllanakuyninmantam kamasqa karqan.

## Allwiyasqa kurkukuna

* IEEE Aerospace and Electronic Systems Society
* IEEE Antennas & Propagation Society
* IEEE Broadcast Technology Society
* IEEE Circuits and Systems Society
* IEEE Communications Society
* IEEE Electronics Packaging Society
* IEEE Computational Intelligence Society
* IEEE Computer Society
* IEEE Consumer Technology Society
* IEEE Control Systems Society
* IEEE Dielectrics & Electrical Insulation Society
* IEEE Education Society
* IEEE Electromagnetic Compatibility Society
* IEEE Electron Devices Society
* IEEE Engineering in Medicine and Biology Society
* IEEE Geoscience and Remote Sensing Society
* IEEE Industrial Electronics Society
* IEEE Industry Applications Society
* IEEE Information Theory Society
* IEEE Instrumentation & Measurement Society
* IEEE Intelligent Transportation Systems Society
* IEEE Magnetics Society
* IEEE Microwave Theory and Techniques Society
* IEEE Nuclear and Plasma Sciences Society
* IEEE Oceanic Engineering Society
* IEEE Photonics Society
* IEEE Power Electronics Society
* IEEE Power & Energy Society
* IEEE Product Safety Engineering Society
* IEEE Professional Communication Society
* IEEE Reliability Society
* IEEE Robotics and Automation Society
* IEEE Signal Processing Society
* IEEE Society on Social Implications of Technology
* IEEE Solid-State Circuits Society
* IEEE Systems, Man, and Cybernetics Society
* IEEE Technology and Engineering Management Society
* IEEE Ultrasonics, Ferroelectrics, and Frequency Control Society
* IEEE Vehicular Technology Society


### Allwiyasqa taripaykuna

* IEEE Biometrics Council
* IEEE Council on Electronic Design Automation
* IEEE Nanotechnology Council
* IEEE Council on RFID
* IEEE Sensors Council
* IEEE Council on Superconductivity
* IEEE Systems Council


## Hawa t'inkikuna

* IEEE Webp'anqa

## Pukyukuna
Camden Town

**Camden Town**, sapa kuti **Camden** nispa pisichasqa, London Borough of Camden nisqapi huk suyum, yaqa  wichaypi Charing Cross.  Ñawpa pachamanta Middlesex llaqtapi, kay llaqta k'uchu kamachiypa chawpinmi, Lunrun Musika nisqapipas riqsichisqa, Hatun Lunrun llaqtapi 34 hatun chawpikunamanta hukninmi.
Camden (Lunrun borough)

**Camden** (Inlis simipi: London Borough of Camden) nisqaqa huk Lunrun boroughmi, Ukhu Lunrun llaqtapi. Camden Town Hall, Euston ñanpi, 1.4 mi (2,3.) nisqa km) wichaypi Charing Crossmanta. Kay llaqta k'uchuqa 1 ñiqin ayriway killapi 1965 p'unchawpi ñawpaq Hampstead, Holborn, St Pancras boroughkunap suyunmantam kamasqa karqan —chaykunaqa kuska, manaraq chay p'unchaw kachkaptin, ñawpaq pacha Lunrun taripayt'aqap huk rakinmi karqan.
Microsoft Excel

**Microsoft Excel** nisqaqa Microsoftpa ruwasqan yupay p'anqam, Windows, macOS, Android, iOS, iPadOS nisqapaqpas. Yupay icha yuparpay atiykunata, t'iktuta ruwallakunata, pivot tawllakunata, chaymanta huk makru wakichiysimita Visual Basic for Applications (VBA) sutiyuqta rikuchin. Excel Microsoft 365 q'ipi llamp'ukaq kaqmanta ruwan.

## Kaqninkuna
Pawa

**Pawa** icha **Wallpay** nisqaqa imayaypi icha llikachapi, icha chay hina organizasqa imayaypi icha llikapi hukllachasqa elementokunap churakuyninmi, tantanakuyninmi. Material pawakuna nisqakunaqa runap rurasqan imakunam, ahinataq wasikuna, makinakuna, pachamamapi kaq imayaykunapas ahinataq kawsaq kawsaqkuna, qiqllakuna, q'illaykuna. Abstracto nisqa pawakunaqa antañiqiq hamut'aypi, musiku nisqapipas willaypa pawankunatam churan. Ruwaypa layakunaqa huk hierarquía (hukmanta achka tinkiykuna cascada), achka-achka t'inkikunayuq llika, icha huk rejilla nisqa, espaciopi vecino kaq componentekunapura tinkiykuna rikuchiq.

## Chaqnana-apaq

## Kawsay yachaymanta

## Chaqllisinch'imanta

## Yupay yachaymanta

## Takimanta

## Willaku

## Pukyukuna
Ripusa

**Ripusa** nisqaqa huk sanu asukar, k'illimsayaku nisqapas, C5H10O5 nisqa molecular hurmulayuq, H−(C=O)−(CHOH)4−H nisqa chiru rikch'ayniyuq. Naturalmente-ocurrente nisqa forma, .   -ripusa, nisqaqa ribonucleótidos nisqap huk rakinmi, maymantam ARN rurakun, chayraykum kay chaqrusqaqa necesario codificación, decodificación, regulación, genes expresión nisqapaqpas. Huk estructural análogo nisqayuqmi, desoxiripusa nisqa, chaytaq ADN nisqap kaqlla ancha chaniyuq kaqninmi.   -ripusa nisqaqa mana natural asukarmi, ñawpaqta Emil Fischerwan Oscar Pilotywan 1891 watapi wakichisqa 1909 watapiraqmi chayta reqsirqanku Phoebus Levenewan Walter Jacobswan   -ripusa nisqaqa huk purun rurum karqan, Fischerpa Pilotypa rurunpa enantiómero nisqa, nucleico nisqap ancha chaniyuq k'apayninpas. Fischerqa "ripusa" sutitam akllarqan, huk asukarpa sutinpa huk chikan musuqmanta churasqa kaptin, arabinosa, chaymanta ripusa nisqaqa 2' karbunpi epímero nisqa; iskaynin sutikunaqa tupallantaqmi goma árabe nisqawanpas, chaymantan ñawpaqtaqa arabinosa nisqataqa t’aqarqanku, chaymantan prepararqanku   -ripusa nisqa.

## Pukyukuna
Citymapper

**Citymapper** huk llaqtapaq puriypaq ruwachina wakichi chaymanta saywiti ruway qarana mayqinchus apaykachana akllanakunata rikuchin, aswanta kawsaq pachawan, mayqin iskay k'itikunapura yanapasqa llaqtapi. Llapan llaqtakunapi purinapaq willakutam huñun, puriy, iskaymuyupi puriy hinaspa purichiy, llaqtapaq apaykachanakunamantapas. Yanqalla llamk'aqkunaman, chaymanta huk apaykachana app kaqwan yanapasqa q'illaysapakunapi kayhina karurimanakuna, chaymanta huk Internet webk'itiwan.

Ukhupi kaq willakuqa imaymana pukyuta aysasqa kanku, kicha willakumanta (aswanta GTFS-willañiqikuna apaykachana kamachiqkunap qusqan) chaymanta llaqta t'ikray kamachiqkunamanta. Wakin willakuykunaqa ruwaqpa ruwasqan utaq llaqtapi llamk'aq runakunap huñusqan.

Citymapperqa 2011 watapi Lunrun llaqtapi qallarirqan. Iskay kaq llaqtanqa Musuq York llaqtan karqan. 2020 wata Chawawarki killapin 58 llaqtakunapi, hatun llaqtakunapipas puriykunata qhawarirqanku. Citymapper nisqaqa Azmat Yusuf sutiyuq ñawpaq Google llamk'aqpa kamasqanmi, payqa Citymapper nisqap CEO nisqapas llamk'achkan.

Qhapaq Raymi killa 2019 watapi chay app huk ruwayta yaparqa mayqinchus llamk'achiqkunata huk "utqaylla" ñanta utaq "hatun ñankuna" akllayta saqin mayqinkunachus pisi k'anchayniyuq k'itikunata karunchakunku.

2023 watamanta, kuraq ruruchiqa 50 hunumanta aswan llamk'aqkunaman 100 llaqtakunapi yanapakuyninkunata qun.

## Pukyukuna
YouTubeyaq

**YouTubeyaq, YouTubechaq, YouTube ruwaq** icha **YouTuber**qa huk internetpi runa icha sunquyachiq, kuyuq rikch'akunata kuyuq rikch'a-riqsichinakuy patapata YouTubepi ruwaq, sapan YouTube kanalninkupi churaspa. Kay simiqa ñawpaq kutita Inlis simipi 2006 watapi llamk'achisqa karqa.

## Sunquyachiy

## Pukyukuna
KSI

**Olajide Olayinka Williams** "**JJ**" **Olatunji**qa (19 ñiqin qhapaq raymi killa 1993 watapi paqarisqa), **KSI** (ñawpaq **KSIOlajideBT**) sutiyuq llamk'aypi riqsisqa, huk Inlispampamanta YouTubeyaq, rapyaq, ñuk'anakuq. Payqa Piritañamanta YouTube tantanakuyninpa huknin kamaqninmi, Sidemen sutiyuq runap wankurisqam. Payqa Misfits Boxing nisqap umalliqninmi, Prime Hydration, XIX Vodka nisqap, Sides sutiyuq mikhuywasi waskhar nisqap kuska kapuqninpas.
Xiaomi

**Xiaomi Corporation** (Chunwa simipi: 小米), **Xiaomi** sutiwan riqsisqa, **Xiaomi Inc.** sutiwan qillqakamachisqa, huk Chunwamanta ch'antaq chaymanta makikamaq suksuq illarikuna chaymanta chaywan tinkuq llamp'ukaq, wasi q'illaysapakuna, wasi imakuna. Huawei qhipanpi, iskay kaq hatun ruwaq karurimana kaqmanta kay pachapi, aswan achkan MIUI Ruwaq chawpin uya kaqpi purin, mayqinchus Android llamk'aykuna llikachapi sayasqa kachkan, Chay kuraq ruruchiqa 338 kaqpi kachkan chaymanta aswan musuq kuraq ruruchi ''Fortune'' Global 500 kaqpi.

## Pukyukuna
Anker Innovations

**Anker Innovations Co., Ltd**, **Anker**manata aswan riqsisqa, nisqaqa Chunwamanta illarikunata makikamaqmi, Changsha, Hunan, Chunwa llaqtapi tiyaq. Kuraq ruruchip rurunkuna karurimana q'ipiqkuna, power bankkuna, ninri uyarinakuna, uma uyarinakuna, ruqyaqkuna, willaku hubkuna, 3D ch'ipichinakuna, chuchuy yawirkakuna, achkinakuna, qhawanapampa hark'akuqkuna ima, huk rurukuna ukhupi.

## [[Irpari|Irparikuna]], rurukuna ima
Anker power bankkunata, chuchuy yawirkakunata, pirqa chuchu tinkurpachiqkunata, kallpa llik'ikunata, USB hubkunata, achkinakunatapas Bolder ura-irpari nisqapi ruwan. Soundcore Bluetooth ninri uyarinakuna, uma uyarinakuna, ruqyaqkuna ima ruwan. Eufyqa wasipi yuyaysapa q'illaysapakunata, hark'akuy q'illaysapakunatapashmi ruwan. Nebula nisqaqa apaychanapaq kuyuq rikch'a lliplliqkunatam ruwan. Roavqa antawakunap aksisuryu nisqankunatan ruwan. Zolo nisqaqa Soundcore sutiyuq irparip ñawpaqninmi karqan. KARAPAX ruwarqa karurimana ch'uspakunata.

## Lanti tawqa

File:Anker-PowerPort-40W-5-Port-USB-Ladegeraet.2.jpg|Anker PowerPort, huk utqaylla USB q'ipiq 5 portniyuq
File:AnkerAstro.jpg|*Anker Astro*, huk apaychay kallpa hallch'aq q'ipiq 2011 watapi kacharichisqa
File:Anker SoundCore interactive speaker display at a Walmart in Gillette, Wyoming.jpg|Huk Anker SoundCore ruwaypurakuq ruqyaq rikuchina

## Pukyukuna

## Hawa t'inkikuna

* Tukri webk'iti
* Anker Oman Tukri webk'iti
Antikuna runa

**Antikuna runa**, **Antikunaruna** icha **Antiruna** (Kastilla simipi: persona andina) huk Antikunamanta runa kaq.
Freddy Mamani (wasimusikaq)

**Freddy Mamani Silvestre** (1 ñiqin inti raymi killapi 1971 watapi paqarisqa) runaqa Puliwyamanta runa kikinmanta yachachikuq wasimusikaqmi, Musuq Antikunakaq Wasimusika wasichakuy rikch'ayninta wiñachisqanmanta riqsisqa. Paypa llamk'ayninqa aswanta tinkun El Alto llaqtawan, musuq qutukawsay layawan, wichayman puriq Puliwyamanta yuriqikunawan.

Mamaniqa Catavi llaqtapi paqarisqa, San Andres Kuraq Yachay Suntur nisqapi, Universidad Boliviana de Informatica nisqapipas lisinsiyatura nisqakunata chaskirqan.

Mamanip wasichay rikch'ayninmanta rimaspaqa, "Puliwya suyupi Antikuna Wasimusika" nisqa qillqaq Italyamanta wasimusikaq Elisabetta Andreoli sutiyuq warmim huk kuti sut'incharqan "wakin rikch'aykunataqa Antikuna kapchiymanta hurqusqa" nispa. Tiwanakumanta runakunaqa huk qutu llaqtay simitam rikch'ayninpi llamk'achirqanku: away, raqch'i ruway, wasimusika thuñiy ima. Mamaniqa chakanawanmi, pampakunap ch'iqan yuxtaposición nisqawan, iskaychaywan, kutikutiywan, p'alta muyuwan, chaymi tukuy kaykunataqa istilisaymanta yuyanchaman tukuchin, chaymi pukyun."

## Pukyukuna
Wasimusika

**[[Sumaq wasichay kamay|Wasimusikay]]** nisqaqa runakunap llamk'ayninpaq, wasipaq wasikunata, huk wasikunatapas ruwaspa, ruranapaq kapchi, yachaymi.

**Wasimusika, Wasirpa** icha **Wasicha** nisqapas kaykunatam qawarinman:
Arapisuyu Yaqa wat'a

**Arapisuyu Yaqa wat'a** icha **Arapya Yaqa wat'a** (Arapsuyu simipi: شِبْهُ الْجَزِيرَةِ الْعَرَبِيَّة, *shibhu l-jazīrati l-ʿarabiyyah*, "**Arapisuyu Yaqa wat'a**" utaq جَزِيرَةُ الْعَرَب, *jazīratu l-ʿarab*, "Arap runap wat'an") icha **Arapya**, Chinchay Asyapi huk yaqa wat'am, Aprikapi wichay-inti lluqsimuy waqtapi Arapya Mast'api. 3,237,500 km^2 (1,250,000 sq mi)pi, Arapya wat'aqa Tiqsimuyuntinpi aswan hatun wat'am. **Arapya mama llaqtahinapas** riqsisqam.

## Pukyukuna
Mast'a tiktunikukuna

**Mast'a tiktunikukuna** (Qhipa Latin simimanta: tectonicus, Ñawpa Qirisya simimanta: τεκτονικός "wasichaq", Kastilla simipi: tectónica de placas) nisqaqa tukuypaq chaskisqa hamut'ay ñasam, Tiksimuyup lithusmuyu nisqapi achka hatun **mast'a tiktunikukuna** kasqanmanta, chaykunaqa yaqa 3.4 waranqa hunu wata ñawpaqmantaraqmi pisi pisimanta purichkanku. Kay wallpamaqa *[[Continental nisqapi puriy|continental drift]]* nisqa yuyaywanmi hatarichin, chay yuyayqa XX pachakwatap ñawpaq chunka watakunapi wiñasqa. Kay mast'a tiktunikukuna tiksimuyu hamut'aqkunap llapanpi chaskisqanmi hamurqan, 1960 wata chawpimanta tukukuykama mamaquchapa patanpi mast'arikuynin chaninchasqa kaptin.

## Pukyukuna
Ilinika

**Ilinika** icha **Qiriyiqu** (Kastilla simipi: griego)

Kaykunatachus mask'ayta munanki:

* Ñawpa Ilinikasuyu
* Ñawpa Ilinika simi
* Ilinika simi
* Ilinikasuyu
Sayana

**Sayana, Tiyana** icha **qhispina** (Kastilla simipi: estación, parada) kaykunata qhawarinman:

Kaynaku, phaskana (Terminal), samana
Lenovo

**Lenovo Group Limited**, achka kuti **Lenovo**man pisichasqaqa (Chinusimipi: 联想; pinyin: *Liánxiǎng*) Hong-Kongpi tiyaq Hukllachasqa Amirika Llaqtakuna-Chinusuyumanta marka markapi kaq tiknulukya kurpurasyunmi.

## Pukyukuna
Honor (irpari)

**Honor** nisqaqa huk yuyaysapa karurimana irpari achka runakunam, huk mamallaqtap llamk'ayninpa kapuyninmi, Shenzhen llaqtap munisipyu kamachiyninpa kamachisqan. Ñawpaqtaqa Huawei Technologies nisqap kapuyninmi karqan. Honor yuyaysapa karurimanakunata qun, ichataq tawllitkunata, churanapaq allwiyakamakunatapas lluqsichirqan.

## Pukyukuna
Karu

**Kuru** icha **Tili** (tele) ñawpaq k'askachiyniyuq kaqkunata qhawayta atinman:

* Karurikuna
* Karuqhawana
* Karurimana
Lingua Franca Nova

**Lingua Franca Nova** (**LFN** o **elefen**) nisqaqa George Boeree sutiyuq runapa rurasqan simim.

Simi kamachiy nisqanqa, latin simipi kriol simi jina, sinch'ichasqa, ichaqa natural simi jina, sut'inchasqa.

## Riy
* Novial simi
* Ido simi
Wathalupi

**Wathalupi** (Wathalumanta Kiriwllu Ransis simi: *Gwadloup*, IPA: [ɡwadlup]) nisqaqa Kariwi mama llaqtapi huk wat'akuna, hawa mama quchap suyun, Ransiyap suyunpas. Tawa runayuq wat'akunamantam ruwasqa — Basse-Terre, Grande-Terre, Marie-Galante, La Désirade, iskay tiyasqa Îles des Saintes — hinallataq achka mana runayuq wat'akunamanta, phanchaykunamantapas. Antiwa Parputha imawan Montserrat llaqtap uralanpi, Thuminika allyunaku nisqap uralanpi . Chay suyup uma llaqtanqa Basse-Terre, Basse-Terre wat'ap uralan inti chinkaykuy waqtanpi tarikun; ichaqa aswan achka runayuq llaqtaqa Les Abymes llaqtam, hatun llamk'ana wasitaq qaylla Pointe-à-Pitre, iskaynintin Grande-Terre wat'api tarikun. 2019 watapi 384.239 runayuqmi karqan.

## Pukyukuna
Yithish simi

**Yithish simi** icha **Yithis simi** (ייִדיש, יידיש or אידיש, *yidish* utaq *idish*, 'Huriyu'; ייִדיש-טײַטש, *Yidish-Taytsh*, 'Hiriyu-Aliman') nisqaqa huk Anti Qirmanu simim, wiñaykawsaymanta Askenazi Huriyukunap rimasqan. 9 kaq pachakwatamanta Chawpi Iwrupamantam paqarimurqan, chay paqarinap Askenazi aylluman huk llaqta rimayta quspa, hatun aliman simipi sayasqa, achka nipakunawan chaqrusqa, Iwriyu simimanta (aswantaqa Mishnaiku) hinaspa huk chhikakama Aramiw simimanta. Yaqa llapan Yithis rikch'aqkunaqa Islaw simikunap nipankunatam hap'in, simikunap p'anqantaq Rumanu simikunap qhipankunatam hap'in. Yithis simiqa astawanqa Iwriyu achahalapi qillqasqam.

## Pukyukuna
Vivo

**Vivo Communication Technology Co. Ltd.** (**vivo** sutiyuq istilisasqa) huk Chunwamanta achka kawsayllaqtachasqa allwiyakama kuraq ruruchim, Dongguan, Guangdong llaqtapi umalliq wasiyuq, chaymi yuyaysapa karurimanata, yuyaysapa karurimana aksirsuryu nisqakunata, software chaymanta internetpi qaranakunata ch'antan, wiñarichin. Kay kuraq ruruchiqa software ruwan karurimanankunapaq, V-Appstore kaqnintakama rak'isqa, iManager kaqwan paykunap kapuqniyuq kaqninkupi, Androidpi sayasqa llamk'aykuna llikachapi, Origin OS Chunwa kaqpi, chaymanta Funtouch OS wakpi. 10.000 llamk'aqniyuqmi, 10 I+D nisqa wasikunayuqmi Shenzhen, Dongguan, Nanjing, Pekín, Hangzhou, Shanghai, Xi'an, Taipei, Tokio, San Diego llaqtakunapi.

## Pukyukuna
The Pirate Bay

**The Pirate Bay** (wakin kuti **TPB** sutiwan pisichasqa) nisqaqa kusirichiykuna willanakuy chawpinp, llamp'ukaqpa ruk'asqa winanankunap web t'uksiychaymi (BitTorrent). 2003 watapi Suwithallp'amanta yuyay huñu Piratbyrån kaqwan kamasqa, The Pirate Bay watukuqkunata maskayta, hurayk'uchiyta, yanapayta ima imán t'inkikunata chaymanta torrent willañiqikunata yanapan, chaykunam yanapan masintinpura llika, willañiqi rak'inakuy BitTorrent ñawpaqllut'anap (purutukulu) llamk'aqninkunawan.

## Webk'iti

### Winana
 
Rikcha:Pirate Bay in 2004.png|alt=
Rikcha:The Pirate Bay 2004.png|The Pirate Bay 2004 watapi


## Pukyukuna
Mirachikuq kapchisqa yuyay

**Mirachikuq kapchisqa yuyay** (*GenAI* nisqapas) nisqaqa huk rikch'aq kapchisqa yuyay (AI) llikacham, qillqa, rikch'a icha huk chawpinkunata paqarichiyta atiq tapusqakunaman kutichispa. Mirachikuq wallpamakuna patrunkunata yachanku chaymanta yaykuy willakumanta pawa, chaymanta musuq winanata ruwanku mayqinchus yachaypampa willakuman rikch'akun ichaqa wakin pata musuq kaywan (aswanta p'atachay utaq willakuta willayllamanta). Mirachikuq kapchisqa yuyay nisqaqa *unimodal* icha *[[Multimodal yachay|multimodal]]* nisqapas kanmanmi; unimodal nisqa llikachakunaqa huk laya yaykuchiyllatam hapin (ahinataq, qillqa) maypichus multimodal nisqa llikachakunaqa aswan huk laya yaykuchiytam hap'inman (ahinataq, qillqa, siq'ikuna).

## Pukyukuna
P'iqiña

**Uma,** **p'iqi**, **hamut'ay, p'iqiña, sunqu** icha **ñuqtu**qa (Kastilla simipi: inteligencia, Aymara simipi: p'iqiña, Pukina simipi: siqi) imaymanakunapim sut'inchasqa: unanchaypi, chiqan hamut'ay yachaypi, hap'iqaypi, kikinmanta yachakuy-riparakuypi, yachaqaypi, sunquchakuy yachaypi, chayaq yuyaykuypi, yuyaypi, wallpariypi, chiqan hamut'aypi, sasachaku allichapi ima.

## Wak sutikuna
P'iqaña, p'iqa, p'iqiy, hamu, hamuy, hamurpariy
Sirma yanapaqi

**Sirma yanapaqi** (SY), **yana**, **yanaq**, **yanaqi** icha **sirma ruwaysiq**qa (Inlis simipi: virtual assistant, Kastilla simipi: asistente virtual) suphwar wakpa ruwapuqim mayqinchus huk llamk'achiqpaq huk ruwanakunata icha yanaykunata ruwayta atin, llamk'achiqpa yaykusqanmanhina kamachikuna utaq tapuykunahina. Kayhina allwiyakamakuna sapa kuti rimanakuy punqu atiykunata yapanku runa rimayta simulanankupaq, ahinataq llikapi rimanakuy kaqnintakama, ruwaqninkunawan t'inkinakuyta yanapanapaq. Chay t'inkinakuyqa qillqawan, t'iktuta chawpin uyawan utaq kunkawan kanman - wakin sirma yanapaysiqkuna runap rimayninta t'ikrayta atisqankumanhina, chaqrulluqsichisqa kunkakunawan kutichiyta atisqankumanhina.
GPT-3

**Generative Pre-trained Transformer 3** (Mirachikuq Amañasqaña Wakmantukuchiq), GPT-3 situwan aswan riqsisqa, kayqa OpenAI nisqap 2020 watapi kacharichisqan kikinmanta kutikuqlla simi wallpamam, ukhu yachaywan runaman rikch'akuq qillqata ruwanapaq. Tapuyta qusqa kaptinqa, tapuyta qatiq qillqata paqarichinqa.