open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Samuel Johnson

** Samuel Johnson** ( paqarisqa Lichfield llaqtapi, -  wañusqa London llaqtapi) huk Inlatirra mama llaqtayuq inlish simipi qillqaq runam karqan. 

## Qillqasqankuna

## Kaypipas qhaway
* William Shakespeare

## Haw'a t'inkikuna
U Thant

**Maha Thray Sithu U Thant** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Pantanaw llaqtapi -   wañusqa New York llaqtapi), huk  mama llaqtayuq diplumatiku qarqan.

1961 watamanta 1971 watakama Huñusqa Nasyunkunap huk Sapsi Qillqakamayuqninmi karqan.

Taytan: Po Hnit 
Warmi:  Daw Thein Tin (1900-1989).  Churinkuna: (1)

## Kaypipas qhaway
* Huñusqa Nasyunkuna 

## Hawa t'inkikuna
Bernardo Houssay

**Bernardo Alberto Houssay** (* 10 ñiqin ayriway killapi 1887 watapi paqarisqa Buenos Aires llaqtapi - † 23 ñiqin tarpuy killapi 1971 watapi wañusqa Buenos Aires llaqtapi); Arhintina mama llaqtap huk hampikamayuq  mantapas yachaqsi karqan. 

1947 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Hampi Yachaypi ).

Tayta: Houssay, Mama:.Warmi: María Angélica Catán (1896-1962).

Alma mater: Buenos Aires Yachay Sunturnin.

## Qillqasqankuna
* 
## Kaypipas qhaway
* Hamut'ay
* Carlos Saavedra

## Hawa t'inkikuna

* Instituto Nobel Qillqa web, Yachaypi Nobel Suñay 1959 (inlish simipi)
*
Baruj Benacerraf

**Baruj Benacerraf** (* 28 ñiqin kantaray killapi 1920 watapi paqarisqa Karakas llaqtapi - †  wañusqa Boston llaqtapi); huk - mama llaqtayuq hampikamayuq  mantapas yachaqsi karqan. 

1980 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Hampi Yachaypi ).

Taytan: Benacerraf, Maman:.Warmi: .

Alma mater: Columbia Yachay Sunturnin.

## Qillqasqankuna
* 
## Kaypipas qhaway
* Hamut'ay
* Bernardo Houssay

## Hawa t'inkikuna

* Instituto Nobel Qillqa web, Yachaypi Nobel Suñay 1980 (inlish simipi)
*
César Milstein

**César Milstein** (* 8 ñiqin kantaray killapi 1927 watapi paqarisqa Bahía Blanca llaqtapi - †  wañusqa Cambridge llaqtapi); - mama llaqtap huk hampikamayuq  mantapas yachaqsi karqan. 

1984 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Hampi Yachaypi ).

Tayta: Lázaro Milstein, Mama: Máxima Vapñasrsky.Warmi: Celia Prilletensky.

Alma mater: Buenos Aires Yachay Sunturnin wan Cambridge Yachay Sunturnin.

## Qillqasqankuna
* 
## Kaypipas qhaway
* Hamut'ay
* Bernardo Houssay

## Hawa t'inkikuna

* Instituto Nobel Qillqa web, Yachaypi Nobel Suñay 1959 (inlish simipi)
*
Olga Syahputra

**Yoga (Olga) Syahputra** ( paqarisqa Jakarta llaqtapi) sutiyuq runaqa huk aranway pukllaqmi, kuyu walltaypi pukllaqmi, Indunisya.

## Pilikulankuna
*Cintaku Selamanya (2008)

## Hawa t'inkikuna
Severo Ochoa

**Severo Ochoa** (* 24 ñiqin tarpuy killapi 1905 watapi paqarisqa Luarca llaqtapi - † 2 ñiqin ayamarq'a killapi 1993 watapi wañusqa Madrid llaqtapi); Ispaña mama llaqtap huk hampikamayuq wan kawsay yachaqpi mantapas yachaqsi karqan. 

1959 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Hampi Yachaypi ).

Tayta: Severo Manuel Ochoa, Mama: Carmen de Albornoz.Warmi: Carmen García Cobián.

Alma mater: Complutense Madrid Yachay Sunturnin.

## Qillqasqankuna
* 
## Kaypipas qhaway
* Hamut'ay
* Santiago Ramón y Cajal

## Hawa t'inkikuna

* Instituto Nobel Qillqa web, Yachaypi Nobel Suñay 1959 (inlish simipi)
* Instituto Carmen y Severo Ochoa (kastilla simipi)]
José Mauro de Vasconcelos

**José Mauro de Vasconcelos** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Rio de Janeiro llaqtapi -  wañusqa São Paulo llaqtapi) Brasil mama llaqtayuq qillqaqpas runam, purtuyis simipi qillqaqmi.

Tayta: ;  Mama: .

Warmi:   Churinkuna: 

Alma mater: .
## Qillqasqankuna
* *Hombres sin piedad* (Banana brava, 1942).
* *Barro Blanco* (1948)
* *Lejos de la tierra* (Longe da terra, 1949)
* *Marea baja* (Vazante, 1951)    
* *Arara vermelha* (1953)
* *Raya de fuego* (Arraia de fogo, 1955)
* *[[Rosinha, mi canoa]]* (Rosinha, mi canoa - 1962)
* *Doidao* (Doidão, 1963)
* *El padrillo* (O garanhão das praias, 1964)
* *Corazón de vidrio* (Coração de vidro, 1964)
* *Las Confesiones de Fray Calabaza* (As confissões de Frei Abóbora, 1966)
* *[[Mi planta de naranja lima]]* (Meu pé de laranja lima, 1968)
* *Calle descalza* (Rua descalça, 1969)
* *El palacio japonés* (O palácio japonês, 1969)
* *Harina huérfana* (Farinha órfã, 1970)
* *Lluvia de estrellas* (Chuva crioula, 1972)
* *El velero de cristal* (O veleiro de cristal, 1973)
* *[[Vamos a calentar el sol]]* (Vamos aquecer o sol, 1974)
* *La cena* (A ceia, 1975)
* *El niño invisible* (O menino invisível, 1978)
* *Kuryala: Capitán y Carajá* (Kuryala: capitão e carajá, 1979)

## Suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Simi kapchiy (Brasil)

## Hawa t'inkikuna
João Cabral de Melo Neto

**João Cabral de Melo Neto** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Recife llaqtapi -  wañusqa Rio de Janeiro llaqtapi) Brasil mama llaqtayuq qillqaqpas runam, purtuyis simipi qillqaqmi.

Tayta: ;  Mama: .

Warmi:   Churinkuna: 

Alma mater: .
## Qillqasqankuna

* Pedra do Sono (1942)
* Os Três Mal-Amados (1943)
* O Engenheiro (1945)
* Psicologia da Composição com a Fábula de Anfion e Antiode (1947)
* O Cão Sem Plumas (1950)
* O Rio ou Relação da Viagem que Faz o Capibaribe de Sua Nascente à Cidade do Recife (1954)
* Duas Águas (1956)
* Dois Parlamentos (1960)
* Quaderna (1960)
* Tercera Feira (1961)
* A Educação pela Pedra (1966)
* Museu de Tudo (1975)
* A Escola das Facas (1980)
* Auto do Frade (1984)
* Agrestes (1985)
* Crime na Calle Relator (1987)
* Primeiros Poemas (1990)
* Sevilha Andando (1990)

### Ensayo
* Consideração sobre o Poeta Dormido (1941)
* Prática de Mallarmé (1942)
* Joan Miró (1942)
* Poesia e Composição (1952)
* Carta a Murilo Mendes (1972)
* Prosa (1998)

## Suñaykuna
* Neustadt International Prize for Literature — 1992
* Reina Sofia Harawi Suñay Ibero-Americana — 1994
* Camões Suñay

## Kaypipas qhaway
* Simi kapchiy (Brasil)

## Hawa t'inkikuna
Santiago Ramón y Cajal

**Santiago Ramón y Cajal** (* 1 ñiqin aymuray killapi 1852 watapi paqarisqa Petilla de Aragón llaqtapi - † 17 ñiqin kantaray killapi 1934 watapi wañusqa Madrid llaqtapi); Ispaña mama llaqtap huk Hampikamayuqpi mantapas yachaqsi karqan. 

1906 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Hampi Yachaypi ).

Tayta: Justo Ramón Casasús, Mama: Antonia Cajal.

Alma mater: Zaragoza Yachay Sunturnin.

## Qillqasqankuna
* 
## Kaypipas qhaway
* Hampi yachay
* Robert Koch

## Hawa t'inkikuna
* Instituto Nobel Qillqa web, Yachaypi Nobel Suñay 1906 (inlish simipi)
Gilberto Freyre

**Gilberto de Mello Freyre** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Recife llaqtapi -  wañusqa Recife llaqtapi) Brasil mama llaqtayuq qillqaqmi wan willay kamayuqpas runam, purtuyis simipi qillqaqmi.

Tayta: ;  Mama: .

Warmi:   Churinkuna: 

Alma mater: Columbia Yachay Sunturnin.

## Qillqasqankuna
* *Casa-Grande e Senzala*, 1933. Trad.: *[[Casa-grande y senzala]]*, Madrid, Marcial Pons, 2010.
* *Sobrados e Mucambos*, 1936.
* *Nordeste*, 1937. Trad.: *Nordeste*, Madrid, Espasa, 1973.
* *Assucar*, 1939.
* *Olinda*, 1939.
* *O mundo que o português criou*, 1940.
* *A história de um engenheiro francês no Brasil, 1941.
* *Problemas brasileiros de antropologia*, 1943.
* *Sociologia*, 1945.
* *Interpretação do Brasil*, 1947. Trad.: *Interpretación del Brasil*, México, FCE, 1963.
* *Ingeleses no Brasil*, 1948.
* *Ordem e Progresso*, 1957.
* *O Recife sim, Recife não*, 1960.
* *Brasis, Brasil e Brasília*, 1968.
* *Como e Porque sou e nao sou Sociologo*, Brasilia, 1968.
* *O brasileiro entre os outros hispanos*, 1975.
* *Más allá de lo moderno*, Madrid, Espasa, 1977.
* *Antología'', Madrid, Cultura Hispánica, 1977.

## Suñaykuna
Río de Janeiro, 1934; Academia Paulista de Letras, 1961; Machado de Assis, de la Academia Brasileira de Letras, 1962; Ciencias Sociales, 1964; Estado de Pernambuco, 1972; Cámara Brasileña del Libro, 1973: Asociación de Profesores de Enseñanza Oficial, 1974; Estado de Pernambuco, 1978; Premio Brasília de Literatura, 1979; Recife, 1980; Estado de São Paulo, 1980; Recife, 1985. En los Estados Unidos: Premio Anisfield-Wolf, 1957;Premio del Instituto Aspen, 1967 En Italia: Premio Internacional La Madonnina, 1969 En Inglaterra: Sir, Caballero Comandante del Imperio Británico, 1971 En Venezuela: Andrés Bello, 1978 En México: José Vasconcelos, 1974 En España: Alfonso X El Sabio, 1983 En Portugal: Santiago da Espada, 1983 En Francia: Legión de Honor, 1986

## Kaypipas qhaway
* Simi kapchiy (Brasil)

## Hawa t'inkikuna
Donald Pleasence

**Donald Henry Pleasence** sutiyuq runaqa (October 5, 1919 &ndash; February 2, 1995) huk aranway pukllaqmi, Hukllachasqa Qhapaq Suyuyuq.

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna
Giulio Andreotti

**Giulio Andreotti** sutiyup runaqa (*  paqarisqa Roma llaqtapi -  †  wañusqa Roma llaqtapi Roma llaqtapi) Italya mama llaqtap willay kamayuq wan pulitiku, uma kamayuqninmi kachkan.

Tayta: ;  Mama: 

Warmi: Livia DaneseeChurinkuna: Lamberto, Marilena, Stefano wan Serena.

Alma mater: Roma Yachay Sunturnin.

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Italya)

## Hawa t'inkikuna

*Biografía  Fundación CIDOB (kastilla simipi)
Maurice Couve de Murville

**Maurice Couve de Murville** sutiyuq runaqa ( (*  paqarisqa Reims llaqtapi -  wañusqa Paris llaqtapi) Ransiya mama llaqtap pulitiku qarqan, Ransiya Musiku ministru (1968) wan Uma kamayuq (1968-1969).

1958 watamanta 1968 watakama Ransiya mama llaqtap Hawa ministruninmi kachkan.

Warmi: .

Alma mater: .

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay
## Hawa t'inkikuna
Olof Palme

**Sven Olof Joachim Palme** ( *  paqarisqa Stockholm llaqtapi -  paqarisqa Stockholm llaqtapi). Suwidsuyu mama llaqta pulitiku wan Uma kamayuq. 

1982 watamanta 1986 watakama wan 1969 watamanta 1976 watakama ñawpaq kuti Suwidsuyupa Uma kamayuqnin karqan.

1967 watamanta 1969 watakama ñawpaq kuti Suwidsuyupa Yachachiy ministrunin karqan.

Tayta: ; Mama: Freiin von Knieriem Ñawpaq warmi: Lisbet PalmeChurinkuna: 

Yachaywasi:  

## Qillqasqankuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Suwidsuyu)

## Hawa t'inkikuna

### [[Kastilla simi]]
* Fundación CIDOB (kastilla simipi)
Ingvar Carlsson

**Ingvar Carlsson** ( *  paqarisqa Borås llaqtapi - ). Suwidsuyu mama llaqta pulitiku, Yachachiy ministru,  Wasichay ministru wan Uma kamayuq. 

1994 watamanta 1996 watakama wan 1986 watamanta 1991 watakama ñawpaq kuti Suwidsuyupa  Uma kamayuqnin karqan.

1969 watamanta 1973 watakama ñawpaq kuti Suwidsuyupa Yachachiy ministrunin karqan.

Tayta: ; Mama:  Ñawpaq warmi: Ingrid MelanderChurinkuna: 

Yachaywasi:  

## Qillqasqankuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Suwidsuyu)

## Hawa t'inkikuna

### [[Kastilla simi]]
* carlssonFundación CIDOB (kastilla simipi)
Sandro Mazzola

**Alessandro ("Sandro") Mazzola** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Torino llaqtapi -  ) Italya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.

Tayta: Valentino Mazzola

Churinkuna:.

## Klubkuna

## Suñaykuna
### Mama llaqta kampiunatukuna
* Siriy A (4): 1962-1963; 1964-1965; 1965-1966; 1970-1971
* Italya Kupa (1): 1938-1939

### Mamallaqtapura kampiunatukuna
* Iwrupa Kupa (2): 1964 wan 1965.
* Allpa pachapura Kupa (2): 1964 wan 1965.
* Iwrupa Kampiunkuna Kupa (1): 1968.

### Pirsunal suñaykuna

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa
* Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1966
* Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1970 
* Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1970 
## Hawa t'inkikuna
Giuseppe Bergomi

**Giuseppe Bergomi** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Milano llaqtapi -  ) Italya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.

Tayta: 

Churinkuna:.

## Klubkuna

## Suñaykuna
### Mama llaqta kampiunatukuna
* Siriy A (1): 1988-1989
* Italya Kupa (1): 1981-1982
* Italya Superkupa (1): 1989
### Mamallaqtapura kampiunatukuna
* UEFA Iwrupa Kupa (3): 1991, 1994 wan 1998.
* Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1982
### Pirsunal suñaykuna

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa
* Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1986
* Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1990 
* Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1994 
* Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1998
## Hawa t'inkikuna
Frank Rijkaard

**Frank Rijkaard** sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa Amsterdam (Urasuyu) llaqtapi -  ) mama llaqtayuq Urasuyu piluta hayt'aqmi.

## Klubkuna

## Suñaykuna
### Piluta hayt'aq
#### Mama llaqta kampiunatukuna

#### Mamallaqtapura kupakuna

#### Individual suñaykuna

### Pukllay kamachiq
#### Mama llaqta kampiunatukuna

#### Mamallaqtapura Kupakuna

### Individual suñaykuna

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna

 
.
Hans-Dietrich Genscher

**Hans-Dietrich Genscher** sutiyuq runaqa ( (*  paqarisqa Reideburg llaqtapi - ) Alimanya mama llaqtap pulitiku qarqan.

1974 watamanta 1992 watakama kunti Alimanya mama llaqtap Hawa ministruninmi kachkan.

Warmi: Barbara Schmidt Genscher.

Alma mater: Freiburg im Breisgau Yachay suntur.

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay
## Hawa t'inkikuna
Fruto Chamorro

**Fruto Chamorro Pérez ** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Watimala llaqtapi -  wañusqa Granada llaqtapi ) huk nikarawa pulitiku runam, Nikarawap awqaq pusaq, pulitiku wan umalliqninmi kachkan.

1854 watamanta 1855 watakamañam umalliq karqan.

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay

## Hawa t'inkikuna
Pedro Santana

**Pedro Santana y Familia** ( *  paqarisqa Hincha llaqtapi -  paqarisqa Santo Domingo llaqtapi). Duminikana mama llaqta awqaq pusaq, pulitiku wan Uma kamayuq. 

Ñawpaq kuti Duminikanapa Umalliqnin karqan (3): (1844-1848, 1853-1856 y 1858-1861).

Tayta: Pedro Santana y Petronila; Mama: Familia Ñawpaq warmi: Micaela Rivera / Ana ZorrillaChurinkuna: 

Yachaywasi:  

## Qillqasqankuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Duminikana)

## Hawa t'inkikuna
Ponciano Corral

**Ponciano Corral** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Kustarika suyupi -  wañusqa Granada llaqtapi  ) huk nikarawa pulitiku runam, Nikarawap awqaq pusaq, pulitiku wan 1855 umalliqninmi kachkan.

Ñawpa warmi: Ricarda Argüello Chamorro. Churinkuna (2): Carmen wan Sofía.

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay

## Hawa t'inkikuna
Mengistu Haile Mariam

**Mengistu Haile Mariam** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Walayita suyupi - ) huk Ithiyupyaap awqaq pusaq, pulitiku wan umalliqninmi kachkan.

Tayta: Haile Mariam Wolde.

Ñawpa warmi: Wubanchi Bishaw. Churinkuna (?): .

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay

## Hawa t'inkikuna
Robert Mugabe

**Robert Mugabe** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Kutama llaqtapi - ) huk  mama llaqtayuq awqaq pusaq, pulitiku wan umalliqninmi qarqan.

1987 watamanta 2017 watakama Simbabwi Umalliq.

Taytan: Gabriel Matibili, Maman: Bona.Ñawpa warmikuna: Sally Hayfron de Mugabe † (1987-1992) / Grace Marufu de Mugabe. Churinkuna (4): ?? .

## Kaypipas qhaway
* Simbabwipa wiñay kawsaynin

## Hawa t'inkikuna
Manuel Amador

**Manuel Amador Guerrero Pérez-Rojas**  sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa  Turbaco llaqtapi -  wañusqa Panama llaqtapi). Panama mama llaqta hampikamayuq wan pulitiku qarqan. 

1904 watamanta 1908 watakamam ñawpaq kuti Panamapa Umalliqnin karqan.

Tayta: José María Amador Mama: Leguina María Mercedes Guerrero Córdoba.

Ñawpaq warmi: María Ossa.Churinkuna: Carlos Amador Ossa wan Elmira Amador Ossa de Eherman.

Yachaywasi: 

## Qillqaqkuna
Kastilla simipi:

Inlish simipi:

## Kaypipas qhaway
* Panamapa wiñay kawsaynin
* José Agustín Arango

## Hawa t'inkikuna
Belisario Porras

**Belisario Porras**  sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa  Las Tablas llaqtapi -  wañusqa Panama llaqtapi). Panama mama llaqta awqaq pusaq wan pulitiku qarqan. 

Panamapa Umalliqnin karqan (3): (1912-1916, 1918-1920 y 1920-1924).

Tayta: José María Amador Mama: Leguina María Mercedes Guerrero Córdoba.

Ñawpaq warmi: María Ossa.Churinkuna: Manuel E. Amador.

Yachaywasi: 

## Qillqaqkuna
Kastilla simipi:

Inlish simipi:

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Panama)

 
## Hawa t'inkikuna
Trieste

**Trieste** llaqtaqa Friuli-Venezia Giulia suyupi, Italya mama llaqtapi, kan.

## Runakuna
206 058 runakuna (2005 wata)

## Llaqtapi paqarisqa

## Ñaña llaqtakuna
*  Beirut (1956),  Libanu
*  Douala (1971), Kamirun
*  Graz (1973), Austria
*   Santos (1977), Brasil
*  Southampton (2002), Hukllachasqa Qhapaq Suyu
*  Le Havre, France

## Kaypipas qhaway

## Rikchakuna

Rikcha: CastelloMiramare.jpg 
Rikcha: Trieste Canal-Grande.jpg
Rikcha: San Giusto 09.jpg
Rikcha: PiazzaUnità 1.jpg
Rikcha: Trieste - Faro della Vittoria 006.jpg


## Hawa t'inkikuna
* Guida di Trieste
Ancona

**Ancona** llaqtaqa Marche suyupi, Italya mama llaqtapi, kan.

## Runakuna
100 861 runakuna (2016 wata).

## Llaqtapi paqarisqa

## Ñaña llaqtakuna

## Kaypipas qhaway
* Liyun XII


File:Crkva Chiesa del Santissimo Sacramento u Anconi.jpg
File:Rimokatolička crkva Chiesa di San Domenico (Ancona) 2017.jpg
File:Chiesa di Santa Maria della Piazza.jpg
File:Pogled iz ankonskoga muzeja.jpg
File:Muzej u Anconi.jpg
File:Ankonska katedrala.jpg
File:U Anconi spomenik.jpg
File:Ancona u rujnu 2017.jpg
File:Upravna zgrada u Anconi.jpg
File:U Anconi u Italiji.jpg
File:Zgrada u Anconi.jpg
File:Na ulazu u Anconu.jpg
File:U talijanskome gradu Anconi 13. rujna 2017.jpg
File:Ancona 2017.jpg


## Hawa t'inkikuna
Trento

**Trento** llaqtaqa Trentino Urin Tirul suyupi, Italia mama llaqtapi, kan.

## Runakuna
111 044 runakuna (2005 wata)

## Llaqtapi paqarisqa

## Ñaña llaqtakuna
* Alcide De Gasperi
## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna
Stanislao Cannizzaro

**Stanislao Cannizzaro** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Palermo llaqtapi -  wañusqa Roma llaqtapi) huk Italya mama llaqtap hamut'ay chaqllisinchi yachaq wan pulitiku mantapas yachaqsi karqan. 

## Willay pukyukuna
* I. Asimov, *Enciclopedia Biográfica de Ciencia y Tecnología*, Ed Alianza Editorial 1982, ISBN 84-206-5214-8

## Kaypipas qhaway
* Hamut'ay (Italya)
## Hawa t'inkikuna
Bari

**Bari** llaqtaqa Puglia suyupi, Italya mama llaqtapi, kan.

## Llaqtapi paqarisqa

## Ñaña llaqtakuna
*  Guangzhou

## Kaypipas qhaway


File:Castello normanno-svevo (Bari) 2017.jpg
File:Izlošci zbirke u Bariju.jpg
File:Bari u rujnu.jpg
File:Palazzo del Governo (Bari).jpg
File:Spomenik u talijanskom gradu Bariju.jpg
File:Palazzo delle Finanze (Bari).jpg
File:Katedrala sv. Sabina.jpg
File:Katedrala sv. Sabina, Bari, Apulija.jpg
File:U Bazilici svetog Nikole u Bariju 2017.jpg
File:Nadvratnik crkve u Bariju.jpg
File:U Bariju u crkvi 2017.jpg
File:Crkva, Bari 2017.jpg
File:Muzej sv. Nikole.jpg
File:U Bariju gradu.jpg


## Hawa t'inkikuna
Perugia

**Perugia** llaqtaqa Umbria suyupi, Italya mama llaqtapi, kan.

## Runakuna
161 390 runakuna (2005 wata)

## Llaqtapi paqarisqa

## Ñaña llaqtakuna

## Kaypipas qhaway
* Binidiktu VIII
* Binidiktu XI

## Hawa t'inkikuna
Laura Montoya

**Santa Laura Montoya**,   María Laura de Jesús Montoya Upegui sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Jericó llaqtapi - †  wañusqa Medellín llaqtapi) huk Kulumbya mama llaqtap kathuliku Santu karqan.

21 ñiqin kantaray killapi Santa Laura Montoya raymi p'unchawninmi.

Tayta: Juan de la Cruz Montoya; Mama: María Dolores Upegui.

## Kaypipas qhaway
* Kathuliku inlisya
* Caterina da Siena

## Hawa t'inkikuna
María Lupita García

**Santa Madre Lupita**, María Lupita García Zavala sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Zapopan llaqtapi - †  wañusqa Guadalajara llaqtapi) huk Mishiku mama llaqtap kathuliku Santu karqan.

24 ñiqin inti raymi killapi Santa Madre Lupita raymi p'unchawninmi.

Tayta: Fortino García Venegas; Mama: Refugio Zavala Orozco de García.

## Kaypipas qhaway
* Kathuliku inlisya
* Laura Montoya

## Hawa t'inkikuna
Salta llaqta

**Salta** llaqtaqa Arhintina mama llaqtapi huk hatun llaqtam. Salta wamani uma llaqtap. Saltapiqa 503 693 runakunam kawsachkanku (2001).

## Wiñay kawsay
Salta llaxtachan kuski ?.

## Yachachiy
* Wawa wasikuna : 
* Huch'uy yachay wasikuna: 
* Chawpi yachay wasikuna: 
*  Yachay sunturkuna:

## Llaqtapi paqarisqa

## Ñaña llaqtakuna
## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
## Hawa t'inkikuna
Poul Nyrup Rasmussen

**Poul Nyrup Rasmussen** ( *  paqarisqa Esbjerg llaqtapi - ). Dansuyu mama llaqta musiku, pulitiku wan Uma kamayuq. 

25 ñiqin qhulla puquy killapi 1993 watamanta 2001 watakama ñawpaq kuti Dansuyupa Uma kamayuqnin karqan.

Tayta: Jeppe Rasmussen; Mama: Lise Løkke Rasmussen  Ñawpaq warmi:  Sólrun Løkke RasmussenChurinkuna: 

Yachaywasi:  

## Qillqasqankuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Dansuyu)

## Hawa t'inkikuna

### [[Kastilla simi]]
* _rasmussen Biografía en español por Fundación CIDOB
Manolo Galván

**Manolo Galván**, **Manuel José Galván** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Alicante llaqtapi  -  wañusqa Bella Vista llaqtapi),  huk Ispaña mama llaqtayuq  takiqmi. 

Tayta: Galván; Mama: .

Warmi: Churinkuna: (3).

## Takikuna

## Diskukuna
*1972: *Mis inquietudes.
*1973: *En cualquier lugar.
*1974: *Te quise, te quiero y te querré
*1975: *Mi única razón.
*1976: *Mi público.
*1977: *Esperando el amanecer.
*1978: *El ganador.
*1979: *Una copa conmigo.
*1980: *Cada mujer un templo.
*1981: *Ámame.
*198?: *A mis amigos;
*1983: *Me llaman «el Calavera»*.
*1984: *Pasajero de la noche.
*1985: *Un caballo azul.
*1986: *Suspiros de amante.
*1987: *A mi edad.
*199?: *El amor de mi vida
*1994: *Amor caliente.
*1997: *Recuerdos.
*1998: *Amor de cada día.
*2003: *Alumbra alumbrando.
*2005: *Clásicos inolvidables.

== Suñaykuna ==

== Willay pukyukuna ==

== Kaypipas qhaway ==
* [[Taki (Ispaña)]]

== Hawa t'inkikuna ==

*[http://www.cinenacional.com/personas/index.php?persona=1647 Ficha de Manolo Galván] Web site Cine Nacional.
*[https://web.archive.org/web/20090125092252/http://fmrecuerdos.com.ar/index.php?option=com_content&view=article&id=103:manolo-galvan-gira-de-despedida-definitiva&catid=1:novedades&Itemid=50 «Manolo Galván inicia su gira de despedida definitiva»,] artículo en el sitio web FM Recuerdos (Buenos Aires).
*[http://www.eluniverso.com/2007/02/20/0001/259/E018606C9A0F4F79A7E317206F66E6F8.html «Galván dejará el canto»,] artículo en el diario *El Universo'' (de Guayaquil).
* Peru 21
João Bernardo Vieira

**João Bernardo Vieira**  sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Wisaw llaqtapi -  wañusqa Wisaw llaqtapi). Khiniya-Wisaw pulitiku, Uma kamayuq wan Umalliq. 

Khiniya-Wisawpa Umalliqnin karqan (3): 1980-1984, 1984-1999 wan 2005-2009.

Tayta:  ; Mama:    Ñawpaq warmi: 

Wawakuna:

Yachaywasi: .
## Qillqasqankuna
### Harawi

### Pulitika

## Kaypipas qhaway
* Khiniya-Wisaw

## Hawa t'inkikuna

* http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=4026 "GUINEA-BISSAU: Former leader ready to return home"]
Jorge Rafael Videla

**Jorge Rafael Videla Redondo** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Mercedes llaqtapi - †  wañusqa Marcos Paz llaqtapi), Arhintina mama llaqtap awqaq pusaq, pulitikupas runam karqan.

1976 watamanta 1981 watakamaqa kuti Arhintinap umalliqninmi.

Tayta: Rafael Eugenio Videla Bengolea (1886-1952); Mama: María Olga Redondo Ojea (1897-1987). 

Warmikuna: Alicia Raquel Hartridge.

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Arhintina)
## Hawa t'inkikuna
Alfredo Stroessner

**Alfredo Stroessner Matiauda** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Encarnación llaqtapi - †  wañusqa Brasilia llaqtapi), Parawayi mama llaqtap awqaq pusaq, pulitikupas runam karqan.

1954 watamanta 1989 watakamaqa kuti Parawayip umalliqninmi.

Tayta: Hugo Stroessner; Mama: Heriberta Matiauda.

Warmikuna: Eligia Mora.Churinkuna: Gustavo, Graciela wan Hugo.

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Parawayi)
## Hawa t'inkikuna
Anastasio Somoza

**Anastasio Somoza García ** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa San Markus llaqtapi -  wañusqa Ankun llaqtapi ) huk Nikarawa mama llaqtap Awqaq pusaq, pulitiku runam, Nikarawap umalliqninmi kachkan.

1937 watamanta 1947 watakama wan 1950 watamanta 1956 watakamañam umalliq karqan.

Tayta: Anastasio Somoza Reyes; Mama: Julia García.

Ñawpa warmi: Salvadora DebayleChurinkuna: Lilian, Luis Anastasio wan Anastasio Somoza Debayle.

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Nikarawa)

## Hawa t'inkikuna

* Anastasio Somoza García
Fulgencio Batista

**Fulgencio Batista y Zaldívar ** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Banes llaqtapi -  wañusqa Marbella llaqtapi ) huk Kuba mama llaqtap Awqaq pusaq, pulitiku runam, Kubap umalliqninmi kachkan.

1940 watamanta 1944 watakama wan 1952 watamanta 1959 watakamañam umalliq karqan.

Tayta: Belisario Batista; Mama: Carmela Zaldívar.

Ñawpa warmi: Elisa Godínez y Gómez (1900–1993) Churinkuna (3): Mirta Caridad (1927–2010), Elisa Aleida (1933), wan Fulgencio Rubén Batista Godínez (1933–2007).

Ñawpa warmi: Marta Fernández Miranda (1923–2006)Churinkuna (5): Jorge Luis (1942), Roberto Francisco (1947), Carlos Manuel (1950–1969), Fulgencio José (1953) wan Marta María Batista Fernández.

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Kuba)

## Hawa t'inkikuna

* Fulgencio Batista
Ahmed Sékou Touré

**Ahmed Sékou Touré** (Ahmed Seku Turay) sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Faranah llaqtapi -  wañusqa Cleveland llaqtapi). Khiniya pulitiku wan Umalliq. 

1958 watamanta 1984 watakama Khiniyapa Umalliqnin karqan.

Yachaywasi: .

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Khiniya)

## Hawa t'inkikuna
Lansana Conté

**Lansana Conté** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Dubréka llaqtapi -  wañusqa Conakry llaqtapi). Khiniya mama llaqtap Awqaq pusaq, pulitiku wan Umalliq. 

1984 watamanta 2008 watakama Khiniyapa Umalliqnin karqan.

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Khiniya)

## Hawa t'inkikuna
Waqracha

**Waqracha** icha **Antina** *(antena, antenna)* nisqaqa sillwichakikunap umanpi kaq uchuy waqra hinam, mutkinapaq, kullanapaq.

Palamakuna, pachakchakipas iskay waqrachayuqmi, qaraqruyuwataq tawa waqrachayuqmi.

## Hawa t'inkikuna
Raphiwaqracha suntu

**Raphiwaqracha suntu** nisqakunaqa (familia *Scarabaeidae*) huk suntukunam, raphichasapa hina waqrachayuq. 30.000-chá rikch'aqninkuna.

Raphiwaqracha suntukunamanqa aka suntukunam (akatanqa, hukkunapas), waqra suntukunapas kapun.

## Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
* sunt'ichiq akatanqa (*Canthon*)
** papali kuru mama, punja kara kuru mama (*Canthon luteicollis*) Erich.
* kuru mama (*Cyclocephala*)
* krima (*Deltochilum amazonicum*) Bates
* intillama kuru mama, siku mama (*Dichotomius*)
** intillama kuru mama (*Dichotomius mamillatus*) Felsche
** intillama kuru mama (*Dichotomius quiquelobatus*) Felsche
* shipapa (*Diloboderus abderus*)
* yana waqrasapa tsima kuru mama (*Enema pan*) (Fabricius)
* k'aspi kuru mama (*Macraspis*)
* phukuna rura, dzima kuru mama, zima kuru mama, zima (*Megaceras*)
* tsima, zima (*Megasoma acteon*) (Linneaus)
* siku mama (*Ontherus incisus*) Kirsch
* isma kuru mama (*Oxysternon conspicillatum*) Weber
* sipi kuru mama (*Phileurus*)
** k'aspi kuru mama, sipi kuru mama (*Phileurus didymus*) Linnaeus
* yuraq khachu (*Platycoelia lutescens*)
* chiwilla kuru mama (*Strategus*)
* siku mama (*Sulcophanaeus velutinus*)

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Eda Rivas

**Eda Adriana Rivas Franchini** sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Lima llaqtapi - ) huk Piruw Mama llaqtapi Taripay amachaq wan pulitiku qarqan.

2013 watamanta 2014 watakama Piruwpa Hawa ministruninmi karqan.

## Suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Ollanta Humala
 
## Hawa t'intikuna
Enrique Peña Nieto

**Enrique Peña Nieto** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Atlacomulco llaqtapi - ) huk  mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku runapas. 

2012 watamantapacha Mishikup Umalliqninmi kachkan.

## Hawa t'inkikuna

* Sitio oficial de la Presidencia de la República
Waqra suntu

**Waqra suntu** (subfamilia Dynastinae) nisqakunaqa hatun waqrayuq kaq suntukunam, ancha hatun rikch'aqkunam. Chay waqra suntukunaqa raphiwaqracha suntukunamanmi (familia *Scarabaeidae* nisqaman) kapun.

## Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
* shipapa (*Diloboderus abderus*)
* phukuna rura, dzima kuru mama (*Megaceras*)
* yana waqrasapa tsima kuru mama (*Enema pan*)
* hatunkaray waqrasapa suntu (*Dynastes hercules*)
* tsima, zima (*Megasoma acteon*) (Linneaus)
* sipi kuru mama (*Phileurus*)
* k'aspi kuru mama (*Phileurus didymus*) Linnaeus
* chiwilla kuru mama (*Strategus*)
* siku mama (*Sulcophanaeus velutinus*)

## Hawa t'inkikuna
Tsima

**Tsima** *(Megasoma actaeon)* nisqaqa huk yana suntum, umanpi waqrayuqmi, Urin Awya Yalapi kawsaq. Urqu tsimaqa umanpi qhasqhunpipas waqrayuqmi, chinataq manam waqrayuqchu. Kay suntuqa qanchis sintimitru sunikamam wiñan.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Ahmadou Ahidjo

**Ahmadou Ahidjo** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Garoua llaqtapi -  wañusqa Dakar llaqtapi) Kamirun mama llaqtayuq pulitiku wan Umalliq. 

1960 watamanta 1989 watakama ñawpaq kuti Kamirunpa Umalliqnin karqan.

Tayta: ;  Mama:  
Ñawpaq warmi: Germaine AhidjoChurinkuna:

Yachaywasi: Ecole Priamaire Superieure (Yaoundé).

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Kamirun)

## Hawa t'inkikuna
Paul Biya

**Paul Biya** (Paul Barthélemy Biya'a bi Mvondo) sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Mvomeka'a llaqtapi - ) Kamirun mama llaqtayuq pulitiku wan Umalliq. 

1982 watamanta ñawpaq kuti Kamirunpa Umalliqnin karqan.

Tayta: ;  Mama:  
Ñawpaq warmi: Jeanne-Irène Biya (Before 1992) / Chantal Vigouroux (1994–)Churinkuna: (3)

Yachaywasi: Lycee Louis Legrand, Sorbonne.

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Kamirun)

## Hawa t'inkikuna
Sunt'ichiq akatanqa

**Sunt'ichiq akatanqa**, nisqakunaqa (genus *Canthon*) Awya Yalapi kawsaq akatanqakunam, aka mikhuq suntukunam. Akatanqa mamaqa akata tullispa sunt'ichispa rump'uyachin qirisankunata mikhuchinapaq.

## Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
* P'aqu akatanqa (*Canthon rubrescens* Blanchard syn. *Canthon laesus* Erichson)
* Lluchk'akunka akatanqa (*Canthon nitidicollis* Lucas)
* Q'illukunka akatanqa, papali kuru mama, punja kara kuru mama (*Canthon luteicollis* Erichson)
* Wispa akatanqa (*Canthon gemellatus* Erichson)

## Hawa t'inkikuna
Aka suntu

**Aka suntu** nisqakunaqa aka mikhuq suntukunam. Chay aka suntukunaqa raphiwaqracha suntukunamanmi (familia *Scarabaeidae*: akatanqa nisqa *[[Scarabaeinae]], [[Aphodiinae]]* urin rik'chaq ayllukunaman), *[[Geotrupidae]]* nisqamanpas kapun.

Awya Yalapi sunt'ichiq akatanqa (*Canthon*) nisqa aka suntukunam kawsan.

## Hawa t'inkikuna
Kurumama

**Kurumama** icha **Kuru mama** (latin simipi *imago*, "rikch'a") nisqaqa wiñakusqaña palamam, qirisa, marucha nisqamanta tukukusqam, musuq qirisa kanakunap maman.
Phukuna rura

**Phukuna rura** icha **Tsima kuru mama** *(Megaceras)* nisqakunaqa huk yana suntukunam, umanpi hatunkaray waqrayuqmi, Urin Awya Yalapi kawsaq.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Zima kuru mama

**[[Raphiwaqracha suntu]]kuna**:
* zima kuru mama (*[[Enema pan]]*) (Fabricius)
* phukuna rura, dzima kuru mama, zima kuru mama, zima (*Megaceras*)
* tsima, zima (*Megasoma acteon*) (Linneaus)
Ali Abdullah Saleh

**Ali Abdullah Saleh** علي عبد الله صالح sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Bayt al-Ahmar llaqtapi -  wañusqa Saná llaqtapi), huk  mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitiku. 

1990 watamanta 2012 watakama ñawpaq kuti Yamanpa Umalliqnin karqan.

Taytan: ;  Maman:  Ñawpaq warmi: Churinkuna: ()

Yachaywasi: .

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Yaman)

## Hawa t'inkikuna
Sana'a

**Sana'a**, (Arabya simipi: صنعاء, Kastilla simipi: Saná) llaqtaqa Yaman mama llaqtap uma llaqtanmi.

## Wiñay kawsay
Kamasqa wata: .
## Allpa saywachi
15°21′20″N 44°12′29″E
* Sana'a mayu
### Runakuna
1 747 627 runakuna.

## Pulitika Rakiy

## Waki
### Iñiy
* Muslim, kristianu.

## Yachachiy
* Yachay sunturkuna: 
** 

## Llaqtapi paqarisqa runakuna

## Ñaña llaqtakuna
*  Amman

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna

* Official website
Hafez al-Assad

Hafez ibn 'Ali ibn Sulayman al-Assad icha **Hafez al-Assad** (Arabya simipi: حافظ الأسد‎ Ḥāfiẓ al-ʾAsad) sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Qardaha llaqtapi -  wañusqa Damasku llaqtapi) Sirya mama llaqtayuq  pulitiku, Uma kamayuq wan Umalliq. 

1971 watamanta 2000 watakama ñawpaq kuti Siryapa Umalliqnin karqan.

Tayta: Ali Sulayman;  Mama: Na'sa Sulayman Ñawpaq warmi: Aniseh MaklufChurinkuna: (5) Bushra (1960), Bassel (1962–1994), Bashar (1965), Majd (1966–2009), Maher (1968).

Yachaywasi: .

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Syria)

## Hawa t'inkikuna
Ismet Inönü

**Ismet Inönü**, sutipaq runaqa (*  paqarisqa Izmir llaqtapi -  wañusqa Ankara llaqtapi). Turkiya pulitiku, ministru, Uma kamayuq wan Umalliq. 

1938 watamanta 1950 watakama kuti Turkiyapa Umalliqnin karqan.

1922 watamanta 1924 watakama Turkiya Hawa ministru.

Tayta: ; Mama:     Ñawpaq warmi: Mevhibe InönüChurinkuna (4):  Ömer, Erdal wan Özden 

Yachaywasi: 
## Qillqasqankuna

## Suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Turkiya)

## Hawa t'inkikuna
Jorge Velarde

**Jorge Enrique Velarde Castañeda**,  sutiyuq runaqa (* 1856 watapi paqarisqa Lima llaqtapi - † 21 ñiqin aymuray killapi 1879 wañusqa Iquique), Piruw mama llaqtap Wamp'u  Awqaq suyupi, pulitikupas. 

Tayta:  Melchor Velarde Echevarría;  Mama: Francisca Castañeda Hernández.

## Kaypipas qhaway
* Piruwpa Wamp'u awqaq suyu

## Hawa t'inkikuna
Juan More

**Juan Guillermo Moore Ruiz**,  sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Lima llaqtapi - †  wañusqa Arica llaqtapi), Piruw mama llaqtap Wamp'u Awqaq suyupi qarqan.

Tayta: John Moore;  Mama: Dolores Ruiz.

## Kaypipas qhaway
* Piruwpa Wamp'u awqaq suyu

## Hawa t'inkikuna
Mariano Bustamante

**Mariano Emilio Bustamante Mantilla**,  sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Tinku Ariqipa llaqtapi - † 7 ñiqin inti raymi killapi 1880 wañusqa Arica llaqtapi), Piruw mama llaqtap Awqaq suyupi qarqan. 

Tayta: José Mateo Bustamante Dávila; Mama: Rafaela Mantilla.

## Willay pukyukuna
* La Epopeya del Morro de Arica - 7 de junio de 1880. Lima, Perú, 1980. 
* Santos Mendoza, Arturo. Arequipa: Juicio a la Guerra del 79. Arequipa, Perú, 2003. 
## Kaypipas qhaway
* Piruwpa Allpa awqaq suyu

## Hawa t'inkikuna
Justo Dávila

**Justo Pastor Dávila Herrera**,  sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Muqiwa llaqtapi - † 11 ñiqin qhulla puquy killapi 1901 wañusqa Lima llaqtapi), Piruw mama llaqtap Awqaq suyupi qarqan. 

Tayta: Vicente Dávila Pomareda; Mama: Teresa Herrera Maura.

Ñawpa warmi: Petronila Varela Matamoros.

## Willay pukyukuna
* Santos Mendoza, Arturo. Arequipa: Juicio a la Guerra del 79. Arequipa, Perú, 2003. 

## Kaypipas qhaway
* Piruwpa Allpa awqaq suyu

## Hawa t'inkikuna
José de Espronceda

**José Ignacio Javier Oriol Encarnación de Espronceda Delgado ** sutiyuq runaqa (26 ñiqin pawqar waray killapi 1808 paqarisqa Almendralejo llaqtapi - 23 ñiqin aymuray killapi 1842 wañusqa Madrid llaqtapi) huk ispañul qillqaqsi karqan.

## Qillqasqankuna
*¨El Pelayo en octavas reales
* Sancho Saldaña o el castellano de Cuéllar. 
* El pastor Clasiquino (1835). 
* Poesías
* El estudiante de Salamanca
* El Diablo Mundo (1841)
* Canto a Teresa. 
* Canciones: «Canción del pirata»; «A Jarifa en una orgía», «El verdugo», «El mendigo», «El reo de muerte» o «Canción del cosaco», «Desesperación».
* Himno al sol
* Óscar y Malvina

### Hawa t'inkikuna
León Gieco

** Raúl Alberto Antonio Gieco,** sutiyuq runaqa icha **León Gieco** (*  paqarisqa Cañada Rosquín llaqtapi ) Arhintina mama llaqtayuq takiq wan takichaq karqan.
## Diskukuna

## Ñawikaruy

## Suñaykuna

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Silvio Rodríguez
* Charly García
* Víctor Heredia
* Mercedes Sosa

## Hawa t'inkikuna

*LeonGieco.com
Kobe Bryant

**Kobe Bean Bryant** (*  paqarisqa Philadelphia llaqtapi -   wañusqa Calabasas llaqtapi), huk  Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq isanka rump'u.

Tayta: Joe Bryant, Mama: Pamela Cox Bryant.

Ñawpa warmi:  Vanessa LaineChurinkuna: Natalia Diamante wan  Gianna Maria-Onore Bryant.

1996 watamanta Los Angeles Lakers NBA.

## Suñaykuna
* Ulimpiku pukllaykuna 2008 Quri Midalla
* Ulimpiku pukllaykuna 2012 Quri Midalla
* Awya Yalakuna 2007 Quri Midalla

## Kaypipas qhaway
* Isanka rump'u

## Hawa t'inkikuna
Shaquille O'Neal

**Shaquille Rashaun O'Neal** (*  paqarisqa Newark llaqtapi -  ), Hukllachasqa Amirika Suyukunapas isanka rump'u.

Ñawpa warmi:   Shaunie Nelson Churinkuna (4): Shareef, Amirah, Shaqir wan Me'ara.

## Klubkuna
* Orlando Magic (1992-1996).
* Los Angeles Lakers (1996-2004).
* Miami Heat (2004-2008).
* Phoenix Suns (2008-2009).
* Cleveland Cavaliers (2009-2010).
* Boston Celtics (2010-2011).

## Suñaykuna
* Ulimpiku pukllaykuna 1996 Quri Midalla
* Isanka rump'u Pachantin Kampiunatu 1994 Quri Midalla

## Kaypipas qhaway
* Isanka rump'u

## Hawa t'inkikuna
Piypiri

**Piypiri**, **Piqpi** icha **Piqpi tuku** (*Athene cunicularia*) nisqaqa huk ch'usiqam, Urin Awya Yalapi kawsaq.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Q'umir kimsawaqra akatanqa

**Q'umir kimsawaqra akatanqa**, kichwapi **isma kuru mama** (**aka kurumama**) chaylla nisqapas *(Oxysternon conspicillatum)* nisqaqa huk q'umir akatanqam, Urin Awya Yalapi kawsaq. Urqu suntuqa umanpi kimsa waqrayuqmi, chinataq manam waqrayuqchu. Kay suntuqa akata allpap ancha ukhunmanmi p'ampachan uñankunata mikhuchinanpaq. Amarumayu sach'a-sach'a suyupi kawsaq ruru mikhuq k'usillukunap akantam mikhun, chaywan chay yurakunap murunkunata tarpuspa.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Intillama kuru mama

**Intillama kuru mama** icha **Siku mama**, nisqakunaqa (genus *Dichotomius*) Awya Yalapi kawsaq akatanqakunam, pachakchá rikch'aqninkuna.

## Hawa t'inkikuna
Bob Pettit

**Robert E. Lee "Bob" Pettit** (*  paqarisqa Baton Rouge llaqtapi -  ), Hukllachasqa Amirika Suyukunapas isanka rump'u.

Ñawpa warmi:   .

Alma mater: Louisiana State (1951–1954)

## Klubkuna
* Atlanta Hawks (1954-1965).

## Suñaykuna
* MVP (NBA) (2): 1956 wan 1959.
* MVP All Star Game (NBA) (4): 1956, 1958, 1959 wan 1962.

## Kaypipas qhaway
* Isanka rump'u

## Hawa t'inkikuna
Chunkasuqtayuqmuru k'uslulu

**Chunkasuqtayuqmuru k'uslulu** (*Eriopis connexa*) nisqaqa huk k'uslulum, Antikunapim, Urin Awya Yalapi kawsaq. Suntu kurumamaqa qirisanpas ancha achka yura usakunatam mikhun.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna

* Guillermo González F.: Coccinellidae de Perú: Eriopis connexa (Piruwpi k'uslulukuna)
Qanchist'upsi k'uslulu

**Qanchist'upsi k'uslulu** (*Coccinella septempunctata*) nisqaqa huk k'uslulum, Iwrupa, Asya, Chincha Awya Yala allpapachakunapi kawsaq. Suntu kurumamaqa qirisanpas ancha achka yura usakunatam mikhun.

## Hawa t'inkikuna
Max Planck

**Max Karl Ernest Ludwig Planck** sutiyuq runaqa (23 ñiqin ayriway killapi 1858 watapi paqarisqa Kiel llaqtapi - 4 ñiqin kantaray killapi 1947 watapi wañusqa Göttigen llaqtapi) huk  mama llaqtayuq pachaykamay yachaqsi qarqan.

 1918 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Pachaykamaypi Hampi Yachaytaqpi).

## Kaypipas qhaway
* Nobel Suñay

## Hawa t'inkikuna
Niels Bohr

**Niels Henrik David Bohr** sutiyuq runaqa (7 ñiqin kantaray killapi 1885 watapi paqarisqa København llaqtapi - 18 ñiqin ayamarq'a killapi 1962 watapi wañusqa København llaqtapi) huk Dansuyu mama llaqtap pachaykamay yachaqsi karqan.

 1922 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Pachaykamaypi).

Tayta: Christian Bohr, Mama: Ellen Adler.

Alma mater: København Yachay Sunturnin 
## Kaypipas qhaway
* Nobel Suñay
* Iñuku

## Hawa t'inkikuna
Erwin Schrödinger

**Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger ** sutiyuq runaqa (12 ñiqin chakra yapuy killapi 1887 watapi paqarisqa Erdberg llaqtapi - 4 ñiqin qhulla puquy killapi 1961 watapi wañusqa Wien llaqtapi) huk Awstiriya mama llaqtap pachaykamay yachaqsi karqan.

 1933 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Pachaykamaypi).

Tayta:  Rudolf Schrödinger, Mama: Georgine Emilia Brenda.

Alma mater: Wien Yachay Sunturnin 
## Kaypipas qhaway
* Nobel Suñay
* Iñuku

## Hawa t'inkikuna
Werner Heisenberg

**Werner Karl Heisenberg** sutiyuq runaqa (5 ñiqin qhapaq raymi killapi 1901 watapi paqarisqa Wurzburg llaqtapi - 1 ñiqin hatun puquy killapi 1976 watapi wañusqa München llaqtapi) huk Alimanya mama llaqtap pachaykamay yachaqsi karqan.

 1932 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Pachaykamaypi).

Tayta: Kaspar Earnesta August Heisenberg, Mama: Annie Wecklein.Ñawpa warmi: Elisabeth Schumacher (1937–1976).

Alma mater: München Yachay Sunturnin 
## Suñaykuna
* Max Planck Medal 1933.
## Kaypipas qhaway
* Nobel Suñay
* Iñuku
* Niels Bohr

## Hawa t'inkikuna
Gustav Hertz

**Gustav Ludwig Hertz ** sutiyuq runaqa (22 ñiqin anta situwa killapi 1887 watapi paqarisqa Wurzburg llaqtapi - 30 ñiqin kantaray killapi 1975 watapi wañusqa München llaqtapi) huk Alimanya mama llaqtap pachaykamay yachaqsi karqan.

 1925 Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Pachaykamaypi).

Tayta: Gustav Theodor Hertz (1858–1904), Mama: Auguste Arning.Ñawpa warmi: Ellen Dihlmann (†1941). Churinkuna (2): Carl Helmut Hertz wan Johannes Heinrich Hertz.

Alma mater: München Yachay Sunturnin, Georg-August Göttingen Yachay Sunturnin (1906–1907), Ludwig Maximilians München Yachay Sunturnin (1907–1908), wan  Humboldt Berlin Yachay Sunturnin (1908–1911).

## Suñaykuna
*

## Kaypipas qhaway
* Nobel Suñay
* Iñuku
* Max Planck
* Heinrich Hertz

## Hawa t'inkikuna
Heinrich Hertz

**Heinrich Rudolf Hertz ** sutiyuq runaqa (22 ñiqin hatun puquy killapi 1857 watapi paqarisqa Hamburg llaqtapi - 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1894 watapi wañusqa Bonn llaqtapi) huk  mama llaqtayuq pachaykamay yachaqsi karqan.

Taytan: Gustav Ferdinand Hertz (David Gustav Hertz) (1827–1914); Maman:  Anna Elisabeth Doll (1864–1941) .Ñawpa warmi: Ellen Dihlmann (†1941). Churinkuna (2): Johanna Hertz (1887–1967) wan Mathilde Hertz (1891–1975).

Alma mater: München Yachay Sunturnin wan Berlin Yachay Sunturnin.

## Suñaykuna
*

## Kaypipas qhaway
* Iñuku
* Max Planck
* Gustav Hertz

## Hawa t'inkikuna
Wolfgang Pauli

**Wolfgang Pauli** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Wien llaqtapi -  wañusqa Zürich llaqtapi) huk  mama llaqtayuq pachaykamay yachaqsi qarqan.

 1945 Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Pachaykamaypi).

Taytan: Wolfgang Joseph Pauli,; Maman  Berta Camilla Schütz.Ñawpa warmi: Käthe Margarethe Dëppner.

Alma mater: München Yachay Sunturnin.
## Suñaykuna
*

## Kaypipas qhaway
* Iñuku
* Arnol Sommerfeld
* Gustav Hertz
* Ernest Mach

## Hawa t'inkikuna
Yuraq khachu

**Yuraq khachu**, kichwapi **Yurak katsu** icha **Yurak hatsu** *(Platycoelia lutescens)* nisqaqa huk yuraq suntum, Antikunapi kawsaq.

Ikwadur mamallaqtapi chay suntutaqa mikhunkum.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna

* Andrew B. T. Smith, Aura Paucar C.: *[http://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1009&context=entomologypapers Taxonomic review of Platycoelia lutescens Blanchard (Scarabaeidae: Rutelinae: Anoplognathini) and a description of the use of this species as food by the people of the Ecuadorian highlands]*. Papers in Entomology Museum, University of Nebraska State, 2000.
Chunta kuru

**Chunta kuru**, **Chunta kuru mama**, **Burashi mama** icha **Shikita kuru** (*Rhynchophorus palmarum*) nisqaqa huk yana sinqa suntum, Urin Awya Yalapi kawsaq. Qirisankunaqa chuntakunapim kawsan, yurap ukhunta mikhuspa. Chayrayku ancha sasachaq chakra yura waqlliqmi.

Antikuna mamallaqtakunapi chay suntup qirisantaqa mikhunkum.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Sinqa suntu

**Sinqa suntu** nisqakunaqa (familia *Curculionidae*) huk suntukunam, umanpa ñawpan sinqamanmi rikch'akun. Yura mikhuqmi. 40.000-chá rikch'aqninkuna.

## Rikch'aqkuna
Kaymi huk rikch'aqninkuna:
* Papa kuru, papa kuru mama (*Premnotrypes suturicallus*)
* Chunta kuru, chunta kuru mama (*Rhynchophorus palmarum*)
* Illan kuru, illan kuru mama, kirnai burashi mama (*Rhinostomus barbirostris*)

## Hawa t'inkikuna
Kallpaq suntu

**Kallpaq suntu** nisqakunaqa (familia *Carabidae*) huk suntukunam, allpa hawanpi utqaylla kallpaq palamakunam. Lliwmanta aswan rikch'aqninkuna aycha mikhuq kaspa wakin palamakunatam, kurucha kunatam mikhun. 30.000-chá rikch'aqninkuna.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Sika-sika

**Sika** icha **Sika-sika** nisqaqa pillpintup qirisankunam.

Sika-sikaqa wiñan aswan kuti qaranta t'ikraspa. Wiñasqaña hunt'a t'ikrakuqpa kuru hina qirisanqa suqta kaq qara t'ikraypi marucham tukukun. Chay maruchamantaqa kurumama nisqa wiñakusqaña pillpintum t'uqyan.
* **Punpa** icha *pumpa* Ancash qallupi. 

## Hawa t'inkikuna

## Pukyukuna
Henri Becquerel

**Antoine Henri Becquerel** sutiyuq runaqa (15 ñiqin qhapaq raymi killapi 1852 watapi paqarisqa Paris llaqtapi - 27 ñiqin chakra yapuy killapi 1908 watapi wañusqa Le Croisic llaqtapi) huk  mama llaqtayuq pachaykamay yachaqsi qarqan.

 1903 Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Pachaykamaypi).

Taytan: Alexandre-Edmond Becquerel; Maman:  .Ñawpa warmi:  Lucie Jamin / Louise Désirée Lorieux.

Alma mater: École Polytechnique wan École des Ponts et Chaussées.

## Suñaykuna
* Nobel Suñay 1903

## Kaypipas qhaway
* Iñuku
* Pierre Curie
* Marie Curie
* Chandrasekhara Raman

## Hawa t'inkikuna
Hendrik Lorentz

** Hendrik Antoon Lorentz** sutiyuq runaqa (18 ñiqin anta situwa killapi 1853 watapi paqarisqa Amhem llaqtapi - 4 ñiqin hatun puquy killapi 1928 watapi wañusqa Haarlem llaqtapi) huk Urasuyu mama llaqtap pachaykamay yachaqsi karqan.

 1902 Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Pachaykamaypi).

Tayta: Gerrit Frederik Lorentz (1822–1893); Mama: Geertruida van Ginkel (1826–1861).Ñawpa warmi: Aletta Catharina Kaiser. Churinkuna: 
Alma mater: Leyde Yachay Sunturnin

## Suñaykuna
* Rumford Medal (1908)
* Franklin Medal (1917)
* Copley Medal (1918)

## Kaypipas qhaway
* Nobel Suñay
* Pieter Zeeman
* Pieter Rijke

## Hawa t'inkikuna
Pieter Zeeman

** Pieter Zeeman** sutiyuq runaqa (25 ñiqin aymuray killapi 1865 watapi paqarisqa Zonnemaire llaqtapi - 9 ñiqin kantaray killapi 1943 watapi wañusqa Amsterdam llaqtapi) huk Urasuyu mama llaqtap pachaykamay yachaqsi karqan.

 1902 Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Pachaykamaypi).

Tayta: Catharinus Forandinus Zeeman; Mama:  Willemina Worst.Ñawpa warmi: Johanna Elisabeth Lebret (1873–1962). Churinkuna (4): 

Alma mater: Leiden Yachay Sunturnin

## Suñaykuna
* Rumford Medal (1908)
* Matteucci Medal (1912)
* Henry Draper Medal (1921)

## Kaypipas qhaway
* Nobel Suñay
* Hendrik Lorentz
* Heike Krmerlingh Onnes

## Hawa t'inkikuna
Peter Debye

**Peter Joseph Wilhelm Debye (Petrus Josephus Wilhelmus Debije** sutiyuq runaqa (24 ñiqin pawqar waray killapi 1884 watapi paqarisqa Maastricht llaqtapi - 2 ñiqin ayamarq'a killapi 1966 watapi wañusqa Ithaca llaqtapi) huk Urasuyu mama llaqtap Chaqllisinchi yachaqsi karqan.

 1902 Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Chaqllisinchipi).

Tayta: Joannes Wilhelmus Debye (1859–1937); Mama: Maria Anna Barbara Ruemkens (1859-1940). Ñawpa warmi: Mathilde Alberer.Churinkuna (2): Peter P. Debye (*1916), and a daughter, Mathilde Maria (*1921). 

Alma mater: München Yachay Sunturnin wan RWTH Aachen Yachay Sunturnin

## Suñaykuna
* 

## Kaypipas qhaway
* Nobel Suñay
* Arnold Sommerfeld
* Lars Onsager
* Paul Scherrer

## Hawa t'inkikuna
Arnold Sommerfeld

**Arnold Johannes Wilheim Sommerfeld** sutiyuq runaqa (5 ñiqin qhapaq raymi killapi 1868 watapi paqarisqa Königsberg llaqtapi - 28 ñiqin ayriway killapi 1951 watapi wañusqa München llaqtapi) huk  mama llaqtayuq pachaykamay yachaqsi qarqan.

Taytan: Franz Sommerfeld; Maman:  Cäcile Matthias.Ñawpa warmi: . Churinkuna (?): .

Alma mater: Königsberg Yachay Sunturnin.

## Suñaykuna
* Matteucci Medal (1924)
* Max-Planck Medal (1931)
* Lorentz Medal (1939)
* Oersted Medal (1949)

## Kaypipas qhaway
* Iñuku
* Peter Debye
* Niels Bohr
* Albert Einstein

## Hawa t'inkikuna
Kisa kuru

**Kisa kuru**, kichwapi **Chini kuru** nisqaqa huk pillpintukunap sika-sikankunam, kisa hina k'arachiq suphuyuq. Chaywanqa hayunkunata ayqichinmi.

## Hawa t'inkikuna

## Pukyukuna
Arjen Robben

|partidosinternacionales = 52 
|goles = 17 (Piluta H'aytay Mama llaqta quchu)Mama llaqta 
|altura = 1,81
|clubdebut = FC Groningen
|añodebut = 2000
}}
**Arjen Robben** sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa Bedum llaqtapi -  ) mama llaqtayuq Urasuyu piluta hayt'aqmi qarqan.

Tayta: , Mama: .

Warmikuna: Bernadien Eillert  Churinkuna: (4) 
 
## Klubkuna
### Kaypipas qhaway
* Piluta hayt'ay (Urasuyu)
## Palmarés
### Mama llaqta kampiunatukuna

### Mamallaqtapura kampiunatukuna

### Individual suñaykuna

## Willay pukyunkuna

## Hawa t'inkikuna

.
Melchor Ocampo

**José Telésforo Juan Nepomuceno Melchor de la Santísima Trinidad** icha **Melchor Ocampo** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Maravatío llaqtapi - †  wañusqa Tepeji del Río llaqtapi)  Mishiku mama llaqtap taripay amachaq, yachaq wan  pulitiku qarqan. 

Tayta: ; Mama: .Warmi: .Churinkuna: . 







## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna
José Uriel García

**José Uriel García** sutiyuq runaqa (8 ñiqin  tarpuy killapi 1884 paqarisqa Qusqu llaqtapi -  27 ñiqin anta situwa killapi 1965 wañusqa Lima llaqtapi) huk piruw mama llaqtap   qillqaq, pulitiku, yachay wayllukuqpas karqan.

## Qillqasqankuna
* El Arte Inkaiko en el Qosqo – Tesis Universitaria, Universidad San Antonio Abad del Cusco - 1911. 
* Guía Histórico Artística del Cusco, Cusco -1918 
* La ciudad de los Incas, Cusco - 1923. 
* El Nuevo Indio, Cusco - 1930. 
* Pueblos y Paisajes Sud-Peruanos, Cusco - 1947. 

## Hawa t'inkikuna
Jean Chrétien

**Joseph Jacques Jean Chrétien** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Shawinigan llaqtapi - ), huk  mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku qarqan. 

1993 watamanta 2003  watakama kuti Kanatápa Uma kamayuqnin karqan.

Taytan: Wellie Chrétien, Maman: Marie (Boisvert). Ñawpaq warmi:  Aline ChrétienChurinkuna (3): Hubert, Michel wan France.

Yachaywasi: Séminaire Saint-Joseph de Trois-Rivières.

Alma mater: Laval Yachay suntur
## Qillqaskankuna

## Kaypipas qhaway
* Kanatápa wiñay kawsaynin
* Elisabeth II 
* Pierre Trudeau

## Hawa t'inkikuna

* 
Biografía en español por Fundación CIDOB