open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Barranco distritu

**Barranco distritu**; (kastilla simipi: *distrito de Barranco*) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
## Wiñay kawsay
P'unchaw kamasqa wata: 26 ñiqin kantaray killapi 1874 watapi.

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: 
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna

Uma llaqtanqa Barranco llaqtam.

## Waki

### Runakuna
419 663 runa

### Iñiy

#### Llaqtap amachana santun
* Pachakamilla Kristu
* Santa Rosa Limamanta
* Judas Tadeu

## Yachay tarpuy

### Yachaychiy
* José María Eguren Yachay wasi

### Karu puriy
* Puente de los Suspiros

## Musiku

## Apaykachana

## Distritupi paqarisqa runakuna
* José María Eguren
### Kurakakuna
# 1981-1983: Nicomedes Montalván Prado,  Acción Popular.
# 1984-1986: Jorge del Castillo Gálvez, Partido Aprista Peruano.
# 1987-1989: Pedro Allemant Centeno, Partido Aprista Peruano.
# 1990-1992: Renato Lértora Ginetti,  Fredemo (AP)
# 1993-1995 Carlos Gálvez Martínez, Movimiento OBRAS.
# 1996-1998: Francisco Martín Silva Checa, Movimiento Somos Lima.
# 1999-2002: Josefina Estrada De Capiatra, Partido Democrático Somos Perú.
# 2003-2006: Manuel Angel Martín Del Pomar Saettone, Alianza Unidad Nacional.
# 2007-2010: Felipe Mezarina Tong, Partido Restauración Nacional.
# 2011-2014: Jessica Armida Vargas Gómez, Partido Popular Cristiano.
# 2015-2018:   Antonio Mezzarina Tong, Alianza para el Progreso. 
# 2019-2022:  José Rodríguez Cárdenas
## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Chorrillos distritu
## Hawa t'inkikuna

*Municipalidad Distrital de Barranco
Breña distritu

**Breña distritu**; (kastilla simipi: *distrito de Breña*) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
## Wiñay kawsay
P'unchaw kamasqa , Manuel A. Odría Umalliq.
## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: 
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna

Uma llaqtanqa Breña llaqtam.
## Waki

### Runakuna
94 808 runakuna.

### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun
* Pachakamilla Kristu
* María Auxiliadora Pallan
* Santa Rosa Limamanta

## Yachay tarpuy
# Colegio Rosa de Santa María
# Colegio de La Salle
# Colegio María Auxiliadora.
# Colegio Salesiano.

## Karu puriy
## Yachaychiy
## Musiku
## Apaykachana
## Distritupi paqarisqa runakuna
### Kurakakuna
* 1981 - 1983: Alfredo Swayne de la Cruz, APRA.
* 1984 - 1986: Rodolfo Galván Montoya, APRA.
* 1987 - 1989: Luis Antonio Suito Tuesta, APRA.
* 1990 - 1992: Rolando Edmundo Velasco Vásquez, FREDEMO - AP.
* 1993 - 1995: Juan José Gonzáles Saldaña, OBRAS.
* 1996 - 1998: Carlos Salazar Beraún, Somos Lima. 
* 1999 - 2002, 2003 - 2006: Carlos Sandoval Blancas, Somos Perú. 
* 2007 - 2010, 2011 - 2014: José Antonio Gordillo Abad, APRA.
* 2011 - 2018: Ángel Alejandro Wu Huapaya, Solidaridad Nacional.
* 2019 - 2022: José Dalton Li Bravo. 
## Kaypipas qhaway
* Universitario de Deportes
* Ciclista Lima

## Hawa t'inkikuna

* Sitio oficial de la Municipalidad de Breña
* Portal de la Parroquia Nuestra Señora de los Desamparados
Qarawayllu listritu

**Qarawayllu distritu** (kastilla simipi: *distrito de Carabayllo*) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Qarawayllu (Carabayllo) llaqtam.

## Wiñay kawsay
Kamasqa 1821 watapi.

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Chillun mayu
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna
* Raúl Porras Barrenechea
* Santa Isabel
* Tunka Suka
* Enace
* Guzmanpa Santo Domingo
* El Progreso
* San Pedro
* Willakuq
* Santa María
* San Antonio
* Yuraq Pukara
* Punchawqa
* Watuq Kay
* Ch'aki Mayu
* Chuqas

## Llaqta pusaqkuna
### Kurakakuna
* 2023-2026: Pablo Mendoza Cueva, SP.
* 2019-2022: Marcos Espinoza Ortiz, APP.
* 2009-2018: Rafael Álvarez Espinoza, PPC.
## Waki
### Runakuna
419 663 runakuna

### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun
* Santa Rosa Limamanta
* Pachakamilla Kristu

## Yachachiy

* Wawa wasikuna: 
* Huch'uy yachay wasikuna: 
** Chawpi yachay wasikuna: 
** I.E N° 3057 "EL PROGRESO" 
** Raúl Porras Barrenechea (1966)
** José María Arguedas (1977)
** Ciro Alegría
** Trompeteros 2084 (1973)
** Virgen de Fátima 3058
** Santa Isabel
** La Flor
** Industrial Lucyana
** Inicial Nº 315
** Los Angeles de Naranjal, y otras.
** Carl Friedrich Gauss
** Jean Piaget
** Juan Pablo II
** Organización de Colegios San Ignacio
** San Vicente de Paúl
** Santo Domingo de Guzmán.

## Distritupi paqarisqa runakuna
### Kurakakuna
* Rafael Álvarez Espinoza (2009-2014)
* Miguel Augusto Ríos Zarzosa, Unidad Nacional (2003-2009).

## Kaypipas qhaway
* José de San Martín
* Lima

## Hawa t'inkikuna
* www.municarabayllo.gob.pe
Chaqlakayu distritu

**Chaqlakayu distritu** nisqaqa (kastilla simipi: *Distrito de Chaclacayo*) Piruw mamallaqtapi huk distritum Lima pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Chaqlakayu llaqtam.
## Wiñay kawsay
P'unchaw kamasqa , Manuel Prado Umalliq.

## Allpa saywachi

* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Rimaq mayu 
* **[[Qucha]]kuna:**

## Runakuna
39 686 runa
## Wiñay kawsay
* Santa Rosa Limamanta
* Pachakamilla Kristu
* Rusaryu Pallan de Fátima

## Distritupi paqarisqa
### Kurakakuna
* 1981-1983: Antonio Rovira Valdez, Partido Acción Popular.
* 1984-1986: Claudio Alzamora Tarazona, Izquierda Unida (UNIR)
* 1987-1989: Enrique Thomas Ojeda, Partido Aprista Peruano.
* 1990-1992: José García Seminario Navas, Fredemo (PPC).
* 1993-1995: Juan Carlos Avilés Seminario, Movimiento Bases Libre.
* 1996-1998 / 1999-2002: María Delia Vergara Pérez, Alianza Cambio 90-Nueva Mayoría / Movimiento Vamos Vecino.
* 2003-2006: Víctor Gonzales Andrade, Partido Democrático Somos Perú.
* 2007-2010 / 2011-2014: Alfredo Valcárcel Cahen, Lista independiente La Fuerza Vecinal de Chaclacayo / Partido Cambio Radical.
* 2015-2018: David Aponte Jurado, Siempre Unidos.
* 2019-2022: Manuel Campos Sologuren.
## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Limaq
## Hawa t'inkikuna

* Municipalidad Distrital de Chaclacayo
* Chacla's Camp
* Los Cerritos
* Chaclasuites
* Club Los Ángeles 
* La Casona de Los Cóndores
* La Posada de Los Cóndores
Chorrillos distritu

**Chorrillos distritu** (kastilla simipi: *Distrito de Chorrillos*) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
## Wiñay kawsay
P'unchaw kamasqa 2 &ntilde;iqin qhulla puquy killapi 1857 watapi, Ramón Castilla Umalliq.

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**:
* **[[Qucha]]kuna:** Pasiphiku mama qucha

## Yurakuna
* *Distichlis spicata*
* *Typha dominguensis*
* *Scirpus americanus* 
* *Paspalum vaginatum*
## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna

Uma llaqtanqa San Pedro de los Chorrillos llaqtam.
* Rosario de Villa
* Matellini

## Waki
### Runakuna
262 595 runakuna
### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun

* 29 ñiqin inti raymi killapi: Simun Pidru
* 30 ñiqin chakra yapuy killapi: Santa Rosa Limamanta
* Kantaray killa: Pachakamilla Kristu
* Rusariyu Pallan

## Distritupi paqarisqa
* José Olaya

## Kaypipas qhaway
### Kurakakuna
# 2019-2022ː Augusto Miyashiro Ushikubo.
# 1996-2018: Augusto Miyashiro.
# 1996-1998: Pablo Gutiérrez Weselby, P.A.B.L.O.
# 1993-1995: Julio Hugo Valdivia Melgar, Movimiento OBRAS.
# 1990-1992: Pablo Gutiérrez Weselby, L.I.No.7
# 1987-1989: Jorge Alejandro Meneses Solís, PAP
# 1984-1986: Pablo Gutiérrez Weselby, L.I.No.3
# 1981-1983; Pablo Gutiérrez Weselby, L.I.No.7
## Willay ukyukuna


## Hawa t'inkikuna

*Caso Muro Rosario Villa
*Municipalidad Distrital de Chorrillos
San Isidro lisritu

**San Isitru** icha **San Isidro lisritu**; (kastilla simipi: *distrito de San Isidro*) nisqaqa huk lisritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.

## Wiñay kawsay
Punchaw kamasqa 24 &ntilde;iqin ayriway killapi 1931 watapi, Oscar R. Benavides Umalliq.

## Allpa saywachi
## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa San Isidro llaqtam.
* Corpac
## Llaqta pusaqkuna
### Kurakakuna
* 2019-2022: Augusto Cáceres Viñas.
* 2015-2018: Manuel Velarde Dellepiane
* 2011-2014ː Raúl Cantella Salaverry
## Waki
### Runakuna
55 309 runakuna.

### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun

* Pachakamilla Kristu
* Pilar Pallan
* Santa Rosa Limamanta

## Yachay tarpuy
* San Agustín Yachay wasi
* Santa Ursula Yachay wasi
* Belén Yachay wasi
* León Pinelo Yachay wasi
## Karu puriy
* Wallamarka Wak'a
## Yachaychiy
## Musiku
## Apaykachana
## lisritupi paqarisqa runakuna
## Kaypipas qhaway
* Limaq
## Hawa t'inkikuna
* Municipalidad Distrital de San Isidro
* Aves del Olivar de San Isidro
* Qillqa web Pilar Pallan kitilli
Limaq listritu

**Limaq listritu**; (kastilla simipi: *distrito de Lima*, ***Cercado de Lima***)*Pirkayuq Limaq* nisqaqa huk listritum Limaq pruwinsyapi, Limaq suyupi, Piruw
mama llaqtapi.

## Wiñay kawsay
Rimaq apulli Tawrichuqu 

Hawaruna: Prasiku Pisarru.

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Rímaq mayu
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Lima llaqtam.
* Barrios Altos
* Santa Beatriz
## Waki
### Runakuna
278 804 runam (136 502 qhari, 142 302 warmi)

### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun

* Pachakamilla Kristu
* Karmin Pallan
* Limaq Mama Ruusa

## Yachay tarpuy
## Yachaychiy
*Wawa wasikuna : 
*Huch'uy yachay wasikuna: 
*Chawpi yachay wasikuna:
** Colegio Nacional Nuestra Señora de Guadalupe ** Mama Wallacha Aylluskana Chawpi Runayay Wahi** (Ankash Qallu)
** Colegio Nacional Mercedes Cabello de Carbonera **Karpuniirapa Miishicha Aqtsa Aylluskana Chawpi Runayay Wahi**
** Colegio San Andrés  ** Tayta Anchiku Chawpi Runayay Wahi**
*Yachay sunturkuna: 
** Universidad Nacional Mayor de San Marcos

## Musiku
### Karu puriy
* Palacio de Gobierno
* Katidral de Lima
* Piruw suyup Rimana Wasin 

## Raymikuna
* 18 ñiqin qhulla puquy killapi
* 18 ñiqin kantaray killapi

## Apaykachana
## Distritupi paqarisqa runakuna
* Santa Rosa Limamanta
* Martin de Porres
* Francisco Bolognesi
* Ricardo Palma Soriano
* Felipe Pinglo Alva

## Kaypipas qhaway
* Pulitika rakiy (Piruw)

## Hawa t'inkikuna
* Municipalidad Provincial de Lima
Cieneguilla distritu

**Cieneguilla distritu**; (kastilla simipi: *distrito de Cieneguilla*) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Lima suyupi, Piruw mama llaqtapi.
## Wiñay kawsay
P'unchaw kamasqa , Juan Velasco Umalliq.
## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Lurin
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Cieneguilla llaqtam.
* Piedra Liza
* San Francisco
* Santa Rosa de Chontay
* San Vicente
## Waki
## Runakuna
39 686 runa

### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun
* Santa Rosa Limamanta
* Pachakamilla Kristu
## Musiku
## Karu puriy
## Yachay tarpuy
## Yachaychiy
## Apaykachana
## Distritupi paqarisqa runakuna
### Kurakakuna
* 2011-2018ː Emilio Alberto Chávez Huaringa (Partido Popular Cristiano).

## Kaypipas qhaway
## Hawa t'inkikuna

* Municipalidad Metropolitana de Lima
* Municipalidad Distrital de Cieneguilla
* Valle Verde
* Mariposas de Cieneguilla
* Aves de Cieneguilla
* Salvemos Cieneguilla
* Cieneguilla - Guía Turística
Qumas listritu (Limaq)

**Qumas distritu** (kastilla simipi: *distrito de Comas*) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.

## Wiñay kawsay
P'unchaw kamasqa 12 Qhapaq raymi killa 1961 wata, Manuel Prado Umalliq.

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Chillun mayu
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Qispikay *(La Libertad)* llaqtam.
* Villa Señor de los Milagros
* Collique

## Llaqta pusaqkuna
### Kurakakuna
* 2019-2022: Raúl Díaz Pérez. 
* 2015-2018: Miguel Angel Saldaña Reátegui, SN.
* 2011-2014: Nicolás Kusunoki, SU.
* 2007-2010: Miguel Angel Saldaña Reátegui, UN 
## Waki
### Runakuna
464 745 runa
### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun
* Pachakamilla Kristu
* Santa Rosa Limamanta

## Yachay tarpuy
## Karu puriy
## Yachachiy
## Musiku
## Apaykachana
## Distritupi paqarisqakuna

## Kaypipas qhaway
* Limaq 
## Hawa t'inkikuna
* Municipalidad Distrital de Comas
* Comas Web
El Agustino distritu

**El Agustino distritu**; (kastilla simipi: *distrito de El Agustino*) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi,  Piruw mama llaqtapi.

## Wiñay kawsay
P'unchaw kamasqa 6 ñiqin qhulla puquy killapi 1965 wata, Fernando Belaúnde Umalliq.
 
## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Surco mayu
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa El Agustino llaqtam.
* Los Ficus
* La Achirana
* Asociación Primavera
* Cooperativa Huancayo y San José
* Cooperativas Populares Universal. Los Chancas de Andahuaylas, Tayacaja wan otros.

## Waki
### Runakuna
165 425 runa
### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun
* Pachakamilla Kristu
* Santa Rosa Limamanta

## Yachay tarpuy
## Musiku
## Karu puriy
## Yachaychiy
## Apaykachana
## Distritupi paqarisqa runakuna
### Kurakakuna
* 1984-1992: Jorge Quintanilla Alarcón, IU (PUM).
* 1993-1995: Jesús F. Cisneros Rojas, OBRAS
* 1996-2002: Francisco Antiporta Laymito, Vamos Vecino.
* 2003-2014: Victor Modesto Salcedo Rios, Unidad Nacional - PPC.
* 2015-2018: Richard Soria Fuerte, PPS.
* 2019-2022: Victor Modesto Salcedo Rios, APP.
## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna

*Municipalidad Distrital de El Agustino
Kuntur Puñuna (Buliwya)

**Kuntur Puñuna** nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Quchapampa suyupi, juk urqum, Jarani pruwinsyapi, Wak'as munisipyupi. 

## Kaypipas qhaway
* Asiru Qucha  
* Betty Veizaga Siles
* Juch'uy Llallawa
* Junt'utuyu
* Khurupampa
* Parququcha
* Pilawit'u
* P'allqaluma
* Qullpa Qucha
* Quturipunta
* Turu Wayq'u phaqcha
* Yanatama
 
## Hawa t'inkikuna
* Wak'as munisipyu: yupaykuna, saywitu
Khurupampa

**Khurupampa** (*Curupampa*) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Quchapampa suyupi, huk urqum, Jarani pruwinsyapi, Wak'as munisipyupi. 

Kay urqupi wiñan juk ñawpa mallki, Chukiqayara (*Puya raimondii*), Quchapampa suyupi Wak'asllapi tiyan kay mallkiqa. 

## Pukyukuna
Witurya listritu

**Witurya listritu** (kastilla simipi: *distrito de La Victoria*) nisqaqa  Ancha Limaqpa huk listritum,  Piruw Sapan llaqtapi.

## Wiñay kawsay
Puncha'w kamasqa , Augusto Leguía Umalliq.
## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Rimaq mayu
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa La Victoria llaqtam.
* Matute
* El Porvenir
* Balconcillo
* Santa Catalina
## Llaqta pusaqkuna
### Kurakakuna
* 1984-1986: Alejandro Bazán Gonzáles, Izquierda Unida (PCP).
* 1987-1989: Andrés Espejo Luna Victoria, Partido Aprista Peruano.
* 1990-1992: Juan Navarro Quiroz, Fredemo (AP)
* 1993-1995: Carlos Caamaño Castro, Movimiento OBRAS.
* 1996-1998: Juan Teobaldo Olazábal Segovia, Movimiento Somos Lima.
* 1999-2002: Jorge Bonifaz Carmona, Partido Democrático Somos Perú
* 2003-2006: Alejandro Bazán Gonzáles, Partido Democrático Somos Perú.
* 2007-2014: Alberto Sánchez Aizcorbe, Alianza electoral Unidad Nacional.
* 2015-2018: Elías Cuba Bautista, Partido Solidaridad Nacional.
* 2019-2022: George Patrick Forsyth Sommer.

## Waki
### Runakuna
190 218 runakuna

### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun
* Pachakamilla Kristu
* Wituryakuna Pallan
* Sunqu Hisusmanta
* Santa Rosa Limamanta

## Yachay tarpuy
### Yachaychiy
* Colegio Isabel la Católica 
* Colegio Nacional Pedro A. Labarthe
* Colegio América de La Victoria
* Colegio Reyna de las Américas   

## Karu puriy
* Manqu Qhapaq pata

## Musiku
## Apaykachana
## Distritupi paqarisqa runakuna

## Kaypipas qhaway
* Limaq
* Klub Alianza Lima
## Hawa t'inkikuna

* La Victoria Munisipyu Uficial Qillqa web
* Klub Alianza Lima
Mulina listritu

**La Molina distritu**; (kastilla simipi: *distrito  de La Molina*) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
## Wiñay kawsay
P'unchaw kamasqa 6 ñiqin hatun puquy killapi 1962 watapi, Manuel Prado Umalliq.

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Rimaq mayu
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa La Molina llaqtam.
* Mayorazgo
## Waki
### Runakuna
124 468 runakuna
### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun

* Pachakamilla Kristu
* Santa Rosa Limamanta

## Yachay tarpuy
* Mama llaqta Agraria La Molina Yachay suntur
* San Ignacio de Loyola Yachay suntur (USIL)
* Femenina del Sagrado Corazón Yachay suntur (UNIFE)
* San Martín de Porres Yachay suntur
* La Recoleta Yachay wasi 
* Antonio Raimondi Yachay wasi   
## Karu puriy
## Yachaychiy
## Musiku
## Apaykachana
## Distritupi paqarisqa runakuna
### Kurakakuna
* 1984-1989: Rafael José López Mobilia, PPC.
* 1990-1992: Pedro Polo Peinado , FREDEMO
* 1993-1995: Roberto Abugattas Aboid, Movimiento OBRAS
* 1996-2002: Paul Figueroa Lequien, Somos Perú.
* 2003-2010: Jose Luis Dibós Vargas-Prada, Alianza Electoral Unidad Nacional
* 2011-2018: Juan Carlos Zurek Pardo-Figueroa, Partido Democrático Somos Perú
* 2019-2022: Álvaro Paz de la Barra. 

## Kaypipas qhaway
* Limaq
## Hawa t'inkikuna

* Municipalidad Distrital de La Molina
* Sitios Turísticos 
* Parques y Jardines
Ankun listritu

**Ankun listritu**; (kastilla simipi: *distrito de Ancón*) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.

## Wiñay kawsay
P'unchaw kamasqa pi.

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Chillun mayu
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna

Uma llaqtanqa Ancón llaqtam.
## Waki
### Runakuna
29 419 runakuna

### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun
* Pachakamilla Kristu
* San Piiru
* Limaq Santa Ruusa

## Yachay tarpuy
## Karu puriy
* Yacth Club
## Yachaychiy

## Musiku
## Apaykachana
## Distritupi paqarisqa runakuna
### Kurakakuna
* 1981-1983: Luis E. Ratto Pratolongo, L.I.No.3.
* 1984-1986: José Edilberto Paredes Roncal, IU (PUM).
* 1987-1989: Enrique Espinoza Bellido, Partido Popular Cristiano.
* 1990-1992 / 1993-1995 / 1999-2002: Miguel Alberto Ortecho Romero, ASI / Frente Anconero / Vamos Vecino. 
* 1996-1998: José Daniel Mejía Tarazona, Somos Lima. 
* 2003-2006: Jaime Pajuelo Torres, APRA. 
* 2007-2010: Guillermo Leonardo Pozo Garcia, Unidad Nacional.
* 2010-2014: Pedro John Barrera Bernui, Unión por el Perú 
* 2015-2018: Felipe Arakaki, Siempre Unidos.
* 2019-2022: John Barrera Bernui.

## Willay pukyukuna


## Kaypipas qhaway
* Limaq

## Hawa t'inkikuna

* Municipalidad Distrital de Ancón
* Yacth Club de Ancón
* Instituto Telemétrico y Satelital de Ancón
* Más fotos de Ancón
Qispi listritu

**Qispi listritu** icha **Inthipinthinsiya listritu** (kastilla simipi: *Distrito de Independencia*) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi,  Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Indipindinsya llaqtam.

## Wiñay kawsay
Distritupi kamasqa , Fernando Belaúnde Umalliqmi.

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Rimaq mayu
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
* Tupaq Amaru llaqta
* Tawantinsuyu llaqta
* Kuwiwa pampa *(Pampa de Cueva)*
* Irmitañu *(El Ermitaño)*
* Hukllachasqa llaqta *(La Unificada)*
* Ruraychaqa suyu *(Zona Industrial)*

## Llaqta pusaqkuna
### Kurakakuna
* 2019-2022: Yuri Pando (SU).
* 2011-2018: Evans Roberto Sifuentes Ocaña (PSN).
* 2007-2010: Lovell Yomond Vargas.
* 2003-2006: Víctor Yuri Vilela Seminario
* 1998-2002: Guillermo Chacaltana Yerén.
* 1997-1998: Néstor Pajuelo Chavarría.
* 1996-1997: Roberto Vidal Vidal.
* 1993-1995: Jenny Jesús Olivera Olivera.
* 1990-1992: Jesús Manuel Cáceres Fanaola.
* 1984-1989: Esther Moreno Huerta.
* 1981-1983: Leoncio Vigo Loja.

## Waki
### Runakuna
207 647 runakuna
### Iñiy
#### Markap amachana santun
* Santa Rosa Limamanta
* Pachakamilla Kristu

## Distritupi paqarisqa

## Kaypipas qhaway
* Limaq
## Hawa t'inkikuna

*Independencia
*Lima Norte
*Municipalidad Distrital de Independencia
*INEI Piruw
Lurín distritu

**Lurín distritu**; (kastilla simipi: *distrito de Lurín*) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.

## Wiñay kawsay
Kamasqa .

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Lurín
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Lurín llaqtam.
* Lobatón
* San Eugenio
## Runakuna
55 953 runa

## Iñy
* Santa Rosa Limamanta
* Pachakamilla Kristu

## Musiku
## Karu puriy
* Pachakamaq llaqta

## Yachay tarpuy
## Yachaychiy
## Apaykachana
## Distritupi paqarisqa runakuna
## Kaypipas qhaway
* Limaq
## Hawa t'inkikuna
*Municipalidad Distrital de Lurín
Unsiya

**Unsiya** (kastilla simipi: *Uncía*) nisqaqa huk buliwyanu llaqtam, P'utuqsi suyupi, Rafael Bustillo pruwinsyap uma llaqtanmi.

Unsiya llaqtaqa P'utuqsi llaqtamanta 230 km karum, chinchayninpim. Unsiya k'itipiqa chiri chiriqunuymi.

Unsiya llaqtapqa pichqantin ayllu llaqtanmi kan: Karacha, Aymaya, Layme, Puraqa, Hukuma. Llaqta runaqa qhichwa simitam, aymara simitam, kastilla simitapas riman.

## Llaqtapi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
* 
## Pukyukuna

* www.ine.gov.bo
## Hawa tinkikuna
* Unsiya munisipyu: yupaykuna, saywitu
San Borja distritu

**San Borja distritu** (kastilla simipi: *Distrito de San Borja*) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
## Wiñay kawsay
P'unchaw kamasqa 1 &ntilde;iqin inti raymi killapi 1983 watapi wata.

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Surco mayu
* **[[Qucha]]kuna:**
## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa San Francisco de Borja llaqtam.
* Juan XXIII
* Torres de Limatambo
* Torres de San Borja
* Monterrico Norte
## Waki
### Runakuna
102 762 runakuna.
## Llaqta pusaqkuna
### Kurakakuna
* 2019-2022ː Carlos Alberto Tejada Noriega
* 2011-2018ː Marco Antonio Álvarez Vargas
* 2003-2010ː Carlos Alberto Tejada Noriega
### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun
* Pachakamilla Kristu
* Santa Rosa Limamanta
* Francisco de Borja Santu.
## Yachay tarpuy
## Karu puriy

* San Borja Wak'a
* Mama llaqta Musiyu
## Yachaychiy
## Musiku
## Apaykachana
## Distritupi paqarisqa runakuna
## Kaypipas qhaway
* Limaq 
## Hawa t'inkikuna
* Municipalidad Distrital de San Borja
* Historia de San Borja
Rimaq distritu

**Rimaq distritu** (kastilla simipi: *distrito de Rímac*) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.

## Wiñay kawsay
P'unchaw kamasqa 2 ñiqin qhulla puquy killapi 1920 wata, Augusto B. Leguía Umalliq.
## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Rimaq mayu
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Rimaq llaqtam.
* Amanqay llaqta
## Llaqta pusaqkuna
### Kurakakuna
* 2019-2022: Pedro Rosario Tueros. 
* 2011-2018ː Enrique Peramás Díaz.
* 2007-2010ː Víctor Leyton Díaz.
## Waki
### Runakuna
175 793 runakuna.

### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun
* Ayriway killa: Tayta Chakatasqa Apu Rimaqpi *(Señor Crucificado del Rímac)*
* Perpetuo Socoro Pallan, Rimaq distritup patronanmi nisqa

## Karu puriy
* Alameda de los Descalzos
* Plaza de Toros de Acho
* Paseo de Aguas
* Los Ángeles Pallanchikpa basilikan wan Convento de los Descalzos 
* Santa Liberata, distritup amachaqninniyuq manqus wasi: Chakatasqa Apu Rimaqpi *(Señor Crucificado del Rímac)*.
* Patrocinio Pallan 
* La Cabeza Pallan
* La Consolación Pallanchikpa kapillan
* Qupaqhawanap Pallan Santuariyu
* San Alfonso Inlisya: Perpetuo Socorro Pallan
* Rosario del Puente Pallanchikpa kapillan
* San Francisco Solano kitilli
* San Lázaro kitilli.
## Yachay tarpuy

## Yachaychiy
* Mama llaqta Allwiya kamay Yachay suntur Universidad Nacional de Ingeniería (UNI).
* Mama llaqta Ricardo Bentín Yachay wasi
* Mama llaqta María Parado de Bellido Yachay wasi Gran Unidad Escolar María Parado de Bellido
* Externado Santo Toribio de Mogrovejo.

## Musiku
## Apaykachana
## Distritupi paqarisqa runakuna

## Kaypipas qhaway
## Hawa t'inkikuna

* Municipalidad Distrital del Rímac
* Rimaq wiñay kawsay (kastilla simipi)
Rumichaka listritu

**Rumichaka listritu**; (kastilla simipi: *distrito de Puente Piedra*) nisqaqa huk listritum Limaq pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.

## Wiñay kawsay
P'unchaw kamasqa 14 &ntilde;iqin hatun puquy killapi 1927 watapi wata.

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Chillun mayu
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Puente Piedra llaqtam.

## Llaqta pusaqkuna
### Kurakakuna
* 2015-2018: Milton Jiménez Salazar, PSN.
* 2011-2014: Esteban Felizardo Monzón Fernández, SU.
* 2003-2010: Rennan Espinoza, PP.
## Waki
### Runakuna
203 473 runakuna.
### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun
* Pachakamilla Kristu
* Karmin Pallan
* Santa Rosa Limamanta

## Musiku
## Karu puriy

## Yachay tarpuy
## Yachaychiy
## Apaykachana

## Distritupi paqarisqa runakuna
* Teófilo Cubillas

## Kaypipas qhaway
* Limaq 
## Hawa t'inkikuna
 
*Municipalidad Distrital de Puente Piedra
*Datos Puente Piedra
Q'asa

**Q'asa** nisqaqa iskay urqupura kaq purinam, urqukunap iskaynintin kinraypi kaq qhichwakunata ñanwan t'inkiq, urqup pikchunmanta aswan hurin kaq, qhichwamantataq aswan hanaqmi.
Qasa

**Qasa** nisqaqa ima ancha chiri kaqpas, ahinataq qasa mit'apim, 0&nbsp;°C nisqamanta aswan pisi llaphiyuq. Qasapiqa yaku chullunkuyanmi.
Petra

**Petra** (Arabya simipi: البتراء‎ , al-Bitrā’) nisqaqa Hurdanya mamallaqtapi huk mawk'a llaqtam. 1985 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.

7 ñiqin anta situwa killapi 2007 p'unchawpi Bernard Weber sutiyuq runap paqarichisqan *New Open World Corporation (NOWC)* nisqa Suwisa ruruchina Petrataqa *[[Musuq Qanchisnintin Tiksimuyu Achachilla]]* nisqap huk achachillanmi kanman rimarirqan.

## Kaypipas qhaway
* Tukuy runakunap qhapaq kaynin 
## Hawa t'inkikuna
*
Hatunquchamanta Maqlalina listritu

**Magdalena del Mar distritu**; (kastilla simipi: *distrito de Magdalena del Mar*) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.

## Wiñay kawsay
P'unchaw kamasqa 10 ñiqin aymuray killapi 1920 wata, Augusto Leguía Umalliq.

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Rimaq mayu
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Magdalena del Mar llaqtam.
* Orrantia
## Waki
### Runakuna
48 445 runa
### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun
* Pachakamilla Kristu
* Santa Rosa Limamanta

## Yachay tarpuy

## Karu puriy

## Yachaychiy
## Musiku
## Apaykachana
## Distritupi paqarisqa runakuna
## Llaqta pusaqkuna
### Kurakakuna
* 2019-2022ːCarlomagno Chacón Gómez (AP) 
* 2003-2018ː Francis Allison 
* 2009-2010ː Rosa Quártara Carrión de Rúas 
## Ñaña llaqtakuna
* Santa Fe, Ispaña (1986)
* Santa Fe de Bogotá, Kulumbya.
* Houston, Estados Unidos.
* London, Inlatirra.

## Kaypipas qhaway
* Lima
## Hawa t'inkikuna

* Municipalidad Distrital de Magdalena del Mar
* www.munimagdalenadelmar.gob.pe
Kichka

**Kichka**, **kiska** icha **Kasha** nisqaqa ima hawanpi k'awchi, ñawch'i kaqpas, aswanta yurakunapim.

## Rikchakuna

Image:Lightmatter thorns.jpg|Waysallpup *(Rosa sp.)* kichkankuna.
Image:Acivro Ilex aquifolium bright.jpg|Asiwpa (*Ilex aquifolium*) raphinpi kichkankuna.
Image:Spines on blackberry.jpg|Khari-kharip (*Rubus fruticosus*) kichkankuna.
Image:Ceiba pentandra cortex hg.jpg|Lupunap (*Ceiba pentandra*) kichkankuna.
Image:Stachelbeeren.jpg|Kichkanarap (*Ribes uva-crispa*) kichkankuna.
Image:Aesculus hippocastanum8 black.jpg|Kawallu kastañap (*Aesculus hippocastanum*) rurunpi kichkankuna.
Image:Pear Cactus.jpg|Sintuqpa (*Opuntia vulgaris*) kichkankuna.
Image:Porcupine NPS11952.jpg|Kichkasapa kichka k'usillu (*Erethizon dorsatum*).


## Pukyukuna
Uliwukuna listritu

**Los Olivos distritu**; (kastilla simipi: *distrito de Los Olivos*) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi,  Piruw mama llaqtapi.
## Wiñay kawsay
Puncha'w , Alan García Umalliq.

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Chillun mayu
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Las Palmeras llaqtam.
* Mercurio
* El Trébol
* Sol de Oro
* Panamericana Norte
* Villasol
* Parque Naranjal
* Covida
## Llaqta pusaqkuna
### Kurakanaka
* Felipe Castillo Alfaro (SU) (2015-2018) 
* Pedro del Rosario Ramirez (PP) (2015-2018) 
## Waki
### Runakuna
175 793 runakuna.

### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun
* Santa Rosa Limamanta
* Pachakamilla Kristu

## Musiku
## Karu puriy
## Yachay tarpuy
## Yachaychiy
## Apaykachana
## Distritupi paqarisqa runakuna
## Kaypipas qhaway
## Hawa t'inkikuna

*Municipalidad Distrital de Los Olivos (kastilla simipi)
Turi

**Turi** icha **Tura** nisqaqa huk warmip mamanpa huk qhari wawan, taytanpa huk qhari churin.

## Kaypipas qhaway
*Ayllu
Siwi (sut'ichana)

**Siwi** nisqaqa ima muyu kaqpas, p'allta muyu hina, chawpinpitaq ch'usaq kaq. Ahinataq q'illaymanta siwikunata ruk'ananchikmanmi chhitanchik.

Kaypi qhaway:
* Siwi *([[achala]]napaq)*
* Siwi (pacha tupuy)
* Planitap siwin

## Kaypipas qhaway
* Siwikunap Apun (John Ronald Reuel Tolkien-pa qillqasqan kawsay rikch'a)
Turri

**Turri** icha **pukara** (kastilla simimanta: *torre*) nisqaqa ancha hatun, lank'u, ñañu, mana rakhu wasim.

Kay tukuyninkunapaq turrikunam:
* Maqanakunapaq: Achka turrikunaqa maqanakuypi awqakunata hark'anapaq pukarakunam.
* Qhawanapaq: rikachakuna
* Wamp'ukuna qhawachinapaq: pharu
* Samk'anapaq: turri hina samk'ay wasi
* Inlisyap turrin: kamapanayuq turri
* Inti pinchikillachana
* hukkunapas
Aykili

**Aykili**qa (Kastilla simipi: *Aiquile*) Quchapampa suyu, Wuliwyapi llaqtacham, kay llaqtapi tukuy runakuna Qhichwa simita rimanku. Narciso Campero ruwinchhap uma llaqtanmi.

Kay llaqtap sutinqa Aymara simim, "ukhupi".

### Llaqtachap aswan riqsisqa runakunan

## Musiku

* Charankukuna

## Llaqtapi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
* Yupaykuna: Aikili munisipyu
* Saywitu: Narciso Campero pruwinsya
* Saywitu: Aykili munisipyu
Mamay

**Mamay** nisqaqa wawayuq warmim. Huk runap *mamanqa* chay runata paqarichiq warmim (icha uywata paqarichiq chinam).

## Willana

## Kaypipas qhaway
* Ayllu
Yayay

**Yayay** ,  icha **Yaya**, *tayta* (latinmanta) nisqaqa churiyuq qharim. Huk runap *yayanqa* chay runap mamanta yumaq qharim, mamanpa qusan, icha kawsanakuqnin kaq (icha huk uywap mamanta yumaq urqunmi).

## Willana

## Kaypipas qhaway
* Ayllu
Yaya suti

**[[Ayllu]]pi**:
*Yayay; Churiyuq.
* *Machu yaya* ( bisabuelo)
**[[Iñiy]]pi**:
*Apuyaya;
**Qhapaq;
*** **Yayanchik** 
*Hatun yaya: *uwispu*.

**Kaypipas qhaway**:
*Yaya yachay
Churi

**Churi** nisqaqa huk qharip warminpa wawanmi. Warmi churikunataqa **[[ususi]]** ninchikmi.

Ikwadurpi kichwa rimaypitaq *churi* nisqaqa *qharip icha warmip *'qhari wawan**' nisqatam niyta munan.

## Kaypipas qhaway
*Ayllu
San Martín de Porres distritu

**San Martín de Porres distritu**; (kastilla simipi: *distrito de San Martín de Porres*) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.

## Wiñay kawsay
P'unchaw kamasqa 22 &ntilde;iqin aymuray killapi 1950 watapi, Manuel A. Odría Umalliq.

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Rimaq mayu
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
* Barrio Obrero Industrial.
* Ingeniería

## Llaqta pusaqkuna
### Kurakakuna
* 2019-2022: Julio Chávez Chiong (AP).
* 2015-2018ː Adolfo Israel Mattos Piaggio (SU)
* 2007-2014ː Freddy Ternero Corrales (SP) / (PPC)
* 2003-2006ː Lucio Campos Huayta (UN)
## Waki
### Runakuna
525 155 runakuna.
### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun
* Pachakamilla Kristu
* Martin de Porres
* Karmin Pallan
* Santa Rosa Limamanta

## Yachay tarpuy
## Karu puriy
* Garagay (mawk'a llaqta)

## Yachaychiy
* Pirupas Cayetano Heredia Yachay suntur Universidad Peruana Cayetano Heredia.
## Musiku
## Apaykachana
## Distritupi paqarisqa runakuna
## Kaypipas qhaway
* Lima
## Hawa t'inkikuna

* Municipalidad Distrital de San Martín de Porres
San Juan de Miraflores distritu

**San Juan de Miraflores distritu**; (kastilla simipi: *distrito de San Juan de Miraflores*) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.

## Wiñay kawsay
Distritu kamasqa 12 ñiqin qhulla puquy killapi 1965 wata.
## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Lurin mayu
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Ciudad de Dios llaqtam.
* Pamplona
* San Juanito

## Llaqta pusaqkuna
### Kurakakuna
* 2015-2018ː Javier Altamirano Coquis (PPC)
* 2011-2014ː Adolfo Ocampo Vargas.
* 2007-2010ː Edilberto Quispe Rodríguez.
## Waki
### Runakuna
335 237 runakuna

### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun
* Pachakamilla Kristu
* Santa Rosa Limamanta

## Musiku
## Karu puriy
## Yachay tarpuy
## Yachaychiy
## Apaykachana
## Distritupi paqarisqa runakuna
## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna
* Municipalidad Distrital de San Juan de Miraflores
* Historia de San Juan de Miraflores
Lurikanchumanta San Huwan listritu

**Lurikanchumanta San Huwan listritu** (LSH; kastilla simipi: *distrito de San Juan de Lurigancho, SJL*) huk listritum Limaq pruwinsyapi, Limaq suyupi, Piruw mama llaqtapi.

## Wiñay kawsay
Puncha'w 13 ñiqin qhulla puquy killapi 1967 watapi, Fernando Belaúnde Umalliq.
## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Rímac
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa San Juan de Lurigancho llaqtam.
* Canto Grande
* Zárate
* Las Flores
* Huáscar, Mangomarca, Inca Manco Capac, Canto Rey, Mariscal Cáceres, J. C. Mariátegui, Motupe, Caja de Agua, Campoy, Casablanca, Montenegro, Bayóvar.

## Runakuna
1 047 725 runakuna.
## Llaqta pusaqkuna
### Kurakakuna
*  2019 - 2022̠ː Alex Gonzáles Castillo, PP.
*  2015 - 2018: Juan Navarro Jiménez, Alianza para el Progreso.
*  2014: David Nestares, PSN.
*  2011 - 2014: Carlos Burgos Horna, PPC.
*  2007 - 2010: Carlos Burgos Horna, Unidad Nacional. 
*  2003 - 2006: Mauricio Rabanal Torres, Partido Democrático Somos Perú.
*  2001 - 2002: Claudio Zúñiga, Movimiento Vamos Vecino.
*  1999 - 2001: Ricardo Chiroque Paico, Movimiento Vamos Vecino.

## Yachay tarpuy

### Yachaychiy

### Karu puriy
* Mankumarka

### Llaqtap amachana santun
* Santa Rosa Limamanta
* Pachakamilla Kristu

## Musiku
## Apaykachana
## Distritupi paqarisqa runakuna

## Kaypipas qhaway
* Limaq

## Hawa t'inkikuna

* Municipalidad Distrital de San Juan de Lurigancho
* Información de San Juan de Lurigancho
Surkillu listritu

**Surquillo distritu**; (kastilla simipi: *distrito de Surquillo*) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi,  Piruw mama llaqtapi.
## Wiñay kawsay
P'unchaw kamasqa 15 &ntilde;iqin anta situwa killapi 1949 watapi wata.
## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Surco mayu
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Surquillo llaqtam.
* La Calera

## Llaqta pusaqkuna
### Kurakakuna
* 2019-2022: Giancarlo Guido Cassasa Sánchez (PPC) 
* 2011-2018ː José Luis Huamaní Gonzales (PPC)
* 2003-2010ː Gustavo Raúl Sierra Ortiz (UN)
* 1999-2006ː Augusto Guido Casassa Bacigalupo (VV)
## Waki
### Runakuna
84 202 runa
### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun
* Pachakamilla Kristu
* Santa Rosa Limamanta
* Tayta Corazón de Jesús

## Yachay tarpuy
## Karu puriy
## Yachaychiy
* Mama llaqta Ricardo Palma Yachay wasi

## Musiku
## Apaykachana
## Distritupi paqarisqa runakuna

## Kaypipas qhaway
* Limaq

## Hawa t'inkikuna

*Municipalidad Distrital de Surquillo
T'arata (Quchapampa)

**T'arata** (kastilla qillqaypi: *Tarata*) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi,  Quchapampa suyupi, huk llaqtam, T'arata pruwinsyap uma llaqtanmi.

## Llaqtapi paqarisqa
*Esteban Arce
*René Barrientos
*Mariano Melgarejo

## Kaypipas qhaway
* K'ichkiqucha *(La Angostura)*
* 
## Hawa t'inkikuna
* T'arata munisipyu: Yupaykuna
* Saywitu: T'arata / Esteban Arce pruwinsya
San Miguel distritu

**San Miguel distritu**; (kastilla simipi: *distrito de San Miguel*) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.

## Wiñay kawsay
Kamasqa , Augusto Leguía Umalliq.
## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: 
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa San Miguel llaqtam.
* Maranga

## Runakuna
124 904 runa.

## Kamachiy
### Kurakakuna
* 2015-2018: Eduardo Javier Bless Cabrejas (PPS)
* 2003-2014: Saleh Carlos Salvador Heresi Chicoma (UN)
* 1996-2002: Marina Sequeiros Montesinos (SP).
* 1993-1995: Rómulo Ponce Calle (Obras)

## Yachay tarpuy
### Llaqtap amachana santun
* Señor de los Milagros
* Karmin Pallan
* Santa Rosa Limamanta
## Karu puriy
## Yachaychiy
* Wawa wasikuna : 
* Huch'uy yachay wasikuna: 
* Chawpi yachay wasikuna: 
**Colegio Juan XXIII
**Colegio Claretiano
*Yachay sunturkuna: 
** Pontificia Universidad Católica del Perú
## Musiku
## Apaykachana
## Distritupi paqarisqa runakuna
## Kaypipas qhaway
* Limaq
## Hawa t'inkikuna
 
* Municipalidad Distrital de San Miguel
* San Miguel en blogs
Willka

**Willka** icha **Haway** nisqaqa huk runap wawanpa, churinpa wawankuna, churinkuna.

## Kaypipas qhaway
*Ayllu
San Luis distritu (Lima pruwinsya)

**San Luis distritu** (kastilla simipi: *Distrito de San Luis*) nisqaqa Lima pruwinsyapi huk distritum, 
Piruw mama llaqtapi.

## Wiñay kawsay
P'unchaw kamasqa 30 &ntilde;iqin aymuray killapi 1968 watapi wata.

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Surco mayu
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa San Luis llaqtam.
* Cahuache
* Centro Industrial y Comercial Castilla
* Jorge Chavez
* Javier Prado III Etapa, IV Etapa y V Etapa
* La Libertad, Lincoln, La Marinera, El Mercurio, Las Moras, El Pino, Los Reyes, El Rincón, San Jacinto, La Viña, Exfundo El Pino
* San Pablo I Etapa y II Etapa
* El Trébol
* Túpac Amaru
* Villa Jardín
* Jardines de Salamanca
* AA. HH. Benitos Santos, 1ro. de Mayo y Limatambo Norte

## Llaqta pusaqkuna
### Kurakakuna
* 2015-2018ː Ronald Eulogio Fuertes Vega (SP)
* 2011-2014ː Ricardo Fidel Castro Sierra (CR)
* 2003-2010ː Fernando Durand Mejía (UN)

## Waki
### Runakuna
46 258 runakuna.
### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun
* Pachakamilla Kristu
* Santa Rosa Limamanta

## Musiku
## Karu puriy
## Yachay tarpuy
## Yachaychiy
## Apaykachana
## Distritupi paqarisqa runakuna
## Kaypipas qhaway
* Mama llaqta kurku kallpanchay villa - Villa Deportiva Nacional (VIDENA)
## Hawa t'inkikuna
* Municipalidad Distrital de San Luis
Ususi

**Ususi** nisqaqa huk qharip warminpa *warmi [[wawa]]nmi*, chayqa qharip ***warmi [[churi]]nmi***.

Ikwadurpi kichwa rimaypitaq *ushushi* icha *ushi* nisqaqa *qharip *'icha warmip*' warmi wawan* nisqatam niyta munan.

## Kaypipas qhaway
*Ayllu
Jayupaya llaqta

**Jayupaya**, **Ayupaya **icha** Indipindinsya llaqta** *([[kastilla simi]]pi: *Ayopaya / Villa Independencia*)* nisqaqa Buliwya mamallaqtapi, Quchapampa suyupi, huk llaqtam, Jayupaya pruwinsyap uma llaqtanmi.

## Musiku
* Charankukuna

## Llaqtapi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
## Puykukuna

* www.ine.gov.bo
## Hawa t'inkikuna
* Jayupaya mujisipyu: yupaykuna, saywitu
Kapinuta

**Kapinuta** (kastilla simipi: *Villa Capinota*) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi,  Quchapampa suyupi, huk llaqtam, Kapinuta pruwinsyap uma llaqtam.
* Quchapampa: 66 km

## Allpa saywachi
* Arqi mayu - Rocha mayu - Caine mayu 

## Musiku
* Allpa llamk'ay; May'kas (*lameo*) 

## Llaqtapi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
## Pukyukuna

* www.ine.gov.bo
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Kapinuta pruwinsya
Santa Rosa distritu

**Santa Rosa distritu** (kastilla simipi: *distrito de Santa Rosa*) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi,  Piruw mama llaqtapi.
## Wiñay kawsay
Santa Rosa distritu kamasqa .

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Chillón
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Santa Rosa llaqtam.

## Runakuna
10 903 jaqi (5 409 qhari, 5 494 warmi).
## Llaqta pusaqkuna
### Kurakakuna
* 2019-2022: Alan Carrasco Bobadilla.
* 2015-2018: Carlos Arce Arias (PSN)
* 2007-2014: Pablo Chegni Melgarejo (SU)
* 1999-2006; Luis García Villacorta (APRA)
## Waki
### Iñiy
#### Llaqtap amacha santun
* Santa Rosa Limamanta (30 ñiqin chakra yapuy killapi)
* Pachakamilla Kristu

## Musiku
## Karu puriy
## Yachay tarpuy
## Yachaychiy
## Apaykachana
## Distritupi paqarisqa runakuna

## Kaypipas qhaway
* Limaq
## Hawa t'inkikuna

* Balneario de Santa Rosa
Salwathur Llaqta listritu

**Salwathur Llaqta listritu**; (kastilla simipi: *distrito de Villa El Salvador*) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi,  mama llaqtapi. Runakunap rimayninpiqa 'Villa Salvador' ninkum.

## Wiñay kawsay
Kamasqa .

1987: Asturiaspa awki suñay

1995: Juan Pawlu II

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Lurín mayu
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Villa El Salvador llaqtam.
## Llaqta pusaqkuna
### Kurakakuna
* 2019-2022: Kevin Iñigo Peralta.
* 2012-2018: Guido Iñigo Peralta.
* 2011: Santiago Mozo Quispe.
* 2003-2010: Jaime Zea Usca.
* 1999-2002: Martín Pumar Vilchez. 
## Waki
### Runakuna
84 202 runakuna.

### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun
* Pachakamilla Kristu
* Santa Rosa Limamanta

## Musiku
## Karu puriy
## Yachay tarpuy
## Yachaychiy
## Apaykachana
## Distritupi paqarisqa runakuna

## Ñaña llaqtakuna
*  Rezé, Loira Atlántico
*  Tubinga, Baden-Wurtemberg
*  Santa Coloma de Gramanet
*  Amstelveen
*  Málaga
## Kaypipas qhaway
* Limaq
## Hawa t'inkikuna

*Municipalidad Distrital de Villa El Salvador
*Parque Industrial de Villa El Salvador
*Ley promulgada el año 1983 de Villa El Salvador
Atipamanta Mariya Llaqta listritu

**Villa María del Triunfo distritu**; (kastilla simipi: *distrito de Villa María del Triunfo*) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.
## Wiñay kawsay
Kamasqa  
## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Lurín mayu
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Villa María del Triunfo  llaqtam.
* Tablada de Lurin 
* Villa Poeta José Gálvez Barrenechea
## Llaqta pusaqkuna

### Kurakakuna
* 2019-2022: Eloy Chávez Hernández.
* 2015-2018ː Carlos Alberto Palomino Arias (SN)
* 2011-2014ː Silvia Barreda Vásquez (PP)
* 1999-2006ː Juan José Castillo Angeles (UN)
## Waki
## Runakuna
355 761 runa.
### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun
* Santa Rosa Limamanta
* Pachakamilla Kristu Tayta Señor de los Milagros

## Musiku
## Karu puriy
## Yachay tarpuy
## Yachaychiy
## Apaykachana
## Distritupi paqarisqa runakuna
## Kaypipas qhaway
* Limaq
## Hawa t'inkikuna

* Municipalidad Distrital de Villa María del Triunfo
* Todo sobre Villa María del Triunfo
T'utura (Quchapanpa)

**T'utura** nisqaqa (kastilla qillqaypi *Totora*) Buliwya mamallaqtapi, Quchapanpa suyupi, huk llaqtam, wamanip uma llaqtanmi.

## Karu puriy
* Carrasco mama llaqta parki 

## Llaqtapi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
* Puquna llaqta
* 
## Hawa t'inkikuna
* T'utura munisipyu: yupaykuna, saywitu (PDF; 871 kB)
Kilisa

**Kilisa** icha **Kilitsa** (kastilla simipi: *Cliza* / *Villa Cliza*) nisqaqa Puliwya mamallaqtapi, Quchapampa suyupi, huk llaqtam, Kilisa puruwinsiyap uma llaqtanmi.

## Llaqtapi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
## Hawa t'inkikuna
Surqu listritu (Limaq pruwinsya)

**Surku distritu** (kastilla simipi: *Distrito de Santiago de Surco*) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Lima pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Surku *(Santiago de Surco)* llaqtam.

## Wiñay kawsay
Kamasqa 1821 wata. Distritupas kamasqa 16 &ntilde;iqin qhapaq raymi killapi 1929 watapi wata, Kamachina N° 6644. 
## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Surku mayu
* **[[Qucha]]kuna:**

## Uywakuna

Pantanos de Villa sallqa kawsay risirwapiqa kanmi 155 laya pisqukuna, 12 laya challwakuna, suchuqkuna, khankiqkunapas.

**[[Pisqu]]kuna:**  
* Pili: *Anas bahamensis*
* Puka pili *Anas cyanoptera* 
* *Calidris alba* 
* Hatun waqar *Casmerodius albus* = *Ardea alba*
* *Charadrius vociferus*
* Yuraq waqar *Egretta thula* 
* *Fulica americana* 
* Tiki *Gallinula chloropus* 
* Qiwlla: *Larus modestus* 
* Waqwa *Nycticorax nycticorax* 
* *Pandion haliaetus* 
* *Podiceps major* 
* *Podilymbus podiceps* 
* Tiwtinku *Tringa melanoleuca*

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
* Monterrico
* La Capullana
qhari, 5 494 warmi).
## Llaqta pusaqkuna
### Kurakakuna
* 2011-2018: Roberto Gómez Baca (SP)
* 2007-2010: Juan Manuel del Mar (UN)
* 1996-2006: Carlos Eduardo Dargent Chamot  (SP)

## Waki
### Runakuna
272 690 runa

### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun
* Pachakamilla Kristu
* Santa Rosa Limamanta

## Karu puriy
* María Graña Ottone pata.
* Piruwpas Jockey Klub.

## Yachachiy
* Lima Yachay suntur
* Ciencias Aplicadas Piruwpas Yachay suntur (UPC)
* Ricardo Palma Yachay suntur
* ESAN Yachay suntur 
* CENTRUM de la Pontificia Universidad Católica del Perú.
* La Inmaculada Yachay wasi
* Santa María Yachay wasi
* Champagnat Yachay wasi
* Franco-Peruano Yachay wasi.

## Distritupi paqarisqa
## Willay pukyukuna
 

## Kaypipas qhaway
* Limaq 
## Hawa t'inkikuna
Santa Anita distritu

**Santa Anita distritu**; (kastilla simipi: *distrito de Santa Anita*) nisqaqa huk distritum Lima pruwinsyapi, Piruw mama llaqtapi.

## Wiñay kawsay
Kamasqa , Alan García Umalliq.

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna**: 
* **[[Mayu]]kuna**: Rimaq mayu
* **[[Qucha]]kuna:**

## Llaqtakuna Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna
Uma llaqtanqa Santa Anita llaqtam.
* Los Ficus

## Runakuna
160 777 runa
## Llaqta pusaqkuna
### Kurakakuna
* 2019-2022: José Luis Nole Palomino.
* 2008-2018ː Leonor Chumbimune Cajahuaringa (SU) / (PSN)
* 2007ː Osiris Feliciano Muñoz (SU)
* 2003-2006ː Tadeo Guardia Huamaní (UN)
## Waki
### Iñiy
* Pachakamilla Kristu Señor de los Milagros
* Santa Rosa Limamanta
## Yachay tarpuy
* Universidad Particular San Martín de Porres

## Karu puriy
## Yachaychiy
## Musiku
## Apaykachana
## Distritupi paqarisqa runakuna

## Kaypipas qhaway
* Limaq

## Hawa t'inkikuna

* Municipalidad Distrital de Santa Anita
* Santa Anita
Misk'i llaqta

**Misk'i** nisqaqa (kastilla qillqaypi *Mizque*) Buliwya mamallaqtapi, Quchapampa suyupi, huk llaqtam, Misk'i pruwinsyap uma llaqtanmi.

## Llaqtapi paqarisqa
*Casimira Rodríguez, Buliwyanu pulitiku warmi

## Kaypipas qhaway
* 
## Puykukuna

* www.ine.gov.bo
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Misk'i pruwinsya
Hanan Purus mamallaqta wari kancha

**Hanan Purus mamallaqta parki** (kastilla simipi: *Parque Nacional Alto Purús*) nisqaqa Piruw mamallaqtapi huk mamallaqta parkim, Ukayali suyupi (Purus pruwinsyapi Atalaya pruwinsyapipas) Mayutata suyupipas (Tawamanu pruwinsyapi) .

## Yurakuna
* Palta (*Persea spp.)*
* ( *Ocotea spp.*)
* (*Nectandra sp.*)
* (*Brosimum sp.*)
* (*Clarisia sp.*)
* (*Cedrelinga catenaeformis*)
* Sidru (*genus Cedrus*)
* Mara (*Swietenia macrophylla*)
* Siwis: Q'apaq siwis / Kanuwa ruya (*Cedrela odorata*)
* (*Virola spp.*)
* (*Calophyllum brasiliensis*)
* (*guadua spp.)*
* (*Iriartea spp.)*
* (*Euterpe precatoria*)
* (*Sheelea cephalotes*)
* Chunta (*Bactris gasipaes*)
* Pintuq (*Gynerium sagittatum*)
* (*Tessaria integrifolia*)
* (*Cecropia spp.*)


Rikcha:Calophyllum brasiliense DSC 0221.jpg|(*Calophyllum brasiliensis*)
Rikcha:Tessaria integrifolia.jpg|(*Tessaria integrifolia*)

## Uywakuna
* Chinchay (*Leopardus pardalis*)
* Puma (*Puma concolor*)
* Uturunku (*Pantera onca*)
* Yaku puma (*Pteronura brasiliensis*)
* Wankana (*Tayassu spp.*)
* (*Mazama spp.)*
* Sach'awaka: pampa sach'awaka (*Tapirus terrestris*)
* Hayupa (*Agouti paca*) 
* (*Dasiprocta spp.*)
* Kapiwara (*Hydrochaeris hydrochaeris*)
* (*Saguinus imperator*)
* Qhampu k'usillu: Puka uya makisapa (*Ateles paniscus*)
* Q'utu k'usillu: Puka q'utu k'usillu (*Alouatta seniculus*)
* (*Cebus sp.*)
* Chipuru (*Saimiri sciureus*)
* Wakamayu (*Ara sp.*)
* Luru (*Amazona sp.*)
* (*Geochelone denticulata*)
* (*Podocnemis spp.*)
* Lagartu: Challwa lagartu / Yuraq lagartu (*Cayman crocodylus*); Yana lagartu (*Melanosuchus níger*)


Rikcha:Jacaré Açú.jpg|Yana lagartu (*Melanosuchus níger*)
Rikcha:Tamarin portrait.JPG|(*Saguinus imperator*)
Rikcha:Geochelone denticulata -Yasuni, Ecuador-8a.jpg|(*Geochelone denticulata*)


## Kaypipas qhaway
* Piruwpi amachasqa sallqa suyukuna
Yaku puma

**Yaku puma**, **Hatun pishña** icha **Yaku lobo** (*Pteronura brasiliensis*) nisqaqa huk aycha uquq ñuñuq uywam.

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
Yanamayu

**Yanamayu** (kastilla simipi *Río Negro*; purtuyis simipi * Rio Negro*) nisqaqa Brasil mamallaqtapi, Kulumbya mamallaqtapi Winisuyla mamallaqtapipas huk mayum, Amarumayup hatun purimuq mayunmi. 

## Rikchakuna

Rikcha:Amazonas-Rio-Negro1.jpg|Yanamayu Amarumayuwan


## Hawa t'inkikuna