open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bettino Craxi

**Benedetto Craxi ** sutiyuq runaqa, icha **Bettino Craxi** (*  paqarisqa Sassari llaqtapi - †  wañusqa Hammamet llaqtapi) huk  mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitikumi, kawpaqpas karqan.

Warmi: Sandra Milo. Churinkuna (2).:

## Suñaykuna
* 

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Italyapa wiñay kawsaynin
* Francesco Cossiga 
* Sandro Pertini 
## Hawa t'inkikuna
Giovanni Gronchi

**Giovanni Gronchi ** sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa Pontedera llaqtapi - †  wañusqa Roma llaqtapi) huk  mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitikumi, kawpaqpas karqan.

Italiyapa Ruraychaqa wan Qhatu ministrunin (1944-1946). 

Yachay wasi:

Warmi: Carla Bissatini. 
## Suñaykuna
* 

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Italyapa wiñay kawsaynin
* Adone Zoli 
* Amintore Fanfani
* Fernando Tambroni 
* Mario Scelba 
* Alcide de Gasperi

## Hawa t'inkikuna
Francesco Cossiga

**  Francesco Cossiga ** sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa Sassari llaqtapi - †  wañusqa Roma llaqtapi) huk  mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitikumi, kawpaqpas karqan.

Taytan: , Maman: .

Warmi: Giuseppa Sigurani. Churinkuna: Anna Maria wan Giuseppe. 

## Suñaykuna
* 

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Italyapa wiñay kawsaynin
* Romano Prodi
* Massimo D'Alema
* Aldo Moro 
* Giovanni Leone 
* Mariano Rumor 
* Giulio Andreotti

## Hawa t'inkikuna
Keita Endo

**Keita Endo **(nihun simi: 遠藤渓太) sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Yokohama llaqtapi - ) huk  mama llaqtayuq piluta hayt'aq wan Nihun quchu piluta hayt'ay. 

## Klubkuna

## Hawa t'inkikuna
Rafik Hariri

** Rafik Hariri' al-Din al-Hariri ** (arabya simipi: رفيق بهاء الدين الحريري) sutiyuq runaka (*  paqarisqa Sidón llaqtapi -  wañusqa Beyrut llaqtapi), huk  mama llaqtayuq ruruchiq wan pulitiku qarqan.

Taytan: ; Maman: . 
Ñawpaq warmi: NazikChurikuna: (1) Saad.

## Kaypipas qhaway
* Libanupa wiñay kawsaynin
* Amin Gemayel
* Khalid bin Abdul-Aziz

## Hawa t'inkikuna

*
Amin Gemayel

** Amin Pierre Gemayel ** (arabya simipi: الجميل  أمين ) sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Bikfaya llaqtapi -  ), huk  mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku qarqan.

Taytan: Pierre Gemayel; Maman: Geneviève Gemayel. 
Ñawpaq warmi: Joyce Tyan.Churikuna: (3) Nicole, Pierre wan Samy.

## Qillqasqankuna
*1986: *Peace and Unity* (Colin and Smythe) 
*1988: *L'Offense et le Pardon* (Gallimard), reflections on the events in Lebanon. 
*1990: *Méditations d'espoir* (JC. Lattès), a series of lectures delivered in the United States in 1989. 
*1992: *Rebuilding Lebanon's Future*, published by Harvard University (C.F.I.A.).

## Kaypipas qhaway
* Libanupa wiñay kawsaynin
* Bachir Gemayel

## Hawa t'inkikuna
Sonia Furió

**María Sonia Furió Flores** sutiyuq warmiqa, icha **Sonia Furió** (*  paqarisqa Alicante llaqtapi  -  wañusqa Cuernavaca llaqtapi  ) huk - mama llaqtayuq takiq wan aranway pukllaqmi qarqan.

Taytan: Nicolás Furió Cabanés; Maman: María Flores Guillén.Qusan: . Churinkuna: 

### Aranway
 
### Ñawikaruy
#### Ñawikaruy novelakuna
### Kuyu walltay
#### Pilikulakuna
**[[Se los chupó la bruja]]* (1958)
**[[Vacations in Acapulco]]* (1961)
**[[SOS Conspiración bikini]]* (1967)
**[[El tuerto Angustias]]* (1974)

## Suñaykuna
## Willay pukyukuna
* AGRASÁNCHEZ JR., Rogelio (2001) Bellezas del Cine Mexicano / Beauties of the Mexican Cinema, México, ed. Archivo fílmico Agrasánchez, ISBN 968-5077-11-8

## Kaypipas qhaway
* Pedro Armendáriz 
* Ariadna Welter 
* Agustín de Anda
* Andrés García 
* Sonia Infante 
* [Gabriela Roel
* [Karen Senties 
* José Alonso 
* Julio Alemán
* Isabela Corona

## Hawa t'inkikuna

* IMDb
Hiroyuki Sanada

Hiroyuki Shimosawa (下澤 廣之, Shimosawa Hiroyuki), icha **Hiroyuki Sanada** (nihun simi: 真田 広之, Sanada Hiroyuki)   sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Shinagawa llaqtapi - ) huk  mama llaqtayuq aranway pukllaq runam qarqan. 

Warmi: Satomi Tezuka (1990–1997).Churinkuna: (2).

## Pilikulakuna

## Kaypipas qhaway
* Kajirō Yamamoto
* Rie Miyazawa
* Nenji Kobayashi
* Tadanobu Asano
* Ren Osugi

## Hawa t'inkikuna

* IMDb
Sonia Infante

**Sonia Angélica Infante López** sutiyuq warmiqa, icha **Sonia Infante** (*  paqarisqa Morelia llaqtapi -  wañusqa Mishiku llaqtapi  ) huk  mama llaqtayuq aranway pukllaqmi qarqan.

Taytan: Angel Infante Cabanés; Maman: María Flores Guillén.Qusan: Gustavo Alatriste / Andrés García.Churinkuna: (2) Pedro y Ángela Alatriste.

## Kuyu walltay
### Pilikulakuna
* Ellas también son rebeldes (1961),
* Las leandras (1961)
* Juana Gallo (1961)
* Suicídate mi amor (1961)
* Las luchadoras contra el médico asesino (1963)
* Museo del horror (1964)
* El pozo (1965)
* La vida de Pedro Infante (1966)
* Despedida de soltera (1966)
* Su Excelencia (1966)
* Pasión oculta (1967)
* La soldadera (1967)
* SOS Operación bikini
* Toña Machetes (1985)
* Por tu maldito amor (1990).
## Suñaykuna
## Willay pukyukuna
* AGRASÁNCHEZ JR., Rogelio (2001) Bellezas del Cine Mexicano / Beauties of the Mexican Cinema, México, ed. Archivo fílmico Agrasánchez, ISBN 968-5077-11-8

## Kaypipas qhaway
* Pedro Infante 
* Cantinflas 
* Tito Junco 
* Miguel Manzano 
* Víctor Alcocer 
* Héctor Noguera 
* Agustín de Anda
* Queta Claver 
* Sonia Furió 
* Cristián Campos 
* Karen Senties 
* Julio Alemán

## Hawa t'inkikuna

* IMDb
Masatoshi Nakayama

**Masatoshi Nakayama** (nihun simi: 中山 正敏, Nakayama Masatoshi) sutiyuq runaqa  (*  paqarisqa Yamaguchi suyupi - wañusqa Tokyo llaqtapi), huk  mama llaqtayuq karate kurku kallpanchaq. 

## Kaypipas qhaway
* Nihunpa kurku kallpanchaynin
## Hawa t'inkikuna
Karate

**Karate** (空手道 karatedō, ‘el camino de la mano vacía’), huk maqanakuy kapchiy. 
 

## Hawa t'inkikuna
Gichin Funakoshi

**Gichin Funakoshi** (nihun simi:  船越 義珍 Funakoshi Gichin) sutiyuq runaqa, icha **Shōtō** (松濤) (*  paqarisqa Shuri llaqtapi - wañusqa Tokyo llaqtapi), huk  mama llaqtayuq karate kurku kallpanchaq. 

## Kaypipas qhaway
* Nihunpa kurku kallpanchaynin
* Masatoshi Nakayama
* Isao Obata 
* Makoto Gima Shigeru Egami 
* Teruyuki Okazaki
* Tetsuhiko Asai 
* Yasuhiro Konishi 
* Hidetaka Nishiyama 
* Tsutomu Ohshima 
* Taiji Kase
* Mitsusuke Harada

## Hawa t'inkikuna
Motobu Chōki

**Motobu Chōki** (nihun simi: 本部 朝基) sutiyuq runaqa  (*  paqarisqa Shuri llaqtapi - wañusqa Shuri llaqtapi), huk  mama llaqtayuq karate kurku kallpanchaq. 

## Kaypipas qhaway
* Nihunpa kurku kallpanchaynin
* Tatsuo Yamada 
* Sannosuke Ueshima 
* Yasuhiro Konishi 
* Hironori Ōtsuka 
* Tatsuo Shimabuku 
* Shōshin Nagamine
* Katsuya Miyahira

## Hawa t'inkikuna
Hironori Ōtsuka

**Hironori Ōtsuka** (nihun simi:  大塚博紀) sutiyuq runaqa  (*  paqarisqa Shimodate llaqtapi - wañusqa Tokyo llaqtapi), huk  mama llaqtayuq karate kurku kallpanchaq. 

* Wadō-ryū Yachay

* Churi: Jiro Otsuka

## Kaypipas qhaway
* Nihunpa kurku kallpanchaynin
* Gichin Funakoshi 
* Kenwa Mabuni 
* Yasuhiro Konishi
* Motobu Chōki 
* Masaru Shintani 
* Tatsuo Suzuki
* Katsuya Miyahira

## Hawa t'inkikuna
Frederick Chiluba

**Frederick Jacob Titus Chiluba** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Kitwe llaqtapi -   wañusqa Lusaka llaqtapi ) huk  mama llaqtayuq sindikatu pulitiku karqan. 

Taytan: Jacob Titus Chiluba Nkonde; Maman:  Diana Kaimba.Warmimuna: Vera Tembo (?–2000) / Regina Mwanza (2002–2011 . Churinkuna (9): .

## Willay pukuykuna

## Kaypipas qhaway
* Sambyapa wiñay kawsaynin
* Godfrey Miyanda
* Christon Tembo
* Enoch Kavindele

## Hawa t'inkikuna
Li Zhaoxing

**Li Zhaoxing** (chinu simi: 李肇星, Pinyin: Lǐ Zhàoxīng) sutiyuq runaqa; (*  paqarisqa Shandong llaqtapi - ) huk  Runallaqta Republika mama llaqtami diplumatiku wan pulitiku runam.

2003 watamanta 2007 watakamapacha Chunwa Runallaqta Republikap hawa ministrunmi

Alma mater: Pikkin Yachay Sunturnin. 

## Hawa t'intikuna

*Ficha biográfica (inlish simipi)
Lumi

**Lumi** (kastilla simipi: Lomé ) nisqaqa  mama llaqtayuq uma llaqtaqtanmi. 

3 099,14 km²-yuq.

Lumi llaqtapiqa  837 437 runakunam kawsachkanku (2010).

Kuraka: Aouissi Lodé.

## Kaypipas qhaway
* Maritime suyu

## Hawa t'inkikuna
Kara llaqta

**Kara** (kastilla simipi: Kara ) nisqaqa  mama llaqtayuq llaqtaqtanmi. 

km²-yuq.

Kara llaqtapiqa  109 287 runakunam kawsachkanku (2010).

Kuraka: 

## Kaypipas qhaway
* Kara suyu

## Hawa t'inkikuna
Franco Gasparri

**Franco Gasparri** sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa Senigallia llaqtapi -  wañusqa Roma llaqtapi) huk  mama llaqtapas aranway pukllaqmi karqan.

Taytanː Rodolfo Gasparri.

## Pilikulakuna
### Kuyu walltay
* Il 
### Ñawikaruy
*  

## Suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Max Delys
* Franco Dani
* Jean Mary Carletto
* Cláudia Rivelli
* Paolo Rosani

## Hawa t'inkikuna
*IMDb (inlish simipi)
* Ufisyal web
Elias Hrawi

** Elias Hrawi ** (arabya simipi:   الهراوي إلياس) sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Zahle llaqtapi -  wañusqa Beyrut llaqtapi), huk  mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku qarqan.

Taytan: ; Maman: .Ñawpaq warmimuna: Evelyn Chidiac / Mona Jammal.Churikuna: (5) Rina, George, Roy, Zalfa wan Roland.

## Kaypipas qhaway
* Libanupa wiñay kawsaynin
* Selim Hoss 
* Omar Karami 
* Rafic Hariri

## Hawa t'inkikuna
Fanny Cano

** Fanny Cano Damián** sutiyuq warmiqa,  (*  paqarisqa Huetamo de Núñez llaqtapi  -  wañusqa Madrid llaqtapi ) huk  mama llaqtayuq aranway pukllaqmi qarqan.

Taytan: Francisco Cano Romero; Maman: Aurelia Damián Espinoza.Qusan: Sergio Luis Caño. 

### Aranway

### Ñawikaruy

### Kuyu walltay

### Kuyu walltay pusaq

## Suñaykuna
## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Enrique Lizalde
* Tere Velázquez
* Carlos Bracho
* Sergio Barrios 
* Daniela Romo 
* Julissa
* Aarón Hernán

## Hawa t'inkikuna

*  IMDb (Kastilla simipi)]
Émile Lahoud

** Émile Jamil Lahoud ** (arabya simipi:  لحود إميل) sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Baabdat llaqtapi - ) , huk  mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitiku qarqan.

Taytan: Jamil Lahoud; Maman: Andrenee Bajakian.Ñawpaq warmi: Andrée Amadouni.Churikuna: (3) Karine, Emile wan Ralph.

## Kaypipas qhaway
* Libanupa wiñay kawsaynin
* Rafic Hariri 
* Selim Hoss 
* Rafic Hariri 
* Omar Karami 
* Najib Mikati 
* Fouad Siniora 
 
## Hawa t'inkikuna
Michel Aoun

**Michel Naim Aoun** (arabya simipi: ميشال نعيم عون‎) sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Haret Hreik llaqtapi -  ), huk  mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitiku qarqan.

Taytan: ; Maman:  .Ñawpaq warmi: Nadia El-Chami.Churikuna: (3) Mireille, Claudine wan Chantal.

## Kaypipas qhaway
* Libanupa wiñay kawsaynin
* Tammam Salam
* Saad Hariri
* Hassan Diab

## Hawa t'inkikuna
Michel Suleiman

** Michel Suleiman** (arabya simipi:   ميشال سليمان) sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Amsheet llaqtapi -  ), huk  mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitiku qarqan.

Taytan: ; Maman:  . 
Ñawpaq warmi: Wafaa Sleiman.Churikuna: (3) Rita, Lira wan Charbel.

## Kaypipas qhaway
* Libanupa wiñay kawsaynin
* Fouad Siniora
* Saad Hariri
* Najib Mikati

## Hawa t'inkikuna
Elias Sarkis

**Elias Youssef Sarkis ** (arabya simipi:  إلياس سركيس‎) sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Chebanieh llaqtapi -   wañusqa Paris llaqtapi ), huk  mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku qarqan.

Taytan: ; Maman: . 
Ñawpaq warmi:  .Churikuna:.

## Kaypipas qhaway
* Libanupa wiñay kawsaynin
* Bachir Gemayel	
* Rashid Karami
* Selim Hoss
* Takieddine Solh
* Shafik Wazzan

## Hawa t'inkikuna
Beyrut

**Piyrut** icha **Beyrut** (arabya simipi: بيروت / Bayrūt / Beyrouth ; kastilla simipi: Beirut) llaqtaqa Libanu mama llaqtap uma llaqtanmi.

## Wiñay kawsay
Kamasqa   kñ

## Allpa saywachi
33°53′13″N 35°30′47″E

Kuraka: Jamal Itani.

## Hawa t'inkikuna
Gerhard Berger

**Gerhard Berger** (*  paqarisqa Wörgl llaqtapi - ) huk  mama llaqtayuq awtu yallinakuy.

## Suñaykuna
### GP ganados
* 2 GP de Alemania (1994-1997)
* 2 GP de Japón (1987-1991)

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna

*  on IMDb
* F1.com, selling 50%
* Works by or about  in libraries (WorldCat catalog)
Porto-Novo

**Porto-Novo** (Hogbonu and Ajashe; fon simipi: Xɔ̀gbónù ; kastilla simipi: Porto-Novo) llaqtaqa Binin mama llaqtap uma llaqtanmi.

## Wiñay kawsay
Kamasqa   kñ

## Allpa saywachi
6°29′50″N 2°36′18″E

264 320 runakuna

Kuraka: Emmanuel Zossou.

## Hawa t'inkikuna
Yamina

**Yamina** ( phransya simipi: N'Djaména; arabya simipi: انجمينا‎ Injamīnā) ; kastilla simipi: Yamena) llaqtaqa Chad mama llaqtap uma llaqtanmi.

## Wiñay kawsay
Kamasqa  

## Allpa saywachi
12°8′5″N 15°3′21″E 

951 418 runakuna

Kuraka:  Saleh Abdelaziz Damane (2018).

## Hawa t'inkikuna
Libreville

**Libreville** ( phransya simipi: Libreville; kastilla simipi: Libreville) llaqtaqa Gabun mama llaqtap uma llaqtanmi.

## Wiñay kawsay
Kamasqa  

## Allpa saywachi
0°23′24″N 9°27′0″E 

703 904 runakuna

Kuraka:  André Dieudonné Berre.

## Hawa t'inkikuna
Banjul

**Banjul** ( phransya simipi: Banjul; kastilla simipi: Banjul) llaqtaqa Gambya mama llaqtap uma llaqtanmi.

## Wiñay kawsay
Kamasqa  

## Allpa saywachi
13°27′11″N 16°34′39″W

31 301 runakuna

Kuraka:  Rohey Malick Lowe.

## Hawa t'inkikuna
Asmara

**Asmara** ( phransya simipi: Asmara; kastilla simipi: Asmara) llaqtaqa Iritriya mama llaqtap uma llaqtanmi.

## Wiñay kawsay
Kamasqa  

## Allpa saywachi
15°19′22″N 38°55′30″E

896 001 runakuna

Kuraka: Hatun Hiniral Romodan Osman Awliyay.

## Hawa t'inkikuna
Munruwya

**Munruwya** ( phransya simipi: Monrovia; kastilla simipi: Monrovia) llaqtaqa Libirya mama llaqtap uma llaqtanmi.

## Wiñay kawsay
Kamasqa 1822 wata

## Allpa saywachi
6°18′48″N 10°48′5″W

1 010 170 runakuna

Kuraka: Jefferson T. Koijee.

## Hawa t'inkikuna
Khartum

**Khartum** ( arabya simipi: : الخرطوم‎, Al-Khurṭūm; kastilla simipi: Jartum) llaqtaqa Sudan mama llaqtap uma llaqtanmi.

## Wiñay kawsay
Kamasqa 1821

## Allpa saywachi
15°30′2″N 32°33′36″E

639 001 runakuna

Kuraka: Abdul Halim al Mutafi.

## Kaypipas qhaway
* Omdurman

## Hawa t'inkikuna
Halach yuyana

***Yuyay hallch'ana*** 

Kikin uperasyunpa yuyayninpa achka k'itinintapi qillqayta, likayta saqillachin. Hinallataqmi *flash* allqiya kamay, pinchikillaqpa impulsukunantawan, ñawpaq EEPROM-pa  allqiya kamayninmanta aswan usqay purichin

USB yuyaykunapi, sinchiyasqa unitatkunapi (solid state driver) kay allqiya kamayta tiyan

## Wiñay Kawsay

1994-pi , SanDisk kayhina yuyay tarhitakuna ranqhachiyta qayllarisqan, chaymantataq kunan p'unchaykama huch'uy MP3-kunahina, karu rimanahina, tarhitakunahina chayarqamun


## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway

* USB Yuyay
* Antañiqiq
Malabu

**Malabu** ( phransya simipi: Malabo;; kastilla simipi: Malabo) llaqtaqa Chawpipacha Khiniya mama llaqtap uma llaqtanmi.

## Wiñay kawsay
Kamasqa 1827 wata. 

## Allpa saywachi
3°45′7.43″N 8°46′25.32″E

297 000 runakuna

Kuraka:  María Coloma Edjang Mbengono.

## Hawa t'inkikuna
Bankhi

**Bankhi** (phransya simipi:  Bangui; kastilla simipi: Bangui) llaqtaqa Chawpi Aphrika Ripuwlika mama llaqtap uma llaqtanmi.

## Wiñay kawsay
Kamasqa  

## Allpa saywachi
4°22′24″N 18°33′46″E

734 350 runakuna

Kuraka: Emile Raymond Gros Nakombo (2016-).

## Hawa t'inkikuna
Yiwuti (llaqta)

**Yiwuti** ( arabya simipi: : جيبوتي‎ Jībūtī, ransiya simi: Djibouti, sumali simi: Jabuuti; kastilla simipi: Yibuti) llaqtaqa Yiwuti mama llaqtap uma llaqtanmi.

## Wiñay kawsay
Kamasqa 1888

## Allpa saywachi
11°35′18″N 43°08′42″E

562 001 runakuna

Kuraka: Fatouma Awaleh Osman.

## Kaypipas qhaway
* Yiwuti suyu

## Hawa t'inkikuna
Yamusukru

**Yamusukru** ( phransya simipi: Yamoussoukro; kastilla simipi: Yamusukro) llaqtaqa Marphil Chala mama llaqtap uma llaqtanmi.

## Wiñay kawsay
Kamasqa 1929 wata

## Allpa saywachi
6°49′N 5°17′W

355 170 runakuna

Kuraka: Gnrangbe Kouakou Kouadio Jean.

## Kaypipas qhaway
* Abidjan 
## Hawa t'inkikuna
Rishi Kapoor

**Rishi Kapoor** sutiyuq runaqa, ( paqarisqa Mumbai llaqtapi -   wañusqa Mumbai llaqtapi), huk  mama llaqtayuq aranway pukllaq wan kuyu walltay pusaqmi qarqan. 

Taytan: Raj Kapoor; Maman: Krishna  Malhotra.Warmi: Neetu Singh (1980 watamanta). Churinkuna:	2, Riddhima Kapoor Sahni wan Ranbir Kapoor
## Pilikulakuna

## Kaypipas qhaway
* Bollywood
* Randhir Kapoor 
* Rajiv Kapoor
* Prithviraj Kapoor
* Shahrukh Khan 
* Dilip Kumar
* Aamir Khan,
* Sanjeev Kumar
* Dimple Kapadia 
* Amitabh Bachchan 

## Hawa t'inkikuna

* IMDb
Oscar Chávez

**Óscar Chávez Fernández** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Mishiku llaqtapi  -  wañusqa Mishiku llaqtapi) huk  mama llaqtayuq aranway pukllaq,   takiqmi wan takichaq runam.

## Pilikulakuna
* 1966 - *[[Los caifanes (película)|Los caifanes]]*
* 1968 - *[[El oficio más antiguo del mundo]]*
* 1969 - *[[Santa (película)|Santa]]*
* 1970 - *[[Las cadenas del mal]]*
* 1970 - *[[El cuerpazo del delito]]*
* 1970 - *[[Flor de durazno (película de 1970)|Flor de durazno]]*
* 1971 - *[[El amor tiene cara de mujer]]* (TV)
* 1971 - *[[La generala]]*
* 1973 - *[[Las cautivas]]*
* 1976 - *[[México de mis amores]]*
* 1979 - *[[María de mi corazón]]*
* 1980 - *[[A fuego lento (película)|A fuego lento]]*
* 1988 - *[[Break of Dawn]]* (TV)
* 2001 - *[[Piedras verdes]]*
* 2006 - *[[El Chávez canta aunque la rama cruja]]* (TV)

### Diskukuna

## Kaypipas qhaway
* Tehua 
* Amparo Ochoa 
* Gabino Palomares
* Eugenia León
* Guillermo Velázquez Benavides
* Trío Los Morales

## Hawa t'inkikuna
Amparo Ochoa

** María Amparo Ochoa Castaños ** sutiyuq warmiqa, icha **Amparo Ochoa** (*  paqarisqa Culiacán llaqtapi  -  wañusqa Mishiku llaqtapi) huk  mama llaqtayuq takiqmi wan takichaq runam.

Churinkuna: Isaac wan María Inés. 

### Diskukuna
* 1971: *[[De la mano del viento]]*
* 1973: *Cancionero de la Intervención Francesa*
* 1978: *Yo pienso que a mi pueblo*
* 1980: *El cancionero popular* (con Los Folkloristas)
* 1981: *El cancionero popular, vol. 2* (con Los Morales)
* 1983: *Amparo Ochoa canta con los niños*
* 1983: *Abril en Managua*
* 1983: *Amparo Ochoa canta trova y algo más de Yucatán*
* 1983: *Corridos y canciones de la revolución mexicana*
* 1985: *Mujer*
* 1986: *El cancionero popular, vol. 3* (con Zazhil)
* 1986: *Zazhil y Amparo Ochoa en Holanda*
* 1986: *Vamos juntos*
* 1986: *Y la canción se hizo... Bolero*
* 1987: *Tengo que hablarle*
* 1990: *Amparo Ochoa, Óscar Chávez, Los Morales en Holanda*
* 1992: *A lo mestizo*
* 1993: *Hecho en México*
* 1995: *Raíz viva*
* 2000: *Boleros*
* 2006: *Por siempre*
## Kaypipas qhaway
* Nueva Canción 
* Oscar Chávez 
* Gabino Palomares
* Eugenia León
* Tania Libertad
* Los Folkloristas

## Hawa t'inkikuna
Maricruz Olivier

** María de la Cruz Olivier Obergh** sutiyuq warmiqa, icha **Maricruz Olivier** (*  paqarisqa Tehuacán llaqtapi  -  wañusqa Mishiku llaqtapi) huk  mama llaqtayuq aranway pukllaqmi runam.

Maman: Mercedes Shirley Obergh.

### Diskukuna
* 

## Kaypipas qhaway
* Fernando Rey 
* Andrea Palma , , 
* Luis Beristáin 
* Manola Saavedra
* Enrique Lizalde
* Beatriz Aguirre
* Anabel Gutiérrez

## Hawa t'inkikuna
Moshe

**Muysis** (kastilla simi: Moisés), Israyill runallaqtata Ihiptumanta pusaq, payninta Thiyusqa chunkantinta kamachirqan Sinay urqupi hukkunapas

## Kaypipas qhaway
* Huriyu iñiy
* Apuyaya Simin

## Hawa t'inkikuna
Chunkantin Kamachiykuna (pilikula)

**Chunkantin Kamachiykuna** (kastilla simi: Los 10 mandamientos) nisqaqa huk pilikulam 1956 watapi rurasqa.
Kuyu walltay pusaqninqa Cecil B. DeMille karqan.

## Aranway pukllaqkuna
* Charlton Heston
* Yul Brynner
* Anne Baxter
* Yvonne De Carlo
* John Derek

## Hawa t'inkikuna
Fernando Rey

**Fernando Casado Arambillet** sutiyuq runaqa, icha **Fernando Rey** (*  paqarisqa La Coruña llaqtapi -  wañusqa Madrid llaqtapi), huk  mama llaqtayup aranway pukllaqmi qarqan. 

Taytan: Fernando Casado Veiga, Maman: 
Sara Arambillet Rey.Warmi: Mabel Karr.Churikuna:   
## Pilikulakuna

## Suñaykuna

## Willay pukyukuna
## Kaypipas qhaway
* Aurora Bautista
* Sara Montiel
* Luis Buñuel
* Charlton Heston
* Ingrid Bergman 
* Paul Newman 
* Yul Brynner
* Jeanne Moreau

## Hawa t'inkikuna

* IMDb
Yul Brynner

**Yuliy Borísovich Bryner, ** (rusiya simi: Юлий Бори́сович Бри́ннер) sutiyuq runaqa icha **Yul Brynner**  (*  paqarisqa Vladivostok llaqtapi -  wañusqa New York llaqtapi) huk  Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan, Oskar Suñay.

Taytan: Borís Yúliyevich Bryner; Maman: Marusia Dmítrievna Blagovídova. 
Warmikuna: Virginia Gilmore (1944-1960), Doris Kleiner (1960-1967), Jacqueline de Croisset (1971-1981), Khaty Lee (1983-1985). Churinkuna:  Brynner II (p. 1946), Lark Brynner (p.1958) wan Victoria Brynner.

## Pilikulakuna
* Chunkantin Kamachiykuna (Los 10 mandamientos)

## Suñaykuna

### [[Oskar Suñay]]
* 1957 The King and I
## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Hukllachasqa Amirika Suyukunapa kuyu walltaynin
* Charlton Heston
* Marlene Dietrich
* Deborah Kerr
* Gina Lollobrigida
* Ingrid Bergman

## Hawa t'inkikuna
Wu Xueqian

**Wu Xueqian ** sutiyuq runaqa (* (chinu simi simplificado: 吴学谦, chino tradicional: 吳學謙, pinyin: Wú Xuéqiān); (*  paqarisqa Shanghai llaqtapi -  wañusqa Pikkin llaqtapi ) huk  mama llaqtayuq diplumatiku wan pulitiku qarqan.

1982 watamanta 1988 watakama Chunwa Runallaqta Republikap hawa ministrunmi

## Kaypipas qhaway
* Zhao Ziyang

## Hawa t'intikuna

*Qichen /career Ficha biográfica (inlish simipi)
Túpac Katari (antakilla)

}**TKSAT-1 Antakilla (Tupaq Katari) -qa**  Qullasuyup huklla antakillam. Qullasuyu Mamallaqtamanta rimanakuna allinchakupaq purichikun, 2013 watapi inti raymi killapi 13 p'unchaw purichisqan, Chunwa Xichang Antakillap purichiq pampamanta
Yvonne De Carlo

**Margaret Yvonne Middleton**  sutiyuq warmiqa, icha **Yvonne De Carlo** (  paqarisqa Vancouver llaqtapi -  wañusqa Los Angeles llaqtapi), huk  mama llaqtayuq aranway pukllaq qarqan.

Taytanː William Middleton, Mamanː Marie De Carlo.Qusan: Robert Drew Morgan
(1955-1973)Churinkunaː (2) Bruce Ross (p.1956) wan Michael (1957–1997).

## Pilikulakuna

## Diskukuna
### Singlekuna
* "I Love a Man" / "Say Goodbye" (Columbia, 1950)[159]
* "Take It Or Leave It" / "Three Little Stars" (Capitol, 1955)[160]
* "That's Love" / "The Secret of Love" (Imperial, 1957)[161]
* "I Would Give My Heart" / "Rockin' In The Orbit" (Imperial, 1958)[161]
### Albumkuna
* Yvonne De Carlo Sings (Masterseal, 1957)

## Suñaykuna
* Emmy Suñay 1957

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Dorothy Lamour
* Charlton Heston
* John Williams
* Victor Mature
* Jorge Mistral
* Yul Brynner
* John Wayne
* Maureen O'Hara

## Hawa t'inkikuna

*  IMDb
Alec Guinness

**Alec Guinness de Cuffe** sutiyuq runaqa, ( paqarisqa London llaqtapi -  wañusqa Midhurst llaqtapi), huk  mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan. 

Maman: Agnes de Cuffe.Warmi: Merula Salaman (1938-2000). Churi: Matthew Guiness (1940).

## Pilikulakuna
* 
## Suñaykuna
* Oskar Suñay 1957, El puente sobre el río Kwai (The Bridge on the River Kwai) 

## Kaypipas qhaway
* Kuyu walltay
* Omar Sharif
* Sessue Hayakawa
* Claude Payton
* Jack Hawkins
* William Holden
* Joan Greenwood 

## Hawa t'inkikuna
 
* IMDb
2019-2020 Dinki unqurichiq

**2019-2020 dinki unqurichiq** (kastilla simipi: *Epidemia de dengue de 2019-2020*) nisqaqa huk unquymi kan, *Aedes* huchuy chuspikunamanta hamun, paykunaqa runaman runanta puririn, hinaspataq unquyta apan. Uran-Anti Asiyapi, achka suyukunap runankunaman unquchisqan, chaykunahina: Philipinakuna, Malasya, Witnam, Banladish, Pakistan, Thaysuyu, Singapur, Law-tin. Hinallataqsi, Urin Awya Yala achka suyukuna, paykunahina: Prasil, Mihiku, Kulumbya, Chawpi Awya Yala, Piruw, Wuliwiya (Qullasuyu), Parawayi, Ikwayur, Arhintinap chinchanpis.

Mana hampinakusqa k'itikunapi aswan achkata unqusqa runakunata kapun, mana allin maqchikuspa  achka huchuy chuspikuna kaspaqa, aswan usqay runakuna unqurichin. Chuspikuna q'uñi pacha, muki k'itikunapas anchata munan, chay kaspapas, aswan achka kapukunanpaq.
Dynetics

**Dynetics** ch'usaqpa purinakunan ruwaq kan. Paykunaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunamanta rantiq, qatuq tantanakuyta kan. Umalliqnin k'iti Alabamapi tiyan. 

## Wiñay kawsay
1974 watapi, Herschel Matheny, Dr. Steve Gilbert-tin  Dyneticsta paqarichikun. 1980 watakunapi, Dynetics wiñakusqan, electro-optic, infrared sensors kunata hatunlachikusqan, hinaspataq aswan allin antawach'ikuna ruwakusqakun.

## Pukyukuna
SpaceX

**Space Exploration Technologies Corp.** icha **SpaceX**qa Hukllachasqa Amirika Llaqtakunamanta mana hat'alliy rantinakuypi kaq wayra-hanan pacha apaykachay kumpaniyam, Starbase ruway patapi Starbase, Texaspi umawasiyuq.

## Pukyukuna
Ch'usaq wamp'uq

**Ch'usaq wamp'uq** icha **Chask'a wamp'uq**qa huk kamachiq, purichiq, utaq ripuq runam kan. Paykunaqa hamut'apaq hawamanta lluqsimun. Paykunaqa antawach'ikunap, antakillakunap ukhuynin puririn. Paykunaqa kurumanta puriqkuna, kawpaqkuna, hamut'aq-runapis kapunman.

## Pukyukuna
Enya

**Eithne Ni Bhraonain**, sutiyuq runaqa, icha  **Enya**  (*  paqarisqa Gweedore llaqtapi - ) huk  mama llaqtayuq.

## Hawa t'inkikuna

* (inlish simipi)
Hamp'i Tiqsimuyup Tantanakuy

**Hamp'i Tiqsimuyup Tantanakuy** (kastilla simipi: *Organización Mundial de la Salud*, inlish simipi: *World Health Organization*), Hukllachaska Suyukuna huk tantanakuymi, paykunaqa tukuy tiqsimuyup runakunan qali kaqnintamanta llakikun. Paykunaqa tukuy runakunam allin qali kananta munan. Kay tantanakuy umallliqnin Genova, Suwisapi tiyan. Tukuy mamallaqtakunapi ofisinata kapun
Marcos Mundstock

**Marcos Mundstock** sutiyuq runaqa  icha **Pepe **.(*  paqarisqa Santa Fe llaqtapi - †  wañusqa Buenos Aires llaqtapi), huk  mama llaqtayuq aranway pukllaqmi qarqan.

## Pilikulakuna
* *[[Quebracho (pilikula)|Quebracho]]* - Voz en off (1974)
* *[[Roma (2004 pilikula)|Roma]]* - Gustavo Smirnoff (2004)
* *[[Cama adentro]]* - Víctor (2004)
* *[[No sos vos, soy yo]]* - Analista (2004)
* *[[Torrente 3: El Protector]]* - Cameo (2005)
* *[[Cine Negro]]* - Entrevistado (2007)
* *[[Ratatouille (pilikula)|Ratatouille]]* - Gusteau *(voz en versión argentina)* (2007)
* *[[Bolt]]* - Joey * (voz)* (2008)
* *[[Mi primera boda]]* - Sacerdote * (2011)
* *Metegol* - Ermitaño * (2013)
* *[[El cuento de las comadrejas]]* - Martín Saravia '' (2019)

## Kaypipas qhaway
* Les Luthiers 
* Daniel Rabinovich
* Carlos López Puccio
* Alberto Olmedo 
* Luis Sandrini 
* José Marrone 
* Carlos Balá 
* Dringue Farías 
* Juan Carlos Altavista

## Hawa t'inkikuna

* Sitio oficial
Garry Kasparov

**Garik Kimovich Weinstein** sutiyuq runaqa, icha **Garry Kimovich Kasparov** (rusu simi:  Га́рри Ки́мович Каспа́ров)  (*  paqarisqa Baku llaqtapi - ), huk  mama llaqtayuq qhapaq chunkana pukllaqmi karqan. Achka kutiqa kay pachap kampiyunninmi karqan (1985 watamanta 2000 watakama).

Taytan: Kimo Moiseyevich Weinstein; Maman: Clara Shaguenovna Kasparian.

## Kaypipas qhaway
* Qhapaq chunkana
* Mark Dvoretski
* Boris Spassky 
* Mikhail Tal
* Mikhail Botvinnik

## Hawa t'inkikuna
NASA

**NASA**-qa HAS-pa Federal Gobiernopa huk qispisqa tantanakuymi kan. Paykunaqa HAS civil ch'usaq pachap plan-ta kamachikun. Aviacionpa, espaciop yachayninkuna t'aqwiyta rurakukun 1958 watapi paqarichisqan, *[[:en:National_Advisory_Committee_for_Aeronautics|National Advisory Committee for Aeronautics]]*-manta pusapunachispa. Kay musuq tantanakuy qhasiqaknitapaq hamut'akuspan.

hinaspataq achka antawich'u, antakillakunapas chaskichisqan. Paykunaqa huklla *[[:en:International_Space_Station|International Space Station]]*-ta paqarichirqan. Hinaqtin Tiqsimuyup imankuna astawan riqsisqa munan, lliw pacha paqarisqantapas.
Jeremy Irons

**Jeremy John Irons** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Cowes llaqtapi -), huk  mama llaqtayuq aranway pukllaqmi runam. 

Taytan: Paul Dugan Irons (1913–1983); Maman: Barbara Anne Sharpe Brereton Brymer (1914–1999). Warmikuna: Julie Hallam (1969) / Sinéad Cusack (1978-)
Churinkuna: (2) Sam Irons (1978) wan
Max Irons (1985).

## Pilikulakuna
* Kafka (1991)
* The House of the Spirits (1993)
* Madame Butterfly (1993)

## Suñaykuna
*  

## Kaypipas qhaway
* Vanessa Redgrave
* Glenn Close 
* The Pallisers
* Patrick Malahide
* Ed Harris
* Anthony Hopkins
* Christian Bale

## Hawa t'inkikuna

* IBDb
B. B. King

**Riley Ben King** sutiyuq runaqa, icha **B. B. King** (*  paqarisqa Itta Bena llaqtapi -  wañusqa Las Vegas llaqtapi ) huk  Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq * [[soul]]* takiqsi karqan, takichaq wan kitara waqachiqmi karqan. .

Taytan: Albert King; Maman: Nora Ella Farr. 
Wawqikuna: Albert King wan Freddie King. 
## Diskukuna
* 

## Suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Hukllachasqa Amirika Suyukuna Taki kapchiynin
* Eric Clapton
* Blind Lemon Jefferson
* T-Bone Walker

## Hawa t'inkikuna

* IMDb
Ryū Murakami

Murakami Ryunosuke (村上龍之介?) sutiyuq runaqa, icha **Ryū Murakami**  (村上龍) (*  paqarisqa Sasebo llaqtapi - ), huk  mama llaqtayuq qillqaq qarqan. 

## Qillqasqanakuna
### Kastilla simi

### Qillqa Quchu

## Pilikulakuna

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Nihunpa simi kapchiynin
* Haruki Murakami
* Akira Kurosawa

## Hawa t'inkikuna
Ryūichi Sakamoto

**Ryūichi Sakamoto**  (村上春坂本 龍一 Sakamoto Ryūichi?) sutiyuq runaqa ( *  paqarisqa Tokyo llaqtapi - ), huk  mama llaqtayuq takiq, takichaq wan yatana qallwa waqachiq qarqan. Yellow Magic Orchestra Kusituy.

Warmi: Akiko Yano (1982–2006). Pani: Miu Sakamoto.
## Qillqasqanakuna

## Kaypipas qhaway
* Nihunpa taki kapchiynin
* Toshihiko Sahashi
* Akira Jimbo

## Hawa t'inkikuna
Rakhee Gulzar

**Rakhee Majumdar** sutiyuq warmiqa, icha **Rakhee Gulzar**, (  paqarisqa Ranaghat llaqtapi - llaqtapi), huk   mama llaqtayuq aranway pukllaqmi qarqan.

Qusankuna: Ajay Biswas (1963-1965) / Gulzar (1973 watamanta).Churi: Meghna Gulzar. 

## Pilikulakuna
* Kabhie Kabhie (1976)
* Muqaddar Ka Sikander (1978)
* Kasme Vaade (1978)
* Trishul (1978)
* Kaala Patthar (1979)
* Jurmana (1979)
* Barsaat Ki Ek Raat (1981)
* Bemisal (1982)

## Kaypipas qhaway
* Indyapa kuyu walltaynin
* Bollywood
* Shashi Kapoor
* Shahrukh Khan 
* Dilip Kumar
* Raj Kapoor
* Sanjeev Kumar
* Ajay Devgan 
* Aamir Khan
* Amitabh Bachchan 

## Hawa t'inkikuna

* IMDb
Achahala

**Achahala**, icha **Hukllachasqa Qhichwa [[Siq'i llumpa|Siq'i Llumpa]]** huk simi qillqananpaqmi kan. Simi yachaqkuna Rodolfo Cerrón Palomino, Alfredo Torerontawan kay siq'i llumpata paqarichisqan, lliw k'itimanta huñuchaykuspa
Urin qhichwa simiqa achka rimaykunan kapun, chaykuna kanku: Chanka rimay, Qusqu rimay, Qullaw rimay, Santiyawu Istiru rimay. Chay rimaykuna yaqa kaqlla kanku, chaymantari huklla alphawituwan  aswan allinmi qillqanku.

Piruwpi, Qullasuyupi, achka sunturkuna kay Yachay Ministeriokunatapas achahalawan qillqan. Piruwtin Qullasuyuntin yaqa kaqlla qillqan, huklla mana kaqllachu, Qullasuyupi (j)-wan qillqan, manam (h)-wanchu. Lliw urin qichwa rimakunata allin kaywan qillqanta atinku.



Qhichwa simipiqa kay qatiq sanampakunam, latin siq'i llumpamantam hap'isqa:

a, ch, chh, ch', h, i, k, kh, k', l, ll, m, n, ñ, p, ph, p', q, qh, q', r, s, t, th, t', u, w, y.

"e", "o"-wan ama qillqankichu. Chaykunataqa manam qhichwa simikunapaqchu qillqanchik, wakin rimaymanta simikunapaq chaylla.

Kay qatiq sanampakunataqa wakin rimaymanta simikunallapaqmi qillqanchik (kastilla simi, inlis simipipas):

b, d, e, f, g, o.

Kikinpa sutinkunapaq chaylla kay qatiq sanampakunatam qillqanchik:

c, v, x, z, j.

## Hawa t'inkikuna

* Runasimi siq'i llumpa
* Ima hinataq runasimita allin qillqay
* Anti Simikunap T'uqyaynin (Qhichwa simippas)
* Ankash qallu
Mari Trini

**María Trinidad Pérez de Miravete-Mille y Pascual del Riquelme** sutiyuq warmiqa, icha ** «Mari Trini»** (*  paqarisqa Caravaca de la Cruz llaqtapi  -  wañusqa Murcia llaqtapi) huk  mama llaqtayuq Taki Qillqaq wan takiq qarqan.

Taytan: Gonzalo Pérez-Miravete Pasqual de Riquelme; Maman: María Mille Campos (1926-2016).

## Diskukuna
* *[[Mari Trini (disku)|Mari Trini]]* (1969)
* *[[Amores (disku)|Amores]]* (1970)
* *Escúchame* (1971)
* *Ventanas* (1973)
* *L'automne* (1973)
* *¿Quién?* (1974)
* *Canta en francés* (1975)
* *Transparencias* (1975)
* *Como el rocío* (1976)
* *El tiempo y yo* (1977)
* *Solo para ti* (1978)
* *Ayúdala* (1978)
* *A mi aire* (1979)
* *Oraciones de amor* (1981)
* *Una estrella en mi jardín* (1982)
* *Mari Trini* (1984)
* *Diario de una mujer* (1984)
* *En vivo* (1985)
* *Quién me venderá* (1986)
* *En tu piel* (1987)
* *Espejismos* (1990)
* *Sus grandes éxitos* (1993)
* *Sin barreras* (1995)
* *Alas de cristal* (1996)
* *[[Mari Trini con los Panchos]]* (2001)

## Kaypipas qhaway

* Isabel Pantoja
* Waldo de los Ríos
* Nicholas Ray

## Hawa t'inkikuna

* Qillqaq web
Gian Lorenzo Bernini

**Gian Lorenzo Bernini** sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa Napoli llaqtapi - †  wañusqa Roma llaqtapi), huk  mama llaqtayuq ch'iquq wan wasichay kamayuqmi (arkitiktu) qarqan.
 
Taytanː Pietro Bernini; Mamanː Angelica Galante.

## Wasichaykuna

Rikcha:Lazio Roma Navona2 tango7174.jpg|Navona kanchan
Rikcha:Baldaquin Bernin Saint-Pierre Vatican.jpg|* San Pidru manqus wasi baldakin*
Rikcha:Ecstasy of Saint Teresa September 2015-2a.jpg|'' Tirisa santu ixtasy


## Kaypipas qhaway
* Domenico Fontana
' Carlos Madero 
* Miguel Angel
* Alessandro Algardi 
* Francesco Borromini 

## Hawa t'inkikuna
Tommy Lee Jones

**Tommy Lee Jones** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa San Saba llaqtapi - ) huk  Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq aranway pukllaqmi karqan. 

Taytan: Clyde C. Jones; Maman: Lucille Marie Scott. Warmikuna: Katherine Lardner (1971–1978) / Kimberlea Cloughley
(1981–1996) / Dawn Laurel (2001).Churinkuna: (2) Austin Leonard (1982) wan Victoria Kafka (1991).

## Pilikulakuna

## Suñaykuna

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Hukllachasqa Amirika Suyukunapa Kuyu walltaynin

## Hawa t'inkikuna

* IMDb
Val Kilmer

** Valentine Edward Kilmer** sutiyuq runaqa, icha **Val Kilmer** (*  paqarisqa Los Angeles llaqtapi - ) huk  Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq aranway pukllaqmi karqan. 

Taytan: Eugene Dorris Kilmer (1921–1993); Maman: Gladys Swanette Ekstadt (1928–2019). Warmi: Joanne Whalley (1988-1996).Churinkuna: (2) Mercedes Kilmer (p. 1991) wan Jack Kilmer (p. 1995). 

## Pilikulakuna
* Top Secret! (1984)
* Real Genius (1985)
* Top Gun (1986)
* Willow (1988)
* The Doors (1991)
* True Romance (1993)
* Tombstone (1993)
* Heat (1995)
* Batman Forever (1995)
* The Saint (1997)
* The Prince of Egypt (1998)
* Kiss Kiss Bang Bang (2005)
* MacGruber (2010).

## Suñaykuna

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Hukllachasqa Amirika Suyukunapa Kuyu walltaynin

## Hawa t'inkikuna

* IMDb
Sean Penn

**Sean Justin Penn** sutiyuq runaqa, icha **Sean Penn** (*  paqarisqa Santa Mónica llaqtapi - ) huk  Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq aranway pukllaqmi karqan. 

Taytan: Leo Penn; Maman: Eileen Ryan. Warmi: Madonna (1985-1989)
Robin Wright (1996-2010). Churinkuna: (2) Hopper Penn wan Dylan Penn.

## Pilikulakuna
* 

## Suñaykuna
### Oskar Suñay
* 2003 Mystic River
* 2008 Milk
## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Hukllachasqa Amirika Suyukunapa Kuyu walltaynin

## Hawa t'inkikuna

* IMDb
Laura Mendoza

**Laura Irene Mendoza Suasti** sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Kitu llaqtapi -  †  wañusqa Kitu llaqtapi) huk  mama llaqtayuq runa llaqta takiqmi qarqan.

Taytan: José Mendoza, Maman: María Suasti. Ñaña: Mercedes Mendoza.Qusan.Churinkuna: (12) . 

### Diskunkuna
* «Cariñito santo»
* «De conchas y corales»
* «Riobambeñita«
* «El pañuelito»
* «Nostalgia»
* «Chica de Jora»

## Kaypipas qhaway
* Alci Acosta
* Julio Jaramillo
* Luis Sánchez Peñaherrera 
* Daniel Santos 

## Hawa t'inkikuna
Yela Loffredo

**Yela Loffredo Rodríguez** sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Wayakil llaqtapi -  wañusqa Wayakil llaqtapi), huk  mama llaqtayuq ch'iquqm (iskultur) yachaqpas qarqan.

## Kawsay qillqa

Tawa watayuqpi, turankunaqa ñawpa watakunapaq ullakuna qillqankumanta, panq’a, ingruduwan chaqrusqanta qallarisqan. Hinallaqsi yachayninta qallarisqan, kaywan gastunkuna, imankuna allin kapunanpaq. Hinaqsi, tatanrayku (Salvatore Loffredo Calabrese) achka imankunata ruwasqan: grawadukuna, takiykuna, iskulturakuna, chayhina

1936 watapi, 12 watayuq kaptinqa, tatanta wañukusqan, infartuwan, chayrayku payqa kawsanta tikrakusqan. Mamanta kunan wasip umayuq kutisqa. Chaymanta 3 watakuna (1939) Mamallaqtap Wayakil Yachaywasipi yachanta qallarisqan, chaypi ballet kursukuna ruwasqan

1940 watakunapi, Paúl Klein Wolf-ta riqsichisqan, payka Alimanyamanta huk judiu kasqa, paywan qusachisqan. Yallinraq, 1942 watapi, huk pacha kuyuchiyqa wasinta urmachirkukun, kaywan achka runakunaqa wañukusqa, mamanta hina kaqlla wañukusqan. 

1965 watapi, Hukllachasqa Amirika Suyukunaman ripukusqan, huk ususinta unquynin allinchakunanpaq, kay ripukusqapi, Manhattan-pi Greenwich Villageta riqsichirkan, kay k’itiqa llaqtantahina, Wayakilta kapusqa

1999 Watapi “Eugenio Espejo Suñay”-ta payman qupuchisqan

Taytan: Salvatore Loffredo Calabrese, Maman: Julia Rodríguez Coello.Qusan: Paúl Klein Wolf.Churinkuna: (5).

Alma mater:  Colegio de Bellas Artes Juan José Plaza.

## Ch'iquykuna
*  Venus de Valdivia. 
* Ritmos del tiempo
* Los cuatro jinetes de la Apocalipsis
* Los amantes de Sumpa
* El chamán de la coca
* Las chismosas
* Vuelo de trino
* Jinete de guerra


 


## Kaypipas qhaway
* Alfredo Palacio Moreno 
* Theo Constante
* Francisco Huerta Rendón
* Carlos Zevallos Menéndez
* Presley Norton

## Hawa t'inkikuna
Dolores Veintimilla

**Dolores Veintimilla** sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Kitu llaqtapi -  wañusqa Tumipampa llaqtapi), huk  mama llaqtayuq qillqaqmi qarqan.

Taytan: José Veintimilla, Maman: Julia Jerónima Carrión y Antepara.Qusan: Sixto Galindo.Churin: (1) Santiago.

## Qillqasqankuna
*  "A Carmen, remitiéndole un jazmín del cabo"
* "A la misma amiga"
* "Quejas"
* "Sufrimientos"
* "Aspiración"
* "Anhelo"
* "Desencanto"

## Kaypipas qhaway
* Ricardo Palma 
* Juan León Mera
* Guillermo Blest Gana
* Remigio Crespo Toral
* Marcelino Menéndez Pelayo

## Hawa t'inkikuna
Marcelino Menéndez Pelayo

**Marcelino Menéndez Pelayo ** sutiyuq runaqa  (*  paqarisqa Santander llaqtapi -  wañusqa Santander llaqta ñiqpi), huk  mama llaqtayuq qillqaqmi yachaqpas karqan.

Taytanː Marcelino Menéndez Pintado, Mamanː María Jesús Pelayo y España.Wayqikuna: Enrique, Jesusa y Agustín.

## Qillqasqankuna
* *La novela entre los latinos* (Santander, 1875). Fue su tesis doctoral.
* *Estudios críticos sobre escritores montañeses. Telesforo Trueba y Cosío* (Santander, 1876).
* *Polémicas, indicaciones y proyectos sobre la ciencia española* (Madrid, 1876).
* *La ciencia española*, 2ª edición refundida y aumentada (Madrid, 1887–1880).
* *[[Horacio en España]]* (Madrid, 1877, 2ª ed. 1885).
* *Estudios poéticos* (Madrid, 1878).
* *Odas, epístolas y tragedias* (Madrid, 1906).
* *Traductores españoles de la Eneida* (Madrid, 1879).
* *Traductores de las Églogas y Geórgicas de Virgilio* (Madrid, 1879).
* *[[Historia de los heterodoxos españoles]]* (Madrid, 1880–1882).
* *Calderón y su teatro* (Madrid, 1881).
* *Dramas de Guillermo Shakespeare* traducción (Barcelona, 1881).
* *Obras completas de Marco Tulio Cicerón*, traducción (Madrid, 1881–1884).
* *[[Historia de las Ideas Estéticas en España]]* (Madrid, 1883–1889).
* *Estudios de crítica literaria* (Madrid, 1884).
* *Obras de Lope de Vega* (1890–1902).
* *Antología de poetas líricos castellanos desde la formación del idioma hasta nuestros días* (1890–1908).
* *Ensayos de crítica filosófica* (Madrid, 1892).
* *Antología de poetas hispano-americanos* (1893–1895).
* *Historia de la poesía hispano-americana* (Madrid, 1911).
* *Bibliografía hispano-latina clásica* (Madrid, 1902).
* *Orígenes de la novela* (Madrid, 1905–1915).
* *El doctor D. Manuel Milá y Fontanals. Semblanza literaria* (Barcelona, 1908).
* *Obras completas* (iniciadas en 1911).
* «Biblioteca de traductores españoles», en *Obras completas* (Madrid: CSIC, 1952–1953).

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Adolfo Bonilla y San Martín
* Rufino Blanco Sánchez
* Blanca de los Ríos

=Hawa t'inkikuna==
Ramón María del Valle-Inclán

**Ramón María Valle Peña ** sutiyuq runaqa, icha **Ramón María del Valle-Inclán** (*  paqarisqa Villanueva de Arosa llaqtapi -  wañusqa Santiago de Compostela llaqtapi), huk  mama llaqtayuq qillqaqmi yachaqpas karqan.

Taytanː Ramón del Valle Bermúdez de Castro, Mamanː Dolores de la Peña y Montenegro.Warmi: Josefa María Ángela Blanco Tejerina.Churinkuna: (6).

## Qillqasqankuna
* La cara de Dios. (1900).
*Serie Sonatas: Memorias del Marqués de Bradomín (1902-1905):
**Sonata de otoño. Memorias del Marqués de Bradomín (1902).
**Sonata de estío. Memorias del Marqués de Bradomín (1903).
**Sonata de primavera. Memorias del Marqués de Bradomín (1904).
**Sonata de invierno. Memorias del Marqués de Bradomín (1905).
*Flor de santidad (1904).
*Serie La guerra carlista (1908-1909):
**Los cruzados de la Causa. La guerra carlista (1908).
**El resplandor de la hoguera. Vol. II. La guerra carlista (1909).
**Gerifaltes de antaño. Vol. III. La guerra carlista (1909).
**Las banderas del rey [en proyecto].
**La guerra en las montañas [en proyecto].
**En la luz del día (El Imparcial, 1917).
## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Jesús Muruáis
* Gómez Carrillo 
* Pío Baroja 
* Ricardo Baroja 
* Azorín 
* Jacinto Benavente
* Rubén Darío

=Hawa t'inkikuna==
Susan Sarandon

**Susan Abigail Tomalin** sutiyuq warmiqa, icha **Susan Sarandon** (*  paqarisqa New York llaqtapi - ) huk  Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq aranway pukllaqmi karqan. 

Taytan: Philip Leslie Tomalin; Maman: Leonora Marie Criscione. Qusankuna: Chris Sarandon (1967-1979) / Tim Robbins (1988-2009). Churinkuna: (3) Miles Robbins (1992), Jack Henry Robbins (1989), Eva Amurri (1985).

## Pilikulakuna
* Atlantic City (1980) 
* Thelma & Louise (1991) 
* Lorenzo's Oil (1992)
* El cliente (1994) 
* Pena de muerte (1995) . 

## Suñaykuna
### Oskar Suñay
* 1995 Dead Man Walking

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Hukllachasqa Amirika Suyukunapa Kuyu walltaynin

## Hawa t'inkikuna

* IMDb
Charles Olson

**Charles Olson** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Worcester llaqtapi -  wañusqa New York llaqtapi) huk  Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq qillqaqmi karqan. 

Taytan: Charles Joseph Olson; Maman: Mary Theresa Hines. Warmi: ñ Churinkuna: (2) .

## Qillqasqankuna
* 

## Suñaykuna

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* Roy Fisher 
* Geoffrey Hill
* Ezra Pound 
* William Carlos Williams

## Hawa t'inkikuna
Ricardo Darín

**Ricardo Alberto Darín** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Buenos Aires llaqtapi - ) huk   mama llaqtayuq aranway pukllaqmi karqan.

Taytan: Ricardo Darín (1925-1989); Maman: Renée Roxana. Warmi: Florencia Bas (1987-) / Susana Giménes (1978-1987).Churin: Chino Darín.

### Pilikulakuna
* El hijo de la novia
* Luna de Avellaneda
* El aura
* Carancho
* Un cuento chino
* Elefante blanco
* Tesis sobre un homicidio
* Relatos salvajes
* Nueve reinas

## Suñaykuna
* ACE Suñay
* Konex Suñay 
* Martín Fierro Suñay

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* María de los Angeles Medrano
* Arturo Puig
* Gastón Pauls

## Hawa t'inkikuna
* IMDb (Kastilla simipi)
Fridtjof Nansen

** Fridtjof Fridtjof Wedel-Jarlsberg Nansen** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Oslo llaqtapi -   wañusqa Lysaker llaqtapi), huk  mama llaqtayuq kurku kallpanchaq. diplumatiku wan yachaq qarqan.

 Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan (1922).

Tayta: Baldur Fridtjof Nansen, Maman: Hulda Adelaide Johanne Thekla Isidore Wedel-Jarlsberg.Warmi: Eva Sars. Churinkuna: Liv Nansen wan Odd Nansen. 

## Kaypipas qhaway
* Trygve Lie 

## Hawa t'inkikuna
Pennsylvania Yachay Suntur

**Pennsylvania Yachay Suntur** (inlish simipi: *University of Pennsylvania, Penn, UPenn*) nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunapi qhapaq yachay sunturmi, Philadelphia llaqtapi.

## Wiñay kawsay
Pennsylvania Yachay Suntur,  kamarisqa karqan ().

## Kaypipas qhaway
* Yachay suntur
* Hukllachasqa Amirika Suyukuna

## Hawa tinkikuna
* Pennsylvania Yachay Suntur: Tukri llika tiyaynin (inlish simipi)
Suñay

**Suñay** (kastilla simipi: *premio*) huk runakunapaq riqsichinankupaqmi. Paykunata allinta ima ruwakusqa chaymanta huk suñayta qupun. Chay runakuna kallpayuqmi icha yuyayuqmi, hinaptin, allinta chaninchakunpaq. Kunkursukunapas runakunaqa huk suñayta hap'inta atinku.

## Riqsisqa suñaykuna
* Nobel suñay
* Oscar suñay
Stephen Chow

**Stephen Chow Sing-chi** sutiyuq runaqa, icha **Stephen Chow** (chinu simi;: 周星馳;  chinu simplificado, 周星驰门; pinyin, Zhōu Xīngchí) (*  paqarisqa Hong Kong llaqtapi - ) huk  mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.

Taytan: Chow Yik-sheung; Maman:  
Ling Po-yee.Warmi: Karen Mok.Churinkuna: 

Yachaywasi:  .

Alma mater:  

## Pilikulakuna
### Kuyu walltay
* Siu lam juk kau
* Kung Fu Sion
* CJ7
* Fight Back to School (1991)
* From Beijing With Love (1994)
* God of Cookery (1996)

### Ñawikaruy
*
## Suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Bruce Lee 
* Ng Man-tat 
* Karen Mok 
* Sharla Cheung 
* Sharla Cheung 
* Angela Mao

## Hawa t'inkikuna

* IMDb
Gong Li

**Gong Li ** (chun simi: 鞏俐) sutiyuq warmiqa ( paqarisqa Shenyang llaqtapi -  ); huk  mama llaqtayuq aranway pukllaqmi qarqan. 

Taytan: Gong, Maman: .Qusankuna: Ooi Hoe Seong (1996-2010) / Jean-Michel Jarre (2017-).Churin: Mamoru Yoki Chung Li.

## Pilikulakuna
* Ju Dou (1990)
* Raise the Red Lantern (1991)
* The Story of Qiu Ju (1992)
 
## Suñaykuna
*
## Kaypipas qhaway
* Zhang Yimou
* Constance Wu
* Henry Golding

* Gemma Chan 
## Hawa t'inkikuna
Jerry Sloan

**Gerald Eugene Sloan** sutiyuq runaqa, icha **Jerry Sloan** (*  paqarisqa McLeansboro llaqtapi -   wañusqa Salt Lake City llaqtapi), huk  Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq isanka rump'u.

Ñawpa warmi:  Churinkuna: 

## Isanka rump'u pukllaq
* Baltimore Bullets (1965-1966)
* Chicago Bulls (1966-1976)
## Pukllaykamachiq
* Chicago Bulls (1979-1982)
* Utah Jazz (1988-2011)

## Suñaykuna
* 
## Kaypipas qhaway
* Isanka rump'u
* Gregg Popovich
## Willay pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
John Stockton

**John Houston Stockton** sutiyuq runaqa,  (*  paqarisqa Spokane llaqtapi -  ), huk  Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq isanka rump'uq.

Ñawpa warmi: Nada Stepovich Churinkuna: (6) Lindsay, Laura, Houston, Michael, David wan Samuel 

## Isanka rump'u pukllaq
* 

## Suñaykuna
* 
## Kaypipas qhaway
* Karl Malone
* Patrick Ewing
* Charles Barkley 
* Dominique Wilkins 
* Elgin Baylor
* Reggie Miller
* Pete Maravich Popovich

## Willay pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
Zhang Yimou

**Zhang Yimou** sutiyuq runaqa, (chin simi;: 张艺谋) (*  paqarisqa Xi'an llaqtapi - ) huk  mama llaqtayuq kuyu walltay pusaqmi wan aranway pukllaqmi qarqan.

Taytan: Zhang Bingjun; Maman: Zhang Xiaoyou.Warmikuna: Xiao Hua (肖华) (1978⁠–⁠1988) / Chen Ting (陈婷) (2011).Churinkuna: Zhang Mo, Zhang Yinan, Zhang Yiding wan Zhang Yijiao. 

Yachaywasi:  .

Alma mater:  

## Pilikulakuna
### Kuyu walltay
* Red Sorghum (1987)
* Ju Dou (1990)
* Raise the Red Lantern (1991) 
* Hero (2003)
* The Great Wall (2016) 

### Ñawikaruy
*
## Suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Chen Kaige 
* Tian Zhuangzhuang 
* Zhang Junzhao
* Gong Li  
* Zhang Ziyi 
* Matt Damon

## Hawa t'inkikuna

* IMDb
Anatoly Karpov

**Anatoly Evguenevich Karpov** sutiyuq runaqa, icha **Garry Kimovich Kasparov** (rusu simi:  Анатолий Евгеньевич Карпов;)  (*  paqarisqa Zlatoust llaqtapi - ), huk  mama llaqtayuq qhapaq chunkana pukllaqmi karqan. Achka kutiqa kay pachap kampiyunninmi karqan (1975 watamanta 1985 watakama).

Taytan: Eugeni Stepanovich Karpov; Maman: 
Nina Grigorievna Sokolova.Warmikuna: Irina Kuimova (1979-1982) / Natalia Bulanova (1986–).

## Kaypipas qhaway
* Qhapaq chunkana
* Mark Dvoretski
* Boris Spassky 
* Mikhail Tal
* Mikhail Botvinnik

## Hawa t'inkikuna
Andy Lau

**Andy Lau Tak-Wah** sutiyuq runaqa, icha **Andy Lau** (chinu simi: 劉德華; pinyin, Liú Déhuá)(*  paqarisqa Hong Kong llaqtapi - ) huk  mama llaqtayuq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi qarqan.

Taytan:  Lau Lai; Maman: .Warmi: Carol Chu (2008 watamanta). 

Yachaywasi:  .

Alma mater:  

## Pilikulakuna
### Kuyu walltay
* On the Wrong Track
* The Truth (法內情). 1988
* As Tears Go By, 1988
* A Moment of Romance. 1990.

### Ñawikaruy
*
## Suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Bruce Lee 
* Gong Li 
* Karen Mok 
* Stephen Chow 
* Sharla Cheung 
* Angela Mao

## Hawa t'inkikuna

* IMDb
Juan Ramón Quintana

**Juan Ramón Quintana Taborga** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Aiquile llaqtapi - ), huk  mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitiku karqan.

## Kaypipas qhaway
* Wuliwiyapa wiñay kawsaynin
* Álvaro García Linera 
* Carlos Romero Bonifaz

## Hawa t'inkikuna
Carlos Romero Bonifaz

** Carlos Gustavo Romero Bonifaz** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Chuqiyapu llaqtapi - ), huk  mama llaqtayuq taripay amachaq wan pulitiku karqan.

## Kaypipas qhaway
* Wuliwiyapa wiñay kawsaynin
* Álvaro García Linera 
* Juan Ramón Quintana

## Hawa t'inkikuna
Keanu Reeves

**Keanu Charles Reeves** sutiyuq runaqa ( paqarisqa Beyrut llaqtapi) huk  mama llaqtayuq aranway pukllaqmi. 

Taytan: Samuel Nowlin Reeves, Jr.; Maman: Patricia Taylor. Warmikuna: Alexandra Grant / Jennifer Syme (1998-2000).Churinkuna:  .

## Pilikulakuna
* The matrix

## Kaypipas qhaway
* John Woo
* Christopher Plummer

## Hawa t'inkikuna