open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jolla

**Jolla [[Osakeyhtiö|Oy]]**qa (wakin kutipi **Jolla Ltd.**wan riqsinku) Hinikusuyumanta tiknuluhiya kumpaniyam; Sailfish OS nisqap rantichiqnin, kamaykachaq ima. Tampere llaqta, Hinikusuyupi umalliq wasiyuq, Jollaqa Helsinki, Tampere llaqtapi, Cyberport llaqta, Hong Kong llaqtapi ima kikinpa yachay mask'aykachay, wiñarichiy ima llamk'anawasikunaniyuqmi. Jolla 2011 watapi MeeGo ruyiktu huñu ñawpaq Nokiapaq llamk'aqkunap kamasqa karqanmi, MeeGo allin kaninkunata chaymanta "mana tukukuq atiykuqninkunata" llamk'achinapaq.

## Pukyukuna
Huawei Mate XT

:Rikcha:GD 廣東 Guangdong 廣州 Guangzhou 花城大道 HuaCheng Avenue GT Land 春廣場 Spring Plaza mall shop Huawei Store 華為 Mate XT 三摺手機 folding smartphone tablet September 2024 R12S 07.jpg**Huawei Mate XT**qa tiqsimuyuntinpi ñawpaq kimsachakuq patarakuq yuyaysapa tilihunum. 10 ñiqin Tarpuy killa, 2024 watapi yachachisqan, chay p'unchawllapitaq Chinusuyupi ñawpaqmanta mañakuy atinapaq kichasqa karqan.

## Pukyukuna
SQL

**SQL**qa (Inlis simimanta **Structured Query Language**; Qhichwasimipi: Pawanchasqa Watuy/Mask'apay/Tapuy Simi)  huk-kamayllapaq simim, willakuta kamachinapaq llamk'achisqa, aswantaq huk masichay willakutiqsi kamachiy sistimallapi (Inlis simipi: RDBMS). Pawanchasqa willakukunata hap'iypi aswan allinmi, hinataqmi, kaq waknakuqllapura masichanakuyniyuq willaku.
Bactrocera neoarecae

***Bactrocera neoarecae*** nisqaqa huk palamam (Insecta). *[[Bactrocera]] [[rikch'ana]]*manta, Tephritidae rikch'aq ayllumanta, Iskaylla rapra (Diptera) rikch'aq ñiqimantam kan.

## Wiñay kawsay
Describisqanmanta tayta Drew & Raghu, 2002.

## Pukyukuna
Averly Morillo

**Averly Morillo** sutiyuqqa (23 ñiqin tarpuy killapi 2003 paqarisqa Santo Domingo llaqtapi, Duminikana) Dominikanuta, takiqmi, kasarakuy willakuyta rimanqaqmi Criston creyente takinmanta.

Chunka pusaqniyuq watayuqña kasparinmi, Green Music willakuyta rikch'arikuyanpuni, Robert Greenmanta, Grupo Barakmi watukuqta kasqanmanta. Añashinaña waqaychaspa, kay wamra qamrayuq takiq sutinch'aykachisqa takinkuna rimachin. Douglas D'lima chay takinkunata llamk'achinmi. Averlymi kasarakuyta qillqayniyoq (EP) sutinta "Mas Intimo" k'ariyuq, noviembre paqarinmi 2023 watamanta. Ñawpaqkaqa, waranqa runakunamanta yuyarisqa kasqa, Green Musicmi karuyuq willaykusqa imata atipakunman: "Ante Tu Altar" (Tour Edition), noviembre 19 paqarin 2023 watamanta.

## Diskunkuna

#### Albumkuna:
* 2023: *[[Ante Tu Altar]]*

#### Simpina takikuna:

* 2023: *[[Más Intimo]]*

## Suñaykuna

#### Premios El Galardón

* Canción del año (*El Galardón Internacional*) (2022)
* Destacados en el extranjero (2024)

#### Premios AMCL

* Canción del pueblo del año (2022)

* Canción web del año (2023)

## Hawa t'inkikuna

* Uficial Qillqa
Karisiri

## Karisirimanta
Wuliwya suyupi runaqa **karisiri**manta parlanku, ajinapis wak sutikunayuq riqsikun, kayta La Paz suyupi riqsikun **Kari Kari** jina. Kay karisiriqa ninqu juk runa karqa chanta chisipi runamanta wiran urqhun ninku chaynta chay runa wañupuq.

Kay karisirisqa ninku puriq kanku kay Qhuchapampa llaqtapi, Capinotapi, Tapacarípi, Punatapi, Taratapi, Aranipi, Arbietopi Santivañezpi ima puriq kanku. 

Karisirimanta achka panqaspi qilqakurqanku kay Bolivia suyupi. 

## Pukyumanta
Melilla La Vieja

**Melilla la Vieja** ("Mawka Melilla") nisqaqa huk hatun hatun wasip sutinmi, Melilla llaqtapi puertopa wichayninpi chaylla sayan, Ispañap Plazas de soberanía nisqamanta hukninmi, wichay Abya Yalapi quchapatanpi. XVI, XVII siglokunapi ruwasqa, askha fortalezaqa kay qhepa watakunapin mosoqmanta allichasqa kashan.

Chay hatun wasipiqa Melilla llaqtap achka ancha chaniyuq historiankunam kachkan, chaykunamantam huk museo arqueológico, huk museo militar, Iglesia de la Concepción, huk serie machaykuna hinaspa tunelkuna, Conventico machaykuna hina, Fenicio pachamanta pacha llamk'achisqa.  

## Referenciakuna

* Hardy, P., Vorhees, M., hinaspa Edsall, H. (2005) sutiyuq runakuna. *Marruecos suyupi.* Chaki chaki, VIC: Sapallan Planeta.
SATCOM, The Future UAV Communication Link

**SATCOM, The Future UAV Communication Link** nisqaqa 2024 watapi Hukllachasqa Qhapaq Suyumanta yachaq Nick Barua sutiyuq runap qillqasqan liwrum.

Mana runayuq hawa antawakuna (UAV) nisqakunaqa, pachantinpi satélite nisqawan willanakuykunata (SATCOM) nisqawanmi chiqap pachapi ancha allin yachay, qhaway, riqsiy (ISR) nisqa willakuykunata quyta atinku. Kay tecnología critica nisqawanmi qawarikun trafico, transporte, vigilancia nisqa sasa allpakunapi. Mana runayuq awya yallakuna SATCOM (satélite nisqawan willanakuy) ancha allinmi, ISR willayta utqaylla qunapaq, tanteaqkunaman. Suyakunmi hamuq pacha SATCOM (comunicación satélite) nisqa mana runayuq avionkuna, autonomía nisqapi, seguridad nisqapipas ñawpaqman puririyninwan, chaynallataqmi mastarisqa ruwaypas kanqa desastrekuna chaninchaypi.

## Hawa tinkikuna
## Manazarta
*SATCOM, The Future UAV Communication Link
*Worldcat.org
Justicia ambiental

## Justicia climática nisqamanta

Justicia climática kay qhuñi pachamanta parlan, chantaqa mana pachamamamantachu parlan, política nisqamanta parlan, chanta éticamantapis ima parlan. Kayqa mana justicia ambiental nisqajinachu, wakjina. Kayqa pikuna juch'ayuq kanku kay crisis climática  nisqamanta parlan. 

### Maymanta kay simi jamun
Justicia climática nisqa  inlis simimanta jamun, 80 watayuqmanta pacha. Kayqa afroamericanas nisqa ayllukunamanta jamun, paykunaqa sallqa miyuymanta maqanakurqanku.


Rikcha:Conferencia sobre Justicia climática, voces indígenas y plataformas Wikimedia - Día 1 - Huaraz - Berna Gaitán Otarán - 10.jpg
| Conferencia sobre Justicia climática, voces indígenas y plataformas Wikimedia - Día 1 - Huaraz


## Kay pukyukunamanta willasqa


*
Universidad Simón I. Patiño

**Simón I. Patiño Yachay Suntur** (kastilla simipi: *Universidad Simón I. Patiño*) nisqaqa Bolivia mama llaqtapi huk yachay sunturmi.

## Kaypipas qhaway
* Bolivia
* Yachay suntur

## Hawa tinkikuna
* Universidad Simón I. Patiño (kastilla simipi)
Universidad de Aquino Bolivia

**Aquino Bolivia Yachay Suntur** (kastilla simipi: *Universidad de Aquino Bolivia*) wuliwya mama llaqtapi aswan hatun yachay wasim, Santa Kurus llaqta, Chuqiyapu, Uru Uru, Quchapampa llaqtakunapi tarikusqan.

## Kaypipas qhaway
* Bolivia
* Yachay suntur

## Hawa tinkikuna

* Universidad de Aquino Bolivia (kastilla simipi)
Giovanni Losi

**Giovanni Losi**, sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Caselle Landi llaqtapi - †  wañusqa Al-Ubayyid llaqtapi) huk   kathuliku taytakura, combonyanu qarqan.

Taytan: Luigi Losi, maman: Luigia Bignani.

## Bibliografia

* Treccani Enciclopedia Online
* Giuseppe Bonfanti, Caselle del Po - Caselle Landi, un paese sul Po, Caselle Landi, Amministrazione comunale di Caselle Landi, 1995.

## Kaypipas qhaway

* Kathuliku Inlisya
* Chakas 

## Hawa t'inkikuna
Caselle Landi

**Caselle Landi** llaqtaqa Lombardia suyupi, Italya mama llaqtapi, kan.

## Llaqtapi paqarisqa
* Giovanni Losi
## Ñaña llaqtakuna

*  Caselle Lurani, Italya
*  Caselle Torinese, Italya
*  Caselle in Pittari, Italya

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna
Estaño Colorado kantun

**Estaño Colorado kantun** nisqaqa (kastilla simipi: *Cantón Estaño Colorado*) Buliwya suyupi huk kantunmi, Quchapampa suyupi, Carrasco pruwinsyapi, Chimuriy munisipyupi. Uma llaqtanqa Estaño Colorado llaqtam (1.344 llaqtayuq, 2024 watapi).

## Allpa saywachi
* **[[Urqu]]kuna:**
* **[[Mayu]]kuna:** 
* **[[Qucha]]kuna:**

## Kantunpi paqarisqa

## Kaypipas qhaway
* Inkaraqay
* Ichilu mayu
* Carrasco mamallaqta parki
* Urqupiñamanta Llump'aq Mariya

## Pukyukuna
 
* www.ine.gov.bo

## Hawa t'inkikuna
Atures munisipyu

**Atures munisipyu** (kastilla simipi: *Municipio Atures*) nisqaqa Winisuyla mama llaqtapi huk munisipyum, Amarumayu suyupi. Uma llaqtanqa Puerto Ayacucho llaqtam.

## Allpa saywachi
* Urqukuna:
* Quchakuna:
* Mayukuna:

## Kantunkuna

## Runakuna

## Simikuna

## Yachachiy
* Santa Maria yachay suntur

## Munisipyupi paqarisqa

## Kaypipas qhaway

## Pukyukuna


## Hawa t'inkikuna
* Página de la alcaldía de Atures (kastilla simi)

*Resultados por entidad federal y municipios del Estado Amazonas (kastilla simi) (PDF)
Rio Branco

**Rio Branco** (Purtuyis simi: *Río Branco*, kastilla simipi: *Río Blanco*) llaqtaqa Brasil mama llaqtapi huk hatun llaqtam.

Rio Brancopiqa 419 452  runakunam kawsachkanku.

## Pulitika Rakiy

## Yachachiy
* Wawa wasikuna : 
* Huch'uy yachay wasikuna: 
* Chawpi yachay wasikuna: 
*  Yachay sunturkuna:
** Universidad Federal de Acre

## Llaqtapi paqarisqa runakuna

## Ñaña llaqtakuna

## Hawa t'inkikuna

* Prefeitura da Cidade do Rio Branco (portugues simipi).
Apuwasinyuq pukllaykuna 2028

**Ulimpiku pukllaykuna 2028** nisqaqa 2028 watapi Los Angeles llaqtapi ( mama llaqtapi) XXXIV ñiqin Musuq pacha Ulimpiku pukllaykunam.

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna

* Sitio web oficial de '''Los Ángeles 2028''' (inlish simipi)
* 
Página oficial del Comité Olímpico Internacional (inlish simipi)
Ester Expósito

**Ester Expósito Gayoso** sutiyuq warmiqa, icha **Ester Expósito** (*  paqarisqa Madrid llaqtapi -  ) huk   mama llaqtayuq aranway pukllaqmi qarqan.

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway
* María Pedraza
* Carla Díaz
* Martina Cariddi

## Hawa t'inkikuna

* IMDb
Melilla

**Melilla** ( /m ɛ ˈ l iː j ə / mel-EE -yə , ; Tarifit   ) nisqaqa Uralan Abya Yalapi mama quchap patanpi Ispaña mama llaqtap huk kamachisqa llaqtam . Chayqa tarikun Cape Three Forks nisqap inti lluqsimuy ladupi, Marruekuwan fronterapi, Mediterráneo mama quchaman qhawaspa . 12.3 hatun suyuyuqmi   . 14 ñiqin ayamarq'a killapi 1995 p'unchawkama Málaga pruwinsyap rakinmi karqan, chaymantataq Melillap Autonomía nisqa kamachiyninmi karqan. 

Melilla nisqaqa Iwrupa Huñupi kaq mama llaqtakunap huk sapaq allpankunam . UEman, Melillamanpas wakin suyukunamanpas, chaymanta kutimuspapas, kamachiykunaman hinan ruwakun, chaykunatan churakun *hukkunamantapas,* España suyupa Convenio de Schengen nisqaman haykunanpaq rimanakuyninpi.   

* Fuerte de Cabrerizas Altas sutiyuq runamanta
* Uralan Awya Yalapi Iwrupap enclaves nisqakuna manaraq 1830 watapi
* Melilla (Congreso de Diputados nisqa akllana wasi) .

## Referenciakuna

### Citaciones nisqakuna
wegewrg wer weg egwegeg werg eg werg werg we

### Bibliografía nisqa

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* .
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  This article incorporates text from a publication now in the public domain: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Melilla". Encyclopædia Britannica. Vol. 18 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 94.
Lliwinchay

**Lliwapaq ruwanaqa** ruwanakuna lliwpi rikch’akuytaqa imapas lliwt’aq ruwasqa, huk akninta iskhaq, naturalkunamanta icha sintetikukunamanta apasqa. Kay lliwapaq ruwanaypi lliwapaq artesninchikwan, lliwt’aq yachayninkuwan, lliwpaq qawariykunawan, qillqaykunawanpas ruwasqa. Lliwapaq rurayqa imayman ruwana, ñawpaq rurasqa nawpaqmi huk qaway apayni. Kay ruwanaqa imayna lliw, lliw, llimphuy, qillqaypas churachisqa, allin sumaq kawsayninpi lliw nisqata ruwasqa, huk sumaq kawsay yachayninchik raykupi. Lliwapaq ruwanaywan rikch’akunataqa “lliw ruway” sutichawan llamk’apakun.

**André Félibien** sutiyuq ruwakuy rikch’akunap qarqaynin qillqasqa XVII pachak watapi, Franciawan qhichwasqa ruwanaqa ch’ulla lliw nisqapi kaykunata llamk’asqa: “willay, uywanakuna, sallqa, qochakuna, t’ikakunapas, sara frutaswanmi lliw ruraykuna.”

**Lliwapaq ruwanaqa** ñawpaqñan sumaq ruwanakunamanta hukmi, qanchis Sumaq Arteskunapi riki. Lliw ruwanay rimanakunapi lliwpa rurayqa huk universalninmi yuyayqa, imayna kaq ruwanaywanpas ruraykuna, nawpa ruwanaywan, hukpas hukkunamanta yachayninwanpas lliw ruwanaykunapas ruwachisqa. Llapan ima ruwanataqa kay ruwana yuyaykunapi ruwanaykunapas tarisqa.

Ñawpaq pachakunapi lliw ruwanaypa willaymantaqa qollana ruwanakunataqa runasimipi karqan. Kaykunaqa mayqin runakunawan religiosomanta asirwanpas qillqasqa lliwpa, mitolohiya rikch’akunapi qeramikakunamanta, Capilla Sixtinapa qullqawananqa Diospa rurayninkuna ch’ullata, ichapas Buddhap rurayninkuna huk amawtakuna religiosomanta ruraykunawanpas ruwasqami.
Senda F

**Senda F** (kastilla simipi: *Senda F*) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Quchapampa suyupi, Tutura pruwinsyapi, Chimuriy munisipyupi (Senda F kantun).

## Pukyukuna

* www.ine.gov.bo

## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Carrasco / Tutura pruwinsya
Peter

**Peter**qa pampa qhari sutim. Πέτρος, Petros Ilinu simimanta hamun (Ilinu simipi petra "rumi" nisqamanta paqarichisqa urqu ñiynin rima), Qhichwa simi: Pitru, Kastilla simipi: Pedro.
Jhon

**Jhon**qa Inlis simi John sutip wak qillqayninmi. Urin Apya Yalapi aswan riqsisqa qillqayninmi, aswantaq Kulunsuyu mamallaqtapi, kay mamallaqtapiqa tukuy sutimanta aswan riqsisqa sutinkum.

Kay sutiqa Qhichwa simipi Inlis simimanta "Yum" ñisqanchik sutim, Inlis simipi Huwan, Wan icha Huwanchu ñiytam munan.

## Pukyukuna
Apuwasinyuq pukllaykuna 2000

**Ulimpiku pukllaykuna 2000** nisqaqa 2000 watapi Sydney llaqtapi ( mama llaqtapi)  XXVII ñiqin Musuq pacha Ulimpiku pukllaykunam.

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna

* Sydney Olympic Park (inlish simipi)
*  COI Ulimpiku pukllaykuna 2000 (inlish simipi)
Araqun simi

**Araqun simi**qa Ipirya pininsulamanta rumanu simimi, kunan pachataq chincha Araqunpi rimanku, chaypitaq paqariq simiyuq kamachisqam.
Hamas

**Islampa Awqakuynin Puriy**, **Hamas**man pisichasqa (Arapi simi pisi rima), nisqaqa Phalistina llaqtamarkaq Islam-suniy Islamista kawpaq tantanakuymi, awqaq pusaq raphrayuq Al-Qassam Rikatakuna nisqa sutiyuq. 2007 watamanta pacha Israyilpa hap'ikapusqan Gaza k'illita kamachirqanmi.

## Pukyukuna
Illa Tupaq

**Illa Tupaq**qa inka umalliqmi, II kaq Manqu Qhapaqpa awqaq apuqninmi karqan, Wanuku llaqtapi Kastilla atipaqkunawan awqakuqkunatam pusarqan.
CSS

**Cascading Style Sheets**qa (**CSS**) huk ñiraq raphi simim, huk rikuchiy ñinapaq, HTML icha XML chimpuy simipi qillqasqa lukumintuta ñiraqchachinapaq ima. CSSqa HTMLwan, JavaScriptwan ima World Wide Webpa tiqsi tikniluhiyankum kanku.

## Pukyukuna
Thriller (Michael Jacksonpa diskun)

***Thriller*** nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq takiq Michael Jacksonpa istudyu diskunmi, 29 ñiqin inti raymi killapi 1982 watapi Epic Records nisqap lluqsichisqan. Quincy Jones sutiyuq runap rurasqanmi karqan, ñawpaqta Jacksonwan Off the Wall (1979) nisqa diskunpi llamk'arqan. Chayqa *disco*, *post-disco*, *[[Pop (Musika rikch'aqmi)|pop]]*, ''rock'', *R&B*, ''funk'', balladakuna nisqa génerokunamanta takikunatam rikuchin. Paul McCartney (awpaq Beatle), Steve Lukather (Totomanta Kitara waqachiq), Eddie Van Halen (Van Halenmanta Kitara waqachiq) hina artistakunawan kuskachakuykunatam qawachin (manataqmi creditokuna nisqapi rikurinchu). Michael Jacksonpa aswan rantisqa diskunmi, hinallataqmi pachantinpi aswan rantisqa diskunpas.  

## Takikuna

* Wanna Be Startin' Somethin' 
* Baby Be Mine 
* The Girl Is Mine (with Paul McCartney) 
* Thriller 
* Beat It 
* Billie Jean 
* Human Nature 
* P.Y.T. (Pretty Young Thing) 
* The Lady In My Life 

## Kaypipas qhaway

* Michael Jackson  
* Bad
* Pop (musika rikch'aqmi) 
* Quincy Jones
Wasu (musiku apaykachana)

**Wasu** (Inlis simi: ***bass***) icha **baqu** (Kastilla simi: ***bajo***) nisqaqa kitaraman rikch'akuq kurkuyuq waqachinam, 4manta 6 watakamam. Chayqa rikurimurqan kuntrawasu nisqamanta huk altirnatiwa hinam, aswan facilmi apanapaq, aswan baratu ruwaypas, kitaraman rikch'akuq rikch'ayta hap'ispa, ichataq chaywan wakin runakuna iskaynintin musiku apaykachanakunata pantachirqanku.

Kay musiku waqachinataqa achka musiku layakunapim llamk'achinku, ahinataq pop, rock, funk, disco, salsa, cumbia, chicha, waynu. 

## Wasu waqachiqkuna

* Paul McCartney
* John Deacon 
* James Jamerson 
* Jermaine Jackson 
* Louis Johnson 
* Victor Wooten 
* Davide Biale 

## Kaypipas qhaway

* Kitara 
* Kuntrawasu 
* Pop (Musika rikch'aqmi) 
* Rock
Pop (musika rikch'aqmi)

**Pop** (inlish simimanta: ***pop music***, pisichasqa *popular music* «Riqsisqa takiy» nisqamanta) nisqaqa huk musika rikch'aqmi, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi 1950 watakunap tukukuyninpi paqarimuq. Ñawpaq pop nisqamanta lluqsirqan, rock and roll, soul nisqa musiku rikch'aqkunamantapas, pachaman hina huk tendencia musiku rikch'aqkunamantapas influenciakunatam chaskirqan. Kay stilu takiyqa maskanmi achka runakunata aysayta.

## "Pop" nisqa simip paqarimuynin.
Pop taki simiqa ñawpaq kuti 1926 watapi grabasqa karqan, huk musika "runakunaq munaynin" nisqa yuyaywan llamk'achisqa. 1950 watakunamanta pacha "pop musiku" nisqa simiqa huk sapaq layamanta rimanapaqmi llamk'achisqa, wayna-sipaskunap qhatunman dirigisqa, achka kuti rock and roll nisqap llamp'u alternativa nisqa.  Musiku yachaq T. Warnerpa nisqanman hinaqa, "1967 watapi muyuriqpi "British Invasion" nisqapi Piritañamanta takiqkuna hatarisqanmanta, chay simiqa astawanmi rock musika hamut'aywan churanakurqan, aswanpas huk rikch'aq "aswan qhatuypaq, pisi pachallapaq, haykuy atiy" nisqamanta rimaspa musika rikch'aqmi nisqamanta".  

## Kaqninkuna

### Apaykachanakuna''':'''

* Batiriya 
* *Drum machine* 
* Wasu 
* Kitara 
* Piyanu
* Piyanu iliktriku 
* Yatana waqachina
* Sintitisadurkuna 
* *[[Sampler]]* 
* Phiskuna waqachina 

## Pop musika istilunkuna

* *Indie Pop*
* *Alternative pop* (icha *Alt-pop*)
* *[[Synthpop]]* (icha "*tecnopop")* 
* Electropop
* Dance pop 
* Latin pop (inlish simi: *Latin Pop*, Kastilla simi: *Pop latino*)
** Rumantika ballada (Kastilla simi: Balada romántica)
** Kulumbiamanta pop (Kastilla simi: *Pop colombiano*) icha "tropipop" 
* *K-pop*
* *J-pop*
* Qichwa pop (inlish simi: *Quechua Pop*; Kastilla simi: *Quechua pop*) 

### Pop musiku istilukuna huk musiku layakunawan chaqrusqa

**Pop rock* 
** *Power pop* 
* *[[Glam metal]]* 
* Cumbia pop 
* Opera-pop 
* ''Country pop'' 
* ''Smooth jazz'' 

## Pop musikumanta lluqsisqa musiku istilunkuna.

* Disco
* New wave

## Huñukuna hinaspa artistakuna

* Michael Jackson 
* Janet Jackson 
* The Jackson 5
* Madonna 
* Queen
* The Beatles 
* Prince 
* ABBA 
* Cher
* Lionel Ritchie 
* Britney Spears 
* Justin Timberlake 
* Miley Cyrus 
* Lady Gaga 
* Katy Perry 
* Justin Bieber 
* Akon 
* One Direction
* Harry Styles
* Alan Walker 
* Ariana Grande 
* Bruno Mars 
* Dua Lipa 
* Ed Sheeran 
* Billie Eilish
* The Weeknd 
* Sabrina Carpenter 

## Kaypipas qhaway

* Rock 
* Disco 
* Jazz 
* Soul
* Michael Jackson 
* The Beatles 
* Justin Bieber 
* Bruno Mars 
* Billie Eilish 
* The Weeknd 
* Sabrina Carpenter 
* Latina Amirikapa pop 
* Spotify 

## Pikyumanta willay
Bad (Michael Jacksonpa diskun)

***Bad*** nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq Michael Jackson sutiyuq dibujaq diskum, 31 ñiqin anta situwa killapi 1987 watapi Epic Records nisqap rurasqan. Quincy Jones sutiyuq runap rurasqanmi karqan, payqa Jacksonwan ñawpaq diskukunapim llamk'arqanña, ahinataq ''Off The Wall'' (1979), ''Thriller'' (1982) nisqapipas. Llapanpiqa 11 takikunam kachkan, chayqa *post-disco*, *[[Pop (Musika rikch'aqmi)|pop]]*, *[[pop rock]]*, *R&B*, ''funk'', ''synthpop'', *[[electro-funk]]*, balladakuna nisqa stilunkunamanta takikunatam rikuchin. Stevie Wonder, Siedah Garret hina artistakunawan kuskachakuykunatam qawachin. Michael Jacksonpa aswan rantisqa diskunmi karqan, Thrillermanta iskay kaq. 

## Takikuna

# Bad 
# The Way You Make Me Feel 
# Speed Demon 
# Liberian Girl 
# Just Good Friends (with Stevie Wonder) 
# Another Part of Me 
# Man In the Mirror 
# I Just Can't Stop Loving You (with Siedah Garret) 
# Dirty Diana 
# Smooth Criminal 
# Leave Me Alone 

## Kaypipas qhaway

* Thriller 
* Michael Jackson 
* Pop 
* Stevie Wonder

## Pikyumanta willay
Disco (musika rikch'aqmi)

**Disco** icha **disku** nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunapi 1960 wata tukukuypi 1970 wata qallariypi paqarimuq musiku rikch'aqmi, hinaspapas quri pachayuqmi 1970 watakuna chawpipi. *[[Funk]]*, ''pop'', ''soul'' nisqa elementokunatan hapin, R&B nisqamanta, salsa hina latinu-amirikapa stilunkuna nisqamanta influenciakunatan hap’in. Latin Amirikamanta, Yana Amirikamanta, *[[Chinaku|gay]]* diskutikakunamantapas paqarimusqanmi. 

## Kaqninkuna
### Apaykachanakuna
* Batiriya 
* Kunga 
* Kitara iliktrika 
* Wasu 
* Lata phukuna waqachina 
** Q'ipa 
** Trumpun 
** Saksuphun 
* Phiskuna waqachina 
** Wiulin
** Wiyula 
** Chilu 

* Piyanu 
* Piyanu iliktriku 
* Sintitizadur 

### Rimayninkuna
Rimayninkunapiqa sapa kutim rimanku hatun p'unchawkunapa kulturanmanta hinaspa kuyakuymanta, ichaqa wakinpiqa warmi-qari puñuymantam rimanku.  

### P’achakuna hinaspa rikuna aesthetica

Rikcha:Spijkerbroek van blauw katoenen denim met wijd uitlopende pijpen, “Wrangler”, objectnr 25676.JPG|wak=Bell-bottomyuq warakuna
Rikcha:Michael Jackson 1977.JPG|wak=Afro chukcha ruwaypas


## Huñukuna hinaspa artistakuna
* ABBA 
* Bee Gees
* Chic 
* Diana Ross 
* Donna Summer 
* Earth, Wind & Fire 
* Gloria Gaynor 
* Kool & the Gang 
* Michael Jackson 
* The Jacksons 

## Kaypipas qhaway
* Pop 
* Rock 

## Pukyumanta willay
II kaq Mehmed

**II kaq Mehmed** (Utumanu Turkiya simipi: محمد ثانى, Turkiya simipi: *II. Mehmet;* 30 ñiq Pukllay killa, 1432 watapim paqarisqa – 3 ñiq Aymuray killa, 1481 watapitaq wañupurqa), Atipaq kaq **Mehmed**hina saphsi riqsisqa (Utumanu Turkiya simi: ابو الفتح "Atipay Tata kaq", Turkiya simi: *Fâtih Sultan Mehmed*), payqa iskay kutita Utumanu qhapaq suyup sultanninmi karqan, Qhapaq Situwa killa, 1444 watamanta Uma Raymi killa, 1446 watakamapacha, chaymantataq Hatun Puquy killa, 1451 watamanta Aymuray killa, 1481 watakamapacha.
Claude

**Claude**qa Anthropicpa kamasqan hatun simi kamaykunap ayllunmi. Ñawpaq kaq kamayninqa Pukllay killa, 2023 watapim lluqsichirqan.

## Pukyukuna
DeepSeek

**DeepSeek**qa (Chinu simipi: 深度求索, pinyin qillqa: *Shēndù Qiúsuǒ*) Chinusuyupmanta wallpasqa yuyay suphwir kumpaniyam. Ñawpaq ñiq rurusqanqa kicha-pukyu hatun simi kamay (LLM) nisqa. Kayqa Hangzhou, Zhejiangpi llamk'aywasiyuqmi. Kayqa Chinusuyup harka qullqi tanta High-Flyerpa kapuyninmi, qullqichasqapas. Kaypa kuska kamaqnin, Liang Wenfeng, 2023 watapi kumpaniyata takyachirqan, kamachiy umahinataqmi llamk'an.
Campo Grande

**Hatun Chakra** (Purtuyis simi: *Campo Grande*, kastilla simipi: *Campo Grande*) llaqtaqa Brasil mama llaqtapi huk hatun llaqtam.

Campo Grandepiqa 898 100   runakunam kawsachkanku.

## Pulitika Rakiy

## Yachachiy
* Wawa wasikuna : 
* Huch'uy yachay wasikuna: 
* Chawpi yachay wasikuna: 
*  Yachay sunturkuna:
**UFMS - UNIVERSIDADE FEDERAL DO MATO GROSSO DO SUL
**Universidad Católica Don Bosco

## Llaqtapi paqarisqa runakuna
* Tereza Cristina

## Ñaña llaqtakuna

## Hawa t'inkikuna

* Prefeitura da Cidade do Campo Grande (portugues simipi).
Francisco Gabrielli antanka pampa

**Francisco Gabrielli antanka pampa** (kastilla simipi: *Aeropuerto Internacional Gobernador Francisco Gabrielli*) nisqaqa huk antanka pampam, Mendoza llaqtapi,  Arhintinapi, Mendoza wamanipi.
Svyat nes

**Svyat Nes** huk llimphiqmi, runap qillqa kamayuqmi, Dead Symbolism nisqapi ima ruraq.

## Llimp'iy
Svyat Nesqa **Dead Symbolism** («Wañuy rikhurin») sutiyuq imayña ruraq. Kay imayñapiqa, runa tullu rikhuriykuna wan ima qillqakuna huñunakuyta ruwanku, chaypi wañuy, nanay, q'apakuy wan wiñay kasqanta qillqayta munanku.

Svyat Nes nisqanrayku, "Dead Symbolism" nisqapi, wañuywan kachkanqanchikpa qhawarikuyninqa, ch'uyanchasqa q'apay, q'akunanwan wan manas qhawarikuspa wiñay kayninmanta qillqasqa.

Llimp'inkunaqa q'aya imaykunata willarikunku: manchakuy, nanay, waqaychay. Paypa ima rikhurinkunapim, tullu rikhurinpa qillqakunapi, **wiñay qhawaq rikhurinwan ch'uyanchasqa kaynin** rikhurin.

## IF I CAN'T HAVE LOVE I WANT POWER
Kay llipm'iyqa munakuywan wan kamachiywan imapas, paykunapaq ima atipanakuy kasqanta willarikun.

**Svyat Nes nisqanrayku:**


File:If_i_2024.jpg|IF I
File:Cant_Have.jpg|CAN'T HAVE
File:Love_i.jpg|LOVE I
File:Want_Powr.jpg|WANT POWR


## Martyr & Immaculate
Kay llipm'iyqa yachaq runakunapaq manas willarisqa q'ayata qhawarikuyta ruwan.

*Immaculate* sutiyuq llipm'iyqa *Death by Sex* nisqallanmi rimasqa, VIH+ runakunapaq ima kasqanta qhawarikuspa. Chaymanta rimanaykuna tukuspa, suti hukmanta ruwasqa. Kunanqa, paypa qillqakunapi, chaypi ima rikhurinkunapas ch'uyanchasqa.

Kay llipm'iyqa *Martyr* nisqawan hukllamanta ima q'ayapaq runakunapim qhawarikunku.


File:Martyr.jpg |martyr
File:Immaculate 120x90.jpg |immaculate


## Ruraykunan wan yuyay
Paypa qillqakunankuna Lundanpi wan ArtComa nisqa llimp'iy ruwayninpi rikhurirqanku. Ima wiñay qhawarikusqa q'ayakunapim payqa runakunap qhawarikuyta ruraykurqan.

## Llinks
* Svyat Nes Sitiu
* Svyat Nes ArtComa nisqapi
* Svyat Nes Visual Art Journal nisqapi
Anthropic

**Anthropic PBC**qa Hukllachasqa Amirika Suyukunamanta wallpasqa yuya (WY) llaqta benefit qallariy kumpaniyam, 2021 watapi takyachisqa. Anthropicqa hatun simi kamaykunap aylluntam ruwarqan, Claude sutiyuq, OpenAIpa ChatGPTninwan, Googlepa Gemininwan ima atipanakunankupaq.
Microsoft Copilot

**Microsoft Copilot**qa Microsoftpa ruwasqan mirachikuq wallpasqa yuya rimanakuypunqum. Hatun simi kamay GPT-4qhatipi hap'ikusqa, 2023 watapi Micorosoftqa tatichikuq Cortanap qullana lantinhina kananpaq lluqsichimurqan.
Qwen

***Qwen***qa (icha ***Tongyi Qianwen*** Chinusuyu simipi: 通义千问) Alibaba Cloudpa ruwasqan hatun simi kamay ayllum. Anta Situwa killa, 2024 watapi, wakin benchmarkkunapi chinusuyu simip umalliq kamayninhina churasqa karqan, tiqsimuyuntinpitaq kimsa kaq Anthropicpa, OpenAIpa ima nisqakunap umalliq kamayninkunap qhipallanpi.

## Pukyukuna
Llupht'a

**Llupht'a** icha **Llukt'a**qa

Inkap muyuyninpi llupht'a ruwaq, rak'iq ima runakunataqa *llupht'akamayuqkuna*hina sutichaq karqanku*.*

## Pukyukuna
JD Vance

**James David Vance**qa (**James Donald Bowman** sutiyuq; 2 Chakra Yapuy killa, 1984 watapi paqarisqa) Hukllachasqa Amirika Suyukunamanta pulitikaq, qillqaq, paqtaschaq, Marine Corps nisqapi llamk'aqmi, 2025 watamanta pachaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunap 50 ñiqi mamallaqta kamachiqpa lantinmi kachkan, Donald Trumppa mama llaqta kamachiyninwan. Ripuwlikay partiru nisqap kaynin, 2023 watamanta 2025 watakama Hukllachasqa Amirika Suyukunap Sinarunpi Ohio suyutam lantikurqa.
Volodymyr Zelensky

**Lurimir Siliski** icha **Volodymyr Oleksandrovych Zelensky**qa (* 25 ñiqi Qhulla Puquy killa, 1978 watapi paqarisqa) Ukraynamnta pulitikaq, ñawpaqtaq aranwaqmi karqan, 2019 watamantapacha Ukraynap suqta kaqnin, kunantaq Ukraynap kamachiqninmi kachkan, chay Rususuyup Ukranyaman hunt'a awqay yaykuykuyninrayku aswan yachasqa, kaytaqmi chay 2022 wata qallarisqanmantapacha kachkan.
Sadiq Khan

**Sir Sadiq Aman Khan**qa (; Urthu simi: صادق امان خان) (8 ñiqi Chakra Yapuy killa, 1970 watapi paqarisqa) Hukllachasqa Qhapaqmarkamanta pulitikaq runam, 2016 watamantapacha Lunris llaqtap alkaltinmi.
Jagmeet Singh

**Jagmeet Singh Jimmy Dhaliwal**qa (* 2 ñiqi Qhulla Puquy killa, 1979 watapi paqarisqa) Kanatamanta pulitikaq runam, 2017 watamantapacha Musuq Limukrasyan Partirup (NDP) umam.
Keir Starmer

**Kir Istarmar** icha **Keir Rodney Starmer**qa (2 ñiqi Quya raymi killa,1962 watapi paqarisqa) Hukllachasqa Qhapaqmarkamanta pulitikaq runam, 2024 watamantapacha Hukllachasqa Qhapaqmarkap kuraq kamachiyniyuqninmi kachkan, 2020 watamantataq Llamk'aq Partirup umanmi kachkan.
Justin Trudeau

**Yastin Ruthu** icha **Justin Pierre James Trudeau**qa (* 25 ñiqi Qhapaq Inti Raymi killa, 1971 watapi paqarisqa) Kanatamanta pulitikaq, 2015 watamantapacha Kanatap 23 ñiqin kuraq kamachiyniyuqninmi kachkan, kunantaq 2013 watamantapachaqa Saqillaq Partirup umanmi.
Simon Iturri Patiño

**Simun Patiñu**, **Anti [[John D. Rockefeller|Rukihilir]]**hinapis riqsisqa icha **Simón Iturri Patiño**qa (Santiwañis, Puliwya, 1 ñiqi Inti Raymi killa, 1860 watapi paqarisqa Buenos Aires, Arhintinapi 20 ñiqi Ayriway killa, 1947 watapi paqarisqa) Puliwyamanta qhatuq runa, yuraq titi qhuyamanta hatun runam karqan.
John D. Rockefeller

**Rukihilir** icha **John Davison Rockefeller**qa (* 8 ñiqi Anta Situwa killa, 1839 watamanta paqarispa - 23 ñiqi Aymuray killa,1937 watakama kawsarqa) Hukllachasqa Amirika Suyumanta qhatuq, hilanrupyaq runam karqan. Payqa pachakunapta aswan qhapaq Amirika runakunamanta hukninmi karqan chantapis kunan pacha kachkasqapi aswan qhapaq runakunamanta huknillanraqpunim kachkan. 

## Pukyukuna
Giorgia Meloni

**Yurya Miluni** icha **Giorgia Meloni**qa (15 ñiqi Qhulla Puquy killa, 1977 watapi paqarisqa) Italyamanta pulitikaq, Uma Raymi killa, 2022 watamantapacha Italyap kuraq kamachiyniyuqninmi kachkan, ñawpaq kaq warmi kay llamk'ayta hap'iq.
Ibrahim Traore

**Iprahim Rawri** icha **Ibrahim Traoré**qa (14 ñiqi Pukllay killa, 1988 watapi paqarisqa) Purkina Hasumanta awqaqkamayuqmi, Uma Raymi killa, 2022 wata Qulpi ri Istaru ñisqamanta Paul-Henri Sandaogo Damiba wak kanankamalla kamachiqta qharqusqankumantapacha Purkina Hasup wak kanankama kamachiqninmi kachkan.

## Pukyukuna
Nicholas Hoult

**Nicholas Caradoc Hoult** (7 qhapaq raymi 1989, Wokingham, Hatun Britaniya) Huk Inlis aranway pukllaqmi.

## Aranwaywan llamk'ay

* 1996: Intimate Relations
* 2002: About a Boy
* 2005: Wah-Wah
* 2005: The Weather Man
* 2006: Kidulthood
* 2007: Coming Down the Mountain
* 2009: A Single Man
* 2010: Clash of the Titans
* 2011: X-Men: First Class
* 2013: Warm Bodies
* 2013: Jack the Giant Slayer
* 2014: Young Ones
* 2014: X-Men: Days of Future Past
* 2015: Mad Max: Fury Road
* 2015: Kill Your Friends
* 2015: Dark Places
* 2016: Equals
* 2016: X-Men: Apocalypse
* 2016: Collide
* 2017: Rebel in the Rye
* 2017: Sand Castle
* 2017: The Current War
* 2017: Newness
* 2018: The Favourite
* 2019: Tolkien
* 2019: Dark Phoenix
* 2019: True History of the Kelly Gang
* 2020: The Banker
* 2021: Those Who Wish Me Dead
* 2022: The Menu
* 2023: Renfield
* 2024: The Garfield Movie
* 2024: The Order
* 2024: Juror N.2
* 2024: Nosferatu
* 2025. Superman

## Ruraykunata willanakuna

* 

## Tawaq kunawillanakuna

* Nicholas Hoult Wikipedia Runasimi
* Nicholas Hoult Wikipedia Inglés
Yanaqkuna

**Yanaqkuna**qa Tawantinsuyup qallariynipiqa mana ayllu kaypi kaq runakuna, Inkakunaplla yanaykamayuqninku, sapaq inkap, quyap, willaq umup ima yanaqninmi.
Ayllu

**Ayllu**qa qutunakuy kawsay phina (huk runa huñu) kikin kawsay atiyniyuqmi, kamachi phani, kultura, iñiy, allin kaqkuna, yachasqakuna icha pi kay.
Asphalt Nitro 2

***Asphalt Nitro 2*** nisqaqa huk atipanakuy video pukllaymi , Gameloft nisqap Androidpaq rurasqan, lluqsichisqanpas Asphalt nisqa seriep hukninmi. 2021 watapi willasqa karqan, wiñachiyqa 2022 wata chawpikama tukusqa kananta yuyaykurqanku, ichataq Ukranyaman atacasqankurayku, manaraqmi hunt'asqatachu tukurqanku.

## Willakuy
“¡Asphalt Nitro 2 chimpan chay tukukuyninta! Gameloft Enterprise Solutions kusisqa riqsichin aswan musuq kuyuchina pukllayninta: Asphalt Nitro 2. Ñawpaqnin 2015 watapi lluqsisqanmanta pacha, mana hayk'aqpas aswan kallpayuq kuyuchina pukllay pukllay karqanchu chaymi ancha kusikuyta qun chayhina compacto paquete kaqpi (50 MB!). Asphalt Nitro 2 hatun pata siq'ikunayuq, 20 licenciayuq supercarrokuna, 4 arcade pukllay modokuna, 230 atipanakuykuna Musuq Silantha kaqpi chaymanta Hapun kaqpi musphay kitikunapi. Pukllaqkunam sasachakunqaku loco hina acrobaciakunata ruwanankupaq, riqsisqa supercarrokunapa ruedanpa qipanpi kachkaspanku, Lamborghini, Bugatti, Ferrari nisqakuna, pisillata sutichanapaq. Chay pukllayqa Asphalt 9 nisqapa revolucionario TouchDrive tecnologia nisqapas, chay esquema de control de manejo nisqa, chaymi carropa dirección nisqa allinchan. Tukuy kay huk sapalla chaymanta yakuman chinkaykuq experienciaman yapakun huk mana iñiy atina hatun dispositivokuna apaykachanapaq, chaymanta telefonokuna aswan pisi kallpayuq especificaciones hardware kaqwan. ¡Qhawariy huk musuq carrera aventura Gameloft Business Solutionsmanta kay temporadapi! “Chaynaqa, ¡hukllaman riy hinaspa kunanpacha nitro nisqa aparatota llank’achiy!”, nispa.

## Carrera nisqa modokuna
Klasiku

Ataque tiempo

Ch’usaqyachiy

Versus nisqamanta

## Lista carrokunamanta
Mitsubishi Lancer Evolution X

Chevrolet Camaro LT

Nissan 370Z NISMO

Dodge Challenger 392 Hemi Scat Pack

Ford Shelby GT350R

Chevrolet Camaro ZL1 50th Edition

BMW 3.0 CSL Hommage

Mercedes-AMG GT S

BMW M4 GTS

Dodge Viper ACR

Aston Martin DB11

Ferrari 488 GTB

SCG 003S

Nissan GT-R NISMO

Lamborghini Aventador SV Coupé

Porsche 918 Spyder

Ferrari FXX K

Lamborghini Terzo Millennio

Koenigsegg Regera

Bugatti Chiron

## Rutas nisqakuna
Musuq Silantha - Himalaya urqukunapi sayasqa.

Hapun - San Francisco llaqtapi tiyaq.
2025 Myanmar pacha kuyuy

**2025 watapi [[Myanmar]] mama llaqtapi pacha kuyuyqa** 7,7 magnitudniyuq pacha kuyuymi karqan, Mercalli-man tikrasqa aswan kallpayuq IX (maqanakuyniyuq). Kayqa 1912 watamanta pacha Myanmar suyupi aswan kallpayuq qillqasqa.

Myanmar nacionllapin autoridadkuna willarqanku 1.600 runakunallapas wañusqankuta, 3.400 más k’irisqa kasqankutapas, ichaqa manchakunkun chay yupaykuna yapakunanta, salvanankupaq kallpachakusqanku hinalla.

Autoridadkunan willakamunku tukuy Myanmar nacionpi estado de emergencia nisqa kamachikuyta, mosoq terremoto kaqtin, hinallataq runakunaq yanapayninta qonankupaq, chay yanapaykunatan hark’arqanku chaypi guerra civil kasqanrayku. 

## Pacha kuyuy
Chay pacha kuyuyqa 12:50 MMT nisqapim karqan, Mandalay llaqtap qayllanpi, Sagaingwan Mandalaywan frontera suyupi. Estados Unidospa Encuesta Geológica nisqanman hinaqa, escala de momento nisqapiqa 7,7 hatun kayninmi karqa, Departamento de Meteorológico de Tailandia nisqañataqmi 8,2 nisqapi yupasqa.

## Waqlliy
Askha estructural thuñiykunan karqan pacha chhaphchiy qhepaman, hukninmi karqan Tailandia suyupi ruwakushaq hanaq pacha rascacielos, yaqa 30 pisos, chaymi thuñisqa 17 wañuykunata saqespa. China suyupipas mana tukukuq piscina thuñikuypas karqan. Lampang llaqtapipas, Tailandia llaqtapipas, Lampang hospitalpa perqankunapin raqrakurqan, techonkunapas thunikurqan.

## Reacciones nisqakuna

* Chay pacha kuyuy qhepamanmi India nacionqa Myanmar nacionman runakunaq yanapayninta apachiyta qallarirqan, chhaynapi sinchi llakisqa runakunata qespichinankupaq.

## referencias nisqakuna
Carlos Moreno (urbanista) sutiyuq runaqa.

**Carlos Moreno sutiyuq** runaqa (* 16 ñiqin ayriway killapi 1959) watapi paqarisqa Ransiya-Kulumbia mama llaqtapi - IAE - Paris1 Sorbonne Hatun Yachay Sunturpi yachachiq, yachaysapa, yachachiqmi .    Paymi ETI umalliq "Emprendimiento - Territorio – Innovación" nisqawan kuska kamarirqan. hinaspapas yachaysapa, wiñaypaq llaqtakunamantam investigacionta ruwarun.  Payqa aswanta riqsisqam 15 Minutu Llaqta " *Ville du quart d'heure* " nisqa hamut'aypi yanapakusqanrayku.  

Paypa llamkayninqa riqsisqa karqan llaqta kamachiqkunawan hukllachasqa, hinallataq llaqta tikray programakunawanpas, Francia suyupi hukllachasqa, hawa suyukunapipas. 2010 watapi, Francia Mamallaktamanta "Chevalier de la Légion d'Honneur" nisqa suñaytam chaskirqan, 2019 watapitaq Ransiyap Arquitectura Yachay Sunturninmanta "Medalla de Prospectiva" nisqatam chaskirqan. 

## Ñawpa kawsay, yachay
Carlos Morenoqa Tunja llaqtapi, Boyacá suyupi, Kulumbya suyupi, 1959 watapi paqarisqa, chakra llamk'aq runakunap wawan.  Taytanqa mana qillqayta yachaqmi karqan, ichaqa Moreno, qanchis wawqinkunapas yachayta chaskinankupaqmi qhawarirqan.  Moreno ayllunwan qhipaman Cali llaqtaman astakurqanku chaypi Moreno llaqta yachaywasiman rirqan, qhipamantaq llaqtap hatun yachay wasinman becata chaskirqan. 

## Bibliografía nisqa

### Librokuna

* *15 Minutu Llaqta: Planificación Urbana nisqa yuyay, wiñaypaq llaqtakuna hatarichinapaq*
* *Tukuy pacha Llaqtamanta 15 Minutu Llaqtakama*

### Qillqakuna

* "Covid-19 pachakunapi llaqta kawsay, qaylla kayninpas”, Editions de l'Observatoire (2020)
* "Droit de cité, de la ville-monde à la ville du quart d'heure", Ediciones de l'Observatorio (2020) nisqaqa huk yachay wasim.
Ask.com

**Ask.com**qa (qallariyninpi **Ask Jeeves**wan riqsisqa karqan) internetpi hinasqa qhatunam, tapuyman kutichiy rikch'aqyuq, 1996 watapi Garrett Gruenerwan David Warthenwan Berkeley, Californiapi qallarichisqa.
Kagi

**Kagi**qa qullqipaq mana qhatirayuq mask'ay purichiqmi, Kagi Inc. ñisqap ruwasqan, kayqa Palo Alto, California, Hukllachasqa Amirika suyukunapi tarikuq kumpaniya.

## Pukyukuna
Conservatoire national des arts et métiers

## Wiñay kawsay
Conservatoire national des arts et métiers,  kamarisqa karqan ().

## Famoso graduadokuna
* Louis Pasteur, Ransiya mama llaqtap chaqllisinchi, yachaq karqan

## Hawa tinkikuna
* CNAM (inlish simipi)
Perplexity AI

**Perplexity AI**qa Amirikamanta web mask'apaq kuyuchiqmi, hatun simi kamayta llamk'achin tapuykunata thatkichanapaq, kutipaykunata sintitisananpaq web mask'asqakunapi ima.

## Hawa tinkuchikuna

* Kikinpa kamachisqa webuyan

## Pukyukuna
Tarda

**Tarda** (pulaku simiː *Tarda*) nisqaqa Pulunya mama llaqtapi huk huch'uy llaqtam, mama llaqtap wichayninpi. 

## Pukyukuna
Zen Browser

**Zen Browser**qa Mozilla Firefoxmanta yanqalla, kicha pukyu ima suphwar p'allqa, sapallapaq kayta, sapallapaqchakuyta chanta ch'antayta aswan kamasqa, Mozilla Public License 2.0 (MPL 2.0) lisinsiyayuq ima.

## Pukyukuna
Tigo (Wuliwiya suyu)

**Tigo** (Kastilla simipi: Telefónica Celular de Bolivia S.A.) nisqaqa Wuliwya mama llaqtapi huk sapaq tili-willakuy nisqa llamk'aymi, Santa Kurus llaqtapi, Wuliwya mama llaqtapi. Kunanqa suyupi aswan hatun imprisakuna ukhupin kashan.

## Pukyukuna
Liyun XIV

**Liyun XIV**, paqarisqa **Robert Francis Prevost**, ( latin simipi : Leo PP. XIV , italiano simipi : Papa Leone XIV , kastilla simipi: Papa León XIV , (* 14 ñiqin tarpuy killapi 1955 watapi paqarisqa Chicago, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi paqarisqa), Payqa 2025 watapi papapaqmi akllasqa karqan, kay wata Ransisku wañupusqan qhepaman ruwasqa conclave nisqa qhepaman.

Prevost, iskay Amerikamanta - Piruw mama llaqtayuq (Hukllachasqa Amirika Suyukunapi paqarisqa, chay suyupi 30 watamanta aswan tiyasqanmantam Piruw mama llaqtayuq tukurqan),  Dicasterio de Obispokunap Prefecton karqan, 2023 watapi enero killamanta 2025 watapi ayriway killakama Comisión Pontifical de América Latina nisqap umalliqninmi karqan.

## Willay pukyukuna

## Hawa t'inkikuna
Arturo Murillo

**Murillu** icha **Arturo Carlos Murillo Prijicqa** (27 Qhapaq inti raymi killa, 1963 watapi paqarisqa) Puliwyamanta qhatukamayuq, qurpa wasikamayuq, 2019 watamantapacha 2020 watakama kamachiqkunap minisrun pulitikaq ima karqa.
Zed (qillqa ruwakipaq)

**Zed**qa yanqalla, kicha-pukyu ima qillqa chaymanta pukyu-kuriku ruwakipaq Linuxpaq hinataq macOSpaq yapanakunatam yapay atiyniyuq, Gitwan ñiraq t'uqriyyuq ima. Kaytaqa Zed Industries ruwarqa, paykunataq Atom qillqa ruwakipaqta ruwaq runakuna kanku.
Npm

**npm**qa Node.jspaq kamasqa hamuq mayt'u kamachiy sistima, JavaScriptpaq purichiy pachap pachan, Artistic License 2.0 kaqpi kaman.
Beeper

**Beeper**qa ñawra parlanakuy yanaykunata, rutukulukunata ima huk kikin appllapi llamk'achiysiq chaylla kachanakuy suphwar. Qallariypiqa Beeper Incpa ruwasqan, Ayriway killa, 2024 watapi Automatticpa rantisqan kachkan.
Bash

Ñiqichaqchaypiqa **Bash**qa ("*Bourne Again SHell*," Inlis simipi ñisqamanta pisichasqa parla) UNIXhina llamk'achiq sistimakunapaq ruwasqa imanakuq kamachi mast'araq, kamachi wakichiy simi ima.

## Pukyukuna
Node.js

**Node.js**qa patapuraq, kichasqa-pukyu JavaScript purichiy pachap pachanmi, Windowspi, Linuxpi, Unixpi, macOSpi, wakkunapi ima llamk'ayta atin. Node.jsqa V8 JavaScript kuyuchiqpi purin, chanta JavaScript kurikuqa web wamp'umanta hawapipis puriyta atin.
TeamSpeak

**TeamSpeak**qa IPpi (intirnit kamarisqa kamachikuna) kunka rimanakuy suphwarmi, llamk'achiqikunata huk rimanakuy kanalpim wak llamk'achiqikunawan rimachiysin, chay yachasqa tilihunu parlay waqyanapihinata.
Swift (wakichiy simi)

Swiftqa tukuy-imapaq wakichiy simi, Apple Inc. nisqap ruwasqan, 2014 watapi ñawpaq lluqsichisqa, Swiftqa iOS ruwachinakunata ruwanapi llamk'achisqamanta riqsisqa.
Kotlin (wakichiy simi)

**Kotlin**qa Chikusuyumanta kumpaniya JetBrainspa ruwasqan, mana wakmankallpachakuq wakichiy simi. Android ruwachianakunata ruwanapi llamk'achisqarayku riqsisqam.

## Pukyukuna
Docker

**Docker**qa phuyu kumputay ruruchisqakunamanta phina, kayta kamakuq sistima kaqinpi sirmachay suphwarta mayt'upi qunankupaq llamk'achinku, kaytaq *winanakuna* sutiyuq kan.
REST

**REST**qa (**RE**presentational **S**tate **T**ransfer ñisqa Inlis simimanta) suphwar ch'antay hamum, kaytaq ch'antaypa World Wide Webpaq ch'antayninta, ruwakuyninta apananpaq.
Zakumi La Serie Animada

**Zakumi The Animated Series** (icha inlish simipi siglasnin **ZTAS**, kastilla simipi **Zakumi La Serie Animada** icha **Zakumi** nisqalla ), huk kawsachisqa seriem, Sudáfrica-Hong Kongmanta hamuq Andries Odeendalpa kamasqan, Alexander Wongpa pusasqan ( Jidou Studios nisqap pusaqnin). Chaytaqa 2010 watapi junio killamanta julio killakamam enteron pachapi imaymana nacionkunapi qawachirqaku. Chay serieqa Cartoon Network nisqawanmi tukuy pachantinpi willasqa karqan, Perú suyupaqqa TV Perú nisqawanmi doblaje nisqawan kastilla simipi, quechua simipipas.

Chay serieqa Zakumi, paymi, amigunkunawan kuska, "Junior Mundial Campeonato" nisqaman yaykunanpaq, Kupa Nacional Junior nisqapi atipayta maskan. Allin chaskisqa karqan fans nisqakunawan, IMDb nisqapi 7/10 nisqa puntuacionta chaskispa, sut'i rikuyniyuq kasqanraykutaqmi ancha riqsisqa karqan, runachakunamantapas.

Chay seriemanta pisi willakuykuna kasqanrayku, chaynallataq pisilla kasqanraykum, chinkasqa materialta hina qawarqaku.

## Rimanakuy

Chay serieqa 2010 watapi Mundialpi mascota Zakumimantam riman, amigunkunawan kuska, paykunaqa Copa Nacional Junior nisqapi atipasqankumantam llamk'anku. Bueno, paykunaqa huk minibuspi purinku tukuy Sudáfrica suyuta, chhaynapi huk equipokunawan atipanankupaq.

## Runakuna
**<big>Ñawpaq kaq qillqakuna</big>** 
*Zakumi 
*Des
*Sonny
*Jodi
*Pete
*Kamal
*Jin
*Thabo y Dingane 
*Wikus
*Benny
**<big>Kuti kuti</big>** 
*Tayta Walter 
*Señorita Dickinson sutiyuq warmi 
*Tayta Gus
## Episodios nisqakuna

Llapanpiqa 20 episodioyuqmi karqan, chaywanpas Jidou Studios nisqa kanalpiqa 8 videokunallatam tarinki chay episodiokunamanta

## Emisión nisqa
Chay siriyaqa Sudáfrica mama llaqtapi, suyup kamachisqan kanal SABC 1 nisqapi 10 ñiqin qhulla puquy killapi 2010. Piruw mama llaqtapi Chay watallapitaqmi junio killapi TV Perú nisqapi qawachirqaku.
Joe Greenstein

**Joseph L. Greenstein** (2 ñiq Iniru killa, 1893 watamanta 8 ñiq Uma raymi killa, 1977 watakama), **The Mighty Atom** "**Sinchi Atumu kaq**" sutiwan aswan riqsisqa, XX pachakwatapi kallpasapa runam karqan, mana kallpanhina kaqrayku, mana unay hap'iykachayninhina kaqrayku ima riqsisqa.

## Pukyukuna
Tty (Unix)

Kumputaypi **tty**qa Unix, Unixhina llamk'aq sistimapi kamachi, takyachisqa yaykunawan t'inkisqa tirminalpa willañiqi sutinta rikuchimunapaq.

## Yachachina Pukyukuna
Mama llaqta

**Mama llaqta**, **mamallaqta** icha **patriya** ñisqaqa (Kastilla simipi: patria) paqariq k'iti, pampa, pata, llaqta ima.

Marka
Rust

**Rust**qa tukuy-imapaq wakichiy simi, allin llamk'ayta, rikch'ay waqhaychasqata, purichiy sayaq kayta ima aswan kaman.
Mistral AI

**Mistral AI SAS**qa Haransiyamanta runap ruwasqan yuyay (RRY) qallariy kumpaniya, Paris llaqtapi umalliq wasiyuq. 2023 watapi paqarichisqa, kicha-llasa hatun simi kaykunawan (HSK) kamayuqchasqa, kicha-pukyukunatawan, kapuqiyuq HSK kaykunatawan ima.

## Pukyukuna
Polandball

**Polandball** nisqaqa huk internetpi meme nisqa, imaymana comics nisqamanta paqarimuq. Chay memeqa Alemaniamanta Imageboard *Krautchan* nisqapi 2009 watapi *FALCO* nisqap paqarimurqan, Yaqa llapanpi Yaqa llapan pilutakuna p'akisqa inlis simita rimasqankuta, inlis rimaq pelotakunamanta aswanqa, Kurwa! hina pulidopi exclamaciones hinaspapas aswantaqa política nisqawanmi tupan

## Willarina
2009 watapi agosto killapi, huk Web kiti Drawball.com sutiyuq maypichus llamk'aqkuna huk Muyu lonapi Huk Ruwaqkunawan siq'iyta atinku. Ichaqa, Imaymana Poloniamanta internetpi kaq runakuna, Imaymana Polaco Web kitikunamanta, tukuy siq'ita Poloniap banderanpa siq'inman aparqanku. 4chan Usuariokunawan planificaspa, qhipaman huk Hatun Svastikawan Cubierto karqan

## Temas
Pulunya huk Upside down banderayuq, Reino Unido huk monóculota hap'ispa huk pata sombreroyuq, HAS Inti Lenteswan, Ohio hinallataq Nipal huk Monstruo rikch'aywan, Qasaqsuyu huk ladrillo hina, Israyil huk kubu hina chaymanta Singapur huk kimsa kuchu hina

Kanmi huk Caracter riqsisqa Reichtangle, chaymi huk rectángulo Alemania Imperio banderanwan, Ichaqa tawa kaq reich chistemi

## Rikchakuna

Rikcha:Argentinaball.PNG|Arhintinaball
Rikcha:Brazilball.PNG|Parasilball
Rikcha:Chileball.png|Chileball
Rikcha:Chinaball.PNG|Chunwaball
Rikcha:USAball.png|HASball
Rikcha:Ecuadorball.png|Ikwayurball
Rikcha:Colombiaball.PNG|Kulunsuyuball
Rikcha:Mexicoball.PNG|Mishikuball
Rikcha:Japanball.PNG|Nihunball
Rikcha:Peruball.png|Piruwball
Rikcha:Boliviaball.PNG|Qullasuyu
Rikcha:Franceball.PNG|Ransiyaball
Encanto

**Encanto**qa 2021 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Jared Bush, Byron Howardmi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.

## Kaypipas qhaway
* Frozen
* Frozen II
* Tangled
Tuta (illachiy chaski)

**Tuta**, ñawpa **Tutanota** sutiyuq, huk tukukuyninmanta-huk tukukuyninkama siphrasqa illachina chaski ruwachina suphwar, hirimyum ñisqa waqaychakusqa illachiy chaski yanay ima. 

## Pukyukuna
Fall Guys

***Fall Guys''' icha '''Hulqay ñisqa'''qa'' (ñawpaqta ***Fall Guys: Ultimate Knockout**' sutiwan riqsisqa) pukllanapaq-yanqa patakunayuq patil ruyal ñisqa pukllam, Mediatonicpa kamasqan, paqarinninpitaq Devolver Digitalpa PlayStation 4 ñisqapaq, Windowspaq ima lluqsichimusqan karqa.

## Pukyukuna
Ciudad del Este

**Ciudad del Este** icha **Táva Kuarahyresẽme**qa (Qhichwa simipi "Anti Llaqta";  **CDE**hina yalliq kuti pisichasqa) Parawaypi iskay kaqin hatun llaqtam, Alto Parana suyup uma llaqtanmi, Parana mayupi tarikusqa.
LG

**LG Corporation** icha **LG Group**qa (ñawpaqta **Lucky-Goldstar** sutiwan riqsisqa) Hurin Kuryamanta achka markapi kaq tantanakusqa kumpaniyam, Koo In-hwoipa 1947 watapi paqarichisqan, ayllunpa qhatiqnin mirayninkunap kamachisqan. Hurin Kuryapi tawa kaqin hatun kumpaniyan.
MiniMax

**MiniMax**qa wallpasqa yuyay (WY) kumpaniyam, Shanghai, Chinusuyupi umawasiyuq. 2024 watamantapacha, qullqi churaqikunap Chinusuyupi "WY Tikri" ñisqa llamk'aykunamanta hukninmi suticharqanku.
Usuario:Milhy98/Taller/Alcides Catacora Pinazo

## Kawsaynin
Según la wikipedia, entre los más destacados se encuentran Amadeo Landaeta Basadre, Carlos Rubina Burgos, Genaro Escobar, Carlos Dreyer, Florencio Sosa Solano, y Gustavo Zegarra Villar. Machicado y Humareda entre los más frecuentes en la actualidad.

## Llank’asqankuna

## Atipasqankuna

## Qillqasqakuna
Benjamín Matienzo antanka panpa

**Benjamín Matienzo antanka panpa** (kastilla simipi: *Aeropuerto Internacional Teniente Benjamín Matienzo*) nisqaqa huk antanka pampam, Tukman llaqtapi,  Arhintinapi, Tukuman wamanipi.
Ambrosio Taravella antanka panpa

**Ambrosio Taravella antanka panpa** (kastilla simipi: *Aeropuerto Internacional Ingeniero Aeronáutico Ambrosio Taravella*) nisqaqa huk antanka pampam, Córdoba llaqtapi,  Arhintinapi, Córdoba wamanipi.
Jean-Baptiste Sanfourche

**Jean-Baptiste Sanfourche** sutiyuq runaqa, (*  paqarisqa Cénac(Gironde) llaqtapi - † ), huk  arquitecto Ransiya. 

 
## Hawa t'inkikuna
Marcelo Claure

**Raul Marcelo Claure Bedoya** icha **Marsilu Kalawri**qa Puliwya-Amirikamanta tiknulukya qhatu kamaq, qhatuq, qullqi churaq ima runa. Claure Grouppa paqarichiqin, qullana kamachiykamayuqnin ima, Bicycle Capitalpa kamachiy umalliqnin, Sheinpa Qutu Umalliqpa lantinninpis.

## Yachachiyninkuna
Siwta

**Siwta llaqta**qa (Kastilla simipi: Ceuta; Marwikus Arapi Simipi: سَبْتَة, Latin qillqayninpi: Sabtah) Patan Aphrika mamaqucha patapi Kastilla kikinmanta llamk'ayniyuq llaqta.
KakaoTalk

**KakaoTalk**qa (Kurya simipi: 카카오톡, Hurin Kuryapiqa **KaTalk** (카톡) sutiwan riqsisqa) Kakao Corporationpa llamk'achisqan chaylla qillqanakuy, llikapi yanaykunata mañaq pata ima. 2010 watapi qallarichisqa karqan, kay apptaqmi tilihunu patapi, hamp'ara kumputaq patapipis tiyan.

## Pukyukuna
Bitchat

**Bitchat**qa kuska kuskapura siphrasqa qillqanakuy app Jack Dorseypa ruwasqan, Twitterpa (kunan X), Block, Inc. ñisqap ima paqarichiysiqin.

## Hawa tinkuchikuna

* Github
Marka kamachiyniyuq llaqta

**Marka-kamachiyniyuq llaqta**qa pulitikay huklla kaq, kamachiyniyuq llaqta (huk k'itipi runakunata kamachiq hukllachay pulitikay tantanakuy), markataq (saphsi pachan kayniyuq ayllu) hatun, allin hukllachasqa kanku. Marka kamachiyniyuq llaqtap ñiyninta aswan sut'ichanapaq mana huk nasyun/markallamanta llaqta icha payischu, nationalstaat Aliman simimanta hamun.
Andronico Rodriguez

**Andronico Rodriguez Ledezma** icha **Anruniku**qa (11 kaq Aya marq'ay raymi, 1988 watapi paqarisqa) Puliwyamanta *kukachakraq* pulitikaymanaq, pulitikay hamut'aq, pulitikaq, sinrikatumanta kaq, 2020 watamantapacha Sunarup umalliqin kachkan. Qhuchapampa llaqtapaq sinarupi kaq kachkan.