open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
José de la Riva Agüero y Osma

**José de la Riva Agüero y Osma** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Lima llaqtapi - †  wañusqa Lima llaqtapi) huk  mama llaqtayuq taripay amachaq, pulitiku wan wiñay kawsayp runam karqan.

1933 watamanta 1934 watakama Piruwpa Uma kamayuqninmi karqan.

Taytan:  José Carlos Francisco de la Riva Agüero y Riglos; Maman: María de los Dolores de Osma y Sancho-Dávila.

## Qillqasqankuna
* Concepto del Derecho (1911) 
* Elogio del Inca Garcilaso (1916) 
* Un Cantar de Santa Rosa: El Conde de la Granja (1919) 
* Discurso del Colegio Recoleta (1932) 
* Estudios sobre literatura francesa (1944) 
* Paisajes peruanos (1955) 

## Suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Piruwanu Puntifisya Kathuliku Yachay Suntur
* Víctor Andrés Belaúnde
* José Agustín de la Puente
* Ventura García Calderón
* Rubén Vargas Ugarte
* Jorge Dintilhac
* Fidel Tubino Mongilardi‎

## Hawa t'intikuna

* Biografía de Riva Agüero en artehistoria.com
* Instituto Riva-Agüero
Concepción Yachay Suntur

**Concepción Yachay Suntur** (kastilla simipi: *Universidad de Concepción*) nisqaqa Chili mama llaqtapi huk yachay sunturmi.

## Wiñay kawsay
Concepción Yachay Suntur,  kamarisqa karqan ().

## Kaypipas qhaway
* Yachay suntur
* 
* Chili

## Hawa tinkikuna
* Concepción Yachay Suntur - Chili (kastilla simipi)
Carlos Cueto

**Carlos Cueto Fernandini** sutiyuq runaqa  (*  paqarisqa Ika llaqtapi -  wañusqa Lima llaqtapi), huk piruwanu, yachay wayllukuq, pulitiku wan runa yachachiqmi.

1965 watamanta 1966 ñawpaq kuti Piruwpa Yachachiy Ministrunin karqan.

Tayta:  Napoleón Cueto;  Mama: Rosa Victoria Fernandini. Ñawpaq warmi: Lily CaballeroChurinkuna: 3 

Yachaywasi: Aliman Yachay wasi wan Guadalupe Yachay wasi (Lima).

Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin

## Qillqaqkuna
* "La polémica Trendelenburg-Kuno Fischer (1936), artículo filosófico. 
* "El naturalismo frente a la fenomenología" (1938), artículo filosófico.
* *Poemas dispares* (1940). 
* "La doctrina del espacio y del tiempo en Leibniz y Kant" (1942), tesis universitaria.
* *El problema del origen del conocimiento en los sistemas racionalistas* (1946), folleto.
* *Bases de la universidad peruana* (1946 y 1970). 
* "Leibniz: la sustancia como posibilidad" (1947), artículo filosófico.
* "Baltasar Gracián y la idea del hombre" (1949), artículo filosófico.
* *El colegio universitario* (1947 y 1971).
* "La experiencia intencional" (1951), ponencia.
* *Baltasar Gracián y la idea del hombre* (1949).
* *La educación como forma: un voto en contra* (1964, publicado en forma independiente en 1970).
* *La educación, semillero de los derechos del hombre* (1968).
* *Pongamos en marcha las bibliotecas escolares* (1969).
* Un texto de *Psicología* (1965, 1966, 1967 y 1972) para la educación secundaria.

## Suñaykuna
* Palmas Magisteriales, Piruwpa Yachachiy Ministiryu. 
* Miembro Honorario, Colegio de Doctores en Educación.
* Miembro Honorario, G.U.E Bartolomé Herrera.
* Palmas Académicas, Ransiyapa Gubiernu.

## Kaypipas qhaway
* Yachachiy

## Hawa t'inkikuna
Alejandro Romualdo

**Alejandro Romualdo Valle Palomino** sutiyuq runaqa (* 19 ñiqin qhapaq raymi killapi 1926 paqarisqa Truhillu llaqtapi, Piruwpi - * 27 ñiqin aymuray killapi 2008 wañusqa Lima llaqtapi, Piruwpi) huk Piruw mama llaqtayuq harawi qillqaqmi, simi yachaqpas karqan. 

Tayta: ValleMama: Palomino.

Alma mater: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin.

## Qillqasqankuna

### Harawi
* La torre de los alucinados (1949) **Rikapukuqkunapa pukaran**
* Cámara lenta (Lima, 1950) **Llanqa kuyur wanki tsariq**
* El cuerpo que tu iluminas (Lima, 1950) **Aytuya qam aktsinqayki**
* Mar de fondo (Lima, 1951) **Ukrupa hatun quchan**
* España elemental (Lima, 1952) **Yaykiq Ispaña**
* Poesía concreta (Lima, 1952) **Harawi chukru**
* Poesía (Antología)(Lima, 1954) **Harawi ( Shumaatsina akray)
* Edición extraordinaria (Lima, 1958) **Illaqpita hipiy**
* Desde abajo (1961) **Urapita**
* Como Dios manda (México, 1967) **Apu yaya katsiqnaw**
* Cuarto mundo (Buenos Aires, 1970) **Tawañiq patsa**
* Poesía de Alejandro Romualdo (Antología) (La Habana, 1971) **Alihantru Rumuwaltupa harawin**
* El movimiento y el sueño (Lima, 1971) **Kuyuy musquywan**
* En la extensión de la palabra (Lima, 1974) **Shimipa mayyaq kaynin**
* Poesía íntegra (Lima, 1986) **Llapantsashqa harawi**
* Mapa del paraíso (Salamanca, 1998) **Kushi kanchapa patsa mashtaynin**
* Ni pan ni circo / Ne pane Ne circo (Siena, 2002) **Manam tantapis manan asiy kanchapis**
* Poesía (1954) **Harawi**
* Antología general de la poesía peruana (1957) en colaboración con [[Sebastián Salazar Bondy]] **Piruwki harawipa llutaypa shumaatsina akray'''

## Suñaykuna
* Piruw mama llaqta harawi suñay.

## Kaypipas qhaway
## Hawa t'inkikuna
Jean Piaget

**Jean William Fritz Piaget** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Neuchâtel llaqtapi -  wañusqa Genève llaqtapi) huk Suwisaku nuna yachaqsi, Kawsay yachaychiqpas karqan, Epistemología nisqap kamariqninsi.

Tayta: Arthur Piaget; Mama: Rebecca Jackson.

## Suñaykuna
* Erasmus Suñay.
## Hawa t'inkikuna

* Etapas del Desarrollo de Jean Piaget
* Colegio Jean Piaget Uruguay
* El modelo piagetiano en Argentina
Stream of Passion

**Stream of Passion** nisqaqa huk Urasuyu llaqtayuq Rock kusituymi.

## Wankurisqakuna

* Marcela Bovio
* Eric Hazebroek
* Stephan Schultz
* Johan van Stratum
* Jeffrey Revet
* Martijn Peters

## Diskunkuna

### Albumkuna

* Embrace the Storm (2005)
* The Flame Within (2009)
* Darker Days (2011)

### Single nisqakuna

* Out in the Real World (2006)

### Kumpilasyun nisqakuna

* Live in the Real World (2006)

## Hawa t'inkikuna

* https://web.archive.org/web/20091125211437/http://www.streamofpassion.com/
Luis Antonio Eguiguren

**Luis Antonio Eguiguren Escudero** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Piwra llaqtapi - †  Lima llaqtapi) Piruw mama llaqtayuq taripay amachaq, willay kamayuq, qillqaq wan pulitiku runam, kastilla simipi qillqaqmi.

Piruwpas Umalliq wan Piruwpa Kunrisun Umalliq.

Tayta: Francisco José Antonio Eguiguren;  Mama: Josefina Escudero Menacho.

Warmi:   Churinkuna:

Yachaywasikuna: Colegio San Miguel de Piura wan Colegio de la InmaculadaYachay suntur: Mama Llaqtap San Markus Hatun Yachay Sunturnin
## Qillqasqankuna
* Ensayo sobre el sistema penal incaico
* El ayllu peruano y su condición legal
* Necesidad de una tradición diplomática
* El usurpador
* La revolución de 1814(1914).
* Diccionario cronológico de la Real y Pontificia Universidad de San Marcos y sus colegios ( 5 volúmenes, 1940-1955).
* El Archivo Nacional del Perú; breve inventario de expedientes (1949).
* La universidad en el siglo XVI ( 2 volúmenes, 1951).
* El proceso de Berindoaga; capítulo de la historia del libertador Bolívar en el Perú. (Buenos aires 1953).
* El Derecho y el Perú virreynal(1964).
* Rebelión de Huánuco de 1812
* La holganazeria en el Perú
* Revolución del Cusco de 1814
* Historia de las calles de Lima, que publicó bajo el seudónimo de Multatuli
* Crónica de Melchor de Paz titulada guerra separatista.

## Suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Piruwpa Kunrisun

## Hawa t'inkikuna
Museu de Arte de São Paulo

**São Paulo Kapchiy Musiyu** (*Museu de Arte de São Paulo*) nisqaqa São Paulo llaqtapi kaq musiyum, 1947 watapi wasichasqa, 1968 watamantataq musiyum.

2009 watapiqa 679 019 runakunam watukurqan.

## Hawa t'inkikuna

* Ufisyal site
Félix María Samaniego

**Félix María Samaniego** sutiyuq runaqa  (*  paqarisqa Laguardia llaqtapi -  Laguardia wañusqa llaqta ñiqpi), Ispaña mama llaqtamanta qillqaqmi karqan.

Tayta:  ; Mama:  .

Warmi: 

Wawakuna: 

## Qillqasqankuna

## Suñaykuna
## Referenciakuna

## Kaypipas qhaway
* Ispaña
## Hawa t'inkikuna

* Portal consagrado a Samaniego en la Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes
* Obras de Samaniego en la Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes
* Otra colección en línea de fábulas de Samaniego
Long Thanh antanka pampa

**Long Thanh antanka pampa** (witnam simi: *Sân bay quốc tế Long Thành*) nisqaqa Witnampi, Ho Chi Minh City llaqta ñiqpi, huk antanka pampam.
Yawisla

**Yawisla** nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Yawisla kantunpa uma llaqtanmi, P'utuqsi suyupi, Chinchay Chichas pruwinsyapi, Witichi munisipyupi.

## Karu puriy
* Chichas walla

## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Chinchay Chichas pruwinsya
Lorena y Los Alebrijes

**Lorena y Los Alebrijes** nisqaqa huk mishikupianu kusituymi, 1999 watapi paqarisqa ukhupampa llaqtapi. tawantinsuyu takikunatam ruranku kastilla simi. Kamariqninqa Lorena Vera.

## Takiqninkuna
*Lorena Vera: Takiq.
* Ignacio Carrillo: Takana waqachina
* Jorge Villanueva: Yatana qallwa.
* Juan Limeta: Trombón, Qipa pinkuyllu.
* Mike Pérez: Teclados.
* Jesús Medina: Kitara.
* José Silva: Batería.
* Fernando Arias: Güiro, Yatawaki.
* Alejandro Villanueva: Bajo.
* Onésimo García: Q'ipa.
* Arodi Marínez: Qiru phukuna waqachina.
* Javier Hernández: Sirinka.
* Omar Portugal: Marimbol.

## Diskunkuna
* 2006 - *Re percusion negra*
* 2011 - *Cuerdas en el cielo*

## Kaypipas qhaway
*Pasatono
*Lorena Vera
*Lila Downs
*Kjarkas
*Noesis

## Hawa t'inkikuna
* Lorena y Los Alebrijes tukri llika tiyaynin
Thaksin Shinawatra

**Thaksin Shinawatra**, thay simipi:ทักษิณ ชินวัตร, (*  paqarisqa San Kamphaeng llaqtapi - ). Thaysuyu mama llaqta ruruchiq warmi, pulitiku wan Uma kamayuq. 

2001 watamanta 2006 watakama ñawpaq kuti Thaysuyupa Uma kamayuqnin karqan.

Tayta: Lert Shinawatra; Mama: Yindi Ramingwong. Ñawpaq warmi: Potjaman Damapong Churinkuna: Panthongtae Shinawatra, Pinthontha Shinawatra y Praethongtharn Shinawatra.

Yachaywasi:  Montfort College.

Alma mater: Eastern Kentucky Yachay suntur wan Mama llaqtap Houston yachay suntur.

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Thaysuyu)
* Yingluck Shinawatra. 

## Hawa t'inkikuna

### [[Kastilla simi]]pi
* Shinawatra culpable
### [[Inlish simi]]pi
* *Thai PM says govt won't interfere in court ruling against Thaksin
Yingluck Shinawatra

**Yingluck Shinawatra**, thay simipi: ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร, (*  paqarisqa San Kamphaeng llaqtapi - ), huk  mama llaqta ruruchiq warmi, pulitiku wan Uma kamayuq. 

2011 watamanta ñawpaq kuti Thaysuyupa Uma kamayuqnin karqan.

Taytan: Lert Shinawatra; Maman: Yindi Ramingwong. Ñawpaq qusan: Anusorn Amornchat Churinkuna: Supasek Amornchat 

Yachaywasi:  Regina Coeli College wan Yupparaj College.

Alma mater: Chiang Mai yachay suntur wan Mama llaqtap Kentucky yachay suntur.

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Thaysuyu)
* Thaksin Shinawatra. 

## Hawa t'inkikuna

### [[Kastilla simi]]pi
* Yingluck Shinawatra, el 'clon' de Thaksin con una carrera fulgurante
### [[Inlish simi]]pi
* Thai opposition appears set for victory
* Landslide victory for allies of ousted Thai leader in exit polls.
Oaxaka de Juárez

**Oaxaka de Juárez** (nawa simi *Huaxyacac Juárez*) nisqaqa Mishiku mama llaqtapi huk hatun llaqtam. Oaxaca suyup uma llaqtanmi. 1987 watapis UNESCO nisqa Tukuy runakunap qhapaq kaynin rimarirqan.

## Wiñay kawsay
Hernán Cortés, kamasqa 14 ñiqin hatun puquy killapi 1532 wata.

## Pulitika Rakiy
* 2 300 colonia

### Raymikuna
* Xoxocotlan
## Oaxaca llaqtapi paqarisqa
* Benito Juárez 
* Porfirio Díaz
* Rufino Tamayo
  
## Ñaña llaqtakuna
*  Levante, Valencia:
*  Tlaxcala de Xicohténcatl, Tlaxcala:
*  Antequera
*   Cancún, Quintana Roo
*   Celaya, Guanajuato
*  La Habana
*   Juchitán de Zaragoza, Oaxaca
*   Salina Cruz, Oaxaca
*  Luanda.
*  Palo Alto.
*  Puebla de Zaragoza, Puebla
*  Rueil-Malmaison
*   Tlaquepaque, Jalisco
*   Guadalajara, Jalisco
*  Mérida
*  Unión Hidalgo, Oaxaca.
*  Guanajuato, Guanajuato.
*  Paraíso
*  Morelia, Michoacán
*  Mishiku llaqta, Tantasqap suyun
*  Santiago de Querétaro, Querétaro
*  Zacatecas, Zacatecas
*  San Cristobal de las Casas, Chiapas
*  Tuxtla Gutiérrez, Chiapas
*  General Escobedo
*  Antigua Watimala
*  Cartago
*  Tlaxiaco llaqta, Oaxaca

## Kaypipas qhaway
* Pulitika rakiy (Mishiku)

## Pukyukunamanta willaykunata


## Hawa t'inkikuna

* Uficial web Oaxaca
Turuncha mayu

**Turuncha mayu** (kastilla simipi: *Río Turuncha*) nisqaqa Buliwya suyupi huk mayum, P'utuqsi suyupi, Enrique Baldivieso pruwinsyapi (San Agustín munisipyupi), San Agustín kantunpi. 

## Kaypipas qhaway
* Turuncha qucha
## Hawa t'inkikuna
*San Agustín munisipyu (= Enrique Baldivieso pruwinsya): yupaykuna, saywitu
Ismuruku mayu

**Ismuruku mayu** nisqaqa Buliwya suyupi juk mayum, P'utuqsi suyupi, Urin Lipis pruwinsyapi, Ismuruku munisipyupi, *Río Grande de San Juan* nisqa mayuman purin.
Serguey Lavrov

**Serguey Lavrov** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Noginsk llaqtapi - ) huk  mama llaqtami diplumatiku wan pulitiku runam.

2004 watamantapacha Rusiyap hawa ministrunmi, 2004*(Министры иностранных дел России)* kachkan.

## Qillqasqankuna
*

## Hawa t'intikuna

* Reseña biográfica en la Web Oficial del Ministerio de Asuntos Exteriores (inlish simipi)
Norodom Sihanouk

**Norodom Sihanouk** sutiyuq runaqa, Kambuya Qhapaq, (* 31 ñiqin kantaray killapi 1922 paqarisqa Phnom Penh llaqtapi - 14 ñiqin kantaray killapi 1922 wañusqa Pikkin llaqtapi). Kambuya pulitiku, Uma kamalluq wan Qhapaq. 

1941 watamanta 1955 watakama wan 1993 watamanta 2004 watakama ñawpaq kuti Kambuyapa Qhapaqnin karqan.

Kambuya Uma kamalluq (1945, 1950, 1952-1953, 1954, 1955-1956, 1957, 1960).  

Tayta: Norodom Suramarit;  Mama: Sisowath Kossamak 

 Warmikuna: 6Churinkuna: 40

Yachaywasi:  

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Kambuya)
* Daoy Kaew Samnang, Los asíáticos más influyentes del siglo xx, Roksast Kroab Baeb Yan, Phnom Penh, 2001. (jemer simipi). 
* Chanda, Nayan, Camarada enemigo, MacMillan Publishing Company, Nueva York, 1986. (inlish simipi). 
* Norodom Sihanouk , Mi guerra con la CIA, 1973. 
* Osborne, Milton, Sihanouk, Prince of Light, Prince of Darkness. Ed. Silkworm Books, Chiang Mai, Thailand, 1994. 

## Hawa t'inkikuna

* El sitio oficial de su Majestad Norodom Sihanouk
### [[Inlish simi]]
* Review of his memoirs
* Norodom Sihanouk's movies and music
* News release regarding gay marriage
* News release regarding his website
* Cambodian politicians biography
* Sobaka
* New York Times
Uma kamayuq (Kambuya)

Sinru Uma kamayuq Kambuya:

### [[Kambuya Phransiya Pruticturadu]] (1945–1953)

### [[Kambuya Qhapaq suyu (1953–1970)]]

### [[Khmer Republika]] (1970-1975)

### [[Kampuchea Demukratiku]] (1975–1979)

### [[Kampuchea Runallaqta Republika]] (1979–1989)

### [[Kampuchea Runallaqta Republika#Transition: State of Cambodia (1989 - 1993)|Kambuya Istadu]] (1989–1993)

### [[Kambuya|Kambuya Qhapaq suyu]] (Ristauradu, 1993-)

## Kaypipas kaway
* Kambuya
Igor Ivanov

**Igor Sergeyevich Ivanov** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Moskwa llaqtapi - ) huk Rusya mama llaqtami pulitiku runam.

1998 watamanta 2004 watakamapacha Rusiyap hawa ministrunmi, *(Министры иностранных дел России)* kachkan.

## Qillqasqankuna
*

## Hawa t'intikuna

* Web Oficial del Ministerio de Asuntos Exteriores (inlish simipi)
Hun Sen

**Hun Sen** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Peam Koa Sna llaqtapi - ). Kambuya mama llaqta pulitiku wan Uma kamayuq. Kampuchea Uma kamayuq (1985-1989).

1989 watamanta 1993 watakama wan 1998 watamanta  ñawpaq kuti Kambuyapa Uma kamayuqnin karqan.

Tayta: Sen; Mama: . Ñawpaq warmi: Bun Rany Churinkuna: Manet, Mana, Manit, Mani, Mali wan Malis.
Yachaywasi:  Lycée Indra Devi.

Alma mater: Yachay suntur

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Kambuya)
* Norodom Sihanouk. 
* Kampuchea

* Harish C. Mehta y Julie B. Mehta. 1999. *Hun Sen: Strongman of Cambodia*. Singapur: Graham Brash Pte Ltd.  ISBN 981-218-074-5
* Elizabeth Becker. 1986, 1998. *When the War Was Over: Cambodia and the Khmer Rouge*. Nueva York: Public Affairs.  ISBN 1-891620-00-2

## Hawa t'inkikuna
### [[Kastilla simi]]pi
### [[Inlish simi]]pi

* Hun Sen 
* Biografía de Hun Sen 
* Cambodia New Vision ~ newsletter of cabinet of Cambodia's Prime Ministerial office
Yang Jiechi

**Yang Jiechi** sutiyuq runaqa ( (chinu simi: 杨洁篪; tradiciunal chinu: 楊潔篪; pinyin: Yáng Jiéchí; (*  paqarisqa Shanghai llaqtapi - ) huk Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtami diplumatiku wan pulitiku runam.

2007 watamanta 2013 watakamapacha Chunwa Runallaqta Republikap hawa ministrunmi

Shanghai Foreign Language School 

## Qillqasqankuna
*

## Hawa t'intikuna

*Ficha biográfica (inlish simipi)
*Reseña biográfica (kastilla simipi)
Yawar tikayay

**Yawar tikayay**, **yawar tikaya**, **yawar lluklluy** icha **yawar khutuy** *(coagulatio sanguinis)* nisqaqa yawarpa lluklluyninmi, yawar llukllunacha *(trombocito)* nisqakunap yanapayninwan.

Askha wakikuna ukhuq llank'aymi imawan ukhu yawar tikakunata ruwan. Yawarchasunpuni mana tikayayuqchus.

K'iri yawarchaptin, sinchiyasqa yawarwan chay yawarchay tukunam tiyan k'iri wichq'aywan, yawar hark'ananpaq (*hemostasis* nisqapaq).

## Hawa t'inkikuna

## Pukyukuna
Chao distritu

**Chao distritu** (kastilla simipi: *Distrito de Chao*) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi , Wiru pruwinsyapi,  kamasqa (umalliq Alberto Fujimori). Uma llaqtanqa Chao llaqtam.

## Allpa saywachi
* Urqukuna:   
* Quchakuna:  
* Mayukuna: 
## Waki
### Runakuna
22 826 runakuna (11 872 qhari, 10 954 warmi)

### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun
* Anta situwa killa: Karmin Pallan.
* Qhapaq raymi killa: Puertapas Pallan

## Karu puriy

## Distritupi paqarisqa
### Kurakakuna
* 2011-2014: Ney Heli Gamez Espinoza.

## Kaypipas qhaway
* Inti Wak'a
* Killa Wak'a
* Wiru mayu
## Pukyukuna

* Piruwpi pruwinsyakuna distritukunapas: Yupaykuna (INEI)
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Qispi kay suyu
Phnom Penh

**Phnom Penh** (ក្រុងភ្នំពេញ), Wat Phnom Daun Penh, (Kastilla simipi: Phnom Penh) llaqtaqa Kambuya mama llaqtap uma llaqtanmi.

## Pulitika Rakiy

## Yachachiy
* Yachay sunturkuna: Phnom Penh Qhapaq suyu Yachay suntur  (RUPP)

## Llaqtapi paqarisqa
* François Chau, aranway 
* Yim Guechse, harawi qillqaq
* Patricia Hy-Boulais
* Vann Molyvann
* Vann Nath 
* Rithy Panh, aranway director 
* Sam Rainsy, pulitiku
* Mu Sochua, pulitiku 
* Norodom Ranariddh, pulitiku 
* Norodom Sihamoni, Qhapaq 
* Norodom Sihanouk 
* Loung Ung, qillqaq 

## Ñaña llaqtakuna

## Hawa t'inkikuna

* Municipio de Phnom Penh, página oficial de la Gobernación de Phnom Penh (inlish, phransiya wan jemer simipi)
* Diarios de Viajes: Phnom Penh, En: Viajeros.com, México (kastilla simipi)
Tirisa Lisieuxmanta

**Tirisa Kolkatamanta**, *María Francisca Teresa Martín Guerin* sutiyuq warmipa, (kastilla simipi: Teresa de Lisieux, Santa Teresita del Niño Jesús O.C.D.) paq (*  paqarisqa Alençon llaqtapi -  †  wañusqa Lisieux llaqtapi). Kathuliku santu.

Taytan: Louis Martin (Luis Martin); Maman:  Azélie-Marie Guérin (María Celia Guérin).

Yachaywasi: 

## Kaypipas qhaway
* Kathuliku Inlisya

## Hawa t'inkikuna

* Biografía de Santa Teresa de Lisieux en santoral católico de ''divinavoluntad.net''
* Página web sobre Santa Teresa de Lisieux
* Página web sobre La Poesia de Santa Teresa de Lisieux en ''Rivista di Vita Spirituale''
* artículo en la ''Enciclopedia católica''
* Página web dedicada a Santa Teresita
* Página con la vida, ambiente y espiritualidad de Therese
* Página dedicada a Teresita y su caminito espiritual, varias cosas sobre la fe Católica muy interesantes
* Novena a Santa Teresita del Niño Jesús
* Beatos Celia Guerin y Louis Martin: Compañeros a nostra Viaje
* Un mapa del camino de confianz y amour de Santa Teresa de Lisieux
* Completa del sitio Web en Inglés sobre la vida, los escritos, la espiritualidad y la misión de Santa Teresa de Lisieux y sobre el Beato Zélie y Louis Martin
Jean-Auguste-Dominique Ingres

**Ingres** (***Jean Auguste Dominique Ingres***) sutiyuqqa (29-VIII-1780 paqarisqa Montauban Ilaqtapi, Ransiya-pi, 14-I-1867 wañusqa Paris Ransiya-pi) huk Ransiya mama Ilaqtayuq llimphiq runam karqan.
Kevin Rudd

**Kevin Michael Rudd**  sutiyuq runaqa (* 27 ñiqin tarpuy killapi 1957 paqarisqa Nambour llaqtapi - ). Awstralya mama llaqtap diplumatiku wan pulitiku qarqan. 

2007 watamanta 2010 ñawpaq kuti Awstralyapa Uma kamayuqnin karqan. 2010 watamanta Awstralya Hawa ministru

Tayta: Albert Rudd; Mama: Margaret DeVere.  Ñawpaq warmi: Thérèse ReinChurinkuna: 3 (Jessica (*1984), Nicholas (*1986) wan Marcus (*1993)).

Yachaywasi: 
## Qillqaqkuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Awstralya)

## Hawa t'inkikuna

* Biografía Fundación CIDOB (kastilla simipi)
Wilaqala

**Wilaqala** (kastilla simipi: *Villa Rosario de Wilacala*) nisqaqa Buliwya suyupi huk llaqtam, Chuqiyapu suyupi, Eliodoro Camacho pruwinsyapi, Muqu Muqu munisipyupi, Wilaqala kantunpa uma llaqtanmi.

Wilaqala llaqtap sutinqa aymara simim: *wila* = puka icha yawar, *qala* = rumi: "Pukarumi" icha "Yawarrumi".
Qachu Quta (Eliodoro Camacho)

**Qachu Quta** nisqaqa Buliwya suyupi huk qucham, Chuqiyapu suyupi, Eliodoro Camacho pruwinsyapi.

Kay quchap sutinqa aymara simim: *qachu* = china, quta = qucha: "Chinaqucha":
Susana Harp

**Susana Harp Iturribarría** sutiyuq runaqa (- Oaxaka de Juárez, Oaxaka, Mishiku), mishikupi mama llaqtayuq takichaqmi, takiqmi, taki qillqaqmi, kitara waqachiqmi karqan, kastilla simi, mishi simillapim qillqarqan. Huk tradicional takiqsi karqan, runaqa Mishiku mama llaqtayuq takiqmi, simi kastilla karqan.

## Takikuna
* *Luna*
* *Wiyeri niukiyari*
* *La bailarina*
* *De cara al sol*
* *Cachito de retrato*

## Pilikulakuna
### CD
* 1998 - *Xquenda*
* 2000 - *Béele Crúu*
* 2002 - *Mi Tierra* 
* 2003 - *Arriba del Cielo*
* 2005 - *Ahora*
* 2007 - *Fandangos de Ébano' '
* [[2009]] - *Jolgorios y Velorios* 
* [[2010]] - *Mi Tierra, Vol. II*
=== EP ===
* [[2005]] - *Mexican Divas*

== Pukyumanta willaykuna ==
<references />

== Hawa t'inkikuna ==
=== Kastilla simipi ===
* [http://www.susanaharp.com/ Susana Harp.com]
* [http://www.myspace.com/susanaharp Susana Harp] en *Myspace.com''.
Teresina

**Teresina** (purtuyis simipi: *Teresina*) llaqtaqa Brasil mama llaqtapi huk hatun llaqtam.
## Wiñay kawsay
Teresina kamasqa 16 ñiqin chakra yapuy killapi 1852 watapi.

Teresinapiqa 893 246 runakunam kawsachkanku.

## Yachachiy
* Wawa wasikuna : 
* Huch'uy yachay wasikuna: 
* Chawpi yachay wasikuna: 
* Yachay sunturkuna:
** Universidade de Piauí

## Hawa t'inkikuna

* Página da prefeitura
* Página da câmara
* Mapa de Teresina On Line
* dados detalhados sobre municípios piauienses
* Teresina Panorâmica
* Lista de Bairros de Teresina
Estève Pelabon

**Estève Pelabon** (Tolon, 1745 - 1808) Provençamanta uqsitan simipi qillqaq karqa. *Maniclo* (aranwapaq) qillqarka.
William Hurtado de Mendoza

**William Hurtado de Mendoza Santander** sutiyuq runaqa, 1946 watapi paqarisqa Qusqu llaqtapi kastilla simipi qhichwa simipipas qillqaq Piruw suyup harawiq hamawt'apasmi. 1970 watakunapi pay *Cronicawan* runasimipi qillqasqa raprap kamachiqnin karqan. Kunan p'unchaw (2011) pay Lima llaqtapi Universidad Agraria de La Molina-pi yachachichkan.

## Qillqasqankuna
Qhichwapi harawikuna:
* *Yanapaq haylli* (1971)
* *Yachanaykipaq taki* (1977)
* *Wiraqucha* (1980)
* *Mateo Llaqta* (1987)
* *Poesía quechua: selección para niños* (1990)
* *Sunquypa harawin* (1991)
* *Pacha yachachiq* (1992)
* *Paqarinpaq harawi* (2004)
* *Ñanpaq harawi* (2005)

Kastilla simipi hatun yachay qillqasqankuna:
* *Poesía quechua diglósica* (1995)
* *Pragmática de la cultura y la lengua quechua* (2001)
* *Metáfora y pensamiento de la cultura quechua* (2009)

## Kaypipas qhaway
*Qhichwa simi kapchiy

## Hawa t'inkikuna
*https://web.archive.org/web/20110922194219/http://pippoetry.blogspot.com/2011/07/william-hurtado-de-mendoza.html
*http://whurtadodemendoza.blogspot.com/
*http://urbanotopia.blogspot.com/2010/09/william-hurtado-de-mendoza-santander.html
*https://web.archive.org/web/20030404171234/http://www.lamolina.edu.pe/multimedia/video_conferencia/william_hurtado_de_mendoza_santa.htm
*http://openlibrary.org/works/OL4043405W/Sunquypa_Harawin
Kusi Pawqar

**Kusi Pawqar** utaq **Kusi Pawkar** utaq **Kusi Paukar** (pay kikinpa qillqayninpi) utaq **César Augusto Guardia Mayorga** ( paqarisqa;  wañusqa) Piruw mamallaqtap yuyariq, runa masi kamayuq, yuyaq kamaq, simi kamayuq, runasimipi qillqaq harawiqpas karqan. Pararqa llaqtapi (Lampa distritu Pariwanaqucha pruwinsya Ayakuchu suyupi) paqarisqan. Pay Ariqipa llaqtap Universidad Nacional San Agustín-pi yacharqurqan. 1930-1960 watakunapi pay Ariqipap, Wamanqap, Quchapampap (Buliwyapi), wak yachay sunturkunapi yachachirqan. Paypa qillqasqankunaqa kimsa chunka liwrum.

## Qillqasqankuna
* *Reforma agraria en el Perú* (1957) 'Piruwpi chakra tarpuy sikllanchay'

* Paypa simi taqin — *Diccionario kechwa-castellano, castellano-kechwa* — suqta kutim lluqsirqan Lima llaqtapi: 1959, 1961, 1967; 1970, 1971, 1980 watapi.

* Paypa allin rimay yachaynin — *Gramática kechwa* — Lima llaqtapi 1973 watapi lluqsirqan.

* «Runa Simi Harawi: Sunqup Harawiynin, Umapa Hamutaynin, Runap Kutipakuynin» (pay kikinpa qillqayninpi: *Runa Simi Jarawi: Sonqup Jarawiinin, Umapa Jamutaynin, Runap Kutipakuynin*) (Lima, 1975)

* *Vida y Pasión de Waman Poma de Ayala* (1979) 'Waman Puma Ayalap kawsaynin ñak'ariynintin'.

## Hawa t'inkikuna
* Fortunato Jáuregui Egocheaga: Concepción Filosófica de César Augusto Mayorga. Cybertesis, UNMSM, Lima 2005.
* Poesía de César Guardia Mayorga
San Pedro de la Paz

**San Pedro de la Paz** nisqaqa Biyubiyu suyu mama llaqtapi huk hatun llaqtam. *San Pedro de la Paz* llaqtapiqa 80.447 runakunam kawsachkanku (2002 watapi).
* 112,5 km²

## Kaypipas qhaway
* Hatun Concepción

## Hawa t'inkikuna
* SanPedrodelaPaz.cl (Kastilla simipi)
Buenos Aires Yachay Suntur

**Buenos Aires Yachay Suntur** (kastilla simipi: *Universidad de Buenos Aires*) nisqaqa Arhintina mama llaqtapi huk yachay sunturmi.

## Wiñay kawsay
Buenos Aires Yachay Suntur,  kamarisqa karqan ().

## Kaypipas qhaway
* Yachay suntur
* Arhintina

## Hawa tinkikuna
* Buenos Aires Yachay Suntur - Arhintina (kastilla simipi)


File:Buenos Aires - Recoleta - Facultad de Derecho.jpg
File:Fachada Facultad de Ciencias Económicas UBA (2).jpg
File:Palace Hotel (Facultad de Filosofía y Letras, desde Alem).jpg
File:Ffyb - uba.jpg
File:Plaza Houssay Av Córdoba Facultad Medicina.jpg
File:Facultad de Ingenieria (UBA).jpg
Xavier Navarròt

**Xavier Navarròrt** (Ransis simi : *Xavier Navarrot* ; ( 1799 watapi Bearn paqarisqa llaqtapi - 1832)   mama llaqtayuq uqsitan simipi qillqaq karqa.
## Hawa t'nkikuna
Wangari Maathai

**Wangari Muta Maathai** (Mary Josephine Maathai), warmiqa sutiyuq, (*  paqarisqa Nyeri (Kinya) llaqtapi -   wañusqa Nairobi llaqtapi ). Kenya warmi pulitiku.
 Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 2004 watapiqa chiqniq.  

Tayta: , Mama: Ñawpaq runa: Wawakuna: 

## Qillqaqkuna
* Wangari Maathai, *The Greenbelt Movement: Sharing the Approach and the Experience*, Lantern Books, 2003. ISBN 1-59056-040-X
* Wangari Maathai, *The Canopy of Hope: My Life Campaigning for Africa, Women, and the Environment*, Lantern Books, 2002. ISBN 1-59056-002-7
* Wangari Maathai, *Bottom is Heavy Too: Edinburgh Medal Lecture*, Edinburgh UP, 1994. ISBN 0-7486-0518-5

## Suñaykuna
* Nobel Suñay (2004)
* Sophie Suñay (2004)
* Petra Kelly Suñay (2004)
* Edinburgh Medal (1993)
* Aphrika Suñay (1991)
* Goldman Muyuriq pacha Suñay (1991)
* Right Livelihood Suñay (1984)

## Kaypipas qhaway
* Muyuriq pacha

## Hawa t'inkikuna

* Wangari Maathai - Página de los Premios Nobel.
* Wangari Maathai - ''The Green Belt Movement''.
* Wangari Maathai - Un artículo y una película por el Museo internacional de mujeres.
*  Wangari Maathai - Página de la UNESCO Wangari Muta Maathai: El Vivero de la Democracia.
Tapichi mayu

**Tapichi mayu** (kastilla simipi: *Río Tapiche*) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Luritu suyupi, huk mayum.  Ukayali mayuman rin.
Temuco

**Temuco** nisqaqa Chilipi huk hatun llaqtam.
Temucopiqa 245.347 runakunam kawsachkan (2002 watapi).

## Llaqtapi paqarisqa
## Ñaña llaqtakuna
## Kaypipas qhaway
## Hawa t'inkikuna
Guadalupito distritu

**Guadalupito distritu** (kastilla simipi: *Distrito de Guadalupito*) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi , Wiru pruwinsyapi,  kamasqa (umalliq Alberto Fujimori). Uma llaqtanqa Guadalupito llaqtam.

## Allpa saywachi
* Urqukuna:   
* Quchakuna:  
* Mayukuna: 
## Waki
### Runakuna
6 232 runakuna (2 502 qhari, 2 627 warmi)

### Iñiy
#### Llaqtap amachana santun
* Aymuray killapi krus
* Anta situwa killa: Guadalupe Pallan.
* Qhapaq raymi killa: Puertapas Pallan

## Karu puriy

## Distritupi paqarisqa
### Kurakakuna
* 2011-2014: Roberto Rafael Oliva Paredes.
* 2007-2010: Juan Miguel Joaquin Aranda.

## Kaypipas qhaway
* Inti Wak'a
* Killa Wak'a
* Wiru mayu
## Pukyukuna

* Piruwpi pruwinsyakuna distritukunapas: Yupaykuna (INEI)
## Hawa t'inkikuna
* Saywitu: Qispi kay suyu
* Mapas
São Paulo suyu

**São Paulo suyu** (purtuyis simipi: Estado do São Paulo) nisqaqa Brasilpi huk suyum. Uma llaqtanqa São Paulo llaqtam.

## Wiñay kawsay

## Allpa saywachi
### Mayukuna
* Tietê mayu
* Paranapanema mayu
* Grande mayu
* Turvo mayu
* Pardo mayu
* Peixe mayu
* Paraíba do Sul mayu
* Piracicaba mayu

## Chiriqunuy
## Runakuna
3 119 015 runakuna.
## Pulitika rakiy
645 munisipyukuna.

### Hatun llaqtakuna
* São Paulo (11 221 979 runakuna)
* Guarulos (1 299 283 runakuna)
* Campinas (1 080 113 runakuna)
* São Bernardo do Campo ( 765 463 runakuna)

## Yachaychiy
*Wawa wasikuna:
*Huch'uy yachay wasikuna:
*Chawpi yachay wasikuna:
*Yachay sunturkuna: 
* Aeronautics Technological Institute; 
* Universidade de São Paulo (USP) (São Paulo Yachay suntur); 
* Universidade Federal de São Paulo (Unifesp) (Federal São Paulo Yachay suntur); 
* Universidade Estadual Paulista (Unesp) (Paulista Mama llaqta Yachay suntur); 
* Universidade Estadual de Campinas (Unicamp) (Campinas Mama llaqta Yachay suntur); 
* Universidade Federal de São Carlos (UFSCar) (Federal São Carlos Yachay suntur); 
* Instituto Mauá de Tecnologia (Mauá) (Mauá Institute of Technology); 
* Pontifícia Universidade Católica de São Paulo (PUC-SP) (Pontifical Kathuliku São Paulo Yachay suntur); 
* Universidade Cruzeiro do Sul (Unicsul) (Cruzeiro do Sul Yachay suntur);
* Universidade Presbiteriana Mackenzie.

## Kaypipas qhaway
* Pulitika rakiy (Brasil)

## Hawa t'inkikuna

* Uficial Qillqa Web
* Website São Paulo Turismo
José María Morelos

**José María Teclo Morelos Pérez y Pavón**, **José María Morelos** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Valladolid, Michoacán llaqtapi – †  paqarisqa Ecatepec llaqtapi) mishikunapas tayta kura wan awqaq pusaq. 

## Kaypipas qhaway
* Ispaña Amirika Kacharikuna Awqanakuy
* Wiñay kawsay (Mishiku)
## Hawa t'inkikuna

*Biografía oficial
*Biografía
*La Independencia de México
*Las Campañas de Morelos
Rudolf Diesel

**Rudolf Christian Karl Diesel** sutiyuq runaqa ( paqarisqa París llaqtapi –  wañusqa Manchapas Canal), alimanya mama llaqta allwiya kamayuq.

* Motor diesel

## Hawa t'inkikuna
Piauí suyu

**Piauí suyu** (purtuyis simipi: Estado do Piauí) nisqaqa Brasilpi huk suyum. Uma llaqtanqa Teresina llaqtam.

## Wiñay kawsay

## Allpa saywachi
* Parnaíba mayu
* Poty mayu

## Chiriqunuy
## Runakuna
3 119 015 runakuna

## Pulitika rakiy
224 munisipyukuna.

### Hatun llaqtakuna
* Teresina (893 246 runakuna)
* Parnaíba (178 264 runakuna)
* Picos (70 336  runakuna)
* Oeiras (34 538 runakuna)

## Yachaychiy
*Wawa wasikuna:
*Huch'uy yachay wasikuna:
*Chawpi yachay wasikuna:
*Yachay sunturkuna: 
** Universidade Federal do Piauí (UFPI) (Federal Piauí Yachay Suntur)
** Universidade Estadual do Piauí (Uespi) (Piauí Mamallaqta Yachay Suntur)
** Centro Federal de Educação Tecnológica do Piauí (Cefet-PI)
** Centro de Ensino Unificado de Teresina (Ceut)
** Centro de Ensino Superior do Vale do Parnaíba (Cesvale)

## Hawa t'inkikuna

* Uficial Qillqa Web
* Website Piaui Turismo
Thüringen

**Thüringen** nisqaqa huk suyum *Freistaat Thüringen* (*Land* / *Bundesland*) Alimanya mama llaqtapi. 

Uma llaqtanqa Erfurt llaqtam.

## Pulitika Rakiy

### Distritukuna

### Hatun llaqtakuna
* Erfurt (EF) 

## Yachachiy
* Yachay sunturkuna: Erfurt, Jena, Weimar llaqtakunapi
## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna

* www.thuringen.de
Ricardo Ulcuango

**Ricardo Ulcuango Farinango** sutiyuq runaqa (paqarisqa Kayampi kitipi, Pichincha markapi, Ikwadurpi) huk ikwaduryanu, kichwa rimaq pulitiku runam.

Ricardo Ulcuangoqa 1996 watamanta 2000 watakama ECUARUNARI nisqa kichwa tantanakuypa pusaqninmi karqan, 2000 watamanta 2001 watakamataq CONAIE nisqa hatun tantanakuypa qatiq pusqaninmi. 2003 watamanta 2007 watakama Pachakutik nisqa tantanakuypaq Ikwadurpa Kunrisunpim karqan. 2004 watamanta 2006 watakama Awya Yalap Indihina Huñuna Wasi *(Parlamento Indígena de América Latina, PIA)* nisqap umalliqninmi karqan.

 Ricardo Ulcuangoqa Ikwadurpa Buliwyapi hatun kachasqanmi *(embajador)* tukurqan. Chaymantaqa Humberto Cholangom, huk ECUARUNARI pusaqkunapas  Ricardo Ulcuangota ECUARUNARImanta qarquyta kamachirqan, runanchikkuna Rafael Correawan ama llamk'anakuchunchu, nispa.

## Pukyukuna
Rheinland-Pfalz

**Rheinland-Pfalz** nisqaqa huk suyum (*Land* / *Bundesland*) Alimanya mama llaqtapi. 

Uma llaqtanqa Mainz llaqtam.

## Kawpay Rak'iy

### Thisritukuna
### Hatun llaqtakuna
* Mainz

## Yachachiy
* Yachay sunturkuna: Mainz, Kaiserslautern llaqtakunapi
## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna

* www.rheinland-pfalz.de
Bremen suyu

**Bremen** nisqaqa huk suyum (*Land* / *Bundesland*) Alimanya mama llaqtapi. 

Bremen suyupiqa iskaylla hatun llaqtam: Bremen llaqta, Bremerhaven llaqtapas.
Bremen

**Bremen** llaqtaqa Alimanya mama llaqtapi huk hatun llaqtam, Bremen suyup uma llaqtanmi. Bremen llaqtapiqa 547.535 runakunam kawsachkanku (2010 watapi).
## Kaypipas qhaway
* Bremen Yachay sunturnin

## Hawa t'inkikuna
Steve Jobs

**Steven Paul Jobs** sutiyuq runaqa (* 24 ñiqin kantaray killapi 1955 watapi paqarisqa San Francisco llaqtapi -  wañusqa Los Angeles llaqtapi), huk  Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq  ruruchiqmi qarqan.

iPhone nisqa llamk'aykuna llikap kamaqninmi, Apple Computer Company nisqa ruruchinap kamaqninmi pusaqninpas.

Ñawpaq warmi: Laurene Powell (1991-2011) Churinkuna: Lisa, Reed, Erin wan Eve. 

## Kaypipas qhaway
* Antañiqiq
* Bill Gates

## Hawa t'inkukuna

* Logros de Steve Jobs.
* Productos patentados por Steve Jobs
*  BBC News
Ellen Johnson-Sirleaf

**Ellen Johnson-Sirleaf** sutiyuq warmiqa (*  paqarisqa Monrovia llaqtapi - ). Libirya mama llaqta musikupas, pulitiku wan Umalliq. 

1972 watamanta 1973 watakama Musiku Ministru.
 
2006 watamanta ñawpaq kuti Libiryapa Umalliqnin karqan.
 Nobel Suñay Qasikaypi chaskirqan. 2011 watapiqa chiqniq (Leymah Gbowee wan Tawakul Karman).  

Tayta: Jahmale Carney Johnson;  Mama: . Ñawpaq runa: James Sirleaf

Yachaywasi: 

## Suñaykuna
* 2011: Nobel Suñay

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Libirya)

## Hawa t'inkikuna

* Un artículo sobre Ellen Johnson-Sirleaf por el Museo internacional de mujeres.
* Liberia: Ellen Johnson-Sirleaf será la primera mujer jefe de Estado en África CNN + Nota: Este título contiene errores: Etiopía y Egipto ya han tenido jefas de estado (aunque no presidentas ni elegidas democráticamente).
*  Liberiana Johnson-Sirleaf, primera presidenta de un estado africano Diariocolatino.com
Ramiz Alia

**Ramiz Alia** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Shkodër llaqtapi -  wañusqa Tirana llaqtapi ), huk  mama llaqtayuq musikupas, pulitiku wan Umalliq. 

1991 watamanta 1992 watakama ñawpaq kuti Albanyapa Umalliqnin karqan.

Yachaywasi: 

## Suñaykuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Albanya)

## Hawa t'inkikuna

* ''Country Studies On-Line'' *at the [[Library of Congress]]*.

{|  align="center" border="1" width=60%
Salvador (Bahia)

**Salvador** (purtuyis simipi: *São Salvador da Bahia de Todos os Santos*) llaqtaqa Brasil mama llaqtapi huk hatun llaqtam.

## Wiñay kawsay
Kamasqa  rei Purtugal Dom João III.
## Runakuna
Salvador 2 676 606 runakunam kawsachkanku.

## Yachachiy
* Wawa wasikuna : 
* Huch'uy yachay wasikuna: 
* Chawpi yachay wasikuna: 
* Yachay sunturkuna:
** Universidade de São Paulo

## Ñaña llaqtakuna
*  Pontevedra, Ispaña 
*  La Habana, Kuba (1997)
*  Rusaryu, Arhintina 
## Hawa t'inkikuna

* Página oficial del gobierno municipal
* [Salvador de Bahía alberga una sede del [Instituto Cervantes]]
* Imóveis em Arraial d'Ajuda 
* Imóveis em Trancoso 
* Terra vista Trancoso Bahia
Fortaleza (Ceará)

**Fortaleza** (purtuyis simipi: *Fortaleza de Nossa Senhora de Assunção*) llaqtaqa Brasil mama llaqtapi huk hatun llaqtam.

## Wiñay kawsay
Kamasqa .
## Runakuna
Salvador 2 447 409 runakunam kawsachkanku.

## Yachachiy
* Wawa wasikuna : 
* Huch'uy yachay wasikuna: 
* Chawpi yachay wasikuna: 
* Yachay sunturkuna:
** Universidade da Frotaleza

## Rikchakuna

Rikcha:Planta exata da Capital do Ceara 1859.jpg|Fortaleza (1859)
Rikcha:Caminhada com Maria.JPG|Fortaleza kathidral
Rikcha:2007-10-07060.JPG|Av Eng Santana, Jr, vê se o Parque do Cocó e Centro Comercial Iguatemi

## Ñaña llaqtakuna
*  Caracas, Winisuyla 
*  Miami Beach, Hukllachasqa Amirika Suyukuna
*  Montese, Italya 
## Hawa t'inkikuna

* Página oficial del gobierno municipal
* Ceara ciudades
* Fortaleza
J Balvin

**José Álvaro Osorio Balvin** (**J Balvin**) sutiyuq runaqa Kulumbya mama llaqtayuq takiq kumpusiturpas runam.

## Pukyukuna
* J Balvin official website
* Card in Colarte
Khirlepposi

**Khirlepposi** (rusu simi *Хирлеппоси*, chuvasiu simi *Хирлеппуҫ Мӗлӗш*) nisqaqa Rusiya mama llaqtapi huk hatun llaqtam, Chuvasia suyup uma llaqtanmi.
Hatun Concepción (Chili)

**Hatun Concepción** (kastilla simi: *Gran Concepción*), Chili. *Gran Concepción* llaqtapiqa 912.889 tiyaq kawsachkanku (2002).

## Kaypipas qhaway
* Concepción
* Talcahuano
* San Pedro de la Paz
* Penco
* Lota
* Hualpén
* Hualqui
* Coronel
* Chiguayante

## Hawa t'inkikuna
* Infome del INE, ''Chile: Ciudades, Pueblos, Aldeas y Caseríos''. 2005 (PDF & ZIP) (kastilla simipi)
Central de Chile Yachay Suntur

**Central de Chile Yachay Suntur** (kastilla simipi: *Universidad Central de Chile*) nisqaqa Chili mama llaqtapi huk yachay sunturmi.

## Wiñay kawsay
Central de Chile Yachay Suntur,  kamarisqa karqan ().

## Kaypipas qhaway
* Yachay suntur
* 
* Chili

## Hawa tinkikuna
* Central de Chile Yachay Suntur (kastilla simipi)
Mark Spitz

**Mark Andrew Spitz ** sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Modesto llaqtapi (California) - ), Hukllachasqa Amirika Suyukunapas Kurkukallpanchaq. Mamallaqtapura Wayt'ay kampiun.

Tayta: Arnold Spitz, Mama: .

Ñawpaq warmi: Suzy WeinerChurinkuna: Matthew (p. 1981) wan Justin (p. 1991).

Alma mater: Indiana Yachay suntur.

## Suñaykuna
* Panamericanos de Winnipeg 1967 (5 medallas de oro) 
* Ulimpiku pukllaykuna 1972 München (7 qori medallakuna) 
** München 1972, Wayt'ay 100m libre
** München 1972, Wayt'ay 100m mariposa
** München 1972, Wayt'ay 200m libre
** München 1972, Wayt'ay 200m mariposa
** München 1972, Wayt'ay Relevos 4x100 libre
** München 1972, Wayt'ay Relevos 4x200 libre
**  München 1972, Wayt'ay Relevos 4x100 estilos

* Ulimpiku pukllaykuna 1968 Mishiku (2 qori medallakuna, 1 qullqi medalla wan 1 champi medalla) 
**  Mishiku 1968, Wayt'ay Relevos 4x100 libre
** Mishiku 1968, Wayt'ay  Relevos 4x200 libre
** Mishiku 1968, Wayt'ay 100m mariposa
** Mishiku 1968, Wayt'ay 100m libre

* 8 yachay sunturnin titulokuna Hukllachasqa Amirika Suyukuna (NCAA) 
### Recordkuna
26 mundiales wan 35 Hukllachasqa Amirika Suyukuna 
**100 m estilo libre: 51.22 (1972, world record) 
** 200 m estilo libre: 1:52.78 (1972, world record) 
**100 m estilo mariposa: 54.27 (1972, world record) 
**200 m estilo mariposa: 2:00.70 (1972, world record) 
*Relevos: 
**4×100 m estilo libre: 3:26.43 (1972, world record) 
**4×200 m estilo libre: 7:35.78 (1972, world record) 
**4×100 m medley: 3:48.16 (1972, world record) 

## Kaypipas qhaway
* Ulimpiku pukllaykuna 

## Hawa t'inkikuna

* Encyclopaedia Britannica, Mark Spitz - full access article
* Mark Spitz' ''ESPN Classic'' biography
* Speaker Mark Spitz
Chillán

**Chillán** nisqaqa Chilipi huk hatun llaqtam.
Chillánpiqa 161.953 runakunam kawsachkan (2002 watapi).

## Llaqtapi paqarisqa
## Ñaña llaqtakuna
*  Rio Cuarto, Argentina
*  Mürzzuschlag, Austria
*  Hamilton, Nueva Zelanda

## Kaypipas qhaway
## Hawa t'inkikuna
* MunicipalidadChillan.cl
Waqaywillka (sut'ichana)

**

* **Waqaywillka rit'i urqu:** [[Piruw]]pi, [[Qusqu suyu]]pi, [[Urupampa pruwinsya]]pi huk rit'i urqu
***Waqaywillka*' *(Nevado Verónica)'': Piruwpi, Qusqu suyupi, Urupampa pruwinsyapi huk urqu
Waqaywillk'i (sut'ichana)

**

* **Waqaywillk'i urqu:** (''Cerro Huajayhuillque)'' [[Piruw]]pi, [[Qusqu suyu]]pi, [[Urupampa pruwinsya]]pi, [[Ullantaytampu distritu]]pi huk urqu
***Waqaywillk'i*' *(Nevado Verónica)'': Piruwpi, Qusqu suyupi, Urupampa pruwinsyapi Killapampa pruwinsyapipas huk rit'i urqu
Los Ángeles (Chili)

**Los Ángeles** nisqaqa Biyubiyu suyu mama llaqtapi huk hatun llaqtam. *Los Ángeles* llaqtapiqa 166.556 runakunam kawsachkanku (2002 watapi).
* 1748 km²

## Llaqtapi paqarisqa
## Ñaña llaqtakuna
## Kaypipas qhaway
## Hawa t'inkikuna
* LosAngeles.cl (Kastilla simipi)
Urmiri (Puwpu)

**Urmiri** nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Uru Uru suyupi, huk llaqtam, Puwpu pruwinsyapi, Pasña munisipyupi.

## Llaqtapi paqarisqa
## Kaypipas qhaway
* Urmiri mayu
* Puwpu qucha
## Pukyukuna

* www.ine.gob.bo
## Hawa t'inkikuna
* Pasña munisipyu: yupaykuna, saywitu
Eleftherios Venizelos

**Eleftherios Venizelos** (grisya simipi: Ελευθέριος Βενιζέλος) sutiyuq runaqa (*  paqarisqa Khanià (Τα Χανιά) llaqtapi -  wañusqa Paris llaqtapi), huk  mama llaqtayuq pulitiku. 

1910 watamanta 1915 watakama ñawpaq kuti Grisyapa Uma kamayuqnin karqan.

Taytan:   ;  Maman: . Ñawpaq warmi: Maria Katelouzou (1891-1894); Elena Skylitsi (1921-1936)Churinkuna: Kyriakos wan Sofoklis Venizelos.

Yachaywasi: 

## Qillqaskankuna

## Kaypipas qhaway
* Grisyapa wiñay kawsaynin
* Konstantinos I Grisyamanta

## Hawa t'inkikuna

* Sitio de la Fundación Venizelos
Hikama

* Mishiku hikama (*Pachyrhizus erosus*, Fabaceae)
* Llakhun, Piruwanu hikama (*Smallanthus sonchifolius*, Asteraceae)
Chaqllisinchi

**Khimika** (kastilla simipi: *química*) icha **Chhaqru yachay**, kichwapi **Chakllisinchi** (**Chaqllisinchi**) nisqaqa imayaypa phatmankunamantam isrukturanmantapas kayninkunamantapas yachay, chaypas ruranakuypi hinayachiyninkunatam, chaypas michantam.

Riqsinchik qallawakunata - mana t'inkisqa imayaykuna -, qallawamanta t'inkisqakunatapas.

**Pakir yachay** Ankash qallupi. Pakir pakir amawta yaykun imaykapa may rurinman.

## Kaypipas qhaway

## Pukyukuna
Alexandros Zaimis

**Alexandros Thrasívoulou Zaimis**,grisya simipi: Αλέξανδρος Θρασύβουλου Ζαΐμης (*  paqarisqa Patras llaqtapi -  wañusqa Wien llaqtapi),  mama llaqtap taripay amachaq wan pulitiku qarqan.

1929 watamanta 1935 watakama ñawpaq kuti Grisyapa Umalliqnin karqan.
1897 watamanta 1928 watakama ñawpaq kuti Grisyapa Uma kamayuqnin karqan.

Tayta:  Thrasivoulos Zaimis;  Mama:  Ñawpaq warmi: Churinkuna: Ion Dragumis.

Yachaywasi: 

## Qillqaskankuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Grisya)

## Hawa t'inkikuna

* Sitio de la Fundación Venizelos
Pachaykamay

**Pachasimi yachay, Phisika** (grigu simipi *Φυσική*, chaymanta kastilla simipi *física;* grigu simipi *φύσισ (phisics)*, "sallqa, pachamama") icha **Pachasimi**, kichwapi **Pachaykamay** utaq **Pachakamay yachay** nisqaqa imayaymanta, michakunamanta yachaymi.

**Imatikray yachay** Ankash qallupi.

## Kaypipas qhaway

## Pukyukuna
Chhaqru-Yachaypi sutichay

**Chhaqru-Yachaypi sutichay** nisqaqa (kastilla simipi *nomenclatura química*), llapan chhaqru-yachaypa elementonkunatapas compuestonkunatapas sutichanapaq kamachinakunam. Kunanqa IUPACqa sapa apullim, Chhaqru-Yachaypi sutichaypa kamachinankunapi, payqa kay kamachinakunata kamariqmi.

## Kawsanchu kumpuwistukuna Chhaqru-Yachaypi sutichay

Kay sutichana sistimapi kawsanchu kumpuwistukuna sutichanapaq kamachinakuna kanku.
Moshchena

**Moshchena** (ukranya simipi: *Мощена*; pulska simipi: *Moszczana*; ) nisqaqa Ukranya mama qa huk Uchuy llaqtam , oblast Wolhynien. Moshchena llaqtapi 581 runakuna kawsachkanku (2010).
IUPAC

**Rurachisqapas Sapanpas Chhaqru-Yachaymanta Suyupura Huñu**, **IUPAC** (International Union of Pure and Applied Chemistry).

## Véase también
* Chhaqru-Yachaypi sutichay
* Chhaqru-Yachay

## Enlaces externos
* IUPAC (ingléspi)
Rimakuykunamanta qillqasqa

**Rimakuykuna**, **Rimakuykunamanta qillqasqa** (kastilla simipi: *Libro de los Proverbios*, iwriyu simipi: **מִשְׁלֵי**, *Mishlei*) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.

## Hawa t'inkikuna
Mary McAleese

**Mary Robinson**, Mary Patricia Leneghan (Ilanda simi: Máire Pádraigín Ní Lionnacháin)  sutiyuq warmiqa (* 27 &ntilde;iqin inti raymi  killapi 1951 paqarisqa Belfast llaqtapi - ), huk  mama llaqtap taripay amachaq wan pulitiku qarqan. 

1997 watamanta 2011 watakama ñawpaq kuti Ilandapa Umalliqnin karqan.

Tayta:   ; Mama:  .  Ñawpaq qusan: Martin McAleese (1976–)Churinkuna: 3

Yachaywasi: Richmond Street Irish Christian Brothers School.

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Ilanda)

## Hawa t'inkikuna

* http://www.president.ie/index.php?section=20&lang=eng Biography (inlish simipi).
Éamon de Valera

**Éamon de Valera**, Edward George de Valera sutiyuq runaqa (* 14 ñiqin kantaray killapi 1882 paqarisqa New York llaqtapi - † 29 ñiqin chakra yapuy killapi 1975 wañusqa Dublin llaqtapi). (Ilanda mama llaqtap yachachiq wan pulitiku qarqan. 

1959 watamanta 1973 ñawpaq kuti Ilandapa Umalliqnin karqan.

Tayta: Juan Vivion de Valera (Kuba manta); Mama:  Catherine Coll (Ilanda manta).  Ñawpaq warmi: Sinéad de ValeraWawakuna: 7 (Vivion, Éamon, Brian, Ruairi, Terence, Máirín wan Emer de Valera).

Yachaywasi: Bruree National School, County Limerick wan C.B.S. Charleville County Cork
## Qillqaqkuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Ilanda)

## Hawa t'inkikuna

* Biografías y fotografías de Eamon de Valera (inlish simipi).
* Eamon de Valera & the Fianna Fail (inlish simipi).
Enda Kenny

**Enda Kenny**, Seán Tomás Ó Ceallaigh sutiyuq runaqa (* 24 ñiqin ayriway  killapi 951 paqarisqa Castlebar llaqtapi -). Ilanda mama llaqtap yachachiq wan pulitiku qarqan. 

2011 watamanta ñawpaq kuti Ilandapa Uma kamayuqnin karqan.

1994 watamanta 1997 watakama  Qhatu wan Karu puriy ministruninmi kanqa.

Tayta: ; Mama:  .  Ñawpaq warmi: Fionnuala O'KellyWawakuna: 

Yachaywasi: St. Patrick's National School in Cornanool wan St. Gerald's College (De La Salle) - Castlebar.

Alma mater: St Patrick's College of Education (Dublin) wan University College Galway.

## Qillqaqkuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Ilanda)

## Hawa t'inkikuna

*Biografía por Fundación CIDOB (kastilla simipi)
Seán T. O'Kelly

**Seán T. O'Kelly**, Seán Tomás Ó Ceallaigh sutiyuq runaqa (* 25 ñiqin chakra yapuy  killapi 1882 paqarisqa Dublin llaqtapi - † 23 ñiqin ayamarq'a killapi 1966 wañusqa Dublin llaqtapi). Ilanda mama llaqtap pulitiku qarqan. 

1945 watamanta 1959 watakama ñawpaq kuti Ilandapa Umalliqnin karqan.

1939 watamanta 1945 watakama Musiku ministru.

Tayta: ; Mama:  .  Ñawpaq warmi: Mary Kate Ryan (1918-1934)
Phyllis Ryan (1936-1966)Wawakuna: 

Yachaywasi: Richmond Street Irish Christian Brothers School.

## Qillqaqkuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Ilanda)

## Hawa t'inkikuna

* http://www.president.ie/index.php?section=20&president=7&lang=eng Biography (inlish simipi).
Bertie Ahern

**Bertie Ahern**, Patrick Bartholomew Ahern (ilanda simi: Pádraig Parthalán Ó hEachthairn) sutiyuq runaqa (* 12 ñiqin tarpuy killapi 951 paqarisqa Dublin llaqtapi -). Ilanda mama llaqtap pulitiku qarqan. 

1997 watamanta 2008 watakama ñawpaq kuti Ilandapa Uma kamayuqnin karqan.

1991 watamanta 1994 watakama Musiku ministru, 1993 watakama Ruraychaqa wan Qhatu ministru, 1987 watakama 1991 watakama Ch'amanaku ministru wan 1982 watakama Defensa ministru.

1986 watamanta 1987 watakama Baile Átha Cliath kurakan kanqa.

Tayta: Con Ahern; Mama: Julia Hourihane.  Ñawpaq warmi: Miriam  KellyWawakuna: 2 (Georgina wan Cecelia).

Yachaywasi: St. Patrick's National School in Drumcondra wan St. Aidan's Christian Brothers (Whitehall).

Alma mater: College of Commerce, Rathmines, Dublin Institute of Technology.

## Qillqaqkuna

## Kaypipas qhaway
* Wiñay kawsay (Ilanda)
* Charles Haughey

## Hawa t'inkikuna

*Ufficial website (inlish simipi)