Guanshan

guansan cen（binununan：Kinalaungan；nginaingayngan：guanˊ sanˊ ziinˋ；pinairangan：Koan-san-tìn）,izua sicuayan a ngadan lilung(里壟),imaza i pasaviri a taituking, izua tu alu kuzulj a caucau, avan nu tjaljakedrian ta cen kata neka paselaw ta ita kudraw a caucau nua i taiwan.

pakata ljaqedi ta zuma qinaljan. pasamaza ledepan kicencen ta haydan, a i viri kicaing tua i cesan, a i tjaikacedas mavan a dunghe, a i navalj kicaing tua i luye. pazumamaw za imaza i pasanavalj a kalingu kata valangaw sevesevec a lizulizuk, izua binan pana cemalivat, itua i vecekadan gadugaduan kata a ljavyljaving a mareka gadugaduan a dideq, a kalevelevan semezan tu kemaledeledev. a iciningkan a sikudjaljan 200mm, a ljemita qadaw nicu kimaya 23.7 ℃ a sezaman.

## cinalivatan
ka cinting a djiday, pinpu zuku guci guci goo guci guci a la la(avan za dawulung zuku) naljitalatj a sema guansan a qemumang. au aza amizuku namatevelj kata lenindjelj ta qinaljan imaza tauta. aza pairang ka uri puaming nanga cinting kuangshu(光緒) a djiday patagilj a semamaza qemuma. ka ripun a djiday, aza haka zuku kemavacuk tua i pasakacedasan vunglin a kadjunangan, au zuma malje zuma caucau na sepulingetj i guansan kata pasakacedas a kadjunangan.     

guansan cen kasicuayan a aza kuming sihu guan guan ta lemindjelj la au zuma caucau bien rico jaja ngadan lilung (pinairangan：Lí-lāng), kemasi ’inamizukuan patagilj, a siaya liaw qudjidjilj a qatjuvitjuvi a imi. ka 1920 a cavilj, linindjelj ta lilung ciyican(區役場), au semandjalan pakata kisac uri na pazangal a sisazuan nua kacalisian, ulja i teku ta daguan(大關) gadu, avanzua pavalitan ta ngadan ti “guansan” aya. ka 1946 a cavilj, aza kuming sihu lemindjelj ta guansan guan, au pavalitan ta lilung cen, ka 1954 a cavilj, mumaljeng a pavalitan ta guansan cen. 

## kamakama

## paljavak tua kadjunangan
izua pitju a ri kata itaiday sa tjelu puluq sa lima a rin i guansan cen. 

#### pakata kadjunangan
izua binan pana pakamaza seqaljudj, aicu i kacedasan kata viri a ljavek a gadugaduan kata a gadugaduan i vecekadan tua taiwan, aza masan tjakedri a kadjunangan avan za taitu sevesevec a lizulizuk. imaza a kadjunangan mamaw ta cesan kata luye guan a maruqalu a kinadjunangan, lja mavatj aicu a kadjunangan au maqati a mirazek ta nguiu. ljakua za i guansan tjateku a kinamamamavan tua vavavan nua gadu tua i cesan. saka tja saljeneng tauta.   

#### guansan a sikac
aicu “sinivarung pakata pasakacedas a kadjunangan”, guansan sinan vecekadan ca  guansan a sikace. a na mabugay paljeqaca ma guansan, cesan kata haydan aicu tjelu a qinaljan, tucu aza sincen kikang avan za i guansan a sinan vecekadan, a ikiw kadjunangan izuanan luye kata yenpin aicu drusa a guan. aza guansan hasisiw, guansan sapuycy, guansan a kivecikan ta kukumibu, izuanan guansan cecy(慈濟) biuing, saka tjalja nangawaqan tjakaizuanan pakata kakipucemelan. 

#### pakata kinapangaljan a paljavak a rikishi
ka 1915 a cavilj lilung patagilj avan nu vecekadan nua guansan sincen a kadjunangan , seman ta ljingas pakata kisac uri na pazangal a sisazuan nua kacalisian, au linindjelj ta “lilung citing”. ka 1920 a cavilj lilung citing tinevelj i taituciting. ka 1923 a cavilj, linindjelj mumalj ta citing, masan kanri a luye, lilung kata sinkaiyan aicu tjelu a kadjunangan, ka 1937 a cavilj, lilung citing pavalitan ta guansandjin, lilungzuang pavalitan ta guansanzuang, aicu guansanzuang izua tucu i cesan, guansan, haydan, luye kata yenpin a lima a sincen a kadjunangan, saka guansan avan nu vececadan a lima sincen sikace a hici.    

kapuaming ta maqaqeci i 1946 a cavilj ita qiljas drusa puluq sa lima a qadaw, avan nu taituking guansan ci guansan guan, au izua tjelu a qinaljan sipavecik paguansan guan, guansan, cesan kata luye guan. mamaw a cavilj tu sepatj qiljas, aza sikan cen pavalitan ta lilung cen, aicu guansan ci a kinanri mapazulju tu drusa a qinaljan, penuljat ita cen kata sepatj a qinaljan.

ka 1947 a cavilj sualapen ta guansan cisu(區署), ka 1949 a cavilj linindjelj ta dungvungcy(東峰區), aicu cisu a umaq i lilung cen avan nu sicuayan a kakaizuanan a guansan cisu. za kanriven italatj izua a haydan, djisan, yenpin, daren kata lanyu aicu lima a qinaljan. lilung mumalj masan ta vecekadan nua mareka kadjunangan pakata kinapangaljan a paljavak. ka 1951 a cavilj, sualapen ta dungvungcy, aza sincen a manguwqen amin i lilung cen italadj. ka 1949 a cavilj lilung cen pavalitan a ngadan ta guansan cen patjelja tucu.  

lilung imaza tjalja mirazek ka ripun a djiday, lja imaza avan nu vecekadan nua sincen kata hasisiw, aza kinsac, kumuing kata tacekeljan niamadju sinan pazangal mirazek ta siubay, bunka kata kakituluwan, saka lilung masan ta sikace i pasanavalj a kalingu kata valangaw sevesevec a lizulizuk. pakata nasidjaravacan, izua disiaba a kisiya kata disiaba a basu, namasan pazangal aravac a kadjunangan sema i kacalisian a qinaljan. pakata sengesengan, ka ripun a djiday, izua seman alju, seman hutaring, kafi kata qadupu a sengesengan, kapuaming ta maqaqeci, izua qemuma, kasiw, qadupu kata kusui a sengesengan. saka tjaljiazua ta caucau patjavat semamaza. aicu guansan hici i vecekadan nua yili kata valangaw a dideq. saka a tjeketjek na masansika drusamuluq a djalanan i taiwan, kata cenkung dideq izua ljavek a gadugaduan a qecen, saka maqati kitjuaya pakata kadjunangan nimadju.  

## caucau
pakata caucau i guansan cen, ka 1968 a cavilj tjatjuruvuan, au nutjaivililj mekedri, amin ka 1975, 1981, 1982, 1990 kata 1993 aicu lima a cavilj na mapazulju, a tjeza anga sepatj puluq sa pitju a cavilj mekedrikedri sakamaya, ka 2007 a cavilj tapuluq qiljas patagilj a mekedri mata ita kudraw teku a caucau.      

## nasidjaravacan

## sinupuan

## kivangvangan

## racev

## kasizuan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料