open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maolin

**Maolin (茂林區)**

Maolin gu icuwa i Kaohsiung. ala atjunangn mapuljat 241.39&nbsp;km² (ma’linpan atjunang 109.93&nbsp;km², ma’linaule atjunang 40.14&nbsp;km²). ala caucau mapuljat 1,896 caucau, ala daceneqlan mapuljat 581 a daceneqlan, Rukai (95%) a maqcuwa caucau. 

## paljavak tua atjunang
matja 3 qinaljan i Maolin. matja 3 qinaljan imaza, Teldreka (茂林部落), 'Oponoho (萬山部落), Kungadavane (多納部落).

## cinalivatan
aicu a maolin, kinasi ta pinairangan a "tùn-á" aya.

kaizuazuanan a maolin imaza na caucau se drekai, izua tjelu a qinaljan aicu a ka’oponohae (mantauran), kungadavane, kata maga. pasakaviri izuazuanan a gadu a valisanae na caucau a bunun. pasakacedas i pasnanavan izua caucau a bunun uta. pasakanavalj izua tja caucau se raval.

na djemaljun a caucau se dripun a sema qinaljan imaza i maolin, kiqeceqeceng a caucau a drekai taicu a qaliqali. saigu a tjapupicul a ripun, mavan nia ripun a pinaljavakan a qinaljan kata kadjunangan aicu.

semengac a dripun ka sangasangasan a pinaljavakan ta qinaljan imaza, manasika patagilj a kacalisiyan a kiqecev tua qailiqali a dripun. papacai a rakac se kacalisi ta tjuruvu a keisac se dripun, ljakua tjasaigu a kuang nia dripun ta tja ceqeljap  kata tjakit. pakavililj ta kikarivuanan i "tùn-á" a pinapungadan imaza nia dripun. na kemasi ta cavilj a 1956 a patje cavilj a 1957, tjaliaw a kasiw imaza tazumazuma, manasika maolin aya a pinapungadan nia sihu se ciuku. maolin a ciniukuan a mavan tjaliaw a kasiw.

## kadjunangan
izua gadugadu imaza. maretimaljmalji a kinamamamavan ta vavavan na gadu aicu a kemasi ta 230m patje 2,700m.

## caucau
inika matjuruvu a caucau i gaduan imaza i moalin. nangida na djemaljun a sihu se ciukuk kacavilj a 1945, tjavekelj ta 1,000 a caucau izau imaza. izua 2,000 a qadjavanga a caucau patje tucu, ljakua pinavaik nia caucau imaza ta kipaysu a sema pairang kata lizuk.

se drekay a tjatjuruvu a caucau imaza, ljakua maretimaljimalji ta qinaljan aicu a kakaian na thakongadavane, 'oponoho, kata teldreka.

## sihu

### kamakama na maolin

## tatuluan
izua drusa a kedrikedri a gakku imaza i teldreka (maolin gu). neka daigakku imaza.

## kakipucemelan

## iyubingkiuku (yuzeng)

### sasupuan na iyubingkiuku
851 a sasupuan na iyubingkiku se maolin gu.

## remayurangan
*tjekeza a teldreka
*pinapacunan a maolin
*tjumaqan i kongodavane

## sipacacikeljan

### palidring a djalan
*23px|palidring a djalan i maolin sika 132 a palidring a djalan na takau: maqati tu kamasi ta 23px|省道 sika 27 a palidring a djalan na taiwan patje maolin.

### basu
*JOY basu H31(basu na takau lizuk): kemasi ta pubasuan i kî-tin-khu patje kongodavane
*8218B basu: kemasi ta qakaw patje maolin

## djamay
*cinapan a vutjulj se kongodavane

## kasizuan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Maui

**Maui(毛伊)**
imaza i Autearua a qinaljan, izua za milimilingan na kaizuanan a patjara ti “**Maui**”aya. aicu a ti **Maui**, pulju a aljak a kemasi kakedrian. ljakua kinilailaingan na cemas sa papeqacain. manasika maqati timadju a masan papamaw a caucau katua cemas. mayanga puqentjan, sa narakac timadju a kiqeci ta qalja, manasika sinan cemas nua mauli a kaizuanan i Autearua. ljakua timadju, tjengelay aravac a kiqayam tua pazangazangal a sengesengan, tjengelay uta a lemanaw tua salasaladj, mayanga saigu a palisi uta, sa pinakata san “ljemikay a pulingaw” inaya nua sikataqaljan. saka naseminamalji aravac a picul katua caquan ta kinasan pulingaw nimadju, ayatua kemasi ta vuvu a vavayan nimadju a nagemaugaw tua na seminamalji a cuqelay a sipalisilisi. sa izua timadju a naqemacuvung tua na seminalmaji a sengesengan, izua za “lemedaw ta sapui, cempu a seman calis, panadip ta kadjunangan katua qemati tua vatu……. ayaya, qau na kiqeci anan timadju tua “sipacacai a vavayan a cemas”, sa ini a macai timadju, avan a sinika pungadan ni **Maui** i Autearua a qinaljan.

thumb|''Māui Snaring the Sun'', pen and ink drawing by Arman Manookian, circa 1927, Honolulu Museum of Art.

## milingan a patjara ti Maui
saka, imaza i tua kakudanan na bulinisian, liaw aravac a tjaucikel. patjara “pinanadipan ni maui a qinaljan a kadjunangan”, qau a Autearua a qinaljan, mavan a tjaljakudrakudralan a qinaljan. izua maljesepatj a kaka a uqaljay nimadju, seman paqeteleng aravac tjai **Maui**, sa ini a pakiciuren ti maui a semaljavek a kipanadip. ljakua ti maui, kicakaw a malang ta sipanadinadip a turivecan, sa kiqilja uta timadju i patekuteku ta varukur na kaka. patje uri cemaca tua kiniciqaw a pasatjladj, manu keljangen anga ti maui i tjaladj. qau, sa izua ti maui a kipanadip, manu palisin anan a turivecan, sa sivaliljing a alalj a pasaljavek. sa ljetjalatjaladj anga a sipanadinadip, manu mesadjelung anga, matu namadjameq ta nemanga. sa sikigalju nimadju a lemakac, sa lakacen a patjekacauanen a ciqaw, ljakua, “galjuanan” ayain ni maui tua mareka kaka, “ku papiminesegau anan na ljavek a cemas ti tangalua, sa tja civiciviqau anga ciqaw” ayain a kaka. ljakua maratjak aravac a mareka kaka nimadju, sa pacaciviciviqen anga a ciqaw. aicu mavan a masan kadjunangan a pitjaivililj i peitaw a qinaljan. izua gadu, vacalj, ceva katua tjaguy na malengedj i ljavek.

## i Autearua
qau, imaza i Autearua, liaw aravac a sinikipacacapilj ta milingan ni Maui. sa imaza i Waipunamu, izua za sinipapungadan ta “Siniqaqeci a Varukur ni Maui” aya, izuanan a qinaljan sinipapungadan ta “Maui a Qaciljay” aya uta.
Masalut

ka sicuayan a tja kakudan, numakakiivaqu izua tja sinan pazangal a palisian, mavan azua masalut. pumaljimalji tua tja cemas ti tjagaraus, satjekana pulami puvaqu tua tja sikavaljut aya patarevan nuaicu a pupalisiyan. 

aicu a **Masalut** sisan paravacan tua naqemati katua mareka tjamatjaljaljak.

* sangasan:  sangasu a maleva a kiqaung ta sevalitan. 
* sikamasn musalj: pakiljaceng a padjulu taqumaqanan tu kanen. 
* sikamasan tjelulj: paljiljuas a kemesa ta vaqu paluveluv ta vaqu. 
* sikamasan simatjelj: kisan aljak a taqinaljan samaqepu a mapuljat. 
* sikamasan limalj: kisan aljak a mamazangiljan sa qemacuvung ta masalut

## sangasangasan a qadaw
nu sangasangasan a qadau, nu masalusalut a i qinaljan, kayumaq a taqaljaqaljan a mapuljat, sa qavaqavai, sa culjuculju. nu kaljasalutan na venaua tacekeceljan, mare kivalavala itjen, nu izua mangetjez i tjanuitjen, tja patekelan ta vinaua pinikak, tja sikit tja qavai a pasedjalu.

## sikamusalj a qadau
nu sikamusalj a qadau, pumaljimalji, kisukup ta cemas, patjevuta tua kavaquan, nukemesa ikamaqati sedjelj a kavaquan, ta teveljen a sicaviljan a kinivaqu. nuikatjen a pasusu pinaka palisi aya ramaljemaljeng. izua tulu na ramaljemaljeng tu penaula itjen tua tja lami a vaqu, aicua kemasi ta temugut patje kivaqu, tja kinamagaljuan aya! lja kinaluljayan, kinazengezengan aravac! aicua tja lami sinan vaqu a tja sinan pazangal a kemasicuway. tazua pipaljing a patjavang tua kavaquan, vutjulj, qavai, vaua. mangtjez a malada a kemapalisi a semanenanguq tua tja cavilj.

nu djemaljun ta kaljasalutan a qadaw, papuljiva a uqaljaqaljai ta mareka sudju, tiyamadju a uqaljaqalay, qemuyulj ta sasanguaqan saka mezua si pecungu a kasiu, sa satjezi a pasa tua na sudju a umaq, aicu a namaitucu sini pakacadja a pakeljang tua tjenglayan. aza sinatjezan a vavayavayan, tiamadju a matjaljaljak izua cinavu a sipavalet tua kiljivakan na sudjusudju. aza sikaizua nusa papuljiva nu kaljasalutan, mavanaza sinipapiayan tua sudjusudju a vavayavayan, izua tjaparekiljivaljivak tjaparepaqaljaqaljay!

## sika masantjelulj a qadau
nu sika masantjelulj a qadau, a uqaljaqaljay a vavayavayan ikapumaya tu vuluvulung tu kakedriyan. savid a na kipaqulid a mitung a kialalang tua kinacalisianan! maqepuqepu itua na mazazangiljan a kasasavan, parutavatavak a masasenay a maqacuvucuvung. tazua nu zemiyaziyan i katuruvuan, izua mazazangiljan, izua kalayngan a papapilipiliq tua tjalja valeljeveljan a vavayan. kitekelan a pakata langalj. aicua namaitucu a kakudan nu masalusalut paseketj aya, na temalidu aravac!

## sika masan simatjelj a qadau
nu sika masan simatjelj a qadau, aza malada penaljing a kemapalisi uta, lja kiqaung kisukup tua cemas a papuluqem, tu na suljivat itjen a taqaljaqaljan.

## sikalimalj a qadau
nu sikalimalj anga qadau, vilivililjan anga mavesuang aya, tazua maqati anga qemaljup, maqati anga qemuma. patagilj anga uta vaquan a cavilj.

## qemavai
nu masalut qemavai a pipaljing a taqaljaqaljan.

## maqaqival

nu masalut ka sicuayan izua masan lialiav a siki vangavangan, namaya tua venacaq tua sadjelung, tua maqaqival ta valjanga.
Masilidj

a **Masilidj** , ngadan nua qinaljan i Qakav. 

masiljid, izua a kinapangaljan a paljava nua makazayazaya i qakaw i taiwan, mavananga a qapulu a varung ta makazayazaya, avan a tjaljapazangalan ta mula a liaw a kacalisiyan i gaduan i vecekadan kata kavulugan, izuazua a mavananga a siva a iday kata unem a puluq a taqaljaqaljan. det a kemasi Masilidj asema timur.

## katjunangan

kinuveqacan a imaza nua itjaizaya ta pana a 隘寮, sa a i tjainavalj tua gaduan i vecekadan, mavan a  qapulu a varung ta kinapangaljan nua makazayazaya. aicu a mula a nakacedas a itjaikaledep, qaw izua a qaca a zaljum i pana a隘寮 tucavilj, a i tjaisangas a kazatjazatjan nua qakaw, a nakitangez tua gadu i vecekadan sa navalj a kavulugan, izua a kinamamamawan tua vavavan nua gadu avan a kasi unem a puluq ta tayday a a vavavan a maru tadjekuacan i gaduan aza qinaljan, sa natemalidu a qinaljan.

natjuljivar ta guan imaza, avan a itjaikacedas tua makazayazaya, a itjaikaledep tua 內埔鄉, a naputideq ta pnan a隘寮, a mqaqecev a timur, a itjainavalj tua 涼山村.

## likisi

pinatjavat a taqaljaqaljan nua masilid taimaza, avan a semaliawliaw taimaza:

masanirjalj, ka 民國43 a cavilj, izua a kaumaqan, tjutaizaya, livaku, muri a tayday a tjelu a puluq kata tjelu a paljingan a pinatjavat ta masilid a kemasi 舊北葉, sa izua a tjelu a puluq kata tjelu a paljingan a pinatjavat ta 獅子鄉竹坑村.

masanmusalj, ka 民國44 a cavilj, aza sangesangel i kaumaqan, masa kinasuqudjaljan izua, sa pinatjavat ta ljelauz a livay, qaw pinatjavat ta tuca a masilid, mavan a drusa a puluq kata lima a paljingan. izua a drusa a paljingan a pinatjavat ta makazayazaya, izua a unem a paljingan a pinatjavat ta 三和村.

masantjelulj, ka 民國45 a cavilj, izua a sepatj a qinaljan i makazayazaya, avan a palule, makazaya, tanavakung, pabikal. sa pinatjavat niamadju a putjelu: izua a tjelu paljingan ka 民國54 a cavilj, izua a alu a paljingan ka 民國56 a cavilj, izua a tapuluq saka pitju a paljingan ka 民國59 a cavilj, sa pinatjavat ta tuca a masilid, qaw izua a unem a paljingan a pinatjavat ta三和村.

masansimatjelj, ka 民國63 a cavilj, izua a tjelu a paljingan i 霧台鄉大武kata好茶村 a pinatjavat ta tuca a 北葉村.

masanlimalj, ka 2009 a cavilj, masa remljiz a 八八風災, aicu a guan a 瑪家村, 霧台鄉好茶村kata三地門鄉大社村, pinatjavat ta瑪家農場, sa remingedjilj tiamadju ta 禮納里, qaw pinaljavek ta aza mula, masan ta tjelu a 飛地 i masilid.
Sinvaudjan

Mudan（牡丹鄉）

Mudan gu icuwa i Pingtung. ala atjunangn mapuljat 173.85&nbsp;km² (ma’linpan atjunang   78.01&nbsp;km², ma’linaule atjunang 67.38&nbsp;km²). ala caucau mapuljat 4,619 caucau, ala daceneqlan mapuljat 1,806 a daceneqlan, Puyuma, Amis (93%) a maqcuwa caucau.  

mudan 

aicu a mudan(penaywanan: sinvaudjan）i pasakacedas a navalj tua qakaw tua taiwan, nakidekes tua sisigu, daren i taitu, a i tjaikacedas mavan a taipingyan, a i tjaikaledep mavananga a (車城鄉), a i pasanavalj izua a sevangecul, mavan a guciu a tjaljanavalj a gadu a kacalisiyan. azua a “sineljavakan i sinvaudjan (牡丹社事件)”nu 1878 a cavilj a imaza a guciu.

nu 1920 a cavilj, aicu a mudan a pinaljavak na sihu nua ripun tua 高雄州恆春郡.qaw, nu paljavak a sihu nua chuguku ta taiwan a imaza, teveljen aza qinaljan imaza, saka masan ta aicu a guciu.

aicu a mudan i 恆春半島, a nakitangez ta gadu i cadja, kinamamamawan tua vavavan nua gadu a mavan a nekanga a kuzulj a vavavan a maru tadjekuacan. izuazua a pana a 牡丹、pana a 女仍、pana a 竹社. izuazua a amizuku uta.

## paljavak tua atjunang
matja 6 qinaljan i Mudan. matja 8 qinaljan imaza, Maljipa（東源部落）, Sinevaudjan（牡丹部落）, Macaran（旭海（馬查蘭）部落）, Kus kus（高士部落）, Pungudan（大梅部落）, Kapanan（石門部落）, Anteng（安藤部落）, Draki（四林部落）.

## likisi
aicu a mudan nua sinvaudjan kata kuskus kasicuayan. nu 1874 a cavilj, kiqeci a siha na ripun ta taiwan, masa qineci ta ripun a cawcaw na kacalisiyan nu 1871 a cavilj. aicu a mavan a “sineljavakan i sinvaudjan(牡丹社事件)”. qaw, sinanpazangal taimaza na sihu a 清廷.

venaday taimza na sihu nua ripun:
tjaqaciljai(茄芝萊)，tucu a mudan a石門村大梅（外茄芝萊）、石門（頂茄芝萊）、茄芝路、中間路。
Sinvaudjan(牡丹)，tucu a mudan a牡丹村上牡丹、下牡丹、馬拉地、牡丹鄉東源村。
Kuskus(高士佛)，tuca a mudan a高士村。
Macaren(牡丹灣)，tucu a mudan a旭海村。
Padriyiur(八瑤)，tucu a滿州鄉 padriyiur（長樂村）/bunsili(上分水嶺)、ljaviyaviya(下分水嶺)。
四林格，tucu a mudan a四林村四林、虎頭。

aicu a unem a qinaljan, pinaljavak tua高雄州恆春郡nu 1920 a cavilj, qaw neka a 街庄.sa pungadan a “恆春下蕃”. nu pakavilji a masanmusalj a makaqeci sekacawan, masa a “sineljavakan i sinvaudjan(牡丹社事件)” kata liaw a raculju(牡丹花) imaza, sa pungadan a高雄縣牡丹鄉 taimaza. nu 1950 a cavilj, pinaljavak na qakaw. sa venaday a牡丹村 ta 東源村nu 1956 a cavilj.
ka 1969 a cavilj, pinaljavak a 八瑤 na滿州鄉長樂村tucu.

## sepaljavak
mavaday a Aicu a guciu tua unem a mula:
石門村:（tjaqaciljai 茄芝萊）：大梅（外茄芝萊）、石門（頂茄芝萊）、茄芝路、中間路。
牡丹村（sinvaudjan 新保將/牡丹社）：牡丹、中部落、馬拉地
東源村
旭海村（macaren 牡丹灣）
高士村（kuskus 高士佛）
四林村（四林格）

## tatuluan
izua tjelu a gakku a kedrikedri imaza i sinvaudjan(mudan gu).

## kivangavangan

阿塱壹古道.jpg|sicuayan a djalan na aljungic
Expedition1874.jpg|macacukes
Dongyuan Wetland3.jpg|puzaljuman a kutji


## sipacacikelan
### palidring a djalan
#### palidring a djalan na taiwan
23px sikamasan 26 a palidring a djalan na taiwan
#### palidring a djalan na qakaw
23px sikamasan 199 a palidring a djalan na qakaw
23px sikamasan 199-A a palidring a djalan na qakaw
23px sikamasan 156 a palidring a djalan na qakaw
23px sikamasan 172 a palidring a djalan na qakaw

## kasizuan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Maysang Kalimud

se qinaljan nua falangaw i valangaw a lizuk nua i taitu king a kisanmekekelj a pangcah ti **maysang** lja **kalimud** (pinapungadan nimadju aza Yang Chuan-kwang nua ciniukuan). pinualjakan nimadju ka 9 a qadaw na 8 a qiljas na 1972 a kacaviljan, tazua taiwan a pinaljavakan nua sihu a dripung. nu tjaisangas neka kinavecikan nua kakaian a amis, nu sivecik nimadju tua ngadan nimadju aza "misun." na kitulu timadju tua kakituluan a lusandjalj na daigakku a kalivunia (UCLA) i tua amilika, tazua patagiljan nimadju tua tatuluqan. na patjamanguanguaq timadju kati raver lja djanseng (Rafer Johnson) ayatua pinatulu ni sinsi i 'eljeven lja dreik (Elvin C. Drake) tjaivililj. sipasanmusalj a sinipapuliguan nimadju aza 'ulimpiks nua i ruma ka 1960 a caviljan (1960 Summer Olympics in Rome).

## tulutuluqan
pinapungadan ni maysang aza "mamangan a cauwan nua asiya (Asia)" ayatua sangasangasan a sasupuan nimadju a pinapuliguan aicu a pinalalumalumaljan a decatlung (decathlon) nua i asiya ka 1954 a caviljan kata 1958 a caviljan. namasanvalulj a sasupuan nimadju i tua 'ulimpiks kacaviljan a 1956.

## kinacemekeljan
se taiwan a pangcah nua kacalisiyan ti maysang. na pucekelj timadju tjai daisy sa madrusa aljak ti kedrik (Cedric Yang) kati c.k. (C.K. Yang Jr.) a pinualjak niamadju. tjaivililj a matjelu izua ti madisen (Madison Yang), ti karmen (Carmen Yang), kati turutjilj (Dorothy Yang) a vuvu nimadju.

## pulitik
meseljang a kuomintang ti maysang a masengeseng tua pulitik, sa tjaivililj a namasan kisanremasurasudj timadju kemasi tua kacaviljan a 1983 a patje kacaviljan a 1986. ljakua vavililjan aza paraljuvan nua pasemalavan nimadju tua DPP patjara pulitik nua taiwan.

## iga

## pacunu uta
* Suming Rupi
## kaizuan
Miauli king

aicu a **Miauli king** na seqaqusa pasa i kaviri i Taiwan, pinalinguljan nua Taiciu, Sinzu katua Kalinku.

sepinaljavakan aicu a bari na sihu a miauli king a i pasaviri a kaledep i tua taiwan. tjaljatjuruvu izuazua a ngaingay taza caucau na zumanga a sinipaljavakan i tua taiwan.

## kadjunangan
sinipaljavakan taicu a kadjunangan na bari a sihu na miauli king a pasaviri a vecekadan i tua taiwan. a i tjaikacedas izua gaduan na xueshan. a i viriviri aicu a veljeluan na tiong-káng-khe(pinairangan) a pasanavalj i tua hsinchu king. a i tjainavalj aicu a veljeluan na da'an a pasaviri i tua taiciu. a tjaikaledep taza ljavek a pasavecekad ta taiwan kata ciuku. ru pacacikel a caucau a kemasi tamaza a patje taicu, ayatua ljiadet aza drusa a sinipaljavakan.

### kinaqadaqadavan
kinaqadavan aicu a namasanmusalj a caculjuan a kinavaliyan.

## cinalivatan
pinapungadan taicu a miauli(miauli king) a sekiamav tua kinaizuanan a qinaljan a bari na caucau se taukat.

tjasinikeljang a vinarungan na ruvenaruvarung ta namakakaizuazua a kadjunangan tu aicu a sinipaljavakan a miauliking a kinaizuanan na caucau a kaimazan. djemaljun a caucau se taukat a kaizuazua imaza i bari tjaisangas a qadjav a 1000 a cavilj kasi tucu. tjaivililj, mangetjez a pairang a semamaza kemasi ta kacavilj a 1650. saka patagilj tiamadju a paputalem imaza i bari(miauli king tucu). avan izua lialiaw a kinacemekeljan na pairang kata kaimazan a taukat ayatua puvaljaw aza uqaljaqaljay se pairang ta vavayan se taukat, se kaimazan a sasudjuan niamadju. nasepakiyananga a zuma a caucau a kaimazan tua izuazuan a kadjunangan niamadju. manasika vaikanga aza caucau a kaimazan a semagadu. a tiansin kuan(天興縣) izua sinipaljavakan na sihu se ciuku, minceng ayain na ciniukuan kemasi ta kacavilj a 1662 a patje kacavilj a 1683. sangasangasan a patagilj a sihu na manciu a paljavak ta qinaljan imaza kacavilj a 1889. sipaljavaljavak niamadju aicu a miauli king taza kadjunangan a bari imaza.

## caucau
### caucau a kaimazan
izua 1.9% a caucau a kaimazan imaza i bari(miauli king tucu).
#### taukat
kaizuazua a caucau se taukat imaza kasicuayan.

#### saisiyat
i tatoba' izua kaizuazuan na caucau se saisiyat.

### mapida a caucau ljemita tua cavilj imaza

## sinipaljavakan

## taqaljaqaljan

## mareqali

## tatuluan
izua sepatj a taigakku imaza i tu miauli king.

## sipacacikelan

### palidring a djalan

### basu
izua basu na bari, basu na hsincu, katua basu na kukang.

## kivangavangan

Sweet Osmanthus Lane, Nanzhuang 20071118.jpg|
Strawberry farm in DaHu Taiwan.JPG|
銅鑼公園一隅.jpg|
Longtengbridge.jpg|
Namasia

縮圖
**Namasia（那瑪夏區）**

Namasia gu icuwa i takaw(kaohsiung). ala atjunangn mapuljat 172.33&nbsp;km² (ma’linpan atjunang 117.75&nbsp;km², ma’linaule atjunang 38.04&nbsp;km²). ala caucau mapuljat 3,027 caucau, ala daceneqlan mapuljat 813 a daceneqlan, Bunun, Hla’alua, Kanakanavu (89%) a maqcuwa caucau. 

a i pasaviri aicu a namasia gu i tua takaw. tjaikacedas aicu a ngani(taoyuan gu); tjaiviri izua i kanakanabu(dapu gu) kata psoseongana(alishan gu) na kagi king; tjainavalj izua i jiasian gu; tjaikaledep izua i nanhua gu na tainan.

## kadjunangan
izua gadugaduan na usaveq(kakaian na bunun) imaza. kinamamawan a tjaliaw ta 500m tua vavavan nua aicu a kadjunangan a gaduan i pinuljatan a pinaljavakan na namasia gu imaza. kemasi taza gadugaduan izua drusa a veljeluan. pasamaza aicu a veljeluan na namasia kata veljeluan na laku laku(aicu a laku laku na kakaian na bunun, siayaya taicu a veljeluan a sakulahlu taunguara na kakaian na hla'alua uta).

## kasicuayan
pinapungadan aicu a báng-á-chí-siā kata báng-á-chùn-siā na pinairangan imaza kasicuayan, ayatua siayaya na caucau se kanakanavu a mangacun tamaza a kinaizuan niamadju.

## caucau
### sasupuan tu penuljat ta caucau kaqiljas a 11 na kacavilj a 2019
*izua 628 a caucau i nangisarʉ(izua 296 a vavayan kata 332 a uqaljay)
*izua 806 a caucau i mangacun(izua 409 a vavayan kata 397 a uqaljay)
*izua 1720 a caucau i tangaanua(izua 828 a vavayan kata 892 a uqaljay)

### mapida a caucau ljemita tua cavilj i namasia gu

## paljavak tua atjunang
matja 3 qinaljan i Namasia. matja 4 qinaljan imaza, Nangnisalu（南沙魯部落）, Maia/Mangacun/Mangacun（瑪雅部落）, Takanua /Takanua（達卡努瓦部落）, Masinghalan（瑪星哈蘭部落）.

## tatuluan
izua tjelu a gakku a kedrikedri imaza i namasia gu.

## papupaysuan
### tataleman
pungadan aicu a qudis a sanguaq aravac imaza i namasia gu.

## kivangavangan

大光巷 Daguang Lane - panoramio.jpg|gadugadu i namasia
Namasia Township Library 那瑪夏鄉立圖書館 - panoramio.jpg|pusupuan na namasia
南沙魯橋 Nanshalu Bridge - panoramio.jpg|tjekeza na nansalu


## sipacacikelan

### palidring a djalan
*23px sikamasan 29 a palidring a djalan na taiwan

## kasizuan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Nanzhuang

Nanzhuang (南庄鄉)

Nanzhuang gu icuwa i Miaoli. ala atjunangn mapuljat 162.03&nbsp;km² (ma’linpan atjunang 95.59&nbsp;km², ma’linaule atjunang 26.55&nbsp;km²). ala caucau mapuljat 2,462 caucau, ala daceneqlan mapuljat 917 a daceneqlan, Saysiyat, Tayal (67%) a maqcuwa caucau. 

a i pasakacedas a tjaiviri aicu a pinSa'o:ol (nanzhuang gu) i tu bari (miaoli king). a i tjaikacedas aicu a emei gu na hsinchu king, beipu gu, kata tatoba' (wufeng gu); a i tjainavalj aicu a taian. a i pasakaledep a tjainavalj taicu a sawi' (shitan gu); a i pasakaledep a tjaiviri taicu a sanwan gu. pasamaza a zazaljuman a veljeluan a zhonggang taicu a pinSa'o:ol. maretmaljimalji a zuku na caucau izuazua imaza tucu. se ngaingai a tjatjuruvu a caucau imaza (qadjav a 83%). zumanga a caucau izua sesaysiyat, setayal, sepairang, kata seciuku uta.

## kadjunangan
penuljat ta 165.49 km2 a kadjunangan imaza i pinSa'o:ol (nanzhuang gu). izua lialiaw a gadu imaza.

## kasicuayan
kinaizuan a qinaljan na caucau sesaysiyat kata caucau setayal imaza i pinSa'o:ol (nanzhuang gu).

mangetjez a caucau se ciuku a semamaza kemasi ta kacavilj a 1805 a patje kacavilj a 1814. paveli tiamadju ta caucau sesaysiyat imaza katazua. kisudjusudju uta tiamadju ta vavayan imaza i nanzhuang gu tjaivililj. saka pucekelj a caucau se ciuku a masengeseng tu temaletalem imaza.

kikarivuan a pairang i changhua kacavilj a 1826. kiqaung a taqupungan a pairang ta caucau sekacalisian tu papupicul taza kikarivuanan. papacai tiamadju ta taqaljaqaljan azua i chungkang cun. manasika, djemaljun a sivitjay seciuku semamaza tu pasekez taza kinaseljangan na pairang kata caucau sekacalisian. inika puzangalan a sihu seciuku tu namakuda a kikarivuanan a tjaliaw imaza.

## caucau
penuljat ta caucau a mekedri imaza i nanzhuang gu kemasi ta kacavilj a 1981.

## kakukakudan
### paSta'ay
puita aicu a paSta'ay a palisian na caucau sesaysiyat nu ljemita ta sikamusalj a caviljan imaza i nanzhuang. izua ta palisian a paSta'ay i tay i wufeng gu na hsinchu uta.

## paljavak tua atjunang
matja 9 qinaljan i Nanzhuang. matja 15 qinaljan imaza, haba: (大屋坑部落), kaehkaba:oS (馬果坪部落), Sasasezeman (東江新邨部落), tamayo’an (大湳部落), batbato’an (二坪部落), kahkahoe’an (八卦力部落), ray’in (蓬萊部落), haboeh (大窩山部落), Ciupus (鹿山部落), Sinpitu (鹿湖部落), P’anoh (鹿場部落), rareme:an (向天湖部落), hororok (鵝公髻部落), walo’ (瓦祿部落), Raysinay (石壁部落).

### pinaljavakan

## tatuluan
izua sepatj a gakku a kedrikedri imaza.

## iyubingkiuku (yuzeng)

### sasupuan na iyubingkiuku
353 a sasupuan na iyubingkiku se nanzhuang gu.

thumb|200px|iyubingkiuku imaza i nanzhuang

## sipacacikelan
### palidring a djalan
*23px sikamasantjelulj a palidring a djalan na taiwan
*23px sikamasan 124 a palidring a djalan na bari (miaoli)

### basu
*basu na miaoli

## remayurangan

Mountain of lions head southern view.jpg|aicu a gadu a 獅頭山
Xiang Ten Lake.jpg|raremewan
Mountain of lions head entrance.jpg|kemasimaza a djalan ta gadu a 獅頭山


## kasizuan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Pairang

thumb|250px|Pairang a kinacemekeljan i Huken
aicu a **Pairang** (bân-lâm-lâng) zuku nuaya mavan na i Hukken a kaizuanan. nasepaljavak tjai Tailiku, Taiwan, Pilipinas, Malaysia katjai Singapura a Pairang zuku.

izua pinairangan a kai i pairang i tua taiwan.

## supu
a supu nua Pairang a caucau tucu, izua man 62000000 sakaizua, qau tjaljatjuruvuan a i pinui  Tailiku an a Pairang a caucau.

## pinulingetjan
thumb|right|Pairang zuku
aicu a Pairang zuku izua masanunem a pangaljan, mavan a se Huken, se Kuangtun, se Zetjang, se Nanyang kata se Taivang.

### Huken
a se Huken izua se **Cuanciu**, se **Zangciu**, se **Eiben**, kata se **Tanpin**.

### Kuangtun
a se Kuangtun izua se Zhausan: Tzaucu, Shantu, Tzeyang, Meizu.

se Leizu- se Hainan

se Hailuhung- Haihung, Luhung, Chengtziu, Huizu.

### Zetjang
a se Zetjang virivirian a kinaizuanan, izua se Wenzeu.

### Nanyang
a se Nanyang navaljan a kinaizuanan, izua se Malaysia, Singapura, Pilipinas, Mintian, Vietnam, Indunisia.

### Taivang

## pungadan a caucau
*Yuan-Zhe Li
* Tjin Zheng
* Cheng-kung Zheng
*Maria Corazon "Cory" Cojuangco Aquino

## kaizuanan
Qadaw

aicu a **Qadaw**, pinapu ngadan tua i Navay uta. kemasi cuai a patje tucu, sinan cemas a paqaljai a qadaw, saka masalu a taqaljaqaljan tu qadaw a kinasizuan nua nanemanga i kacauan a naqemati tua ljinaungan nua i kalevelevan. namasan pazangal a Qadaw ta caucau. pukeljang: 16px|☉.

## milingan na qadaw
縮圖|aicu a qadaw.

kacuacuayanga, iteketeku a qadaw, izuazua i vavaw ta qaljiyu sa inika i qacaqaca a matucu, saka semezam aravac a qadaw. qaw inika kipaqadilj a cawcau tua semezam a qadaw sa alapen ta lima a vaqu tua kemesakesa. nu kemesekese ta vaqu, izua a liulj, sa uri kiciur ta liulj a qadaw a patjevavavi tua kalevelevan. saka, nu vaikanga a qadaw sa qemauqaung tiamdju, sa azua a luseq nimadju avan a “luseq na qadaw”.  

azua a “luseq na qadaw” avan a ngadan nua qataqata i kacalisiyan. izua a kisumalji a pacugan kata ngadan nua qataqata i kacalisiyan, ljawa masa inika mamau ta pacugan i qinaljan na paiwan, uri papungadan ta qataqata tiamadju sa inika mamau a pacugan taizua. “mulimulitan” kata “luseq na qadaw” mavan a tjaljapazangal a qata i paiwan, ljawa masanliawliaw a “mulimulitan”; qaw inika rupacun ta “luseq na qadaw”, sa aicu a qata mavan a uqaljayqaljay nua qata, neka a vavayanvayan nua qata.
Shitan

Shitan（獅潭鄉）

Shitan gu icuwa i Miaoli. ala atjunangn mapuljat 79.39&nbsp;km² (ma’linpan atjunang   10.36&nbsp;km², ma’linaule atjunang 2.57&nbsp;km²). ala caucau mapuljat 387 caucau, ala daceneqlan mapuljat 156 a daceneqlan, Saysiyat (32%) a maqcuwa caucau. paiwan a maqcuwa caucau. 

a i vecekadan tua miauli king a shitangu. pasazaya tua samangu (samˊ vanˊ hiongˊ) a shitangu. pasakacedas a viri tua pinSa'o:ol; pasakacedas a navalj tua taian.

kaljaqudjaljan a kadjunangan imaza a kemasi ta qiljasan a lima a patje qiljasan a siva.

## paljavak tua atjunang
matja 7 qinaljan i Shitan. matja 1 qinaljan imaza, Sawi（百壽部落）.

## cinalivatan
kasicuayan a kaizuanan nia kacalisian imaza. qadjav a cavilj a 1900, djemaljun a ngaingai a papupaday imaza. tjaivililj,  izuazua a ngaingai kata pairang uta imaza.

izua milimilingan ta gadu a pasakaviri. pinapacunan a gadu azua a matu shize aya. shize aicu a anemanema qaca a qemuzimuzip se ciukuk. kinemenem a caucau imaza ta gadu kata puzaljuman tjaizua a kinazuganan nu vaik aicu a shize a kizaljum i puzaljuman. mavan shize a shitan aya imaza.

## kadjunangan
a i vecekad aicu a shitan gu i tua miauli king.

## caucau
izua 93.6% a caucau a tjatjuruvu imaza i shitan gu.

## papupaysu

### tataleman
kasicuayan, pazangal a temalem ta paday kata ucia imaza. malialiaw a paday a tjaivililj, mavan putjavuvuk imaza.

## tatuluan
izua tjelu a kedrikedri a gakku imaza i shitan gu. neka daigakku imaza.

## kakipucemelan

## iyubingkiuku (yuzeng)

### sasupuan na iyubingkiuku
354 a sasupuan na iyubingkiku se sawi' (shitan gu).

## remayurangan
### djalan na kasicuayan
izua liaw a djalan na kasicuayan imaza i shitan.

### shitan a lizuk
shitan a lizuk aicu a tjaizua a papatjezuan na sikamasantjelulj a palidring a djalan na taiwan kata sikamasan 124 a palidring a djalan na miaoli king.

## sipacacikeljan

### palidring a djalan
*省道|23px sikamasantjelulj a palidring a djalan na taiwan: tjapazangal a palidring a djalan imaza. maqati kemasimaza a patje dahu gu kata sanwan gu.
*省道|23px sikamasannemelj a palidring a djalan na taiwan: patje dahu gu kata lizuk a miaoli
*省道|23px sikamasan 72 a palidirng a djalan na taiwan: nasinandjalananga aicu a tjadjaljav a kemasimaza i shitan gu a patje lizuk a miaoli.
*縣道|23px sikamasan 124 a palidring a djalan na miaoli king: kemasimaza a patje nanzhuang gu
*縣道|23px sikamasan 126 a palidirng a djalan na miaoli king: paka puzaljuman a mingde a patje lizuk a miaoli
*23px sikamasan 22 a palidring a djalan na miaolit: 獅潭鄉永興村北窩口﹝台3線113K﹞－頭屋鄉(鳴鳳村)－頭屋鄉扒子崗﹝台13線﹞ 
*23px sikamasan 26 a palidring a djalan na miaolit: 苗栗市新東街－新東大橋－公館鄉(北河村)－錫隘隧道－獅潭鄉﹝台3線116K﹞
*23px sikamasan 63 a palidring a djalan na miaolit: 獅潭鄉八角林－十一份四－泰安鄉洗水坑 
*23px sikamasan 64 a palidring a djalan na miaolit: 獅潭鄉八角林－八卦力－泰安鄉砂埔鹿

### basu
*basu na miaoli: sikamasan 5822 a kemasi ta 南莊 a paka 八卦力 a patje 仙山靈洞宮
*basu na sincu: sikamasan 5657 a kemasi ta miaoli a paka 公館－福基－汶水－鹽水坑 a patje shitan imaza

## djamay
*tjavuvuk
*qaca a gang
*ucia

EriocheirSinensis1.jpg|gang
Reife Erdbeeren.jpg|tjavuvuk
Free Range Hens - geograph.org.uk - 342791.jpg|vuyu


## kasizuan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Shizi

shizi guan (pinaywanan: sisigu) imaza i pasanavalj tua akaw king. i viri nakidjekec tua kasugagu, a i kacedas nakidjekec tua daren, a i keledep nakidjekec tua vangsan, a i pasakaledep a navalj mavananga a i cecen, au i navalj nakidjekec tua sinvaudjan. a tjaljaqacavan a qinaljan i taiwan. ka 1875 a cavilj, izua “sisigu livulivu” imaza.

aicu guan sedjelj i vuljavuljau a kadjunangan, avan nu a gadugaduan i vecekadan tua taiwan. avan nusekuya sana kauvu a kinakadjunangan, tjaliaw a gadu izua, keri a kazatjan. pakata pana seqaljudj pasa maza izua djanau pana kata vangsan pana, imaza a kalevelevan semezan tu kemaledeledev. ljemita a cavilj i kaljaljaljeqelan kata i kaljazalazangan izua pazangal a pakaigadu a ljiuk pasamaza. aza sikataqaljan sedjelj a paiwan zuku.

## cinalivatan
sisigu avan ca sincen a kadjunangan pasusu ta taiwan sihu a kakudan, au sedjelj aza tjakuvukuvulj kata sapediq sicuayan a kadjunangan tauta. pakata ti tjaivuvu imaza a qivu ta izua tjaqacavan a qaciljay, aza ridiu matu a likuljaw a qulu. saka sipungdan ta “sisigu a gadu”, au siqivu ta “sisigu qinaljan” tauta. ka ripun a djiday, aicu kacalisian a kadjunangan sedjelj i takaw zu(州) cawzudjin(潮州郡), lemindjelj ta gimen i mareka qinaljan, kanri ta sincen, kicaquwan kata suljivatjan a sengsengan. katjasangas ta kumin sihu djemadjas i taihuku, lemingdjlj ta gukusiu, au sipungadan ta “shizi guan”, sipavecik patakaw king sa kanrivi, ka 1950 a cavilj pavalitan ta paakaw king sa kanrivi patjeljatucu.  

## guciu

## paljavak tua kadjunangan
izua alu mula, puluq sa lima a qinaljan i sisigu. au aza sincen vecekadan nua sisigu imaza i kaidi. 

## caucau

## nasidjaravacan

## sinupuan

## kivangvangan

## racev


0066jfPius XII Catholic Center United Nations Avenue Paco Manilafvf 09.jpg|manges
山蘇 Aaplenium nidus - panoramio.jpg|lukuc
西瓜 - panoramio.jpg|suyka


## kasizuan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Singapura

**Singapura** (Minalayuan: Republik Singapura, Ljinautian: 新加坡, Tamil: சிங்கப்பூர் குடியரச)

## sihu
### cungtung

## siqivuan
aicu a “新加坡” mavan a kemasi inamilikan a siqaivuan au masan a pinairangan a sirukaian. aicu a “新加坡” a inamilikan pinaka “Singapore” mavan a kemasi malay a kai (馬來語) a “Singapura” aya, saka kemasi auta tua van a kai(梵語) “Siṃhapura” aya. aicu “Siṃhapura” a vecik, “simha” avan a “獅子” a imi, “pura” avan a kazatjan a imi. avan sika izua zuma a siqaivuan a “獅城” aya. au izua aicu a vinecikan tua kuni kata ljaicu a “魚尾獅” aya a sinipukeljang tu na kuni a langlangan. tazua ka tjaisangas ta sigapura masan ta kuni, aza sihu niamadju pinaka “新嘉坡” aicu a ngadan na kuni.   

ka 1967 a caviljan, aza sihu na sigapura lemingdjelj ta matateveteveljan a kangadanan a djalan, avan sika napatagilj a masengseng tua kangadanan na siqivuan a kadjunangan kata djalan a penuljat nua i singapura. ka 1972 a caviljan sikasepatj a qiljasan drusa puluq sa lima a qadavan, aicu a “新加坡” masan a paqulid a ngadan a ciniukuan. ljakua katjaisangas ta masan a kuni i kacauan, aicu a sigapura izua tjuruvu a siqaivuan, izua “星嘉坡”, “星加坡”, “新架坡”, “星架坡”, “石叻”, “叻埠”, “石叻埠” kata “實叻埠” aya, saka izua a zuma a madjulu a siqaivuan pinaka “星洲”, “獅城” kata “星國” aya.

## kai
sipatatevelak nua caucau sesingapura a matjalialiaw a kinakaian. sikiljavaran nua sihu a singapura izua kai a amilika, ciniukuan, kai a malay, katua kai a tamil. patjara kai nua kuka a singapura, makeljang a pinapuvecik aicu a malay nua kai a kuka  i tua “hulic nua singapura a sinipaljavak,” ayatua cinalivatan niamadju tua malaysia. ljakua, situlutulu a kai a amilika nua sinsi a singapura i gaku i singapura. sa tjaljapazangal a kai a amilika tua caucau a i singapura.

## pacunu uta
* Taiwan
* Pilipinas
* Malaysia
* Tailiku

## kaizuanan
Tailiku

**Tailiku** (Ljinautian: 中华人民共和国)

## tjaucikel
### Sia, Sang, Zue a zitai
thumb|sia

thumb|sang

thumb|Zue

### Cin, Han a zitai
thumb|Cin (BC210)

thumb|Han (BC87)

### Wei, Tjin a zitai

280px|thumb|Tailiku (440)

### Sui, Tang a zitai
Веидер лохTang

### Sung a zitai
280px|thumb|sung (1107)
280px|thumb|sung (1142)

### Yuan, Min, Chin a zitai
right|thumb|Yuan (1294)
right|thumb|min (1582)
right|thumb|Chin (1896)

### ROC a zitai
thumb|ROC

### tucu
thumb|tucu a Tailiku

## paljavakan
matja 22 a senhun kata 4 a zesiase i Tailiku tucu.

## mareqali
thumb|250px| cangia: Tailiku; liljuas: mareqalianga; qudjilj: inika mareqali

## 

Beijing-Verbotene Stadt-Halle der zentralen Harmonie-14-gje.jpg|Beijing
China-Grosse Mauer-138-2012-gje.jpg|Great Wall of China
Dazu-Baoding Shan-290-No21-2012-gje.jpg|Dazu, Baoding Shan
Li-Flussfahrt-162-Huegel-2012-gje.jpg|Li river
Yangshuo-Weststrasse-46-Koechin-2012-gje.jpg|Yangshuo
Longmen-Grotten-Fengxian Si-12-2012-gje.jpg|Luoyang, Longmen grottoes
Xian-Terrakotta-Armee-10-2012-gje.jpg|Xi'an, Terracotta Army‎‎
Shanghai-Skyline-54-Flusspanorama-2012-gje.jpg|Shanghai


## pacunu uta
* Taiwan
* Dripun
Tjavualji

Taimali（太麻里鄉）

Taimali gu icuwa i Taitung. ala atjunangn mapuljat 102.29&nbsp;km² (ma’linpan atjunang    4.53&nbsp;km², ma’linaule atjunang 57.38&nbsp;km²). ala caucau mapuljat 7,128 caucau, ala daceneqlan mapuljat 2,979 a daceneqlan, Puyuma, Amis (67%) a maqcuwa caucau.  

tjauvali

aicu a tjauvali(penaywanan: Tjavualji；’inamizukan: Tjavualji；kai na taiwan: Thài-mâ-lí-hiong；kai na客家語四縣腔：tai maˇ liˊ hiongˊ）i pasakacedas a navalj tua taitu tua taiwan, nakidekes tua seputuma、valangaw, a i tjaikacedas mavan a taipingyan, a i tjaikaledep mavananga a jinfeng, a i pasakaledep a navalj mavananga a i daren, a i pasanavalj izua a sedawu.

Nakitangez tua gadu i vecekadan tua taiwan, izuazua a lizuk namaka ljeveljevek, izuazua a liyaw a gadu, a tjaljavavavavavan a gadu izua a kuzulj katu sepatj a iday a pasavavaw.(2000公尺), azua a kina'adavan namasanmaculjuculju a kinavaliyan imaza(氣候上屬熱帶季風氣候。)

a caucau i tjauvali, izua tjuruvu(2/3) a pairang（閩南人、客家人、外省人）kata kasalisiyan (1/3), izua a amizuku, drekay, paiwan, ruqivu tiamadju a sipenaywanan ata kai na amizuku.

nu 2000 a cavilj, izua a sikivangavangan a “千禧迎曙光活動”, pungadan tua tjauvali, qaw izua a “日升之鄉”a ngadan auta.

## paljavak tua atjunang
matja 9 qinaljan i Taimali. matja 13 qinaljan imaza, Lupakatj（魯巴卡茲部落）, Tjavualji（大麻里部落）, Kiring（給陵部落）, Tjatjigel（喳其格勒部落）, Anasolay（荒野部落）, Davugele（大武窟部落）, Takidis（德其里部落）, Padrangigrang（溫泉部落）, Calavi（查拉密部落）, Kanadun（金崙部落）Sasaljak（沙薩拉克部落）, Lalauran（拉勞蘭部落）, Cilalongay（吉拉龍噯部落）.

## likisi

kasicuayanga a ngadan na aicu a tjavuali a “tjavualji”(大貓貍)，mavan a “pazarezar a qadaw tua culj a katjunangan” a siniaya i paiwan a kai. izuazua a ngadan a “大貓貍、大麻里” a vinecikan na ciukuk.

nu 1920 a cavilj, papungadan taicu a guan a “太麻里”, qaw inumalj nua sihu a ngadan a “太麻里庄”, se台東廳台東郡. nu pakavilji a masanmusalj a makaqeci sekacawan, inumalj a ngadan a “台東縣太麻里鄉” patjetucu.

## zuku

izuazua a tjuruvu a zuku i tjavuali, izua a paiwan zuku (排灣族), amizuku(阿美族), drekai(魯凱族).

izuazua a tjuruvu a zuku i tjavuali, izua a paiwanzuku、amizuku、drekai、外省人、閩南人kata客家人。

aicu a paiwanzuku imaza, mavan a paqaroqaro(巴卡羅群)、a sepaqaluqalu. avan a 大王部落a kava、kakudanan niamadju, nasetevelj ta puyuma kata amizuku.

## caucau

i tjavuali a caucau, tjuruvu(2/3) a pairang, izau zuma a kaimaza a caucau. a kinavadavadayan nua kaimaza a caucau, savid ta大王、北里、香蘭、金崙、多良kata德其里.qaw, aicu a paiwan zuku, kinavadavaday i 大王村、新香蘭村、金崙村kata多良村。aicu a amizuku, kinavadavaday i荒野、舊香蘭kata德其里.

## kivangavangan

TRA Taimali Station.jpg|
台東縣太麻里鄉 太麻里市區 - panoramio.jpg|
Taiwan 2009 Self Proclaimed White Sand Bay at TaiMaLi County FRD 8053.jpg|


## sipacacikelan

### palidring a djalan
23px sikamasansivalj a palidring a djalan na taiwan
23px sikamasansimuluq saka ita a palidring a djalan na taiwan

## kasizuan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Taiwu

aicu a i **Kuljaljuc a guan**, imaza i Hitu a tjaljas. ala atjunangn mapuljat 124.11&nbsp;km² (ma’linpan atjunang   62.71&nbsp;km², ma’linaule atjunang 55.5&nbsp;km²). ala caucau mapuljat 5,057 caucau, ala daceneqlan mapuljat 1,288 a daceneqlan, Puyuma (97%) a maqcuwa caucau.

kulaljuc i pasakacedas a viri tua qakaw tua taiwan, nakidekes tua makazayazaya, aza i pasakacedas a viri a i tjuljivar ta vuday, a i tjaikacedas mavananga a jinfeng i taitu, a i tjainavalj mavananga a i rai, a i pasakaledep izua a se萬巒鄉.

aicu a guciu i vecekadan ta gadu. azua katjunangan, tjaljaqaca a i kacedas, tjaljateku a i kaledep.

aicu a cawcaw imaza, avan a tjuruvu a kacalisuyan a paiwan.

## likisi
ka sihu nua ciukuk anan, a qakaw a pinaljavak na 台南府鳳山縣, sa zinazav na sihu nau ciukuk i aicu a guciu a山腳（tucu a 萬巒鄉）.
ka ripun anan, aicu a guciu a pinaljavak na 阿緱廳.
nu 1920 a cavilj, aicu a guciu a pinaljavak na sihu nua ciukuk tua 高雄州潮州郡, izua a unem a qinaljan, avan a: kulaljuc (tucu a 泰武村）, qapedang/piuma (tucu a武潭村、平和),kaviyangan (tucu a佳平村), puljetji (tucu a佳興村), kazazaljan，tucu a萬安村), kata施率臘社（tucu a 萬安村）.
saka, lemengedjelj a sihu ta gimen i azua a qinaljan, sa kemudanga ta paljavak kata pakitulu.
nu 1945 a cavilj, aicu a 高雄州 pinaljavak na takaw king (高雄縣), kata aicu a 潮州郡 pinaljavak na 潮州區.
nusicavilj a ita a qiljas, lemengedjelj a sihu ta gukusiu i kulaljuc, mavan a pungadan ta ulaljuc (吾拉魯滋) a aicu a qinaljan. aicu a qinaljan, itjaikacedas ta kavuluan, ka pungadanga ta tawu, ljawa aicu a ngadan a mamau ta tawu i taitu, sa papungadan ta 泰武村, aicu a guciu, papungadan ta taiwugu (泰武鄉).
qaw, sinamazan a gukusiu i 佳平村.
1950 a cavilj, paseljenguaq a sihu ta kinapangaljan a paljavak, aicu a guciu a pinaljavak na qakaw, sa nekanga a 縣轄區.
izuanga a unem a mula i kulaljuc, avan a:佳平、武潭、嘉興、泰武、萬安、平和.

## caucau

## kinapangaljan a paljavak
aicu a guciu a pulingetjan nua kadjunangan, mavan a 118平方公里, izua sika masantjelulj a kadjunangan i 所有山地鄉、直轄市山地原住民區(amin a tjaqaca a 臺東縣蘭嶼鄉kata makazayazaya).
mavaday a aicu a guciu tua unem a mula, aicu a佳平a paqapulu a varung ta aicu a guciu.
qaw, izua a kadjunangan i 萬巒鄉tucu, mavan a八八風災遷村地.

## paljavak tua qinaljan
masan 9 a qinaljan i **Taiwu**. 
*Qapedang（武潭部落）
*Kaviyangan（佳平部落）
*Kulaljuc（泰武部落）
*Masisi（馬仕部落）
*Piyuma（平和部落）
*Ludja（安平部落）
*Tjaialev（達里部落）
*Puljetji（佳興部落）
*Tjaranauma（萬安部落）

## kinatuluan
izua lima a gakku a kedrikedri imaza i taiwu gu.

## kivangavangan

Dawu Mt+Hunag Chung Yu黃中佑+17755.jpg|i cacadjan a kavulungan
神秘谷 - panoramio.jpg|tjurupaljipaljing


## sipacacikelan
### palidring a djalan
23px| sikamasan 102 a palidring a djalan na qakaw
23px| sikamasan 106 a palidring a djalan na qakaw
23px| sikamasan 108 a palidring a djalan na qakaw

### basu
izua basu na qakaw.

## kasizuan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Tai’an

Tai’an（泰安鄉）

Tai’an gu icuwa i Miaoli. ala atjunangn mapuljat 602.88&nbsp;km² (ma’linpan atjunang  524.2&nbsp;km², ma’linaule atjunang 59.69&nbsp;km²). ala caucau mapuljat 4,814 caucau, ala daceneqlan mapuljat 1,508 a daceneqlan, Tayal (83%) a maqcuwa caucau. 

tai’an(kai nua ngayngay a四縣腔：tai onˊ hiongˊ; kai na tayaruzuku a 汶水：Taian）, mavan a nakacalisiyan na guan a i tjaikacedas a navalj tua miauli (苗栗縣) i taiwan, a i tjaivirilj tua 南庄鄉kata新竹縣五峰鄉, a i tjaikacedas tua 新竹縣尖石鄉, a i tjainavalj tua 臺中市和平區, a i nakaledep a mavananga a 卓蘭鎮, 大湖鄉, 獅潭鄉. 

azua a tjaljaqaca a pulingetjan nua kadjunangan i miauli, ljawa tjaljakedri a cawcaw i kinapangaljan a paljavak imaza. aza pulingetjan nua kadjunangan avananga a 三分之一i miauli.

izuazua a kacalisiyan a tayaruzuku kata ngayngay imaza. masa natemaliduan ta unsing i tai’an, sa izua a pungadan ta“泰安溫泉鄉”taimaza.

## paljavak tua atjunang
matja 8 qinaljan i Tai’an. matja 16 qinaljan imaza, B’anux（天狗部落）, Maylubung（梅園部落）, Mepuwal（象鼻部落）, Mabanan（永安部落）, Malabang（馬那邦部落）, Suru（蘇魯部落）, Pakwari（八卦力部落）, Gali-hwan（南灣部落）, Matabalay（榮安部落）, Mabatuan（大坪部落）, Tabilas（圓墩部落）, Maibagah（司馬限部落）, Sakuhan（細道邦部落）, Swasiq（斯瓦細格部落）, Maytayax（大安部落）, Quwis awi’（砂埔鹿部落）.

## likisi

ka ripunanan, azua a qinaljan i guan , avan a蕃地, a pinaljavak ta 新竹州大湖郡, sa kiumalj ta kinapangaljan a paljavak tua 山地原住民鄉. azua a大安鄉nua miauli(苗栗縣) imaza, ljawa mamau a ngadan tua臺中縣大安鄉（tucu a臺中市大安區）, sa papungadan tua tai’an ka 1952 a cavilj kata 8 a qiljas a patjetucu.

## pana

aicu a guan, izua a pana a 大安溪, 汶水溪kata大湖溪.

azua a 汶水溪a sicevud ta tai’an a 梅園村, izua i tjaqaca a drusa a kuzulj sa unem a iday kata tapuluq kata alu a vavavan a maru tadjekuacan i tjaikaledep a navalj ta gadu a 鹿場 a paljaljavak, sa aza ljazum a qinepuqepu na gadu a 東洗水山a veljuluan a 東洗水溪 a pasakaledep tua pana a 汶水溪kata大湖溪.

azua a 大安溪a sicevud ta gaduan a 雪山山脈a i tjaikaledep tua大霸尖山, sa pasakaledep tua gaduan a 東陽山i nakaledep kata qinepuqepu tua veljulian a 馬達拉溪, sa avananga a 大安溪, a pasaqinaljan a 雪見, 大安, 象鼻kata 士林, qaw masan tua ljaljaqedian tua miauli(苗栗縣) kata 臺中市.

## kinaqadavan

aicu a guan, mavananga a kinaqadavan a 亞熱帶 a kinavaliyan, ruqudjalj imaza, sa azua a tjakedri a qudjalj a kemasi ljemaljevakan ta gaduan, aza kaljaqudjaljan avan a kemasi guguca(5月) ta kugacu(9月).

## caucau

## tatuluan
izua alu a gakku a kedrikedri imaza i tai’an gu.

## sipacacikelan

### palidring a djalan
sikamasan 61 a palidring a djalan nua bari(miauli king)
sikamasan 62 a palidring a djalan nua bari
sikamasan 63 a palidring a djalan nua bari
sikamasan 64 a palidring a djalan nua bari

### basu
sikamasan 253 a basu nua taiciu, a kemasi ta dongshi a patjemaza i mula nua selin

## paravacan a racev
unsing, vawa, vuyu, cuvuq nua kiciqu.

qudis, sumumu, ljameljam.

火龍果 - panoramio.jpg|qudjidjilj a vinangalj
Tomato je.jpg|


## kasizuan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Taoyuan

aicu i **Ngani a kuan** imaza i Takaw a tjaljas. ala atjunangn mapuljat 969.43&nbsp;km² (ma’linpan atjunang 871.9&nbsp;km², ma’linaule atjunang 86.77&nbsp;km²). ala caucau mapuljat 4,172 caucau, ala daceneqlan mapuljat 1,320 a daceneqlan, Bunun, Hla’alua (93%) a maqcuwa caucau.

## kadjunangan
pinaljavak aicu a kadjunangan na ngani nua sihu i pasaviri a tjaikacedas tua takaw na sihu na ciuhua tucu. a i pasakacedas ta haitutuan na valangaw(taitu king) kata takkei na kalinku king. a i pasaviri tua nehunpu na lamtaw king. a i pasanavalj ta teldreka. a i pasakaledep tua namasia gu, jiasian gu, lakuri(liouguei gu), kata alishan gu na kagi king.

pasanavalj aza kadjunangan tua gadugaduan na usaveq(siayaya a yushan uta).

### kinaqadaqadavan

### zazaljuman
kemasi tua gadu na usaveq aicu a veljeluan na laku laku(siayaya na kinakaian na hla'alua a sakulahlu taunguara) a pasamaza a pinaljavakan na taoyuan gu.

## cinalivatan
na pinaljavak aza qinaljan imaza nua sihu na ripung, sinipaljavak niamadju a kisan gu na takaw ciu. siayaya nia ripung tua kadjunangan nua pinaljavakan niamadju a ngani. ayatua tjaljaqaca aicu a ngani a qinaljan tua zumanga a qinaljan imaza.

## caucau
kinaizuazua a caucau se bunun, se hla'alua, katua se paiwan imaza kasicuayan.
### pinavadavadayan na caucau

tjaljaqaca a kadjunangan a pinaljavakan na taoyuan gu imaza i tua takaw, ljakua tjaljakedri a pinavadavadayan na caucau imaza i taoyuan gu i tua pinaljavakan na takaw.

### sinisupuan ta caucau ljemita tua cavilj

## paljavak tua atjunang
matja 8 qinaljan i Taoyuan. matja 14 qinaljan imaza, Ciusinlun（寶山部落）, Husida（藤枝部落）, Tamahu（建山部落）, Sʉhlʉnganʉ/Sulungan（草水部落）, Rʉhlʉcʉ/Haising（高中部落）, Su'aci（美蘭部落）, Kalʉvʉnga/Ngani（桃源部落）, Tanguhla/Dinkam（四社部落）, Mizuhu（勤和部落）, Ua-asik（復興部落）, Lavulan（拉芙蘭部落）, Dakus（樟山部落）, Masuhuaz（梅山部落）, Dai-ni（二集團部落）.

### pinaljavakan
sinipaljavak na sihu a taoyuan gu tamaza a alu a li. izua masuhuaz, lavulang, bibiuw, mizuhu, salavang(guan na taoyuan imaza), hasin, ciusinlun, kata tamahu.

## tatuluan
izua lima a gakku a kedrikedri imaza i taoyuan gu.

## kivangavangan

Taiwan, 高雄市桃源區梅山里 - panoramio.jpg|
天池 Tianchi Lake - panoramio.jpg|


## sipacacikelan
thumb|sikamasan 8029 a basu na takaw
### palidring a djalan
23px| sikamasandrusapuluq a palidring a djalan

### basu
#### basu nua i pinaljavakan na takaw
*sikamasan 8029 a basu a kemasi tua jiasian a patjemaza i taoyuan gu.
#### basu a sinipacacikel ta kakipucemelan
izua basu a kemasi ta lakuri(kakaian na taivoan, siayaya a lakoli uta, sa sinivecik a liouguei gu tucu) a patjemaza i taoyuan gu.

izua zumanga a basu a sinipacacikel ta kakipucemelan, matu basu a masan H11, H11A, kata H12. aicu a basu a masan H11 a kemasi ta guan na i taoyuan a pasa ljaljavavavan nua tjainavalj ta kisan kata kakipucemalan na yita a patje kakipucemelan na cangkeng i takaw.

## kasizuan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Tjuku Tsai

ti **Tjuku Ing-wen Tsai** (Ljinautianan: 蔡英文; pinyin: Cài Yīngwén; Pe̍h-ōe-jī: Chhoà Eng-bûn; ), namasan cungetung nua Taiwan.

## pacunu uta
* Taiwan

## kasizuan


pinapapilipiliqan:cungtung a vavayan
pinapapilipiliqan:cungtung nua Taiwan
pinapapilipiliqan:kacalisian nua Taiwan
pinapapilipiliqan:kilang 
pinapapilipiliqan:pairang 
pinapapilipiliqan:Paiwan
pinapapilipiliqan:Qakaw king
Viet

thumb|Viet
aicu a **Viet** (Vinietan: người Việt) zuku nuaya mavan na i Vietnam a kaizuanan. nasepaljavak tjai Vietnam, Kanata, Taiwan, Drupun, Kuria,
Tailiku, katjai Kamucea a Viet zuku.

## supu
a supu nua Viet a caucau tucu, izua man 86,000,000 sakaizua, qau tjaljatjuruvuan a i pinui  Vietnam an a Viet a caucau.

## pungadan a caucau
*Hồ Chí Minh
* Nguyễn Trãi
* Lý Thái Tổ
*Ngô Đình Diệm

## pacunu uta
* Kam

## kaizuanan
Vinqacan (Kai nua Cemas)

aicu a **Vinqacan** (Hiniberayan: **בראשית‎‎**, vinqacan tua nanemanemanga aya patarevan) , vincikan tua qinatian na Cemas tua i kalevelevan katua i kacauan a kana nemanemanga a penuljat, tua kinasizuan nua caucau, nua pasaliw katua siselapai i kacauan; saka vincikan uta tuki nakemuda Cemas a kipakim tua caucau.

thumb|''kiniveqacan'' (Ephraim Moses Lilien, 1903)

## vincikan
aicu a vincikan makaya mapangalj a mapatja 2:
### 1.-11. vincikan
aicu itua 1.-11. vincikan tua qemati nua Cemas tua kana nemanemanga a penuljat, kayua kinai kacauan a cavilj nua sangasangan a marka caucau, a ti Adam kati Iva, ti Kain kati Abil, ti Nua katua tjinljevan nua i kadjunangan tuazua, katua kinasengsengan nua marka caucau tua pinaka Babil a vavaw aravac a umaq.

thumb|right|250px|sika 1 a qadaw

### 12.-50. vincikan
qau aicu itua 12.-50. vincikan tua kinudan nua marka sevalitan nua Israil a caucau, a kemasi tjai Aberaham a namasan kakicualan tua saluan a kipalaing tua Cemas, katua kinudan nua aljak a ti Isak, nua vuvu a ti Yakub a pinaka ti Israil a papungadan nua Cemas, kata zua man malje 12 a aljak ni Yakub, a mavan a namasan qapulu tua matja 12 nu zukuan ta Israil a caucau. saka azua tjalja masan pazangalan tua sinivecik imaza, mavan a kinudan ni Yusiv katua sinazuan i pasa Idjiputu nua lja Yakub a mapuljat.

thumb|right|250px|Yakub (Léon Pierre Urban Bourgeois, 1863)

## namasan pazangal
saka a namasan pazangal tusa vincikan, inika amin a pasemalaw tua kinudan nua caucau, uri tjemaucikel tua kinudan nua Ceams, a paka maza itua kinanguaq nua qinati na Cemas a kalevelevan katua i kacauan anga a penuljat, katua kiqeces nimadju tu cemiur tua piniliq nimadju a taqaljaqaljan. manasika siacu a vincikan tjemaucikecikel tua sikudan nua Cemas, a papapenepenetj, a patavung tua rupasalivan a caucau, a tjemiak, a pusaladj tua piniliq nimadju a taqaljaqaljan. timadju mana Cemas a paljavaljavak tua tjaucikel. pai s sinika izua nusa vincikan, uri pasamalaw tua saluan ta Cemas nazua taqaljaqaljan a piniliq nua Cemas, saka uri papupicul tua saluan niamadju.

## pacunu uta
* Kai nua Cemas