open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Biung Tak-Banuaz

**ti Biung lja Tak-Banuaz** (Binunan: Biung Sauhluman Tankisia Takisvislainan Tak-Banuaz, 1975.7.26－) a kisansemenasenay i taiwan. a qinaljan nimadju aicu a yenpin i tua valangaw (taitu king). tjaivililj a kinitjaula nimadju a kemasi tua daigakku na dayeh i chionghoa king (Changhua County), na vaikanga timadju a masengseng i taihuku.

## kisansenasenayan
sikamasansimatjelj a sinipapuligu ni biung tua semenay ta vinarungan aza "maqadaw ayatua meljayanga" i tua papuliguan tua semenay, tazua tatuluan nimadju i daigakku kacaviljan a 1999. maciuciuranga tia biung, azua kaka a uqaljay nimadju katua qali nimadju a semenay kacaviljan a 2000. kinateveteveljan niamadju aza "kakedriyan se kinacalisiyan." pasavililj a mumalj a sinipapuligu nimadju tua semenay ta vinarungan aza "*山谷裡的吶喊*." sangasangasan a sasupuan nua sinenay nimadju ta vinarungan i taza pinapuliguan nua kikingkay ni teresa lja teng (鄧麗君). 

pavavecikan timadju taza pavelian na WIND tua senasenay nu qemacuvung timadju ta tatuluan nimadju i tua daigakku na dayeh kacaviljan a 2000. namasan rusenasenay timadju tazua sangasangasan a sinansenay nimadju a "cinunan" ayain nu qiljas a unem nua maljian a cavilj. sinipungadan nimdju aza sinansenayan a "cinunan" tua tjaljabulayan a uqaljay a kisansemenasenay nua zumanga a kinakaian i tua sikamasansimuluq sa drusa quljizar a pinapuliguan ta senay ka 2001 a caviljan.

mavananga a sikamasanmusalj a sinansenay ni biung aza "biung" ka 30 a qadavan nua 8 a qiljas nua kacaviljan a 2001. sinipapuligu nimadju aza sinansenayan a "biung" tua tjaljabulayan a uqaljay a kisansemenasenay nua zumanga a kinakaian i tua sikamasansimuluq sa tjelu quljizar a pinapuliguan ta senay katjaivililj a 2002 a caviljan.

## sinenay ta vinarungan
"LOKAH"-- kacaviljan a 2013

## iga
"kemaljava tua alibangbang"-- namasan *謝避風* ti biung i taza iga kacaviljan a 2005.

## pinapuliguan
### sikamasansimuluq sa tjelu a quljizar a pinapuliguan ta senay
***tjaljabulayan a uqaljay a kisansemenasenay nua zumanga a kinakaian**
Bunun

aicu a **Bunun** zuku nuaya mavan na imaza i Taivang a kacalisian. nasepaljavak tai taiciu, takau, Taitu katai Kalinku king a Bunun zuku.

thumb|Bunun zuku

## pinulingetjan
thumb|right|upright|resanqemaljuqaljup a sebunun aicu.
aicu a Bunun zuku kemasi i Lukang a kinasizuan, aza pinulingetjan na Bunun zuku, kemasi viri i Ren-ai a patagilj, sa pasa navalj djemaljun i namasiya, sa pasa kacedas i haituan.

## kaizuazuan
## supu na Bunun zuku a caucau
a supu nua Bunun zuku a caucau tucu, izua man 57,982 sakaizua, qau tjaljatjuruvuan a yi pinui Nantu an a Bunun zuku a caucau.

## pungadan a caucau
;rusenasenai
*Biung Tak-Banuaz

;ruvecivecik
*Husluman Vava
* Tuobasi Tamapima

;kavusaman
*Dahu Ali

## milimilingan
izua milimilingan nua caucau sebunun a patjara tjeljev. kasicuayan a tjemeljev tua kadjunangan i kacauan.

## pacunu uta
* Taiwan
* kacalisian

## kaizuanan

## References
COVID-19

Aicu a seljayar sa saqetjuan sewuhan nua i ciuku tucu.

## saqetjuan
[thumb|right|250px|mareka [saqetjuan ayatua ljayar a sewhuan]]
Aicu a venecikan na penaywanan a “saqetju” avan a ngadan na saqetjuan, matu nu kilutulutud kata saljengseng. nu qivu ta saqetjuan nua paiwan, tjara qivu tua kinacavacavan tiamadju, matu saqetju a qulu, saqetju a tjiyalj. sa izuaga uta a ngadan na saqetjuan, matu ljaljeqel, tjeljivalivali, maqesang, makeving, maqurabu, qacen, qimang, puzengzenga, puqutal, guragur, lemuin, minvalak, pudru, kaljumatang, qamljuc, gulaca, pasariang, zalangezan, cikiray, mangilu.

Nu saqetjuqetju a kacalisiyan, uri kinemenem tua qinazalj nua galalj, tuki masa kemudakuda a kinasaqetjuan na cawcau sa papinentjus ta vatitingan nimadju. saka, qatiyaw nu penalisi na kinacemekeljan sa saqetjuanga tiamadju, tuki kemudakuda a kinasaqetjuan na cawcau sa inadjuq a vatitingan nimadju izua, sa saqetjuqetju timadju. masanliawliaw a cemel tua papucemecemel a paiwan, kata izuaga a kisumalji a saqetjuan uta. ljawa, rupenalisi nu papucemecemel itjen.

## kinaparumaljan

## kasizuan
* Coronavirus disease (COVID-19) FACTS by the World Health Organization (WHO)
* Coronavirus 2019 (COVID-19) by the US Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
* Coronavirus (COVID-19) by the UK National Health Service (NHS)
* Epidemic COVID-19 real-time big data report. The data comes from China national and provincial health commissions.
* Taiwan Students in the Time of COVID-19. National Taiwan University (NTU)
Tadren

**Tadren(達仁鄉)**
daren imaza i pasavalangaw a navalj, a i viri ciul djinfung, a i kacedasan ljaqedi daibu itua kacedas pasa navalj secevung tua taipinyang a ljavek, pasamaza ledepan kicencen ta i akaw a kuljaljaw, kasuga, sisigu, a i navalj kicaing tua i akaw a sinevaudjan. a caucau izua tu 3422 (2023 a caviljan 10 a qiljasan), tjalja kerian imaza i pasataitu a caucau a guan.

a kadjunangan i pasamaza i vecekadan a gadu navalj, i kavulungan pasa navalj, siva puluq pasasuiday sedjelj a gadugadu calisian, kedri a kazatjan, izua pangwi a pana, alungic a pana, djanau a pana, a kalevelevan semezan tu kemaledeledev.

a i guan a taqinaljan paiwan a kacalisian, a remacevan a sengsengan, a kai pinaiwanan. 

## paljavak tua kadjunangan
unem a mula katua lima puluq sa unem a talingan:

* taipang(台坂) a mula: tjuwavanaq(嘉發那) a qinaljan katua larepaq(拉里巴) a qinaljan au i 1951 a caviljan teveljem anga setjuwaqau a pasamaza.
* tjuabar(土坂) a mula: tjuabar a qinaljan katua tjuwavangas(紹雅). aza palivengai a qinaljan katua mapulu a setjaliling a qunaljan katua kinavaliyan a qinaljan kemasi 1951 a caviljan mata 1955 a caviljan sepakiciule tua setjuabal.  
* sinka(新化) a mula: aza qaquvuljan a qinaljan katua tjivavau a qinaljan katua kuaran a qinaljan kemasi 1951 a caviljan mata 1955 a caviljan teveljem anga se tjukakuljai a pasamaza.
* alui(安朔) a mula: aljungic a qinaljan.
* murinaga(森永) a mula: mapulu a tjalilig a qinaljan katua kinavaliyan a qinaljan lemindjelj kemasi 1951 caviljan mata 1955 a caviljan.
* ljupetje(南田) a mula: mapulu a tjuabal a qinaljan lemindjelj ka 1955 a caviljan.

aza i tjuwavangas a caucau naljiteku mamaza i sinka katua i tjuabar, au namatupang a se tjuwavangas a caucau avananga za i sinku (izua malji a siqivuan dralendren 新興社 aya).

## cinalivatan
daren na paiwan a guan ka cin a djiday(清朝) anan na alangwi a kinaizuanan, a tjaljaqazavan a qinaljan avan za tucu aljungic.

ka ripun a djiday, aza ripun cineviqe a taren tu lima a qinaljan: tjuabar, taiban,mulinaka, sinka, aljungic. au taiduting (台東廳) taiduciting (台東支廳) kata taiducin(台東郡) djemadjas sa pizua ta gimeng a kanri tua pakata qinaljan a kakudan, kicaquan, sikic, asi pakakudan na i qinaljan a sengesengan kau kamasan kukuming siveciqe tua valangaw daibu.  1946 a caviljan kemasi taibu a kitjuwaya a kanri tazua a kinsihu a kamakama mavalung pavalitan tu “大仁鄉”. lja tikiluanan kata se taibu ika matjatjaula a niamadju a capilj. ljakua a qinaljan na pupacugan a caucau ikaui kisusu. aicu “大” ika mapualang matu naka mali. ika maqati a kitjuaya. au tazua a sangasangasan a guciu kinemenem tua kai nua tia imaimanga. aza “大” pavalitan ta “達”, au kaiqi a taihiu maljavar, satjezen a pasa kisihu a pakeljang.  

aza taren maitazuanga masan taitu lima na kacalisian a guan.   

## guciu

## caucau

## sinupuan

## nasidjaravacan

## kivangavangan


Dawu Mt+Hunag Chung Yu黃中佑+17755.jpg|kavulungan a ika kinapalak laulju a kadjunangan
Alangyi_Trail,taken_by_cjc_tw.jpg|ailang nua djaladjalan kasicuayan


## racev

## kasizuan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Dawu

daibu (pinaywanan: palangwi; pinairangan: Tāi-bú-hiong; nginaingayngan: tai vuˋ hiongˊ) i maza i pasakacedas a navalj tua taituking, nakidjekec tua tjavualji, a i tjaikacedas mavan a taipinyan, a i tjaikaledep katua i pasakaledep a navalj mavananga a i daren. aicu a daibu na kemasi cemedas mata keledep a sinanpazangal a na kuruma a vaivaikan a djalang. 

aicu a guan nakitangez tua gadugaduan i vecekadan tua taiwan, tjaliaw a gadu izua, keri a kazatjan. izua daibu a pana, uwan (烏萬) a pana, cauyun (朝庸) a pana. a kalevelevan semezan tu kemaledeledev. ljakua zaljavavavan maretimalji tua kalevelevan pasusu tua vavavan nua gadu.

a caucau i daibu, izua paiwan a kacalisian, pairang, ngaingai katua tjau samaza kemaizua maretimalji a kuka a tjuruvu a caucau matevetevelj. katalemmang avan aza pakata nugiu katua kiciqaw. azua kuba katua siubay ika mirazek. 

## cinalivatan
kasicuayan aza i daibu sedjelja na paiwan kacalisiyan a vaviakan, ka sicuayan a qivu palangwi, aza imi pinaiwanan “malap ta bata sa kelemi”. tjasangasangas a cavilj aza paiwan kakemasi maza i gadu sa ljiteku a mamaza itaibu a pana, lemagav tua namaqal ikau maqati a kaizuanan a belebeleq, leneleneq, ayaing tua bata sa banbangen kjadjunangan tu kiluangata, avan nuizuazanamaitucu a kinipungadan.

ka djipung anan imaza, aicu a kadjunangan pavalitan tua “daibu”, ka 1920 a cavilj san ciyican (區役場), 1937 a cavilj pavalitan ta daibu, sipavecik pavalangaw sa kanrivi. kapuamin a maqaqeci qepuing a kacalisian lemindjel anga ya valangaw taibu, 1946 a cavilj aza gadugaduan piqen sa kisuvek, avan tucu anga taren. 

## paljavak tua kadjunangan
1945 a cavalj lemindjelj tu taibu, sangu, tjacuqu, uduli, tjuabar, sautja, tjaligik, taiban, alui, siva a qinaljan; 1946 a cavilj sigac ita qadaw aza i tjuabare, saucia, tjaligi, taiban, alui a lima qinaljan pakilingdjelem tua taren; 1967 a cavilj sipatevelj a rudjaqas masan lima a qinaljan. aza gukusie imazangata i taibu, lja paqepu tua i tunpu a sikiljaving na kiciqaw tu mizalek, avan zua patjavaten. aza penuljat a qinaljan izua tjacuhu, uduli, rudjaqas, daibu, tunpu, penuljat lima qinaljan siva puluq sa pitju talingan.

## kalevelevan
daibu imaza a kalevelevan semezan tu kemaledeledev. aza pakata i taibu ljemizau ta kalevelevan kaizuanan pinuqezelj a vecik namaitucu. 

lja aicu i taibu imaza i taiwan a kecedasan, sa ca i kalinku katua taitu a katjunangan nu kaljazalazangan ruizua masi sezasezam a vali. a tja lja sezaman 40.2°C (104.4°F), a imaza a itua 2020 a cavilj pitju a qiljas a drusa puluq sa lima a qadaw. a pinakeciyu a tjaljakedriyan 10.0°C (50.0°F) a itua 1958 a cavilj a drusa qiljas a puluq sa sepatj a qadaw a venickan.

## caucau
kemasi 2015 a tjaljavirivan a cavilj mata 2020 a tjaljavirivan a cavilj na mekedri lima taiday sa siva puluq sa pitju a caucau, nu tjasupuing namekedri 9.44%, avan angata tjaljatja liavan a mekedri a caucau a qinaljan imaza i kacedas a pasataiwan. a sivelican sikamasan valulj.

## sinupuan

## racev

## guciu

## nasidjaravacan

## kivangavangan

## kasizuan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Dripun

**Dripun** (Drinipunan: 日本国／にっぽんこく／にほんこく Nippon-koku)

na patagiljanga a kakunian a dripun a mepupicul a paqulid ka qadjav a kemasi tua kacaviljan a 1880 a patje kacaviljan a 1900. sa vaik tiamadju a paljavak tua kadjunangan nua zuma a qinaljan, nua zuma a kakunian aya. a sangasangasan, na qemav tiamadju tua kadjunangan nua liukiw (Uruma; ウルマ). sa ka pasusu tiamadju a djemaljun tua tayuan, kuriya (Korea), katua zumanga a qinaljan tazua, sinansihu niamadju tu paljavak taza kadjunangan. a tja kineljang a dripun mavan a tjaljapupicul a kunian i asiya (Asia) tazua kemasi caviljan a 1900. a i pasakacedasan itua kacauan amin aicu a dripun a kiqavan tua zuma a kunian i pasakaledepan. na pasemalaw a dripung tu uri patagiljan tiamadju a kiqecevan tua djermeny (Germany) ka 1914 a caviljan. na paljavak a sivitay nua dripun tua lizuk a cindaw (青島市) a ciniukukan nu i kacaviljan a 1922. pasuvililj na patagilj a sivitay nua dripun a kilailaing tua pulitik (politics) i dripun. semanvasizem (Fascism) a pazangizangilj a kunian a dripun tu seljavak tua sikamasanmusalj a maqaqecian nua i kacauan. na temagilj a dripun a lemivu tua kadjunangan nua ciukuk nu i kacaviljan a 1931.

## kaian
sipatatevelak a kaian a drinipunan nua tjaljatjuruvu a caucau i dripun. sikaljavaran a kinakaian nua tukiyu (とうきょうほうげん) tucu.

## taqaljaqaljan
a tja kineljang a sasupuan nua caucau i dripun tua sihu a dripun, izuanga ma 124 776 364 a caucau tazua i qiljasan a 1 nua kacaviljan a 2019. kumalj a tjaljatjuruvu a caucau azua i dripun mavan a taqaljan a iyamatu (やまとみんぞく), izuazua uta a zuma a qinaljan. na temagilj a caucau a tjuqalja a djemaljun a semamaza i dripun kemasi tua qadjav a 1890 a caviljan. a seciukuk, a sekurin (고려인) tiamadju a mangetjez tua dripun. sa izua uta kemaizuanan a caucau a seainu.

## pacunu uta
* Taiwan
* Tailiku

## kaizuan
Fengbin

**Fengbin（豐濱鄉）**

Fengbin gu icuwa i Hualien. ala atjunangn mapuljat 157.26&nbsp;km² (ma’linpan atjunang 61.89&nbsp;km², ma’linaule atjunang 12.67&nbsp;km²). ala caucau mapuljat 4,464 caucau, ala daceneqlan mapuljat 1,704 a daceneqlan, Amis, Kebalan, Sakizaya, Bunun (83%) a maqcuwa caucau. 

a i pasakacedas ta ljavek; a i pasaviri ta rinahem(shoufeng gu); a i pasanavalj ta kakacawan(changbin gu) na valangaw; a i pasakaledep ta marlimu(fenglin), fata'an(guangfu gu), kohkoh(ruisui gu), kata posko(yuli).

izuazua a tjatjuruvu a caucau se amis(pangcah) imaza. izua qinaljan na sakizaya kata kebalan uta.

## paljavak tua atjunang
matja 5 qinaljan i Fengbin. matja 15 qinaljan imaza, Laeno（大港口部落）, Makotaay（港口部落）, Tida'an（石梯坪部落）, Kodic（立德部落）, Fakong（豐濱部落）, Haciliwan（八里灣部落）, Tingalaw（豐富部落）, Tisilan（靜安部落）, Tafugan（三富橋部落）, Cawi（靜浦部落）, Malaloong（東興部落）, Dipit（復興部落）, Paterungan（新社部落）, Kaluluwan（磯崎部落）, Culiu（高山部落）.

### pinaljavakan
sipaljavaljavak na sihu a fengbin gu tucu taicu a alu a qinaljan a lima a cun imaza.

## cinalivatan
kasicuayan a kinaizuan a qinaljan na caucau se kacalisian. izua qinaljan imaza a paterungan, makotaay, fakong, kata zumanga.

## kadjunangan
izua qadjav a 162 km2 a kadjunangan imaza i pinaljavakan a fengbin gu.

## caucau

## papupaysu

### tataleman

### kakiciqavan

## tatuluan
izua lima a gakku a kedrikedri imaza.

## biuing
izua ita a biuing imaza i fengbin gu.

## iyubingkiuku (yuzeng)

### sasupuan na iyubingkiuku
977 a sasupuan na iyubingkiku se fengbin.

## remayurangan

Fengbin Tropic of Cancer Marker 20150227a.jpg|qeluz taicu a cacekadan a pasaviri
Jici Beach, Taiwan.jpg|pasaljavek a ciki(磯崎)
Baci Scenic Lookout, Hualien County (Taiwan).jpg|sipacucunan i paki(芭崎)


## sipacacikeljan

### palidring a djalan
*23px sikamasansimuluq saka ita a palidring a djalan na taiwan
**23px sikamasansimuluq saka ita-A a palidring a djalan na taiwan(pasakaledep ta 23px sikamasansivalj a palidring a djalan na taiwan)
*sikamasan 64 a palidring a djalan na kalinku(palidring a djalan a 瑞港)

### basu
*sikamasan 1125 a basu na sutu, a kemasi ta ljaljevavavan na fata'an(guangfu) ta kisiya a patjemaza i fakong(fengbin)
*sikamasan 1140 a basu na kalinku, a kemasi ta kalinku a patje 靜浦
*sikamasan 1140-A a basu na kalinku, a kemasi ta kalinku a patje 靜浦

### kisiya djalan

### gungkang

### hikuki

## djamay

## kasizuan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Fenglin

Fenglin gu icuwa i kalinku(Hualien). ala atjunangn mapuljat 127.45&nbsp;km² (ma’linpan atjunang 1.5&nbsp;km², ma’linaule atjunang 9.08&nbsp;km²). ala caucau mapuljat 1,855 caucau, ala daceneqlan mapuljat 763 a daceneqlan, Amis (60%) a maqcuwa caucau. 

siaya uta tamaza a fenglin a marlimu na kakaian se pangcah(amis). a i pasakacedas tua fakong(fengbin gu); a i pasakaledep tua malibasi(wanrung gu); a i pasaviri tua alupalan (shoufeng gu); a i pasanavalj tua fata'an(guangfu gu).

kaizuazuan na caucau se kacalisian imaza. izua caucau se pangcah(amis), se sakizaya, se truku. kakaian imaza a amis, sakizaya, truku, kata nginaingaian.

ngaingai aicu a 60% a caucau a tjatjuruvu imaza i pasakacedas tua taiwan. na pazangal a papupicul taicu a kakudkudan na ngaingai imaza.

## kadjunangan
lialiaw a veljeluan imaza. kemasi ta kaledep a patje imaza i kacedas a veljeluan aicu a yayung ciyakang(chyakan), pasaviri a cincuy a veljeluan, fenglin a veljeluan, mariu(wanli a veljeluan), mataian a veljeluan, katazumazuma.

## cinalivatan
cauicauyanga a pinapungadan nia pangcah (caucau se amis) imaza a marlimu. mavan a siayaya taicu a calisilisi a ngadan a marlimu.

## paljavak tua atjunang
matja 12 qinaljan i Fenglin. matja 6 qinaljan imaza, Cingaroan（鳳信部落）, Cirakayan（山興部落）, Cihafayan（中興部落）, Sariwsiw（大榮部落）, Tangahang（長橋部落）, Cilo'ohay（森榮部落）.

## caucau
inika matjuruvu a caucau imaza i fenglin. ljakua tjatjuruvu a caucau imaza ta caucau i guanshan i valangaw kata caucau i jiji i lamtaw.

### mapida a caucau i li a malji

## tatuluan
izua pitju a gakku na kukumin. izua tjelu a gakku na kutjung.

## kakipucemelan
izau pitju a kakipucemelan imaza i fenglin.

## sipacacikeljan

### kisiya
*ljaljevavavan a linrong shin kong
*ljaljevavavan a nanping
*ljaljevavavan a fenglin
*ljaljevavavan a wanrong

### palidring a djalan
*23px|省道 sikamasansivalj a palidring a djalan na taiwan
*23px|省道 sikamasansimuluq saka ita a palidring a djalan na taiwan
*23px|縣道 sikamasan 193 a palidring a djalan na kalingeku king

### basu
*basu a taroko
*basu a kalingeku(Hualien Transportation Bus)

## kasizuan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Guangfu

Guangfu (光復鄉)

Guangfu gu icuwa i Hualien. ala atjunangn mapuljat 131.63&nbsp;km² (ma’linpan atjunang 28.44&nbsp;km², ma’linaule atjunang 5.67&nbsp;km²). ala caucau mapuljat 10,741 caucau, ala daceneqlan mapuljat 3,865 a daceneqlan, Amis (65%) a maqcuwa caucau. 

siayaya na sihu se ciuku taicu a fata'an a guangfu gu tucu. aicu a guangfu gu imaza i kalinku na taiwan i vecekadan a pasakacedas a kinaizuanan. a tjaikacedas a pasanavalj izua fakong (fengbin gu); a tjaiviri izua marlimu (fenglin); a tjainavalj izua kohkoh (ruisui gu); a tjaikaledep izua malibasi (wanrung gu).

lialiavanan tucu izua sinantapavan a patjara aicu a kapapupaysu na alju cuaicuayanga. matu remayurangan izua sinantapavan na kalinku ta semanalju kata punemangan na fata'an imaza.

## kadjunangan
namasan vecekad imaza a kazatjan taicu a gadugaduan i vecekadan tua taiwan kata sawaliyan a lutuk (gadugaduan i pasakacedas ta taiwan). cadjacadja aicu a kazatjan a kemasi ta kalinku a patje valangaw. pasakacedas ta sawaliyan a lutuk; pasakaledep ta gadugaduan i vecekadan tua taiwan. pasamaza aicu a tjelu a veljeluan. izua veljeluan na fata'an, veljeluan na kalinku, kata veljeluan na kararan (guangfu).

## kasicuayan
kinaizuazuan imaza i guangfu gu naicu a tjelu a qinaljan, izua fata'an, afalong (tafalong), kata 大和 na sinipaljavakan na sihu se dripung. pinapungadan na sihu se dripung ta fata'an a 上大和 (tjaiviri ta 大和) ayataza qinaljan a pasaviri ta qinaljan na 大和. saka pinapungadan nimadju ta afalong a 富田.

na vaik a caucau imaza a pasemalaw ta sihu i tua sasipapungadan ta guangfu gu a kinangadan a fata'an ayain kacavilj a 2014.

## caucau

## paljavak tua kadjunangan
300px|thumb|光復鄉行政區劃
matja 14 qinaljan i Guangfu. matja 9 qinaljan imaza, Tafalong (太巴塱部落), Fata’an (馬太鞍部落), Laso‘ay (拉索艾部落), Alolong (阿囉隆部落), Sado (砂荖部落), Kalotong (加里洞部落), O kakay (烏卡蓋部落), Atomo (阿陶模部落), Fahol (馬佛部落), ().

### pinaljavakan izua tapuluq saka sepatj a cun
*izua unem a cun i fata’an: 大安村, 大同村, 大平村, 大馬村, 大進村, 大華村.
*izua sepatj a cun i afalong: 東富村, 西富村, 南富村, 北富村
*izua sepatj a cun i 大和: 大全村, 大富村, 大豐村, 大興村.

## papupaysu

### tataleman

### kakiciqavan

## tatuluan
izua lima a gakku a kedrikedri.

## biuing

## iyubingkiuku (yuzeng)

### sasupuan na iyubingkiuku
976 a sasupuan na iyubingkiku se guangfu.

## remayurangan

花蓮糖廠.jpg|
Taiwan 2009 GuangFu Sugar Factory Historical Train Exhibition RD 6173.jpg|


## sipacacikeljan

### palidring a djalan
*23px|省道 sikamasansivalj a palidring a djalan na taiwan
*23px|省道 sikamasansimuluq saka ita-A a palidring a djalan na taiwan
*23px|縣道 sikamasan 193 na kalinku

### kisiya djalan
*ljaljevavavan na guangfu
*ljaljevavavan na dafu

### basu
*basu na sutu
*basu na taroko

## djamay

## kasizuan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Drangadrang Yang

ti **Drangadrang Yang Yung-wei** (楊勇緯, 1997.9.28- ), a judoka nua Taiwan timadju, izua a pungadanngadan a sinsi uta i na sihu taiwan daigaku pakata undu (國立臺灣體育運動大學) timadju. 

ka 2021 a cavilj, timadju kicaciur tua 2020 aulingpiya undukai (奧林匹亞運動會)  imaza i ripun i tukiyu(東京), saka timadju na kialap tua masanmusalj, masan angata sangasangasan a unduin na djemamek tua juduka a pakaleva,  avan auta sangasangasan a unduin kialap tua nibang a pakaleva pakata 60kg juduka a 項目 nua i aulingpiya undukai a cinalivatan.

ti drangadrang timadju sesisigu nua i qakaw king, se payuan timadju.

## kasizuan
* 楊勇緯在國際柔道聯盟的頁面
* 楊勇緯在中華奧林匹克委員會的頁面
Donghe

Donghe（東河鄉）

Donghe gu icuwa i Taitung. ala atjunangn mapuljat 215.12&nbsp;km² (ma’linpan atjunang  111.01&nbsp;km², ma’linaule atjunang 0&nbsp;km²). ala caucau mapuljat 8,802 caucau, ala daceneqlan mapuljat 3,787 a daceneqlan, Amis (52%) a maqcuwa caucau. 
paiwan a maqcuwa caucau.

donghe, (’inamizukan: Fafukod i；kai na taiwan: Tong-hô-hiong；kai na客家語：Tûng-hò-hiông）i pasakacedas a viri tua taitu tua taiwan, nakidekes tua sefuli i valangaw, i pasakacedas a viri tua chenggong, a i tjaikacedas mavan a taipingyan, a i tjaikaledep mavananga a chishang, guanshan, luye, a i pasanavalj izua a sepuyuma.

a guciu a i pasakacedas tua gadu i ljemaveljavekan tua taiwan, liaw a gaduan imaza, mavan a ljemaveljavekan kata nakinitavagan taicu a katjunangan(盆地).

aicu a katjunagan i ljemaveljavekan i kazatjan, avan a paqapulu ta sengsengan imaza, sa aicu a kinavangan a katjunangan, izua a liaw a pana kata gadugadu, sa pazangal tua semamaza. azua a kinaqadavan namasan maculjuculju a kinavaliyan a kinaqadavan imaza.

tjuruvu a amizuku imaza i guciu, ruqivu tiamadju ta ’inamizukan. a sikaqatian ta temalem ta namanamanga.

## likisi

donghe, izua a sicuayanga a ngadan mavan a Maloalong nua amizuku, aicu a ngadan, mamau ta pana a 馬武窟 a kasicuayanga. masa liaw a ciqaw imaza, tjuruvu a uqaljayqaljay a semamaza tua kiciqaw a ljemita ta qadaw, sa papungadan ta “Fafukod” taimaza. a ngadan a pacugan, mavan a “sisavang ta kiciqaw”. ka sihu nua ciukuk anan, a pinaljavak na 卑南廳kata臺東直隸州管轄.

ka 1920 a cavilj, izua a 都鑾區 a kinaqecian, ka 1937 a cavilj, iumalj ta Adulan(都蘭庄), pinaljavak na 臺東廳新港郡. ka pakavilji a masanmusalj a makaqeci sekacawan, a pinaljavak na 臺東縣都蘭鄉, sa  papungadan taimaza a matucu.

a ngadan a東河 a tjacikel, izua a drusa,

aicu a pana a Fafukod, avan a i pasakacedas tua ljavek, sa masanitalj a guciu na sihu,陳曲江, alapen ta ngadan nimadju a vecik ta 「東」, kata 「江」avan a 「河」, sa papungadan ta 「東河」taimaza.

ljawa, naqiva ti 陳濟岳, a kalaingan ni 陳曲江, aicu a ngadan a 東河 a pacudan, mavan a aza bulaybulay a pana i pasakacedas tua taipingyan, ayain. a masanitalj a guciu na sihu a kama nimadju, masa mamau ta ngadan taimaza, sa maljavaljavar a zuma. ini a pakulid aza a tjacikel ta alapen ta ngadan ni kama nimadju.(naqivu ti 陳濟岳 ka 2021 a cavilj kata 3 a qiljas kata 12 a qadaw.)

## paljavak tua atjunang
matja 7 qinaljan i Donghe. matja 10 qinaljan imaza, Sena'（順那部落）, Asiroay（阿奚露艾部落）, Howak（乎哇固部落）, Pa'anifong（巴阿尼豐部落）, Kalifangar（佳尼發納部落）, ‘Etolan（阿度蘭部落）, Alapawan（阿拉巴灣部落）, Cilafinan（基拉菲婻部落）, Fafokod（發富谷部落）, Ma’olaway（瑪屋撈外部落）.

izua a pitju a mula, avan a北源村、東河村、隆昌村、都蘭村、尚德村、泰源村、興昌村.

izua a drusa a tayday kata drusa a puluq a (lining).

## tatuluan
thumb|right|kedrikedri a gakku na dulan
izua lima a gakku a kedrikedri imaza i donghe gu.

## sipacacikelan
### palidring a djalan
*23px|省道 sikamasansimuluq saka ita a palidring a djalan na taiwan
*23px|省道 sikamasan 23 a palidring a djalan na taiwan

## paravacan a racev

* kamulaw

* tjanes/vinalitjuk

* kidray

* umi

## kasizuan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Haiduan

aicu a i **Haitutuan a guan** imaza i Taitu a tjaljas. ala atjunangn mapuljat 892.99&nbsp;km² (ma’linpan atjunang 817.5&nbsp;km², ma’linaule atjunang 74.18&nbsp;km²). ala caucau mapuljat 4,278 caucau, ala daceneqlan mapuljat 1,090 a daceneqlan, Bunun (94%) a maqcuwa caucau. 

Haitutuan(kai na bunung nua郡群), i pasakaledep a virilj tua taitu tua taiwan, avananga a 五個nakacalisiyan na guan之一 na taitu, a i tjaivirilj avan a takkei(卓溪鄉) i kalingku, a i tjaikacedas mavan a 池上鄉kata關山鎮, a i pasakacedas a navalj tua luye(鹿野鄉), a i tjaikaledep mavananga a 桃源區 i takaw, a i pasanavalj izua a 延平鄉. aicu a Haitutuan, mavananga a tjaljaqaca a kinapangaljan a paljavak ljawa tjakedri a cawcaw i taitu. i masantjelulj a kinapangaljan a paljavak i taiwan, kaviriljan ta pinenuljatan na cawcaw, qaw masanpitjulj ta pulingetjan nua kadjunangan imaza. 

nakitangez tua gadu i vecekadan tua taiwan imaza, liaw a gadugaduan kata paljaljavak imaza, sa inika namazatja a katjunangan imaza. izua a pana a 新武呂溪, 龍泉溪, 加拿溪, 崁頂溪, azua a kinaqadavan namasan maculjuculju a kinavaliyan imaza; tjuruvu a bunungzuku a taqaljaqaljan imaza, tjalja tjurutjuruan a qemumaq.

## paljavak tua atjunang
matja 6 qinaljan i Haiduan. matja 15 qinaljan imaza, Kanahcian（加和部落）, Kanaluk（加樂部落）, Bacingul（加平部落）, Kamcing（崁頂部落）, Kusunuki（紅石部落）, Haitutuan（山平部落）, Takinusta（瀧下部落）, Sulai-iaz（初來部落）, Samuluh（新武部落）, Tuapuu（大埔部落）, Takimi（龍泉部落）, Likau-uan（錦屏部落）, Bulbul（霧鹿部落）, Vahu（下馬部落）, Litu（利稻部落）.

## kasicuayan(likisi)
izauzua a karakudakuda a bunungzuku imaza, azua a ngadan a “海端”mavananga aza “Haitutuan”na kai nua bunung, sa aicu a pacugan na ngadan a avan a aza katjunangan, izua a mapulingetj a gaduan imaza, ljawa izua a ceviqan. inika namaka ljaveljavek imaza.

ka ciukukuanan, izuazua a qinaljan a 新武洛、里瓏山，丹那、大里渡, sa ka ripunanan, pinaljavek ta 台東廳關山郡 imaza. ka 民國anan, izua a tucu a 關山鎮(台東縣里壟鎮)a katjunagan a mavaday tua “海端鄉”ka 1946 a cavilj a patjetucu.

## kadjunangan

## caucau

## papupaysu

### tataleman

### kakiciqavan

## tatuluan
izua tapuluq a gakku a kedrikedri imaza i haiduan gu.

## biuing

## iyubingkiuku (yuzeng)

### sasupuan na iyubingkiuku
957 a sasupuan na iyubingkiku se haiduan.

## remayurangan

臺東向陽瀑布.jpg|
海端車站-1.JPG|ljaljevavavan na haiduan
海端圖書館 03.jpg|pinapusupuan na haiduan


## sipacacikeljan

### palidring a djalan
23px sikamasan 20 a palidring a djalan na taiwan
*23px sikamasan 20-A a palidring a djalan na taiwan

### kisiya djalan
izua ljaljevavavan na haiduan imaza.

### gungkang

### hikuki

## djamay
## paravacan a racev

vuday

ljaceng

vaqu

uciya(茶葉)

qudis

## kasizuan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Heping

aicu a **pasing (heping gu)** na seqaqusa i Taiciu i Taiwan. pulingetj a kadjunangan na Heping gu masan 1,006.12 a kuzulj a mituruturu (maqlinpan atjunang 900.79 a kuzulj a mituru, maqlinaule atjunang 62.11 a kuzulj a mituru). izua malje 6,503 mapuljat imaza, ljakua izua malje 2,544 (59%) a Tayazuku a caucau i Heping gu.

## cinalivatan
kasipaljavaljavak na dripung ta qinlajan imaza a sihu a 東勢郡 na taiciu. ayatua kiqecevan na mihu(qinaljan se tayal) ta dripun tjaivililj, sa sipaljavaljavak na sihu niamadju a tjatjuruvu a keisac i ta matjatjelu a pinaljavakan.

na djemaljun a caucau seciuku tamaza kacaviljan a 1945. sipaljavaljavak niamadju a sihu na heping gu na taiciu. izua alu a cun imaza a pinaljavakan.

## kadjunangan
tjaikacedas a heping gu i tu taiciu imaza. pasakacedas ta bsuring (xiulin gu) na kalinku; pasanavalj ta ren’ai gu kata guoxing gu na lamtaw king; pasaviri ta tarien (kaizuan na pazeh, i zhuolan tucu) kata taian na bari (siayaya ta miauli king tucu a kakaian na taokas), ta nahuy (jianshi gu) na hsinchu king; pasakaledep ta xinshe gu kata dongshi gu.

izau veljeluan a taokas (dajia ayain tucu) a pasa i ta gadu a pinapungadan na tayal a babo hagai i tjaiviri.

## caucau

## paljavak tua qinaljan
thumb|right|200px|qinaljan a tbulan
matja 13 a qinaljan i Heping. 
*Sqoyaw (環山部落)
*Tabuk (松茂部落)
*Slamaw (佳陽部落)
*Lilang (裡冷部落)
*M’ihu (雙崎部落)
*Tgbin (桃山部落)
*L’olu (達觀部落)
*Kling (竹林部落)
*Pasing (南勢部落)
*Slamaw (梨山部落)
*Tbulan (松鶴部落)
*S’yux (三叉坑部落)
*Hrung (哈崙台部落)

### pinaljavakan
mapuljat izua daitai saka tapuluq saka pitju a lin imaza na pinaljavakan naicu a li a alu.
 

## papupaysu

### tataleman

### kakiciqavan

## tatuluan
izua tapuluq a gakku a kedrikedri imaza.

## biuing

## iyubingkiuku (yuzeng)

### sasupuan na iyubingkiuku
424 a sasupuan na iyubingkiku se pasing (heping gu).

## remayurangan

大甲溪天冷段.JPG|
天輪白冷吊橋.JPG|
2020 Hands of Colossus i.jpg|
松鶴橋.JPG|
久良栖林場巷.JPG|


## sipacacikeljan

### palidring a djalan
*省道|25px sikamasanpitjulj-A a palidring a djalan na taiwan: kasimaza a patje yilan
*省道|25px sikamasanvalulj a palidring a djalan na taiwan (inika djalan na remayurangan; aicu a djalan na taqaljaqaljan imaza)
*25px sikamasan 140 a paladring a djalan na bari (miaoli king)
*區道|25px sikamasan 47 a palidring a djalan na taiciu: maqati a kemasi tamaza a patje bari (miaoli king)

### basu
#### basu na fengyuan i lizuk a taiciu
sikamasan 90 (延)
sikamasan 153
sikamasan 153 (副)
sikamasan 153 (延)
sikamasan 207
sikamasan 209
sikamasan 251
sikamasan 252
sikamasan 253
sikamasan 266
sikamasan 266 (繞)
sikamasan 267
sikamasan 269
sikamasan 821
sikamasan 850
sikamasan 865
sikamasan 865 (區)
sikamasan 866
sikamasan 866 (區1)
sikamasan 866 (區2)
sikamasan 866 (區3)

#### basu na kukang
*sikamasan 1751 a kemasi ta yilan a patje slamaw
*sikamasan 1764 a kemasi ta lutung a patje slamaw

#### basu na kalinku
*sikamasan 1141 a kemasi ta ljaljevavavan na kalinku ta kisiya a patjetaiciu(slamaw)

### kisiya djalan

## djamay

## kasizuan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Idjiputu

**Idjiputu** ( جمهورية مصر العربية) a patjatjukuda i tua namapatjadrusa a kakadjunanganan a pasakacedas a viri tua avirika (Africa) katua pasakaledep a navalj tua asiya (Asia).
Guanxi

Guanxi（關西鎮）

Guanxi gu icuwa i Hsinchu. ala atjunangn mapuljat 125.2&nbsp;km² (ma’linpan atjunang 3.89&nbsp;km², ma’linaule atjunang 2.37&nbsp;km²). ala caucau mapuljat 468 caucau, ala daceneqlan mapuljat 177 a daceneqlan, Tayal (57%) a maqcuwa caucau.
paiwan a maqcuwa caucau.

## paljavak tua atjunang
matja 21 qinaljan i Guanxi. matja 2 qinaljan imaza, Qalang m’utu（馬武督部落）, Qalang q’yulang（戈尤浪部落）.

## cinalivatan
nia tayal a kasicuayan a kaizuanan i gadu a tjaikacedas.

## kadjunangan
pasakacadas a viri a guanxi ta lizuk a sincu imaza i sincu king. aicu a kinateveljan a veljeluan a fongsan (鳳山) kata pana a liulan (牛欄). pasanavalj ta nahuy (jianzhi gu) kata vangsan (hengshan gu). pasakaledep a navalj ta giunglim (qionglin gu). pasakaledep a viri ta sinbu (xinpu). tjaiviri a mavan longtan gu na taoyuan. i kacedas a fuxing gu kata takoham (daxi gu) na taoyuan. tjaqaca a lizuk imaza nu cemadja ta sincu.

## caucau
tjatjuruvu a ngaingai a caucau imaza. se ngaingai aicu a 90% a qadjav na caucau imaza. aicu a si-yen kata hoi-liuk a drusa a kakaian na nginaingaian imaza.

### sasupuan nua caucau ljemita tua caviljan i guanxi gu

## sihu
### kamakama na sihu imaza

## papupaysu

### tataleman
tinaleman imaza a tjavuvuk se pairang kata paday.

## tatuluan
izua siva a kukumin gakku. neka a daigakku imaza.

## kakipucemelan

## iyubingkiuku (yuzeng)

### sasupuan na iyubingkiuku
306 a sasupuan na iyubingkiku se guanxi.

## remayurangan

馬武督瀑布 Mawudu Waterfall - panoramio.jpg|aicu a taljitiv a mawudu i kasikasiw


## sipacacikeljan

### basu
sipacacikel izua liav a basu a patje zuma a lizuk i hsingcu king kata taipak.

#### basu a kokeng
*sika 1820 a basu: kemasi ta cutong a patje taipak
*sika 1820A a basu: kemasi ta cutong a patje taipak (paka gukusiu na guanxi)
*sika 1821 a basu: kemasi ta cutong a patje taipak

#### basu i lizuk
*basu na hsincu
****sika 5617** kemasi ta guanxi a paka 龍潭 kata 山子頂 a patje 中壢
****sika 5617A** kemasi ta guanxi a paka - 關西高中 - 龍潭 - 山子頂 a patje 中壢
****sika 5619** kemasi ta hsincu a paka 竹北口 - 犁頭山 - 新埔 a patje 關西
****sika 5619B** kemasi ta hsincu a paka 竹北口 - 犁頭山 - 新埔 - 關西營區 a patje 關西（僅周六及周日行駛）
****sika 5620** kemasi ta hsincu a paka 竹北口 - 犁頭山 - 新埔 - 關西 - 龍潭 - 山子頂 a patje 中壢
****sika 5634** kemasi ta cutong a paka 下公館 - 橫山 - 九讚頭 - 十分寮 - 關西 - 龍潭 - 山子頂 a patje 中壢
****sika 5636** kemasi ta guanxi a paka 坪林 kata daigakku a tahua saka patje 芎林
****sika 5637** kemasi ta guanxi a paka 錦山 a patje 六曲窩
****sika 5638** kemasi ta guanxi a paka 錦山 a patje 金鳥樂園
****sika 5639** kemasi ta guanxi a paka 東光 a patje 玉山
* inika paka kapubasuan na hsincu
****sika 5653** kemasi ta 中壢 a paka 龍潭 - 車頭 - 小人國 a patje 六福村
*basu na taoyuan
****sika 5109** kemasi ta 大溪 a paka 復興 - 高遶 - 桃源仙谷 a patje 馬武督

### palidring a djalan
*23px|中華民國國道 sikatjelulj a palidring a djalan na formosan
*23px|省道 sikatjelulj a palidring a djalan na taiwan
*市道|23px sika 118 a palidirng a djalan na hsincu king: kemasi ta hsingcu a lizuk a patje fuxing gu i taoyoan

### kisiya djalan

### hikuki

## djamay

## kasizuan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Kai nua Cemas

**Kai nua Cemas** (Hiniberayan: **ביבליה**, Hiniljasan: **Βίβλος**, "sunat" aya patarevan.) nu aya, namasan qapulu tua saluan, tua kina i kacauanan, tua kinateveteveljan katua sengsengan nua kiukay.

340px|thumb|Kai nua cemas

## Kai nua Cemas katua Siisiu
**Kai nua Cemas** nu aya itjen, namakakaizuazuanga a ljingav, a piculj katua patarevan nua kai, manasika nu lihalihay itjen "semupu nua **Kai nua Cemas**." ljakua aicu** siisiu** aya, ngadan sakamaya. pai manasika nu qivu itjen "izua su **siisiu**." aya itjen.

## Tjaisangas a Sinikieces
**Tjaisangas a Sinikieces** (Hiniberayan:תנ״ך‎‎, Inamilikan: Old Testament)

## Vaquan a Sinikieces
**Vaquan a Sinikieces** (Hiniljasan:  Ἡ Καινὴ Διαθήκη, Inamilikan: New Testament)





## kaizuan


pinapapilipiliqan:Kiukay
Kaidi

Kaidi(楓林部落)

aicu a kaidi, vinaday na sihu na ripun a kacalisiyan tua sema lizuk kata masan a qinaljan, a izua itjaikaledep a navalj tua sisigu a 楓林村 i qakaw. ljacadja a kemasi a kacedas ta 楓港村, mavananga a drusa a 公里.

tjuruvu a kacalisiyan imaza, sa tuqivuqivu ta pinaywanan kata ’inpairangzukan.

## likisi

izua a drusa a qinaljan i 楓林村, mavan a kaidi kata yungkilu (新路部落).

aicu a kaidi, qinepu a kacalisiyan a kemasi a 內文群 (avan a 內麻里巴社kata阿遮美薛社). masa maqucalj a katjunangan a sekadrekalran, nekanga a lami, sa mavaday a taqaljaqaljan nua sihu na ripun ta tucu a 楓林村, sa vineli tazua a katjunangan na pairing imaza nua ripun.  

## tjaljapazangalan tua sisantapavan

kakituluwan tua napacun ta nemenemanga nua tjavuvu i sisigu.

izuazua itjaivirilj tua pinaljavakan nua vuday a gukusiyu a nasesisigu ka 2003 a cavilj.

sa maqati a rupacun ta nemenemanga nua tjavuvu tua qemaljup kata kalakudakuda tuqadavan imaza, uri sinanpazangal ta likisi nua sisigu sa pinakaleva ta taqaljaqaljan tua vuvu nua qinaljan a tjakuvukuvulj.
Kam

thumb|250px|Kam zuku
aicu a **Kam** (Kinaman: Gaeml, IPA: /kɐm˥/) zuku nuaya mavan na i Tailiku a kaizuanan. nasepaljavak tjai Tailiku, Vietnam, katjai Myanmar a Kam zuku.

## supu
a supu nua Kam a caucau tucu, izua man 2,879,974 sakaizua, qau tjaljatjuruvuan a i pinui  Tailikuan a Kam a caucau.

## pungadan a caucau
* Su Yu
* Lu Yong
* Li Ting

## pacunu uta
* Viet
Kavulungan

aicu a i kavulungan mavan a tjaljaqacaqacan a gadu i pasa navalj i Taiwan, pinapu ngadan tua i **Tjagaraus** uta. i **Kavulungan** a kiniveqacan nua Paiwan. namasan pazangal a **Kavulungan** i ta kakudanan nua Paiwan. namasan pazangal a kavulungan i ta nia kakudanan.

kakulungan a i ljaljaqedian tua vuday a qucapungan (siaya a kucapungane katua 好茶村 uta) nua qakaw, taiwu a 泰武村 nua qakaw kata jinfung a 嘉蘭村 nua taitu i taiwan, mavananga tjaljaqaca a gadu i 大武, a sasusuan tua vavavan na katjunangan a kavulugan, avan a tjelu a kuzulj sa siva a puluq kata drusa a vavavan a maru tadjekuacan, a tjaljaqaca a gadu itjainavalj tua gaduan ta vecekadan. aicu a kavulugan, mavananga a tjaqaca tua tjelu a kuzulj a vavavan a maru tadjekuacan a gadu i qakaw i taiwan uta, sa izuazua i tjaljanavalj a gaduan nua tayday a gadu na taiwan (百岳) nua gaduan ta vecekadan.

saka, masa nekanga a tjaqaca a gadu tua kavulugan i gaduan ta vecekadan ipasaqaca a kemasi navalj ta virilj tua tjelu a 公里, sa mavan a mapaljakev a gadu itjainavalj ta taiwan. 

kasicuyan, izuazua a kacalisiyan i kavulugan, sa a kavulungan avan a tjaljapazanalan tua gaduan i kakudan nua paywan kata drekai. rusinansenay ta ngadan na kavulungan na kacalisiyan, sa pazangal aravac a pacugan i kakudan nua kacalisiyan. saka, inia amin a izua i tayday a gadu na taiwan a kavulungan, izua kata 玉山, 雪山, 南湖大山, 秀姑巒山, mavananga a“lima a gaduan nua taiwan(台灣五嶽)”uta. izua a drusa a kuzulj sa alu a iday kata sepatj a puluq kata ita a a vavavan a maru tadjekuacan a 南大武山 itjainavalj ta kavulugan.

thumb|230px|right|nu cemedas i kavulungan

## kinakemudan nua gadugaduan

tjaljaqaca azua a kavulugan, ljawa qelicing aravac a gadugaduan, sa ljaviljaving a ceva itua kaledep kata kacedas, matu venuciqan tua dangas, nu pacun a kemasi virilj tjainavalj tazua a gaduan, a kinakemudan matu a kalipunugan a gadu.

## vinecikan nua kakudan

izua a pazangalan kata kinakemudan nua kavulugan a sinan tua ljavaran ta vinecik kata kinisenayan na 詩人 nua paywan kata 藝術家. vinecikanga na 民歌之父胡德夫 ta semayan a 大武山美麗的媽媽 tua kinisenayan ta kavulugan, sa izuanga a vinecik na 龍應台 ta "大武山下," vinecik na 鍾理和 nua ngayngay ta "登大武山記."

## kinaqadavan
ljaljeqel aravac a i Kavulungan.
Kebalan

thumb|caucau a kebalan
aicu a **Kebalan** zuku nuaya mavan na imaza i Taivang a kacalisian. nasepaljavak tjai Gilan katjai Kalinku king a Kebalan zuku. 

matjatjelu a zuku izua i tua caucau a kebalan i lanak niamadju. mavananga izua caucau a qauqaut, a turubiawan, katua kebalan. kinaizuanan niamadju aicu a lanak nua kebalan (siayaya aicu a lizuk a lanyang uta taza kaqinaljanan nua sekebalan). patagilj a caucau sepairang a kaizuazua a temalem imaza i yilan gu tucu kemasi tua kacavilj a qadjav a 1700 ka djinaljun niamadju.

## pungadan a kadjunangan
maretimaljimalji a sinivecikan nua pairang kasicuayan aza vecik a ciniukuan tua kadjunangan a kebalan, matu aicu a "*葛瑪蘭*," "*蛤仔蘭*," "*蛤仔難*," "*甲仔難*," "*甲子難*." sa, aicu a kebalan a sipasemalaw nua kai a kebalan tua kaizuazua a caucau i lanak katua lizuk.

## cinalivatan
katjaisangas tu djinaljunan nua caucau a sehelan, neka vavecikan nua caucau a kebalan i tua qinaljan niamadju. saka izuamin a sikeljang nua rusanvenaruvarung tua likisi taicu a cinalivatan nua kebalan a caucau katua qinaljan. pinapukeljang nua rusanvenaruvarung i lirenkui (Li Jen-kuei) tua kai aicu a sikudan nua siniayan a  kai a kebalan a namaya tua kai nua pazih, kai nua amis, kai nua siraya (patjara kai a siraya, izua kinakaian a siraya, taivuan, katua makatu). saka, sinipasemalaw aicu a kinaizuan nua sevalitan niamadju a i pasatainan.

## qinaljan
### qinaljan i gilan king tucu
*qinaljan a liuliu
*qinaljan a kirippoan 
*qinaljan a varivuhan
### qinaljan i kalinku king
*qinaljan a pateRungan
*qinaljan a kodic 
*qinaljan a kaliyawan
### qinaljan i valangaw
*qinaljan a polo't 
*qinaljan a kolado't

## pacunu uta
* Taiwan
* kacalisian
Tjaljaqavus

laiyi guan imaza i pasakacedas a vecekadan tua akaw king, i viri nakidjekec tua kuljauc, a i kacedas nakidjekec tua taituking a daren kata kinzang, a i keledep nakidjekec tua wanluan kata sinpi, au a i pasakaledep a navalj mavananga a i vangljaw, au i navalj nakidjekec tua kasugagu. izua tu pitju a kuzulj sa sepatj taiday a caucau, a tjuruvuan masanmusalj a kacalisian a guan i akaw tja kedri ta i timur. aza sikataqaljan sedjelj a paiwan zuku. avan nu tjatjuruvuan a paiwan caucau pakata a kinapangaljan a paljavak i taiwan.

## cinalivatan
laiyi guan sedjelj a paiwan zuku a kinaizuanan. tiamadju avan nu pavuwavuwa a qinaljan na se vuculj. ka ripun a djiday, aicu a kadjunangan sipavecik paakawting(阿猴廳) kata takawzu(高雄州) sa kanrivi. kapuamin a maqaqeci, lemindjelj ta gukusiu i tjaljaqavus, au sipungadan ta “laiyi guan”, sipavecik pasa tua takaw king sa kanrivi, ka 1950 a cavilj pavalitan ta akaw king sa kanrivi patjeljatucu.

## kadjunangan
aicu a kadjunangan imaza i pasakaledep a vecekadan gadugaduan, a ljavavavan nua gadu kimaya itua tjelu taiday a maru tadjekuacan, tjaliaw a gadu kata maruqalu tu  ljatjaladj aravac. avan nusekuya sana kauvu a kinakadjunangan, a kalevelevan semezan tu kemaledeledev.

izua laise(來社) pana, waluse(瓦魯斯) pana, djiandawui(尖刀尾) pana, lili(力里) pana kata liaw i livay a tjakakedrian a pana seqaljudj pasa maza, au aza na linbien(林邊) pana qapulu kemasi kuljauc pasakaledep a navalj a kavulungan, aza i zaya nua waluse pana ljaqedi ta laiyi a tjakudrang macacevung kata laise pana au seqaljudj pasakaledep a navalj, patje ljaqedi ta i calasiv a tjakudrang au ljisasaw ta maruqal, mumalj seqaljudj pasakeledep a navalj. akeledep a navalj. . 

## guciu

## paljavak tua kadjunangan

## caucau

## nasidjaravacan

## sinupuan

## kivangvangan

## racev


小米 - panoramio.jpg|vaqu
冰讃芒果雪花冰.jpg|manges
芋頭.jpg|vasa
Tongin Market Peanut 01.jpg|paketjaw


## kasizuan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Makagu

aicu a i **Maka a guan**  i maza i Hitu a tjaljas i viriviri a pasakacedas a kinaizuanan, a tjaizaya izua a sancigu, a tjaipasakacedas nakidjekec tua budaygu, a tjaikaledep izua a naibugu, a i tjaikaledep a pasanavalj izua 萬巒鄉, a tjailauz izua a daybugu, mavan a tjaljakedrikedrian a kadjunangan tua i taiwan saka inika napacalivat tua taiday a 平方公里 a na kacalisian a guan. aicu a i maza i makagu a i 'iziyuci(三和村) namasan "huyti", i vecekadan tua cangzegu(長治鄉), neybugu(內埔鄉), ianbugu(鹽埔鄉).  aicu a i makagu a kinaizuanan i maza i tua vecekadan tua gadu nua i taiwan(中央山脈) a i navanavalj, a i kavulungan a pasaviri, naremekutj saka pazangal a sivaikan a kinakemudan, azua a kinavukuljan katua kinakalicekuan namakeljang aravac, azua a kina'adavan namasanmaculjuculju a kinavaliyan(熱帶季風氣候), tjatjuruvu a sepaywanzuku a cawcau izua. aicu a "makazayazaya" a 'imi, silisili a gadu aya, a pacugan a siayaya, a 'inaljan izua a nakisusu tua veljeluan a pasazaya tua kinaizuanan, aicu a i makazayazayan kemasicuay a patjeripung a ziday , tia lja vavulengan a vusam, tucu izua ti kina i 'eleng a na'emiladj, a pakatua tjawcikel tua tia lja vavulengan izua a sikamasan tapulu' katu unem (代), 'aw a i payuan tia lja tjawgadu a na'emiladj. ka dripunganan a nadjemadjas tazua, pasekawmaljen a zuma a 'inaljan, sa  lemingdjelj tua pukisacuan a kicapilj tua kanasengesengan, ka i 1920 a cavilj a namasan-(地方) umaljen a sipaljavak tua 高雄州潮州郡. ka tjawkama'acuvung tua ma'a'eci a inika cuay, umaljen azua a ngadan nua matalimalj a 'inaljan tua ljinawtian a ma-jia(makazayazaya) pe-ji  (masilid) ljiang-san ('uakaba) cia-yi (kazangiljan) fa-wan(sa umaljen uta a payuan aya),   

aicu a i makagu izua a semakazayazaya, semasilidj, sekazangiljan, sepayuan, 'uakaba katua se'iziyuci, tia lja vavulengan a vusam, ti  'eleng a lja vavulengan a na'emiladj, a patjetucu 

pulingetj a kadjunangan nua Macia gu masan 61.68 a kuzulj a mituru (maqlinpan atjunang 11.05 a kuzulj a mituru, maqlinaule atjunang 49.62 a kuzulj a mituru). izua malje 6,757 mapuljat imaza, ljakua izua malje 2,029 (96%) a  Payuan a caucau i Macia gu.

## paljavak tua mula
matja 6 mula i Macia. 
*Izici
*Payuwan
*Kazangiljan
*Wakaba
*Masilidj
*Makazayazaya

## tatuluan
izua tjelu a gakku a kedrikedri imaza i makagu. neka nu taigaku imaza.

## sipacacikelan
### palidring a djalan
23px sikamasan 185 a palidring a djalan nua qakaw
23px sikamasan 35 a palidring a djalan nua pingtung
23px sikamasan 37 a palidring a djalan nua pingtung

### basu
sikamasan 508 a basu
sikamasan 511 a basu
sikamasan 602 a basu
sikamasan 603 a basu
sikamasan 605 a basu
sikamasan 185 a basu

## racev
aicu a racev imaza i majia.
thumb|center|300px|izua manges a racev nua i makagu

## kasizuan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Macia

aicu a **Macia gu**  na seqaqusa i Qakaw. pulingetj a kadjunangan nua Macia gu masan 61.68 a kuzulj a mituru (maqlinpan atjunang 11.05 a kuzulj a mituru, maqlinaule atjunang 49.62 a kuzulj a mituru). izua malje 6,757 mapuljat imaza, ljakua izua malje 2,029 (96%) a  Payuan a caucau i Macia gu.

261x261像素

## paljavak tua mula
matja 6 mula i Macia. 
*Izici
*Payuan
*Kazangiljan
*Wakaba
*Masilidj
*Makazayazaya

## guciu

## kisacu
* Kisacuan nua Qakaw king sihu i Neipu
**pukisacuan i Macia：001 Dl.Hungzin, Masilidj, Macia　(08)7991749
***pukisacuan i Masilidj
***pukisacuan i Itacuqu
***pukisacuan i Sanmin
**pukisacuan i Peisan：110 Dl.Hungzin, Masilidj, Macia　(08)7993206
**pukisacuan i Kazangiljan：83-1 Dl.Taipin, Kazanguljan, Macia　(08)7990163
***pukisacuan i Wakaba
***pukisacuan i Payuan

## kitulu
### kusiaw
*na Qakaw a kusiaw i Masilidj
*na Qakaw a kusiaw i Kazangiljan

## pungadan a caucau
*Djanav Zengrur
*Masegseg Gadu

* Makagu

## kasizuan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料
Malaki (Kai nua Cemas)

**Malaki** (Hiniberayan: מַלְאָכִי‎‎, Malʾaḫi, Mál'akhî)

## likisi
ka sika 400 a cavilj katu izua a pasusangas tua pinualjakan tjai Yisu. ka pasuvililj tua liningdjeljan a pacikel tazua umaq na Cemas i Yurusalim, mavan a vinicikan taicu a **tjaucikel ni Malaki**. tuazua tjaucikelan ni Malaki azua taqaljaqaljan katua marka parakaljai tu kiumalj tua varung, sa pasusu tua sinipaaqeces katua Cemas. ayatua makeljang aravac tu maru mavuvuk anga a kakudan nua taqaljaqaljan, saka inika naseman anenanga tua lihai tua Cemas. a marka parakaljai katua taqaljaqaljan venecaveca tua Cemas a mamaw, a inika pagaugaw tua namasan nua Cemas a nanemanga, sa inika pasusu tua sinitulu na Cemas tua kemudanga. ljakua uri mangtjez a Cemas a papapenetj a cemingki tua piniliq nimadju a taqaljaqaljan, saka uri semkaulj uta a pakasangas tua saskauljan nimadju tu uri masak tua daljan, sa pasemalaw tazua Sinan paaqeces na Cemas.

## ti Malaki
**Malaki** (Hiniberayan: מַלְאָכִי) , "ku (na Cemas) saskauljan" aya patarevan. (3:1)

## pacunu uta
* Kai nua Cemas
Vangecul

Manzhou（滿州鄉）

Manzhou gu icuwa i Pingtung. ala atjunangn mapuljat 147.35&nbsp;km² (ma’linpan atjunang 74.2&nbsp;km², ma’linaule atjunang 7.17&nbsp;km²). ala caucau mapuljat 1,329 caucau, ala daceneqlan mapuljat  490 a daceneqlan, Puyuma (60%) a maqcuwa caucau.  

vangaecul, kai na Taiwan mavan a “Buán-tsiu-hiong”. 

aicu a guan, i pasakanavalj a kacedas tua qakaw tua taiwan, nakidekes kata nakidekes a viri tua sesinvawdjan, a i tjaikacedas mavan a taipingyan, a i tjaikaledep mavananga a kabeyawan(車城鄉), a i pasakaledep a navalj kata i pasanavalj izua a selangkiu(瑯嶠、恆春). izuazua a kacalisiyan katua pairing imaza.

vangaecul, a i pasakacedas tua gadu i 恆春半島 tua taiwan, mavan a gadu i vecekadan tua taiwan izua. 

liaw a gaduan i aicu a vangaecul, ljawa tjateku aza katjunangan, a tjaljavavavavavan a gadu izua a pitju a iday a pasavavaw. azua a kinaqadavan namasan maculjuculju a kinavalian a kinaqadavan imaza.

masa a katjunangan imaza, izua a vali kemasi gadugaduan nu tapuluq a qiljas ta drusa a qiljas nusicavilj.

aicu a guan a vangaecul, izua a katjanangan a pinaljavak na sihu ta 墾丁國家公園, sa liaw a sengsengan ta natalidu(觀光業).

## paljavak tua atjunang
matja 8 qinaljan i Manzhou. matja 3 qinaljan imaza, Ride（里德部落）, Parius（分水嶺部落）, Tjadukudukung（長樂部落）.

## likisi

aicu a pinaljavakan imaza nua seqaluqalu, nu qemaljupqaljup a paiwan a kasicuyan, ruvuljuq ta sacamel a kinananga nimadju a pasamaza, sa liaw a sacemel a macayanga imaza. qaw, pungadan ta “vangecul” taimaza, masa a vangecul.

qaw, izua a pairing semamaza tua qemuma, sa papungadan ta “báng-sut”(蚊蟀) a kai na Taiwan taimaza, avan a “蚊蟀埔” uta.

ka 1920 a cavilj, kipavencik tua pasekawmalj ta ngadan nua katjunangan i taiwan, sa papungadan ta “manshū”(滿洲) a sihu nua ripun, qaw lemingedjilj ta滿州庄, sa pinaljavak na高雄州恆春郡.

ka pavalit ta sihu tua chuku, pinaljavak na 高雄縣恆春區滿州鄉 imaza. ka 1950 a cavilj, pinaljavak na qakaw patjetucu.

## paravacan a racev

牧草: aza cemecemel a sinitalem tua pakan ta gung kata size. aicu a cemel a ngadan, mavan a “盤固拉草”.

雨來菇:pinungadan ta“草木耳” nua cawcaw imaza, saka pungadan ta“天使的眼淚”kata“情人的眼淚” a kacalisiyan imaza uta. 

飛魚 : minlayap a ciqaw

青龍小辣椒:avan a likalik a “青龍”a aicu a ngadan.

檳榔:saviki

## remayurangan

屏東縣滿州國小.JPG|kedrikedri a gakku a manzhou
滿州市區一景.JPG|lizuk a manzhou
滿州村尤宅古厝.jpg|kinazumulan a umaqan


## sipacacikelan
### palidring a djalan
;palidring a djalan na taiwan
* 30px
;palidring a djalan na qakaw
* 30px
** 30px
;palidring a djalan na manzhou
* sikamasan 156 a palidring a djalan na qakaw
* sikamasan 168 a palidring a djalan na qakaw
* sikamasan 169 a palidring a djalan na qakaw
* sikamasan 172 a palidring a djalan na qakaw

## kasizuan
* 內政部戶政司全球資訊網
* 原住民族委員會全球資訊網統計資料