open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
taigaku nua qakaw

aicu a nua sihu a hitu daigaku, (屏大 a cinukukan aya, NPTU a inamilikan aya), avan a ita daigaku i pinu i akavan. kemasi 2014 a caviljan alu a qiljasan ita a qadavan, namatevelj katua hitu a daigaku pakata kituluan katua hitu a tatuluan pakata kuba a sengsengan a gaku. izua sepatj a kadjunangan nua hitu daigaku, napaqaqarut i lizuk nua akaw katua i ceceng a guan, siyanga izua pitju a kakituluan, izuanan ita a tatakesian nua kakedrian. katjaisangas aicu a hitu daigaku avan a kemasi gakku pakatua kisantemulu ka i ripun a djiday sa izua aza gakku pakatua kuba a sengsengan nalemingdjelj ka 1991 a caviljan. katjaivililj namatevelj anga izua pitju a kakituluan, 32 a 學系, 30 supu a 碩士班 katua ita 博士班. namasan a maretimaljimalji a kinakemudanan a daigaku tucu. 

a i qakawking aicu a **taigaku nua qakaw**.

## kakituluan

### kakituluan tua mapapavelian nua qakaw
a i qakaw a lizuk nua i qakaw kuan mavan aicu a kagakuan tua mapapavelian nua qakaw. pasusangas a kinitjuveqacan a gaku tua mapapavelian nua qakaw nua kuka imaza ka i caviljan a 1991. a imaza i kagakuan aicu izua caquan/pucaquan tua temeveljan, caquan tua papakeljangan (neka nu kakituluan tua venarungan tua papakeljangan), caquan tua kaqinaljanan katua sikataqaljan (izua kakituluan tua kai nua amilika katua drinipungan) katua caquan nua kavulungan.

## a sauzayan nua kakudanan na gakku
aza umaqan ni malailaing na gakku kasicuacuayan: ka ripunanan, izua a cawcau a uri saljinga ta semangakku tiamadju a pimaza, qaw uri papupaysu tiamadju tua sinanumaqan na kasiw tu drusa puluq saka sepatj a umaqan i kaledep taza gakku. 

ka ciukuanan, napinaljavak na 台糖屏東總廠 taicu a umaqan. ka 1946 a cavilj, sipaveli a 台糖屏東總場 tua aicu a gakku. aicu a kasiw a umaqan ka ripunanan, izuazua a malje pitju a malailing nua gakku itua aicu a umaq.
tjeves

縮圖|304x304像素|aicu a asav na tjeves.
masanliawliaw aicu a kasiw izua i ciuku, ripun, hanguk(韓國) kata taiwan, avan a kudrakudral a maurag a kasiw. qaw caljeqil aravac aza kasiw na **tjeves**.

## sikakudanan
semanpazangal aravac taicu a kasiw na tjeves a payuwan tu sinanumaqan, mavan a seman taza tjaljapazangal a qeluz kata sasuayan. sinantjukutjuku na palidring naicu a tjeves a kasiw a cawcau kacauyanga.

qaw, nu seman ta kanupitj a pulingaw kasicuayanga, uri kikasiw ta caljeqil kata inika madjulu a macemu a kasiw tiamadju, sa sinankanupitj naza kasiw tiamadju. saka, aza tjaljanguanguaqan a kasiw, mavan a tjeves aya.

## milimilingan
izua a milimilingan a setjuabar: kasicuacuayanga, izua a sevalitan na tjuabar a setavat taizua a kadjunangan. qaw uri mavacuk tiamadju itjayteku taicu a drusa a tjeves a kasiw, sa napasemalaw tiamadju tjai sevalitan tu inika maqati a semeqas taicu a drusa a tjeves.

ljakua, izua a pairang a semagadu tu semeqas taicu a drusa a tjeves nuciukuanga, qaw nekanga a sepi itua tjuabar aya. qaw, aza pairang a semeqas taza kasiw, nekanga qimang niamatju nutjaivilj uta.

## kaizuanan
1.鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所。P297。
ravuc

uri masanliawliaw aicu a **ravuc** itua vudavudasan, lavingan na pana kata ljemaveljevekan, qaw meliaw aicu a ravuc nutjaivilj a maljama a kadjunangan. maqati a mekudrakudal aza cuqus iteku nu izua i kinasuqudjaljan aicu a ravuc, sa maqati uta a namenaludjuludju aza ravuc.
## sikakudanan
uri alapen taza cuqus iteku na ravuc tua semenaw sa kemesakesa kata zaljum, qaw temekel taza zaljum; uri kemasa ta cuqus na ravuc a payuwan sa temekel taza zaljum nu mesezasezam a kakedriyan. nu saqetju tua qatjuvi a kakedriyan, maqati a sipapucemel naicu a zaljum na cuqus na ravuc taza qatjuvi.
qaw, maqati uta a sipapucemel naza vecelacelay a vuciyar tua pedjamuq nu saqetjuanga. 
nuri sinanqaljiv naicu a ravuc a asav a payuwan, masa kuljakuljay kata sulapelj aicu a asav na ravuc, qaw neka a ngasa nu masanqaljiv aicu a ravuc, saka inika tjemuzuq.

### semivasi
aicua semivasiv ta ravuc paljakev tua qaciljai.

## kaizuanan
鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所。P143。
abulakili

縮圖|281x281像素|venuciyaranga aicu a abulakili.
aza ngadan naicu a kasiw mavan a kemasi kai na ripun a “アブラギリ” ayain na payuwan.

uri temalem taicu a kasiw a sipaveli sa kipaysu a cawcau kasicuayan. maqati a sinanabura naza tjaljayan naicu a abulakili a cawcau. maqati a seman tua bintu a haku kata kasiw a kucu.

## kaizuanan
109年度臺東縣原住民族傳統知識刊物集──植物篇 原住民傳統生活中的植物運用。呂美琴主編。P88。
valjanay

縮圖|360x360像素|aicu a valjanay. aza asav niamadju, namaya tua vaudj.
masanlialiaw a **valjanay** izua i asiya(亞洲) nua masanculjuculjuan a kinaqadavan, afika(非洲), Autearua(澳洲) kata i pasamavalj a iteku a sasusuan tua vavavan na katjunangan i taiwan, mamau ta vaudj.
izua a asav na valjanay a quringieingic, sa maqati a kemelap ta kasiw aicu a valjanay, qaw maqati uta tua kiqadaw a kipapevaljut.

## sikakudanan
uri kivaudj ta valjanay a payuwan tu kedri a cuqus namaya tua ljaljakan, qaw venalaka taza cuqus sa sinancalis tua vengetjen ta kasiw, maqati a semancalis aicu a vaudj nu temapaw a payuwan.

## kaizuanan
1.鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所。P156。

2.109年度臺東縣原住民族傳統知識刊物集──植物篇 原住民傳統生活中的植物運用。呂美琴主編。P92。
vanaq

縮圖|302x302像素|aicu a vangalj na vanaq. tjengelay a kakanen na qemuziquzip.
izua a tjakai a “vana’” aya, mamau taicu a kasiw uta.
masanliawliaw aicu a **vanaq** izua i gaduan kata kazatjan na taiwan a kadjunangnan, avan a tjakedri a kasiw.
qaw, izua a tjaqinaljan a ngadan, masa liaw aicu a vanaq a kasiw kasicuayan, sa papungadan tua “tjuavanaq” aya.

## sikakudan
aza tjaljacacaquan a cinunan, inika amin a saigu a qemaljup tiamadju, tjapazangalan ta kemeljang tu anemanema a kakanen na sacemel kata inuwan a kinaizuavan na cemel i gadu. izua a kemaljavaljava a cawcau tua sacemel, mavanga a nugiwzing. ljakua, nuri pudringay iteku taicu a kasiw a vanaq tua djemameq taza cia kata drail, mavananga cinunan a sikaquljupan.

qaw, maqati uta a sinanculj naicu a kasiw a asav.

## kaizuanan
1. 鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所。P266。

2. 109年度台東縣原住民族傳統知識刊物集-植物篇 原住民傳統生活中的植物運用。呂美琴主編。P84。

3. 《恩麻尤布emaljup》，金峰鄉公所出版。P41、42。
qazavay

縮圖|293x293像素|aicu a qazavay/ 'azavay.
izua a tjakai a “**’azavay**” aya taicu a kasiw uta. aicu a kasiw a **qazavay**, amin a izuazua i cemecemel imaza i taiwan a kadjunangan.

## sikakudan
napacunanga a payuwan a cinunan taza vavuy, tjaljatjengelayan a kakanen ta vangalj na qazavay tiamadju, sa uri kemaljavaljava izua a cinunan, qaw maqati a kivavuy tiamadju.

tjengelay uta a payuwan a cinacan ta vangalj na qazavay aza cinapan a vutjulj na vavuy kata kinesa a lami. sa tjaljapazangalan aicu a vangalj na qazavay nu kemesakesa a payuwan. 

uri meqaca tu kudrakudral aravac aicu a kasiw a qazavay, avan a tjaljaqacan a kasiw izua i cemecemel, sa aicu a kasiw na qazavay, maqati a malap tu sinanqinaljivan kata djeljep na umaqan a payuwan.

## kaizuanan

# 鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所。P69。
# 109年度台東縣原住民族傳統知識刊物集-植物篇 原住民傳統生活中的植物運用。呂美琴主編。P87。
vasa

縮圖|299x299像素|a asav na vasa.
mavan a tjaljapazangalan a lami nua payuwan aicu a **vasa**, qaw izua a maretimaljimalji a vasa i quma na payuwan.

uri kivasa a payuwan tu capain sa sinan ta aradj kasicuayan.

pinicapa na payuwan ta vasa izua ivavaw ta qepuan a cekes tu cemapacapa tu liawanan a qadaw, qaw masan ta kakanen nua payuwan aicu a vasa sa maqati a semeliulj tiamadju nu magaku a masengseng kasicuayan.

## palisian
izua palisian a patjara vasa na payuwan.

## capain
aicu a kinakina na vasa tja capain a seman aradj

## uming
sangua’ aravac azua cinavu tua uming a ’avay.

## aradj
aicu a qapulu na vasa tja capain a seman aradj. nu vaik a cinunan a semagadu kemacu ta aradj.

## kaizuanan
鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所。P170。
pangangac

縮圖|317x317像素|a vuljangaw na pangangac.
masanliawliaw aicu a kasiw izua i teku a sasusuan tua vavavan na katjunangan i taiwan a gaduan. nu venuciyaranga aicu a **pangangac** nu drusa kata tjelu a qiljasan, masanliaw a vucelay a vuljangaw i teku ta kasiw, sa kemeljangitjen tu mangetjetjez a kaljavevuan.

## sikakudan
caljeqil aravac a kasiw na pangangac, qaw rukikasiw taicu a pangangac a payuwan tu sinanqaselu a sipaisuisu ta vaqu, kata sinancukes na umaqan.

nuri puvaljawanga a payuwan, tjapazangal a palisian a sipakisudju tua sipapuvaljaw, qaw makakeljakeljang uta a mareka matjaljaljak tazuwa.

sa, uri kemacu ta liaw a nanguanguaqan a kasiw a uqaljay sa pavayan ta vavayan. qaw, aicu a kasiw mavan a caljaqil, masevec kata sedjaljep a sipapecungu a kasiw. sa aicu a pangangac, uri kacuin na payuwan a uqaljay.

qaca sa nguljingulj aicu a vuljangaw na pangangac. nu venuciyar aza vucelay a vuljangaw, izua a liaw a tjaynan a kialju tua vuljangaw, sa sipapungadan taicu a kasiw a “pangac” aya a payuwan.

tjaljatjengelayan ta kakanen aicu a ledjeledje na pangangac a sizi, maqati uta a sedjeljep aicu a  kasiw a semandringay a cinunan. sa tjengelay a pudrinay a cinunan i dudut taicu a pangangac.

## kaizuanan
鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所。P73。
viniqu

縮圖|344x344像素|aicu a viniqu. izua a vinecikan itua kinacavacavan niamadju.
aicu a **viniqu** mavan a ita a kemasi tua unem a duku a qatjuvi i taiwan.

## kinakemudan
izua a qucengecengel kata vuteqiveqilj a vinecikan itua kinacavacavan naicu a qatjuvi, mavan a likupukupu aza vincikan. qadjaw nu izua a kemasi a tjelu a puluq tua lima a puluq a vinecikan, qaw izua uta a kemasi a siva tua tapuluq saka lima a vinecikan i iku na viniqu. qucengecengel a drengelan na viniqu, ljakua tjaliaw a qucengecengel tua vuteqiteqilj.

## kudakudanan
aicu a viniqu mavan a duku a qatjuvi, ljakua ini’a madjulu a kemac ta zuma tiamadju. nu izua a cawcau a mangetjez, uri mavilad tiamadju numaya, tuki kiqilja aza qulu niamadju iteku ta kinacavacavan. uri qemucilu a viniqu nu alu kata siva a qiljasan a ljemita ta cavilj, qaw, uri qemucilu tiamadju tu tjelu tua drusa a puluq a qecilu. nu ru drusa a cavilj, aza qecilu, uri sipualjak tua qatjuvi.

## kinavadavadayan
masanliawliaw a viniqu izua i pasanavalj ta chuku, hangkang(香港), mianmar(緬甸), taiwan, vitenam(越南). rusevacaq a viniqu nu salilim, qaw tjengelay aravac tiamadju tua ljiadet ta pana, sa uri kakanen taza ciqaw, ceqel, qatjuvi kata kulavaw niamadju. ljakua, tucuanga, tjengelay a djemameq ta qatjuvi sa kemapalak tua ‘uma’umaqan na viniqu a cawcau, sa tjakedriyanga aicu a viniqu tucu.

## kaizuanan
維基百科-雨傘節，網址:
susi

a tja kineljang aicu a **susi** mavan a drinipungan a djamay.

## pinaparetimaljian a susi

### drinipungan a susi
### tinayuanan a susi
napaljavak a sihu nua sedripung katjaisangas manasika izuazua a tja mapacunan aicu a susi imaza i tayuan tucu.
setjimur a kinateveteveljan a semanziyan

a tja kineljang aicu a **setjimur a kinateveteveljan a semanziyan** avan a sikamasanitalj a sepayuan a kinateveteveljan i tayuan a ruziyaziayanan tua situcuan a ziyan. na qinati sa kinateveteveljan nua kilailaingan niamadju a i ljuzem lja madiljin a setjimur ka i 2006 a caviljan. ka patagilj ti baru lja madiljin (a setjimur uta) a semanziyan kata kisanpaljavak tua sinanziyan niamadju tazua. kinasizuanan niamadju a pinaka tjimur a qinaljan nua i pasaqakaw. a kemasi cinalivatan a kicaquan tua kasicuayan a ziyan nua sepayuan a kinipusengsengan niamadju a semanziyan tua situcuan.

## cinalivatan
a kemasi qinatian nua setjimur a kinateveteveljan a semanziyan a patjetucu mavan a 16 anga a cavilj.

## sinanziyan
### mananigai (i caviljan a 2010)
### kavaluan (i caviljan a 2011)
### kavuluan (i caviljan a 2012)
### kurakuraw (i caviljan a 2013)
### umaq (i caviljan a 2013)
### qai~ i (i caviljan a 2014)
### varung (i caviljan a 2017)
### calisi (i caviljan a 2018)
### kemeljang (i caviljan a 2021)
### bulabulay mun? (i caviljan a 2022)

## kasizuanan
kulisimas

縮圖|280x280px|aicu a kulisimas, avan a pinualjakan nua yisu ka tapuluq saka drusa a qiljasan kata drusa puluq saka lima a qadaw.
aicu a kulisimas, avan a pinualjakan nua yisu ka tapuluq saka drusa a qiljasan kata drusa puluq saka lima a qadaw, sa kipaqenetjan nua kiwkay taicu a qadaw. qaw, nu mangetjezanga a kulisimas, uri semantaliduan a cawcau tucuwanga.
qaw, izua i qinaljan na sinzia na valjaka, uri pulavayanga tiamadju nu kulisimas tua sikalevan taicu a qadaw.

## kaizuanan
a ramaljeng katua ljavek

ka sinantjaucikel ni Ernest Hemingway i Cayo Blanco (Cuba) taicu a tjaucikelan **a ramaljeng katua ljavek** ka i caviljan a 1951. manu sinansunatj sa papukeljang katjaivililj i caviljan a 1952. aicu a tjaucikelan mavan a tjaljapuliguan ti Ernest Hemingway.

na pinapuliguan aicu a tjaucikelan tua papuligu ni nuabil tua venecik ta kininemeneman i caviljan a 1953.
## kasizuanan
pakituluan tua ljingav nua tja kai

a tja kineljang uta sa hunminjeongeum aya taicu a **pakituluan tua ljingav nua tja kai** (kinuriyan: 훈민정음; vinecikan nua seciukuk: 訓民正音) mavan a sinipasemalavan tua vaquan a vinecikan nua kinuriyan (kai nua kuriya). pasusangas a sivecivecik nua caucau a sekuriya avan a vinecikan nua seciukuk tua kai niamadju.

## kasizuanan
tjumaljiaqaljan a caucau

thumb|200px|right|aicu a sunatj nua '''tjumaljiaqaljan a caucau'''.
sipapukeljang i caviljan a 1942 aicu a sinansunatj a **tjumaljiaqaljan a caucau** (pinaka L'Étranger) mavan a sangasangasan a sinantjaucikel ni Albert Camus.

## kasizuanan
vuciyulj

縮圖|317x317像素|aicu a vuciyulj.
masanliawliaw aicu a **vuciyulj** izua i asiya i kinaqadavan na maculjuculjuan a kadjunangan, i kadjunangan itua taypingyan a ljavek, kata liwkiw. qaw liaw aicu a kasiw i lizukan kata gaduan i taiwan.

napapungadan uta a cawcau taicu a kasiw ta “a kasiw namaya tua kaku” aya, masa matu qulu na kaku aicu a vuljangaw na vuciyulj. qaw, uri venuciyar nu drusa a qiljasan kata tjelu a qiljasan a ljemita a cavilj aicu a kasiw. saka, uri kinemenem tua pataqiljanga a cavilj itua senavalj nu venuciyar a vuciyulj.

## sikakudan
nasulapelj aza kasiw naicu a vuciyulj, sa qinapaz taicu a kasiw na payuwan. qaw, maqati a sinanlalidringan naicu a kasiw na vuciyulj uta. sa sinanvalji na kasiw a vuciyulj tua semankubav a payuwan, masa inika tjengelay a kemac a kulavaw tuaza vinalji a kubav na kasiw a vuciyulj.

## kaizuanan
鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所。P177。
drangadrang sung

縮圖|ti drangadrang nu malalumalj tua mekelj i vavaw ta kuli(滑冰).
ti **drangadrang sung(宋青陽)**, serudrakes nua kinzang a payuwan tiamadju. tjaljamaca’u timadju a malalumalj tua mekelj i vavaw ta kuli(滑冰), sa napapapiliq a sihu tjaimadju tua malalumalj.

ka malalumalj tua mekelj i vavaw ta kuli ti drangadrang katjasangas, izua pinakalevan timadju nua asiya a undukay(亞洲運動會) ka 2010 a cavailj. mavan izua i tjelu a tayday a marutadjekuacan kata lima a tayday a marutadjekuacan a kinacadjan a sipaqayaqayam tiamadju tazaw. sa icibang ti drangadrang.

qaw, ka 2017 a cavilj a undukay na daykagu nua kacauwan (世大運), malalumalj tua mekelj i tua kuli ti drangadrang itua tjelu a kuzulj a marutadjekuacan a kinacadjan, icibang ti drangadrang uta!

izua a nakiqepuan ti drangadrang ta malalumalj tua mekelj i vavaw ta kuli ka 2013 kata 2014 a cavilj, mavan izua i lima a tayday a marutadjekuacan kata itakuzulj a marutadjekuacan a kinacadjan a sipaqayaqayam tiamadju tazaw.

qaw, maliqepuan timadju uta tua aulipik(奧林匹克) a undnkay nua uqaljaqaljay ka kaljaljaljeqelan, sa izua i lima a tayday a marutadjekuacan kata itakuzulj a marutadjekuacan a kinacadjan a sipaqayaqayam tiamadju, qaw napaljavak timadju ta lalaya nua taiwan.

ka 2013 a cavalj a undukay na daykagu nua kacauwan ka kaljaljaljeqelan, izua pinakalevan uta ti drangadrang a malalumalj tua mekelj i vavaw ta kuli timadju i itakuzulj a marutadjekuacan a kinacadjan.

qaw, tucuanga, aicu a kinasikingan ni drangadrang tua malalumalj tua mekelj i tua kuli izua i lima a tayday a marutadjekuacan kata itakuzulj a marutadjekuacan a kinacadjan a sipaqayaqayam, mavan a tjaljanguaqan a kinasikingan uta na taiwan.

## kaizuanan
宋青陽-中華奧林匹克委員會
medea

a tja kineljang aicu a ti **medea** i tua milimilingan nua segeris (Greece) mavan aljak a vavayan nua mazangilj nua secolchis (Colchis) i aites (Aeëtes), a vuvu a vavayan nua cemas nua qadav i hilius (Helios). a kemasi sinansenay a tjiuguni (Theogony) ni hisiud (Hesiod) a tjevuta ti medea a kiseljang tjai djasun (Jason) kati argunauc (Argonauts) namatazua i pasusangas tua 2700 a cavilj (700 BCE) a vinecikan tua milimilingan.

## kasizuanan
zangav

縮圖|361x361像素|aicu a zangav.
aicu a **zangav**, masaliawliaw izua i pasanavalj tua hangu(韓國), ripun, i pasanavalj tua chuku kata i teku a sasusuan tua vavavan na katjunangan i taiwan a cemecemel. aicu a cemel mavanga a vaudj a uri kikerap izua itua kasiw kata qaciljay.

## sikakudan
maqati a kizangav tua sipucemel tua qesang sa natarivak tua vicuka na cawcau. aicu a zangav katua saviki patatauden a temalem.

qaw, aza saviki, qavu kata zangav mavan a tjaljapazangalan nua payuwan nu mapuapu tiamadju. saka, izua a saviki, qavu kata zangav nu uri pucekelj kata penaljang a payuwan.

uri kakanen taza vuciar na zangav a payuwan avan a putju aya tiamadju.

## kaizuanan
鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎編(2005)，《排灣族民族植物》，行政院農業委員會林業試驗所。P224。
rak in rul

nua sebaljak aicu a **rak in rul** (rock & roll) mavan a masanitalj a sikudakuda tua pazaingan ka temagilj a kemasi qadjav a caviljan a 1940 a patje caviljan a 1960. kinasizuan a sizaingan nua inavrikan a binaljakan (African-American) tua rak in rul avan a djaz (Jazz), r katua b (R&B), bugi wugi (boogie woogie), guspil (gospel).

ljaki sema piyanu (piano), ljaki sema saksevung (saxophone), a namasantjaljapazangal a sipazaizaing tua tjaisangasangas a sizaingan nua rak in rul tazua. katjaiviliviljitjen a patagilj a sema gitar (guitar) a pazaing tua rak in rul kamasi qadjav a caviljan a 1955.
## kaizuan
hangul

nakemasi "pakituluan tua ljingav nua tja kai (hunminjeongeum)" aicu a **hangul** (sinivecik nua hinankukuan: 한글; sinivecik nua binaljakan: Hangeul) mavan a sinivecik nua sihu nua sehankuk tua hinankukuan (kai nua sehankuk). na kitjuveqac ti sezung satjaljavavavan (Sejong the Great) tua hangul, saka papukeljangi taicu a sinivecik kemasi tua patagiljan tua 1900 a cavilj a patje tucu. a tja kineljang tu aicu a tja siaya a hangul (한글) avan a pinapungadan ni djusetjing (주시경; Ju Si-gyeong), pasamalavi tua patarevan nua hangul mavan a tjaljananguaqan a qaca a vecik ljaki qaca a vecik. saka aza vecik a namayatua sikudakuda nua sehankuk.

## kinasizuanan
line

aicu a **line** mavan a matjaita a tada a apu (mobile application) a tja sipatigami a sipadinghua itua suci (手機) katua tingnaw. maqatitjen a sema line a papadjaljun tua sinivecik, sasing, qaqivuan tua zuma. manu izua pupaysuan nua line a pinapungadan a line pay (Line Pay).

aicu a line a namasan tjaljamakeljang a apu i dripung, i tayuan, katua i tailend (Thailand).
## kasizuanan
mukav

縮圖|330x330像素|aicu a mukav.
pinaka ta **muav** uta.

aicu a cemel, masanliawliaw i tiawan, lanyu(蘭嶼), pilipinas. qaw, nu semagaduwanga a payuwan a masengseng, uri kiljaseng tiamadju taicu a cemel a ledjeledje sa cemikel a sematjumaq nu qemacuvunganga sengsengan niamatju.

## kaizuanan
排灣族民族植物，鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎，2005。行政院農業委員會林業試驗所。P277。
namaya ta makatjukutjuku a sidjakadjak

tjaljamakeljang aicu a **namaya ta makatjukutjuku a sidjakadjak** i tua kinateveteveljan a djemakadjak tua buru ayata pazangal sa namaljian aicu a sidjakadjak nua kisandjemakadjak.

## kasizuanan
pizza

right|thumb|250px|aicu a '''pizza''' a sipakesa tua cis katua saurig.
aicu a **pizza** nu aya mavan a namasan kinaitalian a sinan kinsa a cinapan a tjukutjuku a lumay katua saurig/tjamuni, cis (cheese), qaruvaruvang/ramuramuq, ada, ljaceng, vutjulj katua zuma a sinipatjelu a semangua'. maculju a pizza a cinapa i tua nua seitali a sicapacapan (wood-fired oven). a tja siaya uta tua kedri a pizza avan a pizzetta. a tja siaya tua kisancemapa tua pizza avan a pizzaiolo.

matjaita a tjukutjukuan a pizza a sinipavay tua caucau i pavelian tua djamay i itali. sika sikan niamadju a siqunu katua draqadraqa (fork).

a sangasangasan a sinivecik aicu a takalan a pizza, avan a i pinapuvecikan a linatinan (Latin) a kemasi kanavalj a qinaljan nua seitali a gaeta i lazio i tua ljaljaqetian tua campania nu i qadjav a caviljan a 900. ka vineqac aicu a pizza i naples. ka pasuvililj aicu a pizza a makeljang tua i matjaliaw a kunian.

## kasizuan
kinaizuanan nua kakukakudan nua sekacalisian

namakeljang a kakikangavangan i tayuan mavan aicu a **kinaizuanan nua kakukakudan nua sekacalisian** a pasamaza i qabizay nua i lamtawking. a pasa tua gadu aicu a kakivangavangan a sipapukeljang tia kakukakudan nua matjaliaw a kazukuan nua sekacalisian nua i tayuan tua zuma a namangetjez a semamaza.

## kasizuanan
rumazi

aicu a **rumazi** ljaki vecik nua linatinan (latin) a tja siaya uta mavan a vecik nua seruma kipavecik tua ljingav nua kai. a kemasicuayan a vecik nua linatinan izuazua mareka sipukeljang nua rumazi tua maretimaljimalji a takalan. pakata sipavecikan tua kai i tua namapapacikelan a mareka kuni (IPA), makeljanganga 26 a vecik a namapaljavak tua i ISO vecik nua linatinan. tjaljaliavan a sipakavecik aicu a rumazi tua zuma sipavecik. manu sema aicu a rumazi a tjaljaturuvu i kacauan a semanvecikan tua matjaliaw a kai i pasa iyurupu katua zuma a kaizuanan.

## kasizuanan
ljumay

縮圖|369x369像素|aicu a ljumay.
aicu a **ljumay** mavan a paravac a marekatinalem i taiwan itua kacawan. kasicuayanga, izuanga a kacalisiyan a temalemanga taicu a ljumay a sinan ta lami. sa maqaitjen a kipapuljadjek nu kemakan taza ljumay a cawcau. qaw nu izuanga a kinasuqudjaljan a mangetjez, inika madjulu a macay aicu a ljumay, sa mavan a tjaljanguaqan a lami aya a cawcau tucu.

## cinalivatan
kacuayananga, semanpazangal taicu a ljumay a cawcau i qinaljan, ljakua tucuanga, inika kemeljang a zuma taicu a cemel i taiwan.

natemalemanga a cawcau taicu a ljumay kacuayananga, qaw nu kinasuqudjaljan a uri mangetjez, inika veneve a zuma a tinaleman i quma, sa uri temalem taicu a ljumay a ka sangasangas itua i quma, qaw maya marekutj tu nekanga a lami matazuawa.

ka ripunanan, masanliawliaw a ljumay izua i taiwan a qinaljan, izuazua a kemasi vililj a setayar, i vacekadan a gadugaduwan a sebunun, a pasanavalj a secu a kadjunangan.

naqaqivuin a ramaljengmaljeng, nakiljumayanga, uri masiu’isu a cawcau sa lumuken aicu a ljumay, ljakua izua a quvis sa gacel a cawcau. saka inika tjengelay a temalem taza ljumay a cawcau. qaw ka tjuruvuwanga a paday i tjaqinaljan, sa nekeanga a ljumay aya. nakeman sa kemeljang taicu a ljumay a cawcau mavan a pitju kata alu a puluqanga  cavilj a ramaljengmaljeng.

## kaizuanan
1.    中文維基百科－台灣油芒，網址: 

2.    全球獨有，超級未來食物─台灣油芒重見天日！比水稻小麥更營養，抗旱耐鹽耐逆境。網址: 

3.    中研院邢禹依團隊跨國研究，揭開台灣油芒身世，期許「台灣孤兒」消滅全球飢餓。網址:
sikakan

## langalj
aza vawa, mavan a tjalljapazangalan a tatekelen nu palisilisi a payuwan, sa nasemanpazangal taicu a langalj a sipatekel taza vawa. qaw izua a maretimalji a langalj, inika mamaw ta pacugan niamadju.
matu karutailj, izua a vinecikan i karutailj na mamazangiljan, qaw neka a vinecikan itjai atitan.
qaw izua uta a langalj a uri sipatekel na mazangilj nu puvaljawanga, sa uri temekel timadju kata marevaljaw, lja qaliyan, cemekemekelj.
izuanan a langalj a makatjelulj. aicu a langalj a siparasudj na mazangailj tua sikataqaljan. nu kinarasudj, uri malingedjelj a mazangilj i vacekadan sa temeketekel a matjelu taicu a vawa, qaw marasudjanga tiamadju, inikanan a marivu.
qaw uri sinanlangalj a cikalju kata qalulu a kasiw na payuwan.

## takalj
縮圖|242x242像素|kizing.nu masengsenganga a payuwan i gadu, uri malang ta takalj tu pivavaven taicu a takalj aza pinuljacengan tuki kisi, sa inika cemaca.

qaw maqati a sinantakalj naza vaudj, quway kata qaw.
## kizing
nu kemakan a payuwan, saljinga tiamadju tu inika zemaing, mavan a uri mapulju a pacugan aya. saka, namalang ta sikakan a sinankasiw na payuwan, matu kizing, kupu, langalj, kadrukadru. qaw uri venecik taza sikakan a payuwan uta, izua a pacugan aya a payuwan a namatazuwa. qaw, aza tjaljanguanguaqan a kasiw tua malang ta kizing, mavan a tjava a kasiw.

## kisi
縮圖|241x241像素|aicu a kisi.
aicu a kisi mavan a sikakan a sipapulamiyan. masan a tjakedri a kisi sa maqati a djakucen na cawcau. izua a pinacunan na cawcau aza kinakemudan na kisi avan a tjaljiqaca itjaivavaw qaw tjaljikeri itjaiteku, sa inika madjulu a pizua i zaleman. izuanga a sinikingkingkiu taicu a cinalivatan a kisi na cawcau, qaw qadjaw a kemasi lala i zaleman aicu a kisi kasicuayan, ljakua inika kemeljangitjen aza paqulid a likisi.

## uakung
mavan a tjakudral a kisi, qaw maqati a sipapusiyavan aicu a uakung. saka, maqatiuta a sipapupadayan aicu a uakung tua semuliavan a cawcau. 

## kaizuanan
1.排灣族民族植物，鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎，2005。行政院農業委員會林業試驗所。P35:酒杯、P38:墊圈、木匙。

2.參考資料: 維基百科──碗，網址:
makawanglu a tigami

a **makawanglu a tigami** ayatjen avan a tja kineljang a email a siaya nua binaljakan. a tja sadinghwain ljaki satingnawin a patigami a tja sinivecik, sa makayanga itjen a makawanglu a mapapatigami.

## maljian a tja siniaya
*email: sinipasemalavan nua "situcuan a vecik" (style guides) tu tjaljanamakeljang aicu a vecik tucu. a tja mapacunan aicu a vecik namasan paravac i liavanga a qadupu a puvecik tua kai. 
*e-mail: a patjara pinuvecikan tua putakalanan nua situcuan nua kai nua amilika, pakasaljenguaq a tjatjuruvu taicu a vecik a e-mail.

## kasizuanan
namacai a ljavek

aicu a kai a **namacai a ljavek** (hiniberayan: יַם הַמֶּלַח, Yam hamMelaḥ) nu aya mavan a matjaita a djanaw i kadjunangan a i tua tjuvecekadan a kemasi tua iserail katua yuredan a patje palestan. a puzaljuman imaza a kemasi tua pana i yuredan. tjaljatekuan aicu a djanaw i kacauan.

## pinapungadanan

## cinalivatan
### kamilingan nua kai nua cemas
izua sinivecik i hiniberayan a kai nua cemas a tjemaucikel tu kaizuazua a caucau i kanan ka pasusangas tua namangetjez a seiserail a semamaza. namasan paravac a qinaljan niamadju ka pinaljavakan nua huangti i tavid.

## pusasingan

File:Dead Sea Sunrise.jpg|nu lemedeq a qadav imaza i namacai a ljavek.
File:Dead sea newspaper.jpg|
File:DeadSea from Jordan Area 001.JPG|a i yuredan a pasa ljemavingan tua djanaw.
File:R0012504.jpg|a tja mapacunan tua ljemavinagan tua **namacai a ljavek**.
File:R0012505.jpg|


## kasizuanan
sengcingyian

rusemansenay tua sipazaing nua hip-hop ti **sengcingyian** a kemasi kinateveteveljan a venarung tua hip-hop nua i tayuan taigaku (NTU Hip-hop) i tayuan. nakitulu timadju tua papucemelan i tayuan taigaku.

## semansenay

## sinanljavaran
nasemenay ti sengcingyian ka i 2023 a cavilj i tua situcuan a hip-hop (i tua tilivi) tu “nu saljinga sun a sema kakituluan tua papucemelan tjaramacaqu sun a semiking. ljakua inikanan a sinipacalivat tjanuaken a siking nimaima a masan 1.35 a tjuljuran.” pakasarekuya a tjuruvu taicu a kininemeneman a semanvililj tua sekacalisian a kisansemiking.

## kasizuanan
puvarukuran a ealiaw

a pimaza i zekuan a lizuk nua i takaw i tua tayuan aicu a **puvarukuran a ealiaw** a pasaviri tua qezung a sinipacasaw a veljeluan nua tianpaw tua ljavek. na sema paysu tu 8,800 a kudrav a tja sihu a veneqac tua papavelian a ealiaw tua ciqaw, sa patagilji ka i 11 a qiljas 9 a qadav nua i caviljan a 2018.

## sipacacikelan
### basu
izua basu a kemasi ljaljevavavan nua sinzuying tua kisiya a patje maza i puvarukuran a ealiaw mavan a qudjidjilj a kadjalan tu sikamasan 53 (kadjalan nua zukuan).

## kasizuanan
inpic

aicu a inpic, avan a sivecik a turivecan. azua inpic izua kinamaretimaljian. ljakua, ruizua masevecan a nemanga, sa izua makaya a sivecik a ’apulu. izuanga liav a zukuan ta inpic. namaya pairing, ciukuku kata dripun. kasicuayan, nakanga inpic i ‘inaljan na sevuculj. kemasi ziday a djinadjas taivang na sihu nua dripun, mavan a patagiljanga a kemasi tju’alja a pasa’inaljan na sevuculj.
sikaw

aicu a sikaw, mavan a makaya madjuin a kinacu tuvung na kacalisiyan.  izua drusa a calis tu 'emuyulj ta 'avan, sa makaya kinavic tuvung. izuanga liav a zukuan ta sikaw. namaya tua sevuculj, drekay, kata Taivoan aya. kasicuayan a cawcau, kumalji a vaik a sema vavua, kisudju kata ma'inacap, tjara kemacu ta sikaw tu sikacu a turivecan kata inalap.       

## kinamaretimaljian a ayain
azua sikaw izua liav a ayain. aza kudralan a sikaw ayain "sikaw", ljakua, aza tjakedri a sikaw ayain "kedeng". (azua tjawcikelan kemasi vuvu i kaleskes a lja malivayan. sekaviyangan timadju.). izua cawcau ayain a kedrian a sikaw "kadray" uta. ljakua, nu i 'inaljan a nasenavalj, ayain " sikaw "  a savid a sikaw, kumalji kudral kata kedri.

## kinguanguaq
aicu a sikaw lalang saka makaya uta a puturivecanan.
google meet

thumb|right|250px|a tja mapacunan aicu a nu patagilj itjen a sema '''google meet''' tua tja cacevungan.
kinitjuveqac aicu a **google meet** (katjaisangas a pinapukeljang tua hangouts meet) nua google a namasan namakeljang a tjurivecan a sipadinghwa a sikicacevung a maljavar i maka tua ljingas tucu.

## kasizuan
Asiya

**Asiya(亞洲)**
kinaizuan a itua iyurasiya (Eurasia) a kadjunangan a i pasaviri a papamaw tua tja buru a kadjunangan (Earth) mavan aicu a Asiya (Asia) a kadjunangan.
## pinapungadan
## kadjunangan
## pacunu uta
*iyurupu
*averika

## kasizuan
hiniberayan

縮圖|hiniberayan
aicu a **hiniberayan** aya itjen avan a kai nua sehiberay. aicu a kai a pakata matjaita a kai nua semitk (Semitic language) a pasaviri a kaledep nua i kinacekeljan tua kai nua avruasiyatik.
## kasizuanan
akuamin

ti akuamin (pinairangan: A-khóa-bián; ljinautjian: 阿跨面) a setayuan a sepairang a kisansemenay sa namalapanga tua icibangan nua natemalidu a ziday nua hip-hop a senay 2.
## kasizuan
taihuku

[thumb|right|300px|aicu a mareka sasing nua [taihuku.]]
## cinalivatan
aicu a cinalivatan nua taihuku, nalemingdjeljanga a kemasi ciukuanan ka 1876 a cavilj, sa izuanga a sihu ka 1884 a cavilj.

qaw, ka ripunanan, izua uta a sihu na ripun ka 1920 a cavilj, sa pataqiljanga a paljavak a ripun tua taihuku tazuwa.

ka 1945 a caviljanga, izua a ciuku a sihu a mangetjezanga uta, qaw lemingdjelj taza gikai sa masanlizuk imaza(napatjavat tua “中興新村” katjaiviri ka 1956 a cavilj).

saka, namasan tua tjaljakudralan a lizuk a taihuku ka 1949 a cavilj, aza sihu na ciuku a mangtjetjez. namasan tua cesiyase(直轄市) ka 1967 a cavilj.

## kadjunangan
kinavecekadan a qapulu nua lizuk a taihuku i tjaiteku a zakatjan. pasanavalj tua sa lizuk a papesapuyan a gadugadu nua tatun (navenaljut a papesapuyan a gadu) a pasa ljaljaqedian tua sinpak a lizuk (New Taipei). aza gadu a penuljat nu tja pasanavalj tjateku a tjadedet tua pairang sa tjaljuzua i isuan (Îⁿ-soaⁿ), tuatjit (Tōa-tit) katua laiu (Lāi-ô͘) a mavan a tjaljaqacan a qepuqepuan a gadugadu i pinaljavakan nua taihuku. a vavavan nua tjaljazayazayan a gaduan a matja pitju a vitjuqan avan a 1,120 a djekuacan (marutadjekuacan). a vavavan nua sikamasantjelulj a tjaljazayazayan a gaduan nua tatun avan a 1,092 a djekuacan. izua liaw a papesapuyan a gadugaduan imaza i vecekadan tua qepuqeupuan nua gadugadu katua i pasa paktaw. pasakacedas a lizuk tua mareka kedrikedri a gadu i laiu, i lamkang, katua i katjainavalj a baksa.

## kasizuan
milimilingan

## milimilingan a sekacedas
縮圖|277x277像素|aicu a ljaras.izua a milimilingan a sekacedas, kasicuacuayanga nu mazaljum, qacaqaca a zaljum. qaw izua a marekaka a kaka a uqaljay a tjavulung kata kaka a vavayan a tjaljaljak itua zaljum. ljakua, puqimang tiamadju masa djemakuc taza ljaras mavan a cemel tiamadju, sa inika macay.

ljakua, nekanga katjunangan niamadju, qaw nekanga a umaqan niamadju uta, sa qemauqaung tiamadju.

numatazuwa, izua a ita a qatjudray a tevuta, qaw masangadugaduan a caqi naicu a qatjudray. sa tjaljuzuwanga itua gadu aza marekaka.

ljaku inika a sarenguaq a sikavaljutan niamadju, masa neka a sapuy niamadju.
[縮圖|278x278像素|aicu a qatjudray.[sineqetj a vecik:Chrysomya megacephala male.jpg|縮圖|261x261px|aicu a lalangaw.]]
izua a makatalj, izua a minlayalayap a lalangaw, qudjidjilj a maca nimadju. qaw nu pacucun aza marekaka taza lalangaw, izua a kinemeneman niamadju. sa alapen ta drusa a kasiw niamadju tu madjadjemuas aza kasiw. qaw, izua a sapuy sa pucungu tiamadju.

nu masan tua maqacuvucuvung tiamadju a marekaka, uri qemuma tiamadju i katjunangan na qatjudray. kemikim tiamadju taza vurasi, vasa kata vusam na vaqu uta, sa venusam tiamadju, qaw liaw a lami niamadju nutjaivililj.

liav a milimilingan nua payuanzuku.
palisian nua zaljum

aicu a palisian nua zaljum ayatjen mavan a sinancavilj nua setailand, semianmar, selaus, katua sekambudia a marka taqaljaqaljan i pasanavalj a kacedas tua asiya.

## matjaliaw a pupalisian a semancavilj

## kasizuan
sesiraya

kinaizuanan nua sesiraya a caucau mavan a i kazatjan a pasanavalj a kaledep a kacedas tua tayuan. sipapukeljang itjen tau sa kadjunangan avan a i tailam katua i taitu tucu. izuanan matjasepatj a taqaljaqaljan tucu a tja mapacunan: izua mattauw, soelangh, baccloangh, katua sinckan. aicu a sepatj a qinaljan mavan a i tucu a pinaljavakan a muadaw, kali, sianhwa, sinci.
Lidaku Mabaliu

縮圖|350x350px|a penatjezan a vinecikan ni Lidaku.
**Lidaku Mabaliu**, sedrekai a san papebulayn ta paridiu a caucau, pinualjakan nimadju ka 1902 a cavilj izua i vudjay a qucapungan a qinaljan na ‘akaw. qaw maca’u timadju a penatjez ka kaqunuwananan.

qaw nu maqatiyanga a kipapupaysu tu liaw nu pinatjaz ta vinecikan a kacalisiyan, sa masan pungadangadan a cawcau ti Lidaku. saka, inika amin a penatjez a vinecikan itua umaqan nia mamazangiljan, uri penatjezanga tua zuam a nemanemang timadju uta.

ka izuazuanan i kasicuayan a qinaljan na qucapungan, rupatjezanga timadju taza cukes, qaljiv, djeljep kata takit, sa san san papebulayn ta paridiu a caucauwanga timadju itua qinaljan.

aza kinasengsengan nimadju a vicik, izua a vinecikan nasedrekai a vulungvulung ata vinecikan a kasicuayan. ljakua, inika namaya tua cuacuayan a vinecikan, aicu a kinasengsengan ni Lidaku a vicik, tjaliyawanga a sikavaljutan kata vinarungan a patjara ti Lidaku.

namacaynanga ti Lidaku ka 1990 a cavilj, ljakua tjaljamaca’u timadju a penatjez a vinecik itua tjaqinaljan, qaw izuanga a kinasengsengan nimadju a vicik itjanuitjen a kakudan.

## kaizuanan
《未來潮──大山地門當代藝術展》。屏東縣政府出版，2020年4月。P20。
tunis

thumb|right|250px
aicu a tunis mavan a tjaljatemalidu a lizuk nua i tunisiya. qadjav tu kaizuazua a 2,700,000 a sikataqaljan imaza.

## papungadanan
aicu a vecik a tunis mavan a paumaljan a sarumazi tua inarabikan (kai nua searabik) a ngadan تونس. pinapuvecikan aicu a ngadan ni yaqut al-hamawi a searab a sanvenarung tua kadjunangan i tua supuan nimadju a mu'jam al-bûldan (mavan a putakalan tua maretimalji a taqaljaqaljan). izua matjaliaw a kininemneman tua kasizuan nua aicu a ngadan a tunis. pakapaqulid a mareka hakasi tu kinasizuan a ngadan a tanith (siaya uta a tanit katua tanut nua zuma) a pakaqadaw a cemas a vavayan. mamamavan a sipapungadan a kasicuyan a qinaljan tua mareka kipalaingan i tjarivavaw.

## kaizuan
saseljavakan a MeToo

ka venala aicu a saseljavakan a MeToo (pasamamaw a lingaw naicu a takalan a binaljakan tua “mitu”. “tiaken uta” aya a patarevan.) a djemaulj tua nimitja caucau i mareka taqaljaqaljan i kacauan a kiseljang a venalat tua napaselapay a nakemakuya tua zuma a patjara siks (binaljakan/kai nua amilika: sex; a sex katua siks ayatjen mavan a kauqaljay katua kavavayan). ka sangasangasan a siniaya ni tarana burke (Tarana Burke) aicu a kai a “Me Too” ka i 2006 a cavilj a kipasemalav tua pinaselapayan a patjara siks i tua maljaljavaran a midiya a Myspace.

## kasizuan
paqaljay

縮圖|411x411像素|kumalji a maretimalji a vavayavayan kata uqaljaqaljay a sengsnegan nasepayuwan, uri maqepuqepuitjen sa pusaladj tua saliman.
uri **paqaljay**iten tua caucaw nu tjengelay tuki masaluwamen tua caucaw. aicu a “paqaljay” a pacugan mavan a masalu tjanusun aya, tuki nu karakudakuda mun, maljaljavar mun, nakemudakudanga, qaw matjatjengelayanga mun, aicu mavan a  mapaqaljayanga tua zuma.
qaw, maya semekaulj tua zuma a kudakudain, zuma a sipiliq, mavan a paqaljay uta aya.

napaqaljayitjen tua caucaw katjaisangas, nasemanpazangalitjen taza caucaw, namasaluwangamen uta tiacu a cawcau a kudakudain.

itua tja kakudan nasepayuwan, uri paqaljayamen tua nia ramaljengmaljeng, aicu a tjaljapazangalan itua nia vinarungan. aza ramaljengmaljeng itu tjaqinaljan, masa uri temulu tjanuamen tu liaw a tja kakudan nasepayuwan, mavan a nia sizangal a kakudan.

qaw, kumalji a maretimalji a vavayavayan kata uqaljaqaljay, inika mamau taza sengsengan niamadju uta itua nia kakudan nasepayuwan.

ljakua, napasemalaw tia vuvu tjanuamen namaytucu: 

“izua a makeljang a sasusuwan a sinipapusengsengan a kakudan itua tjaqinaljan. uri maqepuqepuitjen sa pusaladj tua saliman. sa marekacawcau imaza, tjara pazangalan, tjara maqaljay a mapuljat. inika maretimaljitjen.”
kon tiki a pasacadja

vinaikan a makavarukur aicu a kon tiki a pasacadja mavan a i caviljan a 1947 a kipalaingan nua matjaita a rupakarim a senurwi (Norwegian) ti Thor Heyerdahl a ruvenecik. na vaik tiamadju a kemasi amilika a pasanavalj a pasa ljavek a pasivik a tjaljuzua i matjaliaw a kadjunangan nua i pulinisiya. sinipapungadan ti virakuca (Viracocha) a cemas nua seinca (Inca) taicu a varukur a kon tiki (Kon-Tiki). aicu a siniaya namaya ta kasicuayan a ngadan. pinapungadan a *kon tiki a pasacadjan a pakarim: makavarukur a cemalivat tua mareka ljavekan a pasanavalj* (The Kon-Tiki Expedition: By Raft Across the South Seas) taicu a sinansupu (sinansunatj) ni Heyerdal a tjemaucikel tua sa pasacadjan a pakarim.
vungu

namasanliawliawanan taicu a kasiw a **vungu** izua i ciuku, ripun, liyukiyu (琉球) kata i kemasi vacekadan tua iteku ta sasusuan ta vavavan na katjunangan i Taiwan.
aicu a vungu, uri meqaca sa kudrakudral a kasiw tiamadju, qaw nguljingulj aravac taza vuljangaw naicu a kasiw.

azua a ngadan a pacugan naza kasiw, mavan a “vutjulj na vavuy” aya. sa uri kimenemen tu maqatitjen a kakanen taicu a kasiw a vungu?

qaw, ui ayain. nu tjaukaljavevewan, izua a ledjeledje nua vungu a veneve, sa maqatitjen a cemepis sa sinansiyaw naza ledjeledje. ljakua, inika maretimalji taicu a ledjeledje kata vavuy a vutjulj mavan a tja kakanen. manu matu vavuy a vutjulj aya tazua a kasiw a vecik, sa papungadan taicu a kasiw a vungu aya.
ruquaguagu ta iyu

[thumb|right|250px|[ruquaguagu ta iyu i gadu i rumania.]]
ruquaguagu ta iyu (ciniukukuan: 牧羊人) ayatjen mavan a caucau a kisanquaguagu tua iyu. aicu a sengsengan a sikavaljut a kemasi cuai. a tja namapacunan tua ruquaguagu ta iyu izua i matjaliaw a kadjunangan a taqaljaqaljan, manasika sipasamalavi a sipatarevan tua tjaucikel izua liaw a vinecikan a patjara kasaluan a pasusuan i kacuan. ti yasus kipapungadan tua nanguaq a ruquaguagu ta iyu. na seman paravac uta a kasicuayan a milimilingan nua seguris (Greece) tjai Endymion kati Daphnis katua zuma a ruquaguagu ta iyu.

## kapatagiljan
matjaita a pinatjaljacuaicuayan a salimaliman aicu a ruquaguagu ta iyu a penatagilj i pasakaledep tua asiya nu i palemek tu pasuvililj tua 5000 a cavilj.

## kaizuan
ljayaz

縮圖|318x318像素|aicu a ljayaz.
nakemeljanganga a payuwan taicu a **ljayaz** a asaw, izua a pusequsequ. sa maya paqateleng a dremadruwa aya a ramaljengmaljeng, ljakua kemeljang tiamdju taicu a cemecemel a sika maqati ta sipapucemel tua saqetjuan. 

siuacuayanga, uri zemangzang taza asaw na ljayaz a payuwan, qaw padeqep tua naseveliuq a saqetjuan. nu lemuljay aravac tuki qemesanganga sa saqetju a qulu, qaw maqatiten a sipapadeqep naicu a ljayaz a asaw itua i djaqis. nu menguanguaq aza kinacaucavan, uri lemelja sa cempis ta ljayaz a asaw sa pinizua, qaw sipapavanv naicu a zaljum, maqati a merakacanga a caucaw tua kinasaqtjuan.

inika madjulu a metad aicu a ljayaz a asaw, sa uri cemavu taza menevung a cavuin tua a ljayaz a asaw.

numatazuwa, inika metad aravac a menevung sa madjulu a pinizua i qungcuy. qaw inika madjulu a lemelja aza menevung nu qemungcuy a ramaljengmaljeng, mavanga a vinarungan niamadju.

## asav
asinlav a asav ljayaz makaya tjasipucemel tua na minvalak atja kinacaucauan.

## kaizuanan
排灣族民族植物，鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎，2005。行政院農業委員會林業試驗所。P121。
ramis

縮圖|320x320像素|aza ramis.(semeceng.)
**ramis**, mavan a kasiw (aicu a ngadan na kasiw, amin i kanalung, qaw izua “**sameceng** “aya a zuma a payuwan.). masanliawliaw a ramis i taiwan a kadjunangan.
nu pacunan taza ramis a kasiw, qalamqaman aza qaljic na kasiw, sa inika madjulu a kikerap tazua a kasiw na ramis.

matu caljeqil a kasiw na ramis, ljakua madjulu a caljameqen taza kasiw aicu a ramis. sa napacunanga a caucaw taicu a kasiw a vecik, uri kemeljanganga tiamdju tu aicu a kasiw mavan a ramis.

qaw namadjulu a macemu aicu a kasiw na ramis nu tjemevenganga, sa ika sedjaljep tua sinancukes. qaw inika masevec taicu a kasiw uta, sa inika madjulu a sinanvalji. saka, uri alapen taza kasiw tua seman taza kedri a turivecan.

ljakua, aicu a kasiw na ramis a nasedjaljep tua sipapucungu.

kaciukuanga, izua a hulic na sihu, sa papupicul tiamadju tjai cawcau tua temalemtalem ta kasiw aya. sa maqatitjen a pacucun tu liaw a ramis izua i kadjunangan na payuwan a qinaljan tucuwangan. qaw uri alapen taicu a kasiw sa seman tua nemanga tuku sipapucungu na caucaw.

## kaizuanan
排灣族民族植物，鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎，2005。行政院農業委員會林業試驗所。P149、150。
kaljavevean i prague

kaljavevean i prague (kai nua seczech: Pražské jaro; kai nua seslovak: Pražská jar) mavan a ka pidjalan a qadaw tua kiqaung sa semucaqev tua pulitiks tazua maqepuqepu a tjuruvu a sikataqaljan a seczech. na patagilj tiamadju ka napiniliq ti Alexander Dubček a masan sangasangasan a kisanpusaladj tua namalaing tua kinateveteveljan nua Communist i Czechoslovakia ka i sikamasanlimalj a qadaw i 1 a qiljas i 1968 a cavilj. na semekez tiamadju ka i 21 a qadav i 8 qiljas i 1968 a cavilj ayatua na tjaljuzuain a paselapai nua kinateveteveljan nua soviet imaza i czech.

kinipalaing ni Dubček aicu a kaljavevean i prague. saka ulja kiquang timadju tu venala a sikataqaljan a sezech kipaqenetj kisuamadju.
linugus

aicu a linugus, mavan a cevi’ na ‘ilisi tua kakudakudan na sevuculj. aicu a linugus, mavan hualap a vu na ‘acang, ha, paca’is ta pi’ay.
buksing a kinateveteveljan a semenay

sepayuan a kemasi 'akaw aicu a buksing (boxing) a kinateveteveljan a semenay. marekaka tiamadju a mapuljat. napenatagilj tiamadju a semenay i tua mareka kaqepuqepuan a kemasi tua cavilj a 2021.
Euphrase Kezilahabi

aicu a ti Euphrase lja Kezilahabi (1944 a cavilj 4 a qiljas 13 a qadav - 2020 a cavilj 1 a qiljas 9 a qadav) mavan a setanzania a kisanvenecik tua tjaucikel, tua senay. ruvenarung (kisanhakasi) uta timadju.

sa swahili (kai nua seswahili) timadju a patjavecik.

## kasizuan
puhikukian nua changi

aicu a puhikukian aya itjen namasan tjaljapazangal a puhikukian i singapura. tjuruvu aravac a caucau a semamaza a uri makahikuki. qau pinapuligu aicu a puhikukian nua Skytrax tua "tjaljanangauqan a puhikukian i kacauan" a makapidapidalj a patje tucu. manu sangasangasan a puhikukian a pinapuligu a makaalulj a cavilj i kacauan. piniliq uta aicu a puhikukian nua changi a masan tjalja rimasudj a puhikukian i kacauan.

## kasizuan
nasi lemak

250px|right
aicu a nasi lemak mavan a djamay a kemasi semalay. nu seman nasi lemak, kemesa itjen tua abar (yasi) katua paday. saka kinedjamay a vuyu i tua rangulj a keman. kininemnem a nasi lemak a djamay nua qinaljan (kuka) i malaysia a siaya tja namapacunan aicu a djamay izua imaza a sepulingelingetj. djemamay uta a setaqaljaqaljan a maljian i detdet i singapura, i brunei, katua i pasanavalj tua thailand ayatua tjuruvu a semalay a kaizuazua.

maretimalji a djamay aicu a nasi lemak katua nasi dagang a kinedjamay i pasakacedas tua malaysia i qinaljan a terengganu katua kelantan. ljakua aicu a matjadrusa a djamay a mamaw a pinakenema a semanlialiaw.

## cinalivatan
vinecikan aicu a nasi lemak a djamay i tua binaljakan a sunatj a "The Circumstances of Malay Life" a sinanvecik ni Sir Richard Olof Winstedt nu i cavilj a 1909.

## kaizuan
kinateveteveljan nua laiun

ka sinan aicu a kinateveteveljan nua laiun i cikagu (Chicago) i amilika ni Melvin Jones ka i 1917 a cavilj. namasan qapulu i Keller i Texas i amilika.

## kasizuan
piljay

縮圖|367x367像素|aicu a piljay.
aicu a kasiw, aminanga aicu a **piljay** aya i kacauwananan, sa masanliawliawanga izua i kina'adavan namasanmaculjuculju i asiya a kadjunangan kata i taiwan a likeljukeljung a kadjunangan.

pinaka ta “piljay” aya a payuwanzuku, mamau ta “mapiljay” aya taicu a pacugan.

qaw, kasicuayan, ka izua a uqaljaqaljay sa neka nu tjakit nimadju, sa napaqateleng a cawcau tjaimadju. ayatua kumalji a semavavuvaw tuki masengseng itjai qaliyan kati kasusu a umaq, kari cemekaulj taza tjakit. sa nu neka a tjakit, ika maqati a masengseng sa ika paljakev tua vavayavayan kata kakedriyan uta!

qaw nuri masan taicu a ceqeljap na tjakit, uri kikasiw a payuwan a cawcau tu lumeljak a kasiw. nu namaytucu, inika sadjelung a tjakit sa ika madjulu a makapalak taicu a tjakit. saka, aicu a piljay a kasiw, tjaljanguaqan a sadjaljep tua sinancaqeljap ayaitjen.

## kaizuanan
1.排灣族民族植物，鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎，2005。行政院農業委員會林業試驗所。P289。
abaya

right|150px
aicu a abaya a itung aya tjen a kineljang uta tua aba. a mareka vavayavayan nua semuselim a kemasi tua pasaviri ta avrika, a kemasi tua arabian peninsula, nakemava tiamadju taicu a abaya a itung. pinapungadan a kebaya a kava nua seindunisiya taicu a abaya a itung.

## ljemaini tua kinava a abaya nua situ i vrangs
ljemaini a sihu nua vrangs (France) tua kinava a abaya nua situ a vavayan i gaku. nu i alu a qiljas i 2023 a cavilj naqivu ti gabriel attal a tjaljavavavan a kisanremasudj tua mareka gaku i vrangs a mayatucu: "a tja situ a vavayan nua semuselim inika makaya tiamadju a kemava tua abaya nu magaku. ayatua tjara ljekuya itjen nu kisumalji." nu i sepatj a qadaw i siva a qiljas i 2023 a cavilj, tuazua a qadaw mavan a sangasangasan a qadaw nu kicepeliw a mareka tja situ a sema gaku a kitulu, ljemaini a malje 67 a vavayavayan tua kipavalitan a abaya a itung. nu tjaivililj djinaulj tiamadju a mapuljat a sema tjumaq a kemasi gaku niamadju.

## kasizuan
ljamudu

縮圖|346x346px|aicu a ljamudu. izua a qucengecengel a vangalj.
namaya tua vaudj aicu a cemel mavan a ljamudu, namasanliawliaw izua i kina'adavan namasanmaculjuculju i asiya a kadjunangan kata i taiwan a kadjunangan a kemasiteku tua vecekadan a gadugaduwan.

naza ljamudu a vuteqiteqilj a vuciyar, qucengecengel a vangalj kata qudidilj a cuqus, maqati a kakanen na payuwan a kakedriyan itua makacemecemel isasaw.

kumalji a kanen taza cuqus, uri qemizingitjen uta taicu a ljamudu a qetim, sa papucemel tua maca nu minvalak.

## kaizuanan
1.排灣族民族植物，鄭漢文、王相華、鄭惠芬、賴紅炎，2005。行政院農業委員會林業試驗所。P117。
clarke quay

aicu a clarke quay aya itjen mavan a puvarukuran a pasa pana nua singapura kemasicuay a patje tucu. i zayazaya aicu a puvarukuran tua pana nua singapura katua pavarukuran a boat (Boat Quay).

## cinalivatan
ka patagiljan a sinan puvarukuran aicu a kadjunangan a pasa pana a singapura nua kuka nu i 10 a qadaw, 12 a qiljas i cavilj a 1993 a namasan tjaljatemalidu a semanemanema i pana a singapura tazua.
## kaizuan
kebaya

thumb|right|250px|
aicu a kebaya nu aya mavan a kava nua vavayan i pasanavalj a kacedas tua asiya (Asia). tjara seljavak a kemava a vavayavayan a sebrunei, a seindonesia, a semalaysia, a sesingapura, a sethailand a pasanavalj taicu a itung a kebaya. mitung uta sephilippine, a secambodia a vavayavayan tua kebaya a kava.

## kasizuan
cabukan

aicu a cabukan a kai a kemasi pinairangan. aza pacugan nua za kai mavan a saskauljan a vavayan.

## cabukan nua sepairang
kasicuayan i taqaljaqaljan nua sepairang, inika semanpazangal tiamdju tua vavayan. manasika nu mapulju a tacemkeljan tjara pavayan niamadju aljak a vavayavayan tua maljian a umaq. saka uri masancabukan aza vavayan a pinavayan.

## cabukan nua i vinqacan
aicu a kai a cabukan nua i vinqacan i tua kai nua cemas, mamamaw tua za kai a saskauljan.

## kasizuan
sisataigaku a siking

aicu a sisataigaku a siking nu aya mavan a tjaljapazangal a siking tua setayuan a situ nua i kaucung. a tja keljangen uta a "siicek" a ljinautjiyan katua "GSAT, mavan a General Scholastic Ability Test" a binaljakan. pinapusiking aicu a siking nu i ita a qiljas ljemita ta cavilj, a sipapukeljang tu nakicaquan a mareka situ tua kinituluan niamadju ljaki ini.

nu inika kicapilj a situ nua i kaucung taicu a sisataigaku a siking, makaya uta tiamadju a semiking tua matjadrua a siking a maljian.





## cinalivatan
a pinatagiljan aicu sisataigaku a siking avan a kemasi 1994 a cavilj.
## pusikingan
pusikingan a kemasi 2011 a patje 2024:
*2011 a cavilj 1 a qiljas 27 katua 28 a qadaw
*2012 a cavilj 1 a qiljas 17 katua 18 a qadaw
*2013 a cavilj 1 a qiljas 27 katua 28 a qadaw
*2014 a cavilj 1 a qiljas 18 katua 19 a qadaw
*2015 a cavilj 2 a qiljas 1 katua 2 a qadaw
*2016 a cavilj 1 a qiljas 22 katua 23 a qadaw
*2017 a cavilj 1 a qiljas 20 katua 21 a qadaw

## kasizuan