د نازي جرمني نژادي سیاست

د نازي جرمني نژادي سیاست په نازي جرمني کې د اډولف هیټلر تر دیکتاتورۍ لاندې د سیاستونو او قوانینو هغه ټولګه وه چې له مخې یې د آریايي نژاد برتري غوښتونکي هغه ځانګړي دکتورین پلي شول چې د علمي مشروعیت ادعا یې لرله. دغه سیاستونه د نژادي اصلاح له هغه پروګرام سره ترکیب شول چې موخه یې د هغو کسانو د اجباري عقیم کولو او له منځه وړولو پر مټ چې دوی ورته فرعي انسانان («Untermenschen») ویل د نژادي سمون راستول و؛ هغه چاره چې په هلوکاسټ سره خپل اوج ته ورسېده. 

دغو نازي سیاستونو په هغو کسانو باندې د پردیو ټاپه ووهله چې له پېړیو راهیسې د جرمني په قلمرو کې استوګن و خو جرمني قومیت یې نه درلود لکه یهودان (په نازي نژادي تیوري کې شامي ریښه لرونکي سامي قوم ته اړوند بلل کېدل)، روما (د جیپسي یا کوچي وګړو په توګه پېژندل کېدل چې د هند د نیمه لویې وچې «هندي – اریايي» وګړي و)، د سلاوي وګړو پراخه اکثریت (چې ډیری یې پولنډي، صربستاني، روسي او نورو قومونو ته اړوند و) او ډېری هغه اروپایان په کې شامل و چې د غیر اریایي فرعي انسانانو په ډله کې ګڼل کېدل (د بېلګې په توګه هغه چې نوردیک ریښه یې نه لرله او د نازیانو د اصطلاح له مخې آریایان نه و) او د نژادي سلسله مراتبو پر بنسټ د خلکو په ټولنه کې (Volksgemeinschaft ) کې مخکښ نژاد (Herrenvolk) ته نه اړوند کېدل. 

د نازي ګوند او جرمني دولت نژادي سیاست د نژادي سیاستونو د دفتر له خوا مدیریت کېده چې یو شمېر اداري بنسټونو، اخبارونو او روزنیزو بنسټونو ته یې خپل لیدلوري او لارښوونې لېږلې. 

## د نازیانو د سیاستونو او نظریاتو تاریخي ریښه
په وایمار جمهوریت (۱۹۱۸- ۱۹۳۳ زکال) کې خپله اډولف هیټلر او د نازي ګوند نور غړي نولسمې پېړۍ او د شلمې پېړۍ لومړیو ته د اړوندو مفکرینو او د چاپېریال پوهنې پر بنسټ انسان پوهنې، علمي نژاد پالنې، هر اړخیز علم او ارګانیکېزم اړوند د فلسفي، معرفتي او نظري هغو مخکښانو تر اغېز لاندې و چې د ارګانیکي نژادي ټولنو اړوند یې نظریاتي پېچلی سیسټم وړاندې کړی و. په ځانګړې توګه په نازیانو باندې مهم ایډیالوژیک اغېز د نوولسمې پېړۍ ملت پاله فیلسوف یوهان ګوتلیب فیشته درلود چې آثار یې هیټلر او د نازي ګوند نورو غړو ته الهام بخښونکی و او نظریات یې د نازي محوره ولکیش نیشنلزم په فلسفي او ایډیالوژيکي بنسټ جوړونه کې وکارول شول. 

### نورنبرګ قوانین
د ۱۹۳۵ زکال او ۱۹۳۶ زکال ترمنځ د یهودانو ځورونه په چټکۍ سره هغه مهال زیاته شوه کله چې د «Gleichschaltung» بهیر ( د معیاري کولو هغه بهیر چې نازیانو یې پر بنسټ په بشپړه توګه په جرمني ټولنه واکمني ومونده) اجرا شو. د ۱۹۳۵ زکال په مۍ میاشت کې یهودان د جرمني په وسله والو ځواکونو (ورماخت) کې له ګډون منع شول او د همدغه کال په اوړي کې په هټیو او رسټورانټونو کې د یهودانو ضد تبلیغات پیل شول. د نورنبرګ قوانین په نورنبرګ کې د نازیانو د لویو لاریونو پر مهال رامنځته شول او په دې سره د ۱۹۳۵ زکال د سپټمبر په ۱۵ مه «د جرمني ویني او ویاړ د خوندیتوب قانون» تصویب شو. د دغه قانون پر بنسټ په لومړني ګام کې د جرمنانو او یهوادونو ترمنځ واده او جنسي اړیکې جرم وبلل شوې، خو وروسته دغه قانون «جیپسي وګړو، تورپوستو او د هغو د حرامي اولادې اړوند» هم عمومیت وموند؛ دغه چاره د قانون پر بنسټ د نژادي خرابۍ «Rassenschande» په مفهوم مجازات وړ وګرځېده. له دې وروسته د «رایش تابعیتي قانون» تصویب شو چې په نومبر میاشت کې د یوه فرمان پر بنسټ یې لا ننګه وشوه. د دغه قانون له مخې جرمني تابعیت «جرمنۍ او هغو ته اړوندې وینې» ته اړوند بلل کېده او دا په دې معنی و چې له ټولو یهودانو څخه د هغوی تابعیت اخیستل کېده او په رسمي توګه «د دولت مطیع» بلل کېدل. په دې بنسټ هغوی له خپلو اولیه حقوقو لکه د رایو ورکولو له حق محروم کېدل. د دغه حقوقو له لاسه ورکولو د یهودیت ضد ځورونې په برخه کې اساسي رول درلود: د تابعیت د له لاسو ورکولو بهیر نازیانو ته د دې لار برابره کړه چې له «ملي ټولنیز جوړښت» («Volksgemeinschaft») څخه د یهودانو له ویستو سربېره د هغوی ځورونې ته قضايي مشروعیت ور وبخښي؛ بالاخره په دې برخه کې شدیدو قوانینو د هغوی له منځه وړو ته لار هواره کړه. فیلسوفه هانا آرنت د استبداد د ریښې په نامه (۱۹۵۱ زکال) اثر کې د هلوکاسټ دغه مهم قضايي اړخ ته اشاره کړې او څرګنده کړې یې ده چې نازي جرمني د بشري حقونو د نقض په موخه په پیل کې انسانان د خپل تابعیت څخه محروم کړل. آرنت ټینګار کوي چې د بشر او اتباعو د حقونو په اعلامیه کې د اتباعو حقوق د بشري حقونو څخه وړاندې دي چې وروستی یې د یوه مشخص دولت له اړخه ملاتړ ته واقعي اړتیا لري.

د نورنبرګ د قوانینو مسوده جوړونه تر ډېره پورې هانس ګلوبکه ته اړونده بلل کېږي. ګلوبکه د دغو قوانینو څو اړخونه ولیکل لکه د هغه فرمان په څېر چې هغه یهودان یې چې یهودي نوم یې نه درلود د رایش د اتباعو د قانون پر بنسټ باید په خپل نوم کې اسرائیل یا سارا لومړنی نوم اضافه کړي.  

په ۱۹۳۶ زکال کې یهودان له ټولو مسلکي دندو څخه منع شول او په عملي توګه یې د زده کړو، سیاست، عالي زده کړو او صنعت په برخه کې د هغو د نفوذ مخه ونیوله. په دې سره د جرمني په اقتصاد کې هېڅ داسې څه نور شتون نه درلود چې په هغو کې دې د یهودیت ضد اقدامات ترسره شي. 

د ۱۹۳۷ زکال او ۱۹۳۸ زکال ترمنځ نوي قوانین راوتلل او په دې سره د «جرمني د اریايي نژاد» او یهودانو ترمنځ جلاوالی بشپړ شو. په ځانګړې توګه یهودان د خپل یهودي توب له امله مالي جریمه شول. 

د ۱۹۳۸ زکال د مارچ له لومړۍ نېټې څخه دولتي قراردادونه یهودي سوداګریو ته نه ورکول کېدل. د سپټمبر له ۳۰مې وروسته یوازې «آریايي» ډاکټرانو کولای شول د «آریايي» ناروغانو درملنه وکړي. یهودانو ته د طبي خدماتو ارایه له وړاندې څخه له ستونزې سره مخ وه ځکه چې یهودان یې له ډاکټر کېدو منع کړي و. 

د اګست په ۱۷مه ټول هغه یهودي وګړي چې غیر یهودي لومړني نومونه یې لرل په قانوني توګه مکلف وبلل شول چې اسرائیل (په نارینه نومونو کې) او سارا (په ښځینه نومونو کې) په خپلو نومونو کې اضافه کړي او همدارنګه د « J» لوی حرف د اکتوبر له ۵ مې وروسته د هغو په پاسپورټونو کې چاپ کېده. د نومبر په ۱۵ مه یهودي ماشومان دولتي ښوونځیو ته له تلو منع شول. د ۱۹۳۹ زکال په اپرېل میاشت کې ټول یهودي شرکتونه د مالي فشارونو او د ګټو د کمښت له امله له منځه ولاړل او یا هم اړ شول څو هغه په دولت وپلوري چې په دې سره د یو انسان په توګه د هغوی حقونه راکمېدل. هغوی له ډېری اړخونو په اغېزمنه توګه له جرمني وګړو څخه جلا شول. 

هغه مخ پر ودې استبدادي نظام چې هیټلر په جرمني تحمیل کړی و هغه ته یې اجازه ورکوله څو پوځي چارې په خپل واک کې واخلي. د ۱۹۳۸ زکال د نومبر په اوومه د هرشل ګرینزپان په نامه یو پولنډي یهودي ځوان په پاریس کې د جرمني د سفارت په دیپلمات ارنست ووم راث باندې برید وکړ او هغه یې وویشت. له همدې امله د ۱۹۳۸ زکال د اکتوبر په ۲۸ مه د ګرینزپان کورنۍ له نورو ۱۲۰۰۰ پولنډۍ الاصله یهودانو سره پولنډ ته وشړل شوه. جوزف ګوبلز د غچ اخیستونکي غبرګون امر صادر کړ. د نومبر د ۹مې نېټې په شپه، اس اس (د نازي ګوند محافظتي ګارد) او اس اې (د جرمني د سوسیالیست کارګري ګوند ملیشه ځواک) د «ماتې شیشې د شپې» («Kristallnacht») په نامه عملیات ترسره کړل چې لږ تر لږه ۹۱ یهودان په کې ووژل شول او ۳۰۰۰۰ نور ونیول شول چې هغوی بیا د نازيانو د اجباري کار کمپونو ته ولېږدول شول. د جګړې له پیلېدو او د ګڼ شمېر اروپايي هېوادونو له نیولو وروسته یهودي وګړي ځانګړو ښارونو (ګتو) ته ولېږدول شول او له هغه ځایه د وژنې کمپونو ته لېږدول کېدل چې بیا هلته وژل کېدل. 

## سرچينې