open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اړي وندونه ( Affix):

تاړي هغه نا خپلواک يا تړلي او مقيد مورفيمونه دي، چې د ازادو مورفيمونو سره د يو ځايوالي او يوځايوالي په صورت کې مانا او مفهوم څرګندېږي. تاړي يا وندونه په دوه ډوله دي: ۱_ مختاړی ( Affix) ۲_ وروستاړی ( Saffix) ۱_ مختاړی ( Affix): هغه تاړي دي، چې هميشه د کلمو يا خپلواکو مورفيمونو د مخه يوځای راځي او د هغوی مانا  تغير ورکوي، لکه: بې ازاره، بې درده، بې درمانه، نا اهله، نا سازه، نا کاره، ناپوهه او داسې نور.... ۲_ وروستاړي (Saffix): هغه مورفيمونه دي، چې د کلمو له پای سره نښلي او نوې مانا او مشتق جوړوي. په پښتو ژبه کې په دوه ډوله دي: ۱_ صرفي وروستاړي ۲_ کلمه جوړونکي وروستاړي ۱_ صرفي وروستاړي لکه: (ام، ې، ي...، ځم، ځې، ځي..) ۲_ کلمه جوړونکي وروستاړي لکه( وال، زي، ګی.. پکتياوال، دولت زی، کورګی..) کلمه جوړونکي وروستاړي په پښتو ژبه کې ډېر دي، خو دلته به يې ډولونه او بېلګې واويو: ۱_ نسبت وروستاړي: چې يو نوم، قوم، ځای، وخت، جنس او نورو ته نسبت ورکوي، لکه: وال، خېل، زی،نی، ييز). ۱_ وال= کليوال_ مينوال. ۲_ خېل= زاخېل، مندوخېل. ۳_زی= احمدزی، دولت زی. ۲_ صغيري وروستاړي: ګوټی، ټی،اک، ګی. لکه: کتاب ګوټی، کوچنوټی، تورک، زويک، غټګی،تورګی..) ۳_ مکان وروستاړي: چې له نښلېدو يې د يو عمل اجرا کېدو ځای په لاس راځي، لکه: ۱_ ځی+لوست= لوست ځی. ۲_ پوهنه+ ځی= پوهنځی. ۳_ وسله+ تون=وسله تون. ۴_ درمل + تون= درملتون. ۵_ اور+ غالی= اور غالی. ۶_ لوب+ غالی= لوبغالی. 

ليکوال: عابد الله حافظ د ژبژغورنې غورځنګ
شمېر نوم عدد نوم

شمېر نوم: شمېر نوم هغه نوم ته ويل کېږي، چې د اشخاصو او شيانو شمېر، ترتيب او درجه ښيي او د نوم څومره والی او پوړ والی ښيي، لکه: درې، څلور، اته، لس، پينځم، لسم او داسې نور.... د شمېر نوم ډولونه دادي: ۱_ آر شمېر نوم ( اصلي عدد)، ۲_ پوړ شمېر نوم ( وصفي يا ترتيبي عدد)، ۳_ ووړ شمېر نوم ( کسري عدد)، ۴_ وېش شمېر نوم ( انقسامي عدد)، ۵_  اټکلي شمېر نوم.... ۱_ آر شمېر نوم: هغه نوم چې يواځې د يو شي شمېر او اندازه ښايي، لکه: يو، دوه، درې، څلور... ۲_ ترتيبي يا وصفي عدد ( پوړ شمېر نوم): هغه نوم چې د يو شي درجه او ترتيب هم وښيي، لکه: لومړی، دويم، درېيم، لسم.... ۳_ وېش شمېر نوم: دا عدد د اصلي عدد ( پوړ شمېر نوم) له بيا ځلې تکرار څخه منځته ته راځي، چې د څيز نوم وېش او جوړه_ جوړه کېدنه په لاس راکوي، لکه: يو_ يو، دوه_ دوه، درې_ درې، څلور_ څلور.. ۴_ کسري شمېر نوم: هغه عدد ته وايي، چې د يو شي او شخص اندازه او درجه په کسري شکل ښيي، لکه: ۱\ ۵، دوه پر درې، پنځه پر شپږم... ۵_ اټکلي شمېر نوم: هغه شمېر نوم دی، چې اټکلي ډول عبرګ_ عبرګ شمېر نومونه راوړلی شي، خو يو هم ترې مراد نه وي،لکه: دوه درې، څلور هنځه، شپږ لس.... ليکوال: عابد الله حافظ
ليکنښې چېرته باید وکاروو

ليکنښې چېرته بايد وکاروو؟ ازرښت يې څه دی؟ څو ډوله دي؟ د هر څه نه د مخه د ليکنښو په ارزښت کې دومره ووايم ،چې پرته له ليکنښو زمونږ پښتو ليکدود نیمګړی دی . که چېرته مونږ ليکدود کې ليکنښې ونه کاروو ليکنه مو د ګڼو ستونزو سره مخ کېږي ،چې يو خو به ليکنه خوند نه درکوي او بل به ليکنه دې ناسمه وي. ليکنښو ډېر اهميت لري ،چې په کارولو سره يې خپل ليکدود کره کولی شو. ليکنښو سيستم پېژندنې تعريف: هغه بې غږه ،منل شوی او سمبوليک سيستم دی ،چې په ليک او لوست  کې اسانتياوې رامنځته کوي. د ليکنښو ډولونه: په پښتو ژبه کې اووه ډوله ليکنښې لرو ،چې عبارت دي له: ۱: ټکی _(Full Stop) ۲: چپه پېښ يا ويرګول ( Comma) ۳:دوه ټکي _شارحه (Colon) ۴:ږغ نښه _ندايه (Excliamatione Mark) ۵: د پوښتنې نښه _سواليه ( Question mark) ۶:ځنډ نښه _وير ګول_نقطه ( Semi Colon) ۷: ليندۍ _قوسین ( Small Brackets) د نن شپې بحث په ((ټکي)) او ((چپه پېښ)) دی.

وړاندې کوونکی: عابد الله حافظ :
د کره او معياري پښتو ژبې پر وړاندې ستونزې

دا حقيقت له ورايه ښکاري،چي د يوې کره او معياري پښتو په رامنځته کولو کې خواره ستونزې او مشکلات پراته دي؛چې لرې کول يې د دوو يا دريو ورځو کار نه دی بلکې، ډېر وخت ته اړتيا لري،لکه څنګه چې مخکې يادونه وشوه دا ستر رسالت په تشو ولولو او وچو پرېکړو هم نه بشپړېږي. ددې لوی او ارزښتناک کار لپاره عملي او علمي کړنلارو ته اړتيا ده،چې د ټولو پښتنو په ګډو کوښښونو او زحمتونو ګام په ګام سرته رسېږي. د پښتو ژبې د ويلو او ليکلو  معياري سبک شته او دا د پښتو ژبې لپاره يو لوړ ګام دی. که نوره هم مونږه وغواړو چې پښتو ژبې ته پرمختګ ورکړو، نو دې ژبې ته بايد مبارزه يا (پرځنګ) کول په کارې دي. مونږ بايد پښتو ژبه په ښوونځيو،پوهنتونونو،دولتي او خصوصي ادارو، چا خونو او خپرندويه ټولنو،تجارت راکړه ورکړه  او په ټولنيز ژوند کې په يوه فعاله او خوځنده ژبې واړوو... د افغانستان په پلازمينه کابل ښار کې تر اوسه ښوونځيو کې پښتو کتابونه نشته او پښتون زده کوونکي اړ دي، چې فارسي کتابونه ياد کړي دا ډېر د افسوس ځای دی‌. د کابل په ملي پوهنتون کې بغېر د پښتو ژبې او ادب پوهنځي نه بل پوهنځي کې پښتو کتاب نشته او پښتون سره ظلم روان دی، ددې پوښتنې ځوابوونکي څوک شته دا بل د بدبختۍ ځای دی. د کابل پوهنتون په طب پوهنځي، پولې تخنيک , اقتصاد پوهنځي , حقوق پوهنځي , حربي پوهنځي کې يو استاذ هم پښتو نه وايي او پښتو سره تعصب کوي او په بشپړه توګه يې ژبه فارسي يا (پاړسي)  ده.. بل په دولتي ادارو او شخصي ادارو کې پښتو ژبه نه کارول کېږي… اوس ملګرو زمونږه مبارزينو يا (پرځنګوالو)  خپل چوپړ یا (خدمت) او مبارزه پيل کړې ده ان شاءالله ستونزې ورځ تر بلې سمېږي او د الله ج نه هم اميد لرو چې ستونزې مو په بشپړ ډول حل شي

ليکوال: عابد الله (حافظ)
د واده بلنلیک

**د واده بلنلیک** (په عامه اصطلاح: *د واده روکه*) د واده د مراسمو لپاره د خلکو رابللو يو متن دی چې د بلنې په توګه خپلوانو او يا پردیانو ته وېشل کېږي، دا دود د پښتنو ترڅنګ د نړۍ په نورو هېوادونو کې هم شتون لري.

## څرنګوالی
په يوې جوړي چاپ شوي پاڼې کې د راغوښتونکي کس نوم او ترڅنګ يې د بلنې نېټه او سيمه ليکل کېږي، د بېلګې په توګه؛
ګران ښاغلې زلمی هېوادمله، له هرڅه وړاندې تاسو او ستاسو درنې کورنۍ ته سلامونه او نېکې هيلې، وروسته له هغه تاسو ته د خپل زوی زمریالي او مُسکا ترمېنځ د واده لپاره له تاسو او درنې کورنۍ څخه مو په ډېر درنښت هيله کوم چې په خپل راتګ سره زموږ دا ښادي راوځلوئ او برخه پکې واخلئ. په درنښت اجمل تاند.
نېټه او ځای: لومړی سړک، پینځمه کوڅه، څلورم بلاک، د درېنۍ(سې شنبې) ورځ. ستاسو راتګ ته سترګې په لاره یو.
## سرچينې
چپه پېښ،

۱. چپه پېښ (،) Comma: په نورو ژبو کې کامه د واو په ډول لیکل کېږي؛ خو په پښتو ژبه کې د دې لپاره چې له واو سره یې توپیر وشي، د چپه پېښ په بڼه یې لیکو.

دې نښې (سمبول) ته بېلونکی هم وايي، د دې لپاره چې ساده جملې له یوې اوږدې جملې نه بېلې کړي کړې، د بېلېدونکې جملې په پای کې کارول کېږي.

همدا راز، کامه د یوې ټاکلې موخې په درلودلو سره د مختلفو وړو جمولو، د پیلېدونکې جملې او همدا راز د معترضه جملو له اصلي یا د جملې له نورو فقرو سره د بېلوالي او د کډېدونکو کلمو، د اعدادو د طبقه شمېرنېن د بېلوالي لپاره کارول کېږي.

لکه: پښتانه سره یو کېږي، ژوند په وحدت کې تېروي، یو بل ته ورور وايي او دښمن ته د یو ستر سپر په ډول څرګندېږي.

لکه: ژوند ښکلی دی، ژوند د ژوندانه خوند ته وايي او خوند هله پېدا کېږي چې له وجدان سره په تناسب کې ژوند غوره شي.
پښتو،عربی او اریایي

هندو اروپایي ژبې چې د ژبو یوه لویه ډله ده او لس څانګې لري،  پښتو ژبه یې هم د اریایي څانګې یوه غړې ژبه بلل کیږي، خو دا چې ولې ګڼل کيږي، څېړونکې یې د نورو اریایي ژبو سره ځینې مشابهتونه په ګوته کوي او مقایسه کوي یې لکه: فارسي یا اوستا کې لاس ته دست وایي د ژبپوهانو په خبره کله چې اوستا یا فارسي کې 'د' راشي پښتو کې پر 'ل'  اوړي یا هم ګوش، ته غوږ وایي   'ګ' پر 'غ'  اوړي او همداسې نور... خو آیا پښتو د حامي او سامي ژبو له کورنۍ سره هم څه مشابهت لري او که نه؟ دلته به ی ځینې بیلګې را واخلو او عربي سره به ی مقایسه کړو. ۱- عربي ژبه کې مذکر او مؤنث څرګنداوی لري، لکه (جاء احمد ،جاءت اسماء) لکه څرنګه چې عربي مذکر او مؤنث لري نو پښتو هم ورته خاصیت لري، لکه (احمد راغی، اسمأ راغله) خو فارسي کې بیا دا خاصیت نشته چې مذکر مونث ولري، دواړه یو شان استعماليږي لکه( احمد امد، اسمأ امد)  په پښتو او عربي کې د نوم په نه موجودیت کې هم سړی پوهیږي چې مراد نر دی که ښځه، خو فارسي کې بیا داسي نده. ۲- معرب او مبني (د کلمو د اخر اوښتون ، حرفی تغیر یا هم د حرکت تغیر) چې عربي او پښتو کې شته خو فارسي بیا دا خاصیت نه لري لکه: "احمد" چې په ندایي حالت کې ' َ زور ' اخلي، او د 'ه'  پرشکل لیکل کیږي، لکه اې احمده! یا چې پر هـ ختم سوي نومونه "هـ" پر "ې" اوړي لکه: "نسیمه" چې ندایي حالت کې ای نسیمې! راځي او نه اوښتونکې نومونه لکه ماما په ندایي حالت کې اې ماما! همدارنګه عربي کې لکه:(جاء احمدُ ، مررت بأحمدَ )َِ  معرب او مبني، لکه" سیبویه" چې اخر ی په ټولو حالتونو کې ثابت پاته کيږي او نه اوړي. خو فارسي کې بیا نه اوړي، لکه" احمد، احمد! " .... یوازي مبني وي. ۳- د اعدادو د ویلو ډول کې هم پښتو او عربي یو ډول دي خو فارسي بیا د انجلیزي په شان اعداد حسابوي لکه: یوویشت، دوویشت،  عربان وایي( واحد وعشرون، الثانی وعشرون) خو فارسي کې وایي: بیست ویک، بیست دو، او انګریزي کې  تونټي ون،  ټونټي ټو ... ۴- د مذکر  سالمه جمع په عربي کې 'ون' او په 'ین'  او تثنیه یې 'ان' جوړیږي، چې  په  پښتو کې بیا جمعه په 'ان' او 'ونه' جوړیږي چې ډیر سره نږدې آوزونه دي(الته پښتو ځینې نورې جمعې هم لري) . خو فارسي کې بیا 'ها' باندي جمع جوړیږي. 

. م.ع. درانی
مغولان

**مغول قوم** (د مغولو مخینه) د ننی مغولستان له خلکو څخه یو قوم وو چې اوس مهال یې ډیره یې په مغولستان چین روسیه او پاتی نوره نړۍ کې د کډوال په توگه مېشت دي.اوس مهال د مغولو شمېر کابو ۱۰ میلیونو تنو ته رسیږي. 
[250px|left|د نونسمې [پېړۍ په لومړیو کې د یوې مغولي کورنۍ تصویر.]]

## چنگیز (تیموچین)
چنگیز یاهم هماغه تیموچین چې د مغولانو د واکمنې بنسټ ایښودونکی وو په ۱۱۶۷م کال کې د ننی مغولستان په سیمه کې په یوه آهنګره کورنۍ کې دونیا ته راغی.

## تاریخ
## واکمنان
## اړوند قومونه

## د هند مغولان
## پاتې شونې
په پښتو کې د یوه غوښتنليک بيلګه

په پېښور کې د افغانستان د اسلامي جمهوريت جنرل قونسلگرۍ درانه مقام ته!

‏ السلام عليکم ورحمت الله وبرکاته

‏ زه (...........)  د (..........) زوى په پښتونخوا کې کډوال او زده کوونکی يم  د (........)  ولايت‏‎ ‎‏ د (............) ولسوالۍ د (........... ‏) د کلي  اوسيدونکى يم ، پېژندپاڼې ته اړتيا لرم هيله ده چې‎ ‎د افغانستان  (د وګړو د احوالو د ثبت) ادارې ته مې ور وپېژنئ، لورینه به مو وي‏.

په درنښت ‏
جیمز-ویبب تلسکوپ

300px|Oberseite des James-Webb-Weltraumteleskops
300px|Unterseite des James-Webb-Weltraumteleskops

**جیمز-ویب** (جیمز ویب) تلیسکوپ) په انګلیسي James-Webb) په وروستې ټکنالوژې سمبال د کار لاندی تلسکوپ دی چې په ۲۰۲۱م کال کې به فضا ته وتوغول شي, جیمز ویبب تلسکوپ ۱۸ آیینې لري او لس کاله به په فضا کې د نورو سیارو په څیړلو خپل ماموریت ته دوام ورکړي. یاد تلسکوپ اوسمهال د ناسا له خوا د  په کلیفرنیا آیالات کې د کار لاندی دی.
الوفي

**آلوفي** (آلوفی) په انګلیسي Alofi) د آرام سمندر په سویل کې له ټاپوګانو جوړ هیواد نیوی پلازمینه ده.

## تاریخ
## جغرافیه
جورج فرګوسون

**جورج فرګوسون** د پیت کرن ټاپوانو والی دی چې په آرام سمندر کې د بریتانیا د کنټرول لاندی ایداره کیږي.
آدامستون پیتکرن ټاپوګان

**ادامستون پیتکرن آیسلنډ** په انګلیسي Adamstown, Pitcairn Islands) په آرام سمندر کې د پیت کرتټاپوګانو پلازمینه او د لویې بریتانیا پورې تړلې سیمه ده.

## تاریخ
## جغرافیه
والی

**والی** Wali) هغه چاته ویل کیږي چې د یو هیواد له ایداري برخو (ولایت) څخه د یوې مسولیت یاهم والیتوب په غاړه ولري.
د موټر چلولو سمت

تڼۍ|320px|{{legend
 
تڼۍ|150px|

اسټرالیا
 
په سره رنګ کې هغه هیوادونه دي چې ښوی لاس ته موټر چلوي. په آسماني رنګ کې د چپ لاس موټر چلونکي هیوادونه دي.

**د موټروانۍ سمت**  د وخت په تیریدو سره د نړۍ مختلفو هیوادونو د تاریخ په اوږدو کې خپله یاهم د نورو ټولواکمنیو (هیوادونو) د کلتوري یرغل د تاثیر پر آساس خپل قانونونو ته تغیر ورکړی دی.
د نفوسو کثافت

**د وګړو کثافات** نن ورځ د بل هر وخته نړۍ د ډیرو کثافاتو درلودونکې ده ده, چې دا موضوع نړیواله ګرځیدلې ده. هیوادونه کوښښ کوي چې په مختلفو لارو سره د کثافاتو د ډیروالی مخه ونیسی. آما په خواشینې سره په کلنۍ کچه هر انسان زیاته کچه کثافات تولیدوي.
مایک وارن

**مایک وارن** په آرام سمندر کې د بریتانیا اړوند د پرتو ټاپوګانو ښاروال دی.
نیویي ژبه

**نیویایي ژبه** په انګلیسي Niuean language) د آرام سمندر سویل کې د پروت ټاپو ییز هیواد کې د انګلیسي ترڅنګ نیوی
رسمي ژبه ده.
اپیا

**آپیا** په انګلیسي Apia) په آرام سمندر کې پروت د ساموا هیواد پلازمینه ده.

## تاریخ
## جغرافیه
آتافو

300px|thumb|Dawn in the main street
**اتافو** په انګلیسي Atafu) په آرام سمندر کې د پروت هیواد لوی ښار دی.
نوکوالوفا

**نوکوالوفا** (نوکو آلوفا) په انګلیسي Nukuʻalofa) د آرام سمندر په سویل کې د پرتې پاچاهي (هیواد) تونګا پلازمینه ده.

## تاریخ
## جغرافیه
شپږم توپوی

**شپږم توپوي** اصلي نوم:Ahoʻeitu ʻUnuakiʻotonga Tukuʻaho Tupou VI)  تونګا هیواد شپږم پاچا دی.

## ژوند
## سیاست
تونګایي ژبه

**تونګایي** په آرام سمندر کې د پروت هیواد تونګا رسمي ژبه ده. په تونګایي ژبه کابو ۱۰۰,۰۰۰ زره خلک خبرې کوي. تونګایي ژبه د استرنزیایي ژبو له کورنۍ خه د پولینزیایي برخې څخه ده.

## سرچينې
ماتا اوتو

**ماتا-اوتو** په انګلیسي Mata-Utu)
د فرانسې هیواد اړوند والیس او فوتونا سیمې مرکز دی.

## تاریخ
## جغرافیه
سومالیلانډ

**سومالیالند** (سومالیالانډ) په سومالیایي Somaliland) رسمي نوم **د سومالیالاند ولسمشریزه** له ۱۹۹۱م کال راهیسی د سومالیا په مال کې له پنځو ولایتونو خپلواک اعلان شوی هیواد دی. د سومالیالاند پلازمینه هرجیسا رسمي ژبې سومالیایي, عربي او انګلیسي دي. یاد هیواد ۱۳۶,۶۰۰ 
کیلومتره مساحت او ۳,۵۰۰,۰۰۰ وګړي لري.

## تاریخ
## جغرافیه
## ایداري وېش

## کلتور
عبدالمجید تبون

**عبدالمجید تبون** په انګلیسي 
Abdelmadjid Tebboune) زوکړه ۱۷ د نوامبر ۱۹۴۵م کال) اوس مهال د الجزایر هیواد ولسمشر دی.

## تاریخ
## جغرافیه
د الجزایر دینار

**د الجزایر هیواد دینار** په انګلیسي Algerian dinar) د الجزایر هیواد اسعار دي چې د یاد الجزایر هیواد د مرکزی بانک لخوا وړاندی کیږي.

## نوټونه
عبدالعزیز جراد

**عبدالعزیز جلراد** په انګلیسي Abdelaziz Djerad) زوکړه ۱۲ فبروري ۱۹۵۴م کال) له ۲۸ د ډسمبر ۲۰۱۹م کال راهیسی د الجزایر هیواد لومړی وزیر دی.

## ژوند
## سیاست
عرفان خان

**عرفان خان** (په ) د هندی سینما یو سینمایي مسلمان لوبغاړی او یو هندی میلیونر وو، چې د ۱۹۶۷ز کال د جنورۍ په ۷مه نېټه راجستان کې زېږېدلی. نوموړی د یو ډول سرطاني ناروغۍ د کولمو تومور له امله د ۲۰۲۰ ز کال د اپريل په ۲۹ د بمبه‌يي په يو روغتون کې مړ شو.

## ژوند
## مشهور فلمونه
کیم هیون جو

**کیم هیون جو** په انګلیسي Kim Hyun-joo) زوکړه ۲۴ افریل ۱۹۷۷م کال) د سویلي کوریا یو سینماګر او ماډل دی.
د آنګولا کوینز

**د انګولا کوینز** (کواینزا) په انګلیسي  Angolan kwanza) ایزو کوډ AOA) د انګولا هیواد رسمي اسعار دي.

## آرزښت
تییل

**تیېل** (تیل) (نفت/نفتي توکي) یاهم خام تیل) یو ډول مایخ خاورین شینچکي تور او نور څوډوله رنګونه درلودونکي دي, چې د نړیوال اقتصاد لویه برخه جوړوي. 
نفت په لومړیو کې په خام ډول له سمندر او غیرې سمندریزو سیمو راویستل کیږي له چاڼ وروسته د سوخت لپاره نړیوالو بازارونو ته وړاندی کیږي. اوسمال عربستان ونزویلا ایران قطر روسیه د شمالي افریقا او منځنی ختیځ هیوادونه د یادو خامو موادو ډیرې ځمکنې زیرمې لري.

## تاریخ

## اوسمهال
## سیمې
فونافوتي

**فونافوتي** (په انګلیسي Funafuti) په آرام سمندر کې د استرالیا لویې وچې اړوند هیواد تووالو پلازمینه ده.

## جغرافیه
## تاریخ
بورنیتو دی سوزا

**بورنیتو د سوزا** په پرتګالي ژبه Bornito de Sousa)  زوکړه ۲۳ جون ۱۹۵۳م کال) ۲۶ د سټټمبر ۲۰۱۷م کال راهیسی د آنګولا هیواد د ولسمشر لومړی  معاون دی.

## کار
جووا لورنسو

**جون لورنسو** په پرتګالي ژبه João Lourenço) له ۲۶ د سپټمبر ۲۰۱۷م کال) راهیسی د آنګولا هیواد منتخب ولسمشر دی.

## کار
## ژوند
د لویدیځې افریقا سی اف ای فرانک

**د لویدیځې افریقا سی اف ای فرانک** په فرانسوي Communauté financière d'Afrique) کوډ XOF / CFA) د لویدیځې افریقا د اتو هیوادونو د پیسو واحد دی. 

تڼۍ| ګټه اخیستنه: **د لویدیځې افریقا سی‌اف‌اِی فرانک** د مرکزي افریقا سی‌اف‌ ای فرانک.
**هیوادونه**
* بنین
* بورکینا فاسو
* عاج ساحل
* ګینه بیسایو
* مالي
* نایجیر
* سینیګال
* توګو

## مخینه
پورتو نووو

**پورتو نوو** په فرانسوي Porto-Novo) په افریقا لویه وچه کې پروت د بینین  هیواد پلازمینه ده. پورنووو ښار د ۲۰۰۵م کال د اټکل له مخی کابو ۲۳۵ زره وګړي لري.

## تاریخ
## جغرافیه
تووالویي ژبه

**تووالویي ژبه** په انګلیسي
Tuvaluan language) د استرونزیایي ژبو له کورنې څخه ده. یاده ژبه په تووالو هیواد رسمي ژبه ده چې په یاد هیواد کې کابو ۱۰,۰۰۰ ویونکي لري.

## وګړي
کابیندا

**کابیندا**  په افریقا لویه وچه کې د آنګولا هیواد له ولایتونو څخه یو دی.
کوتونو

**کوتونوو** په انګلیسي Cotonou) د بینین هیواد ترټولو لوی او اقتصادی ښار دی.

## تاریخ
## جغرافیه
لیتورال

**لیتورال ولایت** د افریقایي هیواد بینین له ایداري برخو څخه یوه ده. د لیتورال ولایت مرکز د کوتونو بندری ښار دی.
پاتریس تالون

**پاتریس تالون** په انګلیسي Patrice Talon) زوکړه ۱ مې ۱۹۵۸م کال) د بینین هیواد ولسمشر دی. نوموړی د ۲۰۱۶م کال مارچ میاشتې په ټاکنو کې د ولسمشر په توګه وټاکل شو.

## کار
د ولسمشرې ترڅنګ نوموړی یو کامیابه سوداګر هم دی.

## سیاست
فولاني ژبه

**فوني ژبه** (فون ژبه/فولا ژبه) په انګلیسي Fulani) د لویدیځې او مرکزي افریقا په ۲۰ هیوادونو کې په مخلفو لهجو سره شتون لري. فولاني ژبه د د نیجر کانګویي ژبو له کورنۍ څخه ده.

## ریښې

## اوسنی وضیعت
## سرچينې
بینیان

**بینیان خلک** د افریقایي هیواد بینین وګړو ته ویل کیږي. یاد خلک په فولاني ژبه خبرې کوي.
امیر خان یار

**امیر خان یار** (۱۹۷۴زېږديز کال) يو افغان سياستوال او سوداگر دی، چې په ولسي جرگه کې د ننگرهار د خلکو استازی او د افغانستان د ولسي جرگې د شپاړسمې دورې د مالي، بودیجې، عامه حسابونو او بانکي چارو کمېټې غړی او د اوولسمې دورې لومړی معاون پاتې شوی.

## ژوندليک
## دندې

## سرچينې

وېشنيزه:ننگرهاريان
یونس قانونی

**یونس قانونی** زوکړه ۱۹۵۷م کال پنجشیر ولایت) یو افغان سیاستوال دی چې په تیر کې د پخوانی ولسمشر حامد کرزی لومړی معاون او د ولسي جرګې رئیس وو.

## سیاست
## ژوند
احمد شاه رمضان

**احمد شاه رمضان** د افغانستان د ولسي جرګې د رئیس دویم معاون دی.
د جرګې رئیس

**د ولسي جرګې رئیس** (د پارلمان رئیس) په هغه هیوادونو کې شتون لري کوم هیوادونه چې پارلماني نظام ولري.
د بیلګې په توګه په افغانستان کې اسمهال میر رحمان رحمانی د ولسي جرګې رئیس دی..
د بوتسوانا پولا

**د بوتسوانا پولا**' په انګلیسي Botswana pula) د بوتسوانا هیواد د پیسو واحد دی چې د یاد هیواد د مرکزی بانک لخوا ایداره کیږي.

## آرزښت
میر رحمان رحمانی

**میر رحمان رحماني** زوکړه ۱۳۴۱ ه ج کال) باګرام ولسوالۍ ,پروان ولايت) یو افغان سیاستوال ,تجار او د []افغانستان]] د ولسي جرګې اوسنی رئیس دی.

## د ولسي جرګې ټاکنې
## سیاسي ژوند
کیانو ریوز

**کیانو ریوز** په انګلیسي زوکړه ۲ سپټمبر ۱۹۶۴م کال بیروت, لبنان) یو هالیووډي سینماګر دی. د کیانو ریو چینایي ریښه لري چې د نومړی له مور سره چې د بریتانیا نه وه په لبنان کې واده وکړه, ریوز کوچینی وو چې پلار یې نادرکه شو وروسته معلومه شوه چې د مخدره توکو د قاچاق په تور په بند کې وو.
د نوموړی مور څلور ځله واده کړی ریوز د خپلې مور او پلندر سره کاناډا ته وکوچیده, په کاناډا په وار وار د خپلو کړنو له لاسه له مختلفو ښونځیو څخه ویستل شو وروسته امریکا د خپل پلندر خواته لاړ د وخت په تیریدو یې تیاتر او سینما ته مخه کړه چې له جنیفر سایم سره آشنا شوه. جنیفر په ۲۰۰۰ م کال کې د یادی جوړې ۸ میاشتنی ماشوم مړ وځیګوه وروسته سایم په یوه ترافیکي پیښه کې خپل ژوند له لاسه ورکړ چې دا د کیانو ریوز په ژوند کې د پلار د مرګ وروسته دویم لوی ګوزار وو, له هغی وروسته ریوز خپل ترټولو نږ دی دوست ریور پینیکس چې د هوانیک پینیکس ورور وو له لاسه ورکړ د ریور پینیکس مړینې د ریوز په ژوند زیات منفی اغیز وکړ چې تر کم وخته نوموړی خپل رواني خالات له لاسه ورکړی وو. اوسمهال ریوز په فلم او تیاتر کې کار کوی د خپل معاش کابو نیمه برخه خیریه ټولنو ته ورکوي.

## اوسنی ژوند

## فلمونه
تسوانايي ژبه

**ستسواني ژبه** (تسواني ژبه) په انګلیسي Setswana language) د افریقا لوې وچې په سویل کې د نیجر کانګویي ژبو کورنۍ څخه ده چې کابو ۷ میلیونه ویونکي لري. یاد ژبه په بوتسوانا, زیمبابوی او سویلي افریقا کې رسمي ده.

## کورنۍ
## مخینه
موکګویتسي ماسیسي

**موکګویتسی ماسیسی** له ۲۰۱۸م کال د افریل څخه د افریقایي هیواد بوتسوانا ولسمشر دی.
 

## کار
## ژوند
سلومبر تسوګوان

سلومبر تسوګوان''' په انګلیسي  
Slumber Tsogwane) د بوتسوانا
هیواد د ولسمشر لومړی مرستیال دی.

## کار
## ژوند
لومړی مرستیال

**لومړی مرستیال** د نړۍ په ولسمشریزو هیوادونو کې د ولسمشر لومړی مرستیال ته ویل کیږي, څوک چې د ولسمشر په نه شتون کې د ولسمشرې چارې پرمخ وړي.
قومي ډلې

**قوم** (قومیت/قومونه) په انګلیسي ethnicity) هغه انساني ګروپونو یاهم ډله خلکو ته ویل کیږي چې ګډې قومې او کلتوري ریښې ولري.
انجلینا ډینیلوفا

انجلینا ډینیلوفا په روسیه کې په سینټ پیټرزبورګ کې زیږیدلې یوه روسی سندرغاړې ، فیشن ماډل او اداکاره ده چې د پریزم تفریحي تړون لاندې ده. هغه د ډیجیټل واحد "لکه څنګه چې تاسو" سره روان دی د خپل سولو غږیز غږ یې پیل کړ. 

## کیریر
انجلینا لومړی ځل د جون یا جولای په میاشت کې کوریا ته د حقیقت د بقا پیښې فلم کولو او تولید لپاره ، بابل 250 ته راغله. وروسته له هغې چې په خپرونه کې راڅرګند شو ، انجلینا د کوریا په رسنیو کې بریا درلوده او د 3 کلونو لپاره یې له 10 څخه ډیر تلویزیون برنامې کې ښکاره شو او په فلم کې یې رول لوبولی نوې زوړ کیسه چېرته چې هغه د سنډریلا په توګه کار کوي. انجلینا بیا د پیلټ تفریح ​​څخه پریښوده او د پریزم تفریح ​​کې ګډون وکړ. 

## حواله
روچ مارک کریستیان کبور

**روچ مارک کریستیان کبور** په انګلیسي Marc Christian Kaboré) زوکړه ۲۵ افریل ۱۹۵۷م کال) د بورکینا فاسو هیواد ولسمشر دی.
## سرچينې
تسوانایي خلک

**تسوانایا** (تسوانایي وګړي) یو افریقایي قوم دی چې د بوتسوانا هیواد  ۸۰ سلنه نفوس جوړوي.
کریستوف جوزف ماري دابیر

**کریستوف جوزف ماری دابیر** (په انګلیسي Christophe Joseph Marie Dabiré؛ زوکړه ۲۱ اګسټ ۱۹۴۸م کال) د بورکینا فاسو هیواد لومړی وزیر دی.

## کار
در 8 دسامبر 2021، رئیس جمهور روچ مارک کریستین کابوره، سمت خود را به عنوان نخست وزیر کریستوف ماری جوزف دابیله، که نویسنده "استعفانامه" بود، پایان داد، که به طور خودکار به وظایف کل دولت منجر شد.

## ژوند
عارف وزیر

**عارف وزیر** د پښتون ژغورنې غورځنګ یو مخکښ غړی وو چې په ۱ د مې ۲۰۲۰م کال سویلي وزیرستان په مرکز واڼه کې د پاکستان د پاکستان د استخباراتي ایدارې  ISA) په ملاتړ ووژل شو.
## دا هم وګورئ
## سرچینې
کيروندي ژبه

**روندي ژبه** په انګلیسيIkirundi language)  په افریقا کې د بانتو ژبو له کورنۍ څخه ده. یاده ژبه کابو ۸ میلیونه وګړي لري. روندي ژبه په بروندي هیواد کې د رسمي حالات ترڅنګ په اوګاندا تانزانیا او کانګو دیمکراتیک جمهورت کې هم ویونکي لري.

## مخینه
نانسي عجرم

نانسي عجرم (بشپړ نوم: نانسي نبیل عجرم، زېږېدنه: ١٦ مې کال ١٩٨٣) يوه لبنانۍ سندرغاړې ده، هغې ٣ ځله د ورلډ میوزک ایوارډ لاسته راوړ. د خپل پلار په مرسته، نانسي په کم عمر کې لاس په کار سوه، او په ١٥ کلنۍ کې یې خپل لومړی سټوډیو البوم خپور کړ.
## سرچينې
نايجېر کانګویي ژبې

**نایجېر کانګویي ژبې**  په افریقا لویه وچه کې د ژبو له کورنیو څخه یوه لویه کورنۍ ده چې ګڼ شمېر ژبې په دې کورنۍ پورې اړه لري.

تڼۍ|300px
## سرچينې
د بروندي فرانک

**د بروندی فرانک** په انګلیسي Burundian franc)  د بروندي هیواد د پیسو واحد دی چې د یاد هیواد د مرکزی بانک لخوا کنټرولیږي.

## آرزښت
نورستاني ژبه

**نورستاني** په انګلیسي یوه هندو آریایي ژبه ده چې د افغانستان په نورستان ولایت او د خیبر پښتونخوا په چترال سیمه کې پری کابو ۱۳۰,۰۰۰ وګړي خبرې کوي.

## تاریخ
## نورستان د افغانستان یو لرې پروت غریز ولایت دي، چې زیات شمېر وګړي یې په مالداري بوخت دي.
نورستان د افغانستان یو لرې پروت غریز ولایت دي، چې زیات شمېر وګړي یې په مالداري بوخت دي.

د دغه ترڅنګ نورستان د تېر جهوري حکومت پرمهال د ملي پارک په نوم ونماو ل شو.

نورستان د افغانستان یو لرې پروت غریز ولایت دي، چې زیات شمېر وګړي یې په مالداري بوخت دي.

د دغه ترڅنګ نورستان د تېر جهوري حکومت پرمهال د ملي پارک په نوم ونماو ل شو.
پیر نکورونزیزا

**پیر نکورونزیزا** په انګلیسي Pierre Nkurunziza) زوکړه ۱۸ ډسمبر ۱۹۶۳م کال) د بوروندي هیواد ولسمشر دی.

## کار
## شخصیت
هندو آریایي ژبې

**هندو اریایي ژبې** د سوېلي آسیا د ژبو کورنۍ ده چې د یادې جغرافیې ګڼ شمېر ژبې یې اړند دي.

## سرچينې
ولسوالۍ

**ولسوالۍ** د افغانستان د قانون پر بنسټ د ولایت ویشل شوې برخې ته ويل کېږي. د ساري په توگه، د پروان ولايت د بگرام ولسوالۍ، د کندوز ولايت د امام صاحب ولسوالۍ، د پکتيکا ولايت د گومل ولسوالۍ، د کندهار ولايت د ميوند ولسوالۍ او داسې نورې.
ګاستون سیندیمو

**ګاستون سیندیمو** په انګلیسي Gaston Sindimwo) زوکړه ۱۹۶۵م کال) د بروندي لومړی وزیر دی.

## کار
## شخصیت
دوالا

**دوالا** په انګلیسي Douala) د کامرون هیواد ترټولو لوی ښار اودلوی افریقایي بندر دی.

## تاریخ
## جغرافیه
د کیپ ورډ اسکودو

**د کیډ ورډ یسکودو** په انګلیسي Cape Verde Escudo) د کیپ ورډ هېواد د پیسو واحد دی.

## آرزښت
خورخه کارلوس فونسکا

**خورخه کارلوس د المیدیا فونسکا** په انګلیسي Jorge Carlos de Almeida Fonseca) زوکړه ۲۰ اکتوبر ۱۹۵۰م کال) د پوهنتون استاد وکیل او له ۲۰۱۱م کال راهیسی د کیپ ورډ هیواد ولسمشر دی.

## کار
## شخصیت
یولیسز کوریا ای سیلوا

**یولسیز کوریا ی سیلوا** په انګلیسي Sr. Ulisses Corrêa e Silva) زوکړه ۴ جون ۱۹۶۲م کال) د کیپ ورډ هیواد لومړی وزیر دی.

## کار
## ژوند
سانګو ژبه

**سانګو ژبه** په انګلیسي Sango Langauge)  د منځنې افریقا ولسمشریزې رسمي ژبه ده چې کابو ۱,۶ میلیونه ویونکي لري.

## سرچينې
اومبلامپوکو

**اومبلامپوکو** د منځنۍ افریقا ولسمشریزې له ولایتونو څخه یو دی. د اوبلامپوکو ولایت مرکز د بانګویی ښار دی.
پاول بیا

**پاول بیا** په انګلیسي Paul Biya) زوکړه ۱۳ فبروري ۱۹۳۳م کال) د کامرون هیواد ولسمشر دی.

## کار
## شخصیت
جوسیف نګوت

**جوسیف نګوت** په انګلیسي Joseph Ngute) زوکړه ۱۲ مارچ ۱۹۵۴م کال) د کامرون هیواد لومړی وزیر دی.

## کار
## شخصیت
فوستن-ارچانګ تاودرا

**فوستن آرچانګ تاودرا** په انګلیسي Faustin-Archange Touadéra) د منځنۍ افریقا ولسمشر دی.

## کار
## شخصیت

وېشنيزه:د ۱۹۵۷ کال زېږېدنې
فیرمین نګریبادا

**فیرمین نګریبادا** د ولسمشر فوستن-ارچانګ تاودرا په حکومت کې د افریقایي هیواد د منځنۍ افریقا ولسمشریزې لومړی وزیر دی.
شاري سیند

**شاری سیند** د چاد او کامرون هیوادونو ترمنځ پروت سیند چې د چاد هیواد پلازمینه انجامنا هم د یاد سیند پرغاړه پروت دی.
انجینر محمد علي میرزا

**انجینر محمد علي میرزا** (زیږېدنه: ١٩٧٧) یو پاکستانی عالم دی چې د یوټیوب له لارې درس ورکوي. هغه د مسلک له مخې میخانیکي انجنیر دی او داسلامی تعلیماتو پر بنسټ بیانات ورکوي.

## ژوندلیک

هغه په ​​کال  1977  کې د پنجاب په جهیلم کې زیږیدلی دی.  هغه د جهیلم د ماشین محل نمبر لمبر اوسیدونکی دی. هغه په ​​حکومتي څانګه کې د 19 مې کچې انجنیر دی.
 
دوی آنلاین دین ښوونه کوي ، چیرې چې دوی په بیلابیلو ټولنیزو او مذهبي موضوعاتو بحث کوي. د هغه درسونه په ټولنیزو شبکو سایټونو کې مشهور دي او په ملیونونه ځله لیدل شوي. د هغه د شهرت یو اصلي دلیل دا دی چې هغه په ​​حساس موضوعاتو باندې په ښکاره ډول خبرې کوي ، پداسې حال کې چې هغه څوک چې د هغه له نظر سره موافق نه وي د هغه بیان کولو طرز انتقاد کوي. د هغه په ​​ډیری ویناوو کې ډیر تناقض شتون لري ، مګر هغه ښه پیژندل شوی ، په ځانګړي توګه د ځوان نسل په مینځ کې.

علي ادعا کوي چې "زه له دیني خدماتو څخه عاید لاسته نه لرم مګر زما د معاش څخه زما لګښتونه پرمخ وړي." هغه په ​​جهیلم کې د څیړنې اکاډمۍ پرمخ وړي. هغه د می 2020  کال د می په میاشت کې د مذهبي کرکې د راپارولو په تور ونیول شو.  هغه د می د میاشتې په، مه نیټه په ضمانت خوشې شو.

## انتقاد

په خپله یوه ویډیو کې ، علي د قادیانیانو پروړاندې د یهودانو او نورو مذهبونو څخه بدتر په توګه لاریون وکړ ، چې بیا وروسته هغه د قاديانيت په ملاتړ تورن شو. د دیني حلقو لخوا عکس العملونه د هغه پروړاندې راپورته کیږي. هغه د ملګرو ، سنتو او عالمانو سپکاوی باندې تورن دی.  علي وايي چې د هغه لیکچرونه له سیاق څخه بهر وړاندې شوي دي. علي ادعا کوي چې د هغه د دریځ په ملاتړ کې ، د حدیث کتابونه هم له قران څخه نقل شوي ، او نقاد یې په ځواب کې له قرآن او حدیث نه نقلوي.

## نیول او عکس العمل

په می 2020 کې ، د جهلم پولیسو هغه د آنلاین مذهبي لیک ورکولو په تور ونیولو کله چې د هغه یوه زړه ویډیو ویروس شوه. هغه وروسته د 153A برخې د تور له مخې ونیول شو (د یو چا په وړاندې تور چې د یو بل په وړاندې د کرکې څرګندونې او تبلیغات کوي). په هرصورت ، هغه ژر تر ژره محکمې ته حاضر شو او د می په 6 مه یې ضمانت ورکړ. هغه دوه ورځې توقیف وروسته خوشې شو. د علي دریځ دا و چې د هغه لیکچر له سیاق څخه بهر وړاندې شوی و. وروسته هغه د خپل دریځ په ملاتړ کې کتابونه او قرانونه هم ذکر کړل.  د محمد علي میرزا د نیولو وروسته د هغه نیول او ویډیو ویډیو په ټولنیزو رسنیو کې تر بحث لاندې راغلې ، ورپسې په ټویټر کې. مګر دا رجحان د هغه د نوم سره هم پیل شو او د محمد علي میرزا د نیولو په اړه د خلکو عکس العمل ، په بیله بیا د یو شمیر نورو نامتو شخصیتونو ټویټونه هم مخې ته راغلل. لوبغاړی حمزه علي عباسي د هغه د نیول کیدو په اړه لیکلي: "په یاد ولرئ ، موږ باید د دوی د باورونو له امله د نورو د فشارولو لپاره الله ته ځواب ووایو ، پداسې حال کې چې د محمد علي میرزا نیول د پاکستانیو عکاسانو یوه شیبه ده." علي په خپل ټویټر اکاونټ کې د محمد علي میرزا نیول وغندل. پداسې حال کې چې یو شمیر خلکو په ټولنیزو رسنیو کې د هغه په ​​حق کې لیکلي ، له بلې خوا ، د محمد علي میرزا نیول د یو شمیر خلکو لخوا د ستاینې او انتقاد وړ و.

## سرچینې
تعلیم القرآن اسلامي راډیو

**تعلیم القرآن راډیو** یوه خپلواکه، شخصي، بې طرفه اسلامي اداره ده چي په کندهار کې فعالیت لري او په سیمه  مشهوره  اسلامي اداره بلل کیږي. دتعلیم القرآن راډیو د ژوندي نشراتو په ذریعه د نړۍ په ګوټ ګوټ کي میشت افغانان خپلي دیني او تربیتي تنده ماتولای شی.

### '''تمویلي اړخ يې'''
تعلیم القرآن  راډیو د سیمي د سلګونو بانفوذو او ولسي علماء کرامو او پوهانو پرمخ بیول کیږي او په مالي برخه کي د ولس په صدقاتو او مشروع تجارتي اعلاناتو تمویلیږي.

### '''خپروني يې''':
تعلیم القرآن راډیو بیلا بیلو او په اونۍ کې په لسګونه بیلا بیلې خپرونې لرې چي دویب پاڼې پر مخ یی دبعضو یادونه کوو.
حمادیه اسلامیه مدرسه کندهار

جامعه اسلامیه حمادیه اصلاً د '''قران بنسټ''' یوه څانګه ده او قران بنسټ په (۱۳۸۴) هجري لمریز کال د **[[مفتي عبدالهادي حماد]]** له لوري د  کندهار په لرغوني ښار کي تأسیس سو، د ټولو مسلمانانو لپاره یې د نشر و اشاعت، تعلیم و وتربیه او د دعوت په لاره کي یې زیات شمېر خدمات کړي. 

### په یاد بنسټ کي دخدمت ډېري شعبې دي چي ځيني یې په لاندي ډول دي:
بټنوک|الجامعة اسلامیة الحمادیة

## ۱:جامعه اسلاميه حمادیه:
یاده جامعه د افغانستان د بېلابېلو سیمو څخه  نهاریه او لیلیه  شاګردانو ته داخله ورکوي د لومړۍ ټولګۍ څخه تر اتلسم ټولګۍ پوري يعني د دورة الحديث او تخصص في الفقه سره شاګردان لري . 

##### ۲: دارالافتاء.

##### ۳: دارالحفاظ.

##### ۴: عمومي کتابتون.

##### ۵: دشاګرانو تربيتي انجمن.

##### ۶: تر رسمي درسي ساعتونو مخکي او وروسته د انګريزي او عربي درسي ساعتونه.

## ۷:مجله. (نداء القران)
چي دیني او ټولنیز خدمات پکښي وړاندي کیږي.

## ۸: د مدرسې سایټ.
د حمادیه اسلامي مدرسې  په ویب سایټ کي کتابتون، دارالافتاء، ږغیږ درسونو،  په ږغیږ او لیکنیږ ډول د قرآنکریم ترجمه، د احادیثو درس،  مقالې او داسي نور خپریږي.

**(www.hammadia.org)**  

## ۹: د تالیف او ترجمې څانګه.
چي د مسلمانو وروڼو او خوندیو د علمي سویې لوړولو لپاره ډول ډول تالیفات، تصنیفات او ژباړي په ښه کیفیت چاپ او ټولني ته وړاندي کوي.

## ۱۰: جامعه اسلامیه حماديه د واټساف او ټلیګرام له لاري.
چي د نړۍ د ډېرو هیوادونو په لس ګونه زره شاګردان لري، پکښي دارالافتاء،  درسونه، وعظونه اوداسي نور نشریږي. 

## ۱۱: جامعه اسلامیه حمادیه پر لاندي اجتماعي پاڼو نشرات لري:
الف: **[https://www.facebook.com/Hammadi.MadrasaWhattsapp فیسبوک]**.

ب: '''ټویټر'''. 

ج: '''انسټګرام.'''

  د: '''یوتیوب چینل''' ، چي د واتساف او ټیلیګرام په څېر خدمات لري. 

## ۱۱: '''تعلیم القرآن راډیو''' :
* په ۱۳۹۴ هجري لمریز کال، د قندهار د جیدو علماوو او د مدرسو د مسؤلینو  او زده کوونکو  په غوښتنه، د حمادیه اسلامي مدرسې د مؤسس په هڅو او زیار سره تاسیس سوه. د نوموړي راډیو د څپو څخه دعامو خلکو د پوهاوي لپاره د حنفي مذهب په رڼا کي نشرات خپریږي.

* تعلیم القرآن اسلامي راډیو  د نړۍ په ګوټ ګوټ کې د سایټ او مبایل اپلیکیشن له لارې ۲۴ ساعته اورېدلای سی، مبایل اپلیکیشن د لاندې لینک څخه تر لاسه کولای سئ:
'''تعلیم القرآن راډیو په نوره نړۍ کې.'''**نوموړی بنسټ یو ولسي بنسټ دئ چي دهیڅ ډول سیاسي او رسمي ارګان سره تعلق نه لري یوازي د خلکو په صدقاتو خپل خدمات مخ په وړاندي بیايي.**

والسلام علیکم ورحمة الله وبرکاته
د کانګو فرانک

**د کانګو هیواد فرانک** په انګلیسي Congolese franc) ایزو کوډ CDF) د افریقایي هیواد کانګو دمکراتیک جمهوریت د پیسو واحد دی. د یادو اسعارو کنټرول د کانګو دیمکراتې ولسمشریزې د مرکزی بانک پر غاړه دی.

## آرزښت
غزالی عثمانی

**اځالی آسوماني** په انګلیسي Azali Assoumani) د افریقایي ټاپوییز هیواد قمر متحده ټاپو ګانو منتخب ولسمشر دی.

## شخصیت
فلیکس تشیسکدی

**فلیکس تشیسکدي** په انګلیسي  Félix Tshisekedi) زوکړه ۱۳ جون ۱۹۶۳ د کانګو دمکراتیک جمهوریت (ولسمشریزې) منتخب ولسمشر دی.

## کار
## شخصیت
سیلفستر یونګا

**سیل پستر یونګا** د کانګو دمکراتیکې ولسمشریزې د ولسمشر لومړی مرستیال (معاون) دی.
ادریس دبی

**ادریس دبي** (ادریس دبی اتنو) په فرانسوي Idriss Déby)  زوکړه ۱۸ جون ۱۹۵۲م کال) له ۱۹۹۰م کال راهیسی تر اوسه د چاد هیواد ولسمشر دی.

## کار
## شخصیت
کومور فرانک

**کوموریان فرانک** (د قمر ټاپوګانو فرانک) په انګلیسي Comorian franc) د افریقایي هیواد قمر ټاپوګانو د پیسو واحد دی.

## آرزښت
لینګالایي ژبه

**لینګالا ژبه** د بانتو ژبو له کورنۍ څخه ده چې کابو ۱۵ میلیونه ویونکي لري. د یادې ژبې ویونکي په کانګو دمکراتیک جمهوریت, کانګو جمهوریت, د منځنۍ افریقا ولسمشریزې او آنګولا هیوادونو کې میشت دي.
## وضیعت
کانګویي ژبه

**کنګویي ژبه** (کانګو ژه) په انګلیسي د بانتو ژبو له کورنې څخه ده چې په کانګو دمکراتیک جمهوریت, کانګو جمهوریت او آنګولا هیواد کې رسمې ده.

## تاریخ
لوبا کسايي ژبه

**لوبا کاسای ژبه** (لوبا-کاساي ژبه) په انګلیسي Luba-Kasai) په مرکزی افرسبقا کې د بانتو ژبو له کورنې څخه ده. یاده ژبه د کانګو دمکراتیک جمهوریت له څلورو رسمي ژبو سواحلي ,لینګالایي او کانګویي ژبو ترڅنګ رسمي ده.

## تاریخ
کانګو سیند

**د کانګو سیند** د نیل سیند نه وروسته د افریقا په لویه وچه کې دویم لوی سیند دی.

## اوږدوالی
قرآن بنسټ

= د قرآن بنسټ پیژندنه =

قران بنسټ په (۱۳۸۴) هجري لمریز کال د مفتي عبدالهادي حماد   له لوري د  کندهار په لرغوني ښار کي تأسیس سو، د ټولو مسلمانانو لپاره یې د نشر و اشاعت، تعلیم و وتربیه او د دعوت په لاره کي یې زیات شمېر خدمات کړي.

په یاد بنسټ کي دخدمت ډېري شعبې دي چي ځيني یې په لاندي ډول دي:

۱:جامعه اسلاميه حمادیه:

یاده جامعه د زرو شاګردانو لپاره نهاریه او لیلیه داخله ، تر شپاړسم ټولګۍ (دورة الحدیث) پوري شاګردان لري.

۲: دارالافتاء .

۳: درالحفاظ.

۴: مجله. (نداء القران)

۵: د مدرسې سایټ   د سایټ کتل 

۶: تعلیم القران راډیو ( ۹ . ۹۲ Fm)   قندهار.

۷: د تعلیم القران رادیو  سایټ چي ۲۴ ساعته پر ټوله نړۍ نشرات لري. د سایټ کتل 

۸: تعلیم القران رادیو هلمند ( ۹ . ۹۲ Fm)   

۹: تعلیم القران راډيو هرات (۶ . ۹۲ Fm)   

۱۰: دتالیف او ترجمې څانګه.

۱۱: حماديه دارالعلوم د واټساف او ټلیګرام له لاري.

نوموړی بنسټ یو ولسي بنسټ دئ چي دهیڅ ډول سیاسي او رسمي ارګان سره تعلق نه لري یوازي دخلکو په صدقاتو خپل خدمات مخ په وړاندي بیايي.
جامعه اسلامیه حمادیه

## د حماديه مدرسې پېژندګلوي:
جامعه اسلامیه حمادیه دقران بنسټ یوه علمي څانګه ده ،چي  په  ۱۳۹۰  هـ.ش کال کي  د مفتي عبدالهادي حماد په هڅو او زیار تاسیس سوې ده او له  نېکه مرغه یې تر تاسیس وروسته  د اسلام د عقېدې وروڼو علمي خدمتونه کړي دي.

## د حمادیه مدرسې د علمي خدمتونو جاري څانګي:
۱:  د صفر (ابتدایي) صنف څخه بیا تر شپاړسم صنف (لوړې دورې ـــ دورة الحدیث) پوري درسونو وړاندې کول، چي شاواخوا زر (۱۰۰۰) تنه شاګردان لري.

### ۲: [https://www.t-quran.com/daralefta/ دارالافتاء] :
چي د عامو خلکو لپاره پکښي د عقایدو، عباداتو ، معاملاتو خصوصا حقوقي مسائلي جوابیږي او په ځانګړي ډول د خلکو د خپل منځیو شخړو دله منځه وړلو لپاره یوه ځانګړې اداره، چي تر دې مهاله په زرګونو سوالونه پکښي جواب سوي دي.

### ۳: دارالحفاظ:
د قرانکریم د حفظ کولو ځانګړې څانګه.

### ۴: لیلیه:
د هغو شاګردانو لپاره دشپې تېرولو انتظام، یعني خوراک ،  څیښاک، لباس او داسي نور اسباب برابرول، کوم ، چي د ښار څخه د لیري پرتو ولسوالیو یا نورو ولایاتو څخه مدرسې ته د زده کړو لپاره راغلي د ي.

### ۵: [https://hammadia.org جامعه اسلامیه حمادیه ویب پاڼه] :
چي بېلابیل اسلامي معلومات، فتواوې، اصلاحي بیانونه او نور اړین معلومات په ږغیز او لکنیزه بڼه کتونکو او لوستونکو ته وړاندې کوي.

### ۶: [https://www.facebook.com/Hammadi.MadrasaWhattsapp/ جامعه اسلامیه حمادیه فیسبوک فیج]:
چي اړیني مسائلي او نور اړین موضوعات په ږغیږ او ويډويي شکل باندي نشریږي.

### ۷: حمادیه دارالعلوم د وآتساف له لاري:
د همدې څانګي خادمانو تر پنځه څلویښت  ګروفونه جوړ کړي دي، چي دنړۍ د بېلابيلو هیوادونو څخه متدین وروڼه پکښي دي او په دې ګروپونو کي ترجمه، تفسیر، اصلاحي بیانونه، د ګډون والو سوالونو او جوابونه نشریږي.

#### ۸: د حمادیه دارالعلوم [https://t.me/pashtotafseer ټیلیګرام] چینل:
د ترجمې او تفسیر لپاره.

#### ۹: د حمادیه دارالعلوم [https://t.me/nabseerat ټيلیګرام] چینل:
  دسیرت لپاره.

#### ۱۰: دحمادیه دارالعلوم [https://t.me/nabseerat ټیلیګرام] چینل:
د اصلاحي بیانونه لپاره.

#### ۱۱: د حمادیه دارالعلوم [https://t.me/joinchat/j_GdaBctlog_Qryk2k0h2A ټیلیګرام چینل]:
د روژې، اختر، حج  او داسي نورو مسائلو د درسونو او سوال جواب لپاره.

### ۱۲: د تالیف او ترجمې څانګه:
چي ددې څانګي له لاري دهمدې مدرسې د استادانو او نورو وتلو علماوو په پښتو ، فارسي او عربي ژبو باندي تالیف سوي او ژباړل سوي کتابونه چاپیږي.

### ۱۳: نداء القران مجله:
چي پکښي د لوستونکو لپاره بېلابېل موضوعات په چاپی بڼه نشریږي.
کیتوبا ژبه

**کیتوبه ژبه** په انګلیسي Kituba language) په مرکزی افریقا کې د بانتو ژبو له کورنۍ څخه ده, چې په کانګو جمهوریت او کانګو دمکراتیک جمهوریت رسمیت لري.

## تاریخ
بانتو ژبې

**د بانتو ژبو کورنۍ** په انګلیسي Bantu language) د افریقا لوې وچې په لویه برخه کې له ۵۰۰ ژبو جوړه کورنۍ ده. یاده ژبه د نیجر کانګویي ژبې له کورنۍ څخه شمیرل کیږي. د بانتو ژبو له کورنۍ څخه د سواحلي ژبې ویونکي ترټولو زیات دي.

**د بانتو کورنۍ مهمې ژبې**
** سواحلي ژبه
** لینګالایي ژبه
** لوګاندایي ژبه
** ګیکویو ژبه
** بوکوسو ژبه
** لوسوګا ژبه
** کیکونګو ژبه
** تشیلوبا ژبه
** چیچوا ژبه
* د افریقا په سویل کې
** شونا ژبه
** ندبله ژبه (سیندبله)
** تسوانایي ژبه (ستسوانا)
** سسوتهو ژبه
** زولو ژبه (ایسی‌زولو)
** خوسا ژبه
** سپدي ژبه
** سوازي ژبه
** لوزي ژبه
** اوشیوامبو ژبه
* په لویدیځ افریقا کې
** آبانیوم ژبه
** ایبیبیو ژبه

## تاریخ
شونا ژبه

**شونا ژبه** یوه افریقایي ژبه ده چې د بانتو ژبې له کورنۍ څخه شمیرل کیږي. یاده ژبه په زیمبابوی هېواد کې رسمي ده.
## سرچينې
تعلیم القرآن راډیو(تعلیم القران راډیو)

## د تعلیم القرآن راډیو پیژندنه
تعلیم القرآن راډیو د قران بنسټ د نشر او اشاعت څانګه ده ،چي  په  ۱۳۹۴  هـ.ش کال کي  د مفتي عبدالهادي حماد په هڅو او زیار د خپلو هیوادوالو لپاره تاسیس سوه.

تعلیم القرآن راډیو د کندهار ښار تر څنګ د هیواد په ځینو نورو ولایتونو کې هم د ولس د غوښتنې او دینې تندې د خړوبولو په موخه خپلې څانګې فعاله کړي او ان شاء الله د هیواد ټولو ولایتونو ته به خپل خدمات و رسوي.

د قرآن بنسټ یاده څانګه هم  د سیمي د سلګونو بانفوذو او ولسي علماء کرامو او پوهانو پرمخ بیول کیږي او په مالي برخه کي د ولس په صدقاتو او مشروع تجارتي اعلاناتو تمویلیږي.


## د تعلیم القرآن راډیو څانګې او خدمات:

۱: تعلیم القران راډیو قندهار، چي په ښار او ولسوالیو کي شپاړس ساعته پر ایف ایم باندي، دیني ، اجتماعي ، صحي، تاریخي او ادبي موضوعاتو اړونده نشرات کوي(۹ . ۹۲).

۲: تعلیم القران راډیو هرات، چي د هرات په ښار او شاوخوا ولسوالیو کي شپاړس ساعته پر ایف ایم باندي، دیني ، اجتماعي ، صحي، تاریخي او ادبي موضوعاتو اړونده نشرات کوي(۶. ۹۲).

۳: تعلیم القران راډیو هلمند، چي دګریشک ولسوالۍ په ښار او شاخوا ولسوالیو کي شپاړس ساعته پر ایف ایم باندي، دیني ، اجتماعي ، صحي، تاریخي او ادبي موضوعاتو اړونده نشرات کوي(۹ . ۹۲).

۴: د تعلیم القران راډیو زابل تاسیس (چي اوس د ځینو ستونزو له امله بنده ده).

۵: د تعلیم القران راډیو بولدک تاسیس (چي اوس د ځینو ستونزو له امله بنده ده).

۴:  تعلیم القران راډیو اپلیکیشن  په زیرک ټلیفون کي ددغه اپلیکشن په ډانلوډېډو سره څلرویشت ساعت په ټولنه نړۍ د تعلیم القران رآډیو اسلامي ، اجتماعي او ادبي موضوعاتو نشرات اورېدل کېدای سي.

۵: تعلیم القران ویب پاټه  ، چي پکښي تفسیر، آنلاین دارالافتاء، ږغیزې خپرونې، لمونځ زده کړه، سیرت سوالونو او جوابونو او داسي نور اړین موضوعات پکښې نشریږي.

۶: د تعليم القران فيسبوک پاڼه باندي ديني، اجتماعي، ټولنيزي اواسلامي معلومات په لیکلي او ویډیویي بڼه خپروي .

کوم خدمتونه چي مو ذکر کړل دا خدمتونه د قرآن بنسټ  د کندهار  متدین ، مېړني او په دین مین مسلمان ولس او د ځینو مخلصو تجارانو د هڅو او خدمت نتیجه ده، له دوی څخه هیله کېږي چي لا هم خپلي هڅي په دیني خدماتو کي جاري وساتي او په ژوند کي يې د برکت غوښتونکي یو.
بینګ کروسبي

**هیري لیلیس کراسبي جونیر** (ټاکوما ، متحده ایالات ، د می 3 ، 1903 - الکوبینډا ، هسپانیه ، اکتوبر 14 ، 1977) ، په مسلکي توګه د **بینګ کروسبي** په نوم پیژندل شوی، یو امریکایی سندرغاړی او لوبغاړی و. لومړی ملټي میډیا ستوری، هغه د نړۍ په کچه د شلمې پیړۍ ترټولو مشهور او اغیزمن موسیقي هنرمند و. هغه د 1926 څخه تر 1977 پورې د ریکارډ پلورلو، د راډیو درجه بندي، او د حرکت انځورونو په برخه کې مخکښ و. هغه له 70 څخه ډیر فیچر فلمونه جوړ کړل او له 1,600 څخه ډیر سندرې یې ثبت کړې.

## سرچينې
د ټلیفون کوډ

**د تلیفون شپول** (د مبایل شپول) د هیوادونو د مخابراتي سیستم شپول دی. کله چې له یو هیواد به ته زنګ وښی بایید د هغه هیواد د شمارې مخکنی شپول اول ووښی. د افغانستان د تلیفون شپول ۹۳+) دی.
ابیجان

**ابیدجان** (آبیجان) په انګلیسي Abidjan) د افریقایي هیواد عاج ساحل پخوانې پلازمینه او اوسنی لوی ښار دی.

## تاریخ
## جغرافیه
الحسن واتارا

**آلحسن آواتارا** (الحسن عبدارلرحمن اواتارا) په انګلیسي
Alassane Ouattara) د عاج ساحل هیواد ولسمشر دی.

## کار
## شخصیت
دانیل کابلان دونکان

**دانیل کابلان دونکان** د په لویدیځ کې پروت د عاج ساحل هیواد د ولسمشر الحسن واتارا لومړی مرستیال دی.
د جیبوتی فرانک

**د جیبوتی فرانک** په انګلیسي Djiboutian franc) ایزو کوډ DJF) د جیبوتی هیواد د پیسو واحد دی, چې کنټرول یې د جیبوتی د مرکزی بانک په غاړه دی. 
## آرزښت
دنیس ساسو نګسو

**د نیس ساسو نګسو** په انګلیسي Denis Sassou Nguesso) زوکړه ۲۳ نوامبر ۱۹۴۳م کال) د کانګو ولسمشریزې ولسمشر دی.

## کار
## شخصیت
کلیمنټ موامبا

**کلیمنت موامبا** د کانګو جمهوریت د ولسمشر دنیس ساسو نګسو لومړی مرستیال دی.
اسماعیل عمر غیله

**اسماعیل عبله** په انګلیسي
Ismaïl Omar Guelleh)زوکړه ۲۷ نوامبر ۱۹۴۷م کال) د جیبوتی هیواد ولسمشر دی. نوموړی له ۱۹۹۹م کال راهیسی د دري ۶ کلنو دورو لپاره د یاد هیواد ولسمشر دی.

## کار
## شخصیت
عبدالقادر کمال محمد

**عبدالقادر کمال محمد** د افریقایی هیواد جیبوتی د ولسمشر اسماعیل عمر غیله په دوره کې لومړی وزیر دی.
عبدالفتاح السیسی

**عبدالفتاح السیسی** (کامل نوم: عبدالفتاح سعید حسین خلیل السیسی) په انګلیسي Abdel_Fattah_el-Sisi) له ۲۰۱۴م کال راهیسی د مصر هیواد شپږم ولسمشر دی.

## سیاست
## شخصیت
د مصر پونډ

**د مصر پونډ** په عربي (الجنيه المصرى) په انګلیسي Egyptian Pound) ایزو کوډ EGP) د مصر هیواد د پیسو واحد دی.
## آرزښت
سینا ټاپوزمه

**سینا ټاپوزمه** په عربي سیناء) د شمال له لوری له مدیترانې او سویل لور ته له سره سمندر سره نښتې د مصر هیواد اړوند ټاپوزمه ده.

## جغرافیه
## تاریخ
باب المندب

**باب المندب** (پښتو معنی:د اوښکو تنکی) په انګلیسي Bab el Mandeb) د سور سمندر په سویل کې پروت تنګی دی چې سور سمندر له عدن خلیج ,عربو سمندر او وروسته له د هند له سمندر سره وصلوی.

چپ|300px|تڼۍ| ''' باب‌المندب '''

## موقیعت
## هیوادونه
سور سمندر

**سور سمندر** په عربي البحرالا حمر) په انګلیسي Red Sea) د عربستان ټاپوزمې او د افریقا ختیځ ترمنځ پروت سمندر ګی دی. یاد سمندر د باب المندب له لارې د هند سمندر کې توییږي. 

## تاریخ
## جغرافیه
شریف اسماعیل

**شریف اسماعیل** () یو مصری سیاستوال او انجنیر و چې د ۲۰۱۵ کال له سپټمبر څخه تر ۲۰۱۸ کال پورې یې د مصر د ۶۲م لومړي وزیر په توګه دنده ترسره کړې. هغه تر دې وړاندې د پټرولیم او کانونو د وزیر په توګه هم کار کړی و. اسماعیل د مصر په سیاسي تاریخ کې د یو داسې تخنوکرات (Technocrat) په توګه پېژندل کېږي چې د هېواد د سختو اقتصادي اصلاحاتو مشري یې په غاړه وه. نوموړي په خپل کاري دوره کې د دولتي ادارو د عصري کولو او د انرژۍ د سکټور د پیاوړتیا لپاره بنسټیز ګامونه پورته کړل.

شریف اسماعیل په ۱۹۵۵ کال کې په قاهره کې زېږېدلی و او خپلې زده کړې یې په عین شمس پوهنتون کې د میخانیکي انجنیرۍ په برخه کې بشپړې کړې وې. هغه د خپل مسلکي ژوند لویه برخه د مصر د تېلو او ګازو په دولتي شرکتونو کې تېره کړې وه. په سیاست کې د هغه راتګ د یو مسلکي مدیر په توګه و، چې د مصر د حکومت په بېلابېلو کچو کې یې د پام وړ باور ترلاسه کړی و. د هغه د لومړي وزارت په دوره کې، مصر د پیسو له نړیوال صندوق (IMF) سره یو مهم هوکړه لیک لاسلیک کړ، چې موخه یې د مصر د اقتصاد ثبات او د بهرنۍ پانګونې راجلبول و.

د اسماعیل د حکومت پر مهال ځینې سخت اقتصادي پرېکړې وشوې، لکه د برېښنا او تېلو د بیو لوړول او د مصري پونډ د ارزښت کمول (Devaluation). که څه هم دغه پرېکړې په ټولنپوهنه کې د عامه فشارونو لامل شوې، مګر د اقتصاد پوهانو په نظر د مصر د بودیجې د کسر د کمولو لپاره اړینې بلل کېدې. هغه په خپله کاري تګلاره کې ډېر کم په رسنیو کې راڅرګندېدو او ډېر تمرکز یې پر اداري اصلاحاتو او د لویو ملي پروژو پر پلي کولو و. د هغه اخلاق او کاري ډسپلین د دې لامل شو چې حتی له دندې وروسته هم د ولسمشر عبدالفتاح السیسي د نږدې سلاکار په توګه پاتې شي.

شریف اسماعیل د ۲۰۲۳ کال د فبرورۍ په ۴مه د ۶۷ کلونو په عمر په قاهره کې د ناروغۍ له امله وفات شو. د هغه مړینه په مصر کې د یوې لویې ضایعې په توګه وبلل شوه او د مصر حکومت د هغه د خدماتو په درناوي رسمي ماتم اعلان کړ. هغه د مصر په تاریخ کې د یو داسې لومړي وزیر په توګه یادیږي چې په خورا حساس وخت کې یې د هېواد د اداري بېړۍ مشري وکړه او د ثبات په راوستلو کې یې رول ولوباوه. د هغه ژوند او کار د مدیریت او سیاسي استقامت یوه بېلګه ګڼل کېږي چې څنګه یو انجنیر کولای شي د یو لوی هېواد په سیاسي مدیریت کې بریالی رول ولوبوي.

## د فعالیت مهمې برخې
* **اقتصادي اصلاحات:** د دولتي سبسیډیو تنظیم او د مالیاتي سیسټم سمون.
* **د انرژۍ مدیریت:** د مصر د ګازو د زهر (Zohr) لویې زیرمې د استخراج مدیریت.
* **اداري روڼتیا:** د دولتي لګښتونو د کنټرول لپاره د نویو میکانیزمونو رامنځته کول.
* **سیمه ییزې اړیکې:** له ګاونډیو هېوادونو سره د انرژۍ په برخه کې د همکاریو پراخول.

## سرچینې
* پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه
* Reuters: Egypt's former PM Sherif Ismail dies
* Egypt Today: Biography of Sherif Ismail

وېشنيزه:مصر
وېشنيزه:سیاستوال
وېشنيزه:لومړي وزیران
وېشنيزه:تاریخ
نیل سیند

**نیل** (چي د نیل سیند نوم هم یادېږي) په شمال ختیځي افریقا کي غځېدلی سیند دی، چي له جنوب څخه د مدیترانه سمندر په لوري بهیږي. نیل د افریقا ترټولو اوږد سیند دی، او شاوخوا ۶،۶۵۰ کیلومتره (۴،۱۳۰ مایله) اوږدوالی لري. د دې سیند حوزه یوولس هیوادونه په ځان کي رانغاړي لکه: د کانګو دیموکراتیک جمهوریت، تانزانیا، بوروندي، روانډا، یوګانډا، کینیا، ایتوپیا، اریټریا، سویلي سوډان او مصر. 

نیل سیند په ځانګړې توګه د مصر، سوډان او سویلي سوډان لپاره لومړنی او اصلي د اوبو سرچینه ده، چي په دې هیوادونو کي د کرنې او ماهي نیولو په برخه کي یو مهم اقتصادي عامل هم بلل کیږي.

## لانجه
## هیوادونه
بیافرا خلیج

**بیافرا خلیج** (بوني خلیج) په انګلیسي Bight of Biafra) د افریقا په لویدیځ کې د  ګینه بیساو هیواد سمندر غاړی ته پروت خلیج دی.

## سیمه
تیودورو وبیانګ

**تتودور اوبیانګ** (تیودورو وبیانګ نګوما مباسوګو) په انګلیسي Teodoro Obiang) زوکړه ۵ جون ۱۹۴۲م کال) له ۱۹۷۹م کال راهیسی تر اوسه د ګینه بیساو هیواد ولسمشر او له ۲۰۱۱-۲۰۱۲م کال پورې د افریقایي ټولنې رئیس وو.

## کار
## شخصیت
فرانسسکو پاسکوال وباما اسو

**فرانسسکو پاسوال** د افریقایي هیواد ګینه بیساو لومړی وزیر دی.
باتا

**باتا** په انګلیسي Bata, Equatorial Guinea) د ګینه بیساو هیواد لوی او بندري ښار دی. باتا ښار په ۲۰۰۵م کال کې کابو ۱۷۵ زره وګړي لرل.

## تاریخ
## جغرافیه
اجی نګر

**اجی نګر**، چي په سمه توګه د **Carry Minati** په نامه پېژندل کېږي. نوموړی يو یوټیوبر او سټرۍمر دی. هغه د هند د فريد اباد سيمي څخه دی. اجی نګر د خپل کامیډیک سکیټونو او په خپل چینل "کیري میناټي" کې د مختلف آنلاین موضوعاتو پر عکس العملونو باندې زيات مشهوره سو.

## دا هم وګورئ
## سرچينې
سویز کانال

**سوئز کانال** (د سویز کانال) په عربي (قناة السویس) په انګلیسي SuezCanal) په مصر هیواد کې موقیعت لري چې سور سمندر له مدیترانې سره وصلوی. یاد کانال ۱۹۲ کیلومتره اوږدوالی لري چې د یوې لسیزې کار وروسته په ۱۸۶۹م کال کې فعال شو.
تيګرينيا ژبه

**تګرینایي ژبه** په تګرینیایي ژبه ትግርኛ)  ) يوه سامي ژبه ده چې په ګييز ليکدود ليکل کيږي او په اېريتريا او اېتوپيا کې پرې ۷٬۵۰۷٬۷۸۰ وګړي خبرې کوي.

## سرچينې
دارالسلام

**دارلسلام** په انګلیسي Dar es Salaam) د تانزانیا هیواد ترټولو لوی ښار دی. دارلسلام ښار تر ۱۹۷۴م کال پوری د تانزانیا هیواد پلازمینه وه.

## تاریخ
## جغرافیه
ام درمان

**آم درمان** په عربي أم درمان) په انګلیسي Omdurman) د سوډان هیواد په خرطوم ولایت کې پروت ښار دی. ام درمان ښار د ۲۰۰۷م کال د اټکل له مخی ۳,۱۲۷,۸۰۲ وګړي لرل.

## تاریخ
## جغرافیه
لاګوس

**لاګوس**په انګلیسي Lagos) د نایجیریا هیواد پخوانې پلازمینه او لوی ښار دی. همدارنګه لاګوس د نایجیریا او افریقا لوې وچې په کچه ترټولو ګڼ نفوسه ښار دی. لاګوس ښار اوسمهال کابو ۲۱ میلیونه وګړي لري.

## تاریخ
## جغرافیه
د لویو وچو نوملړ

**براعظمونه** او سمهال د نړۍ پرمخ له ۲۰۰ ډیر هیوادونه او ۶ لویې وچې شتون لري.

center|upright=1.5|frameless
**لویې وې**
* آسیا
* افریقا
* امریکا په دوه شمالي او سویلي برخو ویشل شوې.
* اروپا
* استرالیا
* انتارکتیکا
وړونکی

frame|left|وړونکی د بهرنۍ قوې تر اغېزو لاندې د کږېدو په اکر کې 

وړونکی یا بیم(په انګرېزۍ: Beam) یو ودانیزه جوړ شوی عنصر دی چې په ځانګړې توګه د هغې بهرنۍ قوې په وړاندې چې د هغه په محور باندې زور اچوي، ټینګار ښيي. د قوې له وجې د وړنکي په بار ټکیو (هغه ټکي چې وړونکی په ستنو او یا دېوالونو بار یا اېښودل شوی وي) غبرګون راڅرګندېږي. د غبرګون له امله په وړونکي کې د غبرګون قوې راپارېږي. د غبرګون په قوه کې څرخۍ قوه او د ټیلوهلو قوه ونده لري. دغې قوې د دې لامل کېږي چې وړونکی کوږ شي. خو دا ټولو سره به د وړونکي کوږوالی تر حساب شوي نه ډېرېږي او په بڼه کې به یې بدلون نه رادرومي. که بدلون تر حساب شوي وراوړي نو وړونکی به د بهرنۍ قوې تر اغېزو لاندې مات او ویجاړ شي. 
د وړونکو کارون (د کار ساحه) ډېره غټه ده. د بېلګه په توکه کولای شو. کورونه، پولونه، ګاډي، اورګاډي، الوتکې او داسو نورو یاد کړو. 

## د وړونکو ځانګړنې
د وړونکو په ځانګړنو کې دغه ټکي اړین ګڼل کېږي: 

* د جوړونې توکونه او د جوړښت کړنلاره 
* د بار ټکیو شمېر او د هغوی سره د ټینګولو ډول
* د وړونکي انډول 
* د وړونکي کچې (بر، لوړتیا) او اوږدوالی

## د وړونکو توکونه
وړونکي د لرګي، پولاد او د کنګرېت  څخه وي. 
د لرګي وړونکي ته په وګړزه ژبه دستک یا تیر هم وایي. کله کله د سینګار او د ښکلا په پار په بیه لوړ لرګي هم لکه وړونکي کارېږي. کانګرېت د سیمټو او د پولادو د سیخونو څخه جوېږي. په وروستیو وختونو کې د کږې کاږل شوی کانګرېت د وړونکو څخه کار اخلي. دا هغه کانګرېت دی چې مخ کې له دې چې سیمټ غالب ته وراچوي 
، سیخونه کښوي. بیا کله چې سیمټ کلک شي نو سیخونه خوشي کړي. دې سره د کانګرېټ پیاوړتیا ډېرېږي. د پولادو د وړونکو بڼې ډېرې دي چې کولای شو د بېلګې په توګه: L ,UNP ,HEA  ,IPE, ټیوب (څلورۍ)او هر ډول یو ځای شوي یاد کړو. دغو وړونکو ته په ځینو هېوادونو کې یوازې د سر ټکی (U, H, I) لکه د وړونکي نوم کاروي.

## د وړونکو پرتله
د لرګي پیاوړتیا تر پولادو او تر کانګریت لږ ده او ډېرو بار ټکیو ته اړتیا لري. دې سره به د ویلو وړ وي چې د اوبو او لنډبل په وړاندې هم تکړه نه دی. د اوبو په وړاندې د کنګرېتو وړونکو ښه دي او د اوبو سره کومه ستونزه نه لري. د پولادو وړونکو ته هم د پیاوړتیا په پار  پوښ ورکول کېږي. 
که چېرته وړونکي په همدغه توګه ستنې په ودانۍ کې کارېږي نو بیا د هغې د اور پیاوړتیا ته پاملرنه کېږي. د لرګي او پولادو وړونکو ته د اور ضد تختې ورکوي او کانګرېت بیا د اور د ستونزې سره کومه ربړه نه لري او تر ۹۰ دقیقو پورې پیاوړی وي.

## سرچينې
*ЛВВИСКУ - Учебник Сопротивление материалов
* د ویکيپدیا پاڼې



وېشنيزه:د ودانۍ توکونه
سينټ هېلېنا ، اسېنشن او تريستان دا کونا

**سنت هلنا اسنشن او تریستان دا کونا** په انګلیسي Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha) د اطلس په سمندر کې د بریتانیا اړوند یو شمیر ټاپوګان دي. یاده سیمه سنت هلن, اسنشن, او تریستان ټاپوګان په برکې نسي.

## تاریخ
## جغرافیه
اسکندریه

**اسکندریه** په انګلیسي Alexandria) په یوناني Αλεξάνδρεια) له قاهرې وروسته د مصر هیواد دویم لوی بندري ښار دی. د اسکندریه ښار نوم له مقدوني سکندر له نوم څخه اخیستل شوی دی.

## تاریخ
د یونان لوی سکندر چي تر میلاد 332 کاله مخکي یې د مصر هیواد فتحه کړ د اسکندریې اوسنۍ سیمه یې د یوه نوي ښار د ودانولو لپاره غوره کړه، ترڅو په راتلونکي کي د یونان او مصر ترمنځ د مدیترانې سمندر تجارتي او فوځي برخه تر خپل واک لاندي راولي.سکندر ددې ښار د ابادۍ لپاره هرډول اسانتیاوي پخپل نقشه کي ډیزاین او انجینرانو ته وسپارلې، همدرانګه یې په ښار کي دننه یو کتابتون چي د لرغوني زمانې له سترو کتابتونونو څخه ګڼل کېدی هم رامنځ ته کړ. د سکندر تر مړیني وروسته د روم د واکمنۍ په زمانه کي دغه ښار له تجارتي پلوه ستراتیژیک موقعيت درلود. د سکندر له لوري د ښار تر جوړولو څه موده وروسته اسکندریې ته لوی شمېر یوناني پوهان راغله او دغه سیمه یې پخپلو مټو باندي اباده کړه. د اسلام تر راتګ وروسته کله چي مصر د عمروبن العاص په لاس فتحه سو اسکندریې بیاهم په سیمه کي ښه اهمیت درولود، او تر راشده خلافت وروسته امویانو، عباسیانو، فاطمي واکمنو، ایوبیانو، مملوک سلطنت او ورپسې عثماني خلافت دخپلو واکمنیو لپاره اړینه سیمه ګڼل. اسکندریه اوس وخت هم د مصر له مهمو تجارتي او سیاحتي ښارونو څخه ګڼل کیږي.

## جغرافیه