open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
يوڅنډی

په هندسه کې يو څنډی، څوڅنډيز (څوضلعي) دی چې يوه څنډه (ضلعه) او يو راس لري. دا چې يو څنډي تل يوه داخلي زاويه او يوه ضلعه لري، نو يو همواره شکل دی.
په اقليدسي هندسه کې يوڅنډيز نشته او د هغې وجود ناشونی دی، ځکه چې ددې شکل له يوه ټکي سره برابر دی، خو په يوه کروي فضا کې يوه بشپړه دايره ۳۶۰ درجې لري چې هره درجه يې يوه څنډی دی.
کيڼ|250px|بټنوک|يوڅنډی
## سرچينې
مالگه

[بټنوک|300px|د چين په زيگونگ کې د شېن های د څا د [مالگوبی|مالگوبي د هيشېدو وروسته مالگه جوړېږي]]
بټنوک|د خوړلو مالگه د NaCl د کريسټال په بڼه

**مالگه**, يا په عام ډول **د خوړلو مالگه**, يا **[[ډبرينه مالگه]]**, يو منرال دی چې په لويه کچه د سوډيم کلورايډ نه جوړ شوی. د انسانانو او ژويو لپاره دا يو ډېر اړين منرال دی، خو د دغه منرال ډېره کارېدنه د انسانانو او ژويو تر څنگ بوټو ته هم ډېره زيانمن ثابتېږي.
طبله

thumb| طبلې د کلاسيکې موسيقۍ عالې

طبله د موسيقۍ يوه نومېرلې د ټکولو ، درزولو عالو له کتاره عاله ده . دا د سوېلي اسيا اوهند شاوخوا سيمو يا برصغير کې کلاسيکې ، يا لرغونېموسيقۍ او صوفي وزمه موسيقۍ کې کارېدونکې عالې دي .دا يوه جوړه (غبرگې) گردی سر لرونکي عالې دي چې په کچ او مېچ کې هم توپير لري . دطبلې کلمه له عربي ويکي څخه راوتې ده چې مانا ېې ډهول وزمه راوځي  .  د طبلې غږول يا وهل يو ځانگړی د گوتو او ورغوي هنري استعداد غواړي چې راز راز غږونه ترې راوځي . د طبلې د غږ پوهنې لپاره يو ځانگړی ترتيب جوړ شوی چې له مخې ېې تالونه پرله پسې تکرارېږي چې ورته هندي يا اوردو کې بول وايي . په هند کې د طبلې د زده کړې پر مهالښوونکي ېې  لاسونه پړقولوي او د همدې پړقېدو په بیا بیا تکرار سره د زده کوونکي پام د غږ سمولو خواته سيخوي . 
[بټنوک|200 BC carvings from at [Bhaje caves, Maharashtra, India showing a woman playing Tabla and another dancer performing.]]

وېشنيزه:د موسيقی آلات
ږمنځ

thumb|200px|پلاستیکي ږمنځ
**ږمنځ** يو ډول غاښور اوزار دی چې د سر د ويښتانو د ښکلي جوړولو لپاره کارېږي. دغه اوزار معمولا د پلاسټيک څخه جوړېږي خو په پخوانيو وختونو کې ږمنځې له لرگيو څخه هم جوړېدلې، لرغونې موندنې دا ښيي چې پنځه زره کاله مخکې نه راهيسې ږمنځ د انسانانو تر منځ کارېدله چې ۳۰۰۰ کاله مخکې له ميلاده هم ږمنځ په ايران کې جوړېدل.

وېشنيزه:سينگار توکي
گړيال

thumb|کیڼ|220px|گړيال 
**گړیال** یا دېوالي گړۍ یو اوزار دی چې د وخت د ساتلو، ښودولو او همغږي کولو لپاره کارول کیږي.

وېشنيزه:گړيالونه
عبدالرشيد جليلي

بټنوک|عبدالرشيد جليلي
**عبدالرشيد جليلي** (وږی ، ۱۳۱۸ ل. - ) *(په انگرېزي: Abdul Rasheed Jalili)* يو افغان سياستوال ، شاعر او ليکوال دی. هغه د ۱۳۵۷ ل. کال د غويي تر اوښتون وروسته لومړی د کابل پوهنتون ريس او بيا وروسته د ښوونې او روزنې وزير و. عبدالرشيد جليلي د افغانستان د خلق د ډيموکراتيک گوند او د مرکزي کميټې يو فعال غړی و چې د کرنې او د زمکو د اصلاحاتو پخوانی وزير هم پاتې شوی. دم مهال هغه د ملي وحدت د گوند مشر دی او د ۱۳۸۹ ل. کال د ولسي جرگې په ټاکنو کې يې د نوماند په توگه برخه اخيستې وه.

## مخينه
عبدالرشيد جليلي په کونړ کې زېږېدلی دی. د پلار نوم يې عبدالجليل دی.

## زده کړې
لومړنۍ او دويمې زده کړې يې پخپل هېواد کې ترسره کړي ، بيا د لوړو زده کړو لپاره د امريکا متحدو ايالتونو ته تللی او د هغه ځای نه د ماسټرۍ د بريليک تر اخيستو وروسته هېواد ته ستون شوی. تر دې وروسته بيا پخواني شوروي اتحاد ته تللی او هلته يې خپله دوکتورا د ميکروبيولوژۍ په څانگه کې اخيستې. بيا د کابل پوهنتون د کرهڼې په پوهنځي کې ښوونکی پاتې شوی. په ۱۹۶۹ ز. کال کې يې په مصر کې په يوه څېړنيز پروگرام کې برخه اخيستې او دغويي د ۷مې د کودتا وروسته د کابل پوهنتون ريس ټاکل شوی. د ۱۹۷۹ ز، کال د اپرېل په مياشت کې د لومړي ځل لپاره د افغانستان د ښوونې او روزنې وزير او ورپسې د کرهڼې او زمکنيو اصطلاحاتو وزير ټاکل شوی. هغه په روسي، انگرېزي، پښتو او فارسي روانې خبرې کولی شي.

## دندې
## چاپ شوي آثار
# د زړه آواز - شعري ټولگه - ۱۳۸۰ ل. کال
# غميزه څنگه منځ ته راغله - 2008 کال 

## سرچينې

## باندنۍ تړنې

وېشنيزه:پښتانه شاعران
وېشنيزه:افغان وزيران
وېشنيزه:افغانان
عبدالهادي ارغنديوال

**عبدالهادي ارغنديوال** (1952) د افغانستان د اقتصاد وزير او د افغانستان د حزب اسلامي ګوند مشر دی. يو وخت هغه د گلبدين حکمتيار د اسلامي گوند غړی وو خو په ۲۰۰۸ ز. کال کې هغه د حکمتيار د اسلامي حزب د گوند نه بېل شو او ځانته يې د افغانستان د حزب اسلامي په نامه نوی گوند جوړ کړ چې تر اوسه يې مشري کوي.

## زده کړې
عبدالهادي ارغنديوال په اقتصاد کې د لېسانس تر کچې زده کړې کړي. کله چې د افغانستان کورنۍ جگړه پيل شوه نوموړی پاکستان ته مهاجر شو.

نوموړي په ۱۹۹۶ ز. کال کې د سوداگرۍ د وزير په توگه دنده ترسره کړې. هغه د قبايلي چارو په برخه کې د حامد کرزي د سلاکار په توگه هم پاتې شوی. په ۱۶ د جنوري، ۲۰۱۰ ز. کال کې وروسته له دې چې په ولسي جرگه کې يې د اعتماد رايه خپله کړه بيا له هماغې نېټې نه راپدېخوا د حامد کرزي په کابينه کې د اقتصاد د وزير په توگه دنده سر ته رسوي.

## سرچينې

* 

وېشنيزه:افغان وزيران
اقليدس

بټنوک|اقليدس
**اقليدس** (   *Eukleidēs*), fl. 300 BC, چې د **سکندريې اقليد**, په نامه هم پېژندل کېږي، يو يوناني شمېرپوه و چې د هندسې د پلار په نامه پېژندل شوی. هغه د پټولېمي پېر په وخت کې په سکندريې کې په هندسي څېړنو کې فعاله وو. د هغه عناصر د شمېرپوهنې په تاريخ کې يو ډېر اهم اثر گڼل کېږي، چې د هندسي شمېرپوهنې په ښوونه کې د دغه اثر د ليکلو له وخت نه تر ۱۹ مې پېړۍ او د ۲۰ مې پېړۍ تر پيل پورې د يوه درسي کتاب په توگه کارېده.  په *عناصر*, کې اقليدس د داسې اصولو ښوونې کښلې دي چې نن د اقليدسي هندسې په نامه پېژندل کېږي او دا پخپله د اکزيومونو يو سېټ گڼل کېږي. اقليدس د نظري هندسې، د بوکر د برخو، د کروي هندسې، د گڼو تيوري او د ريگور په اړه هم ليکنې کښلي دي.

"اقليدس د يوناني نوم () عربي ليکلې بڼه ده چې مانا يې نېکه خوښي ده.

## سرچينې
‎

وېشنيزه:فيلسوفان
وېشنيزه:شمېرپوهان
تولید (سوداگري)

**تولید** (انگريزي: *Product*)  یو وټیز ویی دی چې مانا یی ده له شته امکاناتو څخه په گټې اخستنې سره د اړتیا وړ د توکو او خدمتونو برابرول. تولیدي بهیر د هغو کړنو یوه لړۍ ده چې په کوم کې چې شته سرچینې د اړتیا وړ په توکو باندې اړوي.

وېشنيزه:بازارموندنه
وېشنيزه:د تولید سمبالښت
برېښنامېچ

بټنوک|د سهېلي امريکا يو کورنی برېښنامېچ
بټنوک|د سهېلي امريکا يو گڼيالي کورنی برېښنامېچ
**برېښنامېچ** يا  **ميتر** يوه داسې آله ده چې د يوه کور، يوه سوداگريز ځای لکه هټۍ او يا هم د يوه برېښناکوټ د برېښنايي ځواک د کچې مېچنه پرې ترسره کېږي. برېښنامېچ د برېښنا په يوونونو سره د برېښنايي انرژۍ د لگښت څرگندونه کوي چې تر ټولو عام يوون په يو ساعت کې د کيلوواټ انرژۍ کارېدنه ده. د برېښنامېچ مهالنۍ لوستنې د انرژۍ د لگښت او د انرژۍ د لگښت بيې په موندلو کې کارېږي.

وېشنيزه:برېښنا مېچنه
ازمېښتون

بټنوک|د کولوگن د پوهنتون د ژونکيميا يو نوی ازمېښتون
بټنوک|د ۱۸مې پېړۍ د کيميا ازمېښتون چې د انتوني لاوايزور او د هغه د معاصرو لخوا کارېده.
بټنوک|په پاريس کې د لاوايزور ازمېښتون

**ازمېښتون** * يا ازمېښتځی ([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Laboratory)* يو داسې ځای دی چې د ساينسي څېړنو، ازمېښتونو او موندنو لپاره د اسانتياوو او اړينو اوزارونو تر څنگ د ازمېښتونو او تجربو يو وړ او مهارونکی چاپېريال دی. ازمېښتون هغه ځای ته هم وييل کېږي چې د تجربې او ازمېښتونو مناسب اوزارونه او نور لوازم هغه لوازم چې په ساينسي پروسو کې کارېږي شتون ولري. دا د ځينو پېژندل شوو ازمېښتونونو نومونه دي:
* د فلم ازمېښتون يا توره کوټه
* د کمپيوټر ازمېښتون
* طبي ازمېښتون
* د عامې روغتيا ازمېښتون
* د بې قانونه درملو او مخدره توکو ازمېښتون

په ښوونځيو او پوهنتونونو کې هم ازمېښتونونه وي چې په دې ډول ازمېښتونونو کې د ساينسي څېړنو تر څنگ د زده کړو اړونده ازمېښتونه هم ترسره کېږي. همدا شان په فابريکو کې په دولتي او پوځي ځايونو کې او آن په تشيالي او سمندري بېړيو کې هم ازمېښتون شتون لري. په يوه ازمېښتون کې له يوه څېړونکي نه آن تر دېرشو څېړونکو پورې د څېړنو آسانتياوې وي خو دا بيا د ازمېښتون د لويوالي او د اسانتياوو او د ازمېښتونو د چاپېريال پورې اړه لري چې يو ازمېښتون د کومې موخې لپاره کارېږي او څومره ازمېښتونه په يوه ازمېښتون کې شونی وي.

وېشنيزه:ازمېښتون
يمال

بټنوک|د اېورېسټ غر ته نژدې د هماليا د غرونو يو يمال.
بټنوک|د الاسکا د غرونو يو يمال
بټنوک|يو يمال

يو **يمال*** (په [[انگريزي ژبه|انگرېزي]]: Avalanche)* د غره له سر نه يا له يوې لوړې څوکې يا غونډۍ نه مخ په ځوړه د واورې چټکې ښويېدنې ته وييل کېږي چې د دغې ښويېدنې د پارېدنې سبب هم طبيعي او هم انساني کړه وړه کېدای شي. يمال يو ډېر ويجاړونکې واوره ښويېدنه ده چې د دود له مخې په غرنيزو سيمو کې رامېنځ ته کېږي. د يمال د راپېښېدو او په کوزه سرعت هوا د اوبو سره گډولای شي. ډېر ځواکمن او ستر يمالونه د ځان سره د غرو کاڼي او گټ، ونې او نور بوټي د خاورو او ريښو سره يوځای د واورې د ښويېدنې په لور راباسي تر ليري واټنه يې لېږدوي. يمالونه د بهانده واورې نه جوړ شوي دي او د غر ښويېدنې، خاورې ښويېدنې او د واورې د گينگړو د راولېدلو سره توپير لري. د نورو طبيعي پېښو په پرتله چې د ناورينونو سبب گرځي، يمالونه کله نا کله، ناڅاپي او په ناټاکلو ځايونو کې نه رامېنځ ته کېږي. يمالونه د ځانگړو غرونو د هغو لړيو پورې اړونده دي، چې واوره پکې اوري او د واورې کچه پکې ډېرېږي او د ولاړې واورې ډېرۍ لاپسې ډېرېږي. په غرنيزو سيمو کې يمالونه د خلکو ژوند او ژواک ته تر ټولو جدي او لوی خطرونه پېښوي چې د ويجاړۍ او تباهۍ کچه يې تر دې وي چې د غرونو د سر واورې تر ډېر ليري واټن او په سرعت سره د مېشتو سيمو په سر خپروي.

وېشنيزه:واوره
کريکټ

کيڼ|250px|بټنوک|د کريکټ د لوبې يو انځور
**کريکټ** (انگرېزي: Cricket) د بېټ او توپ لوبه ده . دغه لوبه په يوه داسې ميدان ترسره کېږي چې دوه اړخيزه پراخوالی او دايره وي بڼه ولري . ددغې لوبې ميدان يا لوبغالی ېې د فوټبال يا نورو لوبغالو څخه توپير لري . د کريکټ د لوبې د نظم او ترتيب لپاره ځانته ټرمنالوژي ده ، د دغې لوبې ټرمنالوژي په انگرېزي ژبې د نړېوالو برخه والو لخوا منل شوې ده. په منځ د لوبغالي کې يوه مستطيل ډوله ډاگ دی چې شاوخوا ۲۰ متره اوږدوالی لري. په همدې پراخ ډاگ باندې لوبه پرمخ ځي. دې ډاگ ته په انگرېزي ژبه پچ وايي . د پچ دواړو سرونو ته وکېټس (درې ولاړې ډنډې) دروي چې د بېټسمن (هوارې ډنډې وال) او بالر (گېندوال) تر منځ د لوبې پولې ښکاره شي او د ويکټس يا وېکټو ساتنه په بېټسمن پورې اړه لري بیا د وېکټو ويشتل يا راغورځول په بالر باندې اړه لري. دا لوبه د دوه ؤ لوبډلو تر منځ ترسره کېږي چې هره لوبډله د يولسو (۱۱) لوبغاړو درلودونکې وي . لوبه لکه د فوټبال يا نورو لوبو په څېر د پچې په اچولو غوراوی کوي . ددې غوراوی د لوبډلو ترمنځ د بېټنگ (په ډنډې گېند وهنه) يا بالنگ (گېند غورځولو) پروېش د مسولیت پر اساس ترسره کږي. لوبه د دوه ؤ لوبډلو د کپټنانو لخوا د څاروالو (امپاير) په شتون او څارنې د پچې اچولو سره پیلېږي. هر يوه چې پچه وگټله د ډنډې مسولیت يا گېند مسولیت اخيستلو خوښه لرلی شي. هغه لوبډله چې بېټنگ (د ډنډې مسولیت) ولري نو دوه لوبغاړي ېې لوبغالي ته راوځي او يو لوبغاړی د پچ (ډاگ) سرخواته چمتو درېږي او دوهم ېې پښو خوا ته د څاروال اړخ ته درېږي. د همدې پچ (ډاگ) دواړو سرونو خواته د وېکټو لږولو څخه څو پله مخې ته يوه کرښه باسي چې د ډنډه وال د درېدو پوله مالومه کړي . د ویکټو پر سره د دې لپاره چې کله گېند پرې لږېږي او د وکټې خوځېدل وښيي نو يوه د لرگي څخه جوړه شوې دوه گوټکواله لرگی پرې ږدي کومې ته چې په انگرېزي کې بلز وايي .  يوه لوبډله د ډنډې مسولیت لري او بله د توپ اچولو يا گېند غورځولو چې دې سره د ډنډه وال مسولیت دا وي چې د پچ له سره څخه پښو خواته منډې جوړې کړي چې هره منډه يوه نمره لري. همدا رنگه د پښو خوا ډنډه وال سر پلو منډه وهي ، بیا د هغه وار رارسېږي چې گېند وهلو ته چمتو شي او منډې جوړې کړي. د کريکټ په لوبه کې د ترسره کولو لپاره ېې يو مهال حد هم ټاکلی دی چې دغه مهال ېې د گېندونو د غورځولو په ټولټال ټولگو پورې اړه لري . ټولټال د گېند د غورځولو ټولگې ېې په ۵۰ اوورونو يادېږي .د گېندونو يوې ټولگې ته په انگرېزي کې اوور وايي او شپږ غورځونې په يوه اوور (ټولگې) کې راغونډې وي.

## د کريکټ پېښليک
د پیلنیو مهالونو څخه داسې ښکاري چې کريکټ د لرغونو مهالونو په اصطلاح توپ ډنډه او يا يو د گېند غورځولو او په يوې ډنډې ټېل وهلو څخه منځته راغلی . په ۱۶مې زېږدي کې کريکټ په اروپا کې د انگلینډ سیمې څخه د ټيوډور له مهالونو څخه پېژندل شوی دی . همدارنگه د ۱۳۰۱زېږيز کال د لیکلل شويو سندونو څخه داسې ښکاري چې د (گريگ) تر نوم لاندې يوه لوبه د برتانيې شهزاده اېډورډ او د هغه د ځوی لخوا په نیونډن سیمې کې کېده ، کوم چې خلک ېې په آندیزه توگه د کريکټ لوبه گڼي ، خو داسې جوت زبات په لاس کې نشته، چې د همدا کريکټ لوبه وگڼل شي .څو نورو ټکو ته په اشارې سره وېل شوي چې د کريکټ ويی په ۱۵۹۸ زېږدي کې د (کريکټ) د ويی څخه چې د برتانيې سوېل ـ ختيځې انگرېزي ژبې گړدود څخه ېې گړنه يادېږي رامنځته شوی .

## د کريکټ لوبې ټرمنالوژي
## د کريکټ لوبې رولونه
## لوبغالی او پچ (ډاگ)
## د لوبې څاروال (امپاير) او نمرې
## باولنگ (گېند غورځونه)
## فيلډنگ (میدان کې گړندتيا)
## بېټنگ (د ډنډې مسوليت)

## د ډنډه وال سوزونه
## د کريکټ لوبې ډولونه
*20 اوريزه

## د کريکټ لوبې نړېوال غړي هېوادونه
## سرچينې

وېشنيزه:لوبې
مجيب الرحمن انگار

کيڼ|250px|بټنوک|مجيب الرحمن انگار
**مجيب الرحمن انگار** (۱۹۷۷ ز. - ) *(په انگرېزي: Mujeeburrahman Angar)* يو افغان ايډيټر او خبريال دی. هغه د آفاق د خپرونې پخوانی پازوال او د ټول افغان د وېبپاڼې د مشر ايډيټر په توگه هم پاتې شوی. دم مهال هغه د آزادۍ راډيو د پښتو  د خبريال په توگه دنده ترمخ بيايي.

## مخينه
مجيب الرحمن انگار په ١٩٧٧ ز. کال کې د کابل د ميربچه کوټ ولسوالۍ په زمه نومي کلي کې زېږېدلى.

## زده کړې
لومړنۍ زده کړې يې د پېښور او صوابۍ په بېلابېلو ښوونځيو کې  ترسره کړې، د لېسانس (B.A) سند يې په پېښور کې ترلاسه کړى اواوس له يوه نړېوال پوهنتون څخه په پښتو ژبه او ادبياتو کې  ماسټري کوي.

## دندې
کله د لومړي ځل لپاره د نړېوال جال (انټرنېټ) پرمخ پښتو وييباڼه www.tolafghan.com جوړه شوه. د نوموړې ويبپاڼې له جوړېدو سره سم، مجيب انگار د ويبپاڼې د افغانستان او پاکستان لپاره د خبريال په توگه کار پيل کړ. هغه به ټول افغان ته د سيمې، په ځانگړې توگه د افغانستان پر سياسي، کلتوري، ادبي او نورو پرمختيايي چارو په زړه پورې رپورټونه چمتو کول.

تر لږې مودې تېرېدو وروسته نوموړى د ويبپاڼې د مشر ايډيټر په توگه وگومارل شو، چې د ډېرو ليکوالو ليکنې او د نورو همکارانو رپورټونه به يې ايډيټ کول او بيا به يې پر ويبپاڼې خپرول. همداراز يې د ډېرو نويو او اماتورو رپورټرانو  د لارښوونې او روزنې دنده هم پر غاړه لرله، چې په دې لار کې يې خدمتونه له چا پټ نه دي.

انگار پر ٢٠٠٥م کال له پولې پورې راډيويي پروژې سره د خبريال په توگه په ژورنالېستيکو کارونو هم لاس پورې کړی او سربېره پر دې په مذهبي، کلتوري، ټولنيزو او سياسي چارو یې هم پرواگرامونه چمتو کړي.

هغه د پاک-افغان د امن جرگې په اړه د خبرونو او راپورونو په پوښښ کې کارنده ونډه اخيستې. کله چې پېکټ راډيو خپل ويب سايټ پرانست، نو انگار يې د پښتو ويبپاڼې په چلولو کې د اوږدې تجربې لرلو له لامله د ويبپاڼې د سمبالوونکي په توگه وگوماره. د دې تر څنگ د مياشتنۍ (افاق) مجلې مسؤل مدير هم پاتې شوى. مجيب الرحمن د افاق مجلې سربېره له مياشتنۍ الفت، کاوون، سپرغۍ او نورو پښتو مجلو سره د همکار په توگه هم کار کړی او ډېرې ليکنې يې د هېواد او له هېواده دباندې په نوموتو مجلو او ورځپاڼو کې خپرې شوي دي. هغه د يو څه مودې لپاره په پېښور کې د پژواک خبري اژانس د خبريال دنده هم ترسره کړې.

مجيب الرحمن انگار د ٢٠١٠ ز. کال له مۍ میاشتې راهيسې په پېښور کې د ازادۍ راډيو يو خبريال دی. نوموړى د پېښور او قبايلي سيمو په ترينگلو او ستونزمنو حالاتو کې خپله دنده په ډېره مېړانه او صداقت ترسره کوي.

وېشنيزه:افغان خبريالان
وېشنيزه:پښتانه خبريال
وېشنيزه:د آزادۍ راډيو خبريال
باو

250px|بټنوک|کيڼ|ټرېپونيما پاليډوم
250px|بټنوک|کيڼ
**باو** *(په [[انگرېزي ژبه|انگرېزي]] کی: *'Syphilis**, **Lues*')* يوه جنسي لېږدنده ناروغي ده چې د سپايروکيت باکټريا *[[ټرېپونيما پاليډوم]]* د دغې ناروغۍ سبب گرځي. د دغې ناروغۍ د لېږدېدو عمده لاره جنسي اړيکي دي، خو دا ناروغي د يوې ناروغې مور نه جنين ته د بلاربښت او د لنگون په وخت هم لېږدل کېږي. د لنگون په وخت د دغې ناروغۍ لېږدېدنې ته کانجنېټل سيفلس يا د لنگون باو وييل کېږي.

د باو د ناروغۍ نښې نښانې د دغې ناروغۍ د پرمختگ او د بېلابېلو پړاونو له مخې يو له بل نه توپير لري. د باو ناروغي بېلابېل پړاوونه لري چې په لومړني، دويم، پټ يا ناڅرگند او درېيم پړاوونو دغه ناروغي پېژندل کېږي. د باو د ناروغۍ د لومړني پړاو نښې په يو ډول جلدي ټپونو چې د کانکر په نامه يادېږي څرگندېږي، د دويم پړاو په نښو کې د ناروغ په بدن باندې سرې گرمکې خپرېږي، د پټ يا ناڅرگند پړاو نښې دا دي چې ناروغ کې دا ناروغي شتون لري خو په نښو نښانو ځان نه څرگندوي. د باو درېيم پړاو د يو ډول گوماگانو (جلدي ټپونو)، عصبي او قلبي نښو نښانو سره راڅرگندېږي. د دغې ناروغۍ پېژندنه د وينې د ازمېښتونو په مرسته ترسره کېږي. د دغې ناروغۍ سمه درملنه د انټيبايوټيکو، او په ځانگړي توگه په غوښه کې د پنسلين جي د ستنو په لگولو ترسره کېږي.

داسې وييل کېږي چې په ټوله نړۍ کې د باو په ناروغۍ د اخته ناروغانو شمېر ۱۲ ميليونو ته رسېږي چې په ۱۹۹۹ ز. کال کې د دغو ناروغانو د ۹۰٪ نه ډېره برخه په غريبو او مخ په وده هېوادونو کې موندل کېږي. د ۲۰۰۰ کال د شمار له مخې په دغې ناروغۍ د اخته کېدنې کچه په ډېرو هېوادونو کې لوړه شوې.
## سرچينې

وېشنيزه:ساري ناروغۍ
اټوال

که چېرې د **اټوال** دقبېلې دنسب شجره په غور سره و گورو نو دوی په اصل کې غلجي پښتانه دي  او په اندړو پورې يو تړلی ښاخ دی چې زيات شمير يې دزابل ولايت په اړوندو ولسواليو په تېره بيا د دای چو پان په ولسوالۍ کې استو گنه لري او شمېر يې د ١٣٦٠کال د مر کزي ا حصائيې د سرشمېرنې له مخې د ١٨٥٠٠ تنو په شا او خوا کې ښودل شوی دی چې ښايې اوس يې شمېر دوه برابره وي٠ويل کيږي چې ا ټوالو په پخو اوختونو کې کو چيانی ژوند درلود ٠دوی به د مو سی خېلو اندړو سره يو ځای د مني په مو سم کې دناور او ما لستان له غرونو نه شلگر او قره باغ ته راښگته کېدل او له دې خا يه به گند هار ته لېړدېدل،خو اوس دوی زياتره کليوالي ژ وند غوره کړی٠اټوال مېلمه پال ،دېنداره او زړور خلک دي

## سرچينې

وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
عبدالرحيمزي

**ادريمزي** (عبدالرحيمزي) که چيرې دادريمزيو دنسب شجره په غور سره تر څېړنې لاندې ونيسو نو جو ته به شي چې دوی غلجي پښتانه دي يعني ددغې قبېلې خلک د غلجيو پښتنو يو ښاخ دی او داحمدزيو پښتنو يوه څا نگه گڼله کيږي٠ چې زيات شمېر خلک يې د لو گر ولايت په بېلا بيلو ولسواليواو په تېره بيا زيا ت شمېر يې په محمد اغه کې استوگنه لري٠يو شمېر ادريمزي دلغمان ولايت د قرغيو په اولسوالي اودعزيزخان کڅ په سېمه کې مېشته دي٠چې په دغه ولسوالۍ کې ددوی مجمو عي شمېرد ٤٠٠٠ تنو په شا او خو اکې ښودل شوی دي ،خوهغه ا درېمزي چې دلغمان او ننگر هارولا يتو نو تر مينځ دتور غره په لمنو کې اوسيږي کو چياني ژوند لري٠ دننگر هار ولايت کې دادريمزيو دقبيلې خلک ددغه ولايت دکا مې او کوز کونړ په ولسواليو کې مېشته دي٠

٠ادريمزي خورا زړور،توريالي او ميړني خلک دي٠دروسي ير غلگرو او تيري کوونکو پر خلاف يې دمبارزې سنگرونه تاوده سا تلي وو٠ دادريمزيو قبيلي يو  شمېر خلک کو چيانی ژوند هم لري٠ددغې قبيلې يو شمير خلک د سو داگرۍ او راکړې ورکړې کارونه هم سر ته رسوي٠ دادريمزيو د قبېلې په نا متو مشرانو کې يو هم عبدالملک خان عبدالرحيمزی و چې د افغا نستان د ټولواک اعليحضرت محمد ظاهرشاه دواکمنۍ په وخت کې د افغا نستان د ما ليي وزير تير شوی دی٠همداراز دشمشاد دتلوېزيون مشر او بنسټ اېښودونکی ښا غلی فضل کريم فضل هم ادرېمزی پښتون دی

## سرچينې

* *پښتني قبيلې و پيژنئ*، دکتو رلطيف ياد

وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
ادين خيل

**ادين خيل** په اصل کې غلجي پښتانه دي او په سليمان خيلو پښتنو چې يوه خورا غښتلي قبېله ده ور گډ ېږي٠ددغې قبیلې اکثره خلک د پکتيکا په مر کز شرنه او د پکتيا ولايت دزرملې په اولسوالۍ کې چې په زرمت سره هم مشهوره ده استو گنه لري٠ددغې قبېلې يو شمېر خلک د غزني ولايت د گېرو په او لسوالۍ کې هم استو گنه لري٠

## سرچينې

* *پښتني قبيلې و پيژنئ*، دکتو رلطيف ياد

وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
اسماعيل خيل

**اسماعيل خيل** په اصل کې د کر لاڼي پښتنو په ټو لنيزې ډلې پورې يوه اړونده قبېله ده چې د خوست په ولايت کې د شمل سيند په جنوبي کنډو مندوزيو ته نږدې مېشته دي٠د مندوزيو د قبېلې لويدېز ته ځدراڼ او جنوب ته يې د تڼيو قبېله پر ته ده٠د مندوزيو د قبېلې په ختېز او دشمل سيند په شمالي څنډو کې هم اسما عيل خيل استو گنه لري٠د١٣٦٠ کال د مر کزي احصائيې دسر شمېرنې له مخې ددوی شمېر١٦٠٠٠ تنه ښودل شویدي،چې ښا يې اوس به يې شمېر دوه برابره وي٠

اسماعيل خيل اکثره دکرنې په چارو بو خت دي،يوشمير خلک يې دولتي دندې هم سر ته رسوي٠ددوی يو شمېر په عربي هيوادونولکه سعودي عر بستان او کويټ او يو شمير يې هم د خليج په هېوادونو لکه متحده عربي امارات،قطر  ،دوبۍ،شارجه، ابو ظبي او دخليج په نورو ښارونو کې په مزدورۍ او غرېبۍ بوخت دي٠

## سرچينې

* *پښتني قبيلې و پيژنئ*، دکتو رلطيف ياد

وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
اکاخيل

**اکاخيل** په اصل کې غلجي پښتانه دي چې د سليمان خيلو يو ښا خ گڼل کيږي چې زياتره يې په پوونده ډول ژوند کوي او ځانته کو مه ځانگړې سېمه نه لري٠دوی اکثره په کېږديو کې ژوند کوي او د ټغرو،کيږ ديو او جو الو نو په او بد لو کې ښه مهارت لري٠دتا ر يخ حيات ا فغا ني د ليکوال ډپټي محمد حيا ت خان په قول د اکا خيلو يو شمير د غزني و لايت په مقر کې هم ا ستو گنه لري٠ يو شمير اکا خيل په ا فغا نستان باندې د شوروي تر ير  غل وروسته له هيواده وليږ ديدل او  پا کستان ته کډ وال شول چې دهغه هبواد په مختلفو ښارو نو لکه پېښور او کر اچۍ کې استو گنه لري٠ اکا خپل زيارکښه خلک دي،ځيني خلک يې د سو داگر يو په کا رونو بو خت دي٠دا کا خيلو ځو انان په ا تڼ کې ډېر تکړه دي او د خو ښيو او خو شاليو او ودونو کې ددوی ځو انان چې ښا يسته او ړدې څڼې لري په خپلو ماهرانه اتڼو نو سره محفلونه تاوده ساتي٠
د روسي نامتو اتنو گرافر داتنو گر افيکو څېړ نو له مخې د اکا خيلو شمېر د شلمې زېږ دېزې پېړۍ په نيمايې کې  د ٣٥ زره کو رنيو په شا او خوا کې  ښودل شوی دی٠

## سرچينې

*١-حيات ا فغاني،محمد حيات خان
*٢-پښتانه د تا ريخ په ر ڼا کې ،د سيد بها در شاه ظفر کاکا خيل تالبف٠
* ٣-پښتني قبيلي، لطيف ياد

وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
ساکزي

**اسحاق زي** چې د **ساکزيو** په نا مه سره هم شهرت لري د پښتنو د سړ بن په ټو لنېز گروپ کې يوه ډېره مشهوره قبېله ده چې خلک يې هم په کليوالي تو گه ژوند کوي او هم يې يو شمېر کو چياني ژوند لري٠ د تاريخ حيات افغاني ليکوال ډپټي محمد حيات خان په خپل دغه نا متو اثر کې چې دافغانستان د بيلا بېلو قو مونو او په عمده تو گه يې دپښتنو  قو مونو او قبېلوپه اړونديې کښلی دی د اسحق زيو يا سا کز يو پښتنو په باب داسې وايې:" ساکزي دکند هار لو يد يز خواته په شگلنه سيمه کې دارغنداب د سيند پر غاړه د بست تر کلا پورې او همداراز څو سيمې يې د چکه علا قې په ښکتنۍ بر خه کې دهيلمند سين په ختېزه غا ړه کې پر تې دي٠ ځينې ځمکه وال خلک يې په گر مسير،فراه، شين ډنډ،لاش وجوين، دهرات جنوب لو ېدېز، دسيستان په شمال او ځينې يې هم په هرات کې مېشته دي٠ همدا راز دسا کزيو د قبيلې پورې اړونده دوې معتبرې کورنۍ ديادولو وړدي چې يوه يې د سر دار سالو خان کو رنۍ چې دلاش و جو ين په سيمه د درناوي او واک خاونده ده او بله يې د گر مسېر د کلای خا نشين په سېمه کې د رئيس سردار مدد خان کو رنۍ ده چې په دغې کو رنۍ کې موسی ډونگی يو مشهور سړی تېر شویدی٠(1)"
په اوسني وخت کې اسحق زي يا سا کزي پښتانه د افغا نستان په لاند نيو ولايتونو کې مېشته دي :

١- د کند هار په ولايت کې:
اسحق زي دکند هار ولايت په مر کز،د ميوند په ولسو  الۍ،دپنجوايي په ولسوالۍ ،دارغنداب په ولسوالۍ او دمعروف په ولسوالۍ کې مېشته دي چې په دغه ولايت کې ددوی تخميني شمېر د سلو زرو تنو په شا او خواکې ښودل شوی دی.

٢-دهلمند په ولايت کې:
دهلمند په ولايت کې هم يو زيات شمېر ساکزي اوسيږي ٠په دغه ولايت کې دوی دهلمند په مرکز لشکر گاه، دکجکي په ولسوالۍ ،دريگستان په ولسوالۍ، د خانشين په ولسوالۍ،دنوزاد په ولسوالۍ او دنهر سراج په ولسوالۍ کې استو گنه لري چې په نو موړي ولايت کې ددوی ټول شمېر څه د پاسه سل زره تنه ښو دل شويدي٠

٣-دفراه په ولايت کې:
د فراه ولايت په مرکز او د لاش و جوين په ولسوالۍ کې هم زيات شمېر اسحق زي يا سا کزي مېشته دي چې په نو موړي ولايت کې ددوی شمېر پنځوس زره تنه ښودل شويدي٠

٤-دهرات په ولايت کې:
په هرات کې د ساکزيو شمېر د هېواد د ټو لو ولايتو نو په پر تله ډېر دی٠په دغه ولايت کې ساکزي دانجيل،شين ډنډ، پښتون زر غون،گلران،کشک،غوريان او کهسان په او لسو اليو کې مېشته دي چې دهرات په ولايت کې دسا کزيو مجمو عي شمېر تر يو سلو پنځوس زرو تنو زيات ښودل شوی دي٠

٥-د بادغيس په ولايت کې:
په دغه ولايت کې ساکزي دمر غاب او غورماچ په ولسواليو کې مېشته دي ٠
٦-په فارياب ولايت کې:
دفارياپ په ولا يت کې او په تېره بيا دپښتون کوټ په اولسوالۍ کې ساکزي پښتانه اوسي٠ زه ددې مقالې ليکوال کله چې په ١٣٥٧ کال ميمني ته تللی وم نو ما دميمني د لويدېز په پنځه کيلو مترۍ کې يو شمېر کو چيان ولېدل چې په کېږ ديو کې او سيدل او ځانونه يې اسحق زي بلل٠
٧-د جو زجان په ولايت کې:
په دغه ولايت کې هم داسحق زيو يو شمير کو رنۍ مېشته دي٠
٨-دبلخ په ولايت کې:
دبلخ په ولايت کې هم يو زيا ت شمېر سا کزي استو گنه لري چې دحيات ا فغاني مؤلف ددوی شمېر په ١٨٦٥ عيسوي کال کې چې له نن نه ١٤٣ کلونه پخوا کيږي ددوی شمېر دبلخ په ولايت کې تر زرو کو رنيو زيات او په ټول افغا نستان کې تر يولس زره کو رنيو نه زيات ښودلی دی٠

## سرچينې

*١-تاريخ حيات افغاني، ډپټي محمد حيات خان،پښتو ژباړه،١٥٩ مخ ،ددانش خپر ندويې ټولنې چاپ،يېښور ٢٠٠٧ کال٠
*٢-پښتني قبيلې،دکتور لطيف ياد،درېم چاپ،دانش خپرندويه ټولنه،١٦-١٧ مخونه،٢٠٠٧کال،پېښور٠
* *پښتني قبيلې و پيژنئ*، دکتو رلطيف ياد

وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
امرخېل

**امر خيل** په ا صل کې غلجي پښتانه دي او په سليمان خيلو ور گډ يږي٠ دا سي ر وايتو نه مو جود دي چې د امر خيلو د قبيلې مشر نېکه امر بابا نو مېده چې زيار ت يې د ننگرهار په سېمه کې دی٠امر خيل د ننگرهار، ميدان، لغمان، پکتيکا او جوزجان په ولايتونو کې مېشته دي. د ميدان ولايت امرخيل د دغه ولايت د نرخ د ولسوالۍ  او چا ريکه په سېمو کې استوگنه لري او په د غه ولايت کې دوی په لاندنيو خيلو نو ويشل شوي دي: يار خان خيل، الله دوش خيل، يوسفزي، ممي خيل، غونډا خيل او بوړخيل. همداراز يو شمېر امرخيل د ننگرهار ولايت د سره رود د ولسوالۍ د پېتاوي امرخيل په کلي کې چې د ننگرهار ولايت د ډرونټې بند ته نږدې موقعيت لري اوسيړي. همداراز د ننگرهار ولايت د چپرهار د ولسو الۍ د سپين جومات او سنگينه په سيمه کې هم د ا مرخيلو قبيلې يو شمېر کورنۍ  مېشته دي. يو شمېر امرخيل د باميانو په ولايت کې هم او سيږي، خو هغوی کوچياني ژوند لري.  د جوزجان په ولايت کې دوی د اقچې په ولسوالۍ کې مېشته د ي. د ١٣٦٠ کال د مر کزي احصايې د سر شمېرنې له مخې د ميدان په ولايت کې د امر خيلو شمېر ١٢٠٠٠ تنه، د ننگرهار ولايت د امرخيلو شمېر ٤٨٤٢ تنه او د لغمان ولايت د امرخيلو شمېر ٢١٨٨ تنه ښودل شوي وو، چې ښايې دا شمېر اوس دوه گونې وې.   

امرخيل مېلمه پالونکي، غيرتي او د علم سره ډېره مېنه لري. په دوی کې يو زيات شمېر ښوونکي، استادان، اکادميک او پوهان او نظامي منصبداران شته. د ميدان ولايت په امرخيلو کې د اعليحضرت محمد ظاهر شاه د واکمنۍ په وخت کې په ولسي جرگې کې د ميدان ولا يت د خلکو استازی ار واښاد حفيظ الله خان امرخيل مشهور قومي مشر تير شوی دی. همداراز د هغه زوی خدای بخښلی سر محقق عزيزالله امر خيل د ا فغانستان د علومو د اکاډيمۍ د ژبو او ادبياتو د مرکز علمي غړی و چې په پښتو فولکلور کې يې د ستايني وړ علمي خدمتونه سر ته رسولي دي. 

## سرچينې

*١-حيات ا فغاني،محمد حيات خان
*٢-پښتانه د تا ريخ په ر ڼا کې ،د سيد بها در شاه ظفر کاکا خيل تالبف٠
* ٣-پښتني قبيلي، لطيف ياد

وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
هوتک

**هوتک** د پښتنو د يو ټبر نوم دی. دغه ټبر د غرزيو پښتنو په کتار کې شمېرل کېږي.

وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
جبارخېل

**جبارخېل** د پښتنو د يو ټبر نوم دی.
جبارخیل د کابل د فرزي ولسوالي کي هم ژوند کوي.

وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
ژونپنځپوهنه

**ژونپنځپوهنه** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Biophysics)* د ساينس يوه داسې مېنځڅانگه ده چې د ژونپوهنيز غونډال د څېړنې لپاره د پنځپوهنيز غونډال چلندلارې کاروي. کېږي.   هغه زده کړې چې د ژونپنځپوهنې د څانگو نه شمېرل کېږي هغه د بيالوژيکي نظام ټول پوړونه، له ماليکيولي کچې نه تر اورگانيزمونو او ژويالغونډالونو پورې هر څه په ځان کې رانغاړي. ژونپنځپوهنيزې څېړنې د ژونکيميا، نانوتخنيک، بايوانجنيرنگ، اگروپنځپوهنې او سيستماتيکه ژونپوهنې سره اهمې شريکې څنډې لري چې يو په بل کې سره نغښتې دي.

## سرچينې
‎

وېشنيزه:پوهنه
پوهنپوهنه

**پوهنپوهنه** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]:Epistemology)* د فلسفې يوه څانگه ده. پدې فلسفه کې د فلسفي معيارونو له مخې په طبيعت کې د پوهې د شتون او د پوهې د حدودو ټاکل څېړل کېږي.  د پوهې دغه ډگر دا ډول پوښتنې زېږوي چې:
* پوهه يا پوهنه څه شی دی؟
* پوهه يا پوهنه څنگه ترلاسه کېدونې ده؟
* موږ څنگه پوهېږو چې موږ پوهېږو؟
 
د دغې فلسفي څانگې لويه برخه بحث په طبيعت د پوهې او نوعيت څرخي او همداراز د پوهې او هغه ارزښتونو لکه رښتيا، گروهه (عقيده)، او انصاف  تر مېنځ د شتو اړيکو جاج اخلي. په دغه ډگر کې د پوهې د زېږون ټول عاملونه او همداراز د پوهې د بېلابېلو ادعاگانو په اړه د شک رامېنځ ته کېدل څېړل کېږي.

د پوهنپوهنې انگرېزي انډول *ايپېسټيمولوژي (epistemology)* د سکاټلندي فيلسوف جېمز فرېدريک فېرير (۱۸۰۸–۱۸۶۴) لخوا انگرېزي ژبې ته ورپېژندل شوی .  په ډېرو سيندونو کې د اپيسټيمولوژي پېژند داسې ښکاره کوي چې گنې دا پوهه د انتقادي فکر سره نژدې اړيکې لري لکه: "د علم او پوهې د طبيعت او بنسټ يوه داسې زده کړه يا نظريه ده چې په ځانگړي توگه د پوهې د مشروعيت او حدودو پورې اړونده ده" (د مېريام-وېبسټرانټرنټي سيندر-۱۱م چاپ).

## سرچينې

وېشنيزه:پوهنه
وېشنيزه:فلسفه
بابکرخېل

د **بابکرخيل**و د نسب شجره چې وگورو نو دا خبره به جوته شي چې دوی په اصل کې غلجي پښتانه دي. د دوی يو شمير د پکتيا ولايت د ځاځي ميدان او خوست ولايت تر منځ دباک په ولسوالۍ کې استوگنه لري چې د دغې سيمې د اوسيدونکو شمير ( ١٠٠٠٠) تنه ښودل شوی دی چې ډيره کي يې با بکرخيل دي. دباک د سيمي بابکرخيل په يوه شنه او اوره سيمه کې ژوند کوي چې زياتره يې دکر نې په چارو بو خت دي.
د لغمان ولايت په مر کز پورې تړلو څو کليو کې هم چې خان کلا، سه صده او هرمل نوميږي يو شمير بابکرخيل استوگنه لري. د لغمان ولايت بابکرخيل د شمير له مخې د ١٥٠٠ تنو په شاو خوا کې ښو دل شوي دي. يو شمير بابکرخيل د کابل او ننگرهار تر مينځ د سروبي ولسوالۍ په جگدلک او تيزين کې هم استوگنه لري. دغه راز د کابل د خاک جبار  د خورد کا بل په سيمه کې هم يو شمير با بکر خيل ميشته دي چې دغه سيمه د اداري  پلوه د کا بل د بگر اميو په ولسوالۍ پورې اړونده سيمه ده٠ په دې سر بيره دکا بل د چهار اسياب په ولسولۍ او د دسبز په ولسوالی کې هم يو شمير بابکر خيل استو گنه لري٠ دلو گر ولايت په يو شمير سيمو کې هم با بکر خيل ژوند کوي٠ 

با بکر خيل زړور، جنگيالي، ميلمه پال او په پښتو او پښتو نولۍ با ندې ټينگ خلک دي٠ دانگر يزانو پر خلاف يې ډيرې توري وهلي او ډيرې ميړانې يې ښودلي دي. دافغان او انگرېز تر مينځ په لو مړۍ جگړه کې غا زي محمد شا ه خا ن غلجی چې په اصل کې د لغمان د بديع اباد د با بکر خيلو له مشر انو نه و د  ١٨٤١ ميلا دي کال د نو امبر په ٢٨ مه نيټه چې د ١٢٥٧ هجري کال د شوال دميا شتې د ديارلسمې نيټې سره سمون خوري د غازي مير مسجدي خان او غا زي سر دار محمد اکبر خان په ملگر تيا دنورو ملي مبا رزينو په گډون سره يو ځای  شول ،څو د انگر يز انو په مقا بل کې  دملي پا څون ليکي نورې هم پياوړي کړي چې په پای کې د خلکو د پا څون په بر کت د انگر يز انو ير غلگر ځو اکو نه دې ته اړ شول چې د ١٨٤٢ کال د  جنورۍ په ٦ مه نيټه کا بل خو شي کړي او وتښتي٠
دروسي ير غلگرو ځواکو په وړاندې هم د با بکر خيلو د شاه ځلميو مبا رزې زموږ د ويا ړلي هيواد وياړلي افغا نستان دتا ريخ زرين بابو نه جو ړوي٠

## میشت ځایونه
دا خو ټوله ته څرگنده ده چه پښتانه د ازاد طبعیت خوښوونکی دي او چه چیرې یی  زړه خوښ وي هلته میشت شيوی او د دی  ترڅنگه ځینی نور عوامل هم شته چه د پشتون ټبر د ځای د ادلون بدلون عوامل کیداشی لکه جگړی، د واکمنی ساتل او نور نو بابکرخیل هم د همدغو غوښتنو په سبب په هر ځای کې خواره واره پراته دي چه ډیری یی په خوست کې د باک په ولسوالی کې او په کابل،پکتیا،پکتیکا،پروان،کندهار،کندزريا،نیمروز،فراه او داسې ډیرو نورو سیمو کې میشته دي

## سرچينې

*١- حيات افغا ني،٤٣٦ مخ٠
*٢-د پښتو اد بيا تو تا ريخ،٥١٩-٥٢٢ مخونه٠
*٣-پښتني قبيلې،٣٦-٣٧- ٤٠ او٤١ مخو نه

وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
پړبه

که چيري د **پړبه** قبيلې د نسب شجره په غور سره وڅيړو ،نو څر گنده به شي چې پړبه په اصل کې  کر لا ڼي پښتانه او بيا په کر لا ڼيو کې د خو ږ يا ڼيو يا خو گيا ڼيو د قبيلې يو ه څا نگه ده، خو له ډيرې مو دې را هيسي د خو ږ يا ڼيو له نو رو پا تي څا نگو او ښا خو نو نه دو مره ليرې ژ وند کوي چې دوی پخپله هم نه پو هيږي چې له خو ږ يا ڼيو سره کو مې اړ يکې لري او که نه؟ ځکه د خو ږيا ڼيو قبيله د ننگر هار ولايت د خو ږ يا ڼيو او پچير او اگام په و لسو اليو کې استو گنه لري، په دا سې حال کې چې پړبه د خو ست په و لا يت کې ا ستو گنه لري٠
داسي تا ريخي شو ا هد او اسناد مو جو د دي چې په پيل کې د خو ست پر ټو لې سيمې باند ې د کر لا ڼي پښتنو د خو ږيا ڼيو او نورو ښا خو نو واک  در لود٠ د هند د مغو لي وا کمن نو ر ا لد ين جها نگير( ١٠١٤-١٠٣٧هجري) د وا کمنۍ په و خت کې دغلجي پښتنو  ځيني ښا خو نه او څا نگې   د پکتيا د زر مت له سيمې  نه چې زر مله يې هم بو لي را ووتل او د خو ست پر سيمه يې بر يد و کړ٠ په پا يله کې يو شمير خو ږ يا ڼي له خو ست نه د ننگر هار و لا يت د ا و سني  خو ږ يا ڼيو سيمې ته و ليږ ديدل او ډير کمزوري شول،خو د خو ږ يا ڼيو د پړبه څا نگه چير ته ونه ليږ د يد له او په خو ست کې پا تې شوه٠ 
سيد بها در شاه ظفر کا کا خيل په خپل اثر' پښتانه د تا ريخ په ر ڼا کې'  ددوی د کمزورۍ بل علت ددوی خپلمنځۍ جگړ ې بولي او ليکي:" د مغو لي واکمن شهاب الدين شا ه جهان ( ١٠٣٧-١٠٦٨هجري) د و اکمنۍ په و خت کې ددوی تر مينځ کو رنۍ جگړې پيل شوې او دوی په هغو جگړو کې ډير کمزوري شول٠ "

د تا ريخ حيا ت افغا ني مؤ لف ډپټي محمد حيات خان چې خپل د غه مشهور اثر يې ١٤٣ کلو نه وړاندې ليکلی دی د پړبه دو سله والو کسانو په اړ وند داسي کښلي دي:" په تيرو و ختو نو کې د پړبه قبيلې د وسله والو ميړ ونو شمير ٣٠٠٠ تنه وو، خو  اوس ددوی د وسله والو کسا نو شمير ١٠٠٠ تنو ته ر سيږي." چې شير ممحمد خان گنډ ا پور په خپل مشهور اثر ( توا ريخ خو رشيد جهان) کې هم ددوی د وسله والو کسا نو شمير ١٠٠٠ تنه ښو دلي دي٠
پړبه د کر کيلې په چا رو بو خت دي، خو يو شمير خلک يې سو د اگر ېزي د ندې هم سر ته رسوي٠ ددوی ټول رو اجو نه ، دودونه ، نر خو نه او څلي د خو ست د خلکو په څير دي ٠ دوی ميلمه پال، غير تمن او په پښتو او پښتو نو الې با ند ې ډير ټينگ دي٠ 
د پړبه قبيله په لا ند نيو ښا خو نو او څا نگو با ند ې ويشله شو ې ده:
مردي خيل، ميا خيل، بسي خيل، سر دار خيل، محمو د خيل، نري زي، ملي زي،اشي زي،ډډه خيل او بو چي خيل٠

## سرچينې

*١- محمد حيات خان، تا ريخ حيات ا فغا ني، د پيښور چاپ ١٣٨٦/٢٠٠٧ کال،٣٥٥ مخ٠
*٢-سيد بهاد شاه ظفر کا کا خيل، پښتا نه د تا ر يخ په ر ڼا کې،١٣٨٩ مخ٠
*٣- شير محمد خان گنډا پور، تو اريخ خو ر شيد جهان، ٢٥٠ مخ٠
*٤-پښتني قبيلې، دکتور لطيف ياد، د پیښور چاپ، ١٣٨٥/٢٠٧ کال، ٦٦-٦٧ مخو نه٠

وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
پړانگيان

**پړ انگيان** د پښتنو يوه قبيله ده چې په لوديا نو ور گډ يږي٠ ددغې قبيلې لوی نيکه ابر اهيم نو ميد چې په لودي مشهور و ٠ د تا ر يخي رو ايتو نو پر بنسټ بيټ نيکه چې د سړ بڼ او غر غښت ورور و خپله لور بي بي متو يې شا ه حسين غوري ته ور کړه چې له هغې نه دوه زا من پيدا شول چې يو يې غلجی او د بل نو م ابر ا هيم و چې بيا  ورو سته ابر ا هيم په لو دي سره مشهور شو ٠

تاريخ حيات ا فغا ني په لو دي با ندې د ابرا هيم د مشهور کيد لو په اړ وند داسي ليکلي دي:" داسي رو ايت دی کله چې شيخ بيټنی له کلي نه بير ته هغه غره ته ستون شو چې دده ا ستو گنځی و ، نو خپلې مير منې ته يې و ويل چې بسم ا لله کړه اوپه پخو اني نغري ډو ډۍ پخه کړه او ما ته يې راوړه چې زه هغه ډو ډۍ پخپله وويشم او راته څر گنده شي چې ز ما په لمسيا نو کې کو م يو ډير بختور دی ٠ کله يې چې مير منې ډوډۍ پخه کړه نو د بي بي متو کو چني زوی ابر ا هيم منډه کړه او هغه پخه شوې ډوډۍ يې خپل نيکه شيخ  بيټني ته راوړه، بيټ نيکه ډير خو شا له شو او ويې ويل چې ابرا هيم لوی دی چې له هما غې ورځې ابر ا هيم د لودي په نا مه شهرت ومو ند چې دده او لا ده د لودي او يا لو د يا نو په نا مه يا ديږي٠"

لودي په دريو غټو قبيلو و يشل شوي دي چې هغه سيا ڼي ، دو تا ڼي يا د فتا ڼي او نيا زي دي٠ 

پړانگی د سيا ڼي زوی او د لودي لمسی دی٠ په پيل کې پړ ا نگيان په لو يد يز ا فغا نستان کې او سيدل، خوو رو سته له هغه ځا يه د سليمان غره ختيزې خوا ته د دا مان سيمې په ټاک او رو ړي کې ميشته شول چې د ډېر ې مو دې را هيسې دغه سيمه ددوی په واک کې وه، خو د هند د مغو لي وا کمن ظهير الد ين محمد با بر د واکمنۍ په و خت کې د دولت خيلو ، ميا خيلو، مر وتو او د لواڼي( نو حاني) او پړا نگيا نو نه دا سيمه په زور و نيول شوه چې په نتيجه کې ډير شمير پړ انگيان ووژل شول، هغه چې بچ پا تي شول خواره واره شول او د خپلې قبيلې له نو رو څا نگو سره د هند وستان خو اته لاړل او د هند وستان په بيلا بيلو بر خو کې ميشته شول ٠اوس په ا فغا نستان او پښتو نخوا کې ان څوک د پړ ا نگيا نو له نا مه سره اشنا يي نه لري، خو   د هندو ستان په مختلفو ځا يو نو کې دوی خلک د لودي افغا نا نو يا پټا نا نو په نا مه پيژ ني٠ د هند و ستان د پنجاب ايا لت په رو پړ او لو د هيا نې کې هم ددغې قبيلې خلک ميشته دي٠ همدا راز د هندو ستان په د کهن کې هم يو شمير پړ انگيان استو گنه لري٠

له دغه پړ انگي قبيلې نه په هند و ستان کې ډيرمشهور وا کمنان د ډيلي پر تخت نا ست و و چې په دوی 

کې د سلطان بهلول لو دي،سلطان سکندر لودي او سلطان ابر ا هيم لودي نو مو نه يا دو لای شو٠ دوی  ډير علم پا لو نکوي وا کمنا ن و و او د هندو ستان په ود انو لو کې يې پيا وړې ونډه اخيستې ده٠ 

همداراز د لود ي او سو ري واکمنا نو په ز مانه کې دغه لا نديني شخصيتونه چې پياوړي پو ځي دندې يې در لو دلې او د پړ انگي په قبيلې پورې اړه لري د يا دونې وړ دي: جلال خان، حسين خان، اعظم هما يون، سلطا ن شاه، ملک فيروز،ملک محمد، خو اجه محمد، ملک نا صر،ملک بهرام، ملک کا لا، بار بک شاه، مبارک شاه او مو سی خان٠

پړا نگيان په لا ند نيو ښا خو نو او څا نگو ويشل شوي دي٠: ا ړند، زيتو ن خيل،ريدي، عمر خيل،اسحاق ، شا هو خيل،يو سف خيل،يا سين خيل، احمد خيل، محمو دخيل، مر چي خيل،تاتار خيل، دولت خيل، رستم خيل،شموزي، اسحا قزي، شيخ زي، حسن زي، يو سف خيل، پيا را خيل، عمر زي، ا حمد خيل، مجيد خيل، گد ايي خيل، محمود زي ،الف خيل او زکر يا خيل٠ 

## سرچينې

*١- پښتني قبيلې، دپيښور چاپ ٦٩-٧٠ مخو نه
*٢-حيات افغا ني، د پيښور چاپ، ٣٠١-٣٠٢ مخونه
٣*-http://www.khyber.org/index.shtml

وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
متيازمېچ

بټنوک|کيڼ|متيازمېچ
**متيازمېچ** د طبي ازمېښتون يوه آله ده چې د متيازو د ځانگړي کثافت د مېچلو لپاره کارېږي.

يو متيازمېچ د درې برخو نه جوړ شوی چې يوه يې معلقه برخه، بله د تول برخه او درېمه برخه يې د يو ډډ نه جوړه شوې. معلقه برخه د هوا نه ډک يو شيشه يي ټيوب دی چې کيڼ لور ته يې د تول برخه او ښي لور ته يې ډډ دی.  د متيازمېچ د تول برخه گروپ ته ورته شيشه يي تشه ده چې په مېنځ کې يې يوه ساچمه په سور رنگ ماده چې يو ډول سريښ دي، کې خښه ده. د متيازمېچ شيشه يي ډډ چې ښي لور ته غځېدلی په درجو او اندازو سمبال شوی چې د متيازو د ځانگړي کثافت کچه او اندازه گيري پرې ترسره کېږي.

د متيازو د ځانگړي کثافت د موندنې لپاره يو متيازمېچ د متيازو په يوه کولب کې ايښودل کېږي او بيا په متيازمېچ باندې ورکړې شمېرې د متيازو ځانگړی کثافت د يوې شمېرې په ښودلو سره جوتوي.

متيازمېچ د طبي تشخيصونو په موخه د متيازو په ازمېښتونو کې کارېږي.

## دا هم ولولۍ
* متيازشننه
ابو مسلم خراساني

بټنوک|
**عبدالرحمان** زوکړه ۷۱۸-۱۹ یاهم ۷۲۳-۲۷ د مسلم زوی په عربانو کي مشهور په *ابومسلم خراساني* چې مانا یې د مسلم پلار ده، د سهېل ـ ختيځ خراسان اوسني ترکمنستان د سيمي خورا ستر شخصيت او ملي لارښود وو چې د شام د امويانو واکمنی ته یې دپای ټکی کېښود او د عباسيانو د خلافت په منځ ته راتګ کي یې لویه ونډه واخیستل. د پلار نوم ېې (**بندادهرمز**) يا هم (**وندادهرمز**) و چې تر مسلمانېدو وروسته د (**مسلم**) په نامه ياد شو  او د خراسان د مرود٫٫ ماخان٬٬ د کلي مشر وو. نوموړي به کله کله د کوفي ښار ته څېرمه  د څارويو سوداگري هم کوله، خو د ژوند په پای کي آذربايجان ته ولاړ، او هم هلته ومړ.

## مخينه
د ابومسلم خراساني مور ٫٫وشيکه٬٬ يا ٫٫ وسيکه٬٬ يا ٫٫ وشيله٬٬ نومېدله. مخکې لدې چې د مسلم کورودانه شي په کوفه کې د ٫٫آذين بنداد٬٬ د ٫٫وسيحان٬٬ د زوی په کورنۍ کې اوسېدله. ابومسلم په (۱۰۰۰هـ .س.) کال  د خراسان په ٫٫سپېدنگ٬٬ کلي کې وزېږېد. ځينې وايي چې دده لومړی نوم عثمان او څوک وايي ابراهيم و ، چې وروسته ېې د عباسيانو د خلافت د داعي امام ابرهيم په مشوره ېې خپل نوم په  ٫٫ عبدالرحمان٬٬ واړواؤ . د ابومسلم د کوچنيوالي ورځې شپې د معقلي عجلي په کورنۍ کې د معقل د ځوی عيسا سره تېرې شوي دي ، چې دا کورنۍ د عباسي خلافت په پير د بغداد د کرخ د نومياليو اميرانو کورنۍ وه . په توره او قلم ، پوهې کې ېې نوم درلود. نو د ابو مسلم پلار چې کومې پېښې سره مخ شوی و ، د ابو مسلم مور وسيکه ېې عيسا ته سپارلې وه او ابو مسلم د هغه په کور کې لوی شوی او روزنه ېې اخيستې . 

## زده کړې
ابومسلم د عيسا د زامنو سره په مدرسې کې سبق ووېلې څو چې اديب او د قرآن حافظ شو . د عربي ژبې ډېر اشعار ېې له ياده کړه او د خلکو مشاور اليه وگرځېد.
## د کوفې ښار ته تگ او امويانو پر وړاندې تدبير
هغه وخت چې امير عجلي د عراقينو د امير خالد بن عبدالله قسري له خوا په کوفه کې د خراج د باقياتو په سبب بندي شو نو ابو مسلم عبدالرحمان د خپل مربي د ليدو لپاره هلته ولاړ. او کله چې به د عيسا د ليدو د پاره زندان ته ورغی هلته به ېې د محمد بن علي الامام ځينې ختيځه  لارويان او نقيبان ليدل چې هغوی به هم د عيسا ستړي مشي ته ورغلي و . په هغو کې د کثير خزاعيي زوی سليمان او د قريظ تميمي ځوی لا هزين اوشبيب طايي ځوی قحطبه د نامه خاوندان و . دوی به د ابو مسلم يا ابو مسلم عبدالرحمان خبرو او کفايت ته هېښ حيران پاتې کېدل ، او دا د کوفې په زندان کې د خراسانيانو سره د ابو مسلم لومړۍ کتنه وه ، چې د ابن اثير په قول ټولو ابو مسلم ښه وپېژانده . د ده عقل او پوهې ، خبرو او ادب ته خلک هېښ تللي و او بيا چې ابو مسلم په دې پوه شو چې دوی د آل عباس د خلافت غوښتونکي دي او دبن اميه (بنو اميه) د خلافت د ظالمانو د واکمنۍ پر ضد زيار باسي نو دی هم لوېديځوالو خراسانيانو سره ملگری شو .

## سرچينې

وېشنيزه:د افغانستان نوميالي
څارنوال

thumb|250px|کیڼ|یو مدافع وکیل په محکمه کې
یو **څارنوال** د لویې ځارنوالی لخوا د لوی څارنوال حقوقي استازی دی چې دنده یی د چارواکو له قانوني کړنو څخه څارنه او په یوې جنایي محکمې کې د تورن په وړاندې د زباتیزو لاسوندونو وړاندې کول دي.

وېشنيزه:قانوني مسلکونه
وېشنيزه:حکومتي دندې
شکريه بارکزۍ

250px|بټنوک|شکريه بارکزۍ
** شکريه بارکزۍ** *(په انگرېزي: Shukria Barakzai)* چې پخوا ېې نوم **شکريه بارک** (*Shukria Barak*) و د افغانستان د بارکزيو د ټبر لقب ېې ځانته غوره کړ . دا په کال 1350م هـ لمريز کې د کابل په ښار کې وزېږېده .  

## زده کړې
لومړنۍ او منځينۍ زده کړې ېې له 1356م لمريز کال څخه د ملالۍ لېسې کې پيل کړي او په کال ۱۳۶۸م لمريز کې د کابل پوهنتون د کرهڼې پوهنځۍ ته ورغله .  شکريه بارکزۍ د زده کړو په لړ کې يوه فعاله د نجونو د سپورټ څانگې غړې او د وخت په جبري سياسي ټولنو کې ېې غړيتوب او فعاليت درلود . د ژورناليزم څو مياشتيني کورسونه  ېې هم کړي دي . 

## دندې
د اينه زنان په نامه اوونيزې مسوله چلوونکې او په مختلفو ان جي اوُو گانو او موسسو کې ېې دندې ترسره کړي . برسېره پر دې په ۲۰۰۳م زېږدي کې د افغانستان د حکومت لخوا جوړې شوې لويې جرگې کې گډونواله وه همداسې ېې د پېژندگلوۍ له کبله ولسي جرگې ته لار پیدا کړه چې تر ننه پورې همغه ځای کې د کابل ولايت د ښځو په استازيتوب دنده لري . 

## مدني حالت
کيڼ|250px|بټنوک|شکريه بارکزۍ
واده ېې کړی او درې لوڼې لري . اوسمهال په کابل کې مېشته ده .

## سرچينې
http://en.wikipedia.org/wiki/Shukria_Barakzai
http://www.shukriabarakzai.com/index-1.html 

وېشنيزه:د افغانستان د ولسي جرگې غړي
وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي
ظاهر طنين

بټنوک|250px|کيڼ|ظاهر طنين
**ظاهر طنين** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Zahir Tanin)* د ملگرو ملتونو لپاره د افغانستان دايمي پلاوی دی.

وېشنيزه:افغان سفيران
وېشنيزه:افغان سياستوال
لر او بر (وېبپاڼه)

**لر او بر** *(په انگرېزي: larawbar.com)* يوه افغاني وېبپاڼه او د وېبلاگونو يو توکبنسټ دی چې د ۲۰۰۷ کال د سېپتمبر له ۱۹ مې نېټې نه راپدېخوا په بېلابېلو موضوعگانو باندې ليکنې، څېړنې او نور مالومات خپروي. دغه وېبپاڼه د پښتو ژبې لپاره ځانگړې شوې خو په دري او انگريزي ژبو يې هم يو شمېر ليکنې خپرې کړي.

## پېښليک
لر او بر ويبپاڼه په نړۍ او لوی افغانستان کې د پښتنو تر منځ د اړيکو د پراختيا، يووالي او يو موټي کېدو ته د رسيدو په لاره کې د هڅو او خدمت په موخه د دې ويبپاڼې د بنسټگر عبدالله احسان تر څه ناڅه يو کلن هاند و هڅو او د پښتو ژبې له زيات شمېر ليکوالو، پوهانو او خواخوږو سره تر سلا مشورو وروسته د ۲۰۰۷ کال د سپټمبر پر ۱۹ - نېټه د پښتو ژبې د نومياليو عالمانو، پوهانو او ملي شخصيتونو په لاس د معاصر افغانستان د ۲۶۰ – مې کاليزې په وياړ د يوه جوړ شوي نړيوال علمي سيمينار په ترڅ کې د جرمني هېواد په هورت ښار کې پيل شوه.
د لر او بر ويبپاڼې مرکزي دفتر په هالنډ کې دی او همداراز د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو او د افغانستان او پاکستان په لويو ښارونو کابل، پېښور، کندهار، کوټه، ننگرهار او يو شمېر نورو ځايونو کي سيمه ايزې څانگې، استازي، قلمي همکاران او خبريالان لري.

## د وېبپاڼې بنسټگر
د لراوبر وېبپاڼې بنسټگر ښاغلی عبدالله احسان دی . 
## د پاڼې په هکله نور مالومات
##### د وېبپاڼې تگلاره
## باندنۍ تړنې
Domain Name: larawbar.com
Updated: 1 hour ago - Refresh

Registrar: TUCOWS.COM CO.
Whois Server: whois.tucows.com
Referral URL: http://domainhelp.opensrs.net 
Status: clientTransferProhibited, clientUpdateProhibited

Expiration Date: 2014-09-05
Creation Date: 2007-09-05
Last Update Date: 2010-08-02

Name Servers:
ns1.ipower.com
ns2.ipower.com
See larawbar.com DNS Records

Information Updated: Sat, 19 Nov 2011 17:56:43 UTC

## سرچينې
http://who.is

## باندنۍ تړنې
* د لر او بر وېبپاڼې درک

## سرچينې
* http://www.larawbar.org/details.php?id=1 

وېشنيزه:افغاني وېبپاڼې
مسرت مومند

کيڼ|250px|بټنوک|مسرت مومند
**مسرت مومند** د پښتو ژبې يوه نوې سندرغاړې ده. پېغله مسرت مومند په پېښور کې زېږېدلې ده. دې پر لنډ مهال وکولای شول، چې د موسيقۍ په ډگر کې يې ښايسته ډېر مينه وال پيدا شي. مومند لکه د پښتو ژبې د بلې نامتو سندرغاړې غزله جاوېد په څېر ښکلی غږ او ښکلې څېره لري. دا په خپله داسې وايي: 
«غزالې په واقيعت کې د پښتو سندرغاړو لويه تشه ډکه کړې ده، زه هم له موسيقۍ او ټنگ ټکور سره مينه لرم، او همدا لامل دی چې په ډېرو سختو شرايطو کې مې له خپل هنر څخه لاس وانه خيست، د تندلارو د گواښونو او د کورنۍ له سختگيرۍ سره سره مې د موسيقۍ لاره خپله کړه او سندرې ويل مې غوره وبلل. زما آرمان دا دی چې خپل ټنگ ټکور معياري کړم او له همدې لارې خپله کورنۍ څخه ملاتړ وکړم». 
مسرت مومند او غزاله جاوېد هغه دوې سندرغاړې دي چې اوس يې وخت ناوخت سندرې په افغانی ټلويزيوني چېنلونو کې خپريږي. د مگړۍ په کابل کې د مسرت مومند او غزالې جاوید په څېر د کوزې پښتونخوا د ځينو سندرغاړو د يوې نندارې بيه تر ۴۰۰۰ امريکايې ډالرو پورې رسېږي . 
په داسې حال کې چې د افغانستان د محلي سندرغاړو د ېوې نندارې بيه يوازې تر څو سوو ډالرو پورې محدوده ده . 
د مسرت مومند او د دې په څېر ځينو نورو نويو خوږ غږو سندرغاړو لپاره د شهرت کانال تر هر څه ډېر سيمه ييزو راډيوگانو او ټلويزوني چېنلونو پرانيست او هغوي يې د افغانستان په دننه کې هم په ټولو وپېژندلې، په خاصه توگه په پښتنو باندي.

## اخځونه
http://archive.is/20121129183640/pashto-film-drama.blogspot.com/2010/05/musarrat-mohmand-beautiful-new-singer.html

http://www.dw-world.de/dw/article/0,,6175507,00.html۲

وېشنيزه:پښتنې سندرغاړې
احمد سير مهجور

## ژوند ليک
 
ډاکټر احمدسیر مهجور افغان ليکوال، څيړونکی او ټولنپوه دی چې په فرانسه کې اوسېږي. نوموړی په ۱۹۶۵  کال کې د افغانستان په بغلان ولايت کې زېږېدلی دی. نوموړي په افغانستان او پاکستان کې  د ښوونې او روزنې ، الهياتو او سياسي علومو په برخه کې د خپلو زده کړو د يوې برخې له بشپړولو وروسته په ۱۹۹۲ کال کې فرانسې ته تللی او له همغه وخته راپدېخوا په فرانسه کې اوسېږي. نوموړې په فرانسه کې له فرانسوي ژبې له زده کړې او  دفلسفې او ټولنپوهنې د اساساتو له مطالعې وروسته هملته خپلو زده کړو ته دوام ورکړ او د سياسي فلسفې په برخه کې يې خپله ماسټري د نانتر پاريس له پوهنتون څخه، د ټولنپوهنې په برخه کې يې فوق ماسټري  دسوربن پاريس له پوهنتون څخه او د محلي سياستونو د ودې په برخه کې يې د فوق ماسټري تخصصي ډيپلوم د رووان له پوهنتو څخه ترلاسه کړ.  نوموړي د خپلې دوکتورا تيزس ( د ټولنپوهنې د نږدې کېدلو طرېقې، په افغانستان کې ګذري مرحله- د سنت او عصريت تر منځ ټکر ۲۰۰۵-۲۰۰۲) وليکه او د سياسي ټولنپوهنې په برخه کې يې خپله ډاکټری سند د فرانسې د رووان له پوهنتون څخه ترلاسه کړه.

ښاغلي مهجور د قضايي حقوقو په برخه کې د رووان پوهنتون د حقوقو له پوهنځي څخه د (عدلي کارپېژندنې) ديپلوم هم ترلاسه کړی او له  ۲۰۰۲ کال څخه راپدېخوا يې په فرانسه کې رسما د عدلي کارپوه لقب ترلاسه کړی دی.

ډاکټر احمد سير مهجور د ټولنپوهنې په ګڼو  نړيوالو  کنګرو کې برخه اخيستې او برخه والو ته يې په دې برخه کې علمي او څيړنيزې مقالې وړاندې کړي دي. د ۲۰۰۸ کال د جولای په مياشت کې د ټولنپوهنې په هغه نړېواله کنګره کې چې  د ترکيې په استانبول ښار کې جوړه شوې وه، د ښاغلي مهجور د څيړنيزې موضوع تود هرکلی وشو. 

د يادونې وړ ده چې ښاغلي مهجور په ۲۰۰۷ کال کې د فرانسوي ژبو ټولنپوهانو د نړېوالې اتحاديې او په ۲۰۰۸ کال کې د فرانسې د ټولنپوهانو د اتحاديې غړيتوب ترلاسه کړی.

## دنده

ډاکټر احمد سير مهجور   اوس د فرانسې د رووان پوهنتون د GRIS د ټولنپوهنې د څيړنيز مرکز دایمی غړی دی او د ۲۰۰۶ کال راهيسې د رووان  په پوهنتون کې د ټولنپوهنې استاد دی.

نوموړی په ۲۰۰۴ کال کې د Traduction France  په نامه د ژباړې يو مرکز تاسيس کړ.

ډاکټر مهجور له دري، پښتو، عربي، فرانسوي، انګليسي او اردو ژبو سره بلدتيا لری او ګڼې علمي، سياسي او ټولنيزې ليکنې يې په دري، پښتو، فرانسوي او عربي ژبو کړې دي چې په معتبرو خپرونو او ويبپاڼو کې خپرې شوې دي. اخرنی علمي اثر يې د ( تړلو ټولنيزو ډلو – د فرقو يا ډلو د ټولنپېژندنې څيړنه) کتاب دی او ډېر ژر به يې نوی کتاب چې نوم يې (عدلي کارپوه) دی، چاپ شي.

## اثار

**کتابونه:** 

۱. تړلي ټولنيزې ډلې (د فرقو يا ډلو د ټولنپېژندنې څيړنه ) د ټولنې خپرونه  (۲۰۰۹)۱۳۸۸

۲. د ارزښتونو بحران – د ټولنې خپرونه  - ۱۹۹۴

**مقالې:**

کومه ډيموکراسي؟

اسلامي ټولنې او د ډيموکراسۍ ريښتينوالی

## ماخذونه
۱-http://www.afghan-german.de/upload/Tahlilha_PDF/s_mahjor_ketab.pdf

MAHJOOR Ahmad - Les groupes sociaux fermés - Août ۲۰۰۹-France۲ً

۳-گروه‌های اجتماعی بسته»مطالعه جامعه شناختی سکت‌ها» 
دکتور احمدسیر مهجور Dr A.S.MAHJOOR انتشارات جامعه سال نشر: ۱۳۸۸ - طبع اول

۴- دکتور احمدسیر مهجور- کدامین دموکراسی-۲۰۰۹ -http://www.afghan-german.de/upload/Tahlilha_PDF/s_mahjor_kodamin_demokracie.pdf

وېشنيزه: افغانان
وېشنيزه: افغاني ليکوال
وېشنيزه:افغان څېړونکي
پيام افغان

**پيام افغان** ټلويزون د امریکا له کېليفورنيا څخه خپرېږي . دغه ټلويزوني شبکه د يوه افغان سوداگر حاجي محمد عمر خطاب احمدزی لخوا په شخصي پانگې پیل شوه . دا يوه شخصي انځوريزه شبکه ده.
## مخينه
د دغه ټلويزون د غوړېدو سرچينه له راډيو راپورته شوې . تر هرڅه دمخه پيام افغان يوه راډيويي شبکه وه چې بنسټ ېې د څو افغانانو لخوا په سر کې د عمر خطاب احمدزي نوم راځي کېښودل شو .

## پيام افغان راډيو
## د پيام افغان راډيو کارکوونکي
## پيام افغان ټلويزون
## د پیام افغان ټلويزون کارکوونکي
## د خپرونو لړلیک
## سرچينه

وېشنيزه:پښتو رسنۍ
دېوالي

**دیوالي** یا **کښیوتنه** په وټې کې هغه حالت ته ویل کیږي په کوم چې سوداگر یا سازمان ونشي کولای پور ورکونکي ته خپل پورورنه بیرته ورکړي او و نشي کولای چې خپل سوداگریز تړونونه پلي  کړي.

وېشنيزه:وټه
وېشنيزه:دیوالي
داریوش ۱

**داریوش ۱** یا *ستر داریوش* (په پارسی:داریوش بزرگ، په مېخي ليکدود:15px 15px 15px 15px 15px 15px 15px)، (زېږېدنه:۵۵۰ ق.م.-مړینه:۴۸۶ ق.م.) د هخامنشیانو د کورنی څخه یو مشهور حکمران، او فاتح وو. پلار یی ویشتاسپ، نیکه یی ارسام او غور نیکه یی هخامنش (د هخامنشیانو بنسټ ایښودونکی) وو.

## د داریوش ژوند
داریوش د هخامنشیانو د اشرافو څخه وو چی د هخامنشیانو په اردو کی یی خدمت کاوه او د حکمران کمبوجیه تر ټولو پیاوړی عسکر وو. 
په ۵۲۵ عیسوی کال مخکی حکمران کمبوجیه پر مصر برید وکړ او داریوش په دی وخت کی د کمبوجیه څواکونو قوماندان وو.
په ۵۲۵ عیسوی کال مخکی د فارس (پارس) په ولایت کی یو لوی قیام پېل شو. د قیام لارښود چی نوم یی گئومات ووخپل ځان قانونی حکمران اعلان کړ او تر قیام وروسته کئومات هخامنشیانو حکمران شو.
حکمران کمبوجیه په مصر کی جگړه بنده کړه او فارس ته ولاړ مگر په فلسطین کی وفات وکړ. داریوش د خپل جنگیوالو د گئومات پر کلا برید وکړ او گئومات یی وواژه.
د گئومات تر وفات وروسته داریوش د هخامنشیانو حکمران شو. داریوش د خپلو بریو (کامیابیو) په هکله په ډبره کی مظمون (خبر) هک کړ چی د بیستون د ځلی په نوم یادېږی.
داریوش د هخامنشیانو واکمنۍ د اقتصاد او اداری برخه کی ډېر اغېزمن کارونه وکړل.
داریوش یوه لویه لاره جوړه کړه چی د شوش څخه تر سارد پورې رسېده. په ۵۱۵ عیسوی کال مخکی داریوش پاسرگاد ته نژدی د هخامنشیانو نوی مقر تاسیس کړ چی په اوسه وخت کی د تخت جمشید په نوم یادېږی.
داریوش هم خپله واکمنۍ د خشځیاوان په ۲۰ ولایتونو تقسیم کړه او هره ولایت خپله سرپرست درلودل.

## سرچینې
* ترجمه
* KLÍMA, Otakar. *Sláva a pád starého Íránu*. Praha : Orbis, 1977. 252 s. 
(چیکی ژبه)(د ایران تاریخ)

وېشنيزه:د هخامنشیانو حکمرانان
د پښتو یو نوی فلسفييز لغت کتاب

[بټنوک|نوې [پښتو اَرپوهيزه وييپانگه]]

وېشنيزه:پښتو کتابونه
خشايارشا

**خشایارشا** (په مېخي ليکدود:، په یونانی ژبه:Xerxés -  Ξέρξης ) (زېږېدنه:۵۱۹ عیسوی کال مخکی، مړینه:۴۶۵ عیسوی کال مخکی)  د هخامنشیانو د کوړنۍ څخه یو حکمران وو چی د داریوش ۱ تر وفات وروسته د هخامنشیانو حکمران سو. پلار یی داریوش ۱ وو او مور یی چی نوم یی اټوسا وله د کوروش  ۲ لور وله. د هېرودوت په نظر چی مشهور یونانی تاریخ پوه وو، د خشایارشا نوم په پخوانی پارسی کی د اتلانو حکمران معنی لری. 

## سرچینی
* ترجمه
*Livius 
*Klíma, O.: *Sláva a pád starého Íránu*, Praha 1977.
وېشنيزه:د هخامنشیانو حکمرانان
د هويلند موسقيتو

thumb|250px|کیڼ|The Mosquito B Mk XVI ML963 of 571 Squadron - this aircraft was lost on an operation to Berlin in April 1945
د دې الوتکې بدنه له لرگي جوړه شوې او د دې له امله چې په دوهم نړیوال جنگ کې یې ډيرې الوتنې وکړې د لرگینې عجیبې الوتکې نوم یې خبل کړ، د دې لرگینه بدنه د دې لامل کیږي چې له رادار څخه ورکه شي او له ځمکې څخه له توغول شوي توغندي څخه هم ځان وژغوري، له دې سره سره چې دا الوتکه ډير کم وزن لري خو کولای شي ۹۰۷ کیلوگرامه وزن ولیږدوي او د فوق العاده حیرانونکي جوړښت له امله د ځمکې له سر څخه له درې میتري الوتنې نیولې بیا تر ۳۱ زرو پایو پورې الوتنه کولای شي.

## سرچینې
د محمد الله آرین پښتو بلاگ 

وېشنيزه:بم غورځونکي الوتکې