د متحده ایالاتو د اساسي قانون څوارلسم تعدیل(اصلاحیه)

د متحده ایالاتو د اساسي قانون څوارلسم تعدیل (تعدیل XIV) د ۱۸۶۸ز کال د جولای په ۹ مه د بیارغونې د تعدیلاتو په توګه تصویب شو. ډېری وختونه دا یو له ډېرو اړینو تعدیلاتو نه شمېرل کېږي، له قانون سره سم د تابعیت د حقونو مساوي خوندیتوب په ګوته کوي او د امریکا له کورنۍ جګړې وروسته د پخوانیو غلامانو اړوند مسایلو په ځواب کې وړاندیز شوی.

## ۱ برخه: تابعیت او مدني حقونه
۱ برخه. ټول هغه کسان چې په متحده ایالاتو کې زېږېدلي او یا هم تابعیت ورکړل شوی او د هغه د قضایي واک تابع دي، د متحده ایالاتو او یا هر هغه ایالت اوسېدونکي دي، چېرې چې دوی اوسېږي. هیڅ دولت باید داسې قانون جوړ یا پلي نه کړي چې د متحده ایالاتو د وګړو امتیازات او خوندیتوب کم کړي او نه هم کوم دولت د قانون له پرېکړې پرته څوک له ژوند، خپلواکي او ملکیت نه بې برخې کړي.

### مخینه
د تعدیل ۱ برخه په رسمي ډول د متحده ایالاتو تابعیت تعریفوي او له بېلابېلو مدني حقونو نه د دولت او یا د دولتي فعال له خوا د لنډولو یا ردولو نه ساتنه کوي. د خصوصي کسانو له خوا د مدني حقونو لنډول یا ردول د د دې تعدیل له خوا نه منل کېږي. سترې محکمې د مدني حقونو په قضیو (۱۸۸۳) [۱] کې پرېکړه وکړه چې تعدیل د «دولت عمل» پورې تړلی ده او له همدې امله کانګرس ته اجازه نه ورکوي، چې د خصوصي کسانو یا سازمانونو له خوا توکمیز تبعیض منع کړي (که څه هم کانګرس ځینې وختونه کولای شي ورته پېښو ته ورسېږي). د اساسي قانون د نورو برخو له لارې تبعیض، لکه: د سوداګرۍ ماده چې کانګرس د ۱۹۶۴ د مدني حقونو قانون پلي کولو لپاره کارولی (سترې محکمې د متحده ایالاتو د اتلانتا موټل په زړه کې په (۱۹۶۴ز) کې دا چلند تایید کړ.

### د تابعیت ماده
د تابعیت قانون د سترې محکمې د ډریډ سکاټ پرېکړه رد کړه چې تور خلک اتباع نه دي او نه شي کولای اتباع شي او نه هم د تابعیت له ګټو نه برخمن کېدای شي. د کانګرس ځینو غړو څوارلسم تعدیل ته رایه ورکړه، تر څو د مدني حقونو د قانون ۱۸۶۶ ز د اساسي قانوني توب  په اړه شکونه له منځه ولاړ شي او یا ډاډ ترلاسه شي چې هېڅ راتلونکی کانګرس نه شي کولای، د اساسي قانون اساسي احکام رد یا هم په هغو کې بدلون راولي. 

#### اصلي امریکایان
د تعدیل په اړه د کانګرس د اصلي بحث په اوږدو کې د مشګین سناتور جیکیب ایم هاوارډـ د تابعیت بند لیکوال ـ دا بند له بېلابېلو عبارتونو سره سره، د مدني حقونو قانون ۱۸۶۶ ز سره د ورته منځپانګې په توګه تشرېح کړ چې: په دې کې هغه اصلي امریکایان شامل نه دي چې خپلې قبیلوي اړیکې ساتي او «په متحده ایالاتو کې زېږېدلي خلک، چې بهرنیان دي او د سفیرانو یا بهرنیو چارو وزیرانو له کورنیو سره تړاو لري».

### د امتیازاتو او خوندیتوبونو ماده
د امتیازاتو یا خوندیتوبونو ماده، چې د ملي تابعیت امتیازات او خوندیتوبونه د دولتونو له لاسوهنې نه ساتي، چې د څلورمې مادې د امتیازاتو او معافیتونو له بند نه راخیستل شوې، چې د نورو دولتونو له لاسوهنو نه د دولتي تابعیت امتیازات او معافیتونه ساتي.

### د حقوقي بهیر ماده
د حقوقي بهیر ماده د عدالت پلي کولو ته ژمنه ده، نو په دې توګه د حقوقي بهیر ماده د قانون له تصویب نه بهر د حکومت له خوا د ژوند، خپلواکۍ یا ملکیت د خپل سري ډډه کولو نه د ساتنې لپاره کار کوي. سترې محکمې عادلانه پروسه «د خپل سري عمل په وړاندې د فرد خوندیتوب» په توګه تشرېح کړې.

##### د حقیقي بهیر ماده
د متحده ایالاتو سترې محکمې د حقیقي بهیر ماده تشرېح کړه، چې له خصوصي قراردادونو نه په اساسي توګه ملاتړ وکړي، په دې توګه  یې بېلابېل ټولنیز او اقتصادي مقررات منع کړل. دا اصل د« د آزادۍ قرارداد » په نامه یادېږي.

##### یووالی
په داسې حال کې چې ډېری دولتي اساسي قانونونه د متحده ایالاتو د اساسي قانون او فدرالي قوانینو نه وروسته جوړ شوي، ایالتي اساسي قوانین د حقوقو له قانون سره د پرتله کولو وړ نه دي. په بارون v بالتیمور (۱۸۳۳ز) کې، سترې محکمې د رایو په اتفاق پرېکړه وکړه چې د حقونو قانون یوازې فدرالي حکومتونه محدودي، نه ایالتونه.

### دمساوي خوندیتوب ماده
د مساوي خوندیتوب ماده په لویه کچه له تورو کوډونو سره، په ایالتونو کې د قانون له خوا د نابرابره خوندیتوب په ځواب کې رامنځته شوې. د تورو کوډونو پر بنسټ تورپوستو دعوا نه شوای کولای. هغوئ ته به د سپینو په پرتله سخته سزا ورکول کېده.  

## ۲ برخه: د استازو وېش
۲ برخه. استازي باید د څو ایالتونو ترمنځ د دوی د اړوندو شمېرو له مخې ووېشل شي، په هر ایالت کې د خلکو ټول شمېر، پرته له هغو هندیانو چې مالیه نه لري شمېرل کېږي. 

### پلي کول
د څوارلسم تعدیل له نافذېدو وروسته، لومړی راپور په ۱۸۷۳ کې د ۱۸۷۰ کال د سرشمېرنې پر بنسټ رامنځته شو.داسې ښکاري چې کانګرس هڅه کړې چې د ۲ برخې احکام پلي کړي، خو دوی د دې توان نه درلود، چې هغه رایې وروکوونکي وپېژني چې د رایې ورکولو له حقه بې برخې وو، ترڅو یې د ایالتونو استازولیو ته بدلون ورکړی وای.

### د رایو پر حقونو اغېزه
ځینو استدلال کړی، چې ۲ برخه په واضح ډول د پينځلسم تعدیل له خوا لغوه شوې، خو سترې محکمې په وروستیو پرېکړو کې ۲ برخه ومنله.

په ۱۸۷۵ ز کال کې Minor v. Happersett کې، سترې محکمې د نتیجې په توګه د ۲ برخې یادونه وکړه چې د رایې حق د «تابعیت د امتیازاتو او خوندیتوبونو» نه نه و چې د ۱ برخې له خوا خوندي شوی و. 

۲ برخه یوازې د بالغو نارینه وو د رایې حق خوندي کوي، نه د بالغو مېرمنو. دا د اساسي قانون یوازینۍ ماده ده چې د جنسیت پر بنسټ په ښکاره توګه تبعیض کوی.

## د پاڅون یا بغاوت لپاره د دندې د صلاحیتونو اخیستل
په ۱۸۶۸ ز کې د کورنۍ جګړې له بایللو نه لږ ځنډ وروسته، هغه ایالتونه چې د اتحادیې برخه و، د «نا توبې» پخوانۍ اتحادیې (لکه د اتحادیې پخوانی مرستیال الکساندر ایچ سټیفنز) واشنګټن ته د سناتورانو او او استازو په توګه لېږل پیل کړل. 

### ۲۰۲۱ ز د متحده ایالاتو د ملي شورا پر ماڼۍ برید
د جنوري په ۱۰، ۲۰۲۱ ز کال، نانسي پلوسي، د جرګې رئیس په رسمي توګه له استازو نه د ۳ برخې پر بنسټ د معلوماتو غوښتنه وکړه ، چې ایا د متحده ایالاتو د پخواني ولسمشر ډونالډ ټرامپ نه د صلاحیتونو اخیستل، د ۶ د جنورۍ په برید کې د هغه د لاس لرلو له امله وڅېړي او که نه.  

## ۴ برخه: د عامه پورونو اعتبار
۴ برخه د کانګرس له خوا د ټولو اختصاص شویو عامه پورونو مشروعیت تاییدوي. دوی دا یې هم تایید کړه چې نه متحده ایالات او نه هم کوم بل دولت به، د غلامانو یا پورونو له لاسه ورکولو لپاره پیسې ورکړي چې د اتحادیې له خوا مصرف شوې وي. 

### د دولتونو له خوا تصویب
د جون په ۱۶، ۱۸۶۶ ز کال کې، د بهرنیو چارو وزیر ویلیم سیوارډ څوارلسم تعدیل د تصویب لپاره د څو ایالتونو والیانو ته واستاوه. په هر پخواني کنفیډریټ ایالت کې قانون جوړوونکو، په استثنا د ټینیسي د دې له تصویب کولو نه ډډه وکړه، چې په پایله کې د بیارغونې د قوانینو د تصویب لامل شو.

## سرچینې