غږ څه دی

**غږ** د انرژۍ هغه ډول دی چې د لرزه یا ارتعاش له امله رامنځته کېږي او د هوا، اوبه، یا جامد جسم له لارې د څپو په بڼه خپرېږي. غږ د انسان د ژوند یو بنسټیز حس دی چې د اړیکو، خبرداري، موسیقۍ، طبیعي پېښو او ټولنیزو تعاملاتو لپاره کارول کېږي. د غږ د پوهېدو لپاره اړینه ده چې د غږ فزیکي جوړښت، د خپرېدو څرنګوالی، د انسان د غوږ د اورېدلو میکانیزم، او د غږ د شدت او فریکونسۍ مفاهیم په تفصیل وپېژندل شي.

## د غږ فزیکي ماهیت
غږ د انرژۍ هغه بڼه ده چې د یو جسم د لرزې له امله رامنځته کېږي. کله چې یو جسم لکه د ګیتار تار، د ډرم سطحه، یا د انسان غږبکس ولړزېږي، نو د شاوخوا هوا ذرات په پرله‌پسې ډول سره نږدې او لرې کېږي. دغه نږدې کېدل او لرې کېدل د **غږ څپې** جوړوي. غږ څپې د فشار څپې دي، یعنې د هوا د فشار زیاتوالی او کمښت په نوبت سره رامنځته کېږي.

## غږ څنګه خپرېږي؟
غږ د خپرېدو لپاره یوه منځنۍ ته اړتیا لري. دغه منځنۍ کېدای شي:
* هوا
* اوبه
* فلز
* لرګی
* نور جامد مواد

غږ په جامدو موادو کې تر ټولو چټک خپرېږي، ځکه ذرات یې نږدې دي. په اوبو کې د غږ سرعت منځنی دی، او په هوا کې تر ټولو ورو دی. د غږ سرعت په هوا کې نږدې ۳۴۳ متره په ثانیه دی، خو دا سرعت د تودوخې، رطوبت او فشار له بدلون سره توپیر کوي.

## د غږ شدت او فریکونسۍ
غږ دوه مهم فزیکي ځانګړتیاوې لري:

### ۱. فریکونسۍ (Frequency)
فریکونسۍ د غږ د څپو د تکرار شمېر دی چې په یوه ثانیه کې څو ځله رامنځته کېږي. د فریکونسۍ واحد **هرتز** دی.  
* ټیټه فریکونسۍ = ژور غږ (لکه د ډرم غږ)  
* لوړه فریکونسۍ = نری غږ (لکه د ماشوم غږ)

انسان عموماً د ۲۰ هرتز څخه تر ۲۰ زره هرتزه پورې غږ اوري.

### ۲. شدت (Amplitude)
شدت د غږ د ځواک اندازه ده. شدت د غږ لوړوالی یا ټیټوالی ټاکي. د شدت واحد **ډېسیبل** دی.  
* ټیټ شدت = ارام غږ  
* لوړ شدت = لوړ غږ

د ۸۵ ډېسیبل څخه پورته غږ د اوږدې مودې لپاره د غوږ لپاره زیانمن دی.

## د انسان د غوږ د اورېدلو میکانیزم
د انسان غوږ د غږ د اورېدلو لپاره یو پیچلی جوړښت لري. کله چې غږ د غوږ د بهرني کانال له لارې داخل شي، لومړی د غوږ پرده ولړزېږي. دغه لرزه د منځني غوږ درې کوچنیو هډوکو ته لېږدول کېږي:  
* هېمر  
* انویل  
* سټرپ  

له دې ځایه لرزه د غوږ داخلي برخې ته رسېږي چې هلته د کوکلیا (Cochlea) په نوم یوه مایع ډکه برخه ده. په کوکلیا کې د حس حجرو (Hair Cells) په نوم وړې حجرې شتون لري چې لرزه په برېښنایي نښو بدلوي او دماغ ته یې لېږي. دماغ دغه نښې د غږ په توګه تشریح کوي.

## غږ او انسانې اړیکې
غږ د انسان د ټولنیز ژوند یو مهم عنصر دی. د انسان د خبرو اترو، موسیقۍ، خبرداري، احساساتو څرګندولو، او د چاپېریال د پېژندلو لپاره غږ حیاتي رول لري. د غږ له لارې انسان د خطر نښې، د طبیعت غږونه، د وسایلو حرکت، او د نورو خلکو خبرې درک کوي.

## د غږ ډولونه
غږ په بېلابېلو ډولونو وېشل کېږي:
* **طبیعي غږونه** – د باد، باران، سیند، مرغانو غږ  
* **مصنوعي غږونه** – د ماشینونو، وسایطو، ټکنالوژۍ غږ  
* **موسیقي غږونه** – د سازونو او سندرو غږ  
* **انساني غږ** – خبرې، چیغې، خندا، ژړا  

هر ډول غږ ځانګړې فریکونسۍ، شدت او بڼه لري.

## د غږ اغېزې
غږ مثبتې او منفي اغېزې لري:
* مثبتې اغېزې: اړیکه، خبرداری، موسیقي، زده‌کړه  
* منفي اغېزې: شور، د غوږ زیان، ستړیا، د خوب ګډوډي  

د لوړ غږ دوامدار تماس د اورېدلو ستونزه رامنځته کوي.

## اړوند موضوعات
* غوږ
* شور
* اورېدلو ستونزه
* موسیقي
* لرزه
* هوا
* ټکنالوژي
* فزیک

## سرچینې
* https://www.who.int/health-topics/hearing-loss  
* https://www.britannica.com/science/sound-physics  
* https://www.nidcd.nih.gov/health/noise-induced-hearing-loss  
* https://www.physicsclassroom.com/class/sound  

## وېشنیزه
* وېشنیزه:فزیک
* غږ
* وېشنیزه:روغتیا
* وېشنیزه:اورېدلو ستونزې