open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
افغان بسکېټ

**افغان بسکېټ** د نيوزيلاند د يو دوديز بسکېټ نوم دی چې له کوکوا پوډرو، کوچي، اوړو او جوارو چې په سر يې د چاکلېټ کريم او چارمغز وي جوړېږي. د دغه بسکېټ د لومړنۍ ريسيپي او د لومړي ځل جوړېدو ځای او د نوم د ايښودلو په اړه مالومات نشته، خو همدا ريسيپي بيا د نيوزيلاند د اېډمونډز د پخلي د کتاب په ډېرو چاپونو کې راغلې.

## سرچينې

## باندنۍ تړنې
*د افغان بسکېټ د جوړولو ريسيپي

وېشنيزه:خوراکتوکي
افغان بېسيم

**افغان بېسيم** په افغانستان کې يو مخابراتي اپراتور دی چې په دې هېواد کې د پراخو اينټرنټي او نښلېديزو چوپړتیاوو په وړاندې کولو سره يې لومړنی ځای خپل کړی.
افغان بېسيم لومړنی مخابراتي شرکت دى چې په هېواد کې يې د ګرځنده ټلیفون خدمتونه دود کړل. دا شرکت توانېدلى د افغانستان په سلو کې ۸۵٪ برخو ته خپل خدمتونو پراخ کړي.

په دې شرکت کې شاوخوا ۸۰۰۰  تنو ته په مستقيمه توګه د کار زمينه برابره شوې او زرګونه نور په غير مستقيم ډول په دې شرکت کې کار کوي. دا شرکت په مايکروويف او GPRS سيستمونو سمبال دى، د موبايل له لارې خلکو ته د چټک اينټرنټ اسانتيا هم لري.

## رامېنځته کېدل
افغان بيسيم، د بيسيم له لارې د افغانستان د نښلونې له پاره د ګرځنده ټلېفون د خدماتو لومړنى شركت دى. دا شرکت د احسان الله بیات په مشرۍ په کال ۲۰۰۲ کې په کار پیل وکړ.

د جګړې څخه وروسته  افغانستان د بيا رغونې له ستونزمنې چارې سره لاس په ګريوان شو چې پدې لړ كې د مخابراتي سكتور بيا رغونه په لومړي سر كې وه. افغان بيسيم چې د نړيوال ټلېفون سيسټم شركت (TSI) لخوا جوړ او د پام وړ پرمختګ ور په برخه شو، تر ټولو زيات دې ته لېوال وه چې د هېواد په بيارغونه كې تر ټولو زياته فعاله ونډه واخلي. نن ورځ دا شركت د پرمختګ هغو پړاونو ته آسانتیاوې رسوي چې د خپل كار په پيل كې يې په پام كې نیولي وو.

## چوپړتیاوې او پراختيا
افغانستان بېسيم تقريباً ټول افغانستان تر پوښښ لاندې راولي.

چوپړتیاوې:
* نښلېديزې چوپړتیاوې
* چټک اينټرنټ
* سوپر وای فای
* او نور

## سرچینې
پلزېن

**پلزن** (په چیکی:*Plzeň* ) د چېک د جمهوریت یو صنعتی ښار دی چی د هېواد په لویدیځ کی پروت دی او د بلزن د سیمې مرکز هم دی. د ښار مساحت تقریبا ۱۳۷،۶۵ کلومتره مربع ده . بلزن  په اوس وخت کی ۱۷۰،۰۰۰ نفوس لری. 
پلزن هم د ثقاثت (کلتور) ښار دی. په دی ښار کی یو پوهنتون او د اسقف مقر پروت دی. د پلزن په ښار کی د نړی تر ټولو مشهور بیر (مشروب) جوړېږی.

## سرچينې

وېشنيزه:د چېک جمهوريت ښارونه
اولوموڅ

**اواوموڅ** (په چېکي: *Olomouc*) یو مشهور او تاريخي ښار دي چې د چېک په جمهوريت کې په موراويا کې پروپ دي. مساحت یی ۱۰۳،۳۶ کيلومتره مربع دي او تقريبا ۱۰۰،۰۰۰ نفوس لري. په دي ښار کې د پالاڅکي پوهنتون،  لوړه محكمه، د څېړنو کتابتون پروت دي. نوموړي ښار د لوی اسقف مقر هم لري.

## دا هم وگورئ
*د مقدس واتسلاف کليسا
*د مقدس تثليث ستون

## سرچینې
*  ترجمه (د چېک ویکی)
وېشنيزه:د چېک جمهوريت ښارونه
وېشنيزه:اواوموڅ
ټول افغان

**ټول افغان** =انټرنټي پته = (www.tolafghan.com) د انټرنټ پر مخ افغانه يوه علمي، خبري، هنري او ادبي وېبپاڼه ده چې د بحث د فورم تر څنگ د وېبلاگونو د ثبت اسانتياوې هم برابرې کړي. دا افغاني انټرنټي پاڼه له ۲۰۰۲ ز. کال نه راپدېخوا د خپلو فعالو ليکوالو او داوطلبانو لخوا چلېږي. د دې وېبپاڼې بنسټگر د کمپيوټر ساينس د څانگې کارپوه، شېرزاد کامه وال دی. پدې وروستيو کالونو کې د افغانستان د پخواني هېوادمشر حامد کرزي د جنگسالار مرستيال قسیم فهیم لخوا گواښل شوې وه او په ډله ییزه توگه د افغانستان د اطلاعات او کولتور د وزارت لخوا دې وېبپاڼې او د بېنوا په وېبپاڼې د ناڅرگندو دلايلو له مخې بنديز لگېدلی و چې د افغانستان د رسنيو د قانون او د بيان د آزادۍ څخه سرغړونه بلل کېږي . اوسمهال مالومه نده چې دغه بندیزونه لرې شوي که نه . 

## د پاڼې بنسټگړ
د دغې پاڼې بنسټگر په جرمني کې مېشت يو افغان سولگرپوه ښاغلی شېرزاد کامه وال نومېږي . 
## د پاڼې په هکله نور مالومات
## باندنۍ تړنې
Domain Name: tolafghan.com
Updated: 1 second ago - Refresh

Registrar: PSI-USA, INC. DBA DOMAIN ROBOT
Whois Server: whois.psi-usa.info
Referral URL: http://www.psi-usa.info
Status: OK

Expiration Date: 2012-08-14
Creation Date: 2002-08-14
Last Update Date: 2011-08-15

Name Servers:
    lvps83-169-20-128.dedicated.hosteurope.de
    ns2.hans.hosteurope.de
See tolafghan.com DNS Records

Hosts?: ns.tolafghan.com

Information Updated: Sat, 19 Nov 2011 18:54:22 UTC
## سرچينې
http://who.is

وېشنيزه:افغاني وېبپاڼې
رومانیایي ژبه

**رومانیایي ژبه** (په رومانیایي:**limba română**، تلفظ: *لیمبه رومانا*) یوه رومي ژبه ده چې له ۲۴ څخه تر ۲۸ میلونه وگړي ویونکي لری چی په اصل کې د رومانیا او مولدوا څخه دي. همدارنگه رومانیایي ژبه د رومانیااو مولدوا په هیوادونو کې او د سربستان د وویوودینا ولسوالی کې رسمي ژبه ده. په مولدوا کې همدا ژبه د **مولدوي ژبې** په نوم یادیږي چې په اصل کې دا هماغه رومانیایي ژبه ده او یواځي په خجونو کې یی توپیر دی، او رومانیایي ژبه د ځینو ادارو او ټولنو کې هم رسمي ژبه ده لکه: د لاتین اتحادیه او اروپایي اتحادیه.

وېشنيزه:ژبې
براشوف

[thumb|د براشوف [ښار]]
**براشوف** د رومانيا يو ښار او د براشوف ولايت اداري مرکز دی.

وېشنيزه:رومانیا
وېشنيزه:د رومانیا ښارونه
کلوژ-ناپوکا

thumb|250px|کیڼ|کلوژ-ناپوکا

وېشنيزه:رومانیا
وېشنيزه:د رومانیا ښارونه
د ډيورنډ کرښه (کتاب)

د حبيب الله غمخور ليکل شوی کتاب دی چي لا تر اوسه په چاپي بڼه نه دی راوتلۍ.

وېشنيزه:کتابونه
د بست پوهنتون

**د بست پوهنتون** د افغانستان د سوېلي ولايت هلمند په لشکرگاه ښار کې موقعيت لري. د دې پوهنتون بنسټ په ۱۶ د سېپتمبر، ۲۰۰۹ ز. کال کې ايښودل شوی.

د بست پوهنتون له ۴۰ نه ډېر زده کوونکي لري او تر اوسه پورې يوازځينۍ د کرهڼې فاکولته لري چې په فعاله توگه خپلې چارې پرمخ بيايي.

## سرچينې

وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه
وېشنيزه:پوهنتونونه
ابو زر جمهير قايني

**امير ابو منصور قسيم** د ابراهيم زوی مشهور په **بزرجمهير قايني** يا **بزرگمهر قايني** د سلطان محمود غزنوي له امرانو څخه ؤ، په عربي او دري يې ښه شعر وايه. ثعالبي په تتمة التيمه کې د ده يادونه کوي.

## سرچينې

* لباب الالباب - ۱/۳۳
* چهار مقاله - ۲۸
* المعجم في معايير اشعار العجم - ۱۳۵
* د دهخدا لغتنامه - ۳۸۷
* تاريخ ادبيات در ايران - ۱/۵۷۰

وېشنيزه:شاعران
د نوښار پښتو ادبي جرگه

**د نوښار پښتو ادبي جرگه** په پښتونخوا کې د پښتو لومړنی بشپړه ادبي ټولنه ده چې د پښتو څو تنو خواخوږو اديبانو جوړه کړه د ټولنې د جوړېدلو کال ارواښاد خلیق ۱۹۳۳ زېږيز کال ښودلی   خو په يوې بلې لیکنې کې ېې ۱۹۱۳ زېږیز کال هم کښلی .  په ۱۹۵۸ زېږیز کال استاد «اجمل خټک» په دې برخه کې د رهبر په يوې گڼه کې له ارواښاد خلیق څخه د دقیقې نېټې په باب غوښتنه وکړه  که څه هم هغه وخت دوی څه ونه کښل خو په ۱۹۶۸ زېږیز کال کې ېې په «زه او زما زمانه» کې د ۱۹۲۳ زېږیز کال د اپرېل میاشت ددې جرگې د جوړېدلو نېټه وښوده . 
## د دې جرگې دندې
د پښتو ادبي جرگې ځانگړې کړنلاره نه ده خپره شوې خو د جوړېدو هدف ېې روښانه دی او هغه دا چې جرگې د پښتو ژبې د ودې ادبي پرمختگ نوی او ملي ادب د پرمختيا او په پښتو کې د ادبي غونډو او مشاعرو دودول او د پښتو د لويو اديبانو نمانځل و. ارواښاد خلیق ددې جرگې د جوړېدلو د پرېکړې په ترڅ کې په ضمني ډول د جرگې دندې هم ښيي او لیکي :

٫٫ د نوښار صدر په يوې کافي کې څلور پينځه پښتانه زلميان ناست و د چايو د ورچلېدو خبرې کېدې، خبرو کې خبره راغله چې د دنيا د هرې ژبې د اديبانو، شاعرانو ، بزمونه او انجمنونه شته د خپلې ژبې ترقي او ترویج د ملک يو لوی خدمت گڼلی شي نو د پښتو چې د لکونو ننگيالیو پښتنو مورنۍ ژبه ده د دې ولې داسې بزمونه باید نه وي؟ ٬٬ 

خیر پرېکړه وشوه چې د پښتوژبې د پرمختگ او بهبود لپاره دې يوه داسې جرگه جوړه شي او د پښتو په هره جُثه کې دې د روح اچولو کوښښ وکړی شي، همدغه وخت د پښتو ادبي جرگې د «نوښهر» وجود ته راغی .

## سرچينې
‎
مرکه د پښتو

کله چې د خپلواکۍ له ترلاسه کېدو وروسته د هېواد د هر اړخيز پرمختگ، تحول او بدلون لپاره پلانونه جوړ شول، ادارې رامېنځ ته شوې او قوانين راووتل. د پښتو ملي ژبې د روزنې، پالنې او رسمي کېدنې ضرورت هم احساس شو، د وخت ټولواک اعلی حضرت غازي امان الله خان له پښتو سره شخصاً زياته علاقه وښوده او سربېره پر دې چې په خپله يې په پښتو خبرې کولای شوې ويې غوښتل چې د هېواد دا ملي او لرغونې ژبې له درلودلو نه ناممکن دی، همدا وو چې د پوهنې وزارت په چوکاټ کې يې د پښتو مرکه چې «مرکه د پښتو» يې نوم پرې کېښود، جوړه او د پښتو مرکې فاضلو غړو د پښتو روزنې او پالنې له پاره ليچي وغړلې.

## د پښتو مرکې بنسټ
که څه هم د پښتو مرکې د تاسيسېدو ټاکلې نېټه نه ده معلومه خو د هغه وخت د اساسي تشکيلاتو نظامنامې ۳۵ څخه څرگندېږي چې دا مرکه د اماني دورې په لومړنيو تشکيلاتو کې شامله او د پوهنې وزارت له درې گونو رياستونو نه د يوه ځانگړي رياست په توگه رامېنځ ته شوې وه او همداراز «يوازينۍ پښتو» او «پښتو پښويه» کتابونه چې يو په ۱۳۰۱ ل. کال او بل په ۱۳۰۲ ل. کال خپاره شوي، څرگندېږي چې پښتو مرکې په دې کلونو کې په خبلو اساسي کارونو پيل کړی ؤ او د خپل کار لومړنۍ مېوه يې د يوازينۍ پښتو په نامه ټولنې ته وړاندې کړې ده.

وېشنيزه:پښتني هڅوب
افغان فلم

**افغان فلم** چې د افغان فلم د سازمان په نوم هم یادیږی دا په افغانستان د فلم جوړولو لمړنې دولتي کمپنې ده چې په کال ۱۹۶۸ کې منځته راغلې او اوسنې ریس یې لطیف احمدي دی. 

وېشنيزه:افغان سينما
کویټ

**کوېټ** د منځني ختيځ يو هېواد دی. دا هېواد د سعودي عربستان، بحرين، متحده عربي امارات او عراق سره زمکنۍ پولې لري. همداراز يو اړخ ته سمندري غاړه هم لري چې لور يې فارس خليج ته غځېږي او له همدې لارې ايران سره هم نښتی دی.

## تاریخ
## کلتور
## جغرافیه
## اقتصاد

## سرچينې

وېشنيزه:د فارس خليج هېوادونه
غلام سرور ناشر

کيڼ|250px|بټنوک|غلام سرور ناشر
کيڼ|250px|بټنوک|غلام سرور ناشر
**غلام سرور ناشر** (۱۹۲۲ – ۱۹۸۴), يو پښتون سوداگر او د شېر خان ناشر وراره ؤ. هغه د کندوز د سپين زر د پختې د فابريکې ريس هم پاتې شوی. نوموړی په افغانستان کې د سپين زر د هوټلونو بنسټ ايښودونکی دی. 

دا د ده او د ده د نيکونو د زيار او کوښښ په نتيجه وه چې کندوز د افغانستان يو له بډايه او شتمنو ولايتونو په کتار کې وشمېرل شو. نوموړي د ناشر کتابتون او موزيم د بنسټ ډبره هم ايښې، دا هم څرگند و چې هغه يو ماهره عکاس ؤ او د هنرونو راغونډونکی هم پاتې شوی. په ۱۹۷۳ ز. کال کې د سردار محمد داؤد خان د کودتا په وخت کې ناشر د شخصي فيوډال په توگه بندي شو. خو په ۱۹۷۹ ز. کال کې چې کله ناشر له بنده خلاص شو نو بيا اروپا ته ولاړ او هلته په انگلستان او بيا وروسته جرمني کې تر ۱۹۸۴ ز. کال تر مړينې همالته مېشت ؤ. هغه دوه ښځې درلودلې چې ترې ۹ اولادونه پاتې دي.

## سرچينې
*افغانان څوک څوک دي
*خروټي 

وېشنيزه:افغان سوداگران
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:د ۱۹۱۹ زېږېدنې
وېشنيزه:د ۱۹۸۴ مړينې
د لور موندنې نړيوال غونډال

د لور موندنې نړيوال غونډال يا (جي، پي، اېس) د سپوږمکۍ يو نړيوال لور موندونکی دی، چې په هر مهال او د کال په هر څپرکي کې سم موقعيت او په وخت مالومات ښيي. دغه د ځای موندلو غونډال په ټولو وختونو کې او په هر ځای کې، که پر ځمکه وي او که ځمکې ته نږدې وي، او په هغه ځايونو کې چې د سټلايت د موقعيت موندلو څلور يا زياتو سپوږمکيو لپاره د لېدو بې بندښته لوری شتون ولري، مالومات برابروي.

بټنوک|Artist's conception of GPS Block II-F satellite in orbit
[بټنوک|Civilian GPS receiver ("[GPS navigation device") in a marine application.]]
[بټنوک|[Automotive navigation system in a taxicab.]]
[بټنوک|left|GPS [receiver (radio)|receivers are now integrated in many mobile phones.]]

وېشنيزه:مصنوعي سپوږمۍ
د ماد واکمني

**د مادیانو واکمنې ** (مادیان) (په مېخي ليک: په یوناني کې:Μηδία ) په ۶ پېړۍ (مخکزېږد) کې یوه واکمني وه چي د مرکزي اسیا پر یو شمېر هیوادونو لکه افغانستان، ایران، عراق او شاوخوا سیمو یې واکمني کول. پلازمېنه یې هگمتانه نومېده او مادي ژبه یې رسمي ژبه وه. دغه واکمني په ۵۵۳ کال مخکې تر میلاد د کوروش ۲ تر قیام وروسته پای ته ورسېده.

## تاریخ
تقریبًا ۲۰۰۰ کاله مخزېږد ایران د مادیانو قبیلو لخوا آباد شو. په ۶ پېړۍ کې د مادیانو او اریایانو قبیلو په دې سیمې کې ستره واکمني جوړه کړه. په دې وخت کې دغه واکمني د تور سمندر څخه تر افغانستان پورې پرته وه.

## سرچینې
‎

وېشنيزه:د ایران تاریخ
وېشنيزه:د ایران امپراتورۍ او پاچاهۍ
اسلام شاه سوري

**اسلام شاه سوري** د پښتون شاهنشاه شېر شاه سوري زوی دی چې په سليم شاه او تر پاچايي دمخه يې اصلي نوم جلال خان ؤ. د شېرشاه سوري تر مړينې وروسته څنگه چې د ده مشر ورور شهزاده عادل خان له مرکزه ليري د رنټهور په کلا کې ؤ نو د شېرشاهي دولت مخورو او مشرانو شهزاده جلال خان چې په پټنه کې ؤ د کالنجر کلا ته راوغوښت او په ۹۵۲  هـ کال د پاچايي پر تخت کېناوه، سکه او خطبه يې د ده په نامه جاري کړه او ځان ته يې د اسلام شاه خطاب وټاکه او خپل مشر ورور ته يې وليکل چې: "ما د فتنې او آشوب د آرامولو او د سپاه د ساتلو دپاره دا جرات کړی دی، خو په حقيقت کې يې د امر له اطاعته بل منظور نشته"

هغه ؤ چې شاهزاده عادل خان هم له رنټهوره راغی او په آگره کې سره يو ځای شول او اسلام شاه خپل ورور شهزاده عادل خان ته يې ووييل چې تر اوسه پښتانه له تفرقې څخه ساتل شوي دي اوس يې تا ته سپارم، مشر ورور انکار وکړ او اسلام شاه يې تر لاس ونيوه پر تخت يې کښېناوه او لومړی ده ورته مبارکي ووييله او بيا د ده نورو ملگرو سر ورته ټيټ کړ.

اسلام شاه تر ۹۶۰ هـ. کال پورې په ډېره مړانه پاچايي وکړه، او څو جگړې چې يې د مخالفينو سره وکړې په ټولو کې بريالي ؤ. غلام حسين خان طباطبايي په سيرالمتاخرين کې ليکي چې:

وېشنيزه:د افغانستان نوميالي
دارالامان ماڼۍ

د **دارالامان  ماڼۍ**  د افغانستان له تاریخي یادګارو له جملی څخه ده  چې د کابل ښار له مرکز نه تقریبا اته کیلومتره سوېل لویدیځ لوري ته د چهاردهی  په ساحه کي د دارلامان  د عمومی جادې  په پای، د قورغ د غره په لمنو کي د « تاج بیګ » ماڼۍ ته نژدی د مرحوم غازی امان الله خان  په وخت کي جوړه سویده.

د دارلامان د ماڼۍ د جوړیدو په وخت کي د افغانستان او آلمان ترمنځ  ښو سياسي اړیکو وجود درلود . د «جوزف برکس» په ابتکار  د ښارونو او کورجوړولو په برخه کي د آلمان د دولت 22 تنه مهندسان او انجنیران کابل ته راغلل او د دې قصر په جوړولو کي 700  افغان کارګرانوبرخه درلوده. د دې ماڼۍ د جوړولو کار  د « والتر هارتن »  په نوم آلمانی انجنیر په 1304  هجری لمریز کال کې پیل کړ او په 1306 کال کي یې کار تکمیل سو. نوموړی قصر له 150 وړو او لویو اتاقو نه تشکیل سوی وو چي د اماني دورې ټولي دولتي دستګاه  له هغه نه استفاده کوله.

## تارېخ
د دارلامان ماڼۍ د1347 د قوس په 22  چي د 1968 میلادی کال سره برابردی او دوخت د فواید عامی یا ټولګټو وزارت پکې واقع وو،  د برښنا د شارتی له امله یی دریم منزل وسوځېدی، چي بیرته ترمیم سو، او وروسته  د وخت د عدلیې وزارت  ترې استفاده کوله.  د سردار محمد داود خان د 1355 کال د اساسي قانون د تصویب لویه جرګه  پدې قصر کي جوړه سوې وه . د حفيظ الله امين  په واکمنۍ کي د هیواد  د جمهوری ریاست  دستګاه یوځل بیا د دارلامان قصر ته ولیږدول سوه ، څو چي د  1358 د جدي په 6 د شورویانو د یرغل په وخت کې ماڼۍ اور واخیست  .

د هجری لمریزي د شپیتمي لسیزي په کلونو کي د افغانستان د دفاع وزارت له همدې ماڼۍ نه استفاده کوله او د 1368 کال د حوت د میاشتی د 16 مي ورځي کودتا کوم چي د دکتور نجیب الله پروړاندی د جنرال شهنواز تڼي له خوا پیل سوې وه ډیره تاوانی سوه مګر ژر بیرته ترمیم سول.

د اویایمې هجري لمریزي لسیزي په  لومړیو کې چې مجاهدینو له خوا د قدرت په سر کورنی جنګونه وسول ، د افغانستان دغه تاریخی بنا یوځل بیا ډیره سخته زیانمنه سوه او کله چي د وخت د دفاع وزارت (چې احمد شاه مسعود د دفاع وزیر وو.)  د گلبدين حکمتيار او عبدالعلي مزاري  له ګډې غونډی نه اطلاع حاصل کړه په دې قصر باندی یې دوه ځلي بمباری وکړه  چي په پایله کي یې قصر په کنډوالو بدل کړ. پاته دې نه وي چې حکمتیار او مزاری یوازی لس دقیقی مخکی له نوموړی ځای نه وتلی ول. له 1373 – تر 1395 پوری پورته یاده سوې ماڼۍ متروکه او د استفادې وړ نه وه.

د 1395 کال د غبرګولی په لسمه ورځ د افغانستان  د اسلامی جمهوریت  ولسمشر اشرف غني احمدزی د افغانستان له بودجی نه د شپاړس میلیونه امریکایی دالرو  په مصرف سره رسما پیل کړ او د افغانستان د ښاري پراختیا د عالی کمیسیون لومړنۍ غونډه یې د نوموړي ودانۍ په کنډوالو کي جوړه کړه.

## انځورتون
 
|thumb |Darulaman in 1922

Afgan1986Kabul 40ArmyShtab.jpg|دارلامان په 1986 کي
Image:Darul_aman_palace_kabul_2006-01.JPG|دارالامان د روس تر جګړي وروسته
Image:Darul Aman Place.png|په کابل کې د دارالامان پر ماڼۍ باندي درنې واورې
Image:Darul_aman_palace_kabul_2006-02.JPG|د دارالامان ماڼۍ کتنه د لویدیځ څخه
Image:View-from-dural-2002.JPG|د امریکا د ځانګړو ځواکونو سرتېري د کابل په دارلامان کي د دباندي څخه شمال ته کتنه.
Image:In-dural-2002.JPG|د امریکا کومانډو په 2002 کال کې د دارلامان تر يوي درني بمباري وروسته د ارګ په کوټه کي ګزمې.
Image:Inside Darul amman 2010.jpg|د ارګ دننه په ډېر بد شکل کي، د 2010 کال د جولای په توګه.
Image:Parl-front.png||په کابل کې د دارالامان ماڼۍ کتنه د نوي ارګ څخه په ۲۰۱۵ کي

کيڼ|350px|بټنوک|د دارالامان ماڼۍ
کيڼ|350px|بټنوک|د دارالامان ماڼۍ

## سرچينې
د غيرت چيغه

**د غيرت چيغه** د اجمل خټک د شعرونو هغه کتاب دی چې د انقلابي شعرونو په لرلو سره په پښتنو کې يې نوم وېستلی

وېشنيزه:پښتو کتابونه

وېشنيزه:پښتو شعري ټولگې
کمپیوټر

[240px|thumb|[د ناسااميس په څيړنيز مركزكي د كولمبيا بر سولگر]]
**کمپیوټر** (په انګلیسي: Computer) د چارو دښوولو يو ټوليز ماشين دی چې اومتوكې (data) په خپلچاري توگه سمبالوي. كه څه هم د سولگر ميكانيكي بيلگې د انسانانو په ژوند كي د ډير پخوا څخه په تاريخ كي ثبت شوي دي خو د لومړي ځل لپاره بريښنايي کمپیوټر ته د شلمي پيړۍ په نيمايي ۱۹۴۰-۱۴۵ كالونو كي پراختيا وركړل شوه. دغخه لومړني سولگر د يوې سترې خونې په كچه لوی وو او د اوسنيو سولگرونو په پرتله ېې د سلگونو کمپیوټر برېښنا لگښت درلود.

که چېرې د کمپيوټر پيښليک ته پاملرنه وشي نو په لمړيو کې کمپيوټر د شمير د مسايلو د سرته رسولو لپاره په کار وړل کېده او له همدې کبله د کمپيوټر يا شميرونکي په نامه نومول شوی دی.
مگر له شک پرته د نن ورځې کمپيوټرونه د شمير پر مسايلو برسيره په نورو بيلا بيلو برخو کې ،او نژدې د ژوند په ټولو برخو کې د گټې اخيستو وړ گرځيدلي او هغه په لاندې ډول تعريفولای شو:
کمپيوټر يو اليکترونيکي ماشين دی چې لمړني ورکړل شوي معلومات

( (Data تر کار ((Process لاندې نيسي د مخکېنيو ورکړل شوو پروگرامونو پر بنسټ لمړني معلومات تحليل او تجزيه کوي او په ډير دقت او چټکتيا سره غوښتل شوي پايلې ساتي او يا هغه ښيې.
پورتنی تعريف د کمپيوټر په اړه لاندې ټکي څرگندوي:
# کمپيوټر يو اليکترونيکي ماشين دی.
# کمپيوټر هر ډول لومړني معلومات چې رقمي ((Digital اطلاعاتو ته د بدلون وړتيا ولري هغه پراسس او مني.
# کمپيوټر هغه ماشين دی کوم چې د پروگرام کولو وړتيا لري.
# کمپيوټر هغه ماشين دی چې د پروگرام کولو وړتيا لري.
# کمپيوټر هغه منطقي ماشين دی کوم چې د لومړنيو معلوماتو دتحليل او تجزيې وړتيا لري.
# کمپيوټر په ډير دقت او چټکتيا سره مسايل حلوي.
# کمپيوټر د ساتنځي(حافظې)لرونکی دی.
# كه چېري په ورکړل شوي پروگرام او يا لمړنيو ورکړل شوو معلومات

( (Data کې کومه غلطي يا اشتباه نه وي نو کمپيوټر حسابي او منطقي مسايل پرته له کومې غلطۍ او اشتباه حلوي.يا په بل ډول ،کمپيوټر مسايل د پروگرام او لمړنيو ورکړل شوو معلوماتو ((Data پر بنسټ حلوي.

کله ناکله به مو کمپیوتر ورو کیږی او سرعت یی ډیر کم وی.‌ نن ورځ اکثرا دا ستونزی د کمپيوټري ويروس له امله منځ ته راځی. 

## د کمپیوتر برخی
### حافظه
### د کنترول برخه
### ننی او باندنی غړی

## ماخذونه
نړۍ

thumb|300|کیڼ|نړۍ
**نړۍ** ، د ځمکې غونډاری (کره) د نړۍ په نامه ياديږي . د ځمکې پر سر د ټولو هېوادونو د ټولگې لپاره هم د نړۍ نوم کاريږي . 
=اخځونه=
#http://ru.wikipedia.org/wiki/Мир
#

وېشنيزه:ځمکه
چمبل

کيڼ|250px|بټنوک|چمبل

چمبل (علمي نوم: Viola) د ګلانو يو ډول دی چې د نړۍ په معتدله سيمو کې شنه کيږي. دا ګل لنډه ساقه او بانجاني رنګ لري، يا ځينې يې بانجاني او زېړ ګډوله رنګه لري، گلی است با ساقه‌ای کوتاه و رنگ آن بنفش، یا ترکیبی از زرد و بنفش است. دا بوټی په سيمه ييزه طبابت (يوناني دواګانو) کې هم کارول کيږي.
دا ګل په ګرمه هوا کې مړاوی کيږي او له منځه ځي.

وېشنيزه:گلونه
چندړ

کيڼ|250px|بټنوک|چندړ يا چندڼ
[کيڼ|250px|بټنوک|د چندړ ونه، د چندڼ [ونه]]
د جمشید پلاز

200px|thumb|left
**د جمشید پلاز** (په پارسی: **تخت جمشید**) یو پخوانی ښار وو چی د فارس په ولایت کی په ایران کی تر شیراز نژدې پروت دی. دغه ښار داریوش ۱ لخوا تاسیس شو. د جمشید پلاز د هخامنشیانو کورنی پایتخت وو. په ۳۳۰ کال عیسوی مخکی د جمشید پلاز د اسکندر مقدونی لخوا خراب شو. په ۱۹۷۹ کال کی د جمشید پلاز د UNESCO څلی شو.  

## د جمشید پلاز


File:Persepolis T Chipiez.jpg|آپادانا
File:Persepolis Apadana Eastern Stairway.jpg|آپادانا
File:Persepolis Relief Priests.jpg|
File:Persépolis. Darius.jpg|داریوش ۱
File:Persepolis GAN.JPEG|Brána národů
File:Persepolis gate of all nations.jpg| لوی ور
File:Persepolis Apadana ES NP.jpg|



وېشنيزه:د هخامنشیانو واکمني
تورن

**تورن** یا ټولی مشر،  هغه منصبدار چې په رتبه کې له لمړۍ بريدمن څخه پورته او له جگتورن څخه ټيټ وي

وېشنيزه:پوځي وييونه
ډگرمن

**ډگرمن** یا غونډ مشر، له کنډک مشر نه يوه رتبه پورته، د کنډک يا غونډ بولندوی، له څلور مې ملکي رتبي سره برابر ه پوځي رتبه ده.

وېشنيزه:پوځي وييونه
ډگروال

**ډگروال** یا ليوا مشر، له ډگرمن نه يوه رتبه پورته، د غونډ يا ليوا بولندوی، له دريمې ملکي رتبې سره برابره پوځي رتبه ده.

## سرچينه
‎

وېشنيزه:پوځي وييونه
پړکمشر

**پړکمشر** یوه پوځي رتبه ده او هغه چاته ویل کيږي چې له شلو نه تر دېرشو کسان یې تر لاس لاندې وي.

وېشنيزه:پوځي وييونه
تورن جنرال

بټنوک|کیڼ|400px|
**تورن جنرال** د قول اردو بولندوی د ملکي اولې رتبې سره معادل دی

وېشنيزه:پوځي وييونه
ډگر جنرال

**ډگر جنرال** په تورن جنرال پسې عسکري لقب، له تورن جنرال نه يوه رتبه لوړ عسکري منیبدار.

وېشنيزه:پوځي وييونه
مارشال

**مارشال** (انګرېزي: **Marshal**) په نظامي کچه یوه ستره فوځي رتبه ده چي د یو هیواد په لښکر کي هغه شخص ته ورکول کیږي کوم چي د خپل هیواد لپاره یې زیاته قرباني ورکړې وي، او یا هم ستره کارنامه یې ترسره کړې وي. 

په معاصر افغانستان کي د مارشالۍ ستري رتبې د امیر شېرعلي خان په وخت کي غلام حیدر خان څرخي او د محمد ظاهرشاه په وخت کي مارشال شاولي خان ترلاسه کړې.
وېشنيزه:پوځي وييونه
خوبانۍ

**خوبانۍ**، **مندته**  خرماڼۍ، خرمانۍ يا زېړغونجۍ چې په  بولي،مندته، يو ډول خوږه مېوه ده، رنګ يې ژېړ دی او په منځ کې زړی لري. د زړي څخه تر پوسته پورې برخه يې خوږه، پسته او خوندوره ده، زياتره خلک يې د وينې د کمښت او دچاغۍ د علاج لپاره هم استعمالوي دا مېوه معمولاً په اوړي کې حاصل ته رسيږي، چې تازه او وچه شوې دواړه ډوله خوړل کيږي، وچې شوې بڼې ته يې کښته وايي.
## ډېر خوباني توليدوونکي هېوادونه
د هغه هېوادونو نوملړ چې تر ټولو ډېر د خوبانۍ حاصل ترلاسه کوي:

بټنوک|وسط|۲۰۱۲ ز کې د زردالو توليد

## انځورونه

دوتنه:Turkey.Pasa Baglari005.jpg|په تورکيه کې د مندتې ونه
دوتنه:Apricot whole444.jpg|تازه مندتې (خوبانۍ) 
دوتنه:Apricots.jpg|ونه کې د خوبانۍ تازه مېوه
دوتنه:apricotfresh.JPG|کاب کې ايښودل شوې تازه مندتې  
دوتنه:Dried apricot 01 Pengo.jpg|تورکي کښته چې د مندتې (خوبانۍ) وچه شوې مېوه وي.
دوتنه:شجرة مشمش في قرية أم جوزة، الأردن.jpg|د اوردن ام جوزه کلي کې د خوبانۍ ونه


## سرچينې
شاهپور ځدراڼ

**شاهپور ځدراڼ** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Shapoor Zadran)* د افغانستان د کرېکټ د ملي لوبډلې يو توپ اچوونکی دی. 
## دا هم وګورئ
## سرچینې

وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
محمد کبير خان

**محمد کبير خان** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Mohammad Kabir Khan)* د افغانستان د کرېکټ د ملي لوبډلې روزونکی دی.

وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
نصرت الله نصرت

**نصرت الله نصرت** يد افغانستان د کرېکټ د ملي لوبډلې يو لوبغاړی دی. هغه د ۲۰۱۰ ز. کال د کرېکټ په ۲۰ اوريزو نړېوالو لوبو کې گډون کړی و.

وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
رحمت عزيز چترالي

**رحمت عزيز چترالي** ‏‎(‎په انگرېزي‎: Rehmat Aziz Chitrali) ‎شاوخوا ۴۵ ‏کاله وړاندې دملکنډ ايجنسۍ‎ ‎دچترال د تحصيل تورکھو، کھوت کې نړۍ ته ‏راغلي دي‎.‎
‎**‎رحمت عزيز "چترالي"** په پاکستان کې يو د کھواري ژبې ، اردو او ‏چترالي ژبې شاعر، ادب عالم، صحافي، ساینسدان او د پاکستان څلویښت ژبي سافټوير انجينير دي .‎

## لاس ته راوړنې‎‎
‎1.ډاکټر عبدالقدير خان گولډميډل
‎2.پرائډ آف دي نيشن گولډميډل

## سافټويئر

‎  *پاکستان ژبي سافټوير‎

### چاپ شوي آثار
*‎گلدان رحمت -اوردو شعري ټولگه
*گلدستہ رحمت -کھوار شعري ټولگه
*صدايے چترال- کھوار ليکنې
*پاکستان اور ډاکٹر عبدالقدير خان‎
*گل افشانيات اقبال - اوردو ژباړه
وېشنيزه:چترالي ليکوالان
وېشنيزه:چترالي
وېشنيزه:ليکوالان
سيما ثمر

کيڼ|250px|بټنوک|ډاکټره سيما ثمر
ډاکټره **سيما ثمر** د افغانستان د حزب وحدت د گوند غړې ده. تر ټولو ناندريزه لا دا چې د افغانستان د بشر د حقوقو د کميسيون رياست هم ورپه غاړه دی.

وېشنيزه:افغان جنگسالاران
وېشنيزه:افغان سياستوال
وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي
وېشنيزه:هزاره سياستوال
وېشنيزه:سياستوال
وېشنيزه:لوېديځپاله سياستوال
وېشنيزه:لوېديځپاله افغانان
محمد شهزاد محمدي

**محمد شهزداد محمدي** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Mohammad Shahzad Mohammadi)* د افغانستان د کرېکټ د ملي لوبډلې اوپنر بېټسمين او وېکېټ ساتونکی دی.
شهزاد محمدي چي د افغانستان ملي ټيم تکړه او خطرناکه اوپنر او فعال ويکيټ ساتونکی بلل کيږي، د افغانستان لپاره يې ديري لوبي کړيدي، چي د لوبو نور معلومات يې په لاندي ډول دي:

مکمل نوم: محمد شهزاد محمدي

## زېږنځای
د زېږېدني ځای: ننگرهار - افغانستان
عمر: ۲۸ کاله

## پنځوس اووريزه:
*لوبي: 65
* منډي: 2090
* لوړ ترينه منډي په يوه لوبه کي: ۱۳۱
* اوسط د منډو: 33,70

## شل اووريزه:
*لوبي: ۴۴
* منډي: ۱۲۸۷
* لوړ ترينه منډي په یوه لوبه کي: ۱۱۸
* اوسط: ۳۰

وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله
وېشنيزه:د کريکټ لوبغاړي
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
ميرويس اشرف

**ميرويس اشرف** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Mirwais Ashraf)* د کرېکټ د افغان ملي لوبډلې يو لوبغاړی دی.

وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
حبيبه سهرابي

کيڼ|250px|بټنوک|حبيبه سهرابي
**حبیپه سهرابي** د باميان په ولایت کې د والي په توگه دنده لري . دا د افغانستان د کرزي دحکومت لخوا والي مقرره شوې .

وېشنيزه:افغان واليان
عبدالعلي مزاري

250px|بټنوک|عبدالعلي مزاري
عبدالعلي مزاري په کال ۱۹۴۶ زېږدیز د بلخ ولایت چارکنت ولسوالۍ د نانوای کلي کې زېږېدلی وو. د ژوند لومړني کلونه یې له سختو اقتصادي شرایطو سره تېر شول. د زده کړو لپاره لومړی په سیمه‌ییزو ديني مدرسو کې شامل شو، او وروسته یې نورې دیني زده کړې د ایران په مذهبي ښار قم کې ترسره کړې.
## سياسي فعالیت
مزاري د ۱۹۸۰ لسیزې پر مهال، کله چې په افغانستان کې کورنۍ جګړې پرمهال د هزاره‌گانو د سیاسي او نظامي مشارکت لپاره هڅې پیل کړې. 
مزاري د فاطميون ډلې يوه بله څانګه په افغانستان کې فعاله کړې وه چې موخه يې په افغانستان کې  د شعيه مذهب سياسي واک رامنځته کول وه.
## مړينه
مزاري د مارچ په ۱۲مه کال ۱۹۹۵ زېږيز په چاراسياب سيمه کې چې د کابل څخه ۲۵ کيلو مټرۍ کې پروت دی د طالبانو لخوا هغه مهال ونيول شو کله چې مزاري غوښتل د رباني د جنگياليو څخه د لوېديځې سيمې خوا وتښتي . دی د رباني په پلوئ جگړه مارو تر هغه په جگړه کې وساته تر څو طالبان پرې راورسېدل او دی ېې ژوندی ونيو.

## باندنۍ تړنې
## سرچينې
* Ibrahimi, Niamatullah. The Hazaras and the Afghan State: Rebellion, Exclusion and the Struggle for Recognition. London: Hurst Publishers, 2017. [ISBN: 9781849046610]
* Thomas Ruttig. “The Battle for Kabul: The Fragmentation of Afghanistan’s Political Landscape.” Afghanistan Analysts Network, 2012. 
* Radio Free Europe/Radio Liberty (RFE/RL). “Remembering Abdul Ali Mazari: Voice of the Hazara People.” March 12, 2015. 
* Human Rights Watch. “Afghanistan: The Massacre in Mazar-i Sharif.” November 1998. 
* United Nations Assistance Mission in Afghanistan (UNAMA). Press statements related to Abdul Ali Mazari, 1995–2015. 
* Office of the President, Islamic Republic of Afghanistan. “Decree Recognizing Abdul Ali Mazari as Martyr of National Unity.” Official Statement, March 2016. [Archived version available on gov.af or presidential library resources]
کريم خليلي

300px|بټنوک|کريم خليلي
300px|بټنوک|کريم خليلي
**محمد کریم خلیلي** د افغانستان د اوسیني اسلامي جمهوریت د جمهوري ریاست دویم مرستیال دی. او د ۱۹۹۰ کلونو د ایران پلوؤ وحدت په نامه گوند فعاله غړی پاتې شوی دی.

## مخینه
کریم خلیلي په ۱۳۲۹ لمریز کال کې د میدان وردگ ولایت اړوند د بهسودو ولسوالۍ د لومړۍ برخې په سیمه کې نړۍ ته سترگې پرانیستې. لومړنۍ زده کړې یې په خپله سیمه او ددیني علومو او اسلامي معارفو په برخه کې یې خپلې لوړې زده کړې د کابل په ښارکې سرته ورسولې. 

محمد کریم خلیلي د۱۳۵۷ لمریز کال دثور د اوومې نیټې له کودتا وروسته خپله مبارزه ، سیاسي او فرهنگي فعالیتونه په منظمه او سازمان موندلې بڼه پیل او له ۱۳۶۶ لمریز کال څخه د مجاهدینو تر بریالیتوب پورې یې د افغانستان د اسلامي ائیتلاف دشورا د غړي او ویاند په توگه دنده ترسره کړې ده. 

محمد کریم خلیلي د مجاهدینو د حکومت په لومړنۍ کابینه کې دمالیې د وزیر په توگه وټاکل شو او په کابل باندې د طالبانو له تسلط وروسته یې د هغوی پر خلاف د هېواد په مرکزي جبهو کې د مقاومت رهبري په غاړه واخیسته. 

محمد کریم خلیلي د موقتې ادارې له جوړیدو راپه دیخوا دافغانستان داسلامي جمهوریت د جمهوررئیس د دویم مرستیال په توگه دنده ترسره کوي.

وېشنيزه:هزاره گان
وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:هزاره سياستوال
وېشنيزه:افغان سياستوال
وېشنيزه:افغان جنگسالاران
وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي
اکرم ياري

**اکرم یاري** یو سیاستوال او په افغانستان کې د پرمختللی ځوانانو سازمان بنسټ ایښودونکی و.

اکرم یاري د «عبدالله خان» زوي د افغانستان په غزني ولايت کې د جاغوري په ولسوالۍ کې زیږیدلی دی.

## يادښتونه

وېشنيزه:هزاره گان
وېشنيزه:هزاره سياستوال
وېشنيزه:1940 زېږېدنې
وېشنيزه:1979 مړينې
سيدال سخندان

کيڼ|250px|بټنوک|سيدال سخندان
**سيدال سخندان** يو افغان شاعر او د ماويستانو د ډلې يو فعال سياسي غړی و.

وېشنيزه:افغان سياستوال
احمد ولي اڅکزی

[کيڼ|250px|بټنوک|احمد ولي اڅکزی د [قاموسونه|قاموسونو د وېبپاڼې بنسټگر]]
**احمدولي اڅکزی** (د ۱۹۸۱ زېږدي کال د اکتوبر ۱۰ ) *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Ahmad Wali Achakzai)* د قاموسونه ټکی کام يا (qamosoona.com) د پروژې بنسټگر، ليکوال، سیند ليکونکی، د راډيو يو اماتور ژورنالست او څېړونکی دی. 

## کورنۍ
احمدولي اڅکزی په توبه اڅکزۍ کې زېږېدلی دی. دی پښتون دی او د اڅکزو د ترهټ زو د معدادزيو په کورنۍ پورې تړاو لري چې د ډيورنډ کرښې پر دواړو اړخونو ودان دي . احمدولي اڅکزی د حاجي شاولي خان اڅکزي زوی د پښتو او پاړسي ژبو د شاعر مرزا محمد ايوب خان لمسی او د غازي مېداد خان اڅکزي کړوسی دی.

## زده کړې
احمدولي اڅکزي تر لسو کالو څخه زيات وخت ديني زده کړې کړي دي او د دې تر څنگ يې د لسم ټولگي پورې د سويلي پښتونخوا په ښار کوټه کې ښوونځی لوستی دی. د ده پلار دی د لوړو زده کړو لپاره المان ته ولېږه، چې ده د باکلوريا د بري ليک له ترلاسه کولو وروسته د انجينرۍ په پوهنځي کې لوړې زده کړې پېل کړې. 

اڅکزی د ۲۰۰۲ م کال راهيسې د المان غږ دويچه وېله راډيو په پښتو څانگه کې د ژورنالست په توگه کار کوي. د دې تر څنگ نوموړي د دويچه وېله راډيو د الماني او د سويلي آسيا د انگريزي او اوردو ژبو د ځانگړو څانگو او د المانۍ راډويو WDR سره هم همکاري کړېده. 

اڅکزی د خپلې مورنۍ ژبې پښتو تر څنگ په انگريزي، الماني، اردو، روسي او پاړسي هم خبري کولی شي. دی تر يوې کچې په هسپانياوي، سانسکرېټ او پنجابي ژبو هم پوهيږي. 

## قاموسونه ټکی کام

کيڼ|250px|بټنوک|د احمد ولي اڅکزي په زيار ليکل شوی قاموسونه
احمدولي اڅکزی چې د ۲۰۰۱ م زېږدي کال راهيسي د پښتو ژبې د پانگې په راټولولو بوخت دی او ورباندې څېړنه کوي،  په ۲۰۰۳ م زېږدي کال يې د قاموسونه ټکی کام انټرنټي پروژې بنسټ کېښود. په دغه انټرنټ پاڼه کې تر اوسه پورې څه ورباندې پنځوس پښتو قاموسونه ځای پر ځای شوي دي چې پکې د پښتو مشهوره قاموسونه لکه پښتو تشريحي قاموس، درياب او افغان قاموس هم شامله دي. ده په قاموسونه ټکی کام کې څه ورباندې يو لک او اتيا زره مصرعې ،پښتو شعرونه هم راټول کړي دي چې لا ورباندې کار روان دی.  
پداسې حال کې چې قاموسونه ټکی کام د پښتو ويونو او سيندونو يوه بېسارې پانگه ده نو دغې پاڼې او د پاڼې بنسټگر په گڼ شمېر پښتنو ځوانانو کې ډېر مينه وال پيدا کړي دي. اڅکزي سره په څنگ کې يو شمېر نورو افغان ځوانان چې په اروپا او د نړۍ په نورور لويو وچو کې مېشت دي هم خپلې هلې ځلې کړي دي او د قاموسونه پروژې په بډاينه کې د هغوی رول د يادولو وړ دی . د وېبپاڼې په تخنیکي اړخ کې د مصطفی سادات چې د ريښتوني افغان وېب پاڼه چلوونکی پاتې شوی په نیوزيلېنډ کې اوسېږي هم د يادولو وړ دی . 
اڅکزي په ۲۰۱۰ م زېږدي کال د آزادۍ راډيو سره په يوه مرکه کي وويل چي ده د پښتو ژبې په لسگونو زره داسي ويونه راټول کړي دي چي تر اوسه پوري په هيڅ پښتو قاموس کي نه وه خو پښتانه يې په خپلو ليکونو او خبرو کې کاروي.

## باندنۍ تړنې
قاموسونه ټکی کام   

## سرچينې

وېشنيزه:پښتانه ليکوال 
وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ 
وېشنيزه:پښتانه 
وېشنيزه:افغانان
امسټرډام

500px|بټنوک|د امستردام میدانی  1890 تر 1905 عیسویی کال
**امسټرډام** د هالنډ پلازمېنه او لوی ښار دی. دا ښار په (شمالي هالنډ) او د هالند (نېډېرلند) پر لوېدیځ کې د امستل د رود له غاړې پروت دی. په دیارلسمې پېړۍ کې د دغه رود په غاړو بندونه (په هالنډۍ - Dam) جوړ شول چې دې څخه د دغه ساحې نوم امسټرډام شو.
 
د امسټرډام نامتو د لیدوړ ځایونه Anne Frank Huis ،Van Gogh Museum ،Stedelijk Museum ،Hermitage Amsterdam ،Anne Frank House ،Amsterdam Museum ،Rijks Museum، سره څراغونه او د نشې (چرسو او ماریوانا) د څکولو کافیانې دي. چې دغه دوو د هالنډ دود د څه نړیوالو په سترگو کې راکښته کړی خو هالنډیان دې ته په نورموله سترگه گوري او بله برخه یې پر ویاړي. بر سېره پر دې امسټرډام دوه نړیوال پوهنتونه او ډېر شمېر خپلواکه انستیتوتنه چې غټ یې د امسټرډام د لوړو زده کړو ښوونځی دی؛ لري.

## پېښلیک
دا پلندۍ (ولاړ اوبو او واښو) سیمه په ۱۰۰۰ زېږېدیز کې د امستلې (چې د امستل د سیند څخه اخیستل شوی ټکی دی) په نامه یادېده. له اوترېخته (دامسټرډام سهیل ته پروت ښار) بزگرو د امستلې په خوا د ځمکې څخه د کار اخیستل پیل کړل. چې تر اوبو لاندې پرته ځمکه هم وچه او کار ترنه واخیستل شي، دوی ابو ته بندونه جوړ کړل. دې سیمې وده وکړه تر څو چې په دیارلسمې پېړۍ کې د (ای) د رود او د (زاودر زې) چې د ودن سمندرگي یوه برخه وه په غاړه بندونه جوړ شول. وروسته امستېل رود څه سمبال او څه نور پسې وکندل شو چې د سوداگرۍ لوی بنسټ وگرځېد. د ښار لومړنی بندر چې (دمرک) د غټې لارې تر څنگ وو، جوړ شو. په کابو ۱۳۰۰ زېږېدیز کې امسټرډام په رسمي توگه لکه یو اروپايي او په پینځلسمه پېړۍ کې لکه یو د سوداگرۍ نړیوالو ښار وپېژندل شو.
په ۱۵۷۰ زېږېدیز کې د امسټرډام وگړو شمېر تر ۳۰۰۰۰ لږ ول. په ۱۶۲۲ زېږېدیز کې دا شمېر تر ۱۰۰۰۰۰ او د اولسمې پېړۍ په پای کې تر ۲۰۰۰۰۰ واوښت. چې د هغه وخت د اروپا له غټو ښارونو سره لکه لندن او پاریس پرتله کېدای شوای. د دغه وگړیزه لویوالي سره ښار هم له پلان سره لوېده. د ویالو (کانالونو) پر غاړو کورونه، د سوداگرې ودانۍ او گدامونه جوړ شول چې د ښار په پرمختگ کې یې لوې ښیگڼې درلودې.

## وگړشمېرنه
په ۱ د جنوري د ۲۰۱۲ کې امسټرډام ۷۹۰.۰۰۰ تنه وگړي درلودل. دا ښار یو گڼ ولسه ښار دی چې ۵۰،۵ پر سلو کې وگړي بهرني دي. دغه بهرني د ۱۷۷ ټبرو (ملیتونو) څخه راټول شوي دي.

## ځمکپوهنه
امسټرډام په شمالي هالنډ کې پروت دی. دا ښار ۹۰ ټاپوگانې او ۱۵۳۹ پلونه لري. د دغه سیمې وچه ۲ متره د اوبو تر کچ لوړه ده او ۲۱۹،۳۳ کیلو متره مربع یې پراخوالی دی چې په یو متر مربع کې یې ۴۷۵۱ تنه ژوند کوي.

## اقليم
امسټرډام سمندرۍ اوبو هوا لري چې شمالي سمندر سترې اغېزې پر کوي. د ژمي ساړه یې تر صفر درجې نه ټیټېږي او اوړی یې برابر تود او لنډ دی. په هوا کې یې لندبل گډ دی په دې وجه ډېر وخت ورېځ او اورښت لري. کله هم دا اورښت توند او تکړه شي نو بیا د ښار په چاپېریال کې د پمپونو په مرسته اوبه سمندر ته لېږدول کېږي.

وېشنيزه:هالنډ
وېشنيزه:د نړۍ د هېوادونو پلازمېنې
د باميان پوهنتون

**باميان پوهنتون** د افغانستان په مركزي ولایت باميان کې پروت پوهنتون دي چې په ١٣۷۵ هـ ش کال کې يې بنسټ ايښودل شوی.

## جوړښت
د باميان پوهنتون فعلاً دوه پوهنځي لري:

* **د زراعت پوهنځی**، څلور څانگې لري: مالداري، جيولوژي، باغداري، اگرانومي.
* **د ښوونې اوروزنې پوهنځی**، وه څانگې لري: کيميا، بيولوژي، دري، فزيک، رياضي، ټولنپوهنه، تاريخ.

## داهم وگورئ
* د افغانستان د پوهنتونو لړليك

## سرچینې

وېشنيزه:پوهنتونونه
وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه
د پروان پوهنتون

د پروان ولایت اوسنۍ پوهنتون د لمړی ځل لپاره په ۱۳۴۰ کال کی د یو مستعجل دارالمعلمین په توگه په پروان کی جوړ شوی وو. په ۱۳۷۸ کی دا انستیتوت د پیداکوژۍ د انستیتوت نوم ورکړل شو. او دا مهال د پروان پوهنتون تری جوړ شوی دی. چی په ۲۰۰۶ کال کی تأسیس شو. او دری پوهنځۍ لری. 
# د اقتصاد پوهنځۍ
# د کرهڼی پوهنځۍ
# د تعلیم تربیی پوهنځۍ

وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه
وېشنيزه:پوهنتونونه
د پکتيا پوهنتون

کيڼ|250px|بټنوک|د پکتيا پوهنتون
**د پکتيا پوهنتون** د دغه ولايت په پلازمېنه گردېز کې دی. د دې پوهنتون بنسټ په 1383 هجري لمريز کال چې  ۲۰۰۴ ز. کال سره سمون خوري؛ د افغانستان دلوړوزده کړو دوزارت محترم مقام په وړانديز اودافغانستان اسلامي جمهوري دولت دمحترم مقام په منظوری اېښودل شوی. د ۲۰۰۹ ز. کال تر مارچ مياشت پورې دغه پوهنتون خپله ودانۍ د ښوونکي د روزنې پوهنځي سره شريکاوه.. خو اوس دا پوهنتون يوه ۳ پوړيزه ودانۍ لري.. 
تر دم گړئ دوه پوهنځي د ښوونې او روزنې او کرنې په نامه لري ،چې پکې شاوخوا ١٢٠٠ زده کړيال په لوړو زده کړو بوخت دي، او د هېواد په کچه محروم پاتې شوى پوهنتون دى. 

تر1389 کال پورې دپکتيا پوهنتون په چوکاټ کې يواځې دوو پوهنځيو( دکرنې پوهنځې اودښوونې اوروزنې پوهنځی) فعاليت درلود، مګر په 1390 کال په پيښور ښار کې د آريانا خصوصي پوهنتون له خپلو دريو پوهنځيو ( معالجوي طب، انجينري، حقوق اوسياسي علوم) سره په پکتيا پوهنتون کې مدغم شو.
سږکال( 1392 ) کې دژبې اوادبياتوپوهنځی هم فعال شواوراتلونکې کال (1393)کې  به اقتصادپوهنځی اوشپې پوهنځی هم دپکتيا پوهنتون په چوکاټ کې فعاليت پيل کړي.
سږکال (1392) دمحصلانومجموعي شمېر4056 تنوته رسېږي چې107 تنه پکې اناث دي.
د1392 کال دتشکيل له مخې داستادانويا علمي کادردغړوشمېر154 تنوته رسېږي چې له دې جملې 36 تنه دماسترۍ دپروګرامونولپاره ننې اوبهرته لېږل شوي اود 12  تنوپه شمېرکې استادان دماسترۍ ددورې له ختمولووروسته بيرته راستانه شوي اوپه پوهنتون کې په تدريس مصروف دي.
په پکتيا پوهنتون کې عمومي او مسلکي کتابتون؛ معلوماتي تکنالوژي مرکز؛داستادانولپاره دمسلکي انکشاف مرکز؛ بريښنائي کتابتون؛ درسي ټولګي اودهرپوهنځی لپاره تدريسي تعميرونه شتون لري. دساينسي مضامينولپاره دښوونې اوروزنې په پوهنځی کې لابراتوارایجاداوفعال دی. 

## پوهنځي
د پکتيا پوهنتون د ښوونې او روزنې پوهنځي کې د پښتو ژبې او ادب څانگه، د تاريخ او جغرافيې څانگه، د کيميا او بيولوژي څانگه ، د رياضي او فزيک څانگه او د دري څانگه شتون لري چې ددې پوهنځي د ټولو زده کوونکو شمېر په ١٣٨٩ ل کال کې شاوخوا ٥١٥ کسان و، چې له دې څخه ٢١٣ زده کړيال يوازې پښتو ژبې او ادب څانگه لري تېر کال چې په ښوونې او روزنې پوهنځي کې پښتو څانگه نوې منځ ته راغلې و، يوازې يې ٦ فارغ زده کړيال درلودل، سږ کال ١١ کسان لري او راتلونکى ١٣٩٠ کال به ددې پوهنتون پښتو څانگه ٣٢ زده کړيال ټولنې ته تقديم کړي.

## سرچينې
‎

وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه
وېشنيزه:پوهنتونونه
باختر پوهنتون

**باختر پوهنتون** د افغانستان يوه خصوصي تعليمي اداره ده,چې عبدالطیف روشان لخوا تاسیس شوی.

وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه
وېشنيزه:پوهنتونونه
موسی خان

**موسی خان** د پاکستان هزاره سياستوال او د پاکستان د پوځ مشر څلورم قوماندان و.

## انځورتون

دوتنه:General Musa, Circa 1935 in a British Uniform.jpg|جنرال موسی، د انګلستان په یونیفورم کې (1935)
|
|
|


## بهرنۍ تړن
 
* Official profile at Pakistan Army website
وېشنيزه:هزاره گان
د تخار پوهنتون

کيڼ|250px|بټنوک|'''د تخار پوهنتون'''
**د تخار پوهنتون** د ۱۹۹۶ کال په جوزا میاشت کې د لوزړو زدکړو د ښوونکو د روزنې پوهنځي په نامه په فعالیت پېل کړ. د وخت په تېرېدو، دا **پوهنتون** پراخ شو او اوس یې ګڼ شمېر زدکړیالان په بېلاېبلو برخو زده‌کړې کوي. دا پوهنتون رسمي توګه په ۲۰۰۸ کال کې د ملي پوهنتون په توګه وپېژندل شو.

اوس مهال تخار پوهنتون [اووه] پوهنځي لري: د ښوونکو روزنیز پوهنځی، شرعیات، اقتصاد، کرنه، انجینري،  طب. د پښتو ژبو ادبیات او داسې نور د بېلابېلو برخو تخصصي دیپارتمنتونه لري، چې زدکړیالان یې د خپلو علاقو او مسلکي اړتیاوو له مخې انتخابولی شي.

د پوهنتون چاپېریال د زده‌کړو لپاره مناسب دی، خو لا هم د پرمختګ اړتیا لري. استادان او اداري کارکوونکي هڅه کوي چې د پوهنتون کیفیت لوړ کړي او محصلینو ته ښه فرصتونه برابر کړي.  دا پوهمتون په علمي کچه په شمالي ولایتونو کې ډېر فعال دی.

وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه
وېشنيزه:افغانستان
مريم د لوړو زده کړو موسسه

**مريم د لوړو زده کړو موسسه** يو خصوصي تعليمي بنسټ دی چې په کابل کې د لوړو زده کړو آسانتياوې برابروي. 

وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه
وېشنيزه:افغانستان
د باميانو بودايي پژۍ

د باميان مجسمې چي يوه يې ٥٣ ميتره او بله يې ٣٥ ميتره جګوالۍ لري.
باميان څه ده، او دا بتان څنګه په باميانو کي جوړ شوی؟،  باميان  د يوه غره په څنګ كې د واقع سيمې لپاره استعمالېږي، چي له دوو اجزاوو څخه جوړي ده، چې يو بام ده او بل يې يان. 
د بام جز، چې يې د رڼا معنى لري، تاسو په فارسي كې په بامداد او بامدادان كې دا وينئ، چې د سهار په معنى استعمالېږي او يان جز، چې يې دى د ځاى معنى ښندي، باميان يعنې نوراني ځاى. او دا بوتان تقريبا ۱۸۰۰ كاله دمخه دلته جوړ شوي دي او د بودايي دين پيروان به لكه مسلمانان، چې حج ته ځي، دغسې د دغه بتانو د زيارت لپاره راتلل. او کله چي  د کوشاني سلسلې ستر امپراتور کنيشکا طاهرد بودايې مذهب لاره خپله کړل او په اوله ميلادي پېړۍ کي په افغانستان کي ګريک بوديک تمدن را شين شو، نو گريکو بوديک تمدن د افغانستان پر لرغونی ټولنه هر اړ خيز تاثيرات وښندل ،د نوموړي مدنيت اثرات په افغانستان کي محدود پاته نه شول بلکي دجاپان ، کوريا ،او چين څخه بيا تر اوسني ايران او سيستان پوري ، دسريلانکا او هند څخه بيا تر سير دريا اوتاجکستان پوري ټولي سيمي تر خپلي اغيزي لاندي راوستي وې ، د نړۍ له بيلا بيلو سيمو څخه به د مذهبي مراسمو د پر ځای کولو په نيت زيات شمير راهبان ،زايرين او سيلانيان په  افغانستان کي د ودان شوو بودايې زيارتونو او عبادت ځايونو په ځانگړي ډول د باميان لرغوني او د بو دايې پير متبرک ځای ته د ليدو کتو په نيت سفرونه کول . اوس يې صرف البوشاکه سته، نور نو طالبانو په 2001 ميلادي کال کي په داسي حال کي چي تلوېزوني کامرې او عکاسۍ ممنوع وي، بيا هم عکاسي ځيني کېدل و نړول شوې.

## ويجاړېدل
دا پژۍ د ملا عمر په حکم له منځه ولاړه، او د د پوښتنې په ځواب کې د ملا محمد عمر جواب په لاندې توګه وو: 

## انځورونه

دوتنه:Buddha.jpg|د باميانو بودا
دوتنه:Taller Buddha of Bamiyan before and after destruction.jpg|بودا پژۍ له وېجاړېدو مخکې او وروسته
دوتنه:Buddhas of Bamiyan D39.jpg|د بودا پژۍ بېرونۍ ننداره
دوتنه:Buddhas of Bamiyan D52.jpg|د باميانو بودا پژۍ غونډۍ لرليد
دوتنه:Smaller 38 m (125 ft) "Eastern" Buddha of Bamiyan, built between 544 to 595 CE.jpg|د بودا کوچنۍ پژۍ چې ۳۸ متره (۱۲۵ فوټه) جګوالی لري چې د ۵۴۴ او ۵۹۵ مخزېږديز کلونو ترمنځ جوړه شوې ده


## سرچینې
مريخ

بټنوک|د مریخ کره
په لمريز غونډال كې، **مريخ** (سمبول: )  له لمر څخه د واټن له مخې څلورمه او تر عطارد وروسته دوهمه كوشنۍ‌ترينه سياره ده. د لرغوني روم له ادبياتو څخه يې د جگړې د خداى (god of war) نوم پر ايښى دى. مريخ زياتره د سرې سيارې (red planet) په نامه هم يادېږي ځكه چې پر مخ يې د اوسپنې اكسايډ (iron oxide) شتون مريخ ته سوربخن رنگ وركړى دى. مريخ يوه ځمكوزمه سياره ده چې نرۍ هواوېجه لري او کندې (craters)، درې، دښتې، او قطبي كنگلنۍ خولۍ (polar ice cap) يې موږ ته د ځمكې او سپوږۍ هغې را په يادوي. د مريخ چورلیزه موده (rotational period) او موسمي کړۍ (seasonal cycle) د ځمكې له هغې سره ورته‌والی لري. د درست لمريز غونډال دوهم جگ غر چې المپس (Olympus Mons) نومېږي په مريخ كې دى چې جگوالى يې كابو ۲۲ كيلو مترو ته رسېږي او د مريخ تر ټولو جگ غر دى. د مارينر (Valles Marineris) په نامه يوه دره لري چې د لمريز غونډال له غټو درو څخه ده او اوږدوالى يې كابو ۴۰۰۰ كيلو متره، پراخوالى يې ۲۰۰ كيلو متره، او ژوروالى يې ۷ كيلو متره دى. په شمالي نيمه كره كې، هوار بورياليس ډنډ (Borealis Basin) د سيارې ۴۰% تر پوښښ لاندې راولي. مريخ د فوبوس او ډيموس په نامه دوې پېژندل شوي سپوږمیانې لري چې كوشنۍ او غير منظم شكلونه لري. دا كېداى شي چې ۵۲۶۱ يوريكا (5261 Eureka) ته ورته سياره‌وزمې (asteroid) وي.

په ۱۹۶۵ كال كې مريخ ته د مارينر ۴ (Mariner 4) تر لومړۍ كاميابې الوتنې پورې ډېر كسان د مريخ پر مخ د بهاندو اوبو پر شتون گوماني وه.

وېشنيزه:لمريز غونډال 
وېشنيزه:لمريز نظام 
وېشنيزه:ستوري 
وېشنيزه:ستورپوهنه 
وېشنيزه:ستورپېژندنه 
وېشنيزه:تشیالپوهنه 
وېشنيزه:فضاء 
وېشنيزه:تشیال
لمر

بټنوک|لمر
**لمر** هغه ستورۍ دی چی د لمريز غونډال په منځ کی قرار لری.  تقریبا کروی او گرد شکل لری. او د پلازما او وودل شوی مگنیټی ساحی څخه تشکیل شوی دی. قطر یی ۱۳۹۲۰۰۰ کیلومتره دی چی د څمکی څخه ۱۰۹ څله لوی دی او کتله یی   ۲۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰ کیلوگرامه ده چی د څمکی څخه ۳۳۰۰۰۰ څله لویه ده.

د کیمیاوی اړخه دری پر څلور برخه یی هایدروجن څخه جوړه شوی ده او پاتی برخه یی تقریبا په ټولیز ډول سره هیلیوم دی.

## دلمر نوم او د هغه منشأ
په انگریزی کی ورته Sun وایی چی پخوا وختونو کی په زړه انگریزی کی ورته Sunne ویل کیده چی د جنوب معنی تری اخستل کیږی،‌ په جرمنی ژبو کی د جرمنی خدایانو په نامه چی ورته به یی sol  یا Sunna ویل یادیده. په لاتین کی ورته Sol وایی،‌ پدی آخری وختونو کی د ستورپیژندونکی لخوا دا کلمه د ورځی د اوږدوالی لپاره استعمال شوی ده چی یوه ورځ ۲۴ ساعته ۳۹ دقیقی او ۳۵،۲۴۴ ثانیی اوږدوالی لری. 
## دلمر مشخصات
لمر د G-type ستورو د سلسلی څخه دی او د لمریز نظام ۹۹،۸۵ سلنه جوړوی. کابو بشپړ کروی شکل لری مگر په قطبونو کی وتلی برخه لری چی د هغه قطر د منځنیو خطونو څخه د ۱۰ کیلومترونو په اندازه توپیر کوی. داخل یی د پلازما څخه جوړ شوی دی معنی یی دا چی لمر جامد ندی. منځنی برخی یی نسبت د قطبونو څخه سریع حرکت کوی. دی نوع دوران ته اشتقاقی دوران یا Differential rotation وایی.

د لمر هسته د ۲۰ څخه تر ۲۵ سلنی د لمریزی شعاع په اندازه په داخل کی پرته ده. کثافت یی ۱۵۰ گرامه پر سانتی متر مکعب سره دی چی د اوبو د کثافت څخه ۱۵۰ څله لوی دی.‌ او پدی ځای کی حرارت ۱۵،۷ میلیونه کالوین دی. مگر د لمر په سطح باندی حرارت ډیر کم دی چی مقدار یی ۵۸۰۰ کالوینه ته رسیږی.

دلمر کیمیاوی جوړښت

## لمریز دورانونه
## دژوند دوران
## د لمر ړڼا

وېشنيزه:تشیالپوهنه]]

وېشنيزه:لمريز نظام
وېشنيزه:لمريز غونډال
وېشنيزه:ستوري
وېشنيزه:ستورپوهنه
وېشنيزه:ستورپېژندنه
وېشنيزه:فضاء
وېشنيزه:تشیال
مشرانو جرګه

300px|بټنوک|کيڼ|د مشرانو جرګې د غړو ناسته
**د مشرانو جرگه** د پارلمان يوه مهمه برخه ده چې Upper House يې هم بولي، غړي يې د ولسمشر له لوري په انتصابي ډول ټاکل کېږي، د افغانستان د هېواد د مشرانو یوه لویه غونډه ده چې دمهمو موضوعاتو په اړه پریکړی کوي. په افغانستان کی د مشرانو جرگه ۱۰۲ تنه غړی لری.خان یونس

## له ۲۰۰۵ز راهیسې د مشرانو جرگې غړي

وېشنيزه:د افغانستان حکومت
وېشنيزه:تاريخي اسناد
پښتني هڅوب

پښتني هڅوب د پښتونولي پر بنسټ ولاړ دی، همدارنګه د پښتو ژبې خبرې کول او د پښتني کالي اغوستل.

پښتونولي اساسي عمل دي چې په پښتني ټولنه کې د ټولنیز چلند بنسټ جوړوي.  پښتانه په دودیز ډول د خپل کلتور د ساتنې په اړه سخت او محافظه پال دي.
سلاوي ژبې

**سلاوي ژبي** د هند-اروپایی ژبو څخه د ژبې یوه ډله (ښاخه) ده چی په اروپا او شمالی آسیا کی پراخه کېږی. د سلاوی ژبو ډله درې زیر ښاخې لری.
* د ختیځ سلاوی ښاخه
* د لویدیځ سلاوی ښاخه
* د جنوب سلاوی ښاخه

## لیک
د لویدیځ سلاوی ژبې د لاتین د توری څخه کار اخلی. دغه د لاتین توری کولای سی رنگارنگ ډولونه ولری. 
د ختیځ سلاوی ژبې د سیریلیک د توری څخه کار اخلی چی رنگارنگ ډولونه هم لری. 
د ختیځ جنوبی سلاوی ژبې د لاتبن د توری څخه کار اخلی.

## د لاتین توری او سیریلیک توری

وېشنيزه:ژبې
پښتونولي

**پښتونوالی** هغه قاعده ده چی په پخوانی وخت کی د پښتنو لخوا جوړه شوې ده او يا په بل عبارت يې چې ووايو پښتونوالي هغه دود او دستورونه دي چې پښتنو د خپل ټولنيز ژوند لپاره يې ځانگړي کړي دي. د دې مانا دا راووځي چی پښتون هغه وخت پښتون دی کله چی په خپلې پښتونوالې ولاړ وي او د پښتونوالې دستورونه او دود په ټولنيز ژوند کې مراعت کړي. د پښتونولي پېښليک اووه زره کاله مخزېږدي پېړيو ته رسېږي . د ځينو څېړونکو په آند پښتونولي د پخوانيو افغانانو يو دوديزه تگلاره وه چې د هغوی د ژوند د گروهو په څېر گڼل شوې .
## اساسي دودونه
پښتانه یو شمیر دودونه او اصول لري چې د پښتونوالي په نامه یادېږي. کوم دودونه او اصول چې په حقیقت کې د پښتونوالي ستنې جوړوي، هغه مېلمه پانه، بدل او ننواتې دي. 
### مېلمه پانه
مېلمه په پښتنو کې دومره قدر لري چې وایی: *مېلمه د خدای دوست دي*. که مېلمه دښمن څه چې نامسلمان هم وي پښتون یی اقدر کوي. ځینی پښتانه مشران د نامسلمان مېلمه د خوشخاله ساتلو لپاره په کور کې د ځینو خاصو شیانو د ساتلو سپارښتنه هم کوي. پښتانه بنگو، تریاکو او مفرح ته په بده سترگه گوري. مگر د پښتنو یو لوي مشر او د پښتو ژبې ستر شاعر او لیکوال خوشحال خان خټک په دستارنامه کې لیکي چې سړۍ دغه شایان په کور کې باید ولري. ځکه دی وایی ښایی کوم کافر مېلمه په سړۍ ورپېښ شی او و یی غواړي. پښتون مېلمه ته ډېر زیات مصرف هم کوي او معمولا داسی ښه ډوډۍ ورته پخوي چې خپله یی د جوړولو توان نه لري.
ددي متل معنی دا ده چې سړۍ باید په مېلمه سختي ونگړي او په ورین تندی یی په خپل کور کې وساتي.
### بدل
د بدل کلمه دوه معناوي لري. کله چې یو سړۍ خپله لور د چا زوي ته ورکوي، دې ته بدل وایی. د بدو په مقابله کې بد کول هم بدل بلل کېږي. مثال په توگه  که یو څوک بل څوک مړکړي او د مړي د کورنۍ کوم بل غړي قاتل ووژني، نو ویل کېږي چې دغه شخص د خپلې کورنۍ د غړي بدل واخیست.
### عزت
پښتنو ته خپل عزت ډېر اهمیت لري هیچا ته دا حق نه ورکوي چې تېری پرې وکړي.
*د مثال پر طور د روس د راتګ خلاف هم شاوخوا ټوله پښتانه وه.

وېشنيزه:پښتني هڅوب
وېشنيزه:افغاني هڅوب
وېشنيزه:پاکستاني هڅوب
لویدیځې سلاوي ژبې

**د لويديځ سلاوي ژبې** د سلاوي ژبو څخه د ژبې یوه  ډله (ښاخه) ده چی په مرکزی اروپا کی ویل کېږی. چیکی ژبه، پولنډی ژبه،سلواکی ژبه د لویدیځ د سلاوی ژبو څخه تر ټولو ههم ژتې دی او هم رسمی ژبې دی. 

وېشنيزه:د لويديځ سلاوي ژبې
چېکي ژبه

**چېکي ژبه**( په چيکی: Český jazyk ) د لوېديځی سلاوی ژبو څخه يوه ژبه ده چی د اروپا په مرکزکی ويل کېږی. دغه ژبه د چيک د جهوريت رسمی ژبه ده. چيکی ژبه هم په سلواکيا، پولنډ، اوکراين رومانيا ، کاناډا او امريکا کی ويل کېږی. چيکي ژبه ادبي او محاروي فورم ( شکلونه ) لري. ادبی ژبه په ورځپانه، تيلويزيون او راديو کی استعمالېږی.
چيکی ژبه د ۲۰۰۴ کال څڅه د اروپا د مشترکو هېوادو رسمی ژبه ده.
## تاريخ
د چيک په هيواد کی د ۹ پيړی څخه تر ۱۱ پېړی پورې په ادبيات کی پخوانی سلاوی ژبه کارېده. هغو ژبو د خاض ليکنی څخه کار واخيست. هغه ليک په اوس وخت کی د هلاهوليڅې ( Hlaholice) په نوم يادېږی. د کونستانتين ژوند تر ټولو پخوانی کتاب دی چی په پخوانی سلاوی ژبه کی ليکل شوی دی. د ۱۱ پېړی څخه د چيک په هېواد کی مذهبی کتابونه ليکل کېده. په ۱۳ پېړی کی لمړی چېکي کتابونه وليکل شول. د داليميل د پېښو کتاب لمړی کتاب دی چی په چيکی ژبه کی په ۱۳۱۴ کال کی وليکل شو. په ۱۵ پېړی کی د چيکی ژبی د سم ليک د يان هوس لخوا اصلاح شو. یان هوس د پوهنتون استا‌ذ او کشيش وو چې د چيکی ژبې ليکنه يې آسانه کړه . د هوس مذهبی کتابونه په چيکی او لاتيني ژبې کی وليکل شول. په ۱۶ پېړی کی د چيک ادابيات اوج ته ورسېدل. په ۱۶۲۰ کال کی د چيک اشرافو د اطريش د حکمران په خلاف قيام وکړل. د چيک اشرافیان د اطريش د پوځ لخوا ماته وخوړله او د چيک علما مجبور شول چی بهر ته ولاړ شی. په دی وخت کی د اطريش حکمرانانو د چيک پر خلکو ظلمونه کول او د چيک کتابونه يې په اور کی سوخول. مهم کتابونه يوازې په آلمانی او لاتين ليکل کېده. 
په ۱۹ پېړۍ کی د چېک د ژبی ترقی بیا پېل شوه. د چېک ژبه بوهانو د سلاوی ژبو د الفاظو په مرسته غنی کړه. مثلا : د چېک کلمه (vzduch ) په پښتو *هوا* د روسی ژبه څخه چېکي ژبه ته راغلی ده. د هغه وخت تر ټولو مشهور ژبه پوه یوسیف یونگمان ( ۱۷۷۳ـ۱۸۴۷ ) وو. یوسیف یونگمان نوی چېکي کلمې جوړې کړې او د سلاوی ژبو د کلمو په مرسته یی چېکي ژبه غنی کړه. د دی په سبب هر چېک په سلواکی، پولندی، سربی او روسی کلمو پوهېدلای سی. چېکي- آلمانی قاموس او د چېک د ادبیات تاریخ د یوسیف یونگمان تر ټولو مشهور کتابونه دی. په ۱۹۱۸ کال کی د چکوسلواکیا تر تاسیسولو وروسته چېکي ژبه د عمومی ژوند ټول سیمو ته وغزېده.
په اوس وخت کی چېکي ژبه د گلوبالیساتیون (Globalization ) په سبب د انگلیسی کلمو څخه غنی کېږی.

## چېکي ژبه
چېک ژبه تل په لمړنی څپه (هجا ) کی اکڅنت لری.د دغه ژبه پنځه د علت توری او ۲۴ بی رغه توری لری. د گرامر په مطابق چېکي ژبه د حال زمانه، راتلونکی زمانه ، تیره زمانه، دری گرامری نسلونه ( مذکر، مونث او منځنی جنس )، ۷ گرامری حالتونه، مفرد او جمع لری. د چېکي ژبه د کلمو ردیف ( مبتدا - فعل ـ خبر ) دی.
## د گرامر نسلونه
چېکي ژبه دری گرامر نسلونه لری. 
* د مذکر نسل 
* د مونث نسل
* منځنی جنس

## د جمله جوړول
د چېکي ژبه د کلمو ردیف **مبتدا** - **فعل** - **خبر** دی.

* *Já* jsem **student** یا **Jsem** *student* 
* *زه* یم **شاگرد** ( مبتدا - فعل - خبر ) یا **یم** *شاگرد* ( فعل - خبر ) د چېکي ژبه د کلمو ردیف
* زه شاگرد یم ( مبتدا - خبر - فعل ) د پښتو د کلمو ردیف
* **Já** jsem *studentka* یا **Jsem** *studentka*
* **زه** یم *شاگرده* یا **یم** *شاگرده*   (د چېکي ژبه د کلمو ردیف)
* زه شاگرده یم
( زه = مبتدا، یم = فعل، شاگرد / شاگرده = خبر )  (د پښتو د کلمو ردیف)

## د چېک د لاتین الفبا
500px|بټنوک|کيڼ|د چېکي الفبا لاسى نسخې

:
## سرچينې

وېشنيزه:ژبې
وېشنيزه:د لويديځ سلاوي ژبې
خټکی

بټنوک|250px|کیڼ|خټکی
**خټکی**  اوبلنه، اوخوږه مېوه ده. بوټی يې لنډ او جوړنگونه يې پر ځمکه پرېوزي. خټکی د مدر، ملين، روماټيزم، نقرس، او د سل ناروغيو لپاره گټور دی.

وېشنيزه:مېوې
خورما

thumb|250px|کیڼ|کجوره
**کجوره**، يوډول خوږه مېوه ده چې اوږده مندکه لري او مسلمانان زياتره د تبرک په ډول روژه پرې ماتوي. د خرما ونې په تودو سيمو کې شنې کېږي، پاڼې يې لويې او تنې يې په عمودي ډول جگې خېژي، خرما د A,B,C ويټامينونه او اوسپنه لري.
## دا هم وګورئ
## سرچينې

وېشنيزه:مېوې