اکازۍ

**اکازۍ** د پاکستان په شمالي برخه کې د پښتون (یا پښتون ؛ پټان ) قبیله ده. دا په ځانګړي ډول د یوسفزو قبیلې د یوې فرعي څانګې، عیسې زو قبیلې، برخه ده. یوسفزی قبیله د پښتنو په قبایلو کې یو له خورا باعزته، مشهور او بااثره قبایلو څخه ګڼل کیږي؛ چې د خیبر پښتونخوا په سیمه کې آباد دي. دا قبیله د خپلې شتمنې کلتوري ورثې، قوي قبایلي دود (پښتونولي) او تاریخي نفوذ له امله پیژندل کیږي. یوسفزو قبیلې د برتانوي استعمار پر وړاندې د مقاومت او د خپلې خپلواکۍ د ساتنې په برخه کې مهم رول لوبولی دی. پوځي تاریخ لیکونکي ډګروال هارولډ کارمیکل ویلی د لوی یوسفزیو قبیلې شخصي لید وړاندې کړی، په ګوته کوي: -

" یوسفزی یو زراعت پوه دی، په عمومي ډول یو ښه، د ښه بدن او ظاهري بڼه لرونکی سړی دی چې د نژادي غرور، ښه کالي او خوشحاله دی، پداسې حال کې چې د هغه میلمه پالنه متل دی". 

## د قبیلې پېژندنه
اکازۍ د تورغر قبیلې څخه شمیرل کیږي، چې د یوسفزیو قبیلې د عیسی زي قبیلې یوه څانګه ده.  دوی **د اکا له اولادې څخه دي،** **د عیسی** زوی (عیسیزي) او د یوسف  ( یوسفزی ) لمسی.  اکازۍ بیا په څلورو برخو ویشل شوي چې هره برخه دوه یا ډیرې فرعي برخې لري. 

### برخې او فرعي برخې

## جغرافيه
د اکازئی قبیلې اکثریت (شاوخوا ۳۵،۰۰۰ تنه) د یوه غرني سیمې، چې تورغر (تور غر) نومېږي، د لویدیځو لمنو پر سر مېشته ده. د اکازئیو سیمه د حسنزو قبیلې له شمالي خوا سره نږدې پرته ده. د ختیځ خوا ته د اگرور سیمه موقعیت لري، شمال ته چغرزئیان (نصرت خېل او بسی خېل) میشت دي، او لویدیځ لور ته مشهوره د سند سیند بهېږي.
د مچایي سر د دوی له جنوبي خوا پرته ده، چې د تورغر تر ټولو لوړه څوکه ده (۹۸۱۷ فوټه لوړوالی لري) — دا څوکه د اکازئیو په برخه کې راځي.
د اکازئیو مهم کلي کند (بر کند او کوز کند)، بمبل، او بلیانړه دي. نور کلي عبارت دي له دربنړه، کنډر، بکرې، لید، لاشوړه، بکیانړه، موراتَه، تورم، او لارې.
د سکهانو د واکمنۍ پر مهال او تر ۱۸۶۸م کال پورې، اکازئیان د اگرور درې (اوسنۍ تحصیل اوګی) د شاهتوت د کلي مالکین وو.
د ژوند د ښه فرصتونو لپاره، اکازئیان له تورغر څخه ګاونډیو سیمو او د هېواد نورو ښارونو ته کډه شول.
د تورغر نه کډه شوي اکازئیان اوس د مانسهرې ولسوالۍ په اوګی تحصیل (چې تورغر سره نښتی دی)، د پخل درې، د کونش درې (چنارکوټ، مانسهره ولسوالۍ)، ملک پورې (ایبټ آباد)، کهلابټ ټاؤن شپ، نارا، هري پور، کراچۍ، راولپنډۍ، او د اټک ولسوالۍ په برهان کې مېشته دي. د ژوند د ښه امکاناتو لپاره، اکازیان د پاکستان دننه سیمو او ښارونو ته مهاجر شول. هغه خلک چې د تورغر څخه مهاجر شوي اوس  په تحصیل اوګي (تورغر سره نږدې)،د پکلے دره او کونش دره – چنارکوټ د مانسهره، ملکپوره - ایبټ آباد ، کلابت ټاون شپ ، ناره، هري پور ، کراچۍ ، راولپنډۍ او برهان ضلع اټک کې ژوند کوي. 

## د انګرېزانو پر ضد جګړه
تورغر د 1858 څخه تر 1947 پورې د برتانوي واکمنۍ پرمهال هیڅکله د دوی تر ادارې لاندې نه و. د حسن زيو تر څنګ اکازيانو د انګرېزانو پر ضد په جګړه کې ډېر فعال وو. 

د دې قبیلې د جنګیالیو شخصیت او زړورتیا د سر ویلیم ویلسن هنټر لخوا په لاندې ډول تشریح شوې: 

د برتانوي واکمنۍ حکومت په مختلفو وختونو کې د تور غر  قبیلو د ځپلو لپاره *تور غر* ته پنځه لوی مہمات واستول: 

***د تور غر لومړی مہم – ۱۸۵۲-۱۸۵۳**. د ۱۸۵۱ کال د مني پر مهال د مالګې د څانګې د کارني او تپ په نوم د دوو برتانوي افسرانو وژنه د دې مہم لامل شوه. دا عملیات د 1852 کال د دسمبر څخه تر جنوري 1853 پورې ترسره شوي. په دې مہم کې د ډګرمن مکسن په مشرۍ ۳۸۰۰ سرتیري ګډون درلود. په دغه مہم کې پنځه عسکر وژل شوي او ۱۰ نور ټپيان شوي دي. 

* **د تور غر دوهم مہم – ۱۸۶۸**. دغه مہم د حسن زيو، اکازو او چغرزي قومونو له خوا د وادي اګرور په اوګي کې د برتانوي پوليسو په پوسته د بريد له امله رامنځته شو. دا عملیات د اکتوبر په 1868 کې ترسره شوي. په دې سفر کې 12,544 سرتیري شامل وو چې د میجر جنرال وائلډ لخوا یې قومانده کوله. په جګړه کې ۵۵ عسکر وژل شوي او ۲۹ نور ټپیان شوي دي. 

* **د تور غر دریم مہم – ۱۸۸۸**. دا عملیات د 1888 د لومړي هزاره مہم په نوم هم پیژندل کیږي. د دې مبارزې لامل د انګرېزانو پر کلیو د قومونو پرله پسې بریدونه او پر برتانوي پوځیانو برید وو، چې په ترڅ کې یې دوه برتانوي افسران ووژل شول. دا د اکتوبر له 1 څخه تر نومبر 11، 1888 پورې دوام وکړ. په دې کمپاین کې 9,416 سرتیري شامل وو چې د میجر جنرال جې مک کوین لخوا یې قومانده کوله. په دې کمپاین کې ۲۵ عسکر وژل شوي او ۵۷ نور ټپیان شوي دي. 

* **د تور غر څلورم مہم – ۱۸۹۱**. دا عملیات د دویم هزاره مہم ۱۸۹۱ په نوم هم یادیږي. د تورغر قبیلې د برتانیې په خاوره کې په خپلو عسکرو باندې ډزې وکړې چې د همدې مبارزې لامل شو. د کمپاین موده د مارچ څخه تر نومبر 1891 پورې وه. په دې ځواک کې 7,289 سرتیري شامل وو او مشري یې د تورن جنرال W. K. Ellis په غاړه وه. په دغه کمپاين کې ۹ تنه عسکر وژل شوي او ۳۹ نور ټپيان دي.  

* **د 1892 کال د عیسی زی قبیلې پر ضد مہم **.  د قبیلو لخوا د تړونونو څخه سرغړونه او د جوړجاړي څخه ښکاره سرغړونه د دې کمپاین لامل شوه. د دې عملیاتو هدف د حسن زی، اکازي او مدخیل په نوم د دریو داعشیانو پر ضد و. دا د سپتمبر څخه تر اکتوبر 1892 پورې پرمخ وړل شوی و. په دې ځواک کې د تورن جنرال ویلیم لاکهارټ تر قوماندې لاندې 6000 سرتیري او 24 ټوپکونه شامل وو. په دې کمپاین کې ۲۴ تنه عسکر د کولرا له امله مړه شول نه د دښمن د مرمیو.

## کلتور او دودونه
د نورو ټولو پښتنو په څیر، اکازیانو خپل کلتوري هویت ساتلی دی. دوی د *[[پښتونولي]] د اخلاقو اصول په کلکه تعقیبوي،* چې په هغه کې مینه، نیکمرغي، زړورتیا، وفاداري او تواضع شامل دي. اکازو هم د پښتنو دودونه د *[[جرگه|جرګې]]* (مشورتي مجلس)، *[[ننواتې|نانواتي]]* (پلاوی د جرم اقرار)، *هجره* (لویه دسترخوان) او *[[Melmastyā́|میلمستیا]]* (میلمه پالنه) ساتلي دي. 

## ژبه
پښتو د اکازیو اساسي ژبه ده. له نورو خلکو/ژبو سره د سختو طبعي ځمکو او لږو سړکونو له امله لږ تعامل؛ د تور غر اکازۍ د پښتو تر ټولو پاکه بڼه خبرې کوي. هغه اکازیان چې نورو سیمو ته کډه شوي، محلي ژبې یې غوره کړې دي لکه؛ هندوکو په هزاره ډویژن کې.

## تور غر ولسوالۍ
په 14 اګست 1947 کې د پاکستان له جوړېدو وروسته، تور غر د خیبر پښتونخوا (''شمال لویدیز سرحدي صوبې'') د صوبايي حکومت تر ادارې لاندې د قبایلي سیمې حیثیت ورکړل شو.

د ۲۰۱۱ کال د جنورۍ په ۲۸مه تورغر د خېبر پښتونخوا ۲۵مه ضلعه شوه.  جودبا د دې نوې جوړې شوې ولسوالۍ مرکز دی چې لاندې تحصیلونه لري:

* جودبا
* کندر حسن زی
* مدا خیل

د اکازۍ ډیری سیمې د کندر حسن زی تحصیل لاندې راځي. https://web.archive.org/web/20110225010611/http://khyberpakhtunkhwa.gov.pk/

## حوالې