open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اېشينز نيپولي

**[[اېشينز نيپولي|اېشينز]] نيپولي** د عصري نیپلز د شکيانو ښوونځي يو فيلسوف و چې په اتن کې د اکاډمۍ مشري یې د کارماداس او کلیتوماکوس سره په ګډه د 110 مخزېږديز په شاوخوا کې شریکه کړه ، کله چې کلیټوماچس یو زوړ سړی و.   دیوجینس لارټیوس وايي چې هغه د روډس میلانتیوس شاګرد او د خوښې ( *پايډيکا* ) و. 
## سرچينې

 
وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فلسفي اندونه
وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي مفسرین
وېشنيزه:فلسفي ويوکي
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
وېشنيزه:فلسفي ویي
وېشنيزه:فلسفي وییپانگه
مېترودوروس ستراتونسيايي

مېترودوروس ستراتونسيايي (    ) په لومړي سر کې د ایپیکورینیزم شاګرد و، مګر وروسته یې ځان د کارنیډېس سره وصل کړ. د ایپیکورین ښوونځي څخه د هغه انحراف تقریبا بې ساري دی. دا د سیسرو لخوا د هغه د تیورۍ له امله تشریح شوی چې د کارنیاډېس فلسفي شکاکيت یوازې په خپله ځمکه کې د سټوکس برید کولو وسیله وه. میټروډورس باور درلود چې کارنیډز په حقیقت کې د افلاطون وفادار پیروان و. سیسرو د هغه په اړه د لوی اور او خوارځواکۍ ویناوال په توګه خبرې کوي.  هغه شاوخوا 110 BC ته وده ورکړه.  

## یادښتونه

## حوالې

*  This article incorporates text from a publication now in the public domain: .mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit;word-wrap:break-word}.mw-parser-output .citation q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output .citation:target{background-color:rgba(0,127,255,0.133)}.mw-parser-output .id-lock-free a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/65/Lock-green.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-limited a,.mw-parser-output .id-lock-registration a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-subscription a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/Lock-red-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4c/Wikisource-logo.svg")right 0.1em center/12px no-repeat}.mw-parser-output .cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:none;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;color:#d33}.mw-parser-output .cs1-visible-error{color:#d33}.mw-parser-output .cs1-maint{display:none;color:#3a3;margin-left:0.3em}.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}.mw-parser-output .cs1-kern-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right{padding-right:0.2em}.mw-parser-output .citation .mw-selflink{font-weight:inherit}Smith, William, ed. (1870). *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology*. cite encyclopedia: Missing or empty &#x7C;title= (help)          

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فلسفي اندونه
وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي مفسرین
وېشنيزه:فلسفي ويوکي
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
وېشنيزه:فلسفي ویي
وېشنيزه:فلسفي وییپانگه
امېليوس

**امېليوس** ( /ə ˈ m iː l i ə s / ؛ يوناني:Ἀμέλιος )، چې کورنی نوم یې **جینټیلیانوس** و، د درېمې پېړۍ په دویمه نیمایي کې نوې اپلاتوني فلسفې فیلسوف او لیکوال و.

## ژوندلیک
**امېليوس** د توسکاني اصلي اوسېدونکی و.  په اصل کې د اپامیا د نیومینیوس د اثارو شاګرد و، هغه په دریم کال کې د پلوتين په لیکچرونو کې برخه اخیستنه پیل کړه کله چې پلوتين روم ته راغی،  او  تر 269 پورې، له شلو کلونو څخه زیات د هغه سره پاتې شو، کله چې هغه د رومي سوریې اپامیا ته تقاعد شو، هغه ځای چې د نومېنوس اصلي استوګنځی بلل کيږي.   هغه په غلطۍ سره د سوډا لخوا  اپامیوس ونومول شو.

امېليوس د هغه اصلي نوم نه و. داسې برېښي چې هغه دا د نړۍ د شیانو لپاره د خپل توهین څرګندولو لپاره غوره کړی، لکه د کلمې  په یوناني کې د غفلت مانا لري. پورفیري د *پلوټینس په ژوند* کې د امیلیوس په اړه ویلي، "امیلیوس غوره وګڼله چې خپل ځان ته امیریوس ووایي، د R لپاره L بدل کړي، ځکه چې لکه څنګه چې هغه تشریح کړه، دا غوره وه چې د امیلیا، یووالي څخه، د امیلیا، بې پروایۍ په پرتله نوم واخیستل شي." 

امېلیوس د نیومینیوس ټول تعلیمات یې په عملي ډول حفظ کړي ، او د پورفیري په وینا ، له 100 څخه ډیر ټوکه خبرې او تبصرې یې لیکلي. پلوټینس امیلیوس د هغه یو له تکړه شاګردانو څخه ګڼلی و. دا امیلیوس و چې پورفیري یې د پلوټینس د عقیدې په حقیقت قانع کړ،  او د هغه سره په بریالۍ هڅو کې برخه واخیسته چې پلاټینوس هڅوي چې خپل عقیدې لیکو ته ژمن کړي.  د هغه اصلي کار په څلویښتو کتابونو کې یوه مقاله وه چې د دې ادعا په وړاندې استدلال کوي چې نیومینیس باید د پلوټینس د نظریو اصلي لیکوال وګڼل شي.  امیلیوس د یوسیبیوس او نورو لخوا هم حواله شوی ځکه چې د جان انجیل کې د لوګوس تعریف په تصویب سره نقل شوی.      

## سرچينې

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فلسفي اندونه
وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي مفسرین
وېشنيزه:فلسفي ويوکي
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
وېشنيزه:فلسفي ویي
وېشنيزه:فلسفي وییپانگه
وېشنيزه:اپلاتون
وېشنيزه:اپلاتون پلويان
وېشنيزه:اپلاتونواله
وېشنيزه:اپلاتوني ښوونځی
وېشنيزه:اپلاتونيزم
وېشنيزه:اپلاتونپوهنه
ديو (اسکندريه)

ديو د اسکندريې اوسېدونکی/ / ˈdiːoʊ / ؛    ) یو اکاډمیک سکاپټیک فیلسوف او د اسکالون د انټیوکوس ملګری و چې په لومړۍ پېړۍ کې یې ژوند کاوه. د اکاډمیک سکیپټیک کېدو سربېره ، ډیو په یوناني خدایانو او تیتانانو کې لیواله مومن و ، په ځانګړې توګه يې د وخت د شخصیت ، کرونوس عبادت کاوه. هغه د خپلو ملګرو لخوا روم ته د سفیر په توګه لیږل شوی و، ترڅو د دوی د پاچا، Ptolemy XII ايولېتېس د چلند په اړه شکایت وکړي. په روم کې هغه د پاچا د پټو اجنټانو لخوا مسموم شوی و، او د قتل تر ټولو قوي شک په مارکوس کالیوس باندې شو.  د اپریل په 56مخزېږديز کې د کییلیوس دفاع، *پرو کییلیو* ، د سیسیرو او په حقیقت کې د روم ترټولو لوی بیانونه ګڼل کیږي. 

د هغه ورور توپسیوس (    وه ). 

## حوالې

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فلسفي اندونه
وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي مفسرین
وېشنيزه:فلسفي ويوکي
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
وېشنيزه:فلسفي ویي
وېشنيزه:فلسفي وییپانگه
فلورېنس اپلاتوني ښوونځی

**د فلورېنس پلاتونیک اکاډمۍ يا د فلورېنس اپلاتوني ښوونځی** یوه غیر رسمي بحث ډله وه چې د پنځلسمې پېړۍ د فلورینټين رېسانس کې د مارسیلیو فیکینو له خوا جوړه شوه. 

## تاریخ
بټنوک| وېلا دي کاریګي ، د فلورېنس اپلاتوني ښوونځي د پرېکړو او غونډې ځای
په 1462 کې کاسیمو دی میډیسي په مونټیوچیو کې ځوان مارسیلیو فیکینو تاسیس کړ ، د فلورینټین په کلیوالي سیمو کې د هغه خپل ولا دی کاریګي ته نږدې ولا.   هلته فیکینو، چې د رېسانس دورې اپلاتوني فلسفې یو هوښیار فيلسوف و، د لرغوني یونان زده کړه وکړه او د اپلاتون اثار يې په لاتیني ژبه وژباړل.  

فیکینو د خلکو د یوې غیر رسمي ډلې مرکزي شخصیت شو چې د هغه د کار سره علاقه لري، چې دواړه یې د کارګګي په مونټیوچیو کې د فکري بحثونو لپاره لیکلي او لیدلي دي،  یا شاید پخپله فلورنس کې.  دا هیڅکله رسمي ارګان نه و - هیڅ قانون یې نه درلود او د غړیتوب هیڅ ریکارډ یې نه درلود   - او هیڅ معاصر شواهد شتون نلري چې دا د " افلاطون اکاډمۍ " په نوم پیژندل شوی.  ارنالډو ډیلا تورې شاوخوا سل کسان په ګروپ کې د برخه اخیستونکو په توګه پیژندلي ، د دوی په مینځ کې الیسندرو بریسیسي ، ډیمیټریوس چلکونډیلاس ، کریسټوفورو لینډینو ، انجیلو پولیزیانو ، جیواني پیکو ډیلا میرانډولا او لورینزو دی میډیسي شامل دي.  د هغو کسانو په منځ کې چې فیکینو په ځانګړې توګه ویلي چې هیڅکله د هغه *د پلټونکو* ('اوریدونکو') په منځ کې نه و، بینډیټو اکولتي ، لیون بټیستا البرتي ، ډیمیټریوس چالکونډیلاس، کریسټوفورو لینډینو، پولیزیانو، Pierleone da Spoleto [ دا ] او پیکو ډیلا میرانډولا. 

د ځینو حسابونو له مخې، دې ډلې په 1499 کې د فیکینو له مړینې وروسته غونډې ته دوام ورکړ، چې مرکز یې د فرانسیسکو کتاني دا ډیاکیټو په شاوخوا کې و. غونډې نور په کیریګي کې نه وې بلکې په اورتي اوریسیلاري کې وې، د پالازو رسیلای باغونه چې د برنارډو روسلای لخوا چمتو شوي.  دا ډله په 1522 کې د جیولیو دی میډیسي د وژلو د دسیسې په پایله کې منحل شوه.  نور حسابونه د ډلې د منحل کیدو لپاره د 1492-1494 پخوانۍ نیټه وړاندې کوي، دا وړاندیز کوي چې د اورتي اوریسیلري غونډې په مستقیم ډول سره تړلې نه وې، که څه هم ډیری ورته خلکو په کې برخه اخیستې وه. 

## سرچينې

## مخ پر وړاندی لوستل
هېراکليدېس اېنوسي

**هیراکلیډېس اینوسي** (    ) د اپلاتون یو له شاګردانو څخه و.  د 360 مخزېږديز شاوخوا، هغه او د هغه ورور پایتون د تریس واکمن کوټیس I وواژه. 

## سرچينې
اريستونيموس

**د اتن [[اريستونيموس]]** ( ) د اپلاتون لخوا د آرکیډیانو د اساسي قانون د سمون لپاره لېږل شوی و. اریستونیموس د اپلاتوني ښوونځي د پخوانۍ دورې فيلسفوف او  د کلیتوفون پلار و.

## سرچینې

* اپلاتون، *[[اپلاتون او دولت|جمهوریت]] ،* ۳۲۸ ب
* Plutarch, *Colotes ته ځواب،* 1126c
تيمولايوس سيزيکوسي

**د سيزيکوس تيمولايوس**(    ) د اپلاتون يو شاګرد و.

سيزيکوس د مایشیا یو لرغونی ښار دی چې د کوچنۍ اسيا(اناتوليا) په شمال لوېدیځ کې موقعیت لري.

## سرچينې

* دیوجینس لایرټیوس, *د افلاطون ژوند* . *د [http://www.classicpersuasion.org/pw/diogenes/dlplato.htm CD یونګ]  لخوا ژباړل شوی* .

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فلسفي اندونه
وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي مفسرین
وېشنيزه:فلسفي ويوکي
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
وېشنيزه:فلسفي ویي
وېشنيزه:فلسفي وییپانگه
ډېمېټريوس امفيپوليسي

**د امفیپولس ډېمېټريوس**  ( په یوناني : Δημήτριος ὁ Ἀμφιπολίτης; fl. څلورمه پیړۍ BC) د اپلاتون یو  زده کونکی  و. هغه شاید هغه څوک وي چې د اپلاتون په عهدنامې کې د هغه د وروستي وصیت اجرا کوونکي په توګه یاد شوی.

## سرچينې

* دیوجینس لایرټیوس, *د افلاطون ژوند* . *د [https://web.archive.org/web/20090418070011/http://classicpersuasion.org/pw/diogenes/dlplato.htm CD یونګ] لخوا ژباړل شوی*.
وېشنيزه:فلسفي اندونه
وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي ويوکي
وېشنيزه:فلسفي مفسرین
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
وېشنيزه:فلسفي ویي
وېشنيزه:فلسفي وییپانگه
پيتون اېنوسي

**د اېنوس پیتون** ( / ˈp aɪ θ ɒn , ən / ;    ; fl څلورمه مخزېږديزه پېړۍ) یو یونانی فیلسوف او د اپلاتون پخوانی شاګرد و.  شاوخوا 360 مخزېږديز، هغه او د هغه ورور هیراکلیډېس اېنوسي د تریس واکمن کوټیس I وواژه. 

د ارستو په *وړاندې د ډیموستینیس* پر بنسټ، د اینوس پیتون د بیزانتیم پایتون په توګه پیژندل شوی، یو یوناني سیاستوال. په هرصورت، دا خورا امکان نلري چې دواړه نومونه ورته شخص ته منسوب شوي وي. 

## سرچينې

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فلسفي اندونه
وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي مفسرین
وېشنيزه:فلسفي ويوکي
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
وېشنيزه:فلسفي ویي
وېشنيزه:فلسفي وییپانگه
هستيوس پرينتوسي

هستيوس پرينتوسي(    ) د اپلاتون یو شاګرد و.

## حوالې

* دیوجینس لارټیوس, *د افلاطون ژوند* . *د [https://web.archive.org/web/20090418070011/http://classicpersuasion.org/pw/diogenes/dlplato.htm CD یونګ] لخوا ژباړل شوی* .
* ګوتری WKC د یوناني فلسفې تاریخ. V. 5: وروسته افلاطون او اکاډمۍ. کیمبرج: د کیمبرج پوهنتون پریس. ۱۹۷۸ مخ ۴۹۱

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فلسفي اندونه
وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي مفسرین
وېشنيزه:فلسفي ويوکي
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
وېشنيزه:فلسفي ویي
وېشنيزه:فلسفي وییپانگه
لاستېنيا مانتېنيايي

**لاستېنيا** (یا **لستينيا** ) د مانتینیا اوسېدونکی (    د اپلاتون یوهښځینه زده کوونکې وه.

هغه په منتینا کې زېږېدلې، منتېنيا په پیلوپونیس کې د ارکاډیا یو لرغونی ښارو. هغې د اپلاتون په اکاډمۍ کې د سړيو جامې اغوستې.  د اپلاتون له مړینې وروسته هغې د اپلاتون له وراره سپیوسیپس سره خپلو زده کړو ته دوام ورکړ.  دا هم ویل کیږي چې د سپیوسیپس سره یې اړیکه درلوده. 

د اوکسیرینچوس څخه د پاپیرس ټوټه د یوې نامالومې مېرمنې یادونه کوي چې د اپلاتون ، سپیوسیپپس او بیا د ایریتریا مینډیموس تر نظر لاندې زده کړې کړي.  ټوټه دا تشریح کوي چې "د هغې په ځوانۍ کې هغه ښکلې او له غیر مطالعه شوي فضل څخه ډکه وه." دا ښځه شاید لاستینیا یا د فلیوس اکسیوتیا ده.

## سرچينې

وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
وېشنيزه:فلسفي مفسرین
وېشنيزه:فلسفي ويوکي
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
وېشنيزه:فلسفي ویي
وېشنيزه:فلسفي وییپانگه
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي اندونه
اګسيوتيا فليوسي

**د فلیوس اګسیوتیا** (    fl. c. 350 مخزېږديز ) د اپلاتون او سپیوسیپس یوه ښځینه زده کونکې وه.  هغه په فلیوس کې زیږیدلې وه، کوم چې د سپارتان واکمنۍ لاندې وه کله چې افلاطون خپله اکاډمۍ تاسیس کړه. اګسيوتيا د تیمیسټیس لخوا ویل کیږي چې د اپلاتون *[[اپلاتون او دولت|جمهوریت]]* یې لوستلی و او بیا یې اتن ته سفر کړی ترڅو د هغه شاګرد شي.  د ډیسرچوس په وینا، اکسیوتیا د افلاطون په اکاډمۍ کې د خپل وخت په جریان کې د  سړي په توګه جامې اغوستې. د افلاطون له مړینې وروسته هغې د افلاطون له وراره سپیوسیپس سره خپلو زده کړو ته دوام ورکړ. 

## سرچينې

وېشنيزه:فلسفي وییپانگه
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي مفسرین
وېشنيزه:فلسفي ويوکي
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
وېشنيزه:فلسفي ویي
وېشنيزه:فلسفي اندونه
وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
د ورته بڼو تيوري

**د نظریاتو تیوري** یا د بڼو تیوري د افلاطون استدلال دی چې غیر فزیکي (مګر مادي) ایډیالونه (یا نظرونه) د واقعیت ترټولو درست استازیتوب کوي. افلاطون د دې حقایقو په اړه یوازې په خپلو ډیالوګونو کې د کرکټرونو په ژبه خبرې کوي (په عمده توګه سقراط )؛ هغه کرکټرونه چې کله کله وايي چې دا مثالونه یوازې هغه شیان دي چې کولی شي "پوهه" چمتو کړي؛ په دې توګه، په دې مسله کې د ډیرو متضادو نظریاتو سربیره، د افلاطون خپل نظر هم له شکونو ډک دی. په هرصورت، دا تیورۍ د مافوق الفطرت ستونزې لپاره کلاسیک حل دی.

د مثال جمع بڼه د بڼو یا شکلونو مانا لپاره کارول کیږي. دا کلمه د شکل معنی لري (به   کې   یا ظاهري (ظاهر) (به   کې   کارول کیږي. هغه پوښتنه چې د ظهور په اړه راپورته کیږي دا ده چې اصلي بڼه یا ایډیال څه شی دی او له مادې سره څنګه تړاو لري؟ په دې توګه، د مادې او شکل تیوري د هایلومورفیزم په عصري نوم سره زیږیدلی.

د ایډیالوژۍ تیوري بې له شکه د افلاطون د فلسفې د ثقل او تکیه نقطه ګڼل کیدی شي، کوم چې د هغه د ټول فکري سیسټم په شاوخوا کې ګرځي، په شمول د انتولوژي، ایپیسټیمولوژي، منطق، اخلاقو، سیاست او حتی هنر. 

د تیوري یوه ساده بیلګه دا ده چې په نړۍ کې هیڅ دوه آسونه یو شان ندي، مګر د هرچا په ذهن کې، آس یو ځانګړی شکل او شکل لري چې د هغه په ذهن کې په خلاص شکل کې شتون لري. له همدې امله یو سړی د نړۍ په هر ځای کې بل آس وویني او دې پایلې ته ورسیږي چې هغه آس دی نه بل مخلوق.

## سرچينې

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فلسفي اندونه
وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي ويوکي
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
وېشنيزه:فلسفي ویي
د نېکمرغۍ بڼه

**د نېکمرغۍ بڼه** ، یا په لفظي توګه " **ښه نظر** " (ἡ τοῦ ἀγαθοῦ ἰδέα) د افلاطون په فلسفه کې یو مفهوم دی. د افلاطون په خبرو کې *[[اپلاتون او دولت|د هغه ولسمشر]]* په توګه بیان شوی چې د سقراط د کرکټر په ژبه خبرې کوي. دا فورمه د فیلسوفانو په روزنه کې اجازه ورکوي چې د فیلسوفانو افکارو ته وده ورکړي. دا په روښانه توګه نه لیدل کیدی یا تشریح شي، مګر دا هغه بڼه ده چې یو څوک ته اجازه ورکوي چې نور ټول ډولونه درک کړي. د ښه تعریف یو بې عیب، ابدي او نه بدلیدونکی شکل دی چې د ځای او وخت څخه بهر شتون لري، په ځانګړې توګه ښه شیان شریکوي.

## اړوندې پوښتنې

* التيا
* د غار تمثیل
* د وېشل شوې کرښې مثال
* د بڼو تیوري
* ارزښت
* فضیلت

وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
وېشنيزه:فلسفه
د غار تمثيل

بټنوک|280x280px| د غار انځور، د جان سینریډم لخوا نقاشي، 1604 ( د کورنیلیس وان هارلیم لخوا د انځور پر بنسټ)، البرټینا ، ویانا
[بټنوک| د اپلاتون غار د دوتنې توضیحات: کیڼ (له پورتنۍ برخې څخه ښکته): لمر، طبیعي شیان، د طبیعي شیانو سیوري، اور، مصنوعي شیان، د مصنوعي شیانو سیوري د انځور په کچه.<br /> ښي (له پورتنۍ څخه ښکته): "ښه" نظر؛ [مفکوره یا نظر|نظرونه د ریاضي مضامین؛ رڼا؛ مخلوقات او شیان؛ انځور د لمر استعاره او د وېشل شوې کرښې تمثیل دی.]]
**د غار تمثیل** (په انګلیسي کې: Allegory of the cave) یا **د اپلاتون غار** (په انګلیسي کې: Plato's Cave) یوه بېلګه ده چې د اپلاتون له خوا د اپلاتون او دولت په کتاب کې ډیزاین شوې. هغه د خپل مثالي نړۍ نظریه تشریح کولو لپاره دا تمثیل کارولی دی. پورتنی تمثیل هغه احتمال ته اشاره کوی چی د انسان تصورات او نظرونه خیالی یا غلط وی.

د دې تیورۍ پر بنسټ د جوړ شوي لړۍ په منځ کې، موږ کولی شو د 1899 کال د یو مشهور الماني رییس باران بودار لخوا تولید وکړو چې په هغه کې یوه نجلۍ د ماشومتوب څخه د اپلاتون د غار تیورۍ سره ډیره علاقه لري، د یوې لارې په لټه کې دي چې د بلې نړۍ د رامینځته کیدو لامل شي.

## د تمثیل تفصیل
لومړی، یو غار ته پام وکړئ چیرې چې یو شمیر خلک د دیوال سره تړل شوي دي. نو د دوی مخ تل د دېوال په لور وي او هیڅکله یې شاته نه وي کتلي. د دې خلکو شاته یو روښانه اور دی، او د اور په مخ کې مجسمې دي، چې سیوري یې په مخالف دیوال کې راښکته کیږي کله چې دوی حرکت کوي. په حقیقت کې، دا مجسمې د خلکو د دې ډلې عقیدې او نظرونه دي؛ د هغه سیوري په دیوال منعکس کیږي.

په همدې حال کې ناڅاپه د دغو بندیانو له جملې څخه چې د غار دیوال ته ناست دی، د پښو زنځیر خلاصیږي او هغه کس بیرته شاته کیږي. هغه شاته ګوري، او بیا د غار له خولې بهر ځي. هغه یوازې په دې پوهیږي چې حقیقت د غار دننه د هغه څه پرته بل څه دی. په حقیقت کې، دا بهرنۍ نړۍ هماغه د اپلاتون نړۍ ده. کله چې یو څوک دې ته ورسیږي، پوه شي چې د نړۍ حقایق د هغه عادي مشاهدو پرته بل څه ندي. یو څوک چې له غار څخه بهر دنیا ته تللی وي او د هغه په اړه یې علم ترلاسه کړی وي، نو غار ته د راستنیدو پریکړه کوي او نورو ته هم له دې حقه خبر ورکوي، خو کله چې د غار دننه خلکو ته لاړ شي د بهرنۍ نړۍ په اړه یې خبر کړي او که هغه؟ وايي چې حقیقت له هغه څه پرته بل څه دی چې تا زړه پرې ایښی وي، هغه به د بندیانو له سړېدو سره مخ شي او دوی به د ده خبرې درواغ ګڼي.

په حقیقت کې د اپلاتون دغه نظریه دې مسلې ته اشاره کوي چې مطلق خیر د ایډیالونو په نړۍ کې دی او که څوک غواړي چې اخلاق ترلاسه کړي باید د ایډیالونو نړۍ ته ننوځي. ارستو د اپلاتون پر دې نظریې نیوکه کوي او وایي: که دا نړۍ د مثالي نړۍ سیوري وي او د نړۍ هر څه له نیکۍ او نیکۍ ډک وي، نو د انسان د بدیو اصل څه دی؟

## حوالې

* د کوپلسټون د فلسفې تاریخ ، لومړی ټوک
* په اروپا کې د حکمت لاره، محمد علي فروغي، لومړۍ برخه
* د اپلاتون غار
وېشنيزه:فلسفي اندونه
وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي مفسرین
وېشنيزه:فلسفي ويوکي
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
وېشنيزه:فلسفي ویي
لسګوني عواقل

**د لسو عقلونو** (عقول عَشَرهو) د پیدا کېدو مسله له پخوانیو وختونو راهیسې د فیلسوفانو په نظر کې ده. انکساکورس لومړنی فکري فیلسوف دی چې په «متضاد استدلال» یې باور درلود. له دې وروسته د ارسطو شکلونه، د سقراط کليات او د افلاطون تمثیلونه را پورته شول او په هغو باندې د اعتراضونو په نتیجه کې فیلسوفانو قوانین وضع کړل او نړۍ یې په تجریداتو او موادو وېشلې او هرې یوې ته یې درجې او طبقې وټاکلې. د شیانو په اړخ کې او د وجود درجه بندي ، عناصرو ته لار هواروي؛ د مادې او مادیاتو د وحشیانه او د خلاصون په اړخ کې، دا د لسم عقل او د انسان خبرې روح ته ځي. د روح د جزوی اخراج اصل د فعال عقل په نوم یادیږی، د کوم له لارې د انسان روح په بدنونو او مړو باندې فضل کوی. 

## اړوندې پوښتنې

* لومړی حکمت
* ډېمورج

## حوالې

## بهرنۍ لینک

* لس ذهنونه 
وېشنيزه:اپلاتونيزم
ساود ساو قومونه

ساو کلي چې د افغانستان ختیځ ولایت کونړ په ناړۍ ولسوالۍ کې مو قعیت لري۔
دغه کلی د ناړۍ ولسوالۍ شروع لومړی کلی دی چې ناړۍ ولسوالۍ او غازی اباد ولسوالۍ سره نښلوي۔
دغه کلی د کونړ یو له لویو کلیو څخه شمیرل کیږي۔
په دغه کلي کې لاندې قومونه اوسي۔
د ساؤ قومونه
دا چې یوه ټولنه د مختلفو قومونو ، نسلونو ، خیلو او پرګنو یو جوړښت دی نو په دې اساس د ساؤ ټولنه هم له کڼ شمير قومونو څخه منځ ته راغلي ده.
په ساؤ کې د اصلي ساوجیانو څخه  پرته نور ډیر قومونه هم شته چې پخوا راغلي او دلته میشته شویدي چې اوس د ساوجیانو په نامه یادیږي.
ياد قومونه دا مهال په  ساوجۍ (ساوی) ژبه باندې غږیږي ،کلتور . عنعنات او کړنې یې د ساؤ خلکو خپل کړیدي او ځان ساوجیان بولي. په دغه  قومونو کې پښتانه، تاجک، ګوار، کوهستاني، ګجر او داسې نور شامل دي. 
چې په مختلفو وختونو کې دلته راغلي او ددې ځای خلکو سره د خپلوۍ او بیګارونو په کولو سره پاتي شویدي.
په ساو کې په لويه کې دری ډوله خلک اوسي بو هغه چې اصل د همدغه ځای دي دویم هغه چې پخوا ساو ته راغلي او دریم چې یوه یا نیمه پیړۍ مخکې ساؤ ته راغلي دي۔
د اپلاتون سياسي فلسفه

**د اپلاتون په ''[[اپلاتون او دولت|جمهوریت]] کې،'' [[سوقرات|سوکرات]] د ډیموکراسۍ په اړه خورا انتقاد کوي او [[فيلسوف پاچا|د فیلسوفو پاچاهانو]] د [[ارستوکراسي|حاکمیت]] وړاندیز کوي.** **د اپلاتون سیاسي فلسفه په دې توګه ډېری وختونه د ځینو لخوا [[ټوټالېټر|مطلقیت (ټولټاليزه)]] ګڼل کیږي. **

## د ډیموکراسۍ انتقاد
په *جمهوریت کې،* د اپلاتون سوکرات د ډیموکراسۍ په اړه یو شمیر اعتراضونه راپورته کړل. هغه ادعا کوي چې ډیموکراسي د زیاتې ازادۍ له امله خطر لري. هغه دا استدلال هم کوي چې په هغه نظام کې چې هر څوک د حکومت کولو حق لري هر ډول خود غرضه خلک چې د خلکو هیڅ پروا نه لري یوازې د خپلو شخصي غوښتنو په انګیزه کې د واک ترلاسه کولو توان لري. هغه دې نتیجې ته ورسید چې ډیموکراسي د دیکتاتورانو ، ظالمانو او ډیموګګونو واک ته د راوستلو خطر لري. هغه دا ادعا هم کوي چې ډیموکراسي د مناسب مهارتونو یا اخلاقو پرته مشران لري او دا خورا ناشونې ده چې د واکمنۍ لپاره غوره سمبال شي واک ته ورسیږي. 

### د دولت کښتۍ
اپلاتون د سوکرات د کرکټر له لارې، د ډیموکراسۍ په اړه یو مشابهت وړاندې کوي: هغه له موږ څخه غوښتنه کوي چې د یوې کښتۍ تصور وکړو چې مالک یې په کښتۍ کې له ټولو څخه په لوړوالي او ځواک کې وي، مګر یو څه کاڼه وي. د هغه لید په ورته ډول ضعیف دی او د نیویګیشن پوهه هماغسې خرابه ده. هغه بیا له موږ څخه غوښتنه کوي چې د سیلانیانو تصور وکړو، دا ټول په دې بحث کوي چې څوک باید د هیلم کنټرول ولري پداسې حال کې چې هیڅ یو یې د نیویګیشن مطالعه نه ده کړې. ملایان حتی نه پوهیږي چې د نیویګیشن هنر په څیر داسې شی شتون لري. ټول ملایان هڅه کوي چې مالک قانع کړي چې د کښتۍ کنټرول دوی ته ورکړي ، او څوک چې قانع کړي هغه د کښتۍ یا کپتان کیږي. دوی د مالک په واک کې لاسوهنه کوي او چلوي. ریښتینی کپتان، هغه څوک چې د نیویګیشن پوهه لري د یو بې کاره ستور ګیزر په توګه لیدل کیږي او هیڅکله هم مشر نه کیږي. ریښتینی کپتان د یو فیلسوف پاچا استازیتوب کوي، څوک چې د عدالت او نیکمرغۍ ډولونه پیژني. 

## د حکومتولۍ مثالي بڼه
په جمهوریت کې، د سوکرات شخصیت یو مثالی ښاري دولت په ګوته کوي چې هغه یې " کالیپولیس " بولي.

### په مثالي ټولنه کې ټولګي

# تولیدونکي یا کارګر: هغه کارګران دي چې په ټولنه کې توکي او خدمات جوړوي.
# معاونین: عسکر.
# ساتونکي / عسکر: هغه څوک چې په ټولنه کې نظم ساتي او د یرغلګرو څخه یې ساتي. له دوی څخه د فیلسوف پاچا / ملکه غوره کیږي.

### فیلسوف - پاچاهان / ساتونکي
د اپلاتون مثالي واکمنان فیلسوف-پاچا دي. دوی نه یوازې دا چې خورا هوښیار دي ، بلکه دوی نیک او بې غرضه هم دي. د فساد سره د مبارزې لپاره، اپلاتون سوکرات وړاندیز کوي چې واکمنان به په ساده او ټولنیز ډول ژوند وکړي. 

## انتقاد
کارل پاپپر اپلاتون په شلمه پیړۍ کې د مطلق العنانیت د راڅرګندیدو پړه واچوله، د اپلاتون فیلسوف پاچاهان یې د ټولنیز انجینرۍ او ایډیالیزم د خوبونو په لیدلو سره په مستقیم ډول اډولف هټلر او جوزف سټالین ته ( د جورج ویلهیم فریدریش هیګل او کارل مارکس له لارې) ملامت کړل. په ترتیب سره). 

## سرچينې

## بهرنۍ اړیکې

* [[اپلاتون]: سیاسي فلسفه – د فلسفې انټرنیټ انسایکلوپیډیا]
* د فیلسوف پاچا – انسائیکلوپیډیا بریتانیکا

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فلسفي اندونه
وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي مفسرین
وېشنيزه:فلسفي ويوکي
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
وېشنيزه:فلسفي ویي
د لمر ملګرتیا

**د لمر انډول** ، چې **د لمر د تمثیل** ، **د لمر استعاره** ، یا **د لمر تمثیل** په نوم هم پیژندل کیږي، د هغه مشابهت نوم دی چې د اپلاتون د ولسمشر د کتاب په شپږم ټوک کې راپورته شوی. د ګلاکون (د اپلاتون ورور) او سوکرات ترمنځ خبرې اترې.

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فلسفي اندونه
وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي مفسرین
وېشنيزه:فلسفي ويوکي
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
وېشنيزه:فلسفي ویي
سوکراتي ويناوې

**[[سوکراتي ويناوې]] يا د [[سوقرات|سوکرات]] خبرې** (به   کې   د سقراط د شاګردانو او په ځانګړې توګه د اپلاتون د خبرو اترو پاتې ټوټې ته اشاره کوي، په کوم کې چې **[[سوقرات|سوکرات]]** او بله ډله د فلسفي مسلو په اړه بحث او جنجال کوي. په دې برخه کې د اپلاتون لومړنۍ خبرې تر وروستیو خبرو ډېرې مهمې دي. داسې برېښي چې اپلاتون د **[[سوقرات|سوکرات]]** د افکارو د يادولو ترڅنګ په ځينو موضوعاتو کې د **[[سوقرات|سوکرات]]** د شخصيت له ژبې څخه افکار هم نقل کړي دي چې په حقيقت کې د هغه خپل فکرونه وو.

## اړوندې پوښتنې

* د سقراط ستونزه

## سرچينې

## نور یې ولوله

* Jowett, B. M.A. (1911). *The Dialogues of Plato: Translated into English, with analyses and Introductions Vol.I*. Charles Scribner's Sons, New York

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فلسفي اندونه
وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي مفسرین
وېشنيزه:فلسفي ويوکي
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
سوکراتي ستونزه

**د [[سوقرات|سوکرات]] ستونزه** هغه ستونزو ته اشاره کوي چې د فلسفې تاریخ پوهان د **[[سوقرات|سوکرات]]** د افکارو په اړه په تاریخي څیړنو کې ورسره مخ دي.

د ځینو فیلسوفانو په اړه د مسلمانانو معلومات ډېر کم دي. د مثال په توګه، د **[[سوقرات|سوکرات]]** څخه مخکې د ډیرو فیلسوفانو لخوا، د دوی لخوا ډیر څه ندي لیکل شوي. دا نه دي پاتې شوي او مورخینو د دوی په اړه یوازې د محدود شمیر نقلونو او تاثیراتو پراساس زده کړي دي چې اپلاتون او ارستو په خپلو اثارو کې د دې فیلسوفانو په اړه ورکړي دي.

مګر د سقراط په قضیه کې، دا روښانه نده چې موږ څومره هغه پیژنو. هغه د خپل ځان یوه نښه نه پریښوده؛ خو د هغه دوو شاګردانو زینوفون او اپلاتون د هغه په اړه ډېر څه لیکلي دي چې پر بنسټ یې تاریخ پوهان د سقراط په اړه څېړنې کوي. دلته څو ستونزې څرګندیږي؛ لومړی، د زینفون او افلاطون لیکنې خورا توپیر لري او دا روښانه نده چې کوم یو باور کیدی شي. 

د زینوفون او افلاطون د دواړو کارونو له مخې، سقراط د اتن په بازار کې بحثونه کول او ځوانانو ته یې د فلسفې درس ورکاوه، مګر هغه معاش نه و اخیستی ځکه چې هغه یو سوفسیسټ و . هغه هم په 399 ق م کې په 70 کلنۍ کې په مرګ محکوم شو. برسېره پر دې، موږ پوهیږو چې **[[سوقرات|سوکرات]]** باید یو ډېر مشهور سړی و. ځکه چې ارسطوفینس هغه د بادل په ډرامه کې له پامه غورځولی دی. مګر که موږ دا ټکي پرېږدو، موږ د زینفون سقراط او افلاطون سقراط ترمنځ توپیر ته راځو. 

په عین حال کې، ځینې تاریخپوهان په عمده توګه د زینوفون سره اړخ لري او ځینو یې د افلاطون پلوي کړې. زینوفون **[[سوقرات|سوکرات]]** ته د اولمپیک خدایانو په وړاندې د یو ډیر متقی شخص په توګه وړاندې کوي، مګر د هغه په وړاندې د هغه په وړاندې دښمني بې ځایه پریږدي. د برینټ په وینا: "د **[[سوقرات|سوکرات]]** د زینوفون دفاع د بریالیتوب څخه ډېر دی. "که **[[سوقرات|سوکرات]]** هغه څه وای چې هغه وايي، هغه به هیڅکله په مرګ محکوم شوی نه و." 

سره له دې، تاریخ پوهان چې د هغه ملاتړ کوي استدلال کوي چې هغه یو نظامي سړی و چې د نړۍ نورمال او دودیز لید درلود؛ او هغه د **[[سوقرات|سوکرات]]** د تصور کولو او دروغ ویلو واک نه درلود. په داسې حال کې چې اپلاتون د یو فیلسوف سربیره، یو ډېر لوی لیکوال و، او په کلکه ښکاري چې هغه په ډېرو اثارو کې **[[سوقرات|سوکرات]]** ته هغه افکار منسوب کړي چې په حقیقت کې د هغه خپل افکار وو. دا مالومه نه ده چې اپلاتون د باور وړ دی، چېرته هغه د **[[سوقرات|سوکرات]]** د ریښتیني افکارو د معرفي کولو په اړه اندېښنه درلوده او چېرته یې د **[[سوقرات|سوکرات]]** د افکارو په نوم خپل افکار راپورته کړل. 

له بلې خوا، تاریخ پوهان چې په عمده توګه د **[[سوقرات|سوکرات]]** د پوهېدو لپاره د اپلاتون کارونو ته اشاره کوي، استدلال کوي چې د هوښیار سړي احمقانه وینا هیڅکله سمه نه ده. او زینوفون په غیر شعوري ډول د **[[سوقرات|سوکرات]]** خبرې په داسې ژبه ژباړلې چې هغه د پوهېدو وړ دي. 

## اړوندې پوښتنې

* د سوکرات خبرې

## پايليکونه

## نور یی ولوله

* Popper, Karl (۲۰۰۲) *The Open Society and Its Enemies*. New York: Routledge. .
* Schleiermacher, Friedrich (۱۹۷۳) *Introductions to the Dialogues of Plato*. Ayer Co. Publishers. .
* Schleiermacher, Friedrich (۱۹۹۶) *Ueber die Philosophie Platons*. Philos. Bibliotek. Band 486, Meiner Verlag. .

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فلسفي اندونه
وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي مفسرین
وېشنيزه:فلسفي ويوکي
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
وېشنيزه:فلسفي ویي
بې پلټنې ژوند هيڅ مانا نه لري

"بې پلټنې ژوند هيڅ مانا نه لري" (په یوناني: ὁ ... ἀνεξέταστος βίος οὐ βιωτὸς ἀνθρώπῳ) هغه مشهوره جمله ده چې د سوکرات لخوا په ښکاره ډول د هغه د محاکمې او د ځوانانو د فساد د تور په ځواب کې ویل شوې وه. 

## مانا
دا جمله شاید د سوکرات لخوا د هغه د محاکمې پر مهال ويل شوي وي، وروسته له هغه چې هغه د جلاوطنۍ په وخت کې مرګ غوره کړ. د نن ورځې شرایطو کې، دا د بدیل په پرتله د مرګ غوره انتخاب دی. 

که په ساده ډول ووايو چې له دې جملې د سوکرات هدف دا و چې په ژوند کې انسان بايد پلټونکی اوسي او د خپلو پوښتنو ځوابونو د ترلاسه کولو لپاره هلې ځلې وکړي، ولو که دا پوښتنې د دين، مذهب او حتی د پيدا کوونکي خالق ذات په هکله هم وي.

## تفسیر
سوکرات باور درلود چې د ځینو لپاره فلسفه - د حکمت سره مینه - ترټولو مهم تعقیب دی.  هغه، په تاریخ کې د بل هر چا په پرتله، د منطق، ازموینې او فکر پر بنسټ د پوښتنو او مباحثو له لارې د حکمت تعقیب مثال ورکوي. 

## حوالې
الوت (فلسفي او ټوليز علوم)

**ټولنیزه غوټه يا الوت** هغه څوک دی چې د ټولنې موجوده افکارو او د چارو شرایط ننګوي، نوې پوښتنې په داسې ډول کوي چې پاروونکې وي او په ځانګړې توګه په لومړي ډول ځورونکي یا ډیر ځورونکي وي. د مچۍ کلمه (په لرغوني یونان کې : μύωψ, mýops) د اپلاتون لخوا د بښنې په نوم په یوه ليکنه کې کارول شوې.  د بښنې په برخه کې، هغه سوکرات له یو میږی سره پرتله کړ چې د اتنیانو د سیاست اس يې ځوراوه. 

سوکرات د محاکمې په غونډه کې په خپله دفاع کې وویل چې د داسې ماغزو وژل اسانه دي، خو پایله به یې د هر هغه چا لپاره ګرانه وي چې په دې ټولنه کې ویده وي.

*ځکه هغه یو انتقاد کونکی و چې خلک یې وځړول او ویښ یې کړل او د حق په لور یې وروړل.* ښایي دا د *عملي اخلاقو* د ښوونځي یو له لومړنیو توضیحاتو څخه وګڼل شي.

## د سوکرات طریقه
په دې باور چې هغه د خدای دنده لري چې خلک له خوبه راویښ کړي، سقراط یوه ستونزمنه لاره غوره کړه او داسې طریقه غوره کړه چې د سقراط په تاریخ کې مشهوره ده. د دې رسالت د سرته رسولو لپاره هغه دوه کارونه کوي: لومړی دا چې هڅه کوي خلک له خپل ناپوهۍ خبر کړي او دوهم دا چې په هغوی کې د علم پیدا کولو هڅه کوي. د سقراط لومړۍ طريقه د سقراط د ستړيا په شان ده (به     پیژندل کیږي. البته، دا طنز د اورېدونکو د ساتیرۍ یا سپکاوي په موخه نه دی؛ دا یو لوی هدف لري او هڅه کوي چې لیدونکي یا دریم کس چې په ډله کې شتون لري بیداره کړي او حرکت وکړي. د سوال او ځواب له طریقې او یا جدلیت څخه په استفادې سره هڅه کوي چې د دعوا کوونکو د جهالت او ناپوهۍ څرګندونه وکړي. د سقراط بله دنده دا ده چې نور فکر کولو او پوهه رامینځته کولو ته وهڅوي. هغه خپلو لیدونکو ته وایي چې مور یې، *فینارت* ، یوه قابله وه او د اتن ماشومانو ته یې زیږون ورکړ. هغه د قابله ګۍ مسلک هم له خپلې مور څخه په میراث اخیستی او هڅه کوي خلکو ته زیږون ورکړي. خو هغه څه چې هغه زېږوي هغه عادي ماشومان نه دي، بلکې د خلکو د فکرونو او ذهني روحاني ماشومانو پایله ده. په دې عقيده سقراط په ژمي او دوبي کې شپه او ورځ په اتن کې ګرځېدل او په ساده جامو کې چې د کال په ټولو موسمونو کې يو شان و او په لوڅو پښو به د دې او دې په لټه کې شو او هيڅوک هم نه وو. د هغه د وهلو څخه خوندي وو. 

## نن ورځ
په ننني سیاست کې خرماج هغه څوک دی چې په پرله پسې ډول خلک د قدرت، حالت او دودیزو افکارو پر وړاندې هڅوي.  د مثال په توګه، موریس کلین لیکلي:

د اکسفورډ پوهنتون پروفیسور، بینیټ فلوبیرګ ، *د ټولنیز بشری علومو* په اړه خبرې وکړې او د ټولنیز ساینس لپاره یې د هغې کلیدي رول باندې ټینګار وکړ، کوم چې کولی شي د واک څخه ناوړه ګټه اخیستنه او قرباني او مجرم ښکاره کړي.  دا کلمه کیدای شي په سپکه توګه بیان شي، مګر په ورته وخت کې دا یو معزز عمل او ټولنیز دنده ګڼل کیږي. 

## اړوندې پوښتنې

*

## پايليکونه

## سرچينې

* انګليسي ويکيپېډيا ګډونوال «Social_gadfly». ۱۰ فبروري ۱۳۹۱.

*
وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فلسفي اندونه
وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي مفسرین
وېشنيزه:فلسفي ويوکي
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
اخلاقي عقلانيزم

**اخلاقي فکریزم** یا **اخلاقي عقلانيزم** په سترو اخلاقو کې یوه نظریه ده چې له مخې یې ریښتینې اخلاقي پوهه باید د هغه څه په اړه موجوده وي، چې د ترسره کولو په اړه يې متضاد اخلاقي قضاوتونو ته ورسیږي.  د دې د پوهېدو یوه لاره دا ده چې هغه څه کول چې سم دي د هغه څه انعکاس دی چې هرڅوک پوهیږي سم دي.  په هرصورت، دا د دې پوهېدلو په توګه هم تشرېح کېدی شي چې د نړۍ منطقي نظر او د ژوند نظري طریقه، لکه څنګه چې د سوکرات لخوا بېلګه شوې، د اخلاقي (مګر یوازې عملي) ژوند ته وقف شوي ژوند څخه غوره دی. 

## لرغونی اخلاقي فکریزم
د سوکرات (469-399 مخزېږديز) لپاره، روڼتيا دا نظر دی چې "یو څوک به هغه څه کوي چې غوره وي، کله چې یو څوک په رېښتيا پوه شي چې سم یا غوره دی"؛ دا چې فضیلت یو خالص عقلي مسله ده، ځکه چې فضیلت او پوهه دماغي خپلوان دي، کوم چې یو شخص د استدلال په وقف کولو سره ترلاسه کوي او وده کوي.   په دې توګه تعریف شوی، '''سوکرات''' **فکریزم** د سټویسیزم کلیدي فلسفه عقیده شوه.  سټوکس د دوی د ښوونې لپاره ښه پیژندل شوي چې ښه یې د فضیلت سره پیژندل کیږي. 

د دې نظر څرګندې، ستونزمنې پایلې "سوکرات پاراډوکس" دي، لکه دا نظر چې د ارادې ضعف شتون نلري (چې هیڅوک په پوهه سره نه کوي، یا په پوهه سره هڅه کوي چې اخلاقي غلط وي)؛ دا چې هر څوک چې کوي، یا یې د ترسره کولو په لټه کې وي، نو په خپله خوښه یې کوي؛ او دا چې فضيلت (بهتري) عام دی، نو ډېر بېلابېل فضیلتونه نشي کېدی لکه د ارستو لخوا يې چې دفاع شوې، او پرځای یې باید ټول فضیلتونه یو وي. لاندې د سوکراتي پاراډوکس په نوم یاد شوي دي: 

* هیڅوک بد نه غواړي.
* هیڅوک په خپله خوښه یا پوهه غلطه نه کوي.
* بهتري – ټولبهتري – پوهه ده.
* د خوشحالۍ لپاره فضیلت کافي دی.

په هرصورت، دا په مینو کې روښانه ده چې فضیلت پوهه نه ده، بلکې ریښتینې باور دی.

معاصر فیلسوفان په دې خبره شخړه کوي چې د حقیقت د پیژندلو او د اخلاقي چلند په اړه د سوکرات مفکورې، د کارټیسیانو څخه وروسته د پوهې او عقلي فکري مفکورې سره مساوي کیدی شي. 

په عموم ډول ، د ځان لپاره د پاملرنې سټویک حسابونه ځانګړي سپیڅلي تمرینونو ته اړتیا لري پدې معنی چې ډاډ ترلاسه کړي چې نه یوازې د حقیقت پوهه په یاد شوي ، بلکه زده شوي ، او بیا د ځان سره یوځای شوي ، د ځان په ښه شخص بدلولو په جریان کې. له همدې امله، د حقیقت د پوهیدو معنی "عقلي پوهه" ده، چې د (نړیوال) حقیقت سره یو ځای کیدل او د هغه په وینا، زړه او چلند کې په مستند ډول ژوند کول اړین دي. د دې ستونزمن کار ترلاسه کول د ځان دوامداره پاملرنې ته اړتیا لري، مګر د دې معنی هم دا وه چې هغه څوک وي چې حقایق څرګند کړي، او په دې توګه کولی شي په اسانۍ سره د پارریسیا د کلاسیک دور بیاناتي وسیله تمرین کړي: "په ښکاره توګه خبرې کول، او د داسې خبرو لپاره بخښنه غوښتل"؛ او، د توسعې په واسطه، د ریښتیا ویلو اخلاقي مکلفیت تمرین کړئ، حتی په شخصي خطر کې.  دا لرغونی، د سوکرات اخلاقي فلسفې نظریه د حقایقو او پوهې د معاصر درک سره د منطقي هڅو په توګه مخالفت کوي.

## هم وګوره

* اخلاقي عقلانيزم

## حوالې

## مخ پر وړاندی لوستل

* *فضیلت پوهه ده: د سوکرات سیاسي فلسفې اخلاقي بنسټونه* ، لورین سمیټ پینګل ، د شیکاګو پوهنتون پریس، 2014

* د سوکرات اخلاقي فکريزم
* د سوکرات اخلاق
* د سوکرات عقلانيزم دوه تفسیرونه

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فلسفي اندونه
وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي مفسرین
وېشنيزه:فلسفي ويوکي
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
وېشنيزه:فلسفي ویي
سوکراتي تېروتنه

**تعریفي غلطي** (کله ناکله تر سوکرات وروسته د **سوکراتي تېروتنې** په نوم یادیږي)  یو غير رسمي غلطي يا تېروتنه ده چې په 1939 کې د ویلیم فرانکینا لخوا پېژندل شوې، او هغه تېروتنې ته وايي چې د یو ملکیت تعریف د بل په شرایطو کې شامل دی. 

## کتنه
فیلسوف ویلیم فرانکینا په لومړي ځل په ۱۹۳۹ *کال* کې په یوه مقاله کې چې د بریتانوي تحلیلي فلسفې په ژورنال کې خپره شوه، *د definist fallacy* اصطلاح وکاروله  په دې مقاله کې هغه د GE مور طبیعي غلطۍ عمومي او انتقاد وکړ، کوم چې استدلال وکړ چې *ښه* د طبیعي ملکیتونو لخوا نشي تعریف کیدی، د یوې پراخې ګډوډۍ په توګه چې د غیر مترادف ملکیتونو په کارولو سره د یوې اصطالح تعریف کولو هڅه کوي.  فرانکینا استدلال وکړ چې *طبیعي غلطۍ* یو بشپړ غلط نوم دی ځکه چې دا نه په طبیعي ملکیتونو پورې محدود دی او نه هم اړینه غلطه ده. په لومړۍ کلمه ( *طبیعي* ) کې هغه یادونه وکړه چې مور په غیر طبیعي او طبیعي شرایطو کې *د ښه* تعریف کول رد کړل. 

په دویمه کلمه ( *غلطۍ* ) کې، فرانکینا دا نظر رد کړ چې دا په استدلال کې د یوې تېروتنې استازیتوب کوي &#x2013; یوه غلطۍ لکه څنګه چې معمولا پیژندل کیږي &#x2013; د سیمانټیک غلطی پرځای.  د مور په خلاصې پوښتنې دلیل کې، ځکه چې پوښتنې لکه "آیا هغه څه چې د خوښۍ وړ دي؟" هیڅ حتمي ځواب نه لري، نو خوښي د ښه سره مترادف نه ده. فرانکینا دا استدلال په دې ډول رد کړ: حقیقت چې تل یوه خلاص پوښتنه شتون لري، یوازې دا حقیقت منعکس کوي چې دا پوښتنه کوي چې ایا دوه شیان چې ممکن په حقیقت کې یو شان وي.  په دې توګه، حتی که ښه د خوښې وړ سره ورته *وي* ، دا معنی لري چې پوښتنه وکړئ چې ایا دا دی؛ ځواب ممکن "هو" وي، مګر پوښتنه قانوني وه. دا د مور له نظر سره په ټکر کې ښکاري چې دا مني چې ځینې وختونه بدیل ځوابونه پرته له دلیل څخه رد کیدی شي، په هرصورت، فرانکینا اعتراض کوي چې دا به د پوښتنې کولو غلطیت وي. 

## هم وګوره

* د تېروتنو لېست

## سرچينې

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فلسفي اندونه
وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي مفسرین
وېشنيزه:فلسفي ويوکي
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
وېشنيزه:فلسفي ویي
ارستويي اخلاق

بټنوک| اخلاقپوهنه
اخلاقيات د یوې خپلواکې موضوع په توګه لومړی د ارستو په کارونو کې لیدل شوي. ارستو اخلاقيات په عمده توګه د فضیلت یا ښه او مناسب چلند یا عادتونو سره معامله کوي( په توګه راپېژني). د فضیلت ترلاسه کولو هدف د خوښۍ ژوند کول دي. په حقیقت کې، اخلاق د دې سیستماتیک مطالعه ده چې څنګه په غوره طریقه ژوند وکړي.    

## اړوندې پوښتنې

* اخلاقي کاونټي
* د نیکوماکس اخلاق

## سرچينې

وېشنيزه:ارستو
وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فلسفي اندونه
وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي مفسرین
وېشنيزه:فلسفي ويوکي
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
وېشنيزه:فلسفي ویي
له حقيقت سره د تړاو تيوري

په مابعدالطبعيات او د ژبې په فلسفه کې ، **د حقیقت مقایسه تیوري يا له حقيقت سره د تړاو تيوري** وايي چې د بیان حقیقت یا دروغ یوازې د دې له مخې ټاکل کیږي چې دا څنګه له نړۍ سره تړاو لري او ایا دا په سمه توګه تشریح کوي (یانې له هغې سره ورته ده). 

د ارتباط تیوري ادعا کوي چې ریښتینې باورونه او ریښتینې خبرې د ریښتینې حالت سره مطابقت لري. دا ډول تیوري هڅه کوي چې له یوې خوا د افکارو یا بیاناتو او له بلې خوا د شیانو یا واقعیتونو ترمینځ اړیکه رامینځته کړي.

په غربي فلسفه کې حقایق د «حقیقت» تر عنوان لاندې تر بحث لاندې نیول شوي دي. په ډیری نظرونو کې، په اصطلاح کې حقیقت د ژبې یا فکر سره د ذهن څخه خپلواکه نړۍ سره مطابقت لري. د هغو فیلسوفانو په منځ کې چې فکر کوي چې دا ممکنه ده چې د پوهې لپاره اړین شرایط تحلیل کړي، په عمل کې ټول په دې موافق دي چې حقیقت دا ډول شرایط لري.

د حقایقو د ارتباط تیوري په اصل کې یو انټوولوژیکي تیوري ده: یو باور ریښتیا ده که چیرې یو مناسب وجود شتون ولري - یو حقیقت - کوم چې ورته ورته وي. که دا ډول موجود نه وي، باور غلط دی. نو حقایق په خپل ذات کې هغه وجودونه دي چې یا مشخص دي، یا پېچلتېاوې یا اړیکې (ګالۍ) یا عمومي دي. له همدې امله، د ارتباط تیوري یوازې په میټافزیک چوکاټ کې مانا لري چې دا ډول حقایق پکې شامل دي.

نو، د وړاندیزونو د حقیقت په معیار کې، د موافقت د تیورۍ پر بنسټ، "حقیقت" د دې مانا په توګه تشریح شوی چې "دا د حقیقت سره ورته وړاندیز دی"، د دې نظر تر شا، پوښتنه راپورته کیږي چې څنګه؟ د مختلفو وړاندیزونو حقیقت د حقیقت سره؟ د دې پوښتنې ځواب د خارجي څيزونو په قضيو كې ډېر ستونزمن نه دى، خو د رښتينو وړانديزونو او مربوطو او منحل شرطونو په باره كې دا تفسير له ستونزو سره مخ دى، كه څه هم دا مشکل د بهرني څيز په ځينو مواردو كې د پام وړ دى. د تاریخي تیورونو د حقیقت تحلیل په څیر، دوی د تیرو پیښو د داستانونو پر بنسټ د عمومي تیورونو په توګه جوړ شوي. په مختلفو قضیو کې د "مطابقې تیورۍ" په تشریح کولو کې ورته ستونزې د دې لامل شوې چې یوه ډله د "حقیقت" تعریف ننګوي، پداسې حال کې چې د سم توضیحاتو نشتوالی اصلي بڼه د "انفرادیت" ستونزه وه نه د ویل شوي ناتوانۍ. د حق او باطل تر منځ د  ډولونو د اړیکو د تشریح کولو نظریه.

## سرچينې
پېښه (فلسفه)

**پېښه يا حادثه**  د منطق او فلسفې له اصطلاحاتو څخه  ده او د جوهر خلاف دی. هر هغه وړاندوینه چې د موضوع له اصل او حقیقت څخه بهر وي پېښه بلل کيږي. ځینې بهرنۍ وړاندوینې د ټرانسورس وړاندوینې دي. لکه د انسانانو لپاره "تور"؛ ځکه ډېر داسې کسان شته چې تور نه وي. دا د انتقالي اوبو لپاره "مالګه" یا "ګرم" هم دی؛ ځکه چې له دې ځانګړنو پرته اوبه بهر هم شتون لري او یا هم په ذهن کې تصور کېدی شي.

پېښه یو وجود دی چې په خپل وجود کې د بل وجود شتون ته اړتیا لري لکه رنګه کاغذ . 

## عمومي پېښه
هر هغه عموميت چې د موضوع له جوهر څخه بهر وي او یو حقیقت وي چې له یو څخه ډېرو اشخاصو پورې تړاو لري او ورته لېږدول کیږي، عمومي پېښه بلل کیږي. لکه "حرکت" کوم چې د انسانانو لپاره عام دی ځکه چې پسونه او هوسۍ هم حرکت کوي، په داسې حال کې چې انسانان نه دي. "حرکت" د څارویو لپاره هم عام دی ځکه چې شیان هم حرکت کولی شي. "سپین" د بورې په پرتله ډېر عام دی؛ ځکه چې دا د بورې لپاره مشخص نه دی او سوۍ هم سپین رنګه کېدای شي.

## ځانګړې پېښه
دا یو عمومیت دی چې د موضوع له جوهر څخه بهر او په خلکو کې له یو څخه ډېر حقیقت نه دی. ټاکلی پېښه د خلکو د حقایقو سره برابر دی او د خلکو قضاوت د هغه موضوع ده. ځانګړې پېښه د طبیعت قضاوت نه دی، مګر دا د طبیعت خلک له دې حقیقت پرته له نورو خلکو سره توپیر کوي چې یو له بل سره ګډ دي او له اجنبیانو څخه جلا کوي. د "تمدن" په څیر چې انسانانو ته لیږدول کیږي، مګر دا د انسانانو او حیواناتو لپاره ساتل کیږي متمدن کیدی نشي.

دا نهه برخې پراخې دي : ټيټ، صورت ، حالت ، دا ، ليه ، ميتي ، اضافه، تعامل  

پخوانیو فیلسوفانو د نهو جوهرونو او نښو مجموعه بللې، کوم چې د ټولو موجوداتو ترټولو غوره جنس دی ، د لسو کټګوریو په توګه 

## اړوندې پوښتنې

* جوهر (فلسفه)

## پايليکونه

## حوالې

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Accident (philosophy)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۰ فوریه ۲۰۱۴.
وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فلسفي اندونه
وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي مفسرین
وېشنيزه:فلسفي ويوکي
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
د مشاء فلسفه

کيڼ|بټنوک|300x300px| ''د ارستو ښوونځی'' ، د 1880 لسیزې انځورګري
**د مشا فلسفه** یا ماش مکتب د فلسفې یو ښوونځی دی چې د ارستو له تعلیماتو الهام اخیستی دی. همدارنګه، د مشای فلسفه د اسلامي فلسفې یو له مهمو کورسونو یا مکتبونو څخه دی، چې د یوناني فلسفې څخه سرچینه اخلي، په ځانګړې توګه ارستو او د هغه د نوې اپلاتوني تفسیرونو څخه. 

## د کلمې ريښه
**د مشا** کلمه د چلوونکي یا ډېر چلونکي مانا لري. په 53 کلنۍ کې، اتن ته له راستنېدو وروسته، ارستو خپل ښوونځی، لیسیم تاسیس کړ. ارستو معمولاً د تدریس پر مهال تګ کاوه، او له همدې امله "لیسیم" د ګرځېدو ښوونځي په نوم مشهور شو. په دې توګه، د ارستو پیروانو ته واکر ویل کیږي، او په یوناني کې دا کلمه "Pripatticos" ده. دا هم ویل کیږي چې دوی د استدلال څخه کار اخیستی او د حقیقت موندلو لپاره یې فکر کاوه، دوی ته مشا ویل کیږي، په دې مانا چې دوی فکر کاوه. 

## ځانګړنې
که تاسو د مشا فیلسوف یاست، د مثال په توګه، تاسو د ثقل سره هیڅ تړاو نه لرئ، مګر تاسو وایئ چې د طالب ډبره په خپل طبیعي ځای کې ده او خپل هدف ته نږدې ده، پدې معنی چې مشایط په ډبره کې د هدف غوښتونکي حرکت لیدلی. ، او د دوی د خپل تفسیر له مخې ، یو طبیعي حرکت ، مګر تاسو یو جبري حرکت ګورئ. یا زموږ عقیده دا ده چې هوا د ځمکې په شاوخوا کې ده ځکه چې ځمکه یې په خپل ثقل سره ساتي او که دا یې نه وای نیولی نو په فضا کې به لاړ شي او منتشر شي، مګر د ماشا د فکر پر بنسټ همدا حالت دی. هوا یو بل تفسیر اخلي. په دې تفسیر کې د هوا ځای څه دی، دا طبیعي ځای دی، چیرته باید لاړ شي؟ هغه بل ځای نه لري چې لاړ شي. نو دا حقیقت چې هوا ځمکې ته نږدې ده دوه مانا لري. 

ارستو او د هغه د پیروانو روڼ اندو، د خدای له خوا د نړۍ د پیدا کولو په اړه، د "لسو حکمتونو" (عقول اشرا) په اړه فکر کاوه، د نړۍ د خدای ترمنځ د منځګړیتوب په توګه. لس حکمتونه له عمومي عقل يا عمومي عقل يا لومړي عقل څخه پيل شوي دي. او دا د فعال عقل یا سخاوت عقل یا لسم عقل سره پای ته رسیږي. څومره چې عقل ټيټ شوی، د هغې سادگي او ښکلا کمه شوې ده او د مادي او خیالي نړۍ سره همغږي شوې ده.  له همدې امله په ارستو او ماشا فلسفه کې پر استدلال او ثبوت باندې زیات ټینګار شوی، په داسې حال کې چې په افلاطون فلسفه او روښانفکري فلسفه کې د استدلال تر څنګ کشف او ادراک هم ممکن دی. په اشراقي طريقه کې د فلسفي مسايلو او په تېره بيا د الهي حکمت د څېړلو لپاره يوازې عقلي استدلال او فکر کافي نه دی، بلکې د حقايقو د موندلو لپاره د زړه او روح هڅې او د هغه پاکول هم ضروري او ضروري دي. 

د فلسفې ویش په غیر منطقي او روښانوي، په داسې حال کې چې دا د اسلامي فلسفې له څانګو څخه دی. په حقیقت کې د ارستو پیروان په عموم کې د مشای په نوم یادیږي او د افلاطون پیروانو ته روښانتیا ویل کیږي. د ماشا نوم په اړه مختلف اقوال ویل شوي دي. ځینو د دې نوم لامل د ارستو ځانګړی تدریسي عادت بللی دی. ویل کیږي چې ارستو د فلسفې د تدریس پر مهال تګ کاوه. ځینو بیا دا فکر کړی چې د دې فیلسوفانو عقل او فکر پرله پسې روان وو، نو د دوی فلسفه د تګ په فلسفه مشهوره شوه. ځکه چې د فکر حقیقت د احاطې په لور او له ځای څخه پایلو ته حرکت دی. د اسلامي فیلسوفانو له جملې څخه يعقوب کندي ، فارابي ، ابن سینا ، خواجه ناصر الطوسی او ابن رشد الاندلسي د مشايي فلسفې له سترو څخه ګڼل کیږي. په اسلامي نړۍ کې د ماشا فلسفه د ابن سینا تر نامه لاندې پیژندل کیږي او تدریس کیږي. 

## سرچينې

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فلسفي اندونه
وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي ويوکي
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
وېشنيزه:فلسفي ویي
غوره والی (فلسفه)

بټنوک| ارستو
یو یوناني کلمه ده چې مانا یې غوره ده.  د دې کلمې د مشتقاتو په منځ کې، موږ کولی شو ارستو (د لفظي حکومت غوره ډول) ته اشاره وکړو. اریسټوس د جان فولز د مقالو د ټولګې نوم هم دی. 

**غوره والی** یا اریت (په یوناني: ἀρετή, aretḗ) په لرغوني یوناني مفکوره کې یوه مفهوم ده چې په خپل خورا لومړنۍ مانا کې  هر ډول "فضیلت" ته اشاره کوي - په ځانګړې توګه د یو شخص "د احتمالي یا اصلي فعالیت بشپړ احساس" یا شی. اصطلاح ممکن په "اخلاقي فضیلت" کې غوره والي ته هم اشاره وکړي.

دا اصطلاح په ورځنۍ پښتو کې د مسلکيتوب یا په دنده کې غوره والي ته ویل کیږي.

دا مفکوره کله ناکله د یوې کوچنۍ خدای په توګه هم استازیتوب کیږي، آریټ (د افسانوي ملکې اریټ سره ګډوډ نه وي)، چې د خپلې خور هومونویا سره یې د پراکسیډیکا ("عدالت تصویب کونکي") جوړه کړه.

په لومړي ځل په یوناني کې، د غوره والي دا عمومي مفهوم په نهایت کې د یوې موخې یا فعالیت د پوره کولو مفهوم سره تړلی دی: د یو احتمالي ژوند کولو عمل. **راتلونکی** سړی تر ټولو لوړ تاثیر لري. دوی خپل ټول وړتیاوې کاروي - ځواک، زړورتیا او عقل - د حقیقي پایلو ترلاسه کولو لپاره. په هومریک نړۍ کې، **وردي** د انسانانو لپاره موجود ټول وړتیاوې او امکانات شامل دي. که څه هم په ځانګړي ډول د "مذکر" ځانګړتیاو سره تړاو لري، د هومریک اصطلاح کارول اړین نه و چې د جنسیت مشخص وي، ځکه چې هومر دا اصطلاح د یوناني او ټروجن اتلانو او همدارنګه ښځینه فلمونو لکه پینیلوپ، د یوناني اتل اوډیسیوس میرمنې لپاره کارولې. . د هومریک شعرونو کې، هنر اکثرا د زړورتیا سره تړاو لري، مګر د تاثیر سره.

په ځینو شرایطو کې، **وردي** په ښکاره ډول د انساني پوهې سره تړاو لري، چیرې چې اصطلاحات "فضیلت پوهه ده" او "آرټ پوهه ده" د یو بل سره د تبادلې وړ کارول کیږي. په دې معنی، د انسان تر ټولو لوړ ظرفیت علم دی او نور ټول انساني وړتیاوې له همدې مرکزي ظرفیت څخه لاسته راځي. که هنر ساینس او مطالعه وي، د انسان تر ټولو لوړه پوهه پخپله پوهه ده. په دې رڼا کې د انسان د علم نظري مطالعه چې ارسطو ورته "فکر" بللی، د انسان تر ټولو لوړ استعداد او خوند دی. 

## ارستو او آریا
ځينو څېړونکو ارسطو او آريا له يوي ريښې څخه ګڼلي دي.  شاید ځکه چې په هیټایټ کې د آرا کلمه هم د ښه یا لوی معنی لري. د لومړي ځل لپاره ، زیمرني د آریا کلمې احتمال وړاندیز کړ چې غیر هندي - اروپایی وي. 

## سرچينې

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فلسفي اندونه
وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي مفسرین
وېشنيزه:فلسفي ويوکي
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
وېشنيزه:فلسفي ویي
لايسيوم (لرغونی)

**لوکیون** یا **لیسیم** (په لرغوني یوناني : Λύκειον، په فرانسوي کې: Lycée) په لرغوني یونان کې د اتن ښار ته نږدې د لرګین لوبغالي نوم و، چېرې چې ارستو خپل ښوونځی تاسیس کړ.

## له ارستو دمخه
ياد لوبغالی د اپولوسيوس مزدک(عبادتځای) ( لېوه خدای اپولو ) ته نژدې و  او له همدې امله د ارستو د ښوونځي نوم ترې اخيستل شوی دی.  په پخوانیو لیکنو کې د دې ځای په اړه اشاره شوې ده. د مثال په توګه، د اپلاتون د خبرو اترو په پیل کې، موږ لولو چې سوکرات له اکاډمۍ څخه لیسیم ته ځي او پاتې کیسه د دې سړک په مینځ کې ترسره کیږي. لیسیم هم د فلسفي بحثونو او خبرو اترو ځای و. اسوکریټس او ډېری سوفیستانو په دې ځای کې د بیاناتو درس ورکړی دی. 

## د ارستو او له هغه وروسته دوره
ارستو له خپل ټاټوبي – ستاګيرا – څخه اتن ته له راستنېدو وروسته په 334/335 م ز کې په همدې ځای کې خپل ښوونځی پرانيست. او د خپل پاتې ژوند ډېره برخه يې په لیسیم کې د فلسفي آثارو تدریس او لیکلو ته وقف کړه. دا هغه ځای و چې ارستو د کتابونو په راټولولو او په سیستماتیک ډول طبقه بندي کولو سره د اروپا د تاریخ لومړی کتابتون جوړ کړ. د اکاډمۍ برعکس، چې د شمېرپوهنې(رياضياتو) او تیوریکي موضوعاتو سره يې ډېره علاقه درلوده، لیسیم تجربوي علومو او بیولوژیکي څېړنو ته ډېر لیواله و.  وروسته له هغه چې ارستو د خپل ژوند په وروستیو میاشتو کې له اتن څخه وتښتېد، د لیسیم مشري تیوفراستس ته وسپارل شوه، چې له 322 څخه تر 287 تر مرګه دا مسئوليت پرمخ يوړ.

## پايليکونه

## اړوندې پوښتنې
د مشا فلسفه

وېشنيزه:اپلاتونيزم
وېشنيزه:ارستو
وېشنيزه:ارستو څنګپټه
وېشنيزه:فلسفه
د ښځو په اړه د ارستو نظر

**د ښځو په اړه د ارسطو نظریات** وروسته له هغه لویدیځ مفکرین اغیزمن کړل، چې هغه یې د مینځنۍ پیړۍ تر پایه پورې د یو واک په توګه نقل کړ او د ښځو په تاریخ کې اغیزمن وو.

ارسطو په خپل سیاست کې ښځه د نارینه وو تابع ګڼله، مګر د غلامانو څخه لوړه او پرته له واکه. هغه په دې باور و چې میړه باید په ښځه باندې سیاسي واک ولري. د ښځو او نارینه وو تر منځ توپیر دا و چې دوی ډیر متزلزل، مهربان، شکایت کونکي او فریب ورکونکي وو. هغه په دې باور و، چې ښځې باید د نارینه وو په شان خوښي ولري، او ویل یې چې تر هغې چې ښځې خوشحاله نه وي، ټولنه نه شي خوشحاله کېدای. په داسې حال کې چې د نارینه او ښځینه احتمالي مساواتو ته خلاص، افلاطون استدلال وکړ چې ښځې په واک او فضیلت کې له نارینه وو سره مساوي نه دي، مګر په فکري او حرفوي ظرفیت کې د نارینه وو سره مساوي دي، نو په یو مثالي جمهوریت کې باید دوی ته تعلیم ورکړل شي او د کار کولو اجازه ورکړل شي. د نارینه وو سره توپیر.

ارسطو د وراثت په نظریه کې مور د ماشوم لپاره یو غیر فعال مادي عنصر ګڼي، په داسې حال کې چې پلار د انساني نسل په بڼه یو فعال او اغیزمن عنصر وړاندې کوي.

ارسطو باور درلود چې ښځو د نارینه وو په پرتله ډېر پرمختګ نه دی کړی. له همدې امله، دوی د پریکړې کولو او اداره کولو واک نلري او نشي کولی په خپلواک ډول ژوند وکړي.

## حوالې

* انګليسي ويکيپېډيا «Aristotle's views on women». مارچ ۲۷ مه ۲۰۲۱.
وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فلسفي اندونه
وېشنيزه:فلسفي شکاکیت
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي مفسرین
وېشنيزه:فلسفي ويوکي
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
وېشنيزه:فلسفي ویي