open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
برېښنا

کيڼ|بټنوک|300x300px| برېښنا
بټنوک|323x323px| یوه تجربه په 1905 کې ترسره شوه. یو فلزي ټیوب د برېښنا له امله چيت شوی. دې ته Z-Pinch ویل کیږي.
**برېښنا**  په هغه وخت کې راپيدا کيږي کله چې ورېځې او قوي بادونه د یو بل په وړاندې ودرېږي. برېښنا په ملیونونو ولټه او په ملیونونو امپیره کرنټ لېږدوي. کوم چې په دوه ډوله ځمکې سره نښلي.

1- هغه شخص یا څیز لکه ودانۍ او ونې او داسې نور چې د ځای له مخې تر ټولو لوړ وي، برېښنا پرې وریږي او ځمکې ته ځي.

2. د ساینس پوهانو په وینا، ځمکه هم مثبت یا منفي چارج لري. له همدې امله برېښنا هم د دې چارج په لور حرکت کوي او ځمکې ته ځي. د لوړ ولتاژ او میګا *امپیرونو* له امله، برېښنا په خپل مخکې راتلونکې هوا له ځانه سره روانوي چې له کبله يې په هوا کې د برېښنا د لېږد زمينه برابريږي.
بټنوک|750x750px|برېښنا
احصایې ښیې چې هند په نړۍ کې د برېښنا له امله ترټولو اغېزمن هېواد دی  چې د برېښنا غورځېدنې له کبله هر کال پکې 2500 وګړي خپل ژوند له لاسه ورکوي  .

## نور وګوره

* تندر
* برقي جریان
* ولټيج

## بېرونۍ تړنې

* برېښنا څنګه جوړیږي او څنګه رالوېږي؟

وېشنيزه:برېښنایي رسنۍ
وېشنيزه:برښنا
وېشنيزه:برښنایي توکي
وېشنيزه:برق
وېشنيزه:هوا
وېشنيزه:تندر
وېشنيزه:تالنده
وېشنيزه:رعد
وختتېری

بټنوک|
**غورغوشت** ټولې هغه کړنې دي چې خلکو ته خوښي ورکړي، یا خلک په خپل وزگار مهال کې بوخت وساتي. غورغوشت په ټولیز ډول کوم چې بوختوونکي دی لکه: اوپرا، ټنگټکور. همدا شانته ننداریز ډولونه یې لکه: فلم، ورزښت او داسې نور. او نورې کړنې لکه لوستل یا د موسقي الاتو تمرین کول د ورځنیو روږدتیاوو څخه گڼل کیږي.
پېښليک (کړکېښ)

[mini|[Leopold von Ranke.]] 
یو له مدرنه کړکېښ پوهانو څخه, چاچې د خپلو لویو ممکنه پروژو په مرسته د تاریخ بیاکتنه وکړه

**پېښليک** یا **کړکیېش** (انګلیسي ژبه: history)(عربي ژبه: تاریخ), ډیره وخت د دوه مفهومونو په معنی دی. لومړی په تیرو پیښو ته کتنه دویم د پیښتو کتنه او څیړنه بلل کیږي. اما څوک یا شخص چې  کړکېښ کتنه او پېښلیک لیکنه کوی کړکېښ پوه بلل کیږي. کړکېښ چې پېښليک هم بلل کېږي په ټوليز ډول د انسانانو يا وگړو د ژوند پېښې څېړي په تېره بيا د دوی د تېرمهال او پخواني ژوندانه د پلټلو په موخه. دغه پوهنه د ټولنيزوو او بشري پوهنو په کتار کې راځي او له نورو نژديو او گاونډيو پوهنو څخه گټه اخلي لکه لرغونپوهنه، ادبيات او داسې نور. هره ټولنه او هر هېواد هڅه کوي چې خپل کړکېښ وڅېړي او د خپلې ټولنې آر او تاريخي پس منظر وپېژني. هر ټبر ريار باسي تر څو د خپل ولس زانگو او د خپلو نيکونو رويات او کيسې تر لاسه کړي. په دې لړ کې تاريخپوهان د يو هېواد يا سيمې تاريخ په مختلفو مرحلو او دورو يا پېرونو وېشي.

**د اکثرو سيمو کړکېښ په دې ډول وېشلی شو :**

* مختاريخي زمانه لکه د ډبرو پېر، د وسپنو پېر
* تاريخي دوره چې هغه مهال پيلېږي کله چې ليکلي لاسوندونه شتوالی ولري
* منځنۍ پېړۍ
* نوی پېر
* اوسمهال

## سرچينې

* History & Mathematics: Historical Dynamics and Development of Complex Societies. Moscow: KomKniga, 2006. ISBN 5-484-01002-0
* 

وېشنيزه:پېښليک
چاپېريالپوهنه

**چاپېريال پوهنه** چې په انگريزي ژبه يې ايکالوژي يا Ecology بولي، د ژواکپوهنې يا بيالوژي يوه څانگه ده چې په دې کې د ژوندييو (جاندارانو) او د هغوی د چاپېريال تر مېنځ اړيکې، او تر لويې کچې د هغوی په چاپېريال کې بېلابېل بدلونونه څېړل کېږي. چاپېريال پوهنه او د چاپېريال ساتنه په افغانستان کې يو خورا نوی علم دی چې له بده مرغه تر اوسه پورې دغې موضوع ته هومره پاملرنه چې بويه نه ده اړول شوې. خو بنسټيزه مفکره يې ډېره ساده ده، کوم چاپېريال يا محيط چې موږ په کې اوسېږو بايد هغسې وساتل شي لکه څنگه چې يې د زېږېدنې پر مهال مومو. دغه سکالو په پرمختللو هېوادونو کې لا اړينه ده ځکه چې د صنعتي پرمختگ او نوي پېر د راپيلېدو راهيسې د ژوند چاپېريال ته د فابريکو او د موټرانو د دود، ککړنې او چټلۍ له امله ډېر زيان رسېدلی دی. په افغانستان کې هم د جنگ او جگړې پر مهال د افغانستان چاپېريال ته زښت تاوانونه ورپه برخه شوې، له يوې خوا د وسلو او چاودېدونکو توکو د کارونې په پايله کې او له بلې خوا د ونو د وهلو او د لرگيو د قچاق په خاطر.

د چاپېريال مهمې برخې په دې ډول دي:

اوبه

هوا

بوټي، لکه ونې او نور نباتات غرونه
[کيڼ|بټنوک|190x190px|[Eugenius Warming founded ecology as a scientific discipline]]

## سکوپ

### د چاپېريال پوهنې اصول

## د چاپېريال پوهنې تاريخ

## د چاپېريال پوهنې بنسټيز اصول

### بايوسفيير

### خوځښتونه او ثبات

## سرچينې

## دا هم وگورۍ

### لړليکونه

### اړونده سرليکونه

## باندنۍ تړنې
ويکيپېډيا ليکونکی

*عثمان منصور انصاري
*وحیدالله کلیم
*خانگل
*کارن:احمد-مجيب-بياباني-ابراهيمخېل
*کارن:فېروز اباسين
*کارن:The Amjad

## د پښتو ويکيپېډيا د ليدنمخ (Interface) ژباړونکي
*احمد نجيب بياباني ابراهيمخېل
فيض آباد (بدخشان)

**فيض‌آباد** د افغانستان د شمالي ولايت بدخشان مركز دى، چې د كوكچه پر سيند ودان دى.

وېشنيزه:د افغانستان ښارونه
وېشنيزه:ولايتي پلازمېنې
بغلان ولايت

**بغلان** د افغانستان د 34 ولایتونو له جملې څخه دی چې ددی هیواد په شمال کې موقیعت لرې. پدی ولایت کې مختلف قومونه او سیږې چې په ترتیب سره د پښتانه، تاجک، ازبک، ترکمن، او [هزاره وو څخه دي.

== تاريخ ==
دا ولایت د مخه د قطغن او بدخشان  په ډله کې شامل وو. وروسته یې د څانگړې ولایت تشکیل غوره کړ. دا ولایت لرغونی تاریخ او د کتلو وړ لرغونی مرکزونه لرې لکه سرخ کوتل یي یو لوی تاریخې مرکزدی، چی د پلخمرې په ۱۲ کیلومتری کې موقعیت لرې او په لومړی میلادې پیړی کې د لوی کوشانې امپراطور کنیشکا له خوا جوړ کړای شوی. دا ولایت د روسي ترکستان د هوا له تاثیراتو، د آمو سیند له رطوبتونو او د سایبریا د هوایی کتلو له اورښت  څخه متاثره کیږی. کلنی  اورښت یې په همواره سیمه کې د ۲۰۰ او ۳۰۰ ملې مترو په منځ  او د خنجال او غرنیو برخو کې د اورښت کلنی اندازه له ۴۰۰ څخه تر ۶۰۰ ملې مترو رسیږی. د اوړی تودوخه یې د ۳۰ او ۴۰ ترمنځ او ژمی صفر او -۵ ته راښکته کیږی. د دې ولایت مغلان غر،مختارغر او د چنغور غرونه مشهور دي. همدا راز د اندراب سیند، خنجان سیند، بامیانو سیند، د پلخمري د سیند مرستیالان یي مشهور سیندونه دي او د دې سیمې د ښکلا سبب گرځې. په دې ولایت کې د اوبو لگولو سیستم ډیر منظم، بندونه او نهرونه یی هم تړلې او منظم دي. ښې فابریکې او صنعتې دستگاوي لری.
وزلوبه د نوي کال میله، آس سپرلی او پهلوانۍ د هغوی لرغونی دود دی، چی دا تقریبا د ټولو شمالی ولایتونو میراث دی.
په دي ولایت کې دکیله گي هندواڼی، خټکی، غنم، پنبه، لبلبو،د د ډنډغوري پیاز او وریجی ډیر حاصل ورکوي. دا ولایت د سمنټ یوه لویه فابریکه لري. چي د ورڅی ۴۰۰ تڼه تولید لري او د پلخمري د نساجي فابریکه د ورڅې ۷۴۰۰۰ متره ټوکر او بدلی شي.
په دي ولایت کي ۴۰۱۰۰۰ اکړه ابي او ۷۴۸۰۰۰ اکړه للمي څمکه موجوده ده. په غرنیوبرخو کي یې د الپاین، څیړی او پنجه چنار ونې دیرې لیدل کیږی او د خنگلونو ساحه یې ۴۳۷۷۰۰ جریبو ته رسیږي.
د اداري تشکیل د واحدونو  ویش یي په لاندې ډول دی:
د بغلان ښار د ولایت مرکز، پلخمری ولسوالي، دهنه غوري علاقه داری، دوشي ولسوالي، تاله و برفک علاقه داري، خنجان علاقه داري، اندراب ولسوالي، خوست اوفرنگ ولسواي، نهرین ولسوالی، بورکه علاقه داري.

== ولسوالۍ او نورې سیمې ==


== زمكنې جوړښت ==

== نفوس ==
ټول وگړي ۴۸۴۴۷۵	ټول مساحت ۱۷۱۰۶
== فرهنگي، علمي او اجتماعي حالت ==

== تاريخي ځايونه ==

== د اوبو  سرچينې ==

== لاسته راوړنې ==

== اړيكتيايي سېسټم ==

== ځنگلونه ==

== جگړې وراړولي زيانونه ==

== سرچينې ==


* د افغانستان د ولايتونو جغرافيه، ژباړه: اورنگزېب ارشاد، كال۱۳۷۹ه ل، خپرندويه ټولنه: د اريك د گرځنده كتابتونونو اداره
* د افغانستان تاريخي زمكپېژندنه، ليكوال: مير غلام محمد غبار، كال ۱۳۷۷هجري لمريز، د مېوند نشراتي مركز، صبا كتابتون-پېښور ښار





[وېشنيزه:افغانستان
کاپیسا

**کاپیسا ولایت** د افغانستان د مركزي ولايتونو په لړۍ كې راځي. په تاريخي كتابونو كې د كاپيسا يادونه همدې ته ورته نومونو شوې ده. د كاپيسا مركز محمودراقي دى، ولسوالۍ يې په دې ډول دي: اوله حصه، نجراب، تګاب. كاپيسا دوه علاقه دارۍ لري: يوه كوه بند او بله آله سای. د كاپيسا ولايت ټول مساحت ۱۸۷ كيلو متره دى. چې په ۱۳۵۹ كال كې يې د خلكو شمېره ۲۵۶۲۳۲ تنه ثبت شوي او په ۱۳۷۹ كې ۳۷۴۰۹۸ اټكل شوى.

كاپيسا ډېره ښه هوا لري، واوره په كې اوري. اوړى يې تود او ژمى يې سوړ دى. پخوانيو پاچاهانو به د محمود راقي او نجراب له غونډيو څخه د اوړي په موسم كې د تفريح ځايونو په توگه كار اخيست. له همدغو غونډيو څخه تاريخي اثار هم لاس ته راغلي دي. د كاپيسا زيات وگړي په مالداري، كرنه او بڼوالۍ بوخت دي. پخوا وختونو كې د نساجي فابريكې په دغه ولايت كې زياتو خلكو ته كار موندلى وو او هلته په دندو بوخت وو. د كاپيسا د تگاب انار ډېر مشهور دى، هلته د انارو ښايسته او گڼ باغونو دي، چې سودا گر يې د هېواد بېلا بېلو سيمو ته پر لېږلو سربېره بهرنيو هېوادونو ته هم صادروي. د نجراب ستوان (تلخان) او پنېر ډېر مشهور دي او خلك يې ډېر زيات خوښوي. د دغه ولايت د اوبو سرچينې د تگاب، پنجشېر او نجراب سيندونه دي. په تگاب او نجراب درو كې يو شمېر كارېزونه هم شته چې د ځمكو په خړوبولو كې ترې كار اخيستل كېږي. د كاپيسا ولايت خلك پوهه پالونكي اوعلم دوسته خلك دي. په ډېرو ولسواليو اوعلاقه داريو كې ښه د حساب وړ شمېر ښوونځي لري، په تېره بيا په دې وروستيو دوو كلونوكې هلته د لېسو، منځنيو او لومړنيو ښوونځيو شمېر ښه د پام وړ دى.

## تصویرونه
250px
د کاپیسا ولایت صیاد سیمه.

## سیندونه
په کاپیسا ولایت کې ډیر شمیر غټ او واړه سیندونه بهیږی چې د هغې جملی نه د پنجشیر  تګاب او نجراب سیندونه یې مشهور دي.
تګاب سیند د آلاسای ولسوالۍ څخه سرچینه اخلې او په نغلو بند کې بهیږې یاد سیند د کال په اتو میاشتو کې اوبه لرې او پاتی څلور میاشتی وچ وي.

## تاریخ
## مذهب
کاپیسا ولایت د تاریخ په اوږدو کې د ګڼ شمیر حکمتونو او دینونو کوربه وو چې اوس مهال په یاد ولایت کې ترډیره مسلمان سني او کم شمیر شیعه هم ژوند کوي.

## کلتور
## وګړي
په کاپیسا ولایت کې ګڼ شمیر قومونه لکه پښتانه تاجک پشه يي فراچي  چې له دی ډلې نه یې ۵۶ سلنه پښتانه او پاتی نور یي نور قومونه جوړوي.چې تګاب خلک ټول پښتانه دي ،اله سای پشه یان او پښتانه ، نجراب کې تاجکان، پښتانه پراچیان او پشه یان ،محمودراقی کې پښتانه ،پشه یان ، تاجکان او د یادول وړ ده چې د محمود راقي يا مرکز خلک پخوا وخت کامل پښتانه وو او په قوم صافیان وو یو تعداد پښتنو خپله  پښتو ژبه یې له لاسه ورکړې خو اوس هم صافی تخلص کوی دا خلک په کوهستان او مرکز کې اوسيږي لکه اقبال صافی،محفوظ صافی چې وکیلان وو، کوه بند کې پشه یان او په کوهستان کې تاجکان ژوند کوي.

## پوهنه
## مشهوري میوي
**[[ انار]]** د کاپیسا ولایت تکاب ولسوالۍ مشهوره میوه ده. د انارو ترڅنګ په یاد ولایت کېآنګور الیب خواره ( توره میوه) او غوزان هم ډیر کیږي.

## د کاپیسا ولایت ایداري وېش
کاپیسا په ټوله کې په وو ۷ ولسوالیو ویشل شوې.
# تګاب ولسوالۍ (کاپيسا)
# نجراب ولسوالۍ
# حصه اول کوهستان ولسوالۍ
# حصه دوم کوهستان ولسوالۍ
# محمود راقي ولسوالۍ
# آلاسای ولسوالۍ
# کوه بند ولسوالۍ
نیمروز ولایت

نیمروز د افغانستان سویل لویدیځ ته پروت ولایت دی چي سویل ته د پاکستان، لویدیځ ته د ایران، ختیځ ته د هلمند ولایت او شمال ته د فراه ولایت سره ګډه پوله لري. زرنج ښار دیاد ولایت مرکز دی چي مساحت یې 41005 کیلومتره مربع او نفوس یې د ۲۰۲۱ز کال اټکل له مخی 186,963 تنه دی. ددې ولایت ډېری او سیدونکي بلوڅان دي، خو پښتانه، تاجک او ازبک هم پکې میشت دي. ددې ولایت اوسنئ توکمیز جوړښت د غیر رسمي سرچینو له لوري اټکل شوی دی خو دقیقه خبره دا ده چې نیمروز د افغانستان یوازینی ولایت دی چې بلوڅان پکې اکثریت دي او ګڼ شمېر پښتانه هم پکې ژوند کوي. ددې ترڅنک په یاد ولایت کې کم شمیر کوچیان هم میشت دي.

## نفوس
د نیمروز ولایت 186,963 وګړې لري.

## فرهنگي، علمي او اجتماعي حالت

## تاريخ
د افغانستان پخواني واکمن یعقوب لیث صفاري په نیمروز ولایت کي واکمني درلوده چې پخوا د سیستان په نوم یادېدی. او د زرنج اوسنئ ښار په ۸۶۰ز کال کې د صفاریانو حکومت له لوري د هغوی د پلازمیني په توګه جوړ سو.
د افغانستان په معاصر حکومت کې دغه ولایت تر ۱۹۶۸ زیړدیز کال پورې د فراه-چخانسور ولایت یوه برخه وو او وروسته له هغه د نیمروز په نوم یو بېل رسمي ولایت وګرځېدی.

## د اوبو  سرچينې
د خاشرود سند د دې ولایت څخه تیریږي او له شمال ختیځ څخه سویل لویدیځ په لور د هلمند هامون ته لویږي.

## مهم لاسته راوړنې

## اړيكتيايي سېسټم

## ځنگلونه

## سیاست
نیمروز ولایت یو اهمه سیاسي جغرافیه لري جې د سویل له خوا نه د ډیورنډ کرښي سره او د لویدیځ خوا نه ایران سره پوله لري او د افغانستان حلقوی سړک چې لویدیځ ولایتونه له سویل او بیا مرکز کابل ته نښلوي د نیمروز ولایت دلارام ولسوالۍ څخه تیریږي. 
ځکه نو د افغانستان په اوږد مهاله جګړو کې نیمروز ولایت هم جوړ پاتې شوی ندی.

## اخځليك
** د افغانستان د ولايتونو جغرافيه، ژباړه: اورنگزېب ارشاد، كال۱۳۷۹ه ل، خپرندويه ټولنه: د اريك د گرځنده كتابتونونو اداره
** د افغانستان تاريخي زمكپېژندنه، ليكوال: مير غلام محمد غبار، كال ۱۳۷۷هجري لمريز، د مېوند نشراتي مركز، صبا كتابتون-پېښور ښار
**http://www.nps.edu/Programs/CCS/Docs/Executive%20Summaries/Nimroz%20Executive%20Summary1.pdf
جرمني ژبه

**جرمني ژبه** (په المانی:**Deutsche Sprache** ) د لویدیځ د جرمنی ژبو څخه یوه ژبه ده چی په المان، اتریش، سویس, لېختېنستاين، بلجيم او لوگزامبورگ کې ویل کیږي اوټول وگړي یي تقریبا 130 مليونه دي. جرمني ژبه د الفبا ۲۶ توري لري اوله تاریخي پلوه هغه مهال وغوړېدل کله چي په دویمه نړیواله جګړه کي د هټلر پوځونه دشاوخوا هیوادونو دنیولو لپاره په خوځښت راغله . 

## سرچينې

وېشنيزه:ژبې
کتابتون او خبرتيايي ساينس

*کتابتون - پښتو برېښنايي کتابتون - http://www.ketabtoon.net 
* د ټول افغان برېښنايي کتابتون -http://library.tolafghan.com
ښکلي هنرونه

په ټوليزه توگه هنر پر دو لويو برخو ويشي . چي يوبرخي ته يې د  ((خپلواک هنر )) او بل ته يې د (( ښکلي هنر ))  نومونه ورکړيدي  .خپلواک هنر د هر اړخيزو اسانتيا ولپاره کارول کيږي ، گرامر ، بيان ، استدلال ( منطق او رياضي) او داسي نور ي پوهي چي انسان ته د چاپيريال ، طبيعي علومو او ټولنيزو علومو د پوهاوې سره مرستندوۍ گرځي ، د خپلواک هنر په لړۍ کي شميرل کيږي . خو ښکلۍ هنر د ټولنيز شتون  ځانگړې پوهنه ده چي په ښکلا پيژندنه کي يې د پوهيدو جوگه کيدلای شو . 
داسي بريښي چي د ښکلو هنرونو اصطلاح به لومړۍ د فرانسوي ژبي (  Bea,arts ) څخه را پيل شوې وي . د دې کليمي مانا هغه ټول هنرونه چي ښکلا پکښي وي ، په خپل لمن کي رانغاړي ، په دې اړه د فرانسې د ښکلا پوهني اکاډمي خپل ټول پام د پژۍ ( مجسمه ) جوړولو ، رسامۍ او نقاشيو برخو ته ورگرځوي ، په داسي حال کي چي د  ښکلو هنرونو په لړۍ کي خيالات ، رمزونه ، د ليدلو او اوريدلو ښکلائېز او سمبوليک ژبني جوړښتونه هم ور گډ دي . په دې ترتيب  ښکلائېز هنر يوازي پر پژۍ جوړولو او رساميو او نقاشيو نه شي را لنډيدلای .د يوشمير پوهانو له نظره هنر پنځه ټاکونکي څانگي لري چي هغو ته يې د ليدونکي هنرونه ، ادبيات ، موسقي ، اتڼ( رقص )  او تمثيل  سر ليکونه ورکړيدي .

ليدونکي هنر ټولي  هغه هنري برخي په بر کي نيسي چي د  گرافيکي او  پلاستيکي هنرونو څانگي جوړوي . لکه  رسامۍ ، نقاشۍ ، چاپ . ( ليتوگرافي ، صحافت ، عکاسي او نور او هم دا ډول  د ودانۍ جوړولو ، ښاري پلان جوړولو ، د ښکلو منظرو پنځولو ، ډيزاين اود ودانيو ډيکور ،  ښکلي کالې ، ښايسته گاڼې ، اونور ټول په خپل پراخه لمن کي را نغاړي ؛ د ادبياتو هنري برخه د شعر ، ښکلي ليکني ،  ناول ، لنډي کيسې ، بيوگرافي ، تاريخي شجرې  ، کتابونو او د ليکني نور ډولونه په بر کي نسي ؛ د موسيقي څانگه په بنسټيزه توگه ، سندري ، د موسيقي تړون ، د موسيقي الاتو ږغول او کارول ، او دې ته ورته نوري برخي په خپل غيږکي نيسي .  ؛ ډرام يا ډرامه په دويو برخو ويشل کيږي ، تراژيکه ډرامه ، او کوميکه ډرامه ، د د تراژيکي ډرامې کرکټر ته زيات ارزښت وکول کيږي . او بيا په ځانگړي توگه  هغه وخت چي د غمگيني ډرامې پايله په خوښۍ اړول کيږي  ، په ډرامه يې هنر  کي د زياتي پاملرني وړ  ځای لري . او کوميکه برخه يې د خندولو ، خوښولو او تفريح لپاره د مناسب چاپيريال  منځ ته راوستلو په اړه د ډرامه يې هنر د پام وړ برخه ده  ؛   د اتڼونو بيلا بيلي برخي  ځکه د هنر هغه ارزښتمني بيلگي  گڼل کيږي چي د اولسونو په ملي ژوند او د وگړو په خصوصي ژوند کي پراخه ونډه لري ، ملي اتڼونه ، اولسي اتڼونه ، رقص ، بالت ، د اروپايې ډانس بيلا بيل ډولونه او نور په برکي نيسي .

وېشنيزه:هنرونه
سینما

[thumb|300px|<center>یو فلمي نندارتون په [آسټراليا کې]]
**سینما** چی د فلمونو نندارتون هم بلل کیږي تر ډیره ځایه پورې د فلمونو د ښودلو لپاره جوړیږي، سینما گانې ډیری د سوداگریزو موخو لپاره جوړیږي چیری چی د سینما خاوندان خلک د ټکټ د اخستلو په بدل کې د فلمونو د لیدلو لپاره راغونډوي. او فلمونه د یوه فلمي پروجیکټور په مټ چې د صالون په څنگ گې تصب شوي په یوه لویه پرده چی د ننداره چیانو مخامخ ده ننداره ته وړاندی کوي.
ځینې سینما ګاني اوس د دیجیټل سینماگانو په جوړلو کار کوی ترڅو د فلم د فزیکي چاپ د لیږدلو اړتیا نه وي.
## ریښه
سینما له یوناني ژبهی κινῆμα, -ατος) (کینِما) نه اخیستل شوی ده چې د (حرکت) په معنی ده.

## تاریخ
رسنۍ

رسنۍ **کیدای شي نغوته دا لاندی سرلیکونو ته**: 

**اړيكتياوى**
 
** رسنۍ (اړيكتياو), د توكو د خوندي كولو او د مالوماتو او اومتوكو د سپارلو لپاره كارول كيږي.
** خبرتيايي رسنۍ, بيلابيلې رسنې, ښكالوې,او د خپرتياوو پيرل او خپرول.
** بريښنايي رسنۍ, د بريښنايي انرژي پر مټ د اړيكتياوو رسول.
** گڼيال رسنۍ, يو بريښنايي رسنۍ چې د گڼياليزو خبرتياوو د خونديكولو، استولو او اخستلو لپاره كارول كيږى.
** سوداگريزه بريښنايي رسنۍ,  د بريښنايي سوداگرى لپاره گڼيالې رسنۍ.
** لو پيوند رسنۍ, رسنۍ له لوي پيوند سره.
** گڼرسنۍ, اړيكتياو كوم چې مالوماتو، منځپانگې او د بهيرونو گڼې بڼې پو ځاى كوي .
** چاپي رسنۍ, د اړيكتياو رسول د پاڼو له لارې.
** ډله ايزې رسنۍ, ټولې ډله ايزي رسنۍ.
** خپريزي رسنۍ, communications delivered over mass electronic communication networks
** خبري رسنۍ, mass media focused on communicating news
** نوي رسنۍ, media that can only be created or used with the aid of modern computer processing power
** خونديزې رسنۍ, د مالوماتو د خوندي ساتلو وزلې.

## دا هم وگوري

*د رسنيو پېښليك

## ځينې پرليکه پښتو وېبپاڼې

*د وحدت ورځپاڼه 
*د ارواښاد ډاكتر كبير ستوري وېب پاڼه
*پژواک خبري آژانس 
*د ټول افغان وېب پاڼه
*د خوست  وېب پاڼه
*د  پښتونخوا وېب پاڼه
*د  بېنوا وېب پاڼه
*د تل افغان وېب پاڼه 
*د تاند وېب پاڼه
*پر ليكه وړيا پښتو قاموسونه يا ډكشنري
د پښتو ادبیاتو مهم ښونځي

*د روښانيانو ځېل (سبک)
*د اخون درويزه ځېل (سبک)
*د خوشال بابا ځېل (سبک)
*د عبدالرحمان بابا ځېل (سبک)
*د عبدالحميد بابا ځېل (سبک)
*د پير محمد کاکړ ځېل (سبک)  او 
*د حمزه بابا ځېل (سبک) يادولی شو -

په پښتو ژبه پوځي نمونه او بولۍ - commands-  د امير شير علي خان په وخت کې دود شوې -

لنډه کيسه ، ناول ، ازاد شعرونه او هايکو په شلمی پيړۍ کې د پښتو ادب په درشل پښته ږدي -

همدارنگه که څه هم موږ په ځينو مناسباتو کې له د وادۀ يا د ماشومانو په لوبو کې د ډرامې مخبيلگې لرو ولې په ادبي معيار او عصري مفهوم کې ډرامه هم په شلمه پيړۍ کې پښتو ادب ته راغله - همدغه رنگه پلم هم

لمړۍ پښتو ډرامه په لره پښتونخوا کې د عبدالاکبر خان استاد ډرامه وه چې د اتمانزو په ښوونځي کې وښودل شوه - د ستر استاذ حبيبي توريالۍ پښتنه په بره پښتونخوا کې په لومړي لړلیکه کې راځي - او په دې توگه دغه لړۍ ښه روانه ده
*ليکوالان
*شاعران
*اديبان
*کره کتونکي
*نقادان
*شعرونه
*لنډۍ
*څلوريځ
*غزل
*قصيده
*نظمونه
*متلونه

وېشنيزه:پښتو ژبه
اجمل اند

بټنوک|289px|اجمل اند
**اجمل اند** (زوکړه ۱۳۵۶ لمريز لېږدي کال، د ننگرهار ولايت) *(په انگرېزي: Ajmal Aand)* يو پښتو ژبی ليکوال او شاعر دی. 

## مخينه
ښاغلی آند د ولي محمد زوی دی . دی پر ١٣٥٦ لمريز کال دننگرهار ولايت د خوگياڼيو په کوز بيار کې زېږېدلی دی . لا دوه کلن و ، چې په هيوادکې دجگړو اور بل شو ، دی هم له خپل کور او کهول سره کډوال شو او پاکستان ته ېې مخه شوه چې هلته په هنگو سيمه کې مېشت شول .
د آزادۍ راډيو د پښتو څانگې يو اماتورخبريال دی  . 
## زده کړې
ده خپلې لومړنۍ زده کړې په پښتونخوا کې کړي . پر  ١٣٧١ لمريز کال ، چې ننگرهار مجاهدينو ونېو ، اند دخوگياڼيو د ملکيار هوتک په لېسه کې شامل شو . پر  ١٣٧٤ لمريز کال ترې بريالی راووت او په جلال اباد کې دساينس او ټکنالوجۍ پوهنتون دحقوقو او سياسي علومو په پوهنځي کې شامل شو .  تر يونيم کال وروسته يې د ننگرهار پوهنتون ته ځان بدل کړ خو ډېر ژر ورڅخه پوهنځی د هغه مهال ټولنيزو او اقتصادي ستونزو پاتي کړ او په کور کې دکرگرۍ پرچارو بوخت شو .

## دندې
له يو کال ورسته پيښور ته ولاړ او هلته يې د هيلې مجلې سره کارپيل کړ، دلته ترڅو مياشتو تيرولو وروسته يې دبي بي سي په تعليمي پروژه کې د ماشومانو د خپرونو لپاره د ليکوال او پروډيوسر دنده خپله کړه ، او د دونيم کلونو نه د زياتې مودې په بهير کې چې دلته يې تير کړل د ماشومانو لپاره تر سلو زياتې ډرامې او کېسې وليکلې . د ۲۰۰۲ له پيل وروسته کابل ته ستون شو او هلته يې د ازادۍ راډيو د کابل په بيرو کې د خبريال او پښتو خبري برخي د ايډيټور په توگه دنده خپله کړه . پنځه کاله يې په کابل کې دې دندې ته دوام ورکړ . او په دې دوران کې يې د افغانستان د بيلا بيلو مسلو په اړه راپورونه او مطالب چمتو کړل . اجمل اند اوس د چيک جمهوريت په پراگ ښار کې له ازادۍ راډيو سره د خپرونو د جوړونکي په توگه کار کوي . او په عين حال کې خپلو ادبي هلو ځلو ته هم دوام ورکوي . 

د هغه د شعرونو يو لړ کتابونه چاپ شوي خو د نثر په برخه کې يې يو شمېر ليکلي آثار هم شته چې تر اوسه پورې نه دي چاپ شوي.  
## چاپ شوي اثار
# - دزړه پر پاڼه مې انځور دی گلاب - د شعرونو لومړې ټولگه ١٣٧٧ لمريز کال
# - په څپو کې انځورونه - د شعرونو دويمه ټولکه  ١٣٧٩ لمريز کال 
# - هېندارې او چينې - د شعرونو دريېمه ټولگه  ۱۳۸۵ لمريز کال
# - دا ښار هغه غرونه - د شعرونو څلورمه ټولگه ۱۳۸۵ لمريز کال

## ناچاپه اثار
#- له بنگاله تر کابله ــــ ناول
#- خوماره ـــ ناول
#- تر کوکنارگله ــــ د لنډو کيسو ټولگه
#- سيند په پرخه کې  ـــ د پروين پژواک د دري شعرونو ژباړې
#- د وينس سوداگر ـــ د شيکسپير ديوې ډرامې ژباړه
#-شېبې ـــ دڅو نړيوالو کيسو ژباړه
#- سرودونه ــــ د نړۍ د څو هېوادونو د ملي سرودونو ژباړه 
#- ملي کلتور ـــ د افغانستان د ملي کلتور او ورپېښو گواښونو په اړه يو څيړنيزه رساله

## باندنۍ تړنې
* په ويکي شعرونه کې د اجمل اند شعرونه 
* په يوټيوب کې د اجمل اند يو شعر
* په يوټيوب کې د اجمل اند يو شعر

## سرچينې

وېشنيزه: پښتانه شاعران
وېشنيزه: پښتانه ليکوال
وېشنيزه: د آزادۍ راډيو خبريالان
احسان الله جرس

**احسان الله جرس** د محمد ترين زوى پر 1363 ل. کال د وږي (سنبلې) پر شپږمه نېټه د کندهار ښار د لويې ويالې د "ډبرو پله" په سيمه کې زوکړى دى ، اوس د البېروني ښوونځي په اتم ټولگي کې خپلې منځنۍ زده کړې پرمخ بيايي.

لومړنى شعر يې پر 1378ل ليکلى دى؛ له نېکه مرغه جرس په ډېر وړکتوب کې د ښو شاعرانه پنځونو لپاره پياوړى مټ او لوړ استعداد لري، په لنډه موده کې يې ځان دهنرتوب او شعرتوب لويې نړۍ ته ورلنډ کړ.که څه هم دشعري استعداد غزېدو ته يې فضا ډېره تنگه وه او د پرمختگ زمينه يې ډېره نه وه برابره، خو بياهم ډېر زيار يې وگاله او ډېر خنډونه يې له خپلې لارې څخه لرې کړل، خو يو شمېر يې لا پاتې دي. که د نورو ادبي او فرهنگي ملگرو هڅونې او په دې برخه کې مرستې نه وي، دى به ونه شي کړاى د خپل کاله په تنگه فضا کې وده وکړي او يا يې څوک د هنر پر قدر وپوهېږي، د ملگرو په برکت پر ډېرو کږلېچونو او پېچومو راواوښت او خپل هنري او ادبي استعداد يې وځلاوه.

ده دقافيه وال تر څنگ ازاد شعرونه هم کښلي او اوس اوس يې د لنډو کيسو پر ليکلو هم پيل کړى دى.
غزليزه ژبه او شعري توازن يې ډېر پاموړ دي،که له شعر سره يې مينه همداسې توده پاتې شوه، په راتلونکي کې به خپلې وياړمنې ټولنې ته ډېرې ښې هنري بېلگې وړاندې کړي. د جرس ځينې شعرونه په طلوع افغان ورځپاڼه، ارغندجريده، هيله، گندهارا، کندهار، خلافت او نورو مجلو کې خپاره شوي چې ډېرو خلکو ستايلي دي. جرس څه له پاسه د څو مياشتو په موده کې يوه ټولگه شاعري وړه، خو په دې وروستيو کې يې دا اندازه لږه شوې، نو هيله ده جرس يو ځل بيا پرليکلو پيل وکړي او په خپلو ښايسته شعرونو د مينه والو سترگې سړې او ذوقونه خړوب کړي.

## باندنۍ تړنې
* په ''ويکي شعرونه'' کې د احسان الله جرس شعرونه

## سرچينې

وېشنيزه: پښتانه شاعران
امين هوتک باوري

بټنوک|289px|الحاج امين هوتک باوري
حاجي امين هوتک باوري د روزگان ولايت د دهراوت ولسوالۍ د مټن نومي کلي په يوه منوره کورنۍ کې زېږېدلی .

## زده کړې
خپلي لومړنۍ زدکړې يې په روزگان ولايت کې پاې ته رسولي او بيا يې د بغلان ولايت د زراعت مسلکي لېسه او بيا د لوړو مسلکي زده کړو لپاره پخواني روسيې ته ولاړ . هلته ېې د پوځي ډپلوم د تر لاسه کولو څخه وروسته خپل هېواد ته ورستون شو.

## دندې
ښاغلی باوري د ډاکټر نجيب الله د حکومت پر مهال لوړ پوځي سړی و .او د داکتر نجیب الله پر ضدکودتا کی ئی ستر سهم درلود ده د دفاع په وزارت کې دنده درلوده او همدا رنگه د دفاع وزارت د هوايي دفاع په جزتامونو نومي څانگه کې دندې تر سره کړيدي .
 
حاجي هوتک باوري وروسته له هغه چې اروپا ته کډوال شو فرهنگي چارو کې ېې فعاله ونډه اخيستې او کله نا کله د شعر په جوړونه هم اخته وي . د فرهنگي چارو سره مينه لري ، د خپلو دندو د تر سره کولو ترڅنگ يې په افغانستان کې د خپلواکو مطبوعاتو سره مرسته کړې او د (سلام) په نوم اونيزې د فرهنگي برخې مسؤل چلونکی و. شعرونه يې په بيلابيلو انټرنټي او چاپي خپرونو کې خپاره شوي او ادبي آزاد نثري ټوټې هم ليکي.

## چاپي اثار
# بنگ حبيب الله - پښتو ناول
# د څوگلونو بيلگه - شعري ټولگه

## باندنۍ تړنې
* په ويکي شعرونه کې د امين هوتک باوري شعرونه 

## سرچينې

وېشنيزه:پښتانه سياستوال
وېشنيزه:پښتانه لیکوال
حنان حبيبزی

بټنوک|289px|حنان حبيبزی
**حنان حبيبزی** (د ١٩٧٧ زېږديز کال د فبرورۍ ١٢، د بغلان ولايت د دوشي ولسوالۍ د کيله گي د شينوارو کلی) د افغانستان يو پښتو ژبی لیکوال، شاعر او ژورناليست دی.  

## مخينه
حنان حببزی د ۱۹۷۷ ز کال د فبرورۍ پر ۱۲ نېټه د بغلان ولايت د دوشي ولسوالۍ د کيله گي د شينوارو په کلي  کې رېږېدلی دی. منځنۍ زده كړې يې په پېښور كې د سيد جمال الدين افغان په ليسه كې تر سره کړې او  پر ١٩٩٦ ز كال د بغلان پوهنتون، چې په هغه وخت كې د ناصر خسروي بلخي په نامه يادېده، د ساينس  له پوهنځي څخه فارغ شوی دی. 

ښاغلی حبيبزی د خپلو ورځنيو ژورناليستيکو چوپړونو تر څنگ په هېواد کې دننه او بهر بېلابېلو  ويبپاڼو، ورځپاڼو، مهالنيو خپرونو سره قلمي همکاري لري، چې تر اوسه يې په لسگونو بېلابېلې څېړنيزې او مالوماتي ليکنې خپرې شوې دي. حبيبزی څو کاله د افغانستان په شمال کې د بي بي سي راډيو خبريال وو.

## چاپ شوي نښيرونه يې
۱- د هندوكش ازانگې (شعري ټولگه). 
 
۲- د  شمالي ولايتونو تاريخي اثارو ته کتنه. 

## نا چاپ نښيرونه يې

۱- د لنډو كېسو  ناچاپه ټولگه. 
 
۲- اې لورې (ژباړه). 

۳- د بېلابېلو مقالو ټولگه. 

## باندنۍ تړنې
* په ويکي شعرونه کې د حنان حبيبزي شعرونه 

وېشنيزه: پښتانه شاعران
وېشنيزه: پښتانه ليکوال 
وېشنيزه: افغاني ليکوال 
وېشنيزه: پښتانه 
وېشنيزه: افغانان
دروېش درانی

بټنوک|289px|دروېش دراني

دروېش درانى *(په انگرېزي: Darwesh Duranai)* چې دا مهال د بلوچستان ايالت په مرکز کوټه کې ژوند کوي، په اصل کې د کندهار د گلستان د سيمې دى. 
## مخينه
دروېش درانی که څه هم په سهيلي پښتونخوا کې زېږېدلی دی، خو په اصل کې د افغانستان د کندهار ولايت د ارغستان ولسوالۍ څخه يې کورنۍ هلته  کډه شوې او هملته اوسېدلې ده.

دروېش درانی يو له هغو شاعرانو څخه دی چې د افغانستان وروستۍ غميزه يې په پوره هنر سره انځور کړې ده.

## زده کړې
درويش درانى چې په انگليسي ژبه کې ماسټري لري، په پښتو ژبه کې يې ستوري په لمن کې، په کاڼي کې هنداره او هوا او څراغونه مشهورې شعري ټولگې دي. د شعر تر څنگ يې د پښتو شعر د عروض په باب هم کتاب چاپ کړى دى.

## کورنى ژوند
ډاكټر عبدالباقي درانى او د اردو ژبې تكړه شاعر ډاكټر عصمت درانى د دروېش دراني وروڼه دي. د ٢٠١١ز کال د مارچ په ٣١مه د ښاغلي دروېش مور په حق ورسېده.

## وياړ غونډې
د دروېش دراني په وياړ د ٢٠٠٦ز کال د نومبر په ١٩مه په ننگرهار کې غونډه جوړه شوې وه، چې مډال هم ورکړل شو.

## شاعري
د دروېش شعرونه پېچلي نه دي، په اکثرو کې يې د حالاتو انځورگري په پوره هنر سره شوې ده. اضافي خبرې نه کوي او د غزل تر څنگ يې نظلمونه ډېر له پيغام او درد څخه ډک دي.

## چاپ اثار
شاعري
# اغزنه لاره
# زخمي لاسونه
# هوا او څراغونه
# ستوري په لمن کې
# په کاڼي کې هنداره
# په ناورين پسې ناورين
# دا بوټي به لونگ شي
نثر
# پښتو عروض

## باندنۍ تړنې
* په ويکي شعرونه کې د دروېش دراني شعرونه

## سرچينې
# پژواک خبري اژانس
# لر او بر ويبپاڼه
# افغان ادبي بهير پاڼه

وېشنيزه:پښتانه شاعران
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
ياسين اقبال يوسفزی

بټنوک|ډاکټر ياسين اقبال يوسفزی
**ياسين اقبال يوسفزی** د پښتونخوا يو ليکوال او شاعر دی. د ياسين اقبال يو شمېر پښتو شعري ټولگې چاپ شوي.

وېشنيزه: پښتانه شاعران
سيد رحمن وگړپال

**سيد رحمن وگړپال** (۱۳۳۷ لمريز لېږدي کال، د ننگرهار ولايت، د سره رود ولسوالي) د افغانستان يو پښتو ژبی شاعر او ليکوال دی.

## مخينه
حاجي سيد رحمان وگړپال حبيب د حاجي حبيب الرحمان زوی، پر ۱۳۳۷ ل ل کال د ننگرهار ولايت، د سره رود ولسوالۍ په خيراباد کلي كې زېږېدلى دى. منڅنۍ زده کړې يې د کابل په حبيبيه لېسه کې ترسره کړې او دغه لېسه يې پر ۱۳۵۴ ل ل کال پای ته رسولې ده. پر ۱۳۵۶ ل ل کال د مسلکي او لوړو زده کړو لپاره د پير روښان په ښوونتون (د ښوونکو د روزنې عالي موسسه) کې شامل او پر ۱۳۵۸ ل ل کال يې پای ته رسولی دی. د ښوونتون تر پای ته رسولو وروسته پر ۱۳۵۹ ل ل کال د رحمان مېنې په لېسه كې د ښوونكي په توگه پر دنده وگومارل شو. دا دنده يې تر ۱۳۶۳ ل ل کاله ترسره کړه. وگړپال په لېسه کې د دندې پر مهال په زرگونو زده کوونکي وروزل او ټولنې ته يې وړاندې کړل. نوموړي د یو لړ ناخوالو له کبله د ښوونکي دنده پر هماغه ۱۳۶۳ ل ل کال پرې ښووه.  

کله چې په هېواد كې اکر (وضعه) ډېر ترېنگلی کېږي، سيد رحمان وگړپال خپلې پلرنۍ دندې ته، چې سوداگري ده، مخ اړوي چې له هماغه وخته تر دې دمه پر همدې دنده بوخت دى. وگړپال په هېواد کې د اويايمو لمريزو لېږدي کلونو د سختو جگړو او نامنۍ له لامله لکه د گڼ شمېر نورو افغانانو په څېر له هېواده بهر کډوالۍ ته اړوت او روسيې ته ولاړ. نوموړی څه کم او زيات ۸ کاله په مسكو كې د نورو کډوالو افغانانو په څېر د مساپرۍ ژوند وکړ. هغه هلته هم د سوداگرۍ پر چارو بوخت وو، خو د دې ترڅنگ پر ادب، په تېره پر شعر او شاعرۍ هم بوخت وو او په بېلابېلو مشاعرو کې يې گډون کړی دی. نوموړی له ۲۰۰۷ ز کاله راوروسته هېواد ته ستون او د گران افغانستان په جلال آباد کې مېشت شو. 

## مدني اکر
شاعر او ليکوال سید رحمان وگړپال پر ۱۳۶۲ ل ل کال واده کړی، اوسمهال ۷ اولادونه لري؛ د زامنو نومونه یې مړوند وگړپال، تسل وگړپال او اباسين وگړپال دي.  
  
## چاپ شوي نښيرونه يې
۱- هيلې لا غوټۍ دي (شعري ټولگه)، د ۱۳۷۷ لمريز کال پېښور چاپ. 

۲- جل وهلي گلونه (شعري ټولگه).    

## ناچاپه نښيرونه يې

۱- د پگړ‎‎ۍ ول (شعري ټولگه).    

۲- که ته نه وی (لنډې کيسې).  

  

## د شعر څو بېلگې يې

غزل 

ما چې په ځان واخيست تهمتونه ستا- څه كه راكوي څوك پېغورونه ستا  

څنگه دې پېغور په ځان وانخلمه - شونډې دې غوټۍ سترگې جامونه ستا 

مه ږده په زړگي مې د ملهم پټۍ - پرېږده چې په كې وي پرهرونه ستا  

دومره خيال يې ساته ما خو دركړلو - ډېر په كې پراته دي ارمانونه ستا  

شك راته پېدا شي يارانه كې دې - كله چې راياد كړمه لوظونه ستا  

دې دنيا كې دغه را په برخه شو - خيال كې جوړومه تصويرونه ستا  

څلوريزه  

دوطن د غرونو اوښکې چیري وړې د کابل سینه - په لیمو يې بدرگه که دې کې ځي د وطن مینه 

موږ‎ ته ھیڅ نه دي راپاتې، وطن وران خو دومرہ وکه - امانت يې زړ‎ہ کې ساته زموږ‎ اوښکې اباسینه 

## سرچينې

۱- د سيد رحمان وگړپال دغه ژوندليک هغه پخپله د برېښنايي پوهنغونډ (ويکيپېډيا) کاروونکي ته سپارلی دی.  

وېشنيزه: پښتانه شاعران
وېشنيزه: پښتانه ليکوال 
وېشنيزه: افغاني ليکوال 
وېشنيزه: پښتانه 
وېشنيزه: افغانان
صديق الله مين

**صديق الله مين** د ښاغلي محمد نور زوى پر1357ل كال د کندهار ښار په شپږمه ناحيه (چوڼۍ) كې زوكړى دى،

## زده کړې
تر څلورم ټولگي پورې يې زده كړه كړې

## ادبي ژوند
هغه له 1375لمريز كاله را په دېخوا شعرونه ليكي، تر اوسه يې تر150 زيات قافيه وال، ازاد او نيمه ازاد شعرونه ليكلي، خپلې لومړنۍ شعري ټولگې ته يې "د ښكلا غبرگون"نوم وركړى چې د صحاف خپرندويه ټولني له خوا چاپ شوېده.
په شعر كې يې د لرغونو شاعرانو اغېز جوت دى، خو دا اغېز ډېر هم نه دى چې دشاعر ځاني نوښت په ځان كې ورك كړي، بلكې شاعر د نوښت او د نوي بيان څرگندولو لپاره هڅه كوي داسې توري او تركيبونه وټاكي چې د موزونوالي تر څنگ نوي وي، غزليز او عشقي رنگ يې تر يوه حده پر اند زورور دى، چې پر شعري ځواك يې دلالت كوي، ځكه نوموړى دا توكي د هنر په اب رنگوي او نورو ته يې وړاندې كوي. (مين) مين شاعر دى چې خپله مينه يې په خپلو شعرونو كې انځور كړې ده، كه دشعر نورې هنري بېلگې يې په غور سره ولوستې او خپلې تجربې يې هم ورسره شريكې كړې، نو كېدى شي د ښكلا ډېر غبرگونونه يې له كلام څخه رااوچت شي او د ډېرو خلكو زړونه يې په شعرونو وتخنېږي.
مين اوس په كوټې ښار كې استوگن دى، له خپلې كورنۍ سره د اقتصادي لاسنيوي په موخه خياطي كوي، خو شاعري يې پرې ايښې نه ده. د كندهار او كوټې ښار په ځينو خپرونو كې يې شعرونه راځي. شاعري يې په خوند روانه ده او خداى دې وكړي چې تر پايه همداسې تانده وي

## باندنۍ تړنې
* په ويکي شعرونه کې د صديق الله مين شعرونه

وېشنيزه:پښتانه شاعران
خيال محمد کټوازی

کيڼ|250px|بټنوک|خيال محمد کټوازی
کيڼ|250px|بټنوک|خيال محمد کټوازی
**خيال محمد کټوازی** (١٣٢٩ لېږديز لمريز کال، پکتيکا ولايت- د ۱۳۹۱ ل ل کال د سلواغې ۲۰، هالېنډ) د پښتو ژبې شاعر، ژورناليست، ليکوال او پر ۱۳۵۸ ل کال د افغانستان د اطلاعاتو او کلتور وزير وو. 

## مخينه
خيال محمد کټوازی د عبدالغفار زوی او پر ١٣٢٩ ل ل کال د پکتيكا ولايت د مرکز ښرنې د ملکانو په کلي کې زېږېدلی دی.

## زده کړې
لومړنۍ زده کړې يې د ښرنې د علي بابا لېسه کې، منځنۍ يې د رحمان بابا په لېسه كې او لوړې زده کړې يې د کابل پوهنتون د ادبیاتو او بشري علومو د پوهنځي د ژورنالیزم په څانگه کې   سرته رسولې دي. 

## دندې
خيال محمد کټوازي له ١٣٤٩ ل ل کاله راهيسې د راډيو افغانستان د خپرونو په ډېرو برخو کې کار کړی دی. پر ١٣٥٥ ل ل کال د راډيو د خپرونو د لوی مدير مرستيال، پر ١٣٥٧ ل ل کال د راډيو تلويزيون د وزارت مرستيال وزير او د سولې او پيوستون د ټولني سروال (ريس) وو. 

نوموړی د ۱۳۵۸ ل ل کال په پيل کې د اطلاعاتو او کلتور د وزير په توگه وگومارل شو، خو د همدغه کال د مرغومي پر ۶ نېټه پر افغانستان د شوروي اتحاد تر يرغل وروسته د هغوی له خوا زنداني او د شورويانو د ښکېلاک په ټول دوران کې د ببرک کارمل د څرخي پله په زندان کي کوټه قلف ساتل شوی وو. 

پر ١٣٦٧ ل ل کال د گورباچيوف د بيا جوړونې د سياست له مخې د ډاکټر نجيب الله د ملي روغې جوړې په دوران کې د څه ناڅه ۹ کاله زندان څخه وروسته راخلاص او د يو کال وزگارۍ نه وروسته په باندنيو چارو وزارت کې د سلاکار وزير او څه موده وروسته د همدغه وزارت د مرستيال په توگه په کار بوخت شو. ښاغلی کټوازی له ١٣٤٩ څخه تر ١٣٥٧ کاله د هېواد په ځينو خپرونو په تېره بيا په راډيو کې ليکنې او څېړنې کړې دي. 

هغه پر ١٣٧٠ ل ل کال په لېبيا کې د افغانستان د سفير په توگه وگومارل شو او بيا په لېبيا کې تر يو نيم کال دندې وروسته هالنډ ته کډوال شو او د ژوند تر پايه هلته پاتې شو.  

## مړينه
خیال محمد کټوازی د ۱۳۹۱ ل ل کال د سلواغې په ۲۰ (د ۲۰۱۳ ز کال د فبرورۍ پر ۸) د ۶۵ کالو په عمر د هالېنډ هېواد د روتردام ښار په روغتون کې په حق ورسېد. د ارواښاد کټوازي جنازه په کابل کې د دوی په پلرنۍ هديره کي خاورو ته وسپارله شوه.  

## چاپ شوي نښيرونه يې
۱- د رڼا بهير (شعري ټولگه). 
  
۲- پرېشانه ولولې (شعري ټولگه).  

۳- د ستورو ورا (شعري ټولگه).  
 

## باندنۍ تړنې
* په ويکي شعرونه کې د خيال محمد کټوازي شعرونه

## سرچينې
# https://www.bbc.com/pashto/afghanistan/2013/02/130209_ns_khyal_katawazai_daied 
# http://paktika1.com/katawazi/ 
# https://larawbar.net/35602.html#.XXTb1NSF5kg  
# http://www.bakhtarnews.com.af/pashtu/culture/item/11821-%D8%AF-%D8%AE%D9%8A%D8%A7%D9%84-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%DA%A9%D9%BC%D9%88%D8%A7%D8%B2%D9%89-%D8%AC%D9%86%D8%A7%D8%B2%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%88-%D8%AA%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D9%84-%D8%B4%D9%88%D9%87.html 

وېشنيزه: پښتانه شاعران
وېشنيزه: پښتانه ليکوال 
وېشنيزه: افغاني ليکوال 
وېشنيزه: پښتانه 
وېشنيزه: افغانان 
وېشنيزه:افغان وزيران 
وېشنيزه:افغان سفيران
عبدالغفور لېوال

**عبدالغفور لېوال** په انګرېزي: (**Abdul** **Ghafoor Liwal)**  افغان ډيپلوماټ، په ايران هېواد کې د افغانستان اوسنی سفير او د پښتو ژبې يو ډېر نامتو شاعر او لیکوال دی. نوموړی د خپلې ښې شاعرۍ او ليکوالۍ له امله په افغانستان او پښتونخوا کې ډېر مينوال لري.  

**عبدالغفور لېوال** د ۱۳۵۲ لمریز کال د کب میاشتې پر ۲۰ د کابل ولايت په موسهي ولسوالۍ كې زيږيدلى دی. په خټه صاحب زاده حسين خېل او د علي محمد خان زوى دى. لومړنۍ زده کړې يې د كابل د اعتبار خان په عالي لېسه او لوړې زده كړې يې د كابل پوهنتون د ژبو او ادبياتو پوهنځي په پښتو څانګه كې تر سره كړې دي. هغه نورې لوړې زده کړې په امريکا متحدو ایالتونو کې ترسره کړې دي.

## دندې
۱- د  (هنداره) خپرونې خبريال او د چلوونكې ډلې غړى، ۱۳۷۴ ل. 

۲- د كابل پوهنتون د فرهنگي شورا مرستيال ۱۳۷۶-۱۳۷۴ کلونه. 

۳- د افغانستان د مرستو د مركز د بشري حقونو د څانگې غړى، ۱۳۷۷-۱۳۸۰ ل کلونه. 

۴- په كابل كې د جگړې او سولې د راپور جوړونې د انستيتيوت لومړنى كتونكى (اډيتور) او مسوول ۱۳۸۰ ل کال.  

۵- په كابل كې د آزادۍ راډيو د پښتو څانگې كتونكى او خبريال ۱۳۸۱ ل کال.  

۶- د افغانستان د اساسي قانون د كميسيون د مطبوعاتي څانگې مشر او د دارالانشا وياند ۱۳۸۱-۸۲ ل کلونه. 

نوموړى په هېواد كې د بېړنۍ لويې جرگې لپاره د هېواد د ليكوالو، شاعرانو او ژورناليستانو منتخب استازى وو او د اساسي قانون د لويې جرگې پر مهال يې د دغې جرگې د مطبوعاتي چارو د سمون مسوليت پرغاړه درلود. 

عبدالغفور لېوال په افغانستان كې د قلم د نړيوالې ټولنې د ۹ كسيزې استازې جرگه گۍ غړى دى. همدا راز يې د ۱۳۸۲ ل ل كال د هنرمندانو د نړيوالې ورځې په وياړ د هېواد د ممتازو هنرمندانو په ډله كې د پښتو د ښه شاعر رسمي ستاينليك گټلى دى.

## چاپ شوي اثار يې
۱- مخه ښه او دوه منظومې، ۱۳۷۶ ل کال پېښور. 

۲- ژړا، اور، مينه، (د شعرونو ټولگه)، د ۱۳۷۷ ل کال، پېښور.  

۳- هوسۍ  (منظومه)، ۱۳۷۸ ل کال، پېښور.  

۴- ارشاك او اوشاس (منظومه)، ۱۳۸۰ ل کال، پېښور. 

۵- د وريښمو تول  (د پښتو شعر د اوسمهالي بهير كره كتنه)، ۱۳۸۱ ل کال، كابل. 

۶- د ماشومانو لپاره كيسې او بوختياوې، د ماشومانو د ادبياتو په اړه، ۱۳۸۱ ل کال، كابل. 

۷- كله چې ته خپه شې (د شعرونو ټولگه)، ۱۳۸۲ ل کال، كابل. 

۸- د نيلوفرو كيسې، راټولونه، د افغان ښځو په اړه د بېلابېلو ليكوالو كيسې، ١٣٨١ ل کال پېښور. 

له ۱۲۰ څخه ډيرې علمي – مسلكي مقالې يې د هېواد په مجلو او خپرونو كې.

د ښاغلي لېوال يو شمېر کتابونه د چاپ لپاره چمتو دي. 

## اخځلیکونه
* د عبدالغفور لېوال بلاگ 
* په ويکي شعرونه کې د عبدالغفور لېوال شعرونه 
* د ودان افغانستان گوند وېبپاڼه 

وېشنيزه: پښتانه شاعران
وېشنيزه: پښتانه ليکوال 
وېشنيزه: افغاني ليکوال 
وېشنيزه: پښتانه 
وېشنيزه: افغانان
محمد حسن حقيار

بټنوک|289px|محمد حسن حقيار
**محمد حسن حقيار** د  ښاغلي جان گل زوی دی او په ١٣٥٠ لمريز کال د ننگرهار ولايت د سره رود ولسوالۍ د نظراباد په کلي کي زېږېدلی دی . دی د پیر سيد احمد گيلاني د ډلې غړی دی . برسېره پر ځانگړو ژباړو د انټرنټ په مټ په رازو رازو افغاني پاڼو کې سياسي شننې او تبصرې لیکي .

## زده کړې
ښاغلي حقيار په پېښور کې داتحاد له عالي  لېسې څخه بکلوريا ، دابوبکر صديق (رض) له انستېتيوت څخه  په اسلامي ثقافت کې ديپلوم او دساينس او تکنالوژۍ د اسلامي پوهنتون دشرعياتو له پوهنځي څخه لسانس او ماستري  ترلاسه کړې دي.

له ادبياتو او شعر او شاعرۍ سره يې له کوچنيتوب څخه مينه وه او لومړی شعر يې په څوارلس کلنۍکي په کال  ١٣٦٤ هجري لمريز په وحدت ورځپاڼه کې خپور شوى دى  او ددې تر څنگ يې په بېلابېلو وختونو کې گڼ شمېر روغتيايي  او ژورنالستيکي کورسونه مې هم لوستي دي .

د ښاغلي حقيار د بېلابېلو سياسي ، ادبي  او علمي تحقيقي چاپ شويو مقالو شمېر سلگونو ته رسيږي ، چي په غټ شمېره يې د هيواد دننه او بهر ، ورځپاڼو ، اونيزو ، او بېلابېلو نورو خپرونو کي چاپ شوي او خپري شوي دي .

ښاغلي حقيار خپلي زده کړي د قضا او قانون  په برخه کي د ماسټرۍ تر کچې رسولي دي .

## دندې
له ١٣٧١ څخه تر  ١٣٧٥ پورې دننگرهار دبرېښنا رياست دخدماتو لوى مدير او دننگرهار دعلماءو دشورى غړى .

له  ١٣٧٥ تر١٣٧٦  داطلاعاتو او کلتور دوزارت دخپرونو دلوى رياست مرستيال او دبهرنيو خپرونو دارزيابئ د کمېسېون مشر .

له ١٣٧٦تر١٣٧٧ په مافوق رتبه بست کې دکانو او صنايعو دوزارت دجيولوجي او علمي تحقيقاتو دانستيتيوت لوى رئيس .

له ١٣٧٧ تر ١٣٧٩  دهمدي وزارت  مالي او اداري لوى رئيس او دکتاب مجلې مسؤول مدير .

له ١٣٧٩ تر١٣٨٠ پورې دجنوب لويديځ زون ( دهرات او شاوخوا ٦ ولاياتو) دکانو او صنايعو لوى رئيس

له ١٣٨١ تر ١٣٨٣پورې دملگرو ملتونو دبشر داستوگنې کارکوونکى .

له ١٣٨٣ تراوسه  دافغان وطن گوند دسياسي کمېټې مشر او دپژواک خبري آژانس  همکار .

## ناچاپ اثار
# - ښځه په اسلام کې - په دوه ټوکو کې  تحقيقي اثر - د چاپ کال ١٣٧٤
# - کورنى ژوند - تحقيقي اثر - د چاپ کال ١٣٨٠  
# - کورنۍ فقه - تحقيقي اثر - د چاپ کال ١٣٧٨ 
# - د منبر غږ - د مشرانو ويناوې - د چاپ کال ١٣٧٩
# - ښځه او اسلام - تحقيقي اثر - د چاپ کال ١٣٨٠
# - د سباوون وږمې - شعري ټولگه - د چاپ کال ١٣٧٨

## چاپ ته چمتو اثار
# سور تعويذ - د لنډو کيسو ټولگه 
# د ښيښې زړه - د شعرونو ټولگه
# موسيقي او اسلام - تحقيقي 
# د شريعت د تورم او بدلون تيوري - تحقيقي لنډه رساله
# سپېڅلې وړانگې - په مطبوعاتو کې خپرې شوې تحقيقي او تحليلي مقالې

## سرچينې

## باندنۍ تړنې

وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:افغاني ليکوال
وېشنيزه:افغانان
محمد شفيق حقپال

بټنوک|289px|محمد شفيق حقپال
محمد شفيق حقپال (وردگ) دمحمد يونس زوى په لمريزهجري ١٣٤٤ كې دميدان وردگو ولايت د نرخ ولسوالۍ د كريمدادو د قريې د مارخانې په كلي كې زيږيدلى .

## زده كړي
لومړنۍ اومنځنۍ زده كړي يې دكابل په سپين كلي ليسه كې نورى زده كړى يې د كابل د برېښنا د تخنيک په څانگه كې پاى ته رسولي دي .
دكابل په تخنيك ثانوي دپيښور په سيدجمال الدين اودميدان وردگو ولايت دخالد بن وليد په ليسو كي يې دفزيك اورياضياتو په څانگه كي ښوونه كړې، دغه راز دباختراطلاعاتي اژانس كي يي دسياسي مبصراوخبريال ،په راډيو افغانستان كي دنطاق ،دسولي اوجگړي نړيوال انستيتوت ، دملگروملتوپراختيايې ادارې ،دافغانستان سره دمرستودسمون ادارې اويوشميرنوروملي اونړيوالو څانگوكي يې دخبريالۍ اوليكوالۍ په برخه كي كاركړى په سل گونه ليکني،خبرونه ، رپوټونه ،تبصرې اوشعرونه يې دهيواد په بيلابيلوورځپاڼو ،مجلو ،راډيواوتلويزيون او ويب پاڼو كې په پښتواودرى ژبو خپاره شوي . دهيلوغوټۍ په نامه لومړنۍ شعري ټولگه يي نوى خپره شوې  . دوه ټولنيز كتابونه يې ليكلي اودوه درسي كتابونه يې ژباړلي چې چاپ شوي نه دي . 

## دندې
دحقانيت جريده،مصباح اوونيزه،سيرت اوونيزه،ارادى ورځپاڼه،نامه زندگى جريده،داستقلال مجله،هيواد ورځپاڼه ،انيس ورځپاڼه،ارمان ورځپاڼه ،نونهالان مجله،قلم جريده...اونورې گڼ شمېرچاپي خپرونې هغه خپرونې دي چې ده په كې دمسئول چلوونكي، دپاڼې چلووونكي ،اډيتراوقلمي همكار په توگه كار كړى . 

دغه راز يي  ليكنې په يوشميرملي اونړيوالو ويب پاڼو كي هم خپرې شوې دي . محمد شفیق حقپال دکابل دتخنیک ثانوی په مسلکی ښوونځي ، دپيښور دافغان سیدجمال الدین ، دمیدان وردگو ولایت دخالد بن ولید په لیسو کې دښوونکې په توگه ، په باختر اژانس کې دسیاسی مفسر، ملی راډیو تلویزیون کې دویاند، په ای دبیلو پی ار کې خبریال، او یوشمېر نورو ادارو کې دندې ترسره کړی دی.

## چاپ شوي اثار
#د هيلو غوټۍ - شعري ټولگه
# پرآروایی ستونزو بری  کتاب
# دقران کریم علمی اعجاز ژباړه 
# اوسنی عصر او دمسلمانانو دندې

## باندنۍ تړنې
* په ويکي شعرونه کې د محمد شفيق حقپال شعرونه

وېشنيزه: پښتانه شاعران
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
مصطفی سالک

بټنوک|مصطفی سالک
**مصطفی سالک** د ننگرهار په ولايت کې زيږيدلی دی . لومړنی زده کړي يې په هم هغۀ ختيځ ولايت کې ترسره کړي او پاتې يې په پېښور کې کړي دي . 

نوموړي  د پېښور په اتحاد پوهنتون کې د ښوونکي په توگه کار کړی خو وروسته د بي بي سي له تعليمي پروژې سره همکار شو . تر څه وخته يې په لندن کې هم له بي بي سي پښتو څانگې سره همکاري لرله او اوس په کابل کې له همدې ادارې سره کار کوي .

مصطفي سالک ښه شعر وايي او د يوه ناول پر ليکلو يې داستاني اثارو ته هم مخه کړې ده .

د دوی د شعرونو يوه پښتو او يوه دري ټولگه تر اوسه چاپ شوې ده . ناول يې ، پاتې شه باران دی ، دوه ځلې چاپ شوی دی . ښاغلي سالک ځينې څيړنې هم کړي او پر حمزه بابا يې هم يو کتاب ليکلی چې لا د چاپ لارې څاري .

ستوري دادب په اسمان کې ، نومي کتاب کې سالک دځان په اړه داسې وایي : 

زمانوم مصطفی سالک دی ، ارو ښاد پلار مې سیداجان سالک نومېده ، کوم وگړي چې دملیت په وړاندې قام غوره گڼي یوسفزی مې بللی شي . دزوکړې ځای مې دننگرهار ولایت دچپرهار ولسوالۍ دکنډیباغ قریې دقاضیانو کلی دی ، دپیدایښت ټاکلې نېټه مې لا راته نه ده معلومه . دتذکرې له مخې په ۱۳۵۸ ه ش کال کې یوکلن وم ، خونه وم ، ځکه چې ښوونڅي ته دتللو وړ وم ، تذکره مې ترهغې دداخلې په لاره کې خنډ وه ، چې دننگرهار په مستوفیت کې له یوکلنه اووه کلن شوم ، پروا نه کوي دسړیو فطرت دعمر ډېر څرگندول وي ، گنې ولې به مو هغه مهال ځانته په قلم برېت جوړول . په دې اساس زه ۱۳۵۷ ه ش دخپلې زوکړې کال گڼم . یو دتره زوی مې عتیق الله نومېږي ، زه له هغه نه څلور ورځې کشر یم ، داځل چې ننگرهار ته لاړشم پوښتنه به ترې وکړم ، که دزوکړې ټاکلې نېڼه یې معلومه وه ، زه به هم دسالگرې ورځ پیدا کړم ، ، بښنه غواړم خبره رانه اوږده شوه . په ۱۳۵۷ ه ش کال ښوونځي ته لاړم ، ایله دویم ته تللی وم ، چې په کلي ولس کې دکمونست حکومت په وړاندې جنډې پورته شوې ، همدغه دلښکرونو دزمانې پیل دښوونځیو پای شو پلار مې ټوپک راواخیست ، خو په کورکې یې زه له کتاب او قلم سره اشنا کولم څو کاله په وطن کې و ، درته به څه ووایم په اور کې ژوند و ، باور وکړه ، چې هغه زمانه اوس هم کله دیوه تندریز کړنک زما دذهن دمنځني گنبد په حافظه کې محفوظه ده پر ۱۹۸۲ میلادي کال پېښورته راغلو ، دمنځمې زده کړې دخلا غچ مې مې واخیست او ښوونځی مې له شپږم ټولگي پیل کړ ، دلېسې پر مهال مې دعربي او انگلیسي ژبې کورسونه هم ولوستل ، په ۱۳۶۸ کال له لېسې فارغ او د دعوت و جهاد پوهنتون دادبیاتو پوهنځي محصل شوم . پر ۱۳۷۲ له پوهنتونه فارغ او هم هغلته اسستانت استاد شوم . په ۱۹۹۵ کال کې مې د پېښور پوهنتون د پښتو ادب دماسترۍ سند تر گوتو کړ او د ۱۹۹۷ م کال دفبرورۍ میاشت وه ، چې په پېښورکې مې د بي بي سي دتعلیمي ادارې له پښتو برخې سره کارپیل کړ .

## چاپ شوي آثار
##د طاووس بڼکه -- شعري ټولگه
##سندریزې چینې - شعري ټولگه
##منشور - کره کتنه
## پاتې شه باران دى (ناول)
##وخیمه ما از سایه همابود - فارسي شعري ټولگه
نجيب عامر

**نجيب عامر** په ١٩٧٩ کال کې د کندهار ولايت په سپين بولدک کې زېږېدلى . اصلا د ننگرهار ولايت اوسيدونکى دى او دا مهال په پاکستان کې استوگنه لري .

## زده کړې
نوموړي د پاکستان د پېښور پوهنتون څخه د ژورناليزم په څانگه کې د ماسټرۍ تر کچې لوړې زده کړې کړي دي .

## دندې
د ٢٠٠٣زېږدي کال راهيسې د سيمې څخه د ازادۍ راډيو له پاره راپورونه چمتو کوي .

## چاپي اثار
درې شعري چاپ شوي ټولگې لري چې نومونه يې په دې توگه دي .اغلی عامرکله نا کله ژباړې هم کوي.

# د چينارو لاندې منگيه 
# د نرگسو غاړکۍ
#د نيمو شپو خبرې ...... 
# د پاچاهۍ آخري ورځ (ژباړه)

وېشنيزه:پښتانه شاعران
وېشنيزه:پښتانه لیکوالان
وېشنيزه:پښتانه خبريالان
وېشنيزه:کندهاریان
هيواد شيرزاد

بټنوک|289px|هېواد شېرزاد
**هېواد شېرزاد** *(په انگرېزي: Hewad Shirzad)* (غبرگولی، ١٣٥٨ ل. کال - ) يو پښتون شاعر، د نوې هيلې مهالنۍ او د هېواد افغانستان د وېبپاڼې پازوال دی.

## مخينه
هېواد شېرزاد د ننگرهار ولايت د جلال آباد په ښار کې زېږېدلى دی، خو اصلي ټاټوبى يې د ننگرهار ولايت د شېرزادو ولسوالي د ملي خېلو کلی يا د شورلاخېلو کلى دى.

## زده کړې
لومړنۍ زده کړې يې د جلال آباد د ښار په محبوب سنگر نومي ښوونځي کې کړي دي، وروسته يې خپلې زده کړې تر دولسم ټولگي پورې د ننگرهار ولاىت په عالي لىېسه کې پاى ته رسوولي. د يو لړ هېوادنۍ ستونزو له کبله دې ته اړ شوچې خپل ټاټوبى افغانستان پرېږدي، د ډېرو کلونو راهيسې د سويډن د مالمو په ښار کې دخپلې کورنۍ سره د بې وطنۍ شپې ورځې تېروي.

له کوچنيوالي څخه يې د شعر سره مينه درلوده. خو لومړى ځل چې يې ژبه په شعر گويا شوه هغه ١٣٧٦ لمريز کال د زمري مياشت وه. 
اکثره وخت د وطن په ياد شعر ليکي. يو څو لنډې کيسې هم تر لىکنې لاندې لري خو تر اوسه کومه چاپ شوې ټولگه نه لري .

## باندنۍ تړنې
* په ويکي شعرونه کې د هېواد شېرزاد شعرونه

# د ښاغلي هېواد شېرزاد انټرنټي وېبپاڼه 

وېشنيزه:پښتانه شاعران
نورالبشر نويد

بټنوک|کيڼ|350px‍|نورالبشر نويد
بټنوک|کيڼ|350px‍|نورالبشر نويد
**نورالبشر نويد** (زوکړه د ۱۹۵۶ زږېديز کال د فبرورۍ ۱۲) د پښتونخوا يو پښتو ژبی ليکوال او ژورنالسټ دی.  

## مخينه

نورالبشر نويد د ۱۹۵۶ زېږيز کال د فبرورۍ پر ۱۲ د رشيد آباد ترو په کلي کې نړۍ ته راغلی. ده خپلې لومړنۍ زده کړې په همدې کلي کې ترسره کړي. له ماشومتوب څخه يې د پښتو ژبې سره يوه خاصه مينه درلوده. د دې تر څنگ يې د پښتنو د ويښولو په موخه د سياست ډگر ته هم ورودانگل، خو د سياست په ډگر کې يې له قلم نه کار واخيست. 
## دندې
نوموړی يو بريالی ډرامه نگار، د کالمونو ليکوال، شاعر او يو فعال ژورناليست دی. ښاغلی نويد له پېښور څخه خپرېدونکې مجلې «ليکوال» مشر او چلوونکی هم دی. د هغه ليکنې په وحدت ورځپاڼه کې خپريږي، چې د ماته غوږ شه د سرليک تر نامه د ورځنيو چارو سره سره سياسي، علمي او فني شننې، گروهې او نيوکې پکې وي. 

thumb|کيڼ|350px‍|نورالبشر نويد
## چاپي آثار
#مشالونه (د شعرنو غونډ).
#ماته غوږ شه (په دوه ټوکونو کې د نثرونو ټولگه).
#وطن يا کفن (د افغانستان د پخواني هېوادمشر ډاکتر نجيب الله په اړه ليکل شوي نثرونه). 


انځور:Watan-Ya-Kaffan.jpg|وطن يا کفن د ډاکټر نجيب الله په اړه د نويد کتاب پښتۍ
|وطن يا کفن د ډاکټر نجيب الله په اړه د نويد کتاب
انځور:Ma-ta-ghwag-sha.jpg|ما ته غوږ شه! د نورالبشر نويد د کالمونو ټولگه



## ناچاپه آثار

## د شعر بېلگه

دا زما په سر کښې د پښتو نشه کهٔ کفر دی
دا پښتون تندی به ستا جنت کښې ماتؤمه زهٔ

ـــــــــــــــ

ما د تیارو دښمني داسې ؤکړه
زهٔ خپل احساس سوزؤم اور کؤم
مرگیه! تهٔ مې هم وژلی نهٔ شې
زهٔ د ملگرو خلو کښې شور کؤم

وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:پښتانه شاعران
وېشنيزه:پښتانه ډرامه ليکونکي
وېشنيزه:پښتانه
گل آغا احمدي وردگ

بټنوک|289px|گل آغا احمدي وردگ
ښاغلی گل آغا احمدي وردك په ١٣٤٥ هجري لمريز ( ١٩٦٦ ز ) كال د میدان وردگ ولایت د جغتو ولسوالۍ د گلدرې يا پخواني كنده كول د ليگي باباخيلو په كلي كې زيږيدلى دی.

## زده کړې
لومړنۍ او ابتدايي زده كړې يې د كلي په جومات او په خپل كور كې له خپلو والدينو او مشر ورور ډاکټر بهاوالدين بها څخه تر لاسه كړې دي او په ١٣٥١ هجري لمريز كال په سيمه كې د گوربت منځنۍ ښوونځۍ ته شامل او تر اووم ټولگي پورې يې خپلې زده كړې په نوموړې ښوونځۍ كې مخته بيولې دي  د ١٣٥٨ هجري لمريز كال په پسرلي كې هغه مهال چې په آتم ټولگي كې و  د شوروي پلوه رژيم په مقابل كې د افغانستان د ولس وسله وال پاڅون پيل شو چې ورسره جوخت د گوربت د منځنۍ ښوونځۍ دروازه هم د زده كوونكيو پر مخ و تړل شوه.

د ١٣٦٢ هجري لمريز كال د عقرب په مياشت كې پېښور ته مهاجر او تر دولسم ټولگي پورې يې زده كړې د مجاهد په ليسه كې تر سره كړې په ١٣٦٧ هجري لمريز كال په پيښور كې  د ښوونكيو د عالي دارالمعلمين څخه يې فراغت حاصل او دوو كلونو لپاره د هيواد په آزادو سيمو كې د يوې خيريه موسسې په مرسته وكولاى شول چې په غزني، وردگو، پكتيا او پكتيكا كې د هيواد د ورانو پوهنيزو بنسټونو د بيا رغولو لپاره ځنې گامونه پورته كړي چې په دې لړكې په سيمه كې د گټورو ښوونځيو تشكيل ته لاره هواره او په وردگو او غزني كې د ځينو ښوونځيو په جوړولو بريالی شو چې وروسته يې بيا د ليسو شكل غوره كړ چې په وردگو كې د گوربت د ښوونځۍ په ځاى د امام ابوحنيفه د ليسې رامنځته كيدل د ساري په توگه يادولى شو.

په ١٣٧۰ هجري لمريز كال په پيښور كې د ساينس او تكنولوژۍ د اسلامي پوهنتون د اقتصاد پوهنځۍ ته شامل او په ١٣٧٣ كال له نوموړي پوهنتون څخه په ذكر شوې څانگه كې د ليسانس په اخيستلو بريالى شو.

په همدې توگه په ١٣٨٢ كال په پيښور كې د پريسټون له پوهنتون څخه د عامې ادارې په څانگه كې د ماسترۍ په لاسته راوړلو بريالى شو.

## دندې
په ١٣٦٧ هجري لمريز كال د عالي دارالمعلمين څخه تر فراغت وروسته يې په مسلسل ډول په مختلفو پوهنيزو او ټولنيزو موسساتو كې د ښوونكي، اداري مسئول، محاسب، د كتابتون د مسوول، ليكونكي او ژباړن په توگه دندې سر ته رسولې دي او په اوسني وخت كې د افغانستان د ځوريدلو خلكو د خدمت وياړ لري .

په همدې توگه يې د هجرت په ديار كې د زياتو علمي او فرهنگي غونډو او بهيرونو په ادبي بنډارونو كې منظم گډون كړى دی چې د افغان ادبي بهير، ادبي انجمن، ميوند ادبي بهير او داسې نورو نومونه يادولى شو. 

د ليكنې ډگرته يې د لومړي ځل لپاره په ١٣٧١ هجري لمريز كال هغه مهال سر ورښكاره كړ   چې د افغانستان مسلمان ولس په هيواد كې روس پلوى رژيم نسكور كړ او تر اوسه پورې يې د پښتو شعر پنځه ټولگې برابرې كړې .

## چاپ شوي آثار
#ارمانجن د شعرونو غونډ 

## ناچاپه آثار
د ښاغلي وردگ د ټولو ليكل شوو او ژباړل شوو كتابونو شميره ١٥ ټوكو ته رسيږي چې لنډې كيسې، تاريخي، سياسي، او ټولنيز موضوعات  پكې رانغښتل شوي او د چاپ انتظار باسي.

## باندنۍ تړنې
* په ويکي شعرونه کې د گل آغا احمدي وردگ شعرونه

## باندنۍ تړنې
حاجي محمد کامران

**حاجي محمد کامران** د افغانستان يو تکړه لوبگر دی.

وېشنيزه:پښتانه لوبگران
وېشنيزه:مسلمان لوبگران
عبدالاحمد خاکسار

بټنوک|لوبگر|عبدالاحمد خاکسار
**عبدالاحمد خاکسار** د افغانستان د تياتر او سينما يوه پېژندلې څېره ده. هغه په گڼ شمېر تمثيلي پارچو، فلمونو، تياتري نندارو او راډيو ډرامونو کې لوبگري کړي. نوموړی د ميرک د رول لوبولو وروسته ډېر شهرت ترلاسه کړ. 

وېشنيزه:افغان لوبگران
وېشنيزه:مسلمان لوبگران