سیلیکاټ منرالونه

**سیلیکاټ** منرالونه د منرالونو یوه ډله ده چې د سیلیکون ، اکسیجن او یو یا ډېرو فلزاتو له ترکیب څخه ترلاسه کیږي. سیلیکاټ منرالونه د ځمکې سیارې یو له خورا مهم او بډایه منرالونو څخه دي، او د ځمکې شاوخوا ۹۰٪ برخه له دې منراله جوړه شوې ده.    دا منرالونه په دوه کټګوریو وېشل شوي دي: تیاره سیلیکاټ (د اوسپنې او مګنیزیم لرونکي) او سپک سیلیکاټ (پرته له اوسپنې او مګنیزیم). اولیوین ، پیروکسین ، امفیبول ، تور میکا ، تورمالین ، تالک ، سرپینټین او اسبیسټوس د لومړۍ کټګورۍ مثالونه دي او کوارټز ، فیلډسپر ، سپینه میکا او کاولینایټ د دویمې کټګورۍ بیلګې دي.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/Chrysocolla-201585.jpg/250px-Chrysocolla-201585.jpg|بټنوک|250x250px| سليکاټو پاڼې، کریزوکل منرال

## عمومي جوړښت
د سیلیکاټ تر ټولو کوچنی ساختماني بلاک د تیتراهیدرال اهرام په شکل کې دی چې سطحې یې د مساوي مثلث څخه جوړ شوي دي.

دا د تیتراهیدرال سیلیکاټ بنسټونه یو منفي بریښنایي چارج لري او باید یو بل وګرځوي، مګر د منرالونو په کرسټال جوړښت کې، دا بنسټونه د مثبت آئنونو لکه المونیم ، اوسپنې او مګنیزیم په واسطه یو بل سره تړلي دي، نو د کرسټال واحد په توګه یو غیر جانبدار چارج لري. ټول .. د اډو نښلونکي ایونونه مختلف اندازې او بریښنایی چارجونه لري.

په عموم کې، تقریبا د ورته اندازې ایونونه کولی شي یو بل ځای ونیسي (اوسپنه او مګنیزیم، چې نږدې ایونیک شعاع لري، د سوډیم او کلسیم سره، چې د منرال کرسټال جوړښت کې یو بل ځای نیسي)، دا وضعیت د مهم بدلون لامل نه کیږي. د معدني جوړښت.

## اصلي ډلې
په معدنیات کې، د سیلیکیټ منرالونو د رنګ او تیاره یا روښانتیا پر بنسټ د طبقه بندي کولو سربیره، دا منرالونه د دوی د کرسټال جوړښت او سیلیکیټ اینون پر بنسټ په 7 کټګوریو ویشل شوي دي:  

## ټاپو سیلیکیټ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/Silicate-tetrahedron-3D-balls.png/220px-Silicate-tetrahedron-3D-balls.png|بټنوک| Orthosilicate anion SiO4SiO . خړ بال د سیلیکون اتوم استازیتوب کوي، او سور بالونه د اکسیجن اتومونه دي.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Nesosilicates_exhibit%2C_Museum_of_Geology%2C_South_Dakota.jpg/220px-Nesosilicates_exhibit%2C_Museum_of_Geology%2C_South_Dakota.jpg|بټنوک| په سویلي ډکوټا کې د جیولوژي میوزیم کې د نیسوسیلیکیټ نمونې
 
**په جزیره** سیلیکیټونو یا **انفرادي** ټیټراهیدرا ( **Nesosilicates** ) کې -4 ټیټراهیدرا (SiO 4 ) واحد او خپلواک دي او د فلزي آیونونو په واسطه له نورو تیتراهیدرا څخه جلا شوي. د دې سیلیکیټ عمومي فورمول -4 (SiO 4 ) یا M 2 SiO 4 دی. د زیتون منرالونه په دې کټګورۍ پورې اړه لري.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Kyanite-121673.jpg/150px-Kyanite-121673.jpg|بټنوک|237x237px| کيانيټ
د دوی تر ټولو مهم دي:

* د فانسیت ډله
** Phenacite - Be 2 SiO 4
** ویلیمیټ - Zn 2 SiO 4
* د زیتون ډله
* ګارنټ ګروپ
** Pyrope - Mg 3 Al 2 (SiO 4 ) 3
** المانډین - Fe 3 Al 2 (SiO 4 ) 3
** Spasartite - Mn 3 Al 2 (SiO 4 ) 3
** Grossolar - Ca 3 Al 2 (SiO 4 ) 3
** اندراډیټ - Ca 3 Fe 2 (SiO 4 ) 3
** Euvarovite - Ca 3 Cr 2 (SiO 4 ) 3
** هایډروګروسولر
* د زرکان ډله
** Zircon - ZrSiO 4
** Thorite - (Th,U)SiO 4
* Al 2 SiO 5 المونیم سیلیکیټ ګروپ یا میټامورفیک سیلیکیټ
** Andalosite - Al 2 SiO 5
** Kyanite - Al 2 SiO 5
** Sillimanite - Al 2 SiO 5
** Dumortirite - Al 6.5-7 BO 3 (SiO 4 ) 3 (O,OH) 3
** Topaz - Al 2 SiO 4 (F,OH) 2
** سټورولایټ - Fe 2 Al 9 (SiO 4 ) 4 (O,OH) 2
* د همیت ډله
** Norbergite - Mg 3 (SiO 4 ) (F,OH) 2
** Chondrodite - Mg 5 (SiO 4 ) (F,OH) 2
** Humite - Mg 7 (SiO 4 ) (F,OH) 2
** Clinohomite - Mg 9 (SiO 4 ) (F,OH) 2
* داتولیت
* ټایټینیټ
* کلوریټیوډ

## بائنری سیلیکاټ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/Silicate-double-tetrahedra-3D-balls.png/220px-Silicate-double-tetrahedra-3D-balls.png|بټنوک| Pyrosilicate anion Si Si او 6- Si .
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/Sorosilicates_exhibit%2C_Museum_of_Geology%2C_South_Dakota.jpg/220px-Sorosilicates_exhibit%2C_Museum_of_Geology%2C_South_Dakota.jpg|بټنوک| په سویلي ډکوټا کې د جیولوژي میوزیم کې د سوروسیلیکټ نندارتون
Binary **silicates** یا **Double tetrahedrons** ( **sorosilicates** )، د سلیکټونو په دې کټګورۍ کې، tetrahedrons یو له بل سره د 2 څخه تر 2 پورې تړل شوي دي. بائنری سیلیکیټ 6 وړیا والینسونه لري، کوم چې د فلزي ایونونو لخوا اخیستل کیږي؛ د دوی اډې د -6 (Si 2 O 7 ) په شکل کې دي او په دوی کې د سیلیکون او اکسیجن تناسب له 2 څخه تر 7 پورې دی. د دې ډلې د منرالونو په منځ کې، لاندې یادونه کیدی شي:

* هميمورفيټ
* لاوسونيټ
* د اپیډوټ ګروپ (په دواړو −4 (SiO 4 ) او −6 (Si 2 O 7 ) ګروپونه شامل دي)
* وېزوويانېټ

## سایکل سیلیکیټ
په **سایکلوسیلیکیټس کې، د دوی ټیتراهایډرونونه** **د** دوو کونجونو په واسطه یو له بل سره تړلي دي او د دوی ترمنځ تړل شوي زنځیرونه جوړوي چې د حلقو په څیر ښکاري. په دې ګروپ کې د سیلیکون او اکسیجن تناسب له 1 څخه تر 3 پورې دی، د سایکلیک سیلیکون فارمول د 3 غړو (سلیکون) په شکل کې دی -6 (Si 3 O 9 )، د 4 غړو سره -8 په شکل کې دی. Si 4 O 12 ) او په شکل کې د 6 غړو سره شکل −12 (Si 6 O 18 ) دی، په بل عبارت، د دې ګروپ عمومي فورمول په لاندې ډول دی:
::::::::(SixO۳x)۲x-
سایکل سیلیکیټونه دي:

* ۳ غړي:
** BaTi ( Si3O9 )
* ۴ غړي:
** اکسینیټ - (Ca,Fe,Mn) 3 Al 2 (BO 3 ) (Si 4 O 12 ) (OH)
* ۶ غړي:
** Goshnite / Emerald - Be 3 Al 2 ( Si 6 O 18 )
** Cordierite - (Mg, Fe) 2 Al 3 ( Si 5 AlO 18 )
** تورمالین - (Na,Ca)(Al,Li,Mg) 3- (Al,Fe,Mn) 6 (Si 6 O 18 ) (BO 3 ) 3 (OH) 4

## زنځيري سلیکیټونه
په **زنځیرونو** کې ( **Inosilicates** )، tetrahedrons د خلاص زنځیرونو یا ربنونو په شکل کې موقعیت لري، په کوم کې چې tetrahedron د دوه کونجونو په واسطه مخکې او وروسته د تیتراهیدرا سره تړاو لري. د دوی عمومي فورمول د SiO 3 په شکل کې د 1 څخه تر 3 پورې تناسب لري، او که دا سلسله دوه چنده (ډبل) وي، نو دا به د 4 څخه تر 11 تناسب سره د Si 4 O 11 په بڼه وي.

زنځیر سیلیکیټونه په دوه فرعي څانګو ویشل شوي ، *ساده زنځیر* *سیلیکیټ او دوه ځله سلیکیټونه* .

### ساده سلیکیټونه
په ساده سلیکیټونو کې، تیتراهیدرا د ساده زنځیرونو په توګه تنظیم شوي. د دې ډلې اصلي مثال پېروکسين او پېروکسينډونه دي:

#### د پیروکسین کورنۍ

* Enstatite - Orthoferrosilicate لړۍ:
** enstatite
** فیروسلایټ
* کبوتر
* Diopsite - hedenbergite لړۍ
** Diopside - CaMgSi 2 O 6
** Hedenbergite
** Augite - (Ca, Na) (Mg, Fe, Al) (Si, Al) 2 O 6
* د سوډیم پیروکسین لړۍ:
** د ګولنج ډبره (جادیت) - NaAlSi 2 O 6
** Eogyrine (Akemite) - NaFe 3+ Si 2 O 6
* سپوډومین - LiAlSi 2 او 6

#### د پېروکسونيډ کورنۍ

** ولاستونيټ - CaSiO 3
** رودونيت - MnSiO 3
** پېکټوليت - NaCa 2 (Si 3 O 8 ) (OH)

دوه زنځيره سيليکاټ پدې مانا ده چې په دې منرالونو کې د تیتراهیدرا دوه تارونه د ډبل زنځیر په شکل کې موقعیت لري او د اکسیجن پلونو په واسطه یو له بل سره وصل دي. د دې ډلې اصلي بیلګه امفیبولونه دي.

#### د امفیبول کورنۍ

* انټوفیلیتس
* د کوم لړۍ
** کمنګټونایټ
** ګرونیرت
* د ترمولیت لړۍ
** ترمولیټ
** اکټينولېټ
* هورنبلېنډ
* د سوډیم امفیبول ګروپ
** ګلوکوفین
** ریبکیټ
** اورفودسونایټ

## پاڼيز سیلیکیټ
**د پاڼيز سیلیکیټ** ( **فایلوسیلیکیټس** ) په دې منرال کې د تیتراهیدرا اجزا په ورته سطحه د شیټونو په شکل کې دي او هر تیتراهیدرا د درې کونجونو په واسطه د نږدې تیتراهیدرا سره وصل دی. د هغې عمومي فورمول (Si 2 O 5 ) یا د 2 څخه تر 5 پورې تناسب دی.

د ټولو شیټ سیلیکیټ کرسټالونه پراخه لیدل کیږي او ټول یې فاصله لري. دوی معمولا نرم وي او تقریبا روښانه او ضعیف ځانګړي وزن لري. دوی یو بې ثباته کیمیاوي جوړښت لري او معمولا د یو بل لپاره د کیشنونو بدیل په دوی کې یوه عامه پدیده ده.

### د سرپټین کورنۍ
سرپینټاین هایدروس شیټ سیلیکیټونه دي چې د میګنیشیم منرالونو څخه جوړ شوي دي. کله کله اوسپنه (Fe) په دوی کې د Mg ځای نیسي. دا منرالونه پولیمورفیزم جوړوي، چې تر ټولو مهم یې انټيګوریټ او کریسوټائل دي. ځینې وختونه په دې منرالونو کې Fe ion د Mg ion د برخې لپاره ځای پرځای کیږي. د سرپینټینونو او کلورایټ ترمنځ توپیر دا دی چې المونیم ال د سرپینټینونو په ترکیب کې برخه نه اخلي. ګریسوټائل یو له منرالونو څخه دی چې اسبیسټوس یا غرنۍ پنبه کیږي. دواړه منرالونه په مونوکلینیک جوړښت کې کرسټال کوي. مګر د انټيګورائٹ کرسټال جوړښت د مسدس په څیر دی، او په کریسوټائل کې دا د رومبس په څیر دی.

د شیټ سیلیکیټ پورته درې مثالونه دي:

* انټیګوریټ
* کریسوټائل
* لېزاردېټ

### د خټو(رس) معدنی کورنۍ
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/Kaoliniit.jpg/250px-Kaoliniit.jpg|بټنوک|250x250px| کاولينيټ

* هیلویسټ
* ایلیټ
* کاولينيټ
* مونټ مورينيټ
* ورمیکولیټ
* خبرې
* پالیګورسکیټ
* پیروفیلیټ

### د میکا کورنۍ

* بایوټایټ
* موسکويټ
* پولوګوپيټ
* ليپودوليټ
* مارګوریټ
* ګلوکونایټ

### د کلورایټ کورنۍ

* کلورایټ

## د شبکې سیلیکیټ
په دې منرالونو کې سکفولډ **سیلیکېټونه** یا **د شبکې** **سیلیکېټونه** (Tectosilicates)، tetrahedra (SiO 4 ) د هر tetrahedron پواسطه د نږدې تیتراهیدرا سره وصل دي. د پایلې په توګه، دوی درې اړخیزه ودانۍ لري. ځینې تیتراهیدرونونه یو له بل سره په دریو ځایي توسیعونو کې وصل دي؛ له همدې امله، د اکسیجن هر اتوم په دوه نږدې tetrahedra پورې اړه لري. د دې ډلې مهم منرالونه لاندې لیکل شوي.

### د [[سليكان ډای اکسايډ|سيليس]] کورنۍ
[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Quartz_a_rutile.jpg/250px-Quartz_a_rutile.jpg|بټنوک|269x269px| [کوارتز|کوارټز]]

* کوارټز
* ټیری ډیمیټ
* کریسټوبلایټ
* هیلیټ

### د فیلډسپار کورنۍ

* الکالي فېلډ سپار
** پوټاشیم فیلډسپارس
*** مایکروکلین
*** ساندین
*** اورتوکلیز
** انورتوکلاز

### د پلاجيوکلاز کورنۍ

* البیت
* اولیګوکلیز
* انډیسین
* لیبراډورایټ
* بټونایټ
* انورتيت

### د پېلډسپاتوييد کورنۍ

* نوزان
* کانکریټ
* لوسایټ
* نیفلین
* سوډالایټ
** هاونین
* لازوريت

### د زیولیت کورنۍ

* نیټرولایټ
* ستا ځواني
* هالینډیټ
* سټیلبیټ

### سکاپولیټ کورنۍ

* ماریالیټ
* ميونيټ

## سرچینې

* د هیواد د جیولوجی او منرالونو اکتشاف د سازمان مجازی ډیټابیس 
* انګلیسي ویکیپیډیا

وېشنيزه:Pages with unreviewed translations