د جوبايډن ادارې چاپېريالي کړنلاره

د جوبايډن ادارې چاپېريالي کړنلاره د قوانينو، مقرراتو او خپرونو يوه لړۍ شاملوي، چې د متحده ايالتونو د ولسمشر جوبايډن له خوا د هغه وخت راهيسې چې په ۲۰۲۱ ز جنوري کې يې واک تر لاسه کړ، معرفي شوې ده. د جوبايډن د ادارې له خوا زيات تر سره شوو عملونو د خپل وړانديني (ډونالډ ټرمپ) کړنلارې سرچپه کړې دي. 

د بايډن د اقليم بدلون سياست، د ګلخانه يي ګازونو د خپرېدنې په کمښت باندې تمرکز کوي، لکه: د اوباما د اداري تر کړنلارې لاندې چې و. په دفتر کې د نوموړي په لومړنۍ ورځ د پاريس له تړون سره بيا يو ځای شو. د ۲۰۲۱ ز په اپریل کې نوموړي د نړۍ د څلوېښتو مشرانو د اقليم د يوې مجازي ناستې کوربه توب وکړ. د ۲۰۲۱ز په نومبر کې بايډن او د نړۍ نورو مشرانو د نړيوالې تودوخې د کمولو په اړه د موخو د بحث کولو په پار د ملګرو ملتونو د اقليم بدلون د ۲۰۲۱ ز کال په ناسته کې وکتل. د مخکيني ولسمشر د څلورو کالونو نه شتون نه وروسته، متحده ايالتونو وغوښتل چې يو ځل بيا خپل باور تر لاسه کړي. د بايډن د ادارې د اقليم بنسټيزه نښه تر ۲۰۵۰ ز پورې د متحده ايالتونو له خوا د ګلخانه يي ګازونو تر سوچه صفر پورې راکمول دي. جان کيري د اقليم لپاره د ځانګړي استازي په توګه د يادې هڅې مشري کوي. 

په دفتر کې د هغې په لومړۍ ورځ جوبايډن د چاپېريال ساتنې په موخه د کړنلارې بدلونونه جوړول پيل کړل. نوموړي د ملي چاپېريالي سياست قانون (National Environmental Policy Act (NEPA)) کره کول او پياوړي کول پيل کړل او د پخوانۍ ادارې د چاپېريالي کړنلارو د بيا کتنې يا له منځه وړلو په برخه کې يې د ژوو د ساتنې، د کېسټون زياتې پراخه نل ليکې (Keystone XL pipeline) او په فدرالي ځمکو کې د تېلو او ګاز لپاره د برمه کوونې په ګډون يې د يو شمېر اجرائيوي اوامرو حکم وکړ. هغه ژمنه وکړه چې تر ۲۰۳۰ ز پورې ځنګلونو پرې کول او د ځمکې نابرابري له منځه يوسي. پر لږ پرمختللو ملتونو باندې د اقليم بدلون په پېژندنه کې د لومړي پړاو په توګه، چې په پراخه توګه د ملتونو له خوا د چاپېريالي بدلون د کالونو پايله ده، بايډن د ساتنې او ځای پر ځای کوونې لپاره د اختياراتو په ګډون په کډوالۍ باندې د اقليم د بدلون د اغېزو د څېړنې په موخه يو اجرائيوي امر لاسليک کړ. بايډن (Pete Buttigieg) د لېږد رالېږد (ټرانسپورټ) د منشي په توګه وټاکه او له نوموړي نه تمه کېږي، چې له ادارې سره، لکه د پرمختللي عامه لېږد رالېږد، د برېښنايي ګاډي چارجرونو د يوې ملي شبکې په جوړولو او د ګلخانه يي ګازونو د توليد کمولو په موخه کړنلارو په شان پلانونو سره د کاربن توليد لږ کړي. 

د جوبايډن ادارې کانګرس ته د ماليې يو پلان وړاندې کړ، چې د فوسيل سون توکو د مالي مرستو (fossil fuel subsidies) د پیل موخه لري، چې د شنې انرژۍ د توليد پيلولو لپاره مالي مرستې په انګېزو سره بدلوي.د نوموړي وړانديز شوې بوديجه د پاکې انرژې په څېړنه او پرمختګ کې ٪۳۰ زياتوالی شاملوي، ۲ بېليون امريکايي ډالر به د شنې انرژۍ په پروژو کې پانګه اچونه کېږي او ۶،۵ بېليون ډالر ټولنو ته پور ورکول کېږي، چې کليوالي ټولنو ته يې د اضافي شنې انرژۍ په ملاتړ، د انرژي د زېرمې او د لېږد پروژو په برخو کې پور ورکړي. بايډن امر کړی دی، چې له ساحل نه د لرې بادي توربينونو نه توليد شوې د انرژي اندازه دې تر ۲۰۳۰ز پورې دوه برابره شي. 

## د اقليم بدلون
د بايډن د ادارې وروستۍ نښه، تر ۲۰۵۰ ز پورې په متحده ايالتونو کې د کاربن خنثی (صفر) ته رسېدل دي. جوبايډن د اقليم بدلون ته د يوه شته ګواښ په توګه ګوري، هغه نظريه چې په علمي ټولنه کې د زياتو له خوا يې ملاتړ شوی دی. ولسمشر بايډن د خپلې پرانيستې په مراسمو کې وويل: «د ژوندي پاتې کېدلو لپاره يوه چيغه په خپله له سيارې نه راځي، يوه چيغه چې نوره نااميده يا روښانه نه شي اوسېدلی». که څه هم ځينو فعالانو د آفتي اقليم بدلون د مخنيوي په برخه کې د نابسيا اوسېدلو له امله د بايډن د ادارې کړنلارې نقد کړې دي. د متحده ايالتونو د کانګریس ديموکراتيک واک هغه موکې زياتوي، چې اداره به د اقليم اړوند قانون جوړونې د تصويبولو وړ وي، که څه هم ځيني غړي، لکه : د مشرانو جرګې غړی جومېنکن (Senator Joe Manchin) د کليدي رايې موقفونه ونيول او د مشرانو جرګې له مجلس نه يې د وړانديز شوي بيل تېرېدل منع کړی شو. 

د بايډن د اقليم پلان په ۲۰۲۰ ز کال کې په څرګند ډول بدل شو. په پيل کې د ګڼو چاپېريالي ډلو له خوا نقد شو، ځکه چې بس تېری کوونکی نه و، يا ان د اقليم په اړه د مخکينيو طريقو چپه (برعکس زيان رسوونکی) و. بايډن له دوی سره په بنسټيز ډول د (Biden-Sanders Unity Task Forces) په واسطه مشوره وکړه او په خپلو پلانونو کې يې د دوې زياتې سپارښتنې شاملې کړې، چې له دې نه وروسته يې زيات ملاتړ تر لاسه کړ. 

د جوبايډن ادارې تر ۲۰۳۵ز پورې د انرژي له برخې نه د صفر ګازونو توليد يوه نښه ترتيب کړه. د پام وړ ګازونو د توليد نورې برخې کرنه او ساختمان دي. د بايډن د اقليم پلان په شنو ودانيو کې پياوړی زياتوالی شاملوي. د پلان له مخې په متحده ايالتونو کې ۴ ميليونه ودانۍ بايد لوړې وي او په راتلونکو څلورو کالونو کې ۲ ميليونه ودانۍ بايد هوا ورکړل شوې weatherized وي. تمه ده چې دا به يو ميليون شنې دندې رامنځته کړي. د اقليم بشپړ پلان ته تمه ده، چې ۱۰ ميليونه شنې دندې رامنځته کړي. دا ګڼه، لکه د (Green New Deal) په پرتله کوچنۍ ده، چې د هر امريکايي لپاره د يوې دندې د ضمانت غوښتنه کوي. 

بايډن د ملي استخباراتو رئيس (Avril Haines) ته امر وکړ چې د اقليم د بدلون د اغېزو په اړه يو راپور چمتو کړي. نوموړي د اقليم ځانګړی استازی جان کيري هم د ملي امنيت په شورا کې شامل کړ. نوموړي يو د اقليم ملي کاري ځواک (National Climate Task Force) او د سپينې ماڼۍ د دفتر د کورني اقليم کړنلاره جوړه کړه. هغه وويل: «زما په نظر، موږ د اقليم له دې کړکېچ سره د معاملې په برخه کې وار له مخه ډېر زيات انتظار کړی دی او نور انتظار نه شو کولی». نوموړي همداراز وويل چې : د اقليم عمل د نوموړي د خپرونې له نورو اړخونو، لکه روغتيا، دندو او امنيت سره تړلی دی. 

لکه د ۲۰۲۱ ز د اګسټ ځيني محاسبې فرض کوي، چې د بنسټيز (زېربنا) بيل، د بوديجې د روغې بيل، که چېرې تېر (تصويب) شي؛ تر ۲۰۳۰ پورې به ٪۴۵ د ګازونو توليد پرې کړي. د بايډن له اړخه اداري امرونه او ځيني دولتونه بايد کمښت تر ٪۵۰ زيات کړي. 

د ۲۰۲۱ ز په ډسمبر کې EPA په ۱۵ کلونو کې تر ٪۸۵ د (hydrofluorocarbon (HFC)) ګازونو د توليد د کمښت په اړه د خپل وروستي قانون خپرول پلان کړل. HFCs ګلخانه يي ګازونه دي، چې د کاربن ډای اکسايد په پرتله په زرګونو ځله زيات پياوړي دي. 

د ۲۰۲۱ ز په ډسمبر کې بايډن يو اجرائيوي امر لاسليک کړ، چې د متحده ايالتونو حکومت ته يې د انرژي د بسياينې، برېښنايي ګاډو او د نوي کېدو وړ انرژي په ګډون په بېلابېلو معيارونو سره تر ۲۰۳۰ ز پورې، د خپلو ګازاتو د توليد تر ٪۶۵ پورې د پرې کولو (کمښت) لارښوونه کوله. 

### د کاربن ټولنيز لګښت
بايډن د خپلې ولسمشرۍ په لومړۍ ورځ يو امر لاسليک کړ، چې د اوباما وخت کړنلارې د ټولنيز کاربن لګښت په پام کې نيولو ته د نوو مقرراتو د عملي کولو په وخت کې د بېرته ورګرځېدلو لارښوونه يې کوله؛ هغه تمرين چې د ټرمپ ادارې په ۲۰۱۷ کې نفې کړ. د ۲۰۲۱ ز په فبروري کي، بايډن په امريکا کې د کاربن ټولنيز لګښت د يوه ټن لپاره ۵۱ امريکايي ډالرو ته لوړ کړ، د ټرمپ د ادارې د اټکلونو پر ځای هغه اټکلونه، چې د ولسمشر اوباما تر امر لاندې يې وده کړې وه. 

## سرچینې