open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پټوډي

پټوډي د هندوستان په گورگاون ولسوالۍ، هرياڼا ولايت کې يو ښار (ټاون) دی. دا په تېرو وختونو کې یو ټولواک هېواد هم پاتې شوی دی. دا ټولواک هېواد په ۱۸۰۶ کې د يو پښتون اتل لخوا، چې فېض طلب خان نومېده، جوړ شوی وو او شاوخوا ۱۳۷ ک.م² سيمه کې پروت وو.

دا هېواد په ۷م اپرېل، ۱۹۴۸ کې د هندوستان سره يوځای کړی شو.

## ځمکپوهنه

پټوډي په 28.32, 76.78 سيمه کې پروت دی. د سيند د سر څخه شاوخوا ۲۴۰ ميټره لوړ دی.

## وگړيزې خبرتياوې

د هندوستان د ۲۰۰۱ د سرشمېرنې له مخې پټوډي شاوخوا ۱۶،۰۶۴ تنه اوسېدونکي لري، چې ۵۳٪ وگړي يې نرينه او ۴۷٪ يې ښځينه دي. شاوخوا ۵۷٪ خلکو يې زدکړه کړې ده، چې په هفو کې ۶۵٪ نرينه او ۴۸٪ ښځينه دي. په پټوډي کې شاوخوا ۱۷٪ وگړي د ۶ کالو نه ټيټ عمر لري. 

## د پټوډي سيمې تاريخ

که څه هم دا سيمه (هېواد) وړوکی وو، خو د دې سيمې په شاهي کورنۍ کې ډېر مشهور کسان تېر شوي دي، لکه د کرېکېټ لوبغاړي، فلمي لوبگران، او داسې نور.
د دې کورنۍ دوه تنه د هندوستان د کرېکېټ مشران پاتې شوي دي.
د نواب افتخار علي خان کشر ورور نوابزاده شېر علي خان پټوډي، چې د برېټانيې په پوځ کې يو افېسر وو، پاکستان ته کډه وکړه او د پاکستان د پوځ مشر پاتې شوی دی.

د دې کورنۍ نوموتي غړي په لاندې ډول دي:

* افتخار علي خان پټوډي (د کرېکېټ لوبغاړی)
* ساجده سلطان (د بهوپال بېگم)
* نوابزاده شېر علي خان (د پاکستان د پوځ مېجر جنرل)
* منصور علي خان (د کرېکېټ لوبغاړی)
* شرميلا ټگور (فلمي لوبگره)
* سېف علي خان (نوموتی فلمي لوبگر)
* سوها علي خان (فلمي لوبگره)

وېشنيزه:د هند ولسوالۍ
شاه ولي افغان

**استاد شاه ولي افغان** (په انگرېزي: **Shah Wali Afghan**) د افغاني سندارا يوه پېژندل شوې څېره ده. نومړي د سندربولۍ او سندارا ډگر کې د استادۍ تر کچې زده کړې کړي چې په دې توگه يې افغانستان ته د ختيځې غزلبولۍ په ډگر کې لوی وياړ ور په برخه کړی. نوموړی اوس د کاناډا په ټورنټو ښار کې د کډوالۍ شپې ورځې تېرولو سره سره افغاني سندارا ته په چوپړ بوخت دی او له ۳۰۰ ډېر زده کوونکي لري .

## مخينه
thumb|200px|استاد شاه ولي او استاد بختيار
استاد شاه ولي افغان چې په ماشومتوب کې غلام دستگير نومېده، د خليفه بهرام خان ځوی او د خليفه تبرک شاه لمسی دی. دی د کاپيسا ولايت د تگاب ولسوالۍ د امن زي سيمې په شل وټي کلي کې په ۱۳۳۴ لمريز کال کې زېږېدلی دی. په هډ پښتون او د ساپو دخليفه  په ټبر پورې اړه لري.
استاد شاولي شپږ وروڼه لري، چې پينځه يې مړه دي او يو يې ژوندی دی چې ولي جان نومېږي او له استاد شاه ولي نه کشر دی. اؤ نؤمؤرى دملآ  مياگل جان نو كر هم پاتي شوي

وېشنيزه:افغان سندرغاړي
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:سندرغاړي
وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي

وېشنيزه:ختيځه سندرغاړي
وېشنيزه:ختيځه سندارا
وېشنيزه:غزلبولان
وېشنيزه:کمپوزران
نوروز منگل

بټنوک|289px|نوروز منگل
**نوروز منگل** (۲۸ د نومبر ۱۹۸۴ ز. کال) (*انگرېزي: Nowroz Mangal*) د افغانستان د کرکېټ د ملي لوبډلې پخوانی کپتان دی. هغه په ښي لاس بيټينگ او ورو بالينگ کوي.

## مخينه
د ١٩٨٤ کال د نومبر په ٢٨ نېټه په کابل کې زيږدلى دى.

## د کرکټ سپورټ
اصلآ د خوست اوسيدونکى دى. د نوروز منگل په کپتانۍ کې د افغانستان کريکټ ملي لوبډلې د اسيا د دويمې درجې د شلو اوورونو اتلولي وگټله ، د دۀ په سرلارۍ کې افغانستان د ٢٠١١ کال نړيوالو اتلوليو د غوراوي يا انتخاب پنځم او څلورم پړاو وگاټه. د کريکټ په مشهور لوبغاړو کې د دۀ د خوښې لوبغاړى سچن ټنډولکر دى چې د هند په وتليو ستوريو کې گڼل کيږي . نوروز منگل تر اوسه په نړيوالو لوبو کې د افغانستان لپاره د ٣١ مندو په اوسط ٨٣٧ مندې جوړې کړي چې تر ټولو ډيرې يې ٧٨ منډي دي . دۀ ١٦ مخالف لوبغاړي هم سوځولي چې تر ټولو ښه لوبه يې د ٢٤ منډو په بدل کې د پنځو لوبغاړو سوځول و ، په بالينگ کې د دۀ اوسط د ١٩ منډو دى .

## سرچينې
* د بي بي سي پښتو وېبپاڼه

وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله
وېشنيزه:د کريکټ لوبغاړي
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
ريس احمدزی

thumb|289px|ريس احمدزی
**ريس احمدزی** د ملي لوبډلې پخوانى کپتان ، په ښي لاس بيټينگ کوي. د ١٩٨٤ کال د سپتمبر په شپږمه نېټه په لوگر ولايت کې زيږيدلى دى او له ١٩٩٧ کال څخه د کريکت لوبه کوي ، په ملي لوبډله کې يو له مهمو لوبغاړو گڼل کيږي ، عمومآ په شپږم نمبر لوبې ته راځي. په دې وروستيو کې يې د افغانستان د ډيرو بريو بنسټ ايښى دى . په څلورم پړاو کې له هانگ کانگ او ايتاليا سره په دوو پرله پسې لوبو کې د لوبې غوره لوبغاړى وبلل شو .

ريس احمدزى په ښي لاس ورو بالينگ هم کوي خو په دې وروستيو کې يې بالينگ کم کړى دى. دۀ تير کال په پېښور کې د يوې دوستانه لوبې په ترڅ کې د مخالفې غاړې د پنځو لوبغاړو کيچونه ونيول چې تر اوسه لا د يوۀ افغان لوبغاړي له خوا په يوه لوبه کې ريکارډ دى. ريس احمدزي تر اوسه د افغانستان له خوا ٦١٧ مندې جوړې کړي تر ټولو ديرې مندې يې په يوه لوبه کې ٧٠ دي او د دۀ د منډو اوسط ٢٩.٣٨ دى. په بالينگ کې يې د ٢٧.٥٧ په اوسط کې اووه لوبغاړي سوځولي دي.

وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
کريم صادق

**کريم خان صادق** (۱۸ د فېبروري، ۱۹۸۴ ز. - ) د افغانستان د کريکټ د ملي لوبډلې له تکړه او با استعداده لوبغاړو نه دی چې ددی لوبډلی له پیله تر ۲۰۱۳ کال پورې د دې لوبډلې کپټان وو. له ده نه وروسته محمد نبی عيسی خېل د نوموړی لوبډلی کپټان شو.

د ملي لوبډلې ويکټ ساتونکى او تکړه منډه جوړونکى ، دى هم ښى لاسى دى. کريم صادق په ٢٠٠٤ کال کې هغه وخت په نړيوالو لوبو کې خپل اهميت په ډاگه کړ چې له بحرين سره يې په يوه لوبه کې سل مندې وکړې . دۀ په دې وروستيو کې له بوتسوانا او جرسي سره هم تر پنځوسو ډيرې مندې لرلې .کريم صادق په ويکت ساتلو کې هم ډيره مهمه ونډه ترسره کوي او د لوبغاړو او روزونکي پوره ډاډ ورسره دى .کريم صادق تر اوسه د افغانستان لپاره ٧٤٢ مندې کړي دي او د منډو اوسط يې ٢٥.٥٨ دى .

وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله
وېشنيزه: د کريکټ لوبغاړي
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
دولت احمدزی

بټنوک|دولت احمدزی
**دولت احمدزی** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Dawlat Ahmadzai)* (زېږېدنه: ۵ د سېپتمبر، ۱۹۸۴ ز.ک) د افغانستان د کرکېټ د ملي لوبډلې يو ښي لاسی توپ وهونکی او توپ اچوونکی دی. وروسته له دې چې په سوېلي افريقا کې د افغانستان د کرکېټ ملي لوبډلې په ۲۰۰۹ ز. کال کې د آی سي سي د نړېوالو لوبو غوراوي ته لارې وموندله او د همدې هېواد لوبډلې شپږم مقام خپل کړ. نوموړي په ۱۹ د اپرېل، ۲۰۰۹ ز. کال کې د سکاټلنډ د هېواد گاوين هامېلټون په سوځولو سره د افغان لوبډلې لومړنۍ بالر ؤ چې د نړېوالو يو ورځينيو لوبو په ترڅ کې يې وېکيټه واخيستله. د ملي لوبډلې ښى لاسى تيز بالر دى

## مخينه
د ١٩٨٤ کال د سپتمبر په پنځمه نېټه په لوگر کې زيږيدلى دى

دولت احمدزى عمومآ د بالينگ پر وخت د افغانستان له خوا لوبه پيلوي .

دى په ساعت کې تر ١٣٠ کيلومترو پورې بالينگ کوي . د دۀ د بالينگ بل خصوصيت دا دى چې توپ ښوروي يا سوينگ کوي .

تر اوسه دولت خان احمدزي د ٢١.٣٣ په اوسط کې ٢٤ لوبغاړي سوځولي د دۀ تر ټولو ښه بالينگ د ١٨ منډو په بدل کې د درو لوبغاړو سوځول و . 

وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله
وېشنيزه: د کريکټ لوبغاړي
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
احمد شاه احمدي

کيڼ
**احمد شاه احمدي** کيڼ لاسى منډه جوړونکى او ورو بالر دىد ١٩٨٣ کال د اکتوبر په ٢٠ نېټه په پکتيکا ولايت کې زيږيدلى دى احمد شاه احمدي چې د حاجي په نامۀ په خپله لوبډله کې مشهور دى په بيټينگ کې لومړى راوځي. دى په اوسنۍ ملي لوبډله کې يوازينى کيڼ لاسى بيټسمن دى . په کيڼ لاس د دۀ ورو بالينگ هم افغانستان ته د ديرو لوبو د گټلو موقع ورکړې ده. په څلورم پړاو کې احمد شاه له ايټاليا سره ٥٢ منډې وکړې خو په لوبيز ژوند کې يې تر ټولو ډيرې منډې ٧٣ دي . احمد شاه احمدي په ٢٠٠٤ کال کې له نيپال سره په يوه لوبه کې پنځه لوبغاړي هم سوځلي و. احمد شاه احمدي تر اوسه د افغانستان لپاره ٤٠٩ منډې د ٢٤.٠٥ په اوسط کې کړي دي . دۀ د ١٤.٥٠ په اوسط ٢٦ کسان هم سوځولي دي ، د احمد شاه تر ټولو غوره بالينگ د ١٧ منډو په بدل کې د درو کسانو سوځول و . 

وېشنيزه: پښتانه
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله
وېشنيزه: د کريکټ لوبغاړي
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
هستي گل عابد

thumb|
ښى لاسى تيد بالر دى
د ١٩٨٤ کال د فبروري په ٩ نېټه په ننگرهار کې زيږيدلى دى
هستي گل عابد له دولت خان احمدزي سره عمومآ په گډه د بالينگ پيل کوي .

هستي گل عابد د ١٢٠ څخه تر ١٣٠ کيلومتره في ساعت پورې بالينگ کوي . دى هم د توپ د سوينگ کولو يا خوځولو توان لري .

هستي گل عابد د پنځم پړاو په پايلوبه کې تر ټولو ډير وځليد او په حقيقت کې يې هغه لوبه په يوازې سر وگټله .

په هغه پايلوبه کې هستي گل لومړى د جرسي درې لوبغاړي په بالينگ او يو په منډه وسوځاوۀ وروسته يې ٢٩ مندې وکړې او د پايلوبې غوره لوبغاړى وبلل شو .

دۀ له تنزانيا سره هم په يوه لوبه کې درې لوبغاړي وسوځل .

هستي گل عابد تر اوسه د افغانستان لپاره ١٣٣ منډي کړي چې تر ټولو ډيرې يې ٢٩ دي ، د دۀ د منډو اوسط ٧.٨٢ دى .

دۀ تر اوسه د ١٦.١٦ په اوسط ٣٦ لوبغاړي هم سوځولي چې تر ټولو غوره بالين يې د ١٧ منډو په بدل کې د درو لوبغاړو سوځول و .

وېشنيزه:د کريکټ ملي لوبډله
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
وېشنيزه:لوبغاړي
محمد نبي

بټنوک|289px|محمد نبي عيسی خېل
**محمد نبی عیسی خیل** د افغان ملی کرکټ لوبډلی لوبغاړی او کپټان دی چی هم په بیټنگ او بالنگ کی د افغانستان لپاره ځلیدلی دی. محمد نبی په ۱۹۸۵ کال کی د لوگر په ولایت کی زیژیدلی دی او په ۲۰۰۹ کال کی یی خپله لومړنی ملی لوبه د سکاټلند لوبډلی په وړاندی گډون وکړ. په ۲۰۱۳ کال کی محمد نبی د بنگلادیش هیواد په کرکټ لیگ کی د سیلهیت رویالز په لوبډله کی ولوبید او دیری ښی لوبی یی ننداری ته وړاندی کړی.

د افغانستان د کرېکټ ملي لوبډلهی کپټان او تکړه لوبغاړی دی او يو له هغو لوبغاړو چې د ايم سي سي له خوا يې هم لوبه کړې ده ،ښى لاسى منډه جوړونکى او ورو بالر
د ١٩٨٥ کال د مارچ په اوومه نېټه په لوگر کې زيږيدلى دى

محمد نبي عيسى خيل يو له هغو لوبغاړو دى چې د انگلستان مخکيني کپتان مايک گېتينگ يې ډيره ستاينه او سپارښتنه کړې ده .

د هغه په انتخاب دى د نړۍ په تر ټولو مشهور کلب ايم سي سي کې ولوبيد .

دۀ د انگلستان د ايسيکس کاونټۍ له دويم ټيم سره په لوبه کې سل منډې وکړې او دغه راز يې د پاکستان د کسټم له خوا هم په يوه لوبه کې سل منډې کړې دي .

ملي لوبډلې ته د محمد نبي عيسى خيل اهميت له دې حقيقته روښانه دى چې دۀ د افغانستان لپاره تر بل هر لوبغاړي ډيرې مندې جوړې کړي دي و په بالينگ کې له حميد حسن وروسته تر ټولو ډير مخالف لوبغاړي هم دۀ سوځولي دي ،
محمد نبي عيسى خيل تر اوسه د ٢٨.١٠ په اوسط کې ٨١٥ منډي کړي او د ١٣.٤١ په اوسط يې ٤٦ لوبغاړي سوځولي دي .

د دۀ تر ټولو ډيرې مندې ١١٢ دي او تر ټولو ښه بالينگ يې د ٣٠ منډو په بدل کې د پنځو لوبغاړو سوځول و .

## نړیوالې سلیزې
### یوه ورخینۍ نړیوالې سلیزې

## نړیوالې لاسته راوړنې
### یو ورځینۍ نړیوال کریکیټ
#### د لوبې غوره لوبغاړي ایوارډ

#### د سیریز غوره لوبغاړي ایوارډ

### شل اوریزه نړیوال کریکیټ
#### د لوبې غوره لوبغاړي ایوارډ

## سرچینې

## بهرنۍ اړیکې
*

وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله
وېشنيزه: د کريکټ لوبغاړي
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
سميع الله شينواری

بټنوک|250px|کيڼ|سميع الله شينواری
ښى لاسى ورو بالر او منډه جوړونکى
د ١٩٨٧ کال د دسمبر په ٣١ نېټه په ننگرهار کې زيږيدلى دى .
تير کال سميع الله شينواري خپل توان هغه وخت په ماليزيا کې له نيپال سره وښود چې دوه لوبغاړي يې وسوځول او بيا يې تر پنځوسو ډيرې مندې وکړې چې د لوبې غوره لوبغاړى وبلل شو . سميع شينوارى په فيلډينگ يا توپ ټولولو کې هم يو له تکړه لوبغاړيو څخه گڼل کيږي . دى ليگ بريک ورو بالينگ کوي او تيزې منډې جوړوي .

سميع الله شينواري تر اوسه ٢٣٧ منډي کړي چې اوسط يې ١٨.٢٣ جوړيږي د دۀ تر ټولو ډيرې منډې ٥١ وې . دۀ ١٠ لوبغاړي د ٢٤.٥٠ په اوسط سوځولي او غوره بالينگ يې د اتو منډو په بدل کې د دوو لوبغاړو سوځول و . 

وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله
وېشنيزه: د کريکټ لوبغاړي
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
حميد حسن

**حميد حسن** د افغانستان تر ټولو تيز بالر چې په انگلستان کې د ايم سي سي له خوا هم لوبې کړي دي نوموړی د ١٩٨٧ کال د جون په لومړۍ نېټه ننگرهار کې زيږيدلى دى. حميد حسن د في ساعت ١٤٠ کيلومتره په رفتار تيز بالينگ کوي چې د کريکټ په لوبه کې خورا تيز بالينگ بلل کيږي. دۀ د افغانستان له خوا تر ټولو ډير مخالف لوبغاړي سوځولي دي. که څه هم د لوبډلې کپتان دۀ ته تر نورو وروسته توپ ورسپاري خو بيا هم د دۀ تيزي ډيرو ښو منډه جوړونکو ته هم لوبه گرانه کړې ده .

حميد حسن له محمد نبي عيسى خيل سره په گډه د انگلستان پخواني کپتان مايک گيټينگ د دې وړ بللى و چې د أي سي سي له خوا په انگلستان کې لوبه وکړي. دۀ يو کال د انگلستان په کلبونو کې هم لوبه وکړه او وستايل شو. د افغانستان له خوا د حميد حسن د برياليتوب يوه نخښه دا ده چې د غوراوي په پنځم او څلورم پړاو کې دۀ د ټولو بالرانو په کتار کې تر ټولو ډير لوبغاړي سوځولي و. حميد حسن تر اوسه يوازې ٢٩ مندي کړي دي تر ټولو ډيرې يې اووه مندې وې او د منډو اوسط يې ٧.٢٥ دى ، خو په بالينگ کې يې بيا د ١٤.٢١ په اوسط ٥١ لوبغاړي سوځولي دي. د دۀ تر ټولو ښه بالينگ د ٢٧ منډو په بدل کې د څلورو لوبغاړو سوځول و.

وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله
وېشنيزه:د کريکټ لوبغاړي
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
محمد اصغر ستانکزی

**محمد اصغر ستانکزی** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Mohammad Asghar Stanekzai)* د افغانستان د کرېکټ د ملي لوبډلې يو برحاله کپتان او  ښى لاسى منډه جوړونکى دى. هغه په ١٩٨٨ کال کې د لوگر په ولايت کې زيږيدلى دى . اصغر ستانکزى د اعتماد وړ بيتسمين دى ، په دې وروستيو کې په ځانگړې ډول ډير وځليد .

تير کال دۀ په ماليزيا کې ١٠٢ منډي په يوه لوبه کې وکړې .

اصغر چې منده جوړولو ته ورځي نو ډير کله تر خولۍ لاندې د افغانستان بيرغ په سر تړي .

اصغر ستانکزي تر اوسه ٣٧٦ منډې کړي دي د دۀ تر ټولو ډيرې منډې ١٠٢ دي او اوسط يې ١٩.٧٨ دى . 

## وکړه
د زېږېدني ځای: کابل - افغانستان
عمر: ۲۸ کاله

اصغر ستانکزی چي د لوبو نور معلومات يې په لاندي ډول دی:

## پنځوس اووريزه:
لوبي: ۵۳
منډي: ۱۰۴۴
لوړ ترينه منډي په يوه لوبه کي: ۹۰
اوسط د منډو: ۲۲

## شل اووريزه:
لوبي: ۳۲
منډي: ۶۰۷
لوړ ترينه منډي په یوه لوبه کي: ۵۵
اوسط: 

وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله
وېشنيزه: د کريکټ لوبغاړي
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
شفيق الله شفق

ښى لاسى منډه جوړونکى
د ١٩٨٩ کال د اگست په اوومه نېټه په ننگرهار کې زيږيدلى دى

شفق الله شفق د کريکټ لوبې او ملي لوبډلې ته يو له نويو راغليو لوبغاړو څخه دى .

دى تيزې مندې جوړوي او که ژر ونه سوځي نو بايللې لوبه په يوازې سر هم گټلى شي .

خو تر اوسه يوازې يو ځل داسې موقعې راغلې چې دى پکې ځليدلى دى .

شفق الله شفق تر اوسه ١٩٤ منډي کړي او اوسط يې ١٧.٦٣ دى . د ده تر ټولو ډيرې منډې ٦٢ دي .

وېشنيزه:د کريکټ ملي لوبډله
وېشنيزه: د کريکټ لوبغاړي
وېشنيزه: لوبغاړي
خالق داد نوري

ښى لاسى تيز بالر
ه ١٩٨٤ کال کې د بغلان په ولايت کې زيږيدلى دى

خالق داد نوري که څه هم کلونه وړاندې د ملي لوبډلې له خوا لوبيدلى و خو په دې وروستيو کلونو کې له هيواده دباندې و .

دى د څه باندې يو سلو شلو کيلومترو په في ساعت رفتار تيز بالينگ کوي .

خالق داد نوري د کريکټ د ملي فدراسيون د مشر الله داد نوري کشرى ورور دى .

ميرويس نظري
تيز ښى لاسى بالر دى

ميرويس په لومړي ځل ملي لوبډلې ته راغلى دى .

وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله
وېشنيزه: د کريکټ لوبغاړي
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
اسد الله خان

**اسد الله خان** ښى لاسى بيټسمين د کندز په ولايت کې زيږيدلى دى وروسته له ډيره وخته ملي لوبډلې ته راستون شوى دى .

وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله
وېشنيزه: د کريکټ لوبغاړي
وېشنيزه: لوبغاړي
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
نور علي ځدراڼ

بټنوک|289px|نور علي ځدراڼ

**نور علي ځدراڼ** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Noor Ali Zadran)* په پنځم نمبر بيټينگ کوي

وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله
وېشنيزه:د کريکټ لوبغاړي
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
گلبدين نايب

بټنوک|289px|گلبدين نايب

به لوگرکی زیږدلی گلبدين نايب د افغانستان د كركټ ملي لوبډلې الراونډر دى ، دى تيز بالينگ کوي او تيزې منډې جوړوي ، دۀ له بهاما ټاپوگانو سره پنځه لوبغاړي وسوځول چې يو هم پکې هيټريک و چې په پرله پسې درو توپونو يې لوبغاړي پکې و سوځول . 

وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله
وېشنيزه: د کريکټ لوبغاړي
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
جلاد خان ناصري

thumb|
**جلاد خان ناصري** ويکټ ساتونکى دى خو د کريم صادق د ښې لوبې له امله تر اوسه منتظر دى چې چانس ترلاسه کړي

وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله
وېشنيزه: د کريکټ لوبغاړي
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
رشيد ځدراڼ

thumb|289px|رشيد ځدراڼ
**رشيد ځدراڼ** هم يو له ويکټ ساتونکو دى چې ډيره هيله ترې کيږي

وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله
وېشنيزه: د کريکټ لوبغاړي
وېشنيزه:د افغانستان د کريکټ لوبغاړي
محمد داؤد ميره کی

بټنوک|محمد داؤد ميره کی
**ډاکټر محمد داؤد ميره کی** يو افغان سياستپوه دی چې په خپلواکه توگه يې ځان د افغانستان د ۲۰۰۹ کال د ولسمشرۍ ټولټاکنو ته څان کانديد کړی ؤ، او ځه موده وروسته بېرته د کانديدولو نه په شا شو. نوموړی د لوړو زده کړو خاوند دی او د افغانستان په اړه يې يو کتاب هم خپور کړی.

## مخينه
ډاکټر محمد داؤد ميره کی د جنرال غلام صديق ميره کي ځوی په خټه پښتون او په قوم سلېمانخېل دی. نوموړی د میدان وردگ ولایت د چارکي د ميرک خېلو په کلي کې نړۍ ته راغلی.

## زده کړې
ښاغلي ميره کي خپلې لومړنۍ زده کړې تر اتم ټولگي په افغانستان کې کړي او نهم ټولگی يې په پېښور کې د سيد جمال الدين افغان په لېسه کې بشپړ کړی او خپلې پاتې زده کړې يې په امريکا کې سر ته رسولي. په همدې توگه يې د خپلو لوړو زده کړو پيل د امريکا د ايلناي په پوهنتون کې د حقوقو او سياسي علومو په رشته کې سر ته رسولي. هغه خپله لومړنۍ ماسټري په حقوقو او نړېوالو اړيکو کې د امريکا د ايلېنای د پوهنتون څخه لاس ته راوړې. دوهمه ماسټري يې د منځني ختيځ په زده کړه کې ترلاسه کړې او بيا يې د جنگ د ختمولو په څانگه کې تخصص اخيستی دی. تر دې وړاندې يې خپله ډوکټورا په ټولنيز او اقتصادي پرمختگ کې اخيستې چې په همدې ترڅ کې يې د افغانستان د نه پرمختگ په باب خپل د ډوکټورا کتاب هم ليکلی دی. 

## دندې

## سياسي دريځ
په ۲۰۰۱ عيسوي کال يې خپل شديد مخالفت د امريکا د يرغل په باب په راډيوگانو او تلويزونو کې وښوده همدا راز يې خپل مخالفت د امريکې د وحشيانه عمل په مقابل کې د تېرو ۷ کالونو په ترڅ کې ښودلی دی. کله چې امريکا به افغانستان کې د يورانيمو وسلې، چې د ټولو نړېوالو قوانينو لخوا منع شوي، وکارولې نو هغه خپل سخت مخالفت د دې نړېوال جنايت په وړاندې په ډاگه وښوده او په ۲۰۰۴ عيسوي کال کې د جورج بوش پر ضد په نړېوالې محکمه کې چې په ټوکيو جاپان کې پرانيستل شوې وه د شاهد په حيث ودرېده. او د امريکا پخوانی ولسمشر جورج بوش د هغه د شاهدي په ورکولو په اساس په ۱۳ بېلابېلو جنايتونو باندې په غياب کې محکوم شو. 

نوموړی د خپل دريځ په اړه داسې وايي:

## چاپ شوي آثار
بټنوک
ښاغلي ميره کي د افغانستان د نه پرمختگ په باب يو کتاب ليکلی دی چې په همدې کتاب کې د افغانستان د بيا ودانولو او پرمختگ لپاره يې  يو فورمول په خپل کتاب کې وړاندې کړی دی.

*افغانستان د ولسواکۍ نه وروسته (Afghanistan After Democracy)

## باندنۍ تړنې
*د ډاکټر ميره کي رسمي وېبپاڼه 
*افغانستان د ولسواکۍ نه وروسته - د ډاکټر ميره کي بله وېبپاڼه

وېشنيزه:پښتانه سياستوال
وېشنيزه:پښتانه سياستوال
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:د ولسمشرۍ کانديدان
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:پښتانه ساينسپوهان
وېشنيزه:پښتانه ډاکټران
د لمريز کال مياشتې

هر لمريز کال (هجری شمسی) له ۱۲ مياشتو څخه جوړ دی چې د يوه کال لومړنۍ ۶ مياشتې ۳۱ ورځې لري او بيا ورپسې ۵ مياشتې ۳۰ ورځې او د کال وروستۍ مياشت ۲۹ ورځې لري. هر څلور کاله وروسته د کال د وروستۍ مياشت يعنې د کب په مياشت کې يوه ورځ ډېرېږي او د ټولې مياشتې د ورځو شمېر ۳۰ ورځو ته رسېږي چې همداسې يوه کال ته کبيسه کال وايي.

هره مياشت ځان ته په هره ژبه کې بېل بېل نومونه لري.
چې په ترتیب سره په لاندې توگه دي:

وېشنيزه:لمريزې مياشتې
۸ مرغومی

دا ورځ د افغانستان په تاريخ کې د تورې ورځ په نامه يادېږې په همدې ورځ افغانستان د روسي پوځونو د ښکېلاک تر ولکې راغی.
## پېښې

## زېږېدنې

## مړينې

## رخصتيانې

## باندنۍ تړنې

## سرچينې
۲۸ زمری

## پېښې

## زېږېدنې

## مړينې

## رخصتيانې

* ۱۲۹۸ - د افغانستان د خپلواکۍ ورځ

## باندنۍ تړنې

## سرچينې
۱۵ چنگاښ

د افغانستان شپږیزه لیګ به حتمن ترسره کیږی

## پېښې

## زېږېدنې

## مړينې

## رخصتيانې

## باندنۍ تړنې

## سرچينې
۱ وری

۱ د وري په افغانستان کې د هجري لمريز کال لومړنۍ ورځ ده. دغه ورځ په رسمي توگه د رُخصتۍ ورځ وي. همدا ورځ د بزگر ورځ هم ده او د بزگر ورځ بيا د نوؤ نيالگيو او ونو په کرلو سره په بېلابېلو سيمو کې لمانځل کېږي.

## پېښې

## زېږېدنې

## مړينې

## رخصتيانې
* د نوي کال ورځ - نوروز
* د بزگر ورځ

## باندنۍ تړنې

## سرچينې
۲۹ ليندۍ

۲۹ ليندۍ د ليندۍ مياشت يوه نېټه او ورځ ده. 

## زوکړې

## مړينې

## رخصتۍ
۲۷ کب

## پېښې
*۱۳۸۷ - د سردار شهيد محمد داؤد خان او د هغه د ورور سردار محمد نعيم خان موندل شوي جسدونه په کابل کې د دولتي لمانځنو په ترڅ کې خاورو ته وسپارل شو.

## زېږېدنې

## مړينې

## رخصتيانې

## باندنۍ تړنې

## سرچينې
۱۳ لړم

## پېښې ==. روز دانش آموز

## زېږېدنې

## مړينې

## رخصتيانې

## باندنۍ تړنې

## سرچينې
۱۵ غبرگولی

## پېښې

## زېږېدنې

## مړينې
# ۱۳۹۱ ه. ل. - د کانگفو ورزش نوميالی افغان استاد احسان شفيق په ناروې کې د يوه ملگري په کور کې ومړ.

## رخصتيانې

## باندنۍ تړنې

## سرچينې
۲۹ غبرگولی

## پېښې

## زېږېدنې

## مړينې
* ۱۳۹۱ - غزاله جاوېد په خپل کور کې د پلار سره ووژل شوه.

## رخصتيانې

## باندنۍ تړنې

## سرچينې
۱ غويی

## پېښې

## زېږېدنې

## مړينې
* ۱۳۱۷ - **[[علامه اقبال]]**، د پاکستان ملي شاعر
* ۱۳۳۰ - **[[محمدتقی بهار]]**، د ملک‌الشعرا په نوم مشهور، يو ايرانی ورځپاڼه ليکونکی، ادیب، تاریخپوه، او سیاستپوه (زېږون ۱۲۶۵)

## د لمانځلو ورځې

## سرچينې او يادښتونه
۳ غويی

د غويي ۳ - د ښوونکي او معارف، همدارنگه د کتاب او د کتاب د چاپ د حقوقو Copyright ورځ (د اپريل ۲۳).
## پېښې

## زېږېدنې

## مړينې

## رخصتيانې

## باندنۍ تړنې

## سرچينې
۶ غويی

## پېښې

## زېږېدنې

## مړينې
د غويي ۶ - غازي امان الله خان وفات په ايټاليا کې. (۶/۲/۱۳۳۹)

## رخصتيانې

## باندنۍ تړنې

## سرچينې
۷ غويی

**۷ غويی** د پيل شوي هجري لمريز کال پرله پسې ۳۸مه ورځ ده. د همدې کال د پيل نه ۳۸ ورځې شوي او د کال د پای ته رسېدو لپاره ۳۲۷ ورځې پاتې دي.  
## پېښې
* د غويي اوومه د افغانستان په تاريخ کې يوه توره ورځ بلل کېږي. په همدې ورځ د افغانستان لومړنی ولسمشر سردار محمد داؤد خان د خلقي او پرچمي گوند په کودتا کې د خپل د کورنۍ د ټولو غړو سره وژل کېږي او د افغانستان د دولت واک د کمونستانو لاس کې پرېوځي.
* د غويي ۷ - د غويي (ثور) انقلاب (۱۳۵۷ ل.)

## زېږېدنې

## مړينې
*۱۳۵۷ - د غويي په اوومه د افغانستان د جمهوري نظام بنسټ ايښودونکی او د افغانستان لومړی ولسمشر سردار محمد داود خان د خلقي او پرچمي گوندونو په کودتا کې د خپلې کورنۍ سره يو ځای وژل کېږي او د افغانستان د دولت واک د کمونستي سياسي اندونو مشرانو لاس کې پرېوځي.

## رخصتيانې

## باندنۍ تړنې

## سرچينې
۲۰ غويی

## پېښې
د غويي ۲۰ - د مور ورځ ( د مۍ ۱۰)

## زېږېدنې

## مړينې

## رخصتيانې

## باندنۍ تړنې

## سرچينې
۱۹ سلواغه

## پېښې

## زېږېدنې

## مړينې
* ۱۳۸۸ - پښتون ليکوال، شاعر او سياستپوه اجمل خټک د ورپېښې ناروغۍ له امله ومړ

## رخصتيانې

## باندنۍ تړنې

## سرچينې
وری (مياشت)

د افغانستان په رسمي کليز کې **وری** د لمريز لېږدي کال لومړۍ مياشت ده چې ۳۱ ورځې لري او د همدغې مياشت پيل له نوروز يا د بزگر له ورځې څخه کېږي.

## رخصتيانې
* د وري  ۱-  د نوي کال ورځ (نوروز).
* د وري  ۱- د نژاد پرستۍ (رسيزم racism ) ضد نړيواله ورځ. (د مارچ ۲۱)
* د وري  ۱ - د شعر نړيواله ورځ (د مارچ ۲۱).
* د وري ۱۸-   د روغتيا نړيواله ورځ. (د اپريل ۷).

## سرچينې
* http://www.hewad.com/1389/#1 

وېشنيزه:لمريزې مياشتې
غبرگولی (مياشت)

د افغانستان په رسمي کليز کې **غبرگولی** د لمريز لېږدي کال درېيمه مياشت ده چې ۳۱ ورځې لري.

## رخصتيانې
* د غبرگولي ۳- غازي امان الله خان ايټاليا ته مهاجر شو.
* د غبرگولي ۲۳ - د مور ورځ. (په افغانستان کې)
* د غبرگولي۳۰  - د مهاجرينو نړۍ واله ورځ (۲۰ د جون).

## سرچينې
* http://www.hewad.com/1389/#3  

وېشنيزه:لمريزې مياشتې
چنگاښ (مياشت)

د افغانستان په رسمي کليز کې **چنگاښ** (سرطان) د لمريز لېږدي کال څلورمه مياشت ده چې ۳۱ ورځې لري.

## رخصتيانې
* د چنگاښ ۵ - د نشه يې توکو پر ضد د مبارزې ورځ. (د جون ۲۶)
* د چنگاښ ۲۰- د نړۍ د نفوذ ورځ (د جولای ۱۱). 
* د چنگاښ ۲۶ نېټه د سردار محمد داود خان پاڅون (۱۳۵۲ لمريز). 

## سرچينې
* http://www.hewad.com/1389/#3  

وېشنيزه:لمريزې مياشتې
زمری (مياشت)

د افغانستان په رسمي کليز کې **زمری** (اسد) د لمريز لېږدي کال پينځمه مياشت ده چې ۳۱ ورځې لري.

## رخصتيانې
* د زمري  ۲۱ - د ځوانانو نړيواله ورځ (۱۲ د اگست).
* د زمري ۲۸ -  د گران هېواد افغانستان د خپلواکۍ د بېرته گټلو د جشن ورځ (۱۲۹۸ لمريز لېږدي).

## سرچينې
* http://www.hewad.com/1389/#5 

وېشنيزه:لمريزې مياشتې
لړم (مياشت)

د افغانستان په رسمي کليز کې **لړم** (عقرب) د  لمريز لېږدي کال اتمه مياشت ده چې ۳۰ ورځې لري.

## رخصتيانې
* د لړم ۲ - د ملگروملتونو نړۍ واله ورځ. (اکتوبر ۲۴)
* د لړم ۷ - د انټرنټ منځته راتگ (د ۱۹۶۹ م کال  داکتوبر ۲۹)
* د لړم  ۱۲ - (۱۲۷۲ هـ ل) کال د ډيورنډ د شرمه ډک  تړون لاسليک.
* د لړم ۲۹ - د کوچنيانو نړۍواله ورځ (۲۰ د نومبر)

## سرچينې
* http://www.hewad.com/1389/#8 

وېشنيزه:لمريزې مياشتې
ليندۍ (مياشت)

د افغانستان په رسمي کليز کې **ليندۍ** د لمريز لېږدي کال نهمه مياشت ده چې ۳۰ ورځې لري.

## رخصتيانې
* د ليندۍ ١ - د علامه محمود طرزي مړينه (١/٩/ ١٣١٢)
* د ليندۍ ٢ - د علي احمد کهزاد مړينه (٢/٩/١٣٦٢)
* د ليندۍ ٥ - د پوهاند ريښتين مړينه (٥/٩/١٣٧٧)
* د ليندۍ ۱۹ - د بشر د حقوقو نړۍ واله ورځ (د ډسمبر ۱۰)
* د ليندۍ ٢٨ - د استاد گل پاچا الفت مړينه.

## سرچينې
* http://www.hewad.com/1389/#9  

وېشنيزه:لمريزې مياشتې
مرغومی (مياشت)

د افغانستان په رسمي کليز کې **مرغومې میاشت** (جدی) د لمريز لېږدي کال لسمه مياشت ده چې ۳۰ ورځې لري.

## رخصتيانې
* د مرغومي ۶ - ۱۳۵۸ هـ ل. کال په افغانستان باندې د روسانو تېری او د هغوی راتلل افغانستان ته.
* د مرغومي ۱۰ (۱۱) - د نوي عيسوي 2011 کال لومړۍ ورځ.

## سرچينې
* http://www.hewad.com/1389/#10  

وېشنيزه:لمريزې مياشتې
سلواغه (مياشت)

د افغانستان په رسمي کليز کې **سلواغه** د لمريز لېږدي کال يوولسمه ۱۱ مياشت ده چې ۳۰ ورځې لري.

## رخصتيانې
* د سلواغې ۲۶ - ۱۳۶۷ هـ. ل. کال (۱۵ د فبرورۍ ۱۹۸۹ م) له افغانستان څخه د شورويانو د پوځونو وتل.
* د سلواغې ۲۵ (14 فبرورۍ) د عاشقانو ورځ.
* د سلواغې٢٩ - د پښتو د غزل بابا امير حمزه شينواري مړينه.

## سرچينې
* http://www.hewad.com/1389/#11  

وېشنيزه:لمريزې مياشتې
کب (مياشت)

د افغانستان په رسمي کليز کې **کب** د لمريز لېږدي کال دولسمه مياشت ده چې ۳۰/۲۹ ورځې لري.

## رخصتيانې
* د کب ۲- (د فبرورۍ ۲۱) د مورنۍ ژبو نړۍ واله ورځ.
* د کب ۸ - ۱۲۵۷ هـ ل، د نابغه سيدجمال الدين افغان مړينه د ترکې په مرکز استانبول کې.
* د کب ۱۷ - د ښځو نړۍ واله ورځ (۸ مارچ).
* د کب ۱۹ - (۱۳۷۹ هـ ل) د طالبانو له خوا په باميانو کې بودا د مجسمو ړنگول.

## سرچينې
* http://www.hewad.com/1389/#12 

وېشنيزه:لمريزې مياشتې
اېمل پسرلی

بټنوک|اېمل پسرلی
**ايمل پسرلی** *(په انگرېزي: Emal Pasarlai)* يو افغان پښتو ژبی ليکوال او خبريال دی. نوموړی په پښتو ژبه ليکوالي کوي او همدا راز د لنډو کيسو څو کتابونه يې چاپ شوي دي. د ليکوالۍ تر څنگ د بي بي سي د پښتو څانگې خبريال او وياند هم پاتې شوی دی. 

## مخينه
ايمل پسرلی د افغانستان په کندوز ولايت کې زيږيدلی دی. نوموړی د نامتو پښتون شاعر او اديب محمد صديق پسرلي زوی، د پښتنو کيسه ليکوالو اسد الله غضنفر، اجمل پسرلي او د آزادۍ راډيو د خبريال او ليکوال عصمت الله څاروان ورور دی.

## زده کړې
ايمل پسرلي د کوشنيتوب دوره په کندوز کې تېره کړې او لومړني دوه ټولگې يې په کابل کې لوستي دي. ده د پېښور له پوهنتونه د لسانس سند اخيستی دی. د نوې مېډيا په نامه يې نورې زده کړې د انگلستان پهلندن کې بشپړې کړي دي.

## دندې
بټنوک|اېمل پسرلی
اوس هم په لندن کې ژوند کوي او له بي بي سي راديو سره په کار بوخت دی.

## ادبي کارونه
ايمل پسرلي د ١٩٩٤ کال څخه تر ١٩٩٦ کاله پورې له لندن څخه په پښتو ژبه د ډيوې مياشتنۍ مجله خپروله. هغه ډيرې لنډې کيسې ليکلې او يو ناول او د ډرامو يوه ټولگه يې هم خپره شوې ده.

## چاپ شوي آثار
د ده د چاپ شويو کتابونو نومونه په دې ډول دي:
#څلورمه لار  - د لنډو کيسو ټولگه
#بې ځالې مرغۀ - ناول
#ډالري معاش  -  د ډرامو ټولگه
#يو مزل دوه نړۍ - د لنډو کيسو ټولگه

## ناچاپه آثار

وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:پښتانه خبريالان
وېشنيزه:د بي بي سي راډيو خبريالان
تله (مياشت)

د افغانستان په رسمي کليز کې **تله** د لمريز لېږدي کال اوومه مياشت ده چې ۳۰ ورځې لري.

## رخصتيانې
* د تلې ۵ - د طالبانو لخوا د کابل نيول (۱۳۷۵ هـ ل).
* د تلې ۱۳ - د ښوونکي نړۍ واله ورځ . (د اکتوبر ۵)
* د تلې ۱۵ - د امريکايي او نورو زبر ځواکونو لخوا په افغانستان باندې بربنډ نظامي تېری (۱۳۸۰ هـ ل.)
* د تلې ۲۴ - د غذا نړۍ واله ورځ . ( د اکتوبر ۱۶)

## سرچينې
* http://www.hewad.com/1389/#7  

وېشنيزه:لمريزې مياشتې
وږی (مياشت)

د افغانستان په رسمي کليز کې **وږی** د لمريز لېږدي کال شپږمه مياشت ده چې ۳۱ ورځې لري.

## رخصتيانې
* د وږي ۹  - د پښتونستان ورځ. (اگست ۳۱). 
* د وږي ۱۷ - د زده کړې او رسنيو نړيواله ورځ. ( سپتمبر ۸)
* د وږي ۲۰ - د امريکا د متحده ايالاتو پر نړيواله سواگريزه منځۍ ترهرگري بريد (د ۲۰۰۱ زېږدي کال د سپتمبر ۱۱).
* د وږي ۲۴ - د آزادۍ نړۍ واله ورځ ( د سپتمبر ۱۵)
* د وږي ۲۵ - د حفيظ الله امين کودتاه په نورمحمد تره کي (۱۳۵۹ هـ . ل.)
* د وږي ۳۰ - د سولې نړۍ واله ورځ. (۲۱ د سپتمبر)
* د وږي ۳۱ - د ايران او عراق د جنگ پيل (۱۳۵۹ هـ ل).

## سرچينې
* http://www.hewad.com/1389/#6  

وېشنيزه:لمريزې مياشتې
خيالي دنيا(کتاب)

دا د ارواښاد قيام الدين خادم يو پښتو منثور اثر دی. "خيالي دنيا" د خادم صاحب ډير مشهور اثر دی چې د ده د منثورو آثارو مجموعه ده. دغه اثر ته د ادبي ټوټو مجموعه هم ويلاى شو. خيالي دنيا چې ټولټال ۹۴ مخونه لري، په 1339 ل. كال کې د پښتو ټولنې لخوا د ۱۰۰۰ ټوكو په شمېر د افغانستان په دولتي مطبعې کې چاپ شوى دى. د كتاب د ټولو ادبي ټوټو شمېر يې ۵۶ ته رسېږي چي هره ادبي ټوټه يې د افغاني ټولنې كړه وړه تمثيلوي.

د كتاب ادبي ټوټو هره يوه يې دخپلي معنا اوهغومفاهيمو له مخې چې پكې ځاى شوي دي د پښتو ادب د پراخه بڼ رنگارنگ گلان گڼل كيږي . كه دغه اثر په دقت ولوستل شي يوه لوى سمندر ته ورته دى چي هر څه پكې موندل كيږي . خادم صاحب پدغو لنډو ادبي انځورنوکې مينه ، محبت، د ټولنيز ژوند رازونه ، آزادي، انتقاد، پرمختگ، عبادت، هنر او د ژوندانه ټولې لارې چارې لوسونکي ته ورښيي.

وېشنيزه:پښتو کتابونه
وېشنيزه:پښتو فلسفي کتابونه
کوردستان

thumb|کيڼ|د کردستان نخشه 
**کوردستان** هغه سیمه ده چې د ترکیی، ایران، عراق او سوريې ترمنځ ویشل شوی ده او د خلکو زیات شمیر یی په کردي ژبه خبری کوی.

محمود کاشغري په لومړي ځل په خپل کتاب "دیوان لغات الترک" کې سیمه د کردانو د ځمکې په توګه یاد کړه، چیرته چې محمود کاشغري د نړۍ نقشه جوړه کړه او د عراق او الشام ترمنځ سیمه یې د "ارض الکراد" ​​په توګه په نښه کړه. ارض الکراد په عربي کې د "کردانو ځمکه" معنی لري. د لومړي ځل لپاره د "کردستان" کلمه هغه وخت یاد شوه کله چې سلجوق سلطان سنجر یو نوی ولایت جوړ کړ او نوم یې کردستان و.

## د عراق کردستان
کوردستان (عراق)

## د سوریې کردستان
## د ایران کودستان
## د ترکیې کودستان

## سرچينې

وېشنيزه:کوردستان
موزيک خبريالي

**موزیک ژورنالېزم** له آره د کولتوري خبريالي څېرمه څانگه ده چې د موزیک په برخه کې خپلې ځانگړې بوختیاوې لري .

وېشنيزه:خبريالي
کلتوري خبريالي

**کولتوري ژورنالېزم** هغه ژورنالېزم ته وایي چې د یوه ملک کلتوري اړخونه تر څېړنې لاندې نیسي  او موخه یې د کلتور پرمختگ او خپراوی دی . دغه ډول ژورنالېزم خپلې لیکنې د کره کتنې، پارترې او څېړنو په وسیله خلکو ته رسوي.

وېشنيزه:خبريالي
پوهنيزه خبريالي

هغه ژورنالېزم ته وایي چې چې علمي څېړنې، پېژندنې او رابرسېرونې خلکو ته په ټول جاج او مانا وړاندې او څرگندوي .

وېشنيزه:خبريالي
خبريالي خپرونې

د ژورنالېزم خپرنیز ډولونه

ژورنالېزم د خپراوي له مخې پر درو ډولونو وېشنه مومي :

چاپي [ژورنالېزم] : لکه ورځپاڼې، اوونیزې او میاشتنۍ خپرونې

اوریز او وینیز ژورنالېزم : لکه رادیو او تېلویزیون

برښنایي یا پر کرښه ژورنالېزم : لکه  اوبپاڼې

وېشنيزه:خبريالي
تخنيکي خبريالي

تخنیکي ژورنالېزم ټولې هغه ژورنالېستي څانگې تر پوښښ لاندې نیسي چې تخنیک پکې یو رغنده رول لوبوي . لکه ترانسپورت، تېلې کومیونېکېشن، انرژي او . . .  او دا چې د تخنیک په برخه کې هر ورځ ډېر چتگ پرمختگ روان دی، نو خبریالانو ته ښایي چې په دې اړه ولس ته مالومات ورکړي او دوی ته د مسلکي کسانو پوهه څرگند او ورسوي . 

وېشنيزه:خبريالي
رسنيز خبريالي

رسنیز (د رسنیو) ژورنالېزم ****
هغه ژورنالېزم ته وایي چې پر خبري رسنیو راڅرخي .

وېشنيزه:خبريالي
اقبال او گوېټه

**علامه اقبال** چې د ختیځ او لودیځ له کومو منل شویو څېرو څخه اغیزمن شوې، لدې ډلې څخه د گوېټه یو روښانه څېره ده. اقبال چې له گوېټه سره د کوم تړاو ښکارندوي کړې د هغې په رڼا کې ویلای شو چې علامه په ختیځ کې له مولانا رومي او په لودیځ کې له گوېټه څخه اغیزمن ښکاري.
د گوېټه او اقبال د ذهني اړیکو بیان او د دواړو پرتلیزه څېړنه ددې کلینې سکالو دی.

د آلمان (جرمني) ستر پوه-اندی، شاعر او فیلسوف د فرانکفورټ په مشهور ښار کې زېږېدلې دی. دې د ۸۳ کالو د اوږده عمر ښاوند وو. د علامه اقبال له پیداېښت څخه ۴۵ کاله وړاندې په ۱۸۳۲ز کال ومړ. 
گوېټه د قانون له زده کړې وروسته نوکري پیل کړه، او پدې د خپل کار په دوران کې د وایي مار علم دوسته ډېوک کارل ارگست سره یې لیده کاته وشوه، دډېوک کارل گوېټ خپل کور ته وباله، چې هغه هم دا بلنه ومنله. گوېټّ تر مرگه هورې (په وای مار) کې پاتې شو او هملته خاور ته وسپارل شو.
دې په وایي مار کې په مختلفو دندو وگومارل شوو دېوک د زړه له تله دده قدر وکړ. گوېټه پدې ښار کې دومره

وېشنيزه:فيلسوفان
گوېټه

left|thumb|300px| گوېټه
**یوهان ولفانگ فون گوېټه** (28 اگست ۱۷۴۹ز کال 22 مارچ 1832) یو المانی لیکوال او د جورج الېټ په وینا, "د المان له سترو لیکوالو… او د وروستي بحر العلوم وو، چې پدې نړۍ کې یې ژوند کاوه." د گوېټه پوهنیز ژوندشاعري, ډرامه, ادبیات, الهیات, فلسفه, انسانیزم او ساینس په څېر پوهنې تر خپل چتر لاندې راولي.. 
د گوېټې مهم ادبي اثر *[[غوره ادبي اثر]]*, چې په نړیوال ادب کې ډېر زیات ستایل شوې, د *[[د گوېټه Faust|Faust]] *په نامه دوه پاړکه ډرامه ده. د گوېټې نور مشهور ادبي کارونه د هغه بېشمېره شعرونه،  include his numerous poems, the Bildungsroman *[[Wilhelm Meister's Apprenticeship]]* and the epistolary novel *[[The Sorrows of Young Werther]]* (German title: *"Die Leiden des jungen Werther"*).

## سرچینې

وېشنيزه:آلماني ليکوال
اوېستا

**اوېستا** د افغان فیلسوف او د څینو په اند الهي استازي (پیغمبر) زردشت د لرغونو مذهبي شعرونو هغه ټولگه ده، چې یوویشت نسک (کتاب) یې لرل، او په نننۍ بڼه پینڅه ځانگې لري. دا پینڅه ځانگې له یَسنه چې پدې کې د زردشت ویناوی د گاهان په نامه راوړل شوي څا پرڅای شوي، یشت‌ (سرودونه)، وندیداد، ویسپرد او خرده‌اوستا ځخه عبارت دي.

## د اوستا مانا
د اوستا ویي خپله د اوستا په کتاب کې ندې راغلې. دا ويي د پوهې او پېژندنې په مانا دی، چې د وېدا (هندي مذهبي کتاب) له ویي سره په ریښه کې گډ ښکاري.

## د اوستا ژبه
هغه ژبه چې اوستا پرې لیکل شوې د اوستا په نامه یادېږي. اوستا په دوه گړدودونو لیکل شوې، یو گړدود چې د زردشت ویناوی (گاهان) پرې لیکل شوي او بل گړدود نوې گړدود نومول شوې دی. اوسمهالې اوستا یو پر درېیم د ساساني پیر اوستا جوړوي. د یادولو وړ ده چې د ساسانیانو د پیر اوېستا یوویشت نسکه (کتابونه) لرل.

## بهرنې تړن
* د اوستا پوره متن 

وېشنيزه:زردشتیزم
وېشنيزه:اوېستا
تسلسل

**تسلسل** یوه فلسفي او کلامي اصطلاح ده، چې په عامه مانا کې د نه پای ته رسېدونکو چارو ټولگې ته ویل کېږي، که هغه له دواړو اړخو یا یو اړخ څخه یې پیل او پای نامالومه وي.
او په ځانگړي مانا کې بیا د تسلسل ويي د داسې نه پای ته رسېدونکو چارو ترتیب ته وایي چې یو ځیر د بل لامل (علت) وي، او بل د بل ځیر لامل، او په همدې توگه تر ناپایه ډول سره یو د بل لامل وي.

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فلسفي وییپانگه
ټرانس امينېشن

داسې دوه تعاملونه دي چې د '''ټرانس امينېشنامه يادېږي. لومړنی تعامل هغه دی چې د يوه امينو اسيد او يوه الفا کيټو اسيد تر مېنځ راپېښ شي. په داسې يوه تعامل کې لومړنی امينو گروپ وروستي امينو گروپ سره خپل امينو او کيټو گرپونه بدلوي؛ په دې کې بيا د امينو اسيد خپل اړونده د ته وراوړي (که يو امينو گروپ له يوه امينو گروپ نه واېستلی شي، بيا يواځې الفا کو اسيد پاتې کېږي).

په ژونکيميا کې ټرانس امينېشن د يو ډول ځانگړو اېنزايمونو په مرسته بشپړ کېږي. د دغو اېنزايمونو د ډلې نوم ټرانس امينېز او يا هم امينوټرانسفېرېز دی. انساني بدن خپل ۱۰ غېر ضروري امينو انه هم د ټرانس امينېشن د پروسې له لارې خپله اړتيا پوره کوي. د يوه امينو اسيد چېرالټي، د اخته کېدنو پر مهال راڅرگندېږي. په دغه تعامل LP کواېنزايمونو (مرستيال اېنزايمونو) کارېږي او دا هم يو حقيقت دی چې دا په کاينېټيکي توگه يو بشپړ تعامل دی. د ټرانس امينېشن تعامل توليد د ينېشن تعامل توليدي ماليکيول اکثراً يا آلانين، اسپارټېټ يا گلوټامېټ وي، خو د هغوی اړونده الفا کيټو اسيدونه د سونتوکيمېټابوليزم له لارې رامېنځ ته کېږي.

د ټرانس امينېشن دويم تعامل داسې تعريفولی شو چې دا په اماين او امونيم مالگې سره د يوه اماين او يا امايينو يو نيوکليوفېلېک ادلون بدلون دی.[1] د ساري په توگه، د لومړنيو اماينو يو تعامل د لومړنيو امايډو د اناينو سره کولای شو چې د دويمو اماينو په رامېنځ ته کولو کې وکار
RNH2 + R' → RR'NH + NH2−

د رانيل نېکل په کارولو سره دويم متناظره اماين رامېنځ ته کېدای شي (2RNH2 → R2NH + NH3). او په پا کواټرنري امونيم مالگه د اېتانول اماين په کارولو بې الکالاينېدلای شي:

R4N+ + NH2CH2OH → R3N + RN+H2CH2CH2OH

سېرين او تريونين دوه داسې امينو اسيدونه دي چې تل د ټرانس امېنېشن د پروسې نه نه تېرېږي.

وژونکيميا
اسد الله بها

ډاکتر **اسدالله بها** (زوکړه ۱۹۴۹ زېږدي کال د ډيسمبر ۱۹، ميدان وردک ولايت - مړينه؟) د افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال وو. 
## مخينه

ډاکتر اسدالله بها د بهاول خان زوی د ۱۹۴۹ زېږدي کال د ډسمبر په ۱۹ د وردگ ولايت وردگو د یوسف خیلو په کلي کي زیږیدلی دی او په وردگو کي بیا میر خیل دی. 

## زده کړې
خدای بښلي بها خپله لومړنۍ زده کړه د دیني علومو په برخه کي په خپله سیمه کي سرته رسولې او د منځنۍ زده کړې لپاره کابل ته ولاړ او هلته په رحمان بابا لیسه کې د شاملېلدو تر بريالۍ ازمویني وروسته په ۱۹۵۹ ز کال کې په دغه لیسه کي داخل شو او خپلې منځنۍ زده کړې یې په ۱۹۶۵ ز کال کې په بري سرته ورسولې. 

د لیسې تر پای ته رسولو وروسته د کابل پوهنتون د ادبیاتو په پوهنځي کي شامل شو، خو لږه موده وروسته یې سکالرشيپ واخیست او اتريش ته ولاړ. هلته یې پر ۱۹۶۵ ز کال پوهنتون ته د چمتووالي لپاره په مقدماتي درسونو پیل وکړ او له بري وروسته په ۱۹۶۷ ز کال کی د ښوونې او روزنې په څانگه کي په پوهنتون کي شامل شو. په ۱۹۷۸ ز کال کي یې خپلې لوړې زده کړې په بري پای ته ورسولې او د ښووني او روزني په ځانگه کي یې ډاکټري واخیسته.

## دندې

- له ۱۹۷۹ تر ۱۹۸۰ کاله پوري یې د اسټریا کنټرول بانک د مخ پر وده هېوادونو د اسنادو په برخه کي کار کاوه. 

-په ۱۹۸۰ ز کال کي یې د ډاکټرۍ له عالي تحصیل  نه پرته، د نړيوالو څېړنو په څانگه برخه کي بری ليک واخیست. 

- له ۱۹۸۱ تر ۱۹۸۶ کاله پورې يې د اسټریا د ښووني او روزني د بیبلیگرافي په ځانگه کې کار کاوه. 

- له ۱۹۸۲ تر ۱۹۹۸ ز پورې د ویانا له سندرغاړو هلکانو یا (وینر سینگر کنابن) سره د ښوونې او روزنې په څانگه کې د سلاکار په توگه دنده تر سره کوله. 
 
- له ۱۹۸۹ راهیسي د ویانا په پوهنتون کي د ښووني او روزني تدریس  د علومو په انستیتوت کي تدریس کاوه. 

- له ۱۹۹۸ راهيسې یې په لیسه کي درس ورکاوه. 

ښاغلي بها د مخ پر وده هېوادو او په تیره بیا د سیاسي او روزنیز سیستم سلاکار او د نظر خاوند پیژندل کېده. 
 
ډاکټر بها د ۱۹۹۹ زېږدي کاله راهيسې (دافغانستان د بیا ودانولو مرستی ټولني) مشر پاتي شوی دی. د هغه د وړتيا او فعالیت  له امله د ټولني او (افغان ولس) مجلې په کار کي وقفه نه ده راغلې. د ټولني د مشرتابه جرگه او نور غړي به د هېواد د دغه صادق زوی خدمتونه هیر نه کړي. 

## مدني اکر
ارواښاد ډاکټر بها واده کړی وو چې یوه لور لري: نادیه ډیوه بها، چي اوس  په پوهنتون کي پر خپله ماسټرۍ کار کوي. 

## مړينه
ارواښاد ډاکټر اسدالله بها په اتريش کي د ناروغۍ له کبله د شپږ پنڅوسو کالو په عمر له دې نړۍ د تل لپاره سترگي پټې کړې. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه. 
 
## خپروني
۱. په مخ پر وده هېوادو کي د لویانو زده کړه او سواد. 

۲. بیسوادي په دریمه نړۍ کي. 

۳. لوست او لیک او د ټولنې په دیموکراسۍ کي د هغو برخه. 

۴. د جنوب له خوا غږ، د پرمختگ الفبا، بیسوادي په دریمه نړۍ کې. 

۵. په مخ پر وده هېوادو د مغزو فرار پر ضد. 

۶. د ویانا سندرغاړي هلکان، د دوی د ښووني او روزني چاپیریال. 

۷. د ژوند د امکاناتو نه د گټي اخیستو لپاره روزنه. 

۸. به مخ پر وده هېوادو کي د ښځو د سرنوشت ټاکني حق. 

۹. دننه په استریا کي او له اسټریا نه بهر ورځپاڼو او مجلو کي بېلا بیلې مقالې.

همدغه شان له ۱۹۹۹ زېږدي کاله راهیسي د (افغان ولس) مجله کي بېلا بیلې علمي مقالې. 

## سرچينې
۱. https://www.benawa.com/fullstory.php?id=3775 

۲. 

وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:افغاني ليکوال
دولت محمد لودين

**دولت محمد لودين** (١٣١٠ لمريز لېږدي کال د ننگرهار ولايت د کامې ولسوالي - ١٣٧٨ ل ل کال د ليندۍ ١٣) د پښتو ژبې ليکوال او ژباړن وو.  

## محينه
ارواښاد سرمحقق ډاکتر دولت محمد لودين پر ۱۳۱۰ ل ل کال د ننگرهار ولايت د کامې ولسوالۍ د انگرو په کلي کې نړۍ ته سترگې غړولې وې. لومړنۍ زده کړه يې د اخوند کلي په ښوونځي کې بشپړې کړې او وروسته يې د کابل په ښوونتون (دارالمعلمين) کې خپلو زده کړو ته پاينه (دوام) ورکړه.

## دندې
دولت محمد لودين وروسته د شپږو کلونو لپاره د ښوونکي په توگه دنده تر سره کړه. پر ١٣٣٧ ل ل کال د کابل پوهنتون د ادبياتو په پوهنځي کې شامل شو. تر فراغت وروسته په پښتو ټولنه کې د نوماند مسلکي غړي په توگه وگومارل شو.

ددې دندې تر څنگ يې د ادبياتو په پوهنځي کې د تدريس چارې هم پر غاړه درلودې. نوموړی پر ١٣٤٤ ل کال  د پښتو د تدريساتو د لوی مديريت سرپرست او د دغې دندې تر څنگ د زيري جريدې پازوال چلونکى وو.

لودين وروسته د پوهنې وزارت له خوا د لوړو زده کړو د بشپړولو لپاره د هغه مهال شوروي اتحاد ته واستول شو او په ژبپوهنه کې يې دوکتوار «پي اچ ډي» تر لاسه کړه.

ليکوال لودين د پښتو ټولنې د تاليف او ترجمې په څانگه کې او وروسته د ټولنيزو پوهنو د لوی مدير په توگه دنده تر سره کړه. پر ١٣٥٧ ل ل کال د علومو اکاډمۍ د ژبپوهنې د څانگې مدير او وروسته د پښتو څيړنو د مرکز د سروال (ريس) په توگه وگومارل شو.

ارواښاد ډاکتر دولت محمد لودين د افغانستان يو تکړه ژبپوه، ادبپوه او مورخ وو. نوموړي په پښتو، فارسي، روسي او انگليسي ژبو کې گڼ شمېر اثار او مقالې ليکلې او د روسي او انگليسي ژبو څخه يې ژباړې کړې دي. 

## مړينه

ارواښاد دولت محمد لودين د ١٣٧٨ ل کال د ليندۍ مياشتي پر ١٣ د يوې سختې ناروغۍ له لامله له دې نړۍ سترگې پټې کړې او د ننگرهار ولايت د کامې ولسوالۍ د کندو سيمې د انگرو کلي په هديره کې خاورو ته وسپارل شو.

## چاپ شوي نښيرونه يې
 
۱- د نننۍ پښتو ژبې احصايوې قاموس: په ١٣٥٣ کال کې د پښتو ټولنې له خوا چاپ شوی دی. 

۲- لغت پوهنه، په ١٣٥٥ ل ل کال کې د پښتو ټولنې له خوا چاپ شوی دی. 

۳- د پښتو ژبې عمومي احصايوې قاموس، په ١٣٦٩ ل ل کال کې په لنېنگراد کې چاپ شوی دی. 

۴- ټام ساير، له انگليسي څخه يې پښتو ته اړولی او پر ١٣٤٣ ل کال د پښتو ټولنې له خوا چاپ شوی دی. 

۵- شيرشاهي تاريخ، له فارسي څخه يې پښتو ته اړولی او پر ١٣٥٤ ل ل کال د پښتو ټولنې له خوا چاپ شوی دی. 

۶- په کلتوري انقلاب کې د عام او خاص ځانگړتياوې، له روسي ژبې څخه ژباړل شوی او پر ١٣٦٧ ل ل کال د اطلاعاتو او کلتور وزارت له خوا چاپ شوی دی. 

۷- غوره نثرونه، د ارواښاد گل پاچا الفت نثري اثر دی چې په روسي ژبه ژباړل شوی او د علومو اکاډمۍ له خوا چاپ شوی دی.  

۸- پټه خزانه، د محمد هوتک نثري اثر دی چې لودين په روسي ژبه ژباړلی او د علومو اکاډمۍ له خوا چاپ شوی دی. 

# ژبه او ټولنه، د ۱۳۹۵ ل ل کال چاپ. 
 

## اخڅليک

۱- https://www.bbc.com/pashto/news/story/2007/04/070420_tom-sawyer-pashto-translation 

۲- 

وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:افغاني ليکوال
محمد اسماعيل يون

250px|بټنوک|محمد اسماعيل يون
**محمد اسمعيل يون** د افغانستان نوميالى شاعر، ليكوال او سياستوال دی. هغه د محمد خان زوی د ۱۳۴۶ لمريز كال د کب په ۱۸ مه د لغمان وﻻيت د الينگار ولسوالۍ د الوخېل په سيمه کې زيږيدلی دى .

## زده کړې
زده کړې يې د سلينگار لومړنی ښوونځی ( لغمان )، خوشال خان لېسه ( کابل ) ، د کابل پوهنتون د ژبې او ادبياتو پوهنځي پښتو څانگه تر ماسټرۍ پورې ، ترسره کړي دي .

## دندې
ښاغلي يون د پوهنتون د استاد په حيث پښتو ډیپارټمنټ کې دندې ترسره کړي او د کرزي او جنگسالارانو په دولت کې په پینځم کال يانې ۲۰۰۶م زېږدي کې د هغوی په پلوۍ دننه په دولت کې بېلابېلې دندې ترسره کړې او د جون ۲۰۱۳م زېږدي کال پورې د کرزي فرهنگي او امنيتي صلاحکار او مشاور پاتې شو چې وروسته یې د جنگسالارانود سیاسي او استخباراتي فشار له کبله د کرزي ملاتړ پرېښود.
# له ۱۳۷۰ کال راهيسې د کابل پوهنتون د پښتو څانگې د کدر غړی دی 
# د تيرو شلو کالونو په بهير کې د يو شمېر هېواد مېشتو او بهر مېشتو افغاني کلتوري ټولنو غړی او استازی 
# د شمشاد ، هيلې او کابل پوهنتون  مجلو کتونکی ، د قلموال جريدې مؤسس او د يو شمېر نورو مجلو د کتونکې ډلې غړی 
# په ختيځو وﻻيتونو کې د بېړنۍ لويې جرگې لپاره د انتخاباتي چارو مسؤل
# د بېړنۍ لويې جرگې لومړنی انتخابي منشي
# په ختيځو وﻻيتونو کې د اساسي قانون د تدوين او تدقيق د کميسيون د داراﻻنشا غړی 
# د افغانستان د اسلامي جمهوريت د ملي امنيت شورا دفتر کې د فرهنگي چارو رئيس  
# د افغانستان او پاکستان  تر منځ د سولې گډه جرگه کې د برهان الدین رباني په ملاتړ د افغانستان له لوري منشي
# د ملي تحریک په نوم د سیاسي گوند مشر 
# د تيرو شلو کلونو په بهير کې د لسگونو علمي ، ادبي ،  ټولنيزو او سياسي سيمينارونو ، ورکشاپونو ، مشاعرو او غونډو جوړول 
# په سلگونو کورنيو او نړيوالو ورکشاپونو ، سيمينارونو کې  گډون او ويناوې ؛
# په سلگونو راډيويي ، تلويزيوني او انټرنيټي بحثونو کې گډون او سیاسي تبصرې .
# د يو شمېر نورو افغان فرهنگيانو په ملگرتيا په افغانستان کې په شخصي توگه د کتابونو د چاپ دودول .
# د ژوندون په نامه ټلویزيون بنسټگر 

پدې وروستيو دیارلسو کالونو کې له وخت او کرزي حکومت لوړ مقام څخه په استفادې ۳۳ کتابونه چاپ کړل او لدې پخوا په ۱۹۹۰مو زېږدي کالونو کې هم ځینې سياسي کتابونه په مستعار نومونو پېښور او نورو سیمو کې چاپ کړي دي چې دوه مشهوره کتابونه یې لومړۍ او دوهمه سقاوي نومېږي .

## چاپ شوي اثار
# دوهمه سقاوي 
# پښتو کتابښود
# په اورونو کې 
# 
## اخځونه
# http://www.youtube.com/watch?v=t_W7Kqe2Gok
# http://rohi.af/weekperson.php?id=81 

وېشنيزه:پښتانه شاعران
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:افغاني ليکوال
وېشنيزه:افغانان
بايټ

بایت ، کیلو بایت ، مگابایت او گیگابایت
# یو بایت د یو توري په برابر دی.
# په عمومی ډول انځورونه او فایلونه ظرفیت یې څو کیلو بایت وي . هر کیلو بایت 1024 بایت کیږي 
# انځوریزه سندرې او فیلمونه څه دپاسه څو مگابایتو ته ځان رسوي . هر مگابایت 1024 کیلوبایت کیږي.
#هر گیگابایت 1024 مگابایت دی .
*بایت Byte
*کیلوبایت KB
*مگابایت Mb
*گیگابایت GB

وېشنيزه:د اومتوکو ډولونه
وېشنيزه:سولگر ياد
موسی خېل ولسوالۍ (خوست)

**موسی خېل ولسوالۍ** د افغانستان د خوست ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۴۱،۹۹۸ وگړو ته رسېږي. دا ولسوالۍ د خوست ولایت د پلازمېنې په سهېل خوا کی پرته ولسوالی دہ. په دی ولسوالی کی د منگل قوم خلک اوسیږي.

## دا هم وگورۍ
* د افغانستان ولسوالۍ

## سرچينې

وېشنيزه:د خوست ولايت
وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
عبدالرحيم وردگ

بټنوک|289px|ستر جنرال عبدالرحيم وردگ
**ستر جنرال عبدالرحيم وردگ** د عبدالغني وردگ زوی دي چې په ۱۳۲۳ هجري لمریز کال کې دمیدان وردگو په ولایت کې نړۍ ته سترگې پرانیستې،د ملي دفاع وزير ، محمد ظاهر شاه پلوی او پخوانی پوځي افسر دی .

## مخينه
جنرال وردگ د رباني په وخت کې د جنگسالار سيد احمد گيلاني په تنظيم کې غړيتوب درلود او وروسته يې د امريکا استخباراتي کړيو ته جاسوسي پيل کړه .

## زده کړې
ښاعلي وردگ دحبیبیې له لیسې څخه له فارغیدو وروسته په حربي پوهنتون کې شامل او دخپلو لوړو زده کړو ددوام لپاره یې دمصر او دامریکا دمتحده ایالاتو هېوادونو ته سفرونه وکړل. 

ستر جنرال عبدالرحیم وردگ خپلې لوړې زده کړې په پیاده مسلک، دښوونې اوروزنې په میتودیک، پراشوت، کماندو، موټردار، دمخابرې اوالکترونیک دکورسونو په لوستلو سره سرته رسولي  او ارکان حربي یې دامریکا له متحده ایالاتو او دمصر دعلیا ناصر له اکادمۍ څخه ترلاسه کړې ده.

## دندې
*د امريکا څخه د ارکانحرب تر درجې پورې خپله زده کړه سر ته رسولې.
*د جهاد په کلونو کې د سيد احمد گيلاني په تنظيم ملي محاذ کې د نظامي مرستيال په توگه دندې ترسره کړي .
*په افغانستان کې د اسلامي لومړي حکومت په مهال چې جهادي ډلې په خپل منځي جگړو بوختې شوې، د دفاع د وزير د مرستيال په توگه يې خپلې دندې پريښودې او دباندې ولاړ ځکه چې د جگړې دواړې خواوې د هيواد ملي گټو پرخلاف عمل کاوه.

## باندنۍ تړنې

## سرچينې

وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:پښتانه سياستوال
وېشنيزه:افغان سياستوال
وېشنيزه:افغان وزيران
وېشنيزه:افغاني پوځي افسران
وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي
وېشنيزه:افغان جنگسالاران
سردار محمد اکبر خان

**وزير محمد اکبر خان** د امير دوست محمد خان زوی پر (۱۸۱۷) زېږدي زیزیدلی دی . د امیر دوست محمد خان په لومړۍ دوره کې محمداکبر خان د جلال آباد حکمران وو ، په همدې وخت کې (۱۸۳۷) ز کال سکانو د خيبر په دره کې د جمرود کلا ونیوله ، غازي محمداکبر خان له سکانو سره په جگړه پيل وكړ . د جگړې په بهير كې غازي محمداکبر خان د سکانو د جگړې بولندوی هری سنگ د تورې په گوزار ټپي کړ او نوموړی له دغه ټپ څخه مړ شو. 
یو افغان شاعر د غازي محمد اکبر خان په اړه وایي :

کله چه انگرېزانو پر افغانستان له دریو خواوو یرغل وکړ او غازی محمداکبر خان د یوې دسیسې په وجه د انگریزانو له خوا مسموم کړل شو ، دوستانو یې هغه کابل ته واستاوه . د انگریزانو لښکرې چې شاه شجاع ورسره وو د کابل په لور مخ په وړاندې ولاړې . په غزني کې د غازی محمد اکبر خان ورور غلام حیدر خان د انگریزانو په لاس کېوت او وروسته بیا جگړه د کابل په ارغندي کې وشوه . امیر دوست محمد خان او غازي محمد اکبر خان چې ټپي شوی وو ، بخارا ته ولاړل . د بخارا امیر هلته بندیان کړل ، انگریزانو شاه شجاع په کابل کې پاچا کړ .
د بوتخاک حضرت صاحب عبدالشکور په شفاعت چې د بخارا امیر یې مرید وو ، غازي محمد اکبر خان له بنده څخه راخوشي کړ او هغه کابل ته راغی . په کال ۱۴۸۱ ز د نوامبر په میاشت کې د روژې د میاشتې په (۷) نیټه په کابل کې د غازي عبدالله خان اڅکزي په کور کې د ملي قیام نقشه جوړه کړه ، بیا وروسته برنېس په یوه پاڅون کې ووژل شو.

مکناټن چې د انگریزانو له خوا په کابل کې سفیر وو ، غوښتل یې چې د ملي مبارزينو په منځ کې بې اتفاقي واچوي او هيڅکله یې پخپلو وعدو وفا نه کوله او نه یې غوښتل چه خپلې لښکرې د افغانستان څخه وباسي .
په کال  ۱۸۴۱ ز د دسامبر پر ۲۴ د کابل د بي بي مهرو شمالي غونډۍ ته څېرمه چې دانگریزانو د لښکرو اډه وه ، مکناټن د خپلې اډې څخه راووت اوغښتل یې چې د ملي مبارزینو په غونډه کې گډون وکړي . په دې غونډه کې د ملي مبارزینو له خوا غازي محمداکبرخان ، سردار سلطان احمد خان ، محمدشاه بابکرخېل ، غلام محي الدین غلجی او غلام بخش ، او د انگرزانو له خوا مکناټن ، تریور ، مکنزي او لارنس گډون درلوده .

د مجلس ترتیت داسې وو ، چې مکناټن تريور او مکنزی ناست وو او لارنس له کښلې توپانچې سره د مکناټن تر شا ولاړ وو . لومړی غازي محمد اکبر خان خبرې پيل کړې او هغه لیک یې مکناټن ته ورښکاره کړ ، چې د وزیر اکبر خان د وژلو په سر یې (۰ ۱۰۰۰) روپۍ پکې انعام ياد کړی وو او مکناټن یې ملامت کړ . په دې وخت وزیر محمد اکبر خان مکناټن په هغه توپانچه ووشت چې څو ورځې مخکې مکناټن ورکړې وه . همدارنگه نورو ملي مبارزینو په تريور ، مکنزی حمله وکړه او هغه يې ووژل او د لارنس نه یې توپانچه او توره واخيستل او وروسته هغه په تېښته بریالى شو . هغه و چې د ۱۸۴۲ ز کال د جنوري پر شپږمه نېټه د انگریزانو لښکر چې شمیر یې (۱۶۰۰۰) وه د کابل څخه د جلال اباد په لور حرکت وکړ او په لاره کې د غلجیو مجاهدینو له خوا ټول تار او مار شو او يوازې ډاکتر وېليم برايډن جلال آباد ته ورسید. بیا امیر دوست محمد خان په کابل کی پاچا شو او وزیر محمد اکبر خان غازي د ۲۹ کالو په عمر وفات شو او جنازه یې د خپل وصیت سره سم په مزارشریف کې خاورو ته وسپارل شوه .
## انځورتون

دوتنه:Afghan Post of Ghazi Akbar Khan.jpg
دوتنه:وزير محمد اکبر خان.jpg
دوتنه:وزيـر محمد اکبر خان.jpg


وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:د افغانستان نوميالي
وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:اتلان
باز محمد عابد

بټنوک|289px|باز محمد عابد
**باز محمد عابد** (۱۳۴۶ لېږديز لمريز کال، د ننگرهار ولايت) يو پښتون شاعر او ليکوال دی.  

## مخينه
باز محمد عابد په ١٣٤٦ لمريز کال کې د ننگرهار ولايت د ثمرخېلو په کلي کې د شهزاده په کور کې زېږېدلی دی. تر يولسم ټولگې پورې يې د ثمرخېلو په ليسه کې زده کړې وکړې، خو په هېواد کې د انقلابي شرايطو او د وخت ناخوالو له امله يې زده کړې نيمگړې پاتې شوې او په ١٣٦٣ لمريز کال کې کډوالۍ ته اړ شو چې بيا وروسته له خپلې کورنۍ سره پېښور ته کډه شو او تر اوسه پورې د خپلې کورنۍ سره هملته اوسېږي. پېښور ته تر کوچېدو وروسته د وټنيزو (اقتصادي) ستونزو له کبله ترېنه لوړې زده کړې پاتې شوې، خو د دغو ټولو ستونزو سره سره يې خپله پرله پسې مطالعه پرې نه ښوده او خپله تنده يې د جهادي ادب په ورځپاڼو او مجلو خړوبوله. بلاخره د استاد شاعر محمد صديق پسرلي سپېدې مجله په دې وتوانيده چې په ده کې د شاعرۍ او ليکوالۍ تومنه راپېدا کړي.

## ادبي ژوند
په ١٩٩٢ ز کال کې يې په شعر ويلو او په ١٩٩٨ ز کال کې يې هم په داستان ليکلو پيل وکړ. په ١٩٩٤ ز کال کې د کاروان، نورالحبيب نثار او مصطفى سالک په گډون په دې وتوانيد چې افغان ادبي بهير جوړ کړي. يو کال يې د افغان ادبي بهير گذارشونه وليکل او درې کاله يې مسلسل د بهير د سټيج چارې سرته رسولې. تر هغې چې په پېښور کې وو د بهير د انسجام او مالي چارې يې پرمخ وړلې. د ٢٠٠٠ ز کال څخه وروسته يې د عرفان کلتوري مرکز څخه د خپريدونکې پښتو او فارسي درې مياشتنۍ سپيدې د مرستيال په توگه دوه کاله کار وکړ. د ٢٠٠٢ ز کال د مارچ په مياشت کې يې له بي بي سي راډيو سره د نشراتو په برخه کې په کار پيل وکړ، چې لا تر اوسه دوام لري. تر اوسه يې د شعرونو دوې ټولگې چاپ شوې ، چې لومړۍ يې د نکريزو پاڼه نومېږي او ناهيد کتاب خپرولو موسسې چاپ کړى دی. بله ټولگه یې د لو دى د لونگو نومېږي چې د هيلې دوه مياشتنۍ مجلې ادارې چاپ کړې ده. د لنډو کيسو يوه ټولگه يې د نامريي ځواک په نوم چاپ ته تياره ده او هم يې د افغان ادبي بهير د گذارشونو غورچاڼ ته گوتې تخنيږي. 

## چاپ شوي اثار يې
# د نکريزو پاڼه (شعري ټولگه) د ۱۹۹۷ ز کال چاپ. 
# لو دى د لونگو (شعري ټولگه) د ۲۰۰۰ ز کال چاپ.  
# نامريي ځواک (د لنډو کیسو ټولگه) د ۲۰۰۴ ز کال چاپ. 

## سرچينې
# https://larawbar.net/26641.html#.XZgv-NSF5kg  

وېشنيزه: پښتانه شاعران
وېشنيزه: پښتانه ليکوال 
وېشنيزه: افغاني ليکوال 
وېشنيزه: پښتانه 
وېشنيزه: افغانان