open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
صلاح الدين ايوبي

کيڼ|250px|بټنوک|د سلطان صلاح الدين ايوبي هديره
**سلطان صلاح الدين ايوبي** چي اصلي نوم یې ابوالمظفر صلاح الدین یوسف ایوبی دی په 1137میلادي کال کي دعراق هیواد په تکریت کي پیدا اوپه 1193 میلادي کال دمارچ پر 3 تاریخ دشام په دمشق ښار کي وفات سو. نوموړی له اصله څخه کرد مسلمان وو اوپه کوچنیوالي يې کورنۍ له عراق څخه د شام په لوري ولاړه .

سلطان صلاح الدین ایوبي دمشهوره غازي نورالدین زنګي له سرتیرو څخه وو اوپخپله ژوندکي یوتکړه جنګيالئ ترې جوړسو . دنورالدین تروفات وروسته صلاح الدین ایوبي دمصر اوشام واک په لاس کي واخیستی اوله هغه صلیبیانو سره یې دجهاد اعلان وکړ چي څولسیزي یې دمسلمانانو مذهبي ښار بیت المقدس لاندي کړی وو . په مصرکي تر فاطمي واکمنی چپه کولو وروسته صلاح الدین ایوبی ته دملک الناصر لقب ورکول سو اونوموړی ډیر ژر دیوقوی اوځواکمن سلطنت په مټ دانګلیسي او نورو اروپایي صلیبیانوسره جګړې پیل کړې . ترخونړیو نښتو وروسته صلاح الدین ایوبی وتوانېدی چي په 1187میلادي کال کي دبیت المقدس ښار له صلیبیانوڅخه ازاد اوپه اسلامي نړۍ ځان ته ځانګړی نوم خپل کړي . یاده فتحه په اسلامي تاریخ کي ډیر ستر ویاړ وو چي صلاح الدین ایوبی ترلاسه کړه اوترننه یې هم مسلمانان په ښه نوم یادوي . ترفتحي وروسته صلاح الدین ایوبي دښار ټولو عیسایانو ته دهغوی دجرمونو سربېره بیاهم عمومي عفوه اعلان کړه اوټول یې وبخښل . سلطان صلاح الدین ایوبي تردې فتحي وروسته په شام کي داسلامي دولت ریښې ټینګي کړې اوپه مصرکي یې دپخواني شیعه واکمنی اغیزي هم له بېخه وایستې .

دسلطان صلاح الدین ایوبی کورنۍ په دې ډول ده : دنوموړي مور ست الملک اوپلار یې نجم الدین ایوب نومېدل، میرمن یې عصمة الدین نومېدل، زامن یې توران شاه، عادل اوسیف الاسلام نومېدل اولوڼي یې ست الشام او ربیعه خاتون نومېدلې .

په شام اومصر کي ترقوي سلطنت جوړولو اوڅوکاله پرلپسې جهاد وروسته چي په پایله کي یې دشام او مصر ستري برخي دبیت المقدس په شمول ازادي سوې سلطان صلاح الدین ایوبي د56 کلونو په عمر وفات اودشام په دمشق ښار کي خاورو ته وسپارل سو .
يار محمد عليزی

**یارمحمد علیزی** د پښتو ژبې يو نامتو هنرمند دی. په پښتو او پارسي ژبې سندرې وايي او د افغانستان په ملي راډيو تلويزون کې يې يو شمېر ويډيويي سندرې هم ثبتې کړي.

## مخينه
یار محمد علیزی دعلی محمد زوی دی چې د۱۹۵۷ زیږدیزکال دفبرورۍ دمیاشتې په ۲۳ نیټه دافغانستان په پلازمېنه کابل کې زیږیدلی دی. لومړنۍ زده کړې یې په کابل کې د مسعود سعد په لومړنی ښوونځي او بیا د نادریې په لیسه کې سرته رسولي دي. استاد یارمحمد علیزی خپلې لوړې زده کړې د کابل پوهنتون د ادبیاتو په پوهنځي کې پای ته رسولي دي .وروسته د ۱۹۷۸ ز. کال په وروستیو کې یې د ننگرهار ولایت د ښوونکو د روزنې په عالی مو سسې کې یې د استاد په توگه دنده ترلاسه کړې ده او تر دوو کالو استادۍ وروسته په ۱۳۶۰ لیږدیزکال د کورنیو چارو وزارت د پولیسو په اکیډ یمۍ کې د موزیک د آمر په توگه وټاکل شو او د افغانستان د راډیو – تلویزیون سره یې خپل هنري کارونه د سندرغاړي په توگه پیل کړل او د سندرو ویلو تر څنگ يې د موسیقۍ د آلاتو سره د باجې سره ډیره مینه درلودله. کله چې په افغانستان کې کورنۍ وضع خرابه شوه نو استاد علیزی څه موده د پښتونخوا مرکز پیښور ته او وروسته بیا ماسکو ته لاړ.
استاد علیزی اوس د هالینډ په هیواد کې اوسیږي او د خپلو هنري فعالیتونو تر څنگ د څلورو ژبو (پښتو،دري،هالینډی او انگریزي) د ژباړونکی په توگه په رسمي ډول دنده سرته رسوي.
استاد علیزی په پښتو او دري ژبو ډیرې سندرې ویلي دي چې شمیر يې سلگونو ته رسیږي،خوزیاتره سندرې یې په پښتو دي چې ددغو سندرو،آډیو کسیټونه ،ویډیو کسیټونه ، ویډیوگانې او ،سی ډی گانې بازارونو ته راوتلي دي. استاد علیزي دموسیقۍ په برخه کې دخپل هندي استاد ډاکټروسنت راو دیش پانډې نه زده کړې تر لاسه کړي دي.استاد ځینی هندي راگونه هم ویلي دي چې یو یې پکې درباري راگ دی.
استادعلیزی په ډیرو هیوادونو کې هنری کنسرتونه هم ورکړي دي چې په هغو هیوادونو کې چې ده کنسرتونه ورکړي دي کولای شودلاندنیو هیوادونو نو مونه واخلو:افغانستان،پاکستان،روسیه ،بیلا روس،اوکراین ، دچک جمهوریت، هنگري ،سویزرلینډ،اتریش،هالینډ، جرمني ،بلجیم،فرانس ،ډنمارک،سویډن،ناروي ،دانگلستان دلندن،برمنگهم اومانچستر په ښارونو ، دکاناډا دټورینټو په ښارکې اود امر یکې دمتحده ایالتونو دویرجینیا ،واشنگټن ،فلوریډا ،تینیسی اوناشویلی کې.
استاددموسیقۍ په برخه کې یو شمیر هیوادونو کې ځینې شاگردان هم روزلي دي چې دځینو شاگردانو نو مونه یې دادي:
• ایکاترینا دعراق دهیواد چې اوس په ماسکو کې استو گنه لري او داستاد سره يې په گډه ترسره کړي دي چې دوه ویډيو کسیټونه یې هم خپاره شوي دي.
• هندی هنرمنده شرون اوسر چې په سویډن کې استوگنه لري او داستاد سره یې هم ځینې پښتو سندرې په گډه ویلي دي .
• یوه روسي شاگرده په هالینډ کې.
• یوه آذربایجاني شاگرده په هالینډ کې.
چې دنوموړو شاگردانو نه یې عراقي اوآذربایجاني ته دکلاسیکې نڅا لارې چارې هم ښودلي دی.
همداراز استاد علیزی د هما افغان،گلالۍ ،خماري،ایکاترینا او هما مینې سره هم گډې سندرې ویلي دي. استاد دخماری سره یو گډ آیډیو کسیټ هم لری چې ۲۲ کاله وړاندې په پیښور کې ثبت شوی دی.همدارازیوبل آډیو کسیټ یې ۲۲ کلونه وړاندې په یوازینۍ توگه په پیښور کې ثبت شوی دی.
استاد علیزي دهالینډ به هیواد کې همدا اوس دځینوبهرنیو شاگردانو په روزنه بوخت دی چې یو یې نارینه او دوه یې ښځینه شگردانې دی.باید ووایو چې استاد واده کړی دی او ۳ ماشومان لري چې دده سره د هالینډ په هیواد کې یوځای ژوند کوي.باید زیاته کړم چې د استاد علیزي سندرې په افغانستان پښتونخوااوپه اروپا کې دمیشته افغانانو کې مشهورې دي.
 

وېشنيزه:افغان سندرغاړي
شکيرا

کولمبيايۍ سندرغاړې **شکېرا** د ١٩٧٧م کال د فبرورۍ پر ٩مه نېټه زېږېدلې ده. هغه په ١٩٩٠ يمه لسيزه کې د کولمبايي او لاتينې امريکا د موسيقۍ په مرسته مشهوره شوه. هغه د هسپانوۍ ژبې تر څنگ په انگرېزي، پرتگالي، ايټاليايي، فرانسوي او ځينو نورو ژبو خبرې کولاى شي. هغې د غرب موسيقي له شرقي موسيقۍ سره گډه کړې ده.

## سرچينه
د آزادۍ راډيو د اوونۍ سندره

وېشنيزه:شکيرا
کړکۍ

کيڼ|250px|بټنوک|کړکۍ
**کړکۍ** د دېوال او ودانۍ یوه برخه ده چې انسان د پنځ (طبیعت) د پېښو څخه (لکه: باران، واوره، ساړه، تودوخه...) په سمه توگه ساتي. سر بېره پر دې په ودانۍ کې د هوا د وتلو او ننوتلو او د رڼا د پرېښودنې دنده هم سر ته رسوي. کړکۍ ډېر پخوا د سمیټو او د وسپنې څخه اوسمهال د لرکي، پولې ونیل كلورايډ ( PVC ) او د المونیم یا الومېنيم څخه جوړېږي.

وېشنيزه:کړکۍ
وېشنيزه:ودانۍ
ايالت

**ايالت** په ټوليز ډول یوې خپلواکې ډلې یا ټولگې ته ويل کيږي چې په یوه ځانگړې سيمه کې په خپلواک ډول حکومت کوي د ولايت پر خلاف ايالتونه په خپلو کورنيو چارو کې په خپلواک ډول سره حکومتي چارې پر مخ بيايي او یواځې په بهرنيو چارو کې د مرکزي حکومت تابع دي خو بيا ولايتونه په خپلو ټولو چارو کې بايد د  مرکزي حکومت تر امر لاندې کار وکړي.

وېشنيزه:ځمکپوهنه
سميع الحق

مولانا سميع الحق د پاکستان د جماعت اسلامي گوند مشر، د دېوبندي مدرسې مشر او د طالبانو د غورځنگ سياسي او فکري ملاتړی دی. هغه د طالبانو په ديني او پوځي روزنه کې لوی لاس لري. سميع الحق د پاکستان د څارگرې ادارې آی اېس آی غړی او خواخوږی او د پاکستان د ولسي جرگې غړی هم دی. نوموړی يو سخت دريزه پاکستانی دی چې د پاکستاني گټو لپاره د ډېرو اخلاقي او بشري معيارونو نه تېرېږي. هغه يو وخت په افغانستان کې د نجونو د ښوونځيو او  تعليم په خلاف و او په همدې نظريه يې ډېر طالبان روزلي دي خو په پاکستان کې بيا د نجونو او د هلکانو تعليم يې د اسلام له فرايضو گڼل. 
## سرچينې

وېشنيزه:د پاکستان د ولسي جرگې غړي
داسو میراژ- ۲۰۰۰

**داسو میراژ-۲۰۰۰** (په فرانسوي کې:*Dassault Mirage 2000*) د جټ برید کونکی فرانسوي ښکاري الوتکه ده چی د هوایی او منځنی اهدافو د منځه وړولو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي.
دغه الوتکه کولای سی په شپه کې او د باران په وخت کې جگړه وکړی او تر ټولو فرانسوی رهبری شوی راکټونه او بمونه کارولای سی.
## تاریخ
داسو میراژ- ۲۰۰۰ په ۷۰ کلو کې په فرانسې کی طرح او جوړ شو.
تر ۱۹۷۸ کال پورې ۵الوتکې جوړې شوې او د میراژ- ۲۰۰۰ لمړي الوتنه  د ۱۰ مارچ په ۱۹۷۸ کال کې تر سره شوه. فرانسوي هوایی ځواک دغه ښکاري الوتکه د ۱۹۸۴ کال څخه راهسی کاروي. 
داسو میراژ – ۲۰۰۰ د ۱۹۸۶ کال څخه د ډوپلېر نوی راډار کاروی. دغه راډار کولای سی ۸ هدفونه وڅاري او پر ۴ هدفونو یوځل برید وکړی.

## سرچینه
*     Dassault Mirage 2000

وېشنيزه:فرانسوي الوتکې
وېشنيزه:میراژ الوتکې
سليكان ډای اکسايډ

سليكان ډاي اکسایډ یا سليکا ( SiO2 ) هغه ماده ده چې په پنځ (طبيعت) کې د کرستال او غیرکرستال (امورف) په توگه موندل کېږي. 
سليكان ډاي اکسایډ د ښيښې په جوړولو کې بنسټيزه او اړین ځای لري. په همدې توگه  د ودانۍ په گانگرېټ جوړونې کې او لکه ماليکولي ننوونی په برښنایي دستگاو ،ښیښو او د روغتیا په چارو کې کارېږي.

وېشنيزه:کیمیا
وېشنيزه:اکسایډ
اناستاسيا

بټنوک|اناستاسيا 
**اناستاسيا** (شيکاگو, 17 سپټمبر 1968) یوه امريکايي سندرغاړې, سندرليکواله او سينگارگره ده.

## البومونه
* 2000 - *[[Not That Kind]]* 
* 2001 - *[[Freak of Nature]]*
* 2004 - *[[Anastacia (album)|Anastacia]]* 
* 2005 - *[[Pieces of a Dream (album Anastacia)|Pieces of a Dream]]* 
* 2008 - *[[Heavy Rotation]]*

وېشنيزه:امريکايي سندرغاړې
سيد داود تړون

**سيد داود تړون** ( - ۱۹۸۰ ز.) يو افغان پوځي افسر او د افغانستان د څارگرې ادارې مشر و.  هغه د خلق د گوند غړی هم و. د افغانستان پخواني دولتي چارواکي هغه د ۱۴ د فېبروري، ۱۹۷۹ ز. کال کې د کابل هوټل په نښته کې د امريکا د پخواني سفير اډولف سپايک ډبز په وژل کېدو کې پړ گڼي. هغه د افغانستان د پخواني ولسمشر حفيظ الله امين د نژدې او باوري کسانو څخه و.

وېشنيزه:د خلق د گوند غړي
داسو میراژ اف‌۱

**داسو میراژ اف‌۱** (په فرانسوي کې:*Dassault Mirage F1*) د جټ برید کونکي فرانسوی ښکاري الوتکه ده چی د ۱۹۶۶ کال څخه تر ۱۹۸۳ کال پورې جوړېدله. دغه الوتکه کولای سی پر هوایی او مځکنی اهدافو برید وکړي. د ۱۹۶۶ کال څخه تر ۱۹۸۳ کال پورې ۷۲۰ الوتکې جوړې شوې. په ۷۰ کلو کی د داسو میراژ اف‌۱ ښکاري الوتکې ۱۳ هېوادونو ته صادرې شوې.

وېشنيزه:فرانسوي الوتکې
وېشنيزه:میراژ الوتکې
کوږووږ

بټنوک|کيڼ|کږه وږه کرښه
**کوږوږ** څو ټوټه ټوټه کرښې چې د سيده خط په بڼه نه وي خو د یو بل سره گډ ټکي ولري، کوږوږ نومېږي. 

وېشنيزه:هندسه
وېشنيزه:خط
وېشنيزه:کوږوږ
مکډونالډز

بټنوک|250px|کیڼ|د مکډونالډز طلايي نښان
**مکډونالډز** د نړۍ یو له سترو ځنځيره يزو خوړنځايونو (رسټورانټونو) څخه یو دي. چې په ۱۱۹ هېوادونو کې د استازوليو (نماينده گيو) په درلودلو سره هره ورځ ۶۸ ميليونه پېرودونکو ته خپلې چوپړتياوې رسوي. آر مرکز يي د امريکا په متحده ايالتونو کې دی.

وېشنيزه:مکډونالډز
پېړۍ

**پېړۍ** د وخت کچه ده. یوه پېړۍ سل کاله گڼل کېږي. پېړۍ تل په دوو (۰۰) پای ته رسېږي او په (۰۱) پیل کېږي.
پېړۍ سلو کالو دورې ته وايي۔ چې د لس لسيزو سره برابر ده۔
له دې پرته کليزه (مياشتې او کال) پيل تر هر سلو کلونو سليزې هم پېړۍ بلل کيږي.
زو – ۲۳ – ۲

**زو – ۲۳ – ۲** (په روسي کې:зенитная установка калибра 23 мм) د الوتکو ویشتونکی توپونو څخه دی چی د الوتکو، هلیکوپترونو (چورلکو) او نورو هدفونو د منځه وړولو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. دغه توپ د مځکنی هدفونو پر ضد هم کارېدلای سی. دغه وسله په ۶۰ کلو کی په شوروي اتحاد کی طرح شوه او شوروي پوځ د ۱۹۶۵ کال څخه راهسی د رو – ۲۳ – ۲ توپ رسمی ډول کار اخلی. په اوس وخت کی دغه د الوتکو ویشتونکی توپ تر ټولو پراخه شوی وسله ده. 
## توصیف
د زو – ۲۳ – ۲ الوتکو ویشتونکی توپ د دوو ۲۳ م.م. د توپ لولو څخه تشکیل کېږي. د ټول وسلې وزن ۹۰۰ کیلوگرامه ته رسېږي. دغه توپ د ۱۵۰۰ مترو څخه تر ۲۵۰۰ مترو پورې واټن ویشتونکی وهلی سی. د زو – ۲۳ – ۲ د کارتوس وزن ۱۹۰ گرامه دی.  دغه وسله د چېک په جمهوریت کی او په پولنډ، فېنلانډ او ایران کی عصری شوه.

وېشنيزه:روسي وسلې
وېشنيزه:د اور وسلې
وېشنيزه:د الوتکې ویشتونکي وسلې
خوړنځی

**خوړنځای** *([[انگرېزي ژبه|په انگريري]]:Restaurant)* یو بنسټ یا ځای دی چې پېرودونکو ته د پيسو په بدل کې خواړه او څښاک برابروي.

وېشنيزه:خوړنځايونه
عبدالروف ابراهيمي

**عبدارووف ابراهبمي** زوکړه زوکړه ۱۳۴۱لمریز کال کندز امام صاحب ولسوالۍ) د دوه دورو لپاره د افغانستان د ولسي جرګې پخوانی رئیس وو.

## دندې
د جهاد او انقلاب  له بري وروسته پر ۱۳۷۲ ل کال د شيرخان بندر د سرحدي قوماندان په توگه وگومارل شو او ورپسې د شمال د درېيمې سرحدي فرقې د قوماندان دنده وروسپارل شوه. د طالبانو تر ماتې وروسته په ۱۳۸۱ کال کې د سرحدي لوا د قوماندان په توگه وټاکل شو او په همدې کال کې په بېړنۍ لويه جرگه کې د کندوز د خلکو استازی و. 

هغه پر ۱۳۸۴ ل  کال د افغانستان د ملي شورا د پنځلسمې دورې د استازي په توگه وټاکل شو او د پنځو کالو لپاره  په ولسي جرگه کې د کورني امنيت د کميسيون غړی و.

په ۱۳۸۹ ل  کال کې د ولسي جرگې په ټاکنو کې يوځل بيا د کندوز د خلکو استازی وټاکل شو او د ۱۳۸۹ ل کال د کب مياشتې په اتمه د ولسي جرگې د غړيو له لوري د يوې پنځه کلنې تقنيني دورې لپاره د دغې جرگې  ريس شو.

نوموړي واده کړی درې زامن او پنځه لوڼې لري. د نوموړي مشر زوی عبدالقادر ابراهیمي د بلخ پوهنتون محصل دی. 
**عبدالروف ابراهیمي** د ۱۳۴۱ لمریزکال د وري میاشت په شلمه د کندوز ولایت د حضرت امام صاحب په ولسوالۍ کې زېږېدلی . دی لوړې زده کړې نه لري خو د افغانستان د ولسي جرگې رئيس په ۱۳۸۹ لمریزکال وټاکل شو . 

## مخينه
د افغانستان د کورنيو جگړو پر مهال د حزب اسلامي يو جنگسالار غړی و او وروسته د جمعيت اسلامي سره يو ځای شو . 

## زده کړې
منځنۍ زده کړې یې د کندوز ولايت حضرت امام صاحب ولسوالۍ د باسوس په ښوونځي کې او ثانوي زده کړې یې په ۱۳۵۸ لمریز کال کې د کندوز ولایت د تخارستان په دیني مدرسه کې پای ته رسوولي. له هغې وروسته د کابل پوهنتون د ژبو او ادبیاتو پوهنځي ته شامل شو، خو تر څه مودې وروسته پر افغانستان د شوروي د يرغل له کبله د جهاد په لیکو کې ورداخل او د افغانستان د آزادۍ په موخه په بیلا بیلو جبهو کې وجنگید. دم مهال عبدالروف ابراهیمي د کابل پوهنتون د عربي ژبې په دیپارتمنت کې د لیسانس په ترلاسه کولو بوخت دی.
## د ۲۰۰۱م.زېږيز راروسته
د جهاد او انقلاب څخه وروسته پر ۱۳۷۲ لمریز کال د شیرخان بندر د سرحدي قوماندان په توگه وگومارل شو او ورپسې د شمال د درېیمې سرحدي فرقې د قوماندان دنده وروسپارل شوه. د طالبانو تر ماتې وروسته په ۱۳۸۱ کال کې د سرحدي لوا د قوماندان په توگه وټاکل شو او په همدې کال کې په بیړنۍ لویه جرگه کې د کندوز د خلکو استازی و.
عبدالروف ابراهیمي پر ۱۳۸۴ لمریز کال د افغانستان د ملي شورا د پنځلسمې دورې د استازي په توگه وټاکل شو او د پنځو کالو لپاره  په ولسي جرگه کې د کورني امنیت د کمیسیون غړی و.
په ۱۳۸۹ لمریز کال کې د ولسي جرگې په ټاکنو کې یوځل بیا د کندوز د خلکو استازی وټاکل شو او د ۱۳۸۹ لمریزکال د کب میاشتې په اتمه د ولسي جرگې د غړیو له لوري د یوې پنځه کلنې تقنیني دورې لپاره د دغې جرگې  رییس شو.

## مدني حالت
نوموړي واده کړی درې زامن او پنځه لوڼې لري. د نوموړي مشر زوی عبدالقادر ابراهیمي نومېږي او دم مهال د بلخ پوهنتون زده کړيال دی.

## سرچينې
* د افغانستان د ولسي جرگې وېبپاڼه 
* http://wj.parliament.af/pvp/showdoc.aspx?Id=2013 

وېشنيزه:د افغانستان د ولسي جرگې غړي
غيرت بهير

کيڼ|250px|بټنوک|غيرت بهير
کيڼ|250px|بټنوک|غيرت بهير او د آی اس آی پخوانی مشر جنرال حميد گل
**غيرت بهير** د حزب اسلامي د گوند غړی او د گلبدين حکمتيار زوم دی. نوموړی د پاکستان د استخباراتي چارواکو او آی اس آی سره نژدې اړيکې لري.

وېشنيزه:افغان جنگسالاران
ابسيډين

کيڼ|250px|بټنوک|ابسيډين
**ابسيډين** هغه توکی ښيښه ده چې د اورشیندې د ویلوب د ‌ژر سړېدو څخه په لاس راځي او د اوبو کچه یې ۳ – ۴ پر سلو کې وي. که چېرته د (اوبو او  کاربن دی‌اکسیډ) د وتلو کچه ډېره شي نو ( Pumice - يو ډول ډبره) به لاس ته راشي.

د ابسیډین رنگ د هغه په ککړوالي پورې اړوند لري خو په ډېرو وختو کې (تک) تور رنگ او کله هم څه زرغون والی لري، که نری غوڅ شي نو بله خوا به ترې ښکاره شي. ډېر پخوا ابسیډین د خپلو تېرو کنجونو له وجې لکه اسلحه په جگړو کې کارېدو. اوسمهال د ودانۍ په چارو کې ورنه کار اخلي. لکه: د سیمټو په کلکېدو کې د اوبو تر لاندې ، د لمر د وړانگو گرځونکې ښیښې ته تور رنگ ورکول او داسې نور. 

وېشنيزه:ودانۍ
وېشنيزه:ښیښه
وېشنيزه:ابسیډین
وپش

**وپش** يا **ټين** *([[انگريزي ژبه|*'په انگريزي**]]: **Taxpayer Identification Number** or **TIN**)'' د پېژندگلوي يوه ځانگړې شمېره ده چې [[د امريکا متحده ايالات|د امريکا په متحده ايالتونو]] کې د [[ورکړېنه|ورکړېنې]] په موخه کارول کيږي. د وپش ويي له دريو تورو څخه جوړ شوي چې:
* **و** ـ [[ورکړېنه]] یا ورکړېنه ورکونکی
* **پ** ـ پېژندگلوی
* **ش** ـ شمېره

چې د **وپش** مانا چې په انگريزي کې ورته **ټين*' وايي مانا يي ده *د ورکړينې یا ټکس ورکونکي د پېژندگلوی شمېره'' چې په دې سره ټکس ورکونکي کس ته د خپلو ورکړينو یا ټکسونو په ورکولو کې لا آسانيا راشي.

وېشنيزه:ورکړېنه
کورنۍ

**کورنۍ** يوه ټولنيز بنسټ ته وييل کېږي. همداراز کورنۍ په لاندې مفاهيمو کې هم کارېږي.

* کورنۍ (ټولنپوهنه) - يوه ټولنيزه ټولگه ده چې د ښځې ، خاوند او ماشومانو نه جوړه شوې.
* کورنۍ (ژوپوهنه) - دا د ژويو د ډلبندۍ له مخې د ځانگړو ژويو کلاس يا ټولگی دی.
* کورنۍ (بوټپوهنه) - دا د هم ډوله بوټو يو ټولی دی.
کاشي

بټنوک|200px|کيڼ|کاشي لوښی 
**کاشي** یو نري د ښیښې پوښ دی چې لوښیو (کټوې)، د لمبلځي او د گوښه ځای د اړتیا شیان لکه (لاس وینځی، کموډ) د دېوال خښتو، د ځمکې د فرش خښتو، د بام خښتو (کپریل) او نورو د خټو پخ شویو شیانو ته د ساتنې، ښکلا او په اسانه د پاکېدنې په موخه، ورکوي. کاشي خټې ته کلک توب وربښې او د مایعاتو د ساتلو وړ یې گرځوي. د یوه خټن څیز کاشي کول په راز راز کیمیاوي پوډري توکونو کېږي. د دغه توکونو کچه د کاشي په رنگ اغزې لري.

## جوړېدنه
د کاشي کولو توکي کټ مټ د ښیښې دي، سليكان ډاي اکسایډ یا سليکا چې په کورتز کې موندل کېږي دې سره د سرپو اكسايډ او فلدسپار سره میده (اوړه) کوي او اوبړن کوي او لوښی په کې ننه باسي. بیا یې په اورغالی کې تر هغه درجې اېږدې چې خټه د بڼې بدلون ته ونه رسېږي. 

## رنگونه
هر رنگ خپل اړوند لرونکی توکی لري: د بېلگه په توگه د شین او پوخ شین ته د كوبالټ اكسايډ ، د زرغون رنگ لپاره د کروم اكسايډ، د زېړ – سور – پوخ سور لا تر توره د اوسپنه د اكسايډ څخه کار اخلي.
 


وېشنيزه:خټه
وېشنيزه:کاشي
خټگري

بټنوک|250px|د خټکرۍ پڼه په ۱۸۸۰ میلادي کې 

**خټگري ** هغه چلند دی چې ډبرې او یا خښتې د مسالې په مرسته سره یو ځای کېږي او یو دېوال جوړوي.
خښته هغه توکی دی چې په خټگرۍ کې په اسانه پرې، مات او یو ځای کېږي. له همدې امله یې دېوالونو د خټگري  ډېرې بڼې او د لگولو (بافت) ډولونه موندلې
دي. چې بېلگه به یې داسې وي :
  
په اوږدو نیمه خښته، بلاک ډوله بافت، په اوږدو څلورمه برخه مېلني،  په اوږدوڅلورمه برخه خښته عمودي، صليب ډوله کښېنونه، په بر کښېنونه (بافت)، گوېته کښېنونه، وحشي کښېنونه او داسې نور.


= سرچينې =
د ودانيو جوړونه (۳) لیکوال: ديپلوم انجينېر اسدالله ملکزی


وېشنيزه:خټگري
انجه

**انجه** (په لاتين: *Ferula assa-foetida*) یو یوی لرونکي او درملي بوټي دي چی په ايران، اوزبکستان، افغانستان او هندوستان کې شنه کېږي. دغه بوټي د مسالې په توگه هم کارېږي.

## توصيف
انجه یو درملي بوتي دي چی د Apiaceae په کورنی او د Ferula په چنس پورې اړه لري. اوږدوالي یی ۳ متره دي  او قوي ریښې لري چی د مسالې په توگه کارېږي. گل یی شین - ژیړ رنگ لري. نوموړی بوټي خاصي بوی لري چی تر پخولو وروسته خوړينېږي (نرمېږي). انجه د مې څخه تر سپټمبر پورې گل کوي. دغه بوټي په هندوستان او نورو هېوادونو کې  خواړو ته پر ځاي پياز او هوږې ور کول کېږي.

## انجه په روغتيا کې
انجه د درمل په توکه تقریبا ۲۰۰۰ کاله کار شوي ده. نوموړی پوتي پر هاضمې، انفلوانزا، برونشیت او سابندي ښه آغېزه لري او گاز ماتوونكى هم دی.

وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
وېشنيزه:بوټي
لوی ناب شېردل خان شاغاسي

250px|بټنوک|لوی ناب شېردل خان شاغاسي
250px|بټنوک|لوی ناب شېردل خان شاغاسي
**لوی ناب شېردل خان شاغاسي** د امير شېر علي خان د پاچايۍ په وخت کې يو لوی چارواکی او سيمه ايز سردار و. هغه د امير امان الله خان مورنی نيکه دی. په بله وينا هغه د امير حبيب الله خان خسر، د امير حبيب الله خان د ماندينې، عليا حضرت سرور سلطان بېگم پلار او د امير امان الله خان نيکه و.

وېشنيزه:افغانان
راضيه بېگم

کيڼ|250px|بټنوک|راضيه بېگم (نور السراج)
**راضیه بېګم** چې لقب يې نور السراج و، د امير حبيب الله خان او د سرور سلطانه بېگم لور او د امير امان الله خان خور وه.

وېشنيزه:د امير حبيب الله خان کورنۍ
گڼ پوهيال

**گڼ پوهيال**، دگڼ علم پوهاند چې په انگرېزۍ کې ورته پوليمت (polymath) وايي ، عربي کې ورته (العلاّمة)وایي او يوناني کې هم د (πολυμαθής, polymathēs) پوليمتيس په نومونو يادېږي . دا لقب هاغه کس ته ورکول کېږي چې د چا د علم د وړتيا کچه پراخه غځېدلي پر رازو رازو علمونو ولاړه وي . په بله وینا دا لقب هاغه پوهاند ته ورکول کېږي څوک چې د علمونو په مختلفو څانگو باندې برلاسي او تجربه ولري . د پخوا پیرونو ساینسپوهان به علامه بلل کېدل ځکه چې د هغوی د پوهې وړتيا به د اړونده ساینسي پوهې څخه غځېدلې پراخه وه.

## د گڼپوهیالو پوهانو لړلیک
د هغو گڼپوهانو لړلیک چې په د خپل پېر پر علومو برلاسي ول، چې دا ټول پوهان ډېری د تېرو زمانو اوسېدونکي ول. نومونه یې په لاندې توگه دي:

(په پرله پسې تاریخي ډول زوکړي)
* ایمهوتپ
* فیثاغورس
* ارخوطس
* ارستو
* ارشمیدس
* چانگ هانگ
* ژوگا لیانگ
* ناگارجونه
* هیپاټیا
* اریابهاتا
* جعفر صادق
* جابر بن حیان
* محمد بن موسی خوارزمي
* جاحظ
* زریاب
* یعقوب کندي
* عباس بن فرناس
* ابوزید بلخي
* محمد زکریای رازي
* فارابي
* علي بن حسین مسعودي
* چاویندارا، پوځي بولندوی، هندي شاعر
* آویناهاواگاپوترا، شاعر، ویناوال، هندي موزیکپوه
* ابن هیثم
* ابوریحان بیروني
* ابن سینا
* ابن حزم
* شن کو، چيني پوهاند او علامه
* خیام
* ابوحامد محمد غزالي
* این باجه
* آچیریا هماچاندرا
* هیلدگارد
* ابن طفیل
* ابن رشد
* موسی بن میمون
* بدیع‌الزمان جزري
* فخر رازي
* دویم فریدریک، د روم سپېڅلی امپراتور
* خواجه نصیرالدین طوسي
* البرتوس ماگنوس
* ابن نفیس
* راجر بیکون
* قطب‌الدین شیرازي
* امیرخسرو دهلوي
* ابن بنای مراکشی
* لسان الدین خطیب
* ابن خلدون
* نیکولاس
* لئون باتیستا آلبرتی
* جلال‌الدین سیوطی
* لئوناردو داوینچی
* گیرلامو کاردانو
* متی ریچی
* اکبرشاه
* زائو گوناکیو
* گالیلئو گالیله
* جاهان شوراک
* رني ډیکارټ
* آتاناسیوس کریچر
* جوان کارامولا ی لبوکویتز
* بلز پاسکال
* رابرټ هوک
* اسحق نیوټن
* گوتفرید لایبنیتس
* بنجامین فرانکلین
* روده بزوایچ
* میخائیل لومونسف
* فریدریش دوم
* توماس جفرسون
* ساموئل تیلر کالریج
* یوهان ولفگانگ گوته
* توماس یانگ
* هیراگا جنای
* هرمان کراسمان
* هربرت اسپنسر
* هرمان فون هلمهولتز
* چاکدیش چندر بوز
* الکساندر برودین
* چارلز ساندرس پیرز
* تقی الدین شامی
* خوزه ریزال
* رابیندرانات تاگور
* ادوارد هلن آلن
* چارلز بروگرس فری
* آلبرت شوایتزر
* اروین شرودینگر
* فریدریش فون هایک
* ژان کوکتو
* ویلیام جیمز سیدیس
* ولادیمیر ناباکوف
* آندره مالرو
* پاول روبرسون
* جان فون نویمان
* جاکوب برونسکی
* هربرت سیمون
* ژاک فرسکو
* آیزاک آسیموف
* بوریس واین
* ډزمونډ موریس
* سید محمد نقیب ابن اتس
* روبرت آنتون ویلسون
* اومبرتو اکو
* کریستوفر اکویگبو
* جاناتان میلر
* ادوارد سعید
* جارد دایموند
* داگلاس هوشتفر
* هاملت ایساخانیل
* روان ویلیامز
* کنث رودگف
* الوک بهارگوا
* استیو جابز
* ناتان مایهرولد
* کریستوفر لایتفوت
* استیون هاوکینگ

## دا هم وگورئ
* علامه

## سرچینې

وېشنيزه:اند
وحيد قاسمي

کيڼ|250px|بټنوک|وحيد قاسمي
**وحيد قاسمي** په انگرېزي ژبه (*Wahid Qasimi*) يو نوموتی سندرغاړی او د شمالي ټلوالې جنگيالي احمد شاه مسعود د نژدې ملگرو څخه يو ملگری يې دی. دی د فبروري په ۲۶مه نېټه کال ۱۳۳۹م لمریز چې د ۱۹۶۰م زېږدي سره سمون خوري د افغانستان پلازمېنه کابل کې د زوړ ښار په يوې سیمې چې خراباد نومېږي زېږېدلی . دی له نیکونو راپه دېخوا د سندرغاړي مخینه لري او په ختيځې سندارا کې يې ټوله کورنۍ مشهوره وه .  
## مخینه
وحید قاسمي د خرآباد د سیمې مسلکي محلي (کوڅه يي) سندرغاړو د کورنیو څخه يوې مشهورې کورنۍ قاسمي پورې تړاؤ لري . د ښاغلي وحید قاسمي پلرنی نیکه استاد محمد قاسم (1901م.زېږدي) يو د ختيځې سندارا نوموتی محلي سندرغاړی و چې وروسته په افغانستان کې د همدې هنر له کبله قاسمي کورنۍ مشهوره شوه او ده ته د ختيځې سندارا پوهه په هند کې پیاراخان په نوم مشهوره پخواني هندي سندرغاړي ورکړې وه . همدارنگه پلار يې يوسف قاسمي په افغانستان کې يو غزلبول و او ورپسې يې تره يعقوب قاسمي ډېر مشهوره غزلبول و چې په افغانستان کې يې خپل د پلار مسلک پر مخه کړي و. وحید قاسمي هم خپل د پلار مسلک ته په اماتور توگه دوام ورکړی او وروسته لدې چې د غزلبولې کورنۍ غړی و نو یې ډېرو مشهورو افغان هنرمندانو څخه د لوېديځې سندارا اساسات زده کړل چې دغو هنرمندانو کې يو ببرک وسا او سلیم سرمست شامل دي .

## زده کړې
ښاغلي وحید قاسمي خپلې لومړنۍ زده کړې د سردار جانخان څخه پیل کړې بيا يې دوهمې پیلنۍ زده کړې تر دولسمه د نادريه په لېسې کې بشپړې کړي ، لومړی لوړې زده کړې يې د کابل پوهنتون د پاړسي ادبياتو له پوهنځي څخه د لسانس تر کچې رسولي . 
## دندې
دندې يې د افغانستان راډيو ټلویزيون کې په ۱۹۷۰م زېږدي کالونو کې د اماتور گیتارست او کیبورډ آلې غږوونکي په توگه پیل شوي او وروسته يې سندرو ته پیل هم کړی. اوسمهال په افغانستان کې د طلوع په نوم شخصي ټلویزيون څخه د تفریحي خپرونو جوړوونکی او سمونگر دی . 
## سياسي فعالیت
ښاغلي قاسمي له پخوا څخه د جنگسالار احمد شاه مسعود ملگری و خو تر ۲۰۰۱م زېږدي کاله په هنري چارو د يو غزلبول او سندرغاړي په توگه بوخت و . وروسته له هغه کله چې د شمالي ټلوالې د مشهورې ډلې نظار شورا جنگسالار احمدشاه مسعود د دوه خبريالانو په بڼه عربي اورپکو لخوا په ۹م د سپتمبر ۲۰۰۱ کې ووژل شو نو ده سياسي فعالیت د احمد شاه مسعود په پلوۍ خپل په سندرو کې پیل کړ او يوه ډېره مشهوره سانده يې هغه ته ورډالۍ کړه چې شعر او غږيزه يې ښايي پخپله ښاغلي قاسمي جوړ کړی وي .

## ستاینیزې
## سرچینې
# د وحید قاسمي شخصي وېبپاڼه 

وېشنيزه:د ۱۹۶۰ زېږېدنې
وېشنيزه:ژوندي خلک
وېشنيزه:تاجکيان
وېشنيزه:د پاړسي ژبې سندرغاړي
وېشنيزه:سندرغاړي
وېشنيزه:د نظار شورا غړی

وېشنيزه:افغان سندرغاړي
عبدالرحمان رحماني

کيڼ|250px|بټنوک|عبدالرحمن رحماني
**عبدالرحمان رحماني** يو افغان پښتو ژبی سندرغاړی دی.

## مخينه
عبدالرحمان رحماني پر (        ) لېږديز لمريز کال په کندهار کې زېږېدلی دی. رحماني په اصل کې يو سوداگر وو او له ۱۳۵۰ ز کاله راهيسې يې سوداگري کوله، خو له موسيقۍ سره يې له پخوا څخه مينه درلوده. هغه د راډيو افغانستان او ټلويزیون په ارشيف کې د ۸۰ شاوخوا کې سندرې لري. رحماني د خپلو ډېری سندرو يانې ۹۰ سلنې سندرو کمپوزونه پخپله جوړ کړي دي. د دې تر څنگ يې نورو سندرو غاړو ته هم کمپوزونه جوړ کړي لکه نعمت الله کندهاري، بشير کندهاري، ښاپېرۍ نغمې او ځينو نورو سندرغاړو ته. 

رحماني پر ۱۳۹۴ لمريز کال د موسيقۍ په اړه يو کتاب ليکلی او چاپ کړی دی. دا کتاب د سندارا ډولونه او پيوندونه نومېږي. ښاغلي رحماني پر خپله فېسبوک پاڼه ليکلي چې د دې کتاب لوستل به هر چا ته د موسيقۍ په باب کافي معلومات ورکړي او سندرغاړو ته د يوه درسي کتاب ارزښت لري.   

## کډوال کېدل
سندرغاړی عبدالرحمان رحماني د ۱۳۷۱ ل کال، کله چې په هېواد کې جهادي تنظيمونه واک و څواک ته ورسېدل او کورنۍ جگړې له نوي زور سره ادامه ومونده، رحماني صاحب د يو گڼ شمېر نورو هېوادوالو په څېر دې ته اړوت چې له افغانستانه ووزي او هند ته ولاړ شي. 
## اخځونه
# https://pa.azadiradio.com/a/25626828.html 
# https://pa.azadiradio.com/a/27071409.html 

وېشنيزه:افغان سندرغاړي
معشوق سلطان

معشوق سلطان دپښتو یوه لویه سندرغاړې وه چې په زرګونو فولکلوري سندرې اؤ غزلې یې ویلي دي.

## کورنی شاليد
د معشوق سلطان خپل نوم سلطان بي بي ؤ او د خېبرپښتونخوا د سوات د کبل سیمې سره نزدې په شاه ډهېرۍ کلي کې زېږېدلې وه. واده يې د مردان د یو کاروباري شخصیت ولایت حسېن سره شوی ؤ او وروستو يې په پېښور کې استوګنه اختیار کړې وه.

## فني زده کړې
معشوق سلطان بي بي د پښتو وتلي موسیقار ارواښاد راحدت حسېن څخه باقاعده فني زدکړې ترلاسه کړې وې او وروستو بیا د رفیق شینواري، استاد شېرافګن او ګل خان بنوڅي شاګرده هم پاتې شوې وه.

هغې د خپل فني سفر اغاز د کال ۱۹۶۲م څخه د ریډیو پاکستان پېښور نه کړی ؤ او په اول ځل يې د ریډیو نه د خدای بخښلي فضل غني مجاهد دا سندره ویلې وه چې ( د عاشقي په لوی دریاب کې سېلابونو یوړم).

د دغه سندرې د ویلو څخه وروستو هغې د ریډیو نه نورې په سوؤنو سندرې وویلې چې زیاتره پکې مشهورې شوې دي.

د ريډیو څخه وروستو معشوق سلطان په فلم او کېسټو کې هم سندرې وویلې او په څو پښتو فلمونو کې يې په خپله اداکاري هم کړې وه چې د هغې د جملې څخه یو مشهور فلم (جوارګر) هم دی.

## جايزې
د پاکستان حکومت ورته په غوره فني کارکردګۍصدارتي اېوارډ په کال ۱۹۹۶م کې ورکړی ؤ او د دې ترڅنګ يې په لسګونو نور اېوارډونه ګټلي وو.

د معشوق سلطان په رنګ لوی فنکاران په زمانو پس پېدا کيږي دهغې  په اواز کې خدای پاک یو قدرتي خوږوالی اېښودی ؤ او په سُور يې مکمل عبور حاصل ؤ.

معشوق سلطان د خپل فني ژوند په لړ کې امریکا، برطانیه، کېنېډا، فرانس، بلجیئم او یو شمېر نورو هېوادونو ته سفرونه کړي وو او دغلته یې د خپل فن مظاهره کړې وه.

معشوق سلطان د څلورو زامنو او دوه لوڼو مور وه، ولې یو پکې هم د هنر د دنیا سره نه دی تړل شوی.

د ژوند په وروستۍ برخه کې هغه د شوګر اؤ تور زیړي په ناروغیو اخته شوې وه اؤ یوه اوږده موده په کټ له رنځیدلو وروسته په ۱۹ دسمبر کال ۲۰۱۶م کې د پېښور په سردار ګړهۍ سیمه کې وفات اؤ همدغلته خاورو ته سپارل شوې ده
## سرچينې
سردار محمد عزيز خان

کيڼ|250px|بټنوک|سردار محمد عزيز خان
**سردار محمد عزيز خان** (۱۸۷۷ ز. - ۶ د جون، ۱۹۳۳ ز.) يو افغان ديپلومات و. هغه د افغانستان د پاچا امير حبيب الله خان سکرتر او له ۱۹۱۷ ز. تر ۱۹۱۹ ز. پورې د افغانستان د باندنيو چارو وزير او د المان او روسيې لپاره د افغانستان سفير و.

## مخينه
سردار محمد عزيز خان د سردار محمد يوسف خان او مستوره بېگم مشر زوی و. هغه د هند په دېره دهن کې پيدا شوی و. نوموړی لومړني ولسمشر سردار محمد داود خان پلار و. همداراز هغه د افغانستان د پاچا سردار محمد نادر شاه مشر ورور او د محمد ظاهر شاه تره هم و. هغه د خپل د تره (سردار محمد آصف خان) لور خورشيد بېگم سره واده کړی و او څلور ځامن او څلور لوڼې يې درلودې.

### ځامن
# سردار محمد داود خان
# سردار محمد شفيع خان (په ماشومتوب کې مړ شوی)
# سردار محمد رحيم خان (په ماشومتوب کې مړ شوی)
# سردار محمد نعيم خان

### لوڼې
# زوبيده بېگم د سردار غلام فاروق خان مېرمن
# معصومه خانم (په ځوانۍ کې مړه شوې)
# امنه خانم (په ځوانۍ کې مړه شوې)
# عايشه جان

## زده کړې
سردار محمد عزيز خان په هند کې زده کړې ترلاسه کړي وې.

## مړينه
سردار محمد عزيز خان چې کله په برلېن کې د افغاني محصلينو د لومړنۍ ډلې مربي په توگه مسافر و نو د يو افغان محصل چې نوم يې سيد کمال و، لخوا ووژل شو. د هغه مړی يې افغانستان ته راوړ او د مرنجان په غونډۍ کې خاورو ته وسپارل شو.

وېشنيزه:افغان وزيران
ډولومیت

بټنوک|250px|کيڼ|ډولومیت 
**ډولومیت ** ته (کلسیم مگنيزيم کاربونات) هم وایي. کیمیاوي فورمول یي [CaMg(CO3)2]دی.
د ډولومیت پیدایښ سم څرگند نه دی. خو څه پوهان په دې اند دي چې دا توکی په سمندر کې موندل شوې دي.
په خړ، نسواري، زېړ – نسواري ډوله، تور او بې رنگه لیدل کېږي. کلکتوب یې د ۳،۵  څخه تر ۴ او کثافت یې ۲،۸۵ [kg/dm3] دی. دغه توکی د ودانۍ د ښکلا او یا د اور په وړاندې لکه ډبرې کارېږي. ډولومیت د مگنیزیم اکسایډ دا پیدا کولو لپاره هم کارېږي.


وېشنيزه:ډبره
وېشنيزه:ډولومیت
سپيرونولکټون

کيڼ|250px|بټنوک|د سپيرونولکټون کيميايي جوړښت
**سپيرونولکټون** *(په [[انگريزي ژبه|انگرېزي]]: Spironolacton)* (سوداگريز نومونه يې الډکټون، نووسپيروټون، الډکټازايډ، سپيرکټين، سپيروټون، وېروسپيرون يا بيرلکټون هم دي) چې په عام توگه د سپيرو په نوم ورته اشاره کېږي، يو مدرر درمل دی او د انټي اندروجن يا اندروجن ضد درمل په توگه هم کارېږي.

دا درمل په مصنوعي توگه په آزمېنتون کې جوړېږي او يو مصنوعي 17-لکټون درمل دی چې د پښتورگي د هورمون الډوسټيرون يو انټاگونيست سيال دی او د پوټاشيم سپمونکو مدررو درملو په ټولگي کې شمېرل کېږي. سپيرونولکټون په اصلي توگه د زړه د سکتې په درملنه کې، د لړمون د ناروغۍ په سبب د رامنځ ته شوي اسايټس په درملنه کې، د لږ-رينين له کبله د لوړ فشار، د هايپوکاليميا يا د پوتاشيم د کمښت، د دويم الډوسټېرونيزم (د ساري په توگه د لړمون د سېروسېز) او د کان ساينډروم (لومړنی الډوسټېرونيزم) په ناروغيو کې کارېږي. په يوازې توگه سپيرونولکټون يو ضعيفه مدرر درمل دی دا ځکه چې دا درمل د پښتورگو د نېفرونونو په ښکتنۍ ټولېدونکو نلکو اغېزه لري، دا د نېفرونونو هغه برخه ده چې په اطراح کېدونکو متيازو کې لږ بدلون راوستلای شي، خو دا درمل بيا د نورو مدررو درملو د يوځای کارېدلو سره اغېزمن ثابتېږي. د لوړ فشار په سلو ناروغانو کې يو کس د الډوسټېرون هورمون لوړه کچه لري چې په دغو کسانو کې د سپيرونولکټون د فشار ضد ځانگړنې د فشار ضد د نورو پېچلو درملو سره يوځای څوک يوځای کولی شي.

د سپيرونولکټون د اندروجن ضد ځانگړنې په سبب دا درمل د هيرسوټيزم يا د ښځو په مخونو د وېښتانو د ليرې کولو او د دانو او بخارونو د ليرې کولو پخاطر د ملهم په توگه هم کارېږي. دا درمل د پولي سيستيک اوېري ساينډروم يا د تخمدان د څوسيستيکي ساينډروم په درملنه کې هم کارېږي.

وېشنيزه:درمل
آرسېنيک

بټنوک|ارسېنیک
**ارسېنیک** کیمیاوي توکی دی چې په وگړیزه ژبه ورته د (موږک وژنه) وایي. (As) یې کیمیاوي نښه ده. ۳۳ اتومه لري. نرم دی. خړ او زېړ رنگونه لري.د خړ خټنه ډېره د چار ساحه یې هم غټه ده.
دغه توکی که تود شي په اکسیډ بدلېږي، چې د ارسېنیک اكسايډ (As2O3) ورڅخه جوړېږي، چې د اوږې بوی لري. ارسېنیک په څه گډونونو کې د وچ اکر څخه پرته له دې چې اوبه شي په غاز بدلېږي. 

## د ارسېنیک پېښلیک
ډېر پوهان په دې اند دي چې ارسېنیک (البرتوس ماکنس) په ۱۲۵۰ میلادي کې د لومړي ځل لپاره په خپلواکه توگه په لاس راووړ. خو د(البرتوس) څخه ډېر د مخه یونانی او عربی کیمیا پوهانو ارسېنیک د (سپین ارسېنیک) له ترکیب څخه د نورو توکونو څخه جلا کړ اوخپلواکه بڼه یې ورکړه.

## د ارسېنیک کاروونه
ارسېنیک یو زهري توکی دی. چې انسان ته زړه بدی، د گډې درد،  قبص او د انسان مرکزي اعصاب ورانه وي. په لوېدیز کې ارسېنیک د وژونکی زهر نوم کټلی دی. په فرانسه کې (ناپلیون بناپارت) په دغه توکي ووژل شو.
په چین کې دغه توکی دوه زره کاله را په دې خوا د (Arsphenamine) او (Syphilis)  په روغنه کې کارېږي.اوسمهال په نورو روغتیاي چارو کې هم (لکه د Leukemia) کارېږي. برسېره پر دې په کرنه کې هم د څه ناغوښتونکو حشراتو د تښتې او یا د منځه وړلو لپاره کار ورڅخه اخیستل کېږي.

## سرچينې
- ویکیپېدیا


وېشنيزه:ارسېنیک
د چېک پوځ

**د چک جمهوریت پوځ** (د چک هیواد پوځ) (په چېکی ژبې کې:*Armáda České republiky*) د چېک د وسله والو ځواکونو څخه دی چی د دی هېواد په امنیت کی مهم رول لوبوي. نوموړی پوځ د مځکني ځواکونو، هوايي ځواکونو او ولسمشر ادارې گارډ څخه جوړ شوي دي. د چېک د پوځ عالی قوماندان چېکي ولسمشر میلوش زېمان دی . د ۲۰۱۲ کال څخه د چېک پوځ لوی درستېز جنرال پېتر پاول دی. په اوس وخت کی دغه پوځ ۱۹۸۲۷ عسکران لري.د چېک جمهوریت د ۱۹۹۹ کال څخه د ناټو غړیتوبتوب لري

### د چېک پوځ اصلی جوړښت
*د چېک پوځ قوماندانو مرکز (پراگ)
*د هوایی ځواکونو قوماندانو مرکز
*د مځکني ځوانونو قوماندانو مرکز
*پوځي څارگره اداره (نوموړي اداره یوازې د دفاع وزارت ته مسﺉول دی)

## تاریخ
د چېک پوځ په ۱۹۹۳کال کې د چکوسلواک تر تقسیمولو وروسته جوړ شو. د چېک د جمهوریت په جگړه يیزو درندو وسلو کې ۱۶۴ تانکه، ۵۶۰ زړه پوښ موتوره، ۲۶۰ توپه، ۱۸۲ الوتکې او ۷۰۰ موتوره شامل دي. د ناټو د تروڼ په اساس د چېک پوځ د ناټو په پوځي عملیاتو کې کډون کوي او د دي لپاره د چېک پوځ په ۲۰۰۴ کال کې د ایساف د ځواکونو سره په اختفا یو ځاي شو.

## [[افغانستان]]
د چېک عسکران په ځانکړي ډول د لوگر، وردگ او ننگرهار په ولایتونو کې کار کوي او همداراز د چېک پوځ د لوگر د ولایتي بیا جوړوني (بیارغونې) د ټیم په چوکاټ کې د دغه هېواد سره د ښوونځیو روغتونو او نورو عام المنغمه ودانیو په جوړولو کې مرسته کوي.
د وردگ په ولایت کې د افغاني پولیسانو ته په روزنه کې برخه اخلي. د کابل په هوايي ډگر کې د امنیت په ساتلو کې هم مهم رول لري. په همدغه میدان کې یوه کوچنی پوځی روغتون هم لري چی په هغه کې د چېک او افغاني زخمي پوځیانو اعلاج او تداوي کېږي. د ننگرهار په ولایت کې د امنیتی چارو تأمینولو کې ونډ اخلي.

## سرچینې
‎

وېشنيزه:د چېک پوځ
د لوگر ولايت د بيارغونې ډله

**د لوگر د ولایتي بیارغونې ټیم** (په چېکي ژبې کې:*Provinční rekonstrukční tým*) د چېک د دفاع وزارت او د بهرنیو چارو وزارت یوه پروژه ده. دغه ټیم یا ډله د لوگر په ولایت کی د ۲۰۰۸ کال څخه کار کوي او د ښوونځیو روغتونو او نورو عام المنغمه ودانیو په جوړولو کې مرسته کوي او د لوگر د حکومت سره همکاري کوي.  د چېک جمهوریت د ولایتي بیارغونې ټیم هم ژمن دی چې په بېلابېلو برخو کې د خلکو له غوښتنو سره سم د بیارغونې کارونه ترسره کړي. د لوگر د ولایتي بیارغونې ټیم ۱۱ کارپوهان او ۲۹۲ عسکران لري.
د لوگر د ولایتی بیارغونې ټېم څلورو اساسي مقصدونو ته د رسېدلو هڅه کوي چی هغه په لاندي ډول دي:
* د کرهڼې د چارو پرمختیا 
* د پوهنې او روزنی د سطی لوړتیا
* د مځکو آبیاري (خوړبولو ) په برخه کی پر مختگ 
* د خوارو او غریبو خلگو د ژوند د کچی لوړتیا

[500px|thumb|right|د لوگر په ولایت کې [چېک جمهوريت|د چېک د جمهوریت مهم پروژې]]

## دا هم وگورئ

لوگر ولايت

وېشنيزه:د لوگر ولايت
وېشنيزه:د چېک پوځ
ډيډانوسين

بټنوک|250px|کيڼ|د ډيډانوسين کيميايي جوړښت
**ډيډانوسين** *(په [[انگرېزي ژبه|انگرېزي]]:Didanosine)* يو انټي رېټرووايرل درمل دی چې د نيوکليوسايډ ريورس ټرانسکرېپټېز انهيبيټرز له ډلې شمېرل کېږي او د اېچ ای وي په درملنه کې کارېږي.

وېشنيزه:دانټي رېټرووايرل درملونه
مماڼه

بټنوک|250px|کيڼ|مماڼه
**مماڼه** يو ډول بوټی او د مېوې نوم دی. دا بوټی د افغانستان په غرنيزو سيمو کې موندل کېږي او خلک يې مېوه خوري. د دې بوټي ساينسي نوم Sageretia brandrethiana دی.

وېشنيزه:مېوې
شکوڼ

کيڼ|250px|بټنوک|شکوڼ
**شکوڼ** يو ژوی دی چې په پارسي کې ورته خارپشتک وايي.

وېشنيزه:خوله لگوونكى ژوى
اسماعيل سعادت

کيڼ|350px|بټنوک|اسماعيل سعادت
**اسماعيل سعادت** د بي بي سي راډيو د پښتو څانگې وياند او خبريال دی.

وېشنيزه:د بي بي سي راډيو خبريالان
د اس وې ډې دراگونوف ټوپک

**د اس وې ډې دراگونوف ټوپک** (په روسي ژبې کې:*Снайперская винтовка Драгунова*) د نښانچی یو نیمه اوټوماتیک توپک دي چی په شوروي اتحاد کی په ۱۹۵۸ کال کې د یوگنیی دراگونوف لخوا د شوري پوځ لپاره طرح شو. روسی پوځ دغه نښانچي ټوپک ۱۹۶۳ کال څخه راهسی کاروي. د اس وې ډې دراگونوف ټوپک په ایران او چین کې هم جورېږي. 
## توصیف
د اس وې ډې دراگونوف ټوپک نیمه اوټوماټیک وسله ده. دغه ټوپک د گاز د فشار په مرسته چې د باروت تر چاودنی وروسته رانځته کېږی، ویشتل کېږی. د گلنگدان سیستم یی څرخ کوونکی دي. د مرمی کالیبر یی ۷،۵۲ x ۵۴ م.م. دي. 

وېشنيزه:ټوپکونه
وېشنيزه:روسي وسلې
جي اس ام

بټنوک|د جي اس ام نښان، چې د گرځند ټيليفونو د پرتليزې ښودنې او توکو لپاره کارول کيږي
**جي اس ام** ( په انگريزي: **Global System for Mobile Communications**, آر *Groupe Spécial Mobile*)چې مانا يې ده **د گرځنده اړيکتياوو لپاره نړيوال غونډال**، چې دا د گرځنده ټېليفونو لپاره یو نړيوال ستندرد دی چې د نړۍ د گرځنده ټيليفونو د بازار ۸۰ سلنه برخه جوړوي او د نړۍ په ۲۱۲ هيوادونو کې کابو ۳ ميليارده وکړي له دې ستندرد څخه گټه اخلي.

وېشنيزه:د جي اس ام ستندرد
1G

**1G** یا **لومړي نسل** دا د جي اس ام د گرځنده ټيليفونو لمړۍ نسل دی چې په ۱۹۸۰ زېږديز کال وړاندې شو او یواځې گرځنده غږيزې چوپړتياوې یی درلودې.

وېشنيزه:گرځنده مخابرات
د چېک د جمهوریت هوایي ځواک

**د چېک د جمهوریت هوایي ځواک** (په چېکی ژبې کې:*Vzdušné síly Armády České republiky*) د چېک جمهوریت د هغو ځواکونو څخه دي چی د دې هېواد په ملي امنیت کې اړین رول لوبوي. د چېک د جمهوریت هوایی ځواک د چکوسلواکیې تر تقسیمولو وروسته په ۱۹۹۳ کال کی جوړ شو او په اوس وخت کی د چېک په جگړه يیزو درندو وسلو کې ۷۵ الوتکې او ۸۰ هلیکوپترونه (چورلکې) شاملې دي. د چېک په چمهوریت کی څلور پوځی هوایی ډگرونه دي چی د چاسلاف، پراگ، نامنېشټ او پښېروف په ښارونو کې پراته دي. د چېک جمهوریت د ۱۹۹۹ کال څخه د ناټو غړیتوبتوب لري. د چېک د هوایی ځواک قوماندان جنرال یرږي وېرنېر دي.
## تاریخ

وېشنيزه:د چېک پوځ
اورمکۍ

کيڼ|250px|بټنوک|اورمکۍ
**اورمکۍ** يو ډول خوځندکه ده. دا خوځندکه د کوکيو له ډلې شمېرل کېږي.

وېشنيزه:اورمکۍ
کوکۍ

کيڼ|250px|بټنوک|کوکۍ
**کوکۍ** يو ډول خوځندکه ده چې د پسرلي په وخت کې په گلانو گرځي.

وېشنيزه:کوکۍ
خپگان

[بټنوک|200px|د [البرخت دورر'د *[[مېلېنکوليا]]* انځورېدنه, تقريباً. ۱۵۱۴ ز. کال]]
**خپگان** *(په انگرېزي: Depression)* د ټيټ مزاج يو حالت او د هغو کړو وړو او چارو نه کرکه ده چې د سړي فکر، سلوک، احساسات او فيزيکي ښه اوسېدنه اغېزمنه کوي. د خپگان ناروغان اکثراً ځانونه خپه، اندېښمن، تش، ناهيلې، نامرستندويه، بې ارزښته، گرم، گنهگاره، ژر غصه کېدونکي او نارامه احساسوي. دا ډول وگړي په هغو کارونو او مشغولاوو کې ناپزړه پورتيا ښکاره کوي چې يو وخت دوی ترې خوند اخيسته. دوی اکثراً په خپل ژوند کې اکثراً يو ډول بې خوندي ويني. همداراز د دوی اشتها کمېږي او يا هم له حد نه ډېرېږي، دوی د خپل فکري تمرکز کمزورتيا احساسوي او د پېښو جزيات نه شي په ياد ساتلی، همداراز د پرېکړې او فېصلې توان هم نه لري او ډېر احتمال شته چې د دغې روحي ناروغۍ ناروغان د ځانوژنې هڅه وکړي. بې خوبي، له حد نه ډېر خوب، ستړيا، بې اېنرژۍ، دردونه، د هضمي نظام دردونه او ستونزې چې د درملنې په وړاندې مقاومت ښکاره کوي، د خپگان د ناروغۍ په نښو نښانو کې راځي.

د ژوند د ناخوالو او ناوړو پېښو په وړاندې، د طبي حالتونو د يوې نښې په توگه، د ځينو درملنو د جانبي اعراضو په توگه د خپه مزاج لرل يو نورماله غبرگون دی خو خپگان د يو لړ رواني ناروغيو د يوې عامې نښې په توگه هم پېژندل کېږي.

## خپگان د ناروغۍ د نښې په توگه
### رواني ناروغۍ
داسې يو شمېر رواني ناروغۍ پېژندل شوي چې خپه مزاج يې يوه اهمه علامه گڼل کېږي. د مزاج بې نظمۍ د يو ډله بې نظميو څخه دي چې په عمده توگه مزاجي اختلالونه دي. په دغو کو د خپگان سترې بې نظمۍ، چې په عامه توگه ستر خپگان او يا کلينيکي خپگان راځي، دغه حالت کې يو کس تر دوو اونيو په خپه مزاج کې وي او يا هم د خپل د ژوند په تقريباً  ټولو کارونو کې لېوالتيا او پزړه پورتيا له لاسه ورکوي. همدا شان په هغو کسانو کې چې په خپگان اخته وي ډېستېميا يا د اوږدمهاله خپه مزاج يو حالت څرگند ليدل کېږي چې د ستر خپگان د شديد حالت د نښو نښانو سره  سر نه خوري. يوه بله مزاجي بې نظمي، بايپولر بې نظمي يا دوه قطبي بې نظمي ده چې د غېرنورماله لوړې کچې اېنرژۍ د څپې، فکر او مزاج په توگه ظاهرېږي خو په دې کې هم د خپگان د څپو د څرک شونتيا شته.

د مزاجي بې نظميو نه سېوا، څېرمه شخصيتي بې نظمي او سازشي بې نظمۍ هغه حالتونه دي چې د يوه پېژندلې پېښې يا اندېښمن ساز په وړاندې د يوه رواني ځواب په توگه، خپه مزاج له ځانه ښکاره کوي. دا يو داسې حالت دی چې اخري احساساتي يا د کړو وړو نښې نښانې پکې د پام وړ دي خو دا هم د ستر خپگان د معيارونو سره سر نه خوري.

### غير رواني ناروغۍ
خپه مزاج د يو شمېر انتاني ناروغيو او فيزيولوژيکي ستونزو په پايله کې هم راڅرگندېږي چې په دغو کې اډيسن ناروغي، لايم ناروغي، ملټيپل سکلېروسېز، خوب سابندي او د زړه د رېتم د اختلال ناروغۍ راځي. خپگان اکثراً د هايپوتايرايډيزم له لومړنيو نښو نښانو نه يوه نښه ده. د ځينو ناروغيو درملنه هم د خپه مزاج سبب گرځي لکه د هپيټايټس سي درمل.

## سرچينې
‎

وېشنيزه:رواني ناروغۍ
نولۍ

کيڼ|250px|بټنوک|نولۍ
**نولۍ** (په لاتين: *Mustela putorius furo* ) د تی لرونکو ژويو څخه یو کورنی غوښه خوړونکی ژوي دي چې د *Mustelidae* په کورنی او د نولی په جنس پورې اړه لري. اوږدوالی یی ۵۰ سانتیمتره او وزن یی ۰،۷ - ۲ کیلوگرامه دي. د نولۍ نارینه د نولۍ ښځینې څخه لوی دي.  نوموړی ژوی ۲۵۰۰ کاله مخکې د انسانانو په کورونو کې ژوند کړی وو.  

وېشنيزه:غوښه خوړونکی ژوي
ثنا ساپۍ

**ثنا ساپۍ** *(په انگرېزي: Sana Safi)* د بي بي سي راډيو د پښتو څانگې خبرياله او ويانده ده.هغه په کابل کی دنیا ته راغله،هغی د خپل ژوند زیات وختونه په افغانستان کی په کندهار هلمند او جلال اباد کی تیر  کړی او اوس مهال په برتانیا کی اوسیږی

وېشنيزه:د بي بي سي راډيو خبريالان
عنايت الحق ياسيني

کيڼ|250px|بټنوک|عنايت الحق ياسيني
**عنايت الحق ياسيني** د بي بي سي راډيو د پښتو د څانگې يو وياند او خبريال دی.

وېشنيزه:د بي بي سي راډيو خبريالان
مرکاوا شوبله

**مرکاوا** (په عبري ژبې کی: *מרכבה - Chariot* ) یو اسرائیلی شوبله ده چی د مځکنی اهدافو د منځه وړولو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. په اوس وخت کې د مرکاوا ټانک د نړۍ تر ټولو ښه او قدرتمند ټانک دي. 
## د ټانک تاریخ
د مرکاوا ټانک په ۱۹۷۴ کال کی طرح شو. اسرائیلی دفاعی ځواک د مرکاوا ټانک رسمی ډول د ۱۹۷۹ کال څخه راهسی کار اخلي. د ټانک کارکوونکی د څلورو عسکرو څخه جوړ شوی دی.
د مرکاوا اساسی جنگي سامان د ۱۰۵ م.م. د توپ څخه جوړ شوی دی. د ټانک وزن د ۶۳ تونونو ته رسېږي. دغه ټانک کولای سی ۶ عسکران انتقال کړی.

وېشنيزه:شوبلې
ام۱ آبرامس

ام۱ آبرامس ( په انگرېزي کې:**M1 Abrams**) د امریکا اساسی جنگي ټانک دي چی د امریکایی پوځ لپاره په ۱۹۷۳ کال کې طرح او جوړ شو. امریکایی پوځ دغه ټانک د ۱۹۷۶ کال څخه راهسی کاروي. امریکایی پوځ ۱۰۰۰۰ د ام۱ آبرامس ټانکونه په لاس کې لري. دغه ټانک آسټراليا، مصر، سعودي عربستان او کوېټ ته هم صادر شو.

وېشنيزه:امريکايي شوبلې
اسراييل لرغونتون

thumb|250px|left
thumb|250px|left
د اسراييلو severian museum په عبراني ژبه מוזיאון ישראל ירושלים، د muze، د yisrael yerushalayim، چې د ملي موزيم د اسراييلو cicitatis بيت المقدس تاسيس په کال 1965. givat مږ د بيت المقدس کې پروت دی په غره کې پاتې دي.

## بهرني سره د تړاو له امله
* د اسراييلو 

وېشنيزه:اسرايل
ټې-۷۲

**ټې-۷۲** (په روسي ژبې کې:*Т-72 Урал*) د جنگي ټانکونو څخه دي چی د ۱۹۷۱ کال څخه  راهیسی
د تیژنيي تاکیل په ښار کې په روسیې کې جوړېږي.  په اوس وخت کې د ټې-۷۲ جنگي ټانک په نړۍ کی  تر ټولو پراخه وسله ده  چی  په چېک جمهوریت، سربيا، هندوستان، رومانیا او پولنډ کې د لائسنس په اساس هم جورېږی. تر اوسه پورې تقریبًا ۲۰،۰۰۰ د ټې-۷۲ ټانکونه جوړ شوي دي. د ټې-۷۲ د زره پوښ پلن ۴۰۰ م.م. ته رسېدلای شي. د ټانک د عملې شمېره درې کسان دي ( قومندان، د ټانک چلوونکی، د وسلې چلوونکی)  
## تاریخ
د ټې-۷۲ جنگي ټانک په ۱۹۷۱ کال کی په شوروی اتحاد کی طرح او جوړ شو. روسي پوځ د دغی ټانک څخه په رسمي ډول د ۱۹۷۳ کال څخه راهیسی کار اخلي. د ټې-۷۲ جنگي ټانک په ځانگړي ډول نژدې ختیځ ، پولنډ، چکسلواکیا، هند، رومانیا او یوگسلاويا ته صادر شول.

## وسلې
هر ټانک د ۱۲۵ م.م. توپ، د ۷،۶۲ م.م. ماشیندار او د ۱۲،۷ م.م. د الوتکو ویشتونکي توپ لري. د ۱۲۵ م.م. د توپ څخه د ۱۲۵ م.م. مردکې او د ټانک ماتوونکي توغندی ویشتلای شي.

وېشنيزه:روسي شوبلې
ټې-۸۰

**د ټې-۸۰ جنگي ټانک** (په روسي ژبې کې: *T-80*) یو شوروي (روسي) جنگي ټانک دي چی په ۱۹۷۶ کال کی د شوروي مځکني ځواکونو لپاره طرح او جوړ شو. د ټې-۸۰ جنگي ټانک د ۱۲۵ م.م. توپ، د ۷،۶۲ م.م. ماشیندار او د ۱۲،۷ م.م. د الوتکو ویشتونکي توپ لري. د ۱۲۵ م.م. د توپ څخه د ۱۲۵ م.م. مردکې او د ټانک ماتوونکي توغندی ویشتلای شي او د یورانیم مرمۍ هم کارولای سی. هر ټانک د لیزر انداز لری او د ټانک پر برج باندي د رسام مرمی سیستم نصبېږې او دغه ټانک د فیشنگونو د فیرولو په واسط د ټانک ماتونکی ټوغندییو لخوا د دغی ټانک د منځه وړلو مخنیوی کوي.

وېشنيزه:روسي شوبلې
الخالد شوبله

**د الخالد ټانک** (په اردو ژبې کی:**الخالد ٹینک**) د پاکستان د پوځ تر ټولو عصري او آغېزه کوونکي جنگي ټانک دي. دغه ټانک په ۱۹۹۹ کال کی طرح او جوړ شو. پاکستاني پوځ د الخالد د ټانک څخه رسمی ډول د ۲۰۰۱ کال څخه راهیسی کار اخلي. د ټانک د عملي شمیره درې کاسان دي ( قومندان، د ټانک چلوونکی، د وسلې چلوونکی). هر ټانک د ۱۲۵ م.م. توپ،  د ۷،۶۲ م.م. ماشیندار او د ۱۲،۷ م.م. د الوتکو ویشتونکي توپ لري. سرعت یی ۷۲ کیلومتره په ساعت کی ته رسېږي. د الخالد ټانک د زره پوښ بلن ۶۰۰ م.م. دي.

وېشنيزه:پاکستاني شوبلې
کوډېکس

**کودیکس** یا *Codex Alimentarius* چی په لاتین کی د خوړو د کتاب مطلب تری اخستل کیږی، د بین الملی معیارونو ،‌ کاری میتودونو، لارښودونو او وړاندویزونو مجموعه ده چی د خوړو،‌ د خوړو د تولید او د خوړو د محفوظیت په هکله سره یوځای شوی دی او نن ورځ د خوړو د نړیوال سازمان یا FAO او روغتیا نړیوال سازمان یا WHO په چوکاټ‌ کی فعالیت کوی. 

په کودیکس کی لاندی مطالب تر بحث لاندی نیول شوی دی:

# د خوړو لیبل کول 
# خوړو ته علاوه کیدونکی توکی 
# خواړیزه کثافات 
# زغوپرواژی 
# د خطر ارزیابی 
# دخوړو حفظ الصحه 
# د تحلیل او نمونی اخستی میتودونه 

د کودیکس په برخه کی لاندی مشخص معیارونه وجود لری:
# د غوښی او دهغه اړونده محصولاتو معیار
# د ماهی او دهغه اړوند محصولاتو معیار
# د شیدو او اد هغه اړوند محصولاتو معیار
# دخاصو موخو لپاره د خوړو معیار
# د تازه او پروسس شویو میوو ، سبزیجاتو او د میوو د جوسونو معیار
# دحبوباتو معیار
# د شحمو او غوړیو معیار
# د متفرقه توکو معیار

وېشنيزه:کوډېکس
وېشنيزه:کتابونه
د الضرار ټانک

**د الضرار ټانک** (په اردو کی:**الضرار ٹینک**) د پاکستان د عصري جنکي ټانکونو څخه دي چی د ۱۹۹۰ کال څخه د پاکستاني پوځ لپاره جوړېږي.

وېشنيزه:پاکستاني شوبلې
ایزو ۲۲۰۰۰

**ایزو ۲۲۰۰۰** (په انگرېزي کی: International Organization for Standardization) یو نړیوال معیار دی چی د د معیارونو د نړیوال سازمان یا International Organization for Standardization په واسطه د خوړو دمحفوظیت په خاطر جوړ شوی دی. دا معیار کابو د ایزو ۹۰۰۰ سره یو شان او د هغه څخه اشتقاق شوی دی.

دخواړه معمولا د یوزنځیر په توگه تولیدیږی او د دی زنځیر په اوږدو کی په هر یوه تولیدی یا پروسس کولو مرحله کی د مصابیت احتمال وجود لری. نو ددی په خاطر لازمه ده چی هغه کنترول شی او د هغه لاه لاری ټول مشتریان او مصرف کوونکی په امن کی و اوسی او ددی ترځنک د ډیرو لوړو مصرفونو څخه مخنیوی وشی. 
## تاریخچه
ایزو ۲۲۰۰۰ ورسته د هغه منځ ته راغی چی ایزو کمپنۍ غوښتل د انگلیسی او جرمنی هغه معیارونو څخه چی د خوړو د کیفیت لپاره جوړ شوی وو ،‌ مقابله وکړی. اساس یی ټول د ایزو ۹۰۰۰ څخه اخستل شوی دی.‌

## د ایزو۲۲۰۰۰ معیار عناصر
# متقابل ارتباطات یا پالیسی 
# د سیستم په توگه مدیریت 
# ابتدایی اړتیاوی لکه ځای،‌ اوبه، بریښنا 
# او د هسپ HACCP اساسات
## د ایزو۲۲۰۰۰ معیار سره اړوند نور معیارونه
ایزو ۲۲۰۰۰ د خوړ د محفظویت سیستم.‌ د غذایی زنخیر په کمپنیو کی د خوړو د محفوظیت په خاطر استعمالیږی.‌

ایزو ۲۲۰۰۱ د ایزو ۹۰۰۱ د استعمال لارښود دی چی په څه ډول سره په خواړیزه او اوبو په کمپنیو کی استعمال شی.‌

ایروز ۲۲۰۰۲ په تولیدی ځایونو کی د خوړو د محفوظیت لپاره د اساسی غوښتنو یا ضروریات رهنما.

ایزو ۲۲۰۰۳ د خوړو د محفوظیت د سیستم تفتیش رهنما دی.‌

## سرچینه

* http://en.wikipedia.org/wiki/ISO_22000
* ISO 22000 Standard 

وېشنيزه:د ISO ستندرډ
د خوړو او کرنې سازمان

**FAO** یا **دخوړو او کرنې نړیوال سازمان** د ملگری ملتونه په چوکاټ‌کی کار کوی. او خپلو مبارزاتو ته د لوږی په برخه کی ادامه ورکوی. د خوړو نړیوال سازمان په پرمخ تللو او په پر مخ تلوونکو هیوادونو کی فعالیت لری. دا سازمان یوه ځیړنیزه،‌ علمی او معلوماتی بڼه هم لری. په پرمخ تلوونکو هیوادونو کی د کرنې ، ځنگلاتو او ماهی روزلو او ماهی نیولو په برخه مرستی کوی تر ځایی خلک وکولای شی چی په دخواړیزامنیت څخه برخوردار شی.

## تاریخچه
د خوړو د نړیوال سازمان د جوړیدو نظریه د لمړی څل لپاره په ۱۹ او ۲۰ پیړۍ کی منځ ته راغلی ده. په کال ۱۹۰۵ کی د می او جون په میاشتو کی په روم د ایټالیا په مرکز یو کنفراس نیول کیږی چی د هغه په ترځ کی د کرنې نړیوال انستیتوت جوړیږی. ورسته د امریکا د متحده ایالاتو رییس جمهور فرانکلین روزولیت په ۱۹۴۳کال کی د ملل متحد څخه غواړی چی د خوړو او کرنې نړیوال کنفرانس جوړ کړی. پدی کنفرانس کی د ۴۴ هیوادنو څخه استازی راغونډ شول د می د ۱۸ څخه تر ۳ د جون پوری د امریکی په ویرجینیا کی میشته شول. بیا ورسته د یوی بلی غوڼدی په ترځ کی د کاناډا په کیبیک ښار کی د اکتوبر په ۱۶ په کال ۱۹۴۵ کی د خوړو د او کرنې د نړیوال سازمان منځ ته راغی.

## تشکیلات
## مالی حمایت
## رهبری مدییت
## موقعیت
## فعالیتونه

وېشنيزه:کرهڼيز سازمانونه
کيفيت

**کیفیت** تقریبا په هر ځای کی یادیږی او هر ځوک او هر شغل د هغه لپاره بیلا بیل تعریفونه لری. کیفیت کیدای شی چی په لاندی ځایونو کی مختلفی معنی گانی ورکړی، 
* کیفیت په تجارت کی ددی معنی ورکوی چی ځینی شیان د مشتری په واسطه خوښول کیږی او ځینی نه خوښول کیږی. 
* کیفیت په فلسفی لحاظ د یوشی یوه مشخصه او یا ممیزه ده. لکه ښه او بد . 
* کیفیت د موسیقی په ډگر کی د هغه د فعالتوب ، تکسچر یا وزن او قافیی او د وسایلو او غږ د ترکیب څخه عبارت دی.‌

## ځینی خاص تعریفونه
تر ټولو مشهور تعریف د کیفیت لپاره چی په یو محصول او یا خدمت یا سرویس پوری تړلی دی دادی چی هغه محصول یا خدمت د مشتری اړتیاووی او غوښتنی په یوه اندازه سره یا په بشپړ ډول سره رفع کړلی شی.

د امریکا د دکیفیت ټولنه وایی چی کیفیت د محصول هغه مشخصه او وړتیا ده چی لیدلی یا ځرگند ضروریات مشبوع کړای شی. او داسی هم وایی چی هر کله چی محصول یا خدمت پرته له کومی ستونزی وی ، هغه د ښه کیفیت درلودونکی وی. 
## د مارکیتی سکتور په بنسټ کیفت
## د کیفیت د مدیریت تخنیکونه
## د کیفیت جایزی
## مآخذونه
http://en.wikipedia.org/wiki/Quality_(business)

وېشنيزه:کیفیت
اميرالمومنين

**اميرالمومنين** یوازې په اسلامي نړۍ کې د مسلمانانو د هغه مشر څخه عبارت دی چې د یو اسلامي دولت قیادت په لاس کې ولري. د اسلام په تاريخ کې د اميرالمومنين لفظ د لومړي ځل لپاره حضرت عمربن خطاب رضی الله عنه ته وکارول شو.

## نور
*ملا محمد عمر
وېشنيزه:اسلام
ژونکپوهنه

**ژونکپوهنه** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Cytology)*  د ژونکو د جوړښت او د هغوی د دندو اړونده پوهنه ده.

وېشنيزه:ژونپوهنه
نورگل حمزه خيل

ارواښاد پوهاند ډاکټر نورکل حمزه خیل د زراعت یو مخکښ او وتلی استاد وو. هغه ډېری ليکنې او څېړنې کړی وې او تر نن  ورځې د افغانستان په ښونیز او تحصلی نصاب کی ورڅخه استفاده کیږی.

## مخينه
ارواښاد نورگل حمزه خيل د محمد وزير زوي په ۱۳۱۷ ل كال كې د ننگرهار ولايت د شينوارو د هسكې مينې په ولسوالۍ كې زيږيدلى دى. لومړنۍ او منځنۍ زده كړې يې د رحمان با با په ليسه كې پاى ته رسولې دي.

## زده کړی
په  ۱۳۴۰ ل كال كې د كابل پوهنتون د كرنې په پوهنځي كې شامل شو. په ۱۳۴۳ كال كې يې دغه پوهنځى پاى ته ورساوه او ورسره سم په همدې پوهنځي كې استاد شو په ۱۳۴۴ كال كې بيروت ته لاړ او په ۱۳۴۶كال كې يې د بيروت د امريكائي پوهنتون د كرنيزو علومو په څانگه كې ما سټري تر لاسه كړه. د بيروت څخه د راستنېدو سر سم يو ځل بيا د كرنې په پوهنځي كې استاد شو.

په ۱۳۵۱ ل كال كې د ډوكټورا د اخيستلو له پاره د امريكا متحده ايالتو ته لاړ او په ۱۳۵۴ ل كال يې  د امريكا د اوهايو په پوهنتون كې ډوكټورا ترلاسه كړه. د ۱۳۵۴ كال نه د مرگ تر شيبې  پورې د كابل پوهنتتون د كرنې په پوهنځي كې استاد و. د پوهاندۍ علمي رتبه يې په ۱۳۵۸ ل كال كې تر لاسه كړه.

## علمی آثار
پوهاند ډاکټر حمزه خېل د خپل ژوند په دغه دوران كې يو شمېر علمي او څيړنيز كارونه ترسره كړي دي چې د يو څو چاپ شوو اثارو نومونه يې دادي:

# د نباتاتو د تكثير لارې _ د پوهننتون په مطبعه كې چاپ شوى دى.
# د سبو روزنه_ د ننگرهار پوهنتون د كرنې د پوهنځي  د محصلينو له پاره ليكل شوى دى.
 
پوهاند حمزه خېل پرسېره پر دې آثارو يو شمېر نور چاپ شوي اثار هم لري خو اوس زما په واك كې نشته همدارنگه  يو شمير زياتې علمي او تحقيقي مقالې يې  د كرنې او نباتاتو په هكله ليكلې چې د هيواد په مطبوعاتو كې چاپ شوي دي.

## سرچينې
http://www.baheer.com/baher/modules.php?name=News&file=print&sid=748

وېشنيزه:پښتانه