د روسيې او اوکراين د جګړې پر مهال نړيوال بنديزونه

پر اوکراین باندې د روسي يرغل څخه وروسته د روسيې او کريميا پر وړاندې د پراخ شمېر هېوادونو له لوري د روسيې او اوکراین جګړې پر مهال نړيوال بنديزونه ټاکل شوي دي، چې د ۲۰۱۴ ز کال فبروري په وروستيو کې پيل شول. بېلاروس باندې هم بنديزونه لګول شوي دي. ياد بنديزونه د متحده ايالتونو، اروپايي ټولنې او د نورو هېوادونو او نړيوالو سازمانونو له لورې د روسيې او اوکراین د خلکو، سوداګريو او چارواکو باندې لګول شوي دي. روسيې له اسټراليا، کاناډا، ناروې، جاپان، متحده ايالتونو او اروپايي ټولنې څخه د خوراکي توکو واردولو په بشپړ ډول بندولو په ګډون بېلابېلو هېوادونو باندې بنديزونه ولګول. 

يادو بنديزونو د روسي روبل په ارزښت کمولو او د روسيې مالي کړکېچ کې مرسته وکړه. دا بنديزونه د اروپايي ټولنې زياتو هېوادونو لپاره د اټکل شويو ۱۰۰ بېليونه يورو (۲۰۱۵ ز کل کې) د ټول تاوان په لرلو سره د اقتصادي ويجاړۍ سبب هم شول. تر ۲۰۱۴ ز کال پورې د روسيې د ماليې وزير اعلان وکړ، چې ذکر شويو بنديزونو روسيه ۴۰ بېليونه ډالر تاواني کړه او بيا ځل په ۲۰۱۴ ز کال کې يې ورته په ۲۰۱۰ ز لسيزه کې د تېلو تر اندازې زيات توليد له امله د تېلو بېو د ټيټوالي له امله ۱۰۰ بېليونه نور تاوان پېښ کړ. د ۲۰۱۸ز کال اګسټ کې د وروستيو لګول شويو بنديزونو څخه وروسته د روسيې له خوا رامنځته شوي اقتصادي زيانونه د کلني ناخالص عايد د مخکينۍ ودې له ۰،۵ څخه تر ۱،۵ سلنې پورې رسېږي. روسي ولسمشر ولادي مير پوتين (Vladimir Putin) متحده ايالتونه د سعودي عربستان سره په ارادي ډول د تېلو بيو په کمولو سره د روسيې اقتصاد د کمزوري کولو په موخه په دسيسې جوړولو تورن کړي دي. د ۲۰۱۶ ز کال په نيمايي کې روسيې له تېلو او ګازو څخه تر لاسه کېدونکو دولتي عايداتو کې د ۴۰۰ بېليونه نور تاوان تر څنګ د مالي بنديزونو له امله د اټکل له مخې ۱۷۰ بېليونه ډالر تاوان کړی و. د اوکرایني چارواکو له نظره: يادو بنديزونو پر روسيې فشار راووړ، چې د اوکراین په اړه خپله تګلاره بدله کړي او هم يې په سيمه کې د روسيې نظامي پرمختګونو ته هم زيان واړوه. د دې هېوادونو استازي وايي چې : دوی به د روسيې پر وړاندې يوازې هغه مهال له دې بنديزونو څخه تېر شي، چې مسکو د Minsk II تړون ته غاړه کېږدي.  

د متحده ايالتونو او اروپايي ټولنې بنديزونه به د ۲۰۲۲ ز کال تر فبروري پورې ادامه ولري. د ۲۰۲۲ ز کال په جنوري کې اروپايي ټولنې د بنديزونو تر ټولو وروستۍ کچه د ۲۰۲۲ ز کال د جولای تر ۳۱ مې پورې اعلان کړه. د ۲۰۲۲ ز کال فبروري کې پر اوکراین د روسيې له يرغل څخه وروسته متحده ايالتونو، اروپايي ټولنې او د چين په ګډون نورو هېوادونو د Vladimir Putin او نورو حکومتي غړو په اړه خپل بنديزونه وړاندې کړل يا يې د پام وړ پراخ کړل او غوره شوي روسي بانکونه يې له SWIFT څخه پرې کړل [واېستل]، چې همدا د روسيې د ۲۰۲۲ ز کال مالي کړکېچ او له روسيې او بيلاروس سره د پراخ نړيوال پرېکون سبب شول. 

## مخینه
د روسي فدراسيون له لوري په خپلې خاورې پورې د کريميا د يو ځای کولو په ځواب کې د متحده ايالتونو او اروپايي ټولنې په مشرۍ ځينو حکومتونو او نړيوالو سازمانونو پر روسي وګړو او سوداګرو باندې بنديزونه ولګول. دا چې ګډوډي د ختيځ اوکراین نورو برخو ته پراخه شوه او وروسته د Donbas سيمه کې پر روانې جګړې بدله شوه، د بنديزونو ساحه هم پراخه شوه. په ټوله کې درې ډوله بنديزونه لګول شوي وو: د تېلو او ګاز د لټونې لپاره د ټيکنالوژۍ پر برابرولو بنديز، د تېلو روسي شرکتونو او دولتي بانکونو ته د امتيازونو [کرېدتونو] چمتو کولو بنديز او ولسمشر پوين ته د نږدې روسي نفوذ لرونکو اتباعو او هغو اشخاصو پر سفرونو باندې محدوديتونه وو، چې په روسيې پورې د کريميا تړلو کې شامل وو. روسي حکومت يې د ځينو کاناډايي او امريکايي وګړو پر وړاندې په بنديزونو او د ۲۰۱۴ ز کال اګسټ کې له اروپايي ټولنې، متحده ايالتونو، ناروې، کاناډا او استراليا څخه د خوړو په بشپړ بنديز سره په يو ډول ځواب ورکړ. 

## د روسي او اوکرایني اشخاصو، شرکتونو او چارواکو پر وړاندې بنديزونه

### لومړی پړاو: د ۲۰۱۴ مارچ/اپرېل
د ۲۰۱۴ ز کال د مارچ پر ۶ مه باندې د متحده ايالتونو ولسمشر بارک اوباما د نړيوالو اقداماتو له ډلې د بېړني اقتصادي ځواکونو نړيوال قانون او د ملي بېړنيو حالتونو قانون څخه په مرستې غوښتلو سره يو اجرائيوي حکم لاسليک کړ، چې ملي بېړنی حالت اعلانوي او د سفر بنديزونو او د هغو تر اوسه نامعلومو اشخاصو پر وړاندې د امريکايي پانګو د کنګل کولو په ګډون يې د بنديزونو امر وکړ، چې د اوکراین حکومت له اجازې پرته يې د کريميا سيمه کې د حکومتي واک ملاتړ کړی و او هغوی چې کړنې يې په اوکراین کې د نورو تر څنګ د ديموکراتيکو پړاوونو او بنسټونو کمزورې کوونکې ګڼل شوې وې. 

د ۲۰۱۴ ز کال د مارچ پر ۱۷ مه د کريميا د خلکو ظاهري نظرپوښتنې (pseudo-referendum) څخه يوه ورځ وروسته او ولسمشر پوتين له لوري د خپلواک دولت په توګه د کريميا په رسميت پېژندنې فرمان له لاسليک کولو څخه څو ساعتونه مخکې متحده ايالتونو، اروپايي ټولنې او کاناډا په ځانګړي ډول په نښه شوي بنديزونه وړاندې کړل. د ولسمشر پوتين د ياد فرمان لاسليک، د روسيې له لورې د کريميا د تړلتيا بنسټ کېښود. د اروپايي ټولنې بنسټيز بنديز د دوی خاورې ته د عملونو لپاره د ځواب ويونکو طبيعي اشخاصو او لکه څرنګه چې په ضميمه کې لېست شوي دي، له دوی سره د طبيعي مل اشخاصو د ورننوتلو د مخنيوي موخه لرله، چې د اوکراین ځمکنۍ بشپړتيا زيانمنوي. اروپايي ټولنې په ختيځ اوکراین کې د تاوتريخوالي پای ته رسولو په موخه د روسي اتحاديې يا فدراسيون له لارې د نرمښت يا د پرله پسې کموالي ګامونو په نه شتون کې خپل بنديزونه ولګول. دې ټولنې په ورته وخت کې روښانه کړل، چې اروپايي ټولنه د خپلو پرېکړو بېرته اخيستلو او د اوکراین کړکېچ په اړه د حل لارې موندلو په موخه په فعال ډول او له پېچلتيا پرته د روسيې د مرستې پېلولو پر مهال له روسيې سره بيا بوختېدلو [يو ځای کېدلو] ته چمتو ده. 

د مارچ پر ۱۷ مه دا بنديزونه په ۱۹۹۱ ز کال کې د شوروي اتحاد له ړنګېدلو راهيسې د روسيې پر وړاندې تر ټولو پراخ بنديزونه وو. جاپان هم د روسيې پر وړاندې بنديزونه اعلان کړل، چې په کې د نظامي مسئلو، فضا، پانګې اچونې او اجازه ليک غوښتنو په اړه د خبرې کولو ځنډول شامل وو. يو څو ورځې وروسته د متحده ايالتونو حکومت خپل بنديزونه پراخ کړل. 

د مارچ پر ۱۹ مه اسټراليا وروسته له هغې د روسيې پر وړاندې بنديزونه ولګول، چې روسيې کريميا يې په ځان پورې وتړله. دې بنديزونو پر هغو خلکو باندې مالي راکړې ورکړې او سفري بنديزونه په نښه کړل، چې د اوکراین د حاکميت په اړه د روسيې په ګواښ کې د وسيلو په توګه دي. استراليايي بنديزونه د می پر ۲۱ مه زیات شول. 

د اپرېل په لومړيو کې البانيا، ايسلنډ او مونټينيګرو او همدارنګه اوکراین د اروپايي ټولنې د مارچ ۱۷ بنديزونو ته ورته محدوديتونه او د سفر بنديزونه ولګول. د Montenegro د باندينيو چارو وزير Igor Luksic وويل چې: له روسيې سره د ښو اړيکو د پېړيو پخواني دود تر څنګ يې د بنديزونو په لګولو کې له اروپايي ټولنې سره يو ځای کېدنه تل يوازينۍ مناسبه ټاکنه وه. په مارچ کې لږ څه د مخه Moldova د اوکراین پخواني ولسمشر Viktor Yanukovych او يو شمېر پخوانيو اوکرایني چارواکو پر وړاندې لکه څرنګه چې د مارچ پر پينځمه د اروپايي ټولنې له لوري اعلان شول، ورته بنديزونه يې وضع کړل. 

د متحده ايالتونو او اروپايي ټولنې له لورې د وړاندې شویو بنديزونو په ځواب کې د روسيې پارلمان (دوما دولت) د رايو په يووالي يو پرېکړه ليک تصويب کړ، چې د بنديزونو په لېست کې د دوما د ټولو غړو د شاملولو غوښتنه يې کوله. ياد بنديزونه څو ورځې وروسته د نامتو روسي سوداګرو او ښځو په رانغاړلو سره پراخ شول.  

### دويم پړاو: ۲۰۱۴ ز کال اپرېل
د اپرېل پر ۱۰ مه نېټه باندې د اروپا شورا د روسي استازي د رايې کارولو حقونه وځنډول. 

د اپرېل پر ۲۸ مه متحده ايالتونو د Ronseft په نامه د تېلو د دولتي شرکت اجرائيه رئيس Igor Sechin او ۱۷ روسي شرکتونو په ګډون په اووه روسي چارواکو باندې د خپلې خاورې دننه سوداګريزې راکړې ورکړې باندې بنديز ولګاوه. 

## سرچينې