علمي توکمپالنه

علمي توکمپالنه چې کله ناکله  بیولوژیکي توکمپالنې هم بلل کېږي، داسې یوه کاذبه علمي عقیده ده چې ګواکي د توکمپالنې (توکمیز تبعیض)، توکمیز ټیټوالي یا توکمیز غوره والي د ملاتړ یا توجیې لپاره تجربي شواهد موجود دي. علمي توکمپالنه د تاریخ له نظره په ټوله علمي ټولنه کې اعتبار ترلاسه کړ، خو نوره علمي نه ګڼل کېږي. په بیولوژیکي جلا ډلو د بشریت وېشل کله ناکله د توکمیزپالنې، توکمیز ریالیزم یا د توکمیز علم په نوم یادېږي. عصري علمي اجماع دا نظر ردوي، ځکه چې د عصري جنیټیکي څېړنو سره انطباق نه لري.   

علمي توکمپالنه، د انسان پېژندنې د طبقه بندیو په وړاندې کولو کې چې له فزیکی پلوه مجزا انساني توکمونو ته د انسانانو د نفوس له طبقه بندۍ څخه ملاتړ کوي، انسان پېژندنه (په ځانګړې توګه فزیکي انسان پېژندنه)، د انسان جسمي اندازه ګیري یا انتروپومټري، د ککرۍ اندازه ګیري یا کرینیومیټري، تکاملي بیولوژي او نورې څانګې یا کاذبې – څانګې ناسمې استعمالوي، ناسمې تعبیروي یایې تحریف کوي، چې یو شمېر یې امکان لري د نورو څخه غوره یا ټیټ وي. علمی توکمپالنه د ۱۶۰۰ ز کال له لسیزې څخه د دوهمې نړیوالې جګړې تر پای ته رسېدو پورې عامه وه. علمي توکمپالنه د شلمې پېړۍ له دوهمې نیمایي راهیسې منسوخ او نااعتباره تر نیوکې لاندې نیول شوې، خو بیا هم په دوامداره توګه د توکمیز کتګوریو په شتون او اهمیت باندې د باور او د غوره او ټيت توکمونو د مراتبو د سلسلې پربنسټ د توکمپاله نړیوال لید د ملاتړ یا اعتبار لپاره کارول کېږي. 

علمي توکمپالنه د دوهمې نړیوالې جګړې له ختمېدو وروسته په ځانګړې توګه د یونیسکو د توکمپالنې ضد په لومړنۍ بیانیه "د توکم مسئله" ( ۱۹۵۰ز کال) کې په تیوري او عمل کې رسماً وغندل شوه: "د توکم بیولوژیکي حقیقت او د توکم افسانې تر منځ باید توپیر وشي. د ټولو ټولنیزو عملي موخو لپاره 'توکم' هغومره چې ټولنیز افسانه ده، بیولوژیکي پدیده نه ده، د "توکم" افسانې ډېر لوی انساني او ټولنیز زیانونه رامنځته کړي. په وروستیو کلونو کې یې د انسانانو ژوند ته سخت زیان اړولی دی او د بې شمېره کړاوونو لامل شوې ده." د هغه وخت راهیسې، د انسان په تکاملي وراثت او په فزیکي انسان پېژندنه کې پرمختګونه د انسان پوهانو ترمنځ د یوې نوې اجماع لامل شوې دي، دا چې انساني توکم  بیولوژیکي پدیده نه بلکې ټولنیزه سیاسي پدیده ده. 

عموماً د علمي توکمپالنې اصطلاح کله چې په ډېر عصري تیوریو، لکه د بیل کورو (۱۹۹۴ ز کال) نظریاتو کې پلي کېږي، په منفي معني کې کارول کېږي. منتقدین استدلال کوي چې دا ډول آثار د توکمپالنې په پایلو پر اصل لکه د توکم او ځیرکتیا تر منځ جنټیکي اړیکه باندې ولاړ دي، چې شته شواهد یې ملاتړ نه کوي. خپروندویې لکه د بشر درې میاشتنۍ ژورنال (*Mankind Quarterly*)، چې په ښکاره ډول د "توکم حساسیت" ژورنال په توګه رامنځته شوه، په عمومي ډول د علمي توکمپالنې لپاره د تبلیغ د وسیلې په توګه ګڼل کېږي، ځکه چې دوی د انساني تکامل، ځیرکتیا، توکمپوهنې، ژبې، افسانې، لرغونپوهنې او توکم په اړه حاشیوي تفسیرونه خپروي.  

## د علمي توکمپالنې ریښې

### د روشنګرۍ دورې متفکرین
د روشنګرۍ دورې په اوږدو کې (د ۱۶۵۰ ز کال له لسیزې څخه د ۱۷۸۰ ز کال تر لسیزې پورې دوره ده)، د انسان د اصل و نسب یووالي یا مونوجینیزم (monogenism) او  انسان د اصل و نسب څووالی یا پولي جینزم (polygenism) شهرت ترلاسه کړ، که څه هم د ۱۹ پېړۍ په اوږدو کې د معرفت پېژندنې په بڼه منظم نشو. مونوجینیزم ادعا کوي چې ټول توکمونه یو واحد اصل لري، پداسې حال کې چې پولي جینیزم داسي نظر دی چې هر توکم جلا اصل لري. د "توکم" او "نوعې" کلمې تر ۱۸ پېړۍ پورې د تبادلې وړ وې.

#### فرانسوا برنیر
فرانسوا برنیر (۱۶۲۰ – ۱۶۸۸ ) یو فرانسوی طبیب او توریست و. په ۱۶۸۴ ز کال کې یې یوه لنډه مقاله خپره کړه، چې انسانیت یې په کې په "توکم" وېشلی، افراد او په ځانګړې توګه ښځې د پوستکي د رنګ او یو څو نورو فزیکي ځانګړتیاو له مخې جلا کوي. دا مقاله په مستعار نوم په *Journal des Savants* کې چې په اروپا کې ترټولو لومړنۍ خپور شوی علمي ژورنال ؤ، " په ځمکه کې د ساکن انسان د بېلابېلو نوعو یا توکمونو په وسیله د ځمکې د نوي وېش" تر سرلیک لاندې خپره شوه.  

نوموړي په مقاله کې څلور مختلف توکمونه جلا کړل: ۱) په لومړي توکم کې د اروپا، شمالي افریقا، منځني ختیځ، هند، سویل ختیځې آسیا او امریکا نفوس شامل ؤ، ۲) په دوهم توکم کې د جنوبي سهارا افریقایان شامل ؤ. ۳) په دریم توکم کې ختیځه او شمال ختیځه آسیا شامل ؤ او ۴) څلورم توکم کې سامي خلک وو. د ښځینه ښکلا په بېلابېلو ډولونو ټینګار توضیح کېدی شي، ځکه چې مقاله د فرانسوي سالون کلتور (French Salon culture) محصول وه. برنیر ټینګار وکړ چې د ناول طبقه بندي یې د نړۍ په بېلابېلو برخو کې د مسافرت پر مهال د خپلو شخصي تجربو پربنسټ وه. برنیر د اساسي جنیټیکي توپیرونو او تصادفي جنیټیکي توپیرونو ترمنځ چې په چاپېریالي فکتورونو پورې یې تړاو لره، فرق وړاندیز کړ. همدارنګه وړاندیز یې وکړ چې دوهم معیار ممکن د فرعي ډولونو په توپیر پورې تړلی وي. د توکمیز ډولونو بیولوژیکي طبقه بندي هېڅکله په دې هڅه کې نه وه چې د فزیکي ځانګړتیاو څخه بهر لاړه شي او هغه د انساني تنوع د درجې په تشریح کې د اقلیم او خوړو رژیم رول هم ومنه. برنیر لومړی کس ؤ چې د "انسان د نوعو" مفکوره یې وغځوه ترڅو ټول انسانیت د توکم له پلوه طبقه بندي کړي، خو د هغو "توکمونو" تصور یې چې کړی ؤ، کلتوري مراتب سلسله یې جوړه نه کړه. له بل پلوه هغه په ​​ښکاره ډول سپین پوستي اروپایان د هغه معیار په توګه چې نورو توکمونو ځنې انحراف درلود، ځای په ځای کړل.   

هغه ځانګړتیاوې چې یې هر یوه توکم ته منسوب کړې، دقیقاً اروپا ته متمرکزې نه وې، ځکه چې هغه فکر کاوه چې د معتدلې اروپا، امریکا او هند خلک د کلتور له پلوه ډېر توپیر لري، تقریباً یوې توکمیزې ډلې ته تړاو لري او د اقلیم او سازماني تاریخ له لارې یې د هند د تمدنونو (د هغه د تخصص اصلي ساحه) او اروپا تمدنونو ترمنځ توپیرونه تشریح کړل. له بلې خوا هغه د اروپایانو او افریقیانو ترمنځ په بیولوژیکي توپیر ټینګار وکړ او د شمالي اروپا د ډېر ساړه اقلیم د سامي خلکو (لاپونان) او د ښه امید رأس (Cape of Good Hope) د افریقایانو په اړه ډېرې منفي تبصرې وکړې. د بېلګې په توګه هغه لیکلي چې "لاپونان یا (Lappons  ) څلورم توکم جوړوي. په دې توکم کې کوچني او لنډي خلک دي چې پلنې پښې، پراخې اوږې، لنډه غاړه او داسې مخ لري چې نه پوهیږم څنګه یې توصیف کړم، پرته له دې چې اوږد دی، ډېر بدرنګ او د یږې مخ ته ورته دی. ما دوی یوازې دوه ځله په ډانزیګ (Danzig) کې لیدلي، خو هغه انځورونه چې ما لیدلي او د یو شمېر خلکو څخه چې ما اوریدلي دې، دې ته پام سره دوی بدرنګ څاروي دي". د هغه څه د راڅرګندېدو لپاره چې جان پائو روبیس یې "عصري توکمیزې خبرې اترې" بولي د برنیر په اهمیت باندې بحث شوی دی، چې سیپ سټورمن یې د عصري توکمیز فکر پیل بولي، پداسې حال کې چې جان پائو روبیس فکر کوي چې که د انسانیت په اړه د برنیر ټول نظر په پام کې ونیول شي، د دې اهمیت لږ دی.

#### رابرټ بویل د هنري دي بولین ویلیرز پر وړاندې
انګلیس-آیرلنډی طبیعي فیلسوف، کیمیا پوه، فزیک پوه او مخترع رابرټ بویل (۱۶۲۷ – ۱۶۹۱ز کلونو) لومړنی ساینس پوه ؤ چې د توکم وڅېړه. بویل په هغه څه چې نن ورځ مونوجینیزم بلل کېږي، باور درلود، یعنې دا چې ټول توکمونه، پرته له دې ځومره متنوع ؤ، د یوې سرچینې، آدم او حوا څخه ؤ. هغه د مور او پلار د مختلف الرنګه البینو د زیږون په اړه راپور شوې کیسې وڅېړلې، نو دې پایلې ته ورسېد چې آدم او حوا په اصل کې سپین پوستي وو او دا چې سپین پوستي کولی شي مختلف الرنګه توکمونه وزیږوي. رابرټ هوک په فزیک کې نور تیتوالي په وسیله د رنګ او رڼا په اړه د اسحاق نیوټن او خپلې نظریې هم د پولی جینیزم خبرو اترو ته وغځول شوې او ګمان یې دا ؤ چې ښايي دا توپیرونه د "نطفې اغېزو" له امله وي. که څه هم د بویل په لیکنو یادونه شوې چې د هغه په ​​​​وخت کې، د "اروپایي سترګو" لپاره په رنګ کې د ښکلا اندازه دومره نه ارزول کېده، خو " قد او جګوالی، د بدن د غړو ښکلی تناسب او په مخ کې ښې ځانګړتیاوې" ارزول کېدې. د علمي ټولنې زیاتره غړو د هغه نظرونه رد کړل او هغوی یې "پرېښانکونکي" یا "مضحک" وبلل.    

له بل پلوه، تاریخ لیکونکي هنري دي بولین ویلیرز (۱۶۵۸ – ۱۷۲۲ز کلونه) فرانسویان په دوو توکمونو ووېشل: (۱) اشرافي "فرانسوي توکم" چې د جرمن یرغلګرو فرانکانو له نسل څخه دي او (۲) د ګالو-رومي اصلي توکم (د دریم طبقې سیاسي خلک) ؤ.  فرانکي اشراف د تصرف د فطري حق له لارې په ګالانو (Gauls) باندې تسلط درلود.   

هنري دي بولین ویلیرز چې په خپل وخت کې یې د "تصرف په حق" باور درلود، د "توکم" یې د بیولوژیکي پلوه د بدلون وړ نه بله، بلکې معاصر کلتوري جوړښت یې بله. د فرانسې د تاریخ په اړه یې توکمپاله روایت په بشپړ ډول افسانوي نه ؤ: د تقدیس لیکنو (hagiographies) او حماسي شعرونو لکه د رولانډ سندره (*The Song of Roland*) (*La Chanson de Roland*، تقریباً 12 پېړۍ) د "ملاتړ" سره سره، هغه په فرانسه کې د جنیټیکي او ژبني پلوه جلا آلماني او لاتین ژبو خلکو په تاریخي شتون باندې د خپل توکمیز توپیر پر بنسټ د علمي مشروعیت غوښتنه وکړه. د هغه د توکم تیوري د هغو بیولوژیکي حقایقو څخه چې د ۱۹ پېړۍ په علمي توکمپالنه کې په کې لاس وهل شوی ؤ، جلا وه (د کلتوري نسبتپالنې سره پرتله شي).

#### ريچارډ براډلي
ریچارډ براډلي (۱۶۸۸ – ۱۷۳۲ ز کلونه) یو انګلیسي طبیعت پوه ؤ. هغه په خپل کتاب "د طبیعت د آثارو فلسفي تشریح"  (۱۷۲۱زکال) کې ادعا کړې چې د پوستکي رنګ او نورو جسمي ځانګړتیاوو پر بنسټ "پنځه ډوله نارینه" موجود دي: سپین پوستي اروپایان چې ږیره لري؛ په امريکا کې بې ږيرې سپين پوستي (يعنې اصلي امريکايان)؛ هغه نارینه چې مسي رنګه پوستکی، کوچنۍ سترګې او مستقیم تور وېښتان لري؛ تور پوستی چې مستقیم تور وېښتان لري؛ او تور پوستي چې لوپه لوپه وېښتان لري. داسې ګمان کېږي چې د هغه تشریح د لیناوس وروستی کټګورۍ ته الهام ورکړ.   

#### لارډ کامز
د سکاټلنډی وکیل هنري هوم، لارډ کامز (۱۶۹۶ – ۱۷۸۲ ز کلونو) یو پولیجینیسټ ؤ، هغه باور درلود چې خدای په ځمکه کې مختلف توکمونه په جلا جلا سیمو کې پیدا کړي دي. هوم د ۱۷۳۴ کال په خپل کتاب کې، د انسان د تاریخ په اړه طرحې، ادعا وکړه چې چاپېریال، اقلیم یا د ټولنې حالت نشي کولی توکمیز توپیرونه تشریح کړي، نو دې توکمونو باید د جلا جلا اصل و نسب څخه سرچینه اخیستې وي.  

## سرچينې