open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
عبدالباري جهاني

**عبدالباري جهانى** *(په انگرېزي: Abdul Bari Jahani)* د افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال، شاعر، ژباړن، ژورناليسټ او سياستوال دی. هغه د ۲۰۰۴ زېږدي کال د اساسي قانون په رامنځته کولو کې د ځينو مادو په سمبالښت کې د هييت مرستيال پاتې شوی دی.
بټنوک|عبدالباري جهاني

## مخينه
عبدالباري جهاني د حاجي عبدالاحمد خان زوی پر ۱۳۲۷ لمريز لېږدي کال په کندهار ښار کې زيږيدلى دی. د جهاني قومي هویت مجهول دی، د هغه په اړه د ویکیپیډیا په انگلیسي مقاله کې لیکل شوي دي چې هغه په قوم لودین دی او د هغه په اړه د ویکیپیډیا په فارسي مقاله کې لیکل شوي دي چې جهاني په خټه هوتک دی، خو د کابل پوهنتون د اقتصاد د پوهنځي استاد او د هېواد اقتصادي کارپوه، استاد سید مسعود څرگندوي چې عبدالباري جهاني اصلاً په قوم تاجک دی او پلرنی ټاټوبی یې د غزني ولایت دی.https://www.youtube.com/watch?v=LNGCwPBBKsw نوموړی د افغانستان د پخواني هېوادمشر حامد کرزي د کوچنيوالي انډيوال هم دی او د افغانستان د ملي سرود شعر هم ښاغلي جهاني لیکلی دی.

## زده کړې
لومړنۍ زده کړې يي د ميرويس نيکه په ليسه کې کړې او بيا پر ١٩٧٢ کال کې د کابل پوهنتون د ادبياتو پوهنځى پاى ته رسولى.

## دندې
جهاني له لوړو زده كړو څخه وروسته په پښتو ټولنه کې په کاربوخت شو. د کابل مجلې مسؤل مدير هم پاتې شوی دى ، او دوه کاله د پوهنې په وزارت کې هم کار وكړ.

دوه ځله يي بېروت ته هم سفرکړى دى . کله چې په هيواد کې حالات په بدليدو شول نو دى په ١٩٨١ کال کې پاکستان ته کډې کولوته اړشو.

هلته يي دوه کاله تير کړل او بيا يي د امريکې غږ راډيو ته ازموينه په بري پاى ته ورسوله. د امريکې متحدوايالتونو ته د کارکولو لپاره کډه شو. تراوسه هملته اوسى او کار کوى. ددې تر څنگ ېې د ۲۰۰۴م زږدي کال د اساسي قانون په جوړښت کې د مرستيال په توگه هم دنده لرله او د افغانستان د نوي ملي تگلارې (ملي سرود) د شعر جوړول هم د ښاغلي جهاني په لاس ترسره شوي . 

## ليكلي اثار
د ښاغلي جهاني لس کتابونه چاپ شوي دي اوځينې کتابونه يي له دري او انگليسي ژبو څخه پښتو ته ژباړلي دي، چې له دې ډلې څخه يې د کوماندان په نوم ناول د يادولو وړ دى.

# د مشکو کاروان
# پايکوب - د شعرونو ټولگه
# د پښتو په سُر او تال کې د غربي سندرو شرنگ
# قوماندان - پښتو ناول
# هرات پښتانه او ستره لوبه - څېړنيز تاريخي اثر
# شپېلۍ  - د شعرونو ټولگه
# د خيام رباعيات - د عمر خيام د څلوريزو پښتو ژباړه
# وطن زما دی

## باندنۍ تړنې
* د عبدالباري جهاني وېبپاڼه 

## سرچينې
# http://elections.pajhwok.com/dr/2015/03/23-1  

وېشنيزه: پښتانه شاعران
وېشنيزه:پښتانه ليکوال 
وېشنيزه:پښتانه 
وېشنيزه:افغانان
اېډز

**ايډز** د يوه بل ویروس له کبله رامېنځته کېدونکې ناروغي ده، د **انسان بدن معافيت ويروس** (HIV) د هغه ویروس نوم دی چې د ایډز لامل کیږي؛ دا ناروغي د وژونکي انتاناتو او ځینې سرطانونو لامل هم ګرځي.

د ايډز (Aids) کليمه د لومړي ځل لپاره په کال ۱۹۸۲ ز. کې کارول شوې.
ايچ آی وي (HIV) د "انسان بدن معافیت وېروس" په مانا دی، چې انسان په اخته کېږي، او د اخته شوي کس څخه په اسانۍ سره بل روغ کس ته لېږدول کېږي.

## پېژندنه
په ایډز اخته شوي کسانو باندې څیړنې ښيي چې د وېروس څرګندول د ناروغۍ د نښو څخه ډېر وړاندې پېښېږي. (يعني دا چې د اخته کېدو ډېر ناوخته نښې څرګندېږي.) زياتره څېړنې چې د ايډز پر ناروغانو ترسره شوي، ښيي چې د ايډز ناروغي دوه ډولونه لري.

## ډولونه
**•** ۱ **ناڅرګنده ايډز**: په ناڅرګنده حالت کې ناروغ سالم ښکاري، او هېڅ نښې نښانې يې پر بدن نه ښکاري چې ښايي په ناروغۍ دې اخته وي، خو دا کس نورو کسانو ته په اسانۍ سره ایډز لېږدوي. او بل کس په دې وېروس ککړوي.

**•** ۲ **څرګنده ايډز**: دا هغه حالت دی چې په وېروس اخته کس باندې نښې څرګندې وي، چې په دې توګه دي؛ تبه، د سر درد، د غړو درد، د ستوني خوږ، د پوستکي خارش او پړسوب او داسې نورې ستونزې.

## نښې
۱- په چټکۍ سره د وزن کموالی

۲- تکرارېدونکي تبې يا يوه مياشتنۍ تبه

۳- بې اندازې ستړيا او کمزورتيا

۴- د شپې ډیر خولې کول

۵ - اسهال چې تر يوې مياشتې ډېر دوام يې درلودلی وي

۶- د حافظې د لاسه ورکول او نور عصبي اختلالات

۷- ټوخی چې تر يوې مياشتې ډېر دوام يې درلودلی وي

۸- د رنګ ژېړوالی يا هم پر پوستکي نښې

## بل انسان ته لېږدون
هغه لاملونه چې دا وېروس په چټکۍ سره بل انسان ته لېږدوي پر لاندې ډول دي؛

۱- جنسي اړيکه يا (سکس کول)

۲- ښکلول/مچول (kissing)

۳- په غېږ کې نيول

۴- وينه ورکول

۵- ټوخی يا پرنجی

۶- د ګډو جامو اغوستل، يا په ګډ ځای کې پرېوتل

۷- ورځني چارو کې اړيکې/ناسته ولاړه

۸- په ګډ ګيلاس کې اوبه يا چای څښل

او داسې نور.
### پر اېچ ای وي یا ایډز د نه اخته کېدو لپاره خوندي جنسي اړیکه
هغه کسان چې جنسي اړیکه لري، کانډوم دې وکاروي. همجنس خوښي هم باید نارینه یا ښځینه کانډوم یا پوکڼۍ وکاروي.
د شا له لارې جنسي اړیکې سره هم اېچ ای وي لېږدېدلی شی، ان ویل کېږي، چې له دې لارې پر دې ناورغۍ د اخته کېدلو امکان ډېر دی، ځکه باید کانډوم وکارول شي.

په خوله کې د تناسلي الې په نیولو (د نارینه) یا څټلو (د ښځې) سره هم د اېچ ای وي ویروس د لېږدېد امکان شته، خو د نورو جنسي اړیکو پرتله کم دی.د چا له بڼې (ظاهرې څېرې) نشو پوهېدلی چې پر اېډز اخته دی که نه، ځکه باید هر ډول جنسي اړیکه کې کانډوم وکارول شي او پر دغه ناروغۍ د اخته کېدلو خطر پام وړ کم کړل شي

## درملنه
له بده مرغه چې د ايډز ناروغي تر ننه پورې پېژندل شوې درملنه نه لري، هېڅ واکسين د ايډز لپاره نه دی کشف شوی، او بله هېڅ داسې درملنه نه ده څرګنده شوې چې د ايډز په وېروس ککړ کس دې پاک کړي. نو يوازينۍ لاره چې زموږ لاس کې ده «مخنيوی» دی.
په مخنيوي سره کولای شو تر ډېره د دې ویروس د خپراوي او لېږدون مخه ونيسو.

څه ډول مخنيوی وکړو؟

د جنسي لېږد مخنیوی: د اخلاقي او کورني اصولو او دیني عقایدو ته غاړه ایښودل او د جنسي ژغورنې مخنیوی د دې وېروس په مخنيوي کې مؤثر دی.

د وینې ورکولو مخنیوی: اوس مهال د وينې ورکولو له لارې د HIV لیږد خطر خورا ټیټ دی، مګر غوره ده چې د وینې له لیږد څخه مخنیوی وکړئ. په استثنایي حالاتو او بیړنیو حالتونو کې.

جدي پاملرنه: په ایډز اخته شوي ښځې بايد د اميدوارۍ څخه په جدي توګه ځان وساتي.
## سرچينې
A Guide to AIDS-Free Life for Teens.
World Health Organization
هنرېک ايبسن

بټنوک|250px|کيڼ|د هنرېک ايبسن د وروستيو وختونو يو انځور
**هنرېک جان ايبسن** "Henrik Johan Ibsen" يو ناروېژی ډرامه لیکونکی و او د نن ورځې د پرمخ تللې نړۍ په ادبياتو کې د ريښتوني ځېل پېلامگر و . دی د رياليزم مخکښه عالم و . او د نن ورځې د موډرنې ډرامې لومړنی لیکوال گڼل کېږ . همدا رنگه په نړۍ کې د اوروپا په کچه ايبسن د ویلیم شکسپیر څخه وروسته مخکښه ډرامه کښوونکی بلل کېږي .

وېشنيزه:د ۱۸۲۸ زېږېدنې
وېشنيزه:د ۱۹۰۶ مړينې
وېشنيزه:ناروېژي ډرامه ليکونکي
وېشنيزه:ناروېژي ليکوال
صفيه صديقي

250px|بټنوک|صفيه صديقي
**صفيه صديقي** (۱۳۴۲ ل. - ) *(په انگرېزي:Safia Siddiqi)* د پښتو ژبي تکړه شاعره د ښاغلي عبدالرزاق صديقي لور د ننگرهار ولايت د سره رود اولسوالۍ د نظر اباد د کلي په يوې روشنفکري کورنۍ کي پر ١٣٤٢ ل کال زېږېدلې ده .

پر ١٣٦٢ ل کال له خصوصي زده کړي وروسته د کابل ښار د زرغونې لېسې په لسم ټولگي کښي شامله شوه او پر ١٣٦٣ ل کال له نوموړي لېسې څخه فارغه شوه . پر ١٣٦٤ کال د کابل پوهنتون د حقوقو او سياسي علومو په پوهنځي کي شامله او پر ١٣٦٧ ل 
کال کښي ترې فارغه شوه . 

له هغه وروسته يې د پېښور پوهنتون څخه د پښتو ادبياتو په څانگه کي ماسټري تر لاسه کړه . صفيه صديقي له ١٣٥٨ راهيسي شعرونه ليکي او تر اوسه يې له شعرونو پرته گڼ شمېر علمي او تحليلي مقالې د هيواد په خپرونو او له هيواده بهر په نورو خپرونو کي خپرې شوي دي .

صفيه صديقي په پښتو ، دري ، انگليسي او اوردو ژبو پوهيږي ، خو ليکوالي زياتره په پښتو ژبه ده .

## چاپ شوي آثار
# لوپټه (د شعرونو مجموعه) ، د افغانستان د ليکوالو انجمن ١٣٦٧ ل کال ، کابل چاپ .
# نالوستی کتاب (د شعرونو مجموعه) خوشال فرهنگي ټولنه ، ١٣٧٥ ل کال ، لاهور چاپ .
# نيزوړی - د لنډو کيسو يوه مجموعه 
# سپينې خبرې - شعري ټولگه
# د گلپاڼو پتې

## باندنۍ تړنې
* په ويکي شعرونه کې د صفيه صديقي شعرونه 

وېشنيزه: پښتنې شاعرانې
وېشنيزه: پښتنې ليکوالې
وېشنيزه: ننگرهاريان
وېشنيزه:د افغانستان د ولسي جرگې غړي
د نړۍ برحاله هېوادمشران

هېوادمشردا د نړۍ د بېلابېلو هېوادونو د لارښودانو لېست دی، پدې کې د هېواد مشر او د حکومت مشر ښودل شوي. د بېلابېلو حکومتونو نظام هم ښودل شوی. پدې لاندې لېست کې د پارلماني نظام، هېوادمشريز نظام، نيم هېوادمشريز نظام او پاچايي نظام دولتونو نومونه دي چې ځينو ته يې د ديکتاتوري نظام گوت نيونه هم کېږي. په نيم هېوادمشريز نظام کې د دولت چارې دواړه د حکومت مشر او د هېواد مشر په گډه سره پرمخ بيايي. 

## د نړۍ د هېوادمشرانو لړلیک

## يادښتونه
# په همگټې پاچايي هېوادونو کې (پرته له برطانيې نه)، د هېواد مشره ملکه ايليزابېت II ده، چې د ملکې استازيتوب د هغه پلاوی يا والي جنرال کوي.
# The Preface to the Constitution of the Democratic People's Republic of Korea states, "The DPRK and the entire Korean people will uphold the great leader Comrade Kim Il Sung as the eternal President of the Republic, defend and carry forward his ideas and exploits and complete the Juche revolution under the leadership of the Workers' Party of Korea." Kim Il Sung died in 1994.
# The President of the Swiss Confederation serves solely in a *[[primus inter pares]]* capacity for one year.

## دا هم وگورۍ
* د اوسمهال د باندنيو چارو د وزيرانو لېست
* Lists of office-holders
* د سياسي گوندونو لېست
* د ښځينه هېوادمشرانو او حکمرانانو لېست
* د کالونو له مخې د هېوادونو حکمرانان

## باندنۍ تړنې
* Rulers.org د وخت او ځای له مخې د نړۍ حکمرانان

د نړۍ هېوادمشران
وېشنيزه:ځمکپوهنه
وېشنيزه:سياست
وېشنيزه:هېوادمشران
پښتو ادب

په ټوليزه توگه د پښتو ادب د ادبپوهانو په اند په دوه برخو کې ويشل شوی دی. يعنې شفاهي يا گړنی ادب او بل ليکلی يا تحريري ادب. گړنی ادب بيا يوه برخه د پښتو زړې سندرې دي چې شاعر ېې نامالوم وي. او بله برخه اولسي سندرې دي چې شاعران ېې مالوم وي. 

لنډۍ ، ټپه ، کاکړۍ غاړې، لنډکۍ، سروکی (مسريزه)، نارې، فالونه، چغيان (اننکی)، يادهوي سندرې، ساندې، نکلونه، متلونه، د سيندو سندرې، د ماشومانو ادبيات لکه اکو بکو، چاربيته ، کيسی چی د ذهني ازموينی په غرض ويل کيږي. همدارنگه ځينی کيسې لکه انگک بنگک ، سرکۍ وزه او نورې د پښتو د شفاهي ادب نمونی دي.

ليکلی ادب:  لکه بوللـه، خوابنامه، الفنامه، ساقي نامه، رباعي، مثنوي، غزل، مناجات، حمد، نعت او اوسنۍ هايکو.

د پښتو د ليکلي ادب څيړنه له دوهمې هجرۍ پيړۍ د امير کروړ سوري له وياړنې څخه پيل کيږي.ږ چې په 139 هجرۍ سپوږميز کال ېې ويلې ده. همغه شان د پښتو انشا لرغونی نمونه همدا وياړنه گڼل کيږي.

د پښتو ژبی املا څيړنه بيا د 612 هجرۍ د سليمان ماکو له تذکرۀ الاوليا څخه کيږي. د پير روښان خيرالبيان، د اخون درويزه مخزن الاسلام، د خوشال خان خټک دستار نامه، د ملا مست سلوک الغزا د خپلو خپلو ځانگړنو سره د خپل خپل پير غوره نمونې گڼل کېږي. 

د پښتو لمړی گرامر په 1195 هجري کال د معرفته الافغان کتاب وو چې د نوميالي شاعر او ليکوال پير محمد کاکړ تاليف دی - گڼل کيږي چې وروسته دغه لړۍ تر اوسه روانه ده.

د پښتو ژبې لومړی لاس ته راغلې قصيده د اسعد سوري قصيده ده چې په 425 هجري کال ويل شوې ده. که څه هم ويل کيږي چې په داريايي ادب پهلوي ادب کې قصيدې ته وورته شعري جوړښتونه موندل کيږي  ، خو ترکومه چې د لاس ته راغلو اسنادو خبره ده ، نو له عربۍ څخه پښتو خله کړې. د نوموړي قصيده په دې ټکو پيل کيږي.

 
 

چې نولس تمهيدي او يولس خطابي بيتونه لري -

عرفاني افکار په دريمه هجرۍ پيړۍ کې په پښتو ادبياتو څادر غوړوي. او د عشق او محبت سندرې لومړې بيلگه په ليکلې ادبياتو کې په 550 هجري سپوږميز کال کې ويل شوې ده چې پيل ېې داسې کيږي.
 
 
 
 
د مهالينو پيښو په پښتو ادب خپل خپل اغيز ښيندلی همداوجه ده چې کله د پښتو شعر او شاعري رزمي او بزمي برخه پياوړې ښکاري -

غزل په پښتو کې اووه سوه کلن عمر لري. لاس ته راغلې نمونه ېې د انمې هجرۍ پيړۍ د اکبر د غزل يو څو بيتونه دي چې پوهاند عبدالحی حبيبي په پښتانه شعرا کې ځای کړي دي.

 
 
 
 
 

همدارنگه د زرغونې کاکړ د بوستان ژپاړنه چې په نهمه هجرۍ پيړۍ کې ېې کړې د ژباړنې لومړۍ نمونه گنل کيږي. نوموړې د شاعرۍ سره سره ښه خطاطه هم وه.

## دا هم وگورئ

لنډۍ

## سرچينې

وېشنيزه:پښتو ژبه
اساسي قانون

اساسي قانون د قواعدو يوه ټولگه ده چې د يو ليكلې لاسوند په توگه جوړ شوي دي او دا د يو هيواد د سياسي خپلواكې د ساتلو يو ستر لارښود هم بلل كيږي. اساسي قانون د يو هېواد او يا ټولنې د قانوني تگلارو د سمبالښت لپاره بنسټيزې طرحې يا رسمي لایحې بلل کېږي . دغه رولونه يا قوانين ملي دندې او شتمني گڼل کېږي .همدا تگلارې چې کله راټولې شي د يوې رسمي او قانوني لاسوند په توگه ېې د رسالې يا کتابگوټي په بڼه خوندي کوي.

اساسي قانون د راز رازو ټولنو ، خپلواکه هېوادونو او کمپنيو د سمبالښت اړتيا ورپوره کوي . همدا رنگه يو داسې تړون بلل کېږي چې د نړېوالو ټولنو د چارو رسمي کارونه پرې چلول کېږي . او له مخې ېې د ټولنو د رسمي يا حکومتي چارو بشپړه تشریح او پېژندگلوي روښانوي . همدې قوانینو سره د مختلفو حکومتونو که فډرالي وي يا بشپړه خپلواکه حکومتونه وي په واضح توگه روښانه کېږي او د قوانینو له بندونو او مادو څخه ېې دسالمې قانوني ټولنې د چارو ، دندو ، سمبالښت او د قانون د خپرولو د ادارې او کسانو لخوا خپاره شوي قوانینو څرک لږېږي . 


وېشنيزه:رسمي لاسوندونه
بريالی صمدي

بريالی صمدي (انگرېزي : *Baryalai Samadi*)د افغانستان يو ځوان سندرغاړی دی . دی د ننگرهار د سره رود ولسوالۍ پورې اړه لري . 
## مخينه
دی په کال ۱۹۷۸ زېږيز د استاد عبدالصمد په کور کې زېږېدلی دی. پلار ېې هم ولسي سندرغاړی او وېل کېږي چې د سندرو په ډگر کې استاد پاتې شوی او د سندرو د وړتيا او د ويلو له کبله ېې ډېر تکړه ولسي سندرغاړي د افغانستان د سندرو ډگر ته ورسپارلي . بريالی صمدي په درېيم ټولگي کې و چې کله ېې سندرو ويلو باندې پیل وکړ او د سندرو تر څنگ ېې د تبلې او باجې زده کړه هم وکړه ، همدا رنگه ېې شپېلۍ او ډهول هم زده دی . د بريالي صمدي د سندرو لومړی جونگ په کال ۲۰۰۳ ز کې خپور شو. همدا رنگه ېې د افغانستان څخه دباندې گاوندي هېوادونو کې او اروپا کې کنسرټونه ورکړي . ښاغلی صمدي په کال ۲۰۰۲ م زېږيز کې واده کړی او دوه ځامن لري چې يو ېې مراد صمدي او بل ېې مريد صمدي نومېږي .

## زده کړې
## هنري ژوند
 

## د سندرو ټولگې
* د شملو وطن (۲۰۰۳)
* د شپېلۍ غږ (۲۰۰۵)
* ماته جانان ووايه ()
* جانان ()
* گران وطن ()
* اکاخېل اتڼ ()
* د اروپا کنسرټ د سندرو جوگ
* د دوبۍ کنسرټ د سندرو جوگ

## ستاينېزې
* په جرمني کې د پښتنو ټولنيز ولسوليز گوند لخوا د باچاخان جايزه او ستاينلیک  :

## سرچينې
* a b http://www.baheer.com/baher/modules.php?name=News&file=article&sid=2903
* پښتانه هنرمندان 

وېشنيزه:افغان سندرغاړي
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:سندرغاړي
وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي
راډيو

**راډيو** د سېگنالونو بې مزي يا بې سيمه لېږدېدنه ده چې د الېکترومقناطيسي څپو چې فرېکوېنسي يې د رڼا د فرېکوېنسي نه راټيټه ده عيارېدنه ده. او اېټالوي مارکوني په ۱۸۸۵ز کال کې پنځلوې ده.

وېشنيزه:راډیو
وېشنيزه:غږ
صبغت الله مجددي

**صبغت الله مجددي** (١٩٢٦ - ۲۰۱۹). په ١٩٩٢ کال کې د کمونېسټي رژيم د راپرځېدو وروسته د افغانستان د اسلامي دولت د لومړني هېوادمشر په توگه دنده درلوده. صبغت الله مجددي د نجات اسلامي افغانستان د گوند مشر هم وو. 

ښاغلی مجددي په پاکستان کې د مجاهدينو تر منځ د يوه پخواني تړون پر بنسټ د افغانستان د اسلامي دولت هېوادمشر شو. نوموړی تر دوو مياشتو پورې د افغانستان هېوادمشر و چې بيا تر ده وروسته برهان الدين رباني د هېوادمشرۍ په چوکۍ کېناسته. هغه په دې هېڅکله و نه توانېده چې د مجاهدينو د بېلابېلو گوندونو او تنظيمونو تر مېنځ پخلاينه راولي. 

په اوسينيو سياسي پېښو کې، مجددي د طالبانو د واکمنۍ پر مهال ځان د سياست نه گوښه کړی وه. د ٢٠٠٣ کال په ډېسمبر مياشت کې د افغانستان د اساسي قانون له مخې، ښاغلی مجددي د لويې جرگې د ريس په توگه وټاکل شو. مجددي پر ۱۱ فبروري ۲۰۱۹ میلادی (د ۹۳ کالو په عمر) کي ومړ.

## پخواني وختونه سياسي او شخصي ژوند

ښاغلی مجددي په ١٩٢٦ زېږيز کال کې د افغانستان لويديځ ولايت هرات کې زېږېدلی. نوموړی د مجددي له کورنۍ نه ده چې نصب يې د احمد سرهندي مجددي پورې رسېږي.

## د روسانو يرغل ( 1979 - 1989 )

## د هېوادمشرۍ وخت

صبغت الله مجددي د يوولس ورځو وروسته په کابل کې د مېشتو گوندونو لخوا د هغه تړون له مخې د دوه مياشتو لپاره هېوادمشر وټاکل شو چې په هغه تړون کې د گلبدين حکمتيار د حزب اسلامي گوند او شعيه گوندونه په تړون کې نه ؤ شامل شوي. په همدې تړون کې داسې هم راغلي وه چې د صبغت الله مجددي د هېوادمشرۍ د مودې وروسته به د جمعيت اسلامي گوند مشر برهان الدين رباني د څلورو کالونو لپاره د افغانستان هېوادمشر وټاکل شی.

د ۱۹۹۲ د جون په مياشت کې د مجددي د هېوادمشرۍ موده پای ته ورسېده او واک يې د رهبرۍ شورا ته وسپاره، چې تر دې وروسته رهبرۍ شورا برهان الدين رباني د هېوادمشر په توگه ونوماوه. د همدې ډول ترتيباتو د مخالفت پر اساس حکمتيار پر کابل باندې راکټي بريدونه پيل کړل چې همدا بريدونه تر درې کالونو پورې پرله پسې توگه کېدل او په همدې توگه د ۱۹۹۵ د فبرورۍ په مياشت کې حکمتيار کابل پرېښودلو ته مجبوره شو.

## وروسته د طالبانو نه

## باندنۍ تړنې
*د صبغت الله مجددي وېبپاڼه 

صبغت الله مجددي
صبغت الله مجددي
صبغت الله مجددي
محمد زکريا رازي

بټنوک|محمد زکریا رازي

**ابوبکرالرازی** (په انگريزي: *Rhazes*) (864ز تر 925ز) طب ، فلسفه او کيميا کې څېړنه او ليکنې. د کمېاوي مرکب الکول (الکحل) راپېدا کول. د گوگړوتېزاب (sulfuric acid) هم ابوبکر رازي د لومړي ځل لپاره ميندلي دي. خو ځينې څېړونکي وايي چې د گوگړو تېزاب د لومړي ځل  لپاره جابر بن حيان ميندل دي.

د **رازي** نوم **محمد کنيت يې ابو عبدالله او ابو الفضل**، لقب يې **فخر الدين** ؤ، د نسب لړۍ يې پدې ډول ده: ابو عبدالله محمد بن عمر بن الحسين.

## زوکړه
رازي په ۵۴۴ هجري سپوږميز کال چې له ۱۱۵۰زېږيز کال سره سمون خوري په (رى) يا ننني هرات کې زېږېدلې دى. ځينې تاريخپوهان يې زوکړه د روژې په ۲۵مه ۵۴۳هـ س کال بولي. د پلار نوم يې عمر ابو القاسم او په ضياء الدين سره ملقب ؤ، دې د خپل وخت لوى صوفي، ويناوال، متکلم او محدثتوب سره سره يو ستر اديب هم ؤ. ده په خپله سيمه هرات  کې وعظ او نصيحت جاري وساتل. نو پدې ډول د خلکو لخوا په شېخ الاسلام او د (رى په خطيب) هم ونومول شو. او دده زوى (فخرالدين رازي) هم د خلکو لخوا د (ابن خطيب) د خطيب د زوى په نامه يادېده.

## د محمد زکریای رازی ليکنې
ټولگړي
د امام رازي د ليکلو اثارو په اړه مختلفې راى دي، چې موږ به دلته د ځينو ليکوالو راى راوړو:
ابن النديم د (الفهرست) په کتاب کې د رازي ليکنې ۱۶۷ ښودلي دي.
ابو رېحان البېروني په (د رازي د کتابونو لړليک) کې د امام رازي د ليکنو شمېر ۱۸۴ ښودلې. 
د رازي ليکنې د بېروني د وېش له مخې پدې ډلبنديو وېشل کېږي.
۵۶ ليکنې په رنځپونه، ۳۳ طبيعيات، ۷ منطق، ۱۰ ليکنې په رياضياتو او نجوم کې، ۷ ليکنې په تفسير لنډيز او د فلسفي او طبي کتابونو په لنډيز کې، ۱۷ ليکنې په فلسفي او اټکلي چارو کې، ۶ ليکنې په طبيعت څخه ور آخوا چارو کې، ۱۴ ليکنې په الهي چارو کې، ۲۲ ليکنې په کېميا، ۲ په کفري چارو کې، ۱۰ليکنې په مختلفو فنونو کړي، چې ددې ټولو ليکنو شمېره ۱۸۴ ته رسېږي.

وېشنيزه:اسلامپوهان
وېشنيزه:فيلسوفان
د افغانستان د گوندونو مشران

*اجمل سهېل
*احمد شاه اثر
*احمد شاه احمدزی
*احمد شاهين
*احمد نبي
*احمد ولي مسعود
*استاد محمد ظريف
*الحاج سراج الدين ظفري
*الحاج سيد حسين انوري
*الحاج عبدالملک
*الحاج محمد طاووس عرب
*امانت ننگرهاري
*امضای بدون نام
*انوارالحق احدي
*آصف بکتاش
*برهان الدين رباني
*بريالی نصرتي
*بسم الله جويان
*پير سيد اسحق گيلاني
*تاج محمد وردگ
*تورن نورآقا احمدزی
*جميل کرزی
*حاجی محمد محقق
*حبيب الله جانبداد
*حفيظ الله ابراهيم خېل
*حيات الله سبحانی
*دکتورسيد علي موسوي
*ذوالفقار
*روح الله لودين
*سلطان محمود غازی
*سيد احمد گيلاني
*سيد امير تحسين
*سيد جواد حسيني
*سيد خان آقا محبوب يار
*سيد سمېع اله سادات
*سيد ظاهر قائيد ام البلادی
*سيد عبدالقهار
*سيد منصور نادري
*سيد نورالله
*سيدکمال سادات
*شاه محمود پوپلزی
*شمس الحق نايب خېل
*شمس الحق نورشمس
*شهنواز تڼی
*شېرمحمد بزگر
*صبغت الله سنجر 
*صبغت الله مجددي
*عبدالحکيم نورزی
*عبدالحی
*عبدالخالق نعمت
*عبدالرب رسول سياف
*عبدالرشيد جليلي
*عبدالرقيب جاوېد کوهستاني
*عبدالغفور لېوال 
*عبدالقادر امامي
*عبدالقاهر شريعتي
*عبدالکبير رنجبر
*عبداللطيف پدرام
*عبدالمحمد صادق
*عبدالهادي دبير
*غلام فاروق نجرابی
*غلام محمد جلال
*غلام محمد
*فدا محمد احساس
*قربانعلي عرفاني
*قره بېک اېزد يار
*کبير ستوری
*کريم خليلي
*محمد  شاه خوگياڼی
*محمد اکبری
*محمد حسن جعفري
*محمد حسن فېروزخېل
*محمد خالد فاروقي
*محمد زبير پېروز
*محمد سمېع خروټی
*محمد شريف نظري
*محمد ظريف ناصری
*محمد عارف حقاني
*محمد عثمان سالکزاده
*محمد علی جاوېد
*محمد نادر آتش
*محمد نبي نافع
*محمد واصل رحيمي
*محمد ولي آريا
*محمد يونس قانوني
*محمدکبير مرزبان
*مصطفی کاظمي
*مولوی سمېع الله نجيبي
*مولوی محمد مختار مفلح
*ميا گل وثيق
*ميرمحمد آصف ضعيفي
*نصرالله بارکزی
*نور اقاروئینی
*نورالحق علومي
*وحيدالله سباوون
*وزير محمد وحدت

وېشنيزه:افغاني گوندونه
البانیا

**البانيا** ، رسمي نوم يې **د البانيا جمهوريت** ( Republika e Shqipërisë ) دى . دا د بالکان ټاپووزمې په لویديځه برخه كې د ادریاتیک او (آيون) سمندرګيو پر غاړه پروت هیواد دى. د دغه هېواد نوم د " olba " له ويي څخه اخیستل شوی، چې د كلی په معنی ده. پخپله د هېواد وګړي خپل هېواد د Shqipëria) په نامه يادوي ، چې د (ګوربت ټاټوبى ، يا د ګوربت هیواد) په مانا ده.

البانيا د اوترانتو ابنا په واسطه له ایټالیا نه بېله شوې ده. د شمال او ختيځ له لوري له کوسوو ، مونتینګرو ، شمالي مقدونیه او د سويل ختيځ له لوري له يونان سره پوله لري.
د یاد هیواد پلازمینه د  تیرانا ښار دی.

## تاريخ
قلمرو د ایلیریانو سیمه.
له تاریخي نظره البانیا څو زره کلن تاریخ لري 
په یاد هیواد کې د نو سنګیانو د زمانې آثار کشف شوي چې د ۱۰۰۰۰ تر ۱۰۰۰۰۰ کلن ارزښت لري.
## سياسي جوړښت
## اداري وېش
**د آلبانیا هیواد د ولایتونو نوملړ** (د آلبانیا هیواد آیالاتونه) البانیا په ټولیزه توګه په ۳۶ ولایتونو ویشل شوی ده.

## وګړي
په البانیا کې مختلف قومونه میشت دي چې ترټولو لوی یې د البانیانو دی د البانیانو ترڅنګ په یاد هیواد کې بغاریان، ترکان، بوسنیایان، صربیان، کرواسیان او ایټالویان هم میشت دي. د البانیا کابو ۷۰ سلنه وګړي مسلمان دي.

## جغرافيه

له ماهوارې اخیستل شوی تصویر.

## اقتصاد

## كلتور

## سرچينې
# http://ru.wikipedia.org/wiki/Албания

وېشنيزه:البانيا
اندورا

د **آندورا** موقیعت د (شنی دایری په منځ کې) په **اروپا** کې (شنه تشه دایره)
**آندورا**  په رسمی نوم **حاکم آندورا شهزاده ** په کاتالونیایي Principat d'Andorra}}
آندورا د پېرنه په غرونو کې پروت یو خپلواک هیواد دی چې د دوو هیوادونو فرانسه او اسپانیا په منځ کې موقیعت لرې. د آندورا پلازمینه او لوی ښار آندورا لاولا دی مساحت یې ۴۶۷ کیلومتره مربع او نفس یې ۲۸۲'۷۷ نفره دی. د یاد هیواد رسمي ژبه کاتالاني او د پیسو واحد یې یورو ده.

## سیاسی جوړښت
## اقتصاد
## اداري ویش

**د اندورا هیواد ولایتونه** آندورا په ۷ ایداري واحدونو ویشل شوې ده.
* آندورا لاولا
* کانیلو
* انکمپ
* اسکالدز انګوردانی
* لا ماسانا
* اوردینو
* سنت حولیا د لوریا

## ژبي او کلتور
د آندورا رسمي ژبه کاتالاني ده. د کاتالاني ترڅنګ په یاد هیواد کې ډیریې خلک اسپانوي هم غږیږي 
پرتګالیان او فرانسویان هم کوچینې ډلې جوړوي.

## تاریخ
## وګړي
وېشنيزه:آندورا
د آندورا هیواد ۴۳% وګړي آندورایي ۳۳% پرتګالي ۱۱% فرانسوي او ۶% نور دي.
د کيسې ډولونه

داستانونه : لنډه کيسه څو ډوله لري چې دا ټول ډولونه له لويه سره په دوو بنسټيزو څانگو وېشل شوي دي . ساده کيسه او تحليلي کيسه .
لنډه کيسه څو ډوله لري چې دا ټول ډولونه له لويه سره په دوو بنسټيزو څانگو وېشل شوي دي . ساده کيسه او تحليلي کيسه .
تحليلي کيسه يو ډول الهام ، نبوغ اتو موهبه غواړي . ساده کيسه هر هغه ليکوال ليکلی شي چې د کيسې تکنيک يې لوستی وي او د ليکلو استعداد ولري .

وېشنيزه:پښتو ژبه
د كيسې موضوع

هغه نوې په زړه پورې موضوع، چې په فني، هنري او تكنيكي بڼه نه وي ليكل شوې او كه هغه موضوع، چې تكراري وي، بې كاره وي؛ خو په هنري، فني او تكنيكي شكل كښل شوې وي..
مخته تر دې چې د كيسې پر موضوع خبرې وكړو. اهميت يې څركند كړو. هغه لارې چارې وڅېړو، چې د هغو په مرسته موضوع پيدا كوى شو، د پرمختگ وسايل، چې جوت كړو، د پېچلي توب او نه پېچلي توب په اسبابو يې وژغېږو، د موضوع د ليكلو چپل زده كړو، پر جوړښت يې رڼا واچوو تر دغو ټولو مخته غواړم يو ځلغنده نظر پر تحليلي او تركيبي كيسو تېر كړم.
په تېرو پاڼو كې مو ونغوتله، چې تحليلي كيسه ځانگړى استعداد غواړي او مبتدي ليكوال كيسه ليكل په تحليلي كيسو نه شي پيلولى؛ خو ددې مطلب دا نه دى چې ساه كيسه تر تحليلي بې كاره او اسانه ده. ساده كيسه هم يو ډول خاصې پوهې او قدرت ت اړتيا لري تر څو د گڼو لوستونكيو رضايت لاس ته راوړي.
لوستونكي د موضوع يو اړخ دى. او د ليكوال برياوې د لوستونكيو له شمېر او سويې څرگندېږي.
نوى ليكوال په اولو وختونو كې اړ دى، چې ډېرو لوستونكيو ته ليكنه وكړي او بيا ورو ورو جگ پوړيو ته خبر ورسوي هغو ته، چې تحليلي كيسې خوښوي، د گڼو لوستونكيو د موندلو لار دا نه ده، چې ليكوال جنسي كيسو ته مخه كړي د ژڼيو او پېغلو د جذبولو لپاره يې وليكي جنسي ليكنې تر غونډو ليكنو اسانې او جنسي كيسې تر ټولو كيسو ساده دي. كوم ليكوال، چې د جنسي ليكلو په مرسته گڼ ژڼي لوستونكي پيدا كوي د هغوى ستاينه دوى د جگ پوړيو ليكوالو په ليكه كې نه شي درولى. كه څه هم مينه د كيسې يو مهم توكى دى او گڼې كيسې پر دې عاطفې كښل شوې دي لېكن ليكوال او په ځانگړې توگه نوى يو بايد دا عاطفه په مهذبو اسلوبو او فني ډول انځور كړي تر څو د پاخه لوستونكي تر پام بده نه  شي او ځوان لوستونكى يې خوښه كړي.
يو ځل بيا تحليلي كيسو ته ورگرځو، تحليلي كيسې ځانگړى قدرت، استعداد او فكر غواړي، چې د نبوغ او عبقريت حد ته رسي دغه كيسې ځانته لوستونكي لري داسې لوستونكي، چې پر كيسې پوهېږي، له اروا پوهنې خبر وي او د ليكنې په باريكيو يې سر خلاصېږي.
تحليلي كيسې عام لوتونكيو ته هغوى ته چې مختلف كلچرونه، ذوقونه او نظريې لري په زړه پورې نه وي؛ خو كله چې په دغه كيسې كې تلوسه زياته شي، په ښه فني شكل او اسانه اسلوبو وليكل شي خاص او عام يې ستايي او خوښوي.

بله برخه

له داستانونه مجلې څخه     داستانونه ويب پڼه
شاهد آفریدی

**محمد شاهد خان آفریدی ** ( په اوردو ژبه *صاحبزادہ محمد شاہد خان آفریدی* ) (په انگرېزي ژبه *Shahid Afridi*) د کريکټ لوبې يو وتلی لوبغاړی دی.دی د کوهاټ په نوم د خيبر پښتونخوا سيمه کې يوې پښتني کورنۍ کې زېږېدلی ، خو ځان پاکستانی گڼي. شاهد آفریدی  د پاکستان کريکټ لوبډلې ته ډېرې لاسته راوړنې راوړي . 
## مخينه
شاهد خان آفریدی چې په اوردو ژبه په افريدي نوم باندې يادېږي په کرېکټ کې يو د ولوليزې ځانتيا لرونکی لوبغاړی دی ، په لوبه کې تل په ولولې سره لوبېږي او د توپ ډنډه په ډېره تېزه سره کاروي  . 
## زده کړې
شاهد خان آفریدی خپلې لومړنۍ زده کړې تر ۹م پورې ترسره کړي نورې لوړې زده کړې نه لري او بيا يې کريکټ لوبې ته مخه کړې . 
## لاسته راوړنې
کله چې دی په لومړي ځل د کريکټ په يوې ورځينۍ نړېوالې لوبې کې ورگډ شو نو يې د سريلانکا سره په لوبه کې په ۳۷ گېندونو د سلو شمېرې يا منډې جوړې کړي ، چې دا د تر ټولو تېزو منډو ريکارډ دی .
## سرچينې
وېشنيزه:د پاکستان د کريکټ ملي لوبډله
وېشنيزه:د کريکټ لوبغاړي
وېشنيزه:د پاکستان د کريکټ لوبغاړي
هندويزم

**هندویزم** (سانسکريت/هندي: ***' چی همدارنگه د د ''سنتانا درما''  - ***',او *ویدیکا درما*  - ) په هم یادیږی، په ټوله نړی کې یو ستر مذهب دی چی د **[[ویداس]]** پر بنسټ منځ ته راغلی چې په ټولیز ډول د یوه لوی او لرغوني دین په توگه اوس هم په ټوله نړۍ کی پیروان لری.

هندویزم  په نړۍ کې دریم ستر دی چی درې زره کاله لرغونتوب او په ټوله نړۍ کې ۹۰۰ میلیونه پیروان لري

## هندويزم ديني کتابونه
د هندويزم کتابونه په دوه برخو کې بېل کړې شوي دي۔يو شروتي او بل سمريتي

### شروتي
شروتي هغه کتابونه کوم چي هندويزم منونکي خلک د خدې پاک کلام گڼي۔ په دې کې مهابارت،راماين شامل دي۔

### سمريتي
هغه کتابونه کوم چې د عامو خلکو نه نقل کړې شوي دي۔

وېشنيزه:مذهب
اسلام کريموف

thumb|اسلام کریموف
**اسلام کریموف** (پر پرمختللې ازبکي: **Islom Karimov**, په روسي: Ислам Абдуганиевич Каримов) زیږیدنه: (۳۰م جنوري کال ۱۹۳۸) له ۱۹۹۱ کال راهیسې د ازبکستان ولسمشر دی.

وېشنيزه:د ۱۹۳۸م کال زېږدنې
وېشنيزه:ازبک سیاستوال
هوگو چاوز

**هوگو چاوېز** (هوګو چاوز)(انگریزي ['ugo(ʊ) ˌɹɑfe(ɪ)'ɛl 'tʃɑbɪz 'fɹiɪs]) (هسپانوي ['uɣo rafa'el 'tʃaβes 'fɾias]) ( ۲۸ جولای کال ۱۹۵۴) نوموړی د وینزویلا ۵۳ م او اوسنی ولسمشر دی.
## حکومت ولې
## فعالیتونه

وېشنيزه:د ۱۹۵۴م کال زېږدنې
وېشنيزه:د وینزیویلا ولسمشران
عمران خان

**عمران خان** نيازی*(په انگرېزي:Imran Khan Niazi )*د اکرام الله خان نيازي زوی چې د پاکستان د پنجاب ايالت په مرکزي ښار لاهور کې زېږېدلی دی.  يو پاکستانی سياستوال اود کرکټ پخوانی لوبغا‌ړی دی. نوموړی د شلمې پېړۍ په اخر کې د دوو لسيزو لپاره په نړيوال کرکټ کې لوبې کړي.د کرکټ څخه د تقاعد کېدو وروسته يې سياست ته مخه کړه هغه د سياست برسېره يو بشردوست، کرکټ پوه، د انگلستان د بريډ فورډ پوهنتون ريس (chancellor) او د شوکت خانم روغتون او څېړنيز مرکز بنسټگر اود چلوونکې ډلې مشر دی. عمران خان د پاکستان کرکټ لوبډلې تر ټولو بريالی کپتان وو چې ۱۹۹۲ کې يې د هېواد نړيوال جام گټونکې مشري کوله، په ۱۹۹۶ زېږديز کال هغه د پاکستان دوديز سياست کې د اصلاحاتو راوستلو په موخه د تحريک انصاف گوند بنسټ کېښود، چې دا وخت عمران خان د پاکستان د ټولو نه غټ سياسي گوند تحريک انصاف گوند مشر دی.

## يادښتونه

وېشنيزه:د پاکستان د کريکټ ملي لوبډله
وېشنيزه:د کريکټ لوبغاړي
وېشنيزه:د پاکستان د کريکټ لوبغاړي
مختاريخي زمانه

د ټولنيزو پو هو بر لاسي پو هان د انساني تاريخ ټول مهال په دوو لويو برخو ويشي چي لومړې برخي ته د انسان او انساني ټولنو لرغونی پير او دوهمي برخي ته يی د انساني ټولنوتار يخي پير نوم ورکړيدۍ . د انسان او انساني ټولنو د لرغوني پير څيړنه او پيژ ندنه د لرغونپوهني دسپلين په مرسته تر سره کيږی . لر غونپوهان د خپلو څيړنو ساحه په دريو لويو پيرونو ويشي او هر لوې پير د ﻻ ښه پو هيدنې په نيت په ﻻندي مهالونو ويشي :

## د ډ بري پير

# د ډ بري پخوانۍ مهال 
# د ډبري منځنۍ مهال 
# دنوي ډ بري مهال
# د ډبرو او مس مهال

## د ژړو فلز پير
# د ژړو فلز پيل مهال
# د ژړو فلز پراختيامهال
# د ژړوفلز په دوهم رديف کي مهال
 
## د وسپني پير
 
# د وسپني پيل مهال
# دلومړني مدنيتونو مهال 
# د لومړنيو سياسي نظامونومهال
د لر غونپوهانو او مو رخينو پر دي ټکي يوالي شته چي د دي دوو لويو پيرونو بيلتون او جلا والۍ په بنسټيزه توگه هغه وخت کيدونکۍ بريښي چي د څيړنی لپاره يوه وړوکی ساحه وټاکل شي او که په ټوليزه توگه د يوه هيواد او يا يوي لويی وچي په اړه د څيړني خبره را منخ ته کيزي په هغه حال کي د لرغوني پير او تاريخي پير ترمنځ د کرښي ټاکلۍ يا کال او نيټه نشي په گوته کيدلاي . د دي لنډ ي سريزي په نظر کي نيولړ سره د افغانستان د لر غوني زمانی په باب اړين مطالب تر تيب او درنو لوستونکو ته د در ناوي سره يوځای وړاندي کيږي .

وېشنيزه:پېښليک
نوی پېر

د افغانستان تاريخ اوسنۍ زمانه د افغانستان د پيدايښت او پراختيا سره يو ځای پيل کيږی . د مورخينو او څيړونکو باور دادې چي د افغانستان اوسنۍ زمانه کيدای شي ډير بابونه او سر ليکونه ولری ، د دي وينا د سپيناوی لپاره په اوسنۍ زمانه کی د افغانستان ستراتيژيک ارزښت ته پام اړوی . د دي سره سره زيات شمير مورخين د افغانستان د اوسنۍ زمانې په تاريخ د ښه پوهيدولو په نيت يوازی په څلورو لويو سر ليکونو کی د دي پير بيان او وضاحت کړيدۍ :

لومړۍ : د افغانستان او افغاني امپراتورۍ پراختيا
 
دوهم : کورنۍ شخړې او بهرنی يرغلونه 

دريم : بيا خپلواکی او اماني پير

څلورم : ننه نۍ زمانه 

د اڅرگنده ده چي د افغانستان د اوسنۍ زمانې تاريخ ټول اړخونه يوازی تر پورتنيو سر ليکو نو لاندي نه شي مطالعه او څيړل کيدلای،د ياد شوو سر ليکونو دا ټاکنه يوازی د لومړۍ افادی په توگه وړاندي کيږی . د يو بل اړين مطلب يادونه هم په کار ده چي د افغانستان د اوسنۍ زمانې تاريخ هغه څلورمه برخه چي ننه نۍ زمانې ته بيله سويده ، هغه به د يو بيل څپرکي په توگه تر بحث او څيړنی لاندي وی ، په کار ده چي د ابرخه د درنو لوستونکو په گډون فعاله وساتل شې .
باوري

وېشنيزه:پېښليک
پروېز مشرف

بټنوک|250px|کیڼ|پروېز مشرف ۲۰۰۴م کال
**پروېز مشرف** (زېږېدنه ۱۰ د اگسټ ۱۹۴۳) د پاکستان پخوانې ولسمشر، د پاکستاني پوځ لوی درستيز او څلورم پاکستانی جنرال وو چې په ټول پاکستان د يوې کودتا په پايله کې حکومت کړي وو. هغه په ۱۲ د اکتوبر، ۱۹۹۹ زېږيز کال کې د نواز شريف د گوښه کولو وروسته واک ترلاسه کړ او تر هغې وروسته يې د لوی درستيز لقب وگاټه چې تر دې وروسته بيا د پاکستان ولسمشر شو.


وېشنيزه:د پاکستان هېوادمشران
وېشنيزه:هېوادمشران
وېشنيزه:پاکستانی جنرالان
وېشنيزه:آی اېس آی غړي
بېلاروس

**بیلاروس** په بلاروسي ژبه Беларусь په روسي Белору́ссия چې په رسمي توګه **د بېلاروس ولسمشریزه** ده په ختیځې اروپا کې پروت یو هیواد دی.
بلاروس له روسیه، پولنډ، اوکراین، لیتوانیا او لاتویا سره ګډه پوله لري. پلازمینه یې مینسک دی او نور مهم ښارونه یې برست آیالات، ګرودنو، ګومل، موګیلف او ویتبسک دي. د یاد هیواد رسمي ژبي روسي او بلاروسي دي. مساحت یې  ۶۰۰'۲۰۷ کیلومتره مربع او د وګړو شمیر یې ۲۰۰'۰۴۵'۱۰ نفره دي.

## اقتصاد
## کلتور
## تاریخ
ټومبل|

(BYB) د بلاروس روبل.

## اداري ویش
ټومبل|320px|right|

* مینسک (پلازمینه)
* برست آیالات,(برست (برست آیالات))
* ګومل
* ګرودنو
* موګیلف
* مینسک
* ویتبسک

## سیاسي جوړښت
## جغرافیه
ټومبل|

وېشنيزه:بېلاروس
بلاروس د افغانستان په څیر له سمندر سره پوله نلري، اما په یاد هیواد کې ګڼ شمیر سمندرګي وجود لري چې شمیر ۱۱ زرو ته رسیږي همدارنګه بلاروس په اروپا کې ترټولو ډیرې ژبې لري چې ترټولو لویه هغه یې پولزیا ژبه ده.
چيلي

**چېلي** چې رسمي نوم یی **د چېلي ولسمشریزه** ده (په اسپانوي: República de Chile) په سویلي امریکا کې پروت هیواد دی چې پلازمېنه یی د سانتیاګو ښار دی.
## اقتصاد
## تاریخ
## کلتور
## جغرافیه


وېشنيزه:د سویلي امریکا هیوادونه
کانګو دموکراتیک جمهوریت

**د کانگو جمهوریت** د افریقا په منځ کې پروت یو هیواد دی.

وېشنيزه:د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه
وېشنيزه:د کانگو جمهوریت
فلم

**فلم** (فیلم) دا ليکنه د خوځنده انځورونو په هکله ده. د فلم د بل ډول کارونې لپاره، د عکاسي فلم  هغه سلولي وزمه وسيله ده په کوم چې خوځنده انځورونه چاپ شوي وي. دا د يو 
**فلم** انځورونو ته د ژوند وربښلو او خوځښت ورکولو د پروژې د اصطلاح نوم دی او په ټولگړي توگه همداسې د انځورونو د ژوندي کولو ځانگړې څانگه بلل کېږي.

دا چې په اصل کې فلم څه شی دی او څنگه د لومړي ځل لپاره جوړ شو، ددې پوښتنو تر شا يواځې يو حقيقت پروت دی هغه دا چې په اصل کې فلم د عکاسي د کمرې فلم نه لاس ته راغلی. او په تاريخي توگه همدا د عکاسي فلم د خوځنده يا ژوندي فلمونو د مېنځ ته راتلو لامل دی. پخوا چې لومړی ځل د عکاسي کامره جوړه شو نو د پېښو ثبتول يواځې په انځورونو کښلو سره ترسره کېدل، چې د يوې پېښې د هر يوې ثانيې په تېرېدو سره د هر حرکت يو انځور اخيستل کېده، په لومړي سر کې انځور د فلم په بڼه وي کوم چې يوه پلاستيکي فيته ده چې مخ يې په يو ډول کيميايي مادې پوښلی دی او همدا کيميايي ماده د نور په وړاندې حساس ځانگړتياوې لري. نو د ساري په توگه که چېرته په همدغه فيتې مونږ د ٥ دقيقو لپاره په هره ثانيه کې يو عکس واخلو نو په يوه دقيقه کې ٦٠ بېلابېل عکسونه مو واخيستل چې په ٥ دقيقو کې يې شمېر ٣٠٠ عکسونو ته رسېږي. هرکله چې د فلم همدا فيته مونږ په پرده باندې د ښودلو لپاره وړاندې کړو او دا فلم په يوه ټاکلي سرعت سره وچلېږي همدا د عکسونو لړۍ زمونږ سترگو ته د ژوندي انځور په توگه ښکاره کوي. د فلم لپاره ډېر نورې اصطلاحگانې هم کارېدلي دي، ځينې ورته په انگريزي ژبه موشن پکچرز *motion pictures* مانا دا چې خوځنده انځورونه او ځينې يې بيا يواځې پکچرز *pictures* يا پکچر "picture" يعنې انځورونه ، ځينې ورته دي سلور سکرين *the silver screen*، ځينې يې فوټوپلېز *photoplays*، دي سينما *the cinema*، پکچر شو *picture shows*، فلېکس *flicks* او په ټولگړي توگه ورته موويز *movies* هم وايي.

## پښتو فلمونه

## فلم په افغانستان کې
د افغانستان لومړی فلم نژدې هماغه وخت جوړ شو کوم وخت چې د هندوستان لومړی فلم جوړ شوی وه. لومړنی پښتو افغاني فلم د "عشق او دوستي" په نامه وه. دا فلم هغه وخت جوړ شوی وه په کوم وخت کې چې لا پاکستان نه و جوړ شوی. پدې توگه د افغانستان د فلم تاريخ له نيمې پېړۍ نه هم ډېر زوړ تاريخ لري. همدا لومړنی فلم "عشق او دوستي"، د فلم جوړولو يوې وړې ډلگۍ جوړ کړی وه، دا ډلگۍ د په هغه وخت کې د لنډو تور او سپينو فلمونو ترڅنگ لاسونديز فلمونه هم جوړول. بيا ډېر وخت وروسته په ١٩٦٥ کال کې د لومړي ځل لپاره په کابل کې د افغاني فلم جوړولو شرکت جوړ شو، چې د فلمونو په جوړولو او خپرولو يې لاس پورې کړ.

افغانان د ډېر پخوا نه د بهرني فلمونو په ځانگړې توگه د هندي فلمونو سره اشنايي لري. په افغانانو کې د هندي فلمونو په پرتله افغاني فلمونه دومره مينوال نه لري. د افغان فلم شرکت د ډېرو تخنيکي او اقتصادي ستونزو او ننگونو سره مخ وه، او تر اوسه پورې د د افغان فلم جوړونکي او خپرونکي د فلم په جوړولو کې د همداسې ورته ستونزو سره مخ دي. د افغان فلم د شرکت دمېنځ ته راتگ او د فلمي لېوالتيا او دغې لويې هيلې اصل بنسټ دا وه چې په نړېواله ټولنه کې خپل د کلتور، پېژندنې، او هيلو ښکارندويي وکړي او په ځان د يوه خپلواکه هېواد په توگه راڅرگند کړي.

وېشنيزه:هنر رسنۍ
وېشنيزه:د رسنۍ بڼې
وېشنيزه:فلم
سوداگري

یوه **سوداگري** (چی همدارنگه **ملتون** یا **تشبث** هم بلل کیږي)یو قانوني پیژندل شوي سازمان دی چی مصرف کونکو ته د توکو او خدمتونو په برابرولو په برخه کې کار کوي.
.  

## سرچینې


وېشنيزه:وټه
رحمت شاه سائل

کيڼ|250px|بټنوک|رحمت شاه سايل
بټنوک|289px|رحمت شاه سائل
**رحمت شاه "سائل"** (په انگرېزي: **Rahmatshah Sayel**) د پښتو ژبې شاعر دی چې د شعرونو گڼ شمېر ټولگې يې خپرې شوي. همداراز د هغه شعرونه د گڼ شمېر سندرغاړو لخوا وييل شوي هم دي. نوموړی د عوامي نشنل پارټۍ غړيتوب درلود او دم مهال په پېښور کې د باچاخان مرکز لخوا د مياشتينۍ خپرونې پښتون مجلې پازوال هم دی.

## مخينه
امين گل  زوی دی چې په ۱۳۲۸ هـ ل  کال د پېښور د ملاکنډ ايجنسۍ د درگی د سيمې د ورتير په نوم کلي کې زېږېدلی دی. رحمت شاه سايل لس ماشومان لري . او لا پخپل کلي کې اوسي.

## زده کړې
زده کړه يې تر څلورم ټولگي پورې کړې، خو په ليک لوست ډېر ښه پوهيږي. له ماشومتوبه يي د ورځپاڼو له لوستلو سره مينه پيدا شوه او تل به يي لوستلې. تر دې چې ليکل او لوستل يي پوره پکې زده کړل او بيا خو يي وروسته آن مقالې هم ورته ليکلې.

## دندې
رحمت شاه سايل د خپل د عمر لويه برخه، په خپل کلي کې د درزي په توگه تېره کړې. دوه کاله کېږي چې د باچاخان په مرکز کې د پښتون مياشتينۍ پازوال دی او همدغې خپرونې ته ليکنې چمتو کوي.

## ادبي ژوند
رحمت شاه سايل له ماشومتوب نه په شعر وييلو پيل کړی. هغه خپل لومړنى شعر په ١٣ کلنۍ کې ووايه او بيا يې شل کاله وروسته خپل لومړنى کتاب چاپ  کړ. د نوموړي گڼ شمېر شعرونو نه سندرې جوړې شوي چې د ډېرو سندرغاړو لخوا وييل شوي.

### چاپ شوي آثار
د رحمت شاه سايل تر ډېر کتابونه خپاره شوي چې د هغه د ټولو خپرو شوو کتابونو لړليک په لاندې توگه دی:

#د وير په چم کې وار د نغمو دی - شعري ټولگه
#د لمبو په سيوري - شعري ټولگه
#د ښايستونو د سپرلي بادونه - شعري ټولگه
#درد چې د څړيکو څانگې وسپړلې - شعري ټولگه
#د وينو رنگ په لمبو څنگه ښکاري؟ - شعري ټولگه
#تا له تصوير په گلاب جوړ کړم که نه - شعري ټولگه
#د چينارونو نه لمبې ووتې - شعري ټولگه
#حالات چې اور اوروي - شعري ټولگه
#ته به په خپل تصوير کې څوک ځايوي - شعري ټولگه
#زه د خزان د پاڼې پاڼې سره ورژېدم - شعري ټولگه
#آخري سندره - افسانې


انځور:Halat-Che-Oar-Orawee-back.jpg|حالات چې اور اوروي - شعري ټولگه
انځور:|
انځور:|
انځور:|



### ناچاپه آثار
د رحمت شاه سايل ځينې نور کتابونه لا تر اوسه پورې نه دي چاپ شوي چې هغه په دې ډول دي:

#ريبار ـ د شعرونو لومړۍ ټولگه.
# سره بڅري ـ د انقلابي نظمونو او شعرونو ټولگه.
#د ثقافت تاريخي بنيادونه ـ نثر
#ټپه که ستاينه - نثر
#هر تصوير زما تصوير - مقالې
#خبرلوڅ تصويرونه - مقالې
#په في الميزان کې د هېواد معنوي اړخونه - نثر

## باندنۍ تړنې
* په ويکي شعرونه کې د رحمت شاه سايل شعرونه 
*پښتون - په پېښور کې د باچاخان د مرکز نه خپرېدونکې مياشتينۍ مجله
*د رحمت شاه سايل شعرونه  - په هېواد وېبپاڼه کې د رحمت شاه سايل ځينې شعرونه
*د رحمت شاه سايل ژوندليک  - په هېواد وېبپاڼه کې د رحمت شاه سايل ژوندليک

وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:پښتانه شاعران 
وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ 
وېشنيزه:پښتانه 
وېشنيزه:افغانان
ډېنمارک

**ډنمارک هیواد**(دنمارک) Kongeriget Danmark) د شمالي اروپا د اسکندونیایي ټاپووزمه په سیمه کې د ګرینلند او فاروئ ټاپوګانو په څنګ کې يو مشهور سلطنتي جمهوري هيواد دی.
دا د ناروی د هيواد تر ټولو سوېلي خواته پروت دی  مرکزي برخه یې هم په شمال کې د المان سره نښتې ده. ډنمارک د سويډن په سوېل لوېديځه برخه کې شتون لري او د ناروی په سوېل کې پروت دی. د ډنمارک بريدونه د بالکان رياستونو او شمال سمندر سره لګيدلي دي.

## جغرافیا
دانمارک یوه ټاپو وزمه ده چې په گڼ شمير نورو ټاپوگانو باندې نغښتې ده. 
چې په کښې یولينډ،،او نورې لکه ،سجيلينډ،،فئن ،ويندسيسل،دائ لو لينډ،فالسټر،او بورنهوم او دغه رقم نورو واړه واړه ټاپوګان پکښې خوندي دي. 
ډنمارک د بالتيک او ورسره تړلې بحر د خپل انتظام لاندې ساتي.او دغه بحر ته دنيش سيند يا (خليج( هم وائي. فاروئ ټاپوګان او ګرینلنډ دوه يو شان هیوادونه دي چې د ډنمارک د پادشاهئ سره تړلي دي خو د اروپایی ټولنی غړي هوادونه ندي.
ډنمارک په سويډن پسې په دوئم نمبر کښې سياحتي هيواد دے چې ۴۰.۷ ميلونه سيلانیانو په ۲۰۰۷م کال کې تری لیدنه کړی وه.

## نظام
ډنمارک يو تک (یو) پارلمانی نظام لرې.
دا هیواد په يو رياستي سطح جوړ حکومت لري چې پکښې اته نوي بیلی نظامي ادارې دي. 
ډنمارک د اروپایي ټولنی يو غړې هيواد دے چې اول به ورته د ۱۹۷۳ نه وروسته د اروپایي اقتصاد کيمونيټي وايل کیده. خو له هغه وخت دغه کيموينټي په يورو زون کښي بدله شوې نه وه چې وروستو بيا په يوه کرسئ يورو کښې بدله شوه، چې غړي مملکتونو په رسمي توگه دغه يورو خپل غړی هیواد وباله.

## سیاسي موقیعت
ډنمارک د ناټو غړی هیواد هم دی. 
دا هیواد د خپل ازاد تجارتي نظام له کبله د لوړ درامد يو مهم هيواد گڼل کيږي. 
له 2006 نه تر ۲۰۰۸ پورې ډنمارک دنړۍ په خوشحاله هيوادونو کښې د صحت ،اسانتیا  پرمختګ او پوهنی په حواله سره راته. 
په ۲۰۰۸م کال کې د گلوبل پيس انډيکس سروے له خوا ډنمارک د امن په لحاظ د ایسلنډ نه وروستو، په دوئم نمبر کښې وټاکل شو. 
ډنمارک د سويډن او نوی زیلاند سره شريک په ۲۰۰۸م کال  کې د يوې موسسې کرپشن پرسيپشن انډيکس له خوا په دنيا کښي تر ټولو کم دروغه مملکت وشميرل شو..

## کوپن هاګن
د يوې جريدې له خوا په ۲۰۰۸م کال کې د ډنمارک لوی او ستر ښار کوپن هاګن د دونيا په ښادو او آبادو ښارونو کښې راوستی وو.

## ژبي
د ډنمارک قومي ژبه، ډنمارکي ده، چې د ناروژي، او سویډني ژبو سره نږدي او تاريخي اړيکي لري.

## اقتصاد
## تاریخ
## اداری ویش

## سیاسی جوړښت
## مشهوره ځایونه
ثريا طرزي

thumb|کيڼ|ملکه ثريا طرزي
**ملکه ثريا طرزي** (زېږېدنه: ۲۴ د نومبر، ۱۸۹۹، مړينه: ۲۰ د اپرېل، ۱۹۶۸) د شلمې پېړۍ په پيل کې د افغانستان ملکه او د امير امان الله خان پاچا ماندينه وه. ثريا طرزي په سوريه کې زېږېدلې وه او زده کړې يې له خپل پلار سردار محمود طرزي نه ترلاسه کړي وې. نوموړې په قوم پښتنه او د محمدزيانو ټبر پورې تړاو درلوده. نوموړې د خپل د وخت يوه تر ټولو پياوړې مسلمانه افغانه ښځه وه چې د ښځو د حقونو لپاره يې هلې ځلې کړي.

## د کورنۍ مخينه

ملکه ثريا طرزي د سردار غلام محمد طرزي لمسۍ او د نامتو افغان لارښود او د افغان ژورناليزم پلار، سردار محمود طرزي لور ده. نوموړې په دمشق کې زېږېدلې او هماغلته يې لومړنۍ زده کړې د خپل پلار نه ترلاسه کړي.

## د افغانستان ملکه

### د ښځو حقونه

## د ژوند وروستۍ شېبې
په ۱۹۲۹ زېږيز کال کې د افغانستان پاچا امير امان الله خان د واک نه پدې موخه گوښه شو چې په هېواد کې د خپل منځي جگړې د پېښېدلو مخه ونيسي او اعلی حضرت امان الله خان د هېواد نه دباندې روم ته لاړ او ملکه ثريا هم هماغلته د خپلې کورنۍ سره په اېټاليې کې ژوند کاوه او په هغه وخت کې اېټاليا کې هم پاچاهي وه.

ملکه ثريا په ۲۰ د اپرېل، ۱۹۶۸ زېږيز کال کې د اېټاليې هېواد په روم ښار کې ددې نړۍ سره د تل لپاره خدای پاماني وکړه، د هغې مړينه په ډېره درنه سترگه د اېټاليا د حکومت له خوا ولمانځل شوه او افغانستان ته د نوموړې د جسد د لېږدولو پر مهال د اېټاليا يوې پوځي ډلې د روم تر هوايي ډگره پورې د هغې مړی بدرگه کړ. بيا وروسته کله چې د هغې تابوت افغانستان ته راورسېد نه هلته يې هم په ډېر درناوۍ لمانځنې وشوې او وروسته بيا د ننگرهار ولايت په پلازمېنه جلال آباد کې په شاهي باغ کې د خپل خاوند تر څنگ چې تر دې ۸ کاله دمخه مړ شوی وه، خاورو ته وسپارلې شوه.

## انځوریز البوم


انځور:Malika-Suraya.jpg|ملکه ثريا طرزي
انځور:Soraya-Tarzi.jpg|د ثريا طرزي يو بل انځور



## سرچينې


ملکه ثريا طرزي
وېشنيزه:افغاني ملکې
روح الله خميني

**سيد روح الله مصطفوی موسوی خميني** يا **آيت الله خميني** يا **امام خميني** (۲۲ سپتمبر ۱۹۰۲ – مړینه: ۳ جون ۱۹۸۹ ) د ايران د اسلامی انقلاب لارښود او د اسلامی جمهوريت بنسټگر وو.

## ژوند
سیّد روح الله مصطفوی موسوی خميني په ۱۹۰۲ کال کې د خمين په ښار کې نړ ۍ ته سترگې رڼې کړې. ددغه نابغه او هوښیار ماشوم دژوند لا پينځه مياشتې نه وې تېرې شوي چې دهغه مهال درژيم گوډاگيو د هغوی پلار ، ايت الله سيد مصطفی موسوي شهيد کړ اودغه ستر انسان د خپلې گرانې مور او مشر ورور علامه سيد مرتضی موسوي تر سرپرستۍ لاندې وروزل شو.د ماشومتوب پېر يې په خمين ښار کې د همدغه ښار له عالمانو او فاضلانو په لومړنېو زده کړو تېر کړ اوپه نولس کلنۍ کې د اسلامي علومود زده کړې لپاره داراک ښار ته لاړچې په هغه وخت کې يوه ستره علمي حوزه او ديني مرکز گڼل کېده.په هغه مهال داراک علمي حوزه دیوه وتلي مجتهد او لوېې استاد ايت الله العظمی شېخ عبدالکريم حايري يزدي تر سرپرستي لاندې اداره کېدله چې بيا يې د قم د مذهبي ښار د سترو عالمانو په غوښتنه په ۱۳۴۰ هجری قمری کال کې دغه ښار ته کډه وکړه او د حضرت امام رضا (ع) د قدرمنې خور ، حضرت بی بی معصومه (س) د سپېڅلي حرم تر څنگ يې د قم د سترې علمي حوزې بنسټ کېښوده. 

## سرچينې
*http://cs.wikipedia.org/wiki/Chomejn%C3%AD

وېشنيزه:ايراني سیاستوال
وېشنيزه:شيعه مسلمانان
اېريتريا

**اریتره** (اریتریه) د سور سمندر پر غاړه د افریقا په شمال ختیځ کې پروت هیواد دی چې دغه هیواد په کال ۱۹۹۳ کې له اېتوپیا څخه په بیلیدو سره خپلواک شو. او پلازمېنه یی اسمره دی.

## ایداري وېش
اریتریا هیواد په خپل ایداري وېش کې په ۶ ولایتونو ویشل شوې ده.
Eritrea regions numbered.png
* د اریتریا مرکزی سیمه
* انسبا سیمه
* ګاش-بارکا
* سویلي سیمه
* شمالي سور سمندر سیمه
* سویلي سور سمندر سیمه

## تاریخ
## جغرافیه
اریتریا هیواد په وچه کې له سوډان ایتوپیا او جیبوتی هیوادونو سره ګاونډې ده. همدارنګه د سور سمندر له لارې له سعودی عربستان او یمن سره ګډه پوله لري.
تڼۍ|چپ|250px|
Er-map.gif

## اقتصاد
## کلتور

وېشنيزه:د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه
وېشنيزه:اریتره
اېستونيا

د**ایستونیا جمهوریت**، يا **استونیا** (ایستونیايي: *Eesti Vabariik* يا *Eesti*) په سهېلي اروپا کې پروت يو هېواد دی.
چې د ۲۰۰۴ زېږيز کال نه راپدېخوا د اروپايي ټولنی غړيتوب لري. دا هېواد په سهېل کې د فینلنډ نه د نرې فینلنډي خليج په مرسته بېل شوی دی او د لويديځ له خوا د بالتیک دا هېواد د سويډن نه بېلوي. ددغه هېواد سمندر غاړي ۳۷۹۴ کيلومتره اوږدوالی لرې. همداشان دا هېواد په ختيځ کې د روسیه سره ۲۲۹ کیلومتره ګډه پوله لري او په سوېل کې د لاتویا سره ۳۳۹ کيلومتره ګډه پوله لري.
د استونیا پلازمینه د تالین ښار دی.

## وګړي

د دویمې نړیوالې جکړې نه مخکی د استونیا ۸۸% سلنه وګړي استونیایان وو اما د پخوانی شوروی اتحاد د پلانوړو پراساس چې له هغې مخې به یې روسان په استونیا کې میشتول اوسمهال د استونیایانو فیصدې ۶۱% سلنو ته راټیټه شوې ده.

## جغرافیه
ټومبل
استونیا د بالکان په شمال کې ترټولو کوچینی عیواد. یاد هیواد ۲۲۷'۴۵ مساحت لري.

## اداری ویش
* پلازمینه تالین
# ایدا مرکز یووی
# پارنو مرکز پارنو (پارنو)
# پولوا مرکز پولوا (پولوا)
# تارتو مرکز تارتو (تارتو)
# رپلا مرکز رپلا (رپلا)
# ساره مرکز کورساره
# لنه مرکز راکوره
# لنه ولایت مرکز هاپسالو
# هاریو مرکز تالین
# هیو مرکز کاردلا
# والګا مرکز والګا (والګا)
# وورو مرکز وورو (ږورو)
# ویلیاندی مرکز ویلیاندی (ویلیاندی)
# یاروا مرکز پایده
# یوګوا مرکز یوګوا

## سیاسی جوړښت
## کلتور
د استونیا هیواد رسمي ژبه استونیایي ده.

## اقتصاد
## دین

## تاريخ

د ساینسي تيورۍ له اساسه داسې ښايي چې په اسټونيا کې د انسان درک اله مالوم شو کله چې 11,000–13,000 کاله کلونه وروسته په سیمه کې واورې اوبه شوې.

وېشنيزه:اېسټونيا
وېشنيزه:جمهوريت
وېشنيزه:د اروپایي اتحادیه غړي هیوادونه
فينلينډ

**فینلانډ** (فینلنډ|فنلند) په فنلنډي Suomen tasavalta) چې په رسمي توګه **د فینلانډ ولسمشريزه** ده د اروپا په شمال کې پروت یو هېواد دی. فنلنډ یو اسکندونیایي ټاپو وزمه هیواد دی چې د اروپا په شمال کې موقیعت لرې. یاد هیواد ۰۰۰'۴۰۰'۵ میلیونه وګړي او ۱۴۵'۳۳۸ کیلومتره مربع مساحت لرې. ددی هیواد رسمي ژبي فینلنډي او سویډني دي چې ۳۳'۸۹ سلنه وګړي یې فینلنډی ژبی جوړوی او پلازمینه یې د هلسینکی ښار دی.

## جغرافیه
thumb|left|170px|نقشه

## اقتصاد
## تاریخ
## کلتور

## اداري ویش
د فنلنډ هیواد ایداري وېش

## لوی ښارونه

 

وېشنيزه:فېنلانډ
وېشنيزه:د اروپایي اتحادیې غړي هیوادونه
شمالي مقدونیه

**شمالي مقدونیه** (مقدوني: *Република Северна Македонија*)، یا **مقدونيه** د اروپا په سوېل ختيځ کې او د يونان په شمال کې پروت یو هېواد دی. دغې ولسمشريزې له پخوانی یوګسلاویا څخه په کال ۱۹۹۱م کال کې خپله خپلواکي ترلاسه کړه. د یاد هیواد پلازمینه د اسکوپیه ښار دی. د شمالي مقدونیا رسمي ژبه مقدونیایي ده، مساحت یې ۷۱۳'۲۵ کیلومتره مربع او د وګړو شمیر یې ۳۱۵'۰۶۱'۲ میلیونه تنه دي.

## د شمالي مقدونیه انځورونه

## اقتصاد
## کلتور
## تاریخ

## جغرافیه
## اداري ویش

File:Black Drim wells.jpg|Black Drin River
File:Sv. Kliment i Pantelejmon Plaošnik 015.JPG|St. Panteleimon at Plaošnik
File:Aladja Moschee01.JPG| اسحاق بیک مسجد،  اسکوپیه
File:Stonebridge-skopje.JPG|Stone Bridge of Skopje
File:Wild beach-selo Ljubanista Ohrid.jpg|Beach near Ohrid
File:KoleshinoWaterfall.JPG|Waterfall in Kolešino near Strumica
File:Kozyak-ot-foynik.jpg|Kozjak Hydro Power Plant, Poreče
File:Lake Ohrid by Ohrid old city.JPG|Lake Ohrid
File:KorabMountain2.jpg|Mount Korab
File:Radika-Dolno-Kosovrasti.jpg|Radika River
File:Svetinaum.jpg|St. Naum monastery over Lake Ohrid
File:Kalishtafrescoes.JPG|Ancient frescoes at St. Kalište in Struga
File:Galichnik-View-Northern-Slope.jpg|Galičnik
File:Heraclea.jpg|Mosaic at Heraclea Lyncestis
File:505 OldAqueductSkopje.jpg|Aqueduct outside of Skopje
File:OhridskoEzeroKarpaSvNikola.jpg|Lake Ohrid
File:Skopje 2014 by night.jpg|alt=Public Prosecutor's Office of the Republic of Macedonia and  Agency for Electronic Communications|Skopje 


## خپلواکی

*
            رسمي نښان
دوتنه:Coat of arms of North Macedonia.svg
               نقشه
دوتنه:Macedonia.svg
           شمالي مقدونیه
درملپېژندنه

**درملپېژندنه** چې په يوناني كې ورته *'فارماكولوژي Pharmacology* وايي چي*pharmacon φάρμακον* مانا درمل, او *logos λόγος* مانا پوهنه ده چې دپښتو د هم مانیزې ويي سره كټ مټ يوه راوځي. دا د هغو كيمياوي موادو زده كړه ده كوم چې ښيي چي دغه مواد څنگه په ژوندي جسم كې عمل كوي.

## سرچينه
‎

وېشنيزه:درملپېژندنه
وېشنيزه:ژونکيميا
درملپوهنه

thumb|کيڼ|300px|په خپله درملپوهنه کې گڼ شمېر نور څانگې هم شته چې په دغو کې د نيورودرملپوهنه يا عصبي درملپوهنه، رېنال درملپوهنه يا کبدي درملپوهنه، انساني استقلاب يا مېټابوليزم، د سلولونو د مېنځ مېټابوليزم او د سلولونو د مېنځ نظم شامل دي.
**درملپوهنه ** (په اروپايي ژبو pharmacology بلل کېږي او دا د يوناني ژبې د , *فارماکون*, "درمل"; او , *[[-logy|-logia]]* يا زده کړه يو تړنگنوم دی.) د دارو درملو د اعمالو او کړنو زده کړه ده. په بله وينا دا د يوه ژوندي اورگانيزم او د جوړو شويو کيميايي درملو د خپلمنځي اغېزو يوه زده کړه ده چې په نورماله ژونکيميايي کړنې اغېزمن کوي.

## يادښتونه


وېشنيزه:ژونکيميا
وېشنيزه:پوهنه
آيسلينډ

**آیسلنډ** (آیسلند), چې په رسمي چارو کې د **آيسلنډ جمهوريت** په (ايسلنډي: Lýðveldið Ísland) هیواد بلل کېږي.

يو اورښندونې ټاپو وزمه هېواد دی چې په سهېلي اطلس سمندر کې پروت دی او د ګرینلنډ, ناروې, د برطانيه او آيرلېنډ او د فارو ټاپوګان او هېوادونه ورنه چاپېر دي. د آيسلېنډ جمهوريت" (يا "Lýðveldið Ísland" په آيسلنډي) په رسمي چارو کې يادېږي. که څه هم همدا دا ددی هیواد دوديز نوم دی اما د "جمهوريت" نوم يوازې ددې هېواد د حکومت پت نظامي څرګندونو کې کارېږي او دا نوم د دې هېواد د اصلي نوم برخه نه ده. ددی نوم وضاحت د آیسلنډ لومړي وزير د دفتر نه په يوه رسمي ليک کې چې آري پال کريستينسون ته یې لیګلی وو چې د آرني ماګنوسون د ايسلنډي زده کړو د انستيتيوت پروفيسر دی. په هغې کې دا څرګندونې راغلي چې د اطلس سمندر سهېل کې پروت يو اروپايي هېواد دی.  د دې هېواد د وگړو شمېر نژدې 320,000 دی او د دې هېواد ټول مساحت  دی. د آيسلنډ لوی ښار او د هېواد پلازمېنه  ریکیاویک نومېږي، چې پخپله همدا ښار او د دې ښار شاوخوا سيمو کې مېشت وگړي د همدې هېواد د ټولو وګړو د درې برخو نه دوه برخې جوړوي. د جغرافيې له مخې آيسلنډ د اورښندونکي غرو او زمکو يو فعاله سيمه ده، چې په دې هېواد کې تر لويې کچې اورښندونکي غرونه او ډاگونه موندل کېږي.

## جغرافیه
ټومبل|280px|چپه|د لیرنیوکور د اوبو سیمي(Leirhnjúkur) آیسلنډ

## کلتور
## سیاسي جوړښت
## اداري ویش
ټومبل|280px|چپه|د لیرنیوکور د اوبو سیمي(Leirhnjúkur) آیسلنډ

## اقتصاد
## تاریخ
## سیلاني او مشهور ځایونه

## سرچينې

‎

وېشنيزه:آيسلېنډ
اېټاليا

**ایټالیا** په ایټالوي(**Italiana**)  چې په رسمي توګه **د ایټالیا [[جمهوريت]]** بلل کېږي، د اروپايي اتحادیه د هيوادونو څخه يو دی. یاد هیواد د اروپا لوی وچه په جنوب کې پروت دی، پلازمینه یې روم ښار دی. دا ټاپو وزمه له دوه نورو لویو ټابو ګانو څخه په مدیترانه کې جوړه شوی چې سیسیل ټاپو او ساردینیا دي. نن ورځ ایټالیا د نړۍ له پر مختللو هیوادونو شمیرل کیږی چې د ۸ګروپ هیوادونو غړیتوب هم لرې. د پیسو واحد یې یورو او رسمي ژبه یې ایټالوي ده. 

د ایټالیا د وګړو شمیر یې ۶۰ میلیونه او ۶۰۰ زره دی چې ۶'۹۱ سلنه یې مسیحیان دي. 
ایټالیا د وګړو له پلوه په اروپا کې پنځم او په نړۍ کې درویشتم ځای لرې. ایټالیا په اروپا کې ښه او معتدله هوا لري اما د سمندر غاړو هوا یې له منځني غرنیزی هوا سره توپیر لري.

## اقتصاد
## کلتور
## اداري ویش
ټومبل|280px|د هوا له لوری تصویر

## کلتور
## سیاسي جوړښت

## سرچینې

وېشنيزه:اېټاليا
وېشنيزه:د اروپا هېوادونه
وېشنيزه:د اروپایي اتحادیې غړي هیوادونه
پارسي ژبه

**پارسی چي دری**، فارسی يا **دېگاني**  (په پاړسي: فارسي) په نومونو هم يادېږي د څو گړدودونو په درلودو ېې ځانته څو نومان ترلاسه کړيدي ، خو معياري ژبه ېې د فارسي په نوم ثبت ده . دغه ژبه د هندواروپايي ژبو په کتار کې يوه پراخه ژبه ده. دا ژبه د ایران، افغانستان او تاجیکستان رسمی ژبه ده . ددې ژبې پراخېدل د صفاری او سامانی له پير سره پيل شوه ، د زېږېدو ځای ېې ماروالنهر ياد شوی چې د نن ورځې د اوزبکستان د سوېل لوېديځې سيمې بخارا ياده شوې چې د همدې ژبې ځينو مؤرخينو هم يادونه کړېده چې يو ېې هم غلام محمد غبار دی ، همدارنگه د دري گړدود په جوړولوکې ېې د لرغونو سيمه ييزو ژبو لکه اسکای ، تخاري او سغدي، اغېزې ښودلي دي . او تر هند پورې ېې پولې وغځولې .  ژبه په دوو هېوادو ، ايران او تاجکستان کې یوازینې ملي او رسمي ژبې په حيث پېژندل کېږي او د همدې ژبې  د دري په نوم په افغانستان کې د پښتو ترڅنگ دوهمه رسمي ژبې ده.
## سرچينې

‎

وېشنيزه:ژبې
وېشنيزه:پاړسي ژبه