فرېډریک ډاګلاس

**فرېډریک ډاګلاس** (د ۱۸۱۷ یا ۱۸۱۸ ز کال فبروري – د ۱۸۹۵ز کال د فبرورۍ ۲۰مه) یو افریقايي‌الاصله امریکایی ټولنیز اصلاح‌غوښتونکی، د تور پوستو د غلامۍ د اصولو له منځه وړلو پلوی، ویناوال، لیکوال او سیاستوال و. کله چې په مریلنډ کې له غلامۍ نه وتښتېد، په ماساچوسټ او نیویارک کې د تور پوستو د غلامۍ د اصولو له منځه وړلو د غورځنګ رهبر شو او د غلامۍ ضد ویناوو او لیکنو په خاطر مشهور شو. دی د غلامۍ ضد غورځنګ د پلویانو له‌خوا د هغو غلام ‌لرونکو کسانو د استدلالونو په مقابل کې د ژوندۍ بېلګې په توګه وړاندې شو، چې ویل یې: غلامان د خپلواکو امریکايي وګړو په توګه د کار لپاره فکري وړتیا نه‌لري. په همدې توګه، شمالي امریکايانو په اسانۍ سره دا نه ‌شوای منلای، چې یو دومره ښه ویناوال یو وخت غلام و.

ډاګلاس خپل درې ژوندلیکونه ولیکل او د یوه غلام په توګه یې خپلې تجربې په ۱۸۴۵ز کال کې په یوه کتاب کې راټولې کړې، چې نوم یې «د یوه امریکايي غلام فرېډریک ډاګلاس د ژوند کیسه» (Narrative of the Life of Frederick Douglass, an American Slave) دی. دغه کتاب پر ډېر پلورل کېدونکي کتاب بدل شو او د غلامۍ په لغوه کېدو کې یې مهم رول درلود. ډاګلاس تر کورنۍ جګړې وروسته، د ازادو شویو غلامانو د حقونو یو فعال مبارز شو او خپل وروستی ژوندلیک یې «د فرېډریک ډاګلاس ژوند او وختونه» (Life and Times of Frederick Douglass) په نامه ولیکه، لومړی ځل په ۱۸۸۱ ز کال کې خپور شو او په ۱۸۹۲ ز کال کې یې بیاکتنه وشوه، دغه کتاب د ډاګلاس تر مرګ درې کاله وړاندې د کورنۍ جګړې او تر کورنۍ جګړې وروسته پېښې رانغاړي. ډاګلاس د ښځو د رایې ورکولو د حق کلکه دفاع وکړه او په ګڼو دولتي ادارو کې یې کار وکړ. دی لومړنی افریقايي‌الاصله امریکایی و چې د متحدو ایالتونو د مرستیال ولسمشر پوست ته د ویکټوریا ووډهول په ټاکنیز ټکټ کې نوماند شو.

## د غلامۍ ژوند
فرېډریک اګېسټوس واشنګټن بیلي د مریلنډ په ټالبوټ ښارګوټي کې د غلامۍ په حالت کې وزیږېد. د زېږېدو ځای یې ښایي چې د «ټاپرز کارنر» په ختیځ کې د خپلې نیا جونګړه وي. ډاګلاس په خپل لومړي ژوندلیک کې ولیکل: "زه د خپل عمر په اړه دقیق معلومات نه ‌لرم، هېڅ کوم داسې باوري سند مې نه دی لیدلی چې زما دقیق عمر په کې وي"، خو له دې سره سره تاریخ ‌لیکوال «ډیکسون ج. پریسټون» د ډاګلاس له پخواني مالک «ارون انټوني» نه د ترلاسه شويو سوابقو له مخې وښوده چې، ډاګلاس د ۱۸۱۸ ز کال په فبرورۍ میاشت کې زیږېدلی دی. که څه هم د زیږېدو دقیقه نېټه یې معلومه نه وه، خو ده د فبرورۍ ۱۴مه د خپلې کلیزې په توګه وټاکله. 

### د زیږېدو کورنۍ
ډاګلاس له ګډو توکمونو نه و چې د مور له پلوه امریکایی، افریقایی او اروپایی و. تاریخ ‌لیکوال «ډېوېډ بلایټ» په ۲۰۱۸ ز کال کې د ډاګلاس په ژوندلیک کې ویلي چې: پلار یې «سپین‌پوستی» و. ډاګلاس ویلي چې مور یې «هریټ بیلي» د ده نوم «فرېډریک اګېسټوس واشنګټن بیلي» کېښود او کله چې دی د ۱۸۳۸ ز کال په سپټمبر میاشت کې شمالي امریکا ته ولاړ، ډاګلاس تخلص یې ځان ته غوره کړ، ځکه خپل دوه منځني نومونه یې لرې کړي وو.

ده وروسته له خپلې مور سره د لومړنیو وختونو په اړه ولیکل:ویل کېږي چې زما واکمن زما پلار و، خو د دغې خبرې د سموالي په اړه نه پوهېږم... په ماشومتوب کې له موره جلا شوی یم... د مریلنډ په هغه برخه کې چې زه ترې وتښتېدم، دا یو دود دی چې ماشومان په کوچنیو عمرونو کې له میندو جلا کوي... په یاد مې نه دي چې ما دې خپله مور کله د ورځې په رڼا کې لیدلې وي. د شپې به له ما سره وه، تر څنګ به مې پرېوتله او زه به یې ویده کولم، خو زما تر ویښېدو ډېره مخکې به رانه تللې وه.فرېډریک په ماشومتوب کې له مور نه تر جلا کېدو وروسته له خپلې مورنۍ نیا «بټسي بیلي» او مورني نیکه «ایزاک» سره ژوند کاوه، په دوی کې یې نیا غلامه وه او نیکه یې آزاد و. نیا یې «بټسي» تر ۱۸۴۹ ز کال پورې ژوندۍ وه. د فرېډریک مور ۱۲ مایله (۱۹ کلیومتره) لرې په یوه کرونده کې پاتې شوه او تر مرګ وړاندې یې یوازې څو ځله له فرېډریک سره لیده کاته وشول. 

## له غلامۍ تر آزادۍ
ډاګلاس په لومړیو کې هڅه وکړه چې له «فریلنډ» نه وښتي، خو بریالی نه‌ شو، فریلنډ هغه کس و چې دی یې له څښتن نه په مزدورۍ بېولی و. په ۱۸۳۷ ز کال کې یې په «بالټیمور» کې له یوې آزادې تور پوستې ښځې «انا موري» سره وکتل. انا موري تر ده پنځه کاله مشره وه او دی پرې میئن شو. د دغې ښځې آزاد حالت په ده کې هم آزادۍ ته د رسېدو پر امکان باور پیاوړی کړ. موري دی وهڅاوه او د مرستو او پیسو له لارې یې په هڅو کې د ده ملاتړ وکړ.

ډاګلاس د ۱۸۳۸ ز کال د سپټمبر په ۳یمه نېټه، د فیلاډلفیا، ویلمینګټون او بالټیمور له رېل‌لارې نه شمال لوري ته تلونکي رېل‌ ګاډي ته وخوت او بریالۍ تېښته یې وکړه. فکر کېږي، هغه ځای چې دی په کې رېل‌ګاډي ته وخوت، د اوسنیو «هاربر ایسټ» او «لېټل ایټلي» سیمو تر منځ و.

ډاګلاس د «مریلنډ» ایالت په «هارفورډ» ښار کې «هاور ډي ګریس» سیمې ته ورسېد، دا سیمه چیساپيک خلیج ته د ور بهېدونکي سوسکوهانا سیند د جنوب‌ختیځ ساحل په اوږدو کې پرته ده. که څه هم ده د مریلنډ-پنسلوانیا له ایالتي کرښې نه ۲۰ مایله (۳۲ کیلومتره) واټن درلود، خو د غلامانو د یوه بل ایالت «دلاور» په رېل‌لاره تګ اسانه و. ډاګلاس د بېړۍ چلوونکي یا ماڼوګي هغه جامې واغوستې، چې «موري» ورکړې وې، موري له خپلو پیسو نه د سفر د لګښتونو لپاره څه برخه هم ورکړه، د پېژندنې او خوندیتوب هغه پاڼې هم ورسره وې، چې له یوه تور پوستي بېړۍ چلوونکي نه یې وړیا ترلاسه کړې وې.

ډاګلاس له پراخ «سوسکوهانا» سیند نه په «هارو ډي ګریس» کې په بخاري بېړۍکې «پریویل» ته تېر شو، بیا د «دلاور» ایالت «ویلمینګټون» ښار ته روان شو. له هغه ځایه د «دلاور» سیند په اوږدو کې د بخار د یوې بېړۍ په مرسته په پنسلوانیا کې د فیلاډلفیا «کواکر ښار» ته ولاړ چې دا د غلامۍ ضد سنګر و. ډاګلاس په نیویارک ښار کې، د غلامۍ ضد خوځښت د یوه مخکښ غړي «ډېوېډ راګلز» امن کور ته ورغی. د آزادۍ پر لوریې ټول سفر، تر ۲۴ ساعتونو کم وخت ونیو. ډاګلاس وروسته نیویاک ته د خپل تګ په اړه ولیکل:

په وار وار دا پوښتنه رانه شوې ده چې په لومړي ځل مې چې ځان په آزاده خاوره کې ولید، څه احساس مې درلود او زما لوستونکي ښايي همدې ته ورته تلوسه ولري. زما په تجربه کې داسې څه ډېر کم دي چې په اړه یې قانع کوونکی ځواب ورنه‌کړای شم. یوه نوې نړۍ مې پر مخ خلاصه شوې وه. که ژوند «د وینې تر جریان» او «نفس ایستلو» ور هاخوا څه وي، ما په یوه ورځ کې دومره ژوند وکړ چې د غلامۍ له یوه کال ژوند سره نه دی برابر. هغه مهال ډېر د خوشحالۍ احساس و چې کلیمات یې په ښه ډول تشرېح کولی شي. هغه لیک چې نیویارک ته له رسېدو ورسته مې سملاسي یوه ملګري ته ولیکه، په کې ومې ویل: "داسې احساس مې کاوه، لکه څوک چې د وږیو زمریانو له کوره تښتي." کړاو او غم ښايي د تیارې او باران غوندې انځور شي، خو ښادي او نېکمرغي د بوډۍ د ټال په څېر د قلم او پنسل وړتیا ګواښوي.

## کورنی ژوند
ډاګلاس او انا موري پنځه بچیان لرل: روسټا ډاګلاس، لویس هنري ډاګلاس، فرېډریک ډاګلاس جې ار، چارلز ریمونډ ډاګلاس او اني ډاګلاس (اني ډاګلاس په لس کلنۍ کې مړه شوه). 

په ۱۸۸۲ ز کال کې د انا موري تر مړینې وروسته ډاګلاس د نیویارک د هانووې ښار له یوې سپین‌پوستې او غلامۍ ضد «هلن پیټس» سره واده وکړ. «هلن» د ډاګلاس د ملګري «ګیډیون پیټس» لور وه. پیټس له مونټ هولیوک کالج نه فارغه وه. کله چې په واشنګټن کې اوسېده، په یوه فیمینسټي خپرونه کې یې د الفا په نامه کار کاوه. پیټس وروسته د ډاګلاس د سکرترې یا مرستیالې په توګه کار وکړ.

## مړینه
ډاګلاس د ۱۸۹۵ ز کال د فبرورۍ میاشتې په ۲۰مه نېټه په واشنګټن ډي سي کې د ښځو د ملي شورا په ناسته کې ګډون وکړ. په دې جلسه کې دی د درېځ مخ ته راوستل شو او په ولاړه چکچکې ورته وشوې،خو تر دغې ناستې څو شېبې وروسته په کور کې د زړه د سختې حملې له امله د ۷۷ کلونو په عمر مړ شو.

## سرچینې