نه کمېدونکې پېچلتيا

نه کمېدونکې پېچلتيا څرګندوي، چې ځيني بيولوژيکي سيستمونه د طبيعي ټاکنې له لارې، د وار له مخه شته وظيفوي سيستمونو ته د پرله پسې کوچنيو بدلونونو په واسطه وده ځکه نه شي کولی، چې لږ پېچلی سيستم ښايي هيڅ دنده تر سره نه کړي. نه کمېدونکې پېچلتيا د ځيرک جوړونکي د تخليفي مفکورې په مرکزي برخه بدل شوی دی، مګر پوهنيزه ټولنه د ځېرکتيا پلان يا طرحه د رښتيني پوهې په توګه په پام کې نيسي او د نه کمېدونکې پېچلتيا مفکوره نه مني. نه کمېدونکې پېچلتيا يو له هغو دوه اصلي دلايلو څخه دي، چې د ځيرک ډيزاين د پلويانو له لورې د ځانګړې پېچلتيا تر څنګ کارول کېږي. 

د تخليق پوهې له ډيزاين څخه په دې ادعاوو سره ديني استدلال وړاندې کړ، چې تکامل پېچلي ماليکولي مېکانيزمونه نه شول روښانه کولی او په ۱۹۹۳ زکال کې مايکل بيهي “Michael Behe” چې په ليهېګ پوهنتون “Lehigh University” کې د کيميا پروفيسور دی، د “Of Pandas and People” تر سرليک لاندې د ښوونځي د درسي کتاب په کره نسخه کې دا دلايل وړاندې کړل. نوموړي د «د ډاروين تور صندوق: “Darwin’s Black Box” په نوم د خپل ۱۹۹۶ز کال کتاب کې، دې مفکورې ته نه کمېدونکې پېچلتيا وويله او ويې ويل، چې نه کمېدونکې پېچلتيا ارث کې د ناټاکلو بدلونونو د طبيعي ټاکنې له لارې، تکامل ناشونی کړی دی. دا د هغه ناسمې انګېرنې پر بنسټ وه، چې تکامل د شته دندو پر پرمختګ باندې تکيه کوي، چې په دې برخه کې يې دنده کې له بدلونونو څخه د سمونونو د رامنځته کېدلو د پېچلتيا څرنګوالی له پامه غورځوري او خپره شوې څېړنه هم په پام کې نه نيسي. تکاملي بيولوژي پوهانو د دې مفکورې خلاف ځوابونه خپاره کړي دي، چې څرګندوي چې د بيهي له لورې تر بحث لاندې سيستمونه څنګه تکامل کولی شي او د پرتليز جينوميک له لارې مستندې بېلګې ښيي، چې پېچلي ماليکولي سيستمونه لکه څرنګه چې د هغوی د پروټينونو د بېلابېلو لنډمهالو ريښو له له مخې څرګندېږي؛ د جوړښتي برخو د ورزياتولو په واسطه جوړېږي. 

په ۲۰۰۵ زکال د «*Kitzmiller v. Dover Area School District*» محاکمه کې، بيهي د نه کمېدونکې پېچلتيا په اړه ګواهي ورکړه. محکمې وموندل چې «د موضوعپ په اړه د پروفيسور بيهي ادعا د کره کتل شوې څېړنې په پاڼو کې درواغ ثابته شوې ده او په لويه کچه د پوهنيزې ټولنې له لورې رد شوې ده». 

## پېژندنې
مايکل بيهي د خپل ۱۹۹۶ز کال کتاب «د ډاروين تور صندوق» کې د طبيعي ټاکنې برخه کې نه کمېدونکې پېچلتيا راپېژندلې ده:... يو سيستم چې يو له بل سره د ښه پرتله کېدونکو بېلابېلو غبرګون کونکو برخو څخه جوړ شوی وي او هره جوړښتي برخه يې د بنسټېزې دندې په تر سره کولو کې مرسته کوي او د هرې يوې برخې لرې کول د دې لامل کېږي، چې د سيستم فعاليت په اغېزناک ډول بند شي. د بيهي له لورې دويمه پېژندنه، چې په ۲۰۰۰ز کال کې يې (په خپله «تکاملي پېژندنه» کې) وړاندې کړه، بيانوي چې: د نه کمېدونکې پېچلتيا تکاملي لاره هغه ده، چې يو يا زيات ناټاکل شوي پړاوونه لري (يو يا زيات يې اړين، مګر ناټاکل شوي بدلونونه دي). د نه کمېدونکې پېچلتيا درجه په دې لاره کې د ناټاکل شوي، پړاوونو له ګڼې سره برابره ده. د ځيرک ډيزاين پلوي ويليم ای ډيمبسکي “William A Dembski” د خپل ۲۰۰۲زکال پېژندنه يا تعريف کې يوه «اصلي دنده» په پام کې ونيوله او نه کمېدونکې بېچلتيا يې په لاندې ډول راوپېژندله: يو سيستم چې ټاکلې بنسټيزه دنده تر سره کوي، هغه وخت نه کمېدونکې پېچلی وي، چې په ښه ډول پرتله شويو، په دوه اړخيز ډول غبرګون کونکو او په نا خپل چاري ډول د داسې بېلابېلو برخو يوه ټولګه راونغاړي، چې هره برخه په کې د سيستم د بنسټيزې او له دې امله د اصلي دندې په پام کې نيولو ته اړ وي. د دې اړينو (لازمي) برخو ټولګه د سيستم د نه کمېدونکې هستې په توګه پېژندل کېږي. 

## تاريخچه

### مخکښان
د نه کمېدونکې پېچلتيا استدلال د خدای په اړه د ديني استدلال (د ډيزاين يا پېچلتيا استدلال) له اصل څخه دی. دا څرګندوي چې په طبيعي نړۍ کې پېچلی فعاليت، چې پلان يا ډيزاين کړای شوی څرګندېږي؛ د يو ځيرک يا هوښيار پېداکونکي ثبوت دی. ويليم پېلي د خپل ۱۸۰۲ز کال «ساعت جوړونکي قياس» کې په څرګند ډول استدلال وکړ، چې لکه څرنګه چې د يو ساعت شتون د هغه د جوړونکي په معنا سره دی، په ورټه ډول طبيعت کې پېچلتيا د خدای د شتون معنا لري. دا استدلال اوږده تاريخچه لري او کولی شي نېټه يې لږ تر لږه د سيسرو )ډي ناټيورا ډيوريوم «*De Natura Deorum* ii.34» نومي کتاب ته رسېدلی شي، چې په ۴۵ مخزېږديز کال کې ليکل شوی دی. 

#### تر اتلسمې پېړۍ پورې
ګالين (لومړۍ او دويمه زيږديز پېړۍ) د بدن د لوی شمېر برخو او د هغوی تر منځ د اړيکو په اړه وليکل، چې کتنه يا مشاهده يې د پيدايښت د ثبوت په توګه ياد شوی و. هغه نظريه چې د برخو تر منځ يو پر بل تکيه به د ژونديو څيزونو د اصليتونو معناګانې ولري، د پيري ګاسينډي “Pierre Gassendi” او جان وېلکېنس “John Wilkins” (۱۶۱۴ – ۱۶۷۲زکال) نومي ليکوالانو له لورې راپورته شوه، چې پيل يې د ۱۷ پېړۍ نيمايي کې ګاسيندي وکړ او د ګالين په يادولو سره يې وليکل، چې: «اوس دا تصور کول چې ټول څيزونه د هغوی د بېلابېلو ډولونو له مخې، دې منظم چوکاټ او ترتيب ته راوړل کېدلی شي، چې د ځيني پوه يا عاقل عامل له پلان څخه پرته دومره بې شمېره ارادو ته اړتيا لري؛ بايد په تر ټولو لوړه درجه کې غير منطقي اوسېدلو ته اړتيا لري. د ۱۷ پېړۍ په وروستيو کې توماس برنيټ د ژوند د ابديت پر وړاندې د استدلال کولو په موخه، «په مناسب ډول د يو ځای شويو ټوټو يوې ډلې يا ټولګې» ته اشاره وکړه. د ۱۸ پېړۍ په لومړيو کې نيکولاس ماليبرانچ وليکل، چې: «يو منظم بدن بې شمېره برخې لري، چې د ځانګړې پايلو اړوند، په دوه اړخيز ډول يو پر بل تکيه کوي او د ټوليز کار کولو په موخه يې ټول بايد په رښتيني ډول جوړ شي»؛ نوموړی په دې وينا سره د فرد د اپيجنيزز په پرتله د هغه مخکيني [وار له مخه رامنځته شوي] جوړښت په پلوۍ استدلال کوي او د فرد د اصليتونو په اړه يو ورته استدلال د ۱۸ پېړۍ د طبیعي تاريخ د نورو زده کونکو له لورې وړاندې شوی و. د ګوير له لورې د کانټ «د قضاوت نيوکه» تر سرليک لاندې د ۱۷۹۰ز کال کتاب په اړه ويل کېږي، چې کانټ استدلال کوي، چې «موږ تصور نه شو کولی، چې څنګه يو جسم سره له دې، چې له خپلو برخو څخه په وار وار [تدريجي ډول] رامنځته کېږي، بيا هم د دې برخو د ځآنګړتياوو لامل کېدلی شي». 

#### نولسمه پېړۍ
د پالي د طبيعي دينپوهنې پينځه لسم څپرکی د هغه څه په اړه بحث کوي، چې نوموړي د ژونديو شيانو د ډيزاين د شاخص په توګه د هغوی د برخو «اړيکې» ونومولې. 

جورجيس کويير “Georges Cuvier” له برخو برخو څخه د يو ژوي د شته کېدلو د روښانولو په موخه، «د برخو اړيکه» په نوم خپل اصل څخه کار واخېست. د نوموړي لپاره دا «د شتون حالتونه» تر سرليک لاندې د هغه په يو بل اصل پورې اړه درلوده، چې د نوعو د ترانس ارثي بدلون شونتيا يې له پامه غورځولې ده. 

چارلېس ډاروين که څه هم ياده اصطلاح نه ده رامنځته کړې، مګر استدلال يې په پيل کې د تکاملي نظريې د اټکل ناسم ثابتولو په موخه، د يوې شونې لارې په توګه مشخص کړ. نوموړي په خپل «د نوعو اصليت» (۱۸۵۹ز) کې وليکل، چې «که چېرې ثابته شي، چې هر هغه پېچلی غړی شته، چې د بې شمېره، پرله پسې او او لږو بدلونونو په واسطه ښايي نه شو جوړېدلی؛ نو زما نظريه به په بشپړ ډول له منځه ولاړه شي. مګر زه داسې کوم حالت نه شم موندلی». د ډاروين د تکامل نظریه د طبيعي ټاکنې له مخې د تکامل په نوم د ځيرک جوړونکي په اړه د بديلې تشرېح د ګڼلو له مخې ديني استدلال ننګوي. په دې ښودلو سره چې څرنګه ساده ځواکونه کولی شي، د باندې ډيزاين څخه د مرستې غوښتلو پرته د خورا ځانګړې [فوق العاده] پېچلتيا ډيزاينونه رامنځته کړي، ډاروين په ډاګه کړه، چې يو ځيرک جوړونکی طبيعت کې له پېچلتيا څخه د تر لاسه کېدلو اړينه پايله نه وه. د نه کمېدونکې پېچلتيا استدلال د دې څرګندولو هڅه کوي، چې ځانګړې بېولوژيکې بڼې [جسمونه] يوازې د ډارويني تکامل توليد نه شي کېدلی. 

## سرچينې