جان سپیډ

جان سپيډ (زوکړه- ۱۵۵۱ یا ۱۵۵۲ کال- مړینه د ۱۶۲۹ کال د جولای ۲۸مه) یو انګلیسی کارتوګراف/نقشه کښونکي، تاریخ لیکونکی او تاریخ پوه و چې اصالتاً چشایری و. د لندن د یو تاجر ښاروند زوی و، هغه له خپل کورني کسب څخه راپورته شو تر څو د لویې بریتانیا د پاچاهیو، تاریخونو، نقشو او توپوګرافیو په اړه معلومات راټول او د پاچا لومړي جېمز او شپږم جېمزله خوا د رامنځته شویو پاچاهیو د اتحاد د یو نمایش په توګه پرې بیا کتنه وکړي. هغه دا کار د خپل نسل د لرغونپوهنې د مخکښو پوهانو په مرسته له پام‌وړبریا سره پای ته ورساوه. هغه د کریسټوفر ساکسون، جان نوردن او نورو نقشې رسم کړې او هغوی ته يې پراختیا ورکړه او هغه لومړنی کس و چې سل پولې/سرحدونه يې په کې ځای پر ځای کړل چې د ښار یا ښارګوټي سروې کوونکی او په هغو کې د ځای پر ځای شویو ډېری نقشو مبتکر و. د هغه کار د بریتانیا د ملي هویت د لومړنیو معاصرو مفاهیمو په تعریف کې مرسته وکړه.   

## ژوند

### د ژوند لومړي کلونه او اصالت
د هغه د لور سارا بلکمور په وینا، تاریخ لیکونکی جان سپیډ د فارنډون په چشایر کلي کې شاخوا په ۱۵۲/۱۵۲ کال کې زېږېدلی. د سپیډ بیلابیلو خپلوانو هلته ژوند کاوه خو له هغوی سره د جان اړیکه کره معلومه نه ده. د هغه پلار جان سپیډ په ۱۵۵۶ کال کې د لندن د تاجرو خیاطانو د شرکت خپلواکي واخیسته او داسې اټکل کېږي چې دا به هم‌هغه جان سپیډ وي چې د ۱۵۵۵/۵۶ کال په جنوري کې يې د لندن ښار په نیوګېټ سړک د کرېسټ په کلیسا کې له الیزابیت چېني سره واده وکړ. له دې څخه داسې استنباط کېږي چې د سپيډ زېږوونکې مور د هغه د ماشومتوب پرمهال مړه شوې. 

د سپيډ په‌خپله وینا هغه په لندن کې خپله پلرنۍ سوداګري پرمخ وړه او هغه په ۱۵۸۰ کال کې د تاجرو خیاطانو د شرکت خپلواکي په میراثي ډول ترلاسه کړه. هغه په ۱۵۷۱ یا ۱۵۷۲ کال کې د لندني ټوماس ډیپر له لور سوزانا (زوکړه شاوخوا ۱۵۵۷/۵۸) سره واده وکړ او د یوې کورنۍ په جوړولو يې پیل وکړ. ډېری سرچینې لیکي چې هغه ۱۲ زامن او ۶ لوڼې لرلې چې له ډلې يې جان سپیډ بلوغیت ته رسېدلی او پېژندل شوی و چې د معالج ډاکتر و، هغه په لندن کې د تاجرو خیاطانو ښوونځی او د اکسفورډ کې په سېڼت جان کالج کې زده‌کړې کړي وې. داسې معلوميږي چې د سپیډ کورنۍ یوه هوسا کورنۍ وه. 

### ملاتړ
سپيډ په چټکۍ سره د پوه کسانو له پاملرنې سره مخ شو، چې له ډلې يې ښاغلی فولک ګرویل: ګرویل، «دا درک کړه چې د هغه پراخ روح څنګه له یوې ډیرې نرۍ دندې سره ډک شوی» (څرنګه چې ټوماس فولر وویل) وروسته يې هغه ته یو امتیاز ورکړ تر څو وکولی شي خپل ټول پام څېړنې ته وقف کړي:«زه د [هغه] په وړتیاوو اعتراف کوم او پالنه يې کوم، دا لاس د لاسي سوداګرۍ له ورځني اشتغال ازادوم او خپلواکي وربښم چې په دې توګه زما د ذهن میلان تشرېح کړي، هغه په‌خپله زما د فعلي شتمنۍ خریدار دی.» سپیډ شاوخوا په ۱۵۹۰ کال کې له پیوریتني څېړونکي هیوبروټون سره کار کاوه او هغوی د عیسی(ع) پر شجره کار ته پرمختیا ورکوله. په ۱۵۹۵ کال کې هغه د سپېڅلې کنعان یوه نقشه خپره کړه او په ۱۵۹۸ کال کې یې خپلې نقشې ملکې الیزابیت ته وړاندې کړې. د دغې زحمتونو د پاداش په توګه الیزابیت سپيډ ته د یو خدمتکار (د ګمرک مامور وېلیم کیلیګړي چې د برغلي لارډ و) موقف ورکړ.«ښاغلي فولکه ګرویل تازه ستا له کار څخه د اعلیحضرت (ملکې) د خوښۍ ویلي او زه باید تاته ولیکم چې په کسټوم-هاوس کې د یوه خدمتکار اتاق دی چې هغه یې ممکن له ډېر وخت څخه جان سپیډ ته د ورکولو په فکر کې ده چا چې هغې ته بېلابېلې نقشې وړاندې کړې دي؛ له دې امله هغه غواړي چې تاسې هغه (سپيډ) ته ځای ورکړی او ملکه یې د ورته کارونو د ترسره کولو لپاره یو ډېر وړ سړی بولي.»نوموړی هغه مهال د انځوګرۍ یو ډېر پرمختللی او با استعداد پوه و. هغه په ۱۶۰۰ کال کې خپلې درې نقشې چې په‌خپله يې جوړې کړې وې تاجرو خیاطانو ته وړاندې کړې، تاجرانو هغه په خپل تالار یا سالون کې راځوړندې کړې او د هغوی د خوندیتوب لپاره یې ځینې د پردو تدارکات په پام کې ونیول. دا ډالۍ په ۱۶۰۱ کال کې کله چې سپیډ د فنچرچ په سړکونو کې د یو شرکت د اجارې لپاره د ملکیت غوښتنه وکړه په یادګار پاتې شوه، که څه هم دا غوښتنه د لوړې ادعا له امله ناکامه شوه: «هغه داسې یو سړی دی چې د شجرې لیکنې د نقشو په تنظیم او ترسیم او نورو عالي اختراعاتو کې ډېره مبتکره او کمیابه وړتیا لري، هغه له خپلو اختراع کړل شویو نقشو څخه درې دې شرکت ته په وړیا توګه ورکړې دی ... » هغه په ۱۵۹۸ کال کې د جعفري چاسر د ټوماس سپيګېټ په نوم اثر ته چې په ۱۶۰۲ کال کې بیاځلي چاپ شو د نسب نامې او شجره نامې یوه مخپاڼه وړاندې کړه.  

### بلوغ
دیګوري وییر په ۱۶۳۷ کال کې ولیکل چې «په لومړي ځای کې د هغه پېژندل شوي سړي جان سپيډ له ستاینې ویره نه لرم». هغه په ټوله لویه بریتانیا کې سفر وکړ زموږ او زموږ د ګاونډ هېوادونو ټول تاریخ پوهان یې په غور سره مطالعه کړل، هغه په عمومي دفترونو، رولونو، یادګارونو، لرغونو لیکنو او منشورونو کې له پلټنو سره د بریتانیوي سترواکۍ یو په زړه پورې او د ستاینې وړ تیاتر جوړ کړ؛ چې له لوی تیاري او کار سره یې په څوارلس کالونو کې پای ته ورساوه...» په ۱۶۱۱-۱۶۱۲ کلونو کې د لویې بریتانیا د تاریخ او د سپيډ د پېژندل شوي اتلس لومړنۍ ټولیزه نسخه خپره شوه، ښايي د هغه زوی د انګلیسي ښارونو د سروې ګانو په تیارولو کې ورسره مرسته کړې وي. په ورته وخت کې د هغه لومړنۍ سپېڅلې شجره نامه له شاهي رضایت سره د پاچا جېزم د سپېڅلي کتاب په لومړۍ نسخه کې ځای پر ځای شوه.

د ۱۶۱۲ کال په مې میاشت کې شهزاده هېنري له تاجرو خیاطانو څخه غوښتنه وکړه چې په فنچرچ سړک کې د شرکت د کور د اجارې موده د ښاغلي ارتور اینګرام لپاره د ګمرک د استاد په توګه د هغه د ښو خدماتو د پاداش په توګه تمدید کړي، چې د دوی د ورور جان سپیډ په «تعصب/بې‌ځایه پلویتوب» ورته ورکړل شو. د ۱۶۱۱ کال په پای کې د سپيډ تاریخچه په نوم اثر کې ولیکل «زما ناروغي خطرناکه شوه او ژوند معلق پاتې شو». د هغه ملګری الکساندر ګېل د دغې اثر د یو ستاینه کوونکی بیت «ډېر ناروغ» د کار له چټکتیا سره مرسته وکړه او ویې لیکل «دا ظالمې نښې او د ګران هېواد لپاره دا دیارلس کاله مقالو، ستا روغتیا او ځواک له‌منځه یوړل». (لکه څنګه چې ډیګوري وییر فکر کاوه، د پروژې د پيل دا نېټه به تقریباً ۱۵۹۸ کال وي). خو دا په ۱۶۱۴ کال کې ډېر پېژندل شوی کس و، سپيډ د لندن په موفلیډز کې په قاوني ځمکو کې د تاجرو خیاطانو د باغونو، «تانیتور» ځمکو (د رنګ شویو جامو د وچولو لپاره چنګکونه) د اجارې د نوي کولو لپاره چې شرکت له مخکې له سېنټ پاول کلیسا څخه ترلاسه کړې مذاکره وکړه. 

## سرچينې