شین انقلاب

شین انقلاب یا درېیم کرهڼیز انقلاب د تکنالوژۍ د لېږد د هغو نوښتونو دوره ده چې د محصولاتو حاصل یې په کلکه سره زیات کړ. په پرمختللو هېوادونو کې دغه کرهڼیز بدلونونه د شلمې پېړۍ له لومړیو څخه پیل شو او د ۱۹۸۰یمې لسیزې تر وروستیو پورې یې په نړیواله کچه پراختیا ومونده. د ۱۹۶۰یمې لسیزې په وروستیو کې، کروندګرو د نویو تکنالوژيو لکه د غلو بېلابېل ستر حاصل ورکوونکي، په تېره بیا غنم او وریجې او په پراخه کچه کاریدونکې کیمیايي سره (د زیات حاصل د تر لاسه کولو لپاره، چې نوي تخمونه د دودیزو تخمونو په پرتله زیاتې سرې ته اړتیا لري)، افت وژونکي او کنټرول شوې اوبه لګوونه سره ګډ کړل.

په ورته وخت کې، د کښت نوي میتودونه د میکانیزه کولو په ګډون د دودیزو کرهڼیزو تکنالوژيو پر ځای وکاریدل. دغو کارونو له ځانه سره پورونه هم درلودل چې د تګلارو بدلون ته تابع و کوم چې د مخ پر وده هېوادونو له خوا به نیول کېدل، لکه د کیمیايي کود د تولید او وېش خصوصي کول.

په مکسیکو کې دواړه د فورډ بنسټ او راکفیلر بنسټ په کلکه سره په دغو لومړنیو پرمختیاوو کې ښکېل وو. په دې برخه کې یو اصلي مشر کرهڼیز عالم نورمن بورلاګ د «شین انقلاب پلار» و، چا چې په ۱۹۷۰ کال کې د سولې د نوبل جایزه هم ګټلې وه. نوموړې ته له لوږې څخه د څه باندې یو میلیارد انسانانو د ژغورنې ویاړ ورکړل شوی. یوه بله مهمه څېره، یوان لانګ پینګ و، چې د هغه کار د هایبریډي وریجو پر ډولونو باندې و چې لږ تر لږه د انسان ژوند ژغورلای شي. په ورته توګه، په هند کې بیا ایم ایس سوامیناټان د شین انقلاب د پلار په توګه پېژندل کېږي. په دې برخه کې بنسټیزه کارکړنه د غلودانو د بېلابېلو لوړ حاصل لرونکو ډولونو پراختیا، د اوبولګولو د زیربېنا پراختیا، د مدیریتي تکنیکونو عصري کول او بزګرانو ته د اصلاح شوو تخمونو، مصنوعي سرې او افت وژونکو درملو وېش شامل و.

څېړنو ښودلې چې شین انقلاب د لوږې په له منځه وړلو کې د پام وړ مرسته کړې ده، په میلونونو خلک یې له لوږې ساتلې، د خلکو عاید یې لوړ کړی، د شنوخونو د ګاز انتشار یې را کم کړی، د کرهڼې لپاره کاریدونکې ځمکه یې را کمه کړې او د ماشومانو د مړینې کچه یې را ښکته کړې ده. 

## تاریخچه

### د اصطلاحاتو کارونه
د «شین انقلاب» اصطلاح د لومړي ځل لپاره د متحده ایالاتو د نړیوالې پراختیايي ادارې (USAID) د مشر ویلیام ایس ګاډډ له خوا په ۱۹۶۸ کال کې د مارچ په ۸مه نېټه په یوه وینا کې وکاریده. هغه د نویو تکنالوژيو د خپراوي په اړه داسې وویل:د کرهڼې په برخه کې دا او نور پرمختګونه د نویو نوښتونو رامنځته کول هم له ځانه سره لري. دا کوم د روسانو په څېر له تاوتریخوالي ډک سور انقلاب نه ده، نه هم کوم د ایران د شاه په څېر سپین انقلاب دی. ځکه زه دې ته شین انقلاب وایم.

### په مکسیکو کې پرمختګونه
مکسیکو د شین انقلاب د «د زوکړې ځای» او «خښیدو ځای» په توګه پېژندل کېږي. دا له دوو سرو ژمنو سره پیل او استدلال کېږي چې د «شلمې پېړۍ په اوږدو کې دوو انقلابونو د مکسیکو کلیوالي سیمې بدلې کړي: د مکسیکو انقلاب (۱۹۱۰-۱۹۲۰) او شین انقلاب (۱۹۴۰-۱۹۷۰)».

د شین انقلاب پیدایښت په ۱۹۴۰ کال کې د امریکا د مرستیال ولسمشر هینري اې، والاس له خوا د یوه اوږده سفر پایله وه، چا چې د ولسمشر فرانکلین روزولټ په دوو لومړیو دورو کې د امریکا د کرهڼې د وزیر په توګه دنده تر سره کړې وه او تر خپلو دولتي دندو وړاندې یې د Pioneer Hi-Bred International شرکت جوړ کړی و، کوم چې د جوارو تخم یې په هیبریداسیون کولو سره د زیات محصول د ورکړې لپاره بدل کړ. هغه په مکسیکو کې د جوارو له کم حاصل څخه حیران پاتې شو، چېرې چې ۸۰ سلنه خلکو د ځمکو پر حاصلاتو باندې خپل ژوند کاوه او یو مکسیکويي بزګر مجبور و چې کم تر کمه ۵۰۰ ساعته کار وکړي تر څو یوه پیمانه جوار تر لاسه کړي، په داسې حال کې چې د ایوا په ایالت کې د ورته پیمانې لپاره د یوه بزګر تر هڅو ۵۰ ځله زیات و. والاس د راکفیلر بنسټ پر دې قانع کړ تر څو په مکسیکو کې د کرهڼې یوه اداره تمویل کړي تر څو د وچ اقلیم لپاره هیبریډ شوي غله جات او غنم وکري او د دې کار د تر سره کولو لپاره یې له ایوا ایالت څخه یو ځوان کروندګر نورمن بورلاګ استخدام کړ.

له دغې پروژې سره د مکسیکو حکومت نوي ولسمشر مانویل اویلا کماچو، د امریکا متحده ایالاتو حکومت، ملګرو ملتونو او د خوړو او کرهڼې سازمان (FAO) مرسته وکړه. د امریکا د متحده ایالاتو د حکومت لپاره د دې هېواد ګاونډی مکسیکو د کرهڼې په برخه کې د تکنالوجۍ او علمي تخصص د کارونې په برخه کې یوه مهمه تجربي قضیه وه، کوم چې د کرهڼې د نړیوال پرمختګ لپاره په یوه ماډل باندې بدله شوه. مکسیکو په دې لټه کې شو تر څو کرهڼیز حاصلات په تېره بیا په شمال لویدیځ کې د اوبو په کښت سره هغه بدل کړي، تر څو وکولای شي خپل د خوړو د بسیاینې ستونزه پرې حل کړي. د مکسیکو په مرکز او سویل کې، هغه ځایونه چې کرهڼیز تولیدات به کې له سترو ننګوونو سره مخ و، کرهڼه مخ پر ځوړنتیا روانه وه. د حاصلاتو زیاتوالي په مکسیکو کې د خوړو د بسیاینې زیری ورکړ تر څو د دې هېواد د مخ پر زیاتیدونکي نفوس او ښاري وګړو زیاتوالي پر وړاندې د هر مکسیکويي وګړي له خوا د لګېدونکو کالوریو شمېر پوره کړي. د هایبریډاسیون علم د بېوزلو د مړولو لپاره یوه ارزښتناکه لاره وه او د ځمکو د بیا وېش پر پروسه یې هم فشار را کم کړ. په عمومي توګه، د «شین انقلاب» بریا د کښت او حاصل ټولو د ماشینرۍ پر کارولو، کریډیټ (اکثره د بهرنیو پانګوالو له خوا) ته د سترو کرهڼیزو شرکتونو په لاسرسي، د حکومت په مرسته زیربینايي پروژو او کم معاش غوښتونکي کرهڼیزو کارګرانو ته پر لاسرسي باندې ولاړه وه.

د والاس له لیدنې څخه وروسته په اتو کلونو کې دننه، مکسیکو نور د خوړو واردولو ته اړتیا نه درلوده، له ۱۹۱۰ کال راهیسې د لومړي ځل لپاره، په ۲۰ کلونو کې دننه، د جوارو حاصلات دری ځله زیات شول او د غنمو حاصلات بیا پنځه ځله زیات شو. په ۱۹۴۳ کال کې، مکسیکو د خپلې اړتیا وړ نیمايي غنم را وارد کړل، که څه هم په ۱۹۵۶ کال کې دا هېواد له دې اړخه په خپلو پښو ودرید او تر ۱۹۶۴ کال پورې یې په میلیونونو ټونه غنم بهر ته صادرول. په ۳۰ کلونو کې دننه بورلاګ ته له لوږې څخه د دوو میلیارد انسانانو د ژغورنې په خاطر د سولې نړیواله جازه ورکړل شول.

مکسیکو د شین انقلاب د پوهې او تکنالوجۍ تر لاسه کوونکی هېواد و او د حکومت د کرهڼې وزارت او مکسیکويي بزګرانو په مالي ملاتړ سره یو فعال هېواد و.د مکسیکو له انقلاب وروسته، حکومت د دې هېواد په ځینو برخو کې ځمکې په اجیداتاریوګانو باندې وېشل وي، چې د hacienda د سیستم د ماتیدو لامل شو. د ولسمشر لازارو کارډناس د ولسمشرۍ په دوره کې (۱۹۳۴-۱۹۴۰)، د مکسیکو په مرکز او سویل کې ځمکني اصلاحات خپل اوج ته ورسېدل او تر ۱۹۴۰یمې لسیزې پورې د کرهڼې حاصلات د پام وړ کمښت وموند.

وروسته له هغه چې په ۱۹۴۱ کال کې د بورلاګ کرهڼیز مرکز جوړ شو، نو د امریکايي پوهانو یو ټیم، ریچارډ براډفیلد (له کورنیل پوهنتون څخه)، پاول سي. منګلسډورف (له هاروارډ پوهنتون څخه) او ایلوین چارلیز سټکمن (چېرې چې بورلاګ د هغه تر لاس لاندې په مینيسوټا پوهنتون کې زده کړه کړې وه) د مکسیکو د کرهڼې سروې وکړه تر څو یې په اړه تګلارې او لارې چارې وړاندیز کړي. په ۱۹۴۳ کال کې، د مکسیکو حکومت د جوارو او غنمو د اصلاح نړیوال مرکز (CIMMYT) جوړ کړ، چې د کرهڼې د نړیوالې څېړنې پر یوه مرکز بدل شو.

## سرچينې