تولنډ سړی

**تولنډ سړی** يا **تولونډ سړی** (مړ شوی ۴۰۵-۳۸۴ مخزېږديز) د یو سړي طبیعي موميايي شوی مړی دی چې په پينځمه مخزېږديزه پېړۍ کې يې ژوند کاوه. هغه دوره چې په سکینډینیویا کې د روم څخه مخکې د اوسپنې دورې په توگه پېژندل شوې وه.  دغه لښ په ۱۹۵۰ کال کې وموندل شو، چې د ډېنمارک په جټلینډ ټاپووزمه کې د سيلکېبورگ ته نږدې په یوې کندې کې په ډېر خوندي توگه ساتل شوی و.  د سړي فزیکي ځانگړتیاوې دومره ښې ساتل شوې وې چې هغه د اوسمهاله وژنې په توگه گڼل شوی وود هغه له کشف څخه دولس کاله مخکې، په ورته دښته کې  یو بل جسد، ایلینگ وومن  موندل شوی وو. 

د تولنډ سړي د مرگ لامل په دار ځړول بلل شوي؛ خو د دې بشپړ شواهد نشته چې دا دار ځړونه د قربانۍ لپاره شوې وه او که تنفيذي مجازات وو. 

## موندنه
بټنوک| د ټولنډ سړي پاتې شوني په ۱۹۵۰ کال کې د هغه له موندنې څخه لږ وروسته
د ۱۹۵۰ کال د می په ۸ مه نېته، سکرو وېستونکو  ویگو او ایمیل هوجگارډ د بجیلډسکوډال پیټ بوگ د سکرو پوړ کې یو مړی وموند،  د سليکېبورگ ، ډېنمارک لوېدیځ کې،  چې دومره ښه ساتل شوی و؛ چې دوی په لومړي سر کې فکر کاوه چې د کومې اوسمهاله وژنې قرباني يې موندلی دی.

د ټولنډ سړی  و، د کلکې ځمکې څخه لرې، د   سکرو لاندې ښخ شوی، د هغه بدن لکه د جنین په څېر ايښودل شوی.  هغه د پسه د پوستکي او وړۍ څخه جوړه شوې نوکداره خولۍ اغوستې وه، د زنې لاندې یې د پوستکي تسمه تړلې وه، او د ملا شاوخوا یې یو نرمه پټۍ وه. سربېره پردې، د څارویو د پوستکي څخه جوړه شوې رسۍ د هغه په غاړه کې ټینگه راځړېدلې وه چې د هغه تر شا پورې غځول شوې وه.  نور بدن يې بربنډ و. وېښتان یې دومره لنډ پرې شوي وو چې تقریبا په بشپړ ډول یې د خولۍ په واسطه پټ شوي وو. لنډ ډډ وو (  اوږدوالي کې) د هغه په زنې او پورتنۍ شونډه باندې، چې دا په گوته کوي چې هغه معمولا پاک خریلی و، خو د خپل مرگ په ورځ یې خریلی نه و.  د ټولنډ سړی شاوخوا ۴۰ کلن و. د ټولنډ سړي وروستي خواړه د وربشو ډوډۍ، کتان، وحشي واښو تخمونو او یو څه کبانو سره د جوارو څخه جوړه وه. 

## علمي څېړنه او پایلې
کيڼ|بټنوک
د ټولنډ سړي د راډیو کاربن نېټې ښودلې چې هغه شاوخوا ۴۰۵-۳۸۰ مخزېږديز کې مړ شوی.  د هغه د بدن ساتل شوي نرم نسجونه عضوي سکرو کې د تېزابو پایله ده،  چې د ځمکې د سطحې لاندې د اکسیجن کمښت او د نوردیک هېوادونو سوړ اقلیم له کبله رامنځته شوی. په عضوي سکرو کې هغه تېزاب چې د انسان د بدن د ساتنې لپاره اړین دي، *د سپگنم* په نوم د برایوفایټ له امله رامنځته کېږي. سپ*گنم* د حجرو په دېوالونو کې د مقاومت لرونکي فینولیک مرکباتو له امله د تخریب سره مبارزه کوي.  د عضوي سکرو د تېزابیت له امله، هډوکي معمولا د ساتنې پرځای منحل کېږي.

ساینس پوهانو  د سټرونټیم د ایزوتوپ تحلیل ترسره کړ؛ ترڅو دقیق مقدارونه اندازه کړي؛ ترڅو په دې پوه شي چې هغه تر خپل مرگ مخکې چېرته تللی وو. دوی د پرتلنې لپاره د هغه د تناسلي برخې او وېښتانو نمونې واخیستې. دوی یوازې د یو کال پورې د وېښتانو د لنډوالي له امله د دې توان درلود چې قد یې لوړ کړي. پایلو یوازې د سټرونټیم ایزوټوپ تناسب کې کوچني توپیرونه درلودل، چې دا وړاندیز کوي چې هغه خپل وروستی کال په ډېنمارک کې تېر کړی  او هغه شايد په وروستيو شپږ مياشتو کې لږترلږه   سفر کړی وي.

معایناتو او اېکسرې وښودله چې د سړي سر زیانمن شوی نه و، او زړه، سږي او ځیگر یې ښه ساتل شوي وو. د سيلېکبورگ موزیم د هغه عمر نږدې ۴۰ کاله او ونه یې  اټکل کړی و، چې دا د هغه وخت تر ټولو ټيټه ونه ده. احتمال لري چې بدن په دلدل کې کم شوی وي.

په ۱۹۵۰ کال کې د لومړني اټوپسي راپور په اساس، ډاکټران دې پايلې ته ورسېدل چې ټولنډ سړی د زندۍ کولو پر ځای د ځړولو له امله مړ شوی دی.  رسۍ د هغه د زنې لاندې او د غاړې په اړخونو کې د پوستکي په برخه کې د لیدلو وړ تشې پرېښې دې؛ خو د غاړې په شا کې کومه نښه نه وه چې د رسۍ غوټې به پکې موقعیت درلود. په ۲۰۰۲ کال کې د بیا معاینې وروسته، عدلي ساینس پوهانو د دې لومړنیو موندنو د ملاتړ لپاره نور شواهد وموندل.  که څه هم د غاړې ملا تیر روغ وو (په داسې حال کې چې د ملا تیر اکثرا د ځړولو په پایله کې زیانمن کېږي)، راډیوگرافۍ وښودله چې د ځړولو له امله  يې ژبه اوږده شوې وه چې د مړینې نښه گڼل کېږي. 

د معدې او کولمو معاینه وشوه او د هغوی د منځپانگې په اړه ازموینې ترسره شوې.  ساینس پوهانو د سړي وروستي خواړه د غلو یا گریل په توگه وپېژندل چې د کرل شويو او وحشي غلو او تخمونو  څخه جوړ شوي وو. نږدې ۴۰ ډوله تخمونه پېژندل شوي وو، خو د جوارو دا غوښه په عمده توگه له څلورو ډولونو څخه جوړه شوې وه: وربشې، کتان ، ناسم کتان ( *کاملینا سیټیوا* ) او اووه بنده غوټۍ . د هاضمې له پړاو څخه دا پايله اخیستل شوې چې سړي د خپل مرگ څخه ۱۲ څخه تر ۲۴ ساعتونه مخکې دا خواړه خوړلي وو. د دې وخت د خلکو لپاره اوگره عامه وه.   په وروستيو خوړو کې نه غوښه او نه هم تازه مېوه وموندل شوه؛ نو داسې انگېرل کېږي چې دا خواړه په ژمي یا د پسرلي په لومړیو کې هغه مهال خوړل شوي وو، چې دې توکو شتون نه درلود. 

## دا هم وگورئ

* د خاورو لاندې جسدونو لړليک

## سرچينې