open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
عقل (نثري کلیات)

ډېر لږ خلك دي، چې كله كله يو نيم كار د **عقل** په خوښه كوي.
نور ټول كارونه د مينې او محبت دپاره، د حسد او عناد دپاره، د حرس او هوس دپاره وي يا د كوم زورور په امر او د نادانۍ په فرمان اجرا كېږي. سره له دې
چې د عقل برخه په ژوندانه كې ډېره لږه ده بيا هم هر څوك د عقل ستاينه كوي او د عقل دښمن هم عقل ښه گڼي او بې عقلي نه خوښوي.
ښايې، چې عقل په همدغه سبب د هر چاخوښ وي، چې د چا په كار كې كارنه لري او د زورورو خوي په كې نشته.
عقل زمونږ تابع دى او زمونږ زړه ته گوري هغسې مشوره راكوي، ځكه يې ستا يو او صفت يې كوو.
كه عقل پر مونږ باندې حاكم واى او اقتدار يې درلوداى مونږ به ترينه ډېر سرټكاوه او بد به مو گاڼه، ځكه چې تر اوسه مونږ له يوه حاكم نه هم زړه كې ډېر
خوښ نه يو او ډېر ښه حاكم هم ډېر خلك له ځانه خوابدي كړي دي.
په رښتيا، چې عقل غوندې بې ضرره شي نشته.
عقل هر كله زمونږ خير او گټه راښيي او عقل د همدغه شي نوم دى. كه مونږ د عقل يوه خبره هم ونه منو بيا هم عقل رانه نه ځي او بد راسره نه كوي كه
مونږ په ناكاره كار پسې په بده لاره روان شو عقل راسره ملگرى دى او څومره، چې كېداى شي له خطر نه مو ساتي.
ډېرې غلاگانې د عقل په مرسته كېږي، كه څه هم غلا ته په ښه نظر نه گوري او غلا يې نه ده خوښه.
هغه شيطاني چلونه، چې انسان كشف كړي دي او شيطان هم ورته حيران دى د سادگانو او احمقانو كارنه دى.
فرېب او ټگي سره له دې، چې سم او صحيح عقل ورته بد گوري بيا هم د هوښيارۍ بد عمله اولاد دى او د بدسړي له عقل څخه دغه راز بد اولاد پيداكېږي، همدغسې عقل يوه غله ته هم د تېښتې لاره ښيي هم يې د ماړه كاله ته بيايي او كه حاكم ونيوه د ځان د خلاصولو چلونه هم ورښيي.
كه سړى هرڅومره گنهكار و عقل ورته د نجات لاره لټوي او له همدردۍ نه يې لاس نه اخلي. په رښتيا، چې دومره مهربانه ملگرى بل نشته.
هغه وخت، چې څوك عقل له ځانه شړي او په عقل هجوم ور وړي باده او پياله دى په لاس كې وركوي او دمخه ورته لا يو داسې ځاى پيدا كاندي، چې ډېر رسوا نشي او محتسب يې گرېوان ته لاس وانچوي.
دعقل خوى او خصلت په هيچا كې نشته په زړه كې حسد او عناد نلري، لكه ماشوم مرور كېږي، نه ظلم او نه يې ناروا خوښه ده، مگر له ظالم سرهدښمني هم نه كوي، فسق او فجور ورته بد معلومېږي، خو د ذاهد په شان له فاسق او فاجرنه نه تښتي، هر چا ته د خېرخواه په نظرگوري او د انسان په مجبوريت ډېرښه خبر دى.
عقل په دې خبره ډېر زور اچولى دى، چې انسان پخپلو كړو كې پوره ازادي او اختيار نلري او د مجبوريت جنبه يې ډېره غالبه ده.
هو! عقل دا غواړي، چې د انسان له ضعف او ناتوانۍ نه يو داسې قوي دليل جوړ كړي، چې د هغه بل جهان له ملامتۍ نه يې هم خلاص كاندي.
عقل په دې پوهېږي، چې انسان د خپلو غرايزو او احساساتو تابع دى او منطق هر كله د خپلو اغراضو دپاره استعمالوي.
د انسان له منطقي تعريف څخه هم دا معلومېږي، چې دى اول حيوان او بيا عاقل دى، يعنې د ده نطق او عقل د حيوانيت تابع دى او حيواني غرايز پكې د اوليت حق لري.
دا يو منلى حقيقت دى، چې عقل زمونږ تابع دى، مونږ د عقل تابع نه يو.
عقل زمونږ دپاره پيدا شوى دى مونږ د عقل د پاره نه يو پيدا.
كه مونږ په عقل باندې د ليونو او ماشومانو كار كوو، كوي يې او زمونږ له امر نه غاړه نه غړوي.
كه زه او ته دوستان يو زما او ستا عقل هم دوستي كوي.
كه مونږ غليمان شو زمونږ عقلونه يو له بل سره دښمني كوي او په جگړه اخته كېږي.
ښه عقل هماغه دى، چې د مينې او محبت په غېږ كې وده وكړي او د ښو عواطفو او احساساتو په لمن كې وروزل شي.
عقل د اخلاقوتابع دى، كه اخلاق ښه و عقل ښه كېږي كه اخلاق بد و عقل په بده لار روانېږي او بده لاره ښيي.
د افغانستان د پارلمان غړي

د افغانستان په ولسي جرگه کې د هېواد له گوټ گوټ څخه د استازيو لنډه پيژند پاڼه  ١٣٨٤  لمريز کال
امنیت شورا

**د ملګرو ملتونو امنیت شورا** United Nations Security Council) ) د ملګرو ملتونو اړوند ایداره ده چې دنده یې د نړیوال امنیت او سولې ساتل دي. د ملګرو ملتونو د منشور له مخې د امنیت شورا د واک سیمه د سوله ساتو ځواکونو استول، د نړیوالو بندیزونو تصویب او د دښمنو هیوادونو پر ضد جګړې ته د ځواکونو د استولو لپاره اجازه ورکول دي، د دې شوراپریکړې د امنیت شورا د پریکړه لیک په توگه خپریږي. 
امنیت شورا پنځه دایمي او لس غوره شوي غړي لري. پنځه دایمي غړي یې په پریکړو کې د ویټو حق هم لري. د امنیت شورا ریاست نوبتي دی او وخت یې یوه میاشت دی.
گردی مېز

**گردى مېزیا (Round Table)** هغه ناسته چې د يوې مشخصې موضوع په اړه له يوه ډله نظر خاوندانو، كارپوهانو، عامو خلكو يا چارواكو سره تر سره كېږي او د موضوع په اړه پكې غبرگونونه، وړانديزونه، نظرونه، نيوكې او مثبت او منفي اړخونه بيانېږي.

دغه ناسته  په گرد دايروي يا د انگليسي U  توري ته په ورته مېږ تر سره كېږي.

د گردي مېز په پيل كې د موضوع د څو اړخونو په اړه خبريال معلومات وركوي او د موضوع حدود هم بيانوي او له هغه وروسته د گډونوالو د شخصيت او د هغوى د رشتې په اړه لږ معلومات وركوي.

كله كه په گردي مېز كې د گډونوالو شمېر زيات وي نو خبريال د هغوى له اوږدې پېزنگلوى تېرېږي يوازې په نومونو بسنه كوي.

په گردي مېز كې ټول گډونوال د خبرو كولو يو ډول حق لري، هغه كه نيوكه وي كه وړانديز خو له دلايلو سره يو ځاى.

په گردي مېز كې ، د پوهې ، عمر او كاري تجربې په لحاظ انډول ساتل كېږي او حتا زموږ په هېواد كې د ژبې انډول ته هم پام كېږي.

په گردي مېز كې ژورناليست له گډونوالو سره په يوه مېز كېني نه داسې چې ژورناليست دې ځانگړى مېز ولري.

ژونالیست باید گرمه فضا جور وکری
ژونالیست باید گرمه فضا جور وکری
## دا هم وگورئ
*افغان لیکوال
*
*
*
*

## سرچینې

وېشنيزه:سیاست 
وېشنيزه:سیاستپوهنه 
وېشنيزه:سیاسي اصطلاحات 
وېشنيزه:سیاسي وییپانگه
د اشکانیانو واکمني

**د اشکانیانو واکمني** چې د پارتيانو واکمني په نوم هم پېژندل شوي دي د ۲۴۷ کال مخکې له میلادی څخه تر ۲۲۴ کال میلادي پورې  په نژدې ختيځ کی یوه ستره واکمني وه چی مرکز یی په ایران او عراق کی پروت وو. نوموړي واکمني د ارشک په نومه نوم شوي وه. ارشک ۱ د اشکانيانو کورنی بنسټ ایښودونکی او د پارتيانو د قبيلو مشر وو. د اشکانيانو د واکمني سياسي مرکزونه  په تیسفون، هگمتانه، شوش، نسا او ارشاک کې وو.

وېشنيزه:د ایران امپراتورۍ او پاچاهۍ
حاجي سيد جان

**حاجي سيد جان** د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.

وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
سنگين توکل زى

**سنگين توکل زی** د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.

وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
افغان لیکوال

## افغان لیکوال د ژباړې خدمات
په افغانستان کې د ژباړې د باکیفیته او معیاري خدماتو د وړاندې کولو په موخه د افغانستان د ژباړې او څېړنې مرکز د پیاوړو لیکوالانو او ژباړنانو لخوا جوړه شوې اداره ده چې په افغانستان کې د ژباړې په برخه کې د تجربې، لوړ ظرفیت او کیفیت په برخه کې بې سیاله خدمات وړاندې کوي. 
افغان لیکوال د ژباړې خدمات د افغانستان د حکومت له ټولو اړوندو ادارو څخه د فعالیت د جوازونو په لرلو سره کولای شي په ډاډ وړ کیفیت او معیار سره رسمي او غیررسمي اسناد د نړۍ په مروجو ژبو کې یوې او بلې ته په پام وړ ظرفیتونو او کیفیت سره په تر ټولو لوړ ممکن مقدار سره وژباړي. 
افغان لیکوال د مطرح او پیاوړو لیکوالانو او ژباړنانو په درلودلو سره نه یوازې د ژباړل کېدونکو توکو کیفیت تضمینوي بلکه په لوړه کچه د متنونو د اوډون او سمون تضمین کوي. 
د افغان لیکوال ادارې کار‌ډلې چې له کلونو راهیسې د ژباړې او تحقیق په برخه کې په بېلابیلو ادارو او رسنیو کې خدمت کړی په لوړو ظرفیتونو سره د لیکنۍ او گړنۍ ژباړې، متن اوډنې، دوبلې او طراحۍ په برخه کې په نړۍ‌وال معیار برابر خدمتونه وړاندې کولای شي. 
د افغان لیکوال کار‌ډلې له ۱۳۸۳ لمريز کال راهيسې په بېلابېلو برخو کې د نړۍ له بډايو ژبو څخه د هېواد رسمي ژبو ته گڼ کتابونه، مقالې، مرکې، مستندونه، فلمونه، دوبلې او رسمي او غیر رسمي اسناد ژباړلي او په دې برخه کې يې د وړتیاوو په روزنه کې برخه اخیستې.

## خدمات
*لیکنۍ او گړنۍ ژباړه؛ د هېواد په کچه، د باتجربه مسلکي او تکړه ژباړنانو له خوا، د نړۍ له ژوندیو ژبو، پښتو او دري ژبو ته، او دغه راز، له پښتو او دري ژبو، د نړۍ ژوندیو ژبو ته با کیفیته او معیاري لیکنۍ او گړنۍ ژباړه. 
*متن اوډنه؛ د بېلابېلو متنونو لیکنې، اوډون او سمون، ټایپېنگ، د کتابونو، مجلو او بېلابېلو خپرندویه متنونو ډیزاین، چاپ او خپراوی. 
*د ژبو او ژباړې په برخه کې وړتیا روزنه؛ د افغانستان د ژباړې او څېړنې مرکز او نورو علمي بنسټونو او بېلابېلو فرهنگي او علمي څېرو په مرسته، له نړیوالو معیارونو سره سم د ژبو او ژباړې د مهارتونو د روزنې خدمات. 
*فرهنگي خدمات؛ د عمومي پوهاوي ملي کمپاینونه، غونډې، سیمینارونه، ورکشاپونه او نورو روزنیز او تبلیغاتي پروگرامونو مدیرت او طراحي. 
برېښنالیک: afghanwriter.af@gmail.com
اسد الله همتيار

**داکتر اسد الله همتيار** د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.
بټنوک
ډاکتر اسدالله همتیار د میانور زوی ۱۳۴۳ ه ش د لوګر ولایت د خروار ولسوالي د بلوخیلو د کلي کې زیږیدلی.
ثانوي زده کړې یې د هجرت په دیار کې د اتحاد په عالي لیسه کې تر سره کړې دي. لوړې زده کړې یې د کابل په طبي پوهنتون کې تر سره کړې ۱۳۸۱ ه ش کال فارغ شوی.د لوګر په ولایتي روغتون کې یې د ډاکتر په حیث کار کړی و. د بیړنۍ لوې جرګې، د اساسي قانون د لوې جرګې غړی و. د خروار ولسوالي د روغتیا د برخې مسول و. په ۱۳۸۴ هجري لمریز کال یې د لوګر ولایت څخه ولسې جرګې ته لار پیدا کړه او خپله پنځه کلنه دوره بشپړه کړه. له وکالته
 وروسته یې د کابل په انتاني روغتون کې دنده واخیسته او هم دلته یې تخصص هم تر سره کړ. بعد له وخته به یې په خپله معاینه خانه کې د ناروغانو تداوي کوله. اسدالله همتیار په ۱۳۹۶ ه ش کال د اسد د میاشتې په نهمه نیټه په خپله معاینه خانه کې د نامعلومو وسلوالو له خوا په شهادت ورسیده. دافغانستان د پارلمان له ودانۍ سره نږدې خاورو ته وسپارل شو. روح دې ښاد وي. 
ډاکټر اسدالله همتیار – د ولسي صداقت او شهادت ژوندی مثال

۱. **پېژندنه**:

ډاکټر اسدالله همتیار د افغانستان د لوګر ولایت زېږېدلی، یو دروند دین‌دوست، ملتپال او د ولس وفادار استازی و. هغه د افغانستان د ملي شورا پخوانی غړی، د اسلامي انقلاب نهضت فعال مشر، او یو متعهد او بشرپال ډاکټر و. د نوموړي شهادت د افغان ملت لپاره یو ستر تاوان و.

۲. **پلرنی شالید او زده‌کړې**:

ډاکټر همتیار د یوې متدینې، علم‌دوستې او خدمتګارې کورنۍ زېږنده و. د طب زده‌کړې یې تر بشپړولو وروسته، د جهادي کلونو پر مهال د خلکو درملنه یې له رسالت سره تړلې ګڼله.

۳. **جهادي او سیاسي فعالیتونه**:

په ۱۳۸۴ هجري شمسي کال کې، هغه د لوګر د خلکو په پراخ ملاتړ د افغانستان پارلمان ته وټاکل شو. نوموړی د فرهنګي او مذهبي کمیسیون غړی و او د اساسي قانون د لویې جرګې برخه‌وال هم و. هغه به تل د ولس لپاره خبرې کولې او د ملي ارزښتونو د دفاع ټینګه اراده یې لرله.

۴. **روغتیايي خدمتونه**:

د پارلمان له دورې وروسته، نوموړی د کابل په انتاني روغتون کې د سهار له خوا تر ۱ بجې پورې د ناروغانو درملنه کوله. له هغه وروسته به یې خپل شخصي کلینیک کې د خوارو خلکو درملنه د اخلاص سره ترسره کوله، چې آن له فیس پرته یې مرسته ورسره کوله.

۵. **شهادت**:

په ۱۳۹۵ کال کې، د کابل ښار کارته نو سیمه کې، د نوموړي پر شخصي کلینیک باندې برید وشو. ناڅرګندو وسله‌والو ډزې وکړې چې په پایله کې یې نوموړی په هماغه شېبه شهید شو. دغه پېښه نه یواځې کورنۍ بلکې ټول ملت یې غمجن کړ.

۶. **ټولنیز او تاریخي میراث**:

ډاکټر همتیار نه یوازې یو سیاستوال او ډاکټر و، بلکې د صداقت، دیندارۍ او ولس‌دوستۍ ژوندي نښه وه. نوموړی د یادګار په توګه د خلکو زړونو کې ژوندی پاتې دی. د هغه د ژوند او شهادت یاد د زرګونو افغانانو لپاره الهام‌بخښ دی.
بټنوک

وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
احمد فريد

**حاجي احمد فريد** د ولسمشر حامد کرزی دوره کې د ولسي جرگې غړی وو. نوموړی په ولسي جرګه کې د کاپیسا د خلکو استازی دی.

وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
خالد پښتون

**خالد پښتون** د افغانستان د کندهار ولایت اوسیدونکی او د ولسي جرگې غړی دی.
ښاغلی پښتون د ولسي جرګې په تېره دوره کې هم د کندهار ولایت استازی و، او د طالبانو د رژيم تر نسکورېدو وروسته د نوي حکومت په جوړېدو سره د کندهار د لومړي والي ویاند و .
تر دې وړاندې دغه څوکۍ ته په ولسي جرګه کې د پکتیکا ولایت استازي نادرخان کټوازي او د بدخشان ولایت استازي عبدالاحد افضلي یوه هم ونشو کړای چې په دري پړاوه ټاکنو کې د حاضرو غړو پنځوس جمع یو رایه خپله کړي
## دا هم وګورئ
وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
وېشنيزه:کندهاریان
سرمچار

[بټنوک|[میر بالاچ مری د سرمچارانو د مشرانو څخه وو]]
**سرمچار** یوه اصطلاح ده چې د بلوڅ آزادي غوښتونکو جنګیالیو لپاره کارېږي، کله ناکله سرمچاران د **مزار** یا **مزاران** په نوم هم یادیږي.

په بلوچي ژبه کې د «مچار» معنی «مه ګوره» ده او سرمچار هغه چا ته ویل کیږي چې واک ته د رسېدو په لاره کې د خپل سر بایللو پروا هم نه کوي.

پاکستان او ایران بلوڅ مشران ترهګر بولي او د هغوی غوښتنې نامشروع ګڼي.
## دا هم وګورئ
## سرچینې
امان الله پيمان

امان الله پيمان عضو سابق پارلمان افغانستان.

وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
دلبر نظري

دلبره نظري يا دلبر نظري (زېږېدو نېته: ۱۹۵۸) افغان سياستواله ده چې د ولسي جرگې په پنځلسمه دوره کې د سمنګان ولايت استازې او د افغانستان د ښځو چارو وزيره پاتې شوې ده.
## لومړنۍ ژوند
دلبر نظري په ۱۹۵۸ کال کې د بلخ ولايت خولم ولسوالۍ په يوه اوزبکه کورنۍ کې زېږېدلې ده، هغه بلخ دارالمعلمين څخه فارغه ده او وروسته يې په نړيوالو اړيکو کې له کابل پوهنتون د فراغت سند اخيستی دی.

## لومړنۍ زده کړې او دندې
اغلې نظري د ايبک ولسوالۍ په شهيد نعيم ښوونځي کې ښوونکې او مديره وه، له هغې وروسته يې په اکسفام او يونيسيف کې دنده ترسره کړه، له ۲۰۰۵ تر ۲۰۱۰ زېږديز پورې د ولسي جرګې غړې وه هغې د وزارت پرمهال د برېښنايي پېژندپاڼو د رايجولو لپاره کار کړی دی. په ۲۰۱۵ زېږديز کال کې اغلې نظري د عبدالله عبدالله د اجرايوي ټيم له لوري د ښځو چارو وزرات ته نومانده شوه او د ښځو چارو وزيرې په توګه وټاکل شوه چې د هغه وخت له څلورو ښځينو وزيرانو يوه وه.  کله چې نوموړې وزيره شوه، نو غوښتنه يې وکړه چې يو تن محرم ته اړتيا ده ترڅو د هغه سره د ندې پرمهال مرسته وکړي، هماغه وو، چې د اغلې نظري ورور د هغه د مرستيال په توګه وټاکل شو.

۱۳ د جولای ۱۶مه کې اغلې نظري  د اداري فساد او عدم کفايت په تور تورنه شوه، خو د ولسي جرګې غړو ونشو کړای چې هغې ته د عدم اعتماد ټاکلې رايې پوره کړي چې په پايله کې يې نوموړې بېرته په خپله دنده پاتې شوه.

   ۲۰۱۶ اکتوبر له بريد يوه ورځ وروسته اغلې نظري د بي بي سي پرانيستې جرګې جنسي مساوات اړوند مرکې ته حاضره شوه. په ۱۳ ډېسمبر ۲۰۱۶ کې، اغلې نظري «محروميت په هېواد کې د ښځو لپاره ډېر ګواښونه رامنځته کړي دي» تر عنوان لاندې خبريالانو ته وويل چې نږدې ۸۷٪ افغان مېرمنې خوندي امنيت نه لري او د هغه د وزارت پرمهال په تېرو نهو مياشتو کې ۴۰۰۰ ښځو پروړاندې تاوتريخوالي پېښې ثبت شوي دي.

## سرچينې

وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
فاطمه عزيز

فاطمه عزيز د افغانستان د ولسي جرگې غړی دی.

وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
د ایلخانانو واکمني

**د ایلخانانو واکمني** چینایي *伊利汗国*په فارسي: *ایلخانان‎* په مغولي: *Хүлэгийн улс*) د ۱۲۵۶ کال څخه تر ۱۳۳۵ کال پورې په منځني او لویدیځي آسيا کی د مغولي ټولواکمني په ترڅ کې یو خانات وو چې مرکز یی په ایران کې پروت وو. په دی وخت کی عراق، ترکمنستان، افغانستان، ترکيه، ارمنستان او آ‌ذربايجان د ايلخانانو د حکمرانانو په لاس کې هم وو.

وېشنيزه:خاناتونه
وېشنيزه:د مغولو امپراتوري
زهره

**زهره** (سمبول:) د لمریز غونډال دوهمه سیاره ده چې په ۲۲۴،۷ ځمکنیو ورځو کې یوه پلا پر لمر را چورلي. دا سیاره کومه پنځیزه (طبیعي) سپوږمۍ نه لري. د روم له لرغوني ادبیاتو څخه یې د مینې او ښکلا د خدایگوټې نوم پر ایښی دی. تر لمر او سپوږمۍ وروسته، زهره د شپې په اسمان کې تر ټولو روښانه طبیعي توکی دی چې د ځلا درجه یې -۴،۶ ته رسېږي--- یانې دومره ځلا لري چې سیوری جوړ کړي. په دې خاطر چې زهره د ځمکې یوه لاندېنۍ سیاره (inferior planet) ده،  نو ځکه دا هیڅکله هم له لمر څخه لیرې نه مالومېږي. د دې سیارې غځېدنه (elongation) چې ډېر شي ۴۷،۸ درجو ته رسېږي. د دې سیارې په اړه ځینې لنډ مالومات په لاندې ډول دي:

۱- زهره تر ځمکې یو لږ نوکي کوشنۍ ده؛ او په لوی سر کې د لمریز غونډال شپږمه لویه سیاره ده.

۲- په لمریز غونډال کې، زهره د واټن له مخې لمر ته دوهمه نږدې سیاره ده --- چې له لمر څخه ۱۰۸ ملیون کیلو متره (۶۷ ملیون میله) واټن لري.

۳- د زهرې یوه ورځ د ځمکې ۲۴۳ ورځې کېږي او کال یې بیا د ځمکې ۲۲۵ ورځې دی.

۴- زهره یوه ځمکوزمه (terrestrial) سیاره ده چې مخ یې لکه د سپوږمۍ هغې کندې کندې دی او په زرونو غرونه او اورشیندي لري. ځمکې ته د ورته سایز، جوړښت، او لمر ته د نږدېوالي له کبله دا سیاره کله نا کله "د ځمکې خور" هم بلل کېږي.
  
۵- د زهرې پنډه او زهرجنه هواوېجه (اټموسفیر) له کاربن ډای اکسایډ (carbon dioxide) او نایټروجن (nitrogen) رغښت مومي؛ او د سلفوریک اسیډ (sulfuric acid) دایمي وریځ لري چې د تېزاب څاڅکي اوروي.

۶ـ  زهره سپوږمیانې نه لري.

۷- زهره کړیانې نه لري.

۸- تر ۴۰ زیاتو تشیالبېړيو له زهرې څخه لیدنې کړي دي. د ۱۹۹۰مو کلونو په پیل کې، د ماجلان (Magellan) په نامه تشیالبېړۍ د زهرې د مخ ۹۸٪ نقشه کشي کړه.

۹- په زهرې کې د ژوند کومه نښه نه ده موندل شوې. د زهرې لوړه تودوښه چې کابو ۴۸۰ درجو ته رسېږي له زهرې څخه د ژوند کولو لپاره یو نامناسب ځای جوړوي --- یانې دومره تودوښه لري چې سرپ کې ویلي کېدای شي.

۱۰- د زهرې محوري حرکت (axial movement) د ځمکې او نورو سیارو په پرتله بېساری دی --- یانې نورې ټولې سیارې چې کوم ډول محوري حرکت کوي زهره یې په مخالف سمت کې کوي چې دې ته په ستورپوهنه کې (retrograde rotation) وایي. نو د دې مطلب دا شو چې په زهرې کې لمر له لوېدیځه را خېژي او ختیځ کې لوېږي.

۱۱- پښتانه هم زهره له ډېرې مودې پېژني --- یانې زهره هغه ستورى دی چې ماښام راخېژي. ځيني پښتانه يې "د مېلمه سترگه" او ځینې یې بیا "د ماښام سترگه" بولي ... چې د پښتنو د مېلمه پالنې یو ستر ثبوت دی.

۱۲ـ زهره له ځمکې څخه په لغړو سترگو هم لیدل کېدای شي؛ ځکه چې دا ځمکې ته ډېره نږدې ده --- یانې له ځمکې څخه ۴۲ ملیون کیلو متره واټن لري.

۱۳- د زهرې تر ټولو جگ غر ماکسویل (Maxwell Montes) نومېږي چې د ځمکې له مونټ اېورسټ سره په جگواله کې کابو یو شی دی.

۱۴- داسې لاسوندونه ترلاسه شوي چې په زهرې کې یو وخت سمندرونه ول خو د لمر تونده تودوښه د دې سمندرونو د خوټکېدا او ورکېدا لامل شوي دي.

۱۵- په ۱۹۷۰ کې، وېنرا ۷ (Venera 7) لومړنۍ تشیالبېړۍ وه چې د زهرې پر مخ کښېناسته خو د ډېرې گرمۍ له کبله یوازې ۲۳ دقیقې مواد راټول کړه او له منځه ولاړه.

وېشنيزه:لمريز نظام
وېشنيزه:سیاره گان
مريم څڅ

**مريم څڅ** (په لاتين: *Silybum marianum*) د یو کلن درملي بوټي دي چې په اروپا، آسيا او شمالي آمريکا کې شنه او کرل کېږي.
## تاريخ
مريم څڅ ۲۰۰۰ کاله مخکې په لرغوني روم کی د علاج لپاره کار شوي وو. یو مشهور رومي ډاکټر پلينيوس (Plinius)د دی بوټي په هکله ولیکه چې مريم څڅ د انسانانو د ترخې (صفرا)  پر  ترشح باندي ښه آغېزه لري. نوموړی بوټي په ځانگړي ډول په منځنی پېړ‌ی کی کرل کېده او د ۱۶ پېړی څخه راهيسي په طب کی کارېږي.
## توصيف
مريم څڅ د څڅونو څخه یو درملي بوټي دي چی د Asteraceae  په کورنی او د Silybum په جنس پورې اړه لري. نوموړي بوټي قوي ساقه لري او پاڼې یی نېښونه لري. گل یی سور یا بانجڼي رنگ لري او اوږدوالي یی  تقريبا ۱۵۰ سانتیمتره دي. د مريم څڅ د مېوه لویوالي ۷ میلیمتره دي. دغه بوټي د جولای څخه تر سپټمبر پورې گل کوي. خوند یی تریخ دي. مريم څڅ یو شمېر طبيعي موادې لکه فلافوليجنانونه silybin, silychristin, silydianin, silybinin ، isosilybin او فلافونويډونه  taxifolin, kvercetin, apigenin, chrysoeriol, eriodictiol ، naringenin لري.

## مريم څڅ په روغتيا کې
د مريم څڅ طبيعي توکې د انسانانو پر روغتيا باندي ښه آغېزه لري او  نوموړي توکې د ينو ژونکې د زهرلرونکو توکو او نورو خطرناکو موادو پر ضد ساتي ، ويجاړ شوي ژونکې بیا جوړوي او د ینو رنځونو پرضد لکه هېپاتيت، سیروز (د ینې تشمع) ښه آغېزه لري. مريم څڅ  د بواسیرو او  وريسو رگونو،زهرشيندنو  او حساسيتونو د درملنې لپاره  ورڅخه کار اخیستلای شی. د دي درملو توکو ورځي مقدار ۲۰۰ - ۴۰۰ میليگرامه دي او تقريبا یو میاشت ورکول کېږي.

وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
وېشنيزه:تريز ډوله بوټي
پير بابا

پير بابا د محمد علیه السلام د کورنۍ نه دی. دا يو لویې پير و چې پښتنو ته د اسلام پوهه ښووله. اوس د پير بابا کورنۍ په بدرگې کلي کې مېشته ده. بدرگه يو کلی دی په ملکنډ ولسوالۍ، پښتونخوا  ولايت کې.

## سرچينې

وېشنيزه:صوفیان
وېشنيزه:تصوف
وېشنيزه:صوفي
د ورکړېنۍ ( مالیاتو) خاص رژیم

**د ورکړېنې  خاص رژیم** یوه ځانگړې محاسبه ده چې د یوې معینې مودې لپاره د خرڅ او عوارضو وړاندوینه کوي.
مخزېږد

**مخزېږد** په عربۍ: (قبل التاریخ) هغه تاریخ گڼل کېږي چې د عیسی علیه السلام له زوکړې مخکې پېر پېښو سره تړاو لري، چې په پښتو کې **م.ز** لندیز سره لیکل کېږي، عربۍ کې **ق.م** او په انگریزۍ کې په **(BC).**

او همدارنگه **(AD)** د لاتیني اصطلاحاتو چې معنی یې ده (Anno Domini) یعنی د عیسی علیه السلام کال او په عربۍ کې میلادي **(م)** او پښتو کې زېږد **(ز)** د لنډیز لپاره لیکل کېږي.

## دا هم وگورئ
## سرچینې

*
*
*
*
*

وېشنيزه:پېښلیک
وېشنيزه:مخزېږد
وېشنيزه:تاریخ
وېشنيزه:عیسویت
وېشنيزه:وخت
اسماني اجرام

**اسماني جرم** یا **اسماني څیز** چې جمع یې اجرام راځي، په هره هغه فیزیکي طبیعي ماده چې په بهرنۍ فضاء کې شتون لري، اطلاق کېږي. چې دا شی کېدای شي یو یا څو څیزه اوسي چې مختلف داخلي جوړښتونه هم ولري. مثالونه یې د ځمکې کُره، ستوري، کوشني سیارې، سحاب، لکۍ لرونکی ستوری، او نور د یادولو وړ دي.

## موقعیت یا جوړښت
په لاندې توگه د یو شمېر اسماني اجرامو نومونه لیکل شوي:

## سرچینې

*انگلیسي ویکيپېډیا
## بهرنی تړن

* SkyandTelescope.com SkyChart
* د اسمان میاشتینۍ نقشه 

*
*
*
مريم گلي

**مريم گلي** (په لاتين: *Salvia officinalis*) د نعناعیانو څخه د څو كلنه یو درملي بوټي دي چې په اروپا او آسيا کې شنه کېږي. نوموړي درملي بوټي په طب کې کارېږي او خواړو ته د مسالې په توگه هم ورکول کېږي.
## تاريخ
مريم گلي په لرغوني مصر او روم کې ۲۰۰۰ کاله مخکې د علاج لپاره کار شوي وو. دغه بوټي په ۹ پېړی کې په اروپا کې په جنوبو سیمو کې پراخ شو. نوموړي بوټي په ځانگړي ډول د قومو خلکو په روغتيا کې کارېده او قومو غوښو خواړو ته پر ځای دڼيا هم زیاتېده. په اوس وخت کې اسپانیا او بلغاریا د دي بوټي تر ټولو لوي کرل کوونکي او صادرکوونکي هېوادونه دي.

## توصيف
مريم گلي یا روغتيايي سلوي د نعناعیانو په کورني او د سلوي په جنس پورې اړه  لري یو قوي بوی لرونکي پوټي دي چی د لمریزو ځایونو سره میننه لري. نوموړي بوټي یوازې  په مځکه کی چی د کلسیم محتوي لري، کرل کېدلای شی.  د ساقې اوږدوالي یی ۳۰ - ۷۰ سانتیمتره وي، گلونه یی بانجڼي رنگ لري او گل ا‌ذین یی د ۴ گلونو څخه تر ۱۰ گلونو پورې لري او د مې څخه تر جولاي پړوې گل کوي. مريم گلي یو شمېر طبيعي توکې لکه اسانسونه Thujon, کافور، اوکالیپتول، salviol،  borneol،  ټانينونه  ساپونينونه هورمونونه،  ژاولې، د نيکوتين اميډ او د B ویټامینونه لري.  د دي پوټي رنځونو څخه Erysiphe salviae او Puccinia salviae     تر ټولو مشهور دي او د حشرو څخه Eupteryx atropunctata   او سپږۍ تر ټولو خطرناک دښمن دي.

## مريم گلي په روغتيا کې
مریم گلي د تنفسي، پوستکى رنځونو او نس خوږو د علاج  لپاره کارېږي خو د ویروسونو، بکټريانو او التهابونو (گزکونو) پر ضد هم آغېزه لري. د ډکټرانو په نظر دغه بوټي د الزايمر د ناروغی د علاج لپاره هم کارېدلای شی.  
## مریم گلي په سینگار کی
مريم گلي د انسانانو پر پوستکی باندي ښه آغېزه لري او د دي لپاره حمام ته زياتېږي. دغه بوټي د سر پخو او آکنو پر ضد هم کارېدلای شی. د مريم گلي په خوله کی التهاب علاج کوي او بد بو هم کم کوي. 

## سرچینې


وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
وېشنيزه:نعنا ډوله بوټي
تور وېلنی

**تور ويلنی** (په لاتين: *Mentha piperita*)  څو کلن درملي بوټی دی چې په اروپا او اسيا کې راشنه کېږي. نوموړی بوټی له درملنې پرته په سينگار، خوړو او څښاک کې د خوند ښه والي لپاره کارول کېږي.

## تاريخ
د تاریخپوهانو په نظر چې په مصر کې په اهرام کې یې د تور ويلني پاڼې پيدا کړي، نو وايي چې تور ويلنی د لرغونو درملو بوټو څخه دی چې په لرغوني مصر کې ۳۰۰۰ کاله مخکې کارول شوی و. خو دغه بوټی په لرغوني يونان او روم کې هم کارېده. په اروپا کې تور ویلنی د درمل په توگه د ۱۸ پېړی څخه راهیسي کارول کېږي.

## توصيف
تور ویلنی  د نعناگانو څخه دی چې د Lamiaceae په کورنی او د  ويلني په جنس پورې اړه لري.
د تور وليني ساقه څلور كونجه او ارغواني ته ورته سور رنگ لري او د ساقې په مخ په هره گنډه كې دوه متقابلې پاڼې خارجېږي.
د تور ويلني پاڼې بيضوى ډوله، تېره څوكه او غاښوره (دندانه) لرونكې دي. گلان يې د نعناعگانو په ډول  پورې اړه لري، كېداى شي چې سره، ارغواني او يا سپين وي. 
نوموړې بوټي په معتدلو  او لمر درلودونكو ځايونو كې ښه وده كوي او د  سرطان (چنگاښ) د مياشتې نه تر اسد(زمري) مياشتې پورې گلان نيسي . منتا پي پريتا ( Mentha piperita) يو يوناني ( هبريد) محصول دى چې د اولسمې پېړۍ په وروستیو كې د مشهور انگليسي بوټي پېژندونكي (جي. رى) په وا سطه تشريح شو. او داسې ښكاري چې د نعناع  ټول ډولونه  چې اوس مهال كرل كېږي. په كې شامل دي. تور ويلنی په پراخه پيمانه په اروپا، د اسيا په سوېل ختيځ، شمالي او جنوبي امريكا اوستراليا كې كرل كېږي. او په وحشي او خپل سر  ډول هم راټوكېږي . تور ويلنی یو شمېر طبيعي توکې لکه مېنټول (۵۰ ٪)، مېنتهون (۱۰ ٪)، پيپېروټ، ټانين، فلافونويډونه، اسېټيک اسيډ لري.

## تور ويلني په طب کې
د پخواني طب له نظره تور وِیلنی نسبتا وچ او گرم دى، تور ويلني  غاز ماتوونكى دى او د گېډي او كولمو گاز را كموي، گېډه (معده) قوي كوي، د معدې  درد تسكينوي، د ويروس قوي ضد ځانگړنې (خواص)  لري چې كولاى شي د انفلونزا (گريپ) د عامل ويروس، سنوزيت، د ستوني درد، د رېزش له كبله التهاب، د تناسلي آلې د تب خال سره مقابله  وكړي او هغو ي له پښو وغورځوي. همدارنگه د والگي په درملنه كې گټور دى او د ستونې د درد د لرې كولو لپاره يي غړغړه كولاى شئ.

وېشنيزه:بوټي
وېشنيزه:یوناني بوټي
وېشنيزه:خواړه
وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
وېشنيزه:نعنا ډوله بوټي
کرپوله

**ليمو ويلني** يا **کرپوله** (په لاتين: *Melissa officinalis*) د څو کلنه یو درملي بوټي دي چی په جنوبي اروپا او لويديځي آسيا کې شنه کېږي او په طبيعي درملنې کی مهم رول لوبوي. دغه بوټي  څښاکونو او خواړو ته هم ورکول کېږي.
## توصيف
کرپوله یو درملي او بوی لرونکي بوټي دي چی د نعناعیانو  په کورنی او د Melissa په جنس پورې اړه لري. اوږدوالي یی ۷۰ – ۱۵۰ سانتيمتره دي او سپين گلان لري. دغه بوټي د جون څخه تر اگسټ پورې گل نیسی. ليمو ويلنی یو شمېر طبيعي مواد لکه اسانسونه (۰،۱٪ ) ټانينونه، فلافونويډونه او معدني توکې لري.

## کرپوله په طب کې
کرپوله پر هاضمې باندي ښه آغېزه او د ارامکوونکي درمل په توگه هم کارېدلای شی. نومړي پوټي د هېرپېس سیمپلکس پر ضد آغېزه لري.

وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
وېشنيزه:نعنا ډوله بوټي
ناستيکا

**ناستيکا** د هندوانو د (اوپنېشاد) په کتاب کې، چې د شاجهان باچا د زوى محمد دار الشکوه له لورې د سانسکرېتي ژبې څخه و پاړسي ژبې ته ژباړل شوې، د لغت ليک په برخه کې د (ناستيکا) لغت د کافر، بې دينه او ملحد چې له څښتن تعالى څخه انکار کوي، په مانا راغلې دى. ددې لارې نامتو ښوونځي د (بوديزم)، جېنيزم او چارواک څخه عبارت دي.
ناستيکا چې لغوي مانا يې (نشته) ده، د هغو فلسفي او مذدهبي نظرياتو څخه عبارت دي، چې د هند لرغوني گروهې، چې پر (وېداگانو) يانې مذهبي سرودونو ولاړې دي، نه مني او ورڅخه انکار کوي.

## دا هم وگورئ
*استیکا
*هندي فلسفه
*هندویزم

## سرچینې
*فلسفه، لیکوال: محمد نادر ایوبي. کوېټه

وېشنيزه:هندي فلسفه
وېشنيزه:هندي وییپانگه
وېشنيزه:هندي دین
وېشنيزه:اوپنېشاد
استیکا

استيکا: ددې ويي لغويمانا (شته) ده، استيکا د ناستيکا پرخلافد برهمن دين ټولې گروهې، چې بنست يې په وېداگانو ولاړ دى، او شپړ فلسفي ډلې (دارشانا) دي، مني.
په هندي فلسفه کې يو سپېڅلې نوم چې (برهما ) نومېږي، د فکري بشپړتيا او لوړتيا کې پوره لاس لري، ددې فلسفې له مخې د (برهما) قوت زموږ د وجود په تل کې کرل شوې، او په هر گړۍ کې د انسان د خدمت لپاره تيارسې وي، خو هغه پدې شرذ چې موږ ورڅخه ځان په بشپړ ډو خبر کړو. او هغه داسې چې لدې درې لورو څخه ځان ورنږدې کړو:
د پوهې له لارې
د احساساتو له لارې
د عمل او کړنې له لارې.
هندي مفکرين د وجود پټو (اسرارو) ته د رسېدو لپاره په يوه بې سره او بې پايه ډکر کې ډېر اوږده واټنونه وهلي. پدې ډگر چې لومړې پل (قدم) کېږدي، هغه رياضت، د دونيوي مزاياؤ شاته غورځول، د رزيلو ځآنگړتياؤ جرړې ويستل، ترڅو وکولاى شي پدې توگه د تيارو لدې گرداب څخه ځآن وباسي، او د روښنايۍ نړۍ ته ځآن ورسوي. هندي فلسفه د اروا او مادى ترمنځ د يو ډېر لوى توپير خبره کوي، او همدا توپير د هندي فلسفې له مهمو ځانگړتياوو څخه دي، چې په خپل فلفيي فکر کې د اروا لپاره په يوه ځانگړي ځاى قائله ده. هغه ستر توپير چې د اروا او مادې ترمنځ دى، په سانکي فلسفه کې، چې وروسته به بيان شي، په ښه ډول تشرېح شوې.
په هندي فلسفه کې انسان يواځينې روحاني وجود دى، چې د خپلې اروا په روزلو سره کولې شي، لدې نړۍ څخه وراخوا (ماوراى طبيعت) ليدنه وکړي، هغه څوک چې د نړۍ وراخوا څخه ليدنه وکړي، لپاره تېره زمانه، حال او راتلونکې نشته، هغه دې نړۍ ته د تلپاتې شي په سترگه گوري، د هغه لپاره رون او سبا هم شتون نلري.
د يوه هندو مومن لپاره دا اړينه ده ترڅو د هندويزم د قانون يو بنسټيز شرط ومن، او هغه په وېداگانو چې هغه د خپل ايمان پېل او پاى وگڼي، گروهه ده. پدې ډول د وېدا څلور کتابونه د دوه شرحو او دوه تفسيرونو سره چې يو يې (براهمني) او بل يې (اوپنېشادونه) دي، د هندو دين او فلسفې بنسټيز توکي دي.
د عام هندو (ارتودوکس) فلسفه د ۱۰۰۰ کلونو (له ۵۰۰م ز څڅه تر ۵۰۰ز) کلونو پورې وخت کې راجوړه شوې، چې بيا ۱۰۰۰ کاله نور پدې ولږېدل، ترڅو دا فلسفي نظريات تصفيه شي، سم او منظم شکل ترلاسه کړي، که څۀ هم د هند د فلسفي ډلو تداد ډېر زيات دى، مگر خپله هندي مفکرينو دا ډلې په شپږو ښوونځيو کې راټولې کړي دي. پدې ډول ددې ښوونځيو دننه فلسفي سېسټم کې د پينځو نورو ښونځيو سره اختلاف ښکاري.

## دا هم وگورئ
*ناستيکا
*هندي فلسفه
*هندویزم

## سرچینې
*فلسفه، لیکوال: محمد نادر ایوبي. کوېټه

وېشنيزه:هندي فلسفه
وېشنيزه:هندي وییپانگه
وېشنيزه:هندي دین
وېشنيزه:اوپنېشاد
سعتر

**سعتر** يا **معمولي سعتر** (په لاتين: *Thymus vulgaris*) د نعناگانو څخه یو درملي بوټي دي چې په اروپا کې شنه کېږي او د مسالې په توگه هم کارېږي.
## توصيف
سعتر د  نعناگانو په کورنی او د  Thymus په جنس اړه لري. د ساقې اوږدوالي ۲۰ – ۳۰ سانتیمټره وي. نوموړې بوټي په معتدلو او لمر درلودونكو ځايونو كې ښه وده كوي او د مې څخه تر سپټمبر پورې گل نیسي. معمولي سعتر په اسپانيا، فرانسه، یونان او بالکان کې د مسالې په توگه کارېږي. نوموړي بوټي یو شمېر طبيعي توکې لکه اسانسونه (ټيمول او کارواکرول)، ټانينونه، تریخ لرونکي توکې، فلافون (لوتېلوين)، اوکالیپتول، لينانول او سيمان لري.
## د سعتر بوټي په طب کې
سعتر بوی لرونکي بوټي دي چی د اسهال، ټوخي باکتريانو او متيازو التهابونو پر ضد ښه آغېزه لري. دغه بوټي هم ِغاز ماتونکي او متیازې راوړونکي درمل هم دي. په درملتون کی د دغی بوټي څخه د ټوخو ماتونکي چایونو او شربتونو د جوړولو لپاره کار اخيستل کېږي او حمام ته هم ورکول کېږي.

وېشنيزه:خواړه
وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
احمد رضا خان

مولانا **احمد رضا خان** څوک چې د اعلي حضرت،امام اهل سنت،حسان الهند او نور گڼ شمېر نومونو سره ياديږي۔احمد رضا خان په ۱۲۷۲هجري (1865 عيسوي) کال کې زيږيدلي ۔مولانا احمد رضا خان په شمالي هند کې په بريلي نومې ښار کې لويه شوي وو۔
احمد رضا خان گڼ شمېر نعتونه او نورې اسلامي ليکنې کړي وي کومې چې اوس هم ډېړ ارزښت لري۔احمد رضا خان په عربۍ،فارسي او اردو ژبه کې تر شپږ سوه زیات کتابونه ليکلي دي۔

## مخینه
مولانا احمدرضاء خان برېلوي د ۱۲۷۲س کال د کوچني اختر د مياشتي په لسمه د اترپردېش (يوپي) د برېلي ښار په جسولي کوڅه کي وزېږېد. نوموړی د مولانا نقي علي خان زوی، د مولانا رضاءعلي خان لمسی، د مولانا کاظم علي خان کړوسی، د مولانا محمداعظم خان کوسی، د سعادت يار خان کودی او د سعیدالله خان پردی و.
مولانا صېب د څلورو کالو په عمر کې د قرآن شريف ناظره وکړه او د شپږو کالو په عمر کې يي په منبر ميلاد ولوستلو۔ هر کله چې هغوي اوردو او فارسي ژبه زده کړه نو بيا يې د خپل محترم پلار نه د عربۍ ژبې تعليم شورو کړو۔

## قومیت
د احمد رضا خان ورنیکه سعدالله خان (سعيدالله خان) په خټه بړېڅ پښتون و، د مغولو د واکمنۍ پر مهال له کندهاره لاهور ته ولاړ، هلته پر لوړو دندو وګومارل سو، بيا ډيلي ته ولاړی، په ډيلي کي د مغول واکمن له خوا د شپږو زرو سرتېرو د مشر په توګه وټاکل سو او د شجاعت جنګ په ستاينوم وستايل سو.

## د نوي مسلک بنسټ
د نولسمي پېړۍ تر پايه په ناوېشلي هندوستان کي حنفي سني مسلمانانو خپل ځانونه حنفي اهل السنة و الجماعة بلل، هيچا د دېوبندي او برېلوي د اختلاف نه و اورېدلي، که څه هم دا دواړه لوري په ټولو اصولو او فروعو کي په يوه خوله دي، خو بيا هم د دوی تر منځ څه اختلاف سته، د برېلويه ډلي بنسټ په ۱۲۹۷س کال احمدرضاء خان برېلوي کښېښود.

## چاپ اثار
د نوموړي د نښېرونو (آثارو/کتابونو) شمېر له ۲۰۰ تر ۱۰۰۰ پوري ياديږي، خو رښتيا دا دي، چي دا شمېر تر ۶۰۰ پورته او تر ۱۰۰۰ کښته دی.
## مړینه
په همدې بريلي کي د ۱۳۴۰س کال د صفري د مياشتي پر ۲۵ ومړ او په سوداګران نومې سيمه کي خاورو ته وسپارل سو.

## سر چینې
2https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=1080511448762455&id=100004108294929
طبي والرين

**والرین** یا **طبي والرين** (په لاتين: *Valeriana officinalis*) د والرينيانو څخه یو یوی لرونکي درملي بوټي دي چې په اروپا او آسيا کې شنه او کرل کېږي. 
## تاريخ
والرين په لرغونی یونان او روم کې ۲۰۰۰ کاله مخکې پېژندل شوي وو. د طب پلار بقراط  د غه بوټي په خپل اثر کې توصيف وکړ او په ۳ پېړی کې یو مشهور رومي ډاکټر جالینوس والرين خپلو ناروغانو ته د بى خوبى د علاج لپاره ورکاوه.
## توصيف
والرين یو درملي بوپي دي چې د Valerianaceae په کورنی او د Valeriana په جنس پورې اړه لري. اوږدوالي یی ۱.۵ متره وي. بو یی قوي او خوند یی تريخ دي. گلان یی گلابي یا بانجڼي رنگ لري او د گل تاج قيف شکل لري. نوموړي بوټي د مې څخه تر اگسټ پورې گل نیسي او په سپتمبر کې مېوې لري. والرين یو شمېر طبيعی توکې لکه اسانسونه (۲٪)، Myrtenol ، القلويدونه (Valerin, Chatinin)، گلیکوزیډونه او فلافونويډونه لري.

## والرين په طب کې
طبي والرين آرامکوونکي درمل دي چی د بې خوبه، عصبى ناروغتيا او عصبي ستوماني د علاج لپاره کارېږي. دغه درمل تشنج ماتونکي آغېزه لري او د وینې پر فشار باندی ښه آغېزه هم لري.

وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
سپين یاسمين

**سپين یاسمين** (په لاتين: *Jasminum officinale*) د زيتونيانو څخه یو درملي بوټي دي چې په ايران، افغانستان، پاکستان، تاجيکستان، هندوستان او چين کې شنه کېږي.

وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
وېشنيزه:خواړه
ریحان

**ریحان** (په لاتين: *Ocimum basilicum*) د نعناعگانو څخه یو درملي بوټي دي چې د مسالې په توگه کارېږي او په آسيا او اروپا شنه کېږي.

وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
وېشنيزه:خواړه
آکونیټوم ناپېللوس

**آکونیټوم ناپېللوس** (*Aconitum napellus*) یو زهرلرونکي او درملي بوټي دي چې په اروپا او امريکا کې د غرونو په سیمو کې شنه کېږي. 
## توصيف
آکونیټوم ناپېللوس د Ranunculaceae په کورنی او د Aconitum په جنس پورې اړه لري. اوږدوالي یی ۱۵۰ سانتیمتره دي او مستقیمه ساقه لري. گلان یی شین رنگ لری. دغه بوټي د جون څخه تر اگسټ پورې گل کوي. دغه بوټي د لوندو او آسید لرونکو مځکو سره مینه لري او په لمر لرونکو ځايونو كې ښه وده كوي. آکونیټوم ناپېللوس یو شمیر زهرلرونکي توکې لکه القلويدونه akonitin، napellin, lykoktonin, mesakonitin, hypoakonitin چې په ځانگړي ډول په پاڼو او مونډو کې دي. د دغو القلويدونو څخه آکونيټين تر ټولو آغېزمند او خطرناک نباتي زهر دي. د دي زهر وژونکي مقدار د انسانانو لپاره ۳ -۶ میلیگرامه دي. هر انسان د آکونیټوم ناپېللوس د پاڼو تر خوړلو وروسته تنفسي سترونزې لري او د زړه کارونه یی کم کېږي او تر څو بجو پورې مړ کېدلای شي.

## آکونیټوم ناپېللوس په طب کې
آکونیټوم ناپېللوس د نقرس، سترگو التهابونو، نیم سری د علاج لپاره کارېږي. دغه درمل تبه کم کوي او د گریپ پر ضد هم کارېدلای شی. آکونيټين په تیرو کې په طب کی د دردونو او التهابونو لکه آرتروز، عصبي التهابونو پر ضد کارېده.

## سرچینې
 

وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
وېشنيزه:زهرلرونکي نباتونه
زرنج

**زرنج** یا **زرنگ**  د افغانستان د سرحدي ښارونو څخه یو ښار دی چي د افغانستان په سوېل لویدیځ کي د ایران هیواد ته په ۲ کیلومټره فاصله کي موقعيت لري. یاد ښار د نیمروز ولایت پلازمینه او له تاریخي پلوه د لرغوني افغانستان او سیستان په تاریخونو کي ځانګړی ځای لري. زرنج د 2015 کال د سرشمېرني له مخي 160902 تنه نفوس لري او له اقتصادي اړخه د افغانستان هغه ښار ګڼل کیږی چي ایران له افغانستان او مرکزي اسیا، سویلي اسیا او ختیځه اسیا له منځني ختیځ سره نښلوي.

## تاریخ
د لرغوني افغانستان د تاریخونو پر اساس زرنج ښار شاوخوا 2500 کاله مخینه لري، او د پخواني افغان واکمن یعقوب لیث صفار د زېږېدلو ځای هم دی.
وېشنيزه:زرنج
وېشنيزه:سیستان
وېشنيزه:نیمروز ولایت
پاچا گل وفادار

**پاچاگل وفادار** (۶ د مارچ، ١٩۴۳  )() د افغانستان د پخوانی  جمهور رئیس سردار محمد داود خان د واکمنی په دوره کی لمړی د سرحداتو وزیر وو چی بیا هند کې سفیر وټاکل شو.
## مخينه

## [[زده کړه|زده]] کړې
## دندې
## سرچينې
* د باچاگل وفادار سره مرکه

وېشنيزه:افغان وزيران
د پښتنو او بلوڅو د پیوستون ورځ

thumb|د افغانستان د سرحدونو چارو وزیراکرم خپلواک د ډیورنډ د کرښې دواړو لورو میشتو قومونو ته د خبرو په حال کی
له پښتنو او بلوڅو سره د پیوستون ورځ چې د سنبلې په نهمه هر کال د افغانستان د قومونو او قبایلو وزارت له خوا لمانځل کیږی.
په ۱۳۲۸ کال کې په کابل کې د یوې سترې غونډې په ترڅ کې چې د لر او بر قومي مشرانو او سیاسي گوندونو استازو په کې گډون کړی وو، د وږې نهمه د لر او بر پښتنو او بلوڅو د پیوستون د ورځې  په نامه ونومول شوه.
پخوا به د وږې نهمه په ډېرو شاندارو مراسمو نمانځل کېده، خو د ډاکټر نجیب الله د حکومت تر سقوط وروسته دغه ورځ له پامه ورغورځول شوه او په وروستیو څو کلونو کې د سرحدونو او قبایلو چارو وزارت له خوا یوازې د یوې تشریفاتي غونډې په بڼه نمانځل کېږي.

په داسې حال کې چې له یوې خوا لر او بر پښتانه په لوی لاس افراطیت او جگړې ته هڅول کېږي او له بلې خوا یو شمېر مغرضو کړیو د دغه واحد قوم په جلا کولو پسې راخیستې ده، نو افغان حکومت باید د داسې ملي او تاریخي ورځو له نمانځنې څخه د لر او بر افغانانو په پیوستون او همغږۍ کې د یوه فرصت په توگه کار واخلي.
پښتانه او بلوڅ د تاریخ په اوږدو کې له یو بل سره نږدې پاتې شوي دي، گډ دیني، فرهنگي او تاریخي مشترکات لري، د لر او بر دښمنان به هېڅکله ډیورنډ کرښې ته څېرمه پراته وروڼه قومونه سره جلا نه شي کړای.

## بلوڅ،بلوچستان او افغانستان
بلوڅان چی د تاریخ په اوږدو کی د پښتنو وړونو سره ښی نږدی اونه ماتیدونکۍ روابط او خپلوی لرونکۍ خلگ دی ، یو بل په غم شریک خلگ پاتی شوی دی، پښتانه وړونه د بلوڅانو د دشمنانو په ماتولو کی تل ددوی سره ډیری مرستی کړی چی کولای شو د قاجاریانو په مقابل د بلوڅانو جنگونو ته او همدا راز د انگریزانو جنگونو ته اشاره وکړو چی پښتون د بلوڅ سره تل یوځای پاتی شوی دی ، دا خلگ دواړه د مشترک فرهنگ او کلتور لرونکی خلگ دی ، بلوڅ خلگ افغانستان هیواد د خپل لپاره محفوظ او خپل ټاټوبۍ بللی دې، افغان واکمنان د تاریخ په اوږدو کی ددوی نه سیاسی ملاتړ کړی دی.خو د افغانستان دولت په دی وروستیو کی ***د یوی معاهدی پر اساس هوکړه کړی چی ټول بلوڅ فعالین او مشران په نیمروز ،هلمند، کندهار او فراه کښی په نښه کړی***، چی دا به بلوڅو لپاره ډیره لویه ضربه وی او د بلوڅو آزادی غوښتونکی هڅی د تل لپاره مړي کړی.

وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:بلوڅان
وېشنيزه:پښتونستان
وېشنيزه:بلوچستان
قوبلای خان

**قوبلاي خان** (**په مغولي**: *Хубилай*) د مغولو د خانانو څخه یو مشهور سالار، حکمران، د تولي خان زوي ، چنگېز خان لمسی او د يوآن کورنی بنسټ ایښودونکی وو چې د ۱۲۶۰ کال څخه تر ۱۲۹۴ کال پورې یی حکومت کاوه.قوبلاي خان په ۱۲۱۵ کال کی زيږيدلی وو. پلار یی تولای خان وو. په ۱۲۵۱ کال کی قوبلاي خان د شمالي چين والي او پوځي قوماندان شو. په ۱۲۶۰ کال کې د مونکو خان تر مرينې وروسته قوبلاي خان د مغولوعالي واکمن شو. په ۱۲۶۰ کال کی قوبلاي خان  پر سونگ امپراطوري بريد وکړ او په ۱۲۷۹ کال کې سونگ امپراطوري ماته وخوړله. کله چې چين د مغولو په لاس کې وو نو قوبلای خان د چینايي واکمنانو په خطوط د يوآن امپراطوري کورنی جوړ کړ. په ۱۲۶۹ کال کی د قوبلاي خان په هدایت نوي رسمي ليک پهاگ پا جوړ شو او بوديزم د رسمي دین په توگه وټاکل شو. خو قوبلاي خان د عيسويت څخه هم ملاتړ کاوه. د قوبلاي خان تر مړینې وروسته د مغولو امپراطوري زوال ته ورسېده.       
وېشنيزه:د مغولو امپراتوري
د مغولو امپراتوري

**د مغولو امپراتوري** (په مغولي: *Монголын Эзэнт Гүрэн, Mongolyn Ezent Güren; Их Монгол улс, Ikh Mongol Uls*) د ۱۲۰۶ کال څخه تر ۱۳۶۸ کال پورې په آسيا او ختيځي اروپا کې د انسانانو په تاريخ کې تر ټولو ستره او قدرتمنده واکمنی وه. مساحت یی ۳۳ میلیونه کیلومتره مربع وو او په دی واکمنی کی تقريبا ۱۰۰ میلیونه ننه ژوند کول. د واکمني نفوس  په ځانگړي ډول د مغولي، تورکي او تونقوزي قبیلو څخه جوړ شوي وو. د مغولو د امپراتوري بنسټ ایښودونکی تېموجن وو چې د مغولو قبيلې یی ټول کړ او په ۱۲۰۶ کال کې د چنگېز خان (د مغولو خانانو تر ټولو لوي واکمن) په توگه وټاکل شو. کله چې  تېموجن چنگېز خان شو نو پر چین، مرکزي آسيا، ايران، قافقاز او اروپا باندي یی بريد وکړ. په ۱۲۴۱ کال کې د مغولو پوځ مجارستان ته ورسېده.مغولیانو غوښتل چی مصر (۱۲۶۰)، ویټنام، اندونيزيا او جاپان (۱۲۷۴ ، ۱۲۸۱) ونیو خو پوځ یی ماته وخوړله.
کله چی په ۱۲۶۰ کال کې د چنگېز خان لمسی قوبلاي خان د ټولو مغولیانو واکمن شو. خو د جغتای خانات  او د  طلايي اورډا خانات د قوبلاي خان ټاکنه رد کړل او د قوبلاي خان  تر مړينې وروسته په ۱۲۶۴ کال کی د مغولو ټول امپراطوري پای ته ورسېده او په څلورو خاناتو (چغتایي خانات، د ایلخانانو واکمني، یوآن خانات او د طلايي اورډا خانات) تقسیم شو.

## دا هم وگورئ
**چنگېز خان
**هولاکو خان
**قوبلاي خان

وېشنيزه:مغول
وېشنيزه:د مغولو پېښلیک
وېشنيزه:د مغولو تاریخ
وېشنيزه:د مغولو امپراتوري
وېشنيزه:تاریخ
وېشنيزه:پېښلیک
زیب منتظر مسید

**زیب منتظر مسید** (۱۳۴۲ ل ل کال (۱۹۶۳ ز) کال، وزیرستان) يو افغان پښتو ژبی شاعر او ليکوال دی. 

## مخينه
زیب منتظر مسید د جهانزیب شمنخیل مسید زوی او د فرقه مشر محمد رمضان خان شمنخیل لمسی دی. هغه پر ۱۳۴۲ لمريز او ۱۹۶۳ زیږدیز کال د اکتوبر میاشتې پر ۱۰ نېټه په وزیرستان کې زیږیدلی دی. نوموړې په قوم لمرگل خېل مسید دی. لومړنۍ زده کړې یې په خوشال خان لېسه کې تر سره کړې دي، بیا د لوړو زده کړو لپاره د پخواني شوروي اتحاد د وزبکستان سوسیالیستي جمهوریت تاشکند ښار ته ولاړ او پر ۱۹۸۹ ز کال یې د تاشکند د البیروني په نوم د پوليتخنیک  د انستیتوت نه د مهندسي په څانگه کې د ماسترۍ دیپلوم تر لاسه کړ. 

## دندي
له ۱۹۹۱ زیږدیز کاله تر ۱۹۹۳ ز کاله یې د ازبکستان غږ تاشکند راډیو له پښتو څانگې سره د ژباړونکي او ویاند په توگه دنده ترسره کړې ده. په ۱۹۹۳ زیږدیز کال کې د اوکراین هېواد ته مهاجر شو او په ۱۹۹۸ ز کال کې پاکستان ولاړ. په ۲۰۰۳ کال کې هېواد ته راستون شو او د تر ۲۰۰۵ ز کاله یې د حنوبي حوضې د ټاکنو په دوتر کې دنده ترسره کړې ده. د ۲۰۱۰ ز کاله راهيسې په افغانستان کې د ملگرو ملتو د مرستندوی دوتر (یوناما) سره دنده ترسره کوي.  

نوموړی د انځورگرۍ تر څنگه، شاعري او لیکوالي هم کوي او دمجسمه جوړونې سره هم بلد دی. د انځورگرۍ په اړه نوموړی په خپله فېسبوک پاڼه کي ليکي «د انځورگرۍ سره مي د مکتب له وخته مینه او علاقه درلوده او وخت نا وخت به مي انځورونه ایستل. د انځورگرۍ په برخه کي مي کومې ځانگړي زده کړې نه دي کړې، خو د اماتور په توگه مي انځورگري کړې ده. انځورگري د خپل فکر، خیالاتو او سوچ د بیان لپاره یوه اغېزمنه وسیله گڼم او هغه مې کړې ده چې پخپلو انځورونو کې د هېواد او ولس درد او ولولې انځور کړم. تر اوسه مي خپل کوم انځورونه د نندارتون په بڼه نندارې ته نه دي وړاندې کړي، خو هوډ لرم چې په نژدې وخت وکولای سم د خپلو انځورونو نندارتون جوړ کړم تر څو زما د انځورگرۍ مینه وال وکولای سي هغه د نژدې نه وگوري او خپل نظر راسره شېریک کړي. په انځورگرۍ کي زیاتره د پنسل انځورگري خوښوم، خو د اوبلنو رنگونو، رنگه پینسلونو او غوړينو رنگونو نه هم کار اخلم. زما انځورونه زیاتره د پورټریټ بڼه لري چي په الیکټرونيکي رسنیو کي خپاره سوي او له نیکه مرغه مینه والو ډېره مینه راکړې او هڅولې یې یم.".  

## چاپ شوي نښيرونه يې
۱- اوکا (شعري ټولگه)، د  ۲۰۰۵ ز کال چاپ. 

۲- ویښې شپې (شعري ټولگه).  

۳- جگړه (له روسي ژبې پښتو ژبې ته ژباړه). 

۴- غښتلي وگړي (له روسي ژبې پښتو ته ژباړه).  

## اخځليک
۱- https://khabarial.com/ar/%D8%AF-%D9%BE%DA%9A%D8%AA%D9%88-%DA%98%D8%A8%DB%90-%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%AF%D8%A8-%D8%AE%D9%88%DA%96-%DA%98%D8%A8%DB%90-%D8%A7%D9%88-%D8%AA%DA%A9%DA%93%D9%87-%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1-%D8%B2%DB%8C/ 

۲- 

وېشنيزه: پښتانه شاعران
وېشنيزه: پښتانه ليکوال 
وېشنيزه: افغاني ليکوال 
وېشنيزه: پښتانه 
وېشنيزه: افغانان 
وېشنيزه:افغان انځورگر
کمپیوټري جراحي

**کمپیوټري یا روباټ** جراحي له هغو عملیاتو څخه عبارت ده چې له انسانه پرته په کمپیوټر یا روباټیک ماشینونو د جراحۍ عملیه ترسره شي.
د كمپيوټري روباټ په واسطه د جراحي عملياتو د ترسره كولو په ډگر كې تركيه، د يو زيات شمېر اروپايي هېوادونو ترمېنځ مخكښ هېواد بلل كيږي.
تركيه پدې برخه كې خپلې تجربې د منځني ختيځ او اروپايي هېوادونو سره شريكوي. پدې لړ كې په استانبول كې د اجه بادام د روغتون د يورولوژۍ د څانگې مشر پروفيسور دوكتور علي رضا كورال، د اسپانيا د هېواد نه ۸۰ تنو راغلو ډاكټرانو ته د روباټ په واسطه د عملياتو د ترسره كولو په اړه يو علمي سيمينار جوړ كړ.

پدې سيمينار كې د روباټ په واسطه د پروستات د سرطان د عملياتو، د مثانې او پختورگو د عملياتونو په اړه د يو شمېر اروپايي هېوادونو ډاكټرانو ته نظري او عملي زده كړې وركول كيږي. كورال څرگنده كړه چې د كمپيوټري روباټ په واسطه د جراحي عملياتو په برخه كې تركيه په اروپا او نړۍ كې مخكښ هېواد دى. د كورال په وينا د ۲۰۱۳ كال راهيسې تر اوسه پورې يې د اروپايي هېوادونو سلگونو ډاكټرانو ته زده كړې وركړي دي. 
په تركيه كې د `` داوينچي`` د روباټ په واسطه ۱۳۰۰ عملياتونه ترسره شوي دي چې ۱۱۰۰ يې د پروستات د سرطان عملياتونه دي. پاتې ۲۰۰ يې د يورولوژۍ د د نورو برخو عملياتونه دي. دا شمېره په اروپا كې سار نه لري. د پروفيسور كورال په وينا په تركيه كې د طب د زده كړو او امكاناتو چارې د هرې ورځې په تېرېدو سره پراختيا مومي.

## تړلې لیکنې

## سرچینې

وېشنيزه:طب
وېشنيزه:جراحي طب
وېشنيزه:جراحي عملیات
وېشنيزه:کمپیوټري عملیات
وېشنيزه:روباټیک عملیات
د پساوند ولسوالۍ چاودنه

**د پساوند ولسوالۍ چاودنه** هغه پېښه ده چې د ۱۳۹۴ لمریز کال د غویي (ثور) په ۳۰مه نیټه وشوه چې په پایله کې یې ۸ تنه افغانان ووژل شول او دوه نور سخت ټپیان شول. 
پساودن د غور ولایت یوه ولسوالۍ ده چې نوموړي خلک له اړوندې ولسوالۍ څخه د فیروزکوه ښار څخه بېرته راگرځېدل. یاد خلک اړوند ښار ته د حج مبارکې فریضې د ادا کولو لپاره تللي ول چې د نوملیکنې وروسته بېرته خپلو کورونو ته راگرځېدلي وه. یاده پېښه د پساوند ولسوالۍ په هورت وزیر سیمه کې رامنځته شوه.

د غور ولایت ویاند عبدالحی خطیبي وایي چې دا خلک د حج فریضې اداکولو لپاره نوملیکنې ته تللي ول چې بېرته راگرځېدو پر مهال پرې چاودنه وشوه چې پایله کې یې ۸ تنه ووژل شول او دوه نور یې شدید ټپیان شول. هغه زیاته کړه چې: (دا ماین د طالبانو له خوا د نظامي وسیلو د له منځه وړلو لپاره کیښودل شوی و چې ددې هېوادوالو موټر پرې برابر شو او ټول یې ووژل).
وسله والو طالبانو تردې دمه ددې پېښې په اړه څه نه دي ویلي.

وېشنيزه:طالبان
وېشنيزه:وسله وال طالبان
وېشنيزه:افغان وژنه
وېشنيزه:بمي چاودنې
وېشنيزه:غور ولایت
وېشنيزه:پساوند ولسوالۍ
کتاب

**کتاب** د هغې کاغذي پاڼو څخه عبارت دی چې یو متن په کې لیکلی وي او په یوه پوخ کې سره تړلي وي. کتابونه په مختلفو کچو وي. رحلي، وزیري او جیبي یې له مشهورو هغو څخه دي. د نړۍ کوشنی کتاب چې تر دې دمه موندل شوی، هغه د انجیل یوه نسخه ده چې د اصفهان په د یوې کلیسا په  موزیم کې اېښودل شوې. د کتاب له نورو بڼو څخه ډیجیټلي کتاب (*eBook*) دی چې د سافټویرو په وسیله جوړېږي او بله نمونه یې پي ډي اېف ډیجیټلي کتاب دی. د ناچاپو کتابونو بله بڼه د غږیز کتاب ده.
د چین ښيښه یي پول

**د چین ښيښه یي پول** د  26.68 مترو په اوږدوالي اوږد پول دی چې د چین هېواد په چونگ پېنگ ښار کې د سیلانیانو د پام را کښلو لپاره د یوه غره پر څوکه جوړ کړی دی. په دې پول څه باندې ۶ مېلیونه ډالره لگښت راغلی. 
په دې پول په یوه ځل ۲۰۰ کسان تگ راتگ کولای شي چې د د یوه کس ټېکېټ ۱۰ ډالره ټاکل شوی. دغه پول، چې شکل یې د اس نال (نعل) په څېر دی، د غرونو د یوې څوکې په يوه کونج کې جوړشوی دی.

هغه وگړي چې زړونه يې کمزوري وي پر دغه پله نشي تللی، څوک چې زړور وي یا د لوی زړه خاوند وي په ډاډه پرې تللی شي. دې پل باندې هغه کسان تللی شي چې ډار یا بېره نه پېژني. د دغه 010،1 متره لوړ پل پرسر باندې چې گرځئ يوازې ستاسو د پښو لاندې ډبله ښيښه به ترسترگو کيږي چې زرگونه فيټه ژوره منظره ورلاندې ليدلی شئ. په دغه پله باندې دوه سوه وگړي قدم وهلی او له دغه پرمختگه خوند اخيستلی شی. د دغه پله کار د تیر کال په مارچ مياشت کې پیل شوی و او سږ کال پای ته ورسيد.

## دا هم وگورئ

## سرچینې

وېشنيزه:پولونه
وېشنيزه:اریانوونکي پولونه
وېشنيزه:چین
وېشنيزه:د چین پولونه
وېشنيزه:انجینیري
نجیب میقاتي

**نجیب میقاتي** د لبنان پخوانی لومړی وزیر او د دغه هېواد تر ټولو شتمن کس دی. نوموړی د ۱۹۵۵ زېږدیز کال د نومبر په ۲۴ نېټه د لبنان په طرابلس کې زېږېدلی دی. میقاتي د ښوونځي تر بشپړولو وروسته لوړې زده کړې د بیروت په امریکايي پوهنتون کې کړې دي. ده له همدې پوهنتون څخه د سوداگریزې ادارې په برخه کې ماسټري هم ترلاسه کړې ده.

میقاتي لا پر لوړو زده کړو بوخت و چې له خپل مشر ورور طحا سره په گډه یې د اېم ون په نوم یوه کمپنۍ جوړه کړه. په لومړنیو وختونو کې د دې کمپنۍ تمرکز پر ساختماني چارو و. په لبنان کې د کورنیو جگړو په اوج کې میقاتي او ورور یې له شرایطو په استفادې خپل فعالیتونه د مخابراتو برخې ته وغځول او د اېنوېسټ کام په نوم کمپنۍ یې جوړه کړه.
دې کمپنۍ په لږ وخت کې ډېر پرمختگ وکړ او په لبنان کې د مخابراتي خدماتو پر ستره کمپنۍ بدله شوه. دې کمپنۍ وروسته د دوبۍ او لندن د ونډو بازارو ته هم لاره وموندله.

میقاتي د سوداگرۍ په برخه کې تر یو لړ بریالیتوبونو وروسته په خپل هېواد کې سیاست ته مخه کړه. په ۱۹۸۹ زېږدیز کال کې د لومړي ځل لپاره د فواید عامې او ټرانسپورټ د وزیر په توگه وټاکل شو. نوموړي تر ۲۰۰۴ کال پورې پر دغه پوست د دریو کابینو پر مهال کار وکړ.
دی په ۲۰۰۰ زېږدیز کال کې له طرابلس څخه د لبنان پارلمان ته بریالی شو، خو د ترانسپورټ وزارت پر څوکۍ هم پاتې شو.
په ۲۰۰۵ کال کې کله چې د لبنان پخواني لومړي وزیر عمر کرامي د رفیق حریري تر وژنې وروسته استعفی وکړه، میقاتي د موقت لومړي وزیر په توگه وټاکل شو.
میقاتي په ۲۰۱۱ زېږدیز کال کې و وروسته له دې چې د سعد حریر د حکومت ۱۰ وزیرانو او ده خپله استعفی وکړه د اتم د مارچ په نوم د یوه اېتلاف له لوري د لومړي وزیر د څوکۍ لپاره کاندید شو.
د اتم د مارچ په نوم په دغه اېتلاف کې له نوموړي سره حزب الله، وليد جنبلاط او ميشال عون ملگري وو.
نوموړی د دویم ځل لپاره د ۲۰۱۱ زېږدیز کال د جنورۍ په ۱۲ مه نېټه د لبنان د لومړي وزیر په توگه وټاکل شو. میقاتي د ۲۰۱۳ زېږدیز کال د مارچ په ۲۲ مه نېټه د سوریې د ولسمشر بشارلاسد د ملاتړو او مخالفینو د فشار او د ټاکنو د قانون پر سر د رامنځته شوې شخړې له کبله استعفی ورکړه.
د میقاتي د کمپنیو د گروپ تر جتر لاندې د اېنویسټکام په نوم د مخابراتي کمپنۍ ډېری ونډې یې په ۲۰۰۶ زېږدیز کال کې د سویلي افریقا پر ستره مخابراتي کمپنۍ اېم. ټي. اېن پر پنځه نیم میلیارده ډالره وپلورلې. د اېم ون گروپ چې د هغه وراره یې چلوي اوسمهال د مخابراتو، املاکو، ترانسپورټ، بانکدارۍ، گاز او تېلو په برخو کې ونډې لري.
د فوربس مجلې د ۲۰۱۵ زېږدیز کال د مې د ۱۵ نېټې د شمېرو له مې نجیب میقاتي دری اعشاریه دری میلیارده ډالره پانگه لري چې په دې توگه د میلیاردرانو په نړیوال نوملړ کې ۵۳۴ ام او په خپل هېواد لبنان کې لومړنی ځای لري.
ده واده کړی، دری اولادونه لري او د لبنان په پلازمېنه بیروت کې ژوند کوي.

[وېشنيزه:]عرب سوداگر]

[وېشنيزه:لبنانيان
وېشنيزه:عرب وزیران
وېشنيزه:لبناني وزیران
وېشنيزه:لومړي وزیران
وېشنيزه:سوداگر
د نشه یي توکو قاچاقبرانو لیست

**د نشه یي توکو نړیوال قاچاقبرانو لیس** هغه لیست دی چې د د مۍ په ۲۲مه نیټه ۲۰۱۵ز کال په رسنیو کې افشا شو.
په دې لیست کې چې ۸ صبح ورځپاڼې کې هم خپور شوی دا راغلي چې ځینې قاچاقبران د افغانستان د ځینې امنیتي اورگانو د مشرانو، او رییسانو له خوا د بډو په اخېستو بېرته خوشې شوي دي. ورځپاڼه کې د 
«حاجی بالته»، 
«حاجی لعل جان اسحاق‌زی»، 
«حاجی جمعه‌خان»، 
«حاجی باخچو»، 
«حاجی عزیزالله علی‌زی»، 
«حاجی بختاور»، 
«حاجی آغا جان علی‌زی»، 
«حاجی بندو»، 
«حاجی بهاوالدین»، 
«حاجی عبدالعزیز»، 
«حاجی بشر»، 
«سید وزیرشاه»، 
«اسماعیل سفید»، 
«حاجی فتح محمد»، 
«مولوی محمد اسحق»، 
«امان افغان»، 
«ملا عبدالقادر»، 
«عبدالقدوس»، 
«خان‌محمد»، 
«حبیب‌الله» و 
«عبدالشکور» د نشه یي توکو ستر قاچاق وړونکي گڼل شوي دي. ځینې ددې قاچاق وړونکو څخه د افغلنستان د ځانگړو ځواکونو په عملیاتو کې نیول شوي دي. مگر ځینې قاچاق وړونکي د قضایه قوی په حکم له زندانه خلاص شوي او ارتې تڼۍ گرځي. په دې زندانه خلاصو شویو کې: «حاجی باخچو»، چې د ننگرهار ولایت اوسېدونکی دی او «جمعه‌خان» نیمروز ولایت اوسېدونکی دی، له نیولو ورورسته امریکا ته لېږدول شوي دي او اوس هلته زنداني دي.

د هرات ولایت یو بل قاچاق وړونکی چې د بچه پمپ په نامه مشهور دی، سید وزیر‌ شاه نومیږي. دا قاچاق وړونکی هم په ښار کې ارتی تڼۍ گرځي او هیڅ څوک یې نشي نیولی. داسې اوازی دي چې ددې قاچاق وړونکي اړیکې له نامتو ټوپکسالار اسماعیل خان سره دي، چې د هغه په نظامي ملاتړ د نشه یي توکو کاروبار کوي.
د شاتو کلی

**د شاتو کلی** د پکتیا ولایت د لجي منگل ولسوالۍ یو کلی دی چې ددې ولسوالۍ په ... څنډه کې پروت او .... شمېر کلي او .... وگړي لري.
کریم اغا خان

**کریم اغا خان**، (زوکړه۱۳ ډسمبر ۱۹۳۶) د اسماعيلي شیعه‌ګانو پخوانی امام وو چې په نزاریه ډلې پورې تړلی وو. د نظاریه ډلې لارویان تقریبا ۱۵ مېلیونه وگړي تشکیلوي چې د شیعه‌ګانو ۱۰٪ مجموعه جوړوي. 

اغا خان د اسماعیلي ډلې څلوېښتم امام دی چې ځان د علي بن ابي طالب او فاطمه زهرا د لور نهه څلوېښتم نسل څخه گڼي. دی د خپل پلار له مړینې وروسته په ۲۰ کلنۍ کې ۱۹۵۷ امامت ته ورسېد. نوموړۍ په هاروارډ پوهنتون کی د  اسلامي تاریخ په برخه کی زده‌کړی دی.

## سرچینې
* رسمی ژوند لیک

وېشنيزه:شیعه گان
وېشنيزه:اسماعیلیان
وېشنيزه:د شیعه گانو امامان
کپیټالیزم او سوسیالیزم اقتصادي نظامونه

د **کپیټالیزم او سوسیالیزم اقتصادي نظامونه** هغه نظامونه دي چې د بشر په لاس جوړ شوي دي. 
## لومړی پانگه واله نظام
د پانگه والې پیداېښت: په منځنیو پیړیو کې د هغو ټولنیزو او اقتصادي حاکمه ظروفو نتیجه ده چې په اروپایي ټولنې واکمني درلوده، په مادي برخه کې پرې د اشرافو، زمکه والو (فیوډالۍ)، پاټکۍ واکمنه وه او په معنوي او روحاني برخه کې د کلیسا د دیني رجالو او شخصیتونو د متناقضو افکارو سلطه وه، کلیسا د اشرافو طبقې په چوپړ کې قرار درلود. درېیمه طبقه د بزگرانو وه، ددغه غبرگونی سلطې په سیوري کې د شخصي ازادۍ ناری اوچتی شوی.

## سرچینې