د ښځو مطالعه

د ښځو مطالعه هغه اکاډمیک ډګر دی، چې د فیمینسټې او بین الانضباطي میتودونو په کارولو سره د ښځینه وو ژوند او تجربې د مطالعې په محراق کې راولي، په داسې حال کې چې د جنډر ټولنیز او کلتوري جوړښتونه هم څېړي. چې په دغو جوړښتونو کې د هغوی اړوند امتیازات او پرې کېدونکي ظلمونه او د ځواک او جنډر تر منځ اړیکې هم شاملیږي کوم چې دوی له نورو هویتونو او ټولنیزو موقعیتونو سره نښلوي لکه نژاد، جنسي تمایل، ټولنیز-اقتصادي کلاس او معیوبیت. 

هغه نامتو مفکورې چې د ښځو د څېړنو له برخې سره تړلي دي دا دي: فیمینسټ تیوري، د دریځ تیوري، تقاطع، ګڼ کلتوریزوالی، بین الملتي فیمینیزم، ټولنیز عدالت، اغیزناکې مطالعې، اداره، بیولوژيکي سیاستونه، ماتریالیزم او تجسم. د ښځو له مطالعاتو سره اړوند د څېړنې تمرینونو او میتودونو کې ایتنوګرافي، اتومات ایتنوګرافي، تمرکزي ګروپونه، سروې، د ټولنې څېړنه، د خبرواترو شننه او د مطالعې تمرینونه چې له انتقادي تیوري، له جوړښت ګرايي څخه وروسته او د کوییر تیوري شاملي دي. دغه برخه جنډر، نژاد، طبقه، جنسي تمایلات او نورې ټولنیزې نابرابرۍ د بېلابېلو ټولنیزو نورمونو له مخې څېړي او تر انتقاد لاندې یې نیسي.

د ښځو مطالعې د جنډر مطالعاتو، فیمینیسټ مطالعاتو او جنسیت مطالعاتو په برخو پورې اړه لري. همدارنګه په پراخه توګه په کلتوري مطالعاتو، توکمیزو مطالعاتو، او افریقايي امریکایي مطالعاتو په برخو پورې اړه لري.

په ۱۹۷۷ ز کې په ټول هېواد کې د ښځو د مطالعې ۲۷۶ پروګرامونه جوړ شوي وو. په راتلونکو لسیزو کې د پروګرامونو شمېر زیات شو، تر دې چې په ۱۹۸۹  ز کال کې يې شمېر تر ۵۳۰ پروګرامونو پورې ورسېده. د ښځو د زده کړې کورسونه اوس په متحده ایالاتو کې له ۷۰۰ په زیاتو ادارو کې او د نړۍ په کچه له څلوېښتو زیاتو هېوادونو کې وړاندې کېږي.

## تاريخچه
په ۱۹۵۶ ز کال کې د اسټرالیا ښځینه فیمینسټ میج ډاوسن (Madge Dawson) د سیډني پوهنتون (Sydney University) د بالغو کسانو د تعلیم په څانګه کې لیکچر واخیست او د ښځو د حالت په اړه یې څېړنه او تدریس پیل کړ. د ډاوسن (Dawson) کورس "په بدلېدونکې نړۍ کې ښځې" چې په لویدیځه اروپا کې د ښځو په ټولنیز، اقتصادي او سیاسي وضعیت تمرکز کوي، د ښځو د زده کړې یو له لومړنیو کورسونو څخه دی. په متحده ایالاتو کې د ښځو د زده کړو لومړنی منل شوی کورس په ۱۹۶۹ ز کال کې په کورنیل پوهنتون (Cornell University) کې ترسره کړ. د اوو کمېټو او مجلسونو پر وړاندې د ښځو د شعور لوړولو ګروپونو، لاریونونو، د غوښتنلیکونو خپرولو او د غیر رسمي یا تجربوي ټولګیو او پریزنټشنونو چلولو یو کال وروسته په متحده ایالاتو کې د ښځو د زده کړې لومړی پروګرام په ۱۹۷۰ ز کال کې د سانتیاګو ایالت کالج (San Diego State College) کې جوړ شو چې اوس د سانتیاګو ایالت پوهنتون (San Diego State University) دی. د ښځو د ازادۍ د ملي غورځنګ سره په ګډه زده کوونکو او د ټولنې غړو د ښځو د مطالعاتو لپاره لنډمهاله کمېټه جوړه کړه. په متحده ایالاتو کې د ښځو د مطالعاتو دويم پروګرام په ۱۹۷۱ ز کال کې د ویچیتا (Wichita) په کنساس (Kansas) کې د ویچیتا (Wichita State University) په دولتي پوهنتون کې جوړ شو. دا تر ډېره د انګریزي څانګې، ادارې او په ټولنه کې د ښځو له خوا د ډېرو هڅو له لارې رامنځته شوی دی. په ۱۹۷۴ ز کال کې د سانتیاګو دولتي پوهنتون د پوهنځي غړو د ډیپارټمنټ د ادغام لپاره په ټول هېواد کې کمپاېن پیل کړ. په هغه وخت کې دغه کړنې او ډګر خورا سیاسي و. له رسمي څانګو او پروګرامونو مخکې د ښځو د زده کړې ډېری کورسونه په غیر رسمي ډول د پوهتونونو په انګړ يا (Campus) په شاو خوا کې اعلان شوي او د دوی د جوړو شویو تدریسي او اداري مسؤلیتونو سربیره، د ښځینه پوهنځي د غړو له خوا له تنخوا پرته تدریس کېدل. له هغې وروسته څرنګه چې نن په ډېرو مواردو کې هغه پوهنځي چې د ښځو په مطالعاتو کې تدریس کوي، ډېر کله د کیمپس په نورو څانګو کې د پوهنځي ګمارنې ترسره کوي.

د ښځو د مطالعاتو په برخه کې لومړنۍ علمي مجله د فیمینیسټ مطالعاتو په ۱۹۷۲ کال کې په خپرولو پیل وکړ. د متحده ايالاتو د ښځو د مطالعاتو ملي ټولنه په ۱۹۷۷ ز کال کې تاسیس شوه.

د ۱۹۸۰ لسیزې په شاوخوا کې په متحده ایالاتو کې پوهنتونونو او کورسونو ته وده او پراختیا ورکړل شوه. په داسې حال کې چې دغه کار د دواړو محافظه کارو ډلو له غبرګون سره مخ شو او په اکاډمۍ کې د سپین پوستو، شته والی او متضادو امتیازاتو په اړه د ښځو په خوځښت کې د هغو اندېښنو سره مخامخ شو. د فیمینیسټ غورځنګ سیاسي موخو چې د ښځو مطالعاتو رامنځته کولو ته یې اړ کړل، د ۱۹۹۰ لسیزې د بنسټیز شوي علمي فیمینیزم سره په تضاد کې یې ځان وموند. څرنګه چې "ښځه" د یوې مفکورې په توګه پراختیا ته دوام ورکوي، د جنسیت د ټولنیزو جوړښتونو سپړنې د جنسیت مطالعاتو او جنسي تمايلاتو مطالعې ته د ساحې پراختیا لامل شوه.

د ښځو د مطالعاتو ساحه د ۱۹۹۰ او ۲۰۰۰ لسیزې په اوږدو کې د پوهنتونونو په پراختیا سره د ښځو د مطالعاتو، جنډر مطالعاتو او ښځینه مطالعاتو کې د لویانو، کوچنیانو، او سندونو وړاندیز کولو سره یې وده وکړه. د دکتورا لومړنی رسمي پروګرام؛ د ښځو د مطالعاتو په برخه کې، په ایموري پوهنتون (Emory University) کې په ۱۹۹۰ کال جوړ شو. د امريکا په متحده ايالاتو کې تر ۲۰۱۲ ز کال پورې ۱۶ ادارې وې چې د ښځو د مطالعاتو په برخه کې يې د دوکتورا تر کچې خدمات وړاندې کول. له هغه وخت راهیسې يو سي سانتا کروز (UC Santa Cruz) په ۲۰۱۳، د کینټکي-لیکسینګټن Kentucky-Lexington پوهنتون (University of Kentucky-Lexington) هم په ۲۰۱۳ سټوني بروک پوهنتون (Stony Brook University) په ۲۰۱۴ او د اوریګون ایالت پوهنتون (Oregon State University) په ۲۰۱۶  ز کال  کې د ښځو د مطالعاتو په برخه کې د دوکتورا پروګرامونه معرفي کړل. په ۲۰۱۵ ز کال کې د افغانستان په کابل پوهنتون کې د جندر او ښځو د مطالعاتو په برخه کې د ماسټرۍ لومړنی کورس پیل شو. په انګلستان کې د ښځو د مطالعاتو کورسونه د پوهنتونونو او کالجونو د داخلي خدماتو (Universities and Colleges Admissions Service) له لارې موندل کېدای شي.

## نظریاتي دودونه او د څیړنې میتودونه
د ښځو د لومړنیو زده کړو کورسونه او نصاب ډېری وخت د دې پوښتنې له مخې پر مخ وړل کېدل چې "ولې ښځې په کې شاملې نه دي؟ ښځې چېرته دي؟" يانې لکه څرنګه چې ډېرې ښځې په لوړو زده کړو کې د زده کوونکو او پوهنځي  په دواړو کې زياتې شوې نو په زياترو کورسونو او نصاب کې د نارينه متمرکز طبيعت په اړه پوښتنې راپورته شوې. په دودیزو څانګو کې د ښځو پوهنځي لکه تاریخ، انګلیسي او فلسفې په ښځو د تمرکز کولو کورسونه پیل کړل. د ښځو د غورځنګ له مفکورې چې "شخصي سیاسي دي"، کورسونو هم د جنسي سیاست، په ټولنه کې د ښځو رول او هغو طریقو پراختيا پيل کړه چې د ښځو شخصي ژوند د لوی ځواک جوړښتونه منعکس کوي.

له ۱۹۷۰ لسیزې راهیسې د ښځو د مطالعاتو پوهانو د جنسیت او د هغې د تقاطع په اړه د نسل، طبقې، توکم، جنسیتې تمايلاتو، مذهب، عمر او په ټولنه کې د ځواک جوړښتونو د تولید او ساتلو وړتیا سره د پوهېدو لپاره وروستۍ عصري (post-modern) طریقې غوره کړې. له دې بدلون سره په ژبه، فرديت يا تابعيت، ټولنیز تسلط او د موضوعاتو ژوند باندې تمرکز شوی دی؛ که څه هم دوی یې پېژني چې څنګه تشکيل شوی دی. د دې نظریو په اصل کې دغه مفکوره ده، چې که چېرته یو څوک جنس، جنسیت او جنسیتي تمايلات وپېژني کوم چې ذاتي نه دي؛ بلکې په ټولنیز ډول جوړ شوي دي.

د ښځو د مطالعاتو په کورسونو کې په کار ګمارل شوې مهمې تیورۍ کې د فیمینیسټ تیوري، د متقابل نظر، د دریځ تیوري، نړیوال فیمینیزم، او ټولنیز عدالت شامل دي. د څېړنې کړنې چې د ښځو مطالعاتو سره تړاو لري د کمیتي، کیفیتي او مخلوط میتودونو په کارولو سره ښځې او د ښځو تجربې د پوښتنو په محراق کې راولي. ښځینه څېړونکې د پوهې په تولید کې د دوی رول مني او د څېړونکي او د څېړنې موضوع ترمنځ اړیکه روښانه کوي.

## سرچينې او ياداښتونه