له ښځو سره د طالبانو چلند

له ښځو سره د طالبانو چلند د طالبانو د رژیمونو ډول ډول کړنو او سیاستونو ته اشاره کوي، چې په ۱۹۹۶ کال کې د لومړي ځل لپاره د واک له ترلاسه کولو وروسته دا یا ځانګړې کړنې دي یا هم تر زیات بحث لاندې چلند دی، چې ډېری یې د تبعیض له امله ښودل کېږي. په افغانستان کې د لومړۍ واکمنۍ (۱۹۹۶ – ۲۰۰۱) پرمهال، دوی د ښځو پر وړاندې د ناوړه چلند او تاوتریخوالي له امله، په نړیواله کچه بدنام شول. له ۱۹۹۶ کال راهیسې، ښځو ته لارښوونه شوې چې په عامه ځایونو کې په دوامداره توګه برقه (چادري) په سر کړي. د دې سیستماتیک جلاوالي له امله چې کله نا کله د جنسیتي بېلوالي په نوم یادېږي، ښځو ته د کار اجازه نه ورکول کېده او نه هم له اتلس کلنۍ له عمر ټيټو ته د زده کړې اجازه وه. هغه ښځې چې د زده کړې په لټه کې وې، پټو ښوونځیو ته د تګ لپاره اړ شوې، چې هلته هم دوی او د دوی ښوونکي د نیول کېدو په صورت کې د اعدام له خطر سره مخ وو. دوی ته اجازه نه ورکول کېده چې پرته له محرم نه د نارینه ډاکټرانو له لوري یې درملنه وشي، چې دا کار د ځینو ناروغیو د نه درملنې لامل هم شو. د طالبانو له قوانینو څخه د سرغړونې له امله، دوی په عام محضر کې د وهلو او اعدامولو سره مخامخ کېدې. په ځینو حالاتو کې، طالبانو د ۱۶ کلونو څخه د کم عمر نجونو ودونو ته اجازه ورکوله او دا کار یې هڅو. د بښنې نړیوال سازمان راپور ورکړی چې د افغانانو ۸۰ سلنه ودونه جبري تر سره شوي دي.

طالبانو د ۲۰۲۱ کال په اګست میاشت کې د افغانستان له بېرته نیولو وروسته، په لومړي سر کې په پوهنتونونو کې ټولګې جلا کړل ترڅو "اسلامي معیارونه تعقیب کړي". دوی د ۲۰۲۱ کال په سپتمبر میاشت کې، یوازې هلکانو ته اجازه ورکړه چې ښوونځیو ته راستانه شي او د ثانوي ښوونځیو زده کړو ته یې د لوی شمېر تنکیو نجونو د بېرته راتګ مخه ونیوله. د روغتیا او تعلیم څخه بهر یې په ډېرو سکتورونو کې ښځې له کار څخه منع کړي. ښځو ته امر شوی چې په عامه ځایونو کې مخ پټ کړي او د نږدې نارینه خپلوان پرته د ۴۵ مایل (۷۰ کیلومتره) څخه له اوږد سفر څخه ډډه وکړي. د ۲۰۲۲ کال د جولای په میاشت کې، د طالبانو پټ مشر، هبت الله اخندزاده، د طالبانو د بشري حقونو د محدودیتونوپر وړاندې د نړیوالې ټولنې په نیوکو او غوښتنو سختې نیوکې وکړې او هغه یې د خپل "اسلامي نظام" د حکومتوالی په پر سر د مذاکراتو یا جوړجاړي لپاره رد کړې. د ۲۰۲۲ کال په ډسمبر میاشت کې، د طالبانو حکومت همدارنګه د ښځو لپاره د پوهنتون زده کړې منع کړې او په نادولتي موسسو کې یې د کار مخه ونیوله. داسې هم ویل شوي چې نجونې له لومړنیو زده کړو څخه هم منع شوې دي، خو د افغانستان د پوهنې وزارت دا راپورونه رد کړي دي.  

## جنسیتي سیاستونه
له اته کلنۍ څخه پورته، په افغانستان کې نجونو ته اجازه نه ورکول کېده چې له نږدې "د ویني خپلوانو"، میړه یا خسرګنۍ  (محرم ته مراجعه وکړئ) پرته له نارینه وو سره په مستقیمه اړیکه کې شي. د ۱۹۹۶ کال له سپټمبر څخه ۲۰۰۱ تر ډسمبر پورې، کله چې طالبانو د افغانستان ۹۰ سلنه خاوره په واک کې درلوده، په ښځو لاندې محدودیتونه لګول شوي وو: 

* په واټونو کې ښځې باید پرته له محرم او پرته له چادرۍ څخه څرګندې نه شي
* ښځې باید د لوړ پوندو بوټان په پښو نه کړي ترڅو کوم سړی د ښځو د پښو غږ ونه واوري څکه دا کار نارینه تحریک کوي
* ښځې باید په عام محضر کې په لوړ غږ خبرې ونه کړي ترڅو ناپېژند د هغوی غږ وا نه وري.
* د واټونو په کچه ټولې کړکۍ باید رنګ شي او یا هم پرې پرده وځړول شي ترڅو ښځې له واټونو و نه لیدل شي. 
* په ورځپاڼو، کتابونو، دوکانونو یا کور کې د نجونو او ښځو عکس اخیستل، فلم اخیستل او ښودل منع وو.
* د هر هغه ځای نوم اصلاح چې پکې د "ښځې" کلمه شامله وي. د مثال په توګه، "باغ زنانه" د "پسرلي باغ" په نوم بدل شو.
* ښځې د خپلو اپارتمانونو یا کورونو په برنډو کې له راڅرګندیدو منع شوې وې.
* په راډیو، تلویزیون او یا په هر ډول عامه غونډو کې د ښځو پر حضور بندیز.
* ښځو ته اجازه نه وه چې د سیند په غاړه کالي و مینځي، د لیدو په صورت کې، ښځه د یو نارینه ساتونکي تر نظر لاندې په توقیف کېده ، چې سخته سزا ورکول کېده. 

### تګ راتګ
د عامه تګ راتګ په اړه د طالبانو حکمونو د ښځو پر ازادۍ سخت محدودیتونه وضع کړل او د هغو کسانو لپاره یې ستونزې پیدا کړې چې یا یې محرم نه درلود یا یې د چادري د اخیستلو توان نه درلود (چې په عام ډول د طالبانو له راتګ مخکې په افغانستان کې نه اغوستل کېده او د لوړې بیې جامې ګڼل کېده، یعنې په ۱۹۹۸ کال کې ۹ امریکایي ډالر، چې په ۲۰۲۱ کال له نږدې ۱۵ ډالرو سره برابر دي)). په حقیقت کې دا ښځې په کور کې نظربندۍ وې. د ۱۹۹۸ کال په ډسمبر میاشت کې د امر بالمعروف او نهی عن المنکر وزارت له خوا یو فرمان صادر شو چې د ټکسي چلوونکي یې د بشپړ بربنډ مخو له لېږد منع کړل. یوې ښځې چې په لارو او واټونو کې د یوازې تګ له امله د طالبانو له خوا سخته وهل شوې وه، وویل: "زما پلار په جګړه کې ووژل شو ... زه نه میړه لرم، نه ورور، نه زوی، زه څنګه ژوند وکړم چې یوازې بهر نه شم؟ "

د Terre des hommes (د خلکو ځمکه) د نادولتي موسسې یو سیمه ایز کارکوونکې د کابل په تر ټولو لوی دولتي دارلیتام، Taskia Maskan کې د ښځو پر خوځښت د اغېزو شاهده وه. وروسته له هغه چې ښځینه کارکوونکې له دندو لرې شوې، نږدې ۴۰۰ نجونې چې په دې ځای کې ژوند کوي د یو کال لپاره دننه بندې وې او بهر ته د تفریح لپاره اجازه نه ورکول کېده.

هغه فرمانونو چې د ښځو تګ راتګ اغېزمن کړ:

* پر بایسکل یا موټر سایکل باندې د ښځو بندیز، حتی د محرم سره.
* ښځې له محرم پرته په ټکسي کې له تګ څخه منع شوې وې.
* په بس کې د نارینه او ښځینه سفر لپاره د جلا ځای خدمات وړاندې شول.

د کلیوالي مېرمنو ژوند لږ اغېزمن شوی ځکه چې دوی عموما په خوندي چاپېریال کې ژوند او کار کوي. د دوی لپاره د خپلو کورنیو کارونو یا نورو کارونو د دوام لپاره د خپلواکۍ نسبی کچه اړینه ده. که دا ښځو کوم نږدې ښار ته سفر وکړي، نو ښاري محدودیتونه به پر دوی هم د تطبیق وړ دي.

## سرچينې