په اوکراين د روسيې يرغل کې بهرنۍ ښکېلتيا

د 2022ز کال د فبرورۍ په څلور ويشتمه نېټه روسيې په اوکراين يرغل وکړ، کوم څه چې په 2014ز کال کې پيل شوي ډونباس جګړه د روسيې-اوکراين په جګړه بدله کړه. یو ويشت مياشتې وروسته، د 2023ز کال د نومبر په شلمه نېټه، اوکراين په ټوليز ډول د هرې مياشتې پر بنسټ، له متحده ايالاتو څخه له څلور څلوېښت ميليارده ډالرو څخه زياتو په ارزښت د موادو مرستې تر لاسه کړي، او له پنځه دېرش میليارده څخه زيات ډالرو په ارزښت يې له نورو متحدينو څخه. دا لوژستيکي مرستې دي، او له شته موادو څخه چمتو او اوکراين ته لېږدول کېږي. څومره چې له دې موادو ګټه اخيستل کېږي، د متحدینو صنعتي اساس په کرار کرار اوکراين ته د مهماتو ورکولو لپاره چمتو کولای شي، خو د 2023ز کال د نومبر تر مياشتې پورې، دوی بشپړ شامل نه دي. 

## په اوکرين د بهرنيو پوځي خرڅلاو او مرسته
سره له دې چې اوکراين د شمالي اتلانتيک د تړون سازمان (ناټو) غړی نه دی، او له متحده ايالاتو يا له ناټو د هېوادونو سره پوځي اتحاد نه لري، د 2022ز کال د جنورۍ له څلور وېشتمې څخه د اګست تر درېيمې پورې، Kiel انستيتيوت موندلې ده چې د ناټو د څلوېښتو غړيو هېوادونو څخه  اوکراين ته په مالي، بشري او پوځي برخو کې 84.2 ميليارده امريکايي ډالرو مرسته رسېدلې ده.

متحده ايالاتو تر ټولو زياتې پوځي مرستې چمتو کړي، د 2022ز کال د فبرورۍ له مياشتې د 2023ز کال د فبروري تر درېيمې نېټې يې 29.3 ميليارده امريکايي ډالر ورکړي، په داسې حال کې چې د 2023ز کال د جولای تر مياشتې يې اوکراين ته ټوليزه مرسته يو څلوېښت ميليارده امريکايي ډالرو ته رسېږي. د اوکراين د ملاتړ لپاره، د المان او سويډن په څېر د ناټو ډېرو غړيو او متحدينو د يرغليزو پوځي مرستو په وړاندې پخوانۍ تګلارې پر ځای ساتلي دي. د یو بلاک په توګه د اروپايي ټولنې (EU) هېوادونو د وژونکو وسلو په ګډون اوکراين ته د پوځي ملاتړ په برخه کې 3.1 ميليارده يورو چمتو کړي. د شوروي د نمونې په ډول د وسلو يو ستر جوړونکي هيواد بلغاريې اوکراين ته له دوه ميليارده يورو څخه په زيات ارزښت وسلې او جګړه ييز توکي ورکړي، د هغو جګړه ييزو توکو د يو په درې برخې په ګډون چې د اوکراين پوځ ورته د بريد په مهم او ابتدايي پړاو کې اړتيا درلوده. بلغارېې همدا راز تيل هم چمتو کړي، او يو وخت يې د هغو تيلو 40% ته پوښښ ورکاوه چې د اوکراين وسله والو ځواکونو ورته اړتيا درلوده. 

د 2014 او 2021ز کلونو تر منځ انګلستان، متحده ايالاتو، اروپايي اتحاديې او ناټو اوکراين ته تر ډېره بريده نا وژونکې پوځې مرستې ورکړي دي. له دې هېواد سره وژونکې مرستې په 2018ز کال کې زياتې شوې، کله چې متحده ايالاتو د ټانک ضد Javelin توغنديو په ګډون، د وسلو په پلور پيل وکړ، او اوکراين په 2019ز کال کې موافقه وکړه چې له ترکيې څخه TB2 جګړه ييزې بې پېلوټه الوتکې راونيسي.

په 2022ز کال کې، روسيې د اوکراين په پولو کې خپل وسايل او سرتيري راغونډ کړل. د دې په ځواب کې، اوکراين ته په متحده ايالاتو کې د توليد شويو وسلو د لېږلو لپاره متحده ايالاتو د ناټو له غړيو هېوادونو سره په شريکه کار وکړ. انګلستان د NLAW او Javelin ټانک ضد وسلو سره اوکراين ته د تمويل په استولو پيل وکړ. له يرغل وروسته، د المان په ګډون د ناټو غړيو هېوادونو د وسلو له استولو سره موافقه وکړه خو ناټو خپله موافقه ونه کړه. ناټو او غړيو يې اوکراين ته د سرتېرو له استولو او په هغه صورت کې د نه الوت سيمې د جوړولو څخه هم انکار وکړ، که چېرې دا په يوې پراخه جګړې بدلېږي.

### د شته زېرمو څخه د وسايلو د را ايستلو له لارې مرسته
د 2022ز کال د فبرورۍ په شپږ ويشتمه نېټه، د متحده ايالاتو د بهرنيو چارو وزير انټوني بلينکن، د زرهي ضد او الوتکو ضد سيستم په ګډون د وژونکو پوځي مرستو په برخه کې د 350 امريکايي ډالرو  اعلان وکړ. د دې په سبا، اروپايي ټولنې وويل چې د اوکراين لپاره به د 450 ميليونه يورو (502 امريکايي ډالر) په ارزښت وژونکې مرستې راونيسي او سربېره پر دې د 50 ميلیونه يورو (56  ميليونه امريکايي ډالر) په ارزښت غېر وژونکي وسايل به وپيري، چې د وېشلو چارې به يې پولنډ سمبالوي. د يرغل په لومړۍ اونۍ کې، د ناټو غړيو هېوادونو له 17000 څخه زياتې ټانک ضد وسلې اوکراين ته ورکړې؛ د مارچ تر نيمايي پورې، دا شمېر له 20000 څخه زيات اټکل شوی و. په هغو درې جوپو کې چې د 2022ز کال د فبروري، مارچ او اپريل په مياشتو کې يې پر سر موافقه شوې وه، اروپايي ټولنې د اروپايي سولې اسانتيا ليکې تر چتر لاندې، د 1.5 ميليارده يورو ژمنه وکړه، تر څو د اوکرايني وسله والو ځواکونو وړتيا او مقاومت او د اوکرايني ملکيانو  خونديتوب څخه ملاتړ وکړي.

د 2022ز کال د اپريل په يوولسمه نېټه، متحده ايالاتو او متحدينو يې اوکراين ته شا او خوا 25000 دافع هوا او 60000 د ټانک ضد سيستمونه ورکړي وو. له هغې يوه ورځ وروسته، روسيې له ايران څخه د ټانک ضد توغندي او RPGs تر لاسه کړل، کوم چې د عراق له لارې د پټو شبکو په مټ ورکړل شوي وو. د 2022ز کال د اپريل په نولسمه نېټه، رومانيې د حکومت  د هغه  فرمان لپاره د طرحه شوې اصلاح اعلان وکړ، کوم فرمان چې د پوځي وسلو صادرول او د اوکراين تر څنګ د ناټو متحدینو ته د دې وسلو د ورکولو په برخه کې ملي دفاعي محصولات تنظيموي. د رمانيې د دفاع وزارت د فرمان مسوده چمتو کړه، کومه کې چې راغلي و چې دا پرېکړه د  اوکراين په وړاندې د روسيې د تيري له امله شوې وه. د اپريل په اوه ويشتمه نېټه، د دفاع وزير Vasile Dincus وويل چې د هغه طرحه نور دوام نه لري. د 2022ز کال د اپريل په شپږ ويشتمه نېته، متحده ايالاتو يو کنفرانس جوړ کړ، په کوم کې چې له 40 څخه د زياتو هېوادونو استازو په Ramstein هوايي مرکز کې سره وکتل، تر څو اوکراين ته د پوځي ملاتړ په اړه بحث وکړي. د 2022ز کال د اپريل په اته ويشتمه نېټه، د متحده ايالاتو ولسمشر جوبايډن له کانګريس څخه د اوکراين د مرستې لپاره نور دري دېرش ميليارده ډالر وغوښتل، چې په دې کې د وسلو د چمتو کولو لپاره شل ميليارده ډالر هم شامل وو. د مۍ په پنځمه نېته، د اوکراين لومړي وزير Denys Shmyhal اعلان وکړ چې اوکراين د فبرورۍ په څلور وېشتمه نېټه د روسيې د يرغل د پيل راهيسې د لوېديځو هېوادونو څخه د دولس ميليارده ډالرو څخه د زياتو په ارزښت وسلې او مالي مرستې تر لاسه کړي دي. د مۍ په لسمه نېټه، د متحده ايالاتو د استازو مجلس يو قانون تصويب کړ چې اوکراين ته به څلوېښت ميليارده ډالره تازه مرستې ورکړي. د متحده ا يالاتو د سنا مجلس له خوا د دې قانون له تاييد وروسته، بايډن د مۍ په يو ويشتمه نېته د قانون په توګه لاسليک کړ.

د 2022ز کال د مۍ د مياشتې په درويشتمه نېټه، د متحده ايالاتو د دفاع وزير Lloyd Austin له ډنمارک مننه وکړه چې اوکراين ته يې Harpoon توغندي او توغونکي ورکړي دي. د 2023ز کال د جون تر پنځلسمې نېټې، اوکراين ته نور Harpoon توغندي پر لاره وو.

د 2022ز کال د مۍ په دېرشمه نېته، د فرانسې د بهرنيو چارو وزیر Catherine Colonna خپله دفاع کونکي howitzer CAESAR اضافي سيستمونو د چمتو کولو اعلان وکړ، کوم چې د Renault Sherpa 5 6×6 په قالب کې ځای پر ځای شول. د مۍ په پنځه ويشتمه نېته، د اوکراين د وسله والو ځواکونو اعلی سرقوماندان Valerii Zaluzhnyi وويل چې لومړۍ جوپه لا دمخکې څخه د جګړې په لومړۍ ليکه کې موجوده او د يرغلګرو په وړاندې جنګېده. د جون په لسمه نېته، AFU دا جګړه ييز سيستم د رسنيو استازو ته وښود؛ تر دې وخته پورې اوکرايني سرتېرو د CAESAR اتلس واحدونه درلودل. د 2022ز کال د مۍ په يو دېرشمه نېته، سپينې ماڼۍ رسنيو ته خبر ورکړ چې متحده ايالات به اوکراين ته M142 HIMARS ډوله ګڼ توغونکي توغندويي سيستم ورکړي. يو شمېر شنونکو وويل شونې ده چې HIMARS په جګړه کې د لوبې "بدلونکی" وي. د پاليسۍ لپاره د دفاع وزارت لاندې کار کونکي Colin Kahl وويل چې متحده ايالات به وکولای شي د جګړې د بدلون سره سم نور سيستمونه واستوي. 

## سرچينې