د بېلاروس او روسيې اړيکې

**د** بېلاروس او روسیې ترمنځ اړیکې د بېلاروس او روسیې ترمنځ دوه اړخیزو اړیکو ته اشاره کوي. دا دواړه هېوادونه ځمکنۍ پوله شریکوي او یو بین المللي اتحادیه يي حکومت جوړوي. د دواړو هېوادونو ترمنځ څو دوه اړخیز تړونونه لاسلیک شوي دي. روسیه د بېلاروس ترټولو لوی او مهم اقتصادي او سیاسي ملګری دی. دواړه د مختلفو نړیوالو سازمانونو غړي دي، چې له هغې ډلې د همګټو هېودونو ټولنه ، د یورواسيا ګمرکونو ټولنه ، د ډله يیز امنیت تړون سازمان ، او ملګري ملتونه يادولای شو.

## كله

### د 1990 لسیزې په پیل کې
د شوروي اتحاد له ړنګېدو وروسته، د روسیې نوي حکومت هڅه وکړه چې د ۱۹۹۱ کال د ډسمبر په اتمه د یوه سیمه ییز سازمان په جوړولو سره د خپلواکو  مشترک المنافع دولتونو (CIS) په چوکاټ کې  ګټې د شوروي اتحاد تر ماتې وروسته خوندي وساتي. په هرصورت، بېلاروس ، د نورو CIS جمهوریتونو په څېر، د روسیې څخه ځان لرې کول پیل کړل، په ځانګړې توګه په هغه وخت کې چې روسيې هڅه کوله چې خپل غورځېدلی اقتصاد په پښو ودروي او د لوېدیځ سره اړیکې ښه کړي. 

د 1990 لسیزې په لومړیو کې، روسیې اندېښنه درلوده چې د بېلاروس په څېر نږدې بهرني هېواد کې د هغې ښکېلتیا به هغه اړیکې له خطر سره مخامخ کړي چې د لوېدیځ سره یې د جوړولو هڅه کوي. په هرصورت، کله چې ناټو ختیځ ته پراختیا پیل کړه، روسیې ځان په یو ستونزمن حالت کې وموند. له یوې خوا، هغه د لوی جیوپولیټیک بلاک له سقوط سره مخ و، چې یو وخت یې پرې کنټرول درلود، او له بلې خوا، هغې احساس کاوه چې لوېدیځ هڅه کوي روسیه د خپلې پخوانۍ امپراتورۍ ټوټو په راټولولو سره له اروپایی نړۍ څخه وباسي. دا خبرې د بېلاروس سره د ښو اړیکو د زیاتوالي لامل شو. 
دوتنه:پرونده:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic.svg|alt=پرچم جمهوری سوسیالیستی فدراتیو شوروی روسیه (۱۹۵۴-۱۹۹۱)|د روسیې فدرالي سوسیالیستي جمهوریت بیرغ (1991-1954)
دوتنه:پرونده:Flag of Byelorussian SSR.svg|alt=پرچم جمهوری سوسیالیستی شوروی بلاروس (۱۹۵۱-۱۹۹۱)|د بېلاروس د شوروي سوسیالیستي جمهوریت بیرغ (1991-1951)


### د 1990 لسیزې له نیمایي څخه تر وروستیو پورې
د 1990 لسیزې په منځ کې، او په ځانګړې توګه وروسته له هغه چې الکساندر لوکاشینکو د 1994کال په جولای کې واک ته ورسېد، بېلاروس د روسیې سره د یوځای کېدلو او اړيکو ټينګولو لپاره د يو غوره کانديد په توګه کار وکړ. د 1995 کال د فبرورۍ په میاشت کې له بېلاروس سره د دوستۍ، ښه ګاونډیتوب او همکارۍ د تړون له لاسلیکولو وروسته، د روسیې ولسمشر بوریس یلتسین وویل چې «دواړو هېوادونو له پېړیو راهیسې تاریخي تجربې شریکې کړې دي. هغه اعلان وکړ چې دا "زموږ د دواړو هېوادونو د ژور ادغام په اړه د تړون او نورو سندونو لاسلیک کولو لپاره یو بنسټ رامنځته کړی." د ټولو همګټو خپلواکو هېوادون په لړ کې، بېلاروس د خپل جغرافيايي موقعیت له مخې ، له روسیې سره د اړیکو او  ملګرتیا او د اصلاحاتو د پرمختګ له امله د دې ډول اړیکو لپاره ترټولو زيات حق لري. 

د ادغام بهیر د 1996 کال د اپریل په دوهمه پیل شو او یو کال وروسته د بېلاروس او روسیې اتحادیه جوړه شوه. د دې پروسې پایله د 1999 کال د دسمبر په 8 نیټه د روسیې او بیلاروس ترمنځ د اتحادیې د دولت رامنځته کول وو.  *د [[بلاروس|بېلاروس]] او [[روسیه|روسیې]] ترمنځ د اتباعو د مساوي حقونو تړون د* دسمبر په 1998 کې لاسلیک شو چې د کارموندنې او طبي پاملرنې او تعلیم ته لاسرسی برخې تر پوښښ لاندې لري.

### 2000 کال
وروسته له هغه چې ولادیمیر پوتین واک ته ورسېد، هغه د بېلاروس سره د اړیکو له حالت څخه خپله ژوره ناخوښي څرګنده کړه او د 1999 په تړون یې نیوکه وکړه، د هغه پالیسي دا وه چې په دې تړون کې حقیقي مواد ځای پرځای کړي. د هغه وړاندیز دا و، چې د فدراسیون ماډل کې اتحادیې او اتحاد ته دوام ورکړي، دا په دې مانا وه چې بېلاروس به د روسیې فدراسیون سره یوځای شي یا د اروپایي اتحادیې  په څېر یو اتحادیه جوړه کړي. مګر بېلاروس انکار وکړ او په پخواني وضعیت پاتې شو. 

په هرصورت، داسې برېښي چې روسیې ته د بېلاروس ستراتیژیک ارزښت د نړیوالو بدلونونو او پرمختګونو له امله دوام ومومي. په دې فعالیتونو کې د 2001 کال د سپټمبر د 11 له بریدونو وروسته د شوروي څخه وروسته په فضا کې د متحده ایالاتو نظامي فعالیت، د لوېدیځ په لور د ختیځې اروپا هېوادونو د دریځ بدلون، په پولنډ یا چک کې د ناټو د توغندیو دفاعي سیسټم ځای پرځای کول شامل دي. جمهوریت ، او له هرڅه پورته، د رنګي انقلابونو ظهورد دواړو هېوادونو د نظامي، سياسي او اقتصادي ادغام د پروسې د پاتې کېدو سبب وګرځېده. 

په دې پوهېدل چې د بېلاروس سره بشپړ یوځای کېدل به ګران وي، روسیې خپله بهرنۍ پالیسي ډېره عملي لوري ته واړوله. په دې پالیسي کې دوه اصلي اهداف توپیر کېدی شي، لومړی د هغه اقتصادي بوج کمول چې بېلاروس په خپل اقتصاد باندې تحمیل کړي، او دویم یې په بېلاروس کې د انرژۍ د ترانسپورت بنسټونه په غاړه اخیستې وه. دغو دوو موخو د دواړو هېوادونو ترمنځ تر ټولو زیاتې شخړې او ګازي جګړې اغېزمنې کړې دي.

### د 2010 لسیزه او د روسیې او اوکراین ترمنځ جګړه
 
له 2014 راهیسې، په هېواد کې د روسیې د نفوذ منلو کلونو وروسته، لوکاشینکو د روسیې سره د کریمیا د يوځای کېدو او د اوکراین په ختیځ کې د پوځي مداخلې له امله د روسیې او اوکراین د جګړې له پیل وروسته د بېلاروس د هویت په بیا رغولو ټینګار وکړ. د لومړي ځل لپاره، هغه په بیلاروس په روسي ژبه چې ډېری خلک يې وايي وينا وکړه: "موږ روسي نه یو - موږ بېلاروس یو" او وروسته یې د بیلاروس ژبې کارولو ته وهڅول. د سوداګرۍ ناانډولۍ، سرحدي شخړې، او د اختلافي غږونو په وړاندې د رسمي چارواکو ډېر نرم چلند د روسیې سره د اوږدې مودې ګرمو اړیکو کمزوری کولو برخه وه. 

د 2017 کال د سپتمبر په 14، د بېلاروس او روسیې ترمنځ اړیکې د پوځي تمریناتو سره بېرته عادي حالت ته راستنې شوې.  

په 1995 کې، د بېلاروس سره د روسیې پوله ویجاړه شوه. په هرصورت، په 2014 کې، پوله د بېلاروس لوري ته بیارغول شوې وه. په بدل کې، د 2017 په فبروري کې، روسیې د سمولینسک سیمه یوه سرحدي سیمه جوړه کړه. 

### 2020: کړکېچنې اړیکې او پوخلاینه
بیلاروس او روسیه دواړه د شوروي اتحاد غړي هېوادونه وو. په تاریخي لحاظ، روسیې تل بېلاروس د روسیې خاوره ګڼلې ده. د بېلاروس کلمه چې په سلاویک ژبه کې ژباړل شوې د "سپینې روسیې خلک " مانا لري. د 2020 کال د جنوري په 24 ، د بېلاروس او روسیې ترمینځ د نوي کړکیچ نښې رامینځته شوې کله چې د بېلاروس ولسمشر الکساندر لوکاشینکو په ښکاره ډول د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین په دې تورن کړ چې بېلاروس د روسیې برخه جوړوي.  دا د بیلاروس لپاره د روسیې اقتصادي سبسایډي کمولو لامل شو.

د 2020 کال په جولای کې، د بېلاروس او روسیې ترمنځ اړیکې په مینسک کې د 33 روسي پوځي قراردادیانو له نیول کېدو وروسته کړکیچنې شوې.  لوکاشینکو بیا پر روسیه تور ولګاوه چې د واګنر ګروپ په نامه د یوه خصوصي روسي پوځي شرکت ۲۰۰ جنګیالي بېلاروس ته د اګست د میاشتې د نهمې نېټې د ولسمشرۍ له انتخاباتو مخکې د بې ثباته کولو لپاره د استولو هڅه پټوي. 

د اګست په 5، 2020، د روسیې د امنیت مشر دیمتري میدویدیف بېلاروس ته خبرداری ورکړ چې قراردادیان خوشې کړي. لوکاشینکو دا ادعا هم وکړه چې روسیه په راتلونکو ټاکنو کې د نفوذ لپاره د واګنر ګروپ کارولو لپاره د خپلو هڅو په اړه دروغ وايي. 

د ولسمشریزو ټاکنو او د نویو لاریونونو له پیل وروسته، لوکاشینکو د اګست په پای کې اشاره وکړه چې بېلاروس به له روسیې سره خبرې اترې وکړي ترڅو د یو ملیارد ډالرو په ارزښت د خپل حکومت پور بېرته تمویل کړي.  د سپتمبر په 14، لوکاشینکو په سوچي کې له پوتین سره ولیدل، چیرته چې پوتین ژمنه وکړه چې بېلاروس ته 1.5 ملیارد ډالر پور ورکړي. 

د 2022 په فبروري کې، روسي ځواکونو ته اجازه ورکړل شوه چې د بېلاروس له خاورې څخه د اوکراین د اشغال یوه برخه تنظیم کړي.  لوکاشینکو وویل چې د اړتیا په صورت کې د بېلاروس ځواکونه کولی شي په برید کې برخه واخلي. 
دوتنه:پرونده:Moscow, Maroseika 17.jpg|alt=سفارت بلاروس در مسکو|په مسکو کې د بېلاروس سفارت
دوتنه:پرونده:Embassy of Russia in Belarus — Пасольства Расіі ў Беларусі — Посольство России в Беларуси 1.jpg|alt=سفارت روسیه در مینسک|په مینسک کې د روسیې سفارت


## اړوند پوښتنې

* دروژبا پایپ لاین

## سرچینې

وېشنيزه:ر
وېشنيزه:بلارو
وېشنيزه:د روسيې او بلاروس اړيکې
وېشنيزه:د بلاروس او روسيې اړيکې
وېشنيزه:شوروي اتحاد
وېشنيزه:شر
وېشنيزه:ورسای تړون
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations