open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ديني انسان پوهنه

**مذهبي يا ديني انسانپوهنه د** مذهبي بنسټونو مطالعه او د ټولنیزو بنسټونو سره د دوی اړیکې او د مختلفو کلتورونو ترمنځ د مذهبي عقیدې او مذهبي دودونو پرتله کول دي. عصري انتروپولوژي په دې باور ده چې د توپوهنې او مذهب ترمنځ مستقیمه اړیکه شتون لري  ، او دا چې هر مذهب یو کلتوري محصول دی چې د بشري ټولنو لخوا رامینځته شوی چې د دوی عبادت کوي. 

## تاريخ

## د دین تعریف

## ځینې مذهبي عقیدې او عملونه

## سرچينې

## اړوندې پوښتنې
* د دین ارتقايي ریښې
* جادو او مذهب
* کلتوري انتروپولوژي
* د مذهب ټولنپوهنه 

وېشنيزه:ديني انسان پېژندنه
وېشنيزه:ديني انسان پوهنه
وېشنيزه:اسلامي اقتصاد
وېشنيزه:کلتور
وېشنيزه:کلتوري ميراثونه
وېشنيزه:انسان پېژندنه
سياسي انسان پوهنه

**سیاسي انتروپولوژي يا سياسي انسان پوهنه** یوه هڅه ده چې د سیاست له تجربو او تعلیماتو څخه بهر ځي او په ساينسي ډول انسان د يو سياسي بشر په توګه د څېړنې لاندې نيسي او د تاریخي او جغرافیوي تنوع کې د ټولو سیاسي سازمانونو مشترک ځانګړتیاوې وپیژني. له بلې خوا، سیاسي انتروپولوژي د ټولنیز انتروپولوژي یا انتروپولوژي یوه څانګه ده؛ ځکه چې دا د سیاسي سیسټمونو تشریح او تحلیل ته پاملرنه کوي (ساختمانونه او پروسې)، په ځانګړې توګه هغه ټولنې چې د ابتدايي یا لرغونو په توګه پیژندل کیږي؛ په دې دوهم مفهوم کې، د یو خپلواک نظم په توګه د هغه ژوند وروستیو وختونو ته ځي. 

سیاسي انسان پوهنه د حقوقي او قبیلوي سیسټمونو د پوهېدو هڅه ده او دا چې دوی څنګه د ځانګړي حکومتونو په بڼه سیاسي فعالیت سره تطابق کوي، او پدې کې د ټولنې او دولت د اصل په اړه فلسفي بیاکتنه هم شامله ده. د انسان پېژندنې بل مفکر جورج بالندیه، سیاسي انسان پوهنه د مختلفو بنسټونو او کړنو د موندلو او مطالعې لپاره وسیله ګڼي چې د انسان حکومت جوړوي، او دا هڅه په انتروپولوژي تمرکز کوي، په ځانګړې توګه په پخوانیو ټولنو کې. 

سیاسي انتروپولوژي د شلمې پیړۍ په دېرشمه لسیزه کې د حقوقي او قبیلوي سیسټمونو د پوهیدو له لیوالتیا څخه زیږیدلې وه او دا چې څنګه د غیر مستقیم حکومت په بڼه د سیاسي فعالیت سره مطابقت لري چې د برتانوي استعمار لپاره ځانګړی و، نو سیاسي انتروپولوژي نشي کولی. د دې په اړه فلسفي بیا فکر کول د ټولنې او دولت اصل په پام کې نیسي او نه یوازې د سیاسي تنظیم میتودونو مطالعه نه د دولتونو رامینځته کیدو پرځای. 

## سرچينې
حيواني انسان پوهنه

**اېتونوزولوژي يا حيواني انسان پوهنه**  په چاپېریال کې د انساني کلتورونو او حیواناتو ترمینځ د تېرو او اوسنيو متقابلو اړیکو مطالعه ده.  په دې موضوع کې د ژوولوژي د مختلفو بڼو طبقه بندي او نومول، کلتوري پوهه او د وحشي او کورني حیواناتو کارول شامل دي.  دا د انتروپولوژي یو له لوی فرعي برخو څخه دی او د انتروپولوژي سره ډېری تګلارې او تیوریکي چوکاټونه شریکوي.

## نورې پوښتنې

* انتروپولوژي

## سرچينې

وېشنيزه:ژوپوهنه
وېشنيزه:انسان پېژندنه
چاپېريالي لرغونپوهنه

**چاپېریالي لرغون پوهنه** د لرغونپوهنې یوه څانګه ده چې د لرغون پېژندنې په شرایطو کې د نباتاتو او حیواناتو پاتې شونو مطالعه کوي ترڅو د لرغونو ځایونو د چاپیریال شرایطو بیا موندنه او بيارغونه وکړي او په یو بل باندې د چاپیریال او کلتور دوه اړخیز اغېز درک کړي. 

د چاپیریال د پاتې شونو (د بېلګې په توګه، د څارویو هډوکي، خاوره، د نبات پاتې شونو) د راټولولو او تحلیل له لارې د انسانانو د تیرو اقتصادي، سیاسي او دودیزو چلندونو مطالعه د چاپیریال لرغونپوهنه تشکیلوي. 

د چاپیریال د لرغونپوهنې په ګډو څیړنو کې درې مهمې برخې عبارت دي له: بوټانو لرغونپوهنه، ژوبڼ لرغونپوهنه، جغرافیه

## سرچينې

وېشنيزه:انسان پېژندنه
وېشنيزه:انسان پوهنه
وېشنيزه:بوټي
وېشنيزه:حيوانات
وېشنيزه:څاروي
وېشنيزه:ځناور
لرغونې انسانپوهنه

**لرغونې انسانپوهنه** ، چې د لرغونې ژوند پوهنې او بيولوژيکي انسان پېژندنې د دوو ساینسي برخو ترکیب دی، د انسان اصل مطالعه کوي. د لرغونې انسانپوهان د انسانانو د فوسیلونو سره ډیره معامله کوي.
پريماتولوژي

**پریماتولوژي** د پریمیټ مطالعه ده.  دا پوهه پراخه علمي ساحه ده او څېړونکي یې په بېلابېلو پوهنځیو کې فعال دي او څېړنه کوي لکه انسان پېژندنه ، بیولوژي، طب، ارواپوهنه، وترنري طب او ژوولوژي، او همدارنګه موزیمونه او ژوبڼ. 

**پریمیټولوژیست** د دوی په استوګنځایونو او همدارنګه په لابراتوار کې د ژوندیو او ورک شوي پریمیټانو په اړه څېړنې ترسره کوي ترڅو د دوی د تکامل او چلندپه بېلابېلو اړخونو پوه شي.

## سرچينې

## اړوندې پوښتنې

* بیولوژیکي انتروپولوژي
* د انسان ارتقاء جینیات

## بهرنۍ لینک
انتروپوميټري

بټنوک|300x300px| د پورتنۍ لید څخه د سر کڅوړو ترمینځ اندازه کول
**ډیموګرافي** ، **انتروپومیټري، د بدن اندازه کول،** یا **انتروپومیټري**  د انسان د بدن مختلف برخو اندازه کولو ته ویل کیږي ترڅو د خلکو توپیرونه او فزیکي کټګورۍ وپیژني. ډيموګرافي په فزيکي انتروپولوژي او پالو انتروپولوژي کې کارول شوې ده، او د دې ميتود پيروانو هڅه کړې چې د خلکو په طبقه بندي کې سمې پوهې ته ورسي. د کوپړۍ تخصصي ازموینه هم د دې پوهې یوه څانګه ده او **د کرینیومیټري** په نوم یادیږي  .

## پېژندنه
نظري تعریف: د visrocranium اوږدوالی د visrocranium په طول ویشلو سره، یو عددي فیصده ترلاسه کیږي چې د visrocranium index په نوم یادیږي. انتروپومیټری د نړیوال روغتیا سازمان لخوا تایید شوی او وایی چې انټروپومیټری د بدن د اندازې، فټنس او کثافت ارزولو لپاره خورا د لاسرسي وړ، هراړخیز او ارزانه تخنیک چمتو کوي، د بدن روغتیا او مناسب تغذیه پوښي. سربیره پردې ، دا د عامې روغتیا پالیسۍ جوړولو او کلینیکي پریکړو لارښود کولو لپاره ارزښتناکه وسیله چمتو کوي.  د کوپړۍ انتروپومیټري د سیفالو میټري او کرینیو فاسیل اړیکو پراساس مطالعه کیږي. 

نن ورځ ، ډیموګرافي د صنعتي ډیزاین ، جامو ډیزاین ، ارګونومیک او معمارۍ برخو کې کارول کیږي.
[کيڼ|بټنوک|300x300px| [پلیس پاریس|د پاریس د پولیسو په څانګه کې د الفونس برټیلون د پیژندنې کارت عکس. الفونس برټیلون یو فرانسوی جنایاتو پوه او پولیس افسر و چې په 1879 کې یې د بایومیټریک ساینس په کارولو سره د انتروپومیټریک میتود رامینځته کړ چې د بدن د ابعادو ، د مخ لوستلو ، فزیکي توضیحاتو او نیول شوي عکسونو دقیق ثبت کولو پراساس د خلکو پیژندلو لپاره وپیژني.]]

## اصطلاحات
د انتروپومیټري کلمه د یوناني اصل څخه ده، انتروپوس (ἄνθρωπος) (انتروپوس معنی د انسان او میټرون معنی ده اندازه کول او عموما د انسان اندازه کولو ته اشاره کوي. د دې فارسي معادلاتو په منځ کې، موږ کولی شو "انتروپومیټري"، "ډیموګرافي" او "فیزیولوژي" ته اشاره وکړو.

## شاليد
د انتروپولوژي په تاریخ کې بیلابیل مفکورې شاملې دي ، دواړه ساینسي او سیډو - ساینسي ، لکه کرینیومیټري ، پیلونټولوژي ، بیولوژیکي انتروپولوژي ، فیزیولوژي ، عدلي طب ، جرمونو ، فیلوګرافي ، د انسان اصلیت او د مخ توضیحات ، او همدارنګه په بیلابیلو وختونو کې د انتروپولوژي ترمینځ اړیکې. د تاریخ په اوږدو کې، د انتروپومیټري غوښتنلیکونه خورا پراخه دي، د مفصل ساینسي توضیحاتو او ایپیډیمولوژیکي تحلیلونو څخه نیولې د یوجینیک او د توکمپالنې ټولنیز خوځښت لپاره دلیلونو پورې.

## په ایپیډیمولوژی او طبي انتروپولوژي کې غوښتنلیک
د انتروپومیټریک اندازه کول هم د ایپیډیمولوژی او طبي انتروپولوژي کې غوښتنلیکونه لري، د بیلګې په توګه د مختلف بدن اندازه کولو (لوړوالی، وزن، د بدن د غوړ فیصده، او نور) او طبي پایلو ترمنځ د اړیکو په ټاکلو کې. د انتروپومیټریک اندازه کول اکثرا په کلینیکي ترتیب کې د خوارځواکۍ تشخیص لپاره کارول کیږي.

## فوټ نوټ

## سرچينې
Md عارف، اسلام؛ Md, اسدالجمان; Md, نورزمان; Md مشرف، حسین. "د روغتون بستر ډیزاین لپاره د ارګونومیک غور: په بنګله دیش کې د قضیې مطالعه". د عصري ساینس او ټیکنالوژۍ ژورنال 01 (01): 30-44.

## اړوندې پوښتنې

* د ګوتو چاپ
* ارګونومیک
* د کوپړۍ لوستل
* مخ لوستل
* د انسان لوړوالی
لونډه

**يار يا لونډه**   يوه ګڼ مانيزه ويوکی دی چې په عاميانه ډول هغه ملګري يا ملګرې ته راجع کيږي چې يو شخص له هغې سره پرته له ازدواجه نامشروعې اړيکې يا جنسي تمایل ولري. د دې جملې فارسي معادل "مخاطب خاص" دی.

## اړوندې پوښتنې

* مدني ټولنه
* قانوني همغږي
* کوژدن

## سرچينې

انګلسي ويکيپېډيا «Significant other». ۲۰۱۸-۱۱-۲۲.
وېشنيزه:خپل مېنځی روابط
پرمختیایي انسان پېژندنه

**پرمختیایي انتروپولوژي** د پرمختیایي مطالعاتو په څو اړخیزه ساحه کې د بشري نظریاتو غوښتنلیک ته **اشاره کوي** . د مطالعې دا ساحه نړیواله پراختیا او نړیوالې مرستې د مهمو او اړينو موضوعاتو په توګه ګڼي. د انسان پېژندنې په دې څانګه کې، ***د پراختیا*** اصطلاح هغه ټولنیز عمل ته اشاره کوي چې د مختلفو اجنټانو لخوا ترسره کیږي (د بېلګې په توګه، نهادونه ، سوداګري ، حکومت یا خپلواک رضاکاران ) چې یو ځانګړي اقتصادي ، تخنیکي، سیاسي یا ټولنیز ژوند غواړي، په ځانګړې توګه په هغه استعماري سيمو کې چې کمزوری اقتصاد ولري، اطلاقيږي.

## تاریخ
په 1980 او 1990 لسیزو کې، د خصوصي سکټور د پراختیا انتروپولوژي په پراخه توګه کارول کیده.  اوس مهال ، د کارپوریټ ټولنیز مسؤلیت او بیلابیل مسلې لکه بیا میشتیدنه او بشري حقونه په منظم ډول په کوچنیو شرکتونو کې د منظم ټولنیز ارزونې سره د پانګوونې ارزونې د یوې لازمي برخې په توګه ارزول کیږي.

## اړوندې پوښتنې

* پرمختیایي مرستې
* وروسته استعماري

## حوالې
تر ساختمانيزم وروسته

**پوسټ ساختمانيزم** د غربي اروپا د فلسفیانو او ټولنپوهانو د فکري افکارو ټولګه ده چې د فرانسوي تمایل سره یې لیکلي. د دې حرکت دقیق تعریف او د هغې لنډیز یو ستونزمن کار دی، مګر په ټولیزه توګه، دا ویل کېدی شي چې د دې ساینس پوهانو فکر د جوړښت پالنې لپاره یو پرمختګ او غبرګون و، او د دې لپاره یې د "وروسته له" مختاړی اضافه کړ. وروسته له عصري کېدو او پوسټ ماډرنیزم ځینې وختونه د یو بل سره د تبادلې وړ کارول کیږي. وروسته له ساختمانيزم هم له تخریب سره نږدې تړاو لري.

د ژاک دیریدا او میشل فوکو په څیر خلک د دې فکر د مکتب له مخکښانو څخه دي، کوم چې د ځینو په وینا، د پوسټ ماډرنیزم او رجحاناتو سره نږدې تړاو لري. دا اړیکه تر دې حده ده چې ځینو مفکرینو ادعا کړې چې پوسټ ساختمانيزم په سمه توګه د پوسټ فینومینولوژي په نوم یادیږي 

## اړوندې پوښتنې

* ساختمانيزم
* فعالیت
* بیارغونه
* دوه اړخیزه مقابله

## ګډون

## حوالې

* زهرا پشګاهي فرد او مصیب قربیګي، *د جوړښت وروسته جغرافیه* . تهران: زیتون سبز خپرونه، ۱۳۹۲.
تر نووالې وروسته

دا یو تجرید دی چې د عصري کېدو وروسته تاریخي دورې ته اشاره کوي.

پوسټ ماډرنیت يا تر نووالې وروسته کلمه عموما د یوې ټولنې د اقتصادي او کلتوري شرایطو تشریح کولو لپاره کارول کیږي چې ویل کیږي د عصري حالت څخه وروسته پاتې دي. ځینې فلسفي او فکري مکتبونه په دې باور دي چې عصريیت د شلمې پېړۍ په دویمه نیمایي کې پای ته ورسید او وروسته موډرنیت یې ځای په ځای کړ. پداسې حال کې چې نور، د يورګین هابرماس په ګډون، پدې باور دي چې عصريتوب لا پای ته نه دی رسېدلی.

## [[پېښليک|تاریخي دوره]]
مدرنیت د منځنۍ پیړۍ وروسته د صنعتي کیدو او پانګوالۍ ، څارنې او د ملت-دولت سیسټم له ظهور سره روښانه کیږي. د پایلې په توګه، عصريیت باید د صنعت څخه وروسته ، وروسته سرمایه دار ، بې دولت ټولنه وي. که څه هم هیچا هم د معاصر غربي ټولنو د حالت په اړه په جدي توګه بحث نه دی کړی چې **پوسټ ماډرنیت** په یو ځانګړي اداري حالت کې دی. بلکه، د پوسټ ماډرنیت مفهوم، کله چې د بنسټیزو مسلو تشریح کولو لپاره کارول کیږي، یو ټولنیز جوړښت ته اشاره کوي چې په کې د معلوماتو تبادله د صنعتي تولید او په ځانګړې توګه د درنو صنعتونو د لومړني اقتصادي محرک په توګه بدله کړې. دا باید په پام کې ونیول شي چې معلوماتي ټکنالوجۍ د دې پروسې یو مهم عنصر دی.

ویل کیږي چې وروسته موډرنیت د ټولنیز جوړښت د ټولنیزو او اقتصادي پروسو د مرکزي ټولګې په توګه د تولید څخه مصرف ته په عمومي بدلون کې مداخله کوي. په دې مفهوم، د پوسټ ماډرنیت مفهوم یو څه د وروسته صنعتي ټولنې سره ورته دی، دا مفهوم څرګندوي چې صنعتي ټولنې د معلوماتي ټکنالوجۍ په ټینګار سره د صنعتي تولیداتو څخه خدماتو صنعتونو ته د سمت بدلون شاهد دي.

## اندوالان
که څه هم ځینې تیوریسټان د پوسټ ماډرنیت مفهوم د اداری حالت ته د اشارې لپاره نه کاروي، مګر د پوهې وضعیت ته اشاره کوي؛ نو ځکه، بومن وویل چې د دوی د ماډرنیت پایلې هغه شیان دي چې عصري ذهن یې له لرې څخه او د بدلون د هڅونې په پوهیدو سره خپل ځان منعکس کوي.

ناڅرګندتیا ، ابهام او د پوسټ ماډرنیت ابهام زموږ د راتلونکي د جوړولو لپاره د برخلیک د نیولو امکان برابروي. که څه هم له دې څخه هیڅ یو د دې پروژې لپاره تضمین یا عمومي اساس نه دی، دوی یوازې د پوسټ ماډرن حالت کې د امکاناتو په توګه راڅرګند شوي. د پوسټ ماډرنیت فکر د دې غوښتنه کوي چې ماډرنیت خپلې ژمنې پوره کړي که څه هم عقلیت پکې تحریف شوی وي. د لیوټارډ لپاره، د پوسټ ماډرنیت حالت په ډیره پرمختللې ټولنه کې د پوهې د موقف پوهه ده. هغه **د میټا داستانونو په اړه شک** څرګندوي او د ځانګړو محلي پوهانو په مینځ کې موجود توپیرونه او تفاهمونه لمانځي.

## سرچينې

* - بارکر، سي، (2004)، د SAGE د کلتوري مطالعاتو قاموس، لندن، SAGE خپرونه
* د ويکيپېډيا مرسته کوونکي، "پوسټ موډرنيت،" ويکيپېډيا، وړيا پوهنغونډ، http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Postmodernity&oldid=448271368 (د سپتمبر 6، 2011 ته رسېدلی).
وېشنيزه:وروستۍ نوواله
زېږوني درملګري

**زېږوني درملګري** د درملو یو له ځانګړو برخو څخه دی چې د میندوارۍ ، زېږون او تر  زېږون وروسته دورې پورې اړه لري يانې د درملو او جراحۍ څانګه ده چې د ماشوم زېږون او د زېږون مېرمنو پاملرنې پورې اړه لري.  ( د نوي زېږون پاملرنې په شمول)  . نسايي ډاکټره او قابله د دې برخې متخصصين دي. دا طبي څانګه په ایران کې "تخصص زنان و زایمان" په نوم پېژندل کیږي.

## انځورونه

Image:Ultrasound_image_of_a_fetus.jpg|ترېډي التراساونډ of  جنين په (څوارلسمه اونۍ کې د ميندوارۍ عمر)
Image:Sucking his thumb and waving.jpg|جنين په اووه لسمه اونۍ کې
Image:3dultrasound 20 weeks.jpg|جنين په شلمه اونۍ کې


## اړوندې پوښتنې

* د مېرمنو او نوزېږو جراحي 
* د ښځو درملګري
* د زېږون وروسته دوره

## سرچينې
څو زېږوني

بټنوک|غبرګونو يو انځور
څو زېږوني، څو ځله میندواري يا غبرګونې ميندواري هغه ميندواري ده چې پایله یې د دوه یا ډېرو ماشومانو په زېږون  تمامه شي. درې ګونی یا څلور چنده معمولا غبرګوني وي او د تخمدان هڅوونکي درملو کارولو پایله ده. په هرصورت، څو زېږوني مينداوري کېدای شي، ټول هلکان، ټولې نجونې يا هلکان او نجونې اوسي .

## د څو زېږونونو خطرونه
دا ډول میندوارۍ د ډېرو خطرونو سره تړاو لري، لکه د وخت څخه مخکې زېږون، د میندوارۍ مسمومیت، د میندوارۍ شکر ،  د پلاسنال ستونزې، او د جنین د ودې پورې اړوند ستونزې.

## اړوندې پوښتنې

* یوشان غبرګوني

## حوالې

وېشنيزه:ژوپوهنه
وېشنيزه:د ښځو سلامتيا
زېږون مړينه

بټنوک| د وخت له مخې په هرو 1000 ژوندیو زېږونونو کې د مړینې چارټ (کلونه)
**د زېږون مړینه** د جنین یا نوي زېږون مړینه ده، او دا د زېږون په وخت کې د مړینې کچه محاسبه کولو اساس دی. په انګلستان کې، په هرو 1000 ماشومانو کې 8 مړه کیږي، او د دې مړینې ترټولو لویه شمېره په اسیایي مېرمنو کې لیدل کیږي. په 2013 کې، شاوخوا 2.6 ميلیونه ماشومان د یوې میاشتې دمخه مړه شوي، همدا کچه بيا په 1990 کې د 4.5 ميلیونه شاوخوا وه. 

د زېږون مړينې تر ټولو عام لامل د وخت څخه مخکې زیږون دی، چې د مړینې 30٪ برخه جوړوي.  د نوي زېږېدلي تنفسي رنځ سنډروم د ماشوم د مړینې بل لامل دی.  همدارنګه، د مړینې 21٪ مورنۍ ناروغۍ جوړوي. 

## اړوندې پوښتنې

* ماشوم وژنه

## حوالې
مړزېږون

**مړ زېږون** (    ) د ميندوارۍ له شلمې اونۍ وروسته د جنین مړینې ته ویل کیږي  . په دې حالت کې، د سیزرین برخې ته اړتیا لیدل کېدی شي. د مړ زېږون ډېری وختونه د میندوارۍ په پای کې پېښیږي او په ډېری مواردو کې يې اصلي لامل مالوم نه دی.  مړزېږون باید د ناڅاپي سقط سره يوشان ونه ګڼل شي، په کوم کې چې ماشوم له وخت څخه مخکې ضایع کیږي.

د مړزېږون عوامل عبارت دي له باکتریایي انتان ، زېږون ناروغۍ ، د کروموزوم اختلالات ، زیږون د شکر ناروغۍ ، د وینې لوړ فشار ( پریکلامپسیا )، * د مور لخوا د رواني موادو کارول (لکه الکول ، نیکوتین ، او نور). . . ) یا کیمیاوي درمل ، د پلاسنټال جلا کول ، صدمه ، د وړانګو زهري کول ، د ښځینه تناسلي نسجونو پرې کول  او د ناف د غاړې د خنډ ستونزه  .

## سرچينې
جبري شنډول

**جبري شنډول** یا **جبري عقيم سازي** (    ) یوه اصطلاح ده چې د حاکمو حکومتونو لخوا د بېلابېلو خلکو د شنډولو لپاره د هر ډول جبر او هدفي پلان سره تړاو لري. ډېری هېوادونو د شلمې پېړۍ په پیل کې د اجباري شنډولو پروګرامونه پلي کړل.  که څه هم دا ډول پروګرامونه د نړۍ په ډېرو هېوادونو کې غیرقانوني دي، د جبري شنډولو قضیې هم دوام لري.

## اړوندې پوښتنې

* کیمیاوي کاسټریشن
* د نسل په واسطه
* طبي قانون
* د زیږون حقونه
* په متحده ایالاتو کې توکمپالنه
* د حمل مخنیوی
* د انسان نفوس وده

## حوالې

* انګليسي ويکيپېډيا «Compulsory sterilization».  ۲۳ جنوري ۲۰۲۱.
د افغانستان په ختیځ کې د نښترو ځنګلونه

د افغانستان په ختیځ کې د نښترو ځنګلونه چې ځانګړي ایکوسیسټم لرونکو برخو ته اړوندېږي د افغانستان او پاکستان ترمنځ د پولې په اوږدو کې له یو بل څخه په واټن کې موقعیت لري چې د سمندر له سطحې څخه د ۲۰۰۰ مترو (۶۶۰۰ فوټو) په لوړوالي دغه ځانګړې برخې پوښي. دغه ځانګړې برخې د مارخور (Capra falconeri chiltanensis) په نوم وزو لپاره چې د پاکستان ملي حیوان دی او د تاو تاو ښکرو لرونکو وزو په توګه پېژندل کېږي د ژوندانه چاپېریال جوړوي چې نسل یې د انقراض له ګواښ سره مخ دی. د دغو برخو ځنګلونو په پراخه کچه د لرګیو د تولید لپاره زمینه برابروي. 

## موقعیت او څرنګوالی
د دغو ځنګلونو شمالي برخه چې تر ټولو کوچنۍ برخه یې هم ده د هندوکش غرونو سویلي لمنې ته په نورستان ولایت کې موقعیت لري چې د جلال آباد ښار څخه ۶۰ کیلومتره فاصله لري. دغه فرعي برخه د شمال او سویل له اړخه د هندوکش غرونو د ځانګړو آلپي برخو او د ختیځ او لویدیځ لوري څخه د بلوچستان د وچو ځنګلونو له خوا چاپېره شوې. منځنۍ برخه یې د کابل سوېل ته د پکتیا په ولایت کې موقعیت لري. دا د ګردیز درې ختیځ ته غرونه پوښي. سویلي برخه یې بیا د پاکستان د کویټې او کچلاک په غرونو کې موقعیت لري.

په شمالي برخه کې خاوره یې ریګ لرونکې او د عضوي موادو لرونکې سور رنګه خاوره ده. په سویل کې یې سطح بیا په آهکي ډبرو پوښل شوې. 

## د هوا حالات
د دغه ځانګړي چاپېریال لرونکو برخو هوا مرطوبه قاره یي هوا ده چې ګرم اوړی لري (د کوپن اقلیمي طبقه بندۍ له مخې). د دغو سیمو هوا د تودوخې د موسمي بدلونونو له مخې ځانګړې کېږي چې ګرم اوړي لري (لږ تر لږه په څلورو میاشتو کې هوا له ۱۰ سانتي ګراد درجو (۵۰ فارنهایت درجو) لوړېږي، خو په ټولو دغو برخو کې په منځنۍ کچه له ۲۲ سانتي ګراد درجو (۷۲ فارنهایت درجو) هوا نه ګرمېږي. په دغه سیمو کې د ورښت منځنۍ کچه په کال کې له ۲۰۰-۴۰۰ ملي متره ده.

## بوټي او ژوي
د دغو ځانګړو چاپېریال لرونکو سیمو یوازې نږدې ۴۰ سلنه برخې نباتي پوښښ لري چې عموما د کوچنیو بوټو، وښو او پرانېستو ځنګلونو په واسطه پوښل شوي دي. د ځنګل ډول یې تر ډېره پورې د لوړو سیمو له مخې ټاکل کېږي. د سمندر له سطحې څخه د ۲۱۰۰ – ۲۵۰۰ متره ارتفاع لرونکو سیمو کې ځنګلي سیمې وچې دي چې په کې د جلغوزې، بلوطو (دواړه ډوله بلوط عادی او نربلوط) او نښترو ونې شنې کېږي. 

د شمالي غاړې په کوچنیو جهیلونو کې یې په پریمانه کچه کډه کوونکي الوتونکي او سربېره پر دې همدلته زیږدونکي ژوي ژوند کوي چې د هیلیو بېلابېل ډولونه، مرغابۍ، تورغاړې مرغابۍ او نور په کې شاملېږي.

## ساتل کېدونکې برخې
د دغو ځانګړو سیمو شاوخوا ۹ سلنه برخې په رسمي ډول ساتل کېږي. دغه ساتل کېدونې برخې عبارت دي له: 

* هزارګنجی – چلټن ملي پارک
* د ساسنما ژوبڼ
* زوار خان لوبغالی
* ګوګی لوبغالی
* وام لوبغالی
* د نورستان ملي پارک 

د نورستان ولایت ملي پارک چې د دغه ځانګړي چاپېریال لرونکو سیمو په شمالي برخه کې موقعیت لري د ۲۰۲۰ زکال په جولای میاشت کې د افغانستان ملي پارک اعلان شو. دغه مهال د سیاحت په موخه د یو لړ تسهیلاتو او پلانونو وویل شول چې تر اوسه نه دي اعلان شوي. 

## سرچينې
اسلام کلا

اسلام کلا د افغانستان په لویدیځ هرات ولایت کې يو سرحدي ښار دی چې د افغانستان – ایران پر پوله پروت دی. دا د ایران له تایباد ښار سره په ګاونډ کې د افغانستان رسمي ځمکنی بندر دی. 

د اسلام کلا بندري ښار د هرات ولایت د اسلام کلا ولسوالۍ د برخې په توګه اداره کېږي او د اسلام کلا – هرات لویې لارې پر مټ له هرات ښار سره نښلي. دغه ښار د افغانستان په اقتصاد کې مهم رول لوبوي ځکه چې په پام وړ کچه د افغانستان ملي سوداګري له همدغې لارې کېږي. 

ویل کېږي چې د اسلام کلا ښار د وګړو شمېر نږدې ۱۶۴۰۸ تنه دی. یاد ښار په وروستیو دوه لسیزو کې د بېلابېلو تسهیلاتو د جوړولو له امله په تدریجي ډول پراختیا موندلې. په دغو تسهیلاتو کې د بېرته راستنېدونکو کډوالو یو مرکز هم شتون لري چې په هغو کې هره ورځ ګڼ شمېر بېرته راستنېدنکي د افغانستان د کډوالو د چارو د وزارت او د کډوالو د نړیوال سازمان (IOM) له خوا ثبت اکېږي. دغه ښارګوټی د افغان سرحدي ځواکونو او همدارنګه د ملي امنیتي ځواکونو قوماندانۍ لري. 

## تاریخ
اسلام کلا په نوولسمه پېړۍ کې د درانیانو د سترواکۍ پر مهال وروسته له هغه چې افغانستان په یوه خپلواک هېواد واوښت په سرحدي ښار بدل شو. د تاریخ په اوږدو کې ګڼ شمېر پوځونه، سوداګر او سیلانیان له دغې لارې لارې تېر شوي. د آسیا لومړۍ شمېره لویه لار (AH1)، چې د آسیایي لویې لارې د شبکې برخه ده د جاپان له توکیو څخه د ترکیې د استانبول ښار تر لویدیځ او له هغه ځایه بیا د اروپا له E80 لویې لارې سره په لیزبون کې نښلي له اسلام کلا تېرېږي. 

د ۲۰۲۱ زکال د فبروري په ۱۳مه د فساد او همدارنګه د کاري ناغېړیو له امله ګڼ شمېر لوی موټر د اسلام کلا د بندي ښار په یوه تم ځای کې د اورلګېدنې له امله وسوزېدل. دغه ښار د ۲۰۲۱ زکال د جولای په ۹مه د کومې شخړې پرته د طالب وسله والو لاس ته ورغی. له دغه مهال راوروسته چې فساد له منځه ولاړ د تېر کال په پرتله په څه کم یو کال کې یې عواید له ۸ میلیاردو افغانیو واوښتل. 

## د هوا حالات
د اسلام کلا ښار د هوا حالات د هغو د سیمه ییز تپه یي جوړښت څخه اغېزمن دی او په دې سره د کوپن طبقه بندۍ له مخې نیمه وچه یخه هوا لري. په دغه ښار کې د تودوخې منځنۍ کچه ۱۷.۳ سانتي ګراد درجې ده په داسې حال کې چې د کلني اورښت منځنۍ کچه په کې ۲۲۵ ملي متره ده. 

د جولای میاشت په کې تر ټولو ګرمه میاشت ده چې په منځنۍ کچه په کې تودخه ۲۹.۵ سانتي ګراد درجو ته رسېږي. تر ټولو یخه میاشت یې د جنوري میاشت ده چې په منځنۍ کچه تودوخه په کې ۵.۵ سانتي ګراد درجو ته رسېږي. 

## سرچينې
د نجونو نړيواله ورځ

alt=دختران در رویداد روز جهانی دختر در سال ۲۰۱۴.|بټنوک| د 2014 کال '''د نجونو د نړیوالې ورځې''' په مراسمو کې نجونې
**د نجونو نړیواله ورځ**  د نجونو د حقونو د یادولو نړیواله ورځ ده چې د ملګرو ملتونو لخوا اعلان شوې. دا ورځ **د  ماشوم** او **د نجونو نړیواله ورځ** بلل کیږي. د ۲۰۱۲ کال د اکتوبر ۱۱مه د نجونو لومړۍ ورځ وه. یاد لمانځنه د نجونو لپاره د لا زیاتو فرصتونو په ملاتړ او د جنسیتي نابرابرۍ په اړه د پوهاوي لوړولو په موخه ترسره کیږي چې نجونې د جنسیت له امله په نړیواله کچه ورسره مخ دي.  پدې نابرابرۍ کې هغه شیان شامل دي لکه زده کړې ته د لاسرسي حق ، تغذیه، قانوني حقونه، طبي پاملرنې او د تبعیض په وړاندې ساتنه، د ښځو په وړاندې تاوتریخوالی، جبري ودونه او د ماشوم ودونه . د نجلۍ د ورځې نمانځل هم "د پرمختیایي پالیسۍ، پلان جوړونې، کمپاین او څیړنې په برخه کې د یوې ځانګړې ډلې په توګه د نجونو او ځوانو میرمنو بریالي راڅرګندیدل منعکس کوي. » 

## اړوندې پوښتنې

* د اکتوبر ۱۱
* د یونیسکو نړیوالې ورځې

## سرچينې

* انګليسي ويکيپېډيا«International Day of the Girl Child». ۱۱ اکتوبر ۲۰۱۷.

## بهرنۍ لینک

وېشنيزه:ماشومان
وېشنيزه:ماشوم
وېشنيزه:نارويژي ژبه
وېشنيزه:نجونې
وېشنيزه:ملګري ملتونه
د ملګرو ملتونو ښځې

زبانهای رسمیزنان سازمان ملل
**د ملګرو ملتونو سازمان د جنډر مساوات او د ښځو ځواکمنتیا،** یا **د ملګرو ملتونو کې موجوده مېرمنې** په لنډه توګه  د ملګرو ملتونو یو له هغو بنسټونو څخه دی چې د ښځو د حقونو په برخه کې کار کوي. دغه اداره د ۲۰۱۰ کال د جولای په میاشت کې د ملګرو ملتونو په عمومي غونډه کې په دغه سازمان کې شامله شوه. دا اقدام په ټوله نړۍ کې د جنسیتي تبعیض سره د مبارزې په برخه کې د ملګرو ملتونو د هڅو د یوې برخې په توګه ترسره شو. 

## بنسټیز اهداف

* د ښځو او نجونو په وړاندې د جنسیتي تبعیض له منځه وړل
* په ټولنه کې د ښځو د ځواک په زیاتولو کې مرسته وکړئ
* د ټولنې د پرمختګ، بشري حقونو ، بشردوستانه فعالیتونو، سولې او امنیت لپاره د شریکانو په توګه د نارینه او ښځو ترمنځ مساوات ترلاسه کول 

## اداري غړي
د یوې نړیوالې موسسې په توګه، دا اداره د مختلفو نظرونو سره د مختلفو هیوادونو څخه د مدیرانو بورډ غوره کوي. د ادارې د مدیره هیئت غړي د دریو کلونو لپاره د دې ادارې د عمومي مجمع په ټاکنو کې ټاکل کیږي. 

## فعالیتونه

* د نړیوالو ډلو ملاتړ وکړئ، لکه د ښځو وضعیت کمیسیون، د نړیوالو پالیسیو، معیارونو او معیارونو پراختیا لپاره
* د ملګرو ملتونو د غړو هیوادونو سره د دې معیارونو پلي کولو او بنسټیز کولو کې مرسته کول، د هغو هیوادونو سره تخنیکي او مالي مرستو ته چمتو کول چې د مرستې غوښتنه کوي، د ټولنې او ادارې ترمنځ د قوي همکارۍ رامینځته کول.
* د دې سازمان د پرمختګ د څارنې له لارې د جنډر مساواتو په لور د ملګرو ملتونو د سیسټم د دندې یادونه کول. 

## سرچينې

وېشنيزه:ملګري ملتونه
وېشنيزه:د ښځو حقوق
جنسي بريد

**جنسي بريد** هغه عمل دی چې په هغه کې یو شخص په قصدي توګه او پرته له اجازې بل کس د جنسي خوښۍ لپاره لمس کوي، یا هغه مجبوروي چې د هغه د خوښې خلاف جنسي عمل ترسره کړي.  جنسي تیري د جنسي تیري یوه فرعي کټګورۍ ده، کوم چې پخپله (جنسي تاوتریخوالی) کې شامل دي: جنسي تیري (په جبري اندام ، مقعد ، یا د خولې ننوتل یا د مخدره توکو په واسطه د جنسي تیري اسانتیا)، ټوخی کول ، د ماشومانو جنسي تیري ، یا جنسي شکنجه.

## سرچينې

وېشنيزه:ج
وېشنيزه:جنسي تېری
د هورمون بدیل درملنه

بټنوک| د کورونري شریان ناروغي.
**د هورمون بدیل درملنه** (    ) د مینوپاز د علامتي درملنې لپاره کارول کیږي. دا طریقه د مینوپاز اختلاطاتو مخنیوي لپاره یو له لارو څخه دی.

په دې جانبي عوارضو کې کېدای شي ګرمې څپې ، د اندامونو وچوالی ، د پوستکي ګړندۍ وېښتان، د اندام لندبل ، د عضلاتو کمزوری، جنسي کمزوری ، او اوستیوپوروسس شامل وي.

## سرچينې

* انګليسي ويکيپېډيا «Hormone replacement therapy». ۱۸ نومبر ۲۰۲۰.

وېشنيزه:انساني سکليټ
وېشنيزه:انساني جوړښت
د میندوارۍ ضد ګولۍ

**د میندوارۍ ضد ګولۍ** ممکن لاندې څخه یوه ته اشاره وکړي:

* لوونورژسترول
* ميفپريستون
له زېږون وروسته دوره

**د زیږون وروسته دوره** د ماشوم د زیږون سمدستي وروسته او تر زیږون وروسته تر شپږو اونیو پورې وخت ته اشاره کوي. د ماشومتوب دوره یا د بلوغ دوره د دې دورې لپاره لږ عام نومونه دي. د روغتیا نړیوال سازمان دا دوره د میندو او ماشومانو په ژوند کې ترټولو مهم پړاو بولي، چې په ورته وخت کې لږ اهمیت ګڼل کیږي او له پامه غورځول کیږي؛ په داسې حال کې چې د میندو او ماشومانو د مړینې تر ټولو زیات شمیر په دې دور کې دی.  د زیږون څخه وروسته دوره کې، د مور بدن د امیندوارۍ دمخه کچې ته راستنیږي، په شمول د هورمون کچه او د رحم اندازه. دا د امیندوارۍ پرمهال د اندامونو رطوبت ته اشاره کوي، کوم چې وینه، بلغم او د رحم نسج لري.
کيڼ|بټنوک|250x250px| مور د خپل نوي زېږیدلي ماشوم سره.
## اړوندې پوښتنې

* ښځینتوب(زچه ګي)
* د مور شېدې ورکول
* زېږون 
* نوزېږی (ساه کښ)
* زېږوني درملنه
* له زېږون وروسته خپګان

## حوالې

* انګليسي ويکيپېډيا«Postpartum period».  ۲۲ ډېسمبر ۲۰۱۴.
اشکاشم، افغانستان

اشکاشم (په انګلیسي: Eshkashem یا Ashkāsham) د افغانستان په بدخشان ولایت کې سرحدي ولسوالۍ ده. دغه ولسوالۍ شاوخوا ۱۲۱۲۰ تنه اوسېدونکي لري او ښار یې د اشکاشم ولسوالۍ د مرکز په توګه پېژندل کېږي. په همدغه نامه بل ښار د پنج سیند بلې غاړې ته د تاجکستان هېواد په ګورنو- بدخشان سیمه کې موقعیت لري، همدا دی چې دغه ښار تر ډېره د هغه په تاجکي ګړدود یا اشکوشم یادېږي. هغه پل چې دغه دوه ښارونه له یوبل سره نښلوي په ۲۰۰۶ زکال کې بېرته ورغول شو. 

اشکاشم په یوه حاصلخیزه دره کې چې د سمندر له سطحې ۳۰۳۷ متره (۹۹۶۴ فوټه) لوړوالی لري موقعیت لري. په دغه دره کې له دې سره چې خلکو ۲۰ جلا ځایه د ځان لپاره استوګنځي جوړ کړي، خو دې ته په پام چې د دوی کروندې له یوبل سره تړلې دي، کولای شو هغه د واحدې او لویې آبادۍ په توګه په پام کې ونیسو. په دغه دره کې غنم او جوار کرل کېږي چې په کال کې یو فصل حاصل ورکوي. همدارنګه په کې د چنار او صنوبر ونې وده کوي، خو خځلې یا هیزم په کې ډېر لږ شنه کېږي. 

اشکاشم له شمال لویدیځ لوري د واټ په لرلو له بهارک څخه په تېرېدو له فیض آباد سره نښلېږي. دغه ښار له سویل لویدیځ لوري له زیباک او له شمال ختیځ لوري له خندود سره نښتی دی. دغه دره ډېر مهم ستراتیژیک موقعیت لري ځکه چې د فیض آباد، شغنان او واخان ترمنځ د لارې په اوږدو کې موقعیت لري او د ژمي پر مهال یادو سیمو ته همدغه لار د لاسرسي وړ وي. دغه ښار کوچنۍ هټۍ، هوټلونه، میلمستونونه، ښوونځي او دولتي ودانۍ لري چې د افغان سرحدي پولیسو یو مرکز هم په کې شاملېږي.

## تاریخچه
اشکاشم او واخان د سامانیانو د سترواکۍ پر مهال په اسلامي ښارونو واوښتل. له دې وروسته دغه برخې د غزنویانو او غوریانو لاس ته ولوېدلې. دغه سیمې هغه مهال د افغانستان د معاصر دولت رسمي برخې وګرځېدې کله چې د چین د چینګ لړۍ واکمنانو د افغانستان د وروستۍ سترواکۍ د بنسټګر احمدشاه دراني سره د دغو سیمو اړوند هوکړه لاسلیک کړه. دغه حدودو د ۱۹مې پېړۍ په وروستیو کې بیاځلي د عبدالرحمن خان د واکمنۍ پر مهال له مورتیمور ډېورنډ سره د ډیورنډ فرضي کرښې پر سر د نوموړي د هوکړې له امله تغیر وکړ. په دې سره افغانستان د هغه مهال د روسیې د سترواکۍ او بریتانوي هند ترمنځ حائل هېوادو وګرځېد. اوس مهال په دغه سیمو کې د افغانستان د اسلامي امارت ځواکونه چې د ناټو له خوا د روزل شوو افغان ملي ځواکونو څخه یې د دغو سیمو مسئولیت نیولی، ګزمې کوي. 

## د هوا حالات
په دغو سیمو کې هوا په معمول ډول یخه ده، خو د واخان په څېر نورو ګاونډیو سیمو څخه ډېره ګرمه ده. اشکاشم نیمه قطبي هوا لري (د کوپن طبقه بندۍ له مخې) چې لنډ او د خوښې وړ اوړی او یخ له واورو ډک ژمی لري. په اشکاشم کې د تودوخې منځنۍ کچه منفي ۰.۳ سانتي ګراد درجې (۳۱.۵ فارنهایت درجې) ده. په دغه سیمه کې د اورښت کلنۍ کچه شاوخوا ۶۲۸.۲ میلي متره (۲۴.۷۳ انچه) ده.

## وګړیز جوړښت
دري ژبه په اشکاشم کې کارېدونکې رسمي ژبه ده. د دغې سیمې ډېری اوسېدونکي تاجک او ازبکان دي. له تاریخي پلوه په کې نزاري اسماعیلیه مسلمانان ژوند کوي چې هغو ته اشکاشمي ویل کېږي. یو شمېر وګړي کېدای شي له دري ژبې سربېره په اشکاشمي ژبې هم خبرې وکړي. 

## سرچينې
د اچابود او ښاغلي ټوډ سفرونه (۱۹۴۹ فلم)

د اچابود او ښاغلي ټوډ سفرونه  د 1949 امریکایی متحرک انتولوژی فلم دی چې د والټ ډیزني پروډکشن لخوا تولید شوی ، د RKO راډیو پکچرز لخوا خپور شوی او د کلیډ ګیرونیمي ، جیک کیني او جیمز الګار لخوا د بین شارپسټین سره د تولید څارونکي په توګه لارښود شوی. د ډیزني انیمیشن کینن کې 11م متحرک فلم، دا دوه برخې لري: لومړی د برتانوي لیکوال کینیت ګراهام لخوا د 1908 د ماشومانو ناول The Wind in the Willows، او دوهم د 1820 لنډې کیسې "The Legend of Sleepy Hollow" پر بنسټ والړ دی. "د امریکایی لیکوال واشنګټن ایروینګ لخوا.

وېشنيزه:امریکایی فلمونه
وېشنيزه:انیمیشن فلمونه
اشتراکي مالکيت

**مشترک مالکیت** د مالکیت یو سیسټم دی چې په کمونیستي ټولنه کې رامینځته کیږي.  اشتراکي مالکیت ، یا په واضح ډول، "د تولید د وسیلو مشترکه مالکیت" د تولید د وسیلو کارول، مدیریت او کنټرول او په وینا، د ټولنې لخوا تولید شوي محصولات.  د تولید د وسیلو مشترکه مالکیت د شوراګانو په نوم د ادارو لخوا او د شوراګانو په پیوستون او همغږۍ سره پلي کیږي. په دې توګه، ګډ ملکیت د نورو ډولونو مالکیت سیسټمونو څخه توپیر لري، د بیلګې په توګه خصوصي ملکیت، دولتي ملکیت، او کوپراتیف مالکیت ( يانې مشترکه مالکيت په دې مانا دی چې په يوه توليدي دستګاه او کارځای کې چې څومره کسان کار کوي، که هغه په جګ بست وي يا ټيټ بست ټول د دې کارځای په ونډه کې شريک دي او دغه د شراکت ونډې او سيستمونه د مالکيت د شورا له خوا پرمخ وړل کيږي او پلي کيږي).

## شاليد
د انسان د ټولنیز تکامل په لومړیو پړاوونو کې او کله چې انساني ټولنو لا تر اوسه اضافي تولید نه و ترلاسه کړی، یانې په چین کې ښکاري انسان/ د انساني تمدن په لومړيو پړاوو کې په کرنه بوخت چې مارکس یې "ابتدايي کمونیزم " بولي، د " شریک مالکیت تاسیس شوی" یو ابتدايي مثال. د تاریخ په دې دوره کې خلکو خپل اړتیاوې په ډله ییزه توګه تولید او مصرفولې. د طبقاتي امتیازاتو او استحصال خبره پکې نه وه او تولید دومره محدود و چې د ټولنې د یوې برخې لپاره دا ممکنه نه وه چې د یوې واکمنې طبقې په تخته کې راښکاره شي او د ټولنې اضافي تولید مناسب کړي.

## سرچينېې
نړيوال انقلاب

**نړیوال انقلاب**   يو  مارکسیستي مفکوره ده چې په ټولو هېوادونو کې د منظم کارګر طبقې لخوا د شعوري انقلاب د عمل له لارې د پانګوال نظام ړنګولو ته اشاره کوي. بټنوک|288x288px| "د لينن ملګری ځمکه له خيرو پاکوي" (1920).
اړينه نه ده چې دا انقلاب دې په يوه وخت کې په ټولو ځايونو کې په منظم ډول راپېښ يا رامنځته شي، بلکې مهمه  دا  ده چې کله او چېرې سیمه يیز شرایط د انقلابي ګوند لپاره چمتو شي،ترڅو په بریالیتوب سره د بورژوازي مالکیت او قانون بدل کړي او د خلکو د مالکیت پر بنسټ د تولید یو سوسیالیستي حکومت رامینځته کړي. 

## اړوندې پوښتنې

* انقلابي سوسیالیزم
* پرولتاری انقلاب

## سرچينېې

* انګليسي ويکيپېډيا«World revolution». ۳۰ مارچ ۲۰۱۶.
مساوات غوښتنه

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" 
|-

**مساوات يا مساوات غوښتنه يا برابري**  هغه اصل دی چې په ساده ډول وايي: "ګټه او تاوان په مساوي ډول ووېشئ او ټولو ته یو شان ونډه ورکړئ. » د مساوات اصول هغه وخت ترسره کېدی شي کله چې تاسو پوهیږئ چې تاسو باید څومره ووېشئ (فرض کړئ چې دا په شمیرو او ارقامو کې کیدی شي) او د چا ترمنځ باید وویشل شي. ټول هغه څه چې تاسو یې باید وکړئ دا اندازه د هغه خلکو په شمیره ویشئ چې دا به یې شریکوي. د خلکو، د هغوی د شخصیت، د هغوی د اړتیاوو او د هغوی د غوښتنو په اړه هیڅ شی ته اړتیا نشته. ټول هغه څه چې باید ترسره شي د ټولو سره مساوي چلند کول دي. په دې نظر کې، د ګټې او تاوان ویش په مساوي توګه دا معنی لري چې تاسو د خلکو سره ورته چلند کوئ. 

مساوات د مساوات څخه توپیر لري.  کله چې خلک د مساوات په اړه خبرې کوي، دوی اکثرا یو بل اصل معنی لري، هغه دی، مساوات. 

په شلمه پیړۍ کې، د شتمنۍ او تولید په ویش کې د مساواتو یو نوی اړخ وړاندیز شوی. لکه څنګه چې تاریخي تجربې ښودلې، د یو ډول نابرابرۍ له منځه وړل کولی شي د نورو نابرابریو لپاره لاره هواره کړي. ځکه سیاسي، ټولنیز او اقتصادي نابرابري په یو ځای او په یوه لوري نه زیاتیږي او نه کمیږي، بلکې په ډیرو نظامونو کې د اقتصادي برابرۍ په نوم د فرد ټول سیاسي حقونه او په پریکړو کې د هغه د ګډون حق تر پښو لاندې کیږي.

## برابري
**برابري** یو مفهوم دی چې مساوات ته نږدې دی، مګر دا د هغې څخه توپیر لري. برابري، د مساوات د اصولو په څېر، موږ ته وایي چې د ټولو سره برابر چلند وکړو؛ خو په داسې حال کې چې له دې قاعدې څخه د برابرۍ مانا دا ده چې د اړتیاوو، غوښتنو، استحقاقونو، وړتیاوو، ارزښتونو او نورو شیانو په پام کې نیولو پرته باید هرچا ته ګټې او زیانونه ووېشل شي، مساوات د دې اړتیا لري چې د وېش اغیزې (ګټې او زیانونه) په خلکو باندې وي. ډاډ ترلاسه کړئ چې دا چلند وېش مساوي دی.  د مثال په ډول:

که د ځينو خلکو له وسه زياته وي او نور وږي وي، هر يوه ته يوه ډوډۍ ورکول د مساواتو د اصولو اړتيا پوره کوي، خو د برابرۍ د اصولو اړتيا نه پوره کوي. دا ځینو ته ډیر څه ورکوي او ځینو ته ډیر لږ. لکه څنګه چې ځینې خلک صحتمند وي او نور ناروغه او ضعیف وي، له هر یو څخه د سخت کار غوښتنه کول به په منطقي توګه د دې لامل شي چې ځینې خلک ډیره انرژي مصرف کړي او نور لږ انرژي. ورته چلند چې مساوي چلند ته اړتیا لري لازمي نه ده چې مساوي چلند د مساواتو څخه راځي. 

## اړوندې پوښتنې

* برابري

## پايليکونه

وېشنيزه:سياسي هڅوب
بې توپيره ټولنه

**بې طبقې ټولنه يا بې توپيره ټولنه** هغه ټولنه ده چې په هغه کې هیڅوک یوازې د کورنيو شرایطو له امله د ټولنیزې طبقې غړی نه ګڼل کیږي. په دې ټولنه کې په شتمنيۍ، عاید ، تعلیم ، کلتور یا ټولنیز شبکه کې توپیر یوازې د شخصي تجربو یا لاسته راوړنو له لارې ترلاسه کېدی شي.

يانې هيڅوک له بل چا څخه يوازې په دې خاطر ښه شخص يا د احترام وړ نه ګڼل کيږي چې د حاجي صيب، خان صيب يا پوهاند صيب زوی دی، محترميت او په درنه سترګه کتل او له نورو قابل د احترام ګڼلو لپاره بايد شخص داسې کار ترسره کړي چې ټولې ټولنې ته يې ګټه ورسيږي.

## اړوندې پوښتنې

* بورژوازی
* د پایلې مساوات
* منځنۍ طبقه
* پرولتاريه
* ټولنیز مساوات
* ټولنیز سازمان
* ټولنیز بنسټ
* سوسیالیزم
* انارکو-کمونیزم
* کاري ټولګی

## سرچينې

* انګليسي ويکيپېډيا«Classless society».۱۷ جنوري ۲۰۲۱.
د ليبرال ګوندونو نړيواله ټولنه

**د آزادۍ غوښتونکو ګوندونو نړیوال اتحاد**يا د لېبرال ګوندونو نړيواله ټولنه ( **IALP)** په ټوله نړۍ کې د آزادۍ غوښتونکو سیاسي ګوندونو اتحاد دی. د دې دنده په نړیواله کچه د دې ډول آزادۍ او تش په نامه آزادۍ پالیسي هڅول دي. 

د 2014 ملي آزادۍ کنوانسیون کې، د آزادۍ ملي کمیټې پخوانی رییس جیف نیل ټاکل شوی و چې د نړیوال آزاد ګوندونو ایتلاف جوړولو کې مرسته وکړي. د 2015 کال د مارچ په 6 نیټه نړیوال اتحاد د لسو بنسټ ایښودونکو غړو سره جوړ شو.  د 2019 پورې، دا 21 غړي لري. 

## برخې
هغه هېوادونه چې د IALP بنسټ ایښودونکي غړي یې استازیتوب کوي.

## اړوندې پوښتنې

* د آزادو سیاسي ګوندونو لیست
* په متحده ایالاتو کې لیبرتاریزم

## سرچينې
د افغانستان په جګړه کې ملکي مرګ ژوبله (۲۰۰۱ – ۲۰۲۱)

د افغانستان د جګړې په اوږدو کې، د جګړې د لګښتونو  پروژې  (Costs of War Project) د معلومات پر بنسټ، په افغانستان کې جګړې ۱۷۶۰۰۰ کسان ووژل، چې ۴۶۳۱۹ ملکیان، ۶۹۰۹۵ پوځیان او پولیس او لږ تر لږه ۵۲۸۹۳ یې مخالف وسله وال وو. خو د مړینې شمېر ښایي لوړ وي ځکه چې د جګړې په پایله کې د "ناروغیو؛ خوړو، اوبو، زیربناوو ته د لاس رسي بایلل او/یا د جګړې د نورو غیر مستقیمو پایلو" له امله نورې مړینې نه دی حساب شوې. د اپسالا د نښتو د ډېټا پروګرام د معلوماتو پر بنسټ، په نښتو کې ۲۱۲۱۹۱ کسان وژل شوي دي. په ۲۰۱۵ کال کې د جګړې لګښت، پروژې اټکل وکړ چې هغه شمېر کسان چې د جګړې اړوند د غیر مستقیمو لاملونو له امله وژل شوي، ښایي په اوسنیو نښتو کې د غیر مستقیمو او مستقیمو مړینو د نسبت له مخې تر ۳۶۰۰۰۰ نور هم لوړ وي.  

"د تلپاتې آزادۍ د عملیاتو" تر نوم لاندې جګړه چې د متحده ایالاتو له لوري په ۲۰۰۱ کال کې په لاره واچول شوه، لومړۍ په هوایي بریدونو پیل شوه چې سمدلاسه یې د ملکي افغانانو د مرګ ژوبلې په اړه اندیښنې راپورته کړې. په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه پلاوي (یوناما) له قوله، هر کال د ملکي مرګ ژوبلې لویه برخه د طالبانو او نورو مخالفو ډلو له اړخه وي، چې دا شمېرې هر کال د ۶۱٪ څخه تر ۸۰٪ وي. د جګړې په وروستیو کلونو کې د ملکي مرګ ژوبلې کچه لوړه وه، چې په ۲۰۱۵ او ۲۰۱۶ کلونو کې په پرله پسې ډول د کلنۍ ملکي مرګ ژوبلې ریکارډ مات شو. ملکي تلفات د ۱۹۸۰ کلونو د شوروي – افغان جګړې د لوړې مرګ ژوبلې او له هغې وروسته د کورنیو جګړو د دریو دورو: ۱۹۸۹–۱۹۹۲ کلونه، ۱۹۹۲–۱۹۹۶ کلونه، او ۱۹۹۶–۲۰۰۱ د مرګ ژوبلې دوام دی.

## اټکلونه
له ۲۰۰۱ کال وروسته د جګړې له امله د وژل شویو ملکي وګړو د مجموعي شمېر په اړه رسمي ارقام نشته، خو د مشخصو کلونو یا مودې محاسبات د یو شمېر خپلواکو ادارو له خوا خپاره شوي او په لاندې جدول کې۲۱‍ وړاندې شوي دي. 

زیاتره بنسټونه، خو ټول نه، وایي چې د دوی محاسبات ښایي کم اټکل شوي وي. 

### د مرګ ژوبلې عمومي مجموع

* یادونه: د یوناما/د افغانستان د بشري حقونو خپلواک کمیسیون په میتودولوژي کې، د موجودو شواهدو له ارزونې کله چې څرګنده نه شي چې آیا قرباني ملکي وګړی دی او که نه، د یوناما/د افغانستان د بشري حقونو خپلواک کمیسیون  نوموړی قرباني د احتمالي ملکي مرګ ژوبلې په توګه نه شمېري. د دې ډول قربانیانو شمېر نه ورکول کېږي. 

## سرچينې
په افغانستان کې د کوېډ-۱۹ وبا

په افغانستان کې د کوېډـ۱۹ ( COVID-19 ) وبا د نړۍ په کچه په ۲۰۱۹ کال کې د کورونا ویروس ناروغۍ یوه برخه ده، چې د کورونا ویروس ۲ د سخت تنفسي علایمو (SARS-CoV-2) له امله رامنځته کېږي. د دې ویروس خپرېدل په افغانستان کې هغه وخت تصدیق شو، کله چې د ۲۰۲۰ کال د فبروري په ۲۴ په هرات کې د دې لومړۍ پېښه تائید شوه. 

د ۲۰۲۳ کال د اپریل تر ۲۷ نېټې پورې ۲۱۴،۱۱۲ مثبتې او ۷،۸۸۸ مړینې پېښې تائید شوې وې. د ۲۰۲۱ کال د سپټمبر تر ۱۳ نېټې پورې ۱۱۸،۱۸۰ کسان ورغېدل. په افغانستان کې د کوېډ-۱۹ تر ټولو زیاتې پېښې کابل وې چې شمېر يې ۱۸۸۹۶ ؤ، ورپسې هرات کې ۹۳۴۳ پېښې او  بلخ کې ۳۴۳۱ پېښې وې. که څه هم د ۲۰۲۰ کال د اګست په ۵ د عامې روغتیا وزارت د یوې رسمي سروې په راپور راغلي وو چې د هېواد نږدې دریمه برخه نفوس یا نږدې ۱۰ مېلیون خلک په کوېډ-۱۹ اخته شوي وو.   

## مخینه

### ریښې
د روغتیا نړیوال سازمان (WHO) د ۲۰۲۰ کال د جنورۍ په ۱۲ تائید کړه چې د چین د هوبي په ووهان کې د خلکو په یوه ډله کې یو نوی کورونا ویروس د تنفسي ناروغۍ لامل و، چې راپور یې د ۲۰۱۹ کال د دسمبر په ۳۱ نېټه WHO ته ورکړل شو. د کوېډ-۱۹ د مړینو سلنه د ۲۰۲۳ کال SARS په پرتله خورا ټیټ ؤ، خو سرایت یې ډېر لوړ ؤ او ټولو مړینو شمېر يې زیات ؤ. د افغانستان د موډل پر بنسټ مشهابت کونه څرګندوي چې د وخت توپیر لرونکي تکثیر شمېر (                              ) لپاره ۹۵٪ د باور انتروال له ۰،۱ څخه ټیټ ؤ او د ۲۰۲۲ کال له نومبر څخه تر د ۲۰۲۱ کال  فبروري پورې راټیټ شو.   

### له ایران څخه ډله ییز راستنېدونکي
د ۲۰۲۰ کال په مارچ میاشت کې په ټول ایران کې د وبا د خپرېدو له امله لږ تر لږه ۱۵۰ زره افغانان له دې هېواد څخه د هرات ولایت اسلام قلعه پولې ته راستانه شول. د یوې میاشتې په اوږدو کې هره ورځ تر ۱۰۰۰ ډېر کسان له پولې تېرېدل. په هرات ولایت کې د ۲۰۲۰ کال د مارچ او اپریل ترمنځ د پېښو شمېر ۲۰۰ ته پورته شو. د چمن او تورخم په پوله په دریو ورځو کې څه باندې ۶۰ زره افغانان له پاکستانه راستانه شوي دي.    

## د ۲۰۲۰ کال فبروري میاشت
د فبرورۍ په ۲۳ لږ تر لږه د هرات درې اوسېدونکي چې په هغه وروستیو کې د ایران له قم څخه راستانه شوي وو، شکمن وو چې په کوېډ-۱۹ ناروغۍ اخته وي. د وینې نمونې یې د نورو ازموینو لپاره کابل ته واستول شوې. افغانستان د کوېډ-۱۹ لومړۍ پېښه تائید کړه چې په هرات کې له درېیو کسانو څخه یو یې ۳۵ کلن سړی ؤ.   

### د ۲۰۲۰ کال مارچ میاشت

#### د مارچ له ۱ څخه تر ۱۴ پورې – لومړنۍ خپرېدنه
په هرات ولایت کې درې نوې پېښې د مارچ په ۷ ثبت شوې، چې په دې سره په افغانستان کې د ټولو مثبتو پېښو شمېر څلورو ته لوړ شو.   

د مارچ په ۱۰ د هرات ولایت څخه بهر په سمنګان ولایت کې لومړۍ پېښه ثبت شوه، په دې معنی چې په افغانستان کې ټولټې پنځه پېښې ثبت شوې. ماښام خوا ته دا شمېر اوو ته لوړه شو. 

د مارچ په ۱۴ نېټه لسمه مثبته پېښه تائید شوه. د افغانستان د عامې روغتیا وزارت اعلان وکړ چې په بلخ او کاپیسا ولایتونو کې لومړۍ مثبتې پېښې ثبت شوې دي. سمنګان کې هم د کرونا ویروس وبا دریمه مثبته پېښه ثبت شوه. په همغه ورځ یوولسمه پېښه هم اعلان شوه. د بلخ ولایت ناروغ له مثبتې ازموینې وروسته تښتېدلی ؤ. 

د مارچ په ۱۴ په افغانستان کې له کرونا ویروس څخه لومړۍ رغېدلی کس په هرات کې د یوه ناروغ په توګه ثبت شو، چې دا لومړۍ مثبته پېښه هم وه. 

## سرچينې
میدانښار

میدانښار یا په ساده ډول میدان، د افغانستان د مرکزي ولایت، وردګو مرکز دی. په ۲۰۰۳ کال کې یې نفوس ۳۵۰۰۸ تنه اټکل شوی ؤ چې زیاتره یې پښتانه، هزاره او تاجک دي.

د ۲۰۲۱ کال د اګست په ۱۵ میدانښار د طالب جنګیالیو له خوا ونیول شو او ۲۷م ولایتي مرکز ؤ چې د طالبانو د ۲۰۲۱ کال په پراخو بریدونو کې ونیول شو.  

## شرح
میدانښار ۱۴۲۶۵ تنه نفوس لري. دا ښار ۴ ولسوالۍ او ټول ۳۳۴۷ هکتاره مساحت لري. په میدان ښار کې مجموعاً ۱۵۵۸ استوګنخایونه شته دي.

ظریفه غفاري په ۲۰۱۹ کال کې ښارواله شوه، نوموړې یوه له څو افغان ښځینه ښاروالانو او تر ټولو ځوانه ښارواله ده چې په ۲۶ کلنۍ کې وټاکل شوه. هغې په افغانستان کې د ښځو د حقونو د پیاوړتیا په برخه کې د خپلو هڅو له امله جایزې ګټلې دي. 

## اقلیم
میدانښار د کوپین د اقلیم په طبقه بندۍ کې د ګرم اوړي مرطوب براعظمي اقلیم څرګند کړی. دا ښار تود او وچ اوړي، سوړ او واورین ژمی لري. په میدانښار کې د تودوخې منځنۍ درجه ۷،۶ سانتي ګراد ده، په داسې حال کې چې کلنی ورښت په اوسط ډول ۵۵۸ ملي متره دی.   

جولای د کال تر ټولو ګرمه میاشت ده، چې په اوسط ډول د تودوخې درجه ۲۰،۸ سانتي ګراد وي. جنوري تر ټولو سړه میاشت ده چې د تودوخې منځنۍ درجه په کې ۷،۴ـ سانتي ګراد وي.   

## میدانښار
میدانښار یو ښاري کلی دی چې د کابل لوېدیځ ته په ۴۰ کیلومترۍ کې پروت دی. د ځمکې ډېره برخه د بې حاصله ځمکې او خالي پلاټونو له خوا قبضه شوې نه ده او یا هم نه کارول کیږي چې ټولې ځمکې ۸۱ سلنه کارول کېږي. اداري ځمکه دوهمه لویه جوړه شوې ځمکه ده (۲۲٪). استوګنځایونه په ۱ او ۲ ناحیو کې ټول شوي دي. 

## میدانښار د وردګو
میدانښار د وردګو ولایت په شمال ختیځ کې پروت دی. دا ښار د کابل ولایت د ارغندۍ او پغمان غرونو او د وردګو ولایت د جلریز او نرخ ولسوالیو په وسیله چاپېر شوی دی.   

دا ځای ۳۴۵ کیلومتر مربع مساحت لري. د بحر له سطحې څخه ۲،۲۲۵ متره لوړوالی لري.  

دا ولسوالي له ۵۹ اصلي کلیو او ۱ فرعي کلي څخه جوړه ده.   

## میدانښار
د میدانښار اکثره خلک په کرنه، مالدارۍ، باغدارۍ او سوداګرۍ بوخت دي. په ټوله کې د میدانښار د خلکو اقتصادي وضعیت خراب دی.  

## ټولیز
په دې ښار د ۲۰۰۸ کال تر پایه په ټولیز ډول ۱۴ ښوونځۍ موجودې وې، چې نږدې ۹۲۶۸ زده کوونکي ته د خدمت جوګه دي. شاوخوا ٢٧٥ ښوونکي په دغو ښوونځيو کې درس ورکوي. 

## سرچينې
استبداد ضد

**د استبداد ضد** ، د استبدادي حکومت سره مخالفت د "ټولنیز سازمان یوه بڼه ده چې واک ته د تسلیمېدو له مخې مشخص کیږي"،  او "د بشپړ اطاعت او د فردي آزادۍ په اړه واک ته تسلیمېدل"  او د استبدادي حکومت تعریف به وي.  د استبداد ضد سیاست اکثرا د قانون په وړاندې په بشپړ مساوات او قوي مدني آزادیو باور لري. ځینې وختونه دا اصطلاح د انارشیزم پر ځای کارول کیږي، کوم چې د واک یا سلسلې سازمانونو او میکانیزمونو په څیر د حکومتي سازمانونو په څیر د واک سره په مخالفت کې ایډیالوژي (ایډیالوژي) ده.      

## ليدلوری او تګلار
آزاد فکر یو فلسفي نظر دی چې په دې باور دی چې نظرونه باید د منطق ، استدلال ، او تجربې پر بنسټ جوړ شي، نه د واک ، دود یا نورو عقیدې پر بنسټ.    د دې لید ادراکي تطبیق ته "آزاد فکر" ویل کیږي او هغه څوک چې پدې ډول فکر کوي "آزاد فکر" بلل کیږي.  

واک ته استدلال ( په لاتین : *argumentum ab auctoritate* ) د استدلال یوه عامه بڼه ده چې کله ناوړه ګټه اخیستل د ساختماني غلطۍ لامل کیږي. په غیر رسمي استدلال کې، واک ته استدلال د استدلال یوه بڼه ده چې موخه یې د احصایوي پرتله کول دي. د واک حواله په لاندې ډول کار کوي:

: A په یوه ځانګړې موضوع کې واک دی
: A د دې مسلې په اړه بیان ورکوي
: نو ځکه A سمه ده

## وخت
له دویمې نړیوالې جګړې وروسته په اروپا کې د فاشیزم ضد تجربې پر بنسټ د زورواکۍ ضد احساسات موجود وو. دا احساس د اشغال په وړاندې قوي دریځ او د زبرځواکونو د پراخیدو له امله رامینځته شوي ویره ته منسوب شوی و. حاکمیت هم د کلتوري او بوهیمیا ضد حرکتونو برخه وه. په 1950 لسیزه کې، د بیټ نسل له سیاسي پلوه افراطي و، او تر یوې اندازې پورې د دوی د استبدادي ضد چلند د فعالینو لخوا په 1960 کلونو کې کارول کیده.  هپیانو او د 1960 لسیزې لوی کلتور ضد حرکتونو د ژوند طرز او فعالیت غوره کړ چې په ایډیالوژیکي لید کې یې د حاکمیت ضد عدم تشدد وسیلې کارولې. د دې غورځنګ په اړه چلند په لاندې ډول و: "هیپيان د ټولو ظالمانه سلسلې ځواک جوړښتونو سره مخالف وو ځکه چې دا سازمانونه د هپیانو د اهدافو خلاف دي چې سوله، مینه او آزادي دي. هیپیان خپل باورونه په نورو باندې نه مجبوروي. بلکه، دوی هڅه کوي نړۍ د حکمت او خپل ژوند ښودلو له لارې بدله کړي.  په 1970 لسیزه کې، استبداديزم د پنک فرعي کلتور سره تړلی شو.

## اړوندې پوښتنې

* انارشیزم
* همغږي
* مدني ازادي
* فاشیست (توهین)
* د بیان ازادي
* انفرادیت
* ازادی غوښتونکی
* ازاد سوسیالیزم

## حوالې
Ps.

**‎.ps د انټرنېټ يو شپول دی** چې د فلسطین هېواد ته ځانګړی شوی دی په دې مانا چې د هرې وېبپاڼې پای په ps. پای ته رسېدلی وي، دا يو فلسطينۍ وېبپاڼه ده.

## سرچينې
د ويکيپېډيا مرسته کوونکي، ".ps" ويکيپېډيا، وړيا پوهنغونډ، http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=.ps&oldid=194669152 (د مارچ 5، 2008 ته رسېدلی).
وېشنيزه:فلسطين
وېشنيزه:وېبپاڼه
پي اېس (يونيکس)

**<code>ps</code>** يا پي اېس يونيکس په يونيکس شبه کې په ډېری عامل سيستمونو کې يو تګلار ده چې د هغې په وسيله تر جريان لاندې پروسې (سملاسي) چاپوي.

د (pseudo) Unix عملیاتي سیسټمونو لپاره یو بله پرمختللې وسیله (د متن چاپېریال کې) شتون لري، چې ټاپ نومیږي، چېرې چې د پروسو ليست په هر وخت کې "تازه" کیږي.

د دې کمانډ عمل په مایکروسافټ وینډوز کې `tasklist` سره ورته دی.

## نمونه

```
# ps
  PID TTY          TIME CMD
 7431 pts/0    00:00:00 su
 7434 pts/0    00:00:00 bash
18585 pts/0    00:00:00 ps
```
لکه څنګه چې پورته لیدل شوي، دلته د ps په نوم پروسه هم چاپ شوې ده ځکه چې دا هغه وخت روانه وه.

د یوې ځانګړې پروسې چک کولو لپاره، تاسو کولی شئ د پایپ کولو او ګریپ څخه کار واخلئ:
```
[root@localhost ~]# ps aux | grep gnome-terminal
user1     3219  5.4  2.0 115804 21500 ?        Sl   17:09   0:00 gnome-terminal
root      3296  0.0  0.0   4212   708 pts/0    S+   17:09   0:00 grep gnome-terminal
```


## اړوندې پوښتنې

* `[[top (یونیکس)|top]]`
* Htop
* `[[pstree (یونیکس)|pstree]]`
* `[[pgrep]]`
* `[[kill (فرمان)|kill]]`

## سرچينې

* انګلیسي ویکیپیډیا.

## بهرنۍ لینک

*ps — Specification from the Single Unix Specification
*Show all running processes in Linux using ps command
که مطالعه ونکړئ

*_که مطالعه ونه کړئ، دا ۳۴ زیانونه به ووینی._*

*۱- خلکو او ټولنې سره به یې پېژندلګلوي کمه وي*
*۲- پر ځان او نفس به باور نه لري*
*۳- تکراري خبرې به کوي*
*۴- د لغتونو زېرمه به یې کمه وي*
*۵- له ډار او بې باورۍ سره به ژوند کوي*

*۶- ذهني وړتیا به نه لري*
*۷- له عقلې اړخه به کمزوري وي*
*۸- پر خپل خبرو به باور نه لري*
*۹- د نورو خبرو ته به په غوږ نیولو نه پوهیږي*
*۱۰- د دروغو او رښتیا ترمنځ به توپیر نشي کولی*

*۱۱- د خلکو په ځانګړنو به نه پوهیږي*
*۱۲- په اسانۍ به څه نشي زده کولی*
*۱۳- د ژوند په پرېکړو به نه پوهیږي*
*۱۴- پخپله ګټه او تاوان به نه پوهیږي*
*۱۵- په سیاست او نور روان ژوند به نه پوهیږي*

*۱۶-په مجلس کې به خبرې نشي کولی*
*۱۷- په مشوره اخېستلو به نه پوهیږي*
*۱۸- ژوند به یې ګډوډ وي*
*۱۹- ښه ملګري به نشي پیدا کولی*
*۲۰- سرګردان به وي*

*۲۱- ژر به غوسه کیږي*
*۲۲-له خپل او د نورو له حقوقو به خبر نه وي*
*۲۳- له فکري او شخصي پوهې به لرې وي*
*۲۴- په هر ځای کې به له اجازې پرته خبرې کوي*
*۲۵- نورو خلکو ته به ژر ښکنځلې کوي*

*۲۶- د پوهې او نا پوهۍ تر منځ به توپیر نشي کولی*
*۲۷- د ژوند په نزاکتونو به نه پوهیږي*
*۲۸- ورځنۍ چارې به یې بې نظمه وي*
*۲۹- حافظه به یې کمزورې وي*
*۳۰- د پوهې کچه به یې کمه وي*

*۳۱- بې جُرأته به وي*
*۳۲- په ډېره وړه خبره به وار خطا وي*
*۳۳- ژر به د نورو خلکو تر اغېز لاندې راځي*
*۳۴- ژوند کې به تل ناکامه او وروسته پاتې وي*
معلم الله محمد سلطانی پکتیکا سروضه
اکینوبو اوکادا

**اکینوبو اوکادا ** یو متقاعد مسلکی بیسبال لوبغاړی او د نیپون مسلکی بیسبال د هانشین ټایګرز لپاره مدیر دی.
اوکاډا د 1980 څخه تر 1993 پورې د هانشین ټایګرز لپاره د دوهم بیس مین په توګه لوبه وکړه ، په 1980 کې د کال مرکزی لیګ روکی وګټله. په 1993 کې، هغه د Orix BlueWave ته وپلورل شو. هغه تر ۱۹۹۵ کال پورې هلته لوبې کولې.
هغه له ۲۰۰۴ کال څخه تر ۲۰۰۸ کال پورې د هانشین پړانګان لوبډلې اداره کوله. هغه یو ځل بیا د 2023 NPB فصل دمخه د هانشین مدیر په توګه دنده ترسره کړه.
اوکاډا په 2010 کې ساحې ته راستون شو ، له 2010 څخه تر 2012 پورې د اویکس بفیلو اداره کول.
## بهرنی پیوندونه

* د څارنې معلومات
وېشنيزه:جاپان
د افغانانو کلتور

د افغانانو کلتور 
افغانان هم د نورو ټولنو په څېر ځانته یو بېل کلتور لري.

=اتڼ=
اتڼ د افغانانو د کلتور برخه ده

=مېلمه پالنه=
مېلمه پالنه د افغانانو د کلتور برخه ده.

****
اوستایي جغرافیه

د اوستا جغرافيه په اوستا کتاب کې د سیمو د نومونو د پلټنې په اړه او د نړۍ له اصلي جغرافیایي ځایونو سره د هغوی د نښلولو د هڅو په اړه معلومات وړاندې کوي. له همدې امله په اوستا کې د نړۍ پېژندنې (د نړۍ د پیدایښت) ډول ډول بڼې وړاندې وشوې، چې په کې د ځای نومونه، افسانوي پېښو یا د نړۍ د پیدایښت نظم ته اشاره کوي. 

د دې ډول اړیکو پېژندل د اوستایي خکو په اړه مهمې دي او له همدې امله د زردشتیزم او ایراني خلکو د لومړني تاریخ د پوهېدو لپاره خورا ارزښتناک ګڼل کېږي. د دې ډول جغرافيايي سرچینو منابع په ځانګړې توګه اوستایي ژبې د نوې برخې په متن کې، په ځانګړي ډول په وينديداد او څو نورو ياشتي سرودونو کې موندل شوې. له اصلي ځایونو سره د دې اوستایي ځایونو د نومونو تشخیص زیاتره په وروستیو ایراني منابعو کې د راوړل شوو سرچینو سره په مقایسه ملاتړ کېږي. 

د دې اړیکو د رامنځ ته کولو پر وړاندې یو لوی خڼډ دا دی چې ایرانیان زیاتره ورته نومونه د نورو ځایونو لپاره کاروي. په پایله کې، د ټولو اوستایي ځایونو نومونه د اوسنیو ځایونو لپاره په کره ټوګه نه شي تشخیص کېدای او له همدې امله لانجمنه موضوع پاتې کېږي. خو معاصره پوهه په دې هوکړه لري چې په اوستا کې د ځایونو نومونه د لوی ایران په ختیځو سیمو کې د هند-ایران تر پولې متمرکز دي. 

## وېندیداد سرچینې
د جغرافیایي ګټو اصلي اوستایې متن د ویندیداد لومړی څپرکی دی (په اوستایي ژبه: vi.daēwa.dāta، چې معنی یې 'د دیواس د رد قانوندی'). په دې کې د شپاړسو غوره ځمکو (اساه) او هېوادونو (سویرا) نوملړ دی چې د آهورا مزدا له خوا رامنځ ته شوی. هر هېواد په یو کرښه کې معرفي کېږي چې د هغه د آهورامزدیا ځانګړنه بیانوي، ورپسې، د انګرا مینیو له خوا د ورته نوم ضد (پیتیارا) وړاندې کېږي. په نوملړ کې یوازینۍ استثنا لومړی او یوولسم هېواد دي چې دوه کرښې د دوی اهریمانیک متضاد تشریح کوي: لومړی هغه غوره ځمکې او هېوادونه چې ما، آهورا مزدا رامنځ ته کړل د دایتیا د غوره سیند په غاړه ایریانیم ویجه و.

ورپسې انګرا مینیو راځي، چې ټول مرګ دی، او هغه په متضاد کې په سیند او ژمي کې لوی مار وړاندې کوي، چې د دیوا اثر دی. 

هلته د ژمي لس میاشتې دي، دوه د اوړي میاشتې؛ او دا د اوبو لپاره سړې دي، د ځمکې لپاره سړې دي، د ونو لپاره سړې دي.

هلته ژمی له ټولو کړاوونو سره راځی. 

دوهم هغه غوره ځمکې او هېوادونه چې ما آهورا مزدا رامنځ ته کړل هغه ګاوا وه چې  سوګدیان په کې مېشت وو.

ورپسې انګرا مینیو راځي، چې ټول مرګ دی، او هغه  په متضاد ډول ملخان رامنځ ته کوي، چې څارویو او نباتاتو ته مرګ راوړي.

شپاړسمه غوره ځمکه او هېوادونه چې ما آهورا مزدا را منځ ته کړل، هغه ځمکه وه چې د رنګا تر سیلابونو لاندې وه، چې داسې خلک په کې اوسېږي چې هېڅ مشر نلري.

ورپسې انګرا مینیو راځي، چې ټول مرګ دی، او هغه د ژمي متضاد راوړي، چې د دیوا اثر دی.  

— وېندیداد ۱.۲ – ۱.۴، ۱.۱۹ (د جېمز دارمستر له خوا ژباړل شوی) 

## سرچينې
کیوومیزو - دیره مندر

د **کییومیزو - ډیرا معبد** د جاپان په کیوتو کې یو معبد دی.
په ۷۷۸ کې تاسیس شوی.
وېشنيزه:جاپان
وېشنيزه:کیوتو