په اوکراین باندې د روسیې د یرغل اقتصادي اغیزه

په اوکراین باندې د روسیې د یرغل اقتصادي اغیزه له هغه وروسته پیل شوه چې روسیې له اوکراین څخه دوه جلا شوي جمهوریتونه په رسمیت وپېژندل او په اوکراین یې یرغل وکړ. له جګړې را ولاړشوو بندیزونو د روسیې اقتصاد، دولت پلوه خلک معدودو خلک او د روسي دولت غړي موخه وګرځول. روسیې د جنس له لارې دې بنديزونو ته ځواب وایه او په ټوله اروپا کې د ژوند کولو د بیې د لوړېدو له امله اعتصابونه او اعتراضونه تر سره شول. دې جګړې بشري پانګې ته، زراعتي تجارتي بیخ بنا ته زیان واړاوه،  د تولید ظرفیت يې په تېره د برېښنا په برخه کې زیانمن کړ او له جګړې څخه د مخه په پرتله یې شخصي مصرف یو په درې کم کړ. 

## مخینه
د روسیې له خوا د  کریمیا الحاقولو له امله روسیه له هغو  بنیدزونو سره مخ شوه چې په کال ۲۰۱۴ کې پیل شول چې د دې هېواد اقتصادې وده یې ورو کړه. په کال ۲۰۲۰ کې د کوید نولس او شیوع او له سعودي سره د تیلو د بیو جګړې هم د روسیې اقتصاد اغیزمن کړ. نور اضافي بندیزونه د کال ۲۰۲۱ د یرغل په درشل کې روسیې ته پېښ شول. د نظامي تقویې په مهال د روسي ونډو مارکټ شل سلنه را ولوید. 

## د اقتصادي اغېزې تاریخ
کریستینا جورجیوا د پیسو د نړیوال صندوق عمومې رئیسې خبرداری ورکړ چې دې جګړې  سیمه او ټوله نړۍ له اساسي اقتصادي خطر سره مخ کړه . هغې وړاندې وویل چې د پيسو نړیوال صندوق  به له جګړې اغیزمنو هېوادونو سره مرسته وکړي او د ۲.۲ بیلیونو ډالرو د پور  یوه تکمیلونکې ټولګه اوکراین سره د مرستي لپاره چمتو کېږي. دیود مالپاس د نړیوال بانک ګروپ رئیس وویل چې جګړه ښايي اوږمهاله اقتصادي او ټولنیزې اغیزې ولري، هغه راپور ورکړ چې نړیوال بانک په داسې آپشنونو کار کوي چې له مخې یې اوکراین ته مالي  او اقتصادي ملاتړ چمتو کړي. 

د روسیې په وړاندې د بې سابقه بندیزونو سره سره، انرژۍ او خامو موادو ته تأدیات په امن کې و  لکه څنګه چې د غذایي موادو اکمالات د غذا نړیوالو بیو د احتمالي اغیزمن کېدو څخه په امن کې و، روسیه او اوکراین په نړۍ کې د غنمو له ستروتولیدونکو هېوادونو څخه دي چې د بوسپوروس له لارې مدیتراني هېوادونو او شمالي افریقا هېوادونو ته یې غنم صادرېږي. د سویفت له بانکي سیستم څخه د  ځينو روسیې بانکونو وېستلو څخه تمه داوه چې د دې هېواد صادرات به اغېزمن کړي. ځکه چې روسیه په منځنۍ آسیا کې د پخواني شوروي د هېوادونو یو اقتصادي او تجارتي شریک او دهمګټو مستقلو دولتونود میلیونونو مهاجرو کارګرو موخه وه نو مرکزي آسیا په ځانګړې توګه له هغو بندیزونو څخه اغیزمنه شوه چې په روسیې ولګېدل.   

په دې بندیزونو کې د روسیې د مرکزي بانک د دارایي کنګول هم شامل وه چې په ۶۳۰ بیلیونه ډالره یې د بهرنیو اسعارو په ذخیرو کې و، د دې کنګولو موخه دا وه چې د روسیې له خوا د بندیزونو د جبران مخه ونیول شي. د مې په ۵ اروپایي شورا رئیس وویل، (( زه په ټینګه د دې طرفدار یم چې دا ډېره مهمه ده چې نه یواځې داپیسې کنګل شي بلکه باید ضبط شي تر څو د اوکراین د بیا جوړولو لپاره موجودې وي)).

### روسیه
اقتصادي بندیزونو د حملې له لومړۍ ورځې څخه اغیزمنه کړه، د ونډو مارکت ۳۹ سلنه پرېووت ( د په خپل واقعي وخت تسویې شاخص RTS Index. روسي روبل خپل ټيت ریکارد ته ولوید ، ځکه روسانو د اسعارو په تبدیلولو کې ډیروالی راووست. په مسکو او سنټ پیترسبرګ کې د ونډو تبادله د مارچ تر ۱۸ وځنډېډه چې د روسیې په تاریخ کې داسعارو دبندېدو خورا اوږده موده وه. د فبرورۍ په ۲۶ د  اس پي نړیوالې درجه  بندۍ  د روسیې اعتبار ښکته درجه بندي کړچې د دې لامل شو چې هغه مالي وجوهات چې د پانګونې  درجې د قرضې پاڼو ته اړتیا لري د روسیې پورونه ډېر کړي او د روسیې لپاره به په راتلونکي کې پور اخیستل ډېر ستونځمن کړي. 

دروسیې مرکزي بانک د مداخلې اعلان وکړ چې دا مداخله په کال ۲۰۱۴ کې روسیې له خوا د کریمیا د الحاق څخه لومړي مداخله وه چې موخه د مارکټ ثبات و. د فروري په ۲۸ دولت د ګټې نرخ ۲۰ سلنه لوړ کړ او بهرینیان یې د داخلي ارزښت لرونکو پاڼو له پلور څخه منع کړل. د روسیې د مرکزي بانک د پخواني مرستیال په وینا،بندیزونو د  روسیې د ملې شتمنۍ مالي وجوهات د ورکېدو په خطر کې واچول. دا چې د روسي روبل بیه او د روسي خالصو داراییو لپاره د ونډو بیې راټيټې شوې، نو د روسیې د تبادلې بازار د یوې ورځې لپاره وتړل شو چې وروسته بیا دا موده تر یوې اونۍ پورې وغځېده. د فبرورۍ له ۲۸، روسیې اعتباري تبادلې قرارداد ۵۶٪ سلنه د پور په اداینې کې پاتې راتللو څخه خبرداری ورکړ . د فیچ رېټنګ ( د اعتباراتو د درجه بندۍ یوه امریکایي اجنسۍ ده) اندېښنه ښودلې ده چې روسیه به د خپلو پورونو په ادا کې له سترو پاتې کېدنو سره مخ شي. 

د فبرورۍ په ۲۷، د بي پي ( برېتېش پطرولیم)  په نامه یوې کمپنۍ چې د نړۍ د ګازو او تېلو له اوو سترو کمپنیو او په روسیه کې یوازینۍ لویه پانګه اچوونکې کمپنۍ وه اعلان وکړ چې غواړي چې  د راسنفت ( د روسیې د ګازو او تېلو کمپنۍ وه) کمپنې څخه ځان وباسې  . راسنفت د کمپنۍ ګټه د بي پي د کمپني له نیمایي ذخایرو او دریمه برخه تولید څخه جوړه وه.  دا ځان ويستل کمپنۍ ته ۲۵ بیلیونه تمامېدله او تحلیل کوونکو وویل چې دا احتمال نه لري چې بي پي به و کولای شي د رونسپت تر ارزښت پورې بهبود ومومي. په همدې ورځ د ناروې د دولت د تقاعد صندوق چې په نړۍ کې د مستقل ثروت خورا لوی صندوق واعلان وکړ چې ځان د روسي داراییو څخه باسي. دې صندوق ۲۵ بیلیونه ناروېژی کرونه د روسي کمپنۍ په ونډو او دولتی تضمینو کې درلودل.     

د فبرورۍ په ۲۸ شېل ( د برتانیا ګڼ ملیتیزه د تیلو او ګازو کمپنۍ) اعلان وکړ چې خپله پانګه له روسیې څخه را باسي. د مارچ په ۱، د ایني په نامه د انرژۍ کمپنۍ اعلان وګړ چې د بلو ستریم په نل لیکه کې خپلې پانګونې لغوه کوي. په همدې ورځ د نړۍ سترو انتقالاتي کمپینو لکه مېرسک او د مدیتراني انتقالاتي کمپنۍ خپل ټول کانتینري انتقالات روسیې ته وځنډول پرته له هغو کانتینرونو چې خواړه، دوا او بشري مرستې پکې بار وې. د راپورونو له مخې، روسيې د مغزو د تېښتې حالت تجربه کاوه چې له مخې یې  ۳۰۰۰۰۰ تنه  چې ډېری یې ځوانان، تخنیکی او مسلکی خلک وه د ټولیز مهاجرت په  لړ کې ارمنیا، جورجیا او ترکیې ته لاړل. د معلوماتي تکنالوژۍ ۵۰۰۰۰ روسي متخصصینو روسیه پرېښوده اونورو هېوادو ته لاړل. د تفریح په صنعت کې د بندیزونو په ځواب کې روسیې د سافت وېرونو د سمندرې غلا مشروعیت باندې کتنه کوله.    

سایبري حملې چې د نامعلومو نړیوالو هکرانو له خوا تر سره کېدې د روسیې لپاره یوه بله ستونځه وه. د مثال په توګه، د کال ۲۰۲۲ د مارچ په وروستیو کې د هوایي فدرالي ترانسپورت اجنسۍ روساویاتیسیا هک کول د دې لامل شو چې په کار کې ستر اخلال راشي او دا اجنسي د کاغذي اسنادو کارونې او پوستې مراسلاتو ته مخه کړي. روساویاتیسیا د هک شوو معلوماتو  اړینه حمایوي ډاټا نه درلوده. 

د اپرېل په ۱۱، روسي رېل پټلۍ،  د سویس د فرانکو د تضمین په اداینه کې تر پاتې راتلو ونشو کولای چې ۲۶۸ میلیونه ډالره پور تأدیه کړي . د کال ۲۰۲۲ د جولای په وروستیو کې د پیسو نړیوال صندوق د روسیې داخلي ناخالص  تولیدلت ۲.۵ ٪  وبلل خو ځینو اقتصاد پوهان د روسیې اقتصاد لپاره اوږد مهاله ستونځې پېشبینی کوي او دا تشریح کوي چې دا  ستونځې د انرژۍ د قېمت په لنډ مهاله پورته کولو باندې حل کېدای شي. روسیې وکولای شو چې اروپا ته د ګاز د بندولو له لارې خبل اقتصاد ورغوي او د  غنمو د ستر صادروونکي  هېواد په توګه کرهنیز سکتور ته وده ورکړي. د کال ۲۰۲۲ تر اګست میاشتې پورې هومره تیل پلورلي و هومره یې چې په اوکراین تر حملې دمخه پلورلي و. منځني ختیځ او منځنۍ آسیا کې د تېلو خرڅول روسیې سره مرسته وکړه چې خپل صادرات اروپا ته کم کړي او دلوړو بیو له امله د ماسکو عواید په یو میاشت کې ۲۰ بیلیونه ډالره و چې یو کال د مخه (په کال ۲۰۲۱ کې) ۱۴.۶ بیلیونه ډالره و.   

## سرچينې