منفي او مثبت حقونه

**منفي او مثبت حقونه** اجباري حقونه دي چې عمل (مثبت حقونه) یا غیرفعالیت (منفي حقونه) ته چټکتیا ورکوي. دا مکلفیتونه ممکن قانوني یا اخلاقي مکلفیتونه وي. د مثبت او منفي حقونو مفهوم هم د آزادۍ په حقونو کې پلي کیږي. د دوه اړخونو مثال په پام کې ونیسئ: اډرین د کلی په وړاندې د [x] منفي حق لري یوازې هغه وخت چې کلی د [x] په اړه په یو ډول د اډرین پروړاندې عمل کولو څخه منع شوی وي. په مقابل کې، اډرین د کلې په وړاندې یوازې د [x] مثبت حق لري که چیرې کلی مکلف وي چې د [x] په اړه د اډرین پروړاندې په یو ډول عمل وکړي. که اډرین د کلی په وړاندې د ژوند منفي حق ولري، نو کلی باید د اډرین له وژلو ډډه وکړي، مګر که اډرین د کلی په وړاندې د ژوند مثبت حق ولري، نو کلی باید د اډرین د ژوند ساتلو لپاره په خپل واک کې هرڅه وکړي.

هغه حقونه چې منفي ګڼل کیږي هغه مدني او سیاسي حقونه لکه د بیان ازادي ، ژوند، شخصي ملکیت، له تاوتریخجن جرم څخه آزادي ، د مذهب آزادي، د قضیې آزادي، عادلانه محاکمه، او د غلامۍ آزادي شامل دي.

د مثبتو حقونو په اړه، لکه څنګه چې په 1979 کې د چک قاضي کارل واساک لخوا وړاندیز شوی، په دوی کې نور مدني او سیاسي حقونه شامل دي، لکه د افرادو او ملکیت لپاره د پولیسو د ساتنې حق، د وکیلانو د ټاکلو حق، او نور اقتصادي، ټولنیز او کلتوري حقونه. لکه خواړه، کور، عامه زده کړه، کارموندنه، ملي او نظامي خوندیتوب، روغتیا بیمه، ټولنیز خوندیتوب، انټرنیټ ته لاسرسی، او لږترلږه اړتیاوې. د بشري حقونو د درې نسلونو په شرایطو کې، منفي حقونه د لومړي نسل حقونو پورې اړه لري، پداسې حال کې چې مثبت حقونه د دویم او دریم نسل حقونو پورې اړه لري.

ځینې فیلسوفان دا طریقه ردوي او د حقونو جلا کول او په منفي او مثبتو طبقه بندي کولو کې ګټه نه ویني.

## لنډیز
د منفي او مثبتو حقونو د تیورۍ پر بنسټ، منفي حق هغه حق دی چې باید د بل شخص یا ډلې - لکه حکومت - د جبر یا ناوړه ګټه اخیستنې په توګه د عمل تابع نه وي. په عموم کې، منفي حقونه د اعتبار وړ پاتې کیږي تر څو چې هیڅ اړخ د دوی د نیولو لپاره مداخله ونه کړي. مثبت حق هغه حق دی چې د بل شخص یا ډلې د عمل تابع وي. د دې لپاره چې مثبت حق وکارول شي، د بل ګوند کړنې باید په مساوات کې اضافه شي. په تیوري کې، یو منفي حق نور د حق د اخیستونکي په وړاندې د عمل کولو څخه منع کوي، پداسې حال کې چې مثبت حق نور دې ته اړ باسي چې حق ته د درناوي لپاره عمل وکړي. د آلماني فیلسوف ایمانویل کانت د اخلاقو د تیورۍ په چوکاټ کې، د مطلق اجزاو/کټګوري امپراطوري اخلاقو تر نامه لاندې، منفي حقونه د بشپړو دندو سره تړل کیدی شي، پداسې حال کې چې مثبت حقونه د نیمګړتیاوو سره تړل کیدی شي.

لیبرال د منفي حقونو او مثبتو حقونو تر منځ په توپیر ټینګار کوي، ځکه چې دوی په دې باور دي چې مثبت حقونه شتون نلري پرته لدې چې په تړون کې ټاکل شوي وي. د ملګرو ملتونو د بشري حقونو نړیواله اعلامیه منفي او مثبت حقونه ټاکي (مګر په بشپړ ډول تعریف نه کوي). د ډیرو ازادو ډیموکراسۍ اساسي قانون هم منفي حقونه لري، خو ټول مثبت حقونه نه لري. مثبت حقونه د قانون لخوا تضمین شوي دي. وړیا ډیموکراسي اتباعو ته په عامه توګه تمویل شوي تعلیم، روغتیا بیمه، ټولنیز خوندیتوب او د بیکارانو لپاره ګټې چمتو کوي.

## کله چې دا شخړه کوي
حقونه د طبیعي او ځینې وختونه د مطلق په توګه خبرې کیږي. مګر په عمل کې، دا خوشې کول تدریجي دي، ځکه چې حقوق د اهمیت له مخې تنظیم شوي، نو د لږو مهمو حقونو څخه سرغړونه په دې شرط د منلو وړ ده چې موږ ترټولو مهم حقونه له سرغړونې څخه ساتو. په دې توګه، که د وژلو حق نه شي اخیستل کیدی، نو د هر چا مکلفیت چې له وژنې څخه ډډه وکړي، د پوهیدو وړ دی، د یو استثنا سره: د ځان دفاع. د منفي مکلفیتونو پراخه لړۍ د منلو وړ دي (لکه د غلا، وژنې او داسې نورو څخه د ځان ساتلو مکلفیت). . . ) هغه اصولي حقوق یا حقوق دي چې په لومړي نظر کې منل کیږي، په دې معنی چې د هغو حقوقو مشروعیت په لومړي نظر کې منل کیږي، مګر که څه هم پوښتنه یې نه کیږي، د اخلاقي تحلیل تابع دي.

غل منفي مکلفیت لري چې غلا ونه کړي، او د پولیسو افسر منفي مکلفیت لري چې خلک تعقیب نه کړي. مګر د پولیسو افسر چې د غل تعقیبوي د ثبوت ترلاسه کولو پروسه اسانه کوي چې هغه غل دی، او پدې توګه د پولیسو افسر د کوچني مسؤلیت څخه سرغړونه د لوی مکلفیت څخه د غلا مخه نیسي.  په همدې ډول، که د کوڅې پلورونکی یا لاروی د غلا په وخت کې یو (بې وسلې) غل د ثبوت د رامینځته کولو لپاره ووژني، ډیری عصري ټولنې به دا عمل د ثبوت په توګه ونه مني. څرنګه چې په هرچا باندې د قتل نه کولو مکلفیت په نړیواله کچه منل شوی دی، نو دا یو له لوړو څخه دی - که لوړ نه وي - په نورو باندې لازمي حق دی، او په دې توګه د دې مکلفیت لیرې کول د بل مکلفیت د ساتلو په برخه کې د غلا کولو په برخه کې ناحقه دي. . ډیری عصري ټولنې ټینګار کوي چې د اخلاقي پوښتنو یوه ټولګه باید مخکې له دې چې غلا د قتل لپاره توجیه وګڼل شي راپورته شي.

مثبت حقونه دندې ته اړتیا لري. په هرصورت، لکه څنګه چې موږ د پولیسو افسر په قضیه کې ګورو، د وظیفې تمرین ممکن د منفي مکلفیتونو سره ټکر وکړي او سرغړونه وکړي (نه د ډیر غبرګون او وژلو). له همدې امله، مثبت حقونه هیڅکله د لومړي مخ اخلاقي حقونه ندي. ترټولو لوی منفي مسؤلیتونه ممکن لږترلږه یو استثنا ولري - لکه د ځان دفاع استثنا - مګر لوی مثبت مسؤلیتونه ډیر پیچلي اخلاقي تحلیل ته اړتیا لري. د مثال په توګه، یو شخص کولی شي په اخلاقي توګه توجیه کړي چې د ناورین څخه وروسته د پیښې په حالت کې د کوچنیو یا لوی شمیر ټپیانو ماشومانو سره مرسته نه کوي. دا د دې لامل شو چې اخلاقي حقونه مثبت حقونه په عمومي ډول د منفي حقونو څخه غوره وګڼي ځکه چې دوی لومړني حقونه ندي. ځینې منتقدین په دې باور دي چې که مثبت حقونه نور لومړني حقونه نه وي، دوی باید قرارداد شي. فیلسوف فریډریک باستیات د مثبت او منفي حقونو تر منځ دغه شخړه په دې ډول لنډوي:

الفونس دی لامارتین یوه ورځ ما ته ولیکل:
تصنيف:مقالات ربما تستخدم اقتباسات عربية بحاجة لمراجعة
. په حقیقت کې، زما لپاره دا ناشونې ده چې د "اخوت" کلمه د "رضاکارانه" کلمې څخه جلا کړم. زما لپاره دا ناشونې ده چې تصور وکړم چې ورورولي په قانوني توګه پلي کیږي پرته له دې چې ازادي له مینځه یوسي او له عدالت څخه ناوړه ګټه پورته کړي. 

د جان ناروسن په وينا، ځينې خلک په دې فکر کې تېروتنه کوي، چې د منفي او مثبتو حقونو تر منځ توپير نشته، چې په وينا يې منفي حقونه د پلي کېدو لپاره پوليسو او محاکمو ته اړتيا لري. هغه وايي، دا پوښتنه چې څوک د څه کولو حق لري او څوک د زور له لارې د قانون د پلي کولو حق لري دوه جلا مسلې دي. که حقوق یوازې منفي وي، دا په ساده ډول معنی لري چې هیڅوک د دوی د پلي کولو دنده نلري، مګر دا چې افراد کولی شي د خپلو حقونو د ساتنې لپاره سوله ایزه همکاري ترلاسه کړي. هغه په دې توګه وايي: "د منفي او مثبتو حقونو تر مینځ توپیر سخت دی."  لیبرالان په دې باور دي چې مثبت حقونه، په شمول د محافظت ترلاسه کولو حق، یوازې د دوی په قرارداد کې د ټاکلو له لارې شتون لري. دا پدې معنی نه ده چې هغه کسان چې دا نظر لري په دې باور دي چې پولیس د اتباعو د حقونو په ساتنه مکلف ندي. ځکه چې دوی د تاوتریخوالی په وړاندې د ساتنې لپاره د ګمارونکي سره تړون کوي، دوی په کار ګمارونکي مکلفیت رامینځته کوي. د ژوند منفي حق یو فرد ته اجازه ورکوي چې د هر هغه چا په وړاندې د ځان دفاع وکړي چې د هغه د وژلو هڅه کوي، یا د ځان د دفاع لپاره د نورو څخه داوطلبانه مرسته ترلاسه کوي، مګر هغه نشي کولی نور مجبور کړي چې د هغه دفاع وکړي. ځکه چې د یو چا مجبورول د هغه شخص د حقونو څخه د دفاع یا د دریمې ډلې د حقونو د ساتنې په معنی دی چې د هغه شخص د منفي حقونو څخه سرغړونه ده چې په زور اخیستل کیږي. 

د منفي او مثبتو حقونو تر منځ د جلاوالي مدافعین استدلال کوي چې د پولیسو یا اردو شتون د خلکو لپاره د دې خدماتو د ترسره کولو لپاره د کوم مثبت حق له امله نه دی، بلکه دا د طبیعي انحصار یا عامه ګټو یو ډول دی چې د هرې رامینځته شوې ټولنې ځانګړتیاوې لري. یوازې د منفي حقونو مفهوم ته غاړه کیږدي. رابرټ نوزیک د انارکیزم، دولت او یوټوپیا په اوږدو کې د دې مفکورې په اړه بحث کوي. 

### په طب کې
د طب په برخه کې، د ناروغ مثبت حقونه د ډاکټر له منفي حقونو سره ټکر کوي. په جنجالي سیمو کې لکه سقط او د ځان وژنې اسانه کول، ځینې ډاکټران ممکن د اخلاقي یا فلسفي دلایلو له امله د خدماتو چمتو کولو څخه انکار وکړي. که چیرې د پام وړ شمیر متخصصین د ضمیر د حکمونو په پایله کې انکار وکړي، کوم چې په ډیری قضایي ارګانونو کې د ضمیر د مادو لخوا تضمین شوی حق دی، د ناروغ لپاره به د خپل مثبت حق ترلاسه کولو لپاره هیڅ لاره نه وي. دا د مونټانا د یوې میرمنې جینټ مرډاک قضیه وه چې په 2009 کې یې د ځان وژنې لپاره د مرستې لپاره ډاکټر ونه موندل  د منفي او مثبتو حقونو په اړه دا بحث په طب کې په ځانګړې توګه د محافظه کار اخالقي ویلسي جي. سمیټ او طبیعي اخالقي جیکب ایم. د مونټانا د قضیې په اړه، ابیل لیکي:
تصنيف:مقالات ربما تستخدم اقتباسات عربية بحاجة لمراجعة
 
## نيوکه
د مثبتو حقونو درلودل پدې مانا دي چې یو څوک د نورو لپاره مثبتې دندې لري (د ځانګړو کړنو ترسره کول)، پداسې حال کې چې منفي حقونه منفي دندې ته اړتیا لري (د ځینو کړنو څخه ډډه کول). فیلسوف هنري شا په دې اړه شک لري، هغه په دې باور دی چې حقونه، پرته له دې چې مثبت وي یا منفي، دواړه ډوله دندې شاملې دي. په بل عبارت، شا وايي چې د حق ساتنه به مخنیوی ته اړتیا ولري (یو "منفي" دنده) مګر د مخنیوي اقداماتو ته اړتیا لري (یو "مثبت" دنده). د منفي او مثبتو حقونو تر منځ توپیر ممکن یوازې د ټینګار لپاره وي، مګر د دوه ډوله وظایفو لپاره د کوم حق او د هغې د غوښتنو بیانولو لپاره ګټور نه دی. 

د شا لپاره، حقونه تل د انسانیت لپاره د بنسټیزو خطرونو سره مخ دي. د دې خطرونو سره معامله کول هر ډول وظیفو ته اړتیا لري، کوم چې د وخت په تیریدو سره ویشل کیدی شي (که چیرې د زیان رسولو څخه مخنیوی وشي، تاسو باید د زیانونو ترمیم پیل کړئ)، او همدارنګه د خلکو شاوخوا ویشل شوي. د دې نظر ټکی دا دی چې هر حق درې ډوله وظایفو ته وده ورکوي (مخنیوی، ساتنه او ترمیم). د مثال په توګه، د وژنې د ګواښ سره معامله کول به فرد ته اړتیا ولري چې د مخنیوي تمرین وکړي (دا چې قاتل باید و نه وژني)، محافظت (پولیس قاتل ونیسي، یا مسافر پولیس ته خبر ورکړي) او نور د ترمیم لپاره (ډاکټر) د ټپي شوي کس درملنه کوي). له همدې امله، د وژلو منفي حق به یوازې د دې ټولو دندو په جریان کې خوندي وي. شا نور هم وايي، چې دا توپیر ممکن زیانمن وي، ځکه چې دا د ځینو حقونو د غفلت لامل کیدی شي. 

جیمز بی انتقاد کوي سټربا ورته انتقاد لري. دی وايي چې کوم حق د تعریف لپاره کارول شوې ژبې پورې اړه لري منفي یا مثبت کیدی شي ، هغه لیکي:
تصنيف:مقالات ربما تستخدم اقتباسات عربية بحاجة لمراجعة

سټربا دودیز مثبت حق د اقداماتو په شکل کې د منفي حق په توګه اصالح کړ چې د سرچینو اخیستلو مخه نه نیول کیږي. . په دې توګه ټول حقوق مثبت او منفي دندې ته اړتیا لري، مګر داسې ښکاري چې هغه حقونه چې په اجباري کار کې شامل نه وي د مثبت یا منفي حقونو په بڼه جوړ شي. د مثبت او منفي حقونو ترمنځ توپیر به ګټور نه وي، یا توجیه نه وي، ځکه چې هغه حقونه چې د عمل اقداماتو ته اړتیا لري د "تعلیم حق" او "روغتیا حق" څخه "د ښوونکو د معاش لپاره د اضافي پیسو اخیستلو حق" ته اصالح کیدی شي. او "د ډاکټرانو لپاره د پیسو ورکولو لپاره د اضافي پیسو اخیستلو حق. صحتمند کیدل یو مثبت حق دی.

## داهم وګوره

* د بشري حقونو درې نسلونه

## سرچينې

وېشنيزه:بشرِی حقوق
وېشنيزه:حقوق
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations