open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
امير زېب خان

امیر زېب خان د کوزې پښتونخوا( خيبر پښتونخوا) پښتون، خوږ ژبی سندرغاړی و، چې په خپل ښکلي او زړه راکښوونکي غږ يې بې شمېره پښتو سندرې د پښتو ژبې خالي لمن ته ډالۍ کړې دي.
## ژوندلیک
**زېب خان** چې اصلي نوم یې امیر زېب خان و
اصلا د سوات د بلوګرام اوسېدونکی و، خو د ژوند وروستۍ شېبې یې د پېښور د کیسه خوانۍ په ډکي نعلبندي کې تېرې کړې.
زېب خان واده کړی و او څلور ماشومان یې درلودل، چې دوه يې لوڼي او دوه يې زامن وو، مشرۍ لور یې ایمن نوميږي او زامن يې هر يو  زریاب او شاداب نومیږي او بله لور یې امن ده.

زېب خان دسندرو اوه البمونه خپلو مینه والو ته وړاندې کړې دي .
 په مشهورو سندرو کې یې ( مورې  .... په مينه مينه چې راګورې ) ، ( ای رخ زیبا ... مرحبا ) او ( شکر دی زما شوله ) نومیږي . خو نورې سندرې یې هم په زړه چک لګوي. 
 دی یو ښه هنر مند او ښه انسان و ، د خپلو مینه والو لویه حلقه یې لرله ، سوات پرې ښایسته و، ده کله هم غیر معیاري کلامونه نه ویل ، عام فهمه کلامونه یې ویل او ډېر درون انسان و. 

زېب خان سندرې شوقیه ویلې خو په پېښور کې یې د صحت په محکمه کې کار کاوه.
زېب خان په بره پښتونخوا ( افغانستان ) کې د **ښکلی دی کابل خو کندهار د چا نه کم نه دی، تل دې اباد اوسي ننګرهار د چا نه کم نه دی** سندره باندې ډېر مشهور و او دده په خپله وينا چې دا يې د افغانستان سره د خپل تړاو او مينې په اړه ويلې ده.
## د زېب خان ادبي هڅې او موسيقي
زېب خان ټول اووه البومونه خپاره کړل، چې تر ټولو وروستی یې په ۲۰۱۱ کال کې د شباب په نوم خپور شو.
 د هغه په ​​ډېرو مشهورو سندرو کې **شکر دی**، **عشق ته سلام**، **دلبره دلبره**، **ګل ګلالۍ** ،  **ای رخ زيبا مرحبا!**، او د هغه ملي سندره **زلمی د پاکستان **شامل دي.
## د زېب خان په اړه د نورو سندرغاړو نظرونه :
سندرغاړي مشرف بنګښ د ده په اړه وايي: "هغه يوازېنی لوستی سندرغاړی و چې د پښتو موسيقۍ له صنعت سره يې تړاو درلود، چې د پښتو موسيقۍ د خدمت لپاره يې ښه مقام ورکړ." هغه زياته کړه، امير د يو سندرغاړي ترڅنګ يو ​​ښه انسان و او د نوي استعداد لپاره يو الهام و.

د پښتو ژبې مشهور سندرغاړی هدایت الله د زېب خان په اړه وايي: په هغه وخت کې چې پښتو موسیقۍ له بې مانا سندرو او عجیبو غږونو ډکه وه، امیر هڅه کوله چې خپل ورک شوی عظمت بیرته را ژوندی کړي او یو مثبت او مانا لرونکی بدلون راولي امیر د خپلو لاسته راوړنو په اړه خورا معتدل و او خورا فکري سخاوت يې درلود.

په خپلو وروستیو کلونو کې، امیر د AVT خیبر تلویزیون او PTV سره ځانګړې اړیکه جوړه کړه، د چینلونو لپاره یې ډېری پښتو ټریکونه ثبت کړل. د هغه ورور خبر ورکړ چې امير زېب خان په ۱۹۹۲ کال کې په دوو پښتو ډرامو او په ۱۹۹۵ کال کې په دوو اردو سريالونو کې هم کار کړی و.
امیر هیڅکله موسیقي د پیسو د سرچینې په توګه نه ده اختیار کړې. هغه د خپلو مالي اړتیاوو د پوره کولو لپاره په نادولتي موسسو کې دندې ترسره کړې. هغه د نويو زېږېدلو ماشومانو د روغتیا پروګرام لپاره د ماشوم روغتیا تخنیکي کارمند په توګه هم کار کړی.
## مړينه
امير زېب خان د 2013 کال د اپريل مياشتې په دوه ويشتمه 22 نېټه د زړه حملې له کبله خپل ژوند له لاسه ور کړی، چې دا وخت د ده عمر 40 کاله و.
ابن هيثم

ابن هيثم څوک ده ؟

                                               ليکنه 

ابو على محمد بن حسن بن هيثم بصرى د موډرن نور علم پيژندنى پلار. 

چې اروپا کې الحازن په نوم پيژندل کيږي د کامره مخترع، فزيک پوه، رياضى پوه او نور پيژندونکې وه. ابن هيثم ۹۶۵ م بصره کى نړۍ ته سترګې پرانستي. چى مشهوره کتاب يى المناظر په ۱۰۱۱ _ ۱۰۲۱ م کال ليکلى دى. او د فلسفه، الهيات او طب، په اړه هم ليکلى دى. او نړۍ کى لومړنې عالم وه چى د غږ سرعت يى محاسبه کړ، د ځمکې کره انداﺯه کړه او له نيوټن څخه ۷۰۰ کاله مخکې د نور خواص بيان کړى وو. ابن هيثم ﺯيار او کوښښ وه چى هغه نه بعد کامره، د عکاسى کامره او پروژکټور جوړ شو. ابن هيثم ډيره کوښښ د نور علم پيژندنې کى کړى، يوه رساله يى نور پيژندنه کى وليکله او ﺫره بين يى اختراع کړ. په ۱۰۴۰ م کال په ۷۶ کالو په عمر قاهره کى دى نړۍ څخه سترګې پټي کړى. 

۵۹۲۳۹ شميره سياره د ابن هيثم په نوم نمول شوې ده او د سپوږمې يوه اتشفشانې دانه چى په لاتيني نوم الحاﺯن (Alhazen) په نوم نمول شوي ده. 

آثار 

ابن هيثم ۲۰۰ آثار لرې.  چې ۲۰ ستورو پيژندنې او نجوم په اړه دي.

ابن هيثم د ځينو کتابونو نومونه ‌

- المناظر

- مقالة فی التحلیل والترکیب

- میزان الحکمة

- تصویبات علی المجسطی

- مقالة فی المکان

- التحدید الدقیق للقطب

- رسالة فی الشفق

- کیفیة حساب اتجاه القبلة

- المزولة األفقیة

- شکوک علی بطلیموس

- مقالة فی قرسطون

- إکمال المخاریط

- رؤیة الکواکب

- مقالة فی تربیع الدائرة

- المرایا المحرقة بالدوائر

- تکوین العالم

- مقالة فی صورة الکسوف

- مقالة فی ضوء النجوم

- مقالة فی ضوء القمر

- مقالة فی درب التبانة

- کیفیات الاظلال

- مقالة فی قوس قزح

- الشکوک فی الحرکة المتعرجة

- التنبیه علی ما فی الرصد من الغلط

- ارتفاعات الکواکب

- اتجاه القبلة

- نماذج حرکات الکواکب السبعة

- نموذج الکون

- حرکة القمر

- مقالة مستقصاة فی االشکال الهاللیة

- الحرکة المتعرجة

- رسالة فی الضوء

- رسالة فی المکان

- تأثیر اللحون الموسیقیة فی النفوس الحیوانیة 

- اختالف منظر القمر

- أصول المساحة

- أعمدة المثلثات

- المرایا المحرقة بالقطوع

- شرح أصول إقلیدس

- رسالة فی مساحة المسجم المکافی

- خواص المثلث من جهة العمود

- القول المعروف بالغریب فی حساب المعامالت

- قول فی مساحة الکرة

- الجامع فی أصول الحساب

- کتاب فی تحلیل المسائل الهندسیة

                               عبدالواجد نیازی
څنګه کولی شو دندې (وظيفې) لپاره نوم ليکنې وکړو؟ Afghanistan Jobs Easyjoob.com

لومړی په فېسبوک دغه فېسبوک پاڼه پیدا کړئ! (Easyjoob.com)  Search on Facebook  

هر هغه لينک چې زموږ د پوسټونو لاندې موجود دي. هغه باندې کليک وکړئ او زموږ سايت ته داخل شئ. کله چې زموږ سايت ته دننه شوئ، يا به تاسو دکمپني دټولو اعلان شويو دندو ليست خلاصيږي، چې هر دنده ستاسو خوښه وه په View More کليک وکړئ نو ددندې ټول شرايط به ووينی‌،يا کله کله تاسو ته سيده ددندې معلومات خلاصيږي. هغه معلومات ښه په دقت سره ولولئ او وګورئ چې تاسو دغې دندو لپاره واجد شرايط ياست يا نه.

بيا د صفحې لاندې برخه کې دوه ګزينه وينئ چې د سازمانونه او شرکتونو لخوا کارول کېږي.

۱) تائيدي ايميل (Submission Email) ځينې سازمانونه، شرکتونه د نوماندانو څخه غواړي چې د خپل کاور لېتر (Cover Letter) لنډ پېژندليک (CV/Resume) غوښتنليک (Application Letter) تحصيلي اسناد او کاري تجربه (Documents) ولېږي.

۲) ځينې سازمانونه، شرکتونه د نوم ليکنې مخصوص فورمې لري چې نوماندان کولی شي د ايښودل شوي لينک په واسطه هغه ته داخل شي او نوم ليکنه وکړي.

يادونه:

• ټول هغه وظيفې چې زموږ له ادرس څخه خپرېږي د معتبرو منابعو څخه چمتو شوي دي او ټول واقعيت لري. زموږ د ټيم غړي هېڅکله هغه کسانو ته چې د کار په لټه کې دي د دوکه ورکولو قصد نلري.

• ځينې دندې د نوم ليکنې فورمې لري او د صفحې لاندې قسمت کې موجودې دي تاسې کولای شئ هغه داونلود کړئ او وروسته له ډکولو واستوئ.

• د شخصي معلومات ( د اړيکې شمېرې، تحصيلات او کاري تجربې) ليکلو څخه ډډه وکړئ ځکه چې تاسې د خپلو مشخصاتو ليکلو سره دنده ترلاسه کولای نشئ، هېڅکله سازمانونه او شرکتونه د هغه ادرس څخه چې دندې اعلان شوي دي تاسو ته زنګ نه وهي.

+ مننه چې له موږ سره يئ، له موږ سره پاتې شئ او د معتبرو منابعو څخه د خالي بستونو او تحصيلي فرصتونو په هکله باخبر شئ.

https//:easyjoob.com/
فضل خالق نياﺯى

**فضل الخالق نیازي** د افغانستان یو معاصر جهادي سیاسي، ملي او ټولنیز شخصیت دی. هغه د مولوي محمد صادق ماهر زوی او د ملا سيد علم لمسي دی. د لغمان ولایت، د علینګار ولسوالۍ اوسېدونکی دی او د ۲۰۲۵ کال پر اساس ۵۴ کلن دی.

## ژوند او کورنۍ
فضل الخالق نيازي په یوه علمي، دیني او فرهنګي کورنۍ کې زېږېدلی دی. د هغه پلار، مولوي محمد صادق ماهر، د دیني علومو او ټولنیز خدمت له پلوه پېژندل شوی شخصیت و. هغه د خپل کورنۍ د علمي او دیني میراث له مخې د ټولنې خدمت ته ځانګړې ژمنتیا لري.

## سیاسي او ملي فعالیت

* د افغانستان د **ملي رضاکارانو سازمان** مشر دی. د هغه تر رهبري لاندې، سازمان د ملي رضاکارۍ پراختیا، ټولنیزو خدمتونو او سوله‌ییزو فعالیتونو همغږي کوي.
* د **نجات ملي جبهې ګوند د ځوانانو سازمان** موسس او لومړی رئیس و. د دې سازمان له لارې یې د ځوانانو په فکري، ټولنیزو او سیاسي فعالیتونو کې مهمه ونډه لرله. د یاد ګوند موسس او رهبر حضرت صبغت الله مجددي دی.

## دندې او مسلکي فعالیتونه

* د لوړو زده‌کړو وزارت مشاور
* د مخدره موادو پر ضد د مبارزې ادارو کې د مشر یا سکرتري په پوستونو کې دنده
* د بهرنیو دپلوماتیکو چارو تجربه
* د موټرو تخنیکي مرکز (دوبۍ) د مسئول/رئیس په توګه دنده

## ژبني مهارتونه

* پښتو
* دري
* عربي
* انګلیسي
* اردو

## شخصي ځانګړتیاوې

* بااخلاقه، نرم‌خو او متواضع
* د ملي خدمت، ټولنې د پرمختګ او رضاکارۍ په برخه کې ژمن
* د سولې، ورورولۍ او انساني ارزښتونو د خپرولو په برخه کې ځان مسؤل ګڼي

## مآخذ

* پښتو ویکي‌پېډیا
* سازمان رضاکاران ملی صلح و ثبات افغانستان – فیسبوک
* فارسی ویکي‌پېډیا – جبهه ملی نجات
* د اسلام آباد پوهنتون محصلین په افغانستان کې

## اړونده مخونه

* ملي رضاکاران افغانستان
* نجات ملي جبهه

## ژوند او کورنۍ
فضل الخالق نيازي په یوه علمي، دیني او فرهنګي کورنۍ کې زېږېدلی دی. د هغه پلار، مولوي محمد صادق ماهر، د دیني علومو او ټولنیز خدمت له پلوه پېژندل شوی شخصیت و. هغه د خپل کورنۍ د علمي او دیني میراث له مخې د ټولنې خدمت ته ځانګړې ژمنتیا لري.

## سیاسي او ملي فعالیت
- فضل الخالق نيازي د افغانستان د ملي رضاکارانو مشر دی. د هغه تر رهبري لاندې، سازمان د ملي رضاکارۍ پراختیا، ټولنیزو خدمتونو او سوله‌ییزو فعالیتونو همغږي کوي.  - هغه د **نجات ملي جبهې ګوند د ځوانانو سازمان** موسس او لومړی رئیس و. د دې سازمان له لارې یې د ځوانانو په فکري، ټولنیزو او سیاسي فعالیتونو کې مهمه ونډه لرله. د ياد ګوند موسس او رهبر حضرت صبغت الله مجددي دی.

## شخصي ځانګړتیاوې
- بااخلاقه، نرم‌خو او متواضع  - د ملي خدمت، ټولنې د پرمختګ او رضاکارۍ په برخه کې ژمن  - د سولې، ورورولۍ او انساني ارزښتونو د خپرولو په برخه کې ځان مسؤل ګڼي

## مآخذ

* پښتو ویکي‌پېډیا
* سازمان رضاکاران ملی صلح و ثبات افغانستان – فیسبوک
* فارسی ویکي‌پېډیا – جبهه ملی نجات
د مسلمان انجينرانو لخوا اختراع شوې اسلحي

د مسلمانو انجينرانو لخوا اختراع شوې اسلحي

``ليکنه عبدالواجد نياﺯى``

ټوپک: لومړې ځل ټوپک د عثمانيانو لخوا د ۱۴ پيړي ‌آخر کې اختراع شو. او په موهاک جګړه کې عثمانيانو د ټوپکو څخه کار اخيسته،موهاک جګړه کې ۱۵۲۶ سرتيرو ۲۰۰۰ ټوپکې لرلې او د يونان رودز ټاپو نيولو کې عثمانيانو خپلو اختراع کړو ټوپکو څخه استفاده کړې وه. 

داردانل توپ

په ۱۴۶۴ کال کې منير على لخوا  برنزی توپ اختراع شو، څلور پيړي عثمانيانو لخوا استفاده کيده. دغه توپ د وخت ستره اسلحه وه، ۳۱ ټنه وﺯن يي لره.

او اروپايانو ۴ پيړې بعد مسلمانانو څخه داسى توپ اختراع کړ.  

راکټ

لومړې راکټ له اکبر شاه د هندوستان پاچا لخوا په  ۱۵۲۶ م کال کې اختراع شو. 

اکبر شاه د سمبال جګړه کې چې دښمنانو يى جنګې فيلانو څخه استفاده کوله د د راکټ څخه دښمنانو په مقابل کې استفاده وکړه. چې هغه راکټ اوس عصر کې اوسنې راکټ سره مشابه وه. او فولادو څخه جوړ شوې وه. 

يو بريټيايى وکړې د ویلیام کانګریو په نوم نظامې چې د هندې راکټ څخه يى نقل وکړ يو راکټ جوړ کړ، يو روسی وګړې ټسیولکوفسکی په نوم يو نظر ورکړ چې مونږ کولې شو د راکټ په واسطه فضاء ته لاړ شو او بالسټيک راکټ لومړې ځل د آلمانې عالم  ورنر فون براون لخوا جوړ شو. 

د آبو راکټ (اژدر)

د بهرې راکټ د حسن رماح لخوا اختراع شو چې خپل کتاب الفروسیة و المناصب الحربیة کې تشريح کړې. 

رنګبار ټوپک (په يو ځل ﺯيات فيرونه کوې)

لومړې کوښښ فتح الله شیرازی په ۱۶ ميلادى پيړي کې د اکبر شاه در بار کې پيل کړه. چى آخر هم هغه ۱۷ ګوليو والا پوپک جوړ کړ او اکبر شاه ته ډالې کړ. 

                            عبدالواجد نیازی
سترګو مسلمان ډاکټران

سترګو مسلمان ډاکټران.              ليکنه عبدالواجد نياﺯى

د سترګو مسلمان داکټرانو څخه نړۍ منندويه ده.

ځکه اروپايانو اعتراف کړى چى مسلمانانو ۶۰۰ کاله مخکې له مونږ څخه د سترګو جراحى کى ډاکټران لرل او له مونږ څخه ﺯيات پوهيدل.

د سترګو مسلمان ډاکټران لکه ابوالحسن احمد بن محمد طبری ۴ پيړي کې ډاکټر  کتاب يى (المعالجات البقراطيه) ده،

په ۵ پيړي ډاکټر علی بن عيسی کتاب يى (تذکرة الکحالين) او عمار موصلى کتاب يى (المنتخب فی علم العین) ده. 

او د امريکا (ACS) ټولنه چى د نړۍ سترو علمې ټولنو څخه ده، د مسلمانانو د علم عظمت په اړه وايى: تاسو بايد مسلمان عالمان د اسلام په طلائى دوره کې وپيژني، د امريکا شيمى (کيميا) خوځښت مشر ښکاره کړه چى اتمې او ديارلسمې پيړى ترمنځ مسلمان ډاکټرانو او عالمانو پرمختګونه منځ ته راوړل چى د مډرن علم بنسټ يى په اروپا کې را منځ ته کړ. 

(مډرن علم او مډرن طب بنسټ مسلمانانو په نړۍ او اروپا کې را منځ ته کړ)

درې- درى

چشم داکتران مسلمان 

دنيا مديون چشم داکتران مسلمان هستن اروپايى ها اعتراف کرده اند  که جراحى، چشم ششصد سال پيش  آن که در اروپا عملى شود. توسط مسلمان ها انجام گرفته است،

داکتران مشهور چشم

داکتران مشهور  چشم مسلمان ابوالحسن احمد بن محمد طبری داکتر از داکتران قرن چهارم و صاحب کتاب (المعالجات البقراطيه)، علی بن عيسی از داکتران  قرن پنجم و صاحب کتاب (تذکرة الکحالين) و عمار موصلی (المنتخب فی علم العین) هستن

سازمان (ACS) آمریکا که بزرگترین ساﺯمان علمی جهان است از عظمت علم مسلمان ها در دوران طلایی اسلام می گوید: شما باید دانشمندان مسلمان را در دوران طلایی اسلام بشناسید، رئیس انجمن شیمی امریکا تصریح کرده که دربین قرن هشتم و سیزدهم ، پزشکان و دانشمندان مسلمان پیشرفت هایی را بوجود آوردند که بنای ظهور علم مدرن و پزشکی مدرن در اروپا  شد.

(علم مدرن و پزشکی مدرن کاملا بوسیله ی مسلمانان در جهان و اروپا بنانهاده شده است)

                              عبدالواجد نیازی
بشري حقوق په ترکیه کې

د ۱۹۸۲ کال د اساسي قانون د ۹۰ مادې پر بنسټ، په ترکیه کې بشري حقونه د نړیوالو قوانینو د بېلابېلو تړونونو پر مټ خوندي دي، چې د کورنیو قوانینو په پرتله لومړیتوب لري. ترکیې تر ۲۰۰۰ کال پورې د مدني او سیاسي حقونو نړیوال تړون (ICCPR) د لاسلک نکړ. خو اوس مهال، ترکیه د ملګرو ملتونو د ۱۸ نړیوالو بشري حقونو د تړونونو له ډلې د ۱۶ غړیتوب لري. له اروپايي ټولنې سره د خبرو اترو لپاره د بشري حقونو موضوع خورا ارزښتناکه ګڼل کېږي. د بشري حقونو په سختو ستونزو کې په ځانګړې توګه په ترکیه کې د کردانو وضعیت تر بحث لاندې دی. د کرد-ترکیې شخړې په تېرو کلونو کې د پراخو بشري حقونو د سرغړونو لامل شوې دي. په دې هېواد کې د ژوند، شکنجې، د بیان د ازادۍ او همدارنګه د مذهب، غونډو او ټولنو پر ازادۍ بحثونه روان دي. 

د ترکیې د بشري حقونو بنسټ په ۲۰۰۹ کال کې، دوه راپورونه خپاره کړل چې د بشري حقونو د سرغړونو په ګډون د شکنجې، ناوړه چلند او په زندان کې د کوچنیو ډلو د جلا کولو په اړه معلومات وړاندې کوي. د ۱۵ کلنې پوځي واکمنۍ په موده کې راپورونو په توقیف کې د ۴۱۹ تنو وژل مستند کړي او یوازې په ۲۰۰۸ کال کې په زندان کې د ۳۹ تنو وژنه ثبت شوې ده. د رسنیو د آزادۍ په وړاندې د بېړني واک په حالت کې کړکېچ زیات شوی چې زیاتره خبریالان نیول شوي او په زندانونو کې ساتل شوي، رسنۍ د تروریزم، "دولت ضد کړنو" او "ترکیې ته د سپکاوي" یا اسلام ته "سپکاوي" په تورونو د دولت لخوا تړل شوي یا یې کنټرول اخستل شوی دی.  

ترکیه لا هم هغه قوانین ساتي چې غیر ډیموکراټیک یا استبدادي ګڼل کېږي، لکه په مورنۍ ژبه د لږکیو لومړنۍ زده کړې مخنیوی. که څه هم ترکیې ICCPR لاسلیک کړی دی، کردان چې د هېواد ترټولو لوی لږکي دي او د نفوس یې ۱۵٪ سلنه دی، د خپل برخلیک په اړه د پرېکړې حق نلري. د ۲۰۱۷ کال په مارچ کې، ملګرو ملتونو د ترکیې حکومت د کردانو د توکمیز اقلیت په وړاندې "په پراخه له منځه وړنه، وژنو او یو شمېر نورو سختو بشري سرغړونو" تورن کړ. 

## د بشري حقونو نړوال قانون ته ژمنتیا
د بشري حقونو په د ترکیې جمهوریت اړه بېلابېلې ژمنې کړې دي، چې ځینې یې د ۱۹۸۲ کال د ترکیې په اساسي قانون کې وړاندې شوې دي، چې په دوهمه برخه کې یې د "بنسټیزو حقونو او آزادیو" لکه د ژوند حق، د شخصي خوندیتوب او د ملکیت حق تضمین شوی دی. د دې تر څنګ ترکیې یو شمېر تړونونه لاسلیک کړي چې په لاندې جدول کې ښودل شوي دي:

* د بشري حقونو نړواله اعلامیه په ۱۹۴۹ کال کې لاسلیک شوه 

* د • د بشري حقونو د اروپا کنوانسیون (1954) ترکیه د اروپا د بشري حقونو محکمې (ECtHR) تر واک لاندې راولي. په 1987 کې، ترکیې د ECtHR (د بشري حقونو په اړه د اروپا کنوانسیون 25 ماده = ECHR) ته په انفرادي ډول د پلي کولو حق ومنلو او په 1990 کې د ECHR د 46 مادې له مخې د بشري حقونو د اروپا محکمې اجباري واک په رسمیت وپیژنده.

د ۲۰۰۹ کال د اکتوبر په میاشت کې د اروپایی ټولنې د پراختیا کمیسیون د ترکیې په اړه داسې وویل:  د بشری حقونو د نړیوال قانون د رعایت په برخه کې یو څه پرمختګ شوی دی. خو د بشري حقونو په اړه د اروپا محکمې د ځینو پرېکړو پلي کول چې تقنیني تعدیلاتو ته اړتیا لري د څو کلونو په اوږدو کې ځوړندې پاتې دي. د بشری حقونو د اداري چوکاټ د پیاوړتیا لپاره لا زیاتو هڅو ته، په ځانګړې توګه د بشری حقونو د خپلواکې ادارې او د دولت پروړاندې د شکایتونو د څېړنې د رامنځته کولو لپاره، اړتیا لیدل کېږي. د اروپا د شورا عمومي منشي توربجورن جګلنډ، د ۲۰۱۷ کال د اکټوبر په ۱۸ نېټه د ترکیې د عدلیې له وزیر عبدالحمید ګل سره په ټیلیفوني اړیکه کې په ترکیه کې د نیول شویو بشري حقونو د فعالانو د خلاصون غوښتنه وکړه. 

## سرچينې
مهدي مجاهد

مولوي **مهدي مجاهد** (١٩٨٨–٢٠٢٢) د ملي مقاومت جبهه هزاره قوماندان دی او هغه له طالبانو څخه وتلی وه. هغه د شاوخوا لس زره هزاره ګانو د لښکر مشري کوي.

## لومړنی ژوند
مهدي د افغانستان په شمال کې د بلخاب ولسوالۍ د هوش په نوم په یوه کوچني کلي کې په یوه شیعه مذهبه کورنۍ کې زیږیدلی چې په هزاره توکم پورې اړه لري.  مهدي اته کلن و چې طالبانو په لومړي ځل په ۱۹۹۶ کال کې د افغانستان واک تر لاسه کړ او درې کاله وروسته طالبانو د بلخاب ولسوالي ونیوله.  هغه له خپلې کورنۍ سره ایران ته وتښتید او د سپټمبر د یوولسمې له بریدونو وروسته د طالبانو له واکه وشړل شو.  د بیرته راستنیدو وروسته، مهدي ښوونځي ته لاړ او داسې بریښي چې د کورنۍ فارم په غاړه واخلي.

خو د شلمې پېړۍ په لومړیو کې یو فاسد امریکایی ملاتړی هزاره جنګسالار د دوی د کورنۍ ځمکې غصب کړې.  په غچ کې، مهدي او څو ملګرو یې د جنګسالار زوی وتښتاوه او یرغمل یې کړ، یوازې هغه یې بیرته راستانه کړ کله چې جنګسالار ځمکې بیرته ترلاسه کړې.  په هغه شپه د جنګ سالار ځواکونو د مهدي کور محاصره کړ، او کله چې هغه د تیښتې هڅه کوله نښتې پیل شوې.  مهدي په روغتون کې بستر شو او بیا د تښتونې په تور په اوه کاله بند محکوم شو.

هغه په ​​زندان کې ډېر مذهبي شو او په زندان کې يې د طالبانو له غړو سره وکتل.

## طالبان
د ۲۰۲۰ کال په اپریل میاشت کې طالبانو مهدي په بامیان ولایت کې د استخباراتو د مشر او په سرپل ولایت کې د طالبانو د مشر په توګه وټاکه، هغه اقدام چې د طالبانو او حقاني شبکې ګڼو غړو یې د ډېرو دلایلو له امله مخالفت کاوه.  هغه هزاره شیعه ده.  طالبان تورن شوي چې د هزاره شیعه ګانو ترمنځ د خپل نفوذ د زیاتولو لپاره له مهدي څخه کار اخلي.  مهدي وروسته له هغه د طالبانو له خوا له دندې ګوښه شو چې د نجونو د ښوونځیو د تړلو پر ضد یې وینا وکړه.

## د طالبانو پر ضد
 
مهدي په یوه وینا کې اعلان وکړ چې هغه د ملي مقاومت جبهه سره بیعت کوي او هغه ته وفادار ځواکونه متحرک او مسلح کوي چې شاوخوا ۱۰،۰۰۰ هزاره ګان لري.  هغه په ​​بلخاب کې د عبدالعلي مزاري لپاره یوه منار هم جوړ کړ او د شیعه اسلام-هزاره ملتپالو نظریاتو ته یې مخه کړه.  نوموړي په خپلو خبرو کې وویل چې «طالبان اسلامي امارت نه دی، دا د پښتنو امارت دی».  د هغه ځواکونو د طالبانو ولسوال له واکه وغورځاوه او د بلخاب ولسوالي یې ونیوله.  د طالبانو ولسوال، مولوي عطاء الله له بلخاب څخه وتښتېد او مهدي يې پر ځای له خپل يو هزاره ملګري سره وټاکه.

مهدي وويل چې هيڅوک نه شي کولاى دبلخاب ولسوالۍ په زور له هزاره ګانو څخه ونيسي.  طالبانو ادعا کړې چې شاوخوا ۵۰۰ جنګیالي یې راټول کړي او پلان یې درلود چې مهدي له دوو خواوو ونیسي، یو یې د سمنګان ولایت د دره صوف بالا ولسوالۍ او بل یې د بامیان ولایت د یکاولنګ ولسوالۍ څخه دی.  د رپوټونو له مخې مهدي ته وفادار وسله وال ځواکونه د اوږدې جګړې لپاره چمتو شوي دي.

بلخواب ولسوالۍ اوس مهال د مهدي مجاهد د ځواکونو تر کنټرول لاندې ده.

## سرچینې

وېشنيزه:افغان جنگسالاران
د کاروبار پيلولو پرمهال ستونزې

## د کاروبار پيلولو پرمهال ستونزې
په عمومي ډول د هر کاروبار پيلولو پرمهال خامخا ستونزې موجودې وي، ځکه انسانان له هره لحاظه پوره نه دي، يوه نه يوه نيمګړتيا لري کله مالي تنګلاسۍ سره مخ، وي کله يو ښه نظر موجود نه وي چې کاروبار پرې پيل کړي او کله هم داسې وي چې نظر او سرمايه موجوده وي خو کاروباري وړتيا نه وي ، مطلب په عمومي لحاظ د هر نوي کار پيلوونکي لپاره له لاندې ستونزو يوه يې موجوده وي :
### لومړی – شتمني او کاري طرحه شته خو کاروباري وړتيا نشته:
په دې مانا چې تاسې سره يو ښه نظر موجود دی چې د هغې نظر له مخې تاسې په يو معلومه جغرافيه کې تاسې يو کار پيلولای شئ ځکه تاسې دا درک کړې او محسوسه کړې وي چې د يادې سيمې خلک دا اړتيا لري او دغه اړتيا ستاسې په سنجول شوي کار حل کېدای شي، او ستا نظر ستاسې د کاروبار سبب ګرځېدای شي او د کاروبار پيلولو لپاره کافي سرمايه هم لرئ، خو د ياد کار پيلولو په چم او  پرمخبيولو تاسې نه پوهېږئ، مطلب ستاسې مسلک نه دی.
په دې صورت کې تاسې کولای شئ چې يو د باور وړ اهل کس چې په ياد کار کې کاري تجربه لري له ځانه سره د شريک په توګه ونيسئ يا دا چې په تنخوا يو شخص له ځانه سره وګمارئ ترڅو ستاسې کار پرمخ يوسي يا هم کولای شئ چې په خپله لومړی په ياد مسلک کې شاګردي وکړئ، مالومات ترلاسه کړئ، کاري تجربه حاصله کړئ له هغه وروسته د خپل کار په پيلولو پيل وکړئ.
### دوهم – کاروباري وړتيا او شتمني شته خو کاري طرحه نشته:
په دې صورت کې تاسې کولای شئ چې د نورو خلکو له کاري طرحو ګټه واخلئ او په عوض کې يې هغوی ته مزد او اجوره ورکړئ، د بېلګې په توګه تاسې په ورځپاڼو، تلوېزيونو او ټولنيزو رسنيو کې د خپل کاروبار په اړه اعلانات وکړئ، چې د ياد کاروبار د پرمختګ لپاره هرڅوک مونږ ته ښه نظريه او ايډيا راکړي، نو مونږ به هغه ته دومره روپۍ ورکړو، يا دا چې د کار نه د ترلاسه شوې ګټې دومره سلنه به هغه ته ور کړو، يا دا چې مونږ ته د داسې کارګر اړتيا ده چې ياده برخه کې کافي تجربه ولري او زمونږ لپاره نوې کاري طرحې چمتو کړي، نو په دې توګه تاسې کولای شئ چې د خپل کاروبار لپاره کاري طرحو چمتو کوونکي په کار وګمارئ او هغوی ته مالومه تنخوا ور کړئ.
### درېيم– کاروباري وړتيا او کاري طرحه شته خو شمتني نشته:
په دې صورت کې تاسې کولای شئ چې له نورو خلکو شمتنۍ واخلئ، چې د نورو خلکو نه د شتمنۍ د ترلاسه کولو بېلابېلې لارې شته، د بېلګې په توګه له بانکونو په مضاربت د پيسو اخيستل،له عامو خلکو څخه په مضاربت پيسې اخيستل يا دا چې يو داسې څوک ومومئ چې سرمايه ولري او له تاسې سره د شريک په توګه په دغه کاروبار کې د شتمنۍ مصرفولو ته لېواله وي، په هر ډول چې تاسې له خلکو د سرمايې د ترلاسه کولو هڅه کوئ ويې کړئ، خو هېره مو نه وي چې هيڅوک چاته په پور پيسې نه ور کوي، نو تاسې کوښښ وکړئ چې هغوی نه د شتمنۍ د ترلاسه کولو په موخه هغوی ته داسې وړانديزونه وکړئ چې د هغوی په ګټه وي، خو ستاسې په تاوان نه وي، مطلب خلکو ته د خلکو د ګټې لالچ ور کړئ او شتمني يې په خپله ولکه کې واخلئ ترڅو خپل کاروبار پرې پيل کړئ.
## اخځليکونه
تر اسلام دمخه افغانستان کې د پوهنې بهير

پخوانى افغانستان يانې پخوانۍ اريانا چې زمونږ د نيکونو اصلي ټاټوبی ګڼل کيږي د علم او معرفت زانګو وه. د  وطن خلک پوههاو ووېښيار وه د علم څراغ يې په لاس کې نيولى او تل به يې د خلکوو د ذهنونو د پراخولو لپاره مبارزه کوله زمونږ ددې وينا ثبوت له پخوانيو اثارو او د مقدسو کتابونو متن دى.
             په لومړيو کې  د پوهنې اصلي هدف دخلکودنيوي، اخلاقي اومذهبي تعليمات وو او دخداوندي احکامو سره دخلکو اشنا کول وو چې (ويدا) کتاب کې چې الهي کتاب ګڼل کېده خلکو لوسته.
په دوهمه مرحله کې وروسته دديني علومو د زده کولو ترڅنګ ګرامر، نجوم، علم الصوت او مذهبي مراسم، درسي نصاب اودذهني تعليم اوتربيي سره بدني روزنه هم ددرسى نصاب برخه وګرځېده چې غالباًدشاهزادګانواوسپاهيانو لپاره تيارېده ديادونې وړ خبره ده چې غريب خلک له داسې امتيازاتو بې برخې وو، يوازې د شاهزادګانو تعليم او تربيه به په ساده ډول تر ونو لاندې او د پاچاهانو په دربار او معابدو کې کېده اوستايي مدنيت چي له مېلاده زرکاله وروسته يې پرمختګ وکړاو زمونږ د ملک په لوېديځ برخو کى خپورشو د سکندر تر يرغلونو پورې يې دوام وکړ، دا مدنيت په حقيقت کې دويدي مدنيت وروسته پاتي برخه وه.
د پوستي ا و مخابراتي ادارې اړوند اروپايي کنفرانس

د **پوستي او مخابراتو د ادارې اروپایی کنفرانس** ( **CEPT** ) د جون په 26، 1959 کې، د سویس په مونټروکس کې د نولس اروپایي هېوادونو له خوا د اروپا د دولتي مخابراتو او پوستي سازمانونو د همغږۍد  ادارې په توګه تاسیس شو. لنډیز په  فرانسوي نسخې کې د دې نوم *Conférence européenne des managements des postes et des télécommunication* راځي.

CEPT په 1988 کې د اروپا د مخابراتو معیارونو انسټیټیوټ (ETSI) د جوړولو مسؤلیت په غاړه درلود.

CEPT په درېوو مهمو برخو کې تنظیم شوی دی:

* د برېښنایی مخابراتو کمېټه (ECC) - د راډیو مخابراتو او مخابراتي مسئلو مسولیت لري او د ECTRA (د مخابراتو د تنظیمي چارو لپاره د اروپا کمیټه) او ERC (د اروپا راډیو مخابراتو کمیټه) د سپتمبر په 2001 کې د یوځای کیدو له لارې رامینځته شوی 
** د ECC دايمي سکرتريت د اروپا د مخابراتو دفتر (ECO) دی
* د پوستي مقرراتو لپاره اروپایی کمیټه (CERP، د فرانسې وروسته *"Comite europeen des regulateurs postaux"* ) - د پوستي مسلو مسؤلیت
* د ITU پالیسي کمیټه (Com-ITU) د شورا د ITU فعالیتونو غونډو لپاره د چمتووالي او په جریان کې د CEPT کړنو همغږي تنظیم کولو مسؤلیت لري ، د بشپړ ځواک کنفرانسونه ، د مخابراتو نړیوال پراختیا کنفرانسونه ، د نړیوال مخابراتي معیاري کولو مجلسونو.

## غړي هېوادونه
البانیا ، اندورا ، اتریش ، اذربایجان ، بلجیم ، بوسنیا او هرزیګوینا ، بلغاریه ، کروشیا ، قبرس ، چک جمهوریت ، ډنمارک ، استونیا ، فنلنډ ، فرانسه ، جورجیا ، جرمني ، یونان ، هنګري ، اټلینیا ، لیټینیا ، لایټینیا ، آیسلنډ ، لایټینیا, لوګزامبورګ, مالتا, مالدووا, موناکو, مونټینیګرو, هالنډ, شمالي مقدونیه, ناروې, پولنډ, پرتګال, رومانیا, سان مارینو, سربیا, د سلواک جمهوریت, سلوانیا, هسپانیه, سویډن, سویس, یونایټیکا ښار, یونایټیکا ښار, ترکیه . د روسیې فدراسیون او بیلاروس غړیتوب د ۲۰۲۲ کال د مارچ په ۱۷  د نامعلومې مودې لپاره وځنډول شو.

## دا هم وګوره

* د اروپا پوست خونې ټاپه
* د CEPT سپارښتنې T/CD 06-01 (د ویډیوټیکس لپاره معیاري)
* برېښنایي کیریر (د ملټي پلیکس تلیفون سرکیټونو لپاره معیاري)
* د مخابراتو نړیواله اتحادیه
* LPD433
* PMR446
* SRD860
* د نړیوال پوستی اتحادیه
* وایمیکس
* د افریقا د مخابراتو اتحادیه (ATU)
* د آسیا - پاسیفیک مخابراتو (APT)
* د کارابین پوسټ اتحادیه (CPU)
* د کارابین د مخابراتو اتحادیه (CTU)  
* د امریکا د مخابراتو بین المللي کمیسون (CITEL)
* د امریکا، هسپانیې او پرتګال پوستی اتحادیه

## یادښتونه

## بهرنۍ اړیکې

* Official website 
* ECC website
* ECO website
* CERP website
* Com-ITU website

وېشنيزه:پوست خونې
وېشنيزه:نړيوالي پوست
وېشنيزه:پوسته خانه
وېشنيزه:اروپايي هې
ابو الوفا بوزجانی

ابوالوفا بوزجانی، مشهوره رياضي پوه او نجومې

ابو الوفا محمد بن يحيى بن اسماعيل بن عباس بوﺯجانى رياضى پوه، ستورو پيژندونکى او نجومى وه. رياضى ته ﺯيات خدمت کړى،  په ۹۴۰ م کال نيشاپور کى دى نړۍ ته سترګې پرانيستې،  په ۲۰ کلنې کې يى بغداد ته هجرت وکړ او تر آخر عمر هلته پاتى شو،  د بغداد دار الحکمه غړې وه. او غير قائم الزاويه مثلثونو بنسټ د بوﺯجانى لخوا کيښودل شوې ده. 

او بوﺯجانى ځينى کروى مثلثاتو آلو سره وشو. کولاى چې د هغوې حل اسانه کړې.  او هغه د کلاسيک هندسه لاینحل يا  (نه حل شوي)  حل کړل او تحقيقات يى د هندسه اصولو ترسيم کې وکړل ............

د سپوږمۍ د يو دانه يى د بوﺯجانى په نوم نمولى ده. او ۹۹۸ يا ۹۹۷ م کلونو بغداد کى له نړى څخه سترګې پټي کړي. 

بوﺯجاني ځينې آثار يي»

- فیما یحتاج الیه الصانع من الاعمال الهندیسه”

- المجسطی”

- الکامل“

د بوﺯجانې ورک شوي کتابونه چې ابن نديم خپل کتاب کې نومونه ورته ﺫکر کړې. 

۱- تفسیر کتاب خوارزمی فی الجبر و المقابله

۲- کتاب تفسیر دیوفنطس فی الجبر ؛

۳- کتاب البراهین علی القضایا التی استعمل دیوفنطس فی کتابه و علی ما استعمله هو فی التفسیر ؛

۴- کتاب استخراج ضلع المکعب و مال المال و مایترکب منهما چې موضوع يى د هندسی حل

۵- کتاب زیج الکامل

                      ليکنه: عبدالواجد نیازی
مسلم مجريطى

مسلمه مجريطی ليکنه عبدالواجد نیازی
مسلمه مجريطی مشهور په حکيم مجريطى د ۹ پيړى کيميا پوه، اقتصاد پوه، رياضى پوه، او د اسپانيه مسلمان عالم وه ‌، چى هغه ته اندلس يا اوسنى اسپانيا کى د رياضي پوهانو رهبر ويل کيده. مجريطى منطق، نجوم، حساب، هندسه، افلاک او رصد کواکب تخصص لره.
او زيات اثار هرمسی (ادريس ع) علومو په اړه ليکلې او په ۱۰۰۷ م کال له دى فانى نړۍ څخه سترګې پټى کړى 

هولمیارد د کيميا بنسګرانو کتاب کې وايى لومړې شخص وه چې پایستګی جرم قانون یا پایستګی ماده (Conservation of mass / matter) کشف کړه

آثار 
غاية الحکيم: په ۲۴۳ ق د ليکل يى ورته پيل کړې. او ۲۴۸ ق فاصله کې ختم کړې، 
المانى عالم هلموټ ريټر تصحيح کړې او 
د اسپانیا پاچا آراگون، آلفونسو په ۱۲۵۲ م کال د Picatrix په نوم لاتین ژباړلې ده.
نور آثار يى ثمارالعدد د حساب په اړه، اختصار تعدیل الکواکب من زیج التبانی او کتاب الاحجار ده
په اسرائیلو کې همجنسبازانو، نرښځو او ترانسجنس حقونه

په اسرائیلو کې د همجنسبازانو، نرښځو او ترانسجنس (LGBT) حقونه په منځني ختیځ کې تر ټولو پرمختللي ګڼل کېږي. که څه هم د همجنسو جنسی فعالیت په ۱۹۸۸ کال کې قانوني شو، د لواطت ضد پخوانی قانون په ۱۹۶۳ کال کې د محکمې له پرېکړې راهیسې نه دی پلي شوی. په آسیا کې اسرائیل لومړنی هېواد و چې د همجنسبازانو ترمنځ غیر رسمي ژوند په رسمیت پېژندل او په آسیا کې لومړی هېواد دی چې په هر کچه د همجنسبازانو ټولنې په رسمیت پېژني. که څه هم په دې هېواد کې همجنسه ودونه نه ترسره کېږي (ځکه چې غیر مذهبي ودونه نلري)، اسرائیل له بل اړخه همجنس ودونه په رسیمت پېژنې. د جنسي لېوالتیا پر وړاندې تبعیض په ۱۹۹۲ کال کې منع شو. په ۲۰۰۸ کال کې د محکمې له یوې مهمې پرېکړې وروسته همجنسه جوړې په ګډه د اختیار اجازه لري. LGBT وکړي اجازه لري چې په پوځ کې په ښکاره ډول خدمت وکړي. 

د کالګاري هیرالډ له لوري تل اویو په نړۍ کې د همجنسبازانو لپاره یو له خورا غوره ښارونو څخه وګڼل شو. دا ځای چې د خپل کلني جش او د همجنس بازه ساحل له امله مشهور دی، د اوټ مجلې له لوري دې ښار ته د "منځني ختیځ د هم جنسبازانو پلازمینه" لقب ورکړل شو. د GayCities ویب پاڼې د کاروونکو په وینا، په ۲۰۱۱ کال کې دا ښار د همجنسبازانو د ترټولو غوره ښار په توګه وپېژندل شو، سره له دې چې د ۲۰۰۰ کال کې د LGBT ضد ځینې تاوتریخوالو راپورونه ورکړل شوي وو چې د لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو او ولسمشر شیمون پیریز له لوري تر نیوکو لاندې راغلل. د هولوکاسټ د همجنسبازه قربانیانو ته په ۲۰۱۴ کال کې په تل اویو کې د وقف یادگار جوړ شو. نظرپوښتنې موندلې چې زیاتره اسرائیلیان د همجنسه ودونو د قانوني کېدو او همدارنګه د همجنس جوړو لپاره د اختیار او د سرپرستۍ د حقونو ملاتړ کوي. د ۲۰۲۰ کال د جون په ۲۱ نېټه د ویاړ نړیوالې میاشتې په اوږدو کې، د تل اویو - یافو ښاروالۍ اعلان وکړ چې همجنسه جوړه به د مخالف جنس څېر ورته حقونه ولري، چې د ښاروالۍ له لوري چمتو کېږي. د ښاروالۍ دننه ودونه به په قانوني توګه د نورو په څېر رسمیت ولري.  

## د همجنسو جنسي کړنې
د اسرائیلو دولت د ۱۵۵۳ کال د لواطت قانون د برتانوي ادارې د قانوني کوډ د یوې برخې په توګه په میراث یوړ. هېڅ اسناد شتون نلري چې آیا دا قانون کله هم د هغو همجنسبازه کړنو پروړاندې پلي شوی وي چې په شخصي توګه د رضا بالغو ترمنځ ترسره شوي. په ځینو حالاتو کې، تورن کسان د "لواطت" (چې د اسرائیلو د قانون له مخې د خولې جنسي اړیکو هم پکې ګډون درلود) په تور، په ښکاره ډول د جرم د کمښت په بدل کې د اعتراف له لارې، مجرم وپېژندل شول: دا تورن د ډېرو جدي جنسي جرمونو له امله تورن شوي. دا د نورو جنسي سرعړونو لپاره د "ستونزمن کېدونکو شرایطو" په توګه هم وکارول شو. په پوځي محکمو کې د همجنسبازۍ په تور د سرتېرو څو قضیې هم محاکمه شوې. د استیناف نظامي محکمې په ۱۹۵۶ کال کې، د دوو نارینه سرتېرو قضیه واوریدله چې خپل رضایت د جنسي اړیکو په تور په یو کال بند محکوم شول، او وروسته له هغه د یو لپاره سزا د یوې ورځې بند ته را ټيټه شوه او د هغه بل لپاره ۷۰ ورځې حکم و چې دوی وویل چې د یو ارواپوه د شهادت له منلو وروسته تحریک شوي وو چې د همجنسبازۍ چلند انحراف دی خو جرمي نه دی.  

لوی څارنوال په ۱۹۶۰ کلونو او د اسرائیلو سترې محکمې په ۱۹۶۳ کلونو کې پرېکړه وکړه چې قانون باید په شخصي توګه د لویانو ترمنځ د رضايت په شرایطو کې پلي نشي. د همجنس بازانو په رضایت د جنسي عمل بندیز په رسمي ډول په ۱۹۸۸ کال کې د نیسیټ لخوا لغوه شو. د همجنسبازۍ او مخالف جنس ته د لېوالتیا د کړنو لپاره د رضایت عمر ۱۶ کاله دی.  

## سرچينې
الﺯهراوې

ستر عالم او د جراحى علم پلار.  ليکنه: عبدالواجد نیازی

أبو القاسم خلف بن عباس الزهراوی په ۱۰۳۶ م د اندلس(اوسنی اسپانيې) په زهراء منطقه کې زيږېدلی،  يو لوی باتجربه ډاکټر وه،
د جراحى په اړه يو کتاب نشر کړ ۱۵۰۰ پاڼى يى لرلى د کتاب کى د جراحى ۲۰۰ آلات پيژندلى دی لکه د جراحى بياتى او د ﺯخم د ګنډلو تار او داسى نور، د کتاب څخه اروپا کى ۵۰۰ کاله استفاده وشوه،
الزهراوی آلات د ډاکټرۍ په ساحه کې اروپايې اختراع ګانو لپاره د بنسټ ډبره وه

د الزهراوی مشهوره کتاب التصریف لمن عجر عن التالیف ده

اختراعات

١ كنول
٢ د غدی ويستلو طريقه د پوستکې لاندې نه
۳ هیدروسفالی تداوې کولو طريقه
۴ د ۶۰۰ کاله مخکې کې د امبروز پاره نه وينى رګونو بندول تشريح کړل
۵ د غاښونو داروګانې
۶ لومړنې شخص وه چى غاښونه وکرل
۷ غاښونو ويستلو آله اختراع کړې
۸ دوا جوړونکې وه. د خپل کتاب ۲۸ فصل د دواګانو په اړه دې
۹ د ميکپ لواﺯم. ﺯهراوى د ميکپ لواﺯم د طب يوه برخه ګڼله 
۱۰ ﺯنګون عمليات
۱۱ د مثانه تيږې عمليات
۱۲ د رحم واﺯول د ﺯايمان لپاره
۱۳ د بدن غړې پريکول
۱۴ پوﺯى عمليات
۱۵ کالبد شکافی
۱۶ پلاستيکي جراحې 
۱۷ ﺯخم ګنډل
۱۸ ﺯخم ګنډلو تار
۱۹ ګچ کول
۲۰ دوا جوړول

                              عبدالواجد نیازی
احمد بن طولون

نن وخت چى کم د روانې ناروغانو عصرى روغتونونه دى په لومړنې ځل په ۹ پيړې کى د احمد بن طولون لخوا مصر کې جوړ شو. هغه وخت ﺯده کړى پکى کيدى او روانې ناروغان پکى تداوى کېدل.
چى د احمد بن طولون روغتون ۸۷۲ م کال يى بنسټ کيښودل شو. طولون روغتون ناروغان وړيا تداوى کول. او داسى روغتون په آينده کى ټولې اسلامى نړۍ کې رايج شو
عباس ابن فرناس

عباس بن فرناس د اسلامی نړۍ مشهورو عالمانو څخه ده. په ۹ ميلادى پيړى کى ژوند کوو، د بشر په تاريخ کې لومړنې شخص وو چي د الوتکه جوړه کړه. ابن فرناس لومړنې وګړو څخه چى والوته، د سپوږمې يو دانه او د لاکهید مارتین هوانوردى شرکت يوه برخه ابن فرناس په نوم نمول شوې ده او هغه مخترع، فزيک پوه، کيميا پوه، ستورو پيژندونکى، نجومى او اسلامی شاعر دى. چی په پوره نوم يى ابو القاسم عباس بن فیرناس بن ورداس ده او اختراعات يى ۱ طياره‌ ۲ شيشه ۳ د خطاطى عصرى قلم ۴ د ميقاته په نوم ساعت

ابن فرناس له اندلس يا اوسنى اسپانيا څخه وه چى په ۸۱۰ ميلادى کال دى نړۍ ته سترګې پرانيستى او ۸۸۶ ميلادى له نړۍ څخه وکوچيد، لومړنې وګړو څخه وو چى بشر ته ښکاره کړه چى انسان الوتلى شى
تقی الدین شامی. ليکنه: عبدالواجد نياﺯى

تقي الدين شامى 

تقی الدین شامی ۱۵۲۶ میلادی کال دمشق کې دې نړۍ ته سترکې پرانستي او هغه مخترع، ریاضی پوه، اخترشناس، مهندس، ميخانیک، نورپيژندونکې، جغرافيه پوه، کيميا پوه، ډاکټر او طبيعى فلسفى وه، يعنې هرکاره وه. 

شامى د څو ډوله حرارتى او بخار ماشينونو او څو ډوله د ابو پمپ مخترع وه. د هغه نسب ايوبيانو ته رسيږې او کورد نسله عثمانى وه، عثمانيانو خلافت لخوا حمايه کيده.

په ۱۵۸۵ ميلادى کال کې وفات شو

لاسته راوړنې

تقي الدين له هغه کسانو څخه ګڼل کيږې. نجومى جدول کې لسګونه کسرونو څخه استفاده کړې

په ستورو پيژندنه کې  تیکوبراهه او کپرنیک څخه ښه او دقيقى لاسته راړنې لرې او د استامبول رسد خانه مٶسس هم وه.

ځينې اختراعات

۱- د ابو ساعتونه (البنکامات)

۲- هغه ماشينونه چې د هغه په واسته دروند شيان پورته کول. 

۳- د ابو ويستلو آلې يا د ابو پم

۴- دائمي فوارې

۵- د کباب پخولو داشت

۶- مخلف نور آلاتو بنسټګر

تقى الدين آثار

نجوم

1 .جریدة الدر و خریدة الفکر،

2 .سدرةمنتهیاالفکار فی ملکوت الفلک، دا کتاب رصد په اړه دې.  

3 .الدر (العقد) النظیم فی تسهیل التقویم،

4 .االبیات التسع فی استخراج التواریخ المشهورة و شرحها،

5 .الثمار الیانعة من قطوف اآللة الجامعة، در شرح رسالۀ اشعة الالمعة فی العمل باآللة الجامعة از ابن شاطر

6 .شرح استخراج انصاف اقطار المدارات المتوازیة، در محاسبۀ شعاع 

7 .رسالة فی العمل بالربع الشکازی

8 .رسالة فی العمل بالربع الدستور

ریاضی

۱ .بغیة الطالب فی علم الحساب، ۳ رسالې 

۲ .تحریر الکر 

۳.کتاب النسب المتشاکلة فی الجبر و المقابلة

۴ .شرح رسالة التجنیس 

۵ .رسالة فی عمل المیزان الطبیعی، 

ایجاد تغییر در شکل آن.

۶ .تسطیح الاکر،

۷ .رسالة فی تحقیق ما قاله العالمة غیاث الدین جمشید فی بیان النسبة بین المحیط و القطر

نور پيژندنې

. کتاب نور حدقة الابصار و نور حدیقة الانظار،

ښکار

. مصابیح المزهرة فی علم البزدرة، چى دا کتاب د ښکار په اړه دې

طب

. ترجمان االطباء و لسان الالباء، دواګانو په اړه دې. چى دا آثر برلين کې فعلا موجود دي.
ښځه څوک ده؟. ليکنه عبدالواجد نياﺯى

- هغه ښځه چې فرعون سره ښکاره مخالفت وکړ، او د نړۍ ډول ډول نعمتونو څخه برښمنه وه،  نعمتونو څخه تيره شوه، د ژوند تر اخره سلګۍ پورې د حق په لارې ولاړه وه. او فرعون ژوندې وسوﺯوله. حضرت آسيه علیه السلام وه. 

- په اسلام لومړې شهيد ښځه ده . حضرت سميه (رض) ده
- حضرت مريم عليه السلام هغه ښځه وه. چې خپله پاک لمنې وساتله او د يهودانو هر ډول ظلم او تهمت سره مبارﺯه وکړه او الله ج ته صبر وکړ او الله جل جلا له په الهى معجزو بى ګناه ثابته کړه. 
- لومړی څوک چې خپل مال یې د اسلام په لاره کې ورکړ هغه نارینه نه وه بلکې ښځه وه. حضرت خديجه الکبري رض.

- لومړی څوک چې زموږ پر پیغمبر حضرت محمد صلى الله عليه وسلم یې ایمان راوړ، هغه سړی نه وه، بلکې ښځه وه. حضرت خديجه الکبري رض. 

- لومړی څوک چې د ځمکې پر مخ یې تر ټولو مبارکه زمزم اوبه وڅښلې، سړی نه، بلکې ښځه وه.  حضرت هاجره علیه السلام.

- لومړی هغه څوک چې مکه او کعبه یې آباد کړه، هغه یو سړی نه وه مګر یوه ښځه وه حضرت هاجره خاتون علیه السلام.
له كومو اوه تنو صحابه وه څخه، چي له زرو نه زيات حديثونه روايت شوي په هغوي كي دريم حضرت عايشه رض .

د نړۍ لومړې عصرې پوهنتون بنسټګر ښځه ده. فاطمه الفهرى رحمه الله
نو ښځه د نړۍ تر ټولو ځواکمن بشر دی، تاسو یې ډېر خیال وساتئ او عزت يى وکړې

                             عبدالواجد نياﺯى

له كومو اوو تنو صحاب وو څخه، چي له زرو نه زيات حديثونه روايت شوي په هغوي كي لومړی مقام د حضرت ابوهريره رضي الله عنه دي، دا ځكه چي له حضرت عبدالله بن عباس نه ٢٦٦٠حديثونه ، له حضرت عايشه صديقه رضي الله عنها څخه ٢٢١٠ حديثونه، له حضرت عبدالله بن عمر رض الله عنه څخه ١٦٣٠ حديثونه، له حضرت جابر بن عبدالله انصاري څخه ١٥٤٠ حديثونه، له حضرت انس ابن مالك رضي الله عنه څخه ١٢٨٦ حديثونه، او له حضرت ابو سعيد خدري رضي الله عنه څخه. ١١٧٠ حديثونه روايت شوي دي؛ مكر له حضرت ابوهريره رضي الله عنه څخه ٥٣٧٤ حديثونه روايت شوي دي.
                             عبدالواجد نیازی
سید رضا حسینی نسب

**سید رضا حسینی نسب** (زيږيدلي ۱۳۳۸)، فقيه، فيلسوف، شاعر، ليکوال اسلام د کاناډا اوسېدونکی دی.

.حسیني نسب تر ۲۰۰۳ کال پورې د د هامبورګ د اسلامي مرکز مدیریت او امامت په غاړه درلود.
بنګال

**بنګال** په سویلي اسیا کې په تېره بیا د هند د نیمه وچې په ختیځه برخه کې او بنګال خلیج په سر کې هغه جیوپولیټیکي، کلتوري او تاریخي سیمه ده چې په کې اوسنۍ بنګلادېش او د هند د لویدیځ بنګال ایالت پکې شاملیږي. له جغرافیايي اړخه دا د ګنګ-براهماپوترا د دلتا کوم چې په نړۍ کې د سیندونو تر ټولو ستره دلتا ده پیلیږي او تر هیمالیا او نیپال او بوتان پورې سیمه رانغاړي. ګڼ ځنګلونه، له هغې ډلې په غونډیو کې باراني ځنګلونه، د بنګال شمالي او ختیځې برخې تر پوښښ لاندې لري، په داسې حال کې چې یوه لوړه ارتفاع لرونکې ځنګليي سیمه بیا د هغه په مرکز کې هم شته. د دې سیمې تر ټولو لوړه سیمه چې ۳۶۳۶ متره لوړوالی لري په سانداکفو کې ده. په سویل ختیځه برخه کې یې سوندرابانس موقعیت لري، چې د نړۍ یو له تر ټولو ستر د اوبو ځنګل دی. د دغې سیمې د هوا حالات موسمي دي او بنګالي کالیزه کې په شپږو موسمونو باندې وېشل شوي دي.

بنګال چې د ګنګاریډای په نوم هم مشهور، په لرغونې سویلي اسیا کې مخکښ ځواک و، چې د سوداګرۍ پراخې شبکې یې تر رومي مصر پورې غځیدلې وي. د بنګال د پالا سترواکۍ په دې نیمه وچه کې هغه وروستی ستر بودايي ځواک و، چې بنسټ یې په ۷۵۰  ز کال کې اېښودل شوی و او په ۹مه پېړۍ کې د هند د نیمه وچې په شمال کې حاکم ځواک پاتې شوی و. دا ځواک بیا د هندو سینا سلسلې له خوا په ۱۲مه پېړۍ کې وپرځول شو. دغې سیمې ته اسلام د پالا سترواکۍ په مهال کله چې یې له عباسي خلفاوو سره سوداګریزې اړیکې درلودي، راغی، چې په ټول بنګال کې خپور شو او بیا وروسته د ډیلي سلطنت په واک کې راغی. دغه سیمه د بنګال سلطنت په مهال د سوکالۍ لوړې درجې ته ورسېده، چې په ۱۳۵۲ ز کال کې یې بنسټ کېښودل شو او د نړۍ د سوداګریزو هېوادونو په لړ کې یو له تر ټولو بډایه هېوادونو څخه و.

کله چې دا سیمه په ۱۵۷۶ ز کال کې د مغل له سترواکۍ سره یو ځای شوه، نو د دې سترواکۍ یو له تر ټولو بډایه ولایتونو څخه ګڼل کېده او یو ستر نړیوال صادرونکی ولایت او د کتان د تکو، وریښمو او کښتۍ جوړولو د صنایعو مرکز و. د دې ولایت د اقتصاد ارزښت د نړۍ د GDP نږدې ۱۲ سلنه جوړوله، چې د لویدیځې اروپا تر اقتصاد ډېر ستر و او د اوسېدونکو د ژوند معیارونه یې په نړۍ کې تر ټولو لوړ و. د بنګال اقتصاد په دغه دوره کې د صنعتي کېدو تر دورې لاندې راغی. دا سیمه په ۱۷۵۷ ز کال کې د پلاسي جګړې نه وروسته د بریتانوي ختیځې هندۍ کمپنۍ له خوا ونیول شوه او په دې سره د بریتانوي هند بنګال د ریاست یوه برخه شوه. بنګال د نړۍ د لومړني صنعتي انقلاب په برخه کې د پام وړ مرسته وکړه، خو وروسته یې له خپلې غیرصنعتي کېدو نه سخت زیان ولید. د ختیځ هند کمپنۍ تګلارې لکه د کرهڼیزو مالیاتو د کچې زیاتوالی له ۱۰ سلنې څخه تر ۵۰ سلنې پورې او ور سره وچکالۍ او اوبا ناروغۍ د ستر بنګال د ۱۷۷۰ کال له قطحۍ سره ډېره مرسته وکړه، چې له امله یې له ۱ میلیون نه تر ۱۰ میلیونه پورې خلک پکې مړه شول. 

## سرچينې
ابو عبدالله بتاني

ستر نجومې ابو عبدالله بتّانی

ابو عبدالله محمد بن جابر بن سنان بتانی حرانی صابی مشهور په ابوعبدالله بتّانی ، منجم او سورى رياضى پوه ، د مثلثاتى فرمولونو بنسټ ايښودونکي چى نن هم ترى استفاده کيږى او د مسلمانانو سترو نجوميانو څخه وه، غرب فعلا هم دد نظرياتو څخه استفاده کوى.

په ۸۵۸ م کال کى پيدا شو او  ۹۲۹ م کال کى د نړۍ څخه وکوچيد.

مثلثات

بتانى لومړنې عالمانو څخه وه. چي سينوس مثلثات يي تعريف کړل ‌ او هغه ته جيب نوم ورکړ. د مبسوط ظلې تابع او د مُنْتَصَب ظلې تابع يى کامله کړه. او  

بتانى مثلثاتى فرمولونه چې اوس هم ترې استفاده کيږې. لومړې ځل ابداع کړل او يا جوړ کړل. 

د بتانى علم تاثيرات په مسلمانو او غربى نجوميانو.

بتانى ته مسلمانو نجوميانو ستر مقام ورکړې ده.  

ابوریحان بیرونی د بتانى په نوم جلاء الاذهان فی زیج البتّانی‌  کتاب ليکلې ده.

او ابن خلدون د بتانى کتابونه تر ټولو  ښه او بهترين نجومى آثار ګڼل،

مُسلمه بن احمد مجریطی يو خلاصه کتاب د بتانى د کواکبو تعديلونو  ﺯيج په اړه وليکه.  

غربى نجوميانو بتانى خپلو آثارو کې آلباټګنیوس او آلباټینوس په نومونو ياد کړي دې او همداسى شرقى روم آثارو کې د اُپَتَنِس په نوم پيژندل کيږې.

،کپرنيک ﺯياتو مواردو کې د بتانى څخه نقل قول کړې، لکه د لمر حرکت او تقدیم اعتدالین. 

تیکو براهه او يوهانس کپلر د بتانى رصدونو ته ډيره توجع کړې.

ګاليله خپلو لومړنې ليکونو کې د هغه رصدى کارونو باند رڼا اچولى ده.

او ریچارډ ډانثرن د ۸ پيړي انګلیس نجومى ځينو عملي کارونو کې دد رصدونو څخه استفاده کړې ده. 

اثار

1. د بتانى مهم کتاب «الزیج الصابی» دى. چې د کتاب کې بطلمیوس اشتباهات اصلاح کړى. 

2. کتاب معرفة مطالع البروج فی ما بین ارباع الفلک،

3. رسالة فی تحقیق اقدار الاتّصالات،

4. کتاب اربع مقالات فی احکام علم النجوم.
حاجې مغاش اچکزی مشهور په حاجې مغاش

خپل ویاڔونه وپیژنـــی 

ده دی لــــــڔي یــو

بل ویاڔ درپیژنو 

د نجات ملی جبهې مربود ګوند  اتل غازی حاجی مغاش آکا

دکندهار ولایت په یو متدین اوعلمه پروره کــورنی کی زیږدلیدی.

اصلى شملور اومحترم مشر دجهاد اومقاومت اتل همدا دى چى دوطن دازادى او دسولييز افغانستان په هيله يۍ نه ستړى کيدونکى جهاد او هلى ځلى وکړى  ،چى نن یی هرافغان په درانه نامه یادوی.

زما په ګمان دافغانستان ټول قهرمان ملت دى ددغه رقم غازیانو اومجاهدینو  مشرانو ستاینه وکړی 

نو په دی اساس به زمونږ  د ډنډ اوګړنګ پر غاړه پروت ولس  اصلی اوجعلی مجاهدین کوم چه دروسانو سرسخت دښمنان وو وپیژنی  ،انشالله،

حاجی مغاش آکا دی الله ج وبخښی واقیعا چه دلوی کندهار شملور مجاهد وو.

نوټ: نجات ګوند مشر حضرت صاحب مجددى وه. حاجي مغاش اکا اصلي نوم غريب شاه آڅګزى ؤ، اصلي د کندهار ښار اوسېدونکى ؤ.
چغازنبیل

**دوراوانتاش زیګګورات** (آشوري: Dūr Untaš، ایلامې: Untl Untaš dNapiriša)، چې د **چغازنبیل** په نوم پیژندل کیږي، یو لرغونی زیارت دی چې د ۱۲۵۰ د مسیح څخه مخکې په شاوخوا کې د ایلایټ تمدن کې جوړ شوی. دا د شوش سویل ختیځ شاوخوا ۳۰ کیلومتره (۱۹ میل) او د اهواز شمال ته ۸۰ کیلومتره (۵۰ میل) کې موقعیت لري.

وېشنيزه:خوزستان ولایت
وېشنيزه:ايران
بيستون ډبرليک

**د بیستون کتیبه** يا **بيستون ډبرليک** په نړۍ کې تر ټولو لويه لیکنه ده، چې د ایران لومړنی پېژندل شوی متني لرغونی اثر ګڼل کيږي چې  د هخامنشیانو ټولواکمني د لومړي داريوش د واکمنۍ پرمهال په ۵۲۰ مخزېږديز کې په مېخي ليکدود ليکل شوې ده چې د ایران له کرمانشاه ښار څخه ۳۰ کیلومتره لرې د هرسين ولسوالي په بیستون سيمه کې موقعیت لري.
د بسټون کتیبه د کینیفورم او لرغونې فارسي ژبې په تشریح کولو کې یو له خورا مهم فکتورونو څخه دی ، ځکه چې دا په ۳ ورته نسخو (مترادف) کې په ایلامي ، اکاډین او لرغوني فارسي ژبو او کینیفورم کې لیکل شوی.
دا ډبرليک رسماً په ۱۹۳۲ ز کال د ايران ملي ميراث ځی په توګه ثبت شو او په ۲۰۰۶ ز کال د یونیسکو د نړیوال میراث ځای برخه وګڼل شو.
## په بېستون ډبرليک کې د پښتو څرک
پښتو د بېستون په ډبرليکونو کښل شوې او پوهاند حبيبي د څېړنې او ژباړنې له مخې د پښتنو د خلجي گړدود (لهجه) سره ډېر لږ توپير لري

لنډه دا چې نه يم دروغجن، او تيری کونکی نه يم - او نه د بل تېری په ځان زغملی شم 

## د ډبرليک په اړه لنډي څرگندوني
د هخامنشيانو دريم پاچا داريوش  د خپلي واکمنۍ پېښ ليک د بيستون په ډبرليک کي ليکلی دی.  د دې ډبرليک  اوږدوالۍ په ټوليزه توګه شل متره او پنځوس سانتي او سور يې اوه متره او اتيا سانتي دی .
دا ډبر ليک په دريو برخو وېشل شوی دی:
# تر ټولو زياته برخه يې نهه (۹) متره او اتيا(۸۰) سانتي اوږدوالی لري  او سور يې درې (۳) متره او دريشپېته(۶۳) سانتي دی، چي  ٤١٤ څلورسوه څوارلس کرښې ليکنه لري  او دا برخه په يوشمېر ايراني خپرونو کي د پخواني پارسي ليک په نوم ياديږي.
# د همدې  لوئ ډبرليک ښئ لور ته د انځورونو او ليکنو برخه شته  چي د ايلامي ډبرليک په نوم ياديږي. دا برخه پنځه متره او شپېته سانتي متره اوږدوالی لري او سور يې  درې متره او اويا سانتي متره ته رسيږي
# درېيمه برخه  کيڼ لور ته  ليکل شوېده چي اوږدوالی يې  پنځه متره او اوه شپېته سانتي متره رسيږي او سور يې درې متره او دريشپېته سانتي متره دی .دا برخه هم په ايراني خپرونو کي د پخواني ايراني ليک په نوم ياديږي چي  ټوله ٥٩٣ پنځه سوه درېنوي کرښې لري.
# د اکدي  يا بابلي ليک په نوم د دې ډبر ليک يوه بله برخه شته چي د ايلامي ليک بر سر ښي لوري ته ليکل شوېده . دا برخه  د ذوزنقې  په شکل حک شوېده چي لوړوالي يې څلور متره او سور يې دوه متره  او دوه پنځوس سانتي متره دئ  ، په داسي حال کي چي د وروستۍ برخي سور  يې دوه متره او يو ويشت سانتي متره ته رسيږي ، د ډبرليک دا برخه يوسل او دولس کرښې لري . په ټوليزه توګه د دې ډبر ليک ارتوالی  يوسل اوشل متره مريع ته رسيږي.
## انځورونه

File:Behistun_relief_Darius_and_Gaumata.jpg|داريوش په بيستون کې
File:Behistun Darius the Great.jpg|د داريوش بشپړ انځور چې خپل سيال بارديا يې تر پښو لاندې کړی دی.
File:BehistunInscriptiondetail.jpg|د ليکنې نږدې انځور.
File:Darius_I_the_Greats_inscription.jpg|د بېستون ډبرليک د اوسمهال يو انځو


## بيستون کې نور تاريخي اثار

Image:Seleucid statue of Hercules 2.jpg|بيستون کې د هېراکلېس مجسمه
File:Heracles Behistun 4000762965 10dbfce20a.jpg|۱۴۸ مخز ېږديز کال کې د سېلوکي واکمن لپاره د هېراکلېس جوړه شوې مجسمه.
Image:Godarz.jpg|د دوهم مهرداد او دوهم ګوتارزېس تخت او د شېخ علي خان زنګينه ليک
File:Behistun, Parthian relief of Gotarzes II.jpg|په بيستون کې د دوهم ګوتارزېس د اس سوارۍ تخريب شوی ډبرليک
File:نقش برجسته بلاش 1.JPG|بېستون کې د وولوګاس تخت (دمه ځی)


## سرچينې

وېشنيزه:کرمانشاه ولايت
آلین باویرا

**آلین سان پابلو باویرا** (د اګست 26، 1959 - د مارچ 21، 2020) د فلیپین سیاسي ساینس پوه او سینولوژیست وه. هغه په خپل هیواد کې د چین له مخکښو کارپوهانو څخه وه.

## مسلک
د 1979 په اکتوبر کې، بویرا د فیلیپین په پوهنتون کې د بهرنیو خدماتو په برخه کې د ساینس د *لیسانس* سند ترلاسه کړ. د بېجينګ په پوهنتون کې د چين د عصري تاريخ د محصلې په توګه، هغې ته اجازه ورکړل شوه چې د لومړي ځل لپاره له ١٩٨١ کال څخه تر ١٩٨٣ کال پورې په چين کې څېړنه وکړي. هغې چيني ژبه زده کړه، د بېجينګ ژبې له انستيتوت څخه يې ډيپلوم ترلاسه کړ او د هېواد شمال او لويديځ ته يې سفرونه وکړل. په 1987 کې، بویرا د آسیا په مطالعاتو کې د هنرونو ماسټر ترلاسه کړ، چې په چین او ختیځ آسیا کې تخصص لري. په ۲۰۰۳ کال کې یې په سیاسي علومو کې دوکتورا واخیسته. مخکې له دې چې په چین کې ژوند وکړي، هغه یوه کیڼ اړخه وه، خو هلته د خپل وخت په جریان کې هغې "د سیاسي پروپاګند د ټیټوالي پیژندل او پریښودل زده کړل کله چې ما ولیدل، ماو د مارکوس په څیر دی".

له 1980 څخه تر 1986 پورې، هغې د بهرنیو چارو وزارت د بهرنیو خدماتو انسټیټیوټ کې د څیړونکي او روزونکي په توګه کار کړی. تر 1990 پورې، هغې د فیلیپین پوهنتون د سیاسي علومو په پوهنځي کې تدریس وکړ او بیا تر 1993 پورې د فیلیپین - چین د پراختیا د سرچینو په مرکز کې د څیړنې همغږي کوونکې په توګه. د 1993 د جون څخه تر 1998 پورې، بویرا د بهرنیو خدماتو انسټیټیوټ د نړیوالو اړیکو او ستراتیژیکو مطالعاتو د مرکز مشر و او له 1996 څخه تر 1997 پورې یې د اتینیو ډی مانیلا پوهنتون د سیاسي علومو په پوهنځي کې موازي تدریس کاوه.

د 1998 کال د جون څخه تر دسمبر 2001 پورې، بویرا د فیلیپین - چین د پراختیا د سرچینو د مرکز اجرایوي رییس او په ورته وخت کې د جون 2005 تر جون پورې د فیلیپین آسیا مرکز پوهنتون کې د اسوشیټیډ پروفیسور و. د 2003 کال د سپټمبر څخه تر 2009 اکتوبر پورې ، هغه د آسیا مرکز مشره هم وه. د 2005 کال د جولای څخه، هغه بشپړه پروفیسوره وه او د 2010 کال د جولای څخه په واشنګتن ډي سي کې د پالیسۍ مطالعاتو سازمان د آسیا د سیاست او پالیسۍ مشره مدیره وه په دې وروستیو کې،  هغه د پرمختګ بنسټ ته د آسیا پاسیفیک لارې لارې مشره او اجراییه رییس وه.

## مرګ
د 21 مارچ 2020 په سهار ، باویرا د سان لازارو روغتون ، مانیلا کې د COVID-19 له امله د سینه بغل له امله مړ شو. هغه د مارچ په 12 نیټه په دې ناروغۍ اخته شوه کله چې هغه د فرانسې په پاریس کې په یوه امنیتي کنفرانس کې له ګډون وروسته بیرته راستانه شوه. هغه یوه له دوو فیلیپیني استازو څخه وه – بله یې الان ټي اورټیز – چې په کنفرانس کې له ناروغۍ سره مخ شوه او وروسته یې ساه ورکړه.

هغه د جورج ویلیګاس بویرا کونډه ده چې په 2018 کې مړه شوه، او درې ماشومان لري.

## خپرونې (انتخاب)

* *په میټرو مانیلا کې د چینایانو معاصر سیاسي چلند او چلند* ، 1994.
* *په ختیځ آسیا کې سیمه ایز امنیت: د همکارۍ او ټولنې جوړولو ته ننګونې* ، 2008.

## حوالې

وېشنيزه:1959 زېږېدنې
فاطمه رهبر

**فاطمه رهبر** 7 مارچ 2020) یو ایراني محافظه کاره سیاستوال و چې درې دوره یې د ایران د پارلمان د غړي په توګه دنده ترسره کړې چې د تهران، ری، شمیرانات او اسلامشهر استازیتوب کوي. رهبر د څلورم ځل لپاره په پارلمان کې د خدمت لپاره وټاکل شوه، خو د خپلې دورې له پیل مخکې مړه شوه.

## ژوند
رهبر د بصري ارتباط په برخه کې ماسټري او د پی ایچ ډي سند ترلاسه کړی دی. په ستراتیژیک مدیریت کې درجې. هغې د انټرنیټ شبکې لپاره د تولید مدیر او د انټرنیټ پالیسۍ عالي شورا منشي په توګه کار کاوه.

رہبر یو محافظه کار سیاستوال او د اسلامي ایتلاف غړی و . هغې د 2004 او 2016 ترمنځ درې دوره د ایران د پارلمان د غړي په توګه د تهران، ری، شیمیرانت او اسلامشهر په استازیتوب دنده ترسره کړې.  د پارلمان د غړې په توګه، رہبر د یونیسکو لپاره د ایران د ملي کمیسیون د مرستیال، د ښځو د برخې د رییس، او د رسنیو او هنر کمیټې د رییس په توګه دنده ترسره کړې. رہبر د امام خمیني د خیریه بنسټ د مرستیال په توګه دنده ترسره کوله. هغه د څلورم ځل لپاره په پارلمان کې د خدمت لپاره وټاکل شوه خو د څلورمې دورې له پیل مخکې مړه شوه. 

رهبر د ۲۰۲۰ کال د مارچ په ۵ مه په ایران کې د کوویډ-۱۹ ناروغۍ پر مهال د کوویډ-۱۹ ناروغۍ له امله کوما ته لاړه. هغه د 2020 کال د مارچ په 7 نیټه د ناروغۍ له امله رامینځته شوي اختلاطاتو له امله مړه شوه.

## حوالې