د بابل سقوط

د بابل سقوط، د نوي بابل د سترواکۍ پای ته، وروسته له هغه اشاره کوي چې له میلاد ۵۳۹ کاله مخکې د هخامنشي سترواکۍ له خوا فتح شو. تاریخپوهان د بابل د خپلواکۍ اصطلاح هم د یو بل پر ځای کاروي.

نبونایډوس (Nabû-na'id۵۵۶-۵۳۹ مخکې له میلاد) د اشوري کشیش اډا-ګوپي زوی په ۵۵۶ مخکې له میلاد کې، د ځوان پاچا لباشي - مردوک له راپرځولو وروسته واک ته ورسېد. د اوږدې مودې لپاره هغه خپل زوی شهزاده بیلشزار ته واک وسپاره، چې یو وړ سرتیری، خو کمزوری سیاست مدار و. 

په ختیځ کې، هخامنشي سترواکۍ د ودې په حال کې وه. د ۵۳۹ مخکې له میلاد کال په اکتوبر میاشت کې، لوی کوروش بابل ته پرته له کومې جګړې او په کرارۍ ننوت. له دې وروسته بابل د پاریس د هخامنشيانو په سیمه کې د ساتراپي په توګه شامل شو. لکه څنګه چې کوروش په خپلې استوانې (منشور) کې ژمنه وکړه چې د بابل خلکو ته درناوی وکړي، او بندیان شوي یهودیان دې خوشې کړي، ترڅو خپل هیواد ته راستانه شي، هغه د پخوانیو بابل پاچایانو د قانونيځایناستي په توګه ګڼل کیده او د نبونایډوس پرخلاف په بابل کې ډېر مشهور شو.

## شرایط
یو شمېر عوامل د بابل د سقوط لامل شو. د بابل خلک د نبونایډوس تر واکمنۍ لاندې ناکراره او ناخوښه وو. د مردوک کشیشانو له نابونایډوس څخه کرکه درلوده، ځکه چې هغه مردوک مذهب وځپه او د سین د سپوږمۍ خدای د عقیدې د پرمختګ له امله هغه په بابل کې په مردوک معبد کې د بابل دین د مرکزي کولو په هڅه کې و او د خپل ځان پر وړاندې یې یو قوي احساس راوپاروه او په دې توګه یې سیمه ییز کشیشان له منځه یووړل. پوځي ګوند هم د هغه د پخوانیو ذوقونو له امله هغه ته سپکاوی وکړ. داسې برېښېده چې هغه د خپلې پاچاهۍ دفاع بیلشزار (یو وړ سرتیری، خو کمزوری سیاست مدار چې سیاسي اشراف یې له ځانه پردي کولو) ته پرې ښوده.

## یرغل او تیری
په ۵۳۹ مخکې له میلاد کې کوروش په بابل باندې یرغل وکړ. د بابل تاریخ او د کوروش استوانه (منشور) دواړه بیانوي چې بابل له «جګړې پرته» نیول شوی، په داسې حال کې چې د یوناني انجیل کتاب ډینیل یادونه کوي چې پاچا وژل شوی.

د زینوفون په وینا: بیلشزار په دې جګړه کې وژل شوی، خو دا روایت په پراخه کچه نه دی منل شوی. نبون یډوس تسلیم او تبعید شو. 

## جذب
نوې بابل سترواکي د نفوسو د لېږد یو سیاست غوره کړی و، خو د کوروش لومړنی اقدام دا و چې دغو جلاوطنانو ته اجازه ورکړي چې خپلو کورونو ته راستانه شي، او د خپلو د خدایانو انځورونه او د دوی سپیڅلي لوښي له ځانه سره یوسي. د دې کار د کولو اجازه په یوې اعلامیې کې راغلې وه، چې له مخې یې فاتح هڅه وکړه چې د بابل تخت د غوښتلو لپاره خپله ادعا توجیه کړي. د انجیل د روایت له مخې، کوروش د بابل له بند څخه جلاوطني یهودیان بیرته اسرائیلو ته واستول. که څه هم یهودانو هیڅکله د پارس د نیواک پر وړاندې بغاوت نه دی کړی، دوی د لومړي داريوش په دوره کې د هغه واکمني پیاوړې کړې وه.

د بابلیانو په منځ کې، دا احساس لا هم پیاوړی و، چې هیڅوک په لویدیځې آسیا کې د واکمنۍ حق نه لري، تر هغه چې هغه د بیل او د هغه د کشیشانو له خوا دې مقام ته ټاکل شوی نه وي او په همدې بنسټ، کوروش له دې وروسته د «بابل پاچا» سترواکي لقب په غاړه واخیست. کوروش ادعا وکړه چې د پخوانیو بابل پاچایانو مشروع ځای ناستی او د بیل مردوک غچ اخیستونکی دی او ځان یې د بچوونکي په توګه څرګند کړ، چې د مردوک له خوا د نظم او عدالت د بیا رغولو لپاره غوره شوی.

## تاریخ لیکنه
د میخي خط متنونه - د نبونایډوس تاریخ، د کوروش استوانه (منشور) او تش په نامه د نبونایډوس په نوم یاد شوی ټکی د پارس له بریا وروسته لیکل شوي. دوی نبونایډوس په منفي ډول انځوروي او کوروش د بابل د آزادونکي په توګه، د بابل د اربابالانواعو او الهو ساتندوی او په پایله کې د بابل د تخت د قانوني ځای ناستي په توګه معرفي کوي.

عصري پوهه د کوروش استوانه (منشور) د یوې تبلیغاتي لوحې په توګه پیژني چې د نبون ایډوس پر وړاندې د خلکو د فکرونو د اړولو لپاره ډیزاین شوی او د کوروش له خوا بابل فتح ته مشروعیت ورکوي. د دې ادعا په اړه چې بابل پرته له مخالفت څخه د پارسیانو لاس ته ولوېد، برینټ لیکي: «دا په اصل کې ناشونې ښکاري، چې بابل له مقاومت پرته سقوط کړی وي» او پیوټر میشلوسکي یادونه کوي: «د دې شکمنې ادعا د ثبوت لپاره هیڅ معاصر شواهد شتون نه لري». په ورته ډول، د نبونایډوس تاریخ د پارس دربار د تاریخ بیا لیکنه ده چې ویل کېږي د نبون ایډوس متن دی. د هغې لومړۍ برخه هغو پیښو سره تړاو لري چې د نورو سرچینو له خوا تایید کېدای شي، په هرحال، وروستنۍ برخه، د نبونایډوس د اوولسم کال، په ځانګړې توګه کوروش ته د غوړه مالي کولو په اړه بحث کوي، د بابل خلکو د هغه مخې ته د هرکلي لپاره د شنو ونو څانګې وغوړولې.

د حکومت نوی نظام رامنځ ته شو او د پارس څو ملیتي دولت جوړ شو. د حکومت دغه نظام د لومړي داريوش د واکمنۍ پر مهال د دویم کمبوجیه له خوا د مصر له فتحې وروسته خپل اوج ته ورسېد او له هغه وروسته يې ايډيالوژيک بنسټ د پارس د پاچایانو په ليکنه کې تر لاسه کړ.

## عبراني انجیل

### د یسعیاه کتاب
د نوې بابل سترواکۍ له خوا د بیت المقدس فتحه او په ۵۸۶ مخکې له میلاد کې د هغه د اشرافو جلاوطني د یسعیاه کتاب د رامنځته کېدلو بل پړاو پیلوي. ډیوټرو یسعیاه ځان په جلاوطنۍ کې اسرائیلیانو ته خطاب کوي، دوی ته د بېرته راستنیدو هیله وړاندې کوي. د بابل د نژدې سقوط په اړه د ډیوټرو - یسعیاه وړاندوینې او د اسرائیلو د ژغورونکي په توګه د کوروش ستایل، د هغه د وړاندوینې تاریخ ۵۵۰-۵۳۹ مخکې له میلاد پورې او یا هم د دې دورې تر پایه پورې رسېږي. 

## سرچینې