انسايډ جاب

**انسايډ جاب**  یو مستند فلم دی چې په ۲۰۱۰ کې خپور شو. دا د ٢٠٠٠ وروستۍ لسیزې کې د مالي بحران په اړه دی. د دې فلم ډایرکټر چارلس ایچ فرګوسن دی. د فلم په اړه فرګوسن وايي چې دا فلم په متحده ایالاتو کې د بانکدارۍ او مالي خدماتو په صنعت کې د منظم فساد او د هغې د پایلو په اړه دی. فلم ښیي چې بانکونه څنګه د پالیسۍ بدلونونو سره د مالي بحران سره مرسته کوي. منتقدینو د فلم ستاینه کړې او د دې پېچلي موادو په اړه یې د څېړنې او توضیح ستاینه کړې.

دا فلم د ۲۰۱۰ مېلادي کال په می کې د کنيس فلم فستیوال کې خپور شو او د غوره مستند فیچر فلم لپاره د ۲۰۱۰ اکاډمۍ جایزه يې وګټله.

## لنډيز
دا مستند فلم پنځه برخې لري. پیل دا تشریح کوي چې څنګه په آیسلینډ کې بانکونه په ۲۰۰۰ مېلادي کال کې خصوصي شوي او د دوی نظارت کم شوی. کله چې د لیمان برادرز افلاس اعلان شو او AIG، د امریکا ترټولو لوی بیمې شرکت، د سپتمبر په 15، 2008 کې سقوط وکړ، آیسلینډ او نوره نړۍ د نړیوال بحران سره مخ شوه.

## لومړۍ برخه: موږ څنګه دلته راغلو؟
د متحده ایالاتو مالي صنعت له 1940 څخه تر 1980 کلونو پورې یو څه د حکومت تر کنټرول لاندې و، مګر په دې وخت کې د حکومت کنټرول کم شو. په 1980 کې، امریکایی مالیه ورکوونکي باید د سپما او پور بحران قیمت د 124 ملیارد ډالرو کسر په بڼه ورکړي. د 1990 لسیزې په وروستیو کې، ځینې خصوصي مالي سکتورونه په څو لویو شرکتونو بدل شول. په 2001 کې، د انټرنېټ سټاک غوغا جوړه شوه ځکه چې د پانګې اچونې بانکونو د دې انټرنیټ شرکتونو ارزښت ډیر کړ که څه هم بانکونه پوهیدل چې شرکتونه به ناکام شي. په پایله کې، پانګوالو 5000 ملیارد ډالر له لاسه ورکړي.مشتقات د 1990 لسیزې په نیمایي کې په صنعت کې مشهور شول، کوم چې د بې ثباتۍ نوره هم زیاته کړه. د مشتق ویټو د کنټرول هڅې د ۲۰۰۰ د کموډیټ فیوچر عصري کولو قانون لخوا ناکامې شوې. په هغو کسانو کې چې د دې قانون ملاتړ کوي لوړ پوړي چارواکي وو. په ۲۰۰۰ کې، صنعت د پنځو لویو بانکونو (Goldman Sachs, Morgan Stanley, Lehman Brothers, Merrill Lynch, and Bear Stearns) لخوا انحصار شو، دوه لوی مالي بنسټونه (Citigroup, JPMorgan Chase)، د بیمې درې شرکتونه (AIG، MBIA، AMBAC) او درې درجه بندي ادارې (Moody's, Standard & Poors, Fitch) پکې ښکیل وو. بانکونو د ګروي او پورونو یوه عجیب کڅوړه رامینځته کړه چې د تضمین شوي پور مکلفیت یا CDOs په نوم یادیږي. د درجه بندي ادارو CDOs ته د AAA مناسب درجه ورکوله، کوم چې د دوی ارزښت آسمان ته پورته کړ او خلکو یې له بانکونو څخه په لوړه بیه پیرود. څو ورځې وروسته بانکونو ځانونه افلاس اعلان کړل او په ملیاردونو عامه ډالر ضایع شول.

## دویمه برخه : له (2001-2007)
د کور جوړونې بوم په جریان کې، کوچنیو بانکونو پورونه د دوی د شتمنیو څخه ډېر پور اخیستي. د کریډیټ ډیفالټ سویپ (CDS)، د بیمې پالیسۍ ته ورته و. پانګه اچوونکي کولی شي د ګټې ترلاسه کولو په هیله CDSs واخلي چې دوی په CDOs کې نه درلودل. ډیری CDOs د "سب پریم ګروي" پراساس وو چې د فرعي ګروي لخوا ملاتړ کیږي. Goldman Sachs Goldman Sachs د 2006 په لومړۍ نیمایي کې د 3 ملیارد ډالرو څخه ډیر CDOs پلورلي. Goldman Sachs په ټیټ کیفیت CDOs کې پانګه اچونه وکړه ترڅو دا تاثر ورکړي چې دا CDOs د لوړ کیفیت درلودونکي دي. ټولې درې لویې درجه بندي ادارې ستونزه لاپسې زیاته کړه. په ۲۰۰۰ کې یوازې یو څو د AAA درجه بندي مالي کاغذ ډولونه شتون درلود، چې په 2006 کې 4,000 ته لوړ شول.

## دریمه برخه : مالي بحران ۲۰۰۷
د CDOs د بازار سقوط د پانګې اچونې کوچني بانکونه په ملیاردونو ډالرو پور پریښودل او نور نشي کولی د دې CDOs او ګروي مالتړ ملکیتونه تصفیه کړي. په دې توګه لوی کسات د 2007 کال په نومبر کې پیل شو او Bear Stearns د 2008 په مارچ کې افلاس شو. د 2008 په سپتمبر کې، فدرالي حکومت فاني مای او فریډي ماک په غاړه واخیست، کوم چې د سقوط په څنډه کې وو. دوه ورځې وروسته، لیمان برادران افلاس شول. د " بیل آوټ " څخه څو ورځې دمخه، دا بنسټونه د AA یا AAA درجه بندي شوي. میرل لینچ ، چې د سقوط په څنډه کې وه، د امریکا بانک لخوا اخیستل شوې وه. هینري پاولسن او تیموتي ګیټینر پریکړه وکړه چې د لیمان برادران باید د محکمې پروسې له لارې افلاس وغواړي، چې په پایله کې یې د سوداګریزو کاغذ بازار سخت سقوط وکړ. د سپتمبر په 17، افلاس شوی AIG د حکومت لخوا ونیول شو.

### د 700 ملیارد ډالرو بیل آوټ پیکج
بله ورځ، هینري پاولسن او د فدرالي ریزرو رییس بین برنانکي د کانګرس څخه د 700 ملیارد ډالرو غوښتنه وکړه ترڅو بانکونه "بایل آوټ" کړي. نړیوال مالي سیسټم فلج شو. د 2008 کال د اکتوبر په 3، ولسمشر بوش د ستونزمن شتمنیو د راحت پروګرام لاسلیک کړ، مګر د نړیوال سټاک مارکيټ سقوط ته دوام ورکړ. په متحده ایالاتو او اروپایي اتحادیه کې د بیکارۍ کچه 10 سلنې ته رسیدلې. د 2008 کال په دسمبر کې، دوه مشهور موټر جوړونکي، جنرال موټرو او کریسلر هم د افلاس سره مخ شول. په امریکا کې بندیزونه بې ساري کچې ته رسیدلي. په ۲۰۰۹ کال کې د نوبل جایزې ګټونکی امریکایی اقتصاد پوه پروفیسور جوزف سټیګلیس د امریکا د خزانې د وزیر ګیتینر د مرستو پر پروګرام نیوکه وکړه او دا یې د امریکا د خلکو د شتمنیو غلا بللې وه. 

### د پنځه لويو بانکونو افلاس
پنځه لوی بانکونو په 2008 کال کې سقوط وکړ. Goldman Sachs او Morgan Stanley د متحده ایالاتو د حکومت لخوا په ضمانت خوشې شول، Lehman Brothers افلاس ته لاړل، Merrill Lynch او Bear Stearns د سودا په نرخ وپلورل شول. دغو بنسټونو ټولټال ۴۰۰۰ میلیارده ډالره پور درلود.

### د موټر تخفیف سیسټم
د متحده ایالاتو کانګرس د 2009 په نیمایي کې د موټر الاؤنس ریبیټ سیسټم (CARS) په نوم یو عجیب قانون رامینځته کړ چې د موټر پلور ډیروالي لپاره د 3,500 څخه تر 4,500 ډالرو پورې تخفیف ورکوي څوک چې د نوي موټر پور اخلي. زوړ موټر. دا قانون د کلونکرانو لپاره د نغدو پیسو په نوم پیژندل شوی. د دې قانون له مخې، حکومت شاوخوا اوه لکه زاړه موټرونه رانیولي او له مینځه وړي ترڅو د موټر صنعت او پور ورکونکي بانکونه بیرته په خپلو پښو ودریږي. 

## څلورمه برخه : حساب ورکول
د حیرانتیا خبره داده، چې د بانکي شرکتونو مسوولینو هیڅ ډول تاوان یا سزا نه ده ترلاسه کړې، خو اجراییه رییس او د هغوی د خوښې مدیرانو په میلیاردونو ډالر بونس ترلاسه کړي دي. د لویو بانکونو ځواک نور هم زیات شو او د اصلاحاتو پر وړاندې یې هڅې دوه چنده شوې. په تیرو څو لسیزو کې، اکادمیکانو د اقتصاد د بې نظمۍ غوښتنه کړې، او حتی د 2008 بحران وروسته یې د اصلاحاتو مخالفت ته دوام ورکړ.

## پنځمه برخه: موږ اوس چیرته یو؟
د امریکا د فابریکې زرګونه کارګران له دندو ګوښه شول. د اوباما د ادارې مالي اصلاحات کمزوري شوي او د درجه بندۍ ادارې تنظیمولو لپاره هیڅ قانون نه دی نافذ شوی. د دې په اړه کوم مهم قانون شتون نلري چې څومره اجرایوي افسران باید خساره ورکړل شي. ګیتنر د خزانې منشي شو. ټیسون (فیلډسټین) او سمرز (سمرز) د اوباما لوړ اقتصادي سلاکاران پاتې شوي، برنانکي (برنانکي) بیا د فدرالي زیرمو رییس وټاکل شو.اروپايي هېوادونو د بانکي تورونو په اړه سخت قوانين وضع کړي، خو امريکا يې پر وړاندې سخت مقاومت کوي.

## اخيستنې

* په 2007 کې، د کریډیټ ډیفالټ سویپ بازار یوازې په دوو کلونو کې څلور چنده $ 58 ټریلیون ډالرو ته رسیدلی و. له هغې وروسته، د 2019 په نیمایي کې، دا یوازې 8000 ملیارد ډالرو ته راټیټ شو.

* د 75 کلونو لپاره، د متحده ایاالتو حکومت پالیسي د دې لپاره وه چې خلک خپل کورونه ولري. د 2008 مالي بحران د دې پالیسۍ پای ته رسولو پلان درلود. په 2011 کې، د اوباما ادارې ډیر خلک مجبور کړل چې کرایه کونکي شي.

* د 2008 مالي بحران وروسته اصلاحاتو کې د مرکزي بانکونو رول په پام کې نه و نیول شوی، کوم چې د دې ډول بحرانونو اصلي لامل دی.

* په 1998 کې، کله چې د مشتق بازار تنظیم کولو قانون باندې بحث وشو، الن ګرینسپان او د هغه همکارانو یې مخالفت وکړ.

* د امریکا د جیم بایسکل جوړونکي شرکت (Peloton) په ۲۰۱۹ کال کې څلور چنده تاوان وکړ. سره له دې، مالک جان فولي ځان ته په کال کې 20 ملیون ډالر ورکوي. حتی د فورډ، کور ډیپو او سیسکو (سیسکو) اجرایوي رییس دا دومره تاوان نه ترلاسه کوي.

* "یو داخلي هیڅکله په بل داخلي نیوکه نه کوي"

## نور وګوره

* د پیسو دننه
* د کاغذ اسعارو
* سرمایه ګذاري
* اقتصادي لوټماران
* جوزف سټیګلیز
* الن ګرینسپان
* کارول Quigley
* نوم چومسکي
* جان مینارډ کینز
* هغه شرکت چې نړۍ یې بدله کړه
* د غلامانو د جوړولو طریقې
* د 1MDB سکینډل

## بېرونۍ تړنې

* د ګټې خصوصي کول او د 
* مالیه ورکول-د زیږون
* د بانکدارانو لپاره ملیاردونه - د خلکو لپاره پورونه 
* په امریکا کې د سرمایه دارۍ فساد آرکائیو شدہ (تاریخ ورک شوی)  

## سرچينې

وېشنيزه:مالیه
وېشنيزه:بانکوالی
وېشنيزه:امریکایی فلمونه
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations