open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مچ پوڅکۍ

**د مچ پوڅکۍ** (په لاتين: **Amanita muscaria**) یوه زهرلرونکي پوڅکۍ ده چې په ځانگړي ډول د صنوبرو په ځنگلونو کې په اروپا او آسيا کې شنه کېږي.

## توصيف
د مچ پوڅکۍ د Agaricales په کورنی او د Amanita په جېنس پورې اړه لري. خولۍ  یی سور رنگ لري چې پر هغه باندي سپينې زخې دي او قطر یی ۸ - ۲۰ سانتیمتره دي. پانې او شاقه یی سپين دي. نوموړي پوڅکۍ یو شمېر توهن کوونکي توکې لکه موسکارين او Muscinol لري. په تیره وخت کې د دي  پوڅکۍ څخه د مچانو د وژلو لپاره کار اخيستل کېده.

وېشنيزه:زهرلرونکي پوڅکۍ
اېنټولوما سیڼواټوم

**اېنټولوما سیڼواټوم** (په لاتين: *Entoloma sinuatum*) د نړی تر ټولو زهرلرونکي او خطرناکه پوڅکۍ ده چې د بلوط په ځنگلونو کې په گرمو سیمو کې د جولای څخه تر اکتبر پورې شنه کېږي. 
## ستاينه
اېنټولوما سیڼواټوم د Agaricales په کورنۍ او د Entoloma په جېنس پورې اړه لري. ټوله پوڅکۍ زهرجن ده. خولۍ یی پولادي رنگ او استوانه ای شکل لري. د ساقې اوږدوالي ۴۰ - ۱۲۰ میلیمتره وي. هر انسان د دی پوڅکۍ تر خوړلو وروسته د معدې سترونزې او اسهال  لري. د اېنټولوما سیڼواټوم زهرشيندنه په ځانگړي ډول د ماشومانو لپاره ډاروونكى ده.

وېشنيزه:زهرلرونکي پوڅکۍ
واخي ژبه

واخي، واخاني يا ښیکوار يوه ژوندۍ افغاني ژبه ده چې د  افغانستان پامير د غرونو په واخان دره ، تاجکستان، چین، پاکستان، او چين  کې پرې ۳۰٬۰۰۰ زره تنه خبرې کوي.
## ویونکي
په ټوله کې د ۳۰٬۰۰۰ زره تنه په واخي ژبه خبرې کوي.
## سرچينې
کوشنی پېنټاګون

**کوچنی پينتاگون** يا د افغانستان د دفاع وزارت له پاره نوې ودانۍ د امريکا متحدو ايالاتو په مالي مرسته د افغانستان د دفاع وزارت له پاره په کابل کي داسي ودانۍ جوړه سوې ده چې خلک یې «کوچنی پنتاگون» بولي. پر دغي ودانۍ څلور کاله کار روان وو.
د افغانستان په پلازمېنه کابل کي د دغه هيواد د دفاع وزارت له پاره د امريکا متحدو ايالاتو په ۱۶۰ ميليونه ډالره مرسته له مرمرو ډبرو څخه داسي ودانۍ جوړه سوې چې په دغه هيواد کي یې ساری نه ليدل کيږي او «کوچنی پنتاگون» ورته ويل کيږي.

اسوشېتدپريس خبري آژانس د امريکايي چارواکو په حواله راپور ورکړی دئ، چې دغه ودانۍ چې ۳۴ ميتره لوړوالی لري د جوړولو چارو یې څلور کاله وخت نيولی. په دغه ودانۍ کي ۲۵۰۰ کسان کار کولای سي.
په دغه ودانۍ کي يو روغتون، يو جمنازيوم، يو داسي تالار چې په يوه وخت کي ۹۰۰ کسان پکښي ځايږي جوړ سوی دئ. ويل سوي دي چې په ودانۍ کي عسکرو ته بارکونه هم جوړ سوي.

په دغه ودانۍ کي چې پر ۳۸۵۰۰ متره مربع مځکه باندي جوړه سوې ده پر نورو سربيره د پوځي محکمې له پاره هم ځای لري.

ويل کيږي چې دغي ودانۍ ته ۷۰ ټنه فرنيچر رانيول سوې او د نزدې ۳۳،۳ ميليونو ډالرو په لکښت معلوماتي تکنالوژي پکښي ځای پر ځای سوې ده.
 
د امريکايي ځواکونو يوه افسر تاډ سيمونايټ چې د دغي ودانۍ د جوړېدو څارنه یې کوله اسوشېتدپريس خبري آژانس ته ويلي دي: «دغه ودانۍ د افغانستان د دفاع وزارت له پاره يو نوی پيل دئ.»

## تړلې لیکنې

## دا هم وگورئ

## سرچینې

وېشنيزه:افغانستان
وېشنيزه:کابل
وېشنيزه:دفاع وزارت
وېشنيزه:د افغانستان پوځ
پامیري ژبه

پامیري ژبې د ختیځې اریایي ژبو له ډلې څخه دي چې د افغانسان، تاجکستان د پامیر د غرونو لړیو او د پنج سیند څنډو کې پرې وگړي خبرې کوي. 
پامیری وگړي د پاکستان په چترال، خیبر پښتونخوا، گوجل، گلگت بلتستان کې موندل کېږي. سریکولي ژبه د پامیري ژبو څخه یوه ژبه ده چې د سریکول وگړو له خوا پرې خبرې کېږي. دا ډله د افغانستان او چین سرحد سره نږدې اوسېږي.

## شوغني-یزغلامي څانگه

The Shughni, Sarikoli, and Yazgulyam languages belong to the Shughni–Yazgulami branch. There are about 75,000 speakers of languages in this family in Afghanistan and Tajikstan (including the dialects of Rushani, Bartangi, Oroshor, Khufi, and Shughni). In 1982, there were about 20,000 speakers of Sarikoli in the Sarikol Valley located in the Tashkurgan Tajik Autonomous County in Xinjiang Province, China. Shughni and Sarikoli are not mutually intelligible. In 1994, there were 4000 speakers of Yazgulyam along the Yazgulyam River in Tajikistan. Yazgulyam is not written.

The Vanji language was spoken in the Vanj river valley the Gorno-Badakhshan Autonomous Province in Tajikistan, and was related to Yazgulyam. In the 19th century, the region was forcibly annexed to the Bukharan Emirate and a violent assimilation campaign was undertaken. By the end of the 19th century the Vanji language had disappeared, displaced by Tajik Persian.

## مونجي–یدغا څانگه

The Munji and Yidgha languages are closely related. There are about 6,000 speakers of Yidgha in Pakistan, and in 1992 there were around 2,500 speakers of Munji in the Munjan and Mamalgha Valleys of northeastern Afghanistan. Munji–Yidgha shares with Pashto and Bactrian a development *ð > , absent from the other three Pamir groups.

A probable third, extinct language of the branch was Sarghulami, spoken in Afghanistan until the early 20th century. The only known record of the language is a wordlist elicited from a Munji informant in 1916.

## سنگلیچي شکاشمي

د سنگلیچي او شکاشمي ژبې ویونکي په افغانستان، تاجسکتان، کې څه باندې ۳۵۰۰ تنه ویونکي لري. 
ددې ژبې گړدودونه: 
 (سنگلیچي, شکاشمي, زیباکي) دي. د یادولو ده چې دا ژبې لیکنۍ ژبې نه دي.

## واخي

د واخي ژبې ویونکي څه باندې ۵۸۰۰۰ تنه دي چې په افغانستان, تاجکستان, چین, پاکستان, روس, او توریکه کې اوسېږي.

## دا هم وگورئ

*د پامیر غر
*واخان
*واخاي وگړي

## کتابښود
*Payne, John, "Pamir languages" in *Compendium Linguarum Iranicarum*, ed. Schmitt (1989), 417&ndash;444.

## سرچینې

## بهرنۍ تړن
*Ethnolinguistic map of Tajikistan 
*Ishkashimi story with English translation
*Ishkashimi-English Vocabulary List, also featuring words from other Pamir languages added for comparison
*English-Ishkashimi- Zebaki-Wakhi-Yazghulami Vocabulary
*A Short List of Yazghulami Words
* Grierson G. A. Ishkashmi, Zebaki, and Yazghulami, an account of three Eranian dialects. (1920) https://archive.org/details/cu31924026915441 https://archive.org/details/ishkashmizebakiy00grieuoft

*
وېشنيزه:د افغانستان پامیري ژبې
وېشنيزه:ختیځې اریایي ژبې
وېشنيزه:د افغانستان ژبې
وېشنيزه:په خطر کې اریایي ژبې
يدغه ژبه

یدغه د پاکستان او افغانستان ځینو سیمو لکه چترال، پامیر کې ویونکي لري. دا ژبه د چترال په گرمې چینې (گرمه چشمه) سیمه کې ویل کېږي. دا ژبه په اړونده سیمه کې له خطر سره مخ ده، نو په همدې اساس د چترال د کهوري اکاډمۍ له یونیسکو څخه غوښتي چې ددې ژبو د خوندي کونې لپاره ورسره مرسته وکړي.

## سرچینې

وېشنيزه:پامیري ژبې
وېشنيزه:داردي ژبې
وېشنيزه:د چترال ژبې
وېشنيزه:د افغانستان ژبې
وېشنيزه:د پامیر ژبې
وېشنيزه:د بدخشان ژبې
نړيوال امن انډکس

**نړيوال امن انډکس** (global peace index - gpi) يو انډکس وي کوم په لاره چې د يو قوم يا هېواد د امن اندازه لگولي کيږي۔

## انډکس
ناروې

**ناروې** په انګلیسي Norway) (نارويژي: *ناروی* (بوکمول) يا *نورېګ* (نينورشک)، په رسمي توګه **د ناروې پاچايي**، په سویلي اروپا کې د اساسي قانون پر بنسټ جوړ، يو پاچايي هېواد دی پلازمینه یې اسلو چې د سهېلي څنډو نه تر سوېلي سمندر غاړو پورې د لويديځې اسکندونیا برخه ده.

ددی هېواد د پولو لويه برخه، په ختيځ کې د سويډن هېواد سره ده. د ناروې د ختيځو سيمې پولې د فینلنډ او د روسي له هېوادونو سره نښتې دي، په همدې توګه د دغه هېواد لويديځه خواې او سوېلي خواوې د سهېلي سمندر په اوبو کې راګير دي چې د همدغه سمندر له لارې د برتانيې پاچايي، د فارو ټاپوګان و او په سوېل کې د ډنمارک سره خپلې ګډې سمندري پولې لري. د ناروې غځېدلې سمندري څنډه بيا په همدې توګه د سویلي اطلس سمندر او د بارټنز سمندر ته غځېدلې ده. دا هېواد د ګڼ شمېر خليجونو په درلودلو پېژندل کېږي.

د ناروې د نفوس ډېره برخه ناروېژي ده، چې ډېری بهرني اتباع یې له پاکستان، ایراني کوردستان، عراق او سوریې څخه دي.

## اقتصاد
## تاریخ
## اداري ویش

ټومبل|440px

**د ناروژ هیواد د ولایتونو نوملړ** (د ناروی هیواد آیالاتونه) یاد هیواد په ۱۱ ایداري برخو ویشل شوی دی.

# اکرشوس (Akershus)
# اوست اګدر (Aust-Agder)
# بوسکروډ (Buskerud)
# فینمارک (Finnmark)
# هدمارک (Hedmark)
# هوردالاند (Hordaland)
# موره او رومسدال (More og Romsdal)
# نوردلاند (Nordland)
# نورد تروندلاګ (Nord-Trondelag)
# اوپلاند (ناروې) (Oppland)
# اسلو (Oslo)
# اوستفولد (Ostfold)
# روګالاند (Rogaland)
# سون او فیوردانه (Sogn og Fjordane)
# سور تروندلاګ (Sor-Trondelag)
# تلمارک (Telemark)
# ترومس (Troms)
# وست اګدر (Vest-Agder)
# وستفولډ (Vestfold)

## کلتور
## سیاسی جوړښت
## جغرافیه

## مشهوری څیري
:*عمومي ليکنه: [[د ناروې هڅوب]]*

[thumb|200px|''د ناوي راوړنې انځور په هارډ انګریزانو کي'''انځور رسمونه''' [اډولف تيدماند او هانس ګوده, ١٨٤٨]]
ناروې د ډېرو مخ کښو ليکوالانو ، ډرامه کښونکو کور دی. په دغو کې د بېلگې په ډول لودويگ هولبرگ، بارون لودويگ، هنرک ايبسن، بيورنستيرنه، بيورنسن، او ډېر اوسيني لکه يون فوس، او گيورگ يوهانيسن، هم د ناول او د ډرامې ليکونکي جايزه  وال کنوډ کنوډسن او سگري اونډست دواړو د نوبل نومکښ نښان گټونکي دي.

## سرچينې

وېشنيزه:ناروې
د ويشېگراډ اتحاديه

**د ويشېگراډ اتحاديه** (په چېکي: *Visegrádská skupina* په پولنډي: *Grupa Wyszehradzka* په هنگري:*Visegrádi Együttműködés*) د څلورو هېوادونو چېک جمهوريت، پولنډ، مجارستان او سلواکيا په منځ کې یوه سياسي، اقتصادي او پوځي اتحاديه ده چې په ۱۹۹۱ کال کې د هغو هېوادونو د اروپايي بشپړونه په ترڅ کې منځ ته راغله. نوموړي اتحاديه ژمن دی چې په بېلابېلو برخو کې گډ خارجي سیاست، گډ امنيت، د اروپايي دموکراتیک پراختيا او د هېوادونو په منځ کې همکاري ترسره کړي. 
## د ويشېگراډ اتحاديه تاريخ
د ويشېگراډ اتحاديه په ۱۵ فبروري ۱۹۹۱ کې د ويشېگراډ په ښار کې په مجارستان کې د درو ولسمشرانو واتسلاف هاول، يوسيف آنټال او لېخ والېسا په ملاقات کې لاسليک او جوړه شوه. نوموړي اتحاديه د ۱۹۹۳ کال څخه څلور غړی لري. کله چې په ۲۰۰۴ کال کې چېک جمهوريت، پولنډ، مجارستان او سلواکيا د اروپا د مشترکو هېوادو غړی شول نو د ويشېگراډ اتحاديه سیاسي فعاليتونه زيات شول.

## د ويشېگراډ نړيواله بسپنه

د ويشېگراډ نړيواله بسپنه یوه بسپنه ده چې په چېک جمهوريت کې د Štiřín په ښار کې په ۹ جولای ۲۰۰۰ کال کې جوړه شوه او اوسني مرکز یی په سلواکيا کې د Bratislava په پایتخت کې پروت دي. نوموړی بسپنه د مختلفو پروژو څخه (لکه ثقافتي، فني ، تحقيقي پروژې او د سياحت پراختيا) ملاتړ کوي.

## د ويشېگراډ هېوادونه

* 
* 
* 
* 

## سرچينې
*رسمي ويب پاڼه

وېشنيزه:منځني اروپا
منځنۍ اروپا

**منځنۍ اروپا** په اروپا کې د ختیځي اروپا او لويديځي اروپا په منځ کې یوه لویه سیمه ده چې په اوږدوالي د بالټيک له سمندر نه د آلپ ترغرونو پورې او په پلنوالي د رين له سیند نه د ډوناي تر ژورې پورې پرته ده. د منځني اروپا د مځکې سطح ډیر بدلیدونکي دي. نوموړي سیمه د لویو غرونو، سندونو ژورو او ځنگلونو څخه جوړه شوي ده. منځني اروپا په ځانگړي ډول د آلمانانو او لويځو سلاویانو لخوا آباد شوي دي.

## د منځنۍ اروپا مهم هېوادونه

## د منځنۍ اروپا ژبې
*آلماني ژبه د منځنۍ اروپا تر ټولو گڼ شمير لرونکي ژبه ده چې په آلمان، اتريش، سويس او لیختن‌اشتاین کې ویل کېږي او د دي هېوادونو رسمي ژبه هم ده.
*پولنډي ژبه یوه لويځي سلاوي ژبه ده چې په پولنډ چېک جمهوريت او سلواکيا کې ويل کېږي او د پولنډ رسمی ژبه ده.
*هنگري ژبه فین‌واوگری ژبه ده چې په مجارستان کې ویل کېږي
*سلواکي ژبه د لويځو سلاوو ژبو څخه یوه ژبه ده چې په سلواکيا او چېک جمهوريت کې ویل کېږي. ویونکي شمېر یی ۵ میلیونه دي.
*چېکي ژبه د لويځو سلاوو ژبو څخه یوه مهمه ژبه ده چې په چېک جمهوريت، سلواکيا، پولنډ او اتريش کې ويل کېږي. نوموړي ژبه د چېک د جمهوريت رسمي ژبه ده. چيکي ژبه ادبي او محاروي فورم ( شکل ) لري. ادبی ژبه په ورځپانه، تيلويزيون او راديو کی کارېږي. چيکی ژبه د ۲۰۰۴ کال څڅه د اروپا د مشترکو هېوادو رسمی ژبه ده

وېشنيزه:د اروپا هېوادونه
وېشنيزه:اروپا
وېشنيزه:منځني اروپا
د ترکې هیواد ښارونه

**د ترکې هیواد د ښارونو نوملړ** د ترکیه هیواد د ولایتونو نوملړ.
دا د ترکې هیواد د ښارونو لړليک دی.

thumb|د ترکې نقشه
thumb|استنبول
thumb|انقره
thumb|ازمير
thumb|بورصه
thumb|آدانا
thumb|غازی آنتپ
thumb|قونیه
thumb|آنتالیا
قیصریه
thumb|مرسین
thumb|اسکي ښار
دیاربکر
سامسون
دنیزلي
شانلي اورفا
مالاتیه
قهرمان مرعش
ارز روم
اسکندرون
ادیرنه

## نور ولولئ
* تُرکي

وېشنيزه:ترکي
انسان په تنگسه کې(مرستندویه موسسه)

**انسان په تنگسه کې** (په انگرېزي: *People in Need* په چېکي: *Člověk v tísni*) د چېک جمهوریت یوه غیرحکومتي، بشر دوسته او تعليمي (دزده کړي) مرستندویه موسسه ده چې په ۱۹۹۲ کال کې په پراگ کې جوړه شوه او د منځنۍ اروپا تر ټولو ستره موسسه هم ده. د دي موسسې مشر شیمون پانېک (Šimon Pánek) دي. نوموړي موسسه ژمن دي چې په بېلا بېلو برخو کې د خلکو له غوښتنو سره سم د بیارغونې کارونه، د خوارو او غریبو خلگو د ژوند د کچی لوړتیا، د پوهنې او روزنی د سطی لوړتیا، د بشری حقوق ملاتړ او د پناه وړونکو له مرستو سره تر سره کړي. د دي موسسې کارکونکو تر اوسه پورې په ۵۰ هېوادو کې کار کړي دي. 
## انسان په تنگسه کې مرستندویه موسسه په افغانستان کې
انسان په تنگسه کې موسسه په افغانستان کې د ۲۰۰۱ کال څخه راهیسی فعالیتونه لري. دغه موسسه نه یوازې بشر دوستي موسسه ده بلکه هم اوږدمهالې سترونزې لکه تعلیم (ښوونه او روزنه) ، د كليوالى پراختيا، د خوارو او غریبو خلگو د ژوند د کچی لوړتیا حل کوي. انسان په تنگسه کې موسسه په افغانستان کې په کابل او مزار شریف کې مهم مرکزونه لري خو څو دفترونه د بلخ، سمنگان، ننگرهار، پکتیا او هرات په ولايتونو کې هم شته.

وېشنيزه:چېک جمهوريت
وېشنيزه:بشر دوست غورځنگونه
وېشنيزه:غیرحکومتي غورځنگونه
بی پولی ډاکتران

**بی پولی  ډاکتران** (په فرانسوي: *Médecins Sans Frontières*) یوه بین المللی، مستقله، طبی بشردوسته اداره ده چی تر ۷۰ زیاتو ملکونو کی و جنگ ځپلو خلکو، سیمه ایزو ناروغانو، د بشری او طبیعی ناورینونو ښکار، دمسلحو کشالو ښکار خلکو ته عاجلی مرستی رسوی.

## تارِخ
بی پولی ډاکتران غورځنگ په ۱۹۷۱ کال کې په سويس کې د نايجېريا د جگړې په عکس العمل کې د فرانسوي خبریالانو لخوا جوړه شوه. د دي غورځنگ مرکز د جنیوا په ښار کې پروت دي. بی پولی ډاکتران غورځنگ یو بين المللي تنظیم دي چې د ۲۴ ټولنو، ۲۸ ادارو او ۵ عملی مرکزونو څخه جوړ شوي دي. نوموړي تنظیم عملیاتی مرکزونه او طبی پروژې هم رهبري کوي. مهم عملیاتي مرکزونه یی په پاريس، جینوا، بروکسېل، امسټرډام او بارسېلون کې دي. نوموړي تنظیم په نړی کې ۲۶۰۰ همکاری لکه ډاکتران، نرسان او درمل جوړونکی، قابلې او ارواه پوهان (سايكالوجستان) او ۲۵۰۰ کارکونکی لري. بی پولی ډاکتران یوازې د ځانو سرچينو څخه پیسې ترلاسه کوي.بی پولی ډاکتران موسسه په ۱۹۹۹ کال کې د نوبل جايزه هم اخيستې ده. 
             
وېشنيزه:بشر دوست غورځنگونه
اناگالیس اروېنسیس

**اناگالیس اروېنسیس** یا Scarlet Pimpernel (په لاتين: *Anagallis arvensis*) یو زهرلرونکي او درملي بوټي دي چې په اروپا کې شنه کېږي.
## ستاينه
اناگالیس اروېنسیس د یو کلن درملي بوټي دي چې د Primulaceae په کورنۍ او د Anagallis په چېنس پورې اړه لري.ساقه یی د څلورگوټې شکل، بیضوی پاڼې او سور گلان لري. دا بوټي یو شمېر طبیعی توکې لکه گلیکوزیډونه، آنزیمونه، ساپونينونه او ټانينونه لري. ريښه یی زهرلرونکي ساپونين Cyklamin لري. ټول بوټې پرته له تخمو ريښو نه په طب کې د اسهال، سارو (وړجن) ژوبلو، مزمنو دردونو، اینې او بډوډو د علاج لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي.

## سرچينې
*Angis Revue červen-srpen 2015 str. 16
* Botanika Wendys

وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
وېشنيزه:زهرلرونکي نباتونه
اروپايي بلوبېري

**اروپايي بلوبېري** (په لاتين: *Vaccinium myrtillus L*) یو درملي بوټي دي چې په اروپا ، آسيا، آمريکا او افريقا کې په جنگلونو او غرونو کې شنه کېږي. نوموړي بوټي آسماني مېوې لري چې خوړل کېږي. 
## توصيف
اروپايي بلوبېري د Ericaceae په کورنۍ او د Vaccinium په جېنس پورې اړه لري. اوږدوالی یی ۵۰ سانتيمتره دي اروپايي بلوبېري شين منډرکی، بیضوی پاڼې، مېوې یی دايروي شکل او شین رنگ لري. دا بوټي د اپرېل څخه تر جون پورې گل کوي او د جولای څخه تر سبتمبر پورې مېوې لري. 
## اروپايي بلوبېري په روغتيا کې
اروپايي بلوبېري هم په پخلنځى کې هم په طب کې کارېږي. د دي بوټي پاڼې یو شمېر درملي مواد لکه تانينونه، Myrtillin ضروري تېلونه لري چې په وينه کې د شکرې سطح کم کوي او د شكرى نا روغى د علاج لپاره کارېږي. نوموړي توکې پر اسهال ، معدې سترونزې او متيازي التهاب باندي ښه آغېزه هم لري. 
د اروپايي بلوبېري مېوه مواد لکه ويټامينونه A, C, B رسوراټرول، کاروټنويیدونه او فلافونويدونه لري چې پر سترگو باندي ښه آغېزه لري او په وينه کې کلسترول او وازده کم کوي.

وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
افغان سټ یو

**افغان سټ یو** سپوږمکۍ په فضاء کې لومړنۍ افغان سپوږمکۍ ده چې د فرانسوي یو تل سټ شرکت په مرسته فعاله شوې ده، ددغې سپوږمکۍ په ازمویني دوره کې د لسو افغان تلویزیوني شبکو خپرونې پیل کړې او عملا پدغه سپوږمکۍ کې خپرونې لري.
یوټل سټ شرکت اوس مهال د ځمکې پرمدار شپږدېرش سپوږمکۍ لري چې؛ د شوي تړون پراساس یې له دې جملې نه یې یوه افغانستان ته ورکړېده.
که څه هم د دغه سټلایټ د عمر په اړه ځینې داسې اندیښنې راپورته شوي وې چې ښایي د دې سټلایټ فعالیتونه ستونزمن کړي؛ خو د مخابراتو وزارت وایي، د یوټل سټ شرکت دوی ته ډاډ ورکړی چې؛ د دغه سټلایټ له عمره لا اوه کاله نور هم پاتې دي او کولی شي، په سمه توگه فعالیت وکړي.
## د فعالیت ساحه
افغان سټ یو سپوږمکۍ به په ټول افغانستان کې نه یوازې چې فعاله وي، بلکې په گاونډیو هیوادونو او منځني ختیځ کې هم فعالیت ولري.
## عایدات
د افغانستان د مخابراتو او معلوماتي ټکنالوژۍ وزارت وايي چې؛ دا هېواد به له دې سپوږمکۍ نه د کال پنځلس ملیونه ډالره عاید ولري.
## اخیستلیکونه
* http://www.cheenarradio.com/radio-news/3758------q--q---------
* http://pa.azadiradio.mobi/a/25366888.html

وېشنيزه:مصنوعي سپوږمۍ
لینگوبېری

**لینگوبېری** (په لاتين: *Vaccinium vitis-idaea*) د Ericales نباتو څخه یو درملي بوټي دي چې په اروپا ، آمريکا او آسيا کې په شمالو سيمو کې په ځنگلونو کې شنه کېږي. نوموړي بوټې د اسيدلرونکو خاورو سره مینه لري. 
## سپړنه
لینگوبېری یو كوچنى درملي بوټي دي. دا بوټي د Vaccinium تر جنس لاندي راځي. د بوټي اوږدوالي ۱۵ – ۲۵ سانتيمتره دي او پر شینو منډرکو باندي کوچنی بیضوی پاڼې لري. گلان یی سپين یا گلابي رنگ لري. د گل تاج یی د څلورو پاڼو څخه جوړ شوي دي. دا بوټي د مې څخه تر جولای پورې گل کوي. د لینگوبېری مېوې کروي شکل، سور رنگ او تروش خوند (مزه) لري.

## لینگوبېری په طب کې
لینگوبېری یو شمیر طبيعي مواد لکه فلافونويډونه Myricetin  او گلیکوسیډونه Quercetin ، آنټوسیانین، پېونیدین لري. نوموړي بوټي په ځانگړي ډول د متيازو التهابونو د علاج لپاره کارېږي. د لینگوبېری مواد د باکټرياگانو لکه  E.coli Alcaligenes faecalis, Clostridium perfringens, Enterococcus faecalis, Mycobacterium phlei, Pseudomonas aeruginosa, Salmonella california, Salmonella enteritidis, Salmonella typhimurium, Shigella sonnei, Staphylococcus aureus  methicillin  S. aureus پر ضد ښه آغېزه لري. . پرته له التهابونو نه لینگوبېری د ويروس هېړپېس سیمپلېکس، غاښوخرابوالى او معدې سرطان پر ضد آغېزه هم لري. بېړۍ وانانو په ۱۷ پېړی کې لینگوبېری د اسکوروی (د ویټامين سی کموالی) د وقايې لپاره هم کارول. لینگوبېری د معدنو توکو او ویټامينونو  بډايي سرچينه هم ده. د هغو معدنو موادو او ویټامينونو څخه پټاسیم، کلسیم، مېگنېزيم، فوسفور، سوديم، اوسپنه، یوډ، نيکل او ويټامين A, B, C مهم رول لوبوي.  

## سرچينې
 
وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
د پاکستان لوی ښارونه

دا د پاکستان د هغه لوي ښارونو لړليک دي کومو آبادي چې زياته ده:

کراچې

لاهور

فيصل آباد

ملتان

گوجرانواله

## سرچينې

وېشنيزه:د پاکستان ښارونه
وېشنيزه:د پاکستان آباديات
وېشنيزه:د پاکستان آباد ځاينه
وېشنيزه:د پاکستاني ښارونو لړليک
اېټالويان

اېټالويان د اېټاليا اصلي او بومي اوسېدونکي قوم ته ويل کيږي چې مورنۍ ژبه يې اېټالوي ده او په اېټاليا او ځينې نورو اروپايي هېوادونو کې ژوند کوي.

## سرچينې
د گڼه گوڼې نوم

د **گڼې گوڼې نوم** يا د **آبادۍ نوم**  (انگریزی: Demonym)  مانا هغه نوم دی کوم چې د يو ځاي اوسېدونکو لپاره استعماليږي۔مثال په توگه د کابل اوسيدونکو ته کابليان وايي ، د پېښور اوسېدونکو ته پېښوريان وايي يا د پاکستان اوسيدونکو ته پاکستاني او د افغانستان اوسيدونکو ته افغاني۔ نو مانا دا چې د يو ځاي اوسېدونکو ته چې کوم نوم ويلي کيږي هغه ته د گڼې گوڼې نوم وايي
د معيار نړيوال تنظيم

آيسو يا د معيار نړيوال تنظيم يو تنظيم دی د کوم کار چې هر څيز ته يو معياري نوم ورکول دي۔

## سرچينې
وخت زون

300px|بټنوک|په نړۍ کې بېلابېلې سيمې چې خپله ځانله وخت لري

سيمه اييز وخت (انگريزي:Timezone) د هرې سيمې يو ځانگړی وخت وي کوم چې د جغرافيې په لحاظ پېژندلی کيږي۔د هرې سيمې يو ځانله وخت وي لکه کله چې تاسې وگورۍ چې کله سعودي عرب کې يوه بجه وي نو په متحده عرب امارات کې 2 بجې يي، همدا رنگې چې افغانستان کې يوه  نيمه بجه وي نو په پاکستان کې دوه بجې يي، دا ځکه چې د هرې سيمې ځانله وخت وي۔
عیسی خان لغمانی

**عیسی خان لغمانی** د افغان ملي اردو یو سرتېری او د لغمان ولایت اوسېدونکی دی چې د ۱۳۹۴ کال د سرطان پر لومړۍ نېټه یې د افغانستان په پارلمان د ترهگرو له خوا په شوي برید کې په یوازې ځان ۶ تنه ترهگر د پارلمان ودانۍ په دروازه کې یو په بل پسې ووژل.

د پېښې څرنگوالی: په پام کې وه چې په دغه ورځ ددفاع وزارت له پاره نومول شوی وزیر معصوم ستانکزی د جمهوري ریاست د دویم مرستیال سرور دانش له خوا ولسي جرگې ته د اعتماد رایې د ترلاسه کولو له پاره معرفي شي چې د ودانۍ ترڅنگ یوه وېروونکې چاودنه وشوه. چاودنه د موټربمي برید وه چې ورپسې د ترهگرو او دافغان ځواکونو ترمنځ نښته پیل شوه.
خوږه وله

**خوږه وله** (په لاتين: *Glycyrrhiza*) د باقليانو څخه یو درملي بوټي دي چې په جنوبي اروپا ، آسيا او امريکا کې شنه کېږي او په طبيعي درملنه کې مهم رول لوبوي. په اوس وخت کې خوږه وله په ترکيه، یونان، افغانستان او ايران کې کرل کېږي. 

## تاریخ
د خوږه ولې لمړني ذکرونه د آشورانو په ډرو کې او په چينایی طبو ليکنو کې لیکل شوي وو. د دی بوټي درملي آغېزې په پخوانی مصر، هند او یونان  کې هم پېژندل شوي وو. په شمالي آمريکا کې سورپوستیانو د خوږه ولې ريښه د دردونو پر ضد کارول. د ۱۹ پېړی څخه رهیسی خوږه وله څښاکونو لکه ليموناد، بير او مټايي ته ورکول کېږي. 

## سپړنه
خوږه وله د څو کلن بوټې دي چې د Glycyrrhiza تر جنس لاندی راځي. اوږدوالي یی ۱ متر وي. نوموړي بوټي د جون څخه تر جولای پورې گل کوي او گلان یی ارغواني رنگ لري. خوږه وله يو شمیر طبيعي مواد لکه گلیسیرریزین، گلابریدین او یومبلیفرون لري. د هغو توکو څخه گلیسیررزین او کاربېنوکسولون تر ټولو آغېزمنده طبیعي مادې دی گلیسیررزین د انسانانو پر ميتابلزم باندي ښه آغېزه لري. نوموړی ماده په بدن کې کورتیزون زیاتوي او د معدې د قرحو پر ضد آغېزه  لري. کاربېنوکسولون یاد زیاتوي او د لیونتوب پر ضد ښه آغېزه لري او د دي لپاره په طب کې د Nootropic په توگه کارېږي.  

## خوږه وله په طب کې
خوږه وله په شرقي طب کې تر ټولو مشهور درملي بوټي دي چې په ځانگړي ډول د ټوخى او تنفسی سیستم د علاج لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. نوموړي بوټي ادرار او تريخی زیاتوي، تريووالی په معده کې او کلسترول په وینه کې کم کوي او د تبې  د علاج لپاره هم آغېزه لري. دا بوټې د حيض دردونه او کلیماکټریوم سترونزې کم کوي.خوږه وله د وروستو څېړنو په مطابق ینه د خطرناکو زهرو او ویروسونو څخه (لکه HAV) ساتي. خوږه وله د وينې فشار زیاتوي. 
## د خوږه والې ډولونه
**[[Glycyrrhiza acanthocarpa]]* – 
**[[Glycyrrhiza aspera]]*
**[[Glycyrrhiza astragalina]]*
**[[Glycyrrhiza bucharica]]*
**[[Glycyrrhiza echinata]]* – روسيه
**[[Glycyrrhiza eglandulosa]]*
**[[Glycyrrhiza foetida]]*
**[[Glycyrrhiza foetidissima]]*
**[[iquorice|Glycyrrhiza glabra]]* – اروپا، د چېک جمهوريت
**[[Glycyrrhiza gontscharovii]]*
**[[Glycyrrhiza iconica]]*
**[[Glycyrrhiza inflata]]*
**[[Glycyrrhiza korshinskyi]]*
**[[Glycyrrhiza lepidota]]* – امريکا
**[[Glycyrrhiza pallidiflora]]*
**[[Glycyrrhiza squamulosa]]*
**[[Glycyrrhiza triphylla]]*
**[[Glycyrrhiza uralensis]]* – چين
**[[Glycyrrhiza yunnanensis]]*

## سرچینې


وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
گرمه مساله

**گرمه مساله ** (په هندي:*गरम मसाला*)د بېلابېلو مسالو يوه گډوله ده چې په شمالي هند او د سوېلي آسيا په خواړو کې کارېږي. دا مساله په يوازې توگه او د نورو مسالو په توگه په پخلي کې کارېږي. د گرم نوم چې تودوخې ته اشاره کوي.

## سرچينې
 

وېشنيزه:مسالې
چسکي شټرنبېرک کلا

**چسکي شټرنبېرک کلا** (په چېکي: *Hrad Český Šternberk*) د گوتي سبک یوه کلا ده چې د چېک په جمهوريت کې د سازاوا سیند ته نژدې ترته ده. نوموړي کلا د ۲۰۰۸ کال څخه د چېک جمهوریت ملي یادگار دی.
## تاريخ
چسکي شټرنبېرک کلا په ۱۲۴۱ کال کې د چېکي اشراف Zdeslav z Divišova په هدایت (امر) جوړه شوه. په ۱۵ پېړی کې نوموړي کلا د شټرنبرک د اشرافانو په لاس کې وه. د شټرنبرک اشرافانو کاتوليکی دين تر سره کول  او د چېکي واکمن یرژي پوديېبراد مخالفین ول. کله چې په بوهميایی واکمنی د ماتیاس کوروېن او یرژي پوديېبراد په منځ کې مذهبی جگړه پېل شوه نو Zdeněk Konopišťský ze Šternberka چې د چسکي شټرنبېرک کلا  حکمران وو د یرژي پوديېبراد پر ضد یی قیام وکړ. خو په ۱۴۶۷ کال کې چسکي شټرنبېرک کلا د یرژي پوديېبراد لخوا ونیول شوه او  Zdeněk Konopišťský ze Šternberka مجبور شو چې مجارستان ته ولاړ شی.کله چې یرژي پوديېبراد په ۱۴۷۱ کې  له دنیا سترگی پټی کړی نو پولنډي کاتوليکي پاچا ولاديسلاف یاگيلون د چېکي پاچا په توگه د چېکي اشرافانو لخوا وټاکل شو. کله چې ولاديسلاف یاگيلون  پر چېکې تخت کښېناست نو د شټرنبېرک اشرافانو ته چسکي شټرنبېرک کلا یی بيا ورکړه. په ۱۷۱۲ کال کې د شټرنبرک وروستي اشراف  له دنیا سترگی پټی کړی . په ۱۹۴۹ کال کې  چسکي شټرنبېرک کلا د چېک د حکومت لخوا ضبط شوه. او په ۱۹۵۸ کال کې دغه کلا د چېکي تاريخي یادگار په توگه اعلان شوه. نوموړي تاريخي يادگار د ۱۹۹۲ کال څخه د Zdeněk  Šternberk بيا په لاس کې دي.

## کلا

Image:Castle Český Šternberk.jpg|چسکي شټرنبېرک کلا
Image:Cesky sternberk od j 2.jpg|چسکي شټرنبېرک کلا
Image:Cesky sternberk rytirsky sal 1.jpg|د شوالیو کوټه
Image:Cesky sternberk zelena mistnost.jpg|شین کوټه
Image:Cesky sternberk interier bateriove veze s delovymi komorami 1.jpg|د کلې برج
Image:Cesky sternberk mala hradni knihovna 2.jpg|


وېشنيزه:د چېک جمهوريت يادگارونه
گنډېری

**گنډېری یا معمولي گنډېری** (په لاتين: *Nerium oleandr*) یو تزييني او زهرلرونکي ونه یا بوټي دي چې په افریقا، آسيا او اروپا کې په لمريزو سیمو کې شنه کېږي. 
## سپړنه
معمولي گنډېری د Apocynaceae په کورنۍ او د Nerium په جنس پورې اړه لري. اوږدوالي یی ۲ – ۶ متره دي. نوموړي بوټي سپين، ژیړ او گلابی گلان لري. ټول بوټي زهرجن دي. معمولي گنډېری یو شمير زهزلرونکي مواد لکه اولېاندرین, Adinerin, Folinerin لري. نوموړي توکې د انسانانو پر زړه باندي وژونکي آغېره لري.  اولېاندرین  د زړه د گلیکوزیډونو څخه یو آغېزمندي توکه ده  چی د زړه د والونو د ناروغۍ ، اذینی فبریلیشن او اذینی فلوتر د علاج لپاره ورڅخه هم کار اخیستلای شی.

وېشنيزه:زهرلرونکي نباتونه
آی اېس او ۳۱۶۶

آيزو يا آيسو-3166 (انگريزي ISO-3166) د معيار نړيوال تنظيم لخوا ايښودی شوی يو رمز يا کوډ دی کوم چې د نړۍ هېوادونه،سيمې،وړې سيمې او ولايتونو لپاره استعماليږي او دوي ته معيار ورکوي.
پېرنشټېين کلا

**پېرنشټېين کلا** (په چېکي: *Hrad Pernštejn*) د گوتي سبک یوه مشهوره کلا ده چې د چېک په جمهوريت کې د ویسوچینا په ولسوالۍ کې پېرنشټېين کلی ته نژدې پرته ده.نوموړي کلا د ۱۹۹۵ کال څخه د چېک ملی يادگارونو په فهرست کې دي.
## تاریخ
پېرنشټېين کلا په ۱۲۸۵ کال کې جوړه شوه او تر ۱۶ پېړی پورې د پېرنشټېين اشرافانو مهم مقر وو. د ادبی سرچينو په مطابق د دی کلا لمړنی واکمن  Štěpán z Pernštejna وو. په ۱۵ پېړۍ کې پېرنشټېين کلا بیا جوړه شوه او څو ودانۍ او دیوالونه هم جوړ شول په دی وخت کې د شوالیو سال هم جوړ شو. په ۱۶۴۵ کال کې نوموړي کلا د سويډن پوځ لخوا محاصره شوه. په دي وخت کې د منشور برج پورتني برخه ویجاړ شوه. 

## انځورونه


Image:Hrad Pernstejn 2.JPG|د منشور برج
Image:Hrad Pernštejn (Pernštejn), portál.JPG|پېرنشټېين کلا لوی ور د پېرنشټېين د اشرافانو نښان سره
Image:INTERIOR OF PERNSTEJN CASTLE, CZECH REPUBLIC.jpg|داخلي برخه
Image:Pernstejn podle Kunikeho.JPG|پېرنشټېين کلا په ۱۸ پېړۍ کې
Image:Hrad Pernštejn (Pernštejn), kaple.JPG|د پېرنشټېين کلا عبادت ځاي


وېشنيزه:د چېک جمهوريت يادگارونه
بهرنی تشیال

بهرنى تشيال، چې تشيال (space) هم بلل كېږي، هغه تشې سيمې ته ويل كېږي چې د ځمكې په گډون د هسكني توكو (celestial bodies) لكه ستورو، سپوږميو، سيارو، او سياره وزمو (asteroids) تر مېنځ شتون لري. تشيال په بشپړ ډول تش هم نه دى بلكې له كلكې تشې (hard vacuum) رغېدلى چې د ذرو ټيټ كثافت لري او تر څنگ يې د هايډروجن او هيليم پلازما (plasma)، برېښناطيسي وړانگې (electromagnetic radiations)، مقناطيسي ډگر (magnetic field)، نوټرينو (neutrino)، تشيالي دوړه (cosmic dust)، او تشيالي وړانگې (cosmic rays) لري. بنسټيزه تودوښه يې ۲.۷ كالوينه ده چې له لوى درز (Big Bang) څخه د ځمكنۍ وړانگې (background radiation) له مخې ټاكل شوې ده.
پلازما، چې د هايډروجن اټوم يې په هر مكعب ميټر كې تر يوه لږ دى او په تشيال كې د اسمانلارو تر مېنځ په مليونونو كالوينه تودوښه لري، په بهرني تشيال كې د باريوني توكو (baryonic matter) زياته برخه جوړوي چې له ځايي غونډونو يې ستوري او ستورټليځونه رامېنځته شوي دي. كتنو دا جوته كړې چې د زياتو ستورټلیځونو ۹۰% كتله ناڅرگنده بڼه لري چې تور توكى (dark matter) بلل كېږي او له نورو توكو سره د برېښناطيسي نه بلكې راكښنيز ځواك (gravitational force) له لارې تعامل كوي. څېړنې دا ښيي چې په ليدوړه پينۍ (observable universe) كې د توكيزې انرژۍ (mass-energy) زياته برخه د تشيال تشه انرژي (vacuum energy) گڼل كېږي چې ستورپوهانو د تورې انرژۍ (dark energy) نوم پر ايښى دى. د پينۍ زيات ځاى د ستورټليځونو دننه تشيالونو نيولى دى، آن دا چې درست ستورټلیځونه (کهکشانونه) او ستور غونډالونه (star systems) له سوچه تشياله رغېدلي دي.
دا چې تشيال چيرې پيليږي كوم ټاكلى وېش نه لري. خو بيا هم د كارمان كرښه (Kármán line) چې د سمندر له مخ څخه ۱۰۰ كيلو ميټره (۶۲ ميله) لوړوالى لري په ټوليز ډول په تشيالني تړونونو (space treaties) او د هوا تشيالني (aerospace) خوندېينو (record keeping) لپاره د بهرني تشيال د پيل په توگه كارول كېږي. د نړيوال تشيالدوى (space law) اډانه (طرح) د بهرني تشيال تړون (Outer Space Treaty) له خوا رامېنځته شوه چې د ملگرو ملتونو له خوا په ۱۹۶۷ كال كې تصويب شوه.
## تړلې لیکنې
تشیال
مصنوعي سپوږمکۍ
یوري گاگارین
عبدالاحد مومند
سیاره‌ګۍ

د سیاره‌گۍ په اړه ځینې لنډ مالومات په لاندې ډول دي:

۱- که لمر د یوه وره (دروازې) هومره لوی وای؛ نو ځمکه به د کیلي د سوري؛ او سیاره‌گیانې لکه پلوټو (Pluto) او اېرس (Eris) به د ټومبوني (سنجاق) د سرونو هومره وای.

۲- د سیمې له مخې، تر پلوټو خو روسیه لا یو لږ نوکی (یانې: ۲،۷٪) لویه ده.

۳- سیاره‌گیانې هم پر لمر را چورلي؛ او ډېری یې د نیپټون د چورلېځ (مدار) ها خوا ته د کایپر هسکړۍ (Kuiper Belt) په کنگلنۍ سیمه کې دي. پلوټو [چې په سیاره‌گیانو کې تر ټولو لویه او مشهوره ده] له لمر څخه ۵،۹ ملیارډ کیلو متره یا ۳۹،۴۸ س.ی. واټن لري. خو بله سیاره‌گۍ چې بیا سېریز (Ceres) نومېږي د ستوروزمو په هسکړۍ (Asteroid Belt) کې د مریخ او مشتري تر منځ ده.

۴- د سیاره‌گیانو ورځې او کلونه یو له بله توپیر لري. د بېلگې په توگه، د سېریز (Ceres) یوه ورځ یې د ځمکې نهه ساعته او کال یې بیا د ځمکې ۴،۶ کاله کېږي.

۵- سیاره‌گیانې یا خو ډبرین او یا هم کنگني (icy) جوړښتونه لري --- چې دا په لمریز غونډال کې د هغوی له موقعیت سره تړاو لري.

۶- ډېرې سیاره‌گیانې [خو ټول یې نه] سپوږمیانې لري.

۷- سیاره‌گیانې کړیانې (rings) نه لري.

۸- د پلوټو او اېرس نرۍ هواوېجې (اټموسفیرونه) لمر ته د نږدېوالي پر مهال غځېږي او د لیریوالي پر مهال بیا بېرته عادي حالت ته گرځي.

۹- سیاره‌گیانو ته لومړنی ماموریت د ډان (Dawn) په نامه د ناسا یوه روبوټ ترسره کړ چې د ۲۰۱۵ کال د مارچ پر ۶مه سېریز ته ورسېد.

۱۰- په سیاره‌گیانو کې ژوند کول ناشونی دی.

۱۱- پلوټو په ۲۰۰۶م کال کې له سیاره‌توبه ووته.

وېشنيزه:لمريز غونډال
وېشنيزه:لمريز نظام
وېشنيزه:ستوري
وېشنيزه:ستورپوهنه
وېشنيزه:ستورپېژندنه
وېشنيزه:تشیالپوهنه
وېشنيزه:فضاء
وېشنيزه:تشیال
۴۳م لېږد

۴۳م لېږد (Expedition 43) نړیوال تشیال تمځای ته ۴۳م سفر وو چې پر ۱۱/مارچ/۲۰۱۵ پیل؛ او ۱۱/جون/۲۰۱۵ پای ته ورسېد. له تمځای څخه یې درې ستورمزلي له ۱۹۹-ورځني ماموریت ترسره کولو وروسته بېرته ځمکې ته را ورسول. په دې موده کې، د ستورمزلو دې څېړنډلې گڼشمېر تشیالچکرونه (spacewalks) او د تخنیکپوهنې، ژوندپوهنې، وگړ-ژوندپوهنې، او نورو پوهنیزو ډگرونو اړوند په سلونو ازموینې ترسره کړې؛ چې پر ژونکو د ټیټ‌راښکون (microgravity) اغېز، د ځمکې کتنې، پنځپوهنې (فزیکپوهنې)، او مالیکولونو په اړه څېړنې یې د زیات ارزښت وړ دي.

د ناسا ټېري ورټس (Terry Virts)، د روسکوزموس آنتون شکاپلېروف (Anton Shkaplerov)، او د اروپايي تشیال ادارې سمنتا کریستوفوریتي (Samantha Cristoforetti) پر ۱۱/جون/۲۰۱۵ د قزاقستان په ږیزقازغان (Dzhezkazgan) نومي سویل-ختیزې سیمې کې د قزاقستان پر ۷:۴۴م ناسته وکړه.

د ۴۳م لېږد یو نړی اړخ دا وو چې په تشیال کې د اوږدې مودې لپاره پر اوسېدا او وگړیزې روغتیا باندې د څېړنو په موخه د مارچ په میاشت کې د روسکوزموس میخایل کورنینکو (Mikhail Kornienko) او د ناسا سکاټ کېلي (Scott Kelly) نړیوال تشیال تمځای ته د یوه کال لپاره ولېږل شول.

**څېړنډله**

یوري لونچاکوف (Yury Lonchakov) له آره د الوتنې چلوونکی ۳ (Flight Engineer 3) په توگه ټاکل شوی وو--- خو نوموړی ۶/سپټمبر/۲۰۱۳ په روسکوزموس کې له خپلې دندې گوښه؛ او په گازپروم (Gazprom) کې پر دندې وگومارل شو. لونچاکوف د ۴۴م لېږد د الوتنې د قومندان په توگه هم نومول شوی وو.
## تړلې لیکنې
تشیال
مصنوعي سپوږمکۍ
یوري گاگارین
عبدالاحد مومند
کلیشه

په عربي یې "کلام مبتذل" او انگلیسي یې "cliché یا cliche" بولي. کلیشه په یوه هنري کار [په تېره بیا، وینا یا لیکنه] کې یوې داسې خبرې، څرگندونې، بېلگې، یا فکر ته ویل کېږي چې د زیات تکرار او کارونې له کبله یې خپله اصلي مانا یا اغېز له لاسه ورکړی وي؛ او یا هم دومره کارول شوی وي چې بېخونده او توسوونکی وي، په داسې حال کې چې پخوا له مانا ډک او نوی گڼل کېدی.

"کلیشه" نن سبا په غونډپوهه (phraseology) کې یوه تخنیکي نومونه ده--- او یوې داسې خبرې ته ویل کېږي چې یوازې د ژبني دود په توگه کارول کېږي. برسېره پر دې، دا نومونه په ځینو نومهاله کلتورونو کې د یوه داسې کار یا فکر لپاره هم کارول کېږي چې وړاندویېنه یې د پخوانیو پېښو له مخې شونې وي. "کلیشې" ښايي رښتیا وي او ښايي نه. په دې کې ځینې یې نگوس (stereotypes) او ځینې یې بیا څرگندود (truism) او رښتوندود (facts) دي. بله دا چې "کلیشې" په انځوریزو لیکنو کې د خندوونکي اغېز د زیاتولو په موخه هم کارول کېږي.

که څه هم ډېری کلیشې پخوا نوي او جذاب گڼل کېدل خو نن سبا یې د ډېر تکرار او کارولو له کبله خپل زور بایللی دی. فرانسوي شاعر ژرار دو نروال (Gérard de Nerval) وايي: "لومړني کس چې ښځه له گلاب سره تشبیه کړه شاعر وو، خو دوهم یې بیا سوډر وو."
## تړلې لیکنې

*ادب
*شعر

## سرچينې
د ارمنستان هیواد د ښارونو نوملړ

د ارمنستان د ښارونو نوملړ:
thumb
[thumb|left|250px|[ایروان د ارمنستان پلازمېنه]]
thumb|left|250px|گیومری

## ښارونه

## اخیستلیکونه
* http://en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=206189462
* https://ru.wikipedia.org/wiki/Список_городов_Армении
آبوویان

**د آبوویان** ښار د ارمنستان هېواد د ښارونو څخه یو مشهور ښار دی چې ددې هېواد په ... کې موقیعیت لري.
## نوم
## تاریخ
## نور موضوعات
* د ارمنستان د ښارونو نوملړ

وېشنيزه:ارمنستان
وېشنيزه:د ارمنستان ښارونه او ښارگوټي
سټیفن کوؤې

بټنوک|سټيفن ريچارډ کوؤې

*سټيفن ريچارډ کوؤې* (اکټوبر ۲۴, ۱۹۳۲ – جولای ۱۶, ۲۰۱۲ ) په انگرېزي ژبه*(Stephen Richards Covey)* يو امریکنی روزنپوه ، د گڼشمېر کتابونو لیکوال او يو سوداگر هم دی . د ده تر ټولو نوموتی کتاب د (د لوړو کارنده اغېزمنو کسانو اووه روږدتياوې) نومېږي .د نوموړي له نورو کتابونو څخه یې يو شمېر لکه (لومړی څیزونه په لومړي سر کې)، (د مشرتابه منځینی چلندلار )، (د کارنده اغېزمنوکورنیو اووه روږدتياوې)، (اتمه ۸ روږدتيا) او (په ما کې مشرتابه ـ څنگه ښؤونځي او په نړۍ کې میندې پلرونه له ځانه لوړتيا شیندې)، (يو ماشوم پخپل وخت). سټيفن ريچارډ کوؤې د ژوند په آخري وخت کې په جان ـ اېم ـ هنټسمېن د سوداگرۍ په ښوونځي کې پروفیسر ؤ . دغه ښوونځی د امریکا د يوټاه ایالت په پوهنتون کې شتون (موقعیت) لري. 
## مخینه
د مخه ټايمز مجلې (Times Magazine) د امريكا د ۲۵ مواغزو(اغېزمنو) خلكو په كتار كې راوستى ؤ. هسې خو يې تر يوه درځنه لا ډېر كتابونه لیکلي خو د سټيون د نامه ستر لامل "د اغېزناکو خلکو اووه خویونه" په نامه كتاب دى. د كتاب كښنې سربېره، سټيفن د مشري (leadership)، انساني پرمختگ، او اغېزمنتيا پر سكالويو (موضوعاتو) گڼشمېر غږیزاو لیدنیز (audio-visual) لوستونه هم خپاره كړي چې د نړۍ په هر گوټ كې ترې کار اخيستل كېږي.

د ”FranklinCovey“ په نامه يې د يوه شركت بنسټ كېښود چې نن هم په نړيواله كچه مسلكي چوپړونه (خدمات) وړاندې كوي. له دې وړاندې نوموړى د ”Covey Leadership Center“ بنسټوال او مشر وو. لنډه دا چې سټيفن ته په درسته نړۍ كې په مشري، كورنيو چارو سمبالښت، ښوونه او روزنه، او د ادارو په بريالي كولو كې د يوه كارپوه په سترگه كتل كېږي.

نيويارك ټايمز (New York Times) ورځپاڼې دغه كتاب ”د اغېزناكو خلكو اووه خويونه“ د شلمې پېړۍ له دوو ډېرو ارزښتناكو كتابونو څخه يو بللى دى. د دې كتاب د پلورل شويو ټوكونو شمېر په ۴۰ ژبو كې تر ۲۵ مليونه اوړي.

سټيفن له هارورډ پوهنتون (Harvard University) څخه ماسټري (MBA) او له بريگم ينگ پوهنتون (Brigham Young University) څخه دوكتورا ترلاسه كړې وه. تر دېرش زيات كلونه يې په زرونو خلك، كورنۍ، او ادارې وروزلې چې په دې كې د حكومتونو مشران او گڼشمېر نړيوال سوداگريز شركتونه هم ول.

سټيفن د ۲۰۱۲ زېږدي كال د جولاى په مياشت كې د امريكا په ايډاهو (Idaho) ولايت كې پر ۷۹ كلنۍ ومړ.
## زده کړې
د کار نړیوال وېش

**د کار نړیوال وېش**:
# دا د یو هېواد وړتیا د خاصو توکو د تولید په برخه کی بیانوی ،کوم چی  دغه تولید شوی مواد ، په دغه هېواد کی ډیر ارزانه او د ښه قیمت لرونکۍ دی نسبت د نورو هېوادونو و تولیداتو ته، یو هېواد د دغسي وړتیا سره کولۍ شی خپلې داخلی ټولې اړتیاوې په ښه ډول سره پوره او په نړیوال بازار کی هم ښه ځاۍ ځانته د تجارت او سوداگری په برخه پیدا کړی.
# د نړیوال اقتصاد کنټرول ، چی په هغي کی د مختلفو هېوادونو پانگه وال او شرکتونه په مختلو برخو کی ، لکه: د موادو د تولیداتو او خدماتو په برخه کی خپلې وړتیاوې یو بل سره شریکوی.
## سرچېنی
* روسی ویکیپېډیا

وېشنيزه:اقتصاد
رابي کلا

**رابي کلا** (په چکي: *Hrad Rabí*) یوه کلا ده چی په ۱۳ پېړی کی لويديځي بوهميا کی د Sušice ښار ته نژدې د تجارتي لارو د ساتلو لپاره جوړه شوه. دغه کلا د ۱۱۲۴ کال څخه تر ۱۲۷۳ کال پورې د باواريا د واکمنانو په لاس کی وله. په ۱۳ پېړی کی رابي کلا د چېکی اشرافانو (*Páni z Velhartic*) په لاس کی وه. په ۱۵ پېړی کی رابي کلا د هوسيانو د مخالفينو مهم مرکز وو. په ۱۴۲۰ کال کی د هوسيانو سالار يان ژيژکا پر رابي کلا باندي برید وکړ او د کاتوليکانو پلويان یی ماته ورکړه. تر جگړې وروسته هوسیان رابي کلا ویچاړ وکړل. په ۱۴۲۱ کال کی رابي کلا د کاتوليکانو لخوا بيا جوړه شوه خو يان ژیژکا پر رابي کلا باندی بیا یرغل وکړ خو د یوې پښې (یو تصادف) په سبب دويمه سترگه له لاسه ورکړی. هوسیانو رابي کلا بیا ویچاړ وکړ او کاتولیکي بلويان یی هم ووژل. په ۱۵ پېړی کی دغه کلا د چېکي اشراف پوټا ۲ لخوا بيا جوړه شوه. ددېرش کالو د جگړې په وخت کې رابي کلا د سويډني پوځ لخوا بيا ویجاړه شوه.

وېشنيزه:د چېک جمهوريت يادگارونه
فريدلانت ماڼۍ

**فريدلانت ماڼۍ** (په چېکي: *Zámek Frýdlant*) د گوټي او رنېسانز سبک یوه مشهوره ماڼۍ ده چې په شمالي بوهیميا کې د فريدلانت ښار ته نژدې د تور مرمر پر غر باندي پرته ده. په اوس وخت کې نوموړي ماڼي د چېک د حکومت په لاس کې دي او د چېکي یادگارونو په فهرست کې هم دي.

وېشنيزه:د چېک جمهوريت يادگارونه
زويکوف کلا

**زويکوف کلا** (په چېکي: *Hrad Zvíkov*) د گوتي سبک یوه لرغونی پاچايي کلا ده چې د ولټاوا او اوټاوا د سیندونو په دمو کې په جنوبي بوهميا کې پرته ده. نوموړي کلا د ۱۹۵۰ کال څخه د چېکي یادگارونو په فهرست کې دي. 
## تاریخ
### ۱۳ پېړۍ
د زويکوف کلا په هکله لمړني ‌ذکر په ۱۲۳۴ کال کې لیکل شو. د واتسلاف ۱ د حکومت په وخت کې زويکوف کلا مهم پاچايي مقر وو. په ۱۲۵۰ کال کې د پښيميسل اوتاکار ۲ د حکومت په وخت کې  په کلا کې پاچايي ماڼۍ جوړه شوه او ساتونکي ديوالونه هم قوي شول.  په ۱۲۸۰ کال کې زويکوف کلا د  لخوا محاصره شوه.  
### ۱۴ پېړۍ
زويکوف کلا د کارل ۴ د حکومت په وخت کې بيا جوړه شوه او په دي کلا کې د چېکی امپراطوری تاج هم پټ شوی وو.  
### ۱۵ پېړۍ
د کارل ۴ تر مړينې وروسته زويکوف کلا د واکمن زيکمونډ لوگزامبورگ په لاس کې وو.  په ۱۴۲۹ کال کې د هوسيانو مذهبي غورځنگ په وخت کې زويکوف کلا د هوسيانو د ځواکونو لخوا محاصره شوه. 
### ۱۶ پېړۍ
په ۱۶ پېړۍ کې زويکوف کلا د روژومبرگ د اشرافانو په لاس کې وو. کله چی په ۱۶۱۱ کال کې د روژومبرگ وروستي واکمن له دنیا سترگی پټی کړی نو د شوامبېرگ اشرافان د روژومبرک د اشرافانو ټول مال لاس ته ورغله. کله چې په ۱۶۱۸ کال کې په بوهميايي واکمنۍ کې  د اشرافانو غورځنگ پېل شو او  چېکي اشرافانو د هابسبورگ د واکمنانو پر ضد قیام وکړل نو زويکوف کلا د هابسبورگ پوځ لخوا محاصره شوه ، وروسته ويجاړ شوه او د شوامبېرگ د اشرافانو ټول مال د امپراتور لخوا مُصادِره شوه. د دېرش کالو تر جگړې وروسته زويکوف کلا د اېگېنبېرگيانو او وروسته شوانزېنبېرگيانو د اشرافانو په لاس کې وه. په ۱۷۵۱ کال کې نوموړي کلا د یوې پښې (یو تصادف) په سبب سوځ شوه. 

## سرچينې
 

وېشنيزه:د چېک جمهوريت يادگارونه
د هند رياستونه

بټنوک|د هند رياستونه او وفاقي سيمې

## سرچينې

وېشنيزه:هند
وېشنيزه:د هند اداري وېش لړليک
وېشنيزه:د هند په اړه لړليکونه
وېشنيزه:د هندي رياستونه او سيمې
د آزربايجان اداري وېش

**د آذربایجان هیواد د ولایتونو نوملړ** (د آذربایجان هیواد ایداري وېش) لاندی نوملړ تاسو د آذربایجان هیواد ایداري برخې ښې.
بټنوک|350x350px|د آزربايجان هیواد اداري ویش<br />
په سياسي توگه آزبايجان دا رنگې وېشلي شوي دي:

* 59 ولسوالۍ (rayonlar),
* 11 ښارونه (şəhərlər),
* 1 خپلواکه جمهوريه (muxtar respublika), کوم کې چې دا برخې راځي:
** 7 ولسوالۍ
** 1 ښار

## اداري وېش لړليک
### آزربايجان

### [[نخجوان|نخجوان خپلواکه جمهوريه]]

## سرچينې

وېشنيزه:د آسيايي هېوادونو لومړۍ درجې وېش
وېشنيزه:د آزربايجان اداري وېش
کميک کلا

**کميک کلا** (په چېکي: Hrad Kamýk) د گوټي کلا یوه کنډواله ده چې د چېک په جمهوريت کې د Litoměřice په ولسوالۍ کې د Kamýk کلی ته نژدې د تور مرمر پر غر باندي پرته ده. 
## تاريخ
کميک کلا د گوټي سبک یوه مهمه کلا وه چې په ۱۴ پېړۍ کې  د یان لوگزامبورگ په امر د Kamýk z Pokratic  لخوا جوړه شوه. د کميک کلا لمړني ‌ ذکر په ۱۳۱۹ کال کې ليکل شوي وو. کميک کلا ساتونکی کلا وه. سوداگرانو چې د آلمان څخه بوهميایی واکمنۍ ته سفر کول نو په کميک کلا کې یی پاچايي مامورانو ته باج ور کول. په ۱۴۲۸ کال کې د هوسيانو غورځنگ په وخت کې کميک کلا ويجاړه شوه. په ۱۵۴۷ کال کې نوموړي کلا بيا جوړه شوه. په ۱۶۳۲ کال کې د دېرش کالو د جگړې په وخت کې کمیک کلا ساسانو پوځ لخوا بيا ويجاړه شوه.

وېشنيزه:د چېک جمهوريت يادگارونه
د بحرين محافظات

بټنوک|بحرين
په بحرېن کې ولايت ته محافظه (جمع:محافظات) ويلي کيږي۔هغه محافظات دا دي:

## سرچينې
محافظه پلازمېنه(بحرين)

محافظه پلازمېنه د بحرين د پنځو محافظاتو (ولايتونو) څخه يو دی او دا د بحرين
پلازمېنه هم ده۔

## نور ولولئ
* بحرين
* د بحرين ښارونه
* د بحرين محافظات
وېشنيزه:بحرين
وېشنيزه:د بحرين محافظات

## سرچينې

وېشنيزه:د بحرين محافظات
محافظه وسطي (بحرين)

د بحرين وسطي محافظه يا د بحرين منځنی ولايت ، د بحرين د پنځو محافظو څخه يوه ده۔

## نور ولولئ
* بحرين
* د بحرين ښارونه
* د بحرين محافظات
وېشنيزه:بحرين
وېشنيزه:د بحرين محافظات
محافظه محرق

**محافظه محرق** (عربي: محافظة المحرق) د بحرين د پنځو محافظو څخه يو ده۔دا د بحرين په شمالي اړخ کې پرته ده.

## نور ولولئ
* بحرين
* د بحرين ښارونه
* د بحرين محافظات
وېشنيزه:بحرين
وېشنيزه:د بحرين محافظات

## سرچينې
د بحرين ښارونه

د بحرين ښارونه: 

## لويه ښارونه
* منامه
* محرق
* رفاع
* مدينه حمد
* عالي
* مدينه عيسيٰ
* ستره
* البديع
* جد حفص
* المالکيه
* العدليه

## وړوکي ښارونه
* عوالي
* دراز
* الحد
* سار
د رسول الله کورنۍ

رسول الله د قريش ټبر (قبيلې) د ابن هاشم ښاخ څخه وو۔

## د کورنۍ ونه
{familytree/start|style=font-size:95%;line-height:100%;}}
کونوپیشټې ماڼۍ

**کونوپیشټې ماڼۍ** (په چېکي: *Zámek Konopiště*) د رمانتیسم سبک یوه ماڼۍ او کلا ده چې د آرشیډوک فرانز فردیناند 
 وروستي مقر هم وو. نوموړي ماڼۍ په منځنۍ بوهيميا کې د بېنېشوف ښار ته نژدې پرته ده.
## تاريخ
کونوپیشټې کلا د اشرافانو یوه مشهوره کلا ده چې په ۱۲۹۴ کال کې د پښيميسل اوتاکار ۲ تر مړينې وروسته د اسقف  Tobiáš z Benešova لخوا جوړه شوه. کله چي په ۱۳۲۷ کال کې د بېنېشيانو وروستي واکمن له دنیا سترگی پټی کړی نو چېکي اشراف او واکمن زډېنېک شټرنبېرک کونوپیشټې کلا تر لاسه کړه.
### د هوسیانو غورځنگ
په ۱۴۲۰ کال کې کونوپیشټې کلا د Petr Konopišťský ze Šternberka په لاس کې وو. Petr Konopišťský ze Šternberka کاتوليکي دين تر سره کاوه او د هوسیانو د وسله والانو تر ټولو لوی دښمن وو. نوموړي د یان ژيژکا پر ضد د سوډومېږ په جگړې کې د کاتوليکي شوالیو سره مبارزه کاوه. خو په ۱ نوامبر ۱۴۲۰ کال کې د ويشېهراډ په جگړې کې ووژل شو.

### د شين غر ډله
په ۱۴۴۰ کال کې کونوپیشټې کلا د Zdeněk Konopišťský ze Šternberka په لاس کې وو Zdeněk Konopišťský ze Šternberka د یرژي پوديېبراد پلوي او وروسته دښمن وو چې په ۲۸ نوامبر ۱۴۶۵ کې یی د شين غر ډله جوړ کړ. د شين غر ډله د چېکي پاچا یرژي پوديېبراد پر ضد یوه کاتوليکي، سیاسي او پوځي ډله وه چې په شين غر ماڼۍ کې د چېکي کاتوليکي اشرافانو لخوا جوړه شوه. په ۱۴۶۷ کال کې  چېکي پاچا یرژي پوديېبراد د کاتوليکي مشر Zdeněk Konopišťský ze Šternberka ته جگړه اعلان کړه او دZdeněk Konopišťský ze Šternberka قلعې لکه چسکي شټرنبېرک کلا، کونوپیشټې کلا، Zbořený Kostelec یی محاصره کړه. کله چې کونوپیشټې کلا د پاچايي پوځ ونیول شوه نو مجارستاني واکمن ماتیاس کوروين Zdeněk Konopišťský ze Šternberka ته پناه ورکړ. Zdeněk Konopišťský ze Šternberka په ۱۴۷۶ کال کې په وینر نویشتات کې په اترش کې له دنیا سترگی پټی کړی.
### د دېرش کلو د جگړې په وخت کی
په ۱۷ پېړۍ کې کونوپیشټې ماڼۍ د چېکي اشرافانو کورنۍ Hodějovští z Hodějova مهم مقر وو. Hodějovští z Hodějova د  چېکي پروټسټانټ دين تر سره کول او د هابسبورگ د واکمنانو مخالفين ول. کله چې په ۱۶۱۸ کال کې د چېکي اشرافانو انقلاب پيل شو نو Hodějovští z Hodějova د هابسبورگ واکمنانو پرضد هم قيام وکړل. په ۱۶۲۰ کال کې چېکي اشرافانو ماته وخوړله او کونوپیشټې ماڼۍ د البرخت فون والدشتاین لاس ته ورغله. د البرخت فون والدشتاین تر مړينې وروسته نوموړي ماڼۍ د Pavel Michna z Vacínova، Páni z Vrtby او د لوبکوویټز کورنۍ په لاس کې هم وه.
### ۱۹ او ۲۰ پېړۍ
په ۱۸۸۷ کال کې د لوبکوویټز کورنۍ کونوپیشټې ماڼۍ په آرشیډوک فرانز فردیناند خرڅ کړل.  آرشیډوک فرانز فردیناند د فرانز یوسیف ځای نیوونکی وو چې په ۱۹۱۸ کال کې په سارایوو کې ووژل شو تر مړينې یی وروسته په اروپا کې لومړنۍ نړېواله جگړه پېل شوه. آرشیډوک فرانز فردیناند کونوپیشټې ماڼۍ پيا جوړه کړه د دي ماڼۍ بيا جوړول د ۱۸۸۹ کال څخه تر ۱۸۹۴ کال پورې د چېکي معمار Josef Mocker لخوا تر سره کېده. په دي وخت کې په ماڼۍ کې دهیدرولیک لیفت هم جوړ شو. په ۱۹۱۸ کال کې کله چې د چکوسلواکيا جمهوريت جوړه شوه نو د هابسبورگ د واکمنانو ټول مال په دې هېواد کې ضبط شو.

## سرچینې


وېشنيزه:د چېک جمهوريت يادگارونه
د اوبو سندرې ویونکي فواره

**د اوبو سندرې ویونکي فواره** (په چېکي: *Zpívající fontána*) د رېنېسانس سبک یوه فواره ده چې په پراگ کې د پراگ په کلا کې په پاچايي باغ کې برته ده. 
## تاريخ
د اوبو سندرې ویونکي فواره په ۱۵۶۸ کال کې د فردیناند ۱ هابسبورگ په هدایت جوړه شوه. نوموړي فواره د  Tomáš Jaroš z Brna لخوا د مجسمه جوړوونكى  Francesco Terzo د طرح په اساس جوړه شوه.د اوبو سندرې ویونکي فواره د رېنېسانس سبک یوه فواره ده چې د قلع او تامبې (قلع ۶٪ او تامبه ۹۴٪ ) څخه جوړه شوي ده ټول وزن یی ۵،۱۲۱  کيلوگرامه دي. نوموړي فواره دوې مخزنونه لري چې د قوي ستنې سره تړل شوي دي. دغه قوي ستنه د اريانوونكو مجسمو سره سينگار شوي ده. د ستنې پر سر باندي د نوازنده فلوت مجسمه پرته ده.

وېشنيزه:د پراگ يادگارونه
د بنگلادېش ډويژن

بټنوک|بنگله دېش

په بنگله دېش کې د اداري وېش لومړۍ درجې ته ډويژن ويلي کيږي کوم ته چې په افغانستان کې ولايت يا په پاکستان کې صوبه ويلي کيږي۔بنگله ديش په 7 برخو کې وېشلي شوي چې ورته ډويژن (بنگالي: বিভাগ) ويلي کيږي۔
* باريسال (বরিশাল *Borishal*)
* چټاگانگ (চট্টগ্রাম *Chôţţogram*)
* ډھاکه (ঢাকা *Đhaka*)
* کھلنا (খুলনা *Khulna*)
* راجشاهي (রাজশাহী *Rajshahi*)
* رنگپور (রংপুর *Rongpur*)
* سلهټ (সিলেট *Silet*)

## لړليک

## سرچينې

## نور ولولئ
* بنگله دېش
باریسال ولایت

باريسال د بنگلادېش د 7 ډويژنو څخه يو دی۔
## نور ولولئ
* بنگلادېش
* د بنگلادېش ډويژن
* د بنگلادېش ولسوالۍ

وېشنيزه:د بنگلادېش ډويژن
کوکوږين کلا

**کوکوږين کلا** (په چېکي: *Hrad Kokořín*) د گوټي سبک یوه کلا ده چې د چېک په جمهوريت کې  د مېلنيک ښار ته نژدې پرته ده.
## تاريخ
کوکوږين کلا په ۱۳۲۰ کال کې د Hynek Berka z Dubé لخوا جوړه شوه. د دي قلعې لمړني ‌ذکر په ۱۴۲۷ کال کې ليکل شو. نوموړي کلا په ۱۴۲۶ کال کې د هوسيانو د ځواکونو لخوا ويجاړه شوه. 

وېشنيزه:د چېک جمهوريت يادگارونه
د مقدس واتسلاف کليسا

**د مقدس واتسلاف کليسا** (په چېکي: *Katedrála sv. Václava*) د گوټي سبک یوه مشهوره کليسا ده چې د چېک په جمهوريت کې په موراويا کې د اولوموڅ په ښار کې د واتسلاف په ميدان کې پرته ده. نوموړي کليسا د ۱۱۰۰ کال څخه تر ۱۱۳۹ کال پوړي جوړېدله، په ۱۱۳۹ کال کې د اسقف Jindřich Zdík لخوا تقديس شوه او په اوس وخت کې په موراويا کې د لوی اسقف مهم مرکز او مقر هم دي. په دی کلیسا کې په ۱۴۶۹ کال کې مجارستاني واکمن ماتیاس کوروين د چېکي کاتوليکي اشرافانو لخوا د چېکي پاچا په توگه وټاکل شو.

وېشنيزه:د چېک جمهوريت يادگارونه
وېشنيزه:اواوموڅ
۳۶۰ درجې کارکړنیزه بیاکتنه

۳۶۰ درجې کارکړنیزه بیاکتنه (360 Degree Performance Review): د يوه كارگر (employee) ارزونه چې په دې کې د هغه له همكارانو، سمبالگرو (managers)، او کله نا کله پېرودونکو څخه د نوموړي د کاري څرنگوالي او اغېزناكتيا په هكله مالومات راټولېږي.
کږيوکلاټ کلا

**کږيوکلاټ کلا** (په چېکي: *Hrad Křivoklát*) د گوتی سبک یوه مشهوره کلا ده چی په منځني بوهيميا کی د راکوفنیک ښار ته نژدې پرته ده.

وېشنيزه:د چېک جمهوريت يادگارونه
پاکستان کې سخته گرمي 2015

په پاکستان کې د روژې په مبارکه مياشت کې د پاکستان په سوېلي ولايتونو لکه سيند او بلوچستان کې يوه سخته گرمي راپېښه شوه چې له امله يي د 1500 څخه زيات خلک مړه شول، له ټولو زيات خلک د پاکستان تر ټولو لوی ښار کراچۍ کې مړه شوي وو۔د ډېرو مړو رامخې ته کېدلو لوی سبب دا هم وو چې حکومت ډېر نا هله وو او د بجلۍ نظام يي سم سمبال نه کړو چې له امله يي په کراچۍ کې د بجلۍ کموالی راغی۔

## ځپلې سيمې
د بي بي سي اوردو وينه مطابق د مړو شمېر څه دا رنگې دی:

### کراچۍ

### تهرپارکر

### ملتان

## د تودوخې درجه

## سرچينې
د بزې کلا

300px|بټنوک|د بزې کلا
300px|بټنوک|یان هوس
**د** **بزې کلا** (په چېکي: *Kozí hrádek*) د گوتي سبک یو کلا ده چې د چېک جمهوريت په جنوبي بوهميا کې د ټابور ښار ته نژدې پرته ده. نوموړي کلا له ۱۹۶۲ کال          څخه د چېک جمهوریت ملي يادګار دي .

## تاريخ
د بزې کلا په تاریخو شرچينو کې په ۱۴ پېړی کې ‌‌ذکر شوي وه. د دي سرچینو په مطابق دغه کلا د  *Vlček z Kozího* لخوا جوړه شوه. 
د ۱۴۰۶ کال څخه د بزې کلا د *Ctibor z Kozího* په لاس کې وو *Ctibor z Kozího* د استاذ او کشیس یان هوس پلوي وو او د دي لپاره په ۱۴۱۲ کال کې او وروسته د ۱۴۱۳ کال څخه تر جون ۱۴۱۴ پورې یی په کلا کې کشیش یان هوس ته پناه ورکړ. کله چې یان هوس د برې په کلا کې استوگنه کاوه نو او په کلی کې یی غریبو خلکو هم وعظ کاوه. په دي وخت کې مشهور اثرونه  لکه:
**Postila* (په لاتين: post illa verba چې په پښتو کې  *تر دغو کلمو وروسته*  معني لري (د انجيل تفسير)
**O církvi* (د کلیسا په هکله یو کتاب)
**O svatokupectví* (دمقدسو شيانو اخيستنه او خرڅلاو)
**O šesti bludech* (د شپږو  درواغو په هکله يو کتاب) وليکل شول. 
په ۱۴۳۸ کال کې دغه کلا د *Albrecht II. Habsburský* د ځواکونو لخوا ويجاړ شوه. په ۱۶ پېړۍ کې د بزې کلا متروک شوي وو.

## سرچینې


وېشنيزه:د چېک جمهوريت يادگارونه
د بوټان ولسوالۍ

بټنوک|بوټان
**[[بوټان]]** لومړۍ درجې وېش ولسوالۍ ده،بوټان کې ټولې 20 ولسوالۍ دي:

## ولسوالۍ

## نور ولولئ
* بوټان

## سرچينې
ماڅوخا تنگى

300px|بټنوک|د ميرې تنگى
300px|بټنوک|د ميرې تنگى
**ماڅوخا تنگى** یا **د ميرې تنگى** (په چېکي: *propast Macocha*) د چېک د جمهوريت یو مشهور تنگى دي چې په جنوبي موراويا کې د موراويا په کارست کې پروت دي او د پونکوې سیند د غارونو یوه برخه هم ده. ژوروالی یی ۱۳۸،۴ متره دي او او په منځنۍ اروپا کې تر ټولو ژور (عميق) تنگى دي. د دي تنگى په لاندني کې دوه جهيله  پروت دي.

وېشنيزه:چېک جمهوريت
سارپانگ ولسوالۍ

سارپنگ د بوټان د 20 ولسوالو څخه يوه ولسوالۍ ده۔

## نور ولولئ
* بوټان
* د بوټان ولسوالۍ
ترونگسا ولسوالۍ

ترونگسا د بوټان د 20 ولسوالو څخه يوه ولسوالۍ ده۔

## نور ولولئ
* بوټان
* د بوټان ولسوالۍ
پوناخا ولسوالۍ

پوناخا د بوټان د 20 ولسوالو څخه يوه ولسوالۍ ده۔


Punakha-10-Reisterrassen-2015-gje.jpg|Punakha
Punakha-Dzong-12-2015-gje.jpg|Dzong
Punakha-Dzong-58-Innenhof-2015-gje.jpg|Dzong
Punakha-Lobesa-20-Morgenlicht-2015-gje.jpg|Lobesa
Punakha-Lobesa-28-traditionelle Schuhe-2015-gje.jpg|
Punakha-Chime Lhakhang-18-Totenfahnen-2015-gje.jpg|Chime Lhakhang


## نور ولولئ
* بوټان
* د بوټان ولسوالۍ
بومتھانگ ولسوالۍ

بومتهاگ د بوټان د 20 ولسوالو څخه يوه ولسوالۍ ده۔

## نور ولولئ
* بوټان
* د بوټان ولسوالۍ

Bumthang-04-Tafel-2015-gje.jpg|
Bumthang-52-Wolken-2015-gje.jpg|
Bumthang-78-Dorf-2015-gje.jpg|
Bumthang-Jakar Dzong-12-2015-gje.jpg|
Bumthang-Jambay Lhakhang-04-2015-gje.jpg|
Bumthang-Mebar Tsho-18-2015-gje.jpg|
Bumthang-Kurjey Lhakhang-02-2015-gje.jpg|
Bhutan-Straßenbau-186-Bezirk Bumthang-gje.jpg|
قانون جوړونه

**قانون جوړونه** (په انګلیسي: legislature) مانا دا چې هر هېواد کې د هر کار لپاره ځانته اصول او قاعدې يا قانون وي، دا قانون جوړونکی پارلمان وي، په جمهوري هېوادونو کې په پارلمان کې د يو قانون لپاره يو بل جمع کيږي او بيا هر بل چې پاس شي نو هغه قانون ته په اساسي قانون (آئين) او نور قانوني کتابونو کې وليکلی شي۔
بالڅارکا غار

300px|بټنوک|بالڅارکا غار
300px|بټنوک|ستالاکټیټ د بالڅارکا په غار کې
**بالڅارکا غار**  (په چېکي: **jeskyně Balcarka**) د سټالاگناټو د غارونو څخه دی چې د چېک په جمهوریت کې د موراويا کراست په شمال کې د  Ostrov u Macochy ښار ته نژدې پروت دی.
نوموړی غار ۱۵ زره کاله مخکې آباد شوی و. په دي غار کې تر اوسه پورې  د بكرو (چکمک) سامانونه چې د انسانانو لخوا ۱۵ زره کاله مخکې جوړ شوي ول، کشف شوي دي.

وېشنيزه:چېک جمهوريت