د ګډوډۍ او پانګوالۍ ګډ اصالت

د ګډوډۍ او پانګوالۍ ګډ اصالت “Anarcho-Capitalism” يا په عاميانه ژبه انکاپ “ancap” يوه ازاده سياسي فلسفه او اقتصادي نظريه ده، چې د خصوصي شتمنۍ د هغو نظامونو په مرسته د بې دولته ټولنو په ګټه د متمرکز دولتونو د له مينځه وړلو هڅه کوي، چې د خصوصي استازوليو، د تيري نه کولو د اصل، ازادو بازارونو او د ځاني مالکيت په اړه د ښي اړخې ازاد فکره ژباړې په واسطه پلي شوي دي، چې ياد مفهوم د ځان د برخې په توګه د خصوصي شتمنۍ د اداره کولو تر بريده پراخوي. د قانون په نه شتون کې د دې اصالت پلويان په پام کې لري، چې ټولنه په ازاد بازار کې د ګډون له لارې په قراردادي ډول د ځان تنظيمولو او متمدن کولو لېوالتيا لري، چې دوی يې د اختياري يا خپلې خوښې ټولنې په توګه بيانوي. د ګډوډۍ او پانګوالۍ ګډ اصالت نظرياتي ټولنه کې به د خصوصي شتمنۍ نظام لا هم د هغو خصوصي دفاعي استازوليو او يا د بيمې شرکتونو له لورې شته او پلی وي، چې د پېرودونکو له لورې ټاکل شوي دي، چې بازار کې به په سيال ډول فعاليت وکړي او د محکمو او پوليسو ونډې به تر سره کړي. 

د دې نظريې د پلويانو په وينا بېلابېلو تاريخي انديالانو د ګډوډۍ او پانګوالۍ ګډ اصالت ته د ورته فلسفو ننګه کړې ده، مګر لومړنی شخص چې ياده اصطلاح يې وکاروله، ۱۹۴۰ ز لسيزه کې موری روتبارډ “Murray Rothbard” و. نوموړي له اتريشي مکتب “Austrian School”، کلاسيک ليبراليزم او د ۱۹ پېړۍ امريکايي فرد پال انارشيستانو او دوه ګوني اصالت پالونکو لاسنډر سپونر او بنجامين توکر عناصر سره يو ځای کړل، که څه هم روتبارډ د ارزښت په اړه د هغوی د کار نظريه او د پانګوالۍ ضد او سوسياليست هغه معيارونه رد کوي، چې له دې اصطلاح څخه يې اخېستي دي. د روتبارډ د ګډوډۍ او پانګوالۍ د ګډ اصالت له مخې رامنځته شوې ټولنه به په دوه اړخيز ډول د هوکړه شوي قانوني کود له مخې فعاليت کوي، چې په عمومي ډول به منل شوی وي او محکمې به يې د پلي کولو ژمن وي. د قوانينو دا قانوني ټولګه (کود) به د تيري د نه کولو له اصولو سره سم تړونونه، خصوصي شتمني، ځاني مالکيت او د ځورونې يا شکنجې قانون پېژني. 

د ياد اصالت پلويان او ښي اړخي ازادي غوښتونکي د هغه څه بېلابېلې تاريخي مخينې په ګوته کوي، چې د دوی په باور د ګډوډۍ او پانګوالۍ د ګډ اصالت بېلګې دي. لکه: د منځنيو پېړيو د اروپا ازاد ښارونه، د منځنيو پېړيو ايسلينډ، د امريکا لرغونی ختيځ “American Old West” ګايليک ايرلينډ “Gaelic Ireland” له ۱۹۹۱ څخه تر ۲۰۰۶ زکال پورې سوماليا او د قانون سوداګر، د سمندري ځواک قانون او لرغونی عمومي قانون. 

د ګډوډۍ او پانګوالۍ ګډ اصالت له مينارشيزم او انارشيزم دواړو څخه توپير لري. مينارشيزم د شپې ساتونکي دولت پلوي کوي، چې له بريد او پرې د خصوصي شتمنۍ له پلې کولو څخه د وګړو د خوندي کولو تر بريده دی؛ او انارشيزم د پانګوالۍ ضد خوځښت دی، چې پر باور يې پانګوالي له ټولنيزې او اقتصادي برابرۍ سره متناسب نه ده. د ګډ اصالت پلويان د انارشيزم ازادي غوښتونکې سوسياليست اقتصادي نظريې نه مني او استدلال کوي، چې يادې نظريې په طبيعي ډول واک خوښونکې دي يا د تر لاسه کولو په موخه واک خوښونې ته اړتيا لري، په داسې حال کې چې دوی په دې باور دي، چې تر پانګوالۍ لاندې هيڅ تېری نه شته. د ګډوډۍ او پانګوالۍ ګډ اصالت د خپل نوم سره سره د ګډوډۍ يا انارشيزم له دود څخه د باندې پاتې کېږي او له پانګوالۍ، ښي اړخي ازاد فکرۍ او ازادۍ غوښتنې سره خورا نږدې تړاو لري. د فکر دوديز انارشيست مکتبونه د پانګوالۍ مخالفت کوي او هغه نه مني او د ګډوډۍ او پانګوالۍ ګډ اصالت هم په اصطلاح کې يو مخالفت يا تناقض ګڼي. نوموړی ګډ اصالت ته په عمومي ډول د نوي ښي اړخي “New Right” د برخې په توګه کتل کېږي. 

## فلسفه
ليکوال جی مايکل وليور وايي، چې د ۱۹۶۰ز لسيزې پر مهال متحده ايالتونو کې يو فلسفي خوځښت راپورته شو، چې د «لامل، اخلاقي ځانمننې او ازاد بازار پانګوالۍ» لپاره يې مبارزه وکړه. د اوليور له نظره د ګډوډۍ او پانګوالۍ ګډ اصالت يوه سياسي نظريه ده، چې په منطقي ډول د عينيت يا واقعيت پالنې فلسفي پايلې څاري؛ واقعيت پالنه يو فلسفي نظام دی، چې د روسي الاصله امريکايي ليکوال اين رينډ “Ayn Rand” له لورې رامينځته شو. پروفيسوره ليزا دوګن هم وايي، چې د رينډ د دولت پلوۍ ضد او د ازاد بازار پلوي دريځونه د ګډوډۍ او پانګوالۍ د ګډ اصالت سياست جوړولو هڅه وکړه. 

د پاټريک شوماکر “Patrik Schumacher” له نظره د ګډوډۍ او پانګوالۍ د ګډ اصالت سياسي نظريه او خپرونه د نيوليبرال «د دولت راټولولو» بنسټيز کول په پام کې نيسي او د تشبثي ازادۍ او «سيالۍ بازار د معقوليت» تر هغې کچې د پراختيا غوښتنه کوي، چې د خصوصي تشبث لپاره په کې د عمل سيمه هر اړخيزه ده او د دولت د عمل لپاره هيڅکله هيڅ ځای نه پرېږدي. 

### په دولت کې
د دولت پر وړاندې د ګډوډۍ او پانګوالۍ د ګډ اصالت مخالفت د هغوی د دولت د ټولو دندو د ساتنې مګر خصوصي کولو په نښه کې منعکس شوی دی. دوی پانګوالۍ او ازاد بازار ته د ازادې او هوسا ټولنې د بنسټ په سترګه ګوري. موری روتبارډ چې د ګډوډۍ او پانګوالۍ د ګډ اصالت اصطلاح د رامنځته کولو امتياز ورکول کېږي، وويل چې د ازاد بازار پانګوالۍ او دولتي پانګوالۍ تر منځ توپير په اصل کې د سوداګرۍ او دولت تر منځ د «سوله ييزې او اختياري تبادلې» او «غولونکي ګډون» تر منځ توپير دی، چې «د ازاد بازار د ړنګولو په موخه له تيري څخه کار اخلي». 

روتبارډ استدلال وکړ، چې د ساتنې يا دفاع په ګډون ټول دولتي خدمتونه ځکه پوره نه دي، چې دوی د بازار له مخې د بيې لاره چاره يا مېکانيزم نه لري، چې د خپلو خورا لومړنيو اړتياوو د پوره کولو په موخه د خدمتونو د پېرودونکو د اختياري پرېکړو او هغو پانګه اچونکو له لورې برابر شوی دی، چې د تر ټولو ګټورو تشبثونو په لټه کې دي، چې په کې پانګونه وکړي. له دې سربېره لېنډا او مورېس تانيهېل باور لري، چې په رښتيني ډول ازاد بازار کې د زور هيڅ اجباري ځانتيا (انحصار) نه شي رامينځته کېدلی او بل دا چې د يو دولت اوسېدونکي نه شي کولی د يو وړ خونديتوب يا دفاعي استازولۍ په ګټه دوی له پامه وغورځوي.  

روتبارډ د ګډوډۍ او پانګوالۍ د ګډ اصالت اصطلاح له ګډوډۍ يا انارشيزم (چې د خصوصي شتمني مخالفت کوي) او فرد پالونکي انارشيزم څخه د خپلې فلسفې د بېلولو په موخه وکاروله. ځيني نور هغه اصطلاحات چې ځيني وختونه د يادې فلسفې د پلويانو له لورې کارول کېږي، په لاندې ډول دي: 

* فرد پال يا “Individualist”
* ګډوډي يا “Anarchism”
* طبيعي ترتيب يا “Natural order”
* منظمه ګډوډي يا “Ordered anarchy”
* د خصوصي قانون ټولنه يا “Private-law society”
* د خصوصي شتمني ګډوډي يا “Private-property anarchy”
* بنسټپاله پانګوالي يا “Radical capitalism” 

د ليبرټي پوهنتون “Liberty University” ماويريک ايدوارډس “Maverick Edwards” د ګډوډۍ او پانګوالۍ ګډ اصالت د يوې سياسي، ټولنيزې او اقتصادي نظريې په توګه بيانوي، چې بازارونه د مرکزي «واکمن پلاوي» په توګه ځای په ځای کوي او حکومت په کې نور خپلو اوسېدونکو ته حقونه نه ورکوي. 

### د نه تېري اصل
ليکوال سټانيسلاو وجتووېکز وايي، چې که څه هم د ګډوډۍ او پانګوالۍ د ګډ اصالت پلويان د متمرکزو دولتونو پر ضد دي، مګر دوی په دې نظر دي، چې ټول خلک به په طبيعي ډول د نه تيري د اصل پر بنسټ ځانګړې اخلاقي نظريه شريکه او پرې هوکړه ولري. په داسې حال کې چې د فرېدمېن “Friedmanian” د ګډوډۍ - پانګوالۍ فارمول جوړونه د تاوتريخوالي د شتون پر وړاندې پياوړې ده او په حقيقت کې انګيري چې يو څه تاوتريخوالی ښايي پېښ شي، مګر د ګډوډۍ او پانګوالۍ هغه اصالت چې روتبارډ او نورو جوړ کړی دی، ځيني وختونه د د مرکزي ازادي فکرۍ د تيري نه کونکي حقيقت پر وړاندې په پياوړي ډول د نه تيري اصل په پام کې نيسي. د ازاد فکره سياسي نظريې بنسټيز حقيقت په دې نظر دی، چې هر شخص د ځان مالک دی او پر خپل بدن باندې بشپړ قانوني واک لري. په پای کې ياد نظر په دې معنا دی، چې بل هيڅوک ښايي په عادلانه ډول د يو بل شخص پر وړاندې بريد يا تېری ونه کړي. دا نظريه وروسته د دې پلوي کوي، چې هر شخص په عادلانه ډول د هر هغه څه مالک ګرځي، چې وار له مخه هغه پردۍ سرچينې وې، چې نوموړی ورسره خپل کار ځانګړی (اختصاص) کوي يا ګډوي. له دې دوه ګونو حقيقتونو يانې د ځان مالکيت او کور جوړونه په ازاد بازار ټولنه کې د شتمنۍ حقونو د سرليکونو د بشپړ نظام يا سيستم لپاره د عادلانه ثابتولو بنسټ جوړوي. دا نظام د خپل شخص پر وړاندې د هر سړي حق، د بسپنې حق، د وصيت حق (او په ورته وخت کې د وصيت يا ميراث تر لاسه کولو حق) او د شتمنۍ سرليکونو د تړونيز بدلون حق رامينځته کوي. د ځان مالکيت له اصل څخه د روتبارډ ملاتړ له هغه څه څخه سرچينه اخلي، چې د نوموړي په بارو د نورو ټولو ونجونو تېرايستل ګڼي؛ يانې دا چې يا د خلکو يوه ډله د بلې ډلې مالکيت درلودلی شي او يا دا چې هيڅ يو شخص پر خپل ځان باندې بشپړ مالکيت نه شي درلودلی. روتبارډ له دې دواړو حالتونو څخه د دې له امله مخ ګرځوي، چې دوی په طبيعي يا نړيوالو اخلاقو او د بېلګې په ډول يوازې هغه طبيعي قانون کې اغېز نه شي درلودلی، چې ټول خلک اداره کولی شي او په وخت او ځای پوړې تړاو نه لري. يوازينی ونج يا بديل چې د روتبارډ پر وړاندې پاتې کېږي، د ځان مالکيت دی، چې د نوموړي په باور هم منلی حقيقت دی او هم طبيعي يا نړيوال دی. 

## سرچينې