open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اسماعيل سړبنی

**اسماعيل سړبنی** د بېټ نيکه زوی او د سړبن وراره و. سړبن ځوی نه درلود، تل به يې خپل ورور بېټ نيکه ته شکايت کاوه. بېټ نيکه خپل دا ځوی اسماعيل هغه ته ورکړ او اسماعيل د سړبن په کور کې وروزل شو. څو چې يو رياضت کښوونکی روحاني شو او د کسي په غرو او د روه په سيمو کې يې ښه شهرت وموند. نعمت الله هروي په مخزن افغاني کې د شيخ اسماعيل داسې ستاينه کوي:

شېخ اسماعيل سړبنی قدس الله روه صاحب عبادت و رياضت شافه بود، مقتدای وخت، بعلوم يزداني کاشف اسرار طريقت و حقيقت بوده، در ولايت روه.

د شېخ اسماعيل د ژوند وخت يقيني څرگند نه دی خو مخزن الافغاني دومره ليکلي چې دی د شيخ احمد ولد شيخ موسی او حضرت شيخ بهاالدين معاصر وو او شيخ احمد د شيخ موسی ځوی خو مشهور ستانه دی چې د قطب الدين بختيار پلار و، څنگه چې قطب الدين په ۵۷۵ هـ کال کې زېږېدلی دی نو موږ دده د پلار د ژوند دوره تر ۵۰۰ هـ وروسته ټاکلای شو، ځکه چې د شيخ بهاالدين ژوند هم په دغو کالونو کې و.

شيخ اسماعيل سربېره پر دې چې لوی ستانه او زيرک شيخ و، د پښتو ژبې شاعر هم و، دده يو طبعي خوندور شعر په پټه خزانه کې راغلی دی چې ده د خپل کاکا د ځوی خرښبون په بېلتانه کې وييلی او هغه داسې دی





دده د دې شعر غبرگون هم د خرښبون له خوا وييلی شوی دی چې د خرښبون تر نامه لاندې به راوړل شي.

د شيخ اسماعيل مزار د کسي په غره کې دی او ډېر خلک يې زيارت ته ورځي

## سرچينې
#پټه خزانه  -  ۱۷ مخ
#پښتانه شعرا  -  ۵۲ مخ
#مخزن افغاني  -  خطي نسخه

وېشنيزه:د افغانستان نوميالي
وېشنيزه:پښتانه شاعران
هانسيکا موتواني

**هانسيکا موتواني** يا **هنسېکا موټواني** (هندي: हंसीका मोटवानी)، چې په ۹ اگېسټ، ۱۹۹۱، په ممبيي، انډيا کې زيږېدلې، يوه هندي فلمي او پخوانۍ ماشومه لوبگره ده.

## لومړنی ژوند
په ممبيي، هندوستان کې زيږيدلې دا لوبگره اوس د ای پړاونو په ۱۲ ټولگي کې په پوډر نړېوال ښوونځي کې زدکړې کوي. هنسېکا په انگريزي، هندي او ماتې ټولو ژبې خبرې کولی شي. د هغې پلار ښاغلی پرديپ موټواني او مور يې ښاغلې مونا موټواني ده. پلار يې سوداگرۍ کې بوخت دی او مور يې يوه نوموتې ډرمېټالوجېسټه ده.

## فلمي پرمختگ
هنسېکا خپل د فلمونو پېل د پوري جگناد د ټېلوگو ژبې فلم، دېسامودورو، نه وکړو، چې په دې فلم کې يې د الو ارجون سره لوبگري کړې ده. دا فلم د جرمونو د يو رېپورټر په اړه دی چې د يوې سنياسۍ، چې هنسېکا يې رول لوبولی، سره يې مينه پېدا کيږي. هنسېکا يو هندي فلم هم لري، چې **هي: ده ونلي ون** نوميږي. په دې فلم کې به هنسېکا د خپلې کورنۍ د بدلې اخستلو لپاره د يوې وژونکې رول لوبوي.

هنسېکا په باليووډ کې د يوې ارې لوبگرې په توگه خپل پېل هېمېش رېشميا سره د **[[اپ کا سرور: ده ريل لو سټوري]]** نه وکړو. په دې فلم کې هنسېکا د هېمېش رېشميا د ميني، ريا، رول لوبولی دی. دا فلم په ۲۹ جون، ۲۰۰۷ کې خوشې شوی او په هندوستان کې د يو بريالي فلم په توگه څرگند شو. دې فلم د يوې نوې راتلونکې لوبگرې په توگه د هغې لياره هواره کړه.

د کناډا ژبې په فلمونو کې هغې خپل پېل د پونيت راجکومار سره په بنداس فلم کې وکړو. دا فلم په ۱۵ فبروري، ۲۰۰۸ خوشې شو.

هنسېکا په کانټرې فلم کې د ج.ر. ن ټ ر سره جوړه راغلې او دا فلم د ۲۰۰۸ په می مياشت کې خوشې شوی. دا يو منځنی بريالی فلم وو. دا هم وېل کيږي، چې هنسېکا خپل راتلونکي فلم پولي کې د پوون کلين سره لوبگري کوي. اوس اوس هنسېکا د فلمفير غوره پېلوونکې لوبگرې لپاره هم نومول شوی وه. د هنسېکا راتلونکی فلم **[[مني هی تو هني هی]]** دی. په دې فلم کې، هنسېکا د گوېندا سره لوبگري کوي.

## فلموگرافي
### د ماشومې لوبگرې په توگه سريليونه

*هم دو هی نا --- د کرينا او کويل په توگه
*کيونکې ساس بهي کبهي بهو تهي --- د ساوري په توگه
*شکه لکه بوم بوم --- د کرونا په توگه
*لډو را پوټي --- د پوټي په توگه
*دېس می نېکلا هوگا چاند --- د ټينا په توگه
*پري --- د ـــ په توگه

### سوداگريزې خبرتياوې

*هيونډی سېنټرو ... د شاه رخ خان سره.

### د ماشومې لوبگرې په توگه

*ابرا کا ډبرا (۲۴ ډسمبر، ۲۰۰۴) 
*هم کون هی (۳ سېپټمبر، ۲۰۰۴) ...... سارا ويليمز 
*جاگو (۶ فېبروري، ۲۰۰۴) ...... شروتي
*کوي مېل گيا (۸ اگېسټ، ۲۰۰۳) ...... سوپر شپږ 
*هوا (۴ جولاې، ۲۰۰۳) 
*اېسکېپ فرام طالبان (۱۴ فبروري، ۲۰۰۳) ...... گونچه (د سيما موټواني په توگه)

### د ارې لوبگرې په توگه

## اخځونه

## بهرنۍ تړنې

وېشنيزه:د ۱۹۹۱ زيږېدنې
وېشنيزه:ژوندي خلک
وېشنيزه:د ممبيي وگړي
وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې
وېشنيزه:هندی ښځینه لوبغاړی
عبدالله مقری

**عبدالله مقری** يو افغان سندرغاړی دی. عبدالله مقری د غزني ولايت، مقر ولسوالۍ د کوچالو د کلي اوسېدونکي ده.

## شخصي ژوند
عبدالله مقری د عبیدالله مقری زوی د غزنی ولایت مقر ولسوالۍ په یوه مذهبی کورنۍ کې زیږیدلی وو، د نوموړی د کورنۍ د مخالفت سره مقری د سلګونو حماسی سندرو سره د هېواد په هره برخه کې ګڼ شمېر پلویان لرل. نوموړی د سندرو ویلو ترڅنګ شعرونه هم لیکل. د مقری زوی میر خان د خپل پلار په څیر پیژندل شوی سندرغاړی دی.

## هنري ژوند
## سندرې
د عبدالله مقری سندرې ترډیره پیژندل شوې دي، چې له هغې ډلې څخه یې دا مشهورې دي.
* زمونږ هیواده پر مونږ ګرانه افغانستانه سر پرتا قربانونه.
* خلک وطن جوړوی مونږه جیبان ډکوو..
* بېګاه مې ستا له غمه یاره یاره ډیر جړلي دي...

## شعرونه
بابا بابا نارې وښي تا رانه غواړي 
د شهید ماشومان جاړي د شهید ماشومان جاړي.  د عبدالله مقری د خپلو شعرونو څخه یو دی چې نوموړی د یوې حماسي سندرې په توګه هم وړاندی کړی دی. 

وېشنيزه:افغان سندرغاړي
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:سندرغاړي
وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي
ژونکيميا

[بټنوک|[فرېدرېخ وهلر|وهلر د يوريا د جوړښت کتنه کوي.]]
**ژونکيميا** په ژونديو اورگانيزمونو کې د کيميايي کړنو د شننو او څېړنو زده کړې ته وايي. همدا نوم د ژوند او کيميا د وييونو يو تړنگنوم دی. ژونکيميا ته په انگرېزي ژبه بايوکېمېسټري يا "biochemistry" وايي. د انگريزي ژبې همدا نوم خپل آر له يواني لغت βιοχημεία biochēmeia, چې مانا يې ده "د ژوندانه کيميا" څخه اخيستې. د پوهې همدا ډگر د سلولي توکيو د جوړښت او کړنو سره سروکار لري، د ساري په توگه پروټينونه، کاربوهايډرېټ، هشمي توکي، هستوي اسيدونه او ډېر نور ژونماليکيولونه. د کيميايي ژونپوهنې موخه دا ده چې د ژونکيميا په ډگر کې راپورته شويو پوښتنو ته د هغه پرمختللي اوزارونو په مرسته چې په کيميايي جوړښتونو کې دي، ځواب ووايي.

که څه هم چې داسې گڼ شمېر ژونماليکيولونه شته، چې ډېری يې پېچلي او لوی ماليکيولونه دي (پوليمر بلل کېږي) چې د يو شان پر له پسې يوونونو څخه جوړ شوي (مونومر بلل کېږي). د ژونماليکيولونو هر پوليمريز ټولگی د يو ډول بېلابېلو يوونونو يو سيټ لري. د ساري په توگه، يو پروټين يو داسې پوليمر دی چې له ۲۰ او يا هم ډېرو امينو اسيدونو څخه جوړ شوی. ژونکيميا د اهمو ژونماليکيولونو لکه پروټينونه، په ځانگړي توگه د اينزايمونو د کټلايز شوي تعاملونو، د کيميايي ځانتياوو په اړه يوه څېړنه او د زده کړې ارت ډگر دی.

د سلولي ميټابوليزم او اېنډوکراين غونډال ژونکيميا په پراخه کچه سپړل شوې. د ژونکيميا په نورو برخو کې د ژنيټيک کوډونو (ډي ان اې، آر ان اې)، د پروټينو جوړښت، سل مېمبرېن لېږد, او د لېږدنده سېگنالونو زده کړې شاملې دي.

## سرچينې

 

وېشنيزه:کيميا
وېشنيزه:پوهنه
سلمان خان

**عبد الراشد سليم سلمان خان** *([[هندي ژبه|هندي]]: सलमान ख़ान,)*، چې په ۲۷ د ډېسمبر، ۱۹۶۵ لمريز کال کې زېږېدلی، يو هندي فلمي لوبگر دی چې د باليووډ په فلمونو کې راڅرگنديږي. سلمان خان، چې خپل د لوبگرۍ پېل يې له بيوي هو تو اېسي (۱۹۸۸) نه وکړو، خپل لومړی سوداگريز بری يې د مېنې پيار کيا (۱۹۸۹) نه ترلاسه کړو او د خپلې ښې لوبگرۍ له امله يې د فلمفير غوره نرينه پېلوونکي جایزه هم ترلاسه کړو. دې د باليووډ په ځېنو ډېرو برياليو فلمونو کې لوبگري کړې ده، د بېلگې په توگه (۱۹۹۱)،ساجن هم اپکې هی کون (۱۹۹۴)، بيوي نمبر ۱ (۱۹۹۹)، او نور. د خپلې لوبگرۍ په موده کې دی په پينځو داسې فلمونو کې ښکاره شوی چې د هغې کال تر ټولو ډېره گټه جوړوونکي فلمونه وو.

په ۱۹۹۹ کې، سلمان خان په کچ کچ هوتا هی (۱۹۹۸) کې د ښکارېدو له امله د فلمفير غوره ملاتړي لوبگر جایره وگټو، او د هغې نه وروسته يې په ډېرو سوداگريزو برياليو فلمونو کې لوبگري وکړه، چې په هغې کې هم دل دی چکی صنم (۱۹۹۹)، تېری نام (۲۰۰۳)، نو اېنټري (۲۰۰۵) او پارټنر (۲۰۰۷) راځي. سلمان خان اوس په هندي سېنيما کې د ډېرو برياليو لوبگرانو څخه دی.

## ژوندليک

## جایری او نومېدنې
#### [[د فلمفير اېوارډونه]]
**گټل شوي**
* ۱۹۹۰: د فلمفير غوره نرينه پېلوونکي جایری د *[[مېنې پيار کيا]]* لپاره
* ۱۹۹۹: د فلمفير غوره ملاتړي لوبگر جایری د *[[کچ کچ هوتا هی]]* لپاره

**نومېدنې**
* ۱۹۹۰: د فلمفير غوره لوبگر جایره د *[[مېنې پيار کيا]]* لپاره
* ۱۹۹۵: د فلمفير غوره لوبگر جایره د *[[هم اپکې هی کون]]* لپاره
* ۱۹۹۶: د فلمفير غوره لوبگر جایره د *[[کرن ارجون]]* لپاره
* ۱۹۹۷: د فلمفير غوره ملاتړي لوبگر جایره د *[[جيت]]* لپاره
* ۱۹۹۹: د فلمفير غوره لوبگر جایره د *[[پيار کيا تو ډرنا کيا]]* لپاره
* ۲۰۰۰: د فلمفير غوره لوبگر اېوارډ د *[[هم دل دی چکی صنم]]* لپاره
* ۲۰۰۰: د فلمفير غوره ټوکي اېوارډ د *[[بيوي نمبر ۱]]* لپاره
* ۲۰۰۴: د فلمفير غوره لوبگر اېوارډ د *[[تېری نام]]* لپاره
* ۲۰۰۴: د فلمفير غوره ملاتړي لوبگر اېوارډ د *[[باغبان]]* لپاره
* ۲۰۰۶: د فلمفير غوره ټوکي اېوارډ د *[[نو اېنټري]]* لپاره

#### [[د سټار سکرين اېوارډونه]]
**نومېدنې**
* ۲۰۰۴: د سټار سکرين غوره لوبگر اېوارډ د *[[تېری نام]]* لپاره
* ۲۰۰۵: د سټار سکرين غوره لوبگر اېوارډ د *[[گرو: پراېډ اېنډ هانر]]* لپاره

#### [[د زي سېن اېوارډونه]]
**نومېدنې**
* ۲۰۰۴: د زي سېن غوره لوبگر اېوارډ - نرينه د *[[تېری نام]]* لپاره
* ۲۰۰۵: د زي سېن غوره لوبگر اېوارډ - نرينه د *[[مجهسې شادي کروگې]]* لپاره
* ۲۰۰۶: د زي سېن غوره ملاتړي لوبگر اېوارډ - نرينه د *[[نو اېنټري]]* لپاره

#### [[د باليووډ مووي اېوارډونه]]
**گټل شوي**
* ۲۰۰۲: د باليووډ مووي اېوارډ - غوره لوبگر د *[[چوري چوري چپکی چپکی]]* لپاره

#### ملي درنښت
* ۲۰۰۷: د *راجيو گاندهي اېوارډ* د خپلې غوره لاسته راوړنې لپاره

## فلموگرافي

## دا هم وگورﺉ
* د هندي فلمونو د نرينه لوبگرانو لړ
* د مدهيا پردېش د خلکو لړ

وېشنيزه:هندي لوبگران
وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگران
وېشنيزه:هندي مسلمانان
وېشنيزه:د اندور خلک
وېشنيزه:د هند پښتانه
وېشنيزه:پښتانه لوبگران
وېشنيزه:خانان
مولانا محمد الياس

**مولانا محمد الياس** د څوارلسمې هجري پېړۍ په سر کې د پېښور له مفسرينو څخه و، چې د مخزن التفاسير په نامه يې پر قرآن کريم يو تفسير ليکلی ؤ او هم يې په ژبه شعر وايه. دا بيتونه د ده دي:

## سرچينې
*فرهنگ زبان و ادبيات پښتو - ۱/۵۱ مخ.

وېشنيزه:د افغانستان نوميالي
وېشنيزه:پښتانه شاعران
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:پښتانه مفسرين
وېشنيزه:پښتانه
غرزی خواخوږی

الحاج **غرزی خواخوږی** د پوهنپال محمد ابراهيم خواخوږى (شاعر، ليکوال، ژورنالست، نوميالي سياستپوه، د ويښ ځلميانو د مشرتابه غړي او د مترقي دموکرات گوند د مشرانو څخه ؤ) زوي د کندهار ولايت اصلي اوسيدونکي او په قام بلوڅ، په (١٩٦١ م کال) په کابل کي زيږيدلی.

## زده کړې
منځني او لوړي زده کړي يي د کابل په حبيبيي ليسي، د افسرانو عالي کورس ، د کماندو او پراشوت (ج) کورس او د حربي پوهنتون د لوژستيک د پوهنځي څخه د لسانس تر درجي پوري بشپړ کړي دي.

## دندي
د دفاع وزارت او د ستر درستيز  په بيلو بيلو رياستونو کي دنده تر سره کړي، د افغانستان د اطلاعاتو او کلتور د وزير سکرتر ، د افغانستان د بيا رغوني او پرمختيا(RDA) په مؤسسه کي د عامو اړيکو مسؤل ، په جگړو کي و کابل ته د ملگرو ملتونو (UN) د بيړنيو خوراکه موادو د رسولو د چارو مسؤل، په افغانستان کي د سولي د ټنگښت لپاره هلي ځلي، د افغانستان د اسلامي دولت د احتساب د وزارت معين ، افغانستان د اسلامي دولت د ملي امنيت په چارو کي سلاکار ، د طالبانو د واکمني پر ضد د پاڅون د مشري په  تور ، د اسلامي لوړو ارزښتونو ، د ملي منل سوي دودونو او د بشري حقوقو د اعلاميي پر خلاف ونيول سو او پرته له محاکمي څخه و اعدام ته محکوم چي پنځه کاله په ځنځير ، زولانه او رنگا رنگ زورولو (کوټه قلفي، د کورني او دوستانو سره نه کتل او نور) سره د ننگرهار ، کابل او کندهار په استخباراتي جيلونو کي وساتل سو.
د (٢٠٠١ م کال) د دسمبر د مياشتي په اوومه نيټه د طالبانو رژيم د سقوط سره د جيل څخه خلاص سو، ټولنيز او پوهنيز چارو کي بوخت، په اسلام آباد کي د ښاغلي حامد کرزي د انتخاباتي کمپاين مشر ، د خواخوږی ادبي او کلتوري ټولني مشر او د سمسور افغانستان د شرکت ريئس . په (٢٠٠٥ م کال) ولسي جرگي ته د کابل ولايت څخه نومول سوي خو د ځينو مغرضو کړيو د لاس وهني له کبله ولسي جرگي غړيتوب  ته بريالي نه سو.
د (٢٠٠٧ز کال تر ٢٠٠٨ ز کال) د کابل ښاروالۍ دمعين په توگه  چاري تر سره کړي او د ناروغي له امله د دندي څخه استعفی ورکړه.

## پوځي ترفېعات
د افغانستان پخواني جمهور رئیس حامد کرزي د حکم پر اساس د کورنیو چارو د فعال احتیاط افسر سمونوال غرزی خواخوږی بلوچ ته د ۲۰۱۴ د جولای په میاشت کې د مل پاسوالۍ (برید جنرالی) رتبی ترفیع منظوره شوه.

## مکافات
لمړي  او دوهمه درجه ستوري نښان، د خدمت، ځوانانو، ميړاني او سيد جمال الدين افغان مډالونه، ستاينليکونه، د اطلاعاتو او کلتور د وزارت په فرهنگي او هنري کانکور کي (لويه لوبه) اثر د تاريخ او ادبياتو په برخه کي دوهمه جايزه گټلي او نقدي مکافات.

## ليکني
#افغانستان د دموکراسي په بهير کي			
#کندهار د تاريخي پيښو په رڼا کي
#لويه لوبه
#په افغانستان کي د دموکراسي او ټولټاکني بهير ته لنډه کتنه
#خواخوږی يادونه
#افغانستان به سوی ديموکراسی
#تل پاتي څيره
#ازمايلي بيا مه ازموئ!
#په افغانستان اوقبايلي سيموکې تاريخي پېښې، تاوتريخوالی او د جرگو رغنده اغېزې!
#ِDawn of Democracy in Afghanistan - ''Trasilated to English from Pashto 
#په ورځپاڼو او مجلو کي يو شمير مقالي او مضامين

وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:افغان سياستوال
وېشنيزه:افغانان
ښېوه ولسوالۍ

بټنوک|د ننگرهار ولاېت ولسوالۍ
بټنوک|دکوز کونړ ولسوالۍ د بر کاشکوټ په سيمه کې د کونړ سيند
**کوز کونړ** ولسوالۍ د افغانستان د ننگرهار ولايت شمالي ولسوالېو څخه ده، چې د کونړ سيند په کې تر ډېره ځاېه بهېږي. دغه ولوسوالۍ د ننگرهار ولاېت د امنيتي ولسوالېو په کتار کې شمېرل کېږي، چېرته چې وخت په وخت ډېر شمېر د موسسو کارکوونکي او نور بهرنيان د ټولنيزې، کرنيزې او ودانيزې بېارغونو د کتلو لپاره ورځي.
د ۲۰۰۲ز کال د سرشمېرنې له مخې ددې ولسوالۍ د وکړو شمېر ۱۶۷,۶۴۰ تنه دی چې ۳۲,۰۰۰ زره يې د ۱۲ کلو کم عمره ماشومان دي. د ېاد شوو وکړو ځخه ٪۷۵ پښتانه دي. د ددې ولسوالۍ مرکز ښېوه ده، چۍ ځېنې خلک د ناپوهۍ لامله دا ولسوالۍ د ښېوې ولسوالۍ په نوم هم ېادوي.


## اخځونه

* يو اېن اېچ سي ار د ولسوالېو پېژنيال , نېټه 2002-04-22, لاس رسى 2008-07-22 (PDF).

## باندنۍ تړنې
* کوز کونړ ولسوالۍ نخشه (PDF)

وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
وېشنيزه:د ننگرهار ولايت ولسوالۍ
چپرهار ولسوالۍ

بټنوک|د ننگرهار ولاېت ولسوالۍ
بټنوک|د ننگرهار ولاېت چپرهار ولسوالۍ د غنمو په وخت کې
**چپرهار** ولسوالۍ د ننگرهار ولايت د لویديزو ولسوالېو څخه ده چې له جلالکوټ ښار څخه ۲۰ کیلو مېټره واټن کې پرته ده.

### اداري وېش
ددې ولسوالۍ کلي عبارت دي له:

 للمه، ډاگو، کنډیباغ، هدیاخیل، لونگپور، بانډه، شولانه، سره کلا، کلاشیخ، دولتزي، تریلۍ، څلوزي، پتري، حافظانو کلي، ماڼو، ګراتک، اسلم کلی، سنګینه او داسې نور.
## سرچينې

وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
وېشنيزه:د ننگرهار ولايت ولسوالۍ
حصارک ولسوالۍ

بټنوک|د ننگرهار ولاېت ولسوالۍ

**حصارك** ولسوالۍ د ننگرهار ولايت د لویديزو ولسوالېو څخه ده او د وګړو شمیر یې په ۲۰۰۶ کال کې ۲۸۳۷۶ نفره اټکل شوی وو.
د یادې ولسوالۍ شمال ته لغمان او کابل ولایتونه ختیځ ته یې د ننګرهار شیرزاد ولسوالۍ لویدیځ ته لوګر او پکتیکا ولایتونه او سویل ته یې د پاکستان هیواد قبایلي سیمي پرتي دي. 

## سرچينې

وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
وېشنيزه:د ننگرهار ولايت ولسوالۍ
امير کروړ

thumb|289px|امير کروړ
**امير کروړ** (بشپړ نوم؛ **امير کروړ سوري**) چي د **جهان پهلوان** په نامه یې هم شهرت درلود. نوموړی امير کروړ يو افغان باتور بهلوان او د پښتو ژبې شاعر و. هغه د ابو مسلم خراساني هممهالی وو،امیر کروړ د ۷۵۶م کلونو ترمنځ د ننی غور ولایت په مندش سیمه کې واکمني کوله, ویل کیږي نوموی د هرات په پوشنګ ځنګلونو کې وفات شوی وي.

## مخينه
امير کروړ سوري د امير پولاد زوی مشهور په «جهان پهلوان» د ملک شنسپ له اولادې د غور د سوري کهاله يو نوميالی امير او د پښتو ژبې ډېر پخوانی شاعر و.

وايي چې امير کروړ به په دوبي «زمينداور» کې و او هلته به يې ماڼۍ درلوده چې کټ مټ د منديش په شان وه او په دغه ځای کې يې ښکار کاوه او عشرت. په تاريخ سوري کې راوړي چې دا اميران له پېړيو په غور او بالشتان او بست کې و، او د هغه «سور» نومی له اولاده دی چې د سهاک له پښته و. امير پولاد په هغه دعوت کې شريک و، چې ابوالعباس سفاح د بني اميه سره جگړه کړله، او ابومسلم يې هم مرستی و.

په تاريخ سوري کې محمد ابن علي البستي داسې کښلي دي چې: د عباس دعوت په جنگو کې چې امير کروړ، ډېرې سوبې وکړلې نو يې دا بيتونه وويل، چې «وياړنه» يې بولي - هغه دا دي چې شېخ کټه عليه الرحمة له تاريخ سوري رانقل کړي دي:

د امير کروړ جهان پهلوان وياړنه



## سرچينې
‎
د امير کروړ په هکله دا پورتنۍ ليکه د ارواښاد استاد عبدالروف بېنوا د کتاب د افغانستان نوميالي نه اخيستل شوې

وېشنيزه: پښتانه شاعران
وېشنيزه:د افغانستان نوميالي
وېشنيزه:اتلان
هاشم سرواڼی

**هاشم سرواڼی** په ۳۲۳ هجري کال کې زېږېدلی و. دی د خپل وخت د پښتو ژبې يو نامتو شاعر وه.

وېشنيزه:پښتانه شاعران
ثمر اسلمي

**ثمر اسلمي** د کندهار ولايت په مرکز کې زيږيدلې لمړنى او ثانوي زده کړې يې د کندهار د زرغونې انا په ليسه کې بشپړې کړي دي.

## زده کړې
دوه کاله يې د کندهار په عالي دارلمعلمين کې د پښتو او انگليسي په رشته کې زده کړې کړي دي.

## دندې
د ١٣٥٤ کال راهيسې د هيواد په بيلا بيلو ولايتونو کې د ښوونکې، سرښوونکې او د مديرې په توگه دندې تر سره کړي دي.
د پوهنې وزارت، ښځو د چارو وزارت او نورو گڼو ادارو د ښو خدمتو له کبله يې ستاين ليکونه او مډال هم تر لاسه کړي دي.
تاجکستان، ازبکستان، ايران، پاکستان، ترکمنستان او مسکو ته گڼ سفرونه کړي دي.
ديرش کاله دمخه يې په شعر ويلو پيل کړى ده. شعرونه يې په مطبوعاتي ورځپاڼو کې چاپ شوي چې له بده مرغه ځينې شعري مجموعې يې دمنځه تللي دي.

## چاپ شوي آثار
يو کتاب يې د ( تڼاکو مرغلرې) په نوم چې د لنډيو کتاب دى چاپ شوى .

## ناچاپه اثار
د ( بيرته راستون شه ) شعري ټولگه د افغانستان د قلم ټولنې په زیار د چاپ لپاره تياره ده

اغلې ثمر اسلمي اوس له خپلې کورنۍ سره په لندن کې ژوند کوي.

وېشنيزه:پښتنې شاعرانې
وېشنيزه:پښتنې ليکوالې
کړنگل

د **کړنگل** دره چی د کونړ ولايت وپیچ دري په ولسوالي کی پروت دی، ختيځ خواته يي د شوړيگ دره دی اوجنوب او جنوب ختيځ خواته یی د څوکي ولسوالي او د نرنگ ولسوالي ده، لويديځ خواته ته یی د چپی دری ولسوالی ده او شمال ته
یی د پیچ دری سیند اود ولسوالی نور کلی دی لکه کنډه گل بارکنډی او داسی نور،،،،
د ددی دری خلق ټول پشيء توکمه دی او یو شمير یی نور صافی  هم ميشت دی چی له بل ځایه پخوا راکډه شوی  او دا په قلعهءگل کی دی
کړنگل دره چی د دريي پيچ ولسوالي پوری مربوط دی شمال خواته يي د پيچ دری سيند او کنډه گل سوندري کولک کلي پراته دی لمر خاته خواته يي د شوړيک دره ده او سويل (جنوب) خواته د نرنگ والسولی او دڅوکئ ولسوالی پرتی دی وگړی یي په خټه پشيان دی او د قلعه گل په شمول خوا شاه ۲۵ پنځويش کلی دی چی تفصيل یی لاندی ذکر دی:
# علی آباد 
# بيبيال
# آشات
# درباټ
# دکلباټ
# لوي کلئ
# ډونگا
# لينيال
# لر اوبو ناؤ
# بر اوبو ناؤ
# کندليک
# چيچل
# لنډيگل ناؤ
# گټيگل ناؤ
# سياپاله
# کنده لام
# شيلام
# کوگل يخه چينه
# قلعه گل لوی کلئ
# ايويل
# بړونکتا
# شړه باټ
روح الله نېکپا

بټنوک
**روح الله نېکپا** هغه افغان ټکوانډوباز او د افغانستان لومړنی لوبغاړی دی، چې د ۲۰۰۸ و ۲۰۱۲ ز. کال د اولمپيک په نړېوالو سياليو کې يې د افغانستان لپاره د ژېړو مډال وگاټه. 

## زده کړې

## دندې

## د ټکوانډو پيل

## نړېوالې لاسته راوړنې

## برياوې

## ماتې

## باندنۍ تړنې
*افغانستان لومړنى مډال وگاټۀ
*په کابل کې د روح الله نيکپا تود هرکلى وشو

وېشنيزه:افغاني لوبغاړي
شمشاد (لروينون)

کيڼ|250px|بټنوک|د شمشاد لروينون د پېژندو نخښه
شمشاد د افغانستان د ۲۵ لروينوني (تلويزوني) فعالو کانالونو له ډلې نه يو کانال دی چې ۲۴ ساعته خپرونې لري. د دغه شخصي لروينون خاوند فضل کريم فضل دی.

وېشنيزه:افغاني رسنۍ
وېشنيزه:پښتو رسنۍ
وېشنيزه:د سپوږمکۍ لروينونه
وېشنيزه:د افغانستان تلويزوني کانالونه
خبريال

ژورنالېست یا خبریال چې په لوېدیځه نړۍ کې ورته راپورتراو خبر څېړونکی هم وایي، 
مالومات راټولوي، کیسې تیاروي، په ورځپاڼو، رادیو او تېلویزیون کې خبرونه وړاندې کوي، او ولس په سیمه ییزو، ملي او نړیوالو پېښو خبروي . د دې تر څنگ پر ټولو پېښو تبصرې کوي، خلک په ټولیزو چارو خبروي او دوی د خپل اندو واند څرگندولو ته هڅوي . خبریال همدارنگه د دولتي کارمنو کړه وړه څاري، د سیاسي او دولتي کړیو کړه وړه او تصمیمونه ملت ته په روانه، ساده اوڅرگنده ژبه ژباړي او د ملت غږ دولت ته رسوي .

وېشنيزه:خبريالي
عبدالحميد بهيج

left|thumb|300px|عبدالحمید بهیج
**ډاکټر عبدالحميد بهيج** *(په انگرېزي: Abdul Hamid Bahij)* يو افغان ډاکتر، ليکوال، ژباړونکی او قاموس ليکونکی دی. 

## مخينه
عبدالحميد بهيج عثماني د غلام حبيب زوی او د خوشدل لمسی دی. نوموړی د ۱۳۵۷ ل. کال د کب په ۱۵ مه نېټه د وردگو ولايت د جغتو ولسوالۍ په بېدمشک کلي کې زېږېدلی دی. 

## زده کړې
نوموړي خپلې لومړنۍ او منځنۍ زده کړې په پېښور کې سر ته رسولې دي. بيا يې لوړې زده کړې د کابل پوهنتون په طب پوهنځي کې سر ته ورسولې او همدغه پوهنځي يې پر ۱۳۸۵ ل. کال په بري سره پای ته رسولی دی. بهپج اوسمهال د گوېته په انستيتيوت کې د آلماني ژبې زد کړيال دی.

## دندې

## چاپ شوي آثار
تر اوسه يې ۱۴ کتابونه ليکلي چې له هغه ډلې څخه يواځې د چاپ شويو هغو نومونه په دې توگه دي:
# بهيج طبي سيند ( Bahij’s Medical Dictionary) :په ۲۰۰۰ ټوکه کې چاپ شوی طبی قاموس دی چې څه د پاسه ۱۲۰۰ مخونه لري .
# بهيج سياسي قاموس ( Bahij’s Political Dictionary) : په ۱۰۰۰ ټوکه کې چاپ شوی قاموس دي چې ۴۱۱ مخونه لري او د افغانستان د کولتور وزارت له اړخه د هېواد د خپلواکۍ د ۸۷ مې کليزې په وياړ په ترسره شوي کانکور کې يې د ادبي او فرهنگي څیړنو په برخه کې لومړۍ جایزه گټلې ده.
# انگلیسی ـ پښتو فلسفي قاموس ( English - Pashto Philosophical Dictionary ) : په ۱۰۰۰ ټوکو کې چاپ شوی سیند دی چې ۳۲۲ مخونه لري او په ۱۳۸۴ لمریز کال کې د هیواد د خپلواکۍ د ۸۶ مې کلیزې په ویاړ د فرهنگ او کلتور وزارت له اړخه په جوړ شوي ادبي کانکور کې د څېړنې په برخه کې لومړۍ جایزه گټلې ده.
# طبي ترمنیولوژي ( Medical Terminology) : په ۱۰۰۰ ټوکونو کې چاپ شوې طبي نومونپوهنه ده چې ۳۶۰ مخونه لري.
# د باران په ژبه : د جبران خلیل جبران د غوره ویناوو غورچاڼ دی چې په ۱۰۰۰ ټوکو کې چاپ شوی دی.
# د دولسم ټولگي لپاره د ریاضي د تمرینونو حل. 
# د یوولسم ټولگي لپاره د مثلثات د تمرینونو حل. 
# د یوولسم ټولگی لپاره د ریاضي د تمرینونو حل. 
# بهیج پښتوـ انگليسي قاموس (Bahij’s Pashto-English Dictionary)
# بهیج انگلیسي ـ پښتو سیند. 
# د باران په ژبه  ــ د جبران خلیل جبران د غوره ویناوو غورچاڼ. 
# د کابل طبي پوهنتون د ۱۳۸۶ ل کال د فارغانو یادښتی
# نبوي خویونه، (ژباړه). 



انځور:Bahij-English-Pashtu-Dictionary.jpg|د انگرېزي - پښتو سيند د مخ پښتۍ
انځور:Bahij-English-Pashtu-Dictionary-back.jpg|د انگرېزي - پښتو سيند د شا پښتۍ



## ناچاپه آثار
# د تذکرة الاولیا پښتو ژباړه، د شیخ فریدالدین عطار لیکنه، (۱۴۰۰) مخه. 
# د حیأ العلوم پښتو ژباړه، د امام محمد غزالي لیکنه، ۴ ټوکه، شاوخوا (۵۰۰۰) مخه.  
# د کیمای سعادت پښتو ژباړه، د امام محمد غزالي لیکنه، شاوخوا (۱۸۰۰) مخه. 
# د جبران خلیل جبران کلیات، پښتو ژباړه، شاوخوا (۱۶۰۰) مخه. 
# د طبي فزیولوژي پښتو ژباړه، د ویلیام اف گانونگ لیکنه (۱۹۰۰) مخه. 
# مینه ناک لیکونه، ژباړه او خپل (۲۰۰) مخه. 
# د هغه تر سیوري لاندې پښتو ژباړه، د جې پې واسواني لیکنه، (۱۸۰) مخونه.   
# د «بهیج پارسي ـ پښتو سیند» لیکنه چې شاوخوا ۴ ټوکه دی او (۱۰۰۰۰۰) ويي به ولري.

وېشنيزه: پښتانه ليکوال
وېشنيزه: پښتانه
وېشنيزه: افغانان
ژورنالېستيک

ژورنالېستیک د ژورنالېزم پوهه ده . دغه پوهه د ژورنالېزم قواعد، ټولنې ته یې جوپړ او هغه اغېزه څېړي چې پر ټولنه یې لري .

وېشنيزه:خبريالي
مرتضی مطهري

شهید مرتضی مطهري د فلسفې، علم کلام، منطق... ستر عالم او فاضل تېر شوې.

دا عالم په .... کال زېږېدلې، او په ۱۳۵۸ز کال د فرقان ډلې د یوه غړي لخوا ووژل شو.

## آثار

وېشنيزه:فيلسوفان
د افغانستان اسلامي حزب

د افغانستان اسلامي حزب د نړۍ په کچه پېژندل شوې اسلامي غورځنگ دی، چې په افغانستان کې د ډېموکراسۍ په لسیزې کې ېې د بعضې لادیني او د اسلام ضد کړنو پر وړاندې د یوه منظم اسلامي غورځنگ په توگه د کابل پوهنتون په ناکراره چاپېریال کې رامځ ته شو، چې د لږ وخت په تېرېدو سره یې په افغانستان کې  قوي ریښې جوړې کړې .

## د جوړښت پیلامه
د افغانستان اسلامي حزب په لومړنیو مراحلو کې د افغانستان د ۱۶ تنو  ځوانانو په زيار د کابل پوهنتون په انگړ کې رامنځته شو .

د غورځنگ په دې لومړي سر کې له یوه بل ازمیښت سره مخ شو، او هغه ددې غورځنگ د مخکښ (شهید عبدالرحیم نیازي) مړینه وه، چې د ظاهرشاهي پیر د یوه څارگر ډاکټر لخوا د زهرو پیچکارۍ په کولو سره یې ناروغي نوره پسې وغځېده او د سملاسي درملنې لپاره د هند هېواد ته ولېدول شو، خو ژوند ورسره یاري ونکړه، او بیا یې جنازه بېرته د کابل پر لور ولېږدېده .

د نیازي له مړینې څخه وروسته د ۷۶۰ په رایه ورکوونکو کې پینځو تنو هریو (شهید مولوي حبیب الرحمن، شهید انجینیر حبیب الرحمن، شهید سیف الدین نصرتیار، شهید غلام رباني عطیش او ښاغلي انجینیر گلبدین حکمتیار) ته خپلې رايې ورکړې.
له پورته پینځو تنو څخه ټول په شهادت رسېدلي، یواځې انجنییرگلبدین حکتیار تردې دمه ژوند دی، او ددې غورځنگ چارې او مشري سمبالوي . 

### د غورځنگ د شهیدو شویو غړو لیکلي اثار
د غورځنگ هغه مخکښه غړي چې په مړه شوي، لاندې لیکنې ورڅخه پاتې دی: 
# د اقتصاد اهميت په اسلام او کمونيزم کې ـ لیکوال:استاد عبدالرحيم نيازى 
# جهان بينى اسلامي ـ لیکوال: انجينير حبيب الرحمن.
# حقايق و قضاوت ها ـ لیکوال: انجينير حبيب الرحمن.
# به شما اى فرزندان ميهن ـ لیکوال:ډاکټر محمدعمر.
# حدوث جهان ـ لیکوال: اقا محمد عائل
# مونږ او زمونږ دعوت ـ لیکوال: استاد عنايت الله>

## د حزب اجرایوی شوری
## اوسنې حالت
## انځوریز البوم


انځور:Eng Hikmatyar in a battle field.jpg|ښاغلی حکمتیار د روس خلاف په یوه سنگر کې
انځور:Hekmatyar1.jpg|ښاغلې حکمتیار
انځور:As_a_prime_minister.jpg|ښاغلی حکمتیار د عظمی صدارن لپاره لوړې په حال کې
انځور:Jehadis-mar8-93.jpg|حکمتیار
انځور:Lafraei gulo.jpg|...


## سرچینې

## دا هم وگورﺉ

## بهرنې تړن

* د دوستداران وطن ویب بلاگ
* کتابخانه تنویر  دانجنیر حکمتیار زیاتره کتابونه لدې برېښنايي کتابتون څخه ترلاسه کولای شئ.

وېشنيزه:افغاني گوندونه
هدايت الله خان بنگش

ښاغلی هدایت الله خان بنگش په دریم نوامبر ۱۹۵۴ ع کال کی د پښتونخوا د کوهاټ ولسوالئ د ټل په کلی کی زیږیدلی دی. لومړنئ او منځنئ زده کړی یی د ټل په لیسه کی تر سره کړی دی د«ایل ایل بي لا» ډگری یی په ۱۹۸۱ ع کال کی د خیبر دحقوقو له پوهنځی څخه او دماسټرئ ډگری یی په ۱۹۸۴ ع کال کی د پیښور له پوهنتون څخه د سیاست او بین المللی اړیکو په څانگه کی لاس ته راوړی دی . د سیاست په ډگر کی په هغه باندی د باچاخان د عدم تشدد د غورځنگ پوره اثر ؤ اوددی غورځنگ پلوی ؤ چی لدی امله دخپلی زده کړی په دوران کی دوه واری د پیښور پوهنتون د پښتنو پوهیدونکو د اتحادی مشر او عمومی منشی ټاکل شوی ؤ.
ښاغلی هدایت الله خان بنگش په ۱۹۸۴ ع کال کی جرمنی ته راغی او خپلی نوری زده کړی یی دجرمنی د بوخم ښار په روهر پوهنتون کی دسیاسی علومو په څانگه کی بشپړی کړی دی او په همدی کال کی د پښتنو ټولنیز ولسواک گوند{د پښتنو ټولنیز ولسولیز گوند} غړی شو، او اوس د پښتنو ټولنیز ولسولیز گوند
Pashtoons Social Democratic Party لوی منشی دی.

وېشنيزه:د پښتنو د ټولنيز ولسيز گوند غړي
مستخرج

**مستخرجات** د مستخرج معنی څه ده هغې پېژندگلو؟

يو مصنف چي د حـديثو په یو کتاب کي داحاديثو تخريج په خپلوشخصي سندونو سره وکړي او د اصل مؤلف پيروي نه کوي، خو د هغه دا سندونه د اصل مؤلف له استاد يا پورته کومې طبقې سره پيوست شي (نودیته مستخرج ویل کیږي ژباړن)

## ب- دصحيحينومستخرجات :

# المستخرج (علی البخاری) لابی بکرالاسماعيلی . 

# المستخرج (علی مسلم) لابی عوانة الاسفرائينی .  

# المستخرج(علی البخاری ومسلم)لابی نعيم الاصبهانی . 

# ايادمستخرجاتوليکوالانوله صحيحينوسره په الفاظو  کي دموافقت التزام کړی؟ 

ددې پوښتنې ځواب دادی چي هغوله سره ترپايه دالفاظو موافقت ته پاملرنه نه ده کړې،ځکه چي دهغوئ نقل شوي الفـــاظ ددوئ دخپلواستادانـــوروايت شوي الفاظ دي له همدې کبلـــه نوپه ځينوځايونوکــي دالفاظواختلاف ليدل کيږي . 

دقديم دورمؤلفین بيهقي،بغوي اونورپه خپلوخپلو تصانيفو کي رواه البخاري اورواه مسلم وايي،خوځای ځای دالفاظوله اختلاف سره سره په معنی کي هــم يوڅه توپيروي نـــود هغوئ له دې قول څخه مراداصل مضمون وي نه الفاظ . 

# اياله مستخرج اونوروڅخه په نقل کولوداصل لورته د هغه نسبت صحيح دی؟ 

پورتني تفصيل ته په پام دانه ده صحيح چي له يو مستخرج يادصحيحينوله کوم ذیلي کتاب څخه په نقل يوحديث ته رواه البخاري يارواه مسلــم وويل شي، مگرکه په دې دوو شيانوکي يوشی موجودشي . 

*۱ ــ رانقل شوی حدیث له اصل سره پرتله شوی وي . 

*۲ ــ يادمستخرج ليکوال اوياکوم بل چاپه ډاگه کړې وي چي : اخرجه بلفظه يعني هوبهودهماغه په الفاظوروايت شوی دی . 

## هـ- دمستخرجاتوگټې :

دصحيحينومستخرجات څوگټې لري،امـــام سيــوطي په تـــدريب الراوي کي نـــژدې لـــس بللـي دي په هغوکي درې ارزښتمنې يې دادي : 

*۱ ــ دسندکره والی :** 

ځيني وختونه دمستخرج دليکوال سندتراصل مصنف کره وي . 

*۲ ــ دحدیث دصحت اطمنان :** 

په دې صورت کي ځيني وختونه دحديث په مضمون کي يوڅـــه زائدالفاظ اوزياتې خبرې راوړل کيږي،چي په علم 

کي دزيادت اودحديث په اړه دلااطمنان سبب گرزي . 

*۳ ــ دحديث تقويه :''' 

کله چي په څوسندونونقل شوی وي نودادهغه دتقويې سبب گرزي همدارازدمعارضې په صورت کي دترجېح گټه هم لري . 
وېشنيزه:اسلام
وېشنيزه:د اسلام وییپانگه
وېشنيزه:حدیث
وېشنيزه:سنت
وېشنيزه:د حدیثو وییپانگه
متواتر حديث

**متواتر [[حديث]]** یا خبر متواتِر له تواتر څخه اخستل شوې، چې تواتر بیا د اسم فاعل صيغه ده، او د تسلسل او تتابع په معنی دی .په عربو کي وايي: تَوَاتَرَالْمَطَرُ يعني پرله پسې او متواتر باران اوريږي . 

## داصطلاح له مخې
په اصطلاح کې متواتر هغه حديث دی چي دومره گڼ راويان هغه روايت کړي چي دعادت له مخې پردروغو د دومره ډيروکسانواجتماع شوني نه وي . 

### ددې تعريف وضاحت اوتفصيل
يعني متواترحديث او خبرهغه دی چي دهغه دسندپه ټولوپړيو(دصحابه کراموy په وخت،تابعينواوتبع تابعينورحمهم الله) په وخت کي دراويانوشمېردومره زياته وي چي عرفاً شوني نه وي چي دې ټولوکسانودي پردروغوياله ځانه ددې خبرپرجوړولو اتفاق کړی وي .(يادې اتفاقاًله ټولوڅخه دروغ صادرشوي وي .) 

### دتواترشرطونه

ديادشوي تعريف له وضاحت اوتفصيل څخه داخبره په ډاگه کيږي چي ديوخبردتواترلپاره څلورشرطونه ضروري دي :

الف - دهغه دراويانوشمېربه ډېروي خوددې ډېرښت په کمه اندازه کي اختلاف دی . راجح داده چي لږترلږه ۱۰ کسان  خوبه هرومرووي . (تدريب الراوي ۲ / ۱۷۷) 

ب - دسندداکثرت به په ټولوطبقاتوکي موجودوي .  

ج - دعادت له مخې به داشوني نه وي چي هغوئ دي پر دروغواتفاق کړی وي . 

د- داخبره به پرظاهري حواسواومشاهده مبني وي. مثلاً دهغوئ بيان به داډول وي- سمعنا(موږپه خپلوغوږونو واورېدل) رأينا(موږپه خپلوسترگووليدل) لمسنا(موږ لاس ورؤړ)اونوردې ته ورته الفاظ اوعبارات . 

که خبرله يوفکراوعقلي شي سره تړلی وي نوهغه ته خبر متواتر نه ويل کيږي مثلاً: 

داچي " العالم حادث " (دانړۍ نوې پيداشوې ده) ځکه داقضيه له حس اومشاهدې سره تړاو نه لري . 

## ۳ - حکم

متواترخبريقين فائده کوي،يعني داسي يقيني خبره چي انسان يې منلوته مجبوريږي ،لکه يوچاچي کوم شی په خپلو سترگوليدلی وي نوهغه يې په رښتنتوب کي هيڅ شک نه لري . خبرمتواترعلني په همدې ډول دی ځکه نوټول متواتراخباراواحاديث مقبول وي اودهغود راويانو پلټنې ته اړتيانه لري . 

## ۴ - دخبرمتواتراقسام

خبرمتواتردوه ډولونه لري : لفظي اومعنوي . 

**الف - متواترلفظي : 
هغه روايت دی چي الفاظ اومعنی دواړه يې متواتروي ،لکه داحديث : 

من کذب علی متعمدا فليتبوا مقعده،من النار . 

چاچي په قصدپه ماپسي دروغ وتړل،هغه دي خپل ځای په اورکي جوړکړي . 

ددې حديث دروايت کؤنکوصحابؤy شمېرتراوياؤزيات دی . 

**ب - متوامترمعنوي :
هغه روايت دی چي معنی يې متواتره وي خوالفاظ يې متواترنه وي . مثلاًپه دعاکي د لاس پورته کولواحادیث ،له نبي کريم r څخه په دې اړه نژدې سل احاديث نقل شوي اوپه هريوه کي همدامضمون دی چي رسول اکرم rپه دعاکي لاس پورته کول خو کيفيات  اواحوال يې مختلف دي اوپه هغوکي يو کيفيت اوحالت هم متواترنه دی . بياهم دهغو قدرمشترک (په دعا کي لاس پورته کول) دټولوسندونوپه اعتبارپه تواتر ثابت دی . 

## ۵ -  دمتواترواحاديثو شتون

داحاديثوپه کتابونوکي يوشمېرمتواتراحاديث شته . مثلاًدحوض کوثرحديث،پرموزودمسح کولواحاديث او نور. خومتواتراحاديث داحادوپه پرتله ډېرکم دي .

## ۶  - په دې اړه مشهورې ليکنې

دامت علماؤدمتواترواحاديثوجمع کولوته هم ځانگړې پاملرنه کړې ده اوهغوته يې دمستقلوليکلوبڼه ورکړې ده ترڅودعلم ترلاسه کؤنکي په اسانۍ سره وکولای شي متواتر احاديث ترلاسه کړي دځينونومونه يې دادي : 

الف - الازهارالمتناثرة فی الاخبارالمتواترة- دامام سيوطي رحمه الله ليکنه ده چي دبابونوپه شکل ترتيب شوې ده . 

ب- قطف الازهار- داهم دامام سيوطي رحمه الله تأليف دی اودپورته يادشوي کتاب لنډيزدی . 

ج- نظم المتناثرمن الحديث المتواتر- دمحمدبن جعفر الکتانی ليکنه ده . 

وېشنيزه:اسلام
وېشنيزه:د اسلام وییپانگه
وېشنيزه:حدیث
وېشنيزه:سنت
وېشنيزه:د حدیثو وییپانگه
عزیز حدیث

**عزیز [[حديث]]** يعني دضَرَبَ باب اوصفت مشبه صيغه ده. چي دلږاونادرپه معنی دی. که دادفتح له باب عزّيعزّ دعين په زور(فتح) سره وويل شي نوبيادقوي اوسخت په معنی دی نوداډول روايات ياخوله دې وجې په دې نوم يادشوي چي دهغوتعدادلږاونادردی،ياله دې وجې چي کله بل سندورسره يوځای شي نوپه هغه کي قوت پيدا کيږي. 

## اصطلاحاً
هغه حديث دی چی دهغه راويان په ټولوطبقو کي تردؤکم نه وي. 

۲ ــ دتعريف وضاحت

يعني ددې روايت دسندپه ټولوطبقوکي دراويانوشمېرتر دؤکم نه وي،خوکه په کومه طبقه کي تردې زيات شي يعني درې ياډېر،نوڅه پروانه لري .مگراړينه داده چي داتعدادبه په هيڅ طبقه کي تردؤکم نه وي،که څه هم يوه طبقه وي ، ځکه پرحديث ياسندحکم دهغه په طبقاتوکي دتعدادپه لحاظ سره کيږي اودحافظ ابن حجر رحمه الله په وينا همدغوره تعريف دی . (نخبة الفکرشرح ۲۱ ــ ۲۴) 

### ۳ ــ مثال
په بخاري اومسلم کي له انس t اويوازي په بخاري کي له ابوهريرة t څخه روايت دی چي رسول اکرم r وويل : په تاسوکي هيڅوک ترهغومؤمن کېدلای نه شي ترڅوچي زه ده ته ترخپل پلار،مور،اولاداونوروټولوخلکوډير محبوب نه شم . داحديث له انس t څخه قتاده اوعبدالعزيزبن صهيب روايت کوي،له قتادة څخه يې بياشعبه اوسعيد، له عبدالعزيزڅخه يې بيااسماعيل بن عليه اوعبدالوارث او له هغوئ څخه يې بيايوه لویه ډله روايت کوي . 

۴ ــ په دې موضوع کي تصنيفات

له عزيزحديث سره اړوندکوم ځانگړی انفرادي تصنيف نه شته،ښکاره ده چي يادشوی مخصوص صفت بالکل لږاو نــــادردی اوپه داډول تصنيف کي کومه دپام وړگټه هم نه وي .

وېشنيزه:اسلام
وېشنيزه:د اسلام وییپانگه
وېشنيزه:حدیث
وېشنيزه:سنت
وېشنيزه:د حدیثو وییپانگه
صلی الله عليه وسلم

بټنوک|180px|صلى الله عليه وسلم
**صلى الله عليه وسلم** (25px|صلى الله عليه وسلم) هغه الفاظ دی، چې اهل سنت یې د محمد صلی الله علیه وسلم د درناوي او په هغه بانې درود استولو پر وخت یې وایي،  او شیعه گان یې بیا **صَلَّىٰ ٱللَّٰهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ** کاروي.

## د قرآن دلیل
* 
* *"أولى الناس بي يوم القيامة أكثرهم علي صلاة"*.

## نبي صلی الله علیه وسلم باندې د ثناء ویلو الفاظ
دا الفاظ د احادیثو له معتبرو کتابونو څخه راټول کړای شوي دی.:

## سرچینې
‎

وېشنيزه:اسلام
وېشنيزه:شريعت
وېشنيزه:قرآن
وېشنيزه:محمد بن عبد الله
وېشنيزه:د اسلام وييپانگه
شهاب الدين سهروردي

**شهاب الدین یحیی ابن حبش بن امیرک ابوالفتوح سهروردی**، په شهاب‌الدین او شیخ اشراق او شیخ مقتول باندې ستایل شوې (ملقب)، (۵۴۹ - ۵۷۸ ه.س.) یا ( ۱۱۵۴ - ۱۱۹۱ ز.) د اسلامي نړۍ له نوموتو فیلسوفانو څخه دی.

سهروردي، شهاب‌الدين
وېشنيزه:مسلمان فيلسوفان
سهروردي، شهاب‌الدين
وېشنيزه:د ختيځ  فيلسوفان
وېشنيزه:فيلسوفان
هنري کوربان

بټنوک| هنري کورباڼ

**هنري کوربان** نامتو ختیځ پوه، فیلسفو او په ایران کې د فرانسې انسټېټیوټ رییس، او په فرانسه کې د سوربن په پوهنتو کې ښوونکې په کال ۱۹۰۳ز زېږېدلې.

ده ۱۴ کاله په فرانس کې د فلسفې په زده کړه تېر کړل، په ځانگړي توگه د هېگل په فلسفه یې ښه پېژندله، او یو له هغو خلکو څخه و، هېدگر یې ښه ژور پېژانده، او د لودیځ له فلسفي ښوونځیو سره ښه اشنایي درلوده. 

هنري کوربان د لودیځ له نامتو فلیسوفانو (ادموند موسرل، ارنست کاسیرر، امیل بریه، اتېن جېلسن، لویس ماسینیون) څخه یې علمي گټې ترلاسه کړې. ده به ځان د لویس ماسینیوس (تصوف پېژندونکي ختیځپوه)زده کوونکې گاڼه، او هغه سره د زړه اړیکې لري. په حقیقت کې د همدې ښوونکې په وسیله له شهاب الدین سهروردي او د هغه له ښوونځي د اشراق ښوونځی سره بلد شو.

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فرانسه

وېشنيزه:ختيځپوهان
ابهيدا

**ابهيدا** په هندي فلسفه کې په ټول واحدي مذهب، چې د روحي او مادي او څښتن او انسان ترمنځ هېڅ توپیر نه مني، اطلاق کېږي.

وېشنيزه:فلسفي وییپانگه
ابد

**ابد** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]:Eternity)* د تلواله يا ترتله مکرر او ناپايه ژوند په مانا دی چې د وجود استمرار په راتلونکي نه-پای ته رسېدونکې زمانه کې څرگندوي. ابد د ازل بډنوم دی.

وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
آداب البحث

**آداب البحث**: (د بحث، مرکې، مناظرې... اداب) هغه پوهه چې د مناظرې څرنگوالې او شرایط تشرېح کوی. آلي: (mechanical {E}) خپلکارې، ميخانيكى هغه شيان چې په خپلکاري توگه كار كوي، هغه شیان چې د انگېرنې له مخې په خپلسري توگه منځته راغلي وی. لکه چې وایی په خپلسري کار کې تقریبا هېڅ فکرکول نه وي. او یا خپلکارې تفسیر هغه دی، چې یواځې به مادي او حسي ظواهرو باندې بسیا او اعتماد وکړي، 

وېشنيزه:فلسفي وییپانگه
اپولینارېزم

**اپولینارېزم**: (Appolianarism {E})، 
یو مسیحي لاهوتی مذهب دی، چې د اسقف اپولینارس په نامه نومول شوې، 

وېشنيزه:فلسفي وییپانگه
آن

**آن**: (اوس، دممهال، حاضر) (Intstant {E}) د زمان و وخت له مخې یوه لحظه، لکه یو ټکې (.) چې په مکان کې وي، نه کوم اوږدوالې لري او نه هم کومه موده، بلکه د دوو هغو پرله پسې وختونو ترمنځ شریک حد، او حاضر (present) یانې تل ترتله لحظه، چې د (آنا) په نامه یادېږي.
امام غزالي وایی: [الآن هغه اړخ دی، چې تېره او راتلونکې زمانې پکې شریکې دي. (معیار العلوم، ص ۱۹۵).
(وگورﺉ: لحظه).
اتحاد: یووالې 

## اخځلیک
*د فلسفې ویبلاگ

وېشنيزه:فلسفي وییپانگه
كرم

د **كرم** كرنه له ډېرو لرغونو زمانو نه راهيسې انسانانو دود كړې ده او يو له ډېرو لرغونو دود شويو سابو نه گڼل كيږي. نن ورځ د نړۍ داسې سيمه نشته چې هلته دې كرم ونه كرل شي. كرم زښت ډېر ډولونه لري ، چې د نورو ټولو سابو نه يې ډولونه زيات دى. د نړۍ په بېلابېلو سيمو كې د اوبهوا له توپير سره سم د هغوى بېلابېل ډولونه كرل كيږي. په ۱۹۸۹ زكال كې د كرم د ټولو ډولونو د حاصلاتو اندازه ، پرته له گلپي نه ، ۳۶ ميلونو ټنو ته رسېدلې وه. 

څېړونكي دې پايلې ته راغلي ، چې د كرم كرنه لومړى وار په نرم اقليم لرونكو سيمو كې دود شوه ، يانې د مديترانې سمندرگي په سيمه او سويلي اروپا كې. د اټكلي شمېر له مخې څلورنيم زره كاله پخوا د كرم كرنه دود شوې ده.
 
په امريكا ، افريقا ، اندونيزيا ، ماليزيا ، شمالي هند، فيليپين او يو شمېر نورو هېوادو كې بيا پنډوسي كرم پراختيا موندلې ده. پنډوسي كرم هم نور ډېر ډولونه لري ، چې ځينې ډولونه يې په روسيه او نورو اروپايي هېوادو كې هم كرل كيږي. دغه ډول كرم له C ويټامين او قندو نه غني دى.

د پاملرنې وړ خبره داده ، چې گلپي هم د كرم له ډولونو نه گڼل كيږي. گلپي د گرمۍ په وړاندې مقاومت نه لري ، ځكه خو معمولا په هغو سيمو كې كرل كيږي ، چې هوا يې سړه او لنده وي. گلپي د كرم تر ټولو ډولونو نه ارزښتمن او گټور دى . په رښتيا سره هم ډېر كم داسې خوراكي توكي شته ، چې هغوى دې پخپل تركيب كې البومين ، د كاليوم مالگې ، كلسيم ، او مگنيزم ولري ، خو دا ټول غذايي مواد په گلپي كې شته . 
گلپي د وينې له جوړولو ( ډېرولو ) د وينې د فشار له ټيټولو ، او د بدن د دفاعي شونتياوو له پياوړتيا سره مرسته كوي.

د كرم يو بل ډول د "بروكسل" په نامه ياديږي ، چې په مني او ژمي كې حاصلات وركوي. ( په ژمي كې ورته تاوخانې جوړوي او په هغو كې يې كرنه او روزنه ترسره كيږي. ) دا ډول كرم پخپل تركيب كې تر ټولو زيات البومين لري.

د كرم بل ډول "كولرابي كرم" دى. لكه څرنگه چې ددغه ډول كرم ډنډر له منرالي موادو او قندو نه غني دى ، نو ځكه خو يې كال په كال په كرنه كې زياتوالى راځي. له بل پلوه په دا ډول كرم كې ډېر ويټامينونه شته ، چې له هغه شمېر نه يې د A او PP ويټامينونه هم دي.
 
د كرم يو بل ډول د "چيني كرم" په نامه ياديږي. چيني كرم د كاليوم له مالگو ، كلسيم او وسپنې نه غني دى. جاپانيانو چيني كرم له خپل جاپاني ډوله كرم سره پيوند كړى ، چې په پايله كې يې نوى ډول كرم تر لاسه كړى دى. دغه نوى چيني او جاپانى پيوندي كرم له يوې خوا پخپل تركيب كې ډېر غذايي مواد لري ، له بلې خوا ژر رسيږي ، بل دا چې حاصلات يې له نورو كرمو نه زيات وي ، چې نن ورځ په اروپا او امريكا كې هم دود دى او پراختيا يې موندلې ده. 
په افريقا كې بيا د "حبشې كرم" ډېر نامتو دى . د كرم دغه ډول د تور او پاڼيز كرم د طبيعي پيوند په پايله كې منځته راغلى دى .

د پام وړ يوه خبره دا هم ده ، چې سرې ملۍ ، شنې ملۍ او ټېپر هم د كرم له نسله سره تړاو لري او د كرم ځينې ډولونه بلل كيږي؛ خو ددغو سابو هم له پاڼو ، هم له بېخ او رېښو نه كار اخيستل كيږي او له ويټامينونو نه هم غني دي. 

ژباړن : اوڅار افغان .

سرچينه : گ . پ . شالاېووا ، و . پ . سيتنيكوف ، ت . م . كولياديچ. د عمومي مالوماتو انسكلوپېډيا، ۴۷ – ۵۲ مخونه ، د ۱۹۹۹ ز كال ماسكو ټاپ.

وېشنيزه:د پاڼو سابه
محمد رحمت الله تنها

**محمد رحمت الله تنها** اندړ د قضاوت پوه مولوي ميرزاخان عاطفي زوي دی. نوموړی د كابل پوهنتون د ساينس په پوهنڅي کې د فزيك په څانگه كي استاد دی او علمي رتبه يې پوهيالی ده. 

## مخينه
افغان هستوي فزیکپوه محمدرحمت الله تنها د غزني ولايت د اندړو د ولسوالي اصلي اوسیدونکی دی. خو د ۱۳۶۲ لمريز كال د سلواغې په دويمه نيټه د كابل په ښار كي دې نړۍ ته سترگی غړولي دی.

## زده کړې
لمړنی او ديني زده كړي یې له خپل پلار څخه زده كړي او په يوولس كلنۍ کې د سويې د آزموینې په تيرولو سره اووم ټولگي ته تللی ، مانا داچې زده كړي یې په ښونځي كې له اووم ټولگي څخه پيل كړي دي، په ۲۰۰۰ زیږیدیز كال كې د خيرخاني ميني د غلام حيدرخان له عالي ليسې څخه وتلی او په ۲۰۰۱ كال كي یې د كابل پوهنتون د ساينس په پوهنڅئ كې د فزيك په ځآنگه كې زده کړي پیل کړي. استاد په ۲۰۰۴ زیږدیز كال كې د همدي پوهنځئ د فزيك له څآنگي څخه په لوړه درجه وتلی او په ۲۰۰۵ زیږدیز كال كي یې په همدغه څآنگه كي داستاد په بڼه په خپله دنده پيل كړي او تر اوسه هم په همدې دنده پاتي شوی. نوموړي دخپلي دندي په موده كي د نړيوالي اتومي انرژي ادارې په بیلابیلو نړیوالو فيلوشيپونو کې گډون کړی. استاد د اټومي او اهستوي فزیک پوه دی او له افغان هستوي فزیک پوه پوهاند ډاكتر عبدالحي نظيفي سره یې په گده د كابل پوهنتون لپاره دهستوي فزيك په اړه په پښتو ژبه دوه كتابونه ليكلي او چاپ شوي دي.د استاد تنها اندړ گڼ شمیر مقالې په ځينو ملی او نړیوالو مجلو او ویبپاڼو کې خپرې شوي.استاد په ډیرو نړیوالو کانفرانسونو او سیمینارونو کې گډون کړی او په ځیینو هغو کي یې بشپړه ونډه اخیستي ده.ټولي لیکني یې د ده په مورنی ژبه پښتو باندي دي. په پښتو دري او انگريزي باندې رواني خبري او لكني كولاي شی او په عربي، آلمانی او ارودو ژبو پوهيږی خو لیکني نشی پرې کولای. استاد دامحال په برلین کې دآلمان هیواد په ستر هستوي او بڅروکو په لابراتوار کې د خپلو زده کړو د ترسره کولو لپاره په څیړنو بوخت دی. استاد له پښتو سره ډيره مينه لري او يو په دین او وطن مین ځوان دی.

## چاپ شوي آثار
# د هستوي فزیک اساسات   
# د تطبیقي هستې اساسات  

وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:فزیکپوهان
وېشنيزه:هستوي فزیکپوهان
وېشنيزه:افغان فزیکپوهان
وېشنيزه:افغان هستوي فزیکپوهان
وېشنيزه:پښتانه فزیکپوهان
وېشنيزه:پښتانه هستوي فزیکپوهان
پښتورکي

**پښتورگی** د انسانانو په بدن کې يو مغلقه غړی دی چې گڼ شمېر ژونپوهنيزې کړنې ترسره کوي. د دغو غړو اهمه دنده، بدن د اوبلنو توکو په هوميوستاتيک توازن کې ساتنه، ده. چې دا د بدن د اوبلنو توکو او ميټابولايټونو د چڼولو او د بدن نه د متيازو له لارې د بېکاره توکو لکه، يوريا، او په وينه کې معدني توکي او آيونونه لکه سوډيم، پوټاشيم، هايډروجن، آکسيجن او تړنگتوکي لکه امينو اسيدونه، کرياټينين، بايکاربونېټ او د گلوکوزو د وېستلو کړنه ده. پښتورگي د وينې فشار په تنظيمولو کې، د گلوکوزو په ميټابوليزم کې او په اېروتروپويېسېز يا د وينې د سروتوکو د جوړېدنې پروسې کې هم ډېر اهم رول لوبوي. 
د طب هغه څانگه چې د پښتورگو په اړه او ددوي د ناروغيو په اړه په کې زده کړې کېږي د نېفرولوجي په نامه يادېږي. د *nephro-* يا نېفرو مختاړی د پښتورگي په مانا ده چې همدا ويي د لرغوني يوناني لغت *nephros (νεφρός)*; يا نېفروس څخه اخيستل شوی، همدا ډول د *renal* يا رينال صفت د پښتورگي ته اړوند په مانا ده چې دا بيا لاتين د ژبې *rēnēs* يا رېنيس نه راوتلی چې دا وييکه د پښتورگي مانا لري.
## اناتومي
په انسانانو کې پښتورگي د خيټې په شاتنۍ برخې کې پراته دي. هر يو وگړی د دوه پښتورگو خاوند دی، چې هر يو پښتورگی د شمزي په کيڼ او ښي اړخونو کې ځای پر ځای دي. کيڼ پښتورگی د پرين نه ښکته، د توري په شاتنۍ برخه کې او ښی پښتورگی د پرين نه لږ څه ښکته، د ځيگر په شاتنۍ برخې کې، پروت دی Above each kidney is an adrenal gland (also called the *suprarenal gland*). The asymmetry within the abdominal cavity caused by the liver results in the right kidney being slightly lower than the left one while the left kidney is located slightly more medial. The bulk of water re-absorption in the vertebrate kidney takes place in the loop of Henle.

The kidneys are retroperitoneal and range from 9 to 13 cm in diameter; the left slightly larger than the right. They are approximately at the vertebral level T12 to L3. The upper parts of the kidneys are partially protected by the eleventh and twelfth ribs, and each whole kidney and adrenal gland are surrounded by two layers of fat (the perirenal and pararenal fat) and the renal fascia which help to cushion it. Congenital absence of one or both kidneys, known as unilateral (on one side) or bilateral (on both the sides) renal agenesis, can occur.

The kidneys receive unfiltered blood directly from the heart through the abdominal aorta which then branches to the left and right renal arteries. Filtered blood then returns by the left and right renal veins to the inferior vena cava and then the heart. Renal blood flow accounts for 20-25% of the cardiac output.

## دا هم وگورۍ
* د پښتورگي ډبره
* Kidney transplantation
* د پښتورگي فيزيالوجي
* د ميتيازو غونډال

## سرچينې

وېشنيزه:اناتومي
جوهر

یو سور رنگ په تصور کې نیسو. له دې رنگه څخه دوه شیان درک کوو:
لومړی دا چې جسم دی، او دویم دا چې یو رنگ شته، چې دې جسم پورې اړوند دی، او دا جسم ددې رنگ لپاره ځای او شکل ورکوي.
مالومه خبره ده، چې رنگ د خپل شتون د تحقق لپاره جسم ته اړتیا لري، یانې باید یو جسم وي، چې رنگ پر هغه باندې عارض شي او په هغه کې تحقق ومومي. حال دا، چې جسم رنگ ته اړتیا نلري. یانې که چېرې له جسم څخه رنگ لرې کړای شي، نو نوموړې جسم له خپل جسموالي څخه نه لویږي او بیا هم جسم یادېږي. 
په بل عبارت، که چېرې سور رنگ له منځ څخه لاړ شي او ځای یې کوم بل رنگ ونیسي، جسم په هر حال باقي پاتې دی. پداسې حال کې، چې که چېرې جسم له منځه ولاړ شي، رنگ سور رنگ یا هر ډول رنگ چې لري به هم له منځه ولاړ شي.

پدې توگه رنگ په جسم پورې تړلې، مگر جسم په رنگ پورې نه.
د هر هغه څه چې د جسم په څېر یې شتون په ځان قایم وي، او د تحقق لپاره بل څیز ته اړتیا ونلري، ته جوهر ویل کېږي. او هرهغه څه، چې د رنگ په څېر په بل څه قایم او تړلی وي، ته عرض ویل کېږي.
لومړی کس چې په فلسفه کې یې د جوهر ټکی یې وکاراوه، ارستو وو. ده جوهر یو له لسو مقولاتو څخه وگرځولو.

اوس د جوهر د لا زیاتې پېژندنې لپاره، چې په فلسفه او منطق کې یو بنسټیز ځای لري، له یوې بلې زاويې څخه پام وکړو:
کله چې یو څیز سره مخامخېږو، له دوه ډوله پوښتنو سره پوښتو:
لومړۍ پوښتنه دا چې: کوم ځانگړتیاوې ددې شي لپاره بنسټیزه او اړین اړخ لري، یانې څیز هغه څه کوي، چې دی؟ او په بل عبارت، د څیز هویت یې جوړ کړې؟

د مثال په توگه: کله چې پوښتو چې مېز حقیقتا څه دی؟ زموږ موخه دا ده، چې د هغو صفاتو او ځآنگړتیاوو څخه چې میز یې لري، کومه یوه بسټیزه ده. په دې صورت که چېرې مېز دا ځانگړتیاوې او صفات له لاسه ورکړي، نو بیا به مېز نه وي.
## سرچينې
مارک ټوېن

بټنوک|مارک تواین

**مارک تواین** (Mark Twain) د پیاوړي امریکايي ليکوال سامویل لنگهورن کلمنز(Samuel Langhorne Clemens) مستعار نوم دی. هغه د ۱۸۳۵ زيږېدي کال د نومبر په ۳۱ نېټه د امریکا په فلوریدا(Florida) ایالت کې د میسوري په پوله کې په یو کلي کې نړۍ ته سترگې وغړولې. پلار یې قاضي او یو کوچنی سوداگر وو چې په اصل کې د وېرجینیا ایالت اوسېدونکی وو او په کنتاکي کې یې د حقوقو په برخه کې زده کړې کړې وې او په هماغه ځای کې یې د جین همپتون په نوم له یوې مذهبي مېرمنې سره واده وکړ. وړکتوب یې د ميسي سي پي سېند په غاړه کې د پراته هانیبال (Hannibal) په کلي کې تېر کړ. 
پلار یې دهغه په دولس کلنۍ له نړۍ سترگې پټې کړې، او سامویل اړ شو چی په یوه چاپځي کې کار وکړي او وروسته یې د ورور اوریون په یوه ورځپاڼه کې کار پیل کړ. په اتلس کلنۍ کې د میسوري سنټ لویس ته لاړ، له هغه ځایه نیویارک ته ولاړ او څه موده یې په چاپځایونو کې کار وکړ. په دوه دریو کلونو کې بېلابېلو ښارونو ته لاړ او د ټایپسټ په توگه به یې کار کاوه. په دې موده کې یې سویلي امریکا ته هم یو ناکام سفر وکړ، د ۱۸۵۷ کاله یې تر ۱۸۶۴ کال پورې په میسي سي پی سیند کښتۍ چلوله. په ۱۸۵۹ کال یې د کښتۍ د چلوونکي اجازه لیک تر لاسه کړ او په دې حال کې یې د گڼ شمېر مجلو لپاره طنزي مقالې ولیکلې. په ۱۸۶۶ کال یې د لویدیځ له سترې ورځپاڼې آلتا کلیفرنیا سره تړون لاسلیک کړ. 
لومړی داستان یې په ۱۸۶۵ کال د (The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County) په نوم په نیویارک کې خپور کړ او ناڅاپي یې شهرت ته ورساوه. په ۱۸۶۹ کال یې د کښتۍ په سفر کې ساده زړي(The Innocents Abroad) او دغه راز پرله پسې داستانونه خپاره کړل، چې ډېر ژر یې ځان ته پام راوگرځاوه. 
د یو شتمن سوداگر له لور اولیوه لنگدن سره یې واده وکړ. د ۱۸۵۷ او ۱۸۹۴ کلونو ترمنځ شل کاله تر ټولو شتمن او خوښ لیکوال او پدې موده کې یې ښه کتابونه هم ولیکل. خو د ۱۸۹۰ لسیزې په نیمايي کې پرې تنگڅه راغله، او د عمر وروستي پنځلس کلونه یې له گڼ شمېر ستونزو او جدي کتابونو له لیکلو سره تېر کړل. 
د هغه په آثارو کې د طلايي وخت، د تام سایر پېښې، بشرڅه دی؟ شکمن بېگانه، او په میسي سي سي پي ژوند ته اشاره کولای شو.

وېشنيزه:امريکايي ليکوال
سلام وطندار

یو ملی رادیو ده چی دافغانستان په تولو ولایتونو کی نشرات لری دغه رادیو حومیاشتی وراندی دهیواد سربیره په نری کی هم خپل نشرات پيل کرل چی د ستلایت له لاری په جهانی سطحه خپرونی لری  سلام وطندار رادیو یوه له هغو رادیو کانو خخه ده چی دافغانستان او نری خبرونه په هیواد کی تازه او بیلابیلی پیشی ترنظر لاندی حیری دغی رادیو په ۱۳۸۳ کی په کارپيل وکر چی د انترنیوز له خوا خخه ورسره کومک کوی دا یوه ازاده رادیو ده چی دیری خپرونی یی خبری بخش پوری ی مربوطی دی ددی رادیو یوه بله خپرونه چی په افغانستان کی تراوسه چا نه ده خپره کری هغه د پوشتنو او پلتونو خپرونه ده چی د هری پوشتنی جواب له حانه سره لری او خپروی یی که حوک غواری چی دغه خپرونه واوری او هره ورح یی تعقیب کری دیری حیرنی به لاس ته تری راوری دایوه تعجب اوره خپرونه ده چی په دغه رادیو کی خپریزی  سلام وطندار رادیو د هیواد له هرکوت خخه خپل خبرنیکاران لری او هغوی ته کزارش ورکوی دغه رادیو د هیواد به ۳۴ ولایتونو کی د ۳۷ ستیشنونو له لاری نشرکیزی

وېشنيزه:د افغانستان راډيوگانې
د اشراق فلسفه

**د اشراق فلسفي ښوونځی** د سهروردی یا شیخ الاشراق لخوا د اوومې هجري سپوږمیزی پېړۍ په لومړیو کې منځته راغلې دی. دې په خپل کتاب  حکمت الاشراق کې ددې فلسفي ښوونځي په اړه ښه مفصل مالومات ورکړي.

## د اشراق د فلسفې سرچینې
### تصوف و عرفان
د اشراقي فلسفې له بنسټیزه سرچینو څخه همدا تصوف گڼلای شو. همدا تصوف دی، چې د اشراق تگلاره یې له مشايي فلسفي تگلارې څخه بېله کړې ده. ذوالنون مصری , سهل بن عبد الله تستری , ابو یزید بسطامی , حسین بن منصور حلاج او ابوسعید ابی الخیر هغه صوفیان دي، چې سهروردي له دوي څخه اغیزمن شوې.
### قرآن و حدیث

### د یونانیانو الهي حکمت
سهروردي د نورو فیلسوفانو برعکس، چې هغوي به د ارستو مینان ول، دې د فیثاغورث، امپدیکلوس او په ځانگړي توگه اپلاتون، چې د اشراقي تگلارې بنسټگر گنل کېږي، څخه سخت اغیزمن وو.

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:اسلامي فلسفه
مسلمان فیلسوفان

د مسلمانو فيلسوفانو څخه هغه فيلسوفان مقصد دي، چې د اسلامي فكر بنسټ يې ايښې، او د اسلامي فلسفې په روښانه كولو كې يې نه ستړي كېدونكې هلې ځلې كړي.

كه څه هم مسلمانانو سره د اسلام فلسفه له لومړي پېل څخه وه، خو د وخت په تېردو او د سلمانې واكمنۍ په پراخېدو سره دسې ملكونه د مسلمانانو ترولكې لانې راغلل، چې د لودېځي فلسفې |څخه اغيزمن ول، او له يونان سره يې شريكې پولې لرلې. نوكله چې مسلمانان د عباسي خلافت په پير كې اندلس (سپېن) ته ورسېدل. دارنگه په بغداد او دمشق كې د دربار ژباړونكيو د يونان فلسفه عربي ژبې ته راوژباړله، نو لوديځه فلسفه په غېر مستقيم ډول سهر د مسلمانانو لاس ته ورغله، خو كله چې په هسانيا كې د مسلماننو واكمني راغله نو پدې ځاى كې داسې مسلمان فلسفيان راوزېږېدل چې فلسفه يې مستقيما له يوناني پوهانو او كتابونو څخه ترلاسه كړه. مسملمانو فلسفيانو يواځې يوناني فلسفه خپله نكړه بلكه هغه يې له ځان سهر خوندي كړه، له ځآن څخه يې اسلامي افكار ورگړكړل. او هغه څه چې د شرعې او عقل خلاف ول، رد او د هغوي ځواب يې په دلائېلو سره وركړ. كه چېرې مسلمان فلسفيان نه واى، نو فلفسه به هم نه واى، ځكه دوي ول چې لوديزه فلسفه يې له ځانو سره خوندي كړه، او كه چېرې ددوي هاند او هڅې نه وى نو نن ورځ به نوې فلسفه چې د يوناني فلسفې ځاېناستې ده، پدې نړۍ نه وه. لرغونې فلسفه د هغو مسلمانو فلسفيانو مننونكې ده چې د خپلو زړونو په وينې وركونې يې لرغونې يوناني فلسفه ساتلې وه، او د نن ورځې فلسفه هم له هغو مسلمانو فلسفيانو څخه مننه كوي، چې په خورا زيار او كوښښ يې يوناني فلسفه اسانه او پوهېدو وړوگرځوله. د ځينو مسلمانو فلسفيانو سره سره داسې عيسوي ژباړونكي هم د يوناني فلسفې په رالېږدونه كې هم رول لوبولې، لكه نسطوري او يعقوبي عيسويان. دوي لومړې يوناني فلسفه او فن سرياني ژبې ته ژباړلي ول. او بيا چې كله مسلمانانو بري زيات شول او ددې عيسويانو ملكونه يې ونيول، نو دوي دا كتابونه له سرياني ژبې څڅه عربيژبې ته راوژباړل، چې ددې كار په بدل كې به ورته د ژباړل شوي كتاب په انډول سره او سپين زر وركول كېدل.
نو د مسلمانو فلسفيانو اطلاق په هغو مسلمانوپوهانو باندې كېږي چې د يوناني فلسفې ژباړه يې وكړه، بيا يې د هغې ژباړل شوي كتاب شننه (شرحه) وكړه، او بيا يې پدې شننو كې د هغه اصيل كتاب ښه او بد اړخونه په پوره امانتدارۍ سره څېړلي او نقد يې پرې كړې، په يوناني فلسفه يې له خپل اړخ څخه اسلامي افكار ورزيات كړي، او د هغو ناروا او بېكاره افكار يې رد كړي چې د اسلام له افكارو سره په ټكر كې ول، او اړخ ورسره نه لگاوه.

## سرچینې

## تړلې لیکنې
*فلسفه
*ختیځه فلسفه
## سرچینې

وېشنيزه:فلسفه 
وېشنيزه:لویدیزه فلسفه 
وېشنيزه:فلسفي ښوونځي 
وېشنيزه:مسلمان فيلسوفان