د ایران او عراق په جګړه کي د اسراییلو نقش

بټنوک| اسراییل (نارنج) د ایران-عراق جګړې پرمهال ایران ته د وسلو یو مهم پټ عرضه کونکی و.
د ایران او عراق د جګړې له پیل سره، اسراییل د عراق سره په جګړه کې د ایران سره د مرستې مشري په غاړه واخیسته [1] او د اسلامي جمهوریت د نوي حکومت د قوي اسراییلو ضد شعارونو سره سره، ایران او اسراییل غیر رسمي مګر پټې اړیکې ساتلې. له یو بل سره. [2] [3] له ایران سره د اسراییلو په ملاتړ کې د عراقي تاسیساتو په برید سره مستقیم نظامي مداخله، ایران ته په لویه کچه د وسلو پلور، د امریکایي وسلو د اخیستلو منځګړیتوب، په نړیوالو بازارونو کې د ایران د تیلو رسول او استخباراتي ملاتړ شامل دي .  

د ایران سره د اسراییلو ملاتړ د " پریفیري نظریې " زیږیدلی و، لکه څنګه چې د 1982 په می کې، ایریل شارون ، د ایران - عراق جګړې په پیل کې د اسراییلو دفاع وزیر وویل چې د ایران د ملاتړ لامل "د دوستۍ کړکۍ ساتل دي. د دواړو هیوادونو تر منځ اړیکې خلاصې شوې  او د جګړې په وروستیو کلونو کې د دفاع وزیر یتزاک رابین د ۱۹۸۷ کال د اکتوبر په میاشت کې وویل، "ایران د اسراییلو تر ټولو ښه ملګری دی ځکه چې د خمیني رژیم د تل لپاره نه شي پاتې کیدای." په  کې، اسراییلو وویل چې د دې اړیکو لپاره د دوی هیواد هدف د اسلامي جمهوري نظام ملاتړ نه دی، بلکې د ایران سره د صدام رژیم (د ایران او اسراییلو ګډ دښمن) سره د مقابلې لپاره د ایران سره مرسته کول دي. - د عراق جګړه .   د میناچیم بیګین د حکومت په وینا، عراق له مصر وروسته د اسراییلو تر ټولو پیاوړی دښمن و. له بلې خوا، اسراییل د صدام د سقوط مخالفت نه کوي.   د شارون نظریه دا وه چې اسراییل به د د ایران لپاره د اسراییلو ملاتړ د«په شاوخوا کې د » نظریې څخه زیږیدلی، لکه څنګه چې د 1982 په می کې، د ایران-عراق د جګړې په پیل کې د اسراییلو د دفاع وزیر ایریل شارون وویل چې د ایران د ملاتړ لامل د دوستانه اړیکو کړکۍ ساتل دي. دواړه هیوادونه خلاص دي [6] او د جګړې په وروستیو کلونو کې د دفاع وزیر یتزاک رابین د 1987 په اکتوبر کې، هغه وویل چې «ایران د اسراییلو ترټولو ښه ملګری دی ځکه چې د خمیني رژیم به د تل لپاره پاتې نشي. »۷] په راتلونکو کلونو کې اسراییلو وویل چې په دې اړیکو کې د دوی د هیواد هدف د ایران د اسلامي جمهوریت ملاتړ نه دی، بلکې له ایران سره مرسته کول دي چې د صدام د رژیم (د ایران او اسراییلو ګډ دښمن) سره مقابله وکړي ترڅو توازن رامنځته کړي. د ایران او عراق جګړه. [8] [9] د میناچیم بیګین د حکومت په وینا، عراق له مصر وروسته د اسراییلو ترټولو پیاوړی دښمن و. له بلې خوا، اسراییل د صدام د سقوط مخالفت ونه کړ. [10] [11] د شارون نظریه دا وه چې اسراییل به د ځینو معتدل ایراني پوځي جنرالانو تر مینځ نفوذ ترلاسه کړي ځکه چې دوی به د دې «madmen» مخه ونیسي. [12] د اسلامي جمهوریت چارواکو په ښکاره ډول له اسراییلو څخه د وسلو اخیستل تصویب کړي، خو دوی ویلي دي چې دوی د مکفارلین د رسوایۍ پر مهال د امریکايي وسلو په اړه د اسراییلو اصل نه پوهیږي.  

## پر ایران د وسلو پلورل
په تل ابیب کې د امریکا سفیر د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ته په یوه راپور کې ویلي، د ایران او عراق د جګړې پر مهال اسرائیلو په وار وار له ایران څخه د وسلو د اخیستلو غوښتنه کړې ده. [۱۵] اسرائیلو دغو ډېرو غوښتنو ته ځواب ووایه او پر ایران یې وسلې وپلورلې. [4] یو له هغو اسنادو څخه چې دا تاییدوي د «Nahum Manbar» په نوم د اسراییلو ادعا ده چې ویلي یې دي د ایران او عراق د جګړې پر مهال یې د پولنډي شرکتونو له لارې پر ایران وسلې پلورلې. هغه وروسته د اسراییلو د حکومت لخوا په ایران باندې د دې تجهیزاتو د پلورلو په جرم مجرم وپیژندل شو او په محکمه کې محکوم شو.

د ۱۹۸۱ کال د جولای په ۱۸ نیټه، د ۱۹۸۱ کال د جولای د ۲۷ نیټې سره سمون خوري، د ارجنټاین د ریوپلاټین شرکت یوه کاناډایۍ ۴۴ ټرانسپورټي الوتکه د شوروي سوخوی-۱۵ لخوا د ارمنستان په خاوره کې وویشتل شوه. د الوتکې درې عمله غړي او د وسلو یو پلورونکی ووژل شول، او د سوخوی پیلوټ د پراشوټ سره ښکته شو. وروسته معلومه شوه چې الوتکه له اسرائیلو څخه ایران ته وسلې لېږدوي. د سکاټلینډ سټوارټ ایلن مک کیفرټي او د سویس انډریاس جیني له تل ابیب څخه تهران ته د 360 ټنو (360,000 کیلو ګرامه؛ 79,000 پونډه) امریکایی ټانک فالتو پرزو او مهماتو لیږدولو لپاره ګمارل شوي. مک کیفرټي په متحده ایالاتو کې له څو چارټر هوایی شرکتونو سره اړیکه ونیوله او دوی ته یې د 175,000 ډالرو وړاندیز وکړ چې له اسراییلو څخه ایران ته په 15 الوتنو کې "مخدره توکي" الوتنې وکړي ، مګر هیڅ یو یې علاقه نه درلوده. د 1981 په جون کې، مک کیفرټي بیونس آیرس ته سفر وکړ، چیرته چې هغه د ټرانسپورټ ایریو ریوپلاټینس قانع کړ چې د دوی د CL-44 کارګو الوتکو څخه یوه کرایه کړي.  

د اسراییلو د وسلو پلورونکي یاکو نیمرودي د ایران له دفاع وزارت سره یو تړون لاسلیک کړ چې له مخې یې پر ایران د لانس توغندیو او هاک توغندیو په ګډون د ۱۳۵ میلیونه ډالرو په ارزښت توغندي وپلورل شول. [21] [22] د 1982 په مارچ کې، نیویارک ټایمز په یوه مقاله کې وښودله چې اسراییل په تیرو 18 میاشتو کې له 100 ملیون ډالرو څخه ډیرې وسلې په ایران پلورلې دي. د میلان پینوراما ورځپاڼې داسې اسناد خپاره کړي چې په کې اسراییلو د ایران اسلامي جمهوریت ته ۴۵۰۰۰ اوزي ماشینګڼې، د ټانک ضد توغندي، هویتزر او د الوتکو پرزې پلورلې دي. د دغې ورځپاڼې د راپور له مخې، د ۱۹۸۲ کال د لبنان په جګړه کې د فلسطین د ازادۍ له سازمان څخه د اسراییلو له خوا نیول شوې ډېرې وسلې له تهران څخه راغلې وې. 

د جان بلوچ د لیکنې له مخې، په ۱۹۸۳ کال کې اسرایلو پر ایران له سلو میلیونو ډالرو ډېرې وسلې پلورلې. د اسراييلو له خوا ايران ته د لېږل شويو وسلو اندازه دومره زياته وه چې په قبرس کې د دې کار لپاره ځانګړی دفتر جوړ شو. د دې سوداګرۍ یو مهم دلال د سعودي سوداګر عدنان خاشقجي و. په دې سوداګرۍ کې د ایران منځګړی منوچهر غوربنفار و.  په ۱۹۸۱ کال کې د قبرس په اونیزه کې یوه مقاله خپره شوې وه چې پکې ښودل شوې وه چې د لارناکا هوايي ډګر ایران ته د وسلو د لېږد لپاره کارول کېږي. د ۱۹۸۲ کال د مارچ په ۱۸مه په نیویارک ټایمز کې یوه بله مقاله خپره شوه چې په کې اسراییلي چارواکو تایید کړه چې دوی پر ایران وسلې پلوري.  تریتا پارسي (د نایک سازمان مشرې) د «خیانت اتحاد» په نوم کتاب کې د ایرانیانو ( حسن روحاني ، منوچهر غوربنيفر (د وسلو پلورونکي)) او اسراییلي چارواکو ترمنځ د لیدنې په تاییدولو کې لیکلي چې د اسراییلو په منځګړیتوب ایرانیان د تاو ټانک ضد توغندی له امریکایانو اخیستی دی. 

په ۱۹۸۲ کال کې امریکا ته د خپل سفر پر مهال د اسرائیلو لومړي وزیر ایریل شارون پر ایران د وسلو پلور منظور کړ. شارون په ۱۹۸۳ کال کې په پاریس کې په یوه خبري کنفرانس کې وویل چې اسراییل د امریکا په منظورۍ پر ایران وسلې پلوري. په امریکا کې د اسرائیلو سفیر موشی ایرنس په ۱۹۸۲ کال کې ویلي و چې پر اسلامي جمهوریت د اسرائیلو د وسلو پلور د امریکا د حکومت د لوړ پوړو چارواکو په منظورۍ ترسره کېږي. 

په ۱۹۸۳ کال کې یوې فرانسوۍ ورځپاڼې داسې اسناد خپاره کړل چې ښيي اسراییل د ۱۳۵ میلیونه ډالرو په ارزښت وسلې پر ایران پلورلې دي.  په 1986 کې، نیویارک ټایمز یوه بله مقاله خپره کړه چې پکې ښودل شوي چې اسراییل د یو ملیارد ډالرو په معامله کې ایران ته د ځمکې څخه ځمکې ته ویشتونکي توغندي پلورلي دي. 

ترلاسه شوي اسناد او شواهد په ډاګه کوي چې پر ایران د دغو وسلو پلور د امریکایانو په اجازه او تایید سره شوی و. د بېلګې په توګه، یوازې په یوه قضیه کې، د رونالډ ریګن په اداره کې د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو لومړی وزیر الکساندر هیګ ، د اسراییلو حکومت ته د جنګي پرزو د پلور اجازه ورکړه.  د جګړې له پیله د بیت المقدس د عملیاتو تر پایه اسرائیلو پر ایران د ۲۷ میلیونو ډالرو پوځي تجهیزات پلورلي دي. د امریکا د بهرنیو چارو د وزارت ویاند ډین فشر دغه خبر تایید کړ او ټینګار یې وکړ چې اسراییل باید په جګړه کې بې طرفي وګڼي. هغه ومنله چې د هغه حکومت په وار وار خپل اعتراض د اسراییلو د دفاع وزیر ایریل شارون ته رسولی دی.  ځینو سرچینو ایران ته د اسراییلو د وسلو د پلور اندازه تر ۲،۵ میلیارد ډالرو پورې اټکل کړې ده.  ځینې نور اټکل کوي چې د اسراییلو لخوا ایران ته د کال 500 ملیون ډالرو وسلې پلورل کیږي.   دا اندازه په ۱۹۸۱ کال کې ۱۳۶ میلیونه ډالره او په ۱۹۸۳ کال کې ۲۱ میلیونه ډالره اټکل شوې وه، چې اسراییلو ته د ایران د تېلو په پلورلو او د رونالډ ریګن په خبرتیا سره اخیستل شوې وې.  ځینې سرچینې په ډاګه کوي چې ایران د جګړې له پیل څخه وروسته تر ۸۰٪ پورې د اړتیا وړ وسلې له اسرائیلو اخیستي دي. 

په ټوله جګړه کې او له هغه وروسته ایران له اسرائیلو څخه د وسلو او نورو پیرودل په کلکه رد کړل، نو سید روح الله خمیني د ۱۹۸۱ کال د اګسټ په ۲۴ مه په یوه وینا کې پر دغو خبرونو سخته نیوکه وکړه او ویې ویل: «موږ دوی په خلکو کې دننه نه ګڼو. "موږ دا نه کوو" او دا مواد یې د "انقلاب ضد" ادعاګانې وبللې.  یوه پخواني اسراییلي چارواکي چې د دې پروګرام مشري یې کوله نیویارک ټایمز ته وویل: «موږ په پټه ایران ته امریکايي وسلې استولې. موږ هغه کښتۍ ثبت کړې وې چې وسلې پکې وې چې د ایلات له بندر څخه د ډنمارک یا لایبریا بندر عباس ته روانې وې. 
بټنوک| د تاو د ټانک ضد توغندي یوه نمونه چې پر ایران پلورل شوې وه.
په دې موده کې په ایران باندې ځینې وسلې پلورل شوې وې: 

* 2008، د تاو توغندیو شمیر چې د McFarlane پیښې کې ترلاسه شوي.
* د مکفارلین په پیښه کې 260 هاک توغندي 
* د فینټم F-4 اضافي ټایرونو 250 ټوټې
* 365 ټنه M-60 ټانک پرزې او مهمات  
* د ۱۹۸۱ کال په مارچ او اپریل کې F-14 پرزې او په ۱۹۸۳ کال کې د ۱۳۵ میلیونو ډالرو په ارزښت یو شمیر لانس له سطحې څخه ځمکې ته ویشتونکي توغندي او توپخانې تجهیزات 
* د مک فارلین په قضیه کې 300 M-9 Sidewinder توغندي
* او تر 4000 ډیر نور ډوله توغندي 

د جګړې پر مهال او له هغه وروسته پر ایران د اسراییلي وسلو د پلور په اړه نور راپورونه هم خپاره شول.     اسراییل د بیلا بیلو بندرونو لکه هامبورګ ، بنکاک ، نیتانیا ، امستردام او د بلجیم د بندرونو له لارې ایران ته د پوځي بار وړونکو کښتیو لکه د الوتکو پرزې، ټانکونه او د پرسونل بار وړونکي بیړۍ لیږلې. 
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations