کمپیوټر ساینس

**کمپیوټر ساینس** *([[انګرېزي]]: Computer Science)* د مالوماتو او شميرنى انديزي او بنسټيزې زده كړې ته وايي،او په سولګریيزو غونډالونو كي ددوي كاريالونو او اوزارونو ته.
 

چي دا په واروار د الګوريتم غونډاليزه زده كړه ،بهير او منځ ته راتلل څرګندوې او مالومات ليږدوي.

د Peter J. Denning, په وينا بنسټيزه پوښتنه په سولګر پوهنه كي داده چې, *"څه كيداي شې جي اغيزمن وي په خپلجاري ډول?"* کمپيوټر پوهنه ډير څيرمه ډګرونه لرې .لكه:سولګر كښنيزې،د شميرني پر ځانګړي پايلو د تاكيد،او څه هم نور اندونه .لكه:جړيزه شميريزه نظريه او د ځانګړتياوو زده كړه له محاسباتي ستونزو څخه

## مخينه او پېښلیک
د کمپيوټر پوهنې لومړنۍ موندنې د نن ورځې د شمروزمې (Digital ) کمپيوټرونو د پنځوونې بنسټ گڼل کېږي .  د (چوکاټي شمرني) ابکوس په مټ د دقيقو شمېرلو شمېرلوستونه د حلولو په موخه د انټيک پير له وختونو څخه گڼل کېږي .  ويلهېلم شيکارډ په لومړي ځل د ميخانيکي شمېرني لومړنی ډوليزه بڼه په کال ۱۶۲۳م زېږيز کې وپنځووله ، خو وې نشو کولی چې بشپړ ېې ورغوي . بلېز پاسکال په لومړي ځل همدا ميخانيکي شمېرنی د کار لپاره په کال ۱۶۴۲م زېږيز کې چمتو کړ چې ورته ېې نوم پاسکالين ورکړ.  چارلز بېبېج يو بېل ډول انجن وپنځاوه ، او بيا ېې د عمومي اړتيا له کبله شنننيز انجن (Analytical Engine) د ويکټورين پير په مهال رامنځته کړ ، چې له مخې ېې لولېس د هغه ماشين لارښودلیک (Manual) وليکه . د همدې لارښود لیک د ليکنې په وجه هغې ته د نړۍ تر ټولو لومړنۍ پروگرامره يا خپرونه لیکونکې وايي . د ۱۹۰۰ م زېږيز شاوخوا د پنچکارډ‌ ماشين په نوم يو ماشين نوی راووت .  د ۱۹۴۰م زېږيز شاوخوا د پخوانيو ماشينونوپه پرتله په نوې بڼه د شمېرماشين يا شمېرنی په تکړه کاروونکې بڼه راووت ، د کمپيوټر اصطلاح د ماشين لپاره راوتلې نه دا چې د جوړوونکي نوم په هغه پنځوونه ايښوول شوی وي . 
وروسته له هاغه چې د همدغو شمېرنيو (کمپيوټري ماشينونو) څخه دا څرگنده شوه چې د لا پرمختگ په بهير کې نور هم غټ کارونه پرته له شمېرو پرې اسانه کيدی شي نو په کال ۱۹۵۰ م زېږيز کې د کمپيوټر ساينس په نوم د زده کړې اکاډميک ډگر جوړ شو . د نړۍ تر ټولو لومړنۍ د کمپيوټر ساينس پوهنې ډيپلوم ورکوونې بنسټ په ۱۹۵۳م زېږيز کې  له کېمبرج پوهنتون څخه د کېمبرج ډيپلومه ان کمپيوټر ساينس په نوم راوواته .  په امريکا کې په لومړي ځل د کمپيوټر ساينس بری لیک د پيورډيو پوهنتون څخه په کال ۱۹۶۲م زېږيز کې دود شو . په لومړنيو مهالونو کې ډېرو خلکو داسې نه گڼل چې کمپيوټر دې د زده کړې په ځانگړي ډگر واوړي او يوه زده کړيزه څانگه دې شي ، خو وروسته وروسته د پنځوسمو زېږدي کلونو په پای کې دا په زبات ورسېده چې د کمپيوټر اړونده زده کړې ځانته مسلک او ډگر لري . د هماغه کلونو په لومړنيو مخکښو کمپيوټر اړونده پېژندل شوو نومونو کې د IBM نښه ټولو ته د کمپيوټر ساينس په ډگر کې د پاڅونونو راوستنې څرک ورکوي . IBM  ( International Business Machines ) لنډون دی . په لومړي سر کې ېې د IBM 704  وپنځاوه ، او بيا وروسته ېې  IBM 709  کمپيوټر راووېست ، چې بيا په پراخه توگه په آزمويښتي ، او څېړنيزو مراکزو کې ترې کار اخيستل کېده .  تر اوسه له IBM  کمپيوټرونو څخه کار اخيستل يو لوی باج گڼل کږي ، ځکه په هغو کمپيوټرونو کې که څوک يو توری په نا وړه توگه بل ځای وکاروي نو ټول کمپيوټر بندېږي او خپرونه  ټکر سره مخامخېږي ، نو ځکه باید چې ټول کمپيوتر له سره بيا ولگول شي چې لويه ستونزه رامنځته کوي . د ۱۹۵۰م زېږيزو کلونو شاوخوا د کمپيوټر ساينس ډگر د ودې پر مخ روان  و ، او دا پورته ياده شوې ستونزه يوه عادي عامه ستونزه گڼل کېده . وختونو وښوده چې د کمپيوټر کاروونه اوپه کارونو کې ېې اغېزمنتيا يو د کمپيوټر ساينس او ټکنالوژي اړين اړخ جوړوي . د نن ورځې نوي پيرد کمپيوټر له اړخه ډېر اړين بدلونونه حس کړي چې له مخې ې ماهره انفرادي وگړو څخه ېې کاروونه په پراخه کچه د عام وگړو لاس ته ورغلې . په لومړنيو پيرونو کې د کمپيوټر لاسته راوړه گران و او د کمپيوټر بيې لوړې وې ، خو وروسته وروسته د کمپيوټر په خرڅلاو کې بدلون راغی او هر ځای په ارزانه بييه اخيستلی شو نو ځکه ېې د کاروونې لمن له مخکښو کمپيوټر کارپوهانو څخه نورو عامو خلکو ته وغځېده ، خو بیا هم د نن ورځې د کمپيوټر په برخه کې د نويو پنځونو له کبله دې ته اړتيا شته چې کارپوهانو ته مخه شي .

	[بټنوک|The German military used the Enigma machine (shown here) during World War II for communication they thought to be secret. The large-scale decryption of Enigma traffic at Bletchley Park was an important factor that contributed to Allied victory in WWII.11]

## سترې لاسته راوړنې
برسېره پر دې چې د کمپيوټر پېښلیک لنډ دی او اکاډميکه څانګه ېې لوی ډګر دی ، کمپيوټر ساينس په ساينس او ټولنه کې ډېره بنسټيزه ونډه لري او اخيستې چې پدې ډول يادېږي : 
*د شمېر وزم تخنيک پاڅون (digital revolution ) ، چې د نن مهال مالوماتي پیر او انټرنټ ونډه يادېږي .
*د شمېرنې رسمي پېژندګلوي يا تشريح او په شمېرلو کې اسانتيا ، او ددې زبات چې په  شمېر کې داسې شمېرنې لرو چې پرته له کمپيوټر څخه ېې حل اسانه نه برېښي نه هم ژر موندونکي ستونزې دي .
*د پوستکاليو د ژبې آندود يا نظريه ، يو اوزار چې له مخې ېې په جوته توګه د راز رازو مالوماتو د تګلارې بېل پوړونه ورتلونکې لنډې لارې چارې يادېږي .
* 
* ساينسي شمېرنې د غټو ستونزو عملي حلونه رامنځته کړل، همدا رنګه ېې د پوستکاليو په ترتيب کې تجربې رامنځته کړې . دغه کړنو د ماغزو د ودې لپاره ډېر پرمخ تللي سبقونه وپنځول، د انسان د بدن د غړو همډوله نخشې د جينوم په نوم ترتيب کې د همدغو انساني جينومو پروژو کې وښکارېدې.
* الګورتمي سوداګرۍ په لويه کچه د مصنوي ذهانت ، ماشيني زده کړې اونورو شمارنيو او ګڼياليزو تخنيکونو په مرسته د سوداګريز بازار اغېزمنتيا  او ثابته شتمني ډېره کړېده .
* د کمپيوټري فردي ويډيويي چوکاټونو په مرسته د ويډيو په ګډون مصنوي انځور جوړېدنه .
*

## د سولگر پوهني ډگړونه
### انديزه سولگرپوهنه
:

#### د شميرنې آندپوهنه

:

### د الگوريتومونو او اومتوكو جوړښت
:

### خپرنيز ليلپوهنه او ژپې
:

### د سولگر توكي او جوړونۍ
:

### شميريزه او پيلاميزه شميرنه
:

### كاريالونه
The following disciplines are often studied from a more theoretical, computer science viewpoint, as well as from a more practical, engineering perspective.

:

## دا هم وگورئ
* سولگر
* كمپېوټر پوهنه څه ده؟
* پاور ټايز یانې څه؟
* دويال غونډالونه
* چليز غونډالونه 
* گڼياله وېډيويي كامره
* ډېټا بېس څه شى دى
## اخځونه

## باندنۍ تړني

* په سولگر پوهنه كي د خپلواكو پوهنتونو لارښود  
* د سولگر پوهني د لوستونو ټولگه
* په سولگر پوهنه د كتابپيژندلو ټولگې 
* CS لارښوني او سرچيني
* د سولگر پوهني انځورونه

وېشنيزه:پوهنه