بابيزم

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
}

### لمونځ

## د بابيزم ځینې قواعد

* احکام او نصیحتونه

سيد علي محمد باب د حلال او حرام په اړه وايي: د محمد (ص) حلال تر قيامت پورې حلال دى او حرام يې تر قيامت پورې هم حرام دي. 

د بابي  عقيدې له مخې د باب ظهور د قيامت د ورځې په شان دى، يعنې د محمد صلى الله عليه وسلم حلال او حرام او د اسلام دين د باب د بيان تر وخته پورې پر خپل ځاى پاتې دى د باب ظاهري بڼه او د بابي مذهب پیل، ډېری شیان بدل شوي.  د  بابيزم ځينې احکام په لاندې ډول دي:

* د فارسي کتاب د پنځم ټوک په 19م فصل کې *راغلي دي چې تر ټولو غوره عبادات د خلکو خوشحاله کول دي او تر ټولو بد عمل د خلکو غمجنول دی، د خدای په وړاندې تر ټولو غوره عمل يوه ساه ده چې د بل شخص د خوشاله کولو لپاره يې شخص ترسره کوي، څه هم زړه یې له غمه ډک وي.* 
* دبیان دکتاب په اتلسمه ماده کې دشرابو *څښلو حتی دبیمارو لپاره هم سخته ممانعت راغلی دی .* د *الکولي مشروباتو څښل حرام دي، هر ډول بوی، غوړي، تریاک او هر ډول تنباکو* . 
* د څلورم څپرکي په پنځم فصل کې *ځان وژنه په ښکاره ډول حرامه ده* .
* د 11 فقرې په 16 فصل کې د انسان د بدن د غړو وژل او پرې کول حرام دي.
* د کتاب د شپږم څپرکي په اتلسمه برخه کې د *پلټونکي نظر څرګندول او د خلکو د شخصي چارو پلټنه حرامه ده* .
* د کتاب د نهم ټوک په شپاړسمه برخه کې *د وهلو سخت ممانعت* بیان شوی او دا موضوع د لسم ټوک په شپږم فصل کې تکرار شوې ده.
* د شپږم واحد په یوولسم فصل کې، *جسمي مجازات منع دي* .
* د کتاب د نهم څپرکي په ۱۱م فصل کې *غلامي او انساني قاچاق په رسمي توګه مخالف او منع شوي دي* .
* د کتاب د لسم ټوک په پنځلسم فصل کې *د حیواناتو د حالت درناوي او په حیواناتو باندې د ډیر وزن* د نه اچولو امر شوی دی.
* د کتاب د ١١مې فقرې په نهم فصل کې راغلي دي *چې له داسې غونډو څخه بايد ځان وساتې چې پکې مېلمه پالنه او خدمت نه وي او د انسان د عزت او مرتبې په مانا نه وي.*
* د نهم څپرکي په اوومه ماده کې د *تنباکو او تنباکو پېر او پلور په کلکه منع شوی دی چې د زقم چادر په نامه یادېږي* .
* *زنا حرام دی* او ښځه د خدای له رحمت څخه محرومه ده. 
* د بیان د پنځم واحد په څوارلسم سورت کې په پاکوالي، نرمۍ او پاکوالي ټینګار شوی دی: او *له خدای سره د محبت په اظهار کې له پاکوالي، نرمۍ او پاکوالي پرته بل هیڅ شی نشته* او خدای نه خوښوي چې له روح پرته د یو نفس شاهدي ورکړي. هغه غواړي چې په هر حالت کې دوی د روحاني او رسمي پاکوالي څخه په بشپړ ډول منفي وي، ترڅو د دوی روح د دوی څخه ویره ونلري، څنګه او نور څه.
* د دریم واحد په 18 فصل کې ، دا ویل شوي چې تاسو باید هرڅه د خپل *کمال کچې* پای ته ورسیږئ.
* د څلور فضیلتونو په کتاب کې، د 4 واحد د 18 څپرکي کې راغلي چې *تاسو باید ماشومانو ته هغه شیان مه ور زده کړئ چې د دوی لپاره ستونزمن وي،* تاسو باید د دوی سره په پوره مهربانۍ او نرمۍ سره چلند وکړئ، او په دوی باندې هغه شیان مه اچوئ چې غیرقانوني دي. د دوی لپاره ګټور.

### د ځینو کتابونو پاکول
باب د كتاب په يوه سوره كې راغلي دي چې د بيان شريعت پيروان بايد د بيع له كتاب او د كتاب له آيتونو پرته د نورو كتابونو له لوستلو ډډه وكړي او ټول كتابونه له منځه يوسي. بې شکه په بیان فارسي کتاب کې یې یادونه کړې ده چې د کتابونو له منځه وړل څه ډول دي؟ دوی په مختلفو برخو کې د پوهانو او فقهاوو لخوا لیکل شوي کتابونو ته اشاره کوي. د بېلګې په توګه هغه کتابونه چې د اسلامي فقهاوو له خوا د علومو په مسايلو کې ليکل شوي، ټول اعتراضونه، ستونزې او يو پر بل اعتراضونه، جګړې، شخړې او داسې نور هغه څه دي چې د نړۍ په ګټه نه دي. ډیری کتابونه چې د فیلسوفانو لخوا په بیلابیلو مسلو لیکل شوي د هیچا په ګټه نه دي پرته له دې چې د لوستونکو لپاره اندیښنه او ګډوډي رامینځته کړي. 

### سيد علي محمد باب په شېراز کې نيول او بندي کول
بابي مذهب د نورو الهی مذهبونو څخه د یو خپلواک مذهب په توګه، خپل لمونځ لري، دا لمونځ د 19 رکعت لمونځ دی چې هر بالغ بابي شخص ته واجب دی.  

### روژه
د بابي مذهب بله قاعده روژه ده. د بابي مذهب له نظره په هر بالغ بابي انسان د روژې د مياشتې روژه نيول فرض دي، د بيعين د کتاب د اتم فصل په اتلسمه سوره کې راغلي دي چې د بييان کال د اخري نولس ورځې روژه نيول پکار دي. په هغه چا روژه فرض نه ده چې يوولس کلنۍ ته نه وي رسېدلې او له دوه څلوېښتو کالو وروسته هم نه فرض کېږي او د هرې ورځې موده د لمر ختو څخه تر لمر لوېدو پورې ده او د روژې حق په قرآن کې بيان شوى دى. تفصیل په دې فصل کې.

په هغه وخت کې د اصفهان واکمن منوچهرخان معتمد الدوله و او علي محمد باب یې په درناوي ومانه او د یو کال لپاره یې د هغه میلمه پالنه او ملاتړ وکړ.  اډوارډ براون په دې اړه لیکي: «د شیراز دروغ په دې مسله کې ښکیل وو، که نه نو د خپلو دوو پیروانو سره دویم ښار (اصفهان) ته د هغه د بندیانو چټک انتقال به ناشونی و. دا پیښه د می 1846 په شاوخوا کې وشوه. باب کابو یو کال په اصفهان کې پاتې شو. هغه د هغه وخت د ډیرو پیاوړو مشرانو تر ملاتړ لاندې و، چې د خپلو دښمنانو د بدمرغۍ په مقابل کې یې د هغه ملاتړ او ملاتړ غوښتل، چې د هغو له جملې څخه علماء تر ټولو خطرناک وو. خو د ۱۸۴۷ کال په لومړیو کې د هغه سرپرست مړ شو او ګرګین خان چې د اصفهان د حکومت ځای ناستی شو، د پخواني واکمن په څېر احساس نه کاوه او سمدستي یې باب د یوه وسله وال سپرلۍ لاندې تهران ته ولېږه چې د محمد شاه او د هغه تر واکمنۍ لاندې و. ناپوه وزیر حج میرزا اغاسي 

د بیان رسم تاریخ د شمسي تقویم سره سم تنظیم شوی.  نوروز د کال پیل دی او کال په 19 میاشتو ویشل شوی چې په نولس ورځو کې 4 یا 5 اضافي ورځې دي. هر 19 کاله یو "یونټ" بلل کیږي او هر نولس واحدونه "ټول څیز" بلل کیږي. 

## د بیان د رسم تاریخ

* د بیابيزم کليز او تقویم
* ګریګورین تقویم ته د آیین بیاني تقویم بدلول 
* د جلالي (ایرانی) تقویم په عین بیاني تقویم بدلول 

## د بابيزم په قانون کې مهمې پېښې
 

### په تبریز کې د سید علي محمد باب محاکمه
په لومړي سر کې، حکومت او پادریانو د بابي غورځنګ ته ډیره پاملرنه ونه کړه، مګر د 1845 د اوړي په وروستیو کې، کله چې دوی د دې چټک پراختیا څخه خبر شول، دوی پریکړه وکړه چې دا کنټرول کړي. له همدې امله باب چې له مکې څخه بوشهر ته راغلی و، شیراز ته یووړل شو او زنداني شو.  

د فارس حاکم له هغه سره ډېر ظلم وکړ. د پادریانو د مشر له خوا د حاکم په وړاندې تر پوښتنو ګروېږنو لاندې ونیول شو او د هغه له خوا مرتد اعلان شو او حکم وشو چې په مرګ محکوم شي او د عبدالحمید خان درګاه په کور کې زنداني شي.  

قدوس چې د سيد علي محمد شيرازي په امر شيراز ته تللی و او يو بل بابيان د فارس د واکمن په امر په دغه ښار کې ونيول شول او ډېر شکنجه يې وکړل  او له شيراز څخه وشړل شول.

### سید علي محمد باب اصفهان ته جلاوطن شو
څه موده وروسته د شیراز په ښار کې کولرا خپره شوه او په همدې وخت کې باب شیراز ته لاړ.  هغه د ۱۸۴۶ کال په سپټمبر کې اصفهان ته جلاوطن شو. په لومړي سر کې په اصفهان کې د هغه ښار د امام جمعه په کور کې اوسېده. 

د مک ایون باب په وینا، هغه په غیر رسمي ډول د مجلس علماوو د ډیرو حاضرو علماوو لخوا په غیر رسمي توګه په اعدام محکوم شو. خو په دې وخت کې د باب د اعدام د مخنیوي لپاره د جنون رایه پورته شوه. 

### ماکو ته د سید علي محمد باب جلاوطني
څه موده وروسته د ۱۸۴۷ کال د جنورۍ په میاشت کې د محمد شاه قاجار په امر د تهران په لور حرکت وکړ. خو د هغه لومړی وزير حاجي ميرزا اګاسي په تهران کې د سيد علي محمد باب د شتون په اړه اندېښمن شو او له شاه سره يې پرېکړه وکړه چې هغه مکو ته ولېږدوي چې د ايران په شمال لوېديځ کې پروت دی، پرته له دې چې باب تهران ته ننوځي. په همدې خاطر سيد علي محمد شيرازي د تهران نه بهر څه موده تيرولو او د شاه سره د ملاقات کولو نه پس تبريز ته د شاه د يو خط له مخې جلاوطن شو او بيا په همدې نوم د ماکو په قلعه کښې بندي شو. د حاجي میرزا اګاسي په وینا دا ځای ځکه مناسب و، چې هلته اکثره خلک سني او ترکي ژبي وو، او د روسیې او عثماني دولتونو له خوا محاصره او له هر ځای څخه لیرې پروت و، چې په پایله کې یې څوک باب ته متوجه نه شول. . مګر حتی په ماکو کې، دوی نشي کولی د باب سره د خپلو مینه والو سره اړیکه ونیسي، او حتی هلته به، لیکونه باب ته ورسیږي یا د هغه مینه وال به هغه ته ورځي. 

### د طبرسي کلا جګړه
کيڼ|بټنوک| په تبریز کې د سید علي محمد باب سره د علماوو د غونډې ځای چې اوس د صاحب الامر جومات په نوم یادیږي.
باب بیا تبریز ته ولیږل شو او علماء کرامو ته یې امر وکړ چې د هغه په اړه وروستۍ پریکړه وکړي. علماوو هم یوه غونډه جوړه کړه او د هغه د ادعا په اړه یې پوښتنې وکړې. اډوارډ براون لیکي: د باب په وړاندې قانوني اجراات ټول د خورا شرمونکي بې عدالتۍ او بې عزتۍ سره مل وو. دوی ورته وویل: "که تاسو د پوهې دروازه یاست، البته تاسو باید د هرې پوښتنې ځواب ورکړئ چې موږ یې غوره کوو او پوښتنه کوو. او سمدلاسه یې د طب، ګرامر، فلسفې او منطق او داسې نورو اصطلاحاتو او تخنیکي توضیحاتو په اړه پوښتنې پیل کړې. 

محمد توربیان په دې اړه د پوهاند شهاب فردوسي د حالاتو او مقالو په کتاب کې لیکي: چې په ځینو کتابونو کې یې لیکلي چې سید باب مغروره او لېونی و، دا له عدل او انصاف څخه لرې خبره ده، ځکه چې د ده ټول اثار ښيي چې هغه متوجه دی. د هغه په افکارو او په هر حالت کې د سپېڅلو شیانو له نظره، اسلام د اخلاقو او ټولنیزو اصولو درناوی او پوره خبر دی او د هغه په کارونو کې د لیونۍ نښې نه لیدل کیږي. 

### سيد علي محمد باب چهريق کلا ته جلاوطن شو
[کيڼ|بټنوک| په 2008 کې د چهارق قلعې پاتې شوني، چې د سیلماس [سلماس ولسوالي|ښار کې د زولا سیند په څنګ کې موقعیت لري]]
کيڼ|بټنوک| په ۲۰۱۰ کال کې د چهارق کلا (د سید علي محمد باب د زندان ځای) د ډبرو پاتې شوني
اډوارډ براون لیکي: په ایران کې د فرانسې د سفارت لومړی سکرتر مونسیور نیکولاس لیکي: 

د اډوارډ براون لخوا د 132 ټکي کتاب په بل مخ کې د دې کلا او سیند تر عکس لاندې لیکل شوي. 

دلته یوازې یو لیک چې په اخروټ کې پټ شوی یا لیکونه په اوبو کې ګنډل شوي او په شیدو کې ډوب شوي او ورته ورته د *باب* او د هغه د پیروانو ترمینځ اړیکه ممکنه وه. اوس چې له دریو کلونو څخه ډیر په بند محکوم شوی، *باب* په عملي توګه نشي کولی د خپلو پیروانو لخوا د ممکنه وسله وال دفاع په لور د تمایل لپاره مستقیم مسؤل وګڼل شي. په هرصورت، حکومت هغه د هغه تعلیماتو سرچینه ګڼي چې د ایران ټوله امپراتوري یې غصب کړې وه او د هغه د وژلو پریکړه یې کړې وه. دوی فکر کاوه چې د هغه په مرګ سره باید ټول غورځنګ له مینځه یوسي. 

اډوارډ براون د طبرسي کلا د جګړې په تشریح کې لیکي: 

## سرچینې
* Wikipedia, the free encyclopedia →Bábism (بازدید: ۱۳ دی ۱۳۹۰)
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations