open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
هېموسېدرين

بټنوک|دا د پښتورگي د ووب يو مايکروسکوپي انځور دی چې په کې هېموسېډرين هم ليدل کېږي. په همدې انځور کې نسواري رنگه توکي د هېموسېډرين زېرمې دي.
[بټنوک|[هېم. وسپنه د همدغه ماليکيول په مرکز کې ده.]]
**هېموسېدرين** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Hemosiderin)* په وينه کې د وسپنې د ذخيروي بڼې يو پېچلی مالېکيول (بل يې فېرېټين دی) دی. دا تل په سلولونو (خو په اکرنۍ وينې کې نه وي) کې موجود وي او داسې ښکاري چې دا به د فېرېټين يوه پېچلې بڼه، يا هم د فېرېټين او يا د نورو توکو يو بې طبيعي بڼه وي. په هېموسېډرين کې چې د وسپنې کومه زېرمه ده نو دا د وسپنې اړتيا ته په ښه توگه ځواب نه شي وييلای. 

په ووبونو کې د وسپنې(III) آکسايډ هايډروآکسايډ د ناحل کېدونکې بڼې د توکو راغونډېدنه د گڼ شمېر ناروغيو سبب  گرځي. همدا زېرمې د هېموسېډرين په نامه يادېږي. که څه هم چې ددغو توکو راغونډېدنه هېڅ ډول نښې نښانې نه ښکاره کوي، خو څېړنو ښودلې چې دا د بدن د غړو ويجاړۍ ته لاره هواروي.

په عامه توگه هېموسېډرين په ماکروفېجېز کې موندل کېږي او همدا توکي په ځانگړې توگه په هغو ځايونو کې چې ډېر وي کوم ځای چې د وينې بهېدنې په پروسې اخته وي، او دا پخپله د دې دليل هم کېدای شي چې موږ داسې وانگېرو، چې د دغو توکو جوړېدنه کېدای شي چې د وينې د سره توکو او هېموگلوبينو د فاگوسايټوسز سره تړاو ولري. هېموسېدرين د بدن په بېلابېلو غړو کې د گڼ شمېر ناروغيو په نتيجه کې راغونډېدلای شي.  

په بدن کې د ډېريو کيميايي تعاملونو (د ساري په توگه. آکسيډېشن-ريډکشن تعاملونه) په پرمختللو  کې وسپنې ته اړتيا ده، نو په همدې خاطر بدن هم د وسپنې د جوړولو لپاره يو شمېر چلندلارې لري. خو که په سمه توگه و نه کارېږي بيا هدغه وسپنه بدن زهرجن کولای شي.

وسپنه د انسانانو په بدن کې په وينې او په ځيگر کې په يو ډول پروټين چې فېرېټين نومېږي زېرمه کېږي. په فېرېټين کې چې کوم ډول وسپنه موندل کېږي هغه د وسپنې(III) آکسايډ-هايډروآکسايډ په نامه يادېږي. کله چې وسپنه د فېرېټين په بڼه وي نو هغه په اوبو کې د حل کېدو وړتيا لري.

## پاتوفيزيولوژي
هېموسېډرين اکثراً د وينې د بهېدو يا وينې کېدو نه وروسته رامېنځ ته کېږي. کله چې وينه له يوه ټپي شوي رگ نه بهېږي، نو سلولونه مړه کېږي او د وينې د سره توکو هېموگلوبين د سلولونو نه دباندې فضا ته لار مومي. د وينې د سپينو توکو يو ډول سلولونه چې ماکروفېجونه نومېږي، د فاگوسايټوسز د پروسې له مخې همدا هېموگلوبين د خپل غورځنگ لاندې نيسي او د هيموگلوبين په ټيټه کچه بدلون مومي او په نتيجه کې هېموسيدرين او پورفيرين رامېنځ ته کېږي.

## هغه ناروغۍ چې د هېموسېډرين د راغونډېدو سبب گرځي
د بدن په هغه ناروغيو کې چې وسپنه له نورمالې کچې لوړېږي د هېموسېډرين د راغونډېدو شونتيا ډېروي. دا داسې اوږدمهالې ناروغۍ دي چې اکثراً د وينې د ورکړې اړتيا په کې وي، لکه د سېکل سلول د وينې د کمښت ناروغۍ او تالاسېميا.
 
## سرچينې
د پښتنو لړليک

دا لاندې د پېژندل شوؤ پښتنو لړليک دی. په همدې لړليک کې ياد شوي اکثراً پښتانه د دواړو والدينو (مور او پلار) لخوا پښتانه دي، خو په دې کې داسې پښتانه هم شته چې يواځې مور او يا پلار يې پښتانه وه.

## له الف نه تر ي لړليک

### الف
*امير امان الله خان
*امجد خان
*انور کمال خان
*امير عبدالرحمن خان
*انور صيف الله خان
*انوارالحق احدي
*ارباب جهانگير خان خليل
*اسفنديار ولي خان
*اشرف غني احمدزی
*اشرف جهانگير قاضي
*اسلم خټک
*محمد ايوب خان
*ايوب شاه
*افراسياب خټک
*آفتاب احمد خان شيرپاو
*احمد شاه دراني
*اختر محمد عثماني
*اکرم خان دراني
*ابراهيم لودي
*اکرام الله خان
*ايپي فقير
*امير شېر علي خان
*امير حبيب الله خان

### ب
*بخت خان

### پ
*پلی خان

## ت
*تېمور شاه دراني

## ث
*ثريا طرزي

## ج
*جلال الدين حقاني
*جمال شاه
*جنرال عبدالرازق اڅکزی

## ح
*حيات شېرپاو
*حيات الله خان دراني
*حافظ رحمت خان
*حفيظ الله امين
*حامد کرزی

= خ =
*خان عبدالغفار خان
*خان محمد سرور خان کاکړ
*عبدال آرمان اورکزی
*خان عبدالولي خان
*خان حبيب الله خان
*خاطر اپريدی
*خوشحال خان خټک
*خان عبدالصمد خان اڅکزی

## دا هم وگورۍ
*د پښتنو قبيلې
*پښتانه
*پښتو ژبه
*پښتونولي
*پښتون فرهنگ
*پښتونستان
*پښتونخوا

## سرچينې
*
عبدالوکيل سوله مل شينواری

250px|بټنوک|عبدالوکيل سوله مل شينواری
**عبدالوکيل سوله مل شينواری** (زوکړه ۱۳۴۳ لمريز لېږدي کال د ننگرهار ولايت د هسکې مېنې ولسوالي) يو افغان کيسه ليکوال او اديب دی.  

## مخينه
عبدالوکيل سوله مل شينواری پر کال ١٣٤٣ لمريز لېږدي کال د ننگرهار ولايت د هسکې مېنې په ولسوالۍ کې زېږيدلی دی. 

## زده کړې
لومړنۍ او منځنۍ زده کړې يې په جلال اباد ښار کې کړې، تر منځنۍ زده کړو وروسته د لوړو زده کړو لپاره پخواني د شوروي اتحاد ته وليږل شو، او هلته يې په پوځي پيداگوژۍ کې د ماسټرۍ درجه واخيسته.

## دندې
تر لوړو زده کړو وروسته په ١٣٦٨ ل کال کې خپل هېواد ته راستون شو او د افغانستان د ملي دفاع وزارت په بېلابېلو روزنيزو موسسو کې يې د ښوونکي په توگه دندې ترسره کړې. په ١٣٧٣ ل کال کې په پېښور کې د ازاد افغانستان د ليکوالو ټولني په خپرنيز ارگان (وفا) کې خبريال شو. په ١٩٩٥ زېږديز کال کې يې دغه دنده پرېښوده او د سلواک جمهوريت ته ولاړ او تر ۲۰۰۷ زېږديز کال تر مای هلته واوسید خو له دغې نېټې وروسته انگلستان ته ولاړ او اوس په لندن کې هستوگن دی. 

## ادبي ژوند
وکيل شينواري تر اوسه پورې گڼ شمير پوهنيزي څېړنې، تحليلي، سياسي او ادبي ليکني کړې دي، چي په هېواد دننه او له هغه نه بهر په گڼ شمير افغاني خپرونو کي خپرې شوې دي. نوموړی په روسي او سلواکي ژبو پوهيږي او په پارسي کې د ليکنې صلاحيت لري. 
  
ښاغلي عبدالوکيل سوله مل شينواری هغه ځوان کيسه ليکونکی دی چي په لنډو کيسو سربېره يې لنډې او اوږدې راډيويي او تلويزيوني ډرامې هم کښلې چې د (غچ اور) راډيو داستان يې ښه بېلگه ده. دا داستان يې ډير کلونه پخوا چې لا د ښوونځي په لسم ټولگي کې وو، ليکلی او په هماغه وخت يانې په ١٣٥٨ ل کال کې له راډيو افغانستان څخه پر له پسې خپور شو. هغه هم لکه د افغانستان د يو گڼ شمېر نورو ليکوالو په څېر خپل ادبي تخليق په شعر پيل کړی، خو د شعر او ډرامې ليکلو موده يې ډيره لنډه وه. 
 
شينواری نه يوازي کيسې ليکي بلکي په کيسو او گڼو ادبي او هنري ژانرونو يې گڼي مقالې هم کښلي دي. د ده د هنري کار ډيره برخه سينما، او پښتو ډرامې ته ځانگړي ده. دا له دې هنرونو سره دده له ځانگړي ميني خړوبېږي. برسيره پر دې زموږ په پښتني فرهنگ کې ددې برخو کمزوري هم نوموړی ليکوال دې ته هڅولی چې په دې برخه کي ځانگړې مطالعه وکړي او بيا ددغو مطالعاتو پر اساس گڼې مقالې د هېواد خپرنيزو ارگانونو ته د چاپ لپاره ورکړي.  

عبدالوکيل سوله مل شينواري خورا ډيرې مقالې په ادب او هنر سربيره په نورو برخو لکه سياست، پوځ، نېشه يي توکيو هم کښلې او څه موده يې ژورناليستيکې چاري هم پر مخ بيولې دي. «زړه کلا»، «پنځوس میلونه» او «رنځورې هیلې» ېې د لنډو کیسو ټولگې دي. له دې دریو ېې دوه پنځوس میلونه او رنځورې هیلې فارسي، اردو او انگریزي ژبو ته هم اړول شوي، چې په نږدې راتلونکې به په دغو ژبو کې هم په ایران ،پاکستان او د امریکا په متحده ایلاتو کې له چاپه راووزي. 

شینواری نن سبا د سناریو، لنډو تمثیلي ټوټو او یوه ناول په ليکنه بوخت دی. 
## چاپ شوي اثار يې
# پنځوس میلیونه (د لنډو کیسو ټولگه) د ۱۳۸۳ ل کال چاپ. 
# باران ( د لنډو کیسو ټولگه)، د ۱۳۹۳ ل کال چاپ. 
# 

## اخځونه
# http://www.tolafghan.com/posts/15695
# http://nzdl.org/gsdlmod?e=d-00000-00---off-0areu--00-0----0-10-0---0---0direct-10---4-------0-1l--11-en-Zz-1---20-about---00-0-1-00-0--4----0-0-11-00-0utfZz-8-00&cl=CL5.38&d=HASH01476602faf86c693d2c777a&x=1 
# http://www.afghandata.org:8080/xmlui/handle/azu/7602  

وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:پښتانه شاعران
وېشنيزه:افغاني ليکوال
محمد افضل شوق

بټنوک|289px|شلېدلی امېل
بټنوک|289px|شلېدلی امېل
**محمد افضل شوق** (۱۹۵۷ ز کال - د ۲۰۱۰ ز کال د نومبر ۱۳، اسلام اباد) (په انگرېزي: *Muhammad Afzal Shauq*) يو پښتون شاعر، ليکوال او سېلانی څېړونکی وو.

## مخينه
محمد افضل شوق پر ۱۹۵۷ ز کال په پښتونخوا کې زېږېدی وو. هغه خپلې زده کړې په خپله پلرنۍ سيمې کې ترسره کړې. لوړې زده کړې يې په بلوچستان پوهنتون کې بيل کړې او د ټولنپوهنې په څانگه کې يې ماسټري ترلاسه کړې ده. په ۱۹۹۸ کې د مصر له کايرو ډموگراپيک سنټر څخه د وگړشمېرنې په څانگه کې دويمه ماسټري ترلاسه کړه. له ۱۹۸۳ څخه تر ۱۹۸۶ پورې يې په بېلا بېلو پوهنتونونو کې د ټولنپوهنې د استاد په توگه دنده ترسره کړه. تر هغه وروسته يې د وگړیو د پرمختيا په ادارو کې دنده ترسره کړه. له ۱۹۸۶ کال کې تر ۲۰۱۰ ز کاله يې د وگړو د بهبودي جگپوړي افسر په توگه دنده ترسره کړې. همدا شان يې په راډيو پاکستان کوېټه کې او د پاکستان په ټلويزوني چينلونو کې د وياند، سکرپټ ليکوال او د شاعر په توگه هم دنده ترسره کړې. همدا راز يې په گڼ شمېر ټولنيزو موضوعگانو باندې ليکنې او مقالې خپرې شوې دي. 

نوموړى د گڼو کتابونو تر څنگ پر بېلابېلو ټولنيزو مسايلو ليکنې وکړې. ارواښاد شوق په پښتو ادب کې د يونليک د ليکوال په توگه ډېر زيات مشهور دى. اوه گامه مزل، مزل پر واورو باندې، او د لمر د کلي په لور يونليکونو يې ډېر زيات مينوال وموندل. د دې تر څنگ د نوموړي دوې شعري ټولگې په لټون ستا د څيرې او شلېدلى اميل هم چاپ شوي دي. 

ليکوالې او شاعرې سيده حسينه گل تنها د نوموړي د ادبي کارونو او ژوند په اړه د افضل… افضل شوق په نوم يو اثر ليکلى. افضل شوق د پښتو تر څنگ په نورو ژبو هم ليکل کول. نوموړي د خپل خاص انداز په زور د بهرنيو ليکوالو پام ور اړولى وو. د هغه نښيزونه انگليسي او چينايي ته هم ژباړل شوي دي. د شوق د شعر شاعرۍ او ژوند په اړه بهرنيو ليکوالو زيات ليکل کړي او د سولې سره يې د هغه لېونۍ مينه ستايلې ده.  

افضل شوق د فرشته په نوم يو ټولنه هم درلوده چې د نړۍ د هرې برخې ليکوالو او هنرمندانو په کې ونډه درلوده.  

## مدني اکر
محمد افضل شوق څلور زامن او یوه لور لري چې نومونه يې عزيز یار خان، قامیار خان، حکمتیار خان، د پښتو ژبې نامتو سندرغاړی اولس يار خان او سکاني هدیل بریشنا افضل خان دي. 

## مړینه
محمد افضل شوق د ۲۰۱۰ ز کال د نومبر پر ۱۳ په اسلام اباد کې د زړه د حملې له لامله ساه ورکړه. اروا یې ښاده او جنت يې ځای شه. 

## چاپ شوي نښيرونه يې

۱- اووه گامه مزل (يونليک). 

۲- مزل پر واورو باندې (يونليک).

۳- د لمر د کلي په لور (يونليک).  

۴- په لټون ستا د څېرې (شعري ټولگه).  

۵- شلېدلی امېل (شعري ټولگه).  

۶- پروني مخونه(ناول).  
  

## باندنۍ تړنې
* په ويکي شعرونه کې د محمد افضل شوق شعرونه 

۲- https://larawbar.net/22796.html#.X2ci8dSF5kg  

وېشنيزه:پښتانه شاعران
وېشنيزه:پښتانه ليکوال 
وېشنيزه:پښتانه 
وېشنيزه:افغانان
ناشناس

**ډاکټر محمد صادق فطرت ناشناس** (۲۸ د دېسمبر، ۱۹۳۵ زېږیدلی دی. - ) *(په انگرېزي: Sadiq Fitrat Nashenas)* د افغان غزلبولانو څخه دی او لومړنی هنرمند او غږپوهاند دی چې لوړې زده کړې يې په پښتو ادبياتو کې د دوکتورا تر کچې بشپړې کړي. د ده د نوښتگرۍ له کبله ورته په هند او پاکستان کې د افغان سیگل لقب ورکړل شوی او په افغانستان او سیمه کې د خلکو تر منځ د **ناشناس** په نامه يادېږي . دی نه يوازې چې سندارا پوهنې کې يو مسلکي غزلبول دی بلکې له ۱۹۵۶ زېږدي کالونو راپدېخوا يې د پښتو، دري او اردو ژبو ادبياتو کې بې شمېره غږیزي پنځونې کړي.

## مخينه
ناشناس په کندهار کې يوې روڼ اندې نوموتې کورنۍ کې نړۍ ته سترگې پرانیستي . د پلار نوم يې محمد رفيق حبيبي دی.هغه د خپل د ژوند لويه برخه د افغانستان په پلازمېنه کابل کې تېره کړې. نوموړی په خټه کاکړ پښتون دی. د ډېرو کالونو نه راپدېخوا د پښتو او دري سندرو ترڅنگ په اردو ژبه هم سندرې وايي. ډاکټر ناشناس دم مهال د انگلستان په لندن کې مېشت دی. ناشناس په يوه روحاني کورنۍ کې زېږېدلی دی، خو څنگه چې قسمت يې غوښتل د ديني زده کړو د ترلاسه کولو سره سره يې د هنر او موسيقۍ سره هم ځښته علاقه پيدا کېده، او د خپلې کورنۍ نه په پټه يې د خپل شوق او علاقې په ډگر کې ورښکېل شو چې تر اوسه يې د افغانستان د وتلو سندرغاړو نوم ځانته خپل کړی.

## زده کړې
ډاکټر صادق فطرت ناشناس خپلې زده کړې په هند کې د جامعيه مليه اسلاميه څخه په ډيلي کې پیل کړي .د همدې ښوونځي بنسټگر او د هند درېيم ولسمشر ذاکر حسين د ښاغلي صادق فطرت استاد هم و. وروسته یې د هند په پونه ښار کې يو کال زده کړې وکړې بیا بېرته چمن او بلوچستان سیمې ژوب ته خپلې پلرنۍ سیمې ته ورغی او هلته یې نورې زده کړې وکړې . .نوموړي د ۱۲ ټولگي زده کړې په کابل کې سر ته رسولي بيا يې په کابل پوهنتون کې د حقوقو او اقتصادو د پوهنځي نه بريليکونه ترلاسه کړي. په ۱۹۷۰ کال کې د زده کړو لپاره روسيې ته ولاړ او هلته يې د مسکو په دولتي پوهنتون کې د پښتو او روسي ژبې او ادبياتو په برخه کې لومړی ماسټري او بيا يې خپله دوکتورا ترلاسه کړې. دې سره څنگ کې یې په لنډن کې د غږپوهنې تر کچې زده کړې ترسره کړي .

## رسمي دندې
دندې يې د افغانستان د ملي راډيو څخه پیل تر ټلویزيونه او بيا د کولتور وزارت لخوا يې د کمپوز او ښه شعر غوراوي او غږآزموینې څارونکی پورې ترسره کړي. همدارنگه د بیهقي چاپي ټولنې مدیر هم پاتې شوی .

## باندنۍ تړنې
*د ناشناس سندرې
*د ناشناس البمونه او سندرې 

## ‍ستاينيزې
ښاغلی ناشناس د افغانستان د گوتو په شمار سندرغاړو او غزلبولانو څخه دی چې کورنۍ او بهرنۍ ستاينيزې يې ترلاسه کړي .

## سرچینې
# په يوټيوب کې د ښاغلي صادق فطرت ناشناس شخصي ژوند او هنر مخينه
# په يوټيوب کې د ښاغلي صادق فطرت ناشناس شخصي ژوند او هنر مخينه
# په يوټيوب کې د ښاغلي صادق فطرت ناشناس شخصي ژوند او هنر مخينه 
# په يوټيوب کې د ښاغلي صادق فطرت ناشناس شخصي ژوند او هنر مخينه
## نندارتون

File:Fitrat2.jpg
File:Fitrat3.jpg
file:Fitrat.jpg



وېشنيزه:افغاني موسيقي پوهان
وېشنيزه:افغان سندرغاړي
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:سندرغاړي
وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي
هېماټوپويسز

thumb|400px|دا يو ساده ډايگرام دی چې د هېماټوپويسز له مخې د وينې د بېلابېلو سلولونو د جوړېدنې بهير ښکاره کوي.
**هېماټوپويسز** (د يوناني ژبې: *haima* وينه; *poiesis* جوړېدنه) (يا **hematopoiesis** په امريکايي انگرېزي; کله نا کله د **haemopoiesis** يا **hemopoiesis** په توگه هم ليکل کېږي) د وينې د سلولونو د جوړېدنې کړنه ده. د وينې ټول توکي د هېماټوپويټېک سټېم سلولونو نه جوړېږي. هره ورځ په يوه روغ بالغ وگړي کې نژدې 1011–1012 د وينې نوي سلولونه جوړېږي او دا په دې خاطر چې په اکرني غونډال کې د وينې اړتيا ثابته وساتل شي.

## سرچينې

* Parslow,T G.;Stites, DP.; Terr, AI.; and Imboden JB.Medical Immunology.1.ISBN 0-8385-6278-7

## باندنۍ تړنې
* گرانولوپويسز د tulane.edu وېبځي نه 

وېشنيزه:د وينې سلولونه
وېشنيزه:هېماټولوژي
وېشنيزه:ووبپوهنه
هډپوهنه

thumb|کيڼ|125px|يوه انساني هډوانه
**هډپوهنه** (*په انگرېزي: Osteology*) د هډوکو ساينسي زده کړه ده. دا زده کړه د وگړپوهنې (په امريکا کې) او لرغونپوهنې (په اروپا کې) د زده کړو يوه وړه څانگه هم جوړوي. هډپوهنه د هډونو، هډوانيزو توکو، د غاښونو د جوړښت، مورفولوژۍ، کړنو، د ناروغيو، رنځپوهنې، د هډجوړېدنې د بهير (له کرپندوکي نه)، د هډوکو د کلکوالي او غښتلتيا، او همدا راز هډوکو ته اړونده د نورو موضوعگانو د زده کړې يو بشپړ ډگر دی.  په ورځيني ژوند کې دا پوهه د ساينسپوهانو لخوا په انساني پاتې شونو کې د عمر، مړينې، د جنس، ودې برار او بيالوژيکي پرمختگ په څرک لگولو کې کارېږي.

## لارې چارې
په يوې عامې شننې کې دا ټکي شامل دي:

* د هډوانيزو عناصرو د شتون يوه پنځېدنه
* د غاښونو اړونده يوه پنځېدنه
* د زړښت مالومات، چې د ايپيفيزيال د پخېدو پر بنسټ، د غاښونو د رژېدو او زړېدو پر بنسټ رابرسېدرېږي
* د جنسيت مالومات، چې د هډونو د مورفولوژۍ پر بنسټ رامېنځ ته کېږي
* د درزونو او نورو مېټريکي مالومات
* توکم
* غېر مېټريکي نښې نښانې
* رنځپوهنه او/يا کلتوري بدلونونه
* ټافونومي، including weathering, gnawing, butchery, burning and related processes

## کارېدنه

Osteological approaches are frequently applied to investigations in disciplines such as forensic science, physical anthropology and archaeology, and has a place in research on topics including:

* روغتيا
* ډيموگرافي
* خواړه
* ناروغي
* د چار د پرمخ بېولو چلندبېلگه
* فيزيک
* د پخوانيو نسلونو جنېټېک 
* د نسلونو  مهاجرت
* لرغونې چگړې
* ټولنيزه بې عدالتی
* د ناپېژندل شويو پاتې شونو پېژندنه
* جنايي پلټنې
* جنگي جرايم

## سرچينې

* Bass, W M. 2005. *Human Osteology: A Laboratory and Field Manual*. 5th Edition. Columbia: Missouri Archaeological Society. 
* Buikstra, J. E and Ubelaker, D. H. (eds.) 1994. *Standards for Data Collection from Human Skeletal Remains*. Arkansas Archeological Survey Research Series No. 44.
* Cox, M and Mays, S. (eds.) 2000. *Human Osteology in Archaeology and Forensic Science*. London: Greenwich Medical Media.

## باندنۍ تړنې
*British Association of Biological Anthropologists and Osteoarchaeologists

وېشنيزه:هډپوهنه
هډوانه

[thumb|300px|يوه انساني هډوانه - ([منځنۍ هډوانه)]]
**هډوانه** (*په انگرېزي: Skeletn*) په ژونپوهنه کې يو بيالوژيکي غونډال دی چې يو اورگانيزم ته فيزيکي ملاتړ او جوړښت وربښي.

## ډولونه او ډلبندۍ

په ټولگړي توگه هډوانيز غونډال په درې ډولو وېشل شوی - باندنی (اېکسوسکېلېټون = exoskeleton)، منځنی (اېنډوسکلېټون = endoskeleton)، او د ماياتو پر بنسټ جوړ (هايډروسټېټکه هډوانه = hydrostatic skeleton)، خو هايډروسټېټک هډوانيز غونډال له دوه نورو نه په بېل ټولگي کې شمېرل کېږي، او دا په دې خاطر چې دا ډول هډوانه دومره کلکوالی نه لري چې د جوړښتنو سم ملاتړ وکړي.

## دا هم وگورۍ

* انساني هډوانه
* د انساني بدن اهم غونډالونه

وېشنيزه:هډوانيز غونډال
مير اکبر خيبر

**مير اکبر خيبر** د افغانستان د خلق دموکراتيک گوند د پرچم ډلې غړی وو. نوموړی يو پوځي افسر وو چې د غوايي د کودتا څخه يوولس ورځې دمخه، په ۱۷م، د اپرېل، ۱۹۷۸ ز. کال کې ووژل شو. مير اکبر خيبر د خپل ژوند په وروستيو وختونو کې د پرچم د ورځپاڼې د چلوونکي په توگه دنده ترسره کوله، او د دې تر څنگ يې د افغانستان په ملي پوځ کې د پرچميانو د گومارلو دنده هم درلوده.

## مخينه
میر اکبر خیبر د میرافضل خيبر زوی، په ۱۳۰۹ ل یا ۱۹۳۲ ز کال کې د لوگر ولايت د پل علم په ښار کې په یوه بېوزله او کروندگره کورنۍ کې زیږېدلی وو . پلار يې عام بزگر و چې زیات وخت يي قران شریف لوست او په پښتو او دري ژبو يي لیکل کولی شول .

## زده کړې
هغه ته لومړۍ زده کړې د پلار له خوا ، له دیني کتابونو څخه ورکړل شوې وې.
خیبر ۱۴ کلن و چې له ازموینې وروسته په رشیدیه ( عسکري لېسه ) کې شامل او د هغې له بشپړتوب وروسته په حربي پوهنتون کې په زده کړو بوخت شو . هغه حربي پوهنتون کې خپلې زده کړې بشپړې کړې خو په ۱۳۳۰ کال له پوهنتون څخه  فارغ شو.

## سیاسي مخينه
ميراکبر خیبر  د دهمزنگ زندان کې د حکومت پر وړاندې د لاريون او بغاوت کولو له کبله بندېږي .
خیبر په زندان کې خپلو زده کړو ته دوام ورکوي ، انگریزي او اردو ژبې زده کوي او په زندان کې له نورو سیاسي بندیانو سره اشنا کیږي . په ۱۳۳۵ کال له زندان څخه خلاسېږي . نوموړی له لنډ مهال وروسته ، بېرته کابل ته ځي او د وخت د حکومت له خوا چې لومړئ وزیر يي سردار محمد داود خان وو ، د پولیسو په اکاډمۍ کې د دويم بریدمن په رتبه د تدریسي مدیر په توگه گماري .
کله چې د هېواد په ښوونځیو، پوهنتونونو او نورو ځایونو کې د مارکسيستي انقلابي آندونو څرک ولگېد او یو شمېر زده کونکي د سردار داود خان له خوا بندي کړی شول  ، خیبر هم په ۱۳۴۳ لمريز کال د وخت د کورنیو چارو وزارت له خوا وغوښتل شو او ورته سرپټی مکتوب ورکړل شو. هغه ته ېې ووېل چې دا مکتوب د پکتیا والي ته یوسه ! کله چې والي دا مکتوب لولي ، ښاغلي خيبر ته ، کابل ته د بېرته تگ اجازه نه ورکوي ، په پولیسو کې يې د یوه چارواکي په توگه گوماري .
په څلویښتمو کالونو کې کله چې په افغانستان کې یو نوی پړاو د سردار داود خان له خوا رامنځ ته شو ، نو د افغانستان په دودیزه ټولنه کې يو شمېر د دود او دستور او ديني بنديزونو پر خلاف راپاڅېدل ځانونه ېې د مارکسيست پلوه ډلو په آندونو همغږي کول . دوی  د نیم بندي دیموکراسۍ تر نامه لاندې د سردار داود خان چې د سلطنتي کورنۍ پورې تړلی کس و پر وړاندې را پاڅېدل او حکومت ېې ورته ړنگ ، دی ېې د وخت د کمونیستې  په ملاتړ د ټولې کورنۍ سره وواژه . د نوې رامنځ ته شوې فضا څخه په گټه ، په ۱۳۴۳ لمريز کال کې د نور محمد ترکي په کور کې د افغانستان د خلق دیموکراتیک گوند په نوم بنسټ کېښودل شو .

## سرچينې
* د پيام وطن وېبپاڼه

وېشنيزه:د افغانستان د خلق د ډيموکراټيک گوند غړي
وېشنيزه:د افغانستان د پرچم ډلې سياستوال
وېشنيزه:افغان سياستوال
وېشنيزه:افغان کمونيستان
خاران ولسوالۍ

د خاران ضلع د پاکستان د بلوچستان صوبې يوه ضلعه ده. د دې ضلعې مشهورې سيمې خاران او مشخيل دي.
په ۲۰۰۵ کې د دې ضلعې وداني شاوخوا ۲۵۰۰۰۰ (دوه نيم لاکه) وه.

د پاکستان دويمه اټومي ازموينه د خاران په دښته کې په ۳۰ می، ۱۹۹۸ کې شوې وه.

## تحصيلونه
د دې ضلعې تحصيلونه په لاندې توگه دي:

* خاران
* مشخېل
* ناگ
* وسوق
* بسيمه

## نوميالي وگړي

* جنرل عبدالقدير بلوڅ (د بلوچستان پخوانی گورنر)
* امان الله بلوڅ (د بلوچستان بار اسوسيشن مشر)

وېشنيزه:د بلوچستان ولسوالۍ، پاکستان
وېشنيزه:بلوچستان (پاکستان)
مراد علي صاحبزاده

**مراد علي صاحبزاده** يو افغان ديني عالم، د قرآن مفسر، ژباړونکی، ليکوال، شاعر او د نحوې او صرف منلی استاد ؤ چې په دغه برخه کې يې گڼ شمېر کتابونه ليکلي دي.

## مخينه
مراد علي صاحبزاده په ۱۲۲۰ ق كال د ننگرهار ولايت د كامې په ولسوالۍ كې وزېږېد د هغه پلار ستر ستانه حضرت سيد عبدالرحمن السيلاني مشهور په فقير صاحب دى چې د كامې په ولسوالۍ كې ښخ دى او له همدې كبله د هغه ټبر ته د فقير صاحب د ورثې خطاب كېږي.

## زده کړې
نوموړي خپلې زده کړې په خپل کاله کې د خپل پلار نه ترلاسه کړي، همدا راز يې ديني مدرسو کې خپلې دينې زده کړې پرمخ بېولي.

## ليکلي آثار
حضرت مراد علي صاحبزاده ۱۴۷ كاله پخوا قرآن عظيم الشان په دوو ټوكو كې په پښتو ژبه وژباړه چې څو ځلي په كلكته او پېښور كې خپور شوى دى، برسېره پر دې حضرت مولانا ليكوال، شاعر او د نحوې او صرف پياوړى استاد چې د يو شمېر ترسره شويو څېړنو له مخې په دغو برخو كې د ۲۴ اثارو او تصانيفو خاوند دى.

## دا هم وگورۍ
قيام الدين خادم

## سرچينې
د مراد علي صاحبزاده په اړه ځينې نور مالومات

وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:پښتانه مفسرين
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
انساني کوپړۍ

**کوپړۍ** د انسان د اوږو څخه د پاسه پاسني جوړښت ته وېلی شي. په کوپړۍ کې د مخ او سر جوړښت راځي.
د يو بالغ انسان په کوپړۍ کې ۲۲ هډوکي وي. د کوپړۍ ټول هډوکي د يو بل سره جوړه او نښتي وي.

وېشنيزه:سر او غاړه
فېروز خان

**فېروز خان** (هندي: फ़िरोज़ ख़ान، انگرېزي: **Feroz Khan**)، (سېپتمبر ۲۵، ۱۹۳۹ - اپرېل ۲۷، ۲۰۰۹)، د هند په فلمي صنعت کې يو هندی لوبگر، د فلمونو ډايرکټر، جوړونکی او سمونکی (ايډېټر) ؤ.

## مخينه
فېروز خان د هند په بنگلور کې زېږېدلی ؤ، د هغه د پلار نوم صادق علي خان تنولي د افغانستان د غزني ولايت يو پښتون ؤ او مور يې فاطمه په اصل کې د ايران وه. فېروز خان درې وروڼه لري چې هر يو يې سنجی خان، سمير خان او اکبر خان نومېږي او يوه خور لري چې نوم يې دلشاد بېگم ده. کله چې فېروز خان خپل ښوونځی په بنگلور کې ولوسته، نو بيا مومبای ته ولاړ او لومړی ځل يې په ۱۹۶۰ کال کې د ديدي په نامه هندي فلم کې د دوهم اتل رول ولوباوه.

هغه د دوشنبې په ورځ د ۲۰۰۹ ز. کال د اپرېل د مياشتې په ۲۷ مه نېټه، د شپې په ۱:۳۰ بجو د سرطان د ناروغۍ له امله په بنگلور کې د ۶۹ کالونو په عمر په خپل کور کې ومړ

## د فلمونو پېښليک
**[[قرباني]] د قرباني د فلم بيا جوړېدنه ۱۹۸۰* (۲۰۰۶) (خبر خپور شوی) د پوليس افسر د امجد خان په رول کې
**[[وېلکم (فلم)|وېلکم]]* (۲۰۰۷) ... رانبير دهانراج کساتا
**[[اوم شانتي اوم]]* (۲۰۰۷) ... (ځانگړې ننداره)
**[[اېک کهلاړي اېک حسينه]]* (۲۰۰۵) ... جهانگير خان (ځانگړې ننداره)
**[[چېټاپا]]* (۲۰۰۵) ... رامان
**[[جانشين]]* (۲۰۰۳) ... سبا کريم شاه
**[[يلغار]]* (۱۹۹۲) ... راجېش اشويني کمار
**[[ميټ مېرې من کا]]* (۱۹۹۱) 
**[[دياوان]]* (۱۹۸۸) ... شنکر وگماري
**[[جانباز]]* (۱۹۸۶) ... انسپېکټر راجېش سنگهـ
**[[کچې هيرې]]* (۱۹۸۲) ... د کمال سنگهـ وراره
**[[خون اور پاني]]* (۱۹۸۱) 
**[[قرباني (۱۹۸۰ فلم)|قرباني]]* (۱۹۸۰) ... راجېش کمار/کېلاش نات
**[[چوناوټي]]* (۱۹۸۰)
**[[درنده]]* (۱۹۷۷) 
**[[جادو تونا]]* (۱۹۷۷) ... ډاکټر کېلاش
**[[ناگن (۱۹۷۶ فلم)|ناگن]]* (۱۹۷۶) ... راج
**[[Qabeela]]* (۱۹۷۶) 
**[[Sharafat Chod Di Maine]]* (۱۹۷۶) 
**[[Dharmatma]]* (۱۹۷۵) .... Ranbir
**[[Aa Jaa Sanam]]* (۱۹۷۵) ... Dr. Satish
**[[Kala Sona]]* (۱۹۷۵) ... Rakesh
**[[Rani Aur Lalpari]]* (۱۹۷۵) ... Gulliver
**[[International Crook]]* (۱۹۷۴) ... SP Rajesh
**[[Anjaan Raahen]]* (۱۹۷۴) ... Anand
**[[Bhagat Dhanna Jatt]]* (۱۹۷۴) ... Ramu
**[[Geeta Mera Naam]]* (۱۹۷۴) 
**[[Khhotte Sikkay]]* (۱۹۷۴) ... Horseback rider
**[[Kisan Aur Bhagwan]]* (۱۹۷۴) 
**[[Kashmakash]]* (۱۹۷۳) 
**[[Apradh]]* (۱۹۷۲) ... Ram Khana
**[[Upaasna]]* (۱۹۷۱) 
**[[Ek Paheli]]* (۱۹۷۱) ... Sudhir
**[[Mela (۱۹۷۱ film)|Mela]]* (۱۹۷۱) 
**[[Safar (film)|Safar]]* (۱۹۷۰) ... Shekhar Kapoor
**[[Aadmi Aur Insaan]]* (۱۹۶۹) ... Jai Kishan/J.K.
**[[Pyaasi Sham]]* (۱۹۶۹) ... Ashok
**[[Aag (۱۹۶۷ film)|Aag]]* (۱۹۶۷) ... Shanker
**[[Aurat (۱۹۶۷ film)| Aurat]]* (۱۹۶۷) 
**[[CID ۹۰۹]]* (۱۹۶۷) 
**[[رات اور دېن]]* (۱۹۶۷) ... ديليپ
**[[وه کويي اور هوگا]]* (۱۹۶۷) 
**[[مې وهي هو]]* (۱۹۶۶) ... ويجې
**[[تصوير]]* (۱۹۶۶) 
**[[آرزو]]* (۱۹۶۵) ... رمېش
**[[Ek Sapera Ek Lootera]]* (۱۹۶۵) ... Mohan/Vijay Pratap Singh
**[[Oonche Log]]* (۱۹۶۵) ... Rajnikant
**[[Teesra Kaun]]* (۱۹۶۵) 
**[[Char Dervesh]]* (۱۹۶۴) ... Qamar Bhakt
**[[Suhagan]]* (۱۹۶۴) ... Shankar
**[[Bahurani]]* (۱۹۶۳) ... Vikram
**[[Tarzan Goes to India]]* (۱۹۶۲) ... Prince Raghu Kumar
**[[Main Shadi Karne Chala]]* (۱۹۶۲)
**[[ديدي]]* (۱۹۶۰)

## داهم وگورئ
د هندي فلمونو د نارينه لوبگرانو لړليک

## سرچينې

## باندنۍ تړنې
*Feroz Khan to shoot Janasheen in Afghanistan
*
*Filmfare Awards 

وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگران
وېشنيزه:هندي مسلمانان
وېشنيزه:د هند پښتانه
پغمان ولسوالۍ

**د پغمان ولسوالۍ** د کابل ولايت لوېديځې برخه کې پرته ولسوالۍ ده . په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۱۲۰۰۰۰ وگړو ته رسېږي او نږدې ۲۰۰۰۰ نور وگړي ئې را ستانه شوي کډوال وو . د پغمان د ولسوالۍ ۷۰٪ وگړي پښتانه ، او پاته ۳۰٪ برخه دېگانان جوړوي .
بټنوک|د پغمان د ولسوالۍ موقعی يا پځيشون یا position د کابل د ولایت په نقشې کښې
د پغمان د ولسوالۍ په لوېديځ ، یا غرب خوا کښې ئې ، د وردک او د پروان د ولايتو سره پولې لري ، همداراز دغه ولسوالۍ ، په شمال لوري ئې یا په نورسوړيزې خوا کښې ئې ، د شکردرې د ولسوالۍ سره ، اَو په ختليځې یا شرقي خوا کښې ئې د کابل د ښار سره ، او سوېل ختليځ یا جنوب شرقي لوري ته ئې د چار آسياب ولسوالۍ سره خپلې پولې شِريک کوي . د پغمان ولسوالۍ پلازمېنه د پغمان د ښارگوټي په نامه يادېږي او همدا ښارگوټی د پغمان د ولسوالۍ په سوېل ختليزې برخې کښې شته یا سته فرمایل شوی دئ . 

په افغانستان کې د جگړو پر مهال د پغمان ولسوالۍ يوه د هغو ولسواليو څخه وه چې ډېر زيان ورپېښ شوی وو ، د دغې ولسوالۍ ۵۰٪ ودانۍ په بېلابېلو جگړو کې له مېنځه تللي وو . په افغانستان کې د بېلابېلو وختونو جگړو گېڼ شمېر خلک د پغمان ولسوالۍ نه بېځايه کړلي وو . د دغې ولسوالۍ تر ټولو اهم عايدات د کرهڼې ، مالدارۍ او مزدورۍ له لارې لاس ته راځي.

## د پغمان ولسوالۍ اداري وېش
د پغمان په ولسوالۍ کې ۱۰۷ کلي دي:

ارغندي اوليا
ارغندي سفلا
اله بله
امت قلعه
اورياخېل
باغ داود
باغ والا
بر کوشکک
برجک
بلسان
بېگ توت
پجک
پراچي
پشته
پشته پجک
پشيي دره
تره خېل
تولاد
چشم بلبل
چندلبايي
چهلتن

چونغر
حافظ خېل
خالداري
خدای دادخېل
خطاو
خوجگان
خوجه جم
خوجه خېل
خوجه لک بخش
خوجه لکن
خوجه مسافر
درشت تولک
دره
دره زرگر
دوازده امام
ده ارباب
ده پمبه
ده عربان
ذکرياخېل
ډوډه مست
راقل غر

زرشاخ
سموچک
شاخ دوشنبه غر
شاه قطاار
شملزايي
عيسی خېل
فراشا
فرمانخېل
قاضي خېل
قرغه
قلعه اخونزاده
قلعه باقي
قلعه بخارا
قلعه تاتي
قلعه حاطم
قلعه حکيم
قلعه درخان
قلعه سرور
قلعه سينو
قلعه شريف خان
قلعه شېخ مير

قلعه صاحبداد
قلعه صادق
قلعه عبدالعلي
قلعه عظيم
قلعه عمر خان
قلعه لاله
قلعه محبت
قلعه مرزا
قلعه ملا رسول
قلعه ملک
قلعه منو
قلعه نو
قلعه يعقوب علي
کارېزک
کج دره
کجاو
کمانگر
کمپني
کوبکی
کوچکک
کوچيان

کوډگی
کول سدا
کوه بابه نور
گل سرخ
گلکيان
گوج
لاچي خېل
لر کوشکک
لوچکان
محمد خېل
مرغگيران
مزروح
مسرگنبد
ملتاني
ملنگان
منگل خوره غر
نادرخېل
نوآباد
نور بېگ خېل
ويدي خېل
يحيی خېل

ينگي دکان
يوسف کلا


## شخصیتونه

* حفيظ الله امين
* عبدالرب رسول سياف
*عبدالهادي ارغنديوال
* محمد آصف رحیمي 
* پوهاند سید عمر منیب 
* حاجی شیر علم
* حبیب الرحمن سیاف
* عبدالرحمن عطاش 
* ملا عزت

## مېوې
په دې ولسوالۍ کې لاندې مېوې حاصل ورکوي:
# آلوبخارا
# آلوچې 
# انگور
# بادام
# بهي
# توت
# چارمغز
# خوبانۍ
# زمکني توت
# سنځلې
# شاتوت
# شفتالو
# غونځې
# فارموسا
# گيلاس
# مڼې
# ناک

## سرچينې

* Paghman District Map (Source: AIMS)

وېشنيزه:د کابل ولسوالۍ
لمرګلی

200px|بټنوک|لمرګلی
لمرګلی (په انگرېزي: *Sunflower*) بوټي د Asteraceace په کورنۍ او Helianthns په جينس پورې اړه لري او مشهور سپيشز ېې د qnnus په نوم يادېږي د لمرګلي بوټی د ډېرو غوره تيلي بوټو په ډله کې شمېرل کېږي . ددې بوټي د ودې او بشپړتيا لپاره زموږ د هېواد اقليمي او چاپېريالي شرايط په زړه پورې ګڼل کېږي د لمرګلي په تخم کې په سلو کې ۵۰ ــ ۵۲ برخې تېل شته ، له دې امله په نړۍ کې د ټولو تېلي بوټو له ساحې څخه په سلو کې ۸۰ برخه کې کرل کېږي. ددې بوټو د تخم په کنجاړه کې په سلو کې ۳۰ ــ ۳۵ برخې ېې پروټين ، ۱۰ برخې ېې تېل (اوبغوړ) او ۲۰ برخې کاربوهايډ رېټ جوړوي . له دې امله د څارويؤ په خواړو کې پکار وړل کېږي، ددې بوټو د ژوندانه پړاؤ د ۹۰ څخه تر ۱۳۰ ورځو پورې اوږد وي، تخم ېې د سانتي ګراد په ۸ ــ ۱۵ درجو تودوخه کې خپله وده پيل کوي. خو د تودوخې مناسبه درجه ېېد سانتي گراد ۲۰ ــ ۲۲ درجې اټکل شوې ده. د ودې د نورو پړاؤونو لپاره ېې د هوا مناسبه تودوخه ۲۵ ــ ۲۷ درجې اټکل شوې ده. 

د لمرګلي بوټي د لنډو ورځو د بوټو په ډله کې راځي، خو په اوږدو ورځو کې ېې د ودې په چټکتيا کې دومره ډېر بدلون نه ليدل کېږي. که د لمرګلي کروندې خړوبه شي د ودی پړاؤ ېې ۱۴ ـ ۱۷ ورځې نور هم اوږدېږي. 

د لمرګلي د بوټي لوړوالی آن تر ۳ مترو پورې رسېږي ، خو منځينی لوړوالی ېې ۱، ۵ متره اټکل شوی دی. نيلې ېې د ۲ ـ ۱،۵ مترو په کچ په خاورو کې ژورې درومي، ګلان ېې په يوه لويه ټوکرۍ ډوله جوړښت کې موجود وي، چې شمېر ېې سل ګونو ته رسېږي. د ګلانو رنګ ېې نارنجي ژړ ته ورته وي او د ټوکرۍ ډوله جوړښت په اړخونو کې ځای پر ځای شوي وي . گلان ېې د پردۍ ګردې په واسطه القاح کېږي او القاح کولو کې ېې خسدکې مرسته کوي . 

## سر چينې
د آريانا دايرهّ المعارف ( د افغانستان د علومو د اکاډمۍ د دايرهّ المعارف مرکز خپرېدو لړۍ) (۶۷ مه پاڼه دويمه موضوع)

وېشنيزه:بوټي
وېشنيزه:گلان
وېشنيزه:تريز ډوله بوټي
استالف ولسوالۍ

**د استالف ولسوالۍ** د افغانستان د کابل ولايت شمال لوېديځې برخې کې پرته ده. د دغې ولسوالۍ د وگړو شمېر ۸۵۰۰ دی (د ۲۰۰۲ کال د UNHCR لخوا رسمي اټکل شوی شمېر). په دغې ولسوالۍ کې د افغانستان د بېلابېلو توکمونو خلک، په ځانگړي توگه (تاجکان)لږ پښتانه او هزاره گان ژوند کوي.

د استالف ولسوالۍ په شمال او ختيځ خوا کې د پروان ولايت سره، په سهيل ختيځ خوا کې د قره باغ ولسوالۍ سره او په سوېل کې د گلدرې ولسوالۍ سره گډې پولې لري. د دغې ولسوالۍ منځی د استالف کلی دی چې د همدغې ولسوالۍ په سوېل-ختيځه برخه کې پروت دی.

پخوا د دغې ولسوالۍ د وگړو شمېر نژدې ۳۶،۰۰۰ خلکو پورې رسېده او په دې ولسوالۍ کې د انگورو او نورؤ مېوؤ گڼ شمېر بڼونه او د غلو دانو بې شمېرې کرکېلې وې، خو په افغانستان کې د بېلابېلو جگړو پر مهال د دغې ولسوالۍ وگړي کډوالۍ ته اړ وېستل او د همدې ولسوالۍ ډېر خلک په خپل منځي جگړو کې هم مړه شول او وران کورونه او شاړې زمکې ترېنه پاتې شوې. دغو جگړو د همدغې ولسوالۍ د زده کړو، روغتيا او کرهڼې جوړښت په بشپړه توگه له مېنځه يووړ. د طالبانو د حکومت په وخت کښې دغه ښايسته ځای په بشپړه توگه وسوځول شول. خو په دې وروستيو څو کالونو کې د روغتيا او زده کړې نوي مرکزونه جوړ شوي او د کډوالۍ نه خلک بېرته خپلو کورونه ته راستانه شوي او خپلې مېنې يې ودانې کړي دي.

## سرچينې

*Istalif District Map (Source: AIMS)
*http://www.istalif.com)

## باندنۍ تړنې
*Istalif.com

وېشنيزه:د کابل ولسوالۍ
کبرا حبيب مظهري

بټنوک|کبرا حبيب مظهري
**ډاکټره کبرا حبيب مظهري** *(په انگرېزي: Dr.Kubra Habib Mazhary)* يوه افغانه شاعره، ليکواله او کره کتونکې ده. نوموړې يو شمېر کتابونه په پښتو، پارسي او انگرېزي ژبه ليکلي دي، چې ځينې يې چاپ او ځينې نور يې ناچاپه پاتې دي. 

## مخينه

## زده کړې
ډاکټرې کبرا حبيب مظهري خپلې زده کړې د خپل هېواد تر څنگ په هند کې هم سر ته رسولي. نوموړې په افغانستان کې د عالي دارالمعلمين کورسونه په برياليتوب سره پای ته رسولي او بيا د لوړو زده کړو لپاره هند ته تللې. هلته په ډهېلي کې د جامعيه مليه اسلاميه پوهنتون د ماسټرۍ (MA) زده کړو د پروگرام لپاره يې د بورډ يا د کانکور آزموينې وروسته همدې پوهنتون ته منل شوې او بيا په ۸ د مۍ، ۱۹۹۱ ز. کال کې يې له نوموړي پوهنتون نه د ماسټرۍ بريليک ترلاسه کړی. تر دې وروسته يې د مافوق ماسټرۍ (M.phil) زده کړې د جواهر لال نهرو پوهنتون کې بشپړې کړي او په ۱۹۹۲ ز. کال کې يې بريليک خپل بريليک اخيستی. د مافوق ماسټرۍ د ديپلوم د ترلاسه کولو وروسته يې د دوکتورا (ph.D) تکل وکړ او په ۱۹۹۷ ز. کال کې له همدې وروستي نومېدلي پوهنتون، د ادبياتو د پوهنځي، نه د ادبي کره کتنې په برخه کې خپله دوکتورا لاس ته راوړې.

## دندې

## چاپ شوي آثار
په افغانستان کې د کبرا مظهري گڼ شمېر کتابونه چاپ شوي، چې هغه په دې ډول دي:
#**[[برېښنا]]** - د افغاني ټولنې په اړه د لنډو کيسو ټولگه  
#**[[سپوږمۍ (ناول)]]** - يو افغانی ناول  
#**[[د زړه وينې]]** - شعري مجموعه  
# لمبې - شعري مجموعه 
#**[[توپاني څپې]]** - شعري مجموعه  
#**[[منزلونه او ټکرونه]]** - شعري مجموعه 
#**څو څېړنې** - د ليکوالې د بېلابېلو څېړنو ټولگه چې په ملي او نړېوالو سيمينارونو او کنفرانسونو کې وړاندې شوي  
#**پښتنې ليکوالې او شاعرانې** - په دوه ټوکو کې خپره شوې د پښتني ښځينه شاعرانو او ليکوالانو تذکره  
#**په پښتني فرهنگ کې د ښځو د ژوند انعکاس** - يو څېړنيز اثر  
#**زنده گي و اشعار استاد خليلي** - د دري ژبي شاعر خليل الله خليلي ژوندليک  
#**نقد اشعار خليلي** - د دري ژبې شاعر خليل الله خليلي پر شعرونو کره کتنه  
#**شمع از تاريخ معاصر افغانستان** -د افغانستان په اړه تاريخي اثر  
#**آه** - په دري ژبه د نثرونو مجموعه 
#**پښتو لنډۍ** - په انگرېزي ژبه د پښتو لنډيو په باب څېړنه  
#**ډولۍ** - په پښتو ژبه د لنډو کيسو ټولگه  
#**غوړگه** - پښتو ناول 
#**[[اندېښمنه ډالۍ]]** - په پښتو ژبه د نثرونو مجموعه 
#**اکو بکو** - د ماشومانو لپاره د روزنيزو ادبياتو مجموعه  


انځور:Brekhna.jpg|برېشنا
انځور:De-Zre-Weenay.jpg|د زړه وينې
انځور:Lambay.jpg|لمبې
انځور:Pakhtanay-Leekwalay-Aw-Shayeranay.jpg|پښتنې ليکوالې او شاعرانې - د پښتنو ښځينه شاعرانو او ليکوالانو تذکره - چاپکال ۱۹۸۷ ز
انځور:Spogmay.jpg|سپوږمۍ
انځور:Topani-Sapay.jpg|توپاني څپې - شعري ټولگه
انځور:اندېښمنه ډالۍ.jpg|اندېښمنه ډالۍ



## ناچاپه آثار
#**AFGHAN WOMEN IN SEARCH OF AN IDENTITY (افغاني ښځې د هويت په لټه کې)** - په انگرېزي ژبه د افغاني ښځو په اړه ليکل شوی څېړنيز اثر 
#**د ستورو کرونده** - شعري مجموعه

## باندنۍ تړنې
* په ويکي شعرونو کې د کبرا حبيب مظهري شعرونه

وېشنيزه: پښتنې شاعرانې
وېشنيزه:پښتنې
وېشنيزه: پښتنې ليکوالې
آی اېس او ۳۱۶۶-۱

آی اېس او ۳۱۶۶–۱(په انګليسي: ISO 3166-1) د آی اېس او ۳۱۶۶ کوډونو يوه برخه ده چې د هېوادونو نومونو لپاره کارول کيږي او د ستندرد جوړونې نړيوال سازمان (ISO) له خوا وړاندې شوي دي. 
## اوسني کوډونه

وېشنيزه:آی اېس او ۳۱۶۶
قره باغ ولسوالۍ

**د قره باغ ولسوالۍ** د کابل شمال کې پرته یوه زرغونه او د رنگارنگو میوؤ ولسوالۍ ده چه نژدې.

پدی ولسوالی کې له ۱۹۷۹ کال نه بیا تر ۲۰۰۱ کال پوری د سختو جگړو مرکزونه ؤ چی نژدې زیاتره برخې يې بیخی له منځه ولاړی او همدارنگه د روسانو خلاف یو د مقاومت یو سخت ترینه منطقه وو چی تقریبا پدی ټوله موده کښی روسان ونتوانیدل چه دامنطقه خپل ولکه لاندی راولی ورسته د خپل منڅی جگړی نسبتا ارم وول لیکن کله چی طالبان دامنطقه ونیوله نو یو ځل بیا دی خلکو ټوپک ته لاس کړه او طالبانو ته سخت زیانونه ورسول اخر کار طالبانو د ظلم او بربیت نه کارو واخستلو ټول قرباغ کورونه باغونه مسجدونه وسوزول د ددی منطقی مزلوم خلک یی بی کړی په ۲۰۰۱ کال کی دیولسم ستمبر واقعه نه ورسته یو ځل بیا خلکو خپل وطن ته مخه کړه او د قرباغ ابادی او یو پله بیا د سمسورتیا لپاره کار شروع کړه نن قرباغ د افغانستان یو دخوشال ترینه منطقو څخه ده
د انجيلونو لړليك

د عيسويت د دين سپېڅلي كتاب انجيل لړليك په لاندينۍ توگه تيار شوې، كه چېرې تاسې د انجيل په اړه ليكنه او مالومات گورئ نو بيا د انجيل ترسرليك لاندې ليكنه ولولئ.

thumb|220px|left|د متى القانوني انجيل
په سپېڅلي كتاب (انجيل) د انجيلونو نومونه:

*انجيل متى
*انجيل مرقس
*انجيل لوقا
*انجيل يوحنا

نور انجيلونه، چې په انجيل پېژندل كېږي:

*إنجيل توما
*إنجيل الحق
*إنجيل فيلبس
*إنجيل مريم المجدلية
*إنجيل يهوذا
*إنجيل الطفولة العربي
*إنجيل مني
*إنجيل مرسيون
*إنجيل السبعين
*إنجيل الإثنى عشر
*إنجيل العوالم الأربعة السمواية
*إنجيل الحسن
*إنجيل حواء
*إنجيل الناصريين
*إنجيل رادوسلاف
*إنجيل برنابا
*إنجيل برثولوماوس
*إنجيل برلين الغير معروف
*أناجيل البهناسة
*إنجيل إقرتون
*إنجيل الإبيونيين
*إنجيل العبرانيين
*إنجيل المصريين القبطي
*إنجيل المصريين اليوناني
*إنجيل مرقس السري
*إنجيل يعقوب
*إنجيل متياس
*إنجيل بطرس
*إنجيل برلين المجهول
*الإنجيل الرباعي

وېشنيزه:لړليك
وېشنيزه:مسيحي كتابونه
وېشنيزه:مسيحي تاريخ
وېشنيزه:أبوكريفا العهد الجديد
وېشنيزه:ضايع شوي كتابونه
انجيل

**انجیل** د یوناني ژبې یوع معربه یوناني:εὐαγγέλιον ټکې دی، چې له ايوانجيليون څخه اخیستل شوې، چې دا بیا د "ښه زېری" په مانا دی.

د مسيحیان په وړاندې بیا د بشارت روحي مفهوم د مسيح علیه السلام بیا راتگ دی. او دهغه د خپل ځان د په دار ځړولو صليباو قربانۍ وړاندې کول، د ټول بشریت د گوناهونو لپاره او بیا د هغه په قبر کې ښخول او بیا په درېیمه ورځ له قبر څخه راپورته کېدل (لکه څرنگه چې د لرغوني پیر العهد القديمد نبوت په کتاب کې راغلي دي. اقرأ (1)رسالة بولس الرسول الاولى الإصحاح 15 والأعداد 1-4.

## نور انجیلونه

په نوي پیر عهد جدید کې یو شمېر ناپېژندل شویو انجیلونو نومونه لیدل کېږي چې په لاندې توگه دي:

* إنجيل توماس
* إنجيل الحق
* إنجيل فيلبس
* إنجيل مريم المجدلية
* إنجيل يهوذا
* إنجيل الطفولة العربي
* إنجيل برنابا

## دا هم وگورﺉ
* جليونيم
## سرچینې

* ولې د خدای کلام زده کړه مهمه ده؟

وېشنيزه:اسماني کتابونه
وېشنيزه:نوی پیر
وېشنيزه:عيسويت
شيطاني آيات

بټنوک|د شیطاني ایاتو د کتاب پښتۍ
**شیطاني ایات** *(په انگرېزي:Satanic Verses)* د سلمان رشدي څلورم داستاني کتاب دی چې بازار ته راوځي. دې کتاب خپل لیکوال ددې جوگه کړ چې د وایټبرد جایزه ترلاسه کړي. په همدې کار دې کتاب د بوکر جایزې ترلاسه کونې لپاره هم نوماند شو، مگر بریلې نشو. 
په ۱۹۸۸ز کال سید روح‌الله خمیني د یوې فتوای په صادرولو سره ددې کتاب لیکوال په مرگ محکوم کړ. لدې فتوی څخه وروسته سلمان رشدي خپل ژوند په ډېره پټه توگه د انگلېستان په ښارونو کې تېروي چې دا حال تراوسه همداسې دوام لري.

## د کتاب په اړه

## د کتاب خپرونه

## دا هم وگورﺉ
*محوند

## سرچینې

وېشنيزه:انگرېزي ناولونه
وېشنيزه:د ۱۹۸۸ز کال ناولونه)
وېشنيزه:په اسلام نیوکه کوونکي کتابونه
وېشنيزه:ممنوعه کتابونه
عبدالکريم سروش

بټنوک|عبدالکريم سروش
**حسین حاج فرج دباغ** (زادهٔ ۱۳۲۴) چې د **عبدالکریم سروش** نوم یې ځانته غوره کړې، یو ایراني دیني مفکر، متکلم (دې خپل اندو اند د نوي کلام کلام جدید یادوي او خپل کلامي تگلاره نو معتزلي)، فیلسوف، شاعر او ایرانی ژباړن دی. دې له ۱۳۷۸ز کال راهیسې د هارورډ پوهنتون او پرېنسټون پوهنتون کې (۱۳۸۱-۱۳۸۰) بوخت و. او په هغه درې ورځیني کانفرانس کې چې د ستمبرمیاشت، کال ۲۰۰۷ز د مولوي په اړه مرېلېنډ پوهنتون کې ترسره شو هم خپله وینا اورولې و.

## ژوندلیک
عبدالکریم سروش په ۱۳۲۴ز د تهران په ښار کې دې نړۍ ته سترگې راغړولې دي. منځنۍ زده کړې یې په علوي ښوونځي کې ترسره او لوړې زده کړې یې د تهران پوهنتون په درملجوړونې پوهنځي کې ترسره کړې. دې د لمریزکال په ۵۰مه لسیزه کې د لندن ته وخوځېد، او د تجزیې کیمیا په څنگ کې یې لویدیزه فلسفه هم زده کړه، او د آیت‌الله بهشتي په استازیتوب یې د شیعه گانو په اسلامي مرکزونو په ځانگړې توگه «امام باړه» (چې د ایراني شیعه انقلاب څخه وروسته د ایراني دولت لخوا اخیستل شوې او د کانون توحید په نامه نومول شوې وو) برخه اخیسته.
ډاکټر سروش په انگلېستان کې دوه تحلیلي برخو کې زده کړې وکړې، یوه په تحلیلي کیمیا کې او بله هم په تحلیلي فلسفه کې. کېمیا کې یې د نااوبلنو محصلولاتو کې زده کړه وکړه.

## اندواند

## سروش او فرهنگي انقلاب

## نیوکې
ځینو شیعه سرچینو په ډاکټر سروش نیوکې کړي او ورڅخه یې غوښتي چې توبه وکاږي. ایت الله ناصر مکارم شیرازی په خپلو کلکو نیوکو کې د سروش له ځینو آندواند چې دې یې د قرآن کریم په اړه لري رټلې او ورڅخه یې غوښتي چې توبه دې وکړي..
آیت الله جعفر سبحانی هم د سروش په اړه یوه انتقادي لیکنه خپره کړه، چې دا لیکنه ددې دواړو ترمنځ د قرآن په اړه د یو لړ مباحثو پیل وگرځېد.

## لیکنې یې
* علم چیست، فلسفه چیست؟
* تضاد دیالیکتیکی
* ایدئولوژی شیطانی
* تفرج صنع
* حکمت و معیشت
* قبض و بسط تئوریک شریعت
* اوصاف پارسایان
* رازدانی و روشنفکری و دینداری 
* قصه ارباب معرفت
* فربه تر از ایدئولوژی
* حکمت و معیشت 
* درسهائی در فلسفه علم الاجتماع
*حدیث بندگی و دلبردگی
* مثنوی معنوی
* مثنوی معنوی
* مدارا و مدیریت
* سیاست نامه
* بسط تجربه نبوی 
* نهاد نا آرام جهان 
* صراط‌های مستقیم 
* قمار عاشقانه
* آیین شهریاری و دینداری
* اخلاق خدایان
* سنت و سکولاریسم
* سروش قونیه قرائت لب لباب مثنوی توسط دکترعبدالکریم سروش
* آینه دوم تفسیر دفتر دوم مثنوی معنوی
* رسول آفتاب قرائت گزیده غزلیات شمس توسط دکتر عبدالکریم سروش
* از شریعتی
* ادب قدرت ادب عدالت
* ما در کدامین جهان زندگی میکنیم؟
* اندر باب اجتهاد (درباره کارآمدی فقه اسلامی در دنیای امروز) ـ به همراه حسینعلی منتظری و مجتهد شبستری
* سنت و سکولاریسم (به همراه مجتهد شبستری، مصطفی ملکیان، محسن کدیور)

## د شعر بېلگې یې

   غزل واره پایان دیوان نبوت

                                                                            

## له کروبي څخه ملاتړ

## دا هم وگورﺉ
* د وحی عصمت

## سرچینې

* د ډاکټر سروش په گورتپاڼه کې دده ژوندلیک
* Ashk Dahlén, *Islamic Law, Epistemology and Modernity*, New York, ۲۰۰۳. ISBN ۰-۴۱۵-۹۴۵۲۹-۱/۹۷۸-۰۴۱۵۹۴۵۲۹۵

## بهرنۍ تړنې
* د عبدالکریم سروش رسمي گورتپاڼه

وېشنيزه:ژوندي خلک
سروش، عبدالکریم
سروش، عبدالکریم
سروش، عبدالکریم
وېشنيزه:ایراني لیکوال
ابن قيم الجوزي

**ابن قيم الجوزي** (1292-1349 م) ى الإسلامي علماوو څخه وو چې په دويمه هجري پېړۍ کې اوسېده. له دمشقي ابن تيمييه رحمه الله څخه يې زده کړې وکړې، او ترډېره بريده د همغه له آندواند څخه اغيزمن ښکاري.

## بهرنى ترنى
* للتعرف أکثر عن ابن قيم الجوزية تحميل جميع مؤلفاته 
* کتاب زاد المعاد في هدي خير العباد ( لا يحتاج لتحميل  
* جميع کتب ابن القيم لاتحتاج لتحميل

وېشنيزه:د 751 هـ مړينې
وېشنيزه:د 1349 مړينې
وېشنيزه:د سوريې علما
وېشنيزه:دينپوهان
ويي جوړښت

**ويي جوړښت** تر ويي پيدایښت راوروسته پړاو چې وییونه، په اشتقاقی او ترکیبي ډول جوړ شوي وي.
هوانگ شيان فان

Khan:

**هوانگ شیان فان**( چيني:黄现璠 ) (زېږېدنه: ۱۸۹۹ ل. - مړينه: ۱۹۸۲ ل.) يو چين نوميالی مورخ او ښوون پوهاند دی. د ښاغلي هوانگ گڼ شمېر آثار په چيني ژبه او جاپاني ژبه چاپ شوي دي.

## مخينه
استاد هوانگ شیان فان په ۱۳ د نومبر، ۱۸۹۹ کال کې د چين په گوانگشی ولايت کلي کې زېږېدلی دی.

## زده کړې
هغه خپلې لومړنۍ زده کړې د خپل ټاټوبي په لومړني ښوونځي کې کړي او منځوۍ زده کړې يې په فوﺻﻮى کې تر ۱۲ټولگي سر ته رسولي. بيا د بېجينگ ته تللی په ۱۹۲۶ ل او هلته يې د بېجينگ پوهنتون کې د هنرونو څخه يې د مخينه ماسټري ترلاسه کړې ده. په ۱۹۳۵ کې يې خپله دويمه ماسټري د هنرونو څخه يې د زده کړې ترلاسه کړې ده راوړی . د پوهنتون له فراغت وروسته يې بيا يې د لوړو زده کړو لپاره جاپان ته تللی او هلته يې د توکيو پوهنتون په څانگه کې خپل د چين بريليک لاس ته راوړی.

## دندې
په لومړي ځل په ۱۹۳۷ز كال د ټېلي گوانگشی پوهنتون د ښوونكي په توگه ومنل شو.
نوموړی له ۱۹۴۱ نه تر ۱۹۸۲ ز. کال پورې د مخينه په بېلابېلو پوهنتون کې د پروفيسر په توگه دنده ترسره کړې.

## بهرنې تړون
* ښوونځي
* آثار
* هوانگ
* مورخ 
* ښوون پوهاند

وېشنيزه:نابشپړه ليکنې
د زړه ارېتميا

**ارېتميا** د زړه د درزا غېر منظم کېدو ته ارېتميا وايي چې کېدای شي بې اعراضه وي او يا د سنکوپ، قلبي عدم کفايې، سرگنگسي، سرچرخۍ، د زړه د ټکانو او حتی د زړه د ناڅاپي مړينې سبب وگرځي. په عمومي ډول ټولې ارېتمياگانې په دوؤ برخو وېشل شوې دي:
# براډيکارډيا Brady Cardia: هغه حالت ته وييل کېږي چې د زړه ضربان شمېره په يوه دقيقه کې د شپېتو څخه کمه شي.
# ټاکيکارډيا Tachy Cardia: هغه حالت ته وييل کېږي چې د زړه ضربان شمېره په يوه دقيقه کې د سلو څخه زياته شي دا په هغه حالت کې اعراض ورکوي چې دوامداره او ثابته بڼه غوره کړي.

## اسباب
د ارېتميا اسباب په دوه برخو وېشل شوي دي
### قلبي عوامل
عبارت دی له:
# قلبي احتشا
# د اکليلي شريانو ناروغي
# د زړه کيڼ بطن انوريزم
# د مترال د سام ناروغي
# کارډيو مايوپاتي
# د پيريکارډيوم او يا مايوکارډيوم التهاب
### غير قلبي عوامل
په لاندې ډول وي
# د کافينو او نشه يي توکو استعمال
# د الکولو استعمال
# سينه بغل
# د ځينو درملو استعمال (B2 Agonist, Digoxin)
# ميټابوليکي تشوشات لکه د تايرائيډ غدې ناروغي
# د الکترولايټونو تشوشات

## د ارېتميا د توليد مېکانيزم
ارېتميا د منځ ته راتلو لپاره جنېټيکي وړتيا تر ټولو غوره فکټور دی، چې کېدای شي له امله يې د زړه په جوړښت کې تغيرات او يا الېکټرولايټونو او يا د هورمونونو تشوشات مېنځ ته راشي چې په نتيجه کې ارېتميا مېنځ ته راځي. ډېرو حالاتو کې ارېتميا د لاندې څلورو مېکانيزمونو له امله مېنځ ته راځي:

وېشنيزه:زړه
الايي

**مېرمن الايي** د بايزيد پير روښان د زوی جلال الدين لور وه، چې د نورو ديني علومو تر څنگ يې د بايزيد پیرروښان مشهور آثار (خير البيان) او مقصود المومنين له پلاره لوستي. د علم، پوهې، فضيليت، غوره اخلاقو خاونده، ډېره سخي او پر خوارانو مهربانه مېرمن وه. په ۱۰۱۲ س. کال کې چې جلال الدين روښاني په غزني کې له مغولو سره په يوې جگړې کې سخت ټپي او بيا له هم هغه ټپه مرگ ته نږدې شو، خپله لور الايي يې د خپل وراره د شېخ عُمر د زوی احداد په نامه کړه او د خپلې گوتې د مهر په هکله يې چې د مشرۍ نښه وه، هم احداد ته د ورکولو وصيت وکړ. الايي له احداد سره واده وکړ، ډېره پرې گرانه وه او زياتره چارې به يې د هغې په خوښه او مشوره کولې په اولادونو کې يې زوی عبدالقادر او لور دريا خاتون د روښانيانو د ملي مبارزو او طريقت په لړ کې له نوم او شهرت څخه برخمن دي. مېرمن الايي د هغې زمانې له مغولي گورگاني حکومت سره د روښانيانو د ملي مبارزو په لړ کې فعاله ونډه لرله او خپل مېړه او بيا ورورسته خپل زوی عبدالقادر ته به يې غوره مشورې ورکولې او فکري مرسته يې ورسره کوله. کله چې په ۱۰۳۵ س. کال کې د مېرمن الايي مېړه احداد شهيد شو او د هندي مغولو گومارلی چارواکی مظفر د خيبر درې له لارې له خپل لښکر سره کابل ته روان ؤ، مېرمن الايي، اپرېدي او اورکزي قومونه او د خپلو پلويانو لښکر راټول کړل، پر گورگاني لښکرو يې بريد وکړ، ماته او ډېره سخته مرگ ژوبله يې ور واړوله. وروسته چې بيا روښاني غورځنگ له يوې خوا د خپلمنځي اختلافاتو او له بلې خوا د گورگاني حکومت د سختو بريدونو په نتيجه کې کمزوری شو، مېرمن الايي، د هغې زوی عبدالقادر او د دوی ځينې نور خپلوان د مُغلي واکمن شاه جهان د پوځونو په لاس، هند ته بوتلل شول، هلته ځينې بنديان، ځينې نظر بند او ځينو ته يې په دکن کې ځمکې ورکړل شوې. عبدالقادر د گورگاني مُغلو په بندي خانه کې نظر بندۍ کې ومړ. مېرمن الايي له خپلو لمسيانو قادر داد او مهدي داد سره په دکن کې اوسېدله، نوموړې هغوی ته وصيت کړی ؤ چې تر مړينې وروسته به يې مړی تيراه ته لېږدوي او د احداد تر څنگ به يې خاورو ته سپاري د وفات نېټه يې نه ده مالومه، خو دا څرگنده ده چې لمسيانو يې د مېرمن الايي وصيت پرځای کړی په تيراه کې يې د مېړه احداد تر څنگ ښخه کړې ده. د مېرمن الايي د علمي شخصيت او د ملي مبارزو د وياړلو کارنامو د لمانځنې او درناوي له امله په ننگرهار کې د نجونو يوه لېسه د دغې نوميالۍ مېرمنې په نوم نومول شوې ده.

## سرچينې
*د آريانا دايرة المعارف - لومړی ټوک د الف رديف

وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:پښتنې
وېشنيزه:د افغانستان نوميالي
محمد عماره

**محمد عماره مصطفى عماره** 8 ډېسمبر 1931 یو اسلامي مفکر، لیکوال او څېړونکي او په اﻷزهر القاهرة د مجمع البحوث اﻹسلامية غړی. 

## زوکړه او ماشومتوب
محمد عماره د مصر په قلين- كفر الشيخ- کې په 8/12/1931 زېږېدلې دی، قرآن کریم یې حفظ کړ. په کوشنیتوب کې یې له خپل ملي او عربي تشخص سره مینه وه، او د لومړي ځل لپاره چې یې کومه لیکنه خپره شوه، هغه په مصري ورځپاڼه (مصر الفتاة) کې د (جهاد عن فلسطين) په نامه لیکنه وه.

## دا هم وگورﺉ
* محمد سليم العوا
* يوسف قرضاوي
* محمد الغزالي

## سرچینې

* د محمد عماره په اړه د فايزه صيام لیکنه له القدس څخه ، ديوان العرب

## بهرنې تړن
* د ډاکټر محمد عماره گورتپاڼه 
* د محمد عماره یو لړ لیکنې ، د عمرو خالد گورتپاڼه
* دډاکټر محمد عماره د کتابونو لړلیک، دار الشروق
*  فرانسوي او انگرېزي ژبې ته د ډاکټر محمد عماره د کتابونو د ژباړې لړلیک، نيوفيجن للترجمة والثقافة

وېشنيزه:اصلاح غوښتونکي مسلمانان
وېشنيزه:عربي شخصيات
وېشنيزه:مصري دعوتگران
وېشنيزه:مصري مفکرين
وېشنيزه:مصري اسلامپال
وېشنيزه:مصري ليکوال
د اسلام پنځه بنسټونه

ليکوال:رحيم الله منيب.

1کلمه طيېبه شرېفه په ژبه سره ويل اوپه زړه سره تصديقول.
    
2لمونځ کول.

3درمضان دمېاشتې روژې نيول.
 
 4زکات اداءکول: پرهغه چاچي مال يې نصاب ته رسيدلئ وې.
 5حج :د    هغه چالپاره چي دلارې دتلو وس ولري يعني دومره پېسې ولري چي د لارې کراېه يېشې.
 ستاسو ورور:رحيم الله منيب ستاسود دعا په هېله دئ!
لوور

لوور د فرانسې په پلازمېنه پاريس کې تر ټولو لوی هنري موزیم او یوه تاریخي ودانۍ ده چي د پاریس ښار په مرکز کي موقعیت لري. دغه موزیم د فرانسي او پاریس له نامتو تاریخي نښو څخه ده چي د سین سیند په ښې لوري کي د ۱ په نوم سیمه کي واقع دی. په یاد موزیم کي د ۳۸۰۰۰۰ هنري اثارو مجموعه شتون لري.

د لوور موزیم ۷۲۷۳۵ متر مربع سیمه په ځان کي رانغاړي او د لیدلو لپاره یې له ۳۸۰۰۰۰ هنري اثارو څخه ۳۵۰۰۰ اثرونه نندارې ته وړاندي سوي دي. په ۲۰۱۷ کال کي د لوور موزیم د ۸/۱ میلیونه لیدونکو سره د نړۍ د تر ټولو لیدل سوو موزیمونو په لیست کي راغی.

## سرچينې

وېشنيزه:پاریس
بي بي سي

کيڼ|250px|بټنوک|بي بي سي
**بی بی سی**،**BBC** : *British Broadcasting Corporation* د برتانيې همغاړه خپرندويه ټولنه (بي بي سي)په بریتانیا کې يوه عمده خپرندویه رسنۍ ده. همدا رنگه بي بي سي په نړۍ کې تر ټولو لويه خپرندويه رسنۍ گڼل کېږي .دا ټولنه د ۲۳۰۰۰ شاوخوا کارکوونکي لري .د دې تولنې مرکزي ودانۍ په لنډن ښار کې شتون لري . د بي بي سي تر ټولو غټ مسولیت د عامه خلکو لپاره په بریتانيا , د چاینل ټاپو او د مېن ټاپو کې خپرنیز چوپړ دی. بي بي سي يوه (خپل پېيلې (Autonomous ) عامه خپرنيزه رسنۍ ده ، چې د شاهي قانون تر تګلارې پورې نښتې اداره ده .

BBC (پښتو)

وېشنيزه:بي بي سي
اېسټروجن

[thumb|200px|[اېسټريول. د دوه هايډروآکسيل (-OH) ډلې ته چې د D کړۍ (د ښي لور کړۍ) سره تړلې ده پام وگرځوۍ.]]
[thumb|200px|[اېسټراډيول. د يوه هايډروآکسيل ډلې ته چې د D کړۍ سره تړلې ده پام وگرځوۍ. د 'di' يا ډای مختاړی د دواړو همدغه هايډروآکسيل او د A کړۍ هايډروآکسيل ډلې لور ته اشاره کوي (تر ټولو کيڼ لور ته).]]
[thumb|200px|[اېسټېرون. د کېټون (=O) ډلې ته چې د D کړۍ سره تړلې پام وگرځوۍ. ]]
**اېسټروجن** (په انگرېزي: Estrogen) يو ښځينه جنسي هورمون دی چې په ښځينه جنسي غدې اووېريوم (Ovarium) کې ترشح کېږي. د کيميايي جوړښت له مخې له سټېروئيډونو له ډلې نه گڼل کېږي او د ترکيب منځني توکي يې له پروجېسټرون نه عبارت دی. د پروجېسټرون هورمون په دواړو ښځينه او نارينه جنسي غدو کې شته دي. اېسټروجن د کولېسټرول نه مېنځ ته راځي.

په ښځو کې د اېسټروجن او اندروجن دواړه هورمونونه شته، خو د اېسټروجن کچه يې د اندروجن په پرتله ډېره ده. د مونث جنس د هورمونو نه اېسټراډيول ډېر فعال دی. همدارنگه د اسټريول، اېسټران او د اېسټراډيول سټېروئيډي هورمونونه چې په پلاسېنټا (Placenta) او زهدان کې ترشح کېږي، د همدې هورمونو له ډلې نه گڼل کېږي. اېسټروجن په ډېره لږه اندازه د اډرېنال غدې په پوټکي او ټېسټېس (Testes) (خوټې) کې ترکيبېږي. په ډېرو بوټو کې سټېروئيډي هورموني مرکبات د اېسټروجن د هورمون په شان ځانگړنې لري. په اورگانيزم کې د اېسټروجن ژوندپوهنيزې اغېزې عبارت دی له مياشتني دوران، بلاربښت او د شيدو توليد، په جنسي غړو او زهدان کې د ځانگړو بدلونونو، د شيدو د غُدې د ودې او د دويمو جنسي نښو او علامو، لکه د ښځو د تيو د اورگانيزم جوړښت، د وېښتانو کموالی او نورو سبب گرځي. د حُجروي انقسام او د هډوکو توليدولو عمليې تحريکوي، د فوليکول (Folicle) په پخېدلو سره د زهدان (زيلان) د محاطې غشاء په وده او ژېړ جسم په ساتلو کې مرسته کوي. د زهدان په ووبونو (انساج) کې مېټابوليزم لوړوي او د آکسيجن لگښت او د نيوکليک اسيدونو او پروټينو ترکيب پياوړی کوي. وروسته له ۴۰ - ۴۵ کالونو نه په ښځو کې د اېسټروجن ترشح کمېږي، چې د دې په پايله کې د ښځو مياشتنی دوران بې نظمه کېږي او په ورو ورو له منځه ځي. د مياشتني دوران له مېنځه تللو سره ځينې ناکرارۍ لکه ميالجيا (Myalgia) (د عضلاتو دردونه)، عصبانيت او نورې نښې راپېدا کېږي. اېسټروجن د وينې له بهېدلو د گړنديتوب وړتيا لري، نو ځکه د وريد په داخل کې د ۲۰ ملي گرامه اېسټروجن اېسټر سلفېټ نه کار اخيستل کېږي. اېسټروجن د پروسټاټ د سرطان په درملنه کې چې د جراحۍ اسباب نه لري، هم کارېږي.

وېشنيزه:هورمونونه
چېن شي هوانگ

**چېن شي هوانگ** (۲۵۹ مخ زېږيز پېر – ۲۱۰ مخ زېږيز پېر)(په چينايي:秦始皇) له ۲۴۶ مخ زېږيز پېر نه تر ۲۲۱ مخ زېږيز پېر د رياستي جنگونو په وخت کې د چين د رياست پاچا ؤ. هغه په ۲۲۱ مخ زېږيز کال کې د متحده چين لومړنی امپراطور ؤ. هغه تر ۲۱۰ مخ زېږيز پېر، تر خپلې مړينې پورې د چين واکمن پاتې و، او په ۵۰ کلنۍ کې ومړ.

چېن شي هوانگ د چين په تاريخ کې يوه ناندريزه څېره پاتې شوې. وروسته له دې چې چين يې متحده کړ، هغه او د هغه لوړ سلاکار لي سي، لوی سياسي او اقتصادي اصلاحات نافذ کړل. هغه ډېرو سترو پروژو ته عملي جامه ورکړه چې په دغو کې د چين د ستر دېوال لومړنۍ بڼه د يادولو وړ ده، د ننني پېر هغه نامتو ستره مقبره چې د ښار په اندازه ده او ساتنه يې د ټيراکوټا پوځ کوله، او د چين د ملي واټونو تر ټولو لوی سيستم، چې دا ټولې پروژې د پوځيانو د ځانونو په لگښت د همدغه امپراطور په وخت کې سر ته ورسېدې. د اثبات د راوستلو لپاره، کوېن شي هوانگ گڼ شمېر کتابونه خښ کړل او وې سوځول. د هغه د ظلم او استبدادي حکومت سره سره، هغه د چين په تاريخ کې يو اهم او اغېزمن شخصيت گڼل کېږي.

وېشنيزه:چينايي امپراتوران
اسعد سوري

**شېخ اسعد سوري** (په انگرېزي: **Sheikh Asaad Sory**) د پښتو ژبې د پخوانيو قصيده ويونکو شاعرانو نه شمېرل کېږي. د سوريانو د پاچاهۍ په دوران کې مخور او د درناوۍ وړ شخص ؤ. 

## مخينه
شېخ اسعد سوري د محمد زوی ؤ. نوموړی په غور کې اوسېده. کله چې غزنوي سلطان محمود پر غور يرغل وکړ د سوري کورنۍ وروستی واکمن امير محمد سوري د غور د آهنگرانو په کلا کې کلابند شو، نو شېخ اسعد سوري هم هلته په آهنگرانو کې کلابند شوی ؤ. کله چې غزنوي سلطان محمود پر امير محمد سوري بری وموند، هغه يې له آهنگران کوټ نه غزني ته د بندي کولو لپاره بېوه. امير محمد سوري له غيرته په لاره کې ځان وواژه. نو اسعد سوري د هغه پر مړينه يوه مرثيه وليکله، چې داسې ده:

په دغه قصيده کې يې د امير محمد سوري ټوله کيسه بيان کړې ده. شېخ اسعد سوري په ۴۲۵ ه. س. کال کې د زمينداور په بغنين کې مړ او هلته ښخ کړای شوی دی.

## سرچينې
* د آريانا دايرة المعارف - لومړی ټوک

وېشنيزه:پښتانه شاعران
وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:افغاني شاعران
وېشنيزه:پښتانه