د انرژي ساتنه

د انرژي ساتنه هغه هڅه ده، چې د انرژی خدماتو د لږې کارونې په واسطه د انرژي مصرف د کمولو په موخه کېږي. دا موخه د زيات ګټور ډول د انرژي د کارونې (د يوه ثابت خدمت لپاره د لږې انرژۍ د کارونې په واسطه) او يا د کارېدلي يا استفاده شوي خدمت د اندازې د کمولو په واسطه (د بېلګې په ډول: لږه موټر چلوونه) تر لاسه کېدلی شي. د انرژي ساتنه، د محيطي بسياتوب د مفهوم يوه برخه ده. د انرژي د ساتنې معيارونه (ECMs) په ودانيو کې انرژيکي خدماتو ته اړتيا کموي او کولی شي، د چاپېريالي معيار په زياتوالي، ملي امنيت، شخصي مالي خونديتوب او لوړ پس انداز کې پایله ولري. دا د زغم وړ لړۍ يي انرژي (energy hierarchy) په پورته برخه کې ځای لري. دا د راتلونکو سرچينو د خالي کولو يا په بشپړ ډول د لګښتونو د مخنيوي په واسطه د انرژي بيې راټيتوي. 

انرژي د ضایعاتو او تفريط کارۍ د کمولو، د تيکنالوژيکي پرمختګونو په واسطه د مؤثريت په ودې ورکولو او د پرمختللي عمليې او مراقب په واسطه ساتل کېدلی شي. په نړيواله کچه د انرژي کارونه کولی شي، چې د نفوسو د ودې په ثابت ساتنې سره هم کمه شی. 

انرژي له يوې بڼې نه بلې بڼې ته اوښتلی شي، لکه: د حرارتي انرژي په موټرونو کې حرکي انرژي ته يا د اوبو د بهير حرکي انرژي د اوبو برېښنا انرژۍ ته. که څه هم له ماشين الاتو غوښتل کېږي، چې انرژي له يوې بڼې نه بلې ته واړوي. د دې ماشين د برخو يا پرزو توږل د فعاليت په حال کې د زياتې لوړې کچې انرژي د ضايع کېدلو او لوړې بيې سبب کېږي. د دې ضایعاتو کمول د green engineering د مېتودونو په واسطه ممکن دي، تر څو د ماشين د برخو يا پرزو د ژوند دوران ته وده ورکړو. 

د انرژي د ساتنې ورځ، د ۱۹۹۱ کال راهيسې په کلني ډول د دسمبر په ۱۴ نېټه نمانځل کېږي. 

## د انرژي ماليه
ځينې هېوادونه د انرژي يا کاربن ماليې کاروي، تر څو د انرژي کاروونکي وهڅوي، چې خپل لګښت لږ کړي. د کاربن ماليې مصرف کوونکي يا مستهلکين هڅولی شي، چې د انرژي سرچينې هغو ته بدلې کړي چې د کاربن ډای اکسايد لږ غازات توليدوي، په داسې حال کې چې په احتراقي ماشين، د الوتکو تېل، غوړي، فوسيلي ګاز او ډبرو سکرو سره د موټرونو مخنيوی کوي. لکه: لمريزه انرژي، بادي انرژي، د اوبو برېښنا يا هستوي انرژي. له بله اړخه د انرژي په ټول استعمال يا مصرف باندې ماليې په ټول بورډ کې د انرژي استفاده کمولی شي، په داسې حال کې چې د چاپېريالي پایلو يو پراخ ترتيب د انرژي له توليد نه راپورته کېږي. د کليفورنيا ايالت د انرژي tiered ماليه کاروي، چې په واسطه يې هر مستهلک خدمات د انرژي يوه ټاکلې يا بنسټ ليکه اجازه تر لاسه کوي، چې لږه ماليه لري. هر څومره چې له ټاکل شوې اندازې نه د انرژي استهلاک زياتېږي، ماليه هم په پياوړي ډول زياتېږي. دا ډول پروګرامونه د یو څه غريبو کورنيو د ساتنې موخه لري، په داسې حال کې چې د انرژي د زياتو استعمالوونکو لپاره یو څه لوړ ماليات جوړوي. 

مخ پروده هېوادونه، په خاص ډول د پاليسي معيارونه چې د کاربن ګازاتو توليد بطي کوي، د تحميلولو لږه لېوالتيا لري، چې کېدای شي ،دا به د دوی اقتصادي پرمختګ بطي کړي. دا مخ پر وده هېوادونه کېدای شي، د خپلې اقتصادوې ودې د ملاتړ او د دوی د کاربن ګلخانه يي ګازونو د توليد د کمولو په پرتله، د خپلو هېوادوالو د ملاتړ ډېر لېوال وي. 

د کاربن ماليې لاندې مثبت او منفي اړخونه، د کاربن د ماليې پاليسۍ د ځينو د بالقوه اغېزو په کتلو کې مرسته کوي. 

* د کاربن ماليې په مثبتو اړخونو کې لاندې برخې شاملېږي: 
* ککړونکي مجبورول چې د کاربن ګلخانه يي ګازونو د توليد باندنی قيمت يا اضافي بيه پرې کړي. 
* ستر ټولنيز ګټورتوب ته توانايي ورکوي، ځکه چې ټول ښاريان بشپړه ټولنيزه بيه تاديه کوي. 
* عايد زياتوي، چې دا په خپل وار سره کولی شي، د ککړتيا د اغېزو په راغونډلو او اداره کې مصرفېدلی شی. 
* شرکتونه او مستهلکين هڅوي، چې د کاربن بديل غير کاربني توليد لپاره پلټنه وکړي (لکه: لمريزه، بادي، د اوبو او هستوي برېښنا يا انرژي). 
* هغه چاپېريالي بيې راکموي، چې د کاربن ککړتيا له ډېروالي سره ملګرې دي. 

د کاربن منفي اړخونه په دې ډول دي: 

* سوداګر د لوړو ماليو ادعا کوي، چې پانګه اچونه او اقتصادي وده بې جرئته او ناهيلي کولی شي. 
* د کاربن ماليه کېدای شي، له ماليې نه تېښتې ته خلک وهڅوي. يعنې شرکتونه کېدای شي، د کابن ماليې د مخنيوي په پار، په پټه ککړتيا رامنځته کړي. 
* د بهرنیوبيو اندازه کول او د کاربن ماليې د اصلي اندازې معلومول به کېدای شي ستونزمن وي. 
* د ککړتيا په معلومولو او ورپورې د مل ماليې په راټولولو کې د دولت بيې دي. 
* کېدای شي شرکتونه هغو هېوادونو ته کوچ شي، چې کاربن ماليې په کې نه شته. 

## د ودانۍ پلان ( نقشه جوړول)
په ودانيو کې د انرژي ساتنې ته د ودې ورکوونې يوه لومړنۍ طريقه، د انرژي د حسابي چارو د ميزان يا بيلانس تر سره کول دي. د انرژي د حسابي چارو يو ميزان، د انرژي د کارونې يوه پلټنه او ارزونه ده او په ودانۍ، پړاو يا پروسس، يا هم سيستم کې د داخلېدونکې انرژي د کموالي لپاره جريانونه دي، بې له دې چې په پایلو منفي اغېز ولري. دا چاره د مسلکي روزل شوو اشخاصو په واسطه په عادي ډول تر لاسه کېږي او د ځينو ملي پروګرامونو برخه کېدلی شي، چې پورته پرې بحث وشو. د ځيرکو تيليفونونو وروستني apps د کورونو څښتنانو ته د دې وړتيا ورکوي، چې په خپله د مصنوعي انرژۍ د حسابی چارو ميزان بشپړ کړي.  

د ودانۍ ټيکنالوژي او ځيرک ميټرونه د انرژي سوداګريزو او استوګنيزو دواړو کاروونکو ته اجازه ورکولی شي، چې هغه اغېزه وګوري ، چې د دوی د انرژۍ استعمال يې د دوی په کارځايونو او کورونو کې لرلی شي. د انرژي د اصلي وخت پرمختللې اندازه کول، له خلکو سره د هغوی د کړنو په واسطه د انرژي په ساتلو کې مرسته کولی شي. 

د تابع يا انفعالي (غير فعال) لمريزې ودانۍ په ډيزاين (passive solar building design) کې کړکۍ، دېوالونه او فرشونه (ځمکې) داسې جوړې شوې دي، چې په ژمي کې د تودوخې په بڼه لمريزه انرژي راټوله، زېرمه اوووېشي او په اوړي کې لمريزه تودوخه نفې کړي. دې ته انفعالي لمريزه نقشه يا اقليمي نقشه وايي، ځکه چې د لمريز حرارت فعال سيستمونو برعکس، دا سيستم د ميخانيکي او برېښنايي وسايلو کارونه رانغاړي. 

د انفعالي لمريزې ودانۍ د نقشه کولو کليد له محيطي اقليم نه تر ټولو غوره ګټه اخېستنه ده. د کړکۍ ځای په ځای کوونکې او د صيقل کولو د ډول په ګډون هغه عناصر، چې بايد په نظر کې ونيول شي، حرارتي بېلوالی (thermal insulation)، حرارتي کتله (thermal mass) او سيوری دي. د انفعالي لمريزې نقشې مېتودونه، په نوو ودانيو کې په خورا اسانۍ سره عملي کېدلی شي، مګر شته ودانۍ retrofitted اوسېدلی شي. 

د سوداګريو په واسطه په خپلو سوداګريزو ودانيو کې د انرژي د ساتنې معيارونو پر لاره اچول، ډېر کله د انرژي خدماتو کمپنۍ (ESCOs) ګوماري، چې د انرژي د ترسره کوونې په قراردادونوکې تجربه شوي دي. دا صنعت د شاوخوا ۱۹۷۰ لسيزو را په دېخوا شته او نن ورځ د بل هر وخت په پرتله زيات لوړ دی. د امريکا متحده ايالاتو پر بنسټ سازمان EVO (د ګټورتوب د ارزښت موندنې سازمان) د ESCOs لپاره د لارښوونو يوه ټولګه جوړه کړېده، تر څو د هغې ذخيرې په ارزونه کې پيروي وکړي، چې د ECMs (د انرژي د ساتنې معيارونو) په واسطه تر لاسه شوي ده. دې لارښوونو ته، د نړيوالې اجرا معيار او تائيد پروتوکول IPMVP (International Performance Measurement and Verification Protocol) وايي. 

## لېږد را لېږد(حمل و نقل)
په متحده ايالاتو کې کليوالي زېربنا فوسيلی سون توکو ته د اسانه لاسرسي دورې په جريان کې تکامل وکړ، چې په حمل او نقل پورې تړلو د ژوند سيستمونه يې رهبري کړل. حوزوي اصلاحات چې ستر کليوالي غلظت ته اجازه ورکوي او په خپلو پښو (پلی) او بايسکل چلونې لپاره نقشې جوړوي، کولی شي په لويه پيمانه د لېږدرالېږد لپاره مصرف شوې انرژي راکمه کړي. د سترو شرکتونو په واسطه د مخابراتي لاسرسي استعمال، د انرژي د ساتنې په موخه يوه ګټوره موکه ده. اوسمهال زيات امريکايان، په هغو خدماتي دندو کې کار کوي، چې دوی ته د دې توانايي ورکوي، چې هره ورځ دفتر ته د راتللو پرځای يوازې له کوره کار وکړي. د دې چارې په چاپېريالي اغېزو کې د ګلخانه يې ګازونو د توليد لږوالی شامليږي. په مادريد کې د ښار مرکز ته د موټرو د لاسرسي له محدوديت نه وروسته، د ښار په مرکز کې د نايتروجن اکسايد کچه ٪۳۸ او د کاربن ډای اکسايد کچه ٪۱۳،۲ ته راټيټه شوه. 

## سرچینې