توقيف (بندي کول/نظربندي)

د خلکو بندي کول توقيف بلل کېږي، چې عموماً په سترو ډلو کې وي، او کوم تورونه پرې نه وي پورې شوي، او نه يې د تورن ګرځولو نيت وي. دا اصطلاح عموماً د "جګړې پر مهال د دوښمنو اتباعو يا پر تروريزم د شکمنو کسانو" د بندي کولو لپاره کارول شوې ده. په همدې بنسټ، په داسې حال کې چې دا ټکی په ساده ډول د بندي کولو معنا هم لري، خو د دې اصطلاح مطلب د کوم جرم له کولو وروسته د بندي کولو پر ځای، له مخکې څخه د بندي کولو لور ته هم اشاره کوي. د دې اصطلاحاتو استعمال د بحث او سياسي حساسيت موضوع ده. د 1907ز کال د هاګ کنوانسيون تر مخې، د توقيف ټکی کله کله د کوم بې پری هېواد له خوا د جګړې پر مهال په خپله خاوره په جګړه کې د ښکېلو وسله والو ځواکونو او وسايلو د نيولو د عمل د تشريح کولو لپاره هم استعاملېږي.  

شونې ده چې توقيف شوي خلک په زندان کې وساتل شي يا په بل داسې ځای کې چې د توقيفي پنډغالو (چې توقيفي پنډغالي هم بلل کېږي) په نوم پېژندل کېږي. د توقيفي پنډغالي اصطلاح په اصل کې د هسپانوي-کيوبايي د لس کلنې جګړې څخه منځ ته راغلې ده، کله چې هسپانوي ځواکونو کيوبايي ملکيان په پنډغالو کې بنديان کړل، تر څو له چريکي ځواکونو سره په اسانۍ جګړه وکړای شي. په راتلونکو لسيزو کې، د دويمې Boer جګړې پر مهال برتانويانو او د فلپين-امريکايانو د جګړې پر مهال امريکايانو هم د توقيفي پنډغالو څخه کار اخيستی دی.

د "توقيفي پنډغالی" او "د بند پنډغالي" اصطلاحات د بېلا بېلو سيستمونو لپاره کارول کېږي، کوم چې په خپل سختوالي، د اخلاقياتو په کچه او جوړښت کې يو له بل څخه زيات توپير لري؛ د دوی تعريف کونکی خاصيت دا دی چې بنديان يې د قانون له واکمنۍ دباندې بندي ساتل شوی وي. د ټولوژنې پنډغالو يا د مرګ پنډغالو ته، چې لومړۍ موخه يې وژل وي، هم په ناسم ډول  "توقيفي پنډغالي" ويل کېږي.

د بشري حقوقو نړيواله اعلاميه د توقيف کارول محدودوي، د دې اعلاميې نهمه ماده وايي، "هېڅوک بايد په خپلسري ډول نه ونيول شي،نه بندي شي او نه تبعيد شي".

## د بندي کولو او توقيفي پنډغالي تعريف
امريکايي هيريټيج قاموس د توقيفي پنډغالي اصطلاح په دې ډول تعريفوي: "هغه پنډغالی چې خلک پکې بند شوي وي، عموماً هغوی محاکمه شوي نه وي، او په عام ډول تر سختو شرايطو لاندې وي، ډېر ځله له دې امله چې هغوی د يوې داسې ډلې غړيتوب لري، کومه چې حکومت د خطرناکې يا ناوړه ډلې په توګه بللې وي".

که څه هم د ملکيانو د توقيف لومړۍ بېلګه د 1830ز لسيزې پورې رسېدای شي، په انګريزي ژبه کې د پنډغالي ټکی په لومړي ځل د دې لپاره کارول شوی و، تر څو د بيا بندي کولو پنډغالو (په هسپانوي کې: Spanish:reconcentrados) ته اشاره وکړي، کوم چې د لس کلنې جګړې (1868- 1878) پر مهال په کيوبا کې د هسپانوي پوځ له خوا جوړ شوي وو. د فلپين-امریکايي جګړې (1899–1902) پر مهال د متحده ايالاتو له خوا جوړو شويو پنډغالو ته هم دا نوم ورکول شوی و. او د توقيفي پنډغالي د نوم د پراختيا استعمال دوام پیدا کړ، کله چې برتانويانو د دويمې Boer جګړې (1899–1902) پر مهال په سويلي افريقا کې Boers (یوه توکميزه فرقه) د بنديانولو لپاره په همدې موده کې پنډغالي جوړ کړل.

د شلمې پېړۍ په اوږدو کې، د دولت له خوا د ملکيانو بې توپيره نيول د شوروي ګلاګ سيستم توقيفي پنډغالو (1918–1991) او د نازي توقيفي پنډغالو (1933–1945) کې خپلې وروستۍ بڼې ته ورسېدل. د شوروي سيستم تر ټولو دمخه د حکومت له خوا په خپلو وګړو پلی شوی و. ګلاګ د خپل شتون په ډېره موده (1918–1991) کې له 30000 څخه زيات پنډغالي درلودل، او له 1929څخه تر 1953ز کال پورې يې شا وخوا اتلس ميلیونه کسان بنديان کړل، کوم چې د هغې د دري اويا کاله اوږد فعاليت يوازې درېیمه برخه ده. د نازيانو د توقيفي پنډغالو سيستم ډېر پراخه و، چې شا اوخوا 15000 پنډغالي يې درلودل او په يو وخت پکې لږ تر لږه 715000 کسان بنديان وو. په دې پنډغالو کې د ټولې مرګ ژوبلې شمېره معلومول ستونزمن دي، په ډېريو دا ډول پنډغالو کې د جبري کار له لارې په قصدي ډول تګلارې جوړې شوې وې، تر څو ډاډ تر لاسه شي چې بنديان د لوږې، بې درملنې ناروغيو څخه مړه کېږي، او په ټاکلي وخت کې له محاکمې پرته په سملاسي ډول هغوی اعدامېږي. سربېره پر دې، نازي المان د اعدام لپاره شپږ پنډغالي جوړ کړي وو، په ځانګړي ډول دا ډول جوړ شوي وو تر څو ميليونونه خلک ووژني، او دا وژنې په ابتدايي ډول د ګاز په مټ تر سره کېدې.

د پايلې په توګه، د "توقيفي پنډغالي" اصطلاح کله کله د "اعدام پنډغالي" له تصور سره تړل کېږي، او تاريخ پوهان په دې اړوند بحث کوي چې ايا د "توقيفي پنډغالي" يا د "بندي کولو پنډغالي" اصطلاح بايد د ملکيانو د نيولو د بېلګو د تشریح کولو لپاره وکارول شي که نه.

پخوانی نوم د دويمې نړيوالې جګړې څخه وروسته پېښو لپاره په پراخه کچه استعمالېږي، د بېلګې په ډول، د Mau Mau بغاوت (1952–1960)  پر مهال په کينيا کې د برتانويانو د پنډغالو او د «Augusto Pinochet» (1973–1990) د پوځي ديکتاتورۍ پر مهال په چيلي د جوړو شويو پنډغالو په تړاو. د متحده ايالاتو د دفاع وزارت په وينا شا اوخوا درې ميليونه اويغور او د مسلمانانو د نورو لږکيو ډلو غړي د چين د بيا زده کړې په پنډغالو کې ساتل کېږي، کوم چې د سينکيانک په سیمه کې موقعيت لري او کومو ته چې د امريکايي خبري خبريالانو له خوا عموماً د توقيفي پنډغالو نوم ورکول کېږي. دا پنډغالي د 2010ز لسيزې په وروستيو کې د عمومي منشي «Xi Jinping » د ادارې لاندې جوړ شوي وو.

## اغېز
پوهانو د بغاوت سره د مبارزې د تکتيک په توګه د بندي کولو (نظر بندۍ) د اغېزناکتيا په اړه بحث کړی دی. د 2023ز کال يوې څېړنې موندلې، چې د ايرلينډ د خپلواکۍ د جګړې پر مهال توقيفونو د ايرلينډي باغيانو په منځ کې ډېرې ناخوښۍ منځ ته راوړې او دوی يې د اوږدې مودې لپاره جګړې ته دوام ورکولو ته اړ کړل.

## بېلګې

### فعال

* د شمالي کوريا د زندان پنډغالي (له 1948 تر اوسه)
* د ګوانتنامو بی توقيفي پنډغالی (له 2002 تر اوسه)
* په ليبيا کې د کډوالو د توقيف مرکزونه (له 2011 تر اوسه)
* په چين کې د اويغوريانو د بيا تعليم پنډغالي (له 2017 تر اوسه)
* په چيچنيا کې د همجنسبازانو ضد توقيفي پنډغالي (له 2017 تر اوسه)
* په متحده ايالاتو کې د کډوالۍ د نيولو د برخې په توګه د ټرمپ د ادارې د کډوالو توقيف کول (له 2018 تر اوسه)

### بند شوي

* د امريکا د کورنۍ جګړې د زندان پنډغالي (1861–1865)
* په سويلي افريقا کې د Boer دويمه جګړه (1900–1902)
* د هيرورو او نماکا ټولوژنه (1904–1907)
* د ارمينيا توکميزې وژنې پر مهال د ارمينيايانو توقيف کول (1915–1916)
* Frongoch توقيفي پنډغالی برتانوي پنډغالی چې د دويمې نړيوالې جګړې او د ايرلينډ 1916 ايسټر پاڅون د بنديانو لپاره استعمال شوي دي
* د فنلينډ کورنۍ جګړه (1918)
* په شمالي ايرلينډ کې د Abercorn پوځي بارکونه، چې د «Ballykinlar Barracks» په نوم هم پېژندل کېږي (1919–1921)
* د ايرلينډ په ازاد دولت کې د Gormanston پنډغالی (1922–1923)
* په افريقا او اروپا کې د ايټاليې توقيفي پنډغالي  (1930–1944)
* د دويمې نړيوالې جګړې څخه مخکې او پر مهال الماني توقيفي پنډغالي (1933–1945)
* د دويمې نړيوالې جګړې پر مهال د جاپانيانو له خوا د جنګي بنديانو او ملکيانو بندي کول (په 1945 کې پای ته ورسېدل)
* په ايرلينډ کې د Curragh پنډغالی (1939-46 او 1957-59)
* په دويمه نړیواله جګړه کې د جاپانيانو-امريکايانو توقيفي پنډغالي (1942–1946)
* د جاپانيانو کاناډايي توقيف (1942–1949)
* د قبرص توقيفي پنډغالي  (1946–1949)
* د مالايي د بېړني حالت پر مهال د بريګز پلان د يوې برخې په توګه د ملايا نوي کلي (1950–1960)
* په هندوستان کې Deoli توقيفي پنډغالی  (1962–1967)
* په شمالي ايرلينډ کې د HMزندان جال (1971–75)
* په بوسنيا کې د عمرسکا پنډغالی 1992
* د Dretelj پنډغالی (1992–1995)
* په عراق کې بوکا پنډغالی (2003–2009)
* په عراق کې ابو غريب بندان (1980–2014)

## سرچينې