open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نانوالماس

بټنوک|300px|کيڼ|نانوالماس
**نانوالماس** (په انگرېزي: *nanodiamond*)يا **ADNR** (په انگرېزي: *Aggregated diamond nanorod*) د نړۍ تر ټولو سخته (کلکه) مصنوعی توکه ده چې په ۲۰۰۵ کال کې په آلمان کې د Bayreuth په پوهنتون کې جوړه او اختراعه شوه. نوموړي توکه د الماسونو د ځلونو (تبلور) په مرسته جوړه شوي ده او ماليكيولونه یې د فولېرېنو شکل لري. دا فولېرېنونه په سلسله تړل شوي دي او اوږدوالی یې ۱ مایکرومتره دی. نوموړي توکه د ۴۹۱ GPa فشار سره مقاومت کولای شي او گڼوالی يې د طبیعي الماس څخه لويې دی.

وېشنيزه:نانو تکنالوژي 
وېشنيزه:کربن
شاهد الله شاهد

**شاهد الله شاهد** چې اصلي نوم یې شیخ مقبول اورکزی چې د پاکستان د اورکزۍ ایجنسۍ اوسېدونکی و، د پاکستاني طالبانو د تحریک ویاند، د داعش یو جنگیالۍ ډلې ویاند، قومندان او جنگیالی و چې د چنگاښ میاشت 1394ل کال د ننگرهار ولایت شینوارو کې د امریکا په بې پیلوټه الوتکې برید کې ووژل شو.
شاهد الله شاهد وروسته له هغه د پاکستاني طالبانو له ویاندویۍ وشړل شو او له هغوي یې پرېکون اعلان کړ، کله چې یې په ښکاره د 2014ز کال په اکتوبر میاشت کې د ابوبکر البغدادي بیعت او په داعش کې د گډون اعلان وکړ.

## نور وگورئ

**حافظ سعید (داعش)
**داعش
**اسلامي دولت
**طالبان
**جگړه مارې دلې

## ماخذونه

وېشنيزه:داعش
وېشنيزه:طالبان
وېشنيزه:اسلامي دولت
وېشنيزه:د طالبانو اسلامي تحریک
حافظ سعید (داعش)

**حافظ سعید** اورکزی چې د پاکستان د اورکزۍ ایجنسۍ اوسېدونکی دی، د پاکستاني طالبانو د تحریک لوړپوړی غړی، وروسته د داعش له خوا د خراسان (افغانستان، پاکستان، هندوستان، بنگلدیش) ولایت لپاره د داعش والي او جگړه مار مشر وټاکل شو.

## وژنه

حافظ سعید په ننگرهار کې د ناټو په وروستي هوايي بريد کې د داعش ډلې لومړی درجه کس دی چې وژل کېږي.
د افغانستان د ملي امنيت رياست رسنيو ته ويلي دي چې د دوی پلټنې ښيي چې په ديرشو وژل شويو کسانو کې د داعش د خراسان لومړی درجه کس حافظ سعید هم وژل شوی دی.
ملي امنيت رياست وايي چې سعيد د ديرش تنو په منځ کې و چې په اچين کې په نښه شول.
دا په افغانستان کې پر داعش دريم بريد دی او تر دې مخکې د دوی دوهم کس گل زمان هم وژل شوی و.
په ورته بريد کې د پاکستاني طالبانو پخوانی وياند شاهد الله شاهد هم په ننگرهار کې و وژل شو.
شاهد د اکتوبر په مياشت کې وروسته تر هغه پاکستاني طالبانو وشاړه چې داعش پلوې یې وکړه او خپل بیعت يي ورڅخه اعلان کړو.
داعش د سوريي او عراق ډيرې سيمې نيولي دي او اوس اوس ويل کيږي په افغانستان او پاکستان کې يي هم په کار پيل کړی دی چې دې کړنې يي ډيری انديښمن کړي دي.
د ملی امنيت رياست تر دې مخکې ويلي و چې دوی به ډير ژر داعش ضدي ډله جوړه کړي چې یوازنی ماموریت به يي د داعش پالو کسانو په نښه کول وي او له وروستیو عملیاتو داسې ښکاري چې ملي امنيت د داعش په ځپلو کې بريالی عمل کړی دی او تر دې دمه يي د دې ډلې نيږدې ډيری مشران په نښه کړي او وژلي دي.

## دا هم ولولئ
شاهد الله شاهد
داعش

## ماخذ

وېشنيزه:داعش
وېشنيزه:طالبان
وېشنيزه:پاکستاني ترهگر
وېشنيزه:اسلامي دولت
وېشنيزه:د طالبانو اسلامي تحریک
مولوي سید علي

**مولوي سيدعلي** چي په مولوي عباس مشهور و د افغانستان د ننگرهار ولایت، چپرهار ولسوالۍ، د شوﻻنی کلي اوسېدونکی و.
مولوی سید علي په لومړي سر کې د طالبانو اسلامي تحریک غړی و، چې په دې وروستیو کې یې د داعش (دولت اسلامي) ته  ور اووښتی و. 
مولوي سید علي په کوټ ولسوالۍ کې د طالبانو د جنگیالیو له ونیول شو او د یو څو وروځو وروسته یې له وژنې وروسته مړی سیمه کې وموندل شو.

*
*

وېشنيزه:داعش
وېشنيزه:طالبان
وېشنيزه:اسلامي دولت
وېشنيزه:د طالبانو اسلامي تحریک
د جلرېز پېښه

**د جلرېز پېښه** د روان کال 2015ز د جولای میاشت کې پېښه شوه چې د یادې ولسوالۍ څلور پوستې د مخالفینو تر برید لاندې راغلی او ډېری سیمه ییز پولیس یې ووژل شول.

د جلریز له خونړي برید کې ټپي شوي سرتیري وايي، د عامه نظم ساتنې پولیسو او د پولیسو نورو پوستو د ۷۲ ساعته جگړې په اوږدو کې له دوی سره هیڅ همکاري نه ده کړې، خو  د سیمې خلکو له طالبانو سره همکاري کړې.

ددغې پېښې ټپیانو چې ځانونه یې د بامیان روغتون ته رسولي ویلي، د جلریز پولیسو له دوی سره په یاده برید کې هیڅ همکاري نه ده کړې او ددوی مړي د ساعتونو لپاره د سړک پر سر پراته وو.

په ورته وخت کې د جلریز په جگړه کې د سیمه ییزو پولیسو یو قوماندان جنرال رضا وویل، د ۴۸ ساعته جگړې په اوږدو کې د جلریز پولیسو چې له دوی په ډېر لږ واټن کې وو، له سیمه ییزو پولیسو سره هیڅ همکاري نه ده کړې.

د جلریز د جگړې یو ټپي سرتیری وايي، د ۴۸ ساعته جگړې په اوږدو کې دوی خپل ټول مهمات خلاص کړل، چې بیا د طالبانو له خوا کلابند شول، خو د میدان وردگو ولایت او جلریز ولسوالۍ له پولیسو څخه د مکرر غوښتو سره سره له دوی سره هیڅ مرسته ونه شوه.

د جلریز ولسوالۍ یوشمیر سیمه ییز پولیسو د طالبانو له کلابندۍ ځانونه خلاص کړل او بامیانو ته وتښتیدل. دوی اوس د بامیان په روغتون کې بستري دي.

د جلریز د جگړې قوماندان جنرال رضا وايي، سرتیرو یې تر وروستۍ مرمۍ هم له طالبانو سره مقاومت کړی او د مهماتو تر خلاصیدو وروسته د طالبانو له خوا وژل شوي.
دی وايي، وروسته له دې چې ده ته د ورسپارل شویو پوستو یوه قوماندان ووژل شو، پوستې سقوط وکړ، ورپسې له ځنډ پرته دوه نورو پوستو کې هم سپین بیرغونه پورته کړل شول.

دغه قوماندان وايي، په جلریزو ولسوالۍ کې خلکو او یو شمیر پولیسو له طالبانو سره همکاري لرله او په دې برخه کې اسناد هم لري.

جنرال رضا وویل، طالبانو په جلریز کې بې ناموسي هم کړې او کولی شي د بې ناموسیو قرباني کس تلویزیون ته د وضاحت لپاره حاضر کړي.

د جلریز په جکړه ټول وژل شوي او ټپیان سرتیري هزازه گان دي.

خو د سیمې اوسېدونکي بیا بل ډول انځور ورکوي، دوي وایي چې دا سیمه ییز پولیس د سیمې له خلکو سره ډېر بد چلند کاوه، د هغوي مالونه به یې لوټل، د سر او مال زیان به یې ور اړاوه، آن تردې چې په ناموسونو به یې هم تېری کاوه، چې همدا کار د دوي د وژنې لامل وگرځېد.

د یادونې ده چې دا پوستې د سیمې د خلکو په غوښتنه د طالبانو له په دوه اتیا ملي متري توپونو ویشتل شوي او ډېری سیمه ییز پولیس په کې وژل شوي دي.
ساتنمن نجیب الله

**ساتنمن نجیب الله شهید** د پکتیکا د برمل ولسوالۍ اوسېدونکی د سرحدي پولیسو سرتېری و چې د پاکستاني امنیتي ځواکونو د تیري ځواب کې د شهادت مقام وگاټه.

په یاده ولسوالۍ کې د پاکستاني ځواکونو هڅه وه چې د طالبانو جنگیالي ملاتړ وکړي، مگر د افغان سرحدي ځواکونو له چټک غبرگون سره مخ شول چې په پېښه کې اته پاکستاني امنیتي ځواکونه ووژل شول او په پای کې نجیب الله ساتمن هم خپل ژوند له لاسه ورکړ.

د ساتنمن نجیب الله په نامه په اړونده ولسوالۍ کې یو څلور لارې هم ونومول شوه او څلی پری جوړ کړای شو.

وېشنيزه:افغان سرتېری
د بغاوي ناوړه پېښه

**د بغاوي پېښه** هغه ناوړه پېښه ده چې د سرپل-شبرغان لویه لاره لومړي نمبر لویې لارې پر سر د بمي برید په پایله کې پېښه شوه.

په دې پېښه کې یوه جوړه (شاوو او ناوې) چې دوه میاشتې یې له واده کېدی پر موټرسایکل سپاره اړونده لاره د خسرگنۍ د کور پر لور وی چې د طالبانو له خوا د نوموړې لارې د ساتونکي قومندان لپاره خښ کړای شوی و.

په چاودنه کې د قومندان ضیاء الحق موټر ښيښې ماتې شوي، خو خپله روغ رمټ وتلی، مگر د نوې جوړې خپل ژوند له لاسه ورکړ.

په افغانستان کې ډېری داسې چاودنې په ملکي وگړو رامنځته کېږي چې د دولت وسله والو مخالفینو د دولتي چارواکو لپاره د سړک غاړې ماینونه خښ کړي وي. په ډېرو داسې ماینونو ملکي لېږد رالېږد وسایل برابر او خپل ژوند له لاسه ورکوي.

وېشنيزه:ماین
وېشنيزه:چاودنې
وېشنيزه:ماین چاودنه
وېشنيزه:جنگي جرایم
وېشنيزه:سړک غاړې ماینونه
وېشنيزه:بمي چاودنې
پولاریمېتري

**پولاریمېتري** (په انگرېزي: *Polarimetry*) د تحليلي کيميا یوه بصري لاره (طريقه) ده چې د کيميايي توکو بصري فعلیت پرېكړه كوي.

وېشنيزه:کيميا
محمد همایون قیومي

**محمد همایون قیومي** (زېږون: ۱۹۵۴ ډېسمبر ۱۴مه) ۶۲ کلن د برېښنا انجينري او د محاسبې مديريت لوستی او له ۲۰۱۱ راهيسې د سان هوزی د دولتي پوهنتون رييس دی.
د سان هوزی امريکایي پوهنتون  رييس محمد همایون قیومي به ډېر ژر د ولسمشر اشرف غني د سلاکار په توگه دنده پيل کړي.
ښاغلي قيومي د ياد پوهنتون ادارې ته خبر ورکړی، چې راتلونکې مياشت خپله دنده پرېږدي او په افغانستان کې د زېربنا او ټکنالوژۍ په برخه کې د ولسمشر د مشر سلاکار په توگه دنده پيلوي.
۶۲ کلن محمد همایون قيومي د برېښنا انجينري او د محاسبې مديريت لوستی او له ۲۰۱۱ راهيسې د سان هوزی د دولتي پوهنتون رييس دی.
نوموړی پنځه کاله د کليفورنيا د دولتي پوهنتون د ختيزې څانگې رييس پاتې شوی. 
ښاغلی قيومي په کابل کې لوی شوی، د بيروت په امریکايي پوهنتون او د امریکې د کنکټيکټ پوهنتون  کې يې زده کړې کړي. 
نوموړي له ۲۰۰۲ څخه تر ۲۰۰۵ پورې د افغانستان په ماليې وزارت کې د اشرف غني د سلاکار په توگه کار کړی. همایون قيومي لومړنی افغان دی، چې د امریکا د يوه مهم پوهنتون د رئيس په حیث یې کار کړی.
د سان هوزی پوهنتون دېرش زره زده کوونکي لري."
## سرچينې
۴۵×۵،۵ مرمی ناټو

بټنوک|400px|کيڼ|د ناټو مرمی
**۴۵×۵،۵ مرمی**      
چې د STANAG 1472 په نوم هم پېژندل شوي دي د ناټو توپکونو معیاري (ستندرد) مرمی ده چې د ۱۹۶۳ کال څخه راهیسي کارېږي. نوموړی مرمی  په امريکا کې په ۱۹۵۹ کال کې د Armalite شرکت او  Remington شرکت په همکاري کې  طرح او جوړه شوه. امريکي پوځ د دی مرمی څخه پر ځاي 7,62 x 51 mm NATO د ۱۹۶۳ کال څخه راهیسي کار اخلي . په ۷۰ کالو کې دغه مرمی د ناټو وسله والو ځواکونو د معیاري مرمی په توگه وټاکل او قبول شوه.

وېشنيزه:مرميات
وېشنيزه: امريکايي مرميات
۲۵×۷،۶۲ مرمی ټوکارېف

بټنوک|300px|کيڼ|۲۵×۷،۶۲ مرمی ټوکارېف
**۲۵×۷،۶۲ مرمی ټوکارېف** (په روسي:*7,62×25  ТТ* په انگرېزي: *7.62 Tokarev*) د ټوپکچو یوه شوروي مرمی ده چې په ۱۹۳۰ کال کې د Fjodor Vasiljevič Tokarev لخوا د شوروي وسله والو ځواکونو لپاره طرح او جوړه شوه. دغه مرمی تر دويمه نړېواله جگړه وروسته د ختېځي بلاک په پوځونو کې تر ټولو گڼ شمير لرونکی مرمی وه. نوموړی مرمی  اساني په توگه د مرمیو پر ضد واسکټ (لکه NIJ level I and IIA) او د کېولاړ خولۍ (لکه PASGT) ماته ورکولای شی. په اوس وخت کې ۲۵×۷،۶۲ مرمی ټوکارېف  په روسیه، چېک جمهوريت، رومانيا او بلغاریا کې جوړېږي.    

وېشنيزه:مرميات
وېشنيزه: روسي مرميات
د حمل او نقل تیوری (ریاضی)

**د حمل او نقل تیوری** - دا تیوری بیانوی چی مصرف کونکو ته د مصرفی موادو د لیږد پر محال څه رنگه وکوالای شو ددوی د غوښتني وړ توکی په کم لگښت ( کرایه) سره ددوی ځای ته په پوره توگه ورسو  . د دی مشکل د حل لپاره یو خاص پلان ته اړتیا شته چی په یو مستطیل شکل که ښودل کیږی ،  مثال په  لاندینۍ شکل کی شکل وگورۍ:

مونږ باید خپل پلان داسی جوړ کړو ترڅو هغومره د موادو ذخیری چی په لاس کی لرو ، په هغه اندازه د غوښتونکو اړتیاوی پری پوره کرو.

## د حمل او نقل د تیوری حل، د پټانسیل پواسطه
### 1. د حجم د ویښ د صحت تائید

В показанном выше примере,
* Для 1-й строки: 30 кг = 20 + 10 кг
* Для 2-й строки: 40 кг = 20 + 20 кг
* Для 3-й строки: 20 кг = 10 + 10 кг
* Для 1-го столбца: 20 кг = 20 кг
* Для 2-го столбца: 30 кг = 10 + 20 кг
* Для 3-го столбца: 30 кг = 20 + 10 кг
* Для 4-го столбца: 10 кг = 10 кг
### 2. د حمل او نقل د ټول لگښت محاسبه
ریاضی حساب کی داسی لیکل کیږی:
L(X)=\sum^{n}_{j=1}{ \sum^{m}_{i=1}{   C_{ij}X_{ij}    } }

زمونږ په دی مثال کښی د بار د انتقال لگښت برابر دی له:

افغانی 290= 2×20 + 3×10 + 2×20 + 5×20 + 2×10 + 6×10.
## اخځلیک
* http://vfrta.ru/apps/rta/add_files/files/doc_dep_management_trening.pdf

وېشنيزه:اقتصاد
وېشنيزه:ریاضی
وېشنيزه:اقتصادی ریاضی
وېشنيزه:ټرانسورت
سعود الفیصل

thumb|250px|کيڼ|سعود الفيصل
**امیر سعود** د پاچا فیصل بن عبدالعزیز ال السعود زوی پر  سعود الفیصل مشهور شوی و، د۱۹۴۰ دجنورۍ پر دوېمه نېټه دسعودي عربستان په طایف ښار کې زیږیدلی دی. له ۱۹۷۵ ز څخه نیولی تر ۲۰۱۵ ز پورې  دسعودي عربستان د څلورو پاچاهانو هر یو خالد، فهد ، عبدالله او سلمان دسلطنت پرمهال دسعودي عربستان دبهرنیو چارو وزیر تېر شوې دی، کله چې په خپله خوښه روان کال په کور کېناست، نوموړی په گرده نړۍ کې دهغه کس په توگه مشهور شوی دی،چې څلویښت کاله یې دبهرنیو چارو وزارت  ورتر غاړې وو.
سعود دالفیصل زوی او عبدالعزیز لمسی دی نېکه یې ددرېیم سعودي دولت له بنسټگرو څخه شمېرل کیږي مور یې عفت الثنیان ال سعود نومیږي.
## لومړنی ژوند
سعود الفیصل د ۱۹۴۰ ز دجنورۍ پر دویمه  په طایف کې زیږیدلی دی او دپاچا فیصل دویم زوی دی،په هون وبرینسټون ښوونځي کې یې زده کړې کړې دي او له ۱۹۶۴ ز کې له  پرنسټون امريکايي پوهنتون څخه فارغ شوی دی او په اقتصاد کې یې لېسانس تر لاسه کړې دی، سعود دوه سکه ورورنه محمد الفیصل او ترکي الفیصل  او درې سکه خویندې لولوة الفیصل،سارة الفیصل او هیفاء الفیصل لري.
## عملي او علمي ژوند
په ۱۹۶۴ ز کې یې د امریکا له پرنسټون پوهنتون څخه په اقتصاد کې لېسانس سند تر لاسه کړ او د کان او پټرولیم په وزارت سره یې دستر سلاکار په توگه دنده پیل کړه او د وزارت د رهبري شورا غړ ی و، وروسته بیا د پټرولو او کانونو عمومي ادارې ته ولاړ او د پټرولو دبرخې مسوول وټاکل شو.
په ۱۹۷۰ ز کې دپټرومین موسسې مرستیال وټاکل شو.
په ۱۹۷۱ ز کې دپټرولو وزارت  مرستیال وزیر شو.
په ۱۹۷۵  ز کې دسلطنتي فرمان له مخې دسعودي عربستان دبهرنیو چارو وزیر وټاکل شو، دیادونې ده، چې دنوموړي پلار فیصل بن عبدالعزیز د سعودي دټولواک و او په ورته وخت کې یې دبهرنیو چارو وزارت هم په خپله اداره کاوه.
دالملک فیصل دخیریه موسسې دلارښودې شورا غړی او دالملک فیصل دښوونځيو دادارې رئیس هم تېر شوې دی.
سعود الفیصل له عربي سربېره انگلیسي، فرانسوي، ایټالوي ، الماني ، هسپانوي او عبري ژبې یادې وې.
سعود الفیصل دسعودي عربستان په معاصر تاریخ کې دبهرنیو چارو درېیم  وزیر دی،چې  دې مهم وزارت ته رسیږي، دسعودي لومړنی دبهرنیو چارو وزیر دسعود الفیصل پلار او بیا ورپسې ابراهیم السویل،چې له ۱۳۸۰ څخه تر ۱۳۸۲ پورې وزیر و او درېیم یې بیا سعود الفیصل و،چې څلویښت کاله ددې حساس وزارت وزیر و.
کورنۍ
سعود الفیصل دشاهي کورنۍ دمشرانو بر عکس یوه مېرمن درلوده او امیرة الجوهرة بنت فیصل بن عبدالله نومیږي.

## زامن
محمد بن سعود بن فيصل آل سعود
خالد بن سعود بن فيصل آل سعود
فهد بن سعود بن فيصل آل سعود
هيفاء بنت سعود بن فيصل آل سعود دسلطان بن سلمان بن عبدالعزیز مېرمن ده
لما بنت سعود بن فيصل آل سعود له کویټي انجینرفهد بن عبد العنزي سره یې واده کړې دی
ريم بنت سعود بن فيصل آل سعود.
## مړینه
سعود الفیصل تېره پنچشنبه  له اوږدې ناروغۍ وروسته د ۲۰۱۵ دجولای پر نهمه نېټه په امریکا کې ومړ،دعراق له پخوانی ولسمشر شهید صدام حسین څخه وپوښتل شول:
له چا ډاریږئ ؟ نوموړی موسک شو ، الله عزوجل پرته له هیچا نه ډاریږم، خو یو سړی راته ډېر خطرناک او زیرکه ښکاري، دا لومړنی سړی دی،چې دومره زیرکه او پوه دی ، کله،چې له ایران سره په جگړه کې ښکیل وم سعود گرده نړۍ دېته راماته کړه،چې له ما سره ودریږي، خو کله چې مې پر کویټ برید وکړي نوموړي په یوه کنفرانس کې گرده نړۍ زما پر وړاندې ودرلوه.
دپخواني شوروي اتحاد ولسمشر میخائیل گورباچوف د سعود الفیصل په اړه وايي : که د سعود الفیصل په څېر دبهرنیو چارو وزیر راسره و ، نو شوروي اتحاد به نه و ړنگ شوی .

وېشنيزه:سعودي عربستان
پولاروگرافي

بټنوک|300px|کيڼ|پولاروگراف
بټنوک|300px|کيڼ|پولاروگراف
**پولاروگرافي** (په انگرېزي: *Polarography* په چېکي: *Polarografie*) یوه برېښنايي - کيميایي لاره (طريقه) ده چې د کيميايي توکو تمرکز او کيفيت په محلول کې پرېكړه كوي. نوموړې طريقه په ۱۹۲۲ کال کې  په چکوسلواکيا کې کشف شوه. ددې طریقې مخترع  چېکي كيمياپوه Jaroslav Heyrovský و چې په ۱۹۵۹ کال کې ورته د نوبل جایزه ورکړ شوه.

## پولاروگرافي
پولاریمېتري  آساني په توگه یوه لاره ده چې د قطب لرونکي او غیر قطب لرونکي اېلېکټروډونو په مرسته نه پېژندل شوي محلول تجزيه کوي او د دي محلول مختوو توکو تمرکز او کيفيت پرېكړه كوي. قطب لرونکي اېلېکټروډ د څڅوونکي پارې څخه جوړ شوی دی.

وېشنيزه:کيميا
وېشنيزه:نوبل انعام
وېشنيزه:نوبل گټونکي
وېشنيزه:کیمیاپوهان
وېشنيزه:مخترعین
هوښيار شئ

**هوښيار شئ** (Hokhiar Shai) (په انگليسي: Be Careful) په پښتو ژبه کې په وړومبي ځل په ټولنيزې رسنۍ فېسبوک جوړ شوى ټيلي فلم دى چې لارښود يې رحمت ديوان او پروډيوسر يې عبدالولي خان دى، په دې ټيلي فلم کې مرکزي رول رحمت ديوان او ملالۍ ترسره کړى دى.

## کيسه
د دې فلم يا ډرامې کيسه يو نيم ساعت دورانيه لري، د کوم اغاز چې د جينۍ د ځان وژنې د منظر نه پېل کېږي، د جينۍ په دې اقدام په خلقو کښې وېره پېدا کېږي خو چاته هم د جينۍ د ځان وژنې اسباب نه وي معلوم.

سرفراز په فېسبوک باندې د له جينکو سره ملگرتيا جوړوي، بيا له هغوي سره د خپلې مينې اظهار کوي او له هغو سره د نزدې نه ويني، وروسته يې دې ته يې داسې انځورونه او ويډيوگانې جوړوي چې نورو خلکو ته د ښودلو نه وي، په هغه انځورونو او ويډيوگانو باندې هغه جينکۍ مجبوروي چې ورته پېسې ورکړي، هم دغسې دا کيسه مخکې روانه وي چې د يوې جينۍ د ځان وژنې سره پوليس يې پلټنه کوي او په اخر کې په سائنسي پلټنو باندې سرفراز رانيسي او خپل انجام ته يې رسوي.

## جوړونکي
دا ټيلي فلم د تصوير پروډکشن له خوا وړاندې کېږي چې ډائريکټر او ليکوال يې رحمت ديوان دى، پروډيوسر يې عبدالولي خان او کېمره مېن يې صاحب جان عامر دى، ډائيلاگ يې رحمت ديوان او صاحب جان عامر ليکلي دي.
## لوبغاړي
رحمت ديوان
ملالۍ
افسر افغان
محمد اشفاق
جاويد کوټوال
اجل خان
عبدالقهار
## د ډائريکټر خبرې
د "هوښيار شئ" ټيلي فلم ډائريکټر رحمت ديوان کليد راډيو سره په خبرو اترو کې وويل: "هوښيار شئ فلم  به د هغو خلكو له فريبونو پرده پورته كړي چې د فیسبوك په پاڼه معصومې نجونې د خپلې مينې په جال كې گېروي او بيا يې د خپلو خواهشاتو قرباني کوي. دا د يو كال وړاندې كيسه ده چې يو ځوان له يوې نجلۍ سره په فیسبوك کې ملگرتيا وكړه، بيا به يې له نجلۍ پېسې غوښتې، كه به يې نه وركولې نو ځوان به د فیسبوك په پاڼه د هغې د شرمولو اخطارونه وركول. اخر نجلۍ ځوان ته د پيسو په برابرولو خپلې ټولې گاڼې په بازار کې وپلورلې او هېڅ ورپاتې نه شول، هلك دا ځل د نجلۍ عكسونه په بربنډه توگه ايډيټ او خپاره كړل، نجلۍ له دې سخته صدمه وليده او د بدنامۍ له ډاره يې ځان وژنه وكړه.
د نوي کهول مشران په اکثريت کښې د انټرنېټ د منفي او مثبت کارولو د اثراتو نه بې خبره دي، مونږ ته پکار دي چې په ځوان کهول کښې د سوشل ميډيا د صحيح کارولو شعور پېدا کړو، ځکه چې په دې وجه زياتره جينکۍ په نقصان کښې وي.
د دې فلم په جوړولو زمونږ پنځلس کسيز ټيم درې مياشتې مصرف کړي دي. کيسه د ژوند د يوې رښتينې پېښې نه اخستل شوې ده، د کوم مقصد چې په ځوان کهول کښې دا شعور پېدا کول دي چې د فېسبوک کارول صرف د ښو مقصدونو دپاره کول پکار دي.

## لنکونه
د هوښيار شئ فلم پرومو

د هوښيار شئ ټيلي فلم دوېمه پرومو 
دا مې ټول قصور د يار دى
هوښيار شئ فلم ټيزر
د ډان نيوز راپور 
د سماء ټي وي راپور

هوښيار شئ ډرامه جوړه شوه 
هوښيار شئ - د کليد راپور 
هوښيار شئ ټيلي فلم به ډېر زر نندارې ته وړاندې شي
روغتیایي اقتصادپوهنه

**د روغتیا اقتصاد** () د اقتصاد دعلم له څانگو څخه ده ، او دهغو زیرمو ( منابعو ) د قیمت او ارزښت د کمیت د مطالعې او څیړنې دنده په غاړه لري ، چې د روغتیا او درملنې له پاره پکار وړل کیږي د دې موضوع د دغه شان زیرمو داسې یوځای کول دي چې د ټاکلي تولید او خدمتونو څخه گټورتیا او اغیزمنتوب لاسته راشي .

## اخځلیکونه

## مربوط موضوعات
* اقتصاد

وېشنيزه:روغتیایي اقتصاد
وېشنيزه:اقتصاد
وېشنيزه:علم
مختلط اقتصاد

**مختلط اقتصاد** () د معاصر بازار هغه ډول اقتصاد دی چې په هغه کې دواړه خصوصي او دولتي سکټورونه په اقتصادي کړو وړو کې ونډه لري امکان لري د اقتصاد په بیلو برخوکې د دولتي یا خصوصي سکټور ونډه توپیر لري او یا هم به ځینو برخوکې له انحصاري موقف او دریځ څخه برخمن وي په مختلفو اقتصادي سیستمونو کې دولت بې صلاحیته نه بلکې د خصوصي سکټور سره اوږه په اوږه د حقوقي شخصیت په توگه د عامه سکټور تا مینات ( خدمتونه ) اداره کوي او پر مخ یې بیایي همدارنگه له سکتوري برخو څخه هم یادونه کیدای شي په نوروبرخو وویشل شی ، لکه :
#کرنیز اقتصاد 
#انجینري اقتصاد 
#روغتیایی اقتصاد 
#دکار اقتصاد
#ریاضي اقتصاد 
#جگړې اقتصاد
#پرانیستی اقتصاد 
#پټ اقتصاد
## تاریخچه

## ددی اقتصاد گټې
## اخځلیکونه
انگریزی ویکی
## مربوط موضوعات
* اقتصاد

وېشنيزه:مختلط اقتصاد
وېشنيزه:اقتصاد
وېشنيزه:علم
پرانیستی اقتصاد

**پرانیستی اقتصاد** () - پرانیسی اقتصاد هغه ډول اقتصاد ته ویل کیږي چې باندنۍ سوداگرۍ ته یې هیڅ ډول محدویت نه وي په داسې اقتصاد کې د ټولنې هر وگړی کولی شي ، بې له هیڅ ډول قید او بند څخه د خپلو باندنیو خواوو سره اقتصادي او سوداگریزې اړیکې ټینگې کړي.

## اخځلیکونه
* انگریزی ویکی پیدیا
## مربوط موضوعات
* اقتصاد

وېشنيزه:پرانیستی اقتصاد
وېشنيزه:اقتصاد
وېشنيزه:علم
رهبري شوی ( ارشادي ) اقتصاد

**رهبري شوی ( ارشادي ) اقتصاد** () ارشادي اقتصاد یا تر څارنې لاندې اقتصاد هغه هغه اقتصادي نظام ته ویل کیږي چې بیلابیل اړخونه یې د دولت له خوا څارل کیږي پدې نظام کې حتمي نه ده چې د تولید ټول وسایل د دولت په ولکه کې وي ، یعنې دولت تریوې اندازې پورې د اقتصاد پلان کولو ، او تریوه حده د پورونو برابرول ، بهرنۍ سوداگرۍ او د بشري ځواکونو د برابرولو واک او اختیار په لاس کې لري .

## اخځلیکونه
* انگریزی ویکی پیدیا
## مربوط موضوعات
* اقتصاد

وېشنيزه:ارشادي اقتصاد
وېشنيزه:اقتصاد
وېشنيزه:علم
انجینري اقتصاد

**انجینري اقتصاد** () - انجینري اقتصاد ، د اقتصاد د علم یوه څانگه ده چې په کې د ریاضي او په ریاضي کې د معمولو لارو چارو او طریقو پکاروړنه ډیره ده ، او په مجموع کې په انجینري مسالو کې د اقتصادي اصولو د کارولو څرنگوالي څخه بحث کوي ، لکه د پروژو او طرحو د اغیزمنتوب اونه اغیزمنتوب د ارزونې محاسبه کول ، او داسې نور.

## اخځلیکونه
* انگریزی ویکی پیدیا
## مربوط موضوعات
* اقتصاد

وېشنيزه:انجینري اقتصاد
وېشنيزه:اقتصاد
وېشنيزه:علم
وېشنيزه:انجینري
دجګړې اقتصاد

**دجگړې اقتصاد** () - د جگړې اقتصاد په یو هیواد کې د اقتصاد هغه حالت ته ویل کیږي چې د کنټرولي چارو په واسطه لکه د کمیابو توکیو تخصیص ، د ځیرو وضعه کول او نورو ورته عملونو سره ملکي وړ تولید او خدمتونه کم شي ، او په پرتله یي زیرمې او تولید د جگړه ییزو توکیو او د جگړې د تمویل په خاطر په کار ولویږي .

## امریکا
### لمړی نړیواله جگړه

### دویمه نړیواله جگړه

## جرمنی
### لمړی نړیواله جگړه

### دویمه نړیواله جگړه
## اخځلیکونه
انگریزی ویکیپېډیا
## مربوط موضوعات
* اقتصاد

وېشنيزه:جگړې اقتصاد
وېشنيزه:اقتصاد
وېشنيزه:علم
د پوهنې اقتصاد

**پوهنې اقتصاد** () د ښوونې او روزنې اقتصاد ، د اقتصاد د علم له څانگو څخه یوه څانگه ده چې په ښوونه او روزنه کې د زیرمو (منابعو) سمه او اغیزمنه کارونه څیړي، او په اقتصادي توگه د ښوونې او روزنې د سیسټم د موخو د پلي کولو سره مرسته کوي.

## اخځلیکونه
* https://books.google.ru/books?id=uzFJi0Er4vkC&printsec=frontcover&dq=Endangering+Prosperity&hl=en&sa=X&ei=khZ9VPudGcKnyASG8oL4Aw&redir_esc=y#v=onepage&q=Endangering%20Prosperity&f=false

## مربوط موضوعات
* اقتصاد

وېشنيزه:پوهنې اقتصاد
وېشنيزه:اقتصاد
وېشنيزه:علم
کرنیز اقتصاد

**کرنیز اقتصاد** () - کرنیز اقتصاد، د اقتصاد د علم هغې برخې ته وایي چې په عمومي توگه د کرنیزو محصولاتو د تولید او وېش څخه بحث کوي.
او هغه اقتصادي مؤسسې چې د کرنې له پاره خدمت کوي تر مطالعې لاندې نیسي.
## اخځلیکونه

## تړلي موضوعات
* اقتصاد

وېشنيزه:اقتصاد
وېشنيزه:کرهڼیز اقتصاد
وېشنيزه:کرنه
پټ اقتصاد

**پټ اقتصاد**یا **تور بازار** () دیوه هیواد هغه اقتصادي هڅې ( تولید او خدمتونه ) چې د مالیاتو د ورکولو څخه تیښتې په خاطر په ملي حسابونو کې ونه شمیرل شي ، پټ اقتصاد بلل کیږي .
د پر مختللو صنعتي هیوادونو حسابونه چې د غښتلو احصایوي معلوماتو درلودونکي دي ، ثابتوي چې په منځنۍ توگه د هیواد دننه ، خالص تولید د پام وړ سلنه یې پټ اقتصاد جوړوي ، باید په پام کې ولرو چې کیدای شي د تور بازار راکړې ورکړې هم د پټ اقتصاد یوه برخه وي .

## اخځلیکونه
* انگریری ویکی
## مربوط موضوعات
* اقتصاد

وېشنيزه:پټ اقتصاد
وېشنيزه:اقتصاد
وېشنيزه:علم
هندي کانابيس

250px|thumb| کانابیډیول
**هندي کانابيس** یا **لېونی بوټي** (په لاتين: *Cannabis indica*) یو درملي بوټي دي چې د Cannabaceae په کورنۍ او د Cannabis په جنس پورې اړه لري. نوموړي بوټي په ځانگړي ډول په منځنۍ آسيا کې شنه کېږي او د چرس مهم سرچينه ده.
## تاريخ
کانابيس د آسيا بومي بوټي دي چې ۶ زره کاله مخکې په چین او تورکستان کې کرل شوي وو. په دي وخت د دي بوټي د وېرو تاثیر هم پېژندل شوي وو. چینايي لرغوني سرچينې وایی چې دغه بوټي د ملاريا، دردونو او قبضیت د علاج لپاره کارېده. آشوريانو د کانابيس بوټي د کندر په توگه کارول. هندي لرغوني سرچينې وایی چې انسان د دي بوټي تر کارولو وروسته د هندوستاني خودایانو سره خبري کولای شی. 
مسلمنان چرس او نورو مخدرو ته په بده سترگه گوري. خو د پښتنو یو لوي مشر او د پښتو ژبې ستر شاعر او لیکوال خوشحال خان خټک په دستارنامه کې لیکي چې سړۍ دغه شایان په کور کې باید ولري. ځکه دی وایی ښایی کوم کافر مېلمه په سړۍ ورپېښ شی او و یی غواړي.
## توصيف
کانابیس د یو کلن بوټي دي چې په ځانگړي ډول په هندوستان، پاکستان، ايران ، کشمیر، جنوبي آمريکا او افغانستان کې شنه کېږي. د ساقې اوږدوالي ۱،۵ متره دي. کانابيس بوټي درملي بوټي دي چې یو شمير طبيعي توکې لکه کانابیډیول، کانابینول او تېتراهیدروکانابینول (٪۰،۳) لري. د هغو توکو څخه تېتراهیدروکانابینول (THC) تر ټولو آغېزمنده توکه ده چې د اسانانو پر روح باندي وهمي آغېره لري او ځيني انسانان دغه توکه د مخدرې په توگه کاروي.
کانابیډیول د کانابيس یو طبيعي توکه ده چې درملی آغېزې لري او په عصري طب کې مهم رول هم لوبولای شی. نوموړي توکه د انسانانو پر روحي صحت هېڅ آغېره نه لري خو کولای شی د انسانانو عصبي انساج د زهرجنو توکو لکه الکول سره مقاومت وکړي. نوموړی توکه د التهابونو پر ضد آغېزه هم لري.

## هندي کانابيس په طب کې
نوموړي بوټي په عصري طب کې مهم رول لوبوي. د دي بوټې څخه درملي تینچرونه، محلولونه او ملهمونه جوړوي چې پر پوستکی باندي مښل کېږي یا خوړل کېږي او د دردونو، عصبو رنځونو، کانگى، بې لوهي (بې اشتهایی)، سابندي، نيم سرى  د علاج لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي. د ډاکټرانو په نظر THC کولای شی په سترگه کې فشار کم وکړي او د دي لپاره د گلوکوم پر ضد آغېزه لري. د وروستو څېړنو په مطابق هندي کانابيس د پارکېنسون ناروغي ، مولتیپل سکلروزیس او د کرون ناروغي پر ضد آغېزه لري.  
### د کانابيس ملهمونه
د هندي کانابيس څخه ملهمونه او شامپونونه جوړېږي چې د انسانانو پر پوستکی باندي مښل کېږي او د پوستکی د رنځونو لکه باغو، پسوریازیس او اېپیډېرمولیز بولوزا پرضد ښه آغېزه لري. 
## کانابيس په صنعت کې
هندي کانابيس پرته له طب نه په صنعت کې مهم  رول هم لوبوي. دا بوټي د کاغزونو، بافتونو، صنعتي رنگونو، پلاستيکي موادو د جوړلو لپاره کارېږي. 

## سرچينې
 

وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
قات

[250px|thumb| [قاتين   ]]
**قات** (په لاتين: *Catha edulis*) یوه حاره ونه ده چې په ختيځي افريقا اوعربستان ټاپووزمه کې شنه کېږي. قات په اوس وخت کې  د ترکستان څخه تر ختيځي افريقا پورې شنه او کرل کېږي او د ختيځي افريقا د هېوادونو په اقتصاد کې مهم رول لوبوي. د بېلگی په توگه: د قات بوټي چی په اېتوپیا او کېنيا کې کرل کېږي لوی کیفيت (څرنگوالى) لري او په ځانگړي ډول یمن ته صادر کېږي. قات د نژدې ختيځ په ثقافت کې مهم رول لوبوي او مسلمان په عربستان کې قات د نورو مخدرو په ځای خوری. قرآن کریم وایی چې مسلم هر بوټي چې پر روغتیا باندي ښه آغېره لري، کارولای او خوړلای شی. خو په اوس وخت کې د قات خوړل یا ژوول په یمن او سوماليا کې لویه اقتصادي او اجتماعی سترونزه ده. 

## تاريخ
لمړنی ‌ذکر د قات په هکله ۷۰۰ کاله مخکې د عربانو لخوا ليکل شوي وو. خو په اوس وخت کې معلوم دی چې نوموړی بوټي ۳۰۰۰ کاله مخکې په لرغوني مصر کې پېژندل شوي وو. قات د اېتوپیا قومي بوټي دي چې تر اوسه پورې یمن ته پراخ شوي دي. په ۱۸ پېړی کې قات د سويډني طبیعت پوه Petrus Forsskal لخوا د تفصيل په توگه توصيف شو او په ۲۰ پېړی کې آلماني كيمياپوه Albert Beuter د دي بوټي څخه القلويد قاتين تجريد کړ.  

## توصيف
قات یو شین بوټي دې چې د Celastraceae په کورنی او د قات په جېنس پورې اړه لري. اوږدوالي یی ۵ متره دي او د پاڼو اوږدوالي  ۵ - ۸ سانتيمتره دي. نوموړي بوټي یو شمیر القلويدونه لکه Cathin او Cathinon لري چې د *قاتېدولینونه* په نوم يادېږي. د هغو القلويدونو څخه قاتين تر ټولو آغېزمنده توکه ده چې د انسانانو پر مرکزي عصبي سیستم باندي پاروونکی آغېزه لري، قيمت یې کم وي او د دي لپاره قات په افريقا او نژدې ختيځ کې تر ټولو گڼ شمير لرونکي او استعمالوړ نشه يي توکه ده.

## سرچينې

وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
بازار

د **بازار** کلمه کولای شی چی  لاندینو نورو شیانو ته هم اشاره وکری:
* بازار (اقتصاد)
* بازار (ځای)
* اقتصاد بازار

## بازار تعریف
پـه ټـوليز ډول بـازار هغـه ځـای تـه ويـل کيـږي چـې خلـک د توکـو د اخيسـتلو او خرڅولو لپاره په کې سره يو ځای کيږي د ساري پـه ډول لکـه د غلـو دانو بازار، ترکـاري بازار، ميوو بازار. خو د اقتصـاد پـه علـم کـې بـازار پـه پراخـه توگـه تـر مطالعې لاندی نيول کيږي. د اقتصاد په علم کې بازار کوم ځانگړي ځای تـه نـه ويـل کيـږي چې توکي په کې خرڅول يـا اخيسـتل کيـږي بلکـې پـه د کـې ټـولې هغـه سـيمې دخيلي دي چې د اخيستونکي او خرڅونکي تر مـنځ پـه مخـامخ ډول اړيکـه نيـول کيـږي او د يـو تـوکي قيمـت پـه معـين وخـت کـې ټاکـل کيـږي دا اړينـه نـه ده چـې اخيستونکی او خرڅونکی د يو بل سره وگوري بلکې کوپی شي د تيلفو ليک او نورو پرو څخه اړيکه ونيسي رامنځته کيږي .

## نور
* اقتصاد

وېشنيزه:اقتصاد
وېشنيزه:علم
وېشنيزه:بازار
پيوټ

**پيوټ** چې علمي نوم یی *Lophophora williamsii* دي یو زهرلرونکی زقوم (کاکتوس) دي چې په شمالي مېکسيکو او تېکساس کې شنه کېږي. نوموړی زقوم څو القلويدونه لري چې د نشه يي توکو په توگه کار شوي دي.
## توصيف
Lophophora williamsii یو زقوم دي چې د Cactaceae په کورنی او د Lophophora په جېنس پورې اړه لري. نوموړی بوټي په ځانگړي ډول په مېکسیکو کې په وچو سیمو کې شنه کېږي. پيوټ کروي شکل لري. گلان یې گلابي یا سپين رنگ لري، او اوږدوالي یی ۲ سانتیمتره وي او مېوه یې استوانه اي شکل لري. نوموړی بوټي یو شمېر القلويدونه لري. د هغو القلويدونو څخه مېسکالين دي چې د انسانانو پر مرکزي عصبي سیستم باندي آغېزه لري.

وېشنيزه:زهرلرونکي نباتونه
د ارمنستان اداري وېش

**د ارمنستان هیواد د ولایتونو نوملړ** (د ارمنستان هیواد ایداري ویش)
ارمنستان ټول په 11 برخو ویشل شوي دي چې په دې کې 10 ولايتونه/صوبې دي او يوه پکې پلامينه (سيمه) ده۔

## ولايتونه

## نور ولولئ

وېشنيزه:ارمنستان
د قرآن لرغونې نسخه

د قرآن کریم له ټولو لرغونې او لومړنۍ نسخه د انگلستان برمنگهم پوهنتون په کتابتون کې موندل شوې چې لرغونپوهانو او تاریخپوهانو د نړۍ له ټولو لومړۍ لرغونې لیکل شوې نسخه گڼلې چې د پسه په څرمنه کښل شوې ده.

دقران کریم هغې خطي نسخې،چې دانگلستان په برمنگهم پوهنتون کې وه او دوه ورځې وړاندې د(کاربوني وړانگو) پر وسیله ارزول شوې ده، د ختیځپوهانو هغه نظریه رد کړه، چې دوی به ویل قرانکریم د محمد صلی الله علیه وسلم پر مهال شتون نه درلود او داسلامي فتوحاتو د توجیه لپاره د محمد صلی الله علیه وسلم اصحابو راټول کړې او لیکلی دی. خو دپوهنتون څیړنو او ارزونووښوده،چې دقرانکریم لیکوال د محمد صلی الله علیه وسلم په ژوند دا کار کړی دی او یا دقران کریم کومه ایاتونه، چې لیکل شوي دي، چې د محمد صلی الله علیه وسلم پر وفات دیارلس کاله نه نه و تیر شوي په بله مانا قران کریم د عمر رضی الله عنه دخلافت پرمهال بشپړ لیکل شوی.
پر کوم پوست، چې قرانکریم لیکل شوی دی دپسه یا وزې دی ، څیړنې یې دقیق عمر مالوم کړی دی ، د کره والي سلنه یې ۹۵.۴٪ ښودل شوې ده، څیړنه وايي دا دخطي نسخه د۶۴۵-۵۶۸ ز کلونو تر منځ لیکل شوې ده، دسیرت کتابونه وايي : محمد صلی الله علیه وسلم په ۷۵۰ زیږیدلی دی ۶۱۰ کې پیغمبر شوی دی او په ۶۳۲ په مدینه منوره کې وفات شوی دی.
دا خطي نسخه د رسول صلی الله علیه وسلم پر ژوند دده کوم صحابي لیکلی ده او یا دنبي علیه السلام له وفات وروسته،چې ۶۴۵ کلونو څخه اوړي.
د برمنگهم پوهنتون د عیسویت او اسلامي زده کړو متخصص استاد دیوید توماس وايي : دا خطي نسخه داسلام دپیل دکلونو ده،پر حجازي خط لیکل شوې ده،چې د عرب لیکدود مشهوره بڼه ده ،زه ویلای شم ،چې دا دقران کریم تر ټولو لرغوني خطي نسخه ده.
پروفیسور توماس وايي : ډېر احتمال شته،چې دخطي نسخې لیکوال دی دنبي علیه السلام په عصر کې ژوند کړې دی وي او نبي علیه السلام یې مخامخ لیدلی ، خبرې یې ورسره کړې دي او کېدای شي دنورو اصحابو په پرتله ورته نږدې هم وي .

وېشنيزه:قران
کنډا کلی

**کنډا کلی** د لوگر ولایت، د خوښۍ ولسوالۍ یو کلی دی چې .... وگړي لري.

## تړلې لیکنې

## سرچینې

وېشنيزه:کلي
وېشنيزه:د خوښۍ ولسوالۍ کلي
وېشنيزه:د لوگر ولایت کلي
وېشنيزه:د افغانستان کلي
سلما برېښناکوټ

**سلما بند **د سلما پر بند کار د  لومړی ځل لپاره د سردار محمد داود خان د جمهوریت په مهال په ۱۹۷۰م کال کې کار پیل شو، د دې بند کار تر ډېره بشپړ شو خو په نوي یمه میلادي لسیزه کې د کورنیو جگړو په ترڅ کې پر دې پروژې شوی کار تر ډېره ویجاړ شو.
د سلما بند، چې د چشت شريف ولسوالۍ پر هریرود سیند جوړ شوی دی، نه یوازې د برېښنا د تولید لپاره دی بلکې د اوبه لگونې لپاره هم تری ګټه اخیستل کیږی .
دا پروژه د محمد داوود خان د جمهوري حکومت له پرزېدو وروسته په افغانستان کې لومړنۍ لویه پروژه ده، چې په ۲۰۱۶م کال کی د هند په مرسته بشپړ او د افغانستان د ولسمشر محمد اشرف غني او د هند د ولسمشر نريندرا مودي لخوا پرانستل شو او دی بریښنا کوټ ته د **[[د افغانستان او هند دوستی|افغان هند دوستی]]** نوم هم ورکول شو.

## ایران سره مشکل
ایران هېوادچې دافغانستان غربي ګاوندۍ حسابېږي او ډیر کلونه کېږي چې دا هیواد د اوبو نه شتون سره مخ دی، او په ځانګري توګه دا هیواد په مشرقي ولایتو د خپل سره جدي ستونزې سره مخامخ دی مخصوصا په بلوچستان او شمالي او جنوبي او رضوي خراسان کي دا ستونزې ډیر د پام وړ دي او دا موضوع په سیستان او بلوچستان ولایت کې د دایمي ګرد او خاورې او د مال او حیواناتو مرینه عامل شوی دی .د دي عواملو سره د افغانستان اوبه په وړیا توګه او دبین المللي او نریوال قوانینو په خلاف ایران ته روان وي او ایران د برېښناکوټ د جوړولو مخه نیوله او الته یی نا امني جوړولی تر څو د دي شرایطو نه ګته واخلي.

## سرچينې

وېشنيزه:د افغانستان بندونه
وېشنيزه:د افغانستان برېښناکوټونه
وېشنيزه:د هرات برېښناکوټونه
گلیکوزیډ

thumb|350px|کيڼ|د گلیکوزیډ کيميايي فورمول
**گلیکوزیډ** (په انگرېزي: *glycoside* ˈɡlaɪkəsaɪd ) یوه طبيعي توکه ده چې په نباتاتو کې منځ ته راځي او د قند (شکره) او فعالونکي (غیر قندي) د ماليكيولونو څخه جوړ شوي ده. نوموړي ماليكيولونه د گلیکوزیډ بند په مرسته تړل شوي دي. د دي توکې اصلی فورمول R–O–Z دي. (R-OH) الکول، (Z)- د قند برخه او (O) د آکسيجن بند. گلیکوزیډونه په عصري طب کې مهم رول لوبوي او د بوټي مهمه پياوړى سرچينه هم ده.
## کيميايي خواص او تقسیم
گلیکوزیډونه عضوي او بې رنگ توکې دي چې په الکلونو او اوبو کې محلولېږي او په ماليكيول کې په ځانگړي ډول کاربن، آکسيجن او هايډروجن لری خو د گلیکوزیډ ځيني ماليكيولونه نايټروجن، پو تاشيم او سلفر هم درلودلای سی. گلیکوزیډونه مهم فیزیولوژیکی آغېزه لري او په څو ډلو تقسیمېږي:
*د زړه گليکوزيډونه
*د آنتراکینون گليکوزيډونه
*د سیانوژنیک گلیکوزیډونه
*ټهیوگلیکوزیډونه
*فورانوکومارینونه
*ساپونینونه                    

وېشنيزه:طبیعی توکې
وېشنيزه:گلیکوزیډونه
اولېاندرین

**اولېاندرین** (په انگرېزي: *Oleandrin*) د زړه د گليکوزيډونو څخه یوه درملي او زهرجن توکه ده چې د گنډېری د پاڼو او شيرو څخه لاس ته راځي او د زړه د رنځونو لکه زړه نابری يا د زړه ارېتميا د علاج لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. نوموړی توکه په پخوانيو وختو کې په چين او روسيه کې د زړه د رنځونو د علاج لپاره يا  د زهر ور کولو (وژلو) لپاره کارېدله. لرغوني چينايي طبي سرچينې وايي چې اولېاندرین پر زړه باندي ښه آغېزه لري او د ژونکه وژونکي آغېزه هم لري او د دي لپاره د سرطان (لکه ليوکېمي، د پروسټات سرطان او د پانکراس سرطان) د علاج لپاره کارېدلای سی.  

## سرچینې
 
وېشنيزه:د زړه گلیکوزیډونه
د زړه گليکوزيډونه

thumb|350px|کيڼ|د زړې د گليکوزيډونو کيميايي فورمول
**د زړه گلیکوزیډونه** (په انگړېزي: *Cardiac glycoside*) د گلیکوزیډونو څخه زهرلرونکي او درملي توکې دي چې د زړه رنځونو لکه زړه نابری او د زړه ارېتميا د علاج لپاره ور څخه کار اخيستل کېږي.

## دا هم وگورﺉ
*دیجیټالیس پورپورېا
*ديجوکسين
*گلیکوزیډ
وېشنيزه:گلیکوزیډونه
وېشنيزه:د زړه گلیکوزیډونه
دیجیټالیس پورپورېا

**دیجیټالیس پورپورېا** د دوه کلن زينتي نباتونو څخه یو زهرلرونکی او درملی بوټي دي چې په اروپا، امريکا او اسټرېليا کې شنه کېږي. دا بوټي د هومیوپاتی په طب کې د خپگان، بې خوبه او نيم سېري د علاج لپاره هم کارېږي.  نوموړي بوټي ۹۰۰ کاله مخکې د زړه رنځونو د علاج لپاره کار شوي وو.
## زهرشيندنه
دیجیټالیس پورپورېا دېړ زهرجن بوټي دي. هر انسان د پاڼو تر خوړلو وروسته د معدې او تنفس سترونزې، زړه بدى،  او اسهال لري او د زړه نبض او کار کم کېږي. تر ۲ بجو وروسته د زړه کارونه پاي ته رسېږي او دغه انسان مړ کېږي. که چیرې دغه انسان روغتون ته راشی نو ډاکټر معمولا ناروغ ته کانگې کوونکي درملونه، تانين (Tanin)، تور چاي، د څېړۍ پوستكى چاي او *digitalis-antitoxin* (د زهر پر ضد درمل) ورکړي.

## توصيف
دیجیټالیس پورپورېا د Plantaginaceae په کورنی او د دیجیټالیس په جېنس پورې اړه لري. نوموړي بوټي کولای سی زیړ، سپین، بنفشی یا سور گل ولری.هر بوټي تقریبًا ۰،۱ ٪ د ديجوکسين محتوی درلودلای سی. د دي بوټي اوږدوالي ۶۰ - ۱۵۰ سانتيمتره دي. نوموړی بوټي د جون څخه تر جولای پورې گل کوي ، د لاندو خوارو سره چې pH  یی ۳،۴ - ۴،۰ دي مينه لري. پرته له ديجوکسين نه گلیکوزیډونه لکه دیجیټالين، digifolein، gitostin، gitorosid، purpureaglykosid A a B، verodoxin، gitostin، pelargonidin-3,5-diglukosid،desglukodigitonin، diginin، ديجيټالين او ديجيتوکسين لري.

 

وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
وېشنيزه:زهرلرونکي نباتونه
د افغانستان نښان

د افغانستان ملي نښان کې يو جومات دی چې دوه ملي بېرغونه په کې انځور شوي. د دې جومات په سر لا اله الا الله محمد الرسول الله ليکلي دي او ګرد چاپېره ترې د غنمو وږي راتاو دي.

## تاريخ کې د افغانستان بېلابېل نښانونه

File:Emblem of Afghanistan (1901-1919).svg|۱۹۰۱ څخه تر ۱۹۱۹
File:Emblem of Afghanistan (1919-1926).svg|۱۹۱۹ څخه تر ۱۹۲۶
File:Emblem of Afghanistan (1926-1928).svg|۱۹۲۶ څخه تر ۱۹۲۸
File:Emblem of Afghanistan (1928-1929).svg|۱۹۲۸ څخه تر ۱۹۲۹
File:Emblem of Afghanistan (1929).svg|د افغانستان امارت(1929)
File:Ali Ahmad Khan emblem.svg|د افغانستان اسلامي امارت ۱۹۲۹ مخالف د علي احمدخان حکومت
File:Emblem of Afghanistan (1931-1973).svg|۱۹۳۱ څخه تر ۱۹۷۳
File:Emblem of Afghanistan (1974-1978).svg|د افغانستان جمهوريت (۱۹۷۴–۱۹۷۸) 
File:Emblem of Afghanistan (1978-1980).svg|افغانستان دېموکراتيک جمهوريت (۱۹۷۸-۱۹۸۰)
File:Emblem of Afghanistan (1980-1987).svg|د افغانستا ديموکراتيک جمهوريت (۱۹۸۰–۱۹۸۷)
File:Emblem of Afghanistan (1987-1992).svg|د افغانستان جمهوريت (۱۹۸۷-۱۹۹۲)
File:Emblem of Afghanistan (1992-1996).svg|۱۹۹۲ څخه تر ۱۹۹۶
File:Emblem of Afghanistan (2002-2004).svg|۲۰۰۲ څخه تر ۲۰۰۴
File:Emblem of Afghanistan (2013–2021).svg|د افغانستان اسلامي جمهوريت (۲۰۰۴–۲۰۲۱)(تور رنگ سره پرتله کول توره بڼه)
File:National Emblem of Afghanistan 001.svg| د ۲۰۰۴ څخه تر اوسه
File:Arms of the Islamic Emirate of Afghanistan.svg|د افغانستان اسلامي امارت (۲۰۲۱–تراوسه)
۱۲٫۷x۱۰۸ مرمی

بټنوک|300px|کيڼ|
بټنوک|300px|کيڼ|
**۱۲٫۷x۱۰۸**
**مرمی**  په زره سوری کوونکي شوروي (روسي) مرمی ده چې يه شوروي اتحاد کې په ۱۹۴۳ کال کې طرح او جوړه شوه او شوروي (روسي) پوځ د دی مرمیاتو څخه په رسمي ډول د ۱۹۳۸ کار څخه راهيسی کار اخلي. په ۱۹۵۵ کال کې ۱۲٫۷x۱۰۸ مرمی  د وارشاف تړون د معیاري مرمی په توگه وټاکل شوه.  

## د مرمیاتو ډولونه
***۱۲،۷ پې زېټ - ۳۲** په زره سوري کوونکی او بلېدونکی مردک تر ټولو گڼ شمير لروونکی او استعمالوړ مرمی ده. نوموړی مرمی پولادی مردک لري چې د ټومباک لخوا پوښ شوي دي.
***۱۲،۷ پې زېټ اس وې** د زره پوښ پرضد یوه بلېدونکی او رڼاوی مرمی 
***۱۲،۷ اېن اېج اس وې - ۵۰** رڼاوي مردک
***۱۲،۷ اېش کا** - مشق کوونکی مردک ټوله مرمی سپين رنگ لري

وېشنيزه: روسي مرميات
ټومباک

[بټنوک|300px|کيڼ|یو [تورکيه|تورکي جگ چې د ټومباک څخه جوړ شوي دي]]
**ټومباک** (په انگرېزي: *Tombac*) د مسو او جستو یو مخلوط دي چې د ۸۵٪ څخه تر ۹۰٪ پورې مسو او د ۱۰٪ څخه تر ۱۵٪ پورې جستو محتوي لري. ټومباک په ځانگړی ډول په چین، ايران او تورکيه کې د لوښو او نورو شیانو د جوړولو لپاره ور څخه کار اخيستل کېده. ټومباک د ۱۹ پېړی څخه په اروپا کې د جواهرو او مرمیاتو د جوړولو لپاره کارېږي.  
## د ټومباک ډولونه
* ټومباک چې د ۸۰٪ مسو محتوی لري ژيړ رنگ لري
*ټومباک چې د ۸۵٪ مسو محتوی لري، طلایی رنگ لري او د موسيقو الو، مرمیاتو او جواهرو د جوړولو لپاره ور څخه کار اخیستل کېږي.
* ټوکباک چې د ۹۰٪ مسو محتوی لري، سور رنگ لري او په ځانگړی ډول د جواهرو د جوړولو لپاره کارېږي. 
## انځورتون


Image:Bass trombone.jpg|ترومبون
Image:1980 Summer Olympics bronze medal.JPG|د اولمپيک میډال
Image:Ewer or tombak, Turkey, Ottoman dynasty, 18th century, gilded copper - Royal Ontario Museum - DSC04596.JPG| تورکي جگ
Image:Size.jpg|مرمیات



وېشنيزه: فلزونه
پیل

**پيل** (په لاتين: *Elephas*) د خړتم لروونکو ژويو څخه تر ټولو لوی مځکنی تې لروونکی ژوي دي چې په دوو جنسو  Loxodonta  او  Elephas او درو ډولو افریقايي پیل Loxodonta africana،  (ځنگلي پیل) Loxodonta cyclotis او Elephas maximus آسیايي بیل تقسيم کېږي. په دي جنس کې  ماموت  هم شته چې ۴ زره کاله مخکې مړ شوي وو.

## توصيف
په پخوانيو وختو کې په مځکه کې د پېلانو څو ډولونه ژوند کول. خو په اوس وخت کې په نړی کې یوازې ځنگلي پیل، آسیايي بیل او افریقايي پیل ژوند کوي. د پیلانو د حمل او زېږون موده ۲۰ - ۲۲ میاشتې وي. د پېل ښځينه معمولان یو  بچى لري. د دي بچی وزن ۱۰۰ کیلوگرامه دي. بیل  نبات خورونکی ژوي دي. بوټي او مېوې خوري. هر ورځ د روزي کميت چې د یو بیل لخوا خوړل شوي دي، ۳۲۰ کیلوگرامو ته رسېدلای سی. او د دی روزی څخه یوازې ۴۰ ٪ په انرژي تبديل شوي دي. که څې هم پيلان پرته له انسان نه هيڅ دښمن نه لري نو ځيني ځناوران لکه زمری یا پړانگ د پيل بچی ښکارولای سی.

## پيل د انسانانو په تاريخ کې
پیلان لوی،قوي او نبات خوړونکي  ځناوران دي چې په پخوانيو وختو کې د انسانانو په ژوند کې مهم رول لوبول. انسانانو پیلان د سختو بارو د وړلو لپاره او په جگړو کې کارول یا د قیمتي عاج لپاره یی هم ښکارول. لمړنی جگړه يي پیلان په هندوستان کې ۱ زره (قبل میلادی) مخکې کار شوي ول. خو جنگی پیلان په چین او پارس کې هم کارېدل.  د بېلگی په توگه د هخامنشیانو واکمن داريوش ۳ د جنگو پیلانو څخه د  گوگمل په جگړې کې د مقدوني سکندر پر ضد کار واخیست. په اوس وخت کې د پیلان وژل منع دي او پیلان په ملو پارکونو کې ژوند کوي.

## دا هم وگورﺉ
*ځنگلي پیل
*آسیايي بیل 
*افریقايي پیل

وېشنيزه:تى لرونكى ژوي
وېشنيزه:پيلان
وېشنيزه:خړتم لرونکي ژوي
زرافه

دا ژوی د افريقې يو ځانگړی ژوی دی. په نړۍ کې تر ټول لوړ ژوی دی.

## آرپوهه
دا لغت د يوې افريقايي ژبې نه پښتو ته راغلی دی د عربۍ په واسطه.

## سرچينې
* http://www.etymonline.com/index.php?term=giraffe
* http://animals.nationalgeographic.com/animals/mammals/giraffe/
وېشنيزه:جفت سوه لرونکی ژوي
خر

خر چي په حیواناتوکي داسانوله ذاته ګڼل کیږي خودخپل کوچني قد له امله په پوره ډول آس نه دی بلکي دخره نوم ورته کارول کیږي . خرته په انګلیسي ژبه کي د (Donkey) په نامه وايي .

## د خر په اړه
په عمومي توګه خرکه څه هم چي داسانو له ذاته دی خودخپل رنګ، شکل اولویو غوږونو له کبله خلک له آس سره ډېر توپیر ورکوي اودویمه خبره داچي خرپه تېزتګ کي هیڅکله دآس ځای ته نسي رسېدلای بلکي ترهغه کرار دی . انسانانو دځمکي پرمخ ډېر کلونه پخوا له خرونوڅخه دبار وړلو او نورو کارونولپاره کاراخیست خود خوراک لپاره یې چنداني نه استعمالاوه بلکي یوازي یې درانه کارونه ورباندي ترسره کول . دخر نوم یوازي دنارینه لپاره استعمالیږي خودنوموړي مقابل ښځينه لوري ته قچر وايي چي په عربي کي دبغل اوپه انګلیسي کي د (Mule) په نامه یادیږي . 

## دخر عمر اوتاریخ
په تاریخ کي له خرونو څخه دکورني حیوان په توګه کار اخیستل له میلادڅخه ۵۰۰۰ یا ۶۰۰۰ کاله مخکي پیل سوي وه اودغه پيل یې لمړئ په لویدیځ آسیا او مصرکي رامنځ ته سو . دخره ټول عمرپه منځنۍ توګه له هغه زمانې راهیسي له ۲۵ کلونوڅخه نیولې بیا تر۳۳کلونو پوري اټکل سوی دی . 

## دخر ښېګڼي
خر ډیري ښېکڼې لري چي له هغوی څخه یوشمېر په دې ډول دي :

لمړئ : خر هغه بارونه وړي چي دانسانانو تروس لوړ وي 

دویم : خرله ځمکه څخه دځینو اسبابو په مټ کولای سي اوبه راوکاږي (البته دغه اسباب باید انسانان ورته برابر کړي)

دریم : خرکولای سي چي خپل خاوند (انسان) پسله ډېرو کلونو هم وپېژني 

څلورم : له اهلي حیوانانو څخه دی او ژر اموخت نیسي 

## سرچینې
https://www.animals-wd.com/%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B1/
وېشنيزه:تاک سوه لرونکی ژوي
افریقايي پیل

**افریقايي پیل** (په لاتين: *Loxodonta africana*) د پيلانو څخه تر ټولو لوی پیل دي چې په افريقا کې په ساحل کې ژوند کوي.

وېشنيزه:پيلان
آسیايي فیل

**آسیايي بیل** (په لاتين: *Elephas maximus*)د پیلانو څخه دي چې په آسيا کې په هندوستان، بنگله دېش ، سریلانکا، نيپال، اندونيزيا او تايلنډ کې ژوند کوي.

 وېشنيزه:پيلان
ځنگلي پیل

**ځنگلي پیل** (په لاتين: *Loxodonta cyclotis*) د افريقايي پېلانو څخه دي چې په لوېديځي افريقا کې په ځنگلونو کې ژوند کوي.

وېشنيزه:پيلان
باختري اوښ

**باختري اوښ** (په لاتين: *Camelus bactrianus*) د اوښانو څخه دي چې دوه کوهان لري او په ځانگړي ډول په چين کې د گوبي صحرا د گاسون سيمه کې، د منگوليا د تکله مکان په دښتو کې، د قزاقستان په جنوب لوېديځ او لږ شمېر استرالیا کې هم موندل کېږي.

وېشنيزه:اوښان
عربي اوښ

**عربي اوښ** (په لاتين: *Camelus dromedarius*) د اوښانو څخه یو اهلي ځناور دي چې په آسيا، افريقا او استرالیا کې روزل کېږي.  

وېشنيزه:اوښان
پاکیسېټوس

**پاکیسېټوس** (په لاتين: *Pakicetus*) د تی لرونکو ژويو څخه یو جفت سوه لرونکی ژوي او د اوسنو نهنگانو او څوڅانو جد وو چې په جنوبي آسيا کې په اوسنی پاکستان کې ۵۵،۸ میلیونه کاله مخکې یې ژوند کاوه.

وېشنيزه:جفت سوه لرونکی ژوي

وېشنيزه:سمندری تى لرونكى ژوي
کبان

**کبان** (په لاتين: *Osteichthyes*)د شمزۍ لرونکو ژویو څخه دی چی هم په خوږو او هم په تروو يا مالگينو اوبو کې ژوند کوي. کبان ۵۰۰ میلیونه کاله په نړی کی ژوند کړي دی. 
## سرچينې

وېشنيزه: کبان
يږ

**يږ** (په لاتين: *Ursidae*) د تی لرونکو ژويو څخه تر ټولو لوی غوښه خوړونکی ژوي دي چې په امریکا، اروپا او آسيا کې په ځنگلونو کې ژوند کوي. یږان غوښه او نباتات خوری خو د دي ژوي څو ډولونه یوازې غوشې یا یوازې بوټي خوري. د بېلگی په توگه: قطبي یږ چې په شمالی قطب کې ژوند کوي یوازې کبان ښکار کوي . د دي غوښه خوړونکی ژوي په مقابله کې لوی پانډا چې په چین کې ژوند کوي، په اصلي توگه بوټي خوړونکی ژوي دي.    
وېشنيزه:غوښه خوړونکی ژوي
وېشنيزه:يږان
لېوه

**لېوه** يا **خاکي لېوه** (په لاتين: *Canis lupus*)د تی لرونکو ژويو څخه یو غوښه خوړونکی ژوي دي چې په امریکا، اروپا او آسيا کې ژوند کوي.

[بټنوک|http://2aks.ir/%d8%b9%da%a9%d8%b3-%da%af%d8%b1%da%af/ عکس گرگ ها]

وېشنيزه:غوښه خوړونکی ژوي
قطبي اېږ

**قطبي اېږ** (په لاتين: *Ursus maritimus*) د اېږانو څخه دي چې په شمالو قطبو سیمو کې ژوند کوي. په اوس وخت کې په نړی کې ۲۰ - ۲۵ زره تنه قطبي اېږان ژوند کوي. اوږدوالي یی ۲،۵ متره وي او وزن یی ۴۰۰ - ۷۰۰ کیلوگرامه دي. نوموړی ژوي کبان او سمندري خوگان ښکار کوي. قطبي اېږ عالي لامبوزن دي او پرته له انسان، سمندري نولى او وژونکی نهنگ نه هېڅ دښمن نه لري.

وېشنيزه:يږان
لوی پانډا

**لوي پانډا** (په لاتين:*Ailuropoda melanoleuca*  **په چينايي**: *大熊貓*-  da xiong mao) د يږانو څخه یو بوټي خوړونکی ژوي دي چې په مرکزي چين کې په غرونو سیمو کې ژوند کوي. نوموړی یږ د چين د خلکو جمهوريت ملی ځناور دي او د دي ژوي ښکار او وژل منع دي.   

وېشنيزه:يږان
آسيايي تور اېږ

**آسيايي تور اېږ** (په لاتين: *Ursus thibetanus*) د اېږو څخه دی چې په سوېلي، منځنۍ او ختیځې آسيا کې په غرییزو سیمو کې ژوند کوي. نوموړې ژوې په ځانگړي ډول مېوې، خوځندکې (لکه مېږي) او گبين خوري. ددې اېږ تريخی په چين کې د درمل په توگه کارېږي.

وېشنيزه:يږان
تور تنکی کب

**تور تنکی کب** (په لاتين: *Mylopharyngodon piceus*) د تنکي کبانو څخه دي چې په ختيځي آسيا او امريکا کې ژوند کوي. اوږدوالي یی ۹۰ سانتیمتره دي او وزن یی ۸ - ۱۲ کیلوگرامه دي. تور تنکی کب په ځانگړی ډول پلانکټون (د اوبو کوچنی ژوي) خوري. نوموړی کب د ارامو او ژورو (عميقو) اوبو سره مینه لري.  

 وېشنيزه:کپران
د مېکونگ پيشی کب

**د مېکونگ پيشی کب** (په لاتين: *Pangasianodon gigas*) د پيشی کبانو څخه د خوږواوبو تر ټولو لوی کب دي چې د مېکونگ په سیند کې ژوند کوي. نوموړي کب پولادی رنگ لري. اوږدوالي یی ۳ متره وي او وزن یی تقریبا ۲۰۰ کیلوگرامه دي. 

وېشنيزه:کبان
د شاه شهید موټربم ځانمرګی برید

د شاه شهید موټربم ځانمرگي برید کې چې د کابل په اتمه ناحیه کې د دولت وسله والو له خوا د ۲۰۱۵ز کال د اگست په اوومه د جمعې شپی په یوه نیمه بجه ترسره شو، د کال تر ټولو خونړی بمي برید گڼل کېږي. په دې بمي چاودنه کې لږ تر لږه ۴۵۰ کسه ټپیان او وژل شوي. شاوخوا ملکي وگړو کورونه، مارکېټونه، هټۍ او سوداگریز اموال په بشپړ ډول له منځه تللي او په مېلیونونو افغانیو زیان یې د سیمې وگړو ته اړولی. ددې پېښې په اړه د کابل امنيه قوماندان لوی پاسوال عبدالرحمن رحيمي وايی، چې چاودنه د دفاع وزارت د کشف رياست سره نږدې د سياه سنگ د نقليې ساحه کې وشوه، چې ۸ تنه ملکي کسان په کې وژل شوي دي او ۱۲۷ هم ټپيان دي.
د يادونې ده، چې دغه چاودنه دومره ځواکمنه وه، چې ان د کارته نو په سيمه کې يې هم د ځينو کورونو شيشې ماتې کړي وې او خلک يې ټپيان کړي وو. يو شمېرهغه کسان چې ډير ژور ټپي شوي نه وو، د شپې تر چاودنې وروسته سمدلاسه هم په ټولنيزو رسنيو کې ليکلي وو، چې سرسري ټپي شوي دي.
ځينې سرچینو د ټپي شوو کسانو شمېر ۴۰۰ تنه ښودلی او کيدی شي تر دې هم زيات وي.
هسکي سپی

هسکي یو لوی سپی دی چې اوږد بدن او قوي عضلات لري. لوی سر لري مثلثي، لوړ سیټ غوږونه او روښانه توره پوزه لري. سترګې یې د بادامو په شکل دي، تر منځ یو څه فاصله لري. د سترګو رنګ یې نیلي یا نسواري وي. د هسکي پښې منځنۍ اوږدوالی لري او ډیری قوي دي، او لکۍ یې ګنډه او سپکه وي.
وېشنيزه:سپيان
گرېشک

**گرېشک ولسوالۍ** چي رسمي نوم یې نهرسراج ولسوالي ده، د هېلمند ولایت تر ټولو گڼ میشته او ستراتیژیکه ولسوالي ده، چي یو وخت د هلمند مرکز هم دا ولسوالي وه. 
دا ولسوالۍ ۱۶۶۳ کیلومتره مربع مساحت لري. چي له ښار پرته نوري ټولي سیمي یې کلیوالي او زراعتي مځکي دي. دا مهال ۱۷۲۴۱۹ جریبه کرنیزه مځکه لري، چي دا ټوله مځکه د ۱۵۶۵۵ کسانو په نومونو ثبت ده. دې ولسوالۍ څلور خواوي په دې ډول دي، غرب ته نادعلي ولسوالي او مرکز لښکرگاه، شمال ته نېمروز، ختیځ ته یې، اروزگان او یو څه د کندهار ولایت برخي او جنوب ته یې لښکرگاه او د کندهار میوند ولسوالۍ پرته ده. 
خلک یې زیاتره په زراعت بوخت دي، چي غنم، جوار، پیاز، پنبه، ماش او نور غله دانې یې عمومي کښتونه دي، خو کوکنار هم پکي په پراخه کچه کرل کیږي. 

عمومي سیمي یې له زنبلي، میرمند اب، مالگیر، سپین مسجد، حیدر اباد، یخچال، ده ادم خان او  اوبازان څخه عبارت دی او په دقیق ډول ۸۰۷ عمده کلي لري، چي د نفوسو شمېر یې ۱۱۰۳۰۰ تنه ته رسیږي چي ۹۵ یې پښتانه او ۵ سلنه یې تاجک، هزاره، ترکمن او نور توکمونه میشت دي. خلک یې تر نورو ولسوالیو په پرته زیات له زده کړي سره مینه لري دم گړی پکي ۴۳ ښوونځۍ فعال دي چي مشهوري یې میخانکي لیسه، ابولفتح بستي لیسه او لو ادې لیسې څخه ده عبارت دی، چي یادو لیسو کي د نجونو لیسې هم شاملي دي. دم گړي لا هم ډیری شمیر ښوونځي تړلی. د گرېشک ولسوالۍ اطرافي تقریباً تر نیمه زیاته برخه د دولت له کنټروله وتلې او طالبانو په ولکه کي ده. دلته د ظاهر شاه د پاچاهي پر مهال دلته د مالوچو یوه فابریکه هم فعاله وه چي اوس له فعالیته لوېدلې. د کابل کندهار لویه لار ددې ولسوالۍ پر سینه تیریږي او دهلمند سیند یې په پښو کي تیریږي. له مدې سینه بیله سوې ویاله(بغرا) هم ددې ولسوالۍ په بازار کي تېره سوې، چي د بریښنا لپاره هم ورباندي بند جوړ دی او فلحاله ورنه گرېشک هره شپه روښانه وي.

دا معلومات ما احمدشاه پاڅون د گرېشک له مخورو او د هم دې ولسوالۍ د زراعت له مدیر ښاغلي حاجي عبدالله څخه تر لاسه کړي چي تر ۲۵ کاله یې ډیر په دې سیمه کي دولتي دندي تر سره کړي دي.
ملخ

**ملخان** يا **رښتياني ملخان** (علمي نوم: *Caelifera*) د سموزروالو حشراتو یوه څېرمه طايفه (څېرمه ډله) ده. د دي ژويو ټوله طايفه ۱۳ زړه ډوله ملخه لري چې په ۸ سوپر کورنيو، ۲۸ کورنيو او ۲۴۰۰ جنسو ويشل کېږي. (د بېلگی په توگه: په منځنۍ اروپا کې ۱۰۰ ډوله ملخه ژوند کوي.) اوسني ملخان ۲۰۰ میلیونه کاله مخکې رامنځ ته شوي ول.
## توصيف
ملخان بوټي خوړونکي ژوې دي چې اوږدوالی یې ۷ – ۷۵ سانتيمتره وي خو ځيني ملخان چې په ځانگړي ډول په گرمو سيمو کې ژوند کوي نو اوږدوالی یې ۱۲ سانتيمترو ته رسېدلای سي. نوموړي ژوي قوي کرغښی، شين یا نسواري رنگ، دوه مرکبې سترگې اودوه  لونډه آنتینه لري. رښتياني ملخان لکه ټول سموزرولو حشراتو غوندی ځانگړي ږغ (آواز) جوړوي چې  فرى كوينسى (گڼوالی) یې ۳ زره – ۱۵ زره Hz وي. د اورېدلو غری یې د اېنسیفېرا د حشراتو په مقابله کې د نس په لومړنی برخه کې پروت دي. ملخان د لمرلرونکو او گرمو سيمو سره ډېر میننه لري. ملخان درې ژوندي (پراختيايي) مرحلې هگی - حوری - بالغ ملخ لري. هر حوری ۵ ژوندي مرحله لري.  د ملخ ښځينه په سوری کې هگی اچوي چې د بلغم په مرسته پوښ شوي دي. د ملخانو ښځينه د نارينه څخه لوي دي. د دي حشرو په هکله معلوم دي چې په لويو سيلونو کې لېښي او د کرهڼې حبوبات (غله) خوري او ويجاړ کوي. هر سيل ۷۰۰ میلیونه - ۲ میلیارده ملخه درلودلای سي.

## د ملخ ډوله ژويو طبقه بندی
*  Tridactyloidea
*  Tetrigoidea - ملخک ډوله خوځندکې
**Tetrigidae - ملخکان
* Eumastacoidea
* Pneumoroidea
* Pyrgomorphoidea
* Acridoidea
* Tanaoceroidea
* Trigonopterygoidea

وېشنيزه:سيخ وزري خوځندکې
وېشنيزه:خوځندکې
وېشنيزه:ملخان
چرچرک

**چرچرکان** (په لاتين: *Gryllidae*) د مستقيم وزر لرونکو خوځندکو څخه یو غوښه خوړونکی ژوي دي چې د اېنسیفېرا  تر طبقې لاندی راځي. نوموړي ژوي استوانه یی بدن، دایروي سر، درې جورې پښې، یوه جوره مرکب سترگې او دوه انتنونه لري. چرچرکان د نړی په بېلا بېلو سیمو کې په ځنگلونو کې ژوند کوي. د دی خوځندکې تر ټولو لوی ډولونه ۵ ساتیمتره اوږدوالی لري. تر اوسه پورې د چرچرکانو ۹۰۰ ډوله پېژندل شوي دي. 

وېشنيزه:سيخ وزري خوځندکې
وېشنيزه:خوځندکې
دښتي ملخ

**دښتي ملخ** (په لاتين: *Schistocerca gregaria* ) د ملخانو څخه دي چې په افريقا او آسیا کې ژوند کوي. 

وېشنيزه:ملخان
څلور پښې لرونکي ژوي

**څلور پښې لرونکی ژوي** (په لاتین: *Tetrapoda*) د شمزۍ لرونکو ژويو یوه لویه ډله ده چې  ۳۹۵ میلیونه کاله مخکې یی مځکه آباد کړی وه. د طبيعت پوهانو په نظر څلور پښې لرونکی ځناوران د Sarcopterygii کبانو څخه منځ ته راغلل. که چې هم نوموړی ځناوران په ځانگړی ډول پر مځکه باندي ژوند کوی خو لمړنی څلور پښې لرونکی ځناورانو په اوبو کې ژوند کول.  په اوس وخت کې نوموړی ځناوران په څلورو طبقو  دوه ژوندوي، خاپوړن، مارغان او تى لرونكى ژوي تقسیم شوي  دي.
## توصيف
څلورپښې لرونکی ځناوران پر مځکه باندي ژوند کوي. نوموړی ځناوران یو سر، بدن او څلور پښې لري، هر پښه پنځه گوتې لري. څلور پښې لرونکی ځناوران د سږو (پپوسونو) په مرسته تنفس کوي. عصبي سیستم یی د نورو ژويو څخه ښه دي. (دا معني دا جې مرکزي عصبي سیستم او محيطي عصبي  سیستم لري) اسکلیت یی د هډونو څخه جوړ شوي دي خو د دي ځناورانو څو ډولونه په څپلو اسکليتونو کې غضروفي برخې هم درلودلای سی. د ملا تیر یی د مهرو څخه جوړه شوي ده. د غاړو لمړنی مهره د ککری سره د مفصل (بند) په مرسته تړل شوي دي. د دي ځناورانو د وینو د جریان جهاز تړلی دي او د  سږو او بدن د جیریان جهاز څخه جوړ شوي دي.  زړه یی دوه دهلیزه او دوه  بطنه (مارغان او تى لرونكى ځناوران) یا دوه دهلیزه او یو بطن (خاپوړنان او دوه ژوندوي) درلودلای سی.

وېشنيزه:څلور پښې لرونکی ژوي