open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
چندریان-۳

**چندریان-۳** د هند د سپوږمۍ سپړنې درېیم ماموریت دی چې د هند د فضايي څېړنو د ادارې (ISRO) چندریان پروګرام لاندې فعالیت کوی.  پدې ماموریت کې د *ویکرم* په نوم یو لینډر او *د پراګیان* په نوم یو روور دی چې د چندریان -۲ ماموریت ته ورته دی.  

چندریان-۳ د ۲۰۲۳ کال د جولای په ۱۴  مه وتوغول شو. لینډر او روور د 2023 د اګست په ۲۳ په 18:02 IST د سپوږمۍ د جنوبي قطب په سیمه کې کښته شو، هند لومړی هیواد شو چې په بریالیتوب سره د سپوږمۍ جنوبي قطب ته نږدې ناسته تر سره کړی  او څلورم هیواد سو چې پر سپوږمۍ بریالۍ ناسته ترسره کړی.    

## موخې
د چندریان-۳ ماموریت لپاره د ISRO ماموریت موخې دا وې:

# د سپوږمۍ په سطحه په خوندي او نرمه توګه د لینډر  کښته کول.
# په سپوږمۍ کې د روور چلولو وړتیاو څارنه او ښودل.
# د سپوږمۍ په سطحه د موجودو موادو په اړه د تجربو ترسره کول او مشاهده کول ترڅو د سپوږمۍ جوړښت ښه پوه شي. 

### توغول
بټنوک|366x366px| LVM3 M4، چندریان-3 – د SDSC-SHAR، سریهاریکوټا د دویم لانچ پیډ څخه د موټر پورته کول پیل کړئ
چندریان-۳ د 2023 کال د جولای په ۱۴ نیټه د LVM3 -M4 راکټ کې د ماسپښین په 2:35 بجو د هند په سریهاریکوټا ، آندرا پردیش ، کې د ستیش دهون فضایي مرکز دویم لانچ پیډ څخه وتوغول شو.

### د ماموریت وخت

* د پروپلشن ماډل: لینډر او روور  ته لیږدوي مدار، تر 6 میاشتو پورې د تجربوي پایلوډ عملیات سره. 
* د لینډر ماډل: 1 د قمري ورځ (14 د ځمکې ورځې) 
* د روور ماډل: 1 د قمري ورځ (14 د ځمکې ورځې) 

## ټیم

* د ISRO مشر: ایس سومانات 
* د ماموریت مشر: S. Mohanakumar 
* د ماموریت مرستیال: جی ناراینان 
* د پروژې مشر: P. Veeramuthuvel 
* د پروژې مرستیال: کلپنا. ک 
* د موټرو رییس: بیجو سی توماس 

## تمویل
د 2019 په ډسمبر کې، ISRO د ۷۵ کړوړه د پروژې د لومړني تمویل غوښتنه وکړه، چې له دې څخه ۶۰ کړوړه ₹روپۍ  به د ماشینري، تجهیزاتو او نورو پانګې لګښتونو د پوره کولو لپاره وي او پاتې ₹ ۱۵ کړوړه  به د عملیاتي لګښت وي. 

د ISRO پخوانی رییس K. Sivan وویل چې اټکل شوی لګښت به شاوخوا د ۶۱۵ تر ۷۲۱ کړوړه هندی روپۍوي.   

## سرچینې
رحمان الله ګربز

**رحمان الله ګربز** (په انګلیسي: Rahmanullah Gurbaz) یو افغان کرکټر دی. د ۲۰۰۱ کال د نومبر میاشتې په ۲۸ نیټه زیږیدلی دی. 
پلار او مور يې د افغانستان له ګربز قوم څخه دي.
هغه د ۲۰۱۹ کال په سپټمبر کې د افغانستان لپاره خپله نړیواله لوبه وکړه   د ۲۰۲۱ په جنوري کې هغه د افغانستان لپاره لومړنی توپ وهونکی شو چې په یوه ورځنۍ نړیواله (ODI) لوبه کې یې په لومړي ځل سلیزه ووهله .  

## سرچینې
زما کلی

زما کلی دننګرهار ولایت.ددسره رود ولسوالی.فتح اباد کلی دی. دسره رود ولسوالی 

یو پوهانو اوعلمی کدرونو کور دی
د دهلې بند

د دهلې بند په کندهار ولایت کي په ۱۹۵۰-۱۹۵۲ کلونو کې د امریکا په مالي او تخنیکي مرسته جوړ شوی، چې د هېواد دویم ستر بند هم بلل کېږي.‌ یاد بند کرنې او کندهار ښار ته د څښاک اوبه برابروي، او جوړښت یې له خاورو څخه شوی چې اصلي برخه یې ۵۵ متره لوړوالی او ۵۳۵ متره اوږوالی لري. د دې تر څنګ ۶ کوچني بندونه په ۱۵-۲۵ لوړوالي د بند غربي اړخ ته هم جوړ شوي تر څو د اوبو کچه لوړه کړي. په دې ترتیب د بند ټول اوږدوالی ۲۰۴۰ مترو ته رسېږي. پرچاوه یې په کلکه ډبرینه برخه ډیزاین شوې، او خپلي اضافي اوبه لاندې خوا ته پرېږدي. د کرنې اوبه د بند له ټیټي برخې د دروازو په مرسته قابو کېږي. 

د دهلې بند په ټولیز ډول ۳۱۴ میلیون مترمکعبه اوبه زېرمه کوي، خو د ۷۰ کلونو په تېرېدو یې ۳۴٪ زېرمه له خاورو ډکه شوې. له همدې امله افغان حکومت غواړي دا بند ۱۰-۱۲ متره لوړ کړي تر څو د اوبو د زېرمې کچه یې لومړني حال ته ورسېږي. د دهلې بند اوبه په شاوخوا سیمه کې ۳۰ زره هکتاره ځمکه خړوبوي. له ۲۰۰۹ څخه تر ۲۰۱۲ کال پورې کاناډایانو په دې بند کې د ترسباتو د مخنیوي، د اوبو زېرمه کولو برج او پرچاوې د بیارغونې چارې پلې کړې، خو پلان دا دی چې د بند تر لوړولو وروسته ۳ توربینونه هم د برېښنا لپاره په کې ولګول شي، چې د ډېرو اوبو د زېرمه کولو ترڅنګ به ۲۲ میګاواټه برېښنا هم چمتو کړي. د هندوستان پلازمېني دهلي سره ددې بند د نوم د ورته والي له امله ځینې خلک فکر کوي چې دا بند هندوستان جوړ کړی چې دا سمه نه ده.
لشکر اسلام

**لشکر اسلام** ( )  یوه دیوبندي جهادي  ډله ده چې د خیبر په ولسوالۍ ، د خیبر پښتونخوا ایالت ، پاکستان او د افغانستان، ننګرهار ولایت کې فعالیت کوي.  

## سرچینې
د موسی کلا محاصره

**د [[موسی کلا|موسى کلا]] محاصره** د افغانستان په هلمند ولايت کې د ٢٠٠٦ کال د جولاى د ١٧ او د سپتمبر د ١٢ تر منځ وشوه. د موسى کلا ولسوالۍ په مرکز کې د نړيوالو سوله ساتو ځواکونو (ايساف) او افغان امنيتي ځواکونو يوه کوچنۍ قوه د وسله والو طالبانو له خوا کلابنده شوې وه.
دروداتو ولسوالی

ننګرهار ولایت رودات ولسوالۍ تاجیکان 
********************' *****************'' ***************'
رودات د جلال اباد ښار (ننګرهار) یوه ولسوالۍ ده. چې د دغه ولسوالۍ مساحت ۶۶۱ مربع کیلومترو ته رسېږي، چې د جلال اباد ښار سوېل ختیځ لوري ته موقعیت لري. رودات ولسوالۍ د بټي کوټ ختيځ ته، شمال ته د سرخ دېوال سيمه، د کوټ ولسوالۍ سوېل او لوېديځ ته ده بالا یا هم هسکه مینه او اچین ولسوالۍ موقعيت لري.
د دغه ولسوالۍ اکثریت خلک په کرنه او مالدارۍ بوخت دي او ځينې يې په سوداګرۍ بوخت دي. دا ښار اوه لوی کلي لري چې په لاندې ډول دي:
1-حصار شاهي (د ولسوالۍ مرکز)
۲ – کان او کترغي
۳ – برو
٤ – تریلی
۵ – توربابا
۶ –  قلعه پاین (کوز کلا)
۷-  قلعه میرزحی
د دغه ولسوالۍ نفوس نږدې پنځوس سلنه تاجیکان(فارسیوانان) تشکیلوي. د دغه ولسوالۍ ټول نفوس څه د پاسه ۱۷ زره کورنۍ دي چې پښتانه او تاجیکان پکې شامل دي. د دې ولسوالۍ تاجکان په تیرو دریو پیړیو کې پښتنو د واکمنۍ له امله ځانونه پښتانه یا عربان معرفی کوی . د دې ښار مرکز حصار شاهي یا لکه څنګه چې په سیمه ایزه توګه سرشاهي یا شرشاهي تلفظ کیږي، ددی ولسوالۍ ترټولو لوی نفوس درلودونکی کلی بلل کیږی او د موجوده احصایو له مخې، د دې کلي نفوس شاوخوا 8 زره کورنۍ دي، چې اکثریت یې تاجیکان دی . د پام وړ خبره دا ده چې د ځايي خلکو په وينا، يوازې هغه تاجیکان چې د جولا یا اوبدلو کسب لری اندازه یې زرو کورنيو ته رسېږي. ویل کیږي چې د حصارشاهي سیمه په تیرو وختونو کی یو له پرمختللو صنعتي مرکزونو څخه وه چې د بیلابیلو هنرمندانو په ځانګړې توګه اوبدونکي چې په جلال اباد کې د جولا په نوم یادیږي اوسیدل. له بده مرغه په ​​وروستیو پیړیو کې د هند په نیمه وچه کې د انګرېزانو د استعماري سیاستونو له امله دا صنعت په تدریج سره ورک شو او یوازې نوم یې په یادونو کې پاتې شو. تاجک هنرمندان د خپل عرفی تاریخی صنعت له پرېښودو سره سره لا هم د جولا قوم په نوم پېژنيدل کیږی او لا هم پښتانه قومونه ورته په درنه سترګه نه ګوري او خپل یې نه ګڼی په داسې حال کې چې د دوی ژبه پښتو شوې ده . په زړه پورې خبره دا ده چې د دغو هنرمندانو لویه برخه په تیرو وختونو کې د اسماعلیه شیعه پیروان وو چې  د وخت په تیریدو سره خپل مذهب بدل کړ . د دې ولسوالۍ یو بل کلي کان او کترغي دي، چې له نېکه مرغه د دې کلي تاجیکان اوس هم په خپله مورنۍ ژبه فارسي خبرې کوي. د دې سیمې نفوس نږدې پنځه زره کورنیو ته رسیږي، چې مطلق اکثریت یې فارسي ژبي یا تاجیکان دي. په دې کلي کې یو شمېر پښتانه هم ژوند کوي. له بده مرغه ما د دې ښار له نورو کلیو څخه د تاجکانو د نفوس په اړه کره معلومات نه دي ترلاسه کړي او انشاالله که په راتلونکي مې  ژوند درلود، د رودات ښار د پاتې کلیو د تاجکانو په اړه به نور معلومات ترلاسه کړم. د دوی د خلکو او همدارنګه د دوی دود او رواجونه د ځایی خلکو او پوهو خلکو په غوښتنه، زه به یې ترلاسه کړم او د ملګرو او علاقمندانو په حضور ته وړاندی کړم .
اصلی لیکونکې؛ سرور تاجیک  
ژباړه ؛ ✍️ورک تاجیکان
د لاپ دره

**دارلپ اولشي** د ایران د خوزستان ولایت د ایزه ښار په مرکزي برخه کې یو کلی دی.د مولملي قبیلې د اوسیدو ځای طائر الشي دی.
د سعودی عربستان جوړیدل

سعودی عربستان د برټش او امریکا له خوا جوړ شو او د جوړیدو موخه یی یوازی پټرولیم ته لاسرسی نه و دوی غوښتل چی اسلام او مسلمانان د شخصی ګټو لپاره وکاروی او دوی بریالی هم شو د اسراییلو جوړیدل به اسلام کی د فرقو جوړول د اسلام د نامه لاندی تروریزم خوارول د اسلامی هیوادونو کمزوری کول او داسی نور ډېر بیلګی شته. 
خو لنډه دا چی د تروریزم لوی مرکز سپینه ماڼی ده
ټوليزه مصنوعي ځيرکتيا

**ټوليزه مصنوعي ځيرکتيا يا عمومي مصنوعي ځيرکتيا**  لنډيز يې AGI یو ماشیني وېښارتيا يا ځيرکتيا ده چې کولی شي په بریالیتوب سره هر هغه فکري دنده ترسره کړي چې انسان یې د ترسره کولو توان لري. دا مقاله د مصنوعي ځيرکتيا په برخه کې د ځینو څېړنو اصلي هدف او علمي تخيلي ژانر  او راتلونکي څېړنې  یوه عامه موضوع ده. عمومي مصنوعي وېښیارتیا ته د " **قوي مصنوعي ځيرکتيا** "  يا " **بشپړه مصنوعي ځيرکتيا** "  یا د "عمومي مصنوعي وېښيارتيا عمل" د ترسره کولو لپاره د ماشین وړتیا هم ویل کیږي.  اکاډمیکو سرچینو "ټوليزه مصنوعي ځيرکتيا" د ماشينونو په برخه کې په کار اچولې ترڅو د ماشينونو په برخه کې داسې ماشينونه رامنځته کړي چې د شعور تجربه کولو وړ دي.

ځینې مآخذونه دا ځيرکتيا د قوي مصنوعي ځيرکتيا او "کمزورې مصنوعي ځيرکتيا" تر مینځ په توپیر ټینګار کوي (د "کمزورې مصنوعي ځيرکتيا"  یا " کمزوري مصنوعي ذهانت "  :  د مطالعې لپاره د سافټویر کارول یا د ټاکل شويو دندو بریالي بشپړول د ستونزې حل کول یا استدلال شامل دي د قوي مصنوعي ځيرکتيا په څېر، کمزورې مصنوعي ځيرکتيا هڅه نه کوي چې د انسان د ادراکي وړتیاوو بشپړه لړۍ ترسره کړي.

نږدې راتلونکې

په 2023 کې، د OpenAI او د ګوګل د DeepMind ځینې څېړونکو او مدیرانو او ځینو کارپوهانو وړاندوینه وکړه چې د 15 کلونو څخه په کمه موده کې به د AGI (ټوليزه مصنوعي ځيرکتيا) سیسټم د ټورینګ ټیسټ او نورو څو اړخیزو ازموینو کې د بریالي کېدو وړ وي. دا سیسټم به د انسان په څېر جامع او عمومي فعالیت ولري یا دا چې کړنې به يې د انسان کړنو ته ډېرې نږدې وي.

## سرچينې

## بهرنۍ لینک

* د مصنوعي عمومي استخباراتو پورټل د پی وانګ تر څارنې لاندې
* د MIT د کمپیوټر ساینس او مصنوعي استخباراتو لابراتوار کې جینیسس ګروپ - د کمپیوټرونو په اړه نوې څیړنه چې د انسان استخباراتو ته زیان رسوي
* Opencog د انساني کچې مصنوعي استخباراتو پراختیا لپاره د متن لوبې پروژه ده
* په ویکیا کې د انسان منطقي فکر سمول
* موږ د مصنوعي استخباراتو مهال ویشونو په اړه څه پوهیږو؟ - د پرانیستې فلانتروپی پروژې څخه د ادب بیاکتنه
د پوهې استازیتوب

**د پوهې استازيتوب او استدلال**  د پوهې ذخیره کولو ترټولو مناسب ډولونه او تګلارې ترلاسه کول دي؛ که څه هم د پوهې ښودل تل په ټولو ساینسي برخو کې مهمې دي؛ کله چې کمپیوټر غواړي د انسانانو تر څنګ ، یا د انسانانو پر ځای،استدلال وکړي، د هغې رول د اندازې وړتیا له امله رامینځته شوو ستونزو له امله خورا مهم او لازمي ګرځي.

## شاليد
که موږ د 1950 لسیزې په وروستیو کې د عصري ژبپوهنې او مصنوعي ځيرکتيا وده او پيدايښت ته پام وکړو، د اندو وده او یو له بل سره تعامل د کمپیوټري ژبپوهنې په نوم د یوې نوې ساحې د رامینځته کېدو لامل شو  . دا نوې څانګه وه چې وروسته د طبیعي ژبې پروسس په نوم یادیږي  . د ماشینونو په واسطه د انسان (طبیعي) ژبو د پوهېدو لومړنۍ هڅې د ستونزو ژوروالی او حد نور هم روښانه کړ. د پوهې د استازيتوب په برخه کې ډېری لومړني کارونه د ژبې سره تړاو لري، کوم چې د ژبپوهنې او د ژبې د فلسفي تحلیلونو په اړه د څېړنو په ترڅ کې ترسره شوي.

د 1970 او 1980 کلونو په اوږدو کې، د پوهې د ماشین استازیتوب لپاره ډېری مېتودونه اختراع شوي. د دوی په منځ کې، موږ کولی شو د عصبي شبکو او ماهر سیسټم ته مراجعه وکړو.

## بېلګې

## د ښودلو مختلف میتودونه
عموما، موږ په هر ځانګړي ساحه کې د پوهې استازيتوب سیسټمونو لپاره لاندې ملکیتونه د پام وړ ګڼو:

* د استازيتوب بسنه - د سیسټم وړتیا ته اشاره کوي ترڅو په مطلوبه ساحه کې د پوهې ټول ډولونه ښکاره کړي.
* د استخراج مناسبت - پدې مانا چې د ټاکل شوي ډیزاین سیسټم وړتیا چې د موجوده ډیزاین جوړښتونو سره کار وکړي او مناسب جوړښتونه رامینځته کړي ترڅو نوې پوهه ښکاره کړي چې اټکل شوی.

### ساده اړیکي پوهه
د ښکاره حقایقو استازیتوب کولو ترټولو اسانه لار د اړیکو سیټونو کارول دي لکه څنګه چې موږ د اړونده ډیټا سیسټمونو کې کوو.

## پايلکونه

## اړوند

## سرچينې

* مصنوعي هوښیارتیا: یوه عصري طریقه    
* د پوهې ښودلو لپاره چوکاټ  ( انګلیسي )

* موږ د پوهې ښودنه څه ته وایو؟ (انګلیسي)
* د پوهې ښودلو وخت کورس (تاریخي).
وېشنيزه:استدلال
وېشنيزه:پوهه
وېشنيزه:مصنوعي ځيرکتيا
د مصنوعي ځيرکتيا خونديتوب

**د مصنوعي ځيرکتيا خوندیتوب** یو انډولیزه ساحه ده چې د ناوړه ګټې اخیستنې، پېښو، یا نورو زیان رسوونکو پایلو مخنیوي پورې اړه لري چې د مصنوعي ځيرکتيا (AI) سیسټمونو څخه رامینځته کېدی شي. په دې موضوع (سکالو) کې د ماشین اخلاقي اصول شامل دي، چې موخه یې د مصنوعي ځيرکتيا سیسټمونه اخلاقي او ګټور کول دي، او تخنیکي ستونزې او د خطر څارنې سیسټمونه په داسې بڼه تيارول دي چې د باور وړ وي. د څېړنې هاخوا، د نورمونو او پالیسیو رامینځته کول چې د AI خوندیتوب ته وده ورکوي د AI خوندیتوب اهدافو څخه دي. 

## سرچينې

* ويکيپېډيا ګډونوال. «AI safety». انګليسي ويکيپېډيا، ۱۳ جون ۲۰۲۳.

وېشنيزه:مصنوعي ځيرکتيا
احمد شاه زغم

پوهاند دوکتور **احمد شاه زغم** (۱۳۳۵ ل ل کال، د کابل ولايت، د پغمان ولسوالي - ۱۴۰۱ ز کال د سلواغې ۳۰ کابل)، د کابل پوهنتون استاد او يو پښتو ژبی ليکوال، شاعر، ژباړونکی او ژورناليست وو.  

## مخينه
پوهاند دوکتور احمد شاه زغم د حاجي راز محمد زوی په ۱۳۳۵ ل ل کال کې د کابل ولايت د پغمان ولسوالۍ په خالداري کلي کې زېږېدلی وو. هغه لومړنۍ زده کړې په ۱۳۴۲ ل ل کال کې د خواجه مسافر په لومړني ښوونځي کې پیل کړې، وروسته د خپلې ولسوالۍ د شهید عبدالرازق لېسې ته ولاړ او په ۱۳۵۶ کال کې له نوموړې لېسې فارغ شو. 

پوهاند زغم په ۱۳۵۷ ل ل کال کې د کابل پوهنتون د ادبياتو او بشري علومو پوهنځي کې د لېسانس دورې زده‌کړې پيل کړې او په ۱۳۶۱ کال کې د نوموړي پوهنځي له پښتو څانگې څخه فارغ شو. هغه په ۱۳۶۲ کال کې د کابل پوهنتون د ژبو او ادبياتو پوهنځي د پښتو څانگې د علمي کادر غړی شو. پوهاند زغم په ۱۳۶۷ کال کې د کابل پوهنتون د ژبو او ادبياتو پوهنځي له پښتو څانګې څخه د ماسټرۍ سند ترلاسه کړ. همدا راز يې په ۱۳۹۶ کال کې د کابل پوهنتون د ژبو او ادبياتو پوهنځي په پښتو څانگه کې د دکتورا زده‌کړې پای ته ورسولې. 
        
## دندې
کله چې پوهاند زغم په ۱۳۶۱ ز کال کې د کابل پوهنتون د ژبو او ادبياتو پوهنځي د پښتو څانگه پای ته ورسوله نو د همدغه پوهنځي په ديپارتمنت کې یې د استاد په توگه په دنده پیل وکړ. هغه د کابل پوهنتون د ژبو او ادبياتو د پښتو ځانگې په ديپارتمنت کې نږدې ۴۰ کاله د استاد په توگه دنده ترسره کړه. پوهاند زغم د کابل پوهنتون يو له ډېرو ازمېښتکارو (مجربو) استادانو ځخه وو.  

د کابل پوهنتون د پښتو ادبياتو د څانگې زده کړيال وايي، له دې سره سره چې استاد زغم په وروستيو کلونو کې د چونگاښ (سرطان) له ناروغۍ ځورېده، خو بیا يې هم په ډېره مينه او لېوالتيا د استادۍ دندې ته ادامه ورکوله. 

## مړينه
پوهاند دوکتور احمد شاه زغم د ۱۴۰۱ ل ل کال د سلواغې د ۳۰ نېټې پر مازدیگر له دې نړۍ سترگې پټې کړې. د کابل پوهنتون د ژبو او ادبیاتو د پوهنځي دغه فقیر مشربه او زیارکښ استاد خپله کورنۍ، دوستان، استادان، ملگري او شاگردان د ویر پر ټغره کښېنول. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.  
 
## چاپ شوي نښرونه

پوهاند زغم د استادۍ تر څنگ لیکوال، څېړونکی، ژورنالیست، ژباړونکی او شاعر هم وو. دلته يې د ځينو اثارو نوملړ وړاندې کيږي.  

۱. معاصره لیکوالي. 
 
۲. پښتو عرفاني او تصوفي ادبیات. 

۳. پښتو فلکوري ادبیات. 

۴. د شعر ښکلاییزه برخه. 

۵. پښتو چاربیته.  

۶. په شپېتمه لسیزه کې د افغانستان پښتو شعر ته کتنه. 

۷. رحمان بابا یو صوفي او عارف شاعر وو؟  

## اخځونه
۱. https://af.sahartv.ir/pashto_section/pashto_culture_and_art-i13557 

۲. https://www.khaama.com/pashto/archives/53258 

۳. https://da.azadiradio.com/a/32279373.html 

۴. https://dawatmedia24.com/?p=155689 

وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:پښتانه شاعران
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:افغانان
سمبوليکه مصنوعي ځيرکتيا

**سمبوليکه مصنوعي ويښيارتيا يا سمبوليکه مصنوعي ځيرکتيا**   یوه اصطلاح ده چې د مصنوعي ځيرکتيا څېړنې کې د ټولو مېتودونو ټولګې ته اشاره کوي چې د لوړې کچې (د انسان لوست وړ) سمبولیکو نمایشونو او همدارنګه منطق او لټون پراساس دي. سمبولیک AI له 1950زېږديز څخه تر 1980زېږديز کال پورې د AI څېړنې غالب تمثیل و.  

په 1985 کې په خپل کتاب کې *مصنوعي ځيرکتيا: دا نظریه پخپله* ، چې د مصنوعي ځيرکتيا څېړنې فلسفي اغېزې لټوي، جان هاګلینډ د سمبولیکه مصنوعي ځيرکتيا د ښه زاړه مصنوعي ځيرکتيا لپاره () نوم ورکړ. په روباټيک کې، هغه **د GOFR** (ښه زوړ روبوټکس) په څېرر ورته اصطلاح کارولې.

دا طریقه د دې انګېرنې پر بنسټ ولاړه ده چې د مصنوعي ځيرکتيا ډېری اړخونه د سمبولونو په کارولو سره ترلاسه کېدی شي، یوه فرضیه چې په 1960 کې د الان نیویل او هربرټ الکساندر سیمون لخوا د " فزیکي سمبول سیسټم " په توګه تعریف شوې.

د سمبولیکه مصنوعي ځيرکتيا یوه مشهوره بڼه ماهر سيسټم دی چې د قاعدې تولید سیسټم لپاره شبکه کاروي. د تولید قواعد او سمبولونه د بیان په څېر اړيکې سره تړلي دي. د استدلال لپاره، د ماهر سيستم مقررات پروسس کوي ترڅو مالومه کړي چې کومو زياتي مالوماتو ته اړتيا لري، چې د انسان د لوست وړ سمبولونو لپاره کومې پوښتنې وپوښتي.

د سمبولیک روش په مخالفینو کې روبوټیسټان شامل دي، لکه روډني بروکس ، چې موخه یې د سمبولیک استازيتوب (یا یوازې لږترلږه نمایندګۍ) کارولو پرته د خپلواکو روباټونو جوړول دي، او همدارنګه د کمپیوټري ځيرکتيا څېړونکي چې د عصبي شبکو او اصلاح کولو تخنیکونو څخه کار اخلي د ستونزو حل کولو لپاره د ماشین زده کړه او د  کنټرول انجينري کاروي.

سمبولیکه مصنوعي ويښارتيا يا ځيرکتيا په ماشینونو کې د هراړخیزه، د انساني ويښيارتيا په څېر د ويښيارتيا توليدول دي، پداسې حال کې چې ډېرې عصري څېړنې په ځانګړو فرعي ستونزو تمرکز کوي. د عمومي ځيرکتيا څېړنه اوس د ټوليزې مصنوعي ځيرکتيا په فرعي ساحه کې مطالعه کیږي.

ماشینونه په اصل کې د سمبولونو لخوا ښودل شوو آخذو پراساس د محصولاتو جوړولو لپاره ډیزاین شوي. سمبولونه هغه وخت کارول کیږي کله چې آخذه مشخصه او مالومه وي. مګر کله چې ناڅرګندتیا شتون ولري، لکه وړاندوینې، استازیتوب د مصنوعي عصبي شبکو په کارولو سره ترسره کیږي.  په دې وروستیو کې، د نیورو سمبولیک کمپیوټینګ تر نامه لاندې د سمبولیک او ارتباطي مصنوعي ځيرکتيا طریقې د ادغام لپاره هڅې شوي. لکه څنګه چې لیسلي ویلینټ او ډیری نورو استدلال کړی ،  په مؤثره توګه د بډایه کمپیوټري ادراکي ماډلونو رامینځته کول د ماشین زده کړې ماډلونو او سمبولیک استدلال ترکیب ته اړتیا لري.

## د دولتي فضا لټون
سمبوليکه مصنوي ځيرکتيا د يوې کوچنۍ نړۍ په څېر ګڼلی شو ، لکه د بلاکونو نړۍ. کوچنۍ نړۍ د کمپیوټر په حافظه کې د ریښتینې نړۍ استازیتوب کوي. دا د لیستونو لخوا تشریح شوي سمبولونه لري، او ويښيار عامل عملیات کوونکي کاروي ترڅو سیسټم نوي حالت ته ورسوي.  د قانون تولید سیسټم یو سافټویر دی چې د ويښيار عامل لپاره په دولتي ځای کې د راتلونکي حرکت لټون کوي. د دې نړۍ استازی سمبولونه په حسي ادراک ولاړ دي. په مقابل کې، دا عصبي شبکې دي چې ټولیز سیسټم یې په نوښتي لارو کار کوي او د ډومین ځانګړېي پوهه د دولتي ځای لټون ښه کولو لپاره کارول کیږي.

سمبولیکه مصنوعي ويښیارتیا د هوبرت درايفوس لخوا رد شوه ځکه چې دا یوازې د لوبو ستونزې حل کولو توان لري او ممکن د ډېرو پېچلو سیسټمونو رامینځته کولو یا ګټور سافټویر لپاره ګټوره نه وي.  ورته دلیل د لايټ هيل په راپور کې ورکړل شوی و چې په 1970 لسیزه کې د مصنوعي ځيرکتيا ژمی پیل شو. 

## اړوند

* د مصنوعي ځيرکتيا تاریخ
* یوه تمثیل
* سمبولیک حسابونه

## سرچينې

وېشنيزه:مصنوعي ځيرکتيا
د ارتقاء الګوريتم

**ارتقايي الګوریتمونه**  د تکامل حسابونو فرعي سیټ دی او د مصنوعي ځيرکتيا په څانګه کې ځای په ځای شوی او د لټون الګوریتمونه پکې شامل دي چې د لټون پروسه د ځواب ځای کې له څو ټکو څخه پیل کیږي.

تکاملي الګوريتم يا ارتقايي الګوريتم په بنسټیز ډول د نورو دوديزو لټون او اصلاح کولو مېتودونو څخه توپیر لري چې ځينې توپيرونه يې دا دي:

* د توزیع وړ الګوریتمونه د یوې نقطې لټون نه کوي، مګر په موازي توګه د نقطو نفوس معاینه کوي.
* د توزیع وړ الګوریتمونه ضمني معلوماتو او نورو تکمیلي پوهې ته اړتیا نلري؛ یوازې د هدف فعالیت او اړونده وړتیا د لټون لارښوونو اغیزه کوي.
* تطابق الګوریتمونه د احتمالي بدلون قواعد کاروي او نه ثابت شوي.
* د توزیع وړ الګوریتم کارول عموما خورا ساده دي ځکه چې د هدف فعالیت تعریف باندې هیڅ محدودیت شتون نلري.
* تطابق الګوریتم د منلو وړ ځوابونو لوی شمیر ترلاسه کوي او وروستی انتخاب د کارونکي پورې اړه لري؛ له همدې امله، په هغه قضیو کې چې په پوښتنې کې ستونزه یو واحد ځواب نه لري، د بیلګې په توګه، د پارټو غوره ځوابونو کورنۍ، د څو هدفونو اصلاح کولو او مهالویش ستونزو کې شتون لري. تکامل الګوریتمونه په یو وخت کې د دې څو ځوابونو په پیژندلو کې په طبیعي توګه اغیزمن دي.

د ارتقاء الګوریتمونه دا دي:

* جینیټیک الګوریتم
* د شاتو مچیو کالونی الګوریتم
* د میږیانو ټولنې اصلاح او بهترۍ تګلار
* د تکامل تګلاره
* د استعماري سیالۍ الګوریتم

## طریقه
تکامل الګوریتمونه د ستونزې د حل لپاره لومړني میکانیزمونه او عملیات کاروي او د یو لړ تکرارونو په جریان کې ستونزې ته مناسب حل ته رسي. دا الګوریتمونه اکثرا د خلکو څخه پیل کیږي چې تصادفي حلونه لري او د هر تکرار په جریان کې د حلونو سیټ ته وده ورکولو هڅه کوي.

د کار په پیل کې، د ټولنې یو شمیر غړي په تصادفي توګه اټکل کیږي، بیا به د دې هر غړي لپاره هدفي فعالیت محاسبه شي او لومړی نسل به جوړ شي. که چیرې د اصلاح کولو پای ته رسیدو معیارونو څخه هیڅ ونه پوره شي، نو نوی نسل به پیل شي. غړي د ماشومانو د تولید لپاره د دوی د وړتیا له مخې ټاکل کیږي. دا خلک د مور او پلار په توګه ګڼل کیږي او بیا یوځای شوي ماشومان تولیدوي. بیا ټول ماشومان په جینیکي ډول د یو ټاکلي مقدار احتمال سره بدل شوي، دا دی، ورته بدلون . اوس، د ماشومانو د وړتیا (فټنس) کچه ټاکل شوې او دوی په ټولنه کې د مور او پلار ځای نیسي او نوی نسل جوړوي. دا دوره تکرار کیږي تر هغه چې د اصلاح کولو پای معیارونو څخه یو ترلاسه شي.

## د غوښتنلیک ساحې

* مصنوعي ځيرکتيا
* عملي پوهه: بریښنا، میخانیک، صنعت، کیمیا، بیولوژي ، او نور
* د هارډویر ترکیب او ازموینې
* د ډیجیټل او انلاګ فلټرونو ډیزاین او اصلاح کول
* په ملټي پروسیسر سیسټمونو کې کارول
* د روبوټ کنټرول
* د منطقي حجرو ځای په ځای کول

## سرچينې

* Ashlock, D. (۲۰۰۶)، Evolutionary Computation for Modeling and Optimization, Springer, ISBN
۰-۳۸۷-۲۲۱۹۶-۴.
* Bäck, T. (۱۹۹۶)، Evolutionary Algorithms in Theory and Practice: Evolution Strategies, Evolutionary Programming, Genetic Algorithms, Oxford Univ. Press.

وېشنيزه:الګوريتم
وېشنيزه:مصنوعي ځيرکتيا
تيانشي ډله

**ټاينز ګروپ يا ټاينز ډله يا تيانشي ډله** (  ) د چین د خوړو د صنعت شرکت دی چې په 1995 کې د لي جین یوان لخوا تاسیس شوی.

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" 
|-
تيانشي ډله  یو چینایي څو ملي اتحادیه او مستقیم پلورونکی شرکت دی چې مرکزي دفتر یې د چین په تیانجین کې دی
تيانشي ډله  په 1995 کې د  لي جین یوان لخوا پرانيستل شوه,  تيانشي شرکت په 1997 کې په نړیوال بازار کې سوداګري پیل کړه.
د 2015 په مۍ کې، شرکت 6,400 کارمندان فرانسې ته په څلور ورځني سفر کې واستول. پداسې حال کې چې په نیس کې، دوی د ترټولو اوږد "انسان جوړ شوي جملې" لپاره د ګینیس نړیوال ریکارډ جوړ کړ.
د 2023 په سپتمبر کې تيانشي د انټارکټیک او آرکټیک نړیوال فورم سره همکارۍ وکړې(AAF) ، له دې پرته هغوی په لاندې برخو کې هم بېلابېلې همکارۍ ترسره کړي ډي:
* د ملي پولر لوړو پوړونو روغتیایي پروګرام(IECO) سره همکاري
* د ایوریسټ د ختلو نړیوال سازمان(NPHP) سره د قطبي ژوند علومو په اړه اکادمیکې څېړنې
* د پاکستان د کلیو پراختیا بنسټ (RDF)، د کمپیوټینګ او ایمرجنګ علومو ملي پوهنتون، د ساینس او ​​​​ټیکنالوژۍ ملي پوهنتون، او د پاکستان د انرژۍ او اوبو سرچینو وزارت لخوا د مبارکۍ لیکونه

## سرچينې

* انګليسي ويکيپېډيا «Tiens Group». ۱۸جون ۲۰۲۱.
له مصنوعي ځيرکتيا پېښېدونکی ګواښ

**له ټوليزه مصنوعي ځيرکتيا پېښېدونکی زيان** ( ) یوه فرضیه ده چې په ټوليزه مصنوعي ځيرکتيا (AGI) کې د پام وړ پرمختګ کولی شي چې د انسان د ورکېدو یا یو څه نه بدلېدونکي نړیوال ناورین لامل ګرځېدای شي.  

د موجوده خطر ("x-risk") ښوونځی په لاندې ډول استدلال کوي: د انسانان پر نورو ځمکنيو حيواناتو واکمن دي ځکه چې د انسان مغز ځینې ځانګړې وړتیاوې لري چې نور حیوانات په عمومي ډول دا ځانګړتياوې نه لري. که AI د ټوليزه مصنوعي ځيرکتيا له مخې له انسانیت څخه پرمختګ وکړي او " زبرځواک " شي، نو د انسانانو لپاره به د دې کابو کول ستونزمن یا ناشوني وګرځي. لکه څنګه چې د غرنۍ ګوریلا برخلیک د انسان په حسن نيت پورې اړه لري، په همدې ډول به يوه ورځ د انسانيت او ټوله کې د ټول بشريت برخليک د يو زبرځواک ماشين په حسن نيت پورې اړه ولري. 

د دې ډول سناریو رامینځته کېدو احتمال خورا ډېر بحث شوی ، او په کمپیوټر ساینس کې د راتلونکي پرمختګ لپاره په پراخه کچه مختلف سناریوګانو پورې اړه لري. د عالي مصنوعي ځيرکتيا په اړه اندېښنې د کمپیوټر مشهور ساینس پوهانو او د ټیکنالوژۍ اجرایوي رییسانو لکه جیفري هینټن ،  ایلان ټورینګ ،  ایلون مسک ،  او د OpenAI CEO سیم الټمن لخوا څرګند شوي.  په 2022 کې، د AI څېړونکو یوې سروې وموندله چې ځینې څېړونکي پدې باور دي چې 10 سلنه یا ډېر چانس شته چې د AI کنټرول زمونږ له ولکې ووځي او دا به د موجوده ناورین لامل شي.  

د گوگل د مصنوعي ځیرکتیا یا AI برخې انجینیر «جیفري هینتون» چې څه موده مخکې یې د مصنوعي ځیرکتیا خطرونو ته د خلکو د توجه لپاره له خپلې دندې استعفا وکړه خبرداری ورکړی چې انسانانو ته د مصنوعي ځیرکتیا خطر د اقلیم تر بدلون ډیر دی.
«جیفري هینتون» ویلي چې د اقلیم بدلون هم د نړۍ لپاره یو ستر گواښ دی مگر حل لاره یې معلومه‌ ده. ده زیاته کړې چې مصنوعي ځیرکتیا یا AI لخوا نړۍ ته عاجل خطر مخ دی او په وینا یې د دې خطر رفع کولو لاره هم لا نده څرگنده.

## تاريخ
د هغه ليکوالانو له ډلې چې په دې باور لري چې پرمختللي ماشينونه به يوه ورځ د انسانانو له ولکې ووځي او د انسانيت لپاره به ترې يو ستر ګواښ پېښ شي، يو هم ناول لیکونکی سمویل بټلر و چې په 1863 کې یې په خپل مقاله *ډاروین د ماشینونو په مینځ کې* يوه مقاله ليکلې ده.

## اړوندې پوښتنې

* د مصنوعي ځيرکتيا د کنټرول مسله
* د مصنوعي ځيرکتيا فلسفه
* ډون
* اغېزمنه سرښندنه
* روباټيک اخلاق

## يادښت

## سرچينې

وېشنيزه:مصنوعي ځيرکتيا
حسد

حسد یو داسې احساس دی چې د درد، کرکې یا نا امنی د احساساتو له امله رامینځته کیږي چیرې چې بل کس یو څه لري لکه (بریالیتوب، شتمني، وړتیاوې یا اړیکې) او تاسو یې د ځان لپاره غواړي. دا ډیری وختونه  د هغه چا سره د سیالۍ احساس کول دی کوم چې غوښتل شوی شیان یا ځانګړتیاوې لري.
پنسلولیشن

پنسلمیشن په یوټیوب کې یو امریکایی متحرک کامیډي ویب لړۍ ده چې د راس بولینجر لخوا رامینځته شوې. دا لړۍ د جوړونکي او تخلیق تر مینځ نه ختمیدونکي مبارزه تعقیبوي ځکه چې د پنسل لخوا جوړ شوي سټیک ارقام او ډوډل ژوند ته راځي او د دوی د متحرک پنسل او د هغه د نورو نقاشیو تجهیزاتو د اسلحې په وړاندې مبارزه کوي. کارټون د خپل سوداګریزې نښې واکمن کاغذ شالید، د دودیز چوکاټ په واسطه د فریم حرکت کولو تخنیک،  د پنسلونو او نورو نقاشیو موادو شاملول، انرژیکي موسیقي، د کلاسیک کارټوني غږ اغیزو، ساده کرکټر ډیزاین، او د سلیپسټک مخلوط، سره پیژندل کیدی شي. د وضعیت کامیډي، میټا، او د ډوډل پر بنسټ طنز.

د 2021 دسمبر پورې، پینسلمینشن 260م ډیر سبسکرایب شوی چینل دی، 225م ډیر لیدل شوی چینل دی، د متحده ایالاتو څخه 104م ډیر سبسکرائب شوی چینل دی، د فلم په کټګورۍ کې 15م ډیر سبسکرائب شوی چینل دی، او تر ټولو لوی (ډیر سبسکرایب شوی او ډیر لیدل شوی) 2D انیمیشن دی. - په ټول یوټیوب کې د اصلي جوړونکي چینل تمرکز.
شریکانت رانا

شریکانت رانا یو هندي ښوونکی دی چې د ډیټابیسونو ، ډیټا کان کیندنې ، او ماشین زده کړې کې د هغه د څیړنې لپاره پیژندل شوی. هغه د ۱۹۹۴ کال د اګست په ۳۰ مه د هند په اترپردېش ایالت کې زېږېدلی دی.

شریکانت رانا د 2020 انجینرۍ او کمپیوټر ساینس کې د انفوسیس جایزه د هغه "د ډیټابیسونو کې څیړنې ، د ماشین زده کړې او د دې څیړنې تخنیکونو مهم غوښتنلیکونو" لپاره ترلاسه کړه.
محمد صلاح

محمد صلاح حمد محروس غالي په ۱۹۹۲ کال کې زیږیدلی، د مصر د فوټبال لوبغاړی دی، هغه د لیورپول FC د ښي ونګ موقف لپاره لوبه کوي، هغه یو متفکر، صبر او مسلکي سړی دی.
أحمد شوبير

احمد عبدالعزیز شوبرټ، په 1960 کې زیږیدلی، د مصر د فوټبال پخوانی ګول کیپر دی.
ويکي خوښي يادګارونه

**د ويکي مينه يادګارونه** يا ويکي خوښي يادګارونه چې په د انځوروالۍ کلنۍ نړيواله سيالي ده چې د سپتمبر په مياشت کې د ويکيپېډيا  ټولنې غړو له خوا د ويکيميډيا د سيمه ييزو همکارانو په مرسته جوړه شوې ده.

برخه اخیستونکي په خپله سیمه کې د خپلو سیمه يیزو یادګارونو او کلتوري میراثونو انځورونه اخلي او ویکیمیډیا کامنز ته یې پورته کوي. د دې سيالۍ موخه دا ده چې د ګډون کوونکو هېوادونو کلتوري میراثونه روښانه کړي، خلک دې ته وهڅوي چې د دې اثارو انځورونه واخلي او د وړیا جواز لاندې یې خوندي کړي ترڅو په وړیا توګه په هر ځای کې وکارول شي، نه یوازې په ویکیپیډیا کې.
 د ویکي خوښي يادګارونو لومړۍ سیالي په 2010 کې په هالنډ کې د ازمایښتي پروژې په توګه ترسره شوه.

د ریکارډونو د ګینیس کتاب په وینا، دې سيالۍ په راتلونکي کال کې نورو اروپایي هېوادونو ته پراختیا ومونده،  په 2012 کې سیالۍ د 35 هېوادونو ګډون کړی و، چې  د اروپا څخه بهر هېوادونه هم پکې شامل وو. 

د ویکي د خوښې یادګارونه په 2012 کې، د 350,000 څخه زیات د تاریخي ابداتو عکسونه د 15,000 څخه زیاتو ګډونوالو لخوا پورته شوي. په 2013 کې، د ویکي خوښي يادګارونو سیالۍ د انټارکټیکا په ګډون په شپږو براعظمونو کې ترسره شوې، او د نړۍ له پنځوسو څخه زیاتو هېوادونو پکې په رسمي توګه برخه اخیستې وه.

## تاریخ
بټنوک| انفوګرافیک د پردې شاته ریښتیني کاري جریان ښیې.
د ويکي خوښي يادګارونه د ويکي خوښي هنرونو ځايناستی دی، چې په 2009 کې په هالنډ کې ترسره شو. اصلي ویکي د محبوب یادګارونو لپاره (د "ملي یادګارونو" لپاره هالنډي) "ریجکسمونیم" عکس اخیستونکي هڅوي چې د هالنډ ملي میراث ځایونه وپلټي.

## د سیالۍ قواعد
د ویکي خوښي یادګارونو سیالۍ کې د ګډون لپاره لومړني مقررات د تنظیم کونکو کمیټو او هنرمندانو دواړو هېوادونو لپاره خورا ساده دي.

### لړليکونه
د سیالۍ د یوې برخې کېدو لپاره، عکسونه باید د "انسائیکلوپیډیا" په توګه وګڼل شي، نو دوی باید په هغه ځایونو کې وي چې د یادګارونو یا د ځایی حکومت سره د نښې په توګه لیست شوي وي.

## ګټونکی
[بټنوک| [Nathalie Martin (Wikimedia)|ناتالي مارټین په فرانسه کې د 2015 د ویکي لیو یادگارونو د جایزې په مراسمو کې]]
لاندې د ويکي خوښي هنر لپاره د نړيوالې لومړۍ جايزې ګټونکو لست دی:

## نور وګوره

* نړیوال میراث ځایونه

## سرچينې

## بهرنۍ اړیکې

* دفتری ویب سائٹ 
* ویکی محبوب یادگاریں  Android package at the ایف-ڈروئڈ repository
* ویکی محبوب یادگاریں   گوگل پلے پر
* Guinness World Record for Wiki Loves Monuments as the World's largest photography competition
وېشنيزه:ويکيپېډيا بنسټ
وېشنيزه:ويکيپېډيا بنډارځای
وېشنيزه:ويکيپېډيا
وېشنيزه:ويکيمېډيا بنسټ
کمپيوټرليد

**کمپیوټري لید** یا **کمپیوټر**لید  ، د هغه وسیلو ټېکنالوژي او پوهه ده چې د لید ځواک لري. دا پوهه او ټیکنالوژي د مصنوعي سیسټمونو د جوړولو لپاره د تیوري سره تړاو لري چې د انځورونو څخه مالومات ترلاسه کوي.

د کمپیوټر لید دندو کې د ډیجیټل انځورونو ترلاسه کولو ، پروسس کولو ،  او د ریښتینې نړۍ څخه د لوړې ابعادي ډیټا استخراج، تحلیل او پوهېدو تګلارې شاملې دي ، ترڅو شمېري یا سمبولیک مالومات تولید کړي ، د بېلګې په ډول د پرېکړو په شکل کې. پدې شرایطو کې درک کول د بصري انځورونو بدلون (د انسان په انلاګ کې ریټینا ته داخلول) د نړۍ توضیحاتو ته د بدلون مانا لري چې د فکر پروسې ته مانا ورکوي او مناسب عمل رامینځته کولی شي. د دې انځور پوهه د هندسې، فزیک، احصایې، او د زده کړې تیورۍ په مرسته جوړ شوي ماډلونو په کارولو سره د انځور ډیټا څخه د سمبولیک مالوماتو بې برخې کولو په توګه لیدل کېدی شي.

د کمپیوټر لید ساینسي ډسپلین د مصنوعي سیسټمونو شاته تیوري پورې اړه لري چې د انځورونو څخه مالومات راوباسي. د انځور ډیټا کولی شي ډېری ډولونه ولري ، لکه د ویډیو ترتیبونه ، د ډېری کیمرې څخه لیدونه ، د 3D سکینر څخه څو اړخیزه ډیټا ، د LiDaR سینسرونو څخه د 3D پوائنټ کلاوډز ، یا د طبي سکین کولو وسایل. د کمپیوټر لید تخنیکي ډسپلین هڅه کوي د کمپیوټر لید سیسټمونو جوړولو لپاره خپلې تیوري او ماډلونه پلي کړي.

## پېژندنه(تعريف)
د کمپیوټر لید یو انډول تنظيموونکې ساحه ده چې دنده يې د ډیجیټل انځورونو یا ویډیوګانو څخه د لوړې کچې پوهاوي ترلاسه کولو لپاره کمپیوټر په کار اچول دي. د انجینرۍ له نظره، دا هڅه کوي هغه کارونه اتومات کړي چې د انسان بصری سیسټم یې کولی شي  "د کمپیوټر لید د یو واحد انځور یا د انځورونو ترتیب څخه د ګټورو مالوماتو اتوماتیک استخراج، تحلیل او پوهې پورې اړه لري. پدې کې د اتوماتیک بصری پوهاوی ترلاسه کولو لپاره د نظریاتي او الګوریتمیک اساس رامینځته کول شامل دي." " د ساینسي ډسپلین په توګه د کمپیوټر لید د مصنوعي سیسټمونو تر شا د تیورۍ سره تړاو لري چې د انځورونو څخه مالومات راوباسي. د انځور ډاټا کولی شي ډیری بڼې واخلي، لکه د ویډیو ترتیب، د څو کیمرونو څخه لیدونه، یا د طبي سکینر څخه څو اړخیز ډیټا.د ټیکنالوژیک ډسپلین په توګه، د کمپیوټر لید هڅه کوي د کمپیوټر لید سیسټمونو جوړولو لپاره خپل نظرونه او ماډلونه پلي کړي.

## نور وګوره

* مصنوعي ځيرکتيا
* فعال لید
* د عددي آئیکون پروسس کول
* د علی لید

## سرچينې

وېشنيزه:مصنوعي ځيرکتيا
عمومي لوبېدل

عمومي لوبېدل يا( GGP)  د مصنوعي ځيرکتيا پروګرامونو ډیزاین دی ترڅو وکولی شي په بریالیتوب سره له یوې څخه ډېرې لوبې وکړي.  د ډېری لوبو لپاره لکه شطرنج ، کمپیوټرونه د ځانګړي ډیزاین شوي الګوریتم په کارولو سره د لوبې لوبولو لپاره پروګرام شوي، کوم چې بل شرایطو ته نشي لېږدول کېدی. د مثال په توګه، د کمپیوټر پروګرام چې شطرنج لوبوي نشي کولی چیکر لوبې وکړي. په ټولیزه توګه د لوبو لوبول د ټوليزه مصنوعي ځيرکتيا په لاره کې یو اړین پړاو دی. 

## سرچينې

وېشنيزه:مصنوعي ځيرکتيا
د بايسيان شبکه

شبكة بايزية
شبكة بايزية
شبكة بايزية
تصنيف:صفحات تستخدم خاصية P18
**بايسيان شبکه **  غیر دايروي لارښود شوي ګرافونه دي چې د ټکو له مجموعې څخه جوړ شوي چې د بېلابېلو لوريو استازیتوب کوي او د آرکس یوه سیټ چې د دې متغیرونو ترمینځ د انحصار (غیر خپلواک) اړیکو استازیتوب کوي.   

که چېرې یو قوس وي چې د *A* ټکي څخه  *B* ټکي ته ځي، نو موږ کولی شو ووایو چې *A* ټکی د *B* ټکي پيل دی. که چیرې ټکی یو پېژندل شوی (ثابت شوی) ارزښت ولري نو دا *د ثابت ټکي* په نوم یادیږي. ټکي کولی شي د هر ډول لوري استازیتوب وکړي اندازه کول، پیرامیټونه، یا فرضیه.

دوی ته *د بایسیان باور* شبکې هم ویل کیږي ، یا د لنډ لپاره *د باور* شبکې ، او دوی د بایو انفارماتیک په برخه کې ډیری غوښتنلیکونه لري.

د بایسیان شبکې د ټولو متغیرونو شریک ویش استازیتوب کوي چې د شبکې لخوا استازیتوب کیږي. که موږ لاندې متغیرونه فرض کړو : *ایکس* (1)،. . .، *X* ( *n* ). اجازه راکړئ د شتمنیو اصطلاح ( *A* ) د نوډ *A* سره وصل شوي نوډونو سیټ لپاره بیان وي. بیا له *X* (1) څخه تر *X* ( *n* ) پورې د متغیرونو شریک ویش د احتمالي توزیع محصول په څیر دی :

\Pr(X(i)\mid\operatorname{parents}(X(i))

ترتیب ته په کتو سره : i چې له *1* څخه تر *n* پورې ارزښتونه اخلي.

که یو ټکی والدین  ونه لري، نو د هغې احتمالي ویش *غیر مشروط دی* **،** که نه نو د احتمالي ویش مشروط ویل کیږي (کله چې دا والدین ولري).

## هم ولولئ

* مارکوف تصادفي ډګر

## حوالې

## بهرنۍ اړیکې

* یوه پاڼه چې تاسو کولی شئ د بایسیان شبکې جوړولو لپاره یو پروګرام ډاونلوډ کړئ

تصنيف:بوابة إحصاء/مقالات متعلقة
تصنيف:بوابة ذكاء اصطناعي/مقالات متعلقة
تصنيف:بوابة رياضيات/مقالات متعلقة
تصنيف:بوابة علم الحاسوب/مقالات متعلقة
تصنيف:بوابة علوم/مقالات متعلقة
تصنيف:جميع المقالات التي تستخدم شريط بوابات

 

وېشنيزه:مصنوعي ځيرکتيا
د تورينګ ازموينه

د تورينګ ازموينه    يوه تګلاره ده چې په دې باندې بحث کوي چې ايا کمپیوټر یا پروګرام د انسان د ځيرکتيا ښودلو توان لري. د ازموینې نوم اختراع کوونکي الان تورینګ، ریاضي پوه او د کمپیوټر ساینس په نوم ايښودل شوی، چا چې دا ازموینه په 1950 مېلادي کال کې اختراع کړه.
alt=|بټنوک| نقاشي د تورینګ ازموینه ښیې. الف کمپیوټر دی، ب د کمپیوټر په پرتله انسان دی، C څارونکی دی چې دوی به پرتله کړي

## د ازموینې میکانیزم
ازموینه د 3 ګوندونو لخوا ترسره کیږي. یو انسان په یوه پای کې جلا دی او کمپیوټر په بل سر کې د چمتو شوي پروګرام سره جلا شوی، او دواړه له یو بل څخه پټ دي او د دریمې ډلې څارونکي (هغه څوک چې دواړه اړخونه ازموي). څارونکی پوهیږي چې له دوو څخه یو یې کمپیوټر دی، مګر هغه نه پوهیږي چې کوم یو دی. خبرې اترې به یوازې د ليکلو له لارې چمتو شي، ترڅو د کمپيوټر د وينا په تلفظ کې د ازموينې خنډه نه وي. کمپيوټر په هغه صورت کې ازموينه تېروي چې څارونکی د انسان او کمپيوټر ترمنځ توپير نشي کولای. کمپیوټر اړین نه دی چې سم ځوابونه ورکړي، مګر دا د دې لپاره کافي دي چې د هغه څه تقلید وکړي چې انسان یې ویلای شي. 

## نيوکې

### [[چينايي خونه|چینایي خونه]]
د ازموینې ترټولو مهمه نيوکه د فیلسوف جان سوریل لخوا راپورته شوې کله چې هغه د چینايي خونې تجربې وړاندیز وکړ.  سوریل استدلال وکړ چې حتی که کمپیوټر د انسان د نقل کولو وړتیا وښیې، دا به پخپله هوښیار او د فکر کولو وړ نه وګڼل شي. کمپیوټر مخکې له مخکې پروګرام شوی دی ترڅو ځینې معلومات تولید کړي. د هغه فکر تجربه په لاندې ډول ده: فرض کړئ چې یوه مهر شوې کوټه ده چې دوه ټوټې لري، یوه د معلوماتو د ننوتلو لپاره او بله یې د وتلو لپاره. دا یو شخص او د کاغذونو دوه سیټونه لري، یو په چینایي او بل په انګلیسي کې، او یو میز چې هر انګلیسي لیک یې د چینایي معادل سره نښلوي. که موږ راووځو او کوټې ته یو انګلیسي کرکټر دننه کړو ، دننه سړی به د چینایی معادل لټون وکړي او بهر به یې راوړي. سوریل وايي چې د کمپیوټر د کار کولو څرنګوالی دې ته ورته دی: کله چې موږ ورته انګلیسي لیک ورکوو او دا چینایي لیکي، نو موږ فکر کوو چې کمپیوټر د فکر کولو توان لري، پداسې حال کې چې دا اساسا مخکې له مخکې پروګرام شوي حکمونه اجرا کوي. نو سوریل دې پایلې ته ورسید چې د تورینګ ازموینه ناکامه ده چې دا مالومه کړي چې ایا سیسټم د فکر کولو وړ دی.

#### یادښت
چینایي خونه په ډیرو کمپیوټرونو باندې تطبیق کیږي چې د منظم معلوماتو پروګرامونو له لارې کار کوي، مګر د مصنوعي ځيرکتيا او ماشین زده کړې الګوریتمونو لپاره نه پلي کیږي. د سوریل هدف د هغه برنامو رد کول دي چې هدف یې د "انسانانو تقلید" یا یوازې د استخباراتو ( کمزوري مصنوعي ځيرکتيا ) ښودل دي ، مګر هغه د کمپیوټر استخباراتو رامینځته کولو او د انساني استخباراتو سمولو نظر نه ردوي. 

## هغه پروګرامونه چې ازموینه یې تېره کړې وي

* Eugene Gostman ( د جون 7، 2014 ).

## بهرنۍ اړیکې

* اختبار تورنغ على مشروع الدليل المفتوح

## سرچينې

تصنيف:بوابة تقانة المعلومات/مقالات متعلقة
تصنيف:بوابة روبوتيات/مقالات متعلقة
تصنيف:بوابة عقد 1950/مقالات متعلقة
تصنيف:بوابة علم الحاسوب/مقالات متعلقة
تصنيف:بوابة فلسفة/مقالات متعلقة
تصنيف:جميع المقالات التي تستخدم شريط بوابات

وېشنيزه:مصنوعي ځيرکتيا
مقبل

مقبل څوک دي؟

د تاريخي حوالو پر اساس مقبل د کرلاڼي بابا په اولاده کې د کودي له دويمې ښځې را زېږېدلی قوم دی، چې لويه کتله يې د ډیورنډ فرضي کرښې دواړو خواو ته په يوه واحده جغرافیه ژوند کوي.
 
د دې کوچني ټبر په هکله ويل کېږي چې د منګل ورور دی؛ خو د همدې قوم په خلکو کې داسې روايت دی، چې د دوی نېکه (مقبل البي/حلبي) نومېده او حلبي د لبنان د حلب اوسېدنکی و.

ولسي روايتونه وايي چې مقبل حلبي په حلب کې يو پهلوان او لاروهونکی و؛ خو کله چې د حضرت محمد صلی الله عليه وسلم له تره مبارک امير حمزه سره مخ کېږي، اسلام مني او افغانستان ته د اسلام د دعوت لپاره راځي.

روايت وايي چې مقبل حلبي د ډېرو ښځو کولو شوق لاره، تر اسلام دمخه يې په حلب کې هم څو ودونه لرل، چې بيا د سعودي خاورې ته راځي، هلته هم واده کوي او بچيان ترې پاتې کېږي. 

کله چې پښتونخوا او افغانستان ټه راځي، بنو کې له منګل سره مخ کېږي، اسلام ته يې دعوتوي او له ځانه سره يې د پکتيا او خوست سيمو ته راولي؛ نو له منګل سره د ورورۍ موضوع يې رشتوي نه، خو ديني اړخ پيدا کوي.

مقبل حلبي د دې له امله چې د اسلام دين ته خلک دعوتوي، خلکو کې ښه نوم ګټي او د همدې ناز له امله د خوست د لکڼو اړوند د زېړي سيمې پښتانه(چې اوس مقبل دي) خپله خورلڼه ور نکاح کوي.

دا چې حلبي تر اسلام وړاندې د لاروهنې شوق لاره، نو هغه مهال يې د هندوستان د کاروانونو لوټ ته طبعه کېږي.

هندوانو چې هغه مهال يې د پکتيا او خوست ډېرو سیمو کې ژوند کړی او قافلې يې د پکتيا له ډنډې پټانه د پښتونخوا پر علاقو تر خپلو مېنو رسولې، نو مقبل حلبي له ځانه سره څو نور تکړه او پهلوانان ملګري يو ځای کوي او د غنيمتونو لپاره د ډنډې پټان ولسوالۍ د کګېنې کلي له کندو پرخو د هندوانو پر کاروانونو د يرغل تابيا کوي. 

د دې غنيمتونو لپاره د خوست له زېړیه د پکتيا ډنډې پټان اړوند د مقبلو اوسنۍ درې ته را کډه کېږي، د وچ زيګاړ د حسن خېلو له چاولي(کارېزه) سره نږدې کور جوړوي او بالاخره ترې د اوسنيو مقبلو نسل پيدا کېږي.

مقبل د لبنان په حلب، سعودي، شام او متحده عربي اماراتو کې هم شته‌ او پښتنو کې بيا د خوست په زیړي، د پکتيا په ډنډې پټان، د پښتونخوا په خیبر ايجنسۍ او د څمکنیو په ستر ګرامي کې استوګنه لري.

پښتانه مقبل دعوا لري، چې د خليج هېوادونو مقبل د دوی له پلاره دي او د مقبل حلبي د هغو مېرمنو اولادونه يې بولي، چې هلته ترې پاتې شوې وې. د دوی په آند د مقبل حلبي اصلي نوم معلوم نه دی؛ خو ښايي د (مقبل) نوم به پرې حضرت حمزه رض تر ايمان راوړلو وروسته اېښی وي؛ ځکه مقبل اصلا عربي نوم دی او منل شوي، ښکلي او د شتمنۍ څښتن ته وايي.

په مقبلو کې د سلتکو، وړوکو، مرېخېلو، توريخېلو، ترکېخېلو، حسن خېلو، کوټوالو او... خېلونه شته، چې په دې کې د توريخېلو په هکله روايت د وزيرو دی.

توريخېل خپله هم ځانونه وزير بولي او د وزيرستان په وزيرو کې هم توريخېل شته.

د مقبلو توريخېل وايي چې پلار يې د وزيرو له يوې مدرسې تر مقبلو راغلی او دلته د مقبلو بوميو خورلڼه ورکړې، چې توريخېل ترې زېږېدلي دي. 

د وزيرو توريخېل په ځان کې آباخېل هم لري، چې د مقبلو توريخېل هم ځانونه آباخېل بولي.

ایپي فقير يا حاجي ميرزا علي خان هم د وزيرو توريخېل او په توريخېلو کې آباخېل و، چې د پښتونستان دغه بنسټګر او ولسمشر تر اوسه هم توريخېل خپل وياړلی اتل ګڼي.

د پورته ولسي روايتونو له مخې له توريخېلو پرته مقبل له آره پښتانه نه، بلکې عرب او د پښتنو خوريونه دي او توريخېل پکې له آره پښتانه او د مقبلو/عربو خوريونه دي. 

پر دې اساس د مقبلو تاريخ هم تر شاوخوا ۱۴۰۰ کلونو پورې رسېږي.
ژبني حقونه

**د ژبې حقونه**  یا **د ژبو حقوق**   یا **د بشرژبني حقونه**   هغه  مدني حقونه دي چې په شخصي یا عامه غونډو کې  یو فرد یا شخص ته د هرې ژبې غوره کولو او آزاده کارولو شرایط چمتو کوي. د ژبې حقونه *د کلتوري او تعلیمي حقونو* د پراخ چوکاټ لاندې څرګند شوي. 

## سرچينې

وېشنيزه:ژبپېژندنه
وېشنيزه:ژبه
وېشنيزه:ژبپوهنه
وېشنيزه:حقوقي څنګپټې
وېشنيزه:حقونه
استوګنځي حق

**د استوګنې حق د** کور او سرپناه لرلو حق دی. دا حق د ډېری هېوادونو په اساسي قانون کې او د بشري حقونو په نړیواله اعلامیه او د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو په نړیوال میثاق کې په رسميت پېژندل شوی. د کور حق یو له اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو څخه دی.

د خلکو استوګنځی يا کور د مذهبونو او بشري ټولنو تمرکز او ملاتړ دی او د هغې د حرمت ساتلو لپاره ډېرې هڅې شوي دي.  په دې ډول چې د حمورابي قانون چې تر ټولو زوړ قانون دی، د کورونو د بې حرمتۍ د جرم مرتکبینو ته  پکې د سختې سزا (مرګ) وړاندوینه شوې وه. 

د کور د حق څخه سرغړونه د خلکو د معنوي شخصیت په وړاندې له جرمونو څخه شمېرل کیږي او د کور د اوسېدونکو له رواني او فزیکي آرامۍ سره مستقیمه اړیکه لري. 

په بشري ټولنو کې د باعزته اشخاصو د استوګنې او غیر استوګنې ملکیتونه او د تېري څخه خوندي بلل شوي. په لومړي سر کې د استوګنې حق او درناوي يې يو شرعي اړخ درلود، خو وروسته دوديزو قوانينو هم دا تاييد کړ.  د فرانسې ستر انقلاب او له هغه څخه اغېزمنو اصولو او قوانینو یو ځل بیا دا ازادي تضمین کړه او سرغړونه یې جرم وګڼله. 

## د څارویو کور
د استراحت او استراحت لپاره د ځای درلودل د څارویو یو له لومړنیو اړتیاوو څخه دی. د ګاڼې خاوند د څاروي لپاره د استوګنې حق د اعتبار وړ ګڼي.  د فقهې له نظره کور د حیواناتو له اساسي حقوقو څخه دی او فقهاوو په خپلو فقهي بحثونو کې دې موضوع ته اشاره کړې او د کور ساتنه یې مشروع ګڼلې ده. 

## اړوندې پوښتنې

* اقتصادي، ټولنیز او کلتوري حقونه
* بست
* بې کوره
* عامه کور
* محرمیت

## سرچينې

وېشنيزه:خپلواکي
وېشنيزه:ازادي
وېشنيزه:حقوقي څنګپټې
وېشنيزه:کورډيناټونه کينډۍ
وېشنيزه:حقوق
دعفوې ګټه

دعفوې ګټه
ليکوال: فتح الرحمن "مستشهد"

دکندهار دبولدک مقدس مولـوي صاحب نو کندهاریان پېژني ان شالله؛ 
کله چي دعفوي امر وشو دمحمدعلي په نامه یو مـجاهد نور ټول عسکر خوشي کړل خو قمندان یي راوګرځاؤ؛
م.مقدس ورته وویل داولي نه خوشی کوې؟
 وایي زه دده څخه دوه پوښتني کوم نور هیڅ نه ورته وایم؛

وایي نوخو زر یي تري وپوښته ورته ې وویل: قمندانه هغه زما ورور دي څه کړ چي له کوره دي ترحوزي پوري په لینجر پسي کش کړ؛په تندي یي خولي ماتي شوي اوورته ې ویل: ته چي زما دواده په شپه کور ته راغلي هغه زما بي بي دي چي زما له کوره وایستل هغه دي څه کړه؛

قمندان په ویرجن غږ وویل ماوبښه!له هغه کوروالا دي زه اوس ۴ اولاده لرم ده وویل هغه پرما طلاقه ده نور ښه ژوند درته غواړم او خوشی یی کړ.😪
حقوقو مفهوم

انسان يو ټولنيز مخلوق دی او اړ دی چې د خپلو اړتياوو د پوره کولو لپاره په ټولنه کې ژوند وکړي، او کله چې په يوه ټولنه کې د ژوند کولو خبره شي، نو بيا لازمي ده چې د نورو انسانانو سره د اړيکو خبره هم رامنځته کيږي، مانا دا چې د نورو انسانانو سره به اړيکې لري، چې د دغه اړيکو په پايله کې حقوقي قواعد او مقررات يا حقوقي رابطې رامنځته کيږي چې  د دې قواعدو، مقرراتو او حقوقي رابطو دواړه خواوو ته انسانان وي، چې د يو بل مقابل کې به حقوق او وجايب لري، په دې مانا چې يو شخص به د حق، امتياز او سلطې خاوند وي او بل شخص به يې په مقابل کې مکلفيت او وجيبه لري، چې هيڅ يوه حقوقي رابطه له دغه حالاتو خالي نه وي.
د بېلګې په توګه سليم غواړي خپل کور په کرايه ورکړي، انور ترې دا کور په کرايه نيسي په دې حقوقي اړيکه کې سليم د حق او صلاحيت خاوند دی او هغه دا چې له انور نه به د کور کرايه اخلي او انور دا وجيبه لري چې د سليم ته به د کور کرايه ورکوي، دلته له سليم پرته بل څوک د کرايې اخيستلو حق نه لري او له بله پلوه انور حق لري چې د سليم له کور نه استفاده وکړي، او سليم وجيبه لري چې انور ته کور تسليم کړي.
په دې بېلګه کې مونږ وليدل چې د دې عقد يا اړيکې په پايله کې دواړه لوريو ته حقوق او وجايب رامنځته کيږي، نو د دې لپاره چې حقوق تلف نه شي او هر سړی خپل وجايب او مکلفيتونه په ښه بڼه ترسره کړي،  بايد يو سلسله قواعد او مقررات موجود وي چې دا ډول اړيکې ترتيب او تنظيم کړي او هم هر شخص ته د هغه حقوق او وجايب وټاکي، چې د دغه مقرراتو څخه د سرغړونې په صورت کې هغه ته مدني تخلف راجع کړي، په دې مفهوم سره حقوق د قانون سره ورته والی پيدا کوي، د حقوقي روابطو او اړيکو اجراء او رعايت يې د دولت له خوا تضمين کيږي چې هدف يې د ټولنيز ژوند ترتيب او تنظيم، د عدالت تامين، ټولنيز پرمختګ، انکشاف او سوکالي ده.

## سرچينې
خپلواکه کډوالي

**ازاد مهاجرت** یا **خپلواکه کډوالي** هغه موقف دی چې خلک باید وکولی شي په آزاده توګه هر هغه هېواد ته چې دوی یې غوره کړي مهاجرت وکړي. خو هېره دې نه وي چې آزاد مهاجرت او آزاد تجارت دوه بېلابېلې سکالوګانې دي، آزاد مهاجرت د آزاد تجارت روح ته ورته دی، او د دواړو مدافعین د آزاد بازار اقتصاد پوهان دي چې استدلال کوي چې اقتصاد د صفر جمع لوبه نه ده او د دوی په اند، ازاد بازارونه د عادلانه او متوازن اقتصادي نظام د رامنځته کولو تر ټولو غوره لار د ټولو ښکېلو خواوو لپاره د اقتصادي ګټو اعظمي کول دي.  په سیاسي ایډیالوژیو کې د پام وړ توپیرونو سره سره، ډیری آزاد غوښتونکي ، سوسیالیست ، او انارکیستان ، او همدارنګه هدف پرست، د آزاد مهاجرت پلوي کوي. د بشري حقونو له نظره، خپلواکه کډوالي د بشري حقونو د نړیوالې اعلامیې د 13 اصولو د ضمیمې په توګه لیدل کیدی شي:

# هر انسان د دې حق لري او حق لري چې د هېواد په حدودو کې په هره نقطه کې له يوځايه بل ځای ته د تګ راتګ ازادي ولري.
# هر انسان حق لري چې د خپل هېواد په ګډون، هر هېواد پرېږدي او بېرته خپل هېواد ته ستون شي.

## سرچينې

وېشنيزه:بشرِی حقوق
برېښنايي حقونه

**ډیجیټل حقونه يا برېښنايي حقونه** (  ) هغه حقونه دي چې د افرادو لپاره ګڼياله رسنيو  ته د لاسرسي، کارولو، جوړولو او خپرولو یا کمپیوټرونو او نورو بریښنایی وسیلو یا مخابراتي شبکو کارولو او لاسرسي لپاره اجازه ټاکي. دا اصطلاح تر ډېره د اوسنیو حقونو د ساتنې او پلي کولو لپاره کارول کیږي لکه د محرمیت حق یا په نوي ډیجیټل ټیکنالوژیو کې د بیان آزادي ، په ځانګړې توګه په انټرنیټ کې.  انټرنیټ ته د لاسرسي حق په ډېری هېوادونو کې د بشري حقونو څخه پېژندل شوی. 

## اړوندې پوښتنې

## سرچينې

وېشنيزه:برېښنایي رسنۍ
وېشنيزه:برېښنا
وېشنيزه:حقوق
خوړو حق

بټنوک|420x420px| '''په ټوله نړۍ کې د خوړو حق''' (2011-2012).   <br /><br /><br /><br />
**د خوړو حق** ، او د هغې بدلونونه، یو انساني حق دی چې د خلکو حق خوندي کوي چې خپل ځان په وقار سره تغذیه کړي، پدې معنی چې کافي خواړه شتون لري، خلک ورته لاسرسی لري، سرچینې، او دا چې دا په کافي اندازه د انفرادي تغذیې اړتیاوې پوره کوي. . د خوړو حق د ټولو انسانانو حق خوندي کوي چې له لوږې، د خوړو د خوندیتوب او خوارځواکۍ څخه پاک وي.  د خوړو حق په دې معنی نه دی چې دولتونه مکلفیت لري چې هر څوک چې وغواړي وړیا خواړه چمتو کړي، یا د تغذیې حق ورکړي. خو که خلک خوراکي توکو ته د هغو دلایلو له امله لاس رسی ونه لري چې د دوی له کنټرول څخه بهر وي، د بیلګې په توګه، ځکه چې دوی په توقیف کې دي، د جګړې په جریان کې یا د طبیعي پیښو وروسته، حق غواړي چې حکومت په مستقیم ډول خواړه چمتو کړي. 

دا حق د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو له نړیوال میثاق څخه اخیستل شوی  چې د 2020 کال تر اپریل پورې 170 دولتي ګوندونه لري.  د دې تړون لاسلیک کونکي هیوادونه موافق دي چې په ملي او نړیواله کچه د کافي خواړو د حق بشپړ پرمختګ ترلاسه کولو لپاره د خپلو شته سرچینو اعظمي حد ته رسیدو لپاره اقدامات وکړي.   په مجموع کې په 106 هیوادونو کې، د خوړو حق د اساسي قانون د مختلفو بڼو له لارې یا په مستقیم ډول د مختلفو نړیوالو تړونونو په قانون کې پلي کیږي چې د خوړو حق خوندي کوي. 

د 1996 د خوړو په نړیواله غونډه کې، حکومتونو د خوړو حق یو ځل بیا تایید کړ او ژمنه یې وکړه چې تر 2015 پورې د وږو او خوارځواکۍ شمیر له 840 څخه 420 ملیون ته راټیټ کړي. په هرصورت، دا شمیر د کلونو په اوږدو کې ډیر شوی، چې په 2009 کې په ټوله نړۍ کې د 1 ملیارد څخه ډیر د خوارځواکۍ خلکو بدنام ریکارډ ته رسیدلی.  پردې، د هغو خلکو شمیر چې د پټې لوږې سره مخ دي - د کوچنیو تغذیه کونکو نشتوالی چې کولی شي د ماشومانو فزیکي او ذهني وده ودروي - په ټوله نړۍ کې له 2 ملیارد څخه ډیر خلک دي. 

پداسې حال کې چې دولتونه د نړیوال قانون له مخې مکلف دي چې د خوړو حق ته درناوی وکړي، ساتنه وکړي او پوره کړي، د دې بشري حق په ترلاسه کولو کې عملي ستونزې د نړۍ په کچه د خوړو د خوندیتوب او د هند په څیر هیوادونو کې د روانو قضیو څخه منعکس کیږي.   د خوراکي توکو تر ټولو لویې ستونزې – افریقا ، اسیا او جنوبي امریکا نه یوازې د خوړو خوندیتوب او په براعظمونو کې د زیربناوو نشتوالی، بلکې د خواړو ویش او ناکافي لاسرسي هم دي. 

د بشري حقونو د اندازه کولو نوښت  د نړۍ په کچه د هیوادونو لپاره د دوی د عاید د کچې پراساس د خواړو حق اندازه کوي. 

; پايليکونه

; سرچينې

## بهرنۍ اړیکې

* د خوړو د حق په اړه د ملګرو ملتونو ځانګړی راپور ورکوونکی 
* د خوړو د حق په اړه د ملګرو ملتونو پخوانی راپور ورکوونکی، ژان زیګلر
* د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان، د خوړو حق
* د انسان په اړه د خوړو حق  .
* د خوړو حق، نړیوال او محلي: یو پینل بحث، د نومبر 12، 2013 . په هنټر کالج کې د روزویلټ هاوس د عامه پالیسۍ انسټیټیوټ. لاسرسی 2020-01-12.
وېشنيزه:حقوقي څنګپټې
وېشنيزه:حقوق
د جنسيت حق

**د جنسيت په حق کې**  د جنسي تمایل د څرګندولو حق او د جنسي تمايل پر بنسټ د تبعيض څخه مخنيوی شامل دي. په ځانګړې توګه د بېلابېلو جنسي تمایلاتو سره د خلکو بشري حقونه ، په ځانګړې توګه د همجنس بازانو او نرښځيو ( LGBT ) خلکو او د دې حقونو محافظت په اړه اندیښنه لري ، که څه هم دا منل شوي چې دا د مخالف جنس په مینه والو باندې هم پلي کیږي. د خپل جنسيت نه د خوند اخيستلو حق او د جني تمايل پربنسټ له تبعيض نه ډډه کول د بشري حقونو د نړيوالتوب پربنسټ او د انسان په توګه د هر فرد د حقونو  په ميراثي ماهيت ولاړ دی.

د جنسي ژوند حق په ښکاره ډول د بشري حقونو په نړیوال قانون کې نه دی موندل شوی او پرځای یې د بشري حقونو په یو شمیر نړیوالو سندونو کې شامل دي، په شمول د بشري حقونو نړیواله اعلامیه ، د مدني او سیاسي حقونو نړیوال میثاق، او نړیوال د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو تړون.

## شاليد
هغه اشخاص چې د مختلف جنسي تمایلاتو سره په تاریخي ډول تبعیض شوي دي ، او نن ورځ په ټولنه کې د "زیانمنونکي" ډلې رامینځته کولو ته دوام ورکوي. د تبعیض ډولونه چې د مختلف جنسي تمایلاتو لرونکي اشخاصو لخوا تجربه کیږي د ژوند ، کار او محرمیت له حق څخه انکار ، د شخصي او کورنۍ اړیکو نه پیژندنه ، په انساني کرامت باندې بریدونه ، د شخص په امنیت باندې بریدونه ، د حق څخه سرغړونه شامل دي. د اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو څخه د ګټې اخیستنې په برخه کې د شکنجې او تبعیض سره مخ شي، په شمول د کور، روغتیا، تعلیم، او د خاموش او پټ پاتې کیدو فشار. 

اوه اتیا هېوادونه داسې قوانين لري چې د لویانو تر منځ د همجنس بازانو رضایت اړيکې جرم ګڼي، او اوه هېوادونه (یا د هغې برخې) د مرګ سزا نافذوي. دا هېوادونه ایران، سعودي عربستان، یمن، موریتانیا، سوډان، د نایجریا دولس شمالي ایالتونه او د سومالیا جنوبي برخې دي. 

د جنسي ژوند حق په دې وروستیو کې د یوې نړیوالې اندیښنې په توګه بدل شوی، ځکه چې د جنسیت مقررات په عمومي توګه د ملي دولت په چوکاټ کې راځي. نن ورځ، ډیری نړیوال غیر دولتي سازمانونه او بین المللي سازمانونه د مختلفو جنسي تمایلاتو سره د خلکو د حقونو په ساتنه کې ښکیل دي، ځکه چې د جنسي تمایل پر بنسټ تبعیض په زیاتیدونکي توګه پیژندل کیږي او د بشري حقونو څخه د نه منلو وړ سرغړونه ده. 

## تاوتریخوالی
د LGBT ټولنې په وړاندې ترسره شوي تاوتریخوالی عملونه اکثرا د نورو کرکې جرمونو په پرتله تاوتریخوالی وي، او وژنه، تښتونه، بیټرۍ، جنسي تیري، او رواني تاوتریخوالی شامل دي، په ځانګړې توګه ګواښونه، جبر، او د ازادۍ څخه محرومیت. 

د مختلفو جنسي تمایلاتو خلکو په وړاندې د تاوتریخوالی مثالونه دلته د لیست کولو لپاره خورا ډیر دي، او دوی په ټوله نړۍ کې پیښیږي. په ځانګړې توګه غمجن مثال په تایلینډ کې د 2012 په مارچ کې د جنسي تیري وروسته د پنځلس سملینګیانو وژنه ده. په دې مثال کې، دوه نارینه دوه همجنس بازان د دوی د اړیکو په اعتراض کې ووژل، او وروسته له دې چې دوی د دوی د ناپاکۍ له امله د شرم احساس وکړ چې دوه میرمنې یې د متضاد اړیکو ته د ننوتلو قانع کړي. 

ډیری وختونه، د مختلفو جنسي تمایلاتو خلکو په وړاندې د تاوتریخوالي کړنې د قرباني د خپلې کورنۍ لخوا ترسره کیږي. په زیمبابوې کې یوې کورنۍ د همجنسبازۍ څخه د "درملنې" په هڅه کې څو ځله په لیسبین جنسي تیری وکړ. 

په دې قضيو کې لکه د بېلابېلو جنسي تمايلاتو د خلکو په وړاندې د تاوتريخوالي د نورو قضيو په څېر، د قانون پلي کوونکي چارواکي د بشري حقونو په سرغړونو کې ښکېل دي چې د حقونو سرغړوونکي محاکمه کوي.

## سرچينې

وېشنيزه:بشرِی حقوق
وېشنيزه:بشري حقونه
وېشنيزه:حقوقي څنګپټې
وېشنيزه:حقوق