متل

**متلونه** هغه لنډې ویناوې دي چې بنسټ یې تجربه وي او د ریښتینولۍ، پوهې او اخلاقو څرگندویي وکړي. متلونه همدارنگه د یوه قوم  کلتور او دودونه انځوروي چې له یوه نسل څخه بل نسل ته پاتې کېږي. 

مصري متلونه : 

مین گل ته د اوښ په سترگو نه گوري . 

زړه چې زخمي شي، ژبه د سمندر تر باده ډېره طوفاني شي . 

زمری چې ښه لرې وي، نو بیا لېوه د زمري پېښې کوي . 

سر او ژبه یو له بله مه جلا کوئ . 

کوم سړی چې د بل چا ښځې سره په تخت څملي، د ده له ښځې سره به بل سړی پر غولي څملي . 

هر عالم چې خپله موازنه له لاسه ورکوي، علم یې هېڅ مانا نه لري . 

د ښځې د زړه او د اسمان پېژنده ډېره گرانه ده . 

استاد شه، خو مبالغه مه کوه . 

هوښیار سړی ځانته دوست لټوي، کم سوله غلیم . 

د چا کورته پرته د ده له غوښتنې او هرکلي مه ورځه . 

څوک چې سپي ته داړل ورزده کوي، اول به دی په خپله وداړل شي . 

د تورو شپو ژمنې په کوچو غوړې دي . چې د سهار لمر راپورته شي، نو بېرته به یې ولې کړي . 

مولداوي متلونه : 

لېوه به خپل پوست بدل کړي، خو عادت نه .

د مېرمنې چې ژبه لنډه وي، د خاوند به یې عمر اوږد شي .  

نایجیریا : 

آس چې تبیلې ته بیایې، هېڅ وخت به له چارگامه منکر نه شي . 

الماني متلونه : 

په کوشنیو آسونو هم سپرلي کېږي . 

وروسته له جگړې، ښکاره او  ټولټاکنو څخه بې حده دروغ ویل کېږي . 

آس په نرمه مځکه کې غلطېږي (بې ځایه پل اخلي)او انسان په خوږه ژبه  . 

پېشو له کوره نه وي وتلي چې موږک د مېز پر سر ناڅي . 

چې زړه او خوله سره یو شي، تر هغې ښه موسیقي نشته . 

له خره څخه سړی د ځغاستې آس نه شي جوړولی، خوداسې یې تړلی شي چې څنگه یې زړه وي . 

واښه باید آس ته خوندور وي، نه سپاره(آس سپور) ته . 

چېرته چې غوټۍ دي، هلته اغزي هم شته . 

له ډېرو تاوانونو سړی هوښیار شي . 

شیطان دومره تور نه دی لکه خلک یې چې گڼي . 

احمق سړی تل احمق پاتې کېږي، له ده سره گولۍ (درمل) مرسته نه شي کولای . 

ښه وجدان نرم بالښت دی . 

تجربه د عقل مور ده . 

دومره سره نه خوړل کېږي لکه چې پخېږي . 

ماشومان او لېونغرتي رښتیا وایي . 

جدایي د مینې مرگ دی . 

آس په انسان باور کوي، خو شرط نه پرې تړي . 

ښه آس خپل سپور (ځغلوونکی) پېژني . 

که هیلې آسونه وای، خوبونه به ځغاستلای  . 

ښه آس په سر او غاړه پېژندل کېږي، احمق په  بې وخته او بې ځایه ټوکو . 

مینه ډول ډول ده : پر چا یې مور گرانه وي، پر چا لور . په یوه بل بیا دواړه  . 

خندا هغه دروازه ده چې ډېر ښېگڼې ترې راننوزي . 

لس ځلې ماتې تر یو ځل درواغو ډېره ښه ده . 

تل مه وایه چې پر څه شي پوهېږي، خو تل پوه شه چې څه شی وایې . 

آس په پړي کشول  کېږي، خو سړی د ښځې په وېښته . 

تر ټولو ستره لویي بې کبري ده . 

ماښام لږ خوره چې سبا سهار ته سرخوږ ونه لري . 

زړېدل (سپین ږیری کېدل) سړی سپینوي، خو هرو مرو یې نه هوښیاروي . 

که ځان هوښیاروئ، نو لمړی د رېښتینولۍ زغم پیدا کړئ . 

د روپیو غله اعدامېږي، خو د ملکونو غله پادشاهان شي . 

جمیکا:

چرگان چې ډېر ټوکي شي، باز هرو مرو ورته نږدي کېږي . 

عربي متلونه : 

هېڅ وخت د چا په تگ مه خوشالېږي تر څو چې نه خبر نه یاست چې ځایناستی یې څوک دی .

سېنېگال :

کوشنی ستوری تل ځلېږي، حال دا چې لوی لمر ډوبېږي . 

یهودوي متلونه : 

مړ هغه څوک دی، چې هېڅ وخت یاد نه شي . 

ملگري (دوستي) خلک راټولوي، خو گټې یې جلا کوي . 

هر تر ژړا خندا ډېره اوري . 

اړتیا قانون ماتوي . 

تر یوه ډنگر به لس چاغان ژر مړه شي . 

زړه داسې ماڼۍ نه ده چې په ساختي کلي واز شي . 

یو هوښیار چې په غصه شي، خپله هوښیاري له لاسه ورکوي . 

چې مور او پلار یې  کم سوله (بې عقله) وي، ماشومان به یې غله شي . 

غلی کښېناستل هوښیاري ده، خو یوازې چپ پاتې کېدل هېڅ هوښیاري نه ده . 

غلیم د مصلحت لپاره پوښته، خو کار سرچپه کوه .  

ډاکتر او مړي ولن ته څوک د ښه کار دعا نه کوي . 

د اوبو په خوند به په دښته کې پوه شې . 

خرس ولې ناڅي؟  ځکه چې واده نه لري!

که غریب چرگ وخوړ، نو یا دی لیونی دی یا چرگ . 

ښځې ته رازه مه وایه، خو که د ووې، بیا یې ژبه پرې کړه . 

هسپانوي متلونه : 

که موږک یوازې په یوه سوري کې بلد وي، نو ډېر ژر به یې پیشو ونیسي . 

خاطره د هغې غلطې ملگرې په څېر ده چې کله د سړي ډېره  اړتیا ورته پیدا شي، نو سړی یوازې پرېږدي .

رښتینولي او دروغ یو له بل سره د غوړو او اوبو په څېر لگي . 

هېڅ شی دومره ښه نه دي وېشل شوي لکه هوښیاري .  هر سړی له خپل عقل څخه راضي دی . 

د کوشنۍ نجلۍ مینه لکه په غلبیل کې د اوبو راوړل دي . 

کتابونه او ملگري باید سړی لږ ، خو ښه ولري . 

څوک چې د بل غیبت له تا سره کوي، ستا به له بل سره وکړي . 

یوازې بیاتي مضرې ژبې سمولی شي .  

د احمق او ماشوم خبر به نه ردوئ . 

وېره د هوښیارۍ پیل دی .

د درو شیانو مشوره چاته مه ورکوه : 

د جگړې، په کښتۍ کې سپرېدل او د واده . 

اوږده مزلونه، اوږده دروغ . 

ریښتینولي د غوړیو په څېر ده:

 په آخر کې د اوبو سرته راځي . 

غم تل د درو ورځو لپاره راځي، خو بیا د سلو کالو لپاره پاتېږي . 

 

پولنډي متلونه : 

د ډار سترگې غټې وي . 

ښځه دوه ځلې لېونۍ کېږي:

 کله چې مینه شي، او کله چې په زړوالي پل کېږدي . 

چینایي : 

ښځه او مېره یو بل ته ۱۰۰۰خبرې کوي، بې له دې چې خوله خلاصه کړي . 

انگرېزي : 

کم سوله د هغه په پرتله ښه دی چې ځان هوښیار گڼي . 

د زرو کیلومترو سفر په یوه کوچني گام پیلېږي . 

په خپلواکۍ کې یوه لوبیا د بنديخاني له نوکلو څخه ښه ده .

لویه ونه د ځنگلوهونکي پام ځانته را اړوي . 

بانکواله داسې کس دی چې کله لمر وي، نو خپله چترۍ درته درکړي او کله چې باران پیل شي، نو بیا یې بېرته غواړي . 

یو شمع د بلې په روښانولو هیڅ هم نه بایلي .

هیڅ ځنځیر یې تر هغې نازکې کړۍ ځواکمن نه دی . 

په پټه خوله مچان نه نیول کېږي .

نامرد سړی مخکې له خپله مرگه زر ځلې مري، خو زړور یوازې هغه وخت مري چې اځل یې راشي . (یولیاس سېزر)

کم سوله او روپۍ یې ژر یو له بله جدا کېږي . 

تر هر څه مخکې یې په گیدړه خپل بوی لمړی لگي . 

گناگار وجدان دعوا کوونکي ته اړتیا نه لري . 

نیم حقیقت پوره دروغ دي .

لږ علم  ډېر گواښمن وي . 

 گلانو او ملگرو ته ډېر پام کوه، که ورک شول، نو کور به د تش شي . 

په لیکنه کې هر پرگراف باید د مېرمنې د لمنې په اندازه وي :

 پوره اوږد چې ټول اړین ځایونه راونغاړي (پټ کړي) او پوره لنډ چې په زړه پوري وي . 

که فکر کوئ چې د چا زړه ته د گېډي له لارې به  ورد ننه شئ، نو خپله نښه مو لس اېنچه لوړه نیولې ده . 

یو جگ شیدې په یوه څاڅکې زهرو له منځه ځي . 

زوی تر هغه وخته زوی وي چې واده یې نه وي کړی، خو لور د تل لپاره لور وي . 

څوک چې بې له سهوې ملگري لټووي، بې ملگرو به پاتې شي . 

چې د سړي زړه غواړي، پښې یې سپکې وي . 

ښه آس هم یو ځل تیندک خوري . 

څوک چې د ښیښو په کور کې ژوند کوي، نو بل د په تیږو نه ولي . 

جدایي زړه نری کوي . 

چې ملگري پای ته ورسېږي (خلاصه شي)، نو بیا رښیتنولي رڼا ته راوځي . 

نه هم ډېره شتمني او نه هم ډېره نیستمني عقل ته غوږ نیسي . 

هر شی روپۍ پېرې، خبرې د ریگ په څېر دي . 

پلټه ډېره گواښمنه ده . کله کله هم سړی داسې شیان پیدا کوي چې هېڅ یې نه غواړي . 

هغه مینه چې په هدیو لویېږي، هېڅ وخت به مړه نه شي . 

سړی که د کور سر دی، ښځه د هغه خولۍ ده . 

چې څلور کنجه د له لاسه ورکړ، نو بیا لوبه پړېږده .

فرانسي : 

ښه جوار ژر نه خوسا کېږي . 

له ښځې سره جگړه هغه یوازېنۍ جگړه ده چې سړی یې په شاتگ گټي . 

غلې ښځه (چې ژبوره نه وي)  د خدای هدیه ده .

هنگري :

آس، وسله او ښځه په چا مه سپارئ . 

ډنمارکي : 

د تشو دېگو لوړ  غږ لگي . 

لکه سپوږمۍ چې له لمر څخه خپله رڼا اخلي، همداسې د کور ښځه خپله رڼا له خپل خاونده اخلي . 

منگولی : 

هېڅ وخت یوه کمزوري هلک ته په سپکه سترگه مه گوره، کېدای شي چې یو ډېر څیرونکی زمری تری جوړ شي . 

نارویجې : 

په بخت د باور کوه، خو آس د تل په مږوي ټینگ تړه . 

د ورځي صفت مخکې له ماښامه او د نجلۍ صفت مخکې له سهاره مه کوه . 

هوښیاره ښځه هغه وخت خوشالېږي چې د ښکلي خطاب ورته وشي، خو ښکلې هغه وخت چې د هوښیارې خطاب . 

سویډني : 

د وسلې کارول په داوه کې تر ټولو بد دلیل دی چې سړی یې وایي . 

اېټالوي : 

له بازه کله کوتره جوړېږي . 

ښځه د پېشو په څیر ده، څومره یې چې وموښي، همدومره ځان ښه احساسوي . 

پېشو چې ولاړه شي، موږک ناڅي . 

مینه ترخه ده، خو زړه ته کراري ورکوي . 

آس چې پېرې، سترگې پټې کړه او دعا کوه .

غل (مرداري) او منډې دواړه یو ځای نه کېږي .  

ارجنټاین : 

هیڅ ښځه له یو بېکاره سړي څخه سم سړی نه شي جوړولای، خو هره ښځه له سم سړي څخه بېکاره سړی جوړولای شي . 

خپل پلونه مه سوزوئ ، کېدای شي چې چې تاسې گټه ترې واخلئ . 

پوهه به د لوړې پوړۍ ته اوچت کړي، خو ساتل یې یوازې شخصیت کولای شي . 

اړین نصیحت څوک ډېر پام نه کوي . 

د ښځې ځای په کور کې دی . 

ټولې پېشوگانې غواړي چې کبان ونیسي، خو د پنجو لمدول یې نه خوښېږي .

ټول گلان په یوه باغ کې نه وي . 

زوړ سپی نوي چلونه نه شي زده کولای . 

که پوښتنه ونه کړې، زه به هم دروغ نه وایم . 

وسپنه وسپنه تېروي، انسان انسان . 

څنگه چې ماشوم پیدا شي، همداسې یوه ورځ مرگ ته نږدې شي .  

له هره گامه وړاندې پام کوه . 

بد خبر ژر راځي . 

سپی لکه چې غاپي هغسې خوړل نه کوي . 

مخکې له نیوکې ځان د هغه سړي پر ځای فرض کړه . 

هم خیرات خوري، هم د خوښولو حق غواړي! 

ښه دی چې درسره وي، که څه هم چې ورته اړ نه یاست، خو بده ده چې نه وي، او ورته اړ یاست . 

ترخه درمل کېدای شي چې ښه اغېزه ولري . 

گران شی وپېرئ چې یوازې یو ځل وژاړئ . 

د انسان په کرامت پوه شئ . 

له ډېرو ونو څخه ځنگل نه لیدل کېږي (مانا : سړی له ډېرې سپړنې یا تشرېح اصل شی نه ویني ) . 

درنښت گران نه دی، هر سړی دروند سړی کېدای شي . 

سختي (بد وخت) سختې هلې ځلې غواړي . 

هغه لاس مه وهه چې ډوډۍ درکوي . 

چرگوړي وشمېره، هگۍ نه . 

چا چې آس په هدیه درکړ، غاښ یې مه گوره  چې څو کلن دی . 

څه شی چې مات نه وي، د جوړولو هڅه یې مه کوه . 

ټولې هگۍ په یوه ټوکرۍ کې مه اېږدئ . (یوه شي ته ډېر مه په تمه کېږئ، دویم پلان هم جوړ کړئ) .

تر څو چې ټکه (ناورین) نه وي رالوېدلې، غم مه کوه . 

			هر څوک غواړي چې جنت ته ولاړ شي، خو هیڅوک نه غواړي چې مړه شي . 

ان خرابه (ولاړه) گړۍ د ورځې دوه ځلې وخت سم ښیي . 

پوهه د خپلې ناپوهۍ پیداکول دي . 

پوهه ماشینونه جوړوي چې د انسان په څېر کار کوي، او انسان پیدا کوي چې د ماشین په توگه کار کوي . 

هر گل اغزی لري . 

هر څه په خپل وخت . 

ماته د بریا لپاره د گام تېږه ده . 

لوېدل د ماتې څرگندویي نه کوي، بلکې همداسې لویدلی پاتې کېدل ماته ده . 

ښې بڼکې ښه مرغان جوړوي . 

چې لمړی راشې، لمړی به د خدمت وشي . 

لمړۍ کار لمړی کوئ . 

که مې یو ځل وغولوې، پر تا د شرم وي، که مې دوه ځلې وغولوي، پر ما د شرم وي .  

کم سوله (بې عقل) هلته بېړه کوي چېرته چې ملایکي له تگه ډارېږي . 

چې په مخکې ورته گواښ شوی وي، مخکې یې زغره اغوستې وي .

بخت د زړور په گټه وي . 

تر ټولو ښه خیرات د پوهې ورکړه ده . 

د ټوپک جگړې ته له چاړې سره مه راځئ . 

روغتیا خدای درکوي، خو فیس ډاکتر درڅخه اخلي . 

لویه ونه له کوشني نیالگي څخه جوړېږي . 

درناوی کوئ چې درناوی مو وشي . 

ښه مېرمن ښه ژوند دی . 

سخت کار هېڅ وخت هډوکي نه ماتوي . 

غیرتي کسان به د لوبي وړونکي وي . 

بیړه د وخت ضایع ده . 

څوک چې په تیارۍ کې ناکام شي، نو ناکامۍ ته به ډېره ښه تیار شي . 

روغتیا له روپیو ښه ده . 

څوک چې په خپل تاریخ نه پوهېږي، نو هغه سهوې به بیا تکرار کړي .

څوک چې پوهېږي، هغه خبرې نه کوي، خو څوک چې خبري کوي، هغه نه پوهېږي .

څوک چې ډېر په بیړه ژوند کوي، هغه به ډېر ژر مړیستون (قبر) ته ورسېږي . 

څوک چې د هېڅ شي لپاره نه ولاړېږي، د هر شي لپاره به ولوېږي .  

څوک چې هکۍ غلا کوي، غویی به هم غلا کړي . 

چې له تورې سره ژوند کوي، له تورې سره به مړ شي . 

چې ډېر خوب کوي، خپله لوږه به هم هېره کړي . 

څوک چې د وینگ (ویلو) لپاره څه نه لري، نو لیکل هم نه شي کولای . 

غپل یې له داړلو څخه بد دي . 

تاریخ تکرارېږي . 

یوازې خبري کوي، خو کړن یې نشته . 

کور هلته دی چې زړه مو وي . 

کور ، کور دی، که څه هم چې ښه نه وي . 

ریښتینولي تر ټولو ښه تگلاره ده . 

د ښو په هیله اوسئ، خو د بدو لپاره تیاري ولرئ . 

د شنې زرغونې (رنگین کمان) لپاره لمر او باران دواړه اړین دي . 

په پښو ولاړ مرگ ښه دی، نظر هغه ژوند ته چې په گونډو وي . 

بېگاره او مضر لاسونه د شیطان اسباب دی . 

که دنده د کړن ارزښت لري، نو په ښه توگه د وکړل شي . 

که هیلې آسونه وای، نو سوالگر  به پرې  الوتلی .

که څوک نه شئ وهلئ، یا ورسره ملگري شئ، یا یې په بل چا ووهئ . 

که د کوم کار په کړن کې ماهر نه یاست، نو پام کوئ . 

چې د لوگي زغم نه لرئ، نو له پخلنځي ووځئ . 

که د لاترې ټیکت نه پېرئ، نو څنگه به یې وگټئ؟

که د موخه نه پېژنې، نو هر گاډی به د هلته ورسوي . 

که د سهار چای په تخت کې چښې، نو په پخلنځي کې څمله . 

د یوه چا د شخصیت د مالومولو لپاره هغه ته واک او ځواگ ورکړه . 

که په یوه شخړه کې د حل برخه نه یاست، نو هرو مرو د ستونزې برخه یاست . 

حل د ستونزو په منځ کې دی . 

لېونی یو کار څو وارې کوي، خو تمه یې د مختلفو پایلو وي . 

له سهاره مخکې تل تپه تیاره وي . 

په خپله هدیه مهمه نه ده، بلکې د ورکولو طریقه یې مهمه ده .

د دروغو لپاره دوه کسان اړین دي : یو کس چې دروغ ووایي، بل چې غوږ ورته ونیسي . 

وېشنيزه:پښتو ژبه