شوروي اتحاد په دویمه نړیواله جګړه کې

وروسته له دې چې د ۱۹۳۸ ز کال په سپټمبر کې انګلستان/UK، فرانسې او ایټالیا له جرمني سره د مونیخ تړون لاسلیک کړ او په ترڅ کې يې د چکسلواکیا د سوډیټین جرمن خاوره، جرمني ته ورکړل شوه، د ۱۹۲۴ ز کال د ائتلاف تړون او د ۱۹۲۵ ز کال د پوځي تړون د موجودیت سره سره چې مونیخ د خیانت په نوم هم یاديږي.  نږدې یو کال وروسته شوروي اتحاد له نازي المان سره د ۱۹۳۹ ز کال د اګست په میاشت کې د نه یرغل کولو تړون لاسلیک کړ. د یرغل نه کولو د قراردادونو سربېره، په دې تړون کې یو محرمانه پروتوکول شامل و چې د رومانیا، پولنډ، لېتوانیا، لیتویا، استونیا او فنلند خاورې (نفوذي ساحې) يې د جرمني او شوروي اتحاد تر منځ ویشلې، د دغو هېوادونو د ځمکني او سیاسی پوتنشیل د بیا تنظیماتو وړاندوینه وشوه. د ۱۹۴۰ کال په اکتوبر او نوامبر کې په برلین کې له محور سره د یو ځای کېدو د پوتنشیل په اړه د جرمني-شوروي تر منځ مذاکره وشوه، خو دا چې د هېټلر اېډیالوژيکې موخې په ختيځ کې لیبرالیزم و، مذاکراتو تر هغې څه پایله نه درلوده. 

جرمني د دویمې نړیوالې جګړې له پیل سره  د ۱۹۳۹ ز کال د سپټمبر په لومړۍ تاریخ پر پولند یرغل وکړ، سټالین د سپټمبر تر ۱۷ پورې په تمه و تر څو پر پولنډ خپل یرغل پیل کړي. د فنلند د کارېلیا او سالا سیمې تر ژمنۍ جګړې وروسته له شوري اتحاد سره یو ځای شوې. وروسته استونیا، لیتویا، لېتوانیا او د رومانیا ځینې برخې (بیسارابیا، شمالي بوکووینا او د هرتسا سیمه) له شوروي  سره ونښلول شوې. د نوریمبرګ په محکمو کې د دغو ځمکو د پلان شوي وېش په اړه د جرمني-شوروي د تړون پټ پروتوکول وپیژندل شو. پر بوکووینا یرغل د مولوتوف-ریبینتروپ تړون مات کړ، ځکه د شوروي د نفوذ له هغې حوزې څخه يې تېری وکړ چې جرمني ورسره هوکړه کړې وه. 

د شوروي د جګړې زیاته برخه په ختیځه جبهه کې ترسره شوه چې د برتانیې په همغږۍ د فنلند دوامداره جګړه او د ایران نیول (اګست ۱۹۴۱) او بیا د جګړې په وروستیو کې پر جاپان یرغل (اګست ۱۹۴۵ز کال) په کې شامل و، چې شوروي تر دې مخکې تر ۱۹۳۹ز کال پورې ورسره  سرحدي جګړې لرلې.

سټالین له وینستون چرچیل او فرانکلین ډي روزوېلټ سره د تهران په کنفرانس کې لیدنه وکړه او د جرمني پر وړاندې د دوه اړخیزه جګړې او همدا رنګه له جګړې څخه وروسته د اروپا د راتلونکې په اړه خبرې اترې وکړې. برلین بالاخره په ۱۹۴۵ ز کال کې نسکور شو. د جرمني د یرغل دفاع او په ختیځ کې فتح او بریالیتوب د شوروي اتحاد زیاتو قربانیو ته اړتیا درلوده چې په جګړه کې يې لوړه مرګ ژوبله وزغمله او له ۲۰ میلون څخه زیات هېوادوال یې له لاسه ورکړل چې د دویمې نړیوالې جګړې د ټولو قربانیانو درېیمه برخه جوړوي. د شوروي خلکو ته بشپړ [1]دیموګرافیک تر دې هم زیات و. 

## له جرمني سره د یرغل نه کولو تړون
د ۱۹۳۰ ز لسیزې په بهیر کې د شوروي د بهرنیو چارو وزیر مکسیم لیتوینوف د شوروي د امنیتې ټولګې او د لویديځو قدروتونو د مخکښ غږ په توګه د نازي المان پر وړاندې راڅرګند شو.  په ۱۹۳۵ز کال کې لیتوینوف له فرانسې سره د ګډو همکاریو د تړونونو د لاسلیک او له چکوسلواکیا سره يې د هېتلر د پراختیا په اړه خبرې اترې وکړې. د مونیخ له تړون وروسته چې د چکوسلواکیا ځینې برخې یې نازي المان ته ورکړل شوې، د لویديځو دیموکراسیو د ډاډګیرنې پالیسې شوروي اتحاد دې ته وهڅاوه چې له جرمني سره د نېکو اړیکو د لرلو په اړه خپله بهرنۍ پالیسي بیا له سره تنظیم کړي. د ۱۹۳۹ ز کال د مې میاشتې په درېیمه سټالین لیتوینوف چې د جرمني ضد څېرې په توګه ښه پیژندل شوی و، لرې او په ځای یې وچیسلف ملوتوف کېناست. 

د ۱۹۳۹ ز کال په اګست کې سټالین له جرمني سره د یرغل نه کولو تړون په اړه دهېټلرغوښتنه ومنله او د دواړو هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو، ویچیسلف مولوتوف د شوروي له لوري او جاوچیم ون ریبینتروپ د جرمني له لوري خبرې وکړې. په رسمي توګه یوازې د نه یرغل کولو تړون او تر څنګ یې د پټ پروتوکول ائتلاف هم د اګست په ۲۳مه ترسره شو چې ټوله ختیځه اروپا یې د جرمني او شوروي په نفوذي سیمو سره وویشله. د تړون د انحلال په حالت کې د شوروي اتحاد له سوسیالستي جمهوریت سره د پولند د ختیځې برخې ژمنه شوې و، چې هغه مهال په کې تر ډېره اکراین‌یان او بېلاروس‌یان مېشت وو او جرمني د لیتویا، استونیا او فنلند سیمې د شوروي د نفوذي حوزو په توګه په رسمیت وپېژندلې او د ۱۹۳۹ ز کال په سپټمبر کې لیتوانیا د دویم پټ پروتوکول په توګه ورزیاته شوه. د تړون بل شرط دا و چې بیساریبیا چې هغه مهال د رومانیا یوه برخه وه باید د مالدوا له SSR (شوروي سوسیالیستي جمهوریت) سره یوځای او د مالدوا SSR د مسکو تر کنترول لاندې راشي. 

دا تړون د ۱۹۳۹ ز کال په اګست کې د بریتانیې او فرانسې له استازو سره د شوروي د پوځي مذاکراتو تر ماتې دوه ورځې وروسته د فرانکو-انګلو-شوروي د یو بالقوه اتحاد د رامنځته کولو په موخه ترسره شو. سیاسي بحثونه د اګست په دویمه هغه مهال وځنډېدل کله چې مولوتوف وویل چې نه شي کولی له سره یې پيل کړې مګر تر هغه چې د اګست تر وروستیو پورې په پوځي مذاکراتو کې پرمختګ نه وي راغلی، وروسته له هغه چې مذاکرات د بالتیک دولتونو د ضمانتونو په اړه ودرول شول یو ځل بیا د اګست په ۱۱ هغه نظامي مذاکرې وشوې، چې مولوتوف پرې ټینګار کاوه. په ورته وخت کې، جرمني ـ چې شورویانو ورسره د جولای په ۲۹ مه پټې خبرې اترې پیل کړې وې په دې بحث وکړ چې شوروي ته د برتانیې او فرانسې په پرتله ښه شرایط وړاندې کولی شي، د ریبنټروپ له ټیګار سره «د بالتیک او تور سمندر تر منځ هیڅ داسې کومه ستونزه نه وه چې د مونږ تر منځ دې حل نه شي.» د جرمني چارواکو وویل چې د بریتانیې برخلاف، جرمني کولی شي شوروي ته اجازه ورکړي تر څو خپلو پرمختګونو ته بې له کوم خنډه دوام ورکړي او د جرمني، ایټالیا او شوروي اتحاد په ایډیالوژیو یا افکارو کې یو ګډ ټکی یا عنصر شته دی هغه دا چې د لویديځ له کپیتالیستو دیموکراسیو سره مخالف دي. په همدې وخت کې مولوتوف د انګلو-جرمن مذاکراتو او په فرانسه کې د شوروي د سفیر د یوه بدبینانه راپور په اړه معلومات تر لاسه کړل.

د پولنډ او رومانیې له لارې (چې پولند او رومانیې یې مخالفت وکړ) د سره پوځ  د لښکرو د لیږدولو لپاره د سټالین د غوښتنې له مخالفت څخه وروسته، د اګست په ۲۱ مه شوروي د شوروي د لوړپوړو چارواکو د نه موجودیت په بهانه د پوځي مذاکراتو د ځنډولو وړاندیز وکړ چې د شوروي قواوو د مني د موسم د مانورونو (نظامي تمریناتو) د مداخلې او مزاحمت لامل هم شول، که څه هم لومړنی اصلي لامل یې د شوروي- جرمن په مذاکراتو کې پرمختګ و. سټالین په هم‌هغه ورځ ډاډ تر لاسه کړ چې جرمني به د نه یرغل کولو د وړاندیز شوي تړون پټ پروتوکولونه تصویب کړي چې په پایله کې به یې شوروي ته د پولنډ، بالتیک دولتونو، فنلند او رومانيې خاورې وسپارل شي، وروسته له هغه چې سټالین په هم‌هغه شپه هېټلر ته تلګراف وکړ چې شوروي دې ته لیواله و چې تړون لاسلیک کړي او د اګست په ۲۳ مه به هغه ریبینتروپ تر لاسه کړي. د ټولیز امنیت د لویې موضوع په اړه ځینې تاریخ پوهان وایې یو دلیل چې سټالین د نظریې د پریښودو پریکړه وکړه دا و چې د مونیخ په تړون کې د فرانسې او بریتانیې د ننوتلو او ائتلاف پریکړه وه او ورپسې د جرمني له خوا د چکوسلواکیا د اشغال د مخنیوي ناکامي وه. ښايي سټالین دغه تړون له هېټلر سره د وروستۍ جګړې لپاره د وخت ترلاسه کولو او د خپل پوځ د پياوړي کولو د ښه فرصت په سترګه کتلي وي او د لویدیځ لور ته یې د شوروي د پولو غزول په پام کې نيولي وي چې له نظامي اړخه به دا ډول جګړه ګټوره وي.  

## سرچينې