open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سپرلي (۲۰۱۶ فلم)

سپرلي (انګرېزي: Passengers) د ۲۰۱۶ یو ساینس-افسانه امریکايي فلم دی چې جان سپېټس (Jon Spaihts) یې کیسه لیکلې او مورټين ټیلډم (Morten Tyldum) جوړ کړی دی. جنیفر لارنس، کریس پراټ، مایکل شین، او لورنس فیشبرن د دې فلم ستوري دي. د دې فلم ټوله کیسه د درو کسانو په اړه ده چې یوې نوې سیارې ته د تګ پر مهال په ستوربېړۍ کې له خپل اصلي وخت څخه ۹۰ کاله وړاندې له ژورخوبه (induced hibernation) را پاڅي. دا فلم د کولمبیا پیکچرز له خوا په امریکا کې پر ۲۱ ډسمبر ۲۰۱۶ نندارې ته وړاندې شو.

## کیسه
د اوالون (Avalon) په نامه ستوربېړۍ غواړي چې ۵٬۰۰۰ کسه سپرلي او ۲۵۸ تنه کارکوونکي د هومسټېد ۲ (Homestead II) په نامه نوې سیارې ته بوځي. دا فضايي سفر ۱۲۰ کاله وخت اخلي او په ستوربېړۍ کې دننه ټول سپرلي یې د یوې ټکنالوجۍ له لارې په ژورخوب ویده کړي وي.

## جوړونه

### موسیقي

## نور ولولئ
* د ساینس-افسانه فلمونو لړلیک

وېشنيزه:فلم

وېشنيزه:امریکایی فلمونه
لقمان کلی

لقمان کلی د کندهار په سپین بولدک ولسوالۍ کې له ډیورنډ کرښې سره نږدې پروت بانفوذه کلی دي، ددي سيمي خلک ټولټال پښتانه دي. هغوی د تاریخ په اوږدو د خپلو حقونو څخه بی برخي سوي وو، خو په ۲۰۱۷ کال کي دا خلګ هم د جنرال رازق په مشرۍ د نورو افغانانو په رکم بیرته افغانستان ته وروپیژندل سول څو دافغان دولته یي د حقونو غوښتنه وکړل شي.

## د سیمۍ پر سر د افغان او پاکستاني ځواکونو جګړه
پر دي خلکو د پاکستان د فوځ نظر هغه وخت ولګیدي کله چي هغوي د سودا (د کور  سمان) رانیونه د پاکستان د چمن او کوټۍ ښارو څخه شروع کړه ځکه چی د کندهار ښار ددي ځاي څخه شاوخوا ۱۲۰ کیلومیتره لري او د چمن ښار شاوخوا ۱۸ کیلومیتره نو ځکه پاکستانی پوځیانو کله کله دا سیمه خپله ګڼل  ****
خو په ۲۰۱۷ کال کي په دي سیمه کې د پاکستان پرخلاف د جنرال عبدالرازق په مشري جګړه په دي خاطر پیل شوه چي پاکستاني ځواکونو غوښتل چي دا سیمه په خپله خاوره پوري ونښلوي، خو ددوي او  افغان ځواکونو تر منځ جګړه ونښته چي په دي جګړه کې، پر ډیورنډ کرښه د چمن او سپین بولدک ترمنځ پرتو دوو کلیو لقمان او نظر کې د پاکستانیو او افغان ځواکونو ترمنځ په نښته کې ۱۵ کسان ووژل شول او ۶۷ تنه ژوبل شول. په چمن کې د ډیوې راډيو يو خبریال په خپل راپور کې د چارواکیو له خولې وايي د پاکستانیو او افغان ځواکونو ترمنځ په ډزو کې پاکستاني لوري ته ۱۲ تنه وژل شوي او ۴۲ نور ژوبل شوي دي. وړاندې پاکستانیو چارواکو ویلي وه د دوی څلور ملېشه سرتېري هم ژوبل دي.
## دا هم ولولئ
د کندهار ولایت مطبوعاتي دفتر په وينا، سرحدي ځواکونو دي سيمه کې په ٢٠١٣ کال کي يو ځانوژونکی هدف ته له رسېدا وړاندې وواژه.
د دغه ولایت مطبوعاتي دفتر ويلي وو چې، دغه ځانمرګی برید کوونکی د سې شنبې ماسپښین شاوخوا دوه بجې ووژل شو. او ويلي يې وو، چې ددې ځانمرګي سره  له چاودېدونکو توکو ډکه کرولا يې هم وچوول شوه.
## اسلامي امارت
د اکتوبر پر ۲۰مه کال ۲۰۲۱ باندې د افغانستان اسلامي امارت لوی درستیز قاري فصیح الدین هم په ځانګړي توګه د لقمان کلې څخه لیدنه وکړه، او په دې کلي کي د سوو شخړو کيسې يې هم واورېدې.

## نور

## سرچینۍ

وېشنيزه:د کندهار ولايت کلي
وېشنيزه:د کندهار ولايت ولسوالۍ
وېشنيزه:کندهار

وېشنيزه:د ۲۰۱۷ پېښې
وېشنيزه:د کندهار پېښې
کیارا اډواني

**کیارا اډواني** (زېږېدنه **عالیه اډواني**; ٣١ جولای ١٩٩٢) یوه هندۍ فلمی لوبغاړې ده، کيارا اډانې په بالیووډ کي د ۲۰۱۴م کال راهیسې فعالیت لري.

## ژوند او شاليد
اډوانۍ زیږیدلي په توګه د 'عالیه اډوانۍ' د هغي پلار یو بیزنسمین وو او هغه یو کشر ورور درلودي چي (په ۱۹۹۵م کال کی زیږیدلي). او د هغي پلار د سندي نسل څخه دي. .
## فیلموګرافي

## داهم وګوري
* 
 
## سرچینۍ
وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې
موزایيک

موزاییک هغه هنر دی چې د ګڼو شمېرو رنګو شګو، خښتو او یا ښیښو د راټولولو څخه یو انځور جوړ کړل شي. دغو غړیو ته د مزاییک ډبرې او جوړکړي انځور ته د مزاییک انځور ویل کېږي.

## د موزاییک پېښلیک
لرغونپوه ایلیوس سپارتیانو د خپل د پېښلیک په کتاب کې کاږي چې په دریمه پېړۍ کې کومودوس (۱) خپل د ماڼۍ د ننوتځی په دالان کې د پسنیوس نیګر د رومیانو د قوماندان د ماسیفون په کړنلاره انځور جوړ کړی و. ماسیفون لاتیني ټکی دی چې  وروسته په موزاییک اوښتی دی. ځینې نور پوهان په دې اند دي چې موزاییک نوم د موز (۲)د ټکی څخه اخیستل شوی. ښایي دا به سمه او څه ناڅه به رښتیا ته نژدې وي.

د نامه څخه چې ورتېر شو، په کلکه ویلای شو چې په لرغوني منځني ختیځ کې د مخزېږد په کابو ۲۵۰۰ کې د سومر او د اشور په واکمنيو کې د اورک (نننی ورکه – اعراق) په سیمو کې په دېوالونو رنګیځه رسمونو او انځوورونه څکول کېدل چې د ودانۍ په ښکلا او سینګار کې خورا اړین ول. دوی، څو په بڼې اوږدې د خټو خښتې جوړولې، یو سر یې رنګېده او بیا یې پخولې. رنګونه په ډېرو وختونو کې سپین، تور او سره وو.  وروسته د پخېدو یې خښتې په اوږدو په خټین دېوال کې د یوه کرښندي له مخه دننه کولې او رنګه شويو سرونو د دېوال پر مخ یو رنګیځه انځور جوړاوه. دغه سیستم د ننني موزاییک بنسټ شو. وروسته یونانیانو دې ته وده ورکړه او په تورو او سپینو ډبرو یې پلې لارې او د ودانیو پوړونه سینګار  کړل.

د اسلام د مبارک دین د خپرېدو سره په مزاییک کې هم پرمختګ وشو او لوی تر لویه پرمختګ دا و چې دغه ښیښه ییزه او د کاشي کولو ګټمن چار د مزاییکو د کمکیو ډبرو څخه سترې شوې او د ودانیو مخونه په سینګار شول. دغو لویو ډبرو ته نن د کاشي خښتې وايي. د دغه چار یوه ځانګړې او ښه بېلګه به د هرات جامع جومات وي. 

نوټ:
# م. ا. کومودوس انتونیوس (په انګلرېزۍ: Commodus)- د زیږیدیز ۱۸۰ - ۱۹۲ د روم ټولواکمن و.  
# موز (په انګلرېزۍ: The Muse)- د لرغوني یونان په خیالي کیسو کې د دوی د خدای زیوس نهه لورانې نومېدې.

## د موزاییک د انځور جوړونه
موزاییک په ډوله جوړېږي:
یو هغه چې انځور ګر د کار په ډګر کې سوب وي او انځور خښټې یو په یو ځای پر ځای کېږي. 
دوهم ډول کې انځور په کارخونه کې د کاغذ پر پاڼه څکول کېږي د موزاییک ډبرې په منعکس ډول پر انځور نښلول کېږي او بیا ټول انځور د سیمټو په ډېوال او یا په پوړ نښلوي او کاغذ په اوبو خوړنوي او لرې کوي. دغه مېتود په لویه کچه په پخواني شوروي اتحاد کې کارېده.

## سرچينې
* ښيښه په ودانۍ کې کتاب 


وېشنيزه:انځورګري
وېشنيزه:د ودانۍ توکونه
همنوګپالنه

بټنوک

**همنوګپالنه** چې په پښتو ژبه کې ورته همجنسپالنه، هم ویل کیږي؛ یو ډول جنسي غریزه ده چې د خپل همجنس او همنوګ سره جنسي اړیکو پاللو ته وایي. 
## سرچینې

وېشنيزه:همنوگپالنه
وېشنيزه:جنسي اړیکې
انګستروم

انګستروم (په سویډنۍ ژبه: Ångström) د واټن د کچې یوکی دی چې مساوي کېږي په:
 
*  ۱۰- ۱۰ مترو 
*  ۸- ۱۰ سانتي مترو 
*  ۰،۱ نانومترو   
*  ۱۰۰ پیکومترو 
 
سمبول یې Å دی او د سویډني فزیکپوه اندېرس جوناس انګستروم په نامه نومل شوی دی.

انګستروم د SI په سیستم کې نه دی پېژندل شوی او رسمي یې د کارېدو اجازه نه شته او د واټن د کچې پر ځای به نانومتر کارېږي. خو پوهان یې د کار د اسانولو په پار د اټوم او د مالیکول د کچو په پار کاروي. په همدغه ډول اګستروم او نانومتر، په ګډه د رڼا او څپو د اټن په ټاکلو کې کارېږي.

## سرچينې
* ښيښه په ودانۍ کې کتاب 
* د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ پاڼې


وېشنيزه:د کچې یوکي
د بروک تیلور ژوند ته لنډه کتنه

**د بروک تیلور ژوند ته لنډه کتنه (biography of brook Taylor (pashto**
بروک تیلور په ۱۸ د اګست ۱۶۸۵ کال کی د ادمونتو په ښار کی دی نړی ته سترګی غړولی دی. په ماشومتوب کی ډیر هوښیار او ځیرک وو او د ریاضیکی علومو سره یی علاقه لرله. پلار یی جان تیلور وو او مور یی ولیویا تیمپیسد نومیده. کله چی یی تحصیلات خلاص کړ نو د کمبریج پوهنتون کی یی خپلو لوړو زدګړو ته دوام ورکړ او په ۱۷۱۴ عیسوی کال کی وتوانید چی په ښه نتیجه له همدی پوهنتون څخه فارغ شی. د تحصیل په دوران کی یی له خپلو استادانو هر لکه یوجان مچین او جان کیل څخه د ریاضی علوم زده کړل، او په ۱۷۰۸ میلادی کال کی په دی وتوانید چی دریاضی هغه عملیی حل کړی چی تر دا وخته نا حل شوی پاتی وی . په همدی وخت کی دده او یوها برنولی تر منځ د نظر اختلاف موجود وو د ځینو اعدادو او نور ریاضیکی مسيلو باندی نو دوی په همدی مسیلو باندی یی ډیر بحثونه هم وکړل. خو سره اختلاف دنظر چی له یوهان برنولی سره یی درلود په کال ۱۷۱۵ باندی یو کتاب د ریاضیاتو په برخه کی ولیکلو چی په هغه کی نوی معادلی او نوی مباحث شامل وو چی نن ورځ د متنا هی معادلاتو محاسباتو په نامه پیژندل کیژی مهمی لاس ته راوړنی د بروک تیلور په ریاضیاتوکی د تیلور قضیه او سری تیلور ته موژ اشاره کولای شو.د تیلور قضیه دا ده چی ښکاره کوی یو تابع د یوی جملی د مجموعی د بی نهایت په شکل چی د یوی تابع مشتق په یوه نقطه کی په لاس راوړی. په ۱۷۱۲ میلادی کال کی یی دانګلستان سلطنتی انجمن غړی توب ترلاسه کړ او د ۱۷۱۴ میلادی او ۱۷۱۸ میلادی کالونو تر منځ ددی انجمن د منشی په توګه دنده ترسره کړی ده وروسته د همدی انجمن د علمی کمیټی غړی شو چی مشهور کسان لکه نیوټن او ګوتفرید لایبنیتس ریاضی دان المانی هم هلته حضور درلود. وروسته له دی نه د هغی شخصی ژوند له مشکلاتو سره تیریده په ۱۹۲۱عیسوی کال کی مین شو په بریج باندی کوم چی هغه له ډیری غریبی کورنی نه وه نو دده دپلار ورسره خوښه نه وه نو همدا عامل شو تر څو دی له پلار نه جدا واوسیګی د څو کلونو لپاره په ۱۹۲۳ میلادی کال کی دده ښځه مړه شوه نو وروسته له دی نه بروک تیلور بیرته د خپل پلار سره ژوند غوره کړ.

او ورسته یی له (سبتا سوابریج) سره په ۱۹۲۵ میلادی کال واده وکړ او ورسته دده پلار څلور کاله نور ژوند وکړ او په ۱۹۲۹ میلادی کال کی مړ شو. دا لړی همداسی دوام وکړ او یو کال وروسته یعنی په کال ۱۷۳۰ میلادی کال دده دوهمه ښځه هم مړه شوه. 
د عمر په اخری وختونو کی د ۱۷۲۰ میلادی او ۱۷۳۱ میلادی کالونو تر منځ بروک تیلور د ځینو مشکلاتو او هم د خپلو زامنو د لاسه ورکولو دده فعالیت د ریا ضیاتو په برخه کی کم شو. بروک تیلور یو د مشهورو ریاضی پوهانو نه وو دده په هغه خپل وخت کی چی موژ یی د نیوتن،ایزاک او نورو مشهورو ریاضی پوهانو سره مقایسته کولای شو. مګر دده ناتوانایی باعث شوه چی ترڅو دده لاس ته راوړنی کمی کړی او پر ریاضی علم کی کم پرمختګ وکړی نو همدا دلیل وو چی د دده فعالیت په سلطنتی انجمن کی ختم شو. بروک تیلور چی د ریاضی په علم کی د تیلور قضیی په نامه مشهور دی په ۲۹ د دیسامبر ۱۷۳۱ په ۶۴ کلنی کی په لندن کی له دی نړی سترګی پټی کړی.
راشد خان

**راشد خان ارمان** چې په **راشد خان** هم مشهور دی د افغانستان د کرکټ ځوان او با استعداده لوبغاړی دی. د ١٩٩٨ کال د سپټمبر په ٢٠مه په ننګرهار کې زېږېدلی دی. نوموړي تر دې مهاله د افغانستان لپاره له ١٩ کلنو په کم عمره لوبډلې او د هېواد په ملي لوبډلې کې ډېر ښه ځلېدلی دی. له هېواده بهر يې د هند په سوداګريزو (*IPL*) سياليو کې د سن رايزز حيدر اباد لپاره لوبیږي، او د بنګله دېش په سوداګريزو (*BPL*) سياليو کې يې د کوملي وکټورين په ګټه لوبېدلی دی، چې نړۍ ورته ګوته په غاښ ده. نوموړی په ښي لاس Legbreak googly توپ اچونه کوي او په لوبډله کې د بالر په توګه ځای لري، که څه هم نوموړی په توپوهنه کې هم له چا وروسته نه دی.

## سرچینې
تاج محمد ياري حسير

**تاج محمد ياري حسير** (۱۳۳۴ لېږديز لمريز کال، د پکتيا ولايت زرملې ولسواالي-د ۱۴۰۰ ل ل کال د غويي ۲۸، کابل) يو افغان پښتون شاعر دی.  

## مخينه
تاج محمد ياري حسير پر ۱۳۳۴ لمريز لېږدي کال د پکتيا ولايت د زرملې ولسوالۍ په کلالگو کلي کې زېږېدلی دی. پر ۱۳۴۲ ل ل کال د زرملې ولسوالۍ د کتې خېلو په لومړني ښوونځي کې شامل او پر ۱۳۴۷ ل ل کال يې نوموړی ښوونځی پای ته ورساوه. پر ۱۳۴۸ ل کال د کابل په ابن سينا لېسه کې شامل او پر ۱۳۵۳ ل کال د دغې ليسې له ۱۲ ټولگي څخه فارغ شو. تر دې وروسته يې د کابل پوهنتون د ژبو او ادبياتو پوهنځی ولوست او د لېسانس په درجې سره يې بری ليک تر لاسه کړ.  

لومړنۍ دنده يې د افغانستان بانک د خپرونو په لوی مديریت کې پيل کړه او د افغانستان بانک مجلې د مهتمم، مسلکي غړي او مرستيال په توگه يې دا دنده تر ۱۳۶۶ ل ل کاله پورې ترسره کړه. له ۱۳۶۶ ل ل کاله تر ۱۳۶۸ ل ل کاله پورې يې د افغانستان د ليکوالو او شاعرانو په انجمن کې د خپرونو د پازوال په توگه دنده درلوده. له ۱۳۶۸ ل ل کال څخه تر ۱۳۷۳ کاله پورې په ملي راډيو ټلويزیون کې د ليکوال، پروديوسر او د راډيو افغانستان د هنر او ادبياتو په رياست کې د راديو د لوی مدير په توگه دنده درلوده. 

کله چې پر ۱۳۷۱ ل ل کال د هېوادمشر ډاکتر نجيب الله واکمني پای ته ورسېده، جهادي تنظيمونه واک و ځواک ته ورسېدل او کورنۍ جگړې نوی زور واخيست، تاج محمد ياري هم د گڼ شمېر نورو هېوادوالو په څېر د هېواد پرې ښودو ته اړوت او سعودي عربستان ته کډوال شو او هلته يې په يوه لېسه کې د ښوونکي په توگه دنده درلوده.  

نوموړی پر ۱۳۸۸ ل ل کال يو ځل بيا د افغانستان په ملي راډيو تلويزیون کې دنده تر لاسه کړه او د اواز مجلې د مرستيال په توگه يې په کار پيل وکړ. تر دې وروسته يې څه موده د دغه تلويزيون د هنر او ادبياتو د مديريت چارې پر غاړه درلودې. پر ۱۳۹۵ لمريز کال يې د ملي راډيو تلويزيون د اواز مجلې د پازوال چلوونکي په توگه په دنده پيل کړه او د ژوند تر پايه پر دغه دنده پاتې شو. 

## مړينه
شاعر تاج محمد ياري حسير د ۱۴۰۰ ل ل کال د غويي مياشتې پر ۲۸ په کابل کې په خپل کور کې له دې پاني نړۍ سترگې پټې کړې. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.   
    
## چاپ شوي اثار
# ستوري او سيوري (شعري ټولگه)، د ۱۳۶۶ ل ل کال چاپ.   

د شعر بېلگه 

عمر «شپېته» شو «څلور» ورباندې- د «گناهونو» تر سيوري لاندې 

د «امېدونو» «ارزو» ژوندۍ لا- خير که پرې شوې د زړگي «مراندې» 

«خزانه» زه به لاس په «سلام» شم-نور مړاوې نه کړې د «گلو» څانگې 

څنگه «دوستي» شوه څرنگ «ياري» شوه-زه درته «ژاړم» ته راته «خاندې» 

لوی خدای به «عفوه» ياري ته وکړي-«نفس» و «شيطانه» هر څه چې کاندې 

۷/۷/۱۳۹۸ 
 
## سرچينې
# د تاج محمد ياري حسير له هغه ژوند ليک څخه، چې د ۲۰۱۹ ز کال د اکټوبر پر ۹ يې د برېښنايي پوهنغونډ کاروونکي ته سپارلی دی. 

وېشنيزه: پښتانه 
وېشنيزه: افغانان
وېشنيزه: پښتانه شاعران
سيف لودین

**سیف الدین (لودین)** یو کندهاري ځوان چي شاوخوا ٢٢ كاله عمر لري، ښاغلي لودين د کندهار په محل نجات نومي سيمه كي دي نړۍ ته سترګي وغوړولي، په ۲۰۰۷ كال كي د كندهار د ظاهر شاهي عالي ليسي د پاي ته رسولو وروسته دکندهار پوهنتون د ښووني او روزني پوهنځي ته بريالى سو او د پښتو ادبياتو څانګه یي غوره کړه او ددي تر څنګ هغه په سكوت او خاموشي كي ډير لړزانده کس دي. 

هغه په پښتو ژبه باندي د رسنیو له لاري خلکو ته معلومات نشروي، د ٢٠١٧ کال په اخرو چين ته د تعلیم لپاره ولاړ او په ٢٠١٨ کال کې بيرته راستون سو.

## د هغه يو شمېر کړنې
١- د پوهني رياست په ودانۍ کي د افغانستان ملي او د معارف  بيرغ زړول. 

٢- د پوهني رياست په داخل کي د مراجعينو د سرخوږى پر برابر ټولو شعبو ته لوحې او لارښووني چاپوول او د شعبو پر دروازو موښلول.

٣- د پوهني رياست د خدمتي کارمندانو او ملازمينو د پاره پسله وخته يو استاد مقررول. 

۴- د پوهني رياست اداري برخي  په  موکېټ فرشول.

۵- په ولسواليو او کليو کي د ښځينه استادانو د اقتصادي مشکلاتو پر برابر د ١۴٦ بستونو اعلانول.

۶- د وزارت مقام په همکاري د نتايجو د پاره کمپيوټري سيسټم چي په شهادتنامو کي به د هيڅ ګوتوهني ځاى نه وي، فعاله کول.
 
۷- د شهيد ملا عبدالحي اخند ديني مدرسې د پاره تعمير.
 
۸- د پوهني رياست اړوند ساينس مرکز د پاره د ودانۍ تعمير چي تقريبا په ٣١ميلونه افغانۍ به جوړيږي، زما د مالوماتو له مخي چي اوس يې هم کار په شهيد محمد اکرم خاکرېزوال ليسه کي جريان لري.

٩- په پوهني رياست کي د معاشاتو اجراء پر الکترونيکي برخي طرح. 

## نور
*زده کړي: په ٢٠٠٨ ملادي کال کي د مکتب څخه تر فارغېدا وروسته د کندهار پوهنتون د ښووني او روزني پوهنځى ته شامل سو، چي هم مهاله يې په کندهار پوهنتون کي د ((اى سي ډي ايل)) انګليسي ژبي شپږ مياشتني نړيوال کورس هم ولوست.  د ٢٠٠۶ څخه تر ٢٠٠٧ پوري د کمپيوټر په برخه کي په کندهار کي د شېرزي انستيتوت د هارډوېر د برخي څخه  د ٢٠٠٨ څخه تر ٢٠٠٩ پوري يې د افغان کاناډايي ښوونيز مرکز څخه د اداري او منجمينټ په برخه کي زده کړي کړي دي.

## سرچینې
*  د کندهار خلګ
*

وېشنيزه:کندهاریان
د شهیدانو چوک

**د شهیدانو چوک** يا **د هرات دروازه** په پخواني اسنادو کې د **د میوند یادګار** په نامه هم پېژندل کېدئ، د کندهار ښار په منځ کي یو تاریخي ګمبده ده.

هغه وخت چه انگرېزانو د اول وار د پاره (اپريل ١٨٣٩) افغانستان تر اشغال لاندي راوستئ، نو د ملك په مختلفو ښارو كي جنگونه ورسره كېدل، او دغو جنگونو كرار كرار شدت پيدا كړئ او غازيانو د افغانستان په لويو ښارو كي پر انگرېزانو باندي شپه او ورڂ يوه كړې وه، او دوئ د خپل اشغال په ټوله مدت كي د وطن په كنج كنج كي د افغانانو د مسلسلو حملو او جنگو څخه په عذاب وه، تر څو په پائ كي هغه وخت چه سردار محمداكبرخان د انگرېزانو سياسي نماينده ويليم مكناټن په كابل كي وواژه. نو انگرېزانو د افغانستان څخه وتلو ته غاړه كښېښودله. په هلمند او كندهار كي هم جنگونو ادامه درلوده. چه په هلمند كي د اخترمحمدخان عليزي حملې پر انگرېزانو باندي او د نوموړي غازي جنګونه د يادوني او افتخار وړ دي. په كندهار كي انگرېزي متهاجمينو د خپل درې كلن اشغال آخري اوه يا اته مياشتي په كلابندۍ كي تېرى كړې چه ڂانونه د غازيانو دحملو څخه وساتي. په كندهار كي انگرېزانو د جنرال ناټ په مشري خپل عسكر او قواوي و احمدشاهي كلا ته ننه ايستلې، د ښار اكثريت ڂوانان او نارينه يئ د ښاره وايستله او د ښار دروازې يې په ڂانو پسى وتړلې او د ١٨۴۲ د پسرلي د شروع څخه تر مني پوري ښار كلابند ؤ، خو پر هغه سربېره كندهاريانو د ښار د دباندي څخه پر آرامه نه پرېښوله او پر برجو او دروازو به يې حملې كولې. كلابندو انگرېزي قواؤ د هندوستان او كابل څخه د تازه دمه عسكرو و رارسېدلو ته انتظار ايستئ، خو په ضمن كي يې د كندهاري آزادي خواهانو او غازيانو دحملو په نتيجه كي په زرو عسكر د لاسه وركړي وه او يواڂي درې زره اوښان يئ د كندهاري جنگياليو په لاس ورغلي وه.

## نور
ويل كېږي چه د دغه جنگي كلابندۍ په يوه شپه د افغان آزادي غوښتونکو يوې څولېښت كسيزه ډلي د هرات پر دروازه باندي چه د انگرېزي قواؤ لخوا يئ ساتنه كېدله. حمله وكړه او دروازې ته يې اور واچاوه. د كلا د برجونو څخه انگرېزانو د توپكو او توپونو گولۍ پر واورولې او د يوه ملا په شمول يې ۴١ تنه غازيان افغانان شهيدان كړه. او په هغه وخت كي خلگو ترهرات دروازې دباندي په يوه لويه شامۍ كي ښخ كړه. په ۱۳۲۸ شمسى (۱۹۴۹) كال د افغانستان د دولت لخوا د دغو پاكو شهيدانو په ياد دغه ګنبده او دايروي چوك جوړ سو چه پر شااوخوا يې د ميوند په جنگ كي نيول سوى توپونه هم ودرول سول او د شهيدانو دچوك په نامه مشهوره سو چه تر نن ورڂى پورى د حاجي ميرويس خان او احمدشاه په ښار کندهار کي وجود لري.
## داهم وګوري
*زوړ کندهار
*جامعه عمر
*د ميوند جگړه
*د افغان-انگرېز لومړۍ جگړه

## سرچینۍ

وېشنيزه:کندهار
وېشنيزه:د کندهار تاریخي ودانۍ
چهارصدوبيست ( ٤٢٠)

خلګ ټول عمر وايي، چي دا سړي ډیر چهارصدوبيست انسان دى، او يا پلانکى سړى بيخي( ٤٢٠) ماډل کوسمادر دى، ددي مطلب خبره اصلاً داسي ده، چي انګرېزانو په هندوستان کي په ١٨٦٠م کال کي خپل مدني قانون جوړ کئ، چي د هغه قانون په مادو کي د هرې مادي د پاره يوه دفعه هم جوړه سوه، چي د قتل د مادې د دفعي نمبر ٣٠٢ؤ، او د خيانت، کوسمادرۍ، فريب د جزا د قانوني مادې د دفعي نمبر بيا ٤٢٠ ؤ.
ورتا په ١٩٤٧ کال کي انګرېزان د هندوستان څخه ووتل خو دا قانوني (٤٢٠) نمبر کرار- کرار د خلګو خولو ته ولېدئ،او هند، پاکستان، بنګله دېش او برما او بيا افغانستان ته راغى.
او په هندوستان کي پر دې ٤٢٠ نمبر باندي دوه فلمونه د“شري ۴۲۰” او “چاچي ۴۲۰”  په نامه هم جوړ سوي دي.
## سرچینه
لیکونکي: سيف لودین
جورج فوسټر

**جورج فوسټر** (Johann Georg Adam Forster) 
هغه اصلاً د هند په شرقي کمپنۍ کي په ١٧٨٠ميلادي کال کي يو ملازم ؤ، ده ته د خپل حکومت لخوا د هند، افغانستان، پارس او د روس په اړه معلوماتو د راټولولو وظيفه وردغاړي سوې وه.
ده خپل سفر د اوسني هند د کلکتې څخه شروع کړ، چي په هغه وخت کي په افغانستان کي د تېمور شاه واکمني وه، په اوسني پېښور کي يو څو ورځي پاته سو، وروسته د سوداګرو د قافلو سره افغانستان ته دننه سو، کابل،کندهار، هرات او بيا مشهد ته ولاړئ.
د فوسټ څخه اصلي مطلب د انګرېزانو شيطانت او غداري ده.
=داهم ولولۍ=
مطلب فوسټر پخپل سفر کې هر هغه څه چې ليدل او يا ورسره پيښېدل په يو ليک کې وليکل او خپل مشراو په هند کې د انگريز لوې استاځي ، نواب ( ارل) کارنوالس چې په کلکتې کې و، ورواستول.
دا عادي ليکونه نه وه، او هر يو ليک يې د اتياو څخه  ترسلو پاڼواوږد ؤ،  د بيلگې په توگه ديارلسم ليک يې ۸۹ چاپ سوي مخونه دي. د ده لومړې ليک په ۳۱ اگست ۱۷۸۲ م کې وليکل سو، چي د افغانانو د بې اتفاقۍ او کم عقلۍ بېلابېل تاکتيکونه پکښي کي وه، او انګريزانو پسي عملي کړه، چي نتيجه يې اوس مهال هم لیدل کیږو

## سرچینۍ
سرچینه: سیف لودین
ورځني نصیحتونه (سنت طریقي)

# همیشه د ﷲ تعالی نه بښنه غواړه.
# همیشه د ﷲ تعالی څخه دخیر دعاء غواړه، ځکه دعاء د نجات رسۍ ده.
# یاد ساته چی ستا هره خبره ملائکه لیکی.
# په ﷲ تعالی خه ګمان کوه اګر که یو تندر ستا په سر ولاړ وی.
#  تسبیحات په خپلو ګوتو سره وایه.
# کله چی درباندی غمونه او بی ځایه فکرونه راجمع شی نو : "لا إله إلا ﷲ"وایه.
# په خپلی صدقی سره دفقیر دعاء او د مسکین محبت حاصل کړه.
# په عاجزۍ سره یو سجده ﷲ تعالی ته د ټولی دنیا نه غوره وګڼه.
# دهری خبری نه مخکی فکر کوه، ځکه اکثر خبری قاتلې وی.
#  د مظلوم د ښیرو نه او د محروم د اوښکو نه ځان ساته.
# د هر کتاب او اخبار دلوستلو نه مخکی دقرانکریم تلاوت کوه.
# ځان دخپلی کورنۍ د استقامت سبب جوړ کړه.
# خپل نفس سره دطاعت په کولو جهاد وکړه ،ځکه نفس انسان په بدۍ باندی امر کوی.
# د مور او پلار خدمت کوه ﷲ تعالي به درنه راضي وی.
# یاد ساته چی ستا زړی جامی فقراء وو ته نوی دی.
# ډیری غوصی مه کوه، ځکه ژوند ډیر لنډ دی دهغی نه چی ته یی تصور کوی.
# په هر حالت کی تانه ﷲ تعالی خبر دی او ستا هر حالت مراقبه دی.
# د دعاءګانو دقبلیدو دروازه په ګناهونو سره مه بندوه.
# لمونځ کول دټولو نه بهتره وسیله ده چی سړی پری دګناهونو نه بچ شی.
# په مسلمانانو بد ګمانونه مه کوه ،نو په راحت به وی.
# د هر غم او خفګان سبب د ﷲ تعالی څخه اعراض دی ،نو د ﷲ تعالي دین ته مخ کړه.
# قبر کی تاته صرف نیک اعمال فائده درکوی.
# چی په کوم مجلس کی دی غیبت واوریده نو هغی سړی ته وایه دالله تعالي نه ویریږه.
# سورة ملک همیشه تلاوت کوه دقبر د عذاب نه به خلاص یی.
# محروم هغه څوک دی چی لمونځ کی عاجزی نوی او سترګوی کی اوښکی.
# مومنانو ته هیڅ قسم تلکیف مه ورکوه.
# هر چا سره چی محبت یا بغض کوی نو د الله جل جلاله لپاره یی کوه.
# څوک چی ستا غیبت کوی هغی ته معافی وکړه ،ځکه هغی تاته داسی نیکۍ وبخلی چی تا ندی کړی.
# لمونځ، تلاوت، ذکر داسی کړۍ دی چی د مسلمان زړه خوشحالوی.
# دجهنم اور همیشه یاد ساته نو دګناه نه به بچ یی.
# تر څو چی شپه رڼا کیږی، نو دردونه روغیږی او مشکلات به ټول ختمیږی، دانسان خوشحالی هم همیشه نوی او غم او مصیبت او مشکلات یی هم همیشه نه وی.
15 می

د عيسوي کليز درېمه ورځ ده

## تاريخ
## پېښې
## زوکړې
## مړينې
## نور ولولئ

وېشنيزه:جنوري
کندهار (څرگندوني)

د  څخه کیدایسي دغي یوي لیکني ته اشاره سوي وي
## خلګ

## ځایونه
*کندهار ولايت
*زوړ کندهار
*کندهار دروازه
*د کندهار پوهنتون
*کندهار ولسوالۍ

## تاریخ
*د کندهار تاریخ
*دکندهاردواليانو بشپړنوملړ
*د کندهار پایلوڅان
*
*د کندهار نړيوال هوايي ډگر
*د کندهار جغرافیايي موقیعت
## تلويزيون او راډیو
کندهار ملي راډیو تلوېزیون

## جګړي
*د کندهار جګړه
*د کندهار د ۲۰۰۱ کال جګړه
*د کندهار نیول
۲۰۱۶

د عیسوي کلونو څخه یو کال دي .چي د 1395 - 1396 لمريز ليږديز (1437- 1438 سپوږميز ليږديز) سره برابریږي
## تاريخ
* د برتانیا وتل د اروپایي اتحادیه نه
* د ډونالډ ټرمپ ولسمشریزي ټاکنۍ ګټنه
* دستر دیوال (فلم) جوړیدنه
* د پېلبو پوهنیزي اداري بنیاد ایښودنه په افغانستان کي
* 2016 پاکستان سوپر ليگ
## پېښې
* د ۲۰۱۶ز لاهور ځانمرګی برید
*د ملا اختر محمد منصور مړینه
* ۲۰۱۶ز کال کې د طالبانو والیانو نیونه
* د عبدالستار ايدهي مړینه
* 2016 تورکيه کې پوځي بغاوت کوښښ
* سعودي عربستان کې بريدونه 2016

## زوکړې
## مړينې
## نور ولولئ

وېشنيزه:۲۰۱۶
د بادونو غږ

د بادونو غږ - Eolian sound
په انګریزي کې (Aeolian) هم لیکل کیږي او هغه غږ ته وایي چې باد د لږېدو پر وخت یوه خنډ یا مانع سره مخ شي او غږ تولید کړي لکه د تعمیر سره د باد مخ کېدل، د برېښنا له مزو او نورو توکو سره چې یو با ثباته غږتولیدوي او په انګریزي کې ورته (eolian tones) وایي. دخوځېدونکو توکو سره د باد مخ کېدل لکه د پاڼو څانګو او ورته نورو توکو سره نا منظم غږ تولیدوي چې په انګریزي کې ورته (irregular sounds) وایي.
جورج اېنگلمېن

جورج اېنګلمېن - George Engelmann
د فیبروري په ۲ نېټه، کال ۱۸۰۹، د جرمني فرانکفورټ کې زېږېدلی او د فیبروری په ۴ نېټه، کال ۱۸۸۴، د امریکا متحده ایالتونو په سنټ لویز کې مړ شوی. 
د المان بوټپوه، فزیک پوه او هوا پېژندونکی وو څوک چې اساسا د بوټپوهنې په اړه د هغه د مونوګرافونو یا رسالو (monographs) له امله پېژندل شوی. له دې رسالو ېې دوه مونوګرافیانې د کاکتوس (cactus) او د شمالي امریکا کوسکوتینای (North American Cuscutinae) په اړه چې په کال ۱۸۴۲ کې خپرې کړي نامتو دي. 
اېنګلمېن د هیډلبرګ او بېرلاین پوهنتونونو (universities of Heidelberg and Berlin) کې خپلې لوړې زده کړې کړي. د (De Antholysi Prodromus) په نامه فرضیه ېې د مورفولوجۍ یا د توکو د شکل په اړه (morphology) مطالعه ده. په کال ۱۸۳۳ کې د امریکا متحده ایالتونو ته ولاړ او په کال ۱۸۳۵ کې د متحده ایالتونو په سنټ لویز کې مېشت شو چېرې چې د فزیکپوهنې رشته کې هغه د یو رهبر فزیک پوه رول ولوبوه.
د دوړو شیطانان

د دوړو شیطانان - Dust devil
د شګو شیطان (sand devil) ورته وایي. وړوکی لنډ مهاله ګرد باد چې د غرمې په پېل کې کله چې د ځمکې سطحه په چټکۍ سره ګرمیږي نو دا باد لږیږي. دا باد ډېر وخت د ځمکې له سطحې پاڼې، دوړې، شګې، یا نور د ځمکې په سطحه پراته توکي له ځان سره جګوي او ګډوي. 
## سرچینه
د نورو مالوماتو لپاره http://1rahimi.blogspot.be/
گریلي اېبټ

چارلز ګريلي آبټ - Charles Greeley Abbot
د مې په ۳۱ نېټه، کال ۱۸۷۲، د متحده ایالاتو په وېلټن کې زېږېدلی او د ډسمبر په ۱۷ نېټه، کال ۱۹۷۳، په رېور ډېل کې مړد شوی. 
د امریکا نجومي فزیک پوه (astrophysicist) وو چا چې په ( Smithsonian Astrophysical Observatory) کې د واشنګټن ډي سي ښار کې ۴۰ کاله د ریس په توګه کار وکړ او په دې وپوهېده چې د لمر د انرژۍ تولید تغیر یا توپیر کوي او د ځمکې په اقلیم باندې د اندازه کولو وړ اغیز کوي. 
ابټ د نیو همپشایر (New Hampshire) د بزګرو په کورنۍ کې زېږېدلی او له څلور زامنو تر ټولو وړوکی د پلار زوی وو. داېم اېس سي ډګري ېې په کال ۱۸۹۵ کې له (Massachusetts Institute of Technology) څخه کړې او له ډګري اخیستلو وروسته ېې سم دلاسه د معاون په توګه له ( Samuel Pierpont Langley) سره کار پېل چې وروسته د یادې ادارې د ریس توګه وګمارل شو. له لنګلي سره ېې مرسته وکړه چې د لمر انفراریډ طیف نقشه کړي او د لمر وړانګې چې ځمکې په یو وخت او یو سیمه کې اخذ کړې وي اندازه کړي. دغه مقدار ته د ثابت لمریز مقدار ( solar constant) نوم اخیستل کیږي. کله چې په کال ۱۹۰۶ کې لنګلي مړ شو ابټ د دې ادارې ریس وټاکل شو او پر سینوپټیک باندې ېې د نظارت پروګرام جوړ کړ تر څو په لمریز ثبات کې تغیر یا توپیر په اړه څېړنې وکړل شي. ډېر ژر له خپل ټیم سره په دې وتوانیده چې د لمر په وړانګو کې تغیر ومومي او د دې تغیر په وجه د ځمکې په اقلیم کې بدلون سره اړیکه وویني. دې کشف د هوا په وړاندوینه کې کلیدي رول ولاره. له دې پرته ېې لمریز د بخار دېګونه، او ملقلونه هم ډېزاین کړي.
۲۰۱۷

د عیسوي کلونو څخه یو کال دي. چي د ۱۳۹۵-۱۳۹۶ هجري لمريز کال سره برابرېږي.

## پېښې
* د ډونالډ ټرمپ ولسمشر کيدنه
* د ۲۰۱۷ کال د ننگرهار هوايي برید
* د ميوند ځانمرګي برید
*په خاکریز ولسوالۍ کې بريد
* د زلمی ویسا د کندهار والۍ کیدنه 
* د افغان او پاکستاني ځواکونو د لقمان کلي شخړه

## مړينې
* عبدالعلي شمسي چی د کندهار ولايت مرستيال والي وو، د طالبانو لخوا د ولايت په‌ مقام کې د بمی چاودنې په زریعه شهيد شو.

## نور ولولئ

وېشنيزه:۲۰۱۷
غلام محمد لعلزاد بلوڅ

**غلام محمد لعلزاد بلوڅ** یا **لعلزاد بلوڅ** ( ) د بلوچي ژبې د خپرونو یو با تجربه ژورنالست دی، چې اوس محال د کاناډا د تورنتو په ښار کې اوسيږی.  لعلزاد بلوڅ اصل کې دافغانستان د نيمروز ولايت څخه دی. لعلزاد بلوڅ  د آل انډيا راډیو سره د بلوڅي په څانګه د ۳۰ کلنو لپاره د ۱۹۷۴ څخه تر ۲۰۰۳ کاله پوري کار کړی دی.

## سرچينې
ژونداقلیمپوهنه

د ژوندیو په تړاو د اقلیم مطالعه - Bioclimatology  د اقلیم پېژندنې (climatology) یوه برخه ده چې په یوې پراخه مودې کې په ژوندیو د فزیکي چاپېریال اغیز مطالعه کوي. د دې مسایلو په اړه بقراط ( Hippocrates) دوه زره کاله وړاندې د هوا، اوبو او ځای په رسالو کې یادونه کړې خود (bioclimatology) ساینس یوه نوې رشته ده. په ۱۹۶۰ لسیزه کې دې رشتې د پام وړ پرمختګ وکړ. 
د اقلیم او هوا هر اړخ په ژوندیو خپل اغیز لري او په همدې وجه دا رشته حدود نلري. د دې رشتې پر ځینو برخو زېات تاکید شوی لکه : د هوا او اقلیم په بوټو او حشرو اغیز د بوټو، حیواناتو او انساني مرضونو د ودې لامل ګرځېدل؛ د روغتیا لرونکو انسانانو او د دوي د مرضونو په فزيولوژيکي پروسې د هوا او اقلیم نفوذ؛ پر انساني روغتیا د مایکرو کلایمېټ (microclimate )، دسیمو او د ښارونو د مرکزونو نفوذ او اغیز 
-- د وړې سیمې اقلیم چې له چار چاپېره سیمو سره توپیر لري -- (microclimate)
د شنې خونې اغېزه

د شنې خونې اغېزه چې څوک یې د ګلخونې یا د ګلخانې اغېزه هم بولي، د لمر د وړانګو په مرسته د مځکې د تودونې بهیر دی. دغه چار کې د شنې خونې غاز اړین رول لري. غاز روڼ دي او د لمر وړانګې په نېغه ترې تېرېږي او مځکې ته راځي. د وړانګو یوه برخه مځکه جذبوي او بله بېرته اوښتنه (انعکاس) کوي. دې بهیر کې مځکه تر منفي ۱۸ درجو تودوېږي. د اوښتونکو وړانګو یوه برخه د ګلخونې د غازونو په مرسته راګرځول کېږي چې دې سره د مځکې تودوخه تر مثبت ۱۵ درجو لوړېږي. 
که چېرته د شنې خونې غاز ته د مځکې په ګرچاپېر کې د ښيښې او یا یوه پلاستیک په سترګه وکتل شي نو د تودونې بهیر به یې کټ مټ د شنې خونې چار ته ورته وي او له دې څخه یې نوم د شنې خونې د اغېزې شوی دی.

## د شنې خونې د اغېزې رامنځ ته کېدنه
وروسته له اتلسمې او نولسمې پیړۍ، د رغاویز اوښتون د راډګر ته کېدو سره کارخونو د سکارو، نفتو او غازو د سوځول کارول ډېر کړل چې په پایله کې د شنې خونې په غازونو کې د کاربن دای اکسایډ کچه ډېره شوه چې د تودوخې ساتنې یې پیاوړتیا وموندله او د مځکې د تودوخې درجه مخ په لوړېدو شوه. دغه چار غټې اغېزې په پنځ درلودې چې غټ غټ بدلونونه یې راوستل د بېلګه په توګه د مځکې د تودوخې د لوړېدو سره د اوبو تاو هم ډېر شو چې د شنې خونې غاز یې لا تکړه کړ. 

## د شنې خونې د اغېزې موندنه
په ۱۸۲۷ کې فرانسوي جوزف فوریر وویل چې تودوخه کیدای شي يوازې نه لیدونکې تودې وړانګې وي. 
د زیږیدیز په ۱۸۶۱ کې د انګریزي جان تیندېل په ډاګه کړه چې د اوبو تاو او غازونه لکه کاربن دای اکسایډ تودوخه جذبوي او په دې اند شو چې دغه غازونه د پنځ او د اقلیم بدلون کولای شي روښانه کړي.
په ۱۸۹۶ زیږیدیز کې سویدني سوانت ارحینیوس خپلې موندنې خپرې کړې. هغه لیکلي و چې د مځکې د تودوخې بدلون د کاربن دای اکسایډ د کچې سره تړښت لري او د هغه دوه ځله ډېروالی سره د مځکې تودوخه د ۴ څخه تر ۶ درجو لوړېږي. نوموړي د زیږیدیز په ۱۹۰۶ کې دغه شمېر په ځیره (دقیق) توګه څرګند کړ چې ۱،۶ ځله به وي. دې سره ارحینیوس د مځکې د تودېدو د بهیر موندونکی وګڼل شو.

## سرچينې
* ښيښه په ودانۍ کې کتاب 
* د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ پاڼې


وېشنيزه:د مځکې تودوخه
نری باران

نری باران په  ډېر واړه کم د اوبو څاڅکي چې د بادونو د جریان لخوا راوړل کیږي. د میده میده باران د اوبو د څاڅکو قطر تقریبا له ۰.۲ تر ۰.۵ ملي متره پورې وي. که تر دې واړه شي نو د پرخې د څاڅکو په نامه یادیږي؛ که له دې غټ شي د باران د څاڅکو په نامه یادیږي. میده میده باران ډېر وخت له لړې یا غبار سره وي خو له یو بل سره توپیر لري ځکه چې غبار فضا  کې ځوړند ګرځي او میده میده باران له سټراټوس ورېځ (stratus clouds) څخه په ځمکه را غورزیږي.

## تړلې لیکنې
اقلیم
## سرچينې
اقلیم

اقلیم - Climate
د یوې ځانګړې سیمې اوږد مهاله د فضا وضعېت ته اقلیم وایي. اقلیم چې په انګریزي کې (climate) ورته وېل کیږي د فضا د عناصرو مجموعه او په دې کې تغیر ته وېل کیږي. که دغه تعریف لنډ مهاله وي هوا (weather) ګڼل کیږي. دغه عناصر لمریزې وړانګې، تودوخه، لوندوالی، باران (د دې عناصرو نوعیت، فریکونسي یا تکرار او مقدار)، د فضا فشار او بادونه (د دې عناصرو سرعت او جهت). 
اقلیم یا کلایمېټ لفظ له یوناني (klíma) لفظ څخه اخیستل شوی چې د پیچومي یا سر ښکته ځای معنی لري. خو په انګریزي کې د کلایمېټ معنی له ډیره پخوا په یوې ځانګړې سیمې کې د فضا وضعېت درک شوی چې پخوانی شکل ېې کلایم (clime) ده. د اقلیم یا کلایمېټ عصري تعریف ېې په یوه ځانګړې سیمه کې اوږ مهاله د هوا او فضا چلند ده. اقلیم یوازې د هوا اوسط نده بلکې دا یو نامناسب او منسوخ تعریف ده ځکه چې دا تعریف یوازې په فضا کې د عناصرو او د نرخ اوسط ښي خو اوسني تعریف کې د دې عناصرو له حده اوښتل، تغیر کول او د مختلفو پیښو فریکونسي یاتکرار هم ښودل کیږي. همداسې لکه یو کال چې له بل کال سره توپیر لري په همدې ډول لسیزې او سلیزې هم کله کمې مګر کله خورا زېاتې توپیر لري او په همدې وجه اقلیم له وخت سره تړاو لري نو د اقلیم ارزښت یا نرخ ښوونه باید پرته له وخت ونه ښودل شي.
کرایوسېټ

کرایو ساټ - CryoSat  ته د کرایو ۲ نوم هم اخلي (European Space Agency satellite) د دې لپاره طرحه شوې تر څو په قطبي سیمو کې په یخ باندې په اقلیم کې د بدلون اغیز مطالعه کړي. دا سپوږمکۍ فضا ته له بایکونور کوسمودروم (Baikonur Cosmodrome in Kazakhstan) چې په قزاقستان کې ده د اپرېل میاشتې په ۸ نېټه، کال ۲۰۱۰ کې په یو روسي لېږدونکي ماشین (Russian Dnepr launch vehicle) فضا ته ولېږدول شوه. کرایو سات په فضا کې د ځمکې په قطبي مدار کې تاویږي. د دې سپوږمکۍ اساسي اله چې د (SAR Interferometric Radar Altimeter - SIRAL) په نامه یادیږي د دې لپاره طرحه شوې چې هر کال په یخ کې له یو سانتي متر کم لوړوالی (۰.۴ انچه) مطالعه کړي. سار (SAR) د ( Synthetic Aperture Radar) مخفف او د یو تخنیک نوم ده کوم چې رادار د انځور اخیستنې لپار کاروي. د کرایو سات ماموریت کې ۶ میاشتې د همدې سپوږمکۍ ازموینه او درې کاله د ځمکې کتنه ده. په دې درې کالو کې به د یخ د کچې مطالعه ساینسپوهان په دې وتوانوي چې مالومه کړي چې په اقلیم کې د بدلون کوم نرخ د ځمکې او سمندر په یخ باندې اغیز کوي. د کرایو سات د سپوږمکۍ لېږد کې اولنۍ سپوږمکې فضا ته د لېږلو پر وخت د اکتوبر په ۸ نېټه کال ۲۰۰۵ کې ویجاړه شوه او د ویجاړېدو وجه ېې ناسم نصب وو.
د سپي ورځ

د سپي ورځې - Dog days
هغه موده چې ډېره گرمه وي، د جولای او اگسټ په میاشت کې وي، لوندوالی او گرمي خپل حد ته رسیږي د سپټمبر تر پېله پورې دوام کوي. د دې نوم اصلي کارونکي یونانیان د روم خلک او مصریان گڼل کیږي. دوي باور لره چې د سیریس (Sirius) په نامه سپی ستوری په دې موده کې له لمر سره یوځای راخیژي او خپله گرمي لمر ته ور اضافه کوي او په همدې وجه گرمي زیاتیږي. په دې موده کې ډېر وخت سپیان هم لیونیان کیږي او په همدې وجه ېې دا نوم پرې ایښی. دوي باور لره چې د سیریس (Sirius) یا سپی ستوری د انسانانو په فعالیت ځانگړی اغیز لري.
د کلات خان

**د کلات خان** یا **Khan-e-Qalat** دا یو نوم دی چې د کلات د خاناتو د پخواني واکمنۍ د مشر لپاره کاریده. د کلات خانات اوس محال د پاکستان د  بلوچستان یوه برخه ده چې بلوچستان د ۱۹۴۸ د مارچ په ۳۰ د پاکستان لخوا اشغال شو.

## مخېنه

## نور ولولئ
* بلوچستان، پاکستان
* کلات، پاکستان
* د کلات خانات

## سرچينې

## باندنې تړنۍ
* Genealogy of the Khans of Kalat
روښان ولسمل

**پوهنیار انجنیر روښان ولسمل** د فضل احمد ولسمل زوی، او پخوا د کندهار ښاروال وو. هغه اوسمهال د ښار او کور جوړونې وزير دی.

## زده کړې
تحصیلات: دکندهار ظاهر شاهی عالی لیسی څخه فارغه په انکشافی برخه کی يي د هند څخه  (*Foreign Service Institute*) ديپلوم کړي، او د کندهار پوهنتون د انجنیری پوهنځی دلومړی دوری فارغ د المان د (*Erfurt University*) څخه د پرمختیایی پالیسی او ستراتیژی جوړولو په څانګه کی د ماسټر په سویه فارغ. د جرمنی د (*Willy Brand School*) څخه د ښه حکومتداری یو کلن ډیپلوم. او بل یو کلن ديپلوم د (*USAID- Star Leadership Program*) څخه.

## کاری سابقه
#د کندهار ولایت د بهرنیو چارو ریاست کارمند- (۲۰۰۱ – ۲۰۰۴) -
# د انجنیری پوهنځی استاد (۲۰۰۶- ادامه لري) -
# د انجنیری پوهنځی ریاست (۲۰۰۷ – ۲۰۰۸) مؤسسی مسؤل په کندهار کی
# (۲۰۰۴- ۲۰۰۶) UN- Habitat- د - د پروګرام مسؤل په جنوب غرب حوزه کی
# (۲۰۱۰- ۲۰۱۴RAMP-UP- USAID) GIZ- د جرمنی د د مشاور په توګه په کندهار ښار کی - دافغانستان د کرنیزو علومو او تکنالوجی ملی پوهنتون علمی مرستیال 
# (۲۰۱۴- ۲۰۱۵) - د زراعتی علومو او تکنالوجی د ملی پوهنتون سرپرست رئیس (Sep۲۰۱۵- Feb ۲۰۱۵)

## علمی اثار
په افغانستان کی د بهرنیو پرمختیائی مرستو ماموریت په Atlantic نړیوال ژورنال کی خپور سوی دی. Effectiveness of Development Aid- په جګړه ښکیلو هیوادونو کی د پرمختیائی ستراتیژیو ارزښت. د نړیوالو ټولنو غړیتوب: ISOCARP د یا د ښارونو او حوزوی پلانونو نړیواله ټولنه – د کانګریس غړی د Association of Researchers in Construction Management یا ARCOM غړي. د Institution of Civil Engineers یا ICE غړي د LANSA- UK د استراتیژیک رهبري ټیم غړي. د ANDS یا افغانستان ملی پرمختیایی ستراتیژی جوړولو د بوړد غړي نړیوال کنفرانسونه: . ساینس، تکنالوجی او عامه پالیسی – (هند) . د لویو پروژو مدیریت – متحده عرب (امارات) . ښه حکومتداری او زیر بنایی انکشاف – (جرمنی) . د ملګرو ملتونو د ښارنو نړیوال فورم – (کولمبیا) . په جګړه ځپلو سیمو کی انکشافی پالیسی ارزښت – (بحرین) . ښاری پرمختیایی پروژی جوړونه – (هالنډ) . د ناټو کنفرانس – (بلجیم) . اقتصادی وده او ارزښت – (سویتزرلنډ) . ښاری پرمختیا او ملی اقتصاد – (برازیل)

همدارنګه دښاروالانو دنړیوال کانفرانس غړیتوب هم لري
کیدای سي په نږدې راتلوونکي کي د متحدو ایالاتو سره دښاری حکومتولۍ په برخه کي ځيني تړونونه هم امضاکړي

## راتلوونکي پلانونه
# په قول اردو کې د احمدشاهي جادې تېرول او رغول
#  روزنیز اقتصادي بازار رامنځته کول
# ددرو لویو معیاري چوکونو اساسي او زینتي چوک جوړول
# د ښکاپر دروازې سړک اساسي دوه طرفه جوړول
#  دمیرویس میني اوکاریزبازار ۵کیلومتره دسړک قیریزي اوډامبر
## تېرکارونه:
دلوي والي سړکونه، اقتصادي پرمختیا، چي ۴۰زره کاري ورځي رامنځته کوي.
د شنې خونې غاز

*د رېوندليک متن*د شنې خونې غاز د غازونو هغه ډله ده چې په اتومسفیر او د مځکې په چاپېریال کې شتون لري. غاز مرسته کوي چې مځکه توده وساتل شي او د هغې د تودوخې انډول او توزون سم وي. 

د شنې خونې د غاز اړین غازونه اوزون، میتان،  کـاربن ډای اکسايډ، نایتروجن مونو اکسایډ او د اوبو تاو (پړاس) دي.

## دا هم وگورئ
* د شنې خونې اغېزه

## سرچينې
* ښيښه په ودانۍ کې کتاب 


وېشنيزه:مځکه
وېشنيزه:د مځکې تودوخه
فراه

فراه د افغانستان په لويديځه سيمه کې پروت يو ښار دي، چي د فراه ولايت مرکز او مهمه سيمه ده.  دا ښار د افغانستان د ١٤ لويو ښارونو څخه يو دي چي د فراه هوايي ډګر هم په همدې سیمه کې پروت دي. 
## نور ولولئ
* د افغانستان ولسوالۍ
* د افغانستان ولايتونه

## سرچينې
شبرغان

**شبرغان ** يا ، ( )، د جوزجان ولايت مرکز دي.  او ددي ولايت يوه ډيره مهمه سيمه ده،   چي په شمالي افغانستان کي موقيعت لري
د شبرغان ولايت د نفوسو شمير د ٢٠١٥ په مطابق ١٧٥،٥٩٩ وو. دا سيمه ٤ ولسوالۍ لري او ټوله سيمه يي 7،335 هيکټره ده. ددي سيمي د کورونو ټول شمير ١٩،٥١١ دي. 
## نور ولولئ

* د افغانستان ولسوالۍ

* د افغانستان ولايتونه

## سرچينې
راهول دهولاکيا

**** يو هندي فلم ډايريکټر، پروډيوسر، او ليکونکي دي. د هغه پيژندنه د هغه د ملي فلم جایزي-چي د; *[[پرزانيا]] * فلم لپاره يي ګټلي وه کيږي ''. 
## سرچينې

وېشنيزه:فلم ډايريکټران
نواز الدین صديقي

**** (په انگرېزي: Nawazuddin Siddiqui (پيدايښت ١٩ مې ١٩٧٤) يو هندي لوبګر دي چې زياتره په باليووډ فلمونو کي کار کوي. هغه د هندي يواځېنې داسې ستوري يا لوبګر دي، چې د خپل لومړي ټول فلم جوړولو وروسته يي صرف يوه هندي روپۍ اخيستي وه. او اوس د يوي روپۍ سړي په باليووډ شاوخوا ١٥ فلمونه لري،  چي د هغو څخه يي يو هم رئیس فلم د شاهرخ خان سره دي،  چي په دي فلم کې دي يو افسر وي او په آخر کي همدې شاهرخ خان وژني .  هغه د فلمفير جايزه هم د ښه لوبګرتيا په وجهي و ګټله.
## داهم وګوري
* 
 
## سرچينې
دیپا بهاتيا

**دیپا بهاتيا** هغه د باليووډ د فلمونو ايډيټره يا سمونکئ ده هغي د امله ګوپته سره واده کړي.  هغه يو ځوي لري چي نوم يي پارتو ګوپته دي. هغي د د رئیس په فلم کي هم کار کړی دي.
که یو مهنن

**که یو مهنن** د هندي فلمونو د جوړولو مرستيال او کيمره مين دي.
ايکسېل انټرټاېنمينټ

**ايکسېل انټرټاېنمينټ** يوه هندي سټوډيو ده، چي په ممبۍ کې ځای پر ځای ده. دا سټوډيو د فرهان اختر، او راتيش سيده واني لخوا په 1999 کال کي جوړه سوه.  دوي دواړه د اکسين بانير تر لاس لاندې فلمونه او سريالونه جوړوي.
ايکسېل انټرټاېنمينټ د ۲۰۱۸ کال د هندي کناډا ژبې مشهور فلم، K.G.F: Chapter 1، او  K.G.F: Chapter 2 فلمونه چې ياش پکې د فلم هلک (اتل) دی، د هندي ژباړل شوې نسخې د توزیع په برخه کې هم کار وکړ. دوی د 2019 تېلګو ایپیک دورې فلم سای را نارسیمه ریډي هم خپور کړ، چې چرنجیوي پکې د فلم ستوری و.
## سرچينې
ت

ت" تې" 
د پښتو ژبي د الفبا پنځم توري دې. او د دې توري استعمال په عربي، فارسي، اردو او داسې نورو ژبو کې هم کيږي.
ث

ث " ثې يا سې" 
د پښتو ژبې په الفبا کې اووم ټکی يا توري دی. چې د عربي ژبو د ويوکو لپاره د اسلامي الفاظو د سمې اداينې په موخه کارول کيږي او کره پښتو ليکدود کې ورته هيڅ اړتيا نشته، او ددې توري استعمال په عربي، فارسي، اردو او داسې نورو ژبو کې هم کيږي.
پ

پ" پې " 
د پښتو ژبي د الفبا څلورم توري دې. او ددي توري استعمال په عربې، فارسې، اردو او داسې نورو ژبو کې هم کيږي.
ټ

" ټي" 
د پښتو ژبي د الفبا شپږم  توري دې. او ددي توري استعمال صرف په پښتو ژبه کيږي مطلب دا د پښتو ژبې د الفبا خپل ازاد توري دي کوم چي په هيڅ يو بله ژبه پورې تعلق نلري.
ج

" (کندهار پښتو:جوم) نور پښتانه جيم" 
د پښتو ژبې د الفبا آتم توری دی . او د دې توري استعمال په عربي، فارسي، او داسې نورو ژبو کې هم کيږي.
ايډوارډ سنوډن

ایډوارد سنوډن (21م جون 1983 کې زیږیدلی) یو امریکایی کمپیوټر پوه او د سي آی اې پخوانی کارکونکی دی.

## سرچينې
وېشنيزه:1983 زېږېدنې
پېټرا

**پېټرا** (په ) د اردن په سوېلي ولایت معان کې یو لرغونی او تاریخي ښار دی چې پخوا د نبطیانو د حکومت پلازمېنه وه. دا ښار په دې خاطر ډېر مشهور دی چې د ډبرو ودانۍ لري او د اوبو منظم لښتي (ویالې) په کې را تېرې شوې دي. دې ښار ته 'ګلابي ښار' هم وايي هغه ځکه چې د ودانیو د جوړولو لپاره یې د غرونو سرې – یا – ګلابي رنګه تیږې توږلې دي. پټرا په ۲۰۰۷ کې د نړۍ په اوو نویو عجایبو کې وشمېرل شو. پټرا، چې په کابو ۳۱۲ مخږېږدي کلونو کې د عربي نبطیانو له خوا رغول شوی، د اردن نښه ده او همدا ډول په اردن کې تر ټولو زیات سیلانیان لري. نبطیان د عربو کوچیان وه او غوښتل یې چې له پېټرا څخه یو لوی سوداګریز مرکز جوړ کړي هغه په دې خاطر چې دا ځای د سیمې په کچه ټولو سوداګریزو لارو ته نږدې وو.


Petra-04-Zugang-Reiter-2010-gje.jpg
Petra-Siq-06-2010-gje.jpg
Petra-Jabal al-Madbah-06-Auftstieg-2010-gje.jpg
Petra-Jabal al-Madbah-46-Auftstieg-2010-gje.jpg
Petra-Wadi al-Farasa-18-2010-gje.jpg
Petra-Wadi al-Farasa-30-Grab-Paar-2010-gje.jpg
Petra-Jabal al-Deir-14-Aufstieg-Koenigswand-2010-gje.jpg
Petra-El Deir-Klostergrab-16-2010-gje.jpg


## تړلې لیکنې
#لرغونپوهنه
#د مصر احرامونه
ډګروال

**ډګروال** په پوځ کې يوه مقام يا رطبه ده، چي تر ډګرمن لوړه او  تر برید جنرال کښته ده. 
دي رطبي ته په افغانستان کې  په دري ژبه  **دگروال** هم ويل کيږی، خو ډګروال په اصل کې يو پښتو ټکي دي
کندهار، سسکاچيوان

کندهار په کاناډا کي پروت يو يادګار ځای دی، چې انګریزانو په هغه وخت کې په کندهار ونوماوه.  کله چې د هغو حکومت وو په کاناډا کې. په کندهار يې ځکه ونوماوه چې په همدې وخت کې هغوی د افغانستان سره هم په جګړه بوخت ول. او دکندهار افغانستان نيول يو ناممکنه کار وو، کله چې يې تر ډېر کوښښ وروسته کندهار ونيوه، نو د خوشالۍ له لامله یې په دې ځای د کندهار نوم کېښود.

## جالبه خاطره
د هغه کورنۍ په اړه چې د کندهار ولايت څخه کاناډا ته ولاړل، خو د کندهار سره د مينې په خاطر يې په کاناډا کې هم د کندهار په نامه سیمه کې چې د کاناډا په سسکاچيوان ولايت کي پرته ده کې ځان ته کور رانيوی دلته ولولئ 

## سرچينې
حميد الله قادري

حميدالله قادري هغه شپاړس کلن افغان دی چې د کندهار په ولايت کې زېږېدلی دی او څو کاله مخکي له خپلې کورنۍ سره انګلستان ته را مهاجر سوی وه. څو ورځی مخکې يې د انګلستان د کونتي کرکټ د ډاربيشېر ټيم لپاره خپله لومړنۍ لوبه وکړه او پنځه ويکټي يې واخيستې او د نوموړي ټيم د چمپينشېپ د بريا لامل سو. ويل کېږي چې ډاربيشېر له ۲۰۱۵ کال را په دېخوا کومه لوبه نه وه ګټلي.
نن د انګلستان د ۱۹ کلنو ملي لوبډلي ته هم له هندوستان سره د لوبي لپاره غوره شوی دی، ويل کېږي چې قادري به په راتلونکي د ۱۹کلنو نړيوال جام ته هم د انګلستان نمايندګي کوي.
قادري د انګلستان د کرکټ په مشهور ليګ (کاونټي کرکټ) کې تر ټولو د کم عمر لوبغاړی دی چې په يوه لوبه کې يې پنځه ويکټي تر لاسه کړي وي.
## تړلې لیکنې
راشد ارمان
## سرچینې
اصلاح انلاین

اصلاح انلاين د هدفمندو سايټونو په ډله کې په دې تکل را پاڅېدلې چې د لوستونکو عام پوهاوي ته د يو سالم تګلوري او څرګندې تګلارې له مخې وده ورکړي. د اسلام په اړه د لوستونکو د معلوماتو زياتول، او د ژوند د هر اړخ ستونزې له وسطي اسلامي ليدلوري څخه څېړل د اصلاح انلاين د محتوياتو تر ټولو غټه برخه جوړوي.

ورپسې د ملي مسائلو په اړه لوستونکو ته پر عقل ولاړ سالم ذهنيت ورکول او په داسې يو مهال کې چې د هېواد د پرګنو د يووالي تر بلونکو د بېلوالي هغه زيات دي، د ملي وحدت د ټينګښت لپاره کار کول د سايټ دويم لومړيتوب جوړوي.

په دې باور يو چې ددغه سپېڅلي هدف د لارويانو کاروان خورا اوږد دی، خو خورا سره شېندلی.

اصلاح انلاين له ټولو بادرده ليکوالانو او د وطن او اسلام له خوږمنو څخه غوښتنه کوي چې راځئ د حق د کلمې د ويلو دغه سټېج په ګډه سره پرمخ بوځو او پياوړی يې کړو.

اصلاح انلاين په دې روحيه جوړ شوى چې د انټرنټ پر مخ افغان ځوانانو ته له اسلامي ليدلورې روانې چاري، روزنيز مسايل او علمي ليکنې وړاندې کړي.

اصلاح انلاين.نټ د هېواد له دننه او له بهره د با احساسه ليکوالانو لخوا پر مخ بيول کېږي، خو مرکزي دفتر يې د کابل په خوشال خانه مېنه کې دى.

## څه خپروو؟

اصلاح انلاين.نټ د خپلو لوستونکو د دنيوي او اخروي ښېګڼې، مادي او معنوي ښېرازتيا، او د دې وران هېواد د فزيکي او معنوي رغونې لپاره مټې رابډ وهلې دي. اصلاح انلاين.نټ د ډېرى نورو افغاني سايټونو په څېر هر څه نه خپروي. يوازې هدفمند او رغنده شيان خپروي. زياتره ټينګار يې ځوانانو ته د ملت د جوړونې او اسلامي فکر د ويښتابه پر دودولو دى.

## تګلاره:

د اصلاح انلاين.نټ تګلاره هماغه د جمعیت اصلاح ټولیزه تګلاره ده چې ددې تګلارې یو مهم ټکى ټولو ديني او ملي ارزښتونو ته پوره درناوى دى. موږ به له ټولو هغو قلمونو سره په ګډه کار کوو چې د اسلامي ويښتابه د خپرولو او د هيواد د جوړولو لپاره په اخلاص چلېږي. بيا هم دا سايټ د نورو ډېرى سايټونو په څېر د ضد او نقيض محتوياتو ګډوله نه ده، بلکې يوازې هغه څه خپروي چې رغنده، روزنيز او علمي ګټه ولري.

دجمعیت اصلاح د نشراتو او فرهنګي څانګې لخوا د دغه سايټ چارې پرمخ بیول کیږي، البته تر ډېره د با احساسه داو طلبه ځوانانو د وخت او جېب په لګښت. سمه ده چې سايټ د جمعيت اصلاح لخوا دى، خو دا په دې مانا نه ده چې اصلاح انلاين.نټ به د جمعيت اصلاح لپاره تبليغات کوي او يا به یوازې د دغې ټولنې فعاليتونه خپروي. کيداى شي دغسې څه پکې پنځه فيصده هم ونه مومئ. بلکې کوم هدف چې د جمعيت اصلاح دى دا سايټ هم د هغه هدف د پر مخ بيولو لپاره يوه وسيله ده، او بس.

## هدف:

د دې وېبپاڼې د جوړولو موخه هیوادوالو ته د خپل هېواد او سيمې د چارو او د خپل دين او کلتور په اړه سم پوهاوی ورکول دي. همدارنګه بل هدف د افغانستان په بيا ودانولو كې د كلتوري, ښوونيز او ټولنيز كار له لارې برخه اخيستنه ده.

-په ټولنه كې د سولې او كراري ټينګښت او د اخوت او ورورګلوۍ چاپيريال رامنځته كولو په موخه هڅې او د هر ډول جاهلي ژبني او قومي تعصب او توپير په خلاف مبارزه.

په ټولنه كې د اسلامي كلتور او ملي اصيلو ارزښتونو خپرونه او د هر ډول اخلاقي مفاسدو او وارداتي كلتورونو سره مبارزه.
د خلكو په ذهنونو كې له وطن سره د مينې, خلكو ته د خدمت او دملي ګټو ساتنې مفاهيمو ته وده ورکول.

## تړلې لیکنې
## سرچینې
د افغانستان اوسني اوبه او سرچينې

**د افغانستان اوسني اوبه او سرچينې**، (په دري : **آب های جاری افغانستان و منابع آن **)
دا کتاب په ۱۳۹۰ هـ ل کال کې د افغانستان د علومو اکاډمۍ د سيمه ييزو مطالعاتو مرکز لخوا چاپ شوی . نوموړی کتاب د يو سيمينار او ورکشاپ د مقالو ټولګه ده ، چې د سرمحقق عبدالرحيم بختانی لخوا تدوين شوی . 
د افغانستان د روانو اوبو په اړه سيمينار د ۲۰۰۷ ز کال د می پر اوومه او اتمه نيټه وشوه او د همدې کال په پای کې په همدې باب يو ورکشاپ هم جوړ شو .
د مقالو په دې ټولګه کې د نوموړی علمي – څيړنيز سيمينار د اتو تنو پوهاند علمي تحقيقي مقالې او د افغانستان د روانو اوبو ورکشاپ ګزارش او نتيجې چاپ شوي دي . د کتاب په پيل کې ددې مجموعي په باره کی د سيمه ييزو مطالعاتو مرکز يادښت وړاندې شوی . 
پدې يادښت کې د ذکر  شوي سيمينار ، ورکشاپ او د دې کتاب په اړه داسي معلومات وړاندی شوی : 
د ۲۰۰۷ ز کال د می پر اوومه او اتمه نېټه د انټرکانټيننټل په هوټل کې دوه ورځنۍ علمي سيمينار پيل شو . په سيمينار کې په څو لاندې عمده  مسايلو خبرې وشوې : 
۱- د افغانستان روانې او به په څو حوزو ويشل کيږي ؟ 
۲- دغه روانې اوبه د نړيوالو موازينو له مخې څه ډول  حقوقي ملکيت ګڼل کيدای شي . 
۳- افغانستان څومره اوبو ته اړتيا لري . 
۴- له ګاونډيو سره د اوبو د ويش مساله څه ډول ده . 
۵- څه بايد وشي چې د افغانستان حق اوبه سمې ولګيږي او افغانان نور د سيند پر غاړه تږي او وچې شونډې پاتې نه شي . 
په سيمينار کې بحثونه ډېر تاوده وو ، او په وطن کې د ځينو سيمينارونو پر خلاف په هوا کې تورې نه وهل کيدې بلکې ټوله پاملرنه  پردې وه چې د افغانستان او به افغانستان ته وکارول شي . مرکز چې د پوهانو او ګډونکوونکو مينه او علاقمندي وليده نو په دوه ورځني سيمينار کې يې بحثونه کافی ونه ګڼل او پلان يې جوړ کړ چې له بحثونو څخه د يوې ستراتيژيکې پايلې تر لاسه کولو لپاره ښايي يوه بله کاري غونډه هم جوړه شي ، د سيمه ييزو مطالعاتو مرکز علمي منشي ، سلاکارانو او علمي غړيو د ښاغلي پوهاند غلام جيلاني عارض تر مشرۍ لاندې څو مياشتې کار وکړ او بلاخره يې د ۲۰۰۷زکال د ډيسمبر پر ۱۱ مه نېټه مرکز کې د پايلې اخيستنې ورکشاپ او غوښت چې خبرې راغونډې او نچوړ يې را وايستل شو . 
دادی اوس چې ډېر وخت تيريږي د سيمينار مقالې او د ورکشاب لنډيز د افغانستان د علومو اکاډمۍ د سيمه ييزو مطالعاتو مرکز لخوا د سرمحقق عبدالرحيم بختانی خدمتګار په زيار او اهتمام چاپ شو .
د جوارو قانون

د جوارو قانون – Corn Law د دې قانون موخه د انګلستان بزګر د انګلستان په مارکیټونو کې له بهرنیو سیالي کوونکو ژغورل وو.
د انګلستان په تاریخ کې ټول هغه مقر رات چې د غنمو په صادرولو او واردولو ېې کنټرول کوه. سوابق ښي چې دا مقر رات له ۱۲ پېړۍ تطبیقېدل خو په سیاسي توګه له ۱۸ پېړۍ تر د ۱۹ پېړۍ نیمایي اړین وګڼل شول. یو وخت انګلستان د غلې له کمښت سره مخ شو چې دوه لاملونه ېې لرل لمړۍ د انګلستان زېاتېدونکی نفوس وو او دوېم لامل ېې ناپلوني جګړې (Napoleonic Wars) وې چې د انګلستان د وارداتو لارې ېې تړلې وې. دا قانون د دې لپاره وو تر څو بهرني وګړي له انګلستان څخه غله صادره نکړي او یا په انګلستان کې د انګریزانو په مارکیټ کې سیالي ونکړي او په کمه بیعه غله ونه پلوري چې په دې کې د انګلستان د ځمکو د مالکانو ګټه وه.
دا قانون بلاخره په ۱۸۴۶ کال کې لغوه شو. له ۱۷۹۱ کال څخه وروسته محافظیي قانون، د سوداګرۍ د مخنیوي سره ګډ جګړې پر انګلستان تحمیل کړ او بلاخره د غلې قیمت کې خورا زېات لوړوالی راغی. کله چې په کال ۱۷۹۵ کې د انګلستان کرنه ناسمه شوه نو سختې ولږې ته ېې لار هواره کړه. تر کال ۱۸۱۵ پورې وضعېت ډېر خراب شو او د انګلستان حکومت د ولږې د مخنیوي لپاره ګام پورته کړ تر څو د غلې قیمت کم کړي. تر کال ۱۸۲۲ پورې د غلې قیمت په نامنظمه توګه لوړېده او کمېده او محافظیي قانون سره خلک نه وو بلد. په کال ۱۸۳۹ کې د مانچسټر په ښار کې د جوارو د قانون ضد لیګ (Anti-Corn Law League) جوړشو او د انګلستان منځنۍ طبقه ېې د ځمکو د مالکانو یا خانانو پر ضد راوپاروله. په کال ۱۸۴۳ کې جمز وېلسن (James Wilson) د اکانومېسټ اخبار (The Economist) تاسیس کړ چې په هفته کې یو ځل خپرېده او د انګلستان د خبرونو تر څنګ د خلکو نظریات پکې خپرېدل. دې اخبار هم د جوارو د قوانینو د پلي کېدو پر ضد خلک وهڅول. د دې لېګ مشر په دې وتوانېده چې د انګلستان صدر اعظم سر روبرټ پیل ( Sir Robert Peel) د خپلو نظریاتو تر نفوذ لاندې راولي. په کال ۱۸۴۵ کې په ایر لنډ کې انګلستان کچالو وکرل چې د کرنې پایله ېې ښه نه وه او بلاخره پیل ېې وهڅاوه تر څو د جوارو قوانین یا د غلې قوانین لغوه کړي. په کال ۱۸۴۶ کې ېې دا قوانین لغوه کړل خو په کال ۱۹۰۲ کې بیا وضع شول. په کال ۱۹۳۲ کې د انګلستان غنم محفوظ شول تر څو له بهر څخه خلک غنم او اوړه په کمه بیعه وارد نکړي او انګریزان د غنمو له کرنې لاس په سر نشي او دا چاره ېې داسې ممکنه کړه چې په بهرنۍ واردېدونکې غلې او اوړو ېې لوړه مالیه اخیستل پېل کړل.
ورغستلی

ورغستلي – Bulgur په انګریزۍ کې ورته (bulgur wheat) هم وایي. د غنمو له غلې جوړ شوي خواړه دي چې کمه اندازه د وېشولو په ذریعه پخیږي، وچیږي او له وچېدو وروسته میده کیږي. سوداګریز ورغستلي معمولا له ډوروم غنمو (durum wheat) جوړیږي خو د غنمو نور ډولونه هم د ورغستلو په تولید کې کاریږي. د وچې میوې د مغز په څېر بوي لري او ډېر خلک ېې د نورو خوړو تر څنګ د هوسي خوړو په توګه کاروي، ځنې خلک ېې د وریجو په څېر پخوي او ځنې خلک ېې د کوسکوس چې یو ډول د وریجو میدګی ده په څېر پخوي. ورغستلي زیات فایبر لري، پروتین، وسپنه، ویټامین B۶ او ګلوتین چې یو ډول پروتیني مواد دي لري. غنم د منځني ختیځ هلال ته ورته حاصیلخېزه سیمه (Fertile Crescent) کې کورني شوي او ورغستلي هم ورته تاریخ لري. پخواني یونانیانو او پخواني منځني ختیځ کې خلکو ورغستلي خوړل. له دې پرته د تورات او انجیل په زړو تفسیرونو کې هم د ورغستلو یادونه شوې. ورغستلي په هند، د بالکان هیوادونو او منځني ختیځ کې تر اوسه ډېر زېات خلک پخوي. ډېر خلک د توبولې (tabbouleh) په نامه سلات ورڅخه جوړوي چې ترکیب کې ېې رومیان، پیاز او د ګیاه ځنې ډولونه موجود وي. بل ډول خواړه چې له ورغستلو جوړیږږي د کېبې (kibbeh) په نامه دي او ترکیب کې ېې مصاله، وړه شوې غوښه او پیاز موجود وي. له ۱۹۰۰ لسیزې را په دېخوا په غربي اروپا او امریکا کې ورغستلي د روغتیایي خوړو په نامه وپېژندل شول.
لمړی غنم وېشول کیږي، لمر ته د وچېدو لپاره کېښودل کیږي؛ له وچېدو وروسته میده کیږي او د پخولو په وخت د وریجو یا نورې غلې په اندازه وېشول کیږي خو له دې پرته په غوړو کې هم سره کیږي.
تور غنم

تور غنم – Buckwheat دوه ډولونه (Fagopyrum esculentum and F. tataricum) لري، د وښو بوټي دي. د غلې دانه ېې د خوړلو وړ ده. مثلث ته ورته شکل لري او په یوه سخت پوستکي پوښل شوې وي. د دې غلې سپین ګلان د شاتو د مچیو او نورو حشرو په ذریعه القاح کوي د کورنۍ نوم ېې پولیګون اېسای (Polygonaceae) ده چې د غلې د وښو له کورنۍ سره کوم تړاو نلري. هغو سیمو کې کرل کیږي چې یخ اقلیم ولري، غونډۍ پکې زېاتې وي او وچه یا بې اوبو ځمکه ولري. لکه د نورو غلو په څېر په حاصلخیزه ځمکه کې د دې غلې کرنه ډېره کمه ده. ګلان ېې دواړه ګرده (pollen) او شیره (nectar) د شاتو د مچیو لپاره تولیدوي. د شنې سرې په توګه هم کار ترې اخیستل کیږي په دې مانا چې کله وکرل شي او بوټي ېې قلبه شي د ځمکې لاندې شي نو د سرې په توګه کار کوي او د نورې کرنې لپاره ځمکه حاصلخېزه کوي. په شرقي اروپا کې د وریجو په څېر پخیږي. اوړه ېې یوازې او یا د غنمو له وړو سره ګډ او ډېر وخت کیک ترې جوړیږي. په کاناډا او امریکا کې له دې وړو پوخ شوي کیک ته (buckwheat cakes) بکویټ کیک وایي. په انګلستان کې دا غله ډېر وخت کورنیو مرغانو او څارویو ته ورکول کیږي. د دښتي چرګانو (pheasant) لپاره ېې انګریزان مناسب خواړه ګڼي. خورا زېات کاربوهایډرېټ او پروتین لري او کمه اندازه ویټامین B۱ او ویټامین B۲ لري.