وېشل شوې کرښې مشابهت

**د وېشل شوې کرښې مشابهت** ( Greek     ) په *[[اپلاتون او دولت|جمهوریت]]* کې د یوناني فیلسوف افلاطون لخوا وړاندې شوی (509d–511e). دا د ګلوکون او سقراط تر منځ د خبرو اترو په توګه لیکل شوی، په کوم کې چې وروستی د پخوانۍ غوښتنې سره سم د لمر د سمدستي مخکینۍ مشابهت په اړه توضیحات ورکوي. سقراط له ګلوکون څخه وغوښتل چې نه یوازې دا غیر مساوي دوه اړخیزه کرښه تصور کړي بلکه د هرې دوه برخې د دوه برخې کولو تصور وکړي. سقراط تشریح کوي چې د نتیجې څلور برخې د روح څلور جلا جلا 'عاطفي' (παθήματα) استازیتوب کوي. ویل کیږي ښکته دوه برخې د لید استازیتوب کوي پداسې حال کې چې لوړې دوه برخې د پوهیدو استازیتوب کوي. دا عاطفې په پرله پسې ډول بیان شوي چې د حقیقت او حقیقت د کچې لوړیدو سره د اټکل (εἰκασία) څخه باور (  ) فکر ( διάνοια ) او په پای کې د پوهیدو (  ) پورې تړاو لري. برسېره پر دې، دا مشابهت نه یوازې د رواني تیوري توضیح کوي بلکه د میټافزیک او ایپیسټیمولوژیکي نظریات هم وړاندې کوي.

## تفصیل
ښي|frame| وېشل شوې کرښه - ( '''AC''' ) عموما د لید نړۍ استازیتوب کوي او ( '''CE''' ) د پوهیدو وړ نړۍ استازیتوب کوي.
په *[[اپلاتون او دولت|جمهوریت]]* کې (509d-510a)، افلاطون ویشل شوې کرښه په دې ډول بیانوي:

## ښکاره نړۍ
په دې توګه **AB** د فزیکي شیانو سیوري او انعکاس څرګندوي، او **BC** پخپله فزیکي شیان. دا د دوه ډوله پوهې سره مطابقت لري، زموږ د عادي، ورځني تجربې **فریب** ( *ایکاسیا* )، او **[[باور]]** (πίστις *pistis* ) د جلا فزیکي شیانو په اړه چې خپل سیوري لري.  په *تیمیوس* کې، د فریب کټګورۍ ټول هغه "نظرونه چې د عامو خلکو ذهنونه ډک دي" شامل دي، پداسې حال کې چې طبیعي علوم د باور په کټګورۍ کې شامل دي. 

د **ایکاسیا** اصطلاح (    )، په یوناني کې *د قیاس* معنی ده، د افلاطون لخوا د ظاهر سره د معاملې کولو انساني طریقې ته اشاره کولو لپاره کارول شوې وه.  په ځانګړې توګه، دا د لیدل شوي برخې د ښکته فرعي برخې په توګه پیژندل شوی او د انځورونو استازیتوب کوي، کوم چې افلاطون د "لومړی سیوري، بیا په اوبو کې منعکس او په ټولو جوړو، نرمو او ځلیدونکو موادو کې" په توګه تشریح کوي.  د فیلسوف په وینا، *اکیسیا* او *پیسټس* *د دوکسا* سره یوځای کیږي، کوم چې د پیدایښت (جوړیدو) سره تړاو لري. 

*Eikasia* څو تفسیرونه لري. د مثال په توګه، دا د پوهیدو وړتیا نه ده چې ایا احساس د بل څه انځور دی. له همدې امله دا موږ د پوهیدو مخه نیسي چې خوب یا حافظه یا په عکس کې انعکاس حقیقت نه دی. یو بل توپیر چې د پوهانو لخوا وړاندې شوی لکه یانسي ډومینیک، تشریح کوي چې دا د اصل د پوهیدو یوه لاره ده چې هغه شیان رامینځته کوي چې *د اکاسیا* په توګه ګڼل کیږي.  دا یو چا ته اجازه ورکوي چې عکس له واقعیت څخه توپیر وکړي لکه څنګه چې یو څوک کولی شي د ونې لپاره په ډنډ کې د ونې د انعکاس غلطولو مخه ونیسي. 

## د پوهېدو وړ نړۍ
د ځینو ژباړو له مخې،  برخه **CE** ، د پوهیدو وړ نړۍ استازیتوب کوي، **د AC** په څیر په ورته تناسب ویشل شوی، **د CD** او **DE** فرعي ویشونه ورکوي (دا په اسانۍ سره تایید کیدی شي چې **CD** باید **د BC** په څیر ورته اوږدوالی ولري: 

افلاطون **CD** تشريح کوي، د دې "ټيټ" په توګه، **د رياضي استدلال** (διάνοια *dianoia* ) په شمول،  چېرته چې د رياضياتو خلاصې څيزونه لکه د هندسي کرښو په اړه بحث کيږي. دا ډول توکي د فزیکي نړۍ څخه بهر دي (او باید د دې لینونو له *نقاشیو* سره مغشوش نه شي ، کوم چې د فزیکي نړۍ **BC** کې راځي). په هرصورت، دوی افلاطون ته د فلسفې **پوهاوي** د موضوعاتو په پرتله لږ مهم دي (νόησις *noesis* )، د دې دوو فرعي برخو "لوړ" ( **DE** ):

افلاطون دلته د عادي شیانو او د دوی سیوري یا انعکاسونو ترمینځ پیژندل شوې اړیکه کاروي ترڅو د فزیکي نړۍ او په ټوله کې د نظرونو نړۍ (فورم) ترمنځ اړیکه روښانه کړي. پخوانی د وروستي تیریدو انعکاس له لړۍ څخه جوړ شوی دی ، کوم چې ابدي ، ډیر ریښتینی او "ریښتیا" دی. سربیره پردې، هغه پوهه چې موږ یې د نظرونو په اړه لرو - کله چې واقعیا موږ لرو - د یوازې فزیکي نړۍ د پوهې په پرتله خورا لوړ ترتیب دی. په ځانګړې توګه، د بڼو پوهه د ښه مفکورې (فورم) د پوهې لامل کیږي. 

## د وېشل شوې کرښې لنډیز

## مابعدالطبعي اهمیت
د ویشل شوې کرښې مشابهت د افلاطون د میتودولوژیکي چوکاټ بنسټ دی. دا جوړښت د افلاطون د مابعدالطبیعات، علمپوهنې، او اخلاقو لوی انځور په یو ډول څرګندوي. د فیلسوف لپاره دا بسنه نه کوي چې په نظرونو (فارمونو) پوه شي، هغه باید د جوړښت له ټولو څلورو کچو سره د نظریاتو په تړاو هم پوه شي ترڅو په هر څه پوه شي.    په *جمهوریت* کې، فیلسوف باید د عادلانه ژوند کولو یا د یو عادل دولت تنظیم او اداره کولو لپاره د عدالت په نظریه پوه شي. 

ویشل شوې کرښه د ډیری تیرو او راتلونکي میټافزیک لپاره زموږ لارښود په توګه هم کار کوي. تر ټولو ټیټه کچه، چې د "جوړیدو او تیریدو نړۍ" استازیتوب کوي ( *جمهوریت* ، 508d)، د دوامداره جریان د هیراکلیټین فلسفې او د ظاهري او نظر د پروټاګورین فلسفې لپاره میټافزیک ماډل دی. دویمه کچه، د ثابت فزیکي شیانو نړۍ،   هم د ارسطو میټافزیک ماډل شو. دریمه کچه ممکن د ریاضیاتو پیتاګورین کچه وي. څلورمه درجه د افلاطون مثالی پارمینیډین حقیقت دی، د نړۍ د لوړې کچې نظریات.

## معرفتي مانا
افلاطون د پوهې خورا سخت مفهوم لري. د مثال په توګه، هغه د یوې موضوع په اړه تخصص نه مني، نه مستقیم احساس (وګورئ *Theaetetus* )، او نه د فزیکي نړۍ ( *مینو* ) په اړه ریښتینې باور د پوهې په توګه. د فیلسوف لپاره دا بسنه نه کوي چې په نظرونو (فارمونو) پوه شي، هغه باید د جوړښت له ټولو څلورو کچو سره د نظریاتو په تړاو هم پوه شي ترڅو په هر څه پوه شي.  له همدې امله، د سقراط په ډیرو پخوانیو ډیالوګونو کې، سقراط خپل ځان او نورو ته د پوهې انکار کوي.

د لومړۍ درجې لپاره، "د جوړیدو او تیریدو نړۍ"، افلاطون په ښکاره ډول د پوهې امکان ردوي.  دوامداره بدلون هیڅکله یو شان نه پاتې کیږي، له همدې امله، د شیانو ملکیتونه باید په مختلفو وختونو کې مختلف نظریاتو ته مراجعه وکړي. په یاد ولرئ چې پوهه ممکنه وي، کوم چې افلاطون باور درلود، نور درې درجې باید بدلېدونکي نه وي. دریمه او څلورمه درجه، ریاضیات او نظریات، لا دمخه ابدي او نه بدلیدونکي دي. په هرصورت، د دې لپاره چې ډاډ ترلاسه شي چې دویمه درجه، هدف، فزیکي نړۍ هم بدله نه ده، افلاطون، په *جمهوریت* کې، کتاب 4  په تجربه کې اخیستل شوي    محوری محدودیتونه معرفي کوي چې دواړه حرکت او بدلون منع کوي. لیدونه  

## دا هم وګوره

* د غار انځور
* د افلاطون منطقي تعبیرونه
* ځان ورته والی

## یادښتونه

## بهرنۍ اړیکې

* په MIT .edu کې: ''د افلاطون جمهوریت'' : د بنیامین جویټ لخوا ژباړل شوی
* د پرسیوس پروژه کې: ''د افلاطون جمهوریت'' : د پاول شوري لخوا ژباړل شوی (1935) تشریح شوی او هایپر لینک شوی متن (انګلیسي او یوناني)
* جیمز ډانهر، *[http://www.the-philosopher.co.uk/lawsofthought.htm د فکر قانون]* ، *فیلسوف* ، جلد LXXXXII نمبر 1
* د ویشل شوې کرښې افلاطون انالوژي : د امریکا د فلسفې ټولنې د ختیځې برخې په غونډو کې لوستل، دسمبر 1988.
* سنګپوروالا، راحیل جی کی *" [http://rachelsingpurwalla.files.wordpress.com/2010/01/platos-defense-of-justice.pdf په جمهوریت کې د افلاطون د عدالت دفاع]  "* ، په سانتاس، ګیراسیموس کې (ایډ. ). د افلاطون جمهوریت ته د بلیک ویل لارښود (اکسفورډ: بلیک ویل خپرونه، 2006).
* ارواپوهنه، فلسفه، او د افلاطون ویشل شوې کرښه  . د افلاطون په ویشل شوې کرښه کې بشپړ متن، تحلیل، او هراړخیز هایپر لینک شوي کتابتون.

وېشنيزه:Pages with unreviewed translations