د نفوذ سيمه

[بټنوک| د 1912 ورځپاڼي کارټون د مونرو نظریې وروسته په [لاتینه امریکا کې د متحده ایالاتو نفوذ په ګوته کوي.]]
په نړیوالو اړیکو کې **د نفوذ** ساحه په یوه سیمه کې د یو هېواد تسلط یا کلتوري، اقتصادي، نظامي یا سیاسي چارو کې د ځايي حکومت سربېره د خپلو سرحدونو د سيمې څخه بهر حاکميت لرل دي. که څه هم دا نفوذ په رسمي توګه د تړونونو یا توافقنامو په شکل په رسمي ډول ترلاسه شوی اوسي،خو  په ډیری مواردو کې دا د نفوذ لرونکي هیواد د نرم ځواک پر بنسټ غیر رسمي نفوذ دی.

که څه هم د اغېزمن او اغېزاچوونکي تر منځ رسمي اتحاد یا نور قراردادي مکلفیتونه شتون لري، داسې رسمي ترتیب ته اړتیا نشته او نفوذ اکثرا د نرم ځواک یوه بېلګه کېدی شي. په ورته ډول، یو رسمي اتحاد په دې مانا نه دی چې یو هېواد د بل هېواد د نفوذ په ساحه کې وي. د نفوذ لوړ انحصار په تاریخي توګه د لويو جګړو سره مل وي.

په ډېرو سختو قضیو کې، یو هېواد د بل هېواد "د نفوذ ساحه" کې کیدی شي د هغه هېواد یوه فرعي برخه وي، په اغېزمنه توګه د اصلي سپوږمکۍ یا استعمار په توګه عمل کوي. د نفوذ ساحه چې د ځواکمنو هېوادونو په واسطه د نورو په چارو کې لاسوهنه کوي، تر نن ورځې پورې دوام لري. دا ډېری وخت د زبرځواکونو، لویو قدرتونو یا منځنیو قدرتونو په توګه تحلیل کیږي.

ځینې وختونه د یو واحد هېواد برخې کولی شي د نفوذ په دوه جلا برخو کې راشي. د استعمار په دوره کې، د ایران او تایلینډ هېوادونه په ترتیب سره د برتانيې / روسیې او برتانوي / فرانسوي امپراتوریو تر منځ د امپراتوري قدرتونو د نفوذ په ډګرونو ویشل شوي وو. په ورته ډول، د دویمې نړیوالې جګړې وروسته، آلمان په څلورو اشغال زونونو وېشل شوی و، چې وروسته بیا لوېدیځ آلمان او ختیځ آلمان سره یوځای شول، چې لومړی يې د ناټو پخوانی غړی و او وروستی یې د وارسا تړون غړی و .

دا اصطلاح د غیر سیاسي حالتونو تشریح کولو لپاره هم کارول کیږي، د بېلګې په توګه، د پیرود مرکز په اړه ويل کيږي چې په دغه مالومه جغرافيه کې نفوذ لري يانې د دې سيمې د سوداګرۍ بازار په خپله ولکه کې لري.

## تاریخ
کيڼ|بټنوک| په 1897 کې د افریقا نخشه د اروپا "د نفوذ ساحې" ښیي.
په تېرو پیړیو کې ډېری ځواکمن دولتونو،  واکمن دولتونه درلودل چې اصلي کورنۍ یې د لوی ځواک دوره منله.

د نړۍ ډېری سیمې د کلتوري نفوذ سره یوځای شوي چې د نفوذ پخوانۍ ساحې څخه په میراث پاتې دي، حتا که دا نور د سیاسي کنټرول لاندې نه وي. د مثال په توګه، موږ کولی شو د انګلیسي فضا ، عربي نړۍ ، یوروسفیر، د فرانکوفوني نړیوال سازمان ، فرانکو-افریقا، جرمنسفیر ، اندوسفیر ، هسپانی داد، لاتینې اروپا/لاتینه امریکا ، لوسوفون، پان ترکيزم ، کلتوري ساحه ذکر کړو. د ختیځې آسیا ، پان-سلاویزم ، مالیزیايي نړۍ او ډیری نور.

## د امپریالیزم نوی دور
بټنوک| په ایران کې د برتانیا او روسیې د نفوذ ساحه
د ۱۹۰۷ کال د انګلیس-روسیې په کنوانسیون کې برتانیې او روسیې پارس (ایران) د نفوذ په ډګرونو ووېشل، روسیه د ایران په ډیرو شمالي سیمو د نفوذ کولو په خاطر وپیژندل شوه او انګلستان په جنوب ختیځ کې یوه سیمه جوړه کړه.  

د سیام ( تایلینډ ) لپاره ، انګلستان او فرانسې په 1904 کې یو تړون لاسلیک کړ چې له مخې یې برتانیا د منام سیند ختیځ ( چاو پرایا سیند ) د فرانسوي نفوذ ساحه په رسمیت وپیژندله. په بدل کې، فرانسې د منام حوزې په لویدیځ او د تایلینډ خلیج لویدیځ کې د برتانوي نفوذ په رسمیت پیژندلی. دواړو خواوو د سیامی د خاورې د الحاق په اړه هر ډول نظر رد کړ. 
بټنوک| د شلمې پېړۍ په لومړیو کې د چین په امپراتورۍ کې د نفوذ ساحې
د ۱۹مې پېړۍ په وروستیو او د شلمې پېړۍ په لومړیو کې په چین، انګلستان، فرانسې، جرمني او روسیه کې، جاپان د خپلو "ګټو ساحو" لپاره د "غیر اجنبی مکلفیتونو" د خوندي کولو پر بنسټ په لویو سیمو کې ځانګړي واک درلود. یوازې متحده ایالاتو د هسپانوي-امریکایي جګړې له امله برخه اخیستې نه وه.  دا بریدونه د نظامي بریدونو په کارولو سره ترسره شوي یا چینايي چارواکو ته د غیر مساوي تړونونو او "اوږدمهاله اجارې" لاسلیک کولو ګواښ کول.

د 1895 په پیل کې، فرانسویانو د چین په جنوب لوېدیځ کې د اورب ادعا وکړه.  د 1897 کال په ډسمبر کې، المان قیصر ویلهلم II په چین کې د سیمې د نیولو اراده اعلان کړه، چې په چین کې یې د نفوذ سرحدونه سخت کړل. د آلمان حکومت، په شانډونګ ولایت کې، د پراختیایي پورونو، کان کیندنې، او د ریل پټلۍ ملکیت ځانګړی کنټرول ترلاسه کړ، په داسې حال کې چې روسیې د لوی دېوال په شمال کې ټوله سیمه کوریا ته ور کړه،   سربېره پردې د سوداګرۍ لپاره د پخوانیو مالیاتو معافیت. منګوليا او شينجيانګ د فينګتيان، جيلين او هيلونګ جيانګ په ولايتونو کې د آلمان په شان اقتصادي ځواک دی. فرانسه پر یونن، د ګوانګسي او ګوانګ دونګ زیاتره ولایتونه، د فوجیان ولایت پر جاپان او د یانګزي سیند په ټوله دره کې برتانوي امپراتورۍ (لکه څنګه چې د یانګزي سیند ته څېرمه ټول ولایتونه، همدارنګه د هینان او ژیجیانګ  برخې  )، د ګوانګ دونګ او ګوانګ شي والیتونو او د تبت یوه برخه. یوازې د ژیجیانګ ولایت لپاره د ایټالیا غوښتنه د چین حکومت لخوا رد شوه. په دې سیمو کې اجاره شوې او رعایت شوې سیمې شاملې نه دي چې بهرنیو قدرتونو پرې بشپړ واک درلود. 

په 1902 کې، وینسټن چرچیل د لویو قدرتونو لخوا د چین د ویش په اړه وینا وکړه، چیرې چې هغه وویل چې "موږ باید چینایان په لاس کې واخلو او دوی تنظیم کړو،" "زه د چین په وروستۍ ویش باور لرم،" او "آریان. سټاک." هغه به خامخا وګټي."  

### امریکا
د امریکا د خزانې لومړی وزیر الکساندر هیمیلټن غوښتل چې امریکا په شمالي امریکا کې د خپل نفوذ ساحه جوړه کړي.  هېملټن په فدراليستي ژورنالونو کې ليکلي، چې امريکا غواړي د نړۍ د قدرت مقام ته ورسېږي او له امريکا څخه د اروپايي هېوادونو د ايستلو واک تر لاسه کړي، په دې توګه د امريکا د ملتونو تر منځ سيمه ييز تسلط پيدا کړی، که څه هم د نوې نړۍ زياتره اروپايان. په هغه وخت کې مستعمرې درلودې. 

دا عقیده د ولسمشر جیمز مونرو په مشرۍ رسمي شوه، چا چې نوې نړۍ د نفوذ ساحه وبلله او د اروپا له تجاوز څخه یې ګوښه کړه. دې ته د مونرو نظریه ویل کیده. لکه څنګه چې متحده ایالات د نړیوال ځواک په توګه راڅرګند شو، لږ شمیر هیوادونو په دې سیمه کې د سرغړونې جرئت وکړ.  په شوروي اتحاد او د کیوبا د توغندیو په بحران کې د پام وړ استثنا رامنځته شوه.

د 2018 راهیسې، د بهرنیو چارو وزیر ریکس ټېلرسن د مونرو نظریې ته اشاره کړې ترڅو متحده ایالات د نورو هیوادونو لکه چین په پرتله د سیمې د غوره سوداګریز شریک په توګه وده ورکړي. 

## دوهمه نړۍوال جګړه
د بل مثال په توګه، د دویمې نړیوالې جګړې په جریان کې، د جاپان امپراتورۍ خورا پراخ نفوذ درلود. د جاپان حکومت په مستقیم ډول په کوریا، ویتنام، تایوان او د چین اصلي خاورې په ځینو برخو کې د پېښو څارنه کوله. له همدې امله، "د لويې ختیځې آسیا د خوښۍ لویه ساحه" په اسانۍ سره د آرام سمندر په نقشه کې د لوی "حباب" په توګه انځور کېدی شي چې د جاپان ټاپوګان او د آسیا او آرام سمندر هیوادونه کنټرولوي.

### د دوهم نړیوال جنګ پای
د 1941 او د شوروي اتحاد د آلمان له یرغل راهیسې، متحدینو د غیر لیکل شوي انګیرنې لاندې کار کاوه چې لویدیځ قدرتونه او شوروي اتحاد هر یو د خپل نفوذ ساحه درلوده. لکه څنګه چې د نازیانو تر ولکې لاندې سیمې محدودې شوې او متحدینو په پرله پسې توګه نور هیوادونه آزاد کړل، په خپلو برخو کې د متحده ایالاتو-برطانیې-شوروي د بې بنسټه حقونو انګیرنې ستونزې رامینځته کړې. د جګړې سیمې یو عملي تعریف نه درلود او دا هیڅکله روښانه نه وه چې ایا یو واکمن متحد ځواک یوازې د نظامي فعالیتونو په اړه یو اړخیز پریکړې کولو اجازه لري یا کولی شي د نورو هیوادونو سیاسي، ټولنیز او اقتصادي راتلونکي باندې خپله اراده تحمیل کړي. دا غیر رسمي سیستم د جګړې په وروستیو پړاوونو کې او له هغه وروسته په شا شو، کله چې څرګنده شوه چې شوروي اتحاد او لویدیځ متحدین د آزادو شویو سیمو د راتلونکي ادارې او پرمختګ او پخپله جرمني کې د پام وړ توپیر درلود.

## سړه جګړه
د سړې جګړې په جریان کې، د بالتیک هیوادونه ، منځنۍ اروپا ، د ختیځې اروپا ځینې هیوادونه، کیوبا ، لاوس ، ویتنام ، شمالي کوریا ، او د چین او شوروي اتحاد تر جلا کیدو او د تیتو سټالین، د چین د خلکو جمهوریت او د چین د خلکو جمهوریت . د یوګوسلاویا فدرالي جمهوریت ، د نورو هیوادونو په منځ کې په مختلفو دورو کې د شوروي اتحاد د نفوذ ساحه ده. لویدیځه اروپا ، اوقیانوس، جاپان او جنوبي کوریا په نورو ځایونو کې د امریکا تر نفوذ لاندې دي. په هرصورت، په دې سیمو کې د تطبیق شوي کنټرول کچه توپیر لري او مطلق نه و. د بیلګې په توګه، فرانسې او انګلستان وتوانیدل چې په خپلواکه توګه (د اسراییلو سره) د سویز کانال باندې برید وکړي (دوی وروسته د امریکا او شوروي اتحاد د ګډ فشار لاندې وتلو ته اړ شول). وروسته فرانسه هم وتوانېده چې د شمالي اتلانتيک د تړون د سازمان (ناټو) له پوځي ځواک څخه ووځي. کیوبا اکثرا هغه دریځونه نیولي چې له خپل شوروي متحد سره یې شخړه کوله، په شمول د چین د خلکو جمهوریت سره یو لنډمهاله اتحاد، اقتصادي بیا تنظیم کول، او په افریقا او امریکا کې د یاغیانو ملاتړ پرته له دې چې د شوروي مخکې تصویب شي.

## اوسمهال
د شوروي اتحاد له ړنګېدو وروسته، د ختیځې اروپا، قفقاز او مرکزي اسیا هغه هېوادونه چې خپلواک شول اکثرا د روسیې د فدراسیون د "د نفوذ د ساحې" د یوې برخې په توګه انځور شوي. د الریش سپیک په وینا، د کارنیګي اروپا لپاره لیکل: " د شوروي اتحاد له ړنګیدو وروسته، د لویدیځ تمرکز په روسیه کې و. لوېدیځو هېوادونو په ښکاره ډول د شوروي څخه وروسته هېوادونه (د بالتیک هېوادونو سربیره) د روسیې د نفوذ ساحه ګڼلې. » 

## اړوند پوښتنې

* جیوپولیټیک
* ملي ګټې
* د ځواک توازن

## سرچینې

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Sphere of influence». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۱ مارس ۲۰۱۷.

وېشنيزه:چين
وېشنيزه:نړۍ
وېشنيزه:نړيوالې اړيکې
وېشنيزه:هېوادونه
وېشنيزه:د نړۍ هېوادونه
وېشنيزه:امريکا متحده ايالات
وېشنيزه:المان
وېشنيزه:جاپان
وېشنيزه:کوريا
وېشنيزه:روسيه
وېشنيزه:شوروي اتحاد
وېشنيزه:بالکان
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations