ویټاليک بوترین

ویټالیک دمتریویچ بوترین )روسي کې: Вита́лий Дми́триевич Буте́рин؛ د ۱۹۹۴ کال د جنورۍ په ۳۱مه زېږېدلی)، چې په ویټالیک بوترین (روسي کې: Вита́лик Буте́рин) ډېر پېژندل کېږي، یو کاناډایي کمپیوټر پروګرامر او خیرات ورکوونکی دی چې د ایتیریم د هم-بنسټګر په توګه ډېر شهرت لري. بوترین د کریپټوکرنسۍ له پیل څخه په دې برخه کې ښکېل شو، او په ۲۰۱۱ کال کې یې د بیټ کوین مجله (Bitcoin Magazine) مرستیال بنسټ ګر و. په ۲۰۱۵ کال کې، بوترین د ګیوین ووډ، چارلس هاسکینسن، انتوني ډي یوریو او جوزف لوبین سره یو ځای د ایتیریم بلاک‌چېن پلی کړ.

## '''لومړنی ژوند او زده‌کړه'''
بوترین، د روسیې په کولومنا کې د یوې روسي کورنۍ په غېږ کې زېږېدلی. د هغه پلار، دمتري، د کمپیوټر ساینس پوه و. هغه او د هغه مور او پلار تر شپږ کلنۍ پورې په همدې سیمه کې اوسېدل، وروسته یې مور و پلار د ښه کار موندلو په لټه کې کاناډا ته کډه شول. په کاناډا کې د ابتدايي ښوونځي په درېیم ټولګي کې، بوترین د استعداد لرونکو ماشومانو په ټولګي کې ځای پر ځای شو او ریاضي، پروګرامنګ او اقتصاد سره یې لېوالتیا پیدا کړه. وروسته بوترین د تورونټو د Abelard School پ ه نوم خصوصي لېسې ته ولاړ. بوترین د ۱۷ کلنۍ په عمر د خپل پلار له لارې د بیټ کوین په اړه زده کړه وکړه.

له لېسې وروسته، بوترین د واټرلو پوهنتون ته ولاړ. هلته یې پرمختللي کورسونه واخیستل او د کریپټوګرافیې د متخصص ایان ګولډبرګ د څېړنیز مرستیال په توګه یې کار وکړ، چې هغه د Off-the-Record Messaging هم-بنسټګر و او د Tor Project  د بورډ پخوانی رئیس هم پاتې شوی و. په ۲۰۱۲ کال کې، بوترین په ایټالیا کې د نړیوالې انفورماتیک المپیاډ په سیالیو کې د برونزو مډال وګاټه.

په ۲۰۱۳ کال کې، هغه د نورو هېوادونو له ډیولیپرانو سره لیدنه وکړه چې د کوډ په اړه یې ورسره خپله لیوالتیا شریکه کړه. هغه هماغه کال وروسته تورنټو ته بېرته ستون شو او یوه سپینه ‌پاڼه یې خپره کړه چې د ایتیریم وړاندیز یې وکړ.

هغه په ۲۰۱۴ کال کې هغه مهال له پوهنتونه ووت کله چې د ټیل فیلوشپ له خوا ورته د ۱۰۰,۰۰۰ امریکایي ډالرو مرسته ورکړل شوه (چې په ۲۰۲۴ کال کې د ۱۳۲,۸۲۳ ډالرو سره برابرېږي)، دا یو بورس و چې د پانګونې متشبث پیټر ټیل لخوا رامنځته شوې وه، او هغه ټول وخت د ایتیریم پر کار بوخت شو.

د ۲۰۱۸ کال د نومبر په ۳۰مه، بوترین د بازل پوهنتون د سوداګرۍ او اقتصاد له پوهنځي څخه افتخاري دوکتورا ترلاسه کړه.

## مسلک

### ''د بیټ کوین مجله''
په ۲۰۱۱ کال کې، وروسته له دې چې په یوه بیټ کوین فورم کې نوموړي له یوه کس سره د دې موخې لپاره چې بیټ کوین وګتي، ولیدل، نو بوترین د Bitcoin Weekly په نوم خپرونې لپاره لیکل پیل کړل. د خپرونې مالک هر هغه چا ته چې مقاله ولیکي پنځه بیټ کوین وړاندیز وکړ (په هغه وخت کې شاوخوا ۳.۵۰ ډالر). بوترین د دې سایټ لپاره لیکل تر هغه وخته پورې وکړل چې ډېر ژر وروسته د کافي عاید د نشتوالي له امله وتړل شوه. د ۲۰۱۱ کال د سپتمبر په میاشت کې، میهای الیسي له بوترین سره د یوې نوې چاپي خپرونې د پیل په اړه چې Bitcoin Magazine نومېده اړیکه ونیوله. بوترین د لومړي هم-بنسټګر په توګه دا وړاندیز ومنلو او د مخکښ لیکوال په توګه یې ونډه واخیسته.

Bitcoin Magazine  په ۲۰۱۲ کال کې د چاپي نسخې خپرول پیل کړل او کریپټوکرنسۍ ته ځانګړې شوې لومړۍ جدي خپرونه ګڼل شوې ده. د Bitcoin Magazine پر مهال، بوترین له جد مک‌کالب سره د Ripple په شرکت کې دندې لپاره اړیکه ونیوله چې هغه ومنله. خو د دوی وړاندیز شوې دنده ناکامه شوه ځکه چې Ripple د بوترین لپاره د امریکا ویزه نه شوه برابرولی.

سربېره پر دې، هغه له ۲۰۱۶ څخه تر ۲۰۲۴ کال پورې د Ledger د اداري بورډ غړی و، چې یوه علمي مجله ده او د کریپټوکرنسۍ او بلاک‌چېن ټکنالوژۍ په اړه بشپړ اصلي څېړنیزې مقالې خپروي.

### ایتیریم
بوترین د ایتیریم مخترع دی، چې د "غیرمتمرکز مایننګ شبکه او د سافټویر د پراختیا پلاتفورم په یو ځای کې" په توګه تشریح شوی، چې د نوو کریپټوکرنسۍ او پروګرامونو جوړولو ته اسانتیا برابروي چې په یوه ګډ بلاک‌چېن (د کریپټوګرافیک معاملاتو ثبت) کې شریک وي.

بوترین په لومړي ځل د ایتیریم تشریح په یوه سپینه‌ پاڼه کې د ۲۰۱۳ کال په نومبر کې وکړ. هغه استدلال وکړ چې بیټ کوین د غوښتنلیک د پراختیا لپاره د سکرېپټ ژبې ته اړتیا لري. خو کله چې د موافقې ترلاسه کولو کې پاتې راغی، هغه د یوه نوي پلاتفورم د پراختیا وړاندیز وکړ چې یوه عمومي سکرېپټ ژبه ولري.

د ایتیریم سپین ه‌پاڼه خپره شوه، او له دې نوي پروتوکول سره لیوالتیا د ۲۰۱۳ کال په وروستیو او د ۲۰۱۴ کال په لومړیو کې زیاته شوه. بوترین د ایتیریم عامه اعلان د شمالي امریکا د بیټ کوین کنفرانس کې په میامي کې د جنورۍ په ۲۶مه وکړ. بوترین یوه ۲۵ دقیقې وینا وړاندې کړه، چې د هرې موخې لپاره نړیوال کمپیوټر یې تشریح کړ چې په یوه غیرمتمرکز، بې‌اجازه شبکه کې فعالیت کوي، او په پای کې یې د ایتیریم احتمالي کارونې یادې کړې چې له کرنیزو بیمو څخه تر غیرمتمرکز تبادلو او  DAOs پورې رسېدې.

د ایتیریم پروژې په اړه، بوترین په ۲۰۲۰ کال کې وویل: "زه په رښتیا منندوی یم چې د داسې په زړه پورې او څو-رشته‌ییزې صنعتي ساحې کې د کار کولو فرصت لرم، چېرته چې زه د خپلو برخو په نوموتو کریپټوګرافانو، ریاضي‌پوهانو او اقتصادپوهانو سره د تعامل چانس لرم، د داسې سافټویر او وسایلو په جوړولو کې مرسته کوم چې لا له وړاندې د نړۍ په کچه په لسګونو زره خلکو اغېز کوي، او هره اونۍ په کمپیوټر ساینس، اقتصاد او فلسفه کې پر پرمختللو ستونزو کار کوم."

خو، د ۲۰۱۸ کال په یوه مقاله کې چې *New Yorker*  خپره کړې وه، د هغه پلار وړاندیز وکړ چې بوترین هڅه کوي د بلاک‌چېن نړۍ د "فلسفي پاچا" په توګه له تمرکز څخه ځان وساتي، ویې ویل: "هغه هڅه کوي خپل وخت په څېړنه متمرکز کړي. هغه ډېر خوشاله نه دی چې ټولنه دومره ډېر اهمیت ورته ورکړي. هغه غواړي ټولنه لا ډېره پیاوړې شي."

بوترین څرګنده کړې چې هغه د غیرمتمرکزې پیسې د جوړولو هڅونې ته اړ شو ځکه چې د هغه د *World of Warcraft* کرکټر کمزوری کړل شو، په ځانګړي ډول د ۳.۱.۰ اپګریډ (patch) له لارې. هغه په خپل about.me ژوندلیک کې لیکلي:ما له ۲۰۰۷ څخه تر ۲۰۱۰ کال پورې په خوښۍ سره د *World of Warcraft*  لوبه کوله، خو یوه ورځ Blizzard د زما د خوښې وارلاک د *Siphon Life  *جادو د زیان برخه لرې کړه. زه په ژړا ویده شوم، او په هماغه ورځ مې درک کړه چې متمرکز خدمتونه څه ډول وحشتونه راوړلی شي. ډېر ژر مې پرېکړه وکړه چې لوبه پرېږدم.

### د پرانیستې سرچینې سافټویر
بوترین د پراختیاکوونکي په توګه نورو پرانیستو سرچینو پروژو ته هم ونډه ورکړې. هغه د کودي ولسن له خوا په DarkWallet  کې مرسته کړې، د بیټ کوین د پایتون کتابتونونو کې یې ونډه اخیستې او د Egora په نوم د کریپټوکرنسۍ د بازار موندنې سایټ کې یې هم برخه اخیستې ده.

### ایتیریوم روسیه
دا چې بوترین د ایتیریم د پروژې اقتصادي او سیاسي اهمیت د خپلې اصلي روسیې لپاره پېژندل، هغه د ۲۰۱۷ کال د جون په ۲مه د سنت پټرزبورګ د نړیوال اقتصادي فورم (SPIEF) پر مهال له ولسمشر ولادیمیر پوتین سره ولید. پوتین څرګنده کړه چې هغه "د دې نظر ملاتړ کوي چې له احتمالي روسي شریکانو سره اړیکې ټینګې شي."

### له ګلین ویل سره کار
بوترین د اقتصادپوه ګلین ویل سره وروسته له هغې اړیکه پیدا کړه چې د ویل د نوې شتمنۍ مالیې وړاندیز په اړه یې ټویټ وکړ. دواړو بیا د *Liberation Through Radical Decentralization*  په نوم یو مانیفست ولیکه، چې پکې یې د بوترین د کریپټوکرنسۍ پر کار او د ویل د بازار پر بنسټ حل لارو ترمنځ ګډ ټکي روښانه کړل. د هارورډ د PhD زده‌کوونکې زوئي هیټزیګ سره په ګډه، دوی په ۲۰۱۹ کال کې یوه مقاله خپره کړه چې *A Flexible Design for Funding Public Goods*  نومېده. دغه مقاله د عامه توکو د غوره برابرولو یوه طریقه وړاندې کوي، د مربع رایې ورکولو (quadratic voting) یوې نسخې په کارولو سره. تر ۲۰۲۲ کال د اګست پورې، د مربع تمویل له لارې له ۲۰ میلیونه ډالرو څخه ډېر د پرانیستې سرچینې سافټویر پروژو ته ورکړل شوي، په ځانګړي ډول د Gitcoin Grants له لارې.

## سرچينې