open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کارلشتین کلا

300px|بټنوک|کيڼ|مقدس صلیب عبادت ځاي
300px|بټنوک|کيڼ|کارلشتین کلا
300px|بټنوک|کيڼ|یو مذهبي تصوير چې د Mistr Theodorik لخوا نقاشي شو
**کارلشتین کلا** (په چېکي: *Hrad Karlštejn*) د گوتي سپک یوه مشهوره  کلا ده چې د چېک په جمهوريت کې  د Beroun په ولسوالۍ کې پرته ده. نوموړي کلا د چېک ملي او ثقافتي یادگار هم دي.
## تاريخ
کارلشتین کلا په ۱۳۴۸ کال کې د چېکي پاچا او رومي امپراطور کارل ۴ او لوی اسقف Arnošt z Pardubic په امر د امپراطوري او پاچايی مقدسو شایانو (لکه امپراطوري تاج او نور) د ساتنې له امله جوړه شوه. خو نوموړي کلا د پاچا کارل ۴ مهم آراموونکی مقر هم وه. د کارلشتين د جوړولو کارونه په ۱۳۴۸ کال کې پېل شول او په ۱۳۵۷ کال کې پای ته ورسېدل او داخلي سنگار یې ۱۳۶۵ کال کې پای ته ورسېده. په ۱۵ پېړۍ کې د مذهبي انقلاب په اوږدو کې کارلشتين کلا د هوسیټي سلار Zikmund Korybutovič لخوا محاصره شوه. تر انقلاب وروسته په دي کلا کې چېکي پاچايي تاج او دولتي سندونه ‌ذخیره شول. په ۱۶ پېړۍ کې کله چې Jáchym Novohradský z Kolovrat د کارلشتین کلا سرپرست شو نو د دي کلا بیا جوړول پېل شو. په ۱۶۱۹ کال کې کله چې دریش کلن جگړه پېل شوه نو طلايي تاج د دولتي مامورانو لخوا پراگ ته کډه شوه. په ۱۶۴۸ کال کې کارلشتين کلا د سويډني پوځ لخوا ونیول شوه. کله چې امپراېور فرانتس ۲ په ۱۸۱۲ کال کې کارلشتين کلا ملاقات وکړ نو د دي کلا د بیا جوړولو لپاره یې پيسې ورکړ.

## معماري
کارلشتين کلا ډبرو جوړه شوی لویه کلا ده چې د چونې پر غر باندي پرته ده. نوموړی کلا د ۱۴ پېړۍ د گوتي معامري عالي مثال دي. کلا ته نژدی څنگل او د انگورو باغ پروت دی. نوموړي کلا د څو مهمو ودانیو څخه لکه د سرپرست د اوسیدو ځای،  پاچایي ماڼۍ، مقدس ماریم برج او د اوبو برج جوړه شوي ده.
### پاچایي مانۍ
پاچایي مانۍ د امپراطور کارل ۴ اوسېدونکي ځاي وو چې دوه منزله لري. په لومړنی منزل کې نوکرانو او عسکرانو ژوند کول په دویمه منزل کې پاچايي خوب کوټه، اورېدونكى سال او  لوگزامبورگي سال پروت دي. په دي منزل کې پاچا ژوند کاوه او د سیاستدانو، کشيشانو او نورو اشرافانو سره مخامخ کېده.

### مقدس ماريم برج
مقدس ماريم برج لکه پاچايي مانۍ غونډی دوه منزله هم لري او د پاچايي مانۍ سره د پل په مرسته تړل شوي دي.
د دي برج په دویمه منزل کې مقدس مایم کلیسا پرته ده. ددی کلیسا دېوالونه د انجیل د نقاشیو لخوا سنگار شوي دي. نوموړي نقاشي احتمالا د یو مشهور آلماني رنگمال Mikuláš Wurmser لخوا جوړې شوې. په دی کلیسا کې کاترین عبادت ځای شته چې دېوالونه یې د ښایستو قیمتو ډبرو لخوا سنگار شوي ده. په لمړنۍ منزل کې د جواهرو کوټه پرته ده. په دي کوټه کې د پاچايي تاج یو کاپي پروت دي.

### لوي برج
لوي برج د مقدس ماریم برج سره پل په مرسته تړل شوي دي. په دي برج کې مقدس صلیب عبادت ځاي پرته ده. په دي عبادت ځاي کې تر ۱۷ پېړۍ پورې  چېکي پاچايي تاج ‌ذخيره شوي وه. د دي عبادت ځاي دېوالونه د قيمتي ډبرو لخوا سنگار شوي ده .  د عبادت ځاي پام د لمړ، سپوږمۍ او ستوری لخوا چې د ونيزي ښيښو څخه جوړ شوي دي، سنگار شوي دي. نوموړي عبادت ځاي د طلايي پنجره لخوا په دوو برخو تقسیم شوي دي.  د عبادتځاي پر دېوالونو باندي مذهبي تصويرونه دي چې د یو مشهور ایـټالي هنرمند Mistr Theodorik لخوا نقاشي شول. 

  
     

              

 

وېشنيزه:د چېک جمهوريت يادگارونه
تى لرونكى ژوي

**تی لرونکی**يا ( Mammalia ) د بېډۍ لرونکو ځناورو یوه ډله ده چې د نړۍ په بیلابېلو سیمو کې ژوند کوي. تي لرونکي ځناوران توده وینه لري، د بدن تودوخه یې د۳۶ درجې څخه تر ۳۹ درجو پورې اټکی شوي دي. تي لرونکي ځناوران خپلو بچیانو ته شیدې ور کوي. د تي لرونکیو ځناورو بدن په وړۍ پوښل شوی وي. زړه یی دوه خلاص لارې او دوه د زړه پنډونه لري. تي لرونکي ځناوران په دوو جنسونو ( نارینه او ښځينه ) بېلېږي. په اوس وخت کې په نړۍ کې تقریبآ ۵۵۰۰ د تي لرونکي ځناورو ډولونه ژوند کوي.

وېشنيزه:څلور پښې لرونکی ژوي

وېشنيزه:تى لرونكى ژوي
د پراگ کلا

**د پراگ کلا** *(په [[چیکی ژبه|چیکی]]: Pražský hrad, Hrad)* د چېک د جمهوریت تر ټولو مشهوره اور تاریخی کلا ده چی د پراگ په مرکز کی د ولټاوا  سیند ته نژدې پرته ده. د پراگ کلا د نړۍ تر تولو لویه کلا هم ده. دغه کلا د ۹ پېړۍ څخه تر ۱۹۱۸ پورې د چېکی اشرافو، پاچهانو او رومی امپراطورانو مهم مقر وو. د پراگ کلا په ۱۹۱۸ کال کی د چکوسلواکیا د جمهوریت تر تاسیسولو وروسته د ولسمشر مقر شو. په اوس وخت کی په پراگ کلا کی د چېکی ولسمشر اداره پرته ده. 
په کلا کی د مقدس ویټوس کليسا پرته ده چی د چېکی اشرافو، پاچایانو، کشیشانو او اسقفانو آرامځای او مهم عبادت ځای ده. په دی کلیسا کی چېکی طلایی تاج ‌ذخیره شوی دی (پټ شوی دی). 
## تاریخ
د پراگ کلا په ۹ پېړۍ کی د شاهزاده سپیتیهنېف (Spytihněv) لخوا جوړه شوه. په دی وخت کی لرگی دیوارونه او برجونه جوړ شول. د وراټیسلاف ۱ د حکومت په وخت کی په کلا کی رومی کلیسا جوړه شوه. په ۹۷۳ کال کی د پراگ په کلا کی د اسقف مقر او نوی رومی کلیسا جوړه شوه. په ۹۷۰ کال کی د ښځو صومعه جوړه شوه او په دی وخت کی شاهزاده بوږیوی ۲ د مقدس جورج کلیسا بیا جوړه کړه. د پښيميسل اوتاکار۲ د حکومت په وخت کی نوی پاچایی ماڼۍ جوړه شوه. 
د یان لوگزامبورگ د حکومت په وخت کی د مقدس ویټوس کلیسا د جوړولو کار پېل شو او نوی پاچایی ماڼۍ بیا جوړ شو. د کارل ۴ د حکومت په وخت کی په پراگ کلا کی د اسقف اعظم مقر هم تاسیس شو.د کارل ۴ د حکومت په وخت کی پراگ د رومی مقدس  امپراطوری  پایتخت شو او پراگ کلا د امپراطوری سیاسی مرکز شو.
کله چی په ۱۴۷۱ کال کی ولادیسلاف یاگېلون چېکی پاچا شو نو پاچایی مانی یی بیا جوړه کړه. په دی وخت کی لوی او ښایسته گوتی سالن هم جوړ شو چی په اوس وخت کی د ولسمشر د انتخابو او نورو مراسمو ځای دی. په ۱۵۲۶ کال کی چېکی پاچایی د هابسبوگ پاچایی کورنی لاس ته راوړل. کله چی فردیناند ۱ چېکی پاچا شو نو د پراگ په کلا کی ښایسته پاچایی باغ یی جوړه کړه. فردیناند ۱ په دی باغ کی د خپل میرمن لپاره ښایسته ماڼۍ جوړه کړه. 
په ۱۵۸۳ کال کې د هابسبوگ امپراطور رودولف ۲ چېکی پاچا شو. په دی وخت کی عثمانی پوځ بالکان ونیو او رودولف ۲ مجبور شو د وین څخه پراگ ته ولار سی او د دی لپاره  پراگ د اروپا ثقافتی او علمی مرکز شو. رودولف ۲  هنر او علم ډیر خوښ کړ. هنرمندان او پوهان د نړی د بیلو بیلو سیمو پراگ ته راتلل. په ۱۶۱۸ کال کې ددېرش کالو جگړه ( ۱۶۱۸-۱۶۴۸ ) پیل شوه. په ۱۶۴۸ کال کې د سویدن اردو پراگ ته ورسیدل او د هابسبوگ قیمتی ټولونه یی غلا وکړ.

## د پراگ کلا
*د مقدس جورج کلیسا
*د مقدس ویټوس کلیسا
*د پاچانانو ماڼۍ

## انځورتون

دوتنه:Pražský hrad, Vladislavský sál 02.jpg|د ولادیسلاف سالن
دوتنه:CZ-Prag-hradschin-skizze.svg|د پراگ د کلا نقشه
دوتنه:Pražský hrad, Letohrádek královny Anny 01.jpg|ماڼۍ په پاچایی باغ کی
دوتنه:Pražský hrad, Starý královský palác 02.jpg|پاچایی ماڼۍ
دوتنه:Praha Hrad 1607.jpg|د پراگ کلا د رودولف ۲ د حکومت په وخت کی





وېشنيزه:د چېک جمهوريت يادگارونه

وېشنيزه:چېک جمهوريت
وېشنيزه:د پراگ يادگارونه
وېشنيزه:د پراگ کلا
صليبي جگړې

200px|بټنوک
**صلیبي اورپکي** ( Crusaders ) یا عيسوي جنگسارلارانو چې په منځنۍ پېړۍ کې په 1095 زېږيزکال لومړنۍ عقيدوي غير اخلاقي جگړه د فلسطين او منځيني ختيځ د مسلمانانو پر ضد پیل کړه.
دغه اروپايي عيسوي اورپکي د عيسوي ملايانو د دستور په مطابق له اروپا څخه راوپارېدل او په فلسطین کې د مسلمانانو په ضد د صليب د ساتلو په موخه نهه جگړې پرله پسې وکړې. د انجیل په روایت په فلسطین کې د عیسی ( علیه السلام ) قبر پروت دی او د دې لپاره عيسوي ملايان او کاتولیک ډلې مشرانو غوښتل چې د فلسطین پلازمېنه بیت الحم چې اروپا کې ورته جيورسيلم وايي ونیسي. عيسوي ملا اوربن (پاپ اوربن) هم غوښتل په فلسطین کې د سپېڅلي هېواد تر نوم لاندې په منځيني ختيځ کې عيسايي مستعمره رامنځته کړي.

## فلسطین
په ۱۰۹۶ زېږيز کال لوی صليبي پوځ فلسطین ته ورسیده او په فلسطین کې يې په القدس کې پاچایي جوړه کړه. صلیبي اورپکو پوځيانو د مصر ، سوريې او لبنان شاوخوا سيمو باندې بريدونه وکړل.  په دې وخت کې مصر د فاطمي دولت په لاس کې ؤ. خو فاطمي دولت مشرانو ونشوای کولای د صلیبي پوځيانو مخه ونيسي .
په ۱۱۲۷ کال کې په سوریا او عراق کې د پاچا نورالدین لخوا قوی دولت تاسیس شو. پاچا نورالدین غوښتل د القدس پاچایی ته ماته ورکړی او مصر د عباس د خلافت لاس ته ور کړی. پاچا نورالدین یو قوماندان چې نوم یی صلاح الدین وو مصر ته ولیږل. صلاح الدین په مصر کې وزیر شو. په ۱۱۷۲ کال کی فاطمی دولت د صلاح الدین د دسیسو په مرسته خراب شو او صلاح الدین د مصر پاچا شو او مصر د عباس د خلافت لاس ته راوړ.
د پاچا نورالدین تر وفات وروسته په ۱۱۷۴ کال کې صلاح الدین د نورالدین زوی مړ کړ.
## جگړه
200px|بټنوک|صلاح الدین

په ۱۱۸۲ کال کې د صلیب مشر رینالد چاتیلون د عرب په تجارتی کاروانونو برید وکړ. په برید کې ټول سودگران وژل شول. ریتالد چاتیلون تر دغه برید وروسته په سره سمندر کې د عربانو پر تجارتی پیړیو برید وکړ او د مدینې په ښار کې یی بندرونه خراب کړل.
تر دغه بریدونو وروسته صلاح الدین په قهر شو. په ۱۱۸۷ کال کې صلاح الدین لوی اردو راټول کړ او د القدس پر پاچایی برید وکړ. د صلاح الدین اردو د صلیب اردو ته ماته ورکړه او د القدس ښار د عباس  خلیفې لاس ته راوړ. د القدس تر ونیولو وروسته ټول ښار د سرو گلونو د اوبو په مرسته پاک شو.
## دریمه صلیبی جگړه
په ۱۱۸۹ کال کې د انگریز پاچا ریچرد ۱ د صلیب قوماندان شو. د انگریز پاچا غوښتل القدس ونیسی. مگر تر دری کلو وروسته ریچرد ۱ مجبور شول صلاح الدین سره سوله وکړی

وېشنيزه:جگړې
خاپوړن

**خاپوړن ژوي** (په لاتين: *Reptilia*) د شمزۍ لرونکو ژويو څخه دي چې د نړی په پېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي او په درو مهمو دلو تقسیم کېږي.
***[[كپېړ|كپېړان]]** (لکه کپېړان، اليگاټوران  )- ۲۳ ډوله
***فلس لرونکی ژوي**   - ۷،۶۰۰ ډوله
**ماران
**مارمولکان http://www.qamosona.com/j/
**Amphisbaenia
***[[کيشپ|کيشپان]]**  - ۳۰۰ ډوله

## تاریخ
خاپوړن ژوي ۳۰۰ میلیونه کاله مخکې د دوه ژوندويو څخه رامنځ ته شوي وو. لمړنو خاپوړن ژويانو چې د کاربن په موده کې یی ژوند کول او اوږدوالی یی لکه د اوسنیو سمندرانو او شرمښکيانو اوږدوالی غوندی ول، د نورو ژویو په مقابله کې په وچو سیمو کې ژوند کولای سول. په دی وخت کی د Synapsid ژويان هم منځ ته راغلل چې د تې لرونکو ژويو او خاپوړن ژویو ځانگړنې (فزيالوجې خاصيت) یی لرل. د Synapsid ژوي د خاپوړن ژويو په مقابله کې زيږوونكى ژوي ول  او لاندينی زامه یی د یو اډوکی څخه جوړه شوي وه. نوموړي ژوي ۲۵۰ میلیونه کاله مخکې مړ شوي ول.
### د ډانگسرانو دوره
خاپوړن ژويان ۲۳۵ میلیونه کاله مخکې د مځکې مسلط ژوي ول.چې دا موده د جوراسيک پيل (نژدې ۲۰۰ ميليونه کاله وړاندې) نه تر کريټاسيوس (۶۵،۵ ميليونه کاله وړاندې) پورې وغځېده. په دي وخت کې پخوانیو خاپوړن ژويو مځکه، اوبه (سمندرونه او سیندونه) او آسمان آباد کړی ول. د ډانگسرانو بدن  حرارت دایمي وه او ټول بدن یي احتمالا د رنگیو بڼکو لخوا پوښ شوي ول.ډانگسران تقريبا ۶۶ میلیونه کاله مخکې مړ شوي ول.

## توصیف
خاپوړن ژوي د شمزۍ لرونکو  ژويو څخه دي چې بدن یی د فلسونو یا کاسو (لکه دكيشپ کاسه) لخوا پوښ شوي دي.د بدن حرارت یی دایمی نه دی او  د سږو په مرسته تنفس کوی. خاپوړن ژوي د تی لرونکو ژويو او كپېړانو په مقابله کې دپافرام نه لري. نوموړي ژوي هگۍ اچوی ، سړه وینه لری او  کوپړۍ یی د ملا د تیر سره د مفصلونو په واسطه تړل شوي دي. د دی ژويو د وینو د جریان جهاز تړلی دي. زړه یی دوه دهلیزه، یو بطن او ښارگي پرده لری. (خو د كپېړانو زړه د دوو دهلیزونو او دوو بطنونو څخه جوړه شوي ده).

وېشنيزه:څلور پښې لرونکی ژوي
وېشنيزه:خاپوړن
دوه ژوندوي

200px|thumb|left
200px|thumb|left
**دوه ژوندوي** یا **‌ذوحیاتين** (په لاتين: *Amphibia*) د مهره لرونکي او سړه وینه لرونکي ابتدایی ژويو څخه دی چی څلور پښې لري. دوه ژوندوي (ذوحياتين) پوستکي او ابتدایی سړی په مرسته نفس کوي.
د دوه ژوندوي ژويو د هگو پوښ کلک نه لري او د دی لپاره دوه ژوندوي په اوبو کې هگۍ اچوی. چینچی له هگی را وځی او په اوبو کې ژوند کوی. په اوس وخت کې په نړۍ کېد دوه ژوندوو ځناورانو ۵۷۰۰  ډوله ژوند کوی
د دوه ژوندوي ځناوران د وینو د جریان جهاز تړلی سیستم لری. زړه یی دوه دهلیزه او یو  بطن لری. دوه ژوندوي ځناوران سړه وینه لری. د بدن حرارت یی دایمی نه دی

وېشنيزه:څلور پښې لرونکی ژوي
وېشنيزه:دوه ژوندوي
مرغه

**مرغان** یا **مارغان** (په لاتين: *Aves*) د شمزۍ لرونکو ژويو څخه دی چې د نړی په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي او په دوو اساسو ډلو Peleognathae او Neognathae تقسیم کېږي. تر اوسه پورې د مارغانو ۹۹۷۸ ډوله پېژندل شوي دي. 
* ځغاستونكى مرغان  - ۴۰۸۳ ډوله
*الوتونکی  مرغان   - ۵۸۹۵ ډوله
*د مرغانو فوسیلونه     - ۲۰۰۰ ډوله
## د ماغانو تکامل
مارغان ۱۵۰ میلیونه کاله مخکې د غوښه خوړونکو ډانگسرانو (Theropoda) څخه رامنځ ته شوي ول.

## توصيف
مارغان د شمزۍ لرونکو ژويو څخه دی چې توده وینه لری، د بدن حرارت یی د ۳۴ درجو څخه تر ۳۹ درجو پورې وی او دوه پښې لری. د مرغانو د سرلاری د بدن انتهایی غړو د وزرونه په نوم یادېږی. بدن یی بڼکې پوښولی دی او پوستکی وچ دی.
### د مرغانو د بدن سیستم
د مرغانو د وینو د جریان جهاز تړلی دی. زړه یی دوه دهلیزه او دوه  بطنه لری. مرغان یو د غږ عضو لری.د باصری حس تر ټولو بشپړ د مرغانو حس دی. مرغان هگۍ اچوی او هگۍ یی د کالسیم پوښ لری. مرغان د سږو په مرسته تنسف کوی.
د مرغانو اسکلت ثابت او خفيف دي. هډونه یی گوگ دي. مرغان د ملاتیر لكۍ برخه نه لري. د دي ژوي د كوپړۍ د ماغزو او سترگو برخه د خاپوړن ژويو د كوپړۍ د ماغزو او سترگو برخو څخه لوی دي.

وېشنيزه:څلور پښې لرونکی ژوي
وېشنيزه:مارغان
بابا قشقار ولي

**بابه قشقار ولی** کلی د جغرافیی موقعیت له پلوه  د کابل ولايت د ده سبز ولسوالۍ په شمال شرق کې پروت دی. ددی کلي له نومه څرگنده ده چې دلته د بابا قشقار ولي زیارت او روضه شتون لري چې د خپل وخت ولي تېر شوی دی په دې کلي کی بابکرخېل او ځیني نور قومونه اوسي چې د وگړو شمېر یې له ۳۰۰۰۰ څخه هم اوړي.  ډېری وگړي یې باسواده دي او د علم کچې په کې لوړه ده البته یوه عالي لیسه چې د بابه قشقار ولي په نوم یادېږی؛ لري او اوس اوس په کې د نجونو یو ښوونځی هم پرانیستل  شوی دی ددې کلي ډېر ځوانان په زده کړه بوخت دي او ډېری نور یې  ورځیني کارونه مخ ته وړي. بابه قشقار ولي یو له هغه پنځو ولیانو څخه دی ې په کابل یې زیارتونه  موجود دي چې د دې کلي د نوم وجه هم د ده د زیارت موجودیت په بابا قشقار کلي کې دی. 
ورځنی ژوند په کی ښه دی خلک یی په مسلکی کارونو دولتی دندنې او بزگری اخته دی  ددې جنوب ته د هندوکش د غرو لمنې پرتې دی چې ددی ځای ځایی خلک یی شوگار بولي
چې ښه مالڅر هم دی او ډیری نورې گټې هم ځینی اخلی دا خلک که څه هم په یو کوچنی  کلی پورې تړلي خو په وطن مین خلک د ی او تل یی لکه نور افغانان خپله میړانه د دین او هیواد پهوړاندې ښودلې ده او بې برخې نه دي پاتې شوي 

په دې کلی کې ډیر فرهنگپال او ادیبان تیر شوي او موجود دی چې د **پير صاحب عبيد الله جان اخوند** نوم اخیستی شو چې په پښتو ژبه یی منظومه صلوات هم چاپ شوی دی ددې کلي یو تن مشر راته داسې وویل چې دا کلی د کوشانیانو له وخته اباد دی او ددې خبرې د اثبات لپاره له هغه سره د کوشانیانو د دورې سکې چې د دې کلي په شاوخوا سیمه کې په لاس ورغلي چې د افغانستان د ملي ارشیف د مسکوکاتو په کتاب کې ثبت دی موجودې دي او وایی چې ددې کلي قدامت له میلاده هم مخکې ته رسیږی 
اوس نو ډاډه ویلی شو چې پښتانه یو لرغونی تاریخ لري دا چې ولې یی ځینی پښتون دښمنه او متعصبه خلک وروسته له اسلامه ټبر گڼي نو له لویی غلطی سره مخ دي او ژر ده چې دا ملت به خپل ځان نړیوالو ته وښایي چې یو متدینه او په علم مین ملت دی.

وېشنيزه:پیران
وېشنيزه:زیارتونه
وېشنيزه:د کابل زیارتونه
وېشنيزه:د افغانستان زیارتونه
وېشنيزه:تصوف
وېشنيزه:صوفیان
وېشنيزه:افغان صوفیان
وېشنيزه:کابلي صوفیان
دونگ هوی هوايي ډگر

240px|بټنوک|دونگ هوی هوايي ډگر
**دونگ هوی هوايي ډگر** په نړيوال هوايي ډگر دی، د ولايت د دونگ هوی quangbinh، ويتنام دي. د هوايي ډگر په سمندر کې تر څنگ كيږي. ده د 2400 مترو ځغلكرښې). نوكري کولای شي چې 500 تنه سوارلۍ يي. د الوتکو له دغه هوايي ډگر hanoi او hochiminh ښار ته. رښتيانی هغه ته د گرځندويانو د phongnhakebang دي.

وېشنيزه:هوايي ډگرونه
سوخوی پک فا

**سوخوی پک فا**(په روسی:Перспективный авиационный комплекс фронтовой авиации)د جت د برید کوونکی ښکاری الوتکو د پنځم نسل ( پښت) یو ډول الوتکه ده چی د سوخوی د شرکت لخوا جوړېږی.  

## سرچينې

* PAK FA - Global Security.org
* The T-50's Flight to the Future - GrandeStrategy
* PAK FA info & pictures - Paralay.com 
* PAK FA - Russian Military Analysis
* Sukhoi Company — Primary contractor 

وېشنيزه:سوخوی الوتکې
وېشنيزه:روسي الوتکې
اندانۍ

مېرمن** اندانۍ** د افغان ويدي پېر (۲۰۰۰- ۱۰۰۰ کاله تر ميلاد دمخه) شاعره وه چې اشعار يې د رېگويدا د لسم کتاب په ۱۴۵ سرود کې راغلي دي. او د يوه شعر د څو بندونو پښتو ژباړه يې داسې ده.

د سپېتنيبادهنم (sapetnibadhanam) په نامه


## سرچينې
#پښتنې مېرمنې - ۲۴ مخ
#آريانا مجله - ۶ مه گڼه

وېشنيزه:پښتنې شاعرانې
سورة مريم

**
سورة مريم** د قرآن ۱۹ مه سورة ده.

وېشنيزه:قران
وېشنيزه:قراني سورتونه
سورة الفرقان

سورة الفرقان د قرآن کريم ۲۵ مه سوره ده.

وېشنيزه:قران
وېشنيزه:قراني سورتونه
کرايووا

د کرایووا ښار په رومانيا کې شپږم لوی ښار دی چی د اولټینیا ایالت مرکز هم گڼل کیږی چی په ۲۰۰۹ کال کې د سرشمیرنې د ملي ادارې د راپور پر بنسټ په دغه ښار کې 298،643 کسه وگړی ژوند کوي.

## انځور غالۍ

وېشنيزه:رومانیا
وېشنيزه:د رومانیا ښارونه
هريړه

کيڼ|250px|بټنوک|د هريړې ونه
هريړه (په لاتين:***Terminalia chebula*** په انگرېزي: Black Myrobalan يا Chebulic Myrobalan; په چينايي:  *he zi*; په سنسيکريت: haritaki; په تېبېتي: A-ru-ra) د *[[Terminalia]]* د ونې يوه نه لاس ته راغلې يو درمل دی، چې په سوېلي آسيا کې په هند او نيپال کې او په سوېل لوېديځه آسيا کې په چين او په سوېل کې سريلانکا، مالېزيا او وېتنام کې موندل کېږي.

It is a deciduous tree growing to 30 m tall, with a trunk up to 1 m diameter. The leaves are alternate to subopposite in arrangement, oval, 7–18&nbsp;cm long and 4.5–10&nbsp;cm broad with a 1–3&nbsp;cm petiole. The fruit is drupe-like, 2-4.5&nbsp;cm long and 1.2-2.5&nbsp;cm broad, blackish, with five longitudinal ridges.

There are many varieties such as:
**Terminalia chebula* var. *chebula*. Leaves and shoots hairless, or only hairy when very young.
**Terminalia chebula* var. *tomentella* (Kurz) C.B.Clarke. Leaves and shoots silvery to orange hairy.

## سرچينې
‎

## باندنۍ تړنې
*Haritaki In Ayurveda 

وېشنيزه:بوټي
وېلنی

بټنوک|250px|کيڼ|وېلنی
**وېلنی** *(په )* د سابو يو ډول بوټی دی چې په کليوالي درملگرۍ کې او خوړو کې ترې کار اخيستل کېږي، دا بوټی په خپله په طبيعي ډول د ويالو او پولو په غاړو راشنه کېږي او تر څنگ يې بزگران په زراعتي بڼه هم کري.
وېلنی چې په اروپا، لوېديځه او مرکزي آسيا او شمالي او سوېلي افريقا کې موندل کېږي.

## گټې
ویلنی؛ کولیسټرول کموي او هډونه پیاوړي کوي. د ترکي روغتیاپوهانو په وینا؛ ویلنی د کولیسټرول د کمولو تر څنگ؛ د انسان هډونه هم پیاوړي کوي, روغتیا پوهان وایې چې نوې څیړنې په ډاگه کړې چې د ویلنې په پرله پسې توگه استعمال په وسیله د ا نسان په وجود کې د کولیسټرول اندازه کمیږي او په دې کې شته مگنیزیم د انسان هډوکې پیاوړي کوي. که څه هم وېلنی په ښکاره یو ساده شین نبات ښکاري خو په اصل کې په کې ډیرې گټې نغښتي دي.
روغتیا پوهان وایې د ویلني د تازه پاڼو تازه اوبه د لیمو او شهدو سره په گډه خوړلو سره د خېټې او معدې ټولې ناروغۍ جوړیږې. د ټوخی او زکام په وخت کې د ویلنې اوبه د تور مرچ او تورې مالگې (په جنوبي آسیا کې استعمالیدونکې مالگې) سره جوش او نوش جان شي؛ وجود ته راحت او آرام ورکوي. همداراز که د اِټکو پر مهال د ویلني پاڼې وژوول شي نو سمدستي اِټکې دروي. که په گرمۍ کې د زړه بدوالي او استفراق (قي) پر مهال یوه کاچوغه وچ ویلنی د یو کاچوغه لاچي سره په یو گیلاس اوبو کې جوش او نوش جان شي؛ د یادې ستونزې غوره درملنه ده. همداراز روغتیاپوهان دا هم وایي؛ که د سر درد پر مهال د ویلني پاڼې په تندي (ټنډه) وتړل شي؛ سمدستي د سر درد آراموي.

وېشنيزه:بوټي
وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
وېشنيزه:نعنا ډوله بوټي
مۍ

**مۍ** (علمي نوم: *Vigna radiata*) د غلو دانو له کورنۍ څخه ده چې د نړۍ په گوټ گوټ کې کرل کېږي او د کارونې ډېر موارد لري. دا غله له غټو وریجو او ځینې خلک یې یواځې هم پخلي لپاره کاروي.
د افغانستان په ننگرهار، لغمان، بغلان، کندوز، بدخشان او هلمند ولایتونو کې کرل کېږي.
## توصيف
مۍ یو کلن بوټي دي چې د لوبيا په کورنۍ او د Vigna په جنس پورې اړه لري. اوږدوالي یې ۱ متر او د دانې قطر یې ۵ میلیمتره دي او په گرمو سیمو کې شنه او کرل کېږي. دانه یې ژيړ، سور يا زرغون رنگ درلودلای سي. د دي بوټي مېوه  پټوكى ورته وایی هره دانه یو شمېر توکې لکه  پروتئينونه (۲۵٪)،فلافونويدونه، ويټامینونه (B)، اوسپنه، مس، سوډيم، مگنيزيم لري.

## تاریخ
نوموړي بوټي ۳۲۰۰ کاله مخکې په چین کې د دردونو د علاج لپاره کار شوي وو. د مۍ دانې آنتی‌اکسیدانونه Isovitexin او Vitexin (تصوير) لري چې د وینې فشار کم کوي او د سرطان او شكرى ناروغى پر ضد آغېزه هم لري.
 
وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
ملخوزه

[کيڼ|250px|بټنوک|د ملخوزې [سابه او دانې]]

**ملخوزه** ، په انگرېزي ژبه کې (Fenugreek) چې په پښتو انگليسي سيند کې د ملخوځي او ملخوزي په بڼه راغلې، يو کلن بوټی دی چې د پلي لرونکيو (باقلايان) په کورنۍ اړه لري. 

ملخوزه په ختيځه اروپا، کوکاس (قفقاز)، ارمنستان، تورکيه، عراق، ایران، منځنۍ اسيا کې زرغونېږي، همداراز په مصر او ایتوپیا کې ههم لیدل کېږي. 

## نوم

## بوټپوهيز بيان يې

## په [[وټه]]، کورني ژوند او روغتیا کې يې کارونه

## اخځلیک
۱- https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9  

   

وېشنيزه:بوټي
سورة الحجرات

د حجرات سورت مدني دی ، خو د ابن عباس (رض) لخواچې وايي : د ( يايهاالناس انا خلقنکم من ذکر و انثی) (۱۳م ايت) مکي دی . او د اتلسو ايتونو لرونکې سوره ده . 
## پېښلیک
د حجرات سورت په عثماني اوډنې ۴۹ سورت دی . د حجرات په نوم ځکه نومول شوی ، چې په دې سورت کې د رسول الله (ص) د هغو کوټو د حرمت يادونه شوې چې په هغو کې امهات المومنين (د مومنانو ميندې) اوسېدلې . ځينو مفسرينو د سوره الاخلاق په نامه سره هم ياده کړې ده . د لومړي ايت د نزول وجه ېې داده چې : د بني تميم له قبيلې څخه يو ټولگی رسول الله (ص) ته راغی د دوی په اړه حضرت ابوبکر صديق (رض) ووېل : چې په دوی باندې قعقاع بن معبد د امير په صفت مقرر شي او حضرت عمر (رض) ووېل : چې اقرع بن حابس (رض) دې د امير په توگه ورباندې مقرر شي ، حضرت ابوبکر صدیق (رض) حضرت عمر (رض) ته ووېل : چې تاسو زما آند سره بډوالی لرۍ ؟ ، حضرت عمر (رض) ېې په ځواب کې ورته ورته ووېل : چې زه ستاسې آند سره بډوالی نه لرم ، خو دلته د دواړو غږونه چې پورته شول نو دا ايت رانازل شو (يا ايهاالذین امنو لا تقدموا ) (اې مومنانو د الله (ج) او رسول (ص) د پرېکړې او کلمې په وړاندې څه شی مه وړاندې کوۍ ) . دا پدې هم نازل شو چې اعراب د امهات المومنين (د مومنانو ميندو) خونو خواته ورغلل او رسول (ص) باندې ېې داسې غږونه کول : چې يا محمده ! موږ ته راووځه ! . الله (ج) په نوموړي آيت کې مومنان له دې څخه منع کړل چې رسول الله (ص) ته د (يا) محمد په نوم سره غږ ونه کړي ، بلکې په ډېر ادب سره د رسول الله (ص) يا نبي الله په مبارک نوم سره ورته غږ وکړي .

## د حجرات سورت سکالوگانې
د حجرات په سورت کې د لاندې اړينو مسايلو او آدابو يادونه شوې ده : 
# د الله (جل جلاله) د طاعت وجوب او د هغه د رسول الله اوامرو ته غاړه ايښودل او په رسول الله باندې په قول او آند کې وړاندېوالی نه کول .
# د رسول الله (ص) درنښت او د هغه شخصيت لوړ بلل .
# د خبرونو کره کول .
# په خلکو باندې تمسخر(ملنډې) نه کول .
# له عيب لټولو او بدگمانۍ څخه منع کول .
# د مسلمانانو په منځ کې سوله کول .
# د لوړوالي يواځينی لامل تقوی ده .
# ټول مسلمانان سره وروڼه دي .
# د غيبت نه کول ، ځکه غيبت کول د مړه مسلمان ورور د غوښې خوړلو غوندې ښکاري .
# ايمان يوازې په خولې ويلو نه دی بلکې  برسېره پر دې پکار ده چې په زړه ېې ومنې ، د زړه مننه ېې انساني اعمال دي او د جهاد پر وخت خپل نفس او اموال په قرباني ښکاره شي.  
# په ټول ټال سره د ايمان ، اخلاقو ، د خدای (ج) د پټو او ښکاره نعمتونو او اسرارونو په هکله په بشپړه توگه يادونه شوې .

## د سوره الحجر ژباړه
## د سورت الحجر تفسير
## سرچينې
د آريانا پوهنغونډ چاپکال ۲۰۱۰م زېږديز ، ۳۲۹م مخ.

وېشنيزه:قران
وېشنيزه:قراني سورتونه
عبدالله قانع هروي

[کيڼ|250px|بټنوک|عبدالله قانع هروي د [اتفاق اسلام د ورځپاڼې لومړنی پازوال]]

وېشنيزه:افغانان
صلاح الدين سلجوقي

کيڼ|250px|بټنوک|صلاح الدين سلجوقي د اتفاق اسلام د ورځپاڼې پازوال
کيڼ|250px|بټنوک|صلاح الدين سلجوقي د اتفاق اسلام د ورځپاڼې پازوال
**صلاح الدين سلجوقي** په افغانستان کې د شاهي نظام يو ديپلومات او په هند کې د افغانستان پخوانی سفير و.

وېشنيزه:افغان سفيران
امير عنايت الله خان

کيڼ|250px|بټنوک|سردار عنايت الله خان
**امیر عنایت الله خان** د امير حبيب الله خان زوی او امير امان الله خان مشر ورور وو. نوموړی د خپل ورور امیر امان الله د استعفاه وروسته چې حبیب الله کلکاني لخوا د اسلامي نظام د لمنځه وړلو په خاطر د ګڼ شمیرلاریونونو او پاڅونو وروسته دنده پریښوده په ۱۴ د جنوري ۱۹۲۹م کال د څلور ورځو لپاره د افغانستان امیر پاتی شو. کلکاني (بچه سقاو) چې د امریت خوبونه یې لیدل له څلور ورځو حکومت کولو وروسته عنایت الله خان هم استعفاه ته مجبور کړ. نوموړی له استعفاه وروسته په تهران کې د تبعید په حال کې ومړ.

وېشنيزه:د افغانستان پاچايان
وېشنيزه:د امير حبيب الله خان زامن
## واک
د امان الله خان د حکومت پر ضد د بچای سقاو پاڅون امان الله دې ته اړکړ چې حکومت خپل ورور عنایت الله خان ته وسپاري ، عنایت الله خان هم ۱۴ جنوري ۱۹۱۹ تر ۱۸ د جنوري ۱۹۱۹ز کال پورې د څلور ورځو لپاره د افغانستان امیر پاتی سو. د بچه سقاو (حبيب الله کلکاني) د سلطنت د ګوکۍ د نیولو داسی مست وو، چې عنایت الله خان یې هم د ۴ ورځو حکومت وروسته استعفاه ته مجبور کړ.

## کورنۍ
امیر عنایت الله خان د امير حبيب الله خان او جمال بېگم زوی او د امیر امان الله خان او راضيه بېگم ورور وو. نوموړی د خپلې کورنۍ په څیر د بارکزیو له ټبر څخه وو.

## شخصیت
## تبعید او مزار
عنایت الله خان په ۱۸ د جنوري ۱۹۲۹ز کال د بچه سقاو لخوا ایران ته تبعید او په ۱۲ د اکتوبر ۱۹۴۶ز کال د ۵۷ کلونو په عمر په تهران کې ومړ.
ډانا ټايرون روهراباکر

کيڼ|250px|بټنوک|ډانا روهراباکر، يو امريکايی سياستوال
**ډانا ټايرون روهراباکر** (زېږېدنه: 21 د جون 1947) (په انگرېزي: **Dana Tyron Rohrabacher**) د جمهوريت پالو د گوند يو امريکايي سياستپوه دی چې  له ۱۹۸۹ ز. کال نه راپدېخوا د امريکا د متحده ايالاتو د مشرانو جرگې غړيتوب لري او دم مهال د کاليفورنيا د ايالت د ۴۶ کانگريسي ولسوالۍ پلاوی دی.

## زده کړې
روهراباکر د کالېفورنيا د پالوس وردېس عالي ليسې نه د دوولسم ټولگي د بريليک تر اخيستلو وروسته د لاس انجلس په هاربر پوهنځي  ته کې هم زده کړې کړي، بيا يې په ۱۹۶۹ ز. کال کې د کاليفورنيا دولتي پوهنتون، لانگ بيچ کې د تاريخ په څانگه کې د لېسانس تر کچې خپلې زده کړې بشپړې کړي. په ۱۹۷۰ ز. کال کې د سوېلي کاليفورنيا پوهنتون کې د امريکاپوهنې د زده کړو پيل کړی او خپله ماسټري يې په همدې څانگه کې لاس ته راوړې. د ماسټرۍ د زده کړو پر مهال د ولسي سندرغاړي په توگه هم بوخت پاتې شوی.
سيد سليمان اشنا

کيڼ|250px|بټنوک|سيد سليمان اشنا د اشنا تلويزون خبريال او د خبرونو وياند
**سيد سليمان اشنا** د امريکا غږ د اشنا خبري تلويزون خبريال او وياند دی.

وېشنيزه:افغان خبريال
امام الدين ساپی

کيڼ|250px|بټنوک|امام الدين ساپی د ساپي د پښتو څېړنو او پراختيا د مرکز بنسټگر
کيڼ|250px|بټنوک|امام الدين ساپی د ساپي د پښتو څېړنو او پراختيا د مرکز بنسټگر
**امام الدين ساپی** د ساپي د پښتو څېړنو او پراختيا د مرکز بنسټگر دی. 

## مخينه

## زده کړې

## دندې

## دا هم وگورۍ
* د ساپي د پښتو څېړنو او پراختيا مرکز
## سرچينې

## باندنۍ تړنې
* د ساپي د پښتو څېړنو او د پراختيا مرکز وېبپاڼه 

وېشنيزه:افغانان
سورة القمر

**سورة القمر ** د قرآن کريم ۵۴ سورت دی.

وېشنيزه:قران
وېشنيزه:قراني سورتونه
سورة الحشر

سورة الحشر''' د قرآن کريم ۵۹ سورت دی.

وېشنيزه:قران
وېشنيزه:قراني سورتونه
اپين

**اپین** چې ځينې يې ترياک بولي، نشه يي توکي دي چې د اومه کوکنارو د شيرې څخه لاسته راځي. اپینیوه توکه ده چې د مخدراتو د جوړولو لپاره کارېږی. د اپین څخه عموما  مورفين جوړېږی اور د القلويد ( Alkaloid ) تر ټولو مهمه توکه ده.
اپین کولای شي له ۱۰٪ تر ۱۵٪  د مورفينو محتوی ولری. په نړی کی د مورفين څخه  نيمه سينټيټيک مخدرات جوړېږی چې د هيروين( Heroine ) او کوډين( Codeine ) په نوم يادېږی.

## د اپینجوړولو
کوکنار يو بوټی دی چې په آسيا او اروپا کې کرل کېږی.  د کوکنار پر سرو باندی د چاړې په مرسته سوریان جوړېږی . د دغی سریانو څخه مایع بهېږی او هغه مایع د کوکنار څخه تر وتلو ړروسته په قهوای رنگ توکه بدلېږی. ددغی قهوای توکې څخه مورفین حاصېږی.

## تاریخ

په پخوانیو زمانو کی خلکو عموما اپینپه سگریتو کی څکول. خلکو د اپیند څکولو په دوره کی د اپینلوگی تنسف کاوه او نشه یی احساسوله. د ۱۸۵۳ کال څخه د مورفین استعمالونکی  کولای سی د پیچکاری څخه کار واخلی. په ۱۹ پېړۍ کی انگریزیانو د هندوستان څخه چین ته اپینصادرول. په دی وخت کی په چين کی ډېر د اپیناستعمالوونکی نشه بازان ول. د چین حکومت غوښتل چی د اپینصادرول منع وکړی او د دی په سبب د چين مامورانو د چین بندرونه ونیول او انگریزی بیړو نسول کولای د چين بندرونو ته وننوځی. مگر انگریزیانو پر چین برید وکړ او د چین حکومت مجبور سول چی د چین بندرونه بیا خلاص وکړی.

## د اپین توليدونکی هېوادونه

افغانستان د اپین له ټولو نه لوی تولیدونکی هېواد دی. په افغانستان کی هر کال تقریبا ۷ زره ټنه اپین جوږېږی. د طالبانو واکمنۍ په دوره کی ملا عمر د اپین توليدول منع کړل. مگر خلکو چی پيسې طالبان ته ورکول، نو يی کولای شول کوکنار وکری او اپین توليد وکړی. په افغانستان کی د ايسف تر رسېدلو وروسته خلکو د اپین توليدول بيا پيل کړل. په اوس وخت کې اپین د افغانستان تر ټولو مهم صادراتی ماده ده. د طلايي مثلث (ماينامار(برما), لاووس, تايلېنډ ) په سيمو کې د زيات کيفيت لرونکی اپین شته.

## تړلې لیکنې
کوکنار

وېشنيزه:مخدره مواد
سورة الصف

**سورة الصف** د قران يو شپېتمه سوره ده. 

وېشنيزه:قران
وېشنيزه:قراني سورتونه
سورة الماعون

**سورة الماعون** د قرآن ۱۰۷ مه سوره ده.

وېشنيزه:قران
وېشنيزه:قراني سورتونه
منيژه باختري

کيڼ|250px|بټنوک|منيژه باختري په ناروې کې د ډنمارک، سويډن، فېنلنډ او آيسلنډ هېوادونو لپاره افغانه سفيره
منيژه باختري په ناروې کې د افغانستان سفيره ده.

وېشنيزه:افغان سفيران
محمد قسيم فهيم

**محمد قسيم فهيم** په ۱۹۵۷ ز کال کې په پنجشېر کې زېږېدلی او د دې ولسوالۍ د عبدالمتين زوی و چې تر دې مهاله يې عمر ۵۳ کاله و. وېل کېږي چې فهیم قسیم د پخواني کمونستي رژيم د(خلق او پرچم) په څانگه کې د خاد استخباراتي غړی هم پاتې شوی چې وروسته د کمونيستي حکومت د ړنگېدو څخه ېې د جميعت او بيا ېې د شورای نظار سره کار پیل کړ. نوموړی د بون د تړون له مخې د موقت حکومت د دفاع وزير وټاکل شو چې بيا له ۲۰۰۲ ز. تر ۲۰۰۴ ز. پورې د ولسمشر حامد کرزي لومړی مرستيال و. نوموړی د جهاد په مرحله کې او بيا وروسته د کورنۍ جگړې په مهال د شورای نظار قوماندان و چې په کورنۍ جگړه کې د رول له امله په جنگي جنايتونو هم تورن و.

قسيم فهيم د طالبانو خلاف د احمدشاه مسعود سره اوږه په اوږه جگړه وکړه او په افغانستان يې د امريکا د بريد په مهال د امريکايانو سره ملگری شو چې په موقت حکومت کې د دفاع وزير وټاکل شو. قسيم فهيم د حامدکرزي په لومړۍ دوره کې په اپوزيسيون خو په دويمه دوره کې بيا لومړی مرستيال شو چې د مرگ تر لحظې په همدې دننه بوخت و.

نوموړي او کورنۍ یې د امريکايانو له بري وروسته اقتصادي امپراتورۍ جوړولو ته مخه کړه. د طالبانو خلاف له امريکا څخه په لسگونه مليونه ډالر یې او نورې مجهول المصدر پيسې یې په کار واچولې، او په حيرانونکي توگه دی او ملگري يې د سلگونو مليونونو ډالرو څښتنان شول.

د نوموړي ورور په دې تورن دی چې په کابل بانک کې شريک دی او له خپل بانک څخه یې د عوامو سل مليونه ډالر قرض اخيستي دي چې له قوانينو سرغړونه او څرگند فساد دی.

وېشنيزه:د شورای نظار غړي
وېشنيزه:افغان تاجکان
وېشنيزه:افغان جنگسالاران
كوكايين

200px|بټنوک|كوكايين
**کوکایین** د کریسټال سپین پوډر دی  اود نړی تر ټولو زیاته د استعمال وړ نشه یی توکه ده. کوکایین یو د القلويد مواد یا طبیعی ماده  ده چی د کوکا په نبات کی دی. د کوکایین یو کیلود کوکا د ۱۷۰ پاڼو څخه جوړېدلای شی.

= تاریخ =
200px|بټنوک|د کوکا نبات
**کوکایین** لمړی ځل په ۱۸۶۰ کال کی په آلمان کی جوړ شو. ډاکترانو په ۱۸۶۲ کال کی د کوکایین کارول د دردونو د علاج په مقصد پیل کړه. په اوس وخت کی په نړی کی د کوکایین جوړول غیر قانونی دی.

## د کوکایین آغېزه
**کوکایین** کولای شی د پیچکاری یا نفس کښلو په مرسته بدن ته داخل شی.
کوکایین د اعصابو پر مرکزی سیستم آغېزه لری. دغه نشه یی توکه په بدن کی ډوپامین ( Dopamin ) او سیړوتونین ( Serotonin ) زیاتوی.
کوکایین هم د وینی فشار زیاتوی. نشیان د کوکایینو تر خوړلو وروسته هېڅ ستړیا نه احساسوی.

## د کوکایین جانبی آثرونه
نشیان د کوکایینو تر استعمالو وروسته عموما اوهام لری. د کوکایین اخته کسان د پوستکی خارښت احساسولای شی او زړه یی چڼک نبض وهی. د کوکاینو آغېزه په بدن کی د ۲۰ دقیقونو څخه تر ۲ ساعتونو پورې دمام کولای شی. 
## د کوکاین تولیدونکی هیوادونه
کولومبیا د کوکاین له تولو نه لوی تولیدونکی هیواد دی. کوکاین په ځانگړی ډول د کولومبیا څخه امریکا او اروپا ته قاچاقېږی.
قاچاقیان عموما کوکاین په معده کی قاچاقوی.

وېشنيزه:مخدره مواد
وېشنيزه:د القلوید مواد
هېرويين

200px|thumb|left|هیروین

**هېروين** یو ډول د نيمه سينټيټيک د تریاک نشه یی توکه ده چی د مورفين څخه جوړېږی. دغه نشه یی توکی سپین یا قهوه ای پوډره ده چی مزه یی تریخ دی.

## تاریخ
**هېروین** لمړی ځل په ۱۸۷۴ کال کی په لندن کی جوړ شو.
ښاغلی وریټ د لندن په روغتون کی د مورفین خصوصیت وڅیړل. ښاغلی وریټ مورفین په اسید انهیډریډ کی پوخ کړ او هېروین یی جوړ کړ. هېروین د ۱۸۹۸ کال څخه تر ۱۹۱۰ کال پوری د ټوخی د علاج لپاره کارېده. په ۱۹۲۴ کال کی د هېروینو جوړول او پلورل منع شول.
هېروین ډېره خطرناکه نشه یی توکه ده او د دی په سبب په نړی کی د هېروین جوړول منع دی، یوازې په بریطانیاکی هغه څوک چی سرطان یا د زړه سکته لری کولای شی هېروین په درملتون کی را نیسی.

## د هېروین جوړول
د تور بازار لپاره هېروین د مورفين څخه جوړېږی. مورفین د کلسیم ( Calcium ) د ترکیبونو او آمونیاک ( Amoniak ) سره عکس العمل کوی او وروسته بیا د اسیټ آنهیډریډ ( Acetanhydrid ) یو ځای کېدلو سره خپل اثر څرگدوی.

## د هېروینو تولیدونکی هېوادونه
200px|thumb|left|د هېروینو تولیدونکی هېوادونه
په اوس وخت کی افغانستان د هېروین له ټولو نه لوی تولیدونکی هېواد دی. په افغانستان کی د ایسف تر رسېدلو وروسته د هېروین تولیدول زیاتېږی. هره کال د افغانستان څخه نړی ته تقریبا ۵ ټنه هېروین صادریږی او طالبان د هېروین په مقابله کی وسلې واخلی.
د طلایی مثلث په سیمو کی د هیروین کیفیت له ټولو نه لوی دی.
هېروین په ځانگړی ډول د طلا مثلث د سیموڅخه استرالیا او امریکا ته قاچاقېږی.

وېشنيزه:مخدره مواد
وېشنيزه:مسکنونه
## سرچينې
توره بوړه

200px|بټنوک|توره بوره  
200px|بټنوک|توره بوره 
**توره بوړه** دننگرهار ولایت یو ښایسته غریزه سیمه ده چې څو کاله وړاندی د مجاهدینو او بیا د طالبانو دپټنځایونو په توگه په کار اچول کیده او اسامه بن لادن.

## د القاعده شبکې پټنځای
د همدې ځای د دیو قمندان محمد زمان غم شریک په مرسته د پاکستان شاهگۍ تهاڼې پوری روغ رمټ د ۳۰۰ ملگرو سره ووات. وروسته د هغه کورنۍ له هغه ځایه پاکستان او بیا له پاکستان څخه ايران او تر حاله نیمه یی ايران او نیمه یی په سوریه او فارسی خلیج کښې ژوند کوي

## دا هم وګورئ
## سرچينې
وېشنيزه:افغانستان
مورفين

200px|thumb|left|مورفين
**مورفين** يو ډول د ترياک د القلويد توکه ده چي په طبابت کی د دردونو د علاج لپاره کارېږی. په اوس وخت کی مورفین د ترياک څخه جوړېږی. تریاک کولای سی له ۱۰٪ تر ۱۵٪ د مورفینو محتوی ولری. د تور بازار لپاره د مورفين څخه يو د نيمه سينټيټيک د نشه ئی توکه جوړېږی چی د هیروین په نوم يادېږی.

## تاريخ

وېشنيزه:مخدره مواد
وېشنيزه:د القلوید مواد
وېشنيزه:مسکنونه
کوډيين

200px|بټنوک|کيڼ|کوډيين
200px|بټنوک|کيڼ|کوډيين
**کوډيين** یو درمل دی چی د دردونو ، ټوخی او اسهال د علاج لپاره کارېږی. دغه درمل د تریاک څخه جوړېږې او د نړی تر ټولو زیاته د استعمال وړ درمل دی. تریاک کولای سی له ۰،۳٪ تر ۳٪ د کودیینو مختوی ولری.
مگر په اوس وخت کی په لابراتوار کی کودیین د مورفين څخه جوړېږی.

## تاريخ
**کودیین** لمړی ځل په ۱۸۳۰ کال کی د فرانسی په هېواد کی جوړ شو. په اوس وخت کی په اروپا کی کولای سی د هیدروخلورید ( Hydrochlorid ) د کودیین ترکیب رانیسی. په  اوس وخت کی نسی کولای کودیین بې نسخه رانیسی.

## د کوډيين آغېزه
کوډيين عموما د ټوخی او دردونو د علاج لپاره کارېږی. عصری درملونه  کولای سی ایبوپروفن یا آسپیرین او کودیین ولری.

## د کوډيين جانبی اثرونه
ناروغ کولای سی د کودیینو تر استعمالو وروسته استفراق وکړی او د پوستکی خارښت احساس کړی.
ناروغ هم کولای سی د کودیینو تر استعمالو وروسته الېرژی ولری.
 
 

وېشنيزه:طب
وېشنيزه:درمل
وېشنيزه:مخدره مواد
وېشنيزه:د القلوید مواد
وېشنيزه:مسکنونه
گوگل

کيڼ|250px|بټنوک|گوگل
**ګوګل** (په انګرېزي: **Mediastinum**) د ټټر هغه مرکزي برخه ده چې زړه پکې ځای پر ځای شوی. دا د ټټر هغه تشه ده چې په کونېکټيف ووب (نسج) پوښلې ده او د زړه تر څنګ د زړه لوی رګونه او شريانونه، ټراکيا، فرېنېک وژی (عصبي رشته)، توراسيک ډکټ، تايموس او د ټټر لېمفاوي غدې پکې ځای پر ځای شوي.

وېشنيزه:اناتومي
وېشنيزه:ټټر
خيبر دره

**د خیبر دره** یا **د خیبر کوتل** یوه دره ده چی د هندوکش په غرونو کی پرته ده. دغه دره د تړی تر ټولو مشهور دره ده. د خیبر دره د افغانستان څخه د پاکستان سرحد ته رسېږی . دغه دره په تر ټولو نری  ځای کی یوازې ۳ متره سور لری او اوږدوالی یی ۵۳ کلومتره دی. په پخوانۍ زمانه کی د خیبر دره مهم تجارتی سړک وو.
## تاریخ
په پخوانيو پېرونو کی يرغل کوونکوپوځونو د خيبر دره د لوی افغانستان ته د ننوتلو د پاره کاروله. په لرغوني پير کی د سکندر پوځ د خيبر له درې څخه پر  هند بريد پيل کړی. په ۹۶۳ زېږيز کال کې د محمود غزنوي  پوځونه د خيبر د دری له لارې د افغانستان څخه هند ته  ورغلل. په ۱۵۰۵زېږيزکال کې ظهير الدين بابر د خيبر د درې له لارې د افغانستان څخه هند ته راغی او په هند کې يی د مغولود پاچايۍ بنسټ کېښود.   په ۱۸۴۲ کال کی د جگرې په وخت کی د خيبر په دره کی ۱۶۰۰۰ انگرېزی سرتيري ووژل شول. په ۱۸۷۹ کال کی انگرېزیانو د خیبر په درې کی بو سړک جوړ کړل. په ۱۹۲۰ کال کی هلته د اورگاډی پټلی جوړه شوه.   
په اوس وخت کی د خیبر د دری څخه د تجاری مالونو لېږدونو لپاره کار اجیستل کېږی. د جگړې په دوره کی دغه دره د پاکستان څخه افغانستان ته  د وسلو د قاچاقولو لپاره کارېده.

وېشنيزه:افغانستان

وېشنيزه:هندوکش
ګوګل

**ګوګل**  یو امریکایي ټXکنالوژيکي کمپنۍ ده چې زیات تمرکز یې په مصنوعي ځیرکتیا،  آنلاین اعلاناتو، د لټون ماشین ټیکنالوژۍ، کلاوډ کمپیوټینګ،  کمپیوټر سافټویر، کوانټم کمپیوټینګ او انلاین بانکدارۍ باندې دي.

او په نړۍکې "*ترټولو قوي کمپنۍ*" په توګه پیژندل شوی دی  د مصنوعی ځیرکتیا په برخه کې د معلوماتو په راټولولو او بازار کې د خپل حاکمیت په لرلو او ټیکنالوژیکي ګټو له له امله د نړۍ د ارزښتناکه برانډونو څخه شمیرل کیږي.    

## تاریخ
*اصلي مقاله: <small>[[د ګوګل تاریخچه]]</small>*

[alt=|ښي|بټنوک| [لاري پيج|لیري پیج او سرګي برن په 2003 کې]]
ګوګل یوه څېړنیزه پروژه وه چې د ۱۹۹۶ز کال په منځنیو کې د لیري پيج او سرګي برین چې د کلېفورنیا په سټنفورډ پوهنتون کې دوه پي ایچ ډي محصلین ول پیل شوه.   

دوي د خپلې پروژې نوم "BackRub" کېښودو ځکه ددوي پلټونکی ماشین د نورو ویب سایټونو ملاتړي لینکونه ارزول او په همدې بنسټ به یې د هغوي اهمیت د پلټنو په پایله کې ټاکل. (چې وروسته د پاڼې رتبه ونومول شول)، چې په هماغه وخت کې یې یو بل ویب سایټ چې RankDex یې ونومولو په ورته توګه کار کولو. د دوي پلټونکی ماشین په لومړي وخت کې په دې ډول لیکل کېدو google.stanford.edu او ګټه ترې اخېستل کېده او د ډېسمبر په ۱۵مه، ۱۹۹۷ز کال د google.com نوم یې هم ثبت کړ او د ۱۹۹۸ز کال په ډېسمبر کې د ګوګل لومړنی دفتر پرانېستل شو او په دې توګه دا شرکت په رسمي توګه ثبت او پرانېستل شو. په حقیقت کې د ګوګل لومړی کاري دفتر د منلو پارک په سوزان وژکیکي کراج کې کار پیل کړ.

## سرچینې
ولسي جرګه

تڼۍ|چپ|300px|

**ولسي جرګه د افغانستان د ملي شورا** (پارلمان) لاندېنۍ خونه(Lower House of parliament) ته ویل کېږي دخلكو د استازو هغه جوړښت دى، چې د قوانينو د طرحې، تصويب او د هغوداجرا د څارنې لپاره د خلکو له خوا د مستقيمو، پټو او ازادو رايو په واسطه غوره کېږي او يو له درې گونو قواوو د دولت څخه ده، چې د اساسي قانون په رڼا کې رامنځته شوې ده.

## دا هم ولولئ
* د افغانستان ولسي جرگه
وېشنيزه:تاريخي اسناد
القلويد

**د القلوید مواد** ( Alkaloid ) د طبیعی توکو څخه د نیتروجن ( آزوت ) قلوی ترکیبونه دی چه په نباتونه کی وی. د القلوید مواد ډېر زهرلرونکی توکې دی او د دی لپاره خلکو په پخوانیو زمانو کی د القلوید مواد د زهر ور کولو یا مسموم کولو لپاره کارول. په اوس وخت کی القلوید په طبابت کی کارېږی د القلوید مواد په طبیعت کی د مالگی ترکیب لری.

## د القلوید د مواد تقسیمول
100px|thumb|left|Nikotin 
د القلوید مواد د کیمیایی ترکیبونو په مطابق تقسیمېدلای سی. لوبیلین ( Lobelin )، کونیین ( Koniin )، نیکوتین ( Nikotin ) د هغو موادو څخه دی چی د کیمیا ترکیب یی تر ټولو ساده دی. دغه القلویدونه کولای سی په لابوراتور کی جوړ کړی.
* نیکوتین یو ډول خطرناک نشه یی توکه ده چی په تنباکو کی دی. نیکوتین پر عصبی مرکزی سیستم آغېزه لری. دغه توکه په بدن کی رنگونه تنگوی، پر زره اثر پریږدی، د وینی فشار زیاتوی، د حامله گی ضد توکو د استعمال په وخت کی خطر زیاتوی او انزولینی د اغېزی کولو تاثیر کموی.

## د تروپان د القلوید مواد
100px|thumb|left|Atropine

دغه القلویدونه د کیمیا مخصوص ترکیب لری چی د تروپان ( Tropane ) په نوم یادېږی. د هغو القلویدونو څخه 
آتروپین( Atropine )، هیوسڅآمین ( Hyocyamine ) او كوكايين تر ټولو مشهور دی.
* آتروپین ( Atropine ) یو درمل دی چی د عضلاتو د ښخو د علاج لپاره کارېږی. آتروپین هم د سترگو په طبابت کی کارېږی. دغه درمل په سترگو کی کسی پراخوی. 
* كوكايين یوه خطرناک نشه یی توکه ده.

## د تریاکو القلویدی مواد
100px|thumb|left|مورفين
دغه د القلوید مواد د تریاک څخه جوړېږی. تریاک درې ډول د القالوید مواد لری چی د مورفين، کودیین او پاپاوېرین په نومونو یادېږی.
* مورفين یو ډول نشه یی توکه ده چی د دردونو د علاج لپاره کارېږی.
* کودیین یو ډول نشه یی توکه ده چی د دردونو او توخی د علاج لپاره کارېږی.
* پاپاوېرین ( Papaverin ) یو ډول درمل دی چی د عضلاتو د ښخی د علاج لپاره کارېږی.

## د پورین د القلوید مواد
100px|thumb|left|د پورین د القلوید مواد
تیوبرومین، تیوفیلین، کوفین د پورین د القلوید مواد دی چی په فهوه، کاکاو او چای کی دی.
د پورین القلویدونه هم په طبابت کی کارېږی.
* تیوفیلین( Theophylin ) یو درمل دی چی د سالنډی مرض د علاج لپاره کارېږی.
* کوفین یوه توکه ده چی په قهوه او چای کی دی. هغه توکه پر عصبی مرکزی سیستم آغېزه لری. چای تقریبا ۴٪ کوفین لری.کوفین په طبابت کی استعمالیږی. دغه توکه د پاراسیتامول آغېزه زیاتوی.

## د خینین القلوید
خینین ( Chinin ) یو ډول د القلوید توکه ده چی خوند یی ډېر تریخ دی او د مالاریا د علاج لپاره کارېده. 
په اوس وخت کی په نړی کی خیینین د څښلو د مایعاتو سره کدېږی.

## رېسېرپین
100px|thumb|left|Reserpine
رېسېرپین ( Reserpine ) یو ډول القلوید دی چه د وینود فشار او سخیزوفرېنی د علاج لپاره کارېږی.

## ال اس دی
100px|thumb|left|LSD
ال اس دی (Lysergic acid diethylamide ) یو ډول د القلوید توکه ده چی د تور غنم د چڼیاسی څخه جوړېږی. ال اس دی ( LSD ) یو نشه یی توکه ده چی هزیان څرکندوی. دغه نشه یی توکه ۵۰ کال مخکی په طبابت کی کارېده. په اوس وخت کی د ال اس دی جوړول په اروپا او امریکا کی غیر قانونی دی.

## ایرگوتامین او ایرگومېترین
100px|thumb|left|Ergotamine
اېرگوتامین او ایرکومېترین ( Ergometrine ) د القلویدو توکې دی چی چی د تور غنم د چڼیاسی څخه یا په لابوراتوری کی جوړېږی.
* اېرگوتامین ( Ergotamine ) یو درمل دی چی د نیم سری د علاج لپاره کارېږی.هغه درمل په بدن کی رنگونه تنگوی. د ایرگوتامین آغېزه د کوفین په مرسته زیاتېدلای سی.

وېشنيزه:طبیعی توکې
وېشنيزه:د القلوید مواد
آتروپين

200px|بټنوک|کيڼ|آتروپين
200px|بټنوک|کيڼ|Atropa belladonna
**آتروپين** (Atropin ) يو انټيکولينرجيکي درمل دی. دا د تروپان د القلويد توکه ده چې د آتروپا بېلاډونا( Atropa belladonna )يا ( Rulík zlomocný )  په نبات کې دی. آپروپين په پخوانۍ زمانې کې د مسموم کولو لپاره کارېده. دغه توکی په اوس وخت کې په طبابت کې کارېږي.

## د آتروپا بېلاډونا بوټی
**آتروپا بېلاډونا** يو  زهرجن بوټی دی چې په اروپا او لويديځې آسيا کې شين کېږي. دغه بوټی عموما په ځنگل او غرونو کې شين کېږي. آتروپا پېلاډونا کولای شي له ۱،۲٪ تر ۱،۵٪ د آتروپين د توکي محتوی ولری. آتروپين په ريښه، پاڼو او نسل کې دی.

## په طبابت کې
**آتروپين** ډېر زهرجن توکی دی چې په طبابت کې کارېږی. آتروپين د سپاسموليټيک (Spasmolytikum ) او پاراسيمپاټوليتيک (Parasympatolytikum ) آغېزې لرونکي په توکو کې شمېرل کېږي. دغه درمل د عضلاتو د درملنې لپاره کارېږي.  آتروپين هم د سترگو کسي پراخوي او د دې لپاره د سترگو په طبابت کې هم کارېږي. دغه  درمل په پيچکاري او څاڅکې کې جوړېږي.

وېشنيزه:د القلوید مواد
وېشنيزه:درمل
نیکوتین

200px|thumb|left|نیکوتین
200px|thumb|left|Nicotiana

200px|thumb|left
**نيکړتين** ( Nikotin ) يو ډول زهرلرونکی د پيريډين د القلويد توکه ده چی هم د نړی تر ټولو زياته استعمال وړ نشه ئی توکه ده. نيکوتين يوه طبيعي توکه ده جی د تنباکو په نبات کی دی.

## د تنباکو نبات
**تنباکو** (Nicotiana ) يو نبات دی چی په امريکا کی کرل کېږی. مگر دغه نبات په اوس وخت کی په ټول نړۍ کی کرل کېږی په اوس وخت کی په دنيا کی تقريبا يو سل د تنباکو ډولونه دی مگر د ويرجيني تنباکو تر ټولو زيات کرلونکی د نباتو ډول دی. لمړی د تنباکو نباتونو په اروپا کی په ١٥٦٠ کال کی کرل شول. د تنباکو نبات کولای سی له ۰،۱٪ تر ۱،۵٪ د نیکوتینو محتوی ولری.

## نيکوتين
**نيکوتين** په ١٨٢٨ کال کی کشف شو. نيکوتين يو بي رنگ مایع دی چی خوند یی تریخ دی. دغه توکه په اوبو او کهول کی حلېږی. نیکوتین د سیگریتو د څکولو په مرسته بدن ته داخل کوی. نیکوتین پر عصبی مرکزی سیستم آغېزه لری. دغه توکه په بدن کی رنگونه تنگوی، د ادرېنالین ( Adrenalin ) او نورادرېنالین ( Noradrenalin ) جوړول زیاتوی، پر زره اثر پریږدی، د وینی فشار زیاتوی، د حامله گی ضد توکو د استعمال په وخت کی خطر زیاتوی او انسولين د اغېزی کولو تاثیر کموی.

وېشنيزه:د القلوید مواد
کوفین

**کوفين** د پورين د القلويدونو څخه يو ډول القلويد دی چی په قهوه او چای کی دی. چای کوﻻی سی ۴٪ د کوفینو محتوی ولری.کوفين يو د کريسټال سپين پوډر دی چی خوند ئی تريخ دی. کوفین په خلوروفرم او الکهول کی حلېږی. کوفین هم د درمل جوړولو لپاره کارېږی. 

## تاريخ
**کوفين** لمړی ځل په ١٨١٩ کال کی د قهوو د دانو څخه جوړ شو او دغه توکه په ١٨٩٥ کال کی په لابوراتوری کی جوړ شو. 
## کوفین په طبابت کی
**کوفین** پر عصبی مرکزی سیستم تشویق آغېزه لری. دغه توکه د پاراستامول آغېزه په ماغزې کی زیاتوی. د دی لپاره درملونه د دردونو د علاج لپاره د کوفین محتوی لری. 
 
وېشنيزه:مخدره مواد
وېشنيزه:د القلوید مواد
افدرين

200px|بټنوک|کيڼ|اېفېدرا فراجيليس
200px|بټنوک|کيڼ|افدرین
**افدرين** *(په انگرېزي: Ephedrine)* د القلويد د موادو څخه يو درمل دی چې د افدرا له بوټي جوړېږي. دغه توکه په طبابت کې کارېږي او په اوس وخت کې په آزمېښتون کې جوړېږي. افدرين د کرېستال سپين توکه ده چې خوند يې تريخ دی. افدرين د سېمپاټومېمېټيک درمل دی چی پر عصبی مرکزی سیستم آغېزه لری. افدرین هم د زکام د علاج لپاره کارېږی.

## تاريخ
د افدرا نبات په پخوانیو زمانو کی په چین کی د علاج لپاره کارېده. دغه نبات په چین کی د 麻黄 په نوم یادېږی. د افدرا نبات یو نبات دی چی په آسیا، اروپا او امریکا کی شنه کېږی. دغه نبات عموما په وچ ډاگ کې شنه کېږی. په نړی کی تقریبا ۶۵ د افدرینو ډولونه دی. په اوس وخت کی افدرین په لابوراتاری کی جوړېږی.

## د مخدره جوړول
د چېک په جمهوریت کی نشیان د افدرین څخه یو خطرناکه نشه یی توکه جوروی چه په نړی کی د پېرویټین په نوم یادېږی. دغه نشه یی توکه د پیچکاری په مرسته بدن ته داخلېږی. دغه نشه یی توکه هم دچېک د جمهوریت څخه اروپا ته قاچاقوی.
پېرویټین پر عصبی مرکزی سیستم آغېزه لری. نشیان د پېرویټین تر استعمالو وروسته هېڅ ستړیا نه احساسوی.

وېشنيزه:طب
وېشنيزه:درمل
وېشنيزه:مخدره مواد
وېشنيزه:د القلوید مواد
ښايستو

**ښايستو** د استاد سعد الدين شپون څلورم ناول دى  استاد شپون تر دې وړاندې د شين ټاغي ، گټيالي او سمڅې ياران په نامۀ درې ناولونه کښلي او خپارۀ کړي و . کلونه پخوا د بوډا او سيند په نامۀ ناول له انگريزي د دوى په قلم پښتو ته ژباړل شوى . د استاد شپون د لنډو کيسو ټولگه ، د بنگي غاړه او د شعرونه مجموعې هم خپرې شوې دي د استاد نثر د ډيرو په وينا خوږ دى او خپل سبک لري .

وېشنيزه:پښتو کتابونه
ايمن الظواهري

**أیمن الظواهری** (په عربی: **أيمن محمد ربيع الظواهري‎**) (زېږېدنه:۱۹ یونو ۱۹۵۱) د مصر ډاکتر،شاعر او د القاعدې مشر دی. أیمان الظواهری په مصر کی پیدا شو. پلار یی د درملپوهنی استاذ وو. کله چه آیمان الظواهری په القاهره کی د طبابت په پوهنتون کی زدکړه کوله نو د الاخوانو المسلمونو غړی وو. په ۱۹۷۵ کال کی ایمان د الجهاد الاسلامی تنظیم غړی شو. 
## افغانستان
په ۱۹۷۹ کال کی شوروی پوځ پر افغانستان یرغل وکړ او أیمان الظواهری افغانستان ته ولاړ. هغه په افغانستان کی د مجاهدینو سره د شوروی پوځ په خلاف جگړه کوله. هغه په جگړه کی د اسامه بن لادین ملاقات وکړ.

وېشنيزه:القاعده
عبدالله عزام

200px|بټنوک|کيڼ|عبد الله عزام
**شهید  عبدالله عزام** (۱۹۴۱ – ۱۹۸۹ ) د فلسطین سنی مذهبی پوه، د لښکر طیبه بنسټ ایښودنکی او د اسامة ابن لادین مشاور وو چی په افغانستان کې د شورویانو پر ضد یی جگړه کاوه او د افغانانو د مجاهدینو سره مرسته کاوه. هغه په ۱۹۸۹ کال کی په پېښور کی په شهادت ورسېده.
## ژوند
شهید  عبدالله عزام په فلسطین کی په جنین کي زيږيدلی وو. په ۱۹۵۰کی شهید  عبدالله عزام د اخوان المسلمون سره یوځای شو.په ۱۹۶۶ کال کی د قرآن د رده کړي لپاره دمشق ته ولاړ او د اخوان المسلمون ترجمان شو.

وېشنيزه:طيبه لښکر
وېشنيزه:القاعده
سويس

**سویس** چې رسمي نوم یې **د سویس کنفدراسیون** دی په لویدیځه اروپا کې پروت هیواد دی. چې د شمال له لوري د آلمان، له ختیځ څخه د اتریش او لیختن اشتاین، سویل کې له ایټالیا او په لویدیز کې له فرانسه سره ګډه پوله لري.
سویس ۰۰۰'۰۰۰'۸ نفوس او ۲۸۰'۴۱ کیلومتره مربع مساحت لرې د حکومت ډول یې فدرال دی چې له ۲۶ کانتونونو څخه جوړ شوی دی هر کانتون ځانته ایداري جوړښت لرې.
پلازمینه یې د برن ښار دی او نور مهم ښارونه یې زوریخ، جینیوا او بازل دي. سویس په نړۍ کې یوله بډایه هیوادونو څخه شمیرل کیږی چې د هر وګړې 
کلنی عاید یې ۰۰۰'۳۹ ډالر دي.

دا هیواد څلور رسمی ژبي لري چې عبارت دي له فرانسوي، الماني، ایټالوي او رومانیایي.
سویس د نړۍ په سطحه یو بی طرفه هیواد شمیرل کیږې چې له ۱۸۱۵م کال را پدیخوا په هیڅ جګړه کې نه دی ښکیل شوی ددی ترڅنګ په یاد هیواد کې د نړۍ زیات شمیر سازمانونه هم شتون لرې لکه سره میاشت، نړیوال سوداګریز سازمان د اروپایی ټولنی دوهم دفتر نړیوال سازمان او د فوټبال لوبی مرکزی دفتر فیفا هم پدی هیواد کې شتون لرې.

## لوی ښارونه
* زوریخ
* جینیوا
* بازل
* برن

## جغرافیه
300px|ټومبل|
ټومبل|چپه|250px|
سویس په منځنۍ اروپا کې موقیعت لري چې ټول مساحت یې ۲۸۵'۴۱ کیلومتره مربع ته رسیږي، همدارنګه یاد هیواد له المان، فرانسه، ایټالیا، اتریش او لیختن اشتاین سره ګډه پوله لري. سویس نړیوالو اوبو ته لار نه لري اما کولي شي د راین سیند نه په ګټې اخییتلو سره تر بازل ښار پوري خپل تجارتي مالونه له همدي سیند له لاری سمندر ته ورسوي.

## اداري ویش
ټومبل|چپه|250px|

**د سویس هیواد ولایتونو نوملړ (د [[سویس]] هیواد د کانتونونو نوملړ/کانتون)** سویس چې د اروپا لوی وچې په منځ کې پروت دی 
26 ولایتونه لرې چې عبارت دی له:
# بیرن کانتون
# آفنڅل یننر هودن 
# بازل لاندشافت
# بازل شتادت
# آفنڅل اوزر هودن کانتون
# ګلاروس کانتون 
# نید والدن کانتون
# اوب والدن کانتون
# اوري (کانتون)
# یورا کانتون
# شاپ هاوزن کانتون
# څوګ کانتون
# شویڅ کانتون
# نوینبورګ کانتون
# ګراو بوندن کانتون
# زوريخ کانتون
# وادت کانتون
# تورګاو کانتون
# سنګالن کانتون
# جینیوا
# لوزرن کانتون
# تیثین کانتون 
# سولوتهورن کانتون
# والیز کانتون
# فریبورګ کانتون 
# آرګاو کانتون

## تاریخ
د سویس هیواد بنسټ په ۱ اګست ۱۲۹۱م کال ایښودل شوی دی، یاده ورځ په سویس کې ملي رخصتي (د سویس هیواد د زوکړئ ورځ) وي.

## کلتور
سویس کابو ۸ میلیونه وګړي لري چې له ډلی نه ۲۵% سلنه مهاجرین جوړوي. اوسمهال په یاد هیواد مې څلور رسمي ژبي الماني، فرانسوي، ایټالوي او رومانیایي دي.

## اقتصاد
له اقتصادي پلوه سویس د نړۍ یوله بډایه هیوادونو څخه دی چې د هروګړي کلنی عاید یې ۸۰۰۰۰ ډالره دی.

## سیاسی جوړښت
سویس د لومړی ځل لپاره په ۱۲۹۱ کال کې له دري ولایتونو (کانتون/کانتونونو) څخه (شویڅ اوري اوب والدن څخه جوړ شو، اوس مهال یاد هیواد په ۲۶ ایداري برخو ویشل شوی دی.

## سرچينې

وېشنيزه:د اروپا هېوادونه
وېشنيزه:سويس
وېشنيزه:هېوادونه
ټېمېلين اټومي برېښناکوټ

200px|بټنوک|د ټېمېلین د برېښنا فابريکه
200px|بټنوک
200px|بټنوک|د ټېمېلین اټومي د برېښنا فابريکه

**د ټېمېلین اټومي برېښناکوټ** ( په چیکی کې:Jaderná elektrárna Temelín یا JETE ) یوه اټومي د برېښناکوټ دي چی  د چېک په جمهوریت کی پرته ده او د جېک تر ټولو لوی اټومي برېښناکوټ دی. دغه اټمی  برېښناکوټ د چېک د جمهوریت په سهیل کې د ټېمېلین  کلی ته نژدې پروت دی. په اوس وخت کې په دی اټومي برېښناکوټ کې ۱۰۰۰ کارکونکی کار کوي. د ټېمېلین اټومي برېښناکوټ دوه د ۲۰۰۰ MW  اوبو اټمی رېاکتورونه لری. 

## سرچینه
*http://cs.wikipedia.org/wiki/Jadern%C3%A1_elektr%C3%A1rna_Temel%C3%ADn

وېشنيزه:اټومي تخنيک
وېشنيزه:چېک جمهوريت
عافيه صديقي

بټنوک|165x165px|عافيه صديقي
وېشنيزه:پاکستانیان
وېشنيزه:د القاعدې پاکستاني غړۍ
وېشنيزه:د افغانستان په جگړه کې ښکېل کسان
وېشنيزه:د کراچی اوسېدونکي

## زده کړې

هغه په امریکا کې د ادراکي عصبي علومو په برخه کې زده کړې کړې او په 2001 کې یې د برانډیس پوهنتون څخه دوکتورا ترلاسه کړې.

## له القاعدې سره مرسته

عافیه صدیقي د خالد شیخ محمد سره تړاو لرلو تورنه ده  چې د سپټمبر د یولسمې د بریدونو طرحه کوونکو څخه یو دی. د ۲۰۰۳ کال په مارچ میاشت کې د شیخ محمد خالد لخوا د القاعدې لپاره د مالي مرستیالې په توګه نومول شوې وه او د FBI پي بي ای د پوښتنو لپاره غوښتل شوي لیست کې شامله شوه.

د صدیقي مدافع وکیل وویل

## نیول او محاکمه کول

د ۲۰۰۳ زېږديز کال راهیسې، هغه تر هغه وخته پورې ورکه شوه تر هغو چې د افغانستان په غزني ولايت کې د سوډيم سيانور له لوښو او د بم جوړولو له نوټونو سره يو ځای ونيول شوه.

صدیقي د ۲۰۰۸ کال د سپتمبر په میاشت کې د نیویارک په فدرالي محکمه کې د قتل د هڅې او په غزني کې له امریکایي چارواکو سره د خبرو پر مهال د وهنې او زخمي کولو تور ولګول شو چې ګواکي پر امریکايي چارواکو يي د بريد پلان درلود، خو صدیقي دا تورونه ردوي. د ۲۰۱۰ کال په لومړیو کې له ۱۸ میاشتو بند وروسته په ۸۶ کاله بند محکومه  شوه.

د ۲۰۱۰ کال د جنورۍ په ۲۱ مه د صدیقي مدافع وکیل د لاهور های کورټ سترې محکمې ته د صدیقي د نیول کیدو اسناد وړاندې کړل.

## کورنۍ

هغې په ۱۹۹۵ کال کې له امجد محمد خان سره واده وکړ، درې اولادونه یې پيدا شول او په ۲۰۰۲ کال کې یې له خپل خاوند څخه طلاق واخیست. دهغی کورنۍ يي دخوشې کولو لپاره ډیرې هڅې وکړې حتي القاعده شبکې د يوه امريکايي وګړي په مقابل کې د عافيي صديقي د تبادلې غوښتنه وکړه همدارنګه طالبانو هم د يوه امريکايي جنرال په بدله کې د تبادلې غوښتنه وکړه داعش هم ددوه امریکايي وګړو په بدله د امریکا له حکومت څخه د تبادلې غوښتنه وکړه خو د امریکا حکومت هېڅ کله عا فیه صدیقي تبادله نکړه. د ۲۰۰۳په فبروري کې، هغې د عمار البلوشي (علي عبدالعزیز علي) سره واده وکړ.