open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
یوسف خان اباخیل سدوزی

**یوسف خان آباخېل سدوزئی** یو **پاکستانی تاریخپوه**، **قبایلي محقق** او **لیکوال** دی. نوموړی په ځانګړي ډول د **[[سدھنوتی]]** سیمې او د **[[سدوزئی]]** (سدھن) قبیلې پر تاریخ د علمي او څېړنیزو کارونو له امله پېژندل کېږي. د هغه مشهوره تاریخي تصنیف ***رجسټر سدھنوتی*** د سدھنوتی د پخواني ریاست د سدوزئي واکمنانو او سردارانو یوه مستنده تاریخي دستاویز بلل کېږي۔

## لومړنی ژوند او کورنی شالید
یوسف خان آباخېل سدوزئی د آزاد کشمیر د سدھنوتی ولسوالۍ کې زېږېدلی دی. هغه د سدھنوتی د دیروپ شاهي کورنۍ سره تړاو لري. د قبایلي روایاتو او کورنیو تاریخي اسنادو له مخې، نوموړی د سدھنوتی د نامتو واکمن **بابا دیروپ بادشاه** دیارلسم نسل او د سدھنوتی ریاست د وروستي واکمن **نواب صوبا خان آباخېل سدوزئی** پنځم نسل بلل کېږي۔

## علمي او څېړنیزې چارې
یوسف خان آباخېل سدوزئی د قبایلي تاریخ، انساني تمدن، ټولنیز پرمختګ او سیاسي تاریخ په برخو کې څېړنې کړې دي. د هغه کتاب *رجسټر سدھنوتی* کې د 1407ز کال څخه تر 1947ز کال پورې د سدھنوتی ریاست، د سدوزئي سدھن واکمنې کورنۍ او سیمه ییزو سردارانو تاریخ په مستندو او حواله يي بڼو راټول شوی، چې څېړونکي یې د یو معتبر تاریخي ماخذ په توګه کاروي۔

## علمي مقام او تاریخي اهمیت
د یوسف خان آباخېل سدوزئی کار د قبایلي تاریخ د مستندو لیکنو له ډلې شمېرل کېږي. د هغه تصنیف *رجسټر سدھنوتی* د لومړي ځل لپاره د سدھنوتی د پخواني ریاست د واکمنانو، سردارانو او قبایلي جوړښت تاریخ د حواله يي اسنادو پر بنسټ په منظم ډول وړاندې کړی، چې د سیمه يیز تاریخ په لیکنه کې یې یوه مهمه تشه ډکه کړې ده.

## د څېړنې طریقه
نوموړي په خپلو تاریخي څېړنو کې د قبایلي روایاتو، شفاهي تاریخ، کورنیو شجرو، زاړه اسنادو او رسمي ریکارډونو څخه استفاده کړې ده. د هغه د څېړنې طریقه د ماخذپالنې، تاریخي ترتیب او تقابلي تحلیل پر اصولو ولاړه ده.

## تصنیفات
یوسف خان آباخېل سدوزئی د تاریخ، تمدن، ټولنې او سیاست په برخو کې ګڼ کتابونه لیکلي دي، چې مهم یې دا دي:

* *رجسټر سدھنوتی* (انګلیسي نسخه)

* *رجسټر سدھنوتی* (اردو نسخه)

* *ګدھا: د انساني تمدن خاموش معمار* — په انساني تاریخ کې د خره د رول ټولنیز او فکري تحلیل۔

* *منصوبہ بند نشه پالیسي جګړې* — د نړیوالو نشه يي سیاستونو تاریخي او سیاسي څېړنه۔

* *محبت: د اړتیا ایجاد* — په انساني ټولنه کې د محبت د تصور فکري او ټولنیز تحلیل۔

* *د انساني استوګنځایونو تاریخ* — د غارونو څخه تر کلیو او ریاستونو پورې د انساني استوګنې ارتقا۔

* *له سیکولر هند څخه تر هندوتوا واکمنۍ* — په هند کې د مسلمانانو سیاسي او ټولنیز تاریخ۔

* *انسان او د وخت سفر* — د انساني شعور، وخت او تاریخ ترمنځ اړیکه۔

* *د پاکستان د اوبو خپلواکي* — د اوبو سرچینو او ملي حاکمیت په اړه څېړنیز اثر۔

* انسان او انساني رويې — د انساني ټولنې، روایاتو او بشري چلند په اړه څېړنیز اثر.

## حوالې
سدھنوتی ریاست

**سدھنوتی ریاست** د پاکستان لاندې **[[آزاد کشمیر]]** د سیمې یوه تاریخي قبایلي او خپلواک واکمنۍ وه چې د سدوزئي (Sudhan) پخواني پښتون قبیلې لخوا اداره کېده. په دې سیمه کې د سدوهنو نوم د قبیلې په یاد او اصلي حضور پورې تړلی دی، او اوس هم د ازاد کشمیر په ځینو برخو کې د **سدھن** په نوم پېژندل کېږي. دا سیمه د خپل جغرافیایي موقعیت او تاریخي اهمیت له امله د آزاد کشمیر د جوړښت یوه مهمه برخه ګڼل کېږي.

## تاریخي شاليد
د تاریخي روایتونو له مخې، د سدھنوتی سیمه د لومړي ځل لپاره د براهمنانو لخوا اداره کېده چې تر ۸۳۰ زېږېدیز پورې یې واکمني درلوده.  
په ۱۰۰۵ زېږېدیز کال کې د پنجاب غرنیو راجپوتانو دا سيمه ونيوله او بیا تر ۱۳۶۰ زېږېدیز پورې یې واک په لاس کې وساته.  
په دې کال کې د پښتنو سردار **نواز جسي خان سدوزئي** په مشرۍ سدوهنو د راجپوتانو واک تر شا کړ او خپله حکومت یې جوړ کړ.

ددې واکمنۍ تاریخ له ۱۴۰۷ زېږېدیز څخه تر ۱۸۳۷ زېږېدیز پورې دوام وکړ. سدوهنو د دې دولت د خپلواکې سیمې په توګه اداره کوله، تر څو چې په درېيم سکه جګړه کې سدهونيتی د سکهانو لاس ته ولوېدو. په دې جګړه کې د سدوهنو ګڼ شمېر خلک وژل شوي وو او سکهانو وروسته له هغې د پوڼچ (Poonch) سره یو ځای کړ.

وروسته له ۱۹۴۰ څخه تر ۱۹۴۷ زېږېدیز پورې دا سیمه د جموں ولايت یوه برخه وه، او د ازاد کشمیر د انقلابي حکومت پایتخت هم ګرځېدلې.  
په ۱۹۶۰ زېږېدیز کې د سدوهنو سیمې بېلابېلو برخو ته ویشل شوې، چې اوس یې د آزاد کشمیر څو ولسوالۍ جوړې شوې دي.

## د نوم او معنا
*سدھنوتی* د سدوهنو د زړه (دوی ته د کورنۍ او اصلي سیمې مفهوم) په توګه ویل کېږي. دا نوم د سیمې د مهم قبيلوي حضور څرګندونه کوي. سدھن چې د دې سیمه ییزه نوم یي دی، په اصل کې د پښتون قبیلې سدوزئي سره تړاو لري او په ازاد کشمیر کې د سدھن په نوم پېژندل کېږي.

## د واکمنۍ پاي
په ۱۸۳۷ زېږېدیز کال کې د سکه-سدوهنو جګړه وشوه، چې پکې د سدوهنو واکمنۍ ته درنه ضربه ورسېده، او بیا سکه او وروسته ډوګره (Dogra) واکمنو په دې سیمه باندې خپل سلطه ټینګه کړه. له هغه وروسته سدوهنو خپله خپلواکه اداره له لاسه ورکړه.

## د سدوهنو رول
سدوهنو د سیمه ایز مقاومت او سیاسي مبارزو په برخه کې مهم رول ادا کړی دی، په ځانګړي ډول د ۱۹۴۷ زېږېدیز د پوڼچ پاڅون (Poonch Revolt) کې، چې هلته د ازاد کشمیر د جوړېدو لپاره یې پراخ ګډون کړی و.
د شجاع‌آباد جګړه

**د شجاع‌آباد جګړه** د ۱۷۸۰ کال د فبرورۍ په میاشت کې د افغان–سیکه جګړو پر مهال رامنځته شوه. دا جګړه د تیمور شاه دراني او د هغه د قومندان نواب مظفر خان له خوا د دراني ځواکونو او د مختلفو سیکه مثلونو ترمنځ ترسره شوه. جګړه د ملتان د کنټرول پر سر د دواړو لوریو د سیالۍ یوه مهمه نښته بلل کېږي.

## شالید
د ۱۷۸۰ کال د جنورۍ په لومړیو کې، تیمور شاه دراني پر ملتان محاصره ولګوله. سره له دې چې د سیکه ځواکونو شمېر محدود و، تیمور شاه دا ارزونه وکړه چې د هغه ځواکونه د اوږدې جګړې لپاره بسنه نه کوي، نو له همدې امله یې یو ځواک بهاولپور ته واستاوه، په داسې حال کې چې خپله یې د پوځ لویه برخه په ملتان کې وساتله.

## جګړه
نواب مظفر خان له بهاولپور څخه حرکت وکړ او د سیکه ځواکونو سره یې د شجاع‌آباد په سیمه کې مخامخ جګړه وکړه. دا جګړه د ۱۷۸۰ کال د فبرورۍ په ۸مه ترسره شوه. د جګړې پر مهال سخت د دوړو توپان راپورته شو، چې د دواړو لورو لید یې محدود کړ.

د جګړې په ترڅ کې، د مظفر خان ځواکونو د سیکه پوځ یو نقاره‌وهونکی ژوندی ونیوه. هغه خوشې شو، په دې شرط چې د نقارې په وهلو سره سیکه ځواکونه د افغانانو کمین ته راکاږي. کله چې سیکه ځواکونه د نقارې غږ ته راټول شول، مظفر خان خپل پوځ په منظم ډول په دوو لیکو وویشه، چې له مخې یې یو سرتېری دښمن نیوه او بل یې له منځه وړه.

د دې تکتیک له امله، سیکه ځواکونه له درنو تلفاتو سره مخ شول او اړ شول چې لاهور ته شاتګ وکړي. د بېلابېلو سرچینو له مخې، د سیکه تلفاتو شمېر له ۷۰۰ څخه تر ۲٬۰۰۰ کسانو پورې اټکل شوی دی.

تر جګړې وروسته، تیمور شاه ۲۰٬۰۰۰ سرتېري د سیکه ځواکونو د تعقیب لپاره ولېږل. افغان پوځ هغوی د لاهور لویدیځ ته په حجره مقیم خان کې ونیول او بیا یې مات کړل.

## پایله
له دې بریا وروسته، افغان ځواکونه بېرته ملتان ته راټول شول او دغه ښار یې د ۱۷۸۰ کال د محاصرې پر مهال په بشپړه توګه ونیوه. تر نیولو وروسته، نواب مظفر خان د ملتان د والي په توګه وټاکل شو، او ملتان یو ځل بیا د دراني سترواکۍ تر واک لاندې راغی.

## سرچینې
رحمت الله خان

**رحمت الله خان** یا وليعهد رحمت اللّٰه خان (زوکړه ۷ جون ۱۹۲۱م کال کابل ښار) د امير امان الله خان زوى د ١٩٢١ ميلادي كال دجون مياشتي يه اوومه نیټه د كابل په ښار كي زبزبدلى وو. په ١٩٢٩ ميلادي كال كې اعليحضرت شهزاده رحمت اللّٰه د خيلي كورنۍ له غړو سره يو اړشو ترڅو وطن پربزدي. 
هغه خپلې زده كړې د ايټاليا هیواد  د روم ښار په نار كي پيل كړې. تر ابتدايي او منځنيو زده كړو له پاى ته رسولو وروسته، عالي نظامي لېسې ته داخل شو. د لېسې تر فراغت وروسته، د نظامي اكاډمې غړى شو او د اكاډمۍ له ختمولو وروسته د ايټاليا يه اردو كې شامل شو او د پلي پوځ (پياده نظام) په برخه كي يې خدمت وكړ. اعليحضرت شهزاده رحمت اللّٰه په دوهمه نړيواله جګړه كې كډون ونه كړ.

## ژوند
رحمت الله خان د افغانستان د وروستی آمیر، غازی آمان الله خان زوی د امیر حبیب الله خان لمسی او د امیر عبدالرحمان خان کړوسی، په ۱۹۲۱م کال د جون په ۷ نېټه په کابل ښار کې زېږیدلی وو.

## مړینه
رحمت الله خان د ۲۰۰۹م کال د سپتمبر میاشتې په ۱۱ نېټه د زړه د حملې له آمله وفات، او په خپل استوګن سېمه (ایټالیا) هېواد کې خاورو ته وسپارل شو.

## سرچينې

وېشنيزه:ليکنه جوړوونکي په مرسته جوړې شوې ليکنې
جان اڅکزی

**جان اڅکزی**   چې بشپړ نوم يې **جان محمد اڅکزی** دی،  يو پاکستانی سياستوال ،امنيتي شنونکی او د پاکستان مسلم لیگ ن يو مخکښ غړی دی چې د انورالحق کاکړ د لومړي وزارت پرمهال د بلوچستان د اطلاعاتو وزير  او د جمعيت علماء اسلام مولانا فضل الرحمان د گوند وياند پاتې شوی دی. نوموړی د پاکستان او په ځانگړې توگه د بلوچستان د وضعيت اړوند د نظر څرگندولو او په افغانانو د تورو لگولو له امله خورا مشهور دی. 
## لومړنی ژوند او زده کړې
جان اڅکزی په ۱۹۷۰ز کال د بلوچستان ايالت په کوېټه کې په يوه پښتنه کورنۍ کې زېږېدلی دی، هغه خپلې لوړې زده کړې په بلوچستان پوهنتون کې ترسره کړې دي او له هغې وروسته يې نورې زده کړې په لندن پوهنتون کې ترسره کړې دي.
## مسلکي ژوند
اڅکزي دوه لسيزې په برېتانيا کې ژوند تېر کړ او د بي بي سي نړۍ‌والو خدمتونو او امريکا غږ سره يې دنده ترسره کړه.هغې شپږ کاله د بلوچستان ټايمز سره د ليکوال په توگه کار وکړ. په ۱۹۹۶ز کال يې خپله مجله کوېټه گازېټ پيل کړه.

پاکستان ته له راستنېدو ورسته يې د جمعيت علمای اسلام (ف) گوند غړيتوب واخيست او له ۲۰۱۳ز څخه تر ۲۰۱۵ز پورې د ياد گوند وياند په توگه دنده ترسره کړه. هغه د ياد گوند د مشر مولانا فضل الرحمان د نږدې همکارانو له ډلې گڼل کېده.

د ۲۰۱۵ز کال په سېپتمبر کې اڅکزی د ياد گوند له ځينو مشرانو سره د اختلافاتو له کبله ياد گوند پرېښود.
او د ۲۰۱۶ز کال په جون کې د پاکستان مسليم ليگ (ن) سره يوځای شو. هغه د لومړي وزير نواز شيف او لومړي وزير شاهد خاقان عباسي په مشرۍ د مسلم ليگ (ن) د حکومت وياند شو.

د ۲۰۲۳ز کال د اگست مياشت کې د بلوچستان د اطلاعاتو سرپرست وزير وټاکل شو چې د ۲۰۲۴ز کال د بلوچستان ايالتي ټاکنو پورې په دې دنده بوخت و. 

## سرچينې
اسماعيل شاهد

**اسماعيل شاهد** (په ) چې ډېری پښتانه يې **مانی** بولي،  د پښتو ډرامو يو وتلی، تکړه او مشهور ممثل او اداکار دی چې د خپلو خنده‌وونکو ډرامو په وسيله يې له پېنځه لسيزو زيات پښتانه خندولې دي او  په پښتنو کې د خپلو ټوکمارو ډرامو او تمثيل له مخې خورا مشهور دی.
نوموړی په  نېټه د خيبر پښتونخوا په چارسده کې زېږېدلی دی.
## لومړنی ژوند او مسلک
اسماعيل شاهد په  نېټه د خيبر پښتونخوا د چارسدې د اتمانزو په يوه پښتنه کورنۍ کې زېږېدلی دی.
نوموړي دوه وده کړې دي او درې زامن او درې لورگانې لري، د ښکلو هنرونو پوهنځی يې لوستی دی، ۲۷ کاله د پېښور مرستيال کمشنر دفتر کې دنده ترسره کړې ده، پلار يې د پېښور عدليې محکمې (کچرۍ) دننه د خوراک کانتين (خوړنځی) درلود.

د ښوونځي له دورانه يې له ډرامو سره مينه لرله او له هماغه وخته به يې د ښوونځي دننه د دريځ سر ډرامو کې فعاله ونډه اخيستله، د نوموړي دا مينه بالاخره د هغه د شهرت لامل وگرځېده.
هغه په ۱۹۷۷ز کې پېښور راډيو سټېشن ته د يوې سندرې ثبتولو په موخه ورغی چې هلته ورته د تمثيل وړانديز وشو، چې نوموړي ومانه او په لنډه موده کې يې په خپلې ټوکمارۍ او ساده طبيعت يې ډېری خلک پرځان رامات کړل، د پښتو تلوېزيوني ډرامو په راتگ هغه ډېر ژر دې برخې ته هم ورداخل شو او د پېښور پې ټي وي کې هغه له ۸۰۰ زياتو ډرامو کې کار وکړ چې بالاخره په دې کار نوموړی د هر کور پېژندل شوی غړی وگرځېد او په خلکو کې په لويه کچه مشهور شو.

د **ميم زرما ټوله زما** ډرامه د هغه له بهترينه ډرامو څخه ده چې اوردو ژبې ته هم ژباړل شوې ده او د پاکستان د ولسمشر له خوا پرې نوموړي ته د **غوره کردار جايزه** ورکړل شوې ده.

## سرچينې
فی ظلال القرآن (تفسیر)

في ظلا القرآن د قرآن کریم یو خورا اغیزمن تفسیر دی چي د ۱۹۵۱-۱۹۶۵ کلونو ترمنځ د مصر انقلابي څېرې سید قطب (۱۹۰۶-۱۹۶۶) لخوا لیکل سوی دی. سید قطب د اخوان المسلمین د ګوند یو مشر و. هغه په ۱۹۵۴ کال کي د راپورونو پر بنسټ د مصر د ولسمشر جمال عبدالناصر د وژنې له هڅي وروسته په زندان کې د قرآن شریف د ۳۰ جلدونو (۱۱۴ سورتونو ) ډیری برخه ولیکله.  دا تفسیر د نوموړي له نظره د اسلامي دولت او ټولني لیدلوری بیانوي.

د تفسیر کار تر ۳۰ جلدونو پوري غځېدلی دی چي د قرآن کریم د ۳۰ جز برخو سره ورته والی لري. یاد تفسیر په څو ژبو ژباړل سوی دی، چي انګلیسي ،  فرانسوي ، جرمني ، اردو ، ترکي ، اندونیزیايی ، فارسي ، هندي ، ملیالم او بنګالي ژبي پکښي راځي.
نیلي

**نیلي** (نیلی) د افغانستان د مرکزي ولایت دایکندي مرکز دی. نیلي ښار په ۲۰۰۴م کال کله جې دایکندي ولایت د افغانستان څلوردیرشم ولایت و منل شو، نیلي یې مرکز وټاکل شو.

## وګړي
## ښار
براهویان

**براهویان** (براهوي خلک) د هندو آریایي قومونو څخه دي چې نفوس یې اوسمهال کابو 10 میلیونو ته رسیږي. براهویان چې بلوچانو ته نږدې قوم دی ډیریې د ایرات سیستان او بلوچستان بلوچستان آیالات د افغانستان سویل هلمند او نیمرو ولایتونو بعصې برخو او په بلوچستان آیالات کې میشت دي.

## کلتور
## تاریخ
د غزې نسل وژنه

**د غزې ټولوژنه** يا **د غزې نسل وژنه**  په غزې تړانگه کې د فلسطيني وگړو پرله‌پسې، قصدي او هدفي وژنه او د غزې سيستماتيک وېجاړول دي چې د غزې د جگړې پرمهال يې اسراييلي اشغالگر ترسره کوي. چې ترڅنگ يې غربي بلاک او د هغې ځينې ځايي ملگري هېوادونه ولاړ دي. په دې ټولوژنه کې ډله‌ييزې وژنې، جبري لوږه، گواښونکي جسمي او اروايي ځورونې او د زېږون مخنيوي شامل دي.

له دې ورهاخوا د بېلابېلو ځايونو کلابندي، د ملکي بنسټونو، روغتيايي بنسټونو، ښوونيزو، مذهبي او کلتوري ځايونو وېجاړول، د روغتيايي کارمندانو او مرسته غوښتونکو وژل، جنسي تاوتريخوالی او عام ځايي وگړي په زوره کډوالۍ ته اړ کول د دې ټولوژنې يوه بله برخه جوړوي.
اسراييلو له د ۲۰۲۳ز کال د اکتوبر له ۲۳مې راهيسې غزې تړانګه کلابنده کړې او له ۷۰۰۰۰ زيات فلسطينيان يې وژلي دي چې له هغې ډلې ډېری يې ښځې او ماشومان دي.
د اسراييلي ښکېلاک دغه کړنه د ملگرو ملتونو ځانگړې کمېټې او د څېړنو کمېسيون، د ټول‌وژنې پوهانو نړۍ‌والې ټولنې، گڼ شمېر بشري حقونو ډلو، د نسل وژنې گڼ شمېر نړۍوالو څېړنيزو او نړۍ‌وال قانون پوهانو او نورو ماهرينو له خوا د ټول‌وژنې په توگه پېژندل شوې او تاييد شوې ده.

## سرچينې
ریچارډ کاستلانو

**ریچارد کاستلانو** په انګلیسي ( زوکړه ۴ سپتمبر ۱۹۳۳ مړینه ۱۰ د ډسمبر ۱۹۸۸م کاله ۵۵ کلن) یو امریکایي سینمایي لوبغاړی وو. نوموړی د معنوي پلار نومي فیلم کې هم رول لوبولی وو.

## هنري او شخصيژوند
## مشهور فلمونه
روبرټ دووال

**رابرټ دووال**  (زوکړه:، مړینه:) ۹۶ کلن، یو امریکایي سینمایي لوبغاړی وو.

## شخصي ژوند
## هنري ژوند
خیبر

**خیبر ولایت** په انګلیسي Khyber) د لوی افغانستان د ۱۰۸ ولایتونو څخه یو دی چې په خیبر پښتونخوا آیالات کې موقیعت لري. د یاد ولایت ۱۰۰ سلنه وګړي پښتانه دي.

## تاریخ
## جغرافیه
جمز کان

**جیمز کان** په ( زوکړه ۲۶ مارچ ۱۹۴۰) مړینه ۶ د جون ۲۰۲۲م کال، یو ۶۰ کلن امریکایي سینمایي لوبغاړی وو چې د معنوي پلار نومي فیلم کې یې د سامي أه نوم نوم هپل رول لوبولی وو.
 

## مشهور فلمونه
## شخصي او هنري ژوند
خونړۍ پولې

**خونړۍ پولې** **د وينې پولې** (په ) د يوه امريکايي پخواني پوځي افسر رالف پېټېرز له خوا په ۲۰۰۶ز کال کې د وسله والو ځواکونو ژورنال  کې خپره شوې يو لانجمنه نخشه او ليکنه ده چې د وړانديز له مخې يې بايد د منځني ختيځ او اسيا پولې د توکمونو او مذهبونو پربنسټ له سره وټاکل شي.
ليکوال په دې ليکنه کې هڅه کړې ده چې د افريقا، منځني ختيځ او سوېلي اسيا ځينې مصنوعي او غير منصفانه پولې تر نيوکې لاندې ونيسي چې له کبله يې په ميليونونو خلکو خپل ژوند له لاسه ورکړی او لا هم دا لړۍ روانه ده.

## د دې وړانديز موخه
په منځني ختيځ او سوېلي اسيا کې د جيوپولټيکي وضعيت د بدلون له لارې د سيمه‌ييزو تاوتريخوالو او جگړو راکمول دي.
د رالف پېټېرز په وينا د بهتر منځني ختيځ او سوېلي اسيا لپاره بايد د هېوادونو د توکميزو، ډله‌ييزو او قبيلو کرښو پربنسټ وټاکل شي او په دې کې به لاندې هېوادونه:
# 
# عرب شيعيه دولت
# 
# 
# خپلواک بلوچستان
# خپلواک کوردستان
# 
# اسلامي سپېڅلی دولت
# 
# 
# 
پراخ شي يا به نوي هېوادونه جوړ شي.

؛ خو ترڅنگ به يې لاندې هېوادونه:
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
خپلې ځينې سيمې له لاسه ورکړي.

## سرچينې
تفکر

**تفکر** () د شعور هغه پېچلې او منظمه پروسه ده چې انسان ته د حقایقو د درک، د ستونزو د حل او د نویو مفکورو د پنځولو وړتیا بښي. دا یوازې د ذهن یو ناڅاپي فعالیت نه دی، بلکې یوه ارادي هڅه ده چې پکې معلومات تحلیلېږي، د پېښو ترمنځ منطقي اړیکې لټول کېږي او په پایله کې یې یو نوی لیدلوری رامنځته کېږي. په فلسفه کې تفکر د انسان د وجود اصلي نښه ګڼل کېږي، لکه څنګه چې مشهور فیلسوف ډیکارټ ویلي وو چې زه فکر کوم، نو ځکه زه شته یم؛ دا جمله په ډاګه کوي چې د انسان هویت او ارزښت د هغه په فکري ځواک کې نغښتی دی. تفکر په حقیقت کې هغه رڼا ده چې د ناپوهۍ تیاره له منځه وړي او انسان ته دا ځواک ورکوي چې د نړۍ ظاهري بڼه ونه مني، بلکې د هغې په باطني حقیقتونو پسې وګرځي.
په ارواپوهنه او علومو کې تفکر په بېلابېلو ډولونو وېشل شوی چې هر یو یې د ژوند په یوې ځانګړې برخه کې کارول کېږي. تنقیدي فکر انسان سره مرسته کوي چې معلومات په پټو سترګو ونه مني او د هغو په اړه پوښتنه وکړي، په داسې حال کې چې پنځګر یا خلاق فکر د نویو او بې ساري حل‌لارو په موندلو کې رول لوبوي. په ټولنپوهنه کې د یوې ټولنې فکري کچه د هغې د تمدني پرمختګ معیار ګڼل کېږي، ځکه چې هر ډول مادي پرمختګ لومړی په ذهن کې د یوې مفکورې په بڼه رامنځته کېږي. کله چې انسان د خپلو تجربو او معلوماتو په اړه ژور فکر کوي، هغه په اصل کې خپل عقل او احساس یو له بل سره په همغږۍ کې راولي ترڅو د ژوند د لویو پوښتنو ځوابونه ومومي.
د تفکر د پروسې پیاوړتیا د مطالعې، بحث او له نورو سره د فکري تبادلې له لارې ممکنه ده، چې دا چاره په ټولنه کې د زغم او منطق کلتور پیاوړی کوي. په بشري علوم کې دا منل شوې چې تفکر یوازې د فردي ګټې لپاره نه دی، بلکې د ټولنیز عدالت او اخلاقي ارزښتونو د ساتنې لپاره یو اړین عنصر دی. هغه ټولنې چې خپلو غړو ته د خپلواک فکر کولو فرصت ورکوي، په حقیقت کې د خپل راتلونکي لپاره یوه خوندي کلا جوړوي. په پای کې دا ویلای شو چې تفکر د انسان تر ټولو ستره وسله او د تمدنونو د جوړښت لومړنۍ خښته ده، چې پرته له هغې نه یوازې علمي پرمختګ ناشونی دی، بلکې د انسان مانا او کلتوري ژوند هم خپل مفهوم له لاسه ورکوي.

## د تفکر ډولونه او د هغو بنسټیزې دندې
تحلیلي تفکر د پېچلو موضوعاتو په برخو وېشل او د هغو ترمنځ د منطقي تړاو موندلو هڅه کوي. ستراتیژیک تفکر د راتلونکي لپاره د دقیقو پلانونو جوړول او د اهدافو د ترلاسه کولو لپاره د لارو چارو سنجول دي. منطقي تفکر د استدلال پر بنسټ د حقایقو پېژندنه او له احساساتي قضاوتونو څخه لیرې پاتې کېدل ګڼل کېږي. اخلاقي تفکر د انساني ارزښتونو په رڼا کې د سم او ناسم ترمنځ توپیر کول او په ټولنه کې د خیر او نېکۍ ترویج ته ځانګړی شوی دی ترڅو د انسان عمل له شعور سره یوځای شي.
## سرچینې
Stanford Encyclopedia of Philosophy - Thinking and Cognition
Psychology Today: The Power of Critical Thinking
Encyclopedia Britannica - Human Thought Process
UNESCO: Ethics and the Future of Thinking
وېشنيزه:فلسفه وېشنيزه:ارواپوهنه وېشنيزه:بشري علوم وېشنيزه:پوهه
شلغم

**شلغم** () یو ډول ریښه لرونکی سبزي بلل کېږي چې د کرسیفیرس کورنۍ پورې اړه لري او د نړۍ په ډېری برخو کې د خوراک او کرنې لپاره کرل کېږي. دا بوټی په ساینسي نوم *Brassica rapa* پېژندل کېږي او د سپین او بانجاني رنګ لرونکي پوستکي له امله شهرت لري چې دننه برخه یې په بشپړ ډول سپینه وي. شلغم نه یوازې د خپلې ریښې لپاره، بلکې د خپلو شنه پاڼو له امله هم ارزښت لري چې د ګڼو ویټامینونو او منرالونو بډایه سرچینه ګڼل کېږي. له تاریخي پلوه دا سبزی د بشر د تاریخ په اوږدو کې د یوې ارزانه او ګټورې خوراکي سرچینې په توګه کارول شوی او په سړو اقلیمونو کې د ژمي په موسم کې د ډېرې مودې لپاره ساتل کېدای شي.
د روغتیا په پلوه شلغم د ویټامین سي، پوټاشیم او فایبر یوه غوره سرچینه ده چې د معافیت سیسټم په پیاوړتیا او د هضم په ښه کولو کې مرسته کوي. په روغتیا او تغذیه کې دا ثابته شوې چې د شلغم مصرف د بدن د التهاب په کمولو او د زړه د سلامتیا په ساتلو کې اغېزمن دی، ځکه چې دا په زیاته کچه انتي اکسیډنټونه لري. په کیمیا او بیولوژي کې د دې بوټي ځانګړتیاوې دا ښيي چې په هغه کې شته ګلوکوزینولېټس مرکبات د ځینو ناروغیو په مخنیوي کې رول درلودلی شي. له همدې امله په دودیزو او عصري طبي څېړنو کې د شلغم کارول د یوې سالمې غذايي رژیم د برخې په توګه سپارښتنه کېږي.
په زراعتي او کلتوري برخه کې شلغم یو له هغو بوټو څخه دی چې کښت یې نسبتاً اسانه دی او په ډېری خاورو کې وده کولی شي، چې دا چاره د خوړو د خوندیتوب په برخه کې مرسته کوي. په ټولنپوهنه او کلتور کې دا سبزی په بېلابېلو هېوادونو کې په بېلابېلو بڼو پخېږي او په ځینو کلتورونو کې د ژمي د موسم د یوې ځانګړې غذا په توګه پېژندل کېږي. دا بوټی د خپل مقاومت له امله د مالدارۍ په برخه کې هم د څارویو د خوراک په توګه کارول کېږي. په پای کې دا ویلای شو چې شلغم د خپل لوړ غذايي ارزښت او اسانه لاسرسي له امله د انسان په ژوند کې یو بنسټیز ځای لري چې هم یې په پخلنځي او هم یې په طبیعي درملنه کې اهمیت ثابت شوی دی.
## د شلغم بنسټیزې ګټې او ځانګړتیاوې
تغذیوي ارزښت د ویټامینونو او اړینو منرالونو درلودل دي چې د بدن د ورځني انرژۍ په برابرولو کې مرسته کوي. د هضم ښه والی د فایبر د شتون له امله دی چې د معدې او کولمو د سم فعالیت لپاره ګټور ثابتېږي. د بدن د دفاعي سیسټم پیاوړتیا د انتي اکسیډنټونو په واسطه ترسره کېږي چې بدن له بېلابېلو انتاني ناروغیو څخه ساتي. زراعتي اهمیت یې په دې کې دی چې په لنډ وخت کې حاصل ورکوي او په سختو اقلیمي شرایطو کې د ژوند کولو وړتیا لري ترڅو د خلکو غذايي اړتیاوې پوره کړي.
## سرچینې
Encyclopedia Britannica - Turnip Plant and Nutrition
Healthline - Turnip Nutrition Facts and Health Benefits
Food and Agriculture Organization (FAO) - Root Crops and Food Security
PMC - Glucosinolates in Brassica Vegetables and Health
وېشنيزه:سبزيجات وېشنيزه:کښت وېشنيزه:تغذیه وېشنيزه:بیولوژي
ګازره

**ګازره** () چې په علمي ډول د *Daucus carota* په نوم پېژندل کېږي، یو له خورا مشهورو ریښه لرونکو سبزیجاتو څخه ده, چې د نړۍ په ډېری پخلنځیو کې د خپل خوږ خوند او لوړ غذايي ارزښت له امله ځانګړی ځای لري. دا بوټی په اصل کې د چتر لرونکو نباتاتو (Apiaceae) په کورنۍ پورې اړه لري او د لومړي ځل لپاره یې د کښت ریښې په منځنۍ اسیا او افغانستان کې موندل شوي دي. که څه هم نن سبا نارنجي رنګې ګازرې ډېرې عامې دي، خو په اصل کې دا سبزي په بېلابېلو رنګونو لکه ارغواني، سپین، ژېړ او سور رنګ کې هم شتون لري چې هر یو یې ځانګړې روغتیایي ګټې لري. په بیولوژي کې ګازره د دوه کلنو بوټو په ډله کې راځي چې په لومړي کال کې یې ریښه وده کوي او په دویم کال کې ګل او تخم نیسي.
د ګازرې تر ټولو لویه روغتیایي ګټه په هغې کې د "بېټا کاروټین" (Beta-carotene) په نوم د مادې شتون دی، چې په بدن کې د ننوتلو وروسته په ویټامین اې بدلېږي. دا ویټامین د سترګو د لید د پیاوړتیا، د پوستکي د روڼتیا او د بدن د معافیت سیسټم د لوړولو لپاره حیاتي ارزښت لري. په روغتیا او تغذیه کې ګازره د یوې داسې غذا په توګه پېژندل کېږي چې په زیاته کچه فایبر او انتي اکسیډنټونه لري، چې دا چاره د زړه د ناروغیو په مخنیوي او د وینې د فشار په تنظیم کې مرسته کوي. د ګازرې منظم مصرف نه یوازې د هاضمې سیسټم پیاوړی کوي، بلکې د بدن حجرات له وخت څخه مخکې له زړښت او تخریب څخه هم ساتي.
په کرهنیز او اقتصادي پلوه، ګازره یو له هغو محصولاتو څخه دی چې په بېلابېلو اقلیمي شرایطو کې د کښت وړتیا لري او د ډېر وخت لپاره په سړو ځایونو کې ساتل کېدای شي. په بشري علوم او کلتور کې د ګازرې کارول په پخلي، د جوسو په جوړولو او حتی په دودیزو درملنو کې خورا لرغونی تاریخ لري. په ډېری ټولنو کې ګازره د روغ رمټ ژوند د یوې نښې په توګه منل شوې او په عصري زراعت کې یې د نویو ډولونو په رامنځته کولو کار روان دی ترڅو په هغې کې د مغذي موادو کچه نوره هم لوړه شي. په پای کې دا ویلای شو چې ګازره د یوې ساده سبزي په توګه د انسان د فزیکي سلامتیا او غذايي رژیم په ښه کولو کې د یوې معجزې په څېر رول لوبوي.
## د ګازرې اساسي ګټې او جوړښت
تغذیوي محتوا د زیاتې کچې ویټامینونو لکه ویټامین اې، سي او کې (K) درلودل دي چې د هډوکو او بدن د عمومي پیاوړتیا لپاره اړین ګڼل کېږي. د انټي اکسیډنټ ځانګړتیاوې د لایکوپین او انتوسینین په څېر موادو شتون دی چې د سرطان په څېر خطرناکو ناروغیو په وړاندې د بدن مقاومت لوړوي. د سترګو ساتنه د کاروټینایډونو په واسطه ترسره کېږي چې د شبکې د روغتیا او د لید د دقت په ساتلو کې اساسي دنده پر غاړه لري. زراعتي تنوع د اقلیم له شرایطو سره د دې بوټي لوړ مطابقت دی چې د کال په بېلابېلو فصلونو کې د حاصل اخیستنې او بازار ته د وړاندې کولو زمینه برابروي.
## سرچینې
Medical News Today - Health Benefits and Nutritional Value of Carrots
Encyclopedia Britannica - Carrot Origin and Cultivation
Harvard Health - The Role of Beta-carotene in Human Health
Agriculture and Food Security Reports - Root Vegetable Production
وېشنيزه:سبزيجات وېشنيزه:کښت وېشنيزه:تغذیه وېشنيزه:روغتیا
بدن پاکوالی

**د بدن پاکوالی** () هغو کړنو او عادتونو ته ویل کېږي چې یو انسان یې د خپلې روغتیا د ساتلو، د ناروغیو د مخنیوي او د بدن د نظافت لپاره ترسره کوي. دا موضوع یوازې د ظاهري بڼې پورې تړلې نه ده، بلکې په روغتیا کې د باکټرياوو، ویروسونو او نورو مېکروبونو په وړاندې د بدن لومړنی دفاعي مورچل ګڼل کېږي. په بشري علوم او ټولنیزو اړیکو کې، د بدن پاکوالی د یو فرد د شخصیت او په ټولنه کې د هغه د درناوي نښه ده، ځکه چې پاکوالی نه یوازې د انسان د روحیه د لوړېدو لامل ګرځي، بلکې د نورو خلکو لپاره هم یو خوندي او پاک چاپیریال رامنځته کوي.
د بدن د پاکوالي تر ټولو مهم پړاو د لاسونو مینځل، په منظم ډول غسل کول او د خولې او غاښونو روغتیا ته پاملرنه ده. په بیولوژي کې دا ثابته شوې ده چې د انسان پوټکی د زرګونو ژوندیو مایکرو ارګانیزمونو کور دی، چې ځینې یې ګټور او ځینې یې د ناروغیو لامل کېږي؛ نو ځکه د صابون او پاکو اوبو کارول د دغو زیانمنو مېکروبونو د کنټرول لپاره اړین دي. همدا راز د غاښونو پاک ساتل نه یوازې د خولې د بد بوی مخه نیسي، بلکې د زړه او هاضمې سیسټم له ګڼو ستونزو څخه هم انسان ساتي. په کیمیا کې د پاکوونکو موادو لکه شامپو او صابون تعامل د دې لامل کېږي چې په پوټکي کې شته غوړي او ککړتیاوې په اسانۍ سره له منځه لاړې شي.
په اسلامي کلتور او نورو انساني تمدنونو کې پاکوالي ته د "ایمان برخې" او یو اساسي ارزښت په توګه کتل شوي چې د انسان په ژوند کې برکت او نظم راولي. په ارواپوهنه کې دا ثابته شوې چې هغه کسان چې خپل ځان پاک ساتي، د ځان په اړه یې د اعتماد کچه لوړه وي او د اضطراب او خپګان نښې پکې کمې لیدل کېږي. همدا راز د جامو پاکوالی او د وېښتانو تنظیمول د یو فرد په مسلکي او ټولنیز ژوند کې د بریا چانسونه زیاتوي. په پای کې دا ویلای شو چې د بدن پاکوالی یو دوامداره مسؤلیت دی چې د انسان فزیکي سلامتیا او روحي ارامتیا تضمینوي او په ټوله کې د یوې روغې ټولنې د جوړېدو بنسټ جوړوي.

## د بدن د پاکوالي اساسي برخې او ګټې
د لاسونو حفظ الصحه د خوړو له خوړلو مخکې او وروسته او له تشناب څخه وروسته د لاسونو مینځل دي چې د ډېری ساري ناروغیو مخنیوی کوي. د غاښونو او خولې پاملرنه په ورځ کې لږترلږه دوه ځله د غاښونو مسواک کول دي ترڅو د غاښونو له ورستېدو او د ووریو له ناروغیو څخه مخنیوی وشي. منظم غسل او حمام د پوټکي د سوري خلاصول او د مړو حجرو او ناپاکیو پاکول دي چې د پوټکي د سلامتیا او د بدن د تازه والي لامل ګرځي. د لباس او محیطي پاکوالی د پاکو جامو اغوستل او د خوب د ځای پاک ساتل دي چې د حشراتو او مېکروبونو د لېږد مخه نیسي او د انسان د خوب کیفیت ښه کوي.
## سرچینې
CDC - Personal Hygiene and Infectious Disease Prevention
World Health Organization (WHO) - Hygiene and Sanitation Standards
Mayo Clinic - Hand-washing: Do's and don'ts for health
UNICEF - Hygiene Promotion and Global Health
وېشنيزه:روغتیا وېشنيزه:نظافت وېشنيزه:بشري علوم وېشنيزه:ارواپوهنه
کاریال

**کاریال** () چې په لنډه بڼه ورته "ایپ" (App) هم ویل کېږي،** د کمپیوټري پروګرامونو** هغه ټولګه ده چې په مستقیم ډول د کاروونکي لپاره د یو ځانګړي هدف یا دندې د ترسره کولو په موخه ډیزاین شوې ده. کاریالونه د سیسټم سافټویر لکه وینډوز یا انډرایډ په څېر نه دي چې یوازې د هارډویر د مدیریت لپاره وي، بلکې دا پروګرامونه کاروونکي ته دا وړتیا ورکوي چې لیکنه وکړي، انځورونه ایډیټ کړي، لوبې وکړي او یا هم د انټرنیټ له لارې له نورو سره اړیکه ونیسي. په ټیکنالوژي کې کاریالونه د انسان او ماشین ترمنځ د تعامل تر ټولو نږدې وسیله ګڼل کېږي چې د ژوند په هره برخه لکه تعلیم، سوداګرۍ او طب کې یې بنسټیز بدلونونه راوستي دي.
د کاریالونو تاریخي وده د شخصي کمپیوټرونو له رامنځته کېدو سره پیل شوه، خو د سمارټ فونونو په ظهور سره دې برخې یو نوی بڼه غوره کړه. په بشري علوم او ټولنیزو اړیکو کې کاریالونو د انسانانو د اړیکو ډول بدل کړی او نړۍ یې په یو کوچني کلي بدله کړې ده. له تخنیکي پلوه، کاریالونه په بېلابېلو برخو لکه ډیسکټاپ کاریالونه، ویب کاریالونه او موبایل کاریالونو وېشل کېږي، چې هر یو یې د یو ځانګړي عملیاتي سیسټم لپاره په مخصوصو پروګرامینګ ژبو لکه جاوا، پایتون یا سي شارپ کې لیکل کېږي. په اقتصاد کې د اپلیکیشنونو مارکیټ یا "ایپ سټور" د ملیاردونو ډالرو ارزښت لري چې د زرګونو ځوانو پراختیا ورکوونکو لپاره یې د کار زمینه برابره کړې ده.
د کاریالونو اهمیت په دې کې دی چې پیچلې چارې په ساده او ګرافیکي بڼه کاروونکي ته وړاندې کوي، چې دې چارې ته په تخنیکي اصطلاح کې د "کاروونکي تجربه" (User Experience) ویل کېږي. په ارواپوهنه کې د کاریالونو ډیزاین داسې جوړېږي چې د کاروونکي پاملرنه راجلب کړي او د کارولو پر مهال ورته اسانتیا رامنځته کړي. په اوسني پېر کې د "مصنوعي ځیرکتیا" (AI) ادغام په کاریالونو کې دا وړتیا رامنځته کړې چې د کاروونکي له چلند څخه زده کړه وکړي او خدمات د هر چا د اړتیا سره سم تنظیم کړي. په پای کې دا ویلای شو چې کاریالونه نور یوازې د کوډونو یوه ټولګه نه ده، بلکې د معاصر تمدن یو داسې نه بېلېدونکی عنصر دی چې پرته له هغې د عصري ژوند پرمخ وړل ناشوني ښکاري.
## د کاریالونو ډلبندي او اساسي دندې

اداري او تعلیمي کاریالونه چې د متنونو د لیکلو، محاسبو او د معلوماتو د مدیریت لپاره کارول کېږي لکه مایکروسافټ ورډ او ایکسل. ارتباطي او ټولنیز کاریالونه چې خلکو ته اجازه ورکوي ترڅو د غږ، ویډیو او پیغامونو له لارې په نړیواله کچه یو له بل سره وصل شي. تفریحي کاریالونه چې پکې **ویډیويي **لوبې، د **فلمونو** د کتلو پلیټ فارمونه او د موسیقۍ خپرولو پروګرامونه شامل دي او د ذهن د ارامتیا لپاره کارول کېږي. ځانګړي مسلکي کاریالونه چې په انجنیرۍ، طب او ګرافیک ډیزاین کې د پېچلو پروژو د طرح کولو او تحلیل لپاره په مسلکي ډول کارول کېږي ترڅو دقت او سرعت زیات شي.
## سرچینې
Encyclopedia Britannica - Application Programs and Software Systems
TechTarget - Definition and Types of Application Software
IEEE Computer Society - History and Evolution of Computing Apps
IBM - Modern Application Development and Architecture
وېشنيزه:ټیکنالوژي وېشنيزه:سافټویر وېشنيزه:کمپیوټر وېشنيزه:انټرنیټ
کاريال پلورنځی

**اپ سټور** () یو ډیجیټل پلیټ فارم او د **کاریالونو** د وېش او پلور  مرکز دی چې کاروونکو ته اجازه ورکوي ترڅو د خپلو الکترونیکي وسایلو لکه سمارټ فونونو، ټابلیټونو او کمپیوټرونو لپاره بېلابېل سافټویرونه یا اپلیکیشنونه وپلټي، ډاونلوډ کړي او نصب یې کړي. که څه هم دا اصطلاح په عمومي ډول د هر ډول اپلیکیشن پلورنځي لپاره کارول کېږي، خو په ځانګړي ډول د ایپل شرکت له خوا په ۲۰۰۸ کال کې د آی فون کاروونکو لپاره د یوې خوندي سرچینې په توګه معرفي شوه. په ټیکنالوژي کې د اپ سټور رامنځته کېدل د سافټویر د وېش په برخه کې یو لوی انقلاب و، ځکه چې پراختیا ورکوونکو ته یې اجازه ورکړه چې خپل محصولات په مستقیم ډول د نړۍ په کچه ملیونونو کاروونکو ته وړاندې کړي.
د اپ سټور عملیاتي بڼه پر یو داسې سیسټم ولاړه ده چې پکې هر وړاندې شوی کاریال د کیفیت، امنیت او محرمیت له پلوه په کلکه څېړل کېږي. په بشري علوم او ټولنیزو اړیکو کې دې پلیټ فارمونو د انسانانو ورځنی ژوند، کاري بڼه او حتی د زده کړې میتودونه بدل کړي دي، ځکه چې اوس د ژوند د هرې اړتیا لپاره یو ځانګړی اپلیکیشن شتون لري. له تخنیکي پلوه، اپ سټورونه لکه "ګوګل پلی سټور" د انډرایډ لپاره او "اپل اپ سټور" د آی او ایس لپاره، د کلاوډ کمپیوټینګ (Cloud Computing) له لارې کار کوي چې په کې د کاروونکي ډیټا او اپلیکیشنونه په بېلابېلو وسایلو کې په همغږۍ سره کارول کېدای شي. په اقتصاد کې د اپ سټورونو اغېزه خورا پراخه ده، چې د "ایپ اقتصاد" (App Economy) تر نامه لاندې یې د کارموندنې او عاید د تولید یو نوی نړیوال بازار رامنځته کړی دی.
د اپ سټورونو یو له مهمو ځانګړتیاو څخه د "درېیمې ډلې" (Third-party) پراختیا ورکوونکو ملاتړ دی، چې له امله یې کوچني شرکتونه او انفرادي پروګرامران هم کولای شي د لویو کمپنیو ترڅنګ خپلې مفکورې په نړیوال سټېج کې وړاندې کړي. په ارواپوهنه کې د اپ سټورونو ډیزاین، د درجه بندۍ سیسټم (Ratings) او د کاروونکو تبصرې د پېرودونکو پر پرېکړو او د سافټویر پر شهرت ژوره اغېزه لري. سربېره پر دې، دا پلیټ فارمونه د اتوماتیک تازه معلوماتو (Updates) له لارې ډاډ ترلاسه کوي چې کاروونکي تل د سافټویر له وروستیو او خوندي نسخو څخه ګټه اخلي. په پای کې دا ویلای شو چې اپ سټور یوازې یو پلورنځی نه دی، بلکې یو پراخ ایکوسیستم دی چې د معاصرې ډیجیټل نړۍ د پرمختګ او ثبات لپاره د یو بنسټیز پایې په توګه کار کوي.
## د اپ سټورونو اساسي دندې او ګټې
د امنیت او ډاډ چمتو کول د اپ سټورونو لومړنۍ دنده ده، ځکه چې ټول اپلیکیشنونه له ویروسونو او جاسوسي کوډونو څخه پاک ساتل کېږي. د پراختیا ورکوونکو لپاره نړیوال بازار ته لاسرسی دی، چې هغوی ته اجازه ورکوي پرته له فزیکي محدودیتونو خپل خدمات په ټوله نړۍ کې وپلوري. د کاروونکي اسانتیا د اپلیکیشنونو په اسانه لټون، نصب او د تادیاتو په خوندي سیسټم کې نغښتې ده چې د وخت د سپما لامل ګرځي. د کیفیت کنټرول د کاروونکو د نظریاتو او سټارونو (Stars) پر بنسټ ترسره کېږي چې د اپلیکیشنونو ترمنځ سالم رقابت رامنځته کوي او د غوره خدماتو وړاندې کولو ته لاره هواروي.
## سرچینې
Apple App Store - Official Platform and Developer Guidelines
Google Play Store - Android Application Ecosystem and Safety
Statista - Global Mobile App Distribution and Market Revenue
The Verge - Technology Trends and the Evolution of Digital Marketplaces
وېشنيزه:ټیکنالوژي وېشنيزه:انټرنیټ وېشنيزه:سافټویر وېشنيزه:اقتصاد
من موهن سينگ

**من موهن سينگ**   د هند لومړنی سيک لومړی وزير و، چې دوه غبرگې دورې د ۲۰۰۴ز کال د می له ۲۲مې نېټې تر ۲۰۱۴ز کال د می تر ۲۱ مې نېټې پورې يې دا دنده ترسره کړه.

## لومړنی ژوند او مړينه

من موهن سينگ د ۲۰۲۴ز کال د ډېسمبر په ۲۶مه د ډيلي په يوه روغتون کې د ۹۲ کلونو په عمر مړ شو. چې د هند د حکومت له خوا د هغه په مړينه ۷ ورځې ملي ماتم اعلان شو.
## سرچينې
ستړیا

**ستړیا** یا **ستومانتیا** د بدن او ماغزو هغه حالت دی چې د انرژۍ د کمښت، د فعالیت د وړتیا د ټیټېدو او د استراحت اړتیا په بڼه څرګندېږي. دا یو عادي فزیولوژیکي سیګنال دی، خو کله ناکله د ناروغیو یا د ژوند د ناسم طرز نښه هم کېدای شي.

## لاملونه
### فیزیولوژیکي
د اډېنوزین مالیکول راغونډېدل په ماغزو کې د خوب فشار زیاتوي. د سرکاډین تال ګډوډېدل د خوب–ویښې وخت خرابوي. هورموني بدلونونه لکه د کورټیسول، تایرایډ یا انسولین کچه، او د نیوروترانسمیټرونو سیروټونین او ډوپامین بې توازني هم رول لري. د عضلاتو د ګلایکوجن ذخیرې ختمېدل فزیکي ستړیا راولي.

### ورځني او چاپېریالي
ناکافي یا بې نظمه خوب، ناسمه تغذیه (اوسپنه، ويټامین ب دولس، ويټامین ډي کمښت)، دوامداره رواني فشار او اضطراب، زیات سخت کار یا برعکس د حرکت کموالی، او ځینې درمل یا مواد لکه کافین او الکول ټول د ستړیا سره مرسته کوي.

### طبي شرایط
کم‌خوني، د تایرایډ کم‌کاري، شکرې، د خوب اپنیا، د زړه یا سږو ناروغۍ او انتاني ناروغۍ لکه فلو او مونو نوکلیوسیس د اوږدمهالې ستړیا سبب کېدای شي .

## نښې
تمرکز کمښت او ورو غبرګون، د عضلاتو کمزوري او دروندوالۍ احساس، خوب ته تمایل او بې حوصلګي، سر درد یا د سترګو وچوالۍ عامې نښې دي.

## مدیریت
د خوب تنظیمول (اوه تر نهه ساعته، منظم وخت)، متوازن خواړه خوړل او اوبه څښل، منظم متوسط ورزش، د فشار کمول لکه تنفس تمرینونه او قدم وهل، او که ستړیا اوږدمهاله وي نو ډاکټر ته مراجعه کول سپارښتنه کېږي.

## اړوندې مقالې
خوب  رواني فشار

## سرچینې
  

وېشنيزه:طبي اصطلاحات
وېشنيزه:فزیولوژي
وېشنيزه:روغتیا
تنځیمات (Setting)

**تنځیمات** () هغو انتخابونو او اختیاراتو ته ویل کېږي چې په یو سیسټم، وسیله یا کاریال کې کاروونکي ته دا وړتیا ورکوي ترڅو د هغې کاري بڼه، ظاهري ډیزاین او فعالیتونه د خپلې خوښې سره سم بدل کړي. تنظیمات په حقیقت کې د انسان او ماشین ترمنځ د تعامل یو کنټرولونکی مرکز دی چې له لارې یې د وسیلې پیچلي فعالیتونه د کاروونکي له شخصي اړتیاوو سره همغږي کېږي. په ټیکنالوژي کې تنځیمات یوازې د څراغ د روښانه کولو یا غږ لوړولو لپاره نه دي، بلکې دا د یو ډیجیټل سیسټم د امنیت، محرمیت او سرعت د مدیریت بنسټیزه برخه جوړوي. د هرې وسیلې په کارولو کې لومړی ګام معمولاً تنظیماتو ته لاسرسی وي ترڅو هغه د کار لپاره چمتو شي.
په عملیاتي سیسټمونو او سافټویرونو کې تنځیمات په بېلابېلو کټګوریو وېشل کېږي چې پکې د سیسټم تنځیمات، د شبکې اتصال، او د کاروونکي د حساب مدیریت شامل دي. په کمپیوټر او سمارټ یا ګرځنده موبایلونو کې د تنځیماتو مینو د دې لپاره ډیزاین شوې چې کاروونکی وکولی شي د بټرۍ مصرف، د سکرین روښانتیا او د خبرتیاوې (Notifications) ډول په خپله خوښه وټاکي. له تخنیکي پلوه، کله چې یو کاروونکی په تنظیماتو کې بدلون راولي، دا بدلونونه په یو ځانګړي فایل یا ډیټابیس کې خوندي کېږي چې سیسټم ورته په هره مرحله کې مراجعه کوي. دا چاره په معلوماتی ټکنالوژي کې د شخصی کولو یا کسټمایزیشن په نوم یادېږي چې د وسایلو کارول اسانه او خوندي کوي.
د تنځیماتو اهمیت په اوسني پېر کې د ډیجیټل امنیت او شخصي مالوماتو د ساتنې له امله نور هم زیات شوی دی. کاروونکي کولی شي د محرمیت تنځیماتو له لارې دا پرېکړه وکړي چې کوم کاریالونه د هغوی موقعیت، ککړتیاو او انځورونو ته لاسرسی ولري. په بشري علوم او د ډیجیټل حقونو په برخه کې دا بحث خورا تود دی چې شرکتونه باید کاروونکو ته د تنځیماتو له لارې د خپلو مالوماتو د مدیریت بشپړ واک ورکړي. تنظیمات د هرې ډیجیټل وسیلې زړه دی چې له لارې یې یو عام کاروونکی کولی شي د یو پېچلي پروګرام پر پروسو واکمن شي او خپله ډیجیټل تجربه په پوره ډاډ سره تنظیم کړي.
## د تنځیماتو اساسي ډولونه او دندې
د سیسټم عمومي تنځیمات چې پکې د ژبې انتخاب، د وخت او نېټې برابرول او د سافټویر د تازه کولو (Updates) مدیریت شامل وي. د امنیت او محرمیت تنځیمات چې کاروونکي ته اجازه ورکوي ترڅو د رمزونو، ګوتې نښې او د شخصي مالوماتو د شریکولو کچه په دقیق ډول وټاکي. د ښودلو او غږ تنظیمات چې د سکرین رنګونه، د فونټ اندازه او د غږ کچه د چاپیریال او شخصي ذوق سره سم تنځیموي. د اتصال او شبکې تنځیمات چې د انټرنیټ، بلوتوت او نورو بې سیمه اړیکو د نښلولو او د هغو د ترافیکو د کنټرول لپاره کارول کېږي ترڅو د معلوماتو لېږد خوندي وي.
## سرچینې
Windows Settings and Configuration Guide - Microsoft
Android System Settings and User Management - Google Support
Apple Privacy and Security Settings Overview
Techopedia - Definition of System Settings and Preferences
وېشنيزه:ټیکنالوژي وېشنيزه:سافټویر وېشنيزه:کمپیوټر وېشنيزه:انټرنیټ
ډونکروورټ

ډونکروورټ  يو هالينډی موټر جوړوونکی شرکت دی چې په لاس جوړ شوي خورا سپک وزن لرونکي سپورتي موټرې جوړوي او د هالينډ په ليليستاد کې موقعيت لري.
دا د موټرجوړونې شرکت په ۱۹۷۸ز کال کې د جوپ ډونکروورټ له خوا تاسيس شو.  د ډونکروورټ شعار دی چې *هېڅ جوړجاړی نه* په دې مانا چې پرته له هرډول برېښنايي مرستې لکه لاک ضد برېک سيستم، برېښنايي ثبات پروگرام يا د برېښنا سټرينگ پرته موټر چلول.

## راتلونکي پلانونه
ډونکروورټ په خپله وېبپاڼه کې اعلان وکړ، چې خپل نړۍ‌وال موقعيتونه او خدمات پراخوي او پلان لري چې په راتلونکي کې په امريکا متحده ايالتونو کې هم د موټر براڼد په توگه شتون ولري.
## موټرې
{| class="wikitable sortable" style="font-size:100%;"
|+نمونې ټول‌کتنه
!موټر
!class="unsortable" | انځور
!کال
!اېنجن
!مخليد
|-
|Donkervoort S7|S7
|
|1978–1984||1.6 L Ford OHV engine
|

|-
|Donkervoort S8|S8
| 
|1980–1984||2.0 L Ford OHC
|

|-
|Donkervoort S8A|S8A
| 
|1985–1993||2.0 L Ford OHC
|

|-
|rowspan=2 Donkervoort S8AT|S8AT
|rowspan=2 | 
|rowspan=2 |1986–1994
|Turbocharged 2.0 L Ford OHCGarrett T3 turbocharger with intercooler
| 
|-
|Turbocharged 2.2 L Ford OHCGarrett T3 turbocharger with intercooler
| 

|-
|Donkervoort D10|D10
|
|1988–1989||Turbocharged 2.2 L (2,160&nbsp;cc) Ford OHC(Garrett T3)
| 

|-
|rowspan=2 Donkervoort D8 Zetec|D8 Zetec
|rowspan=2 | 
|rowspan=2 | 1993–1998
|1.8 L 16V Zetec engine
| 
|-
|2.0 L 16V Zetec engine
| 

|-
|Donkervoort D8 Cosworth|D8 Cosworth
ننجا

'ننجا (په جاپاني: 忍者) هغه پټ جنګیالي او جاسوسان وو چې په پخواني جاپان کې یې فعالیت کاوه. دوی د جاسوسۍ، نفوذ، تخریب او ناڅاپي بریدونو لپاره روزل شوي وو.https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hokusai-sketches---hokusai-manga-vol6-crop.jpg|د ننجا یو دودیز انځور

ننجا په ځانګړي ډول د جاپان د جګړو په دوره، چې د سنګوکو (Sengoku) په نوم پېژندل کېږي، راڅرګند شول. دا دوره د ۱۵مې تر ۱۷مې پېړۍ پورې وغځېده او په کې بېلابېل محلي واکمنان (دایمیو) په جګړو بوخت وو.

په دې وخت کې ننجا د معلوماتو راټولولو، دښمن کمزوري کولو او پټو عملیاتو لپاره کارول کېدل.

د ننجا اساسي دندې دا وې:

 جاسوسي او د معلوماتو راټولول

 پټ نفوذ او دښمن ته داخلېدل

 تخریب او ناڅاپي بریدونه

 د جګړې پر مهال ځانګړي عملیات

دوی اکثره په پټه او د شپې له خوا فعالیت کاوه.

## سرچینې
https://books.google.com/books/about/Ninja.html?id=9cNiswEACAAJ
غازي بېګ ترخان

**میرزا غازي بیګ ترخان** (زیږیدلی: ۱۵۸۸ - مړ شوی: ۱۳ اپریل ۱۶۱۲ ) د ۱۷ پیړۍ په ترکستان کې زیږیدلی د ترخان کورنۍ د سند واکم، د میرزا جاني بیګ ترخان زوی، د ترخان کورنۍ وروستی خپلواک واکمن . سند (یعنې ټهټه او بخار) او وروسته ملتان د مغل امپراتورۍ لخوا هغه ته ورکړل شول. د مغل امپراتور نورالدین جهانګیر هغه خپل امیر او بیا خپل زوی وټاکه. جهانګیر هغه د بغاوت د ځپلو لپاره کندهار ته په یوه سفر واستاوه. د بغاوت له پای ته رسیدو وروسته، جهانګیر میرزا غازي د کندهار د والي په توګه وټاکه، چیرته چې هغه په بریالیتوب سره د کندهار حکومت اداره کړ

میرزا غازي د فارسي ژبې یو له تکړه شاعرانو څخه ګڼل کیده. ده د خپلې واکمنۍ پر مهال د ډېرو شاعرانو او ادیبانو پالنه وکړه او د هغه دربار تل له شاعرانو او لیکوالانو ډک و، چې مشهور شاعر طالب امولي (چې وروسته د جهانګیري د دربار ملک الشعراء شو)، نامتو مورخ او لیکوال طایر محمد نسیان ثوي ، ملا اسد قصه خوان، مشهور شاعر ملا محمد بن مسعود، میرزا بعثي میرزا بوستاني شامل دي . شمسي زرين راقم، مير عبدالباقي، ملا شاني تکلو او نور په ځانګړي ډول مشهور  دي.

## د ژوند په اړه یې
میرزا غازي بیګ په ۱۵۸۸ هجري قمري کال ( ۹۹۶ هجري قمري) کې د سند په ټهټه کې د سند د والي میرزا جاني بیګ ترخان په کور کې زیږیدلی و. 

### ښوونه او روزنه
د دې په اړه هیڅ تفصیل نشته چې میرزا غازي بیګ څه تعلیم ترلاسه کړی و او څنګه یې تعلیم ترلاسه کړی و. کله چې د سند ولایت بیا میرزا جاني بیګ ته ورکړل شو. میرزا جاني خپل امیران د سندھ د ادارې لپاره له اګره څخه واستول، په هغه وخت کې، د هیواد د ادارې لپاره د خپلو لارښوونو سره سره، هغه د خپل زوی میرزا غازي د تعلیم او روزنې په اړه هم یو څه خبرې وکړې. په دې لارښوونو کې تعلیم او روزنه، غشي ویشتنه، سورلې، نښه ویشتنه، آداب او اخلاص، د محکمې مدیریت، د ځمکې مدیریت، د غریبانو پالنه او د مظلومانو سره مرسته کول او داسې نور شامل وو، د شاهي حیثیت او پاچاهۍ ټول اړین توکي، او حتی په دورو ویشل شوي وو. 

## د ځای ناستي او لومړني مشکلات

## ماخذونه
پښتو ژبپوهنه

پښتو ژبپوهنه  د ژبپوهنې یوه مهمه څانګه ده چې د پښتو ژبې په تاریخي، ګرامري او غږپوهنیزو اړخونو څېړنه کوي. پښتو د هند-اروپایي ژبو د کورنۍ څخه چې د خپل ځانګړي فونولوژیکي او مورفولوژیکي جوړښت له مخې د نورو ژبو په پرتله توپیر لري.

## د څېړنې برخې
پښتو ژبپوهنه په عمومي ډول په لاندې برخو وېشل کېږي:
* **غږپوهنه (Phonology):** د پښتو ژبې د ځانګړو غږونو لکه (ښ، ږ، څ، ځ) تحلیل.
* **ګرامر (Grammar):** د صرف او نحو څېړنه، په ځانګړي ډول په پښتو کې د زمانو او د فاعل سره د فعل مطابقت.
* **تاریخي ژبپوهنه (Historical Linguistics):** د پښتو ژبې د لرغونو ریښو او د اوستا ژبې سره د هغې د اړیکو سپړنه.

## اهمیت
د پښتو ژبپوهنې څېړنه نه یوازې د دې ژبې د معیاري کېدو لپاره اړینه ده، بلکې د سیمې د نورو ژبو د پېژندلو په برخه کې هم د یوې مهمې کلیدي وسیلې په توګه کارول کېږي. پوهان هڅه کوي چې د دغه علم په مرسته د پښتو ژبې د وییپانګې بډایه کولو لپاره د نویو اصطلاحاتو بنسټ کېږدي.

## سرچینې
* د پښتو ژبې او ادبیاتو د څېړنو مرکز
* د ایتنولوګ پوهنغونډ معلومات

وېشنیزه:ژبپوهنه
وېشنیزه:پښتو ژبه
وېشنیزه:ساینسي څېړنې
ملیح بن حکم هذلي

ملیح بن حکم بن صخر قریدي هذلي یو عرب مسلمان فارسي (جنګیالی و) او فصیح شاعر و، چې د حجاز اوسیدونکی و. دی د خلافت راشدې دورېن او تر اموي دورې پورې یې ژوند وکړ. هغه د هغو مجاهدینو په ډله کې شامل وو چې د مصر د فتحې په برخه کې د عمرو بن العاص سره یوځای ګډون وکړ د هغه نسل وروسته هم شتون درلود، په ځانګړې توګه د نخلې په دره کې، چې د هغه نسل د "الحکمان" په نوم هم پیژندل شوی و.
هلاکو خان

هلاکو خان (د اکتوبر په ۱۵مه ۱۲۱۸م - د فبرورۍ ۸مه ۸مه، ۱۲۶۵م) ایل خاني حکومت بنسټ ایښودونکی او د منګول واکمن چنګیز خان لمسی و. د چنګیز خان زوی د تولي خان درې زامن وو. په دغو کې یو منګو خان وو چې په قراقرم کې اوسېدلی او د ټول منګلو سلطنت لوی خان و، دوهم زوی یې قبلائی  خان و چې په چین کې د منګولي سلطنت بنسټ ایښودونکی و، او دریم زوی یې هلاکو خان و.

د منګو خان په وخت کې، د شمال لویدیځ ایران د اسماعیلي ګروپ حشاشیانو د لویو ناورینونه وینه تویول پیل کړه دا سیمه د منګولانو تر واک لاندې وه، نو د هغه اوسیدونکي د دې ظلم په اړه منګو خان ته شکایت وکړ. منګو خان د دې شکایت په ځواب کې خپل ورور هلاکو خان په 1256 کې د ایران واکمن په توګه له وټاکل او د اسماعیلیانو پر وړاندې یې د اقدام کولو امر ورته  وکړ. هلاکو په همدې کال کې د اسماعیلینو مرکز قلعه الموت ونیوله او د اسماعيلي حکومت یې د تل لپاره پای ته ورساوه او د دوی وروستی پاچا خور شاه یې ووژل.

د اسماعیلو له ماتې وروسته، هلاکو خان بغداد کې مخه کړه چې په هغه وخت کې د شیعه سنی فساد مرکز و. د خلیفه مستعصم بالله شیعه وزیر ابن العلقمي له هلاکو سره د پټ سازش په ترڅ هلاکو خان ته دروازې پرانیستې  په 1258 کال کې د بغداد له ویجاړولو وروسته، هلاکو خان ټول عراق ونیو او د بصره او کوفه لوی ښارونه یې له منځه یوړل. له دې وروسته، د مغول لښکرو د جزیرې ټاپو له لارې په سوریه برید وکړ. د منګول پوځونه ته ورسیدلي، د نصیبین، ریو د حران ښارونه یې له منځه یوړل، چې ۵۰ زره سړي یې په قتل عام کې ووژل شول او زرګونه ښځې او ماشومان یې غلامان کړل. د منګولانو پوځونه په دې ډول وژنې او تباهۍ خپرولو سره فلسطین ته ورسېدل، خو دلته د ناصره په جنوب کې د عین جالوت په ځای کې د رمضان د ۲۵مې په ۶۵۸م کال کې په یوه خونړۍ جګړه کې د مصر مملوکانو دوی له ټولې سوریې څخه وشړل او د دې په توګه مصر د منګولو له لوري له تباهۍ څخه ژغورل شو.

د منګو خان په واک کې د قراقرم حکومت کمزوری شو او هلاکو خان په ایران کې خپل دایمي حکومت جوړ کړ چې د ایل خاني حکومت په نوم یادیږي. هغه مراغه خپله پلازمینه وټاکله چې د تبریز څخه ۷۰ میله جنوب کې موقعیت لري. بعد میں دار الحکومت تبریز منتقل کر دیا گیا.

د هلاکو وروسته د هغه زوی اباقا خان تخت ته ورسېد او د خپل پلار د اسلام ضد ستراتیژۍ ته یې دوام ورکړ. هغه د پاپ او د اروپا واکمنانو سره نږدې اړیکې رامینځته کړې او عیسویان یې د بیت المقدس نیولو لپاره چمتو کړل. هغه د اروپا په ملاتړ او د خپل سلطنت د ارمنیانو او ګرجستانیانو په مرسته سوریه باندي هم برید وکړ، خو په 1250 کې د حمص په څنګ کې د مملوک واکمن قلاون له ماتې ورکول وروسته د هلاکو خان زوی بیرته راستون شوه
اداریې

بټنوک|د هووین سټار د 1901 کال د ورځپاڼې یوه ادارې یوه لیکنه چې د نژادي اړیکو او وابستنو په اړه یې لیکلي. دا د ایټالیا ضد په توګه هم وړاندې کیږي.
**اداریې** (په انګلیسي ژبه: Editorial) هغه مقاله ده چې د یوه تجربه لرونکي ورځپاڼه یا مجلې د اداریې د کارکوونکو یا خپرونکي لخوا لیکل شوې ده. ادارې معمولاً لاسلیک شوې نه وي.

په ادارو کې اکثراً د اوسني حالت موضوعات وړاندې کیږي. په ادارو کې د یو شمېر مربوطاتو پیښو تحلیل کیږي. ډیری موضوعات په دقت سره څېړل کیږي. ډېر پوه خلک هم اداریې د ورځپاڼو شخصي نظرونه بولي..

دا عموما د ورځپاڼو په منځ کې وي. خو، ډیری وختونه کله چې کومه توده موضوع وي، سرمقالې په لومړي مخ کې لیکل کیږي. د ۱۹۹۲ کال د دسمبر په شپږمه د بابري جومات له نړولو وروسته، ډېرو هندي ورځپاڼو په بله ورځ د دې ویجاړونکي عمل په غندلو سره سرمقالې خپرې کړې. په سرمقالو کې دا هم یادونه شوې چې څنګه د اترپردیش د هغه وخت اعلی وزیر کلیان سینګ د هند سترې محکمې ته د بابري جومات د ساتنې ډاډ ورکړی و او بیا هم دا ناوړه عمل ترسره شو. په سرمقاله کې دا هم یادونه شوې چې که څه هم د نړۍ ډیری لوی ښارونه، په شمول د لندن، د دوهمې نړیوالې جګړې په جریان کې ویجاړ شوي وو، خو بیا هم دوی د بیارغونې په لاره روان وو. په ورته ډول، دا تراژیدي، سره له دې چې یوه تیاره پیښه ده، د هیواد راتلونکي پرمختګ او  به خنډ نشي.۔.
د موصل محاصره (۱۲۶۱)

**د د موصل محاصره** د ۱۲۶۱م کال له وروستیو څخه تر ۱۲۶۲م کال د جولای–اګست پورې ترسره شوه، دا پېښه د **مملوکانو او ایلخانیانو د جګړې** په ترڅ کې وه.

د موصل واکمن، بدرالدین لؤلؤ، لا په ۱۲۴۳م کال کې د هلاکو خان د ایلخانۍ تابعیت منلی و. خو د هغه له مړینې وروسته په ۱۲۶۱م کال کې، د هغه زوی او ځایناستی الصالح اسماعیل د مغولو واک رد کړ او د مملوک سلطنت له واکمن بېبرس سره یې اړیکې ټینګې کړې. په همدې کال، الصالح له خپل زوی او د موصل له یو شمېر مشرانو سره لومړی سوریې او بیا قاهرې ته ولاړ، هلته بېبرس ښه هرکلی ترې وکړ، او وروسته د مملوک لښکر سره بېرته سوریې ته ستون شول. 

وروسته یوه کوچنۍ مغولي ډله راغله ترڅو واک ټینګ کړي، او د یوې لنډې نښتې وروسته یې ټول مملوکان ووژل، بیا یې موصل کلابند کړ او د محاصرې چمتووالی یې پیل کړ. کله چې الصالح له دې پېښو خبر شو، بېرته موصل ته ستون شو او د ۱۲۶۱م کال د نومبر په ۱۵ نېټه یې د کمزورو دفاعي لیکو له لارې ښار ته ننوت او خپل واک یې بېرته ټینګ کړ. 

دا محاصره تر ۱۲۶۲م کال د جولای–اګست پورې دوام وکړ، چې په دې موده کې پوځ او عام خلک سخت زیانمن شول. د محاصرې پر مهال، د مملوک قومندان البَرلي له شاوخوا ۱۲۰۰–۱۴۰۰ سرتېرو سره د مرستې لپاره راوخوځېد، په داسې حال کې چې د مغولو پوځ شاوخوا ۱۰،۰۰۰ تنه وکله چې د مملوک پوځ رانږدې شو، د هغوی قومندان د کبوتر له لارې د ښار مدافعینو ته پیغام واستاوه، خو مغولو دا کبوتر ونیوه او له همدې پیغام څخه یې استفاده وکړه تر څو د مرستندویه پوځ مخه ونیسي. دواړه لوري د ۱۲۶۲م کال د مې په ۷ نېټه د سنجار په سیمه کې سره وجنګېدل، چې په پایله کې د البَرلي پوځ مات شو، خو هغه خپله ټپي حالت کې وتښتېد.. 

مغولو وروسته الباعشیقي د موصل والي وټاکه، چې د هغوی تر واک لاندې لومړنی عیسوی والي و. سمداغو په ۱۲۶۳م کال کې جزیرت ابن عمر هم ونیوه، او په دې توګه د لؤلؤ د کورنۍ واکمني په شمالي عراق کې پای ته ورسېده.
د پرل هاربر برید

**د پرل هاربر برید** (په انګلیسي ژبه: Pearl Harbor attack، د نورو نومونو:**د هوايي عملیات** یا عملیات زی) د دسمبر ۷ 7، 1941 کال د جاپان د شاهي بحري ځواکونو د لومړي هوايي بیړۍ لخوا د متحده ایالاتو په هالیو ټاپو کې د پرل Harbor په بحري اډې باندې ناڅاپي برید و چې هدف یې د جاپان په وړاندې د بحر په بحر کې د نافذ شوي بحري بنديز ماتول و. پرل هاربر د هاوای په ایالت کې د اوهو په ټاپو کې د برید له امله د ځواکونو او سمندري تاسیساتو څخه و.

.په دې برید کې د شپږو جاپاني الوتکو وړونکو څخه ۳۵۳ جنګي الوتکې شاملې وې. اته امریکایي کښتۍ ویجاړې شوې او نهه سخت زیانمنې شوې. ۱۸۸ امریکایي الوتکې په بشپړه توګه ویجاړې شوې، پداسې حال کې چې ۲۴۰۳ امریکایي سرتیري او ۶۸ ملکي وګړي ووژل شول. په هرصورت، د امریکا د آرام سمندر د بیړۍ درې الوتکې وړونکي هغه وخت په بندر کې نه وې، نو دوی ته زیان ونه رسید.

که څه هم په پیل کې دا برید د جاپان لپاره یوه لویه بریا ګڼل کېده، خو په اوږد مهال کې دا برید د جاپان لپاره یوه لویه ستراتیژیکه تېروتنه ثابته شوه، ځکه چې امریکا ته یې اجازه ورکړه چې دوهم نړیوال جنګ ته ننوځي، په دې توګه د جګړې څپه د متحدینو په ګټه واړوله. دا جګړه په تاریخ کې یو مهم بدلون ګڼل کیږي. متحده ایالات، چې هغه وخت یو مخ پر ودې پوځي او اقتصادي ځواک و، د محوري ځواکونو، جرمني، ایټالیا او جاپان سره د مقابلې لپاره متحدینو ته ګڼ شمیر سرتیري، وسلې او اکمالات واستول، چې بالاخره په ۱۹۴۵ کې ماتې وخوړه. د دې برید له امله نازي جرمني څلور ورځې وروسته د متحده ایالاتو پر وړاندې د جګړې اعلان وکړ.
[بټنوک|په ۱۹۴۱م کال کې، د جاپان د سمندري بحر د بحري ځواکونو د لارې نقشه، هوایي ټاپوګانو ته او وپیسی ته. [جاپان|جاپان د(په کیڼه) او هاوي ټاپوګان (په ښي اړخ کې ښودل شوي دي.]]
په دوهمې نړیواله جګړه کې د متحدو اتحادیو بریا او د امریکا د یوې غټې نړیوالې ځواک په توګه د راپورته کیدو له امله اوسنی نړیوال سیاسي منظرې بدلې شوې.
احمد سنجر

**سلطان احمد سنجر** د سلجوق سلطنت د ستر پاچا و. د سلجوق د کورنۍ شپږم سلطان معزالدین احمد سنجر بن ملک شاه بن الپ ارسلان سلجوق سلطان دی. هغه د سلجوق د کورنۍ شپږم سلطان و او د هغه نومونه ابو الحارث، سنجر بن ملک شاه اول، بن الپ ارسلان بن داود بن میکائل بن سلجوق بن دقاق وو. د هغه مور یوه خدمتګاره وه او د هغې نوم تاج الدین میرمن صفریا وه.

## امپراتورۍ
ملک شاه د سلجوقي کورنۍ دریم زوی وو. د هغه سلطنت تر خراسان، غزني، خوارزم او ټرانس آکسیانا پورې وغځاوه. د هغه نوم په ایران، ارمنستان، اذربایجان، موصل، دیاربیعه، دیاربکر او حرمین ته په خطبو کې یاد شو. په ۱۰۹۲ کال کې، هغه خراسان فتح کړ او وروسته د فارس د پاچا په توګه وپیژندل شو. سلطان سنجر د غزنوي کورنۍ پاچا بهرام شاه ته د هغه یوه برخه ورکړه. د غور پاچا علاؤالدین بهرام شاه ته ماتې ورکړه او غزني یې ونیوه. او دا علاؤالدین هم د سلطان سنجر تابع شو.

## د سلطان احمد سنجر ښځه او اولاد
هغه د میرمن تورنا بن امیر التمبر سره واده وکړ. هغه چې د شلمزار والي وه او په خپلو ټولو سفرونو او جګړو کې د خپل خاوند سره تللې وه، دوه ځله زندانې شوه کله چې سلطان د قطوان جګړه وګټله، نو هغه یې د پنځو میلیونو دینارونو په ورکولو سره خلاص کړه دوهم ځل، هغه د سلطان سنجر سره بیا ونیول شوه کله چې سلطان غز ته ماتې ورکړه او سلطان سنجر د خپلې ټولې کورنۍ سره وفادار و، خو د غز له بند څخه د وتلو هڅه یې ونه کړه چې درې کاله یې په بند کې پاتې شوه او په همدې حالت کې یې په 551 کې مړ شو. تاریخ کې د سلطان احمد سنجر د یوې لور یادونه شوې چې وروسته یې عباسي خلیفه مسترشد بالله په 518 کې واده وکړ او د سلطان احمدي سنجر د لور لپاره یې د دريځ په غاړه یو ښکلی کور جوړ کړ.

## سلطان اعظم
سلطان سنجر په اسلامي نړۍ کې ډېر لوړ مقام ترلاسه کړ او د هغه د عظمتږ له کبله د "عظمى سلطان" لقب ورکړل شو.

## مړینې
سلطان سنجر د ۱۱۵۷ کال د مۍ په ۸ مه مړ شو، چې د سلجوقي کورنۍ پای ته ورسېده. سلطان سنجر په مرو کې ښخ شوی دی..

## حوالې

# ^ **ا** **ب** جی این ڈی آئی ڈی:  — اخذ شدہ بتاریخ: 2 جنوری 2025
# تاریخ ابن خلکان، جلد 1 صفحه217
# تاریخ اسلام، شاہ معین الدین احمد ندوی، حصہ چہارم صفحہ173
#

وېشنيزه:ويکيډاټا سرچينې لرونکي مخونه