open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ستژېکوف کلا

**ستژېکوف کلا** (په چېکي: *Hrad Střekov*)د گوتي سپک یوه کلا ده چې د چېک په جمهوريت کې د Ústí nad Labem په ښار کې لابې سیند ته نژدې پرته ده.
## تاريخ
ستژېکوف کلا په ۱۳ مه پېړۍ کې د چېکي پاچا یان لوگزامبورگ په امر د تجارتي لارو د ساتلو لپاره جوړه شوه. په ۱۶ مه پېړۍ کې نوموړي کلا د Lobkowicz د اشرافانو په لاس کې وه. د دې کلا د ستراتيژيکي اهمیت په سبب  ددېرش کلن جنگ په اوږدو کې د ساکسوناني ځواکونو او وروسته د سويډني پوځ لخوا ونیول شوه. نوموړې کلا په ۱۸ مه پېړۍ کې د نورو جنگونو په سبب ویجاړه شوه خو تر ۱۸۰۰ میلادي کال پورې د اتریش وسله والو ځواکونو مهم مرکز وه. په ۱۹ مه پېړۍ کې دغه ویجاړه شوې کلا د مشهورو هنرمندانو (لکه Goethe، Karel Hynek Mácha او Richard Wagner) پام ځان ته را واړاوه چې وروسته د دغو هنرمندانو پر اثرونو باندي یې ژورې آغېزه پریښودې.
په ۱۹۳۹ کال کې دغه کلا د نازي (آلماني) ځواکونو لخوا ونیول شوه او تر جگړې وروسته د چکوسلواکيا د حکومت په لاس کې پریوته. اوسمحال نوموړی کلا بيا د Lobkowicz د اشرافانو په لاس کې دی.

## معماري
ستژېکوف کلا په ۱۳ پېړۍ کې تاسیس شوی. او دوه مهمې برخې لري چې د پل په مرسته تړل شوي دي. د دي کلا معماري د ۱۴ مې پېړۍ د فرانسوي معماري لخوا اثر شوي دی.

وېشنيزه:د چېک جمهوريت يادگارونه
د اور مرګ

**اوتو دافې** یا د اور مرگ Autodafé or Burning by Fire د عیسویانو مذهبي مراسم په کوم کې چې ېې انسان له تړلو وروسته سوزاوه تر څو ېې په بله نړی کې خدای وبښي. دا جزا هغو خلکو ته ورکول کېده چې له عیسویت نه منکر یا به عیسویانو کافر او مرتد وگاڼه. چې د مذهبي خلکو له خوا به اول د دوي جرم اورول کېده او بیا دوي ته د عیسویت له خوا جزا ټاکل کېده او وروسته به د شاهي خاندان له خوا په عام محضر کې پرې عملي کېده. خلک به ورته د لیدو لپاره چار چاپېره راغونډېدل. د دې جزا پلي کېدلو یوه موخه لرله او هغه هم مرتدینو سره مقابله تر څو عیسویت په اقتدار کې واوسي. په اول ځل د اوتودافې جزا د جنوبي هسپانیا په سیویلا ښار کې په ۱۴۸۱ کې مراسم تر سره شو او اخري ځل په مکسیکو کې په ۱۸۵۰ کال کې دا مراسم تر سره شول. د دې جزا ډېر قربانیان پخواني مسلمانان او یهودان وو کومو چې عیسویت یو لغوه شوی مذهب گاڼه او یا هم بې دینه خلک وو چې مذهب ېې نه لاره او یا بت پرستان وو. د اجزا د هغو عیسویانو لپاره هم وه چې چا به دوه مېړونه او یا دوه ښځې لرلې او یا به ېې د عیسویت مذهب قوانین مات کړل او د عیسویت باورونو مطابق به گنهگار ثابت شو.

## دا هم وگورئ

## سرچینی
پوهنيز پارک

**پوهنيز پارک** یو داسې ځای دی  چې په داسې طريقې جوړ وي چې نوښت پر مخ بيايي. پوهنيز پارک ته له پوهنتونونو څخه مرسته ځکه ميلاوېږي چې داسې صنعت چې ورته راوړي چې پوهنتون ورسره همکاري کولی شي. پوهنيز پارک ته له ځايي حکومتونو څخه هم مرسته ځکه ميلاوېږي چې د ټولنې خوشالي پراخه کړي.

وېشنيزه:پوهنيز پارکونه
سوسياليستی دولت

**سوسياليستی دولت** یا (سوسياليستی جمهوریت) و هر هغه دولت ته ویل کیږی چې په اساسي قانون کې ورته د  سوسیالیستې ټولنې تعریف شوی وی.

## سرچینې

* http://en.wikipedia.org/Socialist_state

وېشنيزه:سوسیالیزم
وېشنيزه:سوسیالیستې دولتونه
عقل زوال

**عقل زوال**  یا **دمنشیا **، دا د مغزو یو مرض دی چی معمولا د حافظې له ستونزو څخه پیل کیږي ، خو بیا یی د مغزو پر ډیرو نورو برخو اثر پریوځي او د وخت په تیرو سره د انسان په ورځني ژوند کې چاری سختي کړي، لکه له نورو سره د خبرو کولو په وخت کی ستونزي پیدا شی ، په طبیعت کی بدلون راشي ، یا دا چی د انسان په قضاوت کی ستونزی پیدا کړي او حتي په شخصیت کي بدلون راشي.

## سرچینې

وېشنيزه:ناروغي
وېشنيزه:مغزو ناروغي
پینځم چارلز

200px|بټنوک|کيڼ|پینځم چارلز (د روم امپراتور)
**پنځم چارلز** د روم امراتور (Charles V - Holy Roman emperor) داوسني بلجیم په گنت فلاندر کې د ۱۵۰۰ پېړی د فیبروري په ۲۴ زېږېدلی او د سپتمبر په ۲۱ کال ۱۵۵۸ د هسپانیا په جورونیمو کې مړ شوی. د روم امپراطور او د هسپانیا پادشاه چارلز د اولنی فیلیپ زوی وو چې د پلار له مرگ نه وروسته ېې د چارلز ترور چې په اتریش کې وه د چارلز سرپرستی کوله. 
## سیاسي ژوند
په ۱۶ کلنی کې ېې د هسپانیا په اراگون او کاستیل باندې د خپلې مور په مرستې حکومت پېل کړ چارلز په دې وخت کې له تېر پادشاه نه پاتې چارواکو ته دندې وسپارلې چې د کاستیل ښار اداري کارونه ېې د تېر پادشاه مشاور ته وسپارلې او خپله د بروکسل پادشاه شو . په ۱۵۱۷ کې بیا هسپانیا ته ولاړ چارلز چې ژوند ېې په اتریش کې د پلار له خوا ترور سره تېر کړی وو د هسپانیا په کلتور او ژبه سم نه پوهېده. او په همدې وجه ېې په هسپانیا کې د نورگوندیانو په ذریعه حکومت تاسیس کړ. چې حکومت ېې نه ډېر موثر او نه ډېر بې کفایته وو. دوه نیم کاله په هسپانیا که له تېرېدو وروسته ېې نیکه له جرمني خط ورلېږه او په دې وخت کې د جرمني د پادشاه کېدو لپاره انتخابات وو چې چارلز پکې د اول فرانسیس په مقابل کې ځان کاندید کړ چې په ۱۵۲۰ کې د جرمني تاجداره پادشاه شو. په دې وخت کې د لودر په نامه کس د عیسویت په اړه د اصلاحاتو نظریات خپاره کړي وو چې په جرمني کې دوه ډلې عیسویان وو یو د پروتستان او بله ډله کتلویک عیسویان چې لودر د پروتستېزم په نامه نظریات لرل. چارلز له لودرېزم یا پروتستېزم سره مخالفت وښود او له دوي سره ېې جنگ اعلان کړ. په دې وخت کې د فرانسې اول فرانسیس د چارلز په راپرځولو پېل کړی وو چې له فرانسیس سره ېې د پاویا په نامه جگړه وکړه او شکست ېې ورکړ. 
## عثماني خلافت پر وړاندې جگړه
له بلې خوا په ۱۵۲۰ کې د عثمانیانو خلافت پر اروپا یو ځل بیا فشار زېات کړ او په اتریش ېې حمله وکړه. په ځای د دې چې چارلز مستقیما د عثمانیانو امپراطوري سره مقابله وکړي په روم ېې حمله وکړه او د روم له نیولو وروسته ېې د هغه ځای کتلویک عیسویانو ته وویل چې د لودریانو یا پرتستانو سره د گډ ژوند کولو لارې پېدا کړي چې بلاخره د عیسویانو دوه ډلې ېې سره یوځای کړې او لوی پوځ ېې ترې جوړ کړ چې د سلیمان پادشاه چې په اتریش ېې حمله کړې وه له شکست سره مخ کړ او دلته ېې خپل ورور مسول کړ. او خپله بېرته د هسپانیا په لور ولاړ چې هلته ېې یواځې ژوند اختیار کړ او د ژوند په آخر کې ېې له خپل زوی سره د فرانسې په جنگ کې د اقتصاد پیاوړي کولو کې مرسته وکړه او له خپلې لور سره ېې د هغو کسانو په اعدامولو کې چې د عیسویت له نظره مرتد یا بې دېنه ول مرسته وکړه.

## سرچینې
جان بابتېست کولبرټ

**جان باپتیست** د اگسټ مېاشت په ۲۹ په ۱۶۱۹ کال د فرانسې په رېم کې پېدا شوی او د سپتمبر په ۶ کال ۱۶۸۳ دپاریس ښار کې مړ شوی. په ۱۶۶۵ کې د مالې مسول او په ۱۶۶۸ کې د سمندر سفرونو او ځواک مسول وو چې په خپل وخت کې ېې د فرانسې له پادشاه ۱۵ لویي سره مرسته وکړه, د فرانسې اقتصاد پېاوړی کړی او په اروپا ېې مسلطه کړي. کولبرت په یوه سوداگره کورني کې زېږېدلی وو چې وروسته ېې په ډېرو اداري پوسټونو کار وکړ خو بخت ېې په ۱۶۵۱ کې کار وکړ کله چې مزارین سره نماینده شو مزارین پر فرانسې خپل سیاسی تسلط لاره او په دې وخت کې چې خپله په پاریس کې نه وو کولبرت د هغه ځای ناستی وو کله چې مزارین بېرته راوگرزېده کولبرت ېې خپل شخصي نماینده کړ. کله ېې چې له مزارین سره اعتبار زیات شو نو مزارېن کولبرت د فرانسې پادشاه ته ورپېژانده چې په ډېر کم وخت کې د پادشاه لویي اعتبار هم خپل کړاو له همدې وجې کولبرت خپله ټوله انرژي د پادشاه په شخصي او او سیاسی چارو کې وکاروله او همدا وجه وه چې کولبرت په ۲۵ کالو کې دفرانسې اقتصاد پیاوړي کړ او فرانسه ېې په اروپا مسلطه کړه.

## تړلې لیکنې
## سرچینې

وېشنيزه:رنس اوسېدونکي
وېشنيزه:د فرانسې لومړي وزیران
وېشنيزه:د فرانسوي دولت وزیران
وېشنيزه:د فرانسې فرهنگستان غړي
وېشنيزه:فرانسوي اقتصادپوهان
وېشنيزه:سوداگرایان
اتریوم

**اتریوم** په ودانیزه کې د یوې ودانۍ منځي ځای ته ویل کېږي.
### انځورونه

Image:One-Bligh Street Sydney.jpg|The atrium of 1 Bligh Street, a Sydney office tower, looking upwards
Image:Shanghai Grand Hyatt Atrium.jpg|Looking up inside the 32-story atrium of the Shanghai Grand Hyatt, part of the Jin Mao Building
Image:New York State Theater atrium by David Shankbone.jpg|Atrium of the New York State Theater at Lincoln Center
Image:Tucson High Library.jpg|The Tucson High School Galleria and reflexive library (pictured) feature a modern atrium tetrastylum with four support columns and open roof
Image:VirgoPiazza.JPG|The Grand Piazza atrium inside the SuperStar Virgo
Image:Gould Court atrium at the College of Architecture and Urban Planning, University of Washington.jpg|Four floor atrium of Gould Hall, College of Architecture and Urban Planning, at the University of Washington
Image:Complexe_Desjardins,_Grande_Place_2005-10-22.jpg|Atrium of Complexe Desjardins, Montreal
Image:Kurayoshi Park Square04n4592.jpg|Atrium of Kurayoshi Park Square in Kurayoshi, Japan
Image:Water Tower Place - Glass Elevators.jpg|Multi-floor **atrium** with three see-through octagonal elevator shafts in Water Tower Place in Chicago
File:Interior of Fermi Lab Wilson Hall.JPG|Interior of Wilson Hall at Fermi Lab in Illinois
File:Piarco International Airport Atrium.jpg|Main atrium of Piarco International Airport
File:Myer Melbourne, 2012.jpg|Atrium of a Myer store in Melbourne, looking from the top floor to the ground floor
Image:Shanghai Grand Hyatt Atrium.jpg|
Image:New York State Theater atrium by David Shankbone.jpg|
Image:Gould Court atrium at the College of Architecture and Urban Planning, University of Washington.jpg|
Image:Complexe_Desjardins,_Grande_Place_2005-10-22.jpg|
Image:Kurayoshi Park Square04n4592.jpg|
تشوکی

بټنوک|د پغمان ماڼۍ - افغانستان
**تشوکی** په ودانیزه کې هغه ځای ته ویل کېږي چې یو یا څو پوړونه غوڅ او یو لوړ تش ځای ترې جوړ شي او سړی کولای شي چې د ټولو غوڅو شویو پوړونو څخه کښته او یا بل پوړ ته وگوري.تشوکي نه یوازې په کورونو (د زینو سره) خو لکه د کارودانیو، فابریکو او داسو نورو کې هم لیدل کېږي.

## سرچينې


وېشنيزه:ودانیز تخنیک
وېشنيزه:ارکیتکتور
پلورا

**پلورا**  د منضمو انساجو يوه طبقه ده چې د ساده سكوامس اپيتلوم په واسطه پوښل شوېده او دوه برخې لري چې يوه يې د حشوې پلورا (Visceral) او بله يې د ديوالي (parital) پلورا په نوم يادېږي حشوې پلوراد هيليوم په برخه كى د ديوالى پلورا سره دوام پيدا كوي . د جداري پلورا په واسطه د نيمايي سينې دنني برخه پوښل شوېده ديوالي او حشوي پلورا يو د بل څخه د پلورايي تشې (Cavity) په واسطه جلا كېږي چې په پلورايي تشه كى لږه اندازه ښويه اوغوړه
مايع پرته ده چې د پلورا دواړه برخې يو پر بلى باندې د مښلو څخه ساتي . 

## سرچینې
تودوخه بدلونکی

thumb|270x270px

 که یو لاس تود وي او بل سوړ او لاسونه سره ونښلو نو د تاوده څخه به تودوخه ساړه ته تېره شي. دغه عمل ته په فزیک کې د تودوخې بدلونه (تبادل) وایي. دغې کړنلارې څخه په تخنیک کې هم کار اخلي او د تودوخې بدلونکي په مرسته تر سره کېږي. 
**تودوخه بدلونکی** او یا ټړمه بدلونکی هغه دستگاه ده چې تودوخه یې د تودې برخې څخه سړې ته لېږدول کېږي او سړه په تودېږي. د دغو دوو برخو توکونه کېدای شي اوبړن او یا غاز وي.

د تودوخې بدلونکي نه یوازې د ودانیو د تودولو خو په صنعت کې هم کار ترې اخیستل کېږي. 

## د تودوخې بدلونکي ډولونه
بدلونکي په دوه ډوله دي:
* تودول او سړول
* د تودوخې بدلونه.
په بله مانا هغه تودوخه چې د همدغې بهیر به ترڅ کې تر لاسه کېږي د بدلونکي په یوه برخه کې ټولېږي او یا د هغې برخې څخه لېږدول کېږي د هغې د تودوخې څخه بله برخه تودېږي. ښه بېلگه به یې د لمبلځي اوبه وي. د کارو شویو اوبو د تودوخې څخه تاندې او پاکې اوبه تودېږي او کار ترې اخیستل کېږي. کله ناکله د پاکو اوبو تودوخه لږ وي نو بیا په تودنۍ کې د وړ تودوخي ته تودېږي. 

## سرچينې
* ښيښه په ودانۍ کې
* د ښونې او روزنې فزیک
* د ویکيپېدی پاڼې


وېشنيزه:تخنیک
وېشنيزه:د ودانۍ توکونه
وېشنيزه:فزیک
الرَّحْمَنُ

**الرَّحْمَنُ** د خدای د ۹۹ نومونو څخه يو نوم دی. دا نوم د قرآن شريف په لومړني آيت کې هم راغلی او د مهربان مانا لري.
د کوټې تورزنان

**د کوټې تورزنان** یا **کوټه گلېډيټرز** د پاکستان سوپر ليگ يوه لوبډله ده چې د کوټه او بلوچستان (پاکستان) نمايندگي کوي.
## رنگ او نوم
## لوبغاړي

د نړيوالو لوبغاړو نوم ‘‘‘زغرد’’’ ليکل شوی دی 

## مقابلې
## نور ولولئ
* پاکستان سوپر ليګ
وېشنيزه:پاکستان سوپر ليګ
لاهور قلندرز

**لاهور قلندرز** د پاکستان سوپر ليگ يوه لوبډله ده چې د لاهور او پنجاب (پاکستان) نمايندگي کوي

## رنگ او نوم
## لوبغاړي
 thumb|150px|اظهر علي د لاهور قلندر کپتان
thumb|150px|کرس گيل،د لاهور قلندر  آئيکون لوبغاړی
نړيوال لوبغاړو نومونه ‘‘‘زغرد’’’ليکل شوي دي

## مقابلې
## نور ولولئ
* پاکستان سوپر ليګ
وېشنيزه:پاکستان سوپر ليګ
اسلام آباد يونايټډ

**اسلام آباد يونايټډ، [[پاکستان سوپر ليگ]] يوه لوبډله ده چې په سوپر ليگ کې د [[اسلام آباد]] نمايندگي کوي۔ ددې لوبډلې کپتاني [[مصباح الحق]] کوي او دا لونل گلوبل سپورټ اخيستی دی،

== نوم او رنگ ==
د اسلام اباد يونايټډ رنگ مالټه ايز او وودي دی، د يونايټډ مانا **يوځای کېدل** ده

== لوبغاړي ==
[[دوتنه:Misbah-ul-Haq (cropped).jpg|thumb|[[مصباح الحق]]،د  اسلام آباد يونائيټد کپتان]]



هغه لوبغاړي چې نړيوال دي هغو نومو **زغرد''' (پېړ)ليکل شوی دی

سرچينه

## اداري  پرسونل او روزونکي

## نور ولولئ
* پاکستان سوپر ليګ

وېشنيزه:پاکستان سوپر ليګ
پېښور زلمي

**پېښور زلمي** د پاکستان سوپر ليگ يوه لوبډله ده چې د پېښور او پښتونخوا نمايندگي کوي

## رنگ او نوم
## لوبغاړي

د نړیوالو لوبغاړو نومونه په ‘‘‘زغرد’’’ ډول لیکل شوي دي. 

## مقابلې
## نور ولولئ
* پاکستان سوپر ليګ
وېشنيزه:پاکستان سوپر ليګ
ملا حسن رحماني

**ملا محمد حسن رحماني** يا **ملا حسن رحماني** د اسلامي امارت یو لوړپوړی چارواکی، د سوېلي زون تنظیمه‌رئیس او د کندهار ولایت والي وو.

وسله‌والو طالبانو د خپل یوه مشر ملا حسن رحماني مړینه تایید کړه، ویې ویل چې نوموړی د سرطان په ناروغۍ اخته و. ملا حسن رحماني د طالبانو د کوټې شورا یا د طالبانو د رهبري شورا غړی و او د ملا اختر محمد منصور له مشرتابه سره یې مخالفت کړی و. ده د تېر کال د جولای په میاشت کې د ملا عمر د مړینې د خبر له تاییدېدو او پر ځای یې د ملا اختر محمد منصور له ټاکل کېدو وروسته د ملا محمد رسول اخوند ملاتړ وکړ او ملا منصور یې د ملا عمر د مړینې په پټولو تورن کړ. ملا حسن رحماني د طالبانو د واکمنۍ په مهال د کندهار والي او د جنوبي زون تنظیمه ريیس و او د طالبانو د تحریک مشر ملا محمد عمر اخوند ته نژدې کس بلل کېده. رحماني د ۲۰۰۱ په پای کې د طالبانو د رژیم له پرزېدو وروسته د طالبانو د يو شمېر نورو مشرانو په شان کوټې ته پناه یووړه او تر پایه همالته واوسېد.

## کراچۍ کې مرموزه مړینه
طالبان وايي چې ملا محمد حسن رحماني تېره شپه د سرطان ناروغۍ له کبله سا ورکړه، مگر بل ځای د طالبانو ویندوی قاري یوسف احمدي ویلي چې ملا حسن رحماني د کراچۍ په یوه روغتون کې بستري و.
ځینې استخباراتي رپوټونه بیا وایي چې د پاکستان استخباراتي اداری (آی ایس آی) د تېر په څېر خپل پراکسي وار لپاره گومارلي جگړه مار په همداسې مرموزه توگه وژني لکه څنگه چې یې د مجاهدینو قومندانان په مرموزه توگه وژل. د حسن رحماني وژنه په روغتون کې د هماغو پخوانیو لړیو یوه کړۍ گڼل کېدای شي.

## دا هم ووینئ
*ملا محمد عمر
*اختر محمد منصور
*القاعده
## تړلې لیکنې
*ملا محمد رسول
*ملا منصور داد الله

## سرچینې
بادپښنه

بټنوک|بادپښ او د هغه د هوا د لېږدونې ښکارونه
**بادپښنه** ټکی د بادپښ څخه اخیستل شوی دی. بادپښ پخوا په دېوال کې سوروي او یا هغې وړې کړکۍ ته ویل کېدل چې په کوټه کې د تربختې، بوینې، لندبل ...، په لنډه د ناوړې هوا د بدلون او تاندولو په پار جوړېده.

بادپښنه سمهال په دوه ډوله تر سره کېږي: په پنځیزه توگه او په میخانیکي توگه.

* پنځیزه بادپښنه. لاتر اوسه په هماغه پخواني ډول تر سره کېږي. کله په نېغه یو سوروی په دېوال، کړکۍ او یا په بلۍ کې کېږي. کله هم د ټولو برخو (پخلنځی، لمبلځی، حاجتځای (ټټۍ)) سوروي په یو کانال پورې تړل کېږي او کانال تر بلۍ بهر ته وځي.
* میخانیکي بادپښنه. د بادپښ (د بادپښنې ماشین) په مرسته تر سره کېږي. بادپښ یوه کمکۍ دستگاه لري چې د هغې په مرسته کېدای شي چټک، ورو او یا بیخي مړ شي.

## سرچينې
* کړکۍ په ودانۍ کې
* د ښونې او روزنې فزیک
* د ویکيپېدی پاڼې


وېشنيزه:تخنیک
وېشنيزه:د ودانۍ توکونه
وسلی کلر میتچل

**وسلی کلر میتچل** (اگوسټ 5, 1874 – اکتوبر 29, 1948) یو امریکایی اقتصاد پوه وو چې د خپل  بیزنس څیکل تجربوی کار پواسطه پیژندل شوی دی او همدارنگه د اقتصادی تحقیقاتو ملي اداري  د پرمخ وړینې او هدایت لپاره هم پیژندل شوی وو.

## بیوگرافی
امیر مظفر

thumb|250px|د بخارا امارت ملي بیرغ
** امير مظفر ** (زوکړه 1834 — مړینه 31 اکتوبر 1885) بشپړ نوم ** سيد امير مظفر الدين عبدل خان بهادر سلطان**، چې د واکمني دوره  یې د 1860 او 1885 ترمنځ وه، د ازبکانو اتم امیر  او د بخارایې مغول امیرانو له لړۍ څخه وو. نوموړی د افغانستان د اوسپنیز امیر عبدالرحمان خان خسر کېدی.

## د افغانستان سره اړیکي
د افغانستان امیر، امیر عبدالرحمن خان درېيم واده د بخارا د امير اعلیحضرت امير المومنين سيد مظفر الدين عبدل خان بهادر سلطان د لور سره وکړ.

## سرچینې
هوایي انډول

**هوایي انډول** ته هوایي تعادل یا لیویټېشن هم وایي. لیویټېشن (Levitation) د انگرېزۍ ژبې تکی دی چې د لاتین levitas څخه اخیستل شوی دی او مانا یې د یوه شي د انډول ساتل په هوا کې پرته د میخانیکي قوې څخه (پورته نیول) ده.

کله چې سلطان محمود غزنوي پر هند برید وکړ نو یو عبادت ځای کې یې یو بُت ولید چې د ښه انډول سره په هوا کې  ولاړ و. بُت په هیڅ څه شي تړل شوی نه و او په څه یې ډډه هم نه وه وهلې. چار د حیرانتیا وه. وروسته له څه انده سلطان حکم وکړ چې د عبادت ځای یو دېوال دې وران شي. د دېوال د لوېدو سره بُت راولوېد او ټوټې ټوټې شو. د دېوال د ورانولو سره په ډاگه شوه چې بُت د مقناطیسي ساحې په مرسته ولاړ و.

## د هوایي انډول لاس ته راوړنه
هوایي انډول په فزیک کې د پیاوړې مقناطیسي ساحې د لوړ غږ د څپو،  پړاس او غاز څخه په لاس راتلی شي.  ددغه چار ښه بېلگه به په چین کې الوتونکی اورگاډی وي چې د مقناطیسي انډول په الواک جوړ شوی دی.

## سرچينې
* ښيښه په ودانۍ کې کتاب
* د ویکيپیدیا پاڼې


وېشنيزه:میخانیکي انډول
وېشنيزه:فزیک
هېرنان کورتېس

**Hernán Cortés --- هېرنان کورتې**  په ۱۴۸۵ کال د اسپانیا په کاستیل ښار کې زېږېدلی او په ۱۵۴۷ کال کې د اسپانیا سویلا ښار ته نږدې مړ شوی. د هسپانیا په تاریخ کې د مکسیکو فاتح گڼل کېږي چې د مکسیکو اصلي خلک چې د ازتک په نامه یادېدل له پښو وغوزول. کورتې د مارټین کورتې زوی وه چې ډېره غریبه کورنی وه خو په خلکو کې ېې قدر لاره هېرنان ېې کورنی په ۱۴ کلنی کې د اسپانیا سلامانکا ته د زدکړو لپاره ولېږه چې له زدکړو وروسته ېې ډېر سمندري سفرونه او جنگونه هم کړي او له اسپانیا نه بهر په نورو ملکونو کې په قدرت پاتې شوي لکه کیوبا، مکسیکو او نور ملکونه.
توماس کروموېل

**توماس کروم وېل Thomas Cromwell **  توماس د لندن ښار ته نږدې په ۱۴۸۵ کال کې پېدا شوي او په ۱۵۴۰ کې له نړی سترگې پټې کړي. توماس د انگلستان د پادشاه مشاور وو چې او داصلاحاتو مسول وو چې وروسته د ده د دښمنانو له خوا ورته دسیسه جوړه شوه، د خیانت په تور ونیول شو او اعدام کړای شو. 

د توماس مخکې له قدرته ژوند نا معلوم دې خو څه اندازه مالومات چې په ۱۵۱۰ کا کې په ایټالیا کې وو او په ۱۵۲۰ د ایټالیا ولسي ته ولاړ او په ولسي کې ېې د یو مشاور په حیث دنده مخکې وړله خوپه ۱۵۳۲ کې له هینري سره په انگلستان کې د مشاور په حیث دنده پر وړله چې په ۱۵۴۰ کال کې پرې د خیانت تور ولگېده او اعدام شو
د کوبیرته پیر بارو

**پییر بارو اف کو بېرته** (په انگریزي  Pierre, baron de Coubertin—Originally Pierre de Frédy ) د جنوري مېاشتې په ۱ نېټه ۱۸۶۳ د فرانسې په پاریس ښار کې پېدا شوی او د سپتمبر په ۲ د۱۹۳۷ کال دسویس په جېنیوا کې له نړی سترگې پټې کړي. پییر بارو د اولیمپک لوبو بیا پېلولو کې اساسي رول لاره . له ۱۵۰۰ کاله وروسته پییر په دې وتوانېد چې د اولیمپک لوبې په ۱۸۹۶ کې بیا پېل کړي. پییر د لوبو پېلولو تر څنگ د اولیپک نړیوالې کمېټې بنسټ ایښودونکی غړی هم وو چې له ۱۸۹۶ نه ېې تر ۱۹۲۵ پورې د همدې کمټې ریاست پر مخ بیوه. پییر په ۱۸۹۰ کې له یو انگرېز سره ملاقات وکړ چې نوم ېې ویلېم پیني بروکس وو چا چې د انگلستان سپورتي ټیمونه د الیمپک لوبې لپاره له ۱۸۶۶ تېار کړي وو او پییر څخه ېې غوښتنه وکړه چې د نړیوال اولیمپک لوبو لپاره هلې ځلې پېل کړي پییر چې دهغه هڅه او هیله ولیده نو نور ېې هم انگېزه د نړیوالو اولیمپک لوبو لپاره زیاته شوه. پییر زیات کوښښ دا هم وکړ چې په لوبو کې ښځې هم گډو وکړي, داول ځل لپاره د انگلستان ۲۶۰ ښځینه لوبغاړو د لوبو لپاره تیاری کړی وو خو بیا هم پییر ته د ښځو نه متنفره ډلو سره مبارزه پاتې وه. له بریا وروسته پییر په ۱۹۲۴ کې له خپل پوسټ نه تقاوت واخیست او په ۱۹۳۷ کې د سویس په جنیوا کې له نړي سترگې پټې کړې

وېشنيزه:فرانسویان
وېشنيزه:د المپېک نړیوالې کومېټې غړي
وېشنيزه:فرانسوي اشراف
وېشنيزه:د ۱۹۳۷ز مړینې
وېشنيزه:د اولمپېک نړیوالې کومېټې رییسان
وېشنيزه:د پاریس لوبغاړي
شالئ

**شالۍ کلی** د افغانستان د کونړ ولايت د ... ولسوالۍ یو کلی دی چې ... تنه وگړي لري. ددې کلي اوسېدونکي په ... ژبه خبرې کوي.
## پېښلیک

## دا هم وگورئ
### د خاص کونړ ولسوالۍ کلي
*تنر
*اراضي
*بره اراضي
*کوليگرام
*يبر خوړ
*چاره کئ
*کيمپ
*د مياگانو کلی
*زرگران
*لوټان
*شالئ
*منگوال
*چڼچړ
*باډېل
*پشد
*کندهارو کلی
*لچې کلی
*چهر گل
*کوز نرنگ
*باډېل دره
*پېچ دره
*شونکړۍ
*بهر اباد
*مزار دره
*شنگړۍ
*شالۍ (شال)
*ناړۍ
*بریکوټ
*دم کلی
*نرنگ 
*سرکاڼو
*گنجگل
*ټانکو
*شولتن(شلتن)
*مروره
*اغذباغ
*ساو
*ساوخوړ
*څوکۍ
*بارگام
*ازیرگل
*ډمبرو 
*حصاره(ایساره) 
*کرهاله
*دونه یی
*شوړتن(شلتن)
*ملا گورې
*کوټکې
*بر نرنگ
*کوډو
*کړه مار
*کوټکي 
*حکیم آباد(کولي گرام)
*کلماني
*بر نرنگ
*دو شاخېلو
*شین کوړک
*یارگل
*خاص کونړ

## تړلې لیکنې
# مروره ولسوالي 
# وټه پور ولسوالي 
# دره پيچ ولسوالي 
# نرنگ ولسوالي 
# سرکاڼو ولسوالي 
# دآنگام ولسوالي 
# برکونړ ولسوالي
# شيگل ولسوالي 
# چپه دره ولسوالي 
# نورگل ولسوالي 
# څوکي ولسوالي 
# خاص کونړ ولسوالي 
# ناړي ولسوالي 
# غازي آباد ولسوالي
# اسمار ولسوالي
*        او داسد آباد ښار چې خپله یوه ولسوالۍ ده

## سرچینې

وېشنيزه:افغانستان
وېشنيزه:کلي
وېشنيزه:د کونړ کلي
وېشنيزه:د ختیځو ولایتونو کلي
وېشنيزه:د افغانستان کلي

وېشنيزه:د افغانستان اړونده لړليک
کورمانجان داتکا

**کورمانجان داتکا** (****; یا  *داتکا کورمانجان ممات بای کېز*) (زیږېدنه ۱۸۱۱، مړېنه ۱ فیبروری ۱۹۰۷ ز. کال),  "د الاي تزاره (ملکه) " یا "د سوېل ملکه"  سره هم پیژندل کېږی، د  قرغزستان یوه سیاستمداره ښځه وه، کومه چې  د قیرغیزانو سیمې (اوسنۍ قیرغیزستان او نورې سیمې)  یې د روسیې امپراتورې سره یوځای کړه، کومې چې مخکې تر دې د ازبکانو یا بخارایې امیرانو تر ولکې لاندي وی یا په خپلواکه توگه د قیرغیز خانانو لخوا اداره کېدلي.

## سرچینې

* https://en.wikipedia.org/wiki/Kurmanjan_Datka

وېشنيزه:قرغزستان
وېشنيزه:بخارایې امیران
وېشنيزه:بخارایې امارت
محمد حسنین هیکل

**محمد حسنین هیکل** د مصر هېواد یو لیکوال، خبریال دی چې جمال عبدالناصر ته نږدې کس و، په ۱۹۵۶ ز کې یې د الاهرام ورځپاڼې  مسوول مدیر او دهمدې ادارې دمشر په توگه وټاکل شو او ۱۷ کاله یې دا دنده ترسره کړه. 
پردې سربېره یې دکلتور  او ملي لارښوونې وزارتونه هم کړي دي او د دوو اونیو لپاره دمصر دبهرنیو چارو وزیر ټاکل شوې و.

## دندې
هیکل په مصر کې داغیزناکو سیاستوالو او خبریالانو څخه گڼل کېده، نوموړی دمصر پخواني ولسمشر جمال عبدالناصر ته ډیر نږدې و.
هیکل د ۱۹۲۳ ز په سپټمبر کې دمصر په شمال کې زیږیدلی و. هیکل په ۱۹۴۲ ز کې خبریالي پیل کړې وه،  هغه دفلسطین جگړې دپوښښ لپاره جبهې ته تللی و او هملته  له ولسمشر جمال عبدالناصر  سره لیده کاته وشول. هیکل  جمال عبدالناصر ته نږدې کس و، په ۱۹۵۶ ز کې یې د الاهرام ورځپاڼې  مسوول مدیر او دهمدې ادارې دمشر په توگه وټاکل شو او ۱۷ کاله یې دا دنده ترسره کړه. پردې سربېره یې دکلتور  او ملي لارښوونې وزارتونه هم کړي دي او د دوو اونیو لپاره دمصر دبهرنیو چارو وزیر ټاکل شوې و. هیکل ( دانقلاب فلسفه ) په نوم کتاب لیکلی دی، چې دجمال عبدالناصر په نوم  خپور شوی و، ولسمشر ته یې  سلگونه ویناوې لیکلي دي. محمد حسنین هیکل د مصر د ولسمشر محمد انور السادات د واکمنۍ پر مهال له  سیاست څخه گوښه شو، هغه مهال یې له  السادات سره اختلاف  رامنځته شوی وو، په ۱۹۸۸ ز کې د السادات له ترور څخه  زندان ته لیږل شوی وو.
## مړینه
دمصر دولتي تلویزون خبر ورکړ، چې دعربي نړۍ مشهور لیکوال او خبریال محمد حسنین هیکل شېبه وړاندې په روغتون کې د ۹۳ کلنۍ په عمر له دې نړۍ وکوچید. له څو اونیو راهسی د نوموړي روغتیايي وضعیت خرابه شوی و، کورنۍ یې روغتون ته لیږدولی و، ډاکتران وايي: هیکل د گردو ستونزه درلوده.

وېشنيزه:لیکوالان
وېشنيزه:خبریالان
وېشنيزه:مصري لیکوالان
وېشنيزه:مصري خبریالان
وېشنيزه:عرب لیکوالان
وېشنيزه:عرب خبریالان
وېشنيزه:مسلمان خبریالان
وېشنيزه:مسلمان لیکوالان
اوپک

**اوپک** د نړۍ د تېلو د تولید او صادراتو له دیارلسو سترو هیوادونو څخه جوړ یو نړيوال سازمان دی چې په کال ۱۹۶۰ز کې د تېلو د تولید، صادرولو او بیو د ټاکلو په موخه تاسیس شو. او د دې سازمان د غړو هیوادونو په لړ کې ایران، عراق، عربستان، ونزویلا، کويټ، قطر، اکوادور، لیبیا، گابن، الجزایر، امارات، اندونیزیا او نایجیریا شامل دی.
پښتو ياگانې

په پښتو ژبه کې "ی گانې" په پینځه ډوله دي: 

# نرمه يا بې ټکو یا (ی): په نارینه مفردو نومونو، ځينې نسبي نومونو، ستايننومونو (صفتونو) او کړونو (فعلونو) کې راځي لکه : ستوری، زلمی، زمری، سړی، مزاری، خوستی، ژوندی، ځای، راتلای، کولای، زوی، توی، لوی…
#څرگنده يا ( ي ) چې دوه ټکي څنگ پر څنگ ولري: په نارینه جمع نومونو (ځينو مفردو نومونو)، ځينې نسبتي ستایننومونو (صفتونو) او کړونو (فعلونو) کې راځي لکه: ستوري، منگي، موچي، سړي، والي، ځي، خوري، مولوي، وروري، بنگړي او نور…
#لکۍ لرونکې یا ( ۍ): په ښځینه مفردو نومو او ځينو ستايننومونو کې راځي لکه: تڼۍ، مرمۍ، لکۍ، کېږدۍ، کابلۍ، گلالۍ، لېونۍ، خوښۍ، سپوږمۍ…
# اوږده یا ( ې ): په ښځینه جمع نومونو، نومځرو (ضميرونو) او ستاينونونو او کړونو کې راځي لکه: کې، چې، راځې، تودې، مستې، واورې، پلمې، شېبې، تودې، کارنامې، جگړې…
#همزه لرونکې يا ( ئ ): تر ډېره د امر او نهې اړوند په کړونو (فعلونو) کې راځي لکه: وخورئ، راځئ، مه کوئ، وکړئ، راشى، او داسى نور...

## سرچینه
# لومړيتوب lomritob.com ویب سایټ
زندان

thumb|د بخارا زندان, 1915 ز.گال
**زندان** (د  پارسي ژبي زندان, *zindân* — «محبس» څخه) — یوه عنعنوي کلمه ده چې په مینځنې اسیا که د هغه ځای لپاره ویل کېږی چې مجرمان پکې ساتل گېږی . .
افغانستان کې هم ورته  د محبس کلمه کارول کېږې

## باندني تړونونه
* د منځنی پیړۍ زندان په دربند کې

## سرچینې

وېشنيزه:اسلامي نړۍ
وېشنيزه:محبس
کنګینه

**کنگینه** د انگورو د خوندي ساتلو لپاره هغه خټین  خام لوښی وي چې په اور نه وي پوخ شوی، د دوه کاسو په څیر وي چې منځ کې یې انگور کیښودل کېږي او دواړه کنډول ډوله لوښي یو بل باندې کېښودل کېږي او بیا په لمده خټه بندول کېږي، چې په دې توگه دا انگور د میاشتو میاشتو لپاره همداسې تازه پاتې کېږي.
## [[کلکان  کلی]] خواږه انگور
په يو شمير هغو سيمو كې چې انگور كيږي، د سيمې اوسيدونكې يې د ساتلو لپاره كنگينه جوړوي چې بيا يې په ژمي كې ځنې راوباسي او انگور هماغسې خوړين خواږه او خوندور وي. ددې انگورو بل ښه والی دا وي چې د سړو خونو  په پرتله تازه او نه گنده کېدونکي وي.
## سرچینې
#
کلی

بټنوک|د افغانستان د وردګو ولایت د سیدآباد ولسوالۍ د مهرو ښکلی کلی
[بټنوک|350px|د ایران په [ماسوله، گیلان کې یو کلی]]
[بټنوک|350px|د ایران په [ولاشان ، اصفهان، کې یو کلی]]
[بټنوک|350px|په [هیر، الموت کې یو کلی]]
بټنوک|230px
بټنوک|230px
بټنوک|230px
بټنوک|230px

د  **کلي** او **قریې** ډېر تعریفونه شوي دي،  چې له پخوا زمانو څخه کلی د یوه ټولنیز او تشکیلاتي واحد دی چې د وگړو له ښاره لرې یوه ډله په اقتصادي، ټولنیزو، فرهنگي او سیاسي ډگر کې سره راټول شوې اوسي. کلی په افغانستان کې د ژ،ند بنسټیز  واحد گڼل کېږي، او ددې اهمیت په دې خبره کې دی چې په کلیوالي ژوند کې د تشکیلاتي واحد گڼل کېږي. دا ډول ژوند له لومړنیو پېړیو پیل او تردې دمه دوام لري. 
## نور تعریفونه

## انځورخونه
د نړۍ له کلیو څخه ځینې انځورونه 


دوتنه:Ourika berbere village.jpg
دوتنه:Indianvillage.jpg
دوتنه:Ogi Shirakawa-gō, Gifu, Japan.jpg
دوتنه:Pariangan.jpg 
دوتنه:Kampung house in Sungai Nipah.jpg
دوتنه:Kovachevitsa village in southern Bulgaria.jpg
دوتنه:Saint-Cirq-Lapopie.jpg
دوتنه:Puamau on Hiva Oa, Marquesas Islands, French Polynesia.jpg
 


## تړلې لیکنې

* د افغانستان کلي
* کلیوالي ژوند

وېشنیزه:مسکوني سیمې
وېشنیزه:هېوادني تشکیلات
وېشنیزه:ښاري جغرافیه
وېشنیزه:د مسکوني سیمو جغرافیه
کلي
وېشنیزه:کلي
وېشنیزه:د افغانستان کلي
وېشنیزه:د نړۍ کلي
میر بالاچ مری

**میر بالاچ مری **  د بلوچستان لیبریشن آرمی یا د بلوچستان آزادونکی اردو لومړی قومندان و چې په ۱۹۶۶ ز. کال کې په مسکو کې ږیدلی و او د مکتب دوره یې کابل هم تېر کړی دی او د ۲۰۰۱ کال څخه یې د پاکستان پرضد نظامی علمیات پیل کړ  او د بلوچستان د مکمل خپلواکی لپاره یې هځی پیل گړ  او په زرها بلوڅ ځوانان ورسره یوځای غرونو ته وختل او د خپواک بلوچستان ناره یې پورته کړو، پاکستانی پوځ ته یې ډیر مرگ ژووبله واړوله او پاکستانی استخبارات د افغانی طالبان په وسیله په یوی خاص عملیات کې د بلوچستان او افغانستان پولې سره نږدی د هلمند په ولایت کې دی یې شهید کړ.

## سرچینې

وېشنيزه:بلوڅ ازادي غوښتونکي
راډيو سټوډیو 54 شبکه

بټنوک
**راډيو سټوډیو 54 شبکه** یوه ایټالیایي راډیویي شبکه ده چې په خصوصي توگه د لوکري په کالابریا کې شتون لري. دا راډیو د ایف ایم په څپو خبرېږي او د ایټالیا په سوېلي ۵ سیمو او ۹ ولایتونو (مسینا، رېجیو کالابریا، ویبو والنټیا، کاټانزارو، کوزنټزا، کروټون، لچه، پوټنزا، سالرنو) کې اورېدل کېږي.  aka

## بهرنۍ تړنې
* Radio Studio 54 Network Official Website 
* Radio Studio 54 Network webcast streaming
## سرچینې
انډرومېډا

**انډرومېډا** (Andromeda) کهکشان هر ژوندي انسان ته دېرش ارواگانې ور رسېږي. څنگه؟ له آدمه تر دې دمه کابو سل ملیارډه انسانانو د ځمکې پر مخ ژوند کړی دی. که د مړیو شمېر پر ژوندیو ووېشو نو هر انسان ته به دېرش ارواگانې ورسېږي. عجبه خو لا دا ده چې د اسمانلار (Milky Way) په نامه زموږ ستورټلېځ (کهکشان) تر ۴۰۰ ملیارډه پورې ستوري لري. یانې، د هر مړي او ژوندي انسان لپاره زموږ په کهکشان کې لږ‌ترلږه څلور ستوری ځلېږي.
خو په دې کې هر ستوری یو لمر دی، او هر یو یې زموږ تر دې نږدې او کوشني لمر څو ځله ځلاند او سوځاند دی. او کېدای شي چې زیاتره ستوري یې خپلې سیارې هم ولري. نو د دې خبرې مانا دا شوه چې په اسمان کې ډېر ځای شته؛ او په ډاډ سره ویلای شو چې هر انسان لږترلږه د ځمکې هومره خپل څلور شخصي دوزخونه یا جنتونه درلودای شي.

خیر! زموږ گاونډی کهشکان بیا انډرومېډا (Andromeda) نومېږي. انډرومېډا له ځمکې څخه کابو دوه نیم ملیون نوري کاله واټن لري. داسې ویل کېږي چې دا کهکشان کابو ۱۰۰۰ ملیارډه ستوري لري --- یانې، زموږ تر کهکشان تر دوه واره لا زیات ستوري لري. عجیبه خبره خو دا ده چې انډرومېډا کهکشان ۱۴ پېژندل شوي سپوږمکیانې (satellites) لري. سپوږمکیانې؟
هو. کټ مټ لکه زموږ ځمکه چې یوه طبیعي سپوږمکۍ (سپوږمۍ) لري --- انډرومېډا کهکشان هم ۱۴ پېژندل شوي سپوږمکیانې لري چې پر را څرخي. دې ته د ستورپوهنې په اصطلاح کې (satellite galaxy) وايي. دا سپوږمکیانې په اصل کې کوشني کهکشانونه دي چې په ستورپوهنه کې یې (dwarf galaxies) هم بولي.
انډرومېډا له ځمکې څخه په لغړو سترگو هم لیدل کېدای شي --- خو ارمان چې موږ یې له دې ځايه په ستوري خطا کوو.
غم مه کوئ! زموږ اسمانلار کهکشان هم نهه پېژندل شوي سپوږمکیانې لري.

## تړلې لیکنې

## سرچینې
ټیټان

**ټایټن** (Titan) زحل زموږ د لمریز غونډال (شمسي نظام) شپږمه سیاره ده او ۶۲ پېژندل شوي سپوږمیانې لري. په دې کې ۵۳ یې تصدیق شوي او پر ۹ سپوږمیانو لا څېړنې روانې دي. ټایټن (Titan) د زحل تر ټولو لویه سپوږمۍ ده. تر عطارد لا یو لږ څه لویه ده؛ او د مشتري تر سپوږمۍ گانیمیډ (Ganymede) وروسته د درست لمریز غونډال (شمسي نظام) دوهمه لویه سپوږمۍ ده. یانې، گانیميډ په قطر کې یوازې ۱۱۲ کیلو مټره تر دې لویه ده.
د ټایټن په څېړلو کې ساینسپوهان ډېره لېوالتیا لري--- هغه په دې خاطر چې دا سپوږمۍ له ډېرو رازونو ډکه ده. د بېلگې په توگه: ټایټن تر ځمکې وروسته په درست لمریز غونډال (شمسي نظام) کې یوازینی توکی دی چې پر خپل مخ بهېدونکي مایعات لري. له همدې کبله یې ځمکډوله (earth-like) سپوږمۍ بولي.
د ټایټن مخ یو ډول خوپ (غبار) پوښلی چې پنډ او طلایي رنگ لري. همدا لامل دی چې ډېر لږ لروینونه (ټلسکوپونه) او کامرې توانېدلي چې د خوپ لاندې د ټایټن مخ (سطحه) وويني.
ټایټن ډېره یخه سیاره ده--- هغه په دې خاطر چې دا له لمر څخه ډېره لیرې ده. یانې، که له ځمکې څخه لمر دومره مالوم شي لکه یو خټکی، نو له ټایټن څخه به دومره مالومېږي لکه د خټکي یو زوڼی.
په ټایټن کې تودوښه منفي ۱۷۸ درجو ته رسېږي. یانې، په دومره زیات یخ کې د اوبو کنگل (یخی) هم د ډبرې په شان کلک وي--- او د ټایټن پر مخ ډبرې د اوبو له کنگل (یخي) څخه جوړې شوي دي.
ټایټن له ۱،۲ ملیون کیلو مټره واټن څخه پر زحل را څرخي--- په داسې حال کې چې زموږ سپوږمۍ له ځمکې څخه ۳۸۴۴۰۰ کیلو مټره واټن لري.
ټایټن په ۱۶ ځمکنیو ورځو کې یوه پلا پر زحل را څرخي--- په داسې حال کې چې زموږ سپوږمۍ په ۲۷ ورځو، ۷ ساعتونو او ۴۳ دقیقو کې یوه پلا پر ځمکې را څرخي--- چې دې ته سپوږمیزه میاشت هم وايي.
ټایټن ډېر پنډ اټموسفیر لري. د ځمکې په پرتله، د ټایټن اټموسفیر ډېر پنډ او راښکونځواک (جاذبه) یې ډېر لږ دی. یانې، که یو څوک هلته ورشي او پر خپلو لاسونو مصنوعي وزران وتړي، نو الوتلای شي.
خو تاسې هيڅکله هم ټایټن ته د تللو هڅه مه کوئ --- ستاسې د اوسېدا لپاره وړ ځای نه دی.

## تړلې لیکنې

## سرچینې
بېګ بېنګ

لوی درز (Big Bang) څه ته وايي؟
(اخځ او انځورونه: ناسا)

**بیګ بنګ** (د بګ بنګ ټکر) په ۱۹۲۷ کې، د جارج لومیتره (Georges Lemaitre) په نامه بلجیکي ستورپوه ته یو فکر ور پیدا شو. هغه دا خبره وکړه چې زموږ کاینات ډېره موده مخکې له یوه کوشني ټکي څخه پیل شوی دی. بیا یې وویل چې کاینات د وخت په تېرېدا غځېدلی او پراخ شوی دی. دومره پراخ شوی لکه نن چې دی – او نور هم پراخېږي. د جارج لومیتره د دې خبرې مطلب دا دی چې زموږ دا لوی کاینات په پیل کې دومره لوی نه وو.  خو دا خبره په یاد لرئ چې کاینات یو ډېر لوی ځای دی، او ډېره موده مخکې رامنځته شوی دی. دا دومره لوی کاینات څنگه رامنځته شوی دی؟ د دې پوښتنې لپاره د سم ځواب پیدا کول ستونزمن کار دی.  دوه کاله وروسته، د اېډوین هبل (Edwin Hubble) په نامه امریکايي ستورپوه ولیدل چې نور کهکشانونه زموږ څخه لیرې کېږي. یوازې دا نه، بلکې لیرې کهکشانونه تر نږدې کهشانونو لا په گړندیتوب سره لیرې کېږي. نو د دې خبرې مطلب دا شو چې کاینات تر اوسه لا پراختیا مومي، کټ مټ لکه جارج لومیتره چې څنگه فکر کړی وو. که دا خبره ومنو چې کهکشانونه ورځ په ورځ یو له بل څخه لیرې کېږي او غځېږي، نو د دې خبرې مطلب دا دی چې دا کهکشانونه په یوه زمانه کې یو بل ته نږدې ول. موږ چې نن سبا په خپل کاینات کې هر څه لیدلای شو – لکه ستوري، سیارې، لکیورې (comets)، سیاره‌وزمې او داسې نور – دې شیانو په یو وخت کې شتون نه درلود. که یې شتون نه درلود، نو دا ټول شیان له کومه راغلل؟

## د کاینات کوشنی پیل
کله چې کاینات رامنځته شو، ډېر گرم وو، او د دې گرم کاینات ډېر کوشني توکي له رڼا او انرژي سره گډ شول. کاینات هغه مهال داسې بڼه هم نه لرله لکه نن چې یې وینو. د کاینات له پراخېدا او غځېدا سره سم دا توکي هم ساړه شول. د دې کوشني توکو له یو ځای کېدو څخه اټومونه (atoms) را منځته شول. بیا د هغو اټومونو له یو ځای کېدو څخه لومړني ستوري او کهکشانونه را منځته شول.
لومړنیو ستورو ډېر نور اټومونه جوړ کړل، او د دې اټومونو ټولگې مالیکولونه (molecules) وبلل شول – او په لوی سر کې د نورو ستورو د پیدا کېدو لامل شول. هغه مهال به کهکشانونه یو له بل سره یو ځای کېدل او ټکرېدل. کله چې نوي ستوري پیدا کېدل او له منځه تلل، نو هغه مهال سیاره‌وزمې، لکیورې (comets)، سیارې، او تورغارونه (black holes) رامنځته شول!
دې کار څومره وخت واخیست؟ ښه، نو اوس په دې خبره پوهېږو چې زموږ کاینات ۱۳،۸ ملیارډ کلن دی. یانې، ۱۳۸۰۰۰۰۰۰۰۰ کلونه پر تېر شوي دي. او دا بیخې اوږد عمر دی.
## نوم یې څه دی؟
موږ د کاینات د پیل په اړه خبرې اترې وکړې، خو اوس به راشو د دې نامه ته. په دې خاطر چې زموږ کاینات ډېر لوی او پراخ دی – او ډېر لوی شیان کې را منځته شول، نو ځینې خلک یې ځکه لوی درز (big bang) بولي.
خو کېدای شي چې "هر لور ته غځېدنگ" یې ښه نوم وي. تاسې څه کې وایاست؟
## تړلې لیکنې
## سرچینې
تور سوری

**تورغار**  یا تور سوری چې په انگریزي یې (Black Hole)  بولي؛  تشیال (space) په اصل کې یو تیاره ځای دی--- او د تشیال ځینې سیمې د نورو په پرتله ډېره تیاره لري، چې تورغار (black hole) یې یوه بېلگه ده. یانې، تورغار په تشیال کې تر بل هر ځای ډېره تیاره لري. له همدې کبله تورغار بلل کېږي.  تورغار نه یوازې دا چې تیاره لري، بلکې د دې راښکونځواک (جاذبه) دومره ډېره ده چې هیڅ شی هم ځنې تښتېدلای. رښتیا هم! ان رڼا (نور) لا نه شي ځنې تښتېدلای. تورغارونه (black holes) د ځینو ستورو د ژوند په پای کې را منځته کېږي. څنگه؟ ټول ستوري انرژي لري. کله چې دا انرژي ختمه شي، نو ستوري یوه لویه چاودنه کوي او له منځه ځي. دا ستوري ټوکر ټوکر کېږي او پاتې شونې یې په یوه ټکي (point) غوندې کوشني غار کې لوېږي. د دې ستورو پاتې شونې کېدای شي چې زموږ تر لمر څو ځلې لوی وي. عجیبه خبره خو دا ده چې دا پاتې شونې په یوه داسې ټکي کې لوېږي چې د یوه سنجاق تر څوکي لا ډېر کوشنی وي. دې کوشني ټکي ته یوواله (singularity) وايي. کېدای شي چې دا ټکی ډېر کوشنی وي، خو اغېز یې ډېر لوی دی.

## یوه خبره په یاد لرئ!
تورغارونه په بېلابېلو طریقو سره جوړېږي او لوی تورغارونه (super black holes) زموږ تر لمر له لسو څخه بیا تر ملیونونو ځلې لا ډېر لوی وي. کله چې د ځینو تورغارونو کتله (mass) زیاته شي، نو راښکونځواک یې دومره زیات شي چې نور بهرني توکي هم ځان ته را کاږي. د یوواله (singularity) په نامه دا کوشنی ټکی یوه گردۍ خوله لري چې قیف ته ورته ده--- چې دې ته د پېښې څنډه (event horizon) وايي. دا گردۍ خوله دومره زوروره جاذبه لري چې هر شی ننه باسي. له دې څخه هیڅ شی هم نه شي وتلای--- ان رڼا هم. همدا تورغار (black hole) بلل کېږي. که موږ یوه تشیالبېړۍ (فضايي بېړۍ) دې قیف ډوله گردۍ خولې ته نږدې بوځو، نو پوهېږئ چې څه پېښېږي؟ ځواب به یې دا وي چې – آشتیا! دا یې لږترلږه تخنیکي اصطلاح ده. یانې، کله چې تشیالبېړۍ دې قیف ډوله گردۍ خولې ته ور نږدې شي، نو کټ مټ به د لکه د آش تار داسې اوږده شي.
## تړلې لیکنې
سپوږمۍ
مریخ
لمر
ستوري
عطارد
## سرچینې
کليز

**کليز** يا **کالښود**، چې په پښتو ژبه کې يې کالهېنداره هم بولي، او په پارسي کې يې (جنتری، سالنما) بولي د وخت د اوډل شويو يونونو (تنظيم شويو واحدونو) يو غونډال دی چې موخه يې په ټاکليو مرحلو کې د مهال شمېرانه کول دي. د ستورپوهنې (استرونومۍ) د تعامل له مخې ورځ د مهال کوشنی ترين کالښوديز يوون دی. په پاسني ټوليز پېژند (تعريف) کې ټول هغه بېلابېل ميتودونه راتلالی شي، چې د کالښودونو د اوډلو پر مهال کار ځنې اخيستل کېږي. 

## د کالښود تاریخ

کالښودونه بېلابېل دي. ځينې يې له نجومي دورو کټ مټ اخيستل شوې نسخې دي؛ ځينۍ يې پر داسې مجردو، متداومو او بياڅلي (تکراري) دورو ولاړ وي، چې په ستورپوهنه کې هيڅ ډول ارزېښت نه لري. ځينې کالښودونه بيا د ستورپوهنيزو کتنو له مخې او ځينې نور بيا د هر يوون د کره شمېرانې (محاسبې) پر بنسټ اوډول شوي دي. ځيني کالښودونه د ليکل شويو قوانينو له مخې جوړ شوي وي او ځينې د گړنيو (شفاهي) دودونو پر لاس تر موږ پورې رارسېدلي وي.  

کالښودونو په بېلابېلو زمانو کې شتون درلود او کار ترې اخيستل شوی، چي ټول يې د مهال د طبيعي وېش پر بنسټ اوډل شو دي. ورځې مياشتې او کلونه د مهال په پنځيز (طبيعي) وېش کي راځي. د کالښود په جوړولو کې ټوليزه سکالو (موضوع) داده چې د مهال يونونه د ټولنې د اړتياوو د پوره کولو په مقصد سره داوډل شي. د دې تر څنگ د دغه اوډ په بهېر کې پخپله د مهال د څارنې (کنترول) او پر هغه د پوهېدلو چاره هم مطرح کېږي. له دې لامله نو گواکې کالښود یا کليز د بشريت او پينۍ (کايناتو) تر منځ د اړیکې ټينگولو په لاره کې خدمت کوي.

کالښود د کرنې، ښکار او مهاجرت د دورو د سرښته کولو، د وړاندويېنې کولو او غيب ويلو لپاره او دغه راز د مذهبي او ولسي پېښو د سمبالولو لپاره تاداوونه جوړوي. کليزونو ته بايد د ټولنيز تړون په سترگه وکتل شي او د علمي قرارداد په توگه بايد ونه څېړل شي.

## په کالښود کې کارېدونکي يونونونه
* شواروز:     

* اوونۍ:    

* مياشت:  

* کال:  

* پېړۍ:  

## کالښودي غونډالونه

* سپوږميز کالښود: 

* سپوږميز لمريز کالښود:  

* لمريز کالښود: 

## لرغوني تاریخي او اوسني کالښودونه

* سومري کالښود: 

* بابلي کالښود:  

* مصري کالښود: 

* يهودي کالښود:  

* چيني کالښود:  

## سرچینې
۱- https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8C 

۲- 

وېشنيزه:کلیز
منطقه البروج

**منطقه البروج**  دانوم دمځکي د پاسه په اسمانو کي ديوې فرضي دايرې ته ورکړه سوی دئ . له دې دايرې څخه لمر، سپوږمۍ اوځيني ستوري دکال په مختلفووختونوکي داسمان په بېلابېلو برخو کي ليدل کېږي . لرغونو انسانانو په لومړي سرکي دمنطقه البروج ددايرې په واسطه دکال وخت معلوماوه . په دغه دايره کي دستوروبېلابېل گروپونه سته چي لرغونو انسانانو نومونه هم پرايښي اوهري برخي ته يې په دې ډول نومونه ورکړي وو :

## سرچینې

وېشنيزه:ستورپیژندنه
اوونۍ

**اوونۍ** چې له اوو ورځو **[[ونۍ]]، [[يونۍ]]، [[دونۍ|دوه نۍ]]، [[درې نۍ]]، [[شورو|څلرنۍ]]، [[پنځه نۍ]] او [[جمعه]] **څخه جوړه ده هغه وېش دی چې له لرغونې زمانې پرې مياشتې او کلونه وېشل شوي دي
په پاړسي ژبه کې (هفته) په کالښود کې د مهال هغه برخه ده چې له اوو ورځو جوړه وي. دا د کالښود يوازنۍ برخه ده چې طبيعي بنسټ لري. شواروز د ځمکې پر چوليځ (محور) د هغې يوې بشپړې څرخېدنې وخت ته وايي، يانې چې بنسټ يې پر پنځ (طبيعت) ولاړ دی. کال د لمر پر شاوخوا باندې د ځمکې يوه وار بشپړ څرخېدلو وخت دی چې بنسټ يې پر يوه طبيعي پېښه باندې تکیه لري. خو اوونۍ داسې نه ده. په بېلابېلو اديانو کې د اوونۍ د ورځو لپاره د اووه عدد د ټاکلو لپاره ځينې توجيهات راغلي دي. خو داسې شواهد شته چې اوونۍ د ډېرو هغو لرغونو ولسو له خوا لا پېژندل شوې وه، چې په عيسويت يا نورو اديانو بيخي خبر نه ول .

## د پیړۍ  نمبرونه

## سرچینیې

وېشنيزه:اوونۍ
وېشنيزه:وخت
*
هندي تقويم

په هندوستان کي دتقويم جوړولوڅېړنه پرهندي مدنيت باندي د بېلابېلو کلتورونود اغېزوددوام له امله يوه پرله پېچلې مسئله ده . د ۱۹۵۰ ع کال په نيمايي کي دتقويم دريفورم کميټې ديوې سروې له مخي په دغه هيوادکي زيات وکم دېرشو جنتريو رواج درلود، چي هندوانو، بودايانو او د نورو اديانو پيروانو د خپلو مذهبي ورځو د ټاکلوله پاره کارځني اخيست . ځينو دغو جنتريو ته په ملکي چاروکي هم مراجعه کېدله .داجنترۍ د مروجو پرنسيبونو پر بنسټ جوړي سوي وې خوسيمه ييزي ځانگړ تياوي يې هم درلودې .
## تړلې لیکنې
اسلامي تقویم
میلادي تقویم
قرغانتپه (باختر)

** قرغانتپه ** (انگرېزي: Qurghonteppa )  د تاجيکستان يو ښار دی، دا ددې هېواد په لوی ښارونو کې شماريږي.په کال 2000 کې ددې ښار ابادي 60,000 وه او د کال 2007 د اندازې له مخې د ددې ښار ابادي 71,000 ته رسېدل ده. دا ښار د تاجيکستان په ختلان ولايت کې موقعيت لري.
## نور ولولئ
* تاجيکستان

وېشنيزه:د تاجيکستان ښارونه
خاروغ

** خاروغ ** (انگرېزي: Khorugh )  د تاجيکستان د ګورنو بدخشان پلازمېنه او د تاجکستان هېواد يو له لويو ښارونو څخه ګڼل کېږي. په کال ۲۰۰۰م کې ددې ښار وګړ‌شمېر ۲۸،۰۰۰ وه او د کال ۲۰۰۷م کال د اندازې له مخې د ددې ښار ابادي ۲۹،۰۰۰ ته رسېدلې ده.

## نور ولولئ
* تاجيکستان

وېشنيزه:د تاجيکستان ښارونه
کويبيشيوسک

**د کویبیشیوسک** ښار ( تاجيکي:Куйбышевск) د تاجکستان په ختلان ولایت کې موقعیت لري. د دغه ښار نفوس ۱۱۵۱۶ تنه دی.

## اړوندې پوښتنې

* تاجیکستان
* د تاجکستان د ښارونو نوملړ

## حوالې

* 

وېشنيزه:تاجکستان
وېشنيزه:تاجکيستان
وېشنيزه:تاجکېستان
وېشنيزه:تاجکي
وېشنيزه:تاجک
وېشنيزه:تاجيکستان
وېشنيزه:تاجيک
وېشنيزه:تاجکيان
شارلوت رمپلینگ

**شارلوت رمپلینگ** (په انگلیسي:Tessa Charlotte Rampling) (زوکړی۱۹۴۶) یوه انگرېزه هنرمنده وه.

## سرچینې

وېشنيزه:لوبگر
کینډۍ:ویکیپېډیا:پاکول/سردړه

## [[دوتنه:Gtk-dialog-info.svg|20px]] مالومات

**For comprehensive lists of pages requiring cleanup**, which are automatically generated from the  banners placed on articles, please refer to:
* **[[:Category:All pages needing cleanup|Category: All pages needing cleanup]]** 
* **[[:Category:Articles needing cleanup|Category: Articles needing cleanup]]** 

For older articles with issues that have not been dealt with in some time, refer to:
* ****  

If you've arrived at this page from a link on a  template that someone placed on an article, it was most likely placed because the article does not meet one or more of Wikipedia's standards on  and . Read  to learn about Wikipedia's standards; the advice on that page should help editors to effectively clean up any article.

Information on the cleanup process may be found at . Other resources are located at  and , for help on posting problems with Wikipedia pages or to use as a guide. If the article requires expert attention see . For older entries, please refer to the project's archives.
اریانا سعید

**آریانا سعید** یوه افغانه سندرغاړې, ترانه لیکونکي او تلویزون کارکونکي ده.  هغه د خپلي سندري «ماشالا» سره چې په ۲۰۰۸ کې ویلي وه ډیره مشهوره شوه .

## مخينه
اریانا داسی کورنی کی نړی ته راغلی ده چی مور یی دری ژبی او پلار یی پښتو ژبی و، هغی په ماشومتوب کی افغانستان پریخوده. پاکستان ته تږ نه وروسته، اریانا او کورنی یی اروپا ته سفر وکړ، او وروسته له څو کاله اوسیدو په سویس کی، اوس په لندن کی ژوند کوی. د هغی مینه موسیقی سره د ماشومتوب نه پیل شوی ده، اریانا د ښوونځی په دوره کی په سویس کی د غږولو د گروه غړی وه. وروسته د مدریت او تجارت د ریشتی د فارغیدو نه، هغی پریکړه وکړه چی د یوی هنرمندی په توگه د موسیقی په څانگه کی خپل فعالیت پیل کړی.سر بیره پر دی چی، اریانا د خپل کار په لومړیو ورځو کی ډیرو ستونزو سره مخامخ شوه، خو اخیر د هغی استعداد د ډيرو جوایزو په اخیستو سره، د خلکو په منځ کی شهرت ته ورسیده. د جایزو اخیستل لکه؛ بهترینه ځوانه سندرغاړی میرمن، بهترینه سندرغاړی میرمن، بهترینه د ژوندی بنی خپرونکی او د کال غوره ودیو د اریانا د لاس ته راوړنو نه دی. په مجموع کی د اریانا ودیو کلیپونو په یوتوب په ۵ میلونه لیدونکو پاملرنه ځان ته رااړولی ده.باید دا خبره هم یاده کړو چی ډیری شعرونه او هغه کمپوزنه چی سندرو کی ورنه گټه اخلی خپل یی دی. اریانا لومړی افغانه سندرغاړی ده چی سندره یی ماشاالله په نړیوالو رسانو کی خپره شوی ده.
 
اریانا تر اوسه پوری د ۵۰ کنسرتونو نه ډیر د نړی په سراسر کی اجرا کړی دی، چی د ۳ کلو نه تر ۶۵ کلو عمره درلودونکو په کی گډون درلوده. دا ښکلی زړه راښکونکی میرمن، په ښکلی ستایل او کالیو یی او هغه شهرت چی د ژوند بنی سندرغاړی په توگه یی لری، کولای شی د څارونکو (مربی) په ټیم کی د افغانستان غږ په خپرونه کی یوه عالی ټاکنه اوسی.

## سرچینې
موډیم

بټنوک|مودم
**موډيم** (په انګلیسي: Modem) موډيم د انټرنيټ لاس ته راوړلو لپاره يو آله ده . دغه آله په کمپيوټر کې په PCI سلاټ کى لګيږي . موډيم په کمپيوټر کې دلګولو نه وروسته زمونږ کمپيوټر ته انټرنېټ ورکوي او انټرنيټ په وجه مونږ کولى شو چې له کمپيوټر نه بل ځاى ته ټيلفون وکړو . دموډيم انسټاليشن په کمپيوټر کې Cotrol Panel څخه کيږي او کنټرول پينل Control Panel کې له موډيم ايکن نه کيږي .
کیبورد

258x258px|بټنوک|کیبورد
کیبـــورد یو انگلیسی لغت ده چی په پشتوکیگی(د دکمو مخه) چی په هغی باندی ستاسو کولی شی چی  په کامپیوتر  کی هرشی ولیکی .د دی کار دسی دی چی د دی دکمی لکه الکترونیکی سوییچ کار کوی.
میاشت

بټنوک|لیبرایسیون یا یو میاشتی ورز
30 ورځې یا 31 یا 29 ورځې یوه میاشتی کېږي. مياشت (قمري): هم د وخت په طبيعي وېش کي راځي او د نوي سپوږمۍ د را ختلو له وخته پيل کېږي او د بلي نوي سپوږمۍ د راختلو تر وخته دوام کوي . خو کومه مياشت چې موږ  يې په جنتريو کې مياشت بولو، په حقيقت کې د وخت په طبيعي وېش کې نه شي راتلای ځکه په زياترو جنتريو کې مياشت په عمومي توگه تقريباٌ دېرش ورځې وي، په داسې حال کې چې قمري مياشت تقريباٌ نهه ويشتو ورځو ته نژدې وي.

## سرچینې

وېشنيزه:وخت
وېشنيزه:میاشت
ماریلین مونرو

بټنوک|ماریلین مونرو 1954 د ویتنام جگره
بټنوک| 220px
**ماریلین مونرو** یوه امریکایۍ هنرمنده وه چې د امریکې په لاس انجلس کالیفورنیا ایالت کې زېږېدلې وه.

## سرچینې
گرامر

**گرامر** د هغو قواعدو او اصولو ټولگه ده چې په ژبې کې د سم لیکلو او لوستلو له پاره باید مراعت شي .هره ژبه ځان ته ځانگړی سیستم او قواعد لري  که چیرې د غونډلو په جوړولو کې د ژبې قواعد او سیستم په نظر کې و نه نیول شي نو کومې جملې چې د لیک لپاره جوړېږي هغه به بې مانا او بې مفهومه وي.

وېشنيزه:ژبپوهنه
ویب کامره

بټنوک| ویب کیمره
**ویب کیمره** (په انګلیسي: Web Cam, Web Camera) د انلاین ویډیویې او ږغیزو اړیکو  د ټینګولو او ډیری وختونه د انلاین بانډار (Chatting) لپاره استعمالیږي. ویب کیمره د یو او بل سره د بصری اړیکو د رامینځته کولو یو وسیله ده.
وېشنيزه:سولگر
وېشنيزه:کمپیوټر
خاکه

**خاکه** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Synopsis)* د کار هغه پلان، لنډیز، کړنلارې او خامې نقشې ته چې دمضمون یا کتاب تر لیکلو دمخه جوړه شي یانې د څیړنې له پاره چې کومه ټاکلې سکالو (موضوع) په بابونو، فصلونو، مباحثو او نورو و ویشل شي هغې ته خاکه ( Out line) وایي.
مېخ

بټنوک|د کوکې څو ډولونه
کوکﺉ مختلف ډولو او اندازو کې اوسپنیزه میله ده چې د ژوند ژواک چارو لکه ترکاڼۍ، ودانۍ جوړولو،  او داسې نورو کې ترې کار اخېستل کېږي. مېخونه عموما په مېز جوړولو،  المارۍ، تخت لرگینو دیوالونو او نورو کې کارول کېږي.
په افغانستان کې عموما له پاکستاني او چینایي مېخونو څخه گټه اخېستل کېږي.
## تړلې لیکنې
ترکاڼي
فرنیچر
جولین بک

150px|بټنوک|جولین بک (امریکایی شاعر او لوبغالی)
امریکایی شاعر او لوبغالی .
لگانیس

**لګانيس** (په اسپانیایي: Leganés) يو اسپانيايي کلی دی چې د اسپانيا مادرید کې موقعيت لري.

## ځانګړنې
**لگانيس** ۱۸۶٫۹۰۷ تنه وګړي لري.

دا ښار  د سمندر له سطحې ۶۶۶ متره پورته قرار لري.

## خورلنې ښارونه يې
 بيت لحم، تندوف، اګاليو، کونچالي او هوجا د لګانيس ښار خورلڼې ښارونه دي.

## سپورت
لګانيس فوټبال کلب په دې ښار کې په ۱۹۲۸ کې تاسيس شوی دی، په 2016 کې، هغه د لومړي ځل لپاره د اسپانيايي فوټبال ترټولو لوړې کچې ته ورسید.

## اړوند
* د اسپانيا ښارونه

## منابع
میلان

400px|بټنوک|میلانو
**میلان** یا **میلانو** (په انګلیسي: Milan) د ایټالیا له لرغونو او پخوانیو ښارونو څخه یو ښار دی چې ددې هېواد په ... کې موقیعیت لري. دا ښار 1,354,196 تنه نفوس لري. 

## یاداښتونه او سرچینې
400px|بټنوک|میلانو ایټالیا
الحسکه

300px|بټنوک
400px|بټنوک|حسکه
400px|بټنوک|راس العین ولسوالی
حَسَکه (په کردی: حه‌سیچا Hesiça، (په عربی: محافظة الحسَکة ) 
ده سوریه مملکت یو شار دی چی دیره کردان په کی اوسی.او غربی کردستان نومیگی.

ولسوالی دحسکه:
*قامشلو
*دیرک
*راس العین
*عمودا
]
عراقي کوردېستان

کوردستان د عراق یا اقلیم کردستان یا حریم کردستان (په کردی: هه‌رێمی کوردستان، Herêmî Kurdistan.
یو خپلواکه برخه د عراق ده.خلکی دیر کوردان دي او کوردي د هغوی ژبه ده.

## دکردانو دخپلواکۍ ټولپوښتنه
تیرکال(۲۰۱۷) دسپټمبر په ۲۵ نیټه دعراق په کردستان کې دعراق نه دکردانو دخپلواکۍ ټولپوښتنه وسوه چې په سلوکې ( 92,73%) خلکو ووټ ورکړ چې دعراق کردستان دې دعراق نه دیوه جلا هیواد په توګه بیل سي. ددې پریکړې سره نه یوازې دعراق پارلمان او حکومت، بلکې دعراق ګاونډي هیوادونو ترکییې او ایران هم سخت غبرګونونه وښودل، خکه دغه هیوادونه ددې نه ویره لري چې ددوی په هیوادونو کې به هم کردان جلا او دلوی کردستان برخه به سي.داچې لوی کردستان به جوړسي اوکه نه دابیله خبره ده، خو وروستۍ ټولپوښتنې په دغو هیوادونو کې دغه ویره رامینځ ته کړې ده چې دایران، ترکییې او سوریې نه به هم دکردانو دغه برخې راجلا سي .او دسیمې دنورو هیوادونو په بې ثباته کولو کې به هم رول ولري.
همدان

بابا طاهر قبر ترک شاعر|290px|بټنوک
هَمَدان یو شار دی په غرب د ایران کی.د شار په د وخته  کی هگمتانه نومیده .اوس مهال همدان نومیگی  او دیر غرونه هم دی.ابو علی سینا پوهنتون د همدان دیر نامتو دی.
عمر مختار

**عمر بن مختار بن عمر المنفي الهلالي** (۲۰ اگست ۱۸۵۸ - ۱۶ سپتمبر ۱۹۳۱)، چي مشهوره په عمر مختار او د صحراء د زمري په لقب سره هم یادیږي، د لیبیا د سنوسیه غورځنګ مشر وو. نوموړی د عربو او مسلمانانو له نامتو جنګیالیو او مبارزینو څخه وو، او په عربو کي یې د فرحات له کورنۍ سره چي د منفه هلالي له قبيلې سره تړاو لري، اړه درلوده. د مختار قبیلې په برقه کي ژوند کاوه.

عمر مختار د ایټالوي ځواکونو په وړاندي د ۵۳ کلنۍ په عمر تر ۲۰ کلونو پوري پرله پسې په ګڼو جګړو کي برخه واخیستل، څو چي په اخر کي د ایټالوي سرتیرو لخوا ژوندب ونیول سو. تر نیولو وروسته یې د یو محکمې په پایله کي د اعدام حکم صادر او په دار وځړول سو. سره ددې چي دده عمر په دې وخت کي د ۷۳ کلنۍ په شاوخوا کي وو، خو بیا هم د دار حکم ورباندي تطبیق سو. 

د عُمر مُختار د اعدام موخه د لیبیايي مقاومت کوونکو روحیه ځپل او د ایټالوي حکومت په وړاندي د غورځنګونو له منځه وړل وه خو د نوموړي له اعدام سره خبره برعکس او وروسته د پاڅونونو شدت دومره زیات سو، چي په پایله کي ایټالوي ځواکونه له لیبیا څخه بشپړل ووتل.

عُمر مُختار د خپل ژوند پر مهال او تر هغه وروسته د ډیرو عربانو په ځانګړي ډول لیبیایانو لپاره د خپلواکۍ سمبول وګرځېدی.
مسعود بارزاني

400px|ناو: جاش بارزانى
400px|وينه ى| جاش مسعود بازرانی  له گه ل بؤش دبليو بؤش
300px|بټنوک|کيڼ|بازرانی او بوش
مسعود بارزانی (کردی:  جاشى ولاتاى ايران و توركيا ناسراوه به  مه سعوده قه زه مى عه شايه رى نه خوينه وار  .... ئه م جاشه له دواى تؤپيني باوكى بوه سكرتيرى حيزبه فايله  عه شايريه خيله كيه كان 
ئه م قه زه مه ماوه ى زياتر له ١٢سال بوه سه رؤكى هه ريمى كوردستان  له ماوه ى ١٢ سالدا چه نه ها خيانه تى گه وره ى تؤ مار كرد
محمد مصدق

**محمد مصدق**  (زېږېدو نېټه:۱۸۸۲ز کال د جون ۱۶مه) يو ايرانی سياستوال، ليکوال او حقوق پوه (وکيل)و، چې د ۱۹۵۱ز کال څخه تر ۱۹۵۳ ز کال پورې د ايران د ۱۶مې شورا د غړو له خوا د لومړي وزير په توگه ټاکل شوی و.
هغه له ۱۹۲۳ څخه تر ۱۹۵۲ پورې د ايران د پارلمان غړی و او په ۱۹۵۲ ز کال کې يې د جنجالي ټاکنو له لارې د ايران د پارلمان ۱۷ مه مجلس غړيتوب ترلاسه کړ.
تر هغه چې  نوموړي حکومت په ۱۹۵۳ ز کال کې په ايران کې د هغه پاڅون کوونکو له خوا نسکور شو چې د انگلستان او متحده ايالتونو استخباراتي ادارو يې د کرميت روزويلټ جونير په مشرۍ ملاتړ کاوه.
د هغه ملي جبهه د ۱۹۵۴ز کال د ټاکنو څخه وايستل شوه.
## سرچينې
نور سعود پاچا

300px|بټنوک|نور سعود پاچا دعراق وزیر|نورسعیدپاشا|نور سعید پاچا
نوری سعید پاشا یا نوری پاشا سعید (به عربی: نوري السعيد‎) (زیگینی نیته ۱۸۸۸ - مرینه ۱۵ ژوئیه ۱۹۵۸) سیاست‌پوه د عراق هغه کالونه چی  بریتانیا پر عراق د عراق پچا وه. هغه ۸ پیره په دی کلونوکی ۱۹۳۰ تر ۱۹۵۸ لومریوزیر  د عراق شو.
محمدرضا شاه پهلوی

400px|بټنوک|مخمدرضا پاچا د ایران
140px|بټنوک
**محمدرضا شاه پهلوی** (زیگیدلی په ۴ آبان ۱۲۹۸ په تهران - مرینه ۵ مرداد ۱۳۵۹ په قاهره) دومینیه پادچا د پهلوی کورنی او وروستی پادچا د ایران  چی د ۲۵ شهریور ۱۳۲۰ تر ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ پر ایران پاچا وه. محمدرضاشاه لومری په  دویم نریواله جگره چی ایران اشغال شو او دومینه پیره په کودتا د ۲۸ مرداد به پاچای ورسیدو  او په انقلاب د ۱۳۵۷ کال کی دپاچایی ایسته شو.