open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
د برېتانيا انټارکټيک سيمه

**د برتانیا انټارکټیک سیمه**  د برتانیا یو له بهرنۍ سیمې څخه  چې په انټارټیکا کې موقعیت لري. دا سیمه په 1908 کې د انګلستان لخوا ادعا شوې وه او تر 1962 پورې د فاکلینډ ټاپوګانو د یوې برخې په توګه اداره کیده. د 1962 کال د مارچ په 3، *د برتانیا انټارکټیک سیمه* په انټارکټیکا کې د څو ټاپوګانو او ټاپوګانو په یوځای کولو سره جوړه شوه. 

## اړوندې پوښتنې

* د برتانیا بهرنۍ سیمې

## بهرنۍ لینک

* د انټارکټیک تحقیق لپاره د برتانیا مرکز    کې بایگانی‌شده
* د برتانیا د کور دفتر ویب پاڼه کې د برتانیا انټارکټیک سیمه پاڼه

## حوالې

وېشنيزه:تړلې سيمې
ميناريزم

[کيڼ|بټنوک| دفن، د [جاکوپو پونتورمو|Jacopo Pontormo لخوا، 1528، سانتا فیلیسیتا، فلورنس.]]
**توحید**  **میناریزم** يا يوازې والی یو سټایل دی چې د 17 پېړۍ څخه د اروپا په هنر او ادب کې مشهور شو او په تدریج سره د هر هنري سټایل د چلونو هنري انتها او مغرورتيا په مانا استعمالیږي. د انځورګرانو تخنيکونه لکه د ارقامو غځول، د حرکتونو توده کول، د تناسب او ترازو توپير، ناخوښ رنګونه، ګڼه ګوڼه او د ترکيب انډول، د ريناسنس د جمالياتي منطق سره په ټکر کې وو، او له همدې امله، د 17 پېړۍ هنرمندانو د غیر معمولي هنرمندانو لاسته راوړنو ته په کمه سترګه کتل او رد یې کړل. خو شلمې پېړۍ نه يوازې دا قضاوت ونه منل، بلکې د لويديځ هنرمند د خپل شخصيت، ځواک، تخيل او تخنيکي مهارت په اړه د پوهاوي د پيل په توګه د مونوګامي دوره هم وګڼله.

البته، د انفرادیت مشخص مانا د نوي والي او باروکو دورې تر مینځ دوره کې د ایټالوی نقاشۍ ، مجسمې او معمارۍ پورې محدوده ده. دوی دا اصطلاح د رافایل (1520) له مړینې وروسته د 16 پیړۍ تر پایه پورې د ځینې مهم اروپایي هنري رجحاناتو تشریح کولو لپاره هم کاروي.

یوازینی نقاشي د مایکل انجیلو له وروستیو کارونو څخه سرچینه اخیستې. د هغه وروسته د نسل ډېری هنرمندانو *د وروستي قضاوت* په دیوال کې د شخصیتونو بې ثباته ترکیب، څرګند تحریف او احساساتي حالتونو کې د طبیعت د اصولو نوي او شخصي تفسیر لپاره یو مثال وموند.

تينتوريتو ، اېل ګريکو ، پارميګيانو، روسو فورنتينو، پونټورمو ، واساري، برونسينو ، سيليني ، بولوګانا، ولټيرا او زوکاري هغه انځورګران دي چې د دې غورځنګ سره تړاو لري. 

## انځورونه

دوتنه:Angelo Bronzino 037.jpg|
دوتنه:Alessandro Allori - Susanna and The Elders - WGA00186.jpg|
دوتنه:Elgreco.christ.200pix.jpg|
دوتنه:Persee-florence.jpg|
دوتنه:Arcimboldo - Les saisons - L'automne.jpg


## سرچينې

وېشنيزه:هنر تاريخ
رېنسانس هنر

**د نوي والي دورې هنر يا رېنسانس هنر** (  *د بیا زیږون* په مانا، په اروپا کې د یوې دورې څخه د نقاشۍ، مجسمې، معمارۍ او آرائشی هنرونو ټولګې ته اشاره کوي چې د رېنسانس هنر په نوم پېژندل کیږي. دا هنري سټایل د 1400 مېلادي کال په شاوخوا کې په اېټالیا کې د یو جلا سټایل په توګه رامینځته شوی چې په موازي او همغږي کې د فلسفې ، ادبي ، میوزیک او د رینسانس دورې د ساینس پرمختګونو تاریخ سره مطابقت لري. د څېړنې د اسانتیا لپاره، ځینې تاریخپوهان د دې هنري طرز زېږیدل په 1453 کې د بازنتین حکومت په وړاندې د عثماني خلافت د بریالیتوب کال ګڼي، چې د د لرغوني روم او یونان دودونو او ادبي او هنري شعور په بیا ژوندي کولو سره په اروپایي ژبو کې مشهور او نړیوال شو. 

## انځورونه

دوتنه:El Descendimiento, by Rogier van der Weyden, from Prado in Google Earth.jpg
دوتنه:Creación de Adám.jpg
دوتنه:Magnificatio.jpg
دوتنه:Annunciation, Bonfigli.jpg
دوتنه:Tiziano - Amor Sacro y Amor Profano (Galería Borghese, Roma, 1514).jpg
دوتنه:Donatello - David - Florença.jpg


## اړوندې پوښتنې

* د نقاشۍ تاریخ
* نړیوال ګوتیک

## سرچينې

* ويکي ګډونوال«Renaissance art». انګليسي ويکيپېډيا ۲ مۍ ۲۰۱۷.

 
وېشنيزه:هنر تاريخ
پيشارافايلي ورورولي

کيڼ|بټنوک|477x477px| ''پروسرپین'' د ډینټ ګابریل روزیټي لخوا، په کینوس کې تیل، 1874.
**پسارافیلي ورورولي** د پری رافیلیټ په نوم پېژندل شوې د برېتانوي انځورګرانو ، شاعرانو او نقادانو یوه ډله وه چې په 1848 کې د ویلیم هولمن هنټ ، جان ایورټ ملیس او دانت ګابریل روسټی لخوا جوړه شوې وه. 

والټر هاویل ډیوریل ، چې د ټولنې یو له فعالو غړو څخه و، د الیزابیت سیډیل کشف کونکی و، د دې دورې ترټولو مشهور نقاشي ماډل. 

## اړوندې پوښتنې

* هنري حرکتونه

## سرچينې

 
وېشنيزه:هنر تاريخ
نوواله هنر

کيڼ|بټنوک|291x291px| "ترکیب نمبر 10" د پیټ مونډریان لخوا، 1939-42
**عصري هنر** یا نوواله هنر يا (انګليسي: Modern art)  یوه ټولشموله اصطلاح ده چې د نولسمې پېړۍ له وروستۍ ربعې څخه د شلمې پیړۍ تر وروستۍ ربع پورې په هنر ، معمارۍ ، موسیقۍ ، ادبیاتو او تطبیقي هنرونو کې د کلتوري اصلاحي جریانونو د یوې ټولګې په توګه د هر هنري خوځښت یا ښوونځي تشریح کولو لپاره. پیړۍ

ماډرنیزم یو تاریخي بهیر او جریان دی چې په مختلفو برخو لکه فلسفه، ساینس، سیاست، اقتصاد او هنر مستقیم اغیز لري. د ماډرنیزم اصطالح ډیری سیاسي، کلتوري او هنري خوځښتونه لري چې د نولسمې پیړۍ په پای کې او د شلمې پیړۍ په پیل کې د لویدیځو ټولنو په بدلونونو کې ریښې لري.

ماډرنیزم یوه مفکوره ده چې د ساینس، ټیکنالوژۍ او عملي تجربو په کارولو سره د خپل چاپیریال د جوړښت، سمون او بدلون لپاره د انسان ځواک ټینګار کوي.

## د مدرنیزم مرحلې
کيڼ|بټنوک|270x270px| د لامنډ انځور (1951) د هنري مور لخوا

* د ماډرنیزم پیل، 1890-1910
* د ماډرنېزم چاودنه، 1930-1910
* د ماډرنزم دوهم نسل، 1930-1945
* له دویمې نړیوالې جګړې وروسته موډرنیزم
* په 60 او وروسته موډرنیزم

## سرچينې


* ويکيپېډيا ګډونوال. «مدرنیسم». انګليسي ويکيپېډيا ۳ نومبر ۲۰۰۷.


* class=noviewer|28x28px د بصری هنرونو تانبه

 
وېشنيزه:هنر تاريخ
هممهاله هنر

بټنوک| معاصر هنر

**معاصر هنر يا هممهاله هنر** په اوسني وخت کې تولید شوی هنر دی. معاصر هنر د پوسټ ماډرن هنر توسیع دی، کوم چې پخپله د عصري هنر ځای ناستی دی. 

## تاریخ
په لندن کې د معاصر هنر ټولنه په 1910 کې د راجر فری او نورو لخوا په عامه موزیمونو کې د هنري کارونو پیرود لپاره د خصوصي ټولنې په توګه تاسيس شو.  یو شمیر نور بنسټونه چې د "معاصر هنر" اصطلاح کاروي په 1930s کې رامینځته شوي. د نورو شيانو په منځ کې، په 1938 کې، د اډیلیډ معاصر هنر ټولنه په آسټرالیا کې تاسیس شوه  او نور د 1945 وروسته رامینځته شوي. 

## اړوندې پوښتنې

* اکلچریشن

## پايليکونه

 
وېشنيزه:هنر تاريخ
بيارغونه (معماري)

**احیاالیزم** (    ) یا په معمارۍ کې بیا رغونه  د بصري سټایلونو کارول دي چې په شعوري ډول د پخوانۍ معمارۍ دورې سټایل منعکس کوي. ترټولو مشهور یې نیوکلاسیکل ( د ګریکو - رومن معمارۍ بیا راژوندي کول) او نیګوتیک (ګوتیک بیا ژوندی کول) دي.

په انګلیسي ژبو هېوادونو کې، د تاریخيزم دوره چې ډېری معماري بیا رغول شوي سټایلونه پکې شامل دي د ویکتوریا معمارۍ په نوم پېژندل کیږي.
alt=یکی از معروف‌ترین سازه‌های احیاء گوتیک، برج الیزابت در کاخ وست‌مینستر لندن قرار دارد|بټنوک| یو له خورا مشهور ګوتیک بیارغونې جوړښتونو څخه ، د الیزابیت برج چې د لندن د ویسټ مینسټر په ماڼۍ کې موقعیت لري.

## حوالې

* وييپېډيا ګډونوال«Revivalism (architecture)». انګليسي ويکيپېډيا ۳۰ نومبر ۲۰۱۵.

## بهرنۍ لینک

* ويکي انبار کې د معمارۍ اړوند  

 
وېشنيزه:هنر تاريخ
ويکيخونديځ

بټنوک| د ويکيميډيا لوګو، چې په ويکيميډيا کې د شته عکسونو په کارولو سره د يو ميليون فایلونو د کوربه توب په مناسبت جوړ شوی و (2006).
بټنوک| د انتخاب لپاره نومول شوي انځورونه (تر اوسه پورې 2004)
**ويکي انبار** یا **ويکي ټولواله يا ويکي ګډواله**    د وړیا ویډیو، آډیو او نورو میډیا فایلونو او همدارنګه د JSON فایلونو لپاره آنلاین ذخیره ده. د ويکيميډيا بنسټ د ويکيپوسيټري پروژه جوړه کړه.

د ويکي انبار فایلونه د ویکیمیډیا په ټولو پروژو کې کارول کیدی شي. دا پروژې په ټولو ژبو کې شتون لري، او په دې کې د ویکیپیډیا ، ویکیورډ ، ویکی بک ، ویکیټراول ، ویکیټیپ ، ویکینیوز ، او ویکینیوز شامل دی. دا کولی شي ډاونلوډ شوي فایلونه هم ولري چې پدې سایټ کې نه کارول کیږي. تر 2020 پورې، دا ذخیره له 60 ملیون څخه ډیر وړیا میډیا فایلونه لري چې د رضاکارانو لخوا اداره شوي او ایډیټ شوي. د 2013 په جولای کې، په مشترکه سرچینه کې د سمونونو شمیر 100,000,000 سمونونو ته ورسید.

له همدې امله، په ويکيپېډيا کې د دوتنې د پتې په کارولو سره، د ويکيپېډيا يا نورو پروژو ته د بيا پورته کولو اړتيا نشته.   

## تاریخ
د ويکي انبار پروژه د 2004 په مارچ کې د ایریک مولر لخوا وړاندیز شوې وه او د سپتمبر په 7، 2004 کې پیل شوه.   

## غوره شوي انځورونه
د وروستیو کلونو غوره شوي انځورونه په لاندې ډول دي:
بټنوک| د جنوري 2015 پورې، په ویکیمیډیا کامنز کې د 5.2M څخه ډیر جیولیک شوي انځورونه شتون لري. د دې نقشه کول په ټوله نړۍ کې د عکس شمیرو کې د پام وړ توپیر ښیې.


File:Holy SURP Hovhannes Church.jpg|
File:Alcedo_atthis_-_Riserve_naturali_e_aree_contigue_della_fascia_fluviale_del_Po.jpg|
File:Mud_Cow_Racing_-_Pacu_Jawi_-_West_Sumatra,_Indonesia.jpg|
File:Evolution of a Tornado.jpg|
File:Perereca-macaco - Phyllomedusa rohdei.jpg|
File:Jubilee and Munin, Ravens, Tower of London 2016-04-30.jpg|
File:Pluto-01 Stern 03 Pluto Color TXT.jpg|
File:A butterfly feeding on the tears of a turtle in Ecuador.jpg|
File:Glühwendel brennt durch.jpg|
File:Pair of Merops apiaster feeding.jpg|
File:Lake Bondhus Norway 2862.jpg|
File:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|
File:Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg|
File:Biandintz eta zaldiak - modified2.jpg|
File:Broadway tower edit.jpg|
File:Aurora borealis over Eielson Air Force Base, Alaska.jpg|


## د منځپانګې ارقام
بټنوک| د ويکيميډيا کامنز وده
*سرچینه: [[c:Commons:Milestones|Commons: Commons: Milestones]]*

* د نومبر 30، 2006: 1 ملیون میډیا فایلونه
* د سپتمبر 2، 2009: 5 ملیون میډیا فایلونه
* د اپریل 15، 2011: 10 ملیون میډیا فایلونه
* د دسمبر 4، 2012: 15 ملیون میډیا فایلونه
* د جولای 14، 2013: 100,000,000 سمونونه 
* د جنوري 25، 2014: 20 ملیون میډیا فایلونه
* د جنوري 13، 2016: 30 ملیون میډیا فایلونه
* د جون 21، 2017: 40 ملیون میډیا فایلونه
* د اکتوبر 7، 2018: 50 ملیون میډیا فایلونه
* د مارچ 18، 2019: 60 ملیون میډیا فایلونه
* د فبروري 15، 2021: 70 ملیون میډیا فایلونه
* د فبروري 20، 2022: 80 ملیون میډیا فایلونه
* اوسنۍ شمېرې: Commons: Special: Statistics
## سرچينې


* Wikipedia contributors, "Wikimedia Commons," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Commons&oldid=194365112 (accessed February 29, 2008).

*
وېشنيزه:ويکيپېډيا
روح الله محمد

د روح الله محمد (پارسي: روح الله محمد; پيدايش 1994) افغان ژورناليست او افغانستان ښځون حقونو فعال دی.

محمد د 1994 کال کې افغانستان کې پيدا شوې دی[1]؛ هغه له وخت کې ژورناليزم د مرمره پوهنتون کي زده‌کره کړ.

د 2017 کال کې هغه د #WhereIsMyName اجتماعي رسنۍ د کمپین سره له لاله عثمانی سره مرسته کول[2]. دا کمپین د اعتراض لپاره مخکښنې شوی چې افغانستان کې د مشر زوړي په نړيوالو کې د نومونه اجازت نه وو، دغه عادت ووایي چې ښځي ښاغلي، او نه حتی د تاسو د مزارې په نړيوالو کې هم نه وو.[4][5]
ماری اکرمی، د افغانستان د ښځونوالو شبکې ترين کالمېره، د دی ستنو خبر له لارې وړاندې وکړ "د قانون تغیر خبرتیا یوه مثبت قدم دی نو بانی ښځونونو چپر کول". فوزیه کوفي، د افغانستان د سابق ام پی او ښځونوال، وړاندې کړ "دا هیڅ مسله نه دی چې ښځونوالو حقونه - دا یوه قانوني حق، یوه انساني حق دی".[6] نور خوښوي د #WhereIsMyName حملې د اړخیزې اغیزمنانه، د ټولني کابل اغیزمنانه، په خلاف دی چې د ښځونوالو نومونه د هویت کارتونو سره تضمین کیدي شي.[3] دغه کېږي، محمد د حملې سره مخه وړاندې شوی دی چې اوس چې د حملې کې، او د ژورنالستي ادارې کې د کار وړاندې وړاندې شوی دی.
برېښنايي هنر

**ډیجیټل هنر يا برېښنايي هنر**  ، د یو لړ هنري کارونو او عملونو لپاره يوه ټوليزه اصطلاح ده چې ډیجیټل ټیکنالوژي د جوړولو او/یا پریزنټشن پروسې د لازمي برخې په توګه کاروي. د ډیجیټل کلمه لومړی استازیتوب کوي: د کار ښودلو یا جوړولو وسیله، او دوهم: د هنر تولید وسیله. د 1970 لسیزې راهیسې، د دې لپاره مختلف نومونه کارول شوي، په شمول د کمپیوټر هنر او ملټي میډیا هنر؛ او ډیجیټل هنر پخپله د نوي میډیا هنر په عمومي اصطلاح کې شامل شوی.

د ډیجیټل ټیکنالوژۍ نفوذ فعالیتونه لکه نقاشي ، نقاشي ، مجسمه جوړونه ، غږ هنرونه او موسیقي بدل کړي، پداسې حال کې چې نوي بڼې لکه ډیجیټل انځورګري ، انټرنیټ هنر ، نصب یا ډیجیټل نصب کولو هنر ، او مجازی واقعیت د هنري کړنو په توګه پېژندل شوې. په ټوليزه توګه برېښنايي هنرمند يا ډيجيټل هنرمند اصطلاح د هغه چا لپاره کارول کيږي چې د يو هنر په توليد کې له ډیجیټل ټیکنالوژي څخه کار اخلي. په پراخه مانا، "ډیجیټل هنر" یوه اصطلاح ده چې معاصر هنر ته اشاره کوي چې د ډله ایز تولید میتودونه یا ډیجیټل رسنۍ کاروي.

د مثال په توګه، "ویډیو هنر" ډیجیټل رسنۍ لري او یوازې د دې رسنۍ سره شتون لري، او یوازې د دې رسنۍ سره دوی کولی شي ځان لیدونکو ته وړاندې کړي. مګر " تیاتر " غیر ډیجیټل رسنۍ لري او دوی یې په "سټیج" کې لیدونکو ته وړاندې کوي. په عصري هنر کې لکه "انسټالول" کې دا ممکنه ده چې د مخلوط رسنیو څخه ګټه پورته کړي، د بیلګې په توګه، دوی په دې ډول ترسره کیږي: سټیج او لوبغاړي او نور شیان ولاړ یا ناست، په شالید کې، په لوی "LED" کې حرکت کول یا د ویډیو پروجیکټرونو له لارې ښودل. 

## سرچينې

* [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Digital_art&oldid=489954716 ډیجیټل هنر] ، د انګلیسي ویکیپیډیا ونډه اخیستونکي، د 13 می 2012 اخیستل شوی.
 
وېشنيزه:هنر تاريخ
ګرافيک هنر

کيڼ|بټنوک| ګرافیک هنرمندان په 1960مېلادي کال کې د کار کولو پرمهال
**ګرافیک هنرونه**  یا **ګرافیکي هنرونه يا د انځورکښنې هنر يا د نقش کولو هنر** د بصری هنري نماینده ګۍ پراخه لړۍ شامله ده، معمولا دوه اړخیزه، د بیلګې په توګه په سطحه جوړ شوي.  دا اصطلاح معمولا په هنرونو کې کارول کیږي چې د رنګ په پرتله په ټون یا کرښه باندې ډیر تکیه کوي ، په ځانګړي توګه نقاشي او د نقاشۍ مختلف ډولونه.  ځینې وختونه دا په ځانګړې توګه د چاپ پروسې ته اشاره کوي.  د خطاطۍ په هنر کې خطاطي ، عکاسي، نقاشي، خطاطي، کمپیوټري ګرافیک او د کتاب بندول هم شامل دي. پدې کې د داخلي ډیزاین او معمارۍ لپاره نقاشي او پلانونه هم شامل دي.

## فوټ نوټ او سرچینه

 
وېشنيزه:هنر تاريخ
خلاص هنر

کيڼ|بټنوک|250x250px| کاسیمیر مالیویک ، تور مربع ، 1915

**واحد هنر** یا **خلاص هنر** یا **انتزاعي هنر يا خلاصونيزم**   هغه هنر ته ویل کیږي چې په نړۍ کې هیڅ طبیعي بڼه یا شکل نشي پېژندل کېدی او یوازې د خپل مفکورې د څرګندولو لپاره غیر طبیعي تمثيل او غیر طبیعي رنګونه او شکلونه کاروي.  دا اصطلاح معمولا د انځورګري هنر پر وړاندې کارول کیږي، او په پراخه مانا کې، دا هر ډول هنر ته ویل کېدی شي چې د پیژندلو وړ [شیانو] او پېښو استازیتوب نه کوي، مګر دا په عمومي توګه د عصري هنرونو تخلیق ته ویل کیږي چې د طبیعت یا د هغې د تقلید څخه د اروپا په هنر کې دودیز مفهوم ته مخه کوي. 

خلاص هنر غیر واقعیت دی، هیڅ سرحد نه لري او په ځانګړو اصولو او قواعدو کې ښکیل ندي. 

## تاریخ
د شلمې پېړۍ په پيل کې دا اصطلاحتر ډېره د هنر ښوونځیو لکه کیوبزم او فیوچریزم لپاره کارول کیده، ځکه چې د طبیعت په داسې ښوونځیو کې، یوازې د اصلي طبیعي موضوع مفکوره په ساده یا مبالغه بڼه بیان شوې. د دې سټایلونو په نقاشیو کې، هدف عموما د شیانو حقیقت ثبتول او بیانول وو، نه دا چې د دوی بڼه.  د عصري هنر تاریخ پوهانو په وینا، کنډینسکي لومړنی انځورګر دی چې د 1910 په شاوخوا کې یې لومړی بشپړ غیر نمایشي نقاشي وړاندې کړه، او له هغه وخت راهیسې عصري لنډیز هنر په ډیری بیلابیلو هنرونو او ښوونځیو کې وده کړې. 

## خلاصونيزم
Abstractionism د تجرید د اصولو او عملي اړخونو مشاهده ته اشاره کوي ترڅو د هنر کار له یوې خوا د امکان تر حده ساده کړي او له بلې خوا ژبه او بيان يې د امکان تر حده څرګند او بډايه کړي. 

.

## البوم


Image:Barnett Newman - Broken Obelisk.jpg|**[[بارنت نيومن]]**, *ډبرين ستون*
Image:Leger-UCV.JPG|**[[فرنان لېژه]]**
Wassily Kandinsky - Impression III (Concert) - Google Art Project.jpg|*کنسرت*۱۹۱۱ م.د واسيلی کاندیينسکی اثر 


## پايليکونه

## سرچينې

* لینتن، نوربرت (۱۳۸۲)، تاریخ هنر مدرن، ترجمهٔ رامین، علی، تهران: نشر نی
 
وېشنيزه:هنر تاريخ
ساده هنر

بټنوک|300x300px| د انري روسو لخوا ''د زمري میله'' د ساده هنر یوه بېلګه ده.
[thumb|left|300px|بټنوک|300x300px|د یوه امریکایی انځورګر [اډوارډ هکس له خوا د ساده هنر په ژانر کې د نقاشیو د ټولګې نوم دی. دا کار د کال 1834 AD په شاوخوا کې رامینځته شوی او اوس د د امریکا ملي هنر ګالري ملکیت دی.
]]
**نایف هنر** یا **ابتدايي هنر** يا ساده هنر  یو هنر دی چې د هنرمند د خپل چاپیریال د لید پراساس رامینځته کیږي ، نه د اکاډمیک جریان پراساس. لید، اناتومي، او رنګ کول ابتدايي او ساده دي، او د ښوونځي قواعد د دوی په کارونو کې مهم ندي. 

## ساده هنرمندان

### ۱۹ پېړۍ

* هنري روسو (۱۸۴۴-۱۹۱۰)
* د موسی انا ، انا مریم رابرټسن (1861-1961)
* تیورا هیمبلټ (۱۸۹۵-۱۹۷۷)

### شلمه پېړۍ

* ماریا پریماشینکو (1908-1997) اوکراین
* مکرمه غنبري (۱۹۲۸-۲۰۰۵) ایران
* ډینیل جانسټن (م. ۱۹۶۱) آسټین، ټیکساس

## اړوندې پوښتنې

* خام هنر
* primitivism

## سرچينې

## بهرنۍ لینک

* «هنر نائیف هنرِ رها از قید مهارت و صنایع صوری». دیباچه. ۲۰۰۶-۰۴-۲۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ مارس ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۱۵-۰۲-۲۱.نگهداری یادکرد:تاریخ و سال (رده) 
 
وېشنيزه:هنر تاريخ
انځوریز هنر

**انځوريز هنر** يا فيګوراتيو هنر د بصري هنرونو هغه کارونو ته اشاره کوي، ډیری وختونه نقاشي او مجسمه ، په کوم کې چې د ریښتینې نړۍ بیان وي. دا اصطلاح په عمومي ډول د تجرید هنر په وړاندې کارول کیږي. 

## ګالری
**د انځورګرۍ هنر بېلګې**

Image:Kenyon_Cox_nude_study2.jpg|*بربنډه مطالعه (۱۸۹۶) [[کنيون کاکس]]، د انځوريز هنر يوه پلوي
Image:Opening of the mouth ceremony.jpg|*خولې پرانيستنې مراسم*، [[لرغونی مصر|لرغوني مصر]] انځورګري
Image:Kamal-ud-din Bihzad - Construction of the fort of Kharnaq.jpg|*خمسه نظامي (د خورنق ماڼۍ جوړول)* د [[کمال الدين بهزاد]] اثر [[هرات ښوونځی]]
Image:David-Oath of the Horatii-1784.jpg|*د هوراتيانو لوړه* اثر [[ژاک لویی داوید]]، [[نئوکلاسیسیسم]]
Image:Yoruba-bronze-head.jpg|*یُروبا''، تنديس آفریقايي


## سرچينې

 
وېشنيزه:هنر تاريخ
اقيانوسي هنر

**د** اقيانوسي هنر **د** اقيانوسيې په وچه کې د اوسېدونکو خلکو هنري تخلیق ته اشاره کوي، چې په کې آسټرالیا او د آرام سمندر ټاپوګان شامل دي، په شمول د هاوایي ټاپو او ایسټر ټاپو . د دې هنر لخوا پوښل شوې ساحه اکثرا په څلورو عمده برخو ویشل کیږي. پولینیشیا ، مایکرونیزیا ، آسټرالیا (آسټرالیا او نیوزیلینډ) او میلانیشیا .

اقيانوسي هنر کې د آرام سمندر ټاپوګانو او آسټرالیا د اصلي خلکو تخليقي او پنځوونکي کارونه شامل دي ، د هغې جملې د هاوایي او ایسټر ټاپو ګان يادولای شو. په ځانګړې توګه، په دې کې د خلکو د دوو ډلو کارونه شامل دي چې په سیمه کې میشت شوي، که څه هم په دوو مختلفو دورو کې. په هرصورت، دوی په نهایت کې متقابل عمل کوي او په نورو لرې ټاپوګانو کې یوځای پای ته رسیږي. سیمه اکثرا په څلورو جلا جلا سیمو ویشل کیږي: مایکرونیزیا، میلانیشیا، پولینیشیا، او آسټرالیا.

د آسټرالیا ابوریجینل راک هنر په نړۍ کې ترټولو اوږد دوامداره هنري دود دی. د آسټرالیا په ارنهم لینډ کې موندل شوي ، دا ځایونه په دریو دورو وېشل شوي: د ختیځ څخه دمخه (د 40,000 څخه تر 6,000 مخزېږديز پورې) ، فلویل ( 6,000 مخزېږديز څخه تر 500 مخزېږديز) ، او تازه اوبه ( 500 مخزېږديز تر اوسني وخت پورې). د دوی نیټه د هنر د سټایلونو او مینځپانګې پراساس ترسره شوې. د سیند د خولې څخه مخکې، ترټولو زوړ، د سور اوچر رنګ کې د انځورونو لخوا مشخص شوی. په هرصورت، شاوخوا 6000 مخزېږديز، انځورونه په زیاتیدونکي توګه پیچلي ښکاري، چې د فلویل دورې پیل نښه کوي. دا ډبرې نقاشۍ څو دندې درلودې. ځینې یې د "جادو" لپاره کارول شوي، نور یې د ښکار لپاره د څارویو نفوس زیاتولو په هیله لیکل شوي، او ځینې یې یوازې د ساتېرۍ لپاره لیکل شوي.

په سیمه کې یو له خورا پیچلي ډبرو هنرونو ټولګه اوبیر دی ، د لوند فصل د حمام کولو غوره ځای چې د ډبرې مخونه یې په زرګونو کلونو کې څو ځله رنګ شوي.

## حوالې

* د ويکيپېډيا مرسته کوونکي، "د اوقيانوس هنر،" ويکيپېډيا، وړيا انسايکلوپيډيا، http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Art_of_Oceania&oldid=188658799 (د فبروري 17، 2008 ته رسېدلی).
 
وېشنيزه:هنر تاريخ
سيتينيايي هنر

بټنوک|305x305px| د هرمیټیج میوزیم کې د سیتیان طلایی ږومنځ

**د سيتيا هنر يا سيتينيايي هنر** د سیتیا د خلکو هنر ته اشاره کوي، کوم چې معمولا د دې قبیلې د کوچیانو لخوا جوړ شوي آرائشی توکي او ګاڼې دي.

## سرچينې

* ''د نیویارک ټایمز'' مقاله د 2001 سایبیریا کشف په اړه
* د سیتینیا کلتور او هنر په اړه مقاله
* د سیتین آثارو ټولګه    
 
وېشنيزه:هنر تاريخ
اندونېزيايي هنر

**اندونېزيايي هنر** تشریح (    ) ډېر ستونزمن دی، ځکه چې دا هیواد تر ډیره حده متضاد دی. دا پراخه ټاپوګان د 17,000 ټاپوګانو څخه جوړ دي.  د دې ټاپوګانو شاوخوا 922 په دایمي توګه اوسیږي ،  له 1,300 څخه ډیر توکمیز ګروپونه لري ،  له 700 څخه ډیرې ژوندۍ ژبې خبرې کوي. 

په همدې ډول اندونېزيا يو اوږد تاریخ تجربه کړی، چې په هره دوره کې یې یو ځانګړی هنر له ځانه پرېښی دی.

## پايليک

* ويکيپېډيا ګډونوال «Indonesian art».انګليسي ويکيپېډيا ۲۶ دسمبر ۲۰۲۲.

## سرچينې

## بهرنۍ لینک
 
وېشنيزه:هنر تاريخ
سېلتيک هنر

**سېلتيک هنر** (  ) یا په بل نوم پیژندل شوی، *سلټیک هنر* ، د کلتیک خلکو پورې اړوند یو هنر دی، دا هنر د هغو خلکو ځانګړتیا ده چې د کلتیک ژبې خبرې کوي، چې په اروپا کې له تاریخي وخت څخه تر عصري دورې پور شامل دی، او دا د پخوانیو خلکو هنر هم ویل کیږي چې په ډیلیکیک ډول ناپېژندل شوی او د سېلتيک خلکو ته نږدې دي.

په عمومي او تاریخي شرایطو کې، د کلتیک هنر د کلتیک خلکو هنر شامل دی چې په انګلستان او آیرلینډ کې شاوخوا 450 مخزېږديز څخه تر 700 مېلاډي پورې ژوند کوي، د دې هنر ځانګړتیاوې خلاصې، غیر متناسب او منحني کرښې سینګارونه او په عمومي ډول د حیواناتو ارقامو سره یوځای شوي. دا هنر په دوو دورو ویشل شوی دی، او لومړۍ دوره یې د لومړۍ پیړۍ تر پیل پورې په شیوهٔ لاتن کې پای ته ورسیده. دا معلومه ده چې د کلتیک هنر د تشریح او تعریف کولو لپاره ستونزمنه دوره ده، او اصلي لامل یې دا دی چې دا د وخت یوه لویه ساحه پوښي، همدارنګه د سیلټانو د استوګنې او ویش کلتور او جغرافیه د دې پیچلتیا نورې ځانګړتیاوې دي. د کلتیک هنر په اروپا کې د برونزو دورې په جریان کې د هنري تسلسل په توګه پیژندل شوی، په حقیقت کې حتی د نوولیتیک څخه مخکې، که څه هم لرغونپوهان په عموم ډول د سیلتیک هنر د 1000 مخزېږديز څخه شاوخوا د روم امپراتورۍ لخوا د سیلټانو تر فتحې پورې د اروپا د اوسپنې دورې کلتور برخه ګڼي.

کله چې د هنر تاریخ پوهان معمولا د کلتیک هنر په اړه خبرې کوي، دوی یوازې د لاتین دورې ته اشاره کوي، چې د BC د پنځمې څخه تر لومړۍ پیړۍ پورې شتون لري  ، د کلتیک هنر یوه بله دوره چې شاوخوا 150 کاله وروسته له انګلستان سره تړاو لري د انګلستان او آیرلینډ په تاریخ کې د منځنیو پیړیو د آرټ په توګه پیژندل کیږي، د Kstertic دوره د دې دوره کې د کیلټیک دوره ده. د سیلټیک هنر د مینځنۍ پیړۍ له لومړیو راهیسې د سکاټلینډ په پکتیش هنر کې شامل شوی و  .

## انځورونه

دوتنه:Linz Schlossmuseum - Uttendorf Halsreifen.jpg
دوتنه:Hochdorf golden shoes ornaments.jpg
دوتنه:Gefässe Hohmichele.jpg
دوتنه:Cratère de Vix 0023.jpg
دوتنه:Gold torque 1.jpg
دوتنه:LindisfarneFol27rIncipitMatt.jpg
دوتنه:Muiredach s Cross.jpg
دوتنه:Ornamental gold mounts.jpg
دوتنه:Roquepertuse-Guerriers.jpg
دوتنه:Britishmuseumsnettishamgreattorc.jpg
دوتنه:KellsFol032vChristEnthroned.jpg
دوتنه:Celtic Gold-plated Disc, Auvers-sur-Oise, Val-d'Oise.jpg
دوتنه:Parade helmet.jpg
دوتنه:Statère des Parisii Cl. I.JPG

## پايليک

## سرچينې

* ويکيپېډيا ګډونوال  «Celtic art». انګليسي ويکيپېډيا ۱۵ آپریل ۲۰۱۶.

## بهرنۍ لینک
 

وېشنيزه:هنر تاريخ
بازنتيني هنر

[بټنوک|381x381px| په [قسطنطنیه کې د اياصوفیا جومات څخه د بازنطینی هنر ترټولو مشهور ژوندی پاتې شوی موزیک ، د پورتنۍ سویل ګالري په دیوال کې د مسیح عکس ، د 12 پیړۍ AD یو موزیک]]
 
**بازنطینی هنر** (  ) د بازنطین امپراتورۍ یا د ختیځ روم امپراتورۍ د هنرونو نوم دی، او همدارنګه هغه هیوادونه او حکومتونه چې دا هنر یې د کلتور له نظره ترلاسه کړی و او د هغې څخه اغیزمن شوي، که څه هم دا امپراتورۍ پخپله د روم له ویش څخه راڅرګنده شوې وه، مګر د قسطنطنیه تر سقوط پورې د سلطان محمد فاضین په لاس کې د سلطان محمد فاضین لخوا صادر شوی و. او په ختیځه اروپا کې د ارتودوکس کلیساګانې ، او همدارنګه د ختیځ مدیترانې په ځینو مسلمانو هیوادونو کې 

د بازنطین امپراتورۍ سره یو شمیر معاصر هیوادونه چې د کلتوري لید څخه یې اغیزمن شوي او په حقیقت کې پرته له دې چې مشترک‌المنافع بیزانس دا هیوادونه بلغاریا ، سربیا ، روسیه او همدارنګه ځینې غیر ارتودوکس هیوادونه لکه د وینس جمهوریت او د سیسیلی سلطنت ، چې که څه هم دوی د نورو اړخونو څخه اغیزمن شوي، د بیلګې په توګه د لویدیځ اروپا کلتور برخه، یادونه کیدی شي. هغه هنر چې په ختیځ اروپا کې د ارتودوکس عیسویانو لخوا رامینځته شوی، ډیری وختونه د ایټینټ یا ایټینټ په نامه یادیږي. هنر ځینې دودونه لري چې تر یوې اندازې پورې د ختیځ روم امپراتورۍ څخه رامینځته شوي ، په ځانګړي توګه په پام کې نیولو سره پدې کې په یونان ، سربیا ، بلغاریا او روسیه او نورو ختیځ ارتودوکس هیوادونو کې د عکس نقاشۍ او د کلیسا معمارۍ شامل دي.

## د بازنتین هنر موضوع
بازنطینی هنر په حقیقت کې د بازنطینی امپراتورۍ لپاره ځانګړی د معمارۍ ، نقاشۍ او موزیک کار یو سټایل دی چې په بازنطین یا ختیځ روم کې عام شو ، چې پلازمېنه يې قسطنطينيه وه ، له څلورمې پیړۍ راهیسې او په ډیری هیوادونو کې عام پاتې شو ، په ځانګړي توګه سوریه ، یونان ، یوګوسلاویا او روسیه ، د 15 پیړۍ پورې.

د دې بېلابېلو ځانګړنو له جملې څخه په مربع شاليد کې کې د هغې د ګند په شکل د ودانيو د جوړښت يادونه کولای شو چې د لچکي په کارولو سره، په نقاشۍ او موزیک کار کې، بډایه رنګونه او په ځانګړې توګه د سرو زرو څخه د وچو او بشپړ مخونو او جامد بدنونو سره رسمي او آرامه مخونه جوړوي.

## انځورونه

## اړوندې پوښتنې

* مجسمه

## پايليکونه

## سرچينې

* ويکيپېډيا ګډونوال «Byzantine art». در دانشنامهٔ انګليسي ويکيپېډيا ۱۸ اپریل ۲۰۱۶.

## بهرنۍ لینک

وېشنيزه:هنر تاريخ
هندي هنر

بټنوک| د هند د مغلو دورې بنی دانی انځور د هندی هنر یوه بېلګه ده
**[[هندوستان|د هند]] هنر** یا د هند هنر د هندیانو هنري کارونو ته اشاره کوي؛ کوم چې د دریم زریزې BC او عصري دورې ترمنځ رامینځته شوی. د هنر په برخه کې د پوهانو او کارپوهانو په اند، د هند هنر یو آرائشی او خورا سینګار شوی هنر ګڼل کیږي او دا ډول سینګار د وخت په تیریدو سره په تدریجي ډول د دې کړنلارې لپاره قانوني شوی او د بیان آزادۍ پراخ اړخونه د دوی په هنر کې ليدلای شئ.

د هندي هنر پراخه ساحه د دوی کلتوري تاریخ ، مذهب او فلسفې سره تړلې ده، کوم چې په ټولنیز او کلتوري شرایطو کې د هنري تولید او ملاتړ لامل شوی. هندي هنر په دې دورو کې طبقه بندي کیدی شي:

* لرغونی دوره "له 3900 مخزېږديز څخه تر 1200 مېلادی کال پورې
* " اسلامی فتحه "1192 تر 1757 مېلادي"کاله پورې
* استعماري دوره "1757 څخه تر 1947 مېلادی".

## سرچينې

 
وېشنيزه:هنر تاريخ
تايي هنر

[بټنوک|300x300px| ګارودا په واټ پو مندر ( [بانکوک|بنکاک ) کې]]
**تايي هنر يا تايلنډي هنر** (    ) د هنر مختلف ډولونو ته اشاره کوي لکه معمارۍ ، مجسمه ، نقاشي ، ټوکر ، آرائشی هنرونه ، هنري ، سیرامیک او ځینې نور چې په تایلینډ کې له تاریخي وخت راهیسې رامینځته شوي. په داسې حال کې چې بودیزم د بودا د انځورونو او مذهبي موضوعاتو د ډیری مجسمو او انځورونو سره د تایلینډ په هنر کې مهم رول لوبولی دی،   طبیعت ، د نباتاتو او حیواناتو په شمول، او همدارنګه افسانوي مخلوقات د تای هنر اصلي الهام دی چې د رنګارنګ شکلونو سره په مختلفو هنرونو کې راڅرګند شوی دی.  په معاصر تای هنر کې ، دودیز هنري کارونه لاهم د پام وړ شتون لري او د هنرمندانو تصورات اغیزه کوي. 

## شاليد
په لسمه پېړۍ کې له يون نان څخه جنوب ته د تايلنډي وګړو تر مهاجرت مخکې، د جنوب ختيځې اسيا اصلي ټاټوبی د زرګونو کلونو لپاره د بېلا بېلو ځايي ټولنو کور و. د انسان د فوسیلونو کشف لکه لامپانګ انسان د پخوانیو انسانانو یوه بیلګه ده. دا پاتې شوني د لومړي ځل لپاره په لامپانګ ولایت کې د کیندنو په ترڅ کې وموندل شول. د دې موندنو عمر د پلیسټوسین په وخت کې 1,000,000-500,000 کاله وړاندې اټکل شوی. د تيږو وسيلې چې 40,000 کاله پخوانۍ تاریخ لري موندل شوي، پشمول د مای هانګ سون په تام لوډ راکشیلټر کې او په کربي کې د لونګ رونګرین راکشیلټر، ټاپوزول تایلینډ.  د لرغون پېژندنې موندنې چې د 18,000-3,000 کلونو تر منځ ژوند لري، په عمده توګه د غارونو او ډبرې سرپناهونو څخه ترلاسه شوي او د هایین هوا ښکاريانو خوراک دی. 

## اړوندې پوښتنې

* په تایلینډ کې کلتور

## پايليک

* ويکيپېډيا ګډونوال«Thai art». انګليسي ويکيپېډيا ۲۳ ډېسمبر ۲۰۲۲.

## سرچينې

 
وېشنيزه:هنر تاريخ
کوريايي هنر

**د کوریا په هنرونو** کې د خطاطۍ، موسیقۍ، نقاشۍ، او لوښي دودونه شامل دي، چې ډیری وختونه د طبیعي بڼو، د سطحې سینګار، او تلفظ شوي رنګونو یا غږونو څخه کار اخیستل کیږي.

د کوریا د هنر ترټولو پخوانی مثالونه د 3000 مخزېږديز څخه د ډبرې د دور کارونه شامل دي.  په دې کې په عمده توګه د رایې ورکولو مجسمې او پدې وروستیو کې بیا کشف شوي پیټروګلیفونه شامل دي.

دا لومړنۍ دوره د کوریا د مختلفو سلطنتونو او سلطنتونو هنري سټایلونو لخوا تعقیب شوه. د کوريا هنرمندانو کله ناکله چينايي دودونه د ښکلا او ساده ښکلا، سمولو او د طبعيت د پاکوالي د ستاينې لپاره د اصلي غوره توب سره تعديل کړل.

د ګوریو سلطنت (918-1392) د پراخو څانګو په ځانګړې توګه د لوښو لپاره تر ټولو ګټوره دوره وه. 

د کوریا د هنر بازار د سیول په انساډونګ ولسوالۍ کې متمرکز دی ، چېرې چې له 50 څخه ډېر کوچني ګالري او ځینې وختونه د ښکلو هنرونو ليلامي کيږي. نندارتون په ګډه چلول کیږي، کوچني او ډېری وختونه د خورا ښه ډیزاین شوي نندارتونونو سره. په هر ښار کې کوچني ګالري شتون لري، د ځایی هنرمندانو سره په دودیزو او معاصر رسنیو کې ښودل کیږي. د هنر ګالري معمولا د رسنیو ترکیب لري. د غربي مفکورې هنر مخې ته راوړلو هڅې معمولا د کوریا څخه بهر په نیویارک, سان فرانسیسکو, لندن او پاریس کې تر ټولو غوره بریا ترلاسه کړې .

## سرچينې

## د نورو مطالعې لپاره

*  
 
وېشنيزه:هنر تاريخ
جاپاني هنر

**جاپاني هنر** (جاپاني ژبه: 日本美術史) ډېری ډېسپلینونه شامل دي،لکه د معمارۍ ، نقاشۍ ، اوبدلو ، لوښو، موسیقۍ ، سینما ، منګا ، خطاطي ، فلزي کار ، د لرګیو بلاک چاپ ، اوریګامي ، باغداري او پخلی کول .
## سرچينې
ګوتيک هنر

**ګوتیک هنر** د هنر یو ډول دی چې په منځنۍ پېړیو کې په فرانسه کې پیل شو. د هنر دغه طرز چې د دولسمې پېړۍ په دويمه نيمايي کې پيل شو او د شپاړسمې پېړۍ تر نيمايي پورې يې دوام وکړ، په ټولو اروپايي هېوادونو کې مشهور شو.  ګوتیک هنر کې معمارۍ، مجسمه سازۍ، نقاشۍ، داغ شوې شیشې، په پلستر کې د اوبو رنګ ، او خطاطي شامل دي.

## اصطلاحات
د ګوتیک کلمه د ګوتيانو له نوم نه اخيستل شوې چې د شمالي اروپا يوه قبيله ده.

## ګوتیک معماري

**ګوتیک معماري** یو له تاریخي سټایلونو او د معمارۍ دورې څخه دی. دا سټایل یو مذهبي سټایل دی چې تل یې کلیسا ته خدمت کړی دی. د هر معماري سټایل د راڅرګندیدو پیل د ګوتیک سټایل په څیر دقیق نه شي ټاکل کیدی. د ګوتیک معمارۍ هنر د 1137 او 1144 (AD) کلونو ترمینځ په فرانسه کې د سینټ ډینس کلیسا د بیارغونې پرمهال رامینځته شو او د 16 پیړۍ تر مینځ پورې په اروپا کې عام و. د ګوتیک هنر د رومنسک او رینسانس د دوو دورو ترمنځ موقعیت لري، او د عصري ګوتیک دورې څخه مخکې، دا د منفي صفت په توګه کارول کیده. د ګرجستان د معمارۍ سټایل چې له دې سټایل څخه الهام اخیستل شوی د 1720 او 1840 ترمینځ په انګلیسي ژبو هیوادونو کې مشهور شو. 

## نوی ګوتیک هنر
نوی ګوتیک هنر د معاصر هنر یوه څانګه ده چې د وحشت او تیاره پراساس ده. فرانسیسکا ګوین وايي:

## انځورونه


File:Chartres cathedral 023 martyrs S TTaylor.JPG|South portal of د شارتر کليسا (c. 1215-20)
File:Reims6.jpg|West portal at Rheims Cathedral, Annunciation group
File:Pisa.Baptistery.pulpit02.jpg|Nicola Pisano, *Nativity* and *[[د ماګن دعا]]* from the pulpit of the Pisa Baptistery
Image:Dijon mosesbrunnen4.jpg|Claus Sluter, داوود and a پيغمبر from the *Well of Moses*
File:Holy Thorn Reliquary base.jpg|Base of the Holy Thorn Reliquary, a *Resurrection of the Dead* in gold, enamel and gems
Image:Ulm-Muenster-SchmerzensMann-061104.jpg|Man of Sorrows on the main portal of اولم کليسا by Hans Multscher, 1429
File:English - Resurrection - Walters 27308.jpg|Section of a panelled altarpiece with *[[د مسیح قیامت]]*, English, 1450–90, مرمرو ګچ with remains of colour
File:Rothenburg ob der Tauber 2011 St Jakob 002.JPG|Detail of the شام آخر from Tilman Riemenschneider's *Altar of the Holy Blood*, 1501–05, په توبر کې د ریټینبرګ اوبه،  بايرن


## اړوندې پوښتنې

* د شلمې پیړۍ رینسانس
* د نقاشۍ تاریخ
* تیاره هنر

## حوالې


## بهرنۍ لینک

* د ګوتیک هنر او معمارۍ 
* د ګوتیک هنر ، له ArtCyclopedia.com څخه
* د ګوتیک هنر ، د *[[برېتانيکا دائرة المعارف|انسائیکلوپیډیا بریتانیکا]]* آنلاین څخه.
* ګوتیک هنر  ( بایگانی‌شده   لخوا 2009-10-31)، د انکارتا د پوهنغونډ څخه.
* د ګوتیک هنر ، د کولمبیا انسایکلوپیډیا څخه، شپږم نسخه. ۲۰۰۱.
* د ګوتیک هنر ، میوزیم سپورټ شلسویګ - هولسټین
* د ګوتیک هنر  ، د "د هنر نړۍ تاریخ" څخه او http://www.all-art.org/gothic_era/01.html  .
* «Gothic: Art for England 1400–1547» د ویکتوریا او البرټ میوزیم په 2007-06-08 کې ترلاسه شوی . 

وېشنيزه:هنر تاريخ
رومانسک هنر

[بټنوک| [صومعه ماریا لاک|د ماریا لاک خانقاه راحت په ایفیل ، راینلینډ کې موقعیت لري]]

**رومانسک هنر**  یا Romanesque ، د معمارۍ یو ډول دی چې د 11 او 12 پیړیو پورې تړاو لري، چې مرکز یې ایټالیا و. دا ډول معمارۍ د معمارۍ په ډيزاين او جوړښت کې د بازنتیني او رومي معمارۍ اصلي اغیزې ترلاسه کړې او همدارنګه د داخلي سینګارونو کې د ایراني او میسوپوتامیا نقاشیو څخه ډیری اغیزې ترلاسه کړې. دا د ګوتیک معمارۍ ترټولو لوی اغیزه درلوده. په دې ډول معمارۍ کې یو جوړه لوی مربع برجونه (ساختمانونه) شتون لري، کالمونه یې غټ دي، د کلیسا د قربانۍ ځای پراخ دی ترڅو د ډیرو خلکو ځای ونیسي، او د اور د مخنیوي لپاره د کلیسا په ځای کې لرګي نه کارول کیږي. د دې دورې په جریان کې، مشهور شخصیتونه، چې د 600 کلونو لپاره پریښودل شوي، بيا ژوندي شوي او د کليسا په ودانۍ کې کارول شوي ، نو دا ویل کیدی شي چې مجسمه د کلیسا د مخ یوه لازمي برخه وه. د اوټین کلیسا (1130-1135) څخه د آخرت د قضاوت بنسټیز راحت  د دې يو له خورا مشهورو راحتونو څخه دی. 

## د رومانسک دورې مهم کارونه

* په پیسا کې د پیسا کلیسا (1099)
* په کانز کې د سینټ ایټین کلیسا (1068 AD)
* په تولوز کې د سینټ سیرنین کلیسا (1070-1120)
* د سینټ ساوین سورګر قبر کلیسا (1060-1115)

* د سینټ امبروګیو کلیسا، ایټالیا

## پايليک

## سرچينې

* میرزبان، پروېز، د هنر تاریخ لنډیز، علمي او فرهنګي خپرونه، ۲۰۱۳
وېشنيزه:هنر تاريخ
د منځنيو پېړيو هنر

بټنوک| د لرغونی بازنتینی کلیسا موزیکونه د منځنیو پیړیو د هنر یوه لویه لاسته راوړنه ده. د 12 پیړۍ له پای راهیسې، دا د سیسلي په مونریل کې موقعیت لري.
[بټنوک| د میتیو انجیل په شمول د [Lindisfarne Gospels|لینډیسفارن انجیل کتاب 27 پاڼه]]

**د منځنیو پیړیو هنر** (  ) د لویدیځې نړۍ د وخت او ځای پراخه لړۍ ته اشاره کوي چې د هنر په ډګر کې یې له 9 پیړیو څخه ډېر (شاوخوا 600 څخه تر 1400) پورې اروپا اغیزه کړې. په ورته وخت کې، په منځني ختیځ او شمالي افریقا کې، دا هنر د لوی ملي هنري خوځښت بنسټ اېښودونکی شو، چې سيمه ډ‌ول د بیا بیا ژوندي کولو او لاسي صنایعو ترکیب دی. د هنر تاریخ پوهانو هڅه چې د مینځنۍ پیړۍ هنر په لویو برخو کې طبقه بندي کړي، پشمول د ډول (سایل) پر بنسټ، ډېری وختونه د ځینو ستونزو سره تړاو لري. په منل شوي او عمومي پلان کې د لومړني عیسوي هنر او معمارۍ څخه د لیږد مرحلې شاملې دي،چې په هغې کې د مهاجرت هنر ، بازنطینی هنر ، غیر لیبرال هنر ، رومنسک هنر او ګوتیک هنر هنرونه دي.

## انځورونه

## سرچينې

* ويکيپېډيا ګډونوال «Medieval art». انګليسي ويکيپېډيا ۳ مۍ ۲۰۱۷.

## بهرنۍ لینک

وېشنيزه:هنر تاريخ
نيکلوس ايزس

رده:مقاله‌ها با اچ‌کاردها
**نيکلاوس ايزيس** (   زېږون: د مارچ 1، 1842 مړينه: د جنوري 4، 1901) د 19 پېړۍ مشهور انځورګر او د یونان د پوهنتون پروفیسور و.

## انځورونه


Image:Gyzis 006 (Ηistoria).jpeg|*نېټه* (۱۸۹۲)
File:Gysis Nikolaos Oriental man with pipe.jpg|*د ختيځ بايپ سړی*
Image:Gysis 003.jpg|*له زړه زده کړه*
File:Gysis Nikolaos Psyche.jpg|*د هنرمند اروايي کړنې *
Image:Nikolaos Gyzis - The Barber.jpg|*سينګاروونکی* (۱۸۸۰)

File:Gyzis Nikolaos - Old man wearing a red fez - Google Art Project.jpg|*بوډا سړی د سور پوټکی سره*
File:Gyzis, Nikolaos - Oriental Warrior, 1842.jpg|*د ختيځ جنګيالی*
File:Eros and the painter - gysis.jpg|*ایروس او انځورګر*
File:Nikolaos Gyzis - The Orphans.jpg|*يتيمان*
File:Gysis Nikolaos Capuchin.jpg|*ښکلی راهب*
File:Gysis Nikolaos After the destruction of Psara.jpg|*له وېجاړېدو وروسته Psara*
File:Papastathis-cigarettes-munich.jpg| ددخانياتو يوه شرکت ته تبليغات


## سرچينې

* ويکيپېډيا ګډونوال «Nikolaos Gyzis». انګليسي ويکيپېډيا۲۰ مۍ ۲۰۱۶.
وېشنيزه:کينډۍ:هنر تاريخ
وېشنيزه:1842 زېږېدنې
وېشنيزه:1901 مړينې
پليوسين

**پليوسين**  د جیولوژیکي وخت په کچه يوه دوره ده چې له 5.332 ملیون څخه تر 2.56 ملیون کاله دمخه دوام لري. دا دوره په نوولیتیک دوره کې دویمه او تر ټولو ځوان نیوجین دوره ده. 

## انځورونه

Image:Oliva sayana.jpg|
Image:Cladocora.jpg|
Image:CyprusPlioceneGastropod.JPG|
Image:Turritellatricarinata.jpg|
Image:SpondylusPliocene.jpg|
Image:SpondylusArticulated.jpg|
Image:Diodoraitalica.jpg|
Image:DentaliumPliocene.jpg|
File:Aporrhais from Pliocene.jpg|
Image:AnadaraPliocene.jpg|
Image:Amusium cristatum Cyprus.jpg|
Image:Petaloconchus Cyprus Pliocene.JPG|


## پايليکونه

## سرچينې

* 

## بهرنۍ لینک

* د سینوزویک دوره 
وېشنيزه:ځمکپېژنده
د ډبرې زړه لرغونې دوره

**د ډبرې زړه لرغونې دوره** (په انګلیسي کې: Lower Paleolithic) یا **د ډبرو لرغونې زړه دوره** د ډبرو لرغونې دورې ترټولو پخوانۍ برخه ده، چې شاوخوا 3.3 ملیون کاله وړاندې د خامو ډبرو د وسیلو ( Aldawai ) په کارولو سره پیل شوه او د خوراکي توکو د ښکار او راټولولو لومړنۍ هڅې او شاوخوا 300 زره کاله وړاندې یې دوام وکړ.

د هومينايد (انسانيان) لخوا د ډبرې د وسیلو کارولو په اړه لومړني شواهد د ټیټ پیلویتیک دورې پورې اړه لري. په هغه دوره کې ، انسانانو د لومړي ځل لپاره د وسیلو لکه اولدووان او اچیولین اوزار کارول پیل کړل.

د ډبرې زړه لرغونې دوره د میسولیتیک دورې پورې دوام وکړ، دا هغه وخت دی چې د ډبرې وسایل خورا پیچلي شول او خلکو د awl په څیر وسایلو کارول پیل کړل. همدارنګه، د تاریخ په تر ټولو پخوانۍ دوره کې، د انسانانو لخوا د اور کارول، اوس هم د لوئر پیلیولیتیک او میسولیتیک دورې ترمنځ توپیرونه شتون لري.

په دې دوره کې، آوسټرالوپیتهېکوس انسانانو ډولونه Australopithecus په لومړي ځل په دوو ډولونو، افریقایي او تناور بڼو راڅرګند شول. افریقایي ډولونه د هومو هابیلیس په نوم هم یادیږي چې *[[ماهر انسان|د ماهرو انساني]]* وسایلو د جوړولو وړتیا لري، چې په چاد، سویلي افریقا او تانزانیا (ګاروزي او اولدوای) کې ژوند کوي. هغه وسیله چې افریقایي ډولونه یې جوړ کړي د وسیلې په نوم یادیږي. ځکه چې دا د لومړي ځل لپاره د تانزانیا له اولداوا سیمې څخه ترلاسه شوی و او دا یوازې د لاس محور و. دوهم انساني ډول چې په دې دوره کې څرګندیږي؛ *[[نېغ انسان|صادق انسان]]* ته Homo erectus ویل کیږي. دا نوعه له یو نیم ملیون څخه تر پنځه سوه زره کاله پخوا ژوند کاوه، اور یې کارولی و او د وسیلې جوړونکی و، او هغه وسایل چې کارول یې اشولي وو؛ او Levalloasien Levalloasien په نوم یادیږي. جاوانی سړی او پیکینګ سړی *د صادق انسان* ترټولو مشهور ډولونه دي.

## یادښتونه

## سرچينې

* ويکيپېډيا ګډونوال «Lower Paleolithic».انګليسي ويکيپېډيا ۱۳ سپتمبر ۲۰۱۰.
* Clark, Grahame. ***World Prehistory in New Perspective***, Cambridge University Press, 1977.

وېشنيزه:ډبرې دوره
وېشنيزه:بشر تاريخ
انساني دورو درې ګونی وېش

**د انساني دور درې ګونی وېش**  د انسان تاریخي دورې وېش دی چې د ډبرو، برونزو او وسپنې په درېوو پرله پسې دورو څخه عبارت دی چې انسانانو د خپل ژوند د پرمخبيولو لپاره له يادو توکو څخه د کارتوکو په جوړولو کې کار اخيسته.

دا دورې په لاندې ډول نومول شوي دي:

* د ډبرې دوره
* د برونزو دوره
* د وسپنې دوره

دا سیسټم د اروپا او مدیتراني ټولنو د پرمختګ بیانولو لپاره خورا مناسب سیسټم دی، که څه هم دا د نورو ټولنو د بیانولو لپاره هم کارول کیږي. دا سيسټم محوري فناورۍ له کبله تر نيوکې لاندې دی.

## سرچينې

* انګلیسي ویکیپیډیا، ۲۰ جنوري ۲۰۰۹.

وېشنيزه:انساني دورو درې ګونی وېش
د ډبرو نوې دوره او کولالي

په لرغونپوهنه کې، **د ډبرو نوې دوره او کولالي** د ډبرې په دوره کې د ډبرو نوې دورې څخه د مخکې تاریخي دورې سرلیک دی، چې شاوخوا 6,400 مخزېږديز کې پیل شو.  (8,400مخزېږديزه کاله دمخه) په زرغون سرې میاشتې کې پیل شو. په دې موده کې د بين النهرين په شمال کې د حلف کلتور او د اناتولیا او د منځني سیند په جنوب کې د عبید کلتور په څیر جلا کلتورونه رامینځته شول او د لوښو کارونه یې کول. په ځینو سیمو کې، د لوښو سره د نوولیتیک دوره په دوو **دورو وېشل شوې ده:[[له کولالۍ دمخه د ډبرو نوې دوره ب|له کولالۍ دمخه د ډبرو نوې دوره ا]] سره د** له کولالۍ دمخه د ډبرو نوې دوره ب **سره نوولیتیک دوره** .  دا کټګورۍ لومړی د کاټلین کینیا لخوا رامینځته شوي چې د جیریکو کیندنې مسؤل و.

د لوښو سره د نوولیتیک دوره د مسو دوره ( د ډبرې د دور وروستۍ دوره) شاوخوا 4500 مخزېږديز سره پیل شوه. م. (۶۵۰۰ کاله وړاندې) پای ته ورسېد. 

## پايليکونه

وېشنيزه:انساني دورو درې ګونی وېش
له کولالۍ دمخه د ډبرو نوې دوره ب

له کولالۍ دمخه د ډبرو نوې دوره ب(  ) د لوښو څخه دمخه د نوولیتیک دوره کې یوه تاریخي دوره ده ، د لوښو څخه دمخه د نوولیتیک دورې وروسته. دا تاریخي طبقه بندي د کیتلین کینیان لخوا نومول شوې وه ، څوک چې د جیریکو ښار د لرغون پیژندنې مسؤول و. دا دوره په لویدیځه آسیا کې د پوټکي جوړولو دمخه د نوولیتیک دورې وروستۍ مرحلې دي ، په ځانګړي توګه د لیونټ ، فلسطین ، اناتولیا او حاصلخیزې کریسنټ ځمکې ، چیرې چې اوسیدل او کرهنه او د څارویو پالنه مشهوره وه ، مګر لا تر اوسه لوښي نه کارول شوي. د دې دورې یو له مهمو ټیکنالوژیو څخه فلنټ دی.

## اړوندې پوښتنې

* ټاپو

## سرچينې

* ويکپېډيا ګډونوال «Pre-Pottery Neolithic B». انګليسي ويکيپېډيا ۳ جون ۲۰۱۷.

وېشنيزه:انساني دورو درې ګونی وېش
له کولالۍ دمخه د ډبرو نوې دوره ا

**[[له کولالۍ دمخه د ډبرو نوې دوره ا]] د نويو لوېديځو لرغونو** آثارو په برخه کې (    ) په لوېدیځه اسیا کې د له کولالۍ دمخه د ډبرو نوې دوره ا" له کولالۍ دمخه د ډبرو نوې دورې لومړنۍ مرحلې، په ځانګړې توګه د لیونټ ، فلسطین ، اناتولیا او حاصلخیزه هلال ځمکې، چېرې چې اوسېدل او کرهنه او د څارویو پالنه مشهوره وه، مګر د لوښو څخه کار اخیستل شوی نه و. دا دوره او له هغې وروسته دوره، کوم چې د له کولالۍ دمخه د ډبرو نوې دوره ب څخه مخکې دی، د کاټلین کینیان لخوا نومول شوی و، چې د جیریکو د لرغون پېژندنې مسؤول و.

## سرچينې

* ويکيپېډيا ګډونوال«Pre-Pottery Neolithic A». انګليسي ويکيپېډيا ۳ جون ۲۰۱۷.

وېشنيزه:انساني دورو درې ګونی وېش
پینګ پونګ

پینګ پونګ (په انګلیسي: Ping Pong) یوه په زړه پورې لوبه ده چې دوه یا څلور کسان پکې لوبیدلی شي.
هالشتات کلتور

بټنوک|318x318px| د اوبو د رنګ نقاشي چې د جوهان جورج رامساؤر لخوا ټاکل شوې وه د هالسټاټ هديره کې د هغه یوه کیندنه مستند کوي - نامعلوم ځایی هنرمند
**هالسټاټ تمدن**    په لوېديځه او مرکزي اروپا کې د 8مې څخه تر 6مې مخزېږديزې پېړۍ پورې یو غالب تمدن و، چې په 12مه پېړۍ کې د اشلینډ کلتور څخه سرچينه اخيستې وه، او د لیتن تمدن په ډېری اړخونو کې تعقیب شو. دا تمدن په عمومي ډول د هالسټاټ په لویدیځه سیمه کې د نو-کلتیک ژبې او سیلټانو او د هالسټاټ په ختیځه سیمه کې د (مخکې) '''اېليریانو / اېلیاتیانو''' پورې اړه لري.  

دا د خپل تاریخي ځای هالستاټ په نوم نومول شوی ، د اتریش په سالزکامرګوت کې د سالزبورګ سویل ختیځ کې یو کلي. دا د مالګې د بډایه کان په سیمه کې موقعیت لري او شاوخوا 1300 ښخ شوي جسدونه د هنري کارونو ترڅنګ موندل شوي دي. له Hallstatt څخه ترلاسه شوي توکي په 4 دورو ویشل شوي چې د "هالسټټ A" څخه "D" نومیږي. Hallstatt A او B د برونزو دوره په توګه ګڼل کیږي، او اصطلاحات د پراخو سیمو لپاره کارول کیږي لکه: "د هالسټټ کلتور" یا "دوره"، "طرز" او نور. او "C" او "D" د هالسټټ اوسپنې عمر دي.

په شپږمه پېړۍ کې، دا تمدن په ختیځ او لویدیز دواړو برخو کې پراخ شوی او پراخې سیمې پکې شاملې وې، چې په منځ کې یې د لویدیځ او مرکزي اروپا ډیری سیمې موقعیت درلود، د الپس پورې، او شمالي ایټالیا ته خپره شوې وه. د هغې د پراختیا په پای کې، دې تمدن کې د برتانیا برخې او د ایبیریا ټاپوزول شامل دي.

د هالسټاټ تمدن د کرنې پر بنسټ ولاړ و، خو فلزي کار هم خورا پرمختللی و. د دې تاریخي دورې په پای کې، په سیمه کې او د مدیترانې تمدنونو سره اوږدمهاله تجارت له اقتصادي پلوه مهم و. په دې وخت کې د مشرانو او جنګیالیو د اشرافي طبقې او ممکن د نورو مهارتونو په رامینځته کیدو سره ټولنیز واټن ډیر مهم شو او ټولنه په قبیلوي اساس تنظیم شوه ، که څه هم پدې اړه ډیر لږ پیژندل شوي. یوازې یو څو لوی استوګنځایونه لکه ( آلماني: Heuneburg ) د آلمان په سویل کې د نن ورځې معیارونو له مخې د کلي پر ځای ښار ګڼل کیده. له دې امله چې دوی د سمې رهبرۍ لخوا نه و حاکم شوي، دوی ډیری وختونه مهاجرت ته اړ شوي

## سرچينې

* ويکيپېډيا ګډونوال. «Hallstatt culture». انګليسي ويکيپېډيا ډسمبر ۲۰۱۸.

## د نورې مطالعې لپاره

* 

## بهرنۍ لینک
په ويکي انبار کې د هالشتات کلتور اړوند ليکنې او دوتنې 
وېشنيزه:انساني دورو درې ګونی وېش
نېزه غورځوونکی

بټنوک|300x300px| ږیره وهونکی
بټنوک|300x300px| د نیندرتال میوزیم کې د 12,000 کلن نېزې بيارغونه.
نېزه غورځوونکی يا نېزه انداز چې په پخوانیو وختونو کې د نړۍ په لویو برخو کې د پسونو د غورځولو ځواک زیاتولو لپاره کارول کېده.

نن ورځ، دا وسیله یوازې په ځینو قومونو کې کارول کیږي لکه د آسټرالیا اوسېدونکو او ایسکیموس . د نړۍ په ډېرو برخو کې، د ليندې او غشي له اختراع وروسته، نېزې خپل ځای له لاسه ورکړ.

د نېزه غورځوونکي د کارولو لپاره، د نېزې شاته برخه د نېزه غورځوونکي په خوله کې ایښودل کیږي، او د نېزې په کشلو سره د نېزه غورځوونکي په خوله فشار راځي او د نېزې ګړنديتوب زیاتوي. په دې سره، شاوخوا 150 کیلومتره فی ساعت سرعت ممکن شو.

د اتلتل کلمه د ازټیک ژبې څخه اخیستل شوې ده. ازټیک لا تر اوسه دا وسیله کاروي کله چې دوی په 1519 کې د هسپانوي سره مخامخ شول. په اروپا کې د نېښ وهونکو نښې موندل شوي چې شاوخوا 20,000 کاله دمخه تاریخ لري.

نن ورځ، په متحده ایالاتو کې، ډلې د سپورت په توګه د نېزې کارولو ته مخه کړې، او په هغه هېواد کې د نېزې سيالۍ ترسره کیږي.

## اړوندې پوښتنې
سپین ږیري

## حوالې

* D. Garrod، Palaeolithic spear throwers. پرو. پری هیسټ Soc. 21، 1955، 21-35.
* W. Perkins، "د اتلول وزن، فعالیت او طبقه بندي"، د ابتدايي ټیکنالوژۍ بلټین، نمبر. 5، 1993.

## بهرنۍ لینک

* څنګه کولای شو چی د سپیر غورځونکی وکاروو ، یوټیوب ویډیو.
وېشنيزه:ډبرې دوره
د ډبرې منځنۍ لرغونې دوره

**د ډبرې منځنۍ لرغونې دوره** (په انګلیسي کې: Middle Paleolithic) د ډبرو لرغونې دورې دویمه دوره ده چې د آسیا ، اروپا او افریقا په لويو وچو کې رامنځته شوې. لرغونپوهان دا دوره د 300,000 څخه تر 30,000 کاله پخوا پورې ګڼي. د هغې ترټولو مهمې ځانګړتیاوې د ډبرې د وسیلو پراختیا او ډولونه دي، او همدارنګه د لاس جوړ شوي وسیلو لومړنۍ سمبولیک کارول دي.

دا دوره د نړۍ په بېلابېلو سيمو او هېوادونو کې په بېلابېلو تاريخونو پېښه شوې ده. دا دوره د زبرین د پیلولیتیک دورې په ظهور سره پای ته رسیږي.

دا په دې دوره کې وه چې نیندرتال انسانان شاوخوا 300,000 څخه تر 30,000 کاله وړاندې په اروپا کې راڅرګند شول او په دې دوره کې موندل شوي ترټولو زاړه انسانان د 195,000 کلونو دمخه دي. همدارنګه، تر ۱۵۰،۰۰۰ کاله وړاندې د حوا په مایتوکونډریا  د بدلونونو سره د عصري انسانانو فزیکولوژیکي جلا کول او شاوخوا  کاله وړاندې د کروموزوم ډوله همجنسي انسانانو څرګندیدل د دې دورې نورې پیښې وې. همدارنګه د افریقايي اصل له مخې عصري انسانانو له ۷۰۰۰۰ څخه تر ۱۰۰۰۰۰ کاله وړاندې له افريقا څخه د هجرت (کډوالۍ) پرېکړه وکړه، او د خپلې خاورې په پراخولو سره يې د عصري انسانانو پرځای د نیندرتال (Neanderthals) او پرهېزګاره انسانانو ځای پر ځای کول د دې دور یوه بله مهمه پیښه وه.

د 100,000 مخزېږديز په شاوخوا کې، د ایران په لویدیځ کې د زاګروس په غرونو کې د غارونو پاتې شونې په دې سیمو کې د منځني پیلولیتیک دوره (له 300,000 څخه تر 30,000 کاله وړاندې) په ګوته کوي. 

## اړوندې پوښتنې

* د ایران د تاریخ کرونولوژي د غار له اوسیدو څخه د اچمینیډز تر عروج پورې

## یادښتونه

## پايليک

## سرچينې

* ويکيپېډيا ګډونوال«Middle Paleolithic». انګليسي ويکپېډيا ۱۳ سپتمبر ۲۰۱۰.

وېشنيزه:ډبرې دور
وېشنيزه:د ډبرې دوره
وېشنيزه:انساني دورو درې ګونی وېش
د ډبرې مخکنۍ لرغونې دوره

بټنوک| د پیلولوتیک عمر
د ډبرې مخکنۍ لرغونې دوره یا *د تیږو وروستي* **دور** د پیلولویتیک دور دریمه برخه ده چې شاوخوا 50,000 څخه تر *10,000* کاله دمخه پیښ شوي. د زیبرین د پیلولیتیک پای پای د پلیسټوسین پای او د هولوسین پيل جيولوژيکي سمونونو سره تړاو لري. په دې دوره کې تقریبا د هوښیار سړي د چلند عصري دورې شاملې دي. په دې ډول کې، هوښیار سړی په یوریشیا او آسټرالیا کې خپریږي، او د نیندرتالز له منځه تلل په ورته وخت کې پیښیږي. د دې دورې په پای کې، انسانان امریکا ته ننوځي.

په لرغونپوهنه او لرغونپوهنه کې، دا هغه دوره ده چې نږدې 40,000 کاله وړاندې پیل کیږي، په کوم کې چې ډیر ځانګړي او پیچلي ډبرې او لرګي وسایل جوړ شوي او مختلف کلتورونه رامینځته شوي.  دا دوره شاوخوا 10,000 کاله دمخه د وروستي یخ عمر پای ته رسیدو پورې دوام لري.  د دې دورې کلتوري تکامل په یوریشیا کې د هوښیار سړي خپریدو ته منسوب دی. دا انتروپولوژیکي تکامل د 50,000 څخه تر 40,000 کاله دمخه رامینځته شوی. د هوښیار سړي پراخه خپریدل، په مستقيم يا غير مستقيم ډول د اوږدمهاله نیندرتال کلتور په زوال کې اغېزمن وو. د ایران په زاګروس سیمه کې د هوښیار سړي وضعیت د سوېل لوېديځه اسيا کې د ډبرې منځنۍ لرغونې دورې څخه د ډبرې وروستۍ لرغونې دورې ته د دې لیږد تشریح کولو لپاره د مطالعاتو لپاره خورا مهم دی. 

په افریقا کې، د تیغ شوي وسیلو پراختیا څو ملیونه دمخه پیښ شوي، او د منځني پیلولویتیک او د پای پالیولیتیک تر منځ سرحد روښانه ندی. د پای پاولیتیک دوره، په ځانګړې توګه، په اروپا او تر یوې اندازې پورې لویدیځ آسیا او شمال ختیځ افریقا پورې محدوده ده. د دې پرمختګ په جریان کې، د ډبرې او هډوکي تیغونه (بلیډونه) او د بورین (burins) د Mousterian ډبرو چپس لخوا بدل شوي. وخت هم د منابعو په استخراج او په احتمالي توګه د غوښې د ذخیره کولو په بهیر کې راڅرګند شو. همدارنګه، آرائشی شیان او نقاشی رامینځته شوی، او خام مواد لکه ډبره او عاج په اوږده واټن کې سوداګری کیده، چې د ډیرو پیچلو منظمو ټولنو رامینځته کیدو په ګوته کوي. د مجسمو، نقاشیو، مجسمو او د سمبولونو د جوړولو نورې لارې چارې پیل شوې. د 20,000 کاله دمخه، د دې دورې په پای کې، مایکرولیتیکي وسایلو ته وده ورکړل شوه او د سرچینو تمرکز په کوچنیو ابعادو کې رامینځته شو. 

## سرچينې

* انګلیسي ویکیپیډیا
وېشنيزه:ډبرې دوره
وېشنيزه:انساني دورو درې ګونی وېش
له کولالۍ دمخه د ډبرو نوې دوره

په لرغونپوهنه کې، **له کولالۍ دمخه د ډبرو نوې دوره**  یا **(Pre-pottery Neolithic)** د لوېدیځې آسیا، په ځانګړې توګه په سوریه او فلسطین کې د لیونت د دورې لومړنۍ مرحله ده، چېرې چې اوسیدل او کرهنه او د څارویو پالنه مشهوره وه، مګر د لوښو څخه کار اخیستل لا پيل شوي نه و. 

## سرچينې

وېشنيزه:د انساني درې ګونې دورو ورېش
وېشنيزه:د ډبرې زمانه
وېشنيزه:د ډبرې دور
وېشنيزه:د انساني دورو درې ګونی وېش
جامع الكامل

**الجامع الکامل فی الحدیث الصحیح الشامل** یا مختصراً **جامع الکامل** د حدیثو د ټولګې یو ثانوی کتاب دی، چې اسلامی عالم امام ضیاء الرحمن اعظمی (۱۹۴۳ میلادی کال نه تر ۳۰ جولای ۲۰۲۰ میلادی) لیکلی دی. په دې کتاب کې لیکوال ادعا کوی چې هغه له دوه سوو څخه زیاتو کتابونو څخه ټول مستند نبوی حدیثونه (صحیح احادیث) راټول کړی دی. 
ډاکټر ذاکر نایک د دې کتاب ستاینه وکړه او ویې ویل چې هغه د کتاب د انګلیسی ژباړې په خپرولو کار کوی. ابوبکر محمد زکریا د کتاب د بنګالی ژباړې لومړی ټوک نشر یه کړ. د شیخ ابن بشیر او عبدالرحمان مهدی تر نظارت لاندې دا کتاب اردو ژبي ته  ژباړل شوي دي. او پښتو او دری ژبو ته ژباړل دوام لري.

## سپړاوی
دا کتاب د حدیثو یوازینی ټولګه ده چې د امام ضیاء الرحمن اعظمی د ادعا سره سم ټول مستند حدیثونه راټول کړی. په دې کتاب کې شپاړس زره پنځه سوه شپږ څلویښت (۱۶۵۴۶) حدیثونه په دولس ټوکونو کې شامل دی.  د هغه کار د ټولو صحیح روایتونو (صحیح حدیثونه) په یو کتاب کې په توګه خلاصه کیدی شی. د اسلامی عالم محمد اسحاق باتی په وینا، "دا داسې کار دی چې تر دې مخکې چا نه و کړی." "

## خپرونې
۱- عربی: الجامع الکامل فی الحدیث الصحیح شامل (12 ټوکونه) لومړی د سعودی عربستان د دارالسلام خپرونو لخوا خپور شوی ،او د ضیاء الرحمن اعظمی لخوا ترتیب شوی.

## اخځلیکونه
هیک

هیک (په انګلیسي: Hack) په غیر قانونی ډول د یو کمپیوټر یا شبکې معلوماتو ته لاس رسی پیداکولو ته هیک وایی مثلآ د یوی شبکې ساتونکي سیسټم یا(سیکوریټي) په خطر کې اچول، د پاسورد ماتول، د معلوماتو له منځه وړل، یا وایرس منځ ته راوړل.

## داهم وګورئ
هیکر
هیکر

**هیکر** (په انګلیسي: Hacker) هغه کس چې د یو کمپیوټر امنیتي سیسټم ورانوي، د اکاونټ یا سیسټم شفر ماتوي او غلا کوي هیکر بلل کیږي.
## داهم وګورئ
هیک
ضیاء الرحمن اعظمی

ډاکټر محمد ضیاء الرحمن اعظمی (او اوس په لنډه توګه د محمد عبدالله اعظمی په نوم یادیږی). (په 1943 کې زیږیدلی ،او مړ شوی 2020) د هندی اصلیت سعودی عالم و ، د ډیری کتابونو لیکوال ، یو نامتو عالم او محدث او یو نو مسلم و. 
## هم وګوره
* جامع الكامل
آګ سافټویر

**آګ سافټویر** (په ) د سافټویر جوړولو المانی شرکت دی، چې په 1969 کې تاسیس شوی.

## سرچینې
* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Software AG». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۳۰ مارس ۲۰۲۱.
د شبکې کارډ

کيڼ|بټنوک|200x200px| د شبکې کارډ
**د شبکې انټرفیس کارډ** (په انګلیسي: Network interface controller) د کمپیوټر اصلی دړې ځای پر ځای کیږي او کمپیوټر له شبکې سره نښلوي.  په ډیری کمپیوټرونو کې دا کارتونه مخکې له مخې جوړ شوي دي (په دې معنی چې دوی د اصلي سرکټ بورډ برخه ده)، مګر د کمپیوټر فعالیت زیاتولو او ښه کولو لپاره د شبکې کارت هم اضافه کیدی شي. 

## د شبکې کارډونو ډولونه
د شبکې کارت عموما په دوه کټګوریو ویشل شوی: وائرډ او بې سیم.

## سرچینې

وېشنيزه:شبکه
وېشنيزه:کمپیوټر
حمد

**حمد** د ستاینې په معنی ده،  هغه کلمه چې په په اسلام کې د خدای د ستاینې لپاره کارول کیږي او معمولا په عربي ترکیب"الحمد الله" کې کارول کیږي . 

دا تفسیر د قرآن په پیل کې له فاتحې څخه اخیستل شوی دی. دا کلمه په عربي، فارسي ، ترکي ، اردو ، پنجابي او بنګالي ژبو کې په همدې ډول کارول کېږي.

په اسلامي نړۍ کې دیوان شعر معمولا د خدای په حمد سره پیل کیږي او لږترلږه یوه قوالي پکې شامله ده چې د فعالیت په پیل کې راځي.

**حمد** له ستاینی اومننې سربیره یوه بله مانا هم شته او هغه عبادت دۍ ، کوم تکرار اوستاینه چې د عبادت حد ته ورسیږ ي هغه حمد دی ، ځکه د نورو مدحه او مننه جایزه ده ،خو حمد یواځې خدای ته وي، یواځی هغه د حمد وړدي ،ځکه عبادت یواځی خدای ته دی .

## یاداښتونه او سرچینې