مها بهارت

مهابارت د هند تر ټولو اوږده تاریخي آفسانه ده او د هندویزم یو له مهمو مذهبي کتابونو څخه ګڼل کېږي. دا کتاب په سانسکریت ژبه لیکل شوی. مهابارت **۸۱,۹۳۶ شعرونه (شلوکونه)** لري، چې په **۱۸ ټوکو** وېشل شوي دي. ځینې سرچینې وایي چې دا شعرونه **۲.۵ لکه (۲۵۰,۰۰۰) آیاتونه** لري. له همدې امله، مهابارت تر ټولو اوږده منظومه (شعري کتاب) ده چې تر اوسه لیکل شوې ده. دا کتاب د هندویزم د عقیدو، تاریخ، او فلسفې یوه مهمه برخه ګڼل کېږي.
بټنوک|په لاس لیکل شوي کتاب انځور، چې د '''کورکشېترا جګړې''' صحنه ښيي. دا جګړه د '''مهابارت''' په افسانه کې ثبت شوې ده.
مهابارت یو داسې کتاب دی چې هم تاریخي پېښې لري او هم افسانوي کیسې. دا کتاب د یو ستر جنګ کیسه بیانوي، چې د دوو شاهي کورنیو ترمنځ پېښه شوې وه. یوه کورنۍ **پانډاوان** نومېده، او بله **کاوروان**. دا دواړه کورنۍ د یو سلطنت د واک ترلاسه کولو لپاره وجنګېدې. دا سلطنت د شمالي هند په سیمه کې و، چې د **ګنګا سیند** ته نږدې پروت و. مهابارت کتاب د دې جګړې د علتونو، پایلو، او د دې تر شا فلسفي درسونو په اړه خبرې کوي کوي، چې د هندویزم د دیني عقیدو لپاره ډېر مهم ګڼل کېږي.

مهابارت یوازې د جنګ په اړه نه ده، بلکې دا کتاب د ژوند د ډېرو مهمو موضوعاتو په اړه خبرې هم کوي. پدې کتاب کې د جنګ، سیاست، مینې، مذهب، عدالت، شتمنۍ، بریا، انساني غوښتنې او روحاني ازادۍ (مذهبي نجات) په اړه خبرې شوي دي. مهابارت څلور مهمې فلسفيي نظریې تشریح کوي، چې د هندویزم لپاره ډېرې ارزښتناکې ګڼل کېږي.

لومړۍ نظریه **دهرما** ده، چې عدالت او صداقت باندې تمرکز کوي، یعنې خلک د حق لارې تعقیبولو ته هڅوي. دوهمه **ارتها** ده، چې شتمني او بریا ته اشاره کوي، یعنې د مادي لاسته راوړنو ارزښت بیانوي. درېیمه **کاما** ده، چې د مینې او غوښتنو مفهوم لري، یعنې د انسان د طبیعي هیلو او خوښیو په اړه خبرې کوي. څلورمه **موکشا** ده، چې روحاني ازادۍ او له مرګ نه بعد ژوند ته اشاره کوي.

مهابارت د "اتاس" په نوم د یو لوی ادبي ټولګې برخه هم ده، چې پکې د "سامرا" اصولو ته اشاره شوې ده. دا اصول د هندویزم د فلسفې او دیني عقیدو د پوهېدو لپاره ډېر مهم ګڼل کېږي. **بګود ګیتا** چې د هندویزم یو له تر ټولو مهمو مذهبي کتابونو څخه دی په اصلي ډول سره د مهابهارت یوه کوچنۍ برخه ده. په بګود ګیتا کې، یو جنګیالی **ارجونا** نومېږي، چې له خدای **کرشنا** سره خبرې کوي. دا خبرې د جنګ له پیلېدو وړاندې، د جګړې په ډګر کې کېږي. ارجونا شکمن وي، نه پوهېږي چې جنګ وکړي که نه، ځکه چې د هغه مقابل لوري ته د خپلې کورنۍ غړي او نږدې خپلوان ولاړ وي. کرشنا ورته د ژوند، مسؤلیت (وظیفه)، او روحاني حقایقو ژوره پوهه ورکوي.

بګود ګیتا که څه هم د مهابارت یوه برخه ده، خو د دې اهمیت دومره زیات دی چې خلک دا یو جلا کتاب هم ګڼي. دا د هندویزم د فلسفې، اخلاقو، او دیني عقایدو بنسټیزه سرچینه ګڼل کېږي. دا کتاب د دې دین ډېرو مهمو اصولو ته اشاره کوي، او د روحاني پرمختګ، مسؤلیت، او ژوند د هدف په اړه ژورې خبرې پکې شوي دي. بګود ګیتا نه یوازې د هندویزم پر عقایدو اغېز کړی، بلکې د نړۍ په کچه د فلسفي او مذهبي فکرونو یوه مشهوره سرچینه ګڼل کېږي.

د یادونې وړ ده چې مهابارت د هند له دوو لویو تاریخي افسانو څخه یوه ده. بله مشهوره افسانه **رامایانا** نومېږي. دا دواړه کتابونه د هندویزم د کلتور، ادبیاتو، او مذهبي عقایدو بنسټ ګڼل کېږي،‌ چېرې چې **مهابارت** د یو ستر جنګ کیسه بیانوي، او په بله خوا **رامایانا** د خدای **رام** کیسه بیانوي، چې د خپلې تښتول شوې میرمنې **سیتا** د راخلاصون لپاره د بدۍ پر ضد مبارزه کوي. دا دواړه کتابونه یوازې کیسې نه دي، بلکې د هند د کلتور، مذهب، او فلسفې لپاره ډېر مهم ارزښت لري. پدې کتابونو کې د اخلاقو، عدالت، د مسؤلیت احساس، او د ژوند د ارزښت په اړه ژورې خبرې شوې دي، چې د هندویزم د عقیدې، فکري سیستم، او ټولنیز ژوند بنسټونه تشکیلوي.

## د مهابهارت لنډیز
د کرو کورنۍ پاچا شانتنو د خپلې مېرمنې ګنگا دیوي څخه د دیوراتا په نوم یو ماشوم درلود. د ګنگا دیوي له مړينې وروسته، شانتانو له خپلې دویمې مېرمنې ستیاوتي عرف یوجانا ګاندي سره واده وکړ. د هغې له رحم څخه دوه ماشومان چترانګدا او چتروریا زېږېدلي. دیوراتا د خپل پلار د خوښۍ لپاره د ټول عمر برهمن نذر (بهشم پراتګیا) واخیست. له همدې امله دیوراتا د بهیش په نوم مشهور شو. بهيشم ډېر زړور، هوښيار او فضيلت والا انسان و، د جګړې په لارو چارو کې دومره ماهر و چې بل څوک يې د مقابلې نه و، د راجا شانتانو له مړینې وروسته، چترانګدا په راجسنګاسن کې کېناست، مطلب د پاچاهۍ په ګدۍ کېناست او پاچا شو.

خو له بده مرغه په ځوانۍ کې وفات شو په دې ډول پاچاهي چتروريا ته ورسېده. خو هغه یو ضعیف پاچا و، بهيشمپتا مها مجبور و، چې دغه دنده په غاړه واخلي. دارترا راشټر د امبیکا له رحم څخه زېږېدلی و، د کاشي راجا دوه لوڼې د ویچاتویرایا سره واده کړې، چې د زېږون څخه ړوند و. د پانډو په نوم یو هلک امبالیکا ته زېږېدلی و چې د پاچا په تخت ناست و. دارت راشټر د کندهار د پاچا لور ګندهاري سره واده وکړ. دھریتراشټر او ګندهاري یوه لور او سل زامن درلودل، چې تر ټولو مشر یې دروودانا و، چې په کورو مشهور شو. پانډو دوه مېرمنې کنتي او مادري درلودې. کنټي درې زامن یودشتیرا، بهما او ارجن زیږولي. دوه ماشومان نیکول او شاه دیو له مادری څخه زیږیدلي. دا پنځه وروڼه د پانډاو په نوم مشهور شول.

دا پنځه وروڼه د بهادري په کردار کې خورا مشهور دي. کورو زړور وو خو حسد او چالاک وو. کوراس او پرسادونه راجګورو ډروناچاریا ته د مارشل آرټ زده کولو لپاره لیږل شوي. په ټولو چارو کې د پانډاوانو د کورونو د برتري له امله، د کورانو په زړونو کې، په ځانګړې توګه د دوریودان په زړونو کې کینه وسوځېده.

د پانډاو پاچا له مړینې وروسته، بهشم او لومړي وزیر ویدر د پاچاهۍ یوه برخه پانډاوانو ته ورکړه او یدسترا یې په تخت کېښود. د پانډاوانو پلازمینه اندراپرستا وه، د کوراس پلازمینه هستانپور وه. پانډاوانو د خپل پلازمینې اندراپراستا په ښار کې یو خورا لوی یاګیا ولمانځله چې په کې د نړۍ له ګوټ ګوټ څخه پوهان، پوهان، ریشیسمینان رابلل شوي وو او په ښه توګه یې ساتیري کوله، چې د پانډاوانو شهرت یې په پراخه کچه خپور کړ. د هغه د عزت او ناموس په لیدلو سره د قریشو زړونه سوځیدل. د دوی د طبیعت له مخې، پانډا چې د ویجاړولو لپاره یې چمتووالی پیل کړ. د هغه ټولې هڅې ناکامې شوې، نو یوه ورځ دوریودان هغه ته بلنه ورکړه چې شطرنج (قمار) وکړي. چې د یادستر لخوا ومنل شو. (په هغه وخت کې که کوم پاچا د قمار کولو بلنه ورکړه، هغه به رد نه شي). کورونه د خپل تره شکوني لخوا په چالاکۍ کې پانډاوانو ته د قمار په لوبه کې په داسې ډول ماتې ورکړه چې یادسترا هر څه په ټپه ودرول. راجپت، دان دولت، جیداد هم خپل څلور وروڼه او د هغه میرمن دروپادي له لاسه ورکړل. د دوهم ځل له لاسه ورکولو سره، پریکړه وشوه چې پانډاو د خپلې میرمنې دروپادي سره خپل وطن پریږدي او دولس کاله په ځنګلونو کې تیر کړي او دیارلس کاله د اګیتواس په توګه تیر کړي، چې معنی یې نامعلومه ده. نو پانډوو هم همداسې وکړل. پانډاو دولس کاله د بادارانو په توګه تېر کړل او ديارلس کاله يې د پاچا ورات د درباريانو په څېره کې بېلابېل خدمتونه ترسره کړل. په دې لاره كې ديارلس كاله تېر كړل، كله چې بېرته راستون شو او د دې شرطونو له پوره كولو وروسته يې خپله برخه وغوښته، كوروانو په کلکه انکار وكړ. شري کرشناجي قاصد شو او کروزانو ته یې توضیحات ورکړل، مګر دوی هیچا ته غوږ ونه نیوه او په کلکه ودریدل. کله چې شري کرشنا له کوراوانو څخه وغوښتل چې لږ تر لږه پنځه ښارونه یا ښارګوټي پانډاوانو ته ورکړي، دوریودان په کلکه انکار وکړ.درماتاما ياداشترا په خپل ژوند کې پنځه ښارګوټي نیولو ته لیوالتیا څرګنده کړه. خو دریودان د یوې ستنې په ارزښت د ځمکې له ورکولو هم ډډه وکړه او لاس يې په جګړه پورې کړ.

کوراوانو په خپل لښکر کې یوولس اکشوهاني درلودل او پانډاوانو په خپل لښکر کې اوه اکشوهاني درلودل. (د اکشوهانیانو په لښکر کې د سپرو، هاتیو، آسونو او پښو شمیر په لاندې ډول دی).

د بهارتوارشا ټولو پاچاهانو او مهاراجاانو په یوه یا بل ډول مالي او نظامي مرستې سره په جګړه کې برخه واخیسته. په دې توګه اتلس اکشواني لښکرې د کروکشترا په نوم د جګړې په ډګر کې مخامخ ولاړې. داچې لارډ کرشنا ددواړو خپلوان وو، نو ددواړو دورودانه او ارجون په غوښتنه ددوي د ارادې له مخې کرشناجي دوریودان ته لس زره ناراین لښکر ورکړ او له ارجون څخه یې وغوښتل چې له ده سره پاتې شي، په دې ترڅ کې کرشنا د جګړې ژمنه کړې وه. وخت، هیڅ وسله به پورته نشي. په دې توګه، کرشنا د پانډاوانو په څنګ کې پاتې شو او د ارجن د غوښتنې سره سم د دوی سواره شو. بهشما د کورو د پوځ قوماندان شو، چې د جګړې له پیله یې لس ورځې د پوځ قومانده کوله. کله چې بهشما په سخت ټپي حالت کې ځمکې ته راښکته شو، وروسته ډرون د پوځ مشر وټاکل شو. په دې توګه جګړې اتلس ورځې دوام وکړ. په همدې حال کې د دروپادي ورور دراست دیومان د پانډاو د لښکر قوماندان شو.

درتاشترا ړوند و او له همدې امله یې د جګړې د لیدو توان نه درلود. خو وید ویاس د دشتراشترا قهرمان او وزیر سنجې ته روحاني سترګې ورکړې چې دارتاشترا د جګړې د ډګر له شرایطو څخه خبر کړي، چې له امله یې سنجي په خپلو روحاني سترګو د جګړې د ډګر ټوله صحنه لیدله او دارتاشترا ته یې وویل. د مهابھارت د جګړې له پیل څخه لس ورځې وروسته، کله چې بهشما ټپي شو او په جګړه کې برخه وانخلي، دارتاشترا خفه کیږي او له سنجي څخه پوښتنه کوي چې جګړه څنګه پیل شوه، او په دې توګه سنجی دارتاشترا په خپلو سترګو ووایه چې په بهګاواد ګیتا کې څه پیښ شوي. د نن ورځې په بڼه ورسره اشنا دي.