په یهودیت کې واده

"
بټنوک|260x260پېکسل|د ۱۹۰۳ کال د جوزف اسرائیلز په عکس کې ''د یهودي واده''
بټنوک|329x329پېکسل|د يهودانو د واده لیک، د ۱۷۴۰م کال (د بروکلین ميوزیم)
بټنوک|260x260پېکسل|''د يهودي ناوې'' (تصویر ریمبرنټ، ١٦٦٢-٦)

په یهودیت کې، واده د یو سړي او یوې ښځې ترمنځ اړیکه ګڼل کیږي چې پخپله خدای پکې شامل دیکه څه هم د واده یوازینۍ موخه د زیږون نه ده، دا د زیږون د الهي حکم د پوره کولو د یوې وسیلې په توګه لیدل کیږي.د دې هدف لپاره، کله چې یو سړی او ښځه په واده کې سره یوځای شي، دوی یو جسد ګڼل کیږي. که چیرې یو یهودي سړی واده ونه کړي، نو هغه د تلمود په نظر کې یو "نامکمل" سړی ګڼل کیږي.په عصري وختونو کې، ځینې یهودي فرقې همجنسي واده مني او د زیږون هدف ته ټیټ ګوري

که موږ د یهودانو د واده سیسټم ته وګورو، نو دا روښانه ده چې د ښځو مقام د دوی په منځ کې خورا ټیټ دی او د دې دلیل هغه تیوري ده چې حوا آدم د منع شوي میوې خوړلو ته وهڅوله او له همدې امله دوی له جنت څخه وشړل شول. او د همدې دلیل لپاره، ښځو ته د نارینه وو غلامي، د حیض په څیر ناپاکۍ او د امیندوارۍ درد سزا ورکړل شوه. انجیل وايي:

د یهودانو د واده د سیسټم په اړه ډېر لږ معلومات شتون لري، نو دا ممکنه نه ده چې د دوی د واده سیسټم په تفصیل سره تشریح شي. لاندې د واده د ورځې توضیحات او د هغو مراسمو بیاکتنه ده چې یهودیان یې په خپلو ودونو کې ترسره کوي. ځینې دا مراسم مذهبي دي او ځینې یې ټولنیز دي."د خپلو ځانونو لپاره ښځې وکړئ ترڅو زامن او لوڼې ولرئ، او خپلو زامنو ته ښځې وکړئ، او خپلې لوڼې میړونو ته ورکړئ، ترڅو دوی زامن او لوڼې ولري، او هلته اولادونه ولري او زیات شي، او کم نه شي." 

## د کوژدې په اړه
په یهودیت کې، د کوژدنې مفهوم هم شتون لري (אירוסין ایروسین، له همدې امله په یهودیت کې، واده هم په دوو برخو ویشل شوی دی: کوژدنه او واده. کوژدنه د واده اعلان دی ترڅو خلک پوه شي چې د دوی واده نږدې دی.

په یهودانو کې د واده درې ډولونه یا درې لارې شتون لري. دا درې لارې په مشنونه کې ذکر شوي:

# یوه لاره دا ده چې هلک نجلۍ ته د کوژدې د نښې په توګه یو څه پیسې ورکړي، کوم چې د دې نښه ده چې دوی کوژده شوي او اوس په قانوني توګه یو بل سره کوژده شوي دي. ډیری وختونه، په دې ډول کوژدې کې، د پیسو پر ځای یوه ګوتمۍ ورکول کیږي، کوم چې د کوژدې سمبول ګڼل کیږي. د کوژدې کولو بله لاره دا ده چې هلک او نجلۍ په خپل منځ کې یو تړون ولیکي، او دا لیکل شوی تړون د دوی د کوژدې نښه ده.  د کوژدې دریمه طریقه په یهودي ټولنه کې ډیره نادره ده، په کوم کې چې هلک او نجلۍ یو بل سره جنسي اړیکه لري، او دا د دوی کوژده ګڼل کیږي.

د دې دریو میتودونو څخه، وروستۍ طریقه د لرغونو یهودي عالمانو لخوا غیرقانوني اعلان شوې ده، او دویمه طریقه په یهودي ټولنه کې ډیره نادره ده. لومړۍ طریقه په یهودي ټولنه کې تر ټولو عامه ده، یعنې د ګوتو یا پیسو سره د چا سره واده کول:

## د واده عمر
د دې خیمې ارزښت په دې مانا څرګند شوی چې کله کله د واده مراسم د خیمې په نامه یادیږي.

: د یهودي قانون له مخې، که یو سړی خپله لور په دولس کلنۍ کې واده نه کړي او له هغې څخه ګناه وشي، نو دا ګناه به یې د پلار پر غاړه وي..

د نجونې عمر معلومه شوه چې لږ تر لږه د ۱۲ کلنۍ سره واده کیدای شي، پداسې حال کې چې د نارینه وو د عمر په اړه دا معلومه شوه، چې د واده عادي عمر ۱۸ کلن دی:

## سرچینې
بټنوک|د واده مراسم
د یهودانو د واده د سیسټم په اړه ډېر لږ معلومات شتون لري، نو دا ممکنه نه ده چې د دوی د واده سیسټم په تفصیل سره تشریح شي. لاندې د واده د ورځې توضیحات او د هغو مراسمو بیاکتنه ده چې یهودیان یې په خپلو ودونو کې ترسره کوي. ځینې دا مراسم مذهبي دي او ځینې یې ټولنیز دي.

## د واده تفصیل
مخکې له دې چې خیمې (خوپا) ته ننوځي، زوم د زوم د ملګرو سره د خوښۍ سندرې وايي، او کله چې ناوې خیمې ته ننوځي، د هغې مخ په حجاب (ګونګاټ) پوښل کیږي. د دې حجاب موخه د ځینو لخوا ویل کیږي چې دا د ناوې او زوم لپاره سیوري چمتو کوي، او د نورو په وینا، موخه یې دا ده چې شاهدانو ته اجازه ورکړي چې جوړه ښه وګوري. دا مراسم (رسم) "بدکان یا بدکان (بادعكن)" بلل کیږي او دا رسم شپږ سوه کاله زوړ دی. د دې رسم اساس یا واقعیت د دې په اړه شخړه ده چې خوپا په حقیقت کې څه ده. پدې اړه ډیری نظرونه شتون لري: خوپا د دوی مخونو پوښلو معنی لري، یا حجاب د دوی واده معنی لري. دا نظر د "بیا هغې ځان په حجاب پوښلی" (پیدایښت 24، 65) آیت پر بنسټ والړ دی کله چې ربکا د اسحاق سره لیدو ته لاړه. ځینې خلک د دې موضوع په اړه سخت دي، وايي چې شاهدان باید حجاب وګوري، بیا به دوی د واده د شاهدانو په توګه وپیژندل شي. [1] دا دود یوازې د اشکنازي یهودیانو لخوا عملي کیږي، نه د سفاردي یهودیانو لخوا..

### د روژې نیونه
د واده په ورځ روژه نیول د یهودانو په قانون کې ښه او ښه ګڼل کیږي. د دې هدف دا دی چې خلک پوه شي چې واده یوازې د خوښۍ لامل نه دی، بلکې یو مذهبي فرض هم دی. د واده په ورځ روژه د دې مذهبي فرض یادولو لپاره غوره شوې ده

ناوې او زوم دواړه د واده د مراسمو تر پایه پورې د روژې په حالت کې وي (یعنې، دوی هیڅ نه خوري). (د دې هدف دا دی چې دا څرګند کړي) واده د خوښۍ تر څنګ یو جدي او مذهبي عمل دی، او دا روژه د دې مذهبي طبیعت یادونه ده.

د يهودي عامه تاریخونه وايي چې د واده په ورځ روژه نیول کیږي او کله چې د واده مراسم بشپړ شي، دواړه په جلا خونه کې ځي او یوځای روژه ملتی کړيیسي.

د يهودانو د واده یوه مهمه دود "د ګوتمې اغوستل" دی. دا ګوتمې د واده د رضايت نښه ګڼل کیږي او د دې ګوتمې په اړه قاعده دا ده چې دا د سرو زرو وي او په کې هیڅ نګینا یا ډبرې نه وي.

### خېمه/څادر
[بټنوک|250x250پېکسل|په [ویانا کې د یوه مذهبي یهودۍ جوړې په خوله واده، ۲۰۰۷م کال]]
د یهودي واده یوه مهمه برخه هغه "خیمه" ده چې پکې د واده ټول مراسم ترسره کیږي. په یهودي اصطلاح کې، دې ته خوپه (חופה "خوپه") ویل کیږي. دا یوه خیمه ده چې د څلورو ستنو څخه جوړه شوې ده چې د هغې لاندې د واده مراسم بشپړیږي. خیمه د هغه کور سمبول دی چې جوړه به پکې له واده وروسته یوځای ژوند کوي او چیرې چې د دوی خپله خوښه غالبه وي.

مخکې له دې چې خیمې (خوپا) ته ننوځي، زوم د زوم د ملګرو سره د خوښۍ سندرې وايي، او کله چې ناوې خیمې ته ننوځي، د هغې مخ په حجاب (ګونګاټ) پوښل کیږي. د دې حجاب موخه د ځینو لخوا ویل کیږي چې دا د ناوې او زوم لپاره سیوري چمتو کوي، او د نورو په وینا، موخه یې دا ده چې شاهدانو ته اجازه ورکړي چې جوړه ښه وګوري. دا مراسم (رسم) "بدکان یا بدکان (بادعكن)" بلل کیږي او دا رسم شپږ سوه کاله زوړ دی. د دې رسم اساس یا واقعیت د دې په اړه شخړه ده چې خوپا په حقیقت کې څه ده. پدې اړه ډیری نظرونه شتون لري: خوپا د دوی مخونو پوښلو معنی لري، یا حجاب د دوی واده معنی لري. دا نظر د "بیا هغې ځان په حجاب پوښلی" (پیدایښت 24، 65) آیت پر بنسټ والړ دی کله چې ربکا د اسحاق سره لیدو ته لاړه. ځینې خلک د دې موضوع په اړه سخت دي، وايي چې شاهدان باید حجاب وګوري، بیا به دوی د واده د شاهدانو په توګه وپیژندل شي. [1] دا دود یوازې د اشکنازي یهودیانو لخوا عملي کیږي، نه د سفاردي یهودیانو لخوا..

### بدکن
د يهودانو په واده کې د واده سند هم ډېر مهم دی او د واده پرته یې تصور هم نشي کیدای. دا واده په يهودي ژبه کې کتاب (כתובה "کتابه") بلل کیږي. دا د درې کلمو (کف-تاو-بیت) له یوځای کولو څخه جوړ شوی چې د "لکل شوي" معنی لري. "په دې اړه څه؟

### د لسو کسانو شتون
په يهودي رسالت کې د ښځو د څښاک څښلو په اړه هم ذکر شوی او دا هم ویل شوي چې ربي به لومړی د هغې په اړه د رحمت دعا وکړي او بیا به هغه د شرابو د مېرمنې لپاره څښلو لپاره ورکړي:

### د ګوتمې اغوستل
بټنوک|286x286پېکسل|د واده د حلقه په اغوستلو سره، ۱۹۵۲م
د يهودانو د واده یوه مهمه دود "د ګوتمې اغوستل" دی. دا ګوتمې د واده د رضايت نښه ګڼل کیږي او د دې ګوتمې په اړه قاعده دا ده چې دا د سرو زرو وي او په کې هیڅ نګینا یا ډبرې نه وي.

زوم دا ګوتمۍ د ناوې په ګوته اچوي او وايي، "ما د موسی او اسراییلو د قانون سره سم تاسو ته دا ګوتۍ په خپل اختیار کې ورکړې ده." بیا ناوې ګوتۍ مني، په دې توګه د هغې رضایت څرګندوي..

د واده په سند کې، واده کوونکی ژمنه کوي چې د هغه ښځې سره به د طلاق یا د هغې په مړینې کې مرسته وکړي او د هغې د ژوند د پاره به د هغه د ژوند د پیسو او د هغې فزیکي غوښتنو پوره کولو ژمنه کوي.
  

### د واده سند
بټنوک|306x306پېکسل|د پخواني وخت کتابونه
د یهودي واده یو دود هم دا دی چې د واده په وخت کې ربي یو ګیلاس شراب اخلي او په هغې کې یو څو دعاګانې کوي (ځینې ځایونه دوه دعاګانو یادوي) او بیا ربي د شرابو ګیلاس مېرمنو ته ورکوي او دوی په وار وار له هغې څخه څښي:

### د زوم د ناوې د شرابو څښل

: دا هم یو ټولنیز دود دی چې د تورات څخه د څو دعاګانو له لوستلو وروسته (د ربي لخوا)، ناوې او زوم شراب څښي.

### د ګیلاس ماتولو دود
بټنوک|250x250پېکسل|د ګیلاس په ماتولو سره.
د یهودانو د واده یو ځانګړی رسم د شیشې ماتول (חופה וקידושין) دي، چې پکې ناوې او زوم، د شرابو څښلو وروسته، شیشې په ځمکه کېږدي، او زوم په خپل ښي پښه سره شیشې ماتوي، پداسې حال کې چې هرڅوک "מזל טוב" (ښه بخت) چیغې وهي.

## سرچینې

## د واده د جوړښت په اړه