open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ادميرال پتنگ

**ادميرال پتنگ** (په لاتين: *Vanessa atalanta*) د وزر لرونکو حشرو (خوځندکو) څخه دی چی په اروپا، شمالي امريکا، اسيا او شمالي افريقا کی ژوند کوي. نوموړي پتنگ د گرمو سیمو سره ډېره مینه لري، خو په پسرلي کی د جنوبو سیمو څخه شمال ته کوچ کوي.
## پېژندنه
ادميرال پتنگ د لویو پتنگانو څخه دی چی په ورځ کی ژوند کوي. دغه پتنگ درې جوړې پښې، دوې جوړې وزرونه، کوچني سر او دوه اوږده انتنونه لري. وزرونه یی سرې ترښکې لري. د وزرونو پلنوالي یی د ۴۵ میلیمتر څخه تر ۵۰ میلیمتر پورې وی. چنجی یی تور رنگ لری او نېښ لرونکی بوټي خوري.

## انځورتون

Image:NIE 1905 Butterflies and Moths - American butterflies.jpg
Image:EmergenceVulcain.ogv|
Image:Chenille vulcain.ogv|د ادميرال پتنگ چنجي
Image:Vanessa.atalanta.caterpillars.jpg|
Vanessa atalanta MHNT CUT 2013 3 14 Grisolle Dos.jpg|*Vanessa atalanta*
Vanessa atalanta MHNT CUT 2013 3 14 Grisolle ventre.jpg|*Vanessa atalanta* △



## سرچینې
‎

وېشنيزه:پتنگان
تاووس پتنگ

**تاووس پتنگ** یا **تاؤس پتنگ** یا **طاووس پتنگ** (په لاتين: **Inachis io**) د Aglais د دلې څخه یو رنگ لرونکي ورځني پتنگ دی چی په اروپا او آسيا کی په باغونواو ځنگلونو کی ژوند کوي. نوموړي پتنگ د گلانو زوښو خوري.
## پېژندنه
تاووس پتنگ د ورځني اروپايی پتنگانو څخه تر ټولو مشهور او گن شمیر لرونکی ژوي دی. نوموړي پتنگ څلور پرمختيايی مرحلې (هگی، چنجي، شفیره او پتنگ) لري. د تاووس پتنگ ښځينه د نيښ لرونکي بوټو او چندرۍ تر پاڼو لاندي هگی اچوي. کله چی چنجی د هگی څخه وځی نو خپله ځاله جوړوی. د تاووس پتنگ چنجی د چندرۍ او نيښ لرونکي بوټو پانې خوري. چنجي تور رنگ لري. وروسته چنجی په تورو ځایو کی په یوې شفیرې تبدیل شوي دی. زیږ شوی پتنگ قهوه یی رنگ لري، درې جوړې پښې او دوه  اوږده انتنونه لري. د وزرونو پلنوالي یی ۶۴ میلیمترو ته رسېږي.

## انځورتون

Aglais io - 001.jpg|تاووس پتنگ پر وزرونو باندی رنگی تصویرونه لري چی ښکاري ژوی د حملې څخه منصرفوي
Image:Inachis io qtl1.jpg|
Image:Schlupf Inachis io (HS).ogg|
Image:Pavi oko kukla.jpg| 
Image:Inachis io eggs.jpg|د تاووس پتنگ هگی
Image:DA ph husenica.jpg|د تاووس پتنگ چنجي


## سرچینې
‎

وېشنيزه:پتنگان
حفيظ الله خيال

بټنوک|حفيظ الله خيال
**حفيظ الله خيال** يو افغان سندرغاړی او کمپوزيتور و.
ميمونه غزال

**[[دوتنه:ميمونه غزال.JPG|بټنوک|ميمونه غزال]]
ميمونه غزال** يوه افغانه لوبگره او د افغان تياتر پخوانۍ هنرمنده ده.
محمد عظيم جسور

بټنوک|محمد عظيم جسور
**محمد عظيم جسور** د افغان تياتر او فلمونو يو پخوانی لوبگر و.
عبدالحميد مبارز

بټنوک|عبدالحميد مبارز
**عبدالحميد مبارز** يو افغان ليکوال او رسنوال و.

وېشنيزه:افغان وزيران
وېشنيزه:افغان واليان
وېشنيزه:د نیمروز والیان
ډورن بورېس اندرېويچ

بټنوک
**ډورن بورېس اندرېويچ** *([[روسي ژبه|په روسي]]: Дорн Борис Андреевич)* يو روسی ژبپوه او ختيځپوه و.

وېشنيزه: روسي ختيځپوهان
ککرۍ تاروگی

**ککرۍ تاروگی** (په لاتين:*Acherontia atropos*) یو لوي شپني لېږدېدونکی پتنگ دي چې په شمالي افريقا، سهیلي او منځنۍ اروپا کې ژوند کوي.
## توصيف
ککرۍ تاروگی د تاروگی (*Sphingidae*) په کورنۍ او د *Acherontia* په جنس پورې اړه لري. نوموړي پتنگ پر تور بدن باندي ژېړ نقاشی لري چې لکه ککرۍ غوندی دی. د ککرۍ تاروگی ښځينه په ځانگړي ډول د کچالو پر پاڼو باندي هگی اچوي. چنجی یی ژیړ رنگ د تور نقاشی سره لري.  ککرۍ تاروگی لېږدېدونکی پتنگ دي چې د افریقا او جنوبي اروپا څخه منځنۍ اروپا ته لېږدي. نوموړي پتنگ د شات سره مینه لري.

وېشنيزه:پتنگان
وېشنيزه:تاروگی
يارمخچۍ

**يارمخچۍ** (په لاتين: *Calandrella brachydactyla*) د کوچنيو مرغانو څخه ده چې د ټيکالې په کورنۍ او د Calandrella په جنس پورې اړه لري. نوموړي مرغۍ په سهيلي اروپا، افريقا او آسیا کې ژوند کوي.

وېشنيزه:مرغۍ
وېشنيزه:ټيکالې
کيشکره

**کيشکره** (علمي نوم: *Nucifraga*) د کارغه ډوله مرغانو یو جنس دي چې په اروپا، آسیا او امريکا کې ژوند کوي. د دي مرغانو جنس درې ډوله مرغان لري. اوږدالي یې لکه جي جاق غوندي (۳۵ سانتیمتره) دي. کيشکره په غوزه لرونکو ځنگلونو کې ژوند کوي او جنغوزې خوري.
## د کيشکرې ډولونه
*Nucifraga caryocatactes - اروآسیايي کيشکره
*Nucifraga columbiana
*Nucifraga multipunctata - کشميري کيشکره

وېشنيزه:کارغان
وېشنيزه:کيشکرې
گلسرک

**گلسرک** (علمي نوم: *Serinus pusillus*) د کوچنيو مرغانو څخه دي چې د Fringillidae (توت خوره) په کورنۍ او د Serinus (کنري) په جنس اړه لري. گلسرکان په آسیا کې په قفقاز، تورکيه، لداخ او ايران کې په وچو سيمو کې ژوند کوي. 

وېشنيزه:توت خوره ډوله مرغان
لنډه کاز

بټنوک|لنډه کاز
**لنډه کاز** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: White goose)* يو ډول مارغه دی.

وېشنيزه:اېناټائيډی
وېشنيزه:کازان
کورکورکه

بټنوک|کورکورکه
**کورکورکه** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Spotted Dove)* يو ډول مرغۍ ده.

وېشنيزه:کوترې
کورکوری

بټنوک|کورکوری
**کورکوری** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: European Turtle Dove)* د کوترې يو بل جنس دی چې ځينې ورته نقشي وايي.

وېشنيزه:کوترې
کمول (مارغه)

**کمولان** یا **کومولان** یا **لگ لگان** (په لاتين: *Ciconiidae*) د لویو غوښه خوړونکو مارغانو څخه دې چې اوږدی پشې، مښوکه او غاره لري او خوږو اوبو ته نژدې په گرمو سیمو کې ژوند کوي. نوموړی مارغان په ۱۹ ډولو تقسیم کېږي. د هغو مارغانو څخه مارابو کومول تر ټولو لوی کومول دي چې اوږدوالی یی ۱۵۰ سانتیمترو ته رسېدلای سی. د دی مارغې په مقابله کې ابډیم کومول د کومولانو څخه تر ټولو کوچنی کومول دي چې اوږدوالی یی ۸۰ سانتیمتره وي. کومولان  
يو ښځمني ژوي دي.
 

وېشنيزه:الوتونکی مرغان
شامتوره

**شامتوره** يا **شامتوله** (په لاتين:*Sturnus vulgaris*) د مرغۍ څخه ده چې د Sturnidae په کورنۍ او د Sturnus په جنس پورې اړه لري. اوږدوالي يې ۱۹ - ۲۲ سانتيمتره او وزن یې ۶۰ - ۹۰ گرامه دي. نوموړي مرغۍ په اروپا، آسيا کې او د ۱۸۵۰ کال څخه په اسټرېليا کې، د ۱۸۹۰ کال څخه په امريکا کې ژوند کوي. شامتوره په ځانگړي ډول پرده وزری خوځندکې، گونگټې او پتنگان خوري خو مېوې هم خوړلاي شي.

وېشنيزه:مرغۍ
سيلاني کارغه

**سيلاني کارغه** (په لاتين: *Corvus frugilegus*) د کارغانو د دلې څخه دي چی په اروپا او آسيا کی ژوند کوي. نوموړي کارغه په اروپا کی تر ټولو گڼ شمير لرونکي مرغه دي. سيلاني کارغه اجتماعی مرغه دي چی په لویو رمو کی ژوند کوی او هره رمه کولای سی لس زره سیلانی کارغان ولري. نوموړي کارغه حشرات، چينجيان او مېوې خوري او کوچني تی لرونکي ژوي هم ښکار کولای سی.اوږدوانی یی ۴۵ - ۴۷ سانتیمتر دي او وزن یی ۶۲۵ گرامو ته رسېدلای سی. د وزرونو پلنوالي یی د ۸۱ سانمامترو څخه تر ۹۴ سانتیمترو پورې دی. ټول بدن یی د تورو بڼکو لخوا پوښ شوي دی. نوموړي مرغه خړه مښوکه لري. دغه مرغه د مرغانو په ټولنو کی ژوند کوی او خپله ځالگی پر ونو باندی جوړوي. د سيلاني کارغو ښځينه هر کال ۳ - ۵ هگی لري چی نسواری رنگ او تور داغونه لري.    

## د سيلاني کارغې ډولونه
* *C. f. frugilegus* - اروپا او لويديځي آسیا.
* *C. f. pastinator* - آسيا.

وېشنيزه:کارغان
کورکوړۍ

**کورکوړۍ** (په لاتين: *Meropidae*) د مارغانو څخه دي چې د Meropidae تر کورنۍ لاندي راځي او په اروپا ، آسیا او افریقا کې ژوند کوي. نوموړی مرغان په ځانگړی ډول پرده وزری خوځندکې خوری او په ۳ جنسو او ۲۵ ډولو تقسیم کېږي.      

وېشنيزه:الوتونکی مرغان
وېشنيزه:شينټاغی ډوله مرغان
کورکورۍ

بټنوک|کورکورۍ
**کورکورۍ** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Pin-tailed sandgrouse)* يو ډول مرغۍ ده.

وېشنيزه:مارغان
لويديځي کاغۍ

**لويديځي کاغۍ** (په لاتين: *Corvus monedula*) د کارغانو  او اجتماعی ژويو څخه یوه کوچني مرغه دي چی په اروپا او لويديځي آسيا کی په ځنگلونو، دښتونو او ښارونو کی ژوند کوي او بې شمزی ژوي، حشرات او غڼې، مېوې، دانې خوری او کولای سی  ښاپيرکان هم ښکار کړي. 

وېشنيزه:کارغان
شنقار

|}
**شنقار** (علمي نوم: *Hierofalco*)

وېشنيزه:باز ډوله مرغان
وېشنيزه:باښه ډوله مرغان
ښامار

بټنوک|د ښامار پژۍ
**ښامار** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Dragon)* يو افسانوي ژوی دی.
کنځری

بټنوک|کنځری
**کنځری** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Cotoneaster)* يو ډول بوټی او مېوه يې ده.
لونيک

بټنوک|لونيک
**لونيک** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Lunaria annua)* يو ډول گل دی.

وېشنيزه:گلان
ماخۍ

بټنوک|ماخۍ
**ماخۍ** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Alhagi)* د يو ډول اغزن بوټي نوم دی.
شړشم

بټنوک|شړشم
**شړشم** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Mustard plant)* يو ډول بوټی دی.

**شړشم يا سرسۍ** (ساینسي نوم: **Brassica** **campestrus** )  د یو کرنیز نبات نوم دی. ګلونه یې کوچني او ژیړ دي. دا نبات شاوخوا شپږ فوټ لوړ دی او د څلور پوټکي ژیړ ګلونو کلسترونه لري. د تخم پوډ یا پوډ یو انچ اوږد دی. دا نبات د آسیا اصلي دی او د تور جوی په نوم هم یادیږي. ورته نبات په اروپا کې د سپینو جوارو په نوم یادیږي.
## د شړشمو کارول:
شړشم د څارویو د خوراک په توګه کرل کیږي. د هغې له پاڼو او تنې څخه سابه پخیږي. تېل د شړشمو له تخمونو څخه استخراجېږي چې د پخلي کولو، بدن او سر غوړولو او د ماشينونو په غوړولو کې کاريږي،   د هغې سفوف په اچار کې هم اچول کيږي.
## د شړشمو کرل:
دا معمولا د اکتوبر په میاشت کې کرل کیږي. د کښت کولو څخه شاوخوا 40 ورځې وروسته، ژېړ ګلونه د شړشمو بوټو په سر کې څرګندیږي. له همدې امله ژېړ ګلونه او شنې پاڼې هر ځای لیدل کیږي.
ملنگيان

**ملنگيان** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Salvia ægyptiaca)* يو ډول بوټی دی چې په درملو جوړولو کې کارېږي. دا بوټی د ډېرو زمانو څخه په کورنيزې درملگرۍ کې کارېږي.

وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
اوبسپی

بټنوک|اوبسپی
**اوبسپی** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Otter)* يو ډول ژوی دی.

وېشنيزه:غوښه خوړونکی ژوي
بلنځه

بټنوک|بلنځه
**بلنځه** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Haloxylon)* يوه ټيټه ونه ده چې په منځنۍ آسيا کې موندل کېږي.
تورغوږی

بټنوک|تورغوږی
**تورغوږی** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Caracal)* يو ډول ځنگلي پيش دی.

وېشنيزه:پيشيان
برغټ

بټنوک|برغټ
**برغټ** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Pallas's cat)* يو ډول ځنگلي پيش او **برغټه** يو ډول ځنگلي پيشو ده.

وېشنيزه:پيشيان
ټانگتوره

**ټانگتوره** (په لاتين: *Datura stramonium*) د بانجانونو څخه یو زهرلرونکي بوټي دي چی په معتلو او حارو سیمو کی په اروپا او لوېدیځی آسیا کی شنه کېږي. اوږدوالي یی ۱ متر ته رسېدلای شی او ټول بوټي زهرجن دي. گل یی سپین تاج لري. مېوه یی د کپسول شکل لري چی د اغزنونو لخوا پوښ شوي دي. نوموړی بوټي  یوشمیر ټروپاني القلويدونه  (۰،۲ - ۰،۶ ٪ ) لکه hyoscyamin ، سكوپولامين، آتروپين ، نیکوتین او گلیکوزیدونه لکه روټين، سکوپولېتين او کومارين لري. د ټانگتورې پاڼې په طب کی د تشنجونو د علاج لپاره هم کارېږي.

وېشنيزه:زهرلرونکي نباتونه
جامنو

بټنوک|جامنو
**جامنو** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Syzygium cumini)* يو ډول بوټی دی چې د کورني درملو په جوړولو  کې کارېږي.
عزت الله ځواب

**عزت الله ځواب** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Ezzatullah Zawab)* يو افغان شاعر او رسنوال دی.
اومان

بټنوک|اومان
**اومان** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Ephedra)* يو ډول بېديانی بوټی دی.
ځنگلي سار

**ځنگلي سار** (په لاتين: *Buteo buteo*) د باز ډوله مرغانو څخه دي چې د شکری ډوله مرغانو په کورنۍ او د سارانو په جنس پورې اړه لري.  

وېشنيزه:ساران
جوک

**جوک** (علمي نوم: *Carduelis cannabina*) د کوچنيو مرغانو څخه دي چې د Fringillidae په کورنۍ او د Carduelis په جنس اړه لري. نوموړي مرغۍ برته له شمالي اروپا نه په اروآسیا کې ژوند کوي.

وېشنيزه:توت خوره ډوله مرغان
ماشیندار اېوو - ۳

**ماشیندار اېوو - ۳** (په چېکي: *Samopal Škorpion Evo III*) د  9x19 یو عصري ماشيندار دی چی د ۲۰۰۹ کال څخه د چېک په چمهوريت کی د Uherský Brod په ښار کی جوړېږي. نوموړي وسله په ځانگړي ډول د چېکی او خارجی وسله والو ځواکونو لپاره جوړېږي خو غیر پوځي نیمه خپل کاري مادل چی د Samopal Škorpion Evo III S1 په نوم يادېږي هم شته.
## پېژندنه
ماشيندار اېوو - ۳ یو کم وزن لرونکی خودکاري (اتوماتيکي) لاسی وسله ده چی د پلاستيکی توکو او پولاد څخه جوړ شوي ده. مرمی کاليبر یی  9x19 دي، په جاغور کی ۳۰ گولي لري او وزن یی ۲،۵۵ کيلوگرمه دی. واټن ویشتونکی یی ۱۸۰ متر دي.

## ماشیندار اېوو ۳ اي - ۱
ماشیندار اېوو - ۳ اي - ۱ (Škorpion Evo III A1) د ماشیندورونو څخه یو پوځی مادل دی چی یوازې د واسله والو ځواکونو او پوليسو لخوا کار شوي دی. نوموړي وسله یو یو گولی درې درې گولی یا جرعه ويشتلای سی. 
## ماشیندار اېوو ۳ اس - ۱
د ماشیندار اېوو - ۳ (Samopal Škorpion Evo III S1)غیر پوځی مادل دی چی یوازې یو یو گولی ویشتلای سی او قيمت یی ۲۰۰۰ دلاره ته رسېږی.

## د ماشیندار استعمالونکي ملی ځواکونه
* د چېک جهموریت د چېک پوځ
* مصر د مصر پوليس
* تايلنډ د تايلنډ پاچایی پولیس
* مالزی د مالزی پاچایی پوليس

## سرچینې
‎   
## دا هم وگورﺉ
*   Ceska Zbrojovka Scorpion Evo3 S1
* Owners Manual

وېشنيزه:ماشیندارونه
وېشنيزه:چېکي وسلې
کنډیباغ

**کنډیباغ**
کنډى باغ او کنډي باغي
کنډی
په ساکي ژبه کې د « کنډ» کلمه د ښار په مانا ده، په سانسکریتي ژبه کې د قریې یا ناحیې په مانا ده په لرغوني پښتو ژبه کې «کنډی» د قریه ، کلې او بانډې په مانا ده. 
دغه راز دوست شینواری صیب هم «کنډ» د قریې په مانا یاد کړی دی.
پوهاند رښتین صیب د تون یا ځای په مانا یاد کړی.
مخکې له دې چې د کنډیباغ په اړه وړاندې لاړ شم ، غواړم یوې بلې ورته سیمې  ته اشاره وکړم.
هډه:
هډه هم ورته موازي سیمه ده چې قبلالمیلاد لرغونتوب لري. هډه د لرغونې ګندهارا یو مذهبي ښار وو چې تاریخي آثر پکې تر اوسه شتون لري. د (آشوکا) په وخت کې بودایزم اوج ته ورسید، د هډې سیمه هغه مهال ډیر ارزښت وموند، کله چې د بودا کپړۍ (ککرۍ) د هیون سهنګ له خوا کشف او پیدا شوه. کنډی هم له همدغې سیمې څخه سویل لویدیځ خوا ته په څو کیلومترې کې پرته سیمه ده.
د «کنډی» له کلیمې سره ځکه د باغ ورستاړی راوړل شوی ده چې دا سیمه نسبتا نورو سیمو ته هواره او شنه سیمه وه، بهیقی د کنډی سیمه د فتح آباد تر سیمې یاده کړی ده. دغه راز  منصور مبارک شاه ځوی محمد چې د «فخر مدبر» په نوم یادیده ، د غوریانو د واکمنۍ په مهال هند کې اوسیده، نوموړی د « آداب الحرب و الشجاعه » په کال 607 هجري کې سلطان التمش ته یو تاریخي کتاب ولیکه. د همدې کتاب په یو ځای کې داسې لیکل شوی « کله چې جیپال د کنډی په صحرا کې د غزنوي لښکرو سره مخ شو  نو په پایله کې له ماتې سره مخ شو» . بهیقی ددغې ماتې سیمه د فتح آباد او دکنډی ترمنځ سیمه ښودلی ده چې په ننګرهار کې ده د څیړنو مطابق د بهیقی خبره صحیح ده. د کنډی سیمه ډیره پراخه وه، آن په شمال لویدیځ کې د سرخرود د فتح آباد(فتیوات) سیلو او کان قطرغي تر سیمو یې برید وو. د جیپال لښکرې چې کله له ماتې سره مخ شوې او  وروسته د غزنوي د لښکرو له خوا وڅارل شوې او ځای ځای ووهل شول او مړي یې پاتې شول د ننني کنډی باغ د مرغه شاه ( مرغان شاه) غوندۍ ته څیرمه ځمکو نوبادو کې تر ورستیو داسې د مړو آثار پیداکیدل ګواکې جنګي عسکر ول، دیته ورته د کنډیباغ د خوړ غاړې کمرونو چې د لوړا (لوړې) په نامه یادیږي او ځنې ورته تخت شاه وایې ، تخت شاه ورته ځکه وايې چې د جیپال لښد څه وخت لپاره دیره او دمه شو چې تر اوسه په همدې کمرونو کې د انسانانو پاتیشونې هډوکې او آثار لیدل کیږي. د کنډی اصلي اوسیدونکي د آشوکا دوخت بودایان ول چې د آشوکا له زمانې وروسته تر ډیره وخته پورې په همدې سیمه کې بودایان او هندو مذهبې ول چې تر اوسه د هندو کلي په نامه هلته د دوی کلی شتون ل دا هندو مذهبی د کنډی باغ له خلکو سره تر ورستیو کلونو راشه درشه درلود او د کنډیباغ وروستی هندو «کرمنچمټټړړذرړړند) نومیده چې په ورستیو کلونو کې له کنډی باغ څخه جلال آباد ښار مرکز ته کډه شو.
پښتو او پښتانه دادب  په رڼاکی”مجاویر احمد زیار“
پښتانه څوک دی” دوست شینواری“
بهیقی
حیات افغانی 
په کنډيباغ  کې تر بودايانو ورسته د پښتون لمړى کوچيدلى قوم دلزاک، ډله زاک، دلزاق اوسيدل حيات افغانى ليکلى دا هغه قوم دى چى دمحمود غزنوى سره د فتوحاتو په برخه کى پوره مرسته کړې
په کنډى باغ کى دلزاک اوس هم شته دى له دلزاکو  اخوا د پښتنو ګڼى قبيلى دلته اوسيږى لکه ل، قدم خیل،تترخیل)
مومند(مهمند)
سادات
دلزاک
زرګران
ملاخيل
خليفه اخندزادګان
ناصر
اعوان
امرخيل
سهاک
او
اغاګان ( حضرت صاحبان) 
دا پورتنى قومونه د کنډي باغ ګډ کلتور او فرهنګ جوړ وي کنډى باغ د دغو ټولو قومونو ګډ کور دى. 
 
سرچينې
# افغانستان درمسير تاريخ،لمړى ټوک،غلام محمد غبار
# حيات افغانى ، ډپټى حيات خان
# مخزان الفغانى،نعمت الله هروى 
# خورشيد جهان، شير محمد ګنډاپورى 
# بهيقى ، خواجه ابوفضل محمد بن حسين بهيقى 
# تاريخ مختصرافغانستان، پوهان عبدالحى خبيبى
سراج الحق

**سراج الحق** د پاکستان د جماعت اسلامی مشر امیر او د پښتونخوا وزیر خزانه دی. هغه د پښتونخوا په لر دير ولسوالۍ کې زېږېدلی دی.

وېشنيزه:د جماعت اسلامي غړي
وېشنيزه:د پښتونخوا وزيران
ایندومټاسین

**ایندومټاسین** (په انگرېزي: *Indometacin*) د غیرستروئیدی درملونو څخه دی چی د متوسط دردونو، التهابونو او تبې د علاج لپاره ور څخه کار اخیستل کېږي.

وېشنيزه:مسکنونه
قطب نما

کيڼ|thumb|300px|یو چینی قطب نما چی د خان د حکمرانانو په وخت کی جوړه شوه
کيڼ|thumb|300px|یوه قطب نما ۱۶۰۷
کيڼ|thumb|300px|عصری قطب نما
**لورښود** (په انگرېزی: *Compass*) یو ابتدایي لوری ښوونکې اله ده چی د جغرافي د لوريو د مالومولو لپاره ترې کار اخيستل کېږي. دا اله د ځمکې د مغناطیسی ډگر په مرسته او نغوتې سره د شمالي قطب لوری ښيي. 
## تاريخ
لورښود په ۲۰۶ ق.م. کی په چين کی د خان د حکمرانانو په وخت کی اختراع شوه. دا لورښود د مقناطیسی اوسپنی څخه د څمڅه په شکل جوړه شوي وسیله وله  چی لاستی یی جنوب ته اشاره کاوه. خو په دی وخت کی دغه وسیله یوازې د غیب وینو (پېش گویی) لپاره کارېدله.  د  جنوبی سونگ  په امپراطوری دوره کی داسی قطب نما جوړه شوه چی د اوبو په سطح باندی ولاړه وه.  د قطب نما په باب لومړنی يادونه په هغه کتاب کی ليدل کيږی چی د ميلاد نه ٣ مه پيړۍ دمخه د چين د مشهور متفکر هان فی له خوا ليکل شوی وو. ور پسی د  جنوبی سونگ  په امپراطوری وخت کی يعنی ٧ سوه کاله دمخه قطب نما عموميت پيدا کړ ٠ قطب نما لومړی په بحر پيمايی کی استعماليده ٠ په تاريخی اسنادو کی ليکل شوی چی له ١٠٩٩ م کال نه تر ١١٠٢ م کاله پوری چينايانو په بحری تگ راتگ کی قطب نما استعمالوله.  يو بل مثال دا وو چی يو چينی تجار د کوريا څخه خپل وطن ته د ستنيدو نه وروسته په خپل سفری يادداشت کی ليکلی چی ماښام بيړۍ په بحر کی نشي پاتی کيدای خو په شپه د ستورو سره سم حرکت کوی ٠ که شپه تپه تياره او اٌسمان وريځ وی نو د قطب نما په وسيله د بيړۍ تگ لاره تشخيص کولی شي.دا په بحر پيمايی کی د قطب نما د استعماليدو لومړی يادونه ده. په ۱۳ پېړی کی قطب نما آسیا او اروپا ته پراخه شوی وه. په ۱۳۰۰ کال کی په اروپا کی وچ قطب نما جوړه شوه. دغه وسیله د مغناطیسی ستن، شیشه ای بوکس او گلباد څخه جوړه شوه. دغه قطب نما په ۱۷۵۰ کال کی د Gowin Knigh لخوا عصري شوه. په ۱۸۰۳ کال کی Francis Crow د مایع یوه قطب نما جوړه کړه. لمړنی دقیقی جیروسکوپی قطب نما په ۱۹۰۸ کال کی جوړه شوه چی د لومړنۍ نړېواله جگړې پر ختم باندی آغېزه درلودله.
## د قطب نما ډولونه
* اساسی قطب نما د قطب نمانونو څخه تر ټولو پخوانی ډول دی.
*الکترونیکی قطبنما 
*جیروسکوپی قطب نما

## سرچینې
‎
وېشنيزه:وسيلې
جيروسكوپ

کيڼ|thumb|300px|یو ابتدایی جیروسکوپ
کيڼ|thumb|300px|د  ټارپيډو جيروسکوپ
**جيروسكوپ** (په انگرېزي:*gyroscope* ) د اندازه اخیستونکی او لورموندنه حفظونکی يوه اله ده چې دكښتيو، الوتكو، توغندیو او نورو  د حركت دتعادلو لپاره ور څخه کار اخیستل کېږي.
## تاریخ
د جيروسکوپ اصلونه د ۱۸۱۳ کال څخه پېژندل شوي دي. په دی وخت کی لومړني جیروسکوپ د آلماني ریاضي پوه  Johann Bohneberger لخوا توصیف او جوړ شو. دغه جیروسکوپ په مرکز کی یوه  لویه کره درلود. لومړنی ابتدایی عصري جیروسکوپ چی څرخونکی دیسک په مرکز کی لري په ۱۷۳۲ کال کی د امريکایی فیزیک پوه Walter R. Johnson لخوا جوړ شو. په اوس وخت کی جیروسکوپ د رهبر کوونکی جهازونو یوه مهمه برخه ده. 

## پېژندنه
جیروسکوپ ډیر مهم او گټور سامان دی چی د بیلا بیلو پوهنو او تخنیکو په برخه کی کارېږي. ابتدایی جیروسکوپ یو څرخېدونکی دیسک لری چی په داخلی فضا کی د خپلو څرخونو د محور لورى مشخصوي.
## سرچینې
‎
وېشنيزه:وسيلې
اسلامي دولت

**د عراق او شام  اسلامي دولت** (په عربي: *الدولة الاسلامية في العراق والشام* ) یا **داعش** (دغه توری *د دوله الاسلامیه فی العراق و الشام* مخفف دی) یو افراطي سني تنظيم دی. نوموړی تنظيم غواړي چې په عراق او سوریه کې د سنی مسلمانانو لخوا په آباد شويو سیمو کې سني اسلامي امارت جوړ کړي.

## تاریخ
تر دې وړاندې یې نوم تنظیم القاعده فی بلاد الرافدین وو. دغه مهال یې ابومصعب الزرقاوی مشر وو. په ۲۰۰۶ کې د زرقاوی تر شهادت  وروسته ابوعمر البغدادی د دې ډلې مشر وټاکل شو . نوموړی په عراق کې گڼې نورې مقاومتی ډلې سره راټولې کړې او له هغوی نه یې  د عراق او شام اسلامي دولت په نامه نوی تنظیم جوړ کړ. دغې ډولې منظم دولتی تشکیلات جوړ کړل او د دفاع د وزارت په گډون یې گڼ وزارتونه لرل. د دې تر څنگ د دولة الاسلامیة فی العراق په لومړنۍ غونډه کې یو ځل بیا له اُسامه بن لادن او نیابتاً له ایمن الظواهری سره بیعت وکړای شو. په ۲۰۱۰ کال د اپریل په میاشت کې ابوعمر البغدادی د امریکایی پوځیانو په یوه چاپه کې ووژل شو او پر ځای یې ابوبکر البغدادی مشر وټاکل شو.

## سرچینې
‎

وېشنيزه:غورځنگ
وېشنيزه:ترهه گر تنظيمونه
وېشنيزه:عراق
وېشنيزه:شام
چې زېټ ۲۰۷۵ رامي

**چې زېټ ۲۰۷۵ رامي** (په چيکي: *CZ 2075 RAMI*) د 9x19 یا 40 SW نیمه خپل کاري ټوپکچه ده چی د چېک په جهوریت کی د Uherský Brod په ښار کی  د Radek Hauerlandاو Milan Trkulja لخوا طرح او جوړه شوه.  
## پېږندنه
چې زېټ ۲۰۷۵ رامي ټوپکچه د subcompact لاسی وسلو څخه دی چی قفل لرونکی گلنگدان لری چی د ټوپکچه ماډل ٧٥ څخه اخیستل شوي دی. 
دغه وسله د Double Action/ Single Action د ماشو سیستمونو څخه یوه کوچنی لاسی وسله ده چی لاسی فیوز لری او وزن یی ۷۰۰ گرامو ته رسېږي. نوموړی ټوپکچه په جاغور کې د ۹x۱۹ پارابېلوم    ۱۰   مرمئ یا  د ۴۰ سمیس ویسن ۸     مرمئ درلودلای سی. 

## انځورتون

File:Rami 2075 rozborka.jpg|
File:CZ 2075 RAMI P.JPG|
File:CZ 2075 RAMI P magazines.JPG|
|


## سرچینې
‎
وېشنيزه:چېکي وسلې
۱۹×۹ مرمی

300px|thumb| پارابېلوم مرمی

**۹x۱۹ پارابېلوم مرمئ** (په انگرېزي:*9 × 19 Parabellum*) د اور لاسي وسلو د مرمیو څخه په د نړی تر ټولو گڼ شمېر لرونکی مرمی ده چی په تومانچو، ماشیندارونو او ټوپکونو کی کارېږي. نوموړي مرمی په ۱۹۰۲ کال کی په آلمان کی د Georg Luger لخوا د Deutsche Waffen und Munitionsfabriken د وسلو جوړونکی صنعت لپاره جوړه شوه. د پاراپېلوم په لاتینی ژبه کی د *Si vis pacem, para bellum* معنی لري چی په پښتو کی *که سوله غواړی نو د جگړه لپاره تیار شه* ورته وایی.
دغه مرمی د لمړنی نړېواله جگړه او دويمه نړېواله جگړه په وخت کی په تومانچو او ماشیندارونو کی کارېدله. تر دويمې نړېوالې جگړې وروسته د مرمی وزن ۸ گرامو ته ورسېده. په اوس وخت کی پارابېلوم مرمی په بیلا بیلو وسله والو ځواکونو او پولیسو کی کارېږی او په ۸۰ هېوادونو کی جوړېږی. 
## د ۹x۱۹ مرمی نومونه
300px|thumb| پارابېلوم مرمی چی غځېدونکی مردک لري
300px|thumb| پارابېلوم مرمی 
*9mm 
* 9mm Luger/Parabellum
* 9mm NATO
* 9x19 mm
* 9x19 mm NATO
* 9mm Parabellum
* 9mm Para
* 9 x 19 Parabellum
* 9&nbsp;mm Luger
* 9&nbsp;mm M.38
* 9&nbsp;mm Beretta (1915)
* 9&nbsp;mm Suomi
* 9&nbsp;mm Pistolenpatrone 08
* 9&nbsp;mm Pistolenpatrone 400 (b)
* 9&nbsp;mm m/34
* 9&nbsp;mm m/39
* 9&nbsp;mm vz. 48
* PM 9
* DWM 480C
* DWM 480D
* DWM 487C
* GR 927
* SAA 4955

## سرچینې
‎

وېشنيزه:مرميات
۳۹×۷،۶۲ مرمی

200px|thumb| ۳۹×۷،۶۲ مرمی
**۳۹×۷،۶۲**   
**مرمی** د ټوپک د مرمياتو څخه تر ټولو مشهور او گڼ شمير لرونکي مرمی ده چې په شوروي اتحاد کې په ۱۹۴۳ کال کې د پوځي ټوپک SKS لپاره طرح او جوړه شوه. نوموړي مرمی تر جگړې وروسته د وارشاف تړون د معیاري مرمی په توگه وټاکل شوه. په اوس وخت کې نوموړی مرمی د نړی تر ټولو استعمالوړ مرمی ده چې  په کلاشېنکوف اې کې ۴۷ او ټوپک مادل ٥٨ کی کار اخیستل کېږي.   
## توصيف
دغه مرمی  د پولاد څخه جوړ شوی دی چی د سرپ او ټومباک لخوا پوښ شوي دي. ټوله مرمی د بوټل شکل لري.    
## د ۳۹×۷،۶۲ مرمی نومونه
300px|thumb|
300px|thumb| د مرمی ډولونه   
* .30 Russian
* 7,62 mm M.43
* 7,62 mm Kalashnikov
* 7,62 mm M.67
* 7,62 mm 1957
* 7,62 mm Russian M.43
* 7,62 mm Russian Short
* 7,62 mm Soviet
* 7,62 mm Soviet Short
* 7,62 mm Type56
* 7,62 mm Vz 57
* 7,62 x 38,6 Russian 1943
* 7,62 x 39 AK47 Short Range
* 7,62 x 39 USSR
* 7,62 x 39 Russian Short
* 7,62 x 39 Soviet M43
* SAA 2560

## سرچینې
‎

وېشنيزه:مرميات
وېشنيزه: روسي مرميات
گراڅ

**گراڅ** *(آلمانی:Graz)*  د اتریش دویم لوی ښار دئ او د شتایرمارک ولایت پلازمېنه ده.

وېشنيزه:د اتريش ښارونه
د اتریش د کار گوند

**د اتریش د کار گوند** (په آلمانی: *Partei der Arbeit Österreichs*) یو کمنونیست گوند دئ. دی د اتریش له کمونیست گونده بېل شو. د ۲۰۱۳م ع کال د اکتوبر په ۱۲مه نېټه د اتريش د کار گوند جوړ شو. مشر ئې اوتّو بروکّنر دئ. د کار ګوند غواړي چې اتریش له اروپایي اتحادیې ووزي او بیا خپلواک شي.

وېشنيزه:کمونيزم
وېشنيزه:اتريش
توپک مادل ۲۴

**توپک مادل ۲۴** (په چېکي: *Puška vzor 24*) یو پوځي توپک دي چی په چکوسلواکيا کی د ۱۹۲۴ کال څخه تر ۱۹۴۲ کال پورې جوړېده. نوموړي وسله د نړی د بېلا بېلو هېوادونو ته هم صادر شوه.
## پېژندنه
توپک مادل ۲۴ د ۷،۹۲ یو تکرارېدونی توپک دی چی گلنگدان یی د موزر د سیستمونو څخه دی. نوموړي توپک د ۷،۹۲  مرمی څخه کار اخلی. هر توپک برچه لری چی اوږدوالی یی ۳۰۰ میلیمتر دی. 

## سرچینې
‎
وېشنيزه:چېکي وسلې
د زړه او رگونو غونډال

زړه او رگونو غونډال د زړه چې يو عضلي پمپ دی او رگونو څخه جوړ غونډال دی چې دنده يې د بدن ټولو برخو ته د وينې رسول دي. اکسیجن په وینه کی د سږو له لارې جزبیږی وینه د زړه څخه تر ټولو لوی شریان یعنی شریان ابحر (آيورټا) په واسطه له زړه څخه وځي چې وروسته له نورو شریانونو څخه تېریږی چی بلآخره دبدن بېلابېلو ژونکو او ووبونو ته رسیږی هغه غشاء چی د زړه شاوخوا یې پوښلی دی د پېريکارد پوښ (پرده) په نوم یادیږي. زړه د ټټر د هډوکو او پښتیو تر شا پروت دی.
نبض

**نبض** هغه ضربه چې د زړه د هر پمپ سره مینځ ته راځی د نبض په نامه یادیږی. د ضربانو (ټکانونو) تعداد په یوه دقیقه کی د زړه د نبض سرعت ښکاره کوی.

## سرچينې
د اتریش د خلکو ګوند

**د اتریش د خلک گوند** (په آلمانی: *Österreichische Volkspartei*) یو حرکت دئ چه د مینځنۍ لارې سیاست چلوي. د ۱۹۸۷ کال راهیسې دا گوند د اتریشی حکومت یوه برخه ده.
## سرچينې

وېشنيزه:اتريش
د آلمان ملي دموکراتیک گوند

**د آلمان ملي دموکراتیک گوند** (په آلمانی: *Nationaldemokratische Partei Deutschlands*, NPD ) یو ملتپرست حزب دئ چه د ۱۹۶۴ په کال جوړ شو. د ۲۰۱۳ نه ۲۰۱۴ پوري د گوند مشر اودو پاستورس (Udo Pastörs) وو. اوسنی مشر ئې فرانک فرانڅ (Frank Franz) دئ. د ن.پ.د مرکزونه په ختیځ آلمان کښی دی.

وېشنيزه:آلمان
اودو فوګت

**اودو فوگت** (په آلمانی: *Udo Voigt*) یو آلمانی سیاستمدار دئ. د ۱۹۹۶ نه تر د ۲۰۱۱ کال پوری د آلمان د ملی دیموکراتیک گوند مشر و. د ۲۰۱۴ راهیسې د اروپایي اتحادیې د جرگې وکیل دئ. له خپلې ښځې سره په بېرلین کښې ژوند کوي.
گېرالد لواکر

**گېرالد لواکر** (په آلمانی: *Gerald Loacker*) یو اتریشی سیاستمدار دئ. د ۲۰۱۳ د مني راهیسې د اتریش د ولسي جرگې وکیل دئ. دی د آزادفکر گوند چه په آلمانی NEOS - Das Neue Österreich  یعنی نوی اتریش نومېږي غړی دئ. د وین په پوهنتون کښی د حقوقو محصل وو.
د پچيراګام ولسوالۍ لنډه پېژندنه

### د پچيراگام ولسوالۍ

پچيراگام ولسوالۍ دننگرهار ولايت له ځنگليزو او سمسورو ولسواليو څخه
 شمېرل کېږي، د پچيراگام ولسوالۍ د جلالکوټ ښار جنوب لوري ته پرته ولسوالۍ ده
بټنوک|پچيراگام ولسوالۍ

اکثره خلک يېپه خټه خوږياڼي دي، يو لږ شمېر کوچيان او سلېمانخيل هم په نوموړې
 ولسوالۍ کې دېره شوي دي.

د پچيراگام ولسوالۍ چې پخوا د خوږياڼو ولسوالۍ يوه علاقه داري وه
د حکومت د وروستيو تشکيلاتو په درشل کې پر ولسوالۍ بدله شوه، د پچير اگام ولسوالۍ (۱۲) لوی کلي لري چې عبارت دې له:

۱- لاندې صبر: دا کلی د پچيراگام ولسوالۍ لومړنی کلی(ولس) دی چې ډېر شمېر کوچني کلي لري لکه (گډل نايان، درې کلی، سمڅې، شاکرين، ټانگی، سره کلا، ياغي بند مياگان، ښرکي کلا، گنډېری، توراباد، وستاکارانو کلی، ملک سلطان محمد کلی، زوړ کلی، اخوندزادگانو کلی،حاجي شهزادگل کلی، نوې کلا، خانانو کلی، توراڼۍ او داسې نور.

۲- پاس صبر: مشهور کلي يې دا دي: (چينارگی، گنډيري ټانگی، کټه خېل،سودر خيل، ليټۍ کلی او نور.

۳- لنډه خيل: مشهور کلي يې دادي: بنډيانو کلی، کوډگی، مياکلی، ځوځگر او داسې نور.

۴- زمر خيل: مشهور کلي يې دادي: لکۍ کلا، څنډلی، کمبو، چغرې کلی، معلم قيوم کلا،بامه خيل، کلاگۍ، ځړه خيل، سوبه خيل، اخوندخيل، ځارمن کلی، سره کلا، کاله خيل او داسې نور.

۵- بامه خيل

۶- مورگۍ: بره مورگۍ، کوزه مورگۍ، تکان او نور يې مشهور کلي دي.

۷- کوز گيريخيل: ماڼوگان، ناريان او نور يې مشهور کلي دي.

۸- بر گيريخيل

۹- سليمانخيل: ميلوه، توره بوړه، صالح گل بابا، زيړان او نور يې مشهور کلي دي.

۱۰- لاندې پچير

۱۱- پاس پچير

۱۲- پنکزي

سرحدونه: د پچيراگام ولسوالۍ د ختيځ لوري له چپرهار او هسکې مينې ولسواليو سره گډه پوله لري، د شمال له لوري له خوږياڼو او چپرهار ولسواليو سره گډه پوله لري، لويديځ ته يې د خوږياڼو ولسوالۍ پرته ده او جنوب لوري ته يي سپين غر د پښتونخوا د پاړه چينار سيمي سره د گډې پولې توگه وجود لري.

کسب او کار: د پچير اگام ولسوالۍ خلک زيات او د کرنې ځمکه يې لږه ده، نو ځکه زيات شمير وگړي په زده کړو، سوداگرۍ، حکومتي دندو بوخت دي او يو نور شمير يې په کرنه او مالدارۍ بوخت دي.

کرنيز پيداوار او ميوې: ټماټر، تور بانجان، ممپلي،جوار، غنم،وربشې، کورښې،چڼې، پلي مټر،ځنغوزي، پرگي، غوځان، انگور، الوکاټ، مندتې، الوچې، شپتالو، بوهيان، انار، مڼې، توتان، انځر او نورې هر ډول ميوې په پچيراگام ولسوالۍ کې پيدا کيږي.

نفوس : د پچير اگام ولسوالۍ هر کلی په اوسط ډول (۱۰۰۰۰) وگړي لري چې په دې تر تيب د پچيراگام ولسوالۍ ټول نفوس (۱۱۲۰۰۰) تنه کيږي.

په ټاکنو کې د خلکو ونډه: په پچير اگام ولسوالۍ کې شاوخوا (۴۰۰۰۰) کسانو د رايو کارتونه اخيستي دي چې د ناامنۍ له امله خلک نشي کولای په ټاکنو کې په پراخه کچه ونډه واخلي.
سلام پوهنتون

بټنوک|د سلام پوهنتون لوگو
**سلام پوهنتون** په 2009 زيږديز کال کې د يوه شخصي پوهنتون په توگه ثبت شوی چې کابل ښار کې مرکزي او کندوز ښار کې فرعي څانگې لري. ياد پوهنتون د لوړو زده کړو وزارت د لسو لوړو خصوصي پوهنتونو په لړ کې قرار لري. 

## سرچينې

## باندنۍ تړنې
* د پوهنتون رسمي ويبپاڼه
* د پوهنتون فېسبوک رسمي پاڼه 

وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه
سيد شهزاد علي نجمي

**ډاکټر سید شهزاد علي نجمي** یو پاکستانی صوفي روحاني شخصیت، لیکوال او د روحاني درملنې بنسټ ایښودونکی دی. هغه د **«نجمي شفای انرژي»** کتاب لیکوال او د **نجمي شفای انرژي درملنې** (Najmi Healing Energy) د نظام بنسټګر دی.

ډاکټر سید شهزاد علي نجمي د **۱۹۶۴ کال د مې په ۲۱مه** د پاکستان په **کراچۍ** ښار کې زېږېدلی دی. هغه د صوفي روحانیت، روحاني انرژۍ او بدیلو درملیزو طریقو په برخه کې پېژندل کېږي.

نجمي شفای انرژي یوه روحاني درملیزه طریقه ده چې د صوفي مفاهیمو، روحاني تمرکز او انرژۍ پر اصولو ولاړه ده. دا طریقه د بدیلې درملنې په توګه وړاندې کېږي او د طبي درملنې بدیل نه ګڼل کېږي.

## حوالې

## بهرنۍ تړاوونه
* د خضریه صوفي سلسلې رسمي وېبپاڼه

وېشنيزه:پاکستاني صوفيان
وېشنيزه:پاکستاني لیکوالان
وېشنيزه:روحاني درملنه
وېشنيزه:بدیله درملنه
وېشنيزه:۱۹۶۴ زېږېدنې
وېشنيزه:کراچۍ

وېشنيزه:مسلمان فيلسوفان
وېشنيزه:پاکستاني ليکوال
کریستوف والڅ

**کریستوف والڅ** (په آلمانی: *Christoph Waltz*) یو اتریشی د فلم لوبغاړی دئ. دی د اطریش په پلازمېنی (وین) کښی لوی شوی دئ. خو اوس په برلین او لس انجلس کښی هستوگنه کوی. که څه هم د کریستوف والڅ مورنۍ ژبه آلمانی ژبه ده، ولی دی په انگلیسی او پرانسوی هم ډېر ښه پوهېږی. دا لوبغاړی د آلمان او اتریش تابعیت لری.
یوسېفینه پرویس

**یوسېفینه پرویس** (په آلمانی: *Josefine Preuß*) یوه آلمانی د فلم ممثله ده. دا په پوتسدام کښی شوې ده خو اوس په برلین کښی ژوند کوی.

وېشنيزه:آلمانی
لر اتریش

**لر اتریش** (په آلمانی: *Niederösterreich*) د اتریش په شمال ختیځ کې پروت دئ. لر اتریش د هېواد له ټولو ولایاتو لوی دئ. پلازمېنه ئې سانکت پولتن نومېږی. د دوناو سیند لر اتریش په دوو برخو کوی. شمالی برخه دوه سیمی لری چه (د بډال سیمه) او (د ځنگل سیمه) نومېږی. د جنوبی برخه دوه سیمی (د صنعت سیمه) او (د ناکو الکول سیمه) دی. 

وېشنيزه:اتریش
اورمازده

**اورمازده** یو پخوانی آریایی خدای دئ چه په قدیمی ایرانی (آریایی) ژبی کښی اهوره مزداه نومېږی. هغه له ټولو وغو لوی و. د اوسنی وخت په آریایی ژبو کښی چه ویونکی ئې مسلمان دی اورمازده خدای نه دئ خو د دې کلمې مانا میېر، لمر ده.
اريايي ژبې

د اريايي ژبو لړلیک کې د سيمې شمال لوېديځې ژبې راځي، چې د افغانستان، اېران، عراق او تاجکستان هېوادونه ژبې پکې شاملې دي. اريايي ژبې په ايراني ژبې هم يادېږي، اېراني ژبې: **دا په دې معنا نه ده چې دا ژبې د اېران دي**، بلکې د ایران معنا يعني (**آریایي**) آريايي او اېراني هېڅ کوم توپير نه لري. دا چې اوس د اېران نوم له اريايانو څخه غلا شوی، او ايرانيانو ځانونه په اريايانو پورې تړلي، په همدې ډول غواړي چې د اريائي کورنۍ نورې ژبې هم په ځان پورې وتړي. 

اريايي کورنۍ درې لويې رسمي ژبې لري ، پښتو په افغانستان کې رسمي ده، فارسي په اېران کې، او کوردي په عراق کې.

## د اريايي کورنۍ ژبې
اريايي کورنۍ چې زياتره کسان يې يې د اېراني کورنۍ په نوم پېژني، څلور ژوندۍ ژبې لري. پښتو د اريايي کورنۍ لومړنۍ او فارسي دويمه ژبه ده، خو ایرانیان په دې باور دي چې فارسي لومړۍ او پښتو دويمه ده، چې دا باور تر ډېره ناسم ګڼل شوی.

۱: پښتو د افغانستان رسمي ژبه، د اريايي کورنۍ لومړنۍ ژبه ده. چې لږ تر لږه 120 ميليونه ويونکې لري. افغانستان او پاکستان کې ترټولو ډېر ويونکي لري.

۲: فارسي د اېران هېواد رسمي ژبه، د اريائي کورنۍ دويمه لويه ژبه ده. چې حد اکثر 60 ميليونه ويونکي لري.

۳: کوردي د اريايي کورنۍ درېيمه ژبه ده ، چې نږدې 40 ميليونه ويونکې لري. او همدا راز کوردي ژبه د عربي ترڅنګ په عراق کې رسمي ژبه ده.

۴: بلوڅي ژبه، د اريايي کورنۍ وروستۍ غیر رسمي ژبه ده چې هېڅ هېواد کې رسميت نه لري، په داسې حال کې چې د دې ژبې الفباء هم څرګنده نه ده. خو تاریخي څېړونکي په دې اند دي چې بلوڅي ژبه د پښتو ژبې څخه زېږېدلې، او تر ډېره د پښتو لغاتونه پکې کارول شوي.
## سرچينې
یغنابی ژبه

**یغنابی ژبه** (په یغنابی ژبی کښی یغنوبی زِوُوک) یو ختیځ ایرانی ژبه ده. په اوسنی وخت کښی د دې ژبی د ویونکو شمېر په نژدې ۳۰۰۰ تنه دئ. دا په تاجیکستان کښی د یغناب په درې کښی او د ظفرآباد په ښار کښی ویلې کېږی. څه نا څه ټول یغنابیان په تاجیکی هم پوهېږی.
ټاسماني شيطان

**ټاسماني شيطان** (په لاتيني : *Sarcophilus harrisii*) د کڅوړه لرونکی ښکاری ځناورانو څخه دی چی په ټاسمانيا کی په ځنگلونو کی ژوند کوي. نوموړی ځناوران په آسټراليا کی هم ژوند کول خو د انسانانو د آغېزو په سبب منفرض شول او په اوس وخت کی ټاسماني شيطان یوازې په ټاسمانیا کی ژوند کوی.
## پېژندنه
ټاسماني شيطان لمړني ځل په ۱۸۰۷ کال کی د (George Prideaux Robert Harris (1775 - 1810 لخوا توصيف شو. نوموړي ځانور په ټاسمانیا کی تر ټولو لوی او مشهور کڅړه لرونکي او غوښه خور ځناور دی نوموړی ځناور پنډ بدن، لوی سر او اوږده لکی لري رنگ یی تور دی. ټاسماني شیطان په شپه کی ښکاري کوي او د دي لپاره ښه سامعه او وږمی لري.     
وزن یی ۸ کیلو ته رسېدلای سی او  اوړدوالي یی ۶۵ کیلو (نارینه) او ۵۷ کیلو (ښځينه) وی.  ښځينه هر کال ۳۰ جوانان درلودلای سی. په اوس وخت کی ټاسماني شيطان په ځنگلونو کی او د ښارونو تر نژدې ژوند کوی او په ځانگړي ډول وامبټان (یو کڅړه لرونکی ژوي) ښکاري کوي.

## سرچینې
‎
 وېشنيزه:کڅوړه لرونکي ژوي
فرایشتات

**فرایشتت** (به آلمانی Freistadt ، ټکی په ټکی ازاد ښار مانا لری) په بر اتریش کې یو ښار دئ چه د ۲۰۱۴ کال د یانوار (جنوری) په وړومبۍ نېټه د اوسېدونکو شمېر ۷۴۶۵ تنه و. د ۱۸۴۹ د کال راهیسي دا ښار د فرایشتات د سیمی پلازمېنه ده. د فرایشتات تیږه د ۱۲۲۰ کال په شاوخوا کې کښېښودل شوه. د ښار د مینځ ډېر زوړ او د کتلو وړ دئ. د ۱۸۷۹ کال د اتریش د قصري اینی یو لښکرگوټ په فرایشتات کې مېشته شو. د ۱۹۳۷ کال یوه قشله جوړه شوه. په آلمانی کې (تیلی کاسېرنه) یعنی د تیلی قشله نومېږی. په اوسنی غومن کې دلته عسکران د افسرۍ دپاره روزل کېږی. فرایشتات د اورگاډی ستېشن لری. گاډی ئې لینڅ او پراگ ته ځی. سروېس چه لینڅ ته ځی هم شته. دا ښار روغتون او د زړو انسانانو هستوگنځی لری. زو څو غومن راهیسی ښاروال ئې کریستیان یاخس دئ. د ناحیې په شورا کې د اتریش د خلک گوند قاطع اکثریت لری. په دې شورا کې نور گوندونه هم شته: د اتریش ټولنیز دمکراتیک گوند، د چاپېریال ساتونکو حزب، د اتریش ازادی پاله گوند او د اتریش د راتلونکی دپاره یووالی.

وېشنيزه:اتریش
معمولي وامبټ

**معمولي وامبټ** (په لاتيني: *Vombatus ursinus*) د کڅړه لرونکي ځناورانو څخه یو خوله لگوونکي ژوي دی چی په جنوبي آستراليا، نیو ساوټ وېلز او ټاسمانيا کی په ځنگلونو او غرونو کی ژوند کوي. اوږدوالي یی د ۰،۷ مترو څخه تر ۱،۲ مترو پورې دی، وزن یی ۲۵ کیلو ته رسېدلای سی او تور رنگ لري.نوموړي ژوی په ځانگړي ډول شنه او نورو نباتونو خوري او په شپه کی ژوند کوي.

 وېشنيزه:کڅوړه لرونکي ژوي
ایبولا ناروغۍ

**ایبولا ناروغۍ** (په انگرېزي: *Ebola virus*)

یوه خطرناکه ساري ناروغۍ ده چی د ایبولا ویروس څخه منځ راځي. د ایبولا ناروغي په لومړي ځل په ۱۹۷۶ کال کې په افريقا کی په کانگو کې کشف شوه او دغه ناروغۍ تر اوسه پورې یوازې په مرکزي اولویدیځی کی لیدل شوې ده. دغه ناروغي انسانو ته د څاریو لکه بیزو، ښاپېرک او غرڅې سره د نږدې اوسیدو له کبله سرایت پیدا کوی. د انسانانو تر منځ بیا د ایبولا ناروغي د وینې، بدن مایعاتو او ککړ چاپیریال لا لارې خپریږي. د ایبولا ساري ناروغۍ لومړنۍ نښو نښانو کې تبه، سخته کمزوري او د عضلاتو او ستوني درد شاملې دي کله چې ناروغي پرمختللې شي نو نورې جدي ستونزې لکه کانگې، نس ناستی او په ځینو کسانو کې د وینې بهېدل هم لیدل شوي دي.

وېشنيزه:ساري ناروغۍ
څوریخ

**څوریخ** (Zürich) د سویس یو لوی ښار دئ چه ده د ۲۰۱۴ په کال ۴ لکه اوسېدونکی درلودل. د ښار له شاوخوا سره دلته دوولس لکه تنه اوسېږی. د رومیانو په غومن کښی د دې ځای نوم توریکوم و. څوریخ د پروتستانتیزم د شروع راهیسی د دې عیسوی مذهب دپاره یو ډېر دروند ځای و خو په اوسنی غومن کښی د کاتولیکانو شمېر د پروتستانتانو له تعداد څخه لوی دئ. په څوریخ کښی مسجد، سیناگوگ، مندیر او بودیستی عبادتځای هم شته. دا ښار موزیمونه، تیاترونه او یو څو پوهنتونونه لری. رسمی او د اوسېدونکو مرنۍ ژبه آلمانی ژبه ده.

زیوریخ د 2,000 کلونو لپاره په دایمي توګه میشته شوی ، د روميانو لخوا تاسیس شوی ، چې ورته یې توریکم ویل کیږي. په هرصورت، لومړني استوګنځایونه د 6,400 کلونو څخه ډیر وخت موندل شوي (که څه هم دا یوازې په سیمه کې د انسان شتون په ګوته کوي او نه د ښار شتون په هغه وخت کې).

  د منځنیو پیړیو په جریان کې، زیوریخ د امپراتورۍ سمدستي خپلواک او امتیازي حیثیت ترلاسه کړ او په 1519 کې، په اروپا کې د هولډریچ زونګلي په مشرۍ د پروټیسټنټ د اصلاحاتو لومړنی مرکز شو.

د زیوریخ رسمي ژبه الماني ده، خو اصلي ویل کیږي ژبه یې زیوریخ جرمن ده، چې د المانیک سویس الماني ژبي محلي بڼه ده.

په ښار کې ډیری موزیمونه او د هنر ګالري موندل کیدی شي، پشمول د سویس ملي موزیم او کنستاس. Schauspielhaus Zürich په عمومي ډول د آلماني ژبې نړۍ یو له مهمو تیاترونو څخه شمیرل کیږي.

د سویس د لومړنیو مالي مرکزونو څخه یو په توګه، زیوریخ د ډیری مالي موسسو او بانکي شرکتونو کور دی.
اېف ۱ لاسي بم

**اېف ۱ لاسي بم** (په روسي: *Ф-1 граната*) د عسکرانو پر ضد یو ټوټه کوونکي دفاعی لاسي بم دي چی د ۱۹۳۹ کال څخه راهيسي په روسيه کی جوړېږي. نوموړي وسله تر ۱۹۴۵ کال وروسته د شرقي بلوک د وسله والو ځواکونو د معیاري وسلې په توکه ومنله شوه، او په دوهمه نړیواله جګړه کې طرحه شوئ وو.

## سرچينې
 

وېشنيزه:روسي وسلې
بېاتریکس فون شتورخ

**بېاتریکس فون شتورخ** (په آلمانی: Beatrix von Storch) یو آلمانی مدافع وکیل، سیاستمدار او لیکوال ده. دا ښځه چه کورنۍ ئې اشرافی ده، د اروپا د جرگې وکیل ده. د آلمان دپاره د التېرناتیف غړی ده.

وېشنيزه:آلمانی
پرانيستې سرچينې استخبارات

بټنوک|انټرنټ
**د استخباراتو پرانېستې سرچينه** (په انگرېزي: *open source intelligence*) چې د OSINT په نوم هم پېژندل شوې ده، د استخبارتي طریقو څخه تر ټولو بې خطره طریقه ده چې د عمومي سرچينو (لکه انټرنيټ، ورځ پاڼو، تلويزيون او نورو ټوليزو رسنیو) څخه مهم اطلاعات ټولوي. دغه ټول شوي اطلاعات د څارگریزو کارمندانو او نورو متخصصانو لخوا شننه (تجزيه) شوي دي. نوموړې استخبارتي طريقه په نړی کی تر ټولو گڼ شمېر لرونکي او استعمالوړ د استخباراتو ټولونکې لاره ده. مثال په توگه امریکایي استخبارتي اداره وایي چې ۷۵٪ مهم معلومات د انترنيټ او نورو عمومي سرچينو څخه اخیستل شوي دي.
نوموړي استخبارتي طریقه په ځانگړي ډول د دولتي څارگريزو ادارو، ځانو تحقیقاتو ادارو او کارمندانو له خوا کارول شوې ده.

وېشنيزه:څارگرې ادارې
وېشنيزه:د استخباراتو طريقې
الېکساندر ګاولند

بټنوک
**الېکساندر گاولند** (په آلمانی: *Alexander Gauland*) یو آلمانی لیکوال او سیاستمدار دئ. دی په ختیځ آلمان کښی لوی شوی دئ او د تحصیلاتو دپاره لوېدیځ آلمان ته کډه یې وکړه. د ماربورگ او گیسن د پوهنتونو کښی د تاریخ، د سیاست پوهنی او د حقوقو تحصیلونه یې وکړل. د ۲۰۱۳ له کال راهیسې د آلمان دپاره د آلترناتیف (AfD) د گوند سیاستمدار دئ. د براندنبورگ په ایالت کښی د دې گوند مشر و. الېکساندر گاولند د امریکا د متحده ایالاتو په نفوذ انتقاد کاندی، خو هغه له روسیې سره همکاری غواړي.
یرژي پوديېبراد

**یرژي پوديېبراد** یا **جورج پودیېبراد** (په چېکي: *Jiří z Poděbrad*) د چېکی اشرافو څخه وروستي چېکي پاچا وو چی د ۱۴۵۸ کال څخه تر ۱۴۷۱ پورې په بوهیمیا کی یی حکومت کاوه.
## ژوند
یرژي پوديېبراد په ۱۴ اپرېل ۱۴۲۰ کی د پودې برادي په ښار کی زېږېدلی وو پلار یی ویکټورين بوچک وو چی د کاتولیکانو د مخالفینو یو مشهور سالار او پلوی وو. کله چی یرژی پودې براد ځوان وو نو د کاتولیکانو د  اعتدالخوښوونكى مخالفینو پلوی هم وو. په دی وخت کی د چیک په پاچایی کی لویه مذهبي جگړه پای ته ورسیدله. چیکی اشرافو غوښتل چی په بوهیمیا (چیکی پاچایی) کی دغه جگړه خلاصه کړي او د دی لپاره د کاتوليکی پوځ سره یو ځای شول او په ۱۴۳۴ کال کی د ليپانی په جگړه کی یی د کاتولیک افراطي مخالفینو ته  ماته ورکړه. خو په ۱۴۳۷ کال کی چیکی او مجارستانی پاچا زیکمونډ له دنیا سترگی پټی کړی او مذهبی جگړه بیا بېل شوه. یرژي پودي براد چی د ملاډا بولسلاف د سیمو حکمران وو لوی پوځ ټول کړ او پر پراگ یی چی د کاتولیکي پوځونو په لاس کی وو برید وکړ او په ۱۴۴۸ کال کی یی کاتولیکی پوځونو ته  ماته ورکړه. تر جگړې وروسته یی مذهبی ستونزی حل کړی او مذهبی افراطي ډلو ته یی هم ماته ورکړه.یرژي پودي براد په ۱۴۵۲ کال کی د پاچا نایب شو او د شاهزاده ولادیسلاف تر وفات وروسته په ۱۴۵۸ کال کی د چیکی پاچا په توکه وټاکل شو.

## اروپایی اﺉتلاف
کله چی یرژي پوديېبراد د شاهي پر تخت کښېناست نو د بالکان څو برخو د عثمانانو په لاس کی وو.  اروپایی مسيحی هېوادونو د محمد فاتح برید څخه لویه بېره درلودله. د دی په سبب پاچا یرژي پودېبراد پاپ او اروپایی حکمرانانو ته پېشنهاد وکړ چی  مذهبي سترونزونه حل وکړي او د عثمانانو پر ضد لوی ائتلاف جوړ کړي. په دی ایتلاف کی آلمان، فرانسه او نورو مهمو هېوادونو شامل ول. څرنگه چی کاتولیکي کلیسا پر دغی ائتلاف هېڅ آغېزه نه لرله نو ځکه پاپ د ائتلاف جوړولو انتقاد او رد وکړ.

## چېکي پاچا
یرژي پوديېبراد په بوهیمیا او خارجی هېوادونو کی بریالی، قدرمن او محترم حکمران وو. خو ځینی آلماني کاتولیکیانو چېکي پاچا ته په بده سترگه کتل او د پاچا په هکله یی وویل چی کافر دی. په دی وخت کی د پاپ او چېکي پاچا په منځ کی یوه اختلاف منځ ته راغله. چېکي پاچا غوښتل چی پاپ چېکي خلکو ته د اوټراکويسموس دین د اعتراف کولو اجازت ورکړي خو پاپ د دغی غوښتنو څخه رد کړ او صلیبي پوځ یی ټول کړ. په ۱۹۶۳ کال کی چېکي کاتوليکي اشرافانو د پاچا پر ضد قیام وکړل او په ۱۴۶۶ کال کی صلیبیانو د چېک پر پاچایی باندي برید وکړ. د صلیبیانو قوماندان مجارستانی پاچا ماتهیاس کوروین وو. په ۱۴۶۸ کال کی مجارستاني پوځ موراویا (د چېک پاچایی شرقی سیمه) ته ورسېده او د تژېبيچ ښار یی ونیو او شپيلبېرک قلعه یی محاصره کړه. خو په ۱۴۶۸ کال کی د زولې ښار ته نژدې مجارستاني پوځ د چېکي پوځ سره ونښتل او په دي جگړه کی مجارستانی پوځ ماته وخورله او د ماتهياس کوروين اعلی قوماندان تیپیان شو.
په ۱۴۶۹ کال کی ماتهياس کوروین د چېک پر پاچايی بیا برید وکړ خو پوځ یی د ويلېموف ته نژدې محاصره شوه. که چی هم ماتهياس کوروین ژبه وکړ چی به د چېک پر پاچایی باندی بیا برید و نه کړي خو مجارستابی پوځ تر آزاد وروسته د اولوموڅ ښار ته ولار او په دی ښار کی چېکي پاچايي تاج د کاتولیکی اشرافو د لاسونو څخه قابول کړ. 
چېکي پاچا یرژي پوديېبراد په ۱۴۷۱ کال کی په پراگ کی له دنیا تېر شو. مقبره یی د مقدس ویټوس په کلیسا کې پرته ده.

وېشنيزه:چېکي واکمنان
بوښوتنيکا

**بوښوتنيکا** *(په پولنډيBochotnica ː)* د پولنډ په هېواد کې د يوه ښارگوټي نوم دی چې لوبلين ته څېرمه پروت دی.
سنېژکا اکتشافي او څارونکي مجموعه

بټنوک|400px|کيڼ|سنېژکا اکتشافي او څارونکي مجموعه
**سنېژکا اکتشافي او څارونکي مجموعه** (په چېکي: *Průzkumný a pozorovací komplet SNĚŽKA*) د توپخانو یوه څارونکي او موندونکي( اکتشافي) مجموعه ده چی د مځکني او هوایی اهدافو د څارلو لپاره ور څخه کار اخيستل کېږي. نوموړي مجموعه په ۹۰ کلو کی د چېک په جمهوريت کی د سلاويچين په نظامي فني موسسه کی طرح او جوړه شوه.   

## سرچينې
 
وېشنيزه:د چېک پوځي تخنيک
بژېونوف صومعه

**بژېونوف صومعه** (په چېکي: *Břevnovský klášter*) د نارينو تر ټولو پخواني چېکي صومعه ده چی په پراگ کی د بژېونوف په برخه کی پرته ده. نوموړي صومعه يه ۹۹۳ کال (میلادي) کی د شاهزاده بوژيوي Bořivoj او اسقف Vojtěch لخوا جوړه شوه او د ۹۹۳ کال څخه تر اوسه پورې د بېنېډيکټو راهبانو مهم مرکز ده. دغه صومعه د ۱۹۵۸ کال څخه د چېک د جمهوريت ملی یادگار دي. په دی صومعه کی یو مشهور بير هم پخول کېږي. 
## تاريخ
بژېونوف صومعه په ۱۰ پېړی کی  تاسیس شو د دی صومعې لمړنی ابوت (مشر) راهب اناسټازیوس وو.  به ۱۱ پېړی کی د مقدس بېنېډيکت (Benedikt) او ویتېخ (Vojtěch) رومانی کلیسا جوړه شوه. په ۱۴۲۰ کال کی ټوله صومعه د کاتولیک د مخالفينو لخوا ویچاره شوه.
په ۱۶ پېړی کی ابوت توماس ساتوریوس د بژېونوف صومعه بيا جوړ کړ.  او قدیمی خانفا یی هم تاسیس کړ. اوسنی وډانۍ  په ۱۸ پېړی کی د ابوت (د صومعې مشر) اوټمار زينکې لخوا جوړې شوې او ټولو وډانيو د باروک په سبک کی جوړې شوې. د صومعې نوی  کليسا (مقدس مارکېټا ) په ۱۷۱۵ کال کی تقدیس شوه او په ۱۷۴۰ کال کی د صومعې بیا جوړولو پای ته ورسېده. بژېونوف صومعه په ۱۹۵۱ کال کی د چکوسلواکيا د حکومت لخوا لغو شوه  او د داخلې وزارت په ارشیف تبدیله شوه. په ۱۹۹۳ کال کی ابوت اناسټاز اوپاسېک بژېونوف صومعه بیا جوړه کړه او په صومعه کی د عظيم اسقف مرکز یی هم جوړ کړ. په ۱۹۹۷ کال کی پاپ یان پاوېل ۲ دغه صومعه په رسمی  توکه ملاقات وکړ.

## عکسونه


File:Praha, Břevnovský klášter, Markéta 01.jpg|د مقدس مارکېټا کلیسا
Image: Praha Břevnov St Margaret interior.JPG|د مقدس مارکېټا کلیسا
File:Praha, Břevnovský klášter, brána 01.jpg|دصومعې لوی ور
File:Břevnovský klášter, zahrada 06.jpg|د صومعې باغ
File:Praha, Břevnovský klášter, Oranžerie 2.JPG|
File:Praha, Břevnovský klášter, Josefka 2.JPG|د مقدس یوسېفکا کوچنی عبادت ځای


وېشنيزه:د پراگ يادگارونه
ستراهوف صومعه

**ستراهوف صومعه** (په چېکي: *Strahovský klášter*) د پرېمونټرېسو نارينو صومعه ده چی په پراگ کی د ستراهوف په برخه کی پرته ده. نوموړي صومعه د چېک د جمهوريت تر ټولو مشهوره مذهبي یادگار دی. په دی صومعې کی د ملی ادبیاتو موزيم او تاريخي کتابخانه هم ترته  چی ۲۰۰،۰۰۰ تارخی او قیمتی کتابونه لري.
## تاریخ
ستراهوف صومعه په ۱۱۴۳ کال کی د شاهزاده وراتيسلاف او اسقف یان ۱ لخوا جوړه شوه. په ۱۱۴۲ کال کی د پرېمونټرېسو راهبان د فراسسې څخه پراگ ته ورسېدل او په ۱۱۵۸ کال کی د کلیسا او صومعې د جورولو کار پای ته ورسېده. په ۱۴۲۰ کال کی ستراهوف صومعه د کاتولیک د مخالفینو لخوا ويچار شوه. په ۱۷ پېړی کی د بیا جوړولو کارونه پېل شول او په ۱۶۱۳ کال کی د ابوت لوی باغ جوړ شو.
## تاريخی کتابخانه
تاریخی کتابخانه چی د ستراهوف کتابخانې په نوم هم پېژندل شوي ده د دی صومعې تر ټولو مشهوره برخه ده. ستراهوف کتابخانه د دوو سالونونو څخه جوړه شوي ده چی د  دینی سالون او فلسوفی سالون په نومونو پېژندل شوي دي. په کتابخانه کی ۳۰۰۰ نسخې او ۲۰۰،۰۰۰ چاپ شوي کتابونه شته.

وېشنيزه:د پراگ يادگارونه
يروشليمي کنيسه

**اورشلیمی کنیسه** (په چېکي: *Jeruzalémská synagoga*) د چېکي کنیسه گانو څخه تر ټولو لویه کنیسه ده چی په پراگ کی د اورشلیم په سړک کی پرته ده. نوموړي کنیسه په ۱۹۰۶ کال کی د نوی هنر په سبک کی د چېکی یهودي معمار Wilhelm Stiassny لخوا جوړه شوه.

وېشنيزه:د پراگ يادگارونه
د آلمان له پاره آلترناتیف

**د آلمان له پاره بديل** یا **د آلمان له پاره آلترناتیف** (په آلمانی: *Alternative für Deutschland*, لنډ *AfD*) د هېوادپالۍ یو لوی حرکت دی. د دې گوند غړي د اروپایی اتحادیې او د امریکې متحده ایالاتو په اغېزه انتقاد کوي. د آلمان لپاره آلترناتیف دوه تنه مشران لري: فراوکه پېتري او یورگ موتن. دوي داسې کورنۍ غواړي چې ډېر ماشومان پکې وي. د AfD گوند په اوسنی وخت کې (۲۰۱۶م کال) ۲۱۰۰۰ غړي لري. د اوسه پوري د آلمان دپاره آلترناتیف په اتو ایالاتو کښي د پارلمان څوکي گټلي دي.

وېشنيزه:آلمان
وېشنيزه:د المان سیاسي گوندونه
وېشنيزه:سیاسي گوندونه
وېشنيزه:اروپایي گوندونه
د استخباراتو امنيتي اداره

[300px|بټنوک|د ادارې مرکز په [پراگ کی (آدرس:BIS Nárožní 1111/2, Praha 5, Stodůlky]]
**د استخباراتو امنيتي اداره** (په چېکي: *Bezpečnostní informační služba* په انگرېزي: *Security Information Service*) د چېک جمهوريت د درو استخباراتي ادارو څخه ده چی د چېک د جمهوريت کورني امنیت مسووله ده او د چېک په داخلي امنيتي سياست کی مهم رول لوبوي. د ۲۰۰۳ کال څخه د استخباراتو د ادارې مشر جنرال Jiří Lang دي چی د چېک حکومت ته مسئول دي. د ادارې مشر هر کال د ادارې د فعالیت په باره کی په انټرنېټ کی یو رپورټ خپروی. د استخباراتو امنيتي اداره د 154/1994 قانون لخوا تعریف شوی ده.

وېشنيزه:څارگرې ادارې
وېشنيزه:چېک جمهوريت
آر کیو - ۱۱ ړاوېن

**آر کیو - ۱۱ ړاوېن** (په انگرېزي: *RQ - 11 Raven*) یوه بې پیلوټه الوتکه ده چی د لاسي قدرت په مرسته هوا ته توغول کېږي او د جگړې ډگر د پېژندنو او څارلو لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي. نوموړي بې پيلوټه الوتکه په ۲۰۰۱ کال کی د AeroVironment لخوا د امريکايي وسله والو ځواکونو لپاره جوړه شوه. لومړي الوتنه یی په اکټوبر ۲۰۰۱ تر سره شوه. هره الوتکه برېښنایی ماشين، جي پي اس چلوونکي سیستم، د ليزر نښگر لري. وزن یی ۱،۹ کيلوگرمو ته رسېږي سرعت یی ۹۵ کيلومتر په ساعت کی دی.

وېشنيزه:بې پيلوته الوتکې
ميل مي - ۲۸

**ميل مي - ۲۸** (په روسي:*Ми-28Н Ночной охотник*) د ۸ تنو یو روسي برید کونکي هليکوپتر (چورلکه) دی چی د ټانکونو، زره پوښ موټورونو د منځه وړولو لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي.

وېشنيزه:روسي هلیکوپترونه
سکن ایگل

**سکن ایگل** (په انگرېزي: *Scan Eagle*) یوه بې پېلوټه الوتکه ده چی د اکتشافي او څارونکي پوځي عملیاتو لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي. دا ډول الوتکه عموما له جنگي بېړيو نه پورته کېږي. سکن ایگل بې پېلوټه الوتکه په ۲۰۰۲ کال کی د امريکي سمندري ځواکونو لپاره د بويینگ او این سایټ شرکتونو په همکاري کی طرح او جوړه شوه. لومړني الوتنه یی په جون ۲۰۰۲ کال کی تر سره شوه. نوموړی الوتکه لومړنی ځل د عراق په جگړه کی په ۲۰۰۴ کال کی خپره شوه.  

وېشنيزه:بې پيلوته الوتکې
سمندري لړمان

**سمندري لړم** (په لاتين: *Eurypterid*) د ورون خوله ژويو څخه وو چی د اردويسین (چی ۴۶۰ میلیون کاله کېږي) څخه تر بېرم (چی ۲۴۸ میلیون کاله کېږي) پورې په تېشلو گرمو سمندرونو کی یی ژوند کاوه. یونایی او لاتینی نوم یی Eurypterid دی چی د دوو کلمو eury (په بښتو کی: ارت) او pteron (په پښتو کی: وزر) څخه جوړ شوي دي.

وېشنيزه:ورون خوله ژوي
سمندري غڼې

**سمندري غڼې** (په لاتين: *Pycnogonida*) د سمندري څیرونکي ژويو څخه دی چی په گرمو عمیقو سمندرونو کی ژوند کوي خو څو ډوله په شمالي سمندرونو کی هم شته. په اوس وخت کی په نړی کی تقريبا ۱۳۰۰ د سمندري غڼو ډولونه ژوند کوي. سمندري غڼې په نړی کی د کاربن (چی ۵۴۱ میلیون کاله کېږي) په وخت کی ژوند کړي دي.

## پېژندنه
سمندري غڼې کوچنی ژوي دی چی اوږدوالي یی د ۱۰ میلیمترو څخه تر ۹۰ سانتیمترو پورې وی. بدن یی د سر، ټټر او نس څخه جوړ شوي دي. سمندري غڼه کولای سی څلورو یا شپږو جوړو پښو ولري. نوموړي ژوي په ځانگړي ډول نیښ لرونکي ژوي (meduses) ښکار کوي. د هاضمو سیستم یی د رودو څخه جوړ شوي دي. جنسی سیستم یی پر پښو باندي او په رودو کی دی. د سمندری غڼې ښځینه تر القاح وروسته هگی اچوي چی د نارينې لخوا حمل او ساتل کېږي. د هغو هگیو څخه پروټونینفون (protonymphon) چاکوي چی درې جوړې پښې لري چی ورو ورو په بالغ تبدیل کېږي. 
   
خواړه ېې د وړو غېرې فقاریه له بدنه جوس زبېښل یا په مرجاني حیواناتو ځان نښلونو دي. کله کله برایزوانس هم خوري. څلور ساده سترګې لري خو کومې غڼې چې په ډېرو ژورو اوبو کې ژوند کوي سترګې نلري. د هاضمې جهاز او د مثل تولید سیستم ېې برخې لري چې د دې غڼو له پښو سره وصل دي. دا غڼې نر او ښځه لري نر ېې په خپلو دوه پښو پسې هګۍ ګرځوي تر څو په بچیانو بدلې شي. واړه بچیان ېې د جوېنایل په نامه لاروال دوره لري او په وړکتوب کې د سي نیدارین په بدن باندې پرازیتي ژوند کوي. د وینې د دوران سیستم او عصبي سیستم ېې ساده ده. د طراح او تنفسي سیستم نلري. په اوسني وخت کې ۶۰۰ ډولونه پېژندل شوي او په سمندر کې ېې له ۱۳۶،۰۰۰،۰۰۰ تر ۱۹۰،۰۰۰،۰۰۰ کلونو ترمنځ پخواني فوسیلي جسدونه موندل شوي. 
وېشنيزه:سمندري ژوي
وېشنيزه:نوسی لرونکې ژوې