د لوهانسک د خلکو جمهوریت

**د لوهانسک د خلکو جمهوریت**، چې د **لوګانسک د خلکو جمهوریت** په نامه هم یادیږي. (په روسي ژبه: Луга́нская Наро́дная Респу́блика، په رومي ژبه: *Luganskaya Narodnaya Respublika،* نړیواله فونوټیکه الفبا (IPA) یې [lʊˈɡanskəjə nɐˈrodnəjə rʲɪˈspublʲɪkə]*؛* اختصاري لیکنه یې **LPR**  یا **LNR** ده.) یو جلاغوښتونکی هېواد چې په اوکراین کې پروت دی او په اوکراین کې د یو ترهګریز سازمان په توګه پېژندل کېږي. دا سیمه د لوهانسک ولایت په دونباس سیمه کې موقعیت لري، هغه خاوره چې د روسیې له فېدراسیون پرته (د اوکراین یوه برخه یې بولي)، په نړیواله کچه په رسمیت پېژندل شوې ده. د یاد قلمرو تر ټولو لوی ښار لوهانسک د مرکز په توګه پېژندل شوی. د یاد جمهوریت د وګړو شمېر(نفوس) شاوخوا ۱.۵ میلیونه کسان دي. د هېواد اوسنی مشر لئونید پاسکنیک دی. 

LPR (د لوهانسک د خلکو جمهوریت) په ز کال کې د اوکراین‌یانو تر انقلاب وروسته د ډونېتسک د خلکو جمهوریت (DPR) او د کریمیې جمهوریت تر څنګ له اوکراین څخه خپله خپلواکي اعلام کړه، چې د خپلې خپلې خپلواکۍ د ترلاسه کولو لپاره له اوکراین سره په یوه روانه نښته کې ښکېل و. LPR او DPR له روسیې څخه بشري مرستې ترلاسه کولې. د ناټو او اوکراین په وینا روسيې له یاغیانو سره هم خپلو پوځي مرستو ته دوام ورکړ، هغه ادعا چې روسیې مخکې رد کړې وه. 

د اوکراین قانون د LPR سیمه د لنډمهاله اشغال شوې خاورې په توګه یادوي او د LPR دولت د روسیې د فېدراسیون د اشغالګرې ادارې په توګه یادوي. د ۲۰۱۴م کال په سپټمبر میاشت کې د مېنسک تړون د اروپا د همکارۍ او امنیت سازمان د استازو، روسیې، اوکراین او د DNR  او LNR د مشرانو تر منځ  لاسلیک شو، پرته له دې چې دوی ته کوم دريځ په پام کې ونیسې، چې دا د نښتې د درولو او بېرته یې د اوکراین له سوداګریز قلمرو سره د یو ځای کېدلو په معنا وه او په بدل کې يې سیمې ته ډېره خپلواکي ورکوله، خو دا پرېکړه‌لیک هېڅ‌کله هم په بشپړ ډول ترسره نه شو. 

د ۲۰۲۲ ز کال د فبروۍ په ۲۱مه د ملګرو ملتونو د سازمان لومړنۍ غړې وه چې LPR او DPR یې په رسمي ډول وپېژندل دواړه جمهوریتونه د ۲۰۲۱ او ۲۰۲۲ زکلونو په ترڅ کې د روسیې او اوکراین د کړکېچ (2021–2022 Russo-Ukrainian crisis) مرکز دي. 

## د نفوسو ګڼوالی او جغرافیه
LPR په وچه کې پروت هېواد دی چې له شمال څخه د اوکراین (د مثال په ډول د اوکراین پاتې برخه) له لویديځ څخه د ډونتسک د خلکو له خپلواک جمهوریت او له ختیځ څخه له روسیې سره ګاونډی دی. LPR نږدې د لوهانسک سیمې نیمايي برخې چې له ډلې يې د هغه د ګنه‌ګوڼې سیمې، د لوهانسک سیمې پلازمېنه او همدارنګه د الکفسک (Alchevsk ) او کرانسوډن لویو ښارونو ته غزېږي. نږدې ۶۴.۴ سلنه د اوبلاسټ (په بېلاروس، قزاقستان، قېرغېستان، بلغاریا، روسیې، ترکمنستان او اوکراین کې د اداري وېش يو ډول دی) نفوس په LPR کې ژوند کوي. د لوهانسک شمالي برخه له ۲۰۱۴او ۲۰۱۵ز کلونو راهیسې د اوکراین تر کنترول لاندې پاتې ده. د LPR تر ولکې لاندې خاوره په بشپړ ډول نه خو تر ډېره د ډونېتس له ښۍ سویلي څنډې سره په یوه وخت رامنځته شوې. 

د دونباس او ټول LPR تر ټولو لوړه څوکه د ګرېو مچېتنا (Grave Mechetna) غونډۍ ده، چې ۳۶۷.۱ متره (۱.۲۰۴ فوټه) لوړوالی لري او د پېټروسکي ښار ته څېرمه پرته ده. 

د LPR تر ولکې لاندې خاورې د سرشمېرنې ادارې د اټکل له مخې ۱.۵ میلیون کسه دی، که څه هم د دې اټکل کره‌والی د خپلواکو سرچينو د نه موجودیت او د جګړې پرمهال د مهاجرتونو له امله له شک سره مخ دی. د نفوس نږدې ۴۳۵۰۰۰ افراد په لوهانسک کې ژوند کوي. ترلاسه شوي اسناد ښيي چې د نفوس نږدې  ۳۸ سلنه برخه تقاعد شوي کسان دي. تر جګړې د مخه نفوس له نیمایي څخه زیاتې برخې د LPR او ډونتسک د خلکو جمهوریت تر کنترول لاندې سیمې پريښې دي.  

## تاریخچه
د لوهانسک او ډونیتسک د خلکو جمهوریت د دونباس په تاریخي سیمه کې پروت دی، چې په ۱۹۹۲ ز کال کې اوکراین ته ورزیاته شوه. ډېری وګړي يې د لومړۍ ژبې په توګه په روسي ژبه خبرې کوي. د اوکراین د خپلواکۍ له اعلام راهیسې د اوکراین د بېلابېلو دولتونو له خوا په اوکراین کې د روسي کلتور د پوښتنې لاندې راوستلو لپاره هڅې د سیاسي نښتو لامل شوې دي. د اوکراین په ملي ټاکنو کې د پام‌وړ باثباته بېلګه رامنځته شوه، چېرته چې د دونباس او د اوکراین لویدیځو سیمو د ۱۹۹۴ ز کال په ولسمشریزو ټاکنو کې خپلو مخالفو نوماندانو ته رایه ورکړه. د ډونېتسک اوسېدونکی وېکتور يانوکووېچ په ۲۰۱۰ کال کې د اوکراین د ولسمشر په توګه وټاکل شو. د ۲۰۱۴م کال په انقلاب کې د هغه نسکورېدل د اوکراین په ختيځ کې د لاریونونو لامل شول، چې په ورو ورو د اوکراین د نوي رامنځته شوي دولت او سیمه‌ییزو وسله‌والو پوځیانو تر منځ په وسله‌واله نښته بدل شو. 

### د دولتي ودانیو ولکه کول
د ۲۰۱۴ ز کال د مارچ په پنځمه، ۱۲ ورځې وروسته له دې چې لاریون‌کوونکو په کې‌یف کې د ولسمشر دفتر ترلاسه کړ د اوکراین د وخت ولسمشر وېکتور يانوکووېچ مخکې له اوکراین څخه تښتېدلی و. یوه ډله خلکو د لوهانسک د اداري ساختمان مخې ته الکساندر خاریتونوف د لوهانسک سیمې د خلکو د واکمن په توګه اعلام کړ. د ۲۰۱۴ز کال د مارچ په نهمه لوګانسکایا ګوادیا له خاریتونوف څخه د لوهانسک پر دولتي ودانۍ برید وکړ او د لوهانسک نوی ګمارل شوی مشر میخایلو بولوتسکیخ یې استعفالیک ته اړ کړ. 

د ۲۰۱۴ ز کال د اپرېل په ۶مه، زر روسي پلوه فعالانو په لوهانسک ښار کې د اوکراین د امنیتي خدماتو ودانۍ (SBU) ولکه کړې، په دونېتسک او خارکيف کې يې هم ورته اشغال ترسره کړ. فعالانو د هغه جلاغوښتونکو مشرانو د ازادولو غوښتنه وکړه، چې په وروستیو اونیو کې نیول شوي وو. د ودانیو د بېرته ترلاسه کولو لپاره د دولت د وړاندینې په هڅو کې د فعالانو د دريځ د پیاوړي کولو لپاره سنګرونه رامنځته شول. فعالانو وړاندیز وکړ چې د ۲۰۱۴ ز کال د اپرېل په اتمه د لوګانسک پارلماني جمهوریت اعلام شي. خو داسې ونه شول، دولت د اپرېل په ۱۲ د سیمه‌ییزو پولیس ځواکونو په مرسته د SBU کنترول بیا په لاس کې واخیست.   

زرګونه لاریون‌کوونکي د اپرېل په ۲۱ مه د خلکو د اسامبلۍ لپاره د لوهانسک په ښار کې د دولتي ادارې (RSA) له ودانۍ څخه بهر راغونډ شوي وو. دغې لاریونکوونکو د خلکو د واکمنۍ د رامنځته کولو غوښتنه وکړه او د اوکراین د فېدرالي کولو او یا د روسیې له فېدراسیون سره د لوهانسک د یوځای کولو غوښتونکي شول. هغوی وېلري بولوتوف د لوهانسک د خلکو د واکمن په توګه وټاکه. د فعالانو د مشرتابه له خوا دوه ټول‌پوښتنې اعلام شوې، یوه د مې میاشتې د یولسمې لپاره د دې د تعينولو په موخه پلان شوه چې ایا سیمه به په اوکراین کې د خپل مخکيني اساسي قانون وضعیت خوندي کړي او که به په بالقوه توګه د لا ډېرې خپلواکۍ په لور لاړه شي. که چېرې لومړۍ ټول‌پوښتنه د خپلواکۍ په ګټه وه، بله ټول‌پوښتنه د مې میاشتې په ۱۸ ترسره کېده، چې دا يې تعینوله چې سیمه باید خپلواکه پاتې شي، که د روسیې له فدراسیون سره یوځای شي. 

## سرچينې