د بیټ کوین چاپېریالي اغېز

د بیټ کوین چاپېریالي اغېز په علمي ادبیاتو کې د پام وړ ګڼل شوی، په ځانګړي ډول د انرژۍ د کارونې، د شنو خونو د ګازونو د خپرېدو او د برېښنایي خځلو له امله. د بیټ کوین مایننګ، هغه بهیر چې بیټ کوینونه پکې جوړېږي او معاملې پکې وروستۍ کېږي، ډېره انرژي مصرفوي او د کاربن د خپرېدو لامل کېږي، ځکه چې په ۲۰۲۵ کال کې ۴۸٪ برېښنا د فوسیل سون توکو له لارې تولید شوې وه، په داسې حال کې چې ۵۲٪ د پایدارو سرچینو له لارې تولید شوې وه. برسېره پر دې، بیټ کوینونه په ځانګړو کمپیوټري وسایلو کې ماین کېږي چې د برېښنایي خځلو لامل کېږي. پوهان استدلال کوي چې د بیټ کوین مایننګ کولای شي د باد او لمر له اضافي برېښنا څخه په استفادې سره د نوي کېدونکي انرژۍ پرمختګ ملاتړ وکړي. تر ۲۰۲۵ کال پورې، څو تجربوي څېړنو ښودلې چې د بیټ کوین د مایننګ د برېښنا لوړه کارونه د چاپېریالي پایدارۍ د شاخصونو له خرابېدو سره تړاو لري. د بیټ کوین چاپېریالي اغېز د تنظیموونکو پام ځانته اړولی، چې په بېلابېلو قضایي حدودو کې د هڅونې یا محدودیتونو لامل شوی دی.

## د شنو خونو د ګازونو خپرېدل

### مایننګ د برېښنا ډېر مصرف کوونکی بهیر دی
د بیټ کوین مایننګ د کار-د ثبوت (Proof-of-Work) پروسه ده چې ډېره برېښنا مصرفوي. ماینران ځانګړې سافټویرونه چلوي څو یو له بل سره سیالي وکړي او د اوسنۍ لس دقیقې بلاک لومړی حل کړي، چې په بدل کې یې د بیټ کوین انعام ترلاسه کوي. د ثبوت-د-سهم (Proof-of-Stake) پروتوکول ته د بدلون وړاندیز شوی، کوم چې د انرژۍ ښه موثریت لري، او د بیټ کوین د سکیم لپاره د یوه پایداره بدیل په توګه تشریح شوی او د چاپېریالي ستونزو د حل یوه احتمالي لاره ګڼل شوې. د بیټ کوین ملاتړي د داسې بدلون مخالفت کوي، په دې دلیل چې د شبکې د خوندي کولو لپاره د Proof-of-Work اړتیا ده.

د بیټ کوین مایننګ وېش داسې دی چې څېړونکو ته ستونزمنه ده د ماینرانو ځای او د برېښنا کارونه په دقیقه توګه وپېژني. له همدې امله، د انرژۍ مصرف د کاربن خپرېدو ته اړول ستونزمن دي. تر ۲۰۲۵ کال پورې، د کیمبرېج د بدیل مالي مرکز (CCAF)  یوې غیر-همتا-کتل شوې څېړنې اټکل کړی چې بیټ کوین په کال کې ۱۳۸ TWh (۵۰۰ PJ) مصرفوي، چې د نړۍ د برېښنا د مصرف ۰.۵٪ استازیتوب کوي او د شنو خونو د ګازونو کلنۍ خپراوی یې ۳۹.۸ Mt CO2 دي، چې د نړیوالو خپرېدنو ۰.۰۸٪ جوړوي او د سلواکیا له خپراوي سره برابر دي.

### د بیټ کوین د مایننګ د انرژۍ ترکیب
تر ۲۰۲۱ کال پورې، ډېری بیټ کوین مایننګ په چین کې ترسره کېده. د چین ماینرانو د ژمي، پسرلي او منی په وروستیو کې په شینجیانګ او داخلي منګولیا کې پر ارزانه سکرو تکیه کوله، او د مې څخه تر اکتوبر پورې هغو سیمو ته کډه کېدل چې د ټیټ لګښت هایدرو برېښنا زیات ظرفیتونه یې لرل، لکه سیچوان او یونان. وروسته له دې چې چین د ۲۰۲۱ کال په جون کې د بیټ کوین پر مایننګ بندیز ولګاوه، نو دا عملیات نورو هېوادونو ته انتقال شول. د ۲۰۲۱ کال تر اګست پورې، مایننګ په امریکا (۳۵٪)، قزاقستان (۱۸٪) او روسیه (۱۱٪) کې متمرکز شو. یوه څېړنه چې په *Scientific Reports*  کې خپره شوې، ویې موندله چې له ۲۰۱۶ کال څخه تر ۲۰۲۱ کال پورې، د هر یو امریکایي ډالر ارزښت بیټ کوین مایننګ د ۳۵ سنتو په اندازه د اقلیم زیان رامنځته کړی، په داسې حال کې چې سکاره ۹۵ سنت، پټرول ۴۱ سنت، غوښه (بیف) ۳۳ سنت او د سرو زرو مایننګ ۴ سنت زیان رامنځته کوي. د چین د سکرو له سرچینو څخه قزاقستان ته د سکرو د سرچینو بدلون د بیټ کوین د کاربن اغېز زیات کړ، ځکه چې د قزاقستان د سکرو بټۍ سخت سکاره کاروي، کوم چې د ټولو سکرو ډولونو تر ټولو لوړ کاربن منځپانګه لري. د بندیز سره سره، پټ مایننګ عملیات په تدریجي ډول چین ته بېرته راغلل، چې تر ۲۰۲۲ کال پورې یې د نړیوال هاشریټ ۲۱٪ جوړ کړ.

د بیټ کوین د چاپېریالي اغېز کمول یوازې هغه مهال ممکن دی کله چې مایننګ یوازې د پاکو برېښنایي سرچینو په کارولو سره ترسره شي. په ۲۰۲۳ کال کې، د Bloomberg Terminal لپاره د کریپټو شنونکي جېمي کوټس، وویل چې نوي کېدونکي انرژۍ د نړیوال بیټ کوین مایننګ شاوخوا نیمه برخه جوړوي، په داسې حال کې چې د غیرانتفاعي ټېکنالوژۍ شرکت WattTime څېړنه اټکل کوي چې د امریکا ماینران ۵۴٪ د فوسیل سون توکو له لارې تولید شوې برېښنا مصرفوي. په ۲۰۲۵ کال کې په *Nature Communications*  کې خپره شوې یوې مقالې وموندله چې د امریکا له ۳۴ تر ټولو لوی بیټ کوین ماینونه د ۲۰۲۲ کال د اګست څخه د ۲۰۲۳ کال تر جولای پورې ۳۲.۳ TWh برېښنا مصرف کړې، چې د لاس انجلس په پرتله ۳۳٪ زیاته ده. د دغو ماینونو د زیاتې شوې برېښنا غوښتنې ۸۵٪ د فوسیل سون توکو بټیو له لارې تولید شوې وه. د اروپایي بازارونو د امنیت اداره (ESMA) او اروپایي مرکزي بانک وړاندیز کړی چې د مایننګ لپاره د نوي کېدونکي انرژۍ کارول ښايي د عمومي خلکو لپاره د پاکې انرژۍ شتون محدود کړي. په ۲۰۲۵ کال کې په *Scientific Reports*  کې د لسو لویو کریپټوکرنسي تولیدوونکو هېوادونو (۲۰۱۹–۲۰۲۲) یوې څېړنې وموندله چې د بیټ کوین مایننګ د برېښنا کارونه د چاپېریالي تلپاتوالې له خرابېدو سره تړاو لري. د نوي کېدونکو انرژیو لویه برخه دغه اغېز نرم کړ خو په بشپړ ډول یې له منځه نه یووړ او د اوبو پر کارونې یې اغېز محدود و. په ۲۰۲۵ کال کې په *Sustainable Development*  کې خپره شوې یوه همتا-کتل شوې څېړنه چې د ۲۰۱۵–۲۰۲۳ کلونو تر منځ یې میاشتني معلومات د DARDL/KRLS میتودونو په کارولو سره تحلیل کړي، راپور ورکړ چې د بیټ کوین د مایننګ د برېښنا لوړه کارونه د چاپېریالي تلپاتوالې له خرابېدو سره تړاو لري، او لیکوالانو دا د تلپاتوالې د اهدافو لپاره د خطر فکتور وباله. په ۲۰۲۵ کال کې په *ACS Sustainable Chemistry & Engineering*  کې د ژوند-دورې ارزونه د بیټ کوین د کاربن، اوبو او ځمکې اغېزې اندازه کړې، او پایله یې تر لاسه کړه چې د شبکې د سرچینو مصرف د تلپاته والې ننګونې رامنځته کوي او د ټېکنالوژیکو پرمختګونو او پاکو انرژیو اړتیا روښانه کوي. تر ۲۰۲۵ کال پورې، د CCAF د یوې سروې له مخې چې د ۴۹ بیټ کوین مایننګ شرکتونه (د شبکې د هاشریټ شاوخوا ۴۸٪) یې پوښلي وو، د هغوی د برېښنا ترکیب داسې راپور شوی: نوي کېدونکي (۴۳٪)، طبیعي ګاز (۳۸٪)، اټومي (۱۰٪) او سکاره (۹٪).

د بیټ کوین مایننګ استازي استدلال کوي چې د دوی صنعت د باد او لمر شرکتونو لپاره فرصتونه رامنځته کوي، چې دا کار د دې بحث لامل شوی چې ایا بیټ کوین د ESG (چاپېریالي، ټولنیز او حکومتي معیارونو) پانګونه کېدای شي که نه. د ۲۰۲۳ کال په *ACS Sustainable Chemistry & Engineering*  کې خپره شوې یوه مقاله وايي چې د باد او لمر په څېر د متناوب نوي کېدونکي انرژۍ له اضافي برېښنا څخه د بیټ کوین مایننګ ته د لارښوونې په وسیله کېدای شي د برېښنا ضایع کېدل کم کړي، د برېښنا شبکه متوازنه کړي، او د نوي کېدونکي انرژۍ د بټیو ګټورتیا زیاته کړي—چې په دې توګه د تلپاتې انرژۍ لیږد ګړندی کوي او د بیټ کوین د کاربن اغېز کموي. په ۲۰۲۳ کال کې په *Resource and Energy Economics*  کې خپره شوې بیاکتنه هم دې پایلې ته ورسېده چې بیټ کوین مایننګ د نوي کېدونکي انرژۍ ظرفیت زیاتولی شي، خو ښايي د کاربن خپرېدل هم زیات کړي، او دا چې د بیټ کوین مایننګ د برېښنا غوښتنې ځواب ورکولو لپاره د چاپېریالي اغېز په لویه کچه کموي. د ۲۰۲۳ او ۲۰۲۴ کلونو دوه څېړنې چې د فینګچي یو (Fengqi You) په مشرۍ ترسره شوې، دې پایلې ته ورسېدې چې د بیټ کوین مایننګ له شبکې څخه بهر د باد او لمر د بټیو د سوداګریزې مرحلې نه مخکې (کله چې برېښنا تولیدېږي خو لا تر اوسه شبکې ته نه ده نښلول شوې) کولای شي اضافي ګټې راوړي، او په دې توګه د نوي کېدونکي انرژۍ پرمختګ ملاتړ وکړي او د اقلیم بدلون کم کړي. په ۲۰۲۴ کال کې د فینګچي یو یوه بله څېړنه چې په *Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America*  کې خپره شوه، ویې ښودله چې د شین هایدروجن زیربنا د بیټ کوین مایننګ سره یوځای کول کولای شي د لمر او باد د برېښنا ظرفیتونو ځای پر ځای کول ګړندي کړي. په ۲۰۲۴ کال کې په *Heliyon*  کې خپره شوې یوې څېړنې شبیه‌سازي وکړه چې د لمر پر بنسټ د بیټ کوین مایننګ سیستم کولای شي په ۳.۵ کلونو کې د پانګونې عاید ترلاسه کړي، په داسې حال کې چې د برېښنا شبکې ته د پلورلو په صورت کې دا وخت ۸.۱ کاله دی، او په کال کې د ۵۰,۰۰۰ ټنه CO2 خپرېدو مخنیوی کوي. لیکوالان یادونه کوي چې د Proof-of-Stake کریپټوکرنسۍ دغه ډول هڅونې نه شي برابرولی.

## سرچينې