وليام اوتريډ

وليام اوتريډ (5 مارچ 1574 – 30 جون 1660)، يو انګلستانی رياضي پوه او انجليکي روحاني و. کله چې «جان نيپير» لوګاريتم اختراع کړ، او «ايډمنډ ګنټر» لوګاريتمي مقياسونه (ليکې يا اصول) جوړ کړل، چې د حساب لاسي ماشين (لاسي کالکولتر) په هغې ولاړ دي، «اولتريډ» لومړی هغه څوک و چې نېغ په نېغه يې د ضرب او تقسيم د تر سره کولو لپاره يو له بل سره نښلېدونکي دا ډول دوه مقياسونه استعمال کړي وو. په 1622ز کال کې د حساب ماشين د اختراع کولو وياړ هم هغه ته حاصل دی. نوموړي د ضرب لپاره "×"  نښه او د ساين، کو ساين فعاليتونو لپاره د "sin" او "cos"  نښې هم معرفي کړې.

## مذهبي ژوند

### زده کړه
نوموړی په بکنګم شاير (اوس د برکشاير برخه ده) کې د «ايټن» د «بنجامين اتريډ» زوی و، نوموړی همدلته د 1574/75 د مارچ په پنځمه نېټه زېږېدلی او په ايټن کالج کې يې يې زده کړې کړې وې، دهغه پلار چې د ليک ښوونکی و، په همدې کالج کې د نوموړي يو ښونکی و. اوتريډ له رياضياتو سره مينه درلوده، او اکثره به د شپې له مخې په داسې حال کې وېښ ناست و، چې نور به ويده وو. له دې وروسته يې د کامبريج په کينګز کالج کې زده کړه وکړه، هلته یې په 1596/97 کې لسانس او په 1600ز کال کې ماستري تر سره کړل، له 1595 څخه تر 1603ز کال پورې نوموړي له همدې کالج څخه د زده کړو لپاره مالي مرسته تر لاسه کړه. نوموړي په 1600ز کال کې د «لوزلي پارک» د سر «وليام مور» لپاره په لاتيني ژبه کې د جنازې يوه قصيده وليکله. 

### په ګلډفورډ او شيلفورډ کې رئيس
نوموړی سپېڅلو احکامو کې ومنل شو، د کامبرج پوهنتون يې د 1603ز کال په شا او خوا کې هغه مهال خوشې کړ، کله چې «ولیام اوتريډ» د يو "ښوونکي" په توګه د «سري» په «ګلډفورډ» کې د سينټ ميري د کليسا رياست په غاړه واخيست. د ولسي سرپرست جارج اسټن په وړانديز، نوموړی د 1605ز کال د جولای په مياشت کې، د لوېديځ «سري» د «ګلډفورډ» په ګاونډ کې د «ونريش» سره نږدې په «شالفورډ» کې د مرستيال په توګه ټاکل شوی و. 

د 1606ز کال د فبرورۍ په شلمه نېټه، «اوتريډ» په «شيلفورډ» کې له «کرايسټ ګفټ کيرل» سره واده وکړ، چې د «کيرل» کورنۍ يوه غړې او د «شيلفورډ» په «ګريټ ټينګلي هال» کې مېشته وه. دوی دولس بجيان درلودل چې هر يو وليام، هنري، هنري (لومړی هنري په کوچنيوالي کې مړ شو)، بنجامين، ساۍمن، مارګريټ، جودت، ايډورډ، اليزبت، اين، جارج او جان وو. دوه زامن يې هر يو بنجامين او جان يې هم د پلار په څېر په وسايلو کې لېوالتيا درلوده او ساعت جوړونکي شول.

د «اوتريد» مېرمن د «تينګلي» د «سايمن کيرل» او د هغه د مېرمنې «ليډي اليزابت اينجر» (په 1607 کې واده شوې وه)، چې د «سر فرانسس اينجر» لور وه، خورزه/وريره وه. «اوتريډ» د «سايمن کيرل» د وصيت شاهد و، دا وصيت په 1618ز کال کې ليکل شوی، او د دوه نورو ودونو په مټ اليزابت تقريباً په 1650ز کال کې تر مړينې پورې د «ګريټ» سرپرسته او کونډه وارثه پاتې شوه. د اليزابت ورور «جيرالډ»، د «لانګفورډ» دويم بارون اينجر، په 1638ز کال کې د «سري» د «نول» د «سر ايډورډ اونزلو» له لور «جين» سره واده کړی و. اوتريډ د يو ستر پرهېزګاره او زده کونکي شخص په توګه د جيرالډ (چا ته چې هغه روزنه ورکړې وه) ستاينه کړې، چې په لاتيني، يوناني، عبراني او نورو ختيځو ژبو کې يې مهارت درلود.

د 1610ز کال د جنورۍ په مياشت کې، د «لوزلي پارک» سره نښتې «کامپټن» کليسا سرپرست «سر جورج مور» «اوتريډ» ته د مذهبي مشر په توګه د وړاندې کېدلو حق ورکړ، خو په هغه وخت کې چې دا کليسا خالي شي، په داسې حال کې چې «اوتريډ» دا واک نه درلود چې خپله ځان د ژونديو خلکو په وړاندې دا ډول وړاندې کړي. له دې سملاسي وروسته  «سر جارج مور» له شاعر «جان ډان» سره د خپلې لور «اين» له واده سره موافقه وښوده، کوم واده چې په 1601ز کال کې پټ تر سره شوی و.

### د اولبري رئيس
سر (ايډورډ) رينډل (د ځمکې مالک)، اوتريډ په «سري» کې د «ګلډ فورډ» سره نږدې د «البري» د رئيس په توګه معرفي کړ، او د 1610ز کال د اکتوبر په شپاړسمه نېټه يې پيل وکړ، او د 1611ز کال د جنورۍ په اتلسمه نېټه يې «شيلفورډ» خالي کړ.

د 1615/16 د جنورۍ په مياشت کې، «سر جارج مور» د «کامپټن» د کليسا (چې لا هم د ده په واک کې وه) د مذهبي مشرتابه تاييد يو ځل بيا «راجر هيت» او «سايمن کاريل» ته ورکړ تر څو د دې ځای د خالي کېدو په صورت کې، خپله اوتريډ، يا د اوتريډ له خوا نومول شوی څوک وړاندې کړي. له دې ډېر ژر وروسته «جان ټيچبورن» له «اوتريډ» سره اړيکه ونيوله او د خپلې نوماندۍ غوښتنه يې وکړه، دواړو يو تړون وکړ چې په ټاکلو ورځو کې به هغه ته يوه ټاکلې اندازه پيسې ورکوي. د دې چارې له بشپړېدو مخکې اوسنی رئيس مړ شو (1618 نومبر)، او «اوتريډ» خپله د ځان د وړاندې کولو هڅه وکړه، په «کامپټن» کې يې څو ځلې وعظ وکړ، لومړۍ مېوې د هغه د استعمال لپاره جلا کړای شوې، او څلور مياشتې وروسته يې له سرپرست څخه وغوښتل چې هغه وړاندې کړي. په هر حال، «ټيچبورن» وړانديز وکړ هغه مبلغ په يو ځل تاديه کړې چې موافقه ورباندې شوې، او په دې ډول د 1619ز کال د مۍ په مياشت کې (سايمن کيريل همدا کال مړ شوی و) د متوليانو له خوا وړاندې کړای شو: خو مخکې تر دې چې نوموړی په کليسا کې داخل کړای شي، وليعهد يو بل نوماند وړاندې کړ، ځکه چې د «اوتريډ» او «ټيچبورن» تر منځ شوی تړون د «سر هنري يلورټن» له خوا په څرګند ډول د کليسا د دندو پلور وبلل شو.

له همدې امله «اوتريډ» په «البري» کې پاتې شو، او دلته يې د پنځوسو کلونو لپاره د رئيس په توګه خدمات وړاندې کړل. «وليم للي» چې يو مشهور نجومي و، «اوتريډ» يې پېژندو او هغه په خپل ژوندليک کې ادعا کړې ده چې په 1646ز کال کې يې د پارلمان په مټ د هغه د د ايستلو د مخنيوي لپاره د هغه په استازيتوب مداخله کړې وه:"د دې وخت په اړه، د ټولې اروپا تر ټولو مشهور رياضي پوه، ښاغلی وليام «اوتريډ»، په «سري» کې د «الډبري» پادري، د  مذهبي مشرانو د ټاکلو د کميټې له خوا د توقيف له ګواښ سره مخ شو؛ (دوی Ambo-dexters وو؛) د هغه پر ضد ګڼې بې اهميته مقالې لېرې کړای شوې او د هغه پر ضد سوګند وشو، د هغه د توقيف لپاره پوره مواد موجود و، خو دا چې، د هغه د پرېکړې په ورځ، ما په خپله له سر «بولسټروډ وايټلاک» او خپلو ټولو پخوانيو ملګرو ته، چې په همدې شمېر کې د هغه په استازولۍ راوړاندې شول، غوښتنه وکړه چې که څه هم رئیس او ډېر نور «پريسبيټيري» غړي د هغه پر ضد خورا سخت دي، بيا هم لوی شمېر هغه ته برأت ورکړی دی".د هغه انځور (چې په 1646ز کال کې د دري اويا کلنۍ په عمر دی) څخه چې «وينسلاس هولر» کيندلی دی، او د « *Clavis Mathematica» (د رياضي يو کتاب دی)* سره د مختاړي په توګه وصل دی، «جان ايولين» په دې اړوند تبصره کړې چې دا "تر ډېره بريده له هغه سره ورته والی لري"، او دا چې هغه "د چوپتيا او ارام سکون ښودنه کوي، او داسې ښکاري چې د یو اندازه خوشاله ἕυρησις او اختراع پايله ده". واک ته د دويم چارلس له رسېدو یوه مياشت وروسته په 1660ز کال کې «وليام اوتريډ» په «البري» کې مړ شو. نوموړی چې د شاهي کورنۍ سخت ملاتړی و، ويل کېږي چې هغه د پاچا له راستنېدو په خبريدو سره له خوشالۍ مړ شو. نوموړی د «البري» په «اولډ سينټ پيټر او سينټ پال کليسا» کې خښ شو. د هغه د خپل ژوندلیک معلومات، د شا اوخوا 1634ز کال د "عادله بښنه" په نوم کتاب کې د "انګريزي خواصو ته" په خطاب کې موجود دي. 

## سرچينې