د ديموکراسۍ د اصولو پرتلنه د اسلام له نظره

## '''د ديموکراسۍ د اصولو پرتلنه د اسلام له نظره:'''

## '''ديموکراسي څنگه منځ ته راغله؟           '''
ديموکراسي په حقيقت کې دقيصراوکليساپه خلاف يوپاڅون  غبرګون و، کله چې خلک دشاه دسياسي بربريت او د پاپ له مذهبي استبداد او ظلم څخه په تنګ شول، خلکو په ازادۍ لاس پورې کړ،دا ازادي ترپاپ او شاه پورې مختصره نشوه بلکې دالله (جل جلاله) ،رسول، مذهب اواخلاقي اصولونه يې هم ځانونه خلاص کړل. اوس غواړوچې دديموکراسي اصول وڅېړو او بيايې داسلام قالب کې واچوو، چې کوم اصول يې له اسلام سره سمون خوري اوکوم يې داسلام سره تضاد دي.    

## دديموکراسۍ اصول:
ديموکراسي لاندې اصول لري            

## ١- دخلکوحاکميت.

## ٢-سيکولريزم(دين دسياست نه جداکول).

## ٣-لبراليزم.

## ٤-کاپيټاليزم.

## ٥-ناسيوناليزم .

## ٦-گڼ حزبى سيسټم.
ځينې نور اصول هم لري، خو دلته يې په همدې شپږو بسنه کوو چې هر يو يې په لنډ ډول شنو او وروسته يې د اسلام سره مقايسه کوو چې په اسلام کې د دغې موضوع په اړه څه حکم موجود دی.

## لومړی اصل حاکميت :
الف:-حاکميت (واکمني) : اعلى اقتدار يامطلق ځواک ته حاکميت وايې     

ب:- ايسمن دپاريس دپوهنتون استاد وايي (هغه اصلى اونامحدودواک اوحاکميت دی چې په وګړيو اوټولنوحاکم دى).       

ديموکراتيکوحکومتونوکې ولسي جرگه ( پارلمان ) دقانون جوړونې مرجع گڼل کيږي،ددى هره پريکړه قانوني حيثيت لري او په ملت باندې يې پيروي لازمي ده، ځکه په غربي نړۍ کې د قانون جوړونې يوازېنۍ مرجع همدا ولسي جرګه ( پارلمان ) ده ځکه دهغوی په عقيده دين په سياست کې رول نشي لوبولي نوپارلمان يې شارع اوقانون سازه اداره ده.

په لنډ ډول ويلای شو چې په ديموکراسۍ کې حاکميت له ملت سره دی هر ډول چې يې ملت وغواړي په هماغې ډول يې د دولت له لارې عملي کوي.  

## حاکميت داسلام له نظره:
الله جل جلاله د انسان پيدا کوونکی او خالق دی او هماغه د انسان په ټولو ښو او بدو ، هوساينې او نېکمرغۍ په ښه ډول پوهيږي، نو ځکه يې د هغوی د لارښوونې لپاره يو کامل او شامل دين اسلام رالېږلی ترڅو انسانان د هغې مطابق د خپل ژوند امورات پرمخ بوځي. الله جل جلاله فرمايې:(ياايهاالذين امنوا  اطيعوالله واطيعوا الرسول و اولى الامرمنکم فان تنازعتم فى شىءٍ فردوه الى الله والرسول ان کنتم تؤمنون باالله واليوم الاخرذلک خير واحسن تاويلاً). ٥٩ اية النساء سورت

ژباړه: اى مؤمنانو! دالله جل جلاله،رسول صلى الله عليه وسلم اودهغه کسانو اطاعت وکړي چې له تاسي نه دامر خاوندان وي بياکه تاسي په رېښتيا سره په الله جل جلاله او اخرت په ورځ ايمان لرئ همداکاريوه سمه طريقه ده اودعاقبت په اعتبارهم غوره ده. له دې ايت شريف څخه لاندې مطالب راوځي:    

۱ - په اسلامى نظام کې اساسي واجب دالله جل جلاله اطاعت دی،يانې حاکميت له الله سره دی له هغه پرته هيڅوک د حکم صلاحيت نه لري او د هر چا حکم چې د الله د حکم مخالف وي په هغې کې اطاعت نشته لکه پېغمبر عليه السلام چې وايي( لاطاعة المخلوق فی معصية الخالق) ژباړه : د خالق په نافرمانۍ کې د مخلوق اطاعت نشته.  

٢-د اسلام دوهم بنسټ دا دی چې وروسته د الله تعالی د اطاعت څخه به د هغه د رسول صل الله عليه وسلم اطاعت کوې ځکه له دې پرته د الله ج اطاعت نشي کېدای لکه چې رسول اکرم ص فرمايي (من اطاعنى فقد اطا ع الله ومن عصانى فقد عصى الله ) ژباړه : چاچې زما اطاعت وکړهغه دخداى جل جلاله اطاعت وکړ اوچا چې زما نافرمانى وکړه هغه دخداى جل جلاله نافرمانى وکړه      

٣-د الله ج او د پېغمبر عليه السلام له اطاعت نه وروسته د هغه چا اطاعت واجب دی چې هغه د حکم څښتن وي يانې د وخت خليفه او حاکم وي ځکه د وخت خليفه او حاکم د خلکو د خير او ښېګڼې لپاره کار کوي، خو د هغه اطاعت تر هغه واجب دی چې ترڅو د شريعت خلاف امر در ته و نکړي. 

٤-په دې ايت کې په دې اړه غوڅ حکم شوی دی چې د مسلمانانو لپاره د هرې ستونزې حل به د قران او سنتو په رڼا کې کيږي  .        

(اناانزلنااليک الکتاب بالحق لتحکم بين الناس بمااراک الله ولا تکن للخا‌ئنين خصيما.النساء ١٠٥)

ژباړه:اى پيغمبره !مونږدا کتاب په حقه ستا لوري ته درليږلى دى ترڅو چى هغه سمه لاره چى الله جل جلاله درته ښودلې ده له هغى سره سمه دخلکوپه منځ کى فيصله وکړې!، ته د خائنانو له خوا جګړه کوونکی مه کېږه. 

په اسلامي نظام كې به پارلمان (ولسي جرګه) دمقننې قوې دنده  اجراكوي مګرهغه  به دديموكراسي دنظام په څيرنه وي ځكه په اسلام كې دقانون جوړول يوازې دخداي   جل جلاله حق  دي اوهيچاته داحق نشته  چې په پر دې حريم تجاوز وكړي له همدي امله داسلامي  دولت پارلمان بايدداسلام  له څلورګونو مصادرو او مراجعو (قرانكريم،   نبوي احاديثو،دامت اجماع اوقياس) په رڼاكې داسلامي فقهاو دنظرياتو څخه په استفادي سره  قوانين جوړاوتصويب كړي او په كومو امورو كې چې صريح اوثابت نصوص موجود وي په  هغوكې دخبروكولوحق هم نشته چې دا داسلامي او غيراسلامي پارلمان ترمنځ  لوی فرق دی.

## دوهم اصل سېکولريزم:
   دوهم اصل د ديموکراسۍ سېکولريزم دی چې د بې دينۍ په مانا دی،د دېموکراتيکو نظامونو بنسټ په دې ايښودل شوی وي چې دين په سياست کې هيڅ ونډه نه لري او دين يوازې يو فردي عمل دی او په سياست کې بايد دين ته ځای ور نکړل شي، خو په اسلام کې دين زمونږ سياست او سياست زمونږ دين دی لکه پېغمبر عليه السلام وايي د قوم سردار د قوم خادم وي يا دا چې الله جل جلاله په قرانکريم کې فرمايي (( يا داود اناجعلنک خليفة فی الارض فاحکم بين الناس بالحق ولاتتبع الهوی فيضلک عن سبيل الله)) ژباړه : ای داوده! مونږ ته په ځمکه کې خليفه ګرځولی يې له دې کبله ته د خلکو په منځ کې په حقه حکومت وکړه او د نفسي غوښتنو پيروي مه کوه.

په دې ايت کې داود عليه السلام ته د خليفه خطاب کول او هغه ته امر کول د خلکو په منځ کې په حقه پرېکړه کولو سره په خپله د دې ښکارندويي کوي چې اسلام او سياست سره تړلي موضوعات دي.

## درېم اصل لېبرالېزم
لبراليزم يوه لا تينه کليمه ده چې له ((Liber)) څخه اخيستل شوې ده . په لغت کې د فردي اصالت او فردي ازادۍ په ماناو راغلې ده . او په اصطلا ح کې لبر پردې عقيده لرل دي چې انسان دنيا ته ازاد راغلى او په مطلق ډول ټولواک دى هيڅوک او هيڅ ځواک هم دا حق نلري چې د کوم قانون که الهي وي يا وضعي په ذريعه د فرد ازادي ور څخه سلب او يا يې محدود کړي دا د فرد حق دى چې بربنډ او لوڅ ژوندکوي او که لباس اغو ندي دا د فرد حق دى چې د هرې لارې وغو اړي دولت وگټي  هغه که د رشوت ، خيانت ، غلا ، زنا ، قمار او کلپونو جوړولو له لارې وي او که د … همدارنگه هر ډول سياسي نظام ( شاهي  ، جمهوري ،  دين ته وفادار يا په دين نه ولاړ نظام ) چې د ځان لپاره وغواړي غوره کړي، دا تر شخص او فرد پورې اړه لري چې کوم ډول نظام د ځان لپاره خوښ گڼي او هر ډول چې وغواړي عقيده او فکر ولري، د بيان او فکر ازادي ولري  مطلب دا چې فرد مطلق ازاد پيدا شوى او بايد په هراړخيزه توگه ازاد وي او په هيڅ ډول د دينې او نورو عرفي قيوداتو تابع نه وي، مګر په هغه حالت کې چې ټوله ټولنه پرې اتفاق کړی وي.

## په اسلامي حکومت کې دافرادو حقوق
په اسلام کې دوګړو فردي حقوق ډير دي مګرپه عمده ډول يې پردوه برخوويشلاي شو: 

## '''لومړی''' : '''شخصي ازادي'''
له شخصي ازادي څخه هدف دادي چې هرشخص دخپل ځان او د ذات پور ې اړوندو چاروکې دتصرف اختيار ولري نفس،ناموس،شتمني ،استوګنځي اوټول حقوق يي دبل له تيري خوندي وي. چې لاندې څانګې او برخې پکې شاملې دي:

۱ – فردي ازادي ۲ – د استوګنځي ازادي  ۳ – د ملکيت ازادي ۴ – د عقيدې ازادي ۵ – د رايې ازادي  ۶ -  د زدکړې ازادي 

## '''دوهم ـ  مساوات (برابرښت)'''
مساوات داسلام ښکاره شعاردی ،او د اسلام ټول نصوص او احکام په بشپړه توګه مساوات ته قايل دي د پېغمبر عليه السلام د حديث مفهوم دی چې هيڅ عرب په عجم او عجم په عرب برتري او لوړوالی نه لري مګر د تقوا له مخې.

## څلورم اصل پانګوالي يا کپيټاليزم
د ديموکراسۍ څلورم اصل پانګوالي ده چې لاندې اصول لري:        

۱ – د شخصي ملکيت لرلو حق         

۲ – د کار او کوښښ ازادي په هر ډول چې وي مشروع او نامشروع پکې نشت.     

۳ -  په کار کې د شخصي ګټې انګېزه يوازې او يوازې د ګټې ترلاسه کول. 

۴ – د افرادو ترمنځ رقابت او سيالي ترڅو له دې لارې د اموالو د قيمتونو د لوړېدو مخه ونيول شي.      

۵  – د کارګر او سرمايه دار د حقوقو ترمنځ توپير     

۶ – په پرمختګ کې په طبعي عواملو اعتماد                     

۷  -  د دولت نه مداخله

## د پانګه وال نظام نيمګړتياوى
لومړی -  دشخصي ملکيت حق :په پانګه وال نظام کې چې فرد ته کومه ازادي ورکړل شوې ده هغه دا ده چې د زياتو ګټو لاس ته راوړل دي چې په لاسته  راوړنه کې يې د حلالو او حرامو تر منځ پر توپير کولو اړ نه دي . هرهغه شي او کار چې پانګه وال ته ګټه وي هغه روا او حلال دي اګر که هغه حرام او بي ايمانې هم وي .

دوهم- په کاروبارکې د ازادۍ حق: د پانګه وال نظام بل اصل دادى چې فرد په خپل کارو بار او تجارت کې مطلق ازاد دى کوم قانون او حدود نشته چې د فرد د ازادۍ مخه ونيسي په هره لار چې يې خوښه شي بايد ګټه لاس ته راوړي ددې ازادۍ ډير بد صورت او حالت ربا او سود ته اجازه ورکول دي چې د پانګه وال نظام د ملاتير حيثيت لري.    

دسود کاروبار کول له الله ج سره د جنګ اعلان کول دي . همدارنګه د سود په ارتباط ابن ماجه او بيهقي رح روايت کوي چې پيغمبر ص فرمايلي ( الربا سبعون جزا  ايسرها ان ينکح الرجل امه) .         

ژباړه: سود اويا څانګې او شعبي دي د ګناه په لحاظ اسانه او کمه څانګه يې داسې ده لکه سړی چې خپلې مور سره نکاح وکړي ).            

اسلام پانگه وال نظام رد وي ځکه دايو وضعي او دبشر په لاس جوړ شوى نظام دى اسلام هيڅ وضعي نظام نه مني ځکه چې اسلام د قانون جوړولو واک او اختيار يواځې الله جل جلاله ته ورکړى او بل چاته  ددې اجازه نه ورکوي چې د بشريت له پاره کوم نظام جوړ کړي، تر محمدي شريعت نه پرته بل شريعت او قانون اسلام ته دمنلو وړنه دى الله جل جلاله فرمايي ((ان الدين عند الله الاسلام )) يانې د الله جل جلاله په وړاندې منل شوى دين اسلام دى اوبس   

((ومن يبتغ غير الاسلام ديناً فلن يقبل منه وهوفى الا خرة من الخاسرين))   

درېم –دا نظام احتکار (لوړ نرخ ته داړينو توکو ساتنه په هغه وخت کې چې خلک ورته اړتيا لري، لکه د ولږې پرمهال د خوراکي توکو زېرمه کول  د قيمتۍ په خاطر ) روابولي، پانگوالوته بشپړه ازادي ده چې څه غواړي هغه کولاى شى او دا د دې لامل گرځي چې په هر زړه کې د ځانپالنې لمبې بلې شي او هر څوک د ځان گټې دټولنې له گټو نه پورته وگڼي، خو اسلام دا کارونه په څرگندو ټکو کې رد کړي – اسلامي قاعده داسې ده چې [ لاضرر ولاضرار] نه چا ته ضرر رسول روا دي او نه هم د خپل ضرر بدله اخيستل په ضرر روا دي  ( د ضرر پخواني والی بې اعتباره دی )  اسلام د دې اجازه نه ورکوي چې ټولنيزې گټې دې له شخصي گټو قربان شي او نه هم دا حتکار اجازه ورکوى.        

څلورم- پانگه وال نظام انسان محض مادي موجود شمېري په دې نه دى قايل چې انسان  روحي، فکري، اخلاقي او معنوي هدفونه لري  بلکه هغه ته سل په سلو کې دمادي مخلوق په سترگه گوري- او دا ورته بې ارزښته ده چې ټولنه يې د روحي، معنوي او خلاقي پر مختگ په کوم پوړکې قرار لري- د انسان په همدې تفسير سره پانگه والي دنورو مادي مذهبونو په کتار کې دريږي او لکه چې نورمادي مذهبونه د اسلام له نظره مردود دي پانگوال نظام هم يو مردود او رټل شوى نظام دى.

## پينځم اصل ناسيوناليزم :
د ديموکراسۍ پېنځم اصل ناسيوناليزم دی يانې په دېموکراتيکو نظامونو کې تر ډېره حده د هېوادونو سيستم په ملت پالنې ،قوم پالنې، هېواد پالنې او ژبپالنې باندې تکيه لري او ډېره پاليسي يې د همدې اساساتو پر بناء جوړيږي چې دغه کار په ملي او نړۍ واله سطحه د انساني ازادۍ او برابرښت خلاف واقع کيږي په داسې حال کې چې دوی په خپله هم د فرد په ازادۍ او برابرښت معتقد دي.          

## اسلام اوناسيوناليزم:
اسلام د انسانانو ترمنځ کوم مادي او حسي توپير نه قبلوي او وايي چې ټول انسانان له يو اصل نه سرچينه اخلي، الله جل جلاله  فرمايي (خلقکم من نفس واحدة و خلق منها زوجها وبث منها رجالا کثيراً ونساء )    

ژباړ ه  (الله له يو نفس نه پيداکړي يئ او بيا يې له  دې نفس نه د هغه جوړه پيدا کړه بيا يې ډېر سړي او ښځې ترې خورې پيدا کړې .

(ياايهاالناس اناخلقنکم من ذکر وانثى وجعلنکم شعوباً و قبائل لتعارفوا ان اکرمکم عندالله اتقاکم (الحجرات)      

ژباړه (اى خلکو تاسو ما له يو سړي او ښځې نه پيدا کړئ، بيا مو ډلې او قبيلې وګرځولئ چې تعارف اوپېژندګلوي مو وشي او د الله په نزد عزتمن کس په تاسو کې متقي دى )

## شپږم اصل - ګڼ ګونديز سيستم  :
د ديموکراسۍ بل اصل  هغه سياسي تعدد او ګڼ حزبي سيستم دى چې ور څخه پرته ديموکراسي بيا ديموکراسي نه شي بلل کيدلى  ځکه چې دغه نظام تر څو چې هلته  ګوندونه وجود ونلري او يا د هغه دولت افرادو ته د دې حق نه وي ورکړل شوى، استبدادي نظام بلل کيږي.  

## په اسلام کې د ګوندونو جوړول:
استاد محمدعماره :  په اسلامي ټولنه کې دغير اسلامي ګوندونو پديده په اسلامي فقه او پخواني اسلامي اجتهاد کې يوه لغوي پديده بولې .    

امام شهيد حسن البنا وايي ( د اخوان المسلمين د ګوند بنسټ ايښودونکی ) :  ( په اسلام کې د حزبونو او حزبګر ايي په نامه څه شى وجود نه لري.        

استاد محمود د دې ايت شريف: ((  (ولتکن منکم امة يدعون الى الخير يامرون بالمعروف وينهون عن المنکر) ژباړه : خامخادې له تاسو څخه يو جماعت وي چې خلک خير ته  رابولي او په نيکۍ امر او له بدۍ منع کوي)) په تفسير کې  وايي چې يو جماعت او حزب جوړول په امت باندې فرض کفايي دي چې هغه د اسلامي حکومت په چوکاټ کې وي او د هغه وظيفه الله جل جلاله  خپله تعين کړې چې امر په نيکۍ او منع له بدۍ څخه ده. که بل جماعت څوک جوړوي د هغه ممانعت نشته خو کار يې معلوم او واضح دى  په دې  مانا چې په اسلامي دولت کې داسې ډلو او احزابو ته اجازه نشته چې امر بالمعروف او نهي له منکر څخه نه کوي .