د قطر تاریخ

د قطر تاریخ په دې هېواد کې د بشر د استوګنې له لومړۍ دورې څخه نیولې، د یوه عصري هېواد په توګه د هغه تر جوړېدو پورې تاریخ تر بحث لاندې نیسي. په قطر کې د بشر د استوګنې تاریخ ۵۰۰۰۰ کاله پخوا ته رسېږي او د ډبرې د زمانې کمپ ځایونه او وسایل په دې ټاپو وزمه کې موندل شوي دي. د کلالیو د ټوټو کشف چې ساحلي کمپ ځایونو ته نږدې د عبید له دورې څخه سرچینه اخلي، ښيي چې بین النهرین لومړنی تمدن و چې د نوې ډبریزې زمانې په اوږدو کې په سیمه کې شته و.

دا ټاپو وزمه د خپل استوګنې په لومړیو کلونو کې د څو بېلابېلو سترواکیو، لکه: د سلوکیانو، پارتیانو او ساسانیانو تر واکمنۍ لاندې راغله. په ۶۲۸ میلادي کال کې، د دې هېواد وروسته له هغه چې د اسلام  په سپېڅلي دین سره مشرف شول چې محمد صلی الله عیله وسلم منذر ابن ساوي ته چې د ختیځ عربستان ساساني واکمن و، یو استازی واستاوه. په اتمه پېړۍ کې د مرغلرو د سوداګرۍ مرکز شو. د عباسیانو دوره، د ګڼ شمېر استوکنځایونو د راڅرګندېدو شاهده وه. وروسته له هغه چې بني عتبه او نورو عربو قبیلو په ۱۷۸۳ ز کال کې بحرین فتح کړ، آل خلیفه کورنۍ په بحرین او د قطر په خاوره کې خپل واک ټینګ کړ. قطر د پېړیو په اوږدو کې د نجد وهابي او آل خلیفه کورنۍ ترمنځ د شخړې ځای و. عثمانیانو ختیځ عربستان ته په ۱۸۷۱ ز کال کې خپله سترواکي وغځوله او د لومړۍ نړیوالې جګړې له پیل وروسته یې په ۱۹۱۵ ز کال کې له سیمې لاس په سر شول.  

قطر په ۱۹۱۶ ز کال کې د برېتانیا تحت الحمایه هېواد شو او عبدالله آل ثاني داسې یو تړون لاسلیک کړ چې پر بنسټ یې هغه کولای شول، له هر ډول سمندري تېري څخه د ساتنې او د ځمکني برید په حالت کې د ملاتړ په بدل کې خپله خاوره یوازې برېتانویانو ته پرېږدي. د ۱۹۳۴ ز کال یوه تړون ډېر پراخ خوندیتوب ور په برخه کړ. د قطر پټرولیم شرکت ته په ۱۹۳۵ ز کال کې د تېلو ۷۵ کلن امتیاز ورکړل شو او په ۱۹۴۰ ز کال کې د لوړ کیفیت تېل په دوخان کې وموندل شول. 

د ۱۹۵۰ او ۱۹۶۰ ز کلونو په اوږدو کې، د تېلو د عوایدو زیاتوالی د سوکالۍ، چټکې کډوالۍ، د پراخ ټولنیز پرمختګ او د هېواد د عصري تاریخ د پیل لامل شو. وروسته له هغه چې برېتانیا د فارس د خلیج له شیخ مېشته هېوادونو سره په ۱۹۶۸ز کال د تړون د اړیکو د ختمېدو سیاست اعلان کړ، قطر د نورو اتو هېوادونو سره چې هغه مهال د برېتانیا تر ساتنې لاندې وو، د دې لپاره یوځای شو چې د عربي اماراتو فدراسیون را منځته کړي. د ۱۹۷۱ ز کال په نیمایي کې، د برېتانیا د تړون د اړیکو په ختمېدو سره، یاد ۹ هېوادونه لا تر هغه وخته د پیوستون د شرایطو پر سر هوکړې ته نه وو رسېدلي. له دې امله قطر د ۱۹۷۱ ز کال د سپتمبر په ۳  مه خپله خپلواکي اعلان کړه. د امیر مرستیال حمد بن خلیفه د خپل پلار خلیفه بن حمد نه وروسته د ۱۹۹۵ ز کال په جون کې د یوې سپینې کودتا په ترڅ کې نوی امیر شو. امير د پارلماني ټاکنو د مقدمې په توګه ډېرو آزاد مطبوعاتو او د ښاروالۍ ټاکنو ته اجازه ورکړه. د عامه ټولپوښتنې له لارې نوی اساسي قانون د ۲۰۰۳ ز کال په اپریل کې تصویب او د ۲۰۰۵ ز کال په جون کې اجرايي شو.    

## له تاریخ پخوا دوران

### پخوانۍ ډبریزه زمانه
د ډنمارک د لرغون پېژندنې یو سفر چې په ۱۹۶۱ز کې ټاپو وزمې ته ترسره شو، د پخوانۍ ډبریزې زمانې له ۱۲۲سایټونو څخه یې نږدې د ډبرې ۳۰۰۰۰ وسایل وموندل. زیاتره سایټونه د ساحلي کرښې په اوږدو کې پراته وو او د اور بلوونکې ډبرې د نوع پېژندنې یا flint typology پر بنسټ په څلورو جلا کلتوري ډلو وېشل شوي وو. مکرولیتیکي یا لوی وسایل، لکه: توږونکي، د غشي سرونه او لاسي تبرونه په موندنو کې وو، چې تاریخ یې سفلي او منځني پخوانۍ ډبریزې زمانې ته رسېږي. 

د فارس خلیج طغیان چې نژدې۸۰۰۰ کاله وړاندې پېښ شو، د فارس خلیج د اوسېدونکو د بې ځایه کېدو، د قطر د ټاپو وزمې د جوړېدو او له ساحلي زېرمو څخه د ګټې اخیستلو لپاره د قطر د اشغال لامل شو. قطر له دې وخته وروسته په منظمه توګه د سعودي عربستان د نجد او الحاسه سیمو د کوچي قبیلو لپاره د څړځای په توګه کارول کېده او د اوبو د سرچینو شاوخوا یې یو شمېر موسمي کمپ ځایونه جوړ کړل.  

### نوې ډبریزه زمانه (له میلاد څخه مخکې ۸۰۰۰ -۳۸۰۰)
الدعسه هغه استوګن ځای ده چې د قطر په شمال ختیځ ساحل کې پرته ده او په هېواد کې د عبید ترټولو پراخ سایټ دی. دا سایټ د ډنمارکي ټیم له لوري په ۱۹۶۱ ز کال کې وکیندل شو. داسې استدلال کېږي چې دې سایت د یوه کوچني موسمي کمپ ځای درلود، ښایي د ښکار- کب نیونې- مجلس ډلې لپاره چې په پرله پسې توګه یې لیدنې کولې، استوګنځای و. په سایټ کې د اور نږدې شپېتو کندو کشف دا ثابتوي، چې ښايي د کبانو مالګین کولو او وچولو، همدارنګه د اور اچوونکې د ډبرې وسایلو، لکه: توږونکو، غوڅوونکو، تېغونو او د غشي سرونو لپاره کارول کېدل. سربېره پردې، د اور په کندو کې د عبید د دورې د کلالیو ګڼ شمېر رنګ شوې ټوټې او د عقیقو مری وموندل شوې، چې بهرنیو اړیکو ته اشاره کوي.    

یوه کیندنه چې په الخور کې د ۱۹۷۸-۱۹۷۷ ز کلونو په اوږدو کې ترسره شوه، د عبید د دورې څو قبرونه په کې وموندل شول، چې په هېواد کې د خښېدو ترټولو پخوانی ثبت شوی سایټ شمېرل کېږي. په یوه قبر کې د یوې ځوانې مېرمنې سوځېدلي پاتې شوني موجود وو، چې د قبر اجناس یې نه درلودل. په اته نورو قبرونو کې د قبر اجناس، لکه: د صدف، عقیق او آبسډین څخه جوړ شوې مرۍ موجودې وې. آبسډین احتمالاً د عربستان په جنوب لوېدیځ کې د نجران څخه سرچینه اخیستې ده.    

### د برونزو زمانه (۱۱۵۵-۲۱۰۰مخکې له میلاد)
د قطر ټاپو وزمه په بحرین کې د دلمون تمدن ته په کافي کچه نږدې وه چې له هغه اغېزمنه شي. د قطر د لرغونپوهنې پروژې په دوو سایټو کې د باربار کلالي راواېستل، چې د دلمون په سوداګریزه شبکه کې د هېواد ښکېلتیا په ګوته کوي. کله چې د دلمون خلکو له میلاد نه مخکې له ۲۱۰۰څخه تر ۱۷۰۰ ز کال پورې په سمندري فعالیتونو کې بوخت شول، د قطر اوسېدونکو په فارس خلیج کې د مرغلرو د موندلو لپاره غوټې وهل پیل کړې. قطریان په دې دوران کې د مرغلرو او د خرما ونو په سوداګرۍ بوخت وو.   

داسې استدلال شوی چې، د دلمون د استوګن ځای پاتې شوني چې په قطر کې موندل شوي، د انسانانو د اوږدمهاله استوګنې مهم شواهد نه څرګندوي. په دې دوره کې د کوچي عرب قبیلو د منظمې کډوالۍ له امله چې د خوړو او اوبو د ګټې نااخیستل شوو سرچینو په لټه کې و، قطر په پراخه کچه له استوګنې خالي پاتي شو. د دلمون په دورې پورې اړوند مېشت ځایونه، په ځانګړې توګه په الخور ټاپو کې، ښايي د دې لپاره رامنځته شوي وي چې د بحرین او د فارس خلیج ترټولو نږدې مهم مېشت ځای، تل ابراق ترمنځ سوداګریز سفرونه ګړندي کړي. په بله سناریو کې دا شامل دي چې د دلمون کب نیوونکو یا د مرغلرو پلټونکو په واسطه کمپ ځایونه جوړ شوي. دا هم وړاندیز شوی چې د کلالیو شتون، د قطر د اوسېدونکو اود دلمون تمدن ترمنځ د سوداګرۍ نښه ده، که څه هم په دې دوره کې د ټاپو وزمې د کم نفوس له وجهې دا ناشونې ګڼل کېږي.    

د کاسي بابلیانو تر اغېزې لاندې توکي چې نېټه یې له میلاد نه مخکې دویمې پېړۍ ته رسي او په الخور ټاپو کې وموندل شول، د قطر د اوسېدونکو او کاسیانو ترمنځ د سوداګریزو اړیکو شواهد په ډاګه کوي. د موندنو په منځ کې د حلزون ۳۰۰۰۰۰۰ واړه شوي صدفونه او د کاسي کلالیو ټوټې وې. ادعا کېږي چې د ارغواني رنګ صنعت له امله چې په ټاپو کې شتون درلود او د کاسیتي له لوري پر مخ بېول کېده، قطر د صدف لرونکي حلزون د رنګ د لومړني پېژندل شوي تولید ځای و. دا رنګ د مورکس حلزون څخه لاسته راته او د " صوري ارغواني" په نوم یادېده. بین النهرین ته د رنګ صادرولو په موخه، ښايي د رنګ تولید په بحرین کې د کاستي ادارې تر څارنې لاندې و.    

## سرچينې