open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نجيب زاخېلوال

کيڼ|250px|بټنوک|ډاکټر نجيب الله زاخېلوال
کيڼ|250px|بټنوک|ډاکټر نجيب الله زاخېلوال
**نجيب الله زاخېلوال** **ډاکټر**   په خټه مومند زاخېل دی چې ننگرهار ولايت د روداتو ولسوالۍ د زاخېلو په کلي کې په ۱۳۵۷ ل د چينگاښ په ۲۲ نېټه ( ۱۹۷۸ د جولايې ۱۳امه ) زېږېدلی .

## مخینه
د طب ډاکټر نجيب الله زاخېلوال د  حاجي خليل الرحمن زوی دی . دی لا کوچنی و چې د خپلې کورنۍ سره پاکستان ته کډوال شو. د کډوالۍ پر مهال د پېښور په ځنگلي نومې سيمه کې چې د متنو او بډه بېره ترمينځ پرته ده استوگن شو.

## زده کړې

لومړنۍ زده کړې يې د پېښور په ځنگلي نومي سیمې ته څېرمه پنډغالي (کمپ)کې د کمېشنرۍ په لومړني ښونځي کې پیل کړې . مينځنۍ زده کړې يې د سيد جمال الدين افغان نومي لېسه او وروسته په پېښور کې د رحمان بابا د لېسې څخه په ۱۳۷۵ل ( ۱۹۹۶ز ) کال کې فارغ شو. دښوونځي د زده کړو برسره يې د وخت دودیزه اسلامي علوم صرف، نحوه، فقه، احاديث او تفسير د جيدو نومي دينې علماو څخه ولوستلې . د کانکور د ازموينې وروسته طب پوهنځي ته بريالی شو چې د ننگرهار د طب پوهنخي څخه په ۲۰۰۶ ز کال کې فارغ شو.

## دندې
# د ۲۰۰۴ څخه تر ۲۰۰۶ز کال د جلال اباد څخه د خپرېدونکې طب مجلې بنسټگر او پازوال 
# د شايق د تعليمي مرکز مشر
# د شرق راډيو د صحي خپروونو جوړونکی
# د اريانا طب پوهنځي د فزيالوژي ښوونکی
# په سويډن کې د ښوونې او روزني په برخه کې کارکوونکی

## اثار
# په افغانستان کې د غيرت په نوم وژنې (چاپ، د کور موسسې له خوا)
# د کوچنيانو زړې ستونزې او د حل نوې لارې ( د انگريزې څخه ژباړه،چاپ )
# د خويندو ورونو ترمينځ سيالي ( انگريزي څخه ژباړه، چاپ )
# مينه څه شی ده؟ څېړنيز اثر (ناچاپ)
# خاتون ( ژباړه ) هندې ناول (ناچاپ)
# کوچنيان که د خدای غضب (ناچاپ)
# د نجيب فکرونه (ناچاپ)
# نړيوالې کليزې (ناچاپ)

**يادونه:** بايد وکړو چې د نجيب زاخېلوال ټول کتابونه ناچاپ دي، چې نوموړی يې لامل خپله اقتصادي ستونزه بولي. او لدې سربېره نورې په لسگونو ليکنې هم لرې چې د بېلا بېلو ويب پاڼو سربېره د هېواد دننه او دباندې په مجلو او ورځپاڼو کې چاپ شوي دي.

## سرچينې
* په افغانستان کې د غيرت په نوم وژنې˶ يو څېړنيز اثر چاپ شو
* په افغانستان کې د غیرت په نوم وژنې کتاب چاپ شو 
* د غونډې لنډ رپوټ او انځورونه
* د بې خوبۍ ستونځې او ډيجيټل سېنما!
* په افغانستان کې د دیموکراسۍ لسیزې د سیمینار راپور
* Najib Zakhilwal Speach to Women on 8 March in kabul
* Najib Zakhilwal Speach part 1 , نجيب زاخېلوال خبرې
* najib zakhilwal with zhwandoon tv

وېشنيزه:افغاني ليکوال‎
غلام محمد فرهاد

کيڼ|250px|بټنوک|غلام محمد فرهاد
ديپلوم انجنير **غلام محمد فرهاد**(۱۹۰۱ – ۱۹۸۴) چې د کابل په خلکو کې د پاپا په نامه مشهور ؤ دافغانستان د معاصر تاريخ يو ستر ملي او سياسي شخصيت گڼل شوی . د افغانستان په ودانۍ او د هېواد د افغاني هويت په غښتلتيا کې يې نه هېريدونکي هلې ځلې کړي.

## مخينه
غلام محمد فرهادپه ۱۹۰۱ زېږیز کال کې د وردگو ولایت د مرکز، میدان ښار په یوې مخورې کورنۍ کې زيږيدلی.

## زده کړې
په ۱۹۱۵ م زېږيز کال کې کابل ته د راکډه کيدو وروسته يې دحبیبي په ښونځي کې خپلې زده کړې پای ته ورسولې . خدايبښلی پاپا په ۱۹۲۱م زېږيز کال کې د اعلحضرت غازي امان الله خان لخوا د لوړو زده کړولپاره جرمني ته واستول شو چې دمونشن په ښارکې يې دبرېښنا په څانگه کې دیپلوم تر لاسه کړ .

## دندې
کيڼ|200px|بټنوک|غلام محمد فرهاد په المان کې
هیواد ته د ستنيدو وروسته په ۱۹۲۸ کال کې يې داماني په ښونځي کې د ښوونکي په توگه دنده ترسره کوله او د دې تر څنگ يې ددولتي فابریکو دالکتروتخنیک (برېښنايي تخنیک)دبرخې مسؤلیت په غاړه ؤ . فرهاد په ۱۹۳۴ کال کې یو ځل بیا جرمنی ته لاړو ، د المان دهيواد سره ديو قراردادپه اساس يې د چک وردگ دبرښنا بند په آلماني توربینوسمبال ، اودسروبي بند توربینونه یې هم نوي کړل .
په ۱۹۴۸م کال کې دکابل ښارلومړی ولسواک ښاروال وټاکل شو.اوپه ۱۹۵۴م کال کې دکابل دبریښنا شرکت بنسټ جوړ او دی د همدغه شرکت مشر شو.

## سیاسي هلې ځلې او ټولنیز ژوند
کيڼ|200px|بټنوک|غلام محمد فرهاد د افغانستان د پخواني پاچا محمد ظاهر شاه سره
ښاغلی فرهاد د۱۹۵۵م زېږيز کال دلويې جرگې غړی و ،اوپه ۱۹۶۶م زېږيز کال د کابل د خلکو له خوا د ولسي جرگې وکیل وټاکل شو. په ۱۹۷۰م زېږيز کال کې يې د ولسي جرگې وکالت د خپل ارادې د مقاومت په عنوان پریښود .
خدای بښلی فرهاد په 1966م زېږيزکال کې د افغان سوسیال دموکرات گوند بنسټ ايښودونکی و او د نوموړي گوند په کنگره کې د گوند د مشر په توگه وټاکل شو او دمرگ ترورځې ددغه گوند مشر ؤ.

د ۱۹۷۹م زېږيز کال داکټوبر په ۱۴ دحفيظ الله امين د حکومت له خوا د يوې پوځي کودتا په وسيله د حکومت د رانسکورولو په تور دخپلو يو لړ ملگرو سره ونيول شواو په کابل کې زنداني شو،اوپه ۱۹۸۰کې دبندڅخه راخلاص شو. خدايبښلي فرهاد دجگړې او سياسي اختناق وخت کې هېواد نه د وتلو وړانديزونه په کلکه سره ردول.
ارواښاد غلام محمد فرهاد په ۱۹۸۴ م کال دنومبر په ۷نيټه ( ۱۷ دعقرب ۱۳۶۳ هجری شمسی ، ۱۴ دصفر ۱۴۰۵ هجری قمری )کې ومړ او په شهدای صالحین کې خاورو ته وسپارل شو. (۱)

## سرچینې
* د افغان ملت د گوند وېبپاڼه 

وېشنيزه:افغانان
گوننار تېلنېس

کيڼ|250px|بټنوک|گوننار تېلنېس
**گوننار تلنېس ډاکټر** ( ناروېژي : **Gunnar Tellnes**) يو ناروېژی پروفیسور دی . دی له ۱۹۹۱ م زېږيز کال راپدېخوا د اُوسلو په پوهنتون کې د ټولنيزطب په برخه کې چارپوه استاد دی . همدارنگه د پوهنتون د ټولنيز طب د څانگې مشر دی . دی په دې وروستيؤ کې د آسام ( ASAM) او آيؤ (UiO) تر څنگ د ناروې د کارموندنې ټولنيزې ادارې ناؤ (NAV ) سره هم د مشورتي رنځورپوه په توگه د بوسکرود په ولایت کې له ۲۰۰۹ زېږيز کاله راپدېخوا دنده ترسره کوي .
## دندې
د وروی او روست په روغتونونو کې له ۱۹۷۹ زېږيز څخه تر ۱۹۸۴ ز پورې ډاکټر پاتې شوی . ددې ترڅنگ ېې د څېړونکي او لومړۍ رتبه متخصص لیکوال، گړندي استاد (1.Amanuensis) په توگه په اُوسلو پوهنتون کې دندې له ۱۹۸۴ زــ ۱۹۹۱ زېږيزه پورې او د خلکو د رفاحي ادارې سره ېې د مئ ۱۵مې کال ۱۹۹۱ زېږيژ پورې دندې ترسره کړي دي . هغه د فاکولتې د مرستيال ريس په دنده هم پاتې شوی . په 1996 ز ـ 1999 زېږيزو کلونو کې د پوهاندۍ تر کچې رسېدلی او هم د څېړنو همغاړې کوونکی په اُوسلو پوهنتون کې پاتې شوی .  دی د آکرشهوس په پوهنتون کې د وقايعوي طب په څانگه کې د دوهمې کچې د پروفیسور په توگه له ۲۰۰۱م زېږيزه تر ۲۰۰۷م زېږدي پورې او همدارنگه د هېډمارک په پوهنتون کې له ۲۰۰۸م زېږيز تر ۲۰۰۹ م زېږيزپورې دندې لرلي دي . 
په موس او ريگه  سیمو کې ، کال 1985 زېږيز ـ  1998 زېږيز پورې د سر طبیب او سلاحکار ډاکټر په توگه دندې هم درلودې . د سلاحکار ډاکټر په توگه ېې د وېست فولډ ولایت په روغتون کې اود ساگنه اوتورسهوف ، اُوسلو کې له ۲۰۰۱م زېږيز ـ ۲۰۰۲م زېږيز راهيسې په نیمه ورځ دندې درلودې  .

## ټولنو پورې اړونده مخینه
# د اروپا د ټولنيزې روغتيايي بنسټ  پخوانی مشر
# د ناروې د ټولنيزې روغتيايي بنسټ پخوانی مشر 
# د ستوره ډال د کلتوري مرکز د ادارې مدیر ـ په ۱۹۹۸ ز ـ ۲۰۰۲ م زېږيزه په سارپسبورگ ، اوست فولډ مرکزونو کې د (Et Natur-Kultur-Helse) يو طبیعت ـ کلتورـ روغتیا، اړونده چارو کې  مدير. 
# تلنس د ناکوهېل ) NAKUHEL ) په نامه ټولنه په ۱۹۹۴ م زېږيز کې جوړه کړه . له ۲۰۰۴ م زېږيزه راپدېخوا د ناکوهېل نړېواله ټولنې (Nature-Culture-Health International)  مشر وټاکل شو.  د نړېوال ساينس اکاډمي د روغتيا او ايکالوژي ((ICSDد مرستيال مشر په توگه  په ۲۰۰۸م زېږيز کال . همدارنگه د EUPHA مرستيال مشر په توگه د ټولنيزې اروايي روغتيا په څانگه کې پاتې شوی .  

## سرچينې
* Biografi v/UiO
*
*

http://tellnes.info/biography/cv/* 

http://www.nakuhel.no/* 

http://www.eupha.org/

http://www.nfsh.no/ 

http://www.uio.no/om/
ريچارډ هولبروک

کيڼ|250px|بټنوک|ريچارډ هولبروک
**ريچارډ چارلس البرټ هولبروک** (زېږون: ۲۴ د اپرېل, ۱۹۴۱ –  مړینه: ۱۳ د ډسمبر , ۲۰۱۰)د امریکې يو جگپوړی ډيپلوماټ ، د يوې رسنۍ مسول چلوونکی ، لیکوال ، د پوهنتون پروفیسور، د د سولې د ډلې رسمي مامور او بانکي پانگه وال و . هغه يوازینی کس و چې د کورنیؤ چارو د مرستيال وزیر په توگه ېې د نړۍ په دوه ؤ لويو وچو (براعظمونو)کې (اسيا له ۱۹۷۷م زېږيز ـ ۱۹۸۱ز او اروپا کې له ۱۹۹۴ زېږيز ـ ۱۹۹۶ ز پورې)په دندو گومارل شوی. وروسته ېې بیا د افغانستان او پاکستان لپاره د ځانگړي استازي په توگه د اوباما په اداره کې دندې درلودې .  له ۱۹۹۳ زېږيز کال څخه تر ۱۹۹۴ زېږيز کاله د امریکا لخوا په جرمني کې سفیر و. که څه هم چې د ژورنالیزم او ډیپلوماسۍ په چاپېريال کې پېژندل شوی کس و ، خو د هولبروک تر ټولو لویه لاسته راوړنه د بوسنیا په جگړه کې د څو ښکېلو ډلو ترمنځ د منځگړي په توگه د سولې د تړون رامنځته کول و چې وروسته ېې د ډېټون د سولې تړون په نوم په ۱۹۹۵ زېږيز کال ېې لاسلیک کړ. هولبروک د بل کلنټن په اداره کې د وارين کرسټوفر سره د کورنيو چارو د وزیر په دنده گومارنې باندې مخالفت درلود ،خو برسېره د هغه په ټينگار ېې ميډلین البرايټ ته هم د کورنيو چارو د وزیر دنده وبايلله . له ۱۹۹۹ زېږيز کال خخه تر ۲۰۰۱ م زېږيز کال پورې هولبروک په ملگرو ملتونو اورگان کې د امریکې لخوا سفیر وټاکل شو. 
هغه د ۲۰۰۴ م زېږيز کال په ټولټاکنو کې د سناتور جان کېري مشاور و . وروسته بیا د هلري رودهام کلنټن سره يوځای شو او په باندنیؤ چارو کې د تگلارې يو جگپوړی مشاور وټاکل شو . هولبروک د کلنټن  او اوباما په ادارو کې د کورنيؤ چارو د وزیر دندو لپاره نوماندی گڼل کېږي .  
په ۲۲مه د جنورۍ د ۲۰۰۹ م زېږيز کال هولبروک د افغانستان او پاکستان لپاره د اوباما او هلري کلنټن د ادارې لخوا د ځانگړي استازي په توگه ونومول شو او ده دغه دنده تر خپل د مړینې ۱۳م د ډسمبر ۲۰۱۰ م زېږيز پورې پر غاړه درلوده .

وېشنيزه:امريکايي ډيپلوماتان
بسم الله خان محمدي

کورنيو چارو وزير بسم الله خان د ډاويډ پيټريوس سره، د ۲۰۱۰ کال د جولايي د مياشتې په يوې کتنه کې.]]
**بسم الله خان محمدي** (او يا په ساده توگه **بسم الله خان**) د ۲۰۱۰ کال د جولای د مياشتې نه راپدېخوا د افغانستان د کورنيو چارو وزير دی. هغه د کورنيو د چارو د پخواني وزير محمد حنيف اتمر د استعفا وروسته د افغانستان د ولسمشر حامد کرزي په امر په ۲۶ د جون، ۲۰۱۰ ز. کال دې دندې ته ونومول شو. د کورنيو چارو وزير چې د افغانستان د ملي څارندوی سرمشري يې په لاس کې ده، د ډېرو نورو کارونو ترڅنگ، د افغانستان د نړيوالو پولو د خوندي ساتنې او امنيت پازه او همدا شان په هېواد کې دننه د نظم او قانون د پلي کېدلو مسؤليت هم لري.
بټنوک|280px|

## مخينه
جنرال بسم الله خان د ۲۰۱۰ کال راپدېخوا وروسته د حنيف اتمر ته استعفاڅخه د حامد کرزي په حکومت کې د کورنيو چارو وزير وټاکل شو . 
بسم الله خان محمدي د پخواني کمونسټ گوند پرچم څانگې غړی و چې بيا وروسته ېې د احمد شاه مسعود گوند شورای نظار ته ځان تسليم کړ او ورسره مل شو . دی هم د پنشېر دی او په خټه تاجېک دی . 

Bismillah Khan was previously the Chief of Staff of the Afghan National Army, a post he has held since 2002.

Before the fall of the Taliban in 2001, Bismillah Khan was the Northern Alliance's Deputy Minister of Defence, under Ahmad Shah Massoud and later under Mohammed Fahim. After the fall of Kabul to the Northern Alliance, he was appointed commander of the 2000 man Kabul police force, and a member of the Kabul Security Commission. He is an ethnic Tajik from the Panjshir Valley.

## سرچينې

## باندنۍ تړنې
*

وېشنيزه:د افغانستان د پوځ غړي
وېشنيزه:ژوندي خلک
وېشنيزه:افغان وزيران
وېشنيزه:د جميعت اسلامي د گوند غړي
وېشنيزه:افغان پوځيان
وېشنيزه:د شورای نظار غړي
وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي
رنگين دادفر سپنتا

[بټنوک|250px|کيڼ|رنگين دادفر سپنتا د [افغانستان د باندنيو چارو پخوانی وزير]]
**رنگين دادفر سپنتا** د افغانستان د باندنيو چارو پخوانی وزير او د افغانستان د ملي امنيت اوسنی سلاکار دی.

وېشنيزه:افغان وزيران
عقيق

کيڼ|250px|بټنوک|عقيق
**عقيق** يوه گران بيه ډبره ده چې د کرېسټالونو په ډله کې شمېرل کېږي او گڼ شمېر گاڼه او نور سينگاري توکي ترېنه جوړېږي.
زمرد

**زمرد** (په انگرېزيEmerald) د بريل  یو ډول قیمتی ډبره ده چی د سیلیکات آلومینیوم او بریلیوم څخه جوړ شوي ده. د زمرد نوم د عربي څخه  او Smaragd د يوناني ژبې څخه اخیستل شوي دي چی په پښتو کی زرغون معنی لري. زمرد په ځانگړي ډول په اتريش، روسیه، کلمبيا، مصر، برازیل، موزمبيق او افغانستان کی استخراج کېږي.
## توصيف
زمرد  سیلیکات آلومینیوم او بریلیوم یو ترکيب دی چی زرغون رنگ لري. نوموړي ترکیب په هیدروفلوئوریک اسید کی ویل شوي دی.   

وېشنيزه:قيمتي ډبرې
ياقوت

**ياقوت** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Ruby)* د کوروند یوه سره یا گلابي قیمتي ډبره ده چی د اکسید آلومینیوم *Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>*  او کروم *Cr* څخه جوړ شوي دي. ياقوتونه په آسيا، آفريقا او آسټراليا کی استخراج کېږي.  

وېشنيزه:قيمتي ډبرې
لاجورد

کيڼ|250px|بټنوک|لاجورد
**لاجورد** يوه قيمتي ډبره ده چې د افغانستان سربېره په گڼ شمېر نورو هېوادونو کې هم موندل کېږي. دغه قيمتي ډبره د ښځو په گوتميو، بازوبندونو او نورو گاڼو او سينگاري څيزونو کې کارېږي. د دغې ډبرې د موښلو نه وروسته لاس ته راغلې خاوره د ودانيو په سينگار او نقاشۍ او حکاکۍ کې هم کارېږي. 

په پخوانيو وختونو کې دغه قيمتي ډبره د بدخشان نه بابلستان ته او همدارنگه لوېديځو هېوادونو ته لکه يونان، روم، مصر او نورو ته وړل کېدله او ډېر شمېر پېرونکي يې لرل. داسې هم وييل کېږي چې د مصر په اهرامو کې کارېدلي لاجورد د بدخشان لاجورد دی او له دې پرته په روسيه کې د سانت پيټرزبورگ په ښار کې د کليسا د ښکلا لپاره هم د بدخشان د لاجوردو له ډبرو گټه اخيستل شوې.  د لاجورد ډبره په افغانستان کې ډېر کانونه لري لکه د کُران و منجان کان، د حضرت سيد کان، د رباط سرسنگ کان، د چملک کان او د پسگران په دره کې د شوگه کان ډېر مشهوره کانونه دي. د دې برسېره د غزني په ولايت کې هم د لاجوردو کان شته چې په لويه کچه لاجورد پکې موندل کېږي. 

## سرچينې
‎

 وېشنيزه:قيمتي ډبرې
ابسه

بټنوک|کيڼ
**آبسه** د عضويت بېلا بېلو ووبونو کې د خيرو سيمه اييزې راټولېدنې ته وېل کېږي . چې د يوې التهابي ساحې په مرسته چې هلته د ليوکوسايټونو خپرېدنه او احتقان  وي ، په روښانه توگه ښکاري او راچاپېره کېږي . يا په يوه ووب کې دقيح داسې راټولېدل چې دانتان له لامله زيانمن شوی وي د آبسې په نوم يادېږي . په بله وينا آبسه دباکټرياؤ د تلقيح شاوخوا کې د تميعي نکروز په يوې ساحې کې د نيوتروفيلونو د محراقي راټولېدو په بڼه پيل کېږي او وروسته له بشپړ تاسيس څخه آبسه په پيوجېنېک پرده کې د خيرو موضعې او څپه اييز راټولېدل دي . خيرې د نکروټيک ووبيزو ژونکو او نکروټيک سپين کرويات  نيمه اوبلنه پاتې شونی دی . يا د مکروبونو راټولېد دي چې سپين کروياتو څخه او ووب له منځه تللي وي او د يوه کېريم دوله مايع د رامنځته کېدو لامل گرځېدلی وي . په بله وينا د خيرې په نوم يادېږي . پيوجېنيک غشاّ يوه داغلي طبقه لري چې د نيوټروفيلو څخه جوړه شوې او بله باندنۍ طبقه لري چې لهوعايي گرانولېشن ووب څخه جوړه شوې وي . آبسه ځانگړو ميکروبونو د مداخلې له کبله چې د ټپونو زرقياتو او نورو انتانونو له لامله پيدا شوي وي ، په ووب باندې پيداکېږي.  کله چې ميکروبونه ووبونه تخريب کړي د وينې سپين کرويات او انټي باډي په هغه ځای کې راټولېږي او په ميکروبونو يرغل کوي. په پيل کې ابسه د گرانولېشن کپسول په مرسته او وروسته بيا د منظمو ووبونو د کپسول په مرسته احاطه کېږي. ابسه اکثراً د پيوجېنېک، سټافېلوکوکس، سټرېپټوکوکس، نيموکوکس، اېشريشا کولي، معايي مکروبونو او نورو په مرسته رامېنځ ته کېږي. همدارنگه معقم ابسه (Aseptic Abscess) د هايپرټونيک محلولونو د زرق کولو او نورو مخرشو موادو له امله رامېنځ ته کېږي. ځني وخت د تايوپينټون (Thio-pentone) په شان مخرشو موادو د زرق کولو له امله په نرمو ووبونو کې هم يوه معقمه ابسه جوړېږي.

وېشنيزه:عمومي جراحي
آخوند احمد

**احمد آخوند** د اسمعيل زوی او د پاينده خان لمسی دی. هغه د پېښور په لنډۍ نومي کلي کې اوسېده، دا کلی د همدی په نامه اخوند احمد لنډۍ تر اوسه مشهور دی. په نسب فاروقي او د عربو په لومړنيو اسلامي فتوحاتو کې يې نيکونه له عربستان نه افغانستان ته راغلي وو او په بلخ کې اوسېدل. د افغانستان د شمالي سيمو واکمني د همدې کورنۍ په لاس کې وه. ابراهيم بن ادهم بلخي د همدې کورنۍ يو شهزاده و چې سلطنت يې پرېښود او مسکنت يې غوره کړ، وروسته يې کورنۍ کابل ته راغله او لوړ اعتبار يې درلود. د آخوند احمد پلار اسماعيل ته د وخت حکومت د ننگرهار د کوټ تيراهي درې خاني وسپارله په خپله دی هم هلته زېږېدلی دی چې د خانۍ له کوره روان شو او د ملنگۍ ژوند يې غوره کړ. په کامل پير پسې گرځېده، وزير آباد ته ولاړ هلته يې د حاجي سعيد الله وزير آبادي نه بيعت وکړ او همدلته د روحانيت لوړ مقام ته ورسېد او د خپل مرشد په اشاره د پېښور په لنډۍ کې استوگن شو. اخوند احمد د خپل وخت نامتو عالم، متشرع او په شرعي امورو کې د خلکو مرجع و، ډېرې درنې شرعي پرېکړې به په ده کېدلې او منکرين به ده ته راوستل کېدل او ده به شرعي پوښتنې او گروېږنې ترې کولې. دا لوی پښتون صوفي په ۱۰۶۰ س. کال وفات او د لنډۍ د جامع جومات په محوطه کې خاورو ته وسپارل شو چې زيارت يې اوس هم د زياتو عقيدتمنو مرجع دی. د ده په کورنۍ کې د علم او عرفان ډيوه بله پاتې شوه، ډېر عالمان او فاضلان يې په کورنۍ کې پيدا شول چې د ده ځوی غلام محمد هم د خپل د وخت لوی صوفي تېر شوی دی اخوند احمد په پښتو او دري ژبو ليکنې کولې په پښتو کې څو ديني داستاني رسالې ترې راپاتې دي چې په پښتو مسجع نثر او نظم يې کښلي دي د اخوند دروېزه د فکري او نثري مکتب لاروی او په عين حال کې د پښتو د داستاني آثارو رانښلوونکی دی. 

## ليکلي آثار
د اخوند احمد نه دا لاندې آثار راپاتې دي:
# د حضرت محمد او ابو جهل کيسه - په دې کيسه کې د حضرت محمد يوه معجزه په مسجع نثر راغلې ده.
# قيامتنامه - په دې رساله کې د قيامت د ورځې او د پيغمبرانو د شفاعت په باب خبرې شوي او پکې وييل شوي چې د ټولو شفيع حضرت محمد دی، دا هم په مسجع نثر ليکل شوې.
# د بي بي خديجې کيسه - د حضرت محمد او بي بي خديجې د واده او گډ ژوند حالات دي چې په مسجع نثر ده.
# د حضرت داود کيسه - په دې کيسه کې د حضرت داود او عزرايل تر مېنځ هغه پېښه راغلې چې د ده د مرگ لپاره راغلی و، دا هم په مسجع نثر ده.
# د بې نمازانو بيان - په دې رساله کې اخوند احمد د بې نمازانو په باب ديني روايات راغونډ کړي. دا رساله هم په مسجع نثر ده.
# د ابراهيم خليل الله کيسه - په دې رساله کې د ابراهيم خليل الله له خوا د اسماعيل ذبيح الله د قربانۍ کيسه راغلې چې د دويم ځل لپاره د زوی قرباني تر سرليک لاندې خپره شوې.
# د مرگ په باب يوه منظومه - د مرگ په ناڅاپي راتگ او د مرگ په ويرانيو خبرې پکې شوي دي.
# تولد نامه د حضرت رسول - د حضرت محمد د زېږېدلو حالات په مسجع نثر پکې بيان شوي دي.
# د حضرت يوسف کيسه - د نوموړي پيغمبر د قراني او روايتي کيسې گډه رساله ده چې د ورک ځوی څنگه پيدا شو؟ تر سرليک لاندې خپره شوې.
# شمايل نامې - د دريو مخمسونو مجموعه ده چې د اخوند درويزه د شمايل نامې په پيروي يې ويلی دی.
# وصيتنامه - دا په دري ژبه د اخوند احمد په خپل لاس ليکل شوې رساله ده چې خپل وصيت يې پکې کړی دی. همدا راز ده گڼ کتابونه په خپل لاس ليکلي چې اوس هم د خطي نسخو په توگه په لاس کې دي.

## سرچينه
* د آريانا دايرة المعارف - لومړی ټوک

وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:پښتانه
افغان قاموس

**افغان قاموس** د پارسي - پښتو يو دوه ژبنی سيند دی چې د پارسي ژبې لغتونه په پښتو ژبه مانا شوي دي. هېره دې نه وي چې په پاړسي ژبه کې هغه لغتونه چې د ترکي، عربي او نورو ژبو نه دغې ژبې ته راغلي او اوس پکې دود دي، هغه هم په دغه سيند کې راغونډ شوي او ماناگانې يې په پښتو ژبه تشرېح شوي. دغه سيند د عبدالله خان افغاني نويس لخوا په دريو ټوکونو کې ليکل شوی دی. د دغه  سيند د ټولو لغتونو شمېر د ۲۷۷۲۷ وييونه او اصطلاحگانې اټکل شوي.

## تاريخ
افغان قاموس په ۱۳۲۴ س. کال کې بشپړ شوی دی چې د مطبوعاتو د مستقل رياست په قضاوت او وړانديز د آريانا په لومړۍ جايزې، چې د باچا لخوا د کال مهم اثر ته ورکول کېده، لمانځل شوی دی. دا قاموس د پښتو ټولنې پښتو اکاډمۍ لخوا چاپ او خپور شوی دی. د دغه قاموس لومړی ټوک د ۱۵۰۰ نسخو په شمېر په ۱۳۳۵ ل. کال په دولتي مطبعه کې چاپ شوی دی. د دې قاموس دويم ټوک ۴۹۰ مخونه لري او درېيم ټوک يې ۶۱۹ مخه دی او د لغاتو شمېر يې په ترتيب سره ۸۳۳۰ او ۱۰۵۲۳ دی. دويم ټوک د (ح) په توري پيل او د (غ) په توري پای ته رسېږي. دواړه ټوکونه هر يو د ۱۵۰۰ نسخو په شمېر چاپ شوی دي.

## د دې سيند ځانگړنې
د دغه قاموس د لومړي ټوک په پيل کې د پښتو ټولنې د پخواني ريس گل پاچا الفت سريزه او ورپسې د دغه اثر د ليکوال، عبدالله خان افغاني نويس سريزه راغلې چې په هغې کې له دې قاموس څخه د گټې اخيستنې د اسانتياو په خاطر ځينې اړينې يادونې شوي او همدارنگه د دې قاموس ځينې ځانگړنې هم ښودل شوي دي چې ځينې عمده ټکي يې دا دي:

## سرچينې
* د آريانا دايرة المعارف - لومړی ټوک

وېشنيزه:پښتو سيندونه
ويکيليکس

**ويکيليکس** (په انگرېزي: WikiLeaks) يو نړيوال بې گټې رسنيز تنظيم او د محرمو لاسوندونو خونديز دی چې د ورکنومو افشا کوونکو لخوا نايابه او نامهيا لاسوندونه چې د نورو لخوا دې وېبځي ته ورکول کېږي او يا يې پخپله د خپلو پټو سرچينو په مرسته لاسته راوړي، د نورو رسنيو او ټولو نړيوالو په وړاندې برملا کوي. دا وېبپاڼه په ۲۰۰۶ ز. کال کې جوړه شوې چې د سن شاين پرېس (The Sunshine Press) لخوا چلېږي. د دغه وېبځي د جوړېدو په لومړني کال کې د دغې پاڼې بنسټگر ادعا وکړه چې ويکيليکس يو داسې توکبنسټ لري چې له ۱،۲ ميليون نه ډېر لاسوندونه لري.

## د ويکيليکس موخه
ويکيليکس وايي چې ددوی تر ټولو لومړنۍ پزړه پورتيا په اسيا کې د ځورواکو د رژيمونو مالومات بربنډول دي . په دغه کې د پخواني متحدې روسيې هېوادونو برخې ، د سهارا افریقايي هېوادونو برخې، او منځنۍ اسيا برخې راځي . همدارنگه وايي چې په دغه موخه د ټولو سیمو دهغو خلکو لپاره مرستياله وگرځي کوم چې د غیر اخلاقي بې انصافیو ښکار شوي دي او غواړي چې د هغوی د بډو وهونکيوچارواکو ، زورواکو او مصلحتي حکومتونو مخ ورته بربنډ شي . د ٫٫ده نیويارکر (The New Yorker) لخوا په يوې مقالې کې راغلي ؤ٬٬ د ۲۰۰۷ کال په جنورۍ کې همدې وېب پاڼې د ۱.۲ میلیونه شاوخوا پټو لاسوندونو د بربنډېدو او خپرېدو خبر ورکړ.

## سرچينې

وېشنيزه:نړيوالې وېبپاڼې
لاسپېله

بټنوک|د څرمنې لاسپېلې
**لاسپېله** چې جمع يې لاسپېلې (په انگرېزي: *Glove* يا *Gloves*) دی په بېلابېلو گړدودونو کې د دستکله، **[[لاس ماغو]]** او يا **[[لاسپوښۍ]]** په نوم هم يادېږي. لاسبېلې د ټوټې (ټوکر)، څرمن ، پلاستيک او وړيؤ څخه د لاسونو د ژغورنې او ساتنې په موخه جوړېږي. د دغه اغوستن توکي د کارېدنې ساحې په لويه کچه په ژمي کې د لاسونو د تودولو نه تر بېلابېلو لابراتوارنو او فابريکو کې د کار په چاپېريال کې د لاسونو د خوندي کولو په موخه هم کارېږي. لاسپېلې د هرې گوتې لپاره ځانگړی پوښ لري او د لاسپوښۍ سره يې توپير دا دی چې وروستۍ نومېدلې د هرې گوتې د پېيلو ځای نه لري او يواځې د بټې گوتې او پاتې څلورو گوتو د پوښلو ځايونه لري، چې شايد د همدې کبله لاسپوښۍ نومول شوې دي. 

## د لاسپېلو تاريخ
کيڼ|250px|بټنوک|لاسپوښۍ
لاسپېلې د ديارلسمې پېړۍ شاوخوا په لومړي ځل د ښځينه ؤ په لاسونو کې د فېشن په موخه کارېدلي دي . هغه لاسپېلې د کتان او ورېښمو له ټوکر څخه جوړېدې او تر څنگلو پورې ېې لاسونه پوښل . دانکرېن ويسه ، انکورېسيس چې په څو نومونو د يوې ځانگړې تگلارې په توگه په ديارلسمې پېړۍ کې لیکل شوې رساله ده له قانون څخه ېې داسې جوتېږي چې د ديارلسمې پېړۍ په پيل کې دغه ډول اغوستن توکي د وخت د سپېڅلو ښځو لپاره نه وې . دغه د قانون تگلارې د لارښودنې په موخه هغو درېؤ خويندو ته په انگلینډ کې لیکل شوې وې چې په لومړي ځل ېې خپل په خوښه د ځانگړې جامې د اغوستلو او د خپل په فکر ژوند کولو تکل کړی و . دغه په اتو مادو وېشل شوې تگلارې وې . همدارنگه د سمپچوېري لاز په نامه د مذهبي پولو د خوندي کولو په موخه قوانین راووتل . دغه قوانین ددې لپاره راووتل چې په ټولنه کې د مذهبي بنديزونو پولې خوندي وساتي اودځانگړولاسپېلو په اغوستلو کې پاملرنه وشي . لومړی په ۱۲۹۴ کې په بولوگنا کې د سامېټ لاسپېلو په خلاف قانون پلي شو ، بیا په روم کې کال ۱۵۶۰ م کې د وږمينو لاسپېلو په خلاف پلي شو . د پاريس اتحاديې په نوم يا د لاسي توکيو صنعت په نوم (اگنتير) په ديارلسمې پېړۍ کې فعال و . دوی د څرمن يا بڼکو (پرو) څخه لاسپېلې جوړولې . خو د لاسي صنعت شرکت هغه وخت ډېر مخور شو کله چې د شپاړسمې پېړۍ په لړ کې لومړۍ ملکه اليزابت د دغه صنعت ځينې اغوستن توکي د فېشن په موخه پخپله د گاڼو ترڅنگ لاس گنډونکې لاسپېلې واغوستلې . همدا رنگه د اگېنټيرس شرکت څخه د اگېنټيرس د عطرونه راووتل

وېشنيزه:لاسپېلې
وېشنيزه:اغوستن توکي
د الازهر پوهنتون

کيڼ|250px|بټنوک|د الازهر د پوهنتون ودانۍ
**د الازهر پوهنتون** (په عربي: *جامعة الازهر*) د مصر يو مشهور پوهنتون دی. دا پوهنتون د قاهرې په ښار کې دی. د دغه پوهنتون بنسټ د جوهر صقلي په امر چې د معز الدين له خوا د مصر نيولو ته گمارل شوی ؤ په ۳۵۹ س. کال کې د هغه لخوا ايښودل شوی. الازهر د اېټاليا د پولونيای مدرسې څخه وروسته چې څلور پېړۍ له هغه څخه پخوانۍ ده، په نړۍ کې ډېره پخوانۍ مدرسه ده.

## تاريخ
په ۴۰۴ س. کال کې د الجزاير حاکم ابن العزيز يو جومات پيل کړ او د ازهر مدرسين يې نوموړي جومات ته ولېږدول. بيا وروسته صلاح الدين ايوبي هغه بند کړ چې تقريباً ۲۶۰ کاله د تدريس کار په هغې کې وځنډېده. د الملک الظاهر بيبرس، امير عزيز الدين، ايدمر اعلی په وختونو کې د ازهر ماڼۍ بيا ورغول شوه او د هغې حقوق او اوقاف دوهم ځل ورکړل شول.

## د زده کړو پړاو
### لومړنۍ زده کړې
په الازهر پوهنتون کې د لومړنيو زده کړو وخت څلور کاله ؤ او دا لاندې مضامين پکې ښودل کېدل:
# فقه
# ديني اخلاق
# تجويد
# استذکار
# قرآن کريم
# توحيد
# سيرة النبي
# مطالعه او محفوظات
# انشاء
# نحو او صرف
# خط او بلاغت
# تاريخ او جغرافيه
# حساب 
# عملي هندسه
# مبادي علوم
# حفظ الصحه او رسم

### دويمې زده کړې
په الازهر کې د دويمو زده کړو وخت پينځه کاله و او دا لاندې مضامين پکې ښودل کېدل:
# فقه
# تفسير
# حديث
# توحيد
# استذکار قرانکريم
# صرف و نحو
# بلاغت (بيان، بديع، معانی)
# عروض او قافيه
# مطالعه او محفوظات
# انشاء ادب اللغة
# رياضي (شمېرپوهنه، هندسه، الجبر)
# علوم اجتماعي (تاريخ او جغرافيه)
# علوم طبيعي (کيميا، ژونپوهنه، فيزيک)
# اخلاق او نور

### لوړې زده کړې
په الازهر کې د لوړو زده کړو موده څلور کاله وه او په درې گونو پوهنځيو وېشل شوي و:
#### د حربي ژبې پوهنځی
د حربي ژبې په پوهنځي کې دغه لاندې مضامين ښودل کېدل:
# صرف او نحو
# علوم البلاغة
# عربي اداب
# د اسلام څخه دمخه د عربو تاريخ
# د اسلامي ملتونو تاريخ
# تفسير
# احاديث
# د انشاء اصول
# فقه اللغة
# بهرنۍ ژبې
* د دغې څانگې زده کوونکو ته د عربي ژبې زده کړه اړينه وه

#### د حقوقو پوهنځی
په دغه پوهنځي کې لانديني مضامين ښودل کېدل او کله چې زده کوونکي په برياليتوب سره د دغه پوهنځي نه فارغېدل نو بيا په اسلامي حقوقو کې يې بريليکونه ترلاسه کول:
# اسلامي قانون
# تفسير
# حديث
# د فقې اصول
# د اسلامي قانون تاريخ
# فقه او د مذاهبو پرتلنه
# عربي ادبيات
# د بلاغت علوم
# منطق
# بهرنۍ ژبې

#### د ديني اصولو پوهنځی
د دغه پوهنځي فارغانو ته د الهياتو په برخه کې لوړ بريليک ورکول کېږي او همداشان په دغه پوهنځي کې دا لاندې مضامين ښودل کېږي:
# توحيد
# د حجج او ازاله شبه په ايراد چې په اوسني وخت کې په ځانگړي ډول رواج مومي
# منطق
# فلسفه
# اخلاق
# تفسير
# حديث
# عربي ادبيات
# تاريخ
# علم النفس
# علم البلاغة
# بهرنۍ ژبې

### د الازهر اوسنۍ فاکولتۍ
دم مهال په الازهر پوهنتون کې لوړې زده کړې په لاندې پوهنځيو وېشل شوي:
* د طب فاکولته
*د درملپوهنې فاکولته
*د مهندسۍ فاکولته
*د ژبو فاکولته
*د طبيعي علومو فاکولته
*د وټپوهنې فاکولته
*د عربي ژبې فاکولته

وېشنيزه:پوهنتونونه
وېشنيزه:مصري پوهنتونونه
مطيع الله توراب

**مطيع الله توراب**  د پښتو ژبې ډېر ځلېدونکی شاعر دی. نوموړی له کلونو راهیسې په پښتو ژبه شعرونه لیکې او همدارنګه د سپین بغاوت په نوم شعري ټولګه هم لري.
ښاغلی  تراب د اروښاد مولوي رسول دوست زوی او اروښاد الله دوست لمسی په ۱۳۵۰ه ش کال د ننګرهار ولایت د خوږیاڼو ولسوالۍ د کوز بهار د کاله خېلو کلي په یوه دینداره کورنۍ کې سترګې غړولي.
تراب په څلورم ټولګي کې وو چې ګران هیواد ته جنګونو او ګډوډیو لاره راوکړه،دی هم لکه د نورو افغانانو په څېر ګاونډي هیواد ته مهاجر او د پیښور په بډه بیره کې میشت او بیا یې له هغه ځایه کورمې صدې ته کوچ وکړ غربت او هجرت تراب صیب له تعلیم له عظیم نعمت څخه بې برخې کړو.
تراب صاحب هیواد کې شته ناخوالو ډیر خواراوه،چې شاعري یې پیل کړه،تر دې دمه یې په زیاته پیمانه شاعري کړې او څو چاپ شوي اثار هم لري لکه غبار پر هندارو،للمي ګلونه،د کاڼي اوبه
هېره دې نه وي چې ښاغلي تراب اوس مهال خوست ولایت کې په خپل روزګار بوخت دی.

 
## مړينه
مطيع الله توراب د ۱۴۰۴ لمريز کال د چنگاښ مياشتې په ۲۳ مه نېټه دوه‌نۍ په ورځ  د خوست په يو روغتون کې ساه ورکړه، چې جنازه يې د درې‌نۍ په ورځ په يوه پوځي چورلکه کې له خوسته کابل او له کابله جلال اباد ته راولېږدول شوه چې جنازه يې د درۍ‌نۍ په ورځ د چنگاښ مياشتې په ۳۴ مه نېټه دوه بجې په شېرزي لوبغالي کې ادا‌‌ شوه چې پکې زرگونه کسانو گډون کړی وو.

## سرچينې

وېشنيزه:پښتانه شاعران
وېشنيزه:ننگرهاريان
د وېلسن ناروغي

**د وېلسن ناروغي** يا **هېپاټولېنټيکولر ډيجنرېشن** (په انگرېزي: *Wilson's Disease* او *Hepatolenticular Degeneration*) يو آټوسومال مغلوب جنېټيکي ورانوالی دی چې د بدن په بېلابېلو ووبونو کې مس راغونډېږي، او په ناروغ کې د عصبي او رواني نښو نښانو تر څنگ د ځيگر ناروغۍ هم رامېنځ ته کېږي. د دې ناروغۍ درملنه په هغو درملو کېږي چې په بدن کې د مس د جذب مخه نيسي، او همداراز په بدن کې د مس کچه هم راټيټيوي، خو کله نا کله په ناروغ کې د ځيگر د بشپړ بدلون اړتيا هم ليدل کېږي.

دغه ناروغي هغه وخت راپېښېږي، کله چې د وېلسن ناروغۍ پروټين په (*ATP7B*) جين کې ميوټېشن رامېنځ ته شي. د دغه غيرنورمال جين يوه لمېسه د ۱۰۰ وگړو نه په ۱ کې وي چې له ځانه ناروغې نښې نښانې نه څرگندوي او همدغه کسان د دغه جين وړونکي وي. کله چې يو ماشوم همدا جين د خپل مور او پلار، دواړو نه په ارثي ډول ترلاسه کړي، نو بيا همدا ماشوم د وېلسن په ناروغۍ اخته کېږي چې په ناروغ کې د دغې ناروغۍ علايم د ۱۶ او ۲۰ کالونو د عمر تر مېنځ څرگندېږي. خو داسې پېښې هم رامېنځ ته شوي چې تر دې زړو او د پوخ عمر ناروغانو کې هم نښې نښانې ښکاره شوي. په ۱۰۰۰۰۰ وگړو کې د وېلسن ناروغۍ د پېښېدو شونتيا له ۱ نه تر ۴ وگړو پورې ښودل شوی. دغه ناروغي د لومړي ځل لپاره د يوه برتانيوي طبيب او د اعصابو څانگوال سامويل الېکسانډر کينير وېلسن (۱۸۷۸–۱۹۳۷) لخوا په ۱۹۱۲ ز. کال کې څرگندونه او پېژندنه وشوه چې بيا همدا ناروغي په همدې نوم ونومول شوه.

## نښې نښانې

### د ځيگر ناروغۍ

### نيوروسايکايټريک نښانې

### نور غونډاليز غړي

## جنېټيک
بټنوک|جنېټيکي څېړنو ښودلې چې د وېلسن ناروغي د ارثيت يوه آټوسومال مغلوبه مخبېلگه لري.

## سرچينې
سامويل الېکسانډر کينير وېلسن

کيڼ|250px|بټنوک|سامويل الېکسانډر کينير وېلسن
**سامويل الېکسانډر کينير وېلسن** *(په انگرېزي: Samuel Alexander Kinnier Wilson)* د عصبي ناروغيو يو برتانيوی متخصص ډاکټر و چې د لومړي ځل لپاره يې د وېلسن ناروغي وپېژندله دا ناروغي د همدغه طبيب په نوم منسوبه شوې.
علامه

**علامه** ، دگڼ علم پوهاند چې په انگرېزۍ کې ورته پوليمت (Polymath) وايي ، عربي کې ورته (العلاّمة)وایي او يوناني کې هم د (πολυμαθής, polymathēs) پوليمتيس په نومونو يادېږي . دا لقب هاغه کس ته ورکول کېږي چې د چا د علم د وړتيا کچه پراخه غځېدلي پر رازو رازو علمونو ولاړه وي . په بله وینا دا لقب هاغه پوهاند ته ورکول کېږي څوک چې د علمونو په مختلفو څانگو باندې برلاسي او تجربه ولري . د پخوا پیرونو ساینسپوهان به علامه بلل کېدل ځکه چې د هغوی د پوهې وړتيا به د اړونده ساینسي پوهې څخه غځېدلې پراخه وه.

## -
* گڼ پوهيال
درياب (سيند)

**درياب** يو پښتو - پښتو سيند دی چې د قلندر مومند او فريد صحرايي په زيار ليکل شوی.

وېشنيزه:پښتو سيندونه
پښتو روسي قاموس

**پښتو روسي قاموس** *(په روسي: Афганско-русский словарь)* يو دوه ژبيز سيند دی. دا سيند د مارتيروس گريگورېويچ اسلانوف په زيار ليکل شوی.

وېشنيزه:پښتو سيندونه
خټموښی

کيڼ|250px|بټنوک|خټموښی
کيڼ|250px|بټنوک|خټموښی
**خټموښی** د خټگرۍ يو اوزار دی چې خټگران پرې خټه، سېمېټ، او کانکريټ هواروي.

وېشنيزه:د خټگرۍ اوزار
تپندۍ

thumb|تپندۍ
**تپندۍ** د خټگرۍ يوه وسپنيزه آله ده چې د خټو، سيمټو د تپلو او د خښتو نيمولو لپاره کارېږي. دې ته په مختلفو گړدودونو کې رمبی هم وايي . په باغونو کې د خاورې نرمولو ، خټو جوړولو ، خښتو ماتولو او منظمولو لپاره د همدغې عالې څخه کار اخیستل کېږي .

وېشنيزه:د خټگرۍ اوزار
نړیوال سازمان

**نړیوال سازمان** هعه سازمان ته ویل کیږي چې نړیوال غړیتوب،نړیوالې موخې، یا نړیوال شتون ولري. چې دا په دوه مهمو ډولونو باندې وېشل کیږي:
***[[نړیوال نا حکومتي سازمانونه]]** (**INGOs**): (NGOs) چې دوی په نړیواله کچه کار کوي. چې دا کیدای شي وي:
**نړیوال ناگټندویه سازمانونه. لکه د  نړیوال المپیک ټولنه, د څاروندی خوځښت نړیوال سازمان او د سره صلیب نړیواله ټولنه .
**نړیوال شرکتونه, نغوته ده د گڼ ملیتي شرکتونو.ته لکه د کولا کولا شرکت, سوني,  مکډونالډز, او ټویټا.
***[[حکومت منځي سازمانونه]]**,یا همدارنگه **نړیوال حکومتي سازمانونه** (**IGOs**): د دې ډول سازمانونه تر ډېره بريده د نړيوال سازمان ويي ته سره نږدې دي', او دا سازمانونه هغه سازمانونه دي چې د خپلواکو دولتونو لخوا رامنځ ته شوي دی.  چې د پام وړ بېلگه یی ده لکه د ملگرو ملتونو سازمان (UN), د اروپا د امنيت او همکاری سازمان  (OSCE), اروپايي شورا (CoE), اروپايي اتحاديه (EU) او د سوداگرۍ نړيوال سازمان (WTO) او د ملگرو ملتونو لخوا د پوره وضاحت لپاره د "نړيوال سازمان" پر ځای د "حکومت منځي سازمان" اصطلاح وکاروله.

In addition, Global Public Policy Networks (GPPNs) may be considered a third category.  These take various forms and may be made up of states and non-state actors.  Non-state actors involved in GPPNs may include: intergovernmental organizations, states, state agencies, regional or municipal governments, in partnerships with non-governmental organizations, private companies, etc.

## دا هم وگورئ
*Centre for Studies on Federalism
*Inter-parliamentary institution and International parliament
**[[International Organisations Research Journal]]*
*List of intergovernmental organizations
*Regional integration
*Regional organization
*Supranational aspects of international organizations

## سرچینې

## باندنی تړنې
* League of Nations Search Engine, Database of International Organisations
لېخ والېسا

thumb|د پولينډ لومړنی ولسمشر لېخ والېسا

**لېخ والېسا** په پولنډۍ ژبه : ***Lech Wałęsa*** يو پولنډی سیاستوال ، د کارگرانو د اتحاديې مشر ، او د وگړو د حقوقو مخکښ مبارز پاتې شوی . دﺉ د سپټمبر په ۲۹ د ۱۹۴۳ز کال کې په پوپووو ښارگوټي ، پولینډ هېواد کې وزېږېد . يو مخکښه مبارز مشر ، د سوليډارنوشېچ د خوځښت بنسټگر ، او د پخواني کمونيستي متحده روسيې څخه د خلاسون ادارې لومړنيو انديالانو کې شمېرل کېږي. همدارنگه ېې د وگړنيو حقوقو د پام ساتلو په لړ کې د سولې نوبل جايزه د ناروې د پلازمېنې اوسلو څخه په کال ۱۹۸۳ ز کې ترلاسه کړېده . دی له ۱۹۹۰ ـ ۱۹۹۵ ز کال پورې د پولینډ لومړنی ولسمشر پاتې شوی .
## مخينه
لېخ والېسا د پولېنډ په يوې بزگرې کورنۍ کې د پوپو وو په ښارگوټي کې زېږېدلی دی. دده کورنۍ يوه غریبه کاتوليکه مخینه لري . وروسته له هغه چې دده پلار او مور دواړه مړه شوه نو دی د پوپو وو له کلي د گدانسک ښار په لور روان شو . همدارنگه کله چې د گدانسک په ښار کې د کشتۍ په يوې کارخانې کې ېې کار پیل کړ نو د څه مودې وروسته د کارگرانو د اتحاديې مشر او بیا مبارز شو.ده په پولینډ د لومړي ځل لپاره د کمونستي متحدې روسيې څخه خپل د هېواد د خپلواکۍ لپاره غږ پورته کړ .د پولینډ په سیاسي ډگر کې دی يو قاطع ، ژمن سیاسي مشر گڼل شوی .

thumb|لېخ والېسا په يوې رسمي غونډه کې

## زده کړې
لکه څنگه چې دی د غريبې کورنۍ يو غړی و ، ده خپلې لوړې زده کړې ندي ترسره کړي . لومړنۍ زده کړې ېې د خپل کلي په کتوليک کلیسا کې ترسره کړي بیا وروسته ېې منځنۍ زده کړې د کسبي ښوونځۍ په برقي څانگه کې ترسره کړې . د کور د کمزورې وټې له کبله ېې گټې پسې لستوڼي بډ وهل او په کال ۱۹۶۱ ز ـ ۱۹۶۵ کې ېې د موټرو مستري په حیث کار پیل کړ .

وېشنيزه:د پولينډ ولسمشران
وېشنيزه:د نوبل د سولې جايزې گټيالي
جبران خليل جبران

**جبران خليل جبران** ( عربي , ۳ د جنوري، ۱۸۸۳ – ۱۰ د اپرېل، ۱۹۳۱) چې د **خليل جبران ** په نوم هم يادېږي، يو لبنانی امريکايي هنرمند, شاعر, او ليکوال ؤ. هغه د لبنان (پخوا د عثمانيې د لبنان د متصرفات غر) د بشاري په ښارگوټي کې زېږېدلی ؤ. په هلکتوب کې د خپلې کورنۍ سره د امريکا متحده ايالاتو کې مهاجر شو او هماغلته يې خپل ادبي ژوند جوړ کړ. د انگرېزي ژبې په هېوادونو کې جبران خليل د خپلو انگرېزي آثارو او په ځانگړي توگه په ۱۹۲۳ ز. کال کې خپرېدلی کتاب پيغمبر په ليکلو کې نوم ووېسته. دا کتاب د فلسفي ليکنو يوه ټولگه ده چې په انگرېزي نثر ليکل شوی.  

## سرچينې
‎

وېشنيزه:لېبناني ليکوال
سکاره

thumb|د لرگي سکاره (چارکول)

**سکاره** ، انگرېزي :   ***charcoal*** ***(چارکول)***  يا  *د لرگي سکاره يو[[کاربون]] دی چې په ځان کې د لرگي څخه [[تومنه]] يا جوهر راباسي .دغه تومنه په طبعي توگه [[تور رنگ]] او [[پوډر]] وزمه وي .چارکول د لرگي څخه جوړېږي کله چې لرگی په يوه بې باده چاپېريال کې په لوړې کچې تودوخې باندې په اورکې لوغړن شي،  چارکول منځ ته راځي . دغه لرگی چې پوره ونه سوزي او د ډېرې تودوخې له کبله په بله بڼه واوړي چارکول بلل کېږي . دچارکول په جوړولو کې په ځانگړي توگه  د [[ډمبر]] او [[ټرپنټاين (د ونې د اوښکو )]] رول هم د يادولو وړ دی . دغه لوغړن لرگی چې چارکول يا د لرگي سکاره يادېږي خلک ېې په راز راز توگه کاروي . د بېلگې په توگه : خلک ېې د [[کباب]] جوړولو په موقع د سکارو په نوم کاروي ، همدا رنگه په انځور کښنه هنر کې يو انځورگر ېې په کښنه کې د انځور کاروي . 
د چارکول وی په انگرېزي کې د کومې بلې ژبې څخه راغلی . ددې وي [[مختاړی]] ***(چار)***د اړولو ،  بدل ولو په مانا دی. او [[وروستاړی]] ېې***( کول )**''  د انگرېزي بڼه ده چې مانا ېې سکاره دي.

## د سکروپېښلیک

	thumb|سوزنده تازه سکاره

## د سکرو ډولونه
په نوې توگه سکاره جوړول 
په طبعي توگه سکاره په لاس راوړل 
## د چارکول (د لرگو د سکرو) جوړول
## راز رازو ځايونو کې ېې کارونې
## په هنري توگه کار ترې اخیستل
## په طبي ډول ترې کار اخیستل
## په څکولو کې کارول
سکاره په عمومي توگه په چيلم څکولو کې پکار وړل کېږي .

## سرچينې
ډبرين سکاره

[thumb| [سکاره]]
د ډبرو سکاره د کانونه

د ډبرو سکاره د احتراق وړ تور یا نسواري تور سیډمینټري ډبرې دي چې د ډبرو طبقې په توګه رامینځته کیږي چې د ډبرو سکرو په نوم یادیږي. د ډبرو سکرو ډیری کاربن دی چې د نورو عناصرو متغیر مقدار لري، په عمده توګه هایدروجن، سلفر، اکسیجن، او نایتروجن. ډبرو سکاره د فوسیل سونګ یو ډول دی، کله چې د مړو نباتاتو مادې په پیټ کې تخریب شي، چې په میلیونونو کلونو کې د ژورو خاورو د تودوخې او فشار په واسطه په ډبرو سکرو بدلیږي. د ډبرو سکرو پراخې زیرمې په پخوانیو لندبلونو کې سرچینه اخلي چې د ډبرو سکرو ځنګلونه بلل کیږي چې د کاربونیفیرس (پنسلوانیا) او پرمیان وختونو کې د ځمکې ډیری استوایی ځمکې پوښلي.وېشنيزه:ډبرين سکاره
عبدالله الهام جمالزى

**عبدالله الهام جمالزى** ( ۲۵ د زمري، ۱۳۶۶ ل. = ۱۶ د اگست، ۱۹۸۷ ز.  -  ) افغان لیکوال، خبریال او مدني – فرهنگي فعال دی. په پښتو، فارسی او انگلیسي ژبو لیکنې کوي او په تېره بیا په ادبیاتو کې يې نوې لیکنې لکه کیسه‌ګۍ مشهورې دي. 

## مخينه
عبدالله الهام جمالزى د افغانستان په مرکزي سيمو کې د ميدان وردگو ولايت په جغتو ولسوالۍ کې د الحاج مولوي عبدالسليم جمالزی په کورنۍ کې زيږيدلى.

د عبدالله الهام جمالزي کورنۍ هغه مهال چې په هيواد د پخواني شوروي اتحاد يرغل پيل شوى د پاکستان پېښور ښار ته کډوال شوي. 
پلار يې د افغانستان د جهاد د پړاو په لومړنيو کلونو کې فعاله څيره وه چې د جهاد له بريا سره جوخت له اړوند گوند څخه ووت او په کويټ کې يې له يوې نړيوالې اسلامي ادارې سره کار پيل کړی. څه موده وروسته يې د حاجيانو د ښونکي په توگه سعودي عربستان ته د تگ راتگ دنده اخیستې او د حج او عمرې لارښود د پښتو ژبې د لومړني عملي لارښود لیکوال هم دی. 

## زده کړې
عبدالله الهام جمالزي لومړنۍ زده کړې په ۱۳۸۳ کال کې په امام اعظم ابوحنيفة (رح) عالي لېسه کې بشپړې کړې. په راډیو او ټلویزیون کې د وینديۍ فن، ژورنالیزم او د پېښو د مدیریت او خطرراټیټولو په برخو کې په لنډمهالو زده کړو سربېره یې په کابل کې د سیاسي علومو په برخه کې د لېسانس تر کچې زده کړې. د افغانستان په امریکايي پوهنتون کې يې هم د عامه ادارې او سیاسي علومو او نړیوالو ادبیاتو په برخه کې د لېسانس تر کچې زده کړې. په ترکیه، ایران او هند کې يې هم زده کړې. د نړیوالو اړیکو او امنیت په برخه کې يې ماسټري د برېتانیا د لندن له وېسټ‌منسټر پوهنتون څخه تر لاسه کړې. 

## دندې
په ١٣٧٩ کال کې هغه مهال چې د طالبانو واکمني په هېواد کې ټينگه وه  شعرونه او لنډې کيسې او مقالې يې په هېواد ورځپاڼه کې چې له کابله چاپېدله خپرېدې. 

په افغانستان کې د نوي جمهوري حکومت له واک ته رسېدو وروسته یې په غزني  کې له سنايي جريدې او غزني دولتي راديو سره همکاري کړې. په ۲۰۰۳ او ۲۰۰۴ کلونو کې په غزني او پکتیکا ولایتونو کې د پژواک خبري آژانس او نورو خبري رسنیو لپاره د خبریال په توګه پاتې شوی او په پکتیکا کې هم د پکتیکا غږ ځايي راډیو د خپرونو د مسؤول په توګه يې هم کار کړی. 

له پکتيکا ولايت وروسته يې له نیمروز ولایته پژواک خبري آژانس ته راپورونه چمتو کړي. 

په ٢٠٠٦ او ۲۰۰۷ کلونو کې يې د ايران د اسلامي جمهوريت د راديو تلويزيون د تهران راډيو په پښتو څانگه کې د ویاند، ژباړن، متن اوډونکي او خپرونو وړاندې کوونکي په توګه کار کړی. 

په افغانستان کې يې په ګڼو ځايي رسنیو کې هم کار کړی. لکه سبا مؤسسه کې د سبا ټلویزیون او نوا راډیو د خبري برخې د مسؤل، کابل نیوز او ګوربت تلویزیونونو د تولید او خپرونو د مسؤول او ځینو رسنیو کې د همکار په توګه يې فعالیت کړی. 

د افغانستان د ژبو او ژباړې د مرکز او وروسته د افغان لیکوال بنسټ او انستیتوت له بنسټګرانو هم دی او هلته يې د ژباړې فن تدریس کړی. 

په یو شمېر نورو دندو سربېره یې د بي بي سي له نړیوال خبري سرویس سره هم کار کړی. 

## آثار
# د ويندويۍ فن ( لیکنه او ژباړه )
# د ابراهيم ادهم په پلونو ( داستان )
# ښکار ( د لنډو کيسو ټولگه) 
# واوره او وينه ( د لنډو کيسو ټولگه) 
# سلامونه ( داستاني ليکونه )
# کیسه‌گۍ
# انځورونه ( د لنډو کيسو ټولگه) 
# هندي خالونه ( د لنډو کيسو ټولگه) 
# ځينې بهرنۍ کيسې ( ژباړه)
# لارښود او ستره پېښه (داستان) 

## باندنۍ تړنې

## سرچينې

وېشنيزه:پښتانه ليکوال
افغان ملت گوند

**افغان ملت گوند** چې د **افغان ټولنپال ولسواکیز گوند** يا **افغان سوسيال ډيموکراټ** او **افغان ملت ملي مترقي گوند** په نومونو هم سره يادشوي د درېؤ افغان روڼ انديو تر منځ په لږه بډوالي څو مختلف گوندونه دي . د افغان ملت گوند اصل بنسټ ايښودونکی ېې غلام محمد فرهاد دی چې په کابل کې د پاپا تر نوم لاندې مخور کس و او د کابل (جای ريس) سیمه د ښاغلي غلام محمد فرهاد په نوم نومول شوې . افغان ملت گوند په افغانستان کې تر ټولو پخوانی سياسي گوند گڼل شوی .

## د گوند پېښليک
افغان ملت په لومړي ځل د مارچ په ۸مه ، کال ۱۹۶۶م زېږيز کې دځينو افغان روڼ انديو چې د پخوانيو حکومتونو سره ېې ښې نژدې اړيکې وې تر منځ په يوې جوړې شوې غونډې کې رامنځته شو . بيا وروسته په رسمي توگه د مارچ پر ۲۷مه ۱۹۶۶ زېږيز کال کې راوچت شو . کله چې افغان ملت گوند په رسمي توگه اعلان شو انجنير غلام محمد فرهاد ېې د لومړي مشر په توگه ونومول شو . د افغان ملت گوند بنسټيزه تگلاره د لر او بر پښتنو د هېواد لوی افغانستان د ملي گټو خوندي کولو په موخه ولاړه وه . ددې تگلارې لپاره د ژمن پاتې کېدلو له کبله غلام محمد فرهاد په کال ۱۹۶۹ ز کې په لويه کچه يو ځل بياافغان لويې جرگې ته د مشر په توگه وټاکل شو . وروسته د غويي د کودتا څخه په کال ۱۹۷۸ز کې په افغان ملت گوند باندې بنديز ولگېد اوددغه گوند مشر غلام محمد فرهاد جېل ته واچول شو .
## د افغان ملت گوند پخواني مشران

## په گوند کې بډوالی
وروسته له هغې چې د افغان ملت په گوند کې داخلي ستونزې تر حده زياتې شوې او د افغاان ملتيانو خبرو ته د گوند مشرتابه د توت قدرې ارزښت ورنکړ دوي يو په بل پسې د گوند نه استعفا گانې ورکړې. دا لړۍ دومره وغځېده چې يو شمېر ناراضه افغان ملتيان د انشعاب او ځينې يې له نورو ملي احزابو سره د پيوستون په هڅو کې دي. افغان ټولنپال ولسواک گوند د خپل تاسيس ۱۳۴۴ کال راهيسې د پرله پسې انشعاب سره مخ شوی دی. په ۱۳۴۵ کال کې محمد نور احمد اعتمادي د وخت صدراعظم ته په پارلمان کې د گوند ريس غلام محمد فرهاد د اعتماد رايه ورکړه. د ښاغلي فرهادي فدايې په مشرۍ يوه ډله په دې پلمه چې ښاغلی فرهاد د دوي مشورې ته غوږ نه دی ايښی د ملت د مترقي گوند په نامه جلا شول. وروسته په پېښور کې د ښاغلي قدرت الله حداد فرهاد، شمس الهدا شمس او د ډاکټر محمد امين واکمن په مشرۍ دغه گوند درې پړقه شو. ۱۳۸۲ کال کې هېواد ته د راستنېدو او د گوند د مشر انوارالحق احدي بوختيا او ملتيا په دولتي دندو کې ددې لامل شو چې مختلفې کړۍ ددغه گوند په ورانولو کې لاس په کار شي.

## د واکمن افغان ملت ډله
## د شمس الهدا شمس افغان ملت ډله
## د افغان ملت رسنۍ
## سر چينې

وېشنيزه:افغاني گوندونه
مسعود سرلوڅ مرادزی

**ډاکټر مسعود سرلوڅ مرادزی** (زوکړه ۱۳۲۸ لېږديز لمريز کال د ننگرهار ولايت، کامه) يو افغان پښتو ژبی سياستوال، سياسي نقاد، څېړونکی، ليکوال او د طب ډاکټر دی. 
## مخينه
مسعود سرلوڅ مرادزی د محمد رسول زوی، د سيدعلي لمسی، د سيد مرتضی کړوسی او د مرادعلي کودی دی. هغه په ۱۳۲۸ ل کال کې د ننگرهار ولايت د کامې د سمسورې ولسوالۍ، چې د افغانستان يو شمېر نامتو ليکوال، شاعران او سياستوال ترې راوتلي، د فقير سيب ورثه نومي ځای کې زېږېدلی دی.

## زده کړې
سرلوڅ مرادزي خپلې زده کړې تر بکلوريا پورې د مرادعلي (رح) په لوړ ښوونځي (لېسه) کې بشپړې کړې دي.  په ۱۳۴۸ ل کال د ننگرهار پوهنتون په طب پوهنځي کې شامل او په ۱۳۵۵ ل کال کې ټولنې ته د طب د ډاکټر په توگه راووت. د لېسې د زده کړو پر مهال يې پښتو ژبدود د خپل کورني مشر استاد مولوي شېرگل يوسفزي څخه ولوست. په ۱۳۶۲ ل کال کې يې ټولنيزې او فلسفي زده کړې په المان هېوادکې پای ته ورسولې. 
## دندې
نوموړي لومړی د ميدان وردگو ولايت  د محمد جان خان روغتون کې د امر په توگه دنده ترسره کړه. په طبابت کې د يو مهال کار څخه وروسته ېې بيا په گڼو سياسي او ټولنيزو چارو کې ونډه واخيسته او په ۱۳۶۶ـ ۱۳۶۷ ل کلونو کې يې په چکوسلواکيا هېواد کې د افغانستان په سفارت کې د لومړي سکرټر په توگه دنده ترسره کړې ده. په ۱۳۷۵ ل کال په کابل کې د تنظيمي جگړو له کبله اړ شو چې له خپل هېواد افغانستان څخه ووځي او سويډن ته کډه وکړي. اوسمهال د سوېډن په پلازمېنه سټاکهولم کې له خپلې کورنۍ سره يو ځای اوسي. هغه واده کړی، درې لوڼې او دوه زامن لري.

## سياسي دريځ
ښاغلی سرلوڅ مرادزی پخوانی کيڼ اړخی پرچم ډلې پلوی وو. وروسته له هغه د ډاکتر نجیب الله د وطن گوند په ډله کې، چې پخوانی نوم يې د افغانستان د خلق دموکراتيک گوند وو، غړی پاتې شو. اوسمهال د سويډن په ستاکهولم کې د لیکنو له لارې خپل سیاسي فعالیت پرمخ وړي.

## په انټرنټ پاڼو کې ېې خپرې شوې ليکنې
مسعود سرلوڅ مرادزی د ورځنيو تودو سياسي حالاتو په باب نقدونه، تبصرې او شننې په بېلابېلو افغاني انټرنټي رسنيو کې خپروي. نوموړی د ليکوالۍ په برخه کې د خپلې مېرمنې له خوا هڅول شوی، خو بې له دې هم د ليکوالۍ ځانگړی استعداد ورسره مل دی. د مرادزي دا لاندې کتابونه د انټرنېټ پر مخ خپاره شوي چې نږدې راتلونکې کې به د چاپ په گاڼه وپسولل شي:

 
* مختاړې ـ روستاړي او ځیني تړښتې وییونه. 
*  د ځایونو نومېښود. 
* پښتو ستاینومونه او د هغو جوړښتلارې. 
*  د بلې سیارې خلک.  
*  ماشوم نومېښود. 
*  شعر وزمه خیالونه. 
*  ننگونې او ملي دریځونه (د لیکنو او مقالو لومړۍ ټولگه). 
*  ننگونې او ملي دریځونه (د لیکنو او مقالو دویمه ټولگه). 
*  پښتو کړنومونه او د هغو ځانگړتیاوې. 

وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:افغاني ليکوال
وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:افغان سياستوال
## سرچينې
http://afghan-german.com/pd/Maqalat_Tahlilha/start.htm
میثاق کاظمي

**میثاق کاظمي** يو فلم جوړوونکی، لیکوال او د فلم لارښودگر دی.
## سرچينې
*http://www.imdb.com/name/nm3253853/
محمد امين واکمن

بټنوک|محمد امين واکمن
**ډاکټر محمد امین واکمن** (۱۹۳۹ زېږديز کال، ميدان وردک ولايت ) د افغان ملتپال ولسواک گوند سياسي پېژندل شوی غړی او ليکوال دی. 
## مخینه
ډاکټر محمد امین واکمن پر ۱۹۳۹ ز کال په میدان وردگ ولایت کې د ميا خان صاحب په کور کې زېږېدلی دی. د هغه پلار يو پوځي ډگرمن دی. ويل کېږي چې دی د افغان ملت گوند د باندنيو چارو نړېوال استازی او همدارنگه د افغان ملت گوند د جرگې مشر غړی دی. 
## زده کړې
محمد امین واکمن خپلې لومړنۍ زده کړې په خپل ولایت وردگ کې ترسره کړې دي. د دوهمې دورې زده کړې ېې د سوداگرۍ په برخه کې په کابل کې ترسره کړې دي. لوړې زده کړې ېې هم پر ۱۹۶۴ ز کال د کابل پوهنتون د ژورنالیزم په پوهنځي کې سر ته رسولې دي. وروسته د نورو لوړو زده کړو لپاره هند ته تللی او هلته ېې د ټولنیزو علومو په برخه کې خپله لومړۍ ماسټري ترلاسه کړې ده. دويمه ماسټري ېې د فلسفې په څانگه کې ترلاسه کړې. هغه د ډاکټرۍ بری لیک له جواهر لال نهرو پوهنتون څخه د سياسي علومو له څانگې څخه اخيستی دی. 
## دندې
ډاکټر محمد امین واکمن له دوهمې دورې زده کړو څخه وروسته پر ۱۹۶۵ ز کال په کابل کې د ملگرو ملتو سازمان په يوه اداره کې کار پیل کړ. همدارنگه ېې پوځي دوره د سرتېري په توگه په کابل کې ترسره کړې ده. د پوځي خدمت تر دورې وروسته د هغه وخت د حکومت له خوا د مخابراتو په رياست کې د پروتوکول د آمر په توگه په دنده وگومارل شو. 
 
محمد امین څه موده د جوزجان ولایت په مرکز کې د ډيوه ورځينۍ خپرونې پازوال او د مخابراتو مالوماتي استازی هم پاتې شوی دی. هغه په تورکيه کې د انقرې راډيو په پښتو څانگه کې د ویاند او پروډيوسرۍ کارونه ترسره کړي. نوموړی تر دې وروسته د ال انډيا راډيو (راډيو ډيلی) د خبريال او وياند په توگه دنده ترسره کړې ده. امین د کمونسټانو د مخالفت له کبله خپلو رسمي کارونو ته په کال ۱۹۷۸ ز کې پایټکی کښېښود. هغه د سياست تر څنگ د لیکوالۍ استعداد هم لري. د همدې وړتيا له کبله ېې د امریکا غږ راډيو پښتو څانگه کې د وياندۍ او لیکوال په توگه دندې ترسره کړې دي.
## سياست ته ورتگ
## ژباړې اولیکنې
## چاپ شوي اثار
# د افغانستان ملي نهضتونه، د ۱۳۸۴ لېږديز لمريز کال چاپ. 
# افغانستان ناپېيلتوب او ستر ځواکونه، د ۱۳۸۲ ل ل کال چاپ. 
# افغانستان د څلور لاري پر سر، د ۱۳۸۱ ل ل کال چاپ. 
# زما د ژوند سياسي يون، د ۱۳۸۷ ل ل کال چاپ. 

## سرچینې
# http://afghandata.org:8080/xmlui/handle/azu/17171 
# https://shahmbookco.com/product/%D8%AF-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%86%D9%87%D8%B6%D8%AA%D9%88%D9%86%D9%87/?wmc_current_currency=USD&add_to_wishlist=8146  
# https://shahmbookco.com/product/%D8%B2%D9%85%D8%A7-%D8%AF-%DA%98%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%DB%8C%D9%88%D9%86/  
# http://puka.cs.waikato.ac.nz/cgi-bin/library.cgi?e=d-00000-00---off-0areu--00-0----0-10-0---0---0direct-10---4-------0-1l--11-en-Zz-1---20-about---00-0-1-00-0-0-11-0-0utfZz-8-00&a=d&c=areu&cl=CL5.38&d=HASH9ee5bcd65d754636a27c35  

وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:پښتانه 
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:د گوندونو مشران
يوټيوب

**یوټیوب (Youtube)** په متحده ایالاتو کي دویډیوګانو خپرولو لپاره یوه نړیواله وېبپاڼه ده چې د ۲۰۰۵ کال د فېبروري په میاشت کی د پی پال (Paypal) کمپنی دپخوانیو کارکوونکو له لوري رامنځ ته شو.
د یوټیوب کمپنۍ په سن برونو، کالیفورنیا کې موقعیت لري او د اډاب فلش ویډیو د ټېکنالوژۍ په مرسته سره کولای شی  مینه والو ته بېلا بېلي ویډیوگانی، تلوېزيوني خپرونې، موسیقي او نورې خپرونې نندارې ته وړاندې کړي.
هغه کسان چی په دې وېبپاڼه کي یې نوملیکنه نه وي کړې یوازې ویډیوگانی لیدلای شي خو هغه کسان چی په دې وېبپاڼه کی یې نوملیکنه کړې وي کولای شي دې وېبپاڼې ته ویډیوگانې هم پورته اوخپرې کړي.د ۲۰۰۶ کال د نومبر په میاشت کي یوټیوب کمپنۍ د یو عشاریه پنڅه شپېته ۱،۶۵ میلیارده امریکایي ډالرو په بیه پر گوگل کمپنی وپلورل شوه.

یوټیوب کمپنی داوخت (په ۲۰۲۳ زکال کي) تر ۲۹ میلیارده ډالره پورته شتمني لري. 

## مخینه
یوټیوب وېبپاڼه د۲۰۰۵ کال په فېبروري میاشت کې دپیپال د ۳ پخوانیو کارکوونکو چدهورلي، سټییف چېن او جاوید کریم له لوري دامریکا متحده ایالاتو په کلفورنیا ایالت کي رامنځ ته شوه اوپه ۲۰۰۶ کال کې یې د۱.۶۵ میلیارده ډالرو په ارزښت پر ګوګل (Google) باندې وپلورله.

## سرچينې
سرپل

**سرپل** ()  
د سرپل د ولایت مرکز او مهم ښار دي چې د افغانستان په شمال کې پروت دی. او د افغانستان د ١٤ لويو ښارونو څخه يو دي.

## نور ولولئ
* د افغانستان ولسوالۍ
* د افغانستان ولايتونه

وېشنيزه:د افغانستان ښارونه
نبيله همايوون

**نبيله همايون** (په انگرېزي: *Nabeela Homayoun*) د افغانستان د راډيو تلويزون يوه پخوانۍ دري ژبې افغانه خبرياله، د شعر ديکليماتوره، او ويانده ده. نوموړې په افغانستان کې د ښه غږ او د دري شعر د ديکليمې او د ساعت با شما د خپرونې د وياندۍ له کبله نوم لري او گڼ شمېر خلک يې اوس هم د غږ مينه وال دي.

## مخينه
نبيله همايوون د افغانستان په پلازمېنه کابل کې يوې روڼ اندې کورنۍ کې زېږېدلې ده. په پاړسي گړدودونو ېې د شعر دیکلیمې وړاندې کړي او د افغانستان د ملي راډيو ټلوېزيون پر مخ د دري يا پاړسي ژبې نوموتې ویانده بلل کېږي .وروسته د هغه چې د ډاکتر نجیب الله کمونستي وروستنی رژيم ونړېده ، نوموړې د تنظيمي لوټمارو ډلو لخوا چې مشري ېې عبدالرشید دوستم کوله ډېره وځورل شوه او کورنۍ غړي ېې لکه د نورو مظلومو افغانانو په څېر وکړول شوه .

## زده کړې
زده کړې ېې هم په کابل کې کړې دي

## دندې
د آغلې نبيله همايوون دندې د کابل په ملي راډيو ټلويزيون کې د يوې وياندې او دري ژبې شعرونو ديکلیماتورۍ څخه پیل شوي دي.  آغلې نبيله د ماشومانو په خپرونو کې برخه واله وه او همدا ېې د ژورناليزم سره د مينې لامل وگرځېده. همدا رنگه خپلې دندې ته تر د ۱۹۹۲ ز کاله پورې دوام ورکړی دی.

## اوسمهاله ژوند
نبيله همايوون خپلې کورنۍ سره د کاناډا په اونټاريو ښار کې استوگنه لري . د آغلې څلور بچي
دي چې يو ېې ځوی او درې ېې لوڼې دي . د نوموړو نومان پدې توگه يادېږي . بلال همايوون، حسنا همايوون، هوا همايوون، او حنا همايوون.

وېشنيزه:افغانې خبريالې
وېشنيزه:افغانې ډيکليماتورې