open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
الاحکام السلطانیہ

**الاحکام السلطانیه** د امام ابو لحسن علي بن محمد بن حبیب البصري الماوردي لخوا لیکل شوی یو مشهور عربي اثر دی (۳۶۴ هجري - ۴۵۰ هجري چې د ۹۷۴ هجري - ۱۰۵۸ م کال سره سمون لري). هغه د شافعي فقه یو مشهور فقیه او د خپل وخت یو له سترو عالمانو لیکوالانو څخه و. الماوردي په ۳۶۴ هجري کې په بصره کې زیږیدلی و. بالاخره په بغداد کې دایمي میشت شو. هغه په مختلفو ښارونو کې د قاضي په توګه هم وګمارل شو. د الاحکام السلطانیه سربیره، الماوردي د فقه، تفسیر، د دین او ادب اصولو او نورو په اړه مستند کتابونه هم لیکلي دي. الاحکام السلطانیه د اسلامي نظام او د حکومتدارۍ او سیاست د اساسي قانون په اړه یو جامع او مهم کتاب دی، چې شل فصلونه لري. دا د حکومت د ټولو اړخونو په اړه مفصل معلومات لري، لکه امارت، د دولت واليان، پولیس، پوځ، قضا، لمونځ، زکات راټولول، حج، جزیه او خوارج، جاګیرات، څړځایونه، کمپونه، جزايي قوانین او د حساب ورکولو قوانین، او داسې نور. دا کتاب په مصر کې خپور شوی دی. دا په پاریس کې په ۱۸۹۵ کې د فرانسوي ژباړې او تفسیر سره خپور شو. د کتاب اردو ژباړه د مولوي سید محمد ابراهیم لخوا ترسره شوې ده، چا چې دا د نفیس اکاډمۍ کراچۍ او د حقوقي کتابتون لاهور کې خپره کړې ده. 

## حوالې

وېشنيزه:د یوولسمې پیړۍ عربي کتابونه
وېشنيزه:د اهل سنت کتابونه
مهیش بهټ

**مهیش بهټ** (زیږیدلی ۲۰ سپتمبر ۱۹۴۸) یو هندي فلم ډایرکټر، پروډیوسر او سکرین رائټر دی چې په هندي سینما کې د خپلو کارونو لپاره پیژندل کیږي.  د ۱۹۸۶ کال فلم *"نام"* د هغه د سوداګریزې سینما لومړۍ ټوټه وه.  په ۱۹۸۷ کال کې، هغه د خپل ورور مکیش بهټ سره د ویشیش فلمز تر بینر لاندې *د کبزا* فلم سره پروډیوسر شو. په ۲۰۱۳ کال کې، هغه د باندرا په بانډ سټینډ کې د بالیووډ واک آف فیم کې شامل شو، چیرې چې د هغه د لاس نښان ساتل شوی و.  د ډایرکټر نانابهای بهټ زوی، هغه په راتلونکې لسیزه کې د هندي فلم صنعت یو له خورا پیژندل شویو ډایرکټرانو څخه شو، او *د ډیډي* (1989) او *سویم* (1991) په څیر هنري کارونه یې ورکړل، او همدارنګه سوداګریز رومانتيک فلمونه لکه *عاشقي* (1990) او *دل هی کی مانتا نهین* (1991) یې ورکړل، چې پکې یې پوجا بهټ د اداکار عامر خان سره یوځای کاسټ کړ. هغه وروسته *د "سدک"* (۱۹۹۱) فلم ډایرکټ کړ چې یو بریالی فلم و او دا د ویشیش فلمز لخوا لارښود شوی یا تولید شوی فلم دی چې د هغه تر ټولو لوړ عاید لري. 

## لومړنی ژوند
بهټ د ۱۹۴۸ کال د سپتمبر په ۲۰مه په بمبۍ کې په یوه ګجراتي کورنۍ کې د مور او پلار، نانابهای بهټ او شیرین محمد علي په کور کې زیږیدلی و.  د بهټ پلار یو هندو ناګر برهمن وو  او مور یې مسلمانه وه.   

د هغه د وروڼو او خویندو په منځ کې د هندي فلم پروډیوسر، مکیش بهټ هم شامل دی. بهټ خپله زده کړه د ماتونګا په ډان بوسکو عالي لېسه کې کړې ده. په ښوونځي کې، بهټ د پیسو ګټلو لپاره د دوبي دندې پیل کړې، په داسې حال کې چې د محصولاتو اعلانونه یې هم کول. هغه د فلم ډایرکټر راج کهوسلا سره د خپلو ملګرو له لارې معرفي شو. په دې توګه بهټ د کهوسلا د مرستیال ډایرکټر په توګه پیل وکړ. 

## ماخذونه

## بهرنۍ اړیکې

* 
وېشنيزه:1948 زېږېدنې
وېشنيزه:هندويزم څخه اسلام قبول کوونکي
وال-ای

***وال-ای*** () د ۲۰۰۸ کال امریکایی انیمیشن فلم دی چې د پیکسار انیمیشن سټوډیوز لخوا تولید شوی. په دې فلم کې بین برټ، الیسا نایټ، جیف ګارلین، جان راتزینبرګر، کیتي نجیمي او سیګورني ویور کار کړی دی.

## لوبغاړي

* بین برټ د وال-ای په نقش کې
* الیسا نایټ د ایو په نقش کې
* جیف ګارلین د کپتان بي. مککریا په نقش کې
* جان راتزینبرګر د جان په نقش کې
* کیتي نجیمي د مری په نقش کې
* سیګورني ویور د د اکسیوم کمپیوټر په نقش کې
* فریډ ویلارډ د شیلبي فورټرایټ په نقش کې

## سرچینې

## بهرنۍ اړیکې

* 
* 
* 
* 
* 

وېشنيزه:امریکایی فلمونه
وېشنيزه:انیمیشن فلمونه
میریل فرینکلن

**میریل فرینکلن** یوه هنرمنده او لیکواله ده چې په لندن کې میشته ده. فرانکلین په لندن کې زیږیدلې او لویه شوې ده. هغې د دې دورې د مستند کولو لپاره یو ناول "بانډینګ" ولیکه...   

## حوالې
مختار احمد خلجي

مختار احمد خلجی یو باوقاره قبایلي مشر، ټولنیز فعال، او د بشري خدماتو وتلی استازی دی. هغه د پاکستان د بلوچستان ایالت د توخی قبیلې یو پیژندل شوی شخصیت دی، چې د ولسي وحدت، خیر ښیګڼې، او قومپالنې په برخه کې یې پراخ شهرت ترلاسه کړی.

هغه له ۲۰۲۴ کال راهیسې د توخی فاؤنډېشن مرکزي صدر (Central President of Tokhi Foundation) په توګه خپلې دندې ترسره کوي. تر دې مخکې، په ۲۰۲۰ کې د توخی قومي اتحاد (Tokhi Qaumi Ittehad) مشر پاتې شوی و، چې موخه یې د قبایلي ولس حقوقو، یووالي، او پرمختګ ته وده ورکول وه.
## فعالیتونه او لاسته راوړنې:
* د بې‌وسه کورنیو، یتیمانو، او غریبانانو لپاره د مرستې کمپاینونه
* د خوراکي توکو، تعلیم، او روغتیا لپاره فلاحی پروژې
* د قومي وحدت، قبایلي جرګو، او شخړو د حل لپاره فعاله رول
* ولس ته د خدمت او شعور ورکولو لپاره منظمې غونډې او جلسې
* د ځوانانو هڅونه د تعلیم او تربیت پر لور
## سازمان:

توخی فاؤنډېشن د یوې فلاحی، غیرسیاسي او غیرانتفاعي تنظیم په توګه کار کوي. د دې فاؤنډېشن مشري تر ډېرې اندازې پورې د مختار احمد خلجی له خوا پرمختللې شوې، چې پکې د مرستو منظم سیستم، د رضاکارانو شبکه، او د ټولنیزو مسایلو حل مهمې برخې دي.
## شخصي شخصیت:
خلجی صاحب د نرم‌خویه، زړور، او بااحساسه شخصیت خاوند دی، چې ولس یې د "غریبانو غمخور" او "یتیمانو یار" په نوم پېژني. د هغه مشري یوازې د خبرو نه، بلکې د عمل له لارې ثابته شوې ده.
زوټوپیا

***زوټوپیا*** () د ۲۰۱۶ کال امریکایی انیمیشن ملګری پولیس کامیډي فلم دی چې د والټ ډیزني انیمیشن سټوډیوز لخوا تولید شوی. په دې فلم کې جینیفر ګوډوین، جیسن بیټمن، جینی سلیټ، ادریس ایلبا، نیټ تورینس، بوني هنټ، ډان لیک، ټامي چونګ، جي. کې. سیمونز، اوکتاویا سپنسر، الن ټوډیک او شکيرا کار کړی دی.

## لوبغاړي

* جینیفر ګوډوین د جوډي هاپس په نقش کې
* جیسن بیټمن د نیک وائلډ په نقش کې
* جینی سلیټ د ډان بیلویتر په نقش کې
* ادریس ایلبا د مشر بوګو په نقش کې
* نیټ تورینس د بنجامین کلاوهاوزر په نقش کې
* بوني هنټ د بوني هاپس په نقش کې
* ډان لیک د سټو هاپس په نقش کې
* ټامي چونګ د یاکس په نقش کې
* جي. کې. سیمونز د لیوډور لایونهیرټ په نقش کې
* اوکتاویا سپنسر د میرمن اوټرټن په نقش کې
* الن ټوډیک د ډیوک ویسلټن په نقش کې
* شکيرا د غزال په نقش کې
* ریمونډ ایس پرسي د فلش سلوتمور او افسر هیګینز په نقش کې
* موریس لامارش د ښاغلی بیګ په نقش کې
* فیل جانسټن د ګیډون ګری په نقش کې
* جان ډیماجیو د جیری جمبو جونیئر په نقش کې
* کیټي لوز د ډاکټر میج هني بیجر په نقش کې
* ګیتا ریډي د نانګي په نقش کې
* جیسي کورټي د سکیپر په نقش کې
* ټوم لیسټر جونیئر د فینیک په نقش کې
* لیا لاتام د فرو فرو په نقش کې
* فابین راولی د فابین ګرولي په نقش کې
* پیټر مانسبریج د پیټر موسبریج په نقش کې

## سرچینې

## بهرنۍ اړیکې

* 
* 
* 
* 

وېشنيزه:امریکایی فلمونه
وېشنيزه:انیمیشن فلمونه
د بيا فعالېدو دوره (سکس)

**د سيکس د بيا فعالېدو دوره** (په انګرېزي: refractory period) يوه بيولوژيکي اصطلاح ده چې د استراحت موده هم ګڼل کېږي. د جنسي اړیکې په بهير کې چې نارینه اورګاسم ته ورسېږي يانې انزال شي نو د لنډې مودې لپاره د بيا جنسي اړیکې يا جنسي هڅونې توان نه لري. دا موده د نارینه وو لپاره د جنسي فعالیت یوه مهمه برخه ده او د ښځو په پرتله یې په بیولوژیکي توګه توپیر لري.
## موده
د استراحت موده يا refractory period هغه وخت دی چې د انزال وروسته، د نارینه جنسي سیسټم په لنډمهاله توګه غیري فعال یا "نارېکټیو" وي. په دې موده کې، نارینه نشي کولی بیا جنسي تحریک ترلاسه کړي، انزال وکړي، یا اورګازم تجربه کړي.
دا موده د بدن د هورموني او عصبي سیسټم د بیا تنظیمېدو لپاره اړینه ده.

د دې مودې اوږدوالی د هر فرد لپاره توپیر لري او په عواملو لکه عمر، روغتیا، فزیکي حالت، هورموني کچه، او جنسي عادتونو پورې اړه لري.
په ځوانانو (د بېلګې په توګه، 20-30 کلن) کې دا موده کیدای شي له څو دقیقو څخه تر 30 دقیقو پورې وي.
په زړو کسانو (د بېلګې په توګه، 40 کلن یا پورته) کې دا موده کیدای شي ساعتونه یا آن یوه ورځ دوام وکړي.
## بيولوژيکي لاملونه
د انزال وروسته په بدن کې د پرولاکټین (prolactin) هورمون کچه لوړېږي، چې دا د جنسي تحریک او د بیا انزال وړتیا په لنډمهاله توګه کموي.
د عصبي سیسټم او د مغز د مرکزونو د بیا فعالېدو لپاره هم وخت ته اړتیا وي.

## نارينه او له ښځو سره يې توپیر
په داسې حال کې چې نارینه د انزال وروسته د refractory period تجربه کوي، خو ښځې په عمومي توګه دا موده نه لري یا خورا لنډه وي. ښځې د نارینه وو په پرتله د څو ځله اورګازم (multiple orgasms) وړتیا لري پرته له دې چې د استراحت اوږدې مودې ته اړتیا ولري، يانې ښځې د جنسي اړیکې پرمهال کله چې اورګاسم ته ورسېږي لاهم جنسي تحريک يې ادامه لري او ښايي څو څو ځله اورګاسم ته ورسېږي.

## سرچينې
له ترهګرۍ څخه د پاکستان ملاتړ

له ترهګرۍ څخه د پاکستان ملاتړ د بېلابیلو نومول سویو ترهګرو سازمانونو څخه ددغه هیواد ملاتړ څرګندوي. پاکستان په نړیواله کچه د بشپړو ثبوتونو سره سره په پرله پسې ډول د مختلفو هیوادونو لخوا تورن سوی چي په سیمه کي د خپلو شومو موخو لپاره د ترهګرو سازمانونو او ډلو څخه ملاتړ کوي. په یادو هیوادونو کي تر ډېره افغانستان ،  ایران ،  او هند ،  او همدارنګه د متحده ایالاتو ،   انګلستان، جرمني،   او فرانسې   هیوادونه راځي.  د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ډیورنډ کرښي په اوږدو کي د پاکستاني اړخ شمال لویدیځ قبایلي سیمې د لویدیځو رسنیو او د متحده ایالاتو د دفاع وزیر لخوا د ترهګرو لپاره د خوندي ځایونو په توګه نومول سوي دي.   دا پداسي حال کي چي هند بیا پاکستان تورن کړی چي په جمو او کشمیر کي ترهګرو وسله والو ډلو ته د مالي ملاتړ او وسلو په ورکولو سره په سیمه کي تروریزم ته پراختیا ورکوي،  او همدارنګه د کنټرول کرښې او د هند-پاکستان د پولې هاخوا د دولت لخوا روزل سوي ترهګر لیږي ترڅو په کشمیر او هند کي بریدونه ترسره کړي.      د بروکینګز انسټیټیوټ د منځني ختیځ د پالیسۍ لپاره د سابان مرکز لخوا په ۲۰۰۸ کال کي د خپاره سوي تحلیل له مخي پاکستان او ددغه هیواد استخبارات د ایران له احتمالي استثنا پرته په نړۍ کي د ترهګرو ډلو تر ټولو فعال ملاتړی ګڼل سوي دي. د منځني ختیځ د پالیسۍ په مرکز کي د ترهګرۍ او امنیت پروفیسور او لوړ پوړی شنونکی ډینیل بایمن هم ادعاء کوي چي پاکستان په عمومي توګه په ۲۰۰۸ کال کي د ترهګرۍ تر ټولو فعال ملاتړی وو.  په ۲۰۱۸ کال کي د پاکستان پخواني لومړي وزیر نواز شریف ادعاء وکړه چي د پاکستان حکومت د ۲۰۰۸ کال د ممبۍ په بریدونو کي لوی رول لوبولی دی. هغه برید چي د پاکستان مېشته لښکر طیبه ترهګري ډلي لخوا ترسره سو. د ۲۰۱۹ کال په جولای کي د پاکستان لومړي وزیر عمران خان متحده ایالاتو ته د رسمي سفر په ترڅ کي ددغه هیواد په خاوره کي د شاوخوا ۳۰،۰۰۰-۴۰،۰۰۰ وسله والو ترهګرو شتون ومانه. 

د متحده ایالاتو د ترهګرۍ د ملاتړ کوونکو په نوملړ کي پاکستان د ترهګرو د خوندي ځای په توګه تشریح سوی دی، چیري چي ترهګر او د هغوی ډلي کولای سي د استخباراتي، سیاسي، پوځي او هر ډول ملاتړ څخه په پراخه توګه برخمن سي.   اسامه بن لادن چي د القاعدې مشر او په ۲۰۰۱ کال کي پر متحده ایالاتو باندي د سپتمبر د ۱۱مې د بریدونو اصلي طراح وو، د پاکستان د خیبر پښتونخوا په ایبټ آباد کي د پاکستان پوځي اکاډمۍ ته نږدې د خپل کور په انګړ کي د نیپټون سپیر عملیاتو په پایله کي د متحده ایالاتو د سمندري ځواکونو لخوا ووژل سو.   

پاکستان په تاریخي توګه د افغانستان په دننه او هندي کشمیر کي څو لسیزي پرله پسې د ترهګرو د فعال ملاتړي په توګه پاته سوی دی، چي په دې جریان کي یې د بېلابیلو ډلو لکه افغان مجاهدینو، طالبانو، حقاني شبکې، لښکر طیبه، جماعة الدعوة، سپاه صحابه او نورو په مټ ستر ورانکاره فعالیتونه ترسره کړي دي، او د افغانستان او کشمیر ترڅنګ یې د پښتونخواه په لکونو وګړي مړه، زخمیان او بې ځایه کړي دي، او د یادو سیمو اقتصاد یې سخت ځپلی دي. 

د پاکستان د دفاع وزیر خواجه محمد اصف د راپورونو له مخي په ۲۰۲۵ کال کي اعتراف وکړ چي هیواد یې د دریو لسیزو څخه زیات د ترهګرو ډلو ملاتړ کړی دی، او دا یې د امریکا په مشرۍ د بهرنۍ پالیسۍ پریکړو سره تړلې تېروتنه وبلل.
فضل الرحمن (سیاستوال)

**فضل الرحمن** ( زوکړه: ۱۹۵۳ کال، د جون ۱۹مه) یو پاکستانی سیاستوال دی چي په دغه هیواد کي د جمعیت علمای اسلام (ف) په نوم ګوند مشري په غاړه لري. فضل الرحمن پخوا د پاکستان د ډیموکراټیک غورځنګ (PDM) مشر وو، چي د سیاسي ګوندونو یو ایتلاف ګڼل کېدی،او په ۲۰۲۲ کال کي یې د هغه وخت لومړی وزیر عمران خان له سیاسي لاري له واکه لیري کړ. په ۱۹۸۰ لسیزه کي فضل الرحمن د ډیموکراسۍ د بیا رغونې غورځنګ (MRD) له برخه والو څخه وو، کوم چي د جنرال ضیاء الحق د پوځي رژیم د پای ته رسولو لپاره رامینځته سوی وو.  

فضل الرحمن په پښتونخواه او افغانستان کي یوه منفوره څېره ګڼل کیږي، چي همېشه تر خپل صلاحیت او حیثیت پورته سیاستونه په لاره اچوي، او د خپل هیواد لپاره جمهوریت او د ګاونډیانو په ځانګړې توګه افغانستان لپاره جلا نظام غواړي.    په داسي حال کي چي نوموړي هر وخت په پاکستان کي د شریعت د نافذولو غوښتنه کړې، او د ځینو له خوا هغه ته افراطي هم ویل کیږي، خو بیا هم د افغانستان لپاره د زور، ویني تویولو او جګړې او پاکستان لپاره د ولسواکۍ پلوی دی.  

د ۲۰۱۸ کال د پاکستان په عمومي ټاکنو کي له ماتي وروسته فضل الرحمان له ملي شورا څخه وشړل سو او په خیبر پښتونخوا کي د لوی سیاسي ملاتړ په ترلاسه کولو کې پاته راغی، او په خپل اصلي سیمه کې یې د ۹۹ څوکیو څخه یوازي ۱۰ څوکۍ وګټلې، چي دا په پښتون مېشته سیمو کي دده لپاره لوی شرم او ننګ وو.
د اسماعیل هنیه وژنه

د ۲۰۲۴ کال د جولای په ۳۱مه نېټه د حماس سیاسي مشر اسماعیل هنیه د ایران په پلازمېنه تهران کي د اسراییلي برید له امله د خپل ځانګړي ساتونکي سره یوځای ووژل سو.   نوموړی د ایران د ولسمشر مسعود پیزشکیان د لوړي په مراسمو کي له ګډون وروسته په خپل استوګنځي کي د ایراني پوځ لخوا په یوه اداره کیدونکي میلمستون کي دننه ووژل سو.  د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند ناصر کنعاني یاده پېښه وغندله او ویې ویل چي د هنیه "وینه به هیڅکله ضایع نسي". 

د شنونکو په وینا د اسماعیل هنیه دې وژنې په ایران کي جدي امنیتي نیمګړتیاوي په ډاګه کړې.   د ایران د اسلامي جمهوریت له لوري د پلټنو په پایله کي د استخباراتو او پوځي لوړ پوړو چارواکو، او همدارنګه د میلمستون د کارمندانو په ګډون لوی شمېر کسان د پوښتنو ګروېږنو په موخه ونیول سول. 

هنیه د غزې د جګړې له پیل راهیسي د حماس تر ټولو لوړ پوړی سیاسي مشر وو چي ووژل سو.
علي خان زئي

علي خان زئی دَ ږوب ولسوالۍ په جنوبي پښتونخوا کې یو مشهور کلی دی. دا کلی د ږوب له مرکزي ښاره شاوخوا 15 کیلومتره جنوب ته موقعیت لري. د کلی ټول نفوس 8786 دی، او اوسېدونکي یې د کاکړو د عبدالله زئی قبیلې د مليزئي(شهاب زئي ،علي خان زئي، نرګوزئي او ورسک) څانګې پورې تړلي دي.
علي خان زئي بيا پر اتو پښو (زئي) باندې ويشل شوى دى 

1-منډلزئي 2- تورې زئي 3 قمرزئي 4 ادينزئي 5 درلنګزئي 6 نور دين زئي 7 ماڼکزئي 8 څالاکزئي 

تاریخ:**  
علي خان زئي چي لومړی ټاتوبی يې د ږوب اولسوالۍ وادي رخپوړ وو او بيا يې له نورو مليزيانو سره له رخپاړه څخه دَ تورغره په لمن کې استوګن سوي دي دوی اول وار په جار کيړو کي استوګن سوي دي 
په کيړو او جار نومي سيمه کې يې اوس هم مېنه جات او هديره سته
له کلي علي خان زئي څخه په کال 1879 کي او بيا 1919 کي ځيني کورنۍ لوی وطن افغانستان ته کډه سوي دي چي ډېری یې په زابل ولایت او کندهار ولایت کې ميشته دي 
ځينې کورنۍ يې بيا هرات ولایت ته ستانه سوې دي او اوس هم هلته ژوند کوي 
دوه کورنۍ يې په کال 1945/46 کي هندوستان ته کډه شوي دي او دا وخت دَ هند په ممبۍ ښار کې اوسېږي 
په دغو دوه کورنۍ کي يو شاعر دوست محمد کاکړ هم وو چي يو ورور نذر کاکړ يې هم دلته په خپل کلي کې پاتې سو

علي خان زئی د پښتني قبایلي تاریخ یوه برخه ده. د دې سیمې خلک د پښتنو د مشهور کاکړ قبیلې عبدالله زئی (ملیزئی) څانګې پورې اړه لري چې سلګونه کاله دلته میشته دي. د دې ټبر مشران تل په قامي شخړو او جرګو کې فعاله برخه لري او سیمهیزه مشرۍ پر خپله قبایلي دود او جرګه روانه ده.

ښوونه او روزنه:**  

په علي خان زئی کې لومړني او متوسط ښوونځي شته. د  هلکانو لپارہ ہائیرسیکنډري سکول او درې پرائمري سکولونو سته ، او د تعلیم کچه ورځ تر بلې لوړېږي. ډېر زده کوونکي لوړو زده کړو لپاره ږوب یا کوټې ته ځي.
له بده مرغه دَ نجونو لپاره يو ښونځی نسته 

مشاهیر:**  

د کلی خلک عمدتاً د قبایلي او سیمهیزو استازو له جملې څخه دي. د ملي زئي شرانو تل د قامي وحدت، ستونزو هوارولو او قبایلي خدمتونو کې مخکښ رول لوبولی.
ملک فاضل خان، ملک روزے خان، ملک حاجي عظیم خان 
 مولانا عبدالکریم مولانا عبدالرزاق حاجی لاخک استاد حاجی نيک محمد عبدالولي خان نيوټاؤن سکول استاد ياسين صاحب مليشيا هائي سکول استاد حاجي کمال الدین حاجي فضل دين ملک محبت خان ملک شهزاده خان ملا فضل الحق قبایلي مشر عبدالله خان کاکړ حاجي الله نور مولانا محمد وزیر مرحوم حاجی شراف الدین دوست محمد کاکړ شاعر 

اقتصاد او ژوند:**  

د علي خان زئی ډیر خلک کرنه، مالداري او سیمه یییز کاروبارونه کوي. ځمکې یې حاصلخیزې دي او د بڼوالۍ محصولات یې هم مشهور دي. سیمه د قبایلي میلمنوازۍ، مهربانۍ او دودیزو ارزښتونو له امله پېژندل کیږي.
الحاج قدم خان توتاخیل

بټنوک|الحاج قدم خان توتاخېل

**الحاج قدم خان توتاخېل** د افغانستان یو پیژندل شوی قومي مشر، بااخلاقه دولتي مامور، او تجربکار ساختماني انجنیر و. نوموړی د پکتیا ولایت د سیدکرم ولسوالۍ د کوه‌سین د کلی اوسېدونکی و، او د افغانستان د بنسټیزو ودانیو په جوړولو کې مهم رول درلود.

## ژوند او زده‌کړه
الحاج قدم خان توتاخېل د عصمت‌الله توتاخېل زوی، په ۱۳۲۶ هجري لمریز کال کې د پکتیا ولایت د سیدکرم ولسوالۍ د کوه‌سین په کلي کې زیږېدلی و. نوموړي خپلې لومړنۍ زده‌کړې د سیمې په لیسه کې ترسره کړې، او بیا د خوست تخنیکم ته شامل شو، چې له هغه ځایه یې په لوړه درجه فراغت ترلاسه کړ. وروسته د ساختماني انجنیري د زده‌کړو لپاره د شوروي اتحاد هېواد ته واستول شو، او له فراغت وروسته بېرته افغانستان ته راستون شو.

## دندې
نوموړي خپل رسمي کار د فواید عامې وزارت پورې اړوند د **خانه‌سازی تصدۍ** کې پیل کړ. نوموړی د اسکلیت، اساس، او مقاومت مسؤل و، او د مهمو دولتي پروژو لکه د مکروریانو بلاکونه، د قصبې بلاکونه، او نورو ودانیو پر جوړولو یې مهم رول ادا کړ.  

نوموړي ته د ډاکتر نجیب الله د حکومت پر مهال د حزب د عضویت شرط سره لوړ نظامي او امنیتي مقامونه وړاندیز شوي وو، خو نوموړي د هېڅ سیاسي حزب غړیتوب و نه مانه. د ۲۰۰۲ او ۲۰۰۳ کلونو په جریان کې، د کورنیو چارو وزارت له خوا ورته د پکتیا او بغلان د والي، او د ولسوالیو د ولسوال دندې وړاندیز شوې، خو نوموړي دا وړاندیزونه د بهرنیو ځواکونو د شتون له امله رد کړل.

نوموړی تر تقاعد پورې د کور جوړولو وزارت (خانه‌سازي) د تولید او تخنیک د ریاست مشر پاتې شو. هغه ما فوق رتبه دولتي مقام ته ورسید او ګڼ مډالونه او تقدیرنامې یې تر لاسه کړې.

## وفات
الحاج قدم خان توتاخېل د ۱۴۰۳ هـ.ل د جوزا پر ۲۹ مه نېټه د زړه د حملې له امله وفات شو. نوموړی د خپلې سیمې، قومي مشرانو، او خلکو له خوا د ډېر درناوي وړ و، او مړینه یې یوه ستره ضایعه ګڼل شوې ده.

## میراث
نوموړی د خپل ژوند تر پایه له هر ډول سیاسي اړخ‌نیونې او فساد څخه پاک پاتې شو. هغه د پکتیا ولسونو لپاره د یو مدبر، اصولي او مشورتي مشر په توګه پېژندل کېده. نوموړی د سولې، جرګو، او قومي همغږۍ ملاتړی و.

## سرچینې
* دا ژوندلیک د کورنۍ له خوا برابر شوی معلوماتو پر بنسټ جوړ شوی دی. که د نوموړي په اړه نورې خپلواکې او معتبرې سرچینې وړاندې شي، لیکنه به پراخه شي.

وېشنيزه:افغان انجنیران
وېشنيزه:د پکتیا خلک
وېشنيزه:افغان دولتي چارواکي
وېشنيزه:پښتانه مشران
وېشنيزه:۱۳۲۶ زېږېدلي
وېشنيزه:۱۴۰۳ مړه شوي
د کانونو او پټرولیم وزارت (افغانستان)

**د کانونو او پټرولیم وزارت** په افغانستان کي د طبیعي سرچینو د مدیریت چاري په غاړه لري.  دا وزارت د ملي اقتصاد د پراختیا او د کانونو او هایدروکاربن استخراج په برخه کي د خصوصي سکتور د پانګوني هڅولو مسؤلیت هم لري ترڅو د ملي عایداتو کچه لوړه کړي.
شورابک بند

**د شورابک بند** چي **د شورابک د اوبو او برېښنا فابریکې** په نوم هم یادیږي، د افغانستان، د بدخشان ولایت له پلازمیني فیض آباد څخه د ۱۰ کیلومتره په واټن باندي سویل ختیځ لور ته د کوکچې پر سیند باندي پروت دی.  دا بند د جاذبي قوې بند ګڼل کیږي چي د بریښنا سټیشن هم لري او تر 7.5 میګاواټه پوري بریښنا تولیدوي.
د سردې بند

د **سردې بند** د افغانستان د غزني ولایت د اندړو ولسوالۍ په ختیځه برخه کي د سردې بند سیمي ته نږدې پروت دی. د دې بند د زیرمي یوه برخه چي د غزني سویلي برخي ته تازه اوبه برابروي، په ګاونډي ولایت پکتیکا کي پرته ده. په وروستیو کلونو کي ځایي خلکو وړاندیز وکړ، چي دا سیمه باید د بامیان ولایت د بند امیر ملي پارک ته ورته یو ملي پارک غوندي جوړه سي. 

د سردې بند په ۱۹۶۷ کال (۱۳۴۶ لمریز) کي د پخواني شوروي اتحاد د انجینرانو لخوا د محمد ظاهر شاه د واکمنۍ پر مهال جوړ سو، او تر بشپړېدو وروسته یې له ۶۷۰۰۰ جریبو څخه زیاتي ځمکي ته د لګولو پاکي اوبه برابري کړې. ددې بند اوبه اوس مهال یوازې ۲۰۰۰ جریبه ځمکه تر کښت لاندي راولي. د بند د ذخیرې لوړ ظرفیت ۲۶۰ ملیونه متره مکعبه اوبه کیږي،  او اوسنۍ ذخیره یې شاوخوا ۱۶۴ ملیونه ګیلنه اوبه لري.

د بند ځمکنئ سیسټم، د اوبو رسولو لاره، د تویولو لاره، یو اصلي کانال (کوم چي په دوو څانګو ویشل سوی دی، او ۲۱.۵ کیلومتره ښي کانال د ۶ فرعي کانالونو سره او ۳۰ کیلومتره کیڼ کانال د ۱۶ فرعي کانالونو سره هم لري) او اداري ودانۍ لري. 

د سردې بند زېرمه د جلګې سیند څخه تغذیه کیږي، کوم چي د پکتیا او پکتیکا ولایتونو څخه (له شمال څخه جنوب ته) بهیږي.
د بلوڅانو د یووالي کمېټه

د **بلوڅانو د یووالي کمېټه** (انګرېزي لنډیز : **BYC**) د بشري حقونو یو غورځنګ دی چي په بلوچستان ایالت کي د پاکستان د پوځ، استخباراتو او دولتي ادارو له لوري بشري حقونو څخه د سرغړونو په ځواب کي رامنځته سوی دی. د بلوڅ یووالي د کمېټې ریښې د ۲۰۱۸ کال د جولای له میاشتي سره سمون خوري، او دا وروسته له هغه رامنځ ته سوه کله چي مهرنګ بلوچ د پاکستاني استخباراتي ادارو لخوا د خپل ورور له تښتولو وروسته د دې د جوړولو مفکوره وړاندیز کړه. 

د یادولو وړ ده چي د بلوچستان ولس د پاکستان له جوړښت راهیسي پر خپله خاوره باندي ددغه هیواد واک ته سر نه ټیټوي، او د بلوچستان بشپړه خپلواکي غواړي.
نثار باز

**نثار باز** چې بشپړ نوم يې **محمد نثار باز خان**  یو پاکستانی سیاستوال دی چې د جولای ۲۰۲۴ راهیسې د خیبر پښتونخوا ايالتي جرگې غړی دی.

## لومړنی ژوند او زده کړه
باز د ۱۹۸۵ کال د جنورۍ په ۱۳مه د باجوړ په قبايلي سيمه کې زېږېدلی دیاو په ژورنالیزم او ډله‌ییزو اړیکو کې یې د ماسټرۍ سند ترلاسه کړی. 

## سیاسي ژوند
هغه خپل سیاسي ژوند په ۲۰۰۲ کال کې د پښتون زده کونکو د فدراسیون د غړي په توگه پیل کړ.
باز د ۲۰۲۴ کال د جولای په ۱۱مه نېټه په ترسره شویو ضمني ټاکنو کې د خیبر پښتونخوا ايالتي جرگې لپاره د PK-۲۲ باجوړ-۴ حوزې څخه وټاکل شو

. هغه د عوامي ملي گوند د نوماند په توگه ۱۱،۹۲۶ رایې ترلاسه کړې په داسې حال کې چې دوهم مقام لرونکي خپلواک نوماند نجیب الله خان ۱۰،۶۲۲ رایې ترلاسه کړې. 

## سرچينې

وېشنيزه:د عوامي نيشنل پارټۍ سياستوال
وېشنيزه:1985 زېږېدنې
د سلطان محمود غزنوي مقبره

**د سلطان محمود مقبره** چي په افغانستان کي د غزنوي دورې یوه ودانۍ ده، د غزني ښار څخه شپږ کیلومتره شمال ختیځ ته لوري پرته ده. دا ودانۍ د سلطان محمود غزنوي په وخت کي د فیروزې ماڼۍ په نوم پیژندل کیده، او د سلطان محمود د مړیني او هلته ښخېدلو وروسته یې د روضې نوم خپل کړ.  په افغانستان کي د کلونو جګړو او بېلابیلو کړکېچونو له امله دا ودانۍ شاوخوا ۳۰٪ ویجاړه سول، خو په ۲۰۰۸ کال کي بیا ورغول سوه. 

په ۱۸۴۲ کال کي له افغانستان څخه د برتانوي پوځ د وتلو او ماتي پر مهال هغوی د سلطان محمود د مقبرې دروازه ماته او له ځانونو سره یووړه، او د هندوانو ته یې وویل چي یاده دروازه د هند د سومنات معبد دروازه ده، کوم چي د سلطان محمود په وخت کي د افغانانو له لوري افغانستان ته راوړل سوې وه.
هینز

د **کرافټ هینز خواړه شرکت** ، چې پخوا د **HJ هینز شرکت** و او په ټولیزه ډول د **هینز** ( heinz ) په نوم پیژندل کیده، د امریکا د خوړو د پروسس کولو شرکت و چې منځني دفتر یې د پنسلوانیا په پیټسبورګ کې د one PPG Place کې و.  دا شرکت په ۱۸۶۹ کال کې د هینري جي هینز لخوا جوړ شو. هاینز په شپږو لویو وچو کې خوراکي محصولات تولید کړل، او په ۲۰۰ څخه زیاتو هیوادونو او سیمو کې یې بازار موندنه وکړه. شرکت ادعا وکړه چې په ۲۰۱۳م کال کې په ټوله نړۍ کې ۱۵۰ لومړی یا دوهم نمبر برانډونه لري  .  هاینز په امریکا کې د کیچپ په برخه کې لومړی مقام لري چې د ۵۰٪ څخه ډیر بازار ونډه لري؛ د اور-ایډا لیبل په ۲۰۰۳ کې د کنګل شوي کچالو سکتور ۴۶٪ برخه درلوده.
د ترکیې د تنګي بحران

**د ترکیې د تنګي کړکېچ** د شوروي اتحاد او ترکیې ترمنځ د سړې جګړې د دورې ځمکنۍ شخړه وه. ترکیه د دوهمې نړیوالې جګړې په ټوله موده کې په رسمي ډول بې طرفه پاتې شوه.وروسته له جګړې، شوروي حکومت پر ترکیه فشار راوړ چې د ترکي تنګو اوبو له لارې د تېرېدو لپاره ګډ پوځي کنټرول ومني، کومې چې تور سمندر له مدیترانې سمندر سره نښلوي. کله چې د ترکیې حکومت انکار وکړ، په سیمه کې تاوتریخوالی زیات شو، چې د شوروي اتحاد د ځواک نندارې او د ګرجستان - ترکیې پولې په اوږدو کې د ځمکنیو امتیازاتو غوښتنې ته لاره هواره کړه. 

د دې ډارونکی دسیسی موخه دا وه چې په تور سمندر کې د امریکا نفوذ یا سمندري شتون کم کړي، او همدارنګه د ترکیې حکومت کمزوری کړي او د شوروي د نفوذ ساحې ته یې راکاږي.  د ترکیی د تنګو اوبو کړکیچ د یونان د کورنۍ جګړې سره یوځای د ټرومن د نظریې د رامینځته کولو لپاره یو کتلست و.  په خپل اوج کې، دا شخړه به ترکیه وهڅوي چې د ناټو غړیتوب له لارې د ساتنې لپاره متحده ایالاتو ته مخه کړي.

## __LEAD_SECTION__

**د ترکیې د تنګي کړکېچ** د شوروي اتحاد او ترکیې ترمنځ د سړې جګړې د دورې ځمکنۍ شخړه وه. ترکیه د دوهمې نړیوالې جګړې په ټوله موده کې په رسمي ډول بې طرفه پاتې شوه.وروسته له جګړې، شوروي حکومت پر ترکیه فشار راوړ چې د ترکي تنګو اوبو له لارې د تېرېدو لپاره ګډ پوځي کنټرول ومني، کومې چې تور سمندر له مدیترانې سمندر سره نښلوي. کله چې د ترکیې حکومت انکار وکړ، په سیمه کې تاوتریخوالی زیات شو، چې د شوروي اتحاد د ځواک نندارې او د ګرجستان - ترکیې پولې په اوږدو کې د ځمکنیو امتیازاتو غوښتنې ته لاره هواره کړه. 

د دې ډارونکی دسیسی موخه دا وه چې په تور سمندر کې د امریکا نفوذ یا سمندري شتون کم کړي، او همدارنګه د ترکیې حکومت کمزوری کړي او د شوروي د نفوذ ساحې ته یې راکاږي.  د ترکیی د تنګو اوبو کړکیچ د یونان د کورنۍ جګړې سره یوځای د ټرومن د نظریې د رامینځته کولو لپاره یو کتلست و.  په خپل اوج کې، دا شخړه به ترکیه وهڅوي چې د ناټو غړیتوب له لارې د ساتنې لپاره متحده ایالاتو ته مخه کړي.
غورک (سیمه)

**غورک**  د افغانستان د کندهار ولایت اړوند د غورک ولسوالۍ په مرکز کي یو کلی دی، چي د سمندر له کچي څخه ۱۱۹۳ متره لوړوالی لري.
اسدالله بهادری

**اسدالله بهادري** شاعر، ژورنالیست، فعال، او د "یوګل بهادر" ویب پاڼې مدیر. هغه په څو نړیوالو شعري جشنونو کې برخه اخیستې ده، په شمول د میډیلین نړیوال شعري جشن او د روټرډم نړیوال شعري جشن.    

هغه د جلګه بهادر په لېسه کې زده کړې پیل کړې او د خپلو زده کړو د دوام لپاره غزني ته لاړ.    

## نرخونه
سرائیکستان

سرائيکستان د پاکستان د پنجاب په جنوبي برخه کې هغه خوځښت دی چېرته چې سرائيکي ژبه په اکثريت کې ويل کېږي. د دې سيمې د خلکو غوښتنه ده چې هغوی ته جلا صوبه ورکړل شي، ځکه چې د دوی سيمه د مرکزي پنجاب د اشرافیې له خوا له پامه غورځول شوې ده او هغوی د مناسبې پرمختيا توان نه دی موندلی.
## تاریخ
بټنوک|د سرائیکستان نقشه
هغه سیمه چې نن د جنوبي پنجاب په نوم یادېږي، په تاریخ کې د "ملتان سلطنت" یا د "ملتان صوبې" برخه پاتې شوې ده. تر ننه هم ځینې خلک دغه سیمه "سرائیکستان" بولي. دغه سیمه هېڅکله ځان "پنجاب" نه دی بللی. په دې سیمه کې دا نظر شته چې د رنجیت سنګه د زمانې څخه تر نن ورځې پورې د سرائیکي سیمې مالي سرچینې پنجاب تر خپل واک لاندې کړې دي او پنجاب یې لوټ کړي دي. د دې په اړه یوه مشهوره متل هم شته چې د پنجابي ژبه ویونکي پنجاب په وړاندې ټوکه ده. متل داسې دی: "د پنجاب خره هم بېل نه شي کېدلی، آتڼ به هم وړي." مانا دا چې د پنجاب واکمنانو د سرائیکي سیمې ډېر مال لوټلی دی، اوس د دوی پر خره هم باور نه شي کېدلی. که د دوی پر خره څوک بوج کېږدي، نو هغه خره به آن د آتڼ په څېر شیان هم له ځانه سره یوسي.
افغان بلوڅان

**د افغانستان بلوڅان** یا **افغان بلوڅان** هغه بلوڅ قومونه دي چي د افغانستان په سویل لویدیځ کي د ایران پر پوله او پاکستان سره د ډیورنډ کرښي ته څېرمه ژوند کوي. بلوڅان د افغانستان د نفوس نږدې ۲٪ جوړوي.  

بلوڅان په نیمروز ولایت کي غوڅ اکثریت دي،  او په هلمند ، فاریاب ، تخار ، هرات ، کندهار ، بدخشان او د افغانستان په نورو برخو کي خواره واره ژوند کوي.
ابو زید بلخي

**ابو زید احمد بن سهل بلخي** د افغانستان یو مسلمان جغرافیه پوه ، ریاضي پوه ، ډاکټر ، ارواپوه او ساینس پوه وو. نوموړی په ۸۵۰ زیږدیز کال کي د خراسان د بلخ ولایت په شمستیان کي وزېږېدی، او زده کړي یې د الکندي څخه ترلاسه کړې. بلخي وروسته په بغداد کي د ځمکي د نقشې جوړولو "بلخي ښوونځی" رامنځ ته کړ.

ویل کیږي چي بلخي یو له هغو لومړنیو کسانو څخه وو چي د رواني ناروغي تشخیص یې وکړ، او دا یې په ډاګه کړه چي دا ناروغي فزیولوژیکي لاملونه لري. هغه همدارنګه لومړی کس وو چي څلور ډوله احساساتي اختلالات یې تشریح کړل، لکه: ویره او اضطراب؛ غوسه او تیري؛ غم او خپګان؛ او وسواس.
## سرچينې
عبدالقادر نورستانی (افغان سیاستوال)

**عبدالقادر نورستانی** (زوکړه، د ۱۹۳۶ کال د جولای ۷ &#x2013;مړینه، د ۱۹۷۸ کال د اپریل ۲۹) یو افغان سیاستوال او د پولیسو مشر وو چي د محمد داود خان د ولسمشرۍ پر مهال یې د افغانستان د کورنیو چارو وزیر په توګه دنده ترسره کوله.  

نورستاني تر وزارت مخکي د افغان پولیسو د مشر په توګه دنده ترسره کړې وه او خپلو اصولو او عقایدو ته د ژمنتیا له امله خورا مشهوره وو. نورستانی د ۱۹۷۵ کال په سپتمبر کي د وزیر فیض محمد ، چي د خلق دیموکراتیک ګوند یو لیري کړل سوی غړی وو، ځای ناستی سو. 

د کورنیو چارو د وزیر په توګه د خپلې دندې پرمهال نورستاني د داود خان د نږدې سلاکار په توګه دنده ترسره کوله او د هیواد د اقتصادي او سیاسي پالیسیو په جوړولو کي یې اړین رول ولوباوه. نوموړي د نورو هیوادونو سره د اړیکو د ښه کولو او افغانستان ته د بهرنۍ پانګي د راجلبولو لپاره زیاتي هڅي وکړې.نورستانی د افغانستان د صنعت او سیاست په برخه کي د خپل کار سربیره د تعلیم او پرمختګ د هڅو په پار هم شهرت درلود. هغه زده کړو ته د لاسرسي د ښه والي لپاره عملي کار ترسره کړ، او په ځانګړې توګه یې د نجونو او ښځو لپاره پوهي ته د لاسرسي لاري پرانیستلې.سره له دې چي نورستاني او داود خان د افغانستان د ثبات لپاره په خپلو هڅو کي ډېر ریښتني وه، خو یادي هڅي یې د کمونسټانو د خیانت له کبله د ناکامۍ سره مخ سوې. 

نورستاني د ۱۹۷۸ کال د اپریل په ۲۹مه د ثور په انقلاب کي ووژل سو.
حدود العالم (کتاب)

**حدود العالم من المشرق الی المغرب** (پښتو: **د نړۍ پولي له ختیځ څخه تر لویدیځ پوري**) د جغرافیې یو کتاب دی چي په لسمه پیړۍ کي د افغانستان د جوزجان ولایت اړوند د یو نامعلوم لیکوال لخوا لیکل سوی او خپور سوی دی. 

دا کتاب په ۳۷۲ هجري کال کي د فارسي ژبې د یو نامعلوم لیکوال لخوا ولیکل سو، چي وروسته یې د روسیې د یو ختیځ پوه تومانسکي له لوري یوه نسخه وموندل سوه.  تاریخپوهان د لیکوال په اړه یوازي دومره پوهیږي چي نوموړي د جوزجان د واکمن ابو الحارث محمد بن احمد فرقون له دربار سره اړیکه درلوده. 

د کتاب فارسي متن په ۱۹۳۰ زیږدیز کال کي د ختیځ پوه واسیلي بارتولډ لخوا د سریزې سره یو ځای خپور سو، او په ۱۹۳۷ کال کي د مینورسکي لخوا انګلیسي ته وژباړل سو. 

حدود العالم یو له هغه اثارو څخه ګڼل کیږي چي د افغان لرغونئ لفظ پکښي راغلی دی، او په دې توګه د افغان او افغانستان له تاریخ سره د یو ثبوت په توګه ډېر تړاو لري.
ضیا یوسف

**محمد ضیاء الدین یوسف** یو څو ملیونر برتانوی سوداګر او سیاسي کمپاین کوونکی دی چې د جون ۲۰۲۵ راهیسې یې د حکومت د موثریت د اصلاحاتو د څانګې د مشر په توګه دنده ترسره کړې ده.  هغه پخوا د ۲۰۲۴ کال د جولای څخه تر ۲۰۲۵ کال پورې د جون تر میاشتې پورې د انګلستان د اصلاحاتو د رییس په توګه دنده ترسره کوله.
اوت سټیک

**بهر سټک** په شټلینډ کې یو ټاپو دی، او د سکاټلینډ، انګلستان او برتانوي ټاپوګانو تر ټولو شمالي سیمه ده.

دا د شټلینډ ټاپوګانو د شمالي ټاپوګانو څخه یو دی او د هرمانیس ملي طبیعي زیرمو کې موقعیت لري.

دا د اوسېدو ځای نه لري او په مستقیم ډول شمال ته د ځمکې ښویېدو ځای نشته.
کارملا

**کار ملا**  د افغانستان په کندهار ولایت کي یو کوچنئ کرنیز کلی دی. دا کلی د کندهار په شمال کي یوه کوچني جهیل ته څېرمه پروت دی.
ارغستان

د **ارغستان** کلی  د افغانستان د کندهار ولایت د ارغستان ولسوالۍ مرکز دی. دا کلی د ارغستان په دره کي د ارغستان سیند ته نږدې پروت دی، او د سمندر له کچي ۱۲۵۴ متره لوړوالی لري.

له تاریخي پلوه د ارغستان دره د مشهور اسلامي عالم ډاکټر محمد محسن خان د کورنۍ له امله مشهوره ده.
د پنجوایي بازار

**د پنجوایي بازار**  د افغانستان د کندهار ولایت د پنجوايي ولسوالۍ یو کلی او د همدې ولسوالۍ مرکز دی. دا کلی د ارغنداب سیند په جنوب کي موقعیت لري.
څلوراړخه کیلومتر

**څلوراړخه [[کیلومتر]]** یا **مربع کيلومتر** (سمبول: **کیلومتر <sup>2</sup>** ) د نړۍوال سیسټم اړوند د سربېرنې اندازې د څلور اړخيز متر ضرب دی. 

یو کیلومتره یا کم۲ مساوی دی له:

* ۱،۰۰۰،۰۰۰ مربع متره ( ۲ متر مربع) سره
* ۱۰۰ هکتاره (هکتاره) سره

همدارنګه د مایل په حساب مساوي دی له 0.3861 مایله سره.
لوی انساني جوړ سوی سیند

د **لوی انسان لخوا د جوړ سوي سیند پروژه** د پایپونو یوه شبکه ده چي په لیبیا کي د نوبیان شګلني دښتي د اوبو د سیسټم له فوسیل اوبو څخه تازه اوبه په لاس راوړي. دا د نړۍ تر ټولو لویه د اوبو لګولو پروژه بلل کیږي، چي د پایپ لاین سیسټم په مرسته د نوبیان شګلنو ډبرو د اوبو له سرچینې څخه پاکي اوبه د سویلي لیبیا څخه د لیبیا د شمالي مدیترانې ساحل ګڼ میشتو ښارونو ته لکه طرابلس او بنغازي ته رسوي. دا اوبه تر ۱۶۰۰ کیلومترو پوري واټن په ځان کي پوښي او په لیبیا کي د ټولو کارېدونکو تازه اوبو ۷۰٪ برابروي. 

د پروژې د ویب پاڼي د معلوماتو له مخي دا د پایپونو ترټولو لویه تر ځمکې لاندې شبکه ده چي اندازه یې  ده. په یاده پروژه کي له ۱۳۰۰ څخه زیات څاګان شتون لري، چي ډیری یې له ۵۰۰ مترو څخه ډېر ژور دي ، او هره ورځ د طرابلس ، بنغازي ، سیرت او د لیبیا نورو ځایونو ته ۶،۵۰۰،۰۰۰ متر مکعب تازه اوبه چمتو کوي. د لیبیا پخواني مشر معمر قذافي دا د " د نړۍ اتم جالب " ځای باله. د یادوني وړ ده چي یاده پروژه دده د واکمنۍ پر مهال سرته ورسېدله.
ظاهر بأمر الله

**محمد ظاهر بأمرالله** ( زوکړه ۱۱۵۸ زیږدیز – مړینه ۱۰ د جولای ۱۲۲۶ ) چي په لنډه توګه **د الظاهر** په نوم پیژندل کیږي، په بغداد کي د عباسي خلافت پنځه دېرشم واکمن او خلیفه وو.

نوموړۍ د ۱۲۲۵ او ۱۲۲۶ کلونو ترمنځ په بغداد کي حکومت وکړ، او د دوه پنځوس کلنۍ په عمر د خپل پلار ناصر لدین الله ځای ناستی سو. ظاهر هڅه کوله چي د خپل پلار په پرتله ډیر اعتدال ولري، مالیات کم کړي او یو پیاوړی پوځ جوړ کړي.

هغه د خپلي واکمنۍ نهه میاشتي او پنځلس ورځي وروسته د ۱۲۲۶ کال د جولای په لسمه وفات سو. د یادوني وړ ده د ظاهر خلافت په اسلامي نړۍ کي د صلیبي جګړو سره هم مهاله روان وو.
منګل قوم

د لغمان د منګلو پېژندنه

د لغمان ولایت په علینګار ولسوالۍ کې د منګو کلی په دوه قریو کې د منګلو قوم مېشت دی. د دوی د اوسېدنې تاریخ له یوې پېړۍ څخه زیات عمر لري، او د اصلي ټاټوبو څخه د کوچېدو وروسته په لغمان کې ځای پر ځای شوي دي.

⸻

۱- د جالم قریه (د جانی خیلو – یاری خیلو – کوسین ښاخ)

•	دا منګل د جانی خیلو ښاخ د یاری خیلو پیښې پورې تړاو لري چې د کوسین قبیله بلل کېږي.

•	د دوی اصلي ټاټوبی د پکتیا ولایت د لجه ولسوالۍ د شاټو کلي دی، له هغه ځایه لغمان ته کوچېدلي.

•	له یوې پېړۍ څخه زیات وخت کېږي چې په علینګار ولسوالۍ جالم کلي کې مېشت دي.

د مشرانو نسلونه

مرحوم مشر ولی محمد منګل د جالم د منګلو بنسټیز مشر ګڼل کېږي. درې زامن یې درلودل:

1.	مرحوم علي محمد منګل

•	لمسی یې مرحوم دوست محمد خان منګل د یوې قبلې نیکه ګڼل کېږي.

•	اوس یې په سلګونه لمسیان، کړوسیان، کودیان او پردیان شتون لري.

2.	مرحوم الف خان منګل

•	لمسیان یې مرحوم جعمه خان منګل او داد محمد منګل دي.

•	د یوې لویې کورنۍ نیکونه ګڼل کېږي.

3.	مرحوم نامدار منګل

•	لمسی یې مرحوم پاینده محمد منګل.

•	د یوې پراخې کورنۍ بنسټ ایښودونکی دی.

مشهوره څېرې

•	ولسوال قاري اسدالله منګل.

•	قومندان عبدالرحمن مشهور (خان).

•	معلم قهار منګل.

•	مرحوم ماریل قدیر منګل.

•	مرحوم ډاکتر عبدالقیوم.

•	ډاکتر رفیق منګل.

•مرحوم 	سپه سالار طاهر خان منګل.

•	مفتی خلیل منګل.

•	ډګروال عبدالمالک منګل.

•	ځوان تاجر ځواک منګل.

•	مرحوم قومی مشر ګل محمد منګل.

•	مرحوم قومی مشر علاقه دار ګل احمد منګل.

•	مولوي قدیم منګل.

۲- د دړین قریه (د موسی خیلو – میرال خیلو قبیله)

•	د دې سیمې منګل د موسی خیلو ښاخ د میرال خیلو قبیله پورې تړاو لري.

•	دوی د پاکستان د کورمې اجنسۍ څخه لغمان ته کوچېدلي دي.

•	له یوې پېړۍ څخه زیات وخت کېږي چې د علینګار ولسوالۍ د منګو کلي دړین قریه کې مېشت دي.

د مشرانو نسلونه

مرحوم مشر ملک عظم الدین منګل د دړین د منګلو بنسټیز مشر ګڼل کېږي. درې زامن یې درلودل:

1.	مرحوم ملک شرف الدین.

•	لمسی یې مرحوم عبدالوهاب خان. او محمد صابر د یوې قبلې نیکه ګڼل کېږي.

•	اوس یې په سلګونه لمسیان، کړوسیان، کودیان او پردیان شتون لري.

2.	مرحوم ملا حسام الدین.

•	لمسیان یې مرحوم حاجی محمد ایوب. حاجی شعیب. حاجی عبدالحی دي.

•	د یوې لویې کورنۍ نیکونه ګڼل کېږي.

3.	مرحوم خنجر خان .

•	لمسی یې مرحوم عبدالله خان. عبدالحلیم. محمد الیاس.کمال الدین خان.سلطان شاه.محمد ظاهر خان.

•	د یوې پراخې کورنۍ بنسټ ایښودونکی دی

دغه مشران د یوې لویې کورنۍ نیکونه ګڼل کېږي چې اوس یې سلګونه لمسیان او کړوسیان ژوند کوي.

مشهوره څېرې

•	حمیدالله خیبر

•	حاجي محب الله

•	سیف الرحمن منګل

•	مرحوم سناتور عبدالحي منګل

•	ډاکتر نورالله منګل

•	ډاکتر وکیل

•	ډاکتر یوسف منګل

•	عین الله منګل.

  •مولوی عبدالکریم.

  •امان الله.

  •ډاکتر امرالله.

⸻

پایله

د لغمان د علینګار ولسوالۍ د منګو کلي په جالم او دړین قریو کې مېشت منګل د افغانستان د منګلو د لوی قوم مهمې څانګې دي. د دوی د مشرانو او وتلو څېرو ژوند او کارنامې د سیمې په تاریخ، کلتور او ټولنیز جوړښت کې مهم رول لري.
زک پولانسکي

**زک پولانسکي** ( **د ډیویډ پاولډن** زیږیدلی نوم؛ د نومبر ۲، ۱۹۸۲) یو برتانوی سیاستوال دی چې د سپتمبر ۲۰۲۵ راهیسې د انګلستان او ویلز د شنه ګوند مشر دی، او مخکې یې د ۲۰۲۲ څخه تر ۲۰۲۵ پورې د ګوند د مرستیال مشر په توګه دنده ترسره کړې ده. هغه د می ۲۰۲۱ راهیسې د لندن اسمبلۍ (AM) غړی دی، د می ۲۰۲۴ کې بیا وټاکل شو،  او د ډیموکراسۍ او د خلکو د ښکیلتیا لپاره د شنه ګوند ملي ویاند هم و.
د لینوکس مینټ

لینوکس مینټ (په انګلیسي: Linux Mint) یو لینوکس توزیع دی چې پر اوبونټو ولاړ دی او د ازادو او خلاصې سرچینې سافټویرونو ډولونه په خپل دننه لري. د مینټ موخه «یو ښکلی او اسانه عملیاتي سیسټم دی چې په یو وخت کې ځواک او د کارونې اسانتیا ولري». دا توزیع د هغو کاروونکو لپاره چې تر اوسه یې د لینوکس سره تجربه نه ده درلودلې، د اسانې کارونې او نصب سادګۍ لپاره مناسب دی.

لینوکس مینټ له څو بېلابېلو سافټویري کڅوړو څخه جوړ دی چې زیاتره یې د یوه ازاد جواز لاندې خپاره شوي دي. د لینوکس مینټ اصلي جواز، جی‌پی‌ال د ال‌جی‌پی‌ال سره دی.

لینوکس مینټ د خپلې کاروونکي ټولنې له خوا تاسیس شوی دی. انفرادي کاروونکي او شرکتونه چې له لینوکس مینټ څخه کار اخلي، د مرسته کوونکو، مالي ملاتړ کوونکو او همکارانو په توګه پیژندل کیږي. د ټولنې له خوا مالي مرستې او پر ویبپاڼو اعلانات د دې لامل کیږي چې لینوکس مینټ وړیا او یو ازاد سافټویر پاتې شي. په ۲۰۱۰ کال سپټمبر کې، لینوکس مینټ د LMDE نوې نسخې وړاندې کړه چې مستقیم له دبیان توزیع څخه منشعب شوې ده او د دې نسخې له ځانګړتیاوو څخه یو یې غلتان انتشار دی، یعنې په دوامداره توګه تازه کیږي او د پروګرامونو بیا نصبولو ته اړتیا نشته.

## تاریخ
لینوکس مینټ په ۲۰۰۶ کال کې د بېټا نسخې ۱ خپرولو سره، چې پر کوبونټو ولاړ و او د «آدا» رمز نوم یې درلود، خپل کار پیل کړ. د دې خپرولو په تعقیب، دویمه نسخه یا «باربارا» د اوبونټو پر بنسټ لومړنۍ نسخه په توګه خپره شوه. مینټ له دې نسخې څخه تر «کاساندار» پورې، چې درېیمه نسخه یې وه، لږ شمېر کاروونکي درلودل.

## موخه
د لینوکس مینټ موخه د رومیزی کمپیوټرونو لپاره د یوه عملیاتي سیسټم چمتو کول دي چې کورني کاروونکي او شرکتونه وکولی شي پرته له لګښت څخه، په غوره توګه ترې ګټه واخلي؛ په داسې بڼه چې هم ګټور او اغېزمن وي او هم تر ممکنه حده اسانه او ښکلی وي.

## نسخې
د لینکس مینټ درې نسخې لري چې مختلف ډیسټاپونه وړاندې کوي.

* د سینمن نسخه
* میټ نسخه
* د ایکس ایف سي ای نسخه

## ځانګړتیاوې
لینوکس مینټ په لومړي سر کې ازاد او خلاصې سرچینې سافټویرونه لري. تر ۱۸ نسخې پورې، ځینې انحصاري او متن بند سافټویرونه لکه د وسیلو درایورونه، ادوبي فلش او کودکونه د ام‌پی‌تری او DVD-Video چلولو لپاره د مینټ سره شامل وو. له ۱۸.۱ نسخې څخه، د لینوکس مینټ نصبوونکي ته یو انتخاب اضافه شو ترڅو کاروونکی په خپله خوښه انحصاري کڅوړې نصب کړي.

لینکس مینټ د سافټویر پراخه لړۍ سره راځي، پشمول د لیبر آفس ، فایرفاکس ، تندربرډ ، ټرانسمیشن، او VLC . نور سافټویر د پلورنځي او Apt پیکج مدیر له لارې نصب کیدی شي.

مینټ د ISO فایل ډاونلوډ کولو پر مهال د Cinnamon، MATE، او XFCE درې نسخې هم وړاندې کوي، یوازینی توپیر یې د ورته نومونو ډیسټاپونه دي. نور ډیسټاپونه، لکه GNOME او KDE ، د سټور او Apt پیکج مدیر له لارې د مینټ نصبولو وروسته نصب کیدی شي.

https://www.linuxmint.com/rel_ulyssa_xfce_whatsnew.php

## بهرنۍ لینک

* class=noviewer|32x32pxد کمپیوټر پورټل


* فارسي کتاب: د لینکس مینټ رسمي لارښود
* د مینټ ویش کې د نویو ځانګړتیاو او بدلونونو بیاکتنه
وزیر فتح خان

**وزیر فتح خان** یا په ساده ډول **فتح خان** د محمود شاه دراني د واکمنۍ پرمهال د دراني امپراتورۍ وزیر وو. نوموړی د دراني امپراتورۍ د ځینو مشرانو لکه کامران شاه دراني، عطا محمد خان او محمود شاه دراني او نورو مشهورو دسیسه جوړونکو لخوا شکنجه او وروسته اعدام سو.    

فتح خان د بارکزي قبیلې څخه وو، او د هغه مړینه د یادي قبیلې بغاوت او بالاخره د محمود شاه دراني د ګوښه کیدو لامل سوه.
د بلوچستان تاریخ

**د بلوچستان تاریخ** د اوسني پاکستان، ایران او افغانستان د بلوچستان سیمو تاریخ په ډاګه کوي. د دې سیمې په اړه مبهمي څرګندوني د شاوخوا ۶۵۰ مخکي تر زیږد په یوناني تاریخي ریکارډونو کي موندل سوي دي. ددې سیمي مخینه له تاریخ څخه مخکي زمانې د پالیولیتیک دورې ته ورګرځي.

په بلوچستان کي اوس وخت د لرغونو انساني استوګنځایونو داسي شواهد سته چي شاوخوا ۷۰۰۰ کاله مخکي جوړ سوي دي.
عبدالله بن سبا

عبدالله بن سبا  چې ابن سبا، ابن اسوده، ابن حرب، ابن وهب يې هم بولي، د سبائيه ډلې بنسټگر دی  چې د يادې ډلې نوم هم د هغه له نومه اخيستل شوی<، د ډېری اهل سنت سرچينو له مخې عبدالله بن سبا يو يمني يهودی و، چې د عثمان رض د خلافت پرمهال يې اسلام ومانه، هغه په اسلام کې يې د تفرقې رامنځته کولو په موخه يې شيعه فرقه رامنځته کړه او د حضرت عثمان رض په وژلو کې يې رول ولوباوه.  
## سرچينې
هراتي لېسه

**هراتي لېسه** (، په انګلیسي: Harati High School) د ایران د اصفهان په ښار کې د هلکانو دولتي منځنۍ/لوړې کچې ښوونځی دی. دا لېسه د ښار له پېژندل شوو ښوونځیو څخه ګڼل کېږي او د شلمې پېړۍ په مینځ کې د خیرښیګو **محمد شيخ‌زاده هراتي یزدي** په هڅه او لګښت بنسټ اېښودل شوی دی.

## تاريخ
د ايراني لمريز کال 1330 (1951–1952) کې奠 د بنسټ ډبره کېښودل شوه او په 1333 مه (د مهر مياشت؛ 1954 سپتمبر–اکتوبر) کې ښوونځی پرانيستل شو.

## ځای او ودانیزه بڼه
لېسه د زاینده سیند ترڅنګ د کمال اسماعیل پر سړک (د خاجو او سی‌او‌سه‌پل تر منځ) پرته ده. دوه پوړیز کمپس نږدې **8,750 م²** مساحت لري او د استاد **محمد علي مغزي** د سراميک موزاييک سينګار پرې شوی دی. راپورونه ښيي چې وداني د ایران د ملي کلتوري میراث په لېست کې شامله ده.

## دریځ
د ایران د پوهنې وزارت له مخې، ښوونځی هم *ماندېګار* (د میراث/سنت ښوونځی) او هم *نموونه* (انتخابي دولتي ښوونځی) په توګه پېژندل کېږي. په 2015 کال کې دا د اصفهان ولایت لومړۍ ثبت شوې *ماندېګار* لېسه بلل شوې ده.

## زده کړې
هراتي لېسه د ایران د ثانوي زده کړو لوړې دورې (**۱۰–۱۲ ټولګي**) برابره ده او ریاضي او تجربوي علومو ته ځانګړی تمرکز لري.

## وګورئ هم

* په ایران کې زده کړې
* اصفهان

## باندنۍ تړنې

* رسمي وېبپاڼه  (په فارسي)

## سرچينې
سرائیکي ژبې ملي ورځ

د سرائیکي ژبې ملي ورځ د نومبر په ۲۲ (د ماهی ۹) لمانځل کیږي. سرائیکي ملت دا ورځ د سرائیکي ژبې د ودې او ساتنې په هوډ سره لمانځي. په ټوله نړۍ کې سرائیکي خلک، په شمول د سرائیکي ټولنې، دا ورځ لمانځي.

د دې ورځې په مناسبت:

سیمینارونه او غونډې ترسره کیږي.

ورځپاڼې ځانګړي ګڼې خپروي.

په راډیو او تلویزیون کې د سرائیکي ژبې په اړه پروګرامونه شتون لري.

دا ورځ د سرائیکي ملت لپاره د لمانځلو ورځ ده. سرائیکي خلک کلتوري جامې اغوندي او دودیز خواړه پخوي.

د سرائیکي ملي ورځ

د نومبر ۲۲ د سرائیکي ژبې ملي ورځ ده. دا ورځ د سرائیکي ژبې او سرائیکي کلتور ګډه ورځ ده. یعنې د نومبر ۲۲ د سرائیکي ملت ملي ورځ ده.

د فبروري ۲۱ یوازې د ژبو نړیواله ورځ ده.

د مارچ ۶ یوازې د سرائیکي اجرک ورځ ده.

## نیټه
د نومبر په ۲۲، ۲۰۲۰، د سرائیکي ویکیپیډیا او سرائیکي ویکی لغت تصویب شول. د سرائیکي ویکیپیډیا په تصویب سره، سرائیکي ژبه یو نوي دور ته ننوتلې ده.

د سرائیکي ژبې ملي میاشت

د پاکستان راډیو ملتان د نومبر په ۲۱، ۱۹۷۰ کې تاسیس شو. له دې سره، سرائیکي ته د ودې فرصت ترلاسه شو. نومبر د سرائیکي ژبې ملي میاشت ده. هر کال په نومبر کې، عاشق بزدار د راجن پور په مهر سیمه کې د سرائیکي میله تنظیموي. دا جشن له ۱۹۸۶ راهیسې روان دی.

د نومبر په ۲۰۲۴ کې، د یوولسم ټولګي سرائیکي کتاب د پنجاب درسي کتاب بورډ لاهور لخوا خپور شو او بازار ته راغی.

د نومبر په ۲۰۲۴ کې، سرائیکي په میټا AI کې شامل شو. په میټا AI، ورډ پریس، فایرفوکس، ویکیپیډیا او ګوګل کې د سرائیکي شاملولو سره، دا یوه نړیواله ژبه شوه.

## د سرائیکي ملي ورځ ۲۰۲۴
دا ورځ د نومبر په ۲۲مه، ۲۰۲۴ کال کې په ټول سرائیکي وسیب کې ولمانځل شوه. اصلي مراسم د واسیب هاوس رشید آباد ملتان کې ترسره شول. د دې غونډې مشري ظهور درهیجا کوله او آصف خان لغاري آنلاین وینا وکړه. د سرائیکي ملي ورځ په کراچۍ کې هم ولمانځل شوه. په دې مناسبت سرائیکي سندرې هم خپرې شوې.

## د ملي ورځې د لمانځلو موخه
د سرائیکي ملي ورځ یوه مهمه موقع ده چې هر کال د نومبر په ۲۲مه لمانځل کیږي. د دې ورځې د لمانځلو موخه د سرائیکي کلتور، ژبې او تاریخ ته وده ورکول دي. د سرائیکي ملت خپل ځانګړی هویت لري او د دې ورځې د لمانځلو له لارې دا هویت څرګندوي.

په دې ورځ، سرائیکي خلک خپل کلتوري پروګرامونه په ډیره لیوالتیا سره تنظیموي. په دې ورځ مشاعرې، د موسیقۍ جشنونه او دودیزې لوبې ترسره کیږي. د سرائیکي خلک د خپلو دودیزو جامو په اغوستلو سره د خپل کلتور سره خپله مینه څرګندوي.

د دې ورځې د لمانځلو بله موخه د سرائیکي خلکو ترمنځ یووالي رامینځته کول دي. په دې موقع، خلک سره راټولیږي او خپلې خوښۍ او غمونه له یو بل سره شریکوي. د دې ورځې په لمانځلو سره، د سرائیکي خلک خپل کلتور او ژبه ټولې نړۍ ته معرفي کوي.

د سرائیکي ملي ورځ یو یادونه ده چې موږ باید خپل کلتور او ژبه وساتو او راتلونکي نسل ته یې انتقال کړو. موږ ټول باید دا ورځ په ګډه ولمانځو او په خپل کلتور او هویت ویاړو.
هريونيا

**گريونيا** يا **هريونيا** د اوکراين هېواد رسمي پيسې (پولي واحد) دی چې د ۱۹۹۶ د سېپتمبر له ۲مې نېټې راهيسې رسماً د کاربوانت ځای ناستې شوه.
## سرچينې

وېشنيزه: اوکراین
وېشنيزه: ISO 4217
وېشنيزه: پونډ (اسعار)
وېشنيزه: د اوکراین د اقتصاد تاریخ
وېشنيزه: د اوکراین تاریخ
وېشنيزه: کیف روس
وېشنيزه: په ۱۹۹۶ کال کې معرفي شوي
وېشنيزه: د اسعارو سمبولونه
وېشنيزه: د اروپا اسعار
وېشنيزه: د هیواد له مخې د اسعارو واحدونه
وېشنيزه: د اسعارو واحدونه په جریان کې دي
وېشنيزه: د اوکراین د اسعارو واحدونه
وېشنيزه: د اسعارو واحدونه په ۱۹۹۶ کال کې معرفي شوي
مووچی

**مووچی**  د ایران د فلم تولید او ویش سټوډیو ده. دا په سینماګانو او فیستیوالونو کې د فلمونو ویشلو مسؤلیت هم لري.

دا شرکت د فستیوالونو او سینماګانو ته د فلمونو د ویشلو سربیره، دوی د ویډیو-آن-ډیمانډ (VOD) پلیټ فارمونو کې هم ویشي.

## سرچینې
ژبنی ښکیلاک

**ژبنی ښکیلاک** یا **د ژبي امپریالیزم** "له قوي دولتونو څخه بل دولت او ملت ته د خپلي ژبي د لیږد په توګه تعریف سوی دی.

یاد لیږد د ځواک مانا لري، چي په دودیز ډول د نظامي ځواک سره تړاو لري مګر په اوسنیو شرایطو کي اقتصادي ځواک هم پکښي رانغښتی دی. له جغرافیایي اړخه د اروپا سلګونه اصلي ژبې په اوراسیا کي د رسمي (دولتي) ژبو په توګه کاریږي.  

د ۱۹۹۰ لسیزي له لومړیو راهیسي ژبنی امپریالیزم په پلي سوې ژبپوهنه کي یو ډول اکاډمیک پام ځانته را اړولی دی.
عجمي عراق

**عجمي عراق** یوه جغرافیایي سیمه ده چي د عربي عراق ختیځ کي پرته ده او د د اصفهان ، ری، قزوین او کرمانشاه ښارونه پکښي راځي. دا ځای **د غرنۍ سیمې** (أقلیم الجبال) په نوم هم پیژندل کیږي، او پکښي مېشت قومونه کرد ، فارسي او آذري دي.

د عجمو عراق پخوا هغه سیمي ته ویل کېده چي د عباسي خلافت پر مهال به غیرعرب توکمونو پکښي ژوند کاوه.
کابلي والا (لنډه کیسه)

**کابلي والا** یوه بنګالي لنډه کیسه ده چي د رابندر ناتھ ټاګور لخوا په ۱۸۹۲ کال کي لیکل سوې ده.   کیسه د یو پښتون مېوه پلورونکي (چي نوم یې رحمت دی، او د کابل ، افغانستان سره اړه لري) په اړه ده. د کیسې له مخي نوموړی هر کال کلکتې (اوسنۍ کلکته، هند ) ته د وچو میوو پلورلو لپاره ځي. رحمت په هند کي د ژوند کولو پرمهال د یوې پنځه کلني لادرکه سوي نجلۍ (چي میني نومیږي) مخامخ کیږي، او له ځان سره یې اخلي. رحمت ددې نجلۍ په لیدو باندي په افغانستان کي د خپلي لور یادونه تازه کوي.

## سرچينې
کاروانونه (ناول)

***کاروانز*** (پښتو: کاروانونه) د جیمز اې مایکنر لخوا یو لیکل سوی ناول دی چي په ۱۹۶۳ کي خپور سو.

د ناول کیسه د دوهمي نړیوالي جګړې وروسته د افغانستان انځور ښیي. د کیسې له مخي د ناول اصلي لوبغاړی، مارک میلر، په کابل کي د امریکا په سفارت کي ځای پر ځای سوی دی، او د یوې ځواني میرمني، ایلن جاسپر، چي هغې هم د متحده ایالاتو سره اړه درلوده، د موندلو لپاره د پلټنې دنده ورکړل سوې ده. ویل کیږي چي یاده مېرمن دیارلس میاشتي وړاندې له یوه افغان سره تر واده وروسته ورکه سوې ده.

میلر پخپل کتاب کي د افغانستان له لاري د خپل سفر په ترڅ کي د معاصر افغان انسان د ژوند د پیچلتیاوو او باریکیو ژوره پوهه ترلاسه کوي. همدارنګه دده سفرونه د کلتوري او ټولنیزو چارو او د انساني طبیعت ورته والی هم څرګندوي.
د افغانستان د شنونکو شبکه

**د افغانستان د شنونکو شبکه** (AAN) یوه خپلواکه غیر انتفاعي څېړنیزه او تحلیلي اداره ده. دا اداره په ۲۰۰۹ کال کي تاسیس سول، او په جرمني او افغانستان کي د یوې ټولني په توګه راجستر سوې ده، چې لویه برخه یې د اروپایي هیوادونو لخوا تمویلیږپ، او یو اصلي ټیم یې په کابل ، افغانستان کي میشت دی.
جيک ما څوک دی

د “جېک ما” په اړه لاندې معتبر مالومات درکوم (هغه څوک چې په Chinایي نوم یې ما یون (Ma Yun) دی):

---

اساسي مشخصات

نوم: ما یون (Ma Yun) چې په نړیواله توګه د Jack Ma په نوم پیژندل کېږي. 

زیږیدنه: د ۱۹۶۴ کال د سپتمبر په ۱۰مه نېټه، هانګژو، ژیجیانګ ولایت، چین کې. 

تحصیلات: د انګلیسي ژبې لیسانس يې د “Hangzhou Normal University” څخه ترلاسه کړی. 

---

د ژوند پیل او ابتدايي مزل

ماشومتوب او زده کړې: جېک ما په کم عاید لرونکي کورنۍ کې لوی شوی. د ماشوم په وخت کې یې د انګلیسي زده کړې لپاره له سړک سره مسافرو سره د خبرو کولو، د راډیو اورېدو، او د انګلیسي ملګرو سره د لیکونو تبادلې لارې کار اخیستی. 

څو ځلې د پوهنتون داخلي امتحان باندې ناکام شوی دی، خو بالاخره بریالی شوی. 

ښوونکی وو: د خپلې فارغتیا وروسته، ما د هانګژو د الکترونیک پوهنتون (Hangzhou Dianzi University) کې د انګلیسي او نړیوال تجارت مضامین تدریس کول. 

---

د کار او سوداګرۍ ژوند

لومړۍ سوداګري: په ۱۹۹۴ کال کې Haibo Translation Agency جوړ کړه، کوم چې د ژباړې او تعبیر خدمات وړاندې کول. 

د انټرنټ سره آشنايي: په ۱۹۹۵ کال کې د یوې سفر پر مهال امریکا ته تللی او هلته یې د انټرنټ کمزوری حضور په چین کې ولید؛ دا یې د نوې سوداګرۍ پیلولو ته وهڅاوه. 

Alibaba Group: ما په ۱۹۹۹ کال کې Alibaba يې تاسيس کړه، چې هدف یې د وړو او منځنیو سوداګرو لپاره نړیوال بازار رامنځته کول وو. 

نورې پروژې:

Taobao: د مصرف کوونکو تر منځ سوداګرۍ بازار (Consumer-to-Customer) بازار. 

Alipay (وروسته Ant Group): د انلاین تادیاتو لپاره سیسټم. 

---

نوښتونه، اخیریدنې او شهرت

Alibaba د Yahoo په ګډون د څو نورو پانګه اچوونکو تر منځ د پام وړ پانګونې ترلاسه کړې. 

د Alibaba لومړنۍ عامه پلورنه (IPO) په ۲۰۱۴ کال کې په نیویارک کې ډېره لویه معامله وه، شاوخوا ۲۱.۸ میلیارد ډالر یې راټول کړل. 

---

نن وضعیت، چلندونه او خیریه کارونه

هغه خپلې د اجراییې دندې د Alibaba شرکت کې د رئیسه په توګه یو څه کمې کړې او ډیر وخت یې خیریه فعالیتونو، تعلیم، چاپیریال او عامه روغتیا ته ځانګړی کړی. 

خیریه بنسټ یې: Jack Ma Foundation، چې د تعلیم، ښوونکو ملاتړ، ښځو پرمختګ، او طبیعي چاپیریال ساتنه په نظر کې نیسي.
کارلو بیوټي

**کارلو بیوٹی** (، میلان، 1901 – آلاسّیو، 1977ء دسمبر) — د اٹلی قاضی، د میلان ښار عدالت کې د جنايي قضیو قاضی او وروسته د اټلي د کاساسیون عدالت قاضی و. هغه د عدلي نظام او اټلي د سیاسي وضعیت په اړه سترې پوښتنې راپورته کړې.

## ژوندلیک
بیوټي په 1969 کې د پیازا فونټانا برید او انارکيسټ جوزيپي پینلي د تحقیقاتو او پولیس کمېشنر لویجي کالبريزي سره چې د *[[Lotta continua]]* تحریک سره تړاو درلود، اړیکې لرلې.

### د پینلي قضیه
په 1971 کې بیوټي د «کالبريزي – Lotta continua» قضیه کې وکالت وکړ. هغه استدلال وکړ چې د پینلي قضیه باید روښانه شي ځکه چې د عدالت پر لاره خنډ ده. دا د هغه د مسلک او شهرت لپاره تاوان وو.

په 1975 کې د مدعي العموم جیراردو ډي امبروزیو تحقیقات بشپړ کړل او پینلي د ځان وژنې تور رد کړ. بیوټي دا تحقیقات د "فعاله لاس وهلو" په توګه وبلل او دا یې په محکمه کې وړاندې کړل.

### بې ګناهۍ (تبرئه)
په 1977 کې د کاساسیون عدالت د بیوټي بې ګناهۍ تایید کړ او هغه ته یې د قاضي پاتې کېدو حق بیرته ورکړ.

## میراث
د بیوټي قضیه د اټلي د *[[د پیتل کلونه]]* (Anni di piombo) دورې د عدلي او سیاسي وضعیت په پوهېدو کې مرسته کړې. هغه د عدلي نظام اصلاح ته اشاره وکړه.

## په کلتور کې
په 2012 کې مارکو ټولیو جورډانا د بیوټي او پینلي د قضیو پر بنسټ *[[Romanzo di una strage]]* فلم جوړ کړ.

## ماخذونه


## سرچینې
* کارلو بیوټي، *Treccani – Enciclopedia Italiana*
* ''Romanzo di una strage''، *MyMovies*
د تالقان لوی پل

**د تالقان لوی پل  / Taloqan Grand Bridge** 

د تالقان لوی پل  افغانستان د تخار ولایت په مرکز کې جوړ شوی تاریخي پل دی. دا د زاړه ښار او د تخار ـ کندوز پر اصلي لار پروت دی او له جوړېدو راهیسې د خلکو د تګ راتګ او د سیمې د اقتصادي ژوند یوه مهمه لاره ګڼل کېږي.

د پل جوړېدو تاریخ د افغانستان د پخواني پاچا، اعلا حضرت محمد ظاهر شاه، د واکمنۍ کلونو ته رسېږي. په هغه وخت کې د بنسټیزو پروژو په لړ کې د تالقان لوی پل جوړ شو، ترڅو  د تخار تالقان ښار  د کندوز پر لور د لارې نښلونه اسانه کړي.

دغه پل یوازې د ترافیکي اړتیا لپاره نه دی، بلکې د تالقان د ښار د تاریخي هویت یوه برخه هم ګرځېدلې ده. د سیمې اوسېدونکي یې د خپل ښار له پخوانیو یادګارونو څخه ګڼي.