open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نيوروفېبروماټوسېز

بټنوک|کيڼ
**نيوروفېبروماټوسېز** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]:Neurofibromatosis)*  چې د **ون رېکلېنگهاوسن ناروغۍ په نامه هم يادېږي**) يوه جنيټيکي-ارثي ناروغي ده چې عصبي نسج پکې د تومور (نيوروفېبروماگانو) په څېر څرگندېږي چې کبيسه هم کېدای شي. خو همدا کبيسه تومورونه چې کله د عصبي ريښو د ځپلو او فشار اچولو سبب شي نو بدن ته جدي ستونزې او ورانۍ رامنځ ته کوي. دا ناروغي د نيورل کرېسټ ټولې ژونکې  (شوان ژونکې, مېلانوسايټونه او اېنډونيورال فېبروبالسټونه) اغېزمنې کوي. د دغه ډول ژونکو عناصر په لويه کچه په بندن کې خپرېږي او تومورونه جوړوي; مېلانوسايټونه هم په دغې ناروغۍ کې غيرنورماله کړنې ترسره کوي او په همدې توگه د جلدي لکو سبب گرځي چې کافې ايو لېت لکو په نامه يادېږي. د نيوروفېبروماټوسېز تومورونه د جلد تر لاندې دانې، رنگه ټکو، هډوانيزو ستونزو، پر عصبي ريښو فشار او ځينو نورو عصبي ستونزې رامنځ ته کوي.

نيوروفېبروماټوسېز يو اټوسومال ډومېنانټ ناروغي ده، دا په دې مانا چې د دې ناروغۍ د پېښېدو او ودې لپاره په بدن کې يوازې د يوه جين کاپي ته اړتيا ده. نو په همدې خاطر که د يو چا په مور او پلار کې يوازې يو يې د نيوروفېبروماټوسېز په ناروغۍ اخته وي، نو د هغه يا هغې په ماشومانو کې د 50% چانس شته چې هغوی هم په دې ناروغۍ اخته شي. د دغې ناروغۍ شدت له فرد نه تر فرده توپير لري، د دغې ناروغۍ نژدې نيمه برخه قضيې د ډي نوفو ميوټېشن په سبب رامنځ ته کېږي چې د يوې کورنۍ په نورو غړو کې نه وي. دا ناروغي ښځينه او نارينه په يو شان اغېزمن کوي.

## سرچينې

وېشنيزه:ناروغۍ
۲۰۱۳

**2013ز کال** (گریگوري).

2013ز کال= 1392 - 1391 لمريز ليږديز (1435 - 1434 سپوږميز ليږديز)

وېشنيزه:گریگوري کلیز
کانپوهنه

بټنوک|کيڼ
**کانپوهنه** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Mineralogy)*  د زمکپوهنې يوه څېرمه زده کړه ده چې د کانونو کيميا، کرسټالي جوړښتونو او فيزيکي ځانتياو په اړه څېړنې پکې ترسره کېږي. په کانپوهنه کې نورې ځانگړې زده کړې، د کانونو آر او د جوړښت بهير، د کانونو ډلبندۍ، د هغوی جغرافي وېش او د کانونو استخراج هغه نورې ځانگړې زده کړې دي چې په کانپوهنه کې نغاړل شوي.
د تلاوت سجده

په قرآنكريم کی ټولی (14 ) سجدې دي او د سجدې لرونکي آيتونه په قرآنكريم كې د (السجدة) په توري په نښه شوي دي , او په خوا کی یی ورسره شمیره هم ليكلي وي چی دا لومړۍ سجده ده يا دوهمه يا دريمه يا............يا څوارلسمه . 
دسجدې دآيت دتلاوت په پای كی دسجدې كول واجب دي , او دسجدې كولو طريقه يې داسی ده چی :
كله یی دسجدې آيت تلاوت کړ نو پورته دې شي او نيت دې وکړی چی : 
نويت ان اسجد لله تعالى , لسجدة تلاوة القرآن , آمنت باالرحمن , ورضيت باالاسلام ,متوجها الى جهة الكعبة الشريفة 
كله چی يی دا نيت وکړ نو دتكبير (الله اكبر) په ويلو سره به د لاسونو پورته كولو او ركوع كولو پرته سيخ سجدې ته ولاړشي او يوه سجده به وکړی او په هغی كی به درې ياپنځه يا اووه ځله تسبيح (سبحان ربي الاعلى ) ووايي او سربه راپورته کړی . مبین (وردگ)
د پاکستان د خلکو گوند

**د پاکستان د خلگو گوند (پی پي پي)**(په اردو: پاکستان پیپلز پارٹی یا پی پی پی)(په انگریزی: Pakistan Peoples Party یا PPP) د پاکستان یو مرکزی کیڼ اړخۍ او سوشیالیسټی سیاسی گوند دی

## سرچينې
http://en.wikipedia.org/wiki/Pakistan_Peoples_Party

وېشنيزه:د پاکستان سیاسی گوندونه
وېشنيزه:پاکستان
پاکستان مسلم لیگ ن

**پاکستان مسلم لیگ ن** (پی ایم ایل - این) د پاکستان ښۍ اړخۍ میانه روۍ گوند دی. داچی یاد گوند د پاکستان تر ټولو غټ میانه روۍ ځواک او دوهم لوی سیاسی گوند دی په پارلمان کی (په دواړو سنا او ملی اسمبلی)د تیرو ټولټکنو په نتیجه کی د ټول هیواد شاوخوا ۱۹،۵ سلنه رایو استازیتوب کوی.

## سرچينې
http://en.wikipedia.org/wiki/Pakistan_Muslim_League_(N)

وېشنيزه:د پاکستان سیاسی گوندونه
وېشنيزه:پاکستان
پاکستان مسلم لیگ ق

**پاکستان مسلم لیگ ق** (پی ایم ایل - کیو) (په اردو: پاکستان مسلم لیگ ق) د پاکستان یو سیاسی گوند دی. ددی گوند مشران یو وخت دنوازشریف د پاکستان مسلم لیگ ن غړی وه، خو د ۱۹۹۷ د ټولټاکنو وروسته یی سیاسی مخالفتونه راپورته سول چی په گوند کی دننه یی د خپلی ډلی د جوړولو سبب سو. نوموړی ډلی د شجاعت حسین په مشری د ۱۹۹۹ږ کال د جنرال پرویز مشرف د فوځی کودتا کلک ملا تړ وکړ، او په ۲۰۰۲ږکال کی یی د جنرال مشرف په ملاتړ د پاکستان مسلم لیگ ق بنسټ کیښود او د مشرف د فوځی ریژیم مهمه حصه سول.  

## سرچينې
پاکستان مسلم لیگ قHttp//wikipedia/wiki/   
وېشنيزه:د پاکستان سیاسی گوندونه
وېشنيزه:پاکستان
روي شنکر

بټنوک|کيڼ|روي شنکر
**روي شنکر** د هند د کلاسيکې موسيقۍ يو مشهور ستارغږونکی و. هغه په ۹۲ کلنۍ ومړ.
سيد يوسف مېړنی

بټنوک|کيڼ|سيد يوسف مېړنی
**سيد يوسف مېړنی** د افغان ملت گوند يو مشر و.
پاکستان تحريک انصاف

**تحريک انصاف** په پاکستان کې يو سياسي گوند دي د کوم مشري چې عمران خان کوي۔دا گوند په کال 1966 کې جوړشوي وو خو تر 2011 پورې يې په قومي اسمبلۍ کې هيڅ سيټونه نه وو ترلاسه کړي۔خو د 2013 په ټاکنو کې ناڅاپه دې گوند ډېر سيټونه ترلاسه کړل او د پاکستان دوېم لوي سياسي گوند په توگه وپېژندل شو۔ تحريک انصاف په نورو ولايتونه لکه پنجاب او سيند کې په دوېمه درجه ده او په خيبر پښتونخوا ولايت او نورو پښتنو سيمو کې هم دې گوند خپل حکومت جوړ کړي دي۔

## لنډه پېژندنه
**دپاکستان د انصاف غورځنگ (پي ټي آئي)** (په انگريزي: Pakistan Movement for Justice) (په اردو: پاکستان تحريک انصاف يا پي ټي آئي)يو مرکزي، ملي، اوپه چټکتا پراختيا موندونکۍ سياسي گوند دي چي بنسټگر يي د پاکستان د کرکټ پخوانې لوبغاړۍ او بشرپال عمران خان دي. نوموړي گوند د اوسني سياسي نظام مخالف ښي اړخي او کيڼ اړخي لورليدونه لري. په پاکستان کي تر ټولو په چټکتا خوريدونکۍ گوند دي که څه هم په تيرو ټولټکنوکي يي لږ برياوي لرلې خو اوس د پاکستان په مخکښه ملي گوندونو کي شميرل کيږي په ځانگړي توگه د ۲۰۱۱ د اکتوبر د ۳۰مي وروسته کله چي په لاهور کي په سلگونه زره وگړي د نوموړي گوند په پلوي را غونډ شوه.پي ټي آئي په پاکستان کي تر ۶ ميليونه زياتو فعاليونو لرلو ادعا کوي. سياسي کارپوهان وائي چي پي ټي آئي د پنجاب آيالت په سهيلي، مرکزي او لويديزو سيمو، خيبر پښتونخوا، بلوچستان او د سند آيالت په لوړو سيمو کي ډير ملاتړ لري. د پاکستان د خلکو گوند او د پاکستان مسلم ليگ ن گوند د پي ټي آئي مخامخ حريفان دي. په پاکستان او بهر کي د لسو ميلونو څه زياتو غړو په درلودلو سره يوازي د پاکستان تر ټولو غټ گوند نه بلکه غړيتوب له امله دنړي له غټو گوندونو څخه يو دي. د نړيوال جمهوريت انسټيټيوټ International Repbulican Institute د ۲۰۱۲ د مي د راپور له مخي پي ټي آئي د پاکستان تر ټولو مشهوره گوند دي.

## اخځونه
http://en.wikipedia.org/wiki/Pakistan_Tehreek-e-Insaf

وېشنيزه:د پاکستان سياسي گوندونه
وېشنيزه:پاکستان
تړمه ييزه پراختیا

کله چې یو توکی د پورته شوې تودوخې له امله پراخېږي، د **تړمه ییزه پراختیا** او یا انبساط په نامه یادېږي. د ځینو توکونو تړمه ییزه پراختیا کمکۍ او د څه نورو لویه وي. پراختیا په توکونو کې د هغوی د بڼې په اړوند په دریو ډولونو وي: کرښیزه، سطحي او حجمي.

## کرښیزه پراختیا
لکه نامه څخه چې ښکاري توکی کرښیز په بله وینا په یوه خوا او یا په یوه لیکه اوږدېږي. داسې توکي لکه سیم او یا میله کرښیز اوږدېږي او اوږدوالی یې په دغه فورمول شمېرل کېږي:
 \alpha = {1 \over L_0} {dL \over dT} 
او که چېرته اوږدوالی ثابت وي نو بیا له دغه فورمول څخه کار اخیستل کېږي:
\ \Delta L= \alpha \cdot L_o \cdot \Delta T 
:  \alpha  = کرښیزه پراختیا [K-1]
:  \Delta L  = د اوږدېدو توپیر [m]
:  L_o  = په نورماله تودوخه کې او یا لومړنی اوږدوالی [m]
:  \Delta T  = د تودوخې توپیر [K]

## سطحي پراختیا
د یوه شي اوږدوالی او بر ته سطح ویل کېږي.  که چېرته یو اوږد څنډی (مستطیل) ډوله شی د تودوخې له وجې په سطح په بله وینا د خپلو اضلاعو په لور سترېږي، لویدو ته سطحي پراختیا وویل کېږي.

## حجمي پراختیا
که چېرته توکی د بېلگه په توگه مکعب ډوله بڼه ولري نو د تودوخې د لوړېدو سره د توکي حجم ډېرېږي، په بله وینا توکی ټول پړسېږي او د غټوالی توپیر یې د دغه فورمول په مرسته پیدا کوي.
 \gamma = {1 \over V_0} {\partial V \over \partial T} 

او یا:
 \gamma = -{1 \over \rho}{\partial \rho \over \partial T} 

: *γ* = مکعبي پراختیا [K-1]
: *ρ* = د توکي گنوالی (کثافت) [kg m-3]
: *T* = تودوخه [K]
: *V* = حجم [m3]

## بېلگې
د اروپا په زړو کانگرېټو پلونو (پُـلونو) په اوړي کې سړې اوبه اچوي. په دې توکه د پل (پُـل) تړمه ییزه پراختیا راکښته کوي او نه پرېږدي چې خبره تړمه ییزې ماتې ته ورسېږي. په ننني پلونو کې دغه غټېدنه شمېرل کېږي او په پل کې وروسته د ټاکل شوي واټن تړمه ییزه خلاسونځی (خلاسون ځای - په انگریزي: Expansion joint) د دوو کانگرېټو ټوټو او یا پوړونو په منځ کې ورکوي تر څو دواړه په خپلواکه توگه غټ او واړه شي او یو بل ته خنډ نه شي
د دغه چار بله ښه بېلگه به ماشین جوړونه وي. کله چې تودوخه لوړه شي نو د ماشین کرارۍ هم غټېږي، که تړمه ییزه پراختیا یې ونه شمېرل شي نو کرارۍ به سره ونښلي او ماشین به پرچاو شي.

**سرچينې:**
*ښیښه په ودانۍ کې کتاب


وېشنيزه:ودانیزه فیزیک
وېشنيزه:د توکونو ځانگړنې
د افغانستان وخت

په افغانستان کې وخت د UTC+04:30 یو واحد معیاري وخت دی ( د همغږي نړیوال وخت څخه څلور نیم ساعته مخکې دی)،  که څه هم دا هېواد نږدې دوه جغرافیایي وخت زونونه لري.

"رسمي ملي معیاري وخت" په نړیواله کچه د افغانستان وخت د (AFT) په نوم یاديږي.   

## د ورځې د رڼا خوندي کولو وخت
افغانستان هيڅکله د ورځې رڼا د سپما وخت نه دی لیدلی ( **د DST** یا **د دوبي وخت** هم ورته ويل کيږي). افغانستان د هېواد په ټولو سیمو کې یوازې یو وخت زون کاروي.

## د IANA وخت زون ډېټابیس
د افغانستان د اسلامي امارت خاوره د IANA د وخت زون ډیټابیس کې پوښل شوې ده. د افغانستان لپاره د IANA وخت زون پېژندونکی نوم **آسیا/کابل** دی.  

## ورته ليکنې

## سرچينې
وری

left|150px|thumb|وری
**وری**(پسه) (عربي: )، لومړنۍ برج. د تی لرونکو حیواناتو په ډله کې د میګو له ګروپ څخه دی. 
right|150px|thumb|وری

وېشنيزه:Astrology
جمعه

**جمعه (ادینه)** د اوونۍ د اوومې ورځې نوم دی. دا د مسلمانانو لپاره سپېڅلې ورځ ده. دغه ورځ په اسلامي هېوادونو کې د استراحت او عبادت ورځ ټاکل شوې.

7
ليندۍ

left|150px|thumb|
**ليندۍ** (عربي: ) د لمريز لېږدي کال او کليز نهمه مياشت ده. 

## شخصیت های مشهور متولد شده تحت علامت برج جدی
مائو زدونگ ، رهبر کمونیست چین.

ریچارد نیکسون ، سیاستمدار آمریکایی قرن بیستم. سی و هفتمین رئیس جمهور ایالات متحده ، پیش از این سی و ششمین معاون رئیس جمهور

مارتین لوتر کینگ ، کشیش باپتیست ، فعال برابری، لغو تبعیض نژادی ، برنده جایزه صلح نوبل ، مرد سال 1963 بر اساس مجله تایم

محمد علی ، بوکسور آمریکایی

سوتلانا رادیونووا ، رئیس Rosprirodnadzorright|150px|thumb|
يونۍ

**يونۍ (اتوار) چې د اوونۍ دوهمه ورځ ده او وروسته له [[ونۍ|پيلنۍ]] راځي**

**په فارسي کې ورته یکشنبه** او په عربي کې يوم الاحد نومیږي چې مانا یې لومړۍ ورځ ده. دا په لرغوني مصري، یهودي او هندي حسابونو کې لومړۍ ورځ ده.

يونۍ په اروپا، امریکا او د نړۍ په ډېرو هېوادونو کې رخصتي ده. يونۍ عموماً د عیسویانو له خوا مقدسه ورځ ګڼل کیږي.

د پاکستان له جوړېدو راهیسې د يونۍ ورځ په پاکستان کې اونیزه رخصتي وه، وروسته د ذوالفقار علي بوټو حکومت د جمعې په ورځ اونیزه رخصتي وکړه، له ډېرې مودې وروسته د میا محمد نواز شریف حکومت بیا د يونۍ په ورځ رخصتي پيل کړه او بیا هم يونۍ رخصتي ده. په پاکستان کې يونۍ اونيزه رخصتي وي.
څلرنۍ

**څلرنۍ (شورو)** د اونۍ د څلورمې ورځې نوم دی چې ځينې پښتانه يې د شورو يا شُرو بولي (البته دا نومونه پښتو نه بلکې اردو دي) او په فارسي ژبه کې ورته چهار شنبه وايي.

5
ترکاڼک

بټنوک|کيڼ|ترکاڼک
**ترکاڼک** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Woodpecker)* يو ډول مرغه دی.

وېشنيزه:مارغان
بشير احمد بلور

**بشير احمد بلور** ( - 1 د اگست، 1943 - 22 د ډېسمبر, 2012) د خيبر پښتونخوا د ولايتي جرگې غړی او د خيبر پښتونخوا د صوبايي حکومت د کليو پراختيايي وزير و.

## مخينه
بشير احمد بلور په ۱ د اگسټ،  1943 کال کې خيبر پښتونخوا کې زېږېدلی و. هغه د پېښور د هندکو ژبو لږکيو يو سياسي مشر و.

بلور په حقوقو کې زده کړې کړي وې او د حقوقو لېسانس يې درلوده. هغه د پېښور د سترې محکمې وکيل هم پاتې شوی و او له 1970 ز. کال نه راپدېخوا د عوامي نشنل گوند غړی و او د همدغه گوند په سياسي چوکاټ کې يې فعاليت کاوه.

## سياسي ژوند
په 2008 ز. کال په ټولټاکنو کې بشير احمد بلور د خيبر پښتونخوا د ولايتي جرگې غړي په توگه وگومارل شو. هغه په دغو ټولټاکنو کې له 4000 ډېرې رايې د پېښور له ښار نه ترلاسه کړي وې. دا د هغه د سياسي ژوند پينځم وار و چې په پرله پسې توگه په ټولټاکنو کې يې بری ترلاسه کړی و او د عوامي نشنل گوند لپاره د وزارت څلورمه دنده وه. هغه د خيبر پښتونخوا د صوبې صدر هم پاتې شوی و.

## مړينه
په 22 د دېسمبر، 2012 ز. کال کې کله چې بشير احمد بلور د عوامي نشنل گوند له يوې غونډې دباندې ووت، نو په سيمه ايز وخت 6:15 دقيقې د ماښام په يوه ځانمرگي بريد کې ټپي سخت ټپي شو. کله چې په بېړه د لېډي ريډېنگ روغتون ته ورسېد په 7:40 دقيقو يې ساه ورکړه .

## دا هم ولولۍ
*عوامي نشنل گوند
* غلام احمد بلور

## سرچينې

وېشنيزه:د خيبر پښتونخوا سياستوال
ونۍ

**ونۍ (خالي)** یا پيلنۍ د اوونۍ د لومړنۍ ورځې په توګه ياديږي چې ځينې پښتانه يې د خالي ورځ هم بولي او په فارسي ژبه کې د شنبه په نوم ياديږي.

1
عبدالباري آشنا

**عبدالباري آشنا** (۱۳۰۵ ل. - ۱ د وږي، ۱۳۴۷ ل.) يو افغان ليکوال و.  په طلوع افغان ورځپاڼه کې يې يو شمېر ليکنې خپرې شوي.

## مخينه
عبدالباري آشنا د محمد نور زوی و. هغه په ۱۳۰۵ ل. کال کې د کندهار د بالاکرز په کلي کې زېږېدلی و.

## زده کړې
لومړنۍ زده کړې يې د ميرويس بابا په لېسه کې وکړې او د دولسم ټولگي بريليک يې د احمد شاه بابا له لېسې په ۱۳۲۷ ل. کال ترلاسه کړ. تر دې وروسته د کابل پوهنتون د ادبياتو پوهنځي ته ومنل شو او په ۱۳۳۲ ل. کال کې له همدې پوهنځي څخه په برياليتوب فارغ شوی و.

## دندې
تر زده کړو وروسته يې لومړنۍ دنده د ښوونکي په توگه د احمد شاه بابا په لېسه کې پيل کړه، په ۱۳۳۵ ل. کې د همدې لېسې اداري معاون او په ۱۳۳۶ ل. کې د لېسې مدير وټاکل شو. په ۱۳۳۷ ل. کې د لېسې د مديريت دندې سره سره د کندهار د پوهنې د مديريت د چارو غړی وټاکل شو. په ۱۳۳۹ ل. کې د کابل پوهنتون د ادبياتو پوهنځي تدريسي هيت په توگه ترسره کړه او د پوهيالي رتبې ته ورسېده.

## چاپ شوي آثار
د متعلمۍ له وخته يې بېلابېلې ليکنې په پښتو ژبه کښلي دي چې يو شمېر يې په سيمه ايزې ورځپاڼې طلوع افغان کې هم خپرې شوي. له بهرنيو ژبو يې هم يو شمېر مضامين پښتو ته اړولي. د ادبياتو په برخه کې يې يو کتاب چاپ شوی:

# ادبيات - چاپکال ۱۳۳۶ ل. - په پيل کې برخې برخې په طلوع افغان کې خپور شو چې بيا وروسته د يوه ځانگړي کتاب په بڼه سره راټول شو.

## باندنۍ تړنې

## سرچينې

وېشنيزه:پښتانه ليکوال
عبدالخالق اخلاص

**عبدالخالق اخلاص** (زوکړه ۱۲۷۶ لمريز لېږدي کال - مړینه د ۱۳۶۶ ل ل کال وږی) د افغانستان د ملي شورا وکيل، يو افغان پښتو ژبی ليکوال، شاعر او څېړونکی وو. 

## مخينه
عبدالخالق اخلاص د ملا جان آخندزاده  زوی و. هغه په خټه ساپی او د هوز په کلي کې زېږېدلی و. پلار يې مخور ديني عالم و.

## زده کړې
د خپل وخت ديني زده کړو تر څنگ يې عربي او فارسي له خپل پلاره لوستي وه. د احاديث او تفاسير زده کړې يې له يو بل ځای ترلاسه کړي وې.

## دندې
لومړنۍ دنده يې په ۱۳۰۳ ل. کې له سرکاري ملازمته پيل کړې چې د نظامي کنډک کاتب او بيا پسې د کنډکمشرۍ رتبې ته ورسېد. په ۱۳۱۰ ل.  کال کې د ملي شورا وکيل وټاکل شو. درې کاله په همدې دندې پاتې شو. په ۱۳۱۶ ل. کال کې د پښتو ټولنې رسمي غړی شو چې په دې وخت کې يې د مشرقي اتحاد ورځپاڼې مرستيال و. د ورځپاڼې د مرستيالۍ تر دندې وروسته د پښتو ټولنې د لغاتو د څانگې مدير شو.

## ليکلي آثار
# گلشن رنگين - د پښتنو پاچايانو لنډ تاريخ چې په لاهور کې چاپ شوی.
# تصحيح التلاوت في علم القرائت
# نهضت پښتو
# لوی خويونه - ناچاپه اثر
# د نورستان حالات
# نورستان يا جديد الاسلام - د ۱۳۱۸ ل. کال په کالنۍ کې خپور شوی.
# استقلال د افغانستان  منظوم تاريخ - ۱۳۶۵ ل. کال
# د استقلال څلورمه جبهه - ۱۳۶۵ ل. کال
# سيف الامان - ناچاپه اثر

## باندنۍ تړنې

## سرچينې
۱- http://kunar.gov.af/ps/page/10561/11363 

۲- 

وېشنيزه: پښتانه شاعران
وېشنيزه: پښتانه ليکوال 
وېشنيزه: افغاني ليکوال 
وېشنيزه: پښتانه 
وېشنيزه: افغانان
حاجي جمال خان

**حاجي جمال خان** (۱۷۱۹ ز. - ۱۷۷۲ ز. ) د بارکزيو قبيلې سردار او د محمد يوسف، چې د توپچي ځواکونو مشر و، زوی و. هغه دوه ودونه کړي و. لومړنۍ  ښځه يې بارکزۍ او دويمه يې غلجۍ وه. د حاجي جمال څلور زامن او يوه لور وه.

۱- عبدالحبيب خان سخي (له بارکزۍ ښځې څخه)

۲- بهادر خان حاجي دروېش (له بارکزۍ ښځې څخه)

۳- سردار رحيم داد خان (له ۱۷۷۲ - ۱۷۷۴ ز. پوري د سلطان محمد بارکي لقب سره د بارکزيو د قبيلې سردار وو.)

۴- سردار پاينده خان (د غلجۍ ښځې څخه د امير الامرا د لقب سره له ۱۷۷۴ نه تر ۱۸۰۰ ز. کاله پوري د بارکزيو د قبيلې سردار وو)

۵- يوه لور (د سردار پاينده خان سکه خور او د تېمور شاه دراني ميرمن)
تيتر

بټنوک|کيڼ
**تيتر** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Guineafowl)* يو ډول مرغه دی.

وېشنيزه:مارغان
نعمت الله شهراني

**نعمت الله شهراني** (۱۳۱۸ ل. - ) *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Niamatullah Shahrani)* د افغانستان د ولسمشر مرستيال او د ۲۰۰۳ ز. کال د اساسي قانون د کميسون مشر و. هغه د کابل د شرعياتو پوهنځي پخوانی ښوونکی او د شرعيات مجلې مدير او د يو شمېر اسلامي کتابونو ليکوال هم پاتې شوی.

## مخينه
نعمت الله شهراني د عبادالله شهراني زوی دی. هغه د بدخشان ولايت په جرم ولسوالۍ کې زېږېدلی دی. 

## زده کړې
لومړنۍ زده کړې يې د بدخشان په ښوونځيو کې ترسره کړي بيا د ابو حنيفه عالي مدرسې کې چې پخوا د مدرسه علوم شرعية په نامه يادېده ديني زده کړې ترلاسه کړي او په ۱۳۳۹ ل. کې له همدې ديني تعليمي مرکز څخه بريليک اخيستی. بيا د کابل د شرعياتو پوهنځي کې يې لوړې زده کړې بشپړې کړي. د ماسټرۍ تر کچې د زده کړو لپاره د مصر الاهزر پوهنتون ته تللی او په ۱۳۴۹ ل. کال کې يې د نومېدلي پوهنتون څخه د ماسټرۍ بريليک راوړی. له ۱۳۵۵ ل. تر ۱۳۵۶ ل. کال پورې د امريکا د جورج واشنگټن په پوهنتون کې اسلامي او غربي پرتليز قوانين لوستي. 

## دندې
په ۱۳۴۳ ل. کې د کابل د شرعياتو پوهنځي د ښوونکي په توگه گومارل شوی. او بيا په ۱۳۴۹ ل. کال کې د کابل د شرعياتو پوهنځي استاد پاتې شوی. د دې تر څنگ يې د شرعيات په نامه د يوې چاپي رسنۍ مديريت هم کړی. 

## ليکلي آثار
# شهراني د يو شمېر اسلامي کتابونو ژباړن او ليکوال هم دی چې پدې توگه دي:
# تفسير سورة حجرات (دري)
# قوه روحي در جهاد (دري)
# تقوی در سنگر جهاد (دري)
# د معوذتين سورتونو تفسير (دري)
# په قران کې محکم و متشابه (عربي)
# تفسير آيات احکام 
# رياض الصالحين (۲ ټوکه)
# ما و تمدن غرب
# فقه اسلامي و قوانين غرب
# کباير
# بسوی وحدت اسلامي
# اسلام و مسايل جنسي
# سود خواري از نگاه اسلام و تمدن غرب
# مسؤليت جوانان در اسلام
# توشه راه
# شاخه های ايمان
# خطاب به جوانان
# اقتصاد از نظر اسلام و قوانين معاصر
# فرد و دولت در اسلام
# ختم نبوت
# اسلام و مسلمان امروزي
# ضرورت به اسلام
# طريق دعوت
# برنامه تعليم و تربيه اسلامي
# مجددين در اسلام
# مختصر شعب الايمان
# اسلام و ملکيت فردي
# هدايت صحي در اسلام (۸ ټوکه)

## باندنۍ تړنې

## سرچينې
اساسي قانون - ارگان نشراتي کميسيون قانون اساسي افغانستان - شماره دوم، ثور ۱۳۸۲ ش. 

وېشنيزه:افغانان
دوتنه

**دوتنه** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: File)* يا دوسيه د ليکنو او مالوماتو يوه ټولگه ده.
ملالۍ شينوارې

بټنوک|کيڼ|ملالۍ شينوارې
**ملالۍ شينوارې** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Malalai Shinwari)* د افغانستان د ولسي جرگې غړې ده. هغه د بي بي سي راډيو د پښتو څانگې پخوانۍ خبرياله هم پاتې شوې.

وېشنيزه:د بي بي سي راډيو خبريالان
افغان يونايټېډ بانک

بټنوک|کيڼ|د کابل په نوي ښار کې د افغان يونايټېډ بانک ودانۍ
**افغان يونايټېډ بانک** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Afghan United Bank)* يو افغاني بانک دی.

وېشنيزه:د افغانستان بانکونه
نېټه

**نېټه** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Date)* د وخت د شپو او ورځو حساب دی.
ملالۍ د لوړو زده کړو موسسه

بټنوک|ملالۍ د لوړو زده کړو موسسه
**ملالۍ د لوړو زده کړو موسسه** د افغانستان په سویلي ولایت کندهار کي یو خصوصي موسسه ده، چي د افغانستان د اسلامي جمهوريت د لوړو زده كړو د وزارت سره په (۵۸) شمېره  ثبت او د (۲۰۱۲م کال د اپريل پر ۴مه) يې د كندهار ولايت د عينو ميني په ښارگوټي كي په رسمي بڼه د يو لړ خاصو مراسمو په ترڅ كي  د ۲۰۰ تنو زده كونكو څخه د كانكور د ازمويني د اخيستلو پر مهال چي لا د وړاندي يي نوم ليكنه كړې وه، خپل فعاليت پيل کړی. نوموړې ښوونيزه موسسه اوس مهال د معالجوي طب، حقوق او سياسي علومو پوهنځۍ لري چي يو شمېر ځوانان په کي په زده کړو بوخت دي.

## باندنۍ تړنې
* د لوړو زده کړو خصوصي موسسې - د افغانستان د لوړو زده کړو وزارت 
* د ملالۍ په نوم د لوړو زده كړو خصوصي موسسې په رسمي توگه خپل فعاليت پيل كړ

وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه
وېشنيزه:پوهنتونونه
محمد موسی معروفي

**محمد عثمان معروفي** (۱۳۲۲ ل. - ) *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Muhammad Musa Marofi)* د افغانستان د اساسي قانون د کميسون غړی پاتې شوی. هغه د لوړو زده کړو خاوند دی. شاعري او ليکوالي هم کوي او يو شمېر مستقل آثار يې ليکلي او خپاره کړي هم  دي.

## مخينه
محمد موسی معروفي د محمد عثمان پښتون زوی دی. دئ په کابل کې زېږېدلی دی.

## زده کړې
لومړنۍ او دوهمې زده کړې يې د کندهار د ميرويس نيکه او احمد شاه بابا په لېسو کې په ۱۳۴۵ ل. کال کې کړي. بيا د کابل پوهنتون د حقوقو پوهنځي کې د زده کړيال په توگه منل شوی. له نومېدلي پوهنځي څخه يې د لېسانس درجې بريليک ترلاسه کړی او بېرته په همدې پوهنتون کې په علمي کدر کې منل شوی. معروفي په ۱۳۴۹ ل. کې د آکسفورډ پوهنتون د ټولنيزو پوهنو او فلسفې له څانگې څخه د مافوق لېسانس ديپلوم ترلاسه کړی او په ۱۳۵۱ ل. کې يې په نړېوالو اړيکو کې خپله ماسټري د نيويارک ښار د کوينز کالج څخه ترلاسه کړې. په ۱۳۵۷ ل. کې د جورج واشنگټن پوهنتون څخه د مافوق ماسټرۍ چې په حقوقو کې د ډاکټرۍ درجې انډول گڼل کېږي، اخيستې.

## دندې
لومړنۍ دنده يې په ۱۳۵۱ ل. کې د کابل پوهنتون د حقوقو او سياسي علومو د پوهنځي مرستيالي وه په ۱۳۵۷ ل. کې د هېواده وتلی او مهاجر شوی. په هجرت کې يې هم خپلو هېوادوالو ته حقوقي سلا مشورې ورکړي. کله چې د امريکا متحده ايالاتو ته لاړ هلته يې د يوه افغاني تلويزون لپاره د ټولنه او قانون په نامه يوه خپرونه پيل کړه چې پخپله د دې خپرونې چلوونکی و.

## ليکلي آثار
# د سياسي نظريو تاريخ
# د ادارې حقوق
# Dreams and Reality  (خوبونه او رښتيا) - د انگرېزي شعرونو ټولگه
# د شوروي او امريکا برخوردونه او همکارۍ - په انگرېزي ژبه د ماسټرۍ تيزس
# د مريمې سنگسار - په انگرېزي ژبه يو ناول چې په امريکا کې چاپ شوی
# رسول قل پينه دوز - لنډه کيسه
# زړونه او رازونه - د پښتو شعرونو ټولگه

## باندنۍ تړنې

## سرچينې
اساسي قانون - د افغانستان د اساسي قانون نشراتي ارگان - دويمه گڼه - ۱۲ مخ
عبيد الله جان کندهاری

**عبيد‌الله جان کندهاری** چي «**د کندهار بلبل**» په نامه هم يادېږي، یو مشهوره افغان سندرغاړی وو. ښاغلي عبیدالله جان کندهاري د ۱۹۵۱م کال د مې پر ۵مه نېټه  په کندهار ولایت کې نړۍ ته سترګې پرانیستې.

## مخينه
عبيدالله کندهاری د محمد انور زوی، چې د ١٣٣٠ لمريز لېږدي کال د غويي (ثور) پر ۱۵ يې د کندهار د لومړۍ ناحيې د جادې په سيمه کې دې نړۍ ته سترگې پرانيستې وې. هغه د سلېمانخېلو په ټبر پورې اړه درلوده. نوموړي څلور وروڼه درلودل. عبيدالله په ۱۰ کلنۍ کې د يوه بوټ جوړوونکي شاگرد وو. په ۱۴ کلنۍ کې يې له تور جان بنا سره خټې کولې، خو د هغه خوږ غږ ددې لامل شو، چې په ډېرو غونډو، مېلو، ښاديو او کليوالي بانډارونو کې برخه واخلي. په ۱۶ او ۱۷ کلنۍ کې له عبدالکريم رسوا تسبېح جوړوونکي سره شاگرد شو؛ نيمه ورځ به ښوونځي ته ته او نوره نيمه ورځ به يې کار کاوه او هلته به يې زمزمې کولې. ټول سوچ به يې په سندرو کې وو او له رسوا څخه يې ځينې راگونه هم زده کړل، ځکه چې رسوا په ټنگ ټکور پوهېده. په ۱۸ کلنۍ کې يې د موسيقۍ د شوقيانو په پروگرامونو کې برخه اخيسه. 

عبيدالله کندهاري د استاد مهوش غږ ډېر خوښاوه او د خوشال خان خټک، رحمن بابا، عبدالحنان بارکزي، حمزه شينواري، سيد عبدالخالق ، گلبيدار، عبدالغفار بريالي، ملا حسن اخوند، ملا ميران، محمد نور، ولي محمد مخلص،عبدالسلام، عبدالکريم رسوا، عبيدالله ځيگر خون، عبدالباقي دلرېش شعرونه يې په سندرو کې ويل. 

عبيد الله جان د افغانستان له پېژندل شویو پخوانیو سندرغاړو څخه شمېرل کيږي، چې د عصمت مسلم قومندان تورجان له خوا په ظلم سره د رېگ په علاقه کې ووژل شو. نوموړی د کندهار ولايت يو خوږ غږ لرونکی سندرغاړی وو، چې په زرگونو سندرې يې ويلي او د راډيو افغانتسان په ارشيف کې يې هم یو شمېر سندرې خوندی دي. 

عبيدالله جان کندهاری د افغانستان ترڅنگ په د کوزې پښتونخوا په کوټه کې هم ډېره اوڅارتيا او مينه وال درلودل. نوموړي به ډېری مهال د وتلي او نامتو شاعر سيد عبدالخالق صادق شعرونه په سندرو کې ويل، چي تر اوسه يې هم ياد په ټول افغانستان کې ژوندی پاتې دی. 

## مړينه
عبيدالله جان کندهاری د ١٣٥٩ لمريز لېږدي کال د کب پر ۶ نېټه د عصمت مسلم کسانو له خوا، چې مشر یې تورجان نومېده، د کندهار او چمن تر منځ، د تخته پول ولسوالۍ د نايب ولې په سیمه کې شهيد شو. هغه مهال د تخته پول ولسوالۍ د نايب ولې په سیمه کې د عصمت مسلم پوستې پرتې وې. 

## باندنۍ تړنې
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* تر ٣١ کلونو وروسته د سندرغاړي عبيد الله کندهاري قبر وموندل شو
* د عبيدالله جان کندهاري سندره - ازادۍ راډيو
* عبيدالله جان کندهاری - عبدالواسع هڅيال 
# د ليکوال لطيف جان بابي پاڼه.  

وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي
وېشنيزه:افغان سندرغاړي
وېشنيزه:کندهاریان
لرغوني پښتانه قومونه (کتاب)

**لرغوني پښتانه قومونه** د ساکانو په اړه د قيام الدين خادم يو څېړنيز اثر دی.

وېشنيزه:پښتو کتابونه
ميلوش زېمان

**ميلوش زېمان** *([[چیکی ژبه|په چېکي]]:Miloš Zeman)* چېکی ولسمشر،  سیاستمدار، اقتصاد پوه او د اسلام لوی نقاد دی. نوموړي د ۱۹۹۸ کال څخه تر ۲۰۰۲ پورې د چېک د جمهوریت وزیر اعظم وو.

## ژوند
میلوش زېمان په ۱۹۴۴ کال کی په کولین ښار کی زېږېدلی. نوموړي په پراگ کی د ۱۹۶۵ څخه تر ۱۹۶۹ پورې د اقتصاد په پوهنتون کی د وټې ساينسونو په څانگه کې خپلې زده کړې وکړې او په ۱۹۶۹ کال کی دیپلوم يې ترلاسه کړ. په ۱۹۶۹ کال کی د کمونستی گوند غړی شو. خو هغه په ۱۹۷۰ کی  مجبور شو د خپلو نظرونو په سبب کمونستی گوند خوشی وکړي. میلوش زېمان تر انقلاب وروسته په ۱۹۸۹ کال کی د چکوسلواکیا پارلمان غړی شو . نوموړي په ۱۹۹۳ کال کی د دمکرات اجتماعی د گوند مشر شو او په ۱۹۹۸ کال کی د چېک د جمهوریت وزیر اعظم وټاکل شو.

## د ۲۰۱۳ کال د ولسمشرۍ ټاکنې
میلوش زېمان د ۲۰۱۳ کال څخه د چېک د جمهوریت دریم ولسمشر دی چی په هېواد کی وروسته د پراخې ټولټاکنې د ولسمشر په توگه وټاکل شو. په ټولو انتخاباتي ساحو کې د شمېرل شويو رايو پر اساس زيمان ۵۴ اعشاريه ۸ فيصده رايې گټلې دي. بل کانديد د بهرنيو چارو پخواني محافظه کاره وزير "کارل شوارزنبرگ" ۴۵ اعشاريه ۲ فيصده رايې خپلې کړي. میلوش زېمان د جمهوري رياست د انتخاباتو تر گټلو وروسته خپلو پلويانو ته څرگندونې وکړې:
***زه غواړم د لسو مليونو خلکو ولسمشر واوسم. په دوی کې د ميلوس زيمان او کارل شوارزنبرگ رايه ورکوونکي شامل دي.زه نه غواړم د مافيا ولسمشر واوسم چې په ټولنه کې د پرازيت غوندې عمل کوي.***'

## نور مالومات
میلوش زېمان د چېک په جهموریت کی د اسلام تر ټولو لوی نقاد او د اسرا‌ئيلی سیاست پلوي گڼل کېږي نوموړي اسلام او محمد ﴿صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم ﴾ ته په بده سترگه گوری. نوموړي هم وایی چی هر اسلامی هېواد د ترهگرو ډلو څخه ملاتړ کوی، هر مسلمان افراطی دی او مسلمان هم غواړي مغربی تهذیب ویچاړ وکړي. میلوش زېمان په افغانستان او پاکستان کی د بې پيلوټه الوتکو د بریدونو څخه هم ملاټر کوی. 

*په ۲۰۰۲ کال کی کله چی میلوش زېمان د چېک د جمهوریت وزیر اعظم وو نو په اسرائيل کی په مرکې کی یی اسرائيلی ورځپانه لیکوونکی ته وویل چی ياسر عرفات خطرناک ترهگر دی او نوموړي د اډولف هټلر سره مشابهت لری.
*په ۲۰۱۲ کال کی په پراگ کی میلوش زېمان وویل چی مسلمنان خطرناک تمدن دی چی د شمالی آفريقا څخه تر اندونيزيا پورې ژوند کوي. نوموړي قرآن کريم هم بي رحمتي وکړ.
*په ۲۰۱۳ کال کی په یوه مرکې کی یی د یدیعوت اخرونوت ورځپانه لیکوونکی ته وویل زه غواړم نوی چکی لومړی مرستيال ته وړاندیز کړم چی د چک حکومت  سفارت خانه په اسراییل کی د تل آویو څخه اورشلیم ته کډه وکړی. نوموړی په دی مرکې کی هم وویل چی فلسطینی خلگ باید اسراییل خوشی وکړی او سعودی عربستان ته ولاړ سی.

## سرچينې

وېشنيزه:د چیک ولسمشران
باليووډ

**باليووډ** (په انگرېزي: Bollywood) د هندي سينما لويه صنعتي اداره ده چې د هند د بمبي په ښار کې يې مرکز دی.

وېشنيزه:باليووډ
گنگسيت

**سربدالي** (انگريزي: *dizziness*)یوه مبهمه او غیر دقیقه اصطلاح ده چې معمولاً د یو شمیر اعراضو لکه ضعفیت، ناتواني، سرگرځیدنې، سترگو توریدنې، د توازن له منځه تلوو، لویدو ته د تمایل، د سر د سپکتیا احساس، بې ثباته او رپنده حالت لپاره کارول کیږی.
یا په بل عبارت گنگسیت د هغه حالت څخه عبارت ده چې په هغه کې د ادراک، پوهې او توازن تشوش موجود وي.
گنگسیت د ډیرو عامو اعراضو له جملې څخه دی چې شخص طبي پاملرنې ته مجبوروي. د گنگسیت څخه بیلابیل اشخاص بیلابیل تعبیرونه کوي نو ځکه ددې اصطلاح تعریفول لږڅه ستونزمن کار دی.
تقریباً ۲۰-۳۰٪ خلک د عمر په اوږدو کې له گنگسیت سره مخامخ کیږي.
کولی شو چې دا اصطلاح دpresyncope  ،vertigo ،disequilibrium، غیر وصفي احساس لکه د لویدو احساس یا د لیونتوب احساس لپاره هم وکاروو.
Dizziness څلور ډولونه لري چې عبارت دي له:
۱- Vertigo ( ۵۰٪).
۲- Disequilibrium ( له ۱۵٪ څخه کم ).
۳- Pre syncope ( له ۱۵٪ څخه کم ).
۴- Lightheadness ( ۱۰٪ ).
زیات شمیر حالات د گنگسیت لامل گرځي؛ او دا ځکه چې د عضویت زیات شمیر اعضاء د بدن د توازن په ساتلو کې رول لري لکه داخلي غوږ، عضلات، اسکلیت  او عصبي سیستم.
یوشمیر هغه طبي حالات چې معمولاً گنگسیت د یوه عرض په ډول ورسره ملگری وي عبارت دي له:
۱- Benign paroxysmal positional vertigo
۲-د منځني غوږ التهاب.
۳-Meniere's disease.
۴-Vestibular neuronitis.
۵-Labyrinthitis.
۶-Ramsay Hunt syndrome.
۷-Acoustic neuroma.
۸-Chronic motion sickness.
۹-حاملگي.
۱۰-Multiple sclerosis.
۱۱-Migraine.
۱۲-د فشار ټیټوالی.
۱۳-د وینې د اکسیجن کموالی.
۱۴-وینه لږی.
۱۵-د وینې د گلوکوز کموالی.
۱۶-هورموني بدلونونه لکه د تایرویید ناروغۍ ، د نخامیه غدې ناروغۍ ، Addison’s ناروغۍ ، تحیضي دوران  او حاملگي.
۱۷-depression.
۱۸- anxiety.
۱۹- hyperventilation.
۲۰-panic disorder.
۲۱-زړښت او دعمر له کبله د دید او توازن خرابیدل.
۲۲-د وینې د فشار لوړوالی.
۲۳-د زړه ناروغۍ لکه  Cardiomyopathy او د وینې په انتقال کې ستونزې.
۲۴-تومورونه.
۲۵-سردردي.
۲۶-لیونتوب.
۲۷- یوشمیر درمل لکه د وینې د لوړ فشار درمل، یوشمیر انتي بیوتیک ، خوب راوړونکي درمل ، Tranquilizers  ، Anti depressants ، درد ارآمونکي او مدرر درمل.
۲۸- میتابولیک آفات لکه Hypoxia ، Hypoglycemia or Hyperglycemia او Dehydration .
۲۹- داخلي وینه بهیدنه.
۳۰- زیات د بستر استراحت.
۳۱- انتانات.
۳۲- ددماغو د ارواء خرابوالی چې کیدای شي د وینې د فشار د آني ښکته کیدو اویا قلبي تشوشاتو او شریاني بندښت له کبله رامنځته شي.
۳۳- د سترگو آفات لکه د دید خرابوالی.
۳۴- جل وهنه.
۳۵- غذایي تسمم.
۳۶- بې خوبي او ستړتیا.
۳۷- د یوشمیر موادو لکه Salicylates، الکهول او سترپتومایسین توکسیک حالات.
معمولاً گنگسیت په خپله له منځه ځي او کومې درملنې ته اړتیا نه لري. څرنگه چې گنگسیت یو مرض نه بلکه یوعرض دی نوځکه د درملنې په وخت کې باید سببي لامل پیدا او له منځه یوړلی شي.
### سرچینې
۱-Stedman’s electronic medical dictionary, version 6 , 2004, Lippincott and Wilkins.
۲-http://en.wikipedia.org/wiki/dizziness
۳-http://www.medicalbook.com/Neurological_disorders/dizziness.html
۴-http://www.medicinenet.com/script/main/art.asp?articlekey=97800&page1≠intro
۵-Taber’s cyclopedic medical dictionary, 1997 , F.A. Davis company.
کلمپ

**کلمپ** ( Clamp)یوه میخانیکي آله ده چې خوځنده ژامې لري او د شیانو د نیولو ، کلکولو او یو ځای کولو لپاره کارول کیږي.
د فورسپس برعکس کلمپ یوه عامه اصطلاح ده چې په طبابت ، انجنیري ، زراعت او نورو برخو کې  هم کارول کیږي.
په طبابت کې کلمپ یوه جراحي آله  ده چې د بیلابیلو جوړښتونو د نیولو او ټینگولو لپاره کارول کیږي. یا په بل عبارت کلمپ یوه داسې آله ده چې د غاښورو ژامو او بندیدونکو لاستو لرونکې ده او د اعضاءو ، اوعیو او انساجو د نیولو ، تینگولو ، تقویه کولو او ترفشار لاندې راوړلو لپاره کارول کیږي. 
په انجنیري کې کلمپ له یوې میخانیکي آلې څخه عبارت ده چې خوځنده ژامې لري او د شیانو د یوځای کولو او نیولو لپاره کارول کیږي.
د کلمپ یو څو نمونې په لاندې ډول دي:
۱- Weel clamp : له یوې آلې څخه عبارت ده چې د موټرو Weel  ته اچول کیږي او د موټر له خوځښت څخه مخنیوی کوي.
۲- Beam clamp : بیاتي ته ورته آله ده چې د یخ د غټو ټوټو  او یو شمیر نورو شیانو د پورته کولو لپاره کارول کیږي.
۳- طبي کلمپونه لکه Towel clamp ، Kelly clamp ، kocher clamp ، mosquito clamp ، 
Cope clamp ،  Crafoord clamp،  Crile clamp، Fogarty clamp ، gingival clamp ، Mikulicz clamp ، Mixter clamp ،  Mogen clamp ، Ochsner clamp ،  Payr clamp، Potts clamp ، right angle clamp ، rubber dam clamp او داسې نور.
### سرچینې
۱-http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/clamp
۲-http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/clamp
۳-http://www.thefreedictionary.com/clamp
۴-http://www.merriam-webster/dictionary/clamp
۵-http://en.wikipedia.org/wiki/clamp
د اسلامي هیوادونو د همکاریو سازمان

**د اسلامي همکاریو سازمان** (په عربي ژبه: *منظمه التعاون الاسلامي*، په انگرېزي ژبه: *Organisation of Islamic Cooperation*) یو نړیوال سازمان دی چې ۵۷ هېوادونه یې غړیتوب لري. د دې سازمان موخه دا ده چې د ټولو مسلمانانو ټولیز غږ و اوسي او همدارنگه د غړیو هېوادونو ملي گټې وساتي او د هغو پرمختگ او سمون په نړیواله کچه او سوله یزه فضا کې را منځ ته کړي. د اسلامي همکاریو سازمان یو دایمي غړی په ملگرو ملتونو کې لري. د دې سازمان رسمي ژبې عربي، انگلیسي او فرانسوي دي.

## غړي هېوادونه

### افريقا

### اسيا

### يورپ

### جنوبي امريکا

## اسلامي کانفرنسونه

## نور ولولئ
* ملگري ملتونه
نغلو برېښناکوټ

بټنوک|کيڼ|نغلو برېښناکوټ د کابل جلال آباد په لويه لار د کابل پر سيند جوړ شوی برېښناکوټ دی
**نغلو برېښناکوټ** *(په انگرېزي: Naghlu Dam)* يا نغلو بند د کابل او جلال آباد د لويې لارې تر څنگ بهېدونکي، کابل سيند، جوړ شوی بند دی. دا د افغانستان لومړنی برېښناکوټ و چې د افغانستان د وروستي پاچا محمد ظاهر شاه د واکمنۍ په وخت کې جوړ شو.

## سرچينې

وېشنيزه:د افغانستان بندونه
وېشنيزه:د افغانستان برېښناکوټونه
وېشنيزه:د ننګرهار برېښناکوټونه
درونټه برېښناکوټ

**درونټه برېښناکوټ** *(په انگرېزي: Darunta Dam)* د جلال آباد ښار نه په ۷ کيلومترۍ کې د کابل ننگرهار د لويې لارې تر څنگ بهېدونکي سيند پر سر جوړ شوی برېښناکوټ دی.
سردار محمد صادق خان

**سردار محمد صادق خان** په ۱۸۳۸ ز. کې د فراه او په ۱۸۵۵ ز. کې د کندهار والي و.

سردار محمد صادق خان د سردار کهندل خان دويم ځوی و. هغه دوه ودونه کړي ول او دوه ځامن او يوه لور يې درلوده چې پدې توگه دي.
# سردار گل محمد خان
# نور محمد خان

وېشنيزه:د سردار کهندل خان زامن
سردار گل محمد خان

**سردار گل محمد خان** د کټواز والي و. هغه له  1902-1913 د افغانستان او د برتانوي هند د پولې د کميسون غړی هم و او د مجلس شورا غړی هم و.
کجکي برېښناکوټ

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" |
ارغنداب رود

بټنوک|امريکايي پوځيان د ارغنداب رود نه تېرېږي
**ارغنداب** **سیند** د افغانستان یو سیند دی، چي اوږدوالی یې شاوخوا ۴۰۰ کیلومتره (۲۵۰ مایله) دی. دا سیند لمړی د غزني ولایت څخه راپیل کیږي، او ددغه ښار له لویدیځ څخه په تېرېدو سره په سویل لویدیځه حوزه کي د کندهار ښار څنګ او بیا د هلمند سیند ته رسیږي، چي د ګرشک له ولسوالۍ څخه ۳۰ کیلومتره (۱۹ مایله) واټن لري. 

د ارغنداب سیند پخپله کښتنۍ برخه کي د اوبو د اېستلو لپاره ډېر استفاده کیږي، ځکه یاده سیمه د حوزې یوه کرهڼیزه برخه په ځان کي رانغاړي، خو اوبه یې تر یوه حده مالګیني دي.

وېشنيزه:د افغانستان رودونه
هلمند سيند

بټنوک|کيڼ|د هلمند رود نخشه
**هلمند رود** یا **هلمند سیند**  (په ) د افغانستان تر ټولو اوږد رود دی چي اوږدوالی يې تر ۱۱۵۰ کيلومترو (715 مایله) پوري رسېږي. دا سیند په افغانستان کي د بابا له غرونو  په سرچینه اخیستلو باندي د هېواد سوېل لوېدیځ ته وربهېږي، او د افغانستان او ایران شاوخوا ( 160000 ) کیلومتره مربع ساحه تر اوبو لاندي کوي.

هلمند سیند په افغانستان کي دننه له ترنک، ارغنداب او بېلابیلو سیندونو څخه اوبه ترلاسه کوي، او وروسته په کجکي ولسوالۍ کي د یو لوی بند په مټ د افغانستان سوېل لویدیځو ولایتونو (هلمند او کندهار) ته برېښنا هم برابروي. په افغانستان کي د ګریشک ګڼ نفوسه ولسوالي چي د کندهار_هرات پر لویه لاره باندي موقعيت لري، د هلمند سیند له پاسه پرته ده، او په اوږدو کي یې د بوغرا په نوم یوه لویه ویاله هم بهیږي، چي د هلمند یادي ولسوالي ته یې ځانګړې ښکلا او زراعت دواړه ورکړي دي.

## معلومات
د هلمند سیند په افغانستان کي یو له هغه سیندونو څخه دی چي د هیواد د زراعت ترڅنګ یې د ایران او افغانستان په سیاسي اړیکو کي هم لوی رول لوبولی دی، او د افغانستان دغه لویدیځ ګاونډئ هر وخت هڅه کوي ترڅو له هلمند څخه خپلي ځمکي اوبه کړي. د افغانستان او ایران ترمنځ په دې اړه یو تړون چي د ایران آبي حق پکښي ټاکل سوی دی، د پخواني پاچا ظاهرشاه په واکمنۍ کي د دواړو هیوادونو ترمنځ لاسلیک او چاري یې د افغان وزیر موسی شفیق او ایراني وزیر عباس هویدا له لوري ترسره سوې.
## سرچينې
افراسياب خټک

**افراسیاب خټک** *(په [[انګلیسي]] Afrasiab Khattak)* د خيبر پښتونخوا د ايالتي حکومت يو جگپوړی چارواکی او د عوامي نیشنل ګوند فعاله غړی دی.

## پښتون ولي
## ژوند

وېشنيزه:پښتانه
هغه وژړل

**هغه وژړل** د غوث خيبري د تاريخي لنډو کيسو يو کتاب دی چې په افغانستان باندې د انگرېزانو د يرغل د وختونو تاريخي پېښې د لنډو کيسو په توگه انځور شوي دي. 

وېشنيزه:پښتو کتابونه
محمد عارف وردگ

بټنوک|محمد عارف
**محمد عارف وردگ** (زوکړه ١٣٢٨ لمريز لېږدي كال، د وردک ولايت، د سید اباد ولسوالي) د افغانستان يو پښتو ژبی لیکوال، څېړنکی او سيند لیکونکی دی. 
  
## زده کړې او دندې
محمد عارف وردگ د ١٣٢٨ لمريز لېږدي كال په ژمي كې د وردگو ولايت د سيدآباد په ولسوالۍ كې زېږېدلی دی. د سيدآباد د لومړني ښوونځي تر پای ته رسولو وروسته په حربي ښوونځي او د هغه تر پای ته رسولو وروسته په حربي پوهنتون کې شامل شو. پر ١٣۴٩ لمريز كال له حربي پوهنتونه فارغ او د دويم بريدمن په پوړۍ (رتبه) يې په پوځ کې په دنده پيل وکړ. د عسكري خدمت په اوږدو كې د لوړو مسلكي زده كړو لپاره هند ته وليږل شو او له بېرته راتگ سره په مركزي ځواك كې وگومارل شو. د روسانو د تېري له لامله ‍ هېواد پرېښونې ته اړوت او جرمني ته کډوال شو. په جرمني كې د يو گڼ شمېر كورسونو د لوستلو تر څنگ یې يو ځل بيا د اقتصاد او الكترونيك په برخه كې لوړه زده كړه وکړه. تر هغه وروسته یې د دغه هېواد په دولتي ادارو او تصديو كې د دندې په ترسره کولو لاس پورې کړ. هغه اوسمهال د آلمان غږ راډيو د پښتو او دري په څانگه كې كار كوي. له وخت نه په گټه اخيستلو سره يې د يو شمېر كتابونو په ليكلو لاس پورې كړی دی.  تر اوسه پورې یې لاندې كتابونه ليكلي، د كومو له ډلې نه چې يو شمېر چاپ او نور چاپ ته تيار دي:

## چاپ شوي نښيرونه يې
۱- آلماني ـ دري ـ پښتو قاموس، د ٣٨٠٠٠ جرمني لغتونو ژباړه او ځانگړیتوبونه. 

۲- د آلماني ژبې گرامر په پښتو. 

۳- د آلماني ژبې گرامر په دري. 
 
۴- د انگريزي خودآموز په پښتو. 

۵- د پښتو معياري ژبدود، گرامر. 

۶- پټه خزانه د عارف وردک په اهتمام. 

۷- آلماني برای نوآموزان. 

## ناچاپه آثار

۱- پښتو ـ انگريزي قاموس ، د ۴٠٠٠٠ پښتو لغتونو ژباړه. 

۲- د اسلام قاموس، تر ليكلو لاندې دی. 

۳- انگريزي قاموس په پښتو او دري، تر ليكلو لاندې دی. 

۴- د كمپيوټر اساسات او د MS-DOS سيستم، چاپ ته تيار دی.  

وېشنيزه: پښتانه ليکوال 
وېشنيزه: افغاني ليکوال 
وېشنيزه: پښتانه 
وېشنيزه: افغانان
غلام مجتبی پتنگ

**غلام مجتبی پتنگ** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Ghulam Mujtaba Patang)* د افغانستان د کورنيو چارو پخوانی وزير دی.

وېشنيزه:افغان وزيران
عبدالرشيد ماشينی

**عبدالرشيد ماشينی** د سرندې د موسيقي آلې يو وتلی استاد دی. هغه د افغانستان د سيمه ايزې موسيقۍ د سندرغاړو سره له ډېر پخوا نه سرنده غږوي او له ۵۰ کالو راپدېخوا همدا موسيقي آله غږوي.
ومان نيازی

**ومان نيازی** (زوکړه ۱۳۴۸ ل ل كال، د غزني ولايت) يو افغان انځورگر، پښتو ژبی شاعر او ليکوال دی.

## مخينه
ومان نيازی د غزني ولايت په شېلگر ولسوالۍ کې زيږيدلى دی. د يوې بلې سرچينې له مخې، ومان نيازی په ۱۳۴۸ ل ل كال كې د غزني ولايت د اندړ ولسوالۍ د «شمشي» په كلي كې زيږيدلى او مور او پلار يې عبدالرحمان نوم پرې اېښی وو. هغه د شپږو كلونو وو چې د كابل په سپين كلي ښوونځي کې يې په رسمي زده کړو پيل وکړ. په ۱۳۶۳ ل ل کال د حربي ښوونځي پوځي چوکاټي روزنو ته ورولوېد او په ۱۳۶۸ کال کې یې د پولیسو اکاډمي بری لیک ترلاسه کړ. څه موده یې پوځي څارنوالي او د پولیسو په اکاډمۍ کې معلمي هم وکړه. خو د بخت مرغه يې بیا دی د رسنيو نړۍ ته راووست. څه مهال د لمر خصوصي تلویزیون د خپرونو مشر شو. تر هغه وروسته په آزادي راډیو کې وگومارل شو او نږدې ۱۱ کاله يې له دغې راډيو سره کار وکړ. همدا راز يې له ځينو نورو رسنيو سره هم کار وکړ، خو د زړه ونه یې د شعر، انځورگرۍ او لیکوالۍ مېوې وکړې. اوسمهال په هند کې اوسي؛ هلته په زاړه ډيلي کې د میرزا اسدالله غالب په کور کې د انځورنو گالري لري. 

نړۍ د انسان په ذهن او حواسو شنه او سره تابلو ده. څوک ورته تمدن وایي او څوک بیا د نړۍ ذهني شوې څېره د متمدن انسان شهکار گڼي؛ خو ومان نیازی د شعر په تار و ستن نړۍ هغسې پنځوي، چې په خپل فردي کهیان کې یې لیدلای شي. 

## چاپ شوي اثار يې
# د سکرو بخۍ (شعري ټولگه).  
 
## د شعربېلگې

شعر
«زه چې مین نه وم 

دغه لور ته لارې نه وې 

ما چې مینه وکړه 

پر دې غره لارې سپرې شوې» 

## سرچينې
# https://www.bbc.com/pashto/news/story/2009/12/091217_studio7-oman-naizay.shtml 
# https://zalaand.com/%D9%84%D9%87-%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1-%D8%A7%D9%88-%D9%81%D9%86%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%8C-%D9%88%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%8A%D8%A7%D8%B2%D9%8A-%D8%B3%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D9%87/  
# https://www.dw.com/ps/%D9%88%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%8A%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%87%D9%85-%D9%84%D9%8A%DA%A9%D9%8A/a-6431320 

وېشنيزه:پښتانه شاعران
अ़

**अ़** له آره د ديواناگري ژبې يو توری دی چې د پښتو ژبې په تورو د  "ع" توري غږ لري.

وېشنيزه:د ديواناگري ژبې توري
1392 لمريز

**1392 لمريز** (لمريز ليږديز)

1392 لمريز= 2014 - 2013ز کال (1435 - 1434 سپوږميز ليږديز).

وېشنيزه:لمريز کلیز
بوټځمکپوهنه

**بوټځمکپوهنه** *(په [[انگرېزي ژبه|انگرېزي]]:Phytogeography له يوناني ژبېphyto = بوټي او geography ځمکپوهنه يو تړنگنوم دی)* د ژونځمکپوهنې يوه څانگه ده چې د ځمکې په هوارې د بوټو د بېلابېل توکمونو جغرافي وېش اړونده بحث کوي او د ځمکې په هوارې د بوټو اغېزې څېړي.

وېشنيزه:پوهنه
بارسلونا فوټبال کلب

**بارسلونا فوټبال لوبډله** یاهم (بارسیلونا فوټبال کلب) چې‏ ډیر ځل د بارسلونا یا په لنډه توگه بارسا هم يادېږي، د اسپانیا له د فوټبال په نامتو کلبونو کې شمیرل کېږي. دا لوبډله په لالیگا کې لوبېږي او  یوازې له دریو ټیمونو څخه دی چې هېڅکله ښکته لیگونو ته نه دی لویدلی. د دې ټیم اوسنی منیجر تیتو ویلانوا دی او کېپټین یی کارلوس پویول نومیږي. د بارسلونا کورنی لوبغالی نیو کمپ دی چی د ۹۸۰۰۰ کسانو ظرفیت لري.
## مشهور لوبغاړي
# لیونل میسی
# نیمار جونیور
# جاوی ارناندز
# جنرال فیکی

## لباس
اسماني اول لباس زیړ دوهم

## بنسټ

وېشنيزه:د فوټبال کلبونه
د افغانستان د لارښودانو لړليک

دا لېسټ د افغانستان د ولسمشرانو، پاچهانو او واکمانو نومونو او ددوی د واکمنی دوری په گوته کوي. یاد دی وی چې دا لېسټ د دورانیانو د دوری یعنی کله چې احمد شاه بابا د نوی افغانستان بنسټ کېښودو نه پیل شوی دی.

## [[د هوتکيانو ټولواکمني]] (1709-1738)

## [[د درانيانو ټولواکمني]] (1747-1823)

## بارکزيان (1823-1926)

## سقاویان
# حبیب‌الله کلکانی (۱۷ جون ۱۹۲۹ - ۱۳ اکتوبر ۱۹۲۹)

## بارکزیان
# شاه محمدنادرشاه (۱۷ اکتبر ۱۹۲۹ - ۸ نوامبر ۱۹۳۳)
# شاه محمدظاهرشاه (۸ نوامبر ۱۹۳۳ - ۱۷ جون ۱۹۷۳)

## جمهور رییسان
# محمدداودخان (۱۷ جون ۱۹۷۳ - ۲۷ اپریل ۱۹۷۸)

## دافغانستان دموکراتیک جمهوریت
# هېوادمشر نورمحمد تره‌کی (۳۰ اپریل ۱۹۷۸ - ۱۶ سپتمبر ۱۹۷۹)
# هېوادمشر حفیظ‌الله امین (۱۶ سپتمبر ۱۹۷۹ - ۲۷ دسمبر ۱۹۷۹)
# هېوادمشر ببرک کارمل (۲۷ دسمبر ۱۹۷۹ - ۲۴ نومبر ۱۹۸۶)
# هېوادمشر حاجی‌محمد چمکنی (۲۴ نومبر ۱۹۸۶ - ۳۰ سپتمبر ۱۹۸۷)
# هېوادمشر دکتر نجیب‌الله (۳۰ سپتمبر ۱۹۸۷ - 16 اپریل 1992)
# هېوادمشر عبدالرحیم هاتف (۱۶ اپریل ۱۹۹۲ - ۲۷ اپریل ۱۹۹۲)

## د افغانستان اسلامی دولت
# رییس دولت صبغت‌الله مجددی (۲۷ اپریل ۱۹۹۲ - ۲۸ جون ۱۹۹۲)
# رییس دولت برهان‌الدین ربانی (۲۸ جون ۱۹۹۲ - ۲۷ سپتمبر ۱۹۹۶)

## د طالبانو امارت
# ملا محمد عمر (۲۷ سپتمبر ۱۹۹۶ - ۱۳ نومبر ۲۰۰۱)

## د افغانستان اسلامی دولت
# رییس دولت برهان‌الدین ربانی (۱۳ نومبر ۲۰۰۱ - ۲۲ دسمبر ۲۰۰۱)

## موقته اداره
# رییس حامد کرزی (۲۲ دسمبر ۲۰۰۱ - ؟؟؟)

## انتقالی دولت
# رییس حامد کرزی (؟؟؟ - ۷ دسمبر ۲۰۰۴)

## د افغانستان اسلامی جمهوریت
# رییس جمهور حامد کرزی (۷ دسمبر ۲۰۰۴ - تر اوسه)
د پاريس غونډه

**د پاريس غونډه** د افغانستان لپاره د مرستې  نړیوال کنفرانس چې د پاریس د کنفرانس په نامه یادیږي، د فرانسې د ولسمشر نیکولاس سرکوزي، د افغانستان ولسمشر حامد کرزي او د ملگرو ملتونو د سرمنشي بان کي مون په گډ مشرتابه د ۱۳۸۷ کال د غبرگولي د میاشتې په ۲۳مه نېټه پرانیستل شو. په دې سترې نړیوالې غونډه کې د افغانستان ملي پراختیايي ستراتیژي پیل شوه.  لکه څرنگه چې په وروستۍ اعلامیه کې څرگنده شوه،  ددې کنفرانس نیت دا ؤ څو له دې ستراتیژۍ سره د ملاتړ لپاره د افغان مشرتابه  تر سیوري لاندې  د  افغانستان د حکومت او نړیوالې ټولنې  گډه  همکاري جلب  کړي. په دغه کنفرانس کې د افغانستان د ملي پراختیايي ستراتیژۍ د پلي کولو او همدارنگه د ۱۳۸۸ کال د ټولټاکنو لپاره د تیارۍ په موخه د ۲۰ میلیاردو ډالرو ژمنه وشوه.
د دغه کنفرانس اعلامیې بیا تایید کړه چې د افغانستان تړون به د دغه هیواد د پرمختگ لپاره د یوبنسټ  په توگه پاتې شي؛ همدارنگه دغه اعلامیې د سازمانونو او اقتصادي وړتیا د پیاوړي کولو لپاره په تیره بیا د کرهڼې او بریښنا په برخه کې لومړیتوبونه څرگند کړل. همدارنگه د دغه کنفرانس په اعلامیه کې د مرستو د څرنگوالي او اغیزمنتوب د پیاوړي کولو په اړه دیوگډ مسوولیت په توگه یادونه وشوه.  په داسې حال کې چې افغان حکومت  د اقتصادي او سیاسی اصلاحاتو ژمنې وکړې، نړیوالې ټولنې هم هوکړه وکړه چې په دوامداره  توگه او له ښې همغږۍ سره به  لا زیاتې سرچینې برابرې کړي.

وېشنيزه:افغانستان
افغانستان ملي پوځ

د **افغانستان ملي پوځ** یا **افغانستان ملي اردو**  په ۱۳۸۱ کال کې د ولسمشر حامد کرزي له لورې د یوه فرمان پر بنسټ رامینځ ته شو. د افغان ملي پوځ د ملي دفاع وزارت تر مشرۍ لاندې د افغان ملي امنیتي ځواکونو (ANSF) یوه برخه جوړوي چې ددې ځواکونو بله برخه افغان ملي پولیس دي (ANP). افغان ملي پوځ د افغانانو د ټولو ټولنیزو او توکمیزو ډلو څخه جوړ یو د خپلي خوښې ځواک بلل کیږي. په پام کې وه چې افغان ملي پوځ په بنسټیزه توگه ۷۰۰۰۰ وسله والو ځواکونو ته ورسیږي. د افغانستان ملي پوځ په ۱۳۸۲ کال کې د بن د تړون پر بنسټ له رامینځ ته کیدو وروسته د افغان حکومت د امنیتي سکټور د سمون د ستراتیژۍ له پنځو ستنو څخه یوه وبلل شوه.

## د افغان د ملي پوځ دندې

# د پولو ساتنه او له بهرنيو گواښونو څخه مخنیوی؛
# ترهگرو ځواکونوته ماته ورکول؛
# د نا قانونه وسله والو ډلو له مینځه وړل، بیا پیوستون یا نیول؛
# له افغان ملي پولیسو سره په همکارۍ کې د کورنیو امنیتي گواښونو او بیړنیو حالاتو اداره کول.

### د افسرانو نښانونه

وېشنيزه:افغان ملي پوځ
يعقوبي

يعقوبي پاکستان کې ضلع صوابی کې دې. www.yaqubi.com.nu
http://en.wikipedia.org/wiki/Yaqubi
آريانا افغان هوايي شرکت

د **آریانا افغان هوایی شرکت** د افغانستان لومړنی، دولتی هوایی ملکی چلند شرکت دی چی د ۱۳۳۴ لمریز کال په پیل کی د دولت په ۵۱ فیصده او امریکایی پان امریکن ۴۹ فیصدی ونډی سره جوړ شو. د دی شرکت لمړنی الوتکی داکوتا ډول وی چی د ۳۰ تنو ظرفیت یی درلود او د مسافرانو تر څنگ تجارتی اموال یی هم د هیواد نه دننه او بهر هوایی ډگرونو ته وړل راوړل.

اوس مهال آریانا افغان هوایی شرکت د دننی الوتنو تر څنگ بهرنیو هیوادونو لکه سعودی عربستان. هندوستان او عربی متحده اماراتو ته الوتنی لری. دا مهال دا شرکت د ایربس او بوینگ الوتکو په مټ خپلی الوتنی تر سره کوی.

## باندنۍ تړنې

* آریانا افغان هوایی شرکت (EN)

وېشنيزه:آريانا افغان
وېشنيزه:د افغانستان هوايي شرکتونه
د افغانستان د بيا رغونې وجهي صندوق

**دافغانستان د بيارغونې وجهي صندوق** د ۱۳۸۱ کال د وري په مياشت کې د افغان حکومت له متناوبو لگښتونو سره د بسپنه ورکوونکو د مالي مرستو د همغږۍ په موخه جوړ شو. دا صندوق اوسمهال  د افغانستان د حکومت اصلي بودیجې( په .....مخ کې ملي بودیجه وگورﺉ) نه يواځې د معاشونو او لگښتونو په برخه کې  بلکه د لومړيتوب لرونکو پروگرامونو لپاره چې موخه یې  د هیواد د په پام کې نیولوشوو ملي پراختيايي موخو ته رسیدل دي، د مرستو د لېږد تر ټولو ارزښتناک ميکانيزم دی. 
د ۱۳۸۹ کال د لړم له مياشتې راهيسې د 30 مرستندويه هېوادونو له خوا له دې صندوق سره تر ۴.۵۲ ميليارډ ډالرو دمرستې ژمنې شوي دي. د افغانستان د بيارغونې وجهي صندوق د مديره کميټې غړي دا دي: نړيوال بانک (اداره کوونکی)؛  اسلامي پراختيايي بانک (IDB)، د آسيا پراختيايي بانک (ADB)، د افغانستان لپاره دملگرو ملتونو مرستندویه پلاوی (UNAMA) او د ملگرو ملتونو پراختيايي پروگرام (UNDP).  د ۱۳۸۸ (۲۰۰۹-۲۰۱۰) کال په اوږدو کې وجهي صندوق د بسپنه ورکوونکو له مرستې څخه  ۶۵۷ ميليون ډالره ترلاسه کړل. او په ۱۳۸۹ کال (۲۰۱۰-۲۰۱۱) کې دغه ژمنې ۸۹۰ ميليون ډالرو ته لوړې شوي. د دې صندوق له پرانیستلو څخه د ۱۳۸۹ کال د وږې تر میاشتې پورې ۲.۱ میلیون ډالره حکومت ته د بیرته راگرځیدونکو لگښتونو د بودیجې په توگه او ۱.۱۵ ملیون ډالره  نور د پانگونې د پروژو لپاره ورکړل شوي دي.
حکومت مرستندويان هڅوي څو د نادولتي سازمانونو او نورو فعالینو پر ځای د افغانستان د بيارغونې د وجهي صندوق له لارې خپلي مالي مرستې سمبالې کړي ،ځکه چې دغه  صندوق د بيارغونې په بهيرکې د افغانانو د واک د زياتولو، د مرستو د همغږۍ او د څرک د معلومولو او د روڼوالي د زیاتولو يوه  ښه وسيله گڼي. مرستندويان له صندوق سره د مرستې پرمهال کولای شي  د حکومت ځانگړي پروژه یا پروگرام غوره کړي؛ دغه غوره توب د یوې ادارې د کلنۍ مرستې تر 50 سلنې پورې محدودیږي. 
د افغانستان دبيارغونې وجهي صندوق د گڼ شمیر ملي پراختيايي پروگرامونو لکه د ملي پيوستون پروگرام (NSP)، د بېړنۍ کارموندنې ملي پروگرام (NEEP)، د ښوونيز کیفیت د ودې پروژه (EQUIP)، د مخابراتو بېړنۍ پروژه، د افغانستان لپاره د کوچنیو پورونود پانگه اچونې د ملاتړ اداره (MISFA) او د کليو او ښارونو د اوبو رسولو او د روغتیا ساتنې  له پروژو سره مالي مرسته کړې ده.  په دې وروستيو کې د افغانستان د بيارغونې وجهي صندوق د مالي مرستو لور هغو پروژو ته چې د عدلي سکټور د ستراتیژۍ (JSR) برخه جوړوي او د ملکي خدمتونو د مدیریت د وړتیا د لوړولو پروگرام ته او همدارنگه په وزاتونو کې  د وړتیا لرونکو افغانانو د گومارولو هڅو ته اړول شوی دی.  
د افغانستان د بيارغونې وجهي صندوق له دوهمې بهرنۍ بیا کتنې څخه وروسته چې د ۱۳۸۷ کال د زمري په  میاشت کې بشپړه شوه د افغانستان د ملي پراختیايي ستراتیژۍ د لومړیتوبونو د پلي کولو د هڅونې په موخه  په پروگرام پورې خورا اړوند، سکټور ته متمایل مالي میکانیزم پر لور یې بدلون وموند. د ۱۳۸۷ کال د لیندۍ په میاشت کې ددې صندوق بسپنه ورکوونکي او د افغانستان حکومت د افغانستان د بیا رغونې د وجهي صندوق د بیا گرځیدونکي لگښت په برخه کې د یو هڅوونکي پروگرام  په رامینځ ته کیدو موافقه وکړه. د هڅوونکي پروگرام موخه د حکومت د سمون د اجندا ملاتړ او د مالي ثبات پر لور پرمختگ دی.  د حکومت له بودیجې سره مالي مرستې د رښتینو کړنو پر بنسټ ورکول کیږي. د دغه صندوق لوی مرستندويان انگلستان، د امریکې او کاناډا هیوادونه دي. نور مرستندويان د 15 اروپايي هېوادونو په گډون،  داروپا کميسيون، هند، ايران، ترکيې، استراليا او د خليج هېوادونه دي.

وېشنيزه:افغانستان
د خپلواکو هېوادونو لړليک

دا د نړۍ د ۱۹۳ هیوادونو د نومونو لړلېک دی. کیدای شی د ځینو هیوادونو نومونه پدی لړلیک کې نه وي راغلي.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* ارجنټاين
* اردن
* ARM
* اروګوای
* اریتریا
* ازبکستان
* 
* استوایی ګینه
* اسپانیا
* 
* ال سلوادور
* البانیا
* 
* انتیګوا او باربودا
* اندونیزیا
* اوکراین
* اوګاندا
* اکوادور
* ایتوپیا
* ایران
* ایستونیا
* ایتالیا
* باربادوس
* باهاما
* بحرین
* برازیل
* برونای
* بریتانیا
* بلاروس
* بلجیم
* بلغاریا
* بلیز
* بنګله دیش
* بنین
* بوتان
* بوتسوانا
* بوروندی
* بورکیناپاسو
* بوسنیا هرزګوینا
* بولیویا
* بیسائو ګینه
* تاجیکستان
* تانزانیا
* تایلند
* ترکمنستان
* ترکیه
* ترینیداد او توباګو
* تونس
* تونګا
* تووالو
* توګو
* جامایکا
* جاپان
* جنوبی کوریا
* جیبوتی
* ختیځ تیمور 
* د امریکا متحده ایالات 
* د مارشال جزایر
* د منځنۍ افریقا ولسمشریزه 
* دومینیکا
* دومینیکن
* رواندا
* روسیه
* رومانیا
* زامبیا
* زمبابوی
* سائوتومه و پرینسیپ
* سان مارینو
* سریلانکا
* سعودي عربستان
* سلوانیا
* سلواکیا
* سلیمان ټاپوګان
* سنت کیتس او نویس
* سنګاپور
* سوازیلند
* سورینام
* سوریه
* سومالیا
* سوډان
* سویس
* سویلي افریقا
* سویلي سوډان 
* سویډن
* سیرالیون
* سیشل
* سینګال
* شمالی کوریا
* صربیا
* عاج ساحل
* عراق
* عربي متحده امارات
* عمان
* فرانسه
* فلسطین
* فنلنډ
* فیجي
* فیلیپین
* قبرس
* قرغزستان
* قزاقستان
* قطر
* لاووس
* لبنان
* لتوانیا
* لسوتو
* لوکزامبورک
* لویدیځه ساموآی
* لیبریا
* لیبیا
* لیتوانیا
* لیختن‌ اشتاین
* مادا ګاسکار
* مالاوی
* مالتا
* مالدیف
* مالي
* مالیزیا
* مجارستان
* مجمع‌الجزایر قمر
* مراکش
* مصر
* مقدونیه
* منګولیا
* موریتانیا
* موریشس
* موزمبیق
* مولداویا
* موناکو
* مکسیکو
* میانمار
* میکرونزی فدرال ایالات 
* ناروی
* نامیبیا
* نایجر
* نایجیریا
* نایورو
* نوی زیلاند
* نیپال
* نیکاراګوای
* هالنډ
* هایتي
* هند
* هندوراس
* واتیکان
* وانواتو
* ونزویلا
* ویتنام
* پاراګوای
* پاناما
* پاپوا نیو ګینه 
* پاکستان
* پرتگال
* پورتوریکو
* پولنډ
* پیروهیواد
* چاد جمهوریت
* چک جمهوریت
* چین
* چین
* چېلی
* ډنمارک
* کاستاریکا
* کامرون
* کاناډا
* کانګو جمهوریت
* کانګو دیموکراتیک جمهوریت
* کروشیا
* کلمبیا
* کمبودیا
* کویټ
* کیریباتی
* کینیا
* کیوبا
* کیپ ورد
* ګابون
* ګامبیا
* ګانا
* ګاندورا
* ګرناګا
* ګرینلند(د دنمارک له مستعمراتو
* ګواتیمالا
* ګویان
* ګینه
* گرجستان
* یمن
* یونان

## اخستځای
فارسی ویکیپیدیا
هېوادپال

**هېوادپال** *(په انگرېزي: Patriot)* هغه چا ته ويل کيږي چې خپل هېواد ته خدمت كول د ځان دنده بولي او د هېواد د مادي او معنوي ځانگړتياوو د سياسي خپلواکی، ملي حاكميت او تماميت څخه په سر او مال دفاع وكړي.

وېشنيزه:سياسي هڅوب
ولسپال

**ولسپال** يا **ملت پال** (انگريزي: *Nationalist*) هغه چاته ويل كېږي چې د ملت د اكثريت او محكومو طبقاتو د حقونو ملاتړ كوي او د خپل هېواد او ملت سره ځانگړې مينه ولري.

وېشنيزه:سياسي هڅوب