open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
وېليم برايډن

[300px|بټنوک|ډاکټر وېليم برايډن په [جلال آباد کې]]
[300px|بټنوک|ډاکټر وېليم برايډن په [جلال آباد کې]]
**ډاکټر وېليم برايډن** (William Brydon) (د ۱۸۱۱ ز کال د اکټوبر ۱۰- د ۱۸۷۳ ز کال د مارچ ۲۰) د افغان او انگليس په لومړۍ جگړه کې د جراح مرستندوی ډاکتر وو . دی هغه یوازیني انگرېز پوځي وو، چې د افغان انگليس د لومړۍ جگړې پر مهال له ۱۶۵۰۰ کسيز برتانوي پوځ څخه د ۱۸۴۲ ز کال په جنوري مياشت کې ژوندی تر جلال اباده ورسېد . 
## اخځونه
# http://prints.national-army-museum.ac.uk/image/660405/surgeon-major-william-brydon-cb-1864-c 
# https://en.wikipedia.org/wiki/William_Brydon
هېنري مورټېمر ډيورنډ

بټنوک| مورټېمر ډيورنډ په 1903 ز. کال کې
بټنوک| مورټېمر ډيورنډ په 1903 ز. کال کې

**هېنري مورټېمر ډيورنډ** (۱۴ د فېبروري، ۱۸۵۰ ز. - ۸ د جون، ۱۹۲۴ ز.) (په انگرېزي: *Sir Henry Mortimer Durand*) يو برتانيوی ديپلومات او د برتانيوي هند په مستعمره کې يو انگرېز مامور ؤ.

## مخينه
هغه د هند د بهوپال په سيهور کې زېږېدلی ؤ. د پلار نوم يې هېنري ماريون ډيورنډ و چې په اصل کې د بارودا اوسېدونکی و. ډيورنډ خپلې زده کړې د بلک هيت پروپرايټېري او ټونبرېډج ښوونځيو کې ترلاسه کړي وې او.

## دندې

## د ډيورنډ کرښه

## د ډيورنډ آثار
له ۱۹۰۶ ز. کال نه وروسته چې کله ډيورنډ بېرته خپل پلرني هېواد انگلستان ته ستون شو نو هلته يې ځان له سرکاري کارونو گوښه کړ او بيا يې يواځې ځان ليکنو ته وقف کړ چې پدې لړ کې يې خپل د پلار جنرال هېنري ماريون ډيورنډ (۱۸۱۲ - ۱۸۷۱) ژوندليک وليکه. ډيورنډ د ناول ليکلو لېوال هم ؤ او د خپلې مېرمنې اېلا آر ډيورنډ (۱۸۵۲ - ۱۹۱۳) سره يې په گډه يو څو کتابونه خپاره کړي، چې د هغو له ډلې:

* *په لوېديځ فارس کې د مني يو سفر*, (1902)
* *نادر شاه: يو تاريخي ناول*, (1908)
* *د فيلډ مارشال جيورج سټوارټ وايټ ژوند.*, (1915)

## دا هم وگورۍ
* د ډيورنډ کپ - د فوټبال يو ټورنامنټ چې په ۱۸۸۸ ز. کال کې د مورټېمر ډيورنډ لخوا په شمله کې پيل شو.

## سرچينې

وېشنيزه:د ۱۸۵۰ زوکړې
وېشنيزه:د ۱۹۲۴ مړينې
وېشنيزه:امريکا ته د برتانيې سفيران
وېشنيزه:د افغان-انگرېز د دويمې جگړې انگرېزان
وېشنيزه:د ډيورنډ کرښه
ننگيالی بڅرکی

کيڼ|250px|بټنوک|ننگيالی بڅرکی
**ننگيالی بڅرکى** د کندهار د بى بى هوا په کوڅه کې نړى ته سترگې غړولي دي.

## مخينه
ننگيالی بڅرکی د ويښ زلميانو د بنسټگر محمد علم بڅرکي زوی دی.

## زده کړې
لومړنۍ زده کړى يې د محمود طرزى په ښوونځى کې پيل کړى او د ابو ريحان البيروني له ليسې ځخه فارغ او وروسته يې د کابل پوهنتون د ادابياتو په پوهنځى کې د ماسترۍ تر کچى زده کړې کړي.

## دندې
دعلومو په اکاډمۍ او طلوع افغان په مجلعه کې يې دندې ترسره کړى دى.

## چاپ شوي آثار
د ننگيالۍ بڅرکى چاپى اسار په لاندى ډول دى:

#د کندهار فولکلور
#د افغان او انگليس په دريو جگړو کې رزمى ادبيات
#د معاصر افغانستان د تارىخ لومړى برخه
#پښتو ادبيات

او د لومړى تر اتم ټولگى پورې د ښوونې او روزنې د ښوونيز تدريسې سيستم لړۍ يې ليکلى دى.

## ناچاپه آثار

وېشنيزه:پښتانه ليکوال
عبدالرحيم بختانی خدمتگار

thumb|کيڼ|عبدالرحيم بختانی خدمتگار
**عبدالرحيم بختانى** (زېږېدنه: ۱۳۳۷ ل. د تلې مياشت) يو افغان ليکوال او څېړونکی دی. همداراز هغه د افغانستان د علومو اکاډمۍ غړيتوب هم لري. 

## مخينه
نوموړی د سر څيړونکى عبدالله بختانی خدمتگار زوى دی او د ننگرهار ولايت د سره رود د بختان په کلى کې زيږيدلى دى.

## زده کړې
لومړني زده کړه يې دسره رود دچهار باغ صفاء په منځني ښوونځي کې په ١٣٥٢ هـ ل کال کې بشپړې کړي دي . او په ١٣٥٨ هـ ل کې د ننگرهار د ليسې څخه د بکلوريا په درجه فارغ شوى دى. د کانکور د ازموينې تر تيرولونه وروسته د ١٣٥٨ هـ ل کال په پاى کې د کابل پوهنتون د ټولنيزو علومو له پوهنځي د تاريخ څانگې ته شامل شو . په ١٣٦٢ هـ ل کال کې د نوموړي پوهنځي څخه د تاريخ د څانگې نه د ليسانس په سويه فارغ شو. د ١٣٦٣ هـ ل کال نه تر ١٣٦٥ هـ ل کاله پورې د پخواني شوروي اتحاد د گرجستان جمهوريت د تبليسى دولتى  پوهنتون د تاريخ په پوهنځى کې د ما سترۍ په پروگرام بوخت وو .
د ١٣٦٥ هـ ل کال په نيمايى کې د نوموړي پوهنتون د تاريخ د پوهنځي څخه خپله ماسټرى د افغانستان د معاصر تاريخ په بر خه کې تر لاسه کړه. 

## دندې
د ١٣٦٥ هـ ل کال نه تر ١٣٧١ هـ ل کاله پورې په دولتى ورځپاڼو کې په ژورناليستيکي دندو باندى بوخت وو. د ١٣٧١ هـ ل کال نه تر ١٣٨١ هـ ل کال پورې په شخصي دندو باندې بوخت وو . په ١٣٨١ هـ ل کال کې د افغانستان په علومو اکاډمى کې د علومو اکاډمۍ د کانکور له ازموينى وروسته د علومو اکاډمى د علمي غړي په توگه ومنل شو. د ١٣٨٢ هـ ل کال د چنگاښ په مياشت کې د نامزادۍ دورې تر تيرولو وروسته يې د محقق علمي درجه تر لاسه کړه، او تر اوسه پورې د افغانستان علومو اکاډمۍ کې د علمي غړي په توگه دنده سرته رسوي.

همدارنگه د نورو علمي او څيړنيزو دندو ترڅنگ د ١٣٨١هـ ل کال نه تر اوسه پورې د افغانستان د علومو اکاډمي او د ښوونې او روزنې د وزارت په موافقه د سيد جمال الدين د ښوونکي د روزنې په عالي موسسه کې د رسمي وخت نه وروسته د تاريخ د استاد په حيث دنده سرته رسوي.

څيړنوال عبدالرحيم بختانى د افغانستان د علومو اکاډمي د علمي او څيړنيزو چاروپر څنگ  يو  شمير علمي، تاريخي  او سياسي مقالې ، ژباړي او کتابونه يې په پښتو، درى او روسي ژبو ليکلى دى.  چې ځينې چاپ شوي دي او ځينې نا چاپ دي چې په لاندې ډول دي.

## چاپ شوي آثار
#د گل پاچا الفت نثرى کليات دوهم ټوک ( تدوين )١٣٨٠ هـ ل .
#د پښتنو سره د بابر اړيکې _ ( تاليف ) _ ١٣٨٥ هـ ل
#کتابخانه هاى افغانستان درمسير تاريخ ( ژباړه ) _ ١٣٨٣ هـ ل
#د  سر محقق عبدالله بختانی خدمتگار لنډ ژوند ليک ( تاليف )

## ناچاپه آثار
#د افغانستان د علومو اکاډمي د علمي غړ وپيژندنه ( تاليف )
#د افغانستان د سياسى ، فرهنگى او علمى شخصتونو د زمانې تاريخي حالات ( تاليف  )
#دگل پاچا الفت نثري کليات _ دريم ټوک _ ( تدوين )
#په افغانستان کې د مشروطيت غورځنگ (د ماسټري تيزس ) ( تاليف )
#د هند کې د گورگاني واکمنۍ په دوره کې د پښتنو سياسي ، اقتصادي او فرهنگي وضع ( تاليف )

## سرچينې
د عبدالرحيم بختاني خدمتگار ژوندليک 

## باندنۍ تړنې
د عبدالرحيم بختاني خدمتگار وېبلاگ 

وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
د ويکيپېډيا کينډۍ

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" 
|-
سورة إبراهيم

**سورة إبراهيم** د قرآن ۱۴ مه سوره ده.

وېشنيزه:قران
وېشنيزه:قراني سورتونه
سورة النحل

**سورة النحل** د قران شپاړسمه سوره ده.

وېشنيزه:قران
وېشنيزه:قراني سورتونه
غلام نبي عشقري

thumb|left|غلام نبي عشقري
بټنوک|غلام نبي عشقري

**غلام نبي عشقري** د دري گړدود يو وتلی صوفي شاعر ؤ . 
## مخينه
دی په کال ۱۲۷۱ هـ لمريز کې د کابل ولايت په پغمان ولسوالۍ کې چې څلوېښت تنه سيمه ( چهل تن) نومېږي هلته زېږېدلی .  صوفي عشقري د پاړسۍ ژبې يو تصووفي شاعر و .  دی ښايي چې د مولانا جلال الدين بلخي له شعري ځېل څخه اغېزمن شوی وي . همدا رنگه ېې ډېری اشعار په مينې څرخي راڅرخي .
دده ډېری شعرونه د دري ژبو سندرغاړو لخوا په سندرو کې ويل شوي دي . 
صوفي عشقري په يوې بزگرې کورنۍ پورې تړاؤ درلود . دی پخپل ژوند کې ډېر فقير او خدای دوسته پاتې شوی . له ځوانۍ څخه ېې شعرونه ويل ، د پلاره ورته دوکانداري پاتې وه او خپل ورځينی ژوند ېې پرې تېراوه .  دده مينه له پيسو ، او دولت سره نه وه تل ېې د قناعت خبرې په شعرونو کې څرگندېږي .

## مړينه
صوفي غلام نبي عشقري د لړم په مياشت کې کال ۱۳۵۸ لمريز کې لدې فاني نړۍ څخه وکوچېد . 

وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:افغاني صوفيان
وېشنيزه:افغاني شاعران
امين الدين سعيدي

**امين الدين سعيدي** يو افغان شاعر او ليکوال دی. نوموړي په پښتو او دري ژبه گڼ شمېر کتابونه ليکلي. امين الدين سعيدي په ديني چارو کې ژورې ليکنې هم خپرې کړي. چې د انټرنټ له بېلابېلو وېبپاڼو نه خپرې شوي. نوموړی د افغانستان د لغمان په ولايت کې زېږېدلی او لومړنۍ زده کړې يې هم په همدغه ولايت کې سر ته رسولي. لوړې زده کړې د شرعياتو په څانگه کې د الازهر په پوهنتون کې سر ته رسولي. 

وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:پښتانه شاعران
جاوېد لودين

بټنوک|جاوېد لودين
**جاوېد لودين** يو افغان ډيپلومات او د نړۍ يو شمېر هېوادونو کې د افغانستان د سفير په توگه په دندې پاتې شوی دی. دم مهال نوموړی په کاناډا کې د افغانستان د دولت رسمي پلاوی دی.

وېشنيزه:افغاني سفيران
وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:پښتانه
سرور احمدزی

thumb|left|سرور احمدزی
**سرور احمدزی** يو افغان سياستوال دی چې د افغانستان د ۲۰۰۹ کال د ولسمشرۍ ټاکنو ته يې ځان په خپلواکه توگه نومولی ؤ. نوموړی د لوگر په ولايت کې نړۍ ته راغلی.

وېشنيزه:پښتانه سياستوال
وېشنيزه:د ولسمشرۍ د ټولټاکنو کانديدان
امام الدين جمعه دين

بټنوک|250px|left|جنرال امام الدين جمعه الدين
بټنوک|کيڼ|جنرال امام الدين جمعه الدين
**امام الدين جمعه الدين** د افغانستان يو پخوانی پوځي جنرال دی. نوموړی د خلق او پرچم د گوند هغه غړی ؤ چې د غويي ۷، ۱۳۵۷ کال کې د افغانستان په لومړني ولسمشر سردار محمد داود خان باندې د خلقي پرچمي کودتا په ترڅ کې يې فعاله ونډه درلوده. نوموړي د غويي د کودتا په مهال د خپلو گوندي مشرانو نه د قوماندې د ترلاسه کولو وروسته، د هماغه وخت په ولسمشر سردار محمد داؤد باندې ډزې وکړې چې د همدې ډزو په ترڅ کې نوموړی او د هغه د کورنۍ غړي شهيدان شول.
## زده کړې
## سياسي مخينه
## ناروې ته تېښته

## سرچينې
‎

وېشنيزه:د خلقي پرچمي کودتا غړي
وېشنيزه:افغان جنرالان
پښتونستان

**پښتونستان** په افغانستان کې پېژندل کېږي.  دا هغه جمله ده چې په سیاسي نقشو کې نه لیدل کیږي، خو د متن په یوه ډله کې د پاکستان تر موقتي کنټرول لاندې د شمال لویدیز سیمو ته اشاره کوي.  ډېری اوسېدونکي یې د افغانستان پخواني پښتانه دي.  ویل کیږي چې د ډیورنډ کرښه له لاسلیک وروسته د پاچا عبدالرحمن خان لخوا پلورل شوې ده.  نیم افغانستان چې په اوسني پاکستان کې برتانوي هند دی، یا پنجاب او سند وپلورل شو.  په دې سیمو کې د خېبر پښتونخوا پلازمېنې پېښور، چترال، ګلګت بلتستان او د بلوچستان شمالي برخې لکه ( شیرانی ، قلعه سیف الله و قلعه عبدالله ، موسی خیل ، زیارت ، پشین ، ژوب ، و کویته ) شاملې دي.  په پاکستان کې دغو سیمو ته د سوبا سرحدي سیمه ویل کیږي، چې معنی یې د شمال لویدیز سرحد دی.  دا سیمه اوس هم د افغانیه په نوم یادیږي چې د همدې خلکو نوم دی.  د دې سیمې د خلکو ژبه پښتو وه.  دپښتنو ډيرو افغانانو دشوروي اتحاد داشغال او دافغانستان دموکراتيک جمهوريت پر ضد مبارزه وکړه.

حاجي ميرزالي خان د پاکستان جوړېدو نه پس په گوروېک، وزيرستان کې د پښتونستان د تحريک بنسټ ايښی وو.

## سرچینې

 

وېشنيزه:پاکستان
وېشنيزه:افغانستان
ټاپو

[کيڼ|بټنوک|د [فيجي يو وړوکی ټاپو.]]
[کيڼ|بټنوک|[سازان، د البانيا يو تر ټولو لوی ټاپو.]]
[بټنوک|د [فرانسه|فرانسې په سيېن رود کې يو ټاپو]]
[بټنوک|په [تایلنډ|تايلېنډ کې سامويي ټاپو]]
[بټنوک|په [امریکا متحده ايالات|امريکا کې د لوور سارانک جهيل يو وړوکی ټاپو]]
يو **ټاپو** (عربي: جزيره) (انګليسي: island) د ځمکې يوې داسې ټوټې ته وييل کېږي چې شاوخوا په اوبو کې راگيره وي. په بله وينا په اوبو کې راگير د ځمکې وچې ټوټې ته ټاپو يا جزيره وايي. وړوکي ټاپو ته ټاپوگی وايي. ټاپوان په دوه عمده ډولونو وېشل شوي چې په دغو کې براعظمي يا د لويې وچې ټاپوان او سمندري ټاپوان شامل دي. ځينې ځايونو کې صنعتي ټاپوان هم شته چې انسانانو جوړ کړي. د ټاپوانو جغرافي ډلبندۍ يا جغرافيې ته اړونده ډلبندۍ د آرکيپېلاگو په نامه يادېږي.

## سرچينې
واټن

**واټن** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Distance)* د دوه شيانو او ځايونو تر مېنځ د ليرېوالي حسابي څرگندونه ده. په فيزيک او يا هم په ورځيني سکالو کې، واټن فيزيکي اوږدوالي لور ته اشاره کوي او يا هم داسې اټکلېدنه چې په يو څو نورو شرايطو بنسټ شوې وي لکه د دوؤ هېوادونو تر مېنځ. په شمېرپوهنه کې يو واټنيز تابع يا مېټريک د فيزيکي واټن يو ټولگړی مفهوم دی. يو مېټريک يو داسې تابع دی چې د ځانگړو ټاکل شويو قوانينو له مخې خپل کړه وړه ترسره کوي او بله دا چې په يوې فضا کې د عناصرو تر مېنځ د نژدې والی او ليرې والی د څرگندولو يوه ثابته لار برابروي. په اکثرو قضيو کې *د الف او ب* تر مېنځ اوږدوالی *د ب او الف* تر مېنځ د واټن په مانا څرگندېږي.

وېشنيزه:پنځپوهنه
شنه زرغونه

**شنه زرغونه** چې د بوډۍ ټال په نامه هم يادېږي، يو عدسي او مېټرولوجيکي ځليزه ده چې د ځمکې په اتموسفير کې په ناو او يا هم پرخې باندې د لمر د وړانگې د رڼا يا نور د پاشلو سره په اووه رنگونو کې په اسمان کې راڅرگندېږي. شنه زرغونه د رنگونو يوې ليندۍ په څېر چې سور يې باندنی رنگ او وايولېټ يې منځنی رنگ دی رامېنځ ته کېږي.

کيڼ|90px
left|300px
left|300px
## سرچينې
اېکزېما

کيڼ|بټنوک|230px|اېکزېما
**اېکزېما** يوه جلدي ناروغي ده چې د ډرماټايټېس يا د پوټکي د التهاب په بڼه رابرسېره کېږي. د اېکزېما اصطلاح په پراخه توگه د جلدي ناروغيو يو ډله دوامداره حالتونو لپاره هم کارېږي چې په دغو کې د پوټکي دوامداره وچېدل او په پوټکي باندې بخار چې د سوروالي، د پوټکي پړسوب، خارښ او وچتوب، د کترو په بڼه د پوټکي د مړو ژونکو (سلولونو) بېلېدنه، پخۍ، تڼاکې، د پوټکي درز، د وينې او زېم راوتل يې ځينې نښې نښانې بلل شوي. د جلدي سيمو لنډمهالی بې رنگي اکثرا د ټپونو د رغېدو په سبب ښکاري. د گرېدلو په نتيجه کې رامېنځ ته شوی ټپ د رغېدو نه وروسته نښه پرېږدي. د اېکزېما او اورټيکاريا تر مېنځ ټکنی کوونکی توپیر ليدل کېږي. او همدا شان د سورياسېز په پرتله، اېکزېما اکثرا د بندونو په قاتېدونکي مخ (د بندونو هغه اړخ چې قاتېږي) راولاړېږي.

وېشنيزه:د پټوکي ناروغي
پوښتنه

پوښتنه د ژبې يوه مهمه برخه ده چې د مالوماتو د ترلاسه کولو لپاره کارول کېږي. دا نه يوازې د خبرو اترو د اساسي برخو څخه ده، بلکې د انساني تعامل يوه مهمه وسيله هم ده. کله چې يو کس پوښتنه کوي، هغه د ځواب غوښتنه کوي، او دا ځواب ممکن ډیر ساده معلومات وي يا هم يو تفصيلي وضاحت.

## پوښتنې او د هغوی جوړښت
پوښتنې په عمومي ډول سره د جملو د جوړښت له دوه بېلابېل ډولونه لري: **بنده پوښتنه** او **خلاصه پوښتنه**.

### بنده پوښتنه
بنده پوښتنه یا هو/نه پوښتنه هغه پوښتنه ته ویل کیږي چې د جملې ټول مطلب پوښي او یوازې "هو" یا "نه" ځواب غواړي. بنده پوښتنه هیڅ ډول وضاحت یا اضافي معلومات نه غواړي، یوازې په هو او یا نه باندې ټول ځواب ورکول کیږي. مثال په ډول: "آیا ته فوټبال خوښوې؟". دا پوښتنه یوه بنده پوښتنه ده او هیڅ ډول وضاحت ته ضرورت نه لري، یواځې په هو او په نه باندې ځواب کیدای شي. د هو او نه سربېره بنده پوښتنه هر وخت په سوالیه نښې باندې ختمیږي. 

### خلاصه پوښتنه
خلاصه پوښتنه هغه ده چې د "هو" یا "نه" ځواب ته اړتیا نه لري، بلکې وضاحت غواړي. مثلاً، که څوک وپوښتي، **"ته چیرته اوسیږې؟"**، نو ځواب به "هو" یا "نه" نه وي، بلکې باید یو مشخص ځای وي، لکه **"زه په کابل کې اوسیږم."** همداراز، که څوک وپوښتي **"څنګه دې دا کار وکړ؟"**، نو ځواب باید د طریقې وضاحت ورکړي، لکه **"ما دا** **کار په فلاني طریقې سره وکړ."**.
ولي عبدالله

کيڼ|250px|بټنوک|ولي عبدالله
**ولي عبد الله** (۵ د فبروري، ۱۹۶۴ ز. ک -) *(په انگرېزي: Wali Abdullah)* د بي بي سي د پښتو څانگې يو وياند او خبريال دی. هغه د کابل ښار په يوه روشن فکره کورنۍ کې زېږېدلی دی. په خټه ستانکزی او اصلا لوگر ولايت مرکز (پل علم) د موسی کلا اوسېدونکی دی.

## زده کړې
زده کړې يې له جومات څخه راپيل او د قاري عبد الله په لومړنۍ ښوونځي کې شامل او بيا د لېسانس تر کچې رسولې دي.
لا د نهم ټولگي زده کوونکی وو ، چې د زده کړو تر څنگ يې د راديو افغانستان د هنر او ادبياتو له اداره سره کار پيل کړ. ولي عبد الله د زده کړو له پای ته رسولو وروسته د څارندوی په ليکو کې د عسکرۍ سپېڅلې دندې ته لاړ، چې وروسته بيا په (۱۹۸۸) د افغانستان د راډيو او تلويزيون د اطلاعاتو په اداره کې د خبريال په توگه دنده پيل کړه، ډېر ژر د پښتو اخبار مرستيال او وروسته يې د پښتو خبري سروېس د مسول په توگه دنده ترسره کوله. ولی عبد الله په تلويزيون کې د خپلې څلور کلنې مودې کار په ترڅ کې د افغانستان له گوټ گوټ څخه د تلوزيون لپاه خبري راپورونه او مرکې برابرې کړې دي، او په همدې موده کې يې له هېواد څخه بهر تاجکستان، روسيې، ايرلنډ، نيويارک او کيوبا ته رسمی سفرونه کړي دي.

ولي عبدالله په ۱۹۹۲ کال کې د مهاجرت لار ونيوله او دوه کاله يې په مسکو کې د افغانی کډوالو په اداره کې کار وکړ. په ۱۹۹۴ کال کې لندن ته واوښت، او په ۱۹۹۷ کال کې يې د بي بي سي د هنري، ادبي او تفريحي پروگرامونو په برخه کې د خپل کاري ژوندانه بله پاڼه پرانيستله، او تر ننه پورې يې د (ملغلرو امېل)، (خبرې او سندرې)، (که زه ستا پر ځای وی)، (پنجشنبه له اورېدوکو سره) او د (اوومې سټوډيو) پروگرامونه پر مخ بېولي دي، چې دا دی اوس يو ځل بيا د خپل ژوندانه له يو بل امتحان سره مخامخ دی.

ولي عبد الله وايي چې له ژورنالېزم، سياست او ادبياتو سره بې کچې مينه لرم.

ولي عبد الله شعر ليکي، په الهامي شعرنو اعتقاد لري، د غزل، څلوريزې او سپين شعر له فورمونو سره ډېره مينه لري.

## دا هم وگورئ

لوگر ولايت

## سرچينې
د بی بی سی رادیو پښتو څانگه

وېشنيزه:د بي بي سي راډيو خبريالان
وېشنيزه:خبریالان
وېشنيزه:افغان خبریالان
وېشنيزه:د لوگر ولايت
د زړه ناروغۍ

**د زړه ناروغۍ** يا **کارډيوپاتي** د هغو بېلابېلو راټوکېدلو ناروغيو، لپاره يوه کارېدونکې طبي اصطلاح ده چې زړه اغېزمن کوي. په ۲۰۰۷ ز. کال کې دا ناروغۍ د امريکا د متحده ايالتونو کې تر ټولو نورو ناروغيو ډېر د مړينې سبب شوي. همداشان په انگلستان،کاناډا او وېلز،  کې د زړه ناروغۍ په هر ۳۴ ثانيو کې د يوې مړينې سبب دی.

## د زړه د ناروغيو ډولونه
د زړه کورونري ناروغي د زړه د شریانونو بندیدلو ته وایي چې نه شي کولای په کافي اندازه وینه د زړه عضلاتو او شاوخوا حجراتو ته ورسوي. د زړه کورونري ناروغي تر ډیره بریده د زړه د شریانونو د بندیدو ناروغي ته ورته ده خو فرق یی دا دی چې د زړه د کورونري ناروغي کیداې شي د نورو لاملونو لکه (د زړه د رگونو تنگیدل)د زړه حمله په هغو ځوانو کسانو کې چې نورمال شریانونه لري. 
د زړه د کورونري ناروغي هغه ناروغي ده چې د زړه په د هغه شریان په دیوالونو کې د یو ډول غوړو موادو د پیداکیدو له امله چې د زره ماهیچې ته وینه رسوي، رامنځ ته کیږي. په شریانونو کې د وینې د کمښت او له امله یې په سینه کې د درد پیدا کیدل (Angina pectoris)او د زړه د رگونو تنگیدل ( د زړه حمله)د زړه د کورونري ناروغیو نښې بلل کیږي. 
د امریکې د زړه د ټولنې په حواله په دې هیواد کې هر کال ۴۵۹۰۰۰ زره کسان د زړه د کورونري ناروغیو له امله خپل ژوند له لاسه ورکوي. همدارنگه د زړه د کورونري ناروغي هر کال په انگلستان کې د ۱۰۱۰۰۰ کسانو ژوند اخلي. 
### د زړه عضلاتي اعتلال

په تحت اللفظي توگه Cardiomyopathy د زړه د عضلاتي ناروغیو په معنی ده. په اصل کې په هر دلیل چې وي دا د زړه د اصلي عضلې (myocardium)د فعالیت کموالی گڼل کیږي. هغه کسان چې د (cardiomyopathy ) په ناروغۍ اخته دي، تر ډیره د زړه د فعالیت د نامنظمه کیدو او یا هم ناڅاپه دریدا له امله د مړینې له خطر سره مخامخ دي. 

د زړه بهرنی عضلاتي اعتلال - (cardiomyopathy ) یا هغه برخه ده چې زیانمنه شوی ده، د زړه د باندې د هغه اصلي ماهیچه ده. تر ډیره حده پورې (cardiomyopathy ) یا د زړه عضلاتي اعتلال د باندې څخه وي ځکه چې  تر ډیره بریده د (cardiomyopathy )د ناروغۍ عمده لامل د وینې موقتی کموالی (ischemia)ده. 
د زړه ناروغۍ:

د زړه ناروغۍ هغه ناروغیو ته ویل کیږي چې پخپله زړه او یا هم د زړه د شریانونو په سیستم باندې په ځانگړې توگه هغو رگونو او شریانونو باندې چې له زړه څخه د بدن نورو غړو او یا هم زړه ته تللي دي. په هغه څیړنه کې چې په ښځینه او نارینه باندې ترسره شوي دي، ښیي چې میرمنې د زړه په هغه ډول ناروغیو باندې اخته کیږي کومې چې له امله یې د زړه رگونه هم اغیزمن کیږي خو نارینه بیا د زړه د ناروغیو په هغه ډول باندې اخته کیږي چې له امله یې یوازې د زړه عضلات زیانمن کیږي. د زړه ناروغۍ عمده او اړوند لاملونه د ناروغ په بدن کې د قند مرض (diabetes mellitus) د وینې لوړ فشار (hypertension) لوړ (hyperhomocysteinemia) او د وینې لوړ کولیسترول (hypercholesterolemia) شتوالی دی.

### د زړه اسکېميکه ناروغي
* د زړه اسکېميکه ناروغۍ – د زړه يوه داسې ناروغۍ ده چې په دې ناروغۍ کې پخپله زړه ته د لږې وينې رسېدنې په سبب رامېنځ ته کېږي.
د زړه التهابي ناروغیو کې له امله د زړه عضلات او شاوخوا حجرات پړسوب پیدا کوي. د زړه د داخلي برخې التهاب (endocardium). 
د زړه د والونو ناروغۍ
د زړه د والونو ناروغي هغې ناروغۍ ته ویل کیږي چې له امله یې د زړه یو یا دواړه والونه زیانمن کیږی. د زړه څلور عمده والونه شته چې کیداې شي ددغې ناروغۍ له امله زیانمن شي لکه (tricuspid valve|tricuspid)او (aortic valve|aortic valves)د زړه په ښي خوا کې او همدارنگه (mitral valve|mitral)او (aortic valve|aortic valves)د زړه په کین خوا کې.

## سرچينې
غاښۍ

**غاښۍ** د پخلنځي د پرېکنده اوزارونو له ډلې نه يو داسې شی دی چې د خواړو په خوړلو سره سره د گڼ شمېر کارونو لپاره کارېږي. غاښۍ يوه موټانه لري او څو نري تېرې څوکي لري.
داؤد اعظمي

کيڼ|بټنوک|داوود اعظمي
**داؤد اعظمي** د بي بي سي راډيو پښتو څانگې ايډيټر او خبريال دی.

وېشنيزه:د بي بي سي راډيو خبريالان
لکڼ

**لکڼ** د خوست ولايت د مرکز اړوند يوه سيمه ده چې، د  خوست ښار ختيځ ته په نږدې 14 کيلومترۍ کې پرته ده. د دې سيمې وگړي د لکڼو په نوم ياديږي او لکڼ دوی د يو قوم په توگه مني. گمان کيږي چې د دې سيمې وگړي څو پيړۍ وړاندې د غزني د لکڼخېلو دلته راکوچيدلي وي.

وېشنيزه:د خوست ولايت
مضاربت

**مضاربت**  د شراکت يوډول تړون دى چې ديوه سړي پانگه وي، چې هغه ته ( رب المال ) وايي اوبل يې په کار اچوي چې هغه ته ( مضارب ) وايي.

وېشنيزه:اسلامي وټه
مشارکت

**مشارکت** د دوو یا څو گډونوالو سوداگریز شرکت ته وایی. مشارکت او مضاربت د سود له ختمیدو وروسته د هغه اصلی او غوره بدیل دی.

د مشارکت څخه هدف دادی چی دوه یا زیات کسان په یوه کار کی د پانگی په شریکولو سره شریک شی او د معاملی گټه او تاوان ددوی ترمنځ شریک وی

وېشنيزه:اسلامي وټه
بیع سلم

دا هغه بیعه ده چی نرخ پکی نقد یا لاس په لاس ادا کړی شی او جنس وروسته ورکړی شی.

د نبی کریم ص د یو تقریری حدیث څخه ددی جواز څرگندیږی، اصحاب کرامو د بیع سلم کاروبار کولو نبی کریم ص لدی څخه دوی منع نه کړل خو یو څه اصلاحات یی پکی وکړل.

وېشنيزه:اسلامي وټه
مرابحه

د يو شي اخيستل او په هغه باندې يو څه مصرف کول، بيا قيمت او مصارف ښکاره کول او په هغه باندې د ګټې زياتوالی او په صراف ( مصرفوونکی، اخيستونکی ) خرڅول مرابحه بلل کيږي. 

## تعریف
مرابحه د سوداګرۍ یو ځانګړی ډول دی چې په اسلامي بانکداري سیسټم کې د قانوني وسیلې په توګه کارول کیږي. په دې کې پلورونکي د خپل مال له پلورلو مخکې په واضحه توګه د هغه توکي د پېرلو نرخ په ګوته کوي او پلورونکي هم د هغه شي په بدل کې ترلاسه شوې ګټه پېرودونکي ته څرګندوي. دا یو خورا مشهور میتود دی چې د اسلامي مالي موسسو لخوا د سود څخه پاک پیسو لیږد ته وده ورکولو لپاره کارول کیږي، په عمومي توګه د شتمنیو تمویل، کوچني پور ، او د اجناسو وارداتو او صادراتو لپاره کارول کیږي. د 100 ټریلیون ډالرو څخه زیاتو مالي محصولاتو سره، مرابها اوس مهال په خلیج او نورو سیمو کې د اسلامي پیسو بازار ترټولو مشهور او په پراخه کچه کارول کیږي. 

## لومړنۍ اسلامي مالي اداره
په بحرین کې میشت نړیوال اسلامي مالي بازار (IIFM ) د اسلامي مالیاتو په برخه کې د نړۍ لومړی تاریخي تړون لاسلیک کړ، د خزانې ځای پرځای کولو ماسټر تړون (MATP).

## سرچينې
د اسلامي بانکدارۍ په اړه د فتوا 231 پاڼه [https://sites.google.com/site/zamanislamicecon/critiques-of-islamic-economics/saleemullah Archive+(Date+missing)+by+sites.google.com+( تېروتنه:+ نامعلوم + آرشیف + URL)](https://sites.google.com/site/zamanislamicecon/critiques-of-islamic-economics/saleemullahآرکائیو+شدہ+(Date+missing)+بذریعہ+sites.google.com+(Error:+unknown+archive+URL))

## بهرنۍ اړیکې
نړیواله ورځپاڼه
وېشنيزه:اسلامي وټه
وېشنيزه:اسلامي بانکوالي
بيع موجل

لدی څخه موخه په پور باندی خرڅول دی یعنی پدی کی نرخ یو ځل او یا په قسطونو خو څه موده وروسته ادا کیږی خو قیمت له مخکی څخه ټاکل شوی وی او د قیمت ورکولو وخت هم ټاکل شوی وی. او دا هم ذکر شوی وی چی یو ځلی او که په قسطونو سره یی خرڅوی.

وېشنيزه:اسلامي وټه
استضاح

دا بیع سلم ته ورته تړون دی، د استضاح له تړون څخه هدف کوم کارگر یا صنعت کارته د څه شی د جوړولو په بدل کی وړاندی قیمت یا مخکی بیه ورکولو ته وای ( پیشکایی)

وېشنيزه:اسلامي وټه
زيتون بانو

کيڼ|250px|بټنوک|زيتون بانو، يوه پښتنه ليکواله او اديبه
**زيتون بانو** (د ۱۹۳۸ زېږدي کال د جون ۱۸، - ) (په انگرېزي: Zaitoon Bano) د پښتونخوا د ښځينه شاعرانو، ليکوالانو او ډرامه ليکونکو له ډلې نه يوه مشهوره ليکواله ده چې د نوموړې گڼ شمېر ډرامې د پاکستان په ملي ټلويزون ښودل شوي. 

## مخينه
زیتون بانو د سید سلطان محمد لور چې په کال ۱۹۳۸ زېږدیز کې د پښتونخوا د خلیلو ټپې په مشهور کلی سپینه وړۍ کې زېږدلې ده. پلار یې سلطان محمد په خپله هم د پښتو  ښه لیکوال او ښه شاعر و چې د عبدالقدوس تندر مشر زوی دی. مېرمن زیتون بانو ابتدایي زده کړې د پښور داسلامیه کالج په ښوونځي کې شروع کړي او د الزابت گلز لیسې څخه  له لسم ټولگي نه فارغ شوې ده. د  لوړو زده کړو لپاره فرنټیر کالج ته بریالۍ شوه او زده کړې یې د پښتو اکادمۍ څخه د ماسترۍ تر درجې ورسولي. مېرمن زیتون بانو د باچا خان د ملي نهضت خدایي (خدمتگاران) فعاله غړې وه.

## زده کړې

## دندې

## چاپ شوي آثار
# هنداره - د لنډو کيسو ټولگه
# مات بنگړي - د لنډو کيسو ټولگه
# ژوندي غمونه - د لنډو کيسو ټولگه
# خوبونو - د لنډو کيسو ټولگه
# زما ډایري - د لنډو کيسو ټولگه
# نیزه وړی - د لنډو کيسو ټولگه

## ناچاپه آثار

## مړینه
اغلی زیتون بانو پر ۱۴م ستمبر ۲۰۲۱ میلادی کال له نیمګړې نړۍ څخه د تل لپاره سترګې پټې کړې.

## سرچينې

## باندنۍ تړنې

وېشنيزه:پښتنې ليکوالې
وېشنيزه:پښتنې شاعرانې
وېشنيزه:ډرامه ليکونکي
اجاره

د پانگونی دغه طریقه هم د شریعت له نظره جایزه روا ده، او په پرمختللو هیوادونو کی په پراخه کچه له دی څخه کار اخیستل کیږی، بالخصوص په بانکارۍ کی په یاد ولرۍ، چی په بنسټیز ډول اجاره د اسلامی فقهاوو ایجاد او په لویدیځ کی هم دا تصور په نږدی ماضی کی منځته راغلی دی. د اجاری نه مطلب داسی راکړه ورکړه ده چه په هغه کی د یوه جایې شی ملکیت په ځان سره وساتل شی مگر د هغه څخه د گټی اخیستلو (حق الانتفاع) د یوی معینی مودی لپاره په بل یا نرخ کړای شی

وېشنيزه:اسلامي وټه
پښتو سيند

قاموس افغاني يا پښتو سيند د يو ستر لغوي کتاب دی چې لومړی ځل په ۱۳۱۶ ل. کې د پوهنې وزارت په امر د کابل په عمومي مطبعه کې په لويه کچه چاپ شوی دی. دا سيند د محمد گل خان مومند په قلم ليکل شوی. د دې کتاب موضوع د پښتو رسم الخط ښودلو او پښتو لغاتو پرتله کولو په باب مردف بحث لري، په دې کتاب کې د پښتو ابېڅې، تهجي توري رموز او اشاراتو دپاره قاعدې پرانيستل شوي دي چې د پښتو قاموس لومړنۍ مسوده او د پښتو لغاتو د راټولولو او چاپولو په لار کې لومړنی اثر دی چې په افغانستان کې چاپ شوی. همدا ډول دا کتاب د پښتو ژبې د علمي هڅې لومړنۍ زېرمه او د پښتو ژبې د لغوي آثارو لومړنی پوړ دی.

## سرچينې
* پښتو کتابونه - راز محمد ويښ

وېشنيزه:پښتو سيندونه
کاتب پاڅون

کيڼ|بټنوک|250px|کاتب پاڅون
**کاتب پاڅون** يو افغان ليکوال او ډرامه ليکونکی دی.

## مخينه

## زده کړې

## دندې

## چاپ شوي آثار
# د شکاياتو صندوق - د طنزونو ټولگه
# مدير صيب په خط خو به پوهېږې؟ - د طنزونو ټولگه
# د کار سيالي - د طنزونو ټولگه
# پندونه او خوندونه - د طنزونو ټولگه
# د بنجاره هټۍ - د طنزونو ټولگه
# دولتي موټر - د طنزونو ټولگه
# سړی څنگه ښځه شو؟ - د طنزونو ټولگه
# دېگونه او شعرونه - د طنزونو ټولگه
# د ښار په ستديوم کې - د طنزونو ټولگه

## ناچاپه آثار

## سرچينې

## باندنۍ تړنې

وېشنيزه:افغاني ليکوال
وېشنيزه:ډرامه ليکونکي
حکيم تڼيوال

بټنوک|کيڼ|حکيم تڼيوال
بټنوک|کيڼ|حکيم تڼيوال
**حکيم تڼيوال** (په انگرېزي: **Hakim Taniwal**) يو افغان ټولنپوه او د کابل پوهنتون د ټولنپوهنې د څانگې پخوانی ښوونکی وو. هغه د خپل د ژوند په وروستيو کالونو کې د خوست ولايت د والي په توگه دنده ترسره کوله چې د څانمرگي بريد ښکار شو. نوموړی د افغانستان د واليانو په کتار کې يو له هغو کسانو نه وو چې په لوېديځ کې يې لوړې زده کړې سر ته رسولي وې. 

## مخينه
د دنگې ونې ، سپينې ږيرې او برگو څڼو تڼيوال د ١٩٧٠ مو کلونو په اوږدو کې له جرمني په ټولنپوهنه کې د ماسټرۍ سند ترلاسه کړى و .

هيواد ته په راستنيدو تر هغو د کابل پوهنتون د ادبياتو د څانگې د اجتماعي علومو استاد و چې د پخواني شوروي اتحاد پوځونو پر افغانستان يرغل کاوۀ .

حکيم تڼيوال د پوهنتون له يو شمير نورو استادانو سره پېښور ته ولېښل .

د کډوالۍ په ورځو شپو کې د پوهنتون د مهاجرو شوو استادانو په ټولنه کې بوخت شو چې وروسته وروسته يې مشر و .

دۀ د افغان جهاد په پلوۍ گڼ شمير مقالې وليکلې . په پښتو ، دري ، الماني او انگليسي ژبو روان غږيدۀ او ليکنې يې کولې .

د کورنۍ جگړې له پيل وروسته حکيم تڼيوال استراليا ته وليږديد . تر هغو هورې و چې د طالبانو واکمني نسکوره شوه .

له راستنيدو وروسته په داسې حال کې د خوست والي وټاکل شو چې د هغۀ ولايت ليکوال او ورځپاڼه ليکونکي ېې د انارشۍ ورځې بولي :

(( نه يوازې د خوست په ښار بلکې په ټول ولايت کې بيلا بيلې ډلې ټپلې واکمنې وې . نظم نه و . خو حکيم تڼيوال دغه حالت ورک کړ . خوست يې کرار کړ . تر ټولو مهمه يې دا وه چې خوست کې يې پوهنتون جوړ کړ . ))

حکيم تڼيوال د خوست له ولايته وروسته د کانو او صنايعو او د کار او اجتماعي چارو د وزير په توگه د لنډ وخت لپاره کار وکړ . خو بيرته والي وټاکل شو او د پکتيا په ولايت کې يې د ژوند تر وروستيو شېبو دنده ترسره کړه .

د پکتيا او خوست اوسيدونکي وايي چې حکيم تڼيوال د جرگو او مرکو د سپين ږيرو په څير دروند چلند لارۀ او په غور يې د خلکو خبرې اوريدې .

وېشنيزه:افغان واليان
وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:پښتانه
تومور

يو **تومور** يا **ټيومور** د يوه **[[نيوپلازم]]** نوم دی او يا هم د يوه جامده کتلې نوم دی چې د سلولونو د غېرنورمال برار او ودې په سبب راولاړېږي (په طبي اصطلاحگانو کې *[[نيوپلازم|نيوپلاستيکي]]* سلولونو نه جوړ وي) او د يوه بړسوب او بوغمې په څېر ښکاري. د *تومو* نوم د سرطان د نوم سره هممانيزه يا مترادف نوم نه دی. يو تومور کېدای شي چې کبيسه،  د خبيسه حالت نه مخکې او يا هم په کبيسه بڼه وي، خو سرطان بيا يوازې د يوه تومور خبيسه او زيان پېښوونکي بڼې باندې تعريف شوی.

## آرپوهه
د تومور اصطلاح د لاطيني ژبې نه راوتلې او په لاطين ژبه کې تومور د "پړسوب" په مانا کارېږي. همدا نوم بيا له لاطيني ژبې نه انگرېزي ته له زړې فرانسوۍ ژبې راغلی چې بيا وروسته نورو ژبو هم دا نوم خپل کړی دی.

In its medical sense it originally meant an abnormal swelling of the flesh. In contemporary English, tumor is synonymous with **solid [[neoplasm]]**, all other forms of swelling being called **[[Swelling (medical)|swelling]]**. This usage is common also in medical literature, where the nouns **tumefaction** and **[[tumescence]]**, derived from the adjective **tumefied**, are the current medical terms for non-neoplastic swelling.

## طبي متون
According to medical literature there are 5 distinguishing characteristics of an abnormality (infection, or malformation)

    * tumor (swelling)
    * calor (heath : markable temperature difference with the surrounding tissue)
    * rubor (redness : difference in colour)
    * dolor (pain)
    * functio laesa (dysfunction : the inability to use a limb or organ fully).

Its important that a tumor can be benign or malign (usually measured on a shifting or continously graded scale).

Not every swelling is a tumor according to the definition, swelling can occur due to increased production of fluid (oedema), a cell groth or both.  
Examples :

*A bump after a fall is primarily oedema, perhaps combined with soem red bloodcell from a localised microscopic hemorrage.
*In case of a carbuncle the content is oedema, infectious bacteria, white cells and pus 
*In a Sebaceous cyst the cavity is filled with tallow-like material.
*A wart is considered a tumor albeit benign.
*Finally there are malignent tumors that are of cancerous origin like the Glioblastoma Multiform

## سبب
A neoplasm is an abnormal proliferation of tissues, usually caused by genetic mutations. Most neoplasms cause a tumor, with a few exceptions like leukemia or carcinoma in situ.

A tumor may be benign, pre-malignant or malignant. The nature of the tumor is determined by a pathologist after examination of the tumor tissues from a biopsy or a surgical excision specimen.

## سرچينې


## باندنۍ تړنې

*skintumor.info Gallery 

وېشنيزه:اناتوميکه رنځپوهنه
وېشنيزه:طبي نښې
وېشنيزه:سرطانپېژندنه
آفتاب احمد خان شېرپاو

آفتاب احمد خان شېرپاو يو پاکستانی سياستوال دی. 

وېشنيزه:پاکستاني سياستوال
قاضي حسين احمد

**قاضي حسين احمد** يو پاکستانی سياستوال دی. هغه د پاکستان د جمعيت اسلامي د گوند درېيم مشر او د پاکستان د پارلمان غړی هم پاتې شوی. 

وېشنيزه:پاکستاني سياستوال
ګل آغا شېرزی

**ګل آغا شېرزی** د افغانستان ۱۳۹۳ د ولسمشریزو ټاکنو نوماند وو، همداراز نوموړی د ننگرهار ولايت اوکندهار ولايت والي هم تېر شوی. کله چې په ۱۹۹۱ زېږدیز کال کې د افغانستان ديموکراتيک جمهوريت حکومت ړنگ شو نو له هماغه وخت وروسته له ۱۹۹۲ ز. کال څخه تر ۱۹۹۴ ز. کال پورې د کندهار والي او ملي محاذ غړی وو.

## مخينه
ښاغلی شیرزی په ۱۳۳۳لمریز کال دکندهار دډنډاولسوالی په روح ابادکلي کي زیږیدلی دی گل آغا شېزی په خټه پښتون او د کندهار د بارېکزیو څخه دی. کله چې گل آغا شېرزی پيدا شو نو نوم يې شفيق ؤ. نوموړی د يوه غښتلي مجاهد حاجي عبدالطیف خان اکا زوی دی. کله چې د روسانو پر وخت جهاد اعلان شوی ؤ او گل آغا شېرزی د خپل د پلار تر څنگ د جهاد لپاره ودرېده نو په همدغه وخت کې ورته د گل آغا نوم ورکړ شو. د نوموړي پلار چې کله ووژل شو نو ده هم د خپل نوم سره د شېرزي تخلص وتاړه.   
## ستاینه
گل آغا شېرزی له دې امله ستایل کیږي چې له کندهار نه یې د طالبانو په ایستلو کې له امریکا سره مرسته کړې ده. د هغه په باب دا هم ویل کیږي چې د کندهار د والي په توگه یې په دغه ولایت کې د کوکنارو د کر او کاروبار مخه نیولې وه.

وېشنيزه:کندهاریان

وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:افغان واليان
وېشنيزه:افغان سياستوال
وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي
دولت خان لودي

**دولت خان لودي** *(په انگرېزي: Dawlat Khan Lodi)* د لودي سلطنت د وروستي سلطان ابراهيم لودي د واکمنۍ پر وخت کې د لاهور والي وو. کله چې د دولت خان لودي او د ابراهيم لودي تر مېنځ اختلافات پيدا شول، نو دولت خان لودي بابر ته بلنه ورکړړه چې د ابراهيم لودي سلطنت باندې يرغل وکړي او هغه ورته ړنگ کړي.

## مخينه
ابراهيم لودي (1517-1526), يو کمزوری واکمن ؤ، هغه د خپل ورور او د خپل دربار د يو شمېر اشرافيانو او وزيرانو سره د واک د ترلاسه کولو په اختلاف او جنجال کې هم ښکېل وو. دولت خان لودي د عالم خان (د ابراهيم لودي تره وو) په مرسته د ابراهيم لودي پر وړاندې يوه دسيسه جوړه کړه او بابر يې دې ته وهڅاوه چې ډېلي باندې يرغل وکړي او د ابراهيم نه سلطنت په زوره واخلي. او په همدې توگه په ۱۵۲۶ ز. کال کې د پاني پت جگړه پيل شوه او سلطان ابراهيم لودي، د لودي ټبر وروستی پاچا، خپل ژوند په همدې جگړه کې له لاسه ورکړ. د پاني پت همدې جگړې په هند کې د لودي سطنت د پای ټکی کېشوده او د مغولو د امپراتورۍ دور پيل شو..
بيا يو څه وخت وروسته دولت خان لودي هم د بابر سره د ټگۍ هڅه کړې وه چې د بابر او د ابراهيم لودي لپاره يې يوه يوه توره ايښې وه. که څه هم چې دولت خان لودي د پنجاب والي ؤ خو هغه تل د خپلواکې واکمنۍ د ترلاسه کولو غوښتونکی وو. او په همدې خاطر يې بابر د لوديانو په وړاندې هڅولی ؤ. عالم خان لودي هم بابر د لوديانو په وړاندې ودراوه.

## سرچينې

وېشنيزه:لودي ټبر
وېشنيزه:پښتانه
ابراهيم لودي

بټنوک|سلطان ابراهيم لودي
**سلطان ابراهيم لودي** *(په انگرېزي: Ibrahim Lodi)* په هند کې د لوديانو پښتنو د پاچايانو د سلسلې وروستنی پاچا ؤ چې د خپل پلار سلطان سکندر لودي تر مړينې وروسته د ۹۲۳ هـ کال د ذي الحجې د مياشتې په اوومه د يکشنبې په ورځ په ډېر شان او شوکت د پښتنو مشرانو او اميرانو له خوا په پاچاهۍ وټاکل شو. خطبه او سکه يې په نامه جاري شوه. د فرشته تاريخ ليکي چې نوموړی ډېر هوښيار، قابل او بهادر پاچا ؤ او دا هم زياتوي چې د ده پلار د قاعدې نه برخلاف د عزيزانو او پښتنو سردارانو سره ناوړه سلوک شروع کړ، دوی يې د خپلو حقوقو نه محروم کړل او ده به وييل چې د پاچا عزيزان نه وي ټول نوکران دي، مشران اميران چې د سلطان بهلول او د سلطان سکندر په مجلس کې به په عزت ناست ؤ. هغوی به په ناچارۍ لاس په نامه د ده د تخت په مخ کې ولاړ وو او په زړه کې يې د ده برخلاف تجويزونه جوړول. د دوی دا غرض ؤ چې پاچايي تقسيم شي.  

تر ټولو لومړی يې د خپل سکه ورور شهزاده جلال خان سره مخالفت څرگند شو او هغه دا چې جلال خان هم د پاچاهۍ ادعا درلودله خو پښتنو مشرانو ده ته د سلطان جلال الدين خطاب ورکړ او د پوره پوځ او سامان سره يې جونپور ته ولېږه او هلته يې خپلواک حکومت جوړ کړ.

سلطان ابراهيم د دې دپاره چې د نورو بغاوتونو مخه ونيسي خپل څلور نور ميريزي وروڼه محمود خان، اسماعيل خان، حسن خان او شهزاده اعظم همايوني يې د هغې کلا ته نظر بند ولېږل او هر يوه ته يې دوې ښځې او د ژوند ټول مايحتاح ورسره ورکړل خو بيا هم د سلطان جلال الدين د خپلواک حکومت د اعلانولو په وجه په يوه ملک کې دوه پاچايان مېنځ ته راغله چې د هغه وخت دور اندېشه پښتنو مشرانو او اميرانو د دې کار کلک مخالف وو.

څلور مياشتې وروسته چې د رايړې حاکم لودي يا لواڼي خانجهان د سلطان ابراهيم دربار ته راغی او د هېواد د وېش سره يې سخت مخالفت څرگند کړ. د وېش سلا ورکوونکي اميران له هرې خوا پرې راټول شول او خانجهان د پاچا په مخ کې د وېش سلا ورکونی اميران خورا وغندل او پاچا ته يې ووييل «د پاچاهي هېواد وېش تېروتنه او د هغه منل ناپوهي ده بايد پوه شی چې پاچاهي په گډه نه شي کېدای او په يو تيکی کې غبرگې تورې نه ځاييېږي»  . د خانجهان خبرې پر پاچا اغېزه وکړه او د خپلو خاصانو سره يې ووييل چې شهزاده خو په لاره دی او جونپور ته لا نه دی رسېدلی ښه به دا وي چې ورته وليکو چې د يوې ضروري مشورې لپاره ستا راتلل ضوروري دي. هيبت خان يې د دې کار لپاره وگوماره خو شهزاده لا پخوا له دې چارې خبر شوی ؤ نو ځکه د هيبت خان په خبرو و نه غولېده.

پاچا يوه بله د اميرانو جرگه ورولېږله، خو هغې جرگې هم څه و نه کړای شول، ځکه نو پاچا د جونپور اميرانو ته خطونه ولېږل چې د شهزاده سره دې تعلقات نه ساتي او تله راتله دې نه کوي او ځينې اميرانو ته چې د پوره طاقت خاوندان وو او دوي دېرش، څلوېښت زره سواره لرل لکه دريا خان لواڼی د بهار حاکم، يا نصير خان د غازي پور حاکم او يا شېخ زاده محمد فرملي د اوده حاکم او نورو ته خاص خلعتونه او آسونه ور ولېږل او هغه يې د شهزاده مخالفت ته ولمسول.

## سرچينې

وېشنيزه:لودي ټبر
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:لودي سلطنت
وېشنيزه:پښتانه پاچايان
محمد ايوب صابر

بټنوک|250px|ايوب صابر
**ايوب صابر** (زوکړه د ۱۹۲۲ زېږديز کال د فبرورۍ ۲۴ -مړينه د ۱۹۸۹ ز کال د فبرورۍ ۸) يو پښتون شاعر او ليکوال وو.

## مخينه
ایوب صابر د خیبر پښتونخوا د کوهاټ د ځنگل خیل په کلي کې زیږیدلی و.
ده گڼ کتابونه لیکلي چې په هغو کې مهم کتاب ځیگرخون و او د پښتو په شعر ، نثر او بېلابېلو صنفونو ئې گڼ لیکونه کړي و ډیره خوږه ژبه ئې وه او خوږې لیکنې ئې کولې.

## اخځليک
# https://www.dw.com/ps/%D8%A7%D9%8A%D9%88%D8%A8-%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%DA%85%D9%88%DA%A9-%D9%88%D9%88/a-15838274 

وېشنيزه:پښتانه شاعران
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
د پارکېنسون ناروغي

**د پارکېنسون ناروغي** (په انگرېزي: **Parkinson disease**) د مرکزي عصبي غونډال يوه ډيجنېرېټيفه ناروغي ده چې اکثراً د ناروغ خوځنده وړتياوې، کلام او نور عملونه اغېزمن کوي. دغه ناروغي د ماغزو په مرکزي برخې سبسټېنشيا نېگرا کې د ډوپامين-لرونکو ژونکو د مړينې په سبب راپېښېږي. د دغې ناروغۍ په پيل کې د خوځښت اړونده رامېنځ ته شوې څرگندې نښې نښانې، د لاسونو رېږدېدنه، د عضلو شخوالی، د خوځښت او حرکت سستي او پڅتوب او په تگ او توازن کې ستونزې دي. د ناروغۍ وروستنۍ نښې نښانې فکري او د کړو وړو ستونزې دي چې د عقلي زوال نښه د عمر په ډېرېدو سره لويه ستونزه رامېنځ ته کوي. د دغې ناروغۍ نورو نښو کې حسي نښې، د خوب او احساساتو ورانښت شامل دي. د پارکېنسون ناروغۍ په هغو پوخ عمره خلکو کې پېښېږي چې عمرونه يې اکثراً له ۵۰ کالونو نه ډېر وي.

## سرچينې
‎

وېشنيزه:ناروغۍ
باربادوس

**باربادوس هیواد** د کارابین سمندر په ختيځ او د اطلس سمندر په لوېديځه سيمه کې يو ټاپوييز هېواد دی. دا هېواد د لیسر انتالیس د ټاپوانو يوه برخه ده چې د همدغو ټاپوانو په لړۍ کې د سنت لوسیا او سنت وینسنت او ګرنادینان د دغې ټاپويي هېواد نژدې ګاونډي هېوادونه دي. دا ټاپو ۴۳۰ کيلومتره مربع ارتوالی لري. د دغه ټاپوييز هیواد لوړې څوکې د همدې ټاپو مرکزي برخې دي. دا هېواد د استوا له کرښې سهېل لور ته په ۱۳° او د اصلي بين النهار په لوېديځ کې په ۵۹°، او د ونزویلا هېواد سهېل لوېديځې سيمې ته نژدې 434.5 کيلومتره ليرې پروت دی. د باربادوس هیواد پلازمینه بریج ټاون ښار دی.

## تاریخ
## کلتور
## اقتصاد
## جغرافیه
## ایداري ویش

وېشنيزه:بازبادوس
منقاد الرحمن رودوال

**ډاکټر منقاد الرحمن رودوال** د حاجی سیف الرحمن زوی په ۱۳۵۶ لمریز کال کی د ننگرهار ولايت د روداتو ولسوالي د برو به کلی کی زیژیدلی او خاشال بابا او ننگرهار عالی لیسی یو لوستی او او په ۱۳۷۶ کال کی د ننگرهار طب ته بریالی شو . له یو کال زده کری وروسته له یو شمیر سیاسی ستونزو له امله له ننگرهار نه کابل طب ته راتبدیل شو او په ۱۳۸۳ لمریز کال کی یی له کابل طب نه د بریالیتوب سند واخست.
له دی ورسته رودوال له مختلفو دولتی او نادولتی موسساتو سره کار وکر او یو شمیر هیوادونو ته یی سفرونه وکرل چی له ایران او اندونیزیا هیوادونو له تهران او اندونیزیا پوهتونونو یی د صحت په برخه کی دیپلومونه هم واخستل . تر اوسه د رودوال یوه شعری مجموعه چاپ شوی ده . لندی کیسی یه هم لیکلی خوری وری مقالی او یو شمیر تحقیقاتی کارونه هم لری .
د اوس لپاره رودوال د عامی روغتیا وزارت سره کار د عامی روغتیا ملی انستیتیوت کی د عامی روغتیا د تریننگونو د مدیر په حیث کار کوی . 

وېشنيزه:پښتانه شاعران
خيرالبيان

**خير البيان** د پښتو ادبياتو لرغونو اثارو څخه شمېرل کېږي . دا اثر د پير روښان يا بايزيد خان لخوا ليکل شوی . دغه اثر د بايزيد پير روښان په ټولو اثارو کې يو اړين او نوموتی اثر دی چې په پينځو ژبو ، پښتو ، پاړسي ، عربي ، هندي او پنجابي ليکل شوی دی . خيرالبيان لومړی ځل په ۱۹۶۷م.ز کال  چې د ۱۳۴۶م . لمريز کال سره سمون لري د ۱۰۰۰ ټوکو په شمېر د پېښور پوهنتون د پښتو اکاډمي له خوا په ۳۰۱ ، مخه په خيبر مېل پرېس پېښور چاپځای کې چاپ او خپور شو .

## د اثر لنډ مالومات
په پيل کې يې له مننې وروسته د (پېژندگلوي) تر سرليک لاندې د مولانا عبدالقادر چې هغه مهال د پښتو اکاډمۍ مشر و يوه ۱۶ـ مخيزه سريزه راغلې ده . په دې سريزه کې د خيرالبيان د خطي نسخې د موندلو او ترلاسه کېدلو په باب يادونې او څرگندونې راغلي دي .

## سرچينې

# د آريانا دايره المعارف

وېشنيزه:پښتو کتابونه
د افغانستان د هوايي ډگرونو لړليک

دا **د افغانستان د هوايي ډگرونو** لړليک دی چې د ځای او د هوايي ډگرونو د بڼې له مخې ډلبندي شوي.
په افغانستان کې دوه لوی او نړېوال هوايي ډگرونه دي: د کابل نړېوال هوايي ډگر, د دې هېواد په پلازمېنه کې او دويم لوی هوايي ډگر د کندهار نړېوال هوايي ډگر, دی چې د دې هېواد په سوېلي ښار کندهار کې دی. دا دوه لوی هوايي ډگرونه له پخوا څخه د شپې او د ورځې لخوا آلوتنې درلودې. څلور لوی کورني هوايي ډگرونه د افغانستان نورو لويو ښارونو  ته آلوتنې لري. د دې برسېره ۱۶ سيمه ايز هوايي ډگرونه د هېواد په بېلابېلو لرو او نژدو سيمو کې جوړ شوي چې کورنۍ الوتنې پکې کېږي. 

## هوايي ډگرونه

## دا هم وگورۍ
* Afghan National Air Corps
* Transport in Afghanistan
* List of airports by ICAO code: O#OA - Afghanistan
* ويکيپېډيا: WikiProject Aviation/Airline destination lists: Asia#Afghanistan

## سرچينې
* Ministry of Transport of the Islamic Republic of Afghanistan 
* 
*  - includes IATA codes
* Great Circle Mapper: Airports in Afghanistan - IATA and ICAO codes
* World Aero Data: Afghanistan  - ICAO codes

افغانستان

هوايي ډگرونه
شېر افضل خان بريکوټی

بټنوک|کيڼ|شېر افضل خان بريکوټی

## مخينه

## زده کړې

## دندې

## چاپ شوي آثار
thumb|کيڼ|100px|Front Cover
بټنوک|کيڼ|100px|Front Cover
بټنوک|کيڼ|100px|Front Cover
بټنوک|کيڼ|100px|Front Cover
بټنوک|کيڼ|100px|Front Cover
#***د پښتنو د شعر او ادب تاريخ*** - دغه اثر د پېښور پوهنتون د پښتو د ماسټرۍ د زده کړې په درسي نصاب کې شامل شوی او همداراز يې د اباسين ادبي جرگې نه يې د سروزرو مډال ترلاسه کړی.
#***سخن طراز - عبدالحميد مومند***
#***اندليپ سوات - حافظ الپوري***
#***دبدبه خوشحال - خوشحال خان خټک***
#***زمزمه رحمان - رحمان بابا***

## ناچاپه آثار

## باندنۍ تړنې

## سرچينې

وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:پښتانه شاعران
زرلښت حفيظ

**زرلښت حفيظ ملکزۍ** د ملک حفيظ الله لورد ننگرهار د ښېوې ولسوالۍ دقلاټک د کلې دملکزيانو په کورنۍ کې زيږيدلې ده پينځه کلنۍ کې دښېوې څخه ننگرهارته د خپلې کورنۍ سره راغلې ده . دننگرهاردالاېې لېسې دولسم ټولگي څخه فارغه شوېده.

## زده کړې او مخينه
عالي تحصيلات ېې د کابل د اجتماعي علومو په انستيتوت کې اودهغې نه وروسته ېې دموراوماشوم په برخه کې د نساېي وﻻدي څانگه کې خپل تحصيلات بشپړکړي دې . د زرلښتې ماشومتوب په ننگرهار وﻻيت کې تير شوی دى هغې په ١٣ کلنۍ کې په شعرويلو پيل کړيدى . زرلښته د طبيعت د ښکلاگانو سره ډېره مينه لري . زرلښته وايي دژوند هره شيبه ورته ډير ارزښت لري شاعرۍ او ليکوالۍ سره ډيره مينه لري .
## دندې
په پيښور ښار ناصرباغ سيمې ته څېرمه د تاڼې ترڅنگ دسيدجمال الدين افغان په نوم روغتون کې ېې د قابلې په توگه دنده ترسره کړېده . زرلښته د ٢٠٠٢ په جنورۍ کې کاناډا ته مهاجره شوې ده اوهلته د يوې لنډې وقفې نه ورسته بيا هم خپل تحصيلاتوته دوام ورکړ دم گړۍ د کاناډا د البرټا په ولايت پيترلاهي روغتون کې رسمي دنده لري خوسره له دې چې هغه کارکوي خپلو تحصيلاتوته د طب په برخه کې دوام ورکوي .

## چاپ شوي آثار
د زرلښتې شعرونه او لنډې کيسې د هيواد دننه او بهر په ورځپاڼو، مجلو او دنيټ پر مخ گڼو افغاني ويب پاڼو کې خپرې شوي دي چې دا لړۍ لا روانه ده .
څلورچاپي اثار لري چې په ﻻندې توگه دي:
# ځوانيمرگ ارمان
# شرقي ښکلا د غرب په ماڼو کې شعري ټولگه
# ښځه د ژوند په هنداره کې د لنډو کيسو ټولگه       
# دسولې انتظار شعري ټولگه

## ناچاپه آثار
زرلښته نور ناچاپ اثار هم لري چې چاپ ته تيار دي يو په بل پسې به  چاپ او مينه والو ته به ېې وړاندې شي
# دښاغلی کاروان چنار خبرې کوي فارسي ژباړه
# زما ژوند
# زما مور
# ښځه د ژوند په هنداره کې دوهم جلد
# سوله مې ارمان
# پلچرخي زندان
#دژوند خوږې لمحې

## باندنۍ تړنې
* په ويکي شعرونه کې د زرلښت حفيظ شعرونه 

وېشنيزه:ښځينه ليکوالې
وېشنيزه:پښتنې ليکوالې
وېشنيزه:پښتنې شاعرانې
عبدالله يکتا

**عبدالله يکتا**, چې **عبدالله يفتلي** هم يادېده (۶ د مۍ، ۱۹۱۴ ز. &ndash; ۱۷ د جولای، ۲۰۰۳ ز.) له ۱۱ د اکتوبر نه تر ۱ د نومبر ۱۹۶۷ ز. کال پورې د افغانستان د کورنيو چارو وزير و. هغه په کابل کې زېږېدلی و او بيا وروسته په ۲۰۰۳ کي د امريکا متحده ايالاتو کې د کډوالۍ پر مهال ومړ.

## لومړی ژوند
عبدالله یفتلي د ۱۲۹۳ لمريز کال د ثور په ۱۵مه چي د ۱۹۱۴ زیږدیز کال د می له ۶مي سره سمون خوري، په کابل ښار کي نړۍ ته سترګي پرانیستلې. نوموړی د میرزا محمد خان یفتلي یوازینی زوی وو، او له آره یې د بدخشان د یفتل سیمي سره اړیکه درلوده. د یفتلي پلار، میرزا محمد د افغانستان د مشروطه‌ غوښتونکو د غورځنګ، چي د "ویښو زلمیانو" په نوم یادېدی. له مخکښو غړو څخه وو. عبدالله یفتلي خپل لوړي زده کړي په جاپان هیواد کي بشپړي کړې، او تر هغه وروسته هیواد ته راستون سو.

## حکومت او دندي
یفتلي په ۱۹۴۹ کال کي د مالیې وزارت د عوایدو رئیس وټاکل سو، او په ۱۹۵۰مو کلونو کي یې د پلان په وزارت کي دنده ترسره کړه. په ۱۹۶۲ کال کي نوموړی د پلان وزارت مرستیالي ته ورسېدی، او ورپسې په همدغه کال د پلان وزیر سو. یفتلي درې کاله وروسته د ۱۹۶۵ له نومبر څخه د ۱۹۶۷ تر جنوري پوري د مالیې وزیر وو، او په ۱۹۶۷ کي یې بیرته د پلان وزارت لاسته راوړ. هغه همدارنګه په ۱۹۶۷ کي د افغانستان دویم مرستیال صدراعظم هم وو، او له ۱۹۶۹ تر ۱۹۷۱ پوري یې د لومړي مرستیال صدراعظم په توګه دنده ترسره کړه.یفتلي له ۱۱ اکتوبر تر ۱ نومبر ۱۹۶۷ پوري د افغانستان سرپرست صدراعظم ګڼل کېدی.

## مړینه
عبدالله یفتلي په ۲۰۰۳ کال کي د امریکا په متحده ایالاتو کي وفات سو.

## سرچينې
محمد نور احمد اعتمادي

**محمد نور احمد اعتمادي** د افغانستان پخوانی لومړی وزير، سیاسي څېره او ډیپلوماټ وو. نوموړي له ۱۹۶۷ څخه تر ۱۹۷۱ پوري د افغانستان د لومړي وزیر په توګه دنده ترسره کړه.

## ژوند او سیاست
اعتمادي په کندهار ښار کي زېږېدلی وو. نوموړی سیاست ته له داخلېدو سره سم له ۱۹۶۴ نه تر ۱۹۶۵ پوري پاکستان ته د افغانستان د استازي په توګه ولېږل سو. ورپسې په ۱۹۶۵ کال کي د بهرنیو چارو وزیر وټاکل سو او د ۱۹۶۷ د نومبر پر ۱ نېټه یې د افغانستان د لومړي وزیر په توګه دنده پیل کړه. اعتمادي د اقتصادي ستونزو په حل باندي د نه توانېدلو له امله د ۱۹۷۱ کال د جون په ۹ نېټه له دواړو دندو لیري کړل سو او دا ځل یې په ایټالیا کي د افغانستان د سفیر په توګه چاري په لاس کي واخیستې.

اعتمادي د ډېرو هغو سیاستوالو پر خلاف چي د محمد ظاهر شاه د واکمنۍ پر مهال مشهوره وه، د ۱۹۷۳ کال تر کودتا وروسته هم په واک کي پاته سو، او کله چي د محمد داوود خان تر مشرۍ لاندي جمهوري نظام رامنځته سو، نوموړي ایټالیا پرېښوده او تر ۱۹۷۶ پوري د شوروي اتحاد لپاره د افغانستان سفیر وټاکل سو. تر یادي دندي وروسته دویم ځل بیا پاکستان ته د سفیر په توګه ولېږل سو، او دا دوره یې د ۱۹۷۸ تر کمونستي کودتا پوري وغځېده.

## وژنه
تر کمونسټي کودتا وروسته اعتمادي، بېله دي چي د کمونسټانو په اصلیت ځان پوه کړي، بېرته افغانستان ته ستون سو. هلته له رسېدو سره سم په ۱۹۷۹ کال کي د محمد ظاهر شاه او داوود خان د حکومتونو له ګڼو نورو چارواکو سره چي پخوانی لومړی وزیر محمد موسی شفیق هم پکښي شامل وو، د دار تختې ته پورته کړل سو.

## کورنۍ
نور احمد اعتمادي د غلام احمد زوی او د اعتماد الدوله سردار عبدالقدوس لمسی وو، او تر ځان وروسته یې درې اولادونه پرېښودل.

## دا هم وګورئ
## سرچینې
ډاکټر عبدالظاهر

کيڼ|250px|بټنوک|شريفي عبدالظاهر
**ډاکټر عبدالظاهر** د افغانستان يو سياسي چارواکی او پخوانی وزير و. هغه د افغانستان د شاهي نظام د روغتيا او  لومړي وزير په توگه دندې ترسره کړي وې.
## سرچينې
فضل حق خالقيار

**فضل حق خالقيار** د افغانستان لومړی وزير و.

وېشنيزه:افغان وزيران
سردار محمد هاشم خان

**سردار محمد هاشم خان** (۱۸۸۵ ز. - ۱۹۵۳ ز.) *(په انگرېزي:Sardar Mohammad Hashim Khan)* په افغانستان کې د شاهي نظام يو ديپلومات او د افغانستان لومړنی لومړی وزير و. 
## مخينه
سردار محمد هاشم خان د سردار محمد يوسف خان زوی، د افغانستان د وروستي پاچا محمد ظاهر شاه تره او د محمد نادر شاه، د سردار شاه محمود خان او سردار شاه ولي خان ورور و. هغه د محمد نادر شاه لخوا د جوړ شوو تگلارو پلوی و د هغه د حکومت په وخت کې د افغانستان د دولت بنسټيزه موخه د افغان پوځ د پياوړي کولو تر څنگ د افغان وټيز نظام پرمختگ او غوړېدنه وه. د سردار محمد هاشم خان د حکومتولۍ په وخت کې د افغانستان لېږد رالېږد نظام او د مخابراتو بنسټ ايښودل شوی و. د افغان حکومت تر ډېره حده په باندنيو مرستو ولاړ و. دا چې سردار محمد هاشم خان نه غوښتل چې افغانستان يوازې د روسيې او برتانيې مرستو ته اړتيا ولري نو پدې وخت کې يې پام جرمني ته واړاوه او د ۱۹۳۵ ز. کال له پيل نه يې گڼ شمېر جرمني کارپوهان او سوداگران افغانستان ته بلنه ورکړه چې هغوی په افغانستان کې يو شمېر فابريکې او برېښناکوټونه جوړ کړل. د محمد هاشم خان د واکمنۍ په وخت کې جاپان او اټاليا افغان حکومت سره د يو شمېر مرستو لپاره ژمن شول. نوموړی له ۱۴ د نومبر، ۱۹۲۹ ز. کال نه تر مۍ، ۱۹۴۶ ز. کال پورې د افغانستان د شاهي نظام لومړی وزير و.
## سرچينې

وېشنيزه:افغان سرداران
عبدالصبور فريد کوهستاني

**استاد فرید** چې بشپړ نوم یې عبدالصبور فرید کوهستاني دی، د کاپیسا ولایت، د کوهستاناتو ولسوالۍ د لومړۍ حصې اوسېدونکی و. فرید د حزب اسلامي (حکمتیار) گوند له نامتو جهادي قومندانانو څخه گڼل کېده چې د مجاهدینو له بریالیتوب وروسته د حزب له خوا د عظمی صدارت لپاره نوماند او وټاکل شو.
احمد شاه احمدزی

**احمد شاه احمدزی** (زوکړه ۳۰ مارچ ۱۹۴۴ - مړینه ۱۷ اکتوبر ۲۰۲۱) یو افغان سیاستمدار وو، چي د افغانستان د سرپرست وزیر په توګه یې د ۱۹۹۵ څخه تر ۱۹۹۶ پوري واک ترسره کړ.

احمد شاه د پښتنو له احمدزی ټبر سره اړه درلوده.

## ژوندلیک
احمد شاه احمدزی د کابل ولایت د خاک جبار ولسوالۍ اړوند د ملنګ په کلي کي وزېږېدی. نوموړي په کابل پوهنتون کي انجینري ولوستل او ورپسې یې د کرني په وزارت کي کار پیل کړ. احمدزي په ۱۹۷۲ کال کي د متحده ایالاتو د یو بورس له لاري د کولوراډو ایالت په پوهنتون کي زدکړي پیل کړې، او وروسته یې په ۱۹۷۵ کال کي د ماسټرۍ سند ترلاسه کړ. د سند د ترلاسه کولو سره سم نوموړي د سعودي عربستان په ملک فیصل په پوهنتون کي د ښوونکي په توګه کار پیل کړ.

د ۱۹۷۸ کال د کمونستي کودتا وروسته احمدزی افغانستان ته راستون سو، او د برهان الدین رباني نږدې همکار او د جمعیت اسلامي ګوند مرستیال وټاکل سو، خو وروسته یې هغه ګوند پرېښود او په ۱۹۹۲ کال کي د عبدالرسول سیاف د اسلامي دعوت د تنظیم سره یوځای سو.

احمدزي د کمونستي رژیم وروسته په افغان حکومت کي د وزیر په توګه بېلابیلي چاري ترسره کړې لکه د کورنیو، ساختماني او پوهني چارو وزیر؛ او وروسته یې د ۱۹۹۵ څخه تر ۱۹۹۶ پوري د سرپرست وزیر په توګه خدمت وکړ.

احمدزی په ۱۹۹۶ کال کي هغه وخت افغانستان پرېښود کله چي د رباني حکومت د طالبانو په وړاندي مات سو. نوموړي په ترکیه (اسټنبول) او لندن کي په تبعید کي ژوند وکړ، څو چي په ۲۰۰۱ کال کې د طالبانو تر پرځېدو وروسته افغانستان ته راستون سو، او په ۲۰۰۴ کال کي یې د افغانستان په ولسمشرۍ ټاکنو کي د خپلواک کاندید په توګه ګډون وکړ، خو دا چي د ټولو رایو شمېر یې یوازي ۰.۸٪ وو، له ناکامۍ سره مخ سو.

په ۲۰۲۱ کال کي د طالبانو تر دویم ځل راتګ وروسته احمدزی له هیواده دباندي ولاړ او دوې میاشتي وروسته د اکتوبر پر ۱۷ نېټه وفات سو.

## سرچینې
محمد رباني

ملا **محمد رباني** *([[انګرېزي ژبه|په انګرېزي]]: Mohammad Rabani)* د طالبانو د واکمنۍ په وخت کې د افغانستان لومړی وزير و. دی د پاکستان د استخباراتو لخوا په اسلام اباد کې د يوې حکومتي مېلمستيا په لړ کې د خوړو پر مهال زهر ورکړل شوي و چې بيا روغتون کې مړ شو.
## دا هم وګورئ
## سرچینې
اړوند مالومات

وېشنيزه:کندهاریان