open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
انافلاکسي

بټنوک
**انافلاکسي** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Anaphylaxis)* يا انافلاکتيک شاک د حساسيت (الرژي) يو شديد غبرگون دی چې اکثراً د ژوند تهديدونکی دی. دا حالت د فرط حساسيت غبرگون دی چې د بېلابېلو لاملونو په سبب رامېنځ ته کېږي او انټيجېن د ايميونوگلوبولين اي (IgE) سره په ماسټ او بازوفيل ژونکو کې يوځای کېږي او په بې شمېره کچه هسټامين او نور انافلاکسي زېږنده توکي د وينې بهير کې خوشې کېږي. انافلاکسي په هغو کسانو کې چې د ځانگړو باندني اغېزپارونکو توکو پر وړاندې حساسيت لري رامنځ ته کېږي او يا هم شونې ده چې د حساسيت پرته رامېنځ ته شي. 

## نښې نښانې
د انافلاکسي لومړنۍ نښې نښانې په جلد کې څرگندېږي. د ناروغ د بدن تودوخه لوړېږي، د پوستکي رنگ يې تک سور اوړي او خارښ کوي. بيا همدا حالت نور هم پرمخ ځي او په جلد باندې لړمۍ او آن وړې تڼاکې هم رامېنځ ته کېږي. د ناروغ مخ، شونډې او ژبه پړسېږي او د سا د نلۍ د پړسوب او اېډيما په سبب ناروغ نه شي کولی په آسانۍ سره سا واخلي. ناروغ داسې احساسوي گنې ستونی يې بند دی. د دغو نښو نښانو تر څنگ سيانوسېز يا په وينه کې د آکسيجن د کمښت په سبب د پوستکي رنگ شين اوښتنه، برانکوسپازم، هايپوآکسي، د رگونو توسع يا پلنوالی، د وينې خج مخ په زوړه او ډېره ټيټېدنه چې د شاک سبب کېږي، رامېنځ ته کېدلای شي.

## پېژندنه
د انافلاکسي د پېژندلو لپاره د ناروغۍ يو بشپړ پېښليک اخيستنه، په ناروغ کې ښکاره اعراض او نښې نښانې ليدل، او په آزمېښتون کې د ناروغ د وينې معايناتو د ترسره کولو بنسټيزې چارې دي. د وينې په پلازما کې د ټرېپټاز د کچې ټاکنه د انافلاکسي په پېژندنه کې او د پوستکي د اغېزمنۍ آزمېښتونه د حساسيت پارونکي توکي په پېژندنه کې مرسته کوي. انافلاکتيک شاک د انافلاکسي په سبب په لويه کچه د وينې د خج تر ټيټېدو وروسته پېښېږي. د دغه حالت درملنه که په وخت سره و نه شي نو دا يو وژونکی حالت رامېنځ ته کوي. د انافلاکتيک شاک درملنه بايد عاجله او بېړنۍ وي.

وېشنيزه:ناروغۍ
د افغانستان كانونه

**د افغانستان کانونه** د دغه هېواد په طبيعي شتمنيو کې شمېرل کېږي. په افغانستان کې ډول ډول کانونه او طبيعي شتمنۍ شته چې تر اوسه پورې لا په فني توگه نه دي سپړل شوي. د افغانستان د اساسي قانون له مخې کانونه د افغانستان د دولت ملکيت دی.
د جمرود جگړه

**د جمرود جگړه**   په ۱۸۳۷ کال کې په جمرود کې  د درانیانو واکمني او د سیکھ د سلطنت په منځ کې یوه جگړه وه. په دی جگړې کې د سیکھ پوځ پر افغانستان برید وکړ او د خیبر دره، جلال آباد، پېښور او کابل یی ونیول.

وېشنيزه:د افغانستان جگړې
ژوندون ټلويزيون

**ژوندون تلویزیون** له کابل نه خپرېدونکی تلویزیون دی . د نوموړي تلویزیون رئیس د افغانستان مشهوره سياسي څېره د کابل پوهنتون استاد او لیکوال محمد اسماعيل يون دی .
## خپرونې
شهر ناپرسان ژوندون سهار خبري سرویز پښتو ته ژباړل شوي بهرني سریالونه او یو شمیر نورې خپرونې لري.

وېشنيزه:افغاني رسنۍ

د ژوندون ټلوېزون وبپاڼه
ورځ (خپرونه)

ورځ خپرونه يا دوه مياشتينۍ مجله د ننگرهار او پېښور څخه خپرېدونکې دوه مياشتينۍ خپرونه ده چې پوهنيزه د ټولنې روانو چارو ، تاریخ ، هڅوبيزو هلو ځلو ته او ادبي ، سياسي رپوټونو ته ځانگړې شوې ده . دغه خپرونه د ۱۹۹۸م.ز کال کې پښتونخوا کې پیل شوه او ننگرهار کې هم خپرونې لري . 

## د خپرونې مخينه
## د ورځ خپرونې بنسټگر
د ورځ خپرونې بنسټگر د افغانستان د پوهنتون د ساينس پوهنځۍ پخوانی استاد امام الدين ساپی دی . دغه خپرونه د ساپي پښتو څېړنو او پراختيا مرکز څخه لکه د اُلفت خپرونه ، واخان خپرونه او داسې څو نورو پشان خپرونو خپرېږي . د دغه څېړنيز مرکز بنسټ علمي جرگې ايښی او امام الدین ساپی يې هم غړی هم بنسټگر ياد شوی . 
## لیکونکې ډله
د ورځ خپرونې په لیکونکو ډله کې د خپرونې علمي جرگه يادېږي چې تر ډېره د ننگرهار د پوهنتون پخواني استادان ، افغان ځايي خبريالان او خواره واره د افغانستان او پښتونخوا پښتانه لیکوالان او شاعران په دې علمي جرگه کې رانغاړل . له دغو څخه د استاد قتيل خوږياڼی ، حبيب الله رفيع ، قدرت الله حداد فرهاد، محمد آصف صميم ، سردار خان سيرت  ، الحاج احمد شاه پوپلزی  اجمل اټک يوسفزی ، محمد طاهر بورگی ، فاتح الملک ننگ يوسفزی ځانگړي غړي يادېږي .

## سرچينې
* د ساپی پښتو څېړنو او پراختيا مرکز وبپاڼه  
* د ورځ خپرونې يوه گڼه
د اقتصاد علم

د **اقتصاد علم** یا **وټیزه پوهه** (انګلیسي: Economics)- د ټولنيزې علومو یوه څانګه ده چې د توکو د توليد، توزیع، مصرف او پر توکو باندي د تحلیل او همدارنګه د خدماتوڅخه بحث کوي. 
## نوم
اقتصاد چې په انګلیسي کې ورته economy ویل کیږی، اصلا دا کلمه د لرغوني یوناني ژبي د ( οἰκονομία -ايکانومیا ) څخه اخېستل شوي دی چې د دو کلمو څخه جوړ شوي دی چې οἶκος (اُیکُس د کورنۍ په معنا) او νόμος (نُمُس د طریقې یا قانون په معنا) ده. په لرغوني یونان کې یوازې د کورنۍ دنظم ورکولو بحثونه و د ارسطو په اثاروکې د Economicus  کلمه دهغې پانګې (ثروت ) او شتمنۍ په مفهوم کارول شوې ده چې له سودا ګریزو هڅو څخه به لاسته راوړل کیدې اقتصادي مسالې د ارسطو په نظریاتو کې د دولت او ټولنې په هکله دهغه د عمومي فلسفې سره ګډې اویوځای دي اقتصاد ټولنیزه پوهه ده چې د نورو تولنیزو علومو یا پوهنو له څانګو لکه تاریخ ، سیاسي علوم ، ټولنپیژندنې سره نږدې اړیکې لري .
## د اقتصاد د علم مخېنه
داقتصاد دعلم بنسټ په واقعي توګه د ( اقتصاد د علم پلار ) ادام سمیت ( 1723 ـــ 1790) کال د ( ملتونو د پانګې ) دکتاب په خپریدو سره کیښودل شو ، ددې اثر په خپریدو سره د اقتصاد علم له سیاست او فلسفې څخه بیل او خپلواک شو تر دې دمخه د اقتصاد علم د فلسفې او سیاست دیوې برخې په توګه مطالعه کیده .
دملتونو دپانګې د کتاب له خپریدوڅخه نږدې  150 کاله وروسته په 1936م کال کې جان مینارد کنز ( 1946م ) ( د اشغال عمومي تیوري ) کتاب په خپرولو سره د اقتصاد علم ته وده او پراختیا ورکړه ، ددې کلونو په ترڅ کې د کارل مارکس ( 1818ـــ 1924م ) کتاب د ( کاپیټال ) په نوم ، چې د پانګوالۍ د نظام پر ضدیې انتقادي بڼه درلوده ، خپور شو چې د اقتصاد علم یې له پخوانه ډیر بډای او ځواکمن کړ.

## د اقتصاد د علم څانګي
* رسنيز اقتصاد
* سیاسي اقتصاد
* نړيوال اقتصاد
* مالیه
* کرنيز اقتصاد
* صنعتي اقتصاد
* عمومي اقتصاد
* طبعي منابعو اقتصاد
* چاپیريال اقتصاد
* اقتصادسنجونه
* د انرژي اقتصاد
* اقتصادي فلسفه
* اقتصاد توسعه
* اقتصاد شهری
* منطقوي اقتصاد
* د مديريت اقتصاد
* کوچني اقتصاد
* لوي اقتصاد
* د ریاضي اقتصاد
* د انجينري اقتصاد
* نظري اقتصاد
* د اقتصادي عقایدو تاریخ
* اقتصادي نظامونه
* د ښووني او روزني اقتصاد
* د روغتيا اقتصاد
* د سپورټ اقتصاد
* د ځنګلاتو اقتصاد

## وټیزه تگلاره
په وټیز ډگر کې د حکومت لخوا تیار کړی شویو کړنو ته نغوته ده. چې وټیزه تگلاره د گټو د بیو ټاکل د حکومت بودجه او همداشانې د کار د بازار، ملي شتمنیو او دې ته ورته د حکومت لخوا د نورو وټیزو ډگرونو د غونډال، امستونې په خپل لمن کې رانغاړي. 

## سرچينې

وېشنيزه:لویه وټه
وېشنيزه:وټیزه کړنلاره
د مقدس ویټوس کليسا

250px|thumb|left|د مقدس ویټوس کليسا
**د مقدس ویټوس کليسا** *(په [[چیکی ژبه|چیکی]]: Katedrála svatého Víta, Václava a Vojtěcha)* د درو غولو یوه لویه گوتی کلیسا، چیکی اشرافو او پاچو آرامځای، د لوی اسقف مقر او عبادتځای ده چی په پراگ کی په پراگ کلا کی پرته ده. دغه کلیسا د پراگ تر ټولو مشهوره مذهبی او تاریخی ودانی ده. 
دغه کلیسا د ۱۳۴۴ کال څخه تر ۱۹۲۹ کال پورې جوړیدله په دغی کلیسا کې ۲۱ عبادت خانې پرتې دی . د دغو عبادت خانو څخه یوه مشهوره عبادتځای ده چی د مقدس وینسی سلاس د عبادتځای په نوم یادېږي او په دی عبادت ځای کی د چېک پاچایی تاج ذخیره شوی دی. د مقدس ویټوس کلیسا دري برجونه لری. د هغو برجونو څخه سهیلی برج دی چی لوړوالی یی ۹۸ مترو دی او د باروک بام لری. په دی برج کی ۷ زنگونه نصب شوی دی. د هغو زنگونو څخه د زیکموند زنگ دی چی وزن یی ۱۳،۵ تنو ته رسېږی او د چېک د جمهوریت تر ټولو لوی او دروند زنگ دی. 
## تاریخ
د مقدس ویټوس کلیسا د جوړولو په ۱۳۴۴ کال کی د پاچا یان لوگزامبورگ په حضور کی پېل شو اور ماتهیاس آراس د معمارانو مشر انتخاب شو. ماتهیاس آراس په کلیسا کی ۹ عبادتخانې جوړې کړې. د ماتهیاس آراس تر وفات وروسته په ۱۳۵۲ کال کی یو ځوان معمار پتر پارلېږ د معمارانو مشر شو. پتر پارلېږ په کلیسا کی ښایسته د شبکو طاق او د وینسی سلاس عبادتځای جوړ کړ. په دی وخت کی د سهیلی برج د جوړولو هم پېل شو. 
د شاه لودویک یاگېلون د حکومت په وخت کی جرمنی معمار بينيډیکت ریت  یوه لویه پاچایی عبادتځای جوړه کړه. د پتر پارلیږ تر وفات وروسته د کليسا د جوړولو کار وځنډېد د ۱۸۷۳ کال څخه تر ۱۸۹۹ کال پورې معمار یوسیف موسکېر د کلیسا نما جوړ کړ. 
د مقدس ویټوس کلیسا په ۱۹۲۹ کال کی د چکوسلوکیا د ولسمشر توماش گاریگ ماساریک په حضور کی تکمیل شو.

## سرچينې

وېشنيزه:د پراگ يادگارونه
وېشنيزه:د پراگ کلا
ژوپوهنه

بټنوک
**ژوپوهنه** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Zoology)* يا د **ژويو ژونپوهنه**, د ژونپوهنې يوه څانگه ده چې د ژويو د سلطنت، د هغوی جوړښت، گبپوهنه، تدريجي بشپړتابه، ټولگی بندي، عادتونو او پر زمکې باندې د ټولو ژونديو او له منځه تلليو ژويو د وېش په اړه بحث او څېړنې ترسره کوي. دا يو تړنگنوم دی چې د ژوي او پوهنې له وييونو جوړ شوی.

## سرچينې

وېشنيزه:پوهنه
د سږو اوندنه خنډيزه ناروغي

**د سږو اوندنه خنډيزه ناروغي** يا **مزمنه انسدادي ريوي ناروغي** *(په انگرېزي: chronic obstructive pulmonary disease)* د سږو يوه ناروغي ده چې د سږو د ووب د ويجاړۍ (چې د اېمفيسېما په نامه يادېږي) او د وړو هوالارو د نيمگړتياوو په سبب رامېنځ ته کېږي. دا ناروغي د وخت په تېرېدو سره نوره هم پرمخ ځي. د دغې ناروغۍ عمده نښو نښانو کې سالنډي، ټوخی او په سږو کې په لويه کچه بلغم جوړېدنه ده. 

په ټوليزه توگه د سږو اوندنه خنډيزه ناروغي د سېگرېټ څښلو او تمباکو لوگي په سبب رامېنځ ته کېږي، خو يو شمېر نور عاملونه هم شته چې د دې ناروغۍ په پېښېدو کې لاس لري. دا عاملين په سږو کې يو تسپوديز غبرگون راپاروي. د سږو فعاليتي آزمېښتونو ښودلې چې د دغې ناروغۍ د ناروغ په سږو کې د هوا بهير په ډېره لږه کچه کې شتون لري. د سابندي ناروغۍ کې هم د هوا بهير په ټيټه کچه وي او همداراز دا حالت پر شا گرځېدونکی هم وي، خو د سږو اوندنې خنډيزې ناروغۍ کې د ناروغۍ حالت ډېر لږ په شاگرځېدونکی وي او اکثراً ناروغي پرمخ ځي.
 

د دغې ناروغۍ سمې ادارې کې  د تمباکو څښلو بندول، واکسينونه، بياروغېدنه او اکثراً ساکاږونکي برانکوډايلېټر درملونه شامل دي. ځينې ناروغان د اوږدمهاله اکسيجن درملنې او يا هم د سږو پيوندېدنې څخه گټه ترلاسه کوي.

په نړېواله کچه د سږو اوندنه خنډيزه ناروغي په څلورم مقام د ډېرو مړينو سبب پېژندل کېږي چې په ۲۰۱۱ ز. کال کې يې له ۳ ميليونو څخه ډېر ناروغان وژلي.  د سېگرېټ څښلو په ډېرېدو او په اکثرو هېوادونو کې د زړو وگړو د شمېر د ډېرېدو سره سم د دغې ناروغۍ له امله مړينې مخ په ډېرېدو دي. د سږو اوندنه خنډيزه ناروغي په امريکا کې د مړينې درېيم ډېر سبب گڼل کېږي. په ۲۰۰۷ ز. کال کې په امريکا کې د دغې ناروغۍ د درملنې د لگښت کچه ۴۲.۶&nbsp;بيليونه ډالره وه.

## سرچينې

وېشنيزه:ناروغۍ
گازپيالوگرام

framed|کيڼ|250px|دا یوه اکسرې  راښیي چې په هغه کې بډوډي او حالبونه له گاز نه ډگ دي
گاز پیالوگرام (Gas pyelogram) د هغې ساده بطني اکسرې څخه عبارت ده چې  په هغه کې بډوډي ، حویضې ، کلیسونه او حالبونه له گاز څخه ډک معلومیږي او Radiolucent  خیال ورکوي. 
دغه گاز د یوشمیر گاز تولیدونکو مایکروارگانیزمونو په واسطه چې د بولي سیستم علوي برخې  منتنوي منځته راځي.
Emphysematous pyelonephritis له یوه حاد ، نکروتیک ، پارنشیمایي او Peri renal  انتان څخه عبارت ده چې د بولي سیستم د گاز تولیدونکو مایکروارگانیزمونو په واسطه منځته راځي.
پتوجنیز یې په څرگند ډول معلوم ندی خو څرنگه چې دغه حالت زیاتره په شکرې ناروغانو کې رامنځته کېږي؛ داسې فکر کېږي چې په انساجو کې د گلولوز لوړه سویه د یوشمیر مایکروارگانیزمونو لکه  Ecoli  لپاره زمینه برابروي ترڅو دغه گلوکوز خمیره او د کاربن دای اکساید  گاز تولید کړي.
همدارنگه پرته له شکرې ناروغانو څخه په هغو اشخاصو کې چې د بولي سیستم انتانات ، تیږې یا Papillary necrosis ولري ؛ په څرگنده توگه د بډوډو دندې پکې خرابې شوې وي او د ادرار بندښت (Obstructive uropaty) هم ورسره ملگرې وي ؛ د مایکرو ارگانیزمونو په واسطه گلوکوز تخمر کوي او  د کاربن دای اکساید گاز تولیدیږي. که چیرته په دې حالت کې یوه ساده بطني اکسرې واخستل شي نو د بډوډو په پرانشیم ، کلیسونو ، حویضې او حالب کې به د گاز خیالونه ولیدل شي چې د گاز پیالوگرام په نوم یادیږي.
Emphysematous pyelonephritis یوه بیړنۍ طبي واقعه ده چې اکثره ناروغان په سپتیک (Septic) حالت کې وي ، بیړنیو طبي مرستو ، درستې درملنې او جدي مراقبت ته اړتیا لري.
ناروغ باید په مناسبه اندازه مایعات او وسیع الساحه بکتریایي ضد درمل واخلي. که چیرته بډوډی دنده ولري نو طبي درملنه ترسره کېږي. Nephrectomy یواځې هغه وخت ترسره کېږي چې طبي درملنه کومه نتیجه ورنه کړي.
که چیرته مأوفه بډوډی دنده ونه لري او کوم بندښت هم نه وي موجود ؛ نو اړینه ده چې Nephrectomy ترسره شي ځکه چې په دې حالت کې یواځې طبي درملنه کفایت  نه کوي او د وخت د ضیاع په صورت کې وژونکې پایلې لري.
که چیرته بندښت موجود وي نو په لومړي قدم کې یو کتیتر تطبیق او کله چې د ناروغ عمومي وضعیت ښه شي ؛ نو که بډوډي دنده لرله طبي درملنه او که دنده یې نه لرله Nephrectomy ترسره کیږي.
## سرچینې
۱-wein, Kavoussi, Novick, Partin, peters, Campbell-walsh urology, 9th edition, 2007.
۲-Emil A,Tnagho,Jack W.McAninch, Smith’s general urology , 17th edition, 2008,Lange medical book, New York Chicago San Francisco Lisbon London Madrid Mexico City Milan New Delhi San Juan Seoul Singapore Sydney Toronto.
آرپوهنه

**آرپوهنه** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: etymology)* د ژبپوهنې يوه څانگه ده چې د وييونو ريښې سپړي او آر يې موندي.

وېشنيزه:پوهنه
پرتليزه ژبپوهنه

**پرتليزه ژبپوهنه** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Comparative linguistics)* د تاريخي ژبپوهنې يوه څانگه ده چې د بېلابېلو ژبو تر پرتلنې وروسته د ژبو تاريخي آر، قدامت او اړيکمني تر څېړنې لاندې نېسي.

وېشنيزه:پوهنه
وېشنيزه:ژبپوهنه
ايډمونډ شارپ

بټنوک| اېډمونډ شارپ
**اېډمونډ شارپ** (۳۱م د اکتوبر ۱۸۰۹ زوکړه – مړينه ۷ مې ۱۸۷۷ ) *(په [[انگرېزي ژبه|انگرېزي ]]: Edmund Sharpe)* يو انگرېز نخشه جوړوونکی او د ودانيو د نخشو انجنير او د هغې څانگې تاريخپوه و .
د مقدس جورج کلیسا

**د مقدس جورج کلیسا** (په چیکي :*Bazilika svatého Jiří* ) د درو غولو یوه رومی کلیسا، عبادتځای او چېکی اشرافو آرامځای ده چی په پراگ کی په پراگ کلا کی پرته ده. دغه کلیسا د پراگ تر ټولو پخوانی کلیسا ده. په دی کلیسا کی د مقدس لودمیلا آرامځای هم پرته ده چی په ۱۲ پیړۍ کی جوړه شوه. 
## تاریخ
د مقدس جورخ کلیسا په ۹۲۰ کال کی جوړه شوه. شاهزاده بوږیوی په ۹۷۳ کال کی د کلیسا ته نژدې د ښځو صومعه هم جوړ کړ. په ۱۲ پیړۍ کی د مقدس لودمیلا نمازخانه جوړه شوه. په دی وخت کی د عیسی او مقدس مریم مذهبی نقاشی پر دیوال باندی رنگ شو. په ۱۷۲۲ کال کی په کبیسا کی د مقدس نیپوموک نمازخانه جوړه شوه. په دی نمازخانه کی د مقدس نیپوموک لویه مجسمه او مذهبی نقاشی هم پرتې دی.
## سرچينې

وېشنيزه:د پراگ کلا
چترال ټوډې (ورځپاڼه)

**نننی چترال**(په انگریزي ژبه: *Chitral Today*) د چترل ولسوالۍ څخه خپرېدونکې ورځپاڼه ده چی په انگریزي ژبه د ۲۰۱۲ ز. کال راهیسې خپرېږي. په دې ورځپاڼه کې د چترال ولسوالۍ او نړۍ اړونده اقتصادي، سیاسي، سپورټي او هڅوبیزه مالومات خپرېږي. په اوس مهال د چترال ټوډې په نوم يادېږي او دغه ورځپاڼه پرته له دیزگ په چترال کې هم چاپېږي.

## لیکونکي او خپروونکي

# وقار احمد
# شفیق الرحمان
# سجاد علی شاہ
# منیر حسین قاسمی
# الحاج محمد خان
# جہانزیب خان
# گل حماد فاروقی
# سید نزیز حسین شاہ
# جاوید فاروقی
# رحمت عزیز چترالی
# کرم الہی

وېشنيزه:پاکستاني ورځپاڼې
وېشنيزه:چترالي ورځپاڼه
وېشنيزه:د چترال ولسوالۍ
یان لوگزامبورگ

300px|thumb|left|چېکی پاچا په ۱۳۴۶ کال کی د کرسی کلی تر نژدی په جگړه کی په شهادت ورسېد

**یان لوگزامبورگ** (په چکی ژیې کی: *Jan Lucemburský*) د لوگزامبورگ د کورنۍ څخه یو مشهور چېکی او پولنډی پاچا وو چی ۱۳۱۰ (م) کال څخه تر ۱۳۴۶ (م) کال پورې په چېکی پاچایی کی یی حکومت کاوه. پلار یی د مقدس روم د امپراطوری حکمران هاینریش ۷ وو او زوی یی کارل ۴ وو. یان لوگزامبورگ په ۱۳۴۶ کال کی د کرسی په جگړه کی مړ شو. 
## د یان لوگزامبورگ ژوند

## سرچینې
یان لوگزامبورگ 

وېشنيزه:چېکي واکمنان
شکرخوره

بټنوک|رپ رپانده مارغه

**شکرخوره** (په انگرېزي ژبه *Hummingbird*) د اوږدمښوکيومرغانوکورنيو پورې اړه لري . دغه مرغان په بدن تر ټولو واړه مرغان دي او ۳ ـ ۵ انچو شاوخوا يې اندازه ده چې د ۷.۵ ـ ۱۳ سانتي مترو مېچېږي . ځکه تر اوسه همدا مرغان په ارني توگه همداسې واړه نسله دي . دوی په ازادې هوا کې په ډېر تېزۍ سره د خپلو وزرو په بيا بيا  د ۱۲ څخه تر ۸۰ ځلې ژر رپولو پر ملاتړ په هوا ولاړ وي او د گلونو ځوښا د خواړو په بڼه راټولوي .

وېشنيزه:اوږدمښوکي مارغان
چرگ

بټنوک|برگ چرگ
چرگ (انگرېزي ژبه *Rooster، cockerel or cock*)د غټو الوتونکو په درندو مارغانو کورنۍ کې يو ډول مارغه دی چې وزن يې د چرگې په پرتله ډېر دی همدارنگه د نرينه مرغانو نسل څخه دی لوړ نشي الوتلی خو ژر ژر د تگ جوگه دی .

وېشنيزه:مارغان
روژومبرک کلا

** روژومبرک کلا** *(په [[چیکی ژبه|چیکی]]: Hrad Rožmberk)* یوه مشهوره گوتی کلا ده چی د چېک په جمهوریت کی د چسکی کروملوف (Český Krumlov)په ولسوالي کی د ولتاوا د سیند تر نژدې پرته ده. دغه کلا د روژومبرک د اشرافو کورنۍ تر ټولو پخوانۍ مقر دی. په اوس وخت کی د روژومبرک کلا د چېک جمهوریت د ملی یادگرونو څخه دی. 
## تاریخ
روژومبرک کلا په ۱۲۵۰ میلادی کی د وک ۱ (Vok z Rožmberka) لخوا جوړه شوه. دغه کلا تر ۱۳۰۲ کال پورې د روژمبرک د کورنۍ مهم مقر وو. په دی وخت کی د کلا تر نژدې یو ښار چی په اوس وخت کی د Rožmberk nad Vltavou په نوم یادېږې هم جوړ شو. دغه کلا د سور گل په مطابق چی د اشرافو د کورنۍ نغښه وه، نوم شوی ده. 
## د روژومبرک کورنۍ
د روژومبرک کورنۍ د چېکی اشرافو د پخوانی کورنیو څخه ول چی په جنوبی بوهیمیا کی یی حکومت کوله. ویتک ۱ (Vítek I)د کورنۍ بنسټ ایښودونکی وو چی په ۱۱۹۴ کال کی مر شو. په دی وخت کی دغه کورنۍ د ویتکوفسی کورنۍ (Vítkovci) په نوم یادېده. کله چی وک ۱ په ۱۲۵۰ کال کی د روژومبرک کلا جوړه کړه نو خپل کورنۍ ته یی د روژومبرک نوم ورکړ. دغه نوم په پښتو ژبې کی د گلابی کلا معنی لري.  

وېشنيزه:د چېک جمهوريت يادگارونه
سچين رمېش ټنډولکر

بټنوک|د هند د کرکټ ملي لوبې لوبغاړی سچين رمېش ټنډولکر

**سچين رمېش ټنډولکر** (په انگرېزي : *Sachin Ramesh Tendulkar*)د هند د کرکټ ملي لوبډلې يو نامتو لوبغاړی دی .دی په کال ۱۹۷۳م زېږيز د اپرېل په ۲۴مه نېټه د مهاراشترا په ايالت کې د بمبيي په ښار کې زېږېدلی . د هند تر ټولو لوړ ملي نښان بهارت رتنا گټونکی سچين ټنډولکر د هند يو هراړخواله د کرکټ پخوانی لوبغاړی په ځانگړې توگه ډېر هوښیار ه بټسمن ډنډه کاروونکی دی . ده کرکټ ته په يوولس کلنۍ مخه کړې وه او خپله لومړنۍ د اوږدمهال لوبه چې ټسټ مېچ ورته وايي د پاکستان پر مقابل په ۱۶کلنئ کې وکړه .
## مخينه
## زده کړې
## د نوموړي کورنی ژوند
## د نړېوال ځايتابه مخينه
## پرمختگ او نوميالیتوب ته رسېدل
## د لوبې پازوالي يا کپتاني
## له لوبې گوښه کېدنه
## سرچينې
# https://en.wikipedia.org/wiki/Sachin_Tendulkar
رودلف ۲ هابسبورگ

**رودلف ۲ هابسبورگ** (په چیکی: Rudolf II ) د هابسبورگ د کرنۍ څخه یو مشهور چېکی پاچا، هنگری پاچا ، کروواسی پاچا او رومی امپراطور وو چی د ۱۵۷۶ کال څخه تر ۱۶۱۱ کال پورې یی حکومت کاوه. پلار یی امپراطور ماکسمیلیان دوهم او مور یی مریم اسپانی وه. 
## د رودلف ۲ ژوند
رودلف دوهم په ۱۵۵۲ کال کی په وین کی زیږیدلی وو. په ۱۵۶۴ کال کی د  زده کړی لپاره اسپانیا ته ولاړ. رودلف تر ۱۵۷۱ کال پورې د اسپانی امپراطور فیلیپ دوهم په کورنۍ کی ژوند او زده کاوه. په ۱۵۷۱ کال کی هغه وین ته راستن شو. په دی وخت کی هنگری پاچا یانوش دوهم مر شو . پاچا مکسملیان پر هنگری اشرافو باندی سیاسی فشار وچاوه او پسر یی رودلف دوهم په ۱۵۷۲ کال کی د پرېشپورک په ښار کی هنگری پاچا د هنگری اشرافو لخوا وتاکل شو. په ۱۵۷۵ کال کی رودلف دوهم چېکی پاچا شو چېکی اشرافو غوښتل چی رودلف دوهم او کورنۍ یی پراگ ته ولار شی خو په دی سال کی د رودلف پلار ماکسمیلیان وفات شو او رودلف رومی امپراسطور هم وتاکل شو او په وین کی یی خپل مقر جوړ کړ. په ۱۶ پېړۍ کی عثمانی امپراطوری پر اروپا یرغل وکړ او څو حصو یی ونیو. امپراطور رودلف له عثمانی یرغل نه ویر شو او د دی لپاره په ۱۵۸۳ کال کی یی خپل مقر د وین څخه پراگ ته انتقال کړ او پراگ د هابسبورگ امپراطوری سیاسی، علمی او ثقافتی مرکز شو. رودلف ۲ هنر او علم ډیر خوښ کړ او د دی لپاره هنرمندان او پوهان د نړی د بیلو بیلو سیمو پراگ ته راتلل. رودلف په پراگ کی ښایسته او قیمتی ټولونه ټول کړ او د هنرمندانو او پوهانانو څخه یی ملاتړ وکړ. په دی وخت کی په پراگ کی مشهور ستوری پړهانو (منجمان)، کیمیا پوهانو ژوند کول. په ۱۵۹۳ کال کی د هابسبورگ امپراطوری او عثمانی سلطنت په منځ کی جگړه پېل شوه او په دی وخت کی رودلف ۲ په باو اخته شو.  رودلف ۲ هابسبورگ په ۱۶۱۱ کال کی وفات شو او مقبره یی د مقدس ویټوس په کلیسا کی پرته ده.

وېشنيزه:چېکي واکمنان
تورمښوکې شکرخوره

بټنوک|تورغاړي اوږدمښوکی مارغه
**تورمښوکې شکرخوره** د اوږدمښوکو مرغانو څخه دی چې لاتینې ژبې کې ورته (Eupherusa nigriventris) وايي او دغه مرغان د کاربين ټاپو او کوسټاریکا او پاناما هېوادونو کې د ماويست ځنگل کې او منځويو اړوندو سيمو کې موندل کېږي .

## سرچينه

*https://en.wikipedia.org/wiki/Black-bellied_Hummingbird

وېشنيزه:اوږدمښوکي مارغان
اوږدمښوکي مارغان

**اوږدمښوکي مارغان** (په لاتین: *Trochilidae*)  هاغه مارغانو خېل ته وېلی شو چې د تر ټولو وړوکي اوږدمښوکي رنگارنگ مارغان چې په سوهېلي امريکا کې موندل شوي او نور هاغه غټ اوږدمښونکي مارغان چې د نړۍ په گوډگوډ کې موندل شوي په ځان کې رانغاړي . 

## سرچينې
وېشنيزه:الوتونکی مرغان
وېشنيزه:اوږدمښوکي مارغان
واتسلاف ۱

**واتسلاف ۱** (په چیکی:*Václav I*) دپښیمیسل د کورنی څخه یو مشهور چېکی حکمران وو چی د ۱۲۳۰ کال څخه تر ۱۲۵۳ کال پورې په چېکی پاچایی کی یی حکومت کاوه. پلار یی پښیمیسل اوتاکار۱ او زوی یی پښیمیسل اوتاکار ۲ وو.
## د واتسلاف ۱ ژوند
واسبلاف ۱ په ۱۲۰۵ کال کی په پراگ کی زیږیدلی وو. هغه د کوچنوالی څخه په روانی رنځ (ایدیوسنکرازی) اخته شوه. په دی وخت کی چېکی پاچا یوازې د چېکی اشرافو لخوا انتخاب کېدلای سی. د دی لپاره پاچا پښیمیسل اتاکار ۱ پر چېکی اشرافو باندی سیاسی فشار وچاوه او واتسلاف ۱ په ۱۲۱۶ کال کی د چېکی اشرافو په ټولنې کی په چېکی پاچا وتاکل شو. رومی امپراطور فریدریش ۲ چی د دی کاره خبر شو، پر دغی تاکنې یی اعتراف وکړ.
کله چی واتسلاف ۱ د پښیمیسل اتاکار ۱ تر وفات وروسته په ۱۲۳۰ کال کی پر شاهی تخت کښیناست نو هغه د خپل مور په تاثیر کی وو. پاچا واتسلاف په چېکی پاچایی کی د شعر، ثقافت او هنر څخه ملاتړ کاوه.  واتسلاف ۱ د ښکار سره هم ډیر مینه درلود خو د یوې پښې په سبب یی سترگه له لاسه ورکړی. په ۱۲۳۱ کال کی اتریشی ځواکمن فریدریش بانبرک پر چېکی پاچایی باندی یرغل وکړ او یوه مهمه کلا (بیتوف) یی ونیو. خو په دی وخت کی فریدریش بانبرک رنځور شو او فریدریش مجبور شو چی اتریش ته ولار سی.  په ۱۲۳۶ کال کی واتسلاف ۱ پر اتریش باندی برید وکړ او وین او شمالی اتریش یی ونیو. تر جگړې وروسته فریدریش بانبرک د واتسلاف ۱ سره سوله وکړه او د واتسلاف ۱ زوی ولادیسلاف د فریدریش د خورزې سره واده وکړه. 
په ۱۲۴۱ کال کی تاتاری ځواکونو پر مرکزی اروپا برید وکړل او چو حصو یی ویچاړ وکړل. واتسلاف ۱ د جرمنی اشرافو سره تاتاری برید توقف وکړ. په دی وخت کی اگتایی خان مړ شو او تاتاری قوماندان باتو خان مجبور شو د اروپا څخه قراقورم (تاتاری پایتخت) ته ولار سی. 
واتسلاف ۱ په ۱۲۵۶ کال کی د پوچاپلی په ښار کی له دنیا تېر شو. مقبره یی په پراگ کی د آگنېس په صومعه کی پرته ده.

وېشنيزه:چېکي واکمنان
البرخت فون والدشتاین

**البرخت فون والدشتاین** ( په چېکی: *Albrecht z Valdštejna*) د چېکی اشرافو څخه یو مشهور پوځی سالار او سیاستدان وو چی د دېرش کلو د جگړې په وخت کی د کاتولیکی او امپراطوری ځواکونو اعلی قوماندان وو.  البرخت فون والدشتاین په ۱۶۳۴ کال کی په خیانت متهم شو او د خب په ښار کی د امپراطوری افسرانو لخوا ووژل شو.  
## د البرخت فون والدشتاین ژوند
البرخت فون والدشتاین د هېژمانیسې په ښار کی په ۱۵۸۳ کال کی د اشرافو په کورنۍ کی زیږیدلی وو. پلار یی ویلېم والدشتاین وو چی د چېکی پروتستانتی مذهبی د ډلې عضو هم وو. هغه د پلار تر وفات وروسته د خپل کاکا په کورنۍ کی ژوند کاوه او په ۱۵۹۹ کال کی زده کړي لپاره د الدورف پوهنتون ته ولاړ. خو په ۱۶۰۰ کال کی البرخت د بدسلوک په سبب مجبور شو چی پوهنتون خوشی وکړي. البرخت فون والدشتاین د پادووا ښار ته ولاړ او په دی ښار کی یی ریاضی او ستوری پوهنه (نجومی) زده وکړه. کله چی البریخت په ۱۶۰۴ کال کی پراگ ته راستن شو نو امپراطوری عسکر شو. په دی وخت کی د عثمانی سلطنت په خلاف جگړه بیا پېل شوه او البریخت په دی جگړې کی په هنگری کی زخمی شو. په دی وخت کی البرخت فون والدشتاین په باو هم اخته شوه. په ۱۶۰۶ کال کی هغه په کاتولیکی دین شو. 
## د چېکی اشرافو قیام
په ۱۶۱۸ کال کی په اروپا کی د دریش کلو مذهبی جگړه پېل شوه. په دی کال کی چېکی اشراقو د هابسبورک د امپراطور  په خلاف قیام وکړل. البرخت فون والدشتاین غوښتل چی د امپراطور سره مرسته وکړی او د دی لپاره په هالنډ کی یی پوځ جوړ کړ او وین ته ولاړ.  په ۱۶۲۰ کال کی چیکی اشراف د امپراطوری پوځ لخوا ماته وخورله او البرخت فون والدشتاین د چېکی اشرافو مال لاس ته ورغلل.
## پروتستانتی ائتلاف
په ۱۶۲۵ کال کی البرخت فون والدشتاین د کاتولیکی لیگ (د هابسبورک امپراطوری پوځ) اعلی قوماندان شو . په دی وخت کی ډېنمارک، هالنډ، انگلستان او سویډن د هابسبورک په خلاف مذهبی ائتلاف جوړ کړل او د هابسبورک پر امپراطوری یی یرغل وکړل. په ۱۶۲۵ کال کی ډېنمارکی پاچا کریستیان چی د پروتستانتی ائتلاف قوماندان وو د خپلو ځواکونو سره د هابسبورک پر امپراطوری باندی برید وکړ خو پوځ یی د البرخت فون والدشتاین لخوا ماته وخوړله. 
په ۱۶۳۰ کال کی سویډنی پاچا گوستاو ادلف ۲ لوی پوځ جوړ کړ او د ساکسونی پوځ سره یی پر لایپسیک برید وکړ. په ۱۶۳۱ کال کی گوستاو ادلف ۲ د برایتنقلد په جگړې کی کاتولیکی پوځ ته ماته ورکړه. د هابسبورک امپراطور فردیناند ۲ غوښتل چی البرخت فون والدشتاین بیا د امپراطوری پوځ قوماندان شو خو البرخت د باو د رنځ په سبب مجبور شو چی د امپراطور د غوشتنې څخه انکار وکړي. په ۱۶۳۱ کال کی سویدنی پوځ پراگ ته ورسېده. په ۱۶۳۲ کال کی البرخت فون والدشتاین بیا د کاتولیک لیگ قوماندان شو. په دی وخت کی د البرخت رنځ دریمې مرحلې ته ورسېده او باو پر عقل یی باندی ډېر اغېزه کاوه. هغه نسوای کولای خپل پوځ رهبري وکړي. په دی وخت کی په وین کی د البرخت د سیاسی مخالفینو  د خنایت په هکله یو خبر توسعه ورکړه. کله چی د هابسبورک امپراطور د دی خنایت خبر شو نو د البرخت فون والدشتاین د بندولو یی امر وکړ. په دی وخت کی د والدشتاین پوځ په بوهیمیا کی د خب په ښار کی وو. په ۲۲ فبرایر امپراطوری افسران خب ته ورسېدل او والدشتاین په ملمستیا یی دعوت وکړ. مگر البرخت فون والدشتاین د رنځ په سبب ملمستیا ته و نه رسېده. په دی سبب امپراطوری افسران د البرخت فون والدشتاین کور ته راغلل او پر البرخت فون والدشتاین یاندی یی یرغل وکړل. په دی برید کی البرخت فون والدشتاین ووژل شو.

وېشنيزه:چېکي پوځي افسران
ملي د لوړو زده کړو موسسه

**ملي د لوړو زده کړو موسسه ** ملي د لوړو زده کړو موسسه په افغانستان کې له خصوصي ښوونیزو موسسو څخه گڼل کیږي چې په ۱۳۹۱ کال  کې رامنځته کړای شوې ده. دغې موسسې د ۱۳۹۱ کال په وږي کې د افغانستاند لوړو زده کړو له وزارته د خپل فعالیت جواز ترلاسه کړی دی.

## د کار پیل
دغې  موسسې خپل لومړنی کانکور د ۱۳۹۱ کال په تلې کې خپل لومړنی کانکور پر لار واچاوه او د حقوقو او سیاسي علومو، معالجوي طب پوهنځیو او د روغتیایي علومو د انسټیټیوټ له پاره یې ۱۸۷ تنه محصلین جذب کړل.
دغې موسسې د کانکور دوهم دور د ۱۳۹۲ کال په وري میاشت کې پر لار واچاوه چې د هغه پر بنسټ ۴۰۸ تنو په پورته پوهنځیو کې د زده کړې له پاره لار ومونده.

## تحصیلي رشتې
دغه موسسه په لاندې رشتو کې محصلین مني:
### معالجوي طب
### حقوق او سیاسي علوم
### طبي انسټیټیوټ
#### طبي ټکنالوجۍ
#### ستوماتولوژي
#### عالي قابلگۍ
#### عالي نرسنگ

## سرچینې
* http://www.milli.edu.af

## اړوند تړاوونه
* د افغانستان د پوهنتونونو لړلیک
شمس الزمان شمس

بټنوک|شاعر او لیکوال شمس الزمان شمس
**شمس الزمان شمس** د پښتونخوا سیمې يو شاعر ، لیکوال او ښوونکی دی . د دغه شاعر ډېری شعرونه د پښتو سندارا غزلبول استاد خيال محمد پخپل غږ کې ویلي .
ارباب عبدالودود

بټنوک|د پښتونخوا شاعر ارباب عبدالودود خان

بټنوک|د پښتونخوا شاعر ارباب عبدالودود خان
نازي شهزادۍ

بټنوک|د پېښور څخه خپرېدونکي ټلويزون پښتو ژبې پخوانۍ ويانده نازي شهزادۍ
چسکی کروملوف (ماڼۍ)

**د چسکی کروملوف ماڼۍ** (په چیکی:*Státní hrad a zámek Český Krumlov*) یوه لویه ماڼۍ ده چی د د چېک په جمهوریت کی پرته ده او د جنوبی بوهیمیا تر ټولو لویه او مشهوره ماڼۍ هم ده.دغه ماڼۍ د ۱۹۸۹ کال څخه د د چېک  جمهوریت د ملی یادگارونو څخه دی او د ۱۹۹۲ کال څخه د یونسکو (UNESCO) په فهرست کی هم شته.

## سرچينې


وېشنيزه:د چېک جمهوريت يادگارونه
اکدي واکمنۍ

**اکدي واکمنۍ** د ۲۳۳۴ کال (ق.م.) څخه تر ۲۱۵۴ کال (ق.م.) پورې د فرات او دجله د سیندونو په منځ کی یوه پخوانۍ سامی واکمنۍ وه پلازمېته یی اکاد وه او رسمی ژیه اکادي ژبه وه چی د مېخي لیکدود په مرسته لیکل کېده. اکدي واکمنۍ د پخوانی واکمنیو څخه وه چی په ۲۳۳۰ کال (ق.م.) کی د سارگن اکاد لخوا جوړه شوه. 
## تاریخ
په ۲۳۳۴ کال (ق.م.) د بین البحرین په سیمې کی څو د ښار دولتونه پراته ول دغه ښارونه په اوس وخت کی د کيش، اوروک، اور، امت، لاگاش ، ماري او ابلا په نومونو یادېږي او د سومېري حکمرانانو په لاس کی ول. په ۲۳۳۴ کال (ق.م.) د کيش یو کارمند سیاسی او پوځی قدرت حاصل کړ. په ۲۳۴۰ کال کی دغه کارمند چی په اوس وخت کی سارگن اکدي په توم یادېږي د سومېر حکمران شو. سارگن اکاد په بین النهرین کی په تاریخ کی لمړنی د مرکزیت دولت جوړ کړ. سارگن اکاد نوی پایتخت اکاد هم تاسیس کړ. سارگن اکاد د حکومت په وخت کی اکدي واکمنۍ پراخه کړه. په دی وخت کی علام او دیلمون د سارگن لاس ته ورغلل. د سارگن لمسۍ نرام سین د خکومت په وخت کی د کدي واکمنۍ اوج ته ورسېدله. په دی وخت کی سوریه، قبرس او ترکیه هم ونیول شول. په ۲۱۴۰ (ق.م.) اکدي واکمنۍ د گوتیانو لاس ته ورغله او په ۲۱۱۶ (ق.م.) د اور حکمران اتوحیکال د گوتیانو واکمنۍ ته ماته ورکړه. تر جگړې وروسته بین النهرین د اور واکمنۍ لاس ته ورغله.

## سرچينې
‎

وېشنيزه:پخوانی هېوادونه
تعبیه شوی چاودیدونکی وسیله

300px|بټنوک|کيڼ|د چاودیدونکی وسیلې په مرسته ویچاړ شوی پوځي موټر
**تعبیه شوی چاودیدونکی وسیله** (په انگرېزي:*Improvised explosive device* یا *IED*) ځای پر ځای شوي چاودیونکي توگي یو ډول بم دي چی دودیزي نظامی طریقي په خلاف په نورو طریقو جوړېږي او کارېږي. نوموړي چاودیدونکي توکي کېدلای سی ځان وژونکي بم په شکل کار وکړي لکه په ځان پورې تړلی ځاي پر ځاي سوي چاودونکي توکي، دغه راز د لېري څخه کنترل سوی ځاي پر ځاي چاودېدونکي توکي په موټر کی ځاي پر ځاي سوي چاودېدونکي توکي تعبیه شوی چاودیدونکی توکي، چاودونکي شکل لرونکي مردک او د فشار په مرسته چاودېدونکي وسیله هم په دی ډلې کی راځي. دغه چاودونکی وسله په ځانگړي ډول په کورنیو جگړو او ځایی جگړو کی  د مخالفینو ډلو لخوا کارېږي.
## چاودونکي شکل لرونکي مردک
*آر لیکنه: [[چاودونکي شکل لرونکي مردک]]*
300px|بټنوک|کيڼ|چاودونکي شکل لرونکي مردک
چاودونکي شکل لرونکي مردک د هغو چاودونکي بمی سیستمونو یا په زره سوری کوونکی مردکونو څخه دی چی د زره پوښ د موټورونو د منځه وړولو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي.

## تعبیه شوی چاودیدونکی وسیله
تعبیه شوی چاودیدونکی وسیله یو ډول بم دي چی چاودېدونکي او آتشگیر توگې  لري. دغه چاودېدونکي وسیله د موټرونو، تانکونو د منځه وړولو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. دغه بم پوځی چاودېدونکی مواد (لکه هیکسوجن، اوکټوجن، تی ان تی، پینټریټ)درلودلای سی خو اکثریت بمونه د غیر پوځي چاودېدونکی توگو (لکه امونيم نايټرېټ او هېکزامېتيلين ټرايپرآکسيډايامين) څخه چوړ شوی دی. هر چاودېدونکی وسیله عادتا د ۲ یا ۵ برخو څخه جوړ شوی ده. د هغو برخو څخه چاودېدونکی ماده چی د توپخانې مرمری یا صنعتی چاودېدونکی توکو څخه جوړ شوی ده، اصلی برخه ده. خو څو بمونه د مایع شوی گاز محتوي درلودلای شی. په دی وسیلې کی انرژي منبع او د سویچ صندوق هم شته.
دغه چادونکي وسیله په ځانگړي ډول د پوځی موټورونو (لکه هاموي) او کم زره پوښ موټورونو (لکه HMMWV او پانډور) د منځه وړولو لپاره تر ټولو آغېزمنده ده. دغه ډله موټور اواره شاسی لري چی د چاودنې قدرت وجذبوي. خو په اوس وخت کی خاصی موټورونه چی د MRAP یا Mine-Resistant Ambush Protected په نوم یادېږي جوړېږي. دغه ډله زره پوښ موټرونه خاصی شاسی لری چی د **V** توري په شکل جور شوي دی. دغه خاصی شاسی کولای شی د چاودنې قدرت وکږوي.

## سرچیني
‎

وېشنيزه:چاودېدونكى مواد
وېشنيزه:شوبلې ضد وسلې
امونيم نايټرېټ

**امونيم نايټرېټ** (په انگرېزي:*Ammonium nitrate*) د نیتروژنو د ترکیبونو څخه دی چی د کیمیایی فورمول یی  NH4NO3 دی. امونيم نايټرېټ د بلور سپینه ماده ده چی په اوبو، مټهانول، آسیټون او اټهانول کی ویلېږي. امونيم نايټرېټ صنعتی کرهڼی سره (کود) ده چی د غنم، اوربشي، تور غنم،کچالو او سارایی اوربشي د پارو اچولو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. نوموړي توگه د اوریا (Urea) څخه جوړېږي. امونيم نايټرېټ د صنعتی چاودونکي توگې د جوړولو لپاره هم کارېدلای شي.

### تولید
*امونيم نايټرېټ د يوريا (3CO(NH2)2) څخه جوړېدلای شي
*۱
3CO(NH2)2 + 2 H2O → NH4NO3 + 3 CH4 + 2 N2

*۲

NH4)2SO4 + 2 NaNO3 → Na2SO4 + 2 NH4NO3)

Ca(NO3)2 + (NH4)2SO4 → 2 NH4NO3 + CaSO4

## امونيم نايټرېټ په کرهڼې کی
امونيم نايټرېټ په ځانگړي ډول د نباتاتو وده په وخت کی د کود ورکولو لپاره کارېږي. نوموړي کود چی نیتروژن ولری د نباتانو د خواړو او احیا کولو لپاره هم کارېږي. امونيم نايټرېټ په دولومیت کی هم گډېږي. دغه ډله کود په ځانگړي خاورو ته چی د مگنیزیم مختوی ۰،۴ ٪ لري، ورکول کېږي. نوموړي مخلوط د پسرلي څخه تر اوړی پورې ورکول کېږي او د کچالو، انگور، حبوباتو د کود ورکولو لپاره کارېږي.    

## چاودونکي توگه
امونيم نايټرېټ د چاودونکي توگو په فهرست کی هم شته. د دی لپاره دغه توگه د صنعتی چاودونکي مواد لپاره هم کارېږي. امونيم نايټرېټ د جوړولو ډېر آسان او ارزان دی او د دی په سبب دغه چاودونکي توگه په افغانستان او عراق کی د مخالفینو ډلو لخوا کارېږي. امونيم نايټرېټ چی د سوځیدو توگو (د بېلگی په توگه: نفت) مخلوط شوی دی، ډېر آغېزمندي چاودونکي ترکیب دی.

## د چاودونکي توکو تولید
تاسو باید د چاودونکي ترکیب د جوړولو لپاره ۷٪ نفت او ۹۵٪ امونيم نايټرېټ ولرئ وروسته امونيم نايټرېټ په تفت کی گډ وکړئ. کله چی امونيم نايټرېټ په تفت کی گډ شوي دی نو دغه ترکیب اوسپنی لوښی ته ورکړئ. دغه چاودونکی ترکیب نسبتا مستقر دی او حساسیت یی کم هم دی. د انفجار سرعت یی د ۱۱۰۰ مترو په ثانیه کې څخه تر ۲۷۰۰ مترو په ثانیه کې پورې دی. خو کله چی غوارئ دغه چاودونکی ترکیب فیر کړئ نو تاسو باید قوی ډیټونیټر  کار وکړئ. دغه بم د پوځی چاودونکی توگې (لکه پینټریټ) یا هېکزامېتيلين ټرايپرآکسيډايامين (HMTD) په مرسته فیرولای شي. کله چی پوځی چاودونکی توگي نه لرئ نو  پنځه گرامو د هېکزامېتيلين ټرايپرآکسيډايامين څخه کار واخلئ.

وېشنيزه:چاودېدونكى مواد
هېکزامېتيلين ټرايپرآکسيډايامين

**هېکزامېتيلين ټرايپرآکسيډايامين** (په انگرېزي:*hexamethylentriperoxidiamin* یا *HMTD*) د چاودونکي موادو څخه دي چی د ډیټونیټرونو د جوړولو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. کیمیایي فورمول یی C6H12N2O6 دی.

## توصیف
هېکزامېتيلين ټرايپرآکسيډايامين
په ۱۸۸۵ کال کی د ډرسډېن په ښار کی په آلمان کی جوړ شو. 
هېکزامېتيلين ټرايپرآکسيډايامين د پروکسیدو د ترکیبونو څخه  بلوری (کریسټالي) یوه سپینه توگه ده چی په اوبو او عضوي محلولونو (اتهانول) کی ویلېږي. نوموړي توگه مستقر او حساسیت ده. کثافت یی 0,88 g/cm³

## د هېکزامېتيلين ټرايپرآکسيډايامين تولید
هایډروجن پاړوکسایډ (۴۵ گ.) د ښیښه لوښی ته ورکړﺉ. په دی لوښی کی اروټروپین (۱۴ گ.) چی د جامد الکول یا هکسامین په نومونو هم یادېږي زیات کړﺉ. د اروټروپین تر ویلېږلو وروسته سیټرک ایسد (۲۱ گ.) په دی محلول کی زیات کړﺉ. دغه لوښی د محلول سره په یخ کی سړه وکړﺉ. د محلول حرارت یاید د ۰ °C څخه تر ۱۰ °C درجو پورې واوسی. وروسته تاسو باید تقریبا ۳ ساعتونه دغه محلول سړه وکړﺉ او گډ کړﺉ. تر ۳ ساعتو وروسته  د محلول گډ کولو قطع وکړﺉ. کله چی په محلول کی کړیسټالونه جوړ شوي نو تاسو دغه کړیسټالونه د محلول څخه تجرید کړﺉ. وروسته تاسو کولای سی دغه کړیسټالونه خشک وکړي. 

        
وېشنيزه:چاودېدونكى مواد
پانډور زره پوښ موټر

**پانډور زره پوښ موټر** (په انگرېزي:*Armoured personnel carrier Pandur*) د ۲۲ ټنو څو مقصدېز زره پوښ موټر دي چی په اتریش کی د سټېیر شرکت (Steyr) لخوا جوړېږي. نوموړي زره پوښ موټر کولای شی په سخته ساخه یا ځای (په غرونو او صحرا کی) حرکت وکړي او د ناټو پوځونو په جگړیزو تجهیزاتو کی شامل هم دي. 
## تاریخ او توصیف
د پانډور زره پوښ موټر د جوړولو په ۱۹۸۵ کال کی پېل شو. په دی وخت کی په اتریش کی لومړي د 4X4 شاسی زره پوښ موټر جوړ شو. په ۲۰۰۱ کال کی د4X4او 8X8 عصري شوي زره پوښ موټرونه چی د پانډور ۲ په نوم یادېږي جوړ شول.
د پانډور زره پوښ کولای شی د ۱۴،۵ م.م. مرمی  او په زره شوي کوونکي توغندیو د برید څخه مقاومت وکړي.  عسکران په افغانستان کی پر موټرونو باندي خاصی پنجرې نصب کوي چی دبرېښنا دجريان لار  برید کوونکی توغندی ویچاړ کړي او د دی لپاره د مردکو ویچاړ کوونکی انرجي کم شوي دی. د بېلگی په توگه: کله چی وسله وال پر دغی موټر باندي ۱۰۰ د آر پي جي-۷ مردکونه ویشتل وکړي نو دغه خاصی پنجره ۶۵  د آر پي جي-۷ مردکونه ویچاړ وکړي. 

## جگړه ای تجهیزات
پانډور زره پوښ موټر کولای شی د ۳۰ م.م. یا ۱۲۰ م.م. ماشیندار ولري. نوموړي موتر پرته د هغو وسلو  څخه اسرائیلی رهبري شوی توغندي ( *Spike LR*) هم درلودلای شی.  نوموړي موټر کولای شی ۱۴ عسکران انتقال وکړي. د کارپوهانو په نظر د پاندور زره پوښ او وسلې ډېر کمزوري دي.

## سرچینې
‎
وېشنيزه:پوځي گاډي
ام – ۵۳/۵۹

**ام – ۵۳/۵۹** (په چېکي:*30mm samohybný protiletadlový dvojkanón Praga PLDvK 53/59*) چی د څرمښكى (په چېکي: *Ještěrka*)په نوم هم یادېږي د لنډ توغولو د مځکې نه هوا ته یو ډول پخپله څرخېدونكى توپ دي چی د چورلکو او الوتکو د منځه وړولو لپاره ور څخه کار اخیستل کېږي. 
## تاریخ
ام – ۵۳/۵۹ د ۳۰ میلیمټرو پخپله څرخېدونكى توپ د چکوسلواکيا په جمهوريت کی د ۱۹۵۹ کال څخه تر ۱۹۶۲ کال پورې د چکوسلواکي پوځ لپاره جوړېده. دغه وسله لیبیا او یوگوسلاویا ته هم صادره شوه. 
## توصیف
ام – ۵۳/۵۹ د مځکې نه هوا ته یوه وسله ده چی د مځکنی اهدافو د منځه وړولو لپاره هم کارېدلای سی. نوموړي توپ د پراگا وې ۳ اس د زره پوښ پر شاسي باندي نصب شوي دي ویشتونکی ارتفاع یی د -۲ درجو څخه تر ۸۵ درجو پورې دي. د توپونو واټن ویشتونکی ۳۰۰۰ متره دي.

وېشنيزه:د الوتکې ویشتونکي وسلې
وېشنيزه:چېکي وسلې
ډانا مادل ۷۷ لیري ویشتونکي توپ

**ډانا مادل ۷۷ لیري ویشتونکي توپ** (په چېکي: *Dana 152mm samohybná kanónová houfnice*) د ۱۵۲ میلیمترو پخپله څرخېدونكى او پخپله چارجېدونکی لیري ویشتونکي توپ دي چی د مځکني پوځونو د توپخانې ملاتړ لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. نوموړي توپ د چکوسلواکیا په جمهوریت کی د ۱۹۸۰ کال څخه تر ۱۹۸۹ کار پورې جوړېده.
## تاريخ
ډانا مادل ۷۷ لیري ویشتونکي توپ په ۱۹۶۹ کال کی په سلواکیا کی د ترېنچین (Trenčín) په ښار کی طرح شو او لمړني توپ په ۱۹۷۲ کال کی جوړ شو او لمړنی ازمیښت یی په ۱۹۷۲ کال کی ترسره شوه. تر ۱۹۸۸ کال پورې ۷۰۰ توپونه جوړ شول او د چکوسلواکیا پوځ ۳۶۴ توپونه لاس ته ورغلل. دغه توپ پولنډ، لیبیا او شوروی اتحاد ته صادر شو او پولنډي پوځ د ۲۰۰۱ کال څخه ډانا مادل ۷۷ لیري ویشتونکي توپ په افغانستان کی هم کاروي. د چکوسلواکیا تر تقسیم وروسته په ۱۹۹۳ کال کی په سلواکیا کی ډانا توپ عصري شوي مادل چی زوزانا په نوم یادېږي جوړ شو.
## توصیف
ډانا مادل ۷۷ توپ د ۱۵۲ میلیمترو لیري ویشتونکي توپ دي چی د 8x8 پر ټاټرا ۸۱۵ شاسی باندي نصب شوي دي او واټن ویشتونکي یی ۱۸،۷ کیلومترو دي. پرته له لیري ویشتونکي توپ نه پر موټر باندي د ۱۲،۷ م.م. د الوتکې ويشتونکي ماشیندار هم نصب شوي دي. 
### زوزانا مادل لیري ویشتونکي توپ
زوزانا مادل لیري ویشتونکي توپ د ۱۵۵ میلیمټرو عصري شوي ډانا مادل ۷۷ لیري ویشتونکي توپ دي چی په ۱۹۹۷ کال کی په سلواکیا کی جوړ شو. د زوزانا توپ واټن ویشتونکي ۳۹ کیلومترو دي.

وېشنيزه:چېکي وسلې
املوک

**املوک** يا **سور املوک** () يو ډول سور رنگه مېوه ده کله چې پخه شي، نو منځ يې نرم او خوږ وي. چې په ډېرو هېوادونو کې پيدا کيږي.

املوک په خپل ترکيب کې ۹٪ ويټامين سي او ۸٪ ويټامين بي ۶ لري چې د سترگو ليد او د بدن د پوستکي تازه ساتلو کې خورا مهمه ونډه اخلي، ترڅنگ يې ۸۰ سلنه اوبه لري، چې دا هم د بدن د انرژۍ د تولید لپاره ګټور خاصیت دی. له دې ورهاخوا املوک د سرطان ضد مواد لري او ترڅنگ يې د اکسيدريشن (زنگ) مخنيوي مواد هم لري چې د زهرجنو موادو مخنيوی کوي او د مکروبونو د جوړښت مخنيوی کوي.
## د املوک انځورونه

دوتنه:Fuyu Persimmon (Diospyros Kaki).jpg|د سره املوک جوړه انځور
دوتنه:Plaquemine. Kaki. Japanese persimmon, kaki persimmon. (Diospyros kaki Thunb., 1780).JPG|روغ او پرې شوي سره جاپاني املوک
دوتنه:Persimmon tree with many fruits - 2.jpg|د املوک ونه د مېوې پخېدو پرمهال
دوتنه:Kaki Blatt Frucht.jpg|املوک ونه او مېوه مخکې له پخېدو
دوتنه:Persimmon young fruit 10.jpg|بټنوک|املوک د لويېدو پرمهال


## سرچينې
سټروپ ۲

**سټروپ ۲** (په چیکي:*Samohybný protiletadlový komplet*) د دورگې پخپله څرخېدونكى د الوتکو ویشتونکي وسله ده چی د الوتکو، چورلکو، بې پیلوټه الوتکو او بلو هوایی اهدافو د منځه وړولو لپاره ور څخه کار اخیستل کېږي نوموړي وسله د چکوسلواکیا په جمهوریت کی په ۱۹۸۷ کال کی طرح او جوړه شوه خو تر ۱۹۹۶ کال پورې یوازې یوه وسله جوړه شوه .تر ۱۹۹۶ کال وروسته په سلواکیا او چېک جمهوریت کی د دغي وسلې ترقي ادامه شوه.  

## توصیف
سټروپ ۲ د الوتکو ویشتونکی سیستم د ۳۰ م.م. یو روسي توپ، د ۷،۶۲ ماشیندار او د الوتکو ویشتونکي توغندی لري چی د 8x8 د ټاټرا ۸۱۵ پر شاسی باندي نصب شوي دي او ټول وزن یی ۲۷ ټنو ته رسېږي. د توپ واټن ویشتونکي ۴۰۰۰ مټرو او د توغندیو واټن ویشتونکي ۴۲۰۰ مټرو دي.

## سټيکس
سټيکس (په چیکي: *ShPlK STYX* ) د چکوسلواکیا تر تقسیمولو وروسته د چېک په جمهوریت کی د الوتکو د ویشتونکي سیستم پروژه ادامه شوه او څو کلو وروسته  سټیکس د الوتکو ویشتونکي پخپله څرخېدونكى سیستم جوړ شو. نوموړي  د الوتکو ویشتونکي سیستم د ۳۵ م.م. سویسی توپ  (35mm OERLIKON)  لري چی د 8x8 د ټاټرا ۸۱۵ پر شاسي باندي نصب شوي دي.   هر موټر کولای شی د الوتکو په خلاف رهبري شوي توغندۍ ولري.
## بړامس
بړامس (په سلواکي:*Brams Samohybný protilietadlový komplet* ) د الوتکو ویشتونکي پخپله څرخېدونكى سیستم دي چی د ۹۰ کلو کی په سلواکیا کی جوړ شو. نوموړي وسله د ۳۰ م.م. د الوتکو ویشتونکي روسی توپ ( 2A38M)، د ۱۲،۷ م.م. ماشیندار او د الوتکو ویشتونکي توغندۍ (ایگلا 9M313) لري چی د 8x8 د ټاټرا ۸۱۵ پر شاسي باندي نصب شوي دي. بړامس گاډي قوي زره پوښ لري چی د ۱۲،۷ م.م. مرمی څخه مقاومت وکړي.

## سرچینې
‎

وېشنيزه:چېکي وسلې
رېويسوړ رادار

بټنوک|300px|کيڼ|رېويسوړ رادار
**رېويسوړ رادار** (په چيکي:**ReVISOR**)  دوه بعدي خوځېدونکی رادار دی چې د الوتکو، چورلکو او بې پیلوټه الوتکو د څارلواو پېژندلو لپاره ورڅخه کار اخېستل کېږي. نوموړی رادار د چېک په جمهوریت کې د پاردوبيڅې (په چيکي:*Pardubice*) په ښار کې د رېټيا شرکت لخوا جوړېږي. رېويسوړ رادار په ۲۰۰۹ کال کې طرح شو. د چېک پوځ غواړي نوموړي رادار په ۲۰۱۴ کال کې رانیسي.
## توصیف
رېويسوړ رادار کوچنی رادار دی چې د شخصي پوځي گاډي په مرسته انتقالولای شي. د رادار انتن لوړوالي ۶،۵ متره دي. د څارونکی واټن یی د ۱۹ کیلومتره څخه تر ۲۵ کیلومتره پورې دي. نوموړي رادار کولای شي د الوتکو ویشتونکي توغندی آر پي اس – ۷۰ سره همکاري وکړي. 
 
## سرچینې
‎

وېشنيزه:د چېک پوځي تخنيک
بوړاپ غیر فعال څارونکی سیستم

بټنوک|350px|کيڼ|بوړاپ غیر فعال څارونکی سیستم
**بوړاپ غیر فعال څارونکی سیستم** (په چیکي:‌**BORAP** *BO* jový *RA* diolokační *P* átrač یا **KRTP - 96**) یو برېښنايي څارونکی غونډال دی چې د هوا، سمندر او مځکنيو ټاکونکو موخو د څارولو، تعقیبولو او پېژندلو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. نوموړي سیستم کولای شي د ویرا غیر فعال څارونکی سیستم سره همکاري وکړي. بوړاپ غیر فعال څارونکی سیستم یوازې د چېک پوځ په لاس کې دی. 
بوړاپ غیر فعال څارونکی سیستم په ۹۰ زېږديزو کلونو کې د چېک په جمهوریت کی د ټېسلا پارډوبيڅې (په چیکي:‌Tesla Pardubice) په شرکت کې طرح شو او د چېک پوځ د دغه برېښنايي سیستم څخه په رسمي ډول د ۱۹۹۹ ز. کال څخه راهیسې کار اخلي. 
## توصیف
بوړاپ غیر فعال څارونکی سیستم د دؤو آنتنونو او دؤو مرکزونو څخه جوړ شوی دی چې د الوتکو رادارونه، دهواپېژندنې رادارونه، آی اېف اېف سیستم او د تاکتیک د هوایي چلوونکي سیستم وڅاري.د بوړاپ هر تمځای د آنتن او برېښنایی مرکز څخه جوړ شوی چې د 4x4 د ټاټرا ۸۱۵ پر شاسی باندې نسب شوي دي. د هغو انتنونو په منځ کی باید   د ۷۰ کیلومتره واټن واوسی او څارونکي واټن یې ۴۵۰ – ۵۰۰ کیلومتره دی. نوموړی څارونکی سیستم کولای شي ۲۰۰ موخيزې نښې وڅاري. د فريکونسۍ پوښښ يې ١-١٨ کيلوهتزه دى، که څه هم جوړوونکي له ٠.٥ څخه تر ٤٠ کيلوهرتزه پورې لا غوره وړتيا وړاندې کوي. په معمول ډول د ٥٠٠ کيلوهرتزو په پوښښ سره د کتنې کرښه محدوده وي.
 
 
## دا هم وگورئ
*ویرا غیر فعال څارونکی سیستم
*تامارا غیر فعال څارونکی سیستم

## سرچینې
‎

وېشنيزه:د چېک پوځي تخنيک
اس دي دي رادار

بټنوک|300px|کيڼ|اس دي دي رادار
**اس دي دي رادار** (په چيکي: *Stanice monitorování radioelektronických signálů* یا *SDD - Stanice dalekého dosahu* ) د غیر فعال څارونکي سیستم دي چی د راډیو – اېلېکترونيکي اکتشافو او څارولو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. نوموړي سیستم کولای سی دښمني سمندري، هوایی او مځکني راډیو – اېلېکتونيکي سرچینې وڅاري او څېړنه وکړي. اس دي دي رادار د چېک په جمهوریت کی جورېږي.
## توصیف
اس دي دي د رادار ستراتیژیکي سیستم چی د ړامېټ شرکت (په چیکي: *Ramet*)لخوا جوړېږي. نوموړي سیستم د ټاټرا ۸۱۵ لخوا انتقالولای سی. د فريکونسۍ پوښښ يې ۰،۳ – ۰،۱ گیگاهتزه دى، که څه هم توليدکوونکى له ۰،۸ څخه تر ۸ گیگاهرتزه پورې د ظرفيت انتخاب هم پېشنهاد کوي او د ۶٠٠ کيلومتترو/ ۳۶۰ درجو په پوښښ سره د کتنې کرښه محدوده وي. نوموړي رادار د بوړاپ غیر فعال څارونکی سیستم او بلو څارونکي سیستمونو سره همکاري کولای سی. اس اس دي رادار د چېسکې بوډېويڅې (په چېکي: *České Budějovice*) په ښار کی د راډیو – اېلېکترونیکي مبارزو د پوځي ډلې په لاس کی دي.

## سرچینې
‎

وېشنيزه:د چېک پوځي تخنيک
اس ټي – ۶۸ یو سی زټ څارونکي رادار

بټنوک|300px|کيڼ|اس ټي – ۶۸ یو سی زټ د درو بعدونو منځ واټنه یو پخپله څرخېدونكى روسی څارونکي رادار چی د چېک په جمهوریت کی عصري شو
**اس ټي – ۶۸ یو سی زټ** (په چېکي:**Radiolokátor ST-68UCZ**) د درو بعدونو منځ واټنه یو پخپله څرخېدونكى روسی څارونکي رادار دي چی د چېک په جمهوریت کی د چېک پوځ لپاره د ړېټيا شرکت لخوا عصري شو. نوموړي څارونکي رادار د الوتکو ویشتونکي سیستمونو سره د همکاري (تعاونو) لپاره ټاکل شوی دی. تر ۲۰۱۳ کال پوري په روسیې کی ۱۰۰۰ رادارونه جوړ شوي وو. 
## توصیف
اس ټي – ۶۸ یو په ۷۰ کلو کی په شوروي اتحاد طرح او جوړ شو او يه ۹۰ کلو کی د چېک په جمهوریت کی عصري شو. نوموري رادري سیستم د هوایی اهدافو د څارولو او اکتشافو لپاره ور څخه کار اخيستل کېږي. دغه رادار د کامپیوټر لري چی د الوتکو ویشتونکی توغندیو رهبري وکړي او کولای سی پر دښمنی الوتکو باندي د توغندیو په مرسته برید وکړي. اس ټي – ۶۸ رادار کولای سی ۱۰۰ هوایی اهدافو د ۳۶۰ درجو په سمت کی وڅاري. د زیات ته زیات پالس قوت یی ۳۵۰ کیلو واټو ته رسېږي. نوموړي رادار د -۵۰ درجو څخه تر +۵۰ د حرارت درجو پورې کار کولای سی. دغه سیستم کولای سی هوایی اهدافو چی د ۰،۱ متر د انعکاس سطح لري وڅاري. نوموړي سیستم د ټاټرا ۸۱۵ لخوا انتقال شوي دي.
## سرچینې
‎

وېشنيزه:د چېک پوځي تخنيک
وېشنيزه:روسي رادارونه
گما اس ۱ ای رادار

بټنوک|300px|کيڼ|گما اس ۱ ای څارونکي رادار
**گما اس ۱ ای** (په روسي:*Гамма-С1Е*) د درو بعدونو گرځېدونکی رادار دي چی په روسیې کی ۲۰۰۰ کال کی طرح او جوړ شو او روسی پوځ د دغی رادار څخه په رسمی ډول د ۲۰۰۳ کال څخه کار اخلي. نوموري رادري سیستم د هوایی اهدافو د څارولو او اکتشافو لپاره ور څخه کار اخيستل کېږي او د ۴٠٠ کيلومتتره په پوښښ سره د کتنې کرښه محدوده وي. هر رادار کولای سی ۱۰۰ اهدافو وڅاري او قیمت یی ۵۰۰ میلیونه ر. دي  نوموړي رادار د روسی پوځ د سرچینو په مطابق کولای سی الوتکې چی د رادار شعاوې جذب کوي، وڅاري او اکتشاف کړي. 

## سرچینې
‎

وېشنيزه:روسي رادارونه
ذبيح الله شفق

**ذبيح الله شفق** (١٩٨٣ ز. - ١٣٦٢) *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Zabih Ullah Shafaq)* يو پښتون افغان ليکوال، خبريال، ژباړن او ايډيټر دی. هغه د الفت، افاق او پښتونخوا غږ مجلو پخوانی پازوال او د ټول افغان د وېبپاڼې او پيکټ PACT راډيو د خبريال په توگه هم پاتې شوی. دم مهال هغه په پېښور کې د آزادي راډيو د پښتو څانگې د خبريال په توگه دنده ترمخ بيايي.
## مخينه
ذبيح الله شفق پر ١٩٨٣ ز. کال  زېږېدلى دى.

## زده کړې
لومړنۍ زده کړې يې د پېښور په بېلابېلو پاکستاني او افغان ښوونځيو کې ترسره کړې، پر ٢٠١٠ م کال کې يې د خيبر پښتونخوا ايالت د پېښور له پوهنتونه په پښتو ادبياتو کې د لېسانس (B.A) سند ترلاسه کړى او پر ٢٠١٣ م کال کې يې له همدې پوهنتونه په نړېوالو اړيکيو (International Relations) کې د ماسټرۍ سند ترلاسه کړى. 
ددې ترڅنگ نوموړي د پېښور له APTECH انستيتيوت څخه په معلوماتي ټکنالوژۍ (Information Technology)  او اداره او تجارت (Diploma in Business Administration) کې ډيپلوم هم ترلاسه کړى.  
شفق همداراز په يو شمېر ژورنالېستيکو ورکشاپونو او غونډو کې هم گډون کړى دى.
## دندې
ذبيح الله شفق له ٢٠٠١م کال راهيسې په مطبوعاتي ډگر کې پر کار بوخت دى. نوموړي په چاپي رسنيو کې نزدې ١٠ کاله کار کړى دى. 
شفق له الفت مجلې، افاق مجلې، پښتونخوا غږ مجلې، ليکوال مجلې، سپرغۍ مجلې او همداراز د خيبر پښتونخوا او افغانستان په يو لړ نورو مجلو کې د ايډيټر، خبريال او ژباړن په توگه نزدې ٨ کاله کار کړى دى. 
ذبيح الله شفق په ٢٠١٠ م کال کې د پولې پولې راډيو (پيکټ راډيو) سره د خبريال په توگه په ژورنالېستيکو کارونو هم لاس پورې کړى او په مذهبي، کلتوري، ټولنيزو او سياسي چارو يې راپورونه چمتو کړي. سربېره پر دې نوموړى ددغې راډيو د مجلې (بارډر لاين) د ايډيټر په توگه يې هم دنده ترسره کړې ده. 
نوموړي همداراز په ٢٠١١م کال کې د يو کال لپاره په اسلام اباد کې په ملل متحد (UN.Habitat) کې هم د رسنيو د کارډينوټور Communication Coordinator  دنده ترسره کړې ده. 
شفق ددې ترڅنگ د نړېوال جال (انټرنېټ) پر مخ د لومړۍ پښتو ويېباڼېwww.tolafghan.com  سره د خبريال او د www.danishpress.com  د ايډيټر او چلوونکي په توگه هم پاتې شوى.
هغه له ډېرې مودې راهيسې د بېلابېلو مجلو لپاره په خيبر پښتونخوا کې د سياسي سرگرميو او کلتوري پروگرامونو په اړه د خبرونو او راپورونو په پوښښ کې کارنده ونډه اخيستې. 
د ذبيح الله شفق ډېرى سياسي ليکنې او ژباړې په  الفت، کاوون، سپرغۍ، افاق، ليکوال، پښتونخوا غږ، لمبه او نورو پښتو مجلو په دې  سربېرو په هېواد او له هېواده دباندې په نوموتو مجلو او ورځپاڼو کې خپرې شوي دي. 
ذبيح الله شفق د ٢٠١٣ ز. کال له جولايي میاشتې راهيسې په پېښور کې د ازادۍ راډيو خبريال دی. نوموړى د پېښور او قبايلي سيمو په ترينگلو او ستونزمنو حالاتو کې خپله دنده په ډېره مېړانه او صداقت ترسره کوي. 
## آثار
ذبيح الله شفق د خبريال ترڅنگ تکړه ليکوال و ژباړن هم دى، چې ډېرى سياسي ليکنې او ژباړې يې د هېواد او نړۍ په بېلابېلو پښتو مجلو، اخبارونو او وييباڼو کې چاپ  او خپرې شوي دي. 
د هغه چاپ اثار دا دي:
# د ارواښاد صاحب شاه صابر کليات  (سريزه، سمون او اوډنه) 
# په خيالونو کې نغمې (د پښتو د نوموتو شاعرانو د شعرونو غورچاڼ)
### ناچاپه اثار
# د ورکې خزانې لټون ( د ماشومانو ناول)
# په پاکستان کې د ترورېزم څلوېښت کاله (د ترورېزم په اړه مفصله څېړنه) 
# جهاد افغان، دفاع پاکستان (د سياسي ليکنو ټولگه)
# حال د ويلو لايق نه دى..... (په اخبار کې د چاپ شويو کالمونو ټولگه)

وېشنيزه:افغان خبريالان
ماگيون

بټنوک|300px|کيڼ|ماگیون ۱
بټنوک|300px|کيڼ|ماگیون ۳
**ماگيون** (په چيکي: *Magion*) د چکوسلواکیا یوه مصنوعي اکتشافي سپوږمۍ وه چی د اېنټر کسموس د پروگرام په ترځ کی د چکوسلواکیا د علومو اکاډيمي لخوا د یونوسفېر، مگنېتوسفېر او وان آلن کمربند د اکتشافو لپاره جوړه شوه. د ۱۹۷۸ کال څخه تر ۱۹۹۶ کال پورې ۵ مصنوعي سپوږمی  جوړې شوې چی مځکني مدار ته وتوغول شوې. 
## ماگیون ۱
ماگيون ۱ د چکوسلواکیا د مصنوعي سپوږمیو څخه لمړني اکتشافي مصنوعي سپوږمۍ وه چی په ۲۸ اکتوبر ۱۹۷۸ کال کی د پلېسټسک د راکټ د توغولو میدان څخه مځکني مدار ته وتوغول شوه.  ماگيون ۱ د ۱۴ نومبر يه ۱۹۷۸ کال کی د فضایی پېړۍ څخه جدا شو او د  یونوسفېر د اکتشاف یی پېل کړ. په ۱۹۸۱ کال کی د ماگیون ۱ د اکتشافو کار پاي ته ورسېده.  ماگيون ۱ د منشور شکل درلود. وزن یی ۱۵ کیلوگرامه وو. په دی منشور کی ټیلی میټری ټرانسميتر نصب شوي وو چی د فريکونسۍ پوښښ يې ۱۳۷ کيلوهتزه وه. 
## ماگیون ۲
ماگیون ۲ د ۶۵ کیلوگرامو اکتشافی سپوږمکۍ وه چی د ۲۸ سبتمبر په ۱۹۸۹ کال کی مځکني مدار ته وتوغول شوه په دی سپوږمکۍ کی اېلېټرو - مقناطیسی سامانونه SGR - 6 او SGR - 7 او راډیو - سپکټرومټر PRC - 2 - C   نصب شوې دی چی د مگنېتوسفېر د اکتشافو لپاره کارېده.

## ماگیون ۳
ماگیون ۳ په ۱۸ دسمبر ۱۹۹۱  کال کی د پلېسټسک د راکټ د توغولو میدان څخه مځکني مدار ته وتوغول شو. وزن یی ۵۲ کیلو گرامه وو. په ۱۹۹۲ کال کی د ماگيون ۳ د اکتشافو کار پاي ته ورسېده. 
## ماگیون ۴
ماگيون ۴ د ماگيون سپوږمکۍ څخه یوه اکتشافي سپوږمکۍ وه چی په ۱۹۹۵ کال کی د انتېربال د پروگرام په ترځ کی د پلېسټسک د راکټ د توغولو میدان څخه مځکني مدار ته وتوغول شوه. وزن یی ۵۹ کیلوگرامه وو او شکل یی کروی وو. ماگيون ۴ د کرې مغناطيسي میدان اکتشاف کړ.

## ماگیون ۵
ماگيون ۵ د ماگيون سپوږمکۍ څخه وروستی اکتشافي سپوږمکۍ وه چی په ۲۹ اگست ۱۹۹۶ کال کی د پلېسټسک د راکټ د توغولو میدان څخه مځکني مدار ته وتوغول شوه. وزن یی ۶۲ کیلوگرامه وو او شکل یی کروی وو. ماگيون ۵ په ځانگړي ډول د اېلېکټرونونو او آینونو حرارت د ۳۰۰ کیلومتره په لوړوالی کی اکتشاف کړ. په دی سپوږمکۍ کی پرته له تحلیلي سامانونو نه کمرې نصب شوې دي چی د قطبی شفق د څارولو او اکتشافو لپاره کار اخیستل کېدلې. په ۲۰۰۲ کال کی د ماگيون ۵ د اکتشافو کار پاي ته ورسېده. 
## سرچینې
‎  
وېشنيزه: مصنوعي سپوږمۍ
ټاټرا ۸۱۳

**ټاټرا ۸۱۳** (په چیکي:*Tatra 813*) یو باوړونکي موټر دي چی د چکوسلواکیا کی د ۱۹۶۷ کال څخه تر ۱۹۸۲ کال پورې جوړېده. نوموړي باوړونکي موټر چي د ۱۰۰ ټنو باوړ کشولای سی،په ځانگړي ډول د پوځ لپاره جوړېده. خو څو موټورونه په سنگين صناعت کی تر اوسه هم کارېږي. تر ۱۹۸۲ کال پورې ۱۱،۷۵۱ باوړونکي موټرونه جوړ شول چی آلمان، رومانيا او هندوستان ته هم صادر شول. ټاټرا ۸۱۳ د  د شاسيونو سره چوړ شو.
## توصیف
ټاټرا ۸۱۳ د ۱۴ ټنو باورونکي موټر دي چی خاصي شاسي لري. دغه شاسی چی د شمزۍ شاسي په نوم هم یادېږې په ۱۹۲۳ کال کی د هنز لېدوينکا لخوا د باوړونکی موټورونو لپاره طرح او جوړ شو. نوموړي شاسی په اوس وخت کی د نړۍ تر ټولو ښه شاسی دي. 
  

وېشنيزه:ټاټرا گاډي