د هایدروجن خوندیتوب

د هایدروجن په خوندیتوب کې د هایدروجن، په ځانګړې توګه د هایدروجن ګاز سونګ او د مایع هایدروجن خوندي تولید، مدیریت او کارونه تر بحث لاندې دي.   

هایدروجن د سوځېدنې وړتیا په کچه کې د ۷۰۴ NFPA  د  ۴  ترټولو لوړه درجه لري، ځکه چې که حتی لږ مقدار یې د عادي هوا سره ګډ شي، د سوځېدو وړ دی؛ دا سوځېدنه په هوا کې د شته آکسیجن او د تعامل د سادګۍ او کیمیاوۍ خواصو له امله د هایدروجن او هوا د حجمي نسبت په ٪۴ ټيتوالي کې پېښېږي. که څه هم هایدروجن د تعامل یا زهرجنیت لپاره هېڅ ذاتي خطر نلري. د هایدروجن زېرمه کول او کارول د ګازي سونګ په توګه د لیکېدو آساني، د کم انرژي سوځېدنې، د سونګ او هوا سوځېدونکو مخلوطونو پراخه لړۍ، لامبو وهنې وړتیا او همدارنګه د فلزاتو د ماتولو وړتیا له امله چې باید د خوندیتوب څخه یې د ډاډ لپاره په پام کې ونیول شي، ځانګړې ستونزې رامنځته کوي. مایع هایدروجن د خپل کثافت زیاتوالي او د تودوخې د اړتیا وړ خورا ټیټې درجې له امله اضافي ننګونې رامنځته کوي، ترڅو په مایع حالت کې یې وساتي. برسېره پر دې، په صنعت کې د راکټ د سونګ توکو، انرژي د زېرمې بدیلې سرچینې، د برېښنا په کارخونو کې د برېښنايي جنراتورونو لپاره د سړوونکي، د امونیا او میتانول د تولید په ګډون په صنعتي او کیمیاوي پروسو کې د خامو توکو او داسې نورو په ټوګه یې تقاضا او کارونه زیاته شوې، چې د هایدروجن په تولید، زېرمه کولو، لېږدولو او کارولو کې د خوندیتوب پروتوکولونو د ملاحظاتو د اهمیت زیاتوالي لامل شوی.   

## مخنیوی
یو شمېر موارد شته چې د سیسټمونو او طرزالعملونو د طرحې لپاره مرسته وکړي، ترڅو د هایدروجن څخه د کار اخیستلو پرمهال د پېښو څخه مخنیوی وکړي، د هایدروجن یو له لومړنیو خطرونو څخه یو دا دی چې هایدروجن ډېر د سوځېدو وړ دی.  

### خنثی کول او پاک کول
د اتاقونو خنثی کول او/یا د ګاز د لولو پاکول د خوندیتوب یوه مهمه او معیاري طریقه ده، چې د هایدروجن د لېږد په وخت کې باید ترې کار واخیستل شي. د دې لپاره چې په سمه توګه خنثی او/یا پاک شي، د سوځېنې وړتیا حدود باید په پام کې ونیول شي او هایدروجن سوځېدنې حدود د ګازونو نورو ډولونو څخه زیات توپیر لري. د اتموسفیر په نورمال فشار کې له ٪۴ څخه تر٪۷۵ پورې دی، د حجم سلنې له مخې په آکسیجن کې هایدروجن له۴ سلنې څخه تر ٪۹۴ پورې دی، پداسې حال کې چې په هوا کې د هایدروجن د چاودنې وړتیا حدود د حجم له مخې له ٪۱۸،۳ څخه تر ٪۵۹ پورې دي. په حقیقت کې، د سوځېدنې وړتیا حدود اکثراً د دې په پرتله زیات سخت کېدی شي، ځکه چې د اور په وخت کې اضطراب یا شوروالی کولی شي د احتراق لامل شي او چاودنه رامنځته کړي. د احتراق حد د پرتله کولو لپاره، په هوا کې د ډیزل د احتراق حد ٪۱،۴ – ٪۷،۶ دی او د استیلن  ٪۲،۵ – ٪۸۲ دی.

له همدې امله، کله چې تجهیزات د هایدروجن د لېږد څخه مخکې یا وروسته هوا ته پرانیستي وي، نو ځانګړي شرایط په پام کې نیول کیږي، چې ممکن د ګازونو نورو ډولونو د لېږدولو لپار به خوندي وي. پېښې د دې له امله رامنځته کېږي چې خنثي کول يا پاکول د کافي نه ؤ یا په تجهیزاتو کې د هوا ننوتل کم کڼل شوي (د بېلګې په توګه، د پوډر اضافه کول پرمهال)، چې د چاودنې لامل کېږي. د همدې سبب لپاره، د خنثی کولو یا پاکولو طریقې او تجهیزات اکثراً د هایدروجن لپاره ځانګړي دي، او اکثراً د هایدروجن په کرښه کې نښلول یا نښه کول باید په بشپړ ډول توپیر ولري، ترڅو ډاډ ترلاسه شي چې دا او نورې پروسې په سمه توګه تعقیب کېږي، ځکه چې زیاتره چاودنې یوازې له دې امله شوې دي چې د هایدروجن کرښه تصادفاً اصلي کرښې سره نښلول شوې وه یا دا چې د هایدروجن کرښه کومې له بل کرښې سره غلطه شوې ده.

### د احتراق د سرچینې مدیریت
په هوا کې د هایدروجن د احتراق اصغري انرژي په ۰،۰۲ ملي ژول کې د پېژندل شوو توکو په منځ کې ترټولو ټیټه ده او د هایدروجن-هوا مخلوط کولی شي د ډیزل-هوا مخلوط د ۱\۱۰ انرژي سره اور واخلي.  له همدې امله، د احتراق هره احتمالي سرچینه باید وڅېړل شي. هره برېښنایي وسیله، بانډ، یا ځمکه باید د پلي وړ خطرناکې ساحې د طبقه بندي اړتیا پوره کړي. د ساکنې برېښنا د زیاتوالي لپاره هر ډول پوتنشل سرچینې (لکه د هوا د بدلون سیسټم ځینې طرحې) مثلاً د ساکن برېښنا ضد وسیلو په واسطه هم باید حداقل ته ورسي. د تاوده کار طریقې باید پیاوړې، جامع او ښه د پلي کېدو وړ وي؛ او دوی باید لوړې ساحې پاکې او هوا يې بدله کړي او د کار څخه وړاندې له اتموسفیر څخه نمونه واخلي. په چت کې نصب تجهیزات باید په ورته ډول د خطرناکې ساحې اړتیاوې پوره کړي (۴۹۷ NFPA). بلاخره د څیرېدنې ډیسکونه (rupture discs) باید ونه کارول شي، ځکه چې زیاتره چاودنو او اورونو لپاره د احتراق  یوه معمولي سرچینه ده. پرځای یې باید د فشار کمولو نور سیسټمونه لکه فشار کموونکی وال باید وکارول شي.  

### میخانیکي بشپړتیا او د تعامل وړ کیمیا
د هایدروجن څخه کار اخیستلو په وخت کې چې حتی د اتموسفیر په نورمال فشارونو او د تودوخې په درجو کې هم د نورو توکو سره په اړیکه کې کېدی شي، باید څلور اصلي کیمیاوي خاصیتونه په پام کې ونیول شي: 

* د هایدروجن کیمیاوي خاصیت د دودیزو کیمیاوي توکو څخه ډېر توپیر لري، مثلا، په محصور چاپېریال کې د اکسیډریشن سره. او د دې ځانګړي کیمیاوي خاصیت په پام کې نه نیول په ځینو کیمیاوي کارخونو کې ستونزې جوړې کړې. همدارنګه بل اړخ چې باید په پام کې ونیول شي دا دی چې هایدروجن د یوه جلا تعامل د فرعي محصول په توګه رامنځته کېدی شي، چې ممکن له پامه غورځول شوي وي، مثلا زرکونیم او بخار د هایدروجن سرچینه جوړوي. دا خطر یو څه د غیر فعال آټوکټلسټي بیاترکیب کوونکي (passive autocatalytic recombiners) په کارولو سره یې مخینوی کېدی شي.  
* بله لویه مسئله چې باید په پام کې ونیول شي د نورو عامو ساختماني توکو لکه فولاد سره د هایدروجن کیمیاوي جوړاینه دی. د هایدروجن د ماتوالي له امله، د هایدروجن سره د توکو جوړاینه باید په ځانګړې ډول په پام کې ونیول شي.  
* دا ملاحظات د تودوخې په لوړو درجو کې د ځانګړو تعاملونو له امله نور هم بدلون کولی شي.  
* د هایدروجن د خپرېدو ضریب د معمولي ګازونو څخه ډېر توپیر لري او له همدې امله ګازي توکي باید په پام سره وټاکل شي.   

دا ټول څلور عوامل باید د هایدروجن په کارولو سره د سیسټم د لومړني طرحې په ترڅ کې په پام کې ونیول شي او معمولا د حساسو فلزاتو او هایدروجن ترمنځ د اړیکې د محدودولو په واسطه، یا د فاصلې، الکټروپلټینګ، د سطحې د پاکولو، د توکو د انتخاب او د تولید پرمهال د کیفیت تضمین، ویلډینګ او د نصب کوني په واسطه ترسره کېږي. که نه د هایدروجن زیان د تخصص څارنې  تجهیزاتو له خوا اداره او کشف کېدی شي.   

## سرچينې