open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ادريس

**ادريس عليه السلام** د الله تعالی له رسولانو نه دی. د هغه په نسب کې اختلاف دی، ځکه چې په قرآن کريم او نبوي احاديثو کې يې د نسب يادونه نه ده شوې، ځينو تاريخ ليکونکو د هغه نسب په دې ډول راوړی؛ نوم يې اخنوخ بن يرد بن مهاييل بن انوش بن قينان بن شيث بن آدم <sup>(ع)</sup>. اصلي نوم يې اخنوخ دی. ادريس (ع) د نوح <sup>(ع)</sup> نيکه کېږي، چې د هغه نسب په دې توگه ادريس (ع) ته رسېږي: نوح (ع) بن متوشلخ بن اخنوخ کله چې ادريس (ع) وزېږېد، پر هغه يې هرمس نوم کېښود. عبرانيانو هغه ته خنوخ ويل، چې په عربي ژبه کې اخنوخ تلفظ کېږي او په قرآن کريم کې الله تعالی د ادريس (ع) په نامه نومولی دی. د ادريس (ع) د زېږېدنې په ځای کې اختلاف دی، خو صواب ته نژدې دا دی، چې ادريس (ع) د مصر په منف نومي ځای کې زېږېدلی دی، نومړی له نوح <sup>(ع)</sup> نه وړاندې تېر شوی دی، چې د دواړو پيغمبرانو تر مېنځ زرکاله زماني واټن موجود دی. په قرآن کريم کې د ادريس (ع) نوم دوه ځايه په دوو سورتونو کې ياد شوی دی:

**ژباړه:** "او ياد کړه ای محمد (ص) خپل اُمت ته په کتاب، يعنې قرآن کې قصه د ادريس (ع)، بېشکه چې هغه ؤ، ډېر رښتينی نبي."

**ژباړه:** "او اسماعيل او ادريس او ذوالکفل ټول د صابرانو له ډلې نه دي."

ادريس (ع) هغه پيغمبر ؤ چې دېرش صحيفې ورباندې نازلې شوي دي. لومړنی شخص دی چې د الله تعالی په لار کې يې جهاد کړی دی، پر آس باندې سپور شوی دی او هغه لومړنی شخص دی چې ليک يې کړی او ښارونه يې آباد کړي دي. په قرآن کريم کې ادريس (ع) په ښو او لويو صفتونو، لکه صبر، ريښتنيولي، د لوړ او اوچت ځای په لرلو باندې ستايل شوی دی. کومو خلکو چې د شيث (ع) له شريعت نه سرغړونه کوله نو الله تعالی ادريس (ع) د هغوی د اصلاح لپاره په پيغمبرۍ مبعوث کړ. ادريس (ع) هغوی ته ديني بلنه ورکوله، خلک يې د الله تعالی دين، توحيد او عبادت ته رابلل. ادريس (ع) لومړنی شخص دی چې تله او پيمانه يې جوړه کړې او د جهاد کولو امر يې کړی دی. دا چې د ادريس (ع) په اړه ځينې کيسې راغلي، چې نومړی آسمان ته پورته شوی او يا جنت ته داخل شوی دا کمزوري او اسراييلي روايتونه دي، ځکه چې د الله تعالی په دې قول کې چې فرمايي:

**ژباړه:** "او پورته کړی دی موږ ده لره ځای ډېر اوچت ځای."

له مکان عالي نه مراد د نبوت درجه او الله تعالی ته نږدېوالی دی، دا مانا نه لري چې هغه جنت ته داخل شوی او يا اسمان ته پورته شوی دی. د ادريس (ع) په رسالت باندې ايمان درلودل واجب دي.

وېشنيزه:د اسلام پيغمبران
وېشنيزه:پيغمبران
عبدالله خان افغاني نويس

بټنوک|کيڼ
**عبدالله خان افغاني نويس** (۱۲۷۶ لمريز لېږدي کال = د ۱۳۵۱ ل ل کال د چنگاښ ۱۵، (۱۸۹۷ زېږدي کال = ۱۹۷۲ ز. کال) د ملا محمد خان چې په عرض بيگي مشهور ؤ، زوی و. عبدالله خان افغان نويس له هغو معاصرو قاموس ليکونکو او اديبانو څخه ؤ چې ادبي خدمت په تېره بيا د پښتو خدمت ورته له پلار او نيکه څخه په ميراث پاتې و. 

## زده کړې
د وخت دوديز علوم يې له خپل پلار او د سيمې له علماوؤ لوستلي وو. 

## دندې
کله چې د امير امان الله خان د واکمنۍ پر مهال پښتو مرکه تاسيس شوه، عبدالله خان په پښتو ټولنه کې د کاتب په توگه وگومارل شو.

## چاپ شوي آثار
عبدالله خان افغاني نويس په پښتو او فارسي ژبه پوهېده او په دواړو ژبو يې آثار ليکلي دي. له افغاني نويس نه دا لانديني آثار پاتې دي:
#افغاني قاموس - درې ټوکه - چاپکال ۱۳۳۵، ۱۳۳۶ لمريز
#لغات عاميانه فارسي افغانستان - چاپکال ۱۳۴۰ لمريز
#د هېرو شوو پښتنو فقهيانو په اړه يوه کوچنۍ رساله - د کابل مجلې په لومړيو گڼو کې چاپ شوې

## ناچاپه آثار
#پښتو -- فارسي قاموس - دا اثر لا تر اوسه پورې نه دی چاپ شوی.

وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:افغاني ليکوال
عمر زاخېلوال

بټنوک|289px|عمر زاخیلوال

**عمر زاخېلوال** په ۱۳۴۶ هجري لمریز کال کې هغه مهال چې پلار یې د بدخشان په ولایت کې دنده ترسره کوله په دغه ولایت کې نړۍ ته سترگې پرانیستې.

## زده کړې او دندې
زاخیلوال خپلې لومړنۍ زده کړې دکونړ، پروان، پنجشير او په خپل پلارني ټاټوبي ننگرهار کې سرته رسولې وې.

عمرزاخیلوال په افغانستان باندې د پخواني شوروي اتحاد له یرغل وروسته پاکستان ته لاړ او په دغه هېواد کې  د یوې مودې له اوسېدو او د ننگرهار، کنړ او پنجشېر ولایتونو په جهادي جبهو کې له برخې اخیستنې وروسته د خپلو لوړو زده کړو د دوام لپاره د کاناډا هېواد ته لاړ چې د تحصیل په پای کې یې ددغه هېواد داوتاوا ښار د کارلیتن له پوهنتون څخه د دوکتورا سند تر لاسه کړ.

## سياسي ژوند

ډاکتر زاخیلوال په ۱۳۸۴ هجري لمریز کال کې بيرته افغانستان ته راستون شو، لومړی یې د کلیو د بیا رغونې او پراختیا د وزیر د ستر سلاکار، د خصوصي پانگې اچونې یا آیسا داداري ریس او د افغانستان بانک د عالي شورا د غړي په توگه دنده ترسره او وروسته په اقتصادي چارو کې دافغانستان داسلامي جمهوریت د جمهور ریس د سلاکار په توگه ومنل شو.

ډاکتر زاخیلوال د۱۳۸۷هجري لمریز کال د ليندۍ په میاشت کې دهيواد د جمهور ریس له خوا د ترانسپورت وزارت د سرپرست او دهمدغه کال د سلواغې په میاشت کې د مالیې د وزیر په توگه ولسي جرگې ته د باور د رایو د ورکولو لپاره وروپیژندل شو.

ډاکتر عمر زاخیلوال په پښتو، دري او انگلیسي ژبو بشپړ تسلط لري.

## باندنۍ تړنې
* 
* 

## سرچينې

وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:پښتانه سياستوال
وېشنيزه:افغان سياستوال
وېشنيزه:افغان وزيران
غلام فاروق وردگ

thumb|289px|غلام فاروق وردگ
**غلام فاروق وردگ**، د افغانستان داسلامي جمهوریت دپوهنې وزیر، په ۱۳۳۸ هجري لمریز کال کې دمیدان وردگو ولایت دسیدآباد په ولسوالۍ کې زیږیدلی.

## زده کړې او دندې
فاروق وردگ خپلې لومړنۍ او منځنۍ زده کړې په خپله سیمه کې ترسره اولیسه یې په کابل کې پای ته ورسوله.

فاروق وردگ په ۱۳۶۱ هجري لمریز کال کې دپاکستان دپنجاب پوهنتون دفارمسي په پوهنځي کې شامل او په ۱۳۶۵ هجري لمریز کال کې له دغه پوهنتون څخه فارغ شو. له ۱۳۶۵ هجري لمریز کال څخه تر ۱۳۷۰ هجري لمریز کال پورې یې په پیښور کې دافغانستان لپاره دسویډن په کمیټه کې کار وکړ.

وردگ، په داسې حال کې چې له ۱۳۷۵ هجري لمریز کال څخه تر ۱۳۸۰ هجري لمریز کال پورې دملگرو ملتونو په پراختیایي پروگرام کې په کار بوخت وو، په پیښور کې دپریستون له پوهنتون څخه دادارې په برخه کې یې دماسترۍ سند ترلاسه کړ.

## دندې
ښاغلی فاروق وردگ د۱۳۸۲ هجري لمریز کال دحوت په میاشت کې دافغانستان دانتقالي اسلامي دولت دریس لخوا دانتخاباتو دتنظیم دگډ دفتر ددارالانشا دریس په توگه وټاکل شو او بیا په ۱۳۸۳ هجري لمریز کال ددلوې په میاشت کې دوزیرانو شورا ددارالانشا او دچارو دادارې دلوی ریس په توگه په دنده وگمارل شو.

نوموړي پر دغې دندې سربېره دسیمه یز امن دجرگې ددارالانشا دریاست چارې هم پرمخ بیولې.

فاروق وردگ د۱۳۸۷ هجري لمریز کال دمیزان په میاشت کې دافغانستان داسلامي جمهوریت دجمهورریس لخوا دپوهنې دوزیر په توگه ولسي جرگې ته دباور درایو دترلاسه کولو په خاطر ور وپیژندل شو چې په ولسي جرگه کې دخلکو داستازو لخوا دباور رایو له ترلاسه کولو وروسته تر دې مهاله دپوهنې دوزیر په توگه دنده ترسره کوي.

ښاغلی وردگ په پښتو،دري، اردو او انگلیسي ژبو تسلط لري.

## سرچينې

وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:پښتانه سياستوال
وېشنيزه:افغان سياستوال
وېشنيزه:افغان وزيران
اسعد اباد

**اسعد اباد** چې د **چغسرای** په نامه هم یادیږي، د افغانستان د کونړ ولایت مرکز دی. دا د هیواد په ختیځ-شمال ختیځ ختیځه برخه کې موقعیت لري.
بټنوک|ښي|د اسعد اباد ښار

## سرچينې
وېشنيزه:د کونړ ولايت
ابراهيم خېل

نسب پيژندونکي ابرا هيم خېل د غرځيو پښتنو د ټولنيز گروپ او په هغې پورې اړونده قبيلې سليمان خيلو پورې تړي. د ابراهيم خيلو قبيلې خلک د افغانستان په ډېرو ولا يتو نو او له هغې جملې نه دکابل ولايت د پغمان په ولسوالۍ،د ميدان او د وردگو ولايت د ميدان ښار ابراهيم خيلو په سيمه، د پکتيا ولايت د مرکز د گردېز ښار په سهيلي بر خه، د لوگر ولايت په بېلا بېلو ولسواليو، د لغمان ولايت د قرغيو په ولسوالۍ او يو شمېر هم د افغانستان د بلخ، د کندوز، د غزني، د زابل او د پکتيکا  په ولايتونو کې مېشته دي. د ننګرهار ولايت په بهسودو ولسوالۍ، خوږياڼو ولسوالۍ او کامې ولسوالۍ کې هم په گڼ شمېر (کابو پېنځه زره کورنۍ) مېشتې دي، په همدې ډول د لغمان ولايت د ابراهيم خېلو شمېر د ١٣٦٠ کال د سرشمېرنې له مخې ٢٠٠٠ تنو په شاوخوا کې ښودل شوې چې ښايې اوس به يې په شمېر کې ډيروالی راغلی وي. د دغې قبېلې يو شمېر د کرنې او ما لدارۍ په چا رو بوخت دي او ځينې خلک يې د سوداگرۍ او راکړې ور کړې کا رونه ترسره کوي. د دغې قبيلې يو شمير په دولتي چارو بوخت دي. ابراهيم خېل مېلمه پال پښتانه دي، د دوی حجرې هر وخت د مېلمنو پر مخ پرانېستلې وي. دوی د علم او ښوونې او روزنې سره ډېره مېنه لري.

وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
اتمانزي

که چېرې داتمانزيو د قبېلې د نسب شجره په غور سره وگورو نو دا به راته څر گنده شي چې دوی سړبني پښتانه دي او د مندړ يو ښا خ گڼل کيږي٠اتمانزي د يو سفزيو د سېمې په ختېزه بر خه کې د ابا سين پرغاړه او د مها بڼ د غره په سهيلي لمنو کې  پر اته دي٠ټوپي،ميني،کوټه او مر غز ددوی د سېمې مشهورکلي  دي ٠داتمانزيو نور خېلونه په لاندې ډول دي: ا  کازي  ، کنا زي او  عليزي٠دسدو اولاده که څه هم په اتمانزيو ور گديږي،خو ځان ته يې بل نو م غوره کړی دی ٠داتمانزيو د قبېلې  درې واړه ښاخونه د شيخ ملي د ويش له مخې برابرې  پلرنۍ برخې  لري چې دغه درې واړه ښا خو نه په برابر ډول خپلې پلرنۍ ځمکې کري او ورنه گټه اخلي٠ همداراز د علي زيو د طا هر خيلي څا نگه ډېره مشهوره  او په گندگهر نو مي سېمه کې مېشته دي٠د تاريخ حيات ا فغا ني په استناد دوی په هغه وخت کې١٢٠٠ وسله وال کسان درلودل.

## سرچينې

* *پښتني قبيلې و پيژنئ*، دکتو رلطيف ياد

وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
کلاشېنکوف اې کې ۴۷

**کلاشېنکوف اې کې ۴۷** (په روسی:  *Автомат Калашникова*) چی د *AK-47* په نوم هم پېژندل شوی دی د ۳۹×۷،۶۲ یو برید کوونکی خپل کاري توپک دی چی په شوروی اتحاد کی په ۱۹۴۷ کال کی د یو روسی عسکر Mikhail Kalashnikov لخوا طرح او جوړ شو. نوموړي وسله د ۱۹۴۹ کال څخه راهسی د Izmash د شرکت لخوا جوړېږي او تر اوسه پورې د نړی تر ټولو گن شمیر لرونکی او مشهور توپک دی. تر اوسه پورې په نړی کی د کلاشېنکوف اې کې ۴۷ سل میلیون توپکونه جوړ شوی دی.
## تاريخ
د کلاشېنکوف اې کې ۴۷ د طرحی کارونه په ۱۹۴۵ کال کی  پېل شول. دغه توپک د نازی توپک *StG 44* د جوړښت په اساس جوړ شو.د کلاشنیکوف د جوړولو په ۱۹۴۹ کال کی پېل شو او شوروی پوځ د دغی توپک څخه په رسمی ډول د ۱۹۵۱ کال څخه راهیسی کار اخلی. دغه توپک د سړې جگړې په وخت کی په ځانگړی ډول د شرقی بلوک په پوځونو کی پرته له چکوسلواکيا (په چکوسلواکی پوڅ کی او وروسته په چېکی                                           او سلواکی پوځونو کی د ۱۹۵۸ کال څخه تر ۲۰۱۱ کال پورې د  توپک ماډل ۵۸ څخه کار اخیستل کېده ) کارېده. دغه توپک پرته له روسیې نه په چین (توپک ماډل ۵۶)، پولنډ(PMK)، بلغارستان (AKK)، مجارستان (AK-55)، مشرقی آلمان (Mpi-K)، یوگوسلاوی (Automatska puška vz. 64 )، رومانيا (AI) او نورو هېوادونو کی جوړېده. په اوس وخت کی نوموړی توپک پرته له قومو پوځونو نه د مخالفینو او جزایی ډلو په لاس کی هم دی. کلاشېنکوف اې کې ۴۷ د ۳۹×۷،۶۲ ماډل ۴۳ گولی کاروی.دغه گولی په ۱۹۴۳ کال کی د *SKS* روسی توپک لپاره طرح او جوړه شوه او  د شرقی بلوک تر تاسیسولو وروسته د وسلو والو ځواکونو سټندرد گولی په توگه انتخاب شوه. د کلاشېنکوف توپک په ۷۰ کلو کی عصری شو. دغه توپک چی د AK-74 په نوم یادېږي د ۳۹×۵،۵۴ د گولی څخه کار اخلی او د خولې سرعت یی ۹۰۰ متر په ثانیه کی دی.

## د ټوپک پېژندنه
400px|thumb|د ټوپک د گلنگدان سیستم
کلاشېنکوف اې کې ۴۷ یو برید کونکی او په خپله چارچونکي لاسی وسله ده چی د گاز د فشار په مرسته چې د باروت تر چاودنی وروسته رانځته کېږی، ویشتل کېږی. د گلنگدان سیستم یی څرخ کوونکی دی. نوموری وسله د ۳۹×۷،۶۲ یا ۳۹×۵،۵۴ گولی څخه کار اخلی. ویشتونکی سرعت یی ۶۰۰ گولی په دقیقه کی دی. اې کې ۴۷ په جاغور کې ۳۰ گولی لری. دغه وسله د ثابت قنداغ یا د کت کېدونکی قنداغ درلودلای سی. اې کې ۴۷ یو یو گولۍ یا جرعه ویشتلای سی. وزن یی ۴،۳ کیلو ته رسېږي.
 

## د کلاشېنکوف ډولونه

 

وېشنيزه:ټوپکونه
وېشنيزه:د اور وسلې
وېشنيزه:روسي وسلې
سټېنگر FIM-92

400px|بټنوک

**سټېنگر FIM-92** سټېنگر (په انگرېزي: *FIM 92 Stinger*) د لنډواټنې  د مځکې ته هوا ته یو ډول لاسي راکټي سیستم دی چی  د اوږې یا هلیکوپترونو څخه توغېږی او  د الوتکو، هلیکوپترونو او نورو اهدافو د منځه وړولو لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي. نوموړي راکټي سیسمم د ۱۹۸۱ کال څخه کار شوي دي. تر اوسه پورې ۷۰،۰۰۰ راکټونه جوړ شوي دي.
## تاريخ

سټېنگر پراختيایی کارونه په ۱۹۶۷ کال کی په امريکا کی پېل شول. لومړني ماډلونه یی په ۱۹۷۸ کال کی د جېنرال ډايناميکس د طرحي شرکت لخوا  جوړ شول په ۱۹۸۷ کال کی د سټېنگر  FIM-92B جوړ شو.  په ۱۹۹۸ کی د دی راکټي سیستم د جوړولو کارونه رایټون شرکت ته انتقال شول. نوموړي وسله په آلمان او ترکيه کی د لایسینس په اساس هم جوړېږي.

## سټېنگر په افغانستان کی
400px|بټنوک
کله چی په ۱۹۷۹ کال کی شوروي اتحاد پر افغانستان باندي برید وکړ نو مخالفینو ته یی ژر ژر ماته ورکړه. امریکا، پاکستان او نورو هېوادونو چی پر شوروي اشغال باندی په افغانستان کی نیوکه کول نو افغانو او خارجو مجاهدینو ته یی عصری وسلې هم ور کول. په ۱۹۸۵ کال کی امریکایی کانگريس پر سی ای اېی باندی فشار وچاوه چی افغانو مجاهدینو ته سټېنگر راکټونه ورکړي. په دی کال کې لمړی شوروی هلیکوپتر میل می ۲۴ د ستېنگر په واسطه هم د منځه یوړل شو. شوروی پوځ په افغانستان کی د سټېنگر د بريدونو په سبب ۳۰۰ هلیکوپترونه له لاسه ورکړه. تر جگړې وروسته امریکا  مجاهدینو ته  د سټېنگر توغندیو په مقابله کی پيسې ورکول خو څو مخالفينو ډلو د امریکایی غوښتنه رد کړل او د هغو راکټونو څخه په نورو جگړو کی یی کارول.

## توصيف
400px|بټنوک
د ستنگر د توغندې سیستم د لارښودلي توغندی، د توغندی پوښ، بترۍ او لارښونکی سیستم څخه تشکیل کېږی. د ستنگر د سیستم ټول وزن ۱۵،۷ کیلوگرامه دی. د چټکتیا اخري حد یې ۲۵۲۳ کلومتره په ساعت کې دی. د توغندي انداخت حد اکثر ساحه ۸ کلومتره ده. هره توغنده د سون سخته مواد لری. په راکت کې د انفرا رید پلټونکی سینزور نصبیږی. دستنگر  راکټي سیستم پر موټر باندی نصبېدلای شي. خاصي ډولونه یی چې د آتاس په نوم یاد شوي دي پر هلیکوپتر باندې نصبېږی. تر ټولو عصری ماډلونه کولای شي د لیزر انداز ولري  
## د ستنگر موډلونه

* FIM-92A
* FIM-92B POST
* FIM-92C
* FIM-92D

## منابع

وېشنيزه:د الوتکې ویشتونکي توغندی
اسيډوسېز

**اسيډوسېز** د بدن د شرياني وينې د pH له ټيټوالي (pH>7,35) نه عبارت دی. د ټول بدن د مېټابوليزم نه په ورځ کې يو ميلي ايکولنټ في ليټر في کلوگرام هايډروجن (H) او کاربون ډای آکسايډ (CO2) توليدېږي چې وروسته بيا دغه H او CO2 د سږو او پښتورگو له لارې اطراح کېږي او د بدن د مايعاتو pH په نسبتاً ثابت ډول له 7,40 - 7,50 پاتې کېږي.

وېشنيزه:ژونکيميا
الف هوتک

**ملا الف هوتک** د افغانستان د کندهار له نومياليو پوهانو او د پښتو ژبې له شاعرانو څخه وو. 

## مخينه

ملا الف هوتک د کلات د اتغر په سيمه کې اوسېده. د هغه وخت متداوله علوم يې له ملا محمد عظيم اخوند نه لوستلي وو. په ۱۰۰۰ س. کال کې يې ژوند يقينی دی. څرنگه چې هغه د علومو په زده کړه پسې ملا تړلې وه نو د خپل استاد او پردېسۍ په اړه داسې وايي:

پوهاند صديق الله رښتين د ملا الف په اړه وايي: «ملا الف هوتک د دويمې دورې له مشهورو شاعرانو څخه دى. دى پخپله زمانه کې يو ښه عالم و، د کلات په اطرافو کې يې استوگنه کوله.» 

د ملا الف هوتک د شعر هغه بېلگه، چې په مثنوي وزن کې وېل شوې او ماشومانو ته په کې اخلاقي او ديني روزنه ورکړل شوې ده: 
 
راشه واوره اى فرزنده- تاته وايم ارجمنده 
  
ته د پاک نبي پر لار شه- د نبي پر لاره لاړ شه 
 
يو قدم له شرعې زويه - بېرون مه اخله نېک خويه 
 
که بېرون يو قدم کېږدې - د نبي شرعه به پرېږدې  

نصيحت کوم وتاته - مه جاروزه بلې خواته  

تاته وايم زما ځان يې - لا تر ځان راباندې گران يې  

## مړينه

## ليکلي آثار
ملا الف دوه کتابونه په پښتو نظم کړي دي. د يوه نوم يې نصيحت نامه او د بل نوم يې بحر الايمان ؤ. د بحر الايمان د کتاب ليکل يې د ۱۰۱۹ س. کال د محرم په څلورمه نېټه د چهارشنبې په ورځ بشپړ کړی خو د نصيحت نامې د ليکلو نېټه يې نه ده څرگنده

## اخځلیک

۱- https://tolafghan.com/posts/16458  

وېشنيزه:پښتانه شاعران
وېشنيزه:پښتانه ليکوال 
وېشنيزه:پښتانه 
وېشنيزه:افغانان
الومېنيم

**الومېنيم** یا المونیم د کيمياوي توکو (عناصرو) د دوراني جدول په درېيم گروپ کې ځای لري. کيميايي سمبول يې Al، اتومي وزن يې ۲۷، اتومي شمېره يې ۱۳ او د آکسيډېشن درجه يې +۳ ده. په طبيعت کې المونيم په نږه يا خالصه توگه نه پيدا کېږي، بلکې د نورو عناصرو سره په ترکيبي بڼه موندل کېږي. د الومېنيم زياته برخه د بوکسيټو له ډبرو نه لاس ته راځي او بوکسيټ هغه رسوبي ډبرې دي چې په ميخانيکي او يا هم په کيمياوي ډول د الومنيمو د آکسايډ د ترتيب نه جوړېږي. رنگ يې ثابت نه دی، زياتره نسواري رنګه وي کله خاکستري او کله هم سپين وي.

د الومنيمو مرکبات په بېلابېلو بڼو او ډولونو ميندل کېږي، د غرنيو ډبرو نه نيولې تر ډېرو قيمتي کاڼو په ترکيب کې هم المونيم ونډه لري.

## د الومېنيم اکسايډي مرکبات
د الومېنيم له اکسايډي مرکباتو نه کرونوم، لعل، ياقوت، د فاسفيټي مرکباتو نه يې فيروزه، د سليکاتونو نه يې ژېړ توپاز او زبرجد ډېر مشهور دي. المونيم د ځينو نباتاتو په ايرو کې هم موندل کېږي.

وېشنيزه:کيمياوي توکي
خواجه عبدالله انصاري

بټنوک
بټنوک|
**خواجه عبدالله انصاري** (۱۰۰۶ ز. - ۱۰۸۸ ز) چې اصلي نوم **خواجه ابو اسماعيل عبدالله** د محمد انصاري هروي زوی چې لقب يې شيخ الاسلام او په پير انصار او پير هرات مشهور دی، د ابو ايوب انصاري له اولادې نه دی. خواجه عبدالله په ۳۹۶ س. کال کې پيدا شوی او په ۴۸۱ س. کال کې په هرات کې مړ شوی. زيارت يې د هرات د ښار په گازرگاه کې دی. خواجه عبدالله د ماشومتوب له وخته زيات ذکاوت درلود. ديني او عربي علوم يې په خپله سيمه هرات کې زده کړل، په دري او عربي ژبو يې زیات شعرونه ووييل. د ځوانۍ په وخت کې يې د حديث علم او فقه زده کړله او پر نورو ديني او عرفاني علومو يې لاس بری ومونده، همدا لامل دی چې د عارف، خطيب، ليکوال او شاعر په نامه مشهور شو. په تصوف او عرفان کې يې شيخ ابوالحسن خرقاني ته د ارادت لاس ورکړ او له هغه نه يې ډېر څه زده کړل. تر دې چې پخپله يې د شيخ ځای ونيوه. له نورو مشايخو، لکه ابو سعيد ابوالخير نه يې ډېره استفاده وکړه. په فقه کې يې د احمد بن حنبل لاره ونيوه. خواجه د ژوند تر وروستۍ سلگۍ پورې د وعظ، حلقو، غونډو او مجلسونو او د قران کريم په تفسير بوخت و. پير انصار زيات شمېر عرفاني او ادبي آثار ليکلي، اشعار يې ووييل او په دې برخه کې يې غزل او رباعي ته ډېره پاملرنه درلوده. هغه لومړنی شخص ړ چې شعر او نثر يې سره گډ کړل. په مسجع خواږه نثر يې ليکنې وکړې او بيا نورو هم د ده د لارې پيروي وکړه. د فني نثر بنسټ يې کېښوده چې وروسته بيا د شېخ سعدي له خوا ارتقا ورکړل شوه او خپل گلستان يې په همدې بنسټ وليکه. د خواجه عبدالله انصاري ليکنې د صوفيانه او موزون نثر مخکښ بللای شو. په رسالو کې يې مسجع نثر گورو چې موزون کلام ته نژدې دی. د خواجه سبک په حقيقت کې د وعظ کوونکو صوفيانو د مجلس په طريقه دی. ارواښاد ملک الشعراء بهار د ده د نثر په اړه وييلي دي چې:

هغه سجعې چې خواجه عبدالله راوړي دي، د شعر يو ډول دی، ځکه دغه عبارتونه زياتره مزدوجې، مرصعې او مسجعې قرينې دي.

## ليکلي آثار
خواجه عبدالله انصاري که له يوې خوا مفسر، محدث، عالم، عارف، صوفي او د طريقت خاوند و، له بلې خوا نوميالی ليکوال او ښه شاعر هم و چې خپل آثار يې په عربي او دري ژبو ليکلي دي چې ځينې يې په دې توگه دي:

# د قرآن عظيم الشان تفسير
# طبقات الصوفية
# منازل الصابرين
# صد ميدان
# مناجات يا الهي نامه
# کتاب القواعد
# شرح التعرف لمذهب التصوف
# مناقب الامام احمد ابن حنبل
# ذم الکلام
# مذکرات 

## سرچينې
* د افغانستان مشهور شخصيتونه - افغانستان پېژندنه - ليکوال اورنگزېب ارشاد

وېشنيزه:افغاني ليکوال
وېشنيزه:افغان صوفيان
وېشنيزه:افغان شاعران
فيض محمد انگار

**فيض محمد انگار** (۱۹۰۵ ز. = ۱۲۹۴ ل. - ۱۹۷۹ ز. = ۱۳۵۸ ل.) *(په انگرېزي: Faiz Muhammad Angar)* يو افغان سياستپوه او د ويښ ځلميانو د سياسي او فرهنگي غورځنگ د بنسټ ايښودونکو نه و. هغه د انگار د خپرونې مشر پازوال هم پاتې شوی و او وروسته يې د ميوندوال په مشرۍ د مترقي ډيموکرات گوند غړيتوب هم ترلاسه کړی و.   

## مخينه
انگار د حاجي گل محمد بړېڅ زوی و چې په ۱۲۹۴ لمريز او په ۱۹۰۵ زېږيز کال کې په کندهار کې زېږېدلی و.

## زده کړې
لومړنی ليک لوست يې له خپل پلار نه چې د کندهار له نومياليو ميرزايانو نه ؤ، زده کړل او بيا يې د کندهار د شالمار د سوداگرو په ښوونځي کې خپلې لومړنۍ زده کړې سر ته ورسولې، څرنگه چې پلار يې رسمي دفترونو او تجارتي شرکتونو کې د مدير او ريس په توگه کار کاوه، انگار هم له خپل پلار سره د شاگرد، ليکونکي او مامور په توگه دنده ترسره کوله. انگار په ۱۳۱۸ ل. = ۱۹۳۹ م. کال د حقوقو او سياسي علومو تر شهادتنامې اخيستلو وروسته د ملی اقتصاد د وزارت او گمرکونو کې د مدير او معاون په توگه مقرر ؤ. د

## په سياست کې ونډه
فيض محمد انگار د ويښ ځلميانو د بنسټ ايښودونکو او فعالو غړو نه گڼل کېږي. د انگار جريده هم د دې غورځنگ، د فکر او سياسي کړنلارې څرگندويه وه. فيض محمد انگار د انگار جريدې تر مصادره کېدو وروسته کندهار ته ولاړ او هم هلته تر نظارت لاندې ونيول شو چې شپږ مياشتې يې د کندهار په عسکري قشله کې د نظر بند په توگه تېرې کړې. له نظارت نه تر خلاصېدو وروسته يې د کندهار په شرکتونو او مؤسسو کې کار کاوه، په ۱۳۴۳ ل. = ۱۹۶۴ ز. کال کې له خپلو ملگرو سره د ميوندوال په مشرۍ په مترقي ديموکرات گوند کې شامل شو. د ۱۳۵۱ ل. = ۱۹۷۲ ز. کال د غبرگولي په ۲۴مه نېټه خپلو ملگرو سره له دې گونده ووت. دی په ۱۳۴۵ ل. = ۱۹۶۶ ز. کال کې د کلیو د پراختيا رياست د پنجوايي د پروژې د آمر په حيث مقرر شو بيا يې د کورنيو چارو وزارت د تفتيش د رياست د غړي په توگه کار کاوه. نوموړي په ۱۳۴۸ ل. = ۱۹۶۹ ز. کال کې تقاعد وکړ.

## مړينه
انگار د ورپېښې اوږدې ناروغۍ له امله په ۱۳۵۸ ل. = ۱۹۷۹ ز. کال د کابل د علي آباد په روغتون کې مړ شو، جنازه يې کندهار ته يووړل شوه او په خپله پلرنۍ هديره کې خاورو ته وسپارل شو.

وېشنيزه:کندهاریان
وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:افغان سياستپوهان
وېشنيزه:د سياسي گوندونو بنسټگران
ټوپک مادل ٥٨

** ټوپک مادل۵۷** ( په چکی: *Samopal vzor 58*)
د ۳۹×۷،۶۲ یو  بریدکونکي اوټوماټیک ټوپک دی چی د چکوسلواکیا په جمهوریت کې د ۱۹۵۸ کال څخه تر ۱۹۸۸ کال پورې جوړېده. تر ۱۹۸۸ پورې  ۹۲۰،۰۰۰ وسلې جوړې شوې وې. نوموری وسله په ۵۰ کلو کی د یرژي چېرماک لخوا طرح شوه. نوموړي وسله شوروي مرمی ۳۹×۷،۶۲ کار اخلي. په اوس وخت کی ټوپک مادل ۵۸ د چېک او سلواک د وسله والو ځواکونو او پولیسو په لاس کی دي. دغه وسله تر ۱۹۸۸ کال پورې آسیایی،افریقایی هېوادونو ته هم صادر شوي وه
## تاریخ
د سړی جگړې په وخت کې یوازې د چکوسلواکيا جمهوریت او شوروی اتحاد د شرقي بلوک د هېوادونو څخه ول چې خپلې وسلې د خپلو پوځونو او دوستو وسله والو ځواکونو لپاره یی جوړول. په ۱۹۴۵ کال کی تر جگړې وروسته په چکوسلواکيا او شوروي اتحاد کی د نازي بريدکوونکي ټوپک *StG 44* د اکتشاف پېل شو.  کله چی په چکوسلواکيا کی د شوروی مرمی د کارولو پېل شو نو د نوی بريدکونکي ټوپک  اکتشاف هم پېل شو او په ۱۹۵۶ کال کی په برنو په ښار کی څو ټوپکونو جوړ شول. نوموړي وسله د اېکسپو په نندرتون کی په ۱۹۵۸ کال کی هم قدرداني شوه. 
## د ټوپک توصيف
ټوپک ماډل ۵۸ یوه لاسي وسله ده چی د لرگی او پولاد څخه جوړ شوي ده. د ټوپک لوله څلور د راسته پېچ کرښې لری. د لوله داخلی سطح د کرومین په واسطه پوښل شوي ده. ټوپک مادل ۵۸ د گاز د فشار په مرسته چی باروت تر چاودنو وروسته رامځ ته کېږی، ویشتل کيږی.د گلنگدان سیستم یی یو خاصی خوځوونکی مکانیزم لری. نوموړي خوځوونکی مکانیزم گلنگدان د گولی د ډز په وخت کې د گاز اخیستلو د سیستم لخوا بندېږی. د مرمی کالیبر یی ۷،۶۲ م.م. دی. دغه ټوپک کولای سی په جاغور کې ۳۰ یا ۳۲ مرمی ولری. د ټوپک چی ثابت قنداغ لری د ټوپک ماډل ۵۸/پ په نوم یادېږی . ټوپک چی د کت کېدونکی قنداغ ولری د ټوپک ماډل ۵۸/وې په نوم یادیږی او عسکران ورته وایی. نوموړي ماډل د چتربازانو لخوا کار شوي دي. دغه ټوپک کېدلای سی تر عصری کولو وروسته بم انداز، لیزر انداز او څراغ نصب وکړی.

## عکسونه


File:Sa 58-JH03.jpg|

File:SA 58 FIELD STRIPPED.jpg|
File:SA 58 STRIPPED.jpg|
File:Kosa2.jpg|



## سرچینې
* Instruction manual

وېشنيزه:چېکي وسلې

وېشنيزه:ټوپکونه
ماشيندار مادل ٦١

**ماشیندار مادل ۶۱** ( په چیکی ژبې کې:*Samopal vzor 61* )چی  د لړم ماشیندار په نوم یاد شوي دي یو مشهور چېکوسلواکی او چېکي ماشیندار دی چی د۱۹۶۱ کال څخه تر ۱۹۹۴ کال پورې په چېکړسلواکیا (چېک جمهوریت) کی د Uherský Brod په ښار کی او  په یوگوسلاویا کی د لایسنس په اساس جوړېده. تر اوسه پورې ۲۱۰،۰۰۰ ماشیندارونه جوړ شوی دی چی په ځانگړي ډول افریقا او آسیا ته صادر شوی دی.

## پېژندنه
ماشیندار مادل ۶۱  یوه خپل کاري (خود کاري)، په خپله چارجېدونکي لاسی وسله ده چی غیر قفل شوي گلنگدان او کت کېدونکی قنداغ لرِی او لویه یی شپږ درکونه لري.   دغه ماشیندار د گاز د فشار په مرسته چی باروت تر چاودنو وروسته رامنځ ته کېږی، ویشتل کېږی  دغه وسله یو یو گولۍ یا جرعه ویشتلای سی.

## تاريخ
ماشیندار مادل ۶۱ په ۱۹۶۰ کال کی د چېکوسلواکیا دفاع وزارت د غوښتنو په اساس د مهندس Miroslav Rybář لخوا طرح شو.نوموړي وسله په ځانگړي ډول د پولیسو او وسله ولالو ځواکونو لپاره طرح او جوړه شوه خو په اوس وخت کی دغه وسله د مخالفینو ځواکونو او نورو ترهگرو ډلو په لاس کی هم شته.    
 
  
## د ماشیندار توصیف
ماشیندار مادل ۶۱ یو کوچنی وسله ده چې د لرگی او پولاد څخه جوړېږی. هغه ماشیندار د گاز د فشار په مرسته چی باروت تر چاودنو وروسته رامنځ ته کېږی، ویشتل کېږی. هغه ماشیندار کت کېدونکی قنداغ لری. ماشیندار کولای سی په جاغور کې ۱۰ یا ۲۰ گولی ولری.
## د ماشیدار ډولونه
*ماشیندار مادل ۶۱ اساسی ماډل دی چی د۱۹۶۱  کال څخه تر۱۹۹۰ کال پورې جوړېده. د مرمی کالیبریی ۷،۶۵ 
*ماشیندار مادل ۶۴ دغه ماډل د ۱ ۹۶۴ کال څخه تر ۲۰۰۰ کال پورې جوړېده. د مرمی کالیبر یی ۹ م.م. برونینگ وو.
*ماشیندار مادل ۶۵ دغه ماډل د ۱۹۶۵ کال څخه تر۲۰۰۵ کال پورې جوړېده. د مرمی کالیبر یی۹ م.م. وو
*ماشیندار مادل ۶۸ دغه ماډل د ۱۹۶۸ کال څخه جوړېږی.
*ماشیندار مادل ۸۳ دغه ماډل د ۱۹۸۳ کال څخه جوړېږی او مرمی کالیبر یی ۹ م.م. ماکاروف
*ماشیندار مادل ۹۱ یو  نیمه خود کاري ماشیندار دی چی د ۱۹۹۱ کال څخه تر ۱۹۹۴ کال پورې جوړېده.

## سرچینې
‎

## دا هم وگورﺉ
ماشیندار اېوو - ۳

وېشنيزه:ماشیندارونه
وېشنيزه:چېکي وسلې
ټوپکچه ماډل ٧٥

**ټوپکچه ماډل ۷۵** (په چیکی کې:*Pistole ČZ 75*) یوه نیمه اتوماتیک لاسي وسله ده چې د چکسلواکیا په جمهوریت کې د ۱۹۷۵ کال څخه تر ۱۹۹۲پورې جوړېده. د چکوسلواکیا تر تقسیم وروسته په ۱۹۹۳ کال کی د ټوپکچې جوړول د چېک په جمهوریت کې ادامه ورکوی. نوموړي ټوپکچه په ځانگړي ډول   د چېکی وسله والو ځواکونو او د پولیسو لخوا کارېږي. او د چېک په جمهوریت کې تر ټولو گڼ شميېر لرونکې لاسي وسله ده
## ټوپکچه ماډل ۷۵
ټوپکچه ماډل ۷۵ د پولاد څخه جوړېږي خو د وسلې عصري مادلونه کولای سی پلاستیکی برخې ولری. د ټوپکچې گلنگدان سیستم چی په چکوسلواکیا کی طرح شوي دی د Browning څخه  دی او د دغو سیستمونو څخه تر ټولو گڼ شمیر لرونکی دی.    دغه ټوپکچه په جاغور کې ۱۵ مرمی لری. وزن یی ۱۰۰۰ گرامونه دی او د مرمی کالیبر یی ۹ م.م. پارابلوم دی. د تومانچې عصری ماډلونه کولای سی د ۴۰ سمیس ویسن د مرمی کالیبر ولری.

## د ټوپکچې ماډلونه
* څې زیټ ۷۵ ( CZ-75)
* څې زیټ ۷۵ / پې ( CZ-75P-07 Duty)
* څې زیټ ۸۵ ( CZ-85)

## سرچینې
‎ 
وېشنيزه:ټوپکچې
وېشنيزه:چېکي وسلې
سوخوی سو ٣٧

**سوخوی سو-۳۷** (په روسی:**Су-37**, په انگریزی: **Su-37 Terminator**) د سوخوی سو-۳۵ عصری شوی یوه ښکاری الوتکه ده چی د نوی هوایی تکنولوژی د آزمویلو لپاره طرح شوه. د سوخوی شرکت په ۱۹۹۶ کی د سو-۳۷ دوی الوتکې جوړې شوې مگر یوه الوتکه په ۱۹۹۸ کال کی په نندارتون کی د الوتنې په وخت کی د نقص په سبب خراب شوه. 

## ځانگړنې
*د الوتکې ډول :ازمایښتی ښکاری الوتکه 
*دالوتکې د سورلی شمېره: ۱ پيلوټ  
*جوړونکى شرکت:سوخوی  
*د ماشینونو محرکه ځواک :  ۲ × Lyulka AL-37FU
*اوږدوالى:۲۲،۲متره
*سور:۱۵،۵متره
*جگوالى:۶،۴متره
*خالص وزن:۱۷۵۰۰ كيلو گرامه
*له بارسره اخري وزن:۳۴۰۰۰ كيلو گرامه
*د چټکتيا اخري حد : ۲۴۵۰ كيلو متره په ساعت کې
*له ځمکې څخه په لوړه ارتفاع کې الوتنه: ۱۸۰۰۰ متر
*په يوه ساه الوتنه (په هوا کې بې له تېل سون ټوکواخيستلو): ۴۰۰۰  كيلومتره
*وړونکې وسلې: ۸۰۰۰ كيلو گرامه
 
## سرچینې
*  ترجمه

 

 
وېشنيزه:سوخوی الوتکې
ديکلوفيناک

**دیکلوفیناک** (په انگرېزي: *Diclofenac*) د غیر ستروئیدی درملونو څخه دی چی د دردونو، تبو او التهابونو دعلاج د پاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. نوموړي مسکن د اوسټوارترايټس، پوښتورگو تيږه، ريوماتايډ ارترايټس او حیض دردونو د علاج لپاره هم کارېدلای سی.
## تاریخ
دیکلوفیناک په ۱۹۶۰ کال کی په سويس کی د J. R. Geigy A. G. ( په اوس وخت کی Novartis) په شرکت کی د Alfred Sallmann او Rudolph Pfister لخوا جوړ شو او په اوس وخت کی د مسکنونو څخه گن شمیر لرونکی درمل دی چی د گولی،ملهم، جل, پيچکاري، پلاستر او شاپ په شکلونو کی جوړ شوی دی.

## مېکانيزم
دیکلوفیناک د فېنیل آسېتیک اسیډ یو مشتق دی چی د انسانانو په بدن کی د سیکلواکسیجېناز اېنزیم بندوی او د پروستاگلندینونو او نورو التهاب کونکی توکو د جوړولو کم کوی. نوموړي درمل د دردونو او تبو پر ضد او د پیوندی (نښلوونکي) انساج پر جوړولو باندي ښه آغېزه لري.  دیکلوفیناک  د وينو په پلازما کی د پروتئينونو سره بندېږي (تړل کېږي) او تر ټولو زیات تمرکز (غلظت) یی په وینه کی تر دوو ساعتو وروسته اوج ته ورسېږي. دغه درمل تر دوو ساعتو وروسته د بدن څخه د متیازی سیستم په مرسته جلا کېږي. 

## څنگ اغېزې
دغه درمل په هغو کسانو کې چې د معدې پیپټیک زخم لري مضاد استطباب دی. که ناروغ ته د معدې او کولمو ستونزې د دې درملو د کارولو له سبب پېښېږي نو باید دیکلوفیناک بې له ځنډه ورباندی قطع شي. که ناروغ د دیکلوفیناک حساسیت ولري نو ور کول ئې مضاد استطباب دی. دیکلوفیناک د ماشونو او اميدوارو ښځو د پاره مناسبه نه ده.
## اندازه
ددی درملو تعقیبیه اندازه په ورځ کې ۵۰ – ۱۵۰ میلیگرامه پورې دی. دا درمل د ورځی درې واره يوه يوه گولۍ خوړل کېږي. 
ماشومانو ته   په ورځ کې ۲ میلیگرامه د بدن د هر کیلو وزن په حساب توصیه کېږی.

## سرچینې
‎
وېشنيزه:درمل
وېشنيزه:مسکنونه
کاموف کا ٥٠

**کاموف کا ۵۰** ( په روسی : KAMOB Ka-50)  یو روسي بریدکونکی هلیکوپتر دی چې د تانکونو، زره پوښ موټرونو هلیکوپترونو د منځه وړولو لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي. دغه هلیکوپتر کولای سی د باران په وخت کې جگړه وکړی. نوموړی هلیکوپتر په شوروی اتحاد کې په ۱۹۸۰ کال کې طرح شو او لمړی الوتنه یی په ۱۹۸۲ کال کې تر سره شوه.   روسی پوځ د دغی هلیکوپتر څخه په رسمی ډول د ۱۹۹۵ کال څخه کار واخیست
شوروی پوځ د ۱۹۷۲ څخه د میل می ۲۴ د هلیکوپترونو څخه کار واخست. مگر د افغانستان جگړي په وخت کې (1979 - 1989) شورویان نظر ته ورسېدل چی د میل می ۲۴ هلیکوپتر د عصری د جگړو د پاره ډېر زوړ دی. دغه هلیکوپتر نکړای سول په شپه کې والوزی او د دی په سبب په ۱۹۸۰ کی د نوي عصري جنگي هلیکوپتر انکشاف پېل شو. نوموړي مخفي پروژه د V - 80 نوم درلودله. 
## پېژندنه
کاموف کا - ۵۰ د ۷،۶۹ ټنو دوو جټ ماشينونو یو پیلوټ او قوي زره پوښ لرونکی جگړه یی هلیکوپتر دی چی د مځکنی ځواکونو د هوایی ملاتړ لپاره ور څخه کار اخیستل کېږي. نوموړي هلیکوپتر دوه متوازي څرخونه او عصري جنگي تجهيزات لري. اکثره (زیات نه زیات) سرعت یی ۳۵۰ کیلومتر په ساعت کی دی. برېښنایی تجهيزات یی د راډار، د انفرارېډ چلوونکی سیستم (FLIR) اود چلونې بصري سیستم (HUD) څخه جوړ شوي دی. د هلیکوپتر د تنې په منځ کی دوه ورزونه پروت دی چی پر هغو باندی د تانک پر ضد توغندی، د الوتکو پر ضد توغندی او راکتي لانچرونه نصب شوي دي.

## د کاموف کا - ۵۰ ډولونه
*V - 80
*Ka - 50           
*Ka- 50N
*Ka- 52
## ځانگړنې

* د هلیکوپتر ډول: د بریدکونکی هلیکوپتر
* د هلیکوپتر د سپرلی شمېر: پیلوټ
* جوړونکی شرکت: کاموف
* د ماشینونو محرکه ځواک:
* اوږدوالی: ۱۶ متره
* سور:۷،۳۴ متره 
* جگوالی:۴،۹۳ متره
* څټکتیا اخری حد: ۳۵۰ کیلومتره په ساعت کې

## سرچینی

Fojtík Jakub, *Ruské vrtulníky - Encyklopedie strojů konstrukčních kanceláří Bratuchin, Jakovlev, Kamov, Kazaň a Mil* Svět křídel 2009

وېشنيزه:روسي هلیکوپترونه
تور-ام۱

**تور ام ۱** ( Tor M-1 ) د منځی توغولو د مځکې نه هوا ته یو ډول د راکټ سیستم دی چې د الوتکې او توغندیو د منځه وړولو لپاره ور څخه کار اخیستل کېږی. دغه راکټی سیسټم د پوځي قطعاتو د ساتنی لپاره کارېږی . د تور ام ۱ د راکټ سیسټم د ۱۹۸۶کال راهیسی په روسییه کې او د ۱۹۹۸ څخه د چین په ولوسی جمهوریت کې جوړېږی.
## توصیف
د تور د توغندی د سیستم یوه ډله د نهو نقلیه وسیلو څخه تشکیل کېږی چې په هغه کې څلور جنگی موټرونه، یو د قومندان موټر او څلور د توغندی وړونکی موټرونه دی. یو جنگی موټر اته توغندی یو تعقیب کونکی رادر او یو برید کونکی رادر لری.
د موټر حداکثر سرعت ۷۰ کلومتره په ساعت کې دی. 
## رادر
د تور د توغندی سیستم یو کوهیرنټ ـ ایمپولس ( coherent-impuls) رادر دی. د رادر د څارکولو ساحه ۲۵ کیلومتره ده. رادر کولای سی ۴۸ هدفونه وڅاری.
## برید کونکی رادر
برید کونکی رادر د کوهیرنټ ـ ایمپولس ( coherent-impuls) یو ډول رادر دی. دغه رادر کولای سی دوه هدفونه وڅاری او پر دوو هدفونو برید وکړی.
## توغندۍ
هر جنگی موټر اته توغندی لری. هره توغندۍ د جامدو سون موادو په واسله حرکت کوی.

وېشنيزه:د الوتکې ویشتونکي توغندی
ايبوپروفېن

**ايبوپروفېن** (په انگرېزي: *Ibuprofen*)  غیر ستروئیدی  درمل دی چې د سپک او متوسط دردونو، پارسوب، د سکلیټی عضلاتو د گډوډيو د علاج لپاره ور څخه کار اخيستل کېږي.
## تاريخ
تر ۶۰ کلو کی داکټرانو د دردونو او  ريوماتايډ ارترايټس د علاج لپاره یوازې درملونه چی سالیسیلیک اسید او ستروئیدونه لري، کارول. دغه درملونه د انسانانو پر معدې باندی آزار ور کونکی تاثیر لري. د دی لپاره په ۵۰ کلو کی پروفېسور Stewart S. Adams د بوټس په شرکب کی د Nottingham په ښار کی یو قوی غیر ستروئیدی او د معدې لپاره غیر آزار ور کوونکي درمل جوړ کړ. دغه نوی درمل په ۱۹۶۱ کال کی ثبت شو.  په اوس وخت کی ايبوپروفېن د نړي تر ټولو گن شمیر لرونکی او استعمالور غیر ستروئیدی مسکن دي. 
## مېکانيزم
ايبوپروفېن د انسانانو په بدن کی د سیکلواکسیجېناز اېنزیم COX 1 او COX 2 بندوی او د پروستاگلندینونو او نورو التهاب کونکی توکو د جوړولو کم کوی. ايبوپروفېن ترخوړلو وروسته د هاضمې د سیستم څخه وينو ته حذبېږي. نوموړي درمل د وينو په پلازما کی د پروتئينونو سره بندېږي (تړل کېږي) او تر ټولو زیات تمرکز (غلظت) یی په وینه کی تر ۴۵ دقیقو وروسته اوج ته ورسېږي. دغه درمل په ینه کی په غیر فعلی توکو تبدیل شوی دی او تر دوو ساعتو وروسته د بدن څخه د متیازی    سیستم په مرسته جلا شوی دی.

## څنگ اغېزې
ماشومان  چې له يو کال څخه لوی وي د تبې او درد په خلاف د ایبوپروفین  څخه کار اخلي. 
دغه درمل په هغو کسانو کې چې د معدې پیپټیک زخم لري مضاد استطباب دی. که ناروغ ته د معدې او کولمو ستونزې د دې درملو د کارولو له سبب پېښېږي نو باید ایبوپروفین بې له ځنډه ورباندی قطع شي. که ناروغ د ایبوپروفین حساسیت ولري نو ور کول ئې مضاد استطباب دی.
## اندازه
د درملنې په سر کې ۴٠٠ ملیگرامه درې یا څلور وارې په ورځ کې له خواړو وروسته ور کول کېږی. وروسته بيا کېدلای شی چې د اړتيا پر وخت دغه اندازه تر ٢۴٠٠ میلیگرامه پورې په ورځ کې لوړ شی.
ماشومانو ته په ورځ کې ٢٠ میلیگرامه د بدن د هر کیلو وزن په حساب توصیه کېږی. د غټانو لپاره ددی درملو تعقیبیه اندازه په ورځ کې ١٢٠٠-٦٠٠ میلیگرامه پورې دی. په داروخانې کې د ٢٠٠ ،۴٠٠ او ٦٠٠ میلیگرامونه گولیو، شربت /د ماشومولپاره / او شاف هم پیدا کېږی.
درمل چې  ایبوپروفین او افدرین شامل کوی د گریپ د علاج لپاره استعمالېږی.
افدرین طبیی ماده ده چې د ټوخو او زکامو د علاج لپاره کارېږی.
د دغه درمل په هغو کسانو کې چې د رړې مرض لری مضاد استطباب دی.
حامله ښځو ته اجازه نه ده چې ايبوپروفېن وخوری.
## انځورتون

Image:Cyclooxygenase-1 with bound ibuprofen 1EQG.png|د سیکلواکسیجېناز اېنزیم COX چی د ايبوپروفېن لخوا بند شوی دی.
Image:Pile of 200mg generic Ibuprofen tablets.jpg|
Image:Ibuprofen léčivé přípravky.JPG|
Image:Modafen.jpeg| 


## سرچینې
‎

وېشنيزه:طب

وېشنيزه:مسکنونه
مندر

**مندر** د هندوانو عبادت ځای چې هلته خپل مذهبي مراسم او دودونه تر سره کوی.
برنو

**برنو** (په چېکی:Brno په آلمانی:Brünn په لاتینی:Brunna په عبری:  ברין) دچېک د جهوریت دویم لوی ښار دی چی د سهیلی موراویا کی د سویټاوا او سوراټکا د سیندونو تر منځ پروت دی. برنو د موراویا مهم مرکز هم دی. مساحت یی ۲۳۰،۲۲ کیلومترو مربع او ۴۰۰ زره نفوس لري.په برنو کی عالی محکمه پروته ده او د دی لپاره برنو د چېک جمهوریت د قضایی قوه مهم مرکز دی. برنو ۳۳ پوهنځی لری. شپیلبرک کلا او مقدس پتر او پاول کلیسا د برنو مهم یادگارونو څخه دی چی پر غونډی باندی پروت دی. 
## تاریخ
برنو په ۱۱ پېړۍ کی جوړ شو. په دی وخت کی سکې وهل هم پېل شو او لمری ادبی ذکر د دغی ښار په باره کی د ۱۰۹۴ کال څخه دی. په ۱۳ پېړۍ کی د شپلبرک گوتی کلا جوړه شوه. په ۱۳۲۴ کال کی د مقدس مریم کلیسا د ملکې الشکا ریچکا لخوا تاسیس شوه. په ۱۶۴۳ او ۱۶۴۵ کلو کی د دریش کلو په جگړې کی برنو د سویډن د پوځ لخوا محاصره شوه. په ۱۷۷۷ کال کی په برنو کی د اسقف مقر جوړ شو. په ۱۷۴۲ کال کی دغه ښار د پروسی پوځ لخوا بیا محاصره شوه. په ۱۸۰۵ کال کی برنو ناپليون بوناپارت لخوا ونیول شو.

وېشنيزه:د چېک جمهوريت ښارونه
رانيتيدين

بټنوک|
**رانیټیډین** درمل دی. چه د د ځیگر سوز او د معدی قرحه د علاج لپاره مصرفېږی. رانیټیډین په معدی کې د معدې اسيد تولیدول لنډوی او پر معدی ښه تاثیر لری. ناروغ چه د معدی سرطان لری نو هغه ناروغ رانیتیډین نه خوری. ماشوم ته اجازه نه ده چه رانیټیډین وخوری. دا دارو د ورځی دوه واره يوه يوه گولۍ وخورئ.

وېشنيزه:طب
وېشنيزه:درمل
پېښور

**پېښور یا پېخور** (اردو: پشاور؛ هندکو: پشور) د خېبر پښتونخوا ایالت اوسنۍ او د معاصر افغانستان پخوانۍ پلازمېنه، ستر ښار او د قبايلي سيمو د فېډرالي نظام مرکز ګڼل کیږي. د کوشانيانو پاچا کنېشکا په ۲ مه ميلادي پېړۍ کې د پوشکالاوتي Pushkalavati (اوسنۍ چارسده) نه پوروشاپوره (اوسيني پېښور) ته خپله پلازمېنه ولېږدوله. د پېښور اوسنی نوم هم د سانسيکرت ژبي د پوروشاپوره (چي مانا يې "د سړو ښار" دی) څخه اخیستل سوی دی.

پیښور د خپل لرغونتوب له کبله د پخوانۍ ګندهارا او بودیزم مرکز ګڼل کیږي. دغه ښار د لرغوني اریانا ( اوسني افغانستان ) له جغرافيې سره تړلې هغه سیمه وه چي د تجارتي، اقتصادي او سیاسي موخو لپاره په ستره کچه ترې ګټه اخیستل کېده. د کوشان واکمنۍ پخواني پاچا په لمړۍ زیږدیزه پېړۍ کي پېښور د خپلي پلازمیني په توګه کارول او دغه ځای تر پنځمي زیږدیزي پېړۍ پوري د بودایي راهبانو یو ستر مرکز وو. په 988 زیږدیز کال کي پېښور د اسلامي لښکر له لوري فتحه او خلکو یې اسلام له دین سره اشنا سول. تر اسلامي فتحه وروسته یادي سیمي د بېلابیلو واکمنیو په سیاسي اړ و دوړ کي مهم رول ولوباوه، او ددې ځای افغان قومونه د ختیځو او لویدیځږ واکمنیو ترمنځ د سپر په توګه کارېدل. په هند کي د مغولي دولت پر مهال د پېښور خلکو د پښتونخواه د نورو قبایلو ترڅنګ د خپلواکۍ په مبارزه باندي لاس پوري کړ او لسګونه کلونه یې له مغولو سره په جګړو او نښتو کي تېر کړه، څو چي په افغانستان کي د هوتکیانو او بیا ابدالیانو واکمني منځ ته راغله او د هیواد دغه ستراتیژیکه سیمه یې بیرته د پخوا په ډول پخپل ځان پسي ونښلول. 

تر احمد شاه بابا وروسته پېښور د افغانستان د ژمنۍ پلازمیني په توګه کارېدی او ترهغه وخته یې یاده چاره سرته رسول، څو چي د انګرېزانو له لوري په 1849 کال کي اشغال او لاندي سو. انګرېزانو ددې ځای تر نیولو وروسته خپل نفوذ د افغانستان په لوري پراخه کړ او افغانان یې بیا هیڅکله پرېنښودل چي پېښور بیا ځلي خپل کړي. د 19 پېړۍ په وروستیو کي کله چي انګرېزانو پر افغانستان باندي د ډیورنډ نامنلې کرښه په زوره وتپل پېښور هم ددې ناولي تړون یوه برخه وګرځېدی او بریتانیا تر 1947 کال پوري په لاس کي اخیستی وو. تر 1947 کال وروسته پېښور د انګرېزانو له لوري په غیر قانوني او ظالمانه توګه نوي جوړي سوي مستعمرې پاکستان ته وسپارل سو، او د افغانانو له سختو نیوکو سره سره د نوي پاکستان برخه وګرځېدل. پاکستان ددې ځای په اشغال سره نه یوازي د افغانستان قانوني حق لاندي کړ، بلکي په 1979 کال کي د روسانو تر یرغل وروسته دا ځای د افغانستان پر وړاندي د دسیسو لوی مرکز وګرځېدی او د افغان مجاهدینو ترڅنګ د پاکستان، سعودي عربستان، امریکا متحده ایالاتو، غربي هیوادونو او چین استخباراتو پکښي خپلي سیاسي او فوځي موخي سرته رسولې. د 90 لسیزي په وروستیو کي پاکستان داځل د مجاهدینو پر ځای د طالبانو مرسته پیل کړه او پېښور یې د افغانستان د اسلامي جمهوري دولت په وړاندي د یوې سیاسي او استخباراتي موخي لپاره پرله پسې استعمال کړ. د افغانانو د لسګونو کلونو مبارزې سره سره اوس هم نړیوال دې ته نه دي چمتو سوي ترڅو پېښور او ډیورنډ کرښه بیرته افغانستان ته وسپاري او دغه سیمه لاهم د پاکستان په لاس کي ده.

## تاریخ
## جغرافیه
## کلتور
## ژبه
څرنګه چي پېښور له آره د اریایانو په پښتني ټبر پوړي لري، پر همدې اساس یې رسمي ژبه پښتو او اکثریت یې پښتانه دي.
## سرچينې
پاراستامول

**پاراسیتامول** (په انگرېزي: *Paracetamol*) چې کيميايي نوم يې اسيتامينوفېن (Acetaminophen) دی، د NSAID د ډلې يو داسې درمل دی چه د دردونو او تبې د علاج لپاره استعمالېږی. پاراسیتامول د گریپ د پاره هم کارېږي. 
## مېکانيزم
پاراسیتامول په مرکزی عصبی سیسټم کې د سایکلو اوکسیجیناز انزیم د محدودولو سبب گرځی، چې په دې کار سره د درد او تبی ضد اغېزه له ځانه پرېږدی دا چې په نور بدن کی نوموړی انزیم نه نهی کوی نو له دی امله یی د التهاب د پاره اثر کمزوری دی. 
## څنگ اغېزې
د پوستکې اندفاعات، د ونې گډوډۍ، حاد پانکریاتیت، د ځیگر آفتونه او په ډېره لږه اندازه د پښتورگو آفتونه نه همدا وجه ده چې د ځیگر او پښتورگو په آفتونه کې ناروغانو ته په احتياط سره ور کول کېږی.

## اندازه
کيڼ|thumb|300px
کيڼ|thumb|300px
لويانو ته د خولې له لاری نیم څخه تر يو گرام هر څلور يا شپږ ساعتونه وروسته ور کول کېږی. چه په ورځ کښې تر ټولو زیاته اندازه تر څلورو گرامو پورې رسېږی.
د ماشومانو عمر ته په کتو سره ٦٠ نه تر ٢٥٠ میلیگرامه هر څلور يا شپږ ساعتونه وروسته ور کول کېږی.
په درملتونو کښې د ١٢٥ او ٥٠٠ میلی گرمه گوليو او د ١٠٠ او ٥٠٠ شاف او د ١٢٥ شربت پیدا کېږی.
درمل چه پاراسیتامول او کوفین لری خصوصا د درونو د علاج لپاره مصرفېږی. کوفین طبیعی ماده ده. د پارسیتامول اثر د کوفین په مرسته قوی کېږی. 
درمل چه افیدرین او پاراسیتامول لری خصوصا د گریپ د علاج لپاره ټاکل کېږی. دغه درمل اميدواره ښځو ته ټاکل شوی نه دی. ماشوم ته چه له ١۴ کالونه څخه لوی وی دغه درمل ور کولای شی.

## کیمیائي جوړښت
پاراستامول يا پيراسټمول کې 8 کاربن،9 هائډروجن،1 نائټروجن او 2 آکسيجن يي۔پدې کې 2 کاربن،3هائډروجن او 1 آکسيجن ځانله ټلوگې يي کوم يي چي دا نائټروجن په مرستې سره د نورو 6 کاربنونو،6هائډروجن،1 آکسيجن سره تړلې يي۔

وېشنيزه:طب
وېشنيزه:درمل
وېشنيزه:مسکنونه
ناپروکسين

**ناپروکسېن سوډيم** (په انگرېزي: *Naproxen*) يو غير سټيرويډي ضد تسپودي درمل يا (NSAID) دی چې د درد، تبې، تسپود او شخوالي په کمښت کې کارېږي چې د لاندې ناروغو حالتونو سره رامېنځ ته شوي وي لکه:
* اوسټوارترايټس
* د پوښتورگو تيږه
* ريوماتايډ ارترايټس
* سورياټيک ارترايټس
* گاوټ
* ankylosing spondylitis
* menstrual cramps
* tendinitis
* bursitis
## مېکانيزم
ناپروکسېن د انسانانو په بدن کی د سیکلواکسیجېناز اېنزیم بندوی او د پروستاگلندینونو او نورو التهاب کونکی توکو د جوړولو کم کوی. ناپروکسين ترخوړلو وروسته د هاضمې د سیستم څخه وينو ته حذبېږي. نوموړي درمل د وينو په پلازما کی د پروتئينونو سره بندېږي (تړل کېږي) او تر ټولو زیات تمرکز (غلظت) یی په وینه کی تر دوو ساعتو وروسته اوج ته ورسېږي.  دغه درمل تر ۱۲ ساعتو وروسته د بدن څخه د متیازی سیستم په مرسته جلا شوی دی.

## ناپروکسېن

## انځورتون

Image:Naproxen léčivé přípravky.JPG|



وېشنيزه:طب
وېشنيزه:مسکنونه
سيلدينافيل

200px|بټنوک|کيڼ|سيلدينافيل
200px|بټنوک|کيڼ|وياگرا
**سيلدينافيل**( په انگریزي: Sildenafil citrate ) یو درمل دي چی د ډگې نعوظ ( Erection ) د علاج لپاره ور کول کېږی. دغه درمل د فائيزر د درملو جوړولو صنعت له خوا جوړېږی. دغه درمل په نړی کې د وياگرا په نوم یادېږی  .

## مصاد استطباب
که نارينه په فشار خون مبتلا کېږی يا د زړه ناروغي لری نو  د هغی نارینه لپاره د سيلدينافيل مصرفول منع دی.
## اندازه
نارینه د جنس اتصال ( sexual intercourse ) مخکې يو گولی ور کوی . 
دغه درمل د نسخې په مرسته اخیستل کېږي.
نارینه کولای سی په درملتون کی د ۲۵ ميليگرمه، ۵۰ ميليگرمه او ۱۰۰ ميليگرمه گوليو رانسی .

وېشنيزه:طب
وېشنيزه:درمل
مور شیدی

ماشوم ته د مور شیدې ورکول مور اوماشوم دواړو ته گټه لري

د افغانستان د عامې روغتيا وزارت وايي، نويو زېږېدلو ماشومانو ته د مور شيدې ورکول كولی شي، چي مور او ماشوم له خطرناكو ناروغيو وژغوري او د ماشومانو مړينه را كمه كړي.

د افغانستان د عامې روغتيا وزارت (د مور په شيدو د ماشوم د تغذيې اونۍ)
د يكشنبې په ورځ په كابل كې ونمانځله

د عامې روغتيا وزير ډاكټر سيد محمد امين فاطمي په جوړې شوې غونډه كې د هېواد پرټولو ميندو غږ وكړ، چي ماشوم ته دې د هغه د زېږېدو له شيبې څخه تر دوه كلنۍ پورې د خپلو سينو شيده وركړي او په دې توگه دې د ځان او ماشوم ژوند وژغوري.

ډاكټرفاطمي، نوي زيږيدلي ماشوم ته د مور د شيدو د اهميت په هكله وويل:

"که د زېږن په لومړي ساعت کې مور خپل نوي زېږېدلي ماشوم ته خپلې شيدې ورکړي، نو ۲۲ فیصده د ماشوم د مړينې په کچه کې ټیټوالی راځي.

که ماشوم ته د مور د شیدو په ورکولو کې یو ساعت تاخیر راشي، ۳۰ فیصده د ماشومانو د مړینې چانس زیاتیږي."

ډاكټر فاطمي په دې ټينگار وكړ چي، د دولت مربوط ارگانونه بايد د هېواد په مركزاو ولايتونوكي، د روزنيزو پروگرامونو او نورو مرستو له لارې د هېواد ميرمنې د مور د شيدو په اهميت پوه كړي.

د عامې روغتيا وزارت دا هم وايي، په هېواد كې دېرشو كلنو جنگونو، ټولنيزو ناخوالو، طبيعي پيښو او اقتصادي ستونزو، له ډېروميرمنو دغه چانس اخيستی، چې خپلو ماشومانو ته دې په منظمه توگه خپلې شيدې وركړي دهمدې له امله د هېواد ډېر ماشومان او ميندې په ناروغيو اخته شوي دي.

په افغانستان كې د يونيسف يا د ماشومانو لپاره د ملگرو ملتو د وجهي صندق مسوول گوپال شرما وويل، دوى غواړي چې، په دې برخه كې د خپلو تېرو مرستو په دوام، د هېواد په مركز او ولايتونو كې ميندو ته يو لړ روزنيز پروگرامو نه پيل كړي او مرستې ورسره وكړي:

"يونسف په دې برخه کې د افغانستان دولت سره خپلې مالي او تخنیکي مرستې جاري ساتي.

يونسف ژمنه کوي چې په دې هېواد کې به ماشوم ته د مور د شیدو په هکله يوه ستراتیژي جوړه او په پلي کېدو کې یې ورسره مرسته وکړي."

د عامې روغتيا د وزارت چارواکي دا هم وويل چې دوى د هېواد په ليرې پرتو سيمو كې بيوزلو ميندو ته يوه اندازه خوراكي مواد وررسولي او هڅه كوي چې په دې هكله له بهرنيو موسسو مرستې ترلاسه او دا لړۍ جاري وساتي
محمد عثمان روستار تره کی

بټنوک|289px|محمد عثمان روستار تره کی

**پوهنوال دوکتور محمد عثمان روستار ترکی** په ۱۹۴۲ ز. کال کې د کابل ښار په يوې سنتي کورنئ کې سترگې رڼې کړي.

## زده کړې
محمد عثمان روستار تره کي خپلې منځوۍ زده کړې په ۱۹۶۱ ز. کال کې د استقلال په لېسه کې پای ته رسولي او په ۱۹۶۵ ز. کال کې د کابل پوهنتون د حقوقو له پوهنځي نه د سياسي علومو په څانگه کې ترسره کړي. تر دې وروسته يې په ۱۹۷۰ ز. کال کې په همدې څانگه کې د فرانسې د هېواد د ليون په پوهنتون نه د دوکتورا بری ليک لاس ته راوړی.

## دندې

## چاپ شوي آثار
محمد عثمان تره کی د گڼ شمېر آثارو او ليکنو ليکوال دی. نوموړي په پښتو، دري او فرانسوي ژبو گڼ کتابونه ليکلي او خپاره کړي دي چې ځينې يې په دې توگه دي:

#حمايت پرنسيب های حقوق بشر در قوانين اساسی شرق ميانه و قريب ( تيزس دوکتورا به زبان فرانسه. فوتوکوپی . فرانسه 1969 ).
#فدراليزم و رژيم های سياسی فدرال ( آماده چاپ بزبان دری. کابل 1972 ).
#اصول کلی حقوق اساسی ليبرال و سوسياليست.( کتاب درسی بزبان دری. آماده چاپ. کابل 1972).
#رژيم های سياسی ليبرال و سوسياليست( کتاب درسی بزبان دری. آماده چاپ. کابل1981 ).
#تاريخ سياسی اروپا ( کتاب درسی بزبان دری.آماده چاپ. کابل 1971 )
#حقوق مقايسوی کار ( کتاب درسی بزبان دری.آماده چاپ. کابل 1974 )
#زندان پلچرخی، دوزخ استعمار روس در افغانستان ( بزبان دری. ترجمه به انگليسي.چاپ پشاور 1991) .
#ساختار های قدرت از نظر جامعه شناسی سياسی در افغانستان( به السنه پشتو و دری.چاپ پشاور 1990 ).
#محاکمه جنايت کاران جنگ در افغانستان ( السنه پشتو،دری و انگليسی.چاپ پشاور 1990 ).
#گلچين مقالات پشتو ، دری . ( چاپ کابل . 2009

وېشنيزه:افغانان
شهزاده شاهد

د مولوي شهزاده شاهد حياء خان زوی د کنړونو ولايت د څوکۍ ولسوالۍ د دېوه گِل د درې د سيري کلي اوسيدونکی په کال ١٣٤١ لمريزکې زيږيدلی.

## زده کړې
لومړنۍ زده کړې يې د ملا محمد زيد په منځنۍ ښونځي کې ترسره کړي او بيا د پښتونخوا د حديقه العلوم په جامعه پوهنتون کې خپلې زده کړې د لېسانس په کچه ترسره کړي . په ١٩٩٢ ز.کال کې له فارغېدو وروسته په همدې جامعه کې د استاد په توگه وظيفه اجرا کړې. په ١٣٦٨ ل.کال کې د کونړ ولايت په څوکۍ ولسوالۍ کې يو ديني مرکز جوړ شو چې تراوسه پورې يې گڼ شمېر علماء او حافظان ټولنې ته وړاندې کړي دي. په ۲۰۰۲م، ز. منځمهالې اضطراري لويه جرگه او د اساسي قانون په لويه جرگه کې د کونړ نماينده، د کونړنو ولايت د مرافعي ريس او د کابل ولايت د مرافعي ريس په توکه وظيفي اجراکړي او په ١٣۸۴ کال  ټاکنو کې د کنړ ولايت څخه په تر ټولو ډيرو رايو په اخستلو سره د هيواد په ولسي جرگه کې د خلکو استازيتوب کوي.

وېشنيزه: ديني عالمان
وېشنيزه:مولويان
وېشنيزه:د افغانستان د ولسي جرگې غړي
وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي
ویرا غیر فعال څارونکی سیستم

بټنوک|400px|کيڼ|ویرا غیر فعال څارونکی سیستم
**ویرا غیر فعال څارونکی غونډال** ( په چېکی :Pasivní sledovací systém Věra ) یو ډول اېلېکترونیکی  غونډال دی چې د چېک په جمهوریت کې جوړېږی . دغه څارونکی غونډال د الوتکو او نورو موخو د څارلو لپاره کارېږی.د ویرا غیر پوځي ماډل په هوایي سرویس کې کارېدلای شي. دغه غونډال   د سمندري سرویس د څارولو لپاره هم کار کولای شي. دغه څارونکی غونډال اېسټونيا، پاکستان او امریکا ته لېږل شوي . چېک حکومت غوښتل چې د ویرا څارونکی غونډال د چېن هېواد ته هم ولېږدي، خو امریکایی حکومت پر چېکي سیاستوالو سیاسي فشار وغورځاوه او چېک سیاستوالان اړ شول چې له دغه سوداگري څخه ډډه وکړي.
## څارونکی غونډال
د غیر فعال څارونکي غونډالونه د چېک په جمهوریت کې د ۱۹۵۵ز. کال څخه جوړېږي او د ویرا غیر فعال څارونکي غونډال د هغو غونډالونو څخه وروستي موډل يا بڼې دي. د ویرا غیر فعال څارونکی غونډال د ۱۹۹۴ ز. کال څخه راپه دېخوا جوړېږي اود چېکي پوځ په ۱۹۹۵ز. کال کې له دغه غونډال څخه په رسمي توگه کار واخیست. د ویرا غیر فعال څارونکی غونډال د درې  (اې اس ام) (ESM) دانتنونو  او یو قبلولو مرکز څخه يي بڼه رامنځته شوې. د انتن وزن ېې ۲۵ کیلوگرام  دی. دغه غونډال کولای شي ۳۰۰ موخ ييزې نښې وڅاري. دغه غونډال کولای شي د الوتکې رادارونه، دهواپېژندنې رادارونه، آی اېف اېف غونډال (IFF) او د تاکتیک د هوایي چلوونکي غونډال ( TACAN) وڅاري. د وېرا څارونکی غونډال څخه اېلکټرومگنېټېک (برېښنايي مقناتيسي ) سیگنالونه (electromagnetic signals) راووځي او د شمېرپوهنې په مرسته د الوتکې او  نورو اهدافو موقعت تعینوي. دا پدې مانا چې کله د دښمن الوتکه په جگړې کې خپل رادار یا بل الېکټرونیکي غونډال پرانيزي نو ویرا څارونکی غونډال د دغې الوتکې شتونځای مومي او ملي پوځ کولای شي دغه الوتکه  په نښه کړي. په اوس وخت کې ۶ د ویرا موډلونه يا بڼې ېې جوړېږي . 
*ویرا اې پي (Vera AP ) غیر پوځي موډل دی چې په هوایي سرویس کې کارېږي.
*ویرا اېي (Vera E ) پوځي موډل دی چې د سوداگريز لېږد لپاره ټاکل شوي.
*ویرا اس/ام ( Vera SM) پوځی موډل دی چې د چېک په جمهوریت کې استعمالېږي.
*ویرا پې ۳ ډې (Vera P3D ) دغه موډل په هوایی ډگر کې کارېږي.
*ویرا ها ام اس (Vera HMS )
*ویرا آی اس څې بې (Vera ASCB )

## دا هم ولولۍ
* ERA Company
* PDF company presentation 
* Czech ESM/EW unit site 

وېشنيزه:د چېک پوځي تخنيک
سورة الأنعام

**سورة الأنعام** (عربي: **سورة الأنعام**) د قران شريف شپږم سورت دی. دا سورة ۱۶۵ آيتونه لري. دا سورة په مکه کې نازل شوې ده او ۱۶۵ آيتونه لري. د دې سورة اهمې موضوعگانې توحيد، د قيامت ورځ، جنت او دوزخ دي.

په همدې سورة کې د ابراهيم پيغمبر کيسه هم راغلې، چې د خپل په عقلي دلايلو يې د اسماني اجرامو د پرستښ نه ډډه کوي او د الله وخوا ته مخ کوي او د الله عبادت کوي، او په همدې سورة کې پر ابراهيم پيغمبر باندې د وحيو يادونه هم راغلې.

وېشنيزه:قران
وېشنيزه:قراني سورتونه
سورة الفاتحة

سورة الفاتحة يا سورت الفاتحه د قران لومړنۍ سوره ده. سورة الفاتحة مکي سورة دی چې له ۷ آيتونه لري. دا سورة په گڼ شمېر نورو نومونو هم نومول شوې چې د سورة االحمد، سورة حمد، په نامه هم ياده شوې.

## ژباړه
# ﴿بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ﴾
#* د الله په نوم چې رحمان او رحيم دی
# ﴿الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ﴾
#* ټوله ثنا ستاينه يوازې الله ته ده چې د ټولو کايناتو رب دی.
# ﴿الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ﴾
#* رحمان او رحيم دی
# ﴿مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ﴾
#* د جزا د ورځې خاوند دی
# ﴿إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ﴾
#* موږ همدا ستا عبادت کوو او همدا ستا نه مرسته غواړو
# ﴿اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ﴾
#* موږ ته سمه لاره وښيه
# ﴿صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ﴾
#* د هغو کسانو لاره چې تا پرې پېرزوينه کړې ده چې غوسه پرې نه ده شوې او بې لارې شوې نه دي

## سرچينې
* قران کريم - د قيام الدين کشاف ژباړه

وېشنيزه:قران
وېشنيزه:قراني سورتونه
سورة المائدة

**سورة المائدة** د قرآن پينځمه سوره ده.

وېشنيزه:قران
وېشنيزه:قراني سورتونه
مېگ ۲۹

**مېگ ۲۹** ( په روسی :** МиГ-29** ) د جت یوه ښکاری روسی الوتکه ده چې دجگړه کولو لپاره د دښمن د الوتکو په خلاف پکارېږی. مېگ ۲۹ کولای سی پر هوایی هدفونو د راکتونو په مرسته او پر ځمکنی هدفونو د ماشیندار او بمونو په مرسته برید وکړی.
مېگ ۲۹ د ۱۹۷۷ راهیسی جوړېږی او په اوس وخت کې تر ټولو زیاته کاریدونکی ښکاری الوتکه ده. د مېگ ۲۹ تر ټولو عصری ماډلونه چې د مېگ ۲۹ م او مېگ ۲۹ ک په نوم یادېږی، په ۱۹۹۲ کال کې جوړ شول.

## توصیف
مېگ ۲۹ د جت الوتکه ده چې د یو پیلوټ د پاره جوړه شوی ده. یوازې د تمرین ماډل یی چې د مېگ ۲۹ یو بی په نوم یادېږی کولای سی دوه پیلوټان ولری. نوموړی الوتکه د پولاد او تیتان څخه جوړېږی. په الوتکه کې د اوبو د فشار د پیلوټ سیستم نصبېږی مگر د مېگ عصری ماډلونه د فلی بی وایر د پیلوټ سیستم لری. په الوتکه کې یو د N-019M Topaz رادار نصبېږی هغه رادر کولای سی لس هدفونه تعقیب کړی. د پیلوټ کابین په مخه کې د انفرا رید سینزور نصبیږی و دغه سینزور (sensor) د گلولو په حالت کې پر دښمن ( هدف ) باندی د پټ یرغل لپاره کارېږی.
## وسلې
د مېگ ۲۹ ښکاری الوتکه کولای سی د روسی تر ټولو عصری وسلې ولری. د پیلوټ کابین د ښی لور ته د ۳۰ م.م. ماشیندار نصبېږی. هره الوتکه کولای سی شپږ راکتونه (توغندې) یا بمونه ولری مگر د مېگ عصری ماډلونه کولای سی اته راکتونه یا بمونه ولری.

## ځانگړنې
* د الوتکې ډول : ښکاری الوتکه
* دالوتکې د سپرلی شمېره: پيلوټ،
* جوړونکى شرکت: میکویان گورگیویچ

* د ماشینونو محرکه ځواک :Klimov RD-33
* اوږدوالى:۱۷،۳متره
* سور:۱۱،۴متره
* جگوالى:۴،۴متره
* خالص وزن:۱۰۹۰۰ كيلو گرامه
* له بارسره اخري وزن:۱۶۶۰۰ كيلو گرامه
* د چټکتيا اخري حد : ۲۴۵۰ كيلو متره په ساعت کې
* له ځمکې څخه په لوړه ارتفاع کې الوتنه: ۱۸۰۰۰ متر
* په يوه ساه الوتنه (په هوا کې بې له تېل سون ټوکواخيستلو): ۱۴۰۰ كيلومتره
* وړونکې وسلې: ۶۰۰۰ كيلو گرامه

وېشنيزه:مېگ الوتکې
وېشنيزه:روسی الوتکې