open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
تولید

**تولید**  د اقتصاد، صنعت، بازار، سوداګري او د انسان د ورځني ژوند هغه بنسټیز مفهوم دی چې د توکو، خدمتونو، انرژۍ، معلوماتو او ارزښت د رامنځته کولو بهیر څرګندوي. تولید د سرچینو د کارونې، د کار د ځواک، ټکنالوژۍ، مهارت، مدیریت او پانګې ګډ فعالیت دی چې پایله یې د انسان د اړتیاوو پوره کول او د اقتصادي پرمختګ رامنځته کول دي. د تولید مفهوم یوازې د فابریکو او ماشینونو پورې محدود نه دی، بلکې د کرنې، خدمتونو، ټکنالوژۍ، هنر، پوهې او ټولنیزو فعالیتونو په ټولو برخو کې کارول کېږي.

په اقتصاد کې تولید د ارزښت د رامنځته کولو اصلي سرچینه ده. کله چې یو شرکت، کروندګر، هنرمند یا کارګر یو محصول جوړوي یا یو خدمت وړاندې کوي، نو د تولید بهیر ترسره کېږي. د تولید درې بنسټیز عوامل د کار ځواک، پانګه او طبیعي سرچینې دي. د دې عواملو د همغږۍ له لارې د تولید کچه لوړېږي او د ټولنې اقتصادي ځواک پیاوړی کېږي. د تولید زیاتوالی د عاید، دندې، صادراتو او د خلکو د ژوند د کیفیت په لوړولو مستقیم اغېز کوي.

تولید په څو ډولونو وېشل کېږي. د فزیکي تولید هغه دی چې په کې محسوس توکي لکه جامې، موټر، وسایل، خواړه او نور محصولات جوړېږي. د خدمتونو تولید هغه دی چې په کې غیر محسوس ارزښت رامنځته کېږي، لکه د ښوونې، روغتیا، ترانسپورت، ټکنالوژۍ، مشورې او نورو خدماتو وړاندې کول. د معلوماتي تولید هغه دی چې په کې پوهه، معلومات، ډیجیټلي محصولات او سافټویر رامنځته کېږي. د دې ټولو ډولونو ګډه پایله د انسان د اړتیاوو پوره کول دي.

په صنعت کې تولید د ماشینونو، ټکنالوژۍ، اتومات سیستمونو، د کارګرو مهارت او د مدیریت د کیفیت له لارې ترسره کېږي. د تولید د ښه مدیریت لپاره د کیفیت کنټرول، د وخت مدیریت، د سرچینو سپما، د ټکنالوژۍ کارول او د تولید د لړۍ همغږي اړینه ده. هغه شرکتونه چې د تولید لګښت کموي او کیفیت لوړوي، په بازار کې سیالي کوي او د ګټې کچه لوړه ساتي.

په کرنه کې تولید د خاورې، اوبو، تخم، لمر، سرې، ټکنالوژۍ او د بزګر د مهارت له لارې ترسره کېږي. د کرنیز تولید زیاتوالی د خوړو د امنیت، د صادراتو د پراختیا او د کلیوالو اقتصاد د پیاوړتیا لپاره مهم دی. د عصري کرنې ټکنالوژۍ لکه اوتومات اوبه لګونه، اصلاح شوي تخمونه او د خاورې د تحلیل سیستمونه د تولید کچه لوړه کوي.

په ټکنالوژۍ کې تولید د معلوماتو، سافټویر، ډیجیټلي خدمتونو، مصنوعي ځیرکتیا، شبکو او کمپیوټري سیستمونو د رامنځته کولو بهیر دی. د ټکنالوژۍ تولید د معاصر اقتصاد تر ټولو چټک وده کوونکې برخه ده او د نړۍ د اقتصاد د بدلون اصلي ځواک ګڼل کېږي.

په ټولنیزو علومو کې تولید د انسان د ګډو هڅو پایله ده. د ښوونې تولید د پوهې رامنځته کول دي، د هنر تولید د احساس او ښکلا څرګندونه ده، او د کلتور تولید د ټولنې د ارزښتونو او دودونو د انتقال بهیر دی. د همدې لپاره تولید یوازې اقتصادي مفهوم نه دی، بلکې د انسان د ټولنیز ژوند یوه ژوره برخه ده.

په پای کې، تولید د انسان د ژوند، اقتصاد، صنعت، ټکنالوژۍ، کرنې، هنر او ټولنې هغه پراخ، ژور او څو اړخیز مفهوم دی چې د پرمختګ، نوښت، ارزښت او د اړتیاوو د پوره کولو لپاره حیاتي ارزښت لري. د تولید د ښه مدیریت، د سرچینو د اغېزمنې کارونې او د ټکنالوژۍ د پرمختګ له لارې ټولنې کولی شي اقتصادي ځواک، ټولنیز ثبات او د ژوند لوړ کیفیت ترلاسه کړي.

## اړوند موضوعات

* اقتصاد
* صنعت
* بازار
* پانګه
* کار ځواک
* کرنه
* ټکنالوژي
* سوداګري

## سرچینې

* https://www.britannica.com/topic/production
* https://www.investopedia.com/terms/p/production.asp
* https://ps.wikipedia.org/wiki/پښتو_ويکيپېډيا

## وېشنیزه

* وېشنیزه:اقتصاد
* وېشنیزه:صنعت
* وېشنیزه:بازار
* وېشنیزه:مالي اصطلاحات
لګښت

**لګښت**  د اقتصاد، بازار، تولید، پیسې، سوداګري او د ورځني ژوند هغه بنسټیز مفهوم دی چې د یو کار، خدمت، محصول، فعالیت یا سرچینې د ترلاسه کولو لپاره د مصرفېدونکو موادو، وخت، انرژۍ او مالي ارزښت اندازه څرګندوي. لګښت یوازې د پیسو مصرف نه دی، بلکې د فرصت، وخت، هڅې او سرچینو د ضایع کېدو یا کارېدلو عمومي مانا هم لري. د لګښت مفهوم د انسان د اقتصادي پرېکړو، د دولت د بودیجې، د شرکتونو د تولید، او د خلکو د ورځني ژوند په ټولو برخو کې مهم رول لري.

په اقتصاد کې لګښت د تولید د بهیر یوه مهمه برخه ده. کله چې یو شرکت یو محصول جوړوي، نو د خامو موادو، کارګرانو، ماشینونو، انرژۍ، ترانسپورت، مالیاتو او نورو سرچینو مصرف د تولید لګښت جوړوي. د تولید لګښت د محصول په بیه مستقیم اغېز کوي، ځکه د بیې ټاکل د لګښت او ګټې تر منځ د توازن په اساس ترسره کېږي. که لګښت لوړ شي، د محصول بیه هم لوړېږي، او که لګښت کم شي، بیه هم راټیټېږي.

لګښت په څو ډولونو وېشل کېږي. د ثابت لګښت هغه دی چې د تولید د کچې له بدلون سره نه بدلېږي، لکه د ودانۍ کرايه، د ماشینونو ساتنه او د مدیریت معاشونه. متغیر لګښت هغه دی چې د تولید د زیاتوالي یا کمېدو سره بدلېږي، لکه د خامو موادو مصرف، د کارګرو مزد، او د انرژۍ لګښت. د دې دواړو لګښتونو مجموعه د ټول لګښت په نوم یادیږي، چې د شرکت د مالي حالت د ارزونې لپاره مهم دی.

په اقتصاد کې د فرصت لګښت یو ژور مفهوم دی. فرصت لګښت هغه ارزښت دی چې یو څوک د یوې پرېکړې په کولو سره د بلې غوره لارې له لاسه ورکوي. د بېلګې په توګه، که یو زده‌کوونکی کار پرېږدي او پوهنتون ته ځي، نو د هغه فرصت لګښت هغه عاید دی چې د کار کولو په صورت کې یې ترلاسه کولای شو. دا مفهوم د اقتصادي پرېکړو د تحلیل لپاره حیاتي دی.

په حکومتونو کې لګښت د بودیجې د جوړولو، د پروژو د ارزونې، د عامه خدمتونو د برابرولو او د مالیاتو د ټاکلو لپاره مهم دی. د سړکونو جوړول، روغتیايي خدمتونه، تعلیم، امنیت او نور دولتي فعالیتونه د لګښت له لارې اندازه کېږي. د لګښت د زیاتوالي یا کمښت اغېزې د ټولنې په اقتصادي حالت، د خلکو په ژوند او د دولت په مالي ثبات مستقیم اثر کوي.

په ورځني ژوند کې لګښت د انسان د ټولو پرېکړو یوه برخه ده. د کور لګښتونه لکه د خوړو بیه، د کور کرايه، د ترانسپورت مصرف، د درملو بیه، د انرژۍ لګښت او د زده‌کړې مصارف د هرې کورنۍ د اقتصادي حالت د ټاکلو لپاره مهم دي. د لګښت د مدیریت وړتیا د مالي ثبات، سپما، پانګې اچونې او د ژوند د کیفیت د ښه کېدو لپاره اړینه ده.

په سوداګرۍ کې لګښت د سیالۍ، ګټې، تولید، بازار موندنې او د بیې د ټاکلو لپاره مهم دی. هغه شرکتونه چې د لګښت د کمولو وړتیا لري، په بازار کې سیالي کوي، د خپلو محصولاتو بیه ټیټوي او د ګټې کچه لوړه ساتي. د لګښت د کنټرول لپاره د ټکنالوژۍ کارول، د تولید ښه مدیریت، د سرچینو سپما او د کار د بهیر اصلاح مهمې لارې دي.

په پای کې، لګښت د اقتصاد، سوداګرۍ، حکومت، کورنۍ او د انسان د ورځني ژوند هغه ژور، پراخ او څو اړخیز مفهوم دی چې د پرېکړو، بیې، تولید، مصرف، سپما او د سرچینو د مدیریت لپاره حیاتي ارزښت لري. د لګښت د درک وړتیا د مالي ثبات، اقتصادي پرمختګ او د ژوند د کیفیت د لوړوالي لپاره مهمه ده.

## اړوند موضوعات

* اقتصاد
* بیه
* پیسې
* تولید
* بازار
* سوداګري
* بودېجه
* مصرف

## سرچینې

* https://www.britannica.com/topic/cost
* https://www.investopedia.com/terms/c/cost.asp
* https://ps.wikipedia.org/wiki/پښتو_ويکيپېډيا

## وېشنیزه

* وېشنیزه:اقتصاد
* وېشنیزه:بازار
* وېشنیزه:مالي اصطلاحات
د صفرا کڅوړه

**صفرا کڅوړه**  د انسان او ډېرو نورو ژووو په بدن کې هغه وړوکی، ناک‌شکل غړی دی چې د ځيګر له خوا تولید شوې صفرا پکې ذخیره کېږي. صفرا کڅوړه د حاضمې نظام یوه مهمه برخه ده او د کوچنۍ کولمه په هاضمي بهیر کې د غوړو د ماتولو لپاره حیاتي رول لري.

صفرا کڅوړه د ځیګر لاندې موقعیت لري او د صفرا د ذخیره کولو لپاره ځانګړی جوړښت لري. کله چې غوړ لرونکي خواړه کوچنۍ کولمې ته ورسېږي، د بدن هورموني سیستم صفرا کڅوړې ته نښه ورکوي چې صفرا خوشې کړي. صفرا د صفرايي لارو له لارې کولمو ته داخلېږي او د غوړو د ماتولو لپاره زمینه برابروي.

د صفرا کڅوړې ستونزې ډېرې عامې دي. د صفرا کڅوړې تیږې د صفرا د غلظت، د مالګو د عدم توازن او د کولیسټرول د زیاتوالي له امله رامنځته کېږي. دغه تیږې د صفرا د جریان مخه نیسي او د شدید درد، التهاب او د هاضمې ستونزو لامل کېږي. د صفرا کڅوړې التهاب، د صفرا بندښت او د صفرايي لارو ناروغۍ هم د دې غړي د فعالیت په ګډوډولو کې رول لري.

## اړوند موضوعات
* ځيګر
* صفرا
* صفرايي لارې
* صفرا کڅوړې تیږې
* حاضمې نظام

## سرچینې
* https://www.britannica.com/science/gallbladder  
* https://ps.wikipedia.org/wiki/پښتو_ويکيپېډيا  

## وېشنیزه
* وېشنیزه:هاضمه
* وېشنیزه:ځیګر
صفرايي لارې

**صفرايي لارې**  هغه نل‌مانند لړۍ ده چې د ځيګر له حجراتو څخه تر د صفرا کڅوړه او بیا تر کوچنۍ کولمه پورې د صفرا د لېږد لپاره کار کوي. دا لارې د حاضمې د بهیر یوه مهمه برخه ده، ځکه د صفرا د جریان هر ډول بندښت د هاضمې په فعالیت ژور اغېز کوي.

صفرايي لارې په څو برخو وېشل کېږي: د ځیګر دننه وړې لارې، د ځیګر اصلي نل، د صفرا کڅوړې نل او ګډ صفرايي نل چې په پای کې کوچنۍ کولمې ته ورننوځي. د دې لارو د همغږۍ له لارې صفرا په سمه اندازه او په مناسب وخت کې کولمو ته رسېږي.

د صفرايي لارو ستونزې د صفرا بندښت، التهاب، د تیږو بندښت، د تومور فشار او د ځیګر ناروغیو له امله رامنځته کېږي. د صفرا بندښت د پوستکي ژېړوالي، د نس درد، د هاضمې ګډوډۍ او د بدن د زهرجنو موادو د زیاتوالي لامل کېږي.

## اړوند موضوعات
* صفرا
* ځيګر
* د صفرا کڅوړه
* صفرا کڅوړې تیږې
* کوچنۍ کولمه

## سرچینې
* https://www.britannica.com/science/bile-duct  
* https://ps.wikipedia.org/wiki/پښتو_ويکيپېډيا  

## وېشنیزه
* وېشنیزه:هاضمه
* وېشنیزه:ځیګر
صفرا کڅوړې تیږې

**صفرا کڅوړې تیږې**  هغه کلک جوړښتونه دي چې د صفرا په غلظت، د صفرايي مالګو د کمښت، د کولیسټرول د زیاتوالي او د صفرا د جریان د ګډوډۍ له امله د د صفرا کڅوړه کې رامنځته کېږي. دا تیږې د حاضمې په فعالیت، د صفرا په جریان او د بدن په انرژۍ ژور اغېز کوي.

صفرايي تیږې په دوو اصلي ډولونو وېشل کېږي: کولیسټرولي تیږې او رنګیزې تیږې. کولیسټرولي تیږې تر ټولو عامې دي او د صفرا د کیمیاوي توازن د ګډوډۍ له امله جوړېږي. رنګیزې تیږې د وینې د ماتېدو د پاتې شونو له امله رامنځته کېږي.

د صفرا کڅوړې تیږې د صفرا د بندښت، شدید درد، التهاب، د هاضمې ستونزو، د پوستکي ژېړوالي او د بدن د زهرجنو موادو د زیاتوالي لامل کېږي. د تیږو د بندښت په صورت کې بیړنۍ درملنه اړینه وي.

## اړوند موضوعات
* صفرا
* د صفرا کڅوړه
* صفرايي لارې
* ځيګر

## سرچینې
* https://www.britannica.com/science/gallstone  
* https://ps.wikipedia.org/wiki/پښتو_ويکيپېډيا  

## وېشنیزه
* وېشنیزه:هاضمه
* وېشنیزه:ځیګر
د صفرا کڅوړې مالګه

**صفرايي مالګې**  هغه کیمیاوي مرکبات دي چې د ځيګر له خوا د صفرا په جوړښت کې تولیدېږي او د کوچنۍ کولمه په هاضمي بهیر کې د غوړو د ماتولو لپاره حیاتي رول لري. صفرايي مالګې د غوړو لویې برخې په وړو ذرو وېشي او د انزایمونو لپاره د هضم زمینه برابروي.

صفرايي مالګې د کولیسټرول له ماتېدو څخه جوړېږي او د صفرا د اصلي فعالو موادو په توګه پېژندل کېږي. کله چې صفرا کوچنۍ کولمې ته ورسېږي، صفرايي مالګې د غوړو د امولسیون سبب کېږي، چې دا د هضم د چټکتیا او د غذایي موادو د جذب لپاره اړین دی.

د صفرايي مالګو کمښت د غوړو د نه هضم کېدو، د نس پړسوب، د انرژۍ د کمښت او د ویټامینونو د کمښت لامل کېږي. د ځیګر ناروغۍ، د صفرا بندښت او د صفرا کڅوړې ستونزې د صفرايي مالګو په تولید او فعالیت اغېز کوي.

## اړوند موضوعات

* صفرا
* ځيګر
* صفرا کڅوړه
* کوچنۍ کولمه

## سرچینې

* https://www.britannica.com/science/bile-salt
* https://ps.wikipedia.org/wiki/پښتو_ويکيپېډيا

## وېشنیزه

* وېشنیزه:هاضمه
* وېشنیزه:ځیګر
د کابل ښاروالي

**کابل ښاروالۍ** 
چې ځينې يې **د کابل ښاروالي**  هم ليکي د کابل ښاري چارو د سمبالښت او کنټرولولو دنده پر غاړه لري. د ښاروالۍ ادارې ښار په څو ناحيو وېشلی او هرې برخې ته بېله بېله ډله او د کاري پلانونو برخې لري. ښاروالي معمولاً يوازې په ښار پورې اړونده نه ده بلکې د شاواخوا سيمو د رغونې او لارو جوړولو برخو کې هم کار کوي؛ خو تر ډېره یې اصلي رول پر ښار دی.

## تاريخ
## بوديجه او راټولونه
## ښاري وېش
کابل ښاروالۍ وسمهال ۲۲ ناحيې لري چې په لاندې ډول دي:
### لومړۍ ناحيه
لومړۍ ناحيه د کابل ښاروالۍ تر ټولو پخوانۍ ناحيه ده چې ۱۰.۸۵ کيلومتره مربع پراخوالی لري  يو ۱۳۰،۰۰۰ وگړي پکې دايمي استوگنه لري، دا چې دا سيمه ترډېره سوداگريزه ده او مارکېټونه او دوکانونه لري؛ نو هره ورځ کابو دوه ميليونه وگړي په دې ناحيه خپلې چارې سرته رسوي. 

دا ناحيه په شمال کې د کابل سيند، په سوېل کې اوومې ناحيې، ختيځ کې اتمې ناحيې او لوېديځ کې اوومې ناحيې سره تړلې ده، دا ناحيه د کابل ښار سوداگريز، استوگنيز او تاريخي سيمه ده.
دا ناحيه وسمهال ۳۱ تشکيلاتي او ۲۷ خدماتي کارمندان لري، ۷ مديريته او ۱ امريت، ۴ مامورين او ۲۱۵ سپاکاران لري.

### دوهمه ناحيه
### درېيمه ناحيه
### څلورمه ناحيه
### پېنځمه ناحيه
### شپږمه ناحيه
### اوومه ناحيه
### اتمه ناحيه
### نهمه ناحيه
### لسمه ناحيه
### يوولسمه ناحيه
### دولسمه ناحيه
### ديارلسمه ناحيه
### څوارلسمه ناحيه
### پېنځه‌لسمه ناحيه
### شپاړسمه ناحيه
### اووه‌لسمه ناحيه
### اته‌لسمه ناحيه
### نهولسمه ناحيه
### شلمه ناحيه
### يوويشتمه ناحيه
### دوه‌ويشتمه ناحيه

## اړونده ليکنې
## سرچينې
صفرا

**صفرا**  هغه شین ژېړ رنګه مایع ده چې د ځيګر له خوا تولیدېږي او د صفرا کڅوړه کې ذخیره کېږي. صفرا د حاضمې نظام یوه مهمه برخه ده او د کوچنۍ کولمه په هاضمي بهیر کې د غوړو د ماتولو، د وازدو د جذب د اسانتیا، د زهرجنو موادو د ایستلو او د بدن د داخلي توازن د ساتلو لپاره حیاتي رول لري. د صفرا د تولید، ذخیره کولو او خوشې کېدو هر ډول ګډوډي د هاضمې په فعالیت، د بدن په انرژۍ او د روغتیا په عمومي حالت ژور اغېز کوي.

صفرا د خپل جوړښت له مخې د اوبو، صفرايي مالګو، رنګیزو موادو، کولیسټرول، الکترولیتونو او د ځیګر د میتابولیزم پاتې شونو څخه جوړه ده. د صفرايي مالګو شتون د غوړو د ماتولو لپاره اړین دی، ځکه دغه مالګې د غوړو لویې برخې په وړو ذرو وېشي او د انزایمونو لپاره د هضم زمینه برابروي. د همدې لپاره د صفرا د کمښت په صورت کې د غوړو هضم کمزوری کېږي او د بدن د انرژۍ تولید اغېزمنېږي.

صفرا د بدن د پاکولو یوه مهمه وسیله هم ده. هغه زهرجن مواد، درمل، رنګیزې پاتې شونې او د وینې زاړه اجزا چې د بدن لپاره زیانمن وي، د ځیګر له لارې صفرا ته انتقالېږي او د کولمو له لارې د بدن څخه بهر کېږي. د صفرا د جریان د بندښت په صورت کې دغه مواد په بدن کې جمع کېږي او د خطرناکو ناروغیو لامل کېږي.

صفرا د هاضمې په بهیر کې د وخت په اساس خوشې کېږي. کله چې غوړ لرونکي خواړه د کوچنۍ کولمه لومړۍ برخې ته ورسېږي، د بدن هورموني سیستم صفرا کڅوړې ته نښه ورکوي چې صفرا خوشې کړي. صفرا د کولمو په لاره کې د غوړو د ماتولو لپاره کار کوي او د بدن د انرژۍ د تولید لپاره زمینه برابروي. د صفرا د خوشې کېدو ګډوډي د هاضمې ستونزې، درد، د نس پړسوب، د غوړو د نه هضم کېدو او د وزن د بدلون لامل کېږي.

د صفرا د ناروغیو لړۍ پراخه ده. د صفرا کڅوړې تیږې د صفرا د غلظت، د مالګو د عدم توازن او د کولیسټرول د زیاتوالي له امله رامنځته کېږي. دغه تیږې د صفرا د جریان مخه نیسي او د شدید درد، التهاب او د هاضمې ستونزو لامل کېږي. د صفرا د لارو التهاب، د صفرا بندښت، د ځیګر ناروغۍ، د هپاتیت ویروسونه او د ځیګر سروز هم د صفرا په تولید او جریان اغېز کوي. د صفرا د رنګیزو موادو د زیاتوالي له امله د پوستکي ژېړوالی یا یرقان رامنځته کېږي.

په پای کې، صفرا د انسان د بدن هغه حیاتي، دقیق او څو اړخیز مایع ده چې د هاضمې، د بدن د پاکوالي، د انرژۍ د تولید، د غوړو د ماتولو او د داخلي توازن د ساتلو لپاره اړینه ده. د صفرا د تولید، ذخیره کولو او جریان هر ډول ګډوډي د بدن په ټولو سیستمونو مستقیم اغېز کوي، او د دې مایع ساتنه د روغ ژوند لپاره مهمه ده.

## اړوند موضوعات
* ځيګر
* صفرا کڅوړه
* حاضمې نظام
* کوچنۍ کولمه
* لویه کولمه
* معده
* صفرا کڅوړې تیږې
* هپاتیت

## سرچینې
* https://www.britannica.com/science/bile  
* https://www.niddk.nih.gov/health-information/liver-disease  
* https://www.who.int/health-topics/digestive-system  
* https://ps.wikipedia.org/wiki/پښتو_ويکيپېډيا  

## وېشنیزه
* وېشنیزه:بیولوژي
* وېشنیزه:انسان بدن
* وېشنیزه:هاضمه
* وېشنیزه:ځیګر
خووله

**خووله**  د انسان او ډېرو نورو ژووو د بدن هغه طبیعي فزیولوژیک بهیر دی چې د بدن د تودوخې د تنظیم، د مالګو د توازن د ساتلو، د زهرجنو موادو د ایستلو او د پوستکي د رطوبت د برابرولو لپاره ترسره کېږي. خووله د پوستکي د خولو د غدو له خوا تولیدېږي او د بدن د داخلي تودوخې د کنټرول لپاره حیاتي ارزښت لري. د خولې د تولید هر ډول ګډوډي د بدن په تودوخې، انرژۍ، هاضمې، اعصابو او د ژوند په کیفیت مستقیم اغېز کوي.
thumb|right|250px|د انسان د پوستکي خووله (sweating) او د نبات د اوبو وتل (transpiration) ترمنځ پرتله

خووله د خپل جوړښت له مخې د اوبو، مالګو (په ځانګړي ډول سوډیم او کلوراید)، لږ مقدار یوریا، امونیا، لاکټېټ، منرالونو او د بدن د میتابولیزم د پاتې شونو څخه جوړه ده. د خولې اصلي دنده د بدن د تودوخې کمول دي. کله چې د بدن داخلي تودوخه لوړه شي، د پوستکي د خولو غدې فعالېږي او اوبه د پوستکي سطحې ته رسېږي. د دې اوبو د تبخیر په وسیله بدن یخېږي او د تودوخې توازن ساتل کېږي.

د خولې غدې په دوو ډولونو وېشل کېږي: ایکراین غدې او اپوکراین غدې. ایکراین غدې د بدن په ټولو برخو کې شتون لري او د تودوخې د تنظیم لپاره کار کوي. اپوکراین غدې د بغل، د تناسلي سیمې او د بدن د ځانګړو برخو په پوستکي کې موقعیت لري او د احساساتو، فشار او هورموني بدلونونو په وخت کې فعالېږي. د اپوکراین غدو خوله د باکتریاوو له امله بوی پیدا کوي، ځکه د دې غدو مواد د پوستکي د باکتریاوو لپاره د خوړو سرچینه ګرځي.

خووله د بدن د دفاعي سیستم یوه برخه هم ده. د خولې په ترکیب کې داسې انزایمونه او مالګې شتون لري چې د ځینو باکتریاوو د ودې مخه نیسي. د خولې د تبخیر له امله د پوستکي سطحه پاکېږي او د بدن د رطوبت توازن ساتل کېږي. د خولې کمښت د بدن د تودوخې د زیاتوالي، د پوستکي د وچوالي، د عضلاتو د کمزورۍ او د تودوخې د ګواښ لامل کېږي.

د خولې زیاتوالی چې هایپرهایډروسیس بلل کېږي، د اعصابو د زیات فعالیت، د هورموني بدلونونو، د فشار، د تودوخې، د ناروغیو او د جنیټیکي عواملو له امله رامنځته کېږي. د خولې کمښت چې هایپوهیدروسیس نومېږي، د پوستکي د ناروغیو، د اعصابو د زیان، د درملو د اغېزو او د بدن د اوبو د کمښت له امله رامنځته کېږي. د خولې د بوی زیاتوالی د اپوکراین غدو د فعالیت، د باکتریاوو د زیاتوالي، د خوړو د ډول، د هورمونونو او د حفظ الصحې د کچې پورې تړلی دی.

خووله د احساساتو په بیان کې هم رول لري. د وېرې، فشار، شرم، خوښۍ او غوسې په وخت کې د بدن د اعصابو سیستم فعالېږي او د خولې غدې تحریک کېږي. د همدې لپاره د احساساتي حالتونو په وخت کې د لاسونو، تندي او بغل خوله زیاتېږي.

په پای کې، خووله د انسان د بدن هغه طبیعي، حیاتي او څو اړخیز بهیر دی چې د تودوخې د تنظیم، د بدن د پاکوالي، د مالګو د توازن، د پوستکي د رطوبت او د داخلي توازن د ساتلو لپاره اړین دی. د خولې د تولید هر ډول ګډوډي د بدن په ټولو سیستمونو مستقیم اغېز کوي، او د دې بهیر ساتنه د روغ ژوند لپاره مهمه ده.

## اړوند موضوعات

* پوستکی
* تودوخه
* اعصاب
* هورمون
* مالګې
* بدن پاکوالی
* فزیولوژي

## سرچینې

* https://www.britannica.com/science/sweat
* https://www.healthline.com/health/sweating
* https://ps.wikipedia.org/wiki/پښتو_ويکيپېډيا

## وېشنیزه

* وېشنیزه:بیولوژي
* وېشنیزه:انسان بدن
* وېشنیزه:پوستکی
ماريا کورينا ماچادو

**ماريا کورينا ماچادو**
(په ) د ۱۹۶۷ ز کال د اکتوبر په ۷مه نېټه د وېنزوېلا کاراکاس ښار کې زېږېدلې ده. د هغې مور کورينا پاريسا پيريز يوه ارواپوهه او پلار يې هينريک ماچادو زولوگا د فولادو صنعت سوداگر و.
ماريا په خپله کورنۍ کې د کور مشرۍ لور ده، چې درې نورې خويندې هم لري. هغه په يوې کاتوليک محافظه کاره کورنۍ کې زېږېدلې او لويه شوې ده. د ماريا نيکه اېډوارډو بلانکو نومېده چې د وېنزوېلا هېروييکا په نوم کتاب يې په ۱۸۸۱ز کې ليکل وه، د هغې تره ارمانډو زولوگا بلانکو د  جوان ويسنټ گومېز د ديکتاتورۍ پر وړاندې ناکام پاڅون په ترڅ کې ووژل شو.
نوموړې د وېنزوېلا د اپوزېسيون مشري هم کوله
 او د ۲۰۲۵ز کال د سولې لپاره د نوبل جايزې گټونکې وه چې د ۳۰۰ تنو له جملې چې د امريکا ولسمشر ډونلډ ټرمپ هم پکې و؛ نوموړې دا جايزه وگټله، چې وروسته نوموړې دغه جايزه د ۲۰۲۶ ز کال د جنورۍ په ۱۶ مه نېټه په سپينه ماڼۍ کې د يوې ليدنې په ترڅ کې ټرمپ ته ډالۍ کړه.

## سرچينې
نیکټایي

د **غاړې ټای** یا **نیکټایي**     د رسمي جامو یا دفتري لباس یوه ټوکرۍ ده چي د ښکلا یا سمبولیکو موخو لپاره اغوستل کیږي. نیکټایي د ستوني په برخه کي غوټه کیږي، او په عمومي توګه د سینې لاندي پوښل کیږي. 

د ښکلا تاریخ پوهانو د نیکټایانو په اړه راپور ورکړی چي دا د ریجنسي دورې اړوند له کراوټ فېشن څخه منځ ته راغلې ده. نیکټایي په عمومي توګه د بوسنیا له سیمو سرچینه اخلي او په معاصر تاریخ کي ددغه هیواد خلکو استعمالوله.

اروپایي نېکټایي چي وروسته عامه سوه، ریښه یې هغو کروات اجیرو سرتېرو ته رسېږي چي د دېرش کلني جګړې (۱۶۱۸–۱۶۴۸) پر مهال یې په فرانسه کۍ خدمت کاوه. دغه اجیر سرتېري چي په سرحدي سیمو پوري تړلي وه، خپلي دودیزې، وړې او غوټه سوي غاړه‌تړني (نکرچیفونه) به یې اغوستل، چې د مقابل لورې پام یې ځان ته واړاوه.

لويس څوارلسم په ۱۶۴۶ کال کي هغه مهال چي اووه کلن و، د لیسو (lace) څخه جوړ نیکټایي اغوستل پیل کړل او همدا یې د فرانسوي اشرافو ترمنځ فېشن وګرځاوه. د فرانسوي پاچا له خوا د دې دود له پیل وروسته، سړیو د لیسو کراواتونه او جابوټونه اغوستل، او په کراره دغه فېشن لومړی په اروپا او بیا د نړۍ په نورو سیمو کي خور سو.
خوله

thumb|منځ|د انسان د خولې درې‌بعدي طبي انځور

**خوله**  د انسان او ډېرو ژوو د بدن هغه مهم غړی دی چې د هاضمې نظام لومړنۍ برخه جوړوي او د خوړو د اخیستلو، ژولو، خوند معلومولو، د خبرو کولو، د تنفس کولو او د غږ د تولید لپاره کارول کېږي. خوله د بدن د هغو غړو له ډلې ده چې هم فزیولوژیک او هم ټولنیز اهمیت لري، ځکه د انسان د اړیکو، خبرو، خوړو او ورځني ژوند ډېری فعالیتونه ورسره تړلي دي.

## جوړښت
د خولې جوړښت څو مهمې برخې لري چې هره یوه یې ځانګړې دنده ترسره کوي:

**۱) شونډې**  
شونډې د خولې مخکینی سرحد جوړوي. د خبرو، غږ تولید، د خوړو نیولو او د احساساتو په څرګندولو کې مهم رول لري.

**۲) غاښونه**  
غاښونه د خوړو د ژولو، پرې کولو او ميده کولو لپاره کارول کېږي. د انسان غاښونه په پرېکوونکو، نیشو، غاښچینو او غاښونو وېشل کېږي.

**۳) ژبه**  
ژبه د خولې یو عضلاتي غړی دی چې د خوند معلومولو، د خوړو د حرکت، د خبرو د غږونو د جوړولو او د خولې د پاکوالي لپاره کار کوي. د ژبې پر سطحه د خوند د حس وړې غدې (Taste buds) شتون لري.

**۴) د خولې غار**  
دا هغه داخلي تشه ده چې د خوړو د لومړني هضم لپاره کارول کېږي. په دې برخه کې لاړې (Saliva) تولیدېږي چې د خوړو نرمول او د نشایستو ماتول پیلوي.

**۵) تالو**  
تالو د خولې چت جوړوي او په سخت او نرم تالو وېشل کېږي. د خوړو د تېرېدو او د غږ د تولید په تنظیم کې رول لري.

**۶) ستونی**  
ستونی د خولې شاته برخه ده چې د هاضمې او تنفسي سیستم ګډه لاره ده.

## دندې
خوله د انسان په ژوند کې څو مهمې دندې ترسره کوي:

**۱) د خوړو اخیستل او ژاوله**  
خوله د هاضمې د نظام لومړنۍ دروازه ده. غاښونه خوړو ته شکل ورکوي او ژبه یې حرکتوي.

**۲) د خوند معلومول**  
ژبه د خوږ، تریخ، تروش، مالګین او امامي خوندونو د پېژندلو وړتیا لري.

**۳) خبرې او غږ**  
خوله د غږ د تولید لپاره مهمه ده. ژبه، شونډې او تالو د غږونو په جوړولو کې ګډ کار کوي.

**۴) تنفس**  
خوله د پوزې بدیل لاره ده او په ځانګړي ډول د سخت فعالیت، ناروغۍ یا د پوزې د بندېدو په حالت کې د تنفس لپاره کارول کېږي.

**۵) د خولې لاړې**  
لاړې د خوړو نرمول، د نشایستو ماتول، د خولې پاکول او د باکتریاوو مخنیوی کوي.

## روغتیا
د خولې روغتیا د ټول بدن په روغتیا مستقیم اغېز لري. د غاښونو خرابوالی، د ژبې ناروغۍ، د خولې وچوالی، د لاړو کمښت، د خولې بوی او د لثو ناروغۍ د بدن په نورو برخو هم اغېز کوي.

د خولې د روغتیا لپاره لاندې ټکي مهم دي:  
– د غاښونو منظم برش  
– د غاښونو تار کارول  
– د خوږو کم استعمال  
– د غاښونو منظم معاینه  
– د خولې پاک ساتل

## په ټولنه کې اهمیت
خوله د انسان د اړیکو، خبرو، احساساتو او ټولنیزو تعاملاتو یوه مهمه وسیله ده. د موسکا، خبرې، سلام، غږ او د احساساتو څرګندونه ټول د خولې له لارې ترسره کېږي.

## اړوند موضوعات
* هاضمه
* غاښ
* ژبه
* ستونی
* لاړې
## وېشنيزه/کټګورۍ
وېشنيزه:بيلوژي
وېشنيزه:انسان
ېشنيزه:روغتیا
## سرچینې
* https://www.britannica.com/science/mouth-anatomy  
* https://www.healthline.com/human-body-maps/mouth  
* https://www.mayoclinic.org
مسعود افغان

مسعود افغان افغان اصلاً د  کندهار ولایت د نودې کلي اوسېدونکی دی، چي په ١٩٩٥ م کال کي زیږیدلی دی، لومړنۍ زده کړي یې له قرانکریم څخه پیل کړي دي، تر لسم صنف پوري یې زده کړي د کندهار ولایت احمدشاه بابا عالي لیسه کي ترسره کړې، نوري پاته زده کړي یې ظاهرشاهي عالي لیسه کي پای ته ورسولې او د بکلوریا سند یې له یادي سوي لیسې څخه تر لاسه کړ، د قرانکریم د تفسیر زده کړي یی هم د دولسم صنف په جریان کي ترسره کړې، تر څنګ یې د خپل کلي پر مولوي صاحب په متفرقه ډول احادیث او د احادیثو اړوند درسونه هم وویل، د دولسم صنف څخه تر فراغت وروسته یې کابل کي د کانکور اماده ګي پیل کړل او د کانکور په امتحان کي د کندهار پوهنتون د حقوقو پوهنځی ته بریالی سو چي دوه کاله یې یاده پوهنځی په عمومي ډول وویل او پنځم سمیسټر د شروع څخه تر مخه د اختصاصي زده کړو لپاره د څانګي بندۍ په وخت کي یې د اداره او ډیپلوماسي څانګه غوره کړل او  ٢٠١٧ م کال کي له همدې څانګي څخه د فراغت سند یا لیسانس تر لاسه کړ، د پوهنتون په جریان کي یې خصوصي لیسو کي استادي او مختلفو مؤسساتو کي د فیلوشيپ عملي دورې تیري کړي دي،  د پوهنتون څخه تر فراغت وروسته یې ملالۍ خصوصي پوهنتون کي د استاد په حیث دنده پیل کړل، خو ډیر ژر یې بیرته استادي پریښودل او پر ځای د افغانستان نړیوال حقوقي بنیاد کي د سکالرشیپ یوه کلنه دوره شروع کړل، ٢٠٢٥ کال کي یې د دوکتور طارق السویدان کتاب له عربي څخه پښتو ته وژباړي، چي د کتاب عنوان یې: امام ابوحنیفه ( د آزادۍ زړورتیا او مبارزې) امام، دی
ماتم

**ماتم**  د انسان هغه ژور، طبیعي او ټولنیز احساس دی چې د یو عزیز د مرګ، د یوې مهمې اړیکې د پای، یا د ژوند د یوې سترې ضایعې په وخت کې رامنځته کېږي. ماتم یوازې یو احساس نه دی، بلکې یو رواني، ټولنیز او کلتوري بهیر دی چې انسان ته د غم د منلو، د درد د کمولو او د ژوند د دوام په لور د حرکت کولو توان ورکوي.

ماتم د انسان د فطرت برخه ده. هر انسان د غم په وخت کې د زړه په ژورو کې داسې درد احساسوي چې په کلمو یې بیان ستونزمن وي. دا احساس د انسان د مینې، تړاو، وفادارۍ او انساني اړیکو د ژورتیا څرګندونه کوي.

## د ماتم رواني اړخ
ماتم د ارواپوهنه له نظره یو طبیعي بهیر دی چې څو پړاوونه لري. انسان د ضایعې په وخت کې لومړی د نه منلو، بیا د درد، وروسته د خفګان، او په پای کې د منلو او تطابق مرحلې تېروي. دا پړاوونه د هر انسان لپاره یو شان نه وي، خو د ټولو هدف یو دی:  د زړه د درد کمول او د ژوند د دوام توان پیدا کول.

د ماتم په وخت کې انسان لاندې حالتونه تجربه کوي:

* ژور خفګان
* د زړه دروندوالی
* د خوب ګډوډي
* د خوړو کمښت
* د یادونو زیاتوالی
* د یوازیتوب احساس
* د ژوند د مانا په اړه پوښتنې

دا ټول حالتونه طبیعي دي او د انسانانسان د احساساتو د پاکوالي نښه ګڼل کېږي.

## ټولنیز او کلتوري اړخ
ماتم یوازې یو شخصي احساس نه دی، بلکې د ټولنې د کلتور یوه مهمه برخه هم ده. هره ټولنه د ماتم لپاره ځانګړي دودونه لري چې د غم د شریکولو، د کورنۍ د ملاتړ او د احساساتو د څرګندولو لپاره کارول کېږي.

په ډېرو کلتورونو کې د ماتم دودونه په لاندې ډول دي:

* د تور رنګ اغوستل
* د فاتحې مراسم
* د قرآن کریم تلاوت
* د کورنۍ او دوستانو د غم شریکول
* د دعا او خیرات دود
* د یاد غونډې

دا ټول دودونه د دې لپاره دي چې غمجن کس یوازې پاتې نه شي او د ټولنې ملاتړ احساس کړي.

## د ماتم ډولونه
ماتم د ضایعې د ډول او د انسان د احساساتو له مخې بېلابېل ډولونه لري:

**۱) شخصي ماتم**  هغه ماتم چې انسان یې یوازې په زړه کې احساسوي او په ښکاره یې نه څرګندوي.

**۲) ټولنیز ماتم**  هغه ماتم چې د ټولنې په کچه ترسره کېږي، لکه د یو مشهور شخصیت د مرګ په وخت کې.

**۳) اوږدمهاله ماتم**  کله چې غم ډېر ژور وي او د اوږدې مودې لپاره دوام وکړي.

**۴) ناڅرګند ماتم**  هغه ماتم چې ټولنه یې په رسمیت نه پېژني، لکه د یوې پټې اړیکې ضایع کېدل.

## د ماتم د کمولو لارې
ماتم د وخت په تېرېدو سره ورو ورو کمېږي، خو د انسان د احساساتو د درملنې لپاره لاندې لارې ګټورې دي:

* د کورنۍ او دوستانو ملاتړ
* د احساساتو څرګندول
* دعا، عبادت او روحاني سکون
* د ورځنیو کارونو دوام
* د یادونو درناوی
* د اروايي مشورې اخیستل (که اړتیا وي)

## د ماتم فلسفي اړخ
ماتم د انسان د ژوند د مانا له ژورو پوښتنو سره تړاو لري. غم انسان ته دا یادونه کوي چې ژوند لنډ دی، اړیکې ارزښت لري، او مینه هغه ځواک دی چې د انسان د زړه په ژورو کې تل پاتې کېږي.  ماتم د انسان د روح د پاکوالي، د مینې د ژورتیا او د انسانیت د ښکلا یوه نښه ده.

## اړوند موضوعات

* غم
* ویر
* مرګ
* ارواپوهنه
* ټولنپوهنه

## سرچینې

* https://www.britannica.com/topic/mourning
* https://www.psychologytoday.com/us/basics/grief
* https://www.healthline.com/health/stages-of-grief

## وېشنیزه
وېشنیزه:ارواپوهنه  وېشنیزه:احساسات  وېشنیزه:ټولنپوهنه  وېشنیزه:مرګ
مړوند

**مړوند**  د انسان د لاس هغه مهم بند دی چې د لاس د تڼاکې او د لاس د اوږې تر منځ موقعیت لري. مړوند د هډوکو، بندونو، عضلو، رګونو او اعصابو یو ګډ جوړښت دی چې د لاس د حرکت، د ځواک د لېږد او د ورځنیو ظریفو کارونو د ترسره کولو لپاره حیاتي ارزښت لري. دا بند د انسان د بدن له هغو برخو څخه دی چې د فزیکي فعالیتونو او د ورځني ژوند د عادي کارونو لپاره بنسټیز رول لري.

مړوند د څو وړو هډوکو څخه جوړ شوی دی چې په ګډه د کارپ هډوکي بلل کېږي. دا هډوکي په دوو قطارونو کې تنظیم شوي دي او د لاس د تڼاکې هډوکو سره نښلول کېږي. د دې هډوکو تر منځ قوي بندونه شتون لري چې د مړوند ثبات ساتي او د حرکت په وخت کې د هډوکو ګډ کار تنظیموي. د مړوند جوړښت داسې طرحه شوی چې هم د ځواکمنو حرکاتو وړتیا لري او هم د ډېر ظریفو او دقیقو حرکاتو ملاتړ کوي.

د مړوند د حرکت وړتیا د څو لوریو په اساس تعریفېږي. مړوند د پورته او ښکته حرکت، د چپ او راست لوري حرکت او د دوراني حرکت وړتیا لري. دا ډول حرکتونه انسان ته دا توان ورکوي چې د لیکلو، نیولو، پورته کولو، د وسیلو کارولو او د ورځني ژوند ګڼ ظریف کارونه ترسره کړي. د مړوند د عضلو او بندونو ګډ کار د دې حرکاتو دقت او ځواک تنظیموي.

د مړوند د جوړښت یوه مهمه برخه د اعصابو تېرېدل دي. د لاس مهم اعصاب د مړوند له منځه تېرېږي او د لاس د ګوتو حس او حرکت تنظیموي. د دې اعصابو د فشار یا ټپ په صورت کې د لاس د بې حسۍ، درد او کمزورۍ ستونزې رامنځته کېږي. د کارپل تونل سنډروم په نوم ناروغي د همدې اعصابو د فشار له امله رامنځته کېږي او د مړوند له عامو ستونزو څخه شمېرل کېږي.

مړوند د انسان د ورځني ژوند په ګڼو فعالیتونو کې کارول کېږي. د لیکلو، د وسیلو د نیولو، د سپکو او درنو شیانو د پورته کولو، د کمپیوټر کارولو، د ورزش او ګڼو مسلکي کارونو لپاره سالم مړوند اړین دی. د مړوند د ټپونو مخنیوی د مناسبې استراحت، د لاس د سمې کارونې، د عضلو د پیاوړتیا او د تکراري فشارونو د کمولو له لارې ممکن دی.

د مړوند روغتیا د انسان د کار وړتیا، د ژوند کیفیت او د ورځنیو فعالیتونو په اسانتیا مستقیم اغېز لري. د مړوند د درد، ټپ، پړسوب یا کمزورۍ په صورت کې د متخصص ډاکټر مشوره اړینه ده، ځکه د دې برخې ستونزې که په وخت درملنه ونه شي، د لاس د اوږدمهاله کمزورۍ لامل کېدای شي.

## اړوند موضوعات
للاس  هډوکی  بند  عضله  کارپل تونل سنډروم

## سرچینې
https://www.britannica.com/science/wrist  
https://www.healthline.com/human-body-maps/wrist   
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/carpal-tunnel-syndrome

## وېشنیزه
وېشنیزه:اناتومي  وېشنیزه:د انسان بدن  وېشنیزه:hډوکي
اناتوميک

## اناتوميک
**اناتومیک**  هغه اصطلاح ده چې د انسان او نورو ژوو د بدن د جوړښت، غړو، نسجونو او د بدن د فزیکي بڼې د ځانګړتیاوو د بیان لپاره کارول کېږي. دا اصطلاح د اناتومي له علم سره نږدې تړاو لري، ځکه اناتومي د بدن د جوړښت علم دی او اناتومیک هغه ځانګړتیاوې دي چې د دې جوړښت د تشریح لپاره کارول کېږي.

اناتومیکي ځانګړتیاوې د بدن د هر غړي، هر نسج او هر سیستم د موقعیت، شکل، اندازه، اړیکو او دندو د بیان لپاره کارول کېږي. د طب، جراحي، فزیوتراپي، رادیولوژي، د بدن د حرکت علومو او د روغتیا د نورو برخو لپاره اناتومیکي پوهه بنسټیز ارزښت لري. د بدن د غړو د دقیقې پېژندنې پرته د ناروغیو تشخیص، جراحي عملیات، د ټپونو درملنه او د بدن د فعالیتونو درک ممکن نه دی.

اناتومیکي ځانګړتیاوې د بدن د سیستمونو په کچه هم تعریفېږي. د عصبي نظام، هاضمي نظام، دوراني نظام، عضلي نظام او هډوکي نظام هر غړی ځانګړې اناتومیکي بڼه لري چې د هغه د دندې او موقعیت سره سمون لري. د بدن د غړو تر منځ اړیکې، د هډوکو جوړښت، د عضلو تړاو، د اعصابو مسیر او د رګونو وېش ټول د اناتومیکي ځانګړتیاوو برخه جوړوي.

اناتومیکي اصطلاحات د بدن د موقعیت، حرکت، غړو او نسجونو د تشریح لپاره کارول کېږي. د اناتومیکي اصطلاحاتو کارول د طب د متخصصینو تر منځ د دقیقې اړیکې لپاره اړین دي. د بدن د غړو د موقعیت د بیان لپاره د اناتومیکي اصطلاحاتو کارول د دې لامل کېږي چې د طب متخصصین د بدن د هرې برخې په اړه یو واحد، نړیوال او معیاري درک ولري.

اناتومیکي پوهه د طب د تاریخ په اوږدو کې د پراخو اصلاحاتو له لارې وده کړې ده. د رنسانس په دوره کې د بدن د تشریح اجازه د اناتومي د پرمختګ سبب شوه او د بدن د غړو په اړه دقیقې مشاهدې رامنځته شوې. د عصري ټکنالوژۍ په راتګ سره د بدن د درې بعدي انځورونو، د مجازي تشریح، د ایکس رې، سی ټي سکین او ام آر آی په وسیله د بدن د غړو د دقیقې څېړنې امکان برابر شو.

اناتومیکي پوهه د انسان د روغتیا، د ناروغیو د تشخیص، د جراحي د پرمختګ، د فزیوتراپي د میتودونو او د طب د نورو برخو لپاره حیاتي ارزښت لري. د بدن د جوړښت د دقیقې پېژندنې پرته د طب پرمختګ ممکن نه دی.

## اړوند موضوعات
اناتومي  فزیولوژي  د بدن سیستمونه  انسان  جراحي  رادیولوژي

## سرچینې
https://www.britannica.com/science/anatomy  https://www.ncbi.nlm.nih.gov  https://www.sciencedirect.com

## وېشنیزه
وېشنیزه:اناتومي  وېشنیزه:طب  وېشنیزه:انساني علوم
تخرګ

**تخرګ**  د انسان د بدن هغه مهمه سیمه ده چې د لاس د تڼاکې او د سینه د اړخ تر منځ موقعیت لري. تخرګ د بدن له هغو برخو څخه دی چې د عضلو، رګونو، اعصابو، لمفاوي غدو او د خولو د غدو د ګڼ شمېر جوړښتونو کوربه ده. دا سیمه د بدن د حرکت، د حس او د تودوخې د تنظیم په برخه کې مهم رول لري او د روغتیا له نظره ځانګړې پاملرنې ته اړتیا لري.

تخرګ د بدن د اناتومیک جوړښت له مخې یوه ژوره درې‌ګونۍ تشه ده چې د څو مهمو عضلو په منځ کې موقعیت لري. د دې سیمې د پاسنۍ برخې جوړښت د اوږې د عضلو له خوا ملاتړ کېږي، او د لاندې برخې جوړښت د سینه او د لاس د عضلو په مرسته بشپړېږي. د تخرګ په منځ کې د بدن مهم رګونه، اعصاب او لمفاوي لارې تېرېږي چې د لاس د حس، حرکت او د بدن د دفاعي سیستم لپاره حیاتي ارزښت لري.

د تخرګ یوه مهمه ځانګړتیا د خولو د غدو شتون دی. په دې سیمه کې د خولو ځانګړي غدې شتون لري چې د بدن د تودوخې د تنظیم لپاره کار کوي. د دې غدو فعالیت د بدن د فزیولوژیکو اړتیاوو له مخې زیاتېږي، په ځانګړي ډول د تودوخې، ورزش، فشار او احساساتي حالتونو په وخت کې. د تخرګ خوله د بدن د بوی په رامنځته کولو کې هم رول لري، ځکه د خولو غدې په دې سیمه کې ځانګړي کیمیاوي مواد تولیدوي چې د پوستکي د باکتریاوو سره په تعامل کې بوی رامنځته کوي.

تخرګ د بدن د لمفاوي نظام یوه مهمه برخه ده. په دې سیمه کې د لمفاوي غدو یو مهم ګروپ شتون لري چې د بدن د دفاعي سیستم د فعالیت لپاره حیاتي ارزښت لري. دا غدې د بدن د مایکروبي او ناروغیو د مخنیوي په برخه کې مهم رول لري. د تخرګ لمفاوي غدې د ناروغیو په وخت کې پړسېږي او د بدن د دفاعي غبرګون نښه ګرځي. د سرطان په ځانګړي ډول د سینه سرطان د خپرېدو په تشخیص کې د تخرګ لمفاوي غدې مهمې دي.

تخرګ د اعصابو د تېرېدو یوه مهمه لاره ده. د لاس مهم اعصاب د تخرګ له منځه تېرېږي او د لاس د حس او حرکت د تنظیم لپاره حیاتي ارزښت لري. د دې اعصابو هر ډول فشار یا ټپ د لاس د بې حسۍ، درد، کمزورۍ او د حرکت د ګډوډۍ لامل کېدای شي. د تخرګ د رګونو جوړښت هم د بدن د وینې د لېږد لپاره مهم دی، ځکه د لاس لوی رګونه د همدې سیمې له لارې تېرېږي.

تخرګ د بدن د حرکت په برخه کې هم مهم رول لري. د اوږې او د لاس د عضلو ګډ کار د دې سیمې د ثبات او حرکت ملاتړ کوي. د لاس پورته کول، ښکته کول، اړول او د لاس د نورو حرکاتو دقت د تخرګ د عضلو او بندونو په همغږۍ پورې تړلی دی.

د تخرګ روغتیا د بدن د عمومي روغتیا لپاره مهمه ده. د خولو زیاتوالی، د پوستکي حساسیت، د بوی رامنځته کېدل، د لمفاوي غدو پړسوب، د پوستکي انتانات او د اعصابو ستونزې د دې سیمې عامې ستونزې دي. د تخرګ د پاک ساتلو، د مناسبې جامې اغوستلو، د خولو د کنټرول او د پوستکي د پاملرنې له لارې د دې سیمې روغتیا ساتل کېږي.

تخرګ د انسان د بدن یوه داسې سیمه ده چې د فزیولوژیک، اناتومیک او روغتیايي اړخونو له مخې ځانګړې پاملرنې ته اړتیا لري. د دې سیمې د جوړښت، دندو او روغتیا په اړه پوهه د طب، فزیوتراپي، جراحي او د بدن د نورو علمي برخو لپاره حیاتي ارزښت لري.

## اړوند موضوعات
لاس  سینه  لمفاوي نظام  خوله  عضله  اعصاب  هډوکي نظام

## سرچینې
https://www.britannica.com/science/axilla  https://www.healthline.com/human-body-maps/axilla  https://www.mayoclinic.org

## وېشنیزه
وېشنیزه:اناتومي  وېشنیزه:د انسان بدن  وېشنیزه:لمفاوي نظام
سینه

**سینه**  د انسان د بدن هغه مهمه مخکنۍ برخه ده چې د غاړه او نس تر منځ موقعیت لري. سینه د بدن د هغو حیاتي غړو کوربه ده چې د ژوند د دوام لپاره بنسټیز ارزښت لري، لکه زړه، سږي، د لویو رګونو شبکې، د تنفسي لارې، د عضلو مهمې ډلې او د هډوکو قوي چوکاټ. د سینې جوړښت داسې طرحه شوی چې هم د بدن د داخلي غړو ساتنه وکړي او هم د تنفس، حرکت او فزیولوژیکو فعالیتونو ملاتړ وکړي.

سینه د هډوکو له یوې قوي قفسې څخه جوړه ده چې د سینې قفس په نوم یادېږي. دا قفس د سینه هډوکی، د پښتورګي هډوکي او د شا تېر په مرسته جوړ شوی دی. د دې قفس دنده دا ده چې د زړه او سږو په څېر نازک او حیاتي غړي د بهرنیو ټپونو، فشار او ضربو څخه خوندي وساتي. د سینې قفس د بدن د تنفسي حرکتونو لپاره هم مهم دی، ځکه د ساه اخیستلو په وخت کې پراخېږي او د ساه ایستلو په وخت کې راکمېږي.

د سینې په منځ کې د زړه موقعیت د بدن د دوراني نظام لپاره حیاتي دی. زړه د سینې په منځنۍ برخه کې د سینه هډوکي شاته پروت دی او د بدن ټولو برخو ته وینه لېږي. د زړه شاوخوا د رګونو لویې لارې لکه د اورتا رګ او د سږو رګونه تېرېږي چې د بدن د وینې د لېږد لپاره مهمې دي. د زړه د موقعیت د ساتنې لپاره د سینې قفس ځانګړې جوړښتې ځانګړتیاوې رامنځته شوې دي.

سږي د سینې د دواړو اړخونو په غارونو کې موقعیت لري. د سږو دنده د اکسیجن اخیستل او د کاربن ډای اکسایډ ایستل دي. د سږو د پراخېدو او راکمېدو لپاره د سینې عضلې، په ځانګړي ډول د ډایفرام عضله، مهم رول لري. د تنفس هر حرکت د سینې د پراخېدو او راکمېدو له لارې ترسره کېږي، او دا حرکت د بدن د انرژۍ د تولید لپاره حیاتي دی.

سینه د عضلو له مهمو ډلو څخه هم جوړه ده. د سینه عضلې د لاس د حرکت، د اوږې د ثبات، د تنفس د ملاتړ او د بدن د مخکنۍ برخې د ځواک لپاره کار کوي. د پکتورال عضله د سینې تر ټولو لویه عضله ده چې د لاس د پورته کولو، نیولو او د بدن د حرکت په تنظیم کې مهم رول لري.

د سینې د جوړښت یوه مهمه برخه د اعصابو او رګونو شبکه ده. د سینې اعصاب د زړه، سږو، عضلو او د بدن د نورو برخو د حس او حرکت د تنظیم لپاره کار کوي. د رګونو شبکه د وینې د لېږد لپاره حیاتي ده، او د دې شبکې هر ډول زیان د بدن په فعالیتونو ژور اغېز کوي.

سینه د روغتیا له نظره هم ځانګړې پاملرنې ته اړتیا لري. د سینې درد، د تنفس ستونزې، د زړه ناروغۍ، د سږو انتانات، د عضلو ټپونه او د هډوکو ماتېدل د دې سیمې عامې ستونزې دي. د سینې د هر ډول درد یا ناڅاپي ستونزې په صورت کې د متخصص ډاکټر مشوره اړینه ده، ځکه د دې سیمې غړي د ژوند د دوام لپاره حیاتي دي.

سینه د انسان د بدن یوه داسې برخه ده چې د فزیولوژیک، اناتومیک او روغتیايي اړخونو له مخې ځانګړې ارزښت لري. د سینې د جوړښت، دندو او روغتیا په اړه پوهه د طب، جراحي، فزیوتراپي، رادیولوژي او د بدن د نورو علمي برخو لپاره بنسټیزه ده.

## اړوند موضوعات
زړه  
سږي   سینه هډوکی  ډایفرام  تنفسي نظام   دوراني نظام  
عضله   شا تېر

## سرچینې
https://www.britannica.com/science/thorax  
https://www.healthline.com/human-body-maps/chest  
https://www.mayoclinic.org

## وېشنیزه
وېشنیزه:اناتومي  وېشنیزه:د انسان بدن    وېشنیزه:تنفسي نظام   وېشنیزه:دوراني نظام
پکتورال عضله

**پکتورال عضله**  د انسان د سینه د مخکنۍ برخې هغه مهمه عضله ده چې د لاس د حرکت، د اوږې د ثبات او د بدن د مخکنۍ برخې د ځواک لپاره حیاتي ارزښت لري. دا عضله د بدن د عضلي نظام یوه بنسټیزه برخه ده او د ورځنیو فعالیتونو، فزیکي کارونو، ورزش او د بدن د حرکت د دقیقې همغږۍ لپاره مهم رول لري. پکتورال عضله د خپل موقعیت، جوړښت او دندو له مخې د انسان د بدن له هغو عضلو څخه ده چې هم د ځواک او هم د ظریف حرکت ملاتړ کوي.

پکتورال عضله په اصل کې دوه لویې برخې لري. پکتورالیس مېجر هغه لویه او سطحی عضله ده چې د سینې د مخکنۍ برخې ډېره برخه پوښي. دا عضله د اوږې د بند د حرکت لپاره مهمه ده او د لاس د نږدې کولو، پورته کولو، تاوولو او د بدن په لور د لاس د راوستلو لپاره کار کوي. د دې عضلې جوړښت داسې دی چې د بدن د مخکنۍ برخې د ځواک او ثبات لپاره بنسټیز رول لري. د پکتورالیس مېجر عضله د سینه هډوکي، د کالر هډوکي او د نس د پورته برخې له نسجونو څخه سرچینه اخلي او د لاس د هډوکي په پورتنۍ برخه نښلول کېږي.

دویمه برخه پکتورالیس ماینر ده چې د لویې عضلې لاندې موقعیت لري. دا عضله کوچنۍ ده، خو د اوږې د ثبات لپاره مهم رول لري. د دې عضلې دنده دا ده چې د اوږې هډوکي د بدن په لور راکاږي او د تنفس په وخت کې د سینې د پورته کېدو ملاتړ کوي. پکتورالیس ماینر د سینه هډوکي د درېیم، څلورم او پنځم پښتورګي هډوکو له سطحې سرچینه اخلي او د اوږې د هډوکي په مخکنۍ برخه نښلول کېږي.

پکتورال عضله د بدن د حرکت په برخه کې پراخ رول لري. د لاس د نږدې کولو حرکت د دې عضلې په مرسته ترسره کېږي، چې په ورځنیو فعالیتونو لکه د دروازې تړل، د شیانو نیول، د بدن په لور د لاس راوستل او د ورزش په ډېرو حرکتونو کې مهم دی. د دې عضلې د ځواک له امله د بدن د مخکنۍ برخې ثبات ساتل کېږي او د اوږې د بند د حرکت دقت زیاتېږي. د پکتورال عضلې فعالیت د ورزشکارانو لپاره ځانګړې پاملرنې ته اړتیا لري، ځکه د دې عضلې ځواک د بدن د فزیکي وړتیا په زیاتولو کې مهم رول لري.

پکتورال عضله د تنفس په برخه کې هم مرسته کوي. په ځانګړي ډول پکتورالیس ماینر د ژور تنفس په وخت کې د سینې د پورته کېدو ملاتړ کوي او د سږو د پراخېدو لپاره ځای برابروي. د دې عضلې د فعالیت کمزوري د تنفس په کیفیت اغېز کولی شي، په ځانګړي ډول د هغو کسانو لپاره چې د اوږې یا سینې ستونزې لري.

د پکتورال عضلې د جوړښت یوه مهمه برخه د اعصابو او رګونو تېرېدل دي. د دې عضلې اعصاب د براکیال پلیکسس له شبکې څخه سرچینه اخلي او د عضلې د حرکت د تنظیم لپاره کار کوي. د رګونو شبکه د عضلې د وینې رسولو لپاره مهمه ده، او د دې شبکې هر ډول زیان د عضلې په فعالیت مستقیم اغېز کوي.

پکتورال عضله د روغتیا له نظره هم ځانګړې پاملرنې ته اړتیا لري. د عضلې ټپونه، د عضلې شلېدل، د اوږې درد، د سینې د عضلو کمزوري او د عضلې د زیات فشار ستونزې د دې سیمې عامې ستونزې دي. د پکتورال عضلې د ټپ په صورت کې د لاس حرکت کمزوری کېږي او د اوږې ثبات اغېزمن کېږي. د دې عضلې د پیاوړتیا لپاره منظم تمرینونه، د بدن د سمې حالت ساتل او د عضلې د زیات فشار مخنیوی اړین دي.

پکتورال عضله د انسان د بدن یوه داسې عضله ده چې د ځواک، حرکت، ثبات او د بدن د مخکنۍ برخې د جوړښت لپاره حیاتي ارزښت لري. د دې عضلې د جوړښت، دندو او روغتیا په اړه پوهه د طب، فزیوتراپي، جراحي، د بدن د حرکت علومو او د ورزش د روزنې لپاره بنسټیزه ده.

## اړوند موضوعات
سینه  
لاس   اوږه  
براکیال پلیکسس  
عضله  
هډوکي نظام  
فزیوتراپي

## سرچینې
https://www.britannica.com/science/pectoralis-muscle  
https://www.healthline.com/human-body-maps/pectoralis-major  
https://www.mayoclinic.org

## وېشنیزه
وېشنيزه:عضلي نظام  
وېشنيزه:اناتومي  
وېشنيزه:د انسان بدن
وياړ

**ویاړ** (په انګلیسي: Honor) یو څو اړخیزه مفهوم دی چې په اخلاقي فلسفه، ټولنپوهنه او تاریخ کې د فردي ارزښت او ټولنیز اعتبار د یوې بنسټیزې سرچینې په توګه مطالعه کېږي. ویاړ د یو فرد د هغه حق په توګه تعریفېږي چې د خپلې ټولنې لخوا د درناوي او ستاینې وړ وګرځي، په دې شرط چې هغه د ټولنې منل شوي اخلاقي او چلندیز معیارونه پلي کړي.

## مفهومي چوکاټ
د ویاړ مفهوم په دوه ډوله وېشل کېږي:

# **فردي ویاړ (Inherent Honor):** چې د انسان له ذاتي کرامت او اخلاقي وجدان سره تړاو لري.
# **ټولنیز ویاړ (Social Honor):** چې د ټولنې لخوا فرد ته د هغه د کړنو، نسب، یا موقف په بدل کې ورکول کېږي.

## تاریخي او فلسفي تکامل
د ویاړ مفهوم د بشري تاریخ په اوږدو کې له فزیکي ځواک څخه د اخلاقي فضیلت لور ته حرکت کړی دی:

* **کلاسیکه دوره:** په لرغوني یونان کې (Arete) یا فضیلت د ویاړ اساس و، چې تر ډېره په نظامي مېړانه او سیاسي هوښیارۍ پورې تړلی و.
* **منځنۍ پېړۍ:** په اروپا کې د شوالیه (Chivalry) او په ختیځ کې د مېړانې او سخاوت (فتوت) کلتور د ویاړ نوي معیارونه رامنځته کړل.
* **معاصره دوره:** په اوسني عصر کې د ویاړ مفهوم له "طبقاتي ویاړ" څخه "بشري حقونو" او "قانوني اعتبار" ته بدل شوی دی.

## په ټولنپوهنه کې د ویاړ رول
ټولنپوهان ویاړ د یوې **ټولنیزې کنټرول وسیلې** په توګه پېژني. په هغو ټولنو کې چې د قانون حاکمیت کمزوری وي، ویاړ د یو غیر رسمي قانون په توګه د افرادو چلند تنظیموي.

* **د ویاړ کلتور (Culture of Honor):** په دې کلتورونو کې (لکه د پښتنو ټولنه یا د مدیترانې حوزې کلتورونه)، د شهرت ساتنه د ژوند د بقا لپاره اړینه ګڼل کېږي.
* **د ویاړ او شرم تضاد:** په ټولنیزه روانپوهنه کې، ویاړ د "شرم" (Shame) مقابل لوری دی؛ شرم د ټولنیز رټل کېدو پایله ده او ویاړ د ټولنیز منل کېدو.

## اخلاقي تحلیل
له اخلاقي پلوه، ویاړ د صداقت، امانتدارۍ او وفادارۍ مجموعه ده. ایمانویل کانت او نور فیلسوفان په دې باور دي چې واقعي ویاړ د نورو په قضاوت پورې نه، بلکې د فرد په خپله اخلاقي اراده پورې تړلی دی.

## نوي ننګونې
په ۲۱مه پېړۍ کې د ویاړ مفهوم له نویو پوښتنو سره مخ دی:

* د مسلکي اخلاقو او اداري صداقت په چوکاټ کې د ویاړ تعریف.
* د "ناموس" او "ویاړ" ترمنځ د توپیر روښانه کول په حقوقي او بشري بحثونو کې.

## سرچینې


* 
* 
* 

وېشنيزه:اخلاق
وېشنيزه:ټولنپوهنه
وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فرهنګ
اعصاب

**اعصاب**  د انسان د عصبي نظام هغه مهمې رشتې دي چې د بدن د ټولو برخو تر منځ د معلوماتو د لېږد لپاره کارول کېږي. اعصاب د بدن د حس، حرکت، فکر، حافظې، غبرګون او د ژوند د ټولو فزیولوژیکو فعالیتونو د تنظیم بنسټ جوړوي. د اعصابو دنده دا ده چې د بدن له غړو څخه معلومات دماغ ته ورسوي او د دماغ له خوا صادر شوي فرمانونه د بدن بېلابېلو برخو ته انتقال کړي.

اعصاب د عصبي حجرو یا نیورونونو له اوږدو وړو تارونو جوړ دي. دا تارونه د برېښنايي او کیمیاوي نښو په وسیله د معلوماتو لېږد ترسره کوي. د اعصابو جوړښت داسې طرحه شوی چې هم د چټکو غبرګونونو وړتیا لري او هم د ډېر دقیقو او ظریفو معلوماتو د لېږد توان لري. د اعصابو دنده د بدن د حسونو لکه لید، اورېدلو، بوی، خوند او لمس د انتقال لپاره حیاتي ده. د اعصابو له لارې د بدن د حرکت سیستم هم کنټرولېږي، ځکه د عضلو د انقباض او انبساط فرمانونه د اعصابو له لارې لېږدول کېږي.

اعصاب په عمومي ډول په درې ډوله وېشل کېږي. حسي اعصاب هغه دي چې د بدن له سطحې او داخلي غړو څخه معلومات دماغ ته رسوي. حرکي اعصاب هغه دي چې د دماغ فرمانونه عضلو ته انتقالوي او د بدن حرکت تنظیموي. ګډ اعصاب هغه دي چې هم حسي او هم حرکي دندې ترسره کوي. د اعصابو دا وېش د بدن د فعالیتونو د دقیق تنظیم لپاره اړین دی.

د اعصابو دنده یوازې د حس او حرکت په تنظیم پورې محدوده نه ده. اعصاب د بدن د اتوماتیکو فعالیتونو لکه د زړه درزا، د تنفس سرعت، د هاضمې حرکت، د تودوخې تنظیم او د غدو فعالیت هم کنټرولوي. دا برخه د خودمختار عصبي نظام په نوم یادېږي او د انسان د ژوند د دوام لپاره حیاتي ارزښت لري.

د اعصابو د جوړښت یوه مهمه برخه د میلین پوښ دی. دا پوښ د اعصابو شاوخوا یو محافظتي غلاف جوړوي او د معلوماتو د چټک لېږد سبب کېږي. که د میلین پوښ زیانمن شي، د اعصابو د فعالیت سرعت کمېږي او د بدن د حس او حرکت ستونزې رامنځته کېږي. د څوګوني سکلیروز په نوم ناروغي د همدې پوښ د زیان له امله رامنځته کېږي.

اعصاب د انسان د ورځني ژوند په ټولو برخو کې رول لري. د فکر کولو، د خبرو کولو، د حرکت کولو، د احساس کولو، د درد د درک کولو، د تودوخې د احساس او د بدن د ټولو غبرګونونو بنسټ اعصاب دي. د اعصابو هر ډول زیان د بدن په فعالیتونو مستقیم اغېز کوي او د حس، حرکت یا د بدن د اتوماتیکو فعالیتونو ستونزې رامنځته کوي.

د اعصابو روغتیا د مناسبې تغذیې، د ویټامینونو په ځانګړي ډول د ویټامین ب ډلې، د مناسبې استراحت، د فشار د کمولو او د بدن د سالمو عادتونو له لارې ساتل کېږي. د اعصابو د درد، بې حسۍ، سوځېدو، کمزورۍ یا د حرکت د ګډوډۍ په صورت کې د متخصص ډاکټر مشوره اړینه ده، ځکه د اعصابو ناروغۍ که په وخت درملنه ونه شي، د اوږدمهاله ستونزو لامل کېدای شي.

## اړوند موضوعات
عصبي نظام  
نیورون  
دماغ  
نخاعي رشتې  
خودمختار عصبي نظام  
حسي اعصاب  
حرکي اعصاب

## سرچینې
https://www.britannica.com/science/nerve  
https://www.healthline.com/human-body-maps/nerve  
https://www.mayoclinic.org

## وېشنیزه
وېشنیزه:عصبي نظام  
وېشنیزه:اناتومي  
وېشنیزه:د انسان
ډاکټر سید شهزاد علي نجمي

**ډاکټر سید شهزاد علي نجمي** یو پاکستانی صوفي روحاني شخصیت، لیکوال او د روحاني درملنې بنسټ ایښودونکی دی. هغه د **«نجمي شفای انرژي»** کتاب لیکوال او د **نجمي شفای انرژي درملنې** (Najmi Healing Energy) د نظام بنسټګر دی.

ډاکټر سید شهزاد علي نجمي د **۱۹۶۴ کال د مې په ۲۱مه** د پاکستان په **کراچۍ** ښار کې زېږېدلی دی. هغه د صوفي روحانیت، روحاني انرژۍ او بدیلو درملیزو طریقو په برخه کې پېژندل کېږي.

نجمي شفای انرژي یوه روحاني درملیزه طریقه ده چې د صوفي مفاهیمو، روحاني تمرکز او انرژۍ پر اصولو ولاړه ده. دا طریقه د بدیلې درملنې په توګه وړاندې کېږي او د طبي درملنې بدیل نه ګڼل کېږي.

## حوالې

## بهرنۍ تړاوونه
* د خضریه صوفي سلسلې رسمي وېبپاڼه

وېشنيزه:پاکستاني صوفيان
وېشنيزه:پاکستاني لیکوالان
وېشنيزه:روحاني درملنه
وېشنيزه:بدیله درملنه
وېشنيزه:۱۹۶۴ زېږېدنې
وېشنيزه:کراچۍ
روانپوهنه

**روان پوهنه**  د انسان د ذهن، چلند، احساساتو، ادراک، شخصیت، زده کړې، حافظې او ټولنیزو تعاملاتو د علمي مطالعې نوم دی. روان پوهنه د انسان د فکري او احساساتي نړۍ د پوهېدو لپاره د تجربوي څېړنو، نظري مکتبونو، کلینیکي مشاهداتو او ټولنیزو تحلیلونو ګډه ساحه ده. دا علم د ټولنپوهنه، فلسفه، عصبي پوهنه، تعلیم، روغتیا او د بشري علومو له ګڼو برخو سره نږدې اړیکه لري.

روان پوهنه د انسان د چلند د پوهېدو لپاره د علمي میتود پر بنسټ ولاړه ده. د دې علم له مخې د انسان چلند یوازې د فطري ځانګړتیاوو پایله نه ده، بلکې د چاپېریال، تجربو، ټولنیزو اړیکو، فرهنګي ارزښتونو او د فرد د داخلي رواني حالت ګډه پایله ده. روان پوهنه هڅه کوي چې د انسان د چلند د علتونو، پایلو او د بدلون د لارو په اړه علمي پوهه رامنځته کړي.

د روان پوهنې د څېړنې مهمې برخې په لاندې ډول دي. د ادراک څېړنه د دې لپاره کارول کېږي چې انسان څنګه نړۍ ویني، تفسیر کوي او پرې غبرګون ښيي. د زده کړې څېړنه د دې لپاره ده چې انسان څنګه نوي مهارتونه، معلومات او چلندونه ترلاسه کوي. د حافظې څېړنه د یادښت د جوړېدو، ساتلو او بیا راژوندي کولو پروسې تشریح کوي. د شخصیت څېړنه د فرد د ځانګړتیاوو، چلندونو او د شخصیت د جوړښت د ثبات او بدلون په اړه بحث کوي. د احساساتو څېړنه د خوښۍ، غم، وېرې، غوسې او نورو احساساتو د رامنځته کېدو او اغېزو په اړه تمرکز کوي.

په کلینیکي روان پوهنه کې د رواني ناروغیو تشخیص، درملنه او د انسان د احساساتي ستونزو مدیریت شامل دي. دا برخه د رواني روغتیا، درملنه، مشوره ورکول او د چلند د بدلون د تخنیکونو لپاره بنسټیز ارزښت لري. کلینیکي روان پوهان د اضطراب، خپګان، د شخصیت اختلالاتو، د فشار ستونزو او د چلند د ګډوډیو په درملنه کې مهم رول لري.

په ټولنیزه روان پوهنه کې د انسان چلند د ټولنیزو اړیکو، ډلو، فرهنګ، ارزښتونو او ټولنیزو فشارونو په رڼا کې څېړل کېږي. د دې برخې له مخې انسان یوازې فردي موجود نه دی، بلکې د ټولنیزو جوړښتونو محصول هم دی. د ټولنیزې روان پوهنې څېړنې د اطاعت، نفوذ، هویت، تعصب، ډله ییز چلند او د ټولنیزو اړیکو د جوړښت په اړه مهمې پایلې وړاندې کوي.

په پرمختیايي روان پوهنه کې د انسان د ودې ټول پړاوونه څېړل کېږي، له ماشومتوبه تر زړښت پورې. دا برخه د ژبني ودې، ادراکي ودې، ټولنیز تعامل، احساساتي ثبات او د شخصیت د جوړېدو په پروسو تمرکز کوي. د دې څانګې څېړنې د تعلیم، ماشوم روزنه او د ټولنیزو پالیسو لپاره مهمې دي.

په عصبي روان پوهنه کې د دماغ جوړښت، د عصبي سیستم فعالیت او د چلند تر منځ اړیکه څېړل کېږي. دا برخه د عصبي سیستم، دماغ، حافظه، ادراک او د احساساتو د فزیولوژیکي بنسټونو په اړه علمي پوهه وړاندې کوي.

روان پوهنه د کار په نړۍ کې هم مهم رول لري. د صنعتي او سازماني روان پوهنې څېړنې د کار د چاپېریال، د کارکوونکو د هڅونې، د ټیم کار، د رهبري، د تولید لوړولو او د مسلکي رضایت په اړه مهمې پایلې وړاندې کوي. د دې څانګې له مخې د انسان د چلند پوهه د سازمانونو د بریا لپاره حیاتي ارزښت لري.

په عمومي ډول روان پوهنه د انسان د ذهن او چلند د پوهېدو لپاره یو بنسټیز علم دی. دا علم د فرد د هوساینې، د ټولنې د پرمختګ، د تعلیم د کیفیت، د روغتیا د ښه والي او د بشري اړیکو د پیاوړتیا لپاره مهم رول لري.

## اړوند موضوعات
ټولنپوهنه  
فلسفه  
عصبي پوهنه  
رواني روغتیا  
درملنه  
شخصیت  
ادراک  
حافظه  
زده کړه  
احساسات  
چلند  
دماغ

## سرچینې
https://www.britannica.com/science/psychology  
https://www.psychologytoday.com  
https://www.sciencedirect.com

## وېشنیزه
وېشنیزه:روانپوهنه  
وېشنیزه:ټولنپوهنه  
وېشنیزه:فلسفه  
وېشنیزه:روغتیا