د افغانستان – تاجکستان پوله

د افغانستان او د تاجکستان ترمنځ پوله ۱۳۵۷ کیلومتره (۸۴۳ مایله) اوږدوالی لري چې په لویدیځ لوري کې د ازبکستان سره له درې ګونې سرحدي نقطې پیلېږي او په ختیځ کې له چین سره درې ګونې سرحدي نقطې ته رسېږي، دغه پوله یوازې د واخان د دهلېز په اوږدو کې د هغو له تر ټولو لرې ختیځې برخې پرته په بشپړه توګه د آمو، پنج او پامیر د سیندونو په اوږدو کې موقعیت لري.  

## پېژندنه
دغه پوله له لویدیځ لوري په آمو سیند کې د ازبکستان له درې ګونې سرحدي نقطې پیلېږي. د یاد سیند د ویشونکې کرښې (خط القعر) پر بنسټ د ختیځ پر لور د اوبو له مسیر سره یوځای مخکې درومي تر هغه چې د وخش سیند د وصلېدو ځای ته رسي. له دې وروسته دغه پوله د پنج سیند په اوږدو کې ۱۰۸۰ کیلومتره (۶۷۰) اوږدوالی مومي چې د چاپېر سیمې یې په مخ پر زیاتوالي ډول ځنګلي کېږي ځکه چې دغه سیمه د آس د نعل په څېر شکل مومي تر هغه چې د افغانستان د ګزخان کلي ته څېرمه له پامیر سیند سره یوځای کېږي. له دې ځایه بیا دغه پوله د ۷۱ کیلومتره (۴۴ مایله) په اوږدوالي د ختیځ پر لور تر زرقول جهیل پورې دوام مومي. وروسته له دې بیا د ۲۱۸ کیلومتره (۱۳۵ مایله) په اوږدوالي په ځمکه کې د چین تر درې ګونې سرحدي نقطې پورې غځېږي او تر ډېره پورې له غونډیو، غرنیو څوکو او خط الراسونو پیروي کوي. د دغې پولې ختیځه څنډه د افغانستان - چین - تاجکستان ترمنځ د پووالو – شویکووسکوګو څوکې (په چینايي: 波万洛什维科夫斯基峰؛ په پین یین: Bōwànluò Shíwéikēfūsījī Fēng)/ کوکراش کول څوکې (Kekelaqukaole Peak ؛ په چینايي: 克克拉去考勒峰؛ په پین یین: Kèkèlāqùkǎolè Fēng)درې ګونې سرحدي ته نقطې ته رسېږي.

## تاریخ
دغه پوله د شوروي اتحاد او افغانستان ترمنځ د لرغونې پولې میراث دی، چې تر ډېره پوره یې خپل ننی شکل د ۱۹مې پېړۍ پر مهال د سترې لوبې په نامه په مرکزي اسیا کې د انګلیس او روسیې له سیالۍ څخه اخیستی. وروسته له هغه چې د روسیې سترواکۍ د خیوې خانات او د بخارا امارت ونیو او بریتانیا هم بریتانوي راج تر کنټرول لاندې درلود، دواړو هېوادونو هوکړه وکړه چې افغانستان د دوی ترمنځ د یوه خپلواک حائل هېواد په توګه پرېښودل شي. 

په ۱۸۷۳ زکال کې بریتانیا او روسیه د پولې اړوند په یو تقریبی فورمول هوکړې ته ورسېدل؛ په دې سره یې د آمو سیند د دواړو هېوادونو ترمنځ د پولې په توګه اعلان کړ چې د خواجه سالار له کلي څخه د ختیځ پر لور تر زرقول جهیل پورې بهیده او همدارنګه یې د واخان کوریډور هم په افغانستان کې شامل پرېښود. د پولې د لویدیځې برخې (د افغانستان او ترکمنستان تر منځ د معاصرې پولې ډېره برخه) اړوند پرېکړه وشوه چې په راتلونکې مهال کې به د سرحدي کمیسیون له خوا وټاکل شي. 

د ۱۸۸۰مې لسیزې په لومړیو کې د اوسني ترکمنستان لوري ته د روسانو د مخکې تګ له امله اندېښنې رامنځته شوې، خو د پنجدې (ساندیګاچي ته څېرمه چې اوس مهال د ترکمنستان اړوند ده او افغانستان هم د هغو د مالکیت دعوا لري) په پېښې سره کړکېچ رامنځته شو. د خبرو اترو په پایله کې اوضاع آرامه شوه چې له دې وروسته د انګلیس او روسیې ګډ سرحدي کمیسیون له ۱۸۸۴ زکال څخه تر ۱۸۸۷ زکال پورې دغه پوله د نن ورځې په بڼه وټاکله. له دې امله چې د خواجه سالار کلی نور د پېژندو وړ نه و، پرېکړه دا وشوه چې دغه ځای د آمو سیند پر بنسټ د افغانستان د خم آب برخه وګڼل شي. 

د پولې د ختیځې څنډې (اوس مهال د افغانستان او تاجکستان ترمنځ د پولې برخه جوړوي) برخلیک له ۱۸۹۳ زکال څخه تر ۱۸۹۵ زکال پورې نامالوم پاتې شو تر هغه چې افغان لوري داسې هوکړه وکړه چې افغانستان به د آمو سیند د شمالي غاړو د ځمکو اړوند په هر ډول ادعاو سترګې پټې کړي. ورته مهال د دغې هوکړې پر بنسټ د زرقول جهیل د ختیځې برخې څخه تر چین پورې هم پوله وټاکل شوه چې ورپسې یو شمېر سرحدي نښې هم دلته ولګول شوې. 

په ۱۹۲۱ زکال کې د شوروي او افغانستان ترمنځ داسې هوکړه لاسلیک شوه چې له مخې یې روسیې ومنله « هغه سرحدي سیمې چې په تېره پېړۍ کې افغانستان ته اړوندې وې د عدالت د اصولو په رعایت او همدارنګه د هغو سیمو د وګړو د برخلیک په ټاکلو سره افغانستان ته پرېږدي». دغه هوکړه هېڅکله هم اجرا نه شوه او په څرګنده بڼه د ۱۹۴۶ زکال د سرحدي هوکړې پر مټ لغو شوه او د ګډ سرحدي کمیسیون له خوا دغه پوله د هغو له ټاپو ګانو سره یوځای په هماغه موجوده بڼه وساتل شوه. 

د دواړو هېوادونو ترمنځ سرحدي سیمو د تاجکستان د کورنۍ جګړې او د افغانستان د کورنۍ جګړې پر مهال تر ډېره ناآرامه حالت درلود. د سیمې امنیت د تاجکستان د کورنۍ جګړې له پای او په ۲۰۰۱ زکال کې د طالبانو د دولت له سقوط وروسته ښه شو، ورته مهال دغه اوږده او تشې لرونکې پوله په سمه توګه نه کنټرول کېږي؛ له همدې امله د نشه یي توکو د قاچاق اصلي مسیر جوړوي. روسیې تر ۲۰۰۵ زکال پورې له تاجکستان سره د پولې د امنیت په ساتلو کې مرسته کوله او په دې وروستیو کې داسې راپورونه هم خپاره شوي چې چین اوس مهال د تاجکستان له سرحدي ځواکونو سره مرستې کوي. په وروستیو کلونو کې د دغې پولې په اوږدو کې د سوداګرۍ د پیاوړتیا او د ټرانسپورټي اړیکو په موخه یو شمېر نوې لارې او پلونه جوړ شوي چې د یو شمېر دغو لارو د جوړولو مالي لګښتونه د بهرنیو هېوادونو او د آغا خان د پراختیايي شبکې له خوا ورکړل شوي دي.

په ۲۰۲۱ زکال کې وروسته له هغه چې طالبانو د افغانستان حکومت خپل کړ، ګڼ شمېر پخواني افغان سرتېري او ملکي وګړي له پولې هاغاړه تېر شول. ورته مهال د تاجکستان دولت د پولې د امنیت ساتلو په موخه په سرحدي سیمو کې ګڼ شمېر سرتېري ځای پر ځای کړل.

## سرحدي بندرونه

* شیرخان بندر – پنج پویان (سړک)
* شغنان – خاروغ (سړک)
* اشکاشم – اشکاشم/اشکوشیم (سړک)
* کوکول – آی خانم (یوازې بېړۍ)
* د افغان – تاجک د دوستۍ پل

## پولې ته څېرمه استوګنځایونه

### افغانستان

* باقری کل (Baghri Kol)
* کلوخ تپه (Kolukh Teppe)
* شیرخان بندر (Sher Khan Bandar)
* شاه روان (Shah Ravan)
* چیچکه (Chichkeh)
* دشت قلعه (Dasht-e-Qaleh)
* کوهان (Kvahan)
* خوسفاو (Khosfav)
* اراخات (Arakhat)
* اشکاشم (Ishkashim)

### تاجکستان

* ایوادزه (Ayvadzh)
* پنج پویان (Panji Poyon)
* دوستی (Dusty)
* پنج (Panj)
* فرخار (Parkhar)
* کشتی رویان (Kishti Royen)
* قلعه خمب (Qal'ai Khumb)
* کیفرون (Kevron)
* روشان (Rushon)
* بوزدو پاودیو (Bazhdu Pavdiv)
* خاروغ (Khorugh)
* اشکاشم (Khorugh)
* سینیب (Sinib)

## سرچينې