open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ځمکني کیشپ

**ځمکني کیشپان** د Testudines کورنۍ سريښونکي دي. د نورو کیشپان په څیر، ځمکني کیشپ د ښکار او نورو ګواښونو څخه د ساتنې لپاره خولۍ لري. د ځمکني کیشپان خولۍ عموما سخته وي، او د کریپټوډیرا د نورو غړو په څیر، دوی خپلې غاړې او سرونه په مستقیم ډول د خولۍ ته بیرته راګرځوي ترڅو د دوی ساتنه وکړي. 

ځمکني کیشپ د ځینو ډولونو سره په اندازې کې توپیر کولی شي، لکه د ګالیپاګوس کیشپ ،  ته وده ورکوي په اوږدوالي کې، پداسې حال کې چې نور د سپیکل شوي کیشپ په څیر خولۍ لري چې یوازې  ) اندازه کوي اوږد.  د ځمکني کیشپان څو نسلونو په خپلواکه توګه د ۱۰۰ څخه ډیر د بدن اندازه خورا لوی وده کړې.&nbsp; دوی معمولا ورځنی حیوانات دي چې د محیطي تودوخې پورې اړه لري د کریپوسکولر تمایل لري. دوی عموما یو ځای شوي څاروي دي. ځمکني کیشپ په نړۍ کې د ځمکې تر ټولو اوږد ژوندي حیوانات دي، که څه هم د ځمکني کیشپان تر ټولو اوږد ژوندی ډول د بحث موضوع ده. د ګالپاګوس کیشپ د ۱۵۰ کلونو څخه ډیر ژوند کوي، مګر د اډوایتا په نوم د الډابرا لوی کیشپان ممکن اټکل ۲۵۵ کاله ژوند وکړي. په عموم کې، د کیشپان ډیری ډولونه کولی شي ۸۰-۱۵۰ کاله ژوند وکړي. 

ځمکني کیشپ ارامه او ورو حرکت کوي، په اوسط ډول د تګ سرعت 0.2-0.5 km/h دی.&nbsp;
سارا واحدي

**سارا واحدي** (په ۲۳ د جنوري، ۱۹۹۵ زیږدیز کال کې زیږیدلی) یوه افغان- کاناډایی تخنیکي متشبثه او ولسیار ده. هغه د Civaam اجرایوي رییس، او د EHTESAB بنسټ ایښودونکی، چې په کابل، افغانستان کې د مدني ټیکنالوژۍ یو پیل(startup) دی، اجرایوي رییس دی.

## ژوندلیک

واحدي په کابل کې زیږیدلی. واحدي او کورنۍ یې له کابل څخه هجرت وکړ او په ۲۰۰۵ کال کې په کاناډا کې میشت شو. واحدي په ۲۰۱۸ کال کې د احتساب بنسټ کېښود. هغې دا شرکت د خپلې سپما څخه د ۲,۵۰۰ ډالرو په مرسته پیل کړ او وروسته یې د نیویارک میشته د تخنیکي ډیزاین متشبثې څخه پانګه اچونه راجلب کړه او د افغانستان یو له لوی IT شرکتونو څخه (Netlinks) چې د ۴۰,۰۰۰ ډالرو زیاتي مرسته یې وکړه. Ehtesab خپلو کاروونکو ته توان ورکوي چې د محلي پیښو په اړه راپور ورکړي، دا د افغانستان د اتباعو د ښکیلتیا د لومړي پلیټ فارم په توګه رامینځته کوي. دا په دریو ژبو کې د ریښتیني وخت امنیت خبرتیاوې او تازه معلومات چمتو کوي.

دا اپلیکیشن د کابل د امنیت، انرژۍ او ترافیکي حالاتو په اړه د ریښتیني وخت تازه مالوماتو په ورکولو سره د غلطو مالوماتو سره مبارزه کوي. په ۲۰۲۱ کې، دا په ځانګړې توګه د بمي چاودنو، سړکونو خنډونو، او بریدونو په ترڅ کې د اوسیدونکو لپاره ارزښتناکه ثابته شوه چې د طالبانو لخوا د افغانستان کنټرول بیرته ترلاسه شو. په هغه وخت کې، شرکت ۲۰ کسان کار کاوه. دا اپلیکیشن پټ پلیټ فارمونه رامینځته کوي ترڅو میرمنو ته وړتیا ورکړي چې په احتیاط سره روغتیایی خدماتو، ښوونې او کارموندنې خدماتو ته لاسرسی ومومي، په دې توګه د طالبانو نظارت او محدودیتونو څخه تیریږي.

په ۲۰۲۴ کې، واحدي د کولمبیا پوهنتون څخه د معمارۍ په برخه کې په ښاري مطالعاتو کې د لیسانس سند ترلاسه کړ. نوموړې د رخشانه رسنیو په بورډ کې هم دنده ترسره کوي، چې په افغانستان کې د ښځو پر مسلو متمرکزه یوه خبري اداره ده.

هغې د ایپل سره یو انټرنشپ هم بشپړ کړی، چیرته چې هغې د مصنوعي ځيرکتیا او ماشین زده کړې په برخه کې د متخصصو ډلو سره کار کاوه.

## ستاینلیکونه

* واحدي په ۲۰۲۱ کال کې د ټایمز مجلې د راتلونکي نسل د مشرانو په توګه وپېژندل شوه. 
* واحدي په ۲۰۲۴ کال کې د اکسفورډ پوهنتون کې د ګډون لپاره د کلینډن سکالر په توګه نومول شوی. 
* هغه په ۲۰۲۲ کې د MIT ټیکنالوژۍ بیاکتنې د نوښتګرو په ډله کې د ۳۵ کلونو څخه کمه لیست شوې وه.  
* په ۲۰۲۳ کې، هغې ته د یوې ځوانې نړۍ لخوا د کال د سوداګرې په توګه جایزه ورکړل شوه.  
* واحدي په ۲۰۲۱ کال کې د بي بي سي له خوا په غوره ۱۰۰ الهام بخښونکو او اغېزناکو ښځو کې شامله شوه. 
* په ۲۰۲۳ کې، هغې د ټولنیز اغیزو لپاره د فوربس *"د ۳۰ څخه کم ۳۰"* لیست کې نومول شوی و. 
* په ۲۰۲۳ کې، هغه د GS وياړ ټولنه کې شامله شوه.

## سرچينې
بيچو

***بیچو*** ( ژباړه: لړم ) د ۲۰۰۲ کال د هند د هندۍ ژبې يو ایکشن ټرېلر فيلم دی چې د ګودو دانوا لخوا ډايرکټ شوی، د فيلم مرکزي لوبغاړي بابي ډېول او راني مکرجي ده. دا فيلم د ۱۹۹۴ فيلم *لیون: دی پروفیشنل* له مخې جوړ شوی دی.    

## لنډیز

## لوبغاړي

* بوبي دیول د جیوا کنډیوال په توګه
* راني مکرجي د کرن بالي په توګه
* ملایکا ارورا د کرن سبروال په توګه
* فریده جلال د جیوا مور، نیها کنډیوال په توګه
* اشیش ودیارتي د پولیسو افسر دیوراج کھتری د فاسد معاون کمشنر په توګه ( د مخدره توکو په څانګه کې)
* سچن خیډیکر د کرن بیدي په توګه (د راني مکرجي ورور)
* سریش چتوال د هټیوال په توګه
* ویریندر سکسینا د مدن بهای په توګه، د جیوا ملګري
* پرمود موتو د پنکج خربندا په توګه
* موهن جوشي د کرن د پلار په توګه
* اوتار ګیل د ایس کی پوری ( پولیس کمشنر ) په توګه
* مهاویر شاه د انسپکټر خان په توګه
* بهکتي باروی په تلویزیون کې د تلویزیون مرکه کونکي په توګه چې د پولیسو کمشنر مرکه کوي
* عشرت علي د وکاس بالي په توګه، د کرن بالي پلار
* ډولي بیندرا د آغلې بالي په توګه، د کرن بالي د ناوې مور
* شویتا شیټي د میلمه رول په توګه (ټوټی ټوټی سندره)
* هانس راج هانس پخپله
* جناردان پراب د ټولنې د امنیت ساتونکي په توګه
* سنتوش ګپتا د ممبۍ ځایي اورګاډي مسافر په توګه

## سرچينې
کریسمس

**کریسمس** یو کلنئ جشن دی چي د عیسی (ع) د زیږیدنې په پار هر کال د دسمبر په 25 مه  د نړۍ د ملیاردونو خلکو له لوري د مذهبي او کلتوري جشن په توګه لمانځل کیږي. له تاریخي اړخه کریسمس په لویدیځ کي دولس ورځې دوام کوي او په دولسمه شپه پای ته رسیږي. 

د کریسمس دودیز داستان چي په نوي عهد نامې کۍ د عیسی د زیږون په نوم یاد سوی دي، وايي چي عیسی په بیت لحم کي زېږېدلی وو. 

د عیسی د زیږون د نیټې په اړه بېلابیلي فرضیې شتون لري. د څلورمي پیړۍ په لومړیو کي عیسايي کلیسا د دسمبر په 25 مه باندي دغه نېټه وټاکله. ډیری عیسویان کریسمس د دسمبر په 25 د ګریګورین تقویم پر بنسټ لمانځي ، کوم چي په ټوله نړۍ کي په هیوادونو کي کارېدونکې کلیزه ده. له بلي خوا د ختیځ عیسوي کلیساګانو یوه برخه د زاړه جولین تقویم د دسمبر په 25 مه یاده ورځ لمانځي ، کوم چي اوس مهال د ګریګورین په کالنۍ کې د جنوري له 7 مي سره سمون لري. د اوسنیو عیسایانو په باور خدای د انسان په بڼه (العیاذ بالله) نړۍ ته د انسانیت د ګناهونو د کفارې لپاره راغلی دی.
د افغانستان – ایران پوله

د **[[افغانستان]] او [[ايران|ایران]] پوله** د  په اوږدوالي یوه پوله ده چي په شمال کي د ترکمنستان له درې اړخیزي نقطې څخه پیل او په سویل کي له پاکستان سره تر درې اړخیزي نقطې پوري رسیږي. 

## تاریخ

د پارس او افغانستان تر منځ پوله د ۱۸۷۲-۱۹۳۵ په موده کي د دریمې ډلي د منځګړیتوبونو له لاري رسمي سوه، چي پر بنسټ یې د پاریس د تړون (۱۸۵۷) له مخي پارس او افغانستان موافقه وکړه ترڅو د پولي شخړه د منځګړیتوب لپاره بریتانیا ته وړاندي کړي. د یادوني وړ ده چي برتانیې دا وخت د هند لویه برخه تر خپل کنټرول لاندې راوستې وه، او ختیځ افغانستان هم ددوی د لاندي کېدو په درشل کي وو.   په ۱۸۶۰ لسیزه کي د افغانستان او پارس تر منځ د جګړو لړۍ د پارس پاچا ناصرالدین شاه قاجار دې ته وهڅاوه ترڅو له انګریزانو څخه وغواړي چي د افغانستان او پارس پوله رسمي کړي. د یادي غوښتني سره سم په 1872 کي د سر فریډریک جان ګولډسمډ په مشرۍ د یوې کمیټي لخوا د هلمند سیند له لاري له بنده کوه ملک سیاه (د عصري افغانستان-ایران-پاکستان په درې اړخیزه سرحدي نقطه کي یوه غونډۍ) ته د یوې کرښي په تېرولو سره د پولي نقطې وټاکل سولې. سره ددې چي دغه وړاندي دواړو خواوو بالاخره ومانه خو په هغه وخت کي نور پلۍ نه سو.  

د ګولډسمت یاده پرېکړه سمه ثابته نسوه، او په دې توګه یو ډیر دقیق سرحد په راتلونکو لسیزو کي په دریو برخو کي بیا جوړ سو، چي لمړۍ شمالي برخه یې د خراسان لپاره د برتانوي قونسل جنرال سی ایس میکلین لخوا په 1888-91 کي، سویلي برخه یعني سیستان یې د ډګروال سر هینري مکموهن لخوا په 1903-1805 او وروستۍ برخه یې د ترکیې د جنرال فرحتین التای لخوا په 1934-1935 کي وټاکل سوه.  د حدودو تر ټاکلو وروسته د پولي په اوږدو کي لویي تمبې جوړي سوې، چي د پولۍ په وچو او دښتي برخو کي یې شمېر 172 ته رسېدی.  

د افغانستان او ایران پولي له ۱۹۳۵ کال را وروسته چنداني شخړه نه درلوده، خو په سیمه کي د اوبو د منابعو د تخصیص پر سر شخړي د ډیرو کلونو لپاره رواني وې، چي وروسته په ۱۹۷۳ کال کي هغه هم حل سولې.
کوهېنګ

کوهینګ د السین الشعبي جمهوریت په نان لانګ سیمه کې یو کلی دی.

دا کلی د چين د تاريخ د لومړي ولسمشر او د عصري چين د پلار سن يات سين د زېږېدو ځای دی. نن ورځ د ښاغلي سن کور د انقلاب د موزيم په بڼه ساتل شوی او د دغه کلي يو له سيلانيزو ځايونو څخه دی

## اړونده لټونونه

* د چین د ولسي جمهوریت د ښارونو لیست

## سرچینې
د انګلیسي ویکیپیډیا مرسته کونکي. «https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cuiheng&redirect=no&oldid=764537437»

## بهرنۍ لینک
محبوبه سراج

**محبوبه** **سراج** یوه افغانه خبریاله او د ښځو د حقونو فعاله ده.

## لومړنی ژوند او مسلک

سراج په ۱۹۴۸ کال کې په کابل کې زیږیدلی، د ملالۍ په لېسه کې یې زده کړې کړې او وروسته یې په کابل پوهنتون کې زده کړې کړې دي.

په ۱۹۷۸ کې، سراج او د هغې میړه د افغانستان د کمونست ګوند لخوا په زندان کې واچول شول او په هغه کال کې د نانګریټ شخصیت اعلان شو. هغه بیا متحده ایالاتو ته لاړه، لږ په پیل کې د نیویارک ښار او هلته یې څه باندې ۲۶ کاله   وکړ، مخکې له دې چې په ۲۰۰۳ کال کې افغانستان ته راستانه شوې. د هغې له راستنیدو وروسته، هغې د فساد او د ښځو او ماشومانو د حقونو مسلو ته د رسیدو لپاره یو شمیر سازمانونه جوړ کړل. په ځانګړې توګه د افغان ښځو د غیر انتفاعي شبکې د غړې په توګه، هغې خپل هدف د ماشومانو روغتیا، د فساد سره مبارزه او د کورني تاوتریخوالي قربانیانو پیاوړتیا ته وقف کړی دی. هغه د ښځو لپاره د "زموږ ګران افغانستان د محبوبې سراج لخوا" په نوم د راډیو پروګرام جوړونکی او اعلان کوونکی دی چې په ټول افغانستان کې خپریږي. هغې د ښځو لپاره د سیاسي خبرو اترو برخه هم اخیستې، د ملي عمل پلان له لارې، چې د ملګرو ملتونو لخوا پرمخ وړل کیږي.

کله چې طالبان د ۲۰۲۱ په اګست کې واک ته راستانه شول، سراج له هیواده د تیښتې څخه ډډه وکړه، او پریکړه یې وکړه چې په کابل کې پاتې شي ترڅو د ښځو او ماشومانو سره کار ته دوام ورکړي. د ۲۰۲۱ په سپتمبر کې، هغه د ټایم ۱۰۰ ، د نړۍ *[[ټایم|د ټایم]]*  تر ټولو اغیزمنو خلکو په کلني لیست کې شامله شوه.

هغې په افغانستان کې دننه او بهر د افغانانو په وړاندې د ایرانیانو د کرکې د ختمولو لپاره ډېر کمپاینونه پیل کړي دي.

## پیژندنه

هغه د ۲۰۲۱ کال د بي بي سي له ۱۰۰ ښځو څخه یوه وپېژندل.

*د نوبل ګارډین* لنډ مستند فلم،  د انا کورن لخوا لارښود شوی، د هغې په اړه دی. د ۲۰۲۳ LA شارټس نړیوال فلم فستیوال کې، دا غوره مستند فلم وګاټه.
کب

**کب** () يو شمزۍ لرونکی اوبيز ژوی (حيوان) دی.
لومړنی کب د کمبرین په جریان کې د کوچني فلټر تغذیه کوونکو په توګه څرګند شو. دوی د Paleozoic له لارې پرمختګ ته دوام ورکړ، کبانو ډېرو بڼو کې تنوع کړې. لومړنی مکبانچې د تنفسي ګولیو او جوړې شوې پنډې لري، اوسټراکوډرمونه ، د هډوکو درنې تختې درلودې چې د غیر فقراتي ښکاریانو په وړاندې یې د محافظتي exoskeletons په توګه کار کاوه. د ژامو سره لومړی کب ، پلاکوډرمونه په سلوریان کې راڅرګند شول او د ډیونین ، د "مکبانو مر" په جریان کې خورا متنوع شوي.

هډوکي کبان، د لامبو مثانې او وروسته د ossified Endoskeletons د شتون له مخې د کبانو د غالبې ډلې په توګه راڅرګند شول وروسته له دې چې د ډیوونین پای پای ته رسیدو وروسته د اپیکس ښکار کونکي ، پلاکودرمونه له منځه یوړل. هډوکي کبان بیا په لوبی فنډ او رین فین شوي کب ویشل شوي دي. نن ورځ د ټولو ژوندیو کبانو شاوخوا ۹۶٪ ټیلیوسټونه دي، د شعاع لرونکي کبانو یوه تاج ډله ده چې کولی شي خپل ژامې ترشح کړي. tetrapods د فقري حیواناتو ډیره ځمکه ده چې د پایلوزویک له وروستیو راهیسې په دواړو اوبو او ځمکنیو اکوسیستمونو کې د ټرافیک سطحو باندې تسلط لري، د کاربونیفیرس په دوران کې د لوب فنډ کب څخه رامینځته شوي، د هوا تنفسي سږو ته وده ورکوي چې د بلاډونو سره همغږي دي . د کلاډیسټیک نسب سره سره، ټیټراپډ معمولا کب نه ګڼل کیږي، "کب" د پارافیلیک ګروپ جوړوي.

کبان د تاریخي وختونو راهیسې د انسانانو لپاره یوه مهمه طبیعي سرچینه ده، په ځانګړې توګه د خوړو په توګه . تجارتي او روزي کبان په ځنګلي کبانو کې راټولوي یا یې په حوضونو کې یا په بحر کې د نسل په پنجرو کې کښت کوي . کبان د ساتیرۍ لپاره نیول کیږي، یا د کبانو لخوا د شخصي او عامه نندارتون لپاره د زیورونو په توګه د اکواریا او باغ حوضونو کې ساتل کیږي. کبانو د عمر په اوږدو کې د انسان په کلتور کې رول درلود، د خدایانو ، مذهبي سمبولونو، او د هنر، کتابونو او فلمونو د موضوعاتو په توګه خدمت کوي.
اوسلو تړونونه

د **اوسلو تړونونه** د اسراییلي حکومت او د فلسطین د ازادۍ سازمان ( PLO ) ترمنځ ترسره شوي دوه تړونونه دي، چې د اسراييلو او فلسطين د سولې د بهير او د فلسطیني ادارې د تاسیس لامل شو.

د **اوسلو لومړی تړون** په ۱۹۹۳ کال کې او د اوسلو دوهم تړون په ۱۹۹۵ مېلادي کال کې د یاسر عرفات او اېساک رابین له خوا لاسليک شول او د امریکا ولسمشر بيل کلنټن په دواړو تړونونو کې د منځګړي او شاهد په توګه شتون درلود. د دې پروسې موخه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د 242 او 338 پرېکړه لیکونو پر بنسټ د سولې تړون ته رسېدل او د فلسطین د خلکو د "خپلواکۍ حق" درک کول وو. د اوسلو د سولې بهیر د ناروې په پلازمېنه اوسلو کې د PLO او اسراییلو د استازو ترمنځ د خبرو اترو په پایله کې پیل شو او په پایله کې د PLO لخوا اسراییل د یو مشروع دولت په توګه په رسمیت وپېژندل شو او د اسراییل له خوا PLO د فلسطین د استازي په توګه په رسميت و پېژندل شو.
[alt=ط|بټنوک|[ياسرعرفات، اسحاق رابين او بيل کلينټون د اوسلو تړون پرمهال]]

## سرچينې
د پاریس تړون (۱۸۵۷)

په ۱۸۵۷ کي د **پاریس تړون** د افغانستان په وړاندي د پارس جګړې او په افغانستان کي د پارس لاسوهني ته د پای ټکئ کښېښود. له پارس څخه ددغه خبرو اترو مشري د پارسي استازي فرخ خان په غاړه وه، او دواړو خواوو د ۱۸۵۷ کال د مارچ په ۴مه د سولي تړون لاسلیک کړ.  

د تړون له مخي د پارس تیریګرو ځواکونو د افغانستان له هرات څخه د خپلو سرتیرو ایستل ومنل، او د افغانستان واکمن دوست محمد خان ته یې اجازه ورکړه چي بیرته خپل ښار ترلاسه کړي.  پارسیانو دا هم ومنله چي د برتانیې له سفیر څخه د هرات د اشغال (چي انګرېزانو د خپل نفوذ په ساحه (افغانستان) کي بد باله) بښنه وغواړي، او ددوی سره یې یو سوداګریز تړون لاسلیک کړ. انګریزانو ددې په مقابل کي پارس ته ژمنه ورکړه چي د شاه مخالفانو ته به پناه نه ورکوي.

په افغانستان کي د برتانیې ستراتیژیکو او تیریګرو موخو د لویې لوبې لومړنۍ پایله د پاریس په تړون سره ددوی په ګټه پای ته ورسول، او د پارس د پنځوسو کلونو ښکیلتیا وروسته د هرات ښار بیرته د اصلي اوسېدونکو (افغانانو) لاسونو ته ولوېدی.  

لکه څنګه چي په 1828 کي د روسیې سره د ترکمنستان تړون د ایران او روسیې په اړیکو کې بدلون راوست، همداسي د ایران او انګلستان ترمنځ د پاریس تړون هم په افغانستان کي د پارس اشغال ته د پای ټکئ کښېښود. د قاجار حکومت د هرات له جګړې وروسته د اروپا له استعماري ځواک سره د پوځي نښتي ناوړه پایلي ډېري ښه درک کړلې. دا چي ایران له خپل نفوذ څخه په ګټي اخیستني همېشه هڅه کول ترڅو د افغانستان خاوره د خپلي ناروا او دروغجني فرضیې پر بنسټ د ځان وګڼي، انګرېزانو یې د پاریس په تړون کي دغه فرضیه له رسوایۍ سره مخ کړه او هرات نور ددوی له اشغال څخه خلاصون وموند.
وارسای

وارسای  د فرانسې يو زوړ ښار دی چې د وارساۍ ماڼۍ د لرلو کبله مشهور دی، دا ښار ۱۶۸۲-۱۷۹۲ زېږديز کال پورې عملاً د فرانسوي سلطنت پلازمېنه و.
 
داښار اوس هم د فرانسې يو ښکلی او بډايه ښار ګڼل کيږي چې د فرانسې د پلازمېنې پاريس په لوېديځ کې د ۱۷.۱ کېلومترۍ په واټن کې پروت دی، چې اوس هم يو مهم اداري او قضايي مرکز ګڼل کيږي. 
دا ښار د ۲۰۱۷ زېږديز کال د سرشمېرنې له مخې ۸۵,۸۶۲ تنه نفوس لري چې د ۹۱۹۷۵ زېږديز کال په تناسب پکې لږوالی راغلی ځکه هغه وخت د دې ښار نفوس ۹۴,۱۴۵ تنه وو.
## سرچينې
د افغانستان ازبکستان پوله

د **افغانستان او ازبکستان پوله**  اوږدوالی لري او له ترکمنستان سره د درې اړخیزي سرحدي نقطې څخه پیل بیا د امو سیند په اوږدو کي له تاجکستان سره تر درې اړخیزي نقطې پوري رسیږي. . دا د ازبکستان تر ټولو لنډه بهرنۍ پوله ده. په ازبکستان کي د ترمز ښار او د افغانستان حيرتان ښار یادي پولي ته تر ټولو نږدې د اوسېدونکو مرکزونه دي. 

د افغانستان او ازبکستان تر منځ هره ورځ د سوداګرۍ لویه راکړه ورکړه ترسره کیږي.  د افغانستان اتباع کولای سي ترڅو په ترمز کي تر لسو ورځو پوري د سفر له ویزې پرته پاته سي. 

## شالید

دا پوله د پخواني شوروي اتحاد او افغان پولي جوړښت ګڼل کیږي چي په منځنۍ اسیا کي یې د ۱۹مې پیړۍ پر مهال د انګلیس-روسیې سیالي په ترڅ کي اوسنۍ بڼه خپله کړه. هغه سیالي د سترې لوبې په نامه یادیږي. 

په ۱۸۷۳ کال کي برتانیې او روسیې د پولې په یوه کره بڼه باندي موافقه وکړه چي د امو سیند د ختیځ خواته د خواجه سالار له کلي څخه د زورکو تر جهیل پوري ساحه یې امتداد کي راغله. د پولې لويديځه برخه (يعني د اوسنۍ افغان-تركمن پولي زياته برخه) په وروسته کي د سرحدونو د كميسيون لخوا وټاکل سوه. 

د پنجدې تر پیښي وروسته د انګلیس - روسیې د سرحدونو ګډ کمیسیون د ۱۸۸۵-۱۸۸۸ کلونو په اوږدو کي د نن ورځي افغان_ازبک پوله په نښه کړه. 

د پولې ختیځه برخه (چي اوس د افغان-تاجک پولي یوه برخه ده) تر ۱۸۹۳-۹۵ پورې لاهم محدوده نه وه، څو چي د افغانستان امیر عبدالرحمن خان موافقه وکړه ترڅو د امو سیند شمال ته د ځمکو په اړه له هر ډول ادعا څخه تیر سي. 

په ۱۹۲۱ کي د شوروي-افغانستان یو تړون لاسلیک سو چي له مخې یې روسیې موافقه وکړه ترڅو "افغانستان ته د تیرې پیړۍ په وروستیو کې سرحدي ولسوالۍ بیرته وسپاري، خو دې تړون عملي بڼه خپله نکړه، او بیرته په ۱۹۴۶ کي له منځه ولاړی. 

په ۱۹۷۹ کي د شوروي د ۴۰ مې اردو سرتیرو په افغانستان باندې د شوروي یرغل د یوې برخي په توګه مزارشریف او کابل ته د رسېدو لپاره له ترمز څخه حرکت ترسره کړ.  دوی وروسته پر دغه ځای د دوستۍ پل جوړ کړ چي په رسمي توګه په 1982 کي پرانستل سو، خو افغان مجاهدینو د جګړو پر مهال خپل هدف وګرځاوه، او ستراتیژیک اهمیت یې کمزوری سو.   شوروي پوځ په ۱۹۸۹ کال کي له افغانستانه ووتی.

د دوستۍ پل له ۱۹۹۷ څخه تر ۲۰۰۱ پورې د طالبانو د یرغل له ویري د ازبکانو له خوا وتړل سو، څو چي په ۲۰۰۱ کال کې د دوی له سقوط وروسته د مرستي لپاره بېرته پرانیستل سو.  د دوستۍ پل د ازبکستان او افغانستان تر منځ یوازینۍ ثابته لاره ده. کله چي د ۲۰۲۱ کال په نیمايي کي بلخ ولایت د طالبانو لاس ته ولوېد، یو شمېر افغان پوځي پرسونل او ملکي وګړي له همدې پولي ازبکستان ته ولاړل.  په ۲۰۲۲ کال کې د ترمز نړیوال سوداګریز مرکز پرانیستل سو، چي افغان اتباعو ته اجازه ورکوي ترڅو تر ۱۰ ورځو پوري په ترمز کي د سفر له ویزې پرته پاته سي.
افغان– ترکمن پوله

د **[[افغانستان]] او [[ترکمنستان]] پوله**  اوږدوالی لري، چي له ایران سره له درې اړخیزي سرحدي نقطې راپیل او د ازبکستان تر درې اړخیزي نقطې پوري رسیږي. 

## تاریخي شالید

افغان _ ترکمن پوله د پخواني شوروي اتحاد او افغان پولي پاتي شونې ګڼل کیږي، او اوسنۍ بڼه یې د 19 پیړۍ پر مهال په منځنۍ آسیا کي د انګلیس - روسیې د سیالۍ په جریان کي جوړه سول، هغه سیالي چي د لویي لوبې په نوم پیژندل کیږي. د روسیې د امپراتورۍ له لوري د خیوې او د بخارا امارتونو  او برتانوي هند له لوري د افغانستان لاندي کولو دوی دواړه دې ته چمتو کړل ترڅو افغانستان د حایل په توګه ومني.

په ۱۸۷۳ کال کي برتانیې او روسیې د پولي په یوه دقیقه بڼه باندي موافقه وکړه چي د امو سیند پکښي پوله وګڼل سوه. ددې موافقې له مخي د ختیځ له خواجه سالار کلي نیولې بیا تر واخان دهلېز پوري په امتداد سیمه د افغانستان او تزاري روسیې سرحد وټاکل سو. د پولي لويديځه برخه (يعني د اوسني افغان-تركمن پولي زياته برخه) په ورستۍ نيټه د سرحدونو د كميسيون لخوا وټاکل سوه. 

د ۱۸۸۰ لسیزي په لومړیو کي د روسانو له لوري پر پنجده د یرغل په پایله کي د افغانستان څخه څه نوره سیمه هم په زور بېل او په اوسني ترکمنستان پوري ونښلول سوه، چي اوس سنډیکاچي ورته وایي.  تر یادي پیښي وروسته د انګلیس - روسیې د سرحدونو ګډ کمیسیون د خبرو اترو په پایله کي د 1885-1888 کلونو په اوږدو کي د نن ورځي حد په نښه او رسمي پوله یې ونومول. څرنګه چي په خبرو اترو کي د خواجه سالار کلی نور په ګوته نه سو، موافقه پر دې باندي وسوه چي پوله باید د افغانستان د خمیاب په شاوخوا کي د امو دریا سره نښتي وي. 

د روس _ افغان پولي ختیځه برخه (چي اوس د افغان-تاجک سرحد یوه برخه ده) په پای کي د 1893-1895 پر مهال د افغانانو د موافقې له مخي د امو دریا شمال ته پرتې ځمکي روسي لوري ته پرېښودلې. دغه هوکړه لیک د زورکول جهيل په ختیځه برخه کي تر چین پوري د ځمکنۍ پولي موقعیت هم په ډاګه کړ، چي وروسته پر یاده پوله باندي تمبې او ستني ودرول سولې. 

په 1921 کې د شوروي-افغانستان یو تړون لاسلیک سو چي پر بنسټ یې روسیې موافقه وکړه ترڅو "افغانستان ته هغه سرحدي ولسوالۍ چي په وروستۍ پیړۍ کې یې په افغانستان پوري تړاو درلود، بیرته دوی ته وسپاري." خو دا تړون هیڅکله پلي نه سو، او په ښکاره توګه د 1946 د سرحدي تړون له مخي بیرته لغوه سو. 

په ۱۹۷۹ کال کي د شوروي د څلویښتم ځواک پوځیانو پر افغانستان د شوروي د یرغل د یوې برخي په توګه د یمنذر/ کشکا له پولي څخه هرات او کندهار ته ځان ورساوه. 

ورپسې په وروستیو کلونو کي په افغانستان کې د روانې جګړې او بې ثباتۍ په تړاو یو شمېر پېښي هم وسوې، چي ترکمنستان یې دې ته اړ کړ ترڅو په پوله کي خپل پوځي شتون زیات کړي.  په ۲۰۱۷ کال کې د ترکمنستان ولسمشر قربانقلي بردي محمدوف په شخصي توګه له افغان پولي څخه لیدنه ترسره، او هلته یې د امنیتي ترتیباتو جاج واخیست.   

وروسته له هغه چي طالبانو په ۲۰۲۱ کال کي د افغانستان ډېري سیمي ونیولې، یو شمېر افغان پوځیان او ملکي وګړي د افغان _ ترکمن پولي له لاري ترکمنستان ته واوښتل.
مصطفی ازادزوی

**مصطفی ازادزوی** (د جولای په ۲۴مه ۱۹۹۲ زیږدیز کال کې زیږیدلی) یو افغان مسلکي فوټبالر دی چې د اتلس ډیلمین هورسټ او د افغانستان د ملي لوبډلې لپاره د برید کوونکي مینډفیلر یا ونګر په توګه لوبه کوي.

## لومړنی ژوند

ازادزوی په افغانستان کې په یوه پښتنه کورنۍ کې زیږیدلی و. هغه پنځه مشران وروڼه او خویندې لري. کله چې هغه یوازې شپږ میاشتې و، کورنۍ یې جرمني ته لاړه، که څه هم د هغه تره او ترور په افغانستان کې پاتې دي. ډیر ژر کلبونو د هغه وړتیا په پام کې نیولو پیل وکړ، د ډیلمین هورسټر BV سره د وخت تیرولو وروسته هغه د VfB اولډنبرګ لخوا استخدام شو چې ازادزوی د دوی د ځوانانو سیسټم کې ځای په ځای کړ.

## د کلب مسلک

په VfB اولډنبرګ کې د خپل ځوان کیریر مصرف کولو وروسته هغه په ۲۰۱۳ زیږدیز کال کې د TB Uphusen لپاره لاسلیک کړ.

## نړیوال مسلک

په ۲۰۱۱ زېږديز کال کې، ازادزوی د ۲۰۱۱ د SAFF په سیالیو کې د افغانستان د ملي ټیم لپاره خپله لومړۍ لوبه وکړه. د ۲۰۱۳ کال د فبرورۍ په میاشت کې ازادزوی د افغان روزونکي محمد یوسف کارګر له خوا د افغانستان لپاره د سریلانکا پر وړاندې د لوبېدو لپاره وغوښتل شو، چې د افغان-جرمني فوټبالر منصور فقیریار لخوا وهڅول شو.

ازادزوی د ۲۰۱۳ کال د ساف په سیالیو کې د افغانستان د لوبډلې برخه و، چې په ډله ییزه پړاوونو کې یې د بوتان پر وړاندې خپل لومړی ګول د ۳-۰ په ګټلو سره ترسره کړ. هغه د هند پر وړاندې په پایلوبه کې هم لومړی ګول وواهه، چې له افغانستان سره یې د ۲-۰ په بریا کې مرسته وکړه او د لومړي ځل لپاره یې د ساف اتلولي خپله کړه.

ازادوى په مالديف کې د ٢٠١٤ کال د AFC چيلنج کپ لپاره د افغانستان په لوبډله کې شامل شو. د ټورنمنټ په ګروپي پړاو کې افغانستان د AFC چلینج کپ سیالیو کې د ترکمنستان په وړاندې د ۳-۱ په ماتې سره خپله لومړۍ بریا خپله کړه. له بده مرغه وروسته له دې چې افغانستان له لاوس سره ۰-۰ مساوي شو چې له ګروپي پړاو څخه د دوی پرمختګ یې تایید کړ، یوه حادثه په داسې حال کې رامنځ ته شوه چې افغان لوبغاړي بېرته خپل هوټل ته روان وو. ازادزوی باید په روغتون کې شپه تیره کړي او ټاکل شوې چې درې اونۍ له لاسه ورکړي، پداسې حال کې چې د هغه د ټیم ملګري زوهیب اسلام امیري ، فیصل سخي زاده ، احمد هاتفي او بلال آرزو ټول لږ ژوبل شوي دي. ټول پنځه لوبغاړي به د فلسطین په وړاندې نیمه پای لوبه کې پاتې راشي. پخوانی روزونکی محمد یوسف کارګر او اوسنی روزونکی ایرچ روتیمولر هم لږ ټپی شوی وو.

## د مسلک احصایې

: *د نمرو او پايلو لست د افغانستان د ګولونو په لړ کې لومړی، د امتیاز څانګې د هر ازادزوی ګول وروسته نمرې په ګوته کوي.*

## وياړونه

**افغانستان**

* د ساف اتلولۍ: ۲۰۱۳
مرسی علم

مرسي علم د مصر د بحرالاحمر ولایت د یوه ښار نوم دی.

## سرچینې
عربي ويکيپېډيا، د مارچ 21، 2007.

## ګالری

دوتنه:Dugong_-_profile.jpg|link=پرونده:Dugong_-_profile.jpg
دوتنه:Dugong_-_underside.jpg|link=پرونده:Dugong_-_underside.jpg


## اړونده لټونونه

* په مصر کې د ښارونو لیست

[مرسی علم:fa]
ډانکیخ

**ډانکیخ**

ډانکیخ د فرانسې په شمال کې د نورډ په څانګه کې یو لوی بندر ښار دی. دا د بلجیم له پولې څخه ۱۰ کیلومتره (۶,۲ میل) لیرې پروت دی. دا د فرانسې دریم لوی بندر لري. په ۲۰۱۹ کې د کمیون نفوس ۸۶,۲۷۹ و.
کالاس

**کالاس**

کالاس د پاس-دی-کالاس په څانګه کې د فرانسې بندر ښار دی، چې دا یو فرعي پریفیکچر دی. د ښار نفوس ۶۷,۵۴۴ دی؛  دا د ښاري ساحه ۱۴۴,۶۲۵ (۲۰۲۰) ده. کالاس د ډوور تنګي ته ګوري، د انګلیسي چینل ترټولو تنګ نقطه، چې دلته یوازې ۳۴ کیلومتره (۲۱ میل) پراخه ده، او انګلستان ته د فرانسې ترټولو نږدې ښارګوټی دی. د ډوور سپینې ګټوني په اسانۍ سره د کالاس څخه په روښانه ورځ لیدل کیدی شي. کالاس د فرانسې او انګلستان ترمنځ د بېړیو لپاره یو لوی بندر دی، او د ۱۹۹۴ راهیسې، د کانال تونل د ریل له لارې نږدې کوکیلس د فولکسټون سره نښلوي.

د خپل موقعیت له امله، کالاس د منځنۍ دورې راهیسې د انګلستان سره د لېږد رالېږد او سوداګرۍ لپاره یو لوی بندر او مهم مرکز و. کالاس د انګلیس تر کنټرول لاندې راغله کله چې په ۱۳۴۷ کې د انګلستان اډوارډ III ښار ونیولو ، په ۱۳۶۰ کې یو تړون چې په رسمي ډول د انګلیسي واکمنۍ لپاره کالاس ته وسپارل شو. کالاس د وړیو تولید لپاره په وده کونکي مرکز بدل شو، او د "انګلیسي تاج کې ترټولو روښانه زیور" په نوم یاد شو ځکه چې د ټین ، لیډ ، لیس او وړ وړ سوداګرۍ (یا "سټاپل") لپاره د دروازې په توګه د وړتيا له امله. کلیس تر هغه وخته پورې چې په ۱۵۵۸ کې د فرانسې لخوا بیرته ونیول شو د انګلیس تر کنټرول لاندې پاتې شو.

د دوهمې نړیوالې جګړې په جریان کې، ښار په حقیقت کې ځمکې ته ویجاړ شو: د می په ۱۹۴۰ کې، دا د برید کونکي جرمني ځواکونو ستراتیژیک بمباري هدف و چې د کالاس د محاصرې پرمهال یې نیولی و. جرمنيانو په انګلستان کې د توغندیو د توغولو لپاره د چمتووالي لپاره د ساحل په اوږدو کې لوی بنکرونه جوړ کړل.

د ښار پخوانۍ برخه، کالاس-نورډ، په مصنوعي ټاپو کې ده چې د کانالونو او بندرونو لخوا محاصره ده. د ښار عصري برخه ، سینټ پییر ، سوېل او سوېل ختیځ ته پروت دی. د زاړه ښار په مینځ کې د ارمس ځای دی ، په کوم کې چې د ټور دو ګیټ، یا د څار برج ولاړ دی، یو جوړښت چې په ۱۳ پیړۍ کې جوړ شوی و ، چې تر ۱۸۴۸ پورې د څراغ په توګه کارول کیده کله چې یو نوی څراغ خانه جوړه شوه. بندر د ځای سویل ختیځ کې د نوټر ډیم کلیسا ده چې د کالاس د انګلیسي اشغال پرمهال جوړه شوې. په حقیقت کې، دا په ټوله فرانسه کې یوازینۍ کلیسا ده چې په انګلیسي عمودي سټایل کې جوړه شوې. په دې کلیسا کې، د فرانسې پخوانی ولسمشر چارلس دی ګول د یوون وینډروکس سره واده وکړ. د ځای سویل او د پارک سینټ پییر په مقابل کې د Hôtel-de-ville (د ښار تالار) او د شلمې پیړۍ له پیل څخه بیلفری دی. نن ورځ، کالاس د ۱۰ څخه ډیر لیدل کیږي&nbsp;ملیونونه کلن. د کلیدي لېږد رالېږد مرکز سربیره ، کالاس د کب نیولو یو د پام وړ بندر او د کب بازارموندنې مرکز هم دی، او شاوخوا ۳,۰۰۰ خلک لاهم د لیس صنعت کې په کار ګمارل کیږي د کوم لپاره چې ښار هم مشهور دی.
د اورتاتاګای شخړه (۱۹۱۳)

د **اورتاتاګای جګړه** د افغانستان د امارت او د روسې امپراتورۍ تر منځ د اورتا تاګای د ټاپو پر سر یوه شخړه وه چي په ۱۹۱۳ کال کي رامنځته سوه.  یاده نښته د نومبر په میاشت کي هغه مهال پیل سوه  کله چي افغان ځواکونه په اورتاتاګاي کي ځای پرځای او دا سیمه یې د افغان خاوري اړوند وګڼل.   

تر پیښي څه موده وروسته د سیند بهېدونکي جریان اورتاتاګاي ټاپو له افغان خاوري جلا کړ، او د دسمبر په 13 په عشق آباد کي د یوې موافقې له مخي افغان مشرتابه ومنل چي خپل ځواکونه به بیرته له سیمي وباسي او په دې توګه شخړه پای ته ورسېدل.
د اورتاتاګاي جګړه(۱۹۲۵-۱۹۲۶)

د **اورتاتاګاي جګړه د** ۱۹۲۰ لسیزي په نیمایي کي د شوروي اتحاد او د افغانستان د امارت تر منځ د اورتا تاګاي د ټاپو د کنټرول پر سر رامنځ ته سوه. یاده ټاپو چي د امو سیند پر غاړه د افغان خاوري اړوند سیمه ګڼل کیږي، له ۱۹۰۰ کال راهیسي ورباندي روسانو هر وخت خېټه اچول.  

په ۱۹۲۰ کال کي وروسته له هغه کله چي په روسیه کي کورنئ انقلاب پیل سو، افغان ځواکونه وتوانېدل ترڅو په همدغه کال پرته له کوم مخالفته ټاپو بیرته ونیسي. د یادوني وړ ده چي افغان ځواکونو تر دې مخکي په ۱۹۱۳ کي هم یاده ټاپو نیولې وه، خو د روسانو د جبر له امله یې بیرته پرېښوده.  د افغانستان له لوري تر نیولو وروسته د ۱۹۲۵ کال د نوامبر په ۲۷ مه د باسماچي یاغیانو لخوا د شوروي پر خاوره د پرله پسې یرغلونو له امله دغه ټاپو د یوې اډې په توګه کارول کېده،  څو چي  د نومبر په ۲۷ مه ۳۴۰ تنه شوروي سرتیري ټاپو ته ورسیدل، او د جزیرې د ګارنیزیون سره په نښته کي د دواړو خواوو څخه ۱۲ کسان قتل او ۵ افغانان ژوندي ونیول سوه. افغان ځواکونه په دې جګړه کي وتوانېدل ترڅو د ډسمبر په لومړۍ نیټه شورويان وځپي او له ټاپو څخه تیښتي ته یې اړ ایستل.  د دسمبر په ۱۸ د افغانستان لومړي وزیر د شورویانو د برید له امله د احتجاج یو لیک خپور کړ چي څلور مهمي غوښتني یې پکښي وړاندي کړې: 

* شورویان باید نور له دغه ټاپو لاس واخلي.
* جنګي بندیان باید بیرته خوشي کړل سي.
* افغانانو ته دې د یادي جګړې تاوان ورکړل سي.
* شورویان باید رسمي بخښنه وغواړي.

د ډسمبر په ۱۹مه نېټه وروسته له هغه چي شورویانو دغه لیک ته ځواب ورنه کړ، افغان حکومت شمال ته د سرتیرو په استولو پیل وکړ.  د شوروي مشرتابه د وېرولو او فشار لپاره لویدیځو مطبوعاتو په دې جګړه کي زیاته دلچسپي ښکاره کړه او د افغان حکومت ملاتړ یې وکړ.  شوروي مشرتابه ددې پیښي د خطرناکه پایلو له امله سمدستي پریکړه وکړه ترڅو یو ګډ کمیسیون جوړ او اجازه ورکړي چي د افغانستان په ګټه پریکړه ترسره کاندي. د ۱۹۲۶ کال د فبرورۍ په ۲۸ مه شورويانو د یو لړ مراسمو په ترڅ کي دغه ټاپو په رسمي ډول افغانستان ته وسپارل. افغان حکومت د شوروي اتحاد سره د خبرو په پایله کي موافقه وکړه چي د بسماچي غورځنګ د بریدونو مخه به نیسي ودروي،  او د شوروي حکومت د ۱۹۲۶ کال د اګسټ په ۱۵ نیټه په رسمي توګه اورتاتاګای د افغان دولت د یوې برخي په توګه په رسمیت وپېژندل.
ځلا ځاځۍ

**ځلا ځاځۍ** یوه پخوانۍ افغان پولیس افسره ده چې په خوست ولایت کې یې دنده ترسره کړې. په ۲۰۲۱ کې، هغه د بي بي سي د ۱۰۰ میرمنو په لیست کې شامله شوه. 

## لومړنی ژوند

ځاځۍ په یوه ځاځي پښتنه کورنۍ کې زیږیدلی چې د نجلۍ د زده کړې ملاتړ یې نه کاوه. لیکن مور یې ځاځي ته وهڅول چې زده کړې وکړي.

## مسلک

ځاځۍ په تورکیه کې د پولیسو د افسر په توګه روزل شوی دی.  هغې د ۲۰۲۰ کال د جون په میاشت کې د خوست ولایت د جنایي تحقیقاتو د پولیسو د مرستیالې په توګه لوړه وکړه. د هغې ګمارنې د ټولنې ګډ غبرګونونه ترلاسه کړل، ځکه چې هغه په ولایت کې لومړنۍ ښځینه پولیسه وه، چې د محافظه کار او دودیز په توګه پیژندل شوې. هغې د خپلو نورو دندو تر څنګ د ښځو پر وړاندې د جرمونو څېړنه کوله.

ځاځۍ د ۲۰۲۱ کال په اګست میاشت کې د طالبانو تر نیولو وروسته له افغانستان څخه تاجکستان ته ولاړ. هغه وروسته اروپا ته کډه شوې ده. هغه د نورو ښځینه پولیسو افسرانو سره په اړیکه کې پاتې شوې چې لا هم په هیواد کې ژوند کوي. هغې د طالبانو په واکمنۍ کې د ښځو د وضعیت په اړه د پوهاوي د کچې لوړولو ته دوام ورکړی او پر طالبانو او د ښځو په اړه د هغوی پر تګلارو او همدارنګه د نورو هېوادونو له خوا له طالبانو سره د ډیپلوماتیکو اړیکو د ټینګولو په هڅو نیوکه کړې ده.

## شخصي ژوند

د ځاځۍ د کورنۍ ځینو غړو د مرستیالې په توګه د هغې د لوړې له کولو وروسته له هغې سره خبرې بندې کړې. هغه د دندې د ترلاسه کولو لپاره د خپل پلار او تره څخه د مرګ ګواښونه ترلاسه کړي.
مصطفی ځاځی

**مصطفی ځاځی** (د می په ۹مه، ۱۹۹۳ زیږدیز کال کې زیږیدلی) یو افغان فوټبالر دی چې د کمبوډیا پریمیر لیګ کلب بوینګ کیټ او د افغانستان د ملي ټیم لپاره د مینډفیلډر په توګه لوبیږي.

## لومړنی ژوند

ښاغلي ځاځي په ۱۹۹۳ کال کې په کابل ولایت کې په یوه پښتنه کورنۍ کې زېږېدلی دی. هغه په راتلونکو کلونو کې آلمان ته لاړ.

## ځواني

ځاځی په ځوانۍ کې د جرمني په ډېرو کلبونو کې لوبېدلی. هغه د HSV هامبورګ ، کانکورډیا هامبورګ او VfB لوبیک په ځوانانو ټیم کې لوبیدلی.

## د کلب مسلک

د VfB لوبیک لومړۍ ټیم ته وده ورکولو وروسته هغه ۲۳ لوبې وکړې او ۳ ګولونه یې وکړل. د فصل په پای کې هغه د FC سینټ پاولي II لخوا اړیکه ونیول شوه که هغه غواړي د دوی لپاره لوبه وکړي. هغه وړاندیز قبول کړ. هغه زیاتره د برید کونکي مینډفیلډر په توګه لوبه کوله. نوموړي په ۲۴ لوبو کې ۵ ګولونه کړي دي.

د ۲۰۱۹ کال د جنورۍ په ۲۳ مه، ځاځي د مالیزیا پریمیر لیګ لوبډلې کیلانتان سره یو تړون لاسلیک کړ.

## نړیوال مسلک

هغه په مالدیف کې د 2014 AFC چیلنج کپ لپاره د مشر روزونکي لخوا وټاکل شو. هغه ۲۱ کلن و چې د ملي لوبډلې لپاره یې خپله لومړۍ لوبه وکړه.

### نړیوالې موخې

: *نمرې او پایلې د افغانستان د هدفونو په لیست کې لومړی.*
مرجاني ټاپو

**مرجاني ټاپو**() د ټاپو يو ډول دی چې د سمندري ايرمونو(مرجانونو) د پاتې شونو او عضوي موادو د يوځای کېدو په پايله کې رامنځته کيږي. 

مرجاني ټاپوګان معمولاً په استوايي او فرعي استوايي سيمو کې د مرجاني ډبرو د ودې په پايله کې رامنځته کيږي چې د سمندر لاندې خورا لويه سيمه پوښي. 
## جوړښت
مرجاني ټاپوګان د ځمکجوړښتونو يا() د رابرسېره کېدو په پايله کې يا هم د بحر په لاندې ساحه کې په پرله پسې ډول د مرجانونو د پاتې شونو او عضوي موادو د پرله پسې رسوبت (ودې بهير) په پايله کې رامنځته کيږي.
د ځمکجوړښتونو د رابرسېره کېدو تګلاره کې د مرجاني ډبرو يوه يا ټوله برخه په ځمکه بدليږي او د سمندر د اوبو له سطحې راپورته کيږي.
د مرجانونو او عضوي موادو د رسوبت بهير په تګلاره کې بيا ډبرې او شګې د توپانونو په جريان کې په مرجاني ډبرو کې ځای نيسي او يو خای ته راټوليږي د دې ترڅنګ د سمندري څپو او فعاليت له کبله نور جامد مواد په تدريجي ډول مرجاني ډبرو ته راټوليږي او ورسره يوخای کيږي او د يوې ځمکې شکل اختياروي چې وروسته په دغه ځمکه د بوټو او نباتاتو زرغونېدل دا پروسه لاګړندۍ کوي او د ټاپو د پراخېدو سبب ګرځي.

## سرچينې
د شیرپور کنډک محاصره

**د شیرپور د کنډک محاصره** د معاصر افغانستان په تاریخ کي یوه فوځي نښته وه چي د 1879 کال د ډسمبر په میاشت کي د انګلیس - افغان دویمې جګړې په ترڅ کي رامنځ ته سوه. په یاده نښته کي برتانوي ځواکونه د افغان ځواکونو لخوا د کابل په شیرپور کي محاصره سول، او تر لنډي جګړې وروسته یې برید بیرته په شا وتمبول سو.

## محاصره

د ډسمبر په ۱۵مه افغان سرتیرو په کنډک کي د مېشتو برتانوي ځواکونو محاصره پیل کړه، خو کله چي د بریګیډیر جنرال چارلس ګوف تر قوماندې لاندي د مرستندویه ځواک خبر افغان مشر (محمد جان) ته ورسید، هغه خپلو سرتیرو ته د دسمبر په 23 د سمدستي برید امر وکړ. جګړې تر ماسپښین پوري دوام وکړ او پسله هغه برید په شا وتمبول سو، چي په پایله کي یې افغانان ټول وپاشل سوه.
تخريبي مواد

**تخريبي مواد**  په ژونپوهنه  کې د ارګانېزم اجسادو، ژونديو موجوداتو او عضوي مرکب پاتې شونو او رسوب ته تخريبي مواد ويل کيږي. د ککړو اوبو تصفيې له نظره عضوي مواد چې له ځانه سره غوړ منرالونه لري او په اوبو کې د انتقال وړ دي، عبارت له تخريبي موادو څخه دي.

## اړوند نور
* عضوي مواد

## سرچينې
شېرپور هديره

**د شېرپور کنډک هدیره** یا **د شېرپور هدیره** یا د برېتانیا هدیره د افغانستان په پلازمېنه کابل کې موقعیت لري. دا سیمه د برېتانوي سرتېرو کنډک او د انګلیس - افغان په دوهمه جګړه کي د ۱۸۷۹ز کال د شېرپور کنډک د محاصرې ځای وو. یاده سیمه اوس مهال په رسمي ډول د عیسوي قبرستان په نوم یادیږي. او په سیمه يیزه توګه د "بهرنیانو هدیرې" په نوم پېژندل سوې ده.

## اوسنۍ هدیره او تاریخي شالید یې

د شېرپور هدیره په ۱۸۷۹ کال کي د افغان-انګلیس په دوهمه جګړه کي د وژل سوو برېتانوي سرتېرو لپاره جوړه سوې وه، ترڅو د لومړۍ انګرېز-افغان جګړې پر مهال د پخوانۍ جوړي سوې هدیرې ځای ونیسي. ددې ځیني قبرونه آن د ۱۸۴۲ کال د ماتي سره تړاو لري.  ویل کیږي چي دلته شاوخوا 160 سرتیري ښخ سوي دي.  په دې هدیره کي د نورو مړو نښي هم شته، په ځانګړې توګه د بېلابیلو ملیتونو ملکي وګړي، چي له ۱۹مې نیولې تر ۲۱مې پېړۍ پورې په کابل کي مړه سوي دي.  د ۲۰۰۰ لسیزې په اوږدو کي د شېرپور هدیرې په جنوبي دېوال کي د مرمرو لس تختې هم کېښودل سوې، چي سربېره ورباندې د هغه برېتانوي سرتېرو نومونه لیکل سوي دي، کوم چي د ۲۰۰۱ څخه وروسته په افغانستان کي مړه سول. 

شېرپور هدیره د یو باغ په توګه جوړه سوې ده، چي شاوخوا د ګلانو ښکلا هم لري. 
## سرچينې
کېواډيا

**کېواډیا** ، چې اوس **د ایکتا نگر** په نوم پېژندل کیږي د هند د ګوجرات ایالت په نرمادا ولسوالۍ کې يو ښار دی. دا ښار د یووالي د مجسمې له کبله ډېر شهرت لري، چې په نړۍ کې ترټولو لوړه مجسمه ګڼل کيږي.  دا ښار د ایکتا نگر ریل تمځی کوربه هم دی.

 هند سرشمېرنې, له مخې اېکتانګر ۱۲,۷۰۵ تنه نفوس درلود.

نارینه د نفوس ۵۳٪ او ښځې ۴۷٪ جوړوي. د اېکتا نګر د سواد منځنۍ کچه ۸۰٪ وه، چې د ملي اوسط ۵۹.۵٪ څخه لوړه ده: د نارینه سواد ۸۵٪ او د ښځینه سواد کچه ۷۵٪ وه. د نفوس یوولس سلنه وګړو يې د ۶ کلونو څخه کم عمر درلود.

## د سیاحت ځایونه

* *د یووالي مجسمه*
* د نرمادا کيږديو ښار 
* د سردار سرووار بند 
* د شولپانیشور ځنګلي ژوند پټنځای

## سرچينې
پومپې

پومپې  د اېټاليا يوه سيمه ييز ښاروالۍ (کامپون) او لرغونځی دی چې د يونسکو نړيوالو ميراث ګڼل کيږي، چې د اېټاليا په ناپل کې موقعيت دي.

پومپې ټول ۱۲،۴۲ کېلومتره مربع پراخوالی او ۲۳٬۹۱۰ ، ۲۵٬۳۵۸ — ۲۵٬۲۰۷ تنو ترمنځ نفوس لري، پومپې اوسېدونکي پومپيان بلل کيږي
## بنسټ اېښودو نېټه
د عصري پومپې بنسټ په ۱۸۸۱ زېږديز کال کې د وکيل بارتولو لونګو له خوا په پومپې کې د سپېڅلې مريم زيارت نه وروسته کېښودل شو. 
## انځورونه

File:Santuario Pompei 01 - Esterni.jpg|پومپې ديني پټنځی
File:Napoli pompei 023.JPG|د پومپې د روم وخت کنډوالې
File:Citrus store at Pompeii.JPG|مرکزي سړک کې د سېتروس مېوو يو پلورنځی
File:Pompei 25-4-08 064.jpg|د اېف اېس اورګاډي تمځی

## خورلڼې ښارونه

* جيونګجو، سوېلي کوريا
* لاتيانو، اېټاليا
* نوټو، اېټاليا
* تاراګونا، اسپانيا
* شيان، چين

## سرچينې
{{لړسرچينې}
میر بچه خان

**میر بچه خان کوهدامنی** (دری: میر بچه خان کوهدمانی) چي په اصل کي د **میر بهاوالدین** په نوم پیژندل کېده، د انګلیس-افغان جنګونو پر مهال کي یو له مشهورو افغان سادات  سردارانو څخه وو. نوموړي د افغان-انګلیس په دوهمه جګړه کي د کوهستان د تاجکانو مشري کوله. 

میر بچه خان د میر درویش خان زوی وو، هغه شخص کوم چي د افغان-انګلیس په لومړۍ جګړه کي یې د انګرېزانو په وړاندي مبارزه کړې وه.   

## سرچينې

## پاڅون

میر بچه خان د خپلو کابلي قبایلو سره یو ځای د انګریزانو په وړاندي د یو ستر پاڅون مشري وکړه. پر افغانستان د انګرېزانو د دوهم یرغل له پیله پنځوس ورځي تېري سوي وې، چي په ترڅ کي یې د هېواد په ټولو برخو کي پوهانو او دیني عالمانو تبلیغات وکړل او خلک یې جهاد ته وهڅول. ددوی له تبلیغاتو سره سم افغان ولس د عمومي جهاد لپاره چمتووالی وښود، او كله چي محمد يعقوب خان هند ته وشړل سو، د انګريزانو د تېري او دوه مخي راز ښکاره سو، او په كابل، كوهدامن، كوهستان او نورو سيمو كي خلکو ورسره نښتي پیل کړې. د خپلواکۍ په دې پاڅون کي محمد کریم خان، غلام حیدر خان کابلي، میر بچه خان کوهدامني، میر غلام قادر اوپیانی، ملا عبدالغفور لنګري او په لسګونو نورو هیواد پاله مجاهدین لاسونه سره یو کړه.

میر باچا خان د انګرېزانو په وړاندي د کلکان، مراد بای کلا، شکر درې او کوهدامن د خلکو مشري په غاړه واخیستل، او په افشارو ، قرغه او کاریز میر کي یې د انګرېزانو پر سرتیرو بریدونه ترسره کړه. د ۱۸۷۹ کال د دسمبر په ۹ مه د میر بچه خان ځواکونو په کاریز میر کي د انګرېزانو په توپخانه برید وکړ چي د دښمن پوځونو ته یې سخته مرګ ژوبله واړوله، او انګرېزان له کریز میر څخه شیرپور ته وتښتېدل.

ورپسې بله ورځ په افشار کي بیا جګړه وسوه چي د میر بچه خان پوځونو پکښي د مخکي په څېر برئ وموند. میر بچه خان پلان درلود چي د وردګو او غزني په شمال کي د ارغندي له سړک څخه تر کوتل تخته پوري د دښمن پر ځواکونو برید وکړي، او ددې لپاره یې د محمد جان خان وردګ په مرسته د کابل په شمال کي د اسمايي غره، خرد او د بازار د غونډیو د قوماندې نقطې تر خپل کنټرول لاندي راوستې.

د میر بچه خان کوهدامني او محمد جان خان وردک ځواکونه د کابل له لارې تیر، او په شیرپور کي یې ددغه ځای د انګریزي کنډک محاصره پیل کړه. د محاصرې پر مهال مير بچه خان بريالى سو ترڅو د شېرپور کنډګ شمالي لوري ته ځان ورسوي، خو وروسته له هغه چي د عبدالرحمن خان د راتګ یې واورېدل پر شا سو. عبدالرحمن خان له راتلو سره د کوهستاني ځواکونو قومانده پخپل لاس کي واخیسته او میر بچه خان یې غدار وباله. میر بچه خان مجبوره سو ترڅو هرات ته لاړ سي او خپل وروستي کلونه یې هلته تیر کړل.
ابشار، افغانستان

**ابشار** د افغانستان په شمال لویدیځ کي د بادغیس ولایت اړوند یو کلی دی.
شمالي سالنګ

**شمالي سالنګ** (دری: **سالنگی شمالي**)  د افغانستان په شمال ختیځ کي د بغلان ولایت د خنجان په ولسوالۍ کي د سالنګ تونل شمالي خوا ته  د ۳۳۶۵ مترو په لوړوالي یو کلی دی.
د سالنګ غرونه

دسالنګ غرونه د چاريکارو په شمال او د بغلان په جنوب کي یوه لوړه غرنۍ لړۍ ده چي د افغانستان له سړو سیمو ګڼل کیږي.
شاه کش (غر)

**شاه کش** د افغانستان په بغلان کي یو غر دی، او د شاه کش سیمي ته نږدې موقعیت لري.
ژرختاند

**ژرختاند** یو ماشین دی چې په عمودي ډول خلک یا بار وړونکي د کچې ترمینځ لیږدوي. دوی عموما د بریښنایی ماشینو لخوا پرمخ وړل کیږي چې د کرشن کیبلونه او د وزن وزن سیسټمونه لکه یو هویسټ چلوي، که څه هم ځینې پمپ هیدرولیک مایع د جیک په څیر سلنډر پیسټون پورته کوي.

ژرختاندو په کرنه او تولید کې د موادو پورته کولو لپاره کارول کیږي. بېلابېل ډولونه شتون لري، لکه د زنځیر او بالټ ژرختاند ، د غلو اورګاډی ، او د واښو ژرختاندو. عصري ودانۍ اکثرا د لاسرسي ډاډ ترلاسه کولو لپاره ژرختاندو لري، په ځانګړې توګه چیرې چې ریمپ ممکن نه وي. د لوړ سرعت ژرختاندو په لوړه ودانۍ کې عام دي. ځینې ژرختاندو حتی په افقی ډول حرکت کولی شي.
لي کوان يو

**لي کوان يو** د معاصر سنګاپور بنسټګر وو چي تر ۳۱ کالو پوري یې دهمدې هېواد د لومړي وزیر په توګه دنده ترسره کړل.

## دا هم وګورئ
## سرچینې
دي اېف دي اېس

**دي اېف دي اېس DFDS** د ډنمارک نړیوال بار وړلو او لوژستیک شرکت دی. د شرکت نوم د **Det Forenede Dampskibs-Selskab** لنډیز دی (په لفظي ډول *د متحده ایالاتو سټیمشپ شرکت* ). دي اېف دي اېس په ۱۸۶۶ کې تاسیس شو، کله چې CF Tietgen د دې ورځې درې لوی ډنمارکي سټیمشپ شرکتونه سره یوځای کړل.

که څه هم دي اېف دي اېس په عمومي ډول د شمالي بحر او بالتیک بحر ته د بار وړلو او مسافرینو ترافیک باندې تمرکز کړی ، دا په تیرو وختونو کې متحده ایالاتو، سویلي امریکا او مدیترانې ته د بار وړلو خدمات هم پرمخ وړي. د ۱۹۸۰ لسیزې راهیسې، د بار وړلو لپاره د DFDS تمرکز په شمالي اروپا کې دی. نن ورځ، DFDS د DFDS Seaways په نوم په شمالي سمندرګي، بالتیک سمندرګي، او انګلیسي چینل کې د ۵۰ بار وړونکو او مسافرینو کښتیو سره د ۲۵ لارو شبکه پرمخ وړي. د ریل او ځمکې پر بنسټ د بار وړلو او کانټینر فعالیتونه د DFDS لوجیستیک لخوا پرمخ وړل کیږي. په ټولیز ډول، DFDS تر ۲۰۲۴ پورې شاوخوا ۱۴,۰۰۰ کسان په کار ګمارلي دي.
د سویس پوسټ

**سویس پوسټ** د سویس ملي پوستي خدمات دی. یو ټولنیز شرکت چې د سویس کنفدراسیون ملکیت دی، دا د هیواد دوهم لوی کار ګمارونکی دی  د شاوخوا ۵۴,۰۰۰ کارمندانو سره.  دا ډله په برن   کې میشته ده او په ۲۵ هیوادونو کې څانګې لري.  رابرټو سیریلو د اپریل ۲۰۱۹ راهیسې د دې سی ای او دی  په ۲۰۲۱ کې، سویس پوسټ په پرله پسې توګه د پنځم ځل لپاره د یونیورسل پوسټ اتحادیې لخوا د نړۍ ترټولو غوره په توګه وټاکل شو.  د ۲۰۲۲ په ډسمبر کې، اعلان شو چې سویس پوسټ د سینټ ګیلین میشته پایښت لرونکي بسته بندۍ شرکت کیکباګ GmbH ترلاسه کړی.
انټیل

**انټیل کارپوریشن** یو امریکایی څو ملی شرکت او د ټیکنالوژۍ شرکت دی چې مرکز یې په سانتا کلارا، کالیفورنیا کې دی، او په ډیلاویر کې شامل شوی .  انټیل د سوداګرۍ او مصرف کونکو بازارونو لپاره د کمپیوټر برخې او اړوند محصولات ډیزاین، تولید او پلوري. دا د عاید له مخې د نړۍ ترټولو لوی سیمیکمډکټر چپ جوړونکو څخه شمیرل کیږي   او د ۲۰۰۷ څخه تر ۲۰۱۶ مالي کلونو پورې د نږدې یوې لسیزې لپاره د عاید له مخې د متحده ایالاتو ترټولو لوی شرکتونو *Fortune* 500 لیست کې ځای په ځای شوی ، تر هغه چې لرې شوی و. په ۲۰۱۸ کې د درجه بندۍ څخه  په ۲۰۲۰ کې، دا بیا ځای پر ځای شو او په ۴۵ کې درجه بندي شو، په درجه بندي کې د ۷ لوی ټیکنالوژۍ شرکت دی.

انټیل د کمپیوټر سیسټمونو ډیری جوړونکو لپاره مایکرو پروسیسرونه چمتو کوي، او په ډیری شخصي کمپیوټرونو (PCs) کې موندل شوي لارښوونې سیټونو x86 لړۍ یو له پراختیا کونکو څخه دی. دا چپسیټونه ، د شبکې انٹرفیس کنټرولرونه ، د فلش حافظه ، د ګرافیک پروسس کولو واحدونه (GPUs)، د ساحې پروګرام وړ ګیټ اری (FPGAs)، او د مخابراتو او کمپیوټر پورې اړوند نور وسایل هم تولیدوي. انټیل د لوړ فعالیت عمومي هدف او د لوبو کمپیوټر بازار کې د دې د CPUs Intel کور لاین سره قوي شتون لري ، چې د لوړ پای ماډلونه د خورا ګړندي مصرف کونکي CPUs څخه دي ، په بیله بیا د دې د GPUs Intel Arc لړۍ. په انټیل کې د خلاصې سرچینې ټیکنالوژۍ مرکز د PowerTOP او LatencyTOP کوربه توب کوي، او د خلاصې سرچینې نورو پروژو لکه Wayland ، Mesa ، Threading Building Blocks (TBB)، او Xen ملاتړ کوي. 

انټیل د جولای په ۱۸، ۱۹۶۸ کې د سیمی کنډکټر مخکښانو ګورډن مور (د مور د قانون ) او رابرټ نویس لخوا د پانګه اچوونکي ارتور راک سره یوځای تاسیس شو، او د انډریو ګروف اجرایوي مشرتابه او لید سره تړاو لري.  دا شرکت د لوړ تخنیکي مرکز په توګه د سیلیکون ویلی د لوړیدو کلیدي برخه وه،  او همدارنګه د SRAM او DRAM حافظې چپس لومړنی پراختیا کونکی و، چې تر ۱۹۸۱ پورې یې د سوداګرۍ ډیری برخه استازیتوب کوله. که څه هم انټیل په ۱۹۷۱ کې د نړۍ لومړی سوداګریز مایکرو پروسیسر چپ - Intel 4004 - رامینځته کړ، دا د ۱۹۹۰ لسیزې په لومړیو کې د PC بریالیتوب پورې نه و چې دا د هغې لومړنۍ سوداګرۍ شوه.

د ۱۹۹۰ لسیزې په اوږدو کې، د مایکروسافټ وینډوز او انټیل ترمنځ ملګرتیا، چې د " وینټل " په نوم پیژندل کیږي، د PC د منظرې په جوړولو کې مهم رول ولوبوه   او په بازار کې د انټیل موقف پیاوړی شو. د پایلې په توګه، انټیل د ۱۹۹۰ لسیزې په نیمایي کې د نوي مایکرو پروسیسر ډیزاینونو کې ډیره پانګه اچونه وکړه، د کمپیوټر صنعت چټک پرمختګ ته وده ورکړه. د دې دورې په جریان کې، دا د ۹۰٪ بازار ونډې سره د PC مایکرو پروسیسرونو غالب عرضه کونکی شو،  او د خپل بازار موقف په دفاع کې د تیریدونکي او رقابتي ضد تاکتیکونو لپاره پیژندل شوی، په ځانګړې توګه د AMD په وړاندې، او همدارنګه د مبارزې لپاره. د مایکروسافټ سره د کمپیوټر صنعت سمت کنټرول لپاره.  

د ۲۰۰۰ لسیزې راهیسې او په ځانګړې توګه د ۲۰۱۰ لسیزې له وروستیو راهیسې، انټیل د مخ په زیاتیدونکي سیالۍ سره مخ شوی، چې د PC په بازار کې د انټیل واکمنۍ او د بازار ونډې کمښت المل شوی.  په هرصورت، د ۲۰۲۳ پورې د ۶۸,۴٪ بازار ونډې سره، انټیل لاهم د x86 بازار په پراخه کچه رهبري کوي.  برسېره پردې، د انټیل وړتیا د خپل چپس ډیزاین او جوړولو لپاره د سیمیکمډکټر صنعت کې نادره ګڼل کیږي،  ځکه چې ډیری چپ ډیزاینران د خپل تولید اسانتیاوې نه لري او پرځای یې په قرارداد جوړونکو (د بیلګې په توګه TSMC ، Foxconn او Samsung ) تکیه کوي. لکه څنګه چې AMD او Nvidia کوي.
د سالنګ تونل

د **سالنګ تونل** (دری: *تونل سالنگ*) د افغانستان په پروان ولایت کي د سالنګ په لاره کي موقعیت لري، چي د شاوخوا  په فاصله کي د هیواد له پلازمیني کابل څخه شمال ته پروت دی، او کار یې د نژدې  د سمندر له کچي څخه په لوړوالي باندي د شوروي اتحاد لخوا په ۱۹۶۴ز کي بشپړ سو. 

د سالنګ تونل په افغانستان کي ډېر ستراتیژیک اهمیت لري، ځکه ددې لاري منځنۍ آسیا له سویلي آسیا سره نښلي، او یوازینۍ لاره ده چي د افغانستان شمال او جنوب هم له یو بل سره په لنډه فاصله کي نښلوي. 

په ۲۰۲۳ز کال کي د تونل دننه او بهر لوی ساختماني کارونه ترسره سول. 
## سرچينې

## شالید

په ۱۹۵۵ کال کي افغانستان او شوروي اتحاد د سالنګ د لاري د ګډي پراختیا لپاره یو تړون لاسلیک کړ چي باید د سالنګ پر تاریخي کوتل باندي جوړه سوې وای. د سالنګ تونل په ۱۹۶۴ کال کي پرانستل سو او د هیواد له شمالي برخو څخه یې کابل ته یوه لنډه لاره رامنځ ته کړه. دا تونل تر 1973 پوري په نړۍ کي تر ټولو لوړ تونل وو، څو چي متحده ایالاتو د ایزن هاور تونل د راکي غرونو په کولوراډو سیمه کي جوړ او د سالنګ تونل یې شاته پرېښود.

د شوروي – افغان جګړې پر مهال د سالنګ تونل له جنوب سره یوه مهمه پوځي لاره وه، او په دې ترڅ کي د افغان مجاهدینو له خوا ورباندي وخت ناوخته بریدونه کېدل.

په ۱۹۸۹ کال کي له افغانستان څخه د شوروي له وتلو وروسته د تونل د ساتني چاري له ستونزو سره مخ سوې او بالاخره په ۱۹۹۷-۱۹۹۸ کي د شمالي ټلوالې او طالبانو ترمنځ د جګړې په ترڅ کي د تونل د ننوتو لاره او د رڼا او د هوا د لېږد سیستم له منځه یوړل سو، چې له امله یې تونل بشپړ تاریک وګرځېدی. په ۲۰۰۱ کال کي پر افغانستان د امریکا له یرغل وروسته د طالبانو په مشرۍ حکومت له نسکورېدو سره سم د افغانستان، فرانسې، روسیې، امریکا او نورو ادارو په ګډو هڅو باندي سالنګ تونل له ماینونو او کثافاتو پاک سو او د ۲۰۰۲ کال د جنورۍ په ۱۹ مه بیرته  پرانیستل سو. 

په 2012 کي د متحده ایالاتو نړیوالي پراختیایي ادارې ( USAID ) په سیمه کي د یو نوي تونل لپاره تخنیکي څیړنه وکړه، چي د پروان ولایت د اولنګ سیمي څخه (شاوخوا 6 کیلومتره سویل ته) او د بغلان ولایت د دوشاخ (شاوخوا 10 کیلومتره شمال ته) د غرونو له لاري د هندوکش د اوسني تونل سره تېرېدی.
کوردوبا

**کوردوبا** چې بل نوم يې **قُرطَبه** هم دی ()، ،() د اندلس د اموي واکمنو پلازمېنه او لرغونی ښار دی، چې اوسمهال په اسپانيا کې موقعيت لري او د کوردوبا ايالت پلازمېنه ګڼل کيږي.

دا ښار د اسلامي تاريخ او تمدن يو مهم يادګار ګڼل کيږي.
مسلمانانو په دې ښار کې لوړ او ښکلي جوماتونه جوړ کړي چې يو د هغې ډلې د **قرطبې جامع جومات** دی چې د عبدالرحمن الداخل له لوري چې په اندلس کې د اموي کورنۍ بنسټ اېښودونکی ګڼل کيږي په ۱۷۰ سپوږميز کال د دمشق جامع جومات په بڼه جوړېدو بنسټ کېښود.
ښار په عمده توګه د اېبيريا ټاپو وزمې په سوېل کې د ګوادالکويير په ښي څنډه کې پروت دی.
يو وخت د روم تر استعمار لاندې وو، وروسته دا د ویزیګوتیک سلطنت لخوا ونیول شو او په اتمه پېړۍ کې د مسلمانانو له خوا فتحه شوه.
کوردوبا دا وخت د قرطبې امارت چې وروسته د قرطبې په خلافت بدل شو پلازمېنه شوه۱۰۳۱ کال پورې ترڅو چې اموي کورنۍ په اندلس واکمنه وه، قرطبه د هغه ځای پلازمېنه وه.
د اموي کورنۍ پرمهال کوردوبا په اندلس کې د زده کړې يو ستر مرکز باندې بدله شوه، او په لسمه پېړۍ کې د اروپا لسم لوی ښار وګرځېد.
## اقتصاد
دا ښار د اسپانيا يو له مهمو اقتصادي ښارونو ګڼل کيږي چې پکې د څرمن جوړولو، کاغذ جوړولو، غوړو جوړولو او خوږې جوړولو کېمياويي فابريکې موجودې دي.
## انځورونه

File:
Córdoba Spain Mezquita-Catedral-de-Córdoba-01.jpg|د جومات د پايوو انځورونه
File:
Córdoba - Mezquita-Catedral - Interior - 03.jpg|د جومات مرکزي ګونبد
File:WLM14ES - 15102009 113439 CRDB 0007 - .jpg|د سان سیباستیان روغتون
File:Capilla Mudéjar de San Bartolomé in der Calle Averroes, Córdoba - panoramio.jpg|سينټ بارتلومي کليسا ()
File:West wall of the Synagogue of Córdoba.JPG|کوردوبا کنيسه
File:Cordoba-6_(48026780817).jpg|د الکازار عيسايي پاچايانو باغونه
File:
Gardens of the Alcázar de los Reyes Cristianos. Córdoba, Spain.jpg|الکازار باغونه
File:Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg|جامع کليسا جومات
File:Cordoba-26_(48026769537).jpg|په سانتا ماریا، کورډوبا کې د سړک صحنه
File:Mezquita-Catedral y Puente Romano, Córdoba - panoramio.jpg|کردوبا رومي پول
File:Riverfront Viewed from Puente Romano - Cordoba - Spain.jpg|له پوېنټې رومانو څخه د کوردوبا سيندغاړې منظره
File:Templo romano de Córdoba (España).jpg|کوردوبا رومي معبد
File:Cordoba - Iglesia de San Nicolas de la Villa - 01.jpg|د سان نیکولاس دی لا ولا کلیسا
File:Seneca at the Puerta de Almodóvar - Córdoba, Spain - DSC07075.JPG|د سینیکا ځوان مجسمه 
File:
Córdoba - Palacio de Viana - 05-PC.jpg|ويانا ماڼۍ
File:
Square in Córdoba, Spain 2.JPG|Square in Córdoba, Spain
File:
Córdoba Spain.14 (18558092192).jpg|Street in Córdoba, Spain
File:
Ben Maimónides. Córdoba, España-eue.jpg|Statue of Ben Maimónides


## سرچينې
خواجه ابونصر پارسا

**خواجه ابونصر پارسا** په افغانستان کي د نقشبندي صوفي طريقې اړوند د پنځلسمي پیړۍ یو صوفي شخصیت وو.  نوموړی په 1461 کال کي په بلخ کي مړ سو، چیري چي اوس د هغه قبر د شنه جومات په غولي کي موقعيت لري. 

خواجه ابونصر د محمد پارسا زوی وو،  چي د نقشبندیې په روحاني لړۍ کي د بهاء الدین نقشبند شاګرد او جانشین ګڼل کېدی. پارسا تر ځان وروسته څو اولادونه پرېښودل چي هغوی بیا دیني ښوونکي وه.
بروغیل لاره

**بروغیل** یا  **بروغل** د  لوړوالي سره د ډیورنډ کرښې په اوږدو کي یوه لوړه غرنۍ لاره ده چي د هندوکش غرونو له لړۍ څخه تیریږي، او د افغانستان د بدخشان ولایت واخان ولسوالۍ د پاکستان د خیبر پښتونخوا د چترال ولسوالۍ سره نښلوي.

## اروپایي کډوالي

د نېشنل جیوګرافیک پروژې په وینا د بروغیل لاره داسي معلومیږي چي د ټولو عصري لویدیځو اروپایانو د پلرونو لخوا اروپا ته د رسیدو لپاره کارول کېده. عصري اروپایان چي M45 جنیټیک مارکر یې لیږدول له بروغیل څخه به تېرېدل، او له هغه ځایه لویدیځ ته ولاړخ. M45 بیا په M173 وروسته په M343 بدل سو چي د انګلستان د 70٪ نفوس لخوا لیږدول کېدی.
وطن زما دی

**وطن زما دی** د افغان شاعر عبدالباري جهاني شاعري ده.




وطن زما دی






— عبدالباري جهاني
محمد ايوب خالد

قاري **محمد ايوب خالد** يو افغان سياستوال او د افغان طالبانو د مشرانو څخه دی چې د ۲۵ جون ۲۰۲۳ څخه تر دې مهاله پورې د افغانستان د شمال ختیځ بدخشان ولايت د والي په توګه دنده ترسره کوي.

## دا هم وګورئ
طالب مشران
## سرچینې