open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
غلا

**غلا** په پټه توگه له خوندي ځای او یا له ساتونکې څخه د بل چا مال اخستل دي.
پدې شرط چې نصاب ته ورسیږي چې له  لس شرعي روپیو څخه عبارت دي.
په پورته نصاب باندې په یو حدیث کښې صراحت هم شوې دی، نبي (ص) فرمایلي دي ((لا قطع فیما دون عشرة دراهم)) یعنې: د لسو درهموڅخه په کم مقدار کښې دلاس قطعه نشته. 
هغه غلا چې شرعي غلا ده، داسې تعریف کیږي چې څوک محروز (ساتل شوې ) پردې مال مال په پټه سره واخلي نو دا کار په شرع کښې د غلا په نامه یادیږي.
ب: د غلا شرعي حکم: د الله تعالی په کتاب ، نبوي سنتو او د امت په اتفاق سره حرامه ده الله تعالی فرمایلي دي (والسارق والسارقة فاقطعوا ایدیهما جزاء بما کسابا نکالا من الله والله عزیزحکیم (المائدة۳۸)
یعنې:او غل که ښځه وي او که نارینه د دوی لاسونه پریکړئ دادهغو د خپلې گټې بدله ده اودالله له لوری د عبرت وړ سزا ده الله پرټولو غالب دی اوهغه د پوهې او حکمت څښتن دی .
همدا رنگه نبي (ص) په یو حدیث کې ویلي دي (لعن الله السارق یسرق البیضة فتقطع یده) ععنې الله تعالی دې په هغه غله لعنت وکړي چې د هگۍ په غلا لاس پورې کړي او بیا یې لاس غوڅ کړی شي .
همدارنگه هغه ټولنه چې په هغې کې لسگونه چپاولگر،دغلاگرو بانډونه او ظالم وگړي وجود لري د دغې ټولنې حالت به څنگه وي؟ په دغه شان ټولنه کې هغه څوک چې کار کوي د خپل کار له ثمرې څخه نه برخمن کیږي او یو شمیر کسان چې هیڅ کار نه کوي د نورو د زیار او کار میوه په جیبونو کې اچوي.

## سرچینې
ايکۍ

بټنوک|سويسي ايکۍ
**يکۍ**  چي د  **سيکې** يا **تورو** پيسو  په نامه هم يادېږي او په  *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Coin)* يا  د پيسو فلزي بڼې ته وايي. دا ډول پيسې په گڼ شمېر هېوادونو کې دود دي. ايکۍ د لرغونو وختونو څخه دود دي.
سکه

**سکه** د حقيقي په مانا دی همداراز هر هغه څه ته چې له يوې اصلي منشا يې مالومه وي هم وييل کېږي. د ساري په توگه سکه ورور، سکه خور، مطلب دا چې د يوې مور او پلار څخه. د سکه بډنوم (متضاد نوم) ته ناسکه وايي.
ستره موراویا واکمني

کې

**ستره موراویا واکمني** يا **د مويميرانو واکمني** (په چېکی: *Velkomoravská říše* په لاتين:*Moravia Magna*) د ۸۳۳ کال څخه تر ۹۰۶ کال پورې په منځنۍ اروپا کې د لويديځې سلاوي قبيلو تر ټولو لویه او قدرتمنده واکمني وه چې په بوهيميا، سلواکيا او مجارستان هېوادونه یې ځان کې رانغښتل. د ستره موراويا د واکمني بنسټ ایښودونکی مویمير ۱ وو. د ستره موراويا د واکمني نوم لمړني ځل د بیزانس امپراتور کونسټانټین ۷ په یو اثر (De administrando imperio - د واکمني اداره)کې یاد شوي وو.
## تاريخ
په ۸ پېړی کې آواريانو واکمني د فرانکياو لخوا ويجاړ شو او آواريانو قبيلو د قومو خلکوسره يو ځاي شول. په منځني اروپا کې د مويمير واکمني او نيټرايي واکمني جوړې شوې او واکمنانو یی عیسويت ومنل. په دی وخت کې مسيحيت د شرقي فرانک واکمني څخه منځني اروپا ته د فرانکو کشیشانو لخوا پراخ کېده. خو فرانکو کشیشانو يوازې په لاتيني ژبې خطبې ويل او مذهبي کتابونه په لاتين کې هم ليکل شوي وو. په ۸۳۳ کال کی نيټرايي واکمني د مويمير ۱ لخوا ونيول شو او نيټرايي واکمن پريبينا مجبور شو چی د شرقي فرانک واکمني ته تېښته وکړي. په ۸۳۳ کال کی د ستره موراويا واکمني هم منځ ته راغلی او خلکو مسیحيت ومنل. په ۸۶۰ کال کې واکمن روستيسلاف د پاپ نيکلاس ۱ څخه غوښتنه وکړي چی مذهبي پوهان د ستره موراويا ته است کړي. خو پاپ چی د فرانکيانو پلوي وو نو د روستيسلاف غوښتنه یی رد کړ. د دي لپاره روستيسلاف د بیزانس امپراتور ميخاييل ۳ ته استازان هم ولېږل او په ۸۶۳ کال کی بيزانسی مذهبي پوهان كيرلس وميټوديوس د ستره موراويا ته ورسېدل. كيرلس وميټوديوس په ستره موراويا کې نوي مذهبي ژبه جوړ کړل او انجل په دي ژبې یی هم ترجمه کړه. نوموړي پوهانو هم نوي ليکدود جوړ کړل چې په اوس وخت کی د گلاگوليتي الفبا په نوم پېژندل کېږي.

وېشنيزه:چېک جمهوريت
خطی معادلاتو دستگاه

د یو نه خطي معادلو مجموعی ته د **خطي معادلاتو دستگاه** ویل کېږي. د مثال په توگه:

:\begin{alignat}{7}
3x &&\; + \;&&             2y &&\; - \;&&  z &&\; = \;&&  1 & \\
2x &&\; - \;&&             2y &&\; + \;&& 4z &&\; = \;&& -2 & \\
-x &&\; + \;&& \tfrac{1}{2} y &&\; - \;&&  z &&\; = \;&&  0 &
\end{alignat}

دا یوه دستگاده چې د ۳ معادلو او ۳ مجهولو (x و y و z) څخه جوړخ شوې ده.

وېشنيزه:الجبر
وېشنيزه:ریاضي
وېشنيزه:خطي معادلی
اقتصادپوهنه

**وټپوهنه** (انگريزي: *Economics*) یا **اقتصاد پوهنه** یوه ټولنیزه پوهنه ده چې د خدمتونو او توکو د تولید ویشنې او د لگښت زده کړې ته وایي. د اقتصادپوهنې موخه د وټو د کړنو د څرنگوالي ښودل او د وټیزو عواملو د تعامل څرگندول دي. چې همدارنگه د وټپوهنې تحلیلونه د ټولنې له لارې په سوداگري، مالیه او حکومت او همدارنگه په جرم، پوهنې ،کورنۍ،روغتیا، قانون، سیاست، مذهب، ټولنیزو بنسټونو، جگړې او ساینس کې تطبیقیږي.

**د اقتصاد علم** (په انگلیسي Economics) د ټولنیزو علومو یوه څانگه ده چې د تولید، توزیخ او موادو د مصرف او لگښت او خدمتونه تر څېړنې لاندې نیسي.

د اقتصاد علم تمرکز په دې خبره دی چې د اقتصادي عواملو څه ډول تگلوري او تعامل کوي او مختلف اقتصادونه څه ډول کار کوي. په دې لار کې د اقتصادي تگلورو وېش شوی چې یو ته یې کوشنی اقتصاد او بل ته یې لوی یا ستر اقتصاد ویل کېږي. د اقتصاد بنستیزه عواملو، د فردي عواملو لکه کورنۍ او شرکتونه یا پېرودونکي او پلورونکي تر څېړنې لاندې نیسي. په مقابل کې ستر اقتصاد، ټولیز (کلي اقتصاد) چې د بیکارۍ لاملونه، تورم، اقتصادي پرمختگ او پولي و مالي سیاست تحلیلوي.

د اقتصاد بله وېشنه چې په نړۍ کې رایجه ده، دا څانگه یې په اثباتي اقتصاد، (په انگلیسي: positive economics) (تعریف کوونکی "هغه څه چې دي") د عادي اقتصاد (په انگلیسي: normative economics) (له هغه څه دفاع "چې باید واوسي")؛ نظري اقتصاد د عملي اقتصاد په مقابل کې؛ عقلاني اقتصاد د رفتاري اقتصاد؛ یا د متداول یا د اصلي جریان اقتصاد (په انگلیسي: mainstream economics) (ارتودوکس اقتصاد چې زیاتره د عقلانیت او فردپالنې او تعادل سره سر و کار لري) او د بدعي اقتصاد (په انگلیسي: heterodox economics) (چې راډیکاه دی او له سازمانونو، تاریخ او ټولنیز جوړښتونو سره سرو کار لري.

وېشنيزه:اقتصادپوهنه
وېشنيزه:اقتصاد

وېشنيزه:عمومي وټپوهنه
وېشنيزه:ټولنیزې پوهنې
وېشنيزه:پوهنه
سيالکوټ

**سيالکوټ** د پاکستان يو ښار دی.
## انځورونه

|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

## سرچينې

وېشنيزه:د پاکستان ښارونه
نارا

**نارا** (په جاپاني: *奈良時代*) د ۷۱۰ کال څخه تر ۷۹۴ کال پورې د جاپاني تاريخ یوه برخه وه چې د یاماتو تر وخت وروسته پېل شوه. ددې دورې په پیل کې مملکه **گمه‌ای** د امپراتوري مقر د **فوجيواراد** ښار څخه د **هی‌ جوکیو** ښار (په اوس وخت کې نارا) ته نقل کړه. په دې وخت کې بوديزم رسمي دین شو او د امپراتور **شومو** د حکومت په وخت کې ددې دین لویه پراختيا پېل شوه. سره له دې چې جاپانيانو بوديزم ومنلو خو لرغوني مذهب (شینټو) یې هم تر پاللو. تر ۷۵۲ کال پورې  د جاپان په هر ولايت کې د نارینو او ښځينو صومعې جوړې شوې وی. په ۷۵۲ کال کې د تودای‌جی په صومعې کې د بودا لویه مجسمه جوړه شوه چې په اوس وخت کې د جاپان تر ټولو لویه مجسمه ده.     
## ثقافت د نارا په وخت کې
په ۸ پېړی کې لومړني تاريخي کتابونه لکه کوجيکي (۷۱۲) او نیهون شوکي (۷۲۰) وليکل شول. څرنگه چې په دې وخت کې مامورانو چينايي لیکدود کارولو نو ځگه نوموړي کتابونه په چينايي ژبې وليکل شول. په ۷۶۰ کال کې د شعرونو جونگ چې د مان یوشو په نوم پېژندل کېږي او ۴۵۰۰ شعره لري, وليکل شو.

## سرچينې
 
وېشنيزه:جاپان
ټانگ كورنۍ

**ټانگ كورنۍ** (په چينايي: *唐朝*) یوه امپراتوري کورنۍ وه چې د ۶۱۸ کال څخه تر ۹۰۷ کال پورې په چين کې یی حکومت کوله. په دي وخت کې د ټانگ واکمني په چين، ويتنام، ختيځي تورکستان هېوادونه یې ځان کې رانغښتل. پلازمېنه یی **چخانگ آن** ( 长安) په اوس وخت کې سي آن (西安) وو چی مساحت یی ۳۰ میله مربع وو. د ټاگ کورنی بنسټ ایښودونکی واکمن گاو تزو وو.
## ثقافت د ټانگ په واکمني کې
د ټانگ حکومت په وخت کې ټوله واکمني بیا یو ځاي شوه، لمړني ادبي اکاډمي هم تاسيس شو،
چينايي هنر او شعر اوج ته ورسېدل او په ۸۶۸ کال کې لمړني چاپ شوي کتاب جوړ شو. 
په دي وخت کې باروت (د توپک دارو) ، پورسېلان (چيني لوښې) هم کشف شو. او لمړنی کاغذي پيسې هم چاپ شوې وې.
## تاريخ
په ۶۱۸ کال کې د سوييانو جنرال **لي یوان** وروستي د سوييانو امپراتور **گونگ** نړ کړ او چيني امپراتور شو. کله چې **لي یوان** (چې د  گاو تزو په نوم هم پېژندل کېږي)د ټانگيانو امپراتور شو نو د ماليو اصلاحات یی اعلان کړ. 
په ۶۲۷ کال کې امپراتور **تای تسونگ** د چين اقتصاد او پوځ اصلاح وکړ او ويټنام، منځني آسیا او کوريا یی ونيو. په دي وخت کې د ټانگيانو پلازمېنه **چخانگ آن** د نړی تر ټولو لویه پلازمېنه وه او د ورېښم لار جوړ شو. امپراتور **تای تسونگ** د هنر او شعر د پراختيا څخه هم ملاتړ کاوه.

## سرچينې
  
وېشنيزه:چينايي تاريخ
ویکیپېډیا:د افغانستان ویکي پروژه

__NOTOC__




**WikiProject Afghanistan** is dedicated to improving Wikipedia's coverage of topics related to Afghanistan, maintaining and expressing Afghanistan's ancient historical and cultural endeavors. The goals of this group are threefold:

* To provide guidelines and recommendations for articles that describe aspects of Afghanistan.
* To improve Wikipedia's coverage of Afghanistan by creating, expanding, and maintaining factual articles.
* To serve as the point of discussion for issues related to Afghanistan in Wikipedia.

This coordinator of this project is currently .

## How do I get involved?
* 1. Go to  and click "Edit" on the "Active members" button. Then add this line: ****
* 2. Go to the  and find what interests you.
* 3. Start editing!

## Resources
### Periodicals
The following periodicals available on subscription databanks have indexed articles and regularly contain information relevant to the subject of this project. The material may be available in audio, video, citation, abstract, or full text versions. To obtain information from these sources, please send me an e-mail indicating the specific subject of interest and I will send to your address the material I find.  (talk) 18:35, 6 March 2011 (UTC)
*At War: Notes from the Front Line (2010-on)
*Daily Outlook: Afghanistan (Kabul) (2009-on)
*Economist Intelligence Unit: Country Profile: Afghanistan (2000-2008)

### News
*[ToloNews Afghanistan (english)
*http://beta.hajioruzgani.com/ Website of Daikundi Governor 
*Afghanistan Online News website 
*Afghanistan Online News 
*Afghan Islamic Press Online 
*Afghanistan Alive 
*Bakhtar News Agency
*BBC News on Afghanistan
*Daily Outlook 
*Eurasia.net on Afghanistan
*Institute for Afghan Studies
*Institute for War and Peace Reporting on Afghanistan
*UN Integrated Regional Information Network on Afghanistan
*Kabul Press
*Kabul Weekly 
*Pajhwok Afghan News
*Radio Free Afghanistan 
*Reveloutionary Association of the Women of Afghanistan 
*ReliefWeb on Afghanistan
*UN News Centre on Afghanistan
*Zaland.net - World and Afghan News in Dari and English

### Related WikiProjects
* 
* 
* 
* 
** 
** 
** 
* 
* 
* 
* 

### Related pages in
*
*
*
*
*
*Wikispecies:Afghanistan
*
*
پير کامل

يو ناول دی چې عميره احمد ليکلی دی دې ناول کې د قاديانيانو خلاف کيسه ده چې څنگه يو کس د قاديانيت څخه بېرته اسلام ته راغلو۔د دې کتاب اصل موضوع د رسول الله ﷺ ختم نبوت دی۔

## کردارونه
### مرکزي کردارونه
* امامه - هغه جينئ کومه چې قاديانيت پرېږدي او اسلام ته راشي
* سالار سکندر - د امامه گاونډي هلک کوم چې ډېر مالداره وي

### نور لويه کردارونه
* وسیم - د امامه ورور
* جلال - يو ډاکټر او د زېنب ورور
* هاشم مبین -  د وسيم او امامه پلار
* سکندر عثمان -  د سالار پلار
* طیبه -  د سالار مور او سکندر عثمان مېرمن
* سعد ظفر - د سالار ملگری
* ډاکټر فرقان -  يو ښه مسلمان او ډاکټر
* ډاکټر سبط علی -  د اسلامي علومو ماهر
* سعیده اما -  د ډاکټر سبط علی تره
کاشغر

**کاشغر** (په چینایي کې **کاشي**) د یو ښار نوم دی چې په چین جمهوریت کې پروت دی، او په چین کې ورته د اسلامي مرکز په توگه پیژندل کېږي، دی ښار کې اویغور مسلمانان ژوند کوي چې ددی ښار ۹۸ سلنه جوړوي، ددی ښار ټول نفوس  ۳۵۰۰۰۰ تنه اټکل شوی دی.
## دا هم وګورئ
## سرچینې
ژلاتین

یو ډول خوراکی مواد دی چی د حیوانات د هډوکی څخه جوړیږی، دا مواد په اسلام او یهودیت که حرام دی ، ځکه چی ډیرۍ یی د خوگ د هډوکو څخه جوړیږی یا هم د خوگ د غوښی سره تعلق لری.
ژیلاتین په بعضو بسکیټونه کی هم شته .
## خوراکی موادو پرځای کارول
thumb|left|پاسټیل
thumb|left|200px|د ژیلاتینو څخه جوړ شوی کپسولونه
## گټي
## تاوانونه
## دا سلام له نظره
چوسون كورنۍ

** چوسون كورنۍ** یا **ري كورنۍ** (په کوريايي:  *전주이씨, 全州李氏*) یوه پاچايي او وروسته امپراتوره كورنۍ وه چې د ۱۳۹۲ز کال تر ۱۹۱۰ز پورې يې په کوريا کې واکمني کوله. ددې واکمنۍ بنسټگر جنرال  ئي سونگ گي و چې د گوريو واکمن یې مات کړ او خپله کوريايي پاچا شو. په ۱۹۱۰ز کال کې کوريا د جاپانيانو له خوا ونيول شوه.

## سرچينې
د لوبی نظریه

**د لوبی نظریه** د تصمیم نیونی ستراتیژیکه مطالعه ده.
[thumb|left|لوبه «[اولتیماتوم (لوبه)|اولتیماتوم» په پرمختللی بڼه]]
[200px|right|thumb|[جان نیش|جان نیشریاضی پوه]]
سنا

**سنا** (په انگرېزي: Senate) په ولسواکو هېوادونو کې د دوه مجلسو(جرگو) (bicameral) نظام کې مشرانو جرگه وي، دا په هغه ولسواکو هېوادونو کې وي کومو کې چې لومړی وزير/وزيراعظم د هېواد له ټولو مهم کس وي لکه پاکستان، هند، او داسې نور، خو هغه هېوادونه کومو کې چې هېوادمشر د هېواد مهم کس وي هلته سنا نه وي لکه افغانستان، چين، وغيره.
نيويارک

**نيويارک** د امريکې د 50 رياستونو (ولايتونه) څخه يو دی۔
## سرچينې
سېنېټر

د نړۍ په جموري هېوادونو کې چې دوه ايواني (bicameral) نظام وي په هغه کې د سېنېټ غړي ته سېنېټر ويلي کيږي۔سېنېټر د صوبائي يا ولايتي اسمبلۍ په تاييد سره ټاکلی کيږي او سېنېټ کې د ښځو لپاره سيټونه ځانگړی شوي وي۔
پاکستانيان

**پاکستانيان** د پاکستان د تابعيت لرونکو ته وييل کېږي. د پاکستانيانو تاريخ له 1947 کال څخه پيلېږي. پخوا دا سيمه د برتانوي هند، افغانستان، بلوچستان او کشمير برخه وه.
د متحده ايالتونه امريکې سيمې او ايالتونه

د امريکې متحده ايالتونو ټول 50 ايالتونه او يو مرکزي پلازمينه واشنگټن ډي سي ده.

## نقشه

## ايالتونه

## وفاقي ولسوالۍ

## سيمې

### آبادې شوې سيمې

### غير آبادې سيمې

## سرچينې
د خداي نومونه

په هر دين کې د هغه وخت او ژبې له مخې د خداي لپاره بېلابېل نومونه استعماليږي۔

## اسلام
په اسلام کې خداي ته الله ويلي کيږي، د خداي نور 99 نومونه هم په قرآن مجيد کې ذکر شوي دي چې هغه دا دي:

## عيسويت
## يهوديت
## سکهيزم
## جېنيزم
## هندويزم
ټېکسلا

له راولپنډی څخه 22 میله لرې، شمال لویدځ اړخ ته یو لرغونی ښار ودان دی، چې د ټېکسلا په نامه یادېږي. په 326 ق م کې مقدوني سکندر په دې ښار خپله ولکه ټینگه کړه او تر پینځو ورځو پورې همدلته پاتې شو. د همدې ځای راجا امبهي د سکندر اطاعت ومنلو. له دې وروسته سکندر له راجا پورس سره د جگړې لپاره جهلم په اړخ وخوځېد. د باختر یوناني واکمنو دیمریس په ۱۹۰ مخزېږد کې د گندهارا سیمه ونیوله او ټېکسلا یې خپله پلازمېنه وټاکله. د موریه کورنۍ واکمن ستر اشوک د واکمنۍ پر مهال هم دا ښار د وخت له مشهورو سیمو څخه گڼل کېدو، چې د بودیزم د ښوونو ستر مرکز هم و.

په اوومه عیسوي پېړۍ کې چینایي گرځندوی هیون سانگ دې ځای ته ورغلو. گرځندوی په خپل یونلیک کې ددې ځای د عظمت او لوړتیا یادونه کړې ده. په دې سیمه کې د گوتهک بڼه یو موزیم جوړ دی چې له عیسوي زوکړې پینځه پېړۍ مخکې د گندهارا هنر نمونې، لس زره سېکې چې ځینې یې یوناني پېر اړوندې دي، د سېلانیانو د لید لپاره اېښودل شوي دي.

دا ښار په ۱۹۸۰ز کا د ملگرو ملتونو د یونېسکو ادارې له خوا د یونېسکو نړیوال میراث لړلیک کې شامل کړ.

thumb|center|500px|د ټېکسلې لرغونو اثارو یوه منظره

په ټېکسلې ښار کې د لرغونو توکو لپاره یو موزیم هم جوړ شوی چې د ټېکسلې موزیم په نامه یادېږي. په دې موزیم کې د بودیم او هندوییزم اړوند لرغوني توکي لکه سکې، د چونې او گچو بتان، گاڼه او داسې نور اشیاء د لیدونکو لپاره اېښودل شوي.

## انځورخونه

Image:TaxilaCoinBM.JPG|
Image:Coin of Antialcidas.jpg|
Image:Taxila Pakistan juillet 2004.jpg|
Image:JaulianTaxilaSilverReliquaryAndContent.jpg|
Image:Taxila1.jpg|
Image:Double-Headed Eagle Stupa at Sirkap 08.jpg|
Image:Stupa in Taxila Pakistan.JPG|
Image:TaxilaCoin200-100BCE.JPG|


وېشنيزه:پاکستان کې لرغوني یوناني سیمې
وېشنيزه:د پاکستان تاریخ
وېشنيزه:شاہراہ ریشم کے آباد مقامات
وېشنيزه:د پاکستان لرغوني اثار
وېشنيزه:پاکستان کې بودیزم
وېشنيزه:گندھارا
وېشنيزه:راولپېنډۍ اړوندې سیمې
وېشنيزه:ټېکسلا
وېشنيزه:د اسیا پوهنتونونه
وېشنيزه:پاکستان کې د یونېسکو نړیوال میراث
وېشنيزه:پاکستان کے شہر
وېشنيزه:لرغوني اثار
کوهمرد ولسوالۍ

**کوهمرد ولسوالۍ** د بامیانو ولایت یوه ولسوالۍ ده چې په ختیځ کې له ...، لودیځ کې له ...، شمال کې له .... او سوېل کې له ... سره سرحد لري.

ددې ولسوالۍ مشهورې سیمې شپیشته... او داسې نورې دي.

په دې ولسوالۍ کې یو شمېر لرغوني غارونه شته چې د لرغونپوهانو د څېړنو لپاره ډېره ښه موضوع کېدای شي، مگر د کورنیو جگړو له وجې تردې دمه هېڅ ډول څېړنې په کې نه دي شوي.

وېشنيزه:لرغونپوهنه
وېشنيزه:لرغوني ځایونه
وېشنيزه:بامیان
وېشنيزه:ولسوالۍ
وېشنيزه:د بامیان ولسوالۍ
وېشنيزه:افغانستان
وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
وېشنيزه:گرځندوی
حضرت محمد ویاړ

څېړنوال **حضرت محمد ویاړ** (زوکړه ۱۳۲۷ لمريز لېږدي کال، خوست، لنډی کلی - مړینه ۱۳۹۴ د غبرگولي ۱۲، کابل)، د افغانستان يو پښتو ژبی لیکوال او څېړونکی وو.

## زوکړه او زده کړې
حضرت محمد وياړ د محمد وزير زوی پر ۱۳۲۷ ل ل کال د خوست په لنډي کلي کې دې نړۍ ته سترگې غړولې دي. لومړنۍ او منځنۍ زده کړې يې د غرغښت په لیسه کې سرته رسولې، وروسته د کابل پوهنتون د ادبیاتو او بشري علومو په پوهنځي کې شامل او پر ۱۳۵۲ ل کال يې د دغه پوهنځي له پښتو څانگې څخه د لیسانس بريليک (دیپلوم) تر لاسه کړ. 
  
## دندې
حضرت محمد وياړ پر ۱۳۵۲ ل کال په پښتو ټولنه کې د پلټونکي په توگه په دنده وگومارل شو. وروسته يې د کابل مجلې د مرستیال په توگه دنده پيل کړه. کله چې پر ۱۳۵۷ لمریز کال د افغانستان د علومو اکاډمي په اوسنۍ بڼه جوړه شوه، حضرت محمد ویاړ د دغې اکاډمۍ د علمي غړیتوب ویاړ تر لاسه او د پښتو ژبې او ادبیاتو په انستیتیوت کې يې په علمي څېړنو پیل وکړ. نوموړی پر ۱۳۶۹ ل ل کال د آزادو ټاکنو په ترڅ کې د ژبو او ادبیاتو مرکز د فولکلور او شفاهي ادبیاتو د څانگې د آمر په توگه وټاکل شو. بیا څه موده د دغې څانگې علمي غړی و، خو څو کاله دمخه یو ځل بیا د دغې څانگې مسوولیت ور وسپارل شو، چې تر اوسه په همدغې دندې بوخت وو.  

حضرت محمد ویاړ په خپل نږدې څلوېښت کلن فرهنگي ژوند کې افغاني فرهنگ په تېره بیا پښتو ژبې او ادبیاتو ته نه هېرېدونکي خدمتونه کړي دي. نوموړي په خپل فرهنگي ژوند کې ځانگړي آثار او مقالې کښلي، چې علمي، څېړنیز ارزښت لري او د دې ترڅنگ يې شاگردان هم روزلي او په وروستیو کلونو کې يې ځینو هندیانو ته هم د پښتو ژبې د زده کړې تدریس کړی دی. څېړنوال حضرت محمد ویاړ په دولتي رتبه کې د مافوق او علمي رتبه کې تر څېړنواله پورې رسېدلی وو. نوموړی پر دې سربېره، چې یو ښه څېړونکی او استاد وو، د غوره او نېکو اخلاقو خاوند هم وو؛ له دوستانو او همکارانو سره يې د یوه نږدې دوست او ورور په څېر کار او چلند کاوه. 
 
## مړینه

څېړنوال حضرت محمد ویاړ د ۱۳۹۴ ل کال د غبرگولي پر ۱۲ نېټه د زړه د ناروغۍ له کبله له دې نړۍ څخه سترگې پټې کړې او جنازه یې د مازدیگر پر ۴ بجو د کابل په تخنیکم په تڼي کوټ کې ترسره شوه. مړی یې د خپل کور ترڅنگ خاورو ته وسپارل شو. د ښاغلي ویاړ په جنازه کې د افغانستان د علومو اکاډمي معینانو، علمي او اداري غړو، د ارواښاد دوستانو، له خوسته راغليو خپلوانو، دوستانو او د تڼي کوټ اوسیدونکو گډون کړی وو. خاورو ته د هغه د جنازې تر سپارل کېدو وروسته يې پر کېڅ (قبر) ژوندليک ولوستل شو. ورپسې د افغانستان د اسلامي جمهوریت د هېوادمشر د خواخوږۍ او تسلیت رالېږل شوی پیغام د علومو اکاډمي د بشري علومو د برخې مرستيال ښاغلي سر محقق محمد اسلم افضلي ولوست. بیا د افغانستان اسلامي جمهوریت د اجرایوي رئیس عبدالله عبدالله د غمشریکۍ او تسلیت رااستول شوی پیغام د علومو اکاډمي څېړونکي او د کابل مجلې مسئول مدیر ښاغلي څېړندوی سید نظیم سیدي ولوست. په پای کې د علومو اکاډمي د سلاکار استاد رفیع، د علومو اکاډمي مالي او اداري مرستيال ښاغلي څېړنپوه حسین فرمند، د علومواکاډمي د ژبو او ادبیاتو مرکز سروال (رئیس) ښاغلي څېړنپوه سيد محي الدين هاشمي او ځینو نورو ښاغلو په لاس د گلو گېډۍ د ده پر قبر کېښوول شوه.

## چاپ شوي نښيرونه يې

## اخځونه
#http://www.talwasa.af/word_Detail_id1.php?ID=231 
#http://mobta.gov.af/ps/news/47523  
#http://salamwatandar.com/pashto/readmore.aspx?id=5796

وېشنيزه:پښتانه ليکوال 
وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ 
وېشنيزه:پښتانه 
وېشنيزه:افغانان
کارګېل

**کارگېل**  یو ښار او يوه سټراتيژيکه نقطه ده چې د هندي کشمير کې موقعیت لري. چې د لداخ سیمې د ولسوالۍ د مرکز په توگه کارول کېږي. د لیه او سري نگر یواځينۍ ځمکنۍ لاره له همدې ځایه تېرېږي. په سیاچن کې د هندي پوځیانو اکمالات او مرستې له همدې لارې تېرېږي. د کارگېل تر سیاچن لیاره د کال ۱۰ میاشتې په واورو پوښلې وي چې ایله ۲ میاشتې د تگ راتگ جوگه وي.

هندي پوځ په همدې دوه میاشتو کې خپل خوراکي او غیر خوراکي مواد خپلو پوستو او سنگرونو ته رسوي. دا سټراټیژیکه سیمه یو وخت د پاکستان په ولکه کې وه، مگر د هند و پاکستان له خوا په ۱۹۹۸ز کال کې خونړۍ جگړه شوې چې يو بل ته د درنو تلفاتو په اړولو سره هند دا څوکه خپله کړه.

د کارگېل سیمه له لیه څخه وروسته د لداخ ستر ښار دی، چې په ترتیب سره لودیځ کې ۶۰ کیلو متره، او له دراس او سري نگر څخه ۲۰۴ کیلو متره واټن لري. له ډلي څخه 1.047 کیلو متره واټن لري.

## سرچينې

وېشنيزه:هند
وېشنيزه:پاکستان
وېشنيزه:سټراټيژيکې څوکې
وېشنيزه:د هند و پاکستان جگړې
سين

'س' د پښتو ژبې ېوويشتم توری دی. د فارسي ژبې پینځه لسم او د عربي يوولسم توری گنل کېږي.

وېشنيزه:پښتو
وېشنيزه:عربي
وېشنيزه:اردو
وېشنيزه:فارسي
آباکان

**آباکان** ښار د روسیې جمهوریت پلازمېنو څخه یوه ده.

## تاریخ

## سپورټ

## د هوا حالات
Abakan has a continental climate with semi-arid influences (Köppen climate classification "BSk"). Temperature differences between seasons are extreme, which is typical for Siberia. Precipitation is concentrated in the summer and is less common because of rain shadow from nearby mountains.




## References
### Notes

## Sources

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## External links

* Official website of Abakan 
* Unofficial website of Abakan
*Tourist Information Centre of the Republic of Khakassia 
*Abakan live cam 
*Abakan city streets views
* http://www.pdx.edu/turkish_studies_center/books  Beyaz Arif Akbas, "Khakassia: The Lost Land", Portland State Center for Turkish Studies, 2007

وېشنيزه:روسیې جمهوریت پلازمېنې
وېشنيزه:روسیه
د بدن سپږه

**د بدن سپږه** (په لاتين: *Pthirus pubis*) سپين خړ رنگ لرونکي موجودات دي چي د انسان د ويني د زبيښلو پواسطه خپل ژوند ته ادامه ورکوي .ددوي جسامت د ٢  څخه تر ٣ ملي ميتر دکونجتي دداني په اندازه دي. 

وېشنيزه:سپږې
دهيک ولسوالۍ

## دا هم وگورۍ
* د افغانستان ولسوالۍ

## د غزني ولایت ولسوالۍ
# اندړ ولسوالۍ
#  واغظ ولسوالۍ
#  جغتو ولسوالۍ (غزنی)
# خوږياڼو ولسوالۍ
# ده یک ولسوالۍ
#  گيرو ولسوالۍ
#  قره باغ ولسوالۍ
#  مقر ولسوالۍ
#  ناوه ولسوالۍ
#  آب بند ولسوالۍ
#  اجرستان ولسوالۍ
#  رشیدان ولسوالۍ
#  زنخان ولسوالۍ
#  ګیلان ولسوالۍ
# خواجه عمري ولسوالۍ
# جاغوری ولسوالۍ
# ناور ولسوالي
# مالیستو ولسوالۍ
خوږياڼو ولسوالۍ

** خوګیاڼې ولسوالۍ** د غزني ولایت یوه ولسوالۍ ده چې 000’28 وګړې لري د یادې ولسوالۍ ټول خلک په پښتو ژبه خبري کوې.

## دا هم وگورۍ
* د افغانستان ولسوالۍ

## د غزني ولایت ولسوالۍ
# اندړ ولسوالۍ
#  دهيک ولسوالۍ
#  جغتو ولسوالۍ
# خوږياڼو ولسوالۍ
# دواغظ ولسوالۍ
#  گيرو ولسوالۍ
#  قرباغ ولسوالۍ
#  مقر ولسوالۍ
#  جاغوري ولسوالۍ
#  آب بند ولسوالۍ
#  اجرستان ولسوالۍ
#  ناوی ولسوالۍ
#  زنخان ولسوالۍ
# گيلان ولسوالۍ
کینډۍ:عربي ژبه او ابیڅي

| title = عربي ژبه
| listclass = hlist

| group1 = عمومي
| list1 =
* عربي ژبه
* عربي ابیڅي
* د عربي ابجد تاریخ (en)
* لاتیني عربي (en)
* د جمل حساب
* په نورو ژبو د عربي ژبې اغیز (en)

| group2 = عربي ابیڅي
| list2 =
* عربي شمېر
* ختیځ عربي ارقام
* بریل عربي (en)
** Algerian
* د تشکیل حرکت 
* ء
* 

| group3 = ابیڅي
| list3 =
* א
* ب
* ت
* 
* 
* 
* 
* د
* 
* 
* 
* 
* 
* ص
* 
* 
* 
* ع
* غ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* و
* ی

| group4 = مخکینۍ دورې
| list4 =
* پخوانۍ شامي عربي 
* فصیحه عربي ژبه (en)

| group5 = د عربي ژبې گړدودونه
| list5 =
 

| group6 = علمي
| list6 =
* عربي ادبیات
* عربي نوم

| group7 = ژبپوهنه
| list7 =
* عربي تلفظونه
* شمسي او قمري ابیڅي
* اعراب
* عربي نحو
* سامي ریښه
* ام قراءه
* د قرآن عربي تحلیل

| group8 = 
| list8 =
* خط دیوانی
* خط کوفی
* خط محقق
* خط نسخ
* خط تعلیق
* خط نستعلیق
* خط رقعه
* شاه مکهی
* خط سینی
* خط ثلث

}}

وېشنيزه:کینډۍ:عربي ژبه
وېشنيزه:کینډۍ:اسیایي ژبې
روښان پوهنتون

روښان پوهنتون د خصوصي پوهنتونونو له ډلې یو پوهنتون دی چې د ننگرهار ولايت، جلالکوټ ښار د عامې روغتیا روغتون مخامخ موقعیت لري.

## دا هم وگورئ

*روښان پوهنتون
*الفلاح پوهنتون
*سپین غر پوهنتون

## سرچینې

وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه 
وېشنيزه:پوهنتونونه 
وېشنيزه:د ننگرهار پوهنتونونه 
وېشنيزه:د ختیځو ولایتونو پوهنتونونه
د عینکو مېس کان

**د عینکو مېس کان** د افغانستان په لوگر ولایت کې موقعیت لري چې د نړۍ د مېسو ستره زېرمه په کې خوندي ده.
دا کان د لوگر په شمال ختیځ او د کابل په جنوب کې د دنگو غرونو تر شا پروت دی چې په سیمه کې د مسو ستر کان پېژندل شوی دی.
ددې کان د کیندنې تړونلیک له یوه چینایي شرکت سره د پخواني ولسمشر حامد کرزي په واکمنۍ کې ترسره شوی دی. 

له چینايي MCC شرکت سره د افغانستان د کانونو وزارت د مخکیني لاسلیک شوي قرارداد پربنسټ، دغه شرکت پر دغې پروژې دوه میلیارده ډالر پانگونه کوي.

د افغانستان د دولت اټکل دا دی، کله چې د عینکو مس کان تر ټولو لویه کچه تولید – یعنې په کال کې یادو شووی ۲۵۰ زره ټنو ته ورسېږي، په نړیوالو بازارانو کې د مسو بیې ته په پام سره به د دولت کلنی عاید له ۳۰۰ تر ۴۰۰ میلیون ډالرو پورې ورسېږي.

د افغانستان د کانونو او پیټرویلیم اوسنی وزیر داوود شاه سبا وايي، د عینکو مس کان قرارداد د دغه هېواد په گټه نه دی او مخکینی قرارداد به لاسلیک نه کړي. په لوگر ولایت کې د مس عینک د استخراج قرارداد د چین له اېم سي سي شرکت سره شوی و.
دغه شرکت کابو پنځه کاله مخکې په عینکو مس کان کې خپل لومړني کارونه پیل کړي، خو د کانونو او پیټرولیم وزیر داود شاه صبا وايي، تر اوسه په دې کار کې هېڅ پرمختگ نه دی شوی:
"د عینکو مس قرارداد اوه کاله مخکې لاسلیک شو، او د شرکت ځینې دندې مشخصې شوې نه وې، له شاوخوا شپږو کلونو وروسته یې موږ ته د ارزونې یوه مسوده راواستوله، چې افغان حکومت ته هېڅ د منلو وړ نه ده، زه د یوه افغان په توگه تر مرگه چمتو نه یم چې لاسلیک یې کړم، ځکه چې گټه نه لري او د افغان ولس په گټه نه ده".
ښاغلي صبا دا څرگندونې د افغانستان د ولسي جرگې په استجوابیه غونډه کې وکړې، خو ټینگار یې دا و چې په دغه وزارت کې په دې لویه کچه د کانونو دا ډول قرارداد ظرفیت نه شته.
"اوس موږ پوهېږو چې په کوم ځای کې ستونزه لرو او چېرې یې نه لرو. موږ د عینکو مس د پېچلي قراداد عملي کولو وړتیا نه لرو. باید بهرني شرکتونه راوغواړو او دا کار راته وکړي. موږ به د مس عینک پر قرارداد بیا له سره غور وکړو. موږ په کال کې د مس عینک کان د استخراج لپاره دېرش میلیون ډالر امنیتي لگښتونه لرو".

همداشان، په مستقیم او نامستقیم ډول به له ۱۰ تر ۱۵ زرو پورې کاري بوختیاوې رامنځ ته شي.
افغان چارواکي تمه لري چې ددې کان را ایستل به د هېواد د اقتصاد په غوړېدو کې مهمه اغېزه ولري.
له چینايي کمپنۍ ایم سي سي سره په تړون کې د مسو او اوسپنې د ویلې کولو فابرېکې جوړول، تورخم او د افغانستان شمال ته د اورگاډي پټلیو جوړول او د حرارتي برېښنا فابریکې د جوړولو تر څنگ ځینې نور مهم ټکي هم شامل دي، چې کولای شي زرگونو افغانانو ته د کار زمینه هم برابره کړي.
د عینکو مسو کان د لوگر په شمال ختیځ او د کابل په جنوب کې د دنگو غرونو تر شا پروت دی چې په سیمه کې د مسو ستر کان پېژندل شوی دی.
دغو دنگو غرونو په خپل زړه کې ستره خزانه ساتلې ده.
مس چې د ورځنۍ ټکنالوژۍ له پرمختگ سره لا نور هم ارزښتمن کیږي.
د ځینو احصاییو له مخې د افغانستان د کاني زېرمو ارزښت شاوخوا درې تریلیونه اټکل شوی دی.

## دا هم وگورئ
*لوگر ولايت
*کانونه
*د حاجيگک د اوسپنې کان

وېشنيزه:د لوگر ولايت

## سرچینې
کینډۍ:ابجدي ابیڅي

وېشنيزه:کینډۍ:د ابیڅو اړوند

وېشنيزه:لیکدود 
وېشنيزه:عربي ژبه 
وېشنيزه:عربي 
وېشنيزه:ابجدي ابیڅي 
وېشنيزه:ابیڅي
کارل چاپېک

بټنوک|کارل چاپېک
**کارل چاپېک** (په چېکي: *Karel Čapek*) د چېک جمهوريت تر ټولو لوى ليکوال، ژباړن، د ډرامو ليکوال، خبريال، کره کتونکى او فيلسوف گڼل کېږي. نوموړي په چکسلواکيا کې د نړيوالو ليکوالو د ارگان (قلم ټولنې) يوه څانگه پرانيستله. نوموړى په چکسلوالکيا کې د پرانيستل شوې ټولنې د لومړني مشر ټي، جي، مساريک ملگرى و. له سفر سره يې زياته مينه وه. چاپېک لنډې کيسې وليکلې (پيسې او نورې کيسې) ناولونه، ډرامې، تمثيلي ټوټې او نور اثار يې وليکل. دۀ په خپل (له سمندري سوسمارانو سره جگړه) نومي ناول کې د فاشستي حکومت د زيانونو په اړه خبرې کړې دي. نوموړى د نمونيا په ناروغۍ اخته شو، د مونشن تړون تر لاسليکېدو شا و خوا درې مياشتې وروسته يې له دې نړۍ سترگې پټې کړې. (د مونشن تړون: دغه تړون، د چکسلواکيا، جرمني، فرانسې، ايټاليا له خوا لاسليک شو(١٩٣٨ د سپټمبر ٣٠مه) هدف يې د اروپا په دې برخه کې د نازي پاڅون راکمول و- ژباړن)

وېشنيزه: چېکي ليکوالان
ياروسلاف سېفرت

بټنوک|ياروسلاف سېفرت
**ياروسلاف سېفرت** (په چېکي: *Jaroslav_Seifert*)د چکوسلواکيا ملک الشعراء گڼل کېده، چې په ادبياتو کې يې د نوبل جايزه هم اخيستې ده. نوموړى د شاعرۍ تر څنگ خبريال هم و. په ١٩٢٠ز کال کې سېفرت د يوې کمونيستي مهالنۍ خپرونې اډيټېر و، خو د لسيزې په پاى کې نوموړى د خپلو افکارو له لامله دې گوند څخه وايستل شو. په هغه وخت کې نوموړى د هنر په برخه کې په چک کې زيات مشهور و، په ځانگړي توگه د اوانگار هنر. تر ١٩٤٩ز کاله پورې نوموړي د سوشيل ډيموکراتيکو پلويانو ورځپاڼو او مجلو ته ليکنې کولې، وروسته يې يوازې شاعرۍ ته مخه کړه. دی ډېر پياوړى شاعر و، د ده هنر ډېر خلک حيران کړي ول. د ده ځينې ټولگې (بلبل په خوارۍ سندره بولي ١٩٢٦ز)، (څراغونه مړه کړه ١٩٣٨ز)، (گلورينه خولۍ ١٩٤٥ز)، (مور ١٩٥٤ز)، (د نړۍ ټولې ښکلاوې ١٩٨١) نومېږي. نوموړي ته د نوبل جايزه په ١٩٨٤ز ورکړل شوه.

 

وېشنيزه: چېکي ليکوالان
وېشنيزه:لیکوالان 
وېشنيزه:شاعران 
وېشنيزه:خبریالان 
وېشنيزه:د نوبل گټونکي 
وېشنيزه:هنرمندان
عربي لیک

**عربي لیک** د عربي تورو څخه جوړ د بېلابېلو شکلونو او توريو يوه ټولگه ده. هر يو توری د ځانگړي غږ ښکارندوی دی چې د وينا ژبه پرې ليکل کېږي. د عربي ژبې د ښکلاپېژندنې طرز دی چې پښتو، اردو او فارسي ژبې ترې په لیکنۍ، خطاطۍ او نورو جوړښتونو کې اغیزمنې دي.

## عربي ابیڅي

عربي ابیڅي د عربي ژبې د لیکنۍ ژبې توري دي. د عربي ژبې توري ۲۸ دي.

## د عربي لیک تاریخ
### عربي لیک له اسلامه مخکې
[کیڼ|بټنوک|په [الفبای مسند|خط المسند تورو باندې لیکل شوې ډبرلیکنه، چې د سباء لرغوني عربستان ابیڅي را په گوته کوي.]]

### له اسلامه وروسته عربي لیک
[بټنوک|150px|په کوفي لیک د قرآن ځینې پاڼې ۱۰-۹ میلادی، د عباسي خلفاوو پېر؛د [سوره حج ځینې ایاتونه]]
[بټنوک|150px|د قرآن ځینې پاڼې چې په کوفي لیک لیکل شوي.  ۱۱ میلادي پېړۍ؛ آیات اولیه [سوره لیل]]

برای نمومه در این خط **ب**، **ن**، **ت**، **ث**و**ی** همانند هم نوشته می‌شدند و یا**ح**، **خ**، **ج** و یا**س**و**ش**همانند بودند.

## د عربي لیک بڼې
[بټنوک|کیڼ|240px|د [خط ثلث یوه نمونه چې یاقوت مستعصمي ته منسوبه ده. نوموړی د ۷ ه.ق. پېړۍ خطاط و.]]
بټنوک|کیڼ|150px|د آل عمران سورت ۸۸-۸۵ ایتونه چې د توقیع لیک لیکل شوي. ۱۴مه میلادي پېړۍ

[بټنوک|کیڼ|200px|[طغرا|طُغرای سلطان محمود دویم عثماني، په کې لیکل شوي: «محمود خان بن عبدالحمید مظفر دائماً»]]

## لمنلیک

## سرچینې
* سهم ایرانیان در پیدایش و آفرینش خط در جهان، دکتر رکن‌الدین همایونفرخ، انتشارات اساطیر.
* برجیان، حبیب، کتابت زبان های ایرانی، تهران، سروش، چاپ اول 1379
عربي توري

**عربي توري** يا عربي حرفونه يا عربي گرافيم د عربي ژبې ليکنۍ بڼه جوړوي. په عربي تورو کې ځينې غږونه لکه گ، ژ، پ، ړ، ښ، ې، ۍ، ټ، ډ، ځ، څ، ڼ نشته.
ميلان کونديرا

**ميلان کونديرا** (په چېکي: *Milan Kundera*)(١٩٢٩ز) د چېک جمهوریت لیکوال او موسیقي پوه و چې په ۱۹۲۹ز کال زېږېدلی و.
نوموړي په موسيقۍ پوهنه، فلم، ادبياتو او ښکلاپوهنه کې زده کړه وکړه، وروسته يې د پراگ په چارلز پوهنتون کې د نړيوالو ادبياتو تدريس پيل کړ.
دوه ځلې د کمونيست گوند غړى شو او دواړه ځله ترې وايستل شو.
په ١٩٧٠م کال کې د دې گوند مخالف شو. پنځه کاله وروسته رينز پوهنتون ورته وړانديز وکړ چې د څارونکي استاد په توگه ورسره کار وکړي، نوموړى په فرانسه کې پاته شو.
په ١٩٨١م کال کې نوموړي د چکسلواکيا تابعيت بايلود او د فرانسې تابعيت ورکړل شو. چې په پاريس کې يې د پوهنتون تدريس پيل کړ، تر اوسه هورې ژوند کوي.
نوموړي ځينې ناولونه وليکل: (ټوکه ١٩٦٥)، (د هستۍ د نه زغملو سپکوالى ١٩٨٤)، (ابديت ١٩٩٠).
د دې تر څنگ نوموړى ځينې شعري ټولگې هم لري، چې چاپ شوې دي.

وېشنيزه:د چېک خلک
وېشنيزه:چېک جمهوريت
وېشنيزه: چېکي ليکوالان
گوریو

**گوریو** (په کوريايي: *고려*، په چينايي: *高麗*) د ۹۱۸ کال څخه تر ۱۳۹۲ کال پورې دكوريا په ټاپووزمې کې یوه واکمني وه.
د کارل پوهنتون

**چارلز پوهنتون** يا **د کارل پوهنتون** (په چېکي: Karlova univerzita په لاتين: *Universitas Carolina Pragensis*) د لرغونو پوهنتونونو څخه یو مشهور اروپايي پوهنتون دی چې په پراگ کې موقعیت لري.  نوموړي پوهنتون د ۱۷ پوهنځو څخه جوړ شوی دی چې په ځانگړي ډول په پراگ کې مقر لري.

## انځورتون

دوتنه:FF UK čelo 4.jpg|ادبي پوهنځی
دوتنه:Praha Karolinum výklenek 1.jpg|د کارل پوهنتون تاريخي ودانۍ
دوتنه:Praha Právnická fakulta z Letné.jpg|د حقوقو پوهنځی
دوتنه:PF Interier.JPG|د حقوقو پوهنځی


وېشنيزه:د پراگ يادگارونه
وېشنيزه:پراگ
گل شاخېل (کلی)

گل شاخېل د پکتيکا ولايت د اورگون ولسوالۍ یو کلی دی چې د وگړو شمېر یې ... اټکل شوی دی. 

## دا هم ولولئ

*اورگون ولسوالۍ
*پکتیکا ولایت
*کلی

## سرچینې

وېشنيزه:کلي 
وېشنيزه:د افغانستان کلي 
وېشنيزه:د پکتیکا کلي 
وېشنيزه:د اورگون کلي
يوسېف شکوورېسکي

**يوسېف شکوورېسکي** (په چېکي: *Josef Škvorecký*)د چېک جمهوریت اړوند لیکوال، ژباړن اېډېټر و.
نوموړى چکي ليکوال، ژباړن او خپرندوى دى. تر دويمې نړيوالې جگړې وروسته يې پوهنتون پيل کړ، په انگرېزۍ او فلسفه کې يې زده کړې وکړی.
دغه راز يې د ښوونکي او اډېټر په توگه هم کار وکړ، چې په ١٩٦٣م کال کې د يوه مسلکي ليکوال په توگه مشهور شو.

په ١٩٦٩م کال نوموړى امريکا ته لاړ او په کورنل پوهنتون کې يې د لکچرر په توگه دنده پيل کړه. کله چې د چکسلواکيا رژيم د نوموړى د  کتاب (د بدلمنو جمهوريت) پر خپرېدو بنديز ولگاوه، د نوموړي مېرمن په تبعيد کې ژوند غوره وباله.
دوى په ټورنټو کې مېشت شول، هلته يې  د جلا وطنو لپاره يو خپرندوى ارگان ايجاد کړ، دلته د چک ٦٨ خپرندويانو خپل کتابونه چاپ کړل، اکثره يې هغه کتابونه وو، چې په چکسلواکيا کې ورباندې بنديز لگېدلى و.
په ١٩٩٣م کال کې دوى ٢٢٧کتابونه چاپ کړل، د شکوفريسکي ډېر مشهور کتابونه دا دي: (ډارنان ١٩٤٩)، د بدلمنو جمهوريت)،  (د غرور موسم ١٩٧٥) او (د امريکا ږغ ١٩٩٠).
(د نوموړي نوم Josef دى، په چک جمهوريت کې د ځينو نورو اروپايي هېوادونو په څېر J د i په توگه تلفظېږي- ژباړن)

وېشنيزه: چېکي ليکوالان
کینډۍ:تشيال تمځی

بهرنی تشیال

بهرنى تشيال، چې تشيال (space) هم بلل كېږي، هغه تشې سيمې ته ويل كېږي چې د ځمكې په گډون د هسكني توكو (celestial bodies) لكه ستورو، سپوږميو، سيارو، او سياره وزمو (asteroids) تر مېنځ شتون لري. تشيال په بشپړ ډول تش هم نه دى بلكې له كلكې تشې (hard vacuum) رغېدلى چې د ذرو ټيټ كثافت لري او تر څنگ يې د هايډروجن او هيليم پلازما (plasma)، برېښناطيسي وړانگې (electromagnetic radiations)، مقناطيسي ډگر (magnetic field)، نوټرينو (neutrino)، تشيالي دوړه (cosmic dust)، او تشيالي وړانگې (cosmic rays) لري. بنسټيزه تودوښه يې ۲.۷ كالوينه ده چې له لوى درز (Big Bang) څخه د ځمكنۍ وړانگې (background radiation) له مخې ټاكل شوې ده. پلازما، چې د هايډروجن اټوم يې په هر مكعب ميټر كې تر يوه لږ دى او په تشيال كې د اسمانلارو تر مېنځ په مليونونو كالوينه تودوښه لري، په بهرني تشيال كې د باريوني توكو (baryonic matter) زياته برخه جوړوي چې له ځايي غونډونو يې ستوري او ستورټليځونه رامېنځته شوي دي. كتنو دا جوته كړې چې د زياتو ستورټلیځونو ۹۰% كتله ناڅرگنده بڼه لري چې تور توكى (dark matter) بلل كېږي او له نورو توكو سره د برېښناطيسي نه بلكې راكښنيز ځواك (gravitational force) له لارې تعامل كوي. څېړنې دا ښيي چې په ليدوړه پينۍ (observable universe) كې د توكيزې انرژۍ (mass-energy) زياته برخه د تشيال تشه انرژي (vacuum energy) گڼل كېږي چې ستورپوهانو د تورې انرژۍ (dark energy) نوم پر ايښى دى. د پينۍ زيات ځاى د ستورټليځونو دننه تشيالونو نيولى دى، آن دا چې درست ستورټلیځونه (کهکشانونه) او ستور غونډالونه (star systems) له سوچه تشياله رغېدلي دي. دا چې تشيال چيرې پيليږي كوم ټاكلى وېش نه لري. خو بيا هم د كارمان كرښه (Kármán line) چې د سمندر له مخ څخه ۱۰۰ كيلو ميټره (۶۲ ميله) لوړوالى لري په ټوليز ډول په تشيالني تړونونو (space treaties) او د هوا تشيالني (aerospace) خوندېينو (record keeping) لپاره د بهرني تشيال د پيل په توگه كارول كېږي. د نړيوال تشيالدوى (space law) اډانه (طرح) د بهرني تشيال تړون (Outer Space Treaty) له خوا رامېنځته شوه چې د ملگرو ملتونو له خوا په ۱۹۶۷ كال كې تصويب شوه.
سکای لېب

بټنوک|کیڼ|250px|د سکای لېب تمځای.
**د سکای لېب فضایي تمځای** {په انگلیسي|Skylab} د امریکې متحده ایالتونو یوه فضایي تمځای دی چې له دې څخه فضایي راکټونه د ځمکې په مدار راڅرخي.

سکای لېب د په فضا کې د ناسا لومړۍ څېړنیزه تمځای و چې د ۱۹۷۳-۱۹۷۹ کلونو ترمنځ د ځمکې په مدار کې قرار درلود.

## انځورتون

File:Skylab Latrine.jpg|
File:Skylab mockup Smithsonian NASM.jpg|
File:Skylab2 1974 Issue-10c.jpg|
File:Skylab labeled.jpg|
File:USNS Vanguard.jpg|


## سرچینې

د ویکي گډونوال، «Skylab»، د انگلیسي ویکیپېډیا، خپلواکه پوهنغونډ.

وېشنيزه:فضایي تمځایونه
وېشنيزه:د امریکا فضایي تمځایونه
وېشنيزه:د ناسا فضایي تمځایونه
وېشنيزه:ناسا
تشيال تمځی

**فضایي تمځای** هغه تمځای وي چې فضايي بېړۍ او راکټونه په کې تم کېږي. ساینسپوهان د فضایي څېړنو لپاره په نوموړي تمځي کې د لنډ وخت لپاره مېشت کېږي او خپلې ساینسي څېړنې د همدې فضايي تمځي څخه ترسره کوي. په سماوي اجرامو، کهکشانونو، سپوږمۍ او د لمر په اړه څېړنې او انځورکښنې له همدې ځایه رهبري کېږي.
300px|بټنوک|کيڼ|د میر فضایي تمځای

## تړلې لیکنې
* نړیوال فضايي تمځایونه
* د سالیوټ فضايي تمځایونه

## سرچینې
د ویکي گډونوال، «[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mir&oldid=172118628 Mir]»، د انگلیسي ویکيپېډیا

## بهرنۍ تړنه
* د میر فضایي تمځي پېژندنه له بي بي سي ویب سایټ څخه

وېشنيزه:د میر فضایي تمځای
وېشنيزه:فضایي تمځایونه
وېشنيزه:د روسیې فضایي تمځایونه
وېشنيزه:پیلوټ لرونکي فضایي راکټونه
وېشنيزه:د هوافضا مهندسي
تشيالي توغندي

**فضایي راکټ** له هغو څېړنیزو موخو څخه عبارت دی چې د ځمکې څخه د فضا پر لور د فضایي پیلوټانو یا ځینو ژوو سره د فضا پر لور توغول کېږي ترڅو په تشیال کې د نویو لاسته راوړنو د فضایي تمځایونو او مصنوعي سپوږمکیو په بیا جوړونه، رغونه کې مرسته وکړي.

## تړلې لیکنې
* نړیوال فضايي تمځایونه
* د سالیوټ فضايي تمځایونه

## سرچینې
د ویکي گډونوال، «[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mir&oldid=172118628 Mir]»، د انگلیسي ویکيپېډیا

## بهرنۍ تړنه
* د میر فضایي تمځي پېژندنه له بي بي سي ویب سایټ څخه

وېشنيزه:د میر فضایي تمځای
وېشنيزه:فضایي تمځایونه
وېشنيزه:د روسیې فضایي تمځایونه
وېشنيزه:پیلوټ لرونکي فضایي راکټونه
وېشنيزه:د هوافضا مهندسي
لرغونپوهنیزه کولتور

**لرغونپوهنیزه کولتور** یا **د لرغونپوهنې کولتور**  د بشري هغو لاس جوړو پاتې شونو ټولگې څخه عبارت دی چې یوه ځانگړي وخت و ځای پورې اړه ولري، چې دا گومان پرې کېږي چې د انساني ټولنې یوه ځانگړي مهال پورې اړوند مادي فرهنگ  لرغوني پاتې شوني گڼل کېږي.

له لرغونپوهنیزه کولتور څخه د کولتوري-تاریخي لرغونپوهنې  بنسټیز اصول موخه ده.

## تړلې لیکنې
* لرغونپوهنه
* تاریخ

## سرچینې
[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Archaeological_culture&oldid=492083627 له انگلیسي ویکيپېډیا څخه اخېستنه]

وېشنيزه:لرغونپوهنه
وېشنيزه:د لرغونپوهنې تگلارې او اصول
وېشنيزه:کولتور
وېشنيزه:لرغونپوهنیزه کولتورونه
بوهومېل هرابال

**بوهومېل هرابال** (په چېکي: Bohumil Hrabal) په پراگ کې د حقوقو له پوهنځي څخه فارغ شو، خو ټول عمر يې په بل ډگر کې کار وکړ: د رېلگاډو د پټلۍ د کارکوونکي، د رېلگاډو د اسانتيا برابروونکي، او دېته ورته کارونو کې مصروف شو. تر ١٩٦٣م کاله پورې مسلکي ليکوال نه و. د ده زيات کارونه په پراخه پيمانه د خپل ژوند ليک ليکل وو. د دۀ په ژوندوني د نوموړي زيات کتابونه د فلم په توگه راووتل، يو ليکل شوي فلم چې يې د رېلگاډو د دقيقې څارنې په اړه و، د اوسکار جايزه هم واخيسته. (Closely Observed Trains) د هغه له مهمو اثارو څخه يو هم Larks on a String(١٩٥٩)، (ما د انگلنډ د پاچا په توگه خدمت وکړ ١٩٧١ چې په ١٩٨٠م کال چاپ شو) دغه راز (ډېر شور او تنهايي ١٩٨٠).

وېشنيزه: چېکي ليکوالان
د پاکستان سياست

**د پاکستان سياست** (اردو:سياستِ پاکستان) څخه مراد د پاکستان سياسي عمليات دي کوم چې د آئين پاکستان مطابق په هېواد کې دننه کيږي، څومره سياست چې وي هغه د آئين څخه بهر نشي کېدلی۔پاکستان چې په آئيني توگه **د پاکستان اسلامي جمهوريت** بللی کيږي،يو اسلامي هېواد دی چې په آسيا کې پروت دی۔
پاکستان دا وخت 8 برخو کې وېشلی شوی دی چې پکې 4 صوبې (خېبر پښتونخوا،پنجاب،سيند،بلوچستان) دي ،دوه وفاقي سيمې (اسلام آباد او قبائلي سيمې) دي او د نورې سيمې (آزاد کشمير او گلگت بلتستان)دي۔ د پاکستان په هره صوبه کې يو صوبائي حکومت وي او د ټول په سر يو اوچت حکومت وي چې وفاقي حکومت ورته ويلي کيږي۔
آيسلېنډي گل سنگ

**آيسلېنډي گل سنگ** (په لاتين: *Cetraria islandica*) یو درملي گل سنگ دي چې په آيسلېنډ، اروپا، امريکا او آسيا کې په ځنگلونو، غرونو او لاوایی اړخو کې شنه کېږي. 
## توصيف
آيسلېنډي گل سنگ د Parmeliaceae په کورنۍ او د Cetraria په جنس پورې اړه لري. ریسه یی ښوني (زيتوني) رنگ لري. اوږدوالي یی ۵ - ۱۰ سانتيمټره دي. نوموړي گل سنگ يو شمير طبيعي توکې لکه بغلمونه lichenin، isolichenin پېکټين، ويټامين A، طبيعي اسيدونه (Cetrarin) او يوډ (I) لري.

## آيسلېنډي گل سنگ په روغتيا کې
نوموړي گلسنگ په ځانگړي ډول په اولسي طب کې د هضمو سترونزو د علاج لپاره کارېده. د گلسنگ طبيعي اسيدونه د معدې اوبه زياتوي او پر خوند باندي ښه آغېزه لري. نوموړي اسيدونه د باکټرياگانو پر ضد آغېزه هم لري او د خولې تشې التهاب ، د حلق التهاب او نری رنځ د علاج لپاره هم کارېدلای شی.

## سرچينې
 

وېشنيزه:شفا بښونکي پوڅکۍ
وېشنيزه:گل سنگونه
سراج الاخبار

سراج الاخبار د افغانستان له لومړنیو ورځپاڼو څخه وه چې د عبدالرووف خان په مدیریت چې د افغانستان د شاهي ښوونځي ښوونکی وو، د امیر حبیب الله خان په پېر کې یې په خپرونو پیل وکړ.

دا ورځپاڼه په افغانستان کې د لومړنۍ پېل شوې ورځپاڼې، شمس النهار، چې په ۱۲۸۲ هجري کې بنده شوې وه، تر بندېدو پوره ۲۸ کالو پورې په هېواد کې د ورځپاڼې چاپېدنې هڅه چا ونه کړه. په وروستیو کې د امیر حبیب الله خان په پېر کې یو شمېر روښاندو د ۱۹۰۵ ز کال د سراج الاخبار ټولنې (انجمن سراج الاخبار) او له حکومته د رسمي غوښتنلیک په وسیله د (سراج الاخبار افغانستان) په نامه جریدې چې د هېواد دویمه جریده یې بللی شو، د چاپونې غوښتنه وکړه.
د نوډبرین پېر اووښتون

**نو ډبرین پېر اووښتون** (انقلاب) یا نوی ډبرین پېر انقلاب چې په انگرېزۍ کې یې Revolution  Neolithic بولي، د ډبرین پېر هغه دوران ته ویل کېږي چې د بشري ډلو له خوا کارېدونکو الاتو و اوزارو کې بدلون راغی. نوډبرین پېر اووښتون هغه اصطلاح ده چې گورډون چایلډ  د خوراکي او کرنیزو تولیداتو د توصیف او لاسته راوړنو، د بوټو او ځناورو د اهلي کونې لپاره وضع کړه؛ دا اووښتون د 9000 تر 6000 مخزېږد کلونو ترمنځ د لودیځې اسیا په کلیوالو سیمو کې د یوځای اوسېدنې او پراخوالي له لامله رامنځته شو.
د نوډبرین پېر اووښتون هغه پېر دی چې بشر د خپل خوراکي توکو د برابرونې ته ادلون بدلون ورکړ او د آذوقه پیدا کونې له حالته ووتل. دا مرحه د مهالیز تناوب و توپیر سره په لرغونې امریکا، سویل لودیځې اسیا، اروپا او مرکزي افریقا کې پېښه شوه. 
نوډبرین پېر اووښتون د ځناورو په اهلي کونه او له هغوي څخه د لېږد رالېږد او کرنې برخه کې د گټې اخېستنې لامل هم شو.

وېشنيزه:لرغونپوهنه
وېشنيزه:کولتوري لرغونپوهنه
وېشنيزه:ډبرین پېر
د حبيبيې لېسه

د حبیبیې لېسه د افغانستان له لومړنیو لېسو څخه ده چې د وخت واکمن امیر حبیب الله خان نامه ته منسوبه ده.

دا لېسه د کابل ښار په څلورمه کارته سیمه کې جوړه شوې ده.
جبل سراج

جبل السراج د کاپیسا ولایت یوه ولسوالۍ ده چې ددې ولایت پلازمېنه هم ده.

## دا هم ولولئ

## سرچینې

وېشنيزه:ولسوالۍ
وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
وېشنيزه:د کاپیسا ولسوالۍ
وېشنيزه:جبل السراج
تور مرخیړی

**تور مرخیړی** (په لاتين: *Tuber*) یو خوراکي پوڅکۍ ده چې د Tuberaceae په کورنی او د Tuber په جنس پورې اړه لري. نوموړي پوڅکی په اروپا او آسيا کې په گرمو سیمو کې ۲۰ سانتيمتره  تر مځکې لاندي شنه کېږي. تور مرخیړی په اروپا کې تر ټولو قیمتي خواړه ده. دغه مرخیړی په پاڼو لرونکو ځنگلونو کې د بلوط (څیړی) ريشو ته نژدې د اکټوبر څخه تر نوامبر پورې شنه کېږي.په اوس وخت کې په نړی کې  د تور مرخیړی ۸۰ ډوله شته

وېشنيزه:خوراکي پوڅکۍ
سمندري ایرم

**سمندري ایرم** يا **سمندری مرجان، سمندری ریړم** (په لاتين: *Curalium*) یو سمندري ژوي دي چې د Cnidaria په څانگې د Anthozoa په طابقې پورې اړه لري او په گرمو سمندرونو کي ژوند کوي. په اوس وخت کې په نړی کې د سمندري ايرم ۶۰۰۰ ډوله شته.نوموړي ژويان په ځانگړي ډول په لویو مستعمراتو کې ژوند کوي. سکلټ یی د  کالسیوم کاربوناټ څخه جوړ شوي دي چې د ایرمانو لخوا تولید شوي دي. ایرمان په دوو دلو (نرمو ایرمانو او سختو ایرمانو) تقسیم کېږي. نوموړي ژوي پلانکتون خوري. ځيني ایرمان د گاڼو (جواهراتو ) د جوړولو لپاره او په طب کې د کالسیوم سرچينې په توگه کارېږي.
مرجانونه هغه سمندري ژوی دي چې په ډله ایز ډول په استوایی او نیمه استوایی سیمو کې ژوند کوي. دا په حقیقت کې د کوچنیو حیواناتو لکه پولیپونو ګروپ دی، چې په ګډه د یوې سختې، کلسیمي جوړښت (مرجاني ریک) جوړوي. مرجانونه په ډیرو اوبو کې د ژوند لپاره کور جوړوي او د سمندري ژوند د اکوسیستم لپاره مهم دي. هغوی د مختلفو سمندري موجوداتو لکه ماهيانو او نورو حیواناتو لپاره پناه او خواړه برابروي.
مرجانونه دوه اصلي ډولونه لري: نرم مرجانونه، چې د سختي جوړښت نه لري، او سخت مرجانونه، چې د کلسیمي جوړښت سره د سمندر په سطح کې لویې جوړښتونه جوړوي، لکه مرجاني ریفونه.
مرجانونه نه یوازې د سمندري ژوند لپاره بنسټیز اهمیت لري، بلکې د بشري ژوند لپاره هم ارزښت لري. مرجاني ریفونه د سمندر د مختلفو موجوداتو لپاره پناه ځایونه او نسل پراخوي، او همدارنګه د کافي غذا سرچینې برابروي. د دې ریفونو څخه د ماهیانو تولید زیات وي، چې د خلکو لپاره د خوراکي موادو یوه مهمه سرچینه ده.
د مرجانونو ژوند د سمندري چاپیریال سره تړلی دی او د هغوی د ژوند چاپیریال د اوبو د تودوخې، اسیدیت، د آلودګۍ او د اوبو د سطحې د کثافت سره حساس دی. د سمندر د تودوخې لوړیدل او د اوبو د اسیدیت زیاتوالی کولی شي مرجانونه زیانمن کړي، او په دې توګه د مرجاني ریفونو له منځه تلو ته لاره هواروي. دا پراخه ستونزې د سمندري حیات او د انسانانو لپاره هم د خطر په توګه وړاندې کیږي.
مرجانونه په اکوسیستم کې د کاربن ذخیره کولو لپاره هم مهم رول لري، ځکه چې هغوی د کاربن ډای اکسایډ ځینې برخه جذبوي. د دې ترڅنګ، مرجانونه د بحرانو د موجونو په ماتولو کې هم مرسته کوي، چې دا د ساحلي سیمو د ساتنې لپاره اړین دي.
## انځورتون

File:Trachyphyllia Prague 2011 1.jpg|Trachyphyllia
File:Corail algérien.jpg| 
File:Aquarium-Monaco1.jpeg|
|

|



وېشنيزه: سمندري ژوي
وېشنيزه:  کنیداریا
باجوړ ايجنسي

باجوړ ايجنسي د پاکستان قبايلي سيمو يوه ايجنسي ده

## سرچينې
د خيبر پښتونخوا ولسوالۍ

د خېبر پښتونخوا ولسوالۍ دا دي:

وېشنيزه:د پاکستان ولسوالۍ
د بلوچستان ولسوالۍ

د بلوچستان ولسوالۍ دا دي:

## سرچينې
وېشنيزه:د پاکستان ولسوالۍ
سمندري شقايق

**سمندري شقايق** (په لاتين: *Actiniaria*) یو سمندري څيرونکي ژوي دي چې د Cnidaria په څانگې او د Anthozoa په طابقې پورې اړه لري.  اوږدوالي یی ۳۰ – ۵۰ سانتيمتره دي. نوموړي ژوي كوچنى کبان خوړلای شي. په اوس وخت کې د نړی په سمندرونو کې د سمندري شقايق ۱۲۰۰ ډوله  ژوند کوي.
## توصيف
سمندري شقايق د بې شمزۍ د ژويو څخه یو محس لرونکي ژوي دي چې هېڅ سکلټ نه لري . نوموړي ژوي د سمندري ایرم په مقابله کې په ټولنو يا  لویو مستعمراتو کې ژوند نه کوي. سمندري شقايق خاصي وژونکي محسونه لري چې د کوچنو ژويو د وژلو لپاره ورڅخه کار اخلي.د سمندري شقايق ځيني ډولونه لکه Heteractis magnifica کوچنی کبان هم ښکار کولای شی.

وېشنيزه: سمندري ژوي
وېشنيزه:  کنیداریا
مېډوسا

**مېډوسا** (په لاتين:*Medusa*) دمَرجانیانو (Cnidaria) څخه یو سمندري بې شمزۍ ژوي دي.

 وېشنيزه: سمندري ژوي
وېشنيزه:  کنیداریا
سمندري غومبسه

**سمندري غومبسه** (په لاتين: *Chironex fleckeri*) د مېډوسایانو څخه یو زهرلرونکي ژوي دي چې په اسټراليا کې ژوند کوي.
## توصيف
سمندري غومبسه د سمندرو ژويو څخه تر ټولو زهرلرونکي مېډوسا دي چې د Cubozoa په کورنی او د Chironex په جنس پورې اړه لري. نوموړی ژوي په ځانگړي ډول په Cairns کې د اکتبر څخه تر مې پورې پېښېږي. سمندري غومبسه شپږ سترگې لري، د سر اوږدوالي یی ۲۵ سانتيمتره او ټول ژوي ۳ متره درلودلای شی.زهر یی پر زړه باندي آغېزه لري او بالغ انسان وژلای شی.

وېشنيزه:سمندري ژوي
وېشنيزه:  کنیداریا
نومورا مېډوسا

**نومورا مېډوسا** (په لاتين: *Nemopilema nomurai*) یوه لویه مېډوسا ده چې په غلی سمندر، جاپاني سمندر او ژيړ سمندر کې ژوند کوي  نومورا مېډوسا د  Rhizostomatidae په کورنی او د Nemopilema په جنس پورې اړه لري او د نړی تر ټولو ستره مېدوسا ده. اوږدوالي یی ۲ متره دي او وزن یی ۲۰۰ کيلو گرامه دي. نومورا مېډوسا پلانکتون خوري.

وېشنيزه:سمندري ژوي
وېشنيزه:مېډوسايان
اپلاتونواله

**اپلاتونواله** یا د یوناني فیلسوف اپلاتون فلسفي افکارو باندې اطلاق کېږي. د اپلاتون په فلسفه کې چې کوم اصلي مسائل څېړل شوي، هغه د معقول او محسوس مسئلې دي. د مثل نظریه ددې توپیر (تفاوت) د بیانولو لپاره تدوین شوې ده.

## سرچینې

وېشنيزه:اپلاتونپوهنه
وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:اپلاتونواله
وېشنيزه:یوناني فلسفه
وېشنيزه:لودیځه فلسفه
وېشنيزه:ایډیالیزم (فلسفه)
مالېزيا

**مالیزیا** په شمال ختیځه آسیا کې پروت هیواد دی، یاد هیواد  ۷۵۸'۳۲۹ کیلومتره مساحت او کابو ۳۴ میلیونه وګړي لري.

## تاریخ
## کلتور
## اقتصاد
## جغرافیه

ملېشيا يو اسلامي هېواد دی چې د آسيا په ختيځ جنوبي اړخ کې پروت دی۔

## سرچينې

وېشنيزه:هېوادونه
د هند ژبې

هند د نړۍ هغه هېواد دی چې پکې له ټولو زياتې ژبې ويلي کيږي د يوې اندازې له مخې په هند کې د 1000 څخه زياتې ژبې ويلي کيږي۔ په هند کې 75 په سله هند اريايي او 25 په سله درواړي ژبې ويلي کيږي۔

## تاريخ

## لړليک

## سرچينې
د افغانستان هېوادمشر

د افغانستان هېوادمشر د پینځو کلونو لپاره ټاکل کېږي. په افغانستان کې پارلماني هېوادمشريز نظام دی نو ځکه په افغانستان کې زيات اداري واکونه له هېوادمشر سره وي.

وېشنيزه:افغانستان
د موراويا مرخېړی

**د موراويا مرخېړی** (په لاتين: *Aureoboletus moravicus*) د خوراکي مرخېړو څخه یوه نادره پوڅکۍ ده چې د Boletaceae په کورنۍ، د Aureoboletus په جېنس پورې اړه لري او  د چېک په جمهوريت کې د ۱۹۹۲ کال څخه د قانون په ذريعه محفوظ شوي ده. دا معنی ده چې  ددی پوڅکۍ ټولول منع ده او که يو څوک دغه پوڅکۍ ټوله کړي نو پوليس ورته جرميه (۲۰۰۰ ډولاره) ورکوي. نوموړې پوڅکۍ لومړي ځل په ۱۹۴۶ کال کې د Václav Vacek لخوا توصیف شوه. د موراويا مرخېړی په ځانگړي دول بلوطونو ته نژدې د مې څخه تر اکتبر پورې شنه کېږي. خوله یې نسواري یا نارنجي رنگ درلودلای شي.

وېشنيزه:خوراکي پوڅکۍ
ووړنی مرخېړی

**ووړنی مرخېړی** (په لاتين:*Boletus reticulatus*) د خوراکو مرخېړو څخه تر ټولوگڼ شمېر لرونکي پوڅکی ده چې  په  اروپا کې د بلوط په ځنگلونو کې او اوبو ته نژدې شنه کېږي. نوموړي مرخېړی په ځانگړي ډول په منځنی اروپا کې د خواړو د جوړولو لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي او د مې څخه تر اکتبر پورې ټول کېږي.

وېشنيزه:خوراکي پوڅکۍ
شعار

**شعار** (motto) يو څو ټکو ته يا يو لنډ غونډال وي کوم چې د يو ملت/قوم لپاره ځانگړی شوی وي لکه څنگه چې ملي سرود يا قومي ترانه وي۔
گوجراتي ژبه

**گوجراتي** ژبه  هندو اروپایي ژبه ده چې د هند په گوجرات ایالت کې ویل کېږي. گوجراتي ژبه د هند له ۲۲ رسمي ژبو څخه ده چې په نړۍ کې یې د یونکو شمېر یې کابو ۴۶ مېلیونو تنو ته رسېږي. دا ژبه له هنده پرته په پاکستان، کینیا، یوگانډا او تانزانیا کې په ډېر شمېر ویونکي لري.

گوجراتي ژبه د هند او پاکستان د پلارانو (مهاتما گاندي او محمدعلي جناح) مورنۍ ژبه وه.
د هند پارسیانو وروسته له هغې چې له پارس څخه هند ته مهاجر شول، خپله فارسي ژبه له یاده ووېسته او پر ځای یې گوجراتي ژبه خپله کړه.

## سرچینې
* انگلیسي ویکيپېډیا.

وېشنيزه:ژبه
وېشنيزه:یوگانډایي ژبې
وېشنيزه:د متحده ایالاتو ژبې
وېشنيزه:د ایزو ۶۳۹–۱ ژبې
وېشنيزه:د پاکستان ژبې
وېشنيزه:د تانزانیا ژبې
وېشنيزه:د فاعل-مفعول-فعل ژبې
وېشنيزه:د کینیا ژبې
گوجراتي
گوجراتی
گوجراتي
وېشنيزه:گوجرات
وېشنيزه:گوجراتي
شيطاني مرخېړی

**شيطاني مرخېړی** (په لاتين: *Boletus satanas*) یوه زهرلرونکي پوڅکۍ ده چې د Boletaceae په کورنۍ او د Boletus په جېنس پورې اړه لري او په ځانگړي ډول د بلوط په ځنگلونو کې بلوطونو، زيزفونونو او بيرچونو ته نژدې  د جون څخه تر اکتبر پورې شنه کېږي. نوموړي پوڅکۍ یو شمير زهرجن مواد لکه Bolesatin, موسکارين او Psychotoxin لري. هر انسان د دی پوڅکۍ تر خوړلو وروسته د معدې سترونزې او دكانگو ناروغي لري.

وېشنيزه:زهرلرونکي پوڅکۍ
کینډۍ:د سویلي اسیا ژبې

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" 
|-
اشکونو ژبه

**اشکونو** د ختیځ نورستان ولایت یوه ژبه ده چې د پېچ دری په شاوخوا کې پرې یو شمېر وگړي غږېږي. دا ژبه د نورستاني ژبو په ډله کې چې د هندو اریایي ژبو ډله کې راځي، کې ځای لري. 

## سرچینې
Wikipedia contributors, "Askunu language," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Askunu_language&oldid=611053731 (accessed July 26, 2014).

وېشنيزه:ژبه
وېشنيزه:ژبې
وېشنيزه:نورستاني ژبې
وېشنيزه:د افغانستان ژبې
وېشنيزه:د افغانستان نورستاني ژبې
لودیځه بلوڅي ژبه

**لودیځه بلوڅي** چې د **رخشاني** (ɾæxʃɒːniː) په نامه هم یادېږي. د بلوڅي ژبې یو گړدود دی چې د ایران په شمال لودیځ سیستان بلوچستان ایالت، د پاکستان سېند ایالت په دادو ولسوالۍ، د افغانستان سویل لودیځ او د ترکمنستان په شمال ختیځ او سویل ختیځ ماري کې ویونکي لري.
## سرچینې

## بهرنۍ تړنې

وېشنيزه:ژبې

وېشنيزه:د افغانستان ژبې
وېشنيزه:د ترکمنستان ژبې