دوه-‌ګوندی سیستم

**دوه-ګوندی سیستم** د سیاسي ګوندونو یو سیستم دی چې په هغه کې دوه لوی سیاسي ګوندونه په ګډه پر سیاسي منظر برلاسی مومي. هر مهال په معمولي ډول په مقننه قوه کې يو له دوو لورو څخه اکثریت په واک کې لري او معمولاً د اکثریت یا واکمن ګوند په توګه يادېږي حال دا چې بل لوری لږکي یا مخالف ګوند وي. دا اصطلاح په ټوله نړۍ کې بېلابېلې معناوې لري. د مثال په ډول په متحده ايالاتو کې باهاما، جامئیکا، مالتا او زېمباوبوې کې د دوه –ګوندي سیستم مفهوم داسې یو تنظیم یادوي چې په هغه کې نږدې يا ټول منتخب چارواکي د دواړو اصلي ګوندونو اړوند کسان وي او درېیم‌ګړي کسان په ندرت مقننې قوې ته بریالي کېږي. په دغه ډول تنظیماتو کې داسې برېښي چې دوه-ګوندي سیستمونه له بېلابېلو لاملونو لکه «[1]ګټونکي هرڅه ترلاسه کوي» یا «[2]لومړی له پوست څخه تېرېږي» پایله ده. په داسې حال کې چې په دغه ډول سیستمونو کې د درېیم‌ګړیو لپاره په ټاکنو کې لویو ملي ادارو ته د بریا چانس ډېر لږ دي، د هغو ډلو لپاره ممکن دی چې لوی ګوند ولري او له یو یا دواړو سره په مقابله کې وکولی شي پر دواړو اصلي ګوندونو اغېز وکړي. په کاناډا، انګلستان، استرالیا او ګڼو نورو ځایونو او پارلماني سیستمونو کې د دې خلاف د دوه-ګوندۍ اصطلاح ځینې وختونه د هغه تنظیم لپاره کارول کېږي چې په هغه کې دوه اصلي ګوندونه پر ټاکنو برلاسي کېږي خو په هغه کې د ودې وړ درېیم‌ګړي ګوندونه هم ‌شته چې د مجلس ځينې څوکۍ ترلاسه کوي او په هغه کې دوه ډېر نفوذلروونکي ګوندونه د خپلو رایو د سلنې پر بنسټ برابر لوی اغېز ښيي.

د دې توضیحاتو په اړه بحث شوی چې ولې له ازادو ټاکنو سره یو سیاسي نظام په یو دوه-ګوندي سیستم بدل شي. یوه ممتازه نظریه داسې تشرېح کوي چې دوه ګوندونه د «ګټونکې ټولې رايې ترلاسه کوي» سیستم طبعي پایله ده.  

## مثالونه

### مشترک‌المنافع هېوادونه
د بریتانیا په څېر هېوادونو کې دوه ډېر نفوذ لرونکي ګوندونه سره یوځای کېږي او تمایل لري چې ډېری نوماندان له دوی څخه وي، خو د لږکیو ګوندونو ډېر شمېر له بېلابېلو نفوذي درجو سره شته چې ځينې وختونه دا لږ ګوندونه کولی شي د مقننه قوې په ټاکنو کې خپل چارواکي وټاکي. د وېست‌منېستر (د پارلماني حکومت یو ډول، ژباړن) پر سیستم ولاړ نظامونه چې د بریتانوي موډل پر بنسټ د پارلماني دیموکراسۍ خاص ډول دی او په ډېری مشترک‌المنافع هېوداونو کې پیدا کېږي، اکثریت ګوند دولت جوړوي او د لږکیو ګوند اپوزسیون جوړوي او د ګوندونو ائتلاف ډېر لږ ممکن دی؛ په داسې نادرو شرایطو کې چې هېڅ ګوند هم اکثریت ونه‌لري معلق/ زوړندی پارلمان رامنځته کېږي. ځينې وختونه دا سیستمونه د یو دوه‌اړخیز سیستم په توګه یادیږي، خو معمولاً هغوی ته څو ګوندی سیستم یا دوه‌ګوندی جمع (+) سیستم ویل کېږي. د دوه ګوندي او څو ګوندي نظامونو تر منځ تل یو مشخصه کرښه شته. 

یو دوه‌ګونی سیستم په ټوله کې د سیاسي طیف یو څوګونی وېش دی چې په ظاهري ډول په یوه ښي اړخې او چپ اړخې جناح بدلیږي: 

* په متحده ایالاتو کې دیموکرات ګوند د جمهوریت غوښتونکي پر وړاندې، 
* په استرالیا کې کاریګر ګوند د استرالیا د ملي ائتلاف د بلوک پر وړاندې، 
* په بریتانیا کې کاریګر ګوند د محافظه کار ګوند پر وړاندې او په مالتا کې کاریګر ګوند د ملت‌پال ګوند پر وړاندې.   

په هر حال ښايي په دې هېوادونو کې نورو ګوندونو د سیمه‌یززو او سبنشنلونو (د یو هېواد فرعي واحد چې په هغه کې د هېواد یوه ځانګړې سیمه خپلواک دولت جوړوي، ژباړن) لپاره مناصب ټاکلي وي.

په ځینې دولتونو کې ښايي دوه ګوندي سیستم ته ورته د ولسي جرګې د غونډو څو ځایونه ولري او ځينې نور له یو څو ګوندي سیستم سره ورته‌والی ولري. د مثال په ډول د استرالیا سیاست تر ډېره د دوه‌ګوندي سیستم (هېوادنی/لېبرال ائتلاف) په توګه په پام کې نیول کېږي. په هېوادنۍ کچه د دولت په جوړولو کې د اوږدمهاله ائتلاف له امله یو واحد ګوند؛ دوی په نادره توګه د استرالیا د مشرانو جرګې د ورته څوکیو د ترلاسه کولو لپاره چې د چټکې رایې اچونې له لارې د لومړیتوب لرونکو رایو په توګه له یو بل سره سیالي کوي. په هر حال د استرالیا د سنا مجلس چې د رایې ورکونې له نسبي سیستم څخه کار اخلي تر ډېره تابع دی، چې تر ډېره د کوچنیو ګوندونو لپاره مناسب دی.  

په کاناډا کې په ولایتي او فېدرال کچه یو څو ګوندی سیستم شته دی؛ له دې سره ځینې ولایتونه په عملي ډول په دوه ګوندي سیستم بدل شوي چې په هغه کې یوازې دوه ګوندونه خپل غړي ټاکي، حال دا چې کوچني ګوندونه تر ډېره په‌دې نه دي توانېدلي چې ټاکنیزه استازولي تضمین کړي او له درېیو سیمو څخه یې دوه د سیاسي ګوند پرځای د غیر ګوندي دولتي اجماع له‌خوا اداره کېږي. د البرتا او ساسکچوان  د مقننه اسامبلې ولایتي ټاکنې اوس‌مهال دوه ګوندونه لري؛ دوه‌ګوندې استازولي هم له تاریخي پلوه د برېتېش کولمبیا، نیوبرانزويک او د پرېنس اېډوارډ ټاپو په مقننه اسامبلۍ کې دود وه. له دې سره ټولو په‌خپلو وروستیو ولایتي ټاکنو کې د درېیم‌ګړي ګوند غړي وټاکل.    

د کارابین مشترک‌المنافع هېوادونه په داسې حال کې په دوه‌ګوندي سیستمونو بدل شوي چې خپل بنسټیز سیاسي سیستم یې له بریتانیا څخه په میراث اخیستی. د جامایکا سیاست د خلکو د ملي ګوند او د جامایکا  کاریګر ګوند تر منځ دی. د ګایانا سیاست د خلکو د پرمختللي ګوند او APNU (په ګایانا کې د ملي وحدت لپاره د مشارکت په نوم چپ سیاسي لوری، ژباړن) تر منځ دی چې په حقیقت کې د کوچنیو ګوندونو ائتلاف دی. د ترېنيډاډ او توباګون سیاست د خلکو د هېوادني غورځنګ او د متحد هېوادني کانګرېس تر منځ دی. د بېلز سیاست د متحد دیموکراتیک ګوند او د خلکو د متحد ګوند تر منځ دی. د باهاما سیاستونه د پرمختللي لېبرال ګوند او ازاد ملي غورځنګ تر منځ دي. د بارباډوس سیاست د دیموکراتیک کاریګر ګوند او د بارباډوس کاریګر ګوند ترمنځ دی. 

د زېمباوبوې سیاستونه په اغېزمن ډول د افریقا د ملي اتحاديې – د زېمباوبوې د هېودانۍ جبهې تر منځ د رابرت موګابه او د دیموکراتیک بدلون لپاره د مخالف غورځنګ د ائتلاف له‌خوا رمنځته شوي. 

### متحده ایالات
په متحده ایالاتو کې دوه غالب سیاسي ګوندونه شته؛ له تاريخي پلوه داسې ډېر لږ موارد ثبت شوي چې په هغه کې درېیم‌ګړی ګوند په ټاکنو کې بریالی شوي وي. د لومړني ګوند په سیستم کې، یوازینی ګوند د فېدرالېست الکساندر همیلټون او د جمهوري غوښتونکي ټوماس جفرسون دیموکراتیک ګوند له وتلو سیاسي ګوندونو څخه وو. د لومړي ګوند په سیستم کې جمهوري غوښتونکي – دیموکرتان برلاسي وو (تر ډېره د جېمز مونرو په ولسمشرۍ کې). 

د دویم ګوند په سیستم کې، جمهوري غوښتونکی- دیموکرات ګوند د متحده ایالاتو د ۱۸۲۴ کال د ولسمشرۍ په ټاکنو کې د ادامز د پلویانو او د جکسون د پلویانو تر منځ ووېشل شو. د ۱۸۲۸ کال په ولسمشریزو ټاکنو کې د انډرو جکسون په ملاتړ مدرن دیموکرات ګوند جوړ شو. ازاد ملي جمهوري پالان د جان کوئنسي ادامز په ملاتړ رامنځته شول. د جمهوري غوښتونکو تر تیت او پرک کېدو وروسته د ويګ ګوند او د ازادې خاورې ګوندونه په چټکتی سره رامنځته او نسکور شول. 

## سرچينې
----[1]  دا يو ټاکنیز سیستم دی چې له ګټونکو اوصولو څخه کار اخلي او له‌دې لارې د اکثریت استازیتوب ته لار هواروي، ژباړن 

[2] یو ټاکنیز سیستم چې په رسمي ډول د یو غړي د څوګونو رایو سیستم دی.