open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
طالب بن ابي طالب

**طالب ابن ابي طالب** د ابو طالب مشر زوی و. حضرت ابو طالب ته له همدې امله ابو طالب ویل کیږي.

* د ده په اړه ډېر روایتونه شتون نلري. د ځینو روایتونو له مخې هغه د بدر په جګړه کې د شرک په حالت کې مړ شو. 
* قريشو چې کله له حجفه نه حرکت وکړ، طالب بن ابو طالب ته د قريشو ځينو کسانو وويل: په خداى قسم، ای بنو هاشمو موږ ښه پوهېږو، که څه هم تاسو له موږ سره ياست، خو ستاسو هيلې له محمد  صلی الله عليه وسلم سره دي، طالب د دې خبرو په اورېدو سره له خپلو ملګرو سره بېرته راستون شو. او ويې ویل.
* لا هُمَّ إِمَّا يغزوَنَّ طَالِبْ
* فِي عُصْبَةٍ محالفٍ مُحَارِبْ
* فِي مِقْنَبٍ مِنْ هَذِهِ الْمَقَانِبْ
* فَلْيَكُنِ الْمَسْلُوبُ غَيْرَ السَّالِبْ
* وَلِيَكُنِ الْمَغْلُوبُ غَيْرَ الْغَالِبْ

یاالله که طالب په دغو پوځي ځواکونو کې له خپل ملګری یا حریف سره جګړه وکړي، نو هغه څوک چې زغره یې له ځانه سره وړي هغه قاتل نه دی، بلکې وژل شوی دی او غالب نه دی، بلکې ماتېدونکی دی 

* علامه دیار بکري لیکلي دي چې د بدر په جګړه کې د مکې مشرکینو طالب په زوره د جګړې خوا ته کش کړ په داسې حال کې چې هغه نه غوښتل چې لاړ شي.  مسعودي لیکلي دي چې د قریشو کفارو هڅه وکړه چې طالب په زور د جګړې ډګر ته بوځي، خو هغه د سفر په جریان کې ورک شو او بیا د ده په اړه هیڅ خبر هم نه و، خو په دې اړه د هغه آیتونه د مسعود له قوله نقل شوي دي.چې ژباړه يې په دې ډول ده: ای ربه، دا خلک په زوره له ځانه سره وړي. نو هغوئ ته ماتې ورکړه او دومره کمزوري يې کړه چې ولوټل شي او  څوک ونشي لوټلی. 

## حوالې

وېشنيزه:اسلام
وېشنيزه:بنو هاشم
عبدالله بن سعيد

**عبدالله بن سعید** د هغه صحابه و له ډلې څخه و چې د بدر په جګړه کې يې ګډون کړی و. هغه د قريشو د بنو اميه قبيلې څخه و. هغه یو له سترو شاعرانو او مشهورو اصحابو څخه ګڼل کیږي. هغه ته رسول الله صلی الله علیه وسلم دنده سپارلې وه چې د مدینې د خلکو لیکنې سمې کړي.

* بشپړ نوم یې عبدالله بن سعید بن العاص بن امیه بن عبد شمس بن عبد مناف دی. 

د هغه د مړینې په تاریخ کې اختلاف دی، ځينو د بدر د جګړې ورځ ځينو د موته غزا او ځينو بيا يمامه جګړه کې د هغه د مرګ نېټه لیکلې ده 

## سرچينې

وېشنيزه:بدر غزا
وېشنيزه:جګړه
معطم بن عدي

**مطعم بن عدي** بن نوفل بن عبد مناف د جاهلیت په دوره کې د بنو نوفل مشر و، د فجر په جنګ کې یې د خپلې قبیلې مشري کوله. د حضرت جبیر بن مطعم پلار د بدر له جګړې مخکې د کفر په حالت کې وفات شو .

## د حضرت محمد ص ملاتړ
کله چې رسول الله صلی الله علیه وسلم له نخله (طائف) څخه راستون شو او د حرا غره ته راغی او هلته مېشت شو، رسول الله صلی الله علیه وسلم د قريشو ځينو مشرانو ته پېغام ولېږه، خو هېڅوک چمتو نه شول. تر څو د هغه د ساتنې ضامن شي او محمد رسول الله صلی الله عليه وسلم په خپله پناه کې واخلي، کله چې هغه ته د رسول الله صلی الله عليه وسلم پيغام ورسېد، سره له دې چې مشرک او کافر و، د عربي شرافت او قوي روحيې له وجې سمدستي پاڅېد او د حرا په غره کې يې مستقیماً رسول الله صلی الله علیه وسلم ته ځان ورساوه او له ځانه سره یې مکې مکرمې ته یووړ، زامن یې په تورو تورو د کعبې مخې ته ودرېدل، رسول الله صلی الله علیه وسلم د کعبې طواف وکړ، تر دې وروسته یې هغه او د هغه زامنو رسو الله صلی الله عيه وسلم د خپلو تورو تر سيوري لاندې خپل کور ته بوته او شپه يې په کور کې تېره کړه. قریشو له مطعم څخه وپوښتل چې ستا له محمد صلی الله علیه وسلم سره څه اړیکه ده؟

نو مطعم ځواب ورکړ چې دا زما سره هيڅ تړاو نه لري، زه د محمد (ص) پلوي يم، تر څو چې هغه زما په ملاتړ کې وي، هيڅوک به هغه ته په جګو سترګو هم ونه ګوري، د معطم د دې ځواب په اورېدو قريش يو دم خاموشه شول 

رسول الله صلى الله عليه وسلم د مطعم بن عدي دا ښه سلوک هيڅکله هېر نه کړ، نو کله چې د مکې د کفارو يو زيات شمېر د بنديانو په توګه بدر ته راغلل وروسته د بنديانو د خلاصولو لپاره حضرت جبير بن معطم رضی الله عنه د پېغمبر صلی الله عليه وسلم خدمت کې حاضر شو، نو رسوالله صلی الله عليه وسلم وفرمايل:

که معطم بن عدي ژوندی وی ( هغه د کفر په حالت کې مړ شوی ) او هغه ماته د دې ناپاکو په اړه ويل نو دا وګړي به مې يوازې د هغه په خاطر پريښي ول ( پرته له فديې ). كه مطعم بن عدي ژوندى واى (چې د كفر په حالت كې مړ شوى) او ماته يې د دغو ناپاكو كسانو په اړه ويلي واى، نو ما به دا خلك يوازې د هغه په خاطر خوشې كړي واى. 

## سرچينې
ابولهب

**ابولهب** (زېږون: 549 - مړینه: 624 ) د قریشو مشر و. اصلي نوم يې عبدالعزي بن عبدالمطلب او لقب يې ابو عتبه و. د مخ د ښايست او ځلاندوالي له امله د عبدالعزي دويم لقب ابولهب شو. مطلب دا نه دی. مفسرين وايي چې دلته د ابولهب څخه مراد د هغه د بلننوم ( لقب ) مراد نه دی، بلکې دلته د هغې د دوزخي کېدو ته اشاره ده، په همدې توګه د عبدالعزی پرځای ابولهب کلمه قافيه هم مناسبه برېښده نو ځکه په قران کې په دې نوم ياد شوی دی.د رسول الله صلی الله علیه وسلم سکه کاکا د رسول الله صلی الله علیه وسلم سخت دوښمن و. قرآن ورته د ابولهب لقب ورکړ (د دوزخ پلار). مېرمن یې جمیل بنت حرب بن امیه وه چې د ابو سفیان خور وه. هغه د خپل میړه نه زیات د رسول الله صلی الله علیه وسلم دښمنه وه. دا دواړه د قرآن کریم د ۳۰م سورت په سورت کې ذکر شوي او د دوزخ د عذاب خبر ورکړل شوی دی. له سخت مخالفت سره سره يې د بدر په جګړه کې ګډون ونه کړ. ځینې خلک په دې باور دي چې هغه د ناروغۍ له امله معیوب شوی و. په دریو ورځو کې هغه د سترګو د ناروغۍ له امله مړ شو. د ابولهب نوم عبدالعزي بن عبدالمطلب وو.

## سرچينې

وېشنيزه:ابولهب
وېشنيزه:قريش
وېشنيزه:محمد رسوالله صلی الله عليه وسلم
وېشنيزه:محمدي معجزی
وېشنيزه:اسلامي اقتصاد
وېشنيزه:اسلام
نبوت

**نبوت** د ټولو الهی دینونو له بنسټیزو عقیدو څخه دی. په اسلامي عقایدو کې نبوت د دین له اصولو څخه ګڼل کیږي او په هغه باندې ایمان د مسلمان کېدو له شرطونو څخه دی. په قرآن او سنتو کې حضرت محمد (ص) او نورو پیغمبرانو ته د خدای پیغمبران ویل شوي دي. نبوت په حضرت ادم (ع) پیل شو او د قرآن له مخې په حضرت محمد (صلی الله علیه وسلم) پای ته ورسېد او سني ( اهل سنت ) او شیعه ګان په دې عقیده کې يو شان دريځ لري. 

## د نبوت مانا

### د لغت تعریف
"نبا" یا "نبو" د "نبوت" د کلمې اصل دی. په عربي ژبه کې "نبا" یا "نبو" د لاندې مانا لپاره کارول کیږي: خبر ورکوونکی،  لوړ ځای،  له يوه ځايه راوتلی،  روښانه لار،  پټ غږ 

رسالت د "ر س ل" ويوکي مصدر دی  او دا یو پیغام دی، یو کتاب دی، یو پیغمبر دی، یو څوک چې مسؤلیت ور ته سپارل شوی او د لېږلو په مانا کارول کیږي  چې جمع حالت يې رسائل  او رسالت دی  .

**رسول** هم له اصلي "رس ل" څخه اخیستل شوی چې مانا یې "په اسانۍ سره راپورته کېدل". په دیني اصطلاحاتو کې، هغه څوک چې پیغام راوړي او هغه چاته ويل کيږي چې د احکامو تبلیغ ته لېږل کیږي.  او د هغه لپاره غوښتنې ( وحې )نازلیږي 

خدای تعالی خپل د لارښوونې پیغام د پیغمبرانو او رسولانو له لارې رالېږلی، یو لک څلېروېشت زره پیغمبران کائناتو ته راغلي، چې لومړی یې حضرت آدم او وروستی یې حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آله وسلم دی. او له دوی وروسته به بل نبي نه راځي.

چې په دې اړه حضرت محمد صلی الله عليه وسلم فرمايي :(( لانبي بعد مني))

## حوالې

وېشنيزه:اسلام
وېشنيزه:سني
وېشنيزه:شيعه ګان
ابوجهل

**عمرو بن هشام بن المغیره بن عبدالله بن عمر بن مخزوم** د مکې د قریشو مشر و چې اصلي نوم یې عمرو بن هشام المغیره او لقب یې ابوالحکیم و. هغه د اسلام او محمد بن عبدالله يو له سختو دښمنانو څخه و. په مکه مکرمه کې محمد بن عبدالله او صحابه کرامو د ده په لاس سخت شکنجه شول. د بدر په جګړه کې ووژل شو.

## سرچينې

وېشنيزه:اسلام
وېشنيزه:عرب
وېشنيزه:مشرکان
عتبه بن ربیعه

**ابو الولید عتبه بن ربیعه د** رسول الله صلی الله علیه وسلم په زمانه کې د قریشو له مشهورو مشرکانو څخه و. هغه د ابو حذیفه ، ولید او هند پلار او د ابو سفیان بن حرب خسر وو. عتبه د بدر په جګړه کې د حمزه بن عبدالمطلب له خوا ووژل شو.

## سرچينې

وېشنيزه:جاهلان
وېشنيزه:محمدي معجزی
وېشنيزه:محمد
د قطر ملي ورځ

**د قطر ملي ورځ** (    ) په 1878 کې د قطر د يووالي ملي يادګاري ورځ ده. دا هر کال د دسمبر په 18 لمانځل کیږي. دا رخصتي د 2007 کال د جون په 21 نېټه د هغه وخت د ولیعهد او وارث ظاهر شیخ تمیم بن حمد ال ثاني د فرمان له مخې رسمي شوه.  دا **د قطر د بنسټ د ورځې** په نوم هم پېژندل کیږي. 

## ليدنه
بټنوک| د قطر د ملي ورځې په جریان کې د اورشيندي جشن (2012)
رخصتي هر کال د دسمبر په 18 لمانځل کیږي. دا ملي رخصتي ده او ډېری خلکو ته ورځ له ښوونځي او کار څخه رخصت ورکول کیږي.  د ۲۰۰۷ کال د جون په میاشت کې د امیري فرمان له مخې، د قطر ملي ورځ هر کال د سپتمبر په ۳ نېټې ته ولېږدول شوه او د قطر د خپلواکۍ ورځې سره يو ځای ولمانځل شوه. 

## لوبې
ډېری لوبې د اوونۍ په جریان کې تنظیم شوي. په دې کې شامل دي: 

* د اورشيندي نندارتون: میوزیک، څراغونه او د اورشيندی شامل دي.
* د کټارا د ملي ورځې جشنونه: د کټارا کلتوري کلي د جشنونو او د میراث پر بنسټ له 20 څخه زیاتو پېښو کوربه توب کوي.
* د ملي ورځې رسم : د دوحې کورنیچ له لارې د عامو خلکو پریډ غړي. په دې پریډ کې د وسله والو ځواکونو ، آیساف، کورنیو چارو وزارت او د امیري ګارډ منسوبین هم برخه اخلي.
* د کلاسیک موټر شو: لرغوني موټرونه چې پخوا د دولتي چارواکو ملکیت وو نندارې ته وړاندې کیږي.

د 2022 فیفا نړیوال جام پای لوبه به د 2022 کال د دسمبر په 18 نیټه ترسره شي.

## موخه او اهمیت
بټنوک| په دوحه کې پریډ (2013)
جاسم بن محمد الثاني د ۱۸۷۸ کال د ډسمبر په ۱۸ نېټه له خپل پلار محمد بن ثاني وروسته د قطر د ټاپووزمې واکمن شو. داسې انګیرل کیږي چې هغه ټول محلي قومونه د بهرنیو ځواکونو لکه انګلیسانو پروړاندې متحد کړي دي. دې د ټاپووزمې د قومونو لپاره د پام وړ خودمختاري هم ترلاسه کړه. 

دا رخصتي د ځایی خلکو او بهرنیانو ترمنځ د ملي هویت احساس رامینځته کولو کې مهم رول لوبولی دی.  دې د قطر د میراث په اړه د پوهې او ستاینې په ښه کولو کې هم مرسته کړې ده. &#x5D;

## د قطري ځوانانو آنلاین نیوکه
په 2009 کې، هیواد د پام وړ انټرنیټي شخړې لامل شو کله چې یو بهرني پروفیسور چې په پریډ کې برخه اخیستې وه خپل غبرګون په آنلاین فورم کې خپور کړ. هغه د قطر د ملي ورځې په اړه په قطر کې د شرم خبره تر سرلیک لاندې په یوه مقاله کې د قطري ځوانانو پر کړنو نیوکه کړې، چې په عادي ډول د دوه ډوله موټرونو د ګرځولو او د لمانځلو پر مهال د ټکان ورکوونکو ماسکونو په اغوستلو بوخت دي. دې کار د نفوسو د حقونو په اړه ملي ډیالوګ پیل کړ چې په هیواد یې نیوکې وکړي. مناظره په تدریج سره په شهرت کې وده وکړه او د ټولنې له ټولو برخو څخه یې په سلګونو ګډونوال راجلب کړل. 

## د 2016 لغوه کول
د ۲۰۱۶ کال د دسمبر په میاشت کې د سوریې په کورنۍ جګړه کې د حلب د جګړې له پای ته رسېدو وروسته، حکومت د ډسمبر په ۱۸ مه اعلان وکړ چې د حلب ښار له خلکو سره د پیوستون په خاطر به ټول جشنونه لغوه کړي. 

## ګالری

دوتنه:QND Fireworks.jpg|د قطر د ملي ورځې په جریان کې د اور وژنې جشن (2010)
دوتنه:ExpatriatesQatarNationalDay1.jpg|د متحده عربي اماراتو بهرنيان د قطر د ملي ورځې شپې پریډ کې برخه اخلي.
دوتنه:QND 2017 Celebration.jpg|د قطر ملي ورځ 2017 د موسیقۍ د اور وژنې مراسم په کورنیچ، دوحه، د قطر ایالت کې
دوتنه:DhowsQatarNationalDay.jpg|د قطر د ملي ورځې (2012) په جریان کې د دوبي پریډ
دوتنه:Qatar National Day 2017 Musical Fireworks, Doha.jpg|د قطر ملي ورځ 2017 د موسیقي اور وژنې


## حوالې

وېشنيزه:قطر
پاکستاني

**د پاکستاني** کلمې مانا په اصل کې **د پاکستان** لپاره کارول کيږي. د پاکستاني کليمې ډېرې ماناګانې دي، ستاسې هدف کېدای شي یو له لاندې سرليکونو څخه وي.  

* پاکیستان
* پاکستانی ملت
* پاکستاني وګړي
* پاکستاني ژبې
* پاکستاني مذهبونه
* پاکستاني رسنۍ
* د پاکستان دولت
* د پاکستان اساسي قانون
وېشنيزه:پاکستان تانبې
وېشنيزه:ژبه
وېشنيزه:پاکستان
وېشنيزه:پاکستان او اسلام
وېشنيزه:پاکستان او افغانستان
سوریې کورنۍ جګړه

بټنوک|400x400px
**د سوریې کورنۍ جګړه** ( عربي : الكريسة السورية) هغه کورنۍ جګړه ده چې اوس مهال په سوريه کې د بشارالاسد د حکومت پر ضد روانه ده، دا جگړه چې د سوريې انقلاب هم بلل کېږي، د ۲۰۱۱ زېږديز کال د مارچ په ۱۵ نېټه پيل شوه، چې نږدې ۵۷۰٬۰۰۰ سوريايي وگړي پکې ووژل شول.

## پر باغیانو نیوکې
په لومړيو کې په اسلامي نړۍ کې د سوريې د دولت ضد جنګیالیو چې په دې جګړه کې یې برخه اخیستې، ملاتړ کېده، خو وروسته یې مخالفت وشو، چې لاملونه یې په لاندې ډول دي. 
* د امریکا مداخله.
* ډېری تونېسۍ او پاکستانۍ مېرمنې سوریې ته تللې چې د "جنسي جهاد" لپاره په سوریه کې د رژیم په وړاندې جنګېدونکو جنګیالیو سره وخت تېر کړي، دغو مېرمنو په سوریه کې له شلو، دېرشو یا سلو جنګیالیو سره جنسي اړيکې ټينګې کړې دي. جنسي اړيکې  د جهاد النکاح په توګه ترسره کېږي او هغه میندواره مېرمنې بېرته تونس ته راستنېږي 
* روضه زینب باندې د دوی له خوا راکټي برید.
* د عامه شتمنیو غلا او زیانمنولو تورونه.
* د کفر په نوم د سوریايي ځوانانو وژل.

## سرچينې
پاکستاني ژبې

پاکستاني ژبې په عمومي ډول په درېوو ډلو وېشل شوي دي.

* **[[هندو آریایي ژبې|اندو - آریایي ژبې]]** : په دې کې اردو ، پنجابي ، سرائیکي ، سېندي ، رانګړي او نورې ژبې شامل دي. دا د پاکستاني ژبو تر ټولو ستره څانګه ده.
* **[[هندو آریایي ژبې|هندو-ایرانی ژبې]]** . په دې کې پښتو او بلوڅي هم شامل دي.
* **دراویډي ژبې** په دې کې یوازې براهوي ژبه شامله ده. چې په بلوچستان کې ویل کیږي.

## مهمې ژبې
د پاکستان مهمې ژبې په لاندې ډول دي

* پنجابي(ايالتي ژبه)
* پښتو (ايالتي ژبه)
* سندي (ايالتي ژبه)
* اردو ( رسمي ژبه )
* بلوڅي (ايالتي ژبه)
* ګوجري
* کوهستاني
* هندکو
* براهوي
* سرائیکي
وېشنيزه:د پاکستان ژبې
وېشنيزه:پښتو
وېشنيزه:پنجابي ژبه
وېشنيزه:هندکو
وېشنيزه:اردو ژبه
دراویډي ژبې

**دراویډي ژبې** د نړۍ یوه مهمه کورنۍ ده. په دې کې شاملې ژبې زیاتره په سوېلي هند کې ویل کیږي. د دې کورنۍ شاوخوا 73 ژبې  د برصغیر د نړۍ په ډېری برخو کې خبرې کیږي، په ځانګړې توګه په سویلي هند او شمال ختیځ سريلانکا کې - همدارنګه د پاکستان ، نیپال ، بنګله دېش ، افغانستان او ایران په ځینو برخو کې ویل کیږي. دراویډی ژبه د سېند د درې په تمدن کې ویل کېده - دې خلکو ته دراویډیان يا د راوړ ویل کیږي.

د ژبو دغه ډله د اندو-اروپايي ژبو څخه په بشپړه توګه جلا ده.

## د دراویډي ژبو نوملړ
ځینې دراویډي ژبې په لاندې ډول دي.

* تامیلي  : د هند په تاميل ناډو او د سریلانکا په شمال ختیځ کې ویل کیږي، تاميل تر ټولو پخوانۍ دراویډی ژبه ده. هغه په ادبياتو کې ډېره پراخه ژبه ده. -
* ملایلم يا مليالم : د هند په کیرالا ایالت کې ویل کیږي
* تېلوګو يا تېلګو : د هند په آندرا پردیش او تیلنګانا ایالتونو کې ویل کیږي
* کناډا : په کرناټکا کې ویل کیږي
* براهوي : دا په بلوچستان او ایران کې ویل کیږي او بلوڅي ژبه پرې د پام وړ نفوذ لري. په هرصورت، د ځینو ژبپوهانو د څېړنو له مخې، دا د یوې لرغونې ایلامیټ ژبې سره تړاو لري چې په عراق کې له 2500 څخه تر 1000 م.ز پورې ویل کیده. 

## نور وګوره

* ژبه
* ژبپوهنه
* کورنۍ ژبه
* بروهي
* دراویډیانو

## بهرنۍ اړیکې

* د ژبو توکمي کورنۍ == حوالې ==

وېشنيزه:ژبې
وېشنيزه:دراويډي ژبې
وېشنيزه:تېلوګو ژبه
وېشنيزه:تاميلي ژبې
ایمل هالبرګ

**ایمل هالبرګ** (فنلینډي: *ایمل هالبرګ*) یو فنلنډی لوبغاړی او نڅاګر دی. هغه د صابون په لړۍ کې د آنني "تایل" طالاسما د رول لپاره پیژندل شوی *[[صلاتوت ایلمات]]*. کرکټر د فبروري ۲۰۱۱ څخه تر نومبر ۲۰۱۸ او د اپریل ۲۰۱۹ څخه تر جون ۲۰۲۰ پورې په سکرین کې و ، کله چې کرکټر په یوه حادثه کې مړ شو. هغه په ۲۰۲۱ کې د ایلینا په تصوراتو کې راڅرګند شو. هغه د انلاین لړۍ *[[ینګ مین کیش مین]]* کې کیسه هم کړې ده، چې د ۲۰۱۳ په دوبي کې ښودل شوې وه، او په فلم *[[نایټ مییر ۲ - پایناجین نادو]]* کې، چې د ۲۰۱۴ په دسمبر کې پریمیر شوی و.

هالبرګ د ستورو سره د نڅا د نهم فصل په یوه برخه کې د میلمه قاضي په توګه کار کاوه. د نورو شیانو په مینځ کې، هالبرګ له نڅا څخه خوند اخلي، چیرې چې هغه په ​​۲۰۱۰ کې د جونیئر اتلولۍ د سپینو زرو او په ۲۰۱۳ کې د ځوانانو 	۱۰ نڅا اتلولۍ د سرو زرو مډال ترلاسه کړ. هغه ګیتار او باس هم غږوي.

هالبرګ د هیلینا احتي-هالبرګ زوی دی.

## بهرنۍ اړیکې
*ایمل هالبرګ IMDb
ايلاميټ ژبه

ایلامیټ يا عيلامي **ژبه**   یوه ورکه شوې ژبه ده ، چې له ۲۸۰۰ څخه تر ۵۵۰ مخزېږديزو کلونو پورې په اوسني ایران کې ویل کېده.

## سرچینې

وېشنيزه:ژبې
وېشنيزه:ژبه
وېشنيزه:ژبپوهنه
وېشنيزه:ژبساپوهنه
وېشنيزه:ژبني حقونه
وېشنيزه:ژبنيزې کينډۍ
وېشنيزه:ژبپوهان
ورکې شوې ژبې

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
[بټنوک| د اماتیس ، [قبرس څخه یو ریښتیني قبرسي تخته]]
ورکه شوې **ژبه(Extinct language)** هغه ژبه ده چې نور یې هیڅ ویونکی نشته،  یا هغه ژبه ده چې په اوسني وخت کې په خبرو اترو او دفاترو کې نه کارول کيږي.

## په دې وروستیو کې ورکې شوې ژبې

## نور وګوره

* غلام زکرمن

*[[:en:en:Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew|د ژبې اړیکه او د اسرایلي عبراني ژبي بډایه کول]]* . پالګراو میکملان. 2003. ISBN 978-1403917232 http://www.palgrave.com/br/book/9781403917232 .

## سرچينې

وېشنيزه:پخوانی ژبې
وېشنيزه:ژبه
وېشنيزه:ژبې
وېشنيزه:ژبپوهان
وېشنيزه:ژبنيزې کينډۍ
وېشنيزه:ژبني حقونه
وېشنيزه:ژبساپوهنه
وېشنيزه:ژباړه
وېشنيزه:ژبپوهنه
وېشنيزه:ژبنيز ليکدودونه
پاکستانی ملت

**پاکستانیان** هغه خلک دي چې د پاکستان د عصري دولت اتباع دي. په 2017 کې، پاکستان د 207 ميلیون څخه ډېر نفوس درلود، چې دا په نړۍ کې پنځم ډېر نفوس لرونکی هېواد جوړوي. 

پاکستانیان د نړۍ په بېلابېلو هېوادونو کې اوسیږي.

### د بهر مېشتو پاکستانیانو لپاره ملي پېژندپاڼه (NICOP)
د بهر مېشتو پاکستانیانو لپاره کمپیوټري ملي پېژندپاڼه د **NICOP** په نوم هم پېژندل کیږي. کوم چې د **[[نادرا]]** لخوا **د اوورسیز پاکستاني فاونډیشن** ، **د کار او افرادو ځواک وزارت** او **کورنیو چارو وزارت** په دوه اړخیزه ژمنو او هڅو سرته رسېدلی.

### کوچنی پاکستان
**د چوټا پاکستان** نوم عموما د هغو ښاري سیمو لپاره کارول کیږي چې پاکستانیان یا د پاکستاني نژاد خلک ( بهرمېشتي پاکستانیان) پکې اوسیږي.

## دین

### په پاکستان کې دیني نفوس
د کانګرس د کتابتون ، پيو ريسرچ سنټر ، سي آی ای ، کتاب حق عالم ، د اکسفورډ پوهنتون ، د پنسلوانیا پوهنتون او نورو لخوا د راټولو شویو معلوماتو له مخې، په هیواد کې د مختلفو عقیدو سلنه په لاندې ډول اټکل شوې ده.

* **[[اسلام]]**
** اهل سنت - ۸۰-۹۵ سلنه
** شیعه - 5-20 سلنه
* **نور مذهبونه**
** مسیحیت - شاوخوا 1.6 سلنه
** هندویزم - شاوخوا 1.6 سلنه
** بهايي - له 40000 څخه تر 79000 
** سکه مذهب – ۲۰۰۰۰
** زردشت / فارسي - 600 / 20000 
** احمدیه - تقریبا 1.42 سلنه   

## کلتور
د پاکستان ټولنه او کلتور په لويديځ کې د بلوچو او پښتنو او د لرغونو درندو قومونو لکه پنجابيانو ، کشميريانو ، سنديانو ، په ختيځ کې مهاجر، مکرانيان او په جنوب کې بېلابېل توکمونه او په جنوب کې د واخي ، بلتي او شينا اقليتونه شامل دي. شمال. همدا رنګه د پاکستان کلتور د ګاونډیو هیوادونو په قومونو لکه ترکانو ، پارسیانو ، عربانو او نورو جنوبي اسیا، منځنۍ اسیا او منځني ختیځ کې د خلکو تر اغیز لاندې راغلی دی.
بټنوک| عزیزیه جده، کوچنی پاکستان

## ژبې

### سرشمېرنې

لاندې د پاکستان د ډېرو ویل کېدونکو ژبو نوملړ دی. په مورنۍ ژبه د پاکستانیانو تناسب هم لاندې شامل دی.

## سرچينې
قرباني

[بټنوک| د [چین د خلکو جمهوریت|چین په بیجینګ کې د معبد ځای د څارویو قربانۍ ته وقف شوی.]]
قرباني د ديني مقصد لپاره د انسان يا حيوان ذبحه کول دي. دا طریقه د زرګونو کلونو راهیسې لیدل کیږي. او نن هم د قربانۍ تصور د نړۍ په هر دین او په ځانګړې توګه د اسلام په دین کې موندل کیږي، دغه تصور په پوره قوت سره دوام لري، چې د لوی اختر په مناسبت په ټوله نړۍ کې مسلمانان لمانځي، د حضرت ابراهیم علیه السلام او اسماعیل علیهم السلام په یاد ولمانځئ او ترسره کړئ.
## حوالې

وېشنيزه:اسلامي اقتصاد
وېشنيزه:قرباني
وېشنيزه:اسلام
وېشنيزه:اسلام اړوند سرلیکونه
سهار

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
بټنوک| سهار
**سهار** يا ګهيځ (په انګليسي: Morning) د صبح صادق او ماسپښین تر مینځ موده ده.  ورځ د سهار، ماسپښین ، ماښام او شپې څخه جوړه ده.

## سرچينې

وېشنيزه:ورځ
وېشنيزه:د وخت واحدونه
وېشنيزه:شپږ پښې لرونکی ژوي
وېشنيزه:سهارنپور
وېشنيزه:ماسپښين
وېشنيزه:غرمه
غرمه

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
بټنوک| ماسپښین
**غرمه**  (انګريزي:Noon)عموما د ورځې 12 بجې ګڼل کیږي. غرمه د نیمې شپې ضد بلل کیږي.

## نور وګوره

* ماسپښین

## حوالې

وېشنيزه:وخت واحد
وېشنيزه:د وخت واحدونه
وېشنيزه:وخت
وېشنيزه:ورځ
وېشنيزه:شپه
ماسپښین

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
بټنوک| ماسپښین
**ماسپښین([[انګلیسي|انګليسي]]:Afternoon)** د غرمې او ماښام ترمنځ موده ده. 

## نور وګوره

* غرمه

## سرچينې

وېشنيزه:د وخت واحدونه
وېشنيزه:وخت
وېشنيزه:ورځ
وېشنيزه:د ورځې برخې
ماښام (د ورځې برخه)

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
بټنوک| ماښام
**ماښام** (انګليسي: Evening)په اصل کې د ماسپښین او شپې ترمنځ موده ده. که څه هم دا اصطلاح موضوعي ده او لمر په عمومي ډول د لمر له لوېدو څخه 30 دقیقې یا شپږ ساعته مخکې ګڼل کیږي.

## حوالې

وېشنيزه:د وخت واحدونه
وېشنيزه:وخت
وېشنيزه:ورځ
وېشنيزه:شپه
وېشنيزه:سهار
وېشنيزه:ماښام
نيمه شپه

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
بټنوک| نيمه شپه
**نیمه شپه(Midnight)** له **یوې** ورځې څخه بلې ته لېږد دی، يا هغه شېبه ده چې تاریخ پکې بدلیږي.

## نور وګوره

* غرمه
* ماسپښين
* مازيګر
* ماښام
* شپه

## حوالې

وېشنيزه:غرمه ماسپښين مازيګر ماښام شپه
وېشنيزه:ماسپښين
وېشنيزه:مازيګر ماښام شپه
وېشنيزه:ماښام شپه
وېشنيزه:شپه
وېشنيزه:ماښآم
وېشنيزه:د وخت واحدونه
وېشنيزه:ورځپاڼه
وېشنيزه:ورځ
عيدګاه

بټنوک| عیدګاه
**عیدګاه** معمولاً له ښاره بهر یو پرانیستی جومات ته وايي چې د اختر د لمانځه لپاره ځانګړی شوی وي. 

د اختر د لمانځه د ادا کولو ځای چې معمولاً له ښاره بهر، د خلاص اسمان لاندې په تړلي شکل وي.

### په عیدګاه کې اداء کېدونکي لمونځونه
د  کوچني اختر او لوی اختر لمونځونه په عیدګاه کې ادا کیږي. هر دوه رکعتونه شپږ اضافي تکبیرونه لري ( چې درې یې د لومړي رکعت په پیل کې ویل کیږي او پاتې درې یې دویم رکعت ته له داخلیدو مخکې ویل کیږي).

## سرچينې

وېشنيزه:جوماتونه
وېشنيزه:اسلام
وېشنيزه:عيدګاه
وېشنيزه:مسجد حرام
هدیره

بټنوک| په ماراکيچ مراکش کې د لمر لوېدو پرمهال د مسلمانانو د هديرې انځور
هدیره هغه ځای دی چې د مړو د قبرونو لپاره ځانګړی شوی وي.

هدیره د مړو يا انسانانو د جسدونو د ښخولو ځای دی. په ځینو هېوادونو کې (لکه د هند یوه برخه) مړي سوځول کيږي، مګر د نړۍ په ډېرو برخو کې دوی مړي ښخوي، په دې توپیر سره چې عیسویان مړی په تابوت کې ښخوي او مسلمانان په هدیره کې له تابوت پرته.

## سرچينې:

# «*مزارستان*» [*باستان‌شناسی*] هم‌ارزِ «*graveyard*»؛ منبع: 
وېشنيزه:هديره
وېشنيزه:مړی
وېشنيزه:مسلمان
مړی

کيڼ|بټنوک| د Rembrandt لخوا د جسد جلا کول.
بټنوک| په مړيستون کی یو مړی
په طبي او حقوقي تعریف کې **جسد** یا **مړی** د انسان مړينې ته وايي.  

## جلا کول
[کيڼ|بټنوک| د یوې وژل شوې جوړې عکس چې خپلې جامې بدلوي، د جوړې د خپلوانو لخوا. په کور کې د مړو سره ژوند کول او د خپلو مړو عزیزانو په جسدونو نوې جامې اچول د [مردم توراجان|تورجان د خلکو یو له کلتوري دودونو څخه دی .]]
د انسان د بدن د تخریب او تخریب د پړاوونو له مخې د مړي په کتلو سره مالومه شي چې د انسان له مړینې څومره وخت تېر شوی دی.

د بدن د تخریب لومړی ګام د حجرو لخوا د انزایمونو خوشې کول دي. دې مرحلې ته د ځان هضم په نوم یادیږي، پدې معنی چې حجرې هڅه کوي خپل ځان د یو انزایم په واسطه له مینځه یوسي چې له دوی څخه پټ شوی وي. د دې انزایمونو سرایت یو هدفمند چلند نه دی او دا پدې معنی ندي چې مړې حجرې خپل چلند اداره کوي ، بلکه دا یوه پروسه ده چې د نورمال حجرو فعالیتونو بندیدو له امله رامینځته کیږي. له دې وروسته، د حجرو د پرتونو ترمنځ مایع تولیدیږي او د پوستکي د پوستکي د مینځلو لامل کیږي. د دې مرحلې په جریان کې، bivalves (که شتون ولري) د بدن په سوریو لکه سترګو ، پوزې ، خولې ، غوږونو ، پرانیستې ټپونو او د بدن نورو برخو کې هګۍ اچول پیل کوي. د دې bivalves ماشوم تر زیږون وروسته د پوستکي لاندې ځي او د بدن په خوړلو پیل کوي.

دوهم ګام د بدن انفلاسیون دی، په کوم کې چې باکتریا د نسجونو په ماتولو پیل کوي، ګاز خوشې کوي. دا ګاز په کولمو کې جمع کیږي او د کوچني کولمو د پیچلتیا له امله په ځای کې بندیږي. د بدن پړسوب اکثرا په معده کې او ځینې وختونه په خوله او تناسلي برخو کې لیدل کیږي. ژبه هم پړسیدلای شي، کوم چې د مړینې وروسته په دویمه اونۍ کې پیښیږي. د بدن انفلاسیون تر هغه وخته دوام کوي چې موجوده ګاز د تیښتې لپاره خلاص ځای ومومي.

دریم ګام بد بوی دی، کوم چې د بدن په هڅو کې وروستی او تر ټولو اوږد ګام دی. پدې مرحله کې د بدن لوی جوړښتونه ماتیږي او نسجونه نرم او مایع کیږي او پروټینونه له منځه ځي. هضمي ارګانونه، مغز او سږي هغه لومړني ارګانونه دي چې مړه کیږي. په نورمال حالت کې، د تخریب له پیل څخه درې اونۍ وروسته، د بدن برخې باید نور د پیژندلو وړ نه وي. عضلات د غوښو او حتی باکتریا لخوا خوړل کیدی شي. ورو ورو، څو کاله وروسته، د بدن پاتې برخه یوازې هډوکي دي .

څېړونکي په دې باور دي چې د انسان بدن د تخریب په وخت کې یو ځانګړی بوی خپروي، کوم چې د نورو ژوندیو موجوداتو د بدن بوی څخه توپیر لري، نو دا د انسان د بدن موقعیت موندلو لپاره کارول کیدی شي، په ځانګړې توګه د طبیعي پیښو لکه زلزلې په وخت کې. په تازه څېړنه کې د ۲۶ حیواناتو او ۶ انسانانو جسدونه په ځانګړو کانتینرونو کې اېښودل شوي او د دوی د تخریب بهیر تر ۶ میاشتو پورې څېړل شوی دی. د دې دورې په جریان کې، د دې بدنونو د تخریب شوي نسجونو څخه خارج شوي ګازونه په منظمه توګه راټول شوي او تخریب شوي. څیړونکي پوهیدلي چې د انسان جسدونه د نورو حیواناتو له جسدونو څخه د دې ګازونو پراساس توپیر کیدی شي. د انسانانو او خنزیرونو جسدونه اته ډوله ایسټرونه خپروي چې د نورو حیواناتو څخه توپیر کیدی شي، مګر د حیواناتو جسدونه هم پنځه ډوله ایسټرونه توليدوي چې د انسان مړی پېژندل کېدلی شي.. 

## اړوندې پوښتنې

* Necropsy
* اټوپسی

## سرچینې

## بهرنۍ لینک

وېشنيزه:مړینه
وېشنيزه:جنازه
وېشنيزه:مړی
وېشنيزه:انسان
وېشنيزه:طب
وېشنيزه:طبابت
محمدي شريعت

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
**محمدي شريعت** هغه ټولو احکامو ته اشاره ده چې الله تعالی په خپل وروستي پېغمبر حضرت محمد صلى الله عليه وسلم له لارې مسلمانانو ته د قيامت تر ورځې پورې نازل کړي دي. په بل عبارت، ټول مسلمانان د محمدي شریعت د پیروۍ ادعا کوي.

يا دا چې محمدي شريعت هغه شريعت ته ويل کيږي چې د الله تعالی د وروستي پيغمبر حضرت محمد صلی الله عليه وسلم انسانانو او پېرانو ته پېش کړی دی او هغه خاتم النبيين دی.

## مذهبي رسمونه
**اصلي مقاله** : کوچنی اختر او لوی اختر

په اسلامي شريعت کې د مشهورو اسلامي مېلو له جملې څخه دوه مهم اسلامي جشنونه د رسول الله صلی الله عليه وسلم له سنتو څخه ثابت دي. 

* کوچنی اختر
* لوی اختر

## سرچينې

وېشنيزه:اسلامي اقتصاد
لید

بټنوک| د انسان سترګې
**لید** د پنځو حواسو څخه یو حسي وسیله ده چې انسان ته  د شیانو څخه منعکس شوې لیدل شوې رڼا په کارولو د شاوخوا چاپیریال د پوهېدو او تشریح کولو وړتیا وربښي. بېلابېلې فیزولوژیکي برخې چې په لید کې ښکېل دي په ټولیز ډول سترګې نوم پېژندل کیږي. لید یو له پنځو حواسو څخه دی. 

## د ليد میکانیزم
رڼا د قرنيه له لارې تېریږي او د زلاليه ، د سترګو لینز او ویټریوس څخه تیریږي او ریټینا ته رسیږي. کورنیا او لینز په ریټینا کې د شیانو عکس جوړوي. د شاګرد قطر په ایرس کې د ریډیل او سرکلر عضلاتو د انقباض او پراختیا له لارې بدلیږي او د رڼا اندازه چې سترګې ته ننوځي تنظیم کیږي. د خواخوږي اعصابو محرک د ریډیل عضلاتو انقباض او د شاګرد قطر کې زیاتوالی لامل کیږي. د پاراسیمپاتیک اعصابو محرک د دوراني عضلې تړون کوي او د شاګرد قطر کموي. هغه انځور چې د شیانو په ریټینا کې راوتلی وي، په عمق کې وي؛ مګر دماغ د زده کړې له لارې په طبیعي ډول انځور درک کوي. د سترګو لینز محدب (مقعد) او د محدب درجې دي او په پایله کې، د هغې د متقابل ځواک بدلیږي ترڅو عکس په ریټینا کې پاتې شي. دا میکانیزم چې د تطبیق په نوم یادیږي، د سلیري عضلاتو په مرسته ترسره کیږي. 

## سرچینې


رده:زیست‌شناسی
حسي وسیله

**حسي وسایل** (انګليسي: Sensory system)  د عصبي سیسټم یوه برخه ده او مسؤلیت یې د حسي مالوماتو ارزونه ده. د حسي سیسټم اجزا عبارت دي له: حسي رسیدونکي، د اعصابو لارې او د دماغ یوه برخه چې د ادراک او احساس ځواک سره تړاو لري. حسي سیسټم حواس کشفوي لکه لیدل ، اورېدل ، لمس کول ، خوند او بویول . په لنډه توګه، احساس د حسی سیسټم له لارې د فزیکي نړۍ څخه د دماغ دماغي سیمې ته لیږدول کیږي. حسي سیسټم د پردی (وروستي) عصبي سیسټم یوه برخه ده چې د چاپیریال محرکاتو په اړه معلومات راټولوي او د پروسس لپاره دماغ او نخاع ته لیږدوي. دا دنده د حسی اخیستونکو لخوا ترسره کیږي. که څه هم حسي اخیستونکي د بدن په ډیری برخو کې موندل کیږي، دوی اکثرا په حسي ارګانونو ( سترګو ، غوږونو ، ژبه ، پوزې او پوستکي ) کې متمرکز دي. حسي ارګانونه زموږ د پنځو حواسو لپاره مسؤل دي.

# لید د ژوندی موجود لخوا د رڼا احساس دی. رڼا د برقی مقناطیسی څپو یوه برخه ده.
# اورېدل د غږ درک کول دي. غږ د مختلف فریکونسۍ سره د هوا حرکت دی.
# بوی پدې معنی دی چې په هوا کې د تعلیق شوي ذراتو شتون پوهیدل. ځینې شیان قوي بوی لري. دا دی، دوی ډیر ذرات خارجوي.
# خوند په موادو کې د ځینو مالیکولونو درک دی. په ژوندیو موجوداتو کې، ځینې مالیکولونو ته حساسیت شتون لري، د بیلګې په توګه، د مادې خټکی پدې معنی دی چې په هغې کې د تیزابي حالت شتون؛ او مالګینه په موادو کې د مالګې شتون ( سوډیم کلورایډ ) معنی لري.
# لمس یو میخانیکي - حرارتي احساس دی؛ په کوم کې چې د تودوخې او یخ احساس، سختۍ ، سختۍ او فشار شامل دي. خارش هم د دې احساس یوه برخه ده. 

## عام غلط فهمي
بټنوک|170x170px| د ژبې غلط عکس چې هغه برخې ښیي چې ويل کيږي د لاندې خوړو خوند مالوموي: (1) ترخه، (2) خټکی، (3) مالګه او

(4) خوږ.په حقیقت کې، ټول خوندونه د ژبې په ټولو برخو کې احساس کیدی شي.

* ټول خوندونه د ژبې په ټولو برخو کې احساس کیدی شي. په هرصورت، په شخص پورې اړه لري، هره برخه د نورو برخو په پرتله یو څه ډیر ځانګړی خوند احساسوي.  همدارنګه پنځه اصلي خوندونه دي چې د امامي ذوق سربیره د مالګې او خټکي او خوږ او تریخ شامل دي.    
* انسان تر پنځو زیات حواس لري. که څه هم تعریفونه مختلف دي، د دوی شمیر له 9 څخه تر 20 حواسو پورې توپیر لري. د اوریدلو، لید، خوند، بوی او لمس سربیره، چې د ارسطو لخوا پیژندل شوي حواس دي، انسان کولی شي توازن او سرعت، درد، د غړو موقعیت او نسبي تودوخه هم درک کړي.  نور حواس چې ځینې وختونه شمیرل کیږي د وخت احساس، خارش، لوږه، تنده، ستړیا، د ادرار اړتیا، د استخراج اړتیا، او په وینه کې د کاربن ډای اکسایډ کچه، ساینس پوهانو یوه تیوري وړاندې کړې چې نه ده ثبت شوې. تر دې دمه.  

## اړوندې پوښتنې

* حرکتي وسيله

## سرچینې

وېشنيزه:پنځه ګوني حسونه
وېشنيزه:اورېدل
وېشنيزه:ليلد
حرکتي وسيله

**د حرکت وسیله** يا حرکتي وسيله چې په انګليسي کې ورته Motor system وايي  د حسي سیسټم  څېر، د عصبي سیسټم په ټولو کچو کې د جوړښتونو او لارو پېچلې شبکه شامله ده  . د حرکت عمل د  عضلاتو او عصبي برخو ترمنځ د متحرک او پیچلي اړیکو له امله رامینځته کیږي. د دماغ مختلفې برخې، د سپراسپینل موټرو لارې او د نخاعي موټرو نیورونونه د حرکتي سیسټم برخه ګڼل کیږي. په دغو برخو کې هر ډول ټپ د حرکت اختلال لامل کیږي، چې شدت یې د زیان په ساحه او د هغې حد پورې اړه لري. البته، د عصبي سیسټم حسي برخې هم په حرکت کې برخه اخلي، که څه هم دوی د حرکت سیسټم برخه نه وي. د حرکتي کنټرول د عصبي سیسټم د حسي او موټرو برخو د همغږي او دوه اړخیز عمل پایله ده.

## د حرکتي سيستم برخې:
د حرکتي سيستم ترټولو مهمې عصبي برخې دا دي:

* د مغزو کورټیکس په کورټیکس کې د موټرو درې ساحې د موټرو کنټرول اغیزه کوي، کوم چې دا دي:
** د لومړني موټرو ساحه 
** د پریموټر ساحه  یا د ثانوي موټرو ساحه
** د اضافي موټرو ساحه 
* د سپراسپینل لارې چې پکې شامل دي:
** پیرامیډال لار
** Corticobulbar tract
** د اهرام څخه بهر لارې 
* سیربیلم او اړوندې لارې
* Basal ganglia او اړونده لارې
* نخاع
* د ټیټ موټرو نیورون

## وروستۍ عام لاره او د حرکت وسیله
وروستۍ عام لاره Final common pathway د **شیرینګټن** لخوا وړاندیز شوې، د حرکتي سيستم یا عصبي سیسټم یوه برخه ده چې د عضلاتو انقباض او د حرکتي عمل کې د مؤثره پردی میکانیزم په توګه دخیل دی.

د وروستۍ عام لارې برخې عبارت دي له:

* د الفا ټیټ موټرو نیورون چې د "الفا موټرو نیورون" په نوم یادیږي. دا نیورون په هغه سیمه کې د عضلاتو ریشې رامینځته کوي چې د نیوروموسکولر جنکشن په نوم یادیږي. هر الفا موټور نیورون د عضلاتو ریشې یو مشخص شمیر رامینځته کوي، کوم چې د موټرو واحد په نوم یادیږي.
* د عضلاتو واحد د عضلاتو فایبرونو سیټ چې د الفا موټرو نیورون لخوا رامینځته کیږي د عضلاتو واحد بلل کیږي.
* منځګړی نیورونونه د نخاعی سینګ په مخکینۍ سینګ کې.

په لویو عضلاتو کې (لکه د تیبیالیس انتریر)، د موټرو واحد د 1000 عضلاتو فایبر یا ډیر لري، او په کوچنیو عضلاتو کې (لکه lumbricals)، د موټرو واحد د 10 عضلاتو فایبرونه لري  .

کله چې د اعصاب جریان د الفا موټرو نیورون ته ورسیږي، دا پیغام د نیوروموسکولر جنکشن ساحه کې د عضلاتو واحد ته لیږدول کیږي، او په دې توګه، کله چې اغیزمن موټری واحدونه محرک شي، د کنکال عضلات قرارداد کوي او په پایله کې، حرکت واقع کیږي.

## پايڅوړ

## اړوندې پوښتنې

* عصبي سیسټم
* د حرکت کنټرول
* پورتنۍ موټور نیورون
* د ټیټ موټرو نیورون

## سرچینې

* Barbara F. Westmoreland/ Medical Neuroscience; 1994
*

وېشنيزه:اناتومي
وېشنيزه:سيستم
وېشنيزه:حرکتي عمل
وېشنيزه:حرکتي وسايل
وېشنيزه:حرکتي وسيأ
وېشنيزه:حرکتي وسيله
وېشنيزه:حرکتي سيستم
تابوت

بټنوک| یو سپین تابوت
**تابوت** په (عربي: **نعَش**) د لرګیو کڅوړه ده چې د مړي د لېږدولو او ښخولو لپاره کارول کیږي.

په اسلام او یهودیت کې، مړی باید په خاورو کې ښخ شي او تابوت یوازې د لېږد لپاره کارول کیږي، مګر عیسویان خپل مړی په تابوت کې په خاورو کې ښخوي. 

په ایران کې تر دې وروستیو پورې مړي په برانکارډ يا د لېږد کټ کې وړل کېدل، خو اوس د تهران بهشت زهرا د مړو د لېږد لپاره له تابوت څخه کار اخلي. 

## دا هم وګوره

## سرچینې

وېشنيزه:مړي
وېشنيزه:مړینه
وېشنيزه:مړی
وېشنيزه:هديره
وېشنيزه:عيسويان
وېشنيزه:اسلام
اورېدل

[بټنوک| د [انسان غوږ ته کتنه]]
**اورېدل** د پنځو حواسو څخه یو دی **.** د غږ د پېژندلو وړتیا د یو ارګان لکه غوږ لخوا د کمپنونو کشف کولو له لارې ترسره کیږي. د اورېدلو نشتوالي ته کوڼ والی ویل کیږي.

په انسانانو او نورو شمزۍ لرونکو کې، اوریدل د اوریدونکي سیسټم لخوا ترسره کیږي. وایبریشنونه د غوږ پواسطه کشف کیږي او دماغ ته د عصبي فایبرونو لخوا لیږدول کیږي. د لمس حس په څېر، د اورېدلو حس هم د ژوندیزم څخه بهر د مالیکولونو حرکت ته اړتیا لري.  د اوریدلو حد تعریف: د فریکونسۍ لپاره لږترلږه د اوریدلو وړ غږ شدت ته د اوریدلو حد غږ شدت ویل کیږي. د غږ د حس د نسبي کچې تعریف: د غږ د شدت تناسب د غږ د اوریدلو حد کې د غږ شدت نسبت ته د هغه غږ د احساس کچه یا نسبي شدت ویل کیږي. یادونه: د محاسبې د اسانتیا لپاره، د دې لوګاریتمیک ارزښت په پام کې نیول شوی.

## پايڅوړ

وېشنيزه:پنځه ګوني حسونه
وېشنيزه:اورېدلو حس
وېشنيزه:اورېدل
وېشنيزه:بويولو حس
مارکوس پیټرسن

**مارک پاول رابرټ پیټرسن** (انګلیسي: Mark Paul Robert Paterson) یو فیلیپین-برتانوي لوبغاړی، سندرغاړی، د تلویزیون کوربه او فوټبالر دی چې په فلیپین کې میشته دی.

## ژوندلیک
پیټرسن په انګلستان کې زیږیدلی و. هغه د فلیپین او برتانوي نسل څخه دی. هغه د پانګاسینان متشبثه نورما ماریو پیټرسن او د برتانوي هوایی ځواک پخواني پیلوټ جورج ټریور پیټرسن یوازینی ماشوم دی. هغه په شپږ کلنۍ کې د فوټبال لوبه پیل کړه او د فوټبال نامتو لوبغاړي کریسټیانو رونالډو ته ګوري.

په ۲۰۰۷ کې، هغه مانیلا ته لاړ او په ریډلي نړیوال ښوونځي کې شامل شو. هغه د ټاګالوګ ژبې زده کړه پیل کړې وه، بیرته انګلستان ته واستول شو، او په  ۲۰۱۶ کې فیلیپین ته راستون شو چیرې چې هغه په انډرون کالج کې د میلمه پالنې مدیریت زده کړه کوي. په کالج کې، هغه په مسلکي توګه د کایا F.C لپاره لوبه وکړه. ایلیټ.

هغه د یو مدیر لخوا وڅیړل شو، کوم چې د تفریحی صنعت کې یې خپل مسلک پیل کړ. د هغه لومړی کوربه ګیګ د MTV فیلیپین د VJ په توګه و، چیرې چې هغه د MTV فیلیپین تیلو په څیر پروګرامونه وړاندې کړل.

## بهرنۍ اړیکې
* مارکوس پیټرسن IMDb
د څکلو يا خوند حس

**د خوند اخیستو** وسیله د خوند اخیستلو او د خوند حس لپاره حسي وسیله ده . 
بټنوک| ژبه، د خوند تر ټولو مهم ارګان دی
**خوند** یو له پنځو حواسو څخه دی.  (څلور نور حواس دي: بوی ، خوند ، لید ، اوریدل ) خوند په موادو کې د ځینو مالیکولونو احساس دی. په ژوندیو موجوداتو کې، ځینې مالیکولونه شتون لري  چې د حساسیت په نوم یادېږي، د بیلګې په توګه، د یوې مادې خړوبتیا پدې مانا ده چې په هغې کې د تیزابیت شتون لري.

## د خوند سیسټم جوړښت
ژبه او خوله په زرګونو کوچنیو پروجیکشنونو پوښل شوي، کوم چې د لوڅ سترګو لیدل کیږي، چې د پاپیلا په نوم یادیږي. د هر پیپیلا دننه په سلګونو د خوند جواني شتون لري.  د کرسټالین پیپیلا استثنا سره، کوم چې د خوند غوټۍ نلري. د ژبې په شا او مخ کې د 2000 څخه تر 5000 پورې د خوند غوټۍ شتون لري.  پاتې نور په چت، اړخونو او د خولې شاته او په ستوني کې موقعیت لري. هر د خوند بوډ له 50 څخه تر 100 پورې د خوند اخیستونکي حجرې لري.

## په انسانانو کې خوند حس
په انسانانو کې، د 50 کلنۍ په شاوخوا کې، د ژبې د پیپیلا د ضایع کیدو او د لعاب په تولید کې د عمومي کمښت له امله، د خوند احساس کمزوری کیږي. انسانان د خوند د کمښت له لارې د خوند محرک اختلالات هم کولی شي. 

## په حیواناتو کې خوند حس
ټول تی لرونکي د خوند احساس نه لري؛ ځینې موږکان کولی شي نشایسته وخوري، کوم چې انسانان نشي کولی. پیشوګانې نشي کولی خوږ معلوم کړي. 

## غلط فهمونه
بټنوک|170x170px| د ژبې غلط عکس چې هغه برخې ښیي چې احساس کوي (1) ترخه، (2) خټکی، (3) مالګه او (4) خوږ. په حقیقت کې، ټول خوندونه د ژبې په ټولو برخو کې احساس کیدی شي.
د مهشورې عقيدې خلاف، ټول خوندونه د ژبې په ټولو برخو کې احساس کیدی شي. په هرصورت، په شخص پورې اړه لري، هره برخه د نورو برخو په پرتله یو څه ډیر ځانګړی خوند احساسوي.  همدارنګه پنځه اصلي ذوقونه دي، چې په هغه کې د مالګې، خټکي، خواږه او ترخې تر څنګ د غوښې ( امام ) خوند هم شامل دی.    

## ګالری

## اړوندې پوښتنې

* خوند
* بې خوندي
* بوی
* لید
* اورېدل

وېشنيزه:اورېدلو حس
وېشنيزه:خوند
وېشنيزه:بويولو حس
مسلمان

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
بټنوک|250x250px| مصري مسلمانان د لمونځ پرمهال
**مسلمان ( عربي: مسلم، مسلمة)، (انګريزي:Muslim)**هغه کس ته وایي چې د اسلام په دین ایمان لري. که څه هم د مسلمانانو د عقیدې له مخې اسلام د خدای دین دی او دا دین له رسول الله صلی الله علیه وسلم مخکې هم موجود  او هغه څوک چې د الله د دین پیروي کوي مسلمانان دي. د بېلګې په توګه د قرآن له مخې حضرت ابراهيم (ع ) هم مسلمان و. خو نن ورځ د مسلمان مانا هغه څوک دی چې د رسول الله صلی الله صلی اللہ علیه و آله وسلم  په دین عمل کوي او ایمان لري. ځکه چې حضرت محمد (صلی الله علیه وسلم) د دغو انبیاوو په اخیر کې راغلی او د هغه په راتګ د اسلام پخواني احکام منسوخ او نوي احکام د الله جل جلاله له لوري رانازل شوي چې تر قيامته به پرې عمل کول فرض وي.
کيڼ|بټنوک|260x260px| په نړۍ کې د مسلمانانو د نفوس تناسب

## د اسلامي عقيدې بنسټ
په لومړي سر کې به هغه کسان چې اسلام به يې مانه دا اعتراف کاوه چې الله یو دی او محمد د صلی اللہ علیه و آله وسلم دی. په دې طریقه هر څوک د اسلام دائرې ته داخلیږي. کله چې څوک حضرت محمد صلی اللہ علیه و آله وسلم د الله تعالی د رسول په توګه ومني نو په هغه باندې لازمه ده چې په هر هغه څه ایمان راوړي او د هغه د پیروي کولو هڅه وکړي. د بېلګې په توګه حضرت محمد صلی الله عليه واله وسلم وويل چې له ما وروسته بل نبي نشته او هغه د خداى وروستى رسول دى، نو پر دې ايمان راوړل د اسلام له دندو څخه دي. د اسلام اساسي عقیدې چې په دې اړه د مسلمانانو په هیڅ فرقه کې اختلاف نشته په لاندې ډول دي

* الله يو دی او هیڅ شریک نه لري،  له هغه پرته بل د عبادت وړ نشته.
* حضرت محمد صلی اللہ علیه و آله وسلم د الله تعالی وروستی پیغمبر او رسول دی.
* قرآن د الله تعالی کتاب دی او هره کلمه او حرف يې د الله تعالی له لوري دی.
* په قیامت او حساب، تر مرګ وروسته پر ژوند باندې ایمان درلودل
* د لمانځه، روژې، زکات، جهاد او حج په فرضيت ايمان (د هغو کسانو لپاره چې د حج توان لري)
* په ملائکو (پرېښتو)، پخوانیو پیغمبرانو او کتابونو ایمان لرل

هغه څوک چې په پورتنیو شیانو باور لري مسلمان بلل کیږي. له دې پرته نور اختلافونه فرعي او سیاسي دي.

## د مسلمانانو شمېر
کيڼ|بټنوک|250x250px|د مسلمانانو شمېر


## بیرونی روابط

* اسلامی ڈائرکٹری


وېشنيزه:اسلام
ترملي اورورا

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
[کيڼ|بټنوک|300x300px| د [پولنډ په سټاوزین کې د یوې ورکې شوې کلیسا له کړکیو څخه د لمر وړانګې.]]
کيڼ|بټنوک|300x300px| د اصفهان د جامع جومات د شمالي گنبد د چت لاندې د لمر وړانګې.
د **لمر وړانګې** یا **هورتاب** د اتموسفیر د نظري پدیدې نوم دی چې په کې د لمر وړانګې په داسې ډول لیدل کیږي چې د اسمان له یوې نقطې څخه ځلیږي او د رڼا د ډنډونو په بڼه خپریږي.

په حقیقت کې، د سپوږمۍ وړانګې د ورېځو یا نورو شیانو تر منځ د خلا څخه تیریږي، یا دا پېښه د ورېځو او نورو شیانو د ضخامت د توپیر له امله رامنځته کیږي.

توپیر هغه وخت رامینځته کیږي کله چې ورېځې یا نور شیان د لمر یوه برخه بنده کړي، او دا په پایله کې د ماښام د لمر د لیدلو لامل کیږي. ترملي اورورا ځکه نومول شوې ځکه چې دا ستونزمنه ده چې د هغې د&nbsp;پېښېدو وخت مالوم کړای شي.
کيڼ|بټنوک|300x300px| د ورېځو په واسطه د ترملي اورورا خپرېدل
د ترملي اورورا په درې ډوله ده:

* وړانګې چې د ورېځو له خاليګاوو نه تېرېږي.
* د لمر هغه وړانګې چې د ورېځو په وسيله متفرقې کيږي او خپرېږي.
* روښانه، ګلابي یا سور وړانګې د افق په سطحه ځلیږي.

## انځورتون

دوتنه:Crepuscular rays color.jpg||
دوتنه:Crepuscular ray sunset from telstra tower edit.jpg||
دوتنه:Crepuscular rays 09-11-2010 1.jpg||
دوتنه:Anticrepuscular Rays.jpg||
دوتنه:Crepescular rays in saint peters basilica.JPG||
دوتنه:Crepuscular rays and Dead trees at Mammoth Hot Springs.jpg||
دوتنه:Lunar Crepuscular Rays 2.jpg||
دوتنه:COLLECTIE TROPENMUSEUM De Dago-waterval bij Bandoeng TMnr 60016824.jpg||
دوتنه:Crepuscular Rays, India.JPG||
دوتنه:Angel's Ladder.jpg||
دوتنه:SonneNebel.jpg||
دوتنه:All sky Rays.jpg||


## اړوندې پوښتنې

* د لمر وړانګې

## سرچینې

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Crepuscular rays». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱ ژانویهٔ ۲۰۱۲.
وېشنيزه:وړانګې
وېشنيزه:ورېځ
وېشنيزه:لمریز نظام
وېشنيزه:لمر
وېشنيزه:افق
سهار(سپيده داغ)

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
بټنوک|250x250px
**سحرګاه** ،لمرخاته ، سپیده **دم** سپيده داغ یا اورورا (**شفق)** د لمر له لوېدو مخکې افق بلل کېږي. د ماښام ، سهار او لمر د راختلو موده د دې سیمې په عرض البلد پورې اړه لري، او د هغې اوږدوالی په قطبي سیمو کې د څو دقیقو څخه څو ساعتونو ته اوږديږي.

## په مذهبونو کې
په اسلام کې، دا د ورځې د لومړي لمانځه وخت دی چې د سهار څخه تر لمرخاته پورې، او د روژې په میاشت کې، دا د روژې له پیل څخه مخکې وخت دی.

## داهم وګوره

* سهار
* غرمه
* لمرپرېواته
* ماښام
* اورورا يا شفق

## سرچینې

وېشنيزه:د ورځې وختونه
شپنۍ اورورا

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
**شپنۍ اورورا يا ماښامي شفق** (انګليسي:Twilight) د  شپې د تیاره پیل دی، او پداسې حال کې واقع کیږي چې اسمان معمولا روښانه او نیلي وي. ژوره شپه ده کله چې د لمر مرکز د افق څخه 6 درجو ته ورسیږي. دا د شپې د ژورې اورورا پای په نښه کوي، هغه نقطه چې مصنوعي رڼا ته اړتیا لیدل کیږي. د لمر غروب کېدل ښايي د لمر له لوېدو سره ګډوډ وي، خو لمر د افق لاندې د لمر ورځنی ورکېدل دي.
مېنځ،_center|بټنوک|250x250px| په سیټل، واشنګتن کې ماښام

## ګالری

دوتنه:PortoCovo February 2008-4.jpg|
دوتنه:Dusk-A330.JPG|
دوتنه:IbirapueraDusk.jpg|


## اړوندې پوښتنې

* د ماښام لمر
* اورورا يا شفق

## سرچینې

* [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dusk&oldid=378582292 Dusk], په انګلیسي ویکیپیډیا کې ونډه اخیستونکي، په 2 سپتمبر 2010 کې اخیستل شوي.
وېشنيزه:وخت واحد
وېشنيزه:وخت
وېشنيزه:ورځ او شپه
تانګ

بټنوک

**چانګ تانګ** ( چينايي : 商湯) (زېږېدنه 1617-مړ 1588 ق م) په چين کې د شانګ امپراتورۍ بنسټ ايښودونکی او پاچا و. د هغه اصلي نوم زي لو (子**履**) و او د هغه له مړینې وروسته د تانګ په نوم مشهور شوی.

تانګ د شيا امپراتورۍ د وروستي واکمن امپراتور جې جي په نسکورولو سره واک ته ورسېد. له پاچاهۍ مخکې يې په خپله قبيله اوولس کاله حکومت وکړ او په دې موده کې يې هوښيار کسان په مهمو دندو ګمارل او د واک برخه يې ورته برابره کړه. کله چې هغه د ژیا کورنۍ نزول ولید، نو له دوی سره یې جګړه پیل کړه او له یوولسو جنګونو وروسته یې ډیری ځمکې ونیولې او ډیری دولتونه یې د هغه تابع کړل. وروسته له هغه چې د ژیا حکومت له داخلي بغاوت سره مخ شو، تانګ په پای کې په 1600 (مخزېږديز) کې وروستۍ بریا ترلاسه کړه او جیا د خپل پاتې ژوند لپاره له هېواد څخه جلاوطن کړ.

تانګ د ډیری چینایانو لخوا درناوی کیږي. هغه تاوان او خراج کم کړ او د اجباري نظامي خدمت کچه یې راټیټه کړه. هغه د ژیړ سیند په اوږدو کې خپل نفوذ پراخ کړ او ډیری لیرې ځمکې یې د هغه معاونین جوړ کړل. هغه اینیانګ هم خپله نوې پلازمینه جوړه کړه. د ګریکپو امپراتورۍ د تانګ امپراتورۍ وروسته د نیما لخوا تاسیس شوه او 1598 کاله یې دوام وکړ. د تاریخ پوهانو په وینا، دا د چین په تاریخ کې ترټولو ځواکمن امپراتورۍ دی، نو هیڅ حکومت یې د مقابلې توان نه درلود. دې امپراتورۍ د بویو، ګوګوریو ، هان او چین په امپراتوریو ۷۵۹ کاله حکومت وکړ.
وېشنيزه:چينايي لوبگران
وېشنيزه:چين
وېشنيزه:چينايان
وېشنيزه:چينايي امپراتوران
وېشنيزه:چينايي تاريخ
شکربوره

**شکربوره** د سموسې په بڼه د خوږې يو پخوانی اريايي جوړښت دی، چې بادام، غوز دي، له بورې ډکیږي او په تنور کې پخیږي . شکربوره معمولا د نوروز لپاره پخیږي. بهرنۍ سطحه يې په ځانګړې بڼه ډيزاين شوې وي ( مانا بېلابېل ډيزاينونه ورکړل شوي وي). 

شکربوره د ایراني خوږو یو ډول دی چې اوږد تاریخ لري او لږ تر لږه د ساسانیانو دورې ته رسیږي. دا خوږه په اصل کې د حلوا په څېر وه چې له بورې او بادامو څخه جوړېده. په فارسي کې یې نور نومونه دي: *شکربوره* ، *شیکربورک* ، *شکرپېره* او *شکرپېره* . شکرپورې   شکرپېره، شکرباره، سنبوسه قندي، اګردک،  سیکري او ساکران  پېژندل شوې .  دا خواږه اوس هم د ایران د پخوانۍ امپراتورۍ په ځینو سیمو کې مشهور دي، لکه افغانستان ، منځنۍ اسیا او قفقاز . په افغانستان کې د **شيرپېړې** په نوم یو ساده ډول جوړیږي. په افغانستان کې دې ته په محلي ژبو کې شيرپېړه یا شیرپیرا ویل کیږي. دا خواږه په پاکستان کې هم جوړیږي. 

دا خواږه په اناتولیا کې په ترکیه کې د شیکرپیر ( ترکي ژبه:Şekerpare) په نوم یادیږي او په ترکي خواړو کې یو له مشهورو میوو څخه دی. هلته، شیکرپېره په عمده توګه د بادام پیسټری د نرمو بالونو په پخولو سره چمتو کیږي چې د لیمو په خوند شوي شکر شربت کې ډوب شوي.
کيڼ|بټنوک|230x230px| شکربوره د اذربایجان جمهوریت کې په عام سټایل کې.
د آذربایجان جمهوریت کې، دا د *شاکربورا* په نوم یادیږي او دا د خوږ په توګه کارول کیږي.   دا خواږه د لمریز شکل لري او د بادامو ، هیزلنټ یا اخروټ او شکر څخه ډک شوی. شکربوره، *شورغل* او *باخله* د اذربایجان په جمهوریت کې د نوروز اختر سمبولیک خواړه دي. 

د اذربایجان په جمهوریت کې د شکربورې جوړول معمولا د خپلوانو، ملګرو او ګاونډیانو د یوې ډلې کار شامل دی چې د نوروز د خوښۍ لپاره د یو کس په کور کې راټولیږي. شکربوره، لکه د نوروز لپاره چمتو شوي خوږو په څیر، سمبولیک معنی لري چې نیمه سپوږمۍ یا د اور لمبې معنی لري.  

## نوم او مانا
د دې نیمګړې خوږې نوم د فارسي شکر بوره څخه اخیستل شوی. د بوره ریښه د منځنۍ فارسي کلمې * *بوراک* ته ځي. دا کلمه بالاخره د هند-اروپایي ریښې  چې مانا یې "پرې کول او وېشل".  ترکانو دا کلمه له فارسي څخه اخیستې ده. په پخوانیو عثماني سیمو کې د یو بل عام خوږ نوم، بوریک ، هم د ورته فارسي کلمې څخه راځي.   په عموم کې، دا مانا لري "د بورې ټوټه" او "د بورې ټوټه".

:

## تیارول
د شکربزې د چمتو کولو لپاره، د غنمو د اوړو وړې ټوټې، بوره، د بادامو دانو او پستې ټوټې ټوټې شوي او پخیږي. 

اوړه یې د غنمو له اوړو، مکھن، شیدو، د هګیو ژیړ، کریم او خمیر څخه جوړیږي. د هغې داخلي برخه د پوډر شوي بورې سره مخلوط شوي بادام یا جوش شوي مغز څخه چمتو شوي. دا د خواږو د خوند کولو لپاره لاچي هم لري.

د چمتو کولو طریقه دا ده چې لږ غوړ ګرم کړئ او په کافي اندازه اوړه واچوئ ترڅو د ترهلو په څیر جوړ شي. بیا یې د یخولو لپاره یو طرف ته واچوئ. بیا یې د ټری په مینځ کې واچوئ او ښه یې ومینځئ تر هغه چې سپین شي، بیا یو څه بوره واچوئ، بیا یې وخورئ تر څو چې سخت او یخ شي. بیا یې مخلوط کړئ او د ټری په ښکته برخه کې دارچیني وویشئ او خپره یې کړئ او یو څو کرش شوې بوره یې پرې واچوئ. 

په آذري نسخه کې، موږ ټوخه غوټه کوو او په کوچنیو ګردي شکلونو کې یې پرې کوو، بیا یې د اجزاوو سره ډک کړو او د ډنډ په څیر نمونه یې وتړو. په ټوټو کې د ګنډلو نمونه د دودیزو ټیزرونو په کارولو سره جوړه شوې.

## سرچینې

وېشنيزه:بوره
وېشنيزه:شکر
وايو ديو

**هندو دیومالا** د "وا" څخه اخیستل شوی چې مانا یې باد دی. د وایو پران او د هغه اوتار ته ویل کیږي. په ريګویدا کې، پرته له یو ځای څخه چېرې چې د پرشا ساه ویل کیږي، دا هر ځای د باد یا هوا لپاره اخیستل کیږي. د رګ وید د دې وینا تفسیر د نفس حیات مفهوم ته زیږیدلی دی، یعنی پرانا. د اتل وید په وینا، وایو د پاکولو ځواک، له بدبختۍ څخه د خلاصون او د دښمنانو د کمانونو له منځه وړلو سره تړاو لري. وایو د څارویو په ملګرتیا کې خوشحاله دی او ګلان ورته سپیڅلي دي. په ریګ وید کې هغه د ترټولو دننه په توګه ښودل شوی، چیرې چې هغه د اوه آسونو په ګاډۍ کې د هغه سره لیدل کیږي. د ویدیک دورې وروسته، وایو د پنځو بنسټیزو عناصرو څخه یو وګڼل شو. دا د پنځو vasus په توګه هم طبقه بندي کیږي. د افق شمال لویدیز څلورمه برخه ورته ځانګړې شوې وه. په آیوروید کې، وایو د انسان له بدن څخه خارج شوي عنصر په توګه تعریف شوی، کوم چې کولی شي هغه لیونۍ کړي. 

## سرچينې

وېشنيزه:هندوييزم
وېشنيزه:هندوييزم د هېواد په حساب
بهيم

**بهيم**(په لفظي مانا ډاروونکی) د پانډو زوی. هغه د خپل ځواک، قد او ډېر خورۍ کبله خورا مشهور و. هغه د ویرات پاچا  د پخليوال دنده پرغاړه لرله،  په مهابارت کې، دریودان په دوکې سره د هغې پښه ماته کړه چې د هغې د درد له کبله مړ شو.

## سرچينې

## نور وګوره

* بهیم (UPI ایپ)
وېشنيزه:هندوييزم د هېواد په حساب
وېشنيزه:هندوييزم
وېشنيزه:هندويزم
وېشنيزه:هندويزم څخه اسلام قبول کوونکي
راوڼ

**راون، راوڼ يا راوانا** (Ravana) سنسکرت نړیواله ژباړنه : Rāvaṇa؛ تلفظ: /ˈr ɑː v ə n ə / ;  سنسکرت : रावण) د هندوانو په افسانه رامايڼ کې د راکشس ( بد صورته، ديو هيکله انسان) په توګه یو لومړنی افسانوي  کرکټر دی، چې د لنکا پاچا و.   

## بهرنۍ اړیکې

* د هیلادیوا تاریخي پاچا راوانا | د راماینا څیړنه  آرکائیو شدہ شوې  

## سرچينې

وېشنيزه:هندومت
وېشنيزه:هندوستان او پښتانه
وېشنيزه:هندوراس
وېشنيزه:هندوان
وېشنيزه:هندو مذهبي لارښودان
وېشنيزه:هندو فلسفي مفاهیم
وېشنيزه:هندو-اروپايي څوژبيز ملاتړ کينډۍ
وېشنيزه:هندو
راکشس

"راکشس": په لغوي مانا قوي ، بد شکل او ټیټ ذاتي او ديو ماننده انسان ته وايي . کله چې اریایانو د هند برصغیر باندې یرغل وکړ، دوی دا نوم دراویډیانو او د دوی مخلوط نسل ته ورکړ. راکشس په هندي دیوا مالا کې نیمه الهی واکونه لري. خدایان د سخاوت، بخښنې، رحم، حقیقت، او د بدۍ څخه کرکه لري. له بلې خوا راکشس یوازې د بدیو ښکارندوی کوي او د خدایانو کار خنډوي. همدارنګه دوی د انسانانو دښمنان دي او د بدۍ په لاره کې یې رهبري کوي. د آریایي قوم پاچاهانو او د نورو قومونو خلکو چې ځانونه د هند له قومونو څخه د رنګ او نژاد له مخې غوره ګڼل، د دراویډیانو قوم چې د آریایانو دښمنان ګڼل کېدل، د راکشس په نوم یادیدل. او آریایانو ته یهودیت ورکړل شو. د دغو شیطانانو په منځ کې مشر راون دی چې د رام او د کرشنا د ماما، نرکاسارا سره یې د کرشنا د وخت جنګ کړی و، چې د کرشنا میرمن ستیاباما لخوا وژل شوی و، او په کوم کې چې هندو ملت د دیوالي جشن لمانځي.

## نور وګوره

* آریا
* هیندویزم
وېشنيزه:اريايان
وېشنيزه:دراويډيان
وېشنيزه:دراويډي ژبې
وېشنيزه:هندي ژبې
وېشنيزه:پښتو سندرغاړې
وېشنيزه:هندوان
وېشنيزه:پښتو