محمد اعظم سيستاني

بټنوک|محمد اعظم سيستاني
**کانديد اکاډميسين محمد اعظم سيستاني** (۱۳۱۷ ل. = مارچ، ۱۹۳۸ ز. کال - ) *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Muhammad Azam Sistani)* په وروستيو څلورو لسيزو کې، د افغانستان په رسنيو او فرهنگي ټولنه کې يوه پېژندل شوې څېره ده. نوموړی يو افغان ليکوال، څېړونکی، کره کتونکی او تاريخپوه دی، چې په ۱۹۶۰ ز. کال کې د لوړو زده کړو له وختونو نه را په دېخوا څېړنيزې ليکنې خپروي. 

## مخينه
محمد اعظم سيستاني په يوې منځنۍ کورنۍ چې د زمکو خاوندان ؤ، د نيمروز ولايت په يوه ليرې پروت کلي کې نړۍ ته راغلی. د د پلار نوم يې شېر احمد او د نيکه نوم يې محمد يوسف خان بارکزی دی. د سيستاني نيکه، محمديوسف بارکزی د امير عبدالرحمن خان د حکومت په وخت کې د نيمروز ولايت د سرحد دار په توگه دنده ترسره کوله. هغه چې د ۱۰۰ کسيزه لښکر مشري يې کوله له خپل کلي «نوده» فراه نه نيمروز ته ولاړ او هماغلته يې زمکې وپېرلې او هماغلته يې د محمد يوسف په نامه کلی ودان کړ او مېشت شو چې د محمد يوسف نه وروسته زوزات يې تر اوسه پورې په همدغه کلي کې چې د هلمند رود تر څنگ د کنک په ولسوالۍ کې اوسېږي.

## زده کړې

## دندې

## چاپ شوي آثار
محمد اعظم سيستاني له ١٩٦٢ ز. کال نه راپدېخوا ليکوالي کوي. کله چې نوموړی په کابل پوهنتون کې د دويم ټولگي محصل ؤ، له هماغه وخت نه تر ۲۰۰۸ ز. کال پورې يې لانديني څېړنيز آثار ليکلي او خپاره کړي دي:
 
### خپلواکه چاپ شوي آثار
#نظام بهره بردارى از زمين درافغانستان قرون وسطى - (١٠٠ مخه) - کابل - د چاپ کال ١٣٦١=١٩٨٢ ز.
#مالکيت ارضى و جنبشهاى دهقانى درخراسان قرون وسطى - (٧٠٠ مخه) - کابل - چاپکال ١٣٦٢=١٩٨٣ ز. (همدا دواړه ټوکونه وروسته له کره کتنې، نوې کېدنې او د «مالکيت ارضى و شيوه هاى بهره بردارى از زمين در خراسان قرون وسطى » په نوم د يوه نوي څپرکي په زياتونې سره يو ځل بيا په ۲۰۰۶ ز. کال کې په سويډن کې چاپ شوی.
#سيستان ، سرزمين ماسه ها و حماسه ها - ( لومړی ټوک ٦٠٠ مخه) -  کابل - چاپکال ١٣٦٤=١٩٨٥ ز.
#سيستان ، سرزمين ماسه ها وحماسه ها ( دويم ټوک ٩٠٠ مخه) شامل : جغرافياى طبيعى ، جغرافياى تاريخى و جغرافياى اقتصادى سيستان در قرون وسطى-  کابل - ١٣٦٧=١٩٨٨
#سيستان ، سرزمين ماسه ها وحماسه ها (درېيم ټوک ٤١٢ مخه) شامل : اوضاع سياسى و اجتماعى سيستان تا تاسيس دولت سدوزائى افغانستان در١٧٤٧م - کابل ،١٣٦٧ =١٩٨٨م 
#سيستان ، سرزمين ماسه ها وحماسه ها (څلورم ټوک ٣٠٠ مخه) شامل : سرگذشت سيستان و رود هيرمنداز ١٧٤٧ تا ١٩٧٣ م - کابل،  ١٣٦٨=١٩٨٩م . ( د يادونې وړ ده چې د سيستان اړونده د څلور واړو ټوکونو مطالب له ١٣٤٤ ل. کال وروسته پرې څېړنې شوي او په ١٣٦٣ ل. کال کې د افغانستان علومو اکاډمۍ ته د چاپ لپاره سپارل شوي) 
#مردم شناسى سيستان ، شامل: اتنوگرافى تاريخى مردم سيستان ، رسوم وعنعنات، باورهاو معتقدات ، ضرب المثل ها، سرودهاى عاميانه ، لهجه بوميان سيستان ( گويش زابلى) ، افسانه های مردم سيستان (٢٧٠ مخه) - کابل، ١٣٦٨=١٩٨٩م
#بررسى اوضاع سياسى و اجتماعى افغانستان از ١٩٠١ تا ١٩١٩م ( رساله ، ٦٥ مخه)با انضمام دو مقاله ديگر از پوهاند هاشمى و داکتر عبداﷲ مهربان ، طبع وزارت اطلاعات وکلتور ١٣٦٨=١٩٨٩م
#قيام هاى مردم خراسان وسيستان در سه قرن اول هجرى ( ١١٦ مخه) طبع وزارت اطلاعات وکلتور، ١٣٧٠=١٩٩٠م ( اين اثر نيز قبل از خروج از مطبه در آتش بمباران مجاهدين سوخت )
#قيام هاى مردم افغانستان بر ضد نادرشاه افشار( ٧٥ مخه) - کابل، ١٣٦٨ =١٩٨٩م
#سيماى رستم در شاهنامه (٢١٤ مخه) طبع اکادمى علوم افغانستان ، ١٣٦٩ =١٩٩٠م
#مناسبات ارضى و شيوه هاى برخوردبه مسأله زمين وآب در افغانستان سال هاى ٧٠ و٨٠ قرن بيستم ( ٢٠٠صفحه ) طبع اکادمى علوم افغانستان ، ١٣٧٠ =١٩٩١م
#مقدمه يى بر کودتاى ثور وپيامدهاى آن در افغانستان ، (٤٢٠ صفحه) طبع ١٩٩٦، سوئد
#قيام هاى مردم افغانستان از قرن هشتم تا هژدهم ميلادى ، (٣٠٠  مخه) طبع ١٩٩٨، سوئد( اين اثر از طرف صالح محمدصالح به زبان پشتو ترجمه ودرپاکستان چاپ شده است.)
#دو نابغه سياسى - نظامى افغانستان در نيمه اول قرن ١٩م ، (٤٠٠  مخه) طبع ١٩٩٩، سويد (اين کتاب در زمستان ١٣٧٨ ش درايران و در ماه حمل ١٣٧٩ ش در پشاور پاکستان نيز تجديد طبع شده است.)
#يک نگاه انتقادى برجلد اول ودوم افغانستان درمسيرتاريخ (رساله ١٠٠ مخه) طبع جون ٢٠٠٠م
#خيزشهاى مردم قندهار، هرات و سيستان برضد صفويان ايران و بابريان هنددر قرن ١٨ ميلادى،٢٠٠٠، سوئد، اين اثر درسال ٢٠٠٢در پشاور پاکستان نيز تجديدچاپ شده است 
#نگاهى بر اوضاع اجتماعى افغانستان از طاهريان تا تيموريان ،(٢٨٥صفحه) چاپ ، ٢٠٠١، سوئد
#علامه محمودطرزى ، شاه امان الله ونقش روحانيت متنفذ ، چاپ ٢٠٠۱، سوئد وچاپ ۲۰۰۴ پشاور
#سى مقاله سيستانى ، (٣٥٦ صفحه) چاپ اکتبر ٢٠٠٢ ، سوئد
#سيماى زن افغان درتاريخ افغانستان ،( ١٨٥ صفحه ) ، جنورى ٢٠٠٤، سوئد
#پشتونستان و زخم ناسور خط ديورند، مجموعه مقالات، اکتوبر ٢٠٠۵، سوئد
#حماسه قيامها يا دوقرن مبارزه بخاطر ازادی، سويد، ٢٠٠٤
#رستاخېزقندهار وفروپاشي دولت صفويه در ايران، چاپ مرکزنشراتی دانش پشاور٢٠٠٥=١٣٨٤
#ظهور افغانستان معاصر واحمدشاه ابدالی، چاپ پشاور، ٢٠٠۷=١٣٨۶
#آيا افغانستان يک نام جعلي است؟ (مجموعه بيست مقاله تحقيقي) چاپ،پشاور ٢٠٠۷=۱۳۸۶

### چاپ شوې رسالې
په افغانستان کې به چې يوه ليکنه له ۱۵ مخونو نه لنډه وه د مقالې يا ليکنې په نامه پېژندل کېده او که له ۱۵ مخونو نه به اوږده تر ۵۰ مخونو رسېدله نو د رسالې په نامه پېژندل کېده. د څېړونکو تر مېنځ بيا د دواړو ليکنو شرط د څېړنې او د شننې په چلندلار پورې اړه لري. او په همدې توگه د محمد اعظم سيستاني ليکنې په دې توگه دي: 
# درياچه زره - (رساله) - مجله آريانا - ٣مه او ٤مه گڼه - چاپکال ١٣٤٤ ل.
# نيمروز به نيمنگاه، (رساله) مجله آريانا، شماره هاى ١١و١٢ - چاپکال ١٣٤٤ش 
# سرود آتشکده کرکويه، (مقاله) مجله آريانا، شماره هاى ١١-١٢ - چاپکال ١٣٤٥ 
# دورنماى يک رودخانه بزرگ، (رساله) مجله آريانا، شماره هاى ٧،٨،٩،١٠ - چاپکال ١٣٤٥ 
# جغرافياى تاريخى زرنج ، (رساله) مجله آريانا، شماره هاى ٣،٤ ،٥،٦ - چاپکال ١٣٤٦ 
# جغرافياى طبيعى سيستان، (مقاله) مجله آريانا،شماره اول - چاپکال ١٣٤٦ 
# اوضاع اقتصادى سيستان درصدر اسلام ، (مقاله) مجله آريانا، شماره دوم - چاپکال ١٣٤٦ 
# سيستان در ادبيات مزديسنا، ( رساله )مجله آريانا، شماره هاى ٢و٣ - چاپکال ١٣٤٧ 
# فراه يا فرا؟ ( مقاله ) مجله اريانا، شماره سوم - چاپکال ١٣٤٧ 
# سار تار يا حصارطاق ؟ (مقاله) مجله آريانا ، شماره اول ، - چاپکال ١٣٤٥ 
# سيستان شرقى،(رساله) مجله آريانا، شماره ٥ و٦، - چاپکال ١٣٤٧ 
# اوضاع سيستان وزوال خاندان کيانى در قرن ١٩ م،( مقاله ) مجله آريانا ، شماره ٤ ، - چاپکال ١٣٥٠ 
# سيستان قديم، (مقاله) مجله آريانا، شماره اول، - چاپکال ١٣٦٣ 
# حماسه سيستان، (رساله) مجله آريانا، شماره هاى ٤و ٥، - چاپکال ١٣٦٠ 
# سيماى رستم در شاهنامه (رساله)، مجله خراسان ، شماره هاى ١، ٢و ٣، - چاپکال اول 
# تذکرات مختصرجغرافيائى در موردسيستان و زابلستان، (رساله) مجله آريانا ، شماره هاى دوم وسوم - چاپکال ١٣٦٢ 
# مفهوم جغرافياى تاريخى وبرخى اصطلاحات آن، (مقاله) آريانا، شماره سوم - چاپکال ١٣٦٤ 
# بازتاب يکى دو واقعيت تاريخى سيستان در شاهنامه فردوسى، (رساله) مجله عرفان، شماره اول - چاپکال ١٣٦١ 
# شيوه هاى بهره بردارى از زمين درافغانستان قرون وسطى، (رساله) سالنامه کابل، ١٣٦١ 
# مناسبات فئودالى در افغانستان دهه ٧٠ (رساله) مجلاه آريانا، شماره اول، - چاپکال ١٣٦٦ 
# شيوه هاى بهره بردارى از زمين در نيمروز (رساله) مجله آريانا، شماره دوم - چاپکال ١٣٦٦ 
# پايه هاى عمده اقتصاد فئودالى درافغانستان دهه ٧٠قرن بيستم (رساله) مجله آريانا ، شمار ه هاى ٣و٤ - چاپکال ١٣٦٦ 
# ضرورت حل مسأله زمين و آب در افغانستان سالهاى ٧٠ و٨٠ قرن بيستم ( رساله) مجله آريانا، شماره اول - چاپکال ١٣٦٧ 
# نقش تاريخى آب و آبيارى مصنوعى در تشکل جامعه افغانى، ( رساله ) مجله آريانا، شماره دوم - چاپکال ١٣٦٧ 
# سياست ارضى احمدشاه درانى، (مقاله) مجله صرير، چاپ ١٩٩٨، شماره ٢٤، هالند 
# چرا امير دوست محمد خان خودش را به انگليس ها تسليم کرد ؟ ( مقاله) مجله صرير، شماره هاى ٢٢ و ٢٣، - چاپکال ١٩٩٧ و جنورى ١٩٩٨ 
# تاثيرات سوء رقابت روس و انگليس بروضع سياسى افغانستان و کشور هاى منطقه در نيمه اول قرن ١٩، ( مقاله) مجله صرير، شماره ٢١ ، - چاپکال ١٩٩٧ 
# قيام مردم پروان و کاپيسا، برهبرى مير مسجديخان کوهستانى، (مقاله) مجله آرياناى برون مرزى،شماره اول - چاپکال اول، چاپ استکهلم 
# وطن پرستى علامه محمودطرزى و نقش او در احياء جنبش مشروطيت و استقلال افغانستان، (رساله ) مجله آرياناى برون مرزى، شماره هاى دوم وسوم ، - چاپکال ١٩٩٩ 
# اوستا، زرتشت و کيش زرتشتى(مقاله) مجله آرياناى برونمرزى، شماره ٤، - چاپکال ٢٠٠٠ 
# قيام محمدخان بلوچ برضدنادر افشار در دهه چهارم قرن هژدهم،( مقاله ) مجله مليت هاى برادر، شماره چهارم ، ١٣٦٦ 
# بزرگداشت از استقلال وشاه امان اﷲ (مقاله) مجله صرير، شماره اگست - چاپکال ١٩٩٧ 
# توضيحى بريک پراگراف بحث انگيز تاريخ غبار در باره احمدشاه بابا( نقد) مجله زرنگار،چاپ تورنتوى کانادا، اول مى سال٢٠٠٠م ،، مجله دعوت چاپ ناروى، شماره ١١١ 
# يک نگاه انتقادى برجلد اول ودوم افغانستان در مسيرتاريخ (نقد) هفته نامه اميد، چاپ امريکا، شماره ٤٢٠ و٤٢١ ، سال ٢٠٠٠م ، مجله دعوت، چاپ ناروى، شماره هاى ١١٥ و ١١٧ - ١١٨ 
# تخريب پنج شخصيت علمى - فرهنگى کشور در جلددوم تاريخ غبار، (نقد) هفته نامه اميد، شماره هاى ٤٠٨ ، ٤٠٩،٤١٠، سال ٢٠٠٠م ، مجله دعوت ، چاپ ناروى 
# رگه هاى از موسيقى خراسان در فرايندادبيات سده هاى ميانه ، اين رساله در سال١٣٦٢ در مجله عرفان با نام مستعار « آذرک نيمروزى» به چاپ رسيده است . 
# وزيرفتح خان، مردى از تبار ابومسلم خراسانى (رساله) اخبار هفته کابل - چاپکال ١٣٦٩ 
# وضع دهقانان و حيات روستائى در خراسان قرون وسطى، آريانا برونمرزى، شماره ١-٢سال دوم 
# اوستا، حماسه کشاورزى (مقاله) اين مقاله در پنجمين همايش بين المللى: پژوهش در فرهنگ باستان و اوستا، منعقده گوتنبرگ سوئد (از ٢٣-٢٩ سپتامبر٢٠٠٠)، قرائت شده است. و نيز در شماره سوم سال دوم آريانا بيرون مرزى بچاپ رسيده است . 
# زندگى شهرى و وضع اقشاراجتماعى در خراسان قرون وسطى ، آريانا برونمرزى ،سال دوم،شماره ٤ 
# قيام ملک محمود سيستانى، (رساله) در مجموعه سه مقاله از سى مقاله سيستانى ،چاپ ٢٠٠٣ 
# چند کلمه از زبان مردم بومى سيستان ، (مقاله) مجله آريانا سال ١٣٥٠، شماره ؟ 
# مادر کجاى تاريخ قرار داريم ؟(مقاله)مجله آزادى شماره هاى ٣٩-٤٠ - چاپکال ٢٠٠١ 
# يک پاسخ کلى به چند سوال تاريخى داکتر اکرم عثمان ، مجله آزادى، شماره ٤٢،چاپ دنمارک - چاپکال ٢٠٠١ 
# ده کجا و درختها کجا؟ (پاسخ يک انتقاد) ،ماهنامه کاروان، شماره هاى ٧٩- ٨٠ 
# حاشيه يى برمقاله «کساد بازار عقل» ، مجله «درد دل افغان» شماره هاى مسلسل ٣٣ و ٣٤ - چاپکال ٢٠٠١ 
# نقش روحانيت متفذ در ضديت با تحولات اجتماعى درکشور،مجله آريانا برونمرزى، شماره دوم ،سال سوم (جون - اگست ٢٠٠١) سايت آريائى 
# ظهور، عروج و زوال سامانيان، مجله آريانا برونمرزى ، شماره ٧ - چاپکال ٢٠٠١ 
# نقش جرگه هاو لويه جرگه هاى تاريخى درحيات سياسى افغانستان، مجله صلح و افغانستان، شماره ٤،چاپ آلمان، مجله درددل افغان، شماره ٣٩، چاپ امريکا 
# برخى نظريات پيرامون قانون اساسى آينده افغانستان ، مجله فردا و مجله صلح و افغانستان امروز، شماره ٩، 
# نظام فدرالى در اوضاع کنونى قبل از وقت و تحقق آن تلاش درجهت تجزيه کشوراست، آئينه افغانستان،۵۱/ مجله درد دل افغان، شماره ٤٤ ،دعوت، شماره ١٤٣-١٤٤ 
# نظام فدرالى و واکنش هاى افغانان ، درد دل افغان ، شماره ٤٤،صلح افغانستان امروز، شماره ١١ 
# حاشيه یی برمقاله فاشيزم مقدس، آئينه افغانستان ، شماره ٩٣،سايت آريائى 
# آيا اسلام سياسى ميتواند افغانستان را از عقب ماندگى نجات بدهد.سايت آريائى 
# هنوز تا دموکراسى راه درازى در پيشرو است ،درد دل افغان ، شماره ٤٣ 
# آيا محمدولى خان در سقوط امان اﷲ خان نقش داشت ؟ درددل افغان، شماره ٤١،کابل ناتهه 
# تفنگ سالاران عامل عمده نقض حقوق بشر، درددل افغان ، شماره ٤٨ 
# آيا نبرد عليه دهشت افگنى ، نبرد عليه بنيادگرائى است؟ درددل افغان، ش، ٤٤ 
# بررسى اوضاع سياسى ـ امنيتى افغانتستان يک سال بعد از سقوط طالبان ، صلح و افغانستان امروز ، شماره نهم ، درد دل افغان ، شماره ٤٤ 
# افغانستان ،تجليگاه فرهنگها، درسيمنار فرهنگ و هنر درتبعيد دردسمبر ٢٠٠٢ در استکهلم خوانده شده است. 
# نقدى برجلد اول زندگى اميردوست محمدخان، تاليف موهن لال ، مجله آئينه افغانستان ، شماره ٩٠ 
# استاد عزيز نعيم ، مردى از تبار دانش و تواضع ،فردا، شماره ٢١، صلح و افغانستان امروز، 
# آيا مردم افغانستان به قانون اساسى فاقد دموکراسى ضرورت دارند؟ مجله فردا، شماره ٢٧ 
# شمه اى از استبداد مذهبى دولت صفوى در ايران و بخشهایی از افغانستان ، صلح و افغانستان امروز، چاپ المان
# سيماى زن افغان درتاريخ ، درددل افغان، شماره ٤٥، سايت آريائى 
# وجدان طيب يک جلاد خون ريز، مجله دعوت ، شماره ١٤٦- ١٤٧ 
# در رد اتهامات نجیب سخی، ماهنامه کاروان، شماره های ۷۹- و۸۰

وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:افغاني ليکوال
وېشنيزه:افغان څېړونکي