open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
غزني

**غزني** یو مهم ښار دي چې د افغانستان په ختیځ کې پروت دي. دغه ښار د غزني د ولایت مرکز دي او تقریبًا ۱۴۱،۰۰۰ نفوس لري.

## تاریخ
د تاریخ پوهانو په نظر غزني په ۱۵۰۰ کال کې عیسوی سنې مخکې د هندوستاني راج (پاچا) لخوا جوړ شو. په ۶ پیړۍ عیسوی سنې مخکې دغه ښار د کوروش ۲ د پوځونو لخوا ونیول شو. 
د غزني ښار تر ۷ پیړۍ پورې د بودهزم د مرکزونو څخه وو. په ۶۸۳ کال کې د عرب اردو غرني ونیو او خلکو اسلامي مذهب قابل کړل. په ۹ پيړۍ کې  غزني د غزنوي سلطنت پایتخت شو.
د غزنویانو د حکمرانو محمود غزنوي د غزني په پایتخت کې یوه لویه کلا جوړه کړه. 
غزنی د اسلامي تمدن پلازمینه او د افغانستان تاریخي ویاړ:
د لوی امپراطور او ستر فاتح سلطان محمود غزنوي د واکمنۍ پرمهال غزنی نه یوازې د ښارونو ناوې بلل کیده بلکې د اسلام خپرولو لوی مرکز هم وو.
سلطان محمود غزنوي د افغانستان په اسلامي دوره کې لومړنی پاچاه وو، چې له اصفهان، عراق، همدان او طبرستان پورې او ختیځ ته د گنگا تر څنډو ، شمال ته یې تر سیر دریا او خوارزم پورې او همدارنگه جنوب ته د بلوچستان او کاتیار تر ساحې پورې لویه امپراطوري جوړه کړې وه.
په غزنوي دوره کې اسلامي مدنیت ته وده ورکړل شوه، ښارونه، ماڼۍ، مدرسې، جوماتونه، کتابخانې، موزیمونه، پلونه، لارې او د اوبو بندونه جوړ شول. کرنې، مالدارۍ او لاسي صنایعو، نقاشۍ او معمارۍ او سوداگرۍ پرمختگ وکړ.
د فرهنگ په برخه کې زیات شمیر پوهان لیکوالان، شاعران، ریاضیدانان، منجمین او د هر مسلک او فن کسان را غونډ شوي وو. د بیلگې په توگه البیروني، ابوعلي سینا، عبدالحی گردیزي، موفق هروي همدارنگه ددري او پارسي ژبې شاعران لکه فردوسي، فرخي سیستاني، عنصري، منوچهري، حکیم سنايي، ناصر خسرو بلخي او داسې نور.
دا چې په ۲۰۱۳ میلادي کال کې غزنی د اسلامي نړۍ د اسلامي تمدن د پلازمینې په توگه نومول کیږي زموږ د هیواد لپاره یو لوی او تاریخي ویاړ دی.
له ټولو هیوادوالو او په ځانگړي ډول د غزني د شریفو او متدینو خلکو څخه مې هیله داده، چې ددې سپیڅلي مرکز په ساتلو او لا پرمختگ کې نه ستړې کیدونکې هلې ځلې وکړي او زموږ دا ملي او تاریخي ویاړ ژوندی وساتي.
غزني په ۱۳ پیړۍ کي د چنگېز خان لخوا خراب شو.
په ۱۸۳۹ کال گې د افغان-انگرېز د لومړۍ جگړې په وخت کې غزني د انگرېزي بوځ لخوا ونیول شو.

## نور ولولئ
* د افغانستان ولسوالۍ
* د افغانستان ولايتونه

## سرچينې

وېشنيزه:د افغانستان ښارونه
مزار شريف

**مزار شريف** د افغانستان څلورم لوی ښار دی چې د افغانستان په شمال کې پروت دی.دغه ښار د بلخ ولايت پلازمېنه يا مرکز دی. مزار شريف تقریبًا ۳۷۵،۱۸۱ نفوس لري او د بلخ د ولایت مرکز دي. په دی ښار کې مهم هوايی ډگر هم شته. په دي ښار کې په ځانگړي ډول ازبکان، هزارگان،او تاجکان ژوند کوي، خو ورسره ۴۵٪ کې پښتانه مېشت دي. د ۲۰۰۱م زېږدي را پدېخوا جوړ شوي حکومت جنگي واليانو د بلخ ولايت د ډېرو سيمو ولسواليو څخه په زرگونو پښتانه په زور زياتي او ژبنيز تعصب له کبله بې کوره کړل او ډېر شمېر پښتانه د اوزبکو رشيد دوستم او تاجک عظانور پشان جنگسالارانو ډلگيو لخوا ووژل شول.د مزار شریف په مرکز کې ښایسته لرغونی شین جومات پروت دی. نظر په دې مسجد کې د حضرت علي بن أبي طالب بلخي.

## تاریخ
په پخواني وخت کې مزار شریف د وېشلي سيمه واکيو خراسان د حکمرانانو په لاس کې و. په ۱۷۵۰ کال کې احمد شاه دراني مزار شریف لاس ته راوړ.
په ۱۸۷۰ کال کې انگرېزي ځواکونو پر کابل برید وکړ او د افغانستان پاچا امیر شېر علي خان د کابل څخه مزار شریف ته کډه شو.
په ۱۹۷۹ ز.کال کې روسي پوځ پر افغانستان یرید وکړ او په مزار شریف کې یې لومړۍ لوېه پوځي اډه جوړه کړه. 
د ۱۹۹۰ ز.کال څخه تر ۱۹۹۷ کال پورې دغه ښار  د جنرال عبدالرشید دوستم په لاس کې و. په ۱۹۹۷ ز.کال کې د طالبانو ځواک پر مزار شریف برید وکړ خو پوځ یې د شیعه گانو قوماندان جنگسالار عبدالمالک لخوا په چل ول سره ماته وخوړه او تقریبًا ۳۰۰۰ د طالبانو پوځيان ووژل شول. په ۱۹۹۸ز.کال کې د طالبانو ځواک بیا پر مزار شریف برید وکړ او مزار شریف یې ونیو. تر جگړې وروسته تقریبًا ۸۰۰ هزارگان د طالبانو لجوا ووژل شول. بيا د اکټوبر ۲۰۰۱م زېږدي کې چې کله امريکايانو د ايرانيانو او شمالي ټلوالې په سلا مشورې په سيمه بريد وکړ نو لومړی د ايرانيانو ډپلوماتان د امريکايانو سره يوځای مزار شريف ته ننوتل او هزارگانو جنگي ډلو باندې يې وسلې ووېشلې.   

## نور ولولئ
* علي بن أبي طالب بلخي
* د افغانستان ولسوالۍ
* د افغانستان ولايتونه

وېشنيزه:د افغانستان ښارونه
سمرقند

**سمرقند** ( په پارسي کې: سمرقند، په تاجیکي کې: *Самарқанд* په ازبکي کې: *Samarqand* ) د ازبکستان دویم لوي ښار دي چې د ازبکستان په ختیځ کې پروت دي او د سمرقند ولایت مرکز دي. دغه ښار په ۱۴ پېړۍ کې د تیمور واکمنی پایتخت وو.

وېشنيزه:د اوزبکستان ښارونه
دوشنبه

**دوشنبه** (په تاجیکي کې: Душанбе) د تاجیکستان تر ټولو لوی ښار دي او د تاجیکستان پلازمېنه ده. دغه ښار نږدې ۶۷۹،۴۰۰ وگړي لري. دوشنبه د تاجیکستان په لویدیځ کې پامیر ته نژدي پروت دي. د دوشنبه په ښار کې د ورزب مشهور سیند بهیږي.

## تاریخ
دوشنبه په ۷ پېړۍ کې جوړ شو. په ۹ پېړۍ کې دغه ښار د سامانیانو د حکمرانانو لخوا پراخه شوه. په ۱۳ پېړۍ کې دوشنبه د مغولو پوځ لخوا ونیول شو. په ۱۵ پېړۍ کې د تیمور لنگ پوځ دوشنبه ته ورسېده. په ۱۶ پېړۍ کې دغه ښار د بخاري خانانو لاس ته ورغی. په ۱۹۲۹ کال کې دوشنبه د تاجیکستان سوسیالستی جمهوریت مرکز شو او په دي ښار کې د اورگاډي سړک جوړ شو.
په ۱۹۴۸ کال کې لمړي پوهنتون تاسیس شو . په ۱۹۹۱ کال کې د تاجیکستان جمهوریت اعلان شو او دوشنبه بیا د تاجیکستان مرکز شو.

وېشنيزه:تاجیکستان
وېشنيزه:د تاجيکستان ښارونه
وېشنيزه:د نړۍ ښارونه
وېشنيزه:اسیایي ښارونه
وېشنيزه:د منځنۍ اسیا ښارونه
پامير

**پامیر** (په تاجیکي کې: *Помири*، په قرقیزي کې: *Памир*، په پارسي کې: *پامیر*، په چینایی کې: 帕米爾高原
- Pàmǐěr gāoyuán) د غرونو لړۍ ده چې په مرکزي آسیا کې د هندوکش، قراقرم او تیان شان (په چینایی کې:天山) د غرونو په منځ کې پرته ده. مساحت یی ۱۲۰،۰۰۰ کلومترو مربع ده. پامیر د نړۍ دریم لویه د غرونو لړی ده او قونگور (په چینایی کې:公格尔山) د پامیر تر ټولو لوړ غر دي.
پامير د نړۍ چت يا بام په نوم د پامير د غرونو سلسله اوس هم نوې ده او خپل طبعي شکل د بدلېدو په حال کې ده. د پاميرغرونه د افغانستان په شمال کې دي چې د تاجکستان سره يې شريکوي د دې غرونو درې لوړې څوکې په تاجکستان کې دي. د پامير د غرونو څو سلسلې کرغزستان او د پاکستان په گلگت بلتستان کې هم شته. په جنوب کې دا د واخان په سيمه کې د هندو کش د غرونو لړۍ سره يو ځاې شي. په ختيځ کې دا د چين په خاوره هم غزېدلي دي. د دې غرونو لوړې څوکې ټول کال په واورو پټ وي، پکې سخت ساړه وي او هلته چې واورې ويلي کېږي، د څاروو څر ځايونه لري. د دې غرونو نه سکاره ويستل کېږي خو نورمنرالونه هم لري چې يوه يې د لاجوردو ډبره ده. د شپږم ميلادي پېړۍ راهيسې د چين بوداي راهبان هند ته د تلو لپاره دپامير د يوې خوا نه بلې ته اوړېدل او د ورېښمو شمالي لاره د پامير په غرونو کې د کاشغر نه خوجند ته تللې وه. د افغانستان دوه ولايتونه واخان او بدخشان د پامير په غرونو کې دي او د “سر کل” ډنډ د امو سيند يوه سرچينه ده. د دې غرونو په درو کې اوسېدونکي خلک ” پاميري ژبې” وايي چې وخي، مونجي، شغني، سنگلاچي، اشکاشمي او ونجي د يادولو وړ دي.
## دا هم وګورئ
## سرچینې
د خپرېدو نېټه ۱۸ جولاي - See more at: http://www.safiahaleem.com/?p=2100#sthash.iHdUXq3K.dpuf
وېشنيزه:افغانستان
ترچ مير

**ترچ میر** د هندوکش د غرونو تر ټولو لوی غر دي چې په شمالي پاکستان کې د افغانستان له سرحد څخه نژدې پروت دی. د ترچ میر لوړوالی ۷۷۰۸ متره ده.

وېشنيزه:پاکستان
وېشنيزه:هندوکش
نوشاخ

**د نوشاخ/ نوشک غر**  د هندوکش دویم لوړ غر دی او د افغانستان تر ټولو لوړ غر دي. دغه غر  د افغانستان په شمال ختیځ د پاکستان له سرحد څخه نژدې پروت دي. د نوشاخ د غر لوړوالي ۷،۴۹۲ متره ده.

د لومړي ځل لپاره د جاپاني غره ختونکو ډله په 1960 کې څوکۍ ته ورسیده. له دې ډلې څخه توشیاکي ساکي او ګورو ایواتسوبو سرمشریزې ته ورسیدل. دغه خښته د افغانستان له عادي لارې ترسره شوه.

مشهور افغان غره ختونکې فاطمه سلطاني او ذبیح افضلي د ۲۰۲۰ کال سرمشریزې ته رسېدلي دي.
وېشنيزه:افغانستان
وېشنيزه:هندوکش
قراقرم

**قراقرم** (په اردو کې: *سلسلہ کوہ قراقرم*، په چینایی کې:**喀喇昆仑山脉** ) د نړۍ دویم لویه د غرونو لړۍ ده چې په چین، هندوستان او کشمیر کې پرته ده. د کې ټو (K2) غر د قراقرم تر ټولو لوړ غر دی.
د اکولا اوبتل

**د اکولا اوبتل** (په روسی کی:Подводные лодки проекта 971 «Щука-Б) یو روسي (شوروي) برید کونکي اټمي اوبتل (تحت البحري بیړۍ) دي چي د دښمن اوبتلونو ، پېړییو او مځکنی هدفونو د منځه وړولو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. دغه اټمي اوبتل د ۱۹۸۶ کال څخه تر ۲۰۰۹ پورې د سېوېرودوینسک (Severodvinsk) او کونسومولسک (Konsomolsk) په ښارونو کې جوړېده. تر ۲۰۰۹ کال پورې ۱۵ اوبتلونه جوړ شول. په اوس وخت کې د اکولا اوبتل د روسیې او هندوستان په جگړیزو تجهیزاتو کی شامل دی.
## د محرک سیستم
د محرک سیستم د اټومي بټۍ ( اټمي بټۍ د حرکت قوت ۱۹۰ مگا واټ دي)، د ۳۵ مگاواتونو توربین او آبي ځرخ (اوبو څرخ) څخه جوړ شوی دی. د اټومي بټۍ بخار جوړوی او دغه بخار د توربین په حرکت راولی. 

## وسلې
هر اوبتل کولای سی د روسی عصری وسلې ولري. د اکولا اوبتل اته یا لس تورپید اندازونه لري. د دغی تورپید اندازونو څخه  تورپیدونه او د پېړۍ پر ضد توغندی یا د مځکنی هدفونو پر ضد توغندی فیر سی.

## عکسونه


File:Shkval.jpg|د شکوال توربید
File:SET-65.svg|د ۶۵۰م.م. تورپید
File:Akula class submarine.JPG|
File:Akula submarine DN-SN-91-00616.JPG|
File:Akula class submarine stern view.jpg|
File:Akula Schema1.svg|
File:У причала Гаджиево.jpg|



 

وېشنيزه:روسي اوبتلونه
د کيلو کلاس اوبتل

**د کیلو اوبتل** (په روسي کې:**Подводные лодки проекта 877**) د ډیزل روسي (شوروي) پوځي تحت البحري بیړۍ ده چې د دښمن اوبتلونو او بيړییو دمنځه وړولو لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي. دغه اوبتل د روبین د طراحي د شرکت لخوا د ۱۹۸۵ او ۲۰۰۵ کلونو تر منځ جوړېدې.
د کیلو اوبتل په ۸۰ کلونو کې طرح شو او روسي بحري ځواک د دغه اوبتل څخه په رسمی ډول د ۱۹۸۵ کال څخه کار واخیست. په ۹۰ کلنو کې د کیلو اوبتل ایران، الجزایر چين، هندوستان، پولنډ، رومانیا او ویتنام ته صادر شو.
د کیلو اوبتل د دوې تنې لري، د اوبتل باندینی تنه هدرودینمیکي ده او د خاصي مادې څخه جوړه شوی ده چی د حرکت په وخت کې د اوبو ډېر لږ مقاومت تشکیلوي. د اوبتل داخلي تنه د پولاد څخه جوړه شوی ده او په شپږ برخو تقسیم شوي ده. د کیلو اوبتل د ۳۰۰ مترو ژوروالي ته د ډوبیدو قابلیت لري.
## د محرک سیستم
د کیلو اوبتل د محرک سیستم د ډیزل محرک، جنراتورونو، برقي محرک، بتیري او آبي څرخ ( د اوبو څرخ) څخه جوړه شوي ده. د ډیزل محرک د جنراتورونه په حرکت راولی او دغه جنراتورونه د برقي محرک او بتیریونو لپاره بریښنا (برق) جوړوي. برقي محرک د بیړی څرخ په حرکت راولي.
## سونرونه
د کیلو اوبتل یو سونر لري چې د بیړی د مخکني برخې او د اوبتل بدنی په منځ کې پروت دي. 
## وسلې
د کیلو اوبتل شپږ د ۵۳۳ م.م. تورپید اندازونه لري. د دغی تورپید اندازونو څخه کېدلای سی تورپیدونو، وړی توغندي او ماینونو فیر سی (وویشتل سی).
د هوایی هدفونو په ضد د ایگلا توغندۍ کاروی.

وېشنيزه:روسي اوبتلونه
لادا اوبتل

**د لادا اوبتل** (په روسي کې:**Проект 677 Лада**) د روسي ډیزلی څلورم نسل تخت البحري بیړۍ ده جې د اوبتلونو او بیړییو د منځه وړولو لپاره ور څخه کار اخیستل کېږي. دغه تحت البحري بیړۍ کولای سی خاص ځواکونه انتقال کړي.
د لادا  لمړي اوبتل په ۱۹۹۵ کال کې د روبین د طراحی شرکت لخوا طرح شو او روسی بحري ځواک د دغی اوبتل څخه په رسمی ډول په ۲۰۱۰ کال کې کار واخیست. د لادا اوبتل د سانکت پېتیربورگ په ښار کې جوړ شو. روسی بحري ځواک غواړي ۸ اوبتلونه رانسی. هر اوبتل شپږ توپیدو اندار لري او هر اوبتل کولای سی ۱۸ تورپېدونه یا د پېړۍ ماتونکی راکتونه ولري.

وېشنيزه:روسي اوبتلونه
لافايټ جنگي بېړۍ

**د لا فایټ جنگي بېړی** (په فرانسوي کې:La Fayette) د ۳،۵۰۰ ټنونو یوه فرانسوي جنگي بيړی ده چې د اوبتلونو، حربي بیړییو د منځه وړولو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېړي. دغه جنگي بېړی هم کولای سی پر هوایی هدفونو برید وکړي. فرانسوي بحري ځواک پنځه جنگي بیړی لري. په اوس وخت کې دغه بیړی هم د سینگاپور، د چین جمهوریت او سعودي عربستان په جگړیزو تجهیزاتو کی شامل دی. تر ۲۰۱۰ کال پوري ۲۰ جنگي بیړی جوړې شوې.

وېشنيزه:حربي بیړۍ
د ۰۵۲ بي جنگي بېړۍ

**د ۰۵۲ بي جنگي بیړۍ** (په چینایی کې:052B型驱逐舰 )د ۶،۵۰۰ ټنونو یوه چینایی جنگي بیړۍ ده چې د هوایی هدفونو، پوځي اوبتلونو او جنگي بيړییو د منځه وړولو لپاره کارېږی. دغه جنگي بیړۍ د چین د بحري ځواک په جگړیزو تجهیزاتو کی شامل دی. د ۰۵۲ جنگي بیړۍ چي د وو خان (武汉-Wuhan) په نوم یادېږي د شانگ های (上海-Shang hai) په ښار کې جوړه شوه. دغه حربي بیړۍ  د الوتکو پر ضد ۴۸ راکتونه، د بیړی ماتونکي  ۱۶ راکتونه، ۲ تورپید اندازونه او یو هلیکوپتر لري. د حربي بیړۍ د محرک سیستم د ډیزل محرک او دوو توربینونو څخه جوړ شوي دي. 

وېشنيزه:حربي بیړۍ
ډيلي

**ډېلي** (په هندي کې:दिल्ली په اردو کې:دہلی په پنجابي کې:ਦਿੱਲੀ ) د هندوستان  شمال کې پروت دویم لوی ښار دی چې د دغه هېواد پلازمېنه ده. د ښار مساحت ۱،۴۸۳ کیلومتره مربع ده او ۱۶،۷۵۳،۲۶۵ نفوس لري. د ډېلي په ښار کې د جمنا مشهور سیند بهیږي.
## اداري وېش
## اقتصاد
## رسنۍ
## ژبې او وګړي
## لرغوني سيمې
## ګالري
## اړونده ليکنې
## سرچينې

*
لښکرگاه

**لښکرګاه** (په دري کې: **لشکر گاه**)  ښار د افغانستان د جنوبي ولایت هلمند مرکز دی.

دا ښار د سیستان د پخواني ښار بُست تر څنګ پروت دی.  د بُست پخوانی ښار د هلمند او ارغنداب سیندونو وصلځای ته نژدې پروت دی چې ځیني برخي یې لا اوس هم پاتي دي.
تر ۱۹۵۳کال وروسته ددې پخواني ښار تر څنګ باراز مینځته راغی او په کال ۱۹۶۳/۱۹۶۳م کې د لومړي ځل لپاره د امریکايي انجینیریانو لخوا د هلمند سیند ختیځي برخې ته د نوي ښار (لښکرګاه) لومړۍ دوانۍ جوړي شوې.

په ۱۹۷۳ کال کې دې نوي ښار ۶۵۵ مغازې او دکانونه لرل چې پکې د اولیه ضروریاتو ټول مواد خرڅېدل. د خلج بازار ددې ښار له مشهورو بازارونو څخه دی چې د ښار له مرکز څخه په ۲۳ کېلومترۍ کې پروت دی.

## نور ولولئ
* د افغانستان ولسوالۍ
* د افغانستان ولايتونه

وېشنيزه:د افغانستان ښارونه
جماران جنگي بېړۍ

**جماران** (په پارسي کې:**ناوشکن جماران**) د ۱۴۲۰ تنونو د موج د کلاس لمړي ایرانی جنگي پېړۍ ده چې د هوایی هدفونو، اوبتلونو، جنگي بیړییو د منځه وړولو لپاره کارېږي. دغه جنگي بېړۍ په ۲۰۰۹ کال کې جوړه شوه او ایراني بحري ځواک د دغی جنگي بېړۍ څخه په رسمی ډول د ۲۰۱۰ کال راهیسی کار اخلي. د جماران جنگي بېړۍ د بندر عباس په لنگر گاه کې جوړه شوه.  
## وسلې
د جاماران جنگي بېړۍ د نور د بېړۍ ماتونکي راکتونه، د نصر د بېړۍ ماتونکي راکتونه، د بېړۍ ماتونکي توپ، ۲ تورپید انرازونه او یو هلیکوپتر لري.
### [[د نور توغندۍ]]
د نور توغندۍ د بېړۍ ماتونکي یوه عصري ایراني توغندۍ ده. دغه توغندی چی د سوځولو (سوند) جامدو موادو څخه جوړه شوی ده ۲۰۰ کیلومتره واټن وهلی شي. د نور توغندۍ په حقیقت کې د چینایی توغندۍ  (C-802) کاپی دی او ایران دغه توغندۍ د لایسنس په اساس جوړوي.
## د محرک سیستم
د جماران محرک سیستم د ډیزل محرکونو او جنراتورونو څخه تشکیل کېږي. د جماران د جنگي بېړۍ سرعت ۵۷ کیلومتره په ساعت کې ته رسېدېلای سی.

## سرچینې
*  د جماران عکس 
* د نور توغندۍ

وېشنيزه:حربي بیړۍ
هانګ کانګ

**هانگ کانگ** (په چینایي :香港، په انگرېزي :Hong Kong) د چين انتظامي ښار دى. دا هېواد په سويل ختيځ کې تقريبا له ٣٢٥ ټاپوګانو څخه جوړ يو ښکلى ښار دى. دا ښار د وکټوريا په نوم هم يادېږي.
د هانگ کانگ شمال ته د Guangdong او پاتې درېيو خواوو سويل، ختيځ او لويديځ ته د سويلي چين سمندر پراته دي. هانگ کانگ ١٨٤٠-١٩٩٧ د جولاۍ تر لومړيو د انگلستان تر ولکې لاندې وو. د هانګ کانګ ښار پرخوالى ١٠٩٢ کيلومترو ته رسېږي. له اوبو سره ٧٠٧ ميله پوله لري. او د Landau Island ښار تر ټولو ستر ټاپو دی. 
د هانگ کانگ بندر د ښار په شمال کې پروت دى، چې د اقتصاد او کاروبار ارزښتناک بندر دى. دلته له شلو ډېر غرونه شتون لري. چې لوړوالى يې ٥٠٠ مترو ته رسېږي. چې تر ټولو لوړ يې د تايېموشن غر په نوم يادېږي،چې لوړوالى يې ٩٥٧ مترو ته رسېږي.
د شامجن سيند د هانگ کانگ مهم سيند دى. دا وړوکى سيند د ښار په شمال کې پروت دى، چې د ‌ښار ٨٠ سلنه د څښلو اوبه له دې سيند نه اخیستل کیږې.
کلنى اورښت په کې ٢،١٥٩ ملي متره ټاکل شوى دى،چې په گرمۍ کې گرم او مرطوب دى. د اوړی او منی په موسم کې دلته توپاني بادونه لگېږي، چې د سختو ورښتونو او سيلابونو لامل گرځي. سخت ورښتونه کرنېز پيداوار ډېر اغېزمن کوي، ځکه هانگ کانگ د کرنې له مخې وروسته پاتې دى.
د هانگ کانگ په مونگ کوک سيمه کې، چې بندري او کاروباري سيمه ده په يو کيلو مټر کې ٤٠٠٠٠٠ کسان کار کوي. 
دا ښار د چين ٤٠ سلنه نفوس جوړوي. له شپږو څخه تر نهه کلنو ماشومانو ته په کې زده کړه وړيا ده. دلته اووه پوهنتونونه شتون لري، د هانگ کانگ پوهنتون چې ١٩١١ کې رغول شوى دى. تر ١٠٠٠٠ څخه زيات محصلين په کې زده کړه کوي. 
ماهي نيونه، د هانگ کانگ د اقتصاد ستره برخه جوړوي. هر کال دې ځاى ته له جاپان، تایوان، سنګاپور، اندونيزيا څخه تقريبا ١٣،٧ ميليونه سيلانيان راځي.
په ٢٠٠٣ کال کې ددې ښار نفوس ٧٣٩٤١٧٠ وو. چې په هر کيلو مټر کې ٦٧٧١ تنه اوسېږي.

## تاریخ
## اقتصاد
## جغرافیه
## ایداري وېش
## کلتور

## سرچينې
‎

وېشنيزه:دچين ولسي جمهوريت
هلمند شېرزاد

کيڼ|250px|بټنوک|هلمند شېرزاد
**هلمند شېرزاد** (۱۹ د اگست، ۱۹۷۹ ز. ک - ) *(په انگرېزي: Hilmand Shirzad)* يو ځوان افغان شاعر دی چې له يو څه مودې راپدېخوا په پښتو ژبه شعرونه ليکي.

## مخينه
هغه په ۱۹ د اگست،  ۱۹۷۹ ز. کال کې د ننگرهار ولايت د شېرزادو ولسوالۍ د ملي خېلو په شورلاخېلو کلي کې زېږېدلی. د پلار نوم يې محمد آقا شېرزاد دی.

## زده کړې
هلمند شېرزاد خپلې لومړنۍ زده کړې د نصرت په منځني ښوونځي  ( چې  اوس لېسه ده) کې تر سره کړي بيا يې د تر ۱۲ ټولگي پورې د ننگرهار په عالي ښوونځي کې بشپړې کړي او په ۱۹۹۷ ز. کال کې له همدې لېسې بريليک ترلاسه کړی. هغه اوس خپلې لوړې زده کړې د وټپوهنې د بانک او فاينانس په برخه کې پرمخ بيايي. نوموړی متحل او د دوه ماشومانو پلار دی.

## دندې

## باندنۍ تړنې
* په ويکي شعرونه کې د هلمند شېرزاد شعرونه 

وېشنيزه:پښتانه شاعران
کندز

**کندز** (په دري کې: **قندوز**) د افغانستان پنځم لوي ښار دي چې د افغانستان په شمال کې پروت دي او د کندز د ولایت مرکز دي. دغه ښار ۲۴۷،۴۵۰ نفوس لري. په دي ښار کې په ځانگړي ډول پښتانه، تاجکان،  هزارگان،ازبکان او عربان ژوند کوي.

## نور ولولئ
* د افغانستان ولسوالۍ
* د افغانستان ولايتونه

وېشنيزه:د افغانستان ښارونه
عربان

**عربان** یو سامي قوم دي چې په شمالي افريقا او نژدې ختیځ کې ژوند کوي. دغه قوم تقریبًا ۴۲۲ میلیونه تنه لري. عربان ۹۰ په سلو کې مسلمانان دي او ۱۰ په سلو کې یی مسیحیان دي. د مسلمانانو په عربانو کې زیاتره خلگ سنی مسلمانان دي مگر د عربانو په منځ کې شیعه گان او اسماعیلیان شته.

## تاریخ
تر عیسوي سینی ۲۰۰۰ کاله مخکې د عربانو ټولنه ډېر پرمځتللی ټولنه وه. عربانو اکثره د عربستان په ټاپو وزمي کې سیندونو ته نژدې ژوند کاوه او په دښتو کې یوازې کوچیانو  (په عربي کې: بدو) ژوند کاوه. د عربانو ټولنه په قبایلو تقسیمېده. هر قبیله مشر لاره. دغه مشر د شیخ په نوم یادېده. دغه قبایلو په خپلو منځو کې په شخړو بوختي وي. دغه زمانه د جاهلية په نوم یادېږي.

250px|thumb|left| د عربانو یو مشر

## سرچینې



وېشنيزه:عربان
د پاکستان په شمال لویدیځ کې جگړه

**د پاکستان په شمال لویدیځ کې جگړه** د پاکستاني پوځ او د پاکستاني طالبانو د غورځنگ، القاعدې، لشکر اسلام او د اوزبکستان د اسلامي غورځنگ یوه پوځي جگړه ده چې په پاکستان کې په ۲۰۰۴ کال کې پېل شوه او تر اوس روانه ده.

## تاریخ
د تورې بوړې تر جگړې وروسته د طالبانو او القاعدې څو ډلې د افغانستان څخه پاکستان ته وتښتېدلې.
په ۲۰۰۳ کال کې امریکایی حکومت د پاکستاني ولسمشر پروېز مشرف څخه غوښتنه وکړه چې پاکستانی پوځ وزیرستان ته ولیږي.

### د واڼې جگړه
په ۲۰۰۴ کال کې د پاکستان د پوځ طالبانو او القاعدې په منځ کې لویه جگړه پېل شوه. په دې جگړې کې د طالبانو ځواک ماته وخوړله او په سلگونو وسله وال د پاکستان پوځ لخوا ونیول شول.

### د راه حق پوځي عملیه
د سوات جگړه چې د راه حق عملیه هم په نوم یادېږي د پاکستاني ځواک یوه پوځي عملیه وه. په ۲۴ سپتمپر ۲۰۰۹ کې ۳۰۰۰ د طالبانو وسله والان د سوات دره ونیو  او په دی سیمې کې یی شریعت علان وکړ. نژدې دوه میلیونه خلک د خپلو کورونو پرېښودو ته مجبور شول.  په ۲۵.۱۰. ۲۰۰۴ کې پاکستاني پوځ پر سوات برید وکړ او  نوی جگړه پېل شوه. په دی جگړې کې ۱۳۰ وسله والان ووژل شول.  

وېشنيزه:مرکزي قبایلي سیمې
وېشنيزه:پاکستان
د خښتي پل جومات

کيڼ|250px|بټنوک|د خښتي پل جومات
کيڼ|250px|بټنوک|د خښتي پل جومات

**د خښتي پل جومات** د کابل تر ټولو لوي مسجد دي چې د کابل په مرکز کې پروت دي. دغه مسجد په ۱۸ پېړۍ کې جوړ شو او په ۱۹۶۰ کال کې د محمد ظاهر شاه لخوا بیا جوړ شو.

وېشنيزه:د افغانستان جوماتونه
سراج الدين حقاني

**سراج الدین حقاني**  (زېږېدنه: ۱۹۷۳  یا ۱۹۷۷/۱۹۷۸ ) د جلال الدین حقاني زوی او د حقاني شبکې مشر دي. نوموړی دا وخت د افغانستان د سرپرست حکومت د کورنیو چارو د وزیر په توګه دنده ترسره کوي. سراج الدین حقاني د افغان طالبانو په ډله کي د لوی نفوذ څښتن دی. 
## سرچینې

وېشنيزه:پښتانه
د عبدالرحمان جومات

بټنوک|په کابل ښار کې د عبدالرحمان جومات يو منظر
**د حاجي عبدالرحمان جومات** چې **د کابل په لوی مسجد** هم مشهور دی، د افغانستان تر ټولو لوی جامع مسجد دی چې د کابل ښار په مېنځ کې پروت دی. دا جومات د ښار په زړه کې د سوداگريزو مرکزونو په گڼه گوڼه کې او د پښتونستان څلورلارې او پلازا هوټل ته نژدې پروت دی. په دې جومات کې په يوه وخت ۱۰۰۰۰ عبادت کوونکي لمونځ کولای شي.

د دغه جومات ودانۍ د يوه افغان مهندس مير حفيظ الله هاشمي لخوا سکښتل شوې. د دغه جومات ودانېدو کار د ۱۹۹۰ کالونو په پای کې هغه مهال چې طالبانو د افغانستان د دولت واک چلاوه پيل شوی و او تر ډېرو کالونو پورې د دغه جومات پروژه د جگړو له امله وځنډېدله.

Work resumed in 2003 after Saudi Arabia decided to pay for the remaining construction costs. The mosque, which was completed in late 2009, also has a large madrasah school.

The mosque is named after an influential businessman named Haji Abdul Rahman who had laid the foundation stone back in 1990s but then died. His grandsons continued the project until it was finished.

## سرچينې

وېشنيزه:د افغانستان جوماتونه
وېشنيزه:د کابل ودانۍ او جوړښتونه
وېشنيزه:د ۲۱ مې پېړۍ جوماتونه
روزگان (مهالنۍ)

**روزگان** مهالنۍ د سويډن هېواد نه خپرېدونکې رسنۍ ده چې د دغې مهالنۍ چلوونکی حبيب الله غمخور دی.

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
زيار

بټنوک|زيار
**زيار** په کابل کې د يوې چاپي رسنۍ نوم دی.

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
ټاټوبی (اونيزه)

{| class="wikitable" border="1"
| * **بشپړنوم:-** ټاټوبی اوونيزه
|-
| * **تاسيس:-** ۱۳۸۷ - لمريزکال
|-
| * **تاسيس کوونکی:-** عبدالحليم "حلميار"
|-
| * **مرستيال:-** عزت الله "ذکي"
|-
| * **رسمي ويب پاڼه:-** ټاټوبی اوونيزه - کورپاڼه 
|-
| * **د توزيع ښارونه:-** کندهار ، کابل ، هلمند ، غزنی ، اروزگان ، زابل ، جلال اباد ، کويټه ، چمن او کچلاغ. ټاټوبی پلان لري چي خپل توزيع د افغانستان ټولو ولايتونو ته وغځوي.
|-
| * **دامتياز څښتن:-** ټاټوبی تعليمي او تربيوي مرکز 
|-
| * **بريښناليک پتې:-** Tatobay@Gmail.com - Capital@Tatobay-Weekly.com - Tatobay.Weekly@Yahoo.com
|-
| * **د چاپ شمير:-** (۱۰۰۰۰) گڼي 
|-
| * **مرکزي دفتر:-** کابل،افغانستان
|-

**ټاټوبی** يوه اسلامي، خپلواکه ، ملي، سياسي، اجتماعي، او کلتوري بې پرې اوونيزه ده، چې په اوونۍ کې يوځل په پښتو ژبه اوپه ښکلي صحافت په ۱۲ مخونو کې په رنگه بڼه له چاپه راوځي. لوستونکي کولای شي دا اوونيزه په کابل ، کندهار ، ارزگان ، هلمند ، زابل ، غزني ، جلال اباد ، کوئټه ، کچلاغ او چمن ښارونو کښي د هرې اوونۍ د يکشنبې په ورځ ترلاسه کړي. ټاټوبی په بې پرې ډول يوازي حقايق تر لوستونکو پوري رسوي.دا اوونيزه د هېواد ملي منافعو ته ژمنه ده، د چا په پلوۍ او له حقايقو پرته څه ليکل د ټاټوبي اوونيزي د پاليسۍ سره هېڅ سمون نه لري.

## د ټاټوبی سرليکني او مقالې :-

سياسي او ولسي اندېښنې! 

ايران (۳۰۰) تنه افغانان اعداموي! 

حقايق تل ترخه وي! 

په اوسنيو شرايطو کي د اولس دنده 

دښمن زموږ دماشومانو راتلونکى گواښي - 

د زړې لوبې نوی مخ 

پاکستان او دتروريزم په وړاندي اقدام 

ايران دوست دی كه دښمن ! 

دوسله والو طالبانو وروستۍ شېبې 

د زده کړې فرهنگ بايد وپالل شي 

افغان ولس نورد جگړې څخه کرکه لري 

د ولسي گڼ مېشتو سيمو په نښه کول څه مانا لري 

وروستی ولسي پاڅون د ستايني وړدی 

د زده کوونکو گناه څه ده ! 

ايرانيو قصابانو د افغانانو اعدام پيل کړی ! 

افغانستان دنړۍ سيال شو

افغان ماشوم: ″ خپل راتلونکي ته اندېښمن يم″

پرموږ دخپل کلتور احترام لازم دى

راځۍ چي خپل هېواد سمسور کړو

دايران پالېسي او دووه مخى سياست

د عدل او انصاف تله درنه ده !

ستونزه په موږ کي ده !

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
وېشنيزه:ورځپاڼه
سخن جديد

کيڼ|250px|بټنوک|سخن جديد اوونيزه
**سخن جديد** په افغانستان کې خپرېدونکې يوه اوونيزه ده.

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
سور غر (اونيزه)

کيڼ|250px|بټنوک|سور غر اوونيزه
**سور غر اوونيزه** د افغانستان د کندهار ولايت نه خپرېږي.

سورغر د یوې ورځپاڼي په توګه په لومړي ځل په 2005 میلادي کال کي خپره شوه. دغه ورځپاڼه د پیل څخه په رنګه چاپ کي خپره شوه او په پښتو او انګلیسي ژبو یې سیاسي،  کلتوري، علمي او مذهبي مطالب خپرول. 

سورغر په 2010 ميلادي کال کي د ټوټیټر حساب هم پرانیست چې ددغې ورځپاڼي مهم خبري سرټکي یې په انګلیسي ژبه خپرول خو تر یو کال وروسته یې فعالیت ودرېد.

سورغر تر یوې مودې د یو لړ تخنیکي او مالي ستونزو له کبله خپروني ودرولې خو په 2016 میلادي کال کي د یوې اوونیزي په توګه راڅرګنده سوه.

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
شهادت (اونيزه)

کيڼ|250px|بټنوک|شهادت اوونيزه
**شهادت** د اسلامي حزب اوونيزه ده.دغه خپرونه پخوا له پېښور ښار څخه خپرېده اوس له کابل څخه خپرېږي.

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
شاخص (اونيزه)

کيڼ|250px|بټنوک|شاخص اوونيزه
**شاخص** د افغانستان د کابل ولايت نه يوه خپرېدونکې اوونيزه ده.

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
سرنوشت (ورځپاڼه)

کيڼ|250px|بټنوک|سرنوشت ورځپاڼه
**سرنوشت** له کابل نه يوه خپرېدونکې ورځپاڼه ده.

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
ويسا (ورځپاڼه)

کيڼ|250px|بټنوک|ويسا ورځپاڼه
**ويسا** له کابل نه خپرېدونکې يوه ورځپاڼه ده.

ویسا خپلواکه ملي ورځپاڼه ده، چې په ۱۳۸۵ ه ش کال کې یې د محب بیزار لخواه په کابل کې بنسټ کېښودل شو. ویسا د هېواد د پوهو، اهل نظرو کسانو لیکنې خپروي، له سرلیکنې پرته د نورو لیکنو سپیناوی پخپله د لیکوالو پر غاړه دی. 
ویسا د لیکنو د محتوا له خوندیتوب سره د لیکنو سمون خپل حق گڼي، رالیږل شوي مطالب نه مستردیږي.

ویب سایټ: http://www.dailyweesa.com/ 

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
وحدت (جريده)

کيڼ|250px|بټنوک|وحدت جريده
**وحدت** په کابل کې خپرېدونکې يوه جريده ده.

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
صحيفه (اونيزه)

کيڼ|250px|بټنوک|صحيفه
**صحيفه** د ايران څخه د شعيه گانو لپاره خپرېده اوس له کابل څخه د شيعگانو لخوا يوه اوونيزه ده.

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
راه نجات (ورځپاڼه)

کيڼ|250px|بټنوک|راه نجات ورځپاڼه
**راه نجات** د کابل نه يوه خپرېدونکې ورځپاڼه ده.

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
پلوشه (جريده)

کيڼ|250px|بټنوک|پلوشه جريده
**پلوشه** د يوې افغاني جريدې نوم دی.

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
نخست (اونيزه)

کيڼ|250px|بټنوک|نخست اوونيزه
**نخست** يوه افغاني اوونيزه ده.

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
مشارکت ملي (اونيزه)

کيڼ|250px|بټنوک|مشارکت ملي
**مشارکت ملي** د يوې افغانۍ اوونيزې نوم دی.

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
برخليک (اونيزه)

برخليک اوونيزه له کابل نه يوه خپرېدونکې چاپي رسنۍ ده.

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
جگړه (اونيزه)

250px|بټنوک|جگړه (اونيزه)
**جگړه اونيزه** يوه افغانۍ رسنۍ ده.

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
کابلستان نوين

کيڼ|250px|بټنوک|کابلستان نوين
**کابلستان نوين** له کابل څخه خپرېدونکې سياسي رسنۍ ده . دغه اوونيزه د ښاغلي يونس قانوني د شخصي گوند لخواخپرېږي .

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
انسجام (اونيزه)

کيڼ|250px|بټنوک|انسجام
**انسجام** د يوه سياسي گوند خپروونکې پاڼه ده چې له کابل څخه يو ځل په اوونۍ کې خپرېږي.

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
مجاهد (اونيزه)

کيڼ|250px|بټنوک|مجاهد اوونيزه
**مجاهد اوونيزه** د برهان الدين رباني لخوا تاسيس شوې چاپي رسنۍ ده چې د هغه گوند جمعيت او شورای نظار پورې اړه لري . دا پخوا له لاهور پاکستان څخه خپرېده د ۲۰۰۱ م زېږدي کال څخه وروسته کابل ته ولېږدول شوه او له کابل څخه خپرېږي.

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
ټولی مشر

**ټولی مشر** د ۹۰ سرتېرو مشر ته وييل کېږي. دا يوه پوځي رتبه ده او  د درې بلوک يا د ۹ ډلگيو  مشر ته هم ټولی مشر وايي. چې ۳ بلوکه يو ټولی جوړوي

وېشنيزه:پوځي رتبې
وېشنيزه:پوځي وييونه
کنډکمشر

**کنډکمشر** څوک چې د کنډک مشر وي، څوک چې د يوه بټيلين په راس کې وي، کنډکمشر ته نن جگړن وايي.  کنډکمشر د ۲۷۰ سرتېرو ، د ۲۷ ډلگيو، د ۹ بلوکانو او د ۳ ټوليو مشر ته وييل کېږي. دا يوه پوځي رتبه ده.

## سرچينه
‎

وېشنيزه:پوځي رتبې
وېشنيزه:پوځي وييونه
غونډ مشر

غونډ مشر د ۸۱۰ سرتېرو، د ۸۱ ډلگيو، د ۲۷ بلوکو، د ۹ ټوليو، ۳ کنډکو مشر ته وييل کېږي. دا يوه پوځي دنده ده.

وېشنيزه:پوځي رتبې
وېشنيزه:پوځي وييونه
لېوا مشر

**لېوا مشر** د ۲۴۴۰ پوځي سرتېرو، ۲۴۴ ډلگيو، ۸۱ بلوکو، ۲۷ ټوليو، ۹ کنډکونو او درې غونډونو مشر ته وييل کېږي. دا يوه پوځي رتبه ده.

وېشنيزه:پوځي رتبې
وېشنيزه:پوځي وييونه
فرقه مشر

**فرقه مشر** د ۷۳۲۰ پوځي سرتېرو، ۷۳۲ ډلگيو، درې لېواگانو، ۹ غونډونو، ۲۷ کنډکونو، ۸۱ ټوليو، ۲۴۳ بلوکونو مشر ته وييل کېږي. دا يوه پوځي رتبه ده.

وېشنيزه:پوځي رتبې
وېشنيزه:پوځي وييونه
بلوک مشر

**بلوک مشر** د دېرشو سرتېرو مشر ته وييل کېږي. دا يوه پوځي رتبه ده. په بله وينا د ۳ ډلگيو مشر ته بلوک مشر وايي.

وېشنيزه:پوځي رتبې
وېشنيزه:پوځي وييونه
سټرېپټومايسين

350px|بټنوک|د سترپتومیسین فرمول

**سترېپتومیسین** (په انگرېزي:*Streptomycin*) د امینوگلیکوسید د  انتي بيوتيکونو څخه دي چې د نری رنځ د علاج لپاره ور څخه کار اخیستل کېږي. 
## تاریخ
سترېپتومیسین دقوي انتي بيوتيکونو دجملى څخه گڼل کيږي چې د واکسمان او دهغه دهمکارانو په واسطه په ۱۹۴۲ کال کې د ستېپتومیسیس گریسېوس (streptomyces griseus ) څخه لاس ته راوړل چې په گرام منفى باکترياو باندې تاثير لري نو په همدي لحاظ دهغه انتي بيوتيکونو سره چې په گرام مثبت اثر لري په يو ځايی توگه استعماليږي او دقوي انتي بيوتيک اثرات څرگندوی لکه که دپنسلينو سره یی يو ځاي استعمال کړو نو قوي سینېرگیستیک ( synergistic)اثرات  منځته راوړي . 

وېشنيزه:نری رنځ
وېشنيزه:د امينوگلايکوسايډ انتي بيوتيکونه
پنسلين

250px|thumb|left|د پنسلین فرمول

**پنسلين** د بيټالکټام د انتي بيوتيکونو څخه دي د باکټريانونو (مکروبونو) له منځه وړولو لپاره کارېږي. دغه درمل له ۱۹۴۲ کال څخه په طبابت کې کارېږي. پنسلین په حقیقت کې يو اورگانیک تیزاب (اسید) دی چې د CH3)2C5H3NSO(COOH)NHCOR)کیمیایي فورمول لري.

## تاریخ
250px|thumb|left|د پنسلین چڼاسه
250px|thumb|left|د پنسلین جوړول
پنسلين په ۱۹۲۸ کال کې د الېکساندر فلېمینگ (Alexander Fleming) لخوا کشف شو. په دی وخت کې د الېکساندر فلېمینگ فنگسونه په پترى ديش کې واچول چې ستافلو کوکوس ئي له منځه يوړل چې وروسته دتحقيقاتو داثابته شوه چې په گرام مثبتو باکترياو باندې فوقالعاده تاثيرلرونکې دي چې دانسان او حيوان په بدن باندې هيڅ قسم زهري اثرات نلرى چې فلېمینگ دغه ماده د پنسلين *H* نوم سره ونومول شو الېکساندر فلېمینگ پدى باندې ونه توانيده چې پنسيلين په خالص ډول سره لاس ته راوړي خو نوموړي اعلان وکړ چې هرکله پنسلين په خالص ډول سره لاس ته راشى نو کولاي شو چې دهغى نه په ترزيقى ډول استفاده وکړو .
انگليسى بيوشمست ریسټړک دفلېمنگ کار تعقيب کړ او په ١٩٣٠ م کال کې کشف کړ چې پنسلين يو عضوي تيزاب دى چې په کلچر داسيدى چاپیریال کې دايترو څخه لاسته راځي . 
په کال ١٩٤٠ م کې د اوکسفورد په پوهنتون کې پنسلين په غير خالص شکل سره تهيه شو . پدي ترڅ کې وموندل شو چې ښه مواد دي او دشيموترافى له نظره دخاص اهميت وړ دي . په ١٩٤١ م کې دانگلستان او امريکا حکومتونه پدي اړه زياته دلچسپى وښوده او بلاخره په کال ١٩٤٩ کې پنسلين په خالص شکل سره لاسته راغى.

وېشنيزه:د بېټا-لاکټاماز انتي بيوتيکونه
جنټامايسين

350px|بټنوک|کيڼ|د جنټامايسين فورمول
**جنټامايسين** *([[انگريزي ژبه|په انگرېزي]]:Gentamicin)* د امينوگلايکوسايډ د ډلې انټي بپوټپک دی. د باکټرياگانو (مکروبونو) له منځه وړولو لپاره کارېږي. دغه انټي بيوټيک په ځانگړي ډول د  سټافېلو کوکس او يرسېنيا پېسټېس (Yersinia pestis-طاعون) د باکټرياگانو پر ضد اغېزه لري. 
جنټامايسين په ۱۹۶۳ کال کې د نیو جېرزي په ښار کې کشف شو. د جنټامايسين ماده د مايکرومونوسپورا پرپوري ( Micromonospora purpurea)د باکټرياگانو څخه جوړي شوی او په گرام منفي باکترياو باندې اغېزه لري.

## د اغېزو مېکانيزم

## کارېدنه
جنټامايسين په بېلابېلو انتاني ناروغيو کې چې مېکروب يې د جنټامايسين په وړاندې حساس وي کارېږي. دا درمل د نېمونيا، پليورايټس، پيريټونايټس اېمپيېما، مېننجايټس، سېپټېسېميا، د جراحۍ وروسته منتن ټپونه، اوسټيومايلايټس، له نوې زېږېدنې سره شديد انتانونه، د تريخي د کڅوړې تسپود، پروسټاټايټس، جلدي انتانونه، د پلوېس تسپودي ناروغي، اېنډوکارډايټس، ليسټېريوسېز، تولاريمي، بروسيلوزېس، طاعون، د سترگو انتانونه، بليفاريټ، ټولگړي انتانونه او همداراز د بولي لارې انتانونه لکه اوندن پايلونېفرايټس، سيسټايټس، يوريترايټس او د پروسټاټايټس په ناروغيو کې کارېږي. 

وېشنيزه:د امينوگلايکوسايډ انتي بيوتيکونه
ساهره شريف

بټنوک|250px|کيڼ|پوهانده ساهره شريف

ساهره شريف د افغانستان يوه ليکواله ، څېړونکې او د خوست ولايت په استازيتوب د افغانستان په ولسي جرگه کې وکيله پاتې شوې . 
## مخينه
## زده کړې
## دندې
 
## چاپي اثار
## سرچينې
کلورامفينيکول

**کلورام فينيکول** (په انگرېزي کې:**Chloramphenicol**) د وسیع التاثیر د انتی بیوتیکونو څخه دي چى په گرام مثبت  منفى باکترياگانو آغېزه کوي. دغه انتی بیوتیک کولای سی د ریکتسییا (*Rickettsia*) پر باکتریاگانو باندي هم تاثیر وکړي.
## تاریخ
کلورام فينيکول په ۱۹۴۹ کال کې د سترېپتومیسیس  (*Streptomyces venezuelae*)  د باکتریاگانو څخه  د داوید گوټلیب لخوا حاصل شو. په اوس وخت کي  کلورام فينيکول په صنعت کې جورېږي. کلورام فينيکول سپين او لږ خاکې او يا دسپک زيړ رنگه کرستالى پوډرو په شکل وي  او دميکرو اورگانيزمونو د ودى دروونکې اغيزه لرى او دمحرقى ديوي انتخابى درمل څخه عبارت دي. کلورام فينيکول په اوبو کې حل کېږي.

وېشنيزه:انتي بيوتيکونه
دوبلين

**ډبلن** *([[انگريزي ژبه|په انگرېزي]]:Dublin)*د ائيرلينډ پلازمېنه ده. دا ښار د ليفاى سيند په غاړه له ډبلن باى سره نږدې له ائيرش بحېرې سره پروت دى.
د سمندر له لارې يې اړيکه د کارک، بلفاسټ، انگلينډ، سکاټ لينډ او د فرانسې له بندرونو سره لري. په دې ښار کې د ريل گاډو پټلۍ هم شته، چې د ښار مهمې نقطې سره يو ځاى کوي.
دا ښار د هېواد د صنعت او سوداگرۍ له کبله ستر نوم لري. په دې ښار کې شراب، برقي سامان الات، جرابې، د شيشو سامان الات، د خوړولو توکي، موټرونه او بېړۍ جوړېږي. د کرنيزو توکيو لاسته راوړونو کې هم ستر نوم لري.
دا يو ټيټه سيمه ده. او ددې له منځ څخه د ليفاى سيند تېريږي، چې لس پُلونه پرې تړل شوي دي. په دې ښار کې دوه نهرونه، چې يو يې د رائل کينال ١٥٤ کيلو متره اوږد دى او بل يې گرينډ کينال، چې ٣٣٥ کيلو متره اوږد دى، دواړه نهرونه د شانو ون د سيند شمال او سويلي څانگو او بندرونو په سيمو کې له يو بل سره يو ځاى کېږي. 
په ډبلن کې د ياودونې وړ ځايونه راټگر او راټمينز سيمې دي، چې ډېر شتمن وگړي په کې کار کوي. او گلاسنيون سيمه، چې پېژندل شوي ليکوالان او شاعران په کې ژوند کوي، ستر نوم لري. 
په ١٩٢٢ د ډبلن په ښار کې د انگلستان د وائسراى دفترونه و. 
ډبلن د پروټستانټ مذهب مرکز بلل کېږي. پروټستانټ د عيسوي دين يو ښاخ دى. 
د ډبلن په لرغوني ښار کې د ډبلن پوهنتون، بانک، ائيرلينډ گمرگ، محکمې او نور رغول شوي دي.
په ډبلن کې د دود په ډول د نوموتو وگړو بتان جوړ شوي او په څلور لارو کې يې ځاى پر ځاى کړي دي. 
په دې ښار کې ډېر په زړه پورې پارک چې ١١ کيلو متره پراخ دى شتون لري. ژوبڼ او د جمهوري رياست تفريح ځاى هم په دې ښار کې دى.
دا ښار د ښوونې له پلوه هم ډېر پرمختگ کړى دى، چې د ائيرليڼد ملي پوهنتون، کتابتون او لابراتور په کې شتون لري.
په ٢٠٠٢ کال کې ددې ښار نفوس ٤٩٥١٠١ وو.

وېشنيزه:د نړۍ د هېوادونو پلازمېنې
دودوما

**دودوما**	د تانزانیا په منځ کې پروت ښار او پلازمېنه ده. د حمل او نقل يو بېلگه ده؛ خو اقتصادي حالت يې ښه نه دى. دا ښار د اوبو او هوا له پلوه وچ دى، کلنى ورښت يې ٨٠٠ ملي مترو ته رسېږي. دودوما له دارالسلام څخه د ټانگاتيکا جهيل په گريټ نارتهه عمومي سړک پرته ده. دا ستره او ټولېزه لار سويلي افريقا له مصر سره تړي. 
په دې ښار کې يو هوايې ډگر هم شتون لري.
په لومړۍ نړيواله جگړه کې١٩١٨-١٩١٤وروسته او په ١٩٦١ ټانگاتيکا (چې اوس د تنزانيې برخه ده) له خپلواکۍ څخه د مخه د انگلستان د حکومت په پېر کې يو ولايت و.
په ١٩٩٥ کې ددې ښار نفوس ١٨٩٠٠٠وو.

وېشنيزه:د نړۍ د هېوادونو پلازمېنې
لوم

لوم د ټوگو سويل لويديځ کې پروت دى.دا ښار د ټوگو پلازمېنه او د هېواد تر ټولو ستر ښار او د ټوگو ستر بندر هم دى.دا ښار د بينين په خليج کې واقع دى.
دې ښار د هېواد اقتصادي حالت ډېر ښه ساتلى دى، په دې ښار کې رختونه، کافي او خرماوې ډېرې نوم لرونکي دي، او له هېواده يې بهر لېږدوي. 
د ريل گاډي پټلۍ لوم له کپاليواټکپام، او سولک سره نښلوي. 
د بينين پوهنتون په ١٩٥٥ کې رغول شو، او ملي اډمنسټريشن عالي ښوونځى په ١٩٥٨ کې ورغول شو.
په ١٨٩٧ کې لوم د جرمني تر ولکې لاندې و، چې وروسته د فرانسويانو لاس ته ورغى. چې تر ١٩٢٢ يې دوام وموند. په ١٩٦٠ کې چې ټوگو خپلواکي تر لاسه کړه، نو لوم يې د هېواد د پلازمېنې په ډول وټاکه. 
په ١٩٩٩ کې ددې ښار نفوس ٧ ميليونه وو.

وېشنيزه:د نړۍ د هېوادونو پلازمېنې
پیونګیانګ

**پيونگيانگ** (په کوریایی کې: **평양 Pyongyang**) د شمالي کوريا پلازمېنه ده. دا ښار د ټايډونگ د سيند په غاړه د ژېړې بحېرې تر څنگ پروت دى. د هېواد تر ټولو لرغونى ښار بلل کېږي. ٢٣٣٣ کاله له ميلاد څخه د مخه دلته يو کوچنى ښار و. ١١٢٢ کاله د ميلاد د مخه پي يونگ گانگ يې مرگز وټاکل شو. په ٦٦٨ کې چنايانو تر خپلې ولکې لاندې راوست. او په ١٥٩٢ کې چاپان په دې ښار برېد وکړ.

د بهرنيانو د پرلپسې برېدونو له کبله د بهرنيو وگړو پرمخ وتړل شو؛ خو کله چې د بهرنيو وگړو لپاره بېرته خلاص شو، نو په کوريا کې د عيسويت تبليغ ډېر زيات شو، او تر ١٠٠کليساوو څخه په کې ډېرې جوړې شوې. د سين جاپان ١٨٩٤-١٨٩٥ جگړه کې په پوره ډول ويجاړ شو. جاپان په ١٩١٠-١٩٥٠ پورې دا ښار د يو صنعتي مرکز په ډول وکاروه. په ١٩٥٠ کې د ملگرو ملتونو پوځ په دې ښار حمله وکړه؛ خو چې چين په دې جگړه کې برخه واخيستله؛ نو د ملگرو ملتونو پوځ وتلو ته اړ شول. په ١٩٥٣ کې د چين او روسيې په مرستې سره په پوره ډول ورغول شو. اوس دې ښار ډېر پرمختگ کړى دى. بوره، ربړ او بېلابيلو د لوښو ډولونه په کې جوړېږي. د ښوونې له پلوه هم ډېر پرمخ تللى دى، د توشنگ پوهنتون، چې تر ټولو نوموتى دى په ١٩٤٦ کې ورغول شو.پرته له دې طب پوهنتون هم شتون لري. ډېر پارکونه، موزيم او کتابتونونه هم په کې شتون لري. د لومړۍ پېړۍ قبرونو، بودايې عبادت ځاى او د اسونو مجسمو ددې ښار ښايست لاپسې زيات کړى دى. په ١٩٩٩ ع کال کې ددې ښار نفوس ٣١٣٦٠٠٠ وو.

وېشنيزه:د نړۍ د هېوادونو پلازمېنې
طاعون

**طاعون** یوه ساري ناروغی ده چې د یرسنیا پستس (Yersinia pestis) د باکټریاوو څخه منځ ته راځي. دغه خطرناک ساري رنځ د ورږو (کیک) او صحرایی موږکانو په واسطه سرایت کېږي.

## تاریخ

طاعون په منځنی پېړی کې د مرکزي آسيا څخه نړی ته پراخ شو. دغه رنځ په ۶ پېړی کې بازنطینی پاچایی ته ورسېده او تقریبًا ۲۵ میلیونه خلک یی ووژل. طاعون په ۷ پېړي کې د آسيا څخه مصر او شمالی آفریقا ته پراخ شو. په ۱۴ پېړی کې طاعون اروپا ته ورسيده او بقریبًا ۲۵ میلیونه خلک یی ووژل. په دي وخت کي خلکو طاعون ته د تور مرگ نوم ورکړ او عامو خلکو دغه مرض د خدای بیلگه گڼله.  
طاعون د صحرایی موږکانو او ورږو (کیک) لخوا خورول کېږي. دغه رنځ د دغو ځناورانو لپاره خطرناک ندي مگر ورږه چې د موږکانو او انسانانو څخه وینه زبیښی کولای شي د ناروغی موړک څخه انسان بدن ته د یرسنیا پستس (Yersinia pestis) باکټریاگان انتقال کړي.
دغه رنځ د خیارک د وینې دککروالی او سږی د طاعون فورمونه درلودلای شي. 
*د سږی طاعون
*د خیارک طاعون
*د وینې د ککروالی طاعون

### د سږی طاعون

د سږی د طاعون فورم د طاعون ډولونو څخه تر ټولو وژونکو دي. دغه د طاعون فورم د هوا په واسطه سرایت کوي او یوازې ۱۰% اخته ناروغان ژوندي  پاتې کېدلای شي.

### د خیارک طاعون
د خیارک د طاعون فورم د ورږو (کیک) په واسطه خورول کېږي او یوازې ۴۰% اخته ناروغان ژوندي  پاتې کېدلای شي.

### د وینې د ککروالی طاعون
د وینې د ککړوالی طاعون کولای شي پر ماغزې یا توري برید وکړي او یوازې ۸۰% اخته ناروغان ژوندي  پاتې کېدلای شي.
په اوس وخت کې طاعون یوازې په آفریقا، آسيا او امریکا کې وجود لري. دغه ساري رنځ د جنتامايسين، سټرېپټومايسين یا دوكسيسايكلين د انتي بيوتيکونو په مرسته علاج کېدلای شي.

وېشنيزه:ساري ناروغۍ
ربات

رباط یا په عربي ژبه کې الرباط د مراکش هېواد پلازمېنه او د دې هېواد تر ټولو ستر اوم ښار دی چې د اټکل له مخې په ۲۰۱۴ ز کال کې ۵۸۰۰۰۰ ښاري وګړو پکې ژوند کاوه چې د شاوخوا سیمو د وګړو په ګډون دا شمېر ۱.۲ میلیون وګړو ته رسېده. دا ښار همداشان د رباط سالي کینیترا د اداري سیمې ښاري مرکز دی. رباط د اتلانتیک سمندر پر غاړه د بو ریګریګ سیند په خوله کې پروت ښار دی.

رباط په ۱۲مه پېړۍ کې د الموحدونو د سترواکۍ له خوا جوړ شو. دې ښار په چټکه توګه سره وده وکړه، خو د الموحدونو د سترواکۍ په نړیدو سره د یوه څه مودې لپاره له زوال سره مخ شو. په ۱۷مه پېړۍ کې، رباط د بربري سمندري غلو لپاره په یوه پټنځای بدل شو.  فرانسویانو په ۱۹۱۲ ز کال کې مراکش تر خپل قیمومیت لاندې راوست او رباط یې د هغه اداري مرکز وګرځاوه. مراکش په ۱۹۵۵ ز کال کې خپله خپلواکي واخیسته او رباط یې خپله پلازمېنه وګرځوله.

رباط، تماره او سلا د څه باندې ۱.۸ میلیون وګړو یو شهرک جوړوي. د خټو او چیکړو د ستونزو له امله د رباط نقش د یوه بندري ښار په توګه را کم شوی دی. خو بیا هم، رباط او سلا د نساجي مهم صنایع، د خوراکي توکو تولید او ودانیز صنعت لري. سربېره پر دې، ګرځندوی او په رباط کې د ټولو بهرنیو سفارتونو شتون د دې لامل ګرځیدلی چې رباط د هېواد یو مهم مرکز پاتې شي. د هغې سروې له مخې چې د CNN له خوا په ۲۰۱۳ ز کال کې تر سره شوه، د مراکش پلازمېنه رباط  «په ۲۰۱۳ ز کال کې د غوره سفر کوونکو مسیرونو» په توګه ټاکل شوې وه. دا ښار د مراکش د امپریالیستي څلورو ښارونو نه یو دی او د رباط مدینه بیا د نړۍ د میراث لرونکې سیمې په توګه هم ثبت شوې ده. رباط ته د ONCF سیستم له لارې په ټرین سره سفر کېدای شي  او همداشان د الوتکو په مټ د رباط – سلا هوايي ډګر له لارې. 

## ایتمولوژي
د رباط نوم د عربې کلیمې الرباط نه را اخیستل شوی دی چې معنی یې رباط ده یعنې اسلامي مرکز یا مورچه. دا نوم د رباط الفتح لنډیز دی چې د فتحې د مورچې یا د کامیابۍ د مورچې معنی ورکوی- دا هغه نوم دی چې الموحدونو په ۱۱۷۰ ز کال کې د یوې سمندرې پایګاه په توګه د دې ښار د جوړولو پر مهال ورکړ.

### لرغونې سلا
له میلاد نه وړاندې په لومړۍ زریزه کې، فنیقیانو د اوسني مراکش د اطلس سمندر پر غاړو باندې ګڼې سوداګریزې مستعمرې جوړې کړي، خو په دغه سیمه  کې د سلا یا شلات په نوم د فنیقي هستوګنځي د شتون په اړه لرغون پیژندونکې ځینې بحثونه لري. له میلاد نه وړاندې په لومړۍ پېړۍ کې، سیمه ییزو اوسېدونکو لا په نیو-پونیکي ژبه باندې لیکل کول، خو دا سیمه د روم تر اغېز لاندې راغله. تر څو چې دا هېواد له میلاد نه وړاندې په لومړۍ پېړۍ کې په رسمي بڼه د روم له خوا ضمیمه شو، د لرغونې موریتاني سلطنت تر کنټرول لاندې و. هغه سیمه چې د چیله په نوم مشهوره وه او د ننني ښار په سویلي سیمه کې واقع وه، رومیانو د سلا په نوم یوه مستعمره جوړه کړه. په دې ښار کې کېندنو ښودلې چې له رومي جوړښتونو نه وړاندې دلته موریتاني جوړښتونه موجود و. له لیکسوس سره یو ځای، د سلا مستعمره یوه له هغو دوو سمندري ځایونو څخه و چې د رومیانو تر کنټرول لاندې و. د سلا بندر (چې اوس له منځه تللی) د رومیانو د سوداګریزو کښتیو له خوا له Anfa او Insula Purpuraria سره د سویل لویدیځو لارو لپاره کاریده.

لرغونې توکي چې ویزیګوتي او بیزانسي منشا لري په دغه سمه کې موندل شوي دي، د سلا او رومي اروپا تر منځ د سوداګریزو او سیاسي اړیکو تداوم تر هغه مهاله ښیي چې په اومه پېړۍ کې د افریقا په شمال کې د بیزانس سترواکي ټینګه شوه. خو بیا هم، سلا په پنځمه پېړۍ کې یو ډول متروک شو او کله چې په ۷مه پېړۍ کې مسلمان اعراب دلته راغلل او په سیمه کې یې اسلامي نفوذ رامنځته کړ، دا ښار زیاتره ویران و. 

## سرچينې
وېشنيزه:د نړۍ د هېوادونو پلازمېنې
وېشنيزه:مراکش
جذام

بټنوک|250px|کيڼ
**جذام** یوه ساري ناروغي ده چې د میکوباکټریوم لېپرې  (Mycobacterium leprae) د باکټریاوو څخه منځ ته راځي. دغه رنځ پوستکي، مخاطونه او عصبی سیستم په ناروغۍ اخته کولای شي. 
## تاریخ
جذام لمړی ځال په پخوانی مصر کې ۱۵۰۰ کال عیسوی سینی مخکې توصیف شو او تر څو کالونو وروسته دغه رنځ د نړی بېلو بېلو سیمو ته پراخ شو.
جذام  په منځنی پېړی کي د صلیبی جگړې په وخت کې اروپا ته پراخ شو. په دی وخت کې عامو خلکو دغه مرض د خدای بیلگه گڼله.  په اوس وخت کې دغه مرض په آسیا او مرکزي افريقا کې وجود لري او د رفامپیسین یا کلوفازیمین د انتي بيوتيکونو په مرسته علاج کېدلای سی.

وېشنيزه:ساري ناروغۍ
کولرا

بټنوک|250px|کيڼ|کولرا
**کولرا** یا **وبایی ناروغي** د اسهال یوه ساري ناروغي ده چې د ویبریو کلرا (*Vibrio cholerae*) د باکټریاوو څخه منځ ته راځي. 
دا وبایي ناروغي له ناپاکو، ککړو خواړو او ناپاکو ککړو اوبو څخه چې زیاتره وخت د سېلابونو له راتګ او د چاپېریال د ککړتیا له امله د څښلو په اوبواوغذا کی دوایبریوکولرې باکتریا گډیږي او په انسانانولگیږي اونښې یې دانسان په وجودکی له ۵-۱ ورځووروسته په ناڅاپي توگه دسخت اسهال اوکانگو(قی) په بڼه راښکاره کیږي چې دبدن اوبه اونورمایعات په خطرناکه توگه اغېزمنوي. که بې له ځنډه اوپروخت یې تداوي ونه شي نو دبدن داوبو ضایع کېدنه اودنورومایعاتوبې انډؤلي په ۲۴ ساعتونوکی دمرگ سبب کېدای شي

## سرچينې
امير ډنډ

کيڼ|250px|بټنوک|په باميان کې د امير ډنډ
**امير ډنډ** يا **بند امير** د افغانستان د باميان په ولايت کې يو ډنډ دی. دغه ډنډ د امير عبدالرحمن خان په نوم پورې نومول شوی. 

وېشنيزه:د افغانستان ډنډونه
تاج محل

**تاج محل** د اسلامي تمدن يو بې سارى شاهکار دى.د تاج محل تاريخي ودانۍ دمغول بادشاه شاه جهان له خوا د خپلې گرانې مېرمنې ممتازمحل سره دبې کچې مينې په وياړ جوړه او ودانه شوې ده. د تاج محل ودانۍ په ودانولو کې شل زره کارگران اومزدوران په ستړياوتې کار بوخت وو. ددغه تاريخي ودانۍ د جوړولو په خاطرد نړۍ له گوټ _گوټ څخه تکړه او نوميالي معماران ، تيږه توږونکي، مهندسان، حکاکان اومجسمه توږاندي وروبلل شول .

تاج محل د هند په اگره ښار کې دی. د تاج محل ودانۍ په ښکلې ، ښايسته اوموزون ډول سره د سينگاراوپسول په موخه له يمن څخه عقيق ، دعربستان څخه مرجان ، د فارس څخه ياقوت اود افغانستان څخه د بدخشان لعل وروغوښتل شول اوپه جوړېداکې يې وکارول شول. ترڅو، چې دغه بې سارى اوتلپاتې دمينې شاهکار له کابو(٢٢) کلونوپرله پسې کار وروسته د تکميل پوړۍ ته ورسېد.

د تاج محل ودانۍ دنړۍ په عجايبوکې راځي اوهرکال د نړۍ له گوټ _ گوټ څخه په زرگونوگرځندويان اوسيلانيان ددې شانداراو پرتمين شاهکار لېدا ته ورځي. تاج محل دهندوستان د گرځندوى صنعت په برخه کې دعايداتو يوه غوره، غوړه اوبډايه سرچينه ده.

## سرچینه
د تاند له ویبپاڼې څخه

وېشنيزه:تاج محل
تيرانوسور

**تیرانوسور**  (په لاتین: *Tyrannosaurus rex*) د غوښخور (غوښه خوړونکي) ډاگسرانو څخه تر ټولو لوي او خطرناک ډانگسر وو چې د کرتاسې په وخت کې ۶۵ میلیون کاله مخکې په امریکا کې یی ژوند کاوه.

## تاریخ او توصیف
د تیرانوسور رکس لمړني فوسل په امریکا کی په ۱۸۷۴ کال کی کشف شو او فوسل یی په ۱۹۰۵ کال کی د امريکي عالم هنري فارفيلد أوزبورن لخوا توصيف شو. په ۱۹۰۸ کال کی د تیرانوسور نوی فوسل په هېل کريک کی کشف شو. نوموړي فوسلونه په ۱۹۱۵ کال کی بیا جوړ شو او په اوس وخت کی د نیو یورک په موزیم کی پروت دی.د تیرانوسور لوړوالي ۱۳ مټرو ته ورسېدله او وزن یی ۷ ټنونه وو. د تیرانوسور سرعت ۴۰ كيلو متره په ساعت کې ته رسېدلای سی. دغه ډانگسر په ځانگړي ډول د نبات خوړونکي ډانگسران ښکار کاوه. 
 

وېشنيزه: غوښه خوړونکی ډانگسران
ستگوسور

**ستگوسور** ( په یوناني:*Stegosaurus*) د نبات خوړونکي دایناسورانو څخه یو زره پوښ دایناسور وو چې د جوراسیک په وخت کې د ۱۵۰ میلیونه کاله مخکې په شمالي امریکا او اروپا کې یی ژوند کاوه. د ستگوسور نوم د یونانی ژبې څخه اخیستل شوی دی چي په پښتو کې د بام لرونکي سمساره معني لري. د ستگوسور لوړوالي ۱۲ متره وله او وزن یی ۵ تڼونو ته رسېدلای سی. ستگوسور کوچنی سر درلود او د ماغزه لوي والي یی لکه د چارمغز په اندازه وء.

وېشنيزه:بوټي خوړونکی ډانگسران
پلسيوسور

**پلسيوسور**(په لاتين:*Plesiosaurus*) د سمندري غوښه خوړونکي او هگی اچونکي ډانگسرانو څخه وو چی د ټرياس(  ۲۴۵ میلیونه کاله مخکې) د وخت څخه د کرتاسې ( ۶۵ میلیونه کاله مخکې ) تر وخت پورې یی ژوند کاوه.   د پلېسيوساورس هډوانه په ۱۹مې پېړۍ کې د انگلستان ته څېرمه وموندل شو.

وېشنيزه:غوښه خوړونکی ډانگسران
روماتولوجي

ښي|بټنوک|320x320px
**روماتولوجي** د داخله طب او ماشوم طب يوه څانگه ده چې د روماتيکو ناروغيو پېژندنه او درملنه په کې ترسره کېږي. هغه ډاکټران چې په دې څانگه کې تخصص ترلاسه کوي روماتولوجېستان بلل کېږي. روماتولوجستان اصلاً د هغو روغتيايي ستونزو سره سرو کار لري چې هغه د بندونو، نرمو ووبونو، معافياتي ناروغيو، واسکولايټس يا د رگونو د تسپود او د کانېکټيف نسج ارثي بې نظمۍ او ناروغۍ دي.

د روماتولوجي نوم له يوناني لغت *[[rheuma]]* چې مانا يې "هغه څه چې د ويالې يا رود په څېر بهېږي"، او د *[[-logy]]* چې د زده کړې په مانا دی راوتلی.
سرطانپوهنه

**سرطانپوهنه** يا **اونکالوجي** *(په انگرېزي: Oncology)* (له يوناني ژبې *اونکوس* (ὄγκος), چې د حجم، تودې يا تومور په مانا، او د *-لوجي* (-λογία), وروستاړي نه چې د "زده کړې" مانا لري) د طب يوه څانگه ده چې د سرطاني ناروغيو سره سرو کار لري. پدې څانگه کې د بېلابېلو سرطاني ناروغيو او تومورونو پېژندنه او درملنه هم نغاړل شوي. د دغې څانگې څانگپوه *اونکولوجېست* يا *[[سرطانپوه]]* بلل کېږي. 
اونکولوجي يا سرطانپوهنه په لاندې موضوعگانو اړونده ده:
* په يوه ناروغ کې د هر ډول سرطان د پېژندنې او تشخيص اړوند
* درملنه (بېلگه، جراحي، کيمودرملنه، وړانگودرملنه او نورې شته درملنې)
* د سرطاني ناروغ د بريالۍ درملنې وروسته يې څارنه
* سرطاني ناروغ د وروستي پړاو پاليېټيف پالنه 
* د سرطاني درملنې شاوخوا اخلاقي پوښتنې
* د عامه وگړو د څارنې هڅې يا
* د سرطاني ناروغ د خپلوانو (په هغه سرطاني ناروغيو کې چې د وراثت پر بنسټ رامېنځ ته کېږي، لکه د تي سرطان)

## پېژندنه
د سرطاني ناروغيو په پېژندنه کې تر ټولو اهم د ناروغ روغتيايي پېښليک: البته د روغتيايي شکايت څرنگوالی هر ډول نښې نښانې (ستړيا, وزن بايلنه, د وينې د کمښت ناڅرگنده سبب، په ناڅرگند سبب رامېنځ ته شوې تبه، نيوپلازم ته ورته علايم او نورې نښې). غالباً په يوې فيزيکي کتنې د يوه نيوپلازم ځای او سيمه رابرسېرېږي.

وېشنيزه:طب
وېشنيزه:درملگري
د افغان تلویزیونونو نوملړ

**د افغان تلویزیونونو نوملړ** یاهم (د افغانستان د تلویزیونونو نوملړ).
## له هیواده بهر خپریدونکي تلویزیونونه
# اریانا افغانستان تلویزیون
# پیام افغان تلویزیون
# زرین تلویزیون
# ایمان تلویزیون
# AMC تلویزیون
# طوطی تلویزیون
# افغانستان تلویزیون
# افغان جوان تلویزیون

## دولتي تلویزونونه

# د افغانستان ملي تلویزون
# د افغانستان پوهنیز تلویزون
# ملي نیوز تلویزیون

## نړیوال تلویزیونونه

#آریانا تلویزیون
#طلوع تلویزیون
#د افغانستان ملي تلویزیون
#د طلوع نیوز تلویزیون

## سیمه ایز او ولایتي تلویزیونونه

**ولایتي ملي راډیو تلویزیونونه**
# بدخشان ملي راډیو تلویزیون
# بغلان ملي راډیو تلویزیون
# بلخ ملي راډیو تلویزیون
# پروان ملي راډیو تلویزیون
# پکتیا ملي راډیو تلویزیون
# تخار ملي راډيو تلویزیون
# خوست ملي راډیو تلویزیون
# سمنګان ملي راډیو تلویزیون
# غزنی ملي راډیو تلویزیون
# فاریاب ملي راډیو تلویزیون
# فراه ملي راډیو تلویزیون
# کندهار ملي راډیو تلوېزیون
# کندوز ملي راډیو تلویزیون
# نیمروز ملي راډیو تلویزیون
# هرات ملي راډیو تلویزیون
# هلمند ملي راډیو تلویزیون
#جوزجان ملي راډیو تلویزیون 
#ګردیز ملي راډیو تلویزیون
#ننګرهار ملي راډیو تلویزیون

### د کابل ښار خصوصي تلویزیونونه
یواځې د کابل له ښار څخه اوسمهال ۳۰ خصوصي تلویزیونونه خپریږي چې د افغانستان د اطلاعاتو او فرهنگ وزارت د اعلامیه پر بنسټ چې په نږدې راتلونکي کې به نور تلویزونونه هم په دې لړ کې ورزیات شي.

# افغان تلويزيون
# آرزو  تلويزيون
# آریا تلویزیون 
# اريانا تلويزيون
# اریانا نیوز تلویزیون
# آینه تلويزيون
# بهار تلویزیون
# باتور تلویزیون
# باختر تلويزيون
# تمدن تلويزيون
# جهان نما تلویزیون
# خورشید تلویزیون
# دنیای نو تلویزیون
# دعوت تلويزيون
# راه فردا تلویزیون
# زن تلویزیون
# سپهر تلويزيون
# سټار تلویزیون
# سبا تیویزیون
# سه ۳ سپورټ تلویزیون
# شمشاد تلویزیون
# شهر تلویزیون
# صدای حق تلویزیون
# طلوع تلويزيون
# فردا تلويزيون
# کابل تلویزیون
# کابل نيوز تلويزيون
# لمر تلويزيون
#افغان نيوز تلويزيون
#امروز تلويزيون 
#طلوع نيوز تلويزيون
#کهکشان تلويزيون
#کوثر تلويزيون
# ګوربت تلویزیون
#ميوند تلويزيون
#نگاه تلويزيون
#نور تلويزيون
#نورين تلويزيون
#هفت تلويزيون
#وطن تلويزيون
#وطندار تلويزيون
#یک تلويزيون
**د کندهار ولایت اړوند تلویزیونونه**
# هیواد تلویزیون
# کندهار ژوندون تلویزیون
# کندهار ملي تلویزیون
**د هلمند ولایت اړوند تلویزیونونه**
# سباوون تلویزیون
# هلمند ملي راډیو تلویزیون

### د ننگرهار خصوصي تلویزیونونه

#شرق تلویزیون

### د هرات ښار خصوصي تلویزیونونه

#آسیا تلویزیون
#تابان تلویزیون
#ساقي تلویزیون
#سیمای غوریان تلویزیون
#ملت تلویزیون
#میهن تلویزیون
#هری تلویزیون

### د خوست ولایت تلویزیونونه

#غرغښت تلويزيون

## سرچینه
http://rasoolobaidy.vcp.ir/?viewpost=3j1350bnc1008g 

وېشنيزه:افغاني رسنۍ
د افغاني راډيوگانو لړليک

په ټولیز ډول راډیو گانې په افغانستان کې د رسنیو یوه نوموتې بڼه ده چې کابو سل په سلو کې د افغانستان وکړي ورته لاسرسی لري. په ۲۰۱۱ز کال کې په افغانستان کې د راډیو گانو شمیر ۱۷۵ راډیو گانو ته رسیده. .
## راډیو سټېشنونه
*BBC راډیو FM 89.0 کابل افغانستان
*Kabul Rock FM 108.0 کابل افغانستان
*Radio FM 89.4 کابل افغانستان
*آرمان اف ام98.1
*آریانا راډیو FM 93.5 کابل افغانستان
*ځلا رادیو FM 89.2 کنړ افغانستان
*د افغانستان راډیو
*د آزادۍ راډیو FM 100.5 کابل افغانستان
*سپوږمۍ راډیو FM 102.2 کابل افغانستان
*شهر رادیو FM 95.5 کابل افغانستان
*کلید راډیو FM 87.5 کابل افغانستان

## سرچینې

وېشنيزه:افغاني رسنۍ
لړم

**لړمان** (په لاتين: *Scorpionida*) د آراخنیډا څخه دی چی اته پښې او زهر لرونکي نیش لري. د لمړ نیش د لکۍ پر سر باندي پروت دي. لړمان په ځانگړي ډول په شپه کی ښکار کوی او په گرمو سیمو کی ژوند کوي.  
## توصيف
لړمان د آراخنیډا څخه تر ټولو پخواني ژوی دي چی د سيلورين په وخت کی (۴۴۳ میلیونه کاله مخکې) یی ژوند کول. په اوس وخت کی لړمان په گرمو سيمو کی په دښته او جنگل کی ژوند کوي. نوموړي ژوي د وینو د جریان جهاز آزادي سیستم او نلي زړه لري. د عصبي سیستم یی د دوو لویو غوټو او اتو کوچنۍ غوټو څخه جوړ شوي دي. د لړم ښځينه معمولا ۲۵ ځوانکان لري چی پر خپل ملا باندي وړي. لړم په ځانگړي ډول غنې او نورو حشرې ښکاري کوي. که لړم پر کوم سړي باندې نیش ولگوي، دغه سړی د ډیر درد احساس کوي او ان په ځینو مواردو کې د لړم د زهرو له کبله مري. خو که د لړم زهر د درملو په توگه وکارول شي نو پخپله دردونه له منځه وړي. همداراز د لړم زهر د تومورونو او رگونو په درملنه کې هم کارول کیږي.
## د لړمانو ډولونه
*د بوتهیدېانو لړمان
**لېیوروس قوینقوېستریاتوس 
**آندروختونوس اوسترالیس 

وېشنيزه:غڼه ډوله ژوي
وېشنيزه:لړمان