د فلسطین د وېشلو لپاره د ملګرو ملتونو طرحه

د فلسطین د وېشلو په موخه د ملګرو ملتونو طرحه د ملګرو ملتونو هغه وړاندیز و چې په فلسطین باندې یې د بریتانیا د چارسمبالښت له پای ته رسېدو وروسته په اجباري ډول د فلسطین د وېش غوښتنه لرله. دغه طرحه د ۱۹۴۷ زکال د نومبر په ۲۹مه نېټه د ملګرو ملتونو د عمومي اسمبلۍ له خوا د ۱۸۱م پرېکړه لیک (II) په توګه تصویب شوه. 

دغې طرحې د اورشلیم یا بیت المقدس د ښار لپاره د یو خپلواک عربي او یهودي نړیوال رژیم د جوړېدو لارښوونه کوله. د وېش له دغې طرحې سره یو څلور برخې لرونکي سند شتون درلود چې بیا له پرېکړه لیک سره هم ضمیمه کړای شو او په سیمه باندې یې د بریتانیا د چارسمبالښت د پای، د بریتانیا د وسله والو ځواکونو د تدریجي وتلو او همدارنګه د دواړو هېوادونو او اورشلیم ترمنځ یې د پولې د ټاکنې وړاندوینه کوله. د دغې طرحې لومړۍ برخې په ډاګه کوله چې دغه ماموریت باید ژر تر ژره ترسره او بریتانیا هم باید د ۱۹۴۸ زکال د اګست تر لومړۍ نېټې پورې خپل ټول ځواکونه له سیمې وباسي. ورته مهال نوی دولت باید د ځواکونو له وتو وروسته دوه میاشتو کې چې نه باید د ۱۹۴۸ زکال د اکتوبر له لومړۍ نېټې وځنډېږي، رامنځته شي. دغې طرحې همدارنګه د وړاندیز شوو هېوادونو ترمنځ د اقتصادي همکاریو او همدارنګه د لږکیو او مذهبي ډلو د حقونو څخه د ملاتړ غوښتنه کوله. په داسې حال کې چې د مذاکراتو پر مهال د فلسطین اړوند د ملګرو ملتونو له ځانګړې کمېټې سره یهودي سازمانونو همکاري لرله، خو د فلسطین عربي مشرتابه بیا هغه تحریم کړه. 

دغه وړاندیز شوې طرحه د هغو د مخالفینو له خوا د یهودي رژیم په ګټه وبلل شوه، ځکه چې ۵۶٪ خاوره یې یهودو ته ځانګړې شوه؛ په داسې حال کې چې د فلسطین د عربو وګړو شمېر د یهودانو د شمېر دوه چنده و. دغه طرحه په زړه نا زړه توګه د یهودي آژانس له خوا په شکمنه بڼه ومنل شوه. له یادې طرحې څخه په فلسطین کې ډېری یهودانو ملاتړ وکړ. یو شمېر یهودي مشرانو بیا هغه په ټول فلسطین کې د راتلونکې قلمروي پراختیا پر لور یو ګام باله. د عربو عالي کمېټې یا عربي اتحادیې او همدارنګه نورو عربي مشرانو او دولتونو هغه رد کړه، ځکه چې د دغې سیمې دوه پر درې برخه وګړي عربان و او همدارنګه ګڼ شمېر ځمکې هم دوی ته اړوند وې. دوی همدارنګه د هر ډول ځمکني وېش منلو ته چمتو نه و او څرګندوله یې چې دغه ډول وېش د ملګرو ملتونو د سازمان په منشور کې د ملي خودمختارۍ یا کورواکۍ اصول له منځه وړي هغه چې له مخې یې وګړو ته دا حق ورکول کېږي د خپل برخلیک اړوند خپله پرېکړه وکړي. هغوی د دغه پرېکړه لیک د اجرا کولو څخه د مخنیوي په موخه د اړینو اقداماتو د ترسره کولو اړوند خپل هوډ څرګند کړ. بالاخره په فلسطین کې کورنۍ جګړه پیل شوه او یاده طرحه پلې نه شوه. 

## رایه اچونه
د دغه پرېکړه لیک تصویب په هغه مهال کې د ملګرو ملتونو د سازمان د ۵۷ غړو هېوادونو دوه پر درې برخه معتبرو رایو ته اړتیا لرله چې په دغو کې د ممتنع غړو رایه نه شمېرل کېده. د نومبر په ۲۶مه نېټه د یهودي پلاوي د فلیباسټر هڅو پر مټ د رایو ورکولو نېټه درې ورځې وځنډېده. د بېلابېلو سرچینو په خبره که چېرې په ټاکل شوې نېټه رایه ورکړل شوې وای دغې طرحې اکثریت رایه ترلاسه کولای شوه، خو دوه پر درې اړتیا وړ رایې یې نه شوای پوره کولی. د مصالحې او همدارنګه په یو واحد دولت کې د فدراسیوني او کانتوني سیسټمونو اړوند بحثونه وشول (دا هغه موارد وو چې وړاندې په کمېټه کې په بشپړه توګه رد شوي وو). له دغه ځنډ څخه په نیویارک کې د یهودانو پلویانو په هغو هېوادونو باندې د فشار راوړو په موخه کار واخیست چې له یاد پرېکړه لیک څخه یې ملاتړ نه کاوه. 

### د طرحې په ګټه د فشار راپورونه
یهودانو په سپینه ماڼۍ کې شدیدې لابي ګرۍ ته مخه کړه څو د فلسطین اړوند د ملګرو ملتونو د کمېټې د پلان لپاره تائید ترلاسه کړي؛ د دغې لابي ګرۍ اغېزې بې اهمیته نه وې. دیموکرات ګوند چې خپلې ډېری مرستې یې له یهودانو ترلاسه کولې؛ ولسمشر ټرومن ته یې وویل چې په فلسطین کې له یهودانو څخه د ملاتړ اړوند د ژمنو نه ترسره کول د ګوند لپاره لوی ګواښ دی. ځکه چې په ۱۹۴۶ زکال کې د کانګرس په ټاکنو کې د یهودانو د رایو انحراف د ګوند د پاتې راتلو لامل ګرځېدلی و. د راجر کوهن په خبره، ټرومن چې د هغوی په لابي ګرۍ کې د بند راتلو او «بې ځایه مداخلې» څخه نور ستړی و؛ هغوی یې د معاصر کړکېچ لامل بلل. هغه مهال چې د اکتوبر په ۱۱مه نېټه امریکا د وېش په ګټه رسمي اعلامیه خپره کړه د عامه اړیکو د برخې یوه چارواکي د بندو دروازو ترشاه یوه غونډه کې یهودي بېړنۍ شورا ته وویل: «موږ باید د هېڅ ډول شرایطو له مخې په دې باور نه و، یا هم داسې فکر وکړو چې موږ په فداکاریو دغې بریا ته لاسرسی موندلی بلکې له دې امله ده چې امریکا زموږ د موخې په ګټه رایه ورکړې. موږ د سیاسي تدارکاتو د فشار پر مټ چې په متحده ایالاتو کې د یهودانو د رهبرۍ له خوا واردېږي؛ بریالي شوي یو». د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت د فلسطین د وېش اړوند د ملګرو ملتونو د کمېټې د هغه وړاندیز اړوند له نیوکو وروسته ولسمشر ته یو شمېر مشورې ورکړې چې دغې کمېټې غوښتل د یافا او نقف ډیری عرب نشینه ښارونه هم یهودانو ته ورکړي؛ له همدې امله د صهیونېزم د نړیوال سازمان مشر حییم وایزمن له ځنډ پرته له ترومن سره یوه پټه ناسته وکړه خو هغه یې تر ډېره غوښتنې رد کړې. متحده ایالاتو په پیل کې دواړو لورو ته د رایو د ورکړې په موخه په کوچنیو ایالتونو باندې له فشار راوړو ډډه وکړه، خو رابرټ اې. لاوت راپور ورکړی چې په ملګرو ملتونو کې د امریکايي پلاوي دوسیه د یهودي ډلو د پریمانه فشارونو له امله له ستونزو سره مخ وه او داسې نښې شتون لري چې هغوی له بډو او همدارنګه په لایبیریا او نیکاراګوا باندې د بندیزونو د لګولو له ګواښ ګټنه وکړه. هغه مهال چې د نومبر په ۲۵مه نېټه یادې طرحې لازم اکثریت رایې ترلاسه نه کړې، د لابي ګرۍ چارو یې لا چټکتیا ومونده او ولسمشر یې اړ کړ څو د بهرنیو چارو وزارت مشورې له پامه وغورځوي او کمزورو هېوادونو ته وښيي چې متحده ایالات په کلکه سره د وېش غوښتونکی دی. 

د راپورونو له مخې له دغې طرحې سره موافقینو په نورو هېوادونو فشار راووړ څو مثبته رایه ورکړي. د ۲۶ بانفوذه امریکايي سناتورانو لاسلیک لرونکی یو ټلګراف کمزورو هېوادونو ته ولېږل شو او له هغوی څخه د یادې طرحې د ملاتړ غوښتنه وشوه. دغه مهال د متحده ایالاتو سنا، چین ته د مرستو یوه ۶۰ میلیون ډالري ټولګه په پام کې نیولې وه. ګڼ شمېر هېوادونو د هغو فشارونو یادونه کړې چې په ځانګړې توګه په دوی راوړل شوي و: 

* **متحده ایالات** (په ګټه رایه): ولسمشر ټرومن وروسته څرګنده کړه، «حقیقت دا و چې نه یوازې د ملګرو ملتونو په چاپېر کې فشاري خوځښتونو شتون درلود، بلکې په سپینه ماڼۍ کې هم بل هېڅ وخت دغه ډول فشار نه و وارد شوی او ماڼۍ یې د دایمي ګواښونو سره مخ کړې وه. فکر نه کوم چې بل کوم وخت دې په سپینې ماڼۍ داسې فشار او پروپاګند شتون لرلی وي چې ما تجربه کړ. یو شمېر سخت دریځو یهودي مشرانو – چې په سیاست او سیاسي ګواښونو کې یې د ښکېل کېدو انګېزه لرله – زه یې سخت ستړی او وځورولم». 
* **هند** (پر ضد رایه): د هند لومړي وزیر جواهر لعل نهرو په ډېرې غصې او سپکاوي سره د ملګرو ملتونو د رایو د تنظیم د ډول اړوند خبرې وکړې. هغه وویل چې یهودانو هڅه وکړه څو هند ته په میلیونونو روپۍ بډې ورکړي او همدارنګه یې په ملګرو ملتونو کې زموږ سفیرې خور لکشمي پانډېټ ته هره ورځ ګواښ کاوه چې که چېرې «سمه رایه ورنکړي» ژوند یې له ګواښ سره مخ دی.
* **لایبریا** (موافقه رایه): د متحده ایالاتو لپاره د لایبریا سفیر له دې شکایت وکړ چې د متحده ایالاتو پلاوي له څو هېوادونو سره د مرستې د قطع کولو ګواښ کړی و. د فایرسټون طبیعي رابړ د شرکت مشر هاروې اس. فایرسټون چې د دغه هېواد یو له مخکښو پانګوالو څخه و؛ د دغه پریکړه لیک د تصویب په موخه یې په دولت فشار راووړ.  

## سرچينې