عیسوي صهیونېزم

عیسوي صهیونېزم هغه ایډیالوژي ده چې د عیسویت په اډانه کې سپېڅلې سیمې ته د یهودي وګړو د بېرته راګرځېدو ملاتړ کوي. په همدې ترتیب دا باور وړاندې کوي چې په ۱۹۴۸ زکال کې د اسرائیلو د هېواد تاسیس د سپېڅلي کتاب له وړاندوینې سره همغږی دی: دا چې په شام کې د یهودي حاکمیت بېرته رامنځته کېدل – د قیامت د نښې په توګه «د اسرائیلو بېرته غونډېدل» - د عیسی(ع) د راتګ نښانه ده. له دغې اصطلاح څخه ګټنه د شلمې پېړۍ په نیمايي کې د عیسوي مرمت پالنې پر ځای پیل شوه، هماغه ډول چې د دغې ایډیالوژي پلویان د یهودانو د ملي وطن د جوړېدو څخه د ملاتړ په موخه د صهیونېستانو تر شا ودرېدل. 

د یهودي بېرته رغېدنې د برخې په توګه د عیسویانو ملاتړ د اصلاحاتو له بهیر وروسته وده وکړه چې ریښه یې د اوولسمې پېړۍ انګلستان ته اړوندېږي. معاصرې اسرائیلي تاریخ پوهې انیتا شاپیرا څرګنده کړې چې د انګلستان صهیونېستي انجیلي عیسویانو د ۱۸۴۰مې لسیزې په شاوخوا کې «دغه مفهوم یهودي کړیو ته ولېږداوه»، په داسې حال کې چې د ۱۹مې پېړۍ په لومړیو کې یهودي ملت پالنه د بریتانوي یهودانو له مخالفتونو سره مخ شوه. 

صهیونېزم پلوه عیسوي لیدلورو تر ډېره پورې د اصلاحاتو له مهال راوروسته د پروتستانتانو ترمنځ شتون درلود. عیسوي صهیونېزم په داسې حال کې چې اسرائیلو ته د یهودانو د ډله ئیز بېرته تګ ملاتړ کوي، په دغه موازي لیدلوري ټینګار لري چې بېرته ګرځېدلي کسان باید وهڅول شي له یهودیت څخه مخ وګرځوي او د بایبل د وړاندینو د رښتیا توب د وسیلې په توګه عیسویت ومني. ورته مهال نظرپوښتنې بیا د انجیلي عیسویانو د انګېزو اړوند د یهودانو ترمنځ د پراخې بې باورۍ د شتون څرګندويي کوي. 

## د عیسویت په اډانه کې د هغو اړوند نقدي لیدلوري

### کاتولیک کلیسا
کاتولیک کلیسا – په نړۍ کې د عیسویانو تر ټولو لویه څانګه – دغه الهیاتي مقدمات چې د پروتستانتي بیا رغېدن پالنې د زریزې بنسټ جوړوي، نه تائید کوي او په ټولیزه توګه په فلسطین کې په سپېڅلو ځایونو باندې د یهودانو د حکومت لیدلوری ننګوي چې پروتستانتان یې مهم بولي. د معاصر سیکولار سیاسي صهیونېزم بنسټګر، تئودور هرتزل د ۱۹۰۴ زکال پر مهال له پاپ لسم پیوس سره په واټیکان کې ولیدل څو د صهیونېزم د تاسیس په برخه کې د هرتزل د راتلونکې پروژې اړوند د کاتولیک کلیسا دریځ ومومي؛ دغه ناسته د اتریشي کنټ برتولډ ډومنیک لیپي له خوا ترتیب شوې وه. پاپ لسم پیوس وویل: «موږ نشو کولای اورشلیم ته د یهودانو له تګ څخه مخه ونیسو – خو هېڅکله نه یو توانېدلي هغه تحریم کړو. د اورشلیم خاوره له دې سره چې تل سپېڅلې نه وه، خو د عیسی مسیح په ژوندانه سپېڅلې شوې ده. د کاتولیک کلیسا د مشر په توګه زه نه شم کولای له دې پرته تاسو ته بل څه ووایم. یهودان زموږ خدای په رسمیت نه پېژني، له همدې امله موږ هم نشو کولای یهودان په رسمیت وپېژنو». وروسته له هغه چې هرزل تشرېح کړه، د دغې پروژې موخه مذهبي نه بلکې د یو سیکولار یهودي دولت جوړول دي او غواړي ملي خپلواکي ولري؛ پاپ ور غبرګه کړه «آیا دا به په اورشلیم بیت المقدس کې وي؟».

په داسې حال کې چې دا د صهیونېزم الهیاتي بنسټ په بشپړه رد کوي، خو ډېره اندېښنه یې بیا د هغو سپېڅلو ځایونو له برخلیک سره ده چې عیسی مسیح ته اړوند و او دا به د یو داسې دولتي حاکمیت لاندې راشي. د نوولسمې پېړۍ په نیمايي کې د واټیکان او استانبول ترمنځ اړیکې تر ډېره پورې د همکارۍ په بڼه وې؛ دغه مهال مسلمانو عثمانیانو واټیکان ته اجازه ورکړه څو په فلسطین کې د عربو کاتولیکانو ترمنځ کار وکړي او همدارنګه په بشپړه آزاده توګه سپېڅلو ځایونو ته لاسرسی ولري، له همدې امله موجود حالت د دوی لپاره کار وړ و. د فلسطین لپاره د ملګرو ملتونو د وېش له طرحې وروسته، واټیکان له دغې موضوع دفاع وکړه چې اورشلیم باید د یو جلا «نړیوال ښار» په توګه په پام کې ونیول شي، هماغه ډول چې کاتولیک کلیسا ګانو ته د پاپ په لیک (Redemptoris nostri cruciatus) کې راغلي و. د واټیکان تر دویمې شورا پورې کاتولیک کلیسا د صهیونېزم پر ضد خپلې لابي ګرۍ کې څرګند دريځ درلود؛ په دغو کې د متحده ایالاتو کاتولیک کلیسا هم شامله وه، ځکه چې دولت یې د صهیونېزم پیاوړی ملاتړی و. د اسرائیلو دولت او واټیکان په ۱۹۹۳ زکال کې بشپړې دیپلماتیکې اړیکې ټینګې کړې، خو لا هم دا یوه سیاسي او مدني په رسمیت پېژندنه وه؛ نه دا چې هغوی له الهیاتي پلوه ومني. 

### پروتستانتېزم
سیاسي صهیونېزم چې «په رمه باندې د لېوه په څېر راپیدا شو» د پام وړ پروتستانتانو له خوا له سپکاوي سره مخ شو:دا د سپېڅلي کتاب د ډېری څېړونکو باور دی چې لرغوني تړون (د انجیل پخوانۍ بڼه) په هېڅ توګه دې ته اشاره نه ده کړې چې اسرائیل دې خپلې لرغونې سیمې ته راوګرځول شوي او یا هم دغه ډول موضوع د نن ورځې یهودانو اړوند پلې کړای شي.

کریسټین سنچري مجله: ۱۴۴ – ۱۴۵؛ ډسمبر ۱۹۲۹ زکال. په متحده ایالاتو کې د کلیسا ګانو د ملي شورا عمومي اسمبلۍ د ۲۰۰۷ زکال په نومبر میاشت کې د لا څېړنو په موخه یو پرېکړه لیک تصویب کړ او څرګنده یې کړه چې «د مسیحي صهیونېستي الهیاتو موضوع ناوړه اغېز لري:

* په منځني ختیځ کې سوله او عدالت، د داسې ورځې راتګ چې اسرائیلي وګړي او فلسطینیان وکولای شي د امن پولو په لرلو ژوند وکړي،
* د منځني ختیځ له عیسویانو سره اړیکې،
* له یهودانو سره اړیکې، له دې امله چې یهودان تر ډېره پورې د قیامت د نښې په توګه په پام کې نیول کېږي،
* له مسلمانانو سره اړیکې، له دې امله چې د مسلمانانو حقونه د یهودانو د حقونو تابع دي؛
* د ادیانو ترمنځ مذاکره، له دې امله چې نړۍ ته په بشپړ ډول په دوه ګوني ډول کتل کېږي». 

په بریتانیا کې د سکاټلنډ کلیسا د خپل مرمت پالونکي تاریخ سربېره، په دې وروستیو کې په ټولیز ډول په صهیونېزم نیوکې کړې دي او د «ابراهیم وارث: د موعود د ځمکې اړوند راپور» تر عنوان لاندې یې خپل راپور کې د هغو بې عدالتۍ ته نغوته کړې وه، له همدې امله دغه راپور بیاځلي په لنډه بڼه خپور شو. 

## سرچينې