open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ځايي اوسېدنې حق

**د ځايي اوسېدونکو حقونه**  يا بومي حقونه يا د ځايي اوسېدنې حق هغه حقونه دي چې د اوسېدونکو د ځانګړو شرایطو د پیژندلو مانا لري. په دغو حقونو کې نه یوازې د ژوند د بقا لپاره تر ټولو اساسي بشري حقونه شامل دي، بلکې د ځمکې، ژبې، مذهب او نورو کلتوري میراثونو ساتنه هم شامل دي چې د یو ملت په توګه د دوی د هویت برخه جوړوي. دا حقونه د ټولنیزو سازمانونو د ملاتړ لپاره د بیان په توګه کارول کېدی شي یا د دولت او د دوی په پولو کې دننه د ځایي خلکو د ځان بسیاینې يا برخليک ټاکنې حق او یا په نړیوال قانون کې د سرغړونې پروړاندې د محافظت په توګه د دولت ترمینځ اړیکې رامینځته کولو لپاره د ملي قانون برخه وګرځي. د دولتونو یا ډلو کړنې د شخصي ګټو ترلاسه کولو لپاره کارول کیږي.

## سرچينې

## بهرنۍ لینک

* د اصلي خلکو حقونه: د مطالعې لارښود - د مینیسوټا پوهنتون
* د نړیوال قانون لاندې د ځایی خلکو د حقونو څیړنه - سټیون سی. پرکنز
* د چاپیریال قانون - د ټولنیزو علومو نړیواله پوهنه، دوهم چاپ
* د ملګرو ملتونو اعلامیه د اصلي خلکو د حقونو په اړه
* د کار نړیوال سازمان کنوانسیون 169 (بشپړ متن) - د داخلي خلکو په اړه د نړیوال قانون وخت
* د نړۍ د اصلي خلکو حکومت - د ملګرو ملتونو راپور د لومړي ځل لپاره د دې مسلې په اړه، 2009
* جینوسایډ لیوس، نارمن، مارچ 1969 - یوه مقاله چې د څو مشهورو داخلي بنسټونو او اړوندو قانوني سازمانونو د جوړولو لامل شوې.
* د قانون ساتنه او ټولنه: د منځنۍ امریکا څخه درسونه    
وېشنيزه:حقوق
د پاچاهانو الهي حق

بټنوک| د چارلس I انځور چې خدای د هغه په سر تاج ایښی دی او هغه ته د نامعلوم انځورګر لخوا د سپیڅلي حالت ورکوي.
**د پاچاهانو الهي حق** (   ) یا الهي **حق** یا **د خدای فرمان** دپاچاهۍ سیاسي او مذهبي عقیده او سیاسي مشروعیت دی. د دې تیورۍ له مخې، پاچا د هيڅ ځمکني ځواک تابع نه دی او د واکمنۍ او حکومتولۍ حق يې مستقيماً د خدای له درباره ترلاسه کړی دی. په دې نظریه کې کله کله حکومت د خدای تر امر لاندې ګڼل کېږي او کله بیا ادعا کېږي چې پاچا هماغه خدای دی؛ له همدې امله د دوی مشروعیت او د واکمنۍ حق باید د ځمکنیو قدرتونو لخوا ننګول نشي او نشي کولی ځکه چې د دوی واک او مشروعیت ننګول په حقیقت کې د خدای ننګونه ده.  د پایلې په توګه، پاچا د خلکو د ارادې تابع نه دی، د اشرافو او اشرافو ، او نه د بلې ټولنیزې ډلې او نظم . د دې نظریې له مخې یوازې خدای کولی شي د ظالم پاچا قضاوت وکړي او د پاچا د ګوښه کولو، ګوښه کولو یا د واک محدودولو هر ډول هڅه په حقیقت کې د خدای مخالفت او د سپېڅلو او مذهبي رسومونو بې احترامي ګڼل کیږي.

## اړوندې پوښتنې

* مطلق سلطنت
* خلافت
* مشروعیت
* حکومتداري

## حوالې

* ويکيپېډيا ګډونوال «Divine right of kings». در انګليسي ويکيپېډيا ۴ مۍ ۲۰۱۷.
وېشنيزه:حقوق
ايالتي حقونه

د متحده ایالاتو په سیاست کې ، **د ایالتونو حقونه** هغه سیاسي واک ته اشاره کوي چې د متحده ایالاتو  حکومت يې د اساسي قانون د لسم تعدیل مطابق ځايي فدرالي حکومت ته ورکوي.

## سرچينې

* 
* , which argues at 143-49: "To many, [the notion of states' rights] stands for an anachronistic (and immoral) preference for the race-based denial of essential individual rights....".
* Farber, Daniel A. , "States' Rights and the Union: Imperium in Imperio, 1776-1876" *Constitutional Commentary*, Vol. 18, 2001
* Kirk, Russell K. , *Randolph of Roanoke: A Study in Conservative Thought* (1951)
* Gutzman, Kevin R. C. *James Madison and the Making of America* (2012)
* Gutzman, Kevin R. C. "A troublesome legacy: James Madison and `The principles of '98'," *Journal of the Early Republic,* (Winter 1995), Vol. 15 Issue 4, pp 569–89
* Gutzman, Kevin R. C. "The Virginia and Kentucky Resolutions Reconsidered: 'An Appeal to the Real Laws of Our Country'," *Journal of Southern History,* (Aug 2000), Vol. 66 Issue 3, pp 473–96
* McDonald, Forrest, *States' Rights and the Union: Imperium in Imperio, 1776-1876* (2002)
* Risjord, Norman K. , *The Old Republicans: Southern Conservatism in the Age of Jefferson* (1965)
* Sinha, Manisha, "Revolution or Counterrevolution?: The Political Ideology of Secession in Antebellum South Carolina" *Civil War History*, Vol. 46, 2000 in JSTOR
* 
* Orbach، Barak Y. ، et al. "Arming States’ Rights: Federalism، Private Lawmakers، and the Battering Ram Strategy،" Arizona Law Review، vol. 52، 2010
* جفرسون دیویس، "The Doctrine of State Rights" (1890). *The North American Review*، Vol. 150، No. 399، pp. &nbsp;205&#x2013;219.
* Frederick D. Drake، ed. *States' Rights and American Federalism: A Documentary History* (1999)
* James J. Kilpatrick. ''The Sovereign States: Notes of a Citizen of Virginia'' (Chicago: Henry Regnery Company، 1957); pro-states' rights book
* Barak Y. Orbach et al. "Arming States’ Rights: Federalism، Private Lawmakers، and the Battering Ram Strategy،" Arizona Law Review، vol. 52، 2010

## تړنې

* د لسم تعدیل مرکز فدرالیزم او په متحده ایالاتو کې د ایالتونو حقوق
* په ''انسائیکلوپیډیا ویرجینیا'' کې د ایالتونو حقوق 
* د فلوریډا د 1957 مداخلې ریزولوشن د نقل نقل، د فلوریډا ایالت آرشیف لخوا د عامه کارونې لپاره چمتو شوی
* د میسوري حاکمیت پروژه د میسوري خلکو او سیاسي جوړښتونو کې د 10th تعدیل "اداره کول".
وېشنيزه:حقوق
د حضرت اسماء بنت ابوبکر رضی الله مدرسه

##### '''دحضرت أسماء بنت أبی بکر الصدیق رضی الله عنها دارالحفاظ'''

##### دغه دارالحفاظ په ۱۳۸۷هـ ش کال په یو ډیرستونزمن چاپیریال کی جورکړل شو چی دیوی خوا نوی هیواد ته راستانه شوی وه اودبلی خوا بیلابیلی ستونزی وی چی دالله جل جلاله په فضل سره حل شوی چی په نتیجه کی دغه دارالحفاظ د جمعیت خیریه تحفیظ قرآن کریم سره وتړل شو چی اوس مهال تقریبا ۳۰۰ کسان زده کوونکی لری  چی تراوسه ئی دری دوری فارغان ټولنی ته وړاندی کړی  ، چی داټول د قدرمنی استاذی حافظی .... په سختیو او زحمتونوګاللو سره چی هره ورځ پرته له کوم تأخیر او یارخصتی څخه دسهار له لمانځه پیل او دمازدیګرترلمانځه پوری په دوامدارډول سره ئی ترسره کوی دغه حد ته سیدلی دی الله جل جلاله دورته په دارینوکی اجرعظیم ورکړی اوالله جل جلاله دورته صدقه جاریه وګرځوی ،  او سندونه د حج او اوقافو وزارت لخوا ورکول کیږی دیادونی وړده چی دغه دارالحفاظ مکمل دنجونی دی ، د قرآن کریم دحفظ ترڅنګ لاندی کتابونه هم تدریس کیږی چی : دقرآن کریم ترجمه او تفسیر، توحید ، حدیث شریف ، فقه ، تجوید ، اسانه لمونځ ، نورانی قاعده . داپه لنډ ډول ددغه دارالحفاظ پیژندپاڼه وه                                                                شبیه سازی

##### آدرس دارالحفاظ: شهر کابل، ناحیه 5، نزدیک مکتب نیازبک، ضلع شرقی مسجد حاجی یعقوب.
ټافل (د بهرنۍ ژبې په توګه د انګلیسي ازموینه)

**د بهرنۍ ژبې په توګه د انګلیسي ازموینه** ( **TOEFL**   یو معیاري ازموینه ده چې دهغه خلکو لپاره په کار اچول کیږي کوم چي انګلیسي ژبه د دویمي ژبي په توګه استعمالوي . یاده ازموینه ددې لپاره ورکول کیږي ترڅوهغه زدکوونکي چي له انګلیسي سره پوره اشنا نه وي او غواړي په نړیوالو پوهنتونونو کي زدکړي وکړي لمړی دټافل ازموینه ورکړي اوځان په یاده نړیواله ژبه کي دمهارت ترکچي ورسوي .  دټافل ازموینه د192 هیوادونو په ګډون دنړۍ د11000 پوهنتونو له لوري منل کېدونکې او دکاروني وړ ده .  TOEFL د نړۍ په کچه د انګلیسي ژبې یو له لویو ازموینو څخه ده چي دلندن په پوهنتونونو او نړیوالو پوهنیزو مرکزونو کي ټولو زدکړیزو څانګو ته شاملیږي .

## مخینه
ټافل ازموینه په رسمي ډول له 1965 زیږدیز کال راهیسي دود اوعامه سول اودغه کار دمعاصري ژبي دزدکړي دټولني له لوري ترسره سو . په 2005 او 2006 کلونو کي دامریکا متحده ایالاتو دټافل ازموینه دفراغت ترکچي پوري نړۍ ته وروپېژندل . دنړۍ نور هیوادونه چي دغه سلسله یې پخپلو هیوادونو کي رامنځ ته کړه ډېر ژر یې خپل ولسونه په نړیواله کچه دانګلیسي ژبي سره اشنا کړل اوپه هندوستان کي یوه مېرمن وتوانېدل چي په یاده ازموینه کي له 120 څخه پوره 120 نمرې خپلي کړي چي په دې توګه یې په تاریخ کي دټافل دښه ازمویني ورکولو ریکارډ خپل کړ .
قوص

قوس د قانا واليت کې د استوګنې ښار دی چې د مصر په عربي جمهوریت کې موقعیت لري

## سرچينې
درملیز قانون (کتاب)

***د درملني قانون*** (  ; لاتیني *Canon  Medicinae* ) د طب یوه پوهنغونډه (کتاب) ده چې په پنځو کتابونو کې دافغانستان دمشهوره عالم، فیلسوف اودکتور ابوعلی ابن سینا لخوا تالیف شوې ده او په 1025 زیږدیز کال کې بشپړ سوه . 

## مخینه
القانون شاید یو له خورا مشهور او اغیزمنو لومړنیو کتابونو څخه وي، چې په وروستیو تخلیقاتو اغیزه کوي. دا د اسلامي نړۍ د معاصر طبي پوهې اوپه منځنیو اسلامي پېړیو کي دافغانستان دپوهنیز بهیر یو عمومي درک موږ ته وړاندي کوي .  په 12 پیړۍ کې له عربي څخه لاتیني ته ددې کتاب ژباړي دمنځنۍ پیړۍ د درملو په پراختیا خورا اغیزه وکړه اواسلامي نړۍ نن ورځ هم ددغه افغان عالم منندویه ده .  القانون د عصري دورې په لومړیو کې د اروپا په پوهنتونونو کې د تدریس لپاره معیاري درسي کتاب وګڼل سو. 

یاد کتاب په منځنۍ اروپا او اسلامي نړۍ کې د درملو معیارونه ټاکل او په اروپا کې د 18 پیړۍ په اوږدو کې دمعیاري طبي کتاب په توګه کارول کیدی.  

دالقانون کتاب لمړی برخه ابن سینا په 403هجری اوپاته برخي یې تر 415 هجری قمری پوري خپرې کړې .
سرچينې
محافظة قنا

د قاینا واليت د مصر د سویل یو له والیتونو څخه دی چې د پلازمینې قاهرې سویل ته شاوخوا 605 کیلومتره کې موقعیت لري. د قنا واليت ټول مساحت 10,768 مربع کیلومتره دی او د اوسیدو مساحت 1,750.72 مربع کیلومتره دی، دا د مصر یو له مشهورو واليتونو څخه دی.

## سرچينې
پراګماتیکس

په ژبپوهنه او اړونده برخو کې، **پراګماتیک** هغه مطالعه ده چې څنګه شرایط د معنی سره مرسته کوي. یعني څه ډول یوه جمله په ښکاره یوډول خوپه اصل کي یوه بل مطلب یا موخي ته اشاره کوي اودهغه دعملي کېدو غوښتنه لري .  د (Pragmatics) مطالعه موږته دا راښیي چي څرنګه په یوه ټولنه کي دخلکو ترمنځ یوه جمله دالفاظو له مخي یوډول معنا ورکوي خودویونکي موخه بل څه وي . دبیلګي په ډول کله چي څو اشخاص په یوه ځای کي راجمع سوي وي اوهوا هم ګرمه وي، په دې وخت کي یوشخص یاددغه ډلي مشر ووایي چي څومره ګرمي ده . دده موخه په اصل کي دلته داوي چي باید دیخي هوا یوانتظام اوبندوبست وسي . ځکه داخو ټول پوهیږي چي ګرمي ده خودلته جمله دیوې غوښتني چي هغه دیخي هوا لپاره لاس پکار کېدل دي معنا افاده کوي .  دژبپوهني دغه علم د 1986 راهیسې د نړیوالې پراګماتیک ټولنې  له لوري رامنځ ته سوی دی . 

د پراګماتیک تیوري د سیمانټیک تیوریو سره لاس په لاس ځي، کوم چې د معنی اړخونه مطالعه کوي، او نحوي اړخونه چي د جملې جوړښتونه، اصول او اړیکي بلل کیږي ترڅېړني لاندي نیسي.
شعري وزن (Metre)

شعري وزن په ادبیاتو کي د یو شعر یا کرښې بنسټیز تالیک جوړښت دی. په دې معنا چي په شعرکي دیوه لغات (ویی) پرکومه څپه باندي څنګه فشار منځ ته راځي .ډیری دودیز بیتونه د یو ځانګړي متر یا د مترونو یو ټاکلی سیټ په یو ځانګړي ترتیب بدلوي. دغه ډول مطالعه او د مترو ریښتیني کارول او د تصدیق ډولونه دواړه **د پروسوډي** په نوم پیژندل کیږي. (په ژبپوهنه کې، " پراسوډي " په ډیر عمومي مفهوم کې کارول کیږي چې نه یوازې د شاعرۍ اندازه، بلکې د نثر تالیف اړخونه هم پکښي شامل دي، هغه که رسمي یا غیر رسمي اړخونه وي، چې د یوې ژبې اوبلي ژبي ترمنځ توپیر لري، او ځینې وختونه د شاعرۍ د دودونو ترمنځ هم توپیر لیدل کیږي .
سیمبول پوهنه

**نښي پوهنه** (Semiotic) هغه علم دی چي په یوه ژبه کي دخبرو ترڅنګ په غزل، نښو، ځانګړو جوړښتونو، انځورنو او نورو علامو باندي هم خلک خپلو اهدافو او موخوته رسیږي .  ددې علم هر هغه فعالیت، چلند، یا پروسه چې نښې پکښي ګډون اوتعریف سوي وي معمولا د معنی په نوم یادیږي .  معنی کیدای شي قصدي وي، لکه یوه کلمه چې د ځانګړي معنی سره ویل کیږي؛ یاهم غیر ارادي وي، لکه یوه علامه چي دیوځانګړي حالت نښه وي .  په یوه ژبه کي نښې هم کولی شي د احساساتو سره اړیکه ونیسي (کوم چې معمولا معنی نه ګڼل کیږي) او کیدای شي په داخلي توګه دفکر اوحواسو له لارې: لکه اورېدل، لیدل، خوند اوداسي نورو سره اړیکه ونیسي .  معاصر سیمیټیکس د ساینس یوه څانګه ده چې معنی جوړونه اوبېلابېل ډوله پوهه مطالعه کوي. 

سیمیټیک دود د نښو او سمبولونو مطالعه داړیکو د یوې مهمې برخې په توګه لټوي. همدارنګه د ژبپوهنې په خلاف، سیمیټیکس د غیر ژبني نښانو سیسټمونه هم مطالعه کوي. په سیمیوتیک کې د نښو او نښانو د پروسو مطالعه لکه نښې، نومول، مشابهت ، تمثیل ، میتوونیمي ، استعاره ، سمبولیزم ، نښه، او ارتباط هم شامل دي . 

سیمیوتیک سیسټم په مکرر ډول د مهمو بشری او ټولنولوژیکي اړخونو په توګه لیدل کیږي. د مثال په توګه ایټالوی سیمیوت پوه او ناول لیکونکی امبرټو اکو ویلي دي چې هره کلتوري پدیده د ارتباط په توګه مطالعه کیدی شي.
ساختماني جوړښت(Grammaticality)

په ژبپوهنه کې، ساختماني جوړښت (**ګراماټیکلي)** د ژبې د کارونې سره د مطابقت له مخې ټاکل کیږي . یعني هغه جملې چي دګرامر اوجوړښت له مخي په یوه ژبه کي دهم هغه ژبي دقوانینو مطابق رامنځ ته سوي وي په انګلیسي کي ورته ګراماټیکلي (Grammaticaly) وایي .  د ګراماټیکلي مفکوره د تولیدي ګرامر د نظریې سره یوځای راپورته شوه، چې موخه یې د قواعدو ترتیب کول وه ترڅو داصولو سره سم په ژبه کي جملې ځای پرځای اوترتیب سي . د ګراماټیک دغه قوانین د ناسمو جوړو شویو اوغیر ګرامري جملو توضیحات هم وړاندې کوي.  

په تیوریکي ژبپوهنه کې، د ژبپوهنې د ښه جوړښت په اړه د وینا کونکي قضاوت - چې **د جوړښتي قضاوت** په نوم یادیږي د دې پر بنسټ ولاړ دی چې آیا جمله د اړونده ګرامر دقوانینو او محدودیتونو سره سمه تشرېح سوېده اوکنه .  که چیرې په یوه جمله کي د ځانګړي ژبي دلیک قواعد او محدودیتونه تعقیب اواستعمال سي نودې ته موږ سمه جمله ویلای سو .   خوکه چيري خپل قوانین، اصول اومحدودیتونه په نظر کي ونه نیسي بیا موږ ورته سمه او پوره جمله نسو ویلای . 

ژبپوهان د جملو نحوي جوړښت څیړلو لپاره دګراماټیکلي قوانین استعمالوي .
ږغیزه تسمیه

**Onomatopoeia**  یا ږغیزه تسمیه د یوې کلمې داسي ډول کارول یا رامنځته کولو ته وایي چې په فونیټیک ډول د هغه غږ تقلید کوي . یعني که موږ دیوې معنا لپاره کوم لفظ ټاکلی وي هغه لفظ باید دټاکل سوي معنا سره په کلام کي مکمل ورته والی ولري .  دا ډول کلمې ته پخپله آنوماتوپویا هم ویل کیږي. په عام آنوماتوپویا کې د څارویو غږونه شامل دي لکه دپشي ږغ (میاو)،دپسه ږغ(با) اوداسي نور چي په لیک اومعنا کي مکمل ورته والی لري . Onomatopoeia کیدای سي د ژبې له مخې توپیر ولري: داتریوې اندازې پوري د پراخ ژبني سیسټم سره سمون لري؛   له همدې امله د ساعت غږ په انګلیسي کې *د ټیک ټیک* په توګه څرګند کیدی شي .

د Onomatopeia انګلیسي اصطلاح د لرغوني یوناني مرکب *onomatopoeia* څخه راځي چي دنوم جوړونه، *د اونوماټو* - 'نوم' او - *poeia* 'making' څخه جوړه شوې ده. په دې توګه، هغه کلمې چې د غږونو تقلید کوي **آنوماتوپوییک** یا **آنوماتوپویټیک ورته ویل کیدای سي.**
د ډيوېد کيمپ دوهم تړون

د ډيوېد کيمپ دوهم تړون د منځني ختیځ د سولې د خبرو هغه لړۍ ته اشاره کوي چې په 2000 کې په ډیویډ کيمپ کې ترسره شوې. د دغو خبرو اترو اړخونه د متحده ایالاتو ولسمشر بل کلنټن ، د اسراییلو لومړی وزیر ایهود بارک او د فلسطین د ادارې مشر یاسر عرفات وو. چې د دې خبرو اترو پايله ناکامه شوه.

## اړوندې پوښتنې
د کمپ ډیویډ تړون
د فلسطين سياسي تاوتريخوالی

بټنوک|219x219px| په اسراییلو کې د وړکتون ټولګي د غزې څخه د توغول شوي راکټونو له امله ویجاړ شوي
**د فلسطین سیاسي تاوتریخوالی هغه** تاوتریخوالی او توندلارۍ ته اشاره کوي چې د فلسطینی ملتپالنې څخه سرچينه اخلي چې اسراييل او متحدين يې ترهګري بولي.  د دغو تاوتریخوالو هدف د خپلواکۍ حق ترلاسه کول دي. په دغو تاوتریخوالو کې نور محدود اهداف هم شامل دي لکه په اسرائیلو کې د فلسطیني بندیانو خلاصون او د فلسطینیانو د راستنېدو حق. 

د فلسطین د ازادۍ ډیموکراټیکه جبهه ، حماس ، د فلسطین اسلامي جهاد ، د فلسطین د ازادۍ مشهوره جبهه ، الفتح او د فلسطین د ازادۍ سازمان په څېر سازمانونه په دې تاوتریخوالي کې لاس لري. 

## اړونده مقاله

* صهیونیسټي سیاسي تاوتریخوالی

## سرچينې

وېشنيزه:اسرايل
وېشنيزه:اسرائيل
وېشنيزه:اسراييل
وېشنيزه:فلسطين
د سولې نقشه

**د سولې لپاره د لارې نقشه** د اسراییل او فلسطین د شخړې د حل لپاره د هغه پلان نوم دی چې په 2002 کې د متحده ایالاتو ، اروپایي اتحادیې ، روسیې او ملګرو ملتونو د څلور اړخيزه ګروپ له خوا دا پلان چې موخه یې د فلسطین او اسرائیلو دوه دولتونه په ګډه جوړل، د فلسطيني ډلو بې وسلې کول او د فلسطیني او اسرائیلي بندیانو خوشي کول دي، د ملګرو ملتونو د امنیت شورا هم تصویب کړی دی.   

## فوټ نوټ

## بهرنۍ اړیکې

* د سړک نقشه بشپړ متن - د اپریل 30، 2003
وېشنيزه:اسرايل
وېشنيزه:اسرائيل
وېشنيزه:اسراييلي قومونه
وېشنيزه:فلسطي
وېشنيزه:فلسطين
د فلسطينيانو د راستنېدو حق

**د فلسطینیانو د راستنېدو حق د** فلسطین د ځمکې د اوسېدونکو قانوني حق ته اشاره کوي چې هغه فلسطینیان چې د 1984 کال راهیسې د کوم دلیل له امله شړل شوي یا د خپل پرېښودلو ته اړ شوي، هغوی خپلو ځمکو او کورونو ته بېرته راستانه شي کوم چې پخوا د دوی ملکيت و. دا حق په رسمي توګه د ملګرو ملتونو په ۱۹۴ پریکړه لیک کې پېژندل شوی

## سرچينې
ويکيپېډيا ګډونوال. «حق‌العودة الفلسطيني»انګليسي ويکيپېډيا ۲ دلوه ۱۳۹۷.
وېشنيزه:فلسطين
وېشنيزه:اسرائيل
وېشنيزه:اسرايل
وېشنيزه:اسراييل
صهيونيستي سياسي تاوتريخوالی

**صهیونیسټي سیاسي تاوتریخوالی** د سیاسي دلایلو له مخې د صهیونیسټانو لخوا تاوتریخوالی ته اشاره کوي. د دغو تاوتریخوالو ترټولو مشهوره د فلسطین په برېتانوي محافظت کې د يهودي دولت رامنځته کول او ملاتړ کول دي.

د افرادو او یهودي ملېشو ډلو لکه هاګناه ، لیهي ، ملي نظامي سازمان لخوا ترسره شوي عملونه د اسراییلو په خاوره کې ترسره شوي . په دې اقداماتو کې د ښځو او ماشومانو په ګډون د فلسطيني ملکي وګړو پر کورونو بريدونه او همدرانګه د عامه ځايونو، کورونو او حياتي تاسيساتو وېجاړول شامل دي. 

## اړوندې پوښتنې

* یهودي ترهګري
* ملتپالنه
* فلسطین
* صهیونیزم

## سرچينې

* انګلیسي ویکیپیډیا
وېشنيزه:يهوديد
وېشنيزه:يهوديت څخه اسلام قبول کوونکي
وېشنيزه:اسرائیلي جوماتونه
وېشنيزه:اسرايل
وېشنيزه:اسراييل
وېشنيزه:اسرایل
وېشنيزه:فلسطين
وېشنيزه:فلسطیني سیاسي گوندونه
اسراييلو برېښنا شرکت

**د اسراييلو برېښنا شرکت** په ۱۹۲۳ کال کې تاسيس شو، د جوړېدو په وخت کې يې لومړنی نوم فلسطيني بريېښنا شرکت و، چې د اسراييلو له خپلواکۍ وروسته يې نوم بدل شو. د اسرايیلو برېښنا شرکت دواړه په اسراییلو او فلسطیني سیمو کې فعالیت کوي او ۲.۳ مېليونه وګړو ته د برېښنا سهولت چمتو کوي.. 

## سرچينې

وېشنيزه:فلسطیني جهادی گروپونه
وېشنيزه:فلسطين
وېشنيزه:اسرايل
وېشنيزه:اسراييلو نفو
وېشنيزه:اسراييل
وېشنيزه:اسراييلو ژبې
وېشنيزه:اسراييلي قومونه
په لوېديځه غاړه کې د اسراييلو خنډ دېوال

بټنوک| د 2011 کال په جولای کې استنادي دیوال
**په لویدیځه غاړه کې د اسراییل استنادي دیوال** او په عربي کې، د جلا کولو دیوال هغه دیوال دی چې اسراییلو په 2002 کې د اردن سیند په لویدیځه غاړه کې جوړول پیل کړل. د اسراییلو حکومت ادعا کوي: "دا دیوال د امنیتي دلایلو لپاره جوړ شوی او د جوړولو هدف یې د اسراییلو په خاوره کې د ځانمرګو بریدونو د څپې مخنیوی دی." ; خو فلسطيني چارواکي وايي "د دې دیوال د جوړولو لامل له فلسطینیانو څخه د زیاتې ځمکې اخیستل دي."

99٪ د خنډ دیوال د دواړو هیوادونو ترمنځ په پوله کې موقعیت نلري، مګر په لویدیځه غاړه کې موقعیت لري او د فلسطین په خاوره کې ځینې یهودي میشت ځایونه شامل دي.  د عدالت نړیوالې محکمې دغه دیوال په هغو سیمو کې چې د فلسطین خاورې ته داخلیږي غیرقانوني اعلان کړی دی.

## حوالې
وېشنيزه:فلسطين
د فتح او حماس شخړه

**د فتح او حماس ترمنځ شخړه**  د فلسطین په خاوره کې د دوو مهمو فلسطیني سیاسي ګوندونو فتح او حماس تر منځ روانه سیاسي او ستراتیژیکه شخړه ده چې د ۲۰۰۷ کال د جون په مياشت کې د حماس د غزې تړانګې د نيولو لامل شوه، دا شخړه هغه مهال پيل شوه چې حماس په ۲۰۰۶ کال کې د فلسطین پارلماني ټاکنې وګټلې. د 2007 کال د می د 5 په ماسپښین دا په وسله واله شخړه بدله شوه او د 2007 کال د جولای د 7 څخه تر 14 پوری په غزه کی د هغه عروج وو چی د حماس په بریالیتوب او د فلسطین د ملی دولت د امنیتی ارګانونو په نیواک سره پای ته ورسېده. عزالدین قاسم کنډک له هغه وخت راهيسې فلسطين د غزې په تړانګې او د اردن سیند په لویدیځه غاړه کې په دوو جلا دولتونو وېشل شوی دی. د حماس او فتحې د ګوندونو د پخلاینې او یووالي بهیر نهايي شوی نه دی او اوسنی وضعیت د یوې سړې جګړې په توګه ګڼل کيږي.

د دې جګړو له کبله ډېری فلسطينيان مړه او ټپيان شوي په ځانګړې توګه د غزې په تړانګه کې، او د بشري حقونو د سرغړونو ډېری راپورونه شتون لري. د مصر د بهرنیو چارو د وزیر احمد ابوالغیط په ګډون ځینې چارواکي پر ایران تور لګوي چې حماس هڅوي او تجهیزات ورکوي، ترڅو دغه جګړه پیل کړي 

په دې نښتو کې د فتح يو شمېر مشران لکه سلیم المدون وژل شوي هم دي

## شاليد
په ۲۰۰۴ کال کې د یاسر عرفات له مړينې وروسته حماس په فلسطيني ادارې پورې تړلو بنسټونو کې خپل حضور زيات کړ، د ۲۰۰۵ کال د ښار او ښارواليو په ټاکنو کې يې ګډون وکړ او نسبي بريا يې ترلاسه کړه، خو د ولسمشرۍ له ټاکنو سره يې پرېکون وکړ، چې دا ټاکنې بيا د فتح ګوند مشر  محمود عباس په بریا سره پای ته ورسېدې، دې د 2006 د فلسطین د مقننه مجلس په ټاکنو کې برخه واخیسته. دا پارلمان د فلسطین د ادارې مقننه ارګان ګڼل کیږي او د فلسطین د آزادۍ سازمان او د اسرایلي حکومت ترمنځ د اوسلو تړون په نوم پیژندل شوی تړون پراساس جوړ شوی. سره له دې چې حماس دغه تړونونه په رسمیت نه پیژني، خو په دغه حکومت پورې تړلو بنسټونو ته داخل شوی او په دې باور دی چې په دغه حکومت کې پاتې کیدل د هغو تړونونو د منلو په معنا نه دي چې دا یې رامنځ ته کړي دي.

په دې ټاکنو کې د حماس غیرمتوقع بریا، چې د دغه پارلمان له ټولټال ۱۳۲ استازو څخه یې ۷۴ استازو ته خپلې رایې ورکړې او د حماس د یوه مهم غړي او د دغه غورځنګ په ټاکنیز نوملړ کې لومړی کس اسماعیل هنیه وټاکل شو. د لومړي وزیر موقف د دې سازمان په سیاسي ژوند کې یو نوی حالت په نښه کړ. اسراییل ، د امریکا متحده ایالات ، اروپایی اتحادیه ، عرب لیګ او یو شمیر نور هیوادونه چې د دې دولت د بودیجې ډیری برخه چمتو کوي د حماس د منشور د مادو په بدلولو کې مرستې ته دوام ورکوي چې په هغه کې د اسراییل دولت د ویجاړولو غوښتنه کوي. د دې هیواد په رسمیت پیژندنه، سازمان وځنډول شو. حماس دا غوښتنې ونه منل او د خپلو عنعنوي متحدینو په مرسته یې د حکومت د چلولو لپاره اړینې مالي سرچینې برابرې کړې.

له بلې خوا د امریکا متحدو ایالتونو د فتح جنګیالیو ته د مهماتو، وسلو او تخنیکي روزنې په استولو او له دغه بهیر سره د مرستې لپاره د عربي هېوادونو د هڅولو په ترڅ کې د حماس د ماتې او د قدرت په بیا رغولو کې د فتح د بریالیتوب هیله وکړه. په همدې لړ کې اردن او مصر په خپله خاوره کې د الفتح جنګیالیو لپاره دوه پوځي کمپونه جوړ کړل.

## حوالې

## بهرنۍ لینک

* د حماس له کودتا یو کال وروسته د غزې په تړانګه کې د وضعیت بیاکتنه  علیرضا نوریزاده ، د امریکا غږ ، د جون 18 ، 2008
* ګاري لیوپ: په 2007 کې د حماس کودتا؟  د جنوري 6، 2009
وېشنيزه:حماس
وېشنيزه:فتح
وېشنيزه:فلسطين
وېشنيزه:اسرائيل
د اسراییلو جوړجاړی

**يهودمېشته ښارونه هغه** ښاري ټولنو ته اشاره کوي چې د اسراییلي اتباعو د استوګنې لپاره ټاکل شوي ، چې نږدې ټول اوسېدونکي یې اصلي یهوديان دي.   دا ښارونه او مېشت ځايونه زیاتره په فلسطیني سیمو کې جوړیږي. دا سیمې د اسراییلو لخوا د پوځي وژنو له لارې ونیول شوې . دا قضيه په شپږ ورځنۍ جګړه  کې وشوه چې په 1967 کې شوې وه.  په دې کې هغه سیمې هم شاملې دي چې سوریه يې د دې جګړې پرمهال یا وروسته د اسراییلو تر نیواک لاندې خپلې سیمې ګڼي. په دې سیمو کې د سوریې لوېدیځه غاړه او د ګولان غرونه شامل دي.

## نړیوال غبرګون
**د اسرائيلو پرمېشت ځايونو په نړيواله کچه نيوکې شوې دي، مسلمانو هېوادونو دا يو استعماري يرغل بللی دی او يو شمېر هغه هېوادونو هم چې له** اسرائیلو سره دوستانه اړیکې لري په دې کار خپله ناخوښي ښودلې ده. په ۲۰۱۸ کال کې د امریکا د متحدو ایالتونو ولسمشر ډونلډ ټرمپ ویلي و، چې فلسطین او اسراییل دا مهال د سولې خبرو ته چمتو نه دي، موږ به له اسراییلو سره د یهودي میشت ځایونو د جوړولو په اړه خبرې وکړو، د دغو سیمو د جوړولو په اړه باید له احتیاط څخه کار واخلو. میشت ځایونه په هرصورت، دا باید روښانه شي چې د امریکا ولسمشر په اسراییل کې خپل سفارت له تل ابیب څخه بیت المقدس ته انتقال کړ. 

په 2016 کې، هند د اسراییلو د بیا میشتیدنې په وړاندې د ملګرو ملتونو د پریکړه لیک په وړاندې رایه ورکړه. په هرصورت، هغه په غزه کې د فلسطینیانو د تیري چلند په اړه د جنګي جنایتونو په اړه د نړیوالې څېړنې په اړه د پریکړه لیک څخه ډډه وکړه. 

## حوالې

وېشنيزه:فلسطين
وېشنيزه:اسراييل
وېشنيزه:اسرايل
وېشنيزه:اسرائيل
دوه دولتي حللار

بټنوک

**دوه دولتي حللار د اسرائيلو او فلسطينيانو ترمنځ د شخړې د له منځه وړلو يو حل لار ده چې** له مخې، د اسراییلو سره د دوښمنۍ پر ځای، د عربانو لخوا د "له سیمې څخه د هغوی د ایستلو" او یا د اسراییلو لخوا د "فلسطین د حقونو د تر پښو لاندې کولو" پرځای، د اسراییلو او فلسطین د دوو جلا دولتونو رامینځته کول دي.  *په عین وخت کې* ، او په رسمي توګه دواړه د ټولو ښکیلو اړخونو او یو بل لخوا په رسمیت پېژندل دي.

دوه دولتی حل د یو دولتی حل مخالف دی، چې له مخې یې باید په اسرائیلو، لویدیځه غاړه او د غزې په تړانګه کې یو واحد حکومت جوړ شي او د دغو سیمو ټول اوسېدونکی باید خپل تابعیت ولري.

دوه دولتی حل د ملګرو ملتونو لخوا تصویب شوی دی.   خو ځینې بیا دغه پلان ناکام ګڼي.  

## د ایران نظر
د ایران اوسنی رژیم د سولې د دغه پلان مخالف دی او د اسرائیلو د دولت له منځه وړل او د فلسطین خپلواکي غواړي.  خو ځینو ایراني سیاستوالو لکه محمد خاتمي لا دمخه له دې حل سره خپله موافقه اعلان کړې ده.  
وېشنيزه:فلسطين
وېشنيزه:اسراييل
وېشنيزه:اسرايل
وېشنيزه:اسرائيل
يو هېوادي حللار

[بټنوک|311x311px| د فلسطیني ادارې تر کنټرول لاندې سیمې، [يهود مېشت ښارونه|د اسرایلو میشت ځایونه او د خنډ دیوال]]
**يو هېوادي حللار او دوه هېوادي حللار** د اسراییل او فلسطین د شخړې د حل لپاره د وړاندیز شویو حلونو څخه دي. د دې پربنسټ بايد اسرائیل ، لوېدیځه غاړه او د غزې په تړانګه کې يو واحد حکومت جوړ شي چې د دې سيمې ټول اوسېدونکي به د هغې اتباع وي. د دې حل ځینې پلويان د ایډیالوژیکو دلایلو له مخې دا غوره بولي او په دې باور دي چې دا تر ټولو غوره او عادلانه حل دی، او نور بیا په دې باور دي چې د شته واقعیتونو په پام کې نیولو سره، د دې شخړې د حل یوازینۍ عملي حل دی.

يو دولتي يا يو هېوادي حللارې باندې په سياسي او علمي حلقو کې ډېر بحثونه شوي، خو د سیاسی چارواکو له خوا ورته ډېره پاملرنه نه ده شوې او د سولې اوسنۍ خبرې اترې د دوه دولتی حل پر بنسټ ولاړې دی. بې له شکه چې د دوو دولتونو د حل لارې وروستۍ موافقې ته د رسیدو ناکامي د دې لامل شوې چې د یوه دولت حل ته ډیر پام وشي. نن ورځ، د دواړو هیوادونو سیاسي چارواکي په ښکاره توګه د یو دولت حل په اړه خبرې کوي، او نظرپوښتنې ښیي چې د دې حل ملاتړ په چټکۍ سره مخ په زیاتیدو دی 

معمر قذافي لومړنی عرب مشر و، چې د يو هېوادي حللارې ملاتړ يې په ۲۰۰۳ کال وکړ او دا هېواد ته د «اسراطین» په نوم یاد کړ. د قذافي د شننې له مخې، له یوې خوا د دوو دولتونو حل د اسرائیلو لپاره د نه منلو وړ امنیتي ستونزو لامل ګرځي او له بلې خوا د فلسطیني کډوالو مسله بې حله پرېږدي.

د دوو دولتونو حل په 1993 کې د اوسلو تړون اساس و. په هغه وخت کې د اسراییلو او فلسطینیانو (اسرائیلو حکومت او PLO ) موافقه وکړه چې په 5 کلونو کې وروستۍ موافقې ته ورسیږي او په لویدیځه غاړه او غزې تړانګه کې یو فلسطیني حکومت رامینځته کړي، مګر د کلونو په تیریدو سره، دوی پای ته رسیدلي ندي. تړون او د دوی اصلي اختلافات په مسلو پورې اړه لري ځکه چې د سرحدونو ټاکل، د بیت المقدس وضعیت، د کډوالو بیرته ستنیدل او امنیتي مسایل.

د دوه دولتي حل لاره وروستی ځل په ۲۰۰۷ کی د اناپولس په کنفرانس کی د دواړو خواوو له خوا تصویب شوه، خو له هغه وروسته لوړ پوړو فلسطینی مرکچیانو لکه صائب عریقات او احمد قاری د دوه دولتی حل د ناکامی او د دی اړتیا په اړه خبری وکړی. په رسمي خبرو اترو کې د یو دولت حل. 

## حوالې

وېشنيزه:فلسطين
وېشنيزه:اسرايل
وېشنيزه:اسرائيل
وېشنيزه:اسراييل
قافیه

قافیه دعربي ژبي ګړه ده چي څټ یا دیوشي وروسته ته ویل کیږي . دقافیې ویی (لغت) ته په پښتو کي شاګونی یا وروستی وایي، اوپه اصطلاح کي دشعر هغه توري (حروف) دي چي دبیتونو په پای کي راځي . ډیری وختونه، دا ډول شاګونی په شعوري توګه د شعرونو یا سندرو په بیتونو کي دکرښو په وروستي موقعیت کي د میوزیک یا جمالیاتی اغېز لپاره کارول کیږي.  په پراخه توګه، یو نظم کولای سي د دوو یا ډیرو کلمو پای ته نږدې د ورته غږونو نورو ډولونو ته هم اشاره وکړي. په پښتو ژبه کي دقافیې بېلګه درحمان بابا په دغه شعر کي لیدل کیږي چي وایي :

چي نظر کړم په قسمت اوپه نصیب 

راته هیڅ شي خپل تلاش اوخپل ترتیب

په دې بیت کي (ب) او(ی) اود (ب) خوځښت د(ی) سره قافیه جوړوي .
دشعر بند

**بند یاهم (**  سټانزا) اوپه انګلیسي ژبه (Stanza) په شعر کي دکرښو هغه برخه ده چي دبیتونو ترمنځ غږیږ ترتیب رامنځ ته کوي .  سټانزونه کولای سي منظم او میټریک سکیمونه ولري خو دواړه یوځای نسي راتلای .  سټینزا (بند) پخپل ځان کي بېلابېل ډولونه لري،  چي ځیني یې سټینزایک ساده ډولونه دي، لکه څلور کرښې کوټرین خو نوري برخي یې ډیري پیچلي دي .  په یادو برخو کي ثابت شعرونه ، لکه سیستیناس اوداسي نور موجود دي .

په انګلیسي ژبه کي سټینزا (بند) له دوو څخه نیولې تر اتو پوري شتون لري .
د ګشتالت ارواپوهنه

**Gestalt ارواپوهنه**, **gestaltism**, یا **configurationism** د ارواپوهنې یو ښوونځی دی چې د شلمې پیړۍ په لومړیو کې په اتریش او آلمان کې د ادراک د یوې تیورۍ په توګه راڅرګند شو . یاده ښوونځی دویلهلم ونډټ او اډوارډ ټیچینر د بنسټیز او جوړښتي ارواپوهنې د بنسټیزو اصولو په مقابل (رد) کي رامنځ ته سوه .   

د ګشتالت ارواپوهان ټینګار کوي چې ژوندی موجودات ټول نمونې یا تشکیلات پیژني، نه یوازې انفرادي برخې.  دګشتالت دښوونځی دپلویانو په باور دهوښیارۍ تجزیه دهوښیارۍ ماهیت ته زیان رسوي، ځکه چي ادراک په روښانه ډول دهغه محرکونو دماهیت څخه چي اجزاوي یې دي توپیر لري .

## مخینه
ګشتالت ښوونځی په کال 1880-1943 زیږدیز کي دګڼو پوهانو لکه کفکا، کهلر او ماکس ورتایمر له لوري رامنځ ته سول . ددې ښوونځۍ دپلویانو په باور رفتار دبېلابیلو عناصرو او اجزاوو ترکیب نه بلکي یو کل دی . داښوونځۍ پردې اصل ولاړ وو چي کل له اجزاوو څخه زیات دی اوداسي ځانګړنه لري چي هغه په هیڅ جز کي نسو لیدلای .
د بریښنایي مایکروسکوپ دسکین ماشین

د بریښنایي **سکین کولو مایکروسکوپ** ( **SEM** ) د بریښنایي مایکروسکوپ یو ډول دی چې د الیکټرون د متمرکز بیم دسطحي سکین کولو سره د نمونې عکسونه تولیدوي. دغه ماشین دالکترونونو په نمونه کې د اتومونو سره تعامل کوي، اوبېلابېل سیګنالونه تولیدوي کوم چې د نمونې د سطحې د توپوګرافي او جوړښت په اړه معلومات لري. د الکترون بیم د راسټر سکین په نمونه کې سکین کیږي، اوبیا دبیم موقعیت د انځوریز تولید لپاره د کشف شوي سیګنال د شدت سره یوځای کیږي.
محمدبشیر مدنی دفسبوک لینک

https://www.facebook.com/mohammadbashir.madani?mibextid=9R9pXO

د محمدبشیر مدنی د فسبوک لینک
غزې تړانګه

**غزه** د فلسطین یوه سیمه ده چې له مصر سره ګډه پوله لري. دا سیمه د اسرائیلو لخوا محاصره ده او تجارت او بهرنۍ چارې یې ازادې نه دي. په دې سیمه کې له ۳۸ کلن اشغال وروسته اسرائیلو پرېښود، او بیا یې د ظلمونو بازار تود وسات، لکه څنګه چې په ۲۰۰۸-۲۰۰۹ کې پر غزې د اسرائیلو په برید کې لیدل کېږي، چې اسرائیلو د موږکانو او سويو په څېر پر فلسطینیانو برید وکړ، او ډېری غير انساني ظلمونه يې پر غزه والو وکړل. د برید له لومړۍ ورځې تر ۱۲ ورځې پورې د  ۵۰۰ فلسطینیانو له وژلو  دا شمېره ۱۰۰۰ ته لوړه شوه.

هېره دې نه وي چې په غزې تړانګه اوسمهال(2023) مېلادي کې حماس غورځنګ واک لري، چې په فلسطين کې د اسرايلو په وړاندې په جارحانه پاڅون باور لري.

د ۲۰۲۳ کال د اکتوبر په ۷ مه د حماس په مشرۍ د فلسطیني وسله والو ډلو د غزې له تړانګې څخه د اسرائیلو پر ضد په پراخه کچه یرغل پیل کړ چې له ۵۰۰۰ نيولې تر ۷۵۰۰ راکټي بريدونو سره مل وو. حماس دې عملیاتو ته د الاقصی سیلاب نوم ورکړی. د اسراییلو ورته ځوابي برید د اسراییلو دفاعي ځواکونو (IDF) لخوا د اوسپنې تورو عملیاتو نوم ترسره شو، چې په دې ټوله جګړه کې له دواړوو خواوو تر ۱۱۰۰ زيات کسان مړه او ګڼ شمېر ټپيان، يرغمل او ورک شول.

## بهرنۍ اړیکې

* "Gaza Strip". کتاب عالمی حقائق. سینٹرل انٹیلی جنس ایجنسی. .mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit}.mw-parser-output .citation q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output .id-lock-free a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Lock-green.svg/9px-Lock-green.svg.png")no-repeat;background-position:left .1em center}.mw-parser-output .id-lock-limited a,.mw-parser-output .id-lock-registration a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg/9px-Lock-gray-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:left .1em center}.mw-parser-output .id-lock-subscription a,.mw-parser-output .citation .cs1-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Lock-red-alt-2.svg/9px-Lock-red-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:left .1em center}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration{color:#555}.mw-parser-output .cs1-subscription span,.mw-parser-output .cs1-registration span{border-bottom:1px dotted;cursor:help}.mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Wikisource-logo.svg/12px-Wikisource-logo.svg.png")no-repeat;background-position:left .1em center}.mw-parser-output code.cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:inherit;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-visible-error{font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-maint{display:none;color:#33aa33;margin-right:0.3em}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration,.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}.mw-parser-output .cs1-kern-left,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-right{padding-right:0.2em}
وېشنيزه:مخونه د ګراف سره
وېشنيزه:اسرائيل
مارلین هېکر

**مارلین هیکر** چي یوه امریکایي شاعره، لیکواله، ژباړنه او نقاده بلل کیږي د1942 زیږدیزکال دنومبر پر27 نېټه په متحده ایالاتو کي زېږېدلې ده .  نوموړې د نیویارک د ښار په کالج کې د انګلیسي امیریتا پروفیسره ده.

د هغې د شعرونو په کتابونو کې *پریزنټیشن پیس* شتون لري کوم چي د ملي کتاب جایزه یې ګټلې ده،  *مینه، مرګ، او د موسمونو بدلول* دهیکر مشهوره کتابونه بلل کیږي .  هیکر په 2003 کي  د ویلیس بارنسټون د ژباړې جایزه ترلاسه کړه،  اوپه 2009 کي یې د ماری ایټین لخوا *د (Hundred Horsmen)* لپاره د ژباړې په برخه کې د شعر د PEN جایزه وګټله،  چې د ملي شعري لړۍ څخه یې د رابرټ فاګلز د ژباړې لومړۍ جایزه هم ترلاسه کړه. هیکر په 2010 کي د شعر لپاره د PEN/Voelcker جایزه ترلاسه کړه. 

## ژوند او زدکړي
مارلین هیکر داوخت تر 80 کلونو ډېر عمر لري اودژوند لویه برخه یې په علمي فعالیت کي تېره کړې ده . دهیکر خاوند سیمویل ډیلاني نومېدی اوله هغه څخه یې دایوا په نوم یوه لور زوکړې ده . هیکر دنیویارک له پوهنتون څخه په 1964 کال کي فارغه سوې ده .
څنګپټه:فلسطينيان

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" 
|-
شیوان کلی

شیوان کلی د فراه د بالابلوک ولسوالۍ يو مشهور  کلی دی ، د دې کلي اوسېدونکي د پښتنو په عليزي ټبر پوري اړه لري.
څنګپټه:فلسطينيان/لاسوند

## کارول
دا کينډۍ د محلي اجماع له مخې د هغو مقالو سر ته نږدې کېږدئ چې په دې کينډۍ کې تړل شوي دي.

## دا هم وګوره
*
ترکیب (د اړیکي توري)

ترکیب ( په لنډ ډول  یا  )دیوې ژبي په ګرامر کي د وینا یوه برخه ده چې د کلمو ، جملو ، یا بندونو ترمنځ نښلون منځ ته راوړي.  پښتو ژبې ته د ترکیب او عبارت موضوع له عربي څخه راغلې چې تر اوسه پورې د څیړونکو له خوا په یوه مفهوم استعمالیږي. 

## ډولونه
په پښتو ژبه كې د تركيب (غونډ) ډولونه:

په پښتو ژبه كې تركيبونه په دوو ډلو سره (اسمي اوفعلي) بېليږي چې بيا هره ډله يې په خپل وار سره په جلا ډلګيو ويشل كيږي.

لومړى: اسمي تركيبونه (Phrases)

اسمي تركيبونه هغه دي چې د تركيب اصلي او اساسي برخه (اجزا) يې نوم (اسم). وي او دغه اسمي تركيبونه په جمله كې د مبتدا (مسنداليه) او په اسمي جمله كې د خبر (مسند) په برخه كې راځي.

دویم : فعلي ترکیبونه 

د پښتو فعل له ادواتو سره تركيب کیږي.
په عمومي توګه د پښتو ژبې زيات شمير فعلونه د يو (اسمي، نوميز) او كومكي فعل څخه مركب وي، په دې توګه د تېرې زمانې او اوسنۍ زمانې د فعلونو بېلا بېلو صورتونو (استمراري، مطلق، امكاني، توانايي، تمنايي، ګوماني، احتمالي، ټينګاري) او نور د فعلي تركيبونو (غونډونو) پوره بشپړ مثالونه دي چې د تېرې زمانې او اوسنۍ زمانې د ريښو څخه د كومكې فعلونو، ضميري ورو ستاړو (فعلي خاتمو) او فعلونو په مرسته جوړيږي چې دغه بيا په جملو كې د فعلي غونډ يا تركيب په نوم ياديږي.
منفي فعل (عمل)

منفي فعل (کړ) هغه عمل دی چي دفاعل له لوري نه وي ترسره سوی . دبیلګي په ډول : احمد نه راغلی . زه کتاب نه وایم اوداسي نور . د منفي ذراتو او منفي اړیکو ترڅنګ، **منفي فعلونه** هم په بېلابیلو ژبو کي رولونه لوبوي اومنفي وړاندوینه د سیمانټیک فعالیت په توګه شمیرل کیږي اوپه ګرامري توګه په بېلابیلو ژبو کي ډول ډول ځای پرځای کیږي .  منفي فعلونه ډېروخت دکومکي فعلونو په توګه کارول کیږي کوم چې د φ -ځانګړتیا منځپانګي هم لري.

په پښتو ژبه کي دمنفی فعلونو ځیني بیلګي په دې ډول دي :

هغه ډوډی نه خوري . 

زه بازار ته نه ځم . 

دوی کتابتون ته نه وه راغلي .
قید

**قید** هغه کلمه یا جمله ده چې په عمومي ډول یو فعل ، صفت ، بل فعل، تعدیل کوونکی ، بند ، تعدیل ، یا جمله په قید کي راولي یاهم مقیدوي .  قیدونه په عمومي توګه ډول، ځای، وخت، فریکونسۍ، درجې، د یقین کچه، او داسې نور څرګندوي. همدارنګه د پوښتنو ځوابونه لکه *څنګه* ، *په څه ډول* ، *کله* ، *چیرته* ، *تر کومې اندازې پورې* . 

قیدونه په دودیز ډول د وینا یوه برخه ګڼل کیږي. عصري ژبپوهان یادونه کوي چې د *قید* اصطلاح د یو ډول "کیچ-ټول" کټګورۍ په توګه کارول کیږي اود بېلابیلو ډولونو نحوي چلندونو سره د کلمو د طبقه بندي کولو لپاره کارول کیږي .

## په ژبو کي

* په هالنډي ژبه کې فعلونه د دوی د اړونده صفتونو بنسټیز شکل لري او اشاروي نه وي (که څه هم دوی ځینې وختونه پرتله کیدای سي).
* په جرمني کې د *Adverb* اصطلاح په انګلیسي ژبه کي د هغي څخه په جلا توګه تعریف سوې ده . دجرمني ژبي فعلونه دنه منلو وړ کلمو یوه ډله جوړوي (که څه هم ځیني یې پرتله کیدای سي). یو انګلیسي *قید* چي له صفت څخه اخیستل سوی وي دجرمني ژبي په جمله کي *د فعل کارولو* سره په همدغه جرمني کي ترتیب کیږي . 
*
* په ډیری رومي ژبو کې، ډیرقیدونه دصفتونو (اکثرا ښځینه بڼي) څخه د '-mente' ( پرتګالي ، هسپانوي ، ګالیشین ، ایټالوی ) یا '-ment' ( فرانسوي ، کاتالان ) او دلاتین *مینز، مینټیس* په اضافه کولو سره جوړ شوي، پداسې حال کې چې نور قیدونه یې واحد ډولونه دي چې د بدلون وړ ندي. په رومانیایي ژبه کي، نږدې ټول قیدونه په ساده ډول داړونده صفت مذکر واحد بڼه ګڼل کیږي، یوه د پام وړاستثنا هم پکښي سته لکه د *بائن* ("ښه") / *بن* ("ښه"). 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
شمېره

**شمیره** د ارقامو، سمبولونو، یا د ارقامو اونښو مجموعه ده چې داشخاصو، ځایونو اوشیانو عدد ښیي .  

* د شمیرو دغه ډول سیسټم په عامه توګه په ریاضیاتو کې کارول کیږي
* په ژبپوهنه کي شمېره د ویناهغه برخه ده چې شمیرې څرګندوي (د مثال په توګه *یو* اویاهم *الف* په پښتو ژبه کي)
* عددي شمېره، د شمیرو نمایندګي لپاره کارول کیږي.
د صفر نښه
نومځری (زمیر)

په ژبپوهنه او ګرامر کې، **نومځری (زمیر)** یوه داسي کلیمه ده چي په جملو اوخبرو کي دیوه نوم پرځای راوړل کیږي ترڅو دنوم له تکرار څخه مخنیوی پرې وسي . 

ضمیرونه په دودیز ډول د وینا یوه برخه ګڼل کیږي مګر ځینې عصري تیوریستان به داخبره دژبپوهني او ګرامر پربنسټ ونه مني . 

## پښتو نومځري
په پښتو ژبه کي نومځري پر شپږ ډوله دي لکه شخصي نومځري، ملکي نومځري، اشاري نومځري، استفهامي نومځري، نامشخص نومځري اوساده نومځري . 
شخصي او ملکي ضميرونه دواړه په دوو ډلګيو ويشل کېږي چې غښتلي او کمزوري ورته وايي.
په غښتليو شخصي ضميرونه کې، زه(اوښتې بڼه ما)، موږ، ته(اوښتې بڼه تا)، تاسې(تاسو)، دى(اوښتې بڼه: ده)، دا(اوښتې بڼه: دې) او دوى راځي او په غښتليو ملکي ضميرونو کې، زما، زموږ، ستا، ستاسې يا ستاسو، د ده، د دې او د دوى او په کمزورو شخصي او ملکي دواړو ضميرونو کې، مې، مو، دې او يې راځي.

کمزوري شخصي(مې، دې، يې او مو) ضميرونه په روانه زمانه يا اوسمهال کې د مفعول ځايناستي او په تېر مهال کې د فاعل ځايناستى وي. لاندې بېلګې وګورئ:

– محصل قلم ډکوى.

-محصل يې ډکوي.

ځانګړي خپلواک نومځري بیاهغه نومځروته ویل کېږي چې د نورو کلمو څخه جلا لیکل کېږي او په بلې کلمې پورې تړلې نه وي. ( ۱ : ۶۳ )

یا په بل عبارت هغه ضمیرونه چې په خپلواکه توګه معنا ورکوي. ځانګړي خپلواک نومځري په دریو وګړو ویشل کېږي

ځانګړي بیواک نومځري هغه نومځروته ویل کېږي چې د نورو کلمو څخه جلا لیکل کېږي مګر بې د نورو کلمو له راوړلو څخه ځانته یا یوازې نه استعمالیږي او تل د نوم په وروستۍ برخه کې د نوم سره څنګ په څنګ راځي. چې له همدې کبله ورته بیواک، کمزوري یا متصل نومځري وایي. دا نومځري خپله معنا او مفهوم د نورو نومونو او کلمو سره د یو ځای والي په صورت کې په ډاګه کوي.

ملکي یا اضافي نومځري هغه ضمیرونه دي چې د یو شي ملکیت او متعلقیت ښيي.

دا ضمیرونه د اضافت د تورو (د، ز، س) په واسطه جوړیږي او د یوه شخص یا شي د ملکیت ښوونه کوي.

هغه ضمیرونه چې د اشارې په ډول د یو یا ډیرو وګړو او شیانو یادونه وکړي. اشاري نومځري بلل کېږي. یا په بله وینا اشاري ضمیرونه هغه ضمیرونو ته وایي چې اشخاصو او څېزونو ته اشاره کوي.
الف (توری)

**الف (ا) Aleph** (یا **alef** یا **alif** ، ژباړل شویʾ )، فونیشین *ʾālep* 𐤀، عبراني *ʾālef* א، آرامي *ʾālap* 𐡀، سریاک *ʾālap̄* ܐ، عربی *ʾālp̄* ܐ، عربی ʐif دسامي ابجدونو لمړی توری دی اودعربي ترڅنګ دپښتو، پارسی، اردو اوځینو نورو ژبو لمړی حرف ګڼل کیږي .  دا په سویلي عربي کي د𐩱 او Ge'ez *ʾälef* አ په توګه هم لیکل کیږي . 

داسې انګیرل کیږي چې دا لیکونه د مصري هیروګلیف څخه اخیستل شوي دي چي داپه لویدیځه سامي ژبه کي دغوا دسرمعنا ورکوي 

## دپښتو الف ډولونه
په عام ډول باندې اوږد الف د غږلرونکو تورو څخه دی اوپه لاندي ډول استعمالیږي:

الف: دکلموپه مینځ او پای کي استعمالیږي.

ب: مخکې توری یې د تلفظ پر مهال زور دی.

ج: هم د نارینه او هم د ښځینه نومونو په پای کې استعمالیږي. لکه: اکا,ماما, انا,دادا 

دمؤنث بې ساه نومونو په پای کې هم استعمالیږي. لکه: دعا,ژړا,خندا,ابتدا او نور.

لنډ الف: یوازې دکلمو په پیل کې استعمالیږي او د زور حرکتونه لري.

لکه: اُور,اِيره,اَنار اونور...

په ډیرو عبراني ژبو اوهمدارنګه سریاک کي *الف* د ریښتیني کنسوننټ نشتوالی دی.  په عربي کي کله چي *الف* دیوې کلمې لمړی توری وي د ګلوټل بند تلفظ څرګندوي .  په متنونو کي د ډیکریټیکل نښانونو سره، د *الف* تلفظ په ندرت سره د یوې ځانګړي نښي په واسطه ښودل کیږي، په عربي کې حمزه او په تبریاني عبراني کي بیا دنقشاقپه ډول ښودل کیږي .  په وروستیو سیمیټیک ژبو کې، *aleph* کله ناکله د *ماټر لیکشن* په توګه کارکوي چې په بل ځای کې د وییل شتون په ګوته کوي.  , based on the Greek *[[spiritus lenis]]* ; for example, in the transliteration of the letter name itself, **.
ب(توری)

**ب، بیت** ، **بیت** ، **بیه** ، یا **ویت** د سامی ابجدونو دوهم حرف دی چي دپښتو ترڅنګ په عربي، پارسی، اردو او یوشمېر نورو ژبوکي ددویم توري په ډول کاریږي .  ددې توري دغږ ارزښت د غږ شوي بیلابیل سټاپ ⟨b⟩ یا دغږ شوي لیبیوډینټال فریکیټیو ⟨v⟩ دی.

دب توري لیکل سوی نوم په مختلفو سامي ژبوکي د "کور" معنی لري (عربي **' ، اکاډیان **' ، عبراني: **' ، فونیشین **' اوداسي نور په نهایت کېدپروټو سیمیټیک ** ) څخه اخیستل شوي دی ، او داسې ښکاري چې هغه بیادمصري هیروګلیف لیک څخه رانقل سوی وي. 

د فونیشین لیک د نورو په منځ کي یوناني بیټا ( Β، β )، لاتیني B (B، b) او سیریلیک بی ( B، б ) او Ve ( В, в ) ته وده ورکړه.
دځینی وبائی مرضونو وضاحت

بټنوک

= دځینی وبائی مرضونو وضاحت : =

= طاعون ( وبا، كولرا): =

### '''يوه خطر ناكه سارى ناروغى ده مكروب يي په 1894م كښي ير سنى yersin كشف كړي دى دا ناروغى په دوو ډولو څرګنديږى:د سنجكى (دمل) په ډول او بله يي په ريوى ( ذات الريه ) ډول . عوارض يي تر پنځــــو ورځو وروسته څرګنديږى او هغه دادى چي ناروغ د ســـــر په درد، لــــړزی، سخـــتى تبى، سر ګـــــرځيدو د لنفاوى غــــدو په التهاب د پښتورګو تورى ( طحال) او د اينى په پاړسوپ اخته كيږى اپلتى وايي په ورانه يا تخرګ يا غاړه كښي يي د چارمغـــز په اندازه دردناكه پړسوپ پيدا او تريوي اونـــــى ( هفتى ) وروسته  نم كوى.  (1)                                     '''

### '''(دوهم ) :- سل ( نرى رنځ )د سږو ناروغى، توبركلوز، توبر كيولوسس، ټى بى T.B يوه ناروغى ده ) چى: ميكروب يي په 1882م كال د يوه المانى پروفيسور په واسطه چى كنج نوميده كشف شو د بسيل په واسطه منځ ته راځى او د عضويت په مختلفو برخو باندى اخته كيږى دا ناروغى عموماً په ناتوانو او كمزورو خلكو كښي را پيدا كيږي او د ټولنيزو ناسمو شرايطو سره ټينګ ارتباط او اړيكى لرى د  نفوسو دزياتوالـــى او په تيره بيا فقر او د لمر د وړانګو څخه نه استفاده دناروغى په تقويه كښي پوره مرسته كــــــوى.'''

= سل مختلف ‌‏ډولونه لرى چى مهم يي دادى: =

= ۱:- د سږى سل: =

### '''د كوخ د بسيل په وسيله پيدا كيږى دغه بسيل د تنفس له لارى سږو ته داخليږى او هغه په مختلفو درجو سره مصابوى.د ناروغى عمومى نښى: تبه اوټوخى، ډنګروالى، بى اشتهايي او نور دى. ناروغ تل كسالت لرى او جسمى فعاليت يى د منځه ځى د تداوى او علاج دپاره يي روحى او جسمى استراحت او په انتى بيوتيكوستريتومايسين ( د ورځى يوګرام) يا دى هيدرو بتومايسين، ايزونيازيد باس P.A.S  توصيه كیږې.'''

= ۲:- د كولمو توبر كلوز: =

### '''كله كله د ناروغى عامل د هغو خلكـــو په وجود كښي چى د سږى توبركــــــــــلوز لري دخپلوبلغمودتيرولو په اثر معدى ته ځى او دهغه ځايه بيا په كــــولمو كښي ځاي نيسي او كله بيا پداسی حال كښي چى د ناروغ سږى روغ وى مرض په كولمو كښي پيداکيږي. دا وروستى ډول يي زياتره د هغو غواوو د شيدو د خوړو څخه را پيدا كيږى چى مسلولـــي وى. ددى مرض تشخيص د سږى د توبركلوز د لرلو د سابقي يا د بطن دردونو د پيدا كيدو او ځينى په حرقفى حفره كي د پاړسوپ د پيدا كيدوله مخه كيږى او كله بياناروغ په يوه  دوامداره اسهال اخته وى چى دا نښى د كولمو سل تاييدوى دا اسهال په واقعاتو كښي د سل مخصوصه دارويي ماده د عرضى تداوى سره استعماليږى او د نس دپاړسوب په صورت كي كه دارويي تداوى اثر ونه كړى نو د جراحى څخه كار اخستل كيږى'''.

= ٣- دخصيتينوتوبرکلوز: =

### '''عموماپه تالي صورت سره منځ ته راځي اودپوښتورګوبډوډي)اوبولي لارودټوبرکلوزي آفت څخه وروسته پيښيږي،دغه آفت په نادرډول دسږي دټوبرکلوزڅخه وروسته راپـيدا کيږي،تداوي يي دارواوجراحي عمل ده'''.

= دسل نور ډولونه : =

### '''دسږي جاورسي سل، دهډوکو او مفصلونو توبرکلوز، دزنګانه دمفصل توبـــــرکلوز، دحرقفي دمفصل توبرکلوز،دعجزي حرقفي مفصل توبرکلوز، عضدي ترقوي مفصل توبرکلوز، دفقاري ستنې توبرکلوز،دلنفاوي غداتو توبرکلوز دپښتورګو توبـــــرکلوز ، دسحایاوو توبرکلوز ...... اوداسې نور'''.[1]

### '''الهم اجعل خير أعمالنا خواتيمها، وخير أعمارنا أواخرها، وخير أيامنا يوم نلقاك فيه، اللهم وفقنا جميعا لفعل الخيرات واجتناب المنكرات . وصلى الله وسلم على نبينا محمد وعلى آله وصحبه.'''
----

### ۱- دریم ټوک د۲۶۷۲ څخه تر ۲۶۷۳ پورې مخونه ، فرهنګ عمید۱۲۱۹ مخ (1) د پښتو ، پښتو تشريحى قاموس 4 ټوك 2074 مخ د ژباړونكى له پلوه.
ادبي نظریه

**ادبي نظریه،** د دوو پوهانو ((پینیلوپ براون)) او ((سټیفن سیلیونسن)) لخوا وړاندیز سوې ده چي د ښاییته سالاری د مفکورې په اړه دمرکزونو، د یو شخص د ځان عزت ته د زیان رسولو یا په ټولنیزو تعاملاتو کي په اغیزمنه توګه د مثبتو ټولنیزو ارزښتونو د ادعا کولو لپاره د هڅو په توګه تعبیر سوې ده.         همداډول ادبي نظریه ځان ته درناوي دټولنیز مفهوم په توګه هم راجع کیږي (لکه د "  " یا "  ") ترڅو دښایسته سالاری په اړه دځواب په ډول واقع سي، یاهم دمخامخ ګواښونکو عملونو لکه غوښتنې یا توهین مخه ونیسي. 

د ډیرو کلونو راپه دېخوا په بېلابیلو کلتورونوکي دادبي نظریې دمطالعاتو په اړه ، د پینیلوپ براون او سټیفن لیونسن د ادب تیوري خورا مشهوره سوې ده.  که څه هم براون او لیونسن خپل تعریف په نړیواله کچه دتطبیق وړ بللی دی،   خو ددوی نظریه دنورو پوهانو لخوا په بېلابیلو اړخونو کي لکه دکلتوري پلي کولو یا دښایسته سالاری د تفسیر او مفهوم ورکولو په لاره کي له ننګوني سره بیاهم مخ ده.     

## مثبته او منفي څېره (اړخ)

په ادب کي دڅېرې مفهوم په 19 پیړۍ کي له چینایي ژبي څخه انګلیسي ته رانقل سوی دی.  د "څېرې" مفکوره د ټولنیز اړیکو په برخه کي دټولنیزو ارزښتونو په اړه دفرد دمثبتې ادعا په توګه د اروینګ ګوفمن لخوا د هغه د "څېرې" او "شخصیت" نظریو له لاري اکاډیمیا ته معرفي سول.     دبراون اولیونسن له نظره دګوفمن د "څېرې" دادبي نظریې پربنسټ دانګیرنې له مخي، یوه څېره پردوه ډوله ویشل سوې ده لکه: مثبته او منفي څېره (اړخ).   براون اولیوینسن مثبته څېره پردوه ډوله تعریف کړې ده: مثبته څېره لکه "دهرشخصیت تعریف دهغه دغوښتني مطابق ترسره کول" یاپه بل عبارت دهغه دشخصیت مثبت اړخ په الفاظو بیانول .  منفي څېره بیا دادبیاتو له مخي دې ته ویل کیږي چي یوشخص دخپل انساني حقوقو څخه برخمن اوداغوښتنه ولري چي باید هغه پایمال اوترپښو لاندي نسي لکه دانسان شخصي خپلواکي، دنظر خپلواکي، دژوندکولو خپلواکي اوداسي نور چي دهربالغ انسان په فکر باید ورکول سي .
برېښنایي تاریخ

**ډیجیټل تاریخ** د تاریخي تحلیلونو، پریزنټشن او څیړنې لپاره دبرېښنایي رسنیو کارولو ته وایي .  ډیجیټل تاریخ دډیجیټل انساني نوښتونو یوه څانګه ده او دکمیتی تاریخ ، کلیومیټریک ، او کمپیوټینګ توسیع بلل کیږي .  ډیجیټل تاریخ په عامه توګه یوساده برېښنایي تاریخ دی چي په ابتدايي توګه دتاریخي منځپانګو سره د آنلاین لیدونکو په ښکیلتیا پورې اړه لري، یا دډیجیټل څیړنو هغه میتودونه چي علمي څېړني ته پراختیا ورکوي .  د ډیجیټل تاریخ محصولات پدې شیانوکي شتون لري لکه: ډیجیټل آرشیفونه ، آنلاین پریزنټشنونه ، د معلوماتو لیدونه ، متقابله نقشه ، مهال ویشونه ، آډیو فایلونه ، او مجازی نړۍ ترڅو تاریخ پوهانو ته د لاسرسي وړ وي.  د ډیجیټل تاریخ وروستی نړیوالي پروژې پرخلاقیت ، همکارۍ، تخنیکي نوښت ، د متن کان کیندنې ، کارپس ژبپوهني، د شبکې تحلیل ، 3D ماډلینګ ، او لوی ډیټا تحلیل باندي راڅرخي .  د دې سرچینو په کارولو سره، کاروونکي کولای سي په چټکۍ سره نوي تحلیلونه رامینځته کړي ترڅو دموجوده تاریخونو سره اړیکي ونیسي، پراختیا ورکړي او ژوندي تاریخ ته یې انتقال اوځای پرځای کړي .
پلازما کره

**پلازما بال** ، **پلازما ګلوب** ، یا **پلازما څراغ** یو روښانه ښیښه یي کانټینري جوړښت دی چې ددغه کانټینر په مینځ کې دلوړ ولټاژ الیکټروډ اونوبل ګازونو ګډ ترکیب رامنځ ته سوی دی . 

کله چي دغه ولتاژ ترکیب سي په پایله کي یې دکنټېنر دننه پلازما رامنځ ته کیږي .  وروسته د پلازما فلامینټونه دداخلي الیکټروډ څخه باندني شیشې انسولټر ته غځیږي اود رنګ سوي رڼا د څودوامداره بیمونو بڼه ورکوي. پلازما بالونه په 1980یمو کلونوکي د نویو توکو په ډول مشهوره وه. 

د پلازما څراغ د نیکولا ټیسلا لخواهغه وخت اختراع سو کله چي نوموړي په یوه خالي ټیوب کي دلوړ ولتاژ دتجربې په موخه کار ترسره کاوه .  ټیسلا خپله یاده اختراع د" غیري فعال ګاز دخارجولو ټیوب " وبلله.  د عصري پلازما دڅراغ ډیزاین بیا د جیمز فالک او د میټ زده کونکي بل پارکر له لوري رامینځته سو. 

## مخینه

په1894 زیږدیزکال دفبروري پر6 نېټه ، نیکولا ټیسلا دپلازما څراغ په متحده ایالاتوکي تشریح کړ .  یاد پیټینټ د لومړي لوړ شدت خارجوونکو څراغونو لپاره وو. ټیسلا دیو واحد داخلي کنډک عنصر سره د تاپدیدو ډوله څراغ بال وکاراوه او عنصر یې د Tesla کویل څخه دلوړ ولتاژ کرنټ سره رامنځ ته کړ چي په دې توګه دبرش خارج کیدل رامنځ ته سول .  هغه د څراغ په ځانګړي شکل کې د پیټینټ محافظت ترلاسه کړ چې پکښي دننه درڼا ورکونکي کوچني جسم یا دریفراکټري موادو تڼۍ د یو کنډکټر لخوا پرمخ بېول کیږي  اوډیر ستړی سوي بال یا ریسیور ته ننوځي. Tesla دې اختراع ته د واحدترمینل څراغ، یاد "Inert Gas Discharge Tube" نوم ورکړ.
ادم ویشاپټ

**جان ادم ویشاپټ** انګلیسی (**Johan Adam Vaishpt)** یو جرمنی فیلسوف، مدني قانونپوه اود ایلومینایټي منځته راوړونکی وو چي د1748 زیږدیزکال دفبروري پر6 نېټه پیدا اود 1830ز دنومبر پر18 نېټه مړسو .
ویډیو

**ویډیو** د جریان ثبتولو، کاپي کولو ، پلې بیک، خپرونو ، او دخوځنده اورېدونکو رسنیو د ښودلو لپاره یوه بریښنایی وسیله ده.  ویډیو لومړی د میخانیکي تلویزیون سیسټمونو لپاره رامینځته سوې وه کوم چې په چټکۍ سره د کیتوډ رې ټیوب (CRT) سیسټمونو لخوا وکارول سوه اوپه پایله کي یې د ډیرو ډولونو فلیټ پینل نمایشونو لخوا پراختیا ورکول سوه . 

د ویډیو سیسټمونه د نندارې ریزولوشن ، اړخ تناسب ،  نرخ تازه کولو، درنګ وړتیاوو او نورو ځانګړتیاو کي یوله بل سره توپیر لري.
ويکي ليک

بټنوک| ويکي متن يا ويکي ليک
ويکي ليک په  د HTML په څېر مارک اپ ژبه ده چې په ویکي وېب پاڼو کې د پاڼو لیکلو لپاره کارول کیږي. د ویکي ليک مارک اپ لپاره هیڅ منل شوی معیار نشته. د ویکي ليک ګرامر، جوړښت، کلیمې او ځانګړتیاوې په هره وېب پاڼه کې کارول شوي سافټویر پورې اړه لري. 

## سرچينې
 
وېشنيزه:ويکي
وېشنيزه:ويکيمېډيا بنسټ
وېشنيزه:ويکي گانې
وېشنيزه:ويکي پېديا
وېشنيزه:ويکي پې
وېشنيزه:ويکي پروژې
وېشنيزه:ويکي پروژه د فلسفې کينډۍ
وېشنيزه:ويکي پروژه تاريخ
وېشنيزه:ويکي پروژه ارزونې
وېشنيزه:ويکي-پروژه ژوندليک
مېډياويکي

ويکيمېډيا (په انگرېزي: MediaWiki) يو ويکي سافټوير دی چې د ويکيميډيا بنسټ د ټولو پروژو او نورو ويکي ګانو لپاره کارول کيږي. دا سافټویر په اصل کې د ویکیپیډیا د پوهاوي د پراختیا لپاره لیکل شوی و، مګر اوس دا په سوداګریزه توګه د پوهې مدیریت او د منځپانګې مدیریت سیسټمونو لپاره کارول کیږي. نویل شرکت دا په ځینو لوړ ترافیکي وېب پاڼو کې هم کاروي. دا سیسټم د PHP ژبې په کارولو سره لیکل شوی.

ويکيپېډيا او نورې ټولې وړيا پروژې چې د ويکيميډيا بنسټ لري د دې سافټویر په مرسته اداره کېږي.

ويکيپېډيا او نورې ټولې ازادې پروژې چې ويکيمېډيا بنسټ يې څښتن دی د دې سافټوير په مرسته اداره کيږي.

## سرچينې