بويولو (حس)

کيڼ|بټنوک| د انسان د سږو سیسټم
**بويولو حس** د پنځو حواسو څخه یو دی. (څلور نور حواس دا دي: څکلو حس ، لمس کولو حس ، لیدلو حس ، اورېدلو حس ) دا حس د بېلابېلو بویونو د موندلو امکان برابروي. د خوند حس ته د دې حس د نږدېوالي له امله ، د بوی په حس کې د ګډوډۍ په صورت کې (لکه د ساړو پرمهال) ، د خوند د پوهېدو وړتیا هم ضعیفه کیږي.

## د بويولو وسایل
د بوی کولو سیسټم د حیواني بدن حسي سیسټم دی چې د بويولو دنده او د اشياوو د مالومولو دنده پرغاړه لري. ډېری تي لرونکي ژوي د دوه بېلابېلو بويولو حسي سيستمونو درلودونکي دي چې يو يې اصلي بويولو سيستم دی او بل يې فرعي بويولو سيستم دی.

د انسان د بوی حس د هغه د خوند يا څکلو حس  څخه لس زره ځله پیاوړی دی.
بټنوک| د بويولو وسایل

## د بويولو اختلالات
د بويولو اختلالاتو ریښه په کیمیاوي - عصبي اختلالاتو کې موندل کیدی شي. د بوی اختلالات ممکن د جدي معلولیت لامل شي. د بوی اختلال په 4 کته ګوریو وېشل کېدی شي.

* انوسیمیا د بوی د حس بشپړ له لاسه ورکول یا د بوی د کوم کیفیتي احساس پیژندلو توان نلري. 
* پاروسمیا د بوی د حس نیمګړتیا یا غلط تعبیر دی ، د بد بوی په نشتوالي یا د طبیعي خوندور بوی په شتون کې د ناخوښ بوی احساس.
* هایپوزیمیا د بوی په احساس کې کمښت دی.
* هايپوروزيميا د ټولو بويونو لپاره د حساسیت زیاتوالی دی. 

## د بوی له لاسه ورکول (انوسیمیا)
د بوی د حس له لاسه ورکول د ساینسي نوم " انوسيمیا " سره چې کاربوای ورته ویل کیږي ، یو له خورا عام ناروغیو څخه دی ، په ځانګړي توګه په لویانو کې؛ دا په ټولنه کې له 2 څخه تر 10٪ پورې خلک اغېزمنوي، مګر دا په هغو ټولنو کې لږ عام دی چې لوړ کلتوري کچه لري. 

د پوزې بندېدل د انوسیمیا لامل کیږي ځکه چې هوا د بدن پورتنیو برخو ته نه رسي چیرې چې د زکام بلب موقعیت لري. د پورتنۍ تنفسي لارې انتاني ناروغۍ د پړسوب او د اناسمیا د پیښې له امله د پوزې خنډ رامینځته کوي. دا انتانات، که ویروسي یا باکتریا وي، کولی شي د زعفرانو بلب شامل کړي او د زکام اعصاب فلج کړي، د انوسمیا لامل کیږي.

د دې ناروغۍ درمل په هغه ناروغانو کې کارول کیږي چې د ویروس له امله تنفسي انتان لري، او جراحي د انحراف او پولیپ لرې کولو او تومور لرې کولو لپاره کارول کیږي. 

## بوی ته وده ورکول
د نویو څیړنو له مخې دغه پوهنځی د روزنې له لارې وده کولای شي.

د شواهدو له مخې، د بويولو حس کمزوري د الزایمر، پارکینسن او شیزوفرینیا یو له عامو نښو څخه دی او همدارنګه د زړښت له نښو څخه یوه ده، خو د دې لامل په بشپړه توګه نه دی څرګند شوی.

د زعفرانو بلب یو جوړښت دی چې د مغز د مخکني کورټیکس لاندې موقعیت لري چې د پوزې څخه عصبي فشارونه ترلاسه کوي. د زعفرانو بلب د دماغ د هغو برخو سره مستقیم اړیکه لري چې احساسات او ادراک کنټرولوي.

د سترګو او غوږونو څخه ترلاسه شوي معلومات برعکس، کوم چې د ډیری اعصابو څخه تیریدو سره د مغز مخکینۍ سطح ته رسیږي، د شنو بلب څخه معلومات یوازې د دوو اعصابو څخه تیریدو وروسته دماغ ته لیږدول کیږي.

اوس ساینس پوهانو موندلي چې د بوی حس د روزنې او تمرین له لارې وده او درملنه کیدی شي. 

## د بوی احساس لوړولو لپاره لارښوونې

# د بوی په احساس کې ډیری اختلالات د صدماتو او پیښو له امله رامینځته کیږي.
# له ورزش وروسته د بوی حس زیاتېږي، ځکه څېړونکي په دې باور دي، چې په دې ډول په پوزه کې د لندبل اندازه زیاتېږي.
# وچه خوله د بوی احساس کموي.
# د لوږې په وخت کې د بوی احساس ډیر دی.
# د وینې الکول کې زیاتوالی (د الکولي مشروباتو کارول) د بوی احساس کموي.
# ګرم خواړه د خوند بوی ته زیان رسوي. 
# هیڅ شی د سګرټ په څیر د خوند او بوی اخیستونکو باندې منفي اغیزه نه کوي. د اوږدې مودې سګرټ څکول د پوزې په شا کې د زعفران اعصاب باندې دایمي اغیزه لري. 

## د بوی اعصاب
د **زکام اعصاب** (به   کې   د کرینیل اعصابو د دولس جوړه څخه لومړۍ جوړه ده. دا اعصاب د سږو سیسټم برخه ده. د زکام عصبي عصبي هسته نه لري او په مرکزي عصبي سیسټم کې لنډه لاره لري. د عصبي اعصابو په څیر  او د دماغ د نورو اعصابو په څیر، زعفران اعصاب د مرکزي عصبي سیسټم برخه ده. د olfactory sensory receptors د olfactory mucosa کې موقعیت لري، چې د هر پوزې میوکوسا کې 2.5 سانتي مترو ته وقف شوی ساحه ده.  دا اخیستونکي مختلف بویونو ته مختلف ځوابونه ورکوي. د نورو حسي معلوماتو په خلاف، د زکام پیغامونه د تالامس له لارې نه تیریږي. بلکه، د olfactory lobe څخه په تیریدو سره، کوم چې د لیمبیک سیسټم سره تړلی دی، دا د پروسس لپاره دماغي کورټیکس ته ځي، د لیمبیک سیسټم په لنډمهاله حافظه کې رول لوبوي او په اوږد مهاله حافظه کې یې بدلوي، له همدې امله کله چې تاسو د خواړو یا کوم شی بوی ، تاسو یو حافظه په یاد ولرئ هغه د لیمبیک سیسټم دی.

## اړوندې پوښتنې

* د بويولو حس اعصاب
*  بوی اخيستونکی
* دماغي اعصاب
* د بويولو حس وسایل

## سرچينې او پايڅوړ


* http://www.nose.ir/ar/publications/papers/23-1391-01-18-17-14-23

وېشنيزه:حس
وېشنيزه:پنځه ګوني حسونه
وېشنيزه:ليدل
وېشنيزه:اورېدل
وېشنيزه:بويول
وېشنيزه:لالي وو
وېشنيزه:لامسې
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations