د ستورمزلو لړليک

دا د هغو ستورمزلو لړلیک دی چې د سړیوال تشیال‌الوتنې پروگرام (manned spaceflight program) له خوا روزل شوي او یا هم پر داسې دندو گمارل شوي چې تشیال ته د الوتنې پر مهال قومندان، پیلوټ او یا هم د یوې سړیوالې تشیال‌بېړۍ (manned spacecraft) غړی وي. تر دې دمه، له ۵۶۰ څخه زیات کسان د ستورمزلو په توگه روزل شوي دي.

تر ۲۰۰۴ پورې، ستورمزلي به په ځانگړي توگه د حکومتونو، پوځي او یا هم ملکي فضايي ادارو له خوا د روزنې او دندې لپاره ټاکل کېدل. خو د سپېس شپ ون (SpaceShipOne) له لومړۍ الوتنې سره سم، د ستورمزلو یوه نوې ډله را منځته شوه – چې سوداگریز ستورمزلي (commercial astronauts) بلل کېږي.

که څه هم د ستورمزلي اصطلاح کله نا کله د هر هغه چا لپاره کارول کېږي چې له تشیال څخه لیدنه کوي لکه ساینسپوهان، سیاستوال، ژورنالستان، سیلانیان او داسې نور، خو په دې لیکنه کې یوازې د مسلکي ستورمزلو په اړه مالومات وړاندې شوي دي. د ټولو هغو کسانو لړلیک چې تشیال تللي دي د تشیالیونو په لړلیک کې موندلای شئ.

په دې لړلیک کې، *رېوند (italic)* د هغو ستورمزلو نومونه دي چې له ټیټ ځمکني چورلېځ (Low Earth Orbit) څخه تېر شوي دي، **زغرد (bold)** بیا د هغو ستورمزلو نومونه دي چې پر سپوږمۍ گرځېدلي دي. بیرغونه د ستورمزلتوب پر مهال د هغوی ملیت ښيي او دا نښه  بیا ښځينه ستورمزلي په نښه کوي.

د ستورمزلو لاندې لړلیک د انگلیسي ژبې پر الفبايي ترتیب جوړ شوی دی.

 __NOTOC__

## A
*  جوزف م. اکابا – ايس‌ټي‌ايس-۱۱۹، سویوز ټي‌ايم‌اې-۰۴ايم
*  لورن اکټون – ايس‌ټي‌ايس-۵۱-ايف
*  مایکل ج. اېډمز (۱۹۳۰ – ۱۹۶۷) – ايکس-۱۵
*  جېمز اېډمسن – اس‌ټي‌اس-۲۸ (STS-28)، اس‌ټي‌اس-۴۳ (STS-43)
*  ویکتور م. افاناسیف – سویوز ټي‌ام-۱۱ (Soyuz TM-11)، سویوز ټي‌ام-۱۸ (Soyuz TM-18)، سویوز ټي‌ام-۲۹ (Soyuz TM-29)، سویوز ټي‌ام-۳۳/۳۲ (Soyuz TM-33/32) 
* ایدين ایمبتوف – سویوز ټي‌ام‌اې-۱۸ام (Soyuz TMA-18M)
* تامس اېکرز – اس‌ټي‌اس-۴۱ (STS-41)، اس‌ټي‌اس-۴۹ (STS-49)، اس‌ټي‌اس-۶۱ (STS-61)، اس‌ټي‌اس-۷۹ (STS-79)
* ولادیمیر اکسیونوف – سویوز ۲۲ (Soyuz 22)، سویوز ټي-۲ (Soyuz T-2) 
* ***[[بز الډرین]]*** (پخوانی اډوین ی. الډرین) – جېمیني ۱۲ (Gemini 12)، اپولو ۱۱ (Apollo 11)
* الکساندر پانایوتوف الکساندروف – سویوز ټي‌ام-۵ (Soyuz TM-5)
* الکساندر پاولویچ الکساندروف – سویوز ټي-۹ (Soyuz T-9)، سویوز ټي‌ام-۳ (Soyuz TM-3)
* اڼدریو م. الن – اس‌ټي‌اس-۴۶ (STS-46)، اس‌ټي‌اس-۶۲ (STS-62)، اس‌ټي‌اس-۷۵ (STS-75)
* جوزف پ. الن – اس‌ټي‌اس-۵ (STS-5)، اس‌ټي‌اس-۵۱-اې (STS-51-A)
* سکاټ الټمېن – اس‌ټي‌اس-۹۰ (STS-90)، اس‌ټي‌اس-۱۰۶ (STS-106)، اس‌ټي‌اس-۱۰۹ (STS-109)، اس‌ټي‌اس-۱۲۵ (STS-125)
* *[[ویلیم انډرس]]* – اپولو ۸ (Apollo 8)
* کلېټن انډرسن – اس‌ټي‌اس-۱۱۷/۱۲۰ (STS-117/120)، اس‌ټي‌اس-۱۳۱ (STS-131)
* مایکل ف. انډرسن (۱۹۵۹ – ۲۰۰۳) – اس‌ټي‌اس-۸۹ (STS-89)، اس‌ټي‌اس-۱۰۷ (STS-107). په ۲۰۰۳ کې د کولمبیا په تشیال ماکو (Space Shuttle) کې ومړ.
* ډومینیک ا. انټونېلي – اس‌ټي‌اس-۱۱۹ (STS-119)، اس‌ټي‌اس-۱۳۲ (STS-132)
* جېروم اپټ – اس‌ټي‌اس-۳۷ (STS-37)، اس‌ټي‌اس-۴۷ (STS-47)، اس‌ټي‌اس-۵۹ (STS-59)، اس‌ټي‌اس-۷۹ (STS-79) 
* لي ارچمبالټ – اس‌ټي‌اس-۱۱۷ (STS-117)، اس‌ټي‌اس-۱۱۹ (STS-119)
* ***[[نیل ارمسټرانگ]]*** (۱۹۳۰ – ۲۰۱۲) – جېميني ۸ (Gemini 8)، اپولو ۱۱ (Apollo 11). لومړنی کس دی چې پر سپوږمۍ یې گام کېښود.
* ریچرډ ر. ارنولډ – اس‌ټي‌اس-۱۱۹ (STS-119)
* اناتولي ارتسېبارسکي – سویوز ټي‌ام-۱۲ (Soyuz TM-12)
* یوري ارتیوخین (۱۹۳۰ – ۱۹۹۸) – سویوز ۱۴ (Soyuz 14)
* جفرې اشبي – اس‌ټي‌اس-۹۳ (STS-93)، اس‌ټي‌اس-۱۰۰ (STS-100)، اس‌ټي‌اس-۱۱۲ (STS-112)
* اولېگ اتکوف – سویوز ټي-۱۰/۱۱ (Soyuz T-10/11)
* توکتار اوباکیروف – سویوز ټي‌ام-۱۳/۱۲ (Soyuz TM-13/12)
* سېرگې افدېیف – سویوز ټي‌ام-۱۵ (Soyuz TM-15)، سویوز ټي‌ام-۲۲ (Soyuz TM-22)

## B
* جېمز پ. باجیان، م.ډ. – اس‌ټي‌اس-۲۹ (STS-29)، اس‌ټي‌اس-۴۰ (STS-40)
* اېلن س. بېکر، م.ډ. – اس‌ټي‌اس-۳۴ (STS-34)، اس‌ټي‌اس-۵۰ (STS-50)، اس‌ټي‌اس-۷۱ (STS-71)
* مایکل بېکر – اس‌ټي‌اس-۴۳ (STS-43)، اس‌ټي‌اس-۵۲ (STS-52)، اس‌ټي‌اس-۶۸ (STS-68)، اس‌ټي‌اس-۸۱ (STS-81)
* الکساندر بالاندین – سویوز ټي‌ام-۹ (Soyuz TM-9)
* مایکل ر. براټ، م.ډ. – سویوز ټي‌ام‌اې-۱۴ (Soyuz TMA-14)، اس‌ټي‌اس-۱۳۳ (STS-133)
* ډېنیل بېري – اس‌ټي‌اس-۷۲ (STS-72)، اس‌ټي‌اس-۹۶ (STS-96)، اس‌ټي‌اس-۱۰۵ (STS-105)
* جون-ډېویډ ف. بارټو – اس‌ټي‌اس-۵۱-اف (STS-51-F)
* چارلي بېسېټ (۱۹۳۱ – ۱۹۶۶) – الوتنې نه لري. جېمیني ۹ (Gemini 9) ته واوښت.
* یوري باتورین – سویوز ټي‌ام-۲۸/۲۷ (Soyuz TM-28/27)، سویوز ټي‌ام-۳۲/۳۱ (Soyuz TM-32/31)
* پېټریک بوډري – اس‌ټي‌اس-۵۱-جي (STS-51-G)
* ***[[الن بین]]*** – اپولو ۱۲ (Apollo 12)، سکایلېب ۳ (Skylab 3)
* روبرټ ل. بېنکېن – اس‌ټي‌اس-۱۲۳ (STS-123)، اس‌ټي‌اس-۱۳۰ (STS-130)
* ايوان بېلا – سویوز ټي‌ايم-۲۹/۲۸
* پاوېل بليایېف (۱۹۲۵ – ۱۹۷۰) – وسخود ۲
* گيورگي بېرېگوفوی (۱۹۲۱ – ۱۹۹۵) – سویوز ۳
* اناتولي بېرېزوفوی (۱۹۴۲ – ۲۰۱۴) – سویوز ټي-۵/۷ 
* براين بيني – سپېس شپ ون الوتنه ۱۷پي
* جان بلاها – ايس‌ټي‌ايس-۲۹، ايس‌ټي‌ايس-۳۳، ايس‌ټي‌ايس-۴۳، ايس‌ټي‌ايس-۵۸، ايس‌ټي‌ايس-۷۹/۸۱
* مایکل ج. بلومفيلډ - ايس‌ټي‌ايس-۸۶، ايس‌ټي‌ايس-۹۷، ايس‌ټي‌ايس-۱۱۰
* گویون بلوفورډ - ايس‌ټي‌ايس-۸، ايس‌ټي‌ايس-۶۱-اې، ايس‌ټي‌ايس-۳۹، ايس‌ټي‌ايس-۵۳
* کېرل ج. بابکو - ايس‌ټي‌ايس-۶، ايس‌ټي‌ايس-۵۱-ډي، ايس‌ټي‌ايس-۵۱-جې
* اېریک ا. بو - ايس‌ټي‌ايس-۱۲۶، ايس‌ټي‌ايس-۱۳۳
* چارلس بولډن - ايس‌ټي‌ايس-۶۱-سي، ايس‌ټي‌ايس-۳۱، ايس‌ټي‌ايس-۴۵، ايس‌ټي‌ايس-۶۰

## C

## D

## E
* جو اېډورډز – ایس‌ټي‌ایس-۸۹ (STS-89)
* ډان ف. ایزل (۱۹۳۰ – ۱۹۸۷) – اپولو ۷ (Apollo 7)
* انتوني و. اېنگلېنډ – ایس‌ټي‌ایس-۵۱-ف (STS-51-F)
* جو هـ. اېنگل – ایکس-۱۵ (X-15) الوتنې ۱۳۸، ۱۴۳ او ۱۵۳، ایس‌ټي‌ایس-۲ (STS-2)، ایس‌ټي‌ایس-۵۱-ای (STS-51-I)
* *[[رانلډ اېونز]]* (۱۹۳۳ – ۱۹۹۰) – اپولو ۱۷ (Apollo 17)
* راینهولډ اېوالډ – سویوز ټي‌ایم-۲۵/۲۴ (Soyuz TM-25/24)
* لیوپولډ ایهارټس – سویوز ټي‌ایم-۲۷/۲۶ (Soyuz TM-27/26)، ایس‌ټي‌ایس-۱۲۲/۱۲۳ (STS-122/123)

## F
* محمد فارس - سویوز ټي‌ایم-۲/۳ (Soyuz TM-3/2)

## G
* یوري گاگارین (۱۹۳۴ - ۱۹۶۸) - وستوک ۱ (Vostok 1). لومړنی کس دی چې تشیال ته ولاړ.
## H

## I

## J

## K

## L

## M
* عبد الاحد مومند - سویوز ټي‌ایم-۵/۶ (Soyuz TM-6/5)

## N

## O

## P

## Q

## R

## S
* سلطان بن سلمان بن عبد العزيز ال سعود - ایس‌ټي‌ایس-۵۱-جي (STS-51-G)
* یلېنا سېرووا – سویوز ټي‌ایم‌اې-۱۴ایم (Soyuz TMA-14M)

## T

## U

## V

## W

## X

## Y

## Z

## تړلې لیکنې
* ستورمزلي
* تشیال
* توغندی

وېشنيزه:ستورمزلې