مارګاریت هاملتون د سافت ویر انجنیره

مارګاریت هامیلتون د سافت ویر انجنیره چې د کال ۱۹۳۶ د اګست په ۱۷ زېږېدلې ده یوه امریکایۍ کمپیتور پوهه، د سیستم انجنیره او د تجارت څښتنه ده. هغه د ام آی ټي آلاتو جوړولو د لابراتوار د سافت انجنیرۍ د برخې مشره چې د اپولو ناسا پروګرام کې یې د الوتنې سافت ویر جوړ کړل. هغې وروسته د سافت وېر دوه کمپنۍ جوړې کړې چې یوه یې هایر آردر سافت ویر کمپنۍ وه چې په کال ۱۹۷۶ کې یې تأسیس کړه او بله د هامیلټون د تکنالوزۍ په نامه کمپنۍ وه چې په کال ۱۹۸۶کې یې تأسیس کړه او دواړه کمپنۍ یې کمبریج ماساچوسیت کې تأسیس کړې. هامیلتون د ۶۰ پروژو او شپږو سترو پروګرامونو په هکله څه د پاسه ۱۳۰ مقالې، راپورونه او مذاکراتي شرحې خپرې کړې. هغې د سافت ویر انجنیری اصطلاح کشف کړه، هغه وایي (( ما د سافت ویر انجنیری اصطلاح کارول پیل کړل تر څو هغه له هارد وېر او نورو ډولونو انجنیریو څخه جلا کړل شی او د انجینیرۍ هر ډول لاتراوسه د انجینیرۍ د عمومې سیستم د پروسې په توګه په پام کې لرم. د کال ۲۰۱۶ د نومبر په ۲۲ هغې ته د ناسا اپولو د ماموریت لپاره پروازته سافت ویر جوړولو کې د کار کولو په پار  ولسمشر بارک اوباما له خوا د آزادۍ و لسمشریزمدال ورکړل شو. v  

## د ژوند لومړې وختونه او زده کړې
مارګاریت الین د کال ۱۹۳۶ د اګست په ۱۷ د اندیانا په پاولې کې وزېږېده د هغې مور او پلار کنیت هیفلد او روت ایستر هیفلد نومیدل. دهغې کورنۍ وروسته مشیګن ته ولېږدېدل چې هلته مارګاریت په کال ۱۹۵۴ کې د هانکاک له لېسې څخه فارغه شوه. مخکې له دې چې هغه ایرل هام کالج ته چې هلته یې یووخت مور هم زده کړه کوله لاړه شي هغې په کال ۱۹۵۵ کې د مشیګن په پوهنتون کې د ریاضیاتو زده کړه وکړه او په کال ۱۹۵۸ کې په ریاضیاتو کې د بې اې سند تر لاسه کړ او څه زده کړه یې په فلسفه کې  هم وکړه. هغه فلورینس لانګ چې د ایرلهام د کالج د ریاضاتو برخې مشر و هغه څوک ښیي چې د اختصارې ریاضیاتو په اړوند یې د دې  د هیلې په لاس ته راوړلو کې مرسته وکړه او دا د ریاضیاتو یوه پروفېسوره شوه. دا وایي چې دهغه شاعر پلار او نیکه یې چې د مکتب مدیر و دا وهڅوله چې په خپلو زده کړو کې کمه فلسفه هم شامله کړي.   

## مسلک
په بوسټون کې، هاملتون په پیل کې قصد وکړ ځان د برندیس د پوهنتون د اختصاري ریاضیاتو په تکمیلې زده کړو کې شامل کړي، خو د کال ۱۹۵۹ په نیمایي کې ادوارد نورتون لورینز ( یو امریکایي ریاضي پوه و) لپاره د ماساچوست د تکنولوژۍ انستیتوت (ام آی ټي) کې د هوا پېژندنې په څانګه کې کار پیل کړ. هغې د هوا د وړاندوېنې لپاره سافت وېرونه، اود ماروین مینسکي ( یو امریکایی کمپیوتر پوه و) د مک په پروژه کې یې د LGP-30 او PDP-1 کمپیوترونو لپاره  پروګرامونه جوړ کړل . دهغې کار د لورینز په خپرونو کې چې د chaos theory ( کمپیوتري ګډوډۍ) نظریې په اړوند یې کولې برخه در لوده . په دې وخت کې کمپیتور ساینس او د سافتوېر انجنیري دسیلینونه نه و ایجاد کړي، او په ځای یې پروګرامرانو  د دندې په مهال په فزیکې ډول د کمپیوتري سیستم په کار اچول زده کول. هغې د کال ۱۹۶۱ په دوبې  کې بله پروژه پیل کړه او الین فېتر ( داهم یوه امریکایۍ کمپیوتر پوهه وه) یې د ځان د ځای ناستې په توګه وروزله او وګومارله. 

### د سېج  (SAGE)پروژه
له کال ۱۹۶۱ څخه تر ۱۹۶۳ پورې، هامیلتون د ماساچوست د تکنالوژۍ د انستیتوت د لینکولن په لابراتوار کې د نیمه اتوماتیک ځمکني چاپېریال Semi-Automatic Ground Environment (SAGE) په پروژه کار وکړ. په دې پروژه کې دا یو له هغو پروګرام جوړونکو وه چې د AN/FSQ-7  لومړۍ نمونې کمپیوتر لپاره د the XD-1 سافت وېر چمتو کړ چې د امریکا د هوایي قواوو له خوا د دښمن د الوتکو د لټولو لپاره کارول کېده. هغې د کمبردیج د تحقیقاتي لابراتوار لپاره د ستلایت د څرک لګولو یو سافت ویر هم چمتو کړ. د سېج پروژه د ویرل ویند د پروژې دوام و چې د ماساچوست د تکنالوژۍ د انستیتوت له خوا پیل شوې وه تر څو داسې یو کمپیوتري سیستم جوړ کړي چې د هوا د وړاندوېنې سیستمونه پېشبینی کړي او د مشابه جوړونکو آلاتو په کارونې سره د دې سیستمونو څرک ولګوي. د سېج پروژې ته ډېر ژر د هوایي دفاع په برخه کې د الوتکو ضد لپاره پراختیا ورکړل شوه. هاملتون به ویل: کله چې تاسو دې مؤسسې ته د تازه کار په توګه راشۍ، نو هغه څه چې دوی یې تر سره کوي هغه داده چې هغوی به تاسو ته داسې پروګرام  درکړی چې هېچا نشو کشف کولای او نه به یې پر مخ بیولای شو. کله چې په دې مؤسسه کې تازه کاره وم، دوی ماته همداسې پروګرام راکړ، هغه څه چې پېښ شول هغه دا وه چې دا يوه پېچلې پروګرام ليکنه وه، اوهغه چا چې دالیکلی وه په دې خوښ و چې ټول نظریات یې په لاتینه او یوناني ژبه وي. ماته دا پروګرام وسپارل شواو ما داسې جوړ کړ چې کار یې وکړ. دې پروګرام حتی خپل ځوابونه په لاتینې او یوناني ژبه چاپ کړل. زه لومړی څوک وم چې دا پروګرام مې په کار واچاوه. په دې پروژه کې د هامیلتون هڅې د دې لامل شوې چې هغه په ناسا کې د اپولو د الوتنې د سافت وېر جوړونکې موقف ته کاندیده وي. 

### د ماساچوست د تکنالوزۍ د انستیتوت د اندازه اخیستلو د آلاتو د کارونې لابراتوار او د اپولو لارښود کمپیوتر
هامیلتون له دې وروسته، د ماساچوسیت د تکنالوژۍ په انستیتوت کې د انداز اخیستلو د آلاتو د کارونې په لابراتوار کې کار پیل کړ چې دې لابراتوار په سپوږمي که د اپولو د اکتشافي پروګرام لپاره کمپیوتر جوړ کړ. هامیلتون هغه لومړۍ پروګرامره وه چې د اپولو د پروژې لپاره وګومارل شوه او په کال ۱۹۶۵ کې د سافت وېر انجنیري برخې مشره شوه. هغه د هغه ټیم مسؤله وه چې د اپولو د هوایي بېړۍ د پرواز ، قوماندې، د سپوږمۍ مودیول او له هغه وروسته د سکېلاب د فضایي ستشن سافت وېرونه چمتو او ازمایل. د هغې د ټيم بلې برخې د سیستم سافت وېرونه دیزان او جوړ کړل چې په دې سافت وېرونو کې د بیا چالانولو او د ربط ورکوونکو روتینونو  په څیر د تېروتنو موندلو او رغولو سافت وېرونه  چې د لومړیتوب ښودونکو په نامه هم یاديږې شامل و، دې ټولو سافت ویرونو ته هامیلتون پراختیا ورکړه. کله چې د کمپوتر ساینس کورسونه غیر معمول و او د سافت انجنیری کورسونه نه وه هغې هڅه وکړه چې په فزیکی ډول د کمپیوترې پروسې کارولو کې تجربه لاس ته راوړي. 

هغې په لاندې برخو کې مهارتونه درلودل: د سیستمونو دیزاین او د سافت وېر پراختیا، تجارت او دپروسې مودل جوړول، د نمونې پراختیا، درسمي سیستونو د مدل جوړولو ژبې، دسیستم د مودل جوړولو او پراختیا لپاره په سیستم ولاړ اشیاء، د ژوند د دوران اتومات چاپېریالونه، د سافت وېرونو باوري کېدو او بیا کارونې د ډېرولو متودونه، د سیستمونو د حوزې تحلیل، د داخلي ژبې د خصوصیاتو په واسطه اصلاح کول، د ځواکمنو سیستمونو لپاره د پرانستې معمارۍ تخنیکونه، د ژوند د بشپړ دوران اتومات کول، د کیفیت تضمین، بې درزه یوه ټوټه کول، د تېروتنې د کشف او رغونې تخنیکونه، د بشر او ماشین ربط ورکوونکي سیستمونه، عملیاتي سیستمونه، سر تر پایه ازمایښت کوونکي سیستمونه او د ژوند د دوران د مدیریت تخنیکونه. دا تخنیکونه د دې لپاره په پام کې نیول کیږي چې کودونه نور هم د باور وړ شي ځکه کودونه پروګرام جوړونکو سره مرسته کوي چې تېروتنې د پرمختیا په پروسه کې  ژر تشخیص کړي او ورغوي.  

#### د اپولو ۱۱ ناسته
د اپولو ۱۱ د ماموریت په یوه حساسه شېبه کې، د اپولو د لارښودنې کمپیوتر، د هوایي بیړۍ د پروار داخلي سافت وېر سره په سپوږمۍ د ښکته کېدو مخنیوی وکړ. درې دقیقي دمخه چې په سپوږمۍ کې ښکته کېدونکې هوایي بېړۍ د سپوږمۍ سطحې ته ورسيږي، د خطرڅو کمپیوترې زنګونه فعال شول. د سافت وېر انجینیر رابرت ویلز په وېنا، بوز الدرین ( دا یو امریکایي ستور مزلی او دویم کس و چې په سپوږمۍ کې یې قدم کېښود) کودونه داخل کړل ترڅو له کمپیوتر وغواړي چې د بحر له سطحې څخه ارتفاع او نورمعلومات د کمپیوټر په سکرین ښکاره کړي. د کمپيوټر سیستم داسې ديزاین شوی و چې په هم مهاله توګه اوه پروګرامونه وچلوی خو د الدرین غوښتنه اتمه غوښتنه وه. دا هغه عمل و چې ده څو ځله په داسې حال کې وغوښت چې ده په مشابه کوونکې دستګاه باندې کار کاوه. پایله د ژوندې ښکته کېدو په مهال یولړغیر متوقعه اشتیباه کودونه و. په الوتکه کې د نصب شوي کاریال ( سافت وېر) دا خبرداری (( هېڅکله د پېښېدو تمه نه درلودلو ښودنه )) له لارې ترلاسه کړل. او د ستور مزلو د لومړيتوب لرونکي خبرداري ښودلو کې یې خلل پیدا کړ.    هامیلتون کلونه پخوا د داسې شرایطو لپاره چمتو شوې وه:   

د سیستم د تخریب د مخنیوي لپاره یو بل څه هم و چې هامیلتون غوښتل په یاد یې ولري. د هغې له خوا د (( د لومړيتوب د ښودونکي)) نوښت دا خطر پیدا کړی و چې د ستورمزلی او کمپیوتر له همغږۍ څخه هغه وخت بهر شي چې دا همغږي ډېره مهمه وه.  څنګه چې خبرداري بند شول، او د عادي ښودنو ځای د لومړیتوب ښودنو ونیو، دسکرینونو شاته نویو پروګرامونو ته فعلي بدلون د نن ورځې په پرتله (( یو ګام کرار )) د منځ ته راتلو په حال کې و. 

هامیلتون  په دې اړوند پخوا او جدي فکر کړی و. دا په دې معنی و چې که الدرین، ډېر ژر د لومړيتوب د ښودونکې تڼۍ کېکاږي هغه به لاهم د (( نارمل ځواب تر لاسه کړي)). د هاملیتون حل لاره دا وه: کله چې تاسو د لومړیتوب ښودونکی ووينئ نو په پیل کې تر پنځو شمار وکړئ. 

## سرچينې