open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ملا امیر محمد

**ملا امير محمد** (چکنور ملا صاحب) (زوکړه ۱۲۲۲ لمريز لېږدي کال، د ننگرهار ولايت، مومند دره - مړینه ١٣١٠ ل ل کال) يو دیني شخصيت او د افغانستان د خپلواکۍ يو لوی مبارز وو. 
  
## مخينه

د مرحوم چکنور ملا صاحب (رح) اصلی نوم ملا امیر محمد وو او تخلص یی فـقـیر چکـنور کاوه. هغه په قوم مومند او د ننگرهار د مومند درې د چکنور د کلي وو. چکنور ملا صاحب پر ۱۲۲۲ لمريز لېږدي (١٢٦٠ لېږدي سپوږميز) کال شاوخوا کې زیـږیدلی دی. 

چکنور ملا صاحب مرحوم مروجه دیني علوم څه پخپله سیمه او نور په هندوستان کی حاصل کړي ول. د خپل وخت ښه عالم وو. په پښتو، فارسي، اردو او عربي ژبو ښه پوهېده.  

د چکنور ملا صاحب په وخت کې پـیري او مریدي یوه واکمنه ټولنيزه ښکارنده (پدیده) او د وخت او شرایطو غوښتنه وه. په هغه وخت کې شاوخوا ډیر مشهور علماء او اهل طریقت ول، لکه د تگاو ملا حـمیدالله صاحب، د شینوارو صوفي علم گل صاحب، د سرکاڼو میا صاحب، د بوتخاک ملا عبدالشکور مجددي، د اسلامپور جان پاچا، د ترنگزو حاجي صاحب او داسې نور چې ډېری یې د هغه وخت د مشهور عالم دین، مجاهد او مصلح نجم الدين اخوندزاده اندړ، چې په هډې ملا صاحب (رح) مشهور وو، خلیفه گان ول.  

چکنور ملاصاحب مرحوم هم د شرعي علومو تر حاصلولو وروسته د طریقت په سلک کې د هډې ملا صاحب (رح) مرید او خلیفه سو. خو وروسته د څلورو سرو مشهورو طریقو (قادریه، نقشبندیه، چشتیه او سهروردیه) ماذون سو او پدغو ټـولو طریقو یې ارادتـمندانو ته ارشاد کاوه. 

## مدني اکر او کورنۍ
د چکنور ملا صاحب په نارینه اولاد کې لس کلن ماشوم زوی ورڅخه پاته سو چې نوم یې غلام نبي وو، چې تر اوسه شکر ژوندی دی. مریدان او مخلصین ورته آغا جان، ځینۍ سناتور صاحب او ځینې سناتور صاحب اغا جان ورته وایي. 
 
## مړينه

ملا امیر محمد (چکنور ملا صاحب) پر ۱۳۱۰ ل ل (١٣٥٠ ل س) کال له دې فاني نړۍ سترگې پټې کړې. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.  

## اخځليک
۱- https://larawbar.net/104.html#.X_GOZ9SF5kg 

۲- http://benawa.com/fullstory.php?id=7238 

۳- http://www.badloon.net/history/chucknower.htm
ﺻﺤﺒﺖ ﺧﺎﻥ

**ﺻﺤﺒﺖ ﺧﺎﻥ** (زوکړه ۱۸۸۳ زېږدي کال، خيبر پښتونخوا، د سوابۍ ولسوالۍ - مړینه د ۱۹۴۲ ز کال د اگسټ ۷) د پښتو ژبې سندرغاړی او شاعر وو. 

## مخينه
ﺍﺭﻭﺍښاﺩ ﺻﺤﺒﺖ ﺧﺎﻥ پر ۱۸۸۳ ز کال د خيبر پښتونخوا ايالت ﺩ سوابۍ ولسوالۍ د مرغز کلي ﺩ ﻧﻌﻤﺖ ﺧﺎﻥ ﮐﺮﻩ ﺯﯾږﯾﺪﻟﯽ دی. ﺩ ﻭﺭﻭﺭ ﻧﻮﻡ ﻳﯥ ﺩﻭﻟﺖ ﺧﺎﻥ ﻭﻭ. ﺩﻭﻟﺖ ﺧﺎﻥ ﺩ ﭘښتو ﮊﺑﯥ ﺩ ﻣﺸﻬﻮﺭ ﺳﻨﺪﺭﻏﺎړﻱ گلريز ﺗﺒﺴﻢ ﭘﻼﺭ ﻭﻭ. ﺻﺤﺒﺖ ﺧﺎﻥ ﺩ ﭼﭻ ﻭﯾﺴﺎ ﻧﻮﻣﻲ ﮐﻠﻲ ﮐﯥ ﺍﺳﺘﻮگنه ﺩﺭﻟﻮﺩﻩ خو آر ټاټوبې يې د سوابۍ مرغز وو. ﺑﯿﺎ وﺭﻭﺳﺘﻪ ﻣﺮﺩﺍﻥ ﺗﻪ ولاړ؛ مردان کې ورته د مير افضل خان نيکه انعامي کور ورکړ ﺍﻭ هلته مېشت شو.  

ﺻﺤﺒﺖ ﺧﺎﻥ ﺩ ۱۴ لېږدي سپوږميزې سلۍ (سليزې) ﯾﻮ ﻟﻮﯼ ﺍﻭ نامتو ﺧﻮږغږی ﺳﻨﺪﺭﻏﺎړﯼ ﺍﻭ ﺭﺑﺎﺏ غږوونکی ﻭﻭ. هغه به له اﻝ ﺍﻧډﯾﺎ ﺭﯾډﯾﻮ ﻧﻪ ﭼﺎﺭﺑﯿﺘﯥ، ﻏﺰﻟﯥ ﺍﻭ ﺳﻨﺪﺭﯤ ﻭﯾﻠﯽ ﭼﯥ ﭘﻪ گرﺍﻣﻮﻓﻮﻥ ﺑﻪ ﻏږﯾﺪﻟې. ﭘر ۱۹۳۵ ز کال ﻳﯥ لومړنی ﺭﯾﮑﺎﺭډ ﺷﻮﯼ ﭼﺎﺭﺑﯿﺘې ﺳﺮﻩ (ﺯﻟﻔﻮ ﺩﯤ ﻏﻮﻧﭽﯥ ﮐړې ﺩﻱ ﻭړې ﻭړې) ﻟﻮړ ځای تر لاسه کړ. ﺻﺤﺒﺖ ﺧﺎﻥ ﭘﻪ ۱۹۳۷ ز کال ﮐﯥ ﺩ پیښور ﺭﯾډﯾﻮ ﻧﻪ لومړنۍ ﺳﻨﺪﺭﻩ ﻫﻢ ﻭﻭﯾﻠﻪ ﺍﻭ ﺑﯿﺎ ﺩ ﮐﺎﺑﻞ ﺭﯾډﯾﻮ ﺳټﯿﺸﻦ ﺗﻪ وﻻړ. ﺩ ﺍﻋليﺣﻀﺮﺕ محمد ظاهر شاه ﺩ ﺗﺎﺝ ﭘﻮﺷۍ ﭘﻪ ﺟﺸﻦ ﮐﯥ ﻭﺭﺗﻪ لومړی وزير سردار محمد هاشم خان ﺍﻭ ﺩ ﺣﻮﺍﻻﺕ ﺭﯾﺲ ﺍﺣﻤﺪ ﺷﺎﻩ ﺧﺎﻥ ﺑﻠﻨﻪ ﻭﺭﮐړﯼ ﻭﻩ ﺍﻭ ډﯾﺮ ﺍﻧﻌﺎﻣﻮﻧﻪ ﻳﯥ ﻭﺭﺗﻪ ﻭﺭﮐړل. 

ﺻﺤﺒﺖ ﺧﺎﻥ ﺩ پښتو ﮊﺑﯥ ﺩ ﻭﻟﺴﻲ ﺷﺎﻋﺮ ﺍﺣﻤﺪ ﺩﯾﻦ ﻃﺎﻟﺐ ډﯾﺮ ﻧږﺩې ﺍﻭ ﺧﻮږ ﺷﺎگرﺩ ﻭﻭ؛ ﺩ ﻫﻐﻪ ډﯾﺮﯤ ﭼﺎﺭﺑﯿﺘې، ﻧﯿﻤﮑۍ ﺍﻭ ﻏﺰﻟې ﻳﯥ ﻭﯾﻠﻲ دی. ﺍﺣﻤﺪ ﺩﯾﻦ ﻃﺎﻟﺐ ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﮐﻠﯿﺎﺕ ﮐﯥ ﺩ ﻫﻐﻪ په اړه ﯾﻮ ﺍﻭږﺩ ﻏﺰﻝ ﻫﻢ ﻭﯾﻠﯽ ﭼﯥ سربيت يې دا دی: 
 
يا زما په سنگين شعر کې لياقت دی - 
يا په خوله کې د صحبت مې ډير لذت دی 

نامتو لیکوال، شاعر او څېړونکی ميا وکيل شاه فقيرخېل ﺩ شاعر ﺍﺣﻤﺪ ﺩﯾﻦ ﻃﺎﻟﺐ په اړه ليکی: «ﺩ ﺍﺣﻤﺪ ﺩﯾﻦ ﻃﺎﻟﺐ د لاس ليکلي ټوﻝ ﮐﻠﯿﺎﺕ د ﺧﻄﻲ ﻧﺴخې په بڼه ﺩ ﺩﻭی ﻟﻪ ﮐﻮﺭﻩ ﻣﺎﺗﻪ ﻻﺱ ﺗﻪ ﺭﺍﻏﻠﻲ ﺩﻱ، ﭼﯥ ﺍﻭﺱ ﺩ ﺩﺍﻧﺶ ﺧﭙﺮﻧﺪﻭيې ټوﻟﻨﯥ ﻟﻪ ﺧﻮﺍ ﺯﻣﺎ له څېړنيزې ﺳﺮﯾﺰﯤ ﺳﺮﻩ ﭼﺎﭖ شوي دي».  

ميا وکيل شاه فقيرخېل زياتوي: «ﺻﺤﺒﺖ ﺧﺎﻥ ﺩ ﺩﯾﻨﻲ ﻋﻠﻮﻣﻮ د ﻭﺍقفيت سره سره شاعري هم کړې چې د شعرونو قلمي نسخه يې ما سره کتابتون کې خوندي ده.» 

ﺻﺤﺒﺖ ﺧﺎﻥ ډېر ﺷاگردان ﻟﺮﻱ. د شاگردانو له شمېر څخه يې خيال محمد او کشور سلطان لوی نومونه لري. 
## د صحبت خان مدني اکر

ﺻﺤﺒﺖ ﺧﺎﻥ واده کړی وو او ﺩﺭﯤ ﺯﺍﻣﻦ يې درلودل، ﭼﯥ ﯾﻮ ﺍﺭﻭﺍښاﺩ ﻓﺮﺥ ﺳﯿﺮﺷﻤﻊ نومېد، ﭼﯥ ﻟﻮﯼ ﺳﻨﺪﺭﻏﺎړﯼ ﺍﻭ ﻣﺸﻬﻮﺭ ﻣﻮﺳﯿﻘﺎﺭ ﻭﻭ. ﺩﻭيم ﺯﻭﯼ ﻳﯥ ﻇﻔﺮ ﺧﻮﺭﺷﯿﺪ نومېد ﭼﯥ ﺩ هند ﺩ نامتو ﺍﺭﺩﻭ ﭘﺨﻮﺍﻧﯿﻮ ﻓېﻠﻤﻮﻧﻮ د موسيقي ډﺍﯾﺮﯾﮑټر ﻭﻭ او ډيرې نامتو سندرې يې کمپوز کړې دي. ﺩﺭېیم ﺯﻭﯼ ﻳﯥ ﺟﻤﺸﯿﺪ ﻭﻭ ﭼﯥ لېونی ﻭﻭ. 

## مړينه
ﺻﺤﺒﺖ ﺧﺎﻥ د ۱۹۴۲ ز کال د اگسټ پر ۷ له دې فاني نړۍ سترگې پټې کړې ﺍﻭ ﭘﻪ ﻣﺮﻏﺰ ﮐﯥ خاورو ته وسپارل شو. اروا یې ښاده او جنت يې ځای شه. 

## اخځليک
۱- د ليکوال ميا وکيل شاه فقيرخېل فېسبوک پاڼه.

وېشنيزه:پښتانه  
وېشنيزه:سندرغاړي 
وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي  
وېشنيزه:افغان سندرغاړي
وېشنيزه:پښتانه شاعران
سمیع الدین افغاني

**سمیع الدین افـغاني** (زوکړه ۱۳۳۳ لمريز لېږدي کال، د لغمان ولايت - مړینه د ۱۳۹۹ لمريز لېږدي کال د مرغومي ۲، جرمني) د ټول افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال او شاعر دی. 
  
## مخينه
سمیع الدین افـغاني د ارواښاد مولوی محمد سعید (سعید افغاني) زوی، د خدای بښلي مولوي عبدالمجید لمسی، پر ۱۳۳۳ ل ل کال د لغمان ولایت د عمرزیو د سيمې په خیراباد کلي کې زیږیدلی وو. لومړنۍ زده کړې یې د لغمان ولایت د حیدر خانیو په کليوالي ښوونځۍ، د مهترالمک لومړني ښوونځي او د پير روښان پـه ليسه کې سرته رسولې دي. پر ۱۳۵۹ ل ل کال د لوړو او مسلکي زده کړو د تر لاسه کولو لپاره بهر ته واستول شو او په ۱۳۶۴ ل ل کال په کورنیو چارو وزارت کې د ډگروالۍ تر پوړۍ (رتبې) رسیدلی دی. 

خدای بښلی سمیع الدین افغاني لیکوال او د پرگنو شاعر دی چـې څلور شعري ټولگې یې (د وطن یادونه، پر دیس خیالونه، داغلي زړونه او نړیدلې جونگړې) په نومونو چاپ شوې دي. ډیـره برخه لیکنې او شعرونه یې د هېواد په مجلو او مهالنيو کې خپاره شـوي او همدارنگه گڼ شمېر شعرونه یې د هېواد د وتـلو شاعرانو او لیکوالو پـه پوهنغونډو (علمي سیمــینارونو) او مشاعــرو کې دکلمه او یـو شمېر نور یې د هېواد د خوږژبو سنـدرغاړو پـه غږونو کې کمـپوز شوی دي، لکه د وطن په یاد، بنجاره ماما، پـل دې بختور شـه، همت، افغان یـم، دا افغانستان دی، یـاره ستا پـه اننگو کې، میروم لغمان جان، د برکلي گودر او ډیر نور چې زمونږ د هېوادوالو د پاملرنې وړ گرځېدلي دي. 

همدارنگه په سلگونو پاړکي شعرونه او په لسگونو څیړنیزې علمي، ټولنيزې، سیاسي مقالې او لیکنې یې د هېواد په رسنیو او انترنیټي ویب پانو کې چاپ او خپرې شوې دي.  
 
## له هېواده کډوال کېدل
په هېواد کې د ډاکتر محمد نجيب الله د واکمنۍ تر راپرځېدا وروسته او د جهادي تنظيمونو واک و ځواک ته تر رسېدو وروسته په هېواد کې کورنۍ جگړه نوره هم تاوجنه شوه. سمیع الدین افـغاني د نورو گڼ شمېر افغانانو په څېر دې ته اړوت چې له هېواده ووځي او کډوال شي. نوموړی لومړی څه موده په روسیه کې اوسېده او بیا وروسته جرمني ته کډوال شو او د ژوند تر پايه هلته اوسېده. 
  
## مدني اکر او کورنۍ
سمیع الدین افغــاني واده کړی وو او پېنځه اولاده ترې پاتې دي.  

## د شعر بېلگې يې

## مړينه
سمیع الدين افغاني چې د المان په مونش گلادباخ کې ميشت وو، له څه مودې راهيسې ناروغ وو او د ۱۳۹۹ ل ل کال د مرغومی پر ۲ (د ۲۰۲۰ ز کال د ډيسمبر پر ۲۲) وفات شو او جنازه يې د ډسمبر پر ۲۳ په ياد ښار کې خاورو ته وسپارل شوه. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه.  

## چاپ شوي نښيرونه يې

۱ - د وطن یادونه (لومړۍ شعري ټولگه). 

۲ - زمونږ کلي او بانډې (نثر). 

۳ - بازگشت (لنډ داستان). 

۴ - پردیس خیالونه (دویمه شعري ټولگه). 

۵ - شين خالۍ (ناول) چې د لنډو کيسو په ډول هم خپور شوی دی. 

۶ - داغلي زړونه (درېيمه شعري ټولگه). 

۷ - نړېدلې جونگړې (څلورمه شعري ټولگه). 

۸ - غوره شعرونه او نظمونه (د شعرونو دیوان). 
 
## اخځليک
۱- په فېسبوک کې پخپله د سميع الدين افغاني له پاڼې څخه. 

۲- https://www.nunn.asia/178744/%D9%84%D9%8A%DA%A9%D9%88%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%88-%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1-%D8%B3%D9%85%D9%8A%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%AA-%D8%B4/  

۳-

وېشنيزه: پښتانه شاعران
وېشنيزه: پښتانه ليکوال 
وېشنيزه: افغاني ليکوال 
وېشنيزه: پښتانه 
وېشنيزه: افغانان
د سوالبرد د وېزې تګلاره

thumbnail|د سوالبرد نقشه. پیاد ولرۍ چي جان ماين د سوالبرد سره نږدي خو د سياسي لحاظه سوالبرد ټاپوګانو برخه نده
په سوالبرد کې د وېزې تګلاره د ناروې د نورو جزيرو په څېر نده، بلکې و ټولې علاقې ته پرته له کومې وېزې سفر کېږي. 
خو، خو که کوم څوک د ناروې هيواد/شینګن سېمې له لارې و سوالبرد ته په سفر ځي، نو ويزه ورته خامخا پکار ده. او وېزه باید دوه ځلې ویزه وي، تر څو هغه شخص وکولئ سي د ناروې/شینګین سیمې ته بیرته راستون سي. هغه خلک چې سوالبرد ته ځي او يا ترې راځي باید خپل پاسپورټ او يا ملي تذکره د ځان سره ولري؛ ځکه چې د پېژندګلوۍ کنټرول د ټولو لپاره يو ډول دی. د شینګین تنظیمي شرایطو لپاره د پاسپورټ او يا ملي تذکره د ځان سره لرل د د منلو وړ د پېژندګلوۍ آله ده. د انتقالي ترتیب لمخې؛ د ناروې هيواد وګړي هم کولای سي چي خپله پېژندګلوي په هغه پېژندپاڼې سره چي انځور، نوم او د زېږون نېټه شامله وي وښيي؛ د مثال په توګه هغه ناروېجن لېسنس چې تر ١٩٩٨ وروسته صادر سوئ وي. دا انتقالي دوره د ډېسمبر پر ٣١مه نېټه باندې پاي ته رسېږي.

هرڅوک ممکن په سوالبرد کې ژوند او کار وکړي، پرته له دې چي د تابعیت پر اساس ورته کومه ستونزه پېښه سي. د سوالبرد تړون و ټولو هغه ښاريانو ته چې هيواد يې پر دې تړون لاسلیک کړی وو، د ناروېژي ښاريانو په اندازه حقوق ورکوي. 

. هغه هيوادونه چې په تړون کې يې برخه نه وه اخيستې هم د اوس لپاره دلته د کار کولو او اوسېدلو اجازه لري. Per Sefland د سوالبرد پخواني وویل؛ "دا تر دې دمه یوه انتخاب شوې پالیسي وه، چې موږ د تړون اړوند هيوادونو او د تړون بهر هيوادونو د خلکو تر منځ کوم توپیر نه دی کړی". "د سوالبرد څخه د رد او اخراج پېښې" پرته له کوم تبعیض پلي کیږي.

ښآغلی Hans-Henrik Hartmann چي په ناروې کې د مهاجرت په څانګه کې د حقوقي واحد مشر دي داسې وویل؛ "که چیرې یو پناه غوښتونکی په ناروې کې د استوګنې څخه منع شي، نو هغه کولی شي په سوالبرد کې تر هغه وخته و اوسېږي چي زړه يې وي، خو په سوالبرد کې کار موندل او خپل ځان ځان ساتل د هغه شخص خپله زمه واري ده." "په تیرو وختونو کې، هغه مهاجر چې د ناروې هیواد لخوا ورته د ویزې څخه انکار سوی وو و لانګیربین ته ولاړل، او هلته د ٧ کالو لپاره پاته سول، او وروسته ورته د ناروې هيواد غړيتوب هم ورکړل سو." په سوالبرد کي اوسېدل او ځان ساتل يو ډېر ګران بيه کار دی، او د صحت په برخه کې حقوق يواځې د ناروې هيواد د وګړو لپاره موجود دي، يا بيا هغه کسانو ته چې د ناروېژي کمپنیو لخوا راغوښتل سوي وي او د هغوی لپاره کار کوي.

## دا ھم وګورئ
*د سوالبرد هوايي ډګر، لانګیر
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
محمد بياض

**محمد بياض** (زوکړه؟، خيبر پښتونخوا، د سوابۍ ولسوالۍ - مړینه؟) د افغانستان يو پښتو ژبی شاعر وو. 
  
## مخينه

رنګين خياله شاعر محمد بياض د سوابۍ په سیمه کې زېږودلی دی. په ادبي تذکرو کې د بياض په نامه دوه شاعران ذکر شوي، چې يو د دولسمې پېړۍ د وروستيو قاضي بياض په نامه دی چې د پښتو د نوميالي شاعر علي خان خټک د وخت وو او له علي خان سره يې علمي او ادبي ناسته او تگ راتگ درلود، د قاضي خېلو دله کورنۍ سره يې اړوندي درلوده او ارامځای يې په چارسده کې دی. د هغه بياض په اړه چې دلته ليکنه شوې او يادونه يې کېږي، هغه د ۱۲۰۰ سپوږميزې لېږدي پېړۍ خواوشا کې د سوابۍ د زيده په نامتو کلي  کې ژوند کاوه، چې د پښتو ژبې يو رنگين خياله شاعر وو. هغه د خپل نوم په اړه وايي: 

مسافر محمد بياض سره څه نشته - 
په نخاس کې خرڅوي سر يې در زار شه 

د خپل ځای ځايگي باره کې وايي: 

بې دغه دې هوس نشته بياضه - 
پس له دې دې په زيده کې تمام تير شو 

او بل ځای وايي: 

د بياض د نري رنځ چې د زړه مل شه - 
ځوانيمرگ به آخر لاړ شي له زيدې 

او د خپل نسب په اړه داسې وايي: 

که پوښتنه څوک زما د نسب کاندي - 
زه په اصل يم جدون له پلار له جده 

د بياض مالي اکر (حالت) ښه نه وو، د زيدې نامتو خان اشرف خان به ورسره مالي مرسته کوله ځکه خو د اشرف خان په اړه وايي: 

مړه ژوندي ورپسې واړه افسوس کاندي - 
چې بياض د اشرف خانه مرور لاړ 

په شاعرۍ کې يې څو ځايه د خپل پير طريقت يادونه د څوکنو د ميا عمر صيب يادونه کړې، لکه په دې شعر کې چې وايي: 

غم به نه وينې بياض تر مرگه پورې - 
چې مريد د ميا صاحب د څوکني شو 

## د بياض شاعري

د بياض شاعري که يو له يوې خوا د مينې، ښکلا، جمال، پند او نصيحت نه ډکه ده، نو له بلې خوا پکې د خيال رنگيني داسې ځلېږي: 

ما بياض لره چې يار خوله راکوله - 
لکه لښته راته ماته بند په بند شه 

چې ترې اخلم چرې خوله وچولی تريو که -  
يار په خوله نا نا کوي په رضا زړه يې 

سود يې نه شي په ديدن خوله ورنزدې کړه - 
د بياض د زړه دمه په ښکلول کړي 

يو غزل يې دادی: 

چې خيرات د سپينې خولې راباندې زباد کړه - 
اشنا يي زما د درست عمر برباد کړه 

دوه مئين چې په يو ځای سره خوښ نه وي - 
د غمازو دې خدای ورک بيخ و بنياد که 

لکه غل چې لاس تړلی سرتور بيوه شي - 
سترگې ستا راباندې دا رنگې فساد کړه 

نو خوبان په خپل ښايست باندې خجل کړي - 
چې راپورټه مړاوې سترگې پريزاد کړه 

چې يو ځله په بيلتون تاخت و تاراج شې - 
هغه کور به بيا د زړه کله اباد شي 

د بياض دې حياتگي که خدای حيات - 
په ظاهر باطن به تا دغه فرياد کړه 

هر ماښام چې که څوک لاس په دعا پورته - 
پرديسي بياض دې هم پکې بيا ياد کړه 

د بياض ديوان پر ۱۹۴۰ زېږدي کال د کهوهي برمول د گنډېرو شريف مولوي محمد ايوب په کتابتون کې خوندي وو. دا دېوان همدغه مولوی صاحب موندلی وو چې لومړی ځل هغه پر ۱۹۵۸ زېږدي کال د پېښور په جهانزيب پريس کې چاپ کړ. تر دې وروسته بيا دغه دېوان کمپېښه شو، نو هغه وو چې دويم ځل نوميالي شاعر، لیکوال او څېړونکي ارواښاد عبدالله بختاني خدمتگار پر ۱۳۸۳ لمريز لېږدي کال د پېښور په قيصه خوانۍ بازار کې د دانش خپرندويه ټولنه کې چاپ کړ. 

## مړينه

## چاپ شوي نښيرونه يې
۱- د بياض دېوان، نقل، سمون، حاشيې د سرڅېړونکي عبدالله بختاني حدمتگار، د ۱۳۸۳ لمريز لېږدي کال، پېښور چاپ. 

## اخځليک
۱- د لیکوال او شاعر ميا وکيل شاه فقيرخېل فېسبوک پاڼه.

وېشنيزه:پښتانه 
وېشنيزه:افغانان 
وېشنيزه:پښتانه شاعران
ښځه

**ښځه** د ښځينه جنس لرونکی انسان. د ښځې ويی د لوی انسان لپاره کارول کېږي. هرگوره، د کوشنیو ماشومانو لپاره يې په پښتو ژبه کې د جلکۍ (انجلۍ) يا کوشنۍ انجلۍ نومونې کارېږي. په ځينو اکرو کې بيا د ښځې ويي د عمر له قید او آړه پرته کارول کېږي. د ساري په توگه د ښځو رښتې (يا د ښځې حقونه). همدا راز د ښځې ويي د نورو ژويو د جنسیت د مالومولو او نومېرلو لپاره هم کارېږي.  

ښځې د بشريت دويمه نيمايي برخه جوړه کړې ده. ښځه ده چې د انسان زوکړې او پیدايښت ته پاینه ورکوي. د انسان مور، خور، ماندینه هره يوه د ښځې ځای او مقام لري.      

## اخځليک
۱- https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%96%D0%B5%D0%BD%D1%89%D0%B8%D0%BD%D0%B0
شیرعلي اپریدی

**شيرعلي اپريدی** (زوکړه؟، مړینه، د ۱۸۷۳ زېږدي کال د مارچ ۱۱، تورې اوبه) د افغانستان يو ملي مبارز وو. 

## مخينه
 
د جمرود شیرعلي اپریدی د خپل هېواد د خپلواکۍ په پار انگریزانو د تورو اوبو (کالا پاني) په جیل کې قید کړی وو. انگریزانو هغه ته په نوموړي جیل کې د نایتوب کسب ورښوولی وو. د هند مرستيال واکمن (وایسرای) لارډ میو د ۱۸۷۲ زیږدي کال په فبرورۍ میاشت کې د دغه زندان لیدلو ته ورغلی وو. شیرعلي اپریدي د نایتوب په چړې سره پر لارډ میو گوزارونه وکړل او هغه یې وواژه. په پای کې انگریزانو شيرعلي اپريدی د ۱۸۷۳ کال د مارچ میاشتې پر ۱۱ نېټه په هماغه زندان کې سولۍ کړ. انگریزانو د شیرعلي قبر ځکه پټ وساته چې څوک پرې د یادگار په توگه کوم څلی جوړ نه کړي. ښایي هغه په دوایپر په ټاپو کې ښخ وي. 

ښاغلي ليکوال لطيف ياد پخپله فېسبوک پاڼه کې د شيرعلي اپريدي په اړه لنډه ليکنه خپره کړې. تر دغې ليکنې لاندې کومېنټ کې محمد مصطفی احمد د شېرعلي اپريدي په اړه ليکي: «په حسن خېل سب ډويژن پېښور (سابقه ایف آر پېښور، د اپريدو د ادم خېلو سیمه) کې د شیرعلي نيکه په نامه يو کېڅ (قبر) دی. د سیمې مشران وايي چې دا کېڅ د همدغه شهيد قبر دی.» 

## اخځليک

۱- د ليکوال لطيف ياد فېسبوک پاڼه.
ملتان خان اپریدی

**ملتان خان اپریدی** (زوکړه؟ - مړینه؟) د افغانستان د خپلواکۍ د ملي مبارزينو مشر وو. 

## مخينه
 
ملتان خان له آره زخه خېل اپریدی وو. هغه د خیبر د نورو اپریدیو په څیر پر ۱۸۷۸-۱۸۷۹، ۱۸۹۸ او ۱۹۰۱ زیږدي کلونو د پیرنگیانو پر خلاف د ملي مبارزو لارښوونه کړې وه. ملتان خان په ځوانۍ کې د انگریزانو د پوځ په پنجابي ۲۶ رجمنټ کې د وسلو او پوځي زده کړو کې ډیر مهارت تر لاسه کړ، خو وروسته یې د پوځي چارو نه استعفا ورکړه. هغه پر ۱۹۰۲ زیږدي کال په کوهاټ کې، پر ۱۹۰۵ زیږدي کال په پېښور کې، پر ۱۹۰۶ زیږدي کال په ماشوخېلو او همدا راز پر ۱۹۰۹ زیږدي کال په ځینو نورو سیمو کې انگریزانو ته درانه زیانونه ورواړول. 

په پای کې د هغه یوه غدار ملگري شیر غلام ورته چلوټه (دسیسه) جوړه کړه او هغه د انگریزانو له خوا ونیول شو. انگریزانو شیر غلام ته د هغه د دغه خدمت په پار دوه زره روپۍ انعام ورکړ. وروسته انگریزانو ملتان خان ته د سولۍ سزا ورکړه او شهید یې کړ. د اپریدو د ملي اتل ملتان خان اپریدي اروا دې ښاده وي، جنت يې ځای شه. 

## د ملتان خان په اړه ويل شوې لنډۍ

لاس د ملتان يې رااوچت کړ - 
زړه د ملتان به اوس په تول معلوموينه 

زړه د ملتان يې رابهر که - 
په تول يو سير خيژي انگرېز حيرانوينه 

د انگریزانو سخت دښمن وو - 
ځکه ملتان پسې خواره وو لښکرونه 
  

## اخځليک
۱- د لیکوال لطيف ياد فېسلوک پاڼه. 

۲- https://www.safiahaleem.com/?p=1367
د رسول الله د اوداسه

د رسول الله د اوداسه طريقه

۱   ::  درې ځله لاس پرېولل
۲   :: بیا درې ځله خوله او پوزه پرېولل او پوزه سوڼ کول
۳   :: بيا دري ځله مخ پرېولل
۴   :: بیا دوه ځله دواړه لاسونه تر څینګلو پرېولل لومړی راسته بیا چپه
۵   :: بیا د ټوله سر مسحه کول د سر د مخ د طرفه پیلول بیا تر څټه پوري بیا بېرته د سر د مخ خواته راتلل
۶  :: بیا دواړي پښې پرېولل لومړی راسته بیا چپه

!!!!!!!!!!!!!!
 

بَاب الْوُضُوءِ مِنْ التَّوْرِ 

196 حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ قَالَ كَانَ عَمِّي يُكْثِرُ مِنْ الْوُضُوءِ قَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَخْبِرْنِي كَيْفَ رَأَيْتَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ فَدَعَا بِتَوْرٍ مِنْ مَاءٍ فَكَفَأَ عَلَى يَدَيْهِ فَغَسَلَهُمَا ثَلَاثَ مِرَارٍ ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ فِي التَّوْرِ فَمَضْمَضَ وَاسْتَنْثَرَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ مِنْ غَرْفَةٍ وَاحِدَةٍ ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ فَاغْتَرَفَ بِهَا فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ غَسَلَ يَدَيْهِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِهِ مَاءً فَمَسَحَ رَأْسَهُ فَأَدْبَرَ بِهِ وَأَقْبَلَ ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِ فَقَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ 

اخرجه الامام البخاري
لانګیربین

**لانګیربین** يو ښار دی چې د سوالبرد ټاپو کې موقيعت لري. دا ښار د سوالبرد تر ټولو لوی ښار او په غير رسمي توګه د همدې ټاپو دفاکتو پلازمېنه ده.
thumbnail|د سوالبرد په نقشه کې د لانګيربين موقعیت د ستوري و څنګ ته ښکاري
[thumb|[د سوالبرد د تخم نړيواله زېرمه د لانګیربین په سيمه کي پرته ده]]
د سوالبرد هوايي ډګر هم په همدې ښار کې موقعیت لري، او سوالبرد ته د سيلانيانو د راتګ تر ټولو عامه لار همدغه ده.

## دا هم وګورئ

## سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد سېمې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
د افغان سولې بهير

**د افغان سولې بهير** لکه څنګه چې د خپل نامه څخه ښکاري په افغانستان کې د سولې راوستلو يو داسې بهير دی چي درې لوري لکه؛ افغان حکومت، طالبان او امریکا پکښې شامل دي دي.

## نور ولولئ
## دا هم وګورئ
*افغانستان ته د سولې راوستلو تړون
*بین الافغاني خبرې

## سرچينې
کفره

**کفره ولایت** (Kufrah) د مساحت له اړحه د لیبیا هیواد ترټولو پراح ولایت دی.

## تاریخ
## جغرافیه
الجوف، لیبیا

**الجوف ښار** د افریقا په شمال کې د پروت هیواد لیبیا د کفره ولایت مرکز دی.
بنغازی

**بنغازې** (بنغازي) Benghazi) د سیدرا خلیج ته څیرمه د د افریقایي هیواد لیبیا دویم ګڼ نفوسه ښار دی.

## تاریخ
## جغرافیه
د فضایي مخلوق ټکنالوژي

د فضایي موجوداتو ټکنالوژۍ ملیونونه کلونه د انسانانو له ټکنالوژۍ څخه پرمختللې ده

پوهانو په کراتو د فضایي موجواتو د شتون خبرې کړي او په همدې اساس هغوی د فضایي موجوداتو ملاقات له ځمکې څخه نه ردوي ځکه احتمال لري د هغوی ټکنالوژۍ ملیونونه کلونه د انسانانو له ټکنالوژۍ څخه پرمختللې وي همدا ټکنالوژي دوی سرخ کمک کوي تر څو به اسانۍ سره به کائناتو کې سفر وکړي .
ساینس پوهان په دې باور دي که د فضایي موجوداتو شتون واقعیت ولري نو نشو کولی د دوی سفر څخه ځمکې ته منکر شو. 
دوی ممکن دومره پرمختللې ټکنالوژي ولري چې په اسانۍ سره وکړی شي د یو ستوري څخه لیدنه وکړي .

د ساینس پوهانو په وینا د ځمکې شاوخوا د یوفو (UFO) الوتنې امکان لري او ځمکې ته در سفر کولو غیرعادي هڅې باید یوازې تصور ونه ګڼل شي، نو له همدې امله نه باید خپل ځان ته اجازه ورکړو  چې د یوفو لیدنو او یا د هغوی ملاقاتونو ټول راپورونه  جعلي و خیالي وګڼو، پوهان ټینګار کوي چې نشو کولی به یقین سره د فضایي موجوداتو ملاقات او د هغوی سفر ځمکې ته رد یا قبول کړو ، خو دا امکان لري چې فضایي مخلوقاتو دمخه ځمکې ته سفر کړی وي، حتی په ځینو مواردو کې د خپل د سفر ځمکې ته یو کوچنۍ نښه هم نه ده پريښې، کله چې د انسانانو او فضایي مخلوقاتو په اړه فکر کوو، نو فضایي موجوداتو ته د یو وحشتناکه او وېروونکي شي فکر کوو، کېدای شي هغسې نه وي، له بل پلوه، امکان لري چې د فضايي موجوداتو ټکنالوژي بېلابېلې کچې ولري .
د فضايي مخلوقاتو د تکنالوژۍ کچه د تصور څخه لوړه ده
پرمختللې تکنالوژۍ ممکن دوی سره مرسته وکړي چې د اوږد واټن سفر په لنډ محال کې وکړي، حتی کیدای شي د دوی ټکنالوژي د پرمختګ په هغه کچه کې وي چې مونږ یې فکر هم نشو کولی، له بل پلوه امکان لري چې د فضايي موجوداتو ژوند د کاربن پر بنسټ نه وي .

شاید د دوی د ټکنالوژۍ پرمختک د کچې درک کولو لپاره باید خپلې اوسنۍ ټکنالوژۍ ته وګورو او تصور وکړو چې په راتلونکو څو ملیونه کلونو کې به چیرته رسي(څومره  نور پرمحتګ به وکړي) په دې حالت کې کولی شو چې یو څه د دوی د ټکنالوژي د پرمختګ کچه درک کړو.
د فضايي موجوداتو طبقه بندی لپاره معیار په نظر کې نیول شوی دی چې د دوی د انرژي مصرف پکښې شامل دی، هر څومره چې د فضايي موجوداتو د انرژۍ مصرف لوړ وي هغومره د ټکنالوژۍ پرمختګ احتمال یې هم لوړ دی، په همدې اساس فضايي مخلوقات په دو دستو ۱ او ۲ تقسیم وو .
احتمال لري چې فضايي مخلومات  په هغه لمریزو سیارو کې ژوند وکړي چې ملیونونه کلونه دمخه له ځمکې څخه رامینځته شوي دي، نو د دوی ټکنالوژۍ هم کېدای شي ملیونونه کلونه د انسانانو په پرتله پرمختللې وي، حتی نشو کولی د خپلې ټکنالوژۍ پرمختګ په راتلونکو زرو کلونو کې تصور کړو، د دې باوجود څنګه کولی شو چې د ملیونونو راتلونکو کلونو د ټکنالوژۍ پرمختګ تصور کړو .
په یاد ولرئ چې د انسانانو لخوا د ټکنالوژۍ وده یوازې ۱۰۰۰ کاله دمخه پیل شوې وه، او  د علمي میتود ژوند یوازې ۵۰۰ کاله تخمین کېږي ، په همدې اساس څنګه کولی شو د هغې ټکنالوژۍ په اړه خبرې وکړو چې ملیونونه کاله پخوانۍ ده .
کېدی شي د لمریزو سیارو اوسېدونکو ټکنالوژي په هغه کچه  وي  چې د هغه په اړه دقیق تصور  حتی د انسانانو تر ټول پوه شخص په خیال کې هم و نه ګرځي .
ریوو راکوتوواو

**ریوو راکوتووا** د افریقایي هیواد مداګاسکار د مشرانو جرګې رئیس دی.
کریستیان رازاناماهاسوا

**کریستی رازاناماهواسوا** په افریقا کې د پروت هیواد مداګاسکار د ولسي جرګې رئیس دی.
آنسیرانانا

**انسیرانانا ولایت** په انګلیسي Antsiranana) د مداګاسکار هیواد په شمال کې پروت ولایت دی.

## تاریخ
## جغرافیه
د مالاوي بیرغ

د مالاوي هیواد بیرغ او رسمي نښان.

**د مالاوي هیواد بیرغ**  په ۲۹ د جون ۲۰۱۰م کال د مالاوي هیواد د حاکم دیمکرات ګوند لخوا ولسمشر ته وړاندې شو چې د ولسمشر لخوا د اوسنې بڼې ته تایید شو.
د مایا قبيلې برخليک

یوه له عجیبه تاریخي پیښو څخه یوه یې د مایا توکم خلکو برخلیک دی. مایا په مرکزي امریکا کې یو عالي او لوی تمدن و، چې په مکسیکو، ګواتیمالا کې ژوند کوه، د تاریخي سرچینو په وینا د دې تمدن پیل د ۱۸۰۰ ق م څخه وو، مایا قوم کاروبار ستور پیژندنې، سوداګرۍ او جنګ وو، او که وغواړو پرتله يې کړو، یاد تمدن یو څه د روم تمدن ته ورته وو، خو حیرانتیا خبره دا ده چې دا ځواکمن تمدن ناڅاپه او په مرموز ډول ورک شو، تاریخ پوهان او لرغون پیژندونکي د دې تمدن د ورکېدو په هکله څه نه دې ويلي او نه پوهیږي چې واقعاً په دوی څه پیښ شوي . د مایا توکم د عجایبو څخه یو دا دی چې دوی حتی خپل عجیب یادداښت کې د نړۍ پای تاریخ په نښه کړی وو ، (چې د ۲۰۱۲ کال د دسمبر ۱۲ نېټه وه) که څه هم هیڅ ځانګړي پیښه په یاده نېټه کې ونه شوه او نړۍ لاهم په خپل حال روانه ده، خو ځینې په دې باور دي چې د مایا خلکو د نښه شوې نېټې څخه ممکن غلطه محاسبه شوې وي.  دا نیټه د ۲۰۱۲ د دسمبر ۱۲ نه, بلکه کېدی شي ۲۰۲۲ وي.
 د دې مسلو سربیره د مایا د توکم د ورکېدو یو اصلي لامل ممکن اوږدې وچکالۍ وي، که څه هم نور لاملونه لکه  جګړې، د هوا بدلون ، سیلابونه ، زلزلې طوفانونه او ناروغۍ لکه د طاعون یادونه هم شوې .

ژباړه: جمشيد صافی
د نورو ښکلو او جالبو مالوماتو لپاره پاڼه خوښه کړئ 👇
https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=110087887695210&id=100910928612906
اندري راجولینا

**آندری راژولینا** په انګلیسي Andry Rajoelina) زوکړه ۳۰ مې ۱۹۷۴م کال) د مداګاسکار ووم منتخب ولسمشر دی.

## سیاست
## ژوند
کریستیان نتسی

**کریستیان نتسي** د افریقایي هیواد مداګاسکار لوړی وزیر دی. نوموړی د ولسمشر اندري راجولینا په حکومت کې دنده ترسره کوی.
ټول تلوونکي یو، حتی ځمکه، حتی لمر

ټول تلوونکي یو ، حتی ځمکه ، حتی لمر ...

 جاپاني ساینس پوهانو په دې وروستیو کې موندلي چې موږ ۲۰۰۰ نوري کلونه د شيدو لارې کهکشان په مینځ کې یو تور سوري ته د هغه وخت نه نږدې یوو چې مخکې مو فکر کاوه!  موږ د کهکشان له مرکزي تور سوري څخه ۲۵۰۰۰ نوري کلونه لرې یو!
 له بلې خوا، په ثانیه کې ۷ کیلومتره د تور سوري په لور زموږ سرعت د پخوا په پرتله ډیر شوی!  او اوس موږ په ثانیه کې د ۲۷۷ کیلومترو په سرعت سره د تباهۍ په لور روان یو! 
## دا هم وګوﺭی
ژباړه: جمشيد صافی
پاڼه خوښه کړئ.
https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=110346717669327&id=100910928612906
سویل ختیځه افريقا

frame|چپ|د افریقا سویل

**سویل ختیځه افریقا** د زمبابوې او سویلي افریقا په ګډون یو شمیر نور هیوادونه ګڼل کیږي. د یادې سیمې د قیق مرد ندی تعین شوی.
بالاکا

چپ|115px|Location of Balaka District in Malawi

**بالاکا** Balaka) د مالاوي هیواد له ایداري برخو څخه ده چې ۲,۱۹۳ کیلومتره مربع مساحت او ۳۱۰,۰۰۰ وګړي لري.
جویس هیلدا باندا

**جویس هیډا بانډا** Malawi Joyce Banda) زوکړه ۱۲ افریل ۱۹۵۰م کل: له ۲۰۱۲تر۲۰۱۴م کال پوری د مالاوي هیواد ولسمشره وه.

## ژوند
لازاروس چاک ورا

**لازاروس چاکویرا** Lazarus Chakwera) زوکړه ۵ د افریل  ۱۹۵۵: ۲۸ د جون ۲۰۲۰م کال راهیسې د مالاوي هیواد  ولسمشر دی.

## شخصیت
سپين ټاپو

**سپين ټاپو** (په ناروېجي:*Kvitøya*) يو ټاپو دی چې د سوالبرد د جزېرو څخه يو دی چي په شمالي قطبي سمندر کي پروت دی. 
ددې علاقې ساحه شاوخوا  ۶۸۲ مربع کیلومتره دي. دا د سوالبرد د ختیځ برخه ده. 
د روسی آرکیټک ترټولو نږدې هيواد دی، ویکتوریا ټاپو يې و ختیځ ته یوازې په ۶۲ کیلومترۍ کې پروت دی.

## دا هم وګورئ
## سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد سېمې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
سپيتسبرګين

**سپيتسبرګین** (د ۱۹۶۹ څخه ترمخه: Vestspitsbergen، په الماني: Spitsbergen؛ «تيره غرونه») يو  ټاپو دی چې د ۶۷۳۳۷ کیلومتره مربع په مساحت کې موقعیت لري، او د مساحت له لحاظه د سوالبرد تر ټولو لوی ټاپو دی.

## دا هم وګورئ
## سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد سېمې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
لوی ټاپو

**لوی ټاپو** (په ناروېجي ژبه: *Storøya*) د سوالبرد د ټاپوګانو د نوملړ څخه دی. 
. دا ټاپو د نورد اوستلانه علاقې په ختیځ کې موقعیت لري، او د نورد اوستلانه څخه د ستور اويسونده له امله بېلېږي.
د ټاپو سویلي برخه د استوری یوکولن ګلیشیر پوښلې ده.

## دا هم وګورئ
## سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد سېمې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
د کندهار ولایتي شورا

**د کندهار ولایتي شورا** ۱۹ غړي لرل، چې ۱۵ یې نارینه او ۴ تنه نورې یې ښځینه وې. د هغو ټاکنو له مخې چې  د ٢٠١٧ کال د نومبر پر ١٨مه نېټه ترسره سوې، په دې ټاکنو کې حاجي سیدجان خاکریزوال د رئیس، حاجي عبدالقیوم د مرستیال، او خالده احمدي د دغې شورا د منشي په توګه وټاکل سول. دا شورا د اسلامي امارت په راتګ سره باطله سول.
## دا هم وګورئ
تومبوکتو

**تومبوکو ولایت** Tombouctou Region) د مالي هیواد ترټولو شمالي او د مساحت له اړخه پراخ ولایت دی. د تومبوکتو ولایت ډیره برخه د افریقا صحرا کې راځي.

## تاریخ
## جغرافیه
د پاچا کارلز سيمه

**د پاچا کارلز سيمه** يا د پاچا چارلز سيمه  يو ټاپوډله ده چې په لويه کچه د سوالبرد په ټاپوډلې کي چي په شمالي قطبي سمندر کي پروت دی وجود لري. د ټاپوګانو دغې ډلې ٣۴۲ کیلومتره مربع ساحه (چي تقريباً ١٣٢ مربع میله کېږي) پوښلې ده. ددې سره سره پر دغه علاقه باندي د پاچا ټاپو، سويډينی ټاپو، ابيل ټاپو، هيلګولاند ټاپو، او تيرپيتز ټاپو هم وجود لري.

## دا هم وګورئ
## سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد سېمې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
محمد ولد غزوانی

**محمد ولد غزواني** Mohammed Ould Cheikh El Ghazouani) زوکړه ۴ د اګسټ ۱۹۵۶م کال) د موریتانیا هیواد یو پخوانی پوځي افسر. جنرال د موریتانیا هیواد د ملي امنیت رئیس او اوس مهال د یاد هیواد نهم ولسمشر دی.

## دندې
## شخصیت
پوځي افسر

**پوځي افسر** څوک چې د پوځ په لیکو کې د قومندان په حيث دنده ترسره کوي. هغه څوک چې په پوځي پوهنتونونو پوهنځیو او ښونځیو کې زده کړې کوي افسر بلل کېږي.
محمد ولید بلال

**محمد ولید بلال** د  محمد ولد غزوانی په ولسمشریزه دوره کې چې د ۱۳۹۸ه ش کال) څخه پیل شوې ده د موریتانیا هیواد لومړی وزیر دی.
ابيل ټاپو

**ابیل ټاپو** () يو ټاپو دی چې په سوالبرد کي موقيعت لري. دا ټاپو د پاچا کارلز سيمې دريم تر ټولو لوی ټاپو دی چې ۵۰ کيلومتره مربع مساحت لري. دا علاقه د ناروې د رياضي پوه ابيل نيلس هنريک په نامه نومول سوې ده.

## دا هم وګورئ
## سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد سېمې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
سنت برندون ټاپو

**سنت برندون** د هند په سمندر کې له ګڼ شمیر ټاپوګانو جوړ هیواد موریس اړوند یو ټاپو دی, چې د افریقا لویه وچه بلل کیږي.
آګالګا ټاپوګان

**اګالګا** په  د هند په سمندر کې د موریس هیواد شمال په ۱۰۰۰ کیلومترې کې دوه شمالي او سویلي ټاپوګان دي. یاد ټاپوګان د موریس هیواد خاوره شمیرل کیږي.

## جغرافیه
درسي پلان

**د درسی پلان تعریف:** 

په یوه ساعت، اونۍ، میاشت او یو کال کې د یو مهالي چوکات په مینځ کې د مختلفو مضامینو ساعتوار مهال وېش څخه عبارت دی .

یا په بل عبارت درسی پلان د ښونکي او زده کونکو تر منځ یو منظم فعالیت او نقشه ده چې د هغې په ذریعه معلم اوزده کونکي خپل فعالیتونه اجرا کوي لکه: کلنی میاشتنی، اونیز او ساعتوارپلان . 

**د کلنی پلان تعریف:** کلنی پلان د هغې طرحې څخه عبارت دی چې دیوه مضمون ټول یو کلن موضوعات د یوه کال په میاشتو ووېشل شی. 

**د میاشتنی پلان تعریف:** میاشتنی پلان عبارت د هغې طرحې څخه دی چې دیوې میاشتې درسی موضوعات د کلنی درسی پلان څخه ترتیب شوی وي.

**د اونیز پلان تعریف:** عبارت د هغه پلان څخه دی چې خپل د یوې اونی پلان د میاشتنی پلان څخه ترتیبوی.

**د ساعت وار پلان تعریف:** عبارت د هغې طرحې او نقشې څخه دی چې ښوونکی خپل فعالیتونه او د زده کونکو فعالیتونه د درس د هدف په خاطر د ټاکلی وخت او درسي موادوپه نظر کې نیولو سره د کاغذ پر مخ لیکي.

**درسی مواد**: عبارت د هغو موادو څخه دی چې د ښوونکي او زده کونکولپاره د درس او زده کړې په چټکتیا کې مرسته کوي لکه: تخته، تباشیر، تخته پاک، قلم ، کاغذ، خط کش، کارت، فلش کارت، فلش چارت او داسی نور.

**کارت** : کـــارت عبارت له درسی موادو څخه دی چـــې د یوې موضوع برخه د حروف په شکل د یوې کلمې سره وښایی مثلا: په یوه کارت کې چې د( ب ) حرف صرف یوه موضوع ده.

**چارت**: د هغه درسی موادو څخه عبارت دی چې د درس ټول موضوعات د کلمویا حروفو په شکل په درست ډول بیان کړي مثلاْ : د حروفو چارت، د کلمو چارت، او داسی نور.

**فلش کارت**: د هغه درسي موادو څخه عبارت دی چې د یوې موضوع برخه د عکس په بڼه بیان کړی مثلاْ : د یوه شخص عکس د لمانځه د رکوع په حال کې .

**فلش چارت**: هغه موادو ته وایي چې د درس ټوله موضوع په پوره ډول د عکس په شکل بیان کړي. 

              مثلاْ : په یوه وخت کې د لمانځه یوه انځوریزه بڼه.

**د درسی موادو ځانګړتیاوې**: درسی مواد باید د چاپیریال څخه وي، ارزانه وي، اغېزناک او په زړه پورې وي، د کلتور مطابق وي، روښانه او بې خطره وي. 

**د تعلیمی پلان تقویمي تعریف**: 

تقویمي پلان هغې طرحې او یا نقشې ته وایی چې معلم د جنترۍ په نظر کې نیولو سره د میاشتو، هفتو، ورځې او درسي ساعتونه تعینوي.

**مواد**: د تقویمي پلان مواد له جنترۍ، کتاب، تقسیم اوقات، قلم، کاغذ او خط کش څخه عبارت دي . 

**د تقویمی پلان فورمول**:

تعلیمی ورځې له دوهم د حمل نه تر ۳۰ د عقرب پورې محاسبه کیږي. 

**تعليمي ورځې** = دمياشتو ټولې ورځې - ( دجمعې ورځې + رسمي رخصتۍ ورځې )

**درسی ورځې** = تعلیمی ورځې ـ غیر درسی ورځې(د معلم رخصتۍ او دڅلور مياشتنۍ ازموينې ورځې )

دیو کال درسي هفتې مساوي دي د درسي ورځو تقسیم د هفتې په ورځو ) د درسي ورځو تقسيم په ۶ (.

همدا رنګه درسي ساعتونه په یوه کال کې = درسي هفتې X په هفته کې دیوه مضمون درسي ساعتونه.

په یوه ساعت کې د درس اندازه، مساوی ده د کتاب دصفحو تقسیم د یوه کال په درسي ساعتونو.

**ورور مو مسعودالرحمن ګاګرزی.**
رودریګوس ټاپو

**رودریګز ټتپو** Rodrigues) د هند په سمندر کې د موریس هیواد اړوند خپلواک ټاپو دی. رودریګز ټاپو ۱۰۸ کیلومتره مربع مساحت او کابو ۴۲,۰۰۰ وګړي لري. د یاد ټاپو مرکز د پورت ماتورین دی.

## سیلاني او سفر
## جغرافیه
پریتویراجسنګ

**پریتویراجسنګ روپون** Prithvirajsing Roopun) زوکړه ۲۴ مې ۱۹۵۹م کال) د هند په سمندر کې د ګڼ میشته ټاپو ګانو جوړ هیواد موریس ولسمشر دی. نوموړی له ۲۰۱۹م کال راهیسې د موریس هیواد ولسمشر دی.

## سیاسي ژوند
ادرار

**آدرار** Adrar) د موریتانیا هیواد د پنځلس ولایتونو څخه یو دی. 

## تاریخ
عبدالکبیر کاکړ

**عبدالکبیر کاکړ** (زوکړه ۱۳۳۰ لمريز لېږدي کال، د لغمان ولايت) د افغانستان يو پښتو ژبې ليکوال او شاعر دی. 

## مخينه

ښاغلی انجنیر عبدالکبیر کاکړ د ۱۳۳۰ لمریز کال د لغمان ولایت په ډیوې کلي کې دې نړۍ ته سترگې غړولې  دي. هغه خپلې لومړنۍ او منځنۍ زده کړې پر ۱۳۴۹ لمریز کال د لغمان ولایت د پير روښان په لېسه کې پای ته رسولې دي. تر هغه وروسته د کابل په پولیتخنیک انستیتیوت کې شامل او پر ۱۳۵۵ لمریز کال یې د نوموړي انستیتیوت  د تفحص او انکشاف له څانگې د مافوق لیسانس انجنیر په توگه فارغ او بیا یې له همدغه پوهنځي خپله ماستري تر لاسه کړې ده. تر هغه رووسته کاکړ د سرتیري د مکلفیت دوره سرته رسولې او تر هغې  وروسته د ۱۳۵۶ لمریز کال  د تلې په میاشت کې یې  د عینک د مسو په کان کې د انجنیر په توگه دنده پیل کړې ده.  

انجينیر عبدالکبیر کاکړ پر ۱۳۵۷ لمریز کال د کانونو د سروې د یوه ساحوي ډلې د انجنیر په توگه وټاکل شو او پر ۱۳۵۹ لمریز کال يې په کانو او صنایعو وزارت کې د انجنیر په توگه دنده درلوده. تر دې وروسته د یوه زده کړيز (تحصیلي) بورس د ترلاسه کولو په پايله کې پخواني شوروي اتحاد ته ولاړ. کله چې يې زده کړې  بشپړې کړې نو بیا بېرته هېواد ته راستون شو. کاکړ له ۱۳۶۱ تر ۱۳۶۹ لمريز کاله د ښوونې او روزنې وزارت کې د دغه وزارت د چاپخونې (مطبعې) د سروال (رئیس) په توگه دنده ترسره کړه. په دغه موده کې د هغه تر لارښوونې لاندې له لومړي ټولگي تر دولسم ټولگي پورې په ملیونونو ټوکه درسي کتابونه په پښتو او دري ژبو چاپ شوي دي.  

ليکوال او شاعر عبدالکبیر کاکړ پر ۱۳۵۹ لمریز کال په خپله څانگه (مسلک) کې د ډاکټرۍ د ترلاسه کولو لپاره پخواني شوروي اتحاد ته ولاړ، خو په هېواد کې د گډوډیو او کورنۍ جکړې له کبله له خپلې کورنۍ سره د المان هېواد ته کډوال شو. هغه د آلمان په ماربورگ ښار کې د نورو افغانانو په مرسته د افغانانو یوه کلتوري ټولنه جوړه کړه او د خپلې مورنۍ ژبې د ودې او پرمختگ لپاره هره اونۍ د وطن رادیو - تلویزیون د (ادبي مرغلرو) په نامه خپرونه لري او له دې لارې د خپلې ژبې  چوپړ کوي.  

د ښاغلي کاکړ مقالې د هېواد په ورځپاڼو او مجلو کې هم خپرې شوې دي. هغه دوه شعري ټولگې لري چې یوه یې (ترخه یادونه) نومېږي چې پر ۱۳۸۴ لمریز کال چاپ شوی ده. بله شعري ټولگه یې (د تاریخ سبق) نومېږي چې په ۱۳۸۹ لمریز کال کې چاپ شوې ده. 

## د شعر بېلگې يې

## کورنی اکر

## چاپ شوی نښيرونه يې
۱- ترخه یادونه (شعري ټولگه)، د ۱۳۸۴ ل کال چاپ. 

۲- د تاریخ سبق (شعري ټولگه)، د ۱۳۸۹ لمریز کال چاپ.  
   
## اخځليک
۱- د لیکوال ډاکتر لطيف ياد فېسبوک پاڼه.  

وېشنيزه:پښتانه 
وېشنيزه:افغانان 
وېشنيزه:پښتانه شاعران
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:افغاني ليکوال
موريتيان کريول ژبه

**موریتیان کریول** (انګليسي:Mauritian Creole) يوه ژبه ده چې د افريقا په موریس  هېواد کې پرې خلک خبرې کوي او د ياد هېواد د وګړو ۸۴% سلنه جوړوي
## سرچينې

وېشنيزه:ژبې
وېشنيزه:ژبه
وادی الذهب لکویره

**وادی الذهب لکویره** په عربي ژبه وادی الذهب لکویرة) Oued Ed-Dahab-Lagouira) د مراکش هېواد يو ولايت دی, اوسمهال د لویدیځې صحرا او مراکش ترمنځ د بحث سیمه ده.

## سرچينه
عربي سارا جمهوريت

**دیمکراتیکه عربي صحرا ولسمشریزه** په عربي الجمهوریة العربیة الصحراویة الدیمقراطیة) República Árabe Saharaui Democrática) د مراکش په سویل کې په ۱۹۷۶م کال کې د پولیساریو اتحادیې لخواه جوړ هیواد دی.

## دا هم وګورئ
## سرچینې
د موزامبیق متیکال

**متیکال** د موزامبیق هیواد د پیسو واحد دی, چې کنټرول یې د یاد هیواد د مرکزي بانک سره دی.

## آرزښت
فیلیپ نیوسی

**فیلیپ نیوسی** (فیلیپ نیوسي) په انګلیسي Filipe Nyusi) یو موزامبیقی سیاستوال او له ۲۰۱۵م کال راهیسې د موزامبیق هیواد ولسمشر دی. 

## شخصیت
پراوند جوګناوت

**پراوند جوګناوت** د هند په سمندر کې د مداګاسکار هیواد په ۹۰۰ کیلومترې کې د پروت هیواد موریس لومړی وزیر دی.
کارلوس اګستینو دو روساریو

**کارلوس آګستینو** د فیلیپ نیوسی په حکومت کې چې اوسمال ولسمشر دی د موزامبیق هیواد لومړی وزیر دی.
نیاسا

**ناسا** د موزامبیق هیواد له ولایتونو څخه یو دی چې ۱۳۹,۰۵۹ کیلومتره مربع مساحت او ۱,۰۲۷,۰۳۷ وګړي لري.

## تاریخ
## جغرافیه
وامبو خلک

**وامبو قوم** د افریقایي هیواد نامیبیا د وګړو ترټولو ډیره ۴۹,۵۰% جوړوی.
هیفیکپونی لوکاس پوهامبا

**هیفیکپونی پوهامبا** Hifikepunye Pohamba) زوکړه ۱۸ اکتوبر ۱۹۳۵م کال) له ۲۰۰۵ تر ۲۰۱۵م کال د نامیبیا هیواد ولسمشر وو.

## سیاسي ژوند
سارا کوګینګلوا-اماهیلا

**سرا کوګینګلوا** په سویل لویدیځه افریقا کې د پروت هیواد نامیبیا لومړی وزیر دی.
محمدو ایسوفو

**محمدو ایسوفو** په انګلیسي Mahamadou Issoufou) زوکړه ۱۹۵۲م کال) له ۲۰۱۱م کال راهیسې تر اوسه د نایجر هیواد ولسمشر دی.

## شخصیت
## سیاست
بریګي رافینی

**بریګي رافینی** د افریقا په لویدیځ کې د پروت هیواد نایجر لومړی وزیر دی.
د سوالبرد د تخم نړيواله زېرمه

**د سوالبرد د تخم نړيواله زېرمه** د ناروې هيواد په سوالبرد ايالت کې وجود لري. دلته د نړۍ د تخمونو ٩ للکه ٣٠ زره ډولونه په يوه غره کې وجود لري، په دې غره کې دننه د تخمونو لپاره د ناروې د حکومت لخوا غټ (تونل) جوړ سو، او دا تونل بلکل د يوه داسې سړې خوني په شان دی. که په نړۍ کې دريمه يا څلورمه نړیواله جګړه او يا کومه ډارونکی پېښه رامنځته سي، نو تر دې وروسته به د پاتو لږو کسانو لپاره د اټومي وسلو له لاسه هيڅ ډول بوټي يا نباتات نه وي ورپاته. په داسې وختونو کې، به دا خوندي سوي تخمونه د نړۍ د خوراکي توکو په بشپړولو کې مرسته وکړي. په عامه رسنۍ کې دې ته Doomsday Vault ويل کېږي. 

د **Svalbard Global Seed Vault** د شمالي قطب څخه يواځې د ١٣٠٠ کلوميټر یعنې ٨١٠ میلو په واټن کې موقعیت لري. دا ډیر سوړ ځای دی او د زلزلې امکان تر ډېره حده نسته. د سمندر د سطحې څخه د دې تونل لوړوالی ۴۳۰ فوټه دی او ورسره د هر ډول سیلاب خطر څخه هم خوندي وي. تخم په منفي ١٨ درجې په سیلسیس کې ساتل سوې ده. حتی که چیرې د ریفریجریشن سیسټم په لنډمهاله توګه کار پرې هم ږد، د شاوخوا سيمې د تودوخې درجه د شاوخوا واوري له امله ډیر نه لوړیږي.
دا ځای یو ډیر سخت امنیتي سیسټم لري.
که څه هم په نړۍ کې د تخم ډیري زېرمې (seed banks) شتون لري، مګر هغه زېرمې و اټومي جګړې ته د ټينګېدو توان نلري. مخالفين بيا وايي چې دا د زهرجنو تخمونو زېرمه ده، او د جنیټیک انجینرۍ په مرسته رامینځته سوي ده، ددې امکان هم سته چې د بیولوژیکي وسلو په توګه کارول کیدی سي. 

## دا هم وګورئ
## سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
د سوالبرد والي

د **سوالبرد والي** () هغه شخص ته وايي چې په سوالبرد کې حکومت استازیتوب کوي. 

والي د ناروې و عدلیې وزارت ته راپور ورکوي، مګر دا د چاپیریال ساتنې، د قانون پلي کول ، استازیتوب، منځګړیتوب، او مدني معاملات لکه واده، طلاق په شمول په ټوله سیمه کې د ناروې ټولې ګټې ساتي. د دریځ یوه مهمه برخه په بارینټسبورګ کې له ټولنې سره د ښو کاري اړیکو ساتل دي.

د ولايت مقام ددې مسؤلیتونو د پوره کولو لپاره ډیرې چورلکې، سنو سکوټر، سپیډ بوټ او نور وسايل لري.  د ولايت مقام کلنۍ بودیجه د ناروې پارلمان (ستورتينګه) لخوا ټاکل کیږي. او دا بودیجه شاوخوا ۶۰ ملیونه کرونه  ده چې لویه برخه یې د ټرانسپورت لپاره کارول کیږي.

## دا هم وګورئ
## سرچینې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
محب الرحمان هوسا

**محب الرحمان هوسا** (زوکړه ؟ د کونړ ولايت - مړینه؟) د افغانستان يو پښتو ژبی شاعر، لیکوال او ژورنالیست وو.  

## مخينه
  
خدای بښلی استاد محب الرحمان هوسا د مولوي عبدالرحمان زوی، د کونړ ولایت د نورگل ولسوالۍ اوسېدونکی د افغانستان د اوسني ژورنالیزم او ادبیاتو يو ښه استازی وو. هغه په ټبر (قوم) مومند وو. لومړنۍ زده کړې یې له خپل عالم پلاره ترلاسه کړې. په فقهه، صرف و نحوه او د وخت په نورو مروجه علومو یې ځان تر ډېره بريده پوه کړ. په هغه وخت کې په ټول کونړ او په ځانگړې توگه د هغوی په ولسوالۍ کې د ماشومانو او ځوانانو لپاره د یو ښوونځي ډېره اړتیا لیدل کېده چې دغه تشه د دغه علم پروره ځوان ښاغلي محب الرحمن هوسا په هڅو ډکه شوه. خدای بښلي هوسا د کونړ ولایت د نورگل او مزار درې لپاره د لومړني ښوونځي باني او بنسټگر دی چې تر اوسه د مزار درې د لیسې په نوم یادېږي. 

استاد هوسا سربیره پر دې، چې د هغه وخت د فرهنگپالو کړیو او ويښو مترقي زلميانو کارند غړی وو، د پاچا محمد ظاهر شاه د واکمنۍ پر مهال د « خیبر » په نامه د یوې ملي مهالنۍ (جریدې) بنسټ هم کېښود او ويي چلوله. نوموړي د افغانستان په یو شمېر ولايتونو کې د مطبوعاتو د مدیر او د یو شمیر ورځپاڼو د پازوال مدیر په توگه هم په ښه ډول دنده ترسره کړې ده. هغه يوه موده په راډيو افغانستان کې د لیکوال په توگه کار وکړ. نوموړی ښه شاعر هم وو چې يو گڼ شمېر شعرونه یې د هماغه وخت په رسنيو کې چاپ شوي دي. د هوسا صاحب شعرونه په ساده ژبه خو د لوړو پیغامونو درلودونکي دي. 

## د شعر بېلگې يې

## مدني اکر

ارواښاد محب الرحمان هوسا د فرهنگپالو وروڼو او خویندو تر څنگ په علمي جامه سمبال اولادونه هم لري. په ډنمارک کې د خپلواکۍ جریدې مسول مدیر او د افغان غږ راډیو چلوونکې او ويانده اغلې فیضیه هوسا یې لور ده. د نورو علم پروره بچیانو په څنگ کې يې ښاغلی دکتور فیض الرحمان هوسا زوی دی چې په یوه روغتون کې ډاکټر دی. نور بچیان يې هم ټول د لوړو زده کړو خاوندان دي. 

## مړينه

د هوسا صاحب اروا دې ښاده وي، جنت يې ځای شه.  

## چاپ شوي نښيرونه يې

## اخځليک
۱- د افغان غږ راډيو فېسبوک پاڼه، ډنمارک.  

وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:پښتانه شاعران 
وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ 
وېشنيزه:پښتانه 
وېشنيزه:افغانان
يوعالم وائي:

يو عالم وائي:
‏
‏يو عالم وايي: 
که څوک قرآن ډېر لولي، خود به خود به په خپل ژوند کې بدلون ومومي. 
- ايمان يې زياتيږي. 
- زړه به يې اطمنان حاصل کړي.
 - ژوند به يې ارام او خوشاله شي.
- په رزق به قانع شي. 
- ټوکې ټکالې به يې کمې شي. 
- په خبرو کې به يې فصاحت ښکاره شي. 
- خبرې به يې د چټياتو پاکې شي. 
‏- د لهو او لعب مجلسونه او ځيني ناوړه عادتونه به پريږدي. 
- دا هر څه د قرآن د انوارو په برکت چې زړه يې پرې روښانه کړي.
ترکيي

= تورکيه =
د ويکيپېډيا، وړیا پوهنغونډ له خوا
و اصلی برخی ته ورشید پلټنې ځای ته ورټوپ کړی

**ترکیه** ياهم **ترکیه هیواد** په ترکي Türkiye) چې په رسمي توګه **د ترکي ولسمشريزه** ده په لویدیځه آسیا کې پروت یو اوراسيايي هېواد  او اسلامي هېواد دی.

ددی هیواد لویه برخه آناتولي یاهم وړه اسیا د منځنی ختیځ او آسیا په شمال لویدیځه برخه کې پرته ده. او یوه وړه برخه یې د تراکیه په نوم د اروپا په سویل لویدیځه برخه او بالکان سیمه کې موقیعت لرې.

## نيوليک

* ۱ ایداري وېش
* ۲ تور سمندر سیمه
* ۳ مرمره سیمه
* ۴ مرکزي آناتولیا
* ۵ اژه سیمه
* ۶ ختیځه آناتولیا
* ۷ مدیترانه سیمه
* ۸ سویل ختیځه آناتولیا
* ۹ جغرافیه
* ۱۰ سیاسی خپلواکی
* ۱۱ کلتور
* ۱۲ اقتصاد
* ۱۳ تاریخ
* ۱۴ نور ولولئ
* ۱۵ د ترکي ښارونه
* ۱۶ سرچينې

## ایداري وېش
**د ترکې هیواد ایداري وېش** (د ترکیه هیواد ولایتونه) ترکیه ټول ۸۱ ولایتونه لري، بغیر له دري ولایتونو چې مرکزي نومونه یې د ولایت نوم سره توپیر لري نور ټول ولایتي مرکزونه د ولایت له نوم سره یو دي. یاد دري ولایتونه عبارت دي له ختای مرکز انتاکیه) قوجا ایلي مرکز ایزمیت) او سقاریه مرکز آداپازاري).

## [[تور سمندر سیمه]]

## [[مرمره سیمه]]

## [[مرکزي آناتولیا]]

## [[اژه سیمه]]

## [[ختیځه آناتولیا]]

## [[مدیترانه سیمه]]

## [[سویل ختیځه آناتولیا]]

## جغرافیه

## سیاسی خپلواکی

## کلتور

## اقتصاد
د ترکې اقتصاد په وروستیو دوه لسیزو کې د پام وړ پرمختګ کړی دی اوس مهال ترکیه د صنعتي هیوادونو سازمان غړیتوب هم لري.

## تاریخ
د ترکې تاریخ زرګونه کلونو ته رسیږي یوه ښه بیلګه یې عثماني واکمني ده چې کابو ۶۵۰ کاله واکمني یې وکړه.

## نور ولولئ

## [[د ترکې هیواد ښارونه|د ترکي ښارونه]]
پاچا ټاپو

**د پاچا ټاپو** () يو ټاپو دی چې د ناروې په سوالبرد سيمه کې موقعیت لري. دا د پاچا کارلز سيمې د ټاپوګانو ترټولو لوی دی

د دې سېمې ساحه  ۷۴ مربع ميله ده. په دې ځنځیر کې بل اصلي ټاپو سويډينی ټاپو دی.

## دا هم وګورئ
## سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
ريوالنسونده

**ريوالنسونده** (په ناروېجي: *Rivalensundet*) د سوالبرد د ټاپوګانو يو دره ده، چې د پاچا ټاپو د سویډني ټاپو څخه بېلوي؛ دا دواړه ټاپوګان د پاچا کارلز په سيمه موجود دي. دا ټاپو د شاوخوا ۱۴ سمندري مایلونو پراخوالی لري. د تاریخي ریکارډونو سره سم، دغه دره په ۱۸۵۹ کې وموندل سوه؛ او په لومړي ځل ورباندې په په ۱۸۸۹ کال کې کښتۍ تېره سوه. دا دره د د Rivalen کښتۍ په نامه نومول سوې ده.

## دا هم وګورئ
## سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
عبدالرشيد خان رشيد

**عبدالرشيد خان رشيد** (زوکړه؟ - مړینه؟) د افغانستان د پښتو ژبې يو شاعر او ليکوال وو. 
  
## مخينه

اروښاد عبدالرشید خان رشید د باجوړ د تنظیمي ادب باني دی. د هغه کلیات د ۲۰۱۴ ز کال شاوخوا کې د بچوړي افتخار په مرسته د سیمې تکړہ شاعر او نثر ليکونکي جعفر خان جعفر چاپ کړ چې پکې د هغه ټوله لاس ته راغلې شاعري راټوله شوې ده. 

عبدالرشید خان رشید په خپل وخت کې د قلم له لارې د جاگیردارۍ او نورو ناوړه دودونو پر خلاف هاندوهڅه کړې او د خپل ژوند رنگینې او سنگینې پېښې يې ھم قلم ته سپارلې دي. د هغه يو گڼ شمېر شعرونه استاد شاہ ولي، نغمې او منگل او یو شمېر نورو اوسنيو سندرغاړو له موسیقۍ سره په خپلو غږونو کې ويلي او سندرې يې ترې جوړې کړې دي. 

د باجوړ د سيمي نوميالی ليکوال پروفيسر حبيب الحسن ياد د رشيد خان په اړه له ليکي چې رشيد د ظلم او استبداد پر ضد د حق غږ وو. هغه د ظالم په مقابل کې ودريد، له ځان سره يې د مظلومانو يو لښکر چمتو کړ، او بيوزله خلک يې د حق لارې ته وهڅول. 

## د شعر بېلگې يې

## مدني اکر

## مړينه

## چاپ شوي نښيرونه يې

۱- سنگرونه او غازيان.  

۲- لاس او گرېوان، د ۱۹۸۴ ز کال پېښور چاپ. 

## اخځليک
۱- https://bilalyasirkhancom.wordpress.com/2019/09/11/151/  

۲-http://www.nzdl.org/gsdlmod?e=d-00000-00---off-0areu--00-0----0-10-0---0---0direct-10---4-------0-0l--11-prs-50---20-about---00-0-1-00-0-0-11-1-0utfZz-8-00-0-0-11-10-0utfZz-8-00&cl=CL1.147.43&d=HASHdf306ce22149dec98bc0b5&x=1   

۳-

وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:پښتانه شاعران 
وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ 
وېشنيزه:پښتانه 
وېشنيزه:افغانان
ليديانناسونده

**ليديانناسونده** يو  لنډه او  پراخه دره ده، چې په سوالبرد کې موقعیت لري.
ددغې درې محدودېنه د Svenskebukta او Bremodden د پیل ټکي (''innløpet'') لخوا په پاچا ټاپو کي او د Lerneset د پیل ټکي لخوا په Abeløya او Berrøya کې سرته رسېږي. 

د شمال اړخ پر لورې يې Erik Eriksenstretet او پر سویلي اړخ يې Barentshavet وجود لري.

دا دره د Nils Johnsens په کښتۍ (slupp) پسې نومول سوئ دئ، ځکه چې د هغه د کښتۍ نوم Sluppen Lydianna وو؛او د ناروېجيانو په نظر همدغې کښتۍ په کال ١٨٧٢ کي د پاچا کارلز سيمه وموندله.

## دا هم وګورئ
## سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
سويډنی ټاپو

**سويډينی ټاپو** (ناروېجي: *Svenskøya*) يو ټاپو دی چې په سوالبرد کي پروت دی. دا د پاچا کارلز سيمې دوهم تر ټولو لوی ټاپو دی؛ چي ١٣٧&nbsp; کيلومتره٢ ساحه لري.
سويډينی ټاپو د پاچا ټاپو څخه د ريوالنسونده درې له لارې بېلېږي.  دا ټاپو د څنډې د ټاپو (Edgeøya) او بارينتس ټاپو څخه د اولګا درې له لارې بېلېږي.

## دا هم وګورئ
## سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
نوردنېسه

**نوردنېسه** (په ناروېجي؛ Nordneset) 
د سوالبرد د پاچا کارلز سېمې د پاچا ټاپو و شمالي اړخ ته پروت يو پیل ټکی دی. دغه پیل ټکی د Bünsowbukta د شمال ختیځ خلیج پراختیا ټاکي.

## دا هم وګورئ
## سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
هشمت خليل کرزی

**هشمت خليل کرزی** یو افغان سوداګر او سیاسي سلاکار وو. نوموړي د اسیا سیکورټي ګروپ مشر هم وو.
حشمت خليل کرزى د زمري په ٧مه، د کندهار په ډنډ ولسوالۍ کې په خپل کور (حشمت کلا) کې د اختر د مبارکۍ په پلمه د يوه تن له خوا په ځانمرګي بريد کې ووژل سو.

## دا هم وګورئ
## سرچينې
وېشنيزه:کندهاریان
توممر نېسه

**توممر نېسه** (په ناروېجي: *Tømmerneset*)   د سوالبرد  د پاچا کارلز سيمې د پاچا ټاپو د سویل ختیځې برخې د پیل (د سر) سيمه ده.

د سر دا برخه دوه نومول سوي ټکې (د پیل مقامونه) لري، چي دواړه يې؛ توممر پينتن او اوستره توممر پينتن نومېږي. ويستره توممر پينتن د برایبوکتا خليج ختیځه توسعه يا په عامه اصطلاح غځونه ټاکي.

## دا هم وګورئ
## سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
جسی جیمز

**جسی ووډسون جیمز** په انګلیسي Jesse Woodson James) زوکړه ۵ سپټمبر ۱۹۴۷ مرګ ۳ افریل ۱۸۸۲م کال عمر (۳۴کاله) د امریکا په تاریخ کې یوه یاعي غل او آفسانه یې څیره ده. په ۱۸۸۲م کال کې د نوموړی له قتل وروسته جیمز د امریکا په ناولي قیصو کتابونو او ترانو کې د یوه آتل په توګه یاد شو.

د جسی جیمز قبر په ۱۹۹۵م کال کې چې شک کیده نوموړی خپل مرګ جعل کړی دی د طبي (ډي ان آی) د معلومولو لپاره بیاځلې وسپړل شو چې په نتیجه کې د نومړی ډي ان آی د هغه د نور نسل سره ورته وه.

## ژوند
## له مرګ وروسته
د جسی جیمز په ژوند د ګڼ شمیر قیصو او کتابونو د لیکلو ترڅنګ په ۲۰۰۷م کال کې د ران هانسن قیصه چې په ۱۹۸۳م کال کې یې لیکلې وه د رابرټ بورډ بزدل په لاس د جسی جیمز قتل نومې فیلم هم جوړ دی.
کرني

**کرني, میسوري** Kearney) د امریکا متحده آیالاتونو په میسوري آیالات کې یو کوچینی ښار دی چې په ۲۰۱۰م کال کې یې ۸,۳۸۱ وګړي لرل. د امریکا په تاریخ کې آفسانه یي څیره جسی جیمز له یاد ښار نه وو.

## جغرافیه
## تاریخ
سنت جوزف

**سنت جوزف, میسوري** Joseph, Missouri) د امریکا متحده آیالاتونو په میسوري آیالات کې پروت ښار دی چې په ۲۰۱۰م کال کې یې ۷۶۷۸۰ وګړي لرل.

## تاریخ
## جغرافیه
زرلدا میمس

**زرلدا میمس** د مشهور امریکا شوکمار (غله) جسی جیمز چې اوسمهال د امریکا په تاریخ کې یوه افسانوه څیره ده ښځه وه.
د ګینه خلیج

**د ګینه خلبج** په انګلیسي Gulf of Guinea) د افریقا لوی وچې په لویدیځ کې د اطلس سمندر غاړی ته پروت لوی خلیج دی. 

## اقتصادي ګټې
واریستو کاروالو

**واریستو کارلو** (وارستو کاوالو)  په انګلیسي Evaristo Carvalho) زوکړه ۲۲ اکتوبر ۱۹۴۲م کال) د سایوتومه او پرنسیپ هیواد ولسمشر دی.

## کاري ژوند
جورج بوم یسوس

**جورج بوم یسوس** Jorge Lopes Bom Jesus) زوکړه ۲۶ جولای ۱۹۶۲) د افریقا لویدیځ لورته په آرام سمندر کې د پروت ټاپوییز هیواد سایوتومه او پرنسیپ لومړی وزیر دی.

## شخصیت
کاپ هامرفست

**کاپ هامرفست** (په ناروېجي؛ **Kapp Hammerfest**)  يو پیل ټکی دی چې د سوالبرد د پاچا کارلز سيمې پر سویډيني ټاپو باندې موقيعت لري. دا سيمه د سویډيني ټاپو تر ټولو سویلي لوری دی، او همدا پیل ټکی شاوخوا ۱،۵ کیلومتره اوږدوالی لري. نوموړی پیل ټکی د ناروېجن ښار هامرفست په نامه نومول سوی دئ. د پیل ټکي و شمال لور ته، د سویډيني ټاپو په لویدیز اړخ کې د Kyrkjevika سره د Antarcticøya په ګډون نور کوشني ټاپوګان هم موجود دي.

## دا هم وګورئ
## سرچينې
وېشنيزه:د سوالبرد اړوند
عینو مېنه

**عینو مېنه** يو ښارګوټی چي په کندهار کي موقيعت لري. دا ښارګوټی د افغانستان يو ډېر بهتره ښارګوټی دی؛ او پر ۴ زره هکټاره ځمکې باندې جوړ دی. ددې ښار ګوټي بنسټ اېښودونکی د پخواني ولسمشر حامد کرزي ورور محمود کرزی دی.

## دا هم وګورئ
## سرچينې
*https://tolonews.com/pa/afghanistan/عینو-مېنه،-کندهار-کې-د-نوې-جوړ-شوي-ښارګوټي-نوم-دی
*https://pa.azadiradio.com/a/27722092.html
*https://www.bbc.com/pashto/afghanistan-46680546
*https://mcit.gov.af/ps/د-کندهار-عېنو-مېنه-کې-د-۱۰۰۰۰-لاينه-ډيجيټل-تيلفون-دستګا-پرانيستل-شوه-
مروارید کانال

**مروارید کانال** د ننګرهار ولایت کوز کنړ ولسوالۍ له سیمو د کنړ له سیند څخه پورته شوی کانال دی دی چې چارې یې له ۲۰۰۳م کال نه تر ۲۰۱۰م کال پورې د جاپانې خیریه موسیسې پي ام اس لخوا د ډاکټر ناکامورا په مشرې سرته ورسیدې. یاد کانال د د ښیوې ولسوالې په ګمبیري دښته کې سلګونه زره جریبه ځمکه خړوبوی.
پي ام اس

**پي ام اس** (P M S) یوه جاپانې خیریه موسیسه ده چې د افغانستان ترڅنګ په نورو ګڼ شمیر هیوادونو کې خیریه پروژې ترسره کوی. یادې موسیسې په تیرو ۲ لسیزو کې د افغانستان په ننګرهار ولایت کې د خلکو د هوساینې لپاره زیات شمیر کارونه کړي.
پاول کاګامی

**پاول کاګامه** Paul Kagame) (پل کاګامه) زوکړه ۲۳ اکتوبر ۱۹۵۷م کال) له ۲۰۰۰م کال له افریل څخه د راونډا هیواد ولسمشر دی.

## سیاست
## شخصیت
برنارډ ماکوزا

**برنارډ ماکوزا** یو راونډایی سیاستوال دی چې د پاول کاګامی په ولسمشریزه دوره کې د راونډا هیواد لومړی وزیر وو.
پارک

**پارک** (زرغون بڼ) Park) سیمه ته ویل کیږي کومه چې د دولت یا کومې بلې ایداري لخوا په طبیعي یاهم نیمه طبیعي ډول زرعونه شوې وي, همدارنګه یاده سیمه (بڼ) د خلکو د تفریح او سیلانې لپاره لپاره ځانګړی شوی وي. په افغانستان د بیلګې په توګه د بابر بڼ او همدارنګه د حبیب ځاځی پارک یادولی.
## دا هم وګورئ
## سرچینې
مصطفی نیاسی

**مصطفی نیاسی** د افریقا په لویدیځ کې د پروت ولسمشریز هیواد سنګال د ولسي جرګې رئیس دی.
ماکي سال

**ماکي سال** (مکي سال) په انګلیسي Macky Sall) زوکړه ۱۱ ډسمبر ۱۹۶۱م کال) د سنګال هیواد ولسمشر دی.

## سیاست
## شخصیت
پوشنګ

**پوشنګ** (بوشنج/فوشنج/) د ننی هرات په لویدیځ کې یوه سیمه ده چې په تیر کې د یو مهم ښار اهمیت لره. یاد ښار د عباسیانو لخوا د (فسانج) په نوم یادیده چې د پخوانی خراسان سیمې یې ترې ایداره کولې.

## __LEAD_SECTION__

**پوشنګ، پشنګ** چي د **بوشنج** ، **بوشنګ** او **فوشنج** په عربي بڼه هم پیژندل کیږي، د پخواني افغانستان اړوند یوه سیمه وه، چي اوس وخت هرات ته نږدې بلل کیږي.
ارنست بای کروما

**ارنست بای کروما** زوکړه ۲ اکتوبر ۱۹۵۳م کال) له ۲۰۰۷ تر ۲۰۱۷م کال پورې د دوه ۵ کلنو دورو لپاره د سیرالیون هیواد ولسمشر وو.
محمد جولده جالو

**محمد جولده جالو** د افریقا په لویدیځ کې د پروت کوچینی هیواد سیرالیون د ولسمشر لومړی مرستیال دی.
محمد عبدالله محمد

**محمد عبدالله محمد** Mohamed_Abdullahi_Farmajo) زوکړه ۵ مې ۱۹۶۲م کال) له ۲۰۱۷م کال راهیسې د سومالیا هیواد نهم ولسمشر دی.

## زده کړې
## سیاست
د ختیځې افریقا وخت

**د ختیځې افریقا وخت** East Africa Timeا یاهم EAT) د افریقا په ختیځ کې د یوه ځانګړي ساعت ګټه آخیستونکې سیمه ده. یاده سیمه له UTC+3 درې ساعته ړاندې ده. له یاد ساعت نه ۱۱ افریقایي هیوادونه ګټه اخلي.
* سومالیا
* جیبوتی
* کومور
* اریتریا
* ایتوپیا 
* کینیا
* مداګاسکار
* سویلي سوډان
* سوډان
* تانزانیا
* اوګاندا