د بغداد تاریخ

د بغداد ښار د اتمې میلادي پیړۍ په نیمایي کې د عباسیانو له خوا د امویانو له ماتې وروسته د سلطنت د پلازمینې په توګه جوړ شو. دا د بغداد په جنوب لویدیځ کې د ساساني ښار تسیفون ښار  ځای یې ونیو تسیفون چې د اتمې پیړۍ په پای کې یې د خپل نفوس ډیره برخه له لاسه ورکړې وه. بغداد په نهمه او لسمه پیړۍ کې د اسلامي طلايي دورې په جریان کې د اسلامي خلافت پلازمینه وه، او د لسمې پیړۍ په پیل کې دا د نړۍ ترټولو لوی ښار شو. بغداد په لسمه پیړۍ کې هغه وخته پورې سقوط وکړ چې په ۱۲۵۸ کال کې د مغول یرغل له امله ویجاړ شو.

دا ښار د ایلخانیت په دوران کې بیا ورغول شوو، خو هیڅکله یې خپل پخوانی شان بیرته ترلاسه نه کړ. دا یو ځل په ۱۴۰۱ کال کې بیا فتح شو، دا ځل د تیمور اعظم لخوا، او د ترک سلطانانو تر واکمنۍ لاندې راغی. بغداد په ۱۵۰۸ کال کې صفویانو سقوط کړ، او بیا په ۱۵۳۴ کال کې د عثماني امپراتورۍ لخوا ونیول شو. په بغداد باندې د برتانوي واک په ۱۹۲۰ کال کې پیل شو، او په ۱۹۳۲ کال کې دا د عراق د سلطنت او وروسته د عراق جمهوریت پلازمینه وپیژندل شوه.

د عصري عراق د پلازمېنې په توګه، بغداد د شاوخوا ۷۰۰۰۰۰۰ نفوس سره په یوه لوی ښار بدل شوی دی. دا ښار اته ولسوالۍ او ګڼ شمېر ګاونډیان لري. بغداد د عراق ترټولو لوی ښار دی، په عربي نړۍ کې دوهم لوی ښار دی ( له قاهرې وروسته)، او په جنوب لویدیځ آسیا کې دوهم لوی ښار دی (له تهران وروسته). په عصري وختونو کې، بغداد د عراق په کورنۍ جګړه کې ښکیل و او د بمي چاودنو شاهد پاتې دی.

## تاسیس شو
*د بغداد* کلمه لومړی ځل د بابل د لرغوني ښار په اداري تختو کې ښکاري، چې د بغداد څخه ۸۵ کیلومتره جنوب ته پروت دی. دا تختې د حمورابي دورې پورې اړه لري او د سومري او اکادي قاموسونو له مخې، *بغداد* د عقاب ماڼۍ معنی لري.

## د جګړو شمیرنه

* د بغداد محاصره او فتح (۸۱۲-۸۱۳)
* د عباسيانو کورنۍ جګړه (۸۶۵-۸۶۶ میلادي کال) یا د بغداد محاصره (۸۶۵ میلادي کال) (د پنځمې فتنې پر مهال)
* د بغداد جګړه (۹۴۶) : د بویه او حمدانیانو ترمنځ جګړه
* د سلجوقیانو په دوره کې د بغداد محاصره (۱۱۳۶ میلادي کال)
* د بغداد محاصره (۱۱۵۷ میلادي کال) د سلجوقیانو او عباسیانو ترمنځ شخړه
* د بغداد سقوط (۱۲۵۸) : د مغولو د یرغل او د بغداد ښار د نیولو له امله د عباسیانو سقوط.
* د تیمور د واکمنۍ پر مهال د بغداد محاصره (۱۳۹۳ میلادي کال)
* د تیمور د واکمنۍ پر مهال د بغداد محاصره (۱۴۰۱ میلادي کال)
* د بغداد فتحه (۱۵۳۴) : د شاه طهماسب او سلطان سلیمان ترمنځ جګړه
* د بغداد فتحه (۱۶۲۳) : د عثماني امپراتورۍ څخه د شاه عباس لومړي لخوا د بغداد ښار بیرته نیول
* د بغداد جګړه (۱۶۲۵) : هغه جګړه چې عثماني پوځ د بغداد ښار د بیرته نیولو لپاره جګړه وکړه او ماتې یې وخوړه.
* د بغداد سقوط (۱۶۳۸) : د عثماني امپراتورۍ د مراد څلورم لخوا د شاه صفوي صفوید څخه د بغداد ښار بیرته نیول
* د بغداد محاصره (۱۷۳۳) : د عثمانیانو سره د نادر شاه افشار جګړه
* د بغداد سقوط (۱۹۱۷) : په لومړۍ نړیواله جګړه کې
* د بغداد سقوط (۲۰۰۳) : د عراق له جګړې وروسته د عراق له یرغل (۲۰۰۳) څخه
* د بغداد جګړه (۲۰۰۶-۲۰۰۸) : د امریکا، بریتانیا او د عراق رسمي حکومت سره د داعش جګړه

## انځورنه
دا انځورونه د ۱۹۲۴ کال په جنوري یا فبروري کې د والټر میټل هولزر لخوا ایران ته د سفر پر مهال اخیستل شوي وو.
دوتنه:ETH-BIB-Bagdad_von_Nord-Osten_aus_1000_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0029-AL-FL.tif|تړونی=پرونده:ETH-BIB-Bagdad_von_Nord-Osten_aus_1000_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0029-AL-FL.tif|ځايناستی| د ښار هوايي منظره
دوتنه:ETH-BIB-Bagdad_(Tigrisbrücken)_aus_500_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0030-AL-FL.tif|تړونی=پرونده:ETH-BIB-Bagdad_(Tigrisbrücken)_aus_500_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0030-AL-FL.tif|ځايناستی| هوايي لید
دوتنه:ETH-BIB-Bagdad_mit_Tigrisserpentinen_von_Süden-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0031-AL-FL.tif|تړونی=پرونده:ETH-BIB-Bagdad_mit_Tigrisserpentinen_von_Süden-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0031-AL-FL.tif|ځايناستی| هوايي لید
دوتنه:ETH-BIB-Bagdad_(Gesamtübersicht)_aus_1000_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0032-AL-FL.tif|تړونی=پرونده:ETH-BIB-Bagdad_(Gesamtübersicht)_aus_1000_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0032-AL-FL.tif|ځايناستی| هوايي لید
دوتنه:ETH-BIB-Bagdad_(nordöstlicher_Teil)_aus_300_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0033-AL-FL.tif|تړونی=پرونده:ETH-BIB-Bagdad_(nordöstlicher_Teil)_aus_300_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0033-AL-FL.tif|ځايناستی| هوايي لید
دوتنه:ETH-BIB-Bagdad-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0034-AL-FL.tif|تړونی=پرونده:ETH-BIB-Bagdad-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0034-AL-FL.tif|ځايناستی| هوايي لید
دوتنه:ETH-BIB-Bagdad_(Zentrum)_aus_300_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0035-AL-FL.tif|تړونی=پرونده:ETH-BIB-Bagdad_(Zentrum)_aus_300_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0035-AL-FL.tif|ځايناستی| هوايي لید
دوتنه:ETH-BIB-Bagdad_-_grosse_Moschee_aus_200_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0036-AL-FL.tif|تړونی=پرونده:ETH-BIB-Bagdad_-_grosse_Moschee_aus_200_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0036-AL-FL.tif|ځايناستی| هوايي منظره: باب الشیخ
دوتنه:ETH-BIB-Bagdad_(Teilansicht)_aus_200_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0037-AL-FL.tif|تړونی=پرونده:ETH-BIB-Bagdad_(Teilansicht)_aus_200_m_Höhe-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0037-AL-FL.tif|ځايناستی| هوايي لید
دوتنه:ETH-BIB-Kamel-Skelett_(Umgebung_von_Bagdad)-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0042-AL-FL.tif|تړونی=پرونده:ETH-BIB-Kamel-Skelett_(Umgebung_von_Bagdad)-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0042-AL-FL.tif|ځايناستی| په بغداد کې د برتانیا هوايي اډه
دوتنه:ETH-BIB-An_den_Ufern_des_Tigris_(Bagdad)-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0040-AL-FL.tif|تړونی=پرونده:ETH-BIB-An_den_Ufern_des_Tigris_(Bagdad)-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0040-AL-FL.tif|ځايناستی| د دجلې په غاړه
دوتنه:ETH-BIB-An_den_Ufern_des_Tigris_(Bagdad)-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0041-AL-FL.tif|تړونی=پرونده:ETH-BIB-An_den_Ufern_des_Tigris_(Bagdad)-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0041-AL-FL.tif|ځايناستی| د دجلې په غاړه
دوتنه:ETH-BIB-Kamel-Skelett_(Umgebung_von_Bagdad)-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0042-AL-FL.tif|تړونی=پرونده:ETH-BIB-Kamel-Skelett_(Umgebung_von_Bagdad)-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0042-AL-FL.tif|ځايناستی| د ښار شاوخوا د اوښ کنکال
دوتنه:ETH-BIB-Araberscheich_mit_Kamelkarawane-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0044-AL-FL.tif|تړونی=پرونده:ETH-BIB-Araberscheich_mit_Kamelkarawane-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0044-AL-FL.tif|ځايناستی| د اوښ چلوونکی
دوتنه:ETH-BIB-Arabertypen_Bagdad-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0046-AL-FL.tif|تړونی=پرونده:ETH-BIB-Arabertypen_Bagdad-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0046-AL-FL.tif|ځايناستی| په بغداد کې یوه کوڅه
دوتنه:ETH-BIB-Maude-Brücke_über_den_Tigris,_Bagdad-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0047-AL-FL.tif|تړونی=پرونده:ETH-BIB-Maude-Brücke_über_den_Tigris,_Bagdad-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0047-AL-FL.tif|ځايناستی| د دجلې پر سر پل
دوتنه:ETH-BIB-Maude-Brücke_über_den_Tigris,_Bagdad-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0048-AL-FL.tif|تړونی=پرونده:ETH-BIB-Maude-Brücke_über_den_Tigris,_Bagdad-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0048-AL-FL.tif|ځايناستی| د پله بله منظره
دوتنه:ETH-BIB-Strassenhändler_am_Tigris-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0049-AL-FL.tif|تړونی=پرونده:ETH-BIB-Strassenhändler_am_Tigris-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0049-AL-FL.tif|ځايناستی| د دجلې په غاړه یو سوداګر
دوتنه:ETH-BIB-Barbiere_in_Bagdad-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0102-AL-FL.tif|تړونی=پرونده:ETH-BIB-Barbiere_in_Bagdad-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0102-AL-FL.tif|ځايناستی| د سړک نایي
دوتنه:ETH-BIB-Barbiere_in_Bagdad-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0103-AL-FL.tif|تړونی=پرونده:ETH-BIB-Barbiere_in_Bagdad-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0103-AL-FL.tif|ځايناستی| په ښار کې یوه ګاونډۍ
دوتنه:ETH-BIB-Strassenszene_in_Nordafrika-Mittelmeerflug_1928-LBS_MH02-04-0220-B.tif|تړونی=پرونده:ETH-BIB-Strassenszene_in_Nordafrika-Mittelmeerflug_1928-LBS_MH02-04-0220-B.tif
دوتنه:ETH-BIB-Maude-Brücke_in_Bagdad-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0039-AL-FL.tiff|تړونی=پرونده:ETH-BIB-Maude-Brücke_in_Bagdad-Persienflug_1924-1925-LBS_MH02-02-0039-AL-FL.tiff


## سرچینې

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «History of Baghdad». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۰ نوامبر ۲۰۱۶.
وېشنيزه:د ورېښمو لار