د بیټ کوین د پراختیا ستونزه

د بیټ کوین د پراختیا ستونزه د بیټ کوین شبکې محدود ظرفیت ته اشاره کوي چې د معاملاتو لوی مقدار معلومات په لنډ وخت کې پر خپل پلاتفورم اداره کړي. دا ستونزه له دې حقیقت سره تړاو لري چې ریکارډونه (چې بلاکونه بلل کېږي) په بیټ کوین بلاک‌ چېن کې د اندازې او تکرار له پلوه محدود دي.

د بیټ کوین بلاکونه د بیټ کوین شبکې معاملې لري. د شبکې د پرزنځیر (on-chain) د معاملاتو د پروسس ظرفیت د بلاک د منځني جوړېدو وخت (۱۰ دقیقې) او د اصلي بلاک د اندازې د محدودیت (۱ میګابایټ) له امله محدود دی. دا دواړه په ګډه د شبکې د تېرېدنې (throughput) وړتیا محدودوي. د معاملاتو د پروسس ظرفیت اعظمي اټکل د منځني یا منځګړي معاملې د اندازې له مخې په هره ثانیه کې د ۳.۳ او ۷ معاملاتو ترمنځ ده. د دې ستونزې د حل لپاره بېلابېل وړاندیز شوي او فعال شوي حل لارې شته.

## شالید
د بلاک د اندازې محدودیت، د بیټ کوین د اجماع پروتوکول د کار د ثبوت د ستونزمنېدو د تنظیماتو سره یوځای، د بیټ کوین د معاملاتو د پروسس په ظرفیت کې د یوه خنډ ټکي (bottleneck) لامل ګرځي. دا کولای شي د معاملاتو د فیسونو زیاتېدو او د هغو معاملاتو د پروسس ځنډېدو لامل شي چې په بلاک کې ځای نه لري. د بیټ کوین د پراختیا لپاره بېلابېل وړاندیزونه وړاندې شوي، او یوه لانجمنه مناظره رامنځته شوې ده. بیزنس انسایډر په ۲۰۱۷ کال کې دغه مناظره د "د بیټ کوین د راتلونکي په اړه یوه ایډیالوژیکه جګړه" په توګه ځانګړې کړه.

## د موثریت ښه والی
تخنیکي اپټیمایزیشن کولای شي د بیټ کوین د معاملاتو د ترلاسه کولو، پروسس کولو او ثبت کولو لپاره اړین محاسبوي سرچینې کمې کړي، چې له دې لارې د شبکې د تېرېدنې (throughput) کچه لوړه شي پرته له دې چې پر بیټ کوین شبکه اضافي بار واچوي. دا بدلونونه یا د شبکې په کچه کېدای شي چې د فورک اړتیا ولري، یا د انفرادي نوډ سافټویر (لکه Bitcoin Core) کې پلي کېدای شي.

* شنور لاسلیکونه (Schnorr signatures) د اوږدې مودې پراختیاکوونکي او د بلاک‌ سټریم شریک بنسټګر پیټر ویول له خوا د پراختیا د حل په توګه وړاندیز شوي دي.

* مرکلایزډ ابسترکت سینټکس ټریز (MAST) د جانسن لاو وړاندیز دی چې د څلاک قراردادونو (پیچلي سکریپټونه) اندازه کموي او د هغوی محرمیت زیاتوي.
* د ۲۰۰۶ کال د میهیر بیلارې مقاله د لاسلیکونو د یوځای کولو وړتیا په O(1) اندازه کې وړاندې کوي، چې معنا یې دا ده چې د څو لاسلیک کوونکو لپاره به زیات ځای ونه نیسي. بیلاري-نیون د یوه واحد کیلي لپاره شنور ته راکمېږي. بیلارې-نیون پلي شوی دی.

## "د ۲ طبقې" سیستمونه

### د لایټنینګ شبکې کتنه
لایټنینګ شبکه (LN) یو پروتوکول دی چې موخه یې د بیټ کوین د پراختیا او سرعت ښه کول دي پرته له دې چې د بې‌اعتماده (trustless) عملیاتو قرباني شي. لایټنینګ شبکه د تادیې د چینل د پرانیستلو لپاره په بلاک ‌چېن کې د تمویل د یوې معاملې ایښودلو ته اړتیا لري. کله چې یو چینل پرانیستل شي، تړلي ګډونوال کولای شي په چینل کې چټکې تادیې ترسره کړي یا د منځنیو نوډونو له لارې د "هپ کولو" په وسیله تادیې واستوي، چې لږ یا هېڅ فیس نه لري.

د ۲۰۱۸ کال په جنورۍ کې بلاک ‌سټریم د ویب پرچون پلورونکو لپاره د "لایټنینګ چارج" په نوم د تادیاتو پروسس کولو سیستم پیل کړ، او یادونه یې وکړه چې لایټنینګ په مین‌نېټ کې د ۲۰۰ نوډونو سره د جنورۍ تر ۲۷ پورې فعال دی، خو مشوره یې ورکړه چې لا هم باید "په ازموینه کې" وګڼل شي.

د ۲۰۱۸ کال د مارچ په ۱۵، لایټنینګ لابز د خپل lnd لایټنینګ شبکې د تطبیق بیټا نسخه د بیټ کوین مین‌ نېټ لپاره خپره کړه، او د ۲۰۱۸ کال د مارچ په ۲۸، ACINQ  د خپل eclair تطبیق او ډیسکتاپ اپلیکیشن مین ‌نېټ بیټا خپره کړه.

د ۲۰۱۹ کال په جنورۍ کې د انلاین پرچون پلورونکي Bitrefill اعلان وکړ چې دوی د لایټنینګ شبکې له لارې په بیټ کوین کې د هرې بلې کریپټوکرنسۍ په پرتله چې دوی یې مني تر ټولو زیاتې تادیې ترلاسه کوي.

د ۲۰۲۱ کال د جون په میاشت کې د السلوادور د مقننه جرګې بیټ کوین د قانوني اسعارو په توګه د منلو لپاره د قانون په توګه تصویب کړ. دا پرېکړه د "بیټ کوین بیچ" د ایکوسیستم د بریا پر بنسټ وه چې په ال زونټې کې د لایټنینګ شبکې پر بنسټ والټ یې کاراوه. حکومت به داسې یو والټ معرفي کړي چې د لایټنینګ شبکې پروتوکول کاروي، په داسې حال کې چې وګړو ته به د نورو بیټ کوین لایټنینګ والټونو د کارولو ازادي ورکوي. په ۲۰۲۵ کال کې د السلوادور د بیټ کوین پروژه په بشپړ ډول بنده شوه.

## د بلاک د اندازې زیاتوالی
د بیټ کوین د معاملاتو د تېرېدنې (transaction throughput) ظرفیت د دوو پارامترونو له خوا محدودېږي.

* د *بلاک وخت* ټاکي چې څومره وخت وروسته یو نوی بلاک زنځیر ته ورزیات شي،

* د *بلاک اندازه* ټاکي چې په هر بلاک کې څومره معلومات ورزیاتېدلی شي.

بیټ کوین د بلاک وخت ۱۰ دقیقې او د بلاک اندازه ۱ MB لري. د دې محدودیت د زیاتولو لپاره بېلابېل وړاندیزونه شوي، او د دې د بشپړ لرې کولو وړاندیزونه هم د بیټ کوین په تاریخ کې شوي دي. د دغو وړاندیزونو پلي کول فورک ته اړتیا لري.

لایټکوین د بیټ کوین په پرتله څلور چنده ژر بلاکونه تولیدوي چې د تېرېدنې (throughput) څلور ځله  ښه والی راولي. ډوجکوین لا زیات throughput لري ځکه چې د بلاک وخت یې یوازې ۱ دقیقه دی. بیټ کوین کیش د بلاک اندازه ۳۲ MB لري او له همدې امله د بیټ کوین په پرتله ۳۲ ځله زیات throughput لري. بیټ کوین SV بیا د بلاک د اندازې محدودیت په بشپړ ډول لرې کړی دی.

### وړاندیزونه

* په ۲۰۱۵ کال کې، BIP100 د جیف ګارزیک او BIP101 د ګېون اندرسن له خوا معرفي شول.

* بیټ کوین XT په ۲۰۱۵ کال کې وړاندیز شو څو د بلاک د اندازې د محدودیت په زیاتولو سره د بیټ کوین د معاملاتو د پروسس ظرفیت لوړ کړي.
* بیټ کوین کلاسیک په ۲۰۱۶ کال کې وړاندیز شو څو د بلاک د اندازې د محدودیت په زیاتولو سره د بیټ کوین د معاملاتو د پروسس ظرفیت لوړ کړي.
* "د هانګ کانګ تړون" د ۲۰۱۶ کال د ځینو ماینرانو او پراختیاکوونکو تړون و چې یو مهالویش یې درلود څو هم د Segregated Witness (SegWit) وړاندیز چې د بیټ کوین کور پراختیاکوونکو د ۲۰۱۵ کال په ډیسمبر کې جوړ کړی و فعال کړي، او هم د بلاک د اندازې محدودیت ۲ MB ته لوړ کړي. خو دواړه مهالویشونه له لاسه وتل.
* SegWit2x  د بیټ کوین کریپټوکرنسۍ یو وړاندیز شوی هارډ فورک و. د Segregated Witness پلي کول د ۲۰۱۷ کال په اګست کې یوازې د "نیویارک تړون" لومړۍ نیمایي وه، چې پکې هغه کسان چې غوښتل یې د SegWit  له لارې د بلاک اغېزمنه اندازه زیاته کړي، له هغو سره جوړجاړی وکړ چې غوښتل یې د هارډ فورک له لارې بلاک لوی کړي. د SegWit2x دویمه نیمایي د ۲۰۱۷ کال د نومبر په میاشت کې د بلاک اندازه ۲ MB ته د لوړولو لپاره هارډ فورک درلود. د ۲۰۱۷ کال د نومبر په ۸، د SegWit2x پراختیاکوونکو اعلان وکړ چې د نومبر ۱۶ شاوخوا پلان شوی هارډ فورک د اجماع د نشتوالي له امله د وخت لپاره لغوه شوی دی.

* بیټ کوین انلیمټډ د ماینرانو د انعطاف ملاتړ وکړ څو د بلاک د اندازې محدودیت زیات کړي، او د ViaBTC، AntPool  د مایننګ پولونو او پانګوال راجر ور له خوا ملاتړ کېږي. د بیټ کوین انلیمټډ وړاندیز له بیټ کوین کور سره توپیر لري ځکه چې د بلاک د اندازې پارامېټر په کوډ کې سخت نه دی ټاکل شوی، بلکې نوډونه او ماینران د هغه اندازې لپاره چې غواړي ملاتړ څرګندوي، د یوې مفکورې په کارولو سره چې دوی یې "راټوکېدلې اجماع" (emergent consensus)  بولي. د بیټ کوین انلیمټډ د وړاندیز ملاتړي استدلال کوي چې له ایډیالوژیک نظره باید ماینران د پراختیا په حل کې پرېکړه وکړي، ځکه دوی هغه کسان دي چې د شبکې امنیت د خپل هارډویر په وسیله تضمینوي.

## سرچينې