open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
صفيه بنت حيي

دنوموړې نوم زينب ,دپلار نوم يې حيي بن اخطب ,او دمور نوم يې ضره وو . كله چې په عربو كي دامام يا پاچا په نوم له ولجې څخه كومه ښه برخه بيله شوه هغه به دصفيي په نوم ياديدله ,حضرت زينب رضي الله عنها په همدې توگه دخيبر په وتلي غزا كي درسول الله صلى الله عليه وسلم په نكاح كي راغله ,ځكه خو هم دصفيي په نامه ياديدله . دحضرت صفيي رضي الله عنها پلار دبنو نضير ديهودانو رئيس ,او مور يې دبنو قريضه ديهودانو دمشر لوروه ,صفيه لومړى سلام بن مشكم ته واده شوه هغه طلاقه كړه بيا كنانه بن ابي الحقيق په نكا ح كړه ,كنانه دخيبر په غزا كي ووژل شو او صفيه بندي شوه ,كله چې دخيبر دجنگ بنديان راټول كړاي شول نو حضرت دحيۀ كلبي رضي الله عنه حضرت رسول الله صلى الله عليه وسلم ته عرض وكړ چې يوه مينځه وركړي ,رسول الله صلى الله عليه وسلم ته وفرمايل ورشه يوه خوښه كړه ,دحيۀ كلبي رضي الله عنه صفيه خوښه كړه چې پدې كې يو صحابي رسول الله صلى الله عليه وسلم ته ورغى او عرض يې وكړ چې تاسي دبنو نضير او بنو قريضه يهودو رئيسه حضرت دحيۀ كلبي ته وركړه ؟ هغه يواځي له تاسو سره ښايي . رسول الله صلى الله عليه وسلم حضرت دحيه رضي الله عنه ته يوه بله مينځه وركړه او صفيه يې ازاده او بيا يې نكاح ورسره وكړه ,چې دخيبر په لاره په صهبا نومي ځاي كي يې دواده مراسم تر سره شول . رسول الله صلى الله عليه وسلم له حضرت صفيي سره خورا مينه درلوده ,يوه ورځ يې وليده چې صفيه ژاړي نو رسول الله صلى الله عليه وسلم ورڅخه وپوښتل ولي ژاړې ؟ صفيي ورته وويل چې عايشه او زينب رضي الله عنهما وايي چې مونږ په ټولو بيبيانوكي غوره يو مونږ درسول الله صلى الله عليه وسلم سره په نكاح سر بيره دهغه دتره لوڼې هم يو . رسول الله صلى الله عليه وسلم ورته وفرمايل چې :تاهغوي ته ولي ونه ويل چې حضرت هارون عليه السلام زما پلار ,حضرت موسى عليه السلام زما تره او حضرت محمد صلى الله عليه وسلم زما خاونددى ,نو په څه شي تاسي له ماڅخه ښې كيدلای شي ؟ حضرت صفيه رضي الله عنها دهجرت په پنځوسم كال وفات شوې او دجنت البقيع په هديره كې خاورو ته سپارل شوي ده . انا لله وانان اليه راجعون . رضي الله عنها وعنهن .

## دا هم وگوري
*اسلام
*څلور واړه ياران
*د حضرت محمد مصطفی صلی الله عليه وسلم ژوندليک
*وېشنيزه:اسلام
ماريه قبطيه

ماريه القبطيه د رسول الله صلى الله عليه وسلم دليك په ځواب كې دمصر مقوقس دوه انجونې (ماريه او نسرين) هم له نورو سوغاتونو سره يوځای را واستولې , او په ليك كي يې ليكلي وو چې دادواړه دقبطيانو وتلې انجونې دي . هغوی درسول الله صلى الله عليه وسلم حضورته تر راتلو دمخه لا مسلمانې شوې وې , څنگه چې دا انجونې دواړه سره خويندې وې ,ځكه نو رسول الله صلى الله عليه وسلم ماريه ځان ته او نسرين حضرت حسان رضى الله عنه ته په نكاح وركړه . درسول الله صلى الله عليه وسلم ديوه زوی ابراهيم مور هم همدا ماريه قبطيه رضى الله عنهاوه . رضى الله عنها وعنهن .

درسول الله صلى الله عليه وسلم دليك په ځواب كې دمصر مقوقس دوه انجونې (ماريه او نسرين) هم له نورو سوغاتونو سره يوځای را واستولې , او په ليك كي يې ليكلي وو چې دادواړه دقبطيانو وتلې انجونې دي . هغوی درسول الله صلى الله عليه وسلم حضورته تر راتلو دمخه لا مسلمانې شوې وې , څنگه چې دا انجونې دواړه سره خويندې وې ,ځكه نو رسول الله صلى الله عليه وسلم ماريه ځان ته او نسرين حضرت حسان رضى الله عنه ته په نكاح وركړه . درسول الله صلى الله عليه وسلم ديوه زوی ابراهيم مور هم همدا ماريه قبطيه رضى الله عنهاوه . رضى الله عنها وعنهن .
ب- درسول الله صلى الله عليه وسلم اولادونه
درسول الله صلى الله عليه وسلم داولادونو په شميره كي اختلاف دى خو په كوم روايت چې اتفاق راغلى په هغه كي درسول الله صلى الله عليه وسلم اولاد شپږ ښودل شوى ,دوه زامن او څلور لوڼي ,خو ابن اسحاق دطاهر او طيب په نامه هم درسول الله صلى الله عليه وسلم دوه نور زامن ياد كړي دي . يو روايت لا داهم دى چې دسول الله صلى الله عليه وسلم څلور لوڼي او اته زامن وو . دااتفاقي خبره ده چې له ابراهيم نه پرته درسول الله صلى الله عليه وسلم نور ټول اولادونه له ام المؤمنين حضرت خديجې رضى الله عنها څخه زيږيدلي وو .

## دا هم وگوري
*اسلام
*څلور واړه ياران
*د حضرت محمد مصطفی صلی الله عليه وسلم ژوندليک
*

## دا هم وگوري
*اسلام
*څلور واړه ياران
*محمد

وېشنيزه:اسلام
وېشنيزه:د محمد بن عبدالله بن عبدالمطلب مېرمنې
لال پاچا ازمون

**لال پاچا ازمون** د ښاغلي وطنخېل شینواري ځوی دی. نوموړی د کابل پوهنتون د ژبو او ادبیاتو د پوهنځي استاد او په جلال اباد کې د امریکاغږ راډېو سره کار کوي.

## زده کړې
## دندې
## چاپی اثار
# سپېڅلی سفر (يونلیک) چاپکال 2011lم .ز
#  له سپين غره څخه تر سپينې ماڼۍ (د امريکا يونلیک) چاپکال 2011م.ز
# دلته زيږ پښتانه اوسي(يونليک) چاپکال 2011م.ز

## سرچينې
*http://danishpress.com/book.php?id=546
*http://danishpress.com/book.php?id=545
*http://danishpress.com/book.php?id=544
نواب اميرزى

ښاغلى **نواب اميرزى** په ١٩٤٦ کال کې د خوست د ټنيو د درگى منځني ښوونځي ته شامل شو.
په ١٩٥٤ کال کې يې هغه پاى ته ورساوه اودنوروزده کړولپاره کابل ته ولاړ . په ١٩٥٧ کې د رحما ن بابا له عالي ليسې فارغ شو او د کرنې پوهنځي ته بريالى شو . هغه يې شپږمياشتې ولوستله او د خپل لياقت له برکته بهر ته د لوړو زده کړو لپاره د پيلوټى په رشته کې پخواني شوروي اتحاد ته وليږل شو . پيلوټي يې د اوکراين په جمهوريت کې شپږمياشتي ولوستله ، خو د غوږ ستونزه ورته پيدا شوه او له دې رشتې ووت او اقتصاد ته بدل شو چې پدې برخه کې يې ماستري ترلاسه کړه. 
بيرته خپل هيواد ته ستون شو او د اوبو او بريښنا په وزارت کې يې کار کاوه. وروسته چې حالات کړکيچن شول بيا له هيواده ووت او اووه کاله يې په دوبۍ کې په مساپرى کې تيرکړل. په پرديسۍ کې يې هم زيات شعرونه ليکلي دي اوددوبۍ سفرنامه يې هم چاپ شو. 
د حالاتو په ښه کيدو سره بيرته خپل هيواد ته ستون شو او د بيړنۍ لويې جرگې وکيل شو. له ١٣٨١ کاله راهيسې په خوست کې د تجارت د اتاق ريس دى او د خوست په پوهنتون کې دښوونکي په توگه هم افتخاري لوست ورکوي.
د هيواد تکړه سندرغاړو يې له شعرونو سندرې جوړې کړې دي لکه مقرى چې وايي: شيرينه ياره کله به خپل وطن ته درشم همدا شان سندرغاړو خير محمد خندان ، محمدالله کټوازى ، نغمې او نورو يې شعرونه پخپلو سندرو کې پيلي دي .
د ښاغلي اميرزي زيات شعرونه له وطن سره مينې ته ځانگړي شوي دي او د وطن ناخوالو تل ځورولى دى ، لکه چې وايي: دا اخترونه زموږ له کلي مرور تيريدل---دا ډير کلونه څه به لر او څه به برتيريدل.. 
ډير ناچاپ اثار هم لري چې يوه شعرې ټولگه او شپږ نثري کتابونه دي .

## سرچينه
# http://www.bbc.co.uk/pashto/news/story/2009/11/091119_studio7_nawabamirzai.shtml

وېشنيزه:پښتانه شاعران
برېمن (ايالت)

500px|بټنوک| بریمن
300px|بټنوک|رونالد بریمن
**برېمن** (الماني: *Freie Hansestadt Bremen*، انگرېزي: *Bremen*) د المان یو ايالت دی.

پداسي حال کي چي د بندري ښار، برېمن د اوسېدونکو شمېر ۶۶۰۰۰۰ دی، دغه د المان تر ټولو کوچنی ولايت دی. د بندري ښارونو د غړي ښارپه توگه د برېمن تجاران ډېر بډايه سوي وه. د ښار د خپلواکۍ سمبول هغه مجسمې ته ويل کيږي چي لس متره جگه ده او د ډبريز رولانډ نوم لري. د برېمن دغه نخښه تر اوسه پوري لا د ښار په مينځ کي ولاړه ده.

## دوه ښارونه برېمن او برېمرهافن
د برېمن په ايالت کي د برېمن تر څنگ د برېمر هافن ښار هم شامل دی، کوم چي د برېمن په شمال کي په ۶۰ کلومترۍ واقع دی او په شمالي بحيره يو بندر لري. د ښارونو گډه ښاروالي په برېمن کي ده. برېمر هافن د هامبورگ وروسته د المان تر ټولو مهم بندري ښار او پدې توگه د هيواد د اقتصاد لپاره دويم مهم ښار دی.

## د اقتصاد لپاره اهم بندر
په برېمن کي هر څلورم وگړی د بندر په برکت روزگار لري. د دغه ايالت د اقتصاد لپاره پخوا د کښتۍ جوړونې او اوسپنې صنعت ډېر مهم و خو اوس دغو څانگو خپل اهميت د لاسه ورکړی دی. د اروپا په کچه د ډايملر تر ټولو دويمه ستره نمايندگي په برېمن کي ده. په برېمن کي د کافې جوړولو او د يخی غذاو جوړولو صنعت هم ډېر اهم رول لوبوي.

## سرچينې

وېشنيزه:د المان ايالتونه
وېشنيزه:المان
براندېنبورګ

**براندنبورګ** * په [[الماني]]: Brandenburg)* د المان یو ايالت دی.
د براندنبورگ ايالت، د المان په شمال ختيځ کې پروت دی. دغه ايالت د جرمني پر پايتخت برلين باندی راگرځيدلی دی، او د ۲۹،۴۷۷ کيلومتره مکعبه مساحت په درلودلو سره د المان د ډيرو هوارو مځکو درلودونکو، ايالتونو څخه بلل کيږي . د دغه ايالت مرکز پوتسدام، پخوا د پرويس د پاچا هانو دربار ؤ. په دغه ځای کی بې شمېره ماڼۍ او شاهي پارکونه، د هغه وخت د طلايی وختونو شهادت ورکوي. د ښايسته معماريو په درلودلو، د ښه زيربنا له کبله او همدارنگه برلين ته د نژديوالی په خاطر، په دغه ايالت کی د ژوند کيفيت ډېر لوړ دی.

## لنډ معلومات
* **نفوس:** ۲،۵۰ ميليون
* **مساحت:** ۲۹۰۴۷۷کيلومتر مکعب
* **ايالتي مرکز:** پوتسدام
* **د جوړېدو نېټه:** ۳،۱۰،۱۹۹۰
* **مهمه اقتصادی څانگه:** ثقيل صنعت

## د هواری مځکی يو پر دريمه برخه تر حفاظې اوساتنی لاندی ده.
د دې کبله چی براندنبورگ لاس نه خوړلی او د پوره اوبو درلودونکی طبيعت لری، نو دغه ايالت ورځ په ورځ د ټوريستانو د علاقې وړ هم گرځي . ددغه ايالت يو پر دريمه هواره مځکه، د لاس نه خوړلی طبيعت په حيث ساتل کيږي . بې حسابه سيندونه، د درو زرو په شاوخواکی بحيرې،د زړودرختو کُندې او لوی ځنگلونه ، د چکر او تفريح دپاره سيلانیان او سياحان ځانته راجذبوي .

دجرمني د پايتخت برلين پر شاوخوا، د دغه کمربند مهمه اقتصادی څانگه، د اوسپنی عنعنوي صنعت، دهوايی ترانسپورت تخنيک او کيمياوی صنعت دی .په اوس وخت کی نوې تکنالوژی لکه د چاپيریال ساتنی تخنيک او بيوـ تکنالوژی ، د نورو تر څنگ د ماکس پلانک او فراونهوفر بې حسابه انستيتونه په براندنبورگ کی موجود دي .

## د پرويسانو تاريخ
د براندنبورگ نوم په هافل کی د برينابورگ څخه چی پاچا،هاينریش اول په۹۲۹ کی د سلاويانو څخه تصرف کی، اخيستل سوی دی . تر څوارلسمی پیړۍ پوری دغه ځای د جرمنی د پاچاهانو سيمه وه. په نولسمه او شلمه پيړۍ کی براندنبورگ د برلين سره یو ځای د آلمان او د پرويسيانو په سیاسی مرکز واوښتۍ . بلاخره په ۱۹۴۷کال کی پرويسيان د متحدينو د کنترول د شورا لخوا منحل سوه .براندنبورگ پر ناحيو باندی وويشل سو،يوه برخه يې ( ډي ـ ډي ـ آر) يا شرقی آلمان ته ولاړه. د جرمني تر بيايوځای کېدو وروسته ،براندنبورگ د جرمنی د ايالت په حيث نوی تأسيس سو، يعنی د ۱۹۹۰ کال د اکتوبر پر دريمه د جرمني د بيا اتحاد په ورځ .

## سرچينې

وېشنيزه:د المان ايالتونه
وېشنيزه:المان
گړدود

گړدود يا وينگ په ژبپوهنه کې د یوې ژبې د گړېدنې هغه ځانگړي ډول ته وایي چې د یوې سیمې وگړي پرې گړېږي. تقریبا د نړۍ په هره ژبه کې، ډول، ډول وگړي له ډول، ډول گړدودونو سره موندل کېږي. د یوې ځانگړې ډلې گړېدنه د یو لړ قوانینو او ثابتو لارو چارو سره سم ترسره کېږي. ډېرې گړدودونه له جغرافیوي سیمو سره نېغ په نېغه اړیکه لري.

که چېرې د یوې ژبې ویونکي د دوه مختلفو گړدودونو تلفظونه پداسې توگه وي چې یو بل په اسانۍ سره وپوهولې شي، نو پدې وخت کې بیا د گړدود په اړه خبرې کوو، او که چېرې دواړه ډلې له یو بل سره له ستونزو سره مخ شي، نو بیا د پدې وخت کې د یوې ژبې د دوه مختلفو گړدودونو خبره راځي چې د یو بل به گړدود په اسانه سره نه پوهېږي.

د مثال په توگه د شینواری گړدود

## سرچینه
انگرېزي ویکيپیډیا، ۲۰ گڼه، اکتوبر ۲۰۰۶ز.

## بهرنې تړن
*ژبه، گړدود، لهجه 

وېشنيزه: ژبپوهنه
پرتلیزه ژبپوهنه

**پرتلیزه ژبپوهنه** یا ** پرتلیزه تحلیل** (Contrastive analysis) د ژبپوهنې یوه څانگه ده چې د دوه متفاوتو ژبو د صفاتو، گډو وییونو، جوړښتونو، توپیرونو د مالومولو لپاره کارول کېږي.

په تاریخي توگه دا پوهنه د ژبو د کورني تړنگ (شجره ی نصب) پېژندلو لپاره پکارېږي.

## سرچینې
* د ژبو پرتلیزه څېړنه

   	   
*O'Grady, W., Dobrovolsky, M., and Aronoff, M., *Contemporary Linguistics, An Introduction*, 2nd edition, St. Martin's Press, Inc., 1993. ISBN 0-312-06780-1

## بهرنې تړن

* بررسی مقابله‌ای پدیده در زبان فارسی و انگلیسی و چگونگی آموزش آن به فراگیران انگلیسی زبان ، حميد نوذريان

وېشنيزه:ژبپوهنه
شلماني

**شلمانى**د خيبر ايجنسئ د وادى شلمان سره تعلق لرى. د سيدا خان شنوارى <سيدا خان شنوارى، لخوا شلمانى د مهمندو يوه فرع ده. خان روشن خان په خپل كتاب "تذكره" مخ ۳۷۹ كى ليكى, "شلمانى يوه افغانى قبيله ده, دوى د شام د علاقو "شلمان, عيناب او بيسود" جائداد درلود او د دغه شلمان بنو بختر وو. خو د بنى اسرائلو په جلاوطنئ كى ايران ته راغلو".خو زماد خپل تحقيق مطابق  نن هم يو شلمان د شام او لبنان په پوله د شلال حيرا سره قريب واقع دئ. او يو شلمان په ايران كي د گېلان او كردستان سره قريب دي. په گېلان كي د رود شلمان په نوم د ايران يو لوي درياب هم شته. د دي نه نور مهم ثبوتونه هم شته خو په خپل وخت به بيان شى.شلمانى قبيله د تاريخ ليكونكى دشمن دلاسه په اكثرو كتابونو كي وروستئي پاتي شوى ده. او د هغي وجه د شلمانو د تعليم نشتوب وو او ساده توب وو.

**انجنئر فريد شهزاده خان شلمانى, المملكةالعربيةالسعودية**

## سرچینې

* خان روشن خان، "تذكره"
* سيدا خان شنوارى، "The Khyber:A Historical Sketch"

وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
بي-٥٢ سټراټوفورټرېس

بټنوک|کيڼ|249px|بوئينگ سټراټوفورټرس بي-٥٢

**بوئينگ سټراټوفورټرس بي-٥٢** (انگریزي: B-52 Stratofortress) بم غورځونکې الوتکې دي  چې د دروند وزنه الوتکو په ډله کې راځي.کولاى شي بېلابېل هوايي ماموريتونه سرته ورسوي، دا الوتکې خورا ډېرې چټکې دي (البته دصوت له سرعت څخه نه دي چتکې) چې کولاى شي د ٥٠٠٠٠ فټه په لوړوالي الوتنه وکړي، او همدارنگه په دوديزو اوعصري بمونوسربېره د اتومي بمونو د وړلو اوغورځولو توان هم لري.

بي ٥٢ ډوله الوتکې تر ٣٥ کالونو پورې د امريکا دعمله لرونکې دروند وزنې بم غورځونکې الوتکو په لړ کې ريکارډ ټينگ کړى و. دا بم غورځونکې الوتکې د دې ځواک لري چې اوسنۍ هر ډول وسلې لکه توغندي، راکټې او نورې بېلابېلې وسلې وتوغوي او وغورځوي.  که چېرې د دې الوتکو بڼې لږ هم پرمختللې شي تر ٢٠٤٥ زېږدي کال پورې به د امريکا په اردو کې د تاريخ تېرې او پخواني ماډل الوتکې په توگه راڅرگندې نه شي.

دې ستراتيژيکې بم غورځونکې الوتکې په هغه وخت کې ١٤١٦٠ کيلومتره واټن په يوه ساه طى کاوۀ نو ځکه د لويو وچو ترمنځ الوتکه يا کانټيننټل بلل کېده، خو لکه څنگه چې په هغه وخت کې په هوا کې سون توکي رسونکې الوتکې نه وې؛ نو اوس کولاى شي چې خورا ډېره اوږده الوتنه وکړي.

## مخینه
دا الوتکه د (BUFF) په نامۀ چې د (Big Ugly fat fellow) پټ لوزى (مخفف) دى هم يادېږي چې مانا يې ( بدرنگه غټ چاغ انډيوال ) دى. دې الوتکې خپله لومړنى الوتنه د ١٩٥٢ زېږدي کال د اپرېل په پنځلسمه نېټه تر سره کړه، A ماډل الوتکې يې د ١٩٥٤ زېږدي کال د اگست په پنځمه لومړنى پرواز وکړ، B ماډل الوتکه يې د ١٩٥٥ زېږدي کال د جنوري په پنځه ويشتمه په لومړي ځل والوتله، C ماډل الوتکې يې د ١٩٥٦ زېږدي کال د مارچ په نهمه پرواز وکړ، تر دم گړۍ ٧٤٤ دانې B52 الوتکې جوړې شوې دي. په دې الوتکه کې پر نورو شيانو سربېره ډېر په زړه پورې خبره داده چې د سون توکو ټانکۍ يې په وزرونو کې دي کله چې دا ټانکۍ خالي وي، نو هغه د چا خبره د ډېر لوړ سړي لاس هم نه ورسېږي خو کله چې تشې وي نو بيا يې چې د وزرونو لاندې تېرېږې بايد د سر سره پام وکړې چې د تېلو د ټانکۍ سره ونه لگېږي.

تر اوسه پورې په ټوليز ډول ٧٤٤ بې ٥٢ ډوله الوتکې جوړې شوې دي، چې وروستى ماډل يې H ماډل نومېږي چې په ١٩٦٤ کې يې خپله الوتنه وکړه.

## ځانگړنې
thumb|right|249px|بوئينگ سټراټوفورټرس بي-٥٢
بي ٥٢ ډوله الوتکې  د بوئينگ شرکت جوړې کړې دي ، اته  دانې (TF-33) ماشينونه پکې کارېدلي دي،چټکتيا يې په ساعت کې٩٣٠کيلومتره ده ، پنځه نفره عمله لري ، د خطر په وخت کې پراشوټي سيستم هم لري، ټوټل بيه يې ٥٣،٤ ميليون ډالره ده.

* د کارولو ډول: درنده بم غورځونکې الوتکه
* د الوتکې د عملې شمېره: پنځه کسان (١ قوماندان، پيلوټ، د رادار افسر ، خنثى کوونکى، د الکټرونيک جنگ افسر )
* جوړونکى شرکت: د بوئينگ شرکت نظامي څانگه
* وروستۍ بيه: ۵۳.۴ ميليون امريکايي ډالره
* محرکه ځواک: اته دانې  پراټ اينډ ويټني ماډل TF33-P-3/103 ماشينونه
* اوږدوالى: ۴۸.۵ متره
* سور: ۶۵.۴ متره
* جگوالى: ۱۲.۵ متره
* خالص وزن: ۸۳۲۵۰ كيلو گرامه
* له بارسره اخري وزن: ۲۱۹۶۰۰ كيلو گرامه
* د چټکتيا اخري حد: ۹۳۰ كيلو متره په ساعت کې
* له ځمکې څخه په لوړه ارتفاع کې الوتنه: ۵۰۰۰۰ فټه
* په يوه ساه الوتنه (په هوا کې بې له کوم سون توکواخيستلو): ۸۸۰۰ ميله  يا ۱۴۱۶۰ كيلومتره
* وړونکې وسلې: ۳۱۷۱۰ كيلو گرامه بېلابېل بمونه،ماينونه او توغندي

## سرچينې

** http://benawa.com/kandahar.php?id=30320 

وېشنيزه:بم غورځونکي الوتکې
وېشنيزه:امريکايي بم غورځونکي الوتکې
گوزڼ

بټنوک|کيڼ|169px
**گوزڼ** یا پولیو (poliomyelitis) یوه انتاني ناروغي ده چی عصبي سیستم اغیزمن کوي او کله کله د فلج سبب گرځي. د پولیو ویروس د منتنو خوړو، د څښاک اوبو، ډکو متیازو او د لمبا ډنډونو له لیاری انسان ته انتقال مومي.

په سلو کې ۹۰ د پولیو په ویروس اخته ناروغان هیڅ ډول نښی نښانی نه ښکاره کوي. په سلو کې ۵ ناروغان د منتن کیدو څخه ۲۱ ورځی وروسته ځینی نښی نښانی ښيي لکه کانگی، زړه بدوالی، سرخوږی او د گیډی درد. دغه ستونزی یواځی ۲-۳ ورځی دوام کوي.

په سلو کې ۱ په ویروس اخته ناروغانو کې کیدای شي پورته یاد شوي نښی نښانی ډیری شدیدی وي او پدوی کې د اورمیږ شخوالی د لاسونو او پښو د عضلاتو شخوالی هم منځته راتلای شي چی دا د فلجي پولیو په نامه یادیږي.

د فلجي پولیو د منځته راتگ خطر په هرو ۱۰۰۰ ناروغانو کې ۱ ښودل شوی. پدوی کې کیدای شي یوه عضله او یا د عضلاتو یو گروپ اخته شي. که چیری د عضلاتو یو گروپ په ناروغی اخته شي نو ژوند د گواښ سره مخامخ کولای شي د بیلگی په ډول تنفسي عضلات، د مری عضلات، د مثانی او کولمو عضلات. فلج کیدای شي د شپږو میاشتو په موده کې ښه شي خو ځیني ماشومان په تل پاتي گوزڼ اخته کیږي.

هغه وگړي په ناروغی اخته کیږي چی له وړاندی معافیت نه وي ترلاسه کړی، پدی مانا چی واکسین شوي نه وي. د نړی نژدی ټول هیوادونه د پولیو د واکسین له برکته د لدی ویروسه پاک دي پرته له څلورو هیوادونو څخه چی پکې افغانستان، پاکستان، هند او نایجیریا شامل دي.

واکسین ددغی ناروغی د مخنیوي لپاره یواځنی اغیزمنه لاره ده.

## درملنه
د پولیو د ناروغی پر وړاندی کومه ځانگړی درملنه نشته یواځی نښی نښانی او اعراض د ناروغ د تکلیف د کمولو لپاره درمل ورکول کیږي.

## سرچينې

** http://www.afghanjirga.net/medicalbooks/instructions/index.php?pid=64

وېشنيزه:ناروغۍ
ملټيپل ميولوما

**ملټیپل میولوما** (انگریزي: Multiple myeloma یا MM) ناروغۍ د طب کارپوهانو له خوا د نن هاجکین لېمفوم Non-Hodgkin-Lymphom ناروغۍ د ډلې څخه شمیرل کیږي. نوموړې ناروغۍ د نن هاجکین لېمفوم د یوې  ټیټې درجې خبیثې ناروغۍ په توگه پيژندل شوې ده. د ملټیپل میولوما ناروغۍ د هډوکو په ماغزو کې د خبیثو لمفوسایتونو (B-cells)  څخه منځ ته راځي. دغه لمفوسایتونه په پایله کې د پلازما په حجروکې موتیشن (Mutation) منځ ته راولي او د نیمگړېو پلازما حجرو کولوني تولید کوي.

## اخذونه
*http://en.wikipedia.org/wiki/Multiple_myeloma
*http://myeloma.org/
*http://www.myelomaonline.org.uk 
*http://www.myeloma-euronet.org/ 
*http://www2.i-med.ac.at/radiologie/Lehrbuch_Radiologie/Skele
*http://www.multiplemyeloma.org/
*http://www.krebshilfe.de/blaue-ratgeber.html 

وېشنيزه:ناروغۍ
کازمېکي وړانگې

**کازمېکي وړانگې** *([[انگرېزي ژبه|په انگریزي]]: Cosmic ray)* کيهاني وړانگې دي چې د فضا څخه لکه لمر، کهکشان (Milchstrasse) او دنورو ستورو یانې گالاکسي (Galaxy) څخه راځي او دپروتونو، الفا ذرو، الکترونو او درند و هستو څخه جوړې شوې دي. کله چې نوموړې وړانگې او ذرې د ځمکې پر اتموسفير باندې و لگيږي، نو هلته د څه ناڅه پينځه ويشت کيلومترو په ارتفاع کې د هوا د مالېکولو سره هستوي تعا ملونه تر سره کوي، چې په پايله کې نورې هستوي ذرې په تېره بيا لکه میون (Meon)، پيون (Peon) ، نيوترون او الکترونه منځ ته راځي. کله چې فضا ته ساينس پوهان په فضايې بيړۍ کې سفر کوي، نو ښايي چې د هغې د کاپسل جوړښت دومره کلک وټاکل شي، چې دنوموړو لوړ انرژي وړانگو لکه لس په طاقت د يوويښت الکترون ولټه (1021eV) د خطر څخه خوندي وساتل شي. دا ځکه چې ازمېينو وښووله چې د فضايي بيړی په کاپسل یانې باندنۍ سطحه کې د نوموړو زرو د لگيدلو په پايله کې، لږ څه لس زره گرې په يوه ساعت کې (10 000 Gy/h) انرژي ډوز تو ليد کيږي. په داسې حال کې چې که ټول بدن ته په يووار سره شل گرې ورسيږي نو سمدلاسه سړی مړ کيږي.

د بېلگې په ډول که څوک په الوتکه کې د لندن څخه تر نيويارک پورې يو ځل تگ او راتگ وکړي، نو هغه ته لږ څه سل مايکرو سيورت (100μSv) انرژي ډوزرسيږي .

## اخذونه
* د هستې فېزيک لکچرنوټ - پوهنوال ډاکتر نظر محمد سلطانزی ځدراڼ

وېشنيزه:فېزيک
ظهير الدين محمد بابر

**ظهير الدين محمد بابر** د ۱۴۸۳ ز كال د فبرورۍ په ۱۴ زېږېدلى دى . دى د گوډ تېمور له اولادې څخه وو . د بابر پلار عمر شيخ ميرزا ، نيكه يې ابو سيد ميرزا ، غور نيكه يې سلطان محمد ميرزا ميرانشاه تېمور نومېده. مور يې كوتلوغ نيگور خانم نومېده ، چې د تاشكند د واكمن يونس خان لور وه .
ده ته په ۱۲ كلنۍ كې له خپل پلار نه د فرغانې پلاز ورپاتې شو . دده پلار عمر شيخ ميرزا د ۱۴۹۴ ز كال د جون په ۹ د ۳۹ كلونو په عمر ووژل شو . بابر د ډېرو كلونو په اوږدو كې له نورو خانانو او زمكه والو ( فيوډالانو ) سره په خپلمځني جگړو كې بوخت وو . 
نوموړى په ۱۵۰۰- ۱۵۰۵ كلونو كې د مغولي خان شيباني له لاسه افغانستان ته وتښتېد او په كابل كې يې خپله واكمني ټينگه كړه . په ۱۵۲۶ ز كال كې يې د پښتنو د لښكرو په مرسته پر هند تېرى وكړ او هلته يې د مغولي پاچاهانو او امپراتورۍ بنسټ كېښود . ( نور بيا )

## اخځونه
# http://ru.wikipedia.org/wiki/Бабур

وېشنيزه:د هند پاچايان
وېشنيزه:مغولي واکمن
موهن لال

پوجاپوره جمیت موهانان  موهن لال د ۱۹۵۷ کال د می په ۲۱ نېټه په پوني کې زېږېدلی دی، هغه په کیرالا او ټوله نړۍ کې پېژندل شوی دی، پوجاپوره جمیت اوس ۶۴ کلن سړی دی، مخ يې ډېر ګونځې شوی دی او د بوډا توب نښې پکې له ورايه ښکاري.
وېشنيزه:1960 زېږېدنې
وېشنيزه:ماليالم سينما
وېشنيزه:بهارتي فلمي ستوري
وېشنيزه:هندوان
وېشنيزه:هندو مذهبي لارښودان
وېشنيزه:هند او پاکستان
وېشنيزه:هند
بخارا

**بخارا** (په پارسی کې: *بُخارا* ، په ازبکي کې:*Buxoro* په تاجیکي کې: *Бухоро*)  د ازبکستان يو له لرغونو ښارونو څخه دى ، چې د بخارا ولايت منځۍ هم ده . د بخار ښار په ساحه كې د لرغونپوهانو د شل مترو ژورو كېندنو په پايله كې د كورونو ، د ټولگټو ودانيو پاتې شوني ، د كور لوښي ، سيكې ، وسله او د زرگرۍ شيان موندلي ، چې له ميلاد نه مخكې په څلورمه پېړۍ پورې تړاو لري .

## د بخارا وگړي
## د بخارا تاريخ
## د بخارا د ليدلو وړ ځايونه
## اخځونه
# http://ru.wikipedia.org/wiki/Бухара


وېشنيزه:د اوزبکستان ښارونه
سانت پيتر بورگ

**سانت پيتر بورگ** د روسيې د فدراسيون يو پخواننى ښار دى ، چې ددغه هېواد د شمال لوېديزې فدارلي حوزې او د لېنينگراد ايالت منځۍ ده . دغه ښار له اتلسمې زېږديزې پېړۍ نه د شلمې پېړۍ تر لومړيو پورې د روسيې پلازمېنه وه . 
د سانت پيتربورگ تاريخي نومونه :
* د ۱۷۰۳ ز كال د مى له ۱۶ ( ۲۷ ) د ۱۹۱۴ ز كال د اگسټ تر ۱۸ ( ۳۱ ) پورې د سانت پيتربورگ .
* د ۱۹۱۴ ز كال د اگسټ له ۱۸ ( ۳۱ ) نه د ۱۹۲۴ ز كال د جنوري تر ۲۶ پورې د پيتروگراد .
* د ۱۹۲۴ ز كال د جنوري له ۲۶ نه د ۱۹۹۱ ز كال د سيپټمبر تر ۶ پورې د لېنينگراد .
* د ۱۹۹۱ ز كال د سيپټمبر له ۶ نه راهيسې د سانت پيتربورگ په نامه ياديږي .
دغه ښار د خلكو تر منځ په خبرو كې د (( پيتر )) او (( پيتربورگ )) په بڼه هم ياديږي .
## د پيتربورگ تاريخ
## اوبه او هوا
## د چاپېريال (ايكالوژيكي )حالت
## وگړي
## د واك اورگانونه
## اداري او زمكنى وېش
## وټه(اقتصاد)
## صنعت
## گرزندوى
## ښاري بودجه
## ترانسپورت
## پوهنه
## زده كړې
## لوړې زده كړې
## منځنۍ زده كړې
## كولتور او هنر
## بېلابېل مالومات
## اخځونه
# http://ru.wikipedia.org/wiki/СПб
عارف خزان

بټنوک|عارف خزان يو افغان شاعر او اديب
**عارف خزان** (۱۳۳۰ ل كال د هرات ښار) د افغانستان يو پښتو ژبې شاعر دی.

## مخينه
عارف خزان د كرم خان زوى، پر ۱۳۳۰ لمريز كال د هرات په ښار كې زېږېدلى دى.

## زده کړې او ادبي کارندتياوې
عارف خزان لا ماشوم وو چې له زده كړې سره يې مينه پيدا شوه. لومړى يې په خصوصي توگه په زده كړه پيل وكړ او وروسته بيا د د فراه ولايت د ابو نصر فراهي په لېسه كې شامل او خپلو زده كړو ته يې دوام وركړ. دی لا کوشنی وو، په درېيم ټولگي کې وو چې د فراه ولايت د سيستان په نامه ورځپاڼه به يې لوستله او د دغې ورځپاڼې له لارې يې له شعر او شاعرۍ سره مینه پيدا شوه.

عارف خزان د ۱۳۵۲ لمريز كال نه راهيسې د كانو او صنايعو په وزارت كې كار كاوه. ده هممهال پر ۱۳۵۷ لمريز كال د افغان ستندرد مجلې د مسؤل مدير په توگه هم كار كړى دى. 
عارف خزان له ۱۳۵۴ لمريز كاله راهيسې شعر ليكي. دده شعرونه په ورځپاڼو، مجلو، مهالنيو او راډيو-ټلوېزيون كې خپاره شوي دي. همدا راز يې ځینې شعرونه ځینو سندرغاړو هم کمپوز کړي او د موسیقۍ په پردو کې يې زمزمه کړي دی.

کله چې پر ۱۳۷۱ لمريز کال په هېواد کې حالات لا ډېر کړکېچن شول، نو عارف خزان هم لکه د نورو گڼ شمېر افغانانو په څېر دې ته اړوت چې له هېواده بهر ولاړ شي، نو هغه وو چې پاکستان ته ولاړ او د ۴ کالو شاوخوا کې يې هلته ژوند وکړ. نوموړی پر ۱۹۹۶ ز کال له پاکستانه لومړی تاشکند ته او بيا له هغه ځايه د همدغه کال په سيپټمبر مياشت کې مسکو ته ولاړ. عارف خزان د روسيې په پلازمېنه مسکو کې څو کاله د لېمه (مجله) مجلې پازول چلوونکی وو. دی پر ۲۰۰۵ ز کال له روسيې څخه امريکا متحدو ايالتونو ته ولاړ او هلته د بريلېنډ ايالت په بالتيمور ښار کې مېشت شو.  
## چاپي اثار
۱- د سحر په غېږ كې، د شعرونو ټولگه ده، چې د افغانستان د ليكوالو ټولنې له خوا پر ۱۳۶۵ لمريز كال چاپ شوې ده.  

۲- له برهوت نه، دا هم د عارف خزان د شعرونو دويمه ټولگه ده، چې د افغانستان د ليكوالو ټولنې له خوا په ۱۳۶۹ لمريز كال كې چاپ شوې ده. 

۳- د لارو سره شپې، د عارف خزان د شعرونو درېيمه ټولگه ده چې پر ۱۹۹۸ ز كال په مسكو كې د لېمې مجلې د ادارې له خوا چاپ شوې ده. 

## ناچاپه آثار
## د شعر څو بېلگې
## سرچينې
۱- د سحر په غېږ کې، د ۱۳۶۵ لمریز کال کابل چاپ. 
 
۲- د لارو سره شپې ، ۱۹۹۸ زېږدي کال مسکو چاپ.  

۳- http://www.mashaalradio.org/audio/27258689.html

وېشنيزه:پښتانه شاعران  
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:افغانان
الكساندر هومبولدت

بټنوک|الکساندر هومبولدت
**الكساندر فون هومبولدت** (انگریزي: Alexander von Humboldt) یو نامتو جرمني پوه ، فزيكپوه ، د اسماني ډبرو په برخه كې څانگيز، جغرافه پوه ، بوټپوه (نباتپوه) ژوپوه ، مخترع او سيلاني ، د ويلهلم فون هومبولدت كشر ورور ، د ۱۷۶۹ ز كال د سيپټمبر په ۱۴ د المان د برلين په ښار كې زېږېدلى دى.
## د پوهنې لاره
## پوخ عمر
## سيلاني
## د امريكا دويم كشف
## بيا په اروپا كې
## روسيې ته د سيلاني سفر
## د ژوند وروستي كلونه
## پايلې
## اختراعات
## دده په نامه نومول شوي ځايونه
## د ژويو په نړۍ كې
## د بوټو په نړۍ كې
## په زړه پورې فاكټونه
## چاپ شوي اثار
## اخځونه
# http://ru.wikipedia.org/wiki/Гумбольдт_Александр_фон

وېشنيزه:آلماني ساينسپوهان
وېشنيزه:ساينسپوهان
وېشنيزه:آلمانيان
هېواد

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | هغه جغرافيايي سيمه يا خاوره ، چې ټاكلې پولې او دولتي خپلواكي ولري ، يا هم د كوم بل دولت تر واك لاندې وي ( مستعمره وي ، يا تر حمايي لاندې وي ) د هېواد په نامه ياديږي . د هېواد د ويي ( كليمې ) مانا نه يوازې خاوره ده ، بلكې ددغې خاورې وگړي هم دي . هېواد همدا راز په راتلونكې كې د بشپړ دولت د جوړوېدو وسيله او ددغې خاورې د هر غړي لپاره په مطلق ډول واحد قوانين دي .

## هېواد او كه دولت
كه څه هم د هېواد او دولت كليمې ډېرى وختونه د هم مانا كليمو په توگه كاريږي ، خو د دوى ترمنځ ډېر توپير شتون لري . دولت د واك د هغه سياسي غونډال ( سېستم ) مانا لري ، چې په ټآكلې خاوره كې رامنځته شوى وي . خو د هېواد د كليمې مانا د خاورې د كولتوري ، جغرافيايي او نورو فاكټورونو سره تړاو لري . د هېواد ويي د دولت تر كلېمې لږه رسمي ده . د ساري په توگه اروپايي ټولنه په خپل ذات كې هغه هېواد دى ، چې د اروپا ډېر دولتونه پكې شامل دي ( جمهوريتونه ، خانۍ ، شاهي او داسې نور ) . بله بېلگه به راوړو : د كمونيستي پېر پولېنډ او د اوسني پولېنډ هېواد هماغه يو هېواد دى ، خو دولت يې بدل شوى او بل دى .

## دا هم وگورئ
* دولت
* اروپايي ټولنه

## اخځونه
# http://ru.wikipedia.org/wiki/Страна

وېشنيزه:ځمکپوهنه
دولت

**دولت** د ټولنې يو ځانگړى جوړښت دى ، چې د ټاكلې خاورې د ټولو ټولنيزو او كولتوري گټو په واسطه متحد وي ، خپل اداري غونډال ( سېستم ) ، د امنيت غونډال ، كورنۍ او باندينۍ خپلواكي ولري .

## د دولت تعريف
دولت د یوې اوږدمهالې، ورو او پرله پسې ودې ‎پایله ده، خو په دې وده كې يورنگي نه لیدل کېږي. د ځمکې په بېلابېلو برخو کې د مېشتو وگړو د فطري چا پېریال او طبيعي اختلافونو له كبله په مختلفو ځایونو او وختونو کې د دولت ‎پیل په مختلفو حالاتو کې وشو. د دغو مخالفتونو په نتیجه کې د دولت بڼې هم مختلفې پاتې شوې دي.

# دختیځ سلطنت.
# د یونان مدني دولتونه
# د روم سلطنت
# د زورواکانو دولت
# ملي دولت

## په پوهنه كې د دولت تعريف
## ايتيمولوجي
## د دولت نښې
## دولت او كه هېواد
## د دولت ډولونه
## د دولت تاريخي شاليد
## د لومړني دولت رامنځته كېدل
## د دولت دندې
## د نړۍ دولتونه
## اخځونه
# http://ru.wikipedia.org/wiki/Государство

وېشنيزه:سیاستپوهنه
پولنډ

**پولنډ** (پولنډي ژبه: *Polska)* په رسمي توګه د پولنډ جمهوریت په منځنۍ اروپا كې يو هېواد دى .
د دغه هېواد شمال لورې ته د بالتیک سمندر په لويديځ كې له جرمني ، په سويل لوېديځ كې  له  چک  ، په سويل كې له سلواکيا ، په سويل ختيځ كې له اوكراين ، په ختيځ كې له بلاروس ، په شمال ختيځ كې له لیتوانیا او د روسيې له کالینینګراد ولايت سره پوله لري . د پولنډ پلازمینه د وارشو ښار او مساحت یې ۹۰۴'۳۱۱ کیلومتره مربع دی.

## د پولنډ نوم
## د اروپايي ټولنې مشري
پولنډ ته د ٢٠١١ز کال د جولاى په لومړۍ نېټه رسماً د اروپايي ټولنې دوره يي مشري وسپارل شوه. په همدې ورځ  د اروپايي ټولنې د غړو هېوادونو چارواکو دا مناسبت په وارسا کې د پولنډ له صدراعظم ډونالډټوسک سره په گډه ولمانځه.

پولنډ ته د اروپايي ټولنې مشري په داسې حال کې سپارل کېږي چې اروپايي ټولنه خپله راتلونکې اوږدمهالې بودجه تصویبوي او داسې ښکاري چې د پولنډ په څېر بېوزلي هېوادونه به د جرمني په څېر له شتمنو هېوادونو سره له ژور توپیر سره مخامخ وي، ځکه په اروپايي هېوادونو کې د روان اقتصادي بحران له وجې په لگښتونو کې د سپما غوښتنه کېږي.

تمه کېږي چې اروپايي کمیسیون به نن له ۲۰۱۴ څخه تر ۲۰۲۰ کال پورې د مالي پلانونو مسوده اعلان کړي.

پولنډ د اروپايي ټولنې د مشرتابه د اخیستو هرکلی کړی او د دې هېواد د بهرنیوچارو وزیر رادوسلاو سیکورسکي ژمنه وکړه چې له دې فرصت څخه به د ډله ییزو پروژو په برخه کې د اعتماد د رامینځ ته کولو لپاره کار واخلي.

## جغرافيه

## تاريخ
پخوانی کمونیست هېواد پولنډ، په ۲۰۰۴ کال کې د اروپايي ټولنې غړی شو.

## سياسي جوړښت
## سیاسي ګوندونه

## اداري وېش
چپه|570px

## وټه (اقتصاد)
## كاني شتمني
## صنعت

## كرنه
## صادرات
## وګړي

## پوځ
ټومبل| 

د پولنډ هوایی ځواک

## بشري سازمانونه
## كلتور

## سرچينې
# http://ru.wikipedia.org/wiki/Польша
# ازادي راډيو
# د اوسکار شینډلر د انامیل فابریکه
وېشنيزه:پولنډ
كاوفمن

نامتو روسى جنرال **كنستانتين پيتروويچ فون كاوفمن** د ۱۸۱۸ ز كال د فبرورۍ په ۱۹ ( د مارچ ۲ ) نېټه زېږېدلى دى . 
فون كاوفمن پوځي پوهنتون پاى ته ورساوه . له ۱۸۴۴ ز كال نه راهيسې يې په قفقاز كې دنده ترسره كوله . په ۱۸۵۳ - ۱۸۵۶ كلونو كې يې له توركيې سره په جگړه كې ، چې د ختيځې جگړې په نامه هم يادېده ، برخه واخيسته . دغه مهال دى كنډكمشر وو او د (( كرس )) پر كلا باندې د بريد گډونوال وو . په ۱۸۶۱ ز كال كې د روسيې د پوځي وزارت د ليكڅانگې مشر شو . په ۱۸۶۵ ز كال كې د روسيې د شمال لوېديزې سيمې ، چې د بېلاروسيې او ليتوا ځينې سيمې پكې شاملې وې ، د والي او د (( ويلن)) د پوځي حوزې د قوماندان په توگه وټاكل شو . په ۱۸۶۷ ز كال كې د توركيستان د پوځي حوزې د قوماندان او والي په توگه په كار پيل وكړ . ده د روسي امپراتورۍ له خوا د منځنۍ اسيا په ښكېلولو كې كارنده ونډه واخيسته . په منځنۍ اسيا باندې دده تر قوماندې لاندې د پوځونو د بريد پر مهال ده خېوه ( ۱۸۷۳ ) ، بخارا ، سمرقند ( ۱۸۶۸ ) ، خوقند ( ۱۸۷۵ )، او تاشكند ونيول .
جنرال كاوفمن د توركيستان د پوځي حوزې د لوى قوماندان او د توركيستان د والي په توگه تر ۱۸۸۲ كاله پورې كار وكړ . دده د والي توب په پېر كې ، له افغانستان سره د روسيې اړيكي دده له لارې ټينگېدل او د افغان امير شېر علي خان دربار ته د روسي سفير جنرال ستولېتوف پلاوى هم دده له لوري په ۱۸۷۸ ز كال كې كابل ته استول شوى وو . كاوفمن د ۱۸۸۲ ز كال د مى په ۴ ( ۱۷ ) ومړ .
## اخځونه
# http://ru.wikipedia.org/wiki/Кауфман_К.
ومان نيازى

ښاغلى **ومان نيازى** په ۱۳۴۸ ز كال كې د غزني ولايت د شيلگر په ولسوالۍ كې زېږېدلى دى . ومان نيازى شاعر ، لنډه كيسه ليكوال ، انځورگر او ژورناليست دى . دده دوه شعري ټولگې چاپ شوې دي . ده گڼې لنډې كسيې او ډېر انځورونه كښلي دي .
د ومان شعر نوى دى ، لنډه کيسه يې تر ډيره د هغه کلي تصوير راکوي چې ډير نه دى کښل شوى او په انځورگرۍ کې يې شاعرانه فکر وينو . 
## اخځونه
# http://www.bbc.co.uk/pashto/news/story/2009/12/091217_studio7-oman-naizay.shtml
رنجيت سېنگ

280px|کيڼ|thumb|رنجيت سېنگهـ د پنجاب پخوانی واکمن
د پنجاب مهاراجا او د سيك دولت جوړونكى **رنجيت سينگهـ** په ۱۷۸۰ ز كال كې زېږېدلى دى . د اتلسمې پېړۍ په پاى كې د مغولو د امپراتورۍ د له منځ تگ نه وروسته پنجاب د افغانانو او سيكانو له خوا اداره كېده . د رنجيت سينگهـ پلار د سيكانو د (( ميساليا)) سوكېرچاكيا قبېلې مشر وو . په ۱۷۹۲ ز كال كې دده له مړينې نه وروسته رنجيت سينگهـ د قبېلې مشر شو . له څو جگړه ييزو كمپاينونو نه وروسته د ميساليا ټولو سيكانو دى د خپل مشر په توگه ومانه ، چې په پايله كې پنجاب د سيكانو د يوه دولت په توگه رامنځته شو . د ۱۸۰۱ ز كال د اپرېل په ۱۲ رنجيت سينگهـ د سيكانو د مهاراجا په توگه تاج پرسر كړ . دى په ۱۸۳۹ ز كال كې په كوجران والا كې مړ شو.
 
## سرچينې
# http://ru.wikipedia.org/wiki/Ранджит_Сингх

وېشنيزه:د سېکهانو پاچا
وېشنيزه:سېکهان
وېشنيزه:د پنجاب واکمنان
بشري پوهنې

**بشري پوهنې** هغه دسپلينونه دي، چې د مانيز ( معنوي )، ذهني، اخلاقي، كولتوري او ټولنيز كار او فعاليت په ساحو كې د انسان څېړنه كوي. د موضوع ، مضمون او مېتودولوجۍ له مخې، بشري پوهنې ډېرى وختونه له ټولنيزو پوهنو سره يو ډول گڼل كيږي او له هغوى سره گډيږي ( هغوى قطع كوي ) . د بشري پوهنو لړليك په لاندې ډول دى :
#وگړپوهنه (انتروپولوجي)
#فلسفه
#تاريخ
#كولتور پوهنه
#متنپوهنه
#پيداگوجي
#هنرپوهنه
#ادبپوهنه
#ارواپوهنه
#خبريالي
#اخلاق
#ښكلاپوهنه
#لرغونپونه
#ليكپوهنه (گرافولوجي)
#ژبپوهنه
#ټولنپوهنه (سوسيولوجي)
#واگتپوهنه
#رښتپوهنه (حقوقپوهنه)
#توكمپوهنه
#پوهپوهنه

## اخځونه
http://ru.wikipedia.org/wiki/Гуманитарий

وېشنيزه:پوهنه
طبيعي پوهنې

**طبيعي پوهنې** د پوهنو هغه برخه او ټولگه ده ، چې له انسان نه بهر د طبيعي ښکارندو ( پديدو ) څېړنه کوي . د طبيعي پوهنو لړليک په لاندې ډل دى :
#ستورپوهنه
#ژونپوهنه
#جغرافيه
#ځمکپوهنه
#پنځپوهنه
#کيميا
#شمېرپوهنه
#تخنيک پوهنه
## اخځونه
#http://ru.wikipedia.org/wiki/Естественные_науки
سولي پرودممه

بټنوک
د فرانسوي ژبې تکړه شاعر او مقاله لیکونکی “رېنۍ-فغانسوا-ارماند سولي پرودوممه” د ۱۸۳۹ زېږدیز کال د مارچ دمیاشتي په ۱۶ نېټه چي د ۱۲۱۷ لمریز کال د حوت دمیاشتې د ۲۵ نېټې سره سمون خوري د فرانسې په پلازمېنه پاريس کې زېږېدلی دی چي د ۱۹۰۱ زېږدیز کال د نوبل جایزه يې گټلې ده او نوموړې جایزه  په تاریخ کښي د نوبل دادبیاتو لومړنۍ جایزه ده .

پوردوممه په لومړیو وختونو کښي غوښتل چي انجینر سي خو بیا یې فیلسوفي انتخاب کړه او وروستی  اتنخاب یې شاعري وه چي رښتیا هم یو لوی شاعر ترې جوړسو . هغه په خپل شعر کښي خپل مرام بیانوي څو د عصري وخت لپاره علمي شاعري رامنځته کړي . 
ويل سوي دي چي هغه یو ډېر رښتونی او سودايي انسان  او  پلار یې دوکاندار وو . 
په فرانسه کښي د پېرناساوس نومي ښوونځۍ د نولسمي پېړۍ د فرانسوي شاعرۍ یوه ادبي ښوونځۍ وه چي له غړو څخه یې یو هم  پرودوممه وو او ددې دندي سره ترڅنگ نوموړي  د ۱۸۸۱ زېږدیز کال  څخه بیا ترمرگه پوري  د فرانسوي اکاډمۍ د یوه غړي په حیث دنده هم لرله .

د نوموړي ليکوال او شاعر ۴ نثري او ۱۲ شعري ټولگي چاپي سوي دي .

پرودوممه د فرانسې په شاتېنې-مېلېبري نومي ښار کښي د ۱۹۰۷ زېږدیز کال دسپټمبر دمیاشتي په ۶ نېټه د ۶۸ کلنۍ په عمر ددې دنیا څخه سترگي پټي کړې .
ملي گټې

**ملي (دولتي) گټې** د يوه هېواد سياسي خپلواكي ، د دولت په كورني ژوند كې له بهر نه د هر ډول لاسوهنو مخنيوى ، د هغه د پولو ساتنه او داسې نور دي . همدا راز د يوه هېواد دولتي ( ملي ) گټې ددغه دولت زېرمو ته وده وركول ، د هغوى پر بنسټ د هېواد د وټندويې ، پوځي ، مالي ، پوهنيزو-تخنيكي او نورو ځواكونو پياوړي كول ، د هېواد د جيوپوليتيك اغېز پياوړي كول ،د وگړو د سوكالۍ ، كولتوري ، اخلاقي كچې لوړول ، او د ټولنې ذهني وده .
## اخځونه
# http://ru.wikipedia.org/wiki/Национальные_интересы
د بهرنيو اړيکو او څارگرۍ اداره

[300px|بټنوک|د ادارې مرکز په [پراگ کی (آدرس:Střelničná  1673/10 Praze 8-Kobylisy)]]
[300px|بټنوک|د اطلاعاتو مرکز په [پراگ کی (آدرس:ul. Na Pavím vrchu 1949/2, Praha 5) ]]
**د بهرنيؤ اړیکو او څارگرۍ اداره** (په چېکي:*Úřad pro zahraniční styky a informace*)  چېک جمهوريت د څارگرې ادارې نوم دی. دغه استخباراتي يا( څارگره) اداره غير پوځي اداره ده. دغه څارگره اداره له وټه ايزې ، سياسي او امنيتی معلوماتو سره پزړه پورتیا لري. دغه اطلاعات د ادارې له خوا شنل کېږي اوشننې ېې د چک حکومت ته ورلېږي. د چک حکومت د شننو په اساس پرېکړه کوي . د چک څارگره اداره د اروپا د څارگرې ادارې، سيا، موساد سره همکاري کوي.
## تاريخ
د چېک د جمهوریت تر پیدایښت وروسته په ۱۹۹۳ کال کی څلور څارگرې ادارې  درلودل چې دوه یی  پوځی څارگرې ادارې وې او دوې یی غیر پوځی څارگرې ادارې وې.
په اوس وخت کی د چېک په جمهوریت کی یوازې درې څاگرې ادارې شته . 
د بهرنیو اړیکو او څارگرۍ اداره په ۱۹۹۳ کال کی تاسیس شوه. دغه څارگرۍ اداره د 154/1994 قانون لخوا تعریف شوی دی. مرکز یی په پراگ کی دی.   د څارگرې د ادارې مدیر د داخلې د وریر لخوا ټاکل کېږی او د چېک حکومت ته مسول دی. د ۲۰۱۴ کال څخه د اداري رئيس Jiří Šašek دي.

## د رئيسانو فهرست

## سرچينې
ÚZSI:

وېشنيزه:څارگرې ادارې
وېشنيزه:چېک جمهوريت
منگل

تاریخ  نسب شجرې د لیدلو څخه څخه څرگندیږي چی منگل په اصل کې کرلاڼي پښتانه دي. منگل د پکتیا ولایت د سترو قبیلو له جملې څخه شمېرل کیږي، شمال ته یې ځاځی، شمال ختیځ ته یې څمکنی او مقبل، لوېدیځ ته یې توتاخېل او احمدزی او جنوب ته یې ځدراڼ او دخوست قبایل او ختیځ ته یې سبری او مقبل پراته دي.د ځینو روایتونو له مخې دوی تقریبآ شپږ اووه سوه کاله د مخه دهنی د قبیلې سره یو ځای د بنو په سیمه کې اوسېدل او د شیتکو د غلبې په وجه یې د بنو سیمه پرېښوده او دخوست او د کورمې لوېدیځو غرنیو سیمو ته راغلل او هلته مېشته شول چې تر اوسه پورې هماغلته استوگنه لري. منگل اکثره د کرنې او مالداری په چاور بوخت ديږ ددې لپاره چی ځمکې یې لږی دی نو کرنه هم پکې لږه ده. منگل عمومآ د خپل ژوندانه اړتیاوې د لرگو د سوداگرۍ او موټرونو چلولو له لارې تامینوي. منگل د پکتیا ولایت د موسي خېلو او جانی خېلو په ولسوالیو او دی قلندر د علاقه داری کې استوگنه لري، خوددوی یو شمیر په سیدکرم، ځاځیو، څمکنیو، ځاځی میدان او خوست په ولایت کې هم ژوند کوي. همدا راز د دوی تقریبآ (1000) کورنۍ د ډیورنډ د کرښې نه پورې خواته په ترې منگلو او کورتری منگل کې چې په کورمې ایجنسی پورې مربوط دي مېشته دي چی یې تقریبآ (7068) تنه دي  (خو دغه شمیر موسق او دقیق ندی) او د افغانستان د منگلو سره نږدې اړیکې لري.منگل د کرنې او مالدارۍ نه پرته عمومټ د چارتراشو دلرگیو تجارت هم کوي.منگل او دمیرزکې .جاني خیل،قلندر،لجې،پټان،څمکنی، او دخوسب ځینې ولسوالیو کې مېشت دي.هیره د نه وي چې دمنگلو نرخ په پکیتا کې ځانکړي اهمیت او مشور دي.نرخ نه لیکل شوی دودیز قانون دې چې زیاتره حقوقی دغوې د منگلو دنرخ په برکت خلاصیږی

وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
وېشنيزه:سندرغاړي
وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي
وېشنيزه:افغان سندرغاړي
وېشنيزه:افغانان
كپېړ

**كپېړ**، ډېرگړی كپېړان، په پاړسي ژبه كې (تمساح)، ( Crocodylia, يا Loricata ) د اوبو له هغو شمزنو (فقاريه) ژويو څخه دى، چې د خاپوړنو ژويو په ډله كې شمېرل كېږي او په افریقا، امریکا، استرالیا کې په سیندونو کې ژوند کوي. کپېړ په افریقا کې په نیل سیند کې او په امریکا کې په میسیسیپي سیند کې ژوند کوي. 

كپېړ په يوناني ژبه كې د ( κροκόδειλος ) په نامه ياديږي، چې د «ځيږه چينجي» يا «شډل پوست لرونكي چينجي» مانا لري. داسې گڼل كېږي، چې كپېړان يوسلو شل ميليونه كاله پخوا، په ميلوي پېر كې راپيدا شوي دي. په اوسنيو ژونديو موجوداتو كې د هغوی نږدې خپلوان مرغان دي. اوسني ټول كپېړان د دوه ډوله ژوند لرونکيو ژويو په ډله کې شمېرل کېږي. په بله وينا کپېړ د نيم وچې او نيم اوبو ژوند لرونكی داړونكی ژوی دی چې په اوبو كې، اوبو ته نږدې او يا هم پر هغو نورو ژويو بريدونه كوي، چې د اوبو څښلو لپاره اوبو ته نږدې كېږي.

## د کپېړ بدن
کپېړ يو خاپوړن دی چې ځواکمنه لکۍ لری. کوپړۍ يې لويه ده او هډوکي يې تش دي. د کپېړ بدن د پوستکي سپر پوښولی کېږي.

## د کپېړ [[زړه]]
د کپېړ زړه دوه دهلیزونه او دوه د زړه بطنونه لری. د هغه د وینې د بهير جهاز تړلی غوڼدال (سیستم) دی. د کپېړ د بدن تودوخه دايمي ده. هغه د تيورو ځناورو، کبانو او نورو خاپوړنو ژويو ښکار کوي.

## د کپېړ جنس
کپېړ په دوو جنسونو تقسيم کېږی. د کپېړ ښځينه هر کال نژدې ۱۵ هگۍ اچوي. کپېړ تر پيدايښ وروسته  په سيند کې لامبلای شي.

## د کپېړ ډولونه
*کپېړ
*اليگاټور
*Gavialidae
400px|بټنوک|کيڼ|کپېړ - اليگاټور - Gavialidae

## مارفولوجيكي ځانگړنې

## د كپېړ او اليگاتور ترمنځ توپير

## د كپېړ پوستكى

## د هډوكو غونډال

## د تنفس جهاز

## د وينې غونډال

## د هاضمې غونډال

## د زياتېدو او زېږېدنې غړي

## عصبي غونډال او حسي غړي

## د ژوند طرز

## د شمېر زياتېدنه

## تكاملي(اوږدمهاله )وده

## اړين مالومات

## د كپېړانو ډلبندي

## سرچينې
# http://ru.wikipedia.org/wiki/Crocodylia

## باندنۍ تړنې
* کروکوډيليان آنلاين 
* د کپېړ د ژونپوهنې توکبنسټ
* په آسټراليا کې د کپېړ حملې 
* د بي بي سي خبري څانگه لخوا د کپېړ په وينه کې يوه اهمه موندنه
* 90m years old fossils of crocodile found in Brazil 
* Crocodylidae

وېشنيزه:کپېړان
وېشنيزه:د افريقا خاپوړن ژوي
وېشنيزه:د سهېلي امريکا خاپوړن ژوي
وېشنيزه:د آسيا خاپوړن ژوي
وېشنيزه:د سوېلي امريکا خاپوړن ژوي
وېشنيزه:د آسټراليا خاپوړن ژوي
مقننه قوه

**مقننه قوه** یا ملی شورا د دولت یو عالی ارگان دی چی د قانون جوړونی، د ملت څخه استازیتوب او د حکومت یا د اجرایه قوی له گړنو څخه د څارنی دنده او صلاحیت لری. په بعضی هیوادونو کی مقننه قوه په نامه د پارلمان یادیگی او پارلمان د فرانسوی کلمی له (parlement) چی له (parler) څخه اخسیتل شوی ده یعنی خبریکول یا بحث کول معنی ورکوی. د افغانستان مققنه قوه یا ملی شورا له دوه مجلسونو څخه تشکیل شوی ده ولسي جرگه او مشرانو جرگه.

وېشنيزه:مقننه قوه
اجرايي قوه

**اجرايه قوه** يا حکومت د دولت هغه ارگان دی چی د قانون د پلی کولو دنده لری. د اجرايه قوې غړی عموما ًد وزيرانو په نامه يادېږی.

وېشنيزه:حکومتي سازمانونه
مارشال غلام حيدر خان چرخي

250px|کيڼ|بټنوک|'''مارشال غلام حيدر خان چرخي'''
250px|کيڼ|بټنوک|'''مارشال غلام حيدر خان چرخي'''
سپه سالار **غلام حیدر خان څرخي** د ملک صمد خان یوسفزي څرخي زوی وو. نوموړی په ۱۸۷۹ ز کال کي د امیر شېر علی خان د واکمنۍ پر مهال د مرکزي ځواکونو بولندوی وو او وروسته یې د امیر محمد یعقوب خان د واکمنۍ پر مهال په علي مسجد کې د سرحدي ځواکونو د بولندوی په توگه دنده ترسره کوله. غلام حیدر خان څرخي د خپل پلار په څېر د انګرېزانو په وړاندي خونړي جګړې ترسره کړې او کله چي د امیر شېرعلي خان تر مرګ وروسته امیر عبدالرحمان خان واک ته ورسېدی، غلام حیدرخان یوازینئ شخص وو چي د عبدالرحمن خان له لوري سزا ورنکول سوه او د افغانستان په دولت کي یو ستر نظامي شخصیت وګرځېدی. 

غلام حیدرخان څرخي په 1299 هجري سپوږمیز کي د امیر عبدالرحمان خان په امر د وزیر اکبر خان د زوم سید محمود کونړي پاڅون په ختیځ افغانستان کي غلۍ او هغه یې تیښتي ته اړ ایستی. غلام حیدر خان د امیر عبدالرحمان خان د حکومت د ټینګښت په موخه په کندهار، غزني، نورستان او ننګرهار کي بېلابیلي دندي ترسره کړې، او کله چي د ترکستان والي وو د امیر په امر یې له هغه ځایه شینوارو ته هم لښکر وویست او په ختیځ افغانستان کي یې د هغوی بغاوت سخت وځپه. امیر د نوموړي له جنګي او فوځي زړورتیا څخه سخت خوښ وو، او بل ځل یې د غلجيو په بغاوت کي دده له ځواک څخه بیا کار واخیست چي په دې توګه هغه بغاوت هم وځپل سو.

غلام حیدر خان په 1306 هجری سپوږمیز کي د امیر عبدالرحمان خان د اکا زوی اسحاق خان ته په ماته ورکولو کي لویه ونډه واخیستل او د هغه په ځپلو یې له امیر څخه د سپه سالار لقب لاسته راوړ. ( د یادولو وړ ده چي اسحاق خان د امیر په وړاندي بغاوت کړی وو ). غلام حیدر خان څرخي تر دې وروسته د نورستان لویه فتحه ترلاسه او د هزاره جاتو په بغاوت ځپلو کي یې د امیر سره بې کچي مرسته وکړه.

## مړینه
غلام حیدر خان څرخي د تاریخونو پر بنسټ په 1897 زیږدیز کال کي د انګرېزانو د یو توطیې له مخي لمړئ مسموم او بیا وفات سو.

## اخځونه
# http://www.tamimkvrs.com/aaa/ghulamhaidarkhan.html

وېشنيزه:د افغانستان نوميالي
قضايي قوه

**قضایه قوه** د دولت هغه ارگان دی چی د قانون د تفسیر صلاحیت لری.دابتدایی محکمه، د مرافعی محکمه او ستره محکمه د قضایه قوی ارگانونو څخه شمیرل گیږی.
محمد محقق

framepx100|left|thumb|'' محمد محقق '''
**محمد محقق** د افغانستان د خلکو د اسلامي وحدت د گوند مشر او له پخوانيو جهادي جنگسالارانو څخه یو دی. هغه د افغانستان د ولسي جرگې غړی هم پاتې شوی.

## زده کړې
محقق خپلې لومړنۍ زده کړې په افغانستان کې کړي د تشيع مذهب اړونده اسلامي زده کړې يې د ايران د قم په ښار کې بشپړې کړي .

## شخصي ژوند
محمد محقق درې ماندينې او ۲۳ بچيان او ۲۴ لمسيان لري.

## سرچينې

وېشنيزه:هزاره گان
وېشنيزه:افغان جنگسالاران
پښتو سيندونه

**پښتو سيندونه** د دوه سوه کالونو څخه راپدېخوا ليکل شوي او چاپ شوي دي. په دې مخ کې د پښتو ژبې يو ژبيز او دوه ژبيز سيندونه، د چاپ کال، د ليکوال، او سرليک له مخې په لړليک کې اوډل شوي.
## تاريخ

## چاپ شوي سيندونه



انځور:Pashtu-Seend-By-MohammadGul-Mohmand.jpg|پښتو سيند
انځور:Pashtu-Seend-By-MohammadGul-Mohmand-Back.jpg|پښتو سيند
انځور:Daryab-Pashtu-Pashtu-Dictionary.jpg|درياب (سيند)
انځور:بهيج انگليسي پښتو سيند.jpg|بهيج انگليسي پښتو سيند
انځور:English-Pashtu-Dictionary.jpg|انگرېزي-پښتو سيندونه
انځور:English-Pashtu-Dictionary-back.jpg|انگرېزي-پښتو سيندونه
|پښتو سيند
انځور:English-Pashtu-Dictionary-Pashtu-Academy-Kabul-Back.jpg|پښتو سيند
انځور:Pashtu-Russian-Dictionary-M-G-Islanov.jpg|پښتو روسي قاموس
انځور:Pashto Qamus.jpg|پښتو پښتو تشريحي قاموس
انځور:Zahid-Pashtu-Pashtu-Dictionary.jpg|زاهد پښتو پښتو سيند
انځور:Pashtu-English-Dictionary-Afghanistan-Academy-of-Science.jpg|پښتو سيند
انځور:Pashtu-English-Dictionary-Afghanistan-Academy-of-Science-Back.jpg|پښتو سيند
انځور:Pashtu-English-Dictionary-Afghanistan-Science-Academy.jpg|پښتو سيند
انځور:Pashtu-English-Dictionary-H-G-Raverty.jpg|پښتو سيند
انځور:Pashtu-English-Dictionary-H-W-Bellew.jpg|پښتو سيند
انځور:Russian-Pashto-Dictionary.jpg|روسي پښتو درسي قاموس
|ناروېژي - پښتو سيند
انځور:Pashtu-Norwegian-Dictionary-back.jpg|ناروېژي - پښتو سيند
انځور:قاموس2.png|پښتو - دري سيند
انځور:جرمني پښتو سيند.jpg|جرمني - پښتو سيند



## سرچينې
‎
* http://www.scribd.com/doc/34315756/Pashto-Dictionaries
* قاموسونه - ډيجيټال شوي پښتو سيندونه 

## باندنۍ تړنې
* قاموسونه - د انټرنټ پر مټ د پښتو سيندونو خونديځ 

وېشنيزه:پښتو سيندونه
سورة البقرة

سورة البقرة د قرآن دويمه سوره ده.

وېشنيزه:قران
وېشنيزه:قراني سورتونه
سورة النساء

**سورة النساء** د قرآن څلورمه سوره ده.

وېشنيزه:قران
وېشنيزه:قراني سورتونه
سورة الأنفال

**سورة الأنفال** د قرآن اتمه سوره ده

وېشنيزه:قران
وېشنيزه:قراني سورتونه
آلانين ټرانس امينېز

**آلانين ټرانس امينېز** يا **ALT** د ټرانس امينېز د ډلې يو اېنزايم دی. د دې اېنزايم دويم نوم **سېروم گلوټامېک پايرووېک ټرانس امينېز** (SGPT) يا **آلانين امينوټرانسفېرېز** (ALAT) هم دی.

دا اېنزايم د وينې په پلازما او د بدن په نورو ووبونو کې موندل کېږي، خو تر ټولو زيات د دغه اېنزايم تړاؤ د ځيگر سره دی. دا اېنزايم د آلانين څرخ د دوؤ برخو په کټلايز کولو کې کارېږي.

## د دې اېنزايم دنده
آلانين ټرانس امينېز د الانين نه تر الفا-کيټوگلوټارېټ ته د امينو ډلې لېږدېدل کټلايز کوي، چې د دې کيميايي تعامل په نتيجه کې پايرووېټ او گلوټامېټ رامېنځ ته کېږي چې دا وروستي لاس ته راغلي امينو اسيدونه بېرته د ټرانس امينېشن تعامل په مرسته وړاندې او وروسته کېدلای شي.

:گلوټامېټ + پايرووېټ  الفا-کيټوگلوټارېټ + آلانين

## کلينيکي ارزښت
په کلينيکي لحاظ دا يو اهم اېنزايم دی چې د ځيگر د کړنو په تشخيصي آزمېښت کې او د ځيگر د روغۍ او ناروغۍ په پېژندلو کې په کلينک کې د عامو لابراتواري آزمېښتونو په کتار کې راځي. په تشخيصي توگه، دا اېنزايم تل د يونټ/ليتر يا (U/L) په يوون سره مېچل کېږي.

### د دې اېنزايم لوړه کچه
د وينې په پلازما کې د ALT اېنزايم لوړه کچه د يو ډول ناروغۍ د حالت لکه ويروسي هېپاټايټس، کانجېسټيو هارټ فېليير، د ځيگر صدمه، د سفرا د نلۍ ستونزې، مونونيوکلوسېز انتان او د مايوپاتۍ شتون څرگندوي. نو په همدې خاطر، ALT د ځيگر د ناروغيو په تشخيص کې د لابراتواري کتنو يوه اهمه برخه جوړوي. خو د ALT لوړه کچه ضرور نه ده چې تل د يو ډول ناروغۍ سپارښتنه وکړي. د ورځې په اوږدو کې د ALT په کچه کې ښکاره بدلون يو نورماله کار دی او په ځانگړې توگه د فيزيکي تمرين په وخت کې په پلازما کې د ALT کچه په څرگند ډول لوړېږي..

کله چې د ALT کچه په وينه کې لوړه ښکاره شي، نو د دغه اېنزايم د لوړوالي د سببونو د موندلو لپاره د نورو اېنزايمونو د کچې مېچنه بايد ترسره شي تر څو په يوه کس کې د بېلابېلو رنځونو د شتون احتمال نور هم دقيق او مشخص او روښانه شي. د ساري په توگه د ځيگر د ژونکو د تخريب او د سفرا د نلۍ د ناروغيو تر مېنځ د توپير لپاره د الکلاين فاسفاټېز د اېنزايم مېچنه يو اړين شرط دی. په همدې توگه د مايوپاتۍ اړونده د کرياټينين کاينېز د اېنزايم مېچنه ضروري کار دی. داسې ډېر درمل هم شته چې د ALT کچه لوړوي، د مثال په ډول زېليوټون.

For years, the American Red Cross used ALT testing as part of the battery of tests to ensure the safety of its blood supply by deferring donors with elevated ALT levels. The intent was to identify donors potentially infected with Hepatitis C ("non-A non-B Hepatitis") because there was no specific test for that disease at the time. With the introduction of second generation ELISA antibody tests for Hepatitis C, the Red Cross changed the ALT policy. As of July 2003, donors previously disqualified for elevated ALT levels and no other reason may be reinstated as donors by contacting the donor counseling department of their regional Red Cross organization.

## دا هم وگورۍ
*اسپارټېټ ټرانس امينېز
*د ځيگر د کړنو آزمېښت

## سرچينې

## باندنۍ تړنې
* 
* ALT: MedlinePlus Medical Encyclopedia

وېشنيزه:کيميايي رنځپوهنه
وېشنيزه:اېنزايمونه
وېشنيزه:ځيگرپوهنه
د وينې رېفرانسي حدود

**د وينې د لابراتواري آزمېښتونو [[ رېفرانسي حدود]]** هغه گڼونه او ارزښتونه دي چې د روغتيا د کارپوهانو لخوا د طبي معايناتو د نتايجو نه د روغ او ناروغ د سم تشخيص لپاره د معياري سرچينې په توگه کارېږي.

## سرچينې

وېشنيزه:د وينې آزمېښتونه
وېليم حې مېکناټن

بټنوک|200px|د مکناټن د ژوند د وروستيو وختونو يو انځور چې د جېمز آټکېنسون لخوا کښل شوی
**وېليم حې مېکناټن** (۲۴ اگسټ، ۱۷۹۳ ز. – ۲۳ ډيسمبر، ۱۸۴۱ ز.) *(په انگرېزي:William Hay Macnaghten)* په هند کې يو برتانيوی مامور و چې د نوموړي وژلې په هند کې يې د برتانيې د حکومت په سياست کې د بدلون سبب شو.

## مخينه
مېکناټن د سر فرانسيس مېکناټن بارټ، چې د مدراس او کلکتې د سترې محکمې دويم قاضي ؤ، ځوی ؤ. نوموړي په چارټرهاوس کې زده کړه ترلاسه کړې وه. په ۱۸۰۹ ز. کال کې د مدراس کاډېټ ښوونځي کې شامل شو، خو په ۱۸۱۶ ز. کال کې يې د بنگال سېول خدماتو سره يوځای شو. هغه د ژبو زده کولو ډېر استعداد درلود او په همدې خاطر يې د هندوانو او مسلمانانو د قانون له مخې ډېرې معاهدې چاپ او خپرې کړې. د نوموړي سياسي فعاليت په ۱۸۳۰ ز. کال کې د لارډ وېليم بېنټينک د سکرترۍ له دندې پيل شو او په ۱۸۳۷ ز. کال کې هغه د والي-جنرال لارډ آکلنډ يو منلی او د ډاډ وړ سلاکار شو. کله چې جنرال لارډ آکلنډ د خپلې سياسي کړنلارې له مخې د امير دوست محمد خان په وړاندې د شاه شجاع ملاتړ وکړ، نو په همدې مهال مېکناټن د خپل سياسي فعاليت له امله وپېژندل شو

وېشنيزه:د افغان-انگرېز لومړۍ جگړه
الېکسانډر برنېس

الېکسانډر برنس (Alexander Burnes) (د ۱۸۰۵ ز کال د می ۵، سکاټلېنډ - د ۱۸۴۱ ز کال د نوامبر ۲، کابل) يو انگرېز ديپلومات، د برتانوي پوځ تورن، سيلاني او څارگر وو، چې په لويه لوبه کې يې برخه درلوده او د افغان او انگلیس د لومړۍ جگړې پر مهال په کابل کې وو . 
## مخينه
الېکسانډر برنس د سکاټلېنډ په «مونټروز» ښار کې د يو مامور په کورنۍ کې زېږدېلی دی . دی د نامتو سکاټلېنډي شاعر روبرټ برنس د تره زوی (يا ښايي چې د ترور زوی) وو . له ۱۶ کلنۍ څخه يې د ختيځ هند کمپنۍ په برتانوي پوځ کې پر دنده پیل وکړ . دې کار له ده سره دا مرسته وکړه چې هندي او پارسي ژبې زده کړي او پر ۱۸۲۲ ز کال يې د هند په سورت ښار کې د ژباړن په توگه دنده تر لاسه کړه . پر ۱۸۲۶ ز کال «کاچ» ته واستول شو او هلته د برتانوي سياسي ايجنټ د مرستندوی په توگه وگومارل شو . 
## څارگريزه کارندتیا يې
الکېسانډر برنس پر ۱۸۲۹ ز کال انگرېز جگپوړيو چارواکو ته وړاندیز وکړ چې دی دې د د اباسین سیند په اوږدو کې سیمو ته د څارگرۍ لپاره واستول شي، خو په کلکته کې انگرېز چارواکو د ده دې وړانديز ته د کومو سياسي لاملونو پر بنسټ منفي ځواب ورکړ او ويي نه مانه . خو پر ۱۸۳۱ ز کال انگرېز چارواکو دی لاهور ته واستاوه او یو شمېر اسونه يې هم ورکړل چې د برتانيا د پاچا څلورم ويلهلم له خوا يې د هغه ځای مهاراجا رنجيت سينگ (۱۷۸۰-۱۸۳۹) ته د ډالۍ په ډول ورکړي . انگرېزي لوري د سند واکمن ته دا احوال ولېږه چې اسونه پر وچه سيمه سفر نه شي کولای نو اړینه ده چې هغوی د اباسين سيند سیمې ته واستول شي . په دې سکالو کې د انگرېزانو رښتونې موخه دا وه، چې د اباسین سیند د وادې څار وکړي . په دې ډول الېکسانډر برنس افغانستان ته راغی، او لکه څنگه چې يې پارسي ژبه زده وه، نو ده خپله ظاهري څېره او کالي هم بدل کړي وو؛ جامې يې هم د افغانانو اغوستې او د ديپلوماتيکې دندې تر څنگ يې څارگري هم کوله . برنس په راوروسته کلونو کې د څارگرۍ لپاره له موهن لال سره يو ځای د افغانستان د هندوکش غره له لارې بخارا او ان پارس ته هم سفرونه وکړل .

## د افغان او انگليس په لومړۍ جگړه کې
لکه څنگه چې الکېسانډر برنس د برتانوي هند د انگرېز چارواکو له خوا په کابل کې د سياسي استازي په توگه په دنده گومارل شوی وو، نو به يې د هند مرستيال واکمن جارج ايډن (۱۷۸۴-۱۸۴۹) ته دا سلا ورکوله چې پر افغان پلاز باندې د امير دوست محمد خان ملاتړ وکړي . خو مرستيال واکمن په کابل کې د انگرېز سفير ويليام مکناټن سلا ته ارزښت ورکړ او هغه دا چې مکناټن ورته دا سلا ورکړې وه، چې شاه شجاع پر افغان پلاز باندې کېنول شي، چې په پایله کې يې دويمه افغان انگلیس جگړه پېښه کړه . په کابل کې پر پلاز باندې د شاه شجاع د کېنولو او د هغه د ملاتړ لپاره بيا هم همدغه الېکسانډر برنس کابل ته واستول شو . خو د ۱۸۴۱ زېږدي کال د نوامبر پر ۲ چې کله په کابل کې افغانانو د انگرېزانو پرضد پاڅون وکړ نو دی د افغانانو له خوا ووژل شو . 
## اخځونه
#https://ru.wikipedia.org/wiki/Бёрнс,_Александр
# https://ru.wikipedia.org/wiki/Монтроз_(город)
# https://ru.wikipedia.org/wiki/Бёрнс,_Роберт
# https://ru.wikipedia.org/wiki/Сингх,_Ранджит 
# https://ru.wikipedia.org/wiki/Иден,_Джордж

وېشنيزه:بريتانوي ديپلوماتان