open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
د مداګاسکار پینګوین

***د مداګاسکار پینګوین*** () یو امریکایی انیمیشن ټلویزیوني لړۍ ده چې د ډریم ورکس انیمیشن لخوا د نیکلوډین انیمیشن سټوډیو په همکارۍ تولید شوې ده.

## لوبغاړي

* ټام مک ګراټ د سکیپر په نقش کې
* جیف بینټ د کووالسکي په نقش کې
* جان ډیماجیو د ریکو، بادا، هانس او برټ په نقش کې
* جیمز پیټریک سټوارټ د پرایوټ او جوی په نقش کې
* ډیني جیکوبز د پاچا جولین XIII په نقش کې
* کیون مایکل ریچارډسن د موریس او بینګ په نقش کې
* انډي ریشټر د مورټ په نقش کې
* کنراډ ورنون د میسون په نقش کې
* نیکول سلیوان د مارلین په نقش کې
* ریچارډ کینډ د راجر په نقش کې
* وین نایټ د مکس په نقش کې
* فریډ سټولر د فریډ په نقش کې
* مری شیر د الیس په نقش کې
* نیل پاټريک هریس د ډاکټر بلوهول په نقش کې
* ډیډریش بادر د موږک پاچا په نقش کې
* سیډریک یاربرو د افسر ایکس په نقش کې
* نسټور کاربونیل د ساویو په نقش کې

## سرچینې

## بهرنۍ اړیکې

* 

وېشنيزه:کارتونونه
عبدالرحمن داخل

**ابو المطرف عبدالرحمن بن معاویه** ( ۱۱۳-۱۷۲ هجري / ۷۳۱-۷۸۸ زیږدیز ) چې **د قریشو د باز، لومړي عبدالرحمن** او **عبدالرحمن الداخل** په نومونو هم پیژندل کیږي، د اندلس لومړی اموي واکمن وو. عبدالرحمن په ۱۳۸ هجري سپوږمیز / ۷۵۴ زیږدیز کال کي په اندلس کې د امويانو دولت پر پښو ودراوه، او یاده پېښه وروسته له هغه رامنځ ته سوه کله چي نوموړی په اسلامي نړۍ کي د عباسي واکمنانو له ویري د شام څخه اندلس ته وتښتېد. د یادوني وړ ده چي په ۱۳۲ هجري / ۷۵۰ زیږدیز کال کي په دمشق کي د امويانو د دولت له پرځېدو وروسته عباسيانو په ټوله اسلامي ولایاتو او ښارونو کي ددغه کورنۍ د شهزادګانو تعقیب پیل کړی وو.

عبدالرحمن اندلس ته هغه مهال زړه ښه کړ کل چۍ د امويانو ملاتړو او وفادارانو له هغه سره بیعت وکړ، او د مسره له جګړې وروسته یې د قرطبې ښار په لاس راوړ او همدغه ځاي یې د خپلي واکمنۍ پلازمېنه وګرځول. عبدالرحمن خپله ۳۳ کلنه واکمني په اندلس کي د پاڅونونو او ناکراریو په ځپلو کي تېره کړه، او خپلو ځایناستو ته یې یو داسي امارت پریښود چي نږدې درې پیړۍ یې دوام وکړ. عبدالرحمن ددې ترڅنګ په اندلس کي د یو ستر اسلامي تمدن بنسټ هم کښېښود، چي له امله یې دغه هیواد په راتلونکو څو پېړیو کي د مسلمانانو د سوکالۍ او پوهنیز انقلاب ټاټوبۍ وګرځېدی او علمي اغیزي یې د اروپا تر لیري سیمو پوري وغځېدلې.
پیری رییس

بټنوک|د نړۍ لومړۍ نقشه چي د پیري رییس لخوا په ۱۵۱۳ کال کي رسم سوې ده.
**پیري رییس** چي بشپړ نوم یې **حاجي احمد محی الدین پیري** دی، یو عثماني سمندري فوځي مشر ، جغرافیه پوه او نقشه جوړونکی وو. نوموړی په تاریخ کي د خپلو هغو نقشو او اثارو له مخي پېژندل کیږي چي هغه **د "بحریه"** په نوم کتاب کي یې راټول کړي دي.دا کتاب د سمندري لارو اړوند مفصل معلومات لري او د مدیترانې د لویو بندرونو او ښارونو د دقیقو نقشو پر بنسټ لیکل سوی دی.

بټنوک|د روډز نقشه چي د پیري رییس لخوا لیکل سوې ده.
پیري رییس هغه وخت د نقشه جوړونکي په توګه شهرت ترلاسه کړ کله چي د هغه یوه نړیواله نقشه (چي په ۱۵۱۳ کي جوړه سوې وه)، په ۱۹۲۹ کې وموندل سوه او د استانبول په توپکاپي ماڼۍ کي ځای پر ځای سوه. یاده نقشه په ترکیه کي د نړۍ تر ټولو پخوانۍ لیکل سوې نقشه ګڼل کیږي، چي نوې سیمه (امریکا) ښیي، او همدارنګه د لمړیو نقشو څخه ده چي ددغه وچي په اړه لیکل سوې ده. 

په ۱۵۲۸ کال کي پییر رییس د نړۍ دوهمه نقشه هم جوړه کړه، چي یوه کوچنۍ برخه یې ګرینلینډ ، شمالي امریکا ، لیبراډور، نیوفونډلینډ، فلوریډا ، کیوبا او د مرکزي امریکا ځیني برخي په ځان کي رانغاړي.
جان هارورډ

**جان هارورډ** (زوکړه: ۱۶۰۷  مړینه: ۱۶۳۸) د انګلستان هیواد اړوند په نیوانګلینډ مستعمره کي یو انګرېز وزیر وو. نوموړی د اوسني هارورډ پوهنتون بنسټګر ګڼل کیږي.

جان هارورډ د انګلستان په ساوت ورک کي زیږیدلی وو او د کیمبرج د ایمانویل کالج څخه یې د لیسانس او ماسټرۍ سندونه ترلاسه کړل. نوموړی په ۱۶۳۷ کال کي د برتانوي امریکا د میساچوسټس خلیج سیمي ته کډوال سو، او هلته یې د چارلس ټاون په لومړۍ کلیسا کي د تدریسي مشر او مرستیال دنده په غاړه واخیستل.

هارورډ په ۱۶۳۸ کال کي د نري رنځ له امله مړ سو، او د کالوني نوي ښوونځي ته یې ډېري پیسې او د ۴۰۰ ټوکو لرونکو اثارو کتابتون پریښود.
په افغانستان کې د تېلو او ګازو زېرمې

ودوروستیو څیړنو او پربنسټ په افغانستان کې شاوخوا ۱.۸ میلیارد بشکې خام نفت او ۷۰۰ یاهم ۳۰۰۰ ملیارد مترمکعب طبیعي ګاز او ۵۶۲ میلیون بشکې اوبلن ګاز شتون لري.

همدارنګه افغانستان دورځې د۳۰۰ زرو بشکو خام نفتو داستخراج وړتیا لري  چې افغانستان ته په کلني ډول ۱۰-۹۰ میلیاردو ډلارو پورې عاید رامنځته کوي.

دافغانستان نفت او ګاز کچه دډیره هغه صادروونکو هیوادونو له آذربایجان او اربکستان ... له هیوادونو څخه زیات دي.

دافغانستان شمال کې دنفت او ګازو لویه حوزه شتون لري چې آمو دریا حوزې په نوم یادیږي چې ددغه حوزې زیرمې دنړۍ له ۱۵۲ کشف شویو حوزو له ډلې څخه په ۱۵ رتبه کې ځای لري.

دغه حوزه ۵۱۵ زره کیلومتره مربع پراخوالی لري او په څلورو هیوادونو افغانستان ، ایران، ترکمنستان، ازبکستان کې پراختیا موندلې. تراوسه افغانستان کې ترټول ډیرې څیړنې چې ترسره شوي  په پنځو  نفتي حوزو کې ترسره  شوي چې دوې حوزې یې دهیواد شمال کې دآمودریا، او افغان تاجک حوزه، یوه پوتانشیلی حوزه په هرات ولایت کې، دهلمند حوزه، او ګټواز حوزو څخه عبارت دي.دافغانستان داسلامي امارت په راتګ سره دنفت او ګازو برخې ته ځانګړنې پاملرنې شوې تر دې مهاله دافغانستان له آمو دریا حوزې څخه استخراج روان دی دغه استخراج دچین هیواد ترسره کوي همدارنګه اسلامي امارت دتیلو استخراج لپاره دګتواز ، هلمند دهرات تیرپل حوزو باندې دڅیړنو او استخراج پروسې به یې ژر پیل کړي. الها.

وېشنيزه:د افغانستان وټه
اېس ۴۰۰

**اېس ۴۰۰** توغندییز سیسټم چي مخکي د **S-300 PMU-3** په نوم هم پېژندل کیدی،  د ځمکې څخه هوا ته د توغندیو ګرځنده سیسټم (SAM) دی. دا سیسټم په ۱۹۹۰مې لسیزه کي د روسیې د NPO الماز لخوا د S-300 توغندیو د نوي نسل په توګه رامنځته سو. د S-400 عملي بڼه د ۲۰۰۷ کال د اپریل په ۲۸ نېټه تصویب سوه او د سیسټمونو لومړۍ کنډک یې د ۲۰۰۷ کال د اګست په ۶ نېته د جنګي دندي مسؤلیت په غاړه واخیست. یاد سیسټم وروسته د خپل ځایناستي S-500 لخوا بشپړ سو.

ایس ۴۰۰ دفاعي او توغندییز سیسټم کولای سي تر ۶۰۰ کیلومتره پوري لیري توغندۍ په نښه او د ۱۰ ثانیو په دننه کي یې له منځه یوسي. دا سیسټم په یوه وخت کي له ۷۲ څخه تر ۱۶۰ پوري هدفونه په نښه کولای سي.
د هیروف پوځي عملیات (۲۰۲۴)

د ۲۰۲۴ کال د اګست په ۲۶مه د بلوچستان د آزادۍ پوځ (BLA) د پاکستان په بلوچستان ایالت کي ددغه هیواد د غاصب پوځ په وړاندي د بریدونو یوه لړۍ پیل کړه. دا بریدونه د پوځي تاسیساتو او پولیسو افسرانو په وړاندي ترسره سول، چې لږترلږه ۷۴ کسان یې قتل او ډیر نور یې ټپیان کړل.  

د بلوڅانو د خپلواکۍ غورځنګ یادو عملیاتو ته د هیروف نوم ورکړ چي په ترڅ کي یې پاکستانی پوځ په بلوچستان کي یو ځل بیا له ماتي سره مخ او حیثیت یې په پوځي برخه کي راکښته سو.
عمر سلیمان (امام)

**عمر سلیمان** (زوکړه: د جون ۳مه، ۱۹۸۳ زیږدیز) یو امریکایياسلامي عالم او د مدني حقونو فعال دی. نوموړی د یقین د اسلامي څېړنو انسټیټیوټ بنسټ ایښودونکی، رییس او د اسلامي مطالعاتو مرستیال پروفیسر او د جنوبي میتودیست پوهنتون د اخلاقو مرکز د مشورتي بورډ غړی دی.
درې اړخیز تړون

**درې اړخیزه تړون** چي **د برلین تړون** په نوم هم پیژندل کیږي، د جرمني ، ایټالیا او جاپان ترمنځ یو تړون وو، چي د ۱۹۴۰ کال د سپتمبر په ۲۷ مه په برلین کي په ترتیب سره د یوآخیم وان ریبنټروپ ، ګالیازو سیانو او سابورو کوروسو له لوري د اډولف هټلر په شتون کي لاسلیک سو.  دا یو دفاعي پوځي اتحاد وو، چي وروسته هنګري (په ۲۰ نومبر ۱۹۴۰)، رومانیا (په ۲۳ نومبر ۱۹۴۰)، سلواکیا (په ۲۴ نومبر ۱۹۴۰)، بلغاریه (په ۱ مارچ ۱۹۴۱) او یوګوسلاویا (په ۲۵ مارچ ۱۹۴۱) هم پکښي برخه وال سول. په یاد تړون کي د یوګوسلاویا ګډون دوې ورځي وروسته په بلګراد کې ''کودتا'' راپورته کړه، چي جرمني، ایټالیا او هنګري یې په ځواب کي پر دغه هیواد باندي برید وکړ. ددې برید په پایله کي د ایټالیا او جرمني ملاتړی دولت چي د کروشیا د خپلواک دولت په نوم پیژندل کیږي، د جون په ۱۵مه، ۱۹۴۱ کال کي رامنځ ته سو.

درې اړخیز تړون د کمونټرن ضد تړون او د فولادو تړون سره په یوه وخت کي د جرمني، جاپان، ایټالیا او د محوري ځواکونو د نورو هیوادونو ترمنځ لاسلیک سو. 

د تړون پر بنسټ د محور ځواکونه په رسمي ډول له یو بل سره متحد او د متحده ایالاتو په وړاندي یې مورچه ونیول.  د درې اړخیز تړون له مخي جاپان "په اروپا کي د نوي نظم په رامنځته کولو سره د جرمني او ایټالیا مشرتوب" په رسمیت وپیژندی، او په بدل کي یې جرمني او ایټالیا د جاپان حق په رسمیت وپیژند چي له مخي یې "په لویه ختیځه آسیا کي" یو نوی نظم رامنځته کېدی.
د مومنانو مېندي

{النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ (د الاحزاب سورت ۶ ایت)

ژباړه: پيغمبر صلی الله عليه وسلم مؤمنانو ته د هغوی له ځانونو څخه ډېر نږدې دی، او د هغه مېرمنې د هغوی (مومنانو) مېندي دي.

د اسلامي شریعت پر بنسټ د پورتني ایت او همدارنګه د یاد سورت د ۳۲ آیت له مخي د حضرت محمدﷺ سپېڅلي مېرمني د نورو مومنانو ښځو په پرتله غوره والی او برتري لري، چي پر بنسټ یې دوی ته د مومنانو مېندي (امهات المؤمنین) ویل کیږي. 

حافظ عبدالرحیم العراقي چي د څوارلسمي پیړۍ د شافعي فقهاوو اړوند پوه ګڼل کیږي، د رسول الله صلی الله علیه وسلم د میرمنو د شمیر په خپل مشهور کتاب کي دولس یا یوولس بللی دی. ددې شمېرې د توپیر لوی لامل د د ماریه قبطۍ له خاطره دی، چي ایا هغه د رسول اکرمﷺ مېرمن وه او که یوازي مینځه. د حضرت محمدﷺ قريشي مېرمني شپږ وې چي خديجه بنت خويلد ، سوده بنت زمعه ، عائشه بنت ابي بکر ، حفصه بنت عمر بن الخطاب ، ام سلمه او ام حبيبه بنت ابي سفيان نومېدلې او له قريشو په هاخوا یې نوري مېرمني څلور وې، چي عبارت له زينب بنت جحش ، جويريه بنت الحارث ، زينب بنت خزيمه او ميمونه بنت الحارث څخه دي. د عربو ترڅنګ یوه بله سپېڅلې مېرمن صفیه بنت حیی نومېدل چي د بني اسرائیلو سره یې اړه درلوده، او وروستۍ هغه يې ماریه قبطۍ وه چي د مصر هیواد سره یې تړاو درلود. د حضرت محمد صلی الله علیه وسلم د ژوند په اوږدو کي د هغه مبارک دوې میرمني وفات سوې چي یوه خدیجه بنت خویلد او بله زینب بنت خزیمه وه او پاته مېرمني یې د هغه تر رحلت وروسته په حق ورسېدلې.
خام تیل

بټنوک|369x369px| د تیلو د زیرمو نړیواله نقشه.
د "نفت" کلمه د اویستا له کلمې "نپتا" څخه اخیستل شوې ده. کلدانیانو او عربانو دا د مادي ژبې څخه اخیستی او "نفتا" یې بللی.  په ځینو پخوانیو سرچینو کې، دا د "نفط" په نوم هم یادیږي. په فرانسه کې، دا "Naphte" هم بلل کیږي، او له هغه دمخه، تر 1213 پورې، دا "Napte" بلل کیده، کوم چې د لاتیني کلمې "Naphta" څخه اخیستل شوی. د دې کلمې ريښه د يوناني کلمې "Naphta" ده چې معنی يې د ختيځ غوړي ده.

د نفتو کلمه په انګلیسي کې "پیټرولیم"( Petroleum) بلل کیږي، چې له دوو یونانی کلمو څخه جوړه شوې ده: "پیټرا"(Petra) (د ډبرې ) او  "اولیم"( Oleum) (تیل).

نفت یوه داسې  مایع ده چې په عمده توګه د دوو عضوي عناصرو هایدروجن او کاربن څخه جوړ شوی ده، چ ي لږ مقدار ددرانو عناصرو لکه نایتروجن ، اکسیجن او سلفر درلودونکې دي دا په طبیعي ډول  د ځمکې لاندې او په ځانګړې  ډول دځمکې لاندې  د چینو په بڼه موندل کیږي.

## ویوکي (لغت) یا نوم پیژندنه

بټنوک|369x369px| د تیلو د زیرمو نړیواله نقشه.
د "نفت" کلمه د اویستا له کلمې "نپتا" څخه اخیستل شوې ده. کلدانیانو او عربانو دا د مادي ژبې څخه اخیستی او "نفتا" یې بللی.  په ځینو پخوانیو سرچینو کې، دا د "نفط" په نوم هم یادیږي. په فرانسه کې، دا "Naphte" هم بلل کیږي، او له هغه دمخه، تر 1213 پورې، دا "Napte" بلل کیده، کوم چې د لاتیني کلمې "Naphta" څخه اخیستل شوی. د دې کلمې ريښه د يوناني کلمې "Naphta" ده چې معنی يې د ختيځ غوړي ده.

د نفتو کلمه په انګلیسي کې "پیټرولیم"( Petroleum) بلل کیږي، چې له دوو یونانی کلمو څخه جوړه شوې ده: "پیټرا"(Petra) (د ډبرې ) او  "اولیم"( Oleum) (تیل).

نفت یوه داسې  مایع ده چې په عمده توګه د دوو عضوي عناصرو هایدروجن او کاربن څخه جوړ شوی ده، چ ي لږ مقدار ددرانو عناصرو لکه نایتروجن ، اکسیجن او سلفر درلودونکې دي دا په طبیعي ډول  د ځمکې لاندې او په ځانګړې  ډول دځمکې لاندې  د چینو په بڼه موندل کیږي.
ظاهر قدير

**حاجي عبدالظاهر قدیر** چې په لنډ ډول **ظاهر قدير** ليکل کېږي،  یو افغان سیاستوال او د ملي شورا پخوانی غړی دی. هغه پخوا د افغانستان د سرحدي ساتونکو په لیکو کې جنرال و، او د تخار ولایت د اتم سرحدي کنډک قوماندان په توگه یې دنده ترسره کوله.  په ۲۰۱۰ کال کې هغه د ننگرهار ولايت څخه د  ولسي جرگې استازي په توگه وټاکل شو  او په ۲۰۱۲ کال کې د ولسي جرگې د لومړي مرستیال په توگه وټاکل شو .

ظاهر قدیر د حاجي عبدالقدیر زوی دی، چې د طالبانو ضد متحده اسلامي جبهې (شمالي ټلوالې) یو لوړ پوړی غړی او د افغانستان د انتقالي ادارې د لومړیو مرستیالانو څخه یو وو. د ظاهر قدیر پلار او د هغه ورور د ۲۰۰۲ کال د جولای په ۸ مه ووژل شول. 

هغه په یوه پښتنه کورنۍ کې زېږیدلی و چې د افغانستان د وروستي پاچا محمد ظاهر شاه سره یې اوږدې اړیکې درلودې. هغه خپل لومړنۍ زده کړې د لېسې تر کچې په سعودي عربستان کې او لوړې زده کړې يې بيا د حقوقو او سياسي علومو په برخه کې په پاکستان کې ترسره کړې دي. 

ظاهر قدیر او دوه نور طالب ضد مشران په ۱۹۹۹ کال کې د عبدالرزاق حکمتي او حکمت الله حکمتي لخوا د طالبانو له زندان څخه هغه وخت خوشې شول، کله چې دوی مایوسه شول، هېره دې نه وي دا دوه پخواني مجاهدین وو چې د طالبانو سره یې دنده ترسره کوله . 

د ۲۰۱۷ کال د اگست په ۳۰مه، په جلال آباد کې د هغه په کور کې د ځانمرگي برید له امله لږ تر لږه دوه امنیتي ساتونکي ووژل شول.  ددې پېښې مسوولیت داعش ومنی.
## سرچينې

وېشنيزه:ننگرهاريان
کامیکازي

**کامیکازي** د شینتو یوه کلمه ده، چي په لفظي توګه د "الهي باد" مانا لري او په دوهمه نړیواله جګړه کي د جاپان د هوایي ځواک اړوند هغو الوتکو ته کارول کیږي، چي ددوی لخوا د متحدینو د جنګي کښتیو په وړاندي یې ځانمرګي بریدونه ترسره کول.

د کامیکازي پیلوټانو هڅه کول ترڅو خپلي الوتکي، چي په عمومي توګه په چاودیدونکو توکو او بېلابیلو ډولونو بمونو یا د سونګ توکو باندي سمبال وې له جنګي کښتیو کي سره وجنګوي.

د جګړې په لړ کي کله چي د متحده ایالاتو سمندري ځواک د جاپان په لور پرمختګ پیل کړ، د جاپان سمندري ځواک چي نور یې د نوي امریکایي الوتکو سره د نښتي توان نه درلود، پریکړه وکړه ترڅو په خپلو جنګي جټ الوتکو کي ۲۵۰ کیلوګرامه چاودیدونکي توکي بار او د پوځ دا ډلګۍ په آسیا-پسیفیک کي د امریکایی الوتکو وړونکو بیړیو په ډیکونو کي وجنګوي. ددې الوتکو په مټ یوازي د ۱۹۴۳ کال په می میاشت کي ۴۳ کامیکازي بریدونه ترسره سول.
هلمندیان

**هلمندیان** يا **د هلمند خلګ** او يا هم **د هلمند وګړي** دهلمند ولايت د ټولو وګړو لپاره کارېدونکی سرليک يا نوم دی. په لاندې ليسټ کې د هلمند ولايت د هغو خلګو خبره هم سوې ده کوم چې په هلمند کې نه دي زېږېدلي خو پلرني ټاټوبی (د پلار او نيکه د پیدایښت سېمه) يې هلمند ولايت وو. دلته نومول سوي خلګ په مختلفو برخو لکه؛ جورناليزم، سياسي، دولتي، پوځي او داسې نورو برخو کې دندې ترسره کړي دي او يا يې هم ترسره کوي.
= په سياسي ډګر کي =
## اسلامي امارت (۲۰۲۱ - تر اوسه)


	
		20px|middle|link=وزیران
		
* امیرخان متقي
** (د بهرنیو چارو وزير) (سپتمبر ۲۰۲۱ - تر اوسه) 
* صدر ابراهيم
**(د کورنیو چارو وزير) (۲۴ اګست ۲۰۲۱ -  ۷ سپټمبر ۲۰۲۱)
		
	
	
		والیان
		
* مولوی عبدالاحد طالب «*طالب جان*» (۱۵ اګست ۲۰۲۱ – ۳۰ اکتوبر ۲۰۲۳)
		
	
	
		20px|middle|link=ډپلوماتان او نور
		
* حافظ محب الله
** (په پېښور کې د افغانستان قونسلګرۍ مشر) (سپتمبر ۲۰۲۱ - تر اوسه) 
		
	


= په پوځي ډګر کي =
= هنر او کلتور =
= ورزش =
= دا هم وګورئ =
*پښتانه
*کندهاریان
وېشنيزه:هلمند
وېشنيزه:افغانستان

= سرچینې =
ليکدود

**لیکدود** د ژبې د لیکلو لپاره د نورمونو یوه ټولگه ده، چي پکې د املا ، نښان ، د کلمو حدود او نور اړخونه راځي.

**ليکدود يا رسم‌الخط**  چې په فارسي ژبه کې يې **دبیره** هم بولي او په عربي ژبه کې يې  **قواعد کتابت** ګڼي يو قرارداد يا تړون دی چې د مینځپانګې لیکلو لپاره کارول کیږي. د ليکدود ترمنځ توپیر د دوی په چلند یا د مفکورې په تفسیر کې دی کوم چې په متن کې د یو بل په پرتله د کلمو لیکلو لاره ورکوي. ليکدود د یوې ژبې سکریپټ لیکلو لپاره د معیاري لارې استازیتوب کوي. کله چې د یوې ژبې لیکلو لپاره له یو څخه زيات ليکدودونه شتون ولري، لکه کوردي ژبه،  يغوري ژبه، سربيايي ژبه و یا اینوکتیتوت ژبه، د دا ډول ژبو لپاره شونې ده بېلابېل ليکدودونه شتون لوري. 

مرکب لیکنه ، جلا لیکنه، تمثیلونه ، جماعات ، پولی سلیبیک کلمې ، د پورونو جملې او حروفو له هغو مفاهیمو څخه دي چې د لیکدود د ټاکلو عوامل دي.

ډېری ملي او نړۍ‌والي ژبې یو تاسیس سوی لیکلی سیسټم لري چې د بېلابېلو معیارونو څخه تېر سوی وي، او په دې توگه د ویل کېدونکې ژبې په پرتله د لهجو لږ توپیر ښیي.  

د لیکدود نورمونه په بېلابېلو اړخونو کې د ټولنیز او سیاسي نفوذ له لارې وده کوي، لکه په پوهنه، کار ځای او دولت کې د لیکونو او چاپ چارو ترسره کول. د نړۍ ځینو هېوادونو په همدې پار د ژبو اکاډمۍ جوړې کړې دي؛ ترڅو د ملي ژبې اړخونه تنظیم کړي، لکه په فرانسه کې فرانسوي اکاډمي او په سپانيا کې شاهي سپانيايي اکاډمي چې د خپلو هېوادونو ژبي تنظیموي. ددې ور هاخوا د انگلیسي او پښتو ژبو په گډون د ډېری ژبو لپاره داسې کوم څه شتون نه لري.

## پښتو لیکدود
پښتو چې د لرغونو آریایي ژبو څخه یوه ده، تر دا مهاله یو منلی او ځانگړی لیکدود نه لري. ددې ژبي لیک له عربي تورو څخه جوړ دی، خو د خپلې لرغوني بډایني له مخه ځیني ځانگړي ويیونه له ځانگړو اوازونو سره هم لري لکه ټ، ځ، څ، ډ، ړ او ڼ چې هر یو په پښتو کې لرغونی او پراخه ادبي ويی گڼل کېږي.

په پښتو ژبه کې یوازېني اوازونه چې تر دا مهاله ورته کوم معیار نه دی ټاکل سوی هغه د ی توري اواز دی. په عمومي توگه د ی توري کارېدنه په لاندې ډول ده. 

# نرمه يا بې ټکو یا (ی): په نارینه مفردو نومونو، ځينې نسبي نومونو، ستايننومونو (صفتونو) او کړونو (فعلونو) کې راځي لکه : ستوری، زلمی، زمری، سړی، مزاری، خوستی، ژوندی، ځای، راتلای، کولای، زوی، توی، لوی…
#څرگنده يا ( ي ) چې دوه ټکي څنگ پر څنگ ولري: په نارینه جمع نومونو (ځينو مفردو نومونو)، ځينې نسبتي ستایننومونو (صفتونو) او کړونو (فعلونو) کې راځي لکه: ستوري، منگي، موچي، سړي، والي، ځي، خوري، مولوي، وروري، بنگړي او نور…
#لکۍ لرونکې یا ( ۍ): په ښځینه مفردو نومو او ځينو ستايننومونو کې راځي لکه: تڼۍ، مرمۍ، لکۍ، کيږدۍ، کابلۍ، گلالۍ، لېونۍ، خوښۍ، سپوږمۍ…
# اوږده یا ( ې ): په ښځینه جمع نومونو، نومځرو (ضميرونو) او ستاينونونو او کړونو کې راځي لکه: کې، چې، راځې، تودې، مستې، واورې، پلمې، شېبې،  کارنامې، جگړې…
#همزه لرونکې يا امريه يا ( ئ ): تر ډېره د امر او نهې اړوند او ځينو وختونه د غوښتنې په کړونو (فعلونو) کې راځي لکه: وخورئ، راځئ، مه کوئ، وکړئ، راشئ، او داسې نور...
## سرچينې
شنګلي بالا

**شنگلی بالا** د پاکستان د خیبر پښتونخوا ولایت د بټګرام ولسوالۍ یو کلی دی.  دا کلی د ګجبوري اتحاديې شورا پورې اړه لري او د بټګرام تحصیل په حدودو کې پروت دی. شنګلي بالا د قراقرم لويې لارې (د ورېښمو سړک) پر غاړه، د بټګرام له مرکزي دفتر څخه نږدې څلور کیلومتره واټن لري او د کاس پل په سیمه کې د CPEC پل مخې ته موقعیت لري. دا سیمه د خپلې طبيعي ښکلا او سوله ییز چاپېریال له امله مشهوره ده.

## جغرافیه

* شنګلي بالا د بټګرام له ښار څخه شاوخوا څلور کیلومتره لرې موقعیت لري.
* دا کلی شنه غرونه او درې چاپير کړي دي، چې ښکلي منظره وړاندې کوي.
* سرسبز غرونه لکه غازيکوټ او شاهنور د دې کلي ښکلا نوره هم زياتوي.
* دوه ښکلي سیندونه، چې لانډۍ او ننديار خوړ په نومونو پېژندل کېږي، د شنګلي بالا تر څنګ بهېږي او د دې سيمې طبيعي ښکلا ته نور هم ښکلا ورکوي.

## ډیموګرافیک
شنګلي بالا د پاکستان د خيبر پښتونخوا ولایت د بټګرام ولسوالۍ یو کلی دی، چې پکې له ۳۵۰ څخه ډېر کورونه موجود دي. دا کلی د ګجبوري اتحاديې شورا برخه ده او د بټګرام تحصیل دننه موقعیت لري. شنګلي بالا د بټګرام ولسوالۍ له مرکزي دفتر څخه شاوخوا څلور کیلومتره لرې، د قراقرم لویې لارې (شهراه رېشم) یا د ورېښمو لارې پر غاړه پروت دی.

د شنګلي بالا خلک د بېلابېلو کورنيو (خېلونو) پورې اړه لري، چې پکې هشم خېل (کوچیلیان + اخوندزادګان) — چې تر ټولو لویه خېل ده —، راما خېل، ماشا خېل، راجه خېل، ملا خېل، یاوګیان، تور خېل، سېدګان او سامله خېل شامل دي.

دا د دیشان سیمې یو سر کلی ګڼل کېږي.

## ګالري

دوتنه:Shingli_bala.jpg|alt=A clean view of Shingli Bala| د شانګلي بالا یوه پاکه منظره
دوتنه:Shingli_Bala_2021.jpg|alt=A clean view of Shingli Bala| د شانګلي بالا یوه پاکه منظره


## هم وګورئ

* انیس الرحمن
* د بټګرام ولسوالۍ
* د بټګرام تحصیل
* بټګرام
* دیشیوال
* ګیجبوري
* خیبر پښتونخوا
* پاکیستان

## ماخذونه
اوټیزم

**د اوټیزم سپیکٹرم اختلال** [ a ] ( **ASD** )، یا په ساده ډول **اوټیزم** ، یو عصبي حالت دی چې ماشوم د خبرو، اړیکو او ټولنیز چلند له مخې له نورو فرق لري.
بټګرام

**بټگرام** (اردو: بٹگرام، پښتو: بټګرام) د پاکستان د خیبر پښتونخوا ولایت د بټګرام ولسوالۍ یوه ښار او اتحاديه شورا ده. دا په ۳۴°۴۱'N ۷۳°۱'E کې موقعیت لري او د ۱۰۳۸ مترو (۳۴۰۸ فوټ) لوړوالی لري. 

## اقلیم
بټګرام یو معتدل، عموماً ګرمو او نرم اقلیم لرونکی ښار دی، او د کوپن د اقلیم د وېش له مخې د نمجن نیمه استوایي اقلیم (Cfa) درلودونکی دی. د بټګرام منځنۍ تودوخه شاوخوا ۱۸.۵ سانتي‌ګراد (۶۵.۳ فارنهایټ) ده، او کلنی باران یې په اوسط ډول ۱۴۲۷ میلی‌متره (۵۶.۱۸ انچه) ته رسېږي.

جون د کال تر ټولو ګرم میاشت ده، چې منځنۍ تودوخه یې شاوخوا ۲۷.۹ سانتي‌ګراد (۸۲.۲ فارنهایټ) وي. تر ټولو سړه میاشت جنورۍ ده، چې منځنۍ تودوخه یې ۷.۶ سانتي‌ګراد (۴۵.۷ فارنهایټ) ته رسېږي.

## د ۲۰۰۵ کال زلزله
بټګرام د هغو سیمو له ډلې څخه و چې د ۲۰۰۵ کال د اکتوبر د ۸مې نیټې د زلزلې له امله اغیزمن شوي وو، چیرې چې له ۴۵۰۰ څخه ډیر خلک ووژل شول او شاوخوا ۳۵۰۰۰ ټپیان شول. 

## اداره
د بټګرام ولسوالۍ ویش په دوو تحصیلونو شوی دی: اصلي بټګرام (Proper Battagram) او الای تحصیل. د الای تحصیل سیمې عبارت دي له: بڼه، بټیله، بټکول، بیاري، جمبیړه، پښتو، رشنګ، او سکرګه.

اصلي بټګرام نه یوازې د ولسوالۍ مرکز او تحصیل مرکزي ښار دی، بلکې د بټګرام ولسوالۍ له شلو اتحادیه شوراګانو څخه یوه مهمه شورا هم ده.

. 

د بټګرام تحصیل په ۱۲ اتحادیو شوراګانو ویشل شوی دی: 

## ماخذونه
صدر ابراهيم

**صدر ابراهیم** (*د پیدایښت نوم*؛ **خدایداد**) چي د **ملا ابراهيم صدر** په نامه هم يادېږي يو افغان چارواکۍ دۍ چي دا مهال د افغانستان اسلامي امارت د کورنیو چارو د مرستیال وزیر په توګه دنده ترسره کوي. ښاغلۍ ابراهيم تر دې وړاندې د ۲۰۲۱ کال د اګست د ۲۴مې نېټې څخه بیا تر ۷م سپټمبر ۲۰۲۱ پورې د افغانستان د کورنیو چارو وزیر وو.

## دا هم وګورئ

* طالبان
* هلمندیان

## سرچينې
هزاره پوهنتون

کيڼ|بټنوک|250x250px| هزاره پوهنتون، مانسهره پاکستان
کيڼ|بټنوک|250x250px| د هزاره پوهنتون جومات
**د هزاره پوهنتون (HU)** یو عامه پوهنتون دی چې د پاکستان د خیبر پښتونخوا په مانسهره کې موقعیت لري.

## پیژندل شوی پوهنتون
هزاره پوهنتون د پاکستان د لوړو زده کړو کمیسیون لخوا د لوړو زده کړو د ادارې په توګه پیژندل شوی دی.  

## عمومي کتنه
د پوهنتون کمپلکس د ګندهارا او اشوکا د لرغونې تمدن په تقاطع کې موقعیت لري او د مانسهرې په څنډه کې د ورېښمو لارې (Silk Route) پر وړاندې پروت دی، چې دا سیمه پخوا د برصغیر، چین او منځنۍ آسیا ترمنځ یو لرغونی ارتباطي لار ګڼل کېده.. 

حاجي عبدالحَنان خان سواتی، چې د ډوډیال یو وتلی ځمکوال و، د مانسهرې د رواني روغتون د جوړېدو لپاره یې په سخيانه توګه ځمکه ورکړه. دا روغتون د پاکستان د لومړي روغتیا وزیر، خان خداداد خان سواتي، له‌خوا جوړ شو او وروسته په هزارې پوهنتون بدل شو.

## پوهنځي او څانګې

### د هنرونو او بشري علومو پوهنځی

* د لرغونپوهنې څانګه
* د معمارۍ څانګه
* د هنر او ډیزاین څانګه
* د مخابراتو او رسنیو مطالعاتو څانګه
* د ساتنې مطالعاتو څانګه
* د پوهنې وزارت
* د انګلیسي ژبې څانګه
* د جیولوجي څانګه
* د پاکستان د مطالعاتو څانګه
* د ګرځندوی او میلمه پالنې څانګه
* د اردو څانګه

### د بیولوژیکي او روغتیا علومو پوهنځی

* د کرنې وزارت
* د بایو کیمیا څانګه
* د بایو ټیکنالوژۍ څانګه
* د بایو ټیکنالوژۍ او جینیاتي انجینرۍ څانګه
* د نباتاتو څانګه
* د انسان جینیات څانګه
* د مایکروبیولوژي څانګه
* د درملتون څانګه
* د زولوژي څانګه

### د حقوقو او ټولنیزو علومو پوهنځی

* د اقتصاد څانګه
* د اسلامي او مذهبي مطالعاتو څانګه
* د قانون څانګه
* د مدیریت څانګه. علوم
* د سیاسي علومو څانګه
* د نړیوالو اړیکو څانګه
* د ارواپوهنې څانګه
* د عامه پالیسۍ او ادارې څانګه
* د ټولنپوهنې څانګه

### د طبیعي او محاسبوي علومو پوهنځی

* د بایو انفارمیټکس څانګه
* د کیمیا څانګه
* د چاپیریال علومو څانګه
* د معلوماتي ټکنالوژۍ څانګه
* د ریاضیاتو څانګه
* د فزیک څانګه
* د مخابراتو څانګه
* د احصایې څانګه

## ماخذونه

## بهرنۍ اړیکې

* رسمي ویب پاڼه
مهرشاپور

**مهرشاپور** ( منځنۍ فارسي : *Mihr-Šāpūr*) د پينځمې زېږديزې پېړۍ په اوږدو کې د لومړي یزدگرد د واکمنۍ پر مهال د ساساني سترواکۍ یو اشراف و. په ۴۱۰ زېږديز کال کې، هغه د خسرو یزدگرد سره یوځای د سېليوسیا-ستیسفون د نستوریانو جرگې کې د شاه استازیتوب لپاره واستول شو. مهرشاپور د ارگبېد کورنۍ غړی و.

## سرچینې
ماپوچه

بټنوک
د ماپوچه خلک (په ماپودونگون کې: *Mapuche*) د چیلي د مرکزي-سویل او د ارجنټاین د جنوب لویدیځ اصلي اوسېدونکي دي، چې د پټاګونیا ځینې برخې هم پکې شاملې دي. دا ګډ اصطلاح د یوه متنوع توکم استازیتوب کوي، چې له بېلابېلو ډلو جوړ شوی، کوم چې یوه ګډه ټولنیزه، مذهبي، او اقتصادي جوړښت لري، او همدارنګه د ماپودونگون ژبې د ویونکو په توګه یوه ګډه ژبنۍ میراث هم لري.

وېشنيزه:چيلي
فضل محمود فضلي

**فضل محمود فضلي** په () يو افغان سياستوال او د ولسمشر اشرف غني د ولسمشرۍ پرمهال **د چارو د ادارې لوی رئيس**، د پوهاند ډاکټر عبدالقدير فضلي زوی او د معاون فضل الدين خان لمسی په ۱۹۷۷ زېږدیز کال د ننگرهار ولايت، بهسودو ولسوالۍ لوهاڼو(هزارمېشي) کلي کې پهٔ يوه پښتنه کورنۍ کې زېږېدلی دی.
نوموړي خپلې لومړنۍ زده کړې پهٔ ننگرهار عالي لېسه کې پای ته رسولې دي او طبي زده کړې يې د ننگرهار طب پوهنځي پهٔ درمل‌جوړونه څانگه کې د ۲۰۰۰ زېږديز کال په جون کې پای سرته رسولې دي.

هغه د ښوونځي او پوهنتون پرمهال وروسته له وخته پهٔ ملي راديو تلوېزيون کې دنده ترسره کوله.
پهٔ ۲۰۰۲ زېږديز کال کې هغه برېتانيا ته ولاړ، چېرته چې پهٔ کېمبريج، ليډز، لينکن او براډفورډ پوهنتونو کې هغه د جراحي متخصص ډاکټر پهٔ توگه بېلابېلې تخصصي زده کړې وکړې.
په ۲۰۰۹ زېږديز کال هغه سويډن ته لاړه چې د لومړني روغتيايي پاملرنې متخصص پهٔ توگه يې زده کړې ترسره کړې او له هغهٔ راهيسې تر ۲۰۱۸ زېږديز کال پورې  پهٔ سويډن کې اوسېدهٔ.
 او د جمهوريت له سقوط وروسته يو ځل بيا سويډن ته ستون شو چې اوسمهال هلته د يو ډاکټر پهٔ توگه خپله دنده پرمخ بيايي.
نوموړی د ولسمشرۍ د چارو ادارې مشر، لوړپوړی سلاکار او د ولسمشر اشرف غني د ملگرو ډلې غړی وو.
## دا هم وگورئ
* اشرف غني احمدزی
* امرالله صالح
## سرچينې

وېشنيزه:ننگرهاريان
ارگبېد

**ارگبېد** ( منځنۍ فارسي : Argbed) د ساساني سترواکۍ پوځ یوه پوځي رتبه وه چې د سوداگريزو لارو او پوځي کلاگانو ساتل يې دنده گڼل کېده. دا رتبه په دوهمه مېلادي پېړۍ کې د اشکانيانو په دوره کې پيل او د ساسانیانو په دوره کې یې اهمیت زیات شو.

## اړوند نور

* *اسپه آباد*
* د ساساني سترواکۍ پوځ

## سرچینې

*
انورالحق کاکړ

**انورالحق کاکړ** يو پاکستانی سياستوال او د  پاکستان په سنا مجلس کې د بلوچستان د عوامي گوند استازی دی چې د ۲۰۲۳ زېږديز کال د اگست له ۱۴مې نېټې څخه د ۲۰۲۴زېږديز کال د مارچ تر ۴مې نېټې پورې د پاکستان لنډمهاله لومړی وزير وو چې تر ده وروسته يې شهباز شريف د ځايناستي په توگه وټاکل شو.

## ژوندليک
انورالحق کاکړ د ۱۹۷۱ زېږديز کال د می مياشتې په ۱۵ مه نېټه د بلوچستان په قلعه سيف الله کې په يوه مشهوره متوسطه کورنۍ کې زېږېدلی، د هغه نيکه ډاکټر نورالحق کاکړ، د کلات د خان شخصي ډاکتر و، د هغه پلار احتشام الحق کاکړ يو ملکي مامور و، په داسې حال کې چې ماما يې ارباب يوسف کاسي او نور خپلوان يې په سياست کې ښکېل وو.
کاکړ د څلورو کلونو و، چې مور يې وفات شوه او پلار يې د هغه د عمر په اتلس کلنۍ کې مړ شو. 

کاکړ د کوټې په سينټ فرانسېس ښوونځي کې لومړنۍ زده کړې کړې دي، وروسته يې د کالج دوره د کوهاټ په کيډټ کالج کې بشپړه کړه، په ۱۹۹۰ لسيزه کې يې د بلوچستان پوهنتون څخه د سياسي علومو او ټولنپوهنې برخه کې د ماسټرۍ سند ترلاسه کړ.

هغه د انگلستان د لندن په برکبيک پوهنتون کې د قانون زده کړې پيل کړې، خو پای ته يې ونه رسولې.

هغه په ۲۰۰۵ زېږديز کال بېرته پاکستان ته راستون شو.

## سرچينې
لوهاني

ميټي قبيله يا ميټي پُښتانه يوه تاريخي او لرغونې قبيله ده،چي اوس يي خپل پښتانه د دې پرګڼي په حقله مالومات نه لري۔د دې قام/شاخ يادونه  حافظ رحمت بړيچي په خپل تاريخي او ارزښتناک اثر کښي کړيه ده، د يادوني وړ ده چي دا ليکوال په هندوستان کښي د لوي احمد شاه بابا په وخت کښي، د اتلسمي پيړۍ په نيمايي کښي، د بريل،راولکهنډ ستر وزير وو۔ واحد يي ميټی او جمع يه ميټيان دي۔ دا د پښتنو، قام په متا خيل(متی خيل) سره هم بلل کيژي۔ زما په پام دا ځکه ورته متی خيل وويل کيژي ،چي پخوا د پښتو ليک لوست ډيړ نه وو او د پاړسۍ اغيزه ډيره وه۔او په پاړسی ژبه کښي ”ټ“ نسته،نو ځکه دا توری په متی خيل سره په اولس کښي مشهور شوی دﺉ۔ د افغانستان ختيځ پونده نومي کتاب کښي، فرنګی ليکوال (په اردو ژباړه )کښي هم په متی سره ليکل سوی ده،په دا کتاب کښي نوري تيروتني هم شته،لکه خروټی يي په"خروطي" سره ژباړيلی دﺉ۔لنډا دا چي دا د غلجی څانګې لودي پښتانه/ په اُردو  لودهی پټهان\ دي.دا سپین لوحانی دی
بدخشان

**بدخشان** یوه تاریخي سیمه ده چې د افغانستان په شمال ختیځ کې د واخان دهلیز ، ختیځ تاجيکستان او په چین کې د تاشکرغان تاجيک خپلواکه ولسوالۍ څخه جوړه ده.د بدخشان ولایت د افغانستان د ۳۴ ولایتونو څخه یو  ولايت دی.د بدخشان د تاریخي سیمې ډېره برخه د تاجيکستان د گورنو-بدخشان په خپلواکه سیمه کې د ياد هېواد په سوېل ختیځ کې پرته ده.بدخشاني موسیقي د بدخشان سیمې د کلتوري میراث یوه مهمه برخه ده.
حاجي ملنګ

**ملا نیک محمد** چې د **حاجي ملنګ** په په نامه شُهرت لري، د افغانستان اسلامي امارت د لويې کچې د چارواکو څخه دی  چي د شیخ صاحب د حکم پر اساس د ۲۰۲۵م کال د فبروري د ۱۸مې نېټې څخه د بدخشان ولایت د امنیه قومندان په توګه دنده ترسره کوي.حاجي ملنګ په شاوخوا ​​۱۹۷۰ کال کې په کندهار ولایت کي نړۍ ته سترګې پرانیستې. 
## دا هم وګورئ
## سرچینې
د ماليې وزارت

**دمالیې وزارت** د افغانستان د تر ټولو مهمو وزارتونو څه دی چي کاري ساحه يې په ټوله هېواد کي اوکله کله د هېواده بهر د ماليې راټولول دي. د مالیې وزارت دنده لري چې ټولې مالي چارې د اقتصادي اصولو او قوانینو پر بنسټ تنظیم کړي او ددې ډاډ ورکړي چې عامه شتمني (بیت المال) په شفافه توګه د حساب له مخې د خلکو د اړتیاوو پوره کولو له پاره کارول کیږي.       
## دا هم وګورئ
*هدایت الله بدري
## سرچینې
زده کړه

زده‌کړه یا تعلیم هغه بهیر يا پروسې ته ویل کېږي چې په ترسره کولو سره یې انسان ته پوهه، مهارتونه، ارزښتونه او اخلاق ور په برخه کېږي. تعلیم انسان ته دا توان ورکوي چي لږ بهتره ژوند وکړي، خپلې ستونزي حل کړي، او د ټولني یو فعال غړی شي.

## دزدکړې ارزښت

#تعلیم د ذهني ودې سبب ګرځي.
#تعلیم د ژوندانه ستونزي  حل کوي.
#تعلیم انسان ته اخلاق، ادب، او تمدن ورزده کوي.
#تعلیم د ټولني پرمختګ ته لاره هواروي.
## د تعلیم ډولونه
#رسمي تعلیم (Formal Education):دا هغه تعلیم دی چې په ښوونځیو، کالجونو، او پوهنتونونو کې ورکول کېږي. په کي‌ درسي کتابونه، استادان، او یو ټاکلی نصاب وي.
#غير رسمي تعلیم (Informal Education): دا هغه تعلیم دی چې له کورنۍ، ټولنې، تجربو، او ورځني ژوند څخه ترلاسه کېږي.
#نیمه رسمي تعلیم (Non-formal Education): دا زده کړه د کورسونو، ورکشاپونو، یا روزنیزو پروګرامونو له لارې کېږي چې د ښوونځي یا پوهنتون برخه نه وي.
## سرچينې
ایلي کوهن

**الیاهو بن شاول کوهن** (زوکړه: &#x200E;۶ ډسمبر ۱۹۲۴ - مړینه ۱۸ می ۱۹۶۵) د مصر هیواد اړوند یو اسرائيلي جاسوس وو. نوموړی د ۱۹۶۱ او ۱۹۶۵ کلونو ترمنځ په سوریه کي د جاسوسۍ په مټ د سوریې له سیاسي او نظامي غړو سره ډیري نږدې اړیکي رامنځته کړي وې.    

د کوهن جاسوسي د سوریې استخباراتو لخوا په ۱۹۶۵ کال افشاء سوه او ددې هیواد د حکومت لخوا د پوځي قانون پر بنسټ د همدغه کال په می میاشت کي په پلازمېنه دمشق کي په عام محضر کي دار ته وخېژول سو. دې پېښي د ۱۹۶۷ کال د عرب-اسرائیلي جګړې څخه را وروسته د اسراییل او سوریې ترمنځ د دښمنۍ سخت اور بل کړ.

## دا هم وګورئ
## سرچینې
انډیا ټوډې

***انډیا ټوډې*** (پښتو: هند نن ورځ) یوه اونیزه انګرېزي ژبې ورځپاڼه ده چي د لیوینګ میډیا انډیا لمیټډ لخوا په هند کي خپریږي.   دا په هند کي یو له تر ټولو پراخه ورځپاڼو یوه ده، چي شاوخوا اته میلیونه لوستونکي لري.
کروړ

**کروړ** () د شمېرنې په هندي سیسټم (Indian numbering system) کې د عددي مقدار یو واحد دی چې له لسو ملیونو ($10,000,000$) سره مساوي دی. دا واحد په افغانستان، هند، پاکستان، بنګله دېش او نیپال کې په مالي، نفوس شمېرنې او ورځنیو معاملو کې په پراخه کچه کارول کېږي. په علمي نوټیشن کې، یو کروړ د $10^7$ په بڼه لیکل کېږي. د کروړ اصطلاح له کلاسیکې سنسکرت کلمې (کوتي / Koti) څخه اخیستل شوې ده.

د شمېرنې په دې سیسټم کې د کامې (Comma) کارول له نړیوال سیسټم سره توپیر لري. په نړیوال سیسټم کې کامې په هرو دریو کچو (Millions) کې ایښودل کېږي، مګر په هندي سیسټم کې له لومړنیو دریو عددونو وروسته، کامه په هرو دوو عددونو کې ایښودل کېږي. د مثال په توګه، یو کروړ داسې لیکل کېږي: **۱،۰۰،۰۰،۰۰۰**. دا سیسټم په اقتصاد او مالي چارو کې د لویو حسابونو د اسانه لوستلو لپاره کارول کېږي.

په ریاضي او حسابدارۍ کې، کروړ له لک (Lakh) څخه وروسته لوی واحد دی؛ په دې مانا چې ۱۰۰ لکه له یو کروړ سره مساوي کېږي. همدا راز، ۱۰۰ کروړه بیا له یو "اربو" (Arab) سره مساوي دي. په ټولنپوهنه او کلتور کې، د "کروړ پتي" اصطلاح هغو کسانو ته کارول کېږي چې خورا بډایه وي او سرمایه یې له کروړونو څخه زیاته وي. د انټرنیټ او ډیجیټل دور په راتګ سره، که څه هم نړیوال سیسټم (Millions) عام شوی، خو په سیمه ییزو بازارونو او دولتي بودیجو کې لا هم د کروړ واحد خپل ارزښت ساتلی دی.

## د کروړ مقایسه له نورو واحدونو سره

## سرچینې
* پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه
* Britannica: Indian numbering system
* Oxford English Dictionary: Definition of Crore.
وېشنيزه:شمېرنې سیسټمونه
وېشنيزه:اقتصاد
وېشنيزه:رياضي
عزيزالله کرزی

عزيزالله کرزی  یو افغان سیاستوال دی چي په ​​روسیه کې یې د افغانستان اسلامي جمهوريت د سفیر په توګه دنده ترسره کوله، نوموړی د ۲۰۱۰م کال د اګست د ۲۸مې څخه بیا تر ۲۰۱۰ پورې پر دې دنده بوخت وو. عزیزالله په کندهار کې زیږیدلی او د پښتنو د کرزي قبیلې پورې اړه لري.
## دا هم وګورئ
## سرچینې
عبدالرشيد اريان

**عبدالرشيد اريان** چې ځينې يې **عبدالرشيد ارين** هم ليکي يو افغان سياستوال او د عدليې وزارت پخوانی وزير پاتې شوی دی.
عبدالرشيد اريان د افغانستان د خلق ديموکراتيک گوند غړی وو چې د ۱۹۴۱ زېږديز کال د نومبر مياشت کې په کندهار کې زېږېدلی و.
هغه د خلق ديموکراتيک گوند سره تر يوځای کېدو دمخه په کندهار کې د خبريال په توگه دنده ترسره کوله چې وروسته د کندهار د ولايتي کمېټې منشي شو. په ۱۹۷۳ زېږديز کال هغه د گوند د مرکزي کمېټې ځايناستی غړی شو او په ۱۹۷۷ زېږديز کال کې يې د گوند بشپړ غړيتوب ترلاسه کړ.

په ۱۹۷۸ زېږديز کال کې اريان د افغانستان د ديموکراتيک جمهوريت د انقلابي شورا غړی شو. هغه په ۱۹۷۸ زېږديز( ۱۳۵۷لمريز) کال په پاکستان کې د افغانستان سفير وټاکل شو چې تر ۱۹۸۰زېږديز کال پورې په همدې دنده پاتې شو. په ۱۹۸۰زېږديز کال کې هغه د ببرک کارمل له خوا د لومړي وزير د مرستيال او د عدليې وزير په توگه وټاکل شو چې تر ۱۹۸۱ زېږديز کال پورې په همدې دنده پاتې شو. اريان د ببرک کارمل  او محمد نجيب الله په مشرۍ د جون ۱۹۸۱ څخه تر ۱۹۸۸ زېږديز کال پورې د انقلابي شورا د مرستيالانو څخه و.
په ۱۹۸۸ زېږديز کال کې هغه د مشرانو جرگې غړی وټاکل شو او په ۱۹۹۰ زېږديز کال کې له حکومته وويستل شو.

## دندې
اريان په ۱۳۵۶ لمريز کال د افغانستان د اطلاعاتو او کلتور نشراتي معين، په ۱۳۵۷ لمريز کال په پاکستان کې د افغانستان سفير او له ۱۳۵۸ لمريز تر ۱۳۶۰ لمريز کال پورې د عدليې وزير پاتې شوی دی.
## سرچينې

وېشنيزه:کندهاريان
روبي نيازۍ

**روبي نيازۍ** (زېږون ۱۹۷۲)، یوه پخوانۍ پاکستانۍ اداکاره او ماډل ده چې د مسټر ۴۲۰ (۱۹۹۲) او بهروپيا (۱۹۹۳) د اداکارې په توگه پېژندل شوې. هغې په ۱۹۹۲ کال کې د غوره اداکارې لپاره د نگار جایزه وگټله. د روبي  کورنۍ دپاکستان او هند له وېش وروسته پاکستان ته راغلل او په کراچۍ کې مېشت شول. روبي  په کراچۍ کې لویه شوې وه.
خطی څراغونه

### خطی څراغونه – د داخلي ډیزاین او رڼا نوی معیار
----**خطی څراغونه (Linear Lights)** د نن ورځې په معمارۍ او داخلي ډیزاین کې د رڼا ورکولو یو پرمختللی او عصري سیستم ګڼل کېږي. دا څراغونه چې په ځانګړي ډول د LED ټکنالوجۍ په مرسته جوړ شوي، اوږده او مستقیم بڼه لري او د ځایونو رڼا په نرمۍ، یوشانۍ او ښکلا سره برابروي. د دې څراغونو کارونه ورځ تر بلې زیاتېږي ځکه چې د انرژۍ سپما، دوام او ښکلي ډیزاین لپاره غوره انتخاب ګڼل کېږي.
----

#### د خطي څراغونو ډولونه او جوړښت
خطی څراغونه په مختلفو شکلونو او اندازو کې شتون لري، چې د هر ځای او اړتیا مطابق غوره کېدای شي:

* **توکار (Embedded)**: دا څراغونه د چت یا دیوال دننه ځای پر ځای کېږي او پټ پاتې کېږي. دا ډول څراغونه په کورونو او دفترونو کې د نرم او مستقیم رڼا لپاره کارول کېږي.
* **روکار (Surface-mounted)**: په ظاهره سطحه لکه چت یا دیوال باندې نصب کېږي او معمولا د ترمیم یا نوې ډیزاین لپاره مناسب وي.
* **آویزه (Pendant)**: له چت نه ځوړند وي او معمولاً د میزونو، رستورانونو او استقبالي ساحو لپاره کارول کېږي.
* **واټرپروف (Waterproof)**: د لندبل، تشنابونو، پخلنځیو او بهرنیو ځایونو لپاره ځانګړي شوي دي چې د اوبو څخه خوندي وي.

----

### د خطي څراغونو ګټې

* **انرژي موثریت:** د LED ټکنالوجۍ له امله، دا څراغونه د بریښنا په مصرف کې خورا لږ لګښت لري.
* **دوام او اوږد عمر:** LED څراغونه تر ۳۰،۰۰۰ ساعتونو پورې کار کولی شي چې د اوږدې مودې لپاره کمه ساتنه غواړي.
* **نرم او یوشان رڼا:** د دې څراغونو رڼا مستقیم او په نرمۍ سره د ځای په ټولو برخو کې خپرېږي، چې سترګې ستړې نه کوي.
* **ډیزاین او فضا:** د دې څراغونو پتلی او عصري بڼه په هر ډول داخلي ډیزاین کې فټ کېږي.
* **اسانه نصب او ساتنه:** اکثره خطي څراغونه په آسانۍ سره نصب کېږي او لږه ساتنه غواړي.

----

#### د کارونې ساحې
خطی څراغونه په ګڼو ځایونو کې کارول کېږي:

* **کورونه:** د اوسیدو خونې، د خوړو خونه، تشنابونه، او هالونه د ښکلي او آرامه رڼا لپاره.
* **دفترونه:** د کاري ځایونو او غونډو خونې، چې د سترګو لپاره آرامه رڼا غواړي.
* **تجارتي ځایونه:** پلورنځي، مالونه، او نندارتونونه چې د محصولاتو پر وړاندې تمرکز زیاتوي.
* **عامه ځایونه:** هوټلونه، رستورانونه، موزیمونه، او نورو ځایونو کې د ښکلي او عصري فضا جوړولو لپاره.

----

#### عصري ټیکنالوژي او نوښتونه
په دې وروستیو کلونو کې، د خطي څراغونو ټکنالوژي خورا پرمختګ کړی دی. اوس یې له ریموټ کنټرول، د رڼا شدت او رنګ بدلولو، او د هوښیار کور سیسټمونو سره د یو ځای کولو وړتیاوې لري. دا چارې د انرژۍ سپما زیاتوي او د کارونکي اړتیاوو سره سم رڼا برابروي.
----

#### پایله
خطی څراغونه د عصري ژوند چراغ خطی یوه برخه ګرځېدلي او په راتلونکي کې به یې اهمیت نور هم زیات شي. د دوی ښکلی ډیزاین، د انرژۍ سپما، او د استعمال اسانتیاوې دا څراغونه په هر ډول فضا کې د رڼا ورکولو غوره وسیله ګرځوي.
----

##### اړوند موضوعات

* داخلي ډیزاین
* LED څراغونه
* هوښیار کور
* انرژي سپما
انډریو ټیټ

انډریو ټیټ، چې بشپړ نوم یې ایموري انډریو ټیټ دریم دی، یو بریتانوي-امریکایي ټولنیز میډیا شخصیت، سوداګر، او پخوانی مسلکي کیک بوکسینګ لوبغاړی دی. هغه د ۱۹۸۶ کال د ډسمبر په لومړۍ نیټه په واشنګټن ډي سي کې زیږیدلی دی. ټیټ د کیک بوکسینګ په برخه کې څلور ځله نړیوال چمپیون شو. وروسته یې په ۲۰۱۶ کال کې د برتانیا په رئالټي شو "بګ برادر" کې ګډون وکړ خو د پخوانیو انلاین څرګندونو له امله یې له خپرونې ایستل شوی و. د رسنیو له لوی جریان څخه تر وتلو وروسته، ټیټ په آنلاین نړۍ کې یوه مهمه څېره جوړه کړه او د شتمنۍ، شخصي انضباط، او ځان ښه کولو پر ژوند طرز باندې یې تمرکز وکړ. هغه د “مینوسفیر” د بنسټ ایښودونکي په توګه پېژندل کېږي، هغه یوه انلاین ټولنه چې د دودیز نارینه‌والي، د نارینه ځان پرمختګ، او خپلواکۍ په اړه تمرکز کوي. د “هسلرز یونیورسټي” په څېر پلیټفارمونو له لارې، ټیټ ځوانانو ته د سوداګرۍ او ژوند سبک مشورې ورکوي. په وروستیو کلونو کې یې په رومانیا کې د انساني قاچاق او تنظیم شوي جرمونو په تورونو قانوني چلندونه مخامخ شوي، چې هغه یې ردوي. سره له دې ټولو، ټیټ لا هم په آنلاین کلتور کې یو ډېر اغېزناک شخصیت پاتې دی.
مري

**مري** د پنجاب په مري ولسوالۍ کې یو روغتیايي ځای دی. چې له راولپینډۍ نه ۳۹ کيلومتره لرې پروت دی.دا د ۲۰۲۲ کال د اکتوبر په ۱۴مه د ولسوالۍ په توگه ومنل شوه او لوړوالی یې د سمندر له سطحې څخه ۷۵۰۰ فوټه دی. په ۱۸۴۹ کال کې د پنجاب له نیولو وروسته، انگریزان د سړې سیمې په لټه کې وو، هماغه وو چې مري ته نږدې يوه سيمه يې وټاکله او په ۱۸۵۱ زېږديز کال هلته لومړنی بارک جوړ شو. تر ۱۹۰۷ کال پورې به خلکو له راولپینډۍ څخه مري ته د ټانگو په وسيله تگ راتگ کاوه. چې هغه وخت به يې دوه ورځې وخت نيوه چې وسمهال يوازې يو يا دوه ساعته وخت نيسي.
په پاکستان کې اساسي حقونه

**په پاکستان کې اساسي حقونه** عبارت له هغه بنسټيزو حقونو څخه دي چې د پاکستان په ۱۹۷۳ کال اساسي قانون کې د پاکستاني اتباعو لپاره پېشبيني شوي دي دا حقونه "بنسټیز حقونه" بلل کېږي ځکه چې دا د ټولیز ملي پرمختگ لپاره اړین گڼل کېږي، چې مادي، فکري، اخلاقي او معنوي اړخونه په بر کې نيسي، او د هېواد  د اساسي قانون لخوا خوندي شوي دي. د دې حقونو، په ځانگړې توگه د اساسي حقونو د سرغړونې په صورت کې، ستره محکمه او عالي محکمې واک لري چې د دې اساسي حقونو د پلي کولو او ساتنې لپاره د اړوندو مادو لاندې حکمونه صادر کړي.    

په پاکستان کې بنسټیز حقونه هغه اساسي بشري آزادۍ دي چې هر پاکستانی وگړی یې د خپل شخصیت او ژوند د مناسب او همغږي پرمختگ ډاډمن کولو لپاره کارولی شي. دا حقونه په نړۍ‌واله کچه د پاکستان په ټولو اتباعو يو شان پلي کېږي، پرته له دې چې د دوی نژاد، د زېږون ځای، مذهب، ذات یا جنس په پام کې ونیول شي.  بنسټيز حقونه  په قانوني توگه د محکمو لخوا د تطبیق وړ دي او د ځینو قانوني محدودیتونو تابع دي.
پښتو ژبه او مصنوعي ځيرګتيا

## پښتو ژبه او مصنوعي ځيرګتيا

وېشنيزه:ليکنه جوړوونکي په مرسته جوړې شوې ليکنې
رومانیا او یورو

د رومانیا ملي اسعارو لیو / RON دی. وروسته له هغه چې رومانیا په ۲۰۰۷ کال کې د اروپايي ټولنې (EU) سره یوځای شوه، هیواد اړ شو چې لیو د یورو سره بدل کړي کله چې دا د یورو د همغږۍ ټول څلور معیارونه پوره کړي، لکه څنګه چې د اروپایي ټولنې د فعالیت په اړه د تړون په ۱۴۰ ماده کې ویل شوي. تر ۲۰۲۵ کال پورې، په بازار کې یوازینۍ اسعار لیو ده او یورو لا تر اوسه نه ده کارول شوې. رومانیایي لیو د اروپا د تبادلې نرخ میکانیزم (ERM II) برخه نه ده، که څه هم رومانیایي چارواکي د یورو ته د بدلون چمتو کولو لپاره کار کوي. د اسعارو د بدلون د ترلاسه کولو لپاره، رومانیا باید د همغږۍ معیارونو په حدودو کې لږترلږه دوه کاله ثبات ولري.

د رومانیا پخواني حکومت د ERM II غړیتوب او د یورو منلو لپاره د مناسب هدف کال د پریکړې کولو لپاره د رهبري کونکي لنگر په توګه د ریښتیني همغږۍ یوې ټاکلې کچې ته د رسیدو لپاره یو ځان ټاکل شوی معیار رامینځته کړ. د 2023 په مارچ کې، حکومت د یورو زون (ERM-II) مخکینۍ خونې ته د ننوتلو هدف 2026 او د یورو منلو هدف 2029 ته وټاکه.
ايران اسراييل جگړه

**د ايران اسراييل جگړه **د ايران او اسراييلو ترمنځ يوه وسله‌واله شخړه وه چې د ۲۰۲۵ زېږديز کال د جون مياشتې په ۱۳ مه نېټه هغه مهال پيل شوه کله چې اسراييلو د ايران پر مهمو **پوځي** او **اتومي** تاسيساتو بريد وکړ. 
د جگړې په لومړيو څو گړيو کې اسراييلي هوايي او ځمکنيو ځواکونو د ايران ځينې مشهور پوځي مشران، اتومي ساينس پوهان   او سياستوال ووژل او د ايران هوايي دفاع سيستم او ځينې اتومي او پوځي تاسيسات يې زيانمن او وېجاړ کړل.

ايران د اسراييلو په ښارونو او پوځي ځايونو د **۵۵۰ بالستيک توغنديو** او **۱۰۰۰ څخه زيات ځان‌وژونکو ډرون الوتکو** په توغولو سره د دې بريد ځواب ورکړ. په يمن کې ايران پلوه هوسيانو هم د ايران په ملتيا په اسراييلو څو توغندي وتوغول. د امريکا متحده ايالاتو چې د سره سمندر په سيمه کې يې د اسراييلو د ساتنې په موخه د ايراني توغنديو او ځان‌وژونکو ډرون الوتکو مخنيوی په خپلو توغنديو کاوه، په دې جگړه کې له ۸۰۰ ميليونه ډالرو زيات لگښت وکړ چې بلااخره د جگړې په نهمه ورځ عملاً ميدان ته ورننوته او د ايران په درې اتومي ځايونو يې بريد وکړ. د **جون په ۲۴ مه** چې د جگړې ۱۲ مه ورځ وه، وروسته له هغې چې ايران په قطر کې د امريکا پوځي اډه  وويشته امريکا د قطر له امير څخه د ايران او اسراييلو ترمنځ د اوربند د تړون غوښتنه وکړه او د هماغې ټينگار په پايله کې دواړه خواوو اوربند وکړ د راپورونو له مخې دا مهال اسراييل له سختو دفاعي ستونزو سره مخ وو او غوښتل يې چې  امريکا بايد نېغ په نېغه مداخله وکړي.، خو  له اوربند څو ساعته وروسته دواړو لوريو يو بل د جگړې په غځولو او نه درولو تورن کړل.
## د ايران اسراييل جگړې ځينې کليدي ټکي
## د ايران اسراييل جگړې د پېښېدو لاملونه

### لبنان او حزب الله
 

### فلسطين او غزه

### ايراني اتومي کړکېچ او اسراييلي اندېښنې

## د ايران اسراييل جگړې تلفات
د ايران او اسراييلو جگړه چې ۱۲ ورځې دوام يې وکړ، گڼ شمېر مالي او ځاني زيانونه يې لرل چې له هغې ډلې د ايران ۶۱۰ لس کسان په دې جگړه کې وژل شوي او څه کم ۵۰۰۰ نور ټپيان شوي، چې اسراييلي لوري ته بيا ۲۸ کسان وژل شوي.

## د ايران اسراييل جگړه او پر سيمه يې اغېزې
## د ايران اسراييل جگړې اړوند د نړۍ‌ هېوادونو دريځ

## سرچينې
دادالله امین‌زی

## دادالله امین‌زی

**دادالله امین‌زی** (زېږېدنه: ۱۹۹۶ ز؛ کامه، ننګرهار) یو افغان لیکوال، ښوونکی، او د سوداګرۍ مدیریت متخصص دی. نوموړی د افغانستان په خصوصي تعلیمي او ټولنیزو برخو کې له فعالو څېرو څخه ګڼل کېږي. هغه د لوړو زده‌کړو ترڅنګ، د ښوونې، مدني فعالیت، او سوداګرۍ په برخو کې هم مهم رول لوبولی دی.

## لومړنی ژوند او زده‌کړې
دادالله امین‌زی د ننګرهار ولایت د کامې ولسوالۍ د قلعه اخند کلي کې زېږېدلی دی. د پلار نوم یې استاد مرحوم وسیع‌الله سیار او د نیکه نوم یې ملک امین‌الله خان دی.  
هغه خپلې لومړنۍ زده‌کړې په خلیل‌الله خلیلي لیسه (کابل) او ثانوي زده‌کړې په شهید مولوي خدایدوست عالي لیسه (ننګرهار) کې بشپړې کړې.

هغه وروسته د **روښان پوهنتون** څخه د **سوداګرۍ مدیریت لیسانس (BBA)** د ممتاز درجې سره ترلاسه کړ.  
په ۲۰۲۳ ز کې، نوموړي د **هند Mizoram University** کې د **ICCR سکالرشپ** له لارې د **E-Commerce** په برخه کې د **M.Com** زده‌کړې پیل کړې، چې په ۲۰۲۵ ز کې یې بریالي پای ته ورسولې.

## مسلکي ژوند
دادالله امین‌زی د ښوونې، دولتي خدماتو، او خصوصي سکتور په بېلابېلو برخو کې دندې ترسره کړې دي. نوموړی د **امان خصوصي ښوونځي** مدیر، د **NICE انسټیټیوټ** کمپیوټر ښوونکی، او د **تهذیب ټراول او ټورز شرکت** رئیس پاتې شوی دی.

په دولتي کچه، هغه د **کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت** کې د وزیر سکرتر او د **څېړنو او معلوماتو سرپرست رئیس** په توګه دنده ترسره کړې.

نوموړی د **رضاکارو ځوانانو د اصلاح ټولنې** د ځوانانو د همغږۍ مسؤل پاتې شوی او همدارنګه د **ملي ژبې د ژغورنې غورځنګ** ولایتي مسؤل هم پاتې شوی دی.

## مدني او ټولنیز فعالیتونه
دادالله امین‌زی د **Online Global Teach Team** غړی دی، چې د افغان زده‌کوونکو لپاره یې د وړیا ښوونې خدمتونه برابر کړي. هغه په ګڼو علمي، مدني او فرهنګي پروګرامونو کې فعاله ونډه اخیستې ده.

## لیکوال او څېړونکی
دادالله امین‌زی د مدیریت او سوداګرۍ په برخه کې لیکوالي کوي. د نوموړي د ماسټرۍ څېړنیزه موضوع **"په افغانستان کې د انټرنټي سوداګرۍ نويو شرکتونو کې د دوامدارو سوداګریزو ماډلونو تحلیل"** ده.

هغه د **"د سوداګرۍ اغېزمن رازونه – له پیل تر بریا"** تر سرلیک لاندې یو لارښود کتاب هم لیکلی، چې د افغان کاروبارونو لپاره یو ساده او مفید اثر ګڼل کېږي.

## مهارتونه
* مدیریت او مشرتابه  
* ډیجیټل مارکېټینګ  
* کاپي‌رایټینګ او لیکنه  
* ګرافیک ډیزاین  
* علمي څېړنه او د پروژو تنظیم  

## ژبې
دادالله امین‌زی پر **پښتو**، **دري**، او **انګلیسي** ژبو تسلط لري.

## سرچينې

## وېشنيزې
وېشنيزه:ژوندي خلک
وېشنيزه:۱۹۹۶ زېږېدلي
وېشنيزه:افغان ليکوال
وېشنيزه:افغان ژورناليستان
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:ننګرهار
کوستانيان، البېرټ

**البېرټ کوستانیان** (زېږېدلی ۱۹۸۰) يو ارمني نژاده خبريال او لېبنانی وټپوه و.

## ژوندليک
هغه د لېبنان په صور کې زېږېدلی، د بیروت په سینټ جوزف پوهنتون کې یې د اقتصاد برخه کې زده کړې کړې دي او  د پاریس په HEC پوهنتون کې يې خپلې زده کړې بشپړې کړې دي.  هغه خپل مسلکي ژوند ډېره برخه په پاريس کې تېره کړې ده او په ۲۰۱۵ کال کې په دایمي توگه لېبنان ته راستون شو.

## کورنی ژوند
هغه د ماگوی خوبیه سره واده کړی او د کامیل، ایمانویل او نوا په نومونو درې ماشومان لري. 

## سیاست
هغه د *لوبنانونا* غورځنگ له بنسټ اېښودونکو څخه و. 

د پارلمان د غړي پیر امین گیمیل له وژنې وروسته، هغه د هغه د ورور سمیع گیمیل د ملگرو او ټولگیوالو په ډله کې و، چې په ۲۰۰۷ کال کې له گوند سره یوځای شو 

په ۲۰۰۹ کال کې هغه د کاتب د ټاکنو د ماشین مدیریت په غاړه واخیست. هغه د لېبنان څخه پاریس ته کډه شو، هلته هغه د ارتور ډي لیټل سره د ستراتیژیک سلاکار په توگه کار کاوه،   په ۲۰۱۴ زېږديز کال کې هغه په بیروت کې د يو شرکت بنسټ کېښود. هغه په ۲۰۱۵ کال کې د کاتب گوند غړيتوب پرېښود او په ۲۰۱۷ کال کې یې په گوند کې له خپلو ټولو رسمي پوستونو استعفا ورکړه.

له ۲۰۱۹ کال راهیسې، هغه په LBCI کې د "ویژن ۲۰۳۰" په نوم یو غوره تلوېزیوني خپرونه وړاندې کوي. هغه په ۲۰۲۱ کال کې د فشار ډلې کولونا ارادا د مشر په توگه وټاکل شو چې په لېبنان کې د اصلاحاتو په هڅولو کې فعاليت کوي.   هغه د بیروت په امریکایی پوهنتون کې د عصام فارس انسټیټیوټ کې د اقتصاد په برخه کې یو لوړ پوړی غړی هم دی.  هغه په ۲۰۲۱ کال کې د لېبنان د عامه شتمنیو د خصوصي کولو په اړه یو راپور خپور کړ. 
## سرچينې

وېشنيزه:1980 زېږېدنې
حسان عبود (قائد احرار الشام)

دوتنه:Hassan Aboud.jpg|شهيد قائد حسان عبود


## حسان عبود ــ ابو عبدالله الحموي
حسان عبود - ابو عبدالله الحموي

د احرار الشام اسلامي غورځنګ بنسټ ایښودونکی او مشر.

هغه د په ۱۹۷۹م کې د سوريې په حماة وزيږيد.

حسن عبود، چې د ابو عبدالله الحموي په نوم پیژندل کیږي، په ۲۰۰۴ کال کې د حلب پوهنتون د انګلیسي ادبیاتو له پوهنځي څخه فارغ شو، په همدې کال کې د سوریې رژیم لخوا ونیول شو او په صیدنایا زندان کې بندي شو.
 هغه د ۲۰۱۱ کال د می په ۳۱مه، د سوریې د انقلاب له پیل څخه څو میاشتې وروسته، د ولسمشر د بخښنې له لارې خوشې شو.

 هغه د ۲۰۱۱ کال د نومبر په ۱۱مه د احرار الشام لواګانې جوړې کړې، چې د ۲۰۱۳ کال د جنوري په ۳۱مه د احرار الشام اسلامي غورځنګ ته واوښتې، چې په سوریه کې د لویو وسله والو ډلو څخه یوه شوه.

 هغه د دسمبر په ۱۹، ۲۰۱۲ کې د سوریې اسلامي جبهې او د نومبر په ۲۲، ۲۰۱۳ کې د اسلامي جبهې له بنسټ ایښودونکو څخه هم و، چې له دې جملې څخه هغه د سیاسي دفتر مشر شو.

 شهادت:
 هغه د ۲۰۱۴ کال د سپتمبر په ۹مه د احرار الشام د ۴۵ نورو مشرانو سره یوځای د سوریې د شمال ادلب په کلیوالي سیمه کې د رام حمدان په ښارګوټي کې د دې غورځنګ د شورا د غونډې په هدف په یوه مرموز چاودنه کې ووژل شو. غونډه په یوه پټ، قوي ځمکني تونل کې ترسره کېده.
 

وېشنيزه:ليکنه جوړوونکي په مرسته جوړې شوې ليکنې
جلگه بهادر

**جلګه بهادر** یا باتور د افغانستان د غزني ولایت د ناور ولسوالۍ یوه منطقه ده. 
## یادونې
اکثریت اوسېدونکي د هزاره قوم غړي دي. دا سیمه د خپل لرغوني فرهنګ، سیمه‌ییز وحدت او مقاومت لپاره هم پېژندل شوې ده.
میرویس خان نیکه کیسه

د غازي میرویس نیکه کیسه – د غیرت، ایمان او قربانۍ داستان
✒️ مولوي بایزید یون 
۱۴۴۶/۸/۱۶
-------------------------------------
د تاریخ پاڼې د هغو کسانو په نومونو روښانه دي، چې د دین، وطن او ملت لپاره یې سرونه قربان کړل، د ظلم او استبداد پر وړاندې یې غاښ ماتونکی مقاومت وکړ او د غیرت، ازادۍ او عزت بیرغ یې پورته وساته.
په دې سپېڅلي قافله کې یو لوی نوم غازي میرویس نیکه دی – د افغان غیرت، عزت، سیاست او فکري هوښیارتیا یو مجسم تاریخ.
 د میرویس خان ژوند ته یوه کتنه
میرویس خان د کندهار د پښتنو قوم مشر و، د "هوتکي" قبیلې نه و، او د ستر ملت‌پال پلار "سالار خان" زوی و. نوموړی په ۱۰۸۰ هـ ق کې زیږېدلی او د خپل وخت یو مؤمن، عاقل، زړور او فهیم شخصیت و. هغه د خلکو په منځ کې د امانت، صداقت، هوښ، عدالت او وطن‌دوستۍ لپاره پېژندل کېده.
 د صفوي ظلم، او قهر افغان
په هغه وخت کې قندهار د صفوي دولت تر واک لاندې و. صفويان شیعه افراطي مذهبي سیاست چلول، اهل‌سنت یې ځورول، علما یې وژل، او د دین په نوم ظلمونه یې کول. د دوی والی "ګرګین" نومې ظالم، بې‌رحم، بې‌غیرته او خونخوار حاکم و، چې افغانان یې د سپکاوي تر حد پورې ذلیل کړي وو.
میرویس خان دا حالت نه شو زغملی... خو پوهېده چې بې تدبیره پاڅون به ولس ته لا ډېر تاوان ورسوي، نو ده سیاست غوره کړ.
 ایران ته سفر – سیاست د شمشیر مخکې 
میرویس خان لومړی ایران ته لاړ، ځان یې د صفوي پاچا په دربار کې بااعتماد سړي په توګه وښود. د دوی له خوا یې د مکې معظمې سفر ته اجازه واخیسته، او دا سفر یې د دینی برکت تر څنګ د سیاسي مشورې لپاره هم وکړ.
په مکه مکرمه کې د حنفي مذهبه مفتي سره یې مشوره وکړه چې:
"که یو مسلمان حاکم ظالم شي، اهل سنت ووژني، قرآن وسوځوي، نو د هغه پر ضد پاڅون روا دی؟"
مفتي ورته فتوی ورکړه: هو، دا جهاد دی! داسې هم ویل کیږې چې عرب علماوو ورته وویل ((د یوه صفوي شیعه وژل د اویا نصاراو تر وژلو ثواب لري.))
دا شرعي جواز د میرویس خان زړورتیا ته لا نور مشروعیت ورکړه.
 پاڅون، جهاد، او د غیرت انقلاب
کله چې میرویس بېرته قندهار ته راغی، له خپلو خلکو سره پټه مشوره وکړه. د یوه پلان له مخې یې یو شپه صفوي والی ګرګین یې وواژه.
له دې وروسته یې د کندهار صفوي ولایت  ته د پای ټکی کېښود، او یو ازاد اسلامي حکومت یې اعلان کړ، چې نه یوازې افغان، بلکې سنی مسلمان و، ازاد و، او باعزته و.
 د هوتکي دولت بنسټ
میرویس خان د اسلامي مشورتي نظام بنسټ کېښود، له افغانو قومونو سره یې یووالي ته کار وکړ، عدالت یې پلی کړ،  بیت المال یې پاک وساته، علماء یې درانه کړل، او ولس ته یې عزت ورکړ.
نوموړی د دولت مشري د امیر یا رئیس په توګه وکړه، نه د بادشاه په غرور، ځکه هغه ځان خادم او مسؤول باله.
 د میرویس خان نیکه وفات
میرویس خان په ۱۷۱۵ میلادي کال کې په داسې حال کې چې لا هم ځوان و او د بوډا توب اثرات ورباندې نه وه وفات شو، خو دده انقلاب او قرباني د تاریخ لپاره یو ستر سبق پاتې شوه. له ده وروسته زوی یې محمود هوتک د صفوي حکومت پر مرکز اصفهان برید وکړ او د ایران سلطنت یې هم ونړاوه.
خو د میرویس نیکه ایمان، تواضع، عدالت، جرئت، او اسلامي مفکوره هغه څه وو چې اوس هم د افغان غیرت، ویاړ، او خپلواکۍ سمبول بلل کېږي.
میرویس خان نیکه موږ ته دا وښوده چې:
سیاست باید له تقوا سره وي.
انقلاب باید له علم او تدبیر سره وي.
ازادي د قربانۍ پرته نه راځي.
دین او وطن د خاینانو له خوا نه ساتل کېږي، بلکې د متقیو، صادقو او فهیمو سړو له خوا ژغورل کېږي.
یاد دې ښاد، درس دې ژوندی، لاره دې روښانه!
 یادونه 
دا لیکنه د هوتکي واکمني چې لیکوال یې مولوي بایزید یون دی، کتاب څخه راټوله سوې ده.
مرۍ ته د معدې اسيد راپورته کېدل

**مرۍ يا غاړې ته د معدې اسيد راپورته‌ کېدل** (په انګرېزي: Gastroesophageal reflux disease) هغه حالت دی کله چې يو انسان ډوډۍ وخوري د هضميت يا نورو ستونزو له امله بېرته د معدې هغه تېزاب او خوراکي مواد د غاړې مرۍ ته راپورته شي. په دې حالت کې تر ډېره د زړه برخه درد لري يا داسې احساس کوي چې په ستونې کې يې يو څه راګير شوی او هرڅومره اوبه چې څښي بياهم هغه احساس لري.

## درملنه

## سرچينې