open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
طباق (تقابل)

طباق Antithesis یوه عربي کله ده چي معنا یې د دوو شیانو په منځ کي موافقت او یا پخپل مینځ کي سنجولو ته وایي. 

په ادبي اصطلاح کي طباق هغه معنوي جوړښت ته ویل کیږي چي شاعر د دوو نومونو یا صفتونو په مینځ کي پخپل کلام کي داسشي کلمې وړاندي کړی چي د یوبل مقابل یا متضادي وي.

د طباق بېلګه په لاندي پښتو نظم کي موږ موندلای سو:

په خندا خندا یې تلمه و دیددار ته 

اوس یې درومم په ژړا ژړا مزار ته 

دلته "خندا " او "ژړا" کلمې د یوبل متضاد دي. 

طباق له ادبي پلوه پر درې ډوله دی : 

لمړی : نومیز طباق دی چي شاعر پخپل کلام کي دوه نومونه یا صفتونه د یوبل متضاد راولي . 

لکه دا پښتو متل : انسان تر ګل نازک تر کاڼي کلک دی 

دویم : فعلي طباق، چي کله شاعر پخپل شعر کي دوې متضادي فعلي کلمې راوړی لکه په لاندي بیت کي:

ټولول، کښېښودل د زرو، د ښځو کار دی

ورکول، بازول، خوی خصلت د نرو کار دی

دریم : سلبي یا ایجابي طباق، چي په یوه فعل کي دوې داسي کلمې راوړل سي چي دوه څخه وي، او د منفي او مثبت یا امر او نهی په ډول وي لکه د پښتو په دې متل کي : د مړاوو، اوبو وبېرېږه، د توندو اوبو مه بېرېږه.
باشکيري ژبه

**باشکيري ژبه** *( [[سيريليک ليکدود|سیریلیک]] : Башҡорт теле؛ [[لاتيني ژبه|لاتین]] : Bašqort tele)* د تورکي ژبو د کورنۍ یوه ژبه ده، چې د قاپچاق ژبو یوه څانګه ګڼل کيږي، چې تر ډېره د باشکیرانو لخوا ویل کیږي. دا ژبه د Vulnerable زیان منونکې ژبو په کتار کې ولاړه ده.    

## ويناوال
باشکيري ژبه د منګوليايي، عربي، فارسي او روسي کلمو مجموعه ده، چې له دې جملې څخه د څلور زره فارسي کلمو شتون ځانګړی اغېز لري، د ميلادي پېړۍ له لومړيو وختونو څخه د لومړۍ مېلادي زريزې  تر پايه پورې، هغه ځمکه چې نن د باشکيرستان جمهوريت په نامه يادېږي، د څو ژبو ايراني، عربي او بيا تورکي توکمونو ترمنځ د پرله پسې اړيکو ډګر و. 

د 2002 کال د سرشمېرنې له مخې، د روسیې په فدراسیون کې شاوخوا 1,379,000 باشکیر ویونکي شتون لري، چې ډیری یې د باشکيرستان په خپلواکه جمهوریت کې او د پام وړ شمېر یې د تاتارستان په جمهوریت کې ژوند کوي.

ازبکستان او قزاقستان کې هم يوه لويه ډله خلک په باشکيري ژبه خبرې کوي. 

باشکيري ژبه د مغولو تر یرغل وروسته د قباچه ژبې د بدلون په وخت کې رامنځته شوه. باشکير بېلابېل وينګونه لري، چې ټول یې  تاتاري ژبې سره ورته دي، او حتی په تېرو وختونو کې، باشکيرانو د تاتار ژبه د لیکلو لپاره کارولې. البته، په پنځلسمه پېړۍ کې، جوغتایي ژبه (یا د جوغتایي ژبې پخوانۍ تاتاري بڼه) د هغې ځای ونيو، تر دې چې په 1923 کې، باشکيري ژبې لپاره د لیکلو ځانګړی سیسټم رامینځته شو چې دا ژبه په پیل کې د عربي الفبا سره لیکل شوې وه تر 1930 پورې، لاتیني الفبا او د 1938 په ژمي کې، سیریلیک الفبا د دې ژبې ليکلو لپاره وکارول شوه.

په باشکيري ژبه کې سيريليک الفبا ته لاندې توري ورزيات شوي دي:

Ә ә [æ]، Ө ө [œ]، Ү ү [y]، Ғ ғ [ɣ]، Ҡ ҡ [q]، Ң ң [ŋ]، Ҙ ҙ [ð]، Ҫ ҫ [θ]، Һ һ [h].

## بهرنۍ لینک
* باشینفورم خبري اژانس
* بشردوستان ورځپاڼه
* د بشکرستان او روسیې د اتحاد د 455 کلیزې رسمي ویب پاڼه
* د یورال باتیر کیسه
* د بشکیر محلي شعرونه
* د بشکر لوک کیسې، اندری پلاتونوف (په روسیه کې)
## سرچينې


وېشنيزه:ژبې
پريانکا ګاندي

**پريانکا ګاندي وادرا** د ۱۹۷۲ کال د جنورۍ په ۱۲مه نېټه په نوي ډیلي کې زېږېدلې وه. هغه د هند د پنځم لومړي وزیر راجیو ګاندي لور او د هند د ملي کانګرېس ګوند پخوانۍ مشرې سونیا ګاندي او د کانګرېس د پخواني مشر راهول ګاندي خور ده. هغه د مشهور هندي سوداګر رابرټ واډرا مېرمن ده. دوی دواړه یو زوی لري چې ریحان ګاندي واډرا او یوه لور میرایا نومیږي. هغه د سیاست تر ټولو پیاوړې او تاریخي کورنۍ ، د نهرو ګاندي کورنۍ پورې اړه لري. په 23 جنوري 2019، هغه د آل انډیا کانګرېس د عمومي منشي په توګه وټاکل شوه او د 2019 عمومي ټاکنو لپاره د ختیځ اترپردېش قومانده ورکړل شوه. 

## لومړنی ژوند او زده کړې
پرینکا واډرا د هند د پخواني لومړي وزیر راجیو ګاندي لور، د هند د ملي کانګرېس د اوسني مشر راهول ګاندي خور، او د متحده پرمختیایي اتحاد د مشرې سونیا ګاندي دوهم اولاد دی. د هغه نيا اندرا ګاندي او نيکه جواهر لال نهرو هم د هند لومړي وزيران پاتې شوي دي. نیکه فیروز ګاندي د هند د پارلمان غړی و او ستر نیکه موتي لال نهرو د هند د ازادۍ د مبارزې یو مهم مشر و.

پریانکا خپلې زده کړې د ماډرن ښوونځي  او عیسی او مریم ، نوي ډیلي څخه ترلاسه کړې او وروسته یې د ډیلي پوهنتون څخه د ارواپوهنې په برخه کې او په 2010 کې د بودیستي مطالعاتو په برخه کې ماسټري ترلاسه کړه .

## سیاسي ژوند
پریانکا ګاندي له پیله د خپل ورور راهول ګاندي او مور سونیا ګاندي په ټاکنیزو کمپاینونو کې برخه اخیستې وه، خو پخپله سیاست ته له ننوتو يې ډډه کوله.  پریانکا په ترتیب سره په امیتي او رای بریلي دواړو کې ټاکنيز کمپاین وکړ.

د پریانکا ځانګړې خبره دا ده چې د هغې غونډې ته د خلکو ګڼه ګوڼه راټوليږي او په دغو دوو ولسوالیو کې یې لاس په لاس نیول کېږي. په امیتي کې هر ځای د هغې په پلوۍ د "امیتي کې بېټیا، امیتي کا ډینکا" په څېر نارې وهل کيږي.  د 2004 کال د هند په عمومي ټولټاکنو کې، هغه د خپلې مور سونیا ګاندي سره څنګ په څنګ ولاړه وه او په شخصي توګه یې د خپل ورور راهول ګاندي د ټاکنیز کمپاین څارنه کوله.  په 23 جنوري 2019، هغه په رسمي توګه کانګرېس کې شامله شوه او د کانګرېس عمومي منشي شوه او د راتلونکو ټاکنو لپاره د ختیځ اترپردېش قومانده ورکړل شوه. 

## شخصي ژوند
د 1997 کال د فبروري په 18 ، په 10 جنپت ، ګاندي کور کې، د پریانکا واده د ډیلي یو بریالي سوداګر رابرټ واډرا سره وشو. دوی دوه ماشومان لري؛ زوی ریحان او لور يې میرایا. پرینکا ګاندي اوس بودیزم ته مخه کړې ده.

## سرچينې

وېشنيزه:1972 زېږېدنې
وېشنيزه:هند او پاکستان
ایهام (توریه)

***اِهام*** (ایهام) په پارسي ، اردو ، کردي، پښتو او عربي شعرونو کې یوه ادبي وسیله ده چي لغوي معنا یې ځان په وهم او ګومان کي اچولو ته وایي، او په ادبي اصطلاح کي بیا هغه معنوي صنعت ته وایي چي شاعر په کلام کي دوې یا زیاتي مانا لرونکي کلمې په داسي بڼه راوړی ترڅو د لوستونکو یا اورېدونکو ذهن له اصلي موخي څخه بل لوري ته واړوي.

ایهام په عمومي توګه پر درې ډوله دی:

لمړئ- مجرد ایهام; لکه په لاندي بیت کي :

کښت د عشق په توده ځمکه امان نه دی

سمندر بویه چي زیست کا په صحرا زما

په پورته بیت کي د سمندر نژدې مانا سیند دی، او دویمه مانا یې بیا د اور ده چي همدا مانا ځیني مراديږي.

دویم - مرشح ایهام ; لکه په لاندي بیت کي : 

چي وروښود ښکلی خط مخ د بخښني 

اوس مي زړه ورسره کا ناحق جګړه 

په پورته بیت کي د خط نژدې مانا لیک دی خو دویمه مانا یې د ځوانۍ پر وخت د بریتو لیکي دي چي دلته یې همدغه دویمه مانا مراد ده.

دریم - تضاد ایهام ; لکه په لاندي بیت کي 

لکه ګل چي د شبنم په ژړا خاندي 

هسي رنګه واه واه که په وای وای دوست

په پورته لمړي بیت کي تضاد راغلی دی او په دویم بیت کي هم د واوا او وای وای تضاد سته.
ضحاک ښار

**شهر ضحاک** یا **ضحاک ښار چي** **د سره ښار** په نوم هم یادیږي، د افغانستان په بامیان کي یو لرغونۍ او تاریخي ښار دی چي یو وخت د 3,000 خلکو استوکنځای بلل کېدی. داسې انګیرل کیږي چي دا ښار د 500-600 میلادی کال تر مینځ د هفتالیانو لخوا هغه وخت رامنځ ته سوی وي کله چي، په ورته وخت کي د بامیان بودایي پژۍ هم جوړ سوی وو.  ضحاک ښار د بامیانو د درې په ختیځه څنډه کي د کندز او کالو ګنګ سیندونو له سنگم څخه پورته واقع دی.  دا دره په لرغونې زمانه کي د یوې ستري لاري یوه برخه وه چي اروپا یې له هند او چین سره نښلول.
  
ضحاک د اسلامي دورې (10 - 13 پیړۍ) په اوږدو کي د غزنویانو او غوري امپراتوریو تر واکمنۍ لاندي راغی. د ضحاک کلا په وروسته کي د خوارزمیانو د امپراتورۍ د لوی یرغل د یوې برخي په توګه د مغولانو له لوري د برید پرمهال د چنګیز خان او د هغه د اردو لخوا ویجاړه سول.

یاده کلا د غونډیو په واسطه ساتل سوې، او ددې سیمي په اوږدو کي د سختو غونډیو په اوږدو کي داسي جوړه سوې وه، چي په څو د څار برجونو باندي سمبال وه، او ځیني یې اوس هم ولاړ دي. په افغانستان کي د اوږد مهاله توقیف او ساتني د نشتوالي له امله د جګړې په وروستیو وختونو کي ددې ځای ډیری جوړښتونه نړیدلي یا د پرځېدو له ګواښ سره مخ دي. 

## سرچينې
فيفا کوډونه

فيفا د خپلو غړو او ناغړو هېوادونو د نومونو لنډيز لپاره يو درې توريز کوډونه لري چې د نړيوالو سياليو پرمهال يې د يادو هېوادونو د نومونو د لنډيز په پار کاروي.
## فيفا غړي هېوادونه
اوسمهال ۲۰۸ هېوادونه د فيفا غړيتوب لري چې هر يو يې د فيفا ځانګړی کوډ لري چې په لاندې ډول دي:

## ناغړو هېوادونو کوډونه
لاندې د هغه هېوادونو او تړلو سيمو کوډونو جدول دی چې د فيفا غړي نه دي، خو ياد کوډونه فيفا په ډېټابېس کې خوندي او د فيفا په وېبپاڼه او کنفدراسيونونو کې په کار وړل کيږي.

## نامنظم کوډونه
لاندې د هغه هېوادونو د فيفا کوډونو لړليک دی چې اوسمهال د فيفا غړي نه دي، که څه هم دوی د خپلو سيمه ييزو کنفدراسيونونو غړي دي، دا کوډونه په منظمه توګه نه کارول کيږي.

## سرچينې
د ناورین انجلۍ

د ناورین انجلۍ د ۲۰۰۵ کال هغه کوشنۍ ته ویل کېږي چي يو سوځلې کور مخته یې ښه په خوش‌طبیعتۍ او جالب موډ باندې انځور اخیستی وو.
اېنوک کتاب

بټنوک| د اېنوک يا خنوخ د کتاب د یوې نسخې پښتۍ
***د خنوخ يا اېنوک کتاب( په عبراني:ספר חנוך א')*** په عبراني کې یو لرغونی اخرالزماني مذهبي متن دی چې په دودیز ډول د نوح نیکه اېنوک ته منسوب شوی.   د اېنوک کتاب د شیطانانو او نیفیلم د اصل په اړه بې ساري مالومات لري، لکه ولې ځینې پرېښتې له آسمان څخه راووېستل شوې، ولې د نوح سېلاو اړین و او ... دی.

## اړوندې پوښتنې
د نوح سېلاو

اېنوک

نوح

عبراني انجیل

## سرچينې

## بهرنۍ لینک

* د ایتوپیک متن آنلاین (ټول 108 فصلونه)
* د RH چارلس 1917 ژباړه
* د RH چارلس 1893 نسخه
کمانډر منډولی

کمانډر منډولی يو پښتون بشري فعال دی د چمن د لغړيانو مشري کوي؛ نوموړی د چمن پرلت تر ټولو مهم شخص او ددې پر لت مشر دۍ.
## دا هم وګورئ
## سرچينې
واورين پړانګ

**واورین پړانګ** یو واورین حیوان دی چی ډېر لږ کله د انسانانو لخوا لیدل سوئ دی. واورین پړانګ د افغانستان په واخوان او نورستان ولسوالیو کي وم شتون لري.

## سرچينې
## دا هم وګورئ
سيد اكبر اغا

سید اکبر آغا د افغانستان یو پخوانی طالب قومندان او سیاسي شخصیت دی چې په طالبانو کې د یو مهم رول لرونکي په توګه پیژندل کیږي.، د هغه په اړه ځینې معلومات په لاندې ډول دي:

1. سید اکبر اغا په جهادي فعالیتونو کې برخه اخیستې او د شوروي یرغل پر مهال د مجاهدینو په لیکو کې ؤ، همدارنګه يې د امريکا په مقابل کې يې هم وسله واله مبارزه کړې ده.

2. د طالبانو په تحریک کې رول: سید اکبر آغا د طالبانو د تحریک له پیله سره یوځای شو او د دې ډلې سره په مختلفو ادارو کې وظيفه ترسره کړې ده

3. لوړپوړي مقامونه: د طالبانو د لومړي حکومت په دوران کې (1996-2001)، سید اکبر آغا د لوړو پوړو مقامونو په ګډون په مختلفو چارو کې فعال و. هغه د طالبانو د نظام په جوړښت کې مهم رول درلود.

4. نیول کېدل: د طالبانو د حکومت له پرځېدو څو کاله وروسته، سید اکبر آغا په پاکستان کې د امريکايي ځواکونو په امر ونيول شو، چې بيا افغانستان ته را انتقال شو، او پلچرخي نومې زندان کې بندي کړل شو.

5. سوله او سیاست: له بند څخه د خوشې کېدو وروسته، سید اکبر آغا په کابل کې د سیاسي فعالیتونو له لارې د افغانستان د شخړې د حل لپاره هڅې پیل کړې، چې د هغه زيات پام د طالبانو حکومت ته اوښتی ؤ، زيات شمېر طالب بنديان د سيد اکبر اغا په توسط د افغان حکومت د زندانونو څخه ازاد کړل شول هغه د سولې او پخلاینې په اړه مختلفې نظریې وړاندې کړي او د بین الافغاني خبرو اترو ملاتړ يې زيات کاوه، او د امريکا شتون يې په افغانستان کې هر وخت غندی.

6. نشراتي فعالیتونه: سید اکبر اغا په افغانستان کې د سولييز حل لارې لپاره زياتې هڅې کولې او د دې په اړه به يې  زياتې مرکې رسنيو سره کولې.

هغه د افغانستان د شخړې د حل لپاره د خبرو اترو او پخلاینې پر اهمیت ټینګار کوي.
د واخان ملي پارک

**د واخان ملي پارک** د افغانستان په شمال ختیځ کې پروت ملي پارک دی. دا پارک په ۲۰۱۴م کال کې تاسیس سو، او د بدخشان ولایت ټوله واخان ولسوالۍ يې پوښلې ده، دا پارک په شمال کې د تاجکستان د ګورنو- بدخشان خپلواکې سیمې، خیبر پښتونخوا او جنوب ته يې ګلګت بلتستان سره پوله لري. د چين د شينجيانګ خپلواکه سيمه يې ختيځ ته موقیعت لري.
## دا هم وګورئ
## سرچینې
باسک سيمه

باسک سيمه يا باسک خاوره يا باسک هېواد يوه خپلواکه سيمه ده چې د اسپانیا لوېدیځ پیریني غرونو په څنډو کې موقعیت لري.

دا سیمه د باسک وګړو تاریخي استوګنځی او ټاټوبی دی.

## نفوس
د باسک خپلواکه سیمه د ۲،۱۵۵،۵۴۶ اوسېدونکو له ډلې نږدې نیمایي يې په لوی بلبايو کې ژوند کوي ، د باسکي نفوس ۲۸.۲٪ د باسک له خاورې بهر زېږېدلي دي.

## سیاست

### خپلواکي
د یکشنبې په ورځ، د ۲۰۱۸ کال د جون په ۱۰مه، د باسک سیمې او کاتالونیا ۱۷۵۰۰۰ باسکي اوسېدونکو او سیاستوالو د باسک هېواد په شمال کې د سان سبستیان له ښار څخه تر د دې ښار د سیمه ییز پارلمان پورې چې په بيتوريا ښار کې موقعيت لري، د ۲۰۲ کیلومترو په اوږدوالي  انساني زنځیر جوړ کړ. د باسک هېواد مرکز، په دې سیمه کې د خپلواکۍ د رایې ورکولو غوښتنه وکړه 

## اړوندې پوښتنې

* باسکی (ژبه)
* د باسکی ملي ګروپ
* ایتا

## وېش
کيڼ|بټنوک|250x250px
دا اداره له درېوو ولایتونو څخه جوړه ده چې عبارت دي له:

* الاباما ولايت
* بيسکای ولایت
* ګيپوسکوا ولایت

## سرچينې

## بهرنۍ لینک

* 
* Basque Government
* José Aranda Aznar, “La mezcla del pueblo vasco”, en *Empiria: Revista de metodología de ciencias sociales*, ISSN 1139-5737, Nº 1, 1998, págs. 121-180.
سوشانت سينګ راجپوت

سوشانت سينګ راجپوت (په انګليسي:Sushant Singh Rajput) ، (زېږون:  کې  مړينه ۱۴ جون۲۰۲۰ ) (ونه 183 سانتي متره ) د هندي سيمکت او تلویزیون  يو نوميالی هيرو او لوبغاړی و. هغه خپل کیریر د تلوېزیوني سریالونو   هولي ریلیشنشيپ لړۍ او په دوه نڅا خپرونو (2009 څخه تر 2011) کې برخه اخیستو سره پیل کړ. او د کای پوچي فلم په ترسره کولو سره يې خپل د سينما سفر پيل کړ، په دې ټولنيز فلم کې د هغه رول او اداکاري د مينه والو له خوا ستايل شوی دی. 

نوموړی د ۲۰۲۰ کال د جون په ۱۴ مه سهار په خپل کور کې مړ وموندل شو. 

## ژوندلیک
سوشانت سینګ راجپوت د هند د بيهار ایالت په پټنا ښار کې زېږېدلی و. د هغه پلرنی کلی د پورنیا په سیمه کې دی.

د هغه یوه خور، متو سینګ، یو مسلکي کرکټره ده. په ۲۰۰۲ کې د دوی د مور مړینې د سوشانت کور ویجاړ کړ او دوی په هماغه کال له پټنا څخه ډیلي ته لاړل. هغه د هندي پوهنتونونو د داخلې په ازموینه کې اووم مقام خپل کړ او د ډیلي تخنیکي پوهنتون کې یې میخانیکي انجینري ولوسته، هغه د هند د ملي فزیک المپیاډ ګټونکی هم و. په هرصورت، هغې د کالج له څلورو کلونو څخه یوازې درې کاله يې زده کړې وکړې او له هغې وروسته يې د خپلې خوښې مسلک  نڅا او اداکارۍ ته مخه کړه، دی په دې پرېکړه کې له شاه رخ خان ډېر اغېزمن و.

په ۹ کلونو کې، راجپوت وتوانید چې څو بریالي فلمونه ترسره کړي او په ټولنه کې خپل ګڼ شمېر مينه وال پيدا کړي،  په ۲۰۱۶ کې، راجپوت د ډوني دې انټولډ سټوري ، سپورتي فلم چې د مهندرا دهوني ژوندليک باندې راڅرخي، اداکاري وکړه.

## مړينه
سوشانت سینګ د یکشنبې په ورځ د ۲۰۲۰ کال د جون په ۱۴ مه په ممبۍ کې په خپل کور کې ځان وواژه . د پوليسو په لومړنيو راپورونو کې ويل شوي چې هغه له تېرو شپږو مياشتو راهيسې په خپګان اخته و او تر رواني درملنې لاندې و.   

د سوشانت سینګ د مړینې وروستی راپور د چهارشنبې په ورځ ،۲۴ جون ۲۰۲۰ پولیسو ته وسپارل شو. دا راپور د ۵ ډاکټرانو یوې ډلې لخوا لاسلیک شو.  انډیا ټوډی په یوه راپور کې اعلان وکړ چې د مړینې لامل د  ساه بندۍ له امله د ساه بندېدو له امله وه او هیڅ ځان وژنه نه ده شوې. د عدلي طب په لومړني راپور کې لومړی ۳ ډاکټرانو د سوشانت ځان وژنه تایید کړه او بیا په وروستي راپور کې ۵ ډاکټرانو لاسلیکونه وکړل او نظر یې تایید کړ. د ډاکټرانو نظر په واضح ډول تاییدوي چې سوشانت نه دی وژل شوی، د سوشانت په بدن کې د شخړې یا سطحي ټپ نښې نه دي لیدل شوي، پر هغه هيڅ د ګوتو نښه نه وه او دا قضیه یوازې ځان وژنه ګڼل کیږي. د ممبيي پولیسو د سوشانت د کورنۍ، ملګرو او نږدې ملګرو په ګډون د ۲۳ کسانو په اړه پلټنې وکړې. پوليس وايي سي سي ټي وي کامرې روانې دي او کار کوي. همدارنګه، پولیسو د بدن داخلي ارګانونه ساتلي ترڅو ډاډ ترلاسه کړي چې زهر خو به ورکړل شوي نه وي، او د هند د عدلي طب څانګې ته یې لیکلي ترڅو د ازموینې پروسې ګړندۍ کړي.    

له بلې خوا، د ممبيي پولیس په پام کې لري چې د اداکار "د ړنګ شوي ټویټونو" په اړه له ټويټر انډيا نه مرسته وغواړي، ترڅو هغه ټويټونه بېرته زېرمه کړي، چې د هغه له مړینې څو ورځې وړاندې ړنګ شوي. داسې راپورونه شته چې وايي چې سوشانت له خپل مرګ څخه څو ورځې وړاندې خپل ځینې ټویټونه ړنګ کړل. وروستی ټویټ چې لیدل کیدی شي د دسمبر په ۲۷مه نېټه ۲۰۱۹ کال شوی دی.  

### غبرګونونه
د سوشانت له مړینې وروسته، امریکایی ریسلر او اداکار جان سینا په خپل انسټاګرام پاڼه کې د هغه یو عکس خپور کړ. 

## فیلمونه

## سرچينې

## بهرنۍ لینک

* 
وېشنيزه:1986 زېږېدنې
تيمورګړه

بټنوک
بټنوک
**تيمورګړه** يا تيمرګره د پاکستان لردير ولسوالۍ  مرکز دی. تیمورګړه د پنجکوړې سیند په ختیځه څنډه کې پروت دی. په لردير  کې ترټولو لوی بازار تیمورګړه دی - د تیمورګړې نوم په اړه ډېری افسانې شته، مګر ځینې ځایي خلک وایي کله چې ګوډ تیمور په هند باندې برید کولو لپاره روان و، هغه له دې سیمې څخه تېر شو او ګوډ تیمور دلته خپله کيږدۍ ولګوله، دا چې ګوډ تيمور او د هغې لښکرو په دې ځای کې پړاو کړی و، نو د دې سيمې نوم تيمورګړه شوه  چې وروسته ورو ورو په تیمورګرې بدل شو. او دويم دا هم ويل کيږي چې امير تيمور ترک وو، نو (تيمور) ته په فارسي کې (تيمر) ويل کېده، ځکه چې اردو ژبه ډېر وروسته اختراع شوې، په داسې حال کې چې د تيمور زمانه ډېره پخوانۍ ده.

## چاپېریال او تاریخ

### لرغونی تاریخ
په تیمرګره کې ځینې لرغوني قبرونه هم شته چې ویل کیږي د آریايانو پورې اړه لري او د دوی دوره د 1500 څخه تر 600 مخزېږديز پورې ښودل کیږي.

### سیاحت
د سیاحت لپاره ډېر ځایونه شته، خو له تیمرګر څخه پنځه یا څلور کیلومتره د پېښور په لور روان شئ، تاسو به سدو ومومئ چېرې چې د عمر خیل قوم اوسیږي. د کمراني غونډۍ چې د سېلانيانو د جذابيت مرکز دی، خو د ځنګلونو بې ځايه پرې کولو دغه طبيعي ښکلا ته زيان رسولی دی.

د تیمرګرې څخه شاوخوا 30-35 کیلومتره لرې د لړم ټاپ دی، چې د لردير ترټولو لوړه غونډۍ ګڼل کیږي، چې د ادینزو په تحصیل کې راځي.

که تاسو له تیمرګرې څخه ثمرباغ ته لاړ شئ، د شاهي بڼ شاهي ښکلې دره به وګورئ، چې د هغې ځای يخه هوا به تاسې پر هغه ځای مين کړي.

د تیمرګرې د شاوخوا غرونو ښکلا هم په هره ژبه کې عامه ده، چې د ايالتي حکومت لخوا یې سپړلو ته اړتیا ده. 

### تجارت
د تيمرګرې سوداګرۍ له نوابي دورې ډېره ښه شوې،د دې سيمې سوداګري ترډېره په ځايي ځمکو پېر او پلور، موټرو پېر او پلور ولاړه ده، خو اوسمهال د موټرو کاروبار کمرنګه شوی دی، ځکه چې د دې سيمې اکثره وګړي په بهر کې، په ځانګړې توګه په سعودي عربستان کې، کې دي او په هغه ځای کې د زياتو محدوديتونو له کبله د تيمرګرې په سوداګرۍ هم اغېز غورځېدلی دی.
اراګوني ژبه

alt=|بټنوک|226x226px| په اراګون کې ژبې (په سور کې د ارګونین ژبه)
**اراګوني** یوه رومي ژبه ده چې د  اسپانيا د اراګون او ریباګورزا سیند ته نږدې د اراګون سيمې  ۱۱،۰۰۰ تنه وګړي پرې خبرې کوي دا ژبه د "فابلا" په نوم  هم پېژندل کیږي، چې مانا يې "تقریر" ده، او دا د اندو اروپايي ژبو  اېټالیايي کورنۍ ژبه ده.

## د ژبې ویونکي
اراګوني ژبه د ۱۱,۰۰۰ څخه زیاتو وګړو لخوا ویل کیږي، او ۲۰,۰۰۰ وګړي یې د دویمې ژبې په توګه کاروي. ډېری ویناوال يې په ختيځه اراګوني وينګ کاروي. دوی د اسپانيا د اراګون په خپلواکه ټولنه او همدارنګه په زارګوزا کې اوسيږي،د دې ژبې ويوونکو استوګنيزې سيمې په شمالي پوله کې پیرینیه غرونو او لوېدیځ کې د ناوارا خپلواکه سیمه پورې غځيږي.

## وينګونه

* لوېديځه اراګوني (انسوتاانو، چیسو)
* مرکزي اراګوني (Belsetán، Chistabino، Tensino، Pandicuto، Bergotés)
* ختيځه اراګوني (بیناسکوس، ګراسینو، ریباګورزانو، فوبانو، چستابینو)
* سوېلي اراګوني (ایربنس، سیمونتانیز)

## سرچينې

* (انګليسي) Ethnologue: Languages of the World

## بهرنۍ اړیکې

* (انګليسي) قاموس Webster (اراګوني - انګليسي)
وېشنيزه:ژبه
تيمورګړه تحصيل

**تیمرګره** تحصيل يا تيمورکړه تحصيل د پاکستان د خیبر پښتونخوا ایالت د لردیر ولسوالۍ یوه اداري فرعي څانګه ( تحصیل ) ده. لر دير لاندې تحصيلونه لري:

# ادینزي تحصيل
# بالامبات تحصیل
# خال تحصیل
# لال کلا تحصيل
# مونډا تحصیل
# ثمر باغ تحصیل
# **تیمرګره تحصیل**

د لر دیر ولسوالۍ تحصیل ۳۷ یونین کونسلونه لري. د ۱۹۹۸ کال د سرشمېرنې د راپور له مخې نفوس ۷۹۷,۸۵۲ تنه دی. د لر دير اټکلي نفوس په ۲۰۰۵ کې ۱,۰۳۷,۰۹۱ تنه وو چې د ۱۹۸۱ او ۱۹۹۸ کلونو د سرشمېرنې ترمنځ ورته وده یانې په کال کې ۳.۴۲٪ وه.

## سرچينې

## بهرنۍ اړیکې

* د خیبر پښتونخوا حکومت د ویب پاڼې برخه په لوئدیر کې
* ملګری ملتونه
سیستاني خلک

**سیستاني خلک** (په تاریخي لحاظ د " سیکزي " په نوم هم یادیږي) د ایراني       چې په عمده توګه د ایران په جنوب ختیځ کې د سیستان په نوم سیمه کې او له تاریخي پلوه د افغانستان په جنوب لویدیځ کې ژوند کوي. د دوی ژبه فارسي او سیستاني ده. 

په تیرو وختونو کې، د سیستان خلکو د منځني پارسي ژبو خبرې کولې لکه پارتیان پهلوي ، منځنۍ پارسي ( ساسانیان پهلوي )  او اوس دوی د پارسي ژبو خبرې کوي چې د سیستاني په نوم پیژندل کیږي. سیستاني د سیتیایي قبیلو ژوندي پاتې شوي دي. 
سیتیان په 128 ق م کې د اریایانو وروستۍ ډله وه دوی ایران ته ننوتل.    
دوی د سیستان او بلوچستان ولایت په مرکزي او شمالي برخو کې ژوند کوي. له تېرو څو لسیزو راهیسې د بېلابېلو سیاسي او اقلیمي لاملونو له امله ګڼ شمېر د ایران نورو سیمو لکه تهران او د ایران په شمال کې د ګلستان ولایتونو ته کډه شوي دي.

## سرچینې
وېسټ اېنډيز

بټنوک|400x400px| د ویسټ انډیز سیاسي نقشه.
**وېسټ اېنډیز** د شمالي امریکا د لویې وچې یوه فرعي سيمه ده چې د شمالي اتلانتیک سمندر او کارابین سمندر لخوا محاصره دی. په ویسټ انډیز کې د ۱۳ خپلواک ټاپو هېوادونه ، ۱۸  تړلې سیمې او نورې خپلواکې سیمې شاملې دي چې په درېوو لویو ټاپوګانو کې موقعیت لري چې لوی انتيل ، کوچنی انتيل او لوکايي ټاپوګان  نومیږي. 

د وېسټ اېنډیز په سیمه کې ټول هغه ټاپوګان شامل دي چې په انتيل کې موقعیت لري، په بېله بیا بهاماس او د تورکېش کايکوس ټاپوګان چې په شمالي اتلانتیک سمندر کې موقعیت لري. نن ورځ، د وېسټ انډیز د اصطلاح پر ځای، د کارابین اصطلاح ډېره کارول کیږي، که څه هم کارابین کې د مرکزي امریکا یا سوېلي امریکا ځینې هېوادونه هم شامليږي چې د کارابين سمندر ساحل سره تړلي دي، لکه د بیلیز ، ګیانا ، سورینام ، فرانسوي ګیانا هېوادونه  او ځينې ټاپويي هېوادونه لکه ټرینیډاډ او ټوباګو او برمودا ، چې جغرافيوي موقعيت يې له د وېسټ اېنډيز له درېوو ټاپوګانو بهر دی، خو له وېسټ اېنډيز سره ورته کلتور لري.

## تاریخ
بټنوک|250x250px| کارابين هېوادونه
په ۱۹۴۲ کې، کریسټوفر کولمبس ، د لومړني اروپايي په توګه، دې ټاپوګانو ته خپل راتګ ثبت کړ. تاریخ پوهان په دې باور دي چې هغه لومړی کس و چې د بهاماس په خاوره کې یې پښه کېښوده. د امریکا وچې دې سیمې ته د کریسټوفر کولمبس له لومړیو سفرونو وروسته، اروپایانو دې سیمې ته د "وېسټ اېنډیز" نوم ورکړ چې، ترڅو له اصلي هند (یانې هند ) او ختیځ اېنډیز (لکه سوېلي اسیا او سوېل ختیځې اسیا ) څخه یې توپیر وشي.   

د شپاړسمې پېړۍ په پای کې، فرانسوي ، انګلیسي او هالنډي سوداګرو د کارابین سمندر کې خپل عملیات پیل کړل او د اسپانیا او پرتګال اړوند  بېړیو او ساحلي سیمو يې بريد وکړ. دوی اکثرا د اسپانيا له کنټرول لرې سیمو کې پناه اخیستله او خپلې کښتۍ یې تنظیمولې ، له هغې ډلې د کوچني انتيل ټاپوګان ، د سوېلي امریکا شمالي ساحل، د اورینوکو ساحل  او د مرکزي امریکا اتلانتیک ساحل سيمې يادولی شو، په انتيل کې، دوی په ۱۶۲۴ کې د سینټ کیټس او په ۱۶۲۶ کې بارباډوس په نوم استعماري اډه جوړه کړه. د ۱۷مې پېړۍ په مینځ کې د شکر انقلاب په جریان کې، په زرګونو افریقایي غلامان اړ شول چې په کښتونو او فابریکو کې کار وکړي. چې وروسته دا افريقايي غلامان هم د ځايي استوګنو وګړو سره نسلاً يوځای شول.
[بټنوک|250x250px| وېسټ اېنډیز [شمالي امريکا|د شمالي او جنوبي امریکا په تړاو]]

## هېوادونه د ټاپوګانو په توپير سره

### لوی انتيل

*  (انگلستان)
* 
* 
* 
* 
*  (امریکا متحده ايالات)

### انتيل

*  (انگلستان)
* 
*  (د هالنډ سلطنت)
* 
*  (هالينډ)
*  (انگلستان)
*  (هالينډ)
* 
* 
*  (فرانسه)
*  (فرانسه)
*  (انگلستان)
* (وېنزوېلا)
*  (هالينډ)
*  (فرانسه)
* 
* 
*  (فرانسه)
* 
*  (هالينډ)
*  (هالينډ)
* 
*  (ایالات متحده)
*  وېنزوېلا فدرالي انحصاري سيمې (وېنزوېلا)

### ټاپوګان

* 
*  (انگلستان)

## اړوندې پوښتنې

* ختیځ هند

## سرچينې

## اړوندې پوښتنې

* کروم ویل جیسي. "د غلامانو او شکر څخه ډیر: د ټرانس امپیریل کیریبین او د هغې د نفوس وروستۍ تاریخچه." *د کمپاس تاریخ* (2014) 12#10 مخونه 770–783.
* هیګمن بیري *د کیریبین لنډ تاریخ.* (۲۰۱۱)
* د مارتین ټوني *کیریبین تاریخ: له استعمار څخه دمخه اصلي اصل* (2011)
تبلیغ

د تبلیغ لغوي معنی خپرول، خپرول یا ویشل دي او نوم یې جواني یا جواني دی لکه: هلک بلوغ یا بلوغ ته رسیدلی وي. د خبرو اترو، ارتباط او تبلیغ کولو معنی د مطلوب پای یا مطلوب حد ته رسیدو، رسولو، رسولو او رسولو ته ویل کیږي، که هغه حد یا پای یو ځای، وخت یا اخلاقي ټاکل شوی موضوع وي. دا معنی په بیان کې مبالغه کوي، کوم چې کلمه د حقیقي معنی له حدودو څخه بهر اخلي. د اسلام تبلیغ یا د تبلیغ بهیر یو ستر اسلامي رسالت دی چې اسلام یې په انساني ژوند کې خپل وجود او هویت جوړ کړی دی.
## سرچينې
آيسو ۶۳۹-۲ کوډونو لړليک

**آيسو ۶۳۹-۲ کوډونو لړليک**د نړۍ د  ۴۶۴ بېلابېلو ژبو ۳ حرفي ژبکوډونه دي چې هر يو يې د بشر د تاريخ د يوې ژبې استازيتوب کوي، چې په ۱۹۹۸ کال کې د آيسو ۲-۶۳۹ ستندرد په توګه وړاندې شوي دي چې په لاندې جدول کې د آيسو ۱-۶۳۹ دوه حرفي ژبکوډونو سره په مقايسوي ډول ښودل شوي دي.

## اړوند ليکنې
* آيسو ۶۳۹-۱ کوډونو لړليک
* آيسو ۶۳۹-۳ کوډونو لړليک
* يونيکوډ
* ژبکوډ
* آيسو ۲-۶۳۹
## سرچينې
* 

وېشنيزه:آيسو ۶۳۹
ژبکوډ

بټنوک| د انګلیسي ژبکوډ د en په توګه لیکل شوی.
ژبکوډ  یو کوډ دی چې ژبو ته عددي یا لیک پېژندونکي یا کټګورۍ ګوماري. دا کوډونه د کتابتون راټولولو تنظیم کولو، ډاټا ښودلو، یا د ژبنوم د کوچنۍ بڼې په توګه په کمپیوټر کې ځايولو او ژباړلو لپاره کارول کيږي.

پښتو ژبه معمولاً د Ps او Pus په تورو سره ښودل کيږي.

## اړوندې پوښتنې

* د کرکټر کوډ کول
* آيسو ۶۳۹
* یونیکوډ

## سرچينې

* د کانګریس په کتابتون کې د ژبې کوډونو لیست
وېشنيزه:ژبې
چنيچي ډریگن

**چنيچي ډریگن** د بیسبال مسلکي ټیم دی چې په ناګویا کې میشته دی ، د جاپان په چوبو سیمه کې لوی ښار. ټیم د نیپون مسلکي بیسبال مرکزي لیګ کې لوبیږي.
دوی نهه ځله د مرکزي لیګ پاینټ او دوه ځله د جاپان لړۍ ګټلې ده. دوی د ۲۰۰۷ آسیا سیالیو کې هم اتلان وو.
## بهرنی سایټ

وېشنيزه:جاپان
اچيني ژبه

**اچيني يا اچيه يي ژبه** (بهسا اچيه) د مالېزیا - پولینیسي ژبو له ډلې يوه ژبه ده چې د اندونېزیا په سوماترا ټاپو کې د آچيني وګړو له خوا ويل کيږي، په ځانګړې توګه د مالېزیا ک په کداح او يان ښارونو کې ۳.۵ مېليونه وګړي پرې خبرې کوي. 

## سرچينې
ويوکی چلوونکی

کيڼ|بټنوک|270x270px| د اوپن افيس ويوکی چلوونکی
**ويوکی چلوونکی يا word processor** د کمپیوټر هارډویر یا سافټویر یو ډول دی چې د کمپیوټر لیکلو یا کمپیوټر ترمیم لپاره کارول کیږي. نن ورځ، د کلمو پروسس کولو مختلف پروګرامونه کاروونکو ته ډېرې وړتیاوې ورکوي - پرته له لیکلو؛ په متن کې د انځورونو او انځورونو اضافه کول او تنظیم کول، د ناسمو لیکنو چېک کول او سمول، د پاڼو ترتیبول، د متن چاپول، او نور يې د بېلګې په توګه يادولی شو. 

البته، د ويوکي چلوونکي خورا مشهور سافټویر د مایکروسافټ ورډ په نوم یادیږي. دا سافټویر د کلمې پروسس کولو خورا مشهور سافټویر دی ځکه چې دا د مایکروسافټ وینډوز عملیاتي سیسټمونو نصب شوي وي يا يې په اسانۍ نصبولی شئ.

## اړوندې پوښتنې

* ګوګل ډاکس
مسعود پزشکیان

**مسعود پېزيشکیان** يو ايرانی سياستوال، د ایران ولسمشر او روغتيايي ډاکټر دی، هغه په ۱۳۳۳/۰۷/۰۷ لمريز کال د لویدیځ آزربايجان (ایراني کوردستان) په ولايت کې زېږېدلی، نوموړي وروسته له هغه چې ابراهيم رييسي د ایران پخوانی ولسشمر د الوتکې د لوېدلو په پېښه کې مړ شو ځان يې ولسمشريزو ټاکنو ته نوماند کړ چې په دوهم پړاو ټاکنو کې بریالی شو، همدا راز نوموړي د ۱۳۸۰ لمريز کال څخه تر ۱۳۸۴ لمريز کال پورې د ايران د روغتيا د وزير په توګه هم دنده ترسره کړې.

مسعود پزشکیان د ایران د نهم ولسمشر په توګه دنده ترسره کوي، ولسمشري په ايران کې د رهبرۍ وروسته دويم لوی مقام دی، چې د دې مقام لپاره هرو پينځو کلونو کې يوځل ټاکنې کېږي.

د لومړي مقام لپاره د مشرانو جرګه چې (مجلس خبرګان) ورته ويل کېږي د سپین ږیرو او مذهبي مشرانو لخوا لومړي مقام ته د ایران رهبر ټاکل کېږي، دا مهال د ایران لومړنی مقام لرونکی هېواد مشر سید علي خامنه‌يي دی.

## شخصي ژوند
مسعود پزشکیان د لویدیځ آذر بایجان ولایت (ایراني کوردستان) په مهاباد کې زېږېدلی وو.

هغه د خپلې کورنۍ له لارې کوردي او اذربایجاني دواړې ژبې زده کړې دي او ورباندې خبرې کولای شي.

نوموړی بيا د دندې ترسره کولو په اوږدو کې د تبريز پوهنتون د رييس په توګه ګومارل شوی چې بيا وروسته سياسي ډګر ته راغی او په بېلابېلو برخو کې فعاليتونه ترسره کړي.

## سياسي تګلارې
نوموړی ځان د ايران د مذهبي مشر علي خامنه‌يي يو وفادار کس ګڼي، په يوې رسنۍ کې هغه د خبريال يو پوښتنې په ځواب کې وايي چې تر هرڅه وړاندې د مذهبي مشر علي خامنه‌يي يو عسکر دی او د هغه لاره به تعقيبوي او هره خبره به يې مني.

## ولسمشريزو ټاکنو ته نوماند کېدل
د ۱۴۰۳ لمريز کال په اوږدو کې کله چې د ايران پخوانی ولسشمر سيد ابراهيم رييسي د ازربایجان ولايت په سيمه کې د الوتکې لوېدنې په پېښه کې خپل ژوند له لاسه ورکوي په ايران کې نوي ټاکنې رامينځ ته کېږي چې په بهير کې يې نوموړی (مسعود پېزيشکیان) ځان نوماندوي.

په لومړي سر کې د پراخ تبلیغاتو او رسنيو کې د ګډون او خبرو له لارې ډېر شهرت ترلاسه کوي، د ايران د پخواني ولسمشر حسن روحاني د بهرنیو چارو وزير جواد ظریف نوموړي ته په پراخه کچه تبلیغات کوي او خلک رابولي چې نوموړي ته رايه ورکړي.

په لومړي پړاو ټاکنو کې نوموړی ترټولو ډېرې رايي ترلاسه کوي چې بېرته د يوه بل مخکښ سيال سعيد جليلي سره دوهم پړاو ته يې ټاکنې غځېږي، چې په پايله کې د 16 ميليونه رایو په ګټلو سره د دې هېواد ولسشمر ټاکل کېږي.

## سرچینې
سکالرشیپ

**سکالرشيپ** يا بورسيه د زده کوونکو يا محصيلينو سره د لګښتونو مرستې ته ويل کېږي، هغه هېوادونه چې د اقتصادي پلوه کمزوري يا جنګ ځپلي وي نو د نورو هېوادونو علمي مرکزونه ورسره د زده کړې لګښتونو په برخه کې مرستې کوي.
سوېلي اسيايي ژبې

سوېلي اسيايي ژبې چې استرواسيايي ژبې یا **مون-خمیر يې هم بولي**  د **ژبو** یوه لویه کورنۍ ده چې د اېندوچینا او د هند ، بنګله دېش ، نیپال او سوېلي چین ځینې برخو ژبې په بر کې نيسي، نن ورځ، په نړۍ کې د سوېلي اسيايي ژبو ۱۱۷ مېلیونه ویونکي شته.  د دې ژبو څخه، یوازې ویتنامي ، خمري او مون اوږد لیکل شوی تاریخ لري، او یوازې ویتنامي او خمر ژبې په ویتنام او کمبوډیا کې رسمي ژبې ګڼل کيږي. د مون ژبه هم په میانمار او تایلینډ کې د یوې اصلي ژبې په توګه پېژندل شوې. وا ژبه په میانمار کې د وا ایالت رسمي ژبه هم ده. سينتالي هم د هند له ۲۲ ټاکل شویو ژبو څخه یوه ده. د دې کورنۍ نورې ژبې د لږکیو ډلو لخوا ویل کیږي او رسمي حیثیت نه لري.

*[[اتنولوګ|ایتھنولوګ]]* د ۱۶۸ اسټرونیایی ژبې راپېژني. دا ژبې ديارلس څانګې جوړوي (او ښايي د شومپن د ژبې د حساب له مخې څوارلس څانګې، چې غړيتوب يې په بشپړه توګه نه دی منل شوی)، چې په دوو ډلو وېشل شوي دي، مون-خمر او مونډا . نورې وروسته ډلبندۍ دا ژبې په درېوو څانګو وېشي (مونډا، اټومي مون - خمر او کاهسي - خامويي )  یا ځینې وختونه ټولې ډلې د مون - خمر فرعي څانګې لاندې ځای په ځای شوي او دا نوم د کورنۍ نوم ګڼي. 

د اسټرواسیا ژبې په سوېل ختیځه آسیا کې او د هند، بنګله دېش، نیپال او ختیځې آسیا په برخو کې وېشل شوي او د نورو ژبو لخوا یو له بل څخه جلا شوي دي. داسې برېښي چې سوېل ختیځه آسیا ( د انډامان ټاپوګانو پرته) د دې ژبواصلي ټاټوبي وي ، او ګاونډي کورنۍ لکه کرا ډای ، هونګ مین ، استرونزیایي ژبې ، او د چین - تيبېتي ژبې  وروسته د کډوالۍ له لارې دې سيمې ته رالېږدول شوي دي. 

## ژبې
د دې ژبو ډلبندي کولو یوه عامه لاره په لاندې ډول ده:

* **مونډا**
** شمالي مونډا
*** کورکو
*** **خرواري**
** سوېلي مونډا
*** **خاریه-جوانګ**
*** **مونډای کوراپوت**
* مون-خمر
** ختیځه مون - خمر
*** **[[خمري ژبه|خمر]]** (کمبوډیايي)
*** **[[Pearic languages|پيري]]**
*** **[[Bahnaric languages|باهناري]]**
*** **[[Katuic languages|کوټويي]]**
*** **ویټي** (د ویتنامي په شمول)
** شمالي مون - خمر
*** **کیهاسي** ( میګالایا ، هند)
*** **[[Palaungic languages|پالايونګي]]**
*** **[[Khmuic languages|خمويي]]**
** سوېلي مون - خمر
*** **مون**
*** **[[Aslian languages|اسلي]]** ( مالایا )
*** **نیکوبار** ټاپوګان

## اړوندې پوښتنې

* دراویډي ژبې
* استرونزیایي ژبې

## سرچينې

* Difflot, Gérard (2005). "د ژبپوهنې پالونټولوژي او آسټرواسیاټیک ونډه". په لارنټ ساګارت، راجر بلینچ او الیسیا سانچیز-مزاس، ایډز کې. د ختیځ آسیا خلک: د لرغونپوهنې، ژبپوهنې او جینیات سره یوځای کول. 77-80 لندن: روټلج کرزن.

* زبان‌های آستروآسیایی در دانشنامهٔ بریتانیکا
* Swadesh lists for Austro-Asiatic languages (from Wiktionary's wikt:Appendix:Swadesh lists Swadesh-list appendix)
* Austro-Asiatic at the Linguist List MultiTree Project (not functional as of 2014): Genealogical trees attributed to Sebeok 1942, Pinnow 1959, Diffloth 2005, and Matisoff 2006
اروزګان پوهنتون

**اروزګان پوهنتون** ( **Uruzgan** **University** ) د افغانستان د سویلي اروزګان ولایت اړوند په مرکز ترینکوټ کي یو دولتي پوهنتون دی. دا پوهنتون په رسمي ډول د ۲۰۱۲ کال د مارچ په ۲۸مه نېټه پرانستل سو. 

د ارزګان پوهنتون اوس مهال د ښووني او روزني او کرني پوهنځۍ لري. په ارزګان ولایت کي د زده کړو لپاره ډېر شمېر زده کوونکي شتون لري، خو د پوهنیزو موادو نشتون ددې ولایت زدکړیالان نورو ولایتونو ته اړ ایستلي دي.
چشت شریف

**چشت شریف** ( **د چشتي شریف** یا **چشت** په نوم هم یادیږي) د افغانستان په هرات ولایت کي د هري سیند په شمالي څنډه کي پروت یو ښارګوټۍ دی. یاد ښارګوټۍ د چشت شریف ولسوالۍ اداري پلازمینه یا مرکز دی.
ترينکوټ هوايي ډګر

**ترينکوټ هوايي ډګر** ( **دري** : میدان هوایي ترینکوت ) د ترینکوټ ښار سوېل ته د 6.4 کیلومتره په فاصله کي د کندهار ترینکوټ پر لویه لاره پروت هوایي ډګر دی.  یاد هوايي ډګر د افغانستان د ترانسپورت او ملکي هوايي چلند وزارت (MoTCA) تر سرپرستۍ لاندي یو کورنی هوایی ډګر دی چي د ارزګان ولایت خلکو ته چوپړتیاوي وړاندي کوي.  

ترینکوټ هوایي ډګر د سمندر له سطحي 4429 فوټه (1350) پورته جوړ سوی دی، او د اصلي ځغاستي ځای یې 7300 په 137 فوټه کي ډیزاین دی.  هوایی ډګر د مسافرینو یو واحد ټرمینل او یو جلا 4 پوړیز لوړ کنټرول برج لري. په ډګر کي دننه د دفاع وزارت د هوايي اډې سره نږدې څو چورلکې ، د الوتکو د تمځای ځایونه او بېلابیلي ودانۍ هم شتون لري چې د افغان وسله والو ځواکونو لخوا د ترتیب سویو نظامي او وختي بیړنیو مرستو لپاره کارول کیږي. 

ترينکوټ ته نور نږدې لوی هوايي ډګرونه په شمال کي د ګاونډي دایکندي ولایت د نیلي هوايي ډګر ، په سوېل ختیځ کي د زابل ولایت د قلات هوايي ډګر ، په سوېل کي د کندهار د احمدشاه بابا نړیوال هوايي ډګر ، په سوېل لوېدیځ کې د لښکرګاه د بست هوايي ډګر او د فراه هوايي ډګرونه دي.
دانګمي ژبه

**دانګمي ژبه** د کوايي ژبې له کورنۍ څخه يوه ژبه ده  چې د ګانا په سوېل ختيځ کې ویل کیږي او شاوخوا ۸۰۰,۰۰۰ ویونکي لري. دا ژبه د نایجر - کانګويي ژبو یوه څانګه ده او د ګا ژبې ته خورا نږدې ده. د ګا ژبه او دانګمي ژبه په ګډه د کوايي ژبې د کورنۍ د ګا-دانګمي څانګه جوړوي.

## سرچينې
کوايي ژبې

**کوايي ژبې** ، چې ډېری وختونه د "نوې کاوایي" په نوم  هم یادیږي، د ژبو يوې کورنۍ په اړه يې وړانديز شوی - مګر تر اوسه پورې د ژبې د کورنۍ په توګه ثبوت شوې نه ده .  دا ژبې په سوېل ختیځه عاج ساحل ، سوېلي ګانا او مرکزي توګو کې ویل کیږي. د دې ژبو د کورنۍ نوم د جرمني ژبپوه *ګوتلوب کراوزه* لخوا غوره شوی، او په ذکر شویو ژبو کې د نوم مانا "خلک" ده.

## سرچينې

* ويکيپېډيا ګډونوال «Kwa languages».انګليسي ويکيپېډيا ۳۰ اګست ۲۰۱۵.
یار محمد خان الکوزی

**یارمحمد خان الکوزی بن عبدالله خان**  له ۱۸۲۹ تر ۱۸۴۲ پوري د هرات د سلطنت وزیر او له ۱۸۴۲ تر ۱۸۵۱ پوري د همدغه ولایت واکمن وو. نوموړی په ۱۷۹۰ زیږدیز کال کي د الکوزي په ټبر کي زېږېدلی دی.  یار محمد خان په 1829 کي د هرات وزیر وټاکل سو، او په 1842 کي یې د خپل امیر کامران شاه دراني له ګوښه کولو وروسته د هرات واکمني په لاس کي واخیستل.  یار محمد په ۱۸۵۱ کال کي تر خپل مرګ مخکي د هېواد پولي د چهار ولایت او لشکر جنګوي سیمو پوري پراخه کړې. 

یار محمد خان د *ظهیرالدوله* لقب له ناصرالدین شاه قاجار څخه ترلاسه کړ، ځکه چې هغه د حسن خان سالار پاڅون پر مهال په خراسان کې د ایران له حکومت سره مرسته کړې وه.
چهار ولایت

**چهار ولایت** ( **پښتو** : څلور ولایتونه) د افغانستان په شمال کي یوه تاریخي سیمه وه چي د نن ورځې فاریاب ، جوزجان او سرپل ولایتونه یې په ځان کي رانغاړل. دا ځای په سیمه کي د څلورو پخوانیو خاناتو نوم ته منسوب دی، چي میمنه ، سرپل، شبرغان او اندخوی نومېدل.  په یاده سیمه کي ميمنه په دوديزه توګه د خانانو تر ټولو پياوړې او اغېزناکه ګڼل کېده.  د معلوماتو له مخي د چهار ولایت د نفوس اکثریت ازبک ټبر وو.
محمد علي بېګ

**محمد علي بیګ** (؟-1835) ( پارسی : محمد علي بیگ ) د بامیان ولایت یو تاجک جنګسالار او سیمه ییز واکمن وو. نوموړی د سیغان او بامیان په ولسوالیو کي واک درلود، او د هزاره ګانو په وړاندي د هغوی د غلام کولو، سوداګرۍ او سخت چلند له کبله پیژندل سوې څېره وه. 

## جګړې

محمد علي بيګ په باميانو (چي هغه وخت د مير يزدان بخش تر واک لاندي وو) او د هزاره جات په نورو برخو کي په ګڼو بريدونو کي برخه درلوده.  نوموړي به له جګړو وروسته هزاره ګان د غلامانو په توګه نيول او بيا به يې د کندوز په ميرانو او د بخارا په واکمنانو باندي پلورل.  

محمد علي وروستیو کلونو کي په بامیانو کې په بریالیتوب سره نفوذ وکړ او د هزاره ګانو د مشر میر یزدان بخش په وژلو یې د بامیانو د ټول ولایت واک په لاس کي واخیست.
اديګي ژبه

**اديګي ژبه ژبه** یا **اديګيه**  (په انگرېزي: Adyghe) د قفقازي ژبو د شمالي قفقازي ډلې څخه يوه ژبه ده چې په منځني ختیځ او قفقاز کې د شاوخوا پنځه سوه زره ویونکو له خوا ويل کيږي. په اصل کې، د دې ژبې ویونکي د قفقاز د ادیګيا خلک وو چې بېلابېلو ځايونو ته کډوال شوي دي،  نن ورځ، د دې ژبې ويونکي په روسیه ، اردن ، تورکیې ، اسراییل ، امریکا ، مقدونیه او عراق کې ژوند کوي. په تېرو وختونو کې، دا ژبه د پارسي رسم الخط سره په داسې طریقه لیکل شوې وه چې د اديګي  لپاره جوړ شوی و.  د ۱۹۲۷ کې دوی لاتیني ليکدودته مخه کړه او نن ورځ دا په سیریلیک ليکدود لیکل کیږي.

## د لیکلو طریقه


دوتنه:Adyghe_arabic_alphabet.JPG|link=پرونده:Adyghe_arabic_alphabet.JPG|alt=خط فارسی تا سال ۱۹۲۷ رایج بود.|پارسي تر ۱۹۲۷پورې د ډیر دودیز رسم الخط سره.
دوتنه:Adyge_alphabet_1927_(1).JPG|link=پرونده:Adyge_alphabet_1927_(1).JPG|alt=الفبای لاتین از سال۱۹۲۷ تا ۱۹۳۶ استفاده می‌شد.|لاتیني الفبا له ۱۹۲۷څخه تر ۱۹۳۶ پورې کارول کیده.
دوتنه:Adyge_alphabet_1927_(2).JPG|link=پرونده:Adyge_alphabet_1927_(2).JPG|.


## سرچينې

* http://en.wikipedia.org/wiki/Adyghe_language#cite_note-5
وېشنيزه:ژبې
روستاق، افغانستان (کلۍ)

**روستاق** ( دری : رستاق ) د افغانستان په تخار ولایت کي یو کلۍ او د رستاق ولسوالۍ مرکز دی.
اکولي وينګ

**اکولي** (    ) د سوېلي لوو ژبه ده چې د سوېلي سوډان او شمالي یوګانډا کې د میګوی کاونټي کې د اکولي خلکو لخوا په اګاګو ولسوالۍ ، امورو ولسوالۍ ، ګلو ولسوالۍ ، کټګوم ولسوالۍ ، نوویا ولسوالۍ ، لاموو ولسوالۍ ، پاډر ولسوالۍ او اومورو ولسوالۍ کې ويل کيږي.

## سرچينې

### کتابتون

* کرزولارا، JP (1938) *د اکولي ژبې مطالعه.* *ګرامر او لغتونه.* د افریقایي ژبو او کلتورونو نړیوال انستیتیوت. لندن / نیویارک / ټورنټو: د اکسفورډ پوهنتون پریس.
* کیچنګ، ارتور لیونارډ (1932) *د اچولي ژبې یو ګرامر ګرامر* (لومړی خپور شوی 1907). لندن: شیلډن پریس / کمپالا: د یوګانډا کتاب پلورنځی.
* Ladefoged, Peter; روت ګلیک؛ کلیو کریپر؛ کلیفورډ ایچ پراټور؛ Livingstone Walusimbi (1972) *په یوګانډا کې ژبه* (د فورډ بنسټ د ژبې سروې 1 ټوک). لندن/نیویارک وغیره د اکسفورډ پوهنتون پریس.ISBN&nbsp;0-19-436101-2 وېشنيزه:لوا پورې تړلې کينډۍ  وېشنيزه:کينډۍ:د ويکيپېډيا بڼه او فعاليت 
* مالندرا، الفریډ (1955) *یو نوی اچولی ګرامر* . کمپالا: ایګل پریس. د هیتټرسټ ریکارډ
* Okidi, Festo (2000) *اچولی د پیل کونکو لپاره: ګرامر، اچولی – انګلیسي، انګلیسي – اچولی* . لندن: پیلاتو کتابونه.ISBN&nbsp;0-9539913-0-X وېشنيزه:لوا پورې تړلې کينډۍ  وېشنيزه:کينډۍ:د ويکيپېډيا بڼه او فعاليت 
* p'Bitek، Okot (1985) *اچولي متلونه* . نیروبي: هاینمن کینیا.
* p'Bitek، Okot (1984) *د لاینو سندره او د اوکول سندره* . ( د افریقی لیکوالو لړۍ ، 266). لندن: هاینمن تعلیمي.
* جینټ لاکیربر (2011) *کوونو لیب اکولي (انټرو) اکولي اکسنټډ آرتوګرافي* . لندن: GBILA.ISBN&nbsp;978-0954932305 وېشنيزه:لوا پورې تړلې کينډۍ  وېشنيزه:کينډۍ:د ويکيپېډيا بڼه او فعاليت 

## بېرونۍ تړنې

* د نړیوال ریکارډونو شبکې څخه د اچولي نمونه واورئ
* د IRIN راډیو - په لوو کې د شمالي یوګانډا څخه د راډیو خپرونې
د روسیې د پوهنتونونو نوملړ

**د روسيې فدراسيون** يو له هغو هېوادونو څخه دی چې د لوړو زدکړو په برخه کې ډېر پرمخ تللی. د نړۍ خورا لوی پوهنتونونه په دې هېواد کې شتون لري چې زیاتره يې د دې هېواد په پلازمېنه مسکو کې دي.
## سرچينې

## بهرنۍ تړنې
قطغن-بدخشان ولایت

**قطغن-بدخشان ولایت** ( دری : ولایت قطغن بدخشان ) یو ولایت و چي د افغانستان په شمال ختیځ کي یې موقعیت درلود. دغه ولایت په ۱۸۹۰ کال کي هغه مهال رامنځ ته سو کله چي د قطغن او بدخشان ولسوالۍ له افغان ترکستان ولایت څخه جلا او د ولایت اداره یې په کابل کي د شمال زون ادارې ته وسپارل سوه. 

په 1963 کي بدخشان ولایت د بغلان ، پلخمري ، دوشي ، دهنه غوري ، خان اباد ، اندراب ، کندز ، حضرت امام او تالقان ولسوالۍ په ځان کي رانغاړلي وې، خو په همدغه کال د قطغن-بدخشان ولایت نور له منځه یوړل سو او له هغه وخت راهیسي یاده سیمه په څلورو جلا جلا ولایتونو لکهبدخشان ، بغلان ، کندز او تخار باندي ووېشل سوه.
د امپراتوریو هدیره

**د امپراتوریو هدیره** یو ځانګړی شعار دی چي د افغانستان سره تړاو لري. دا شعار په اصل کي د څو تاریخي مثالونو څخه سرچینه اخلي او دا ښیي چي بهرني قدرتونه لکه لويه برتانیه، شوروي اتحاد او په دې وروستیو کي متحده ایالات د نظامي بریا په ترلاسه کولو کي څنګه پاته راغلل.  

## تاریخ
له تاریخي پلوه په نولسمه او شلمه زیږدیزه پېړۍ کي لویي بریتانیې، د شلمي پېړۍ په وروستیو کي شوروي اتحاد او ورپسې متحده ایالات او ددوی نظامي ملاتړي هیڅکله ونه توانېدل چي دغه هیواد خپل کړي، خو له بله د سیاست په ډګر کي یاد هیوادونه د افغانستان په وړاندي ډېر بریالي بریښي او له لسګونو کلونو راهیسي یې د خپلو ګټو په پار دلته سیاسي، اقتصادي او نوري سیالۍ په ښه توګه مخته وړي دي.
افغان ترکستان

**افغان ترکستان** ،  چي **د سویلي ترکستان** په نوم هم یادېږي،  د افغانستان په شمال کي یوه سیمه ده چې د پخواني شوروي جمهوریتونو ترکمنستان ، ازبکستان او تاجکستان سره پر پوله باندي پرته ده. په ۱۹مه پېړۍ کي دلته د ترکستان په نوم یو ولایت شتون درلود چي پلازمینه یې مزار شریف وو. دغه ولايت د اوسنيو بلخ ، کندز ، جوزجان ، سرپل او فارياب څخه جوړ او په 1890 کي د قطغان-بدخشان ولایت د ترکستان له ولایت څخه بیل سو. 

د افغان ترکستان ټوله خاوره په شمال ختیځ کي د امو دریا سره د کوکچې سیند له نښلېدو څخه نیولې بیا په سوېل لوېدیځ کي د هرات تر ولایت پوري څه باندي  اوږده او د تزاري روسیې له پولي څخه د هندوکش تر  پوري په منځني پلنوالي سره پرته وه. په دې توګه یاده سیمه له شاوخوا  مساحت څخه جوړه وه چي دا تقریبا د افغانستان د پخواني سلطنت دوه پر نهمه برخه کېدل.

## ځمکپوهنه

د افغان ترکستان سیمه د کرني له پلوه بې وزله ده او پرته له دې چي د سیندونو په دره کي راسي، د سویل لور غرنۍ بڼه لري ، مګر د کراکم دښتې په لور په ناپاکو کثافاتو او څړځایونو کي ورګډیږي.

ددې ولایت په ختیځ کي یو مهال د کندز ، تاشکرګان ، بلخ او اکاچې خاني او په لویدیځ کي د سرپل ، شبرغان ، اندخوی (ښار) او میمنې څلور خانۍ یا *چهار ولایت* ("څلور ولایتونه") شامل وه.
سُرخ کوتل

**سور کوتل** چي د **چشمه شیر** یا **د سر چشمه** په نامه هم یادیږي، یو لرغونې سیمه ده چي د باختر د سیمي په سویل کي ( کوم چي د پلخمري څخه د  په فاصله کي پرته ده) موقعيت لري. یاد سیمه په لرغوني افغانستان کي د کوشانیانو د واکمنۍ پرمهال د یادګاري ودانیو څخه ګڼل کیږي. په سرخ کوتل کي لوی عبادتځایونه، د کوشان واکمنانو پژي او د سورخ کوتل لیکنه چي د کوشاني واکمنۍ د تاریخ یوه برخه په ګوته کوي ټول شتون لري. د رباتک لیکنه چي د کوشان د کورنۍ د نسب په اړه د پام وړ نښې پکښي شتون لري هم د یادي ساحې څخه بهر په روباتک کلي کي موندل سوي دي.

د سرخ کوتل ساحه *د افغانستان د لرغونپوهني فرانسیس دډیلیګیشن* پروفیسور شلمبرګر لخوا د 1952 او 1966 ترمنځ کشف او په لرغوني افغانستان کي د کوشان امپراتورۍ اصلي ځای وګڼل سو.  د دې سیمي ځیني پژي (مجسمې) د افغانستان ملي موزیم (چي د کابل موزیم په نوم هم یادیږي) ته ولیږدول سوې او پاته یې د افغانستان د کورنۍ جګړې پر مهال په بشپړه توګه لوټ سوې. د سرخ کوتل تر ټولو مشهوره اثار د سور کوتل لیکونه، د پاچا کنیشکا پژۍ او د اور د قربانۍ ځای دي. د پاچا یاد لرغونۍ پژۍ د ۲۰۰۱ کال د فبرورۍ – مارچ په میاشتو کي د طالبانو د عکس العمل په ترڅ کې ویجاړه سول، خو د فرانسوي محافظه کارانو له خوا بیا ورغول سوه.  د لرغوني افغانستان (اریانا) دغه درې اثار اوس مهال د افغانستان په ملي موزیم کي نندارې ته ایښودل سوي دي.
مولوي حبيب الله اغا

**مولوي حبيب الله اغا** د افغانستان د پوهنې وزير دی. نوموړۍ حبيب الله اغا ددې ترمخه د کندهار د علماوو شورا رییس وو چي د افغانستان د امیر المؤمنین مولوي ھیبت الله اخوندزاده د نژدې ملګرو او وفادارانو څخه دی.

## دا هم وګورئ
## سرچينې
شټوکاخ

**Stockach** د آلمان د Baden-Württemberg ایالت، د Landkreis Konstanz ولسوالۍ یوه منځنۍ کچه ښارګوټی دی چې د Hegau غرنیو سیمو کې پروت دی. ښار د Bodensee شمال لوېدیځ ته موقعیت لري او د تاریخي، اقتصادي، کلتوري او طبیعي اهمیت له کبله سیمه‌ییز مرکز ګڼل کېږي.

## جغرافیه
Stockach د Stockacher Aach سیند د شاوخوا ځنګلونو، کمرونو او غرونو تر منځ پرته دی. سیمه د Molasse رسوب لرونکي تلې غرونو، د یخچالي دورې رودونو جوړښت او د چاپېریالي تنوع له کبله ځانګړې بڼه لري. د ښار ټول مساحت 69.73 کیلومتره مربع دی، منځنۍ ارتفاع یې 491 متره ده، او د ښار چاپېریال د Bodensee سیمې معتدل اقلیم لري.

## نفوس
د 2022م کال احصائیې له مخې، د Stockach نفوس شاوخوا 17,490 تنه دی. ښار مرکز د نفوس لویه برخه لري، پاتې برخه په تابعي کلیو کې ژوند کوي. د نفوس شمېره د ښار د اقتصادي ودې او ټولنیزو فکتورونو له امله وخت په وخت بدلېدونکی دی.

## تاریخ
Stockach تاریخي مرکزیت د منځنیو پېړیو څخه اخلي. د ښار لومړنی مستند یادونه په 1150م کال کې شوې او رسمي ښار حیثیت یې په 1283م کال کې تثبیت شو. ښار د Nellenburg کورنۍ د واکمنۍ لاندې د سوداګریزو لارو او اداري چارو مهم مرکز و. په 1465م کال کې د هابسبورګ کورنۍ واک لاندې Stockach د Vorderösterreich برخه شو. د 18م او 19م پېړیو جګړې، په ځانګړې توګه د سوابیا جګړه او د ناپولېن جګړې، ښار ته اغېزمنې وې، خو د هر ځل وروسته بیا وده وکړه. په 1810م کال کې د Baden لوی هېرزګوګۍ برخه شو او د اداري اصلاحاتو په 1973م کال کې د Landkreis Konstanz برخه وګرځېد.

## اقتصاد
Stockach د سوداګرۍ، تولید او خدماتو په برخو کې مهم اقتصاد لري. ښار د BAB 98 اتوبان او B14، B31 او B313 لارو سره وصل دی، چې د سوداګرۍ او ترانسپورت لپاره مهم فرصتونه برابروي. صنعتي پارکونه لکه Hardt او Blumhof د تولیدي او سوداګریزو شرکتونو لپاره ساحې برابروي. د اورګاډي شبکه د ښار د سوداګرۍ، مسافرو او توکو د نقل و انتقال لپاره حیاتي اهمیت لري.

## کلتور
Stockach د کلتوري ژوند بډایه چاپېریال لري. د ښار دودیز Fasnacht مراسم د سوابیا-آلماني دودونو برخه ده چې هر کال د ځانګړو مراسمو په توګه لمانځل کېږي. د Stadtmusik 300 کلن تاریخ لري او د سیمې کلاسیکي موسیقي پیښو کوربه دی. ښار میوزیم د تاریخي، هنري او کلتوري میراث ساتنه کوي او د لیدونکو لپاره د زده‌کړې مهم فرصتونه برابروي.

## ورزش
Sport د ښار ټولنیز ژوند یوه مهمه برخه ده. VfR Stockach د فټبال تاریخي ټولنه لري، او د TENNIS ټولنې، د غره چلونې لارې، لامبو حوضونه او پارکونه د عامو خلکو لپاره ورزش امکانات برابروي. ځوانان او لویان دواړه د ورزشي فعالیتونو له فرصتونو ګټه اخلي.

## طبیعي چاپېریال او تفریح
Stockach د شاوخوا طبیعي مسیرونو، غرونو، ځنګلونو، رودرودونو او د Bodensee چاپېریال ته د لاسرسي له امله د ګرځندویانو او ښاروالو لپاره تفریح او استراحت برابروي. ښار پارکونه، باغونه او تاریخي Altstadt سیمه د طبیعي او تاریخي تجربو لپاره مناسب ځایونه دي.

## تعلیم او خدمات
Stockach د ښوونځیو، مسلکي مرکزونو، روغتون او ټولنیزو خدمتونو کوربه دی. د ښار خدمات د زده‌کړې، عامې روغتیا، لوژستیک او نورو برخو اړتیاوې پوره کوي.

## لیدنې وړ ځایونه
* Nellenburg کلا پاتې‌شونې
* د Altstadt تاریخي مرکز
* ښار پارکونه او باغونه
* Stadtmuseum Stockach
* د Bodensee شاوخوا طبیعي مسیرونه

## سرچینې
* Stockach رسمي ویب‌پاڼه: stockach.de
* Stockach تاریخي او جغرافیوي مالومات: stockach.de
* احصائیوي معلومات: Stockach.de, 2022

وېشنيزه:کونستانز ولسوالۍ
وېشنيزه:هیګاو
وېشنيزه:المان
وېشنيزه:باډن-وورټمبرګ ښارونه
رادولفزل ام بودنسي

رادولفزل ام بودنسي
رادولفزل ام بودنسي د جرمني په بادن-وورتمبرګ ایالت کې یوه ښکلی ښارګوټۍ دی، چې د بودنسي په شمال لویدیځ ساحل کې موقعیت لري. دا ښار د طبیعت، تاریخ او کلتور له پلوه ځانګړی دی. دلته د رادولفزل
لنډ پېژندل:
رادولفزل ام بودنسي
رادولفزل ام بودنسي د جرمني په بادن-وورتمبرګ ایالت کې یو ښکلی ښار دی چې د بودنسي په شمال لویدیځ ساحل کې پروت دی. دا ښار د ۳۲،۰۰۰ څخه زیات نفوس لري او د کونستانس ولسوالۍ دریم لوی ښار شمېرل کېږي. رادولفزل د طبیعت او روغتیا لپاره مشهور دی، په ځانګړي توګه د (میټناو ټاپو) لپاره چې د روغتیايي مرکزونو او طبیعي ساتنې سیمو په توګه پېژندل کېږي.
جغرافیه
رادولفزل د بودنسي په شمال لویدیځ ساحل کې پروت دی، چې د زلر زي/سي او ګنادن سي په منځ کې موقعیت لري. دا ښار د کونستانس څخه ۲۰ کیلومتره شمال لویدیځ او د زینګن څخه ۱۰ کیلومتره ختیځ ته پروت دی.
تاریخ
رادولفزل په منځنیو پیړیو کې تاسیس شوی او د هابسبورګانو تر واک لاندې و. دا ښار د ۱۹۷۵ کال د جنورۍ په ۱ نېټه د لوی ښار مقام ترلاسه کړ.
اقتصاد
رادولفزل یو مهم صنعتي مرکز دی چې په ځانګړي توګه د ماشیني سیسټم، موټرو د پرزو جوړونې، او د ټوکر او خوراکي توکو صنعتونو کې فعالیت کوي.
کلتور او سیاحت
رادولفزل د سیلانیانو لپاره یو محبوب ځای دی. دلته د میټناو ټاپو، د ښار تاریخي مرکز، او د مختلفو کلتوري او تفریحي فعالیتونو لپاره ځایونه شتون لري.
جدول
ځانګړتیا	معلومات
هېواد	جرمني
ایالت	بادن-وورتمبرګ
ولسوالۍ	کونستانس
نفوس	۳۲،۰۴۳ (د ۲۰۲۲ کال د ډسمبر ۳۱ نېټه)
سیمه	۵۸.۵۵ کیلومتره مربع
لوړوالی	۴۰۴ متره
پوستی کوډ	۷۸۳۱۵
تلفوني کوډ	۰۷۷۳۲
موټر نمبر	KN, STO
ویب پاڼه	radolfzell.de
زینګین هوهنتویل

## پېژندنه
زینګین (Singen am Hohentwiel) د المان د باډن-وورټمبرګ ایالت په سویل کې د کونستانز ولسوالۍ دویم لوی ښار دی. دا ښار د سویس پولې ته نږدې پروت دی او د خپل صنعتي اهمیت او تاریخي غونډۍ "هوهیتنیول" له امله شهرت لري.

سینګن د هېګاو په سیمه کې پروت دی، د بودنزي په شمال لویدیځ کې، د هوهینټویل په لمن کې چې د هېګاو د غرونو یوه برخه ده. هوهینټویل د فونولیت یوه ډبرینه غونډۍ ده، چې د اتشفشاني منشا لري. د ښار او هوهینټویل ترمنځ د رادولفزیلر آچ سیند جریان لري، چې د سینګن شمال ته په آچ کې سرچینه اخلي. د دې سیند اوبه د Immendingen او موهرینګن ترمنځ او د فریدینګن سیمه کې د دوناو لاندې ځي څخه راوتلي او د ښار د سیمې څخه وروسته د رادولفزیل لویدیځ کې په بودنزي تویېږي. د ښار د جنوب لویدیځې برخې سره د جرمني او سویس پوله تېرېږي.

## جغرافیه
زینګین د هیګاو (Hegau) په سیمه کې موقعیت لري، چې د خپلو مړو شوو اورغورځونکو غونډیو له امله مشهوره ده.
* **هوهیتنیول (Hohentwiel):** دا یوه لویه اتشفشاني غونډۍ ده چې د ښار په سر کې موقعیت لري او د المان یو له ټولو لویو کلاګانو څخه کوربه توب کوي.

## تاریخچه
د زینګین تاریخ له هوهیتنیول کلا سره تړلی دی، چې په منځنیو پېړیو کې د شوابیا (Swabia) د ډوک میشت مرکز و. په ۱۹مه پېړۍ کې د ریل پټلۍ له جوړېدو وروسته، زینګین په یو مهم صنعتي مرکز بدل شو.

## لیدني ځایونه
* **د هوهیتنیول کلا (Festung Hohentwiel):** د المان تر ټولو لویه د کلا کنډواله ده چې د هوهیتنیول پر غونډۍ جوړه شوې ده.

## سرچینې
* د زینګین ښاروالۍ رسمي ویبپاڼه.
* د باډن-وورټمبرګ د احصایې دولتي اداره.

وېشنيزه:کونستانز ولسوالۍ
وېشنيزه:باډن-وورټمبرګ ښارونه
وېشنيزه:هیګاو
توت لینګین ښار

توت لینگین ښار
د جرمني هېواد baden-Württemberg
په ایالت کې موقعیت لري او Tuttlingen یې د ولسوالۍ مرکز دی. دا ښار د 6مې پېړۍ شاوخوا تاسیس شوی او اوس مهال شاوخوا 36,000 نفوس لري. Tuttlingen د طبي وسایلو د تولید لپاره نړیوال شهرت لري او د صنعتي پرمختګ له امله پیژندل کېږي1.
په Tuttlingen کې د تاریخي ودانیو او ځایونو څخه یو شمېر شتون لري، لکه د Honberg قلعه چې په 15مې پېړۍ کې جوړه شوې وه. په 1803 کال کې د ښار یوه لویه برخه د اور له امله ویجاړه شوه، خو وروسته په کلاسیک سټایل کې بیا جوړه شوه.
Tuttlingen د طبیعت سره نږدې اړیکه لري او د ښکلو منظرو او پارکونو څخه برخمن دی. Donaupark او Frei­licht­mu­se­um Neu­hau­sen د سیلانیانو لپاره مهم ځایونه دي. دا ښار د سیلانیانو لپاره یو مهم ځای دی او هر کال ګڼ شمیر خلک دلته راځي.
اقتصاد یې په عمده توګه د طبي وسایلو تولید او صنعتي شرکتونو پورې تړلی دی. د ښار صنعتي پرمختګ او د طبي وسایلو تولید د دې ځای اقتصاد ته وده ورکړې ده.

ژباړه :صدیقي
سازمان

**سازمان** يا **تنظيم** (په انګرېزي: **Organization**) د خلکو یوه ډله چې په یو منظم او همغږي بڼه سره کار کوي تر څو یوه ټاکلي هدف ته ورسېږي یا د یو مشخص هدف د ترلاسه کولو لپاره د خلکو عمدي ترتیب او جوړښت ته سازمان ویل کېږي.

## ځانګړتیاوې
عمدي جوړښت
بېل هدف
انسانان 
 
## د سازمان سرچینې
بشري منابع (انساني منابع): د مدیریت وړتیا او کاري وړتیا.
 
مالي سرچینې: د روانو او اوږد مهاله کارونو د ملاتړ لپاره پانګه اچونه.
 
فزیکي شتمني: خام توکي، کار ځای(دفتر) تولیدي اسانتیاوي، ودانۍ او تجهزات.
 
معلومات: د کاروني وړ ډېټا او معلوماتي اړیکي.
 
## د مدیریت او سازمان ترمنځ توپير
سازمان د فعالیتونو یوه بېلګه ده چې پکې پلان جوړونه، پرېکړه کول، تنظیمول، رهبري کول او کنټرول ترسره کېږي. د یوې ادارې سرچینو ته لارښونه کېږي چې بشري، مالي، فزیکي او مالوماتي سرچينې په مشخصه او ګټوره توګه د سازمان د هدفونو د ترلاسه کولو لپاره وکارول شي.
 
مدیریت د کاري فعالیتونو د ادغام د همغږۍ پروسه ده، تر څو د نورو خلکو سره په اغېزمنه او اغېزناکه توګه بشپړه شي. او پلان جوړونه، تنظیمول، کارمندان، رهبري کول د بشري او نورو سرچینو کنټرول ترڅو د سازمان هدفونه په ګټوره توګه او لږو سرچینو مصرفولو ترلاسه کړي.
 
مدیریت د نورو د کاري فعالیتونو همغږي کول او تنظیمات کول دي تر څو د دوی فعالیتونه په موثره او تاثیر کوونکې توګه بشپړ کړي.
مدیریت د دې لپاره هڅه کوي:
د کمو سرچینو مصرف (لوړ موثریت).
لوړ هدف ترلاسه کول (لوړ تاثیر)

## ورته ليکنې
انسټيټوټ

غیرانتفاعي سازمان

## سرچینې