پر اوکراين د روسيې د يرغل پر مهال نړيوال بنديزونه

د 2022ز کال د فبرورۍ په څلور وېشتمه نېټه پر اوکراين د روسيې له يرغل وروسته، متحده ايالاتو، اروپايي ټولنې، او نورو لوېديځو هېوادونو د روسيې د ولسمشر ولادمير پوتين، نورو دولتي غړيو او په عموم کې د روسي اتباعو پر ضد بنديزونه وړاندې او يا يې په بنديزونو کې پراختيا راوسته. په يو شمېر روسي بانکونو د SWIFT نړيوالو تاديانو د سيستم د کارولو بنديز ولګول شو. دې بنديزونو او د روسيې او بيلاروس څخه پرېکون د روسيې پر اقتصاد اغېز وکړ.

## د بنديزونو او د هغې د ناوړه اغېزو تاريخ او مخينه

### د بنديزونو تاريخ
لوېديځو هېوادونو او نورو له هغې وروسته په روسيه بنديزونه ولګول، کله چې د 2022ز کال د فبرورۍ په يو ويشتمه نېټه ولادمير پوتين په يوه وينا کې د اشغال شويو سيمو، تش په نوم «ډونيټسک» او «لوهانسک خلکو جمهوريت» خپلواکي په رسميت وپېژندله. د 2022ز کال د فبرورۍ په څلوروېشتمه نېټه د بريدونو په پيل کېدو سره، يو زيات شمېر نورو هېوادونو د روسيې د اقتصاد د ويجاړولو په موخه د بنديزونو په نفاذ پيل وکړ. دا بنديزونه په پراخه پيمانه وو، چې افراد، بانکونه، کاروبارونه، صرافيانې، د بانک لېږدونې، صادرات، او واردات يې په نښه کړي وو. له SWIFT څخه د لويو روسي بانکونو پرې کول په دې بنديزونو کې شامل و، کوم چې د نړیوالو اداينو لپاره د نړۍ په کچه د پيغام رسولو شبکه ده، په داسې حال کې چې د ګاز د لېږړدولو لپاره د تادياتو په موخه د تاديې پرله پسې وړتيا باوري کولو لپاره بيا هم محدوده لاسرسي موجوده وه. دې بنديزونو کې همدا راز د روسي مرکزي بانک د پانګو کنګل کول هم شامل و، کومو چې د بهرنيو اسعارو تبادلې لپاره 630 ميليارده ډالره زېرمه درلوده، تر څو د بنديزونو د اغېزو کمولو لپاره د دې پيسو مخه ونسي، د مارچ تر لومړۍ نېټې پورې، د بنديزونو له امله د روسيې د ټولو کنګل شويو پانګو مبلغ يو ټريليون ډالرو ته رسېدو.

د Apple، IKEA، ExxonMobil، او General Motors په ګډون سترو څو ملتي شرکتونو په انفرادي ډول په روسيه د بنديزونو لګولو پرېکړه وکړه. د اوکرانيانو تر څنګ متحده ايالاتو او اروپايي ټولنې حکومتونو له نړيول خصوصي سکتور څخه په څرګند ډول د بنديزونو په دوام کې د مرستې غوښتنه وکړه، او اروپايي اتحاديې، انګلستان، او استراليا هم د نړيوالو ډيجيټلي پليټفارمونو څخه په روسيه کې د مرکزونو درلودونکو ويبپاڼو د لېرې کولو غوښتنه وکړه. يو شمېر څو ملتي شرکتونو له روسيې ځانونه ګوښه کړل، تر څو د هغو بنديزونو او د سوداګرۍ له بنديزونو سره سمون پيدا کړي، چې د دې شرکتونو د هېوادونو له خوا تحميل شوي و،، بلکې دا کار يې په خپله خوښه د قانون له غوښتنې څخه ورهاخوا وکړ، تر څو له روسيې سره د سوداګريزو اړیکو د ساتلو سره د تړاو له امله د پيدا کېدونکو اقتصادي او ښه نوم خطرونو څخه ځانونه خوندي کړي.

د سويټزلينډ او سينګاپور په څېر ګڼ هغو هېوادونو هم له جزوي بنديزونو سره موافقه وکړه، چې له تاریخي اړخه بې پرې و. يو شمېر هېوادونو په بيلاروسي سازمانونو او افرادو هم بنديزونه ولګول، لکه ولسمشر «اليګزينډر لوکاشينکو»، ځکه چې بيلاروس هم په په دې يرغل کې ښکېل و.

د دې بريد په غبرګون کې، د المان صدر اعظم «Olaf Scholz» د «Nord Stream 2» نل ليکه وځنډوله، او له روسيې څخه يې د انرژۍ د خپلواکۍ د نوې تګلارې اعلان وکړ. سربېره پر دې، المان اوکراين ته د وسلو کڅوړې هم واستولې، دا لومړی ځل و چې المان د دويمې نړيوالې جګړې له پای ته رسېدو وروسته په جګړه کې ښکېل يو هېواد ته وسلې ورکړې. المان همدا راز د اضافي دفاعي لګښتونو لپاره سل ميليارده يورو غېر معمولي وجهي صندوق هم جوړ کړ. الماني صنعت د روسيې پر طبيعي ګاز تکيې په پرېښودلو سره د نوې کېدو وړ سرچينو څخه د ډېرې انرژۍ پيدا کولو، د برېښنا او حرارت د چمتو کولو لپاره د ګاز او ډېرو ډبرو سکرو د واردولو لور ته ولېږدېد، په داسې حال کې چې د برېښنا د توليد نوې تاسيسات هم جوړېدای شول.  

د مارچ په څلوروېشتمه نېټه، په برسلز کې د ناټو په فوق العاده سرمشريزه کې د ګډون لپاره له رسېدو سره سم، د متحده ايالاتو ولسمشر روښانه کړه چې په روسيه به نور اقتصادي بنديزونه ولګول شي، په کومو کې چې د روسيې مرکزي بانک په معاملاتو کې د سرو زرو په استعمال محدوديتونه، او په دفاعي شرکتونو، د روسيې د ستر بانک رئيس او د روسيې د فدرالي اسامبلۍ د ولسي جرګې له 300 څخه زياتو غړيو په نښه کولو سره د بنديزونو نوی پړاو شامل و.

د 2022ز کال د فبرورۍ په اوه ويشتمه نېټه، پوټين دې بنديزونو او هغه څه ته چې نوموړي د لوېديځو هېوادونو "يرغليزې څرګندونې" بللې، په دې ډول غبرګون وښود، چې د هېواد "دفاعي ځواکونو" – کوم چې عموماً په دې ډول پېژندل کېږي، چې هستوي ځواکونه هم پکې شامل دي – ته يې امر وکړ تر څو په "ځانګړو جګړه ييزو دندو" واچول شي. دې نوې اصطلاح يو ډول وارخطايي پيدا کړه، په دې ډول چې په دقيق ډول څه د بدلېدو په حال کې و، خو د متحده ايالاتو چارواکو دا عموماً "د کړکېچ زياتونکي" اعلان کړل. د بنديزونو او روسي سوداګرۍ سره د دوی پر اړيکو له نيوکو وروسته، د پرېکون يو خوځښت پيل شو، او ډېرو شرکتونو او سازمانونو په داوطلب ډول له روسي او بيلاروسي بازارونو څخه وتل پیل کړل. دې پرېکونونو په ډېرو خوراکي توکو، تفريح، زده کړه، ټيکنالوژۍ، او سپورت په سازمانونو اغېز وکړ.

متحده ايالاتو د صادراتو د کنترول بهير پیل کړ، کوم چې يو نوی بنديز و، چې د متحده ايالاتو د کومو پرزو يا معنوي ملکيت څخه جوړو شويو د عالي ټيکنالوژۍ پر پرزو، هارډوير او سافټوير دواړو ته د روسيې د لاسرسي پر محدودولو يې تمرکز درلود. د دې بنديز تقاضا دا وه چې هر شخص يا شرکت چې ټيکنالوژي، نيمه برېښنا لېږدونکي، د معلوماتو د خوندي کولو سافټوير، ليزرونه، يا سينسرونه چې په روسيه يې پلوري، بايد د جواز غوښتنه وکړي، کوم چې په خپله رد کېدل. د پلې کولو په کړنلاره کې د شخص يا شرکت پر ضد هم بنديزونه شامل وو، په داسې حال کې چې په بنديزونو د بېړۍ پر جوړولو، هوايي وسايلو، او دفاعي صنعتونو تمرکز درلود.

د 2022ز کال د سپتمبر په شلمه نېټه د نيويارک په ښار کې د ملګرو متلونو عمومي اسامبلۍ ته د وينا پر مهال، د فرانسې ولسمشر ایمانويل ميکرون پوښتنه کوړه، "دلته څوک د دې نظر دفاع کولای شي چې پر اوکراين برید کوم ډول بنديزونه نه توجيه کوي؟" نوموړي ادعا وکړه چې بې پری هېوادونه د دې جګړې په وړاندې "بې تفاوته" دي. 

د 2022ز کال د ديسمبر په نهمه نېټه، کاناډا په روسيې نور بنديزونه تحميل کړل، او د بشري حقوقو څخه د سرغړونې ادعا يې وکړه. په دې پرېکړه کې په 33 اوسنيو يا پخوانيو لوړ پوړو روسي چارواکو او شپږو هستو بنديزونه شامل و، کوم چې په څرګند ډول د هغو روسي اتباعو پر ضد له "بشري حقوقو څخه په منظمو سرغړونو" کې ښکېل و، چې په اوکراين د روسيې د بريد پر ضد يې اعتراض کړی و. 

د 2022ز کال د ديسمبر په شپاړسمه نېټه، اروپايي ټولنې د روسيې د اقتصاد پر ضد د بنديزونو نهمه کڅوړه وړاندې کړه. د بلجيم د حکومت يو وياند وويل، "دا بنديزونه په زياتېدونکي ډول سختېږي چې په روسيه تر ډېره بريده اغېز کوي، پرته له دې چې اروپايې ټولنه جانبي زيانونه وويني".

له 2014ز کال راهيسې، اروپايي ټولنې د فدراتيفې روسيې پر ضد د بنديزونو يوولس پړاونه پلې کړي وو. د 2023ز کال د جون په مياشت کې د بنديزونو وروستی پړاو يې، د کمپیوټر د چپونو په څېر دوه ګونو استعمال شيانو متمرکز و، د دې تر څنګ دا هڅه پکې شامله وه چې له بېړۍ څخه بېړۍ ته د بندو شويو توکو انتقالات محدود کړي. په اروپا کې د روسيې خپرونو جوازونو د لا زيات ځنډولو اعلان هم وکړای شو.

## بنديزونه
لوېديځو هېوادونو او نورو هغه مهال په روسيه محدود بنديزونه لګول پيل کړل، کله چې روسيې ځان اعلانی ډانباس جمهوريت په رسميت وپېژانده. د څلورويشتم فبرورۍ د بريدونو په پيل سره، نورو زياتو هېوادونو د روسيې د اقتصاد د ويجاړولو په موخه د بنديزونو په لګولو پيل وکړ. دا بنديزونه ډېر پراخه وو، چې افراد، بانکونه، کاروبارونه، صرافۍ، بانکي لېږدونې، صادرات او واردات يې په نښه کول. 

له دې وروسته چې روسيې د 2022ز کال د فبرورۍ په څلور وېشتمه نېټه په اوکراين بريد وکړ، دوه هغه هېوادونه چې مخکې يې په بنديزونو کې برخه نه وه اخيستې، يعنې سويلي کوريا او د ملګرو متلونو غړيتوب نه لرونکی تايوان، د روسيې پر ضد په بنديزونو کې ښکېل شول. د 2022ز کال د فبرورۍ په اته ويشتمه نېټه، سنګاپور اعلان وکړ چې په اوکراين د بريد له کبله به په روسيه د بانکوالۍ بنديزونه ولګوي، او په دې ډول په سويل ختيځه اسيا کې دا لومړی هېواد شو چې په روسيه يې بنديزونه ولګول. 

## سرچينې