open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مصنوعي زړه

**مصنوعي** زړه له هغه ارټیفیشل اورگان څخه عبارت دی چې د انسان یا حیوان د اصلي زړه پر ځای لگول کېږي، او دوه یا څلورو کلونو پورې د اصلي زړه دنده پرمخ وړلای شي. د زړونو پیوندونې پروسه د یوویشتمې پېړۍ په دویمه لسیزه کې پیل شوې چې د یو لړ عملیاتو په کولو سره یې پایله ښه ارزول شوې.  ددې لړۍ لومړنی عملیات د فرانسوي ډاکټرانو په وسیله ترسره شو چې د غوا او مصنوعي الاتو د مرکب څخه یې یو مصنوعي زړه جوړ او پیوند کړ! فرانسوي ډاکټرانو د يوې پرمختللې جراحي عملياتو په ترڅ کې يو مصنوعي زړه يوه ناروغ ته چې له قلبي ناروغيو کړېده ور پيوند کړ، دا زړه به تر راتلونکو ۵ کلونو پورې د يوه موقتي زړه په توگه درزېږي. 
دا مصنوعي زړه چې د لاسي ساعتونو د بېټريو په ډول بېټريو باندې کار کوي بېټرۍ يې له بدن د باندې پر پوستکي لگول کېږي.
د غوا او ماشيني توکو څخه جوړ شوی زړه د پخوانيو مصنوعي زړونو برخلاف اوس د ۵ کلنو لپاره ددې سړي په بدن کې نصب شي او تر راتلونکو ۵ کلونو پورې به فرانسوي ډاکټران د عمري زړه په جوړولو کار پیل کړي، چې بيا يې وروسته له ۵ کلونو پورې په ياد سړي کې نصب کړي.
فرانسوي ډاکټرانو وويل  : کله مو چې زړه ناروغ ته ورپيوند کړ له عملياتو وروسته ناروغ په ښه وضعيت کې وو، او کوم جدي مشکل یې نه درلود، خو د کارمټ اجرايوي رییس مارسيلو کانويټي وايي: موږ د لومړني مصنوعي زړه له پيوند څخه خوښ او راضی يوو، که څه هم ددې زړه د زړېدلو وخت ډېر کم دی، خو موږ د راتلونکي لپاره تياری نیسو چې ۵ کاله وروسته نوموړي ته دايمي زړه ور پیوند کړو.
دا مصنوعي زړه د اروپا د هوايي او فضايي دفاع د شرکت  د فرانسوي پوهانوله خوا  چې په هالنډ کې يې مرکز دی ،جوړ شوی دی، وزن یې ۹۰۰ گرامه دی چې د يوه عادي زړه دری برابره دروند دی، ددې زړه عضلات منقبض کېدلای شي او د داسې حس گرونو درلودونکی دی چې د وينې جريان د انسان د بدن د حرکت په نظر کې نيولو سره پمپ کوي. ددې زړه په داخل کې هغه برخې چې د انسان له بدن سره بايد ونښلول شي د غوا د زړه له ځينو کوچنيو برخو څخه جوړې دي ، ځکه چې داسې گومان کېده، چې د مصنوعي موادو نښلول به له انساني رگونو سره د وينې د لخته کېدو لامل شي.
دا مصنوعي زړه به د هغو زرگونو کسانو لپاره چې د زړه د ناروغي له امله کړېږي په راتلونکې کې مرسته وکړي، چې له خپل دې رنځ څخه په امان شي. ياده دې وي، چې په نړۍ کې لومړی ځل د زړه دپيوند عمليات په ۱۹۶۰ لسيزه کې د سويلي افريقا د يوه ډاکټر له خوا تر سره شوي دي.
## سرچینې
نیمروز گومرک

د **[[نيمروز ولایت|نیمروز گمرک]]**  د هېواد په لوېدیځ کې له لویو گمرکونو یو دی چې د تېر مالي کال په لومړیو شپږو میاشتو کې یې د عوایدو کچه پنځه میلیارده او ۵۱۷ میلیونه افغانیو ته رسېدلې و. دغه عواید د وړم کال د همدې مودې په پرتله یو میلیارد افغانۍ زیات دي.

نيمروز ولایت د ابريشم پول له لارې له ايران سره گډه پوله لري او دغه ولايت ته ټول سوداگريز توکي د بندر عباس له لارې را وارديږي. سوداگر تر ډېره بريده د هرات ولايت د اسلام کلا سرحد په پرتله د ابرېشم  پول ته ډېره ترجيع کوي او وايي، چې دغه پول د اسلام کلا بندر په پرتله ٦٠٠ کيلومتره نږدې دى او د دوى لپاره د مالونو لېږد ارزانه پرېوځي. له بندر عباس څخه تر پول ابريشم پورې له ١٥٠٠ کيلومتره څخه زيات واټن پروت دى او د اسلام کلا بندر په پرتله د پول ابريشم له لارې هر کانټينر ١٥٠٠ ډالره ارزانه پرېوځي.
د دغی گومرک عواید په ۱۳۹۳ کال  په نیمایو کې  پنځه ميليارد او ٥١٧ ميليون افغانيو ته رسېدلي .
## سرچینې

وېشنيزه:گومرک
وېشنيزه:د افغانستان گومرکونه
لوگري غڼه

**لوگري غڼې** (علمي نوم: *Opilionida*) د غڼه ډوله ژويو څخه دي.

وېشنيزه:نوسی لرونکې ژوې
وېشنيزه:غڼه ډوله ژوي
ټریگونوټاربیدا

**ټریگونوټاربیدا** (*Trigonotarbida*) د غڼه ډوله ژويو څخه د غڼو یوه ډله وه چې ۴۱۹ - ۲۹۰ میلیونه کاله مخکې په نړۍ کې یې ژوند کوله. نوموړي غڼې په ځانگړي ډول په شمالي اروپا او امريکا کې ژوند کولې خو څو فوسيلونه یې په ارجنټاین کې هم کشف شوي دي. ټریگونوټاربیدا غوښه خورونکي ژوي ول چې کوچنۍ ژوي یې ښکارول.

وېشنيزه:نوسی لرونکې ژوې
وېشنيزه:غڼه ډوله ژوي
خمندک ډوله غڼه

**خمندک ډوله غڼه** (علمي نوم: *Ricinulei*) د غڼه ډوله ژويو څخه یو غوښه خورونکي او کوچنۍ ژوي دي چې بند پښه لرونکي ژوي خوري او د نړۍ په بېلا بېلو سيمو کې ژوند کوي. په نړۍ کې ۵۸ ډوله خمندک ډوله غڼې ژوند کوي.

وېشنيزه:غڼه ډوله ژوي
د خاورې ذرې

د خاوری تجزیه لابراتواري عملي لارښود کتاب ماسره شته که اصلاح لپار درولیږم او اصلاح په کی راولی  مننه
عبدالوارث  نظام ننگرهار ولایت
نیمجوړول

**نیمجوړول** هغه سیستم دی چې شی نیم په کارځي کې جوړ او مخ کې له دې چې کار ترې واخیستل شي نور پسې جوړ شي.

## کارونځ
د نیمجوړونې کړنلاره په لویه توگه په ودانیزه کې کارېږي. چې د ودانۍ د جوړونې وخت لږ او څرنگوالی یې ښه کړي، د ودانۍ ځینې برخې چې یو ډول وي او څو ځله په ودانۍ کې بیا او بیا راشي په کارځي کې جوړېږي، ودانیزه ډگر ته لېږدول کېږي او هلته  په تاکل شوي ځای کې ځای پر ځای کېږي. دغې برخې د بېلگه په توگه د هر ډول توکونو (لرگي، سیمټ، گچ)، پوړ، دېوال، بام، کړکۍ او داسې نور وي. 
پرته د ودانیزه څخه کړنلاره په ماشین جوړونه کې او همداسې د خوړنې په برخه کې لکه د اوړو او د غوښې او چرگانو نیمجوړونه کې او داسې نورو کې کارېږي.

## سرچينې
* ښیښه په ودانۍ کې - کتاب
* د ویکي پاڼې


وېشنيزه:د ودانۍ توکونه
کیندنه (لرغونپوهنه)

**په [[لرغونپوهنه]]** کې کیندنه، راښکاره کونه، او د لرغونو اثارو ترلاسه کونه مهم کارونه دي. د کیندنې سیمه د لرغونو سیمو هغه سیمه وي چې د څېړنې لاندې وي چې کېدای شي دا څېړنې او کیندنې له څو اونیو نیولې تر څو کلونو پورې وغزېږي.
بټنوک|default|د گرن دلینا اسپانیا سیمه کې کیندنې
بټنوک|د سانتا آنا اسپانیا په یوه غار کې کیندنې
بټنوک|default|د یوه رومي اسپ پاتې شوني چې د لندن په یوه کیندنځای کې موندل شوي

## سرچینې
Barker, Philip (1993) Techniques of archaeological excavation, 3rd ed. , London: Batsford, ISBN 0-7134-7169-7

Westman, Andrew (Ed.) (1994) Archaeological site manual, 3rd. ed. , London: Museum of London, ISBN 0-904818-40-3

1.Binford, Lewis (1978). "Dimensional analysis of behaviour & site structure: learning from an Eskimo hunting stand". American Antiquity. ۴۰: ۳۳۵.

وېشنیزه:انسانپوهنه
وېشنیزه:لرغونپوهنه
جوختول

**جوختول** یو د نښلولو او د ځای کولو کړنلاره او تخنیک دی چې د یوه توکي او یا د څو توکونو بېلابېلو ټوټې او پاڼې سره نښلوي.

په دوه ډوله وي: لاسي او ماشیني. لاسي دومره نه خو د ماشیني کاروونه ډېره ده.

## د جوختونې کړنلارې
د جوختولو د پاره راز راز کړنلارې کارېږي:
* *لنده جوختونه*: پړاونه د اوبړن سرېښ په مرسته سره نښلوي. د سرېښ د وچېدو سره پړاونه سره نښلي.
* *وچه جوختونه*: د پړاونو تر منځ کیمیاوي سرېښ ځای پر ځای کوي او ټولټال یې سره کښېکاږي یې او پړاونه سره نښلي.
* *توده جوختونه*: د پړاونو نښلونکې مخونه تودوي او هغه څه پاسته او نرمېږي. بیا سره کښېکاږي او سره نښلي.

## کارونځ
جوختونه په ډېرو ځایونو او د توکونو د بشپړ او یا د نیمجوړونې په پار کارېږي. د بېلگه په توگه کولای شو نښلولې ښيښې، د پوړ پوښولو دړې، په پلاستیک د کتابونو او د انځورونو  پوښول او داسې نور یاد کړو.

## سرچينې
* کړکۍ په ودانۍ کې کتاب
* د ویکي پاڼې


وېشنيزه:د ودانۍ توکونه
وېشنيزه:بڼه ورکول
وېشنيزه:ټینگول
پارس-ختېځ روم جنګونه

**پارس - ختیځ روم جنگونه**  د ساسانيانو واکمني او ختیځ روم د امپراتوریو ترمنځ کله ناکله د سوریې، مصر، ارمنستان او نورو سیمو پر سر خونړي جنگونه شوي دي چې دواړو خواو ته یې بری یا ماته په برخه کړې.
دغه جنگونه د ساسانیانو  په وخت کې ډیر شوي دي چې بیا د ساسانیانو حکومت او امپراتوري د مسلمانانو له خوا له مېنځه یووړل شوه.
## سرچینې
* پارس-ختېځ روم جنگونه ۶۰۲—۶۲۸ ز کال.
* د ختېځ روم د اوومې پیړۍ وخت شمار
* ا. ا. واسیلیف «د ختېځ روم تاریخ»

وېشنيزه:پارسیان
وېشنيزه:رومیان
وېشنيزه:د ساسانيانو واکمني
محمد انور انورزی

**محمد انور انورزی** د ملگري ملتونو د افغان بهرنۍ پالسۍ د ډيپارټمنټ مشر او د افغانستان لخوا پاکستان ته لېږل شوی سفير دی

وېشنيزه:پاکستان کې افغان سفيران
محمد عمر داوودزی

**محمد عمر داوودزی** يو افغان سياستوال او سفارتکار و. نوموړی د حامد کرزي دویم پلا هېوادمشرۍ کې د افغانستان د کورنیو چارو وزير و چې له هغې مخکې په پاکستان او ايران کې د سفير په توگه دندې ترسره کړي.

وېشنيزه:پاکستان کې افغان سفيران
وېشنيزه:ايران کې افغان سفيران
اکبار

**اکبار یا معمولي اکبار** (علمي نوم: *Hippophae rhamnoides*) یو درملي بوټي یا کوچنۍ ونه ده چې د Elaeagnaceae په کورنۍ او د Hippophae په جنس پورې اړه لري. نوموړي بوټي په چین، هندوستان مغولستان او نيپال کې بومي بوټي دي خو په اروپا کې هم شنه کېږي.
## توصيف
معمولي اکبار د دوو کورنيو (Dioecy) پاڼې او اغزې لرونکي کوچنۍ ونه ده. نوموړي بوټي د دوو کورنيو بوتي دي او په دوو جنسو (نارينه او ښځينه) وېشل کېږي. هر د نارینې  بوټي څو د ښځینې بوټي گرده افشاني (تلقیح) کولای سي. اوږدوالي یې ۵ - ۱۰ متره وي. د ښځينې گلان ژېړ او نارینې گلان شين رنگ لري. دا ونه مندک لرونکې مېوې لري چې معمولا ژېړ، نارينجي يا سور رنگ درلودلای سی. نوموړي بوټي یو شمېر طبيعي او معدني توکې لري او د ويټامین سي مهم سرچينه ده. اکبار د مارچ څخه تر مې پورې گل کوي.

## معمولي اکبار په طب کې
اکبار معمولا د انفلوانزا د علاج لپاره کارېږي. خو د باکټرياگانو (لکه Helicobacter pylori)، ویروسونو او زړه رنځونو پر ضد هم آغېزه لري. د اکبار درملي آغېزې په یو ټيبټي تاريخي کتاب („rGyud bzi“ ) کې ذکر شوي وو. نوموړي بوټي په روسیه کې د په قومي طب کې مهم رول لوبوي.

وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
یحی معروفي

يحيى معروفى د کندهار ولايت د لرغونى معروف ولسوالۍ د ابوقلعه اصلي اوسيدونکى دى د پلار نوم يې محمد عثمان پښتون وو چه په د نادرشاه د واکمنۍ پر مهال په کندهار کي د پښتو انجمن ريس وو يحي معروفى د داود خان د واکمني پر مهال د بهرنيو چارو سياسى معين او سرپرست وزير د حامد کرزى د دورى پر مهال د ناروى او ايران سفير او نورو لوړو دندو تير سوى دى بل ورور يې موسى معروفى نوميږى .

دوي په قوم بارګزۍ په ملکدينزيو ښاخ پوري اړه لري
ساری شاگان

**ساری شاگان** (; ) یوه  د انټي بلاسټیک میزایلونو ازمایښتي سیمه ده چې په  قزاقستان  کې واقع ده.

۱۷  اگیسټ ۱۹۵۶ ز. کال کې د  د شوروی د وزیرانو شورا د میزایل توغندیو پر ضد د دفاع ازمایښتي پلان په ساری شاگان سیمه کې، چې د  بالخاش جهیل په لویدیځ  کې پروت دی طرحه کړه. لومړینی توغندی چې ددغې ځای د تاسیساتو ځخه وتوغول شو په ۱۶ اکتوبر  ۱۹۵۸ کال کې د V-1000 توغندی و., مگر تر ۱۹۶۱ کاله پورې ددې مرکز تاسیسات په پوره توگه اماده نه ول. ساری شاگان څخه تر ننۍ ورځې پورې گټه اخیستل کېږي. وروستی ځل چې ددې مرکز څخه گټه اخیستل شوې ده ۲۴ ډسمبر ۲۰۱۵ کال و.   ساری شاگان تر ۲۰۰۵ کاله پورې یو  تړلی ښار و.
## سرچینې

وېشنيزه:Rocket launch sites
وېشنيزه:Science and technology in the Soviet Union
وېشنيزه:Military installations of the Soviet Union
وېشنيزه:Weapons test sites
دراوړ

بټنوک|په سور رنگ کې هغه سيمې په گوته شوي دي چې د دراوړ خلک مېشت دي
**دراوړ** نوم د هند اصلي خلکو لپاره استعماليږي، دا يو قوم و او اوس هم په جنوبي هند کې شتون لري، 25000 کاله وړاندې اريايانو د هندوستان په گڼ شمېر سيمو حمله وکړه چې په هغه وخت کې هندوستان کې دراوړ نومې قومونه اباد ول. دراوړ ډېر شريف او عزت دار قوم گڼل کيدو، کله چې اريايانو په دوي حمله ترسره کړه نو دوي يې د هند د شمالي سيمو څخه جنوبي سيمو ته وځغلول، دراوړ لاړل او هم پدغه جنوبي سيمو کې اباد شول، اوسنۍ زمانې کې مهم دراوړي توکمونو کې تامل، مليالم، تيلگو او داسې نور له ټولو لوی نسلونه دي

## نور ولولئ
* دراوړي ژبې

وېشنيزه:دراوړي خلک
سیرالوجي

**سيرالوجي Serolog** په ويترو Vitro کي د انتيجن او انتي باډي هغه عکس العمل ته وايي چي په سترگو وليدلي شي . 
## الرجين Allergin
هر مواد چي په بدن کي Hypersensitivity او يا Hyposensitivity منځته راوري الرجين بلل کيږي. او يا يو ډول مواد دي چي د الرجي سبب کيږي. ځيني الرجي مکمل انتيجن دي او ځيني يي شحم ، پولي پيپتايد او يا د مايکرو ارگانيزم يوه برخه د نباتاتو شيره او د غذا يوه برخه الرجين گڼل شويده . همدارنگه فارم الديهايد ، ځيني معدني مالگي ، پنسيلين د ارجين وظيفه اجرا کوي چي په اصل کي د انتيجن خواص نه لري ويل کيږي چي الرجين د کوربه پروتين سره يوځاي کيږي او د يو مکمل انتيجن په حيث د Hypersensitivity سبب گرځي يعني هيپتين Haptin په ډول د الرجي باعث کيداي شي . 
## د الرجي ډولونه :
الرجي په عمومي ډول په دوه ډوله دي . 
١ – فوري الرجي Immediate type : 
٢ – بطي الرجي Delayed type :
اول – فوري الرجي : دا قسم الرجي فوراً د خو ثانيو يا دقيقو وروسته د الرجين د داخليدو څخه د يوه حساس شوي حيوان په بدن کي منځته راځي.
دوهم – بطي الرجي Dellayed Hyper Sensitivity : داقسم حادثه ورو ورو منځته راځي چي ډيروخت نيسي په فوري ډول عکس العمل نه ښيئي. دا حساسيت عموماً د بکټريا،Fungi ، وايروسونه Helments ، ځيني فلزات لکه Nickle، ځيني مسموم کوونکي نباتات اونور شيانو په مقابل کي منځته راځي. د دي قسم حساسيت مهم مثال توبرکولين دي. همدارنگه ځيني رنگونه لکه Paraphenyle Diamene د ديليد ټايپ حساسيت توليدولو سبب گرځي.اصلاً دا رنگ د هيپتين خواص لري چي وروسته د حساسيت ورکولو خواص بطي کوي. بطي حساسيت ته د يوحساس سيروم پواسطه لکه نور حساسيتونه د يوغير حساس په وجود کي انتقال ورکولي نه شو. د دي قسم حساسيت سبب Lymphocyte تراوسه پوري گڼل شويدي. چي په راتلوونکي وخت کي د علمي څيړني څخه وروسته د دي قسم عکس العمل اصلي ميخانکيت به ښه واضح شي. 
بطي حساسيت نه يواځي په نسج (Tissue) کي ليدل کيږي بلکه په خپله حجره کي بي له ويني د حساسيت څخه هم حساسيت مشاهده کيداي شي.
## Rickettsiae , Viruses and Pleuro Pneumonia
« رکتسيا ، ويروسونه او پليورو نمونيا ډوله اجسام »
په مايکرو بيولوژي کي د دي گروپونه موجود دي چي ځيني يي د بکتريا خواص لري هغه عبارت دي له رکتسيا ، ويروسونه او دپليورو نمونيا ډوله اجسامو څخه. مونږ پدي نږدي کلونو کي به مطالعه کړي وي چي لرونکي د مشخص خواصو دي. دغو خاصيتونه نه يواځي داچي دوي يي د بکترياو څخه بيل کړيدي بلکي د يو او بل څخه هم بيلوي. همدارنگه رکتسيا او ويروسونه په انسانانو کي د رنگارنگ ناروغيو د توليد سبب کيږي.
4P نظریه

**مارکیټینگ کمپلکس (نظریه 4P)** () — маркетинговая теория, основанная на четырёх основных «координатах» маркетингового планирования:
* **product** — توکي или услуга, ассортимент, качество, свойства товара, дизайн и эргономика;
* **price** — قیمت, наценки, скидки;
* **promotion** — هغه کمپلیکس چیرې چې دا شیان ځای پرځای کیږی:продвижение, реклама, пиар, стимулирование сбыта;
* **place** — د توکو د ځای پرځای کولو مرکز, каналы распределения, персонал продавца.
ایران اسراییل اقتصادي راکړه ورکړ

دایران او اسرائیلو ترمنځ اقتصادي او سوداگریزې اړیکې رسوا شوې له ۱۹۷۹ ز راهسې په ایران کې اخوندي نظام چیغې وهي، چې له اسرائیلو سره هیڅ ډول اړیکې نه لري، خو دهرې ورځې په تیریدو د دواړو هېوادو ترمنځ نږدېوالې رسوا کیږي، عجیبه خو داده، چې له دیرشو کلونو راهسې امریکا او اسرائیل ایران گواښي، خو بیا گوزار یې پر عربانو او سنیانو وي، پر لامل به یې پوهیږئ؟
یدعوت احرنوت ورځپاڼه لیکي:
په ایران کې اسرائیلو له ۳۰ ملیارده ډالرو زیاته پانگونه کړې ده، ۲۰۰ اسرائیلي شرکتونه له ایران سره سوداگریزې اړیکې لري، ډیرو یې دتیلو په برخه کې پانگونه کړې ده. په اسرائیلو کې دایراني یهودیانو شمېر له ۲۰۰۰۰۰ اوړي دوی ټول په ایران کې له خپل مذهبي مشریدیدیا شووت څخه اطاعت کوي او نوموړی بیا له ایراني چارواکو سره نږدې اړیکې لري. دا یهودبیا په سوداگرۍ، سیاست ، ټیکه دارۍ او داسرائیلو په پوځ کې له پراخه نفوذ څخه برخمن دي.
په تهران کې دیهودو ۲۰۰ عبادتځایونه دي، خو سنیان، چې شمېر یې یو نیم ملیون څخه ډېر دی په پلازمېنه تهران کې دیوه مسجد اجازه نه لري، دایران او یهودي مذهبي مشرانو ترمنځ داړیکو مسوول ایرانی یهودي ملا اوریل ویدا دی.
دکاناډا، انگلستان او فرانسې دیهودو له منځه ۱۷۰۰۰ یې ایراني یهودیان دي، چې د تیلو ستر شرکتونه لري او ډیری یې دانگلستان په  مشرانو جرگه کې هم غړیتوب لري
ایران له خپلو یهودیانو څخه په بهرنۍ ډیبلوماسۍ کې گټه پورته کوي، همدا ایراني یهودیان دي، چې په امریکا کې پر یهودي لابیگرانو فشار راوړي او پر ایران دامریکا دفشار مخه نیسي.
په امریکاکې ۱۲۰۰۰ ایراني یهودان  شتون لري، چې ډیری یې په کانگرس او مشرانو جرگه کې غړیتوب لري او له یهودي لابیگرانو سره ټینگې اړیکې لري .
ایراني یهودان په اسرائیلو کې رادیو گانې لري، چې مشهوره یې رادیس نومیږي،ځینې خو یې دایران پر لگښت خپرونې هم کوي.
په ایران کې ۳۰۰۰۰یهودان اوسیږي، ایران یوازینی هېواد دی، چې له اسرائیلو بهر د دومره یهود په کې ژوند کوي، دا ایراني یهودان په اسرئیلو کې له خپلوانو سره اړیکې پالي ، تگ وراتگ سره کوي.
په اسرائیلو کې ډیری یهودي مذهبي مشران دایران داصفهان دي، چې په دیني او نظامي موسسو کې پراخه نفوذ او واک لري، له ایران سره د اصفهان عبادتځای له لارې اړیکې نیسي.
داسرائیلو دفاع وزیر شاوول موفاز داصفهان یهود دی ، نوموړی داسرائیلو په پوځ کې لومړنی کس دی، چې پر ایران له برید سره مخالفت کوي.
داسرائیلو ولسمشر موشیه کاتساف داصفهان یهود دی ، له احمدي نژاد، خامنئي او دسپاه پاسدارانو له یو شمېر مشرانو سره ټینگې اړیکې لري، نوموړی دایران یهود دی.
دنړۍ ټول یهودان په کال کې یو ځل ایران ته ځي او هلته دیوسف علیه السلام دورور بنیامن له مزار څخه لیدنه کوي، اسرائیلیان دومره له بیت المقدس سره مېنه نه لري لکه څومره ، چې له ایران سره لري.
یهودان د فلسطین په پرتله دایران ډیر درناوی کوي دا ځکه، چې د لومړي یزدگرد پاچا دیهودۍ مېرمنې شوشندخت  دولت  او ټاټوبې دی.
دا هم دیادونې ده، چې داسرائیلو دپوځ درېیمه برخه  له ایراني یهودانو څخه جوړه شوې ده.
اکليل

**اکليل یا طبي اکليل**، **روغتيايي اکليل** (علمي نوم: *Rosmarinus officinalis*) یو درملي بوټي دي چې په اروپا او شمالي افريقا کې راشنه کېږي. نوموړي بوټي له درملنې پرته په خوړو کې د خوند ښه والي لپاره هم کارول کېږي.
## توصيف
روغتيایې اکليل  د نعنا بوټو په کورنۍ او د Rosmarinus په جنس اړه لري. اوږدوالي یې ۲ متره دي. که چې هم دا بوټي د وچو سیمو سره مينه لري خو اوبو ته نژدې هم شنه کېږي. اکليل يو شمېر طبيعي توکې لکه اوکالیپټول، کافور، لیمونېن، فلافونويډونه او ټانينونه لري.
## اکلیل په طب کې
د روغتيایي اکليل پاڼې په ځانگړي ډول د مسالې په توگه کارېږي او پر هضمي سیستم باندي ښه آغېزه لري.

وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
وېشنيزه:نعنا ډوله بوټي
اردو ويکيپېډيا

د اردو ژبې لپاره د ويکيپېډيا یو بڼه ده چې په ۲۰۰۴ کال کې شروع شوه او تر دې مهاله د (۲۰۲۴ کال د اګست تر ۲۲ تاریخ) پورې **۱۹۴,۱۸۴** ليکنې لري.

## دا هم وګورئ
* پښتو ويکيپېډيا
تنفس

**تنفس Respiration** هغه عمل ته ويل کيږي چي وروستي هايدروجن قبلونکي ماليکولي هایډروجن وي. يا په عمومي ډول هغه عمل دي چي انرژي منځته راولي او يو Oxidation عمليه ده او په دري ډوله دي . 
## هوازي تنفس
يو عمل دي چي د يو قسم مسايل جوړه وي او د Oxidation, Reduction تعامل څخه منځته راځي. دوهمه او وروستي يي هايدروجن قبلوونکي دي چي د ازاد اکسيجن پواسطه صورت نيسي او پدي ترتيب سره انرژي توليديږي .

## ان ايروبيک ريسپايريشن
ان ايروبيک ريسپايريشن دا هغه قسم تنفس دي چي بغير د ماليکولي اکسيجن څخه نورو غيرعضوي موادو هايدروجن قبلوونکي په حيث وظيفه ترسره کوي. لکه نايتريت، سلفيت، کاربونيت (Co3) او نور مرکبات. لکه تيتانوس بکتريا، سپايرويست، سفلس، بسيلي، سپورتوليدونکي Clostridium او نور. غير هوازي بکتريا خپل د ضرورترور انرژي د تخمر عملي په وخت کي (Fermentation) اخلي او کاربنداي اکسايد ازادوي .

## اختياري هوازي تنفس
د هوا اکسيجن په موجوديت او نه موجوديت کي تنفس ترسره کولي شي، دا ډول بکتريا په هغه هوا کي چي لرونکي د لږ مقدار اکسيجن وي ژوند کوي دا ډول بکتريا دmicro aerophilic په نوم ياديږي، د دي ډلي بکترياو څخه چي د ناروغي د منځته روړلو سبب کيږي عبارت دي له Strepto cocci او Typhoid bacilli څخه .
عبدالكريم رسوا

**عبدالكريم رسوا** (زوکړه ۱۳۰۳ لمريز لېږدي کال، د کندهار ښار - مړینه؟) د افغانستان يو پښتو ژبی يو ولسي شاعر وو. 

## مخينه
عبدالكريم رسوا د بهادر خان زوى، پر ۱۳۰۳ لمريز لېږدي كال د كندهار د شاه بازار د سدوزو دانې په عليزو كوڅه كې په خپل پلرني ټاټوبي كې زېږېدلى دى. زده كړې يې نه دي كړې، خو بيا يې هم له اته كلنۍ څخه شعر ويل پيل كړی او تر ۱۵ كلنۍ وروسته يې د شعر ويلو له كبله د كندهار په گوټ گوټ او كلي په كلي كې داسې شهرت خپل كړ، چې هر چا به هغه او د هغه هنر ته درناوى كاوه. دغه هڅونې د هغه لپاره د لا پرمختگ زمينه برابره كړه. نوموړى د خپلې كمزورې وټې (اقتصاد) او بېوسۍ له كبله نه دى توانېدلى چې خپل اثار چاپ او تر خپلو وگړو يې ورسوي. هغه يو شمېر شعري ټولگې لري چې تر اوسه لا ناچاپه پاتې دي.  

پر دې سربېره يې گڼو سندرغاړو ته هم شعرونه كښلي، چې لاندېنيو هنرمندانو يې شعرونه د ترنم له خوږو سره تر اورېدونكو رسولي دي. لكه ارواښاد عبيد الله جان کندهاری، سيد محمد، ولي محمد، اغا محمد، صالح محمد او نورو. 

په پخوانيو شاعرانو كې يې مير يحيى ډېر خوښېده او ډېری مهال به يې د نوموړي ارواښاد شعرونه لوستل. په نويو هغو كې يې ارواښاد گلبويدار د خوښې وړ شاعر وو. كه څه هم زده كړې يې نه وې كړې، خو بيا هم د ښه فهم، ذهن او سليقې خاوند وو.  

عبدالكريم رسوا په خپل فقيرانه او ملنگانه ژوند كې د سرو او سپينو له نشت سره مخ وو، خو د هنر له مخې شتمن وو، چې خپل هر مينه وال ته به يې خپل شعرونه په داسې لهجه او بڼه اورول، چې د شعر خوند يې دوه گرايه كاوه. نوموړى د كندهار له هغو گوته په شمار ولسي شاعرانو څخه دى، چې خپل مينه وال لري او دا هم بايد زياته كړو، چې د شعر زيات مينه وال يې نالوستي كسان دي.

## د شعر بېلگه يې

## ليکلي نښيرونه يې

۱- بهار روحاني (شعري ټولگه). 

۲- گلزار بوستاني. 

۳- مناكب الاوليا. 

۴- د گېلانيانو باغ. 

۵- سيف الاسلام. 

۶- د طالبانو كاروان. 

۷- غيبي خزانه.  

## سرچینې

* https://www.facebook.com/arwashadhajiabdulkareemruswa/timeline

وېشنيزه:پښتانه شاعران ‎ 
وېشنيزه:پښتانه 
وېشنيزه:افغانان
زرغونه کاکړه

**زرغونه کا کـړه** د کـند هار د پنجوایي او سیدونکې د ملا دین محمد کا کړ لور وه . 
د زیږید نې کال يي 784 هجری قمری ( 1469 م ) اټکل شویدی . دیني مروجه علوم او د نظم او اثر ادبی کتا بونه يي له خپل پلار څخه و لوستل او بیا یی له علم او ادب سره د زیاتی مینی له امله د لوړو دینی او ادبی کتا بونو مطالعی ته دوام ورکړ او د خطاطی هنر یی هم زده کړ ددین په احکا مو او د علم ؛ عرفان ؛ فصا حت او بلا غت په مسایلو هم پوره وپو هیده .
وروسته یی پلار سعدالله خان نورزی ته پّه نکاح کړه او د هغه میرمن شوه . لویه عا لمه او فا ضله میرمن وه ډیر وخت به یی په ریا ضت او عبا دت ، د کتا بو نو په مطالعه او لیکلو تیراوه . پخپله سیمه کې د خپل علمیت او فضلیت له امله ډیره مشهوره وه .
وایی چی نوموړی میرمنې په ۹۰۳ هجری قمری (۱۴۹۷ م ) کال د شیخ مصلح الدین سعدی   مشهور کتاب یی ( بو ســـــــــــتان ) دی چی په پښتو تر جمه کړی او د پټی خزانې مؤ لف محمد هوتک وایی چی زما پلار د نوموړی پښتو بوستان یوه نسخه چی زرغونی کا کړې پخپل ښکلی خط لیکلې وه په ( ۱۱-۲ هجری قمری ( ۱۶۹۰ م ) کال لیدلی او لوستلی وه .

## سرچینې
* https://www.facebook.com/arwashadhajiabdulkareemruswa/timeline
لوټ سينټر هنویي

لوټ سينټر هنویي  ويتنام په ښار هنویي کې جوړه يوه لوړه ودانۍ ده چې په دې ودانۍ کې 65 پوړونه دي. ددې ودانۍ لوړوالی  267 متره (876 فټ) دی چې په ۲۰۱۳ز کال کې جوړوه شوې ده.

## نور ولولئ
* د اسيا د لوړو ودانو لړليک

وېشنيزه:د اسيا لوړې ودانۍ
لوړه ودانۍ

**لوړه ودانۍ** يا **اسمان څک ** هغه ودانو ته ويلي کېږي د کومو لوړوالي چې د عامو ودانو يا بلډنگانو څخه زيات وي، له ټولو لوړې ودانۍ دا دي:
ازمير

ازمير د تورکيه په ازمير ولايت ولايت کې يو ښار دی.په کال 2009 کې ددې ښار د وگړو شمېر 3,276,815 و.

## نور ولولئ
* د تورکيه ښارونه
وېشنيزه:د تورکيه ښارونه
نمر باقر النمر

بټنوک|نمر باقر النمر 2009
**نمر باقر النمر** د سعودي عربستان د شیعه ګانو مشر وو چې په سعودی عربستان او د خلیج په هېوادونو کې یې د شیعه ګانو پر وړاندې د مظلوميتونو پر وړاندې مبارزه کړله. 

په ۲۰۱۲ کال کې د سعودی عربستان دولت لخوا ونیول شو او د مرگ په جزا محکوم شو او د ۲۰۱۶ کال د جنوری په دوهمه يې د وژنې پرېکړه وشوه او سر يې تنې پرې شو.

## سرچینې
وېشنيزه:شیعه گان
وېشنيزه:شيعه
وېشنيزه:شيعه مسلمانان
باښه گۍ

**باښه گۍ** (علمِي نوم: *Sphinx*)د پتنگانو یو جنس دي چې د تاروگو په کورنۍ اړه لري. نوموړي جنس ۴۸ ډوله پتنگه لري.

وېشنيزه:تاروگی
وېشنيزه:پتنگان
تاروگی

**تاروگی** (علمي نوم: *Sphingidae*) د پتنگانو یوه کورنۍ ده چې ۱۴۵۰ ډوله ژوي لري او په ۳ څېرمو کورنيو تقسیمېږي. د دي پتنگانو کورنۍ د نړۍ په بېلا بېلو سيمو کې ژوند کوي او عالي الوتونکي خوځندکې هم دي. د الوتنې چټکتیا یې ۵۰ کيلومتره په ساعت کې دي. تاروگی قوي بدن او وزرونه لري.
*(Smerinthinae (Grote & Robinson, 1865
*(Sphinginae (Latreille, 1802
*(Macroglossinae (Harris, 1839

وېشنيزه:پتنگان
وېشنيزه:تاروگی
فيصل اباد

**فيصل اباد** د پاکستان يو ښار دی، دا ښار د پاکستان په پنجاب ايالت کې دی.په کال 1998 کې  ددې ښار د وگړو شمېر 19,77,246 و. د 1998 وگړ شمارۍ له مخې دا د پاکستان 3م لوی ښار دی. او دا د پنجاب ايالت په لوی ښارونو کې حسابيږي.

## نور ولولئ
* د پاکستان لوی ښارونه
وېشنيزه:د پاکستان ښارونه
اېبټ اباد

**اېبټ اباد** یا **اېبوټ آباد** ( انگرېزي: Abbottabad اردو: ایبٹ آباد)  د خيبر پښتونخوا د پاکستانهزارہ سیمې اړوند (ډویژن) يو ښار دی چې د خيبر پښتونخوا ايالت کې موقعیت لري. په کال 1998 کې  ددې ښار د وگړو شمېر 1,05,999 و. د 1998 وگړ شمارۍ له مخې دا د پاکستان 43م لوی ښار دی. او دا د خيبر پښتونخوا ايالت په لوی ښارونو کې حسابيږي چې ډېری تقاعد شوی پوځیان په کې اوسېږي. 

## موقعیت
ایبټ آباد د پښتونخوا د حوزاره په سیمه کې یو مشهور ښار دی چې د سمندر له سطحې یې لوړوالی (۴۱۲۰) فوټه دی. ایبټ آباد د  پاکستان د پلازمېنې اسلام آباد شمال لوري ته په ۱۱۰ کیلومټرۍ کې پروت دی.

## ابادي
د ۱۹۹۸ زیږیز/میلادي کال دسرشمیرنې له مخې یې د ټولو وګړو شمیر( ۸۸۱،۰۰۰) تنه دی او زیاتره خلک یې په هندکو ژبه خبرې کوي.

## د ایبټ اباد ښار بنسټ او نوم
ایبټ آباد ته ځکه ایبټ اباد وایی چې ددې ښار بنسټ (بنیاد) په ۱۸۵۳ میلادی کال کې دیوه انګریز پوځي افسر جیمز ایبټ( Sir James Abbott )له خوا کیښودل شو . سر جیمز ایبټ (Sir James Abbott ) یو انګریزي افسر و چې په (۱۸۰۷) میلادي کال دمارچ په (۱۲) نېټه په اینګلینډ کې زیږدیلی و. دی دانګریزي سوداګرهینري الکسیس زوی و چې نوموړي تر تقاعد (ریټارمینټ) نه وروسته په کلکته کې دسوداګرۍ دنده درلودله. د ایبیټ مور مارګریټ ویلش نومیدله . جیمز ابیټ ۱۷ کلن و چې دانګریزانو په پوځ کې شامل شو . ده دوه نور ورونه هم درلودل چې یو یې سر جیمزایبټ اګسټیس نو میده او دبل نوم یې فریډریک ایبټ و چې دده دغو دواړو ورونو هم د انګریزانو په پوځ کې دندې درلودلې . جیمز ایبټ د هزاره د ضلعې(وسلوالۍ) لومړنی ډپټي کمیشنر و چې د ۱۸۴۹ میلادي څخه تر د ۱۸۵۳ میلادي کال پورې په دغه دندې پاتې شو. په هغه جګړه کې چې د ۱۸۴۸ میلادي کال کې د انګریزانو او سکهانو تر مینځ وشوه د سکهانو حکومت له مینځه لاړ او په پښتونخوا کې پرنګیانو دچارو واګې په خپل لاس کې واخیستلې . جیمز ایبټ د۱۸۹۶  میلادي کال داکتوبر په ۶ نېټه د۸۹ کلونو په عمر مړشو او دانګلینډ د ګیلډ فورډ په هدیره کې خاورو ته وسپارل شو.

## د ایبټ آباد د شهرت علت
ایبټ آباد هغه ښار دی چې د پاکستان مشهوره پوځي اکیډیمي هم هلته شته . سربیره بیره پردې ایبټ آباد هغّه ځای دي چې د القاعدې مشر اسامه بن لادن  هم پکې ډیر کلونه تیر کړي وو او وروسته بیا دامریکي دځانګړو ځواکونو په برید کې ووژل شو. 

## سرچينې

## نور ولولئ
* د پاکستان لوی ښارونه
وېشنيزه:د پاکستان ښارونه
چينای

چينای د هند يو ښار دی، دا د هند  په تامل ناډو ايالت کې دی. دا د هند 3م  لوی ښار دی. په کال 2001 کې ددې ښار د وگړو شمېر 5,543,645 و او بيا په کال  2011 کې چې وگړ شماري وشوه نو د هغه له مخې ددې ښار ابادي 8,981,087 وه.

## 

وېشنيزه:د هند ښارونه
آندرا پرديش

آندرا پرديش (انگرېزي:Andhra Pradesh) د هند يو رياست (ايالت) دی.ددې رياست د وگړو شمېر 84,665,533 دی، او ددې ځمکه يا مساحت 275,045 مربع کيلوميټر ده.په رسمي توگه دلته له ټولو زياته تيلگو، اوردو او  انگرېزي ژبه ويلی کېږي.ددې رياست پلازمېنه د حيدراباد، هند ښار دی. ددې رياست د تعليم يافته (هغه خلک چې ليک لوست کولای شي) 67.66 په سله دي.په دې ټول رياست کې 27.3 په سله خلک په ښارونو کې اوسيږي او نور په کلو کې.

## نورلولئ
* هند
وېشنيزه:د هند ايالتونه او مرکزي سيمې

وېشنيزه:آندرا پرديش
دايي کلی

«ډایی کلي» د افغانستان په کندهار ولایت کې په دامان ولسوالۍ کې موقعيت لری، ددې کلي شمال طرف ته لنډي کلي ، جنوب طرف ته بیابان دره کلي، شرق طرف ته سیدان کلي او غرب طرف ته یې د کندهار بولدک عمومی سړک دي. دا کلي تقريباً  په سنه  ۱۲۴۵ ه ش کی جوړ شوي دي. د نظیر خان بارکزی بن فتیح خان بارکزی عمرخانزی درې زامن لومړی ځل د ډنډ ولسوالۍ د مرد قلعه د کلی څه راغلل او دلته دیره سول، ځمکي یې رانیولې چې تقريباً ۷۰۰۰ جریبه ځمکه یې د پوپلزو او محمدزیو څخه و پلورلې. ددې کلي سربراه فعلاً محمد نور يعقوبي دي

## تړلې لیکنې
*کندهار

## سرچینې
الکایل

thumb
thumb
په عضوي کېمیا کې که چېرې د مشبوع هایدروکاربنونو یا الکانونو د مرکبو څخه یو یو اتوم هایدروجن جلا شي؛ پاتې برخه یې د الکایل رادیکالونو په نوم یادیږي. د  الکایل رادیکلونو عمومي فارمول(CnH2n+1) دی. سایکلو الکایل  د سایکلو الکان مشتق دی. که چېری د سایکلو الکان څحه یو هایدروجن لری شی نو مونږ ته سایکلو الکایل په لاس راکوی. د سایکلو الکایل عمومی فارمول       (CnH2n−1) دی. په ساختمانی فارمول کې په R سمبول سره ښودل کېږي.د الکایل کوچنی گروپ د میتایل په نوم سره یادیږی د کوم فارمو ل چې عبارت دی له CH3

## نوم ایښودنه
د الکایل عمومی فارمول عبارت دی له (CnH2n+1)  څخه دی. الکایلونو کې  میتایل  (CH3)، ایتایل  (C2H5) ،    پروپایل  (C3H7) ، پیوتایل  (C4H9) ، پینتایل  (C5H11) او همداشان نور پکې هم  شامل دی. د الکایل گروپ کوم چې د کړی شکل ولری فارمول یی عبارت دی له  CnH2n−1. د مثال په توگه سایکلو پروپایل او سایکلو هیکزان 

د الکایل نوم ایښودنه په ځنځیر لرونکې هایدروکاربنونو کې د د استفاده وړ دی لکه په لاندی مثال کې example 3-methylpentane:
centre
په پورتنی ساختمانی فارمول کې دوه برخی لیدل کېږی. لومړۍ برخه  د اوږد ځنځیر برخه ده چې په ۵ کاربونونو باندی مشتمله ده. کوم ته چې مونږ نوم پینتان ورکوو. دوهمه برخه د معصوض یا میتایل گروپ دی کوم چې په سور رنگ سره رنگه کړی شویدی. د نوم ایښودنی د اصولو مطایق د الکایل گروپ د یو مالیکول یا یو مرکب  په نوم ایښودنه کې ترټولو مخکې لیکل کېږی لکه methylpentane په کوم مالیکول کې چې میتایل د الکایل گروپ دی. که چېرته په یو ځنځیری هایدروکاربن کې د یو څخه زیات د الکایل گروپونه  ولری نو لاندی مخ اړخی ورته استفاده کېږی کوم چې عبارت دی له (di, tri, tetra)
centre
پورتنی مرکب په دی نوم سره پیژندل کېږی                                                   name 2,3,3-trimethylpentane
دلته دری د الکایل گروپونه د کاربن په ۲ ، ۳ او ۳ شمارو باندی وصل شوی دی.  په نوم ایښودنه کې شماره ددی دپاره استفاده کېږی تر څو د گروپ موقعیت په اسانی سره پیدا شي. او tri کلمه دلته مونږ ته د دری میتایل گروپونو څرگندوی کوی. که چيرته یو گروپ د میتایل په ۳ کاربن باندی اضافه شی نو په ایتایل  باندی بدلیږي چې بیا د نوموړی مرکب نوم په لاندی ډول سره لوستل کېږی name: 3-ethyl-2,3-dimethylpentane.
خان زمان ساپی

**دکتور خان زمان ساپي** چې په افغانستان کې د لوړو تحصیلاتو څخه وروسته یې په بهر کې هم خپلې لا لوړې زده کړې پای ته رسولې وي ، د خپل سپېڅلي عمر په ټول پړاو کې یې هیواد او خلکو ته صادقانه خدمت وکړ او یو وخت خو د مسلکي پوهې او صادقانه خدمت له وجهې د سردار محمد داود خان په وخت کې د افغانستان د دفاع وزارت د مرکزي ترمیم خانې د ریُس په توگه هم په هیوادپالونکې روحیې سره کار وکړ ، خو له بده مرغه د ۱۹۹۲ کال د خونړیو تنظیمي جگړو له امله ارواښاد هم د خپل پلرني هیواد پرېښودو ته اړ شو. نن غرمه د هغه جناره د کوپنهاگن د ښار د مسلمانانو په هدیره کې په درنښت سره خاورو ته وسپارل شوه په دغو مراسمو کې یو شمېر افغانانو گدون کړی و او ټولو له لوی خدای نه هغه ته د ښو جنتونو هیله وکړه .د تدفین له مراسمو وروسته د کوپنهاگن په یو لوی صالون کې د هغه د فاتحې مراسم د گڼ شمېر افغانانو او د هغه د کورنۍ د غړو په گډون ترسره شول .موږ د افغان غږ راډیو ټول گارکوونکي په داسې حال کې چې د ارواښاد دکتور ډگروال خان زمان ساپي مړینه د افغانستان د وسله وال پوځ لپاره یوه ضایعه گڼو ، په دې توگه د مرحومي کورنۍ او بچیانو ، په تېره بیا زما ملگرو ښاغلو دکتور محمد آصف صافي ،دکتور شاه جهان انوري ، بابر احدي او نورو عزیزانو ته د زړه له کومې تسلیت وایم. ( محمد یوسف هیواددوست له ډنمارک څخه د افغان غږ راډیو مشر )
له ډنمارک څخه د افغان غږ راډیو ادارې سره خبر ترلاسه کړ چې په ډنمارک کې مېشت افغان مهاجر او د افغانستان د وسله وال پوځ یو تن پخوانی افسر ډگروال دکتور خان زمان صافي د هغې ناروغۍ له امله چې ورپېښه وه دغه فاني نړۍ پرېښوده او تلپاتې حق ته یې ځان وسپاره .

#### 
## دا هم وگورئ
**افغان ملي پوځ
**پوځ

## سرچینې
د شيدو پوهنيز پارک

**د شيدو پوهنيز پارک** يا **ډېري ساينس پارک**  د پاکستان په پېښور ښار کې يو پوهنيز پارک دی. د دې پارک مقصد دا دی چې د پاکستان خيبر پښتونخوا، فدرالي قبايلي سيمو او د افغانستان د متصلو سيمو خلکو ته جايز دندې او پاک او حلال خواړه تیار کړای شي.

## تربيتي غونډې
د شيدو په پوهنيز پارک باندې په 2011، 2013 او 2015 ميلادي کلونو کې د کرنې پوهنتون، پېښور کې درې نړيوال تربيتي کنفرانسونه جوړ کړای شوي دي. په دې کنفرانسونو کې د ټول پاکستان د پوهنتونونو او د شيدو د مصنوعاتو ادارو د کارپوهانو نه علاوه حکومتي چارواکو او د افغانستان او تورکيې ساينسپوهانو او څېړونکو هم ویناوې وکړی. ویناوالو د کرنیزو او څاروو په مناسبت خود روزگار سکيمونه او د غذايي خوندیتابه لپاره کړنې وستايلې او په دې کې يې د ځایي حکومتونو کړنه څرگنده کړه.

## سرچینې

وېشنيزه:د پاکستان پوهنيز پارکونه
ستن

**ستنی** (علمي نوم: *Anisoptera*) د څمڅکی ډوله خوځندکو څخه دي چې د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي. د دي ژويو ټوله ډله ۲۸۷۱ ژوي لري. ستنی د څمڅلکو په مقابله کې قوي بدن، چاغ نس لری. د وزرونو شکل مختلف دي. ستنی په ۱۱ کورنيو ويشل کېږي.
* Aeshnidae - 
* Austropetaliidae
* Chlorogomphidae
* Cordulegastridae - 
* Macromiidae
* Corduliidae - زمرد ستن
* Gomphidae - 
* Libellulidae -
* Neopetaliidae
* Petaluridae
* Synthemistidae

وېشنيزه:څمڅلکی
البرز ولايت

**البرز ولايت** (په انگرېزي کې: Alborz) د ایران د ولایتونو څخه یو ولایت دی . مساحت یې 5,833 کيلوميټر2 (2,252 مربع ميل) کیلومتره مربع ده او تقریبا 1,375,450 نفوس لري. د البرز ولايت د ولایت پلازمينه د کرج ښار دی. په دې ولايت کې که د گڼې گوڼې خبره وکړی شي نو 235.8 تنه په يو مربع کيلوميټر کې (611 تنه په يو مربع ميل کې) اوسيږي.په دې ولايت کې ټول 4 ولسوالۍ (کومو ته چې په سيمه ايزه توگه  شهرستان ويلی کېږي) دي.

## نور ولولئ
* د ايران اداري وېش

وېشنيزه:د ایران ولایتونه
څمڅلکی

**څمڅلکی** (علمي نوم: *Zygoptera*) د وزر لرونکی خوځندکو ځخه دي چې د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي. په اوس وخت کې په نړۍ کې ۲۷۵۳ ډوله څمڅکی دي.
## توصيف
نوموړي خوځندکه لکه ستن او آنیسوزیگوپتېرا غوندی غوښه خوړونکي ژوي دي. د دي ژويو ټول بدن د سر، ټټر اوږدي، باريک نس، دريو جوړو پښو او دوو جوړو لويو  وزرونو څخه خوړ شوي دي. د بدن اوږدوالي ۵ سانتيمتره وي او د وزرونو پلنوالی یې ۷ سانتيمترو ته رسېدلای سي. څمڅلکی رنگي ژوي دي. د دي څمڅلکی څو ډوله فلزي، شين یا زرغوني رنگ درلودلای سی. د ښځينې جنسي غړی د نس پر سر باندي پروت دي د څمڅلکی هر نارينه د نس ۲ او ۳ برخو په منڅ کې جنسي غړی لري.

وېشنيزه:څمڅلکی
څمڅلکی ډوله خوځندکې

**څمڅلکی ډوله خوځندکې** (علمي نوم: *Odonata*) د وزر لرونکو خوځنکو څخه یوه طایفه (ډله) ده چې په دريو څېرمو طایفو تقسیمېږي.  د دي ژوي تر اوسه پورې ۵۰۰۰ ډوله ژوي پېژندل شوي دي چې په ځانگړي ډول په گرمو سیمو کې ژوند کوي. څمڅلکی ډوله خوځندکې غوښه خورونکي ژوي دي.
*ستنی - Anisoptera
*څمڅلکی - Zygoptera
*آنیسوزیگوپتېرا - Anisozygoptera
## تاريخ
لمړني رښتياني څمڅلکی ۱۶۰ - ۲۰۰ میلیونه کاله مخکې په نړۍ کې ژوند کړي ول چې د لویو لرغونيو څمڅلکو (*Protodonata*) څخه رامنځ ته شوي ول.
د هغو لرغونيو څمڅلکو څخه Moraviptera reticulata تر ټولو مشهور دي چې ۲۹۸ میلیونه کاله کېږي په نړۍ کې یې ژوند کاوه. د وزرونو پلنوالي یی ۷۰ سانتيمتره وو او د لرغونیو الوتونکو خوځندکو څخه تر ټولو لوي حشره وه. د دي خوځندکو فوسیلونه په چېک جمهوريت او امریکا کې کشف شول. آنیسوزیگوپتېرا د هغو حشرو څخه دي چې د مېزوزوييک د وخت څخه راهيسي په ختيځي آسیا کې ژوند کوي.

## توصيف
څمڅلکی وزر لرونکي، ښه الوتونکي او غوښه خورونکي خوځندکه ده چې اوږدي، نری بدن او عالي سترگې لري. څمڅکي درې ژوندي مرحلې (هگی، جينجي او څمڅلکي) لري. اوږدوالي یې ۲۰ - ۱۳۰ میلیمتره وي او وزن یې ۲۰ - ۱۲۰۰ میلیگرامه دي. څمڅلکي رنگي ژوي دي. د دي حشرې ښځينه او نارينه معمولا توپير لرونكي رنگونه لري. څمڅلکی لوي سر او  مرکبې سترگې لري. هر سترگه د ډېرو کوچنيو سترگو څخه جوړه شوي ده.  د وزرونو پلنوالي یې ۱۹ - ۲۰۰ میليمتره دي. وزرونه یې رنگي، بې رنگي یا روښاني دي.

وېشنيزه:څمڅلکی
سمنان ولايت

**سمنان ولايت** (په انگرېزي کې: Semnan) د ایران د ولایتونو څخه یو ولایت دی . مساحت یې 97,491 کيلوميټر2 (37,641 مربع ميل) کیلومتره مربع ده او تقریبا 590,512 نفوس لري. د سمنان ولايت د ولایت پلازمينه د سمنان ښار دی. په دې ولايت کې که د گڼې گوڼې خبره وکړی شي نو 6.0 تنه په يو مربع کيلوميټر کې (16 تنه په يو مربع ميل کې) اوسيږي.دا ولایت ټولې 4 ولسوالۍ (په سیمه ایزه کچه   شهرستان) لری.

د سمنان ولایت د البرز غرونو په جنوبي څنډو کې پروت دی. د ولایت لوړوالی له شمال څخه سویل ته راټیټیږي تر هغه چې دښتې ته ورسیږي. د دغه ولایت مساحت ۹۶۰۰۰ مربع کیلومتره دی او د ایران د مساحت ۵.۶٪ برخه ده.

## نور ولولئ
* د ايران اداري وېش

وېشنيزه:د ایران ولایتونه
آنیسوزیگوپتېرا

**آنیسوزیگوپتېرا** (علمي نوم: *Anisozygoptera*) د څمڅلکی ډوله خوځندکو څخه دي چې د مېزوزوييک د وخت څخه راهيسي په ختيځي آسيا (جاپان) کې ژوند کوي.
## د آنیسوزیگوپتېرا طبقه بندي
*کورنۍ Epiophlebiidae
**Epiophlebia laidlawi
**Epiophlebia superstes
وېشنيزه:څمڅلکی
سموزروالا حشرات

**سيخ وزري خوځندکې** یا **سموزروالا حشرات**(تیز ملخ/سیخ وزری ملخ) (علمي نوم: *Orthoptera*) د وزر لرونکو خوځندکو یوه طایفه ده چې په دوو مهمو څېرمو طایفو (ډلو) (اېنسیفېرا او ملخان) او ۲۳۵ څېرمو کورنيو تقسیمېږي. د هغو خوځندکو څخه ملخ، توره وړونکی ملخ چرچرک او چورچورک (کیرړی) تر ټولو مشهور دي. د اوسنیو سموزروالو حشراتو جدونه ۲۰۰ میلیونه کاله مخکې رامنځ ته شوي ول. خو د کشف شويو فوسیلونو په مطابق او طبیعت پوهانو په نظر یقین دي چې لمړني ابتدايي سموزروالا حشرات ۳۰۰ میلیونه کاله مخکې رامنځ ته شوي ول.

## توصيف
هر سموزروالا خوځندکه استوانه اي یدن، قوي کرغشي، اوږدي او قوي وروستی پښې، دوه انتېنونه، دوه جوړه وزره او مرکبې سترگې لري. د اوریدلو غړی یې په مخکینو جوړو پښو کې پروت دي. د دي ژويو نارينه د ښځينو د جلبولو (جذب کولو) لپاره ځانگړي ږغ (آواز) جوړوي چې ۵۰۰ Hz ته رسېدلاي سي. سموزروالا خوځندکې غوښه خوړونکی، بوټي خوړونکی یا ټول څیز خوړونکی ژوي دي.

## د سموزروالو حشراتو طبقه بندي
*توره وړونکی ملخان
**Tettigonioidea
**Grylloidea
**Gryllacridoidea
*رښتياني ملخان
*Acridioidea
*Tetrigoidea
**Tetrigidae - ملخکان
*Tridactyloidea
وېشنيزه:سيخ وزري خوځندکې
آخال ولايت

**آخال ولايت** (انگرېزي:Ahal Province) د ترکمنستان د ولايتونو يا سيمو څخه يوه ده،په کال 2005 کې ددې سيمې د وگړو شمېر 939,700 و.ددې سيمې مساحت (رقبه) 97,160 مربع کيلوميټر (37,510 مربع ميل) ده او ولايتي پلازمېنه يې د اناو ښار دی.

## 
* د ترکمنستان اداري وېش

وېشنيزه:د ترکمنستان ولايتونه
د تورکمنستان ولايتونه

**ترکمستان** ټول په شپږو سيمو يا ولايتونو کې وېشل شوی دی،هغه دا دي:

## نور ولولئ
* ترکمنستان

## سرچينې
فیصل بابکرخېل

**فیصل بابکرخېل** د افغانستان د اسلامي حزب زړور قومندان د حاجي سید گل زوی په ۱۳۳۹ هـ ش کال کې د کابل ولایت، سروبي ولسوالۍ په تهزین خاص د لوی کلي په یوه دینداره کورنۍ کې دنیا ته سترگي وغړولی.
## لومړنۍ زده کړې

ابتدایې ذده کړې یې د خپل کلي په مکتب کې او بیا منځنۍ ذده کړې یې د تهزین په قلعه خانانو کې د جهاد د ستر رهبر او لوی عالم مولوي محمد یونس خالص بابا رحمه الله تر شفقت لاندي سرته ورسولی.

## لوړې زده کړې
له دې ورسته د کابل عربی دارالعلوم ته د لوړو تحصیلاتو لپاره ولاړ خو له بده مرغه وطن د ثور د کرغېړني کودتا ښکار شو، فیصل خپلې ایمانې دندې ترسره کولو نورو تحصیلاتو ته پرېنښود، په مهاجرت مجبور او د خپل شفیق استاد تر قیادت لاندې د جهاد لپاره د تورې بوړې جهادي مرکز ته د یو عام مجاهد په صفت ولاړ.

## سیاسي او جهادي ژوند
نوموړي خورا تقوا دار او شجاع انسان و، له همدې کبله د جهاد امېر مولوي محمد یونس خالص بابا رحمه الله د تهزین د مجاهدینو دروند مسؤلیت ور وسپاره.
د فیصل د عملیاتو ساحه تر بگرامیو، سروبی او شیوه کیو پورې غزیدله وه، د اعلاء کلمة الله لپاره یې په داسي حال کې د دښمن مخ ته ودرېد چې په همدغه ورځ یې د نوي ژوند پیل وو، د دښمن په قطار یې کارې گوذارونه وکړل، بالاخره په همدغه ورځ ۱۳۶۲/۳/۱۸ د مازیگر په وخت د شهادت لوړ مقام ته ورسید. انا لله و انا الیه راجعون
اېنسیفېرا

**اېنسیفېرا** **یا توره وړونکی ملخان** (علمي نوم: *Ensifera*)د سموزروالو خوځندکو څخه دي چې د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي. ټوله څېرمه طايفه په څو کورنيو ويشل کېږي. ددې ډول تر اوسه پورې ۸۱۰۰ ډوله ژوې پېژندل شوې دي. د بدن اوږدوالي یې ۱،۵ - ۵۰ میلیمتره دي او د وزرونو  پلنوالي یې ۲۰۰ میلیمترو ته رسېدلای سي. نوموړي ژوې غوښه خوړونکي یا ټول څیز خوړونکي ژوې دي. نوموړي خوځندکې  ۲۷۵ میلیونه کاله مخکې رامنځ ته شوي ول. په ۲۰۱۲ کال کې په چين کې د توره وړونکی ملخ یو فوسیل کشف او توصيف شو. نوموړي ملخ  د  Archaboilus musicus په نوم یادېږي او ۱۶۵ میلیونه کاله مخکې یې ژوند کړي وو. 
## توره وړونکي ملخان او ملخان
توره وړونکي ملخان د رښتياني ملخانو په مقابله کې اوږدي انتینونه لري چې د ۵۰۰ کوچنيو برخو څخه جوړولاي سي. نومړي ژوي غوښه خوړونکي ژوي دي او مرکبې سترگې لري. د توره وړونکي ملخ ښځينه د رښتياني ملخ په مقابله کې اوږدي هگی اچونکي آله لري. 
## د اېنسیفېرا طبقه بندي
*Grylloidea سوپر کورنۍ
**Gryllidae - رښتياني چرچرکان
**Gryllotalpidae - چورچورکان
**Mogoplistidae - فلس لرونکی چرچرکان
**Myrmecophilidae - ميږی ډوله چرچرکان
* Hagloidea سوپر کورنۍ
**Prophalangopsidae
*Rhaphidophoroidea سوپرکورنۍ
**Rhaphidophoridae - اوښ ډوله چرچرکان
* Schizodactyloidea سوپر کورنۍ
**Schizodactylidae - dune crickets
*Stenopelmatoidea سوبرکورنۍ
**Anostostomatidae - پاچا چرچرکان او وېټا
**Cooloolidae - کولولا
**Gryllacrididae - لېوه ډوله چرچرکان
**Stenopelmatidae - يروشليمي چرچرکان
*سوپر کورنۍ **Tettigonioidea**
**Tettigoniidae - توره وړونکی ملخ

## سرچینې
‎
وېشنيزه:سيخ وزري خوځندکې
انحصار

**انحصار**  د بازار د بیلابیلو ډولونو څخه یې یو ډول انحصاري بازار دی، انحصار یا  هغه حالت ته ویل کیږي کله چې په بازار کې د یو ځانگړي توکي او یا ځانگړي خدمت یوازې یو عرضه کوونکی شتون ولري. دا ډول انحصار د پېریدونکو د انحصار  سرچپه دی چیرته چې د یو ځانگړي توکي او یا خدمت یوازې یو تقاضا کوونکی د گڼ شمیر عرضه کوونکو په وړاندې شتون ولري.

## سرچینې

وېشنيزه:ااقتصاد
وېشنيزه:انحصار
سفر مراد نيازوف

دوتنه:سفر مراد نيازوف.jpg|بټنوک|سفر مراد نيازوف
**سفر مراد نيازوف** د تورکمنستان پخوانی ولسمشر وو.
چورچورک

**چرچرک** (علمي نوم: *Gryllotalpa*) د سموزروالو حشراتو يوه کورنۍ ده چې ۱۰۰ ډوله لري او په شپږو جنسو ويشل کېږي. چورچورکان طفيلي خوځندکې دي چې خوځندکې او د بوټو ريښې خوري او د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي. د هغو خوځندکو څخه اروپايي چورچورک تر ټولو مشهور دي.

وېشنيزه:سيخ وزري خوځندکې
ميږی ډوله چرچرک

**ميږی ډوله چرچرکان** (علمي نوم: *Myrmecophilidae*) د  اېنسیفېرا څخه یوه کورنۍ ده چې ۷۱ ډوله ژوې لري او په ۵ جنسو تقسیمېږي. د هغو ژويو څخه د Myrmecophilus جنس تر ټولو مشهور دی چې ۵۷ ډوله ژوې لري.
## توصيف
مېږی ډوله چرچرکان کوچنۍ ژوې دي چې اوږدوالی یې ۲ - ۱۲ میلیمتره دی. رنگ یې ژیړ یا نسواري وي. ددی ژويو هر ډول هېڅ وزرونه نه لري. نوموړې ژوې دوې سترگې، دوه اوږده انتینونه، او قوي وروستۍ پښې لري.

وېشنيزه:سيخ وزري خوځندکې
ملخک

**ملخکان** (علمي نوم: *Tetrigidae*)  د اېنسیفېرا څخه یوه کورنۍ ده چې ۱۶۰۰ ډوله ژوې لري او په ۲۵۰ جنسو ويشل کېږي. نوموړي ژوې د نړۍ په بېلا بېلو سيمو کې اوبو ته نژدې ژوند کوي. ملخکان ۱۰۰ میلیونه کاله مخکې رامنځ ته شوي ول.
## توصيف
ملخکان کوچنۍ ژوې دي چې اوږدوالی یې ۲۰ میلیمترو ته رسېږي او په ځانگړي ډول اوبړۍ خوري. نوموړي ژوې خړ یا نسواري رنگ لري.

وېشنيزه:سيخ وزري خوځندکې
کولولا

**کولولا** (علمي نوم: *Cooloola*) د خوځندکو یو جنس دی چې يوازې په اسټرېليا کې ژوند کوي. ددې ژويو جنس څلور ډوله ژوي لري.
*Cooloola dingo
*Cooloola propator - کوکولا هيولا
*Cooloola ziljan
*Cooloola pearsoni

وېشنيزه:سيخ وزري خوځندکې
باچا خان پوهنتون

**باچا خان پوهنتون**  یو عام پوهنتون دی چې د پاکستان هېواد، خیبر پښتونخوا پهچارسدې ولسوالۍ کې موقعیت لري. د چارصدې پوهنتون جولای په درېیمه، ۲۰۱۲مه نیټه جوړ شو چې موخه یې د څېړنو او تعلیم په وسیله د پوهې او زده کړې هدف رسول وه.

## پوهنځي
په دې پوهنتون کې د انگلیسي، ځمکپوهنې (جيالوجي)، جیوتخنیکپوهنتې (بایو ټېکنالوژۍ)، شمېرپوهنې، بوټپوهنې (باټني)، کیمیا، پنځپوهنې (طبیعیات یا فېزېکس)، کمپیوټرپوهنې، مېنېجمنټ ساینس (مدیریت) ، ټولنپوهنې (سوشیالوژۍ)، کرنې (زراعت) او خزدکپوهنې (علم الحشرات یا اېنټامولوژي) څانگې شاملې دي.

پر دې سربېره په دغه پوهنتون کې د پښتونخوا د مطالعاتو څېړنیز مرکز هم دی.

## ترهگریزه برید

د جون په ۲۰مه نیټه، ۲۰۱۶ز کال تحریک طالبان غړو د خیبرپښتونخوا ایالت، چارصدې ولسوالۍ په باچا خان پوهنتون وسله وال برید وکړ چې په ترڅ کې یې ۲۲ زده کړیالان (محصلین) ووژل شول او څه باندې ۶۰ ټپیان شول چې په وژل شویو او ټپیانو کې څوکیداران، محصلین، استادان او نور شامل دي.
په ورته وخت کې د باچا خان په پوهنتون باندې د برید مسؤلیت پاکستاني طالبانو په غاړه اخیستی او ویلي یې دي چې دا برید یې په قابیلي سیمو کې د پاکستاني پوځ د عملیاتو په غچ کې کړی دی.
په چارسده کې پر باچاخان پوهنتون له برید نه پس د پاکستان د پوځ ویاند وویل په برید کې څلورو وسلوالو برخه اخیستې وه، څلور واړه وژل شوي او دوی پوره معلومات لري چې دوی څوک وو ؟ څنگه یې برید ترتیب کړ؟ او د چا په اشاره یې دا هرڅه وکړل؟ عاصم باجوه دا هم وویل چې دوی کافي شواهد او معلومات راټول کړي چې په تناظر کې یې دوی پلټنې کوي خو په دې اړه یې رسنیو ته نور معلومات ورنکړل.

## دا هم وگورئ

*عبدالولي خان پوهنتون
*سوات پوهنتون
*د پاکستان پوهنتونونه

## سرچینې

وېشنيزه:پاکستان کې سوداگریز ښوونځي
وېشنيزه:پاکستان کې د کمپیوټرپوهنې انسټېټیوټونه
وېشنيزه:د خیبر پښتونخوا پوهنتونونه
عبدالولي خان پوهنتون

**عبدالولي خان پوهنتون** د پاکستان هېواد، خیبر پښتونخوا ایالت په مردان ولسوالۍ کې موقعیت لري.

## دا هم وگورئ
باچا خان پوهنتون (چارصده)
## سرچینې

وېشنيزه:پاکستان کې سوداگریز ښوونځي
وېشنيزه:پاکستان کې د کمپیوټرپوهنې انسټېټیوټونه
وېشنيزه:د خیبر پښتونخوا پوهنتونونه
کوسموس 140

**کوسموس 140** (  د *فضا 140* په معنی) د سایوز فضای بیړۍ بې پیلوټه الوتنه وه . It was the third attempted test flight of the Soyuz 7K-OK model, after orbital (Kosmos 133) and launch (Soyuz 11A511) failures of the first two Soyuz spacecraft.
اوښ ډوله چرچرک

**اوښ ډوله چرچرکان** (علمي نوم: *Rhaphidophoridae*) د اېنسیفېرا یوه لویه کورنۍ ده چې يو شمیر خوځندکې لکه غار وېټا، غڼه ډوله چرچرک او غار چرچرک لري. ټوله کورنۍ ۵۵۰ ډوله ژوي لري چې په ۸۰ جنسو ويشل کېږي. اوښ ډوله چرچرکان په ځانگړي ډول په هندوستان، اسټرېليا ختیځي آسیا کې ژوند کوي.
## توصيف
اوښ ډوله چرچرکان په ځانگړي ډول په ځنگلونو کې په تيارو غارونو یا سیمو کې ژوند کوي. خو د انسانانو په کورونو کې هم ژوند کولاي سي. نوموړي ژوي اوږدي پښې ، انتینونه او شاکوپي بدن لري. اوښ ډوله چرچرکان هېڅ وزرونه نه لري او څو ډوله ځانگړي آواز يا ږغ جوړولاي سي.

وېشنيزه:سيخ وزري خوځندکې
د فلسفې وييپانگه

دا د فلسفي وييونو او اصطلاحگانو يوه وييپانگه ده.

## A

*
*
*

*
*
*
*

*

*
*
*

*
*

## B

*
*
*
*
*
*
*
*

## C

*

*
*

*
*
*
*
*
*

## D

*

*

*

## E

*

## F

## G

## H

*
*
*
**
*
**
***

## I

*
*
*
*

*
*

*

## J

## K

## L

## M

*

*
*
*
*
*
*
*
*

## N

*
*
*
*

## O

## P

*

*

*

## Q

## R

*
**

*
*
*
*
*

*
*
*
*
*
*
*
*

*
*
*

## S

*

*

*

## T

*
**
**
**
**
**
***
**
**
**
*
*
**
*
*

## U

## V

## Y

## Z

## See also
* Outline of philosophy
* List of philosophies
* Index of philosophy
* List of thought processes
* 

## References

## External links

* The Ism Book: A Field Guide to Philosophy 
* Stanford Encyclopedia of Philosophy
* Internet Encyclopedia of Philosophy
* Philosophical dictionary
* Internet philosophy guide 
* Philosophy Primer 
* Philosophy terms
اسمار ولسوالۍ

**اسمار ولسوالۍ** د کونړ ولایت له ولسوالیو څخه گڼل کېږي. نوموړې ولسوالي هم داسعداباد ختيځ ته پرته ده ، ۹۱۰ کيلومتره مربع مساحت لري او ۴۷ کلي لري،د وروستيو معلوماتو له مخې يې نفوس شاوخوا ۲۹۵۴۵ تنه اټکل شوى، خلک يې په کرنه او مالدارۍ بوخت دي. دا هم ډيورنډ سره گډه پوله لري.
د برېښناد سره تاق بند، چې د سردار محمد داود خان د واکمنۍ پر مهال يې سروې شوې وه، چې که جوړ شي، شاوخوا ۲۵۰۰ ميگاواټه برېښنا  توليدولى شي، په همدې ولسوالۍ کې د کونړ ولایت پر لوی سيند پروت دى.
کوړنګل

**کوړنگل** کلی د افغانستان د کونړ ولايت د ... ولسوالۍ یو کلی دی چې ... تنه وگړي لري. ددې کلي اوسېدونکي په ... ژبه خبرې کوي.
## پېښلیک

## دا هم وگورئ
### د خاص کونړ ولسوالۍ کلي
*تنر
*اراضي
*بره اراضي
*کوليگرام
*يبر خوړ
*چاره کئ
*کيمپ
*د مياگانو کلی
*زرگران
*لوټان
*شالئ
*منگوال
*چڼچړ
*باډېل
*پشد
*کندهارو کلی
*لچې کلی
*چهر گل
*کوز نرنگ
*باډېل دره
*پېچ دره
*شونکړۍ
*بهر اباد
*مزار دره
*شنگړۍ
*شالۍ (شال)
*ناړۍ
*بریکوټ
*دم کلی
*نرنگ 
*سرکاڼو
*گنجگل
*ټانکو
*شولتن(شلتن)
*مروره
*اغذباغ
*ساو
*ساوخوړ
*څوکۍ
*بارگام
*ازیرگل
*ډمبرو 
*حصاره(ایساره) 
*کرهاله
*دونه یی
*شوړتن(شلتن)
*ملا گورې
*کوټکې
*بر نرنگ
*کوډو
*کړه مار
*کوټکي 
*حکیم آباد(کولي گرام)
*کلماني
*بر نرنگ
*دو شاخېلو
*شین کوړک
*یارگل
*خاص کونړ

## تړلې لیکنې
# مروره ولسوالي 
# وټه پور ولسوالي 
# دره پيچ ولسوالي 
# نرنگ ولسوالي 
# سرکاڼو ولسوالي 
# دآنگام ولسوالي 
# برکونړ ولسوالي
# شيگل ولسوالي 
# چپه دره ولسوالي 
# نورگل ولسوالي 
# څوکي ولسوالي 
# خاص کونړ ولسوالي 
# ناړي ولسوالي 
# غازي آباد ولسوالي
# اسمار ولسوالي
*        او داسد آباد ښار چې خپله یوه ولسوالۍ ده

## سرچینې

وېشنيزه:افغانستان
وېشنيزه:کلي
وېشنيزه:د کونړ کلي
وېشنيزه:د ختیځو ولایتونو کلي
وېشنيزه:د افغانستان کلي

وېشنيزه:د افغانستان اړونده لړليک
نرنگ ولسوالۍ

**نرنگ ولسوالۍ** د افغانستان د کنړ ولايت یوه ولسوالۍ ده. دا ولسوالي هم داسعداباد په سوېل ختيځ کې پرته ده ، مساحت يې ۲۹۷ کيلومتره مربع دی ، ۸۳ کلي لري ، ۴۵۹۳۰ تنه نفوس يې اټکل شوى، ، خلک يې  په کرنه او مالدارۍ بوخت دي، د ډيورنډ کرښې اود خاص کونړ او مرورې ولسواليو او مرکز اسعد اباد سره سرحدونه لري.

## دا هم وگورۍ
* د افغانستان ولسوالۍ

## سرچينې

وېشنيزه:د کونړ ولسوالۍ
T195546/Talk:د تانبې خبرې اترې:خيبر پښتونخوا/پېژندنه

**** چې د نوم مانا يې د "د پښتنو سيمه" جوړېږي؛ د پاکستان د څلورو ايالتونو څخه يو ایالت ګڼل کېږي.ددې ایالت پلازمېنه پېښور ښار دی او ایالتي ژبه يې پښتو ده. دغه ايالت په شمال لويديځ کې له افغانستان سره، په شمال ختيځ کې له گلگت بلتستان، په لويديځ کې له منځنۍ قبايلي سيمو، په سوېل کې له اسلام آباد او پنجاب سره گډې پولې لري. د خيبر پښتونخوا په ايالات کې يوه اهمه دره پرته ده چې د خيبر درې په نوم يادېږي. د خیبر پښتونخوا زيات خلک پښتانه دي او دين يې اسلام دی.

د خیبر پښتونخوا ځمکه باندې د پخوا څخه ډېرو خلکو د واکمني کوښښ کړی دی لکه فارسيانو، يونانيانو، تورکانو، عربو، مغولو، سيکانو او برېټانې. نن څخه په زرگونو کاله مخکې د پښتونخوا ځمکه پښتنو آباد کړه او خپل کورونه يې دلته جوړ کړل، پښتونخوا خپل يو ځانگړی کولتور لري ددې ځای سيمه ییزه ابادي پښتانه دي، د پښتونخوا ځمکه د پښتنو په کولتور کې ډېر اهميت لري، د يوه اټکل له مخې د پښتونخوا وګړي څه باندې ۳۰ میلیونو څخه زيات ښودل شوي.
دا ورسره کمپېر کړه.
-- **[[کارن:عثمان منصور انصاري|<font color="red">**عثمان انصاري**]]**  **[[کارن خبرې اترې:عثمان منصور انصاري|<font color="#69 69 69">**اړیکه**]] ** 22:11, 23 جنوري 2016 (UTC)
شجاع رباني

**شجاع رباني** د افغانستان د مجاهدینو د نامتو مجاهد رهبر برهان الدین رباني چې د جمعیت اسلامي افغانستان رهبر گڼل کېږي؛ دویم زوی دی چې په پاکستان کې زوکړی دی. نوموړی د ډانس موزیک ماهر دی او په شارجه کې اوسي، هیله لري چې په خپل هیواد کې به د ډانس موسیقۍ ته وده ورکړای شي.
دی وايي چې نوی البم یې، چې د جنورۍ په شپاړسمه بازار ته راووت، په فېسبوک کې تر ۷ لکو زیاتو خلکو خوښ کړی دی.
۳۵ کلن شجاع رباني وايي:«د افغانستان په شان هیواد کې چا په خپل عمر کې له جگړې پرته بل څه نه دي لیدلي . موږ ډېر کلونه سوله نه ده لیدلې. د موسیقۍ په وسیله خلک سره یوکېدای شي او د سولې لپاره کار کولی شي. موسیقي کومه ژبه نه لري. که ښه وي او پر غوږونو ښه ولگېږي خلک رایوځای کولی شي.»
شجاع رباني په عین حال کې په دې راضي نه دی چې افغانان لا هم دودیزه موسیقي خوښوي او هغه موسیقي یې ډېره نه خوښېږي چې د موسیقۍ پرمختللي وسایل پکې کارول شوي وي.
د متحده عربی اماراتو (دي نشنل) ورځپاڼه وايي چې شجاع الدین رباني په پاکستان کې زېږېدلی، په سعودي عربستان او افغانستان کې لوی شوی او له دوو لسیزو را په دې خوا په متحده عربي اماراتو کې اوسي.
د ورځپاڼې د راپور پر اساس شجاع ۵ کاله په استرالیا کې درس ویلی خو د موسیقي رسمي زده کړې یې نه دي کړي.
ده په متحده عربي اماراتو کې د «رباني ریکارډز» په نوم د موسیقۍ مرکز پرانستی چې په دغه هیواد کې لومړنی ثبت شوی رسمي شرکت دی.
## دا هم وگورئ
*برهان الدین رباني
*د افغانستان اسلامي جمعیت
## سرچینې
هجرت کلی

**هجرت کلی** د ننگرهار ولایت، سره رود ولسوالۍ له مهمو کلیو څخه دی چې د جلالکوټ ښار په ۵ کیلو مېترۍ کې شمال لودیځ اړه ته د تور غره په بېخ کې پروت دی. 

## تړلې لیکنې
*سره رود ولسوالۍ
*ننگرهار ولایت

## سرچینې
فلس لرونکی چرچرک

**فلس لرونکی چرچرک** (علمي نوم: *Mogoplistidae*) د سموزروالو حشراتو څخه یوه کورنۍ ده چې ۳۶۴ ډوله ژوي لري او په ۳۰ جنسو ويشل کېږي. نوموړي ژوي په گرمو سيمو کې ژوند کوي. 
## توصيف
فلس لرونکی چرچرکان شپېيني ژوي دي چې اوږدوالی یې ۴ - ۱۳ میلیمتره دي او نسواري دنگ لري. بدن یې د کوچنيو فلوسو لخوا پوښ شوي دي. د فلس لرونکی چرچرک ښځينه هېڅ وزرونه نه لري. وروستي پښې یې قوي دي او د ټوپ وهلو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. نارينه لکه ټولو سموزروالو حشراتو غوندی  د ښځينو د جلبولو (جذب کولو) لپاره ځانگړي ږغ (آواز) جوړوي. که چې هم نوموړي ژوي پر ونو باندي ژوند کوي خو د دي ژوي څو ډوله پر مځکه کې هم ژوند کوي.فلس لرونکی چرچرکان ټول څېز خوړونکی ژوي دي.
وېشنيزه:سيخ وزري خوځندکې