open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ولادېمير افاناسېويچ لياخوف

بټنوک
د شوروي اتحاد پيلوټ – تشياليونى او له افغان تشیالیوني عبدالاحد مومند سره په يوه تشيال الوتنه كې ملگرى **ولاديمير افاناسېويچ لياخوف** د ۱۹۴۱ ز كال د جولاى پر ۲۰ د پخواني شوروي اتحاد د اوكراين جمهوريت د ((وروشيلوفگراد)) ولايت د ((انتراڅيت)) ښار (اوسني لوگانسكايا ولايت) د يوه كارگر په كورنۍ كې زېږېدلى دى . د ده پلار له المان سره د شوروي اتحاد په جگړه كې وژل شوى دى . ((لياخوف)) د منځني ښوونځي له پاى ته رسولو نه وروسته د پيلوټانو د روزنې په ښوونځي كې زده كړې كولې، وروسته بيا د ((خاركوف)) ښار په لوړ پوځي هوايي پوهنتون (كالج) كې شامل شو . پر ۱۹۶۴ ز كال يې كالج پاى ته ورساوه . 
## دندې
ولادیمیر لیاخوف د کالج له پای ته رسولو نه وروسته په پوځي هوايي ځواكونو كې دنده ترسره كوله . پر ۱۹۶۷ ز كال د شوروي تشياليونو په ډله كې شامل شو . په ((سايوز)) ډوله تشيال بېړيو او د مدار په ((ساليوت)) ډوله تشيال تمځيو كې يې د الوتنې او كار كولو په برخه كې بشپړ كورس پاى ته ورساوه . تشيال الوتنو ته له چمتووالي سره هممهال يې د گاگارين په نامه په پوځي هوايي اكاډمۍ كې هم زده كړې كولې، چې پر ۱۹۷۵ ز كال يې پاى ته ورسوله . بيا يې د پيلوټانو – ازمايښت كوونكو ښوونځى پاس كړ . په بېلابېلو مخبېلگو الوتكو كې يې د پيلوټۍ مهارت خپل كړ او ۱۳۰۰ ساعته الوتنه يې وكړه . د ۱۹۷۸ ز كال د جون پر ۱۵ د ((سايوز – ۲۹)) ډوله تشيال بېړۍ په الوتنه كې يې د مرستندوى په توگه برخه درلوده .
لياخوف د ۱۹۷۹ ز كال د فبرورۍ پر ۲۵ له والېري ويكتروويچ ريومين سره لومړى ځل په ((سايوز – ۳۲)) ډوله تشيال بېړۍ كې تشيال ته الوتنه وكړه . د ۱۷۴ شواروزو په بهير كې يې په ((ساليوت – ۶)) تشيال تمځي (مدار تمځي) كې كار وكړ . د ۱۹۷۹ ز كال د اگسټ پر ۱۹ په ((سايوز – ۳۴)) ډوله تشيال بېړۍ كې ځمكې ته راستون شو . په تشيال كې دده د اوسېدو مهال ۱۷۵ ورځې، ۳۵ دقيقې او ۳۷ ثانيې وو، چې د هغه مهال لپاره تر ټولو اوږده تشيال الوتنه وه .
## د انتر کوسموس په پروگرام کې تشیال ته الوتنې
تشیالیوني لیاخوف په راتلونكې كې د ((انتركوسموس)) د پروگرام له مخې تشيال الوتنو ته چمتووالى كاوه او په دې توگه د باندينيو هېوادو له تشياليونو سره لكه د ۱۹۸۱ ز كال د مارچ پر ۲۲ په ((سايوز – ۳۹)) ډوله تشيال بېړۍ كې د مرستندوى او دويم پيلوټ په توگه د منگوليا له تشياليوني سره په الوتنه كې ملگرى وو . له دې نه وروسته يې په ((ساليوت – ۷)) تشيال تمځي كې د كار كولو لپاره چمتووالى وكړ . لياخوف د ۱۹۸۳ ز كال د جون له ۲۷ نه د نوامبر د ۲۳ تر پايه له الېكساندر پاولوويچ الېكساندروف سره په ((سايوز – T – ۹)) بېړۍ كې تشيال ته الوتنه وكړه او د همدغې بېړۍ بولندوى وو . په ((ساليوت – ۷)) تشيال تمځي كې يې كار وكړ . په تشيال كې يې د پاتې كېدو ټول مهال ۱۴۹ ورځې، ۱۰ ساعته او ۴۶ دقيقې وو . 
په راتلونكي كې يې يو ځل بيا له نړيوالو تشياليونو سره په نړيوال پروگرام كې الوتنو ته چمتووالى وكړ . د ۱۹۸۸ ز كال د جون پر ۷ د شوروي اتحاد او بلغاريا د گډې تشيال الوتنې د (( سايوز – TM – ۵)) تشيال بېړۍ په تشكيل كې د الوتنې د پيل كېدو پر مهال شامل وو . 
## اخځونه
# په تشیال کې لومړنی افغان ، محمد طاهر کاڼی راټولونه او ژباړه ، د ۱۳۹۰ لمريز (۲۰۱۱) زېږدي کال چاپ .
# http://ru.wikipedia.org/wiki/%CB%FF%F5%EE%E2,_%C2%EB%E0%E4%E8%EC%E8%F0_%C0%F4%E0%ED%E0%F1%FC%E5%E2%E8%F7
والېري ولاديميروويچ پولياکوف

200px|بټنوک|کيڼ|والېري ولادیمیروویچ پولیاکوف
**والېري ولاديميروويچ پولياكوف** (۲۷ د اپريل، ۱۹۴۲ ز. - ) د شوروي اتحاد پيلوټ او تشياليونى د روسيې د تولا په ښار كې زېږېدلى دى. دى يو له هغو څلورو كسانو څخه دى چې د شوروي اتحاد او روسيې دواړه اتلولۍ درجې وركړ شوې دي . دى جوړونكى – تشياليونى – څېړونكى دى . د شوروي اتحاد او روسيې ۶۶ او د نړۍ ۲۰۷ تشياليونى دى . نوموړي په تشيال كې تر نورو ټولو تشياليونو ډېر مهال تېر كړى، چې ۴۳۷ شواروزه او ۱۸ ساعته كيږي . پر دې بنسټ ده په دې برخه كې نړيوال ريكارډ ټینگ کړی دى . 
پولياكوف خپله لومړنۍ تشيال الوتنه د ۱۹۸۸ ز كال د اگسټ پر ۲۹ د ۱۹۸۹ ز كال د اپرېل د ۲۷ تر پايه ترسره كړه . ده په سايوز – ټي اېم – ۶ تشيال بېړۍ كې د روسيې د لومړني تشياليوني – څېړونكي په توگه له ولادیمیر افاناسېویچ لياخوف اوافغان تشیالیوني عبدالاحد مومند سره يو ځاى تشيال ته الوتنه وكړه . عبدالاحد مومند او لياخوف د ۱۹۸۸ ز كال د سيپټمبر پر ۷  ځمكې ته راستانه شول، خو پولياكوف هماغلته په مير تشيال تمځي كې له موسى مناروف او تيتوف سره د كار د ادامې لپاره پاتې شو . 
ده ته په بري سره د اوږدې تشيال الوتنې په خاطر پر ۱۹۸۹ ز كال د شوروي اتحاد اتلولي وركړ شوه ، چې هغه د سرو زرو ستورى وو . همدا راز له دې نه مخكې ، پر ۱۹۸۸ ز كال كې ورته د افغانستان جمهوريت د اتلولۍ درجه د خپلواكۍ لمر نښان هم وركړ شوى دى .
پولياكوف د ۱۹۹۴ ز كال د جنوري له ۸ نه د ۱۹۹۵ ز كال د مارچ د ۲۲ تر پايه د ډاكتر – تشياليوني – څېړونكي په توگه په سايوز – ټي اېم – ۱۸ بېړۍ كې خپله دويمه تشيال الوتنه ترسره كړه ، چې په مير تشيال تمځي كې يې ۴۳۷ شواروزه او ۱۸ ساعته دوام وكړ . دا په يوه تشيال الوتنه كې په تشيال كې د كار كولو لوى ريكارډ دى . 
نوموړي د دوو تشيال الوتنو پر مهال ۶۷۸ شواروزه ، ۱۶ ساعته او ۳۴ دقيقې په تشيال كې تېرې كړې دي . په دې شمېر كې پولياكوف د تشياليونۍ په تاريخ كې له سيرگى كريكاليوف نه چې په تشيال كې يې ۸۰۴ ورځې او سيرگى اودېيف چې ۷۴۷ ورځې يې په تشيال كې تېرې كړې ، نه وروسته درېيم ځاى نيسي . 
د پولياكوف مسلك ډاكتري ده ، د طبي پوهنو دوكتور ، پروفيسر او د پوځي روغتيايي خدمتونو لومړى بريدمن دى چې اوسمهال له دندې رخصت شوى دى . ده د شوروي اتحاد اتلولۍ د سرو زرو ستوري مډال او افغانستان جمهوريت پر اتلولۍ د خپلواكۍ لمر نښان پر گټلو سربېره ځينې نورې ډالۍ هم گټلې دي . 
## اخځونه
# په تشیال کې لومړنی افغان ، محمد طاهر کاڼی راټولونه او ژباړه ، د ۱۳۹۰ لمريز (۲۰۱۱) زيږدي کال چاپ .
# http://ru.wikipedia.org/wiki/Поляков,_Валерий_Владимирович

وېشنيزه:شوروي فضانوردان
اس-۲۰۰

**اس-۲۰۰** (په روسی کی: **зенитно-ракетный комплекс C-200**) د لېری پرواز ساخه د مځکې څخه هوا ته یو توغندی سیستم دی چی د الوتکو او توغندیو د منځه وړولو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږی. دغه راکتی سیستم کولای سی په شپه کی او د باران په وخت کی جگړه وکړی. د روسی سرچینو په مطابق د اس-۲۰۰ توغندی سیستم د مځکنی او بحری هدفونو په خلاف هم کارېدلای سی.
## تاریخ
اس-۲۰۰ په ۱۹۶۵ کال کی طرح شو او شوروی پوځ دغه راکتی سیستم په رسمی ډول په ۱۹۶۷ کال کی کار واخیست. په ۱۹۷۰ کال کی د اس-۲۰۰ تر عصری کولو وروسته نورو هېوادونو ته صادر شو او په اوس وخت کی اس-۲۰۰ د نړی د بیلو بیلو وسلوالو ځواکونو په جگړیزو تجهیزاتو کی شامل دی.

## د اس-۲۰۰ استعمالونکی هېوادونه
 
 

## سرچینې
*ژباړه

وېشنيزه:د الوتکې ویشتونکي توغندی
عصمت څاروان

کيڼ|250px|بټنوک|عصمت څاروان
**عصمت څاروان** *(په انگرېزي: Esmat Sarwan)* يو افغان خبريال، ژباړن، ليکوال او سيندکښونکی دی. نوموړی د آزادۍ راډيو د پښتو څانگې د خبريال او وياند په توگه دنده پرمخ بيايي. 

## مخينه
عصمت الله څاروان د کندز ولايت په چهاردرې ولسوالۍ کې زېږېدلی دی. نوموړی د افغان ليکوال او شاعر، محمد صديق پسرلي زوى، د بي بي سي خبريال او کيسه ليکونکو اېمل پسرلي، اجمل پسرلي او د کره کتونکي او ادبپوه اسدالله غضنفر ورور دی. هغه زيات وخت په ايران، کابل او اروپا کې تېر کړى دى.

## زده کړې
څاروان خپلې لومړنۍ زده کړې د کندز په ولايت کې کړي دي، دوولسم ټولگی يې د کابل له غازي لېسې او د ليسانس سند يې د پېښور له پوهنتونه ترلاسه کړی دی. په ژورناليزم کې ماسټري لري. 

## دندې
عصمت الله څاروان ډېر کلونه په پېښور کې په هېواد اوونيزه کې د مرستيال چلوونکي دنده ترسره کړه ، ورپسې يې د ايران په تهران راډيو کې کار کاوۀ. اوس د چېک جمهوريت په پلازمېنه پراگ کې له ازادي راديو سره په کار بوخت دی .

## فرهنگي فعاليت
ښاغلي څاروان ډيرې ژباړې کړي او گن شمير کتابونه يې چاپ شوي دي .
د دوی انگليسي پښتو جيبي ډکشنري چې په ١٩٩٠ کال کې په لومړي ځل چاپ شوې وه تر اوسه څو ځلې په بيا بيا چاپ شوې ده . 
دغه راز ځينې کيسې او د انگريزي ژبلوست کتابونه يې په پېښور کې چاپ شوي دي . دوی د نژدې ١٠٠ زرو انگريزي پښتو پر ډکشنرۍ هم کار بشپړ کړی چې لا چاپ شوې نه ده .
ښاغلي څاروان يو ناول هم له انگريزي پښتو ته ژباړلی چې په لنډ وخت کې چاپيدونکی دی .

### چاپ شوي اثار
# انگليسي پښتو جيبي ډکشنري
# نوی ميتود ، انگليسي گرامر 
# انگليسي معلم 
# د لقمان حکيم کيسې
# د بهلول دانا کيسې 
# خطونه سرخطونه
# پښتو اينډ انگليش فريز بوک ( انگليسي ژبه نيويارک چاپ )
# دري انگليسي فريز بوک ( انگليسي ژبه په نيويارک کې چاپ )
# د ژورناليزم قاموس

## سرچينه
# ليکوال ويبپاڼه

وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:افغان ليکوال
اوزبکان

**اوزبکان** یا **اُزبکان** یو د تورک توکمه قوم دی چې په منځنۍ آسيا کې ژوند کوي. دغه قوم ۳۰ میلیونه تنه لري او  په ځانگړی ډول  په اوزبکستان کی ژوند کوی. د دې قوم څه د پاسه څو لکه وگړي په افغانستان کې اوسېږي ، د دوی سمه سرشمېرنه لا مالومه نده . اوزبکان ټولټال سُني مسلمانان دي.

## دا هم وگورئ
* اوزبکي ژبه
* اوزبکستان
## سرچینې

وېشنيزه:اوزبکستان
وېشنيزه:اوزبکان
وېشنيزه:د افغانستان توکمونه
جنوري

**جنوري** (په لاتیني کې:  Jānuārius mēnsis) د گریگوري کلیز لومړۍ میاشت ده، چې ۳۱ ورځې لري. د جنوري میاشت د لرغوني رومي کال، چې د سیزار له سمونونو نه مخکې پیلېده، یوولسمه میاشت گڼل کېده. جنوري د ځمکې په سویلي نیمايي کره کې د دوبي او په شمالي نیمه کره کې د ژمي د میاشتې په نامه یادېږي.

## اخځونه
# http://ru.wikipedia.org/wiki/%DF%ED%E2%E0%F0%FC 

وېشنيزه:گریگوري کلیز
فبروري

**فبروري** (په لاتیني کې:  Februārius mēnsis ) د گریگوري کلیز دویمه میاشت ده، چې ۲۹/۲۸ ورځې لري. فبروري د لرغوني روم د کال دولسمه میاشت گڼل کېده، چې د سیزار له سمونونو نه مخکې پيل کېده. دا مياشت د ځمکې په سویلي نیمه کره کې د دوبي او په شمالي نیمه کره کې د ژمي د میاشتې په نامه یادېږي. 

## اخځونه
# http://ru.wikipedia.org/wiki/%D4%E5%E2%F0%E0%EB%FC

وېشنيزه:گریگوري کلیز
امجد خان

**امجد خان** (۱۲ د نومبر، ۱۹۴۰ ز. - ۲۷ د جولای، ۱۹۹۲ م.) (هندي: अमजद ख़ान)، یو وتلي هندي فلم ډایریکټور او لوبغاړی وو. هغه چې شاوخوا شل کاله یې په فلمي نړۍ کې تیر کړي تر ۱۳۰ پورې فلمونه ډک کړي دي او په هندي فلمونو کې د بدمعاش په رول کې زیات مشهور وو. د هغه د ۱۹۷۵ ع کال د (شعلې) په فلم کې چې د (گبر سنگ) او د ۱۹۷۸ ع کال د (مقدر کا سکندر) فلم د (زوراور) په رولونو کې کار وکړ او ډیر مشهور سو.

## پخواني وختونه

امجد خان د هند هیواد په ممبای کي په یوه پښتنه کورنۍ کي چې نیکونه يې د افغانستان د غزني څخه هند ته تللي وو وزیږید. د هغه پلار چي په هندي سینما کي د جايانت په نامه یادیږي یو یادگار هندي لوبگر وو. د هغه ورونه امتياز خان او عنايت خان نومیدل چي یوازې په یوه هندي فلم کي یې کار کړی. هغه په کوچینیوالي کې په ۱۹۵۷ ع کال کې د (اب دهلي دور نهي) فلم کي د ماشوم اکتور په ډول کار وکړ.

ښاغلي خان د سېنټ ټېرېسا په ښونځي کې خپلې لومړنۍ او منځنۍ زده کړې بشپړې کړي چي وروسته تر هغه یې د آر ډي نشنل کالج لاره ونیوله. هغه په لوی اندام درلودلو سره په کالج کي مشهور وو چي زیات کسان تري ویریدل او هغه به یي (دادا) باله. 

## مخينه

## شخصي ژوند
په ۱۹۷۲ ع کال کې هغه د شیلا خان سره واده وکړ او يو کال وروسته يې د شاداب خان په نوم زوی وزیږید چي هغه هم په څو فلمونو کي کار کړی. خان همدا راز یوه لور د احلم خان او یو بل زوی د سیماب خان په نوم درلودل. 

## فلموگرافي

## داهم وگورئ
* د هندي فلمونو د نارينه لوبگرانو لړليک

## سرچينې

* تاند - امجد خان (امجیټ خان) څوک وو؟، محمد رحیم

وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگران
وېشنيزه:د هند پښتانه
وېشنيزه:خانان
غلام حيدر حميدي

250px|بټنوک|کيڼ|غلام حيدر حميدي

**غلام حيدر حميدي** *(په انگرېزي: Ghulam Haidar Hamidi)* د کندهار ښاروال و، چې د غويي په ٤مه، ١٣٩٠ (د ٢٠١١ز کال د جولاى په ٢٦مه) په کندهار کې د يوه ځانمرگي بريد له کبله ووژل شو.

## مخينه
غلام حيدر حميدي د غلام سرور خان حميدي زوى او له نن څخه ٦٥ کاله وړاندې يې د کندهار ولايت د ارغنداو ولسوالۍ د کوهک په کلي کي دې نړۍ ته سترگي پرانيستې وې.

## زده کړې
حميدي لومړنۍ زده کړې په خپل پلرني کلي کوهک کې کړي او ١٢ ټولگى يې د کندهار په ميرويس نيکه عالي لېسه کې په برياليتوب بشپړې کړې.
هغه  د لوړو زده کړو لپاره د هېواد پلازمېني ته تللى او په ښو درجو د کابل پوهنتون د ښوونې او روزنې پوهنځۍ  څخه فارغ شوى دى.

## دنده او کډوالي
ښاروال غلام حيدر حميدي له فراغت څخه سمدستي وروسته د ١٣ کلونو لپاره د ماليې په وزارت کي دنده سرته رسولې ده او له ٤ کلونو راهيسې د کندهار ښاروان و.
 
نوموړى هم د نورو افغانانو په شان په هېواد کې د کرکېچنو او ناامنو حالاتو له راتگ سره هېواد پرېښود، لومړى يې په پاکستان او بيا وروسته د امريکا په متحده ايالاتو کي د ژوند شپې سبا کولې.
 
نوموړى په هېواد کي د نوي دولت له منځته راتگ وروسته بېرته خپل هيواد ته راستون شو او دلته يې د خپلو خلکو لپاره خدمت کولو ته ملا وتړله او د مرکزي ادارې له خوا خپل پلرني ټاټوبي کندهار ته د ښاروال په صفت راستون شو.
 
هغه ته د هېواد د ولسمشر له خوا د ښه کارونو کولو له کبله په ډېرو لوړو پوسټونو کي د کار کولو پېشنهاد وشو، چي د کندهار د ښاروال لخوا ورته له کندهار سره د ځانگړې ميني له خاطره منفي ځواب ويل شوى و.
 
نوموړي له تېرو څلور نيمو کلونو راهيسې په کندهار کې د ښاروال په صفت دنده اجراء کوله.

د کندهار له ښاروال غلام حيدر حميدي دوې لوڼي او يو زوى پاته شوي دي.

## سرجينې
# د کندهار مطبوعاتي دفتر
# ازادي راډيو
وېشنيزه:د ارغنداب خلگ
وېشنيزه:افغان سياستپوهان
اجمل پسرلی

**اجمل پسرلی** *(په انگرېزي: Ajmal Pasarly*) يو افغان کیسه ليکوال او ادبپوه دی. هغه د ليکوالۍ تر څنگ ژباړې هم کوي او د لنډو کيسو د ليکلو يو عربي لارښود يې هم پښتو ژبې ته اړولی دی.

## مخينه
اجمل پسرلی د استاد محمد صديق پسرلي زوى، د کندوز ولايت په چهاردرې ولسوالۍ کې زېږېدلی دی. دا مهال د چک جمهوريت په پلازمېنه پراگ ښار کې ژوند کوي.

## زده کړې
اجمل پسرلي تر اتم ټولگي د کندوز ولايت په تجربوي لېسه کې زده کړې کړې او بيا يې د کابل له غازي لېسې څخه د ١٢ ټولگي سند اخيستی دی.
ښاغلي اجمل پسرلي د سعودي عربستان له سعود پوهنتون څخه په عربي ادبياتو کې د ماسټرۍ سند تر لاسه کړی دی.

## ليکوالي
هغه له عربي ژبې ژباړې کړې دي او خپله يې هم گڼ شمېر لنډې کيسې کښلي دي.اجمل پسرلی اوس د چيک جمهوريت په پلازمېنه پراگ کې له ازادي راډيو سره کار کوي.

## چاپ شوي اثار يې
# اوبو وړى (ناول). 
# لنډې کيسې به څنگه ليکو؟ (له عربي ژبې ژباړه). 
# نجيب محفوظ څرنگه کيسې ليکي؟
# ماشومانو ته د کيسې ليکلو چل. 

## سرچينې
ليکوال ويبپاڼه

وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:افغان ليکوال
حفيظ الله هميم جلالزى

**حفيظ الله هميم جلالزى** (د ۱۳۶۳ لمريز لېږدي کال، مرغومی، د غزني ولايت) *(په انگرېزي: Hafizullah Hameem Jalalzai)* د افغانستان د پښتو ژبې شاعر، لیکوال، د پژواک خبري اژانس پخوانی او د بي بي سي راډیو د پښتو څانگې اوسنی خبريال دی. 

## مخينه
حفيظ الله هميم جلالزى په خټه پښتون او د ۱۳۶۳ ل ل کال په مرغومي مياشت کې د غزني ولايت د اندړو ولسوالۍ د حاجي معلم په کلي کې زېږېدلى دی.  

## زده کړې
حفیظ الله همیم جلازي لومړنۍ زدکړې په سيمه کې د ملا نوح بابا په لېسه کې پاى ته ورسولې او منځنۍ زده کړې يې د اندړو د سلطان شهاب الدين غوري په عالي لېسه کې ترسره کړې. دغه راز يې په دينې زده کړو کې هم د هېواد له تر ټولو نامتو مدرسې (د نورالمدارس فاروقي له عربي دارالعلوم) څخه د بکلوريا معادل سند تر لاسه کړى دى. په ۱۳۸۴ لمریز کال کې یې د سلطان شهاب الدین غوري لیسه پای ته ورسوله د ۱۲ ټولگې سند يې تر لاسه کړ. وروسته له دې يې په بري سره د کانکور ازموینه ورکړه او د کابل پوهنتون د ادبیاتو پوهنځي په پښتو څانگه کې شامل شو. څه موده مخکې يې د کابل پوهنتون د ادبیاتو پوهنځي په بري سره پای ته ورساوه. ه

میم جلالزي له کوشنیتوبه په شعر لیکلو پیل کړی او اوسمهال زموږ د هېواد د ځوان پښت یو له نوښتگرو او ښو شاعرانو څخه گڼل کېږي. 

## دندې
نږدې څلور کاله یې له پژواک خبري اژانس سره کار کړی او دا دی اوس هم څو کاله کېږي چې له بې بې سې راډیو سره کار کوي. د خبريالي دندو تر څنگ خپل فرهنگي کارونه هم پر مخ وړي او يو شمېر شعرونه او نورې علمي لیکنې يې په بېلابېلو وېبځايونو کې خپاره شوي هم دي.  

## د شعر بېلگې يې

تياره او نور 

زه د تيارې زړه کې او يار نور زماپه زړه کې دى - 
زه لکه هېنداره، دى انځور زما په زړه کې دى

نن لاهم د حسن کاينات راته غوږ نه نېسي - 
پټ يم په نغمو کې درست زبور زما په زړه کې دى 

ښکلې! که ښکاره يې کړم مين به شې په خپل حسن - 
داسي زړه راښکونکى تصور زما په زړه کې دى 

اوس مې نو جانانه په سره لاس نيول بې گټې دي - 
هغه اور چې سوى و منصور، زما په زړه کې دى 

اوس مې لا هم ياد ته ستا کاږه، کاږه باڼه راځي - 
اوس هم يو اغزى پاتې ضرور زما په زړه کې دى  

## چاپ شوي نښيرونه يې

## اخځونه
# http://bulhar.blogfa.com/post-22.aspx
# http://lekwal.com/fullstory.php?id=292

وېشنيزه: پښتانه شاعران
وېشنيزه: پښتانه ليکوال 
وېشنيزه: افغاني ليکوال 
وېشنيزه: پښتانه 
وېشنيزه: افغانان
اسد الله غضنفر

کيڼ|250px|بټنوک|اسدالله غضنفر
**اسدالله غضنفر** () *(په انگرېزي: Asadullah Ghazanfar)* د کندز ولايت د چهار درې په ولسوالۍ کې زېږېدلی دی. هغه د استاد محمد صديق پسرلي زوى دى او دا مهال په کابل کې ژوند کوي.

## زده کړې
دولسم ټولگی يې د کندز ښار په شېرخان لېسه کې لوستی او وروسته يې د کابل پوهنتون د حقوقو پوهنځی لوستی دی. 
ښاغلي غضنفر د پېښور له پوهنتونه په پښتو ادبياتو کې د ماسټرۍ سند اخيستی او خپل لومړنی رسمي کار يې د ايران په تهران راديو کې ترسره کړی دی.

## ليکوالي
اسدالله غضنفر په پېښور کې د مياشتنۍ سپېدې مجلې د چاپ په برخه کې له مرستو خپل ادبي او فرهنگي کار پيل کړ. گڼ شمېر لنډې کيسې يې وليکلې او وروسته وروسته يې د لنډو کيسو پر فني اړخ ډير کار وکړ.

نوموړي پر ١٩٩٩ ز کال د داستانونه دوه مياشتنۍ مجله له پېښوره چاپ کړه. دا د پښتو ژبې په ادبياتو کې لومړنۍ مجله وه چې يوازې لنډو کيسو ته ځانگړې شوې وه، خو تر دوه نيم کلن خپرندويي فعاليت وروسته داستانونه بنده شوه. له تېر کال څخه يو وار بيا داستانونه پيل شوې چې له کابله خپرېږي.

## دندې
ښاغلی غضنفر د ازادۍ له راډيو سره همکاري لري خو د دوی ډير کار لا هم د داستان ليکنې پر فني او کره کتونکي اړخ راڅرخي. 

اسدالله غضنفر د ۱۳۹۳ ل کال په ليندۍ مياشت کې د افغانستان اسلامي جمهوریت د فرمان پر بنسټ د هېوادمشر ډاکتر محمد اشرف غني د فرهنگي چارو د سلاکار په توگه په دنده وگومارل شو. 

## چاپ شوي اثار يې
# سېمبول په ادب کې. 
# ساړه بادونه (لنډې کيسې).
# د تاريخ ننداره (ژباړه) د ۱۳۸۸ ل کال چاپ.   
# د نثر ليکلو هنر د ۱۳۹۲ ل کال چاپ. 
# د يو تېر اور اېرې (لنډې کيسې.  
# کولتور او ټولنه. 
# جادوگر هنر. 
# د تاريخ سبقونه (ژباړه) د ۲۰۱۳ ز کال چاپ.     
# د زرو هېندارو کور (ژباړه).  
# څراغ د ۱۳۹۶ ل کال چاپ 

## سرچينې
# ليکوال ويبپاڼه
# ازادي راډيو
# http://www.taand.com/archives/100110 
# https://ocs.gov.af/dr/order_details/198 
# https://pa.azadiradio.com/a/28630085.html 
# https://www.bbc.com/pashto/afghanistan/2013/09/130916_ns_book_revewe 
# http://www.taand.com/archives/89212  
# http://www.taand.com/archives/70440  

وېشنيزه:پښتانه ليکوال
د سجیل توغندی

**سجیل** (په پارسي گې: **موشک سجیل**) د ایران د مځکې څخه مځکې ته  د لېری واټن ویشتونکی توغندی او د دوو برخو څخه جوړه شوی ده. دغه توغندی چی د سوځولو (سوند) جامدو موادو څخه جوړه شوی ده  دوه زره کیلومتره واټن وهلی شي. ایران دغه توغندی  په ۲۰۰۸ کال کی په برياليتوب ازمويلی دی. د سجیل توغندی د ایرانی  د سرچینو په مطابق کولای سی اتومي سرگلولې له ځانه سره ولېږدوي.

## د سجیل عکسونه
*http://www.radiofarda.com/content/f1_SEJJIL_missile/473241.html
*http://www.radiofarda.com/content/f2_Iran_Sejjil_improved_test_fired_Brown_concern_nuclear/1905360.html
*http://pa.azadiradio.org/content/article/1838409.html
وېشنيزه:د ایران توغندی
وېشنيزه:د بالستیک توغندی
آر پي جي-۷

**آر پي جي – ۷** (په روسی: *Ручной противотанковый гранатомет*) د مخه چارج کېدونکي راکتي لاسی وسله ده چی د ټانکونو، زره پوښ موټرونو او کانکريټي مورچو د منځه وړولو لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي. 
## پېژندنه
د آر پې جي – ۷ مردک د ټانک پر ضد قوی چاودونکي مواد، پيزوالکتريکي فيوز، راکټي ماشين، چلانوونکی کارتريج (مرمی کاليبر یی ۴۰ م.م. دي) او تثبیت کوونکی اله (برخه) څخه جوړ شوي دي.راکټی ماشین یی د سوځولو (سوند) جامدو موادو څخه جوړ شوي دي. دغه مردک چی مرمی کالیبر یی ۸۵ م. م. دي ۵۰۰ متره واتڼ ویشتونکی وهلی سی او سرعت یی ۳۰۰ متر په ثانیه کی دي. نوموړی مردک کولای سی ۳۰ ساتیمتر تر پلن زره پوښ ويچاړ کړي. په اړس وخت کی هر مردک ترمو فشاري خولۍ یا د ټانک پر ضد قوی چاودونکي مواد درلودلای سی. هر وسله مېخانیکی او بصري مناظر لري.

## تاريخ
آر پي چي – ۷ په اوس وخت کی د ټانک ماتونکي وسلو څخه تر ټولو مشهوره او گڼ شمېر لرونکي وسله ده. نوموړي وسله په ۶۰ کالو کی په شوروي اتحاد کی د شرقی بلوک د ځواکونو لپاره طرح او جوړه شوه.  په ۷۰ کالو کی د آر پي جي – ۷ جوړولو د لایسنس په اساس په چکوسلواکيا، پولنډ او ختيځی آلمان کی پېل شو. خو په اوس وخت کی آر پي چي - ۷ په ايران، پاکستان، عراق او نورو هېوادونو کی جوړېږي نوموړي وسله تر ۲۰۱۴ کال پورې د بېگلی په توگه د ویتنام، افغانستان، عراق، لبنان په جگړو کی کار شوي ده. 

## سرچیني
‎

وېشنيزه:راکټي وسلې
وېشنيزه:شوبلې ضد وسلې
کورنت توغندی

**کورنت توغندۍ** (په روسي:*Корнет ПТРК, 9К135*  په فارسي:*موشک ضد زره دهلاویه* ناټو: *AT-14 Spriggan*) یوه روسي رهبري شوي توغندۍ ده چی د عصري ټانکونو زره پوښ او چورلکونو (هلیکوپترونو) د منځه وړلو لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي.
نوموړي توغندۍ د پوځي موټرونو، هليکوپترونو او لاسی وړونکي تجهیزاتو څخه ویشتل کېدلای سی.
## بېژندنه
کورنت توغندۍ یوه عصری ټانک ماتونکي وسله ده چی تر ویشتلو وروسته حلزونی الوتنه لری او د لیزر شعاع لخوا رهبری شوی ده. جنگي خوله یی د دوو چاودونکي برخیزو څخه جوړه شوي ده. دغه توغندۍ ۵۵۰۰ متره واتڼ ویشتونکی وهلی سی
او د سوځولو (سوند) جامدو موادو څخه جوړه شوی ده.

## تاريخ
د کورنت راکټي سیستم پراختيا (انکښاف) په ۸۰ کالو کی په روسيه کی د KBP په جورونکی صنعت کی پېل شو. روسی پوځ د دغی راکټي سیستم څخه د ۱۹۹۴ کال څخه کار اخیستل شوي دي. په ۹۰ کالو کی نوموړی وسله د بېلا بېلو سیمو ته هم صادره شوه. د ۲۰۱۲ کال څخه  کورنت توغندۍ  په ايران کی هم جوړ شوي ده او ايراني عسکران دهلاويه توغندۍ ورته وایی.
### ۲۰۰۳ عراق

عراقی ځواکونه په ۲۰۰۳ کال کی د عراق په جگړه کې د کورنب راکټی سیستم د آیبرامس د امریکایی ټانکونو د منځه وړولو لپاره کارېده. امريکایی پوځ وایی چی په دی جگړه کی د دغی توغندیو په مرسته تقریبا ۳۰ ټانکونه خراب شول
### ۲۰۰۶ لبنان
په ۲۰۰۶ کال کی د حزب الله ځواکونو د کورنت د توغندیو په مرسته د مرکاوا اسرائیلی ټانکونه خراب کړل. په ۲۰۰۶ کال کی د لبنانی جگړې په وخت کی ۴۰۰ ننه اسرائیلی ټانکونو پر جنوبی لبنان برید وکړل. د حزب الله ځواکونو په دی جگړه کی تقریبًا ۵۰ ټانکونه جراب وکړل

## سرچینې

وېشنيزه:راکټي وسلې
وېشنيزه:شوبلې ضد وسلې
دين محمد

کيڼ|250px|بټنوک|حاجي دين محمد
حاجي **دين محمد** يو افغان جهادي جنگيالی او سياستوال دی چې لومړی يې د ننگرهار ولايت د والي په توگه او بيا وروسته د کابل ولايت د والي په توگه دنده ترسره کړې. نوموړی په خټه پښتون او د ننگرهار ولايت دی. د دين محمد ورنيکه وزير ارسلا خان په ۱۸۶۹ ز. کال کې د افغانستان د باندنيو چارو وزير وو. د وزير ارسلا خان يو لمسی تاج محمد خان د ميوند د جگړې د جنرالانو نه و او بل لمسی يې عبدالجبار خان په روسيې کې د افغانستان لومړنی سفير و.

## سرچينې
‎

وېشنيزه:افغان واليان
ټې-۹۰

**د ټې-۹۰ جنگي ټانک** (په روسی کی:**Т-90** ) د روسي ټانکونو څخه یو عصري ټانک دی چې په ۱۹۹۲ کال کی طرح شو. دغه ټانک د "UralVagonZavod" scientific industrial corporation" PLC په فابریکه کې د نیژنی تاگیل په ښار کی جوړېږي. د ټې-۹۰ ټانک په ۱۹۹۷ کال کی د نړیوال د وسلو په نندارتون کې لیدل شو. د ټې-۹۰ ټانکونه تر نندارتون وروسته هندوستان، الجزایر، ترکمنستان او سعودی عربستان ته صادر شول. په ۲۰۱۱ کال کی د تې-۹۰ د تانک قیمت ۴،۲ میلیونه ډالاره وو.

وېشنيزه:روسي شوبلې
خرېزانتېما توغندی

**خريزانتيما توغند‌ۍ** (په روسي: *Хризантема(ПТРК* ناټو:  *AT-15 Springer*) د غږ نه زیات یوه رهبري شوي توغندۍ ده چی د ټانکونو، زره پوښ موټرونو او هليکوپترونو (چورلکو) د منځه وړلو لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي. نوموړي رهبري شوي راکټ د چورلکونو او پوځي زره پوښ موټرونو څخه ویشتل کېږي.
## تاريخ
د خريزانتيما راکټي سیستم په ۹۰ کلو کی د Kolomna په ښار کی د KBM  لخوا طرح شو خو روسی پوځ په رسمی ډول د دغی وسلې څخه د ۲۰۰۵ کال څخه راهیسی کار اخلي. په ۲۰۱۰ کال کی د نوموړي راکټي سیستم ۱۴ موټرونه  لېبيا ته صادر شول.

## پېژندنه
خريزانتيما توغندۍ د لیري واټن، غږ نه زيات یو راکټ دی چی د ليزر یا راډار د شعاع په مرسته رهبري شوي دی. واتڼ ویشتونکي یی د ۴۰۰ مترو څخه تر ۶۰۰۰ مترو پورې دی.  توغندی  د سوځولو (سوند) جامدو موادو څخه جوړه شوی ده او سرعت یی ۴۰۰ مترو په ثانیه کی ته رسېږي. هر رهبري شوي راکټ ترمو فشاري خولۍ یا د ټانک پر ضد چاونونکي خولۍ ولري. د خريزانتيما هر راکټي سیستم د دوو رهبري شوي توغنديو، راډار او د ليزر نښه کوونکي سیستم څخه جوړ شوی دی. ټول راکټي سیستم د بي اېم  بي – ۳ پر زره پوښ موټر باندي نصب شوي دی.

## د وسلې دولونه
*9M123
*9M123 2
*9M123F
*9M123F2

## د وسلې کارونکی
* روسیه
* لېبيا
## سرچينې

وېشنيزه:شوبلې ضد وسلې
درمندر

**درمندر** (۸ د ډسمبر، ۱۹۳۵ ز.) (هندي: धर्मेंद्र सिंह देओल ، پنجابي: ਧਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਿਉਲ)، چې پوره نوم يې **درمېندرا سنگ ډیول** دی، یو وتلي هندي فلم لوبغاړی دی. هغه  تر ۲۰۱۱ ع کال پورې يې تر ۲۴۷ فلمونو کې کار کړی.

## پخواني وختونه
درمندر  د ۱۹۳۵ ع کال د ډسمبر په اتمه د هند د پنجاب ايالت په یوه جټ سیک کورنۍ کې زیږیدلی. د هغه پلار، کیوال کېشن سنگ ډیول نومیده چې یو سرښوونکی وو.

## سياسي ژوند

درمندر په سیاست کې هم برخه اخیستې. هغه د ۲۰۰۴ ع کال په عمومي انتخاباتو کې د هند د خلق گوند له خوا د هند پارلمان ته کامیابه شو.

## شخصي ژوند
درمندر په یوه وخت کې د خپلو دوو ښځو پرکاش کاور او هېما ماليني سره وخت تیر کړی. هغه لومړی واده په ۱۹ کلني کې په ۱۹۵۴ کال کې وکړ. هغه دوهم واده د هېما مالیني سره وروسته د شعلې فلم څخه وکړ. داسې ویل کیږي چي دوی دا واده د میني د خاطره وکړ.

د خپلي لومړنۍ ښځې څخه درمندر دوه زامن، سني ډيول او بوبي ډیول، لري چي دواړه وتلي فلمي لوبغاړي دي او دوي لوڼي چې یوه يې ویجیتا او بله یې اجیتا نومیږي لري. د خپل دوهم واده څخه درمندر دوي نوري لوڼي اېشا ډيول، چي دا هم په فلمونو کي کار کوي، او آهانا ډیول لري. د درمندر د عشق کیسې د هغه د پهول اور پتهر د فلم ښځینه لوبغاړي مینا کماري سره هم مشهوري وي.

## فلموگرافي

## داهم وگورئ
* د هندي فلمونو د نارينه لوبگرانو لړليک
* د فلمونو هندۍ لوبگرانې

## سرچينې

* تاند - درمندر څوک دی؟، محمد رحیم 

وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگران
سهېل خان

**سهېل خان** (۲۰ د ډسمبر، ۱۹۷۰ ز.) (هندي: सोहेल ख़ान)، د هند یو وتلی فلمي لوبغاړی، توليدونكى، ليکونکی او ډايرکټر دی. هغه د سلمان خان وړوکی ورو هم دی.

## پخواني وختونه
سهېل خان د ۱۹۶۷ ع کال د ډسمبر د میاشتې په ۲۰ مه د هند هېواد د مهاراشترا ايالت د ممبی په ښار کې زېږېدلی دی. د سهېل پلار چې سليم خان نوميږي هم د هندي فلمونو يو لوبگر او فلم ليکونکی دی او مور یې، سلما (سوشيلا چرک) يوه براهمن هندوه ده. د هغه نېکه يا د سليم خان پلار د افغانستان د پښتنو څخه وو چې د هند د مدهېه پردېش ايالت کې مېشته شوی وو.

## شخصي ژوند
سهېل خان د سيما سچدېو سره واده کړی چي له هغي څخه دوه بچیان لري، نېروان او اسلم.

خان دوه ورونه چې سلمان خان او ارباز خان نوميږي او دوي خویندې الويرا خان او ارپيتا خان لري.

## فلموگرافي

## داهم وگورئ
* د هندي فلمونو د نارينه لوبگرانو لړليک
* د فلمونو هندۍ لوبگرانې

## سرچينې

وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگران
وېشنيزه:د هند پښتانه
وېشنيزه:پښتانه لوبگران
وېشنيزه:خانان
غلام فاروق يعقوبي

ستر جنرال **غلام فاروق یعقوبي** د وطن گوند د اجراییه پلاوي غړی او د ډاکتر نجیب الله د واکمنۍ پر مهال د دولتي امنیت وزیر وو . 

## زده کړې

## دندې

## د ده وژنه
کله چې پر ۱۳۷۱ ز کال د وري په میاشت کې د یو گڼ شمېر گوندي او دولتي چارواکو له خوا د افغانستان دموکراتیک جمهوریت پرضد کودتاه وشوه ، نو یعقوبي په دغو ورځو کې په خپل دفتر کې ووژل شو . د ده د وژنې پېښه تر اوسه پورې سمه مالومه نه ده ، په رسمي ډول خو د ده له وژنې وروسته داسې خبر خپور شو ،  چې ځانوژنه يې وکړه ، خو په اصل کې کودتاه چیانو په مرموز ډول وواژه . ځینې سرچینې لیکی ، چې د ده په وژنه کې د ده مرستیالانو جنرال باقر فرین او جنرال یار محمد لاس درلود . 

## اخځونه
#http://www.ariaye.com/dari6/siasi/zalmai.html
#http://entezar14.blogfars.com/blog.html?page=comments&member=sapand&newsid=55082
#http://manager8909.blogfars.com/blog.html?page=comments&member=sapand&newsid=48301
#http://watanyakafan.mihanblog.com/post/12 

وېشنيزه:د وطن گوند غړي
وېشنيزه:افغان کمونيستان
وېشنيزه:د افغانستان د خلق د ډيموکراټيک گوند سياستوال
وېشنيزه:افغان کميونيسټي واکمنان
وېشنيزه:د افغانستان د خلق / پرچم د ډيموکراټيک گوند سياستوال
نړيواله ټولنه

کيڼ|250px|بټنوک|د نړۍ بيرغونه
**نړیواله ټولنه** *(په انگرېزي: International community)* یوه سیاسي نومونه ( اصطلاح ) ده ، چې په سیاستپوهنه کې ، د دولتي شخصیتونو په ویناوو او همدا راز په رسنیو کې ، د نړۍ د هېوادو ترمنځ د دوه اړخیز تړاویز غونډال ( سېستم ) د ځیرلو ( مشخصولو ) لپاره ډېره کاریږي . د نړیوالې ټولنې نومونه کله کله د شتو نړیوالو سازمانونو ، لکه د ملگرو ملتو سازمان ، چې د ځمکې د غونډاري ( کرې ) ټول هېوادونه يې سره یو موټی کړي دي ، لپاره هم کاریږي .

## سیاستپوهان د نړیوالې ټولنې په اړه

## نړیواله ټولنه د سیاستپوهانو په خبرو کې

## اخځونه
# http://ru.wikipedia.org/wiki/%CC%E8%F0%EE%E2%EE%E5_%F1%EE%EE%E1%F9%E5%F1%F2%E2%EE

وېشنيزه:نړېوالې اړيکي
وېشنيزه:نړيوال قانون
وېشنيزه:د ټولنو ډولونه
محمد عزيز حساس

تورن جنرال **محمد عزیز حساس** د ډاکتر نجیب الله د حکومت د دفاع وزارت یو جگپوړی جنرال وو . دی یو له هغو جنرالانو څخه دی ، چې د ۱۳۷۱ ل کال په وري او د ( ۱۹۹۲ ز ) کال په اپرېل میاشت کې يې د ملگرو ملتو سازمان د سولې پلان پرضد کودتاه کې کارنده برخه درلوده . 
## زده کړې
## دندې
تورن جنرال محمد عزیز حساس یو مهال د حربي پوهنتون بولندوی وو . 
## په کودتاه کې لاس
جنرال عزیز حساس د پرچم گوند یو کلک پلوی وو . دی وروسته له خپلو نورو ملگرو لکه.... 
## له هېواد نه مهاجر کېدل
جنرال محمد عزیز حساس اوسمهال په سویډن کې ژوند کوي .
## اخځونه
# http://www.hezbe-watan.com/dokumente/aziz%20asas.html 
# http://www.youtube.com/watch?v=MN5BcKT1HV0&feature=share
# http://www.benawa.com/kandahar/library/syasi/dawood-khan_cha_wawaja/18.php 

وېشنيزه:افغان جنرالان
وېشنيزه:د ۱۳۷۱ لمريز کال د کودتا غړي
وېشنيزه:د شورای نظار غړي
وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي
وېشنيزه:افغان کمونيستان

وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي
وېشنيزه:د افغانستان د کمونيست پرچم ډلې سياستوال
وېشنيزه:د افغانستان د خلق د ډيموکراټيک گوند سياستوال
وېشنيزه:د افغانستان د خلق / پرچم د ډيموکراټيک گوند سياستوال
وېشنيزه:د افغانستان د پرچم ډلې سياستوال
اصف دلاور

جنرال **اصف دلاور** د ولسمشر ډاکتر نجیب الله د حکومت د دفاع وزارت ستر درستیز وو . دی یو له هغو جگپوړو افسرانو او چارواکو څخه دی ، چې د ۱۳۷۱ ز کال د وري د میاشتې په کودتاه کې يې کارنده برخه درلوده. 

## زده کړې

## دندې

## د ډاکتر نجیب الله د حکومت پرضد کودتاه کې کارنده برخه

## اخځونه
#http://www.pashtoonkhwa.com/?page=pashtoonkhwa&id=617
#http://larawbar.com/Loy_Afghanistan/converter/detail.php?id=19935
#http://www.youtube.com/watch?v=MN5BcKT1HV0&feature=share

وېشنيزه:افغان جنرالان
وېشنيزه:د ۱۳۷۱ لمريز کال د کودتا غړي
وېشنيزه:افغان کمونيستان
وېشنيزه:افغان کميونيسټي واکمنان
وېشنيزه:د افغانستان د خلق / پرچم د ډيموکراټيک گوند سياستوال
وېشنيزه:د افغانستان د پرچم ډلې سياستوال
وېشنيزه:د شورای نظار غړي
اکشې کمار

**اکشې کمار** (۹ د سپټمبر، ۱۹۶۷ ز.) (هندي: अक्षय कुमार)، چې اصلي نوم يې **راجيو هاری اوم بهاتيا** دی، یو وتلي هندي فلم لوبغاړی دی.

## پخواني وختونه
اکشې کمار د هند هېواد د پنجاب ايالت د امرستر په یوه پنجابي کورنۍ کې د ۱۹۶۷ ع کال د سیپتامبر د میاشتې په ۹ مه زېږېدلی دی. د هغه پلار یو دولتي مامور وو. اکشې کمار د کوچنیوالی څخه د یو هنرمند په توگه په ځانگړي ډول د یو نڅاگر په توگه مشهور وو.

د دې نه وړاندې چې کمار د ممبی ښار ته ولاړ شي هغه د ډهلي د چاندني چوک (چیرته چې گڼ شمېر پنجابیان اوسي) په گاونډ کې اوسیده. هغه خپلي لومړنۍ زده کړې په ډان بوسکو ښوونځي کې ترسره کړې چي وروسته بیا د گورو نانک خالسا کالج ته ولاړ او په هغه ځای کې د جنپال سنگ سره په سپورتي ډگر کې برخه واخيسته. د تېکواندو په بخش کې د تور کمربند تر لاسه کولو وروسته، کمار د تايلنډ هیواد بنکاک ښار ته ولاړ او هلته یې د مارشل آرټ زده کړه تر لاسه کړه. هغه په تايلنډ کې د اشپز او گارسون په ډول کار کاوه.

## فلموگرافي

## داهم وگورئ
* د هندي فلمونو د نارينه لوبگرانو لړليک
* د فلمونو هندۍ لوبگرانې

## سرچينې

* تاند - د اکشي کمار په اړه لنډ معلومات، محمد رحیم 

وېشنيزه:هندي لوبگران
وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگران
د پارس‌ آباد ولسوالۍ

**پارس‌ آباد ولسوالۍ** د ايران د اردبيل ولايت یوه ولسوالۍ ده. د دغه ولسوالۍ پلازمېنه د پارس‌ آباد ښار دی.

## دا هم وگورۍ
* د ايران ولسوالۍ

## سرچينې

*  د ايران د ولايتونو گيتاشناسي اطلس ( )

وېشنيزه:د اردبيل ولايت
وېشنيزه:د ايران ولسوالۍ
باقر فرين

کيڼ|250px|بټنوک|باقر فرين
جنرال **باقر فرین** د مزار شریف په ښار کې زېږېدلی او لوی شوی دی .

## زده کړې
باقر فرین د مزارشریف د باختر لېسې تر ۱۲ ټولگي پورې زده کړې کړې دي . لوړې زده کړې يې د پخواني شوروي اتحاد په باکو ښار کې سرته رسولې دي . 

## دندې
له لوړو زده کړو نه وروسته يې لومړی د پلخمري د غوري سمټو په فابرېکه کې ، بیا یې د مزار شریف د سرې او برېښنا په فابرېکه کې دندې ترسره کړې دي . وروسته له دې يې د مزارشریف د نفت او غاز د تفحصاتو د ترانسپورت د مدیر په توگه دنده درلوده . بیا د مزار شریف د خاد کارمند شو . وروسته له دې په کابل کې د خاد د څلورمې (۴) ادارې رئیس شو او په وروستیو کې يې د دولتي امنیت وزارت د مرستیال په توگه دنده ترسره کوله .     

## سیاسي لاره
جنرال باقر فرین له سیاۍي پلوه ، کله چې زده کوونکی وو ، د شعله جاوېد غورځنگ (یا به گوند وو) غړی وو . د لوړو زده کړو پر مهال پرچمی وو . د ۱۳۵۸ ز کال د مرغومي تر شپږمې وروسته په دې خاطر چې روسي ژبه يې زده وه ، له شوروي سلاکارانو سره ډېرې نږدې اړېکي درلودل .

## د ډاکتر نجیب الله پرضد کودتاه کې لاس
جنرال باقر فرین د ۱۳۷۱ ل کال په وري میاشت کې د ډاکتر نجیب الله پرضد کودتاه کې کارنده برخه درلوده او یو له هغو جنرالانو څخه وو ، چې د کابل په خواجه رواش هوايي ډگر کې يې د دولتي امنیت وزارت له بل مرستیال جنرال یار محمد او د ځانگړي گارد له بولندوی جنرال سید اعظم سید سره په گډه د نظار شورا جهادي ډلو د راښکته کېدو لپاره اسانتیاوې چمتو کړې وې او بیا يې هغوی ته دستورونه ورکول ، چې کوم ځواکونه د ښار کوم ځایونه ونیسي . باقر فرین د زده کړیالۍ د کلونو پر مهال د محسنیان لنډ نوم (تخلص) درلود ، خو د گوند د واکمنۍ پر مهال يې لنډ نوم فرین شو . د نجیب الله د حکومت تر راپرزېدو وروسته يې بیا هماغه د محسنیان لنډ نوم غوره کړ ، خو کله کله بیا د (( باقر فرین محسنیان )) په ډول هم خپل نوم لیکي . 
ویل کیږي ، چې فرین د امنیت وزیر غلام فاروق یعقوبي له وژنې وروسته له ډېرو پیسو سره له کابل هوايي ډگره په الوتکه کې تاشکند ته تښتېدلی وو . د ده ځينې نور کودتاه چي ملگري له مزارشریف نه تاشکند ته تللي ول . جنرال باقر فرین پر ۲۰۱۰ ز کال د جرمني د هامبورگ په ښار کې په یوه گوندي غونډه کې ویلي ، چې «د نجیب الله پرضد کودتاه په اړه ځینې مستند فلمونه په انترنېټ کې خپاره شوي او د هغه مهال ځینې پېښې خپرې شوې دي ، خو زه داسې اسناد لرم چې که مې خپاره کړل ، نو نورې څېرې به هم افشا شي .» 

## اخځونه
# http://www.hezbe-watan.com/dokumente/Eterafe%20kodatachi%20ha.html
# http://www.youtube.com/watch?v=MN5BcKT1HV0&feature=share
# http://www.youtube.com/watch?v=gWnJmi5rH0Q

وېشنيزه:افغان جنرالان
وېشنيزه:د ۱۳۷۱ لمريز کال د کودتا غړي
وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي
وېشنيزه:د افغانستان د کمونيست پرچم ډلې سياستوال

وېشنيزه:افغان کمونيستان
وېشنيزه:د افغانستان د خلق د ډيموکراټيک گوند سياستوال
وېشنيزه:افغان کميونيسټي واکمنان
وېشنيزه:د افغانستان د خلق / پرچم د ډيموکراټيک گوند سياستوال
وېشنيزه:د افغانستان د پرچم ډلې سياستوال
وېشنيزه:د شورای نظار غړي
ال-۱۵۹ الکا

**ال-۱۵۹ الکا** (په چېکي گې: **Aero L-159 ALCA** ) له غږ نه کم د جټ یوه حربي الوتکه ده چی د مځکې هدفونو د منځه وړلو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي.د ال-۱۵۹ الوتکه کولای سی په شپه کی او د باران په وخت کی جگړه وکړي. دغه الوتکه کولای سی مځکی او هوایی هدفونو له منځه ورکړی. 
## تاریخ
د ال-۱۵۹ الکا حربی په ۱۹۹۴ کال کی طرح شوه. لمړي الوتنه یی په ۲.۸.۱۹۹۴ کی عملی شوه. په اوس وخت دغه الوتکه یوازې د چېک هوایی ځواک او هنگری هوایی ځواک په جگړیزو تجهیزاتو کې شامل دي. 
## وسلې
د ال-۱۵۹ الکا الوتکه کولای سی د ناټو د ستندرت وسلې ولری د وسلو وزن کولای سی ۲،۳۴۰ کلوگرامو ته ورسېږی. هره الوتکه ۶ توغندی یا بمبونه لری.

## سرچینې
*ژباړه

وېشنيزه:چېکي الوتکې
افغانان (آسټراليا)

350px|کيڼ|بټنوک|د نيو ساوت وېلز په باورک مړيستون کې د يوه افغان اوښبه ظريف خان هديره (۱۸۷۱ ز،-۱۹۰۳ ز،)
**افغانان** يا **غانز** د هغو اوښبانانو ډله وه چې له ۱۸۶۰ ز. نه تر ۱۹۳۰ ز. کال پورې د آسټراليا د لرو پرتو سيمو په موندنو کې د افغانستان نه د انگرېزانو سره تللي وه. که څه هم چې په ټوليزه توگه افغانان بلل کېدل خو په دغو کې ټول د افغانستان له هېواد نه نه وه راغلي؛ په دغو کې ځينې يې د برتانيوي هند د شمالي سيمو نه راغلي خلک هم وه چې د اوسني پاکستان برخه ده. همدغو راغلو افغانانو په آسټراليا کې د اسلام د دين په خپرولو کې اهمه ونډه درلوده.

د دغو افغانو اوښبانانو لومړنۍ ډله د ۱۸۶۰ ز. کال د جون په مياشت کې مېلبورن ته راورسېدل، دا يوه ۸ کسيزه ډله وه چې ۲۴ اوښان يې هم د ځان سره لرل. د دغو اوښبانانو سفر د ولز اېکسپېډيشن يا سفر په نامه يادېږي. تر دغه سفر دمخه هم افغانان آسټراليا ته راغلي وي او داسې راپورونه هم خپاره شوي چې آن په ۱۸۳۸ ز. کال کې د لومړنيو افغانانو جوپه آسټراليا ته راغلې وه چې هغه مهال د دوی سره اوښان نه ول. په هغه وخت کې د لرو پرتو سيمو د تگ راتگ يوازينۍنقليه اوښان وه او د دې سبب دا وه چې اوښانو د آسټراليا د بېدياني او وچ اقليم کې پرته له دې چې د اوبو او د خوړلو کومه ستونزه ورسره وي، سفر کولای شو چې همدا چاپېريال د اسانو او نورو څارويو لپاره ډېر يو ستونزمن چاپېريال وه. البته دا هغه مهال وه چې په آسټراليا کې موټر نه وه راغلي. نن هم د آسټراليا د اوښانو لوی شمېر د هماغو اوښانو پاتې شوونکي دي. که څه هم چې افغانانو د ليري واټن د تگ راتگ په سفررونو کې ډېره اهمه ونډه او مرسته کړې خو هماغه مهال هم د دوی سره د توکميز چلند له مخې بد سلوک کېده او د دې بد سلوک سبب د هغوی گروهه، د هغوی ظاهري بڼه او د لېږد رالېږد دوديزو کارکوونکو ترمېنځ کاري رقابتونه ول.
اوسمهال  د هماغو افغانانو د ياد د تازه کولو په پار د اډېلايډ او ډاروين د سيمو تر مېنځ چلېدونکی اورگاډی د غان په نامه يادېږي.

## د يادولو وړ خلک
د يادولو وړ افغانان او يا هم د افغانانو له زوزاتو نه 
* حنيفه دين
* دوست محمد

## دا هم وگورۍ
*افغان آسټراليايان

## سرچينې


*

## باندنۍ تړنې
* Bibliography on Camels and Cameleers at the Northern Territory Library.
* ''The Afghan Camelmen'' from South Australian History.
* ''Afghan Cameleers'' on ABC's George Negus Tonight.
* ''Pioneering Afghans'' from Bushmag. 
* ''Afghan cameleers and the colonial era'' from the Department of Foreign Affairs and Trade. 

وېشنيزه:د آسټراليا توکميزې ډلې
وېشنيزه:په آسټراليا کې اسلام
وېشنيزه:د آسټراليا تاريخ
وېشنيزه:اوښبانان
اېرو ال-۳۹ الباتروس

**ال-۳۹ الباتروس** (په چکي ژبه کی:**Aero L-39 Albatros**) د جټ د مشق یوه  پوځي الوتکه ده چی د پوځي پیلټانو د مشق کولو لپاره ور څخه کار اخیستل کېږي. دغه الوتکه  د پوځی هوایی عملیاتو لپاره هم کارېدلای سی. 
## تاریخ
د ال-۳۹ الوتکه په ۱۹۶۸ کال کی طرح شوه او لمړی الوتنه یی په ۴.۱۱.۱۹۶۸ کې عملی شوه. دغه الوتکه چی د ۱۹۷۰ کال څخه تر ۱۹۹۷ کال پوری جوړېده په ځانگری کی د وارشو ټرون د هوایی ځواکونو لپاره ټاکل کېده.  په ۱۹۷۷ کال کی د ال-۳۹ الوتکې افغانستان ته صادر شوي. د افغانستان هوایی ځواک دال-۳۹ الوتکې د ۱۹۷۷ کال څخه تر ۲۰۰۱ کال پورې کاراوه.

## سرچیتې
*   ژباړه

وېشنيزه:چېکي الوتکې
شاه جهان

**شهاب‌الدین محمد شاه جهان** چي د هندوستان دګورګاني (مغولی) امپراطورۍ پنځم واکمن بلل کیږي په 1592 زیږدیز کال کي دجنوري پر 5 نیټه وزېږېدی . دشاه جهان پلار جهانګیر اونیکه یې اکبر نومېدی چي پخپله زمانه کي دهند تر ټولو ستر واکمن وو. شاه جهان دخپل نیکه غوندي ډیر هنرپالونکی شخص وو اودخپلي واکمنۍ په دوران کي یې دخپلي ګراني میرمني په یاد دتاج محل غوندي یوښکلۍ ځای جوړ کړ چي نن ورځ هم دنړۍ په عجایبو کي شمېرل کیږي . ددې سربېره یې دهند په دهلي او لاهور غوندي لویو ښارونو کي یوشمېر ښایسته اوپه زړه پوري عمارتونه جوړ اوګټي اخیستني ته وسپارل .  

دشاه جهان دواکمنۍ رسمي دوره له 1628 زیږدیز څخه پیل او پر 1658 زیږدیز پای ته رسیږي . په یاده دوره کي شاه جهان دهند هیواد ته دومره پرمختګ ورکړ چي په سیمه کي یې د چین او شاوخوا هیوادونه هم شاته پرېښودل .

شاه جهان دخپل سلطنت په دیرش کلنه دوره کي مذهبي ازادۍ اود هند هنري پرمختګ ته بې حده ژمن وو . نوموړی ترخپلي واکمنۍ مخکي دممتازمحل په نامه یوې مېرمني باندي مین او واده یې ورسره وکړ . ممتازمحل له شاه جهان سره اتلس کاله ژوند تېر کړ اوپه یادوه موده کي ددوی څورلس زامن پیدا سول . پرشاه باندي خپله مېرمن دومره ګرانه وه چي په هر سفرکي به یې ورسره بېول اوکله چي په 1631 زیږدیز کال کي هغه وفات سول شاه جهان یې په یاد کي دتاج محل په نوم لوی عمارت جوړ کړ .

دشاه جهان کورنۍ په دې ډول ده :

دنوموړي مور جګات ګوسین اوپلار یې جهانګیر نومېدی . څلور مېرمني یې د قندهاري بیګم، ممتازمحل، اکبرابادی بېګم او عزالنساء بېګم نومېدې (دغه لمړۍ قندهاری بېګم یې د افغانستان په کندهار ولایت کي پیدا سوې ده) . او اولادونه یې عبارت وه له

* جهان‌آرا بیگم
* دارا شکوه
* شاه شجاع
* روشن‌آرا بیگم
* اورنگ‌زیب
* مراد بخش
* گوهرآرا بیگم   ...... او نورو څخه

شاه جهان په 1658 زیږدیز کال کي له یوسختي ناروغی سره مخ اود زامنو ترمنځ یې دواک پر سر شخړي رامنځ ته سوې چي په پایله کي اورنګزیب پرخپلو وروڼو غښتلی سو اوپلار شاه جهان یې هم له واکمنۍ څخه لیري او زندان ته واچاوه .

زندان ته ترتګ وروسته شاه جهان یوازي اته کاله نور ژوند وکړ اوپه 1666 زیږدیز کال کي دجنوري پر22 نیټه وفات سو .
وېشنيزه:مغولو پاچايي
جلال الدين محمد اکبر

**جلال الدین محمد اکبر** یا **اکبر اعظام** د نصرالدین همایون زوي، مشهور فاتخ او د مغولو دریم حکمران وو چي د مغولو پاچایی یی پراخ کړ. 

## د اکبر اعظام حکومت
جلال الدین محمد اکبر په ۱۵۵۶ کال کی د شاهی پر تخت کښیناست. په دی وحت کی یوازې پنجاب د مغولو امپراطوری په لاس کې وو. په ۱۵۶۰ کال کی د مغولو اردو پر جاپور او جودپور برید وکړ.

وېشنيزه:مغولو پاچايي
سوخوی سو-۲۴

**سوخوی سو-۲۴** (په روسي کې:**Су-24**) د جټ برید کونکی او څارونکی شوروی (روسی) الوتکه ده چې د حرکت وړ وزرونه لری. دغه الوتکې څخه د مځکنې هدفونو د منځه وړولو لپاره کار اخیستل کېږي. 
## تاریخ
د سوخوی سو-۲۴ برید کونکی الوتکه په ۶۰ کلو کې طرح شوه. لمړی الوتنه یی په ۲.۷.۱۹۶۷ کې ترسره شوه او په ۱۹۷۱ کال کې شوروی پوځ د دغی الوتکې څخه په رسمی په ډول د ۱۹۷۲ کال کې کار واخیست.  په ۸۰ کلو کې د سوخوی سو-۲۴ الوتکه د نژدې ختیځ او افریکایی هېوادونو ته صادر شوه. په اوس وخت کې دغه الوتکې د روسیې، سوریې، ایران، اوکرایین او لیبیا په جگړیزو تجهیزاتو کی شامل دی.
شوری اتحاد تقریبًا ۱۴۰۰ د سو-۲۴ الونکې جوړې کړې. دغه الوتکې په ځانگړی ډول د شوروی پوځ لخوا کارېدلې. د ایران – عراق د جگړې په وخت کی شوروی اتحاد ۳۰  الوتکې عراق ته صادرې کړې. په ۱۹۹۱ کال کی کله چي  د خلیج لمړنی جگړه پېل شوه نو عراق خپل الوتکې ایران ته ولېږل او ایرانی پوځ دغه عراقی الوتکې ضبط کړې.

وېشنيزه:سوخوی الوتکې
اېف-۱۴

**اېف-۱۴ ټامکټ** (په انگريزي:**F-14 Tomcat** )  جټ د متحرکو وزرونو لرونکې او بريد کونکي ښکاري الوتکه ده چې د سمندري، مځکنې او هوايي هدقونو د منځه وړولو لپاره کارېږي. امريکايي سمندري ځواک دغه ښکاري الوتکه د ۱۹۷۴ کال څخه تر ۲۰۰۶ کال پورې د پوځي او څارونکو عملياتو لپاره  کارولې. په اوس وخت کې دغه الوتکه يوازې د ايران د هوايي ځواک لخوا کارېږي. 
## تاريخ
د اېف-۱۴ ټامکټ ښکاری الوتکه په ۷۰ کلو کې طرح شوې. لومړۍ الوتنه يې په ۲۱.۱۲.۱۹۷۰ کې ترسره کړې. امريکايي سمندري ځواک د دغې الوتکې څخه په رسمي ډول د ۱۹۷۴ کال راهسی کار اخلي. په ۱۹۷۶ کال کې اېف-۱۴ الوتکه ايران ته صادره شوه.  د تروڼ له مخې امريکا هم عصري د فينکس رهبري شوی توغندی ايران ته ورکړی.

وېشنيزه:امريکايي الوتکې
اېف-۱۵

**اېف-۱۵ ایگل** (په انگرېزي گې: **McDonnell Douglas F-15 Eagle**) د جټ یرغل کونکي ښکارې الوتکه ده چې د هوایی هدفونو د منځه وړولو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. د اېف – ۱۵ عصري موډلونه کولای سی پر مځکنې هدفونو هم برید وکړي. امریکایی هوایی ځواک دغه ښکاری الوتکه د ۱۹۷۴ کال راهیسی کار اخلی. په ۱۹۷۷ کال کې اېف-۱۵ الوتکه اسرائیل ته صادره شوه. اسرائیلی هوایی ځواک په اوس وخت کی ۷۵ د اېف-۱۵ الوتکې لري. په ۱۹۸۱ کال کې د اېف-۱۵ الوتکه جاپان او سعودی عربستان ته صادره شوه.

## عکسونه

File:F-15A first prototype 2.jpg|
File:Two JASDF F-15J take off in formation.JPEG|جاپانی هوایی ځواک
|
File:Japan Air Self Defense Force F-15.jpg|جاپانی هوایی ځواک
File:Eagle operators.png|د اېف-۱۵ استعمالونکی هېوادونه
|

File:F-15I Ra'am.jpg| اسرایئلي هوایی ځواک

File:IAF F-15I.jpg|اسرایئلي هوایی ځواک

File:F-15 Eagle Cockpit.jpg|د اېف-۱۵ پلټی کاپین
|
File:F-15 Eagle.ogv|فلم

|


وېشنيزه:امریکایی الوتکې
عنزه

**عنزه توغندۍ** (په اردو: *عنزه ميرائل*) د مځکې څخه هوا ته لنډ واټن ويشتونکي لاسي راکټي سیسیم دی چی د هليکپترونو، الوتکو او نورو هوايي اهدافو د منځه وړلو لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي. نوموړي راکټي وسله په پاکستان کی د پنجاب په ولايت کی د کہوٹہ ریسرچ لیبارٹریز لخوا د ۱۹۸۹ کال څخه راهیسی جوړېږي. په اوس وخت کی عنزه توغندۍ د پاکستانی پوځ، مالازيایی پوځ، نصری مخالفینو ځواکونو او طالبانو په لاس کی ده. 
## پېژندنه
***عنزه ۱** په ۱۹۸۹ کال کی د پاکستانی پوځ لپاره طرح او جوړ شو. نوموړي وسله په حقيقت کی د روسی راکټي سیستم (SA-7) یو کاپي دی. عنزه ۱ په پاکستان کی د ۱۹۸۹ کال څخه تر ۱۹۹۸ کال پورې جوړېده او په دی وخت کی تقریبا ۱۰۰۰ راکتړنه جوړ شوي وو. 
***عنزه ۲** د مځکې څخه هوا ته یو راکټي سیستم وو چی د ۱۹۹۴ کال څخه تر ۲۰۱۲ پورې جوړېده. نوموړي وسله د پاکستان او چین په همکاري کی جوړه شوي وه. نوموړي وسله انفرا ریډ رهبری شوي سیستم لري او واټن ویشتونکي یی د ۵۰۰ مترو څخه تر ۵۰۰۰ مترو پورې دی.  تر ۲۰۱۲ کال پورې ۱۶۵۰ راکټونه جوړ شوي وو.
***عنزه ۳** د عنزه ۲ عصري شوي راکټي سیستم دی چی ۲۰۱۲ کال څخه راهيسی جوړېږي.   

وېشنيزه:پاکستاني وسلې
وېشنيزه:د الوتکې ویشتونکي توغندی
بکتر شکن

**د بکتر شکن توغندی** (په اردو:*بکتر شکن* *میزائل*, په چینایی:*红箭-8*)د ټانک ماتونکی یوه پاکستانی توغندی ده چی د ټانکونو او زره داره موټرونو د منځه وړولو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. دغه توغندی په حقیقت کې د 红箭-8 - *سور غشي* چینایی توغندی دی چې په پاکستان کی د لائسنس په اساس جورېږی.  

وېشنيزه:پاکستاني وسلې
وېشنيزه:شوبلې ضد وسلې
زړه گراف

بټنوک|325px|د يوه ۲۶ کلن نارينه، د ۱۲ ليډونو الېکټروکارډيوگرافي.
**زړه گراف** يا **الېکټروکارډيوگرافي** *(په انگرېزي: Electrocardiography)* (**اي سي جي** يا **اي کې جي** د الماني *الېکټروکارډيوگرام* لنډون) د وخت په يوې ټاکلې مودې کې په ټټر او د بدن په نورو برخو کې د زړه د برېښنايي بهير د کچې موندنې کړنې او د همدغې کړنې تعبير ته وايي. دغه کړنه د الېکټرودونو، چې په بدن پورې نښلول کېږي، او د يوې باندنۍ الې په مرسته چې برېښنايي چارجونه د کاغذ په مخ کاږي ترسره کېږي. هغه ثبت شوی گراف چې د همدغې عمليې نه وروسته لاس ته راځي د **الېکټروکارډيوگراف** په نامه يادېږي او هغه کاغذ چې همدا گراف پرې کښل شوی وي **الېکتروکارډيوگرام** بلل کېږي.

د دې نومونې آرپوهه دا څرگندوي چې همدا لغت د يوناني ژبې د "الېکټرو"، "کارډيو" او "گراف" د وييونو يو تړنگ نوم دی چې "الېکټرو" د "برېښنايي کړنو"، "کارډيو" د "زړه" او "گراف" د "کښلو" په مانا دی.

اکثراً اي سي جي په انسانانو کې د زړه اړونده تشخيصي کتنو او يا هم په انساني زړه باندې د څېړنو په بهير کې کارېږي، خو په ژويو کې هم د ساينسي څېړنو په موخه کارېدای شي.

## سرچينې
‎
هريپور (پاکستان)

کيڼ|250px|بټنوک|د هريپور ښار
هريپور د خيبر پښتونخوا په شمالي برخه کې د هزاره ډويژن لومړنی صنعتی ښار دی چې اکثره صنعتي پارکونه يې د حطار په نامه انډسټريل اېريا ده. د هریپور سیمه وروسته د ایبټ اباد نه د صوبی یو تر ټولو زرغونه سیمه چی گڼ څنگلونه د اوبو ډیمونه او صنعتی پارکونه لری چی د سیمی ښکلا یی څو چنده کړی. په هریپور کی د آسیا په سطحه لوی د اوبو د بریښنابند چی د تربیله ډیم په نامه یادیږی په تحصیل غازی کی واقع ده.د سنټرل جیل په نامه مشهوره بندیخان لری چی د ریلوی روډ په څو کیلومتری کی واقع ده. او د خانپور په نامه پو ښکلی ډیم لری چی خلک پکی لامبی او هم د برق په جوړولو کی مهم رول لری.د سیمی په سظحه لوی روغتون لری چی د هر ډول مریضانو وړیا معاینه پکی کیږی.
هریپور پخوا د ایبټ اباد ضلع سره يه یونوم یادیده چی بیا وروسته بیله ضلع شوه.شاهراه ریشم له هریپور ایبټ اباد،مانسهری او گلگت څخه تیریږی او تر چین پوری رسیږی.
په هریپور کی میشته قومونه عبارت دی له پښتانه،اعوان،مغل،قریشی او ځینی نور. پښتانه له دود سره سم د ضلع په غرنیو سیمو کی اوسیږی.
دافغان مهاجرینو یو لوی تعداد د هریپور د نفوس یوه برخه ده چی د نوموړی علاقی په کاروبار کی مهم رول لری. او د سیمی سره بی دریغه مینه لری.
د اوسیدا څو لویی کالونی لری چی عبارت دی له tip کالونی Kangra کالونی او khalabut کالونی.
مېبېندازول

**مېبېندازول** *(په انگرېزي: Mebendazol)* يو بېنزيميدازول درمل دی چې د جانسن فارمسۍ شرکت لخوا د **وېرموکس**، **اووېکس**، **انټي اوکس** او **پريپسېن** سوداگريزو نومونو جوړېږي. دا درمل د جينجيانو د ناروغيو په درملنه کې کارېږي چې په دغو کې د ستن وزمه چينجيانو، گردي چينجيانو، اوږده چينجيانو، چنگک وزمه چينجيانو او قمچين وزمه چينجيانو ناروغيو درملنې شاملې دي.

وېشنيزه:درمل
مېترونيدازول

**مېترونيدازول** () *(په انگرېزي: Metronidazole)*يو نيترواميدازول انتيبيوتيک درمل دی چې په ځانگړې توگه د انېروب باکټريا او پروټوزوا په سبب د رامېنځ ته شوو انتاني ناروغيو درملنې کې کارېږي. مېترونيدازول د پروټوزوا ضد، باکټريا ضد او امېب وژونکی ځانتياوو نه برخمن دی. دا گولۍ د کلوسټرېډيم ډيفيشايل باکټېريا په معتدلو انتانونو کې د لومړۍ خوښې درمل گڼل کېږي. په امريکا کې دغه گولۍ د فېزر درمل جوړونکې کارخانې لخوا د فلاجېل په نوم جوړېږي. د سانوفي اوېنتيس د درمل جوړونکو لخوا د ټولې نړۍ لپاره د فلاجېل په نوم صادرېږي، په پاکستان او بنگله دېش کې، دا درمل د نيداجيل په نامه د سټار ازمېنتونونو لخوا بازار ته راوځي. په تايلنډ کې همدا درمل د مېپاجېل په نامه، د تاي ناخورن پاټانا فابريکې لخوا جوړېږي. په برتانيه کې د مېلفارم او الموس د فارمسي کارخانو لخوا هم دا انتيبيوتيک بازار ته راوځي. د مېترونيدازول درمل د لومړي ځل لپاره په ۱۹۶۰ ز. کال کې جوړ شول.

همداراز د فنگېټنگ تومورونو (**اناباکټ**، کېمبرېج روغتياساتنې اسانتياوې) او روزاسيا (**روزېکس** او **مېتروجېل** د گالدرما کارخانې لخوا) د جلدي ناروغيو په درملنه کې د مېترونيدازول جېل نه گټه اخيستل کېږي.

## سرچينې
‎

وېشنيزه:انتي بيوتيکونه
مېگ ۲۵

**مېگ ۲۵** (په روسی کې: **МиГ-25**) د جت له غږ نه زیات یوه شوروي (روسي) برید کونکي ښکاري الوتکه ده چې د ۱۹۷۰ کال څخه تر ۱۹۸۵ کال پورې جوړېده. دغه ښکاري الوتکه د دښمن الوتکو د منځه وړولو او څارونکي عملیاتو لپاره کارېږي. د مېگ ۲۵ الوتکه کولای سی څلور رهبري شوي توغندی ولري او چټکتيا (سرعت) یی ۳،۲۵۵ كيلو متره په ساعت کې ته رسېږي. په اوس وخت کی دغه الوتکه د روسیي، سوریي، الجزایر ، ترکمنستان او قزاقستان په جگړیزو تجهیزاتو کی شامل دی. د ایران-عراق د جگړې په وخت کی د مېگ ۲۵ الوتکې عراق ته صادرې شولې. په دی وخت کي تقریبًا ۱۴ د مېگ الوتکې نسکورې شوې. د خلیخ د لمړی جکړې په وخت کې امریکایی ځواک ۲ د مېگ الوتکې نسکورې کړلې. د ایران سرچینې په مطابق عراق څو الوتکې ایران ته ولېږل. په ۲۰۰۳ کال کې کله چې عراق د امریکایی پوځ لخوا نیول شو نو امریکایی عسکرانو ۲ د مېگ ۲۵ الوتکې د عراق په دښته کې پیدا کړلې.

وېشنيزه:د میگ الوتکې
مېگ ۲۳

**مېگ ۲۳** (په روسي کې: **Микоян и Гуревич МиГ-23** ) د جېټ د متحرکو وزرونو لرونکې او برید کونکې ښکاري الوتکه ده چې د ۱۹۶۸ کال څخه تر ۱۹۸۵ کال پورې په شوروي اتحاد کې جوړېده. په اوس وخت کې دغه ښکاري الوتکه یوازې د سوېلي کوريا، الجزایر،اېتوپیا، سوریې په جگړیزو تجهیزاتو کې شامل دی. 
## تاریخ
د مېگ ۲۳ ښکاري الوتکه په ۱۹۶۵ کال کې طرح شوه. لمړي الوتنه یی په ۱۰.۶.۱۹۶۷ کې ترسره شوه. شوروی پوځ د دغې الوتکې څخه په رسمی په ډول د ۱۹۷۰ کال کې کار واخیست  په دی کال کې هم لمړي الوتکې چکوسلواکیا، کوبا او  آنگولا ته صادر شوې.
## مېگ ۲۳ په افغانستان کې
د افغانستان هوایی ځواک  د ۱۹۷۹ کال څخه تر ۱۹۸۹ کال پورې د مېگ ۲۳ الوتکې کارولې. مگر د دغو الوتکو چلونکی د شوروی د پوځ ځخه ول. د دغو الوتکو څخه د افغانستان د سرحد د څارلو لپاره کار اخیستل کېدلې. په ۱۹۸۷ کال کې د مېگ ۲۳ د پاکستان سرحد ته نژدې یوه پاکستاني الوتکه  نسکوري وکړه. په ۱۹۸۸ کال کې یوه د مېک ۲۳ الوتکه د ایران سرحد ته نژدې ایرانی هلیکوپرونه  نسکوري وکړه.
## د مېک ۲۳ وسلې
د مېک ۲۳ په الوتکه کې یو د ۲۳ م.م. ماشیندار نصبېږي. هر الوتکه کولای شي پینځه  رهبري شوي توغندی ولري. دغه الوتکه کولای شي هم پر مخکنی هدفونو برید وکړي. 
 

وېشنيزه:مېگ الوتکې
الماس

**الماس** یوه قیمتي ډبره ده. دا د کاربن یو ډول دي چې داخلی کریستالی شبکه  یی ځانگړۍ شکل لری او د دی لپاره الماس  د ډبرو څخه تر ټولو سختی ډبره ده. الماس لوړ د حرارت د انتقال قابلیت لری.
## بریلانت
د حکاکۍ دپروسې وروسته چی دالماس دپاره خپلې ځانگړتېاوی لری ٫ الماس بيخی يو  بل شکل تر لاسه کوی او د بريلانت (   فرانسوی کلمه ه چی د ځليدونکې مانا لری ) په نامه ياديږی. ريلانت کولای شو دالماسو دغمې پنامه هم يادکړو. دبريلانت غمې ارزښت دڅلور سی له مخی يانی دترسره شوو حکاکی کارونو دڅرنگوالې ٫ شفافيت، رنگ او قراط چی وزن ئی ښئی ٫ ټاکل کيږی.    

وېشنيزه:قيمتي ډبرې
اندروجن

**اندروجن**، چې د **اندروجېنېک هورمون** يا **ټېسټويد** په نامه هم يادېږي، د نارينوو جنسي هورمون او فعالو بيالوژيکي موادو څخه گڼل کېږي. دا د هر يوه نيوټرال يا ساينتېټېک مرکب، چې اکثراً يو سټيرويډ هورمون وي، يو غير سوداگريز نوم دی او د نارينه شمزۍ د ظاهري خواصو د ودې او ساتنې کنټرول او پارېدنه د دغه هورمون د رېسپټورونو سره تر تړلو وروسته رامېنځ ته کوي. 

## دا هم وگورۍ
* د سټيرويډ لنډونونو لړليک
* اندرولوژي
* انټي اندروجن
* اېنډوکراين غونډال

## سرچينې

وېشنيزه:اندروجنونه
پنجاب ولسوالۍ

**پنجاب** د باميان ولايت يوه ولسوالۍ ده چې د 2010 کال د اټکل له مخی 300’66 وګړې لري.