open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
زړه لېونی دی

***زړه لېونی دی*** (په هندي: दिल तो पागल है(دل توپاګل هې)) د هند د هندۍ ژبې يو رومانټيک او سندريز فيلم دی چې د ياش چوپړا په ډايرکټرۍ‌جوړ شوی. دا فيلم د څو ډانس کوونکو په اړه دی چې د پروګرامونو چمتو کولو لپاره تمرین کوي. د فيلم مرکزي لوبغاړي شاهرخ خان، کريشما کپور، مادوري ډيکشيت او اکشې کومار دي.

دا د باليووډ لومړنی فيلم دی چې د اروپايي هېواد المان په زرغونې او موډرنې سيمې بادن-بادن کې يې صحنې ډکې شوي. دا فيلم د کال دويم ترټولو لوی خرڅ شوی فيلم شو چې ډېری جایزې يې وګټلې.
## کيسه
راهول (شاهرخ خان) او نيشا (کريشما کپور) د ډانس يوې لويې ډلې کارکوونکي دي. دوی دوه ډېر ښه ملګري دي خو نيشا په پټه پر راهول مئينه وي.
## لوبغاړي
* شاهرخ خان د راهول په نوم
* مادوري ډيکشيت د پوجا په نوم
* کريشما کپور د نيشا په نوم 
* اکشې کومار د اجې په نوم
## توليد
شاهرخ خان د ياش چوپړا سره په څلورو فيلمونو کې کار کړی او دا فيلم د دوی د همکارۍ دويم فيلم دی.  
## د سندرو نوملړ

## پلور
دې فيلم په ټوله نړۍ کې ۵۸ کروړه هندي روپۍ وګټلې چې په دې سره د ۱۹۹۷ زېږديز کال دويم ډېر پلورل شوی فيلم وبلل شو. همداراز په هند کې او هم په بهر کې د بلک باسټر په نوم ونومول شو.

## سرچينې
ضياء الرحمن

شهید **ضياء الرحمن** چي بشپړ نوم یې **ضیاءالرحمن ضیاء** وو، يو افغان سرتېری وو چي د کابل ولایت په موسهي ولسوالۍ کي یې نړۍ ته سترګې پرانیستې. ښاغلي ضياء الرحمن  په تورخم کي د پوله‌ساتو ځواکونو ترڅنګ دنده تر سره کول. هغه د ۲۰۲۵م کال د فبروري پر ۲۱مه نېټه د تورخم په جګړه کې په شهادت ورسېد.

## دا هم وګورئ
*طالبان
*د ډيورنډ کرښه
## سرچينې
نعمت الله هروي

**نعمت الله هروي** یا **نعمت الله**؛  د مغل امپراتور جهانګیر په دربار کي یو تاریخ لیکونکی وو، چي د افغانانو په اړه یې په فارسي ژبه یو تاریخي اثر *مخزن افغاني*  ولیکه. نوموړي د مغولو په دربار کي یو لیکونکی وو، او د افغانستان له هرات سره یې اړه درلوده.  

د کتاب اصلي مواد د هیبت خان په نوم شخص لخوا چمتو سوي وه، چي نعمت الله بیا د هغه تر سرپرستۍ لاندي په ۱۶۱۲ کال کي تالیف کړ. د کتاب اصلي مواد وروسته *د تاریخ خان جهاني مخزن افغاني* په نوم خپاره سول. د دواړو کتابونو لومړۍ برخه سره ورته ده، خو وروستۍ برخه یې د جهان لودي اضافي تاریخ لري.

د نعمت الله کتاب د پښتنو د اصل په اړه د دودونو یوه لویه سرچینه ګڼل کیږي، او په بنګال کي د پښتنو واکمنانو، معاصرو پیښو او د پښتنو حکایتونه هم تر پوښښ لاندي راولي. نوموړي افغانان په درو لویو نسبونو ویشلي دي: بیټني ، سارباني او غرغښت، خو د نن ورځي د پښتنو د څلورم کنفډراسیون کرلاڼي څخه یې د کومي قبیلې یادونه نه ده کړې. دا چي نعمت الله د پښتنو له نورو ختیځو قبیلو سره چنداني اړیکي نه درلودې نو ځکه یې یو شمېر لیکوالان کتاب ته د اصلي سرچینې په توګه نه ګوري، بلکي ځیني معلومات یې غلط ګڼي.
د جنوبي سندره

**د جنوبي سندره** () ایا 1946 امریکایی ژوندی چلند / متحرک شوي میوزیک کرمي فلم دی چې د هال ډیزني لخوا رامینځته شوی، او د واټ ډیزني لخوا رامینځته شوی دی. د دغه فلم د بیارغونې په موده کې د متحده ایالاتو د متحده ایالاتو ایالت کې د متحده ایالاتو د کورنۍ جګړې له پای او د غلامۍ د لېږلو وروسته د امریکایی تاریخ حالت ترسره کیږي. کیسه اوه کلن جاني (بوبي ډیسټال) تعقیبوي) څوک چې د خپلې انایلییل واټسن) کښت څخه لیدنه کوي د اوږدې مودې لپاره. جاني بایرسټ د برعکس خرگوش (Le)، بک فاکس، او باسکټ او باسکټ او سټیټ او بیرټ په اوریدو کې د هغه د کیسې په اوریدو کې خوښۍ اخلي. جاني له داسې کیسې څخه زده کوي چې څنګه د هغه ننګونو سره مبارزه وکړي چې هغه د کښت په اړه ژوند کولو پرمهال تجربه کوي.

وېشنيزه:امریکایی فلمونه
وېشنيزه:انیمیشن فلمونه
کنفدراسيونونو نوملړ

دا د نړۍ د بېلابېلو دورو او بېلابېلو هېوادونو د کنفدراسيونونو يا د د **نړۍ د همغړو هېوادونو نوملړ** دی.
## د نړۍ ايالتي کنفدراسيونونه
Includes confederations of confederations:
یافا

**یافا** د فلسطین یو له پخوانیو او مهمو تاریخي ښارونو څخه دی. دا ښار نن ورځ د اسراییلو د اداري وېش له مخي د مدیترانې سمندرګي په ختیځ ساحل کي د اسراییلو د تل ابیب-یافو ښاروالۍ دننه پروت دی. یافا د بیت المقدس له لویدیځ څخه شاوخوا ۵۵ کیلومتره واټن لري. نن ورځ دا ښار شاوخوا 60,000 تنه نفوس لري، چي ډیری یې یهودیان دي، او د مسلمانانو او عیسویانو یو عرب لږکي هم پکښي مېشت دي.    

د یافا ښار کنعانیانو په څلورمه زیږدیزه پېړۍ کي رامنځ ته کړ، او له هغه وخت راهیسي دا د سیمې لپاره یو ستر سوداګریز مرکز وو. د تاریخ په اوږدو کي د فلسطین ساحل وخت پر وخت د نفوسو ډېرېدلو شاهد وو، چي په سیمه کي یې تر ټولو ښه استوکنځای د یافا غونډۍ ګڼل کېده. دا ښار په لرغونو وختونو کي پرله پسې وده وکړه، او د فرعونانو، آشوريانو، بابليانو او یوناني واکمنیو او هڅوبونو سره یې ډیري نژدې اړیکي درلودې، څو چي په اخر کي د روم او بازنطیني واکمنۍ تر سرپرستي لاندي سو، او اوسیدونکي یې د لومړنیو خلکو څخه وه چي عیسویت یې ومانه. کله چې اسلامي لښکري فلسطین ته ننوتې ، عمرو بن العاص په هماغه کال کي چي عمر بن الخطاب بیت المقدس فتح کړ، نوموړي یافا لاسته راوړه. د عثماني دورې په ترڅ کي یافا په ځانګړې توګه په ۱۸۸۵ کال کي د لومړۍ ښاروالۍ شورا جوړه رامنځ ته کړه.  

دا ښار د مدیترانې سمندرګي په ختیځ ساحل کې یو ځانګړی طبیعي موقعیت لري، چي د ۳۲.۳ درجو شمالي عرض البلد او ۳۴.۱۷ درجو ختیځ طول البلد په تقاطع کي پروت دی، او طبیعي عواملو یې د سیمي په جوړولو کي زیاته مرسته کړي، چي له همدې امله دا د فلسطین د لویدیځو دروازو څخه یوه دروازه ګڼل کیږي، او له اړخه یې فلسطین د مدیترانې حوزې له هیوادونو ، اروپا او افریقا سره نښلي. د یافا بندر د نړۍ یو له پخوانیو بندرونو څخه بلل کیږي، او له 4,000 کلونو څخه زیات وخت د سوداګریزو بېړیو جوګه پاته سوی دی. خو د ۱۹۶۵ کال د نومبر په ۳مه د یافا بندر د لویو کښتیو پر مخ وتړل سو، او پر ځای یې د اشدود بندر د بدیل په توګه وکارول سو. یافا بندر ددې سره سره بیا هم د کب نیولو، کوچنیو کښتیو او سیاحتي کښتيو یو ځانګړی ځای ګڼل کیږي. 

یافا نن ورځ د تل ابیب څلور دویمه درجه ښارګوټي په ځان کي رانغاړي. دا ښار ۱۲ سیمې لري، چي په هغوی کي یې درې په عربانو پوري اړه لري. 

په ۱۹۴۹ کال کي د اسراییلو حکومت پریکړه وکړه چي د یافا او تل ابیب ښارونه له اداري پلوه د "تل ابیب-جافا ښاروالۍ" په نوم د ښاروالۍ په نوي جوړښت کي سره یوځای کړي. دا پریکړه وروسته له هغه وسوه چي د ښار ډیری نښي بدلي سوې، او د یهودي سازمانونو لخوا د اپریل په ۲۶، ۱۹۴۸ کي د "ډرور عملیاتو" په نوم سیمه یهودي مېشه وګرځېدل.
پر هند د احمد شاه بابا لښکرکشي

ستر درشل احمد شاه بابا د اتلسمي پیړۍ په نیمایي کي د مغلو د امپراتورۍ له ړنګیدو وروسته د ۱۷۴۸ او ۱۷۶۷ کلونو ترمنځ په ټولیزه توګه اته ځله د هند په نیمه لویه وچه کي سوبي وکړې.

د نوموړي جګړو په هند کي د مسلمانانو له کړاو سره تړاو درلود چي د مرهټه قومونو د تیري له لاسه یې افغانانو ته د مرستي سترګي اړولي وې، خو د جګړو یادي لړۍ په هند کي شته سیاسي بحران نور هم پسي ژور کړ، او تر احمدشاه بابا وروسته انګرېزانو ته د تاړاک لاري پرانیستل سوې.    

## پر هند د یرغلونو موخي

احمد شاه ابدالي له ۱۷۴۸ څخه تر ۱۷۶۷ پوري اته ځله پر هند باندي یرغل وکړ. د نوموړي ددې جګړو موخه په هند کي د مسلمانانو د مخکني برم بیا راژوندي کول او له مرهټه قومونو څخه د هغوی خلاصون ګڼل کېدی، ترڅو د لوی افغانستان په ختیځ کي یا خپله افغانان او یا هم د هغه ځای مسلمانان د هند سیاسي تشه ډکه کړي.
اندلس

**اندلس** د ایبیریا په ټاپووزمه کي د مسلمانانو تر واکمنۍ لاندي سیمه وه، چي اوسنی پرتګال او د اسپانیا لویه برخه پخپل ځان کي رانغاړي. دا نوم هغو مسلمانو  ایالتونو ته کارول کېده چي د 711 او 1492 ترمنځ په بېلابیلو وختونو کي ددوی تر قابو لاندي وې. 

د سیاسي او فوځي ځواک په توګه یاده سیمه د اموي واکمنۍ پر مهال د مسلمانانو تر بریدونو لاندي راغله، چي پیلامه یې د ولید بن عبدالملک له زمانې وسوه. دلته د ۷۵۰او ۹۲۹ کلونو ترمنځ د قرطبې امارت، له ۱۰۰۹ څخه تر ۱۱۱۰ پوري ملوک الطوایف، له ۱۰۸۵ څخه تر ۱۱۴۵ پوري اموي واکمني، له ۱۱۴۰ څخه تر ۱۲۰۳ پوري دویم ملوک الطوایف، له ۱۱۴۷ څخه تر ۱۲۳۸ موحد خلافت او په پای کي له ۱۲۳۸ څخه تر ۱۴۹۲ پوري د غرناطه واکمني شتون درلود، چي وروستی مسلمان واکمن یې سلطان ابوعبدالله زغل وو، او دده له سقوط سره د مسلمانانو واکمني په اندلس کي بشپړه وپرځېدل. د قرطبې د خلافت پر مهال د قرطبه ښار د مدیترانې حوزې، اروپا او اسلامي نړۍ یو له مخکښو کلتوري او سوداګریزو مرکزونو څخه ګڼل کېدی. هغه لاسته راوړنې چي اسلامي او لویدیځ ساینس ته یي پرمختګ ورکړ، د اندلس له جغرافيې څخه منځته راغلي دي، لکه د مثلثاتو په برخه کي د ( جابر بن افلح )، د ستورپوهني په برخه کي د ( الزرقلي )، د جراحۍ په برخه کي د ( الزهراوي )، د درمل جوړوني په برخه کي د ( ابن ظهر ) او زراعت په برخه کي ( ابن بسال او ابو الخیر الاشبیلي ) پرمختګونه چي بیلګي یې نن ورځ هم په تاریخ کي په لیکلې بڼه شتون لري. اندلس پخپل وخت کي د اسلامي او عیسوي نړۍ ترمنځ د کلتوري او علمي تبادلي لپاره یو مهمه لاره وه.  د خپل تاریخ په اوږدو کي د مسلمانانو دې واکمنۍ د شمال له عیسوي سلطنتونو سره زیات وخت په شخړه کي نښتی وو. 

په دیارلسمه پیړۍ کي د جنوب ډیره برخه د مسلمانانو د پرله پسې غفلت له امله په چټکۍ سره د عیسوي واکمنۍ لاندي لاسونو ته ولوېده، او غربي اندلس، د ګوادالکویر دره او ختیځ اندلس د پرتګالي، کاستیلین او اراګوني واکمنیو تر واک لاندي راغلل. ددوی تر نیولو وروسته د غرناطې امارت چي د ایبیریا ټاپووزمي په اوږدو کي د یوازیني پاته مسلمان دولت په توګه پاته وو، په ۱۴۹۲ کي د خپلي ناتوانۍ له امله کاتولیک پاچاهانو ته تسلیم سو.
## سرچينې
مفتي نور ولي مسيد

**مفتي نور ولي مسيد** يا **نور ولي محسود** چي د **ابو منصور عاصم** په نامه هم پېژندل کيږي، د پاکستاني طالبانو (ټي‌ټي‌پي) ۴م امير دی. مفتي نور ولي مسيد د ۱۹۵۸م کال د جون پر ۲۶مه نېټه د جنوبي وزيرستان په تیارزه سيمه کي نړۍ ته سترګې پرانیستې.

## دا هم وګورئ
## سرچينې
هېرکليس (۱۹۹۷ فلم)

**هېرکليس** () ایا 1997 د متحده ایالاتو متحرک شوي میوزیک خیال هغه میدان فلم د والټ ډیزني عکسونو لپاره تولید شوی دی. دا په اسانۍ سره د افسانوي هیرو حلرونو پراساس دی (د هغه د رومن نوم لخوا په فلم کې پیژندل شوی، هرکولیلز)، د زیوس زوی د زیوس زوی د یونس زوی د زوی زوی. فلم د جان عضلار او د رون د تصفیې له امله رهبري کیده، چې ماشومانو هم فلم د الیس ډیوی گونډون سره فلم هم تولید کړ. سکرینپټي د چیکون، جادوګر، ډونلډ مایټري، باب شاو، باب شوی او ایرین میسچي لخوا لیکل شوی.

وېشنيزه:امریکایی فلمونه
وېشنيزه:انیمیشن فلمونه
پنکج تريپاټي

**پنکج تريپاټي** چې د **پنکج تېواري** په نوم زېږېدلی يو هندی فيلمي لوبغاړی چې د هندي ژبې په فيلمونو او ټلویزیوني سيريزونو کې کار کوي. همداراز نوموړی د هند د نورو ژبو لکه ټلوګو، تاميل، کناډا او انګرېزي فيلمونو کې هم څه ناڅه ونډه اخيستې. هغه دوې د ملي فيلم جایزې او یوه د فيلمفېر جايزه ګټلې ده.

کله چې يې د ډرامې ملي ښوونځي کې زدکړې پایته ورسولې نو لومړنی فيلم چې نوموړي کار پکې کړی وو د اومکارا (۲۰۰۶) په نوم وو. ورپسې اګنيپت (۲۰۱۲) او نور...

## ژوند
تريپاټي د ۱۹۷۵ کال د سيپټمبر پر پنځمه نېټه د هند په بهار ايالت کې وزېږېد    پلار يې د هندو مذهب یو مذهبي کس او پنډيت وو. دی د مور او پلار د څلورو اولادونه وروستی اولاد دی.   

د هغه پلار د پنډېټ ترڅنګ یو بزګر تېر شوی، اصلي تخلص يې تیواري وو، چې هغه په قانوني توګه په ښوونځي کې د نهم ټولګي زده کوونکي په توګه تریپاتي ته بدل کړ.  تریپاتي هم د خپل پلار سره د بزګر په توګه کار کاوه. د جشنونو په موسم کې، هغه به د خپل کلي په محلي ډرامه ( *ناټک )* کې د یوې نجلۍ رول لوبولو. 
بټنوک| تریپاتي په ۲۰۱۱ کال کې په یوه مطبوعاتي کنفرانس کې

## فيلموګرافي

## جايزې او نوماندنې

## سرچینې
سلیمان بن عبدالملک

**سلیمان بن عبدالملک** ( زوکړه ۵۴ هجري _ مړینه ۱۰ صفر ۹۹ هجري / ۶۷۴ - ۲۲ سپتمبر ۷۱۷ ز) د اموي واکمنۍ اووم خلیفه وو، چي د جمادي الآخر له ۱۵مي نېټې نیولې د ۹۶ هجري سپوږمیز کال چي د ۷۱۵ زیږدیز د فبروري له ۲۳ مې سره سمون خوري، تر خپلي مړیني پوري یې حکومت وکړ. د نوموړي د خلافت موده دوه کاله او اته میاشتي وه. سلیمان د خپل پلار، خلیفه عبدالملک بن مروان او ورپسې د خپل ورور، ولید بن عبدالملک د واکمنیو پر مهال د فلسطین د ولایت چاري په غاړه درلودې. دا چي د اموي واکمنۍ مشهوره قومندان حجاج بن یوسف له سلیمان سره ښې اړیکي نه درلودې، نو ځکه سلیمان د خپل ورور د واکمنۍ په ترڅ کي د هغه مخالف یزید بن مهلب ته پناه ورکړه، چي دې کار ددوی اختلاف نور هم ژور کړ. سلیمان پخپله واکمني کي د رمله مشهوره ښار چي دده ماڼۍ او سپین جومات هم پکښي شامل وه، د بنسټ ډبره کښېښودل. دا ښار پخپل وخت کي د ډیرو مسلمانو عالمانو د استوګنځای او سوداګریز مرکز په توګه زیاته وده وکړه، او تر یوولسمې پیړۍ پوري د فلسطین ولایت اداري پلازمینه پاته سوه.

د ولید بن عبدالملک تر مړیني وروسته سلیمان په رسمي ډول خلافت په غاړه واخیست، او د ولید وفاداره کسان، والیان او ټول هغه کسان یې چي د حجاج بن یوسف ملګري ګڼل کېدل، له دندو ګوښه کړل. سلیمان ددوی پر ځای یزید بن المهلب واک ته ورساوه او عمر بن عبدالعزیز او رجاء بن حیاء یې د سلاکارانو په توګه ورته وټاکل، چي هغوی هم له ټاکل کېدو سره سم لوی شمېر بندیان خوشي کړل او د خلافت زندانونه یې بیخي تش پاته کړل. د اسلامي تاریخ مشهوره جنګیالی قتیبه بن مسلم چي د حجاج وفادار او د ابن المهلب څخه یې سخته کرکه درلوده، د سلیمان د واکمنۍ په پیل کي یې دده په وړاندي پاڅون وکړ او ووژل سو. د یاد قومندان تر وژني وروسته د حجاج د تره زوی محمد بن قاسم الثقفي هم په مرموز ډول مړ سو. که څه هم د سلیمان د واکمنۍ پر مهال د بغاوتونو له امله د اسلامي نړۍ فتوحات څه ناڅه ودرول سوه؛ خو بیا هم مسلمانانو په ۹۷ هجري / ۷۱۶ زیږدیز کال کي د کسپین سمندرګي په جنوبي ساحل کي د طبرستان د جګړې په مټ سوبي ترسره کړې، او وروسته له هغه چي د دې سیمي خلکو بغاوت ته لاس واچاوه، ګورګان ، طبرستان او دهستان سیمي د یزید بن المهلب په لاس دویم ځل بیا ونیول سول. د سلیمان زوی داود د اوړي په موسم کي د "المراة" په نوم یوه کلا فتحه کړه، او مسلمه بن عبدالملک د "ابن عوف" کلا، د "الحدید" کلا او برجمه فتح کړلې. همدارنګه عمر بن هبیره د سمندر له لارې د رومیانو پر ځمکو باندي یرغل وکړ. د بازنطیني امپراتورۍ سره د پرله پسې جګړو له امله په ۹۸ هجري / ۷۱۷ او ۷۱۸ زیږدیز کلونو کي د قسطنطنیې یوه کلابندي هم ترسره سوه.

سلیمان د خپل زوی، ایوب تر مړیني وروسته د غم او خفګان له امله یوازي ۴۲ ورځي وروسته د قنصرین په دابق کلي کي مړ سو. نوموړي تر ځان وروسته د خلافت چاري د خپل د تره زوی عمر بن عبدالعزیز ته وسپارلې، چي ډېر عادل شخصیت وو. سلیمان په ۹۹ هجري کي مړ سو او د جنازې لمونځ یې عمر بن عبدالعزیز ترسره کړ.
یزید بن عبدالملک

**یزید بن عبدالمالک بن مروان** (زوکړه؛  - مړینه ۲۶ جنوري ۷۲۴) چي په عمومي توګه **د دوهم یزید** په نوم پیژندل کیږي، د امويانو نهم خلیفه وو، چي له ۷۲۰ زیږدیز کال څخه تر ۷۲۴ کال پوري یې ددغه حکومت چاري په لاس کي درلودې. نوموړي که څه هم اداري یا پوځي تجربه نه درلوده، خو د خپل نسب پر بنسټ یې زیات شهرت درلود، ځکه چي د اموي کورنۍ د دواړو واکمنو څانګو لکه د سفیانیانو چي په ۶۶۱ کال کې یې د اموي خلافت بنسټ کیښود او د مروانیانو چي په ۶۸۴ کال کي یې دی ځای ناستی سو، سره اړه درلوده. 

یزید واک ته له رسېدو وروسته د عمر بن عبدالعزیز مخکني اصلاحات بیرته لغوه کړه، او پر موالي (غیر عرب مسلمانو) باندي یې د جزیې لګولو ترڅنګ د خلافت په سرحدونو کي د جګړې هڅي هم پیل کړې، او په ځانګړې توګه یې د قفقاز په خزارانو او په اناتولیا کي د بازنطینیانو په وړاندي نښتو ته لاس واچاوه. د یزید اقدامات که څه د عربي بڼه لرونکي پوځي لوړتیا او اموي کورنۍ د غوښتنو سره سم روان وه، خو د خلافت مالي بحران یې حل نه کړ، دا ځکه چي د جګړې غنیمتونه د خلافت لپاره کافي نه وه او د جزیې بیا لګول د خراسان او افریقیه په لویو ولایتونو کي د خلکو له سخت مقاومت سره مخ سوه. یزید د واک په اوږدو کي په کلیساګانو کي د عیسوي انځورونو د له منځه وړلو لپاره یو رسمي فرمان صادر کړ، چي له امله یې د بازنطیني امپراتور لیو دریم لخوا هم په رومي سیمو کي ورته فرمان نافذ کړل سو.

د یزید د واکمنۍ له لومړنیو پیښو څخه یوه د یزید بن المهلب په مشرۍ د عراقیانو پراخه پاڅون وو، چي ځپلو یې په دغه ناکراره ولایت کي ډیري سختي ورځي په بار راوړې. ابن المهلب د یمنیانو یو ملاتړی وو او د یزید لخوا د عراق د واکمنۍ لپاره د قیس د پلویانو ټاکلو هلته د ډلو ترمنځ تاوتریخوالی زیات کړ، چي له امله یې یزید دده سره په اختلاف او جګړه کي ښکېل سو.
هشام بن عبدالملک

***'هشام بن عبدالملک***' په دمشق کي د اموي واکمنۍ لسم خلیفه او د اسلامي نړۍ واکمن وو. نوموړی دمشق کي زیږیدلی وو، او په ۷۲۳ زیږدیز کال کي یې د خپل ورور یزید له مړیني وروسته د خلافت چاري په لاس راوړې. د هشام د واکمنۍ پر مهال د عربانو د مضرية او یمني قبیلو ترمنځ لوی قبیلوي تعصب رامنځته سو او په سیمه کي یې ګڼ شمیر فتنو او انقلابونو ته لاره هواره کړه. همدارنګه په کوفه کي د عراقي وګړو انقلاب (چي مشري یې د زید بن علي بن الحسین په غاړه وه) او په مراکش کي بربریان ؛ او د سیند هاخوا په ځمکو کي بېلابیلو بغاوتونو زور واخیست.

د هشام د واکمنۍ پر مهال اموي دولت د خپلي دایمي پلازمینيدمشق سربیره د اوړي پلازمینه هم درلوده، کوم چي د سوریې د فرات سیند په غاړه د رسافه ښار و، او په هغه زمانه کي یې ورته رسافه هشام ویل. هشام بن عبدالملک د دفترونو د تنظیم سره زیاته لیوالتیا درلوده، او د ساینس او کلتور د مالي ملاتړ لپاره یې هم هلي ځلي وکړې، چي له مخي یې د هغه د واکمنۍ پر مهال ډېر کتابونه عربي ته وژباړل سوه. نوموړي د کرنې د اصلاحاتو او د سیندونو په غاړو او په ټول هیواد کي د کرنیزو ځمکو د ساحې د پراخوالي لپاره زیات کارونه ترسره کړه. هشام ددې ترڅنګ د اسلامي نړۍ د پراختیا سره هم علاقه درلوده او د رومیانو او په جنوبي کسپین سمندرګي کي یې ډیری سوبي ترلاسه کړې. د هغه د واکمنۍ په موده کي په شام او د اسلامي هېوادونو په ټولو برخو کي د امنیت ډېره ټینګه فضا خوره وه. هشام په الرُسافه سیمه کي مړ سو، او تر مرګ وروسته یې د اموي خلافت ځوړتیا هم پیل سوه، ځکه نوموړی د یادي کورنۍ وروستی ځواکمن خلیفه ګڼل کېږي.
مولوي سميع الله حزب الله

**مولوي سميع الله حزب الله** یو افغان چارواکی دی چی د ۱۲ فبروري ۲۰۲۵ راهیسې د تخار ولایت د والي په توګه دنده، ترسره کوي. ښاغلی سميع الله ددی درمخه د کندهار امنیه قومندان وو. دده تر بدلون وروسته مولوي عبدالاحد طالب چي د امیرالمؤمنین د خاص ځواک مشر هم دی، د کندهار ولایت د امنیه قومندان په توګه وټاکل سو.

## دا هم وګورئ

## سرچينې
101 دلیلینیان (۱۹۶۱ فلم)

101 دلیلینیان  ایا 1961 امریکایی متحرک ساہسم شوی ساختی فلم دی چې د بینا ویسټا توزیع لخوا د توزیع سره د والټ ډیزني تولید سره رامینځته شوی دی. د ډوډی سمت څخه د 1956 ناول څخه سقوط وکړ، فلم د شییلټن لیټ اورملي په لارښود، د ماهها واټر روم، بینشا ورنبره، برتن دی باورس، ډیو فرانکام، او د زخلیک لاک. د فلم طرحه په پيانګو او پادمتۍ سره تعقیبوي چې دوه علامه یې پنځلس ګوتې ته د healthers ګوتو تسلاکو ته زیږون ورکوي، غواړي چې د اوبو سره وتښتول شي. Pongo او پیدیټا د مانیکال کرولو څخه د تسکرې خوندي کولو لپاره د هیواد د هیواد ژغورنې ماموریت ته لاره هواره کړه. دوی په پروسه کې 84 اضافي دلیلونه ژغوري، د ټولټال په 101 کې راوړل. 

وېشنيزه:امریکایی فلمونه
وېشنيزه:انیمیشن فلمونه
اکشی کانا

**اکشی کنا** (د پيدايښت نېټه: د مارچ ۲۸مه، ۱۹۷۵) يو هندی فيلمي لوبغاړی دی چې تر ډېره د هندۍ ژبې په فيلمونو کې فعال دی. کنا د غوره استعداد لرونکي ستوري په توګه شهرت لري،    نوموړي دوه ځله د فيلمفېر جايزه ګټلې او همداراز ګڼ شمېر نور ستاينليکونه او جايزې يې هم ترلاسه کړي. 

هغه د فيلمي لوبغاړی ونود کنا زوی دې، *او د همالیا پوترا* (۱۹۹۷) فلم سره یې په فيلمي نړۍ کې خپل لومړنی پیل وکړ. له هغه وروسته د «جي پي دتا» جنګي فيلم *بارډر* (۱۹۹۷) د سوداګریز بریالیتوب په توګه راڅرګند شو چې هغه ته یې د غوره نارینه نوي لوبغاړي لپاره د فلم فیر جایزه ورکړه.  د فيلمفېر بريا يې د ټال (۱۹۹۹) او *دل چاهتا هې* (۲۰۰۱) فيلمونو سره بيا تکرار کړه. نور بريالي فيلمونه يې لکه *هنګامه*(۲۰۰۳)، *هلچول* (۲۰۰۴)، *۳۶ چاینا ټاون* (۲۰۰۶)، *ریس* (۲۰۰۸) او *تیس مار خان* (۲۰۱۰) دي. هغه د *[[همراز (د ۲۰۰۲ فيلم)|"همراز"]]* او *"دیوانګي"* د " *ګاندي، زما پلار"* (۲۰۰۷ کال) او د "اکشن" تریلر فلم *"آکروش* " (۲۰۱۰ کال) فیلمونه له امله د مينه والو له توندو ستاینو سره مخ شو.

له ۲۰۱۲ کال راهیسې د څلور کلنې وقفې وروسته نوموړي په اکشن-کامیډي *ډشوم* (۲۰۱۶) او د ۲۰۱۷ کال په تریلر فلمونو *مام* او *اتفاق* کې د مثبت رولونه ترسره کړل. هغه د وکالتي ډرامې " *سیکشن ۳۷۵"* (۲۰۱۹) کې د مدافع وکیل او د بلاک بسټر جرم تریلر فلم *"دریشیام ۲"* (۲۰۲۲) کې د پولیس رول لوبولو له امله نوی شهرت ترلاسه کړ.   

## ژوندليک او کورنۍ
کنا د ۱۹۷۵ کال د مارچ په ۲۸مه زېږېدلی    پلار يې (ونود کنا) هم يو فيلمي لوبغاړی او سياستوال وو  چې په ۲۰۱۷ کال کې مړ شو،  لوبغاړی راهول کنا د هغه مشر ورور دی. 

کنا د بمبۍ نړیوال ښوونځي بابول نات کې زده کړې کړې دي. بیا یې خپل یوولسم او دولسم ټولګی د اوټي په لوډیل کې د لارنس ښوونځي کې ولوست هغه په يوې تفريحي مرکه کې وویل چې د زده کړې په پرتله په سپورت کې ښه وو.  
[بټنوک| کنا په ۲۰۰۶ کال کې [کرينه کپور|د کرینا کپور او شاهد کپور سره. د چينا ټاون فيلم جوړولو يو پروګرام ]]
بټنوک| کنا د ''"ګاندي، زما پلار" فيلم'' د سکرېپټ لوستلو په غونډه کې.

## فيلموګراپي

## جايزې

## اړونده مخونه

## سرچينې

وېشنيزه:1975 زېږېدنې
د کمونيزم تور کتاب

د **کمونيزم تور کتاب** د کمونيزم پلويانو د کړنو‌ اړوند يو کتاب دی چې څو ګډو اروپايي پوهنتونيانو ليکلی او مشري يې د سټيفان کورتيو (د فرانسې د ملي څېړنو مرکز رييس) کول. په دې کتاب کې د کمونيزم ايډيالوژۍ پلویانو او کمونيسټي حکومتونو له خوا ترسره شوي ظلمونه، نسل وژنې، د مخالفينو پټ اعدامونه او د دوی د حکومتونو لخوا د رامېنځته شويو بېکاريو او لوږې له امله مړينې رابرسېره شوي.

دا کتاب په فرانسې کې د *Le Livre noir du communisme: Crimes, terreur, répression* تر عنوان لاندې په ۱۹۹۷ زېږديز کال کې د رابېرټ لفونټ ايډېټېشن لخوا چاپ او نشر شو. همداراز په امريکا کې د هاروارډ پوهنتون لخوا هم نشر شو.  د کتاب المانۍ برخه د يواخيم ګاوک لخوا ليکل شوې وه هغه کس چې د آلمان ولسمشر شو.

## عمومي کتنه
په کتاب کې د وژل شويو کسانو اټکلي شمېرنې:

په دې کتاب کې سټيپان کورتوييس ادعا کول چې کمونيسټي حکومتونو د حکومت ټینګولو او راوستلو لپاره له هېڅ غيرانساني کړنې درېغ نه دی کړی. د هغه په وينا د کمونيسټي حکومتونو لخوا د وژل شويو انسانانو شمېر ۹۴ ميليونه تنه دی.

د سټيفان د ادعاوو له مخې لاندې شمېرنې په ډاګه شوي؛
* ۶۵ میلونه په چين کې
* ۲۰ میلونه په شوروي (اوسنۍ روسيې) کې
* ۲ میلونه په کامبوج کې
* ۲ میلونه په شمالي کوريې کې
* ۱٫۷ میلونه په ايتوپيا کې
* ۱٫۵ میلون په افغانستان کې
* ۱ میلون په په ويتنام کې
* ۱۵۰٬۰۰۰ په لاتيني امريکا کې (پرته له کوبا)
* ۱۰٬۰۰۰ وژنې «د کمونيزم ايډيالوژۍ پلويانو په خونړيو لاریونونو کې»

همداراز سټيپان په خپل کتاب کې دا هم ويلي چې وژنې د اعدامونو سربېره د بېکارۍ او لوږې له امله هم وې.

## ملاتړ او نيوکې
له سره؛ دا کتاب د کمونيسټي حکومتونو د ظلمونو او غيرانساني کړنو په تړاو ليکل شوی چې په بشپړه توګه سياسي بڼه لري نو ښايي دلته ډېرې نيوکې او ملاتړونه راپيدا شي. دا چې د کتاب سرچينې او مالومات ترکومه حده کره او ريښتيني دي په اړه يې په غبرګه توګه نشي ويل کېدای خو سياسي موضوعات تل حکومتي اړخونه لري. اروپا او امريکا کې دې کتاب هم حکومتي او سياسي اړخ درلود. نو دلته يوه مهمه خبره دا ده چې غربيان خو د کمونيزم خلاف وو ځکه چې دوی له شوروي اتحاد سره سيالي درلودل.

ځينې کسان په دې باور دي چې دا کتاب يوازې سياسي اړخ لري او غربيانو د شورويانو سره د سیالۍ او د دوی د بدنامولو لپاره ليکلی خو ځينې يې ريښتنی کتاب بولي او مالومات يې کره ګڼي. خو په هر حال د ټول کتاب د سموالي او ناسموالي ادعا هم نشي کېدای ځکه چې ځينې سرچينې يې خورا ځواکمنې دي.

## اړونده مخونه
کمونيزم

## سرچينې
د زلاقه جګړه

**د زلاقه جګړه** یا **د سګراجاس جګړه** ( جمعه ، د رجب ۱۲، ۴۷۹ هجري / د اکتوبر ۲۳ ، ۱۰۸۶ )  په منځنيو پیړیو کي د ایبیریا ټاپووزمې یوه ستره نښته وه،  چي د اسلامي تاریخ یو له خورا مهمو لویو جګړو څخه ګڼل کیږي. په دې جګړه کي د مسلمانانو امیر یوسف بن تاشفین چي د المرابطون واکمنۍ مشر وو، د سیویل د واکمن المعتمد بن عباد په ملاتړ یې د اندلس د کاسټیل او لیون پاچا شپږم الفونسو پوځ ته لویه ماته ورکړي. یاده جګړه په اندلس کي د وضعیت له خرابیدو وروسته هله رامنځ ته سوه، کله چي ددې ټاپو مسلمانو شهزادګانو د خپلمنځي جګړو په پایله کي ځیني سیمي د الفانسو په وړاندي بایلولې. الفانسو ددې حالت څخه په ګټي اخیستو په ۴۷۸ هجري کال کي چي د ۱۰۸۵ زیږدیز کال سره سمون خوري، د تولیډو یا طلیطه مسلمانه واکمني وپرځول. د اندلس مسلمانو واکمنانو ددې په پایله کي شهزاده یوسف بن تاشفین ته سفارتونه او لیکونه واستول، او د هغه څخه یې د مرستي هیله وکړه. یوسف د هغوی غوښتني مثبت ځواب ووایه او د خپل پوځ سره د اندلس د مسلمانانو د ملاتړ لپاره له سمندر څخه تېر سو. هلته له رسېدو سره سم د اندلس پوځ هم د یوسف په مشرۍ ددوی سره یو ځای او مخ په وړاندي ولاړل. هاخواته الفانسو د یوې لویي اردو سره چي له لوی شمېر اروپایي سیمو څخه راټوله سوې وه، د مسلمانانو په لور را روان سو. زلاقه سیمي ته له رسېدو سره سم د دواړو لښکرو ترمنځ یوه لویه جګړه رامنځ ته وسوه، چي د مسلمانانو لپاره په ستره بریا او د عیسوي پوځ په بشپړي ماتي سره پای ته ورسېده. 

د زلاقه جګړې د اسلامي اندلس پر تاریخ باندي لویه اغیزه وکړه، ځکه چي د ایبیریا ټاپووزمي په شمال کي یې د اندلس په ځمکو کي د عیسوي سلطنتونو دوامداره پرمختګ د ډېر وخت لپاره ودراوه. د یوسف بن تاشفین تر بریا وروسته ځایي مسلمانو پاچاهانو بیرته له ده سره دوه مخي پیل کړه، او د نوموړي د نفوذ پایته رسولو لپاره یې د الفانسو سره د دوستۍ پټ تار وغځاوه . یوسف ددوی د سزا لپاره تر ۴۸۴ هجري کال پوري چي د ۱۰۹۱ میلادي کال سره سمون لري، د اندلس ډیري ځمکي پرله پسې په خپله ولکه کي راوستې، او تر ۵۰۳ هجري کال پوري یې خپله واکمني هلته ټینګه کړې وه.
نجیبه ایوبي

**نجیبه ایوبي** یوه افغانه خبریاله او د بشري حقونو او د مطبوعاتو د آزادۍ فعاله ده.

## ژوند

ایوبي او د هغې کورنۍ په ۱۹۹۶ زېږدیز کال کې د طالبانو د واکمنۍ پر مهال ایران ته کډه شوه او هلته یې په ایران کې د افغانانو د زده کړې لپاره یوه ښوونځی جوړ کړ.  هغه په ۲۰۰۱ زېږدیز کال کې افغانستان ته راستنه شوه؛ترڅو د ماشومانو د ژغورنې سازمان سره کار وکړي.  ایوبي وروسته د کلید گروپ، چې یوه غیر انتفاعي رسنيزه شبکه ده مدیره شوه. د حکومت له خوا د نامالومو گواښونو او بریدونو سره، ایوبي سانسور ردوي او د خبریالانو د یوې ډلې مشري کوي چې له سیاست څخه تر ښځو حقونو پورې موضوعات خپروي. په یوه بېلګه کې، سیاستوالو د هغې کور ته وسله وال کسان واستول. ایوبي د هغو درېوو ښځو څخه یوه وه چې د ۲۰۱۳ زېږديز کال د زړورې خبریالې جایزه ورکړل شوه.  په ۲۰۱۴ زېږديز کال کې، هغه د بې پولې خبریالانو لخوا د ۱۰۰ مالوماتو اتلانو په ډله کې شامله شوه.  په ۲۰۱۵ کال کې، ایوبي د اشرف غني لخوا د ښځو چارو وزارت د مشرۍ لپاره ونومول شوه خو د ولسي جرګه لخوا تایید نه شوه.  په ۲۰۱۶ زیږدیز کال کې، هغې ته د ولسمشر غني لخوا د سید جمال الدین افغان جایزه ورکړل شوه. 

## سرچینې
ولید بن یزید

په اموي خلافت کي له هشام بن عبدالملک وروسته ولید بن یزید د ۱۲۵ هجري سپوږمیز کال کي د ربیع الثاني په میاشت کي پر تخت کښېناست. د معلوماتو پر بنسټ نوموړی یو بې کفایته او له حکومتي چارو بې پروا شخص وو. دا په داسي حال کي چي هشام بن عبدالملک د خپل ژوند په اوږدو کي دده د بدلون لپاره څو ځله هڅي هم وکړې.

د ولید د منفي کړو وړو له امله ډیری درباري مشرانو د هغه د واکمنۍ مخالفت وکړ. ولید چي څنګه تخت ته ورسېدی، لومړی کار یې د خپلو یادږ مخالفینو ترور یا لمنځه وړل وه. دده د ظلم له کبله ځیني خلک دومره په تنګ سول چي د هشام بن عبدالملک قبر ته به تلل او ژړا به یې کوله.

## وژنه

د پورتني ظلم او ځوروني د دوام له امله ولید بن یزید بالاخره د یو کال او دوو میاشتو خلافت وروسته د خپلو مخالفینو سره د جګړې په ترڅ کي ووژل سو. یو مشهور تاریخ پوه لیکي چي کله خلک د هغه د وژلو لپاره راغلل، نو هغه د قرآن کریم په تلاوت بوخت سو، او ویې ویل: "لکه څنګه چي حضرت عثمان رضی الله عنه د قرآن د تلاوت پر مهال شهید سو، زه هم باید هغه ډول ووژل سم." 

## سرچینې
سمي دين بلوڅ

**سمي بلوڅ** يا **سيمي بلوڅ** چې بشپړ نوم يې **سمي دين بلوڅ** ده د بلوڅ یووالي د ډلي (BYC) مشره او ورکو بلوڅانو د موندلو لپاره د کارکوونکي سازمان(VBMP) مخکښه ده.سمي دين بلوڅه د بلوڅانو د حقونو له نومياليو فعالانو څخه ده چې په ۲۰۲۴ ز کال کې په ايرلينډ کې ورته د لومړۍ کرښې مدافعينو په نوم د بشري حقونو د چارو يو سازمان د بشري حقونو د دفاع لپاره د مبارزې جايزه ورکړه.

## دا هم وګورئ
* ماه رنګ بلوچ
* بلوڅان
* بلوڅ نېشنليزم
## سرچينې
ميراوس

**حيات الله خان** چې په **ميراوس** مشهور وو، يو پښتون ټوکمار، سندرغاړی او ممثل وو چې د ۱۹۵۵ زېږديز کال کې د خيبر پښتونخوا د چارسدې، اشنغر  په تنگي ملاخېل کلي کې زېږېدلی وو.
ميراوس د ښوونځي له دوره په ټوکو ټکالو کې مشهور وو او ځانگړی شهرت يې درلود 
ميراوس د پنځه لسيزو څخه زيات په گڼ شمېر ،تلوېزيونونو راډيوگانو، ۵۰۰ زياتې کېسټې او ۸۰۰ کوميډي البومونه د خپلو مينه والو لپاره وړاندې کړې دي چې له پاکستانه علاوه يې د نړۍ په ۲۰ نورو بېلابېلو هېوادونو کې د خپلو مينه والو لپاره بېلابېلې خپرونې هم ترسره کړي.
هغه په وروستيو کې له گڼ شمېر مالي ستونزو سره مخامخ وو، چې بلاخره د ۲۰۲۵زېږديز کال د اپرېل په ۳مه نېټه د ۷۰ کالو په عمر د شکر ناروغۍ له کبله مړ شو.
## شخصي ژوند
ميرواس په ۱۹۵۵ زېږديز کال د خيبرپښتونخوا د چارسدې په تنگي ملاخېل سيمه کې زېږېدلی وو، د ده په وينا چې په پېژندپاڼه کې يې زېږون نېته ۱۹۴۸ زېږديز ليکل شوې چې ناسمه ده او دقيقه يې ۱۹۶۰ زېږديز کال دی(شايد ټوکې يې کړې وي)  ميراوس دوه ودونه کړې وو، چې کشرۍ مېرمن يې وفات شوې، ټول لس اولادونه لري چې له هغې ډلې يې شپږ زامن او څلور لوڼې دي.
ميراوس په دې وروستيو کې په مومندو کې يو مېلمستون جوړ کړی وو، چې په دېوالونو يې د نشه يي توکو ضد شعارونه ليکل شوي وو.
## زده کړې
ميراوس وايي لومړنۍ زده کړې مې په خپل کلي گل اباد کې کړې دي چې په اتم ټولگي کې نهه وارې ناکام شوی يم، ځکه د زده کړو پرځای مې ټوکو ټکالو سره مينه ډېره وه.

## هنري ژوند
ميراوس له ماشومتوبه يو ښه ټوکمار وو، کله چې هغه په نهم ټولگي کې وو، د هغه ټوکې دومره مشهوره وې چې د شاوخوا ښوونځيو زده کوونکي به د هغه د ټوکو نندارو ته ورتلل، د ۱۹۸۰ مو کلونو په اوږدو کې هغه په پاکستان تلوېزيون (PTV) کې د نشه يي توکو پرضد د ټوکو او طنز له لارې د ځوانانو د پوهاوي لپاره يو کمپاين پيل کړ.

## مړينه
ميراوس چې په دې وروستيو کې د شکر له ناروغۍ رنځېده د ۲۰۲۵ زېږديز کال د اپريل مياشتې په ۳مه نېټه مازيگر ناوخته د ۷۰ کالو په عمر مړ شو چې جنازه يې د خیبر پښتونخوا په چارسده کې په خپله پلرنۍ هدیره کې خاورو ته وسپارل شوه.
## داهم وگورئ
## سرچينې
غ

## غ (توری)
**غ** (Ghain )د پښتو الفبا څلورویشتم توری دی چې په فونولوژیکي (Phonological) لحاظ د "غږېدونکی تالوګي سولېدونکي" (Voiced velar fricative) غږ استازیتوب کوي. د پښتو ژبپوهنې په تفکر کې، دا توری د ژبې د غږیز ځواک او د هغې د فونیمیک (Phonemic) جوړښت یو بنسټیز جز ګڼل کېږي. په نړیوال غږیز الفبا (IPA) کې د دغه توري ارزښت د /ɣ/ په نښه ښودل کېږي، چې د پښتو ژبې په بډایه وییزیزه (Vocabulary) پانګه کې د مانیز جلاوالي او کلمو د اشتقاق لپاره حیاتي رول لري.

د پښتو ژبې د تخنیکي او ډیجیټل پیژندنې پر بنسټ، د "غ" توري تحلیل په لاندې ډول دی:

### فونیتیکي او مورفولوژیکي ځانګړنې
د پښتو په ژبپوهنه کې، "غ" یو ژغېدونکی (Voiced) غږ دی چې مخرج یې د تالو په وروستۍ برخه کې تنظیم شوی دی. دا توری په پښتو کلمو لکه: غره، غنم، او غوږ کې کارول کېږي. د دغه توري شتون د پښتو ژبې د فونوټیکي تنوع او د هغې د اریایي ریښو د ثابتولو لپاره په نړيوالو سيسټمونو کې یو مهم فکتور دی. د رسم الخط له نظره، دا توری په خپلواک، پیلني، منځني او پایني حالتونو کې خپل ګرافیمیکي (Graphemic) هویت ساتي.

### تخنیکي او نړیوال مشخصات (Technical Specifications)
د کمپیوټري ژبپوهنې او نړيوالو سيسټمونو (Unicode) لپاره، د "غ" توري ډیټا په لاندې ډول ده:

## سرچینې
محمود کرزی

محمود کرزی د عبدالاحد کرزي زوی او د پخواني افغان ولسمشر حامد کرزي مشر ورور دی. ښاغلی محمود کرزی یو کاروباري شخصت دی، هغه د کندهار د عینو مېنې بنسټګر او د افکو انټرنېشنل مشر دی.
د قمر ګل

د قمر ګل 
**د قمر ګل (Moonflower) یو ډیر ځانګړی او رومانتیک ګل دی چې د شپې په تیاره کې ځلیدونکی بوی او ښکلا لري.
ځانګړتیاوې:**  
1. **رنګ او بڼه:**  
*سپین یا خړ کم رنګ** ګلان لري چې د پوره سپوږمۍ په شان ګورل کیږي.  
- ګلان یې **لوی او قیف ډول** لري (د ۵-۱۵ سانتي مترو پورې پراخوالی).  

2 بوی  - یو **تازه، میټې او خوشبوونکی بوی** لري چې د شپې په وخت کې ډیر قوي کیږي.  - د **په ګل کېنې بوټو** (Night-blooming plants) څخه دی چې د شپې د پروانو او ګونګټو ته خپل بوی جذبوي.  

3. **وداني شرایط:**  
- **د لمر وړانګې ته اړتیا لري** مګر د ګرمیو سره سمون لري.  
- **اوږدې پاڼې او ګلان** لري چې د **یوې کچالۍ یا دیوال** باندې خړېږي.  

4. **د ګل کېدو وخت:**  
- **یوازې د شپې په تیاره کې خلاصیږي** او سهار په ماښام بندېږي.  
- ګلان یې معمولاً **د اوړي او مني په موسم** کې راځي.  

### **په باغباني کې اهمیت:**  
- د **شپې د باغ** (Moon Garden) لپاره ډیر مشهور دی ځکه چې د تیارې شپې په وخت کې **سپین ګلان یې روښانه ښکاري**.  
- د **رومانتیکې فضا** جوړولو لپاره کارول کیږي.  

### **په کلتور او ادبیاتو کې:**  
- د **پټې مینې، رازونو، او شپې د سکون** سمبول دی.  
- په **شعرونو او کیسو** کې د شپې د ښکلا استازی دی.

## سرچينې

وېشنيزه:ليکنه جوړوونکي په مرسته جوړې شوې ليکنې
کین انډرسن (انیماتور)

کینیت بي انډرسن (د مارچ ۱۷، ۱۹۰۹ - د دسمبر ۱۳، ۱۹۹۳) یو امریکایی هنري ډایرکټر او لیکوال و چې د والټ ډیزني انیمیشن سټوډیوز کې یې ۴۴ کاله کار وکړ.

انډرسن د واشنګټن پوهنتون کې د معمارۍ زده کړه وکړه، په ۱۹۳۴ کې یې د بی. آرچ سره فارغ شو. هغه په ​​ځانګړي ډول د پوهنځي غړي لیونل پریس لخوا اغیزمن شو.

د هغه توضیحي مهارتونو سره چې هغه د معمارۍ په ښوونځي کې زده کړل، هغه ډیر ژر په ډیزني کې مقام ترلاسه کړ. انډرسن د سټوډیو په ځینو خورا مشهورو انیمیشن فلمونو لکه سنو وایټ او اوه ډوارفز (۱۹۳۷)، پنوچیو (۱۹۴۰)، فینټاسیا (۱۹۴۰)، یو سل او یو ډالماتیان (۱۹۶۱) او د ځنګل کتاب (۱۹۶۷) کې کلیدي لوبغاړی و. هغه د ډیزني لینډ په پراختیا کې هم کار وکړ. کین د انیمیشن او تصور کولو لپاره د ډیزني لیجنډز جایزه په ۱۹۹۱ کې ګټونکی دی.

کین انډرسن د ۸۴ کلونو په عمر په لا کاناډا فلینټریج کې د مغزي سکتې له امله مړ شو.

## Filmography

### Architect/Designer
*Disneyland and the EPCOT Center
* Gore's Mansion, Bloodmere Manor, and The Headless Knight legends for the Haunted Mansion to Disneyland (Disneyland Resort), Magic Kingdom (Walt Disney World) and also Tokyo Disneyland (Tokyo Disney Resort).

وېشنيزه:د والټ ډیزني انیمیشن سټوډیو خلک
یزید بن ولید

**یزید بن ولید** یا **دریم یزید**  دولسم اموي خلیفه وو، چي د واکمنۍ موده یې د ۷۴۴ زیږدیز کال (۱۲۶ هجري ) لمړۍ شپږ میاشتي وې. یزید بن ولید د مخکنی اموي واکمن ولید بن یزید په وړاندي راپورته سو او هغه یې د اسلام د قوانینو په لمنځه وړلو تورن کړ، څو چي په اخر کي هغه له خلافت څخه لیري او پر ځای یزید واک ته ورسېد. یزید واک ته له رسېدو وروسته د خزانې څخه د بېلابیلو اشخاصو ونډه کمه کړه، او د غیر مسلمانانو څخه یې د جزیې اندازه راکمه کړه. نوموړی تر شپږ میاشتي واکمنۍ وروسته په ۱۲۶ هجري کال کي مړ سو.
فاطمه فهريه

**فاطمه بنت محمد فهريه**  چې په لنډه بڼه **د فاطمه فهریه ** په نوم پیژندل کیږي،  یوه مشهوره عربه مېرمن وه چي د مراکش په فیض سیمه کي یې په 857-859 زیږدیز کال کي د القراویه جومات د بنسټ ایښودلو ویاړ ترلاسه کړ. نوموړې د *ام البنین*("د ماشومانو مور") په نوم هم پیژندل کیږي.  فهریه د ۸۸۰ زیږدیز کال په شاوخوا کي وفات سوه. ****  

د یادي مېرمني په لاس جوړ سوی جومات *القرویین* وروسته په یوه زدکړیزه اداره بدل سو، چي وروسته په ۱۹۶۳ کال کي د القرویین عصري پوهنتون په نوم ونومول سو.
ابراهیم بن ولید

**ابراهیم بن ولید بن عبدالملک** (د واکمنۍ موده: له ۱۲۶ هجري/۷۴۴ م څخه نیولې بیا تر ۱۲۷ هجري/۷۴۵ م پوري) د امويانو دیارلسم خليفه وو. نوموړي ډېر لنډ وخت حکومت وکړ او په ۱۲۶ هجري کال کي د یزید بن ولید تر مړیني وروسته د واک پر ګدۍ کښېناست. د ابراهیم بن ولید د واک پیل د ۱۲۶ هجري سپوږمیز کال د ذوالحجې په میاشت کي وسو او د خپل لنډمهاله حکومت پر وخت یې کومه ځانګړې کارنامه ترسره نکړه. 

د تاریخونو پر بنسټ ابراهیم په ۱۲۷ هجري کال کي د خلافت له ترلاسه کولو څو میاشتي وروسته د خپلو مخالفینو له وېرې حکومتي څوکۍ خالي پرېښوده، او په دې توګه د اموي خلافت ښېرازه چي له مخکي هم ویجاړه غوندي وه، څه نوره پسي کمزورې سول. د ابراهیم بن ولید د پلار نوم ولید بن عبدالملک وو او د پوهي او علم په اړه یې چنداني معلومات نسته.
ذ

ذ " ذال يا زال" 
د پښتو ژبې په الفبا کې اووم ټکی يا توري دی. چې د عربي ژبو د ويوکو لپاره د اسلامي الفاظو د سمې اداينې په موخه کارول کيږي او کره پښتو ليکدود کې ورته هيڅ اړتيا نشته، او ددې توري استعمال په عربي، فارسي، اردو او داسې نورو ژبو کې هم کيږي.
مروان بن محمد

**مروان بن محمد** ( زوکړه: ۷۲ هجري– مړینه ۲۸ ذوالحجه ۱۳۲ ه)  چي د مروان الحمار په نامه هم یادیږي، د اموي خلافت وروستی او څورلسم خلیفه وو. نوموړي د خپل تره زوی ابراهیم بن الولید بن عبدالملک وروسته د خلافت چاري په غاړه واخیستې، او هغه یې مجبوره کړ ترڅو دده په ګټه خلافت پریږدې. مروان په اموي کورنۍ کي یو زړور خلیفه ګڼا کېدی او پخپله واکمني کي یې خوارجو ته ستر ګوزارونه ورکړل، خو دا چي په خلافت کي دننه یې لوی شمېر دښمنان درلودل نو ځکه یې واکمنۍ زیات دوام ونکړ. 

مروان د خپل تره عبدالملک بن مروان د خلافت پر مهال په ۷۲ هجري کال کي په الجزیره الفراتیه کې زیږیدلی و. د هغه پلار پخپل وخت کي د خلیفه عبدالملک په استازیتوب د الجزیره سیمي امیر وو. مروان د خپلي زړورتیا او چالاکۍ پر بنسټ د خلافت له ترلاسه کولو دمخه په مختلفو پوستونو او ولایتونو کي دندي ترسره کړي وې. د نوموړي د تره زوی هشام بن عبدالملک هغه په ۱۱۴ هجري کال کې د ارمنستان ، آذربایجان او الجزیره مشر وټاکه، چیري چي هغه د روميانو پر ځمکو باندي يرغل وکړ او ستري سوبي يې ترلاسه کړې.  مروان بن محمد په ۱۲۷ هجري کي د امویانو دیارلسم خلیفه ابراهیم بن ولید ته ماته ورکړه او هغه یې اړ ایستی ترڅو د ۱۲۷ هجري کال د صفر په میاشت کي دده خلافت ته غاړه کښیږدي. د خلافت له لاسته راوړلو سره سم مروان ته تر ټولو لوی ګواښ د خراسان څخه د عباسیانو په مشرۍ راپورته سو، او دواړه خواوي تر څه اړو دوړ وروسته په ۱۳۲ هجري کال کي د زاب په جګړه کي سره مخامخ سوې، چي په ترڅ کي یې مروان ماته وخوړه او شام ته پر شا سو. عباسيانو نوموړی بیاهم تعقیب کړ او د همدې کال د ذی الحجې په میاشت کي یې د مصر په بصیر په کلي کي وواژه. د مروان له مړیني سره په شام او اسلامي نړۍ کي د امويانو دولت بشپړ وپرځېدی او عباسیان وتوانېدل ترڅو د افغانانو او ابومسلم خراساني په مرسته د اسلامي نړۍ واک لاسته راوړي.
ډاګلاس مک ارتر

**ډاګلاس مک ارتر** (۲۶ جنوري ۱۸۸۰- ۵ اپریل ۱۹۶۴) یو امریکایی پاسوال و چې د دوهمې نړیوالې جګړې او د کوریا د جګړې پر مهال یې د لوړ پوړي کومندان په توګه دنده ترسره کړه، او د پوځ د پاسوال رتبه یې ترلاسه کړه.
امور سیند

د **امور سیند** یا **هیلونګ سیند** په شمال ختیځ اسیا کې یو تلپاتې سیند دی چې د روسیې لرې ختیځ او شمال ختیځ چین (په تاریخي ډول بهرنۍ او دنني منچوریا) ترمنځ طبیعي پوله جوړوي.
لانګ ایلېنډ

**لانګ ایلېنډ** د نیویارک په سوېل ختیځ ایالت کې یو ګڼ وګړه لویه وچه ټاپو دی چې د اتلانتیک سمندر ته غځېدلی دی. دا د نیویارک د ښاري سیمې د وګړو او ځمکې دواړو له پلوه د پام وړ برخه جوړوي.
د غڼو سمڅې

**د غڼو سمڅې** (غارونه) چې په هسپانوي کې **د کویواس دي لا ارانا په** نوم پېژندل کېږي، د ختیځي اسپانیا اړوند په والینسیا کې د بایکورپ په ښاري سیمه کې د غارونو یوه ټولگه ده. دا سمڅې د ایسکالونا سیند په دره کي پرتې دي او تر تاریخ مخکې دوره کې د هغو خلکو لخوا کارول کېدې چې د ډبرې د زمانې انسانان بلل کېږي. سمڅې د کمان او تیر، د وزو د ښکار د انځورونو او د انسانانو په لاسونو د شاتو د راټولولو له مخې پېژندل کېږي، او پکې شته د مچیو لومړني پېژندل سوي انځور او د *[[انسان|هومو سیپینز]]* لخوا د شاتو ټولولو ترټولو پخواني شواهد په ډاگه کوي.

د غڼو د سمڅو د لرغونتوب نېټه جنجالي ده، خو د شاتو راټولولو نامتو انځورګري د ایپی پالیولیتیک په توګه ددې تاریخ شاوخوا 8000 کاله مخکي ښیي. 

دا غارونه د شلمي پیړۍ په لومړیو کي د یو سیمه ییز ښوونکي جومی ګاري پوچ لخوا کشف سول.
## سرچينې
جو ګرانټ

جوزف کلارنس ګرانټ (د می ۱۵، ۱۹۰۸ - د می ۶، ۲۰۰۵) یو امریکایی مفکوروي هنرمند، د کیسې بورډ هنرمند، او سکرین لیکونکی و.

## Filmography

وېشنيزه:د والټ ډیزني انیمیشن سټوډیو خلک
سلطان محمد (دریم)

**دریم محمد** یا **دریم سلطان محمد** ( زوکړه د می ۲۶، ۱۵۶۶ - مړینه د دسمبر ۲۲، ۱۶۰۳) د ۱۵۹۵ څخه تر ۱۶۰۳ پوري د عثماني امپراتورۍ دیارلسم سلطان او واکمن وو. نوموړي د یو شمېر مخکنیو عثماني واکمنانو په څېر د خپلو وروڼو قاتل او د واک په لمړیو کي یې د هغوی د اعدام امر ورکړ. سلطان محمد خان په عثماني ټولواکمنۍ کي تر سلیمان را وروسته د پوځ د مشرتوب پر بنسټ خورا مشهوره او بریالی واکمن ګڼل کيږي، چي له مخي یې عثماني پوځ د کیریستس په پرېکنده جګړه کي غوڅه بریا ترلاسه کړه. نوموړي همدارنګه په عثماني خاوره کي دننه د جلالي بغاوتونو د ځپلو لپاره قوي عملیات ترسره کړه. سلطان محمد د انګلستان د لمړۍ الیزابت له حکومت سره د ټینګو سوداګریزو اړیکو په اساس او د هغوی له لوري د هسپانویانو په وړاندي د ملګرتیا په هیله ښه سیاست ولوباوه.

سلطان محمد په ۱۶۰۳ کال کي د زهرو له امله مړ سو.
سلطان احمد (اول)

**سلطان احمد خان** یا **لمړی سلطان احمد** (زوکړه ۹ مۍ ۱۵۸۸ یا ۱۸ اپریل ۱۵۹۰ - مړینه ۲۲ نومبر ۱۶۱۷) څوارلسم عثماني واکمن وو. نوموړی د ۱۶۰۳ کال د دسمبر په ۲۲مه د خپل پلار،  دریم محمد له مړیني وروسته واک ته ورسېدی او د ۱۶۱۷ کال د نومبر تر ۲۲مي پوري یې واکمني وکړه. احمد سره له دې چي لږ عمر یې درلود، خو د عثماني سلطنت یو له سترو واکمنانو څخه ګڼل کېږي، چي د واکمنۍ پر مهال یې ځان په بشپړه تړګه د ودانیو او جوماتونو جوړولو ته وقف کړی وو، او تر ټولو مشهور جومات یې یې په استانبول کي اوس وخت (د سلطان احمد جومات) په نامه یادیږي. احمد ددې ترڅنګ د کعبې شریفي او د فاطمه زهرا د زیږون ځای په رغونه کي هم برخه واخیستل.  نوموړي د خپلي واکمنۍ په لړ کي حجاز ته ډیرې پیسې ولېږلې ترڅو پر غریبانو باندي ووېشل سي. سلطان احمد د علم او عالمانو ټینګ ملاتړ کاوه او ددې ترڅنګ توند سیاست مداره شخصیت وو. د سلطنتي کارونو په هاخوا په ادبیاتو کي دده ونډه خورا زیاته وه او پخپله یې د یو شاعر په توګه په ترکي او عربي ژبو لیکني کولې. عثماني سلطنت د سلطان احمد په وخت کي د صفوي واکمن شاه عباس سره د سولي تړون لاسلیک کړ، او په آذربایجان او قفقاز باندي یې د هغوی واکمني یوځل بیا په رسمیت وپیژندله. همدارنګه یې د هابسبورګ ځواکونو سره د کلونو جګړه هم پای ته ورسوله او د زیتاو په تړون کي یې عثماني دولت ته د اتریش خراج لغوه اعلان کړ. احمد په ۱۶۱۷ کال کي د ټایفس له امله مړ سو.

د سلطان احمد مور خندان سلطان د خپل زوی په واکمني کي هر وخت هڅه کول ترڅو د سلطنت په چارو کي لاسوهنه وکړي. احمد که څه هم د خپلي واکمنۍ په لومړیو کي یو پیاوړی او ځواکمن شخصیت درلود، خو د نوموړي واک د زیتوتوروک د تړون له امله سخت زیانمن سو، چي په ۱۶۰۶ کال کي لاسلیک او د اتریش د ارچډوچي لپاره یې کلنی خراج چي عثماني واکمنۍ ته یې ورکاوه، لغوه کړ.
میل شا

میل شا (زیږیدلی میلوین شوارټزمان؛ د دسمبر ۱۹، ۱۹۱۴ - د نومبر ۲۲، ۲۰۱۲) یو امریکایی انیمیټر، ډیزاین هنرمند، لیکوال او هنرمند و. شا د ډیزني ډیری انیمیشن فلمونو انیمیشن، کیسې ډیزاین، او بصري پراختیا کې ښکیل و، چې د بامبي سره پیل شو، کوم چې په ۱۹۴۲ کې خپور شو. د هغه نور انیمیشن فلم کریډیټونه، معمولا د انیمیشن ډیزاین یا کیسه پکې شامله وه، په ۱۹۷۷ کې د ریسکیورز، په ۱۹۸۱ کې د فاکس او هاونډ، په ۱۹۸۵ کې د تور کالډرون، په ۱۹۸۶ کې د لوی موږک جاسوس، په ۱۹۹۱ کې د ښکلا او حیوان، او په ۱۹۹۴ کې د شیر پاچا شامل وو. هغه په ​​۲۰۰۴ کې د والټ ډیزني شرکت سره د هغه د ونډو لپاره د ډیزني لیجنډ نومول شوی و.

## Filmography
* *We're in the Money* (short) (animator - uncredited) - 1933
* *Tale of the Vienna Woods* (short) (story, animator and character layouts - uncredited) - 1934
* *Toyland Broadcast* (short) (animator - uncredited) - 1934
* *Good Little Monkeys* (short) (animator - uncredited) - 1935
* *Alias St. Nick* (short) (animator - uncredited) - 1935
* *[[Bottles (film)|Bottles]]* (short) (animator - uncredited) - 1936
* *[[To Spring]]* (short) (animator - uncredited) - 1936
* *[[Merbabies]]* (short) (animator - uncredited) - 1938
* *[[Fantasia (1940 film)|Fantasia]]* (visual development artwork) - 1940
* *[[Dumbo]]* - 1941
* *[[Bambi]]* (writer, visual development artwork) - 1942 
* *[[The Adventures of Ichabod and Mr. Toad]]* (visual development artwork for the *Mr. Toad* segment) - 1949
* *[[Disneyland (TV series)|Disneyland]]* - (story for the *Tricks of Our Trade* episode) - 1957
* *[[The Rescuers]]* - 1977
* *Deadman's Curve* (TV Movie) (writer: "Baby Talk" song) - 1978
* *[[The Fox and the Hound]]* (creative assistant to the producers) - 1981
* *[[The Black Cauldron (film)|The Black Cauldron]]* (writer) - 1985 
* *[[The Great Mouse Detective]]* (writer) - 1986 
* *It's Howdy Doody Time* (TV special) (thanks - as Melvin Shaw) - 1987
* *[[Beauty and the Beast (1991 film)|Beauty and the Beast]]* (production consultant: visual development) - 1991
* *[[The Lion King]]* (visual development artist) - 1994 
* *[[Tarzan (1999 film)|Tarzan]]* (assistant animator) - 1999 
* *[[Treasure Planet]]* (key animator) - 2002 
* *[[Brother Bear]]* (character designer)  - 2003 
* *Finding Grandma* (short) (editor) - 2010

وېشنيزه:د والټ ډیزني انیمیشن سټوډیو خلک
عبدالقادر نورستانی

عبدالقادر نورستانی د افغانستان د هاکي ملي ټیم غړی وو. نوموړي د ۱۹۴۸ لندن المپیک او ۱۹۵۶ ملبورن المپیک سیالیو کي د افغانستان لپاره د برونز دوه مډالونه ګټلي. عبدالقادر د افغانستان له نورستان ولایت سره تړاو لري.
سلطان مصطفی (لمړی)

**مصطفی اول** یا **لمړی سلطان مصطفی** ( زوکړه د جون ۲۴، ۱۶۰۰ - مړینه د جنوري ۲۰، ۱۶۳۹) د دریم سلطان محمد تر ټولو کشر زوی، د لومړي احمد ورور او د عثماني امپراتورۍ پنځلسم سلطان او واکمن وو. نوموړی د خپلي مور حلیمې سلطان او ورېنداري کوسم سلطان په مرسته واک ته ورسېدی، خو څرنګه چي یې خپل ژوند د توپکاپي ماڼۍ په حرم کي د کوسم سلطان تر سرپرستۍ لاندي تېر کړی وو، نو ځکه یې د دولتي چارو مخینه او تجربه نه درلوده. 

مصطفی د ۱۶۱۷ کال له وروستیو څخه تر ۱۶۱۸ کال پوري درې میاشتې حکومت وکړ، او وروسته د کوسم سلطان لخوا د لیونتوب له امله له دندي ګوښه کړ. تر ګوښه کېدو وروسته وراره (سلطان عثمان) واک ته ورسېدی، خو په ۱۶۲۲ کال کي د فوځ له لوري د یو پاڅون په پایله کي بیا تخت ته ورسیدی. د عثماني سلطنت شیخ الاسلام تر یادي پیښي یو کال وروسته د یوې فتوا له مخي نوموړی بیا له واکه ګوښه کړ، او د عثماني کورنۍ څلورم سلطان مراد خان د خلیفه په توګه وټاکل سو. سلطان مصطفی په ۱۶۳۹ کال کي مړ او د ایا صوفیا په جومات کي خاورو ته وسپارل سو. دی په عثماني کورنۍ کي لمړی شخص وو چي د ورور تر مړیني وروسته یې واک په لاس راوړ، ځکه تر دې مخکي هر واکمن د پلار تر مرګ وروسته واک ته رسېدی.
توپ ډنډه

**توپ ډنډه** په افغانستان او پښتنخوا کې يوه سيمه ييزه دوديزه لوبه ده چې د دوه لوبډلو ترمنځ ترسره کېږي چې لوبډلمشر ته يې معمولاً مير وايي.

دا لوبه د دوه لوبډلو ترمنځ معمولاً پراخه ميدان کې ترسره کېږي، چې په سيالو لوبډلو کې يوه يې توپ وهنه کوي او بله يې توپ نيونه.
په دې لوبه کې هر لوبغاړی درې ځله توپ وهلو اجازه لري پرته له ميره چې مير ته څلور ځله د توپ وهلو اجازه وي او معمولاً مير يا لوبډلمشر د ټولو لوبغاړو تر سوځېدو وروسته ميدان ته راوځي.

کله چې يو لوبغاړی خپل درې توپونه پای ته ورسوي، نو په سوځېدلې حسابېږي د دې لپاره چې بيا ژوندی شي، نو اړ دی چې ځان هغه ټاکلي ځای ته ورسوي چې تپه يا دمه ځای يې بولي او له هغه ځايه په همدې يا بل نوي توپ وهلو سره ځان د توپ وهنې تپې ته راورسوي، پرته له دې چې توپ نيونکې ډله يې په پنډوس وولي.

که چېرته د دې منډې په جريان کې د توپ وهنې له ډلې کوم لوبغاړی د منډې پرمهال د توپ نيونکې ډلې له خوا وويشتل شو، نو توپ نيونکې ډله ځانونه ژر تپو ته رسوي او د توپ وهونکي ډلې پاڼۍ پای ته رسېږي، خو که چېرته ونه ويشتل شي او ځانونه هم دواړو تپو ته څوک ونشي رسولی او د ټولو توپ وهنه پای ته ورسېږي، ټول لوبغاړي سوځېدلي حسابېږي او توپ وهنې پاڼۍ توپ نيونکې لوبډلې ته وراوړي.

## د توپ ډنډې برخوال:
* يو توپ يا پنډوس چې ژوبلوونکی نه اوسي (ځکه د منډې پرمهال د توپ نيونکي له خوا لوبغاړی پرې وېشتل کېږي.)
*ډنډه (لرگی) چې توپ وهنه پرې کېږي.
*دوه سيالې لوبډلې ( د لوبغاړو شمېر لازمې نه دی چې بايد څو اوسي، خو دواړه پلو مساوي وي)
*دوه دمه ځايونه (توپ وهنې تپه او ځان رسونې تپه)
*پراخه لوبغاړی (ميدان چې لوبه پکې ترسره شي)
## سرچينې
د اخشیدیانو واکمني

**د اخشید** **دولت، اخشیدي دولت** یا **د** **اخشیدیانو واکمني** چي په لنډ ډول **د اخشیدیانو** په نوم پیژندل کیږي، یوه اسلامي واکمني وه چي په مصر کي د محمد بن تغج اخشیدي لخوا رامنځ ته سوه. یاده واکمني وروسته د شام او حجاز په لور هم وغځېده، او د طولوني امارت له ړنګیدو وروسته یې د 37 کلونو لپاره د عباسي خلافت څخه د یوې خپلواکي واکمنۍ په توګه چاري سرته رسولې.

د دې دولت بنسټ ایښودونکی محمد بن تغج چي یو ترکي غلام وو،    د عباسي خلیفه ابو العباس محمد الراضي بالله له لوري د مصر والي وټاکل سو. نوموړي هلته د عباسي خلافت تر سرپرستۍ لاندي امنیت او خوندیتوب ته زیاته پاملرنه وکړه، او د خلافت ضد یاغیان یې ټول له منځه یوړل. محمد بن تغج ددې هڅو له امله د خلیفه څخه د درناوي په پار د "الاخشید" افتخاري لقب ترلاسه کړ، خو په مصر کي د نوموړي پرله پسې زیاتېدونکي ځواک دی د عباسی خلافت څخه خپلواکۍ ته وهڅاوه، او د شام ډیري سیمي یې لکه فلسطین ، دمشق، حمص او اردن، پرته له حلب څخه چي هغه د حمدانیانو په لاس کي درلود، ونیولې. اخشید تر دې وروسته حجاز هم له خپل دولت سره یوځای کړ، او هلته یې د ابن طولون د واکمنۍ هڅه شنډ کړه. اخشید یو هوښیار او په جګړه کي تجربه لرونکی شخص وو، او پخپلو سرتیرو، ساتونکو او نوکرانو یې ډېره تکیه کوله. 

د اخشید تر مړیني وروسته ابو المسک کافور د هغه د دوو زامنو، انضور او علي په استازیتوب د حکومت چاري په غاړه واخیستې. کافور یو حبشي غلام وو چي اخشید د اتلس دینارو په بدل کي پېرلی وو. د اخشید تر مړیني څه عمر وروسته کله چي علي هم مړ سو، کافور په یوازي ځان حکومت وکړ او د خپل امارت د پراخولو او حمداني دولت د کمزورتیا څخه یې ښه ګټه واخیسته. یاد شخص د اخشید دولت د ټول ۳۴ کلن دوران څخه دوه ویشت کاله یوازي خپله په واک کي تېر کړل، چي هم یې د مرستیال او هم یې د لومړي وزیر په توګه دنده سرته ورسول. کافور یو له نادرو تاریخي شخصیتونو څخه ګڼل کیږي، ځکه نوموړی د غلام په توګه د واک لوړ مقام ته ورسېد، او دا په اسلامي تاریخ کي د خپل ډول لومړۍ پیښه ګڼل کیده. 

کافور پخپل وخت کي د یو بریالي سیاستوال په توګه په بغداد کي د ناتوانه عباسي دولت او په شمالي افریقا کي د مخ پر ودي فاطمي دولت ترمنځ په روانه شخړه کي ډېر ښه توازن وساته. د هغه تر مړیني وروسته ابو الفواریس احمد، چي د اخشید لمسی او یوولس کاله عمر یې درلود، د مصر واکمن وټاکل سو. څرنګه چي نوموړی د کافور په څېر ځیرک او جنګیالی نه وو، نو ځکه یې د فاطمیانو څخه ماته وخوړه او اخشید دولت وپرځېدی.
تیموري پښتانه

**پښتانه تیموریان** (**Timuri'', ''Taimuri'', ''تَیموري''، ''تیموریان پښتانه'' ) د افغانستان د لوېدیځو سیمو هغه پښتني قبایل دي چې اصلي مېشت ځای یې د هرات، بادغیس، غور او کهسان په سیمو کې دی. پښتانه تیموریان د پښتو ژبې ویونکي دي او د پښتنو د قبایلي جوړښت یوه پېژندل شوې څانګه ګڼل کېږي.  

پښتانه تیموریان د تاریخي مغلي ـ تورکي **تیموري سلطنت** (د امیر تیمور/تامرلان کورنۍ) سره هېڅ نسبي تړاو نه لري. د نوم ورته والی موجود دی، خو اصل، نسل، ژبه او کلتوري هویت یې بشپړ جلا دی.

== تاریخ ==
تاریخي اسناد ښيي چې د پښتنو تیموریانو شتون د افغانستان په لوېدیځو سیمو کې د ډېرو پېړیو راهیسې ثابت دی. د **تیمور شاه دراني** د واکمنۍ (۱۷۷۲–۱۷۹۳ز) پر مهال د لوېدیځو سرحدي سیمو د امنیت لپاره یو شمېر پښتني قبایل، چې پکې تیموریان هم شامل وو، د هرات او بادغیس په سیمه کې مېشت کړل شول.  

د لوېدیځو قبایلو په اړه د معتبرو څېړنو پر بنسټ، تیموري پښتانه د پښتني قبایلي جوړښت برخه ده، نه د تیمور لنگ د واکمنۍ نسل.

== توکميز پېژند ==
پښتانه تیموریان لاندې ځانګړتیاوې لري:  
* د **پښتو ژبې ویونکي** دي  
* په پښتني عنعناتو، جرګو، دودونو او کلتوري جوړښت کې شامل دي  
* د افغانستان د لویو پښتنو قبایلو د لړلیک برخه ګڼل کېږي  
* د مغلو او تورکانو له ''Timurid dynasty'' سره هېڅ ارتباط نه لري  

په ایران کې د تیموري نوم لرونکو ډلو ژبه ډېری وخت دري ده، خو دا د سیمه‌یزې ژبنۍ اغېزې له امله ده، نه د اصل له مخې.

== جغرافیوي وېش ==
=== افغانستان ===
* هرات  
* بادغیس  
* غور  
* فراه (په لږه اندازه)  
* کهسان ولسوالۍ  

=== ایران ===
* جنوب خراسان  
* مشهد ته نږدې ځینې کلیوالي سیمې  

== د دراني دورې تړاو ==
په تاریخي لیکنو کې راغلي چې تیموري پښتانه د **دُراني''' دورې په قبایلي جوړښت کې شامل وو او د تیمور شاه دراني په مهال په مهمو سرحدي ځایونو کې د امنیت لپاره مېشت کړل شول. له همدې امله د دوی هویت د پښتنو د جنوبي او لوېدیځو ټبرونو د پراختیا برخه ګڼل کېږي.

## همدا هم وګورئ
* پښتانه
* پښتني قبایل
* دُراني امپراتوري
* افغانستان

## سرچینې
مریم بلیر

ښي|بټنوک
مریم بلیر (زیږیدلی مریم براون رابینسن؛ د اکتوبر ۲۱، ۱۹۱۱ - د جولای ۲۶، ۱۹۷۸) یوه امریکایی هنرمنده، انیمیټر او ډیزاینره وه. هغه د والټ ډیزني شرکت لپاره د هنر او انیمیشن په تولید کې مخکښه وه، د الیس ان ونڈرلینډ، پیټر پین، سونګ آف دی ساوت او سنډریلا په څیر فلمونو لپاره د مفهوم هنر انځورولو کې مخکښه وه. بلیر د تلپاتې جاذبو لپاره د کرکټرونو ډیزاینونه هم رامینځته کړل لکه د ډیزني لینډ دا یو کوچنی نړۍ ده، د ایپکوټ د نړۍ نندارتون کې د مکسیکو په پویلین کې د ایل ریو ډیل ټیمپو کې د فیستا صحنه، او د ډیزني معاصر ریسارټ دننه یو لوی موزیک. د ۱۹۵۰ لسیزې څخه د هغې د انځور شوي ماشومانو ډیری کتابونه په چاپ کې پاتې دي، لکه د روت کراس لخوا زه الوتنه کولی شم. بلیر په ۱۹۹۱ کې د ډیزني لیجنډز ګروپ کې شامل شو.

## Filmography
Films that Mary Blair worked on include:
* *[[How to Succeed in Business Without Really Trying (film)|How to Succeed in Business Without Really Trying]]* (1967)
* *[[Lady and the Tramp]]* (1955)
* *[[Peter Pan (1953 film)|Peter Pan]]* (1953)
* *[[The Little House (1952 film)|The Little House]]* (1952)
* *[[Susie the Little Blue Coupe]]* (1952)
* *[[Alice in Wonderland (1951 film)|Alice in Wonderland]]* (1951)
* *[[Cinderella (1950 film)|Cinderella]]* (1950)
* *[[The Adventures of Ichabod and Mr. Toad]]* (1949) ("The Legend of Sleepy Hollow" segment)
* *[[So Dear to My Heart]]* (1948)
* *[[Melody Time]]* (1948; "Once Upon a Wintertime" and "The Legend of Johnny Appleseed" segments)
* *[[Song of the South]]* (1946)
* *[[Make Mine Music]]* (1946)
* *[[The Three Caballeros]]* (1944)
* *[[Saludos Amigos]]* (1942)
* *[[Dumbo]]* (1941)
* *[[Fantasia (1940 film)|Fantasia]]* (1940)

Blair was also a writer for:
* *[[Walt Disney's Wonderful World of Color]]*
* *[[Once Upon a Wintertime]]*

وېشنيزه:د والټ ډیزني انیمیشن سټوډیو خلک