جمهوري غوښتونکی ګوند (متحده ایالات)

جمهوري غوښتونکی ګوند، چې د GOP («ستر زوړ ګوند») په نوم هم یادېږي، له خپل اصلي تاریخي سیال، دیموکراتیک ګوند سره د متحده ایالاتو یو له دوو سترو معاصرو سیاسي ګوندونو څخه دی.

GOP په ۱۸۵۴ کې د کانساس - نیبراسکا قانون د مخالفینو له خوا تاسیس شو. په ورته وخت کې د ویګ ګوند له ړنګیدو وروسته چې د هېواد یو له دوو سترو ګوندونو څخه و، دا ګوند پیاوړی شو. د تاسیس سره سم، جمهوري غوښتونکي ګوند د اقتصادي اصلاحاتو او کلاسیک لیبرالیزم ملاتړ وکړ په داسې حال کې چې د غلامۍ د پراختیا مخالفت یې کاوه. 

## تاریخچه

### د جمهوري غوښتونکي ګوند تاریخ (متحده ایالات)

### ۱۹مه پېړۍ
د جمهوري غوښتونکو ګوند په شمالي ایالتونو کې په ۱۸۵۴ ز کې د غلامۍ د پراختیا ضد ځواکونو، پخواني ویګز او پخوانیو ازادو شویو غلامانو له خوا تاسیس شو. جمهوري غوښتونکی ګوند په چټکۍ سره د ډیموکراتیک ګوند پر اصلي مخالفې ډلې واکمن شو او په لنډ وخت کې ډېر مشهور شو. ګوند د کانساس – نیبراسکا قانون سره په مخالفت کې چې د میسوري تړون یې لغوه کړ وده وکړه او د کنساس او نیبراسکا سیمې یې د غلامۍ لپاره او د ډیکتاتورو ایالتونو په توګه ومنلې.

### ۲۰مه پېړۍ
جمهوري غوښتونکي د ۱۹۲۰ لسیزې په اوږدو کې سپینې ماڼۍ ته راستانه شول او پر نورمال حالت، د سوداګرۍ پر بنسټ موثریت او د لوړو تعرفو تګلارو باندې یې کار وکړ. د ملي ګوند تګلارې د مخنیویو له ذکر کولو څخه یې ډډه وکړه، پر ځای یې د قانون او نظم لپاره ناڅرګند تعهد صادر کړ. 

وارن جي هارډینګ، کالوین کولج او هربرټ هوور په ترتیب سره په ۱۹۲۰، ۱۹۲۴ او ۱۹۲۸ کلونو کې و ټاکل شول. د ټیپټ ډوم سپکاوی ګوند ته د زیان رسولو لپاره یو ګواښ و، خو هارډینګ مړ شو او اپوزیسیون په ۱۹۲۴ کې سره وشیندل شو. 

### ۲۱مه پېړۍ
د جورج ډبلیو بوش او ډیک چیني جمهوري غوښتونکي ټکټ د ۲۰۰۰ او ۲۰۰۴ ولسمشریزې ټاکنې وګټلې. بوش په ۲۰۰۰ کال کې د «زړه سواند محافظه کار» په توګه کمپاین وکړ، غوښتل یې چې د مهاجرینو او اقلیت رایه ورکوونکو رایه ترلاسه کړي. موخه دا وه چې د مخدره توکو  بیا خپل حالت ته د راوستلو پروګرامونو ته لومړیتوب ورکړي او ټولنې ته د بندیانو د بیا راوستلو لپاره مرسته وکړي.

### د ټرمپ دوره
په ۲۰۱۶ کې ولسمشرۍ ته د جمهوري غوښتونکي ډونالډ ټرمپ ټاکنه په جمهوري غوښتونکي ګوند کې یو ولسي بدلون رامنځته کړ. د ډیموکراټې کاندیدې هیلري کلینټن ماته د ټرمپ  پر وړاندې د منلو وړ نه وه، ځکه چې ټولپوښتنو ښودل چې کلنټن د سیالۍ مخکښه ده. د ټرمپ بریا په درېیو ایالتونو – میشیګان، پنسلوانیا او ویسکانسن – کې د محدودو بریاوو له امله رامنځته شوه چې په دودیز ډول له لسیزو راهیسې د ډیموکراتانو د شنه دیوال برخه وه. د NBC نیوز په وینا، «د ټرمپ ځواک په مشهوره توګه د هغه د «غلي اکثریت» څخه منځته راغلی - د کارګرې ډلې سپین پوستو رایه ورکوونکو داسې احساس کاوه چې د ځانګړو ګټو لپاره په واشنګټن کې، نیویارک کې د خبري رسنیو له خوا او په هالیوډ کې پر دوی ملنډې وهل شوي او له پامه غورځول شوي دي.

## د جمهوري غوښتونکي ګوند سیاسي دریځونه

### اقتصادي پالیسي
جمهوري غوښتونکي په دې باور دي چې ازاد بازارونه او انفرادي لاسته راوړنې د اقتصادي سوکالۍ تر شا لومړني عوامل دي. جمهوري غوښتونکي ډېری په ډیموکراټیکو دولتونو کې د مالي محافظه کارۍ ملاتړ کوي؛ په هرحال، کله چې دوی د حکومت مسئولیت په غاړه لري دوی خپله لېوالتیا د فدرالي پورونو زیاتولو پر وړاندې ښودلې (د بوش د مالیاتو کمولو پلي کول، د درملنې برخه د او د ۲۰۱۷ د مالیاتو او دندو د کمښت قانون د دې لیوالتیا مثالونه دي).

### روغتیایی خدمات
په تاریخي توګه، د روغتیایي خدماتو په هکله د حکومت د ونډې په اړه د جمهوري غوښتونکي ګوند او ډیموکراټیک ګوند د دواړو ترمنځ بېلابېل او رانغاړلي نظرونه شته، خو دواړه ګوندونه د ۲۰۰۸-               ۲۰۰۹ کلونو په اوږدو کې او وروسته په دې موضوع کې خورا قطبي شوي وو. جمهوري غوښتونکو او ډیموکراټانو بېلابېل وړاندیزونه وړاندې کړل ترڅو د فدرال په بودیحې ډېرو عمر لرونکو کسانو ته د روغتیا د بیمې خدمتونه وړاندې کړي، په ۱۹۶۵ کال کې دواړو ګوندونو هڅې وکړې چې Medicare او Medicaid رامنځته کړي.

### کډوالي
د ۱۸۵۰-۱۸۷۰ په موده کې، جمهوري غوښتونکي ګوند د ډیموکراټانو په پرتله له کډوالي سره ډېر مخالف و، ځکه چې جمهوري غوښتونکي ګوند د کاتولیک ضد او د مهاجرت ضد ګوندونو په ملاتړ، لکه  Know-Nothingsباندې تکیه کوله. د کورنۍ جګړې په وروستیو لسیزو کې، جمهوري غوښتونکي ګوند له کډوالۍ څخه ډېر ملاتړ وکړ، ځکه چې دا په شمال ختیځ کې د تولید کوونکو استازیتوب کوي (چې اضافي کار غواړي) په داسې حال کې چې ډیموکراټیک ګوند د کارګر ګوند په توګه پېژندل کېده (کوم چې لږ کارګران غواړي سیالي وکړي).

### ټولنیزې پالیسۍ
جمهوري غوښتونکی ګوند ډېری له ټولنیزو محافظه کارو پالیسیو سره تړاو لري، که څه هم د منځدریځۍ او آزادۍ مخالف ګوندونه لري. ټولنیز محافظه کاران د هغو قوانینو ملاتړ کوي چې خپل دودیز ارزښتونه ساتي، لکه د ورته جنسونو واده او د ماشوم زیانول. د ټولنیزو او کلتوري مسئلو په اړه د جمهوري غوښتونکي ګوند دریځونه په یوه برخه کې نفوذي رول منعکس کوي چې مسیحي حق د ۱۹۷۰ لسیزې راهیسې په ګوند کې شامل دی.

### د ټوپک مالکیت
جمهوري غوښتونکي ډېری د ټوپک مالکیت حقونو څخه ملاتړ کوي او د ټوپک د تنظیمولو له  قوانینو سره مخالفت کوي. د ګوند غړي او خپلواک جمهوري غوښتونکي د ډیموکراټانو او ډیموکراټیک پلوه خپلواکو په پرتله دوه چنده د ټوپک خاوندان دي.

د ټوپک ملي ټولنه، د ټوپک د مالکیت په ملاتړ کې د ګټو ځانګړې ډله ده، چې په دوامداره توګه یې ځان د جمهوري غوښتونکي ګوند سره برابر کړی. د کلینټن تر ادارې  لاندې د ټوپک د کنټرول اقداماتو وروسته، لکه د ۱۹۹۴ د تاوتریخوالي جرمونو کنټرول او د قانون پلي کولو قانون، جمهوري غوښتونکو په ۱۹۹۴ کې د جمهوري غوښتونکي انقلاب په جریان کې له NRA سره یوځای شول.

### ایډیالوژي او ډلې
سیاسي پوهان جمهوري غوښتونکی ګوند د ډیموکراټیک ګوند په پرتله ډېر ایډیالوژیکي همغږي بولي، چې د ایتلافونو له پراخو توپیرونو څخه جوړ شوی دی.

په ۲۰۱۸ کې، د ګالوپ ټولپوښتنې وموندله چې ۶۹٪ جمهوري غوښتونکو ځانونه د «محافظه کار» په توګه بیان کړل، په داسې حال کې چې ۲۵٪ د «اعتدال» اصطلاح غوره کړه، او ۵٪ نورو  د «لیبرال» په توګه ځانونه پېژندلي.

### د سوداګرۍ ټولنه
جمهوري غوښتونکی ګوند په دودیز ډول سوداګرۍ پلوه ګوند دی. د بېلابېلو صنایعو له مالي برخې نیولې تر کوچنۍ سوداګرۍ پورې لوی ملاتړ ترلاسه کوي. جمهوري غوښتونکي په سلو کې ۵۰ سلنه ډېر احتمال لري چې پخپله کار وکړي او ډېری په مدیریت کې کار کوي.

### جندر
له ۱۹۸۰ راهیسې، «جنسي تشه» د ښځو په پرتله د نارینه وو په منځ کې د جمهوري غوښتونکي ګوند لپاره د قوي ملاتړ شاهد دی. د ۲۰۰۴ کال په ولسمشریزو ټاکنو کې ناواده شویو او طلاق شویو مېرمنو د جمهوري غوښتونکي جورج ډبلیو بوش په پرتله په ډېر احتمال سره ډیموکراټ جان کري ته رایې ورکړې وې. د ۲۰۰۶ کال د ولسي جرګې په سیالیو کې، ۴۳٪ ښځو جمهوري غوښتونکو ته رایه ورکړه په داسې حال کې چې ۴۷٪ نارینه وو رایه ورکړې وه.  

### توکم
جمهوري غوښتونکو په وروستیو ملي ټاکنو (۱۹۸۰ څخه تر ۲۰۱۶) کې د تورپوستو له ۱۵٪  څخه کمې رایې ګټلې وې. د غلامۍ ګوند د ابراهام لینکن په مشرۍ لغوه شو او د غلامانو ځواک ته یې ماتې ورکړه، او تور پوستو ته یې د ۱۸۶۰ لسیزې په وروستیو کې د بیا رغونې په جریان کې د رایې ورکولو قانوني حق ورکړ. د ۱۹۳۰ لسیزې تر نوې معاملې پورې، تور پوستو د جمهوري غوښتونکو ګوند په پراخه کچه ملاتړ کاوه.

## سرچینې