جینيټيکي بیاترکیب

جنټيکي بیاترکیب (چې د جنټيکي بیاتنظیم په نوم هم بلل کېږي) د ډول ډول ژوندیو موجوداتو تر منځ د جنټيکي موادو تبادله ده، چې د اولاد د را منځ ته کېدو لامل کېږي چې د خاصیتونو ترکیب یې د مور او پلار له خاصیتونو سره توپیر لري. جنټيکي بیاترکیب کولای شي په یوکاریوتونو یا یو هستوي موجوداتو (eukaryotes) کې د مایوسیس یا سلولي وېش (meiosis) په جریان کې د جنټيکي معلوماتو یو نوی سټ رامنځته کړي، چې د مور او پلار څخه اولاد ته لېږدول کېږي. زیاتره بیاترکیب په طبیعي ډول پېښېږي.   

په یوکاریوتونو کې د مایوسس په جریان کې، په جنټيکي بیاترکیب کې د هم مثله کروموزومونو (homologous chromosomes) جوړه کېدل شامل دي. په دې پسې د کروموزومونو ترمنځ د معلوماتو لېږد ترسره کېږي. د معلوماتو لېږد ممکن د فزیکي تبادلې پرته پېښ شي (د جنټيکي موادو یوه برخه له یوه کروموزوم څخه بل ته کاپي کېږي، پرته له دې چې مرسته کوونکی کروموزوم بدلون ومومي) (په شکل کې د SDSA لاره وګورئ)؛ یا د DNA د رشتو په ماتېدو او بیایوځای کېدو سره، چې د DNA نوي مالیکولونه جوړوي (په شکل کې د DHJ لار وګورئ).   

بیاترکیب ممکن په یوکاریوتونو کې د میتوسز یا غیر مستقیم وېش (mitosis) په اوږدو کې هم پېښ شي، چې معمولاً دوه جفت کروموزومونه چې د کروموزموم د کاپي کېدو وروسته رامنځته شوي، په کې شامل دي. په دې حالت کې د نامتجانسو جینونو يا آللونه  (alleles یا ارث لېږدوونکی جین) نوي ترکیبونه نه تولیدیږي، ځکه چې دا جفت کروموزومونه معمولاً یوشان وي. بیاترکیب په مایوسس او میتوسیز کې د DNA ورته مالیکولونو (هم مثله سلسلو) ترمنځ پېښېږي. په مایوسس کې، ناجفت هم مثله کروموزومونه له یو بل سره جوړه کېږي، ترڅو بیاترکیب مشخصاً د ناجفت هم مثلانو ترمنځ پېښ شي. په دواړو مایوټیک او میتوټیک حجرو کې، د هم مثله کروموزومونو تر منځ بیاترکیب یو عام میکانیزم دی، چې د DNA په رغونه کې کارول کېږي.    

د جین بدلون - هغه پروسه ده چې په جریان کې یې هم مثله لړۍ یوشان کېږي، هم د جنيټیکي بیاترکیب تر اغېزې لاندې راځي.   

جنټیکي بیاترکیب او د بیاترکیبي DNA رغونه په باکتریا او لرغونې باکتریا یا آرکیا (archaea) کې چې غیرجنسي تکثیر کاروي، هم پېښېږي.  

بیاترکیب په مصنوعي ډول په لابراتواري (په مصنوعي چاپېریال کې یا *in vitro*) چاپېریال کې القا کېدای شي چې د واکسین د پراختیا په شان موخو لپاره بیاترکیبي DNA تولیدوي.  

V(D)J بیاترکیب په ژوندیو موجوداتو کې چې د معافیت تطابقي سیستم لري، د ځای ځانګړي جنټیکي بیاترکیب یو ډول دی چې د معافیت حجرو سره مرسته کوي چې په چټکۍ سره متنوع شي، ترڅو نوي رنځېږن یا پاتوجېنونه (pathogens) وپېژني او ورسره سمون وکړي.   

## کروموزومي جفت والي
د مایوسیس په جریان کې، کروموزومي جفت والی (د هم مثله کروموزومونو جوړه کېدل) د جنټیکي بیاترکیب څخه معمولاً وړاندې دی.   

## میکانیزم
جنټيکي بیاترکیب د ګڼ شمېر مختلفو انزایمونو له خوا کاټالیز (ګړندی) کېږي. ریکومبینازونه (Recombinases) مهم انزایمونه دي چې د بیاترکیب په اوږدو کې د رشتو د لېږد مرحله کاټالیز کوي. رک اې (RecA) پروتین اصلي ریکومبیناز دی چې په اېشیریکا کولي (*Escherichia coli*) کې موندل شوي او د DNA دوه ګونه رشته يي ماتېدنو(DSBs) د رغونې مسئولیت په غاړه لري. په خمیره او نورو یوکاریوتي موجوداتو کې د دوه ګوني رشته يي ماتېدنو رغونې لپاره دوه ریکومبینازونه اړین دي. RAD51 پروټین د میتوتیک او مایوتیک بیاترکیب لپاره اړین دی، په داسې حال کې چې د DNA د رغونې پروټین، DMC1 د مایوتیک بیاترکیب لپاره ځانګړی شوی دی. په آرکیا کې، د RecA باکتریايي پروټین آرتولاګ راد اې یا RadA دی.   

**باکتریايي بیاترکیب**

* په باکتریا کې منظم باکتریایي بیاترکیب، د جنټیکي موادو نااغېزمن لېږد شته دی، چې ناکام لېږد یا نیمګړی لېږد څرګند شوی چې د ورکوونکې حجرې څخه اخیستونکو حجرو ته هرډول باکتریايي DNA لېږد دی، چې دې اخیستونکو حجرو وارده DNA د جنټیکي موادو د یوې برخې په توګه تنظیم کړې ده. ناقص لېږد په راتلونکي لېږد او جفتېدو کې ثبت شو. په ټولو حالتونو کې، لیږدول شوې ټوټه د کښت ودې په واسطه کمزورې کېږي. 

## سرچينې