open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
غور

**غور** یا جاغور چې د انسان د غاړي(گردن) په مخکني برخه کي دهوايي نل دپاسه او دواړه د بغل طرفته شوپرک ته ورته يو غده ده چه دجاغور په نامه سره ياديږي چه اوږدوالي يي تقريبي 5 پنځه سانتي متره پلنوالي يي 3 دري سانتي متره او ژوروالي يي 2 سانتي متره شاوخواکي دي او په لاتين ورته تيرويد غده وايي thyriod gland.  دجاغور غده دوه دانی هرمونونه تولیدوی چه دتیروکسین او اوبل تریودوتیروتین په نامه سره یاديږي او دوجود په ميتابوليزم سيستم کي مهم رول لوبوي.  دجاغور غده ډيري مريضي لري چه مهمي يي هيپوتيرويد, هيپر تيرويد ,کنسر,التهاب دي همدارنگه دجاغور دغدي په اطرافو کي څلور وړي نخود ته ورته غدي شتون لري چه د پارا تيرويد parathyroid glands په نامه سره ياديږي اودپاراتیروید په نامه هرمون ترشح کوي اوداهم دمر يضي مختلف ډولونه لري . دجاغور دغدي لږ فعاليت او تر نارمل حد لږ هرمون ترشح کول د هيپوتيرويد hypothyriodism په نامه ياديږي او هيپو تيرويد نسبت نارينه ته په ښځینه کي زيات ليدل کيږي او دسن سال په زياتيدوسره يي احتمال هم زياتيږي او همدارنگه په ارثي ډول هم پيداکيږي . هپيوتيرويد مریضی او دهرمون لږ ترشح کول په انسان کي ځيني نښي نښاني ورکوي لکه خستگي,دحافظي ضعيفوالي,وزن اخيستل,د پوستکي وچيدل او دويښتانو رژيدل ,قبض,بي حرکتي او په ښځينه کي دمياشتني دوري غير منظم والي خو دقيق تشخيص يي په وينه کي دهرمون دمقدار کتل او دغدی معاينه کول دي ,تداوي يي په دواسره ممکن دي . دجاغور دغدي اضافه فعاليت او تر نارمل حد زيات هرمون ترشح کول دهيپرتيرويد hyperthyroidism په نامه سره ياديږي. دهرمون زيات ترشح کيدل زړه ,عضلي او عصبي سيستم متاثيره کوي او په وجود کي مختلفي نښي نښاني ورکوي لکه دعضلاتو ضعيف والي ,په لاسونو کي لړزه ,دزړه ضربان,خستگي,وزن دلاسه ورکول , ضعيفه کيدل,اسهال,عصبانيت,دسترگو مشکلات,دتودوخي په مقابل کي حساسيت او په ښځينه کي دمياشتني حيض دوری غير منظم والي .دتداوي لپاره متخلفي دواگاني اوجراحي تداوي عملي کوي . دجاغور دغدي بله مريضي داسي وي چه په داخل کی دغدی دانو ته ورته مرغړي راپورته شي او دغدي دغټوالي سبب وگرځي خو دغدي فعاليت اودهرمونومقدار نارمل وي .کله چه غده غټه شي نو کله کله د اواز ټيټ والي ,دغذا دتيرولو مشکل ورسره ملگري وي, تشخيص يي دغدي معاينه کول په لاس او تلويزوني التراسانډ کيږي . دجاغور دغدي پر شاوخوا څلور داني نخود ته ورته غدي شته چه پارا تيرويد parathyroid په نامه سره ياديږي او داغده دپارا تيرويد په نامه هورمون توليدوي ددي هرمون وظيفه داده چه دهډوکو څخه کلسيم ترشح کوي او په وينه کي دکلسيم مقدار نارمل ساتي . خو کله چه دپارتيرويد غده په سبب د يوي مريضي لکه ميکروپ ,دانه يا سرطان فعاليت زيات کړي نوهرمون هم زیات تولیدوی پدی وخت کی دهډوکو څخه زيات مقدار کليسم ترشح کوي هډوکي کمزوري کوي او هډوکي داوستوپروز تر مريضي رسوي چه په اساني سره دماتيدو خطر ورسره ملگری وی په وينه کي کلسيم مقدر هم لوړيږي چه دکلسيم لوړولي په انسان کي متخلفی مشکلات پیداکوی لکه سرچرخي,خواگرځي,دعضلاتوصعيفوالي او پښتورگي(گردي) مشکلات . خوکله چه بيا د پاراتيرويد غدي فعاليت کم شي دپاراتيرويد هرمون هم لږترشح کيږي همدارنگه دهډوکو څخه دکلسيم مقدار هم کميږي دکلسيم په کمبودوالي سره متخلف مشکلات پيداکيږي لکه په شونډانو,لاسو اوعضلاتو کي دبي حسه کيدو اوچمبرکيدو مشکلات . تداوي يي دمريضي تر شدت والي پور فرق کوي خو اخيري تداوي يي چه بله چاره ورته پيدانشي دپاراتيرويد غدي په جراحي ډول ايستل دي .

## تړلې لیکنې
*زړه
*انسان]]
*گورده
## سرچینې

https://m.facebook.com/profile.php…
د ژمنیو ناروغیو مخنیوی

ژمنۍ ناروغۍ هغه موسمي ناروغۍ دي چې د یخ موسم په راتگ سره ډېرېږي او په انساني بدن اغېز کوي. ددې ناروغیو مخنیوي لپاره  د ژمي په فصل کې یو شمیر ویټامینونه انسان له مختلفو او سختو ناروغیو څخه ژغورلی شي.
د څیړنو په پایله کې څرگنده شوې چې ویټامین بي (Vitamin B) او ویټامین سي (Vitamin C) د ژمي په موسم کې انسان له مختلفو ناروغیو او میکروبونو څخه ژغوري.
د روغتیايي کارپوهانو په وینا د ژمي په موسم کې هغه خوراک او څښاک باید وڅښل شي کوم چې کولی شي د انسان بدن گرم وساتي نو له همدې امله ویټامین بي (Vitamin B) او سي (C) لروونکي خواړه د میکروبون په له منځه وړلو کې مرسته کولی شي.
له پورتنیو ویټامینونو سربیره ټول هغه سبزیجات چې شنې پاڼې لري هم د مختلفو ناروغیو په له منځه وړلو کې ډیره زیاته مرسته کولی شي.
د روغتیايي څیړونکو په وینا ۸۰ سلنه خلک ژمی خوښوي نو له همدې امله په دغه فصل کې د خپل بدن دفاعي نظام پیاوړی کولو لپاره باید شیدې او له شیدې څخه لاسته راغلې خواړه لکه پنیر او مستې استعمال زیات کړي ځکه چې دغو خوړو کې زیاته اندازه پروټین او ویټامین اې (Vitamin A) شتون لري کوم چې د بدن د اړتیا وړ کلسیم پوره کولو سره هډوکي پیاوړي کوي.
## تړلې لیکنې
*ناروغۍ
*روغتیا
## سرچینې
د افغانستان حلقوي سړک

د افغانستان لومړی **حلقوي سړک**  کابو ۲۲۰۰  کیلو متره اوږدوالی لري، چې د ۳۴ ولایتونو له ډلې ۱۶هغه سره نښلوي او له تېر ۲۰۰۳ کال را پدېخوا يې ۹۰ سلنه چارې بشپړې شوې دي.
حلقوي سړک کابل د لوگر، غزني او زابل له لارې د کندهار سره او له هغه ځايه د پاکستان د کويټې ښار سره نښلوي. همدار راز کندهار د هلمند، نيمروز او فراه له لارې د هرات سره نښلوي. 

سردار داوود خان غوښتل د حلقوي سړک له لارې د هیواد لويې سیمې ونښلوي، په هیواد کې ټرانسپورټي سیستم اسانه او د گاونډیو هيوادونو سره سوادگرۍ ته وده ورکړي. د روسانو د یرغل سره د حلقوي سړک کارونه په ټپه ودریدل. کوم سړکونه چې د حلقوي سړک پلان له مخې سردار داوود خان جوړ کړي وو زیاتې برخې يې په جنگونو کې له منځه ولاړې.

## سرچینې
وېشنيزه:د افغانستان د حلقوي سړک
اسکار جایزه

500px|بټنوک|81 کلیزه د اسکار اکادمی  12فبریبری 2009
اســـــــــــــکار  ( (انگلیسی: Academy Awards)یوه تولنه ده چی هر کال  نری کی جوری گی او هغه غوره فلمونه تاکل کی او هغی ته اسکار  ورکیگی.هر کال 100 مملکتو کی په ژوندی بنه دا د نریوالی تولنی خپل مملکت کی خپره کوی.اسکار یوه د نه جایزونه  د اکادمی اورد جایزونه ده
امی جایزه

400px|بټنوک|دانا دلانی 1992 امی جایزه گتل
400px|بټنوک|برادلی بل 2010 امی جایزه گتونکی
400px|بټنوک|بروس کندی د امی جایزه گنونکی
امی جایزه په (انگلیسی :)یوه نریواله جایزه دۍ ده جایزه د تلویزونی خپرونو ته ورکولکیږیږ .چی دسې هیل کیگی چی په شان د اسکار دۍ د امریکایی تلویزیون لپاره.
بطلمیوس

300px|بټنوک|کلاودیوس بْطُلِمیوس
کلاودیوس بْطُلِمیوس (۹۰ - ۱۶۸عیسوی) (په یونانی: Κλαύδιος Πτολεμαίος) یوه فیلسوف او منجم د  په خانی باستانی یونان وه چی ایل کیگی په اسکندیه د مصر کی ژوند کوه.
زرنج - دلارام سړک

د **[[زرنج]] - دلارام سړک** ۲۱۸ کیلومتره اوږد دی چې افغانستان د ایران له چابهار بندر سره او له هغه ځایه د سمندر له لارې د هندوستان او نورې نړۍ سره نښلوي. د دې سړک په جوړېدو افغانستان اوس کولای شي له هند سره په نېغه توگه سوداگريزه راکړه ورکړه وکړي. افغان سوداگر  په اسانه توگه هندي توکي د چابهار بندر ته او له هغه ځایه د زرنج - دلارام له لارې هېواد ته واردوي. همدا راز خپل توکي  هند ته د همدې لارې صادرولای شي.

## سرچینې

وېشنيزه:د افغانستان د حلقوي سړک
وېشنيزه:حلقوي سړکونه
وېشنيزه:نړیوال سړکونه
وېشنيزه:سړکونه
وېشنيزه:بندرونه
واخان لاره

د **واخان** له لارې چين سره د سړک د لارې د افغانستان نښلول د هغې ستراتيجۍ برخه ده چې په ۲۰۰۲ ز کال کې په جاپان کې نړيوالو مرستندویه هېوادونو غوره وبلله. د دې ستراتيجۍ له مخې هيله ده چې افغانستان په سيمه کې په یو ترانزيتي هېواد بدل شي. په همدې موخه په افغانستان کې د هغه حلقوي سړک د جوړونې پروژه بېرته ژوندۍ کړای شوه چې خداي بښلي سردار داود خان  په ۱۹۶۰ ز کال کې پيل کړې وه.

که د واخان لويه لاره جوړه شي نو گټه به يې نه يواځې افغانان بلکې نورو گاونډيو هيوادونو ته هم ورسېږي. د وريښمو پخوانۍ سوداگريزه لاره به بېرته راوژندۍ شي. افغانستان به وکړای شي د چین سره نېغ په نېغه سوداگري وکړي. افغانستان به نور اړ نه وي چې له چین څخه د پاکستان له لارې واردات وکړي او پاکستان ته ډېر گران ترانزیتي محصولات ورکړي. افغان سوداگر به په اسانه توگه چینائي توکي د واخان له لارې هیواد ته وارد کړي. همدا راز به خپل توکې چین ته د همدې لارې صادر کړي. افغانستان ته یې بله گټه دا ده چې په زرگونه خلکو ته به د سړک د جوړونې په پروسه کې او د سوداگرۍ په مهال د کار زمينه برابره شي.

د واخان دسوداگرۍ د لارې په جوړیدو به د سیمې نور هیوادونه لکه ايران، ازبکستان او ترکمنستان هم گټې لاسته راوړي. دې هيوادونو ته به اسانه شي چې د اوږدو ځمکنيو او سمندري لارو پر ځای نېغ په نېغه د افغانستان لنډه لار د چين سره د سوداگرۍ دپاره وکاروي.
## سرچینې

وېشنيزه:د افغانستان د حلقوي سړک
گوته

**گوته** هغه گيڼي ته ويل کيږي: چي د نری حلقي په ډول د سپین زرو  یا سورو زرو څخه جوړه شي ويل کيږي.
د وادع گوته

400px|بټنوک|د وادع گوته
ده دول گوتی هغی ته استعمال کیگی چی وختی دو نفر یو بل سره وادع کوی.دا رواج د اروپا نه راغلی.
الفبا

الفبا د نښو مجموعه ده چې انسانان یې د ژبې د غږونو استازیتوب لپاره کاروي. په فارسي او عربي رسم الخط کې الفبا معمولا د تورو تورو لیکلو نښو ته ویل کیږي، چې د خاموش حروفو په نوم هم یادیږي، او معمولا سر (وول) د الفبا برخه نه وي او د حرفونو په نوم یادیږي. خو د درې ګونو اوږدو حرفونو لپاره د الفبا له حروفو څخه درې کارېږي او لنډ توري له نښان پرته ښودل کېږي او یا په اړینو حالاتو کې د عربي او فارسي له حرکت سره سم ښودل کېږي. پداسې حال کې چې په لاتیني الفبا کې، ځینې توري هم د حرفونو استازیتوب کوي.
د الفبا ډولونه:
* فونیټیک الفبا: په دې ډول الفبا کې، هر شکل یوازې یو ځانګړی غږ څرګندوي، لکه ب په فارسي الفبا کې. نړیوال فونیټیک الفبا او د اسپرانتو ژبې الفبا د فونیټیک الفبا څخه دي.
* غیر فونیټیک الفبا: په دې ډول الفبا کې هیڅ لیکل شوي بڼه یوازې یو غږ نه ښیې.
* نیم فونیټیک الفبا: په دې ډول الفبا کې ځینې ډولونه یوازې یو غږ ته اشاره کوي او ځینې یې له یو څخه ډېرو غږونو ته اشاره کوي، لکه لیکلې بڼه او په پښتو الفبا کې چې د کنسوننټ او واوېل (بې غږه او غږ لرونکي ) دواړه غږونه ورکوي. پښتو الفبا په دې ډله پورې اړه لري.
[250px|[لاتيني الفبا]]
## اړوند سکالوګانې:
* فارسي الفبا
* لاتينه الفبا
* روسي الفبا
* يوناني الفبا
* عبراني الفبا
مرغلره

400px|بټنوک|دولونه د مرغلره
مرغلره یوه قيمتي ډبره يا څيز دی .مرغلره چې له صدف نه راويستل شي هغی ته دُر هم وایی.
مرغلره يا مرواريد يا در يوه قيمتي ډبره چې معمولاً سپين برېښېدونکی او ځلېدونکی رنګ لري چې د نرمتنانو لکه صدف د وجود په منځنۍ برخه کې رامنځته کيږي.
کله چې یو بهرنۍ څیز لکه د شګې یوه ذره د صدف او د هغې د پوستکي تر منځ قرار ونيسي، حیوان د بهرني څیز په شاوخوا کې د ښکر عضوي مادې کانچیولین او کلسایټ یا ارګونایټ کرسټالونو څخه جوړ شوي مواد افرازوي چې په تدريجي ډول له دې موادو څخه مرغلره رامنځته کيږي. مرغلره یو شان مواد دي لکه د صدف داخلي دیوال. د مرغلرې شکل اکثرا کروی ته نږدې وي، که څه هم نور شکلونه لکه ناک، تڼۍ، او حتی غیر منظم شکلونه هم لیدل کیدی شي. د هغې خړوبتوب د کوکنارو د تخم په څېر د کوترو هګیو ته ورته دی. د مرغلرې رنګ معمولا سپین وي، مګر دا په ګلابي، ژېړ، شنه، نیلي، نسواري او تور رنګونو کې هم لیدل کیدی شي. دا د هند په بحر او استرالیا کې نیول کیږي. په شلمه پیړۍ کې د مرغلرهو کرنه هم مشهوره شوه. د سیپ خولۍ په سوري کولو سره کلتور شوي مرغلره (کله ناکله مصنوعي مرغلره هم ویل کیږي) جوړولو لپاره ، د مرغلرې یوه ډېره کوچنۍ ټوټه د صدف دننه کېښودل کیږي ترڅو صدف د هغې شاوخوا نور عضوي مواد افراز کړي او مرغلرې توليد کړي.
وزه

400px|بټنوک|وزه
400px|بټنوک|نایجریایی شودی ورکونکی وزه
300px|بټنوک|د وزه د سترگو تور لکه یو مستطیل دی

وزه ( علمی نوم : Capra aegagrus hircus) چارپای  دی چی دگروه (Artiodactyla)، کورنی غاگی (Bovidae)، ورکی کورنی وزی (Caprinae)، جنس وزه (Capra).
ویلیام جیمس دورانت

**ویلیام جیمز دورانت** چي مشهوره په ویل ډورانت دی یو امریکايي لیکوال او تاریخ پوه وو چي په ۱۸۸۵زیږدیز کال کي دنومبر پر پنځمه نېټه دامریکا متحده ایالاتو په ماساچوست سیمه کي وزېږېدی او په ۱۹۸۱زیږدیز کال کي دنومبر پر اوومه نېټه د۹۶ کلونو په عمر مړ سو . 

## ژوند یې
ویل دورانت له ځوانۍ څخه خپل ژوند سوسیالیزم ته د یوې لارې په توګه وقف کړ ترڅو د ژوند په اوږدو کې د انسانانو مساوات او د دوی هوساینې لامل سي خودنوموړي مور دده برعکس غوښتل چي خپل زوی یې پادري سي چي داکار ویل دورانت ونکړ اودخپل ذوق مطابق دفلسفې ترڅنګ په تاریخي زدکړو کي هم ښکېل پاته سوڅوچي دځوانۍ په دوران کي یې دفلسفې یوشمېر کتابونه تالیف اوټولني ته وړاندي کړه . ویل ډورانټ د یو څه مودې لپاره د نیویارک شپې خبریال و او بیا یې د سیټل هال کالج کې په لاتین ، فرانسوي او انګلیسي ژبه باندي تدریس کاوه. په 1912 کې هغه اروپا ته سفر وکړ او په 1913 کې یې د کولمبیا په پوهنتون کې د بیولوژي او فلسفې زده کړه وکړه . ویل ډورانټ دخپل مشهوره کتاب (دتمدن تاریخ ) دلیکلو لپاره نړۍ هر ګوټ ته سفر وکړ ترڅو دکتاب هره برخه په دقیقه توګه ولیکي اوپه دې ترځ کي یې مصر، جاپان، سابیریا اودنړۍ بېلابیلي سیمي اوهیوادونه ولیدل اوبالاخره په ۱۹۷۵ کال کې یې د کتاب ټول دېرش ټوکونه او همدارنګه ټول سفرونه چي ۵۰ کاله یې په برکي ونیول سرته رسول . دتمدن تاریخ دویل دورانت هغه کتاب دی چي په نړۍ کي یې ډېر زیات شهرت موندلی دی اوهمدارنګه دنړۍ په مشهوره ژبوباندي هم ژباړل سوی دی .

## اثار اولیکني یې
د دې مشهور لیکوال نور ارزښتناک اثار په 1904 کې "د انګلیسي ادبیاتو تاریخ" ، "د فلسفې تاریخ" په 1926 کې ،اود ژوند عکسونه" چي دده دمیرمني ایریل ډیورنټ په مرسته لیکل سوي دي دیادوني وړ دي، همدارنګه د تمدن د تاریخ له لیکلو ترمخه، ډیورنټ د حکمت اصول او معاصر ټولنیز مسایل هم لیکلي دي . 

## مړینه اوکورنۍ
په ۱۹۸۱زیږدیزکال کي کله چي ویل ډورانت دیوناروغۍ له کبله روغتون ته ولېږل سو دنوموړي مېرمن ایريل ډورانټ ورپسي ناروغه اوترلږ مودې وروسته مړه سوه . ویل ډورانټ چي دخپلي مېرمني په مرګ باندي خبرسو ده هم زړه ورپسي واچاوه اوترلنډي مودې دمرګ په خوب ويده سو .
آروانا

آرُوانا (Arowana) یا (ادوکی لرونکی ژبه) یو رقم مایی دی.
## مالومات
سالمون

سالمون یا ازاده مایی په خوگی ابو زیگیدل کیگی او بیا اقیانوس ته زی. دسی ایل کیگی هغوی د هگی اچول ته بیرته هغی ته زی چی هغوی نری ته راغلی دی. 
## دسالمون گته
د سالمون مایی گته ده:امگا3.پروتیین.وایتمینD
وست وود هدیره

**وسټ ووډ هدیره**، **یاهم وست ووډ هدیره** دغه هدیره په کالیفرنیا آیالات د امریکا متحده آیالاتونو کط شتون لری.چط په کې ګیر لوبغالی او سندغاری او معروف کسان په کی خاوری شوی دی.
500px|بټنوک|وست وود هدیره
جَز

جاز یا جَز ( انگریزی: jazz)، یوهد موسقس دوله دی د دی سرچینه د امریکایی تورپوستکی خلکونه دی.چی په لومری ورزو د 20سلیزی کی جور شوی ده
500px|بټنوک|یوه مدرن جز تولنه
د جبر واده

300px|بټنوک|جبری واده.ملانصرالدین
200px|بټنوک|جبری واده تصویر رسم د V.V.Pukirev
جبری نکاح یا جبری واده هغه بد شگوم شی دی چی هغی کی هلک یا جلی مجبوره کول کیگی چی بی د حیس مینه یو بل سره واده وکی.ده یوه بد رواج افغانستان کی دی.چی جبری واده یوه انسان حق ضایع کوی او ایل کیگی چی هغه نکاح چی د جلی رضا نیی هغه باطل دی.
هغه جلی چی عمری18 نه کته وی.هغه اورکی ایل کیگی .هغی سره واده شه کار ندی او هغوی د روانی تکالیفو سره مخ کیگی.
*بد
*بدل
*اورکی جلی ورکول
بد

بد هغه نکا او ناروا رسم دی چی اسلام کی شتون نلری اما افغانستان کی یوه بده عننه غوندی خلکو کی رواج لری .ده دیر یو بد او ناروا کار دی جچی هیچ ایه د قران کی شتون نلری .اکثرا واده چی بد مندی جوری گی هغه یوه ترخه جوند لری.
## منبع
ماره

[400px|بټنوک|ماره بت پیدا شوی په .[خيبر پښتونخوا .صوات دره ]]
200px|بټنوک|دی عکس کی ماره بودا مندی حمله کوی.2 سلیزه د عیسوی کال
په بوداییسم دین کی ماره یوه غول ته ایل کیگی چی وختیگوتاما بودا دیر اوشیاری او اشراق ته رسیدل وه .ماره الته پیدا کیگی او هرسه کوی چی بودا وغلویی او فریب ورکی.
پیرایوس

300px|بټنوک|د پیرایوس شیر
300px|بټنوک|پیرایوس  شار. یونان
پیرایوس ولسوالی په اتیک ولایت د یونان شتون لری.نفوس ۱۷۰٬۷۱۵ [۱] ایل کیگی.
ابوسعید ابوالخیر

ښي|بټنوک|349x349px

ابوسعید فضل‌الله بن احمد بن محمد بن ابراهیم (ابوسعید فضل‌الله بن ابوالخیر احمد) مشهور په شیخ ابوسعید ابوالخیر (۳۵۷-۴۴۰ قمری) عارف او شاعر  سلیز د خلورم او پینخم.
هلک

نارینه انسان ته هلک ویل کیگی.هلک یو نوم دی چی نارینه انسان ته وختی چی دا ماشوم وی ويل کیږى .اوددى لپاره چی هغه نسبت تر مور او پلار ورسویی هغی ته زویویل کیږى .
[300px|بټنوک|یو [هلکاسپانیا کی.]]
پارتېنون

300px|بټنوک|بارثنون معبد یونان
پارثنون په یونانی: Παρθενώνας) لرغونی معبد او نمزدک دی چی۲۵۰۰ کاله مخکېدپریکلس  په امر جور شوی وو.
## سرچينې
آتینا

400px|بټنوک|اتینا بت
آتنا (به یونانی: Άθηνά، یا Ἀθήνη, Athénē)، په یونانیانو په خانی تارخ کی د اتن شار پاسوال ایل کیگی.
د بخارا امارت

د **بخارا امارت** د منځنۍ آسیا یو دولت وو چې له 1785 تر 1920ز. کال پورې یې شتون درلود. دا حکومت د آمو سیند او سيري دريا د سيندونو تر منځ چې پخوا د ماوراء النهر په نامه یادېدل موقیعت درلود. د دې امارت مرکزی ښارونه بخارا او سمرقند  وه، چې اوس مهال د  ازبکستان اړوند ګڼل کیږي.

## امير / د بخارا اميران (1785-1920)

**Pink Rows Signifies progenitor chiefs serving as Tutors (Ataliqs) & Viziers to the Khans of Bukhara.*
***Green Rows Signifies chiefs who took over reign of government from the [[Janids]] and placed puppet Khans*.

## سرچینې

وېشنيزه:بخارا امارت
محمد شیباني

[left|thumb|200px|محمد شیباني خان، د استاد [کمال الدین بهزاد اثر]]
**محمد شیباني خان** چي په منځنۍ اسیا کي دشیباني واکمنۍ بنسټګر ګڼل کیږي په 1451 میلادي کال کي کي پیدا اوپه 1510 میلادي کال کي د ایران له واکمن شاه اسماعیل سره په جګړه کي ووژل سو . شیباني دنسب له پلوه دشاه بوداقسلطان زوی اود ابوالخیرخان لمسﺉ دی چي دنسب سلسله یې مغولي واکمن چنګیزخان ته رسیږي . شیباني دخپلي واکمنۍ په دوران کي له عثماني ترکیې سره هم ټینګي اړیکي درلودې اوله همدې کبله یې دایران له صفوي سلطنت سره دښمني هم کول ځکه عثماني ترکیه او شیبانیان دواړه سني مذهبه اوشاه اسماعیل شیعه مذهبه مسلمان وو . 

محمدشیباني خان په ترکستان کي ترواک ټینګولو وروسته دهرات له تیموري واکمنو او ظهیرالدین بابر سره هم ډغري ووهلې او وتوانېدی چي دهغوی واکمني راوپرځوي خوپه 1510میلادي کال کي کله چي دمروه سره نژدې دشاه اسماعیل له فوځیانو سره په جګړه کي ښکيل سو خپل سریې بایلود اوپه قتل ورسېدی . شاه اسماعیل دنوموړي ترقتل وروسته دده سرله تني جلا کړ اودسر پوست یې له بوسو ډک په استانبول کي عثماني واکمن دویم سلطان بایزید ته واستاوه . 

دمحمد شیباني کورنۍ په دې ډول ده : 

دنوموړي پنځه مېرمني مهرنیګارخاتون، خانزاده بېګم، عایشه سلطان خانم، زهراء اغا او خانزاده خانم نومېدلې . مور یې آق قاضی بیګم او اولادونه یې محمدتیمورسلطان، خرم شاه سلطان او محمدرحیم سلطان نومېدل .  

محمدشیبانی دمرګ پروخت شاوخوا 59 کاله عمر درلود اود ازبکستان په سمرقند ښار کي خاورو ته سپارل سوی دی .  

## سرچینې
تاریخ عثماني / لیکوال/ هامر پورګشتال 

اردو دایرة المعارف 

وېشنيزه:بخارا امارت
انګورو روزنه

انـــــــــــــــــــــــــــگور 
انگورد تخم – قلمو – ليرنگ په ذ ريعه تکثير کيږي . که انگو ردتخم په ذ ريعه تکثير شي نوموړي بوټي د مورني بوټي څخه څه ناڅه توپير لري اوهمداسبب دى چې د تخم تکثير دا نگورود پاره غوره نه بريښي . 
دانگوروټو ل انواع که نيله بوټي وي يا پيوند بوټي د قلمو په ذريعه تکثيرکيږي  . عموماقلمې د يوه کال د پاره به بوزغلي کې کرل کيږي او نيلو تشکيل څخه وروسته باغونو ته انتقال مومي . که څه هم په افغانستان کې دانگورو پيوند کول معمول اوضرور نه دي مگر په خارجي هيوادو کې دځينو امراضو او حشراتو له امله دانگورو نيله لرونکي قلمې په باغونو کې دکرلو تر دمخه پيوند کوي . دليرنگ په باب په تير فصل کې پوره معلومات وړاندې شوي دي اوبيا يې تکرار ته ضرورت نه بريښي . 
هر کله چې ديوه چاپيريال په خاورو کې مضر امراض او افات لکه فايلوگزيرا (phyloxera)
يانيماتودونه موجود وي او حساس انگور لکه وايتيس وينيفيرا vitas venefera) )
کرل کيږي نولازمه ده چې مقاومت لرونکي نيله بوټي په کار واچول شي ترڅو په پيوند بوټي په زړه پورې حاصلات ورکړي . دونيفيرا انگورودپاره دنړۍ په ځينو هيوادونو کې يو شمير نيله بوټي استعماليږي چې هغه په لاندې  ډول دی
صابر شاه عادل
نوملنیسون

**توملینسون** په ۱۹۴۱ ز کې زیږیدلی او په  دټیکنالوژۍ دنوموتي انسټیټوټ مساچوټس څخه فارغ شوی و، نوموړي لومړنی برېښنالیک په ۱۹۷۱ز کې لیکلی و. توملینسون لومړی دڅیړونکو او نظامیانو لپاره دا پروگرام جوړ کړی و، چې په لږ وخت کې ډیر پیغامونه ولیږي، وروسته بیا دهمدې اړتیا له مخې انټرنېټ هم رامنځته شو. امریکايي شرکت ریټیون په خپله خبرپاڼه کې لیکي: ری په رښتیني مانا د ټیکنالوژۍ سرخیل دی، دکمپیوټر راپیدا کېدو سره سم یې برېښنالیک رامنځته کړ، دنوموړي دې اختراع  دنړۍ په کچه داړیکو بڼه بدله کړه ، د دومره ستر بریالیتوب او لاسته راوړنې سره هم ډېر عاجز و، نرم و، بله ځانگړنه یې سخا وو، هر چا سره به یې خپل مهارتونه شریکول... 
دبرېښنالیک دبنسټگر دا وینا به دتاریخ برخه وي: 
هرڅه، چې په انترنټ خپریږي، باور پرې مه کوئ، دا په یاد ولرئ، چې ددې پاڼو تر شا انسانان دي او هغوي تیروځي.

## تړلې لیکنې
*برېښنالیک
*انټرنېټ
*خبرتیایي ټېکنالوجي

## سرچینې
واخان

**واخان** یا **وَخان** یوه غرني سیمه ده چې د  منځنۍ آسیای په زړه کې، د  افغانستان په شمال‌شرقی برخه کې ، د  پامیر (د  شمال لخوا)، قراقروم (د سوېل لخوا) ا و هندوکُش (د لویدېځ له خوا ) د غرونو په مینځ کې واقع سوی دی. واخان دهلېز یوه درۀ د افغانستان د خاورې یوه نرۍ تړانگه ده چې تر د لویدېخ نه تر ختېخه  پورې غځېدلي ده او د آمو دریای علیا (پنج سیند) او آب واخان ددې دهلېز څخه سرچشمه اخلي. واخان ولسوالۍ په افغانستان کې د بدخشان ولایت یوه ولسوالۍ ده .
### وېش
واخان پر دریو جغرافیوی سیمو باندی ویښل سوی دی:
# واخان دهلېز،
# غټ پامیر،
# کوچني پامیر.
* واخان ولسوالۍ

## تړلې لیکنې
*بدخشان ولایت
*فیض اباد
*ورېښمو لار
## سرچینې

وېشنيزه:واخان
لویېس سیسارس

بټنوک|کيڼ

**لویېس سیسار فېدېرب**  د فرانسوي سېنېگال والي(په فرانسوي: Louis Léon César Faidherbe - Louis Faidherbe - Governor of French Senega ) لویي سیسار فېدېرب د جون په ۳ نېټه کال ۱۸۱۸ کې د فرانسې په لیل ښار کې زېږېدلی او د سپتمبر په ۲۹ کال ۱۸۸۹ کې د فرانسې په پاریس ښار کې مړ شوی. لویي دفرانسوي سېنېگال له ۱۸۵۴ نه تر ۱۸۶۱ پورې والي یا حاکم وو، له ۱۸۶۳ تر ۱۸۵۶ پورې د فرانسوی امپراطوري موسس په افریقا کې، په افریقا کې ېې ډاکار تاسیس کړ چې وروسته د فرانسوی غربي افریقا په مرکز بدل شو.  لوېې په کال ۱۸۴۰ که له پولي تخنیک نه فارغ شو، په پوځ کې ېې د انجینري بخش کې کار پېل کړ، له ۱۸۴۳ تر ۱۸۴۶ پورې ېې په الجیریا کې دنده تر سره کړه، وروسته د گوادلوپ ټاپو ته واستول شو خو په کال ۱۸۴۹ کې بیا الجیریا ته راستون شو او دلته ېې اولنی مستقل حکم صادر کړ چې دې حکم ته تر اوسه په فرانس کې د قدر په سترگه کتل کېږي او ستایل کېږي. وروسته ېې په قبایلو کې دنده تر سره کړه چې د افتخار مډال او نوم ېې هم وگټه. په ۱۸۵۲ کې سېنېگال ته ولاړ او هلته د پوځ د انجینرانو د بخش مدیر وټاکل شو چې دلته له دوه کاله دندې وروسته ترفېع ورکړل شوه او دفرانسوي سېنېگال والي شو. په دې وخت کې لویي ته خبر ورکړل شو چې د سېنېگال په سرحداتو کې د اسلامي ډلې چې مشر ېې عمر تال وو د ودې په حال کې ده او لويي باید د احتیاط له پالیسي لاس په سر شي، په دې وخت کې لویي په ټولو هغو ډلو حمله کوي چې د فرانسې د گټو مخنیوي کې ښکېلې وي. د موریش قوم ېې مطیع کړ او عمر تال ډله ېې د سېنېگال له سیند هاخوا پسې واخیسته او د فرانسې کالونی ېې په کال ۱۸۶۱ کې تر گامبیا پراخه کړه.

## په کالونیو کې د لويي پالیسي

لویي په کالونیو کې د ظلم کولو خلاف وو، او له خلکو سره ېې خاص همدردي لرله، د هر ډول غلامي انعطاف ناپذیره دشمن وو، د خلکو د رفاه لپاره ېې ډېرې هلې ځلې کولې، ډېره هڅه ېې دا وه چې په افریقا کې د ځایي خلکو ټولنه جوړه کړي، کله ېې چې تولنه جوړه کړه د دوي مشرانو باندې ېې د فرانسې د گټو ساتنه زدکړه او حتی داسې یو بنسټ ېې کېښود چې د دوي بچي چې وروسته به قدرت ته رسېږي د فرانسې گټو ته وفاداره پاتې کېږي. لویي کوښښ وکړ چې سېنېگال داسې یوه بنسټیزه زاویه کړي له کوم ځای چې ټولې فرانسوی کالونی یا مستعمرې کنټرول کېدای شي.

## وروسته کړنې

لويي په کال ۱۸۶۵ کې سېنېگال نه بیا الجیریا ته ولاړ. په دې وخت کې د فرانسې د جرمني له فرانسویانو چې فرانکو جرمن ورته وایی او دا جنگ هم دفرانکو جرمن ور په نامه یاديږي فرانسې ته وغوښتل شو. په ۱۸۷۰ کې د فرانسې په شمال کې د پوځ قومندان وټاکل شو. په کال ۱۸۷۱ کې ېې ځان د ملي شورا مجلس ته کاندید کړ خو ډېر ژر ېې له خپلې دندې استعفا وکړه او د استعفا وجه ېې په ملي شورا کې د جمهوري خواهانو ضد کړنې او خوځښت وو. په کال ۱۸۷۶ کې ېې بیا ځان کاندید کړ خو انتخابات ېې وبایلل. خو په کال ۱۸۸۸ کې ېې د جمهوري خواهانو د حزب لخوا د فرانسې د شمال د استازي په حیث د سنا مجلس ته ځان کاندید کړ.

## تړلې لیکنې
## دا هم وگورئ
فرانس
## بهرنۍ تړنې
## External links
*

## سرچینې

وېشنيزه:1818 births
وېشنيزه:1889 deaths
وېشنيزه:People from Lille
وېشنيزه:French generals
وېشنيزه:École Polytechnique alumni
وېشنيزه:French military personnel of the Franco-Prussian War
وېشنيزه:People of French West Africa
وېشنيزه:Colonial Governors of French Sénégal
وېشنيزه:Members of the Académie des Inscriptions et Belles-Lettres
وېشنيزه:Grand Chanceliers of the Légion d'honneur
وېشنيزه:Recipients of the Ordre du Nichan El-Anouar
ایتا جینېرو

**ایسټېټ جنرل** په فرانسه کې --- ایتا جېنېرو Estates-General of French Monarchy -États-Généraux په فرانس کې له انقلاب نه مخکې سلطنتي حکومت له درې ډلو جوړ وو: دستور ورکونکي چې روحانیون او اشراف وو، اقلیت خو تر نورو ېې زېات امتیاز لاره او درېمه ډله 'خلک ' وو چې اکثریت وو. دلته په ۱۳ پېړی کې د وکیلانو په مشوره او دودونو سنتي کړنو ته په کتو د لوی گډون په ذریعه اساسي قانون جوړېده چې د همدې مقننه قوې نوم اېتا ژېنېرل یا جېنېرل وو. د اېتا جېنېرل بنسټ په ۱۳ پېړي کې کېښودل شوي وو او تر ۱۷۸۹ تر د فرانسې انقلاب پورې ېې دوام وکړ. دغه مقننه قوه چې له درې ډلو جوړه وه په اول ځل د پاریس په نوتر دام چې په فرانسي نتخ دام تلفظ کېږي د اپریل په ۱۰ کال ۱۳۰۲ کې جوړه شوه. او د بحث موضوع د پادشاه څلورم فیلیپ او د کتو لیک عیسویان پاپ اتم بونیفاس تر منځ مخالفت په اړه وه. د پرېکړې لپاره د ټول فرانسوي ملت نظر هم راغونډ شوی وو. دغې جرگې د پادشاه ملاتړ وکړ. په دوېم ځل ۱۳۰۸ کې د اغونډه په تور چې په فرانسوی توغ تلفظ کېږي جوړه شوه, موضوع ېې د عیسویانو د مذهبي جنگي لښکر ختمول وو په پخوانی وخت کې پادشاه هم لښکر لاره او کلیسا هم مذهبي لښکر تر څو له عیسویت نه دفاع وکړی.په ۱۳۲۰ کال کې داېتا جېنېرال یا جېنېرل ایسټېټ غونډه په پونتواز او پوانتیی کې وشوه او په دواړو غونډو کې خلکو خپله مرسته له پادشاه پنځم لویي سره وکړه د مرستې موخه د سلطنتي خزانې تقویت وو. په کال ۱۳۵۵ کې دا غونډه د دوېم جان له لوري جوړه شوه تر څو د خلکو مالي مرسته د انگلستان په ضد د جنگ لپاره راغونډه کړي. کله چې په فرانسه کې ځنې اصلاحات را منځ ته کېدل نو د اېتا جېنېرل مقننه قوې ورسره مخالفت وکړ خو د داوفین چې په فرانسوی داوفه تلفظ کېږي د دوی مخالفت رد کړ. دا غونډه په ۱۴۴۸ کې جوړه شوه تر څو په اول ځل د کلیو لپاره استازي وټاکي. خو د پادشاه دولسم لویي په وخت کې چې ۱۷ کاله د فرانسې پادشاه وو او په ۱۷ کلو کې ېې صرف یو ځل دا غونډه په کال ۱۴۸۶ کې را وبلله. له دې وروسته اول فرانسیس چې په فرانسې له ۱۵۱۵ تر ۱۵۴۷ حاکم وو دا غونډه را ونه بلله. په ۱۶ پېړی کې دیارلسم لویي د سلطنت دوره کې مذهبي جنگ جوړ شو او په ۱۶۱۴ کې دا غونډه را وبلل شوه خو د دې غونډې کمزورتیا هم په گوته شوه هغه کمزورتیا د خلکو د نظر اختلاف د خپلو شخصي گټو ساتنې لپاره. په دې غونډه کې جرگې د دفترونو خرڅول رد کړل او په دې سره ېې اشراف په دې مجبور کړل چې له خپلو ځنې امتیازاتو تېر شي خو جرگه هم بې پرېکړې پای ته ورسېده. له دې وروسته د دې ډلې خلک هم په سلطنتي حکومت کې یا د قاضي په حیث او یا هم کوم اداري کار نیولی وو چې دا جرگه کمزورې شوه او وگړي ېې کم شول د دې جرگې بله او اخري غونډه په کال ۱۷۸۹ وشوه چې په دې وخت کې سلطنتي حکومت له ډېرو ستونزو سره مخ وو او د فرانسې د انقلاب پېل وو ؛ ستونزې لکه مالي کمزورتېا، د پادشاه قدرت کې کمی. چې بلاخره د انقلاب ملي شورا جرگې په ۱۷ جون د اېتا جېنېرل لغوه کېدل اعلان کړل چې د ټولنیزو او سنتي ډلو د دولت په چارو کې د گډون پای ته ورسېد

## تړلې لیکنې
*فرانس
## سرچینې
ډونیز ډېډروټ

Denis Diderot --- دونیز دیدروټ
دونیز دیدروټ چې په فرانسوي دوني دیدرو تلفظ کېږي په ۱۷۱۳ کې پېدا شوی او په ۱۷۸۴ کې په فرانس کې مړ شوی . دونیز د فرانسې فیلسوف او د انسایکلوپیډیا موسس دې. د عصري دور له کارونو د یو بنسټ دونیز ایښی چې تر اوسه خلک انسایکلوپیډیا کاروي. په ۱۷۴۵ کې ېې ژباړه پېل کړه اولني ژباړه ېې د تقوا په اړه کړې. په عیسویت کې ېې دخرافاتو په ضد خپله فلسفه ولیکله. او څه نور داستانونه ېې هم خپاره شوي چې یو ېې دمذهبي په نوم داستان دې په دې داستان کې یوه انجلی په زوره مذهبي کېږي او مذهب ېې د هغه مخه نیسي چې انجلی ېې کول غواړي

## تړلې لیکنې
فرانس
## سرچینې
توماس الوا اډېسن

توماس الوا اېډیسن (په انگریزي: Thomas Alva Edison)  توماس د فیبروي په ۱۱ کال ۱۸۴۷ د امریکا متحده ایالاتو میلانو اوهېو کې زېږېدلی او د اکتوبر ۱۸ کال ۱۹۳۱ نیو جرسي کې مړ شوی. توماس د نړی اولنی څېړنیز لابراتوار جوړکړ، په ۱۸۶۳ کې د ټیلي گراف په صنعتي شرکت کې کار پېل کړ په دې وخت کې د برق سیستم د بیټریو په ذریعه مخکې تله چې دبرق د تولید عصري سیستم ېې کشف او پراخه کړ. وروسته له دې ېې د کاربون لېږدونکی او فونو گراف . کشف او عصري کړ 
## سرچینې
جوزف چېمبرلېن

**جوزف چمبرلین** Joseph Chamberlain جوزف په ۱۸۳۶ کال د دجولای په ۸ نېټه د لندن ښار کې زېږېدلی او په ۱۹۱۴ کال کې د جولای ۲د لندن ښار کې مړ شوی. جوزف سوداگر، په ټولنیزو اصلاحاتو کې ځانگړی رول لوبونکی . افراطې سیاستمدار، سرسخته امپریالست او د نورو افراطي کونکی وو. د سیاسي پارټي پالیسي ته کار کولو نه ېې عملي بریا زیاته خوښوله او په سیاست کې ېې عملی بریا تر تنظیم ته وفاداره پاتې کېدو غوره گڼله. جوزف د لندن ښار نامتو بوټ جوړونکي زوی وو چې خپله ېې له پوهنتونه نفرت کاوه او په ۱۶ کلنی کې ېې په سوداگري پېل وکړ. په ۳۸ کلنی کې په مدني چارو کې لاس وهنه پېل کړه او ځان ېې د بېرمېنگم ښار لپاره ولسوال کاندید کړ او په تعلیمي سیستم کې اصلاحاتو، د کورونو جوړونه کې بهتري او په ښار کې د خلکو لپاره نورو اسانتېاوو برابرولو جوزف ته ملي امتېاز وروباښه. په ۴۰ کلنی کې جوزف د انگلستان د گاز او اوبو سیستم لپاره ډېر کار وکړ چې په خپل دوران کې تر ټولو بریالی انگریز بلل کېده. په ۱۸۷۶ کې ېې ځان د انگلستان پارلمان ته کاندید کړ خو د پارلمان غړو د جوزف افراطي نظریاتو او د ده په پالیسی پورې ځان نه تړلو وېرولي وو. په دې دوره کې جوزف د محلي حکومت اصلاحاتو ته کار وکړ او د غریبو لپاره ېې د کورونو غوښتنه وکړه، د دې تر څنگ ېې تعلیم مفت کړ د دهقانانو لپاره د ۳ جیربه ځمکې او یوې غوا غوښتونکی شو. په ۱۸۸۰ کې ېې د ایرلنډ سره هم په اصلاحاتو کې همکاري وکړه په ۱۸۹۵ کې د انگلستان د مستعمرو لپاره د بهرنیو چارو وزیر وټاکل شو چې ډېر ژر پرې په جنوبي افریقا کې د جرمونو تور پرې ولگېد ( د بوېر په نامه جگړه ېې وکړه بوېر هغه جرمنیان او هالنډیان چې افریکنرس هم ورته وایی په جنوبي افریقا کې مېشت ووپر دوي ېې حمله وکړه). خو وروسته له تحقیقاتو ېې خپل سپیناوی وکړ دا جنگ د جوزف لخوا په مخ ولاړ چې د دې جنگ له وجې انگلستان ته په نظامي او سیاسي لحاظ تاوان واوښت په اروپا کې په سیاسي لحاظ بې ملگري پاتې شو جرمنانو چې تل ېې غوښتل له انگرېزانو سره سیاسي اتحاد ولري له لاسه ورکړ او هم ېې ډېر نظامي تلفات ولیدل. له دې وروسته بیا بېرمېنگم ته ولاړ او ځان ېې کاندید کړ همدا ېې اخری سیاسی بریا وه او له هغې وروسته پرې مغزي سکته راغله چې تر مرگه پورې ېې بې پناه او بېچاره کړ
## تړلې لیکنې
لندن
وېلز
فرانسوي ډایرکټري

**فرانسوي ډایرکټري** (په انگریزي: French Directory)  د فرانس د انقلاب په اول دوران کې د حکومت نوم ډارېکټوري وو چې د سیاستمدارانو له یوې لوې ډلې جوړشوی وو او ۴ کاله ېې دوام وکړ. ۵ ډارېکټران چې د عمومي امنیت کمېټه ېې اداره کوله. ۲۵۰ استازي ېې لرل چې عمرونه ېې له ۴۰ کالو زېات وو او یا ۴۰ کلن وو وزیران او معاونانو لپاره هم یو لېست وو . دغو استازو وزیران، سفیران، د پوځ جنرالان او د ماېې راغونډوکي ټاکل. خو دې حکومت کافي بودېجه د خپل قضایي سیستم او پروژو لپاره نلرله. همدې حکومت او اساسي قانون ته چې له ۱۷۹۵نه تر ۱۷۹۹ پورې دوام وکړ ډاریکټوري وایي. دا حکومت دفرانسې دانقلاب دوېم حکومت گڼل کېږي
## سرچینې
جورج ډېنټن

جورج ډنټون (په انگریزي:Georges Danton ) په کال ۱۷۵۹ کې په فرانس کې زېږېدلې او په کال ۱۷۹۴ کې د فرانسې په پاریس ښار کې ترې سر پرې کړل شو. د فرانسې انقلابي رهبر ووچې د ده په خوله د سلطنتي سیستم نسکورولو کې ېې خپل رول لوبولی. د سلطنتي سیستم له ورانېدو وروسته د فرانسې دعمومي امنیت کمېټې ریس وو. خو د هغه زیات ملایمت او ممکن مخالفت د ترور او وحشت له حکومت سره د خپل مرگ په لور رهبري کړ چې ځنې وکیلانو په ده تورونه ولگول او د اعدام په حکم ېې محکوم کړ. 
ډنټون د جک زوی وو چې په ۱۷۸۴ کې ېې د قانون زدکړې پای ته ورسولې او د پاریس ښار ته ولاړ او هلته ېې د پادشاه په شورا کې د وکیل په حیث دنده پېل کړه. او له شارپانتیي سره ېې واد وکړ. وروسته ېې مکر را سیاسي ویناوې پېل کړې چې په وینا کولو کې ېې ښه مهارت لاره. په دې وخت کې د فرانسې سلطنتي حکومت ساتونکو ځنې وکیلان قتل عام کړل او ډنټون له وېرې د انگلستان په لندن ښار کې پناه واخیسته. په ۱۷۹۱ کې د فرانسې د ملي شورا انتخابات ووچې ډنټون په انتخاباتو کې د گډون لپاره له انگلستان بېرته راگرځېده . په دې وخت کې د پاریس خلک د سلطنتي حکومت په ضد راپارېدلي وو چې د هغه وخت پادشاه ېې له قدرته لرې کړ او ډنټون د دې دعوا وکړه چې دا کار خپله ډنټون کړی دې. چې په دې وخت کې د رېن اف ټېرور (د ترور او وحشت له حکومت) په نامه په فرانسه کې د یو گروپ پالیسي له ډنټون سره مخالفت کوي له ده سره ېې بل ملگري نیسي چې دواړو نه سر وهي او دعمومي امنیت کمېټې ته بل مشر ټاکي
## سرچینې
پییر کیوري

بټنوک|پییر کیوري
**پییر کیوري** Pierre Curie  د مې مېاشتې په په ۱۵ نېټه په ۱۸۵۹ کال کې د فرانسې په پاریس ښار کې زېږېدلی دی او د اپرېل په ۱۹ په ۱۹۰۶ کال د پاریس ښار کې مړ شوی. پییر او د پییر ښځې ماري کیوري دوړو رادیم او لونېم کشف کړ. او د ژوند تر اخر پورې ېې د خپلې کورودانې سره یوځای پر کیمیا او فزیک باندې کار وکړ.

## تړلې لیکنې

## سرچینې
ماري کیوري

ماري سالومیا سکلودوسکا کوري، (/ˈkjʊəri/ *KEWR-ee* فرانسوي*،* : [kyʁi] پولنډ [ˈmarja salɔˈmɛa skwɔˈdɔfska] کې زږېدلې ده. د 1867 د نومبر له 7 مې څخه د 1934 د جولای تر 4 مې پورې یوه پولندي الاصله فرانسوي  فزیک او کیمیا پوهه وه، چې د راډیو اکټیوټي په اړه یې مخکښې څیړنې (په لومړني ځل ) ترسره کړې دي. دا لومړنۍ ښځه وه، چې د نوبل جایزه یې وګټله. همدانګه یوازینی کس او یوازینۍ ښځه وه چې د نوبل جایزه یې دوه ځلې وګټله. ماري یوازنی کس دی، چې په دوه ساینسي څانګو کې یې د نوبل جایزه ګټلې ده. د دې مېړه، پیري کوري د هغې د لومړۍ نوبل جایزې شریک ګټونکی و. په دې ډول دوی هغه لومړنۍ واده شوې جوړه شوه، چې د نوبل د جایزې ګټونکې وه. د کوري کورنۍ  هغه کورنۍ ده چې د نوبل د پنځو جایزو میراث یې خپل کړی دی. هغه په ۱۹۰۶ کال کې لومړنۍ ښځه وه چې د پاریس په پوهنتون کې استاده شوه.

هغې په وارسا کې دې نړۍ ته سترګې و غړولې او په هغه وخت کې د پولنډ سلطنت د روسیې د امپراتورۍ یوه برخه وه. هغې د وارسا په فلاینګ پوهنتون کې په پټه توګه زده کړې و کړې او په ورسا کې یې خپله عملي ساینسي روزنه پیل کړه. په 1891 کال کې چې عمر یې 24 کلونو ته رسېده، هغې د خپلې مشرې خور برونیسلاوا په تعقیب په پاریس کې خپلو زده کړو ته ادامه وکړه او هلته هغې د خپلو زده کړو لوړې درجې ترلاسه کړې او خپل پاتې علمي کارونه یې ترسره کړل. په 1895 کال کې یې د فرانسوي فزیک پوه پیري کوري سره واده وکړ. دې د فزیک په برخه کې د 1903 کال د نوبل جایزه له خپل مېړه او د فزیک پوه هنري بیکریل سره د دوی د مخکښ (چې په لومړي ځل ترسره کېږي) کار لپاره شریکه کړه. دغه مخکښ کار د راډیو فعالیت (radioactivity ) تیوري ته وده ورکول و او دغه اصطلاح هم دوی رامنځته کړه. په 1906 کې پیری کوري په  پاریس کې د سړک په سر په یوه پېښه کې مړ شو. ماري په 1911 کې د کېمیا په برخه کې د پولونیم او رادیم د عناصرو د کشفولو په خاطرد نوبل جایزه وګټله. دې دغه عناصر د هغه تخنیکونو په کارولو سره کشف کړل، چې هغې د راډیو اکټیو ایزوټوپونو د جلا کولو لپاره اختراع کړي و.

## تړلې لیکنې

## سرچینې

وېشنيزه:فرانسویان
سوني‌ارېکسن کا 510

**[[سوني ارېکسن]] کا 510**  د سوني‌ارېکسن  شرکت یو موبایل او د «کا» د ډول څخه دی چې په ۲۰۰۶ز کال کې بازار ته وړاندې شوی دی.

## بهرنۍ تړنې
* Sony Ericsson K510i

کا 510
سوني‌ارېکسن کا 600

**[[سوني ارېکسن]] کا 600**  د سوني‌ارېکسن  شرکت یو موبایل او د «کا» د ډول څخه دی چې په ۲۰۰۵ز کال کې بازار ته وړاندې شوی.

## سرچینې
*  د سوني ارېکسن شرکت رسمی وېب پاڼه 
*  د سوني ارېکسن گرځند تېلیفون موډلونه gsmarena

کا 600
وېشنيزه:گرځند
کرسټف پلانټېن

**کریسټف پلانتن**  Christophe Plantin  په کال ۱۵۲۰ سنت اویرته کې پېدا شوی او د جولای په ۱ نېټه کال ۱۵۸۹ کې مړ شوی د پرنټر بنسټگر, او انجیل ېې په څو ژبو خپور کړی. د فرانسې د نور ماندي په کابن کې د کتاب لکه د جلد په څېر جوړول زده کړي. په کال ۱۵۵۵ کې ېې په تیپو گرافي چې د خط لیکلو ډیزاین او ترتیب دې پېل وکړ. د ټیپو گرافي دفتر ېې اول په پاریس، وروسته په هالنډ کې جوړ کړ. په دغه وخت کې اروپا ډېره مذهبي وه چېرته چې عیسویت حاکم وو نو د پلاته یا پلاتن ډېر خپاره شوي کتابونه هم مذهبي دي چې د ځنې کتابونو مالي مرسته ېې د هسپانیا دوېم فیلیپ په غاړه اخیستې وه.

## بهرنۍ تړنې
*
*
* Plantin Moretus Museum
* Biography of Christophe Plantin.
*Drafts of Letters Sent by Christopher Plantin and Jan Moretus I, 1579–1590

وېشنيزه:1520s births
وېشنيزه:1589 deaths
وېشنيزه:History of Antwerp
وېشنيزه:16th-century printers
وېشنيزه:French Renaissance humanists
وېشنيزه:Flemish people
وېشنيزه:Belgian printers
وېشنيزه:French printers
وېشنيزه:فرانسوي لیکوالان
سوني‌ارېکسن کا 610

**[[سوني ارېکسن]] کا 610 **  د سوني‌ارېکسن  شرکت یو موبایل او د «کا» د ډول څخه دی چې په  ۱۳ د فیبروری د ۲۰۰۶ز کال کې د  GSM نړیوال کنفرانس کې وړاندی شو.

## سرچینې

## بهرنۍ تړنې

* Official website 
* mobile-review.com

کا 610
د افغانستان د تخنیکي مسلکي زده کړو انسټیټوټ

د افغانستان د تخنیکي مسلکي زده کړو انسټیټوټ
د افغانیستان د تخنیکي مسلکي زده کړو انسټیټوټ اولنی تخنیکي مسلکي انسټیټوټ دی په افغانستان کی وروسته و جنگ څخه چه اوس مهال دری څانگې لري په کابل لغمان او هلمند کې.
د افغانستان مسلکي او تخنیکي تعلیماتو انسټیټیوټ

د افغانستان مسلکي او تخنیکي تعلیماتو انسټیټیوټ لومړنی انستیټیوټ دی چې پس له جگړې یې په افغانستان کې په فعالیت پیل کړی. دا انسټیټیوټ درې څانگې لري چې هره یوه یې په کابل، لغمان او هېلمند کې روزنیزې چارې په کې روانې دي. 
## تړلې لیکنې
## سرچینې
مسيحيت په افغانستان کې

**مسيحيت په افغانستان کې** ډیره زړه تاریخچه لری او پخوانیو زمانو ته رسېږی، مسيحيت په افغانستان تقریبان پدی ورستیو پیړیو کې له مېنځه تللي و خو  وروسته له دې نه بېرته راژوندی او پلویان یې ډیر سول چې خارجی ځواکونه افغانستان اشغال کړل، ویل کېږی چې اوس مهال په ډیري ولایتونو کې لکه: بامیان، بلخ، هرات، کابل او نورو کې د عیسویانو کلیساگاني شته او دغه دین ته تبلیغ کېږی

## د خارجی ځواکونو لخوا د عیسویت تبلیغ
دالجزيرې تلويزيون د ۲۰۰۹ ز. کال د مي دمياشتې په ۴ مه نيټه يو راپور خپور کړی و  چې امريکايې سرتيري په کې په داسې حالت کې ليدل کيدل چې پلازمينې کابل ته څيرمه  دباگرام دهوايې ډگر په څنډو کې په ځايې اوسيدونکو د انجيل نسخې ويشي .

## د جنوبی کوریا د مبلغینو تښتونه
په ۲۰۰۷ ز. کال  کې  طالبانو ۲۳ کوریايي وگړي په دې تور وتښتول چې په افغانستان کې د عيسویت تبليغ کوي طالبانو د دوی دخلاصيدو په صورت کې دافغانستان څخه دجنوبي کوريا دځواکونو دوتلو غوښتنه وکړه چې بالفعل ومنل شوه او د ۲۰۰۷ ز په اخرو کې دجنوبي کوريا ځواکونه له افغانستان ووتل.

له تښتول شوي کسانو سره دننه په کوريا ددې لپاره ښه چلند ونه شو چې د جنوبي کوريا حکومت داسې وښودله چې يو مسيحي دولت دی مگر دکوریا ۲۳٪ وگړي بودايان ۴۹ ٪ ملحدين او له ۲۷-۳۱٪ فقط عيسويان دي ځکه خو دغه بوذي حکومت ددې پيښې وروسته دسیاسي او ديني کړکيچ سره مخامخ شو سره ددې چې عيسوايان په دغه هيواد کې اقليت دي ، دکوریا حکومت اړشو چې يو فرمان صادر کړي چې له مخې له خپلو اتباعو غواړي افغانستان ،عراق او صومال ته د سفر دمخه حکومت څخه اجازه واخلي همدارنگه په دغه هيوادنو کې له ميشته کوريانو څخه  وغوښتول شول چې ډير ژرخپل هیواد ته راستانه شي له دې وروسته په په پلازمينه سيول کې دسايمول کنيسه هم په افغانستان کې له خپلو ۴۲ مبشرينو څخه وغوښتل  چې له افغانستان څخه راووځي 
جنوبي کوريا ۱۷ زره  وگړي يې  داسلامي نړۍ په بيلابيلو سيمو کې دعيسويت په تبليغ بوخت دي چې له دې جملې ۸ تنه په عراق کې نيول شوي او ۲۳ يې په افغانستان کې همدغه پيښو دجنوبي کوريا حيثت ته تاوان رسولی په ځانگړې توگه  اسلامي هيوادونو سره داړيکو په برخه  کې.

## سرچینې

## نور ولولئ
* مسيحيت

وېشنيزه:مسيحيت
سوني‌ارېکسن ډبلیو995

**سوني‌ارېکسن ډبلیو995**  د  سوني‌ارېکسن شرکت یو موزیکال  گرځند ټېلیفون دي چې د «واکمن شرکت» پوری تړاو لری او په  ۴ د جون د  ۲۰۰۹ ز. کال بازار ته وړاندی شو. دا گرځند ټېلیفون د  واکمن شرکت لمړنۍ موبایل دی چې  ۸ مگاپیکسلی کمره لری .

## سرچینې

*[//en.wikipedia.org/wiki/Sony_Ericsson_W995 انگلسی ویکیپېډیا]

کا 600
وېشنيزه:گرځند
1: بم اچونکې الوتکې

بم اچونکی اوتکی د جگری او نظامی الوتکی حخه شمیرل کیگی چی هغی مخ بحری او خمکی موخی دی.
[400px|بټنوک|بم اچونکی الوتکه ب.17 [دویم نریواله جگره یا جنگ]]
## دبم اچونکی الوتکی تاریخ
بم اچونکی الوتکی لومری حل  پهلومری نریواله جگره کی جوره شوی ده.دا الوتکی کولی شی چی په لگ او کم ارتفاع کی والوزی او هغی سرعت یا اسپید هم لگ او کم وی.
ښکاري الوتکې

**ښکاري الوتکې** د بم اچونکې الوتکې له ډلې شمیرل کېږي چې له دې پرته چې بم غورځوي؛ کولای شي چې جنگ جگړه کې هم ونډه واخلي چې ددې عملیاتو سیمې باید  بحري او وچې سیمې دي.
500px|بټنوک|اف .4 فانتوم2.فلوریدا 1997 کال کی
## د ښکاري الوتکې تاریخ
له دې الوتکو په لومړي پلا کې پر دوښمن  په پټنځایونو د هوایي بریدونو گټه اخېستل کېده چې لاسي بمونه یې په ډېره ټیټه ارتفاع کې اچول.
## تړلې لیکنې
الوتکه
امنیت
د جاسوسۍ او پېژندلو الوتکې

څارگره او پېژندلو الوتکه هغه الوتکه ده چې دوی وسلې یا بم نلري چې د وسلو پر ځای د انځور کښنې او سېگنل څارگریزو  موخو لپاره ترې کار اخېستل کېږي. په افغانستان کې دې ډول الوتکو ته بې پیلوټه الوتکی وایي چې په قبایلي سیمو کې یې وگړي د غنگۍ په نامه هم پېژني.

500px|بټنوک|گلوبل هاک 1 الوتکه
اینگوار کامپراد

**اینگوار کامپراد** (زیږېدنه ۳۰ مارچ ۱۹۲۶) سویډنې تجار او د کار رامینځته کونکی دی. دی د  آیکیا شرکت بنسټ ایښودنکی دی.

کامپراد خپل تجارتي فعالیتونه له ډیر کم عمر نه شروع کړی ول، چې د ورلگېت او باېسکل خرڅونه و ! دی په  ۱۹۴۳ ز. کال کې  آیکیا (ایکه‌آ) شرکت تاسیس کړ.  

دا نفر یو غټ میلیادر دی، خو ویل کېږی چې ډیر کنجوس سړی هم دی.

## سرچینې

## بهرنۍ تړنې

*Profile at Bloomberg Billionaires Index

وېشنيزه:میلیاردران
خلاسونځی

**تړمه ییز خلاسونځی** (خلاسون ځای) چې په لنډه یې خلاسونځی او په انگرېزۍ ژبه یې Expansion joint بولي. 
خلاسونځی هغه غوڅ شوي ځای یا ټکی ته وايي چې د تودوخې د امله د توکونو د تړمه ییزې پرختیا په پار پرېښودل کېږي تر څو د یوې شي دوې برخې په خپلواکه توکه څه وړې او غټې شي او ځیز کې وټونه (درزونه) او کوږوالی منځ ته رانه شي. د تودوخې مانا دلته د شپې - ورځې، د ژمي - وړي او داسې نور د تودوخې بدلونونه دي. 
د خلاسونځي د پټولو - د تړلو او د بندولو په پار د رابړ، د راز راز د تودوخې ساتلو توکونه خو په ډېر وختونو کې د گلگل څخه کار اخلي. گلگل به د اوبو (باران)، تودوخې او د کښولو او کښېکاږلو پیاوړتیا لري او په بڼه کې به یې بدلون نه رادرومي.

## دا هم وگورئ
* تړمه ييزه پراختیا

## سرچينې
* ښيښه په ودانۍ کې (کتاب)
* د ویکيپیدیا پاڼې


وېشنيزه:ودانیزه فیزیک
وېشنيزه:د توکونو ځانگړنې
محاسبوي لګښتونه

د **محاسبې لگښتونه** یا **د لگښتونو تاریخچه**  هغه واقعي او ښکاره لگښتونه دي چې په یوه کاروبار کې د ټولو معاملاتو د ثبت او ریکارډ په بنسټ محاسبه کیږي. معمولا د اقتصادي لگښتونو د اصطلاح په وړاندې کارول کیږي.

## سرچینې

وېشنيزه:محاسبه
کلنۍ ادایېنه

**کلنۍ ادایېنه** یا  **قسط**  په مالي  او تمویلي چارو کې د تائید شوې او یا منظور شوي معلوم مبلغ لپاره په مکرر او دوامداره ډول ( معمولا په کلني ډول ) د پیسو  تادیه کولو ته کلنۍ پرداخت ویل کېږي.

## سرچینې

* پوهنیار عبدالله عادل او امان الله ورین/ اقتصادی اصطلاحات.
د مارشال پلان

د **[[جرج مارشال|مارشال]] پلان** په تاریخ کې د ملت جوړونې او له بهرنیو مرستو څخه په معقول ډول د گټه اخېستنې تر ټولو بریالی پروگرام ده، چې د دویمې نړیوالې جگړې څخه وروسته د یو امریکايی (Georgemarshall) له لوري اروپا ته د جنگ څخه د ور اوښتو زیانونو د جبران او د اروپا د بیا رغونې په موخه ترتیب شوی و، چې له مخې یې امریکا د خپل نا خالص داخلي تولید ۱٪  د مرستې په توگه غربی اروپا ته وراکوه او دې مرستو د ۱۹۴۸-۱۹۵۳ میلادی کال  پورې دوام درلوده او نوموړې مرستې د یو سازمان (د اروپايی هېوادونو لپاره د اقتصادي مرستو سازمان) له لورې اداره کېدې، چې په پایله کې یې د اروپا په بیا رغونه کې رغنده رول ولوباوه.

## لگښتونه
د مارشال پالن مرسته شوې وه چې د گډون کوونکو هېوادونو په منځ کې په يوه نږدې سرانه پر بنسټ وېشل. يو لوی اندازه چې د سترو صنعتي واک ورکړل شو، چې د خپره نظريه دا وه چې د دوی احیا لپاره د عمومي اروپايي راژوندي اړين کار دی. سرانه یوې اندازې زيات د مرستو د هم د د متحدینو د ملتونو په لور، سره د هغو کسانو لپاره چې د [د دوهمې نړیوالې جگړې [Axis قدرتونو | Axis]] برخه يې لږ او یا بې طرفه پاتې دي. په استثنا ایسلینډ، چې د جگړې پر مهال بې طرفه وه، خو په دوهم لوړ دترلاسه کوونکي په پرتله سرانه پر بنسټ تر اوسه رارسېدلي دي. لاندې جدول له * د مارشال پالن پنځوس کاله وروسته د مارشال پالن له خوا د مرستو د هېواد او د کال د (کې د میلیونونو ډالرو) په گوته کوي.* په کره اندازه روښانه اجماع نه شته، لکه د مختلفو عالمانو توپير په څه په دې موده کې د امریکا د مرستو عناصر د مارشال پلان يوه برخه ده.

## سرچینې

وېشنيزه:اقتصاد
وېشنيزه:اقتصادې پلانونه
منځګړتوب

**منځگړتوب**  د دوه یا ډېرو کاروبارونو ترمنځ د شخړې د حل په موخه د یو دریم ناپییلي کاروبار مداخلې ته منځکړتوب ویل کېږي، چې د منځگړي رول پکې ادا کوي؛ خو د شخړې خواوې یې د پرېکړې په منلو او عميل کولو ملکفې ندي. او یا هم په بل عبارت: د دریمې ډلې پرېکړه قانوني انفاذ نلري. چې د پخلاینې (conciliation) اصطلاح ورته هم کارول کېږي.
ډېر کله دواړه لوري د راتلونکي احتمالي اختلاف د حل لپاره د تړون په پیل کې منځګړی ټاکي، په نړیوالو موضوعاتو کې ډېر کله منځګړي هیوادونه یا نړیوال سازمانونه وي منځګړی لوری د اختلاف ریښې، د حل فرصتونه او نور څېړي له دواړو خواو سره ملاقاتونه کوي او دواړو لوریو تر منځ باور جوړونه او وړاندیزونه کوي

## سرچینې

وېشنيزه:پخلاینه
منځګړی

**منځگړی**  یو سوداگر، عمده پلورونکی او یا یو کس، چې د مودل او مستهلک ترمنځ قرار نیسي او د توکو او خدمتونو د راکړې ورکړې معامله ترسره کوي.
## نور مطالب
* یو intermediary, such as:
** یو wholesaler
** یو reseller

## سرچینې

وېشنيزه:منځگړی
مهاجرت

**مهاجرت**   اقتصاد کې له خپل هېواد څخه بل هېواد ته د اقتصادي کړنو د ترسره کولو په موخه د خپل هېواد پرېښودلو ته مهاجرت ویل کېږي. یا هم بهر ته د تللو په موخه (څو لوړ عاید یا د ژوندانه لوړ معیار ترلاسه کړي) د خپل هېواد پرېښودلو ته مهاجرت ویل کېږي.

## سرچینې
سوکالۍ اقتصاد

**سوکالۍ اقتصاد**  د اقتصاد هغه برخه، چې اغزیمنتوب او د ټولنې هر اړخیزه ښه والي مطالعه کوي او دغه موخه د کمیابه منابعو په متبادل تخصیص باندې تکیه لري. عمدتا د سوکالۍ اقتصاد په څېړنو کې د جزوي اقتصاد میتودونو او تخنیکونو څخه گټه اخېستل کېږي. د اقتصاد دغه برخه په دوه مهمو قضیو ولاړه ده چې عبارت دي له:
#  دا چې د ټاکلو فرضیو لادې یو سیالیزی بازار د پریټو اغزیمنتوب (Parito efficiency) رامنځته کوي چې دا مفکوره د ادم سمېت د غیر مریئ لاس(Invisible hands) په نظریه ولاړه ده.
#  دا چې د ځانگړو محدودیتونو په پام کې نیولو سره د د پریټو هره اغزیمنه پایله په بازار کې یو سیاليگره تعادل رامنځته کوی، چې په دې توگه د سوکالۍ اقتصاد له یوې خوا په جزوي اقتصاد ولاړ او له بلې خوا د عامه اقتصاد سره اړیکه پیدا کوي.
## مساوات یا برابروالۍ



## سرچینې
* انگریزی ویکی
* اقتصادی اصطلاحات/ ع.ع.،  ا. و.

وېشنيزه:اقتصاد
ملي عاید

**ملي عاید**  معمولا د یو کال په اوږدو کې په اقتصاد کې د تولید شویو نهايي توکو او خدمتونو د تولید په پایله کې ترلاسه شوي ټولیز عاید ته ملي عاید ویل کېږي. او یا هم دا چې: د یو کال په اوږدو کې د یو هېواد د وگړو له لوري د هغوی د منابعو په وسیله، چې د نهايی توکو او خدمتونو په تولید کې ترې گټه اخېستل شوي وي ترلاسه شوي عاید ته ملي عاید ویل کېږي، چې په ناخالص داخلي تولید باندې ترسره شوي لگښتونو سره مساوي وي.

## د ملي عاید محتوا

ملي عاید په لاندنې فرمول سره محاسیه کېږی :
* ملي عاید = ناخالص ملي تولید — استهلاک، مالیات او غیر تولیدي لگښتونه
* ملي عاید = خالص ملي تولید — غیر مستقیم خالص مالیات پر  کاروبار باندې.

## سرچینې
* [//ru.wikipedia.org/wiki/Национальный_доход روسي ویکی‌ پیډیا]
* Валовой национальный доход
* Национальный доход

وېشنيزه:تجارتي کلمات
خالص صادرات

**خالص صادرات** یا **د سوداگرۍ بیلانس**  په یو معلوم وخت کې د صادراتو او وارداتو د ارزښت ترمنځ توپیرته خالص صادرات ویل کېږي. د بېلگې په توگه: که په ۱۳۹۴ کال کې د افغانستان ټول صادرات ۵۰ میلیارده افغانۍ او واردات یې ۴۰ میلیارده افغانۍ فرض کړو نو خالص صادرات یې ۱۷ میلیارده افغانیو څخه عبارت دي. یعنې  NE=Export-import

## سرچینې
* Economic & Business Terms/ امان الله ورین او پوهنیار عبدالله عادل

وېشنيزه:صادرات
وېشنيزه:واردات
سیالي

**سیالي**    په بازارونو کې د سالمې سیالۍ هغه قانوين عمل او یا کړنې، چې د دوه او یا ډېرو سیالو کاروبارونو ترمنځ، چې یو شان توکي یا خدمتونه عرضه کوي او یا ورته تقاضا لري د یو بل په وړاندې یې ترسره کیږي لکه اعلانات، د تولید د کیفیت ښه کول، د قېمت راټیټول او داسې نور، چې د عین تولید لپاره وي او معمولا  په دوه ډولونو سره ترسره کېږي، چې عبارت دي له:
# د څو سیالو کاروبارونو ترمنځ سیالي  (Competition Among a Few)
#  د ډېرو کاروبارونو ترمنځ سیالي  (Competition Among Many).
د یادولو وړ ده، چې سیالي د اقتصاد له بنسټیزو مباحثو څخه ده او په بیلابیلو بڼو ترسترگو کېږي لکه د تولیدوونکو ترمنځ سیالي، د تقاضا کوونکو ترمنځ سیالي.

## سرچینې
* د اقتصاد او تجارت اصطلاحات / پوهاند عبدالله عادل او امان الله ورین

وېشنيزه:سیالي
وېشنيزه:اقتصاد
فرانسېس ګارنییر

**فرانسیس گرنیر**   چې په فرانسوي فرانسیس گرونیې تلفظ کېږي او مکمل نوم ېې ماري جوزف فرانسوا گرونیې دې د جولای په ۲۵ نېټه کال ۱۸۳۹ د فرانسې په سنت اېتین کې زېږېدلی او د دسمبر په ۲۱ نېټه کال ۱۸۷۳د وېتنام په هانوا کې مړ شوی. 
فرانسیس گرنیر تند بې پروا او سر ټمبه کس، متعصبه هېوادپال، په تاریخ کې د پراخه لاس ته راوړنو افتخار لرونکي، په څو ژبو خبرې کوونکی، په عمومي ساینس کې زدکړې لرونکی، کیشتی چلونکی او نقشه رسمونکی وو. 
فرانسیس گرنیر د پوځ د افسر زوی وو په ځواني کې ېې مور او پلار د ده سره مخالف وو چې په پوځ کې دنده ترسره کړي خو د مخالفت سره بیا هم فرانسیس گرنیر وکړای شو دوی راضي او د پوځ په سمندري ځواک کې په ۱۸۵۶ کې دنده واخلي. له زدکړو وروسته په کال ۱۸۶۰ کې فرانسې نه د عملیاتو لپاره چین ته ولېږدول شو. 
په کال ۱۸۶۱ کې له لېونارد چارنر سره یوځای د *چي هوا *په نامه جگړه کې ونډه واخیسته چې دوېتنام د خلکو موثر مقاومت د فرانسویانو سره په جنوبي وېتنام (کوچینچینا) کې د پای ټکی کېښود. په ۱۸۶۳ کې فرانسیس گرنیر په کوچینچینا کې د نوې تاسیس شوې مستعمرې یا کالونی په اداره کې کار پېل کړخو په عین وخت کې ېې د پوځ دنده هم مخکې وړله. فرانسیس گرنیر د فرانسې د قدرت زېاتېدو او پېاوړي کېدو لپاره، د مکونگ سیند کشف او د دې کشف پر سوداگريزو گټو کار وکړ. خو د دې سیند په کشف کې د سوداگریزو گټو پلان ناکام شو. د ناکامېدو وجه دا وه چې هر ډول کیشتیو پکې سفر نشو کولای او گټه ېې دا وه چې د سیند دنقشې په رسمولو سره اولني اروپایان وو چې د یون نان ولایت ېې کشف کړ او هلته ورسېدل چې د دې چارو سر ته رسولو باندې ېې په کال ۱۸۶۸کې څو افتخاري مډالونه لاس ته راوړل. 
په کال ۱۸۷۳د اگسټ په مېاشت کې کله چې دکوچینچینا دمستعمرې فرانسوي والي ماري جول دوپرې د یوفرانسوي سوداگرجان دیوپوي په ذریعه د یوې غېرې قانوني گټې په لټه کې شوو له شانگهای نه سایگون ته وغوښتل شوتر څو په سور سیند له چین سره د سوداگري لپاره کار وکړي. تاریخ پوهان لیکي چې د کوچینچینا والي دوپرې مخفي هدایات فرانسیس گرنیر ته ورکول تر څو د پاریس له پلان سره مخالف کار وکړي د پاریس پلان د سوداگري لار خلاصول وو خو د دوی دواړو پلان په منطقه کې د فرانسوي ژبه رواج کول او د منطقې غصب کول وو تر څو فرانسه په منطقه کې موضع ولري. د نومبر په ۵ نېټه کال ۱۸۷۳کې هانوا ته ورسېد او هلته ېې د وېتنام له چارواکو سره له دښمني ډک ملاقاتونه ولرل او د نومبر په ۲۰ تاریخ ېې د وېتنام په یوې پوځي کلا برېد وکړ چې د ورسره پوځ تعداد کم خو ښه تجهيز شوي وو په دې سره ېې وکړای شول چې د وېتنام په پوځي کلا کې وېتنامي پوځ ته ماته ورکړي او کلا ترې ونیسي او له همدې نیولو او غصب شویو وېتنامي منطقو نه ېې په سور سیند د کار لپاره گټه پورته کوله. یوه مېاشت وروسته کله چې فرانسیس گرنیر د وېتنام په نورو کلاگانو یرغل وکړ د وېتنام چارواکو له چینايي غلو سره چې تور بیرغ ېې لاره او د لیو ینگ فو لخوا رهبري کېدل موافقه وکړه چې دوي کولای شي په داوطلب ډول سره د وېتنام د پوځ په لیکو کې کار او خدمت وکړي د دې غلو په مرسته وېتنامیانو پرفرانسوي پوځ حمله وکړه او په کال ۱۸۷۳د دسمبر په ۲۱ نېټه کې ېې فرانسیس گرنیر وواژه د ده له مرگ سره فرانسې دا پرېکړه وکړه چې له شمالي وېتنام نه خپل پوځ وباسي.

## تړلې لیکنې

## سرچینې

# http://1rahimi.blogspot.be/ 

وېشنيزه:فرانسویان
وېشنيزه:د فرانسي ښکیلاک
سوداګریز بانک

**سوداگریز بانک** هغه بانک ته ویل کېږي چې امانتونه قبلوي، کاروباري پورونه ورکوي او په خپله هم پانگونه کوي. یا سوداگریز بانک چې عمده دنده یې د مشتریانو د امانتونو منل او کاروبارونو ته د پورونو ورکړه جوړوي او معمولا ځینې نورې دندې لکه د پیسو انتقال، د بانکي تضمینونو  ترسره کول او داسې نورې هم تررسه کوي. د بېلگې په توگه: په افغانستان کې د افغان ملي بانک، پشتني بانک، غضنفر بانک، نوی کابل بانک، او داسې نور سوداگریز بانکونه.

## سرچینې

وېشنيزه:بانک
وېشنيزه:سوداگریز بانک
زرنج هوایي ډگر

د **زرنج هوایي ډگر**  د نېمروز ولایت هوایي ډگر دی چې ددې ولایت په مرکز زرنج کې موقیعیت لري. دا هوایي ډگر یواځې کورنیو الوتکو ته ځانگړی شوی او نړیوالې الوتنې ترې نه ترسره کېږي.
## د [[نیمروز نړیوال هوایي ډگر]]
د نیمروز نړیوال هوایي ډگر چې د زرنج ښار و ختیځ خواته په ۱۰ کیلومیتری کې پروت دی، کار ورباندی د ۱۳۹۲ کال څخه راپدیخوا شروع سوی دی، د الوتني خط یې  ۲۷۶۰ متره اوږدوالۍ  او  ۶۰ متره بر لری او   د ۵۵۲ ميليونه افغانيو په ارزښت به په دریو فازونو کې  په نړیوال سټندرډ برابر جوړ سی .

## سرچینې

وېشنيزه:نیمروز کې تعمیراتي کارونه
وېشنيزه:د افغانستان هوایي ډگرونه
میرکوري سیټي ټاور

**میرکوري سیټي ټاور** ( روسي ژبه: Меркурий Сити Тауэр)  په مسکو کې د 1109 پښو دنگ څکلکی دی چې په اروپا کې یو د لوړو ودانیو څخه دی.

## سرچینې

* انګریزي ویکیپیډیا
## باندنۍ تړنې

*  
* M.M. Posokhin, russian architect website 
* Mosproject-2, russian architect agency's website 
* Mosproject-2, the project on the russian architect agency's website 
* The project on Frank Williams & Partners Architects LLP's website 

وېشنيزه:روسیه
وېشنيزه:د روسیې لوړي وادني
وېشنيزه:ودانۍ