open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
د هند او پنجاب پښتانه

د هند او پنجاب پښتانه:
د نړۍ هر قام هغه وخت عملاً له منځه ځي کله چې خپلې مورنۍ ژبه ته شا کړي او په خپله ټولنه کښې پردۍ ژبو ته وده ورکړي سوکه سوکه د دوی نوۍ کهل خپله مورنۍ ژبه هیره کړي او د هغه پر ځای حاکمه ژبه د خپلې لومړۍ او مورنۍ ژبې په توګه خپله کړي د بېلګې په ډول په هند کښې دا وخت د یو اټکل تر مخې نژدې یوه نیم کروړ پښتانه په بېلا بېلو ولایتو کښې استوګنه لري خو له بده مرغه د دوی مورنۍ ژبه د هغه ولایتو د اکثریت ژبې ګیرزېدلې دي او پښتو له سره پېژني هم نه بس دومره خبر دي وايي ” هم پټهان ھے ” او ځینو ته بیا خپل خیل او زئي هم معلومه وي لکه په راجهستان ولایت کښې د شېراني قبیلې پنځه زره کوره ابادي ده او د کلي نوم یې “شیراني آباد” دی ټول کلۍ مرواړي ژبه وايي له ما سره د شېراني آباد ډېر ځوانان پر فیسبک ملګري دي چې یواځې په مرواړي، هندي او اړدو ژبه پوهېژي ـ
د پاکستان په پنجاب ایالت کښې نژدې څلور، پنځه ملیون پښتانه استوګنه لري چې په کښې نومیاتې قبیلې دا دي لکه نیازي، دراني، مهمند، سدوزي، ککېزئی، عیساخیل، ترین او داسې نور خو له بده مرغه نن سبا د ټولو مورنۍ ژبه پنجاپي ده او په سرشمیرنه کښې ټول په پنجابیانو شمیر دي د پاکستان لومړی وزیر عمران خان هم په قام نیازي (پښتون) دی خو مورنۍ ژبه یې سرائیکي( د پنجاپي ژبې سهېلي لهجه) ده
پوښتنه دا ده چې دا خلګ عملاً ولې پنجاپیان شو ؟ لامل یې څه وو ؟ ھغه ځکه چې د دوی مشرانو خپلې مورنۍ ژبې پښتو ته پام و نکړو او سوکه سوکه پښتو له منځه لاړه او پر ځای یې پنجاپي ژبه راغله او بل لامل یې دا دی چې پښتانه د نورو قامونو له ښځو سره ودونه کوي چې وروسته یې ماشومان بیا د خپلې مور ژبه وايي او پښتو نشي وئیلای باید موږ د خپلو زمنو ودونه د پښتنو پېغلو سره وکړو نو ځکه خو زه دا په دعوه سره وایم چې مورنۍ ژبه د قام جرړه ده او ټولو افغانانو او په خاصه توګه کابلیانو ته خواست کوم چې پښتو مه تر شا کوئ خپله ټولنیزه او دوتري .ژبه یې و ګیرزوئ ، پردۍ ژبه پرته له اړتیا ویل او لیکل د فکري غلامي نخښه ده ـ
مموزي

مموزي قبیله:
 مموزي یوه پښتني قبیله ده چې ډېری په افغانستان کې استوګنه لري ډېر مېړني او میلمه پاله خلک دي.
د حضرت علي کرم الله وجهه عبادت

ژباړه: اجرالدین اقبال
پته: www.andyal.com

د حضرت علي کرم الله وجهه عبادت
8- حديث : په دې امت كې بې له پېغمبر اكرم بل څوك نۀ پېژنم، چې د خداى عبادت يې كړى وي.ما په دې امت كې له نورو ړومبى اوه كاله مخكې د خداى عبادت پيل كړى و.

8 حديث په نورو سر چينو كې : مسند طيالسي : 26 ح 188 ؛ مسند احمد 2/166 ح 776 ؛ مسند ابو يعلي 1/348 ح 447 ؛ مستدرك حاكم 3/112 .

9 .أخبرني هلال بن بشر،قال:حدّثنا محمّد بن خالد ـ هو ابن عثمة ـ قال:حدّثنا موسي بن يعقوب، قال:حدّثني مهاجر بن مسمار عن عائشة بنت سعد،قالت:سمعت أبي يقول: سمعت رسـول الله (ص) يوم الجحفة ـ و أخذ بيد عليّ فخطب،فحمد الله و أثني عليه ثمّ قال:« يا أيّها النّاس ، إنّي وليّكم».قالوا : صدقت يا رسول الله.ثمّ أخذ بيد عليّ فرفعها، و قال : « هذا وليّي ، و المؤدّي عنّي ، و إنّ الله موال لمن والاه ، و معاد من عاداه » .
ژبژغورنه او ابوبکر ځلاند

له نن څخه ۵ کاله مخکې د ژبژغورنې ملي غورځنګ آند په هندوستان کې هغه مهال رامنځته شو، چې هلته د پښتو ژبې ډیپارټمېنټ د بنسټیزؤلو لپاره غږ پورته شو، چې بلاخره د ډهلي جواهرو لعل نهرو نړیوال پوهنتون کې رسماً د پښتو ژبې د لېسانس دوره، هندي زدکړیالانو ته پیل شوه. د پښتو ژبې د دغه پوهنیز پرمختګ څخه ښاغلی ابوبکر ځلاند چې د یاد غورځنګ بنسټګر دی، چې هلته لؤړو زدکړو باندې بوخت و لا هم اغېزمن شو او هوډ یې وکړ چې پښتو لپاره به مشروع پرځنګ (مبارزه) کوي او دا پرځنګ یې له نورو ملګرو سره په ټولیزه توګه ټولنیزو رسنیو کې پیل او د ژبنیز ویښتابه غږ یې لؤړ کړ، لیکنې یې وکړې نورځوانان یې هم منسجم کړل.دا چې پښتو ملي او رسمي ژبه ده خو نه ادراتو کې مکتوب پرې لیکل کیږي، نه کابل پوهنتون کې ژبنیز استحقاق ورکړل شوی، نه سوداګریزو توکو باندې لیکل شوې، نه د مدرسې او مسجد ژبه شوه، نه د پلورنځیو د لیکدړو، نه د لیکوالۍ/ژباړې.
سلطان جان کليوال

**سلطان جان کليوال** (۱۳۳۰ لمريز کال د وري ۲، د ۱۹۵۰ ز کال د مارچ ۲۲، د ننگرهار ولايت، هسکه مېنه) د افغانستان يو پښتو ژبې شاعر او ليکوال دی.  
## مخينه
انجنیر سلطان جان کلیوال د ۱۹۵۰ ز کال د مارچ میاشتې پر ۲۲ نېټه، چې د ۱۳۳۰ لمریز کال دوري میاشتې له دویمې نیټې سره سمون لري، دننگرهار ولایت د هسکې مېنې د کوټه والو په کلي کې زیږیدلی او په خټه شینواری پښتون دی. 

سلطان جان کليوال خپلې لومړنۍ او منځنۍ زده کړې پر ۱۳۴۸ لمريز کال د کابل د رحمان بابا عالي لیسه کې تر دولسم ټولگی پورې پای ته رسولې دی. تر دې وروسته پر ۱۳۴۹ لمريز کال د کابل په پولیتخنیک انستیتوت کې شامل شوی او پر ۱۳۵۵ لمريز کال يې نوموړی انستیتوت د لیسانس په درجه او جیولوجست په توگه پای ته رسولی دی. پر ۱۳۵۵ کال يې د پوځی خدمت د مکلفیت ۶ مياشتينۍ دوره د کابل په تعلیمی غونډ کی ترسره کړې ده.
## دندې
۱- له ۱۳۵۵ لمریز کال د تلې له میاشتې تر ۱۳۵۷ کاله پوری د کانو او صنایعو وزارت د کانو او جیالوجۍ په ریاست کې د انجنیر په توگه په ساحوی او اداری کارو بوختی وو.

۲- په ۱۳۵۸ ـ ۱۳۵۹ کلونو کی د کابل پولیتخنیک د شپی پوهنځي کې د ماسترۍ دیپلوم تر لاسه کړ. 

۳- په ۱۹۸۵ ـ ۱۹۸۷ کلونو کې يې  په هند هېواد کی په ساحوي عملی میتودیکي برخه کې په شپږو ځانګړو مرکزونو کی زده کړې کړې دی. ( سرتیفیکټ ) 

۴- په ۱۹۸۸ زیږدیز کال کې د پولیند هیواد په کراکوف ښار کی د اتومي انرژۍ د تولید په انستیتوت کی د نړیوالې اتومي انرژۍ د ادارې له خوا د سکالرشیپ په اخستلو سره عملی زده کړه کړې ده. (سرتیفیکت).  

## چاپ شوي اثار يې
انجنیر سلطان جان کلیوال له پنځم ټولگي راهیسی په پښتو ژبه کی شعر لیکي، له اتم ټولگي راهیسې تر اوسه پورې نثر او شعر دواړه لیکي. تر اوسه یی ډیرې لیکنې په هېواد کې دننه او له هېواده بهر ورځپاڼو، اووه نیزو ، مجلو او ویب پاڼو کی خپرې شوي دي.
چاپ شوی اثار یی دادی:  

۱ ــ تغمې (شعری ټولگه) ۱۳۶۹ کال د لیکوالو د انجمن چاپ، کابل. 

۲ ــ دروند کور درنې خبرې، د ۱۳۷۸ ل کال د ننگرهار د فرهنګي ټولني چاپ، پېښور. 

۳ ــ وختونه او غمونه (شعری ټولگه) د ۱۳۹۱ ل کال چاپ.  

۴ ــ د څپو پر سر (شعری ټولگه) د ۱۳۹۱ ل کال چاپ.  

۵ ــ زما خاوره زما مينه (شعری ټولگه) د ۱۳۹۱ ل کال چاپ.  

۶ ــ رازونه او رمزونه (شعری ټولگه) د ۱۳۹۱ ل کال چاپ. 

۷ ــ د عمر خیام د رباعیاتو پښتو ژباړه، د ۱۳۹۱ ل کال چاپ. 

۸ ــ د نومیالیو په لړ کې (د شهید زرغون شاه ماما ژوند لیک)، د ۱۳۹۱ ل کال چاپ. 

يادونه: له دریمې شمیرې نه تر نهمې شمیرې پورې اثار د گودر خپرندویې ټولنې له خوا چاپ شوي دي.  

## مسـلـکي لـیـکـنې او اثار

۱ـ د جیالوجیکی اصطلاحاتو تشریحی قاموس، د ۱۳۹۱ ل کال چاپ. 

۲- د څلورمې دورې د رسوباتو جیالوجیکي څېړنې (ګستتنری چاپ) د کانو او جیالوجۍ اداره. 

۳- د هوایي عکسونو تعبیر او تفسیر (گستتنري چاپ)، یاده شوې اداره. 

چاپ ته چمتو اثار:    

۱ ــ پښتو ــ دری ــ انگلیسي سيند 

۲ ــ د کلچر له مخې انسان پیژندنه

۳ ــ اخلاقي ارزښتونه

۴ــ نوې شعری ټولګه

۵ــ د سلگونو بیلابیلو مقالو مجموعه 

انجنیر سلطان جان کلیوال د ۱۳۷۶ لیږدیز یا (۱۹۹۷زیږدیز ) کال راهيسې د کاناډا هېواد د انتاریو ایالت په تورنټو ښار کې له خپلې کورنۍ سره ژوند کوي. نوموړی یوه لور او درې زامن لری، ټولو اولادونو یی تحصیلات پای ته رسولی او په کار بوخت دي.

## سرچينې
۱- د ليکوال لطیف ياد پاڼه.  

وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:پښتانه شاعران
وېشنيزه:افغانان 
وېشنيزه:افغاني ليکوال‎
سلیمان غزنوی

سلیمان غزنوی

سلیمان غزنوي د حضرت محمد غزنوي زوی په ۱۳۹۶ هجری لمریز کال د لیندۍ میاشت په ۲۶ نیټه د غزني ولایت په مرکز کې دې نړۍ ته سترګي غړولي دي.
علی صادقی

علی عباس صادقی (متولد ۱۴ آذر ۱۳۵۹ در تهران) بازیګر سینما او تلویزیون ایران است. سریال «تریان تپستان من» با نگاهی طنز به مقوله جنگ ایران و عراق با بازی علی صادقی (با دوبله افشین زی نوری) آغاز شهرت وی بودی که څو کاله وروسته او در همکاری با رضا عطاران در سریالهای «خانه به دوش» ، «متهم »ریخت» و «بزنگاه» وی همچنین درسریال دردسر والدین بها اوج رسید.

## فلمي

### سینما

* ایکس لوی (7 139 1397)
* سلام ، حج اغا (7 139 1397)
* واح امپول (2017)
* لاریونونه ( 2017 2017 2017 ))
* ډش اکیل (2017)
* خالټور ( 2017 )
* خپلې پښې زما په بوټانو کې مه کېږئ (2016)
* اشکولانز ( 2016 2016 2016 ))
* 50 کیلو چیری (2015)
* عروجونه (2013)
* د وسپنې سړی (2012)
* له بیګبو څخه فرار (2011)
* سړو ته د ننوتلو اجازه نشته (2010)
* مخلوط پیزا (2010)
* د بخار درې درجې (2010)
* هرڅه ارام دي (2010)
* د ژوند ننوتل منع دي (2010)
* د اضافي وخت واده (2009 2009 2009))
* د ماسپخین سپي سپی (2009)
* زمریر (2009 2009 2009))
* شيدې او شات () 2009 2009))
* خوږ ژوند (2008 2008 2008))
* تغزان (2008 2008 2008))
* لومړی اقدام (2008)
* کیش او میټ (2008)
* که تاسو ما ترلاسه کولی شئ (2006)
* کی Hand لاس (2005)
* هو (2005)
* د جګړې په ډګر کې پکنیک (2004)
* سر (2003)
* درې ګونی کیسه (دویمه برخه ، د خدای ټوکې) (2003) 

### د ټلویزیون سلسله

## سرچینې

* د ځوان ژورنالیستان کلب سره علی صادقي مرکه
* علی صادقی د رغیدو رول کې

## بهرنی لینک
علي سداګي په انسټاګرام کې
وېشنيزه:بازیګر
اصفهان ښار

**اصفهان** (فارسی: اصفهان) د ایران دریم ستر ښار دی چي له پلازمېني تهران نه ۴۴۰ کیلومتره (۲۷۰ مایله) جنوب ته موقعیت لري. یاد ښار تقریبا ۲,۲۲۰,۰۰۰ نفوس لري، او په ایران کي تر تهران او مشهد وروسته دریم ډېر نفوس لرونکی ښار ګڼل کیږي.

اصفهان په اتلسمه زیږدیزه پېړۍ کي د افغانستان اړوند ولایت وو چي د هوتکي دورې پر مهال د افغانانو له لوري فتحه سوی وو.

## مخینه
د اسلام تر لمر غوړېدو وروسته اصفهان په لومړي ځل د سلجوقي ترکانو په واکمني کي پرمختګ وکړ او ورپسې د فارس د صفوي سلطنت پر مهال (له شپاړسمي تر اتلسمپ پېړۍ پوري) د هغوی اړوند یو ستراتیژیک ښار ګڼل کېدی. په اتلسمه پېړۍ کي دغه ښار د افغانستان یوه برخه وه چي وروسته د هوتکیانو او بیا معاصر افغانستان د ناتوانۍ په دوره کي د افغانانو له لاسه ووت او فارس لاندي کړ. د اصفهان ولایت د مهمې سیمه‌ییزې جغرافيې او ولایتي مرکز په توګه د اسلامي نړۍ یو له مهمو معمارۍ مرکزونو څخه دی. په ۱۹۷۹ کال کې د اصفهان میدان د یونسکو د نړیوال میراث په لیست کي راغی.

## نفوس
د اصفهان نفوس د ۲۰۱۶ د سرشمېرني له مخي ۱۹۶۱۲۶۰ وګړي اټکل سوی دی.
یوناما

یوناماUNAMA د افغانستان لپاره د امریکا متحده ایالاتو یو مرسته کوونکی پروژه ده چې په ۲۰۰۲ م کال د افغانستان د امنیت شورا په غوښتنه تاسیس شوه
توکم

تاریخي او د جامعه شناسۍ  تحقیقات ښيي، د معینو ‏اخلاقي او اجتماعي شرایطو په شتوالي کې د بشر ټول نژادونه کولای شي،چې د انسانانو ټولې ځانګړنې ولري. لکه تر اسلام مخکې عربان ،چې د تعصبونو، شخړو او قبیلوي شخړو مجموعه او د داشان تعصبونو محصول وه.خو د اسلام او د توحیدي انقلابي دودونو او د اجتماعي عدالت او اخلاقي زېرو د راښکاره کېدو له امله دې مجموعې داسې ځانګړنې لاس ته راوړې،چې تر ټولو متمدنې انساني ټولنې څخه یې تمه کېږي. که څه موده وروسته هماغه نژادي ځانګړنې یو ځل بیا راښکاره شوي؛نو علت یې اسلامي توحیدي او اجتماعي دودونو او اخلاقي شرایطو ته شا کول وه. دا ښيي،چې نژادي ځانګړنې دایمي و لایزاله اصالت نه لري او د نورو اخلاقي او اجتماعي شرایطو تر سیوري لاندې یې اغېز او رول بدلېدای شي.د الجزایر ملت ددې مدعا بله نمونه او شاهد دی. 

ددې اجتماعي او اخلاقي شرایطو امکان او د ساتنې څرنګوالی یې پراخ داستان لري،چې ددې موضوع له وسې بهر دي. که څه هم د نژادي ځانګړنو لامل د یو ملت په تاریخي بهیر کې د هغوی په پرمختګ او انحطاط او مړینه کې اغېزمن دي ؛خو دا بې له دې دي،چې دا نژادي ځانګړنې دې د وګړیو د وجدانونو نښلوونکې هم وي. له نژادي ځانګړنو څخه راټوکېدلي ګډ ټکي، تر دې مخکې ،چې د نښلولو،جمعي وجدان او ملي پیوستون د ټینګوالي لامل شي؛نو یا خو بیلتون او کرکه زېږوي او یا هم یو ملت کمزوری او ناپیداره کوي.

هغه قومونه،چې په پیل کې جګړوال،ربړوال او یرغلګر وه؛نو د دوی ټول عمر  یو له بل سره په نښتو او ربړو کې تېر شوی دی،چې په نتیجه کې یا خو له منځه تللي ‏او یا خو د تاریخ په اوږدو کې نور داسې اخلاقي او اجتماعي نښلوونکي لاملونه راپیدا شوي،چې د دوی د یووالي او راټولېدنې لامل شوی دی. ((**كُنتُمْ أَعْدَاء فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ))** او پرعکس هغه امتونه،چې جوړجاړی والا او سوله ایز وه ، نه یوازې له ځان،د ژوند او محیطي شرایطو سره؛بلکې له نورو ملتونو او حتی له یرغلګرو سره یې هم سوله ایز او روغه ایز توافق درلود، کوم ځانګړی او مستقل نژاد یې هم نه و رامنځ ته کړی او که یې درلوده هم؛نو په په کلي ډول بې رنګه او له هر ډول امتیازڅخه پاک و او د کمزورۍ او انحطاط په لوري روان نه و. اصولا دا خو د هر بشر له ځانګړنو ځنې دی،چې پخپلو منطقي او عاطفي اړیکو کې تل په داسې چا پسې ګرځي،چې دنننۍ او بهرنۍ اړتیاوې یې پوره او برابرې کړي.

د مینې تر ټول ټینګ پیوند هغه دی،چې میین خپل ژور او اساسي اړتیاوې د معشوق په وجود کې وویني او دا هغه څه دي،چې په ننني ژوند کې یې شاهد او ناظر یو. د اجمتاعي اړیکو ټینګوالی او د ټولګي وجداني تړنې هغه مهال پوره کېدای شي،چې د ټولنې واحدونه هر یو یې د بل د اړتیاوو بشپړوونکی او پوره کوونکي وي او دا هغه شرط دی، چې نژادي جبري ځانګړنې او غوښتنې پکې هیڅ ونډه نه لري.
دودونه- رواجونه

لیکوال: شهید علامه مرتضی مطهری

ژباړه: استاد اجرالدین اقبال

= دودونه =
په بېلا بېلو ملتونو کې ډېر ګډ ملي دودونه لیدل کېږي. دا هغه دودنه دي،چې کله نا کله د ژبې او نژاد په څېر یو له بل څخه د ملتونو د پېژندنې وسیله ګرځي؛ خو دې دودونو تر کوم حده د ملتونو په تکوین کې ونډه او اغېز درلوده؟ دودونه او حتی فرهنګونه د تېرو انسانانو د ارادي او اګاهانه فعالیت محصول  دی او که له  ګذشتې څخه تر اوسه د افرادو او د ټولني د واحدونو ترمنځ اړیکه او تړنه نه وه؛نو دا دودونه به کله هم له یو نسل څخه بل ته نه و رارسېدلي. ترڅو،چې ملیت او جمعي وجدان نه وي؛نو دود او فرهنګ نه منتقلېږي؛نو موجوده ملي دودونه هم خپله د ملیت محصول دی او د انسانانو فعالیت او ژوند دی، نه دا چې د هغوی سټه او پانګه وي. 

په یو ملت کې اوسني اجتماعي دودونه په دوه ډوله دي : یو هغه دي،چې له اخلاقو، مجاهدت او مبارزو څخه راټوکېدلي وي،چې دا له مقدسو انساني ځانګړنو ځنې دي او د دودنو دا ډول په دې هڅه کې وي،چې نېکي او عدل واکمن کړي. بل ډول یې له ناپوهۍ، دنیاپرستۍ او اجتماعي ظالمانه اړیکو څخه سرچینه اخلي. 

د لومړي ډول دودونو محصول د ملتونو ژوندي پاتې کېدنه،خرکت او راغوړېدنه ده او د دویم ډول محصول ، وروسته پاتې کېدنه، انحطاط او د ارباب، شتمنۍ او حکومت په لاس د خلکو بندیتوب دی.

دا چې د هستې بنسټ په عدالت، تقوی، ودې او تکامل دی؛نو غوره انساني دودونه د ملتونو د ژوند او دوام لامل کېږي او ناوړه دودونه د ملتونو د ځوړتیا،مرګ او نیستۍ لاملېږي. نمونې ته یې کافي ده،چې د تېرو امتونو برخلیک تر ننني امت پورې وګورو، لکه د لوط، عاد او ثمود او د مصر،یونان روم قومونه.
ژبه او ګډ دودونه

لیکوال: شهید علامه مرتضی مطهري

ژباړه: استاد اجرالدین اقبال

= ژبه =
دا څرګنده ده،چې د یو ملیت د تکوین په لومړنیو مرحلو کې ژبه او ګډ دودونه پېژندونکی او یو له بل سره د افرادو د نږدیوالی لامل دی او د زړونو او عواطفو د اړیکو لار او په نتیجه کې د  جمعي او ملي شعور د ودې لامل دی؛خو که د ملتونو ګذشتې ته وګورو؛نو د ګډې ژبې لامل یو سازنده عنصر نه؛ بلکې د ملیت د محصول لامل دی. د تکوین له پیل څخه د یو ملت ژبه هم په اوسنۍ بڼه نه و؛بلکې په یو ټاکلي ځای کې د یوې ډلې له راټولېدنې او د زړونو د نږدېوالي له امله یې ژبه هم رامنځ ته شوې، بیا یې تکامل کړی او قواعد او اصول یې پراخ شوي او د پېړیو په اږدو کې د نورو ملتونو له ژبو سره د مخامخ کېدو له امله یې پر له پسې بدلون موندلی،ترڅو ننني حالت ته رارسېدلی ده.

که د یو ملت د تاریخ په معینو دورو کې که ژبه یا معلوم دود ډېر راښکاره شوی او ملي ارمان، شعار او بېلګه ګرځېدلې د ساري په ډول د استقلال په مبارزه کې لکه څرنګه، چې هندۍ ژبه د هند د ا ستقلال غوښتنې پر مهال او عربي ژبه د الجزایز د آزادۍ غوښتونکیو جګړو پر مهال دا شان رول لوباوه؛ خو دا راښکاره کېدنه موقته وي او یوازې د خلکو د انګېزې د راپارونې حکم لري.
د روښنفکرانو ونډه

لیکوال: شهید علامه مرتضی مطهری

ژباړه: استاد اجرالدین اقبال

= د روښنفکرانو ونډه =
په وروسته پاتې او استعمارځپلو ټولنو کې د روشنفکرانو عادت دا وي او په دې هڅه کې وي،چې دا شعور او جمعي وجدان د خپل وطن په خلکو کې راویښ کړي. له هغه ځای څخه چې ددې روشنفکرانو په ذهن کې ژبه،دودونه او ملي فرهنګ له اوسني واقعیت سره مترادف دﺉ،چې پکې کړاوونه،بدبختۍ، وروسته پاتې کېدنې او محرومیتونه راځي؛نو روشنفکران ددې سنت له تبلیغ کولو څخه سرغړونه کوي او د پرمخ تللې نړۍ بېلګو ته مخه کوي او هڅه کوي،چې دا بېلګې د ملي شعور د تکوین سرمشق وګڼي. افریقایی روانشناس او جامعه شناس فرانتس فرانون په استعمارځپلو ټولنو کې په روشنفکرانو کې دا حالت په دې قشر کې د ملي وجدان د راښکاره کېدو لومړنۍ مرحله ګڼي. د هغه په نظر د استعمار ځپلو ټولنو روشنفکران په دې مرحله کې د ملي وجدان د خپرولو په هڅه کې په پوره ډول په استعماري فرهنګ کې ویلي شوي دي.په دې مرحله کې د استعمار ځپلې ټولنې روشنفکران که څه هم د اندیشې په برخه کې دي؛خو دا اندیشه یې هم د وارادتي اجناسو په څېر ده،چې له پولو څخه هخوا او له هغه هېوادونو څخه راغلي،چې لویدیځ پرې واکمن دی. دا روشنفکر په دې مرحله کې یوازې ترجمه یي فکر کوي او ترجمه يي عمل کوي. د دې روشنفکرانو د عادت له مخې چې پر خپلو معلوماتو یو ډول غرور لري او دا چې عام خلک هم وروسته پاتې او ناپوهه دي؛نو سم انتقاد او د حوادثو دقیق تحلیل یې نشي کېدای. کلونه او د پېړۍ دردناکو پېښو ته اړتیا ده،چې دا روشنفکران د  خرګوشۍ له خوب څخه راپاسي او غلول شویو خلکو ته یې د عقایدو ارزش او حقیقت روښانه شي. که له دې تېر شو دا شان روشنفکران د خپلو فکري او عملي حرکت په لومړنیو مراحلو کې دي،چې د ملي وجدان راویښونه یوازې د خپل همت وسیله ګرځوي. په لنډ وخت کې به د روحیاتو او فکارو د ماهیت له مخې خپل ځان ته د غربي ژوند او دهغوی د ظاهري تمدن بېلګې جوړوي،چې ډېر ژر یې د اروپايي مرفه او راحت ډوله ژوند په لوري راکاږي او دا راکښنه هم په خپل ذات کې د سکوت او احیانا د زمانې د فساد او د ظلم له عواملو سره د سازش لاس ورکونه ده او په استعماري دستګاه کې ویلې کېدل دي او د هغوی خدمتګزاري کول دي.

دویمه مرحله د قانون په تحلیل کې هغه وخت دی،چې د وروسته پاتې ټولنې روشنفکر تصمیم نیولی، چې له خپل ملت سره خوږ شي؛خو دا چې خپل ملت یې پر بدبختۍ ، پریشانۍ، جهل او عقب ماندګۍ باندې ککړ دی، د خپل ملت په هغه تاریخ پسې ګرځي،چې پکې جلال او شکوه او عظمت وي او یو دم تېرو پېړیو ته ټوپ وهي او که د خپل ملت په تاریخ کې یې داسې څه پیدا نه کړل؛نو افسانو ته مخه کوي. ددې روشنفکرانو د کار ارزش او اندیشه همدومره ده،چې په کتابونو کې پاتې شي یا هم لږه ډله د لږ وخت لپاره په ځان راټوله کړي او سرګرمه یې وساتي او دا چې د خلکو له موجوده درد څخه یې سرچشمه نه ده اخیستې؛نو هیڅ کله به هم د خلکو عمومي او ملي وجدان راونه پاروي. 
درېمه مرحله هغه وخت ده،چې دا روشنفکران خیال پلوي هېره کړي، د خپل وطن له خلکو سره روغه وکړي او د هغوی له دردونو او غمونه سره اشنا شي، د محرومیتونو او فشارونو خوند وڅکي، له عامو خلکو سره دلبستګي پیدا کړي او دهغوی د عواطفو او عقایدو احترام وکړي،ځان ترې خبر کړي او درس او الهام ترې واخلي. نو یوازې په همدې ځای کې دي او په همم دې شرط دي،چې دا روشنفکران صداقت پیدا کړي او له خپلو غربي استاذانو پیښې و نه کړي؛ نو هله به وکړای شي،چې د ملي شعور و وجدان په راویښولو کې فعال رول ولوبوي او چې په دې لار کې څومره صمیمت او ګذشت وکړي؛نو په هماغه اندازه به یې محصول او د اندیشې تاثیر ډېر وي او د عمل لمن به یې پراخه وي
ګډ درد

لیکوال: شهید علامه مرتضی مطهری

ژباړه: استاد اجرالدین اقبال

= مشترک درد =
د نړۍ په ګوډ ګوډ کې چې دا خلک یو له بل سره د زړه و ارماني اړیکې پیدا کوي؛نو دوې داسې څه مشترک لري،چې په مقابل کې یې له خپلو وطنوالو او ګاونډیانو بېلوي؟  دا مشترک درد دی،چې دوی یې لري. له ظلم، تیري او استعمار څخه درد. اتفاقا د ملتونو د نشنلیزم زېږېدنه یا راپېدا کېدل له هغه وخت سره یو ځای و،چې عامو خلکو مشترکه عمومي تشه او درد احساسوه. المانی نشنلیزم په هماغه وخت کې وزېږېد،چې د فرانسویانو له دخالت او تبعیض څخه یې د درد احساس وکړ. د ایټالیا، هند یا هندو چین او الجزایز نشنلیزم هم هغه وخت رامنځ ته شو،چې خلکو درد او تشه احساسوله . د ایران غربي محققان وايي په ایران کې نشنلیزم یا جمعي احساس هغه وخت وزېږېد،چې  د تنباکو د تحریم نهضت پیل شو؛یعنې هغه وخت،چې د ایران ځینو خلکو د استعمار درد احساس کړ.نو جمعي وجدان او د ملیت احساس یا نشنلیزم هغه وخت په یوه ډله خلکو کې زېږېږي،چې مشترک درد او غوښتنه پکې رامنځ ته شي. دا دهغوی ګډه غوښتنه ده،چې ارمان یې ترې مشترک ټولی جوړوي او ورپسې حرکت رامنځ ته کېږي او په جهاد او مبارزه لاس پورې کوي او په دې لار کې ډېر کړاوونه زغمي او دهغوی جمعي وجدان ته لاپسې دوام او ټینګوالی وربښي او په هغوی کې د زړه تړاو او ملي یووالی رامنځ ته کوي.
له نعمتونو یې پنځګر پېژندل

د کتاب ځانګړنې:

د کتاب نامه: اسانه اسلامپوهنه ( د ژڼیو لپاره)

لیکوال: شیخ محسن قرآیتي (د تفسیر نور مفسر)

ژباړن: ډاکټر ذبیح الله اقبال

وېبپاڼه:www.andyal.com

ځان ته ګورم، وینم، چې پخپله مې ځان نه دی جوړ کړی؛ نو یو پنځګر لرم.

زما پنځګر باید یو پوه وسمن وي، له ما سره مینه ولري، زما له ټولو اړتیاوو خبر وي او په پوره کولو یې وسمن وي.

هغه زما لوراند پنځګر څښتن دی.

هر نوزېږی، چې دې نړۍ ته راځي، لومړی څیز، چې اړتیا ورته لري، خواړه دي؛ خو هېڅوک هم نه پېژني او د یوه کار د کولو وس هم نه لري!

که ټول متخصصان سره راټول شي او وغواړي د دې نوزېږي د خوړو لپاره یوه لار وټاکي؛ نو څه به کوي؟ خواړه به یې څه وي؟ کوم توکي باید ولري او د تودوخې په کومه درجه کې دې وساتل شي؟ څوک یې چمتو کړي او څنګه دې نوزېږي ته ورکړل شي؟

د نوزېږي یوازې یو کار زده او هغه هم تی رول، نه څه ژوولی شي او نه پوکی ورکولای شي.

تر موره به څوک مهربانه او د مور تر شیدو به کوم خواړه غوره وي؟ نوځکه د نوزېږي خواړه د مور  تر سترګو او څارنې لاندې دي، چې مور وکولای شي د خپل نوزېږي ساتنه وکړي او خواړه یې له مینې او محبت سره مل وي. خواړه هم تل چمتو وي او سړولو او ګرمولو ته اړتیا هم نه لري.

که دا دومره نعمتونه نه ول؛ نو څه به کېدل؟

که مور شیدې نه درلودای؛ که ماشوم د روولو پر ځای پوکی ورکول؛ که یې نشول کولای، چې په ژړا خپله لوږه څرګنده کړي؟ که د نوزېږي ټولې اړتیاوې د مور په شیدو کې نه وې او که د مور مینه لږه وای او د یوه داسې دروند مسوولیت منلو ته چمتو نه وه؛ نو بیا؟

کومه پوهه او ځواک دی، چې وکولای شي، په دې اړتیاوو یې سر خلاص شي او په دقیقه توګه ټولې پوره کړي؟

څښتنه! زه خو په خپلو اړتیاوو نه پوهېدم او نه مې موروپلار خبر ول، چې کوم خواړه راته په کار او ګټور دي.

تر زېږېدو د مخه دې د مور تی راته له شیدو او د مور زړه راته له مینې او د مور ژوند دې زما په پلار تامین کړ.

غوره خواړه دې راکړل، چې په خورا ساده لار خپلې اړتیاوې پوره کړم.

څښتنه! ددې پېرزوینو دې منندوی یم.

مل مې شه، چې له دې ټولو نعمتونو دې په ښه توګه ګټنه وکړم، هېر دې نه کړم، له موروپلار سره مې نېکي وکړم او لکه څنګه چې ته راته ښه څښتن یې، زه دې هم ښه بنده ووسم.

نوزېږي ته د مور د شیدو د ارزښت په باب قرآن کریم وايي : ((**وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلاَدَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ لِمَنْ أَرَادَ أَن يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ وَعلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ** [1]=او ميندې خپلو اولادونو ته پوره دوه كاله تى وركوي . (دا حكم) هغه چا ته دى، چې غواړي د تي رودنې موده پوره كړي .))

پېغمبراکرم (ص) وايي: (( کوشني ته غوره خواړه د مور شیدې دي.[2]))

دیني عالمان هم وايي: که د مور روژه کېدل، ماشوم ته یې شیدو ورکولو ته تاوان رسوي؛ نو روژه پر مور فرض نه ده؛ ځکه د کوشني تغذیه کول د رمضان میاشت تر فرض روژې مهمه ده.
----[1] . بقره/ ۲۳۳

[2] . عیون اخبار الرضا، دویم ټوک، ۳۴ مخ.
د رسول الله (ص) اخلاق

د کتاب ځانګړنې:

د کتاب نامه: اسانه اسلامپوهنه ( د ژڼیو لپاره)

لیکوال: شیخ محسن قرآیتي (د تفسیر نور مفسر)

ژباړن: ډاکټر ذبیح الله اقبال

وېبپاڼه:www.andyal.com

= د رسول الله (ص) اخلاق =
الله په قرآن کریم کې وايي : ((**وَإِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ**[1]**=** او په رښتيا ته ستر خويونه لرې.))

مولا علي کرم الله وجهه وايي: 

(( ښه خوی هغه دی، چې که خپلو غوښتنو ته ورسېدې، راضي ووسې او که ور و نه رسېدې، غوسه نشې. ښه خوی هغه دی، چې  له خلکو سره په چلن کې کینه و نه لرې او د هغوی په تریو تندي، ته هم خپل تندی تریو نه کړې او له همده سره بیا مړی ژوندی او تګ راتګ هم ولرې، که څه هغه ستا په څېر نه وي او هغه وبښې، چې تېری یې درباندې کړی وي.))

امام حسن وايي: 

(( ښه خوی د هر ښه کار پیلامه ده.))

امام صادق وايي: 

(( لکه څنګه چې د لمر تودوخه چټلۍ (میکروبونه) له منځه وړي، ښه خوی د انسان تېروتنې له منځه وړي.  ))

ښه خوی هغه دی، چې انسان یې تل او ټولو ته وکاروي. د بېلګې په توګه: ټولو ته سلام او درناوی وکړي.

نو هغه چې یوازې خپل ښووند ته سلام کوي او درناوی یې کوي؛ نو دې کار ته یې ښه خوی نه ویل کېږي.

رسول الله (ص) ان پر ماشومانو هم سلام کاوه. ماشومانو ته به یې خپله نامه اخسته. له عادي وګړیو سره به یې مشوره کوله، دعا به یې ورته کوله او د هغوی لاسنیوی به یې کاوه.

په یوه سفر کې د سفر ملګرو غوښتل، خواړه چمتو کړي او هر یوه یې یوه دنده پر غاړه واخسته. رسول الله (ص) وویل: نو زه به خوړو چمتو کولو ته د اور بلولو خس راوړم. ملګرو یې وویل: موږ به دې پر ځای کار وکړو. آنحضرت (ص) و نه منله او و یې ویل: که غواړئ، چې خواړه درسره وخورم؛ نو زه هم باید په دې چار کې ونډه ولرم.

زموږ ګران پېغمبر به له بېوزلیو سره یوه دسترخوان ته کېناسته، روغبړ به یې ورسره کاوه، ان که چا به یوه کجوره هم ورکوله، منله به یې او تل به موسکی و.
----[1] . قلم/۴
له رسول الله او کورنۍ سره یې مینه

د کتاب ځانګړنې:

د کتاب نامه: اسانه اسلامپوهنه ( د ژڼیو لپاره)

لیکوال: شیخ محسن قرآیتي (د تفسیر نور مفسر)

ژباړن: ډاکټر ذبیح الله اقبال

وېبپاڼه:www.andyal.com

= له رسول الله (ص) او کورنۍ یې سره مینه =
انسان هغه ته ورلېوالېږي، چې مینه یې ترې لیدلې وي او څومره چې نېکۍ ډېرې او غوره وي، هومره مینه هم ورسره ډېرېږي.

اوس ګورو، چې چا راسره ډېره مینه او پېرزو کړې ده، چې سم یې وپېژنو او مینه ورسره وکړو او په لاروۍ یې ملاتړ شو.

تر الله روسته، چې پنځولي یې یو او د روغتیا، پوهې، اند، عقل او هوښیارۍ نعمتونه یې راکړي، له ځمکې، هوا، بوټیو او څارویو د ګټنې اجازه یې راکړې، هېچا هم د رسول الله او د هغه  د ځایناستیو هومره موږ ته چوپړ نه دی کړی.

د هغو پوهو او علومو په پار، چې د الله له لوري یې رازده کړي دي، پر موږ هم د ښوونې او هم د روزنې حق لري؛ ځکه په خویونو، صبر، مړانه او تقوا کې راته بېلګه دي او هم یې له راتلونکي خبر کړي يو.

که موروپلار راباندې د کور، کالي او ډوډۍ په پار حق لري؛ نو رسول الله (ص) او اهلبیت یې راباندې د ښیون، تقوا او اخلاقو په پار ډېر حق لري؛ ځکه د هستوګنی په ځای، اغوستن او خوړو کې انسان له حیواناتو سره یو شان دی؛ هغوی هم یو ډول د هستوګنځی، اغوستن او خواړه لري؛ خو انسان د ښیون، ودې او تقوا درلودو په پار پر حیواناتو غوراوی لري او دا غوراوی مو د اسماني مشرانو د لارښوونې له لامله دی.

هغوی چې له الهي مشرانو خپله لار بېله کړې، که څه په علم او صنعت کې پرمختللي وي؛ خو  علم او صنعت یې د بشر د ژغورنې لامل شوی نه دی. نن لودیزه نړۍ په صنعت کې پرمختللې؛ خو په دې صنعت پر نوره نړۍ بدمعاشي کوي؛ ځکه له تقوا او اخلاقو لرې شوي دي.

ټول امامان مو شهیدان شوي دي، چې رازده کړي: (( تر روستۍ سلګۍ به ظلم او تېري ته غاړه کېنږدو)) 

ساده ژوند یې درلود، چې رازده کړي: ((له اسراف او تجملاتو ځان لرې وساتو))

د الله عبادت یې کاوه، چې ((د بندګۍ دود او لار رازده کړي.))

هغوی په خپل عمل، عدالت- نیاو او تقوا رازده کړه، تر څو انسان د نااهلو له بېلګه کولو وژغوري.

رسول الله (ص) وویل :  

(( زه او علي د ددې امت پلرونه یو.[1]))

که پلار مو د جسم په فکر کې دی، الهي مشران  مو د جسم او روح په فکر کې دي.

په یوه حدیث کې راغلي دي : 

(( ښوونکی هم د انسان پلار دی.))

په قرآن کریم کې لولو: 

(( حضرت ابراهیم د خلکو پلار دی.[2]))

الله په الهي مشرانو، خلکو ته خپل نعمتونه رااستوي، موږ هم باید د هغوی له زحمتونو خبر ووسو، ورسره مینه وکړو، زیارت ته یې ورشو او د احکامو لاروي یې وکړو؛ ځکه د هغوی احکام د الله احکام دي او له هغوی لاروي له الله لاروي ده او له هغوی سرغړونه له الله سرغړونه ده.
----[1] . بحارالانوار، ۱۶ ټوک، ۳۶۴ مخ.

[2] .حج/۷۸
نبوي کورنۍ (اهلبیت)

د کتاب ځانګړنې:

د کتاب نامه: اسانه اسلامپوهنه ( د ژڼیو لپاره)

لیکوال: شیخ محسن قرآیتي (د تفسیر نور مفسر)

ژباړن: ډاکټر ذبیح الله اقبال

وېبپاڼه:www.andyal.com

= نبوي کورنۍ (اهلبیت) =
لکه څنګه چې کتاب او ښوونکي دواړو ته اړتیا ده؛ قرآن او امام دواړو ته اړتیا ده.

رسول الله (ص) څو څو ځل ويلي دي : (( زه په تاسې کې دوه ګرانبیه څیزونه پرېږدم او ځم؛ یو یې قرآن (چې د ژوند قانون دی) او بل یې اهلبیت (چې ددې کتاب ښوونکي دي). ))

بیا یې وویل: (( قرآن او اهلبیت مې له یو له بله بېل نه دي، دا دواړه یو د بل ترڅنګ د تل لپاره ښیونوزلې دي.[1]))

په دې زده کړه کې له نبوي کورنۍ سره، چې هماغه الهي مشران دي، پېژندګلوی پیدا کوو.

لکه څنګه چې رسول الله (ص) او قرآن د خدای له لوري دی؛ نو د قرآن ښوونکي هم باید د خدای له لوري وټاکل شي، چې ددوی ترمنځ بېلتون رانشي.

الهي مشر (امام) باید د قرآن بېلګه وي. امام رضا وايي: (( زموږ د ټولو خبرو سرچینه قرآن دی.))

= علي (ک) =
د نبوي کورنۍ د امامانو لومړی یې حضرت علي کرم الله وجهه دی، چې څو څو ځل د رسول الله له لوري خلکو ته ورپېژندل شوی دی او د ژوند په پای کې چې کله له حج څخه راستنېده؛ نو د الله په حکم یې په یوه پرتمینه غونډه کې، د ماسپښین تر لمانځه روسته، په خم غدیر کې په یوه وینا کې ټولو ته وروپېژنده.

علي کرم الله وجهه د قرآن هینداره ده؛ که په قرآن کې د لمانځه او عبادت حکم شوی دی؛ نو خورا غوره لمونځ او عبادت به هغه کوه، هغه په لمانځه نه ستړی کېده؛ لکه څنګه چې کب په لامبو نه ستړی کېږي.

که قرآن پلارمړیو ته د درناوي حکم کوي، آنحضرت د پلارمړیوپلار و او هغوی ته به یې پخپله خواړه وړل.

که قرآن د علم سپارښتنه کوي؛ نو د آنحضرت پوهه دومره وه، چې پخپله یې ويل: ((څه چې پوښتئ، ځواب یې لرم[2].))

که قرآن د کار و کوښښ سپارښتنه کوي، هغه د کجورو بڼونه جوړ کړل.

که قرآن د مړانې سپارښتنه کوي؛ نو حضرت علي له ستروکفارو سره په جګړه کې داسې توره وهلې، چې توره وهل یې د ټولو عبادت کوونکیو تر عبادته غوره ګڼل شوې ده.[3]

حضرت علي په کورني ژوند، اولاد روزنه او د مظلومانو په لاسنیوي کې تر رسول الله (ص) روسته ساری نه درلود. 

همداچې رسول الله (ص) امامت ته وټاکه، خلکو مبارکي ورکړه او په ځانګړیو مراسمو کې یې ورسره د وفادارۍ ژمنه وکړه. نه یوازې په ژوند کې؛ بلکې ان په شهادت يې ټولې ښېګڼې ځان ته ځانګړې کړې وې؛ د بېلګې په توګه: په خورا غوره ورځو (رمضان میاشت)، په خورا غوره شپو (د قدر شپې)، په خورا غوره ځای (د جومات محراب) په خورا غوره عبادت (لمونځ)، په خورا غوره حالت (سجده) کې یې په شهادت ځان الله ته وروسپاره.
----[1] . وسایل،۲۷ ټوک، ۳۳ مخ.

[2] . ژباړن: د پښتو غزل بابا؛ امیرحمزه خان شینواری وايي: (( ښار یې دی احمد علي دی باب د علم         لمر محمد دی، علي مهتاب د علم))

[3] . بحارالانوار،۳۹ ټوک، ۲ مخ.
بي بي فاطمة زهرا

د کتاب ځانګړنې:

د کتاب نامه: اسانه اسلامپوهنه ( د ژڼیو لپاره)

لیکوال: شیخ محسن قرآیتي (د تفسیر نور مفسر)

ژباړن: ډاکټر ذبیح الله اقبال

وېبپاڼه:www.andyal.com

= بي بي فاطمة زهرا =
حضرت علي کرم الله وجهه داسې ځانګړنې لري، چې بل یو څوک یې هم نه لري؛ لکه: د فاطمه الزهرا په څېر کورودانې لري، چې د فاطمه الزهرا مقام ته یوه ښځه هم نه ور رسي؛ نو مناسبه به وي، چې د حضرت فاطمه د مقام په باب یو څه ووايو:

کومه ناوې په خپله ورا کې د خپل واده جامې بېوزلې ته ورډالۍ کوي او وايي : ((**لَن تَنَالُواْ الْبِرَّ حَتَّى تُنفِقُواْ مِمَّا تُحِبُّونَ** [1]**=** له سره به د نېكۍ (حقيقت) ته و نه رسئ؛ چې درته ګران څيزونه مو (د خداى په لار كې) لګولي نه وي )).

حضرت فاطمې داسې د خپل پلار پالنه کوله، ته وا مور یې ده، نه لور یې. کفارو به یې چې د پلار سپکاوی وکړ او خپه به یې کړ؛ نو د یوې مهربانې مور په څېر به یې خپل پلار دلاسه کاوه، چې رسول الله(ص) به ورته ویل ((فداها ابوها[2])) یعنې ((پلار دې له دې اولاده ځار شي.))

حضرت فاطمه دومره زړه سواندې وه، چې زوی یې امام حسن وايي: مور به مې ټوله شپه نورو ته دعاوې کولې. ورته مې وویل: مورې! ولې ځان ته دعا نه کوې؟ و یې ویل: (( الجار ثم لدار[3])) لومړی ګاونډی بیا د کور خلک؛ یعنې لومړی نور او بیا ځان.[4]

حضرت فاطمه هغه څوک ده، چې زوی یې امام حسین په کربلا کې وویل : زه زور ته غاړه نه ږدم؛ ځکه د فاطمه الزهرا زوی یم.

داسې لور یې روزلې وه، چې په ویناوو یې د امویانو د پاچاهۍ سټې یې ولړزولې.

حضرت فاطمه مېرمنو ته د زده کړې ځانګړی ټولګی درلود. له خپلې چوپړیالې ((فضه)) سره به یې په ګډه کارونه کول. له مېړه یې هېڅکله بې ځایه غوښتنه و نه کړه. د اسلام لپاره مدینې ته مهاجره شوه. په خندق او احد غزاګانو کې د مسلمانانو او خپل پلار ملاتړې وه. د خپل روژه ماتي خواړه یې ((پلارمړي))، ((مسکین)) او ((بندیوان)) ته ورکړل. په نبوي جومات کې په وینا یې له خپل امام نه دفاع وکړه.

نه د فاطمې له علي پرته بل څوک مېړه کېدای شو او نه علي ته له فاطمې پرته بل څوک کورودانېدای شوه. که حضرت مریم د یوه عیسی مور وه؛ خو حضرت فاطمه د ۱۱ عیسی وو مور وه. حضرت فاطمه حجاب ته خورا ارزښت ورکاوه.
----[1] . آل عمران/ ۹۲ آیت.

[2] . بحارالانوار، ۴۳ ټوک، ۸۶ مخ.

[3] .وسایل/ اووم ټوک، ۱۱۲ مخ.

[4] . ژباړن: دا خبره زموږ د خلکو د هغه ناسمې خبرې اپوټه ده، چې وايي: (( اول ځان دې بیا جهان دی)).
خپره شوې لورنه (امام مهدي)

د کتاب ځانګړنې:

د کتاب نامه: اسانه اسلامپوهنه ( د ژڼیو لپاره)

لیکوال: شیخ محسن قرآیتي (د تفسیر نور مفسر)

ژباړن: ډاکټر ذبیح الله اقبال

وېبپاڼه:www.andyal.com

= خپره شوې لورنه (امام مهدي) =

(( بسم الله الرحمن الرحیم)) آیت یوسل و څورالس ځل په قرآن کې بیاځلي شوی دی- یوسل و دریالس ځل د سورتونو په پیل کې او یو ځل د نمل سورت په آیتونو کې- یوازې په دې آیتونو کې ۲۲۸ ځل د لورنې په ځانګړنې ستایل شوی دی. پردې سربېره، په نورو آیتونو کې الله ډېری ځل په دې ځانګړنه ستایل شوی دی.

ددې آیتونو له ټولګې، دا مهم او ټولیز آر راڅرګندېږي:  ((د انسان او نړۍ د پنځون بنسټ لورنه ده))؛ نو په هر ځای کې باید ددې آر په لټه کې ووسو.

= د رسول الله په بعثت کې د الله لورنه =
الله په قرآن کې رسول الله ته وايي : ((**وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِّلْعَالَمِينَ**[1]**=** او ته مو نړيوالو ته يوازې رحمت لېږلى يې. ))

خدای د اسلام پېغمبر او نور پېغمبران ځکه مبعوث کړي دي، چې انسانان له خپلې لورنې برخمن کړي.

د آنحضرت (ص) اوصیاء او ځایناستي هم د رسول الله لارې ته دوام ورکوونکي دي. د نبوي کورنۍ د امامانو د لړۍ دولسم امام؛ حضرت مهدي هم ټولو انسانانو ته د پالونکي د پراخه لورنې یوه وړانګه ده.

په ((آل یاسین)) زیارت کې چې د امام مهدی پهه باب دی، لولو: ((والرحمه الواسعه[2]))، سلام دې پر تا وي .... ای د پالونکي پراخه لورنې.

حضرت جابر (رض) له رسول الله (ص) نه روایت رانقل کړی، چې امام مهدي پکې په ((رحمة للعالمین)) یاد شوی دی.[3]

هو! هغه امام دی او پر ځمکه د الهي لورنې او پېرزو پلي کولو ته د الله زېرمه ده.

رسول الله (ص) د امام مهدي په باب وايي : 

(( تاسې ته د مهدي زېری درکوم، هغه به زما په امت کې مبعوث شي، هغه مهال چې خلک یو له بل سره ډېر اړپېچ لري او هېڅه به کوټلي نه وي او ټیکاو به نه لري، هغه به ځمکه له عدل او نیاو ډکه کړي؛ لکه څنګه چې له ظلم او تېري ډکه شوې ده. اسمان مېشتي او ځمکمېشتي به ترې خوښ شي، شتمني به په سمه توګه پر خلکو وویشي.))

یو سړي وپوښتل: رسول الله! د شتمنۍ د سمې ویشلو څه مانا ده؟

آنحضرت (ص) وویل: ((یعنې په عدالت به شتمني پر خلکو ویشي.[4]))

همداراز امام مهدي په ((غیبت صغری)) کې په یوه لیک کې خپل یوه ځانګړي ملګري ته لیکلي دي: (( زه د ځمکمېشتو د هوساینې لامل یم.[5]))

هو! امام مهدي ځمکمېشتو ته  د الهي لورنې او پېرزو یوه وړانګه ده او که د جګړې او تورې خبره یې هم کېږي؛ نو دا چار یې هغه ظالمانو او سرغړاندو ته دی، چې د الهي لورنې د پلي کېدو پر لار خنډ دي.
----[1] . انبیاء/ ۱۰۷ آیت.

[2] . بحارالانوار، ۵۲ ټوک، ۱۷۱ مخ.

[3] ، کلینی، محمد بن یعقوب، الکافي، لومړی ټوک، ۵۲۷ مخ.

[4] . کشف الغمه/ دویم ټوک، ۵۷۱ مخ.

[5] . کتاب الغیبه، شیخ طوسي، ۲۹۲.
ثواب او عذاب

د کتاب ځانګړنې:

د کتاب نامه: اسانه اسلامپوهنه ( د ژڼیو لپاره)

لیکوال: شیخ محسن قرآیتي (د تفسیر نور مفسر)

ژباړن: ډاکټر ذبیح الله اقبال

وېبپاڼه:www.andyal.com

= ثواب او عذاب =
الله د خپلو پېغمبرانو له لارې، له هغو کسانو سره یو لړ ژمنې کړې دي، چې پر الله، قیامت او پېغمبرانو ایمان لري. 

ژمنه یې کړې، چې په جنت کې به د تل لپار ژوند ولري او له ډول ډول مېوو، خوړو، خوښیو او خوندونو چې څه غواړي، ګټنه ترې کولای شي. په جنت کې درد، غم، کړاو او خپګان نشته. هلته ناروا خبره نه کېږي. هغوی چې په دې دنیا کې د الله احکام منلي، په خورا غوره ډول مېلسمتیا ورکول کېږي. مېلمه پالان یې هم خورا ښکلي او ښایسته دي.پر جنتي اوبو، نېرونو او جنتي مېوو موږ نه پوهېږو؛ ځکه موږ  چې په دنیا کې له هر ښه څيزه څو ځل ګټنه وکړو؛ نو زړه مو وهي. د بېلګې په ټوګه، سېلانیانو ته هغه ښارونه او ځایونه په زړه پورې دي، چې تر اوسه نه وي ورغلي؛ خو په خپله د هغه ځای، ځایي خلکو ته کوم په زړه پورې توب نه لري؛ خو په جنت کې، سره له دې چې جنتیان د تل لپاره دي؛ خو هره کتنه چې کوي، خوند ترې اخلي.

خو هغو کسانو چې په دې دنیا کې ناوړه چارې کړې وي؛ په خبره او یا په زور یې خلک کړولي وي او د الله له نعمتونو یې ګټنه کړې وي؛ خو د الله مننه یې نه وي کړې، د الله د احکامو د پلي کولو پر ځای یې له ((غیرالله)) لاروي کړې وي، نه یې لمونځ کړی وي او نه یې د پېغمبرانو خبره منلې وي، له خپل موروپلار سره یې ناوړه چلن کړی وي، د نورو حق یې لتاړلی وي، پر خپلو ناوړه کړنو پښېمانه شوي نه وي او بښنه یې نه وي غوښتي؛ نو دې ډول خلکو ته دوزخ چمتو شوی دی. د دوزخ اور هېڅکله نه سړېږي.

په قرآن کې لولو: 

(( جنتیان، دوزخیان پوښتي: څه دوزخیان کړئ؟ )) 

هغوی ځواب ورکوي:

لومړی وايي: ((**قَالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ**[1]**=** موږ له لمونځ کوونکيو ځنې نه وو،**))**

**دویم وايي: ((وَلَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ**[2]**=** او بېوزليو ته مو خواړه نه وركول،((

**درېیم وايي: ((وَكُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخَائِضِينَ**[3]**=** او تل له باطل پالو سره ملګري او يوه خوله وو،((

**څلورم وايي: ((وَكُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ =**[4]**** او تل مو د جزا ورځ دروغ ګڼله،((

**کله انسان په یوه شېبه کې چاقو په خپله سترګه ورټومبي؛ خو د تل لپاره ځان ړندوي، د برښنا په لوڅو مزو کې ګوتې وهي او مري؛ نو ګناه او په سترګه کې چاقو ورټومبل یوه شېبه وي؛ خو اغېز یې تر تله پاتېږي. په دنیا کې هم شونې ده، چې انسان په یوه شېبه کې سرغړونه او ګناه وکړي؛ خو د تل لپاره ځان د الله په قهر و عذاب اخته کړي.**
----[1] . مدثر/ ۴۳ آیت.

[2] . مدثر/۴۴

[3] . مدثر/۴۵

[4] . مدثر/۴۶
سترګې- ژبه- شونډې

د کتاب ځانګړنې:

د کتاب نامه: اسانه اسلامپوهنه ( د ژڼیو لپاره)

لیکوال: شیخ محسن قرآیتي (د تفسیر نور مفسر)

ژباړن: ډاکټر ذبیح الله اقبال

وېبپاڼه:www.andyal.com

= نولسمه زده کړه: د پنځګر وینا (درې نعمتونه) =

الله په قرآن کې وايي: 

= ((**أَیَحْسَبُ أَنْ لَمْ یَرَهُ أَحَدٌ. أَلَمْ نَجْعَلْ لَهُ عَیْنَیْنِ. وَلِسَانًا وَشَفَتَیْنِ**[1]**=** آيا (انسان) انګېري، چې هېچا ليدلى نه دى (چې ښېګڼه يې نه ده كړې) ؟! آيا دوه سترګې مو وركړې نه دي؟! او يوه ژبه او دوې شونډې؟!)) =
انسان ويني؛ خو داسې خیال کوي، چې خدای به یې نه ویني؟!

آیا هېر کړي مو دي، چې خدای سترګې ته څو ساتندویان ګومارلي دي؟

اوښکې تروې دي، چې دننه سترګه وساتي او وریځي، باڼه او سترغلي چې د سترګې سپرګي دي.

د سترګې انځور اخستنه، اوډونولو ته اړتیا نه لري، ستړیا نه لري، هم ساده انځور اخلي، هم رنګي. آیا د انځور اخستو دستګاه چې له څلېښینو اوبو جوړه شوې او په میلیونو انځورونه اخلي، پنځګر نه لري؟

پر انځور اخستنې سربېره،په سترګو د غوسې او مینې څرګندونه کېږي.

سترګه د انسان د ښکلا وزله ده. انسان په یوه سترګه نشي کولای، چې واټن، ژوروالی او مسافت په ښه توګه درک کړي. سترګه د وګړیو د پېژندو وزله ده.

که د انسان غوږونه، شونډې او خوله تړل شوې وي، پېژندل کېږي؛ خو که پر سترګو یې پټۍ وي او وتړل شي؛ نو نه پېژندل کېږي.

سترګې نور خلک اغېزمنوي، د استاد له سترګو د زده کړیال د سترګو حیا.

= (**وَلِسَانًا وَشَفَتَیْنِ=** او يوه ژبه او دوې شونډې؟!) =
ژپه په دوو شونډو کلیمې جوړوي او بې شونډوو ډېری کلمات او غږونه نشي جوړولی.

بېلابېلې لهجې او ژبې د الله د ځواک له نښو ځنې دي. انسان د جملاتو او کلیماتو په جوړولو کې محدودیت نه لري.

په ژبه خوند څکل کېږي.

د خدای په ځواک، هومره اوبه، چې د حرکت، خبرو او ژوولو لپاره په کار دي، په خوله کې په اتومات بڼه جوړېږي، چې ژبه په ويښه او خوب کې لمده وي.

د خولې د اوبو تولید نه لږ دی نه ډېر، چې له خولې راتویې شي او نه دومره لږ دی،چې انسان دې اړ کړي، چې تل د اوبو ترڅنګ ووسي.

د خولې د اوبو خوند خوږ دی او بڼه یې داسې ده، چې د خوړو په هضم کې مرسته کوي.

ژبه خواړه د ژوولو لپاره غاښونو ته ورکوي؛ خو پخپله تر غاښونو لاندې نه راځي. ژبه خواړه څاري او تر خوړو روسته،  خوله جارو کوي.

شونډې هم الهي نعمت دی. په ښکلې او منحني بڼه دي، په همدې شونډو ماشوم د مور تی روي، انسان پرې خبرې کوي، پوکی ورکوي، هوا پرې په آسانۍ او وړیا توګه ننباسي او وباسي.

رښتیا که شونډې یو د بل د پاسه نه وای او پرانستې وای؛ نو انسان څومره بدرنګېده، د خوړو او څښلو پر مهال به یې خواړه او اوبه له خولې راتویېدې او له خورا ستونزو سره به مخ و.

= الله په قرآن کې څو څو ځل ويلي دي: که نعمتونه مو اپوټه کړي وای، تاسې به څه کول او چا ته به مو پناه وروړه او چا به مو ستونزه هواروله؟ د بېلګې په توګه: په ملک سورت کې لولو: ((**قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْرًا فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِين**=ووايه : ((ما خبر كړئ، كه (د سيمې) اوبه مو [په ځمكه كې] ښكته ولاړې شي؛نو څوك  درته روانې او خوندورې اوبه راولي؟!)) )) =

----[1] ، بلد/۷-۹ آیتونه.
له سختیو به نه ډارېږو

د کتاب ځانګړنې:

د کتاب نامه: اسانه اسلامپوهنه ( د ژڼیو لپاره)

لیکوال: شیخ محسن قرآیتي (د تفسیر نور مفسر)

ژباړن: ډاکټر ذبیح الله اقبال

وېبپاڼه:www.andyal.com

= یوویشتمه زده کړه: د پنځګر وینا (له سختیو به نه ډارېږو) =

الله په قرآن کې وايي:

= ((**فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْرًا .إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْرًا**[1]**=**  نو په حقيقت كې له (هرې) سختۍ سره یوه اساني شته،په رښتینه كې له (هرې) سختۍ سره یوه اساني شته،)) =
انسان دې داسې نه کوي، چې له ستونزو، سختیو او کړاوونو سره د مخېدو پر مهال یې یوازې ظاهر وویني؛ بلکې باید ومنو، چې له سختیو سره آسانۍ هم شته دی.

بزګري سختونزمن چار دی؛ خو که انسان ومني، چې محصولات او مېوې یې د کار په پای کې وي؛ نو دې ستونزو ته غاړه ږدي.

زده کړه، کار کول، د نورو چوپړ او دې ته ورته چارې ستونزمنې دي؛ خو عالمېدل، پر خپلو پښو درېدل او محبوبېدل ورسره دي.

لمونځ کول او په تېره د سهار لمانځه ته جومات ته تګ خورا ستونزمن چار دی؛ خو د الله د رضا او خورا ډېرو ثوابونو را یادول یې د ستونزو ګالل اسانوي.

نابرده رنج گنج میسر نمی شود        مزد آن گرفت که جان برادر کار کرد

که پوه شو، چې د سختیو او ستونزو ګالل، د الله د خوښۍ لامل دی، موږ به یې وزغمو؛ لکه که پوه شو چې د رنځ درملنه مو په پلانیو ترخو درملو کې ده؛ نو هرومره یې خورو.

که پوه شو، چې ټولو بریالیو وګړیو، د ژوند تراخه څکلي دي؛ نو موږ به یې هم وڅکو.

که پوه شو، چې سختۍ او کړاوونه مو هوښیاروي او له بې توپیرۍ او بې خیالۍ مو ژغوري او که پوه شو، چې صبر او مقاومت د الله د خوښۍ لامل ګرځي؛ نو په خورا خوشحالۍ سره، سختیو او ستونزو ته ورغاړې وځو.

----[1] . انشراح ۵-۶ آیتونه.
اسلامي اخلاق (دروغ)

## یوویشتمه زده: اسلامي اخلاق (دروغ)

داچې دورغ داسې یوه ګناه ده، چې ویلو ته یې وخت،  ځای، ځواک، پیسو او وزلې ته اړتیا نشته؛ نو انسان پرې ژر اخته کېږي.

شته داسې نا اهله وګړي، چې خلکو ته د دروغو ژمنې ورکوي، خلک له ځان سره کوي او حکومت پرې کوي.

په دورغو ویلو انسان خورا خطرناکې کړنې کوي. د یوسف علیه السلام وروڼو په دورغو خپل پلار ته وویل: (( که یوسف د سیل لپاره راسره ولېږې؛ نو موږ به یې خیرغواړي او ساتونکي یو.)) تر هغه روسته یې په دورغو وویل: (( هغه لېوه خوړلی دی، ان د شپې شپې خپل پلار ته ورغلل او و یې ژړل.))

په زرونو ښه انسانان، د نااهلو د دروغ  ویلو له لامله ښکېل او ان وژل شوي دي او یا په بند کې بندیوان شوي دي. ټول پېغمبران، دورغ ویل ګناه ګڼي.

امام حسن عسکري وايي: (( دروغ د نورو ګناهونو کونجي ده.)) 

لکه څنګه چې د یوسف علیه السلام وروڼو په خپلو دروغو خپل یو رور وتښتاوه او په څاه کې یې ورواچاوه او پلار یې چې پېغمبر و، په لسونو کلونو یې ویرجن او غمجن کړ.

امام صادق وايي: (( ملګري مو د رښتیا ویلو له لارې وپېژنئ، نه د هغوی د عبادت له لارې؛ ځکه کله ځینې وګړي عبادت کوي، لمونځونه کوي، روژې نیسي؛ خو خبره یې دروغ وي.)) 

که انسان دروغ ووايي او خبره اپوټه کړي؛ نو د نورو خلکو فکر او عمل هم اپوټه کوي.

دروغجن بېوزلېږي؛ ځکه د بېلګې په توګه، که یوه هټیوال یو څه وپلورل او په دورغو یې وویل، چې دا توکی روغ دی؛ خو که هغه توکی نیمګړی یا روغ نه و؛ نو بل ځل ترې څوک سودا نه اخلي او په خپلو همدې دروغو خپل ګهاک له ځانه توري کوي او بېوزلېږي.

دورغجن بې حیا کېږي؛ ځکه نورو ته چې یې دروغ ورڅرګند شول؛ نو آبرو یې ځي او بې آبرو او بې پته انسانان پر بې حیا چارو لاس پورې کوي.

دورغ لیکل، د دورغ ویلو په څېر دي او ګناه ده. 

که یو ډاکټر رنځ تشخیص نه کړي او رنځور ته نسخه ولیکي؛ نو دروغ یې لیکلي دي.

کله موږ د تفریح او سات تېرۍ لپاره نورو ته دروغ وایو، نورو ته دروغ رانقلوو او کله په دروغو یو ناروا چار د یوه ولایت خلکو ته نسبت ورکوو.

دروغجن تل په تشویش کې وي، چې هسې نه دروغ یې نورو ته معلوم شي او بې پته شي.

په روایاتو کې راغلي دي: (( له دورغجن سره ملګرتیا مه کوئ)) خلک چې د دورغجن له دروغو خبر شي، له هغه لرې کېږي او ژوند پرې ورتریخېږي.

داسې باید و نه کړو، چې څه مو واورېدل، نورو ته یې ووایو؛ ځکه ډېری اورېدل شوي، دروغ وي.

ماشوم او کوچني ته هم دروغ ویل حرام دي. اسلام سپارښتنه کوي، چې ان په ټوکو کې هم دروغ مه ویاست.

= د دروغو ډولونه: =
کله یو موټر چلوونکی په ځانګړیو څراغونو او په پرله پسې هارنډونو خلکو ته داسې څرګندوي، چې په موټر کې مې رنځور دی، حال داچې داسې نه ده، چې دا کار یې یو ډول دروغ دي.

کله انسان په خپلو کړنو دروغ وايي، د بېلګې په توګه په خپله ژمنه عمل نه کوي، یا خپل سر د ښه والي یا بد والي په نښه خوځوي، حال داچې هغسې نه دی، چې څنګه څرګندونه کوي.

البته په هر ځای کې رښتیا ویل هم جایز نه دي، د بېلګې په توګه: که څوک مو وپوښتي: پلاني په ما پسې بد ویلي که نه؟ که موږ دلته رښتیا ورته ووایو، چې هو بدې ردې یې درپسې ویلي؛ نو د دوو کسانو ترمنځ فتنه رامنځ ته کېږي؛ نو دلته به رښتیا نه وايو.

په یوه حدیث کې راغلي دي: (( که له کوچني سره مو کومه  ژمنه کړې وي؛ نو پوره یې کړئ، چې دروغجن نشئ.))

دروغ اورېدل هم ګناه ده، قرآن کریم وايي: ((مؤمنانو! كه كوم فاسق سړي يو ستر خبر دروړ؛ نو (په اړه يې) څېړنه وكړئ، هسې نه په ناپوهۍ كې كومې ډلې ته زيان ورورسوئ او (بيا) پر خپلو كړنو پښېمانه شئ.[1] ))

----[1] . حجرات/ ۶ آیت.
اسلامي اخلاق (ژبه)

د کتاب ځانګړنې:

د کتاب نامه: اسانه اسلامپوهنه ( د ژڼیو لپاره)

لیکوال: شیخ محسن قرآیتي (د تفسیر نور مفسر)

ژباړن: ډاکټر ذبیح الله اقبال

وېبپاڼه:www.andyal.com

= دوه ویشتمه زده کړه: اسلامي اخلاق (ژبه) =

ژبه کوچنۍ؛ خو کارونه ستر کوي.

ترڅو چې چا خبرې نه وي کړې؛ نو نیمګړتیا او هنر یې پټ وي.

مولا علي کرم الله وجهه وايي: (( د انسان مقام یې تر ژبې لاندې پټ دی.[1]))

الله په قرآن کې وايي : ((وَلِسَانًا وَشَفَتَيْنِ=او يوه ژبه او دوې شونډې؟![2]))

= د نېکیو سرچینې =
دلته د ژبې په باب د الله ځینو احکامو ته اشاره کوو:

１- په ژبه د خدای عبادت وکړئ، یاد یې کړئ او مننه یې وکړئ

２- په ژبه کتاب الله ولولئ.

３- په ژبه خلک نېکیو ته راوبلئ.

４- په ژبه خلک له بدیو منع کړئ.

５- په ژبه د ظالم خلاف غږ پورته کړئ او له مظلومه ملاتړ وکړئ.

６- په ژبه پر خلکو سلام ویاست او زړونه نږدې کړئ.

７- په ژبه خلک ښاد کړئ.

８- په ژبه ورزدکړه وکړئ.

９- په ژبه اذان وایو.

１０-                باید له خلکو سره ښې خبرې وکړو.

１１-                موروپلار ته ترخه خبره و نه کړو.

１２-                د خلکو خوالې بربنډې نه کړو.

１３-                تر شوني بریده قسم و نه خورو.

１４-                داسې څه و نه وايو، چې نور پرې خپه کړو.

１５-                په خبرو کې انصاف ولرو.

１６-                د هغه کار ژمنه له چا سره ونکړو، چې له وسې مو پوره نه وي.

= د ژبې ځنې ښه آثار: =

= د ګناهونو سرچینه: =
دلته د ژبې ځینو ګناهونو ته اشاره کوو:

1-      په ژبه بل ته پېغور ورکولای شو او له ځانه یې خپه کولای شو. (وَيْلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ[3]=  افسوس دې وې پر هر بدژبي عيب لټوونكي ( پېغور ورکوونکي)! )

2-     په ژبه په بل پسې خبرې او سپکې سپورې ویلای شو.

3-   په ژبه ظالم هڅولای شو.

4-    په ژبه یو کس کږلارولای شو.

5-    په ژبه بل سپکولای شو.

6-     په ژبه د دښمن په ګټه ګړېدای شو.

7-    په ژبه چټیات ویلای شو او د نااهلو ستاینه کولای شو.

8-   په ژبه د بل خواله بربنډولای شو.

هو! ژبه د کونجي په څېر ده، یو لوري ته په حرکت ورکولو، ور پرانځي او بل لوري ته په چورلولو، ور تړلی شي. هغه ژبه، چې هومره عبادتونه پرې کولای شو، ډېری ګناهان هم پرې کېږي.

----[1] . نهج البلاغه/۳۹۲ حکمت.

[2] . بلد/۹ آیت.

[3] . همزه/ لومړی آیت.
د پښتو لېونی فلسفي شاعر؛ خان عبدالغنی خان د امام حسین مرثیه

ولې کوم خوا ته روان یی ای حُسينه ولې ولې؟

کربلا نه ده بلا ده. په دی شګو کی څه ګوری

ولې غم دي لا خېشته کړی پستې ښکلې سترګې تورې

زور او زر ، اقبال او بخت دی هم هما ده هم یې سوری

یزید خان دی د جهان نن، انسان وږی او کمزوری

د انسان د شان مثال ښی دی خرڅ شوي روک غلام ته

یو یو ګل له تندې  ریژي د رسول ګلستان

او یزید ولاړ دی دا سلګی ، های او سوران

دا بلا د کربلا و ، نیم لیوه او نیم شیطان

په دنیا کی دی تیر شوي ډیر بی رحمه ،بلاګان

داسی ظلم نه دی شوی ،نه به وشی په جهان

د چینی په غاړه مړه شو تول له تندې ماشومان

اخیر حسین چیغه کړه ،نر بچی زه د حیدر یم

زه که نن وږی تږی زه په اصل کی شیر ببر یم

راشه وګوه فرعونه د حیدر د وینی اور

لږ را ودانګه میدان ته چی ښکاره کړو سره زور

خو یزید ترې شاته پټ شو، چارچاپيره جنګ شروع شو
دین او روغتیا

د کتاب ځانګړنې:

د کتاب نامه: اسانه اسلامپوهنه ( د ژڼیو لپاره)

لیکوال: شیخ محسن قرآیتي (د تفسیر نور مفسر)

ژباړن: ډاکټر ذبیح الله اقبال

وېبپاڼه:www.andyal.com

= پینځه ویشتمه زده کړه: اسلامي اخلاق (څو روغتیايي سپارښتنې) =

((وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ. وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ[1]=   او پالونكى دی ستر ګڼه، او جامې دې پاكې کړه،))

مهمه خو داده، چې الله د تکبیر د حکم ترڅنګ (وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ= او پالونكى دی ستر ګڼه) وایي: (وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ= او جامې دې پاكې کړه)؛  یعنې پاکوالی یې د تکبیر او عبادت ترڅنګ راوړی دی.

اسلام هم د بدن د پاکوالي او هم د جامو د پاکوالي سپارښتنه کړې ده.

په اوداسه کې مخ و لاسونو وینځل او په غسل کې د ټول بدن وینځل ځکه دي چې خلک تل پاک و سوتره وي.

که یو څوک په سړو اوبو اودس وکړي او بیا مخ وچ نه کړي؛ نو ثواب یې ډېر دی، ځکه کېدای شي څومره چې څوک په یخو اوبو اودس کوي، هومره یې تازه والی ډېر وي. د نوکانو پر پرې کولو او مسواک وهلو خورا سپارښتنه شوې ده، رسول الله (ص) وايي:  ((که پر خلکو سخته نه وه؛ نو مسواک وهل به مې واجب کړي ول.))

له آنحضرت (ص) سره به تل مسواک و.

په یوه حدیث کې راغلي دي: (( الله چټلیو خلکو ته غوسه کېږي.))

الله پاکوالی   او ښکلا خوښوي او سپارښتنه یې کړې، چې تر وسې باید پاک ووسئ. پاکوالی له رنځونو مخنیوی هم دی.

پاکوالی او له رنځونو مخنیوی د ټولو دنده ده.

پاکوالی او له رنځونو مخنیوی یې تر درملنې اسان او کم بیه دی.

پاکې جامې د انسان پر اروا او زړه اغېز کوي او غم او خپګان له منځه وړي.

سپارښتنه شوې چې هغه مهال حمام ته ولاړ شئ، چې نه وږي وسئ او نه مو نس ډک وي او له حمامه چې راوځئ؛ نو سر مو وپوښئ، ان که دوبی هم وي.

په هره اونۍ کې د جمعې د ورځې غسل کوئ؛ یعنې لومړی سر او ورمېږ او د بدن ښی اړخ او ورپسې یې کیڼ اړخ ووینځئ.

هر څوک باید د ځان لپاره ځانګړی مسواک، ځانپاک او ږومنځه ولري او نور دې ترې ګټنه نه کوي.

اسلام په سخته منع کړي یو، چې متیازې به په ځان کې نه ساتئ او خورا سپارښتنه یې کړې چې ډېر روانو اوبوو او شنو بوټو ته ګورئ.

تر هغه خواړه مه خورئ، څو سم وږي شوي نه یاست او مخکې تر هغه چې بشپړ ماړه شئ، له خوړه لاس پر سر شئ.

مېوې تر خوړو مخکې ووینځئ.

اسلام وايي: وړه مړۍ اخلئ او ډېره یې جوئ او هغه مهال مو په عمر کې نه شمېرلېږي، چې پر خوړو بوخت یاست؛ یعنې په خوړو کې بیړه مه کوئ.

معده د ډېری رنځونو کور دی. له ډېرخورۍ ځان وساتئ؛ ځکه د انسان نس یې دښمن دی، د کمخوره انسان بدن روغ وي.[2]

----****[1]** . مدثر/۳-۴ آیتونه.**

[2] ژباړن: هغه چې بسیارخور شي، بسیارخوار شي.(عبدالرحمان بابا)