open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
چینچار پول

400px|بټنوک|کیڼ|د چینچار پول
**چینچار پول** د لغمان ولایت د الینگار پر سیند جوړ پول دی چې په پاخه او اساسي بڼه جوړ شوی دی. ددې پول اوږدوالی ۴۰ متره او د امریکې د بیارغاونې ټيم له خوا یې د رغاونې بسپنه ورکړ شوې ده.

## مخېنه
400px|بټنوک|کيڼ|د شخه-ترۍ کلي څخه د چینچار پول یو انځور
دا پول ځکه په چینچار نومول شوی چې پخوا وختو کې ددې سیند ترڅنگ د چینچار او ... په نامه دوه وروڼه مېشت ول. د سیند هاخوا وگړو به د روغ رنځور پر وخت نشول کولای په اسانۍ له غړانده سینده په اسانۍ راپورې وځي، نو همدې وروڼو ددې سیند پر سر داسې پول جوړ کړ چې لر او بر په پړو تړل شوی و، منځ کې یې تختی ورکړې وی، هره تخته بیا له پورتنیو پړو او تختې بیا خپلو کې سره په نورو پړو تړل شوې وی. 
دې خوځنده پول په خپل وخت سره د کلیوالو وگړو ستونزې تر ډېره هوارې کړی وی. د ولس وگړو هم ددې وروڼو د هاند و هڅو له لامله نوموړي پول ته د چینچار پول نوم ورکړل چې تر دې دمه په همدې نامه یادېږي.

کله چې دا پول د ظاهرشاه په واکمنۍ کې په پاخه او اساسي بڼه جوړ شو، نو بیا هم په همدې نامه مشهور و، او د پخواني هېوادمشر حامد کرزي په واکمنۍ کې دې پول ته پراختیا ورکړ شوه او په څنگ کې یې یو نوی لوی او ستر پول جوړ کړای شو چې هغه هم اوس د چینچار په نامه یادېږي.

## د طالبانو چاودنه
400px|بټنوک|کيڼ|د چینچار پول یوه څنډه د مخالفو وسله والو له خوا په بمونو الوځول شوی.
په هېواد کې د دولت او وسله والو مخالفینو ترمنځ د روانې جگړې له لامله دا پول هم امن کې پاتې نه شو، او د ۲۰۱۳ کال جنورۍ میاشت ۱۲مه نیټه مخالفو وسله والو ددې پول د الوزولو لپاره چاودونکي توکي د پول په پایو وتړل، چې له ښه مرغه د پول پایله لږه زیانمه شوه او د پول سړک یې هم یو څه زیانمن کړ، مگر د لېږدوونکو وسیلو او وگړو پر مخ یې لاره لا هم پرانېستې ده، او د اړونده ولسوالۍ وگړي ترې گټه پورته کوي.

## دا هم وگورئ
## سرچینې

وېشنيزه:لغمان
وېشنيزه:الینگار
وېشنيزه:پولونه
وېشنيزه:د افغانستان پولونه
وېشنيزه:د الینگار سیند پولونه
جېمز اېبوټ

بټنوک|جنرال جېمز اېبوټ
**جنرال جېمز اېبوټ** يو انگرېز پوځي افسر و. اېبوټ آباد چې د همدغه پوځي په نوم نومول شوی.
جينکگو بيلوبا

**جينکگو بيلوبا** (په لاتین: *Ginkgo biloba* په چینایي: *銀杏   yín xìng*) یوه لویه ونه ده چې د Ginkgoaceae په کورنۍ، د Ginkgo په جېنس پورې اړه لري او په چین، جاپان کې راشنه کېږي. جينکگو بيلوبا د چين د خلکو جمهوريت ملي ونه هم ده.

## ځانگړتیا
جينکگو بيلوبا توييدونكې لويه ونه ده چې اوږدوالی یې د ۳۰ مترو څخه تر ۴۰ مترو پورې وی. عمر یې ۱۰۰۰ کالو ته  رسېدلای شي. په اوس وخت کې په جاپان کې د گینگو یوه ونه شته چې ۱۲۰۰ کاله عمر لري. نوموړې ونه د لغړي تخم بوټو څخه دي چې هېڅ گلونه او مېوې نه لري. جينکگو بيلوبا په دوو جېنسو تقسیمېږي د  مونث بوټي یو شمېر تخمدانونه لري چی پر ساقې باندې نصب شوي دښ او د مذکر بوټي غوټۍ لري.

وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
ٌصدفي پوڅکۍ

**صدفي پوڅکۍ**   (په لاتين: *Pleurotus ostreatus*) د ونو یا لرگو تيارخورو څخه یوه خوراکي پوڅکۍ ده چې  پرته له مړوخوا آمريکا او مړوخوا اروپا کې په ځنگلونو کی پر ونو باندې تيارخور او شنه کېږي.
## ستاينه
صدفي پوڅکۍ خوراکي پوڅکۍ ده  چی پولادي، نسواري - پولادي يا ارغواني - پولادي خولۍ لري  د خولۍ شکل لکه صدف غوندې دي او د دي لپاره انسانان صدفي پوڅکۍ ورته وایي. پاڼې یی سپين رنگ لري. نوموړي پوڅکۍ د اکتوبر څخه  تر دیسمبر پورې پر پاڼې لرونکي ونو یا منډرو باندي شنه کېږي یا په بروزو کې کرل کېږي.
دغه پوڅکۍ یو شمېر طبيعي توکو لکه پروتئينونه (۲۵ ٪ )، معدني مواد (۱۰ ٪)، ویټامینونه C, B, riboflavin, thiamin, niacin   او پولي ساکاریډ  3-D بېټا گلوکان لري.

## پوڅکۍ په روغتيا کې
د صدفي پوڅکۍ  توکې د انسانانو پر روغتيا باندي ښه آغېزه لري. نوموړي توکې په وینه کی کلسترول لږ کوي او رگونه او د انسانانو ايموني سیستم زیاتوي. دغه پوڅکۍ د بواسیر(موېښي)، وريسو رگونو، قرحو، باغو رشکو ، زړه ناروغو او سرطان د درملنې لپاره کارول کيږي.

وېشنيزه:شفا بښونکي پوڅکۍ
آمانیټا فالويیډېس

**آمانیټا فالويیډېس** (په لاتين: *Amanita phalloides*) چی د مرگ خولۍ ور ته هم وایی تر ټولو زهرجن پوڅکۍ ده چې په آمریکا، او اروپا کې شنه کېږي.

## ستاينه
آمانیټا فالويیډېس د Agaricales په کورنۍ او د Amanita په جنس پورې اړه لري توله پوڅکۍ زهرجن ده. خولۍ یی شین رنگ چې پنډوالي (قطر) یی د ۵ سانتیمترو څخه تر ۱۵ سانتیمترو پورې وي. ساقه او پاڼې یی سپين رنگ لري. د ساقې اوږدوالي یی ۷ - ۱۵ سانتیمتره دي. د دي ساقې په منځ کی یوه ځانگړی سپينه کړۍ پرته ده. نوموړي پوڅکۍ په پاڼو ځنگلونو کې د جون څخه تر اکتوبر پورې شنه کېږي. آمانیټا فالويیډېس یو شمېر القلويدونه لکه Faloidin، Falisin، Faloin، α-Amanitin، β-Amanitin، γ-Amanitin لري. د هغو القالويدونو څخه Amanitin تر ټولو آغېزمند او زهرجن دي. د آمانيټين ۰،۵ گرامه تقريبا ۱۰۰،۰۰۰ تنه موږک وژلای سی. د آمانیټا فالويیډېس ۱۰۰ گرامه فالويډين (۱۰ میلي گرامه) ، آلفا آمانيټين (۸ میلي گرامه) او بيټا آمانيټين (۵ میلي گرامه) لري. د پوهانانو په نظر د دی پوڅکۍ ۵۰ گرامه انسان چی وزن یی ۶۰ کیلوگرامه دي، په خپلو زهرو وژلاي سی. هر انسان د دی پوڅکۍ تر خوړلو وروسته د معدې سترونزې، اسهال او نيم سرى لري او تر ۴۸ بجو پورې مړ کېدلای سی. د انسانانو په بدن کی آمانيټين د وينو پروتینونو سره یو ځاي کېږي او ینه ويجاړوي. که چیرې دغه انسان روغتون ته راشی نو ډاکټر د دي انسان ته پنسلين ورکړي. پنسلين د وينو پروتینونه بندوي او د آمانيټين ترانسپورت ینو ته پريکوي. که چې هم آمانیټا فالويیډېس زهرلرونکي پوڅکۍ ده خو ډېرو خلکو وایی چی ډېر خوندور دي.

وېشنيزه:زهرلرونکي پوڅکۍ
نياوتون

**نياوتون** (په عربی ژبه کې محکمه) په پښتو ژبه کې د نياو (عدالت) کولو ځای ته ويل کېږي. دا يو تړنگ نوم دی، چې د نياو او تون له يوځای کېدو څخه جوړ شوی دی. نياو د عدل او تون د ځای په مانا دی.
ممبای پوهنتون

**ممبای پوهنتون** يا **مومبی پوهنتون** يا په غیر رسمي توگه نوم یې *ممبای پوهنتون* *(Mumbai University )* دی . يو له درې نورو دولتي پوهنتونونو په  هند کې دی . دغه پوهنتون په ممبای يا مومبای ښار کې چې د ماهاراشترا په ایالت پورې تړلی ښار دی پروت دی . د پوهنتون لنډون (MU) (Mumbai University) دی . د مومبای پوهنتون د لسانس کچې زده کړې و ماستري زده کړې او دوکتورکچې زده کړې سپارښتنې لري . د ډېرو دیپلومونو او لنډو مودو سندونو زده کړې هم برابروي . د ډېری زده کړو او مضامینو ژبه یې انگرېزي ده . د ښار ډېر غټ پوهنځي او زده کړنځايونه د ممبای پوهنتون سره اړیکې لري .
## سرچينې
لامبو (ورزښت)

**لامبو ورزښت** د روغتيا لپاره يو ډېر ښه ورزښت گڼل کېږي . د لامبو ورزښت له لارې د بيا خوځښت فعالیت لومړنیو مالوماتو څخه د مخزېږدي پېښلیک لخوا جوت شوای . د دغې لوبې د لومړني لاسوندونو څخه نېټه یې د ډبرې پېر په ډبرو د انځورونو د جوړېدو څخه رامنځته شوي چې ۱۰۰۰۰ کاله لرغونتوب لري . د لوبې په هکله د لیکل شويو حوالو نېټه ۲۰۰۰ مخزېږدي کالونو پورې تړلې . ځینې لرغونو لیکل شويو لاسوندونو څخه د ایلياد او اودېسې سیمې پورې د لامبو ورزښت پېلامه گڼل شوې ، دغو کې د انجیل ، بيولف او قرآن مجید لخوا هم مالومات رابرسېره شوي .
الېکزانډرو اسکارلاټي

** الېکزانډرو اسکارلاټي اَلساندرو اسکارلاتی**  ایتالیایي سندرې جوړوونکی او د دومنیکو اسکارلاټي چې په ۲ مۍ ۱۶۶۰ د تراپاني Trapani ښار کې نړۍ ته راغلی دی او د ۲۲ اکتوبر میاشت ۱۷۲۵ ز کال په ناپل نومي سیمه کې ومړ. 
## یو شمې اثار یې
* استابات ماتر
* اُپراها

## اورېدونکي اثار یې
	
* youtube 
	

## بهرنۍ تړنې
* آثار (نتها)
* سایت موسیقی بیان
## سرچینې

* دانشنامه لاروس

وېشنيزه:اپرا سندرې جوړوونکي
وېشنيزه:ایتالیایي سندرې جوړوونکي
وېشنيزه:موسیقي پوهان
اورشېندنپوهنه

**اورشیندنپوهنه**، د اورغورځوونکي د ارزونې علمي څانگه ده چې اورشیندنه تر څېړنې لاندې نیسي.

## نامتو اورشیندنپوهان
* افلاطون
* پلینیوس
* کوچنی پلیني
* ژرژ-لوئی لکرک کنت دو بوفون

وېشنيزه:اورشیندنه
وېشنيزه:اورغورځوونکی
وېشنيزه:اورشیندنپوهنه
وېشنيزه:اورشیندپوهان
وېشنيزه:ناور دښته
هوایي ګزمه

**هوایي گزمه** هغه نوعه پوځي هوایي ماموریت دی چې جنگي الوتکې په کې برخه اخلي او یوه ناپېلې او بې طرفه سیمه تر خپل پوښښ لاندې لاولي.  او یا هم د خپلو ځمکنیو پوځونو د هوایي ملاتړ دپاره هوا کې د هغوي ملاتړ کوي. او یا هم د دوښمن د هوايي جنگي الوتکو د رانسکورولو لپاره په جگړه ییزه سیمه کې الوت کوي.

هوایي گزمه هم د وچې په سر ترسره کېږي او هم د اوبو پر سر، چې دا په ځمکه د ځمکني پوځونو او په اوبو کې د جنگي بېړیو د ملاتړ او حمایت لپاره ترسره کیږي.

## سرچینې

وېشنیزه:هوایيي جنگي تاکتیکونه
وېشنیزه:نظامي اصطلاحات
منيټوبه پوهنتون

بټنوک|د منيټوبه پوهنتون نښه

**منيټوبه پوهنتون***(The University of Manitoba (U of M)* د کاناډا په منيټوبه ولایت کې يو عامه پوهنتون دی . دغه پوهنتون د وينيپگ په سیمه جوړ شوی . دې پوهنتون کې د لومړنیو او منځينیو زده کړو په نصاب جوړؤونې باندې څېړنیز پړاؤ پرمخ بيايي او ډېر روزنځايونه لري . بنسټ یې په ۱۸۷۷م زېږدي کې اېښودل شوای او د لوېديځې کاناډا لومړنی پوهنتون دی . د منيټوبه پوهنتون په درې ځانگړو ځایونو کې شتون لري چې درې زده کړنیزانگړونه پکې ودان دي ، دغه درې انگړونه د بناټاين انگړ ، د فورټ گېري انگړ او د ویلیم نوري سنټر انگړونه نومېږي .


File:UManitoba Administration Building.jpg|Administration Building
File:UofMTierBuilding.jpg|Tier Building
File:UofMBullerBiologicalLaboratories.jpg|Biological Laboratories
File:UofMStPaulsCollege.jpg|St Pauls College
File:UofMStJohnsCollegeEntrance.jpg|St Johns College
File:UofMStAndrewsCollege.jpg|St Andrews College
File:Aboriginal house of Manitoba university.jpg|Aboriginal House
File:Big fossil turtle.jpg|"Archelon ischyros" in Wallace Building
File:Agricultural College 1.JPG|Administration Building (East Side)
File:Tier Building entrance.JPG|Tier Building
File:U of M between Max Bell and Ext. Education.JPG


## سرچینې

* 

### Histories of the University

* Dr. John M (Jack) Bumsted 'The University of Manitoba: An Illustrated History (Winnipeg: University of Manitoba Press © 2001)'
* W. J. Frazer "A History of St. John's College, Winnipeg." M.A. thesis, University of Manitoba, 1966.
* Mary Kinnear "Disappointment in Discourse: Women University Professors at the University of Manitoba before 1970." Historical Studies in Education 4, no. 2 (Fall 1992).
* P.R. Régnier "A History of St. Boniface College." M.A. thesis, University of Manitoba, 1964.
*Hippocrates on the Red: the History of the Manitoba Medical School
ژيړ مرخېړی

**ژيړ مرخېړی** (په لاتين:*Boletus aereus*) د مرخېړو څخه یو خوراکي پوڅکۍ ده چې د Boletaceae په کورنۍ او د مرڅېړو په جنس پورې اړه لري. نوموړي مرخېړی په ځانگړي ډول په پاڼو ځنگلونو کی څيړو (بلوطونو) ته نژدې د مي څخه تر نوامبر پورې شنه کېږي.

وېشنيزه:خوراکي پوڅکۍ
غږيزه انجنيري

**د غږ مهندسي**  د غږ پوهنې هغه برخه ده چې د الکترونیکی وسایلو په واسطه د غږ ظبط او تکثیر پورې اړه لري. د غږ پوهنې علم له مختلفو برخو سره اړیکه لری لکه: د برق مهندسي، غږپوهنه (acoustics)، غږیزه ارواپوهنه (psychoacoustics) او موسیقي.  

## منابع

وېشنيزه:د غږ مهندسي
وېشنيزه:اوریدونکی الکترونیک
وېشنيزه:د موسیقي مسلکونه
وېشنيزه:غږپوهنه
وېشنيزه:فلم جوړوونکي
د طالبانو او افغان حکومت تر مېنځ د سولې خبرې

د افغانستان د امن په اړه افغان حکومت او طالبانو ترمينځ په 3 می 2015 کې خبرې اترې پيل شوي چې دواړو گوندونو په افغانستان کې د امن راوستو ملاتړ وکړو۔ددې خبرو اترو مقصد په افغانستان کې امن راوستل دي۔
دا خبرې اترې د قطر په پلازمېنه دوحه کې پيل شوي دي

## مقصد
## پايله
## غوښتنې
## سرچيني

وېشنيزه:طالبان
وېشنيزه:سولگر
روسي امپراتوري

**د روسې شاهنشاهي** د روسې هیواد ټولواکمنې/د روسې هیواد امپراطورې) یا امپراتوري په روسي |Российская империя}} هغه دولت و چې د  ۲۲ اکتوبر ۱۷۳۱ آن په ۲ مارچ ۱۹۱۷ کې تر ړنگېدو پورې چې د روسې په انقلاب کې ړنگ شو په خپلو پښو ولاړه شاهنشاهی وه. ددی شاهنشانی پلازمینه سان پټزبرگ ښار و، رسمی ژبه یې روسي وه او ملي پیسه یې روبل وه. ددی امپراتوری لومړی واکمن پترس کبیر یا لوی پترس و. او اخرین یې د نیکلای دویم په نوم و.

## د روس تزاران
* پترس کبیر ( ۱۶۹۴-۱۷۲۵)
* پتر دویم ( فوت ۱۷۶۲)
* کټرین کبیر ( ۱۷۶۲-۱۷۹۶)
* پل( ۱۷۹۶-۱۸۰۱)
* الکساندر اول ( ۱۸۰۱-۱۸۲۵)
* نیکلای اول ( ۱۸۲۵-۱۸۵۵)
* الکساندر دویم ( ۱۸۵۵-۱۸۸۱)
* الکساندر درېیم ( ۱۸۸۱-۱۸۹۴)
* نیکلای دویم ( ۱۸۹۴-۱۹۱۷)

## تړلی لیکنې
* د روس تاریخ
* کمونیزم
* د شوروي سوسیالیستي اتحاد
* ولادمیر لینین
* جوزف سټالين

## منابع

* د رشد انسایکلوپیډیا
* د روس تاریخ له پیل تر اکتوبر انقلاب پورې؛ ت‍أل‍ی‍ف ن. ب‍ری‍ان ش‍ان‍ی‌ن‍وف؛ ژباړه او اق‍ت‍ب‍اس خ‍ان‍ب‍اب‍اب‍ی‍ان‍ی. تهران: دانشگاه تهران، ۱۳۵۲.
* روس‍ی‍ه ت‍زاری؛ ت‍أل‍ی‍ف ج‍ی‍م‍ز ای. اس‍ت‍ری‍ک‍ل‍ر ۱۳۸۱.

## بهرنی پیوند

* د شوروي اتحاد وېشل کېدل ۱۹۹۱- ۱۹۱۷

وېشنيزه:د روسیې امپراتوري
وېشنيزه:امپراتورۍ
وېشنيزه:د اسیا پخوانۍ امپراتورۍ
وېشنيزه:تېرې شوې امپراتورۍ
وېشنيزه:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۷۲۱ (میلادی)
وېشنيزه:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۹۱۷ (میلادی)
وېشنيزه:تاریخ آسیا
وېشنيزه:تاریخ اروپا
وېشنيزه:تاریخ روسیه
وېشنيزه:کشورهای سابق در اروپا
د امیر شهید بڼ

**د امیر شهید بڼ** (په انگریزي: Ameer Shahid Garden) د امیر حبیب الله خان له خوا جوړ شوی بڼ دی چې د ننگرهار ولایت پلازمېنې جلالکوټ (جلال اباد) ښار منځ کې موقیعیت لري.
دا بڼ د نارنجو ونو ته ځانگړی شوی دی، چې په څنگ کې یې د صبروگانو دنگې دنگې ونې هم لري.

## مساحت

ددې بڼ مساحت تقریبا ۲۰ جریبه دی.

## د امیر شهید جامع مسجد

دا مسجد ددې بڼ په منځ کې جوړ شوی چې تاریخي قدامت یې د امیر حبیب الله خان پېر ته رسي. په پاخه او اساسي بڼه جوړ شوی، چې د وخت له ناخوالو سره یو څه زیامن شوی هم دی. یوه ستره گنبذه لري، ختیځ اړخ ته یې یوه مقره هم شته.
مستعلیه

**مستعلیه** د شیعه فرقې د دویمې لویې ډلې اسماعیلیه څانگه ده چې دا ډله بیا خپله دوه نورې څانگې لري. یوه یې نزاریه چې دوه پر درې برخې اسماعیلیان تشکیلوي، دویمه ډله یې مستعلیه ده.

مستعلیه آئمه امامانو اصلي ترتیب په دې توگه دی:۔
د اسماعیلی له ۱۹ امامانو وروسته درې مستعلیه امامان دي:  
## لومړني امامان
* علی بن ابی طالب
* حسن بن علی
* حسین بن علی
* زین العابدین
* محمد باقر
* جعفر صادق
* اسماعیل بن جعفر له دې امام څخه د اسماعیلیانو پیل کېږي.
* محمد بن اسماعیل  سبعیه یا اووه امامي اسماعیلي، چې دا خپل وروستی امام گڼي، ددې امام په غیبوالي گروهمن دي.
* وفي احمد لومړی داعي (د اسماعیلي فرقې کې د داعي لړۍ پیل له دې ځای څخه شوی.)
* تقي محمد دوسرے داعی
* حسین زکی تیسرے داعی
* محمد المهدی څلورم داعي او لومړی فاطمي خلیفه چې ځان یې په ښکاره توگه امام اعلان کړو.
* محمد قائم بامرالله 
* اسماعیل منصور
* المعزلدین الله
* ابومنصور نزار العزیز بالله
* حاکم بامرالله شپږم فاطمي خلیفه چې په 1021ھ چې ناڅاپی ورک شو، د دروزیه په گروهه چې همدا زمونږ مهدي موعود (غایب امام) دی
* علی ظاهر
* معاذ مستنصربالله
## مستعلیه امامان
* د معاذ مستنصربالله ځایناستي کېنولو کې اختلاف له وجې له دې ځایه اسماعیلیه دوه ډلې شوې، یوه د نزار بن معاذ خپل امام گڼلو او دویمې یې  احمد مستعلی چې د فاطمي ډلې راتلونکی خلیفه و، خپل امام گڼلو. نو له همدې وجې دا ډلې په نزاریه او مستعلیه وبللې شوی.
له دې ځایه د مستعلیه ډله راښکاره کېږي، چې ځانته د دعوت قدیم والا وایي. 
20۔احمد مستعلی
21۔امیر بن مستعلی
22۔طیب ابوالقاسم
طیب ابوالقاسم څخه وروسته د مستعلیه دوه ډلو باندې ووېشل شوی:
#: مستعلیه طیبیه هغه دي چې طیب ابوالقاسم خپل وروستی امام گڼي، او د هغه د غیبوالي قائله دي. ددې غایب امام مرستیالان (نایبین) داعي مطلق په نامه یادېږي. د داعي مطلق ډلې ته بوهره ډله هم ویل کېږي چې په هند کې ستره مذهبي ډله ده. 
نن سبا ټول مستعلیه، مستعلیه طیبیه یا بوهره دي. دا ډله په یمن او هند کې اوسېږي.  
د ټولو بوهره ډلې 26 داعي مطلق مشترک امامان دي چې دا ۲۶ امامان ټول په گډه سره مني.
د وخت په تېرېدو سره په دوي کې هم د داعي مطلق په اړه اختلاف راغی، نو په یمن کې سلیمانی بوهره وگڼل شوه، او په هند کې داؤدي بوهره گڼل کېږي. او څوک چې سني شوي دي هغوي بیا د صغیري بوهره په نامه یادېږي.
##### د داؤدي بوهره داعي مطلق
داؤدي بهره یوه کوشنۍ ډله علوی بوهره له 1980 ء راهیسې ضیاء الدین صاحب د 44م مطلق دعي په توگه گجرات کې سرمشري کوي. داؤدي بوهره 29م دعي مطلق په ټاکلو کې د علی بن ابراهیم په اختلاف سره دا ډله د علوي بوهره په نامه وبلل شوه. علوی بوهره کی ویب سایټ

###### د علوي بوهره داعي مطلق
##### د سلیماني بوهره  داعي مطلق
#### د مستعلیه حافظیه ډلې امامان

#:مستعلیه حافظیه هغه ډله ده چې امامت یواځې په فاطمي تخت کېناستونکو امامانو کې جاري بولي. دا ډله د فاطمي خلفاوو په ختمېدو سره له منځه ولاړه.
#الحافظ
#الظافر

## تړلې لیکنې

## سرچینې

وېشنيزه:غیر اغا خاني اسماعیلیان
وېشنيزه:اسماعیلي
وېشنيزه:مسلم فرقی
وېشنيزه:اسلامي اصطلاحات
بوهره

**بوهره** د اسماعیلي فرقی مستعلیه طیبیه ته ویل کېږي. د مستعلیه دا ډله په یمنو هند، افریقا، الجزایر او پاکستان کې غیر اغاخاني اسماعیلي په نامه پېژندل کېږي. دا هغه اسماعیلیان دي چې له هندوییزم څخه اسماعیلي شوي دي، بوهره د گجراتۍ ژبې لفظ ووهره چې د هندوانو یو توکم و، اوښتې حالت دی چې معنی یې سوداگر ده. په لویدځ هند کې هندو بوهره هم شته ورسره سني بوهره هم. په ټوله کې دا ډله سوداگري کوي چې په افریقا، او الجزایر کې هم سوداگري پر مخ وړي او په عربو مسقط کې هم خپاره شوي دي. احمد، عبدالله او داسې نور د دوي نامتو مشران (داعي مطلق) گڼل کېږي چې د دوي مقبرې د هند په کهنبات کې دي. 
د بوهره ډلې لباس یوه سپینه پگړۍ او سپینه اوږږده جامه ده چې تر پښو پورې رسي.

## سرچینې

وېشنيزه:اسلامي فرقې
وېشنيزه:اسماعیلیان
وېشنيزه:مذهبونه
تسې تسې مچ

**مچ تسې تسې** (په لاتین: *Glossina*) د مچانو څخه دي چې په استوايي آفريقا کې ژوند کوي او خطرناکه ناروغي چی د خوب ناروغي يه نوم یادېږي سرایت کوي. تر اوسه پورې د د تسې تسې مچ ۳۱ ډوله پېژندل شوي دي. 

 وېشنيزه:خوځندکې
ځواک

[کيڼ|بټنوک|220x220px| یو حرکت چې د ځواک لاندې تولید شوی، د [خمیت|تورک(tarque) مثال]]
*دا مقاله د [[فزیک]] په اړه ده، د ځواک د نورو استعمالونو لپاره، ځواک وګورئ [[قوت (ضدابہام)|(بې ځایه کول).]]*

په فزیک کې، **ځواک** هغه څیز ته اشاره کوي چې یو تاثير توليدوي يا ترسره کوي چې د فزيکي مقدار (لکه موقعیت ، حرکت ، سرعت ، یا سمت ، او نور) کې د بدلون لامل کیږي. ځواک هغه څه دي چې د حرکت کونکي بدن مخه نیسي او یو ثابت بدن حرکت کوي.

ځواک د فشار، ایستلو او پورته کولو یا ښکته کیدو په پیښو کې څرګندیږي، او دا یو سمت او مقدار لري، دا پدې مانا ده چې پوه شئ که چیرې یو ځواک د بدن د سمت ( سرعت ) د بدلون لامل شي، نو د هغه ټول ارزښت. د دې پایلې بدلون یا سرعت به د پلي شوي ځواک د ویکتور مجموعې سره مساوي وي او دا ټول سمتي ځواک ته په بدن کې خالص ځواک یا خالص ځواک هم ویل کیږي.

که چیرې یو بدن د ځواک د پلي کولو په وخت کې وغزول شي (د بیلګې په توګه په اوږدوالي سره)، ځواک ممکن د خطي سرعت پر ځای گردش یا خرابوالی تولید کړي. گردش د تورک څخه اټکل کیږي پداسې حال کې چې فشار د تخریب اټکل کولو لپاره ګټور دی.

لکه څنګه چې پورته یادونه وشوه یو ځواک یو سمت او یو مقدار لري لکه څنګه چې دا یو سمتي مقدار دی. او د همدې سمت د مفکورې د روښانه کولو لپاره، د حرکت مثال اخیستل کیدی شي. د بدن په معیاري حرکت کې د بدلون کچه په دې شرط چې نور ځواک په بدن عمل نه کوي یو ځواک بلل کیدی شي. او څرنګه چې معیاري حرکت یو سمتي مقدار دی، نو د هغې سره تړلی ځواک هم یو سمت او مقدار لري.
وېشنيزه:ځواک
وېشنيزه:قدرت
وېشنيزه:فزيک
وېشنيزه:مبهمه ليکنې
گرده پاشل

**گرده پاشل** د میوه تولیدوونکو بوټو او گلانو له خوا د خپل جنس د القاع لپاره ترسره کېږي.

## د کدو گرده پاشنه:

د کدو گرده بايد له نارينه الې څخه ((Monoecious ټول کدوان
ښځينه الې ته انتقال شي.که دگردې انتقال واقع نه شي نوميوه
نه توليديږي.دگردې غير کافي انتقال دحاصل دلږوالي اودميوې
دبڼې دخرابوالي سبب کيږي.دشاتو مچۍ دگردې په انتقال کـې غوره برخه اخلي دلوړ حاصل دپاره ښايي  چه دگلانو په وخت
کې دشاتودمچيو شميرزيات وي.باغوان تل په تشويش کې وي
چه دکدوانوډيرگلان ميوې نه تشکيلوي.دوې نه پوهيږي چه
نارينه اوښځينه برخې په ځانگړوگلانوواقع دي او ځانله ښځينه
گلان ميوه توليدوي.دځينوشرايطولاندې نارينه گـلان زيات وي او
نوروشرايطو لاندې ښځينه گلان ډيروي.
اټکل شويده چه محيطي شرايط خصوصا دتودوخې درجه دجنس   په ډول کې دو  (Table queen) نسبت تغيرورکوي دکدوانود ریخې اوږدوالي اوتودوخه د جنس په اندازه اغيزه کوي.لوړه تودوخه اواوږدې ورځې بوټي په نارينه حالت کې ساتي حال دا
چه ټيټه تودوخه اولنډې ورځې ښځينه حالت چټکوي.
دکدوانونورډولونه دتودوخې اوورځې داوږدوالي په مقابل کې  (٩)
مختلف عکس العملونه ښکاره کوي.

## د بادرنگو گرده پاشنه
بادرنگ د cucurbitaceae کورنۍ پوری اړه لری او ډیری مختلفی نوعی لری او بادرنگ مونږ په خپلو باغونو کی کرو تر څو مونږ ته د خپل ضرورت وړ غذا راکړی بادرنگ د مختلفو وټامنونو څخه غنی دی او تقریبا د ۹۰٪ څخه پورته اوبه لری، د  بادرنگو څخه په مختلفو دواگانو کی استفاده کیږی او همدارنگه خوراک لپاره هم په شکل د سلاد استفاده کیږی او دسترخوان پری ښه رنگینه کیږی. د بادرنگو په بوټی کی نارینه او ښځینه دواړه موجودی په بادرنگ کی نسلگیری ډیره اسانه او په جداتوب سره کیږی د بادرنگو په گل کی یو ښکاره بچگی موجود وی چرته چی تاسو نشۍ کولاۍ چی پیدا یی کړۍ د ورځی په موده کی د بادرنگ گل خلاص وی او په دغه وخت کی مچۍ راځی او په گل کی گرده اچوی که چیری د کوم مشکل سره مخ شی نو په دغه وخت کی ستاسو کومک ته اړتیا پیښیږي په دغه وخت کی تاسو د گل برخه خلاصوۍ تر څو مچۍ پکی داخلی شی پدغه وخت کی مونږ او تاسو ته سوال پیدا کیږی چی څومره وخت به ښځینه گل خلاص وی جواب یی دغه ښځینه گل د یوی ورځی لپاره خلاص وی نو شاید دوه ورځی هم خلاص وی خو کله چی دا په ډیر کامیابۍ سره گرد افشانی شی نو په دغه وخت کی میوه په مکملیدو پیل کوي یوه خبره باید بله په پام کی ونیسو چی ښځینه او نارینه گل خپل خصوصیات لری دا یوه اساسی او څرگنده خبره ده چی د نارینه گل یو nub لری او ښځینه گل په بنیادی شکل سره سپین رنگ لری. مننه ستاسو د لارښوونی څخه چی په دغه شکل سره بادرنگو کښ په ډيره ښه توگه تر سره شو دغه کارونه چی مونږ سر ته ورسول په دوران د شپږو هفتو کی ډير ښه ترسره شول پدغه طریقه سره نبات ډیر صحت مند او تکی شنی پاڼی یی درلودی او پدی طریقی سره د گل شاته یو بچگی په ډیره ښه توگه ولیدل شو پدی طریقی سره مونږ کولای شو د بادرنگو نسل زیات کړو مونږ په خپل طرزالعمل باندی شروع وکړو او په یو کانتینر یا ظرف کی روزل شروع کړل نو یوه نیمه میاشت مخکی پدی کی دواړه ښځینه او نارینه گلان موجود ووه مونږ زده کړل چی څرنگه ښځینه گل گردآفشانی کیږی او پدغه دوران کی میوه نیول یی شروع کړل.
د سیوري او شاه جوی پوځي عملیات

**د شاه جوی پوځي عملیات** د هغو پوځي عملیاتو یوه برخه ده چې د افغانستان د اسلامي جمهوریت د دفاع وزارت له خوا د عزم په نامه پیل شوي. ددې عملیاتو په ترڅ کې د زابل ولايت کې هم یو لړ تصفوي عملیات پیل شوي چې امنيتي چارواکي یې په اړه وايي: ددې ولايت په سيوري او شاه جوۍ ولسواليو کي د افغان ځواکونو په عملياتو کي لسگونه وسله والو ته مرگ ژوبله اوښتې ده. ددې ولايت د والي وياند گل اسلام سيال د دوشنبې په ورځ د کندهار ملي ټلوېزيون ته وويل دغه عمليات تېره ورځ پېل سوي وه او تر نن سهاره یې دوام وکړي.

## لاسته راوړنې
نوموړی زیاته کړه چي عملیات د زابل په سیوري اوشاهجوۍ ولسوالیو کي ترسره سول چي په نتیجه کي یې ۲۶ وسله وال مخالفین وژل سوي او اوه نور ټپیان دي.دده په خبره په عملیاتو کي ملکي وگړو او امنیتي ځواکونو ته زیان ندی رسیدلی.افغان ځواکونو له څه باندي دوو اوونیو راهیسي د زابل په بیلابیلو سیمو کي د نجات په نوم عملیات پیل کړي چي د چارواکو په خبره پکښي د دولت مخالفینو ته درانه زیانونه اوښتي دي.

## انځوریز البوم

دوتنه:Almond trees in Zabul Province of Afghanistan.jpg|په زابل کې د بادامو بڼ ښکلې منظره
دوتنه:Joint operations, Zabul province 130526-A-QA210-344.jpg|د جگړې له وجې د زابل ولایت یو ترهېدلې کوشنی ماشوم
دوتنه:Joint operations, Zabul province 130526-A-QA210-280.jpg|له درنې جگړې سره بیا هم، ځایي اوسېدونکي له لوبو سره مینه ښایي
دوتنه:Joint operations, Zabul province 130526-A-QA210-385.jpg|یوه ښکلې زابلۍ کوشنۍ
دوتنه:Clearing operation in Zabul province 111017-A-AW125-153.jpg|له بریالیو عملیاتو وروسته، ملي پوځ سرتیري د ترهگرو په لاس خښ شویو ماینونو خنثی کولو پروسه پرمخ بیايي
دوتنه:Afghanistan Zabul Province location.PNG|د زابل نقشه
دوتنه:M120 Mortar in Zabol Province, Afghanistan.jpg|د جگړې ډگر کې د ملي پوځ سرتیري، د مخالفینو وسله والو پټنځایونو باندې اور بلوي
دوتنه:Members of coalition special operations forces visit an Afghan Local Police (ALP) checkpoint in the Shah Joy district of Zabul province, Afghanistan, Feb 120229-N-CI175-148.jpg
|شاه جوی ولسوالۍ کې د یوه سیمه ییزو پولیسو پوسته!
دوتنه:An Afghan elder listens to district officials during a meeting at the Mizan district center, Mizan district, Zabul province, Afghanistan, Aug. 28, 2010 100828-F-MS171-032.jpg|ځایي سپین روبی د ولایتي وکیلانو غونډه کې خبرو ته غوږ اېښی.
دوتنه:A child poses for a photo in Zabul province, Afghanistan, Dec. 6, 2011 111206-A-CZ512-011.jpg|د شاه جوی ولسوالۍ یو کوشنی انځور کښلو ته ځان ښایي
دوتنه:A child poses for a photo in the Shahjoy district, Zabul province, Afghanistan, Dec. 5, 2011 111205-A-CZ512-014.jpg|د شاه جوی یو کوشنی انځور کښونکي ته بټه گوته پورته نیسي.


## اړونده لیکنې

## سرچینې

وېشنيزه:زابل
وېشنيزه:سیوری ولسوالۍ
وېشنيزه:شاه جوی ولسوالۍ
وېشنيزه:د افغانستان ولسوالۍ
وېشنيزه:ولسوالۍ
د ايران اداري وېش

د ایران اسلامي جمهرویت د اداري وېش له مخې په 31 ولايتونو کې وېشل شوی چې په فارسۍ کې ورته "استان" ویل کېږي۔ د هر ولايت پلازمېنې ته مرکز ويل کېږي۔

د ايران د سيمو لړليک



     نمبر شمار
     علاقه
     په (مربع کيلومټر) کې د اوسېدونکو گڼه گوڼه
     د سيمې آبادي (اټکل د کال 2005ء)
     پلازمېنه/مرکز



     1
     اردبيل
     17,800 
     1,257,624
     اردبيل



     2
     آذربايجان شرقي
      45,650 
     3,620,183
     تبريز



     3
     آذربايجان غربي
     37,437  
     2,949,426
     اروميه



     4
     بوشهر
      22,743 
     887,115
     بوشهر



     5
     چهارمحال و بختياري
     16,332  
     842,002
     شهر کرد



     6
     فارس
     122,608  
     4,385,869
     شيراز



     7
     گيلان
      14,042 
     2,410,523
     رشت



     8
     گلستان
      20,195 
     1,637,063
     گرگان



     9
     همدان
      19,368
     1,790,770
     همدان



     10
     هرمزگان
     70,669  
     1,410,667
     بندر عباس



     11
     ايلام
     20,133 
     545,093
     ايلام



     12
     اصفهان
     107,029  
     4,590,595
     اصفهان



     13
     کرمان
      180,836 
     2,660,927
     کرمان



     14
     کرمانشاه
     24,998  
     1,938,060
     کرمانشاه



     15
     خراسان شمالي
     28,4 
     820,918
     بجنورد



     16
     خراسان رضوي
      144,681 
     5,620,770
     مشهد



     17
     خراسان جنوبي
     69,555  
     640,218
     بيرجند



     18
     خوزستان
      64,055 
     4,345,607
     اهواز



     19
     کهگيلويه و بويراحمد
     15,504  
     695,099
     ياسوج



     20
     کردستان
      29,137 
     1,574,118
     سنندج



     21
     لرستان
     28,294  
     1,758,628
     خرم آباد



     22
     مرکزي
      29,130
     1,361,394
     اراک



     23
     مازندران
     23,701  
     2,940,831
     ساري



     24
     قزوين
     15,549  
     1,166,861
     قزوين



     25
     قم
     11,526  
     1,064,456
     قم



     26
     سمنان
     97,491  
     590,512
     سمنان



     27
     سيستان و بلوچستان
     181,785  
     2,410,076
     زاهدان



     28
     تهران
      18,814 
     13,530,742
     تهران



     29
     يزد
     129,285  
     992,318
     يزد



     30
     زنجان
     21,773  
     970,946
     زنجان



     31
     البرز
     17,800 
     1,375,450
     کرج
د پارسه امپراتوري

**پارس امپراتوري** (د پارس امپراطوري)   د دوو لرغونو واکمنیو لپاره یوناني نوم دی چې مرکز یې په ننني ایران کې وو. د هغو واکنمیو په منځ کې یوه دوره (تقريبا ۵۰۰ کاله) چې په کې د پارسې امپراتوري د سلوکیانو او وروسته اشکانیانو په لاس کې وه. خو د هخامنشیانو په وخت کې خلکو خپل هېواد د حکمران د نوم په مطابق یادوه (د کوروش واکمنی، د داریوش واکمنی ...) کله چې د پارسې امپراتوري  د ساسانیانو په لاس کې وو نو د پارسې امپراتوري لپاره نوي نوم  *اېران شهر*  منځ ته راغلی چې په پښتو کې د آريايي واکمني معني لري. ساسانيانو دغه نوم *اېران شهر* مثلا په خپلو سکو کې  وهل او په ډبرو کې حک کول. پارسه په رېښتیا کې د هخامنشیانو د پلازمېنې نوم وو چې یونانيانو او وروسته نورو ولسونو د ټول هېواد لپاره د نوم په توکه کارول.

## د پارسې امپراتوري
*  د هخامنشیانو ټولواکمني د ۵۵۹ ق.م. څخه تر ۳۳۱ ق.م.
*د اشکانیانو واکمني د ۲۷۴ ق.م. څخه تر ۲۲۴ ق.م. (د پرنیانو واکمنان)
*  د ساسانیانو واکمني د ۲۲۴ کال مخکې له میلادی څخه تر ۶۵۱ کال میلادی وروسته

## ننني ايران
*  د صفویانو واکمني (۱۵۰۱–۱۷۳۶)
*  د اشرفانو واکمني (۱۷۳۶–۱۷۹۶)
*  د زنديې کورنی (۱۷۵۰–۱۷۹۴) (د کوردیانو واکمنان)
*  د قاجارانو واکني (۱۷۸۵–۱۹۲۵)
*  پهلويان (۱۹۲۵–۱۹۷۹)
  

## انځورتون


File:ArdashirIGoldCoinHistoryofIran.jpg|د ساسانیانو سکه (اردشير پاپاکان)
|



## سرچینې


وېشنيزه:د ایران امپراتورۍ او پاچاهۍ
جمعه ګل مجاهد

ښاغلی جمعه گل مجاهد سره له دې،چي په سترگو معيوب دئ بياهم په ژوند کي  ناهيلی نه دئ او دژوند هره چاره په خورا غيرت پرمخ وړي او له دغه 
ژونده خوند اخلي،د مجاهد صاحب شاعري يوبل څه دي،چي انسان ورته په حېرانتيا پاته کېږي او ډېری شعرونه يې له حالاتو او عشقه رنگ اخلي، د ده شعرونه ټوله په ياد دي ،چي پر خورا قوي حافظې يې دلالت کوي تاسو يې دغه لاندي غزل وگورئ،چي ناهلي معيوب ته څه پکښي وايې!
غزل:
زما آتله زما ځان معلوله
زه دي ترتا سمه قربان معلوله

گوره په ژوند کي ،چي ناهيلی نه سې
په ځان باور ولره گران معلوله

په خپلو مټوکي دي زور پيداکړه
ځلانده لمر سه پر جهان معلوله

وچاته تمه دغيران مه کوه
په خپله وگټه غيران معلوله

زه مجاهد،چي ستا په ننگ وياړمه
دقدر وړ يې قدر دان معلوله
شاعر:جمعه گل مجاهد
## سرچینې
کنیډۍ:تانبه:تاریخ/تاریخي پېر/1

----
**تاریخي پېر:**
* **[[لرغونی تاریخ]]**:
مخزېږد 10px|لاإطار مخزېږد تاریخ 10px|لاإطار ډبرین پېر 10px|لاإطار عصر نحاسي 10px|لاإطار برونز پېر 10px|لاإطار اوسپنیز پېر 10px|لاإطار إنسان بكين.

* **لرغونی مدنیت**: 
تاريخ مصر القديمة 10px|لاإطار فرعوني مدنیت 10px|لاإطار عيلام 10px|لاإطار سومر 10px|لاإطار د بابل تمدن 10px|لاإطار د آشور واکمني 10px|لاإطار کلداني دولت (دویمه بابلي واکمني) 10px|لاإطار د ساسانيانو واکمني 10px|لاإطار كنعانيان 10px|لاإطار فينيقيان 10px|لاإطار مملكة تدمر 10px|لاإطار د اشکانیانو واکمني 10px|لاإطار د لرغونو عربانو تاریخ 10px|لاإطار قَطْنَا 10px|لاإطار اوگاریت 10px|لاإطار عبرانيان 10px|لاإطار د امازیگ تاریخ 10px|لاإطار د ایلخانانو واکمني 10px|لاإطار يهودا او سامره 10px|لاإطار أرارات 10px|لاإطار فريغيا 10px|لاإطار د هېتیانو واکمنۍ 10px|لاإطار اکدي واکمنۍ 10px|لاإطار مملكة سبأ 10px|لاإطار مملكة حمير 10px|لاإطار أزتيك 10px|لاإطار المايا 10px|لاإطار کولراډو 10px|لاإطار د سرو هندوانو پېښلیک 10px|لاإطار ليديان (المان) 10px|لاإطار طروادة 10px|لاإطار لویي ژبه 10px|لاإطار كلت 10px|لاإطار د اروپا بربریان 10px|لاإطار حضارة مينوية 10px|لاإطار آلهة الإغريق 10px|لاإطار لرغوني عرب خدایگي 10px|لاإطار آلهة الهلال الخصيب 10px|لاإطار د اناضول تاریخ 10px|لاإطار د سوریې پېښلیک 10px|لاإطار اټلانټیک.

* **لرغوني امپراتوران**:
مقدوني سکندر 10px|لاإطار کنېشکا 10px|لاإطار اشوکا 10px|لاإطار داریوش 10px|لاإطار کوشان شاه.
----
* **لرغونی امپراتورۍ**:
د پارس امپراتوري 10px|لاإطار د روم امپراتوري 10px|لاإطار د بیزنتین امپراتوري 10px|لاإطار هیلیني امپراتوري 10px|لاإطار د یونان تاریخ.
----
* **[[منځنی پېر]]**:
د هجرت پېر 10px|لاإطار انگرېزان 10px|لاإطار المانیان 10px|لاإطار المان په منځنیو پېړیو کې 10px|لاإطار بېزنتیني امپراتوري 10px|لاإطار صليبي جگړې 10px|لاإطار شارلمان 10px|لاإطار د رومانیا سپېڅلې امپراتوري 10px|لاإطار خلافة إسلامية 10px|لاإطار تاريخ الأندلس 10px|لاإطار د مغولو واکمني 10px|لاإطار عثمانې ټولواکمني 10px|لاإطار د امریکا کشف 10px|لاإطار کرېسټف کولمب 10px|لاإطار دېرش کلنه جگړه 10px|لاإطار حرب الوردتين10px|لاإطار د مغولو امپراتوري10px|لاإطار چېکي پاچايي
----
* **[[نوی پېر]]**:
الفترة المبكرة: عصر النهضة 10px|لاإطار عصر الإصلاح الديني 10px|لاإطار عصر الاستنارة 10px|لاإطار فرانسوي اووښتون.

منځنی پېر : صنعتي اووښتون 10px|لاإطار لیبرالي تاریخ 10px|لاإطار تاريخ الشيوعية 10px|لاإطار ټولنیزه مسئله 10px|لاإطار ناپلیون بوناپارټ 10px|لاإطار د ناپلیون جگړې 10px|لاإطار عصر الاستكشاف 10px|لاإطار احمد بن ماجد 10px|لاإطار فاسكو دي جاما 10px|لاإطار ماجلان 10px|لاإطار رابرټ كوك.

امپریالیزم او نړیواله جگړه : ښکېلاک 10px|لاإطار فرانسوي ښکېلاک 10px|لاإطار برېټانوي ښکېلاک 10px|لاإطار هالېنډي ښکېلاک 10px|لاإطار پرتگالي ښکېلاک 10px|لاإطار استعمار إسباني 10px|لاإطار ایټالیایي پېښلیک 10px|لاإطار جاپاني ښکېلاک 10px|لاإطار د اسټرالیا کشونه 10px|لاإطار د اسټرالیا تاریخ.

لومړۍ نړیواله جگړه 10px|لاإطار دویمه نړیواله جگړه 10px|لاإطار د فرسای تړون 10px|لاإطار د مارشال پروژه 10px|لاإطار د روس تاریخ 10px|لاإطار روسي امپراتوري 10px|لاإطار بېلژیکي اووښتون 10px|لاإطار د شوروي اتحاد تاریخ 10px|لاإطار د امرکې متحده ایالاتو پېښلیک 10px|لاإطار صهيونية 10px|لاإطار وعد بلفور 10px|لاإطار د افغانستان تاریخ 10px|لاإطار نرحيل 10px|لاإطار توکمیز پاکوالی.

وېشنيزه:د تاریخ تانبه
محمد نبي حبیبي

**محمد نبي حبیبي** د افغانستان د اسلامي جمهوریت د چارو ادارې د نړیوالو اړیکو ریاست د بهرنیو اړیکو او نړیوالو مرستو د همغږۍ آمر دی.

## لومړنی ژوند:
محمد نبي حبيبي داورنگ مومند زوی، په ۱۳۵۶ کې د ننگرهار ولایت د شینوارو ولسوالي په گولايي کلي کې نړۍ ته سترگې غړولې دي.

## زده کړې:
منځنۍ زده کړې یې په عمرو بن حزم لېسه کې (۱۹۹۳- ۱۹۸۱) کړې، د ساینس او ټکنالوجۍ اسلامي پوهنتون کې یې په شریعت او اسلامي مطالعاتو کې زده کړې دي. 
لسانس یې په سیاسي علومو او د شخړو په حل کې د مالیزیا له نړیوال اسلامي پوهنتون څخه تر لاسه کړې. 
د شخړو په حل (حل منازعات) کې يې د کاناډا دویپینگ - منیتوبا له مینونټس پوهنتون څخه سند تر لاسه کړی. 
د منیتوبا/IIUM مالیزیا پوهنتون څخه د دکترا په کچه لوړې زده کړې تعقیبوي.

## دندې:
له (CCPD) سره په کابل کې د منازعاتو د بدیل حل متخصص پاتې شوی
په کاناډا کې د منټيوبا د ادیانو کډوالو شورا کې د پالیسي سلاکار پاتې شوی
د کاناډا له منیټوبا کډوالو ملاتړ ادارې سره یې د مشر سلاکار په توگه هم کار کړی. 
په (YMCA-Training) اداره کې د وړتیاوو د روزنې د متخصص په توگه پاتې شوی. 
او د مالیزیا په کولالامپور کې د ملگرو ملتونو د کډوالو چارو د ادارې د کېس برخې مدیر په توگه يې هم کار کړی.

په انگلیسي، ملایو، عربي، پښتو، دري او اردو ژبو خبرې کوي.
مریم سلېمانخېل

بټنوک
**مریم سلېمانخېل** د افغانستان د اسلامي جمهوریت د چارو د ادارې د نړیوالو اړیکو مشره (رئیسه) ده.
## لومړنی ژوند:
مریم "سلېمانخېل" د حمیدالله سلېمانخېل لور او د نورمحمد سلېمانخېل لمسۍ ده، اصلي ټاټوبی یې لوگر دی او نیکونه يې له پکتیا څخه راغلي دي؛ هغه د امریکا په لاس انجلس کې زيږېدلې ده.

## زده کړې:
مریم خپلې منځنۍ زده کړې په کالیفرنیا کې د اگورا (Agora High School ) په ښونځي کې کړې. او په ۲۰۱۰ میلادي کال کې له پاریس ( Paris College) څخه د عامه اړیکو په برخه کې فارغه شوې ده. 
هغې دغه راز له CSLA  پوهنتون څخه په ۲۰۱۳ کې د ارواپوهنې په برخه کې ډيپلومه هم تر لاسه کړې.

## دندې:
مریم سلېمانخېل په امریکا کې د خپل لومړني مالي گروپ The Fist Financing Group، د بنسټ اېښودو تجربه کړې. 
دغه راز په امریکا کې د افغانانو ایتلاف په نوم گوند مرستیاله وه. 
مریم سلېمانخېل د افغانستان د ۲۰۱۴ کال د ولسمشریزو ټاکنو لپاره د نوماند او اوسني ولسمشر محمد اشرف غني په کمپاین کې د رسنیو سلاکاره وه.
ویکیپیډیا:د کارن-نوم بدلول

د کارن نوم بدلولو لپاره مو مېټاويکي ته لاړ شئ او يا هم دلته کلېک وکړئ.

وېشنيزه:ویکیپیډیا
د افغانستان د ځینو مهمو وزارتونو، دفترونو او سفارتونو ټيليفوني شمېرې

په افغانستان کي د ځينو مهمو دفترونو د ټيلفون شمېری

ځينې نور مهم دفترونه
T195546/Talk:تانبه:تاریخ

## خان ګل خانه! ددې تانبې غلطۍ ستاسو انتظار کوي

هیله ده څومره وخت مو چې د پاکستان په کینډۍ کې تېر کړ، د هغې نیمایي دې تانبې ته هم ورکړئ، او را راپه ګوته کړئ چې دا تانبه څنګه په علمي لیکنو غني کړو. په درنښت--عثمان منصور انصاري (خبرې اترې) 17:33, 9 می 2015 (UTC)

:::: زه ستاسو د ډېرو کارونو او دا ډول بېځايه تانبو جوړولو چې يو يې هم معياري او کره نه دي، سره بډ يم. د دې دليل دا دی چې دلته تاسو ډېرې زياتې گډوډۍ رامېنځ ته کړي. لکه پخوا مې چې ووييل ته (انصاري) او هغه بل پاکستانی (عثمان خان شاه)، تاسې د کيفيت په پرتله کميت ته ډېر پام کړی او کارونه مو اکثراً بې کيفيته دي. دلته د هېڅ شي کنترول نشته او هر څوک چې هر څه يې زړه غواړي بس ليکي يې او تاسو هم ورته خوشاله ناست ياست چې پښتو ده. که زه تر اوسه پورې پازوال وای نو ما به هم له ډېر څه سم کړي وای. ځينې داسې چارې دي چې د پازوالئ پرته نه شي سمېدلی لکه د Common.css مخونه او يا هم د جاواسکرېپټ مخونه. تا (انصاري) د يوې سپږې په خاطر ډېر څه له لاسه ورکړل. د نن کيسه داسې ده چې په اوردو ويکيپېډيا کې ما هم يو څو ليکنې وکړلې خو هغوی زما ليکنې بې پوښتنې ړنگې کړلې، همداراز يې د ۲ ساعتونو لپاره بلاک کړلم. خو اوس د هغوی د پازوالانو تر مېنځ دومره کلکه همغږي شته چې هېڅوک تيار نه دي چې زما بلاک ليري کړي او يا هم راته د بلاک کولو سبب ووايي. ما د هغه بل پاکستاني (عثمان خان شاه) په څېر ورته کار وکړ، د پښتو په متن مې مالومات خپاره کړل. بيا مې ورته وليکل چې زما اوردو چې څنگه ما زده کړې هغه د هغوی له اوردو څخه فرق کوي. همدا دليل راته عثمان خان شاه يو ورځ وييلی و چې زما د گورنمنټ سکول پښتو کې ټول ذما ليکي. بيا مې د اوردو ژبې د ليکنښو په خلاف ټکی وکاراوه او لومړی همدا عثمان خان شاه رامخ ته شو او زما هره ليکنه يې پر شا وتمبوله، نو اوس دا هغه وخت دی چې د رحمان بابا شعر پکې سم دم جوړ دی. که څوک تله د انصاف په لاس کې درکړي - نو خپل ټټو او د بل آس به برابر کړې. عثمان خان شاه چې نه غواړي په اوردو ژبه کې د پښتو په املا ليکنې خپرې شي، دې ته په نره زړه ښه کوي او چمتو ناست دی چې د اوردو املا پر موږ ومني. آفرين پر دې انصاف.--Khangul (خبرې اترې) 18:38, 9 می 2015 (UTC)

## د تاریخ تانبې سرلیکونه:

کينډۍ:تانبه:تاریخ/تاریخي پېر/1
د ابن عربي کتابونه

ابن عربي ډېر کتابونه او رسالې ليکلي دي. زيات عالمان په دې خبرې متفقه دي چې ابن عربي 290 کتابونه ليکلي. يو څو کتابونه او رسالې يې دا دي:

## کتابونه
* الفتوحات المکیة فی معرفة أسرار المالکیة والملکیة
* فصوص الحکم
* عنقاء مغرب فی معرفة ختم الأولیاء وشمس المغرب 
* کتاب العقائد 
* العقد المنظوم والسر المختوم 
* محاضرة الأبرار ومسامرة الأخیار
* مشاهد الاسرار القدسیة ومطالع الأنوار الإلهیة 
* ترجمان الاشواق فی غزل والنسیب 
* جامع الاحکام فی معرفة الحلال والحرام 
* تنزل الاملاک فی حرکات الأفلاک 
* الدرة الباضعة من الجفر الجامعة 
* کتاب مواقع النجوم ومطالع أهلة الأسرار والعلوم
## رسالې
* الاسرا إلی المقام الاسری 
* مشکاة العقول المقتبسة من نور المنقول 
* حرف الکلمات وحرف 
* رسالة الأزل 
* رسالة الأنوار 
* رسالة الحجب 
* رسالة روح القدس 
* الرسالة الغوثیة 
* الرسالة القدسیة 
* رسالة القسم الإلهی 
* رسالة کنه مما لا بد منه 
* رسالة المیم والواو والنون 
* کتاب الیاء وهو کتاب الهو الخ 
* رسالة انشاء الدوائر 
* رسالة الأنوار فیما یفتح علی صاحب الخلوة من الاسرار 
* قصیدة عظیمة للشیخ محی الدین بن العربی 
* حلیة الأبدال 
* رسالة الحجب 
* السبحة السوداء 
* شجون المسجون 
* الأمر المحکم المربوط فیما یلزم أهل طریق الله تعالی من الشروط 
* کتاب الفناء فی المشاهدة 
* کتاب بلغة الغواص فی الأکوان إلی معدن الإخلاص (تحت‌الطبع) 
* کتاب الجلال والجمال 
* کتاب الألف و هو کتاب الأحدیة 
* کتاب الجلالة و هو کلمة الله 
* کتاب القربة 
* کتاب الشأن 
* کتاب الشاهد 
* کتاب التراجم 
* کتاب منزل القطب و مقامه و حاله 
* رسالة الانتصار 
* کتاب الکتب 
* کتاب المسائل 
* کتاب التجلیات 
* کتاب الإسفار عن نتائج الأسفار 
* کتاب الوصایا 
* کتاب نقش الفصوص 
* کتاب الوصیة 
* کتاب اصطلاح الصوفیة
## نور ولولئ
* ابن عربي
وېشنيزه:د ابن عربي ليکنې
جایزه

یو ستاینه او قدرونه (Award) دی او بل جایزه (prize ) دی چې ډېری ستاینې د نښان (Trophy) نومونو (Titles)، سندونو (certificates) د تقدیر یا ستاینې لوحونه (commemorative plaques) د درجو نښانونه (badges) مډالونه، ارتقا او یا هم د ستاینې تراړې (ribbons). ځینې ستاینې او قدرول حتی لکه د اسکار جایزې په ننداریزو مراسمو کې وړاندې کېږي؛ خو ځینې یې په ساده ډول د جمع پر وړاندې ستایل کېږي پرته له دې چې کومه محسوسه جایزه تر لاسه کړي. 
اوراډ او ستاینې او جایزې د یوه فرد او یا هم ادارې لخوا ورکول کېږي چې تر ډېره يې پرستیج او اهمیت هم د ستایونکي او یا هم اوارډ ورکونکي په موقعیت پورې تړاو لري. اوارډونه معمولاً د یو شمېر ادارو او یا هم په یوه اداره او یا حکومت کې د یوه ځانگړي مقام لخوا ورکول کېږي. 
جایزه د کوم چا، خلکو او یا هم ادارې د لاسته راوړنو او ترسره شوو چارو ستاینه ده. په رسمي جایزو کې نقدي او دغه راز د نیکنامۍ او مشهورتیا ستاینې راځي؛ لکه په نقدي کې چې د ادبیاتو لپاره نوبل او یا هم پولیتزر جایزې دي. 
جایزې د بېلگه ییز او فوق العاده کړنو د مشهورتیا او یا هم د پایلو او لاسته راوړنو د لا هڅونې او د مثبتې سیالۍ د هڅونې په موخه ورکول کېږي او په دې ډول د گټونکو ستاینه او قدرونه کېږي، که څه هم ډېری جایزې په تېره بیا مشهورې هغه يې د بېلابېلو بحثونو او حتی بخل لامل کېږي. 
جایزې له ډېرو لومړنیو تشويقي اقداماتو لکه په ښونځي کې د لایک (Like) د لوحې له شتون رانیولې تر سترو نړیوالو جایزو پورې چې د ټولو مؤثریت او کارندوالی خپل خای لري؛ او دا هغه څه دي چې موږ یې حتی دود لا نلرو. 
د نړۍ تر ټولو معتبره او مشهوره علمي جایزه د نوبل په نامه ده چې په ۱۹۸۵کال د سویډني کیمیاپوه الفرډ نوبل په وصیت او نامه پیل شوې او هر کال په پنځو برخو اقتصاد، کیمیا، فیزیولوژي یا دوادرمل، ادبیاتو او سوله کې ورکول کېږي. 
یو وخت مې د مطالعې پر مهال یو ځای ولوستل چې (یک اثر تحقیقی اش ( از سیدقاسم ریشتیا) بنام « افغانستان در قرن بیست » به لسان های مختلف ترجمه گردیده است و برندة جایزة خوشحال گردید.) یعنې دا چې موږ علمي او ادبي جایزې درلودې خو اوس نه ښکاري. 
نه یواځې د دولتي جایزو او ستاینو بلکه د نادولتي جایزو او ستاینو اړتیا هم شته، لکه په نوره نړۍ کې هر هېواد او یا هم هره ژبه په بېلابېلو علمي او ادبي برخو کې د غوره آثارو لپاره جایزې لري، هغه څه چې موږ په بشپړ ډول ترې بې برخې یو. 
په تېره بیا ادبیات چې د نړۍ د ملتونو په تاریخ کې یې تر اوسه ځانگړی اهمیت درلود او وخت ناوخت به د دغه هنر څښتنان ستایل کېدل او هڅول کېدل به. 
د تاریخ په بېلابېلو پړاوونو کې بېلابېل ادبي سبکونه راغلي او بېلابېل نوښتونه او بدلونونه یې د ادبیاتو سترې کورنۍ ته راوړي. په همدې ډول هر هېواد هم د نورو جایزو په څېر په ادبي برخو کې ځانگړې جایزې لري چې هر کال یو شمېر هغو آثارو او لیکوالو ته چې په دې برخه کې د ستاینې وړ کار وکړي ورکول کېږي.
شینډنډ

شينډنډ په رسمي ډول په اداري تشکیل کې د هرات ولایت يوه ولسوالي ده، چې ۶۷۶۲ کيلومتر مربع پراخوالی او شاوخوا اته سوه زره اوسېدونکي لري. دغه ولسوالي له يوې خوا د هرات له ادرسکن او فارسي ولسواليو سره او له بلې خوا له غور او فراه ولايتونو سره پولې لري. شينډنډ همداراز له ايران سره د ادرسکن ولسوالي له لارې شاوخوا ۳۰ کيلومتره پوله او دوه نارسمي بندرونه لري. د شينډنډ له مرکز څخه د ايران تر پولې ۱۲۰ کيلومتره واټن، د هرات تر مرکزه ۱۳۰ کيلومتره، تر ادرسکن ولسوالۍ پورې ۶۲ کيلومتره، تر فراه ولايت پورې ۱۰۵ کيلومتره او د غور ولايت تر مرکزه ۳۰۵ کيلومتره واټن دی، چې پدې توگه خلک اړ دي د خپلو ستونزو لپاره ډېر لرې واټنونه ووهي.
شينډنډ ۳۱۴ ثبت شوي کلي او په ټوليزه توگه ۵۷۲ کلي لري، څرنگه چې شينډند يوه ډېره پراخه ولسوالي ده نو په پنځو بلوکونو وېشل شوې چې دا ډول وېش په نورو ولسوالۍ کې نه ليدل کېږي. 
د شينډنډ مساحت د هېواد له نهو ولايتونو (کابل، کاپيسا، پنجشېر، لوگر، پکتيا، خوست، پروان، کونړ او لغمان) څخه لوی او نفوس يې هم له يو شمېر ولايتونو څخه زيات دی، خو دغې ولسوالۍ ته د هېواد د نورو عادي او وړو ولسواليو هومره امکانات او تسهيلات په پام کې نيول کېږي.
په شینډنډ کې چې شاوخوا ۶ لکه وگړي ژوند کوي، يوازې يو ۵۰ بستريز روغتون فعاليت کوي. په ټول شينډنډ کې يوازې ۱۶.۵ کيلومتره هوار سړک وجود لري. د ټولې ولسوالۍ په کچه ۱۰۲ ښوونځي شته، چې زياتره يې ودانۍ نه لري، يو شمېر يې د ناامنيو او يو شمېر يې هم د فساد له کبله تړلي دي او په يو شمېر نورو کې نظامي پوستې او مرکزونه جوړ شوي دي. د نارسمي شمېرو له مخې شاوخوا ۷۰٪ ماشومان له زده کړې څخه بې برخې دي او د ټولې ولسوالۍ په کچه د سواد سلنه ۱۳ ده. 
څرنگه چې په شينډنډ کې د مدني ژوند حتی ډېرې لومړنۍ اړتياوې هم په سختۍ پوره کېږي او پدې برخه کې شته اسانتياوې ډېرې محدودې او تقريباٌ په نشت حساب دي، لدې کبله هغه کورنۍ چې يو څه امکانات لري له شينډنډ څخه يې مهاجرت کړی او همدا اوس په زرگونو شينډنډي کورنۍ د هرات په مرکز کې د مهاجرت ژوند تېروي.
نجم الدین اربکان

نجم الدین اربکان دعصري ترکیې یوله مشهوره اسلامي سیاست پوهانوڅخه ګڼل کیږي چي د۱۹۲۵زیږدیزکال داکتوبر پر۲۹نېټه دسینوپ په ښارکي زیږېدلی اود ۲۰۱۱ز کال دفبروری پر۲۷نېټه باندي وفات سوی دی .

## د اربکان لمړئ ژوند
دنجم الدین اربکان پلار چي محمدصبري اربکان نومېدی په ترکیه کي دهغه ځای دمحکمو رئیس ووچي له همدې کبله یې په بېلابیلو ښارونوکي دندي سرته رسولې اونجم الدین اربکان چي هغه وخت کوچنئ وو له خپل پلارسره یې دترکیې بېلابیلو ښارونوته سفر وکړ اوله ډول ډول خلکوسره مخامخ او اشنا سو . نجم الدین خپلي لمړنی زدکړي په قیصریه ښارکي پيل کړې اوله هغه ځای څخه ترفراغت وروسته استانبول ته ولاړی، هلته ترتګ وروسته یې پاته زدکړي هم پای ته ورسولې اوپه ۱۹۴۸ز کال کي له میخانیکي انجینري څخه فارغه سو خو اربکان نه غوښتل چي خپل علم پرهمدغه ځای پای ته ورسوي اوتر۱۹۵۱زکال پوري یې د دکتور په کچه لوړي زدکړي لاسته راوړې چي په همدغه کال نوموړی جرمني هیواد ته هم ولاړ اوهلته یې له جرمن پروفیسر (اشمیت) سره یونیم کلنه تجربه لاسته راوړه . نجم الدین اربکان په موډرنه (عصري) ترکیه کي یوله مشهوره انجینرانو اوسیاست پوهانوڅخه ګڼل کیږي چي له ۱۹۹۶زیږدیزکال څخه تر۱۹۹۷ز کال پوري دترکیې لمړئ وزیر هم پاته سوی دی . 
وېشنيزه:1926 زېږېدنې
واک

**واک یا اقتدار** (AUTHORITY) کلمه په انگلیسي ژبه کې اتوریټي (Authority ) ده چې د لاتیني کلمې (AUCTORITAS) څخه اخیستل شوې او د واک، واکمنۍ، قانوني ځواک، باور او نفوذ معنی ورکوي. 
په ټولنیزو برخو کې روا یا مشروع واک او په سیاسي چارو کې د واکمنۍ او په علمي او ادبي برخو کې درناوي ته ټولو ته واک کارول کېږي.
سیاسي تیوري

**سیاسي تیوري** دوه کلمې دي چې لومړۍ یې د سیاسي کلمه ده چې د مختاړي په توگه د هغه څه معنی ورکوي چې په سیاست پورې اړه لري او دوهمه کلمه تیوري ده چې په سره یو ځای کیدو سره ځانگړی مفهوم افاده کوي. 
سیاسي کلمه لکه چې په نورو بحثونو کې هم یاد شول د یوناني له (Polis) کلمې څخه اخیستل شوې ‌چې خپله دا کلمه د ښار او هیواد معنی ورکوي او سیاست د پخواني یونان د بیلابیلو برخو تر منځ د تفکر لارې، احساس او تر ټولو مهم دا چې له یو بل سره تړاو ته ویل کیدل.
د سیاسي کلمې بشپړ تعریف ځکه ممکن ندی چې بیلابیل ډوله فعالیتونو ته کاریدای شي خو هغه تعریف چې تر یوې کچې نږدې دی داسې شوی چې: سیاست هغه فعالیت ته وايي چې د ټولیزو نیول شوو تصمیمونو د پلي کیدو او منل کیدو له لارې د بیلابیلو پاړکیو تر منځ د توپیرونو د له منځه وړلو لامل شي.   
فرانسوي فیلسوف اگست کنت (Comte) تیوري داسې مفهومي لینز (conceptual lense) گڼي چې په وسیله یې موږ گڼ ورځني حقایق ډلبندي کولای شو. 
تیوري له موږ سره مرسته کوي چې د حقیقتونو بیلابیل سطوح وپیژندلای او ډلبندي کړای شو، له تیوري پرته به موږ د حقایقو بیلابیل سطوح ونشو پیژندلای چې کوم څیز مهم دی او کوم ندی یا هم په ټولو کې حتی حقیقت کوم دی. 

که څه هم تر اوسه د ښې تیورۍ او تشخیص (theorizing)  په اړه کوم قانون او چلند نشته خو د تیورۍ په توگه د یوې نظریې د شتون په اړه فکرونه شته دي.
تر ټولو لومړی تیوریک ارزښت صرفه جويي ده؛ په دې مانا چې د نا اړینو او ډیرو تیت پرک جزیاتو مخنیوی وشي او تیوري باید نیغ په نیغه اصلې موضوع ته د رسیدو رسا لاره هواره کړي. د دې تر څنگ څنگ ساده والی هم تعقیبیږي خو یوه مهمه موضوع دا ده چې هڅه کیږي صرفه جويي هغه جزیات قرباني نکړي چې اړين وي.
لدې را وروسته تیوریسټان کره والی خپل بل ارزښت ټاکي او د نړۍ په پیژندلو کې د داسې جزیاتو او توضیحاتو له لارې چې د هدف په موندلو کې مرسته کوي مخ پر وړاندې ځي او کله چې دا دواړه یعنې ساده والی او کره والی منځ ته راغی نو ظرافت رامنځته کیږي او تر ننه هم چط د نړۍ بیلابیل اړخونه پلټل کیږي د تیوري گانو د ظریفو تشریحاتو او شننو له امله دي. 

معمولاً د طبیعي تیوریو بحث هم مطرح وي چې پکې د څیزونو طبیعت د همدغه کره والي او ساده والي او ظرافت د پلټنو له امله پرې رڼا اچول شوې روښانیږي. 
د طبیعي او ټولنیز – سیاسي بحث تر منځ یو شمیر توپیرونو ته په پام سره ځینې پوهان وايي ټولنیز سیاسي پوهان باید تر ډیره تاریخي تړاونه او تمایلات وڅیړي او تر ډیره نوو د څیړنو لارو ته پام وکړي. 
خو سیاسي تیوري په لویدیځ کې له یوې خوا له سیاسي فلسفې او له بلې خوا له سیاسي تفکر څخه راوتلې ده، خو دا باید روښانه وي چې سیاسي تیوري لدې دواړو سره توپیر لري، ځکه له یوې خوا د بیلابیلو سیاسي تفکراتو د تړاو ځواک پکې نشته او له بلې خوا له تاریخي پلوه هم د سیاسي تفکراتو له اخښنې سره سروکار نلري. 
په سیاسي تیوري کې له یوه ځانگړي نقطه نظر څخه د بیلابیلو موضوعاتو تنظیمول او ورته کړچار برابرول اصل دی ځکه نو هم سیاسي تیوریستان د سیاسي تفکراتو او ټولنیزو حالاتو تر منځ د مسایلو په اوډنه بوخت وي. 
سیاسي تیوري په دې وروستیو کې اکاډمیکو زده کړو او بحثونو ته د ننه شوې له دې وړاندې سیاسي تیوریسټان یواځې د یوه فعال په توگه مطرح وو.
اپوزیسیون

**اپوزيسيون** په فرانسوي ژبه مخالفت يا مخالفانو ته وايي چې په پراخه معنا کې د هغو ټولنو، گوندونو، ډلو او کسانو د هغو هڅو ټولگې ته وايي چې د سياسي، اقتصادي او ټولنيز واک درلودونکو د واک په مخالف اړخ يا د پارلماني لارې په کارولو او يا هم د نورو لارو د کارولو په وسيله تعقيبيږي. په محدوده معنا اپوزيسيون د هغې ډلې نوم دى چې د پارلماني حکومت په نظامونو کې د اساسي قانون له مخې د هغې رسميت پېژندل شوى او په پارلمان کې يوه ډله رامنځته کوي چې له حکومت سره تړاو نلري او نه يې هم ملاتړ کوي خو بيا هم ځان اساسي قانون ته ژمن گڼي. 
پارلماني اپوزيسيون د هغو شرايطو له مخې چې اساسي قانون ورته غوره کړي د پارلمان په غونډو کې په خبرو او بحثونو کې ونډه اخلي او د حکومت پر کار نېغه څارنه کوي او دغه راز عمومي افکار په جريان کې اچوي. 
د اپوزيسيون مهمه دنده داده چې ټاکونکو ته د ټاکنې بل امکان په لاس ورکوي، چې پدې سره د ښې ټاکنې زمينه برابروي، دا ډول اپوزيسيون د انگلستان، فرانسې او سويډن غوندې په دوديز ليبرال هېوادونو کې په پارلماني نظامونو کې شته دى چې معمولاً پکې دوه اصلي گوندونه په نوبت سره د حاکم او اپوزيسيون رول په غاړه اخلي. په يوگونديز نظام کې اپوزيسيون رسمي او قانوني وجود نلري، پدې ډول نظامونو کې د دولت او اصلي گوند هر ډول مخالفت د اساسي قانون او عمومي نظم خلاف گڼل کېږي.  
په امريکا متحدو ايالتونو کې د رياست جمهوري نظام د شتون له امله په پارلمان کې د يوه لاس ډېرى اړين ندى او د گوندونو نامتمرکزوالي د يوه لاس فراکسيون جوړول ناشوني کړي دي او له همدې امله دى چې په امريکا کې اپوزيسيون د اساسي قانون د اړوند ارگانونو په توگه نشته او په دغه هېواد د کې د فراکسيوني يوه لاس کار د نشتوالي له امله په اساسي مسايلو کې د اپوزيسيون د شتون خبره نشي کېداى. د جمهوري رياست نظام دا امکان برابروي چې پارلماني ډېرى د يوه گوند وي او ولسمشر له بل گوند څخه غوره شي او دا دواړه له يو بل سره همکاري هم وکړي او دا چاره څو ځله پدې هېواد کې پېښه شوې ده. 
لومړنى سياسي اپوزيسيون په اتلسمه پېړۍ کې په انگلستان کې په دوه ډلو (ويگ او توري) سره رامنځته شو چې له ټولنيز نظره يې په منشا کې اساسي اختلاف نه درلود او په ډېرو برخو کې يې غږ يو شان وو، د واکمن او مخالف گوند په توگه د يوه او بل ځاى ته تگ ډېرى د شحصي سياسي نظر د اختلاف له امله وو نه د سياسي کلي معنا له مخې. په يوه بشپړ پارلماني نظام کې اپوزيسيون هغه دندې ترسره کوي چې د تفکيک قوا د کلاسيکې نظريې له مخې پارلمان ته په پام کې نيول شوې دي. اپوزيسيون په مجريه ځواک د څارنې لپاره تر ټولو اغيزمنه وسيله گڼل کېږي.

## سرچینې

وېشنيزه:سياست
پارلماني ولسواکي

**پارلمان** د انگلیسي ژبې (Parliament) کلمه ده چې له (Parle, parley) چې د خبرو او بحث معنی ورکوي اخیستل شوې ده، دا څرگندنې په ۱۲۴۵ زیږدیز کال کې د فرانسې د پادشاه او پاپ تر منځ کیدونکو غونډو ته هم کارول شوې ده، ورو ورو دا څرگندنه د وگړو هغه ټولي ته کارول کیده چې د واکمني د پالیسیو او مالي چارو (Finances) په اړه خبرې اترې کوي او هغه تصویبوي. 
د دولت د دوه نورو قوو اجرایوي او قضایې په پرتله خلکو ته د پارلمان نږدې والي ته په پام سره پارلمان د خلکو د نظر استازندویه درییم ځواک بلل کیږي له همدې امله د پارلمان ودانۍ ته ډیر وخت د ملت کور کلمه کارول کیږي. 
پارلماني سیستم او پارلماني حکومت بیا له جمهوري ریاست څخه بیل د حکومت یو ډول دی، په دغه ډول کې د جمهوري ریاست په اپوټه چې پکې د قوو په بیلابیل والي ټینگار دی په پارلماني سیستم کې د اجراییوي او تقنیني قوو د یو ځایوالي په اصل ټینگار کیږي. 
په پارلماني ډیموکراسۍ کې مقننه او اجرایه قوه په یو ځای کار کوي او له همدط امله دی چې هغه کسان چې قانون جوړوي له بلې خوا په کابینه کې هم دي، حکومت د کابینې او په پارلمان کې د اکثریت او نورو یو ځای شوو پارټیو له ایتلاف څخه جوړ شوی دی، چې پدې ډول حکومت د پارلمان یو اکثریت دی او ډیری تصامیم هم د همدغه ځواک په لاس کې دي او دا چې حکومت د پارلمان اکثریت ټاکلی او د خلکو په نیغه رایه ندي ټاکل شوي نو دوی هم پارلمان ته مسوول دي. 
حکومت هم په ټولیز ډول په دوه برخو ویشل شوی یو یې رسمي برخه ده چې په راس کې یې پاچا راځي او بل یې د حکومت اجرایوي برخه ده چې پکې لومړی وزیر مشر راځي او پاچا چې ملي مشرتابه لري یواځي نظارت کوي چې حکومت شته دی، کله چې کوم اضطراري حالت رامنځته کیږي، یا ایتلافي حکومت ماتې خوري بیا پاچا واک لري چې یوه چا ته دنده ورکړي چې حکومت جوړ کړي؛ خو د لومړي وزیر دنده بیا ټول اجرایوي مسولیتونه دي؛ هغه پاليسي جوړوي او د خپلو اړتیاو له مخې قوانین وړاندیز کوي. 
په پارلماني ډیموکراسۍ کې تصمیم هم ډلې ته ورگرځي، ډله تصمیم نیسي، په پارلمان کې اکثریت حکومت جوړوي او په حکومت کې هم یواځې لومړی وزیر پریکړه نه کوي بلکه کابینه تصمیم نیسي.