د دعوې او ازادۍ حقونه

ځینې فیلسوفان او سیاسي پوهان **د دعوې د حقونو** او **د ازادۍ د حقونو** ترمنځ توپیر کوي. *د دعوا حق* هغه حق دی چې د حق لرونکي په وړاندې د نورو اړخونو مسؤلیتونه، دندې یا مکلفیتونه شاملوي. په مقابل کې، *د آزادۍ حق* هغه حق دی چې د نورو اړخونو لخوا مکلفیتونه نه لري، بلکې د حق لرونکي په استازیتوب آزادي یا جواز ته اړتیا لري. د "حقونو" د دې دوو معنیونو تر مینځ توپیر د امریکایی فقیه ویسلي نیوکوب هوفیلډ په تحلیل کې رامینځته شوی چې د دې دوه معنی لپاره د هغه په تخلیقي کار کې *، اساسي حقوقي مفکورې، لکه څنګه چې په قضایي فقه او نورو قانوني مقالو کې پلي کیږي* .

د دعوې او ازادۍ حقونه دوه بېلابېل حقونه دي چې يو له بله سره په ټکر کې دي،  یو څوک چې د آزادۍ حق لري یوازې د یو کار کولو اجازه لري مګر دا چې بل حق لرونکی شخص د هغه عمل څخه منع کړي، همدا ډول که يو شخص د بل چا پر ضد دعوه ولري، نو د هغه بل کس ازادي محدوده ده. دا ځکه چې د مکلفیتونو او جوازونو معنی مفهوم د ډی مورګان بائنری قوانین دي؛ انسان ته د ټولو شیانو اجازه ورکول کیږي او یوازې هغه شیان چې د هغه څخه منع کول اړین ندي او هغه ټول شیان او یوازې د هغه شیانو کولو اجازه لري چې د هغه څخه منع کول منع دي.

## عامه
*د X په اړه د یو شخص د ازادۍ حق* د هغه د *X* کولو یا درلودلو په ازادۍ کې شامل دی، پداسې حال کې چې د یو *شخص* *د ادعا کولو حق* د بېلګې په توګه، د بیان د *آزادۍ د حق* ادعا کول دا ثابتول دي چې تاسو د آزادې خبرې کولو جواز لرئ؛ دا پدې مانا ده چې تاسو په آزاده توګه خبرې کولو سره هیڅ غلط نه کوئ. مګر د آزادۍ حق پخپله دا نه دی چې نور مکلف دي چې تاسو سره د هغه څه په رسولو کې مرسته وکړي چې تاسو یې وایئ، یا حتی دا چې دوی به غلط وي که دوی تاسو په آزاده توګه د خبرو کولو مخه ونیسي. د هغه څه ویل چې تاسو یې غواړئ د بیان د ازادۍ *د ادعا کونکي حق* تاییدوي؛ دا ادعا کول چې نور مکلف دي چې تاسو سره د مداخلې څخه ډډه وکړي (ممنوع شوي) ستاسو د نظر په آزاده توګه څرګندولو څخه (یعنې دوی به غلط وي که دوی داسې وکړي) یا حتی مکلف دي چې ستاسو د اړیکو هڅو کې مرسته وکړي (یعنې دا به د دوی لپاره غلط وي. د مرستې څخه انکار کول). برعکس، د ادعا حق د آزادۍ حق نه لري. د مثال په توګه، هغه قوانین چې د څارنې عدالت منع کوي (د دې قانون لاندې د آزادۍ ادعا کولو حق رامینځته کول) د دې قوانینو لاندې د ټولو هغو کړنو مخه نه نیسي یا اجازه نه ورکوي چې د دې قوانینو تاوتریخوالی مخنیوی وکړي.

په واضح ډول ويلای شو، يوه نړۍ چې يوازې د ازادۍ حقونه لري او د ادعا حق نه لري،  د لغوي تعریف له مخې، داسې نړۍ ده چې هر څه په کې جواز لري او هیڅ عمل یا پریښودل منع نه دي؛ هیڅوک نشي کولی په سمه توګه ادعا وکړي چې دوی غلط شوي یا له پامه غورځول شوي. برعکس، داسې نړۍ چې یوازې د ادعا حق لري مګر د آزادۍ هیڅ حق نلري هغه نړۍ ده چې نه یوازې دا چې هیڅ شی جواز نلري، بلکې ټول عملونه یا جبري یا منع دي. دا ادعا چې خلک د آزادۍ ادعا کولو حق لري - دا دا دی چې خلک یوازې د یو بل د منع کولو څخه د منع کولو څخه ډډه کول مکلف نه دي، دا چې د دوی د ازادۍ حق یوازې د نورو د ازادۍ د درناوي مکلفیت پورې محدود دی. د عدالت د لیبرال نظریاتو اصلي تمرکز

## د دویمې درجې حقوق
د هوهفیلډ اصلي تحلیل دوه ډوله حقونه شامل کړل: *د ادعا حق* (یا د حقایقو *حقونه* ) او *آزادۍ* (یا *امتیازات* ) سربیره ، هغه دوی ته *واکونه* او *امتیازات* ویل. د هوفیلډ په تحلیل کې، دوه اصطلاحات، *واکونه* او *امتیازات* ، په ترتیب سره، د دویم حکم حقونه او ادعاګانې. واکونه د آزادۍ حقونه دي چې د لومړۍ درجې د حقونو په تعدیل پورې اړه لري، د بیلګې په توګه، د متحده ایاالتو کانګرس ځینې واکونه لري چې د امریکایي اتباعو ځینې قانوني حقونه تعدیل کړي، په ورته ډول چې دا د قانوني دندې د تحمیل یا لغوه کولو توان لري. برعکس، امتیازات د لومړي حکم حقونه تعدیلونکي ادعاګانې دي، د بیلګې په توګه، د متحده ایاالتو د اساسي قانون له مخې، امریکایي اتباع ځینې امتیازات لري چې د متحده ایاالتو کانګرس مثبت واکونه محدودوي ترڅو د دوی قانوني حقونه تعدیل کړي. په دې توګه وروسته لیکوالانو ډیری وختونه امتیازات او واکونه د ادعاوو او آزادیو لاندې ګروپ کړل، یا یې په "فعال حقونو" (آزادۍ او واکونو) او "غیر فعاله حقونو" (دعاګانو او امتیازاتو) کې ګروپ کړل.

دا بېلابېل حقونه د نسبتاً پېچلو مسئلو د تشريح کولو لپاره د بنسټيزو واحدونو په توګه کاريږي،  د بېلګې په توګه د یو شخص د کمپیوټر کارولو حق کیدای شي د آزادۍ حق وګڼل شي، مګر هغه شخص واک لري چې بل کس ته اجازه ورکړي چې خپل کمپیوټر وکاروي (د آزادۍ حق ورکوي)، او هغه د نورو خلکو په وړاندې هم ادعا لري چې د کمپیوټر کاروي. کمپیوټر، نو هغه ممکن *د امتیاز حقونه* ولري چې د دې وسیلې په اړه ستاسو د ادعاوو او آزادیو ساتنه کوي.

## داهم وګوره

* اساسي قانون
* د اساسي قانون اقتصاد
* آزادی د جواز په مقابل کې
* منفي او مثبت حقونه
* د لوړ قانون غوښتنه
* ویسلي نیوکومب هوفیلډ

## حوالې

## بهرنۍ اړیکې

* د حقوقو بڼه: د هوففیلډین تحلیلي سیسټم، ''د حقوقو'' برخه 2.1 ، د فلسفې سټینفورډ انسایکلوپیډیا
* د دعوا حقونه او د آزادۍ حقونه، ''د بشري حقونو'' برخه 3b ، د فلسفې انټرنیټ انسایکلوپیډیا
* ''د حق او آزادۍ ترمنځ توپیر'' ، پروفیسور ویلیم ای می 

تصنيف:بوابة أخلاقيات/مقالات متعلقة
تصنيف:بوابة القانون/مقالات متعلقة
تصنيف:بوابة فلسفة/مقالات متعلقة
تصنيف:بوابة السياسة/مقالات متعلقة
تصنيف:جميع المقالات التي تستخدم شريط بوابات

وېشنيزه:حقوق