open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
د جال تړونونه

Networks Protocol

مخکې له دی چې د IPآدرس په اړه رڼا واچوو ،په لمړی سر کې باید وویل شی چې د یوی شبکې د جوړولو لپاره وسایلو ته له ټولو ډیره اړتیا د ه باید وسایل پیدا او د هغه په مټ سره کمپیوټرونه او نور کمپیوټری وسایل یو له بله ونښلول شی.
د دی ارتباط د تامینولو لپاره د تړونونو(Protocols) شتون حتمی دی چې همدا تړونونه (Protocol) منطقی ارتباط ټینگوی.
د قوانینو هغه مجموعه چې په رسمی شکل درج او په شبکه او انټرنیټ (Internet) کې د وسایلو ارتباط اداره او کنترولوی د تړون یا پروتوکول په نامه سره نومول کيږي.
تړون (Protocol) د معلوماتو (Data) فارمټ،چټکتیا،په نښه کول او د غلطیو کنترول او د اړیکو نور ځایونه او برخی کنترولوی.
دا تړونونه (Protocols) د ځینو ارگانونو او ټولنو پواسطه تهیه او منل کېږی.له دی ارگانونو څخه ځینی یی په لاندی ډول دی:
IEEE :( Institute of Electrical & Electron icy Engineer)
ANSI ( American National Standards Institute

TIA :( Telecommunication Industry Association Alliance)
اونور...
په شبکه او انټرنیټ کې له بیلا بیلو تړونونو څخه گټه اخیستل کېږی.دا تړونونه ډیری دندی تر سره کوی په دی ځای کې به له دی تړونونو څخه د IP تړون  د بیلگی په توگه و څیړل شی.
ورځپاڼه

**ورځپاڼه** يوه داسې خپرونه ده چې په ځان کې ورځيني تاوده خبرونه، مالومات او خبرتياوې لري. اکثراً دغه مالومات په يو ټيټ-بيه کاغذ باندې چې د اخباري کاغذ په نامه يادېږي چاپېږي. ورځپاڼې کېدلای شي چې د ټولو او يا هم د يوې ځانگړې گټې پخاطر، د دود له مخې هره ورځ او يا هم اوونيز خپرونې وکړي. لومړنۍ چاپي ورځپاڼه په ۱۶۰۵ زېږيز کال کې خپره شوه،

وېشنيزه:ورځپاڼې
چاپېريال ساتنه

## چاپېريال:
 ټول ژوندي او غیر ژوندي موجودات چې مونږ یی.په خپل اطراف کې وینو او مونږ یی احاطه کړی یو د چاپېريال په نوم سره ياديږي یا د ژوندي او غیری ژوندي اجسامو مجموعه چې یو په بل متقابلي اغیزې ولری د چاپېريال به نوم ياديږي 
## چاپېريال به درې ډوله دی
1_ژوندی محیط (انسانان، حیوانات، نباتات) 

2_غیرژوندی محیط (لمر، هوا، اوبه، وړانګې خاوره...) 

3_اجتماعي محیط (دینونه، رواجونه، مذهبونه...) 

## چاپېريال ساتنه
تول هغه کړنلارې چې د فزیکي او بيولوژيکي محیط حفاظت او مدیریت تر څېړنې لاندې نيسي د محیط زیست یا چاپېريال ساتنې به نوم ياديږي 
یا هم ټولې هغه عملیی چې د فزیکي محیط ساتنه ددې لپاره وکړی چې د بيولوژيکي محیط رفاه په کې منځ ته راشي عبارت له چاپېريال ساتنې څخه دی 
## گرین هوز گازونه
 هغو گازوته وایي چې په شیشه ای یا پلاستیکی کورونو کې منځ ته راځي او کله چې وړانگې شیشه ای کورته ننوځي نو یوه برخه يې چې د څپې اوږد والی يې ډیر وي هلته پاتې کیږي او دا کورونه گرموي او له همدې گرمۍ له امله په ژمي او یخه هوا کې نباتات پکې کرل کیږي او په زمي کې هم گټه تر ې اخیستل کیږ ي اوس راځو دې موضوع ته چې صنعتي هیوادونه ډیر کاربن دای اکساید او نایتروجن اکساید تو لیدوي چې هوا ته خوشې کیږي او د ځمکې په شا او خوا دا سې یو ‌حالت جوړوي لکه گرین هوز چې وړانگې ورته ننوځي بیرته وتی نه شي او هوا گرموي ډیره څیړنه په دې برخه کې شوې او منل شوې ده چې همدا غازونه چې دگرین هوز تاثیر جوړوي داسې یوه پېښه لکه د گرین هوز تاثیر جوړوي او د ځمکې اتموسفیر گرموي او په دې ډول هوا گرمیږي او چاپیریال گرمیږي .
د جاپیریال دگرمیدو سره په ځمکه کې یخونه ویلې کیږي او په بحرونو کې اوبه زیاتیږي او جزیرې او دبحر د غاړې ټیت ځایونه د اوبو لاندې کیږي او همدارنگه واورې وریدل کمیږي او باران وریدل زیاتیږي ډیر بارانونه د سیلابونو د راتگ سبب گرځي او سیلابونه ډیرې زمکې او کورونه تخریبوي. له بلې خوا د نباتاتو او حیواناتو دتغیراتو سبب گر ځي یعنې دیخو ځایونو نباتات او حیوانات به یا بلکل له منځه لاړ شي او یا به په څه تغیراتو سره ځان د نوي چاپیریال سره برابر کړي او دا چې په انسانانو او حیواناتو نور څه تاثیر کوي چې او س يې مونږ نه شو تخمین کولی .
## بله مهمه موضوع
چې چاپیریال ته ډیرضرر لري هغه د اوزون سوړه ده اوزون ددرې اتو اکسیجن نه جوړ شوی دی او دځمکې په شا او خوا یوه طبقه جوړوي چې ستراتوسفیر نومیږي داوزون قشر(طیقه ) ددې دپاره ده چې دالترا ویولیت او نور مضرې وړانگو د راتگ نه ځمکې ته مخنیوی وکړي که دا وړانگې ځمکې ته راورسي نو جلدي تکلیفونه او جلدي سر طان په اول قطارکې راځي دسترگو ړندېدل اونور د سترگو مرضونه هم د دې وړانگو نه پیداکیږي . داوزون سوړه هغه حالت ته وایي چې په ستراتوسفیر کې داوزون طبقه نرۍ اویا یا بیخي له منځه لاړه شي . په زړو یخچالو او ایرکنډیشنو کې داسې مواد فضا ته خوشې کیږي چې داوزون سوړه لا پسې لویوي . په افغانستان کې چې د زړو موټرو باب دی دحکومت توجه دې خاصې موضوع ته رااړوم .

## دریمه موضوع میده
 گردونه دي او میده گردونه هغو گردونو ته وایي چې قطر يې د ۱۰ مایکرونو کم وي او مایکرون د ملي متر زرمې برخې ته وایي دا میده گردونه په اسانۍ سره سږو ته دتنفس د لارې ننوځي او هلته ځای نیسي چې د امبولی اوسر طان باعث گرځي او دا میده گردونه د زړو ډیزلي ماشینونو نه راووځي اوس له بده مرغه په افغانستان کې دا کنټرول نشته چې کوم موټر او یا ماشین دې افغانستان ته وارد شي او په خارج کې هم خلک ددې زړو ماشینو نه ځان خلاصوي زمونږ وړانديز دولت ته دادی چې دې موضوع ته په جدي نظر وگوري .
نړيوال غزېدلی جال

**www** چي د **world wide web** لنډوني دي پښتو يي (**نړيوال غزېدلی جال**)دي

وېشنيزه:نړيوال غزېدلی جال
نانو تکنالوژي

ټول شیان داتومونو نه جوړ شوي دي او دا چې دا اتومونه په څه ډول سره یو څای شوي او تنظیم شوي دي  . د مثال په ډول الماس د کاربن نه جوړ شوی او سکاره هم له کاربن نه جوړشوي او یوازې توپیر یې په جوړښت کې دی په کاربن کې اتومونه یوډول او په الماس کې بل ډول تنظیم شوي دي .

که د شگو اتومونه سره د سره ترتیب شي نو دکمپیوتر چیپس به ترې جوړ شي او که د هایدروجن او کاربن اوهوا اتومونه دسره ترتیب شي نو پټاتې به ترې جوړې شي . تر اوسه د تولید سویه د مالیکول په سطحه ده او که د وضاحت د پاره داسې مثال راوړم چې خښتې کولای شو په داسې ډول سره کیږدو چې یو دیوال یو کور او یا کوټه ترې جوړه شي .

په راتلونکي وخت کي به دا کار امکان ولري چې اتومونه په خپله خوښه سره منظم کړو چې هم ارزانه او اسانه وي ددې کار دپاره راتلونکې پیړۍ تخمین شوې ده یعنې اټکل کیږی چی په راتلونکې پیړۍ کې به انسانان وکولای شي چی اتومونه سره دسره تنظیم کړی .

دیادولو وړ ده چې د نانو تکنالوژي په باره کې چې په راتلونکي نسلو کې به ډیر اهمیت ولري خبرې وکړو اوس په ډیرو موضوعاتو څېړنه کیږي چې ابعاد یې د ۱۰۰۰ نانو موترو  په اندازه دي او دا لا نور هم وړوکي کیږي  او سنۍ لیتو گرافي لا نور هم انکشاف کوي اما عنعنوي لیتو گرافي نور دې مسایلو ته جواب نه شي ویلی چې د مایکرون نه وړه وي  . په وروستیو ۵۰ کلو کې نانو تکنو لوژی ډیر انکشاف کړی او دا به لا نور هم انکشاف وکړي او داسې فکر کیږی چې د مالیکول په اندازه چیپس به جوړ شي او د نانو تکنالوژی په تخنیکو به سره تړلي وي او ډیر ارزان او اسانه به جوړیږي او هر لوجیک عنصر به د مالیکول په اندازه وړوکی  اودقت به یې د اوسنیو کمپیوترونه زیات وي .

د نانو تکنالوژي اوسنی تعریف که ښه واضح نه وي نو یو څه نور اصطلا حات به ښایي دا موضوع رو ښانه کړي  لکه مالیکولر تکنالوژي او یا مالیکولر نانو تکنالوژي چې په موادو د مالیکول په سویه وڅیړل شي او مونږ کولای شو چې هر څه یې ونوموو خو دا لاندې مطلب  ترې مراد دی .

هر اتوم په خپل معین او معلوم ځای کې کیښودل شي .

مونږ کولای شو چې هر ساختمان ترې جوړ کړو .

قیمت یې د خامو موادو دبیې نه ډیریږي .

دوه نورترمونه چې مهم دي او هغه دادی

Positional assembly

Massive parallelism

او دا دا معنی لري چې اوله اصطلاح  نه مقصد دادی چې هر اتوم په خپل ځای کي کیښودل شي او ددویمې اصطلاح مطلب دادی چې ارزانه تمام شي .

اوله اصطلاح  د مالیکولي روبوت نه  خبرې کوی  .

فایمن په ۱۹۵۹کې ویلې وو چې د اتومو نه دجوړیدو په کارکې د فزیک له مخې کومه مانع نه شته  . د  وړو اجزاونه  چې د مالیکول په اندازه وي سره یو ځای کیږي او لږ څه لوی او بیا لږنور لوی روبوت ترې جوړیدای شي .

وېشنيزه:نانو تکنالوژي
انسان پيژندنه

**وگړپوهنه** د دوه نومونو، وگړی او پوهنې يو تړنگ نوم دی. په انگريزي ژبه انتروپولوژي (د يوناني ژبې: ἀνθρωπος، *انتروپوس*، "وگړی يا انسان"؛ او λόγος، *لوگوس*، "پوهه") بلل کېږي چې دا هم يو تړنگ نوم دی. وگړپوهنه د انسانانو د فيزيکي او ټولنيزو ځانگړنو يوه پرتليزه زده کړه ده چې په دې پوهنه کې د پخوانيو تاريخي مهالونو نه تر اوسه پورې د بېلابېلو جغرافيايي وېشنو، د فرهڼيز تاريخ، د اکلچرېشن او کلتوري اړيکو له مخې انسانيت ته کتل کېږي. 

## دا هم وگورې
* توکمپوهنه
* فولکلور
* د وگړپوهانو ليکلړ
* ټولنپوهنه
* فلسفي وگړپوهنه
* ديني وگړپوهنه

## سرچينې



وېشنيزه:پوهنه
توکمپوهنه

**توکمپوهنه** د دوه نومونو توکم او پوهنې يو تړنگنوم دی. په انگرېزي ژبه يې اېتنولوژي (د يوناني نه *اېتنوس*, په مانا د "توکم، يا خلک") بولي. دا پوهنه د وگړپوهنې يوه څانگه ده او په دې کې د بېلابېلو توکمونو د اصل، د وېش سيمې، د تخنيکي پرمختگ، د ژبې، د دين، د ټولنيز جوړښت او د کلتور د شننو او سره پرتللو جاج اخيستل کېږي .

**توکمپوهنه** د دوه نومونو توکم او پوهنې يو تړنگنوم دی. په انگرېزي ژبه يې اېتنولوژي (د يوناني نه *اېتنوس*, په مانا د "توکم، يا خلک") بولي. دا پوهنه د وگړپوهنې يوه څانگه ده او په دې کې د بېلابېلو توکمونو د اصل، د وېش سيمې، د تخنيکي پرمختگ، د ژبې، د دين، د ټولنيز جوړښت او د کلتور د شننو او سره پرتللو جاج اخيستل کېږي .

وېشنيزه:پوهنه
اجمل شمس

بټنوک|اجمل شمس
انجينر **اجمل شمس** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Ajmal Shams)* د شمس الهدا شمس زوی دی چې د ٢٠٠٥ ع کال د اکتوبر راهيڅې د گوند منتخب رئيس دې ـ اجمل شمس په ١٩٧٢ ع کال کې د کونړ ولايت په نورگل ولسوالۍ کې زيږيدلې 

## زده کړې
لومړنۍ زدکړې ئي د نورگل په مزار ليسه کې سرته رسولي ، د کمونست رژيم د راتلو نه وروسته کله چه ئي کورنۍ پېښور ته هجرت وکړ نو اجمل شمس هلته خپلو زده کړو ته دوام ورکړ ـ د پيښور په اسلاميه کالج کې ئي تر دولسمه زده کړې وکړې او د فارغيدو وروسته د پيښور په انجينرۍ پوهنتون کې شامل شو ـ په ١٩٩٦ م کال کې د نوموړي پوهنتون دتعميراتو د څانگې څخه ئي د لسانس سند تر لاسه کړ ـ وروسته د پيښور په خيبر انسټيټيوت آف ټيکنالوجي کې دانجينرې د استاد په صفت مقرر شو ـ څو کاله روسته د امريکا د متحده ايالاتو د ساوت ډکوټه د پوهنتون په دعوت امريکا ته ولاړ او په ٢٠٠٢ ل کال کې ئي د نوموړي پوهنتون څخه د آبي وسائلو او د چاپيريال ساتنې په څانگه کې ماستري تر لاسه کړه ـ او څه د پاسه يو کال ئي د امريکا د فلوريډا ايالت کې ئي د آبي وسائلو د انجينر په صفت ئي دنده سر ته ورسوله ـ د خپل پلار ارواښاد شمس الهدا شمس په مشوره او د وطن سره زياتې مينې خپل هيواد ته بيرته راستون کړ تر څو هيواد په بيارغونه کې فعاله ونډه واخلي ـ وروسته ئي دوه کاله د مهاجرت نړيوال سازمان (IOM) کې د آبي وسائلو د بخش د رئيس په توگه وظيفه اجرا کړه او بيا ئي څه موده د کليو دبيا رغونې او پراختيا وزارت د ملي پيوستون پروگرام د انجينرۍ د څانگې د رئيس په توگه هم وظيفه اجرا کړه ـ 

## سياست ته راتگ
انجينر اجمل شمس د خپل مسلک تر څنگ په سياست کې هم فعاله ونډه اخيستې او د خپل مرحوم پلار سره ئي اوږه په اوږه مبارزه کړې په گوندي غونډو ، مظاهرو او نورو فعاليتونو کې ئي گډون کړې او تر خپل وسه ئي د گوند هر راز خدمت تر سره کړې ـ د کورني او نړيوال سياست ژوره مطالعه لري ـ په پښتو او انگليسي ژبو ئي دافغانستان په سياسي او اجتماعي مسايلو زياتې ليکنې چاپ شوي ـ انجينر اجمل شمس مترقي فکر لري او د هيواد د بيارغونې او پرمختگ په باب معقول او عملي نظريات لري ـ افغان ملت ملي مترقي گوند په دې باور دې چه د انجينر اجمل شمس ځوان قيادت به نوموړې گوند نور هم پياوړې کړي ـ 

وېشنيزه:د گوندونو مشران
وېشنيزه:افغان سياستوال
وېشنيزه:سياستوال
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:افغانان
عمر منصور انصاري

**عمر منصور انصاري** د سيف الله زوى، چې په ۱۳۵۸هجري لمريز كال د جلالكوټ په ښار كې دې نړۍ ته سترگې غړولې دي.

## زده كړې

لو مړنۍ زده كړې يې د دود سره سمې د امير شهيد په جامع جومات كې پېل او لومړنۍ زده كړې يې د تجربوي په منځنۍ ښوونځي كې پېل كړې. 
په ۱۳۷۴هجري لمريز كال کې د ننگرهار له عالي لېسې څخه په لومړۍ درجه بريالی راووت، او  د لوړو زده كړو لپاره مخ په پېښور رهي شو. يو كال يې د امام ابو حنيفه رحمه الله عليه په انسټېټيوټ كې د عربي ژبې په زده كړه تېر کړ او په ۱۹۹۹ زېږديز كال کې د اسلام اباد په نړېوال اسلامي پوهنتون كې د اداري پوهنو د سافټوېر انجينيرۍ څانگې ته بريالی شواو په ۲۰۰۳زېږديز کې د لېسانس له دورې فارغ شو.

## د كمپيوټرساينس په ټولنه کې ېې ونډه
د زده كړې پر مهال د اسلام اباد د نړېوال اسلامي پوهنتو يو شمېر افغان ځوانانو وپتېيله چې د وخت له غوښتنو سره سم افغانستان په نړېوال كلي كې ورگډ كړي، نو ددې لپاره يې د افغان كمپيوټر پوهنې ټولنه په ۱۹۹۹زېږديز كال په آخره كې جوړه کړه او محمد اېمل مرجان احمدزی يې د رييس په توگه وټاکه او عمرمنصور انصاري يې د مرستيال په توگه کار پيل کړ. دارنگه يې د افغان كمپيوټر پوهنې ټولنې د موخو د بيانولو لپاره  د كمپيوټر ساينس مهالنۍ خپره كړه چې عمر منصور يې د مسوول مدير په توگه چارې سمبال کړې.

## دندې
 
د افغان كمپيوټر ساينس ټولنې له جوړېدو څخه را پدېخوا ددې ټولنې مرستيال او د همدې ټولنې د مهالنۍ (افغان كمپيوټرساينس) مسوول چلوونكې دى.
په اسلام اباد كې د اقراء نړېوالې ښوونيزې ټولنې بنسټ اېښودونكيو څخه دى، په دې ټولنه كې اداري مسوول ؤ. 
۲۰۰۱ز څخه تر ۲۰۰۳ز پورې د اېن اېچ كې جاپاني ټلوېزيون سره د مركچي په توگه دنده ترسره كړې.
د افغانستان د ځايي ژبو په سولگريز چوكاټ كې د راوستلو يانې د افغانستان د ځاييتابه پروگرام د پروژې سرمشري. 
دا پروگرام د مائېكروسافټ كمپنۍ او د افغان دولت تر منځ د يوه تړون له مخې د افغانستان ځايي ژبې لكه: پښتو، ازبكي، تركمني، دري او داسې نورې د سولگر په حساب برابري، هغه دا چې د سولگر ټول پروگرامونه به د افغانستان د سولگريز ژبپوهانو او مسلكي كارپوهانو په ملاتړ په دې ژبو راژباړي چې د ځښتن په فضل او مهربانۍ سره د پښتو ژبې آفس او وېنډوز XP يې بشپړ شوي دي. پښتو آفس د مائيكروسافټ په وېبپاڼه وړيا ترلاسه كېداى شي. او لا نور پروگرامونه روان دي، چې د گرځنده ټېليفون، د حساب ماشين، او داسې نور برېښنايي الاتو ته پښتو ور سمه كړي.

## د مخابراتي شرکتونو ریاست
د افغانستان په شخصي او دولتي شپږو گرځنده او ډېجېټل كمپنيو کې دنده لكه: روشن، افغان بېسيم، الكاټل، ارېبا، افغان ډېجېټل ...
او د كابل د كمپيوټرساينس پوهنځي، په كابل كې امريكايي پوهنتون، او افغان كمپيوټر ساينس ټولنو، پوهنتونونو او شركتونو لخوا د يوې گډې ټولنې د جوړېدو تابيا وشوه چې دی يې د ټاكنو په ترڅ كې د منتخب رييس په توگه وټاكل شو.

د(youth employment summit) يا د ځوانانو د كارموندنې ډلې فعال غړی دی.

## د اټرا ادارې ريیس په توګه
انصاري د هېوادشر اشرف غني په ځانګړي فرمان د افغانستان د مخابراتي خدمتونو د تنظيم د اداری رييس په توګه وټاکل شو.

## د كمپيوټر ساينس مهالنۍ
حميرا بېگم

بټنوک|250px|ملکه حميرا بېگم، د افغانستان د وروستي پاچا محمد ظاهر شاه ماندينه
بټنوک|250px|ملکه حميرا بېگم، د افغانستان د وروستي پاچا محمد ظاهر شاه ماندينه
**ملکه حميرا بېگم** (په انگرېزي  *Queen Humaira Begum*) د افغانستان د پخواني پاچا محمد ظاهرشاه مېرمن وه چې د ايټاليا په پلازمېنه روم كې يې د خپل ژوند پور پرې كړ او له دې نړۍ څخه يې سترگې پټې كړې. ملكې حميرا د خپل ژوند 84 پسرلي په دې دنيا تر شا پرېښودل. ملكې نهه اولادونه درلودل چې د شپإو يې لا د ځمكې پر سر د ژوند وربشه شته.

ملكه حميرا يوه ډېره زړه سواندې مېرمن وه، دې به تل د خپل ناچارو خلكو پوښتنه كوله او ورسره به يې وړ مرسته هم كوله. هغه مهال چې ملكه په افغانستان كې وه، وخت ناوخته به روغتونونو ته تله او د ناروغږنو پوښتنه به يې كوله.

ملكه حميرا د احمدشاه خان لور وه، چې 84 كاله مخكې يانې په 1297ل كال كې په كابل كې زېږېدلې وه، د ملكې حميرا پلار د دربار د وزير په توگه د دولت په چارو كې خپله دنده پر مخ بيوله.

ملكه حميرا د 2002 كال د چارشنبې پر ورځ د جون پر 26مه ( 1381ل كال د چنگاښ پر 5مه) د ايټاليا د پلازمينې په يوه روغتون كې په حق ورسېده، تابوت يې چې د افغانستان په درې رنگه ملي بيرغ پوښل شوى و، د ايټاليا په يوه ځانگړې پوځي الوتكه كې د چنگاښ 9مه كابل ته راوړل شو.

ملكه حميرا په ځانگړى مراسمو كې خاورو ته وسپارل شوه، كله چې د ملكې حميرا تابوت له الوتكې كوز كړل شو، نو په خورا جم و جوش سره د هغې درناوي ته خلك راغونأ شوي وو.

د ملكې حميرا په مړينه د هېواد په گوت گوت كې خلك خواشيني وو او د هېواد په لويو ښارونو كې يې فاتحه واخېستل شوه. له هېواده بهر هم د ملكې حميرا فاتحه واخيستل شوه، په دې لړ كې د جرمني په فرانكفورت كې د ښاغلي نثار احمد شريندل په نوښت د يوې درنې فاتحې د مراسمو ترتيبات وينول شول چې خورا ډېرو خلكو گأون په كې كړى و، چې د ملكې اروا ته يې د دعا لاسونه پورته كړل.

وېشنيزه:د افغانستان ملکې
پوسټگانگليونېک عصبي ريښې

بټنوک|د سيلياري او د غاړې پورتنيو گانگليانونو سيمپاتيکې اړيکې.[بټنوک|150px|[اسيتيلکولين]]
[بټنوک|150px|[نورايپينېفرين]]
په آټونوميک عصبي غونډال، کې هغه عصبي ريښې چې د گانگليون نه اغېزمنو غړو ته ورځي د **پوسټگانگليونېک عصبي ريښو** په نامه يادېږي.

په پوسټگانگليونېک عصبي ريښې کې کارېدلي نيوروټرانسمېټرونه، توپير لري:

* په پاراسيمپاتيک برخه، کې نيوروټرانسمېټرونه *[[کولينرجيک]]* دي (دا په دې مانا چې هغوی اسيتيلکولين د خپلو نيوروټرانسمېټرونو په توگه کاروي.)

* په سيمپاتيک برخه کې ډېری يې *[[اډرېنرجيک]]* دي (دا په دې مانا چې هغوی نورايپينفرين د خپلو نيوروټرانسمېټرونو په توگه کاروي.) په دې کې بيا د خولو مرغړيو د سېمپاتيک عصبي رښتو د سمبالښت يوه استثناء شته، کوم چې اسيتيلکولين په دواړو پريگانگليونېک او پوسټگانگليونيک عصبي تړنو کې د خپلو نيوروټرانسمېټرونو په توگه کاروي.

## دا هم وگورۍ
* پريگانگليونېک عصبي ريښې

## باندنۍ تړنې
* Diagram of postganglionic neuron and its synapse  at sns-web.org
* Diagram  at University of Waterloo
محمد افضل ټکور

بټنوک|289px|محمد افضل ټکور
ښاغلی افضل ټکور په کال ١٣٣٩ لمريز کال کي د ننگرهار ولايت د کوز کونړ ولسوالۍ دکوټۍ په کلي کي زېږيدلی دی .

## زده کړې
لومړنۍ زده کړي يې د خپل کلي په ښوونځی کښي تر سره کړي او په ١٣٥٧ لمريز کال دکونړ ولايت د کوز کنړ د ولسوالۍ د سيدجمال الدين د ليسې د دولسم ټولگی نه فارغ شوی او لوړي زده کړي يې د ننگرهار پوهنتون د انجنيرۍ په پوهنځی کي تر سره کړي دي . په کال ١٣٦٤ ل يې نوموړې پوهنځی پای ته ورسوله .

## دندې
د پوهنځی له فراغت وروسته يې د افغانستان د ليکوالو د ټولني سره په کار پيل وکړ ، په لومړيو کي د ژوندون مجلې مهتمم ، او  وروسته  د ١٣٧٦ ل کال څخه وروسته بيا د ډاکټر نجيب الله د حکومت تر ړنگېدو پوري  د نوموړي مجلې دمسول مدير په توگه پاته شو.
ښاغلی ټکور د يوې مودې لپاره د انيس ورځپاڼي د ادبي مخ چي د نکريزو پاڼه نومېدله  چلوونکی و، وروسته د څو کالو لپاره د افغانستان راډيو ادبي خپرونه ( ولولې ) لپاره شعرونه او ... ليکلي دي ،  ددې ترڅنگ تر اوسه ( ١٣٨٣ ل ) پوري د لسگونو کتابونو اهتمام کړی ، په بېلابېلو خپرونو کي يې څېړنيزي مقالې خپرې شوي ، او بېلابېلو غونډو او سيمينارونو لپاره يې پر مختلفو موضوگانو څېړني مقالې کښلي دي .
ښاغلی ټکور  د شپږو کالو راهيسي د خپلي کورنۍ سره په هالنډ کې مېشت و چې وروسته بيا د يوې انگرېزي پروژې لپاره چې پوځيانو لپاره د پښتو لوست ورکول دي ولاړ او تر اوسه په نوموړې دنده په لنډن کې بوخت دی .

## چاپ شوي آثار
ښاغلی ټکور د لاندنيو چاپي اثارو خاوند دی :
#دا ليکوال او دا څېرې - تذکره - دا د هغو ٩٠ تنو ليکوالو او شاعرانو تذکره ده چي د ارواښاد استاد بېنوا د (اوسني ليکوال) تر پېژندگلوی وروسته يې علمي او ادبي کارونه کړي دي. دغه اثر په ٥٠٠ مخونو کي په ١٣٦٤ ل کال د بيهقي د نشراتي موسسې له خوا په کابل کي خپور شوی دی.
#ښکالو د پسرلو - شعري ټولگه - د پښتو ټولني چاپ ١٣٦٥ ل کابل
#د نظر غشي - د خوږ ژبي شاعر رحمت شا سايل د شعرونو غورچاڼ دی چي د ښاغلي ټکور له خوا ترتيب شوې او سريزه پر ليکل شوېده - د قومونو او قبايلو وزارت چاپ ١٣٦٧ ل کابل
#د هسک پېغله - د هسک پېغله د استاد بېنوا دهغو شعرونو ټولگه ده کوم چي په تيرو پنځوسو کلونو کي د هيواد په بېلابېلو خپرونو کي چاپ شوي دي . راټولونکی يې افضل ټکور دی - د ليکوالو ټولني چاپ ١٣٦٨ ل کابل 
#پرهرونه ټکورونه - شعري ټولگه - د ليکوالو ټولني چاپ ١٣٦٨ ل کابل
#يو داغ يو ټکور - شعري ټولگه - په خپل لگښت چاپ ١٣٧٤ ل پېښور

## باندنۍ تړنې
* په ويکي شعرونه کې د محمد افضل ټکور شعرونه
## سرچينې

وېشنيزه: پښتانه شاعران
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:افغاني ليکوال
پريگانگليونېک عصبي ريښې

بټنوک|کيڼ
په آتونوميک عصبي غونډال، کې هغه عصبي ريښې چې د CNS نه گانگليان ته ورځي د **پريگانگليونېک ريښو** په نامه يادېږي.

ټول پريگانگليونېک ريښې، که هغه د سيمپاتيک برخې څخه وي او يا هم د پاراسيمپاتيک برخې څخه وي، دا ټول کولينرجيک دي، (په بله وينا، دا هغه عصبي ريښې دي چې اسيتيلکولين د نيوروټرانسمېټرانو په توگه کاروي).

سيمپاتيک پريگانگليونيک عصبي ريښې اکثراً د پاراسيمپاتيک پريگانگليونيک عصبي ريښو په پرتله لنډ دي، دا ځکه چې سيمپاتيک گانگليونونه د پاراسيمپاتيک گانگليونونو په پرتله اکثراً شمزۍ ته لنډ پراته وي.

## دا هم وگورۍ
* پوسټگانگليونېک عصبي ريښې

## باندنۍ تړنې
* Diagram at tmc.edu
* Diagram at bham.ac.uk 
* Diagram at uwaterloo.ca
اوسېلوسکوپ

**اوسېلوسکوپ** (کله نا کله په لنډ ډول **CRO** بلل کېږي، چې دا بيا د cathode-ray oscilloscope، او يا هم په عامه توگه **scope** يا **O-scope** بلل کېږي) د برېښنايي آزمېښت يوه داسې آله ده کوم چې د ولټ سېگنالونه د په سکرين باندې ښکاره کوي. دا سگنالونه اکثراً د يو دوه ډايمنشنه گراف په ډول راڅرگندېږي چې د يوه يا ډېر برېښنايي پټ توپيرونو ښکارندوي دي او په همدې توگه يو عمودي محور يې د وخت او يا هم د کوم بل ولټ يو فنکشن وي چې په افقي محور کې راڅرگندېږي.

وېشنيزه:اوسېلوسکوپ
وزلوبه

بټنوک|289px|وزلوبه
کيڼ|250px|بټنوک|وزلوبه
**وزلوبه** د افغانستان ملي لوبه ده، چې د خلكو په منځ كې ډېر مينه وال لري، د وزلوبې د رامنځته كېدو تاريخ د مقدوني سكندر د لښكر كشيو په وخت پورې تړي، نكل دى چې په هغه وخت كې به آريايي اتلانو د دښمن په لښكرو كې د شپې لخوا يرغل كاوه او د دښمن پوځيان به يې ژوندي د هغوي له پوځي پڼدغالو څخه له ځان سره وړل. وروسته دغه جگړه ايز وړتيا د ورزش بڼه وموندله او د بوختياوو او نندارې لپاره به ترسره كېده. ددې لوبې د جوړېدو ځايونه د هېواد شمالي برخې دي، او ډېر ځله د بلخ ، جوزجان ، سمنگان ، بدخشان ، تخار ، كندز ، بغلان ، فارياب او پروان په ولايتونو كې دود لري.

د وزلوبې د ترسره كولو لپاره، اتل يا لوبغاړې چې د (چاپ انداز) په نامه يادېږي، په سورلۍ كې لوى لاس لري او له ستونزومنو تمرينونو څخه وروسته په لوبو كې د گډون ځواكمنتيا ترلاسه كوي. د وزلوبې د لوبې وسيله يو خوسى وي، چې له حلالولو او د نس له پاكولو وروسته هغه د څلرويشتو ساعتونو لپاره د اوبو په منځ كې كېښودل كېږي، چې د پوستكي مقاومت يې ډېر شي، او بيا يې د لوبې په بهير كې ونه شلېږي. د خوسي وزن له ۳۰ څخه تر ۴۵ كيلوگرامو پورې وي. د وزلوبې د ډگر سيمه ناټاكلې وي، خو د افغانستان د اولمپېك د رياست لخوا د مېدان د بر برخه ۳۵۰*۳۵۰ مربع متره او اوږدوالې يې ۳۵۰*۳۰۰ متره ټاكل شوې دى.

لوبه په عمومي ورزشي لوبغالو (د فوټبال د مېدان په مساحت) او په سټېډيمونو كې هم ترسره كېداى شي. د وزلوبې په مېدان كې د پورته كولو، د حلال او توغ داېرې د پام وړ ځايونه وي. خوسې د پورته كولو د ځاى (داېره) په منځ كې وي، او په اسونو سپاره لوبغاړي د هغه په شاوخوا راټولېږي. د مېدان دمشر په لارښوونه د خوسي د پورته كولو لپاره هلې ځلې پېل كېږي.

وېشنيزه:لوبې
سيده حسينه گل تنها

**سيده حسينه گل تنها** د پښتو ژبې يوه وتلې ليکواله، شاعره، کیسه او ډرامه لیکواله ده.  تنها د کوزې پښتونخوا د نوښار په کاکا صیب کلي 

## مخينه
هغه د پښتونخوا د نوښار ولسوالۍ په کاکا صيب کلي کې  په یوه ادبپاله کورنۍ کې زیږېدلې ده، خپلې لومړنۍ زده کړې یې هم په خپل کلي کې
سر ته رسولي دي. سیده حسینه گل تنها هغه پښتنه ښځینه شاعره ده چې په لومړي ځل یې د میرمنو ښځینه احساسات، غوښتنې ، انگیرنې او فکر په خپلو شعر کې 
راو نغاړه او د ښځينه او نارینه پښتو شاعرۍ ترمنځ یې د بلوالي کرښه راوښکله. پوی دخپل باغي فطرت په چارو شوم مات مې روایات کړل علامت شومه. 

خپلې لومړنۍ زده کړې يې هم په خپل کلي کې سر ته رسولې دي.

## چاپي آثار
حسینه گل تنها تر دې دمه کتابونه خپاره شوي دي:

# شپون شپول شپېلۍ - شعري ټولگه -  كال 1990 
# خو ته خبرې كوه - شعري ټولگه -  كال  1998
# دا هم هغسې موسم دی - شعري ټولگه -  كال 2003
# افضل .. افضل شوق   ( تنقيدي جائزه) كال 2006
# ملکه - ناول - چاپکال 2011 ز
# ته له ما څنگه جدا یې ـ  شعري ټولگه ـ چاپ کال ۲۰۱۴ زیږدیز

## ناچاپه آثار
# " تصوير "  ( افسانې )   ناچاپ كتاب  
# " منگوټی "    ( ناول )         ناچاپ كتاب
# " ډرامې          ( راډيو ډرامې)     ناچاپ كتاب
# "  سفرنامه هند "   ( سفرنامه)      ناچاپ كتاب

## سرچينې
http://danishpress.com/book.php?id=542

## باندنۍ تړنې
* په ويکي شعرونو کې د سيدې حسينه گل شعرونه 

وېشنيزه: پښتنې شاعرانې
وېشنيزه: پښتنې ليکوالې
محمد حامد حليمي

کيڼ|350px|بټنوک|محمد حامد حليمي
کيڼ|250px|بټنوک|محمد حامد حليمي
**محمد حامد حليمي** د مبارک شاه خان حليمي زوي د 1360 هجري لمريز کال دسلواغي په مياشت کې د کابل په ښار کې زيږيدلي دي .پلارني ټاټوبي يې دوردگو ولايت دسيد آباد ولسوالي دحسن بيک کلي دي .

## زده کړې
لومړني او ثانوي زدکړي يې دحضرت ابراهيم خليل الله په عالي ليسې کې بشپړي کړي او په کال  1377 کې له نوموړي ليسې څخه په په اعلي درجه فارغ شوي او دهمدغه کال دکانکور دآزمويني له لاري دکابل پوهنتون دفارمسي پوهنځي ته بريالي شو ، په کال 1381 کال کې يې له نوموړي پوهنځي څخه دلسانس ديپلوم تر لاس کړ. د 1383 کال د لړم دمياشتي په دولسمه نيټه يې دکدري آزمويني له بشپړولو څخه وروسته يې دافغانستان دعلومو اکاډمي دعلمي غړي توب وياړ تر لاسه کړ. نوموړي په پښتو،دري او انگريزي ژبو پوهيږي . تر اوس مهال يې په لس گونو علمي څيړنيزي مقالي مطالب او شعرونه دهيواد دمطبوعاتو او بیلابیلو انترنیتی ویب پاڼو له لارې خپاره شوي دي .

## آثار
#د بنسټيزو درملو څيړنه 1385 چاپ
#دنسخې ليکني لاري چاري  
#له اغرو څخه غاټول - د شعرونو مجموعه تر چاپ لاندي 
#وردگ 
#د گناه پیژندنه

وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:پښتانه شاعران
سېگمونډ فرايډ

ددې سړي نوم په خلكو كې متضاد رد عمل رازېږوي. څوك دى دده تعريفونو داسې ډېري جوړ كړي، چې منل يې گران وي، او څوك يې په جنسيت او جنسپرستۍ تورنوي. 
دې يو طبي رنځپوه ؤ، چې د نورو مفكرينو په انډول د فراېډ زياتره مفكورې غلطې دي. مگر سره لدې هم تر نن ورځې پورې دده خيالونه او نظريې په انساني ذهنونو سپرې دي. ځكه چې دې له آره ارواپوه ؤ.

## زېږېدنه
دا سړې زېمون فراېډ دى، چې د مۍ په ۶مه نيټه كال ۱۸۵۶ز په اسټريا (نني اتريش ) كې زېډېدلې او په ۱۹۳۹ز په لندن كې مړ شوې. دى له آره يهودي ؤ. چېتر نن ورځې پورې يې خلك يادوي، او دده له خوړينو او خوسا نظرياتو څخه گټه پورته كوي. 
دې يو طبي رنځپوه ؤ، چې د نورو مفكرينو په انډول د فراېډ زياتره مفكورې غلطې دي. مگر سره لدې هم تر نن ورځې پورې دده خيالونه او نظريې په انساني ذهنونو سپرې دي. ځكه چې دې له آره ارواپوه ؤ. ده د انساني ذهن يوه بشپړه نړۍ وميندله . ده د لاشعور په اړه خپل خيلات ويلي دي، ده د ژبې بندېدل او د ذهني ناروغيو په اړه څېړنه وكړه. ده وويل چې د ماشومتوب تجربې د يوه سړي په كردار په تشكيلولو كې بنسټيزه رول لري.

نسلي يا كورني غوره توبونه او غربت او دولتمندي ندي. 
ده د خوبونو تحليلونه يا (Psychoanalysis) د درملنې لار وميندله، دا هغه انقلابي درملنه ده، چې ددې په واسطه هغه دا په زبات ورسوله چې د درملنې وړ ناروغۍ د لرغونې طريقې يانې خبرواترو له لارې د درملنې وړ گرځېدى شي. د درملو، جادويي لارو چارو، سرجري يا د خوراك په بدلون سره نه بلكه د رنځپوه سره د خبرواترو له لارې مسئلې حل كېداى شي. يواځې د خبرو اترو له لارې د ذهني مسائلو حل شونې دى.

## اخځليكونه

# اردو وېكيپېډيا www.ur.wikipedia.org
# د ارواپوهنې بنسټونه، ليكواله: فرزانه اختر، راوي پبلېشرز، ۱۶الفېصل ماركېټ- اردو بازار- لاهور

وېشنيزه:فيلسوفان
وېشنيزه:ساينسپوهان
الحمياری

**الحمياري** د جابربن حيان څخه په مخكې پېر كې ژوند كاوه. دده شمېره د جابر بن حيان په څېر كېماپوهانو په ښوونكيو كې راځي.

وېشنيزه:کيمياپوهان
جابر بن حیان

بټنوک|
**جابر بن حیان** (۷۲۱ ز - ۸۱۵ ز) *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Geber)* يو کیمیاپوه (باباى کیمیاء لقب ورکړ شو)؛ طبیعیات کې څېړنه؛ علم الادویه کې څېړنه؛ علم الهیت کې څېړنه (سپوږمې کې د موجود سوري درک لگول، چې د حفرۀ جابر / Geber crater په نامه يادېږي.) له امام جعفر الصادق رضي الله عنه او الحمیاری په څېر ښوونکو څخه گټه اخيستل او پوهه ترې ترلاسه کول. نامتوکتابونه يې ؛ کتاب الکیمیاء، کتاب الزهره دي.

وېشنيزه:کيمياپوهان
الاسمای

**الاسمای**
Al-Asmai
739ز تر 831ز
حیوانیات او نباتیات باندې څېړنه او ليكنې.ترلاسه شوې كتابونه يې: کتاب الخلیل ، کتاب خلق الانسان (چې پدې كتاب كې د انسان پېداښـت شننه ده).

وېشنيزه:کتابونه
الجاحظ

**الجاحظ** چې اصلي نوم يې ابوعثمان عمرو بن بحر  (۱۵۹ هـ–۲۵۵ هـ) دی چې د ۷۷۶او ۸۶۸ز ترمنځ يې ژوند کاوه د عباسيانو د واکمنۍ پرمهال په بصره کې زېږېدلی او همالته مړ شوی دی د الجاحظ په يوه مشهور ليک کې چې د ځان په اړه يې ليکلی داسې وايي: 
نوموړی يو عربي معتزله شاعر، اديب او ليکوال دی.
 
## آثار
بټنوک|کتاب الحيوان کې د زرافې توصيف
په  تاریخ، الهیات، حیوانیات او فلسفه كې  پوهانو دده ليكنې تر ۲۰۰ پورې ښوولي، چې له دې ډلې څخه څو يې په لاندې ډول
# اخلاق الشطار
# اخلاق الملوک
# البیان و التبیین
# تحصین الاموال
# جوابات کتاب المعرفة
# حانوت عطار
# الرد علی اصحاب الالهام
# الرد علی المشبة
# رد النصاری
# رسالة فی الحسد
# سحر البیان
# سلوة الحریف بمناظرة الربیع و الخریف
# عناصر الادب
# فضیلة المعتزلة
# کتاب آی القرآن
# کتاب الابل
# کتاب الاخبار
# کتاب الاخوان
# کتاب الاستبداد و المشاورة فی الحروب
# کتاب الاستطاعة
# کتاب الاصنام
# کتاب الاعتزال
# کتاب الامامة
# کتاب الامثال
# کتاب الامصار
# کتاب الانس و السکن
# کتاب البُخَلاء
# کتاب البغل
# کتاب البلدان
# کتاب التربیع
# کتاب التسویة بین العرب و العجم
# کتاب التعبیر
# کتاب التفکر و الاعتبار
# کتاب الجواری
# کتاب الحجر و الفتوة
# کتاب الحزم و الجزم
# کتاب الحیوان
# کتاب الخطاب فی التوحید
# کتاب الدلال
# کتاب السلطان
# کتاب السلوک
# کتاب السودان
# کتاب الشارب و المشروب
# کتاب الصرحاء و الهجناء
# کتاب صناعة الکلام
# کتاب الصولجان
# کتاب الطبایع
# کتاب الطفیلیین
# کتاب العثمانیة
# کتاب العُرْس و العرائس
# کتاب الفتیان
# کتاب الفخر بین عبد شمس و بنی مخزوم
# کتاب فخر القحطانیة و العدنانیة
# کتاب القرآن
# کتاب اللصوص
# کتاب المحاسن و الاضداد
# کتاب المزاح و الجد
# کتاب المعرفة
# کتاب المعلمین
# کتاب المغنیین
# کتاب مناقب ضدالخلافة و فضائل‌الاتراک
# کتاب الناشی و المتلاشی
# کتاب النبی و المتنبی
# کتاب النجم و جوابه
# کتاب النرد و الشطرنج
# کتاب النساء
# کتاب الوعد
# کتاب الوکلاء و المتوکلین
# کتاب الهدایا
# مسائل کتاب المعرفه
# معانی القرآن
# مقالة فی اصول‌الدین
# نظم القرآن
# نقض الطب
# فضایل الاتراک 
# نوادر الجن

## سرچينې

وېشنيزه:فيلسوفان
محمد بن موسی خوارزمي

200px|left|بټنوک| 
**محمد بن موسی خوارزمي** يو  شمېرپوه، ستورپوه، ستورپېژندونکی او ځمکپوه ؤ. نوموړی په ۷۸۰ کال کې په خوارزم کې زېږېدلی (اوسنی خيوا, ازبکستان) او په ۸۵۰ کال کې مړ شوی. هغه نژدې خپل ټول ژوند د يو پوهاند په څېر په بغداد کې د پوهې کور کې په پوهنيزو کارونو تېر کړی.

الخوارزمی
Algorismi, Algorizm
780ز تر850ز 
ریاضی، فلکیات، علم النجوم او جغرافیه په څانگو كې يې څېړنې او ليكنې كړي، او د (باباى الجبرا) لقب يې گټلې دى. جات میں تحقیق و تحاریر۔ ميندل شوي كتابونه يې: کتاب الجبر و المقابله، کتاب الجمع و التفریق بی حساب الهند، کتاب صوره الارض دي.

د هغه د *[[الجبر]]* کتاب د يو عبارتي او مربع معادلو په سيستماتيک حلونو کې لومړنی اثر بلل کېږي. او په همدې نتيجه کې هغه ته د الجبر د پلار نوم ورکړ شوی او همدا لقب دی د داوفېنټوس سره شريکوي. لاطين translations of his *Arithmetic*, on the Indian numerals, introduced the decimal positional number system to the Western world in the 12th century. He revised and updated Ptolemy's *Geography* as well as writing several works on astronomy and astrology.

د خورازمي ونډې يواځې په شمېرپوهنه کې لويه اغېزه نه لري بلکه، په ژبه کې هم د هغه ونډې د يادولو وړ ټکي دي. د الجبر لغت د مربع معادلاتو د حل د کړنو له نوم له ده راوېستلی، لکه څنگه چې هغه په خپل کتاب کې روښانه کړي. د الجبر لغت د الگوريزم او الگوريتم د ريښو الگوريتمي نه راوتلی. د هغه د نوم په باب داسې وييل کېږي چې د آر نه يو اسپانيايي نوم *guarismo*  او د پرتگالي ژبې د لغت *algarismo*، دواړو نه چې راوتلی چې د گڼ مانا لريْ

## ژوندليک
## ونډې
### الجبر
### شمېرپوهنه
بټنوک|د لاطيني ژباړې د کتاب يو مخ، په "Dixit algorizmi" باندې پيل کوي
د الخورازمي دوهم ستر کار د رياضي په موضوعگانو وه چې د هغه د لاطيني ژبې ژباړه يې خوندي پاتې شوه خو په آرنۍ ژبې، عربي کې چې کښل شوی ؤ په تاريخي پېښو کې له مېنځه ولاړه. د لاطيني ژبې ژباړه يې په ۱۲ مه پېړۍ کې د بات د اديلارد لخوا، چا چې په ۱۱۲۶ ز کال کې د ستورپوهنيز لښتليکونه هم ژباړلي وه، کړې دی.

### جغرافيه
### ستورپېژندنه
### يهودي کاليزه
### نور کارونه
## سرچينې
‎

وېشنيزه:اسلامي ستورپېژندنه
وېشنيزه:عربي شمېرپوهنه
وېشنيزه:مسلمان ستورپوهان
وېشنيزه:مسلمان زمککچپوهان
وېشنيزه:ستورپوهان
نجومپوهنه

[بټنوک|320px|[Hand-colouring|Hand-coloured version of the anonymous Flammarion woodcut (1888).]]

**ستورپېژندنه** د عقايدو او دودونو د نظام يو داسې ډگر دی چې د دغې پوهې په مرسته د اسماني اجرامو د نسبي موقعيت او د هغوي اړونده تفاصيلو له مخې د انساني کړو وړ، شخصيت او نورو زمکنيو مسايلو مالومات رابرسېره کېږي. د ستورپېژندنې د پوهې خاوند او عملي کوونکي ته ستورپوه يا منجم وايي.

ستورپېژندنې ته په عربي ژبه علم النجوم او په انگرېزي ژبه آسټرولوجي (Astrology) وايي. د انگرېزي ژبې وييکه آسټرولوجي د يوناني ژبې د لغتونو  αστήρ, αστρός (astér, astrós)، چې مانا يې ده "ستوری" او λόγος, λόγου (lógos, lógou) چې مانا يې ده "وييکه" يا "کلام") نه راوتلې. 

*
وېشنيزه:لرغونې ستورپېژندنه
وېشنيزه:فولکلور
وېشنيزه:د ستورپوهنې تاريخ
ځمکپوهنه

بټنوک|د ځمکې کیله (نخشه)
**ځمکپېژندنه** (*[[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Geography*) ځمکپېژندنه په حقیقت کې د جوړو شویو انساني ټولنو د اړیکو څېړنه د دوی د ژوند له چاپېریا ل سره ده. یا په بله مانا ځمکپوهنه هغه پوهنه ده چې د ځمکې د سطحې او د ځمکې په سر د شته طبعي څېزونو لکه: اوبه، هوا او خاورې او د ځمکې پر مخ د نورو څیزو اړیکې له انسانانو سره څېړي. چې بیا د دې هر یوه توکو څېړنې له دې پوهنې سره نورې څانگې هم ورزیاتې کړي لکه: ځمکپېژندنه، هوا پېژندنه. ستورپوهنه، خلکپېژندنه، ژونپوهنه او داسې نورې برخې.

وېشنيزه:ځمکپوهنه
وېشنيزه:پوهنه
عزيز الله واصفی

**عزيز الله واصفي** د کندهار ولايت له مخورو او پېژندل شويو څېرو څخه دى، چې د ظاهرشاه په پير كې د كندهار د خلكو  لخوا د ولسي جرگې د استازي په توگه ټاكل شوې ؤ.
په ۱۹۷۵ز كال د سردار داود خان لخوا د كرنې او اوبه خوړ د وزير په توگه مقرر شو. په ۱۹۷۷ز د سردار داود خان په كابينه كې د لويې جرگې كې د رييس په توگه وټاكل شو، چې پدې ټاكلو سره يې اداري قانونيت او ټاكنو ته غوره قوت وروبخلو. پدې وروستيو كې په روم كې د ظاهر شاه له سلاكارانو څخه وټاكل شو.

وېشنيزه:افغان وزيران
اهمې پنځونې

د دې څانگې قدرمنو ليکونکو يادونه دې وي چې د اختراع شوي شيانو  نومونه د ابېڅو په ترتيب ليکل شوي. که چېرته د کوم نوي اختراع اواختراع شوی شئ  په دغه پاڼه کې خپروۍ نو لطفاً دغه ټکي په پام کې ولرۍ.
عبدالصمد حامد

بټنوک|کيڼ|دوکتور عبدالصمد حامد
دوکتور **عبدالصمد حامد** (په انگرېزي: 8 د جنوري، 1929 ز. - 30 د دېسمبر، 2012 ز.) يو افغان قانونپوه او سياستپوه و. هغه د خوگياڼيو په ولسوالۍ كې زېږېدلې و. لومړنۍ زده كړې يې د نجات په لېسه كې ترسره كړي، او د لوړو زده كړو لپاره سوېزرلېڼد ته ولېږدول شو. هورې يې په قانونپوهنه كې د دوكتورا ډېپلوم په ۱۹۵۷ز كال ترلاسه كړ

د حقوقو او سياسي علومو په پوهنځي كې يې د ښوونكي په توگه دنده ترسره كړه، د خپل كاري وخت كې يې په لوړو څوكيو كار كړې. په ۱۹۶۴ز كال د اساسي قانون له ليكوالې ډلې څخه يو دې هم ؤ. 
د غويي له كرغېړنې اووښتون څخه وروسته په ۱۹۷۸ز كال زندان ته واچول شو، او په ۱۹۸۰ز كال راخلاص او مخ په اروپا مهاجر شو.
جان محمد زاهد احمدزى

**پوهنمل جان محمد زاهد احمدزى** د افغانستان د لوگر ولايت اوسېدونکې دى. 

## زده کړې
د وفاق المدارس د مرسو له ټولنې څخه يې په اسلامي علومو کې د لسانس سند ترلاسه کړې، دارنگه په شرعياتو، پښتو ادب، او اسلامي طب کې يې د ماسترۍ سندونه ترلاسه کړي، چې د پېښور له پوهنتون څخه يې د پښتو ادبياتو په ماسترۍ کې د سروزرو مډال هم ترلاسه کړې

## '''ليکنې:'''
#روژه
#اعتکاف
#قضاءعمري
#اداري قانون
#د اولاد حقوق
#د اولاد اسلامي تربيه
#د ښځو اسلامي روزنه
#ماډرن واده او اسلام
#فکري استعمار
#کا.جي. بي
#غازي
#ناروا خون
#د حديثپوهنې اصول
#د محمد بن عبدالوهاب اصلاحي غورځنگ
#درشل
#د ژبو او ليک اسلامي تاريخ
#حماس يا د انتفاضه تحريک
#هجرت او مهاجر
#په اسلام کې د حزب جوړولو حکم
#د هر مسلمان عقيده
#نوروز د مجوسيانو اختر دى
#اسلامي اقتصاد او غربت
#د تجارت اسلامي قانون
#اسلامي اجتماعي نظام
#اسلامي سياسي نظام
#انتخابات د اسلام له نظره
#د مېړه او ښځې يوپر بل حقوق
#په اسلامي دعوت کې د ښځو ونډه
#شرعي علوم او غير شرعي علوم
#په افغانستان کې د لېبراليزم غورځنگ
#له کور څخه د ښځې د وتلو او سفر احکام

## ژباړې
#ابن کثير ۱ ټوک
#اسلامي تعذيب او تړون
#د نبي عليه السلام لمونځ
#اسلامي حکومت
#اصحاب صفه
#اتباع رسول
#عقايد
#کتاب الکباېر
#د ابن باز جهادي فتوى
#عکس او تصوير د اسلام له....
#د حج او عمرې مساېل
#صحيح عقيده

## سرچينې

وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:افغاني ليکوال
معصومه عصمتي وردگ

**معصومه عصمتي وردگ** (۱۳۰۹ لمريز کال ) د افغانستان يوه پياوړې ليکواله او څېړونکې وه چې د ښوونې او روزنې د وزيرې په توگه يې هم دنده ترسره کړې. نوموړې په کابل کې له خدای بخښلي عبدالخالق خان کره زېږېدلې وه.

## زده کړې
نوموړې خپله لومړنۍ زده کړه د کابل په ملالۍ لېسه او لوړې زده کړې د کابل پوهنتون د ښوونې او روزنې په پوهنځي کې بشپړې کړې . ماسټري ېې د متحدو ايالاتو د ، ايلنوې ، په ايالت کې د شيکاگو له نشنل کالج څخه د ښوونې او روزنې په څانگه کې اخيستې ده.

## دندې
په ۱۳۲۷ لمريز کال په ملالۍ ښوونځي کې د ښوونکې په توگه او په ۱۳۳۶ لمريز د ښځينه ښوونځيو د عمومي څارونکي او په ۱۳۳۷ لمريز کې د زرغونې لېسې د مديرې په توگه ېې دندې ترسره کړي دي .
اغلې عصمتي وردگ په ۱۳۳۹ لمريز کې د هېواد په کچه د ښځينه ښوونځيو عمومي امره او د نجونو روزنه  ، مجلې او د ښوونکې د صندوق افتخاري مديريت هم پر غاړه درلود. چې په ۱۳۴۴ لمريز کال په ولسي جرگه کې د کندهارولايت د معروف ولسوالۍ له خوا استازې وټاکل شوه .
په ۱۳۵۸ يو ځل بیا د ملالۍ لېسې ښوونکې ، په ۱۳۵۸ لمريز کال کې د سيد جمال الدين افغان په تجربوي ښوونځي کې د ښوونکې په توگه د معارف په خدمت کې وه.
اغلې عصمتي وردگ په ۱۳۵۹ لمريز کې د افغانستان د علومو اکاډمۍ مسلکي غړې او پنځه کاله د کابل پوهنتون د ادبياتو او د اقتصاد پوهنځي کې د تدريس سپڅلې دنده پر غاړه لرله .
اغلې عصمتي وردگ د ښځو د سر تر سره شورا د مشرې او د ښوونې او روزنې د وزيرې په توگه خپل پوهنيز خدمتونه غزولي دي .
له دې سره په علمي او ادبي څېړنو او ليکنو هم بوخته وه. چې د هېواد په ورځپاڼو ، جريدو او مجلو کې وخت پر وخت خپرې شوې دي .

## ليکني اثار
د محترمې ليکوالې لخوا مهم اثار دا دي

#(خوشالخان کيست ؟) په نوم کتاب و
#(انکشاف موقف زن از زمان احمدشاه ابدالي الی سلطنت امير عبدالرحمان خان) کتابونه ېې په فارسي (دري) ژبه کې خپاره شوي دي .
د اغلې عصمتي وردگ له نورو اثارو څخه ٬٬ 
#د مخ پر ودې هېوادونو ټولنيز٬ اقتصادي ، سياسي او فرهنگي پرابلمونه څېړنيز اثر ېې هم کښل شوی چې د چاپ لاندې دی .
اغلې عصمتي وردگ لنډ داستانونه هم کښلي او په ۱۳۳۳ کال کې ېې د اريانا جايزه هم گټلې ده. 
په هېواد کې دننه او د باندې ېې په علمي کنفرانسونو او پوهنيزو غونډو کې هم برخه اخيستې او بيلا بېل مډالونه ېې ترلاسه کړي دي . اغلې عصمتي وردگ د خپلو پوهنيزو هڅو او بوختياوو په بهير کې هېوادوال او خلکو ته درانه خدمتونه ترسره کړي چې د افغان مېرمنو د غورځنگ مخکښه رول ېې د وخت او حالاتو په تيارو کې تلپاتې مشالونه گڼلای شي . مېرمن عصمتي وردگ د نوي کهول په ښوونه او روزنه کې نه هېرېدونکي خدمتونه کړي او د معارف او پوهنې په خدمت کې ېې رغنده او نوښتگر دريځ نوې لارې په نښه کړې دي . 
په پښتو لنډيو ېې هم څېړنه کړې او د پښتنې مېرمنې دريځ ېې په کې څېړلی دی. له پښتو ، فارسۍ پرته ېې په فرانسوي او انگرېزي هم ليکنې خپرې شوي دي . 
اغلې عصمتي وردگ د هېواد د ملي او علمي شخصيت او د مرحوم محمد داوودخان په کابينه کې د پوهنې ، کانو او صنايعو او سرحدونو وزير خدای بخښلی پوهاند ډاکټر عبدالقيوم وردگ د ژوند ملگرې وه. په دې لنډو وختونو کې د هغې د مړينې خبر ډېر په ټول افغان وېبپاڼه کې خپور شو. د هغې د مړينې له کبله په هېواد کې دننه او دباندې ډېريو فرهنگي ټولنو د خواخوږۍ او غمشريکۍ اعلانونه خپاره کړل.

وېشنيزه:پښتنې ليکوالې
وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:افغانې وزيرانې
عبدالرشيد غازي

**عبدالرشيد غازي** (29 جنوری 1964 &ndash; جولای 10, 2007) يو سخت دريزه پاکستانی ملا و، نوموړی د مولانا محمد عبدالله ځوی او د عبدالعزيز غازي کشر ورور و. خپل ورور ته ناورته هغه يو رسمي مولانا نه وه.

## زده کړې
هغه د قاعد اعظم د پوهنتون نه د تاريخ په څانگه کې ماسټري ترلاسه کړې وه او بيا وروسته په اسلام آباد کې د زده کړو په وزارت کې د ۱۷ رتبې مامور په توگه دنده ترسره کړې.

## حکومت سره بډوالی

## مړينه
د پاکستان د کورنيو چارو وزارت د راپور له مخې په ۱۰ د جولای، ۲۰۰۷ په غلي پوځي عملياتو کې چې د جولای په ۳مه، ۲۰۰۷ پېل شوي وه، عبدالرشيد غازي د پاکستاني پوځونو سره د نښتو په ترڅ کې ووژل شو. د هغه مړی د سور جومات په تاکاوي کې وموندل شو.

## سرچينې

Maulana Abdul Rasheed Ghazi Shaheed

## باندنۍ تړنې
* بي بي سي خبرونه: د عبدالرشيد غازي پېژنليک
* ياهو! په پوځي يرغل کې د سور جومات ملا ومړ.
* بي بي سي خبرونه: د جامعه حفصه پېژندنڅېره
*  لال مسجد (سور جومات) رسمي وېبپاڼه
* د جامعه حفصه رسمي وېبپاڼه

وېشنيزه:د ۲۰۰۷ کال مړينې
چورلکه

**چورلکه** يو ډول الوتکه ده چې وزرونه نه لري او يواځې د پره لرونکي څرخونو په مرسته چې په يوه يا څو محوري چورلاونو (rotors) پورې نښتې دي څرخېږي او همدا څرخي سېک هوا ته د چورلکې د پورته کېدلو سبب گرځي. ددې لپاره چې چورلکې د نورو آلوتکو نه چې وزرونه يې ثابت دي او بېلې تخنيکي ځانگړنې لري نو له همدې کبله چورلکې د چورلاونکو ماشينونو په ټولگيو هم وېشل کېږي. 

وېشنيزه:هلیکوپترونه
د افغانستان وزارتونه

#د عدليې وزارت 
#د ماليې وزارت 
#د عامې روغتيا وزارت 
#د کليو د پراختيا او بيا رغاونې وزارت 
#د سوداگرۍ او صنايعو وزارت 
#له نشه يي توکيو سره د مبارزې وزارت 
#د بهرنيو چارو وزارت 
#د مخابراتو او مخابراتي ټکنالوژۍ وزارت 
#د دفاع وزارت 
#د کورنيو چارو وزارت 
#د اقتصاد وزارت 
#د اطلاعاتو او فرهنگ وزارت 
#د پوهنې وزارت 
#د لوړو زده کړو وزرات 
#د اوبو او انرژۍ وزارت 
#د ټرانسپورت او هوايي چلند وزارت 
#د ښځو چارو وزارت 
#د حج او اسلامي ارشاد وزارت 
#د فوايد عامې وزارت 
#د کرنې، اوبو لگولو او مالدارۍ وزارت 
#د ټولنيزو چارو، شهيدانو او معلولينو وزارت 
#د سرحدونو چارو وزارت 
#د ښاري پراختيا وزارت 
#د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت

وېشنيزه:افغانستان
پوهنغونډ

بټنوک
**پوهنغونډ** (په ؛ ) د يو يا څو کتابونو په بڼه د پوهنيزو ليکنو، د يوې پوهنيزې څانگې او يا هم د نورو علومو د علمي مقالو يوې ټولگې يا غونډ ته ويل کېږي. 
## سرچينې

وېشنيزه:پوهنغونډونه
جنت

**جنت** د څښتن تعالى له مخلوقاتو څخه هغه مخلوق دى، چې د خپلو نورو مخلوقاتو د نېكو كړو، وړو په بدل كې وركول كېږي. جنت د نورو مخلوقاتو لكه، انسانانو، پېريانو، ژويو، او اسمان او زمكې څخه مخكې پېدا كړې، چې دممهال هم شتون لري، او تل تر تله به وي او پاى نلري.
**د لسان العرب ليكوال د جنت په اړه داسې وايي:** جنت چې جمع يې جنان دى، داسې بڼ دى، چې له مېوه لرونكيو ونو څخه ډك وي. 
دارنگه ابو علي په خپله تذكره كې داسې ليكي: د عربو شاعرانو په كلام كې چې چېرې هم جنت وي، نو ضرور به ورسره مېوه او انگور ذكر وي.جنت د په اخرت كې د نعمتونو ځاى دى.
څښتن تعالى د جنت او هغه څه چې د مخلوقاتو د نېكيو په بدل كې به وركول كېږي، په وار وار يادونه كړې لكه چې په لاندې سپېڅلي ايت كې فرمايي:
ان المتقين ف مقام امين، في جنات و عيون، يلبسون من سندس و استبرق متقابلين، كذلك و زوجناهم بحور عين، يدعون فيهما بكل فاكهه امنين، لا يذوقون فيها الموت الا الموته الاولى و وقاهم عذاب الجحيم.

## د جنت پراخوالې
الله تعالى د آل عمران سورت په ١٣٣ ايت کي داسي فرمايلي دي: ژباړه:-((پر هغه لاره په منډه منډه وخغلئ چي ستاسي د پروردگار د بشني او د هغه د جنت خوا ته تللي ده. چي هغه د اسمانونو او ځمکي په شان پراخ دى او هغه له خدايه وېرودونکو خلكو لپاره تيار کړی شوى دى.))
په 
## د جنت اوسېدونكي

## په جنت كې ارام كول

## د جنت نهرونه

## د جنت سوري
د جمنت ويالې
د جنت دروازې
د جنت كوټې

## د جنت خاوندانو لپاره نعمتونه
د څښتن تعالى ديدار كول
روانې چينې او څښاك
نهرونه او لوازم يې
ډول، ډول مېوې

## رزق او ډول، ډول غوښې
حورې
جامې

## د جنتيانو ځانگړتياوې
احسان كوونكي

## له څښتن تعالى څخه ډارېدونكي
د كلك ايمان ځښتنان
د ځښتن تعالى شكر كول 
جنت د ترلاسه كولو اسباب

## د ځښتن او د هغه د نبي پيروي كول

## خپل لمونځونه په وخت سره ادا كول
نېك عمل
په دين كې استقامت

## ايمان او جهاد
صابرين

## د ځښتن په لار كې جهاد كول
وېشنيزه:سني اسلام

وېشنيزه:اسلام
مردان

**مردان** د پاکستان د خيبر پښتونخوا د سیمي يو ښار دي. دا ښار د پېښور نه ۶۰ کلومتره په ختيځ کي پروت دي. په مردان کي د آسيا د ټولو نه غټه د گنو کارخانه «دی پريمير شوگر مردان  The Premier Sugaar Mill Mardan پرته ده-

## سرچينې

وېشنيزه:خيبر پښتونخوا
قاسم

**قاسم** د رسول الله صلى الله عليه وسلم مشر زوي قاسم نوميده چې تر بعثت يوولس دوولس كاله وړاندي زيږيدلى وو ,او په كوچنيتوب كي وفات شوى دى ,قاسم ته په نسبت كولو سره درسول الله صلى الله عليه وسلم كنيت ابو القاسم وو او دا كنيت يې ډير خوښيده ,د(څه مهال لپاره يې )ددې كنيت له ښودلو څخه نور خلك راگرځولي وو .
ملالۍ جويا

بټنوک|220px|ملالۍ جويا وروسته له دې چې د «گل طلایی» در شهر فلورانس ایتالیا به تاریخ ۲۳ جولای ۲۰۰۷
**ملالۍ جویا** (زېږېدنه ۲۶ ثور، ۱۳۵۷ د فراه ولايت) د افغانستان د ولسي جرگې ترټولو ځوانه غړې ده.
نوموړې د ۲۰۰۳ زېږيز کال د ډېسمبر په مياشت کې د فراه ولايت د پلاوې په توگه لويه جرگه کې وټاکله شوه او په لويه جرگه کې يې د يو ۲ دقيقو لپاره د نانديريزې وينا وروسته نه يواځې په افغانستان کې بلکه په ټوله نړۍ کې نوم ترلاسه کړ.

هغې يو څه موده په پاکستان او ايران کې هم د پناه غوښتونکې په توگه ژوند کړی او وروسته يې د ښځو د حق غوښتنې او د هغوی د روزنې او زده کړې لپاره په هېواد کې دننه او د هېواد نه دباندې کارونه ترسره کړي دي.

## باندنۍ تړنې
* Defense Committee for Malalai Joya 
* <strong>Enemies of Happiness</strong>, a documentary film about Malalai Joya, made by Danish filmmaker Eva Mulvad
### اوریدنه
* Audio interview with Eva Mulvad, director of <strong>Enemies of Happiness</strong> 

### وډيوگانې
* د لويې جرگې يوه لنډه وډيويي ټوټه  
* په Youtube.com باندې د ملالۍ جويا کلېپونه 
* د ملالۍ جويا سره ويډيويي مرکه, د جون 14مه, 2007 
*د ملالۍ جويا مرکه , from *Democracy Now!* program, June 19, 2007
وچکښ

بټنوک|د رنگينو وچکښونو يو درځن.
left|thumb|200px|Two "woodless" graphite pencils in plastic sheaths, two charcoal pencils in wooden sheaths and two charcoal pencils in a paper sheath that is unwrapped as the pencil is used.
**وچکښ** د ليکلو يا کښلو يو اوزار دی چې د يو نري لرگي نه چې په مېنځ کې يې اکثراً گرېفايټ وي جوړ شوی، خو دا اړين نه دی چې وچکښ يواځې د گرېفايټ نه جوړ وي، بلکه وچکښونه د بېلابېلو رنگونو سربېره د چارکول ( د لرگي سکاره ) او clay, نه هم جوړ دي چې اکثراً په يوه لرگين،پلاستيکي او کاغذي استوانو کې پوښل شوي. وچکښ ته په انگريزي ژبه **پنسل**، په عربي ژبه قلم رصاص او په فارسي ژبه مداد وايي. وچکښونه د کښيو (د کښی جمع چې د قلم په مانا ده) نه يو څه توپير لري. په کښيو کې اوبلن رنگ کارېږي خو په وچکښ کې هېڅ اوبلن توکی نه کارېږي.

## سرچينې

وېشنيزه:ليکتوکي
وېشنيزه:وچکښ
رساله

## ستوری
پر پښتو پښتونولۍ مین ملی مبارز ارواښاد ډاکټر کبير ستوری په نوم د کونړ ولایت د خاص کونړ ادبي او کولتوري ټولنې د « ستوری »
په نامه خپلواکه، ناپېيلی، کولتوری او ادبی دوه میاشتنۍ خپرونه ده.
د پښتنو د ټاټوبی لرو او برو پښتنو، ادیبانو، شاعرانو،لیکوالانو او پوهانو په زړه پورې لیکنی او شعرونه خپروي.
**مسوول مدير**: عرفان الله کوټوال( ټیلیفون : 772931465-0093 )
**مرستيال** : هدايت الله حيات( ټیلیفون : 774322484-0093 )
**سلاکاره ډله** : مرستیال څېړونکی وجیه الله شپون ، عبدالقیوم زاهد مشواڼی او شفیع الله تاند
**کتنپلاوى** : بصير بيدار ستورى ، محمد داود صدیقي ، عصمت الله ملنگ ، فضل الهادي عاصم ، میرسلام مجاور او گلرنگ کوچوان
**همکار غړي** : رحيم الله خان، داود شاه داود، صادق فقير او رضوان الله شپون
**د ستوري استازي** : کابل : استاد عبدالظاهر شكېب، ننگرهار : شفیع الله تاند، کونړ : نعمت الله کرياب، اسمار : طارق سالارزى، لغمان : امين الدين، باجوړ : سيد اغا مياخېل، پېښور : ذبيع شفق ، جرمني : نسيم خان ستوری

 د انټرنټ په مټ تاسې مینه وال د''' « ستوری مجله »''' لوستلۍ شۍ

## گوربت
گوربت دوه مياشتنۍ مجله ده چې د حفيظ الله غښتلي په مسوول مديريت يې له پېښور څخه په ١٩٩٩ کال خپروني پيل کړې. په مجله کې ډېرى سياسي، کلتوري او د پښتو ژبې پر وده او پرمختيا ليکنې خپروې شوي دي.
گوربت د پښتو مجلو تر منځ لوړ تيراژه مجله ده چې په پېښور، کندهار، کوټه، ننگرهار، کونړ، خوست، غزني، وردگ، فراه، هلمند او گڼ شمېر نورو ولايتونو کې ميندل کېږي.
گوربت توانيدلى چې له سياسي څېرو سره مرکې وکړي، د هېواد او سيمې په سياسيو حالاتو رڼا واچوي.

 د انټرنټ په مټ تاسې مینه وال د''' « گوربت  مجله »''' لوستلۍ شۍ 

## ښکلا
ښکلا د بېنوا فرهنگي ټولني د دوې مياشتنۍ کلتوري او ټولنيزي خپروني نوم دی چي د څلورو کالو راهسي چاپيږي او دادی تر ٢٠٠۷ ميلادي کال ترنیمایی پوري ئې پرلپسې پنڅه ویشتمه گڼه له چاپه راوتلې ده ، نوموړې خپرونه د افغانستان څخه د باندي په عربي هيوادونو ، اروپا ، امريکا ، کاناډا ، برتانيه ، او استراليا کي هم لوستونکي او گډون وال لري . او همدا ډول وخت په وخت د هيواد د پېژندل شويو ليکوالو ، شاعرانو ، او پوهانو ارزښتناکي ليکني ، پوهنيزي څېړني ، اود افغانستان سره تړلي بېلابېل او په زړه پوري مالومات په پښتو ژبه خپروي . 
دښکلا مجلې په اړه نور معلومات : 
د امتياز څښتن: بېنوا فرهنگي ټولنه
چلوونكى: عبدالله احسان
چاپ ځای : کندهار افغانستان
كــتنپلاوى : محمديار، محمد عمر واحدیار، صالح محمد صالح، خالدهادي، .
كمپيوټر چارى : مختار احمد انتقام
كلنۍ گډونونډي : افغانستان ١٥٠  افغانۍ ،پاکستان ٢٠٠ کلداري او بهرني هیوادونه ٤٠ يورو يا د هغه معادل
پــــــته : خاد سړك، ښاري كلينيك ته مخامخ، هرات دروازه كندهار، د ښكلا مجلې دفتر.

د انټرنټ په مټ تاسې مینه وال د''' « ښکلا مجله »''' لوستلۍ شۍ 

## کونړ غږ
د «کونړ غږ» خپلواکه، ناپېيلی، ادبی ،ټولنیزه، کولتوری مهالنۍ خپرونه  دهیواد دپیاوړو ادیبانو، شاعرانو،لیکوالانو او پوهانو په زړه پورې لیکنی او شعرونه خپروي.
**کونړ غږ مجلی د امتیاز څښتن :**
په جرمنی کی دکونړدځوانانوکولتوري ټولنه
**مسوول مدير :** ادریس غروال 
**مرستيال :** شاولی سالارزی
**کتنپلاوی :** محمد شفا مشفق ، محمداکرام ماموند ، شفیق الله شاداب، خیبر جبارزی، هدایت الله ضیا، رفیع الله حیدری
 
ادریس غروال
سالارزی مارکیټ 
د کونړ ولایت مرکز« اسد اباد» 
کونړ ولایت / افغانستان
باميان ولايت

بټنوک|300px| د بودا پژۍ
**د باميان ولايت** د افغانستان له مركزي ولاياتو څخه دى، چي پلازمینه یې د بامیانو ښار دی. ددې ولایت مساحت ۱۸۰۲۹,۲ کیلومتره مربع دی او د وگړو شمېر يې په ۲۰۲۱ کال کي ۴۹۵۵۵۷ تنه اټکل سوی دی. باميان په مرکزي افغانستان کي یو له سترو تاریخي او لرغونو سیمو څخه ګڼل کیږي، چي د هیواد دوه مشهوره تاریخي اثار (د بودا پژي) هم پکښي شتون لري.

## جغرافيايي موقعیت
بامیان ولایت د افغانستان له پلازمیني کابل څخه په ۱۷۵ کیلومتره فاصله کي د ۶۷ درجو، ۲۹ دقیقو او ۴۱ ثانیو په ختیځ اوږدوالي او ۳۴ درجو، ۳۳ دقیقو او ۲۲ ثانیو شمالي عرض کي قرار لري. دا ولایت د بامیان سیند له کرښي څخه 2,500 متره او د سمندر له سطحي څخه 2,900 متره لوړ دی. له جغرافیایي اړخه بامیان ولایت د ورېښمو د لرغوني لاري په زړه کي راځي، چیري چي یو وخت د چین سوداګري له اروپا او مدیترانې سمندر له پراخي سیمي سره نښتې وه.

## رسنۍ
## اقتصاد
## تاریخ
د بامیان نوم په لمړي ځل د ۴ او ۷ زیږدیزو پیړیو ترمنځ د چینایي سیاح (Xuanzang) له لیکنو څخه جوت سوی دی. د تاریخونو پر بنست نوموړی په ۶۳۰ زیږدیز کال کي هندوستان ته د تګ پر مهال په بامیان کي ۱۵ ورځي تیري کړې، او پخپلو لیکنو کي یې ددې ځای د خلکو او بودایي مذهب په هکله نړۍ ته معلومات وړاندي کړه. نوموړي ادعا وکړه چي د بامیانو واکمني په هغه زمانه کي د زراعت او مالدارۍ پر اساس یوه غني سیمه وه، چي خلکو یې په غارونو او سمڅو ډوله کورونو کي ژوند کاوه.

د چینایي سیاح تر پورتني سفر وروسته په اتمه زیږدیزه پېړۍ کي کله چي د افغانستان بېلابیلي سیمي د اسلامي واکمنۍ تر چتر لاندي راغلې، د کوریا یو راهب بامیان ته سفر وکړ او پخپلو معلوماتو کي یې وړاندوینه وکړه چي ددغه ځای خلک لاهم له اسلامي نړۍ او مسلمانانو څخه خپلواک او د بودایي دین منونکي وه. 

په نهمه زیږدیزه پېړۍ کي د افغانستان صفاري واکمنۍ بامیان ولایت په رسمي توګه د اسلامي نړۍ برخه وګرځول او دلته یې شته پژي اکثره لمنځه یووړه. 

## ژبي
د بامیان ولایت عمومي ژبه دري ده چي د خلکو له لوري په هزاره ګي لهجه باندي ویل کیږي، ورپسې دویمه ژبه چي لږ خلک ورباندي خبري کوي پښتو ده.

## اداري وېش او ډلبندي
د بامیانو ولایت د اوسني جوړښت پر بنسټ شپږ ولسوالۍ او یوه پلازمینه لري، چي په لاندي ډول دي:
# باميان ولسوالۍ (**د ولایت پلازمینه او مرکز)**
# شېبر ولسوالۍ
# يکاولنگ ولسوالۍ
# سيغان ولسوالۍ
# پنجاب ولسوالۍ
# ورس ولسوالۍ
# کهمرد ولسوالۍ

 

وېشنيزه:د افغانستان ولايتونه
د نړۍ د دينونو لړليك

اسلام - يهوديت - عيسويت - کنفيوشيزم - زردشتيزم - هندويزم - بابيت - بهائييت - بوديزم - جينيزم - ساینتولوژی - سيكيزم - شیطان لمانځنه - مانيزم - ستورلمانځنه - مورمونیزم - یزیدیان

وېشنيزه:د نړۍ د دينونو لړليك
د اسلامي فلسفې ښونځي

علم الكلام - معتزله - اشاعره - ماتريديه - اسلامي فلسفه - مشايي - اشراقي - رشديه

***[[د يوناني فلسفې اسلامي كركتنه (نقد)]]**
*د فلسفې كركتنه د ابن تېمييه په واسطه 
* د فلسفې كركتنه د ابن خلدون په واسطه

وېشنيزه:فلسفه