open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
لوري ژبه

**لوري** د ایران سيمه ييزو او لږکيو ژبو څخه, د لوري وګړو ویوونکې ژبه ده، لوري ژبه بېلابېل ګړدودونه لري، چې په لاندې ډول دي:

۱. بختیاري: چهار محال او بختیاري ولسوالۍ، د خوزستان ډېری سیمې، د لرستان ختیځ او د سوېلي او لویدځ اصفهان ولسوالۍ سیمې.

۲.لکی: لرستان، ایلام، قزوین او د کرمانشاه ولایت ځینې سیمې.

۳. لوري ثلاثي چې خپله د لوري مینجایي برخه ده: بروجرد، د همدان ولسوالۍ سویل او سوېل اړخ سیمې مرکز دی.

۴. سوېلي لوري: کهگیلویه او بوير احمد ولسوالۍ : گناوه، دیلم او دشتستان تر رامهرمز, نورآباد ممسنی، سپیدان، کازرون او د مرودشت ځینې برخې.

۵. لوري مینجایی: خرم‌آباد، دورود، پلدختر، دوره، اندیمشک، شوش، دره شهر، دهلران، ملکشاهی او دقزوین ولسوالۍ ځینې سیمې

۶. د کمزاري لوريان: د عمان هېواد او د مسندم ټاپووزمه.

## پېښليک
دا ژبه د لویدیځ څانګې یوه نوې ایراني ژبو ده او د اتبکان د محکمې غير رسمي کوچنۍ ژبه وه.

## سیمي

## د لیکلو ابڅي

## نور

## سرچینې

وېشنيزه:ژبه
وېشنيزه:آریاني ژبې
مېگ ۲۷

**مېگ ۲۷**  یوه روسي جېټ یرغل کوونکې ښکاري الوتکه ده.

وېشنيزه:مېگ الوتکې
وېشنيزه:روسي الوتکې
مېگ ۲۵آر

**مېگ ۲۵**  یوه روسي جېټ یرغل کوونکې ښکاري الوتکه ده.

وېشنيزه:مېگ الوتکې
وېشنيزه:روسي الوتکې
څوکه ور لکۍ لرونکې ژوې

350px|بټنوک
**څوکه ور لکۍ لرونکې ژوې** (په لاتين: *Xiphosura*) د نوسی لرونکو ژويو څخه دي چې په سمندرونو کې ژوند کوي. نوموړي ژوي تقريبا ۴۳۰ میلیونه کاله مخکې د سيلورين په دوره کې رامنځ ته شوې وي. 
## توصيف
که چې هم د اوسنيو څوکه ور لکۍ لرونکو ژوېو اوږدوالي ۶۰ سانتيمتره دي. خو د دي ژويو د سیلورين ډولونو اوږدالي یوازې څو سانتیمتره وو.د  څوکه ور لکۍ لرونکې ژوېو ټول بدن د کلک پوستکی چې د کیتین محتوی لري، پوښ شوي دي. وينه یې آسماني (شین) رنگ لري. نوموړي ژوي کوچنۍ سمندري ژوي خوري. په اوس وخت کې د دي ژوي ۴۲ ډوله( د هغو ډولونو څخه ۳۸  فوسيلي ډوله شته) ژوي پېږندل شوي دي

## د  څوکه ور لکۍ لرونکو ژوېو ډولونه
*Limulus polyphemus
د هغو ژويو څخه دي چې د مکسيکو په خليج کې او  د اتلانتيک سمندر په شمالي سیمو کې ژوند کوي.
*Trachypleus tridentatus
د هغو ژويو څخه دي چې په جنوب ختيځي آسیا کې چين، جاپان او سوېلي کوريا ته نژدي ژوند کوي. 
*Tachypleus gigas
د هغو ژويو څخه دي چې په جنوب ختيځي آسیا کې په گرمو سمندرونو کي ژوند کوي. اوږدوالي یې ۳۹ سانتيمتره دي.
*Carcinoscorpius rotundicauda
د هغو ژويو څخه دي چې په جنوب ختيځي او جنوبي آسیا کې ژوند کوي.
وېشنيزه:نوسی لرونکې ژوې
وېشنيزه:ورون خوله ژوي
مېگ ۱٫۴۴

**مېگ ۱،۴۴** د پنځم نسل یوه روسي جېټ یرغل کوونکې ښکاري او ټیکنالوجي مظاهره كوونكى الوتکه ده.

وېشنيزه:مېگ الوتکې
وېشنيزه:روسي الوتکې
غمچينه ور لکۍ لرونکې لړم

**غمچينه ور لکۍ لرونکې لړمان** (په لاتين: *Uropygi*) د غڼه ډوله ژويو څخه یو غوښه خوړونکي ژوي دی چې په آسیا، آفريقا او امريکا کې ژوند کوي او خوځندکې، سرسوبلې او چنجيان ښکاروي. د دي ژوي بدن د cephalothorax او نس څخه جوړ شوي دي. د مخکيني پښو وروستي برخه د لمس حس په غړۍ تبديل شوي دي. غمچينه ور لکۍ لرونکې لړمان دسږو د کڅوړو په مرسته تنفس کوي. د دي ژويو ښځينې هگۍ اچوي. غمچينه ور لکۍ لرونکې لړمان په دوو څېرمو طایفو تقسیمېږي.
**Mastigoproctus giganteus*
**Charinus milloti*

وېشنيزه:نوسی لرونکې ژوې
سوخوی سو-۱۷

**سوخوی سو ۱۷**   یوه بمب غور‌‌ځونکي جنگی الکوته ده.

وېشنيزه:سوخوی الوتکې
د کندوز د ٢٠١٥م کال جگړه

د کندوز جگړه سپټمبر په ۲۸مه نیټه سهار مهال پیل شوه چې د مازدیگر مهار د طالبانو وسله واله ډله په دې وتوانېدله چې له افغان ملي پوځ څخه د کندوز ښار یو شمېر برخې لکه محبس، عامه روغتون، پوهنتون، او مهم څلور لاری ونیسي.

خو د سپټمبر په ۲۹مه نیټه د شپی نهه بجی د یو لړ هوایي عملیاتو په پایله کې د طالبانو له خوا اړوند ولایت ته نومول شوی والي ملا عبدالسلام اخوند له خپل تش په نامه مرستیال والي او د لشکر طیبه ډلې پاکستانی مشر حارث له ۲۵ وسله والو سره یو ځای ووژل شول.

د افغانستان د ملي امنیت لوی ریاست وايي، په کندوز ولایت کې د یوه هوايي برید پر مهال د دغه ولایت له پاره د طالبانو نومول شوی والي مولوي سلیم، هغه مرستیال ذبیح الله، د لشکر طیبه مسؤول کمانډر حارث او ۱۵ نور طالب قوماندانان وژل شوي دي.
د جمهور آژآنس د خبر له مخې ملي امنیت د طالبانو والي د خپلو ملگرو په مرسته غوښتل چې پر هوايي ډگر برید وکړي؛ خو له ملي امنیت سره په هغمږۍ پر دوی هوايي برید شوی دی.
د ملي امنیت عمومي ریاست خبر پاڼه کې ویلي چې په برید کې د لښکرطیبه وژل شوی مسئول د پاکستان د پنجاب ایالت اوسېدونکی و.
بل خوا د افغان پوځ چارواکي وايي، د کندوز په عملیاتو کې یې تر اوسه لږ تر لږه ۱۶۰ تنه طالبان د هغوی د لوړ پوړو قوماندانو په گډون وژل شوي او افغان ځواکونه د پرمختگ په حال کې دي.
د دغه عملیاتو مشري جنرال عبدالحمید وردگ کوي او ویل کېږي، چې افغان پوځیانو د ښار د کلابندۍ پر مهال درنه مرگ ژوبله هغه مهال وسله والو ته واړوله، چې وسله والو غوښتل له ښاره پښې سپکې کړي خو د افغان ځواکونو په کمین کېوتل.
طالبانو تر اوسه په دې اړه څه نه دي ویلي.

له کندوز ولايت نه رارسيدلي رېپوټونه وايي، چې امنيتي ځواکونه د کندوز ښار ته ننوتلي او د طالبانو سره سخته جگړه روانه ده.

ځينې سرچينې وايي، چې افغان امنيتي ځواکونو امنيه قومانداني هم نيولې ده.

د يو بل خبر له مخې، د کندوز د پل الچين سيمه او د امام صاحب بندر، د قوماندان ميرعلم د ميلشو لاسته ورغلي.
د کندوز د پیل شویو جگړو په درېیمه ورځ د امام صاحب ولسوالۍ د طالبانو جگړه مارو ځواکونو له نیول شوې، چې د اړوندې ولسوالۍ ولسوال هم د ولسوالۍ د سقوط پخلی کړی.

د عامې روغتيا وزير وايي چې څه باندې ٣٠ مړي او له ٢٠٠ زيات ټپيان د ‫کندوز‬ حوزوي روغتون ته وروړل شوي ، چې ډيرى يې ملکي کسان دي.
د امام صیب ولسوال امام الدین قریشي ازادي رادیو ته وویل چې شاوخوا لس دقیقې وړاندې نوموړې ولسوالۍ سقوط کړی او ټول امنیتي چارواکي د شیرخان بندر ته راغلي. ښاغلي قریشي اندیښنه وښوده چې که تازه دمي ځواکونه د مرستې لپاره رانشي ممکن شیرخان بندرهم سقوط وکړي.
امام صاحب ولسوالۍ د کندز د یوه سرحدي ولسواليو څخه ده چې د شیرخان بندرله لارې له تاجکستان سره گډه پوله لري.

## سرچینې
غڼه

**غڼې** (په لاتين: *Araneae*) د بند پښه لرونکو ژويو څخه دي چې څلور جوړې پښې، یوه جوړه نوسی ( د زهرلرونکو غدو سره)، cephalothorax او نس لري او د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي. په اوس وخت کې په نړۍ کې د دي ژوي ۴۳،۶۷۸ ډوله ژوي ژوند کوي چې په ۱۰۹ کورنيو تقسیمېږي. 

وېشنيزه:نوسی لرونکې ژوې
وېشنيزه:غڼې
وېشنيزه:غڼه ډوله ژوي
غمچينه ور لنډه لکۍ لرونکې لړم

**غمچينه ور لنډه لکۍ لرونکې لړمان** (په لاتين: *Schizomida*) د غڼه ډوله ژويو څخه دي چې په حارو سیمو کې ژوند کوي. نوموړي ژوي د لمر رڼا سره مینه نه لري او د دي لپاره تر ډبرو لاندي او په غارونو کې اوسېږي.
غمچينه ور لنډه لکۍ لرونکې لړمان کوچنی ژوي دي چې نرمی بدن، cephalothorax (چې د دريو برخو څخه جوړ شوي دي) او درې جوړې پښې (مخکینی پښې په حسو غړو تبدیل شوي دي) لري. بطن یې بیضوي شکل لري چې په ۱۲ برخو تقسیمیږي. د بطن وروستي برخه لنډه غمچينه (لکۍ) لري. نوموړي ژوي هېڅ سترگې نه لري. ټوله طايفه (ډله) ۲۳۰ ډوله ژوي لري چې په دريو کورنيو وېشل کېږي. 
* † *Calcitronidae* - مړ شوي کورنۍ ده چې په دوو جنسو تقسیمېږي.
* *Hubbardiidae* - تر ټولو لویه کورنۍ ده چې په ۴۶ جنسو تقسیمېږي
* *Protoschizomidae* - نوموړي کورنۍ په دوو جنسو تقسیمېږي.     

وېشنيزه:غڼه ډوله ژوي
غمچينه ور لکۍ لرونکې غڼه

**غمچينه ور لکۍ لرونکې غڼې** (په لاتين: *Amblypygi*) د غڼه ډوله ژويو څخه دي چې په افريقا، آسيا او امريکا کې په گرمو سیمو کې ژوند کوي. اوږدوالي یې د ۴ میلیمترو څخه تر ۶۰ سانتيمترو پورې دي. مخکيني پښې یې په حواسو غړو تبديل شوي دي او خوځندکې ښکاروي.

وېشنيزه:غڼه ډوله ژوي
کاز ډوله مرغه

**کاز ډوله مرغان** (په لاتين: *Anseriformes*) د لویو اوبو مرغانو یوه طایفه ده چې پرته له انټارکټيکا نه په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي او په دریو کورنیو (هيلۍ ډوله مرغان،  بغارى وهونکي مرغان او  څورنگه مرغان ) تقسیمېږي. په اوس وخت کې د دي ژوي ۱۵۰ډوله پېژندل شوي دي. نوموړي ژوي لوی مرغان دي چې اوږده غاړه، لنډه مښوكه او د گوتو په منځ کې پرده لري. کاز ډوله مرغان يو ښځمني ژوي دي.   

وېشنيزه:الوتونکی مرغان
وېشنيزه:کاز ډوله مرغان
موږک ډوله مرغان

**موږک ډوله مرغان** (په لاتين: *Coliiformes*) د الوتونکو مرغانو څخه دي چې په افريقا کې ژوند کوي. اوږدوالي یې ۳۰ - ۳۴ سانتيمتره او وزن یې ۵۰ - ۵۵ گرامه دي. موږک ډوله مرغان اجتماعي ژوي دي چې په  سېلونو کې ژوند کوي. موږک ډوله مرغان بوټي خوړونکي ژوي دي چې په ځانگړي ډول مېوې خوري. د موږک ډوله مرغانو ښځينه هر کال ۲ - ۴ هگۍ لري.

وېشنيزه:الوتونکی مرغان
توتي

**توتيان** (په لاتين: *Psittaciformes*) د رنګ لرونکو او الوتونکو مرغانو څخه دي چې په سویلي ګرمو سیمو کې په سوېلي امریکا او اسټرېليا کې ژوند کوي. نوموړي مرغان په ۳۷۲ ډولو او دریو سوپر کورنیو(رښتياني توتيان، کاکاتو توتيان او نيوزيلنډي توتيان  ) وېشیږي.

وېشنيزه:الوتونکی مرغان
وېشنيزه:توتيان
نيوزيلنډي توتي

**نيوزيلنډي توتيان** (په لاتين: *Strigopoidea*) د توتيانو څخه یوه کورنۍ ده چې په دریو جنسو (نېسټور توتي، کاکاپو توتي او Nelepsittacus (یوازې فوسیلونه)) تقسیمېږي.

وېشنيزه:توتيان
کلنگ ډوله مرغان

**کلنگ ډوله مرغان** (په لاتين: *Gruiformes*) د لويو مرغانو یوه لویه طايفه (ډله) ده چې په څو کورنيو او دوو لاندي کورنیو تقسیمېږي.
*Gruidae - زاڼی
*ُُTurnicidae
*Aramidae - لمپکن
*Psophiidae
*Rallidae
*Heliornithidae
*Rhynochetidae
*Cariamidae - کاکلي
*Otididae - څاړى
*Burhinidae - شپنغود ډوله مرغان
### څېرمه کورنۍ
*Fulicinae - چرغزه
*Gallinulinae

وېشنيزه:الوتونکی مرغان
وېشنيزه: کلنگ ډوله مرغان
سيداگل غريبيار

**سيداگل غريبيار** (زوکړه د ۱۳۲۲ لمريز کال، ننگرهار، د کامې ولسوالۍ د غازي کلی- مړینه ۱۳۸۶ ل کال جلال اباد) يو افغان ليکوال وو چې په پښتو ژبه يې ليکوالي کوله. 
## مخينه
سيداگل غريبيار پر ۱۳۲۲ ل کال د ننگرهار ولايت د کامې ولسوالۍ په غازي کلي کې زېږېدلی دی . غريبيار د کابل عالي دارالمعلمين پای ته رسولی وو . ده د ښوونکي، سرښوونکي، او د ښوونې او روزنې وزارت د پلان د مديريت دندې سرته رسولې دي . پر ۱۳۵۷ ل کال د څرخي پله په زندان کې بندی شو . له ۱۳۵۹ ل کاله راهيسې يې په امريکا متحدو ايالتونو کې ژوند کاوه . 
## مړينه

## چاپ شوي نښيرونه يې
#ولسي مرغلرې . 
#د څرخي پله له زندانه د راکي تر غرونو . 
#د وطن د مینې کچکول (د ملنگ جان شعرونه) . 
#ستر پښتون محمد گل خان مومند . 
#پښتو لنډۍ . 
 
## اخځونه
# http://kitabtoon.com/kitabplaton/search?author=200
#http://www.scprd.com/paos_show.php?id=406 
#http://ghazal.ucoz.com/news/2007-06-16-7#comments
پليکان ډوله مرغان

**پليکان ډوله مرغان** (په لاتين: *Pelecaniformes*) د اوبو مرغانو څخه دي چې د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي. د دي مرغانو طايفه په ۷ کورنیو تقسیمېږي.
*کوتانان - Pelecanidae
*بغان - Ardeidae
*Threskiornithidae
*سولیډا - Sulidae
*Anhingidae
*Phalacrocoracidae
*Fregatidae

وېشنيزه:الوتونکی مرغان
وېشنيزه:پليکان ډوله مرغان
ترکاڼک ډوله مرغان

**ترکاڼک ډوله مرغان** (په لاتين: (*Piciformes*)

وېشنيزه:الوتونکی مرغان
ټروگون

**ټروگونان** (په لاتين: *Trogoniformes*) د الوتونکو مرغانو یوه کورنۍ ده چې په ۸ جنسو او ۳۹ ډولو تقسیمېږي. نوموړي مرغان په ځانگړي ډول په افريقا، منځنۍ او سهیلي امريکا کې ژوند کوي. د طبيعت پوهانو په نظر ټروگونان ۴۹ میلیونه کاله مخکې په نړۍ کې ژوند کړي ول.

وېشنيزه:الوتونکی مرغان
وېشنيزه:ټروگونان
شينټاغی ډوله مرغان

**شينټاغی ډوله مرغان** (په لاتين: *Coraciiformes*) د الوتونکو مرغانو یوه طايفه ده جې په ۱۰ کورنيو  تقسیمېږي.
*Alcedinidae - کب خوران
*Todidae - ټودي (مرغه)
*Momotidae
*Meropidae - کورکوړۍ
*Coraciidae - شينټاغی
*Brachypteraciidae
*Leptosomidae
* †Eocoraciidae
* †Messelirrisoridae
* †Geranopteridae
## سرچينې
وېشنيزه:الوتونکی مرغان
پوپ تنی ډوله مرغان

**پوپ تنی ډوله مرغان** (په لاتين: *Bucerotiformes*) د الوتونکو مرغانو یوه طايفه ده چې په څلورو کورنيو تقسیمېږي. نوموړي مرغان په منځنۍ اروپا، آسیا او افريقا کې ژوند کوي. د دي مرغانو طایفه (ډله) ۷۲ ډوله ژوي لري.

وېشنيزه:الوتونکی مرغان
توتکۍ ډوله مرغان

**توتکۍ ډوله مرغان** (په لاتين: *Apodiformes*) د الوتونکو مرغانو یوه طايفه (ډله) ده چې په دريو کورنيو او دوو مړشوي کورنيو تقسیمېږي.
*اوږدمښوکي مارغان - Trochilidae
*تورياڼۍ - Apodidae
*د ونو تورياڼۍ - Hemiprocnidae 
*† Jungornithidae 
*† Aegialornithidae

وېشنيزه:الوتونکی مرغان
وېشنيزه: توتکۍ ډوله مرغان
ټودي (مرغه)

**ټوديان** (په لاتين: *Todidae*) د شينټاغی ډوله مرغانو یوه کورنۍ ده چې د کارائیب په سیمه کې ژوند کوي او په ۵ ډولو تقسیمېږي.
## د ټودي ډولونه
*Todus subulatus - 
*Todus multicolor -
*Todus todus - جاماييکايي ټودي
*Todus angustirostris - باريکه مښوكه لرونکي ټودي
*Todus mexicanus - پورټوريکي ټودي

وېشنيزه:الوتونکی مرغان
وېشنيزه:شينټاغی ډوله مرغان
ټوراکو

**ټوراکو یا کېله خوران** (په لاتين:  *Musophagiformes*)

وېشنيزه:الوتونکی مرغان
کوکو مرغان

**کوکو مرغان** (په لاتين: *Cuculiformes*) د ونو مرغانو څخه دي چې اوږدي وزرونه او لکۍ لري او د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي. د دي مرغانو په هکله معلوم دي چې خپلى هگۍ دنورو مر غانو په څالو كى اچوي. کوکو مرغان په شپږو کورنيو تقسیمېږي.
*Opisthocomidae
*Crotophagidae
*Neomorphidae
*Cuculidae
*Centropodidae
*Coccyzidae

وېشنيزه:الوتونکی مرغان
کب خوران

**کب خوران یا ماهي خور یا ماهي خوړونکي مرغان** (په لاتين: *Alcedinidae*) د شينټاغی ډوله مرغانو یوه کورنۍ ده چې په اروپا، افريقا او آسيا کې ژوند کوي. نوموړي مرغان لنډه لکۍ، قوي بدن, مشوكه لري او خوځندکې او کبان خوري

وېشنيزه:الوتونکی مرغان
وېشنيزه:شينټاغی ډوله مرغان
پنځمه ستن

**پنځمه ستنه** یا **پنځمه ستن** په دری یا فارسی کی "'''ستون پنجم'''" او په انگریزی کی "fifth column" هغی ډلې خلکو ته ویل کیږی چې ددښمن په گټه او خپل تاوان  د هغی ډلې (ملت او یا یو محاصره شوی ښار) د کمزوری کولو هڅه وکړی چې په ښکاره د هغی ترشا باید ودریږی او ملاتړ یی وکړی. ددی ډلې فعالیت کیدای شی په ښکاره او یا هم په پټه وی. د جنگ په وخت کی د پنځمی ستنی په واسطه په پټه رامنځته شوی قوا کیدای شی د باندنۍ حملی ملاتړ وکړی او داخلی نظام مات کړی. دا اصطلاح هم په سیاسی او هم په نظامی ډگر کی د هغو کسانو او ډلو لپاره کارول کیږی چې د نظام یا د حکومتونو د کمزوری کولو هڅه د نظام د ننه کوی. 
دا اصطلاح د اسپانیا د خپلمنځی جگړو (-۱۹۳۶ ۱۹۳۹) په وخت کی هغه وخت منځته راغله چې د اسپانیا د فرانسیسکو فرانکو (Francisco Franco) د نشنلستی ډلې جنرال ایمیلیو مولا (Emilio Mola) یوه خبریال ته په ۱۹۳۶م کال کی وویل چې، لکه څنگه چې د هغه د څلور ستنو لرونکو نظامی قوه مادرید ته د نزدی کیدو په حال کی ده، "پنځمه ستنه" به د جمهوری غوښتونکو د نظام د راپرځولو په برخه کی د ښار د ننه دده د قواوو سره مرسته وکړی. چې وروسته دا اصطلاح په اسپانیه کی پراخه توگه وکارول شوه. ایرنست هیمینگوی (Ernest Hemingway) بیا دا اصطلاح د خپلی یوی ننداری د سرلیک یا عنوان په توگه چې ده په مادرید کی په داسی وخت کی لیکله چې ښار بمباری کیده ولیکله، او بیا یی په کال ۱۹۳۸ کی په خپل کتاب "پنځمه ستنه او لمړی نهه څلویښت کیسی" (The Fifth Column and the first Forty-Nine Stories) کی خپره کړه.

### کاره ونه
د ۱۹۳۰ کلونو په پای کی، چې کله د امریکا د متحده ایالاتو د گډون احتمال د اروپا په جنگ کی زیاد شو، نو بعضی کسانو د متحده قواوو د ننه د پینځمی ستنی له شتون څخه ویره درلوده. په کال ۱۹۴۰م کی د فرانسی د ناڅاپی سقوط څخه وروسته، ډیرو کسانو د جرمنی د قواوو د برتری پرځای دا کار د پینځمی ستنی کار وباله. سیاسی فرکسینونو یو بل ملامتول او نظامی افسرانو بیا غیر نظامی افسرانو باندی ملامتی اچوله. د ۱۹۴۰م کال د جون په میاشت کی د لایف مگزین (Life Magazine) یو لړ انځورونه د "هر چېرته د نازی حکومت د پینځمی ستنی نښی" ترعنوان لاندی خپاره کړل. په همدی توگه له نیویارک ټایمز نیولی تر تیلیگراف او د ایم آی شپږ تر سازمان پوری په هر اروپایی هیواد کی دا اصطلاح ډیره عامه شوه. 
په افغانستان کی پدی وروستیو کی د طالبانو د پرمختگ او نا امنیو د زیاتیدو او په خاصه د کندز له سقوط وروسته دا اصطلاح د افغانستان په پارلمان کی د بیلابیلو وکیلانو لخوا وکارول شوه چې بیا په مجازی نړی یا اجتماعی انټرنټی پاڼو کی په خاصه توگه فیسبوک کی دا اصطلاح دومره عامه شوه چې حتی داسی کسانو هم کاروله چې په معنی یی هم نه پوهیدل. زیاتره کسان دا اصطلاح د جاسوسۍ په توگه تعریفوی چې دا تعریف سم نده. جاسوس د خپل هیواد یا نظام په گټه او د باندنی هیواد او یا مخالفی ډلې په زیان کار کوی چې حتی له خپل ژوند هم تیریږی. اما د پینځمی ستنی کسان یا په قصدی او یا له ناپوهی د خپل هیواد او نظام په زیان او مخالفی ډلې او باندنیو هیوادونو په گټه فعالیت کوی.

نجیب وطندوست Najib Watan Dost (خبرې اترې) 18:03, 26 فبروري 2016 (UTC)

## سرچېنې
* (ستون پنجم؛ پارسی)
* (Fifth column; English)

وېشنيزه:سیاست
وېشنيزه:نظامې اصطلاحات
بي لينه برېښنا

**بي لينه برېښنا** یا **وای ټریسیټي**  د انگیزې ورکولو یوه سرچینه جوړوي، یعني یو گرد کلچه شکله برېښنايي لېنونه چي د برېښنا سره وصل سي، نو یوه مقناطسي ساحه جوړوي.
که یوه بله د برېښنايي لیکو کلچه نېژدي ورته راوړل سي، نو بیله کوم لینه بریښنا منځ ته راځي، دغه مقناطسې ساحې ته نږدې برقي اله برېښنا اخلي او همدارنگه گروپ برېښنا ترلاسه کوي او روښانه کيږي.
## ځانگړتیا يې څه ده؟
د وای ټریسیټي (WiTricity) مشره ماموره ډاکټر هال وايي موږ غواړو چي برېښنا بې لینه نقل کړو: *موږ برېښنايي انرژي په فضا نه گډوو، بلکي په فضا کي یو مقناطسي ساحه منځ ته راوړو.*

## هغه کورونه چي د برېښنا لېنونه به نه لري
هغه کورونه چي د مقناطسي ساحې له لاري انرژي انتقالوي د هغوي په اړه د تشویش وړ هیڅ خبره نسته، ځکه دا برېښنايي انرژي د واي فاي روټر په څېر ده. واي فاي سیسټم چي په موبایل او نورو تخنیکي وسایلو کي ترې گټه اخیستل کیږي چاته يې د هوايي څپو ضرر نه رسیږي، نه يې احساسوي.
د راتلونکي عصر په کورونو کي به دا بې لېنه برېښنايي انرژي دومره په ساده بڼه وي لکه بې لېنه (وایرلیس) انټرنیټ.
د وایټریسیټي د پلان پر اساس به موبایلونه د کالو په جیب کي بیله کومي بلي وسیلي چارجېږي، تلویزېون به بیله کوم لېنه لگيږي، برقي موټر به د سړک د غاړي په یوه مقناطسي ساحه کي چارجېږي. وایټریسیټي اوس دا توانايي لري چي لیپ ټاپ، موبایل او ټلویزېون ته بېله کوم لېنه برق ورکړي. اوس مهال د برېښنايي موټرو د بي لېنه چارجولو کارونه پیل سوي او تر یوې نتيجې رسېدلي دي.
اغلي هال وايي چي د بي لېنه برېښنايي کورونو راتلونکې په زړه پوري ده، نوموړې يې حالت بیانوي چي که بیا کورته په موټر کي ځو، نو د دې ضرورت به نه وي چي د تیلو پمپ ته ودریږو یا دي د موټر لېن د چارج لپاره په برق کي ورکړو.
## په نوره نړۍ کي
د لومړي ځل لپاره چي مېرمن هال د بي لېنه گروپ لگیدل ولیدل، نو دستي يې د طبي ټکنالوژي په اړه فکر وکړ او هغه وسایلو ته يې پام واوښت چي د پوست لاندي د جراحي یا پیوند په حالت کي بېله ستونزي چارجېدلائ سي. وایټریسیټي د یوې طبي کمپنۍ سره پر دې کار کوي چي څنگه د زړه د کيڼ جوف د کومک اله چارج کړي.
د دغه اختراع په وسیله کولائ سو د موبایل چارج دایمي کړو، ځکه دا اله به هر ځای وي او د موبایل د چارج د کمښت احساس به څوک نه کوي، بریښنايي وسایل به په نوي ډول جوړ سي چي د چارج د لین لپاره به هیڅ سیسټم و نه لري، دغه ډول انرژي به ډیره ارزانه تمامه سي، ځکه د وسایلو په فرزو کي به کمي راسي.
## راتلونکې
مشکل دا دئ چي دغه ډول برېښنايي انرژي ډیري لیري فاصلې ته د نقل لپاره لویو فلزي ټوټو ته ضرورت لري، خو موږ اوس په دي اخته یو چي دغه اندازه ټوټې د ننني ورځي د تخنیک د کوچني وسایلو په ډول سي، نو د همدې لپاره دغه ټیم خپل نوي تولید ته خوشبینه دئ چي دغه مشکل به له منځه وړي. هغه داسي چي دغه بې لېنه برېښنا تولیدونکې اله به د قلم په اندازه بیا چارجیدونکي بیتري ولري.
میرمن هال وايي، هغه کوچنیان چي په راتلونکو څو کلونو کي لویيږي، دوي به هیڅ کله دا ضرورت و نه لري چي یوه برېښنايي اله په برق کي ورکړي او یایي هم له برېښنايي انرژي څخه ایسته کړي.
## باندنۍ تړني

*
*
*
*
*
*
*
*
*
* William C. Brown biography on the IEEE MTT-S website 
*
* WiTricity Explained
* Cutting the Cord article from physics.org
*
*
## سرچینې
* انکریزی ویکی

وېشنيزه:برېښنا
وېشنيزه:انرژی
وېشنيزه:بي لينه برېښنا
اقتصادي ستونزه

**اقتصادي ستونزه**  د هغو ستونزو ټولگه ده چې یوه ټولنه ورسره لاس او گرېوان وي او اقتصادي پوهه هڅه کوي دې ستونزي ته ځواب ووایي. د دې ټولگې چورلیز یوه اساسي اقتصادي ستونزه ده. 
اقتصادي ستونزه چې ورته مرکزي او اساسي ستونزه هم ویل کېږي د هغو ستونزو ټولگه ده چې اقتصادپوهان اړباسي چې په محدودو او کمو سرچینو د انسانانو بې شمېره او ورځ تربلي ډېرېدونکې غوښتنو ته ځواب ووایي. د انسانانو د غوښتنو او اړتیاؤ د ځواب لپاره د اقتصاد پوهانو پر مخ تل یو شمېر لاري خلاصي وي، اقتصادي ستونزو ټولگه اقتصادپوهان دې ته رابللي ترڅو په خورا ښه او مناسبه توگه د ځواب ویلو هڅه وکړي. 
مرکزي اساسي ستونزه دا لاندي ستونزي د ځان په چاپېر د یوې ټولگې په توگه رامینځته کوي.
## سرچینې
* انگریزی ویکی

وېشنيزه:اقتصاد
وېشنيزه:اقتصادی مسائل
د ونو تورياڼۍ

**د ونو تورياڼۍ** (په لاتين: *Hemiprocnidae*) د توتکۍ ډوله مرغانو یوه کورنۍ ده چې په هندوستان او مالیزیا کې ژوند کوي. د ونو تورياڼۍ لکه تورياڼۍ غوندي ډېر ښه الوتونکې او مفید مرغه دي چې خوځندکې خوري. په اوس وخت کې په آسیا کې د دي مرغانو څلور ډوله ژوند کوي.
*Hemiprocne coronata
*Hemiprocne longipennis
*Hemiprocne comata - د ونو ږيره لرونکي تورياڼۍ
*Hemiprocne mystacea

وېشنيزه:الوتونکی مرغان
وېشنيزه:توتکۍ ډوله مرغان
صدف ډوله ژوي

**صدف ډوله ژوي** (علمي نوم: *Ostracoda*) د کوچنيو كلک پو ستى ژويو څخه دي چې ۵۰۰ میلیونه کاله مخکې د کامبرين په دوره کې رامنځ ته شوي ول. د دي ژويو په هکله معلوم دي چې په انټارکټيکا کې يې هم ژوند کول. صدف ډوله ژوي کوچنی ژوي دي چې په خوږو اوبو یا سمندرونو کې ژوند کوي. اوږدوالي یې څو میلیمتره دي او اووه جوړې پښې لري. بدن يې د کاسو لخوا پوښ شوي دي. د دي ژويو څو ډوله  د کوچنيو انتنونو په مرسته لمبلای سي. 

وېشنيزه:كلک څرمنې ژوې
کوتان

**کوتانان یا پلیکانان** (په لاتين:  *Pelecanidae*) د لویو اوبو مرغانو څخه دي چې د نړۍ په بيلا بېلو سیمو کې  خوږو اوبو ته نژدې ژوند کوي او کبان خوري.

وېشنيزه:الوتونکی مرغان
وېشنيزه:پليکان ډوله مرغان
چنگاښ ډوله ژوي

**چنگاښ ډوله ژوي** (علمي نوم: *Malacostraca*) د كلک پوستى ژويو څخه تر ټولو لویه او مشهوره طبقه (ډله) ده چې په عمومي توگه پېژندل شوي ژوي لکه شريمپان، كركندان، چنگاښان او کریفشان لري. په اوس وخت کې نوموړي ډله ۴۰،۲۰۰ ډوله ژوي لري.
## توصيف
د چنگاښ ډوله ژويو ټول بدن د ۱۹ - ۲۰ برخو څخه جوړ شوي دي. سر (Cephalon) پنځه برخې، ټټر (thorax) هم پنځه برخې او نس شپږ یا اووه برخې لري. وروستي برخه د ټېلسون (Telson)  په نومه پېژندل شوي دي. د دي ژويو ټټر د کاسو (کلک پوستکی) لخوا پوښ شوي دي او خولې ته نژدي درې جوړې پښې (maxilipod) درلودلای شي.

 
وېشنيزه:چنگاښ ډوله ژوي
شكمنتوب فلسفه

د **شكمن توب فلسفه**  دغه فلسفه چې اوس د لويديځ تمدن شارگ تشكیلوي دا انگیري چې هر څه نسبي دي، او هیڅ ثابت شى، ارزښت، عقیده او اخالق وجود نلري او باور يې دا دى ، لكه څرنگه چې ساينسي نظريات د تجربو په نتیجه كې ورځ تربله تغییر مومي، او پرمختگ كوي، په همدې ډول عقايد، اخلاق او ارزښتونه هم د وخت په تیريدو سره بدلیږي او پرمختگ په كې راځې، له همدې كبله دوى دا غږ هم پورته كوي چې اسلام څوارلس سوه كاله دمخه راغلى دى، هغه بايد پرمختللى شي، او د عصر د غوښتنو سره ځان برابر كړي د ښځینه پلوه خوځښت راديكال او بنسټ پاله ډله په بشپړه توگه پر همدې فلسفې تكیه لري، او دين، اجتماعي نظرياتو او بلاآخره هر څه ته د شك په سترگه گوري، او د نارينه جوړ شوي قوانین يې بولي، آن تر دې چې د ښځې مورولۍ ته هم د شك په سترگه گوري او وايي چې دا دښځې د بیولوژيكي جوړښت پر اساس دنده نه، بلكې د سړي د زبیښاك نتیجه ده.
## سرچیني
* انگریزی ویکی
* د جندر او فيمينزم په اړه يو  انگریزی ويب پاڼې

وېشنيزه:فسلفه
وېشنيزه:غربی فلسفه
ټېلسون

300px|بټنوک
300px|بټنوک
**ټېلسون** (په لاتين: *Telson*) د كلک پوستى ژويو او نوسي لرونکو ژوېو بدن وروستي برخه ده چې د مقعد تر شا پرته ده. نوسي لرونکې ژوې لکه لړمان د ټېلسون پر سر باندي زهرلرونکي نيښ لري.

وېشنيزه:كلک څرمنې ژوې
وېشنيزه:نوسی لرونکې ژوې
کشميري شين تړی

**کشميري شين تړی** (علمي نوم: *Sitta cashmirensis*) د ونو کوچنيو مرغانو څخه دي چې د شين تړی ډوله مرغانو په کورنۍ او د شين تړی په جنس پورې اړه لري. په افغانستان (په ختيځي سیمو کې)، پاکستان، نيپال او هندوستان کې په غرونو کې ژوند کوي. په اوس وخت کې د دي مرغانو شمېر تقريبا ۱۰ زره تنه مرغان دي چې د ۲۰ زره کیلومتره مربع په سیمه کې ژوند کوي.

## سرچينې
*کشميري شين تړی

وېشنيزه:شين تړی ډوله مرغان
ځنگلي شين تړی

**ځنگلي شين تړی** (علمي نوم: *Sitta europaea*) د کوچنيو مرغانو څخه یو مرغۍ ده چې د شين تړی ډوله مرغانو په کورنۍ او د شين تړی په جنس اړه لري. نوموړي مرغۍ په شمالي افريقا، اروپا او آسیا کې په پانه لرونکو ځنگلونو کې ژوند کوي. په اوس وخت کې د دي مرغۍ ۶ لاندي ډوله پېزندل شوي دي.
*Sitta europaea europaea (شمالي اروپا)
*Sitta europaea asiatica (روسيه او شمالي آسیا)
*Sitta europaea caesia   (منځنۍ اروپا)
*Sitta europaea cisalpina(ايتاليا، بالقان)
*Sitta europaea hispaniensis (اسپانيا، پرتگال، شمالي او لويديځي افريقا)
*Sitta europaea caucasica (قاوقاز)

وېشنيزه:شين تړی ډوله مرغان
پاکستان سوپر ليګ

پاکستان سوپر ليګ د پاکستان کريکټ بورډ لخوا جوړ شوی د کريکټ يو ټي 20 کريکټ پريمئر دی۔

## نور ولولئ
* 2016 پاکستان سوپر ليګ
وېشنيزه:پاکستان سوپر لیګ
شين تړی ډوله مرغان

**شين تړی ډوله مرغان** (علمي نوم: *Sittidae*) د کوچنيو مرغانو څخه دي. چې په اروپا، امريکا او آسيا کې په ځنگلونو کې ژوند کوي. د دي مرغانو کورنۍ  ۱۵ ډوله ژوي لري. شين تړی لوي سر، لنډه لکۍ، قوي مښوکه او پښې لري. نوموړي مرغان د ونو کوچنۍ رنگي ژوي دي چې اوږدوالي یې ۱۱ – ۱۸ سانميمتره دي. د ښځينو او نارينو رنگونه یوشاني وي. شين تړی ډوله مرغان په ځانگړي ډول خوځندکې ښکاروي، خو د مېوې دانې هم خوړلای سي.



وېشنيزه:مرغۍ
وېشنيزه:شين تړی ډوله مرغان
جي جاق

**جي جاقان** (علمي نوم: *Garrulus*) د کارغانو څخه یوه مرغۍ ده چې په اروپا او آسيا کې ژوند کوي. د دي مرغانو جنس دري ډوله لري.
*Garrulus glandarius - اروآسیایي جي جاق
*Garrulus lanceolatus - تور سري جي جاق
*Garrulus lidthi - 

وېشنيزه:کارغان
وېشنيزه:جي جاقان
2016 پاکستان سوپر ليگ

پاکستان سوپر ليگ 2016 په راتلونکي وخت کې پیلېدونکی 20 اووره سيزن دی کوم به چې په لومړي ځل 4 فروري 2016 کې پيل شي.

## سفريران
پاکستان کرکټ بورډ دا کسان خپل سفيران ټاکلي ديؒ
* وسيم اکرم
* رميز راجا

## ځاینه





## شريکې لوبډلې
* لاهور
* پېښور
* کراچۍ
* کوېټه
وارن هېسټينگز

**وارن هېسټينگز** (Warren Hastings) (د ۱۷۳۲ ز کال د ډيسمبر ۶ - د ۱۸۱۸ ز کال د اگسټ ۲۲) پر ۱۷۷۳ - ۱۷۸۵ ز کلونو د برتانوي هند لومړنی مرستيال واکمن وو . ده له رابرټ کلايف سره يو ځای د برتانوي هند د مستعمرې بنسټ کېښود . 
وارن پر ۱۷۵۰ ز کال د ختيځ هند کمپنۍ له خوا هند ته واستول شو او هلته د کلکتې شورا غړی شو . د بنگال له نواب سره يې په جگړه کې د سئو استفادې پرضد ډېر کوټلی اعترض ښوده . پر ۱۷۶۴ ز کال چې کله د بنگال نواب ماتې وخوړه هېسټينگز انگلستان ته ستون شو. خو کله چې يې خپله ټوله شتمني له لاسه ورکړه، نو پر ۱۷۶۹ ز کال د دويم ځل لپاره هند ته ستون شو . پر ۱۷۷۲ ز کال د بنگال د سیمې مشر شو، او پر ۱۷۷۳ ز کال چې کله برتانوي پارلمان د ختيځ هند کمپنۍ پر ځای د برتانوي هند ولايت پرېکړه وکړه، نو دی د برتانوي هند لوی والي (مرستيال واکمن) شو .      

## اخځونه
#https://ru.wikipedia.org/wiki/Список_генерал-губернаторов_и_вице-королей_Индии
#https://ru.wikipedia.org/wiki/Гастингс,_Уоррен
#https://ru.wikipedia.org/wiki/Клайв,_Роберт
هندي شين تړی

**هندي شين تړی** (علمي نوم: *Sitta castanea*) د کوچنيو مرغانو یو جنس دي چې د شين تړی ډوله مرغانو په کورنۍ او شين تړی په جنس پورې اړه لري. نوموړي مرغۍ په هندوستان کې گنگا سيند ته نژدي ژوند کوي.

وېشنيزه:شين تړی ډوله مرغان
هندواڼۍ

**هندواڼۍ** (علمي نوم: *Motacilla citreola*) د کوچنيو مرغانو څخه دي چې په اروپا او آسيا کې په سائبیریا، ايران، مغولستان، چين او پاکستان کې سيندونو ته نژدې ژوند کوي. هندواڼۍ د Motacillidae په کورنۍ او د Motacilla په جنس پورې اړه لري. اوږدوالي يې ۱۶،۵ - ۲۰ سانتيمتره او وزن يې ۱۸ - ۲۰ گرامه دي. هندواڼۍ لېښېدونکی مرغۍ ده چې  په سپټمبر کې سوېلي گرمو سیمو ته (هندوستان، سهيلي افغانستان او چين ته) الوزي. په اوس وخت کې د هندواڼو شمېر په اروپا کې ۴۲۰ زره - ۱ ميليونه تنه مرغان ژوند کوي. 

وېشنيزه:مامولکې
اروآسیایي جي جاق

**اروآسیایي جي جاق** (علمي نوم: *Garrulus glandarius*) د کارغانو د کورنۍ څخه یوه مرغۍ ده چې په اروپا، آسيا او افريقا کې ژوند کوي.
## توصيف
اروآسیایي جي جاق د نورو جي جاقانو څخه رنگي مرغۍ چې نارنجي - نسواري بدن، توره لکۍ او مښوکه، نسواري سترگې او نارنجي - نسواري پښې لري. اوږدوالي يې ۳۲ - ۳۵ سانتيمتره او وزن يې ۱۵۰ - ۱۸۰ گرامه دي. نوموړي مرغۍ پر وزرونو باندي ځانگړي شین بڼكې لري. نوموړي مرغه په ځنگلونو، پارکونو او باغونو کې ژوند کوي. اروآسیایي جي جاق لکه نورو کارغانو غوندي ټول څیز خوړونکي مرغه دي چې توتونه، مېوې، دانې او بې شمیرۍ ژوي خوري خو ځیني شمزۍ لرونکي ژوي لکهشرمښکياني، ماران او موږکان هم خوړلای سي. د اروآسیایي جي جاق ښځينه هر کال ۵ - ۷ هگۍ لري چې خړ - زرغون رنگ د نسواري ټکو سره لري. د اروآسیایي جي جاق ښځينه او نارينه ۱۶ -۱۷ ورځه پر خپلو هگو باندي کښېنی. د اروآسیایي جي جاق بچې تر زیږیدلو وروسته په ځاله کې ۲۰ ورځه ژوند کوي.

وېشنيزه:جي جاقان
ژړانکه

**ژړانکه** (علمي نوم: *Motacilla flava*) د کوچنيو مرغانو څخه یو لېښېدونکی مرغۍ ده چې په شمالي آمريکا، اروپا، افريقا او آسيا کې ژوند کوي. ژړانکه د Motacillidae په کورنۍ او د Motacilla په جنس پورې اړه لري. اوږدوالي یې ۱۵ - ۱۶ سانتيمتره دي د بدن رنگ یې ژیړ او ملا يې نسواري یا خړ دي. ژړانکه يو ښځمني ژوي دي. د ژړانکې ښځينه هر کال ۳ - ۷ هگۍ لري. ښځينه او نارينه ۱۲ -۱۳ ورځه  پر خپلو هگو باندي کښېنی. 

وېشنيزه:مامولکې
تورسری جيجاق

**تور سري جي جاق** (علمي نوم: *Garrulus lanceolatus* ) د الوتونکو مرغانو څخه دي چې د کارغه ډوله مرغانو په کورنۍ او د جي جاقانو په جنس پورې اړه لري. که چې هم اوږدوالي یې لکه اروآسیایي جي جاق غوندي دي خو د اروآسیایي جي جاق څخه اوږدي لکۍ او لنډه مښوکه لري. سر یې تور دي. نوموړي مرغۍ يه ختيځي افغانستان، هندوستان او نيپال کې په ځنگلونو کې ژوند کوي. تور سري جي جاق پر ونو باندي خوله جوړوي. د تور سري جي جاق ښځينه هر کال ۳ - ۵ هگۍ لري. 

وېشنيزه:جي جاقان
سايره

**سايره** یا **اروپایي سايره**، **معمولي سايره** (علمي نوم: *Carduelis carduelis*) د کوچنيو مرغانو څخه دي چې د Fringillidae په کورنۍ او د Carduelis په جنس پورې اړه لري. نوموړي مرغۍ په اروپا (برته له سکاندیناوی نه)، آسیا او شمالي افريقا کې ژوند کوي. اوږدوالي یې ۱۲ سانتيمتره او وزن يې ۱۶ گرامه دي. اروپایي سايره قوي گلابي مښوکه اوږدي وزرونه او نسواري پښې لري. بدن یې رنگي دي. سايرې د مې څخه تر اگسټ پورې په ځنگلونو کې ځاله کوي. ښځينه هر کال ۳ - ۶ هگۍ لري. ښځينه او نارينه ۱۱ - ۱۴ ورځه پر خپلو هگو باندي کښېنی. بجې ۱۳ - ۱۵ ورځه تر زیږیدلو وروسته ځاله پرېښودي.  
## د اروپایي سايرې ډولونه
*C. c. balcanica - (سهيلي اروپا)
*C. c. brevirostris - (کريما، قفقاز)
*C. c. britannica - (بریتانیا)
*C. c. carduelis - (اروپا)
*C. c. loudoni - (قفقاز، ايران) 
*C. c. majora - (سیبریا)
*C. c. niediecki - (آسیا، افريقا)
*C. c. parva - (اټاليا)
*C. c. tschusi - (کورسیکا، سردينيا) 

وېشنيزه:توت خوره ډوله مرغان
خير محمد عارف

**سيد خير محمد عارف** (د ۱۹۴۷ ز کال زوکړه) د پښتو ژبې يو شاعر، ليکوال او څېړونکی دی.  
## مخينه
سيد خير محمد عارف د ۱۹۴۷ زېږدي کال په جولای کې د بلوڅستان ايالت د پښين په سیمه کې زېږېدلی دی . لومړنۍ زده کړې يې په لورلای کې ترسره کړې دي .له ۱۴ کلنۍ راهيسې يې په شعر ليکلو پیل کړی دی . لومړنی شعر يې پر ۱۹۶۱ ز کال په کوټه کې چاپ شوی وو .  
## دندې
خير محمد عارف اوسمهال د کويټې د پښتو اکاډمۍ مشر دی. 

## چاپ شوي نښيرونه
۱. په ترينو لهجه کښي فولکلوري اصناف. 

۲. د ماتو غاړو فولکلوري او تاريخي پس منظر. 

۳. د ميرزا حنان بارکزي ديوان، 

۴. ترين او ترينو. 

۵. زموږ غازيان او شهيدان. 

۶. د اتڼ نارې. 

۷.   
 
## د شعر څو بېلگې يې

غزل

چې دي ليدلې په وران كور كې د دودونو ليكې

ستا پر تندي هم جوړېدلې د فكرونو ليكې

په شنه اسمان به څو پر ما د غم باران ورېږي

وگورم ياره په چا باندي د لاسونو ليكې

زخمونه ټول پكې له ورايه لكه ستوري مالوم

د كهكشان په شان وجود مې د اهونو ليكې 

هره لمحه يې لكه گيټى شور په فكر غواړي

ژوند يو قطار دى چې په كې دي په سوونو ليكې  

تېري وعدې او تېر وختونه يادومه ناست يم

ستا په اميد كاږم په مځكه له كلونو ليكې 

نوى تعمير د كوم شاهكار ژوندون كوې عارفه

د ړنگېدو د پاره باسي په كورونو ليكې  

## سرچينې
# http://www.mashaalradio.org/content/article/26633425.html
#http://www.taand.com/archives/23566 
#http://www.larawbar.net/3174.html
۴. https://pashtoacademy.pk/en/publications/  
۵.

وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:پښتانه شاعران 
وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ 
وېشنيزه:پښتانه 
وېشنيزه:افغانان
باز ډوله مرغان

**باز ډوله مرغان** (علمي نوم: *Falconiformes*) د الوتونکو مرغانو څخه غوښه خوړونکي ژوي دي چې د نړۍ په بېلا بېلو سيمو کې ژوند کوي. د دي مرغانو طايفه په څلورو کورنيو تقسيمېږي.
*Falconidae - باښه ډوله مرغان
*Accipitridae - شکری ډوله مرغان
*Pandionidae
*Sagittariidae - سکرټر ډوله مرغه

وېشنيزه:باز ډوله مرغان
ټپوس

**ټپوسان يا ټپوڅان** (علمي نوم: *Milvinae*) د غوښه خوړونکو مرغانو څخه دي چې د Accipitridae په کورنۍ اړه لري او په اروپا، آسيا، افريقا او امريکا کي ژوند کوي.

وېشنيزه:ټپوسان
وېشنيزه: شکری ډوله مرغان
شکری ډوله مرغان

**شکری ډوله مرغان** (علمي نوم: *Accipitridae*)د باز ډوله مرغانو څخه یوه کورنۍ ده. د هغو کورنيو څخه عقابان، ټپوسان، کجيران او ماله کښان تر ټولو مشهور مرغان دي.

وېشنيزه:باز ډوله مرغان
وېشنيزه: شکری ډوله مرغان
سکرټر ډوله مرغه

**سکرټر ډوله مرغه** (علمي نوم: *Sagittarius serpentarius*) یو لوي غوښه خوړونکي مرغه دي چې په افريقا کې ژوند کوي. 

وېشنيزه:باز ډوله مرغان
اتلانتيکي کنري

**اتلانتيکي کنري** (علمي نوم: *Serinus canaria*)

وېشنيزه:توت خوره ډوله مرغان
کمال الدين مستان

**کمال الدين مستان** يو افغان دی چې په پښتو ژبه شاعري او ليکوالي کوي . 
## مخينه
کمال الدین مستان د ښاغلي جمال الدين زوی، پر ۱۳۳۳ (د بلې سرچينې له مخې پر ۱۳۳۷) لمريز کال د لوگر ولايت د څرخ ولسوالۍ په شش کلا کلي کې زېږېدلی دی. لومړنۍ او منځنۍ زده کړې يې د څرخ په لېسه کې سرته رسولې دي . لوړې هغه يې د کابل پوهنتون د ژبو او ادبياتو په پوهنځي کې بشپړې کړې دي.
## دندې
کمال الدین مستان خپله لومړنۍ رسمي دنده په روغتيا مجله کې پيل کړه او بيا يې په نورو گڼ شمېر مجلو لکه هنر، فرهنگ مردم، اواز او نورو کې دندې ترسره کړې . يو مهال د راډيو افغانستان د نطاقانو عمومي مدير وو. نوموړي پر ۱۳۷۱ لمريز کال کډوالۍ ته مخه کړه او پېښور ته ولاړ . هلته د بي بي سي راډيو په تعليمي خپرونو کې په دنده بوخت وو. اوسمهال په کابل کې د نوموړې پروژې په خپرنيزه څانگه کې دنده ترسره کوي.

## د شاعري پيل يې
مستان د ښوونځي په اتم ټولگي کې وو چې د شعر ښاپېرۍ په پرېمينځلې خندا ونازاوه. دی وايي : «تقريباً د مکتب په اتم نهم صنف کې وم چې ما له شعر سره مينه پيدا کړه او په منظم ډول مې د شعر مطالعه پيل کړه. بلاخره مې يو شعر وليکه چې په مکتب کې د ترانې په شکل ويل کېده. همدغو عواملو زه وهڅولم چې دغې لارې ته پسې دوام ورکړم.»

## چاپ شوي نښيرونه يې
تر دې مهاله د کمال الدين مستان دا لاندې نښيرونه چاپ شوي دي : 
#د لمر شعلو ته (لومړۍ شعري ټولگه) د ۱۳۶۷ ل کال کابل چاپ، د اطلاعاتو او کولتور وزارت د نشراتو رياست خپرونه .  
#د پاڼو شهادت (دویمه شعري ټولگه)، د ۱۳۶۹ ل کال کابل چاپ، د اطلاعاتو او کولتور وزارت د نشراتو رياست خپرونه .  
# پرېمېنيځلې خندا (درېيمه شعري ټولگه). 
#د بهايي جان صاحب زاده احوال او اثار (څېړنه)، د ۱۳۶۳ ل کال کابل چاب، د طبع او نشر دولتي کمیټې د نشراتو ریاست خپرونه . 
#د موسهي مولوي فيض زاده اخوند بيوگرافي (څېړنه) .  
#ولسي شاعران (څېړنه) .  
#ولسي پانگه (څېړنه).  
#طوفان : د ماکسيم گورکي د لنډو کيسو ژباړه، د ۱۳۶۳ لمريز کال چاپ .  
#زما پوهنځی : د گورکي د یو اثر ژباړه . 
## د شعر څو بېلگې يې
## سرچينې
#http://kitabtoon.com/en/articles/literatural-essays/itemlist/tag/کمال%20الدين%20مستان
#http://catalog.acku.edu.af/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=au:مستان،%20کمال%20الدین .
#http://lomritob.com/archives/5326  
#محمد اسمعيل یون، کتابښود، د ۱۳۸۷ ل کال چاپ، ۱۱۰-۱۱۱ مخونه .

وېشنيزه:پښتانه شاعران
باښه ډوله مرغان

**باښه ډوله مرغان** (علمي نوم: *Falconidae*) د غوښه خوړونکو مرغانو څخه یوه کورنۍ ده چې په ۱۲ جنسو او ۶۷ ډولو تقسيمېږي.

وېشنيزه:باز ډوله مرغان
وېشنيزه:باښه ډوله مرغان
عايدات

**عاید**  يوه عامه کلمه ده چي کولای سو په هغه باندي په بین المللي ، سیمه ایز او فردي ډول خبري وکړو ، مگر هغه څه چي غواړو دلته بحث پر وکو په کلیوالو سیمو کي فردي عايد دي .

## سرچینې

وېشنيزه:اقتصاد
وېشنيزه:عایدات
سيف الرحمان سليم

**سيف الرحمان سليم** (۱۹۲۹ - ۲۰۰۷ ز کال د مارچ ۸ پېښور) د پښتو ژبې يو شاعر وو . 
## مخينه
سيف الرحمان سلیم يو روښاند شاعر وو، چې د شعر ژبه يې ډېره روانه او خوږه وه . سيف الرحمان سليم په شاعرۍ کښې د خپل ځانگړي اسلوب په وجه ډير شهرت موندلی دی . 
## دندې
د عملي ژوند په لړ کښې ئې د خزانې په دفتر کښې ملازمتي امور تر سره کړي دي ـ

## مړينه
سيف الرحمان سليم د ۲۰۰۷ ز کال د مارچ مياشتې پر ۸ د ۷۸ کالو په عمر په پېښور کې په حق ورسېد او په خپله پلرنۍ اديره کې خاورو ته وسپارل شو .

## چاپ شوي نښيرونه
د وړو وړو خدايانو دې بنده کړم

## د شعر څوبېلگې يې

غزل 

پښتانه د پښتونخوا درانه ښاغلي - د مغلو سېلاب يووړل لكه خلي

زمانه راپسې توره په لاس گرځي - لكه ما يې چې وي پلار نيكه وژلي 

ستا لاسونو ته به هسې خلك گوري - پرهارونه زما نه دي چا ليدلي 

عجيبه ده محبوبه غېږه كې غواړې - او لاسونه يې خپل شاته دي تړلي 

ما په دار كړئ چې منصور خلكو ته ياد شي - مودې وشوې څوك په دار نه دي ختلي

-----------------------
کله کله د خدائے دوست شمه خليل شم - کله کله د نمرود غوندے ذليل شم
کله کله زۀ حاتم شم سخاوت کښې - کله کله د قارون په شان بخيل شم
کله کله زۀ د شاتو هسې خوږ شم- کله کله ذائقه کښې زنجبيل شم
کله کله خپل جهان لکه جنت کړم - کله کله زۀ شپيلۍ د اسرافيل شم
کله کله د رهبر په تلاش ګرځم - کله کله رهنما د جبرائيل شم
کله کله مې تيارې ځي په جلب کښې - کله کله ملک رڼا کړمه قنديل شم
زۀ انسان يمه په هره چاره بر يم - په هر شکل چه مې زړه غواړي تبديل شم
په آغاز او په انجام کښې مې نور څه دي - خو يو جز يمه په کل کښې به تحليل شم
 -----

## سرچينې
#http://www.pashtoonkhwa.com/embed_news.php?cnt=233
#http://www.scprd.com/archive_show.php?id=867
#http://paktia_pa_dag_ke.bloguna.tolafghan.com/posts/3067  

وېشنيزه:پښتانه شاعران
د پاچانانو ماڼۍ (د پراگ کلا)

**د پاچانانو ماڼۍ** (په چېکي: *Starý královský palác*) د پراگ د کلې یوه تاريخي برخه ده چې ۱۰  پېړۍ څخه تر ۱۶  پېړۍ پورې د چېکي حکمرانانو او پاچانانو رسمي مقر وو. ټوله ماڼۍ  د کلیسا، ولادیسلاف سالن، اشرافانو جرگه او مامورانو اداره څخه جوړه شوي ده. 

## دا هم وګورئ
## سرچینې
وېشنيزه:د پراگ کلا
قلعه نو

قلعه نو د افغانستان د بادغيس ولايت مرکزي ښار دی۔ په کال 2006 کې ددې ښار آبادي 9,000  وه په کوم کې چې زيات تر تاجکيان دي، د دوي څخه علاوه پښتانه،بلوڅان او اوزبکان هم دلته ژوند کوي۔ ۔

په کال 2015 کې ددې ښار آبادي  64,125 ښودلی شوي ده۔

## نور ولولئ
* بادغيس ولايت
وېشنيزه:د افغانستان ولايتي پلازمېنې

## سرچينې
باميان

باميان د افغانستان د باميان ولايت ولايتي پلازمېنه او لوی ښار دی۔ دا د افغانستان په منځنۍ سيمه کې پروت دی۔ د باميان ښار آبادي 61,863 کسان ده۔ باميان د کابل ښار څخه 240  کېلوميټره لري دی۔ باميان کې 95.4% هزاره گان، 4.1% تاجکان، 0.9% تاتار او 0.1% پښتانه ژوند کوي۔

## موسم
د باميان موسم څه دا رنگې ريکارډ شوی دی:

## نور ولولئ
* باميان ولايت
* باميان ولسوالۍ

## سرچينې
وېشنيزه:د افغانستان ولايتي پلازمېنې
محمد اصف ساپی

**تورنجنرال اركانحرب محمد اصف ساپی** (۱۹۲۳ - ۲۰۰۹ ز کال د جولای ۲۶، کاليفورنيا) د محمد ظاهر شاه د واکمنۍ پر مهال د ملي اردو افسر او همدا راز د سردار محمد داود خان د واکمنۍ پر مهال پوځي جنرال وو . 
## مخينه او زده کړې
جنرال محمد اصف ساپی د افغانستان په لغمان ولایت کې زېږېدلی دی . دده پلار محمد ایوب خان نومېد چې د ملک سيلاب په نامه نامتو وو او د عليخېلو د سيمې ملک وو . محمد اصف ساپی لا ۴ کلن وو، چې د کابل په حربي ښوونځي کې شامل شو . پر ۱۹۴۴ زېږدي کال يې په حربي پوهنتون کې زده کړې پای ته ورسولې . پر ۱۹۴۵ ز کال د لوړو زده کړو لپاره هند ته واستول شو او هلته د امبلې ښار په پوځي انستيتوت کې شامل شو . پر ۱۹۵۵ ز کال تورکيې ته واستول شو او هلته يې په ښې درجې سره ماستري واخيسته . پر ۱۹۵۹ ز کال د دویم ځل لپاره تورکيې ته ولاړ او هلته يې د ارکانحربۍ (پي اېچ ډي) پوهنيزه درجه واخيسته .     
 
## دندې
## مړينه
## سرچينې
# https://en.wikipedia.org/wiki/Mohammed_Asif_Safi 
#
واوره او توپان (کتاب)

واوره او توپان د ستر روسي ليکوال لېف نيکولايويچ تولستوی د څلورو داستانونو ټولگه ده، چې د ليکوال محمد طاهر کاڼي له خوا له روسي څخه پښتو ژبې ته راژباړل شوی . دا کتاب پر ۱۳۹۴ لمريز (۲۰۱۵ز) کال په جلال اباد کې د مومند خپرندويې ټولنې له خوا د ۱۰۰۰ ټوکو په شمېر چاپ شوی او ټول ۱۷۶ مخه دی .  

وېشنيزه:پښتو کتابونه
کټمل

**کټمل** (علمي نوم: *Cimex lectularius*) چې په پارسي کې یې خسک بولي، د وزر لرونکو خوځندکو څخه دی چې د Cimicidae په کورنۍ او د Cimex په جنس اړه لري.

وېشنيزه:وزر لرونکی خوځندکې
د ماشومانو لپاره ساينس/ساينسدان څنگه جوړېږي؟

## '''ساينسپوه څنگه جوړېږي؟'''

**
ساينسپوه جوړېدلو لپاره مونږ ته ساينسي زده کړې او لارې چارې زده کول په کار دي، هر ساينسپوه چې يو نوی ساينسي کار ترسره کوي نو هغه دغه لارې چارې خپلوي نو هله یو کس ساينسپوه جوړېدای شي:
<div style='text-align: center;'>
<div style='text-align: center;'>

<div style='text-align: center;'>
**
**ساينسي لارې چارې**'''

کله چې مونږ   ساينسي مسئلې يا ستونزې حل کولو کوښښ  او هڅه کوو، نو دېې ته ساينسي لاره چاره ويل کېږي.
د ساينسي لارو چارو بېلابېلې مرحلې دا دي:-

### <span style='color: pink'>ستونزه معلومول|Recognition of biological problem</span>

 
### <span style='color: pink'>فرضيه | hypothesis</span>

### <span style='color: pink'> تعليل | Deduction</span>

### <span style='color: pink'>تجربه | Experimentation</span>

 

### <span style='color: pink'>پايله | results</span>

وېشنيزه:ساينس
وېشنيزه:ساينسدانان
__NOTOC__
نيورون

300px|بټنوک|يو نيورون
**نيورون** د ژونکو يو ډول دی د کومو څخه چې د سالرونکي څيزونو رگونه جوړ وي۔ يو نيورون د جسم د بېلابېلو برخو ته   کيمياوي او برقي (الېکټريکل) پيغامونه رسوي۔ نيورون په بنيادي توگه د جسم څخه ماغزو او سپاينل کارډ (شوکي نخاع) ته او د ماغزو او سپاينل کارډ (شوکي نخاع) څخه جسم ته پيغامات رسوي۔ نيورون درې ډوله وي:
# **سنسري نيورون**: دا هغه نيورون وي کوم چې د جسم  د بېلابېلو برخو څخه دماغو ته پيغام رسوي۔
# **موټر نيورون**: دا هغه نيورون وي کوم چې د دماغو څخه د جسم  بېلابېلو برخو  ته پيغام رسوي۔
# **انټرنيورون** : دا هغه نيورون وي د کومو څخه چې مرکزي عصبي نظام (Central Nervous System) جوړ وي۔ په مرکزي عصبي نظام کې دوه څيزونه شماريږي لومړی دماغ او دوېم دوېم شوکي نخاع (سپاينل کورډ)۔

هر نيورون په درې برخو کې ويشلی شوی دی لومړۍ برخه ته سېل باډي (cell body) ويلی کېږي ، دوېمې ته ډېنډرايټ (Dendrites) او درېمې ته ايکزون (Axon)۔ سېل باډي د يو نيورون مرکزي وي کوم چې په ټول نيورون واکمني کوي، ډېنډرايټ يې هغه برخه وي کومه چې د جسم څخه پيغام ترلاسه کوي او ايکزون هغه ترلاسه کړی پيغام مخکې بل نيورون ته رسوي

## نور ولولئ
* ژونکه
* رگ
رگ

250px|بټنوک|په لاس کې رگونه

د سالرونکو څيزونو په جسم کې رگ د پړي يا د مزي په څېر يو څيز وي کوم چې په حقيقت کې د نيورون د ايکزون برخو ټولنه وي۔ په پښتو ژبه کې رگ دوه مانې لري :
# هغه رگونه کوم چې سيگنلې () د جسم څخه دماغ او د دماغ څخه جسم ته رسوي هغه ته په انگرېزئ کې nerve ويلی کېږي۔دوي ته د سيکنلو رگونه هم ويلی کيږي۔
# هغه رگونه کوم چې د زړه څخه جسم او د جسم څخه زړه ته وينه رسوي هغه ته vein او artery ويلی کيږي۔دوي ته د وينې رگونه هم ويلی کيږي۔

## نور ولولئ
* نيورون
* وينه
محاسبه

**د حسابونې اصول**  عبارت دي له د ساتنې عمل، وړانديز او د مالي حسابونو تفسير او معلوماتو نه دي. حسابداري د شخصي پانگې او شتمنۍ سره سروکار لري او په حسابدارۍ کي يانگه مساوي ده له شخصي شتمنۍ سره.
محاسبه یا Accounting: عبارت د هغه عملی څخه دی چي د کاروباری ټول مالی راپورنه ثبتول، حسابات سره جلا کول، خلاصه کول او تحلیل او برسی کول په بر کښي نیسی چي اخیری نتیجه موږ باید په لاس راکړی

## سرچینې
اوس

 ىې
 خوندjhvghch

وېشنيزه:حسابونه
شپنغود ډوله مرغان

**شپنغود ډوله مرغان** (علمي نوم: *Burhinidae*) د کلنگ ډوله مرغانو څخه یوه کورنۍ ده چې د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي. نوموړي کورنۍ ۱۰ ډوله مرغان لري.

## د شپنغود ډوله مرغانو ډولونه

وېشنيزه: کلنگ ډوله مرغان
شپنغود

**شپنغود یا اروآسیايي شپنغود** (علمي نوم: *Burhinus oedicnemus*) د کلنگ ډوله مرغانو څخه یو مرغه دي چې د شپنغود ډوله مرغانو  په کورنۍ او د Burhinus په جنس پورې اړه لري او په آسیا، اروپا او افريقا کې ژوند کوي،

وېشنيزه:کلنگ ډوله مرغان
جال وزر لرونکي خوځندکې

**جال وزر لرونکي خوځندکې** (علمي نوم: *Neuroptera*) د غوښه خوړونکو خوځندکو څخه یوه طايفه ده چې اووه زره ډوله ژوي لري. د هغو خوځندکو څخه اوښاره ډوله مچان، زمرى ډوله مېږیان او کونگ ډوله مچان تر ټولو مشهور دي. جال وزر لرونکي خوځندکې نرمي باريکه تنه او لویې مرکبې سترگې لري.  د لویو سترگو په منځ کې دوه انتينه پروت دي. اوږدوالي یې ۲ - ۷۵ میلیمتره دي او وزرونو پلنوالي یی ۵ - ۷۵ میلیمتره دي. 

وېشنيزه:وزر لرونکی خوځندکې
وېشنيزه:جال وزر لرونکي خوځندکې
کونگ ډوله مچان

**کونگ ډوله مچان** (علمي نوم: *Ascalaphidae*) د جال وزر لرونکو خوځندکو څخه یوه کورنۍ ده چې په دریو څېرمو کورنيو Albardia, Ascalaphinae, Haplogleniinae تقسیمېږي. په اوس وخت کې د دي ژوي ۳۰۰ ډوله ژوي ژوند کوي.

وېشنيزه:وزر لرونکی خوځندکې
وېشنيزه:جال وزر لرونکي خوځندکې
اوښاره ډوله مچان

**اوښاره ډوله مچان** (علمي نوم: *Mantispidae*) د جال وزر لرونکو خوځندکو څخه دي چې په حارو سیمو کې ژوند کوي. نوموړي کورنۍ په ۳۵ جنسو تقسيمېږي او ۳۵۰ ډوله ژوي لري. اوښاره ډوله مچان سر، ټټر او درې جوړې پښې لري. مخکيني پښې يې د نورو پښو څخه قوي دي او د ښکارولو لپاره کارېږي. 

وېشنيزه:وزر لرونکی خوځندکې
وېشنيزه:جال وزر لرونکي خوځندکې
زمرى ډوله مېږیان

**زمرى ډوله مېږیان** (علمي نوم: *Myrmeleonidae*) د جال وزر لرونکو خوځندکو څخه دي چې د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي. نوموړي ژوي لوی ترنځی ژوي چې اوږدي وزرونه چې د قوي ټټر سره تړل شوي دي، دوه قوي انتينه لري. د دي خوځندکو څو ډوله چې په حارو سيمو کې ژوند کوي، ښایسته رنگونه لري. په نړۍ کې د دي ژوي ۱۲۰۰ ډوله ژوي ژوند کوي چې په ۳۰۰ جنسو تقسیمېږي.  په اساني توگه زمرى ډوله مېږیان په ورځني ژويو او شپني ژويو تقسیمېږي.د زمرى ډوله مېږیانو ورځني ډولونه د شپني ډولونو په مقابله کې لوي دي. د دي خوځندکو د لاروانو په هکله معلوم دي چې  مېږيان د باتدبيرو دامونو په مرسته ښکاروي او وروسته يې خوري. 

## انځورتون


Image:A ant-lion 8946.jpg|د زمرى ډوله مېږیانو لارو 
Image:Jamka larvy mravkolva.JPG| د زمرى ډوله مېږیانو د لاروانو دام په  شگه کې
Image:Myrmeleon pictifrons.jpg| زمرى ډوله مېږی



وېشنيزه:جال وزر لرونکي خوځندکې
اکرام الله گران

**اکرام الله گران** (۱۹۳۸ - ۲۰۱۴ ز کال (۱۳۹۳ لمريز) د ډيسمبر ۱۱) يو افغان شاعر وو، چې په پښتو ژبه يې شعرونه ليکل . 
## مخينه
اکرام الله گران پر ۱۹۳۸ ز کال د خيبر پښتونخوا د پېښور د چارسدې  د پړانگ په ياسين زو سيمه کې د ساداتو په یوه علمي کورنۍ کښې د ميا فضل رحيم کره زيږيدلى دی . خپلې لومړنۍ زده کړې يې د چارسدې  تحصيل بازار په ښوونځي کې وکړې، خو  د حالاتو له کبله يې خپلو نورو زده کړو ته دوام ور نه کړاى شو.  

نوموړي له کوشنيوالي څخه له شعر او شاعرۍ سره مينه درلوده . د ۱۹۶۰ ز کال پر شاوخوا چې کله ارواښاد سيد جلال مضطرب د چارسدې  د پښتو ادبي محفل جوړ کړ،  نو ارواښاد اکرام الله گران به يې هرې ادبي غونډي ته راباله . د اکرام الله گران په وينا «کله مې چې په رائټرز گلډ پښتو اجلاسونو کې له قلندر مومند، حمزه شينواري او نورو ملگرو سره ناسته پاسته پيل شوه نو زما ادبي تنده ماته شوه.» سيد جلال مضطرب، غني خان، حمزه شينواری د اکرام الله گران نزدې دوستان ول. 

اکرام الله گران په شاعرۍ کې ډېره پاملرنه غزل ته کړې او نظم يې ډير کم ليکلي . دی وايي چې مراد صيب به راته ويل چې غزل او نظم دواړه ليکه، خو حمزه صيب به راته وېل چې غزل ليکه . د اکرام الله گران ډير شعرونه د وخت نامتو سندرغاړو په خپلو غږونو کې هم ويلي چې نږدې ټول نامتو شوي دي . 
## مړينه
اکرام الله گران په كوزه پښتونخوا كې د ۱۳۹۳ لمريز (۲۰۱۴ ز کال) د ډيسمبر د میاشتې پر ۱۱ نېټه د پېنځه نۍ (زيارت) په ورځ له دې فاني نړۍ د تل لپاره سترگې پټې کړې. 
## چاپ شوي نښيرونه

## د شعر څو بېلگې

غزل

چې زما مينه ستا پــه كـار نه راځي - ماله جــــــــانانه! بلــــه لار نه راځي 

زما د زړه په چينه خـــوله دې كېږدي - كه ميخانه كې د چــــــا وار نه راځي 

د پوهو سترگو مې تـــا لوست ونه كړ - ماله په خوله چـــل د اظهار نه راځي 

د لېونو هوښيـــــــــــــــــاري هم ومنه - په مېرو گرځي، خو په ښار نه راځي 

د فن د خرڅ هنـــــــر مو زده نه كړلو - د دغې گټــــــــــــې كاروبار نه راځي 

گـــــران د سپرلي زخم په څه وگنډي - چـې يې په لاس د زلفو تار نه راځي

## سرچينې
#http://www.pashtoonkhwa.com/?page=news&cnt=2121 
#http://www.voadeewaradio.com/content/article/2554602.html 

وېشنيزه: پښتانه شاعران
هندوکش زلزله 2015

**هندوکش زلزله 2015** په 26 اکتوبر 2015ء کې د افغانستان د وخت مطابق په 1:39 او دپاکستان د وخت مطابق په 2:09 بجو رامخې ته شوه ، دې زلزلې په پاکستان،افغانستان،تاجکستان او هند کې گڼ شمېر سيمې ولړزولې۔ د زلزلې مرکز د افغانستان بدخشان ولايت وو هم پدې سبب د افغانستان بدخشان ،ننگرهار،تخار او  نور ډېر ولايتونه دې زلزلې ولړزول، بلخوا له ټولو څخه زيات نقصان د پاکستان په شمال-مغربي برخه کې شوې کوم کې چې د 250 څخه زيات کسان صرف په خيبر پښتونخوا ولايت کې مړ شوي دي، د پښتونخوا څخه علاوه   فدرالي قبايلي سيمې اور گلگت بلتستان کې هم ډېر زيات نقصانونه شوي دي۔

## ځپل او اثرات
27 اکتوبر 2015 پورې چې کوم معلومات ترلاسه شوي دي د هغو له مخې 248 څخه زيات کسان په پاکستان او 115 څخه زيات په افغانستان کې مړه شوي دي په کومو کې چې 5 کسان په جلال آباد او 12 ماشومان په تخار کې مړه شوي دي۔بلخوا پاکستان کې 194 څخه زيات ټپيان کسان صرف سوات او 100 څخه زيات  پېښور هسپتال ته راوړی شوي دي۔ په ډېر زياتو ځپلو سيمو کې لر دير،بر دير،شنگله او چترال شامل دي۔
خمنډک ډوله ژوې

**خمنډک ډوله ژوي** (علمي نوم:  *Acari*) د غڼه ډوله ژويو تر ټولو لويه طبقه ده چې ۵۰ زره ډوله ژوې لري. اوږدوالی يې ۰،۰۸ - ۱ میلي متره دی چې د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي.  خمنډک ډوله ژوې د نورو غڼه ډوله ژويو په پرتله طفيلي ژوې دي او په څلورو څېرمو طبقو تقسیمېږي.
*Mesostigmata
*Ixodida - خمندکان
*Prostigmata
*Astigmata

وېشنيزه:غڼه ډوله ژوي
وېشنيزه:خمندک ډوله ژوي
خمندک

**خمندکان** یا **خمنډکان** یا  *کنې* یا *کنکې* یا *منگوړان* (علمي نوم: *Ixodida*) د خمندک ډوله ژويو څخه طفيلي ژوي دي چې د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي. نوموړې ژوې د انسانانو او نورو ژويو وينه څښي او خطرناک ساري رنځونه لکه لايم ناروغی او کنکه لېږندويه انسېفلايټس سرايت کوي. ددې ژوو  ۹۰۰ ډوله ژوې پېژندل شوي دي. خمنډکان په دوو مهمو کورنيو نرم خمندکان او کلک خمندکان تقسیمېږي. 
## توصيف
خمندکان کوچنی طفيلي ژوي دي.اوږدوالي یې ۳ - ۶ ميليمتره دي. بدن یې د دوو برخو (*capitulum* او *idiosoma*)څخه جوړېږي. د سر برخه (*capitulum*) د سر او خولې څخه جوړېږي. د ټټر برخه (*idiosoma*) څلور جوړې پښې، (هره پښه شپږ برخې (coxa, trochanter, femur, patella, tibia,  tarsus) لري. د پښې برخې د عضلو په مرسته تړل شوي دي.) د هضم اعضا او جنسي اعضا لري. د حس اعضا پر مخکيني پښو باندي وجود لري چې د هالېړ غړۍ په نومه پېژندل شوي دي. نوموړي غړۍ په رښتیاني کې کيميایي غوږۍ ده چې لوندوالی او کیمیايي توکې شنلای سي او دبيولو حس هم لري.

وېشنيزه:خمندک ډوله ژوي
نرم خمندک

**نرم خمندکان** (علمي نوم: *Argasidae*) د خمندکانو څخه طفلي کوچنۍ ژوي دي چې د مرغانو او انسانانو وينه  څښي. نوموړي کورنۍ ۱۹۳ ډوله ژوي لري چې په پنځو جنسو تقسیمېږي.
*Antricola
*Argas
*Nothaspis
*Ornithodoros - بروړه
*Otobius

وېشنيزه:خمندک ډوله ژوي
کلک خمندک

**کلک خمندکان** (علمي نوم: *Ixodidae*) د خمندکانو څخه یوه کورنۍ ده چې ۷۰۲ ډوله ژوي لري او په ۱۴ جنسو تقسیمېږي. د دي ژويو څو ډوله خطرناک ساري رنځونه لکه لايم ناروغی او کنکه لېږندويه انسېفلايټس سرايت کوي. 

وېشنيزه:خمندک ډوله ژوي
بروړه

**بروړه** (علمي نوم: *Ornithodoros*)د نرم خمندکانو یو جنس دي چې ۱۰۰ ډوله ژوي لري. نوموړي خمندکان په ځانگړي ډول د مرغانو او خوله لگوونكو ژويو وینه څښي خو پر کورنيو ځناورانو او وروسته انسانانو باندي هم برید کولای سي. بروړه خطرناک رنځونه لکه لايم ناروغی، ASF، د لويدېځي نیل ویروس سرايت کوي.

وېشنيزه:خمندک ډوله ژوي