د خلقت علم

د خلقت علم یا علمي خلقت پالنه د ځوانې ځمکې خلقت پالنې ته ورته علم دی چې د بایبل څخه د یو شمېر تحت الفظي او ناسمو تفاسیرو له مخې د علمي استدلالونو ادعا لري. دا ترډېره پورې د څرګندو عقایدو د ژبې پر بنسټ نه وړاندې کېږي، خو پر ځای یې د علمي نتایجو په بیاځلي تفسیر اتکا کوي څو دا استدلال وړاندې کړي چې د خلقت په کتاب او نورو بایبلي منتخبو قطعاتو کې موجودې افسانې له علمي پلوه معتبرې دي.

د خلقت په کتاب کې د خلقت د علم په تر ټولو مخکښو نظریاتو کې د خلقت د روایت پر بنسټ ځانګړی خلقت او د یاد کتاب د سیل راتلو د روایت پر بنسټ د سیلونو راوتلو جیولوژي شاملېږي. خلقت پالونکي ادعا کوي چې کولای شي د خلقت له علم څخه په ګټنې د ځمک پوهنې، کاینات پوهنې، بیولوژیکي تکامل، لرغون پوهنې، تاریخ او ادبیاتو ګڼ شمېر علمي څېړنې، نظریات او پاراډایمونه رد یا او یا هم بېرته توضیح کړي. د خلقت علم د ځیرکې طراحۍ لپاره بنسټ اېښودونکی و. 

د علمي ټولنې ټولیزه اجماع په دې ده چې د خلقت علم د تجربي ملاتړ د نه لرلو له امله، هېڅ ازمایښت وړ فرضیه نه وړاندې کوي او هڅه کوي چې طبیعي تاریخ په علمي بڼه د نه ازمایل کېدونو غیرطبیعي عواملو پر مټ توصیف کړي. په متحده ایالاتو کې محاکم د دې پوښتنې اړوند چې ایا دغه موضوع په دولتي ښوونځیو کې تدریس شي او که نه؛ له ۱۹۸۰مې لسیزې وروسته یې په دوامداره توګه دا حکم کړی چې د خلقت علم د علمي موضوع پر ځای دیني موضوع ده. تاریخ پوهان، د علومو فیلسوفان او شکاکان د خلقت علم د علمي حقایقو له مخې د بایبل د طراحۍ اړوند د  شبه علمي هڅې په توګه توصیف کوي. حرفوي ژوند پوهان بیا د خلقت علم د هغو د غیرعلمي والي او آن د یو نه ریښتوني او ناسم جوړښت په توګه چې ډیری مضرې روزنیزې پایلې لري؛ تر نیوکو لاندې نیسي. 

## باورونه او فعالیتونه

### دیني بنسټ
د خلقت علم تر ډېره پورې د خلقت د کتاب د ۱- ۱۱ فصلونو پربنسټ دی. دا څرګندوي چې څه ډول خدای د بیان د قدرت پر مټ نړۍ («او خدای وویل، دا ځای دې روښانه شي» او نور) په شپږو ورځو کې جوړه کړه، ټول بوټي او حیوانات یې رامنځته کړل؛ لومړنی نارینه یې له خټې جوړ کړ او لومړنۍ ښځه یې د نارینه د یوې خوا له یوې پښتۍ جوړه کړه؛ یو نړیوال طوفان او سیل یوازې د نوح، د هغه د کورنۍ او ورسره د موجودو حیواناتو د بېلګو څخه پرته نوره ټوله نړۍ له منځه وړي او په دې سره نوح د نړۍ د ۷۰ «ملتونو» نیکه کېږي؛ دغه ملتونو یوځای ژوند کاوه تر چې د بابل برج پېښه رامنځته شوه او خدای هغوی سره متفرق کړل او هغوی ته یې بېلابېلې ژبې ورکړې. د خلقت علم هڅه کوي څو تاریخ او علم د بایبلي کرونولوژي پر بنسټ توضیح کړي، چې له مخې یې د خلقت لومړنی ګام شپږ زره کاله وړاندې بلل کېږي. 

### معاصر دیني تعلقات
د خلقت د علم ډېری پلویان د بنسټ پالونکو او معاصریت پالونکو په بحث کې د لیبرال عیسویت د نقد پر خلاف د انجیلي مسیحي باورونو او د مقدس کتاب په متن کې د تېروتنو د نشتون اړوند بنسټ پالونکي باورنه لري. ورته مهال د اسلامي او یهودي علمي خلقت پالنې بېلګې هم شتون لري چې د هغو په دیني دوکتورینو کې د ثبت شوو مواردو سره مطابقت لري.

د اوومې ورځې اډونټېست کلیسا (Seventh-day Adventist Church) د خلقت له علم څخه د ملاتړ مخینه لري. دا جورج مک کریډي پرایس ته اړوندېږي چې د اوومې ورځې اډونټېست فعال و او د سیلاب راوتو د جیولوژي لیدلوري ته یې وده ورکړه هغه چې د خلقت د علم په بنسټ کې ځای لري. دغه چارې ته د ځمک پوهنې څېړنیز انستیتیوت دوام ورکړ چې د اوومې ورځې اډونېټېست کلیسا ته اړوند و او په کالیفورنیا کې یې د لوما لینډا پوهنتون په اډانه کې موقعیت درلود. 

د خلقت علم په عامه توګه د انګلستان د کلیسا او همدارنګه د روم د کاتولیکې کلیسا له خوا رد کېږي. ګریګوري پوهنتون (Pontifical Gregorian University) په رسمي توګه ځیرکه طراحي د علمي عناصرو له لرلو پرته «کلتوري ښکارنده» بولي. د انګلستان د کلیسا رسمي ویب پاڼه بیا په خپله مذهبي سیمه کې له خلکو سره د مرستې اړوند د داروین چارو ته نغوته کوي. 

### علمي لیدلوري
د خلقت علم د ځمکې پر سر د ټولو ژوندیو موجوداتو تکامل او مشترک نزول رد کوي. پر ځای یې ادعا کوي چې د تکاملي ژوند پوهنې برخه خپله یو علم او یا آن یو دین ته ورته ده. خلقت پالونکي د بارامینولوژي سیسټم پر ځای استدلال کوي چې ژوندۍ نړۍ له ځانګړو نسلونو یا (بارامینونو) څخه رامنځته شوې. 

د خلقت علم د فاجعه پالنې د مفهوم په موخه د ځمکې فعلي ډولونه او د فوسیلي وېش اړوند بایبلي تفاسیر سره ترکیب کوي او له دوامداره فاجعه جوړونکو پېښو لکه د نړیوال سیلاب وتلو او ورپسې د یخبندان د عصر له رامنځته کېدو سره یې اړوند بولي. دغه چاره د معاصرې ځمکې پوهنې (په عامه بڼه د معاصر علم) د یکنواخت ګرايي (uniformitarianism) اصل رد کوي چې د ځمک پوهنې د تاریخ د تفسیر په موخه په ځمکه باندې د لیدل کېدونو شیانو اړوند د فزیکي او جیولوژیکي ورته قوانینو څخه ګټنه کوي.

ځینې وختونه هم خلقت پالونکي په یو شمېر علمي مفاهیمو لکه د لوی انفجار په کیهاني موډل او یا هم د راډیو اکټیو خرابېدو پر بنسټ د علمي تاریخ ټاکنې پر مواردو برید کوي. د ځوانې ځمکې خلقت پالونکي د نړۍ د عمر او یا هم د ځمکې د عمر اړوند شته اټکلونه رد کوي او استدلال کوي چې د خلقت پالونکې کاینات پوهنې پر بنسټ د ځمکې عمر له هغې کچې څخه ډېر کم دی چې فزیکي کاینات پوهنه او یا یې هم د جیولوژي علم څرګندوي او په معمول ډول هغه له ۱۰۰۰۰ کلونو کم ښيي. 

علمي ټولنه بیا په پرېکنده ډول د خلقت علم اړوند مطرح شوي نظریات د یو مشروع علم له پولې څخه د وتلو نظریاتو په توګه رد کوي. د علمي خلقت پالنې اساسي مقدمات هغه د یو علم په توګه رد کوي ځکه په هغو کې د اړوندو ټولو پوښتنو ځواب په داسې توګه ټاکل کېږي چې د بایبل له دوکتورینو سره مطابقت ولري او همدارنګه له دې امله دغه پوښتنې د داسې نظریاتو پر بنسټ رامنځته شوي چې د هغو ماهیت د تجربې پر بنسټ د ازمیښت وړ نه دی. 

پوهان همدارنګه په بیولوژیکي تکامل باندې د خلقت د علم نیوکې د علمي ارزښت نه لرونکې بولي. د علمي ټولنې نظریات په ۱۹۸۰مه لسیزه کې د محکمې په دوه پرېکړو کې ومنل شول چې د خلقت د علم څانګه یې د علمي څېړنیزې څانګې پر ځای د دیني څېړنو برخه بلله. 

## تاریخچه
د خلقت علم د ۱۹۶۰مې لسیزې پر مهال په متحده ایالاتو کې د بایبلي بشپړتیا د ثابتولو او د تکامل اړوند علمي شواهدو د باطل کولو په موخه رامنځته شو. له هغه مهال راهیسې یې په متحده ایالاتو کې ګڼ شمېر پیروان وموندل او د نړۍ په هر ګوټ کې د خلقت د علم څانګې جوړې شوې. د خلقت د علم اصلي ایډیا له هېڅ څخه په خلقت باور دی (creation ex nihilo)؛ په دې باور چې ځمکه په تېرو ۶۰۰۰- ۱۰۰۰۰ کلونو کې جوړه شوې؛ په دې باور چې انسانان او د ځمکې پر سر نور ژوندي موجوادات د توپیر لرونکو ثابتو «بارامینولوژیکي» نوعو په توګه خلق شوي دي او همدارنګه د «سیلاب په جیولوژي» باور دا چې د ځمک پوهنې په کنستنو کې ترلاسه کېدوني فوسیلونه د هغه فاجعه جوړونکي سیلاب له امله دي چې ټوله ځمکه یې غړقه کړې وه. په پایله کې خلقت پالونکي د ځمکې د عمر اړوند جیولوژیکي او ستورفزیکي اندازه ګیري د هغو له بنسټ سره چلینج کوي او باور لري چې دا ټول د خلقت د کتاب له څرګندونو سره مطابقت نه لري. د خلقت د علم پلویان تر ډېره پورې د تکامل نظریه د «داروینېزم» یا «دارویني تکامل» په توګه یادوي. 

د خلقت د علم اړوند متون او درسي پروګرامونه چې د لومړي ځل لپاره په ۱۹۶۰مه لسیزه کې راڅرګند شول تر ډېره پورې یې په هغو مفاهیمو تمرکز درلود چې د مقدس کتاب له تحت الفظي تفسیر څخه ترلاسه کېدل او څرګند مذهبي ماهیت به یې درلود؛ تر ټولو مهمه یې هم د خلقت په کتاب کې د نوح(ع) د سیلاب کیسه ده او هغه یې د جیولوژیکي او فوسیلي شواهدو د توضیح لپاره کارولې ده. 

## سرچينې