په چاپېریال باندې د غوښې د تولید اغېز

**په چاپېریال باندې د غوښې د تولید اغېز** د نړۍ په بېلابېلو برخو کې په لوړه کچه د کرنیزو دودونو د توپیر له کبله متفاوت دی. دا ثابته شوې ده چې ټولې کرنیزې چارې په چاپېریال باندې خپلې بېلابېلې اغېزې اچوي. ځینې هغه چاپېریالي اغېزې چې د غوښې له تولید سره تړلې دي، له ککړتیا، د فوسیلي سوَن توکو په کارولو سره د شین کوریز ګاز د خپراوي، د حیواناتو په واسطه د میتان ګاز، په اوبو ورګډېدونکي کثافات او د اوبو او ځمکې له مصرفولو څخه عبارت دي. غوښه د بېلابېلو مېتودونو له لارې تر لاسه کېږي، چې عضوي باغداري، په ازاده کچه کرنه او پ صنعتي مالداري (لکه د چرګانو او غوایانو فارمونه)، معیشتي کرنه، ښکار او کب نیونه پکې شامل دي. 

غوښه د استوګنې د تنوع د له منځته تللو د بحران یو له اصلي عواملو څخه شمېرل کېږي. د د ۲۰۱۹ز کال د ارزونې راپور دا موندلې ده چې صنعتي کرنه او له حد نه زیاته کب نیونه د انقراض یواځیني عوامل دي، چې په څنګ کې یې د غوښې او لبنیاتو صنایع هم یوه اساسي اغېزه لري. د ملګرو ملتونو د خوړو او زراعت د موسسې (FAO) د ۲۰۰۶ز کال *د مالدارۍ په* *اوږده سیوري* نومي راپور کې داسې څرګنده کړې ده چې "د مالدارۍ سکتور په زیات شمېر اېکوسېستمونو باندې او په ټوله کې زموژ په سیاره باندې په لویه پیمانه فشار اچوونکی دی. په نړیواله کچه یاد سکتور د شین کوریزو ګازونو (GHG) سرچینه او د استوګنې د تنوع د له منځه تللو یو له مخکښو سببي عواملو څخه شمېرل کېږي او په پرمختللو او مخ پر ودې هېوادونو کې ښایي د اوبو د ککړتیا له اصلي سرچینو څخه وي.

څړځایونه له کنګل څخه د خلاصې ځمکنۍ سطحې ۲۶ سلنه جوړوي، او د حیواناتو د خوراکي محصولاتو تولید د ټولې کرنې وړ ځمکې یو پر دریمه برخه یا د کرنې لپاره د کارېدونکې ځمکې ۷۵ سلنه کاروي. د خوړو نړیوال سېستم د نړۍ په کچه له طبیعت سره د بشر د اړیکې سره په تړاو د شین کوریزو ګازونو  د خپراوي (GHG emissions)د یو پر دریمې برخې عامل ګڼل کېږي، په کوم کې چې د غوښې رول نږدې ٪۶۰ ګڼل کېږي.

د سرچینو، لکه د ځمکې لپاره د انسانانو د مصرف او حیواناتو د مصرف په موخه د کرل کېدونکو حبوباتو تر منځ ښایي سیالۍ موجودې وي، په داسې حال کې چې د نړۍ په کچه د ځمکې ویجاړول هم د خوړو په امنیت باندې اغېزې لري. د غوښې، په ځانګړې توګه د غوایي د غوښې تولید په استوایي سیمو کې د ځنګلونو د له منځه تللو عمده عامل دی، چې له دې جملې څخه د ٪۸۰ په شاوخوا کې ټوله بدله شوې ځمکه د رمو په بڼه د مالدارۍ هغه وه او له ۱۹۷۰ز کال څخه د امازون د ځمکو ٪۹۱ د رمو په توګه د پالنې لپاره بدله شوې وه. 

د غوښې د تولید په اړه نورې اندېښنې  د روغتیا یي اغېزو اړوند اندېښنې شاملوي کومې چې زیاتره وختونه له چاپېریالي اغېزو سره تړلې وي.

د دغو اغېزو یوه برخه د مالدارۍ سکتور له غوښې پرته نورو اجزاوو ته لکه وړیو، هګیو او د لبنیاتو تولید او همداراز هغو حیواناتو ته چې د کرنې لپاره کارول کېږي، ځانګړې شوې ده. د حیواناتو له ځواک څخه د کرهڼې لپاره د نړۍ د زراعتي ټولې ځمکې د نیمې په اندازې لپاره د کار اخیستل اټکل شوي دي. 

د څو بېلابېلو مطالعاتو له مخې موندل شوې ده چې اوس د غوښې په مصرف کې ډېروالی د انسانانو د نفوس له ودې او د وګړي پر سر عاید یا جي ډي پي (GDP) سره تړلی دی. که دا وضعیت تغیر ونه مومي، نو دا به د کاربن د زیات خپرېدو او د استوګنې د تنوع د لا زیات له منځه تلو لامل شي. د اقلیم د بدلون بین الدولتي کمېټې (IPCC) د خپل ۲۰۱۹ز کال د ځانګړي راپور په لنډیز او همدارنګه په نورو راپورونو کې ټینګار کړی دی چې د اقلیم په بدلون کې د کمښت راوستلو او د هغه له اړینو شرایطو سره د سموالي راوستلو په پار د نباتاتو پر بنسټ غذایي رژیمونو ته اړتیا ده.

## د مصرف او تولید میلان
د غوښې لپاره په تقاضا کې تغییرات ښایي د غوښې د تولید چاپېریالي اغېز ته د تولید کېدونکې غوښې د مقدار سره سم تغییر ورکړي. له ۲۰۰۰ز کال څخه تر ۲۰۵۰ز کال پورې د نړۍ په کچه د غوښې د مصرف د دوه چنده کېدو اټکل شوی دی، چې تر ډېره د نړۍ د نفوس له زیاتېدو سره، همدارنګه تر یوې کچې پورې د وګړي پر سر د غوښې د مخ پر زیاتېدونکي مصرف سره تړلی دی (چې د وګړي پر سر د غوښې زیاتېدونکی مصرف په مخ پر ودې هېوادونو کې واقع کېږي). د نړۍ په کچه د چرګانو د غوښې تولید او مصرف په دې وروستیو کې په کال کې له ٪۵ څخه زیاته وده کوي.

د غوښې مصرف معمولاً هغه وخت ډېرېږي چې خلک او هېوادونه د شتمنۍ په لور روان وي. د وګړي پر سر د غوښې د مصرف او د وګړي پر سر د ناخالص ملي محصول (GDP) تر منځ یوه منل شوې پیاوړې اړیکه موجوه ده. د ډېو رووز له لوري په لیکل شوې یوې مقالې کې یادونه شوې ده چې "په صنعتي شويو لوېدیځو هېوادونو کې د وګړي پر سر د غوښې د کلني مصرف اوسط ۲۲۰ پونډه دی، حال دا چې د افریقا لویې وچې په تر ټولو بېوزلو هېوادونو کې د وګړي پر سر د غوښې د کلني مصرف اوسط له ۲۲ پونډه څخه لږ دی." د مالدارۍ په سکتور کې اړوند میلانونه (ګرافونه) سره توپیر لري. د بېلګې په توګه، په دې وروستیو کې د نړۍ په کچه د سړي پر سر د خنزیر د غوښې مصرف ډېروالی موندلی دی ( تر ډېره په چین کې د ننه د نوموړي مصرف د لوړېدلو له کبله)، په داسې حال کې چې د نړۍ په کچه د وګړي پر سر د شخوند وهونکو حیواناتو دغوښې مصرف مخ پر کمېدو دی.

## څرول او له ځمکې څخه ګټه اخیستنه
له څرولو سره په پرتله، د پالنې اړوند مالدارۍ محصولات د رېبل کېدونکو وښو یا حیواني خوراکې  لویو مقدارونو ته اړتیا لري، د وښو (علوفې) دغه له حد نه زیات تولید خپله منفي اغېزې درلودلی شي. هغه غلې چې دا واښه تولیدوي، په خپل وار سره د ځمکې د پام وړ مساحتونو ته اړتیا لري. 

د یو غوایي د یو پونډ وزن (د ژوندي غوایي وزن)  جګولو لپاره اووه پونډه خوراکې ته اړتیا ده، د خنزیر د وزن یو پونډ جګولو لپاره بیا له دریو پونډو څخه ډېرې خوراکې ته اړتیا ده او د چرګ د یو پونډ وزن لوړولو لپاره بیا له دوو پونډو څخه لږې خوراکې ( دانې) ته اړتیا ده. په دا ډول عمومیاتو کې د خوراک کیفیت په ضمني ډول په نظر کې نیول شوی دی. د بېلګې په توګه، د یو بوده خنزیر د ژوندي وزن یو پونډ لوړول له څلورو تر پنځو پونډو د لوړ پروتیني او د مېتابولېز کېدو وړ انرژۍ ترکیب لرونکې خوراکې ته یا د ۲۰ پونډو څخه ډېرې د ټیټ کیفیت لرونکې خوراکې ته اړتیا لري.

د سویا یا غوړې لوبیا د دانې نږدې ۸۵ سلنه د غذا او نباتي غوړیو په موخه پروسس کېږي، چې په حقیقت کې نوموړې ټوله غذا د حیواناتو د خوراک په توګه کارول کېږي. په اټکلي ډول د سویا ٪۶ په مستقیمه توګه د انسانانو د غذا په توګه عمدتاً په اسیا کې کارول کېږي. د دې تر څنګ په متحده ایالاتو کې، ۱۲۷ میلیونه اکره حبوبات د حیواناتو د مصرف لپاره کرل کېږي، په داسې حال کې چې په پرتلیزه بڼه د انسانانو د مصرف لپار ۷۷.۳ میلیونه اکره حبوبات کرل کېږي.

کله چې دانې یا حبوبات د خوراکې په توګه وکارول شي، د غوښې د تولید لپاره لږ خوراکې ته اړتیا ده، دا نه یواځې د مېتابولیز کېدو وړ هغې انرژۍ د زیاتوالي له کبله ده چې په دانو کې له لواړو خوراکونو څخه زیاته موجوده ده، بلکې همداراز د خالصې تر لاسه کېدونکې انرژۍ او د ذخیروي خالصې انرژۍ تر منځ له نسبت سره هم تړاو لري چېرې چې د مېتابولېز کېدو وړ انرژۍ زخیره زیاته ده.

په ازاد ډول د حیواناتو تولید د څرولو لپاره ځمکې ته اړتیا لري، کوم چې په ځینې ځایونو کې د ځمکې د کارونې د بدلون لامل شوی دی. د ملګرو ملتونو د خوړو او زراعت د موسسې (FAO) د موندنو پر بنسټ، "په څړځایونو کې د مالدارۍ له امله د مرکزي او سویلي امریکا په استوایي ګڼو ځنګل لرونکو سیمو کې د ځنګلونو له منځه تلل د ځینو بې سارو نباتاتو او حیواناتو د نوعو  د ورکېدو او همدارنګه په اتموسفیر کې د کاربن د خپرېدو یو له اصلي دلایلو څخه ګڼل کېږي"

د انسانانو د خوړو په واسطه د حیواناتو پالنه په صنعتي شوو هېوادونو کې د کرنې د مجموعي تولید نږدې ٪۴۰ جوړوي. څړځایونو له کنګل څخه د خلاصې د ګټې اخیستنې وړ ځمکې ٪۲۶ برخه اشغال کړې ده، او د حیواناتو د خوراک په توګه د حبوباتو تولید د کرل کېدو وړ ځمکې یو پر دریمه برخه کاروي. د متحده ایالاتو د ځمکې له یو پر دریمې برخې څخه زیاته ځمکه د څړځایونو لپاره کارول کېږي، چې په دې سره په متحده ایالاتو کې د ځمکې د کارولو تر ټولو لویه بڼه همدا څړ ځایونه جوړوي.

د ځمکې د کیفیت راښکته کېدل، زیاتره وخت له حد نه د زیاتو څرولو سره تړاو لري، ځکه چې څرېدونکي حیوانات د ځمکې زیاته اندازه خوراکي توکي په داسې بڼه له خاورې څخه لرې کوي چې ځمکه د هغو د بیا رغونې لپاره چانس له لاسه ورکوي.

## سرچينې