open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
د فراغت وختونه خوشې مه تېروه

د کتاب ځانګړنې:

د کتاب نامه: اسانه اسلامپوهنه ( د ژڼیو لپاره)

لیکوال: شیخ محسن قرآیتي (د تفسیر نور مفسر)

ژباړن: ډاکټر ذبیح الله اقبال

وېبپاڼه:www.andyal.com

= د فراغت وختونه =

انسان دې خپل شواروز د څو څیزونو لپاره وویشي:

۱-د کار او زده کړې لپاره.

۲-د عبادت او خدمت لپاره.

۳-د خوب ا و دمې لپاره.

۴-د تفریح لپاره.

ځکه که تفریح نه وي؛ کار، زده کړې، چوپړ او عبادت ته به مو سمه ډډه نه لګي. په اسلام کې د ګټورو ورزشونو- ادمان؛ لکه د اس سپرلي، غشی ویشتنه او لامبو سپارښتنه شوې او دې ډول چارو ته یې سیالۍ هم ایښې وې او پخپله رسول الله (ص) به هم پکې ګډون کاوه او ګټونکيو ته به یې ډالۍ او انعامونه هم ورکول. هغه مهال یې ګټونکیو ته د کجورې ونه او بلاربه اوښه ورکوله او تاسې ښه خبر یاست چې کجوره هغه مېوه ده، چې تر ډېرې مودې یې ساتلی شې، بې له دې چې ورسته شي او له پاڼو او لرګیو یې هم خورا ډېرې ګټې کېدای شي.

اوښه چې لنګه شي؛ نو له بچي، ورګو، شیدو او همداراز روسته یې له پشم هم ګټنه کېږي او بار هم وړی شي.

په اسلامي ورزشونو کې کنځل او کینه نه وي. اسلام د ښځې او سړي دواړو لپاره ورزش اړین ګڼي او موروپلار ته سپارښتنه کوي، چې اولادنو ته مو غشی ویشتل دفاع ته او لامبو ځان ژغورلو ته ورزده کړئ. 

اسلام د ډېری چارو ثواب د تګ، حرکت او کوښښ پر بنسټ، چې یو ډول ورزش دی، ایښی دی. د بېلګې په توګه وايي: هر ګام چې د خپلوانو لیدو یا د علم زده کړې یا په جومات کې د لمانځه لپاره اخلئ، ثواب لري؛ یعنې ثواب او انعام یې د ورزش پر بنسټ، چې ګام اخستل دي،ایښی دی او نه دي یې ویلي، چې هر ټکی چې زده کوئ او د خپلوانو هره لیدنه چې کوئ، ثواب لري؛ بلکې ویلي یې دي: هر ګام چې ددې چارو لپاره پورته کوئ؛ نو څرګنده ده، چې پلی ګرځېدل (ګام پورته کول) خورا ساده، عمومي،ارزانه او د ټولو په لاسرس کې ورزش دی او د ځینو ثوابونو بنسټ هم پرې ایښوول شوی دی.

نوکان اخستل، د جمعې پر ورځ غسل او پاکوالی، دیني غونډو ته تلل، د دوستانو او خپلوانو لیدو ته تلل، مړی ژوندی کول او د جمعې په لمانځه کې برخه اخستل، د رخصتۍ د ورځې احکام دي.

د جمعې ورځ د مسلمانانو یو اختر ګڼل کېږي.

د جمعې د ورځې لمونځ یو عبادت دی؛ خو نورې ځانګړنې هم لري:

۱-د ماسپښین د لمانځه پر ځای کېږي.

۲-د ماسپښین فرض لمونځ څلور رکعته؛ خو د جمعې دوه رکعته دی.

۳-د جمعې د لمانځه امام دوه خطبې او ویناوې لري، چې د دواړو ترمنځ یوه شېبه کېني. دا دوه خطبې د دوو فرض رکعتونو پر ځای حسابېږي او امام جمعه باید خلک تقوا او له ګناه لرې کېدو ته راوبلي او په خپلو ویناوو کې هغه څه خلکو ته ووايي، چې د وخت اړتیا وي.

۴-د خطبو اورېدل لازم دي.

۵-امام جمعه باید خپلې خطبې په ولاړه ووايي او وسله او یا یې ورته څيز په لاس کې وي.

موږ باید په خپلو رخصت ورځو کې خپلې ټولې وګړیزې او ټولنیزې نیمګړتیاوې جبیره  کړو، هم خپل جسم ته رسېدګي وکړو او هم روح ته. هغې اړینې زده کړې، چې د کار او زده کړې پر مهال مو وخت ورته نه و کړی، په رخصتیو کې یې جبران کړو. له هغو هنرونو او کسبونو مه غافلېږئ، چې سبا ورځ مو له بېوزلۍ ژغوري، په تېره هغه هنرونه او کسبونه، چې پر هنر او کسب سربېره، وټيزه ګټه هم ولري. د بېلګې په توګه: ګنډل، اوبدل، لاسي صنایع او داسې نور چې تاسې،کورنۍ او هېواد ته وټیزه ګټه ولري. په رخصتیو کې هرومرو یوه فن او هنر زده کړئ.

ورزش هم باید له اخلاقو، مینې او چوپړ سره مل وي،  نه پر نورو ویاړنې او کړولو سره.
پېری- جن

ژباړه: استاد اجرالدین اقبال

پته:www.andyal.com

**سْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ**

**د لوراند او لورین الله په نامه**

= **د پېري پنځون/ خلقت** =
قُلْ أُوحِيَ إِلَيَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ فَقَالُوا إِنَّا سَمِعْنَا قُرْآنًا عَجَبًا ﴿جن/۱﴾ = ووايه : وحې راته شوې ده، چې څو تنه پېريان ورته غوږ شول؛ نو (خپل قوم ته) يې ويل : په رښتيا موږ هېښنده لوستونى (قرآن) واورېد.

جن (پېرى) لكه چې له لغوي مفهومه يې معلومېږي، يو موجود دى، چې نه ښكاري او په قرآن كې ډېرې ځانګړنې ورته يادې شوې دي:

د اور له لمبې پيدا شوى دى(رحمن_15).

پوهه او ادراك لري، حق له باطلو بېلولاى شي او د منطق او استدلال قدرت لري(د جن سورت آيتونه)

مكلفيت او مسووليت لري(د جن او رحمن سورتونو آيتونه).

 يو شمېر يې صالح مؤمنان او يو شمېر يې كافران دي(جن_11).

حشر، نشر او معاد لري(جن_11)

اسمانونو ته يې د ورننووتو غوږ ايښوولو او خبر اخستو وس درلود او د حضرت محمد (ص) تر بعثت روسته له دې چاره منع شول(جن_ 9)

له ځينو انسانانو سره يې اړيكه نيوه او له ځينو پټو خوالو، چې خبر ول، انسانان يې پرې بېلارول(جن_68)

ځينې يې له سرباندي ځواكه برخمن دي؛ لكه چې په انسانانو كې هم دغسې وګړي شته(نحل_39)

د انسانانو د ځينو اړتياوو د پوره كولو وس لري( سبا_12 او 13)

پر ځمكه د انسانانو تر پنځون وړاندې پيدا شوي(حجر_ 27)… او نورې ځانګړنې.

پردې سربېره د قرآن له آيتونو ګټنه كېږي (د خلكو د انګېرنو پر خلاف، چې تر انسانانو يې غوره بولي)، چې انسان تر پېري غوره دى؛ په دې دليل، چې مسلمانو پېريانو پر بشري پېغمبر(ص) ايمان راووړ او ورپسې ولاړل. له آره آدم ته پر شيطان د سجدې واجبېدل پر پېري د انسان د غوراوي دليل دى؛ ځكه شيطان په هغه پېر كې د پېريانو له مشرانو و(كهف_50).

عوامو او ناپوهو وګړيو يې په اړه ډېری ګږنې او انګېرنې – خرافات جوړې كړي، چې له عقل او منطق سره اړخ نه لګوي؛ نو ځكه يې يوه خرافي او نامنطقي څېره پيدا كړې، چې نامه یې اخستل كېږي؛ نو د انسان ذهن ته يو شمېر کږنې او انګېرنې ورځي؛ لكه هېښنده او وحشتناكې څېرې لري، لكۍ او سومان لري، موذي، كينه كښ او بدچلنه دي او په څېر يې نور موهومات.

په هر حال قرآن په تېرو ځانګړنو سره د پېري له شتونه خبر كړي يو او هم يې نشتون ته كوم عقلي دليل نلرو؛ نو ځكه يې بايد ومنو او له ناوړو او ناروا مخونو ډډه وكړو او د عوامو له کږنو او انګېرنو لاس پرېمينځوو. (نمونه، 25: 154 مخ.)
اسلامي مذهبونه

اسلامي مذاهب
پر اسلام پوهېدنه بې له عقل کارونې ناشونې ده موږ د عقل او دين ترمنځ پر تړاو د پوهېدو لپاره د "الفقه على المذاهب الخمسه" [د لبناني ستر عالم او د اسلامي مذاهبو د پيوستون مخكښ؛ارواښاد "محمد جواد مغنيه" لېكنه] د كتاب سريزه را اخلو.
 ((په يوه حديث شريف كې راغلي دي : حضرت جبراييل،آدم عليه السلام ته راغى، ويې ويل:خداي تعالى راته ويلي،چې درته يې ووايم: "په  عقل،دين او حيا كې كوم يو ټاكې "؟ حضرت آدم ( ع ) وويل : عقل مې وټاكه ؛ بيا نو حيا او دين وويل : آدمه ! موږ هم درسره يو ؛ ځكه خداى راته ويلي : چېرې چې عقل وي،هملته وسئ ))
له پورته حديثه  لاندې حقايق تر لاسه کېږي :
(الف)_عقل چې څه ونه مني؛نو هغه به په دين كې نه وي،څوك چې عقل نه لري؛نو دين او حيا به هم نه لري كه څه  د ورځې روژې نيسي او د شپې عبادتونه كوي.
د مسلمانانو يو مشر (امام) ويلي دي : " عقل يوه ډاډمنه او سمه تله ده،چې  د نبوي حديث سموالى راښوولى شي؛ځكه رښتينى حديث ځلانده او ښكاره رڼا ده او په څه كې چې حقيقت او رڼا نه وي،هغه به د شيطان وينا وي. "
( ب ) _ دا چې دين له عقله نه بېلېږي؛نو د اجتهاد بندېدل په حقيقت كې پر دين د پوهېدو د لارې تړل دي؛ځكه د اجتهاد مانا د فكر آزادي ده او هم له اصولي قواعدو د فروعاتو د استنتاج لپاره د وره پرانستل دي. په پايله كې كه د عقل لار مو وتړله؛نو عقل او دين،چې يو له بله نه بېلېږي ؛ نو په حقيقت كې د دين لار به مو هم تړلې وي.كه ووايو چې عقل له دين سره مرسته نشي کولاى؛نو دا به د شرعې له منطق او واقعيته لرې وي.
( ج ) _ كه يو عالم او پوه له كوم مذهب سره تعصب كوي؛نو دا تر نا پوهه خطرناك دى؛ځكه دا د مذهب له راوړونكي سره تعصب كوي او عقل د داسې چا لاروي لازم نه بولي.همدغسې بايد ووايو كه څوك د يوه مذهب مخالف وي،په واقع كې د اسلام د حقيقت او واقعيت مخالف نه دى؛ بلكې له يو چا سره مخالف دى،چې په مذهب پورې يې خرافات تړلي وي( او يا له اسلامه خيالي انځور لري).
په صدر اسلام كې مذاهب او ډلې ټپلې نه وې،مسلمين تر يوه بيرغ لاندې را ټول ول. ټول پوهېږو ،چې مذاهبو د مسلمانانو ترمنځ درز اچولى او د دوى د عظمت او د بدبې مخه يې نيولې ده،د اسلام دښمنان د همدغسې فرصتونو په لټه كې ول،چې پر هېوادو د ښكېلاك واكمني له همدغه ځايه راولاړه شوې ده؛نو ځکه د رښتينو مشرانو او پوهانو له افكارو او ويناوو د يووالي بوى راخېژي او د مسلمينو د يووالي او پيوستون لپاره له هرې مناسبې لارې چارې ګټه اخلي،چي همدا هلې ځل د دې لامل شوې،چې د " اجتهاد " ور پرانستل شي .
يوه ډله داسې انګېري ،چې كه د اجتهاد ور پرانستل شي؛ نو څوك چې لږ او ډېر پر فقه پوه شو،سم له لاسه به اجتهاد پيلوي،چې دا يو ډول خپلسري ده ،چې د پرېشانۍ لامل ګرځي.
دا مطلب اسلافو او ړومبنيو په خپلو كتابو كې كښلى او وروستنيو بې له دې ،چې مسله وڅېړي،منلې يې ده؛خو زه د اجتهاد تړل په دوو لاملونو كې وينم :
( 1 ) ظالم واكمن تل د فكر،عقل او راى له آزادۍ وېرېدل ؛ نوځکه له دينه يې يوه وسيله جوړه كړې وه او په چل ول به يې هر يو آزاد خياله ځپه .
( 2 ) _ پر چاپېريال د ارتجاع جال غوړېدلى و. دا هم يو مهم لامل دى ،چې د اجتهاد ور يې وتاړه، په پټو سترګو لاروي د افكارو له آزادۍ سره اړخ نه لګوي؛ لكه څنګه چې موږ په خپل چاپېريال كې آزاد اوسېږو،بايد د يوه مذهب او قول له لاروۍ تېر شو او په آزاد ډول د ټولو اسلامي مذاهبو ( چي له عقل او آسماني شريعت سره اړخ لګوي) اجتهاد ومنو.
كه د اسلامي مذاهبو ټاكنه مطلق اجتهاد نه وي؛ نو د اجتهاد يوه برخه خو ده؛نوځكه دې ته اړ شوم ،چې دا كتاب وليكم او د پينځګونو اسلامي مذاهبو ( جعفري ، حنفي ، مالكي، شافعي ، حنبلي ( رحمة الله عليهم ) اقوال له سرچينو او ماخذونو يې راټول كړم. "
حضرت علي (ك) په قرآن مجيدكې ستايل شوى

= حضرت علي (ك) په قرآن مجيدكې ستايل شوى =

## د حضرت علي (ك) په هکله  د نازل شويو آيتونو  په شمېر کې سني او شيعه عالمان يو خوله دي،چې حضرت علي (ك) د پېغمبر اکرم په اصحابو كې يواځينى شخصيت دى،چې څښتن تعالى په قرآن شريف كې ستايلى دى. پدې باب ګڼ شمېر معتبر حديثونه شته، چې بېلګې يې دادي:
الف:"حافظ بن عسكري"،" ګنجي شافعي" ، "سيوطي " ، "ابن حجر" او "خطيب بغدادي" د اهلسنتو له هغو عالمانو دي، چې پخپلو كتابونو كې يې د حضرت علي (ك) په هکله د نازل شويو آيتونو شمېر  راښوولى دى :

٭ له حضرت ابن عباس څخه روايت دى، چې د حضرت علي  (ك)  په هکله  300 آيتونه  نازل شوي دي.

وګورئ : 1_ خطيب بغدادي، د بغداد تاريخ ؛ 6 ټوك، 22 مخ، 3275 ګڼه. 2 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة؛ 42 باب ، 148 مخ . 3 _ حافظ بن عساكر، ترجمه اميرالمومنين تاريخ دمشق؛ 2ټوك، 431مخ، 941 حديث ،2 چاپ. 4_ ګنجي شافعي ، كفاية الطالب؛ 62 باب، 231 مخ . 5 _ سيوطي، تاريخ الخلفاء؛ 172 مخ او همداسې؛ اللئالي المصنوعه؛  لومړى ټوك، 192 مخ، لومړى چاپ . 6 _ ابن حجر ، صواعق؛ 76 مخ .

٭ له يزيد بن رومان څخه روايت دى: (( كوم شمېر  آيتونه،چې د حضرت علي په هکله نازل شوي،د بل هيڅ چا په هکله ندي نازل شوي))؛البته پورتنې حديث له حضرت ابن عباس څخه هم روايت شوى دى .

وګورئ : 1_ ابن عساكر ، ترجمه امير المومنين من تاريخ دمشق؛ 2 ټوك،430مخ ، 940 حديث، 2 چاپ. 2 _ ابن حجر ، صواعق؛ 76 مخ .3 _ سيوطي  ، تاريخ الخلفاء؛ 171 مخ . 4 _ حافظ الحسكاني؛ شواهد التنزيل : لومړى ټوك، 39مخ،50 حديث  د پينځم فصل سريزه ،لومړى چاپ او همداسې د همغه  كتاب؛ 41 مخ 55 حديث . 5 _ ګنجي شافعي ، کفاية الطالب؛ 62 باب ، 253 مخ .  6 _ شبلنجي، نورالابصار؛ 73 مخ . 

اصبغ بن نباته روايت کوي چې حضرت علي (ك) وويل:(( قرآن په څلورو برخو كې نازل شو؛يو پر څلورمه يې زموږ په هکله (اهلبيت) ده، يوه څلورمه يې زموږ  د دښمنانو په هکله،درېمه يې د سنتونو او مثالونو په هکله او پاتې څلورمه يې واجبات او احكام دي؛نو د قرآن كريم،كرائم زموږ  لپاره دي.))

وګورئ : 1 _ حافظ الحسكاني، شواهد التنزيل ؛ لومړى ټوك ، 43 مخ، 58 حديث، لومړى چاپ. 2 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ ينابيع المودة : 42 باب، 148 مخ .
د توبې،ايمان،نيك عمل او لارښوونې پايله

## د توبې،ايمان،نيك عمل او لارښوونې پايله

## ((وَإِنِّي لَغَفَّارٌ لِّمَن تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا ثُمَّ اهْتَدَى
(طه : 82آيت)

له حضرت علي د**((وَإِنِّي لَغَفَّارٌ لِّمَن تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا ثُمَّ اهْتَدَى** )) په هکله روايت دى:يعنې هر څوك، چې زموږ  ولايت ته مخه كړي.

وګورئ : 1 _  ابونعيم اصبهاني، ما نزل من القران فى علي  كې تر پورتنې آيت  لاندې .2 _ حافظ الحسكاني؛ شواهد التنزيل : لومړى ټوك، 375مخ، لومړى چاپ.
پر قيامت ايمان د علي او اهل بيتو له ولايت منلو سره تړاو لري

## پر قيامت ايمان د علي  او اهل بيتو له ولايت منلو سره تړاو لري
((وَإِنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ عَنِ الصِّرَاطِ لَنَاكِبُونَ=

(مومنون : 74 آيت)

له حضرت علي  بن ابيطالب څخه د پورتني آيت په هکله روايت دى:(( يعنې زموږ  ولايت (په پورتني آيت كې له صراطه مطلب د اهلبيتو ولايت دى ) . ))

وګورئ : 1 _ حافظ ابونعيم اصبهاني، "ما نزل من القران فى علي " كې تر پورتني آيت  لاندې . 2 _ حمويي، فرائد السمطين؛ سمط ثانى؛ 61باب، 2ټوك، 300مخ. 3 _ حافظ حسكاني، شواهد التنزيل؛ لومړى ټوك، 402مخ، 557حديث (تر پورتني آيت  لاندې ).

## ستره ګناه :
((وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُّبِينًا= 

(احزاب : 58 آيت )

له مقاتل بن سليمان څڅه د پورتني آيت په هکله روايت دى:دا آيت د حضرت علي  بن ابيطالب په هکله  نازل شوى او د نزول علت يې دا و، چې ځينو منافقينو به حضرت علي  ځوراوه او دروغجن به يې ګاڼه.

وګورئ :1 _ حافظ ابي نعيم اصبهاني، " مانزل من القران فى علي " كې تر پورتنې آيت  لاندې . 2 _ واحدي ، اسباب النزول؛ 273مخ. 3 _ حافظ الحسكاني؛ شواهد التنزيل : 775حديث، 2ټوك، 93مخ، لومړى چاپ.
آل یاسین

## څښتن د پېغمبر اکرم  پر آل سلام وايي
((سَلَامٌ عَلَى إِلْ يَاسِينَ= 

(صافات :130)

له حضرت ابن عباس څخه د پورتني آيت  په هکله  روايت دى :له " آل ياسين "  نه مطلب " آل محمد"  دي.

وګورئ : 1 _ حافظ ابي نعيم اصبهاني، "ما نزل من القران فى علي " كې تر پورتني آيت  لاندې  . 2 _ ابن حجر هيثمي، صواعق المحرقه؛ 76مخ . 3 _ حافظ الحسكاني؛ شواهد التنزيل : 793ګڼه، 2ټوك . 

## د نبوت تصديقونكى:
((وَالَّذِي جَاء بِالصِّدْقِ وَصَدَّقَ بِهِ أُوْلَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ= 

(زمر : 33 آيت )

له مجاهد څخه روايت دى، چې د پورتني آيت  په هکله  يې وويل : له (جاء بالصدق) نه مطلب "پېغمبر" دى او له (صدق به) نه مطلب "حضرت علي " دى.(؛يعنې هغه چې په رښتيا راغى؛ پېغمبر اکرم دى او چا، چې تصديق كړ حضرت علي دى )

وګورئ : 1_ابن مغازلي  شافعي، مناقب؛317حديث،269مخ،لومړى چاپ . 2 _ حافظ الحسكاني؛ شواهد التنزيل : 812حديث، 2ټوك، 121مخ بيروت چاپ .3 _ حافظ ابي نعيم اصبهاني، ما نزل من القران فى علي ، كې تر پورتني آيت  لاندې .

## د څښتن د ګوند غړي:
((لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءهُمْ أَوْ أَبْنَاءهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ أُوْلَئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ وَأَيَّدَهُم بِرُوحٍ مِّنْهُ وَيُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ أُوْلَئِكَ حِزْبُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ=

(مجادله :22 آيت )

له حضرت علي (ک ) روايت دى:سلمان راته وويل:ابالحسنه ! پېغمبر اکرم  ته به چې ورغلم؛لاس به يې راته پر اوږه كېښود او تا ته به يې اشاره وكړه او ويل به يې : ((سلمانه ! هغه سړى او ګوند يې رستګاران دي. ))

وګورئ :1 _ ګنجي  شافعي، كفاية الطالب؛ 62باب، 250مخ. 2 _ حافظ ابن عساكر؛ شرح حال امير المومنين من تاريخ دمشق؛ 2ټوك، 346مخ، 2چاپ. 3 _ ابونعيم اصبهاني، ما نزل من القران فى علي " كې تر پورتنې آيت  لاندې . 4 _ حافظ الحسكاني؛ شواهد التنزيل : لومړى ټوك، 68مخ، لومړى چاپ.

## په قيامت کې به خوار نشي
((يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا عَسَى رَبُّكُمْ أَن يُكَفِّرَ عَنكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ يَوْمَ لَا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ =

( تحريم :8 )

په روايت كې راغلي دي، چې حضرت ابن عباس د "يوم لايخزى الله النبى والذين آمنوا معه) آيت  ولوست او يې وويل: مطلب يې هغوى دي، چې پر پېغمبر اکرم  يې ايمان راوړ، چې هغوى علي  او لارويان يې دي.

وګورئ : 1 _ حافظ ابي نعيم اصبهاني، "ما نزل من القران فى علي " كې تر پورتني آيت  لاندې . 2 _ سيوطي ، جمع الجوامع ؛ مسند علي ؛ 2ټوك، 155مخ.

= **د قيامت پر ورځ د حضرت علي  د ولايت پوښتنه كېږي** =
**((**ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ= ))

( تكاثر : 0 8)

له امام جعفر بن محمد نه د پورتني آيت په هکله روايت شوى:د هغه نعمت په هکله چې د قيامت پر ورځ به يي پوښتنه كېږي،د حضرت علي ولايت دى.

وګورئ : 1 _ حافظ ابي نعيم اصبهاني، ما نزل من القران فى علي  كې تر پورتنې آيت لاندې . ٢_ حافظ الحسكاني، شواهدالتنزيل؛ 2ټوك، 368مخ، لومړى چاپ.
د حضرت بابا آدم (ع) او حضرت علي کرم الله وجهه

## د حضرت بابا آدم (ع) توسل :
له جنته د حضرت آدم (ع) او بي بي حوا شړل كېدل د قرآن له مهمو كيسو ده او داسې څوك به نۀ  وي،چې پدې باب معلومات ونلري. حضرت آدم او بي بي حواچې له جنته وشړل شول او ځمكې ته استوګنې ته راولېږدول شول؛نو حضرت آدم (ع) په كلونو كلونو وژړل،چې څښتن يې وبښي،تردې چې پر حضرت محمد (ص)، حضرت علي (ک) ، حضرت فاطمې بي بي، امام حسن او امام حسين يې توسل وكړ او توبه يې ومنل شوه. د " فَتَلَقَّى آدَمُ مِن رَّبِّهِ كَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ " آيت هم دې موضوع ته اشاره كوي. (بقره 37 آيت) . پدې باب روايتونو ته پام وكړئ :

له حضرت عبدالله بن عباس څخه روايت دى،چې ويې ويل :له حضرت محمد(ص)څخه د هغو ټکيو په هکله پوښتنه وشوه، چې څښتن پرې حضرت آدم (ع) وباښه.حضرت محمد (ص) ورته وويل :(( له لوى څښتنه يې د محمد، علي،فاطمه،حسن او حسين په جات بښنه و غوښته او څښتن هم د هغه له ګناه  تېر شو او ويې وباښه. ))

وګورئ : 1_ ابن مغازلي؛ مناقب  علي : 63مخ، 89 حديث. 2 _ شيخ سليمان قندوزي حنفي؛ينابيع المودة : 24باب، 111 او  283مخونه ، 55حديث . 3 _ سيوطي ؛ الدرالمنثور. 4 _ تفسير نمونه؛ لومړى ټوك، 199مخ . 5 _ د الميزان تفسير؛ لومړى ټوك، 149مخ .

پدې  اړه يو بل روايت:

پاک نبي (ص) وويل:((څښتن تعالى چې حضرت آدم پېدا كړ او خپل روح يې پکې پو کړ؛نو آدم د عرش ښي اړخ ته پينځه نومونه وكتل، چې په سجدې او ركوع كې وو.حضرت بابا آدم (ع) پوښتنه  وكړه:خدايه! زما تر پېدا كولو  مخكې هم دې څوك، له خاورې پېداكړي دي؟ څښتن ورته وويل:نۀ! حضرت بابا آدم ورته وويل:(( دا پينځه رڼا ګانې څوك دي،چې زما په بڼه دي؟ څښتن تعالى ورته وويل:دا پينځه تنه ستا له ځوځاته دي.كه دوى نۀ واى؛نو تۀ به مې هم نۀ واى پېداكړى. ما له خپلو نومونو پر هغوى ايښې دي .كه دا پينځه تنه نۀ واى؛نو نۀ به مې ځمكه پېدا كړى واى او نۀ اسمان،نۀ عرش او نۀ كرسۍ، نۀ جنت او نۀ دوزخ،نۀ پرېښتې او انسانان او نۀ پيريان؛نو زه يم "محمود" او دا "محمد" دى؛ زه يم "عالي" او دا "علي " دى؛ زه يم " فاطر " او دا "فاطمه" ده؛ زه يم "احسان" او دا "حسن" او زه "محسن" يم او هغه "حسين" دى. پر خپل عزت او جلال مې قسم! د چا چې يوه ذره كينه ورسره وه؛ نو په دوزخ كې به يې واچوم. آدمه ! دا پينځه تنه زما غوره دي، د هر چا نېكمرغي او بدمرغي له دوى سره په مينې او كينې پورې اړه لري. آدمه ! له ما چې څه غواړې؛ نو د دوى په خاطر يې غواړه. ))

وګورئ : 1 _ د فاطمه الزهرا كتاب:40مخ، د علامه امينى ويناوې 2 _ د الميزان تفسير؛ لومړى ټوك او مجمع البيان؛ لومړى ټوك، د "فتلقى آدم  من ربه كلمات" تر آيت لاندې .
په دعا کې د ادم اثر علي دی

## د پېغمبرانو د بعثت لامل د پېغمبر(ص) او حضرت علي ولايت دي:
٭ اسود له حضرت عبدالله بن مسعود نه روايت کوي:پېغمبر اکرم وويل: (( عبدالله! پرېښته راغله او راته يې وويل:محمده!له خپل ځانه تر مخكې پېغمبرانو په هکله  وپوښته،چې ولې مبعوث شوي وو؟ حضرت محمد (ص) وويل:و مې پوښتل چې څه ته مبعوث شوې وو؟ پرېښتې وويل:ستا او د علي  د ولايت لپاره. ))

وګورئ : 1 _ ابن عساكر، شرح حال امام علي  من تاريخ دمشق؛ 2ټوك، 97مخ، 602حديث. 2 _ حاكم نيشابوري، المعرقه؛ د عبدالله بن مسعود پر سند.
حضرت موسى (ع) او د حضرت علي شهادت

## حضرت موسى (ع) او د حضرت علي شهادت
خداى بخښلي علامه مجلسي په "جلاء العيون" (لومړي ټوك،276مخ)  كې ليكي :"ابن بايويه" له امام محمد باقر نه په معتبر سن روايت كړى، چې د يهودو له عالمانو يو تن حضرت علي ته راغى اود ځينو مثالو په هکله يي وپوښته چې ځينې يې داسې وې:ستاسې د پېغمبر وصي به څو كاله ژوند كوي؟ حضرت علي  ورته وويل : 30كاله.بيا يې پوښتنه وكړه: هغه به پر خپل مرګ مري كه وژني به يې؟حضرت علي ورته وويل: هغه  به وژل كېږي. پر سر به يې پر توره ووهي،چې وينه به يې ټوله ږيره سره كړي. يهودي ورته وويل: رښتيا دې وويل!پر څښتن قسم، څه چې دې وويل،ما د موسى (ع) په كتاب كې لوستي وو، چې هارون ليكلي وو.
حضرت علي او د حضرت نوح (ع) بېړۍ

## حضرت علي او د حضرت نوح (ع) بېړۍ
د 1951م كال په جنورۍ كې روسي كان پوهان د كان په لټه كې وو، چې ناڅاپه يې سترګې پر څو ورستو شويو تختو ولګېدې .... پوه شول ، چې غېر عادي او تاريخي تخته ده...چې پکې مستطيلي ډوله تخته هم وه، چې ټول يې هک پک كړل؛ځكه د وخت په تېريدو تختې ورستې شوې وې؛خو دا تخته چې څوارلس انچه اوږده او لس انچه پلنه وه او څه پرې ليكل شوې وو، چې پرې نۀ پوهېدل.ددې تختې په هکله د څېړنو لپاره د 1953م كال د فبرورى پر 27مه كوميټه جوړه شوه (دكتاب مولف دكوميټې د غړيو نومونه هم راوړي دي)، چې بالاخره تر اتو مياشتو څېړنو وروسته معلومه شوه، چې پردې تخته  مدد او مرستې ته څه ليكل شوي وو، چې بيا پر بېړۍ ځړول شوې وه چې موږ هم د هغه د ليكنو انځور لوستونكيو ته راوړى دى. نوموړې كوميټې تر اتو مياشتو څيړنو او زيارونو وروسته وكولاى شول، چې دا ليكنې پر روسي ژبه واړوي،چې بيا بريتانوي لرغونپوهانو پر انګليسى وژباړلې چې لولو يې:

O my God , my helper.Keep my hand with mercy and with your holybodies:Mohamad ,Alia , shabbar , fatema .They all are biggests and houourables .The world  established  for them . Help me by  their names . you can reform to right.

ژباړه:زما خدايه! زما مرستندويه! پخپل رحمت او پېروز او د "محمد"، "ايليا"، "شبر"، "شبير" او "فاطمې" په خاطر مې لاس ونيسه. دا پينځه تنه تر ټولو د ستر مقام خاوندان او د احترام وړ دي  او ټوله نړۍ د دوى لپاره جوړه شوې ده.زما څښتنه! د دوى په جات مې مرسته وكړې؛ ځكه يواځې تۀ كولاى شې چې خلك نېغې لارې ته هدايت كړې.

د يادونې وړ ده چې د روسۍ ژبې ژباړه هم د علي و پيامبران د كتاب  په 40 – 41 مخونو كې راخېستل شوې ده.

انګليسى ژباړه يې د لندن په Star of Britinia ورځپاڼه كې د 1954كال په جنورۍ كې راغلى ده (علي  و پيامبران – 42مخ).

وګورئ : علي  و پيامبران، حكيم سيد محمود سيالكوټي، د سيد محمد مختاري ژباړه، 35 – 42 مخونه.
حضرت ابراهیم علیه السلام او حضرت علي کرم الله وجهه

## حضرت ابراهيم خليل الله (ع) او حضرت علي:
حضرت جابر له امام صادق نه روايت كوي:څښتن تعالى چې حضرت ابراهيم ته ملكوت وښود؛نو د عرش په څنګ كې رڼا وليده او له خدايه يې ددې رڼا پوښتنه وكړه:څښتن ورته وويل:((دا رڼا "محمد" دى،چې په مخلوقاتو كې مې غوره دى.)) بيا يې د هغې رڼا په هکله چې وپوښتل چې د "محمد" د رڼا په څنګ كې وه؛ورته وويل شول چې هغه "علي بن ابيطالب" زما د دين مرستندوى دى. بيا يې د هغو دوو رڼاګانو په هکله پوښتنه وکړه، چې د دوى په څنګ كې وې ؟ ورته وويل شول:هغه "فاطمه" ده، چې دوستان يې له اوره ژغورل شوي دي او هغه دوه يې ځامن "حسن" او "حسين" دي. بيا حضرت ابراهيم وويل: يو څو نورې رڼاګانې يې هم په څنګ كې وينم؟ ورته وويل شول:هغوى امامان دي،چې د علي او فاطمې له ځوځاته دي.حضرت ابراهيم وويل:خدايه!د هغو پينځه تنو په خاطر يې راوپېژنه.څښتن ورته وويل: لومړى يې علي  بن الحسين ، ورپسې يې زوى  محمد، ورپسې يې زوى  جعفر، ورپسې يې زوى  محمد، ورپسې يې زوى علي، ورپسې يې زوى  حسن او ورپسې د هغه زوى  حجت مهدي دى.

وګورئ  : زندګانى فاطمه الزهرا، آيت الله شهيد دستغيب، 127مخ، چې د برهان له تفسيره يې را اخيستې دى .

حضرت ابراهيم له څښتنه وغوښتل،چې ما هم د هغوى له لارويانو كړى؛لكه څنګه چې د الصافات د سورت د 83آيت په تفسير كې راغلي دي: " و ان من شيعته لابراهيم" په رښتيا، چې د هغوى له لارويانو ابراهيم هم دى .

وګورئ : همغه  سرچينه: 126مخ.
حضرت خضر او حضرت علي کرم الله وجهه

## له حضرت علي  سره د حضرت خضر دوستي
ستر محدث "اغمش" وايي: په مدينه منوره كې يوه توره ړنده مينځه وه، چې خلكو ته به يې اوبه وركولې او ويل يې:د حضرت علي بن ابيطالب د دوستۍ لپاره اوبه وڅښكئ. ومې ليده،چې سترګې يې خلاصې شوې او پرې يې ليدلاى شول او ويل يې:اوبه د هغه چا د دوستۍ په خاطر وڅښئ، چې په خاطر يې زما سترګې بينا شوې او اوس ليدلاى شم.اغمش وايي : پوښتنه مې ترې وكړه او راته يې وويل :يو سړى راغى  او راته يې وويل: جاريه ! تۀ هغه مينځه يې،چې له حضرت علي بن ابيطالب سره مينه لرې؟ ورته يې وويل: هو پخپله يم ! و يې ويل :خدايه ! كه دا مينځه له حضرت علي  سره په دوستۍ كې رښتينې وي؛نو سترګې يې روغې كړې.پر څښتن قسم پر همغه  وخت مې پر سترګو رڼا شوه. پوښتنه مې ترې وكړه: تۀ څوك يې؟ راته يې وويل : زه خضر او د علي  لاروى يم.

وګورئ : ١_  سيد ابوتراب صفائي آملي، شرح زندګى حضرت خضر؛ 120مخ . 2 _ شهيد آيت الله دستغيب، زندګانى فاطمه الزهرا؛ 162مخ، چې له سفينه البحار، لومړي ټوك، 391مخه يې راخيستې ده.

يادونه : حضرت خضر د يو شتمن زوى و؛خو دا چې له علم او حكمت سره يې بى كچه مينه وه؛نو همدا لار يې ونيوه او په پايله كې پېغمبرۍ ته هم ورسېد او د "ذوالقرنين" د قوم د لارښوونې دنده ورکړل شوه؛ "ذوالقرنين" هم په نړيوالو شرايطو پوه و او د خضر درناوى يې وكړ او بيا وروسته حضرت موسى (ع) هم له خصر (ع) سره بلد شو او له هغه يې زده كړې تر لاسه كړې. حضرت خضر (ع) د حق تعالى په قدرت د ژوند اوبه وڅښلې او د همشېني عمر خاوند شو او ژوندى دى او كله هم له ورك شويو سره مرسته او لارښوونه هم كوي .

وګورئ : قصه هاى قرآن، 120مخ، د سيد ابوتراب صفائي ليكنه.
حضرت علي کرم الله وجهه د اهلنستو په منظومو ادبیاتو کې- ابن ابی الحدید معتزلي شافعي

ابن ابي الحديد معتزلي :

كه ابوطالب او زوې يې نۀ واى؛نو د اسلام دين به داسې نۀ واى پېژندل شوې.ابوطالب په مكه كې له هغه (حضرت محمد) ملاتړ وكړ او حضرت علي  په مدينه كې.ابوطالب د خپل پلار "عبدالمطلب" پر امر د "عبد مناف" د زامنو د روزنې دنده ومنله،چې ښه يې تر سره كړه او حضرت علي هغه بشپړه كړه.بيا هغه (ابوطالب) د څښتن په امر لدې دنيا ولاړ او خپل ښه بوى  (حضرت علي ) يي په دنيا كې يادګار پرېښود. ابوطالب د سپېڅلي څښتن د رضا لپاره د څښتن د دين خدمت وكړ او حضرت علي هغه خدمتونه پوره كړل او سرته يې ورسول.

د چټياتو ويوونكي او هغه هوښياران،چې ځانونه يې كاڼه او ړانده كړي، پوه دې شي چې د ابوطالب مقام ته د پيساڼي هومره زيان هم نشي رسولاى. څوك چې شپې ته ورځ او رڼا ته تياره وايي؛نو د ورځې رڼا ته زيان نشي رسولاى.  

وګورئ : ابن ابي الحديد؛ شرح نهج البلاغه : د بېروت چاپ كې، 3ټوك، 321مخ او د مصر چاپ كې 318مخ.

دا شعرونه ابن ابي الحديد د هغو ناپوهو په ځواب كې ويلي،چې وايي: ابوطالب كافر دى.

تر رسول الله وروسته په وياړنو، په شرف او فضيلت كې ستر سيد، د حضرت پېغمبر  وصي، د بتول (زهرا) مېړه " علي  مرتضى" و او له هغه وروسته يې دوه زامن (امام حسن او امام حسين) او بيا حمزه او جعفر (طيار) وو.

وګورئ : د ابن ابي الحديد؛ د نهج البلاغې شرح : 3ټوك، 40مخ د مصر او بيروت چاپ.

ماته وايي :د حضرت علي  صفتونه وكړه.كه زه يې صفت ونكړم، وېره مې ده چې راته ووايي:دښمن يې يم او كه كله مې د هغه په هکله شعر ندى ويلاى؛نو د نفس د کمزورۍ له امله ندى او زه هغه نۀ يم،چې د حق له مذهبه به اوختې يم.كه د نړۍ سمندرونه جوهر (رنګ)،اسمانونه كاغذونه او د نړۍ ونې قلمونه  او ټول خلك دحضرت علي د فضيلتونو په ليكلو پېل وكړي؛نو بيا به  هم د هغه فضيلتونه  له قلمه پاتې وي.

وګورئ : ابن ابي الحديد، "علي  چهره درخشان اسلام" د علي  دوانې ژباړه، 5مخ.

آيا د خېبر پېښه مو نده لوستې؟ چې پکې څومره عجيبه او حېرانونكي ټكي راغلي دي؟هغه دوه (حضرت ابوبكر اوحضرت عمر)،چې د قومندانۍ پر رمز نۀ پوهېدل؛نو د ذلت او خوارۍ جامې يې د اسلام بېرغ ته ورواغوستې او له جګړې راوتښتېدل.سره لدې چې پوهېدل،له جګړې تېښته له كفر سره برابره ده؛ځكه راوتښتېدل،چې لوړ قوي يهودي ځوان له بربنډې تورې سره پر اس سپور واو پر دوى يې بريد وكړ. تۀ به وې؛لكه چې د دوى دواړو پر لاسونو نكريزې وې او د هغه تورې د مرګ له وېرې راوتښتېدل (بيا ابن ابي الحديد وايي) زه له ستاسې بښنه غواړم؛ځكه مرګ تريخ او ژوند خوږ  وي او تاسې هم د هر چا غوندې د مرګ له تريخ خونده بېزاره  وئ؛ خو مرګ هېڅ څوك ندى  پرېښى او په هر چا پسې راځي؛نو د مرګ خوند هله وي، چې انسان يې پخپله انتخاب كړي؟!

توضيح :د خېبر جګړه د يهودو او د مسلمانانو ترمنځ وه،چې د خېبر په کلا كې راپېښه شوه؛ پدې جګړه كې د رسول الله په امر لومړى حضرت ابوبكر او ورپسې حضرت عمر د جنګ قومنداني ومنله،چې د خېبر کلا فتح كړي؛ خو هغوى پدې جګړه كې ماتې وخوړه او راوتښتېدل؛بيا رسول الله حضرت علي له يوې ډلې سره د کلا  فتح ته ولېږه،چې پايله يې د مسلمانانو برى و؛نو "ابن ابي الحديد" دا شعر ويلې دى .

وګورئ : شبهاى پشاور؛ 416مخ .

دا شعرونه د ابن ابي الحديد د اوو ګونو قصيدو له
حضرت عثمان غني او حضرت علي کرم الله وجهه

## علي(ک) د حضرت عثمان بن عفان (رض) له نظره :
٭ حضرت عثمان په حضرت علي  پسې راوګرځېد او ترې و يې غوښتل، چې راوګرځي.حضرت علي هم وروګرځېد. بيا حضرت عثمان علي ته په كتو شو؛حضرت علي ورته وويل:دا پر تا څه شوي؟ ولې راګورې؟ حضرت عثمان ورته وويل: د څښتن له رسوله مې اورېدلي چې:(( علي ته كتل عبادت دى. ))

وګورئ : 1 _ ابن كثير، البدايه والنهايه، 7ټوك، 358مخ. 2 _ ابن عساكر، شرح حال امام علي  من تاريخ دمشق، 2ټوك، 393مخ.3 _ سيوطي ، تاريخ الخلفاء، 172مخ.

٭ درېم خليفه له حضرت علي درې ځلې د سياسي چارو لپاره مرسته وغوښته او بلنه يې وركړه . پر لومړي ځل د هجرت پر 22كال؛ يعنې پر همغه  كال چې خليفه شو،دويم ځل د هجرت پر 27كال او درېم ځل د هجرت پر 32كال؛ خو حضرت علي د خليفه يوه بلنه هم ونۀ  منله او و يې ويل: يو اړين كار چې بايد وشي د قرآن آيتونه د كتاب په بڼه راغونډول دي، چې پدې   كار كې مرستې ته چمتو يم.

وګورئ : فواد فاروقي، بيست و پنج سال سكوت علي، چې هغه هم د رودلف ژايګر له "خداوند علم و شمشير" څخه رانقل كړې دى.
پر افغانستان د امریکا یرغل

په ۲۰۰۱# عیسوي کال د اکتوبر میاشتې پر ۷مه# نیټه د امریکا ولسمشر جورج ډبلیو بوش پر افغانستان فوځي یرغل وکړ. په ظاهره امریکا ادعا کوله چې ګني په افغانستان کې هغه ترهګر میشته دي چي د ۹/۱۱ ترهګریز بریدونو کې ښکېل وو.
#امریکا د ناټو او آیساف ځواکونو په ګډون پر افغانستان خونړي هوایي بریدونه وکړل، د افغانستان ښارونه او کلي یې په کلسټر خوشه ایي بمونو بمبار کړل.
زرګونو بیګناه افغانان یې په شهادت ورسول.
ګیله من وزیر

په دې اړه له مخکې د گيلمن وزير مخ شتون لري، چې مالومات يې بشپړ شوي دي.
د رسول الله (ص) خليفه

د کتاب نوم: خوشال بابا او نبوي کورنۍ

څېړونکی: استاد اجرالدین اقبال

پته:www.andyal.com

خپرونکی: دانش خپرندویه ټولنه- کابل- افغانستان

= د رسول الله (ص) خليفه =
( هيثمي؛مجمع : اتم ټوک،٣١٤ مخ )  حضرت عبدالله بن مسعود (رض): رسول الله راته د خپلو خبرو په ترڅ کې وويل : اجل مې رانږدې شوى دى . ورته مې وويل : رسول الله ! آيا ابوبکر (رض) خپل خليفه کوئ ؟ رسول الله راڅخه مخ واړو؛نو پوه شوم،چې زما خبره يې خوښه نه شوه؛نو ورته مې وويل : عمر (رض) څنګه ؟ بيا يې مخ واړو؛پوه شوم،چې بيا يې هم زما خبره خوښه نه شوه، چې بيا مې ترې پوښتنه وکړه : رسول الله ولې علي خپل ځايناستى نه کوئ ؟ را ته يې وويل : (( قسم پر خداى ! خليفه مو هماغه دى او که بيعت مو ورسره وکړ، لاروي مو ترې وکړه؛نو ټول به جنتيان شئ . ))

( مناوي؛کنوزالحقايق :١٤٥ مخ ) رسول الله (ص) وويل : (( ووژنئ، هغه چې د خلافت  پر سر له علي سره جګړه کوي که هر څوک وي . )) مناوي دا حديث ديلمي ته نسبت ورکړى دى .

( خطيب بغدادي؛د بغداد تاريخ : لومړى ټوک،١٣٥ مخ ) په خپل سند له عبدالله بن احمد بن حنبل څخه روايت کړى،چې وايي : له پلار سره مې وم،چې څو تنه ورته راغلل او د ابوبکر،عمر، عثمان او علي (رضى الله عنهم) د خلافت په اړه  يې اوږدې خبرې وکړې،چې په پاى کې مې پلار وويل : ډېرې خبرې مو وکړې! هغوى درېو د خلافت له لارې عزت لاس ته راووړ او حضرت علي چې خليفه شو؛نو خلافت ته يې عزت ورکړ .
په اُحد غزوه کې د حضرت علي ونډه

د کتاب نوم: خوشال بابا او نبوي کورنۍ

څېړونکی: استاد اجرالدین اقبال

پته:www.andyal.com

خپرونکی: دانش خپرندویه ټولنه- کابل- افغانستان

= د احد غزا =
( اسدالغابه : څلورم ټوک،٢٠ مخ ) په خپل سند له حضرت سعيد بن مسيب روايتوي،چې وايي : حضرت علي د احد پر ورځ شپاړس ټپونه واخستل، چې هر يو يې يوازې کړاى شول،له پښو يې وغورځوي او هر ټپ چې یې اخسته او لوېده ؛نو جبراييل به را پورته کاوه .

( رياض النضره :دويم ټوک،١٧٢ مخ ) ، ( علي بن سلطان؛مرقاة :پينځم ټوک،٥٦٨ مخ ) ، ( هيثمي؛مجمع :شپږم ټوک،١١٤ مخ )  او (متقي؛کنزالعمال :شپږم ټوک٤٠٠ مخ ) روايتونه راوړي،چې حضرت جبرئيل د حضرت علي مواساة وستايل .

( شبلنجي؛ نوروالابصار : ٧٩ مخ ) له حافظ بن محمد بن عبدالعزيز جنابذى د ( معالم العترة النبويه ) په کتاب کې او هغه بې د مسند له یادولو له قيس بن سعد له پلاره روايتوي،چې له حضرت علي يې اورېدلي،چې و يې ويل :د احد پر ورځ مې شپاړس ټپونه واخستل،چې څلورو يې راګوزار کړم،چې يو ښکلى او خوږبويه سړى راغى او زه يې را اوچت کړم او راته يې وويل : ورپسې ولاړ شه،چې د خداى  او رسول  پر لار يې او دواړه درنه راضي دي . ما کيسه رسول اکرم (ص) ته و کړه . و يې ويل : علي ! خداى دې سترګې روښانه کړه؛ هغه جبراييل و. 

( نورالابصار :٧٨ مخ ) له حضرت ابن عباس روايتوي،چې وايي : د احد پر ورځ طلحه بن ابي طلحة د کفارو بېرغچي مېدان ته راودانګل او غږ يې کړ : د محمد اصحابو ! ګروهن ياست،چې موږ به خداى ستاسې په تورو دوزخ ته او تاسې به زموږ په تورو جنت ته ولېږي؛نو په تاسې کې کوم يو د جنت لېوال دى . حضرت علي بن ابيطالب ورمخې ته شو او ورته يې وويل : پر خداى تر هغه به دې پرې نه ږدم،چې په توره مې دوزخ ته نه يې ورلېږلى؛د تورو ګوزارونه شول، چې حضرت علي په توره پر پښو وواهه او پښې يې ترې غوسې کړې او غوښتل يې و يې وژني؛خو طلحه ورته د خپلوۍ قسم ورکړ،چې مه مې وژنه . علي هم خپل ځاى ته راستون شو. مسلمانانو ورته وويل : ولې دې و نه واژه . ورته يې وويل : قسم يې راکړ،چې و يې نه وژنم؛خو ډاډمن يم،چې ژوندى به پاتې نشي او طلحه هملته ومړ او پېغمبر اکرم يې پر مړينه خورا خوشحال شو . شبلنجي بيا له ابن اسحاق نقلوي،چې وايي : د احد د جګړې سوبمن حضرت علي او زغم یې و.
د حضرت عبدالله بن عمر(رض) خواشيني

د کتاب نوم: خوشال بابا او نبوي کورنۍ

څېړونکی: استاد اجرالدین اقبال

پته:www.andyal.com

خپرونکی: دانش خپرندویه ټولنه- کابل- افغانستان

= د حضرت عبدالله بن عمر(رض) خواشيني =
( مستدرک الصحيحين : درېم ټوک،١١٥ مخ ) له شعيب بن ابي حمزه قريشي له زهري له حمزة بن عبدالله بن عمر روايتوي،چې وايي : يوه ورځ مې پلار ناست و،د عراق يو سړى راغى او زما د پلار _ عبدالله بن عمر _ یې خورا ستاینه وکړه او ويې ويل : د قرآن دې آيت مې زړه خپه کړ چې وايي :

[**وَإِن طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا فَإِن بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَى فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِيءَ إِلَى أَمْرِ اللَّهِ فَإِن فَاءتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ**[1]**] ـ** او كه له مؤمنانو دوه ډلې پخپلو كې په جنګ شي؛نو ترمنځ يې سوله وكړئ؛ نو كه له هغو يوه ډله پر بلې تېرى وكړي؛ نو له تيري كوونكې سره تر هغو وجنګېږئ،چې د خداى حكم ته راوګرځي؛نو که راوګرځېد(او د سولې او پخلاينې لار يې ونيوه)؛نو په منځ كې يې په عدل سره سوله وكړئ او انصاف وكړئ؛ (ځكه) چې خداى انصاف كوونكي خوښوي. 

ددې آيت مانا څه ده ؟ عبدالله ورته وويل : څه پرې کوې ؟ ځه خپل کار کوه . سړى ولاړ،چې سيورې يې بېخي رانه پناه شو بيا عبدالله بن عمر راته مخ کړ او وويل : دا آيت،چې دې ولوست؛زړه يې راته خپه کړ،چې نور مې و نه شو کړاى ځواب يې ورکړم او هغه داچې ولې د ضلالت له لښکر سره و نه جنګېدم او د علي پلوى نشوم او د خداى د حکم لاروي مې ونه کړه . 

( ابن سعد؛طبقات : څلورم ټوک،١٣٦ مخ ) له حضرت سعيد بن جبير او د هماغه ټوک په ١٣٧ مخ کې له حضرت حبيب بن ابي ثابت او ( هيثمي؛مجمع :درېم ټوک،١٨٢ مخ ) له ابن عمر(رض)، ( رياض النضره : دويم ټوک،٢٤٢ مخ ) هم له ابن عمر(رض)، ( ابن عبدالبر؛استيعاب :لومړى ټوک،٣٠٧ مخ ) له ابي بکر بن ابي الجهم څخه په دې اړه  روايتونه نقل کړي،چې ابن عمر (رض) د خپل عمر په پاى کې وويل : په دنيا کې مې يو ارمان هم پر زړه نه دى پاتې،بې له دې،چې ولې د حضرت معاويه د ضلالت له لښکر سره و نه جنګېدم .

( ابن سعد؛طبقات : څلورم ټوک،دويم قسم ،١٢ مخ ) له نافع بن عمر او ( ابن عبدالبر؛ استيعاب : لومړى ټوک،٣٧١ مخ ) د حضرت عبدالله بن عمروعاص د حالاتو په شرح کې دوه روايتونه نقل کړي،چې خواشينى و چې ولې يې له پلار سره د صفين په جګړه کې علي پر خلاف ګډون کړى و . مخکې مو هم وويل،چې هغه توره را ونه ايسته؛خو سره له دې يې وويل : کاشکې شل کاله مخکې مړ شوى وم .
----[1] **(حجرات/۹)**
فراه بالابولک کنسک

فراه په ولايت کي بالابولک په ولسوالي کي د کنسک په کلي کي د پخوا په وختکي دولس زره 12000 شهيدان سوي دي د صحابوه په وخت کي زه يم محمد ظريف ليکوال مننه ستاسي د پرچينل څخه
تروندهايم

**تروندهايم** د ناروې د لويو ښارونو څخه دی چې ددې هيواد په شمال ختيځ سېمه کې پروت دی، دا ښار د توريزم (سياحت) لپاره خورا مشهور دی.

## نور معلومات

## سرچينې
هامار کاتډرل ښوونځۍ

**هامار کاتډرل ښوونځۍ** د ناروې دوهمه تر ټولو پخوانۍ ښوونځۍ ده, لکه د نوم څخه چي ېې ښکاري دا ښوونځۍ د هامار ښار په دننه برخه کي پرته ده.
اووشو

**ووشو** د نړیوالو رزمي لوبو څخه یوه ده چې په نړیواله کچه ډیره پیژندل شوې.
پردیس احمدي

**پردیس احمدي** (په تهران کې د 29 جون 1996 په تهران کې) زیږیدلی یو ایرانی لوبغاړی دی. هغه یو ایرانی لوبغاړی دی چی په سینما او تلویزیون سریالونو کی اداکاری کوی. هغې په ریډ نیل پولش (فلم) کې په یوه فلم کې خپل لومړی مخکښ رول لوبولی.

## سرچینې


## بهرنی لینک

* 

وېشنيزه:ایرانی لوبغاړی
بیورلی اډلینډ

**بیورلی ایلین اډلینډ** (سپټمبر 16 ، 1942 - جنوري 5 ، 2010) یو امریکایی لوبغاړی و.

## سرچینې

*  Beverly Aadland
بیتا بدرن

**بیټا بدرن** (په 1975 کې په تهران کې زیږیدلې) یوه ایراني لوبغاړې ده چې د شیشې ادارې او زړه ماتونکي فلمونو کې د هغې د رول له امله مشهوره شوه.

## سرچینې
* 
*
بشرا دسترنیجاد هاګی

**بشرا دسترنیجاد هاګی** (زیږیدلی: 7 مه ، 1985 ) یو ایرانی لوبغاړی او ماډل دی چې په شیراز کې زیږیدلی.

## سرچینې
انا بورکوسکا

**انا بورکوسکا** (پولنډي: انا بورکوسکا - وفات شوه:2008) یو پولنډي اداکاره او د ایران له تبار څخه غږیدونکې وه.دوی پولینډ ته لیږدول شوي او په شوروي اتحاد کې په سایبریا کې د تمرکز کمپ ته لیږدول شوي. هغه یو قطب و چې شوروي اتحاد د انډرس اردو سره پریښود او تهران ته لاړ.

د هغه فلمونو یا تلویزیون برنامو کې چې هغه پکې کار کړی دی د جعفر پناهي سپینه بالون د یوې بوډۍ میرمنې په رول کې دي چې د نجلۍ سره د سرو زرو کب موندلو لپاره په مرکزي رول کې مرسته کوي ،او ایران ته د پولنډي مهاجرت کیسه کونکی د خسرو سینا لخوا لاست لامینټ. ، حواله شوی.

## سرچینې
ټینا اخندټبر

بټنوک|ټینا اخوندبابر
**ټینا اخوندبابر** (زیږیدلی 1989 کې په تهران) د ایران فلم او تلویزیون اداکاره ده.

## سرچینې
* 
* 
* 
تینا آخوندتبار
ګلاب اډینه

**ګلاب اډینه**، چې اصلي د **ګلاب مستان** په نامه پیژندل شوی (د نومبر په 13 ، 1943 ، تهران کې زیږیدلی) یو ایراني فلم ، تیاتر او ټلویزیون اداکار دی.

## سرچینی
* 
*
روزا آریاش

**روزا آریاش** یو ایراني فلم او تلویزیون اداکاره ده.

## سرچینې
* 
*
روزان ارمنیش

**روزان ارمانشزاده** (په تهران کې زیږیدلی 1996) یو ایرانی فلم او تلویزیون اداکار دی. هغه په ​​هاف ماین ، نیمه ستاسو په فلم کې د لوبو له لارې مشهور شو.

## سرچینې

*
سارا ارین

**سارا آرین** (د  زیږیدلې 1980) یوه ایراني لوبغاړې ده چې د سوان سونګ او زره سترګو په سندره کې د هغې د نقش له امله غوره پیژندل شوې ده.

## سرچینې
* 
*
رانا ازاديور

**رانا آزادیوار** (په تهران کې د اپريل په، مه ، 1980 زیږدلی) د ایران سینما ، تلویزیون او تیاتر کې دوه مخی لوبغاړی دی.

## سرچینې
* 
*
ویسکا آسایش

**ویسکا آسایش** (په تهران کې د نومبر په اوومه ، 1970 زیږیدلی) یو ایرانی لوبغاړی ، د سینما ، تلویزیون او تیاتر لپاره د سټیج ډیزاینر او پوښاک ډیزاینر دی.

## سرچینې

* 
*
ابراهیم آبادی

**ابراهیم آبادي** (فارسي: ابراهیم‌ آبادی ، 15 اګست 1934 - 31 اکتوبر 2019) یو ایراني سټیج او فلمي اداکار و.عبادي په مختارناهیم ، آن ټیپټوز ، دار چشم باد او ګران سینما کې په مشهور فلمونو کې کار کړی.

## یادونه
* 
*
شهاب عباسی

**شهاب عباسي** ( ، په 1973 کې په تبریز کې زیږیدلی) یو ایرانی تیاتر او سینما اداکار دی.

## سرچینې

## بهرني لینکونه

* 
*
نسیم ادبی

**نسیم ادبی** (فارسي: نسیم ادبی ، په تهران ، ایران کې زیږیدلی 1976) یو ایراني فلم او تیاتر لوبغاړی دی. د هغې یاد شوي فلمونه د فیریډون ژیراني لخوا اشوفتیګي (2019) ، برادر جان (د تلویزیون سلسله -2017) ، ګولشیفټ، خوش باد جالف، او شهزاد د حسن فاطي لخوا دي. د هغې مرحلې کار کې د نیلي ګلابي  او نه منیدونکي زخم کې رولونه شامل دي ، د دې لپاره هغې په 2017 کې د فجر نړیوال تیاتر فستیوال کې د غوره اداکارۍ جایزه ترلاسه کړه.

## سرچینې


## بهرني لینکونه
*
کاظم افرینډیا

**کاظیم افندنیا** (; 1946 د ایران په نین ښار کې زیږیدلی - د جنوري 2017  په تهران کې) د سینما او ټلویزیون یو ایراني لوبغاړی و.

## سرچینې
* 
*
امیر اغایی

**امير اغايي** (د اګست په 1 د 1975 په ارمیا کې زیږیدلی) یو ایرانی لوبغاړی دی.

## یادونه
* 
*
امیر سلطان احمدي

**امير سولتان احمدي** () یو ایراني لوبغاړی او طنزیه غږونکی دی چې د ایران له وتلو ګوډاګيانو څخه دی. هغه په کلاه ګرمزي کې د پی امیه زی لوبیدو لپاره پیژندل شوی.

## سرچینې
*
علیرضا شجاع نوري

**الیریزا شجاع نوري** (فارسي: علی‌رضا شجاع‌نوری ، په 1955 زیږدلی) د ایران فلم جوړونکی او لوبغاړی دی.

## بهرني لینکونه
*
جهانګیر المسی

**جهانګیر الماسی** ( ، په 1951 کې د ایران په تهران کې زیږیدلی) یو ایرانی لوبغاړی دی.

## سرچینې
*
عباس امیري

**عباس امیري موګدام** (؛ می 1943- د فبروري 2011) یو ایرانی لوبغاړی و.هغه په کال Winter 1984. in کې په اور کې د اور په لمبو کې پیل وکړ. د هغه دوه ډیر یادګار رولونه د ډرامې په سلسله کې د امام علي د ډرامې په لړ کې د پیغمبر حضرت یوسف او ابو موسی موسی اشعري د امون د معبد کاهن وو. د یوې مودې ډرامې کې د هغه وروستی رول په مختارناح کې د عبدالله بن مسعود رول و.

## سرچینې
*
سیامک انصاري

**سیامک انصاري** () (په اګست 1968 په تهران کې زیږیدلی) یو ایرانی لوبغاړی او ډایرکټر دی چې ډیری یې د سیت کام کامیري لړۍ کې د څرګندیدو له امله پیژندل کیږي.

## سرچینې
*
*
*
انوشیروان ارجمند

**آنوشیروان ارجمند** () یو ایرانی لوبغاړی و ، چې د ډیویل (2004)، تریند (2009)، او هغه څوک نه و (2014) په فلمونو کې د هغه د نقشونو له امله ډیر شهرت لري.هغه د ټلویزیونونو لړۍ مختارناح او شهید کوفه کې هم راڅرګند شو. هغه په زاهدان ، سیستان او بلوڅستان ولایت کې زیږیدلی و.

## سرچینې
*
مهدي باجستاني

**مهدي باجستاني** () ،د نقشینه تیاتر ګروپ یو ایراني لوبغاړی دی.

## بهرني لینکونه
* د نقشینه تیاتر څخه ژوند لیک
حمن برغنورد

**حمن برغنورد** () یو ایراني تلویزیون او سینما اداکار دی.

## سرچینې
* 
*
شیرین بینا

**شیرین بینا** () د ایران تیاتر ، سینما او تلویزیون اداکاره ده.

## سرچینې
* 
*
شیو بولوریان

**شیو بولوریان** () زیږیدلی یو ایرانی لوبغاړی ، لوبغاړی او د فلم او تیاتر مدیر او همداشان د تلویزیون وړاندیز کونکی دی.

## سرچینې

* 
*
اچمي ژبه

اچمي یا **خودموني** یا *لارستاني* ژبه د فارس او کرمان په سویل کې ، په ټول هرمزگان او د بوشهر ختیځ برخو کې ویل کیږي. دا ژبه په مورنۍ ژبه په لرغونې پاړسي پورې اړه لري او د ګرامر او د لغت خالص (عربي سره پرتله کیدونکي) له مخې له مدرن فارسي څخه خپلواکه ګ ؛ل کیږي؛د اچمي ژبه لاهم د پهلوي ژبه ژبې پورې نږدې تړاو لري.

## سرچینې
انسانان ټول یو ډول وخت لري

تقریبا ټول انسان، یو ډول وخت په واک لري؛ او ټول یو ځل ورڅخه ګټه پورته کولی شي. هره دقیقه د هر کس لپاره یو فرصت، چانس او یوه سرمایه ده او نشي کولی د دوهم ځل لپاره یې وکاروي.

له وخت څخه ګټه اخېسته له انسانانو پورې توپیر لري، هغه چې ښه ګټه تر اخلي او د وخت د مدریت په راز پوهیدلي، په ورځنیو چارو کې تر ډېره بریالي او برعکس یې بیا له هماغه وخت څخه هیڅ ګټه نه وي اخیستي او هیڅ له ځانه سره نه لري.

هغه خلک چې خپل وخت ذخیره کوي، مثلا په تحصیل، کار، کسب او نورو شیانو خپل قیمتي وخت مصرفوي، ددې ذخیره شوي وخت په بدل کې حتمن څه تر لاسه کوي. که یوه دفتر کې دنده ترسره کوي د هر ساعت او دقیقي په بدل کې معاش اخلي چې د هماغه ذخیره شوي وخت ثمره یې ده.

که وخت سم مدریت کړو، ارام مومو او انسان هغه وخت له خپلو کارونو څخه راضي کیږي، کله چې یوه مالومه پایله ترلاسه کړي. بریالي کسان په ژوند کې موخې لري او همدا موخې دي چې دوی د وخت په ارزښت پوهوي.

کیدای شي په یوه وخت کې لس یا تر دې زیات کارونه په ورځیني پلان کې مخې ته راشي چې د ټولو ترسره کول اړین او اغېزمن نه دي؛ ځکه د کارونو په زیاتېدو وخت کیږي او کم وخت کې نشو کولی یو کار په سم ډول ترسره کړو؛ بنا له لسو کارونو دوه یې مهم وټاکئ او همدا دوه مهم کارونو کولی زموږ اتیا سلنه کار پرمخ بوځي. همدارنګه په ورځیني پلان کې د کوچنیو کارونو لکه: یو مسیج ته ځواب ورکول، کافي/چای خوړل او داسې نور اړین نه دي او دا کار مو ذهناً نارامه کوي.

د وخت د ښه مدریت لپاره کولی شو ورځنی، میاشتنی او کلنی پلان ولرو؛ خو په نارمل ډول په مخ لاړ شوو؛ ځکه ممکن یوه ورځ احساساتي شوو او ځان ډېر مصروف کړو او څو ورځې وروسته بیا زړه توري شوو او هر څه پاتې وي (ورو مزل، تل مزل).
فضل محمد پنهان

**فضل محمد پنهان** (زوکړه ۱۳۲۰ لمريز لېږدي کال کندهار- مړینه د ۱۳۹۹ ل ل کال د غبرگولي ۲۳، کندهار) د پښتو ژبې لیکوال، څېړونکی او شاعر وو.  
## مخينه
استاد فضل محمد پنهان پر ۱۳۲۰ ل ل کال د کندهار ښار په ده خواجه سیمه کې زېږیدلی وو. لومړنۍ زده کړې یې د کندهار په میرویس نیکه لیسه کې کړې او لوړې زده کړې یې د کابل پوهنتون د بشري علومو په پوهنځي کې بشپړې کړې وې. يوه بله سرچينه بيا ليکي چې ارواښاد پنهان په کابل پوهنتون کې د ژبو او ادبیاتو پوهنځی لوستی وو او د کندهار د ښوونتون (د ښوونکيو د روزنې مؤسسې) پخوانی استاد وو او ډېره موده یې د ښوونې او روزنې په برخه کې خدمت کړی دی. هغه نژدې پنځوس کاله په ښوونیزه او څېړنېزه برخه کې کار کړی وو. 

د کندهار پوهنتون استاد شیرشاه رشاد د فضل محمد پنهان د لیکنو په اړه وايي، چې د استاد پنهان څېړنې، په ځانگړې ډول د سوېل لویدیځ زون لپاره د پښتو ژبې، متاخرینو او متقدمینو په اړه، چې ځینې په پرتلیزه توگه ترسره شوې، په رښتيا هم د ستاینې وړ دي.

د ښاغلي رشاد په اند، د ادبي تاریخ او تذکره لیکنې په برخه کې د پښتو ادب د بشپړتیا پروگرام لپاره د پنهان صاحب اثار ارزښتناک دي. په پښتو ژبه د استاد پنهان شاوخوا ۲۰ عنوانه بېلابېل کتابونه چاپ شوي او یو شمېر نور یې لا هم د چاپ لار څاري.  

## مړينه

ليکوال او شاعر فضل محمد پنهان د ۱۳۹۹ ل ل کال د غبرگولي پر ۲۳ نېټه د ورپېښې ناروغۍ له لامله په کندهار کې له دې نړۍ سترگې پټې کړې. اروا یې ښاده او جنت يې ځای. 
 
## چاپ شوي اثار
۱- دوه صوفي شاعران، مولانا بلخي او رحمن بابا. 

۲- تاریخ نه مسخه کېږي. د احمد شاه بابا ابدالي د واکمنۍ او پاني پت جگړې په اړه څېړنه. 

۳- د ملنگ کچکول، د مقالو ټولگه.  

۴- کندهار په شعرونو او لنډیو کې. 

۵- بایزید روښان او د هغه پاڅون.  

۶- حمید ماشوخېل او میرزا حنان بارکزی.  

۷- کندهاري شعرا. د پخوانيو او اوسنيو کندهاري ليکوالانو او شاعرانو تذکره. 

۸- پښتو انگلیسي ژبښود. 

۹- د انگلیسي پښتو گرامر.  

## اخځليک
۱-https://www.naraynews.net/archives/33489 

۲-https://www.bbc.com/pashto/arts-and-literature-53029208 

۳- https://www.voadeewanews.com/a/5460492.html 

وېشنيزه:پښتانه شاعران
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:افغاني ليکوال
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:افغانان
سیف الرحمان مومند

**سیف الرحمان مومند** (۱۳۴۲ ل خوست-۱۳۹۶ ل خوست) د افغانستان يو پښتو ژبی شاعر او ليکوال وو. 
## مخينه
حاجي سیف الرحمان مومند چې په ادبي کړيو کې یې په سیف مومند شهرت درلود او کورنۍ یې د ننگرهار له مومندرې سره اړوندي درلوده، په ۱۳۴۲ لېږديز لمريز کال کې په خوست ولایت کې زیږیدلی او هلته لوی شوی وو. د شوروي یرغل نه وروسته یې کورنۍ د شمالي وزیرستان میرانشا ته کډواله وشوه. سیف مومند د خپل عمر درې لسیزې همدلته تیرې کړې. نوموړی چې په وزیرستان، بنو، خوست او نورو شاوخوا سیمو کې د ادبي هڅو او مشاعرو سرخېل بلل کیده، د پښتو ژبې ښه شاعر، وياند او کیسه لیکونکی هم وو.

د سیف مومند په هڅو د شمالي وزیرستان په مرکز کې د وحدت ادبي ټولنې په نوم فرهنگي ټولنه جوړه شوه چې په سیمه کې یې د پښتو شعر او ادب په برخه کې د ځوانو استعدادونو په روزلو او د ادبي ذوقونو په خړوبولو کې لوی چار (نقش) درلود. 

سیف مومند چې د شاعرۍ په پرتله د سټیج سمبالولو (انانسرۍ) په برخه کې ډېر نامتو وو، په شمالي وزیرستان او شاوخوا سیمو کې به یې په ډیری غونډو او ادبي بانډارونو کې د دریځ چارې سمبالولې چې خواږه غږ او اغیزناکې وياندۍ یې ډېر مینه وال درلودل.

څو کاله وړاندې چې پاکستاني پوځ په شمالي وزیرستان کې د ضرب عضب په نوم عملیات وکړل او په لکونو کورنۍ یې کډوالۍ ته اړې کړې، سیف مومند چې له خپل وطن خوست څخه یې د شوروي یرغل له لامله کډه کړی وه دا ځل یي د پاکستاني پوځ له یرغله بیرته خوست ته کډه وکړه چې تر مړينې پورې په خوست ولایت کې اوسېده.
## مړینه

## چاپ شوي اثار
۱- ډکه جولۍ (دیني، ساینسي او نور گټور مالومات په کې رایو ځای شوي دي)

۲- څانگه به نن سبا کې گل شي (ادبي تذکره ده او د شاعرانو د شعرونو بېلگې پکې راغونډې شوې دي.)

۳- سوکونه او ټانکونه (د حماسي اشعارو کوشنی غونډ دی)

ناچاپ اثار يې:

۱- د زړه وینې (د غزلو ټولگه)

۲- تورمخي (د لنډو کیسو او افسانو ټولگه)

۳- رنگین سفر (د ادبي مقالو او نقدي لیکنو ټولگه ده چې د شاعرانو هنرونه پکې تلل شوي)

۴- له اردو نه ژباړل شوی یو ادبي اثر.  

۵- د جهادي او حماسي اشعارو یوه بله ټولگه. 

د سیف الرحمان مومند د شعر یوه بېلگه: 

ناست په شپه کې یم دخپل زړګي پرهارته

داڅراغ به رسومه آن سهارته

دخوارانو له جونګړو لوګي خیږي

یاکه سپاندې ورګوزار کړې چا انګارته

دشین سترګو قافلې ته لارې څاري

که زمری کمین نیولی دی کوم ښکارته

یوخونه دی ټول جهان منصور منصور دی

وخت به کوم یو منصور وخیژوي دارته

دایي نېغ دبرندو سترګو تور باڼه دي

که طالب راکټ سم کړی دی ګزارته

ګوندې تللي زلمي بیاپرې راشي سیفه

غړومه مدام سترګې هغې لارته 

## اخځليک
۱-https://www.nunn.asia/100985/%D9%84%DB%8C%DA%A9%D9%88%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%88-%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D9%81-%D9%85%D9%88%D9%85%D9%86%D8%AF-%D9%BE%D9%87-%D8%AD%D9%82-%D9%88%D8%B1%D8%B3%DB%90%D8%AF/

وېشنيزه:پښتانه شاعران
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:افغاني ليکوال
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:افغانان
عابد شاه عابد

**عابد شاه عابد** (د ۱۹۳۷ ز کال د اگسټ ۱۴، کوټه - د ۲۰۲۰ ز کال د جون ۲، کوټه) (Abed Shah Abed) د پښتو او اردو ژبو شاعر، لیکوال او د کوټې د پښتو اکېډمۍ پخواني مشر وو.  

## مخينه
سید عابد شاه عابد له آره د پښین د تورخېل سیدانو له کلي څخه وو، خو په ۱۹۳۷ ز کال کې په کوټه ښار کې زوکړی وو.  

هغه شاوخوا ۵۵ کاله د پښتو ژبې او ادب لپاره خدمت وکړ، خو په دې موده کې یې تر اوسه یوازې د "ولسي نکلونه" په نامه کتاب چاپ دی چې د بلوڅستان پوهنتون د پښتو ادبیاتو په نصاب کې هم شامل دی. 
عابد شاه عابد د شاعرۍ تر څنګ ګڼ شمېر مقالې او ډرامې هم لیکلې وې او لیکلې ډرامې یې وخت په وخت د رېډیو پاکستان کوټې او د کوټې د سرکاري ټیلیویژن له لارې جوړې شوې او خپرې شوې هم وې.

نوموړی د پښتو ژبې پروفیسر او د بلوچستان پوهنتون د پښتو ادبیاتو د څانگې له بنسټ ایښودونکو څخه وو. لیکوال او پروفیسر ډاکټر برکت شاه کاکړ د نوموړي په اړه پر خپل فېسبوک لیکلي:

"د پروفيسر سيال کاکړ په ملگرۍ يې په بلوچستان پوهنتون کې د پښتو څانگې بنسټ کښېود او د پښتو اکيډمۍ کوټې د تنظيمي، اداره جاتي او مالي امورو په اړه يې په څپلواک ډول کار وکړ".  

عابد شاه عابد د پښتو شعر تر څنگ په اردو کې هم شاعري کوله او وخت په وخت یې په عامو او د رېډیو او ټیلیویژن په مشاعرو کې هم گډون کاوه خو تر اوسه یې کومه شعري ټولگه نه ده چاپ شوې. 
## دندې
عابد شاه پرله پسې شپږ واره د اتلسو کلونو لپاره د کوټې د پښتو اکېډمۍ مشر پاته شوی وو، چې په دې موده کې یې ګڼ شمېر پښتو کتابونه چاپ کړي وو. نوموړي په کال ۱۹۹۸ کې د ۶۰ کلو په عمر کې له کوټې پوهنتون څخه د پروفیسر په توگه ریټایرمنټ اخیستی او بیا په راډیو پاکستان او پي ټي وي کوټه کې د پښتو خبرونو برخې ایډیټر په توگه کار وکړ.

همدا ډول هغه د ماشومانو د پوهنې او روزنې لپاره نه یوازې لیکنې کولې بلکې پر ټي وي ډرامه او کویز پروگرامونه يې هم وړاندې کول. 

## مړينه
عابد شاه عابد د ۲۰۲۰ ز کال د جون په ۲ نېټه د زړه د درېدو له کبله له نړۍ سترگې پټې کړې او هملته د کوټې ښار په کاسي هدیره کې خاورو ته وسپارل شو.
## چاپ شوي نښيرونه يې
## اخځليک

۱- https://www.voadeewanews.com/a/5445686.html  

۲- https://www.mashaalradio.com/a/30648282.html

وېشنيزه:پښتانه شاعران
وېشنيزه:پښتانه ليکوال 
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:افغانان