شپږم او اول جېمز

شپږم او اول جېمز (جېمز چارلز ستوارټ؛ د ۱۵۶۶ ز کال د جون له ۱۹ – د ۱۶۲۵ ز کال د مارچ تر ۲۷) د ۱۵۶۷ ز کال د جولای له ۲۴ نېټې د شپږم جېمز په توګه د سکاتلنډ پاچا او د ۱۶۰۳ کال د مارچ په ۲۴ د سکاتلنډ او انګلیستان د سلطنتونو له یووالي د اول جېمز په توګه په ۱۶۲۵ ز کال کې تر خپلې مړینې پورې د انګلستان او ایرلنډ پاچا و. د سکاتلنډ او انګلستان سلطنتونه بېل خپلواکه دولتونه وو، چې خپل پارلمانونه، قضا او قوانین یې درلودل، که څه هم دواړه د جېمز په شخصي یووالي تر واک لاندې وو.   

جېمز د سکاتلنډ د ملکې، د ماري زوی  او د انګلستان د پاچا او د ایرلنډ لارډ او هم د هینري د کړوسي زوی و او په دې توګه د ټولو دریو تختونو احتمالي ځایناستی و. نوموړی د دیارلس میاشتو په عمر، وروسته له هغه چې مور یې د هغه په ​​​​ګټه استعفا ته مجبوره شوه، د سکاتلنډ د تخت ځایناستی شو. د نوموړي په کوچنیوالي کې څلور بېلابېل د سلطنت نایبینو حکومت وکړ، چې په رسمي توګه په ۱۵۷۸ ز کال کې پای ته ورسېد، که څه هم هغه تر ۱۵۸۳ ز کال پورې د خپل حکومت بشپړ کنټرول ترلاسه نه کړ. نوموړي په ۱۶۰۳ کال کې د انګلستان او ايرلنډ ټودور د کورنۍ د وروستي واکمن، لومړۍ اليزبېت چې بې اولاده مړه شوه، ځایناستی شو. هغه د ۲۲ کلونو لپاره په ټولو دریو سلطنتونو کې واکمن و، چې دا دوره د هغه تر مړینې پورې د جیکوبیان دورې په نوم یادېيږي. نوموړي د سلطنتونو له یووالي وروسته، له ۱۶۰۳ ز کال نه په انګلستان کې (چې د دریو هېوادونو ترټولو لوی و) مېشت شو، په ۱۶۱۷ ز کال کې یوازې یو ځل سکاتلنډ ته راستون شو او ځان یې د "لویې برتانیا او ایرلنډ پاچا" په توګه په جامو کې جوړ کړی و. هغه د انګلیستان او سکاتلنډ لپاره د واحد پارلمان لوی مدافع و. د هغه په ​​واکمنۍ کې، د کرنې له لارې د السټر استعمار او امریکا انګلیسي استعمار پیل شو.   

د جېمز واکمنۍ چې ۵۷ کاله او ۲۴۶ ورځې وه، په سکاټلنډ کې د سکاتلندي واکمنانو له ډلې تر ټولو اوږده پاچاهي وه. په ​​سکاتلنډ کې هغه خپل زیاتره موخې ترلاسه کړې خو په انګلیستان کې د لویو ستونزو، لکه په ۱۶۰۵ ز کال کې باروتو له دسیسې او د انګلیسي پارلمان سره دوامداره شخړې، سره مخ شو. د الیزابېت د ادبیاتو او ډرامو "طلایی دورې" د جېمز تر واکمنۍ لاندې دوام درلود، چې لیکوالانو لکه ویلیم شکسپیر، جان ډون، بین جونسن او سر فرانسیس بیکن د دې ادبي دود په وده کې مرسته وکړه. جېمز په خپله یو تکړه لیکوال و او د ډیمونولوژي یا دیو پېژندنې (۱۵۹۷)، د ازادو سلطنتونو ریښتیني قانون (۱۵۹۸) او باسیلیکان ډورون یا شاهي ډالۍ (۱۵۹۹) تر نومونو لاندې یې اثار لیکلي دي. په ​​انګلیسي کې نوموړي د انجیل د ژباړې ملاتړ وکړ چې وروسته، د واکمن پاچا جېمز مجازه نسخه تر نوم لاندې د هغه په ​​نوم ونومول شوه. ښاغلي انتوني ویلډن ادعا وکړه چې جېمز ته "په عیسویت کې تر ټولو هوښیار احمق" ویل شوی و، چې دا نوم له هغه وخت راهیسې د نوموړي د شخصیت سره تړلی دی. د شلمې پېړۍ له وروستۍ نیمې را په دې خوا،  تاریخ پوهانو د جېمز د شهرت بیاکتنه کړې ده او نوموړی ېې د یو جدي او هوښیار پاچا په توګه بللی دی. هغه د سولې سیاست ته کلک ژمن و او هڅه یې کوله چې په مذهبي جګړو کې د ښکېلتیا مخه ونیسي، په ځانګړې توګه د هغه دېرش کلنې جګړې چې د منځنۍ اروپا لویه برخه یې ویجاړه کړه. نوموړي هڅه وکړه چې په انګلیسي پارلمان کې د هغو جګړه مارو عناصرو د زیاتېدو مخه ونیسي چې له هسپانیې سره یې جګړه غوښته، خو په دې کې پاتې راغی. د نوموړي دویم زوی، چارلز د هغه ځایناستی شو. 

## ماشومتوب

### زېږون
جېمز د د سکاټلنډ د ملکې، ماري او د هغې د دویم مېړه، هنري ستوارټ، لارډ ډارنلي یوازینی زوی و. ماري او ډارنلي دواړه، د اتم هنري د مشرې خور مارګاریت تودور له لارې، د انګلیستان د اوم هنري کړوسیان وو. په سکاتلنډ کې د ماري واکمني ناامنه وه او نوموړې له خپل مېړه سره، چې رومي کاتولیکان وو، د پروتستانت اشرافو له خوا د بغاوت سره مخ شول. د ماري او ډارنلي د ستونزمن واده په اوږدو کې، ډارنلي په پټه د یاغیانو سره یوځای شو او د جېمز له زیږون څخه یوازې درې میاشتې مخکې، نوموړي د ملکې د ځانګړي منشي، ډېوېډ ریزیو د وژنې دسیسه جوړه کړه.  

جېمز د ۱۵۶۶ ز کال د جون په ۱۹ نېټه د اډینبورګ په ماڼۍ کې نړۍ ته سترګې پرانیستې او د مشر زوی او وارث په توګه په سمدستي ډول د روتیسي د ډوک، شهزاده او د سکاتلنډ د لوی خادم لقبونه ترلاسه کړل. کله چې یو انګلیسي ډیپلوماټ هنري کیلیګریو پنځه ورځې وروسته ملکه ولیده، هغه په بشپړه توګه روغه شوې نه وه او یوازې کمزورې خبرې یې کولې. ماشوم "د خپلې دایې شېدلې رودلې" او "غوره بدن یې درلود او د یو ښه شهزاده په بڼه ښکارېده". نوموړي د "چارلز جېمز" یا "جېمز چارلز" تر نوم لاندې د ۱۵۶۶ ز کال ډسمبر په ۱۷ نېټه په سټرلینګ ماڼۍ کې په کاتولیک مراسمو کې د تعمید غسل ترلاسه کړ. د فرانسې د نهم چارلز (چې د براین د اشرف، جان له خوا یې استازیتوب کېده)، د انګلیستان لومړۍ الیزابېت (چې د بیډفورډ د اېرل له خوا یې استازیتوب کېده) او د ساوای ډوک ایمانویل فیلیبرت (چې د سفیر فیلیبرټ دو کروک له خوا یې استازیتوب کېده)، د نوموړی منل شوي میندي او پلرونه وو.  ماري د سینټ انډریو روحاني ته، چې هغې ته یې د "ناپوه روحاني" په سترګه کتل، اجازه ورنکړه چې د ماشوم په خوله کې تو کړي چې هغه وخت دا یو رواج و. ورپسې د فرانسوي باستیان پیجز له خوا میله جوړه شوې وه چې کسانو په کې د نیمه وزې او نیمه انسان په توګه جامې او د لوبو لکۍ اغوستې وې، چې انګلیسي مېلمنو یې پر وړاندې برید وکړ، ځکه دوی فکر کولو چې دا نیمه انسان او نیمه وزه بڼه "د دوی پر ضد ترسره کېده".

د ۱۵۶۸ ز کال د فبروري په ۱۰ نېټه د جېمز پلار، ډارنلي، د اډینبورګ په کرک فیلډ کې ووژل شو، چې شاید د ریزیو د وژنې په غچ کې وژل شوی وي. جېمز د خپل پلار د الباني ډوک او د راس اېرل لقبونه په میراث یوړل. ماري له وړاندې غوره شهرت نه درلود او د ۱۵۶۷ ز کال د می په ۱۵ نېټه یې د بوتویل د څلورم اېرل جېمز هپبورن سره واده وکړ چې په پراخه کچه د ډارنلي په وژنه کې شکمن ګڼل کېده او دې کار د نوموړې په وړاندې پراخ بد لیدلوری نور هم زیات کړ. پروتستانت یاغیانو ماري و نیوله او په لاچ لیون مانۍ کې یې زنداني کړه چې نور یې هېڅکله خپل زوی ونه لید. د ۱۵۶۷ ز کال د جولای په ۲۴ نېټه هغه مجبوره شوه چې د ماشوم جېمز په ګټه استعفا ورکړي او خپل نامشروع ورور، د موري اېرل جېمز سټیوارت، د نایب السلطنه په توګه وټاکي.  

### نایب السلطنه
جېمز پالنه د مار اېرل او کاونټیس ته وسپارل شوه تر څو د سټرلینګ ماڼۍ په امنیت کې " وساتل شي پالنه یې وشي او وروزل شي". جېمز د ۱۵۶۷ ز کال د جولای په ۲۹ نېټه په سټرلینګ کې د مقدس روډ په کلیسا کې د اورکني د روحاني، ادم بوتویل له خوا د دیارلس میاشتو په عمر د سکاتلنډ پاچا وټاکل شو. د تاج اېښودنې خطبه د جان ناکس له خوا ولوستل شوه. د زیاتره سکاتلنډي واکمنې طبقې د مذهبي عقیدې سره سم، جېمز د سکاتلنډ د کلیسا، د کېرک پروتستانت په توګه لوی شو. د سکاتلنډ ځانګړې شاهي شورا جورج بوکانان، پیټر یانګ، اډم ایرسکین (د کمبوسکنیت غیر روحاني راهب) او ډېوېډ ایرسکین (د ډریبورګ غیر روحاني راهب) د جېمز د لارښود یا ښوونکو په توګه غوره کړل. بوکانن چې د ځوان پاچا جګپوړي ښوونکی و، جېمز یې په دوامداره توګه وهلو، خو نوموړي ته یې د ادب او زده کړې اوږدمهاله لېوالتیا هم وښودله. بوکانان هڅه وکړه چې جېمز له خدایه وېروونکي، پروتستانت پاچا په بڼه وروزي چې د پاچاهۍ حدود یې ومنل، لکه څنګه چې د De Jure Regni apud Scotos تر نوم لاندې د هغه په مقاله کې دا څرګند شوي دي.  

ماري په ۱۵۶۸ ز کال کې د لاچ لیون د مانۍ له زندان نه په تېښته بریالۍ شوه، چې د څو کلونو ناڅاپي تاوتریخوالي لامل شوه. د موري اېرل د لانګسایډ په جګړه کې د ماري ځواکونو ته ماتې ورکړه او هغه یې انګلستان ته تېښتې ته مجبوره کړه، چې په هغه ځای کې د الیزابېت له خوا په بند کې وساتل شوه. ماري د ۱۵۷۰ ز کال د جنوري په ۲۳ نېټه د بوتویل هاګ د جېمز همیلټون له خوا ووژل شوه. د جېمز بل نایب د هغه پلارنی نیکه د لینکس څلورم اېرل، متیو سټیوارت و، چې یو کال وروسته د ماري د ملاتړو له خوا د سټرلینګ په مانۍ له برید ورسته سخټ ټپي شو. د هغه ځای ناستی، د مار اېرل، "سخته ناروغي" درلوده او د ۱۵۷۲ ز کال د اکتوبر په ۲۸ نېټه په سټرلینګ کې مړ شو. جېمز میلویل لیکلې چې د مار ناروغی د ډیلکیت په ماڼۍ کې د مارټن د څلورم اېرل جېمز ډګلاس له میلمستیا وروسته را منځ ته شوه.  

مارټن د مار ځایناستی وټاکل شو او د نورو په پرتله یې ځان له ډېرو اړخونو د جېمز د اغیزمن نایب په توګه ثابت کړ، خو هغه د خپلې بې رحمۍ له امله دښمنان وموندل. نوموړی هغه وخت له پامه وغورځول شو چې فرانسوی اسمي سټوارت، سیور دي اوبګني، د جېمز د پلار ډارنلي د تره لومړی زوی او د لینکس راتلونکی اېرل، سکاتلنډ ته راغئ او په چټکۍ یې ځان د جېمز د ځواکمنو غوره کسانو په توګه راپورته کړ. جېمز د ۱۵۷۹ ز کال د اکتوبر په ۱۹ نیټه اډینبورګ ته د ننوتلو په مراسمو کې یو بالغ واکمن اعلان شو. مارټن چې د ډارنلي د وژنې تور پرې لګېدلی و، د ۱۵۸۱ کال د جون په ۲ نټه اعدام شو. جېمز د اګست په ۸ نېټه، لینکس ته په سکاتلنډ کې د یوازینی ډوک لقب ورکړ. پنځلس کلن پاچا وروسته د نږدې یو بل کال لپاره د لینکس تر اغېز لاندې پاتې شو.

## سرچینې