open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نجيبه شريف

بټنوک|کيڼ|250px|نجيبه  شريف
**نجيبه شريف** د دكتور سلطان الله يار  لورپه 1342هجري لمريز كال كې دكابل په ولايت كې زيږيدلې ده ، اصلي ټاټوبى يې دكاپيساولايت د تگاب ولسوالۍ ده ، اوسنى ټاټوبى يى دكابل ښاردى .

## زده كړې
دكابل پوهنتون دساينس د پوهنځۍ لېسانسه .

## دندې
دافغانستان د راډيوټلويزيون پخوانۍ ويانده پاتې شوې په راډيوټلويزيون کې ېې دهنراوادبياتوپه څانگه کې کار کړی، دكابل ښاردالفتح په ليسه كې ښوونكې ،ديونسكودښوونې اوروزنې دكميسيون غړې اوسكرترې، دروزنې دمجلې مسوول مديرې اودښځوچارووزارت دمالي اواداري معينې په توگه ېې هم دندې ترسره کړي.اوسمهال د کابل ولسي جرگې کې د وکیلې په توگه دنده ترسره کوي.   

## چاپ شوي آثار
آغلې نجیبه شریف د دې ترڅنگ چې په ټولنه کې يوه گړندۍ کارکونکې پاتې شوې په څنگ د خپلو بوختياؤ ېې ټولنې ته لیکني چوپړ هم کوي له دې جملې څه ېې ځينې چاپ شوي اثار په دې ډول دي.

*لس گونې علمي مقالې دهغې له جملې څخه (تعليم و تربيه اناث)
*سواد حياتي، مسلكي و سواد آموزی برای زنان
*ښځه دافغانستان د تاريخ په اوږدوكې
*ښځه او قانون او ښځه او سياست

## شخصي ژوند
آغلې نجیبه شریف واده كړی ،او د واده ثمره ېې يوه لور او درې ځامن دي .

وېشنيزه:پښتنې ليکوالې
شهنواز تڼی

انگرېزي: Shahnawaz Tanai)'' د افغانستان يو پخوانی پوځي جنرال دی چې د پخواني ولسمشر ډاکټر نجيب الله د دولت په وړاندې يې يوه ناکامه کودتا ترسره کړه او تر کودتا وروسته پاکستان کې يې پناه وغوښتله. تر دې دمخه يې د افغانستان د لومړني ولسمشر سردار محمد داود خان په وړاندې په پوځي کودتاه کې د کوماندو بولندوی پاتې شوی.

## پوځی ژوند
## فعالیتونه
## شخصی ژوند

## مخينه
ډگر جنرال شهنواز تڼی د خوست ولايت د تڼيو ولسوالۍ په دره گي کلي کې زېږېدلى دى.

## زده کړې
ده لومړنۍ زده کړې د خپل کلي په ښوونځي کې کړې دي او د کابل له حربي لېسې څخه تر فارغېدو وروسته په حربي پوهنتون کې شامل او په ١٣٥٠ کال کې ددې پوهنتون له پلې پوهنځى فارغ شوى دى . نوموړي ، له ١٣٥٢ تر ١٣٥٦ کاله د کابل په بالاحصار کې د پراشوتي کوماندو او په پخواني شوروي اتحاد کې د قوماندانۍ او مسلکي مهارتونو زده کړې کړې دي.

## دندې
شهنواز تڼي د ريشخورو د ٧مې پلې فرقې د يوه بلوک د قوماندان او د کابل بالاحصار د کوماندويي پراشوتي ځواک د ټولي قوماندان په توگه تر دندو اجرا کولو وروسته ، د ١٣٥٧ کال د ثور په ٧مه ، د خلقيانو او پرچميانو  له خوا د سردار محمد داود خان د رژيم د ړنگېدو پر ورځ د کابل په بالاحصار کې د کوماندو پوځ قوماندان وټاکل شو . 
تڼي ، چې د ثور د ٧مې په کودتا کې يې فعاله ونډه لرله ، تر ١٣٦٨ کاله د مزار شريف په دهدادي کې د وسلوال پوځ لوى قوماندان ، د شمال زون د دفاع د رييس ، د هرات د عسکرى پوځ لوى قوماندان او د زون د دفاع رييس ، د دفاع وزارت د کشف د رييس  ، د قرغې د ٨مې فرقې  قوماندان ، د لومړي نمبر مرکزي قول اردو قوماندان ، د کابل گارنيزيون قوماندان ، د افغانستان د وسله وال پوځ لوى د رستيز ، د وطن د دفاع د عالي شورا منشي او دفاع وزير په توگه دندې ترسره کړې دي.
 
شهنوزا تڼي چى د خلک دموکراتيک گوند د مرکزي کومېټې او ددې گوند د سياسي بېرو غړيتوب يې درلود ، په ١٣٦٨ کال کې د وخت د جمهور رييس ډاکټر نجيب الله پر ضد تر پوځي كودتاه وروسته پاکستان ته ولاړ او په ١٣٨٣ کال کې هېواد ته راستون شو. شهنواز تڼي ، په ١٣٧٢ کې د افغانستان د سولې غورځنگ گوند بنسټ کېښود او اوس هم د همدغه گوند مشري کوي.

## اخځونه
# د پژواک خبري اژانس د انټرنېټپاڼې د ژوند ليکونو برخه .

وېشنيزه:افغان سياستوال
وېشنيزه:د خلق د گوند غړي
وېشنيزه:د ۱۹۵۰ زېږېدنې
وېشنيزه:ژوندي خلک
وېشنيزه:د افغانستان د خلق د ډيموکراټيک گوند سياستوال
وېشنيزه:افغان کمونيستان
وېشنيزه:افغان جنگسالاران
وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي
پورچيستا ( د زردشت لور )

زموږ د لرغوني هېواد، نوموتې ښکلې پيغله **پورچيستا** يا پورچيست د زردشت لور ، د هيواد له نومياليو مېرمنو څخه گڼل کيږي ، تر دي چي يادونه يي داريايانو په سپېڅلي کتاب "اوستا" کښې هم راغلي ده . داوستا د"گاسا" په برخه کې د پورچيستا دکوژدې په هکله چي دپخوانۍ اريائي ټولنې يوه ځانگړي کړنه وه ، معلومات شته دي چي، دهمدي سپېڅلي پېغلې دخورا شهرت سبب شوي دي . داوستا دگاسا په برخه کي دپورچيستا په نوم داسي وينا ده : "اي پورچيستا! ته چي دجاماسپ دژوند ملگرې کېدونکې يي ، هغه (زردشت،پلار دي) غواړي تر څو ته چي يوه له ښکلو او دښو اخلاقو څښتنه پيغلو څخه يي ، په ژوند کې دميړه خدمت کوونکې واوسه ، په کارونو کې يي مرستندويه شه ، دځوانۍ خيال يي وساته ، يو له بل سره په کارونو کې مشوره وکړئ ، د"آراميتي" دسپيڅلي عقېدي په بنسټ يو په بل ډير مهربانه اوسئ او هميشه درښتني اوسيدلو هڅه وکړي." په همدي مهال کوژده کړاى شوي (پورچيستا) وويل : "هغه به ما ته ډير نژدې وي ، له هغه وخته چي ماله پلار څخه غواړي ،زه به ورسره بي مثاله مينه او عشق کوم !" جاماسپ چي دبلخي روحانې لارښود زردشت له ځانگړو معتمدينو څخه ؤ، دخپل وخت له مشهورو پوهانو څخه گڼل کېده.دوخت په ډيرو علومو کې يي لاس درلود، په ستورو شميرنه کې يي هم شهرت درلود. جاماسپ يو فاتح ، جنگيالئ او هوښيار سړي ؤ، چي ورڅخه يو کتاب د"جاماسپ نامک"په نوم پاته دي . د پورچيستا له جاماسپ څخه يو زوي پيدا شو چي، نوم يي "گرامي " ؤ او په "گرامي کرت" کې يي نوم راغلى دى . 
* ليکوا ل :حسين هدي 
* ژباړه :بشيراحمد"ريان"
## اخځونه
# له ټاټوبي ويبپاڼې څخه
عالم زېب مجاهد

کميډين او فلم جوړونکى **عالمزېب مجاهد** ٣٥ کاله وړاندې دکوزې پښتونخوا په اشنغر کې نړۍ ته راغلى دى.
د پېښور پوهنتون دژبې اوادبياتو پوهنځى ېې پاى ته رسولى د ى . لس کاله کيږي چې پښتو تلویرنوني اوستیژي ډرامي او فلمونه جوړوي او پخپله برخه پکې برخه اخلي اورول پکې لوبوي.
لنډه داچې ښاغلى مجاهد ډايرکټر او اکټر دى . لومړنى فلم ېې پيسه خبره کوي نومېدۀ. ډيرى فلمونه ېې کميډي څرنگوالى لري. د کميډي ډرامو او فلمونو وروستۍ لاسته راوړنې ېې پاليشي، چنگړيان ، ککى خان -دوه اوشاټارى دى.
ښاغلی عالم زیب مجاهد په یوه ډرامه کې دی پکې جانان نومیده شهرت ته ورسید او دده ډیر مینه وال یې لا اوس هم جانان بولي.

## اخځونه
# http://www.afghantheatre.com/theatre/story.php 

وېشنيزه:پښتانه لوبگران
خاطره اسحاقزۍ

**خاطره اسحاقزۍ** د خان محمد خان لور ده . دا په (     ) لمريز کال کې په کابل کې زيږدلې ، خو اصلي ټاټوبى يې د کندهار د پنجوايې ولسوالۍ ده.
خاطرې اسحاقزۍ منځنۍ زده کړې د کابل ښار د خيرخانې مينې يوولسم نمبر عالي ليسې کې تر سره کړي او ثانوي زده کړیې یې هم په همدغې ليسې کې کړې دي . اسحاقزۍ د دوو نيمو کلونو راپديخوا په يوه خصوصي ټلويزيون او راډيو کې د وياندې او پريډوسرې په توگه دنده تر سره کوي ، د دې تر څنگ کله ناکله لنډې کيسې ، شعرونه ، د نورو ژبو نه پښتو ژبي ته د ځينې په زړه پورې توکې ژباړې ،او داسې نورې خورې ورې ليكينې هم كوي .

## سرچينې
# http://samsoor.com/

وېشنيزه:پښتنې ليکوالې
وېشنيزه:پښتنې شاعرانې
خيال محمد حسيني

ښاغلى حاجي **خیال محمد حسینی** د ارواښاد غلام محمد زوى په ۱۳۳۰ هجري لمريز كال كې د غزني ولايت د اندړو په ولسوالۍ كې زيږيدلى دى . د خيال محمد حسيني اصلي او اوسنى ځاى د غزني ولايت دى .
حاجي خيال محمد د بكلوريا تر درجې پورې زده كړې دي .
پخواني دندې : د غزني د فرقي قوماندان او د زابل ولايت والي . اوسمهال په ولسي جرگه كې د غزني ولايت وكيل دى . ښاغلي حسيني واده كړى دى ، اووه زامن او درې لوڼې لري .
## اخځونه
# http://www.parliament.af/pvp/showdoc.aspx?Id=1095

وېشنيزه:د ولسي جرگې غړي
فضل الرحمان

افغان ژورناليست او خبريال ښاغلى **فضل الرحمان** د مرحوم ډگروال عبدالودود خان كاكړ زوى دى ، چې په (۱۳۴۰) لمريز كال كې د كندهار ښار د پنځمي ناحيې اړوند د ملا علم اخوند په كلي كي په يوه لوستې كورنۍ كې زېږېدلى دى . فضل الرحمان لومړنۍ زدكړې د كندهار ښار په محمود طرزي ښوونځي كې كړي او په كال (۱۳۵۷) لمريز كې د ميرويس نيكه له لېسې څخه فارغ شوى دى . په همدغه كال پر هېواد د يوه لوى بدلون څپه راغله چې د لمر خلك يې سايې ته وايستل او د سايې خلك يې لمر ته ودرول . رحمان صاحب هم يو له هغو كسانو څخه وو چې له سيوري نه لمر ته ووت او د لوړو زدكړو څخه بې برخي شو . كله چې روسانو پر افغانستان يرغل وكړ سمدستي د فضل الرحمان كورنۍ هم د جنوبي پښتونخوا كوټي ښار ته كډه شوه.
د كډوالۍ مجبوره ژوند ښاغلي رحمان ته د نورو زدكړو د كولو شونتيا ورنكړه خو نوموړي پخپله په بېلا بېلو برخو كي د كتابونو په لوست پيل وكړ . د كتابونو د لوست سره سره يې په ځينو افغاني رسنيو كي په مستعار يا بدل نامه ليكني هم كولې او ورو ورو د خبريالۍ ډگر ته راووت . رسمآ يې د خبريالۍ سفر هغه مهال پيل كړ ، كله چې په افغانستان كي د طالبانو واكمني ړنگه شوه او نړيوالو ځواكونو افغانستان ته لار وموندله .
فضل الرحمان د خپلې خبريالۍ پيل له يوې نړيوالې راډيو امريكا ږغ سره وكړ او د(۲۰۰۱) له وروستيو نه يې په جنوبي پښتونخوا كوټه كي كار پيل كړ . لومړنى پښتون خبريال وو چې د طالبانو د واكمنۍ له ړنگيدو نه وروسته سملاسي كندهار ته راستون شو . په سويل لويديځه حوزه كي نږدې هر كلي ته ولاړ او په بېلا بېلو وختونو كي يې د زابل ، كندهار ، اروزگان ، هلمند ، فراه او نيمروز ولايتونو بيلا بېلي موضوع گاني راوسپړلې . نوموړي دجگړه ييزو راپورونو تر څنگ بيارغاونيز او ټولنيز خبرونه هم تل خپاره كړي دي .
په جنوب لوېديځه حوزه كې د شته خبريالانو لويه برخه هغه كسان دي چې يا خو د رحمان صاحب په مرسته روزل شوي او يا هم مخامخ ځينو رسنيو ته ورپېژندل شوي دي .
فضل رحمان دښو اخلاقوڅېښتن محربانه مشر دى . ده تل خبريالانو ته د رښتيا ويلو درس وركړى دى او هر خبريال ته يوازې او يوازې دا وايي چې:
((د خبريالۍ اصولو ته ټينگه پاملرنه د هر خبريال ايماني او وجداني دنده ده ))
سيمه ييز خبريالان د خپل كار له پيله په ټوليز ډول رحمان صاحب خپل مشر بولي . دغه مهربانه مشر له مشرانو سره د مشرانو او له كشرانو سره د كشرانو په ژبه خبري كوي . پښتو يې مورنۍ ژبه او پر فارسي باندي پياوړى حاكميت لري .
سيمه ييز موقف يې له پخوا ښه ساتل شوى خو د خبريالۍ په ډگر كې يې ډېر كارونه كړي دي . ښاغلى فضل الرحمان وخت ناوخته ليكني هم كوي او د سيمه ييزو حالاتو د يو ښه څېړونكي په توگه پېژندل شوى دى .
نوموړى په (۱۳۸۶) لمريز كال كي په جنوب لوېديځه حوزه كي د خبريالانو تر منځ د ازادو ټاكنو په نتيجه كي د جنوبي اسيا د ازادو رسنيو د ټولني سفما (SAFMA) د مشر په توگه داسي وټا كل شو ، چې سيال كانديد يې نه لاره او تر دا مهاله د همدې ټولني مشر او د امريكا ږغ راډيو خبريال دى . نوموړى په هلمند كي د بي بي سي راډيو د خبريال شهيد عبدالصمد روحاني او جاويد احمد جوجو د وژنو مثال په خپلو بدو خاطرو كي وركوي . ښاغلي فضل الرحمان واده كړى او د شپږو اولادونو پلار دى .
## اخځونه
# http://khabaryal.com/khabaryal_full.php?id=11
محمد نور

ولسي شاعر **محمد نور** د محمد مير زوى او د طا لب لمسی دي ، چه په ١٢٤٣ ش کال د اوزبين په سيمه کې زيږېدلي ، او په وړکو ټيوالي کي د لغمان د اليشنگ ولسوالۍ د غازي اباد سيمې ته راغلى او تر يوه وخته پورې هلته اوسيده . خداى بښلي محمد نور ويلي ، چي موږ ښا يسته زيات عمر د مخه له غازي اباده كډه کړي وه او د لغمان مرکز سلطان غازي بابا په بانډه کي مو ژوند کاوه او د ژوند تر پايه همدلته وو. محمد نور ليک او لوست نه شو کولاي او يو نالوستى شاعر وو . سربېره پر خپلې مورنۍ ژبې (پښتو) په پشه يې او دري هم پوهېده او له پښتو سره پر دغو نورو ژبو هم شعرونه هم لري .

## سرچينې
# سمسور - د پښتو شعرونو مخ 

## باندنۍ تړنې
* په ويکي شعرونه کې د محمد نور شعرونه 

وېشنيزه:پښتانه شاعران
اسد الله زمری

بټنوک|اسدالله زمـری
**اسدالله زمرى** (۱۳۳۳ لېږديز لمریز کال، د لغمان ولايت) د افغانستان يو پښتو ژبی شاعر او ليکوال دی. 

## مخينه
اسدالله زمرى د حاجي عبدالحمید زوی، پر ۱۳۳۳ ل ل کال په لغمان ولایت کې زېږیدلی دى. د لښکرگاه لېسې تر پاى ته رسولو وروسته يې خپلې لوړې زده کړې د ماسترۍ تر درجي پورې د کابل پوهنتون د حقوقو او سیاسي علومو په پوهنځي کې سرته رسولې دي. د هېواد په بېلابېلو حقوقي ارگانونو کې د دندې له تر سره کولو وروسته پر ۱۳۷۲ ل ل کال له هېواده وتلو ته اړوت او په المان کې کډوال شو، چې تر اوسه په دغه هېواد کې له خپلې میرمنې او څلورو اولادونو سره د پردیسۍ ژوند تېروي. هغه له ۱۳۵۶ ل کاله راهېسې شعر لیکي او د هېواد په بیلا بیلو خپرونو کې يې شعرونه خپاره شوي دي.

## چاپ شوي نښيرونه يې

۱- اوښکې او سکروټې (شعري ټولگه)، د ۱۳۵۶ ل کال چاپ.  
 
۲- د لمبو کلی (شعري ټولگه)، د ۱۳۷۹ ل کال چاپ.  

۳- د پتنگ وزر (شعري ټولگه)، د ۱۳۸۷ ل کال چاپ. 

۴- په افغانستان کې د اساسي قوانینو تدوین او د ځینو حقوقي موازینو څرنگوالي ته یوه کتنه، د ۱۳۶۸ ل کال چاپ. 

## باندنۍ تړنې
* په ويکي شعرونه کې د اسدالله زمري شعرونه
* په سمسور وېبپاڼه کې د اسد الله زمري شعرونه 

## اخځونه
# http://samsoor.com/sheruna.php 

وېشنيزه: پښتانه شاعران
وېشنيزه: پښتانه ليکوال 
وېشنيزه: افغاني ليکوال 
وېشنيزه: پښتانه 
وېشنيزه: افغانان
علي گل پيوند

**علی گل پیوند** (زوکړه د ۱۳۲۷ لمريز لېږدي کال د کب میاشتې ۲۱ د کونړ ولايت - مړینه د ۱۳۹۹ ل ل کال غويی، جرمني، هامبورگ) د افغانستان يو پښتو ژبی شاعر او لیکوال وو. 

## مخينه
علی گل پیوند د ۱۳۲۷ لمريز لېږدي کال د کب میاشتې پر ۲۱ د کونړ ولایت د پشد په کلي کې زیږیدلی دى.
لومړنې زده کړي یې د پشد د کلې په ښوونځي كې وکړې. پيوند له څلورم ټولگي نه نظم وايه او مشر ورور ته به يې کيسې لوستلې. ورو ورو يې د شعرونو او بيا پخو او ښو شعرونو ليکل پيل کړل. نورې زده کړې يې په ابن سینا او کابل ښوونتون (دارالمعلمین) کې سر ته رسولې دي. پر ۱۳۵۱ ل ل کال یې د کابل پوهنتون د ادبیاتو او بشري علومو له پوهنځي نه د لېسانس  بريليک (دیپلوم) تر لاسه کړى دى. پر ۱۳۵۶ ل ل کال یې د ښوونکو د روزنې په اکاډمۍ کې د فوق لیسانس پورې زده کړې بشپړې کړې. 

## دندې
پیوند ، د روښان په عالې دارلمعلمین کی د استاد ، د انیس او د ثور انقلاب د ورځپاڼو د مسؤل مدیر او د اطلاعاتو او کلتور وزارت د مرستيال په توگه دندې سرته رسولې دي. 

علي گل پیوند پر ۱۳۵۹ ل کال جرمني ته د سفير په توگه وگومارل شو، خو تر تگ دمخه د دغې دندې پر ځای زندان ته وليږل شو. نوموړي ۸ کاله د څرخي پله په زندان کې تير کړل او تر ۱۳۶۷ ل ل کاله له کاره گوښه وو. له جیل نه تر راوتو وروسته د البیرونې نشراتې موسسې د سروال (رییس) په توگه و گومارل شو. پيوند د ډاکتر نجيب الله د واکمنۍ تر پای ته رسېدو او په هېواد کې د کورنۍ جگړې لا تاوجنېدو له لامله د نورو گڼ شمېر افغانانو په څېر دې ته اړوت چې له هېواده بهر ولاړ شي او کډوال شي. هفه وو چې له خپلې کورنۍ سره جرمني ته ولاړ او په هامبورگ ښار کې مېشت شو.  

## مړينه

شاعر او ليکوال علي گل پیوند د ۱۳۹۹ ل ل کال د غويي مياشتې پر (  ) د ورپېښې ناروغۍ له لامله د جرمني په هامبورگ کې له دې نړۍ سترگې پټې کړې. اورا يې ښاده او جنت يې ځای شه.   

## چاپ شوي نښيرونه يې

۱- زړه ډمه: دا د پیوند د شعرونو هغه ټولگه ده چې د ۱۳۵۸ لمريز لېږدي کال په پاي کې چاپ شوې، خو تر خپرېدو دمخه د (تور جلات) د لښکریانو په لاس بنده او ورکه شوه. 

۲- سیلۍ (شعري ټولگه) د ۱۳۶۸ لمريز لېږدي کال کابل چاپ. 

۳- باولۍ (د شعرونو ټولگه) د ۱۳۶۸ ل ل کال کابل چاپ. 

۴- د سينما ياران (شعري ټولگه). 

۵-سياسي طنزونه.   

## د علي گل پيوند د شعرونو څو بېلگې

دا سړې کرښې سیـزمـه دا بـې مینـې - 
چې نه ستا زړه تودوي او نه زما وینـې 

د رټلي ذ‌هن تـاو کـې یې راتاو کـــړم - 
شي د شنه اسمان په غـاړه سپینـې سپینـې 

ما ویل تندر به د زړه په تل کې پریوزي - 
خو ستا سترگو کې خبـرې مینـې مینـې 

ما وې دا به د ترخــو شپــو ترانـې شـي - 
زما شعر کــې بـه ځـي د زړگـي وینـــې  

اور دې پورې شي په داسې ساړه شـعـر - 
چې يې لوند نه شي گریوان د چا د مینې 

## اخځونه
۱- د سمسور وېبپاڼې د شعرونو برخه 

۲- http://www.nzdl.org/gsdlmod?e=d-00000-00---off-0areu--00-0----0-10-0---0---0direct-10---4-------0-0l--11-ps-50---20-about---00-0-1-00-0-0-11-1-0utfZz-8-00&cl=CL5.24&d=HASH01007696e19ca7d88f361b8d&x=1  

۳- https://www.bbc.com/pashto/news/story/2006/03/060302_im-studio7-ali-gul-paiwand 

۴- https://larawbar.net/55366.html#.X4aPIdSF5kg   
 

وېشنيزه: پښتانه شاعران
وېشنيزه: پښتانه ليکوال 
وېشنيزه: افغاني ليکوال 
وېشنيزه: پښتانه 
وېشنيزه: افغانان
شهسوار سنگروال

**شهسوار سنگروال** (زوکړه ١٩٥١ زېږدي کال د لغمان ولايت) د افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال او شاعر دی. 

## مخينه
شهسوار سنگروال پر ۱۹۵۱ ز کال د لغمان د ښکلې او شاعرانه سيمې د سنگر په کلي کې زېږېدلی دی. لومړنۍ زده کړې يې د سنگر په ښوونځي او بيا پر ١٩٦٩ ز کال له روښان ليسې څخه فارغ شو. 

ښاغلي شهسوار سنگروال خپلې لوړې زده کړې د ننگرهار په لوړ ښوونتون (عالي دارالمعلمين) د تاريخ، جغرافې په څانگه او د ادبياتو پوهنځي په پښتو څانگه کې تر سره کړې دي. هغه لومړی د تاريخ څانگه او بيا يې د ادبياتو پوهنځی ولوست. سنگروال نيازی د ښوونې او روزنې، راديو تلويزيون، اطلاعات او کلتور، ودانولو چارو، د لوړو او مسلکې زده کړو په وزارتونو کې رسمي دندې ترسره کړې دي. پر ١٩٩٢ ز کال پېښور ته ولاړ؛ هلته يې لومړی د احمد شاه بابا په نوم ليسه جوړه کړه او بيا يې پر ١٩٩٣ ز کال د احمدشاه ابدالي پوهنتون تاسيس کړ او د پوهنتون د رياست چارې يې پر غاړه واخيستې. په لندن کې د افغان ادبي جرگې تاسيس او مشري، د «شمله» فرهنگي مهالنۍ بنسټ اېښوونه او مشري يې هم كړې ده. 

## چاپ شوي نښيرونه يې

۱- شمله.  

۲- هوسۍ او کيږدۍ. 

۳- د شبنم ښيښه. 

۴- د نکريزو پاڼه. 

۵- د ډرامې تاريخ او فن. 

۶- مساپر. 
 
۷- د سپين غر له پاسه. 

۸- څانگه. 

۹- د پښتو ادبياتو معاصر تاريخ. 

۱۰- د تاريخ په تله کې. 
  
۱۱- د افغانستان د تاریخي جغرافیی څرنگوالی. د ۲۰۰۶ ز کال، د الازهر خپرندویې ادارې پېښور چاپ. 

## د شعر څوبېلگې

## اخځونه
۱- http://samsoor.com/sheruna.php  

۲- https://www.bbc.com/pashto/news/story/2008/11/081102_studio7-sangarwal.shtml 

۳- http://www.nzdl.org/gsdlmod?e=d-00000-00---off-0areu--00-0----0-10-0---0---0direct-10---4-------0-0l--11-ps-50---20-about---00-0-1-00-0-0-11-1-0utfZz-8-00&cl=CL5.24&d=HASHaf8a81c6190bd448ecbd44&x=1  

وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:پښتانه شاعران 
وېشنيزه:افغاني ليکوال‎ 
وېشنيزه:پښتانه 
وېشنيزه:افغانان
اختر عبدالرحمن

**جنرال اختر عبدالرحمن** چي په پاکستان کي د ISI د څارګري ادارې بنسټګر، د افغان شوروي جګړې مشهوره استخباراتي لوبغاړۍ او فوځي مشر ګڼل کیږي، د 1924 کال د جون پر 11 نېټه د برتانوي هند په بهاولپور کي پیدا او د 1988 د اګسټ پر 17 نېټه د الوتکي په یوه پېښه کي د پاکستان د پخواني ولسمشر ضیاء الحق او څو نورو امریکایي چارواکو سره یو ځای ووژل سو.
[کيڼ|250px|بټنوک|اختر عبدالرحمن، د [آی اېس آی يو پخوانی مشر او بنسټگر]]

وېشنيزه:پاکستانی جنرالان
خسرو اپريدى

ښاغلى **خسرو اپريدى** د اول باز خان زوى ، په خټه زخه خېل اپریدى ، د پښتړ او لسې او سندر غاړي شاعر په ۱۹۰۶ کال د خیبر په سیمه کي زیږدلي دی . ښاغلي مراد شنوارى په خپل کتاب (د خیبر ادب) کښی لیکې ، چې د خسرو شاعرانه شعور په ۱۹۲۷ کال کي ټکان وخوړ او راویښ شو . د ښاغلي مراد په وینا ښاغلي خسرو د پښتو ژبې د پخواني شاعر میرا اپریدی په څیر د شعر او شاعرۍ نه علاوه په موسقۍ او نورو ملي آهنگو نو کښي هم لوي لاس درلود او بیا لیکي چې : 
هر کله به چې د چرسو نشي د کیف اوسرور په چپو لاهو کړو نو د رباب گونگي تارونه به ئې وترنگول ،ورو ورو به يې په گوتو کښی یوې نوې مسحورونکې نغمې د ژوندانه ساه واخیسته او بیا به هم د هغې نغمې په پسنده غیږ کښي یوه داسي زړه سوانده غزل ځاى ونیو ، چه د سترگو په رپ کښي به د امو دریاب د غاړو نه تر اباسین پوري د پښتو نخوا د هرې حجرې د رباب او منگي سره همنوا شو .

## باندنۍ تړنې
* په ويکي شعرونه کې د خسرو اپرېدي شعرونه

## اخځونه
# http://samsoor.com/shaer.php?s_id=27 

وېشنيزه:پښتانه شاعران
د افغانستان د پوهنتونونو لړليک

دا لاندې په افغانستان کې د پوهنتونونو یو لړلیک دی، چې د ولایتوتو په ترتیب اڼل شوي. 
## بلخ
* د بلخ پوهنتون ( http://www.balkh-un.edu.af/  )

## د هلمند ولايت
* د بست پوهنتون

## د هرات ولايت
* د هرات پوهنتون

## د کابل ولايت
* شارق پوهنتون
* پيشگام د لوړو زده كړو موسسه ( http://www.peshgam.edu.af/ )
* حربي پوهنتون
* د افغانستان امريکايي پوهنتون ( http://www.auaf.edu.af/  )
* د باختر پوهنتون ( http://www.bakhtar.edu.af/  )
* د پيداگوگي پوهنتون
* د خاوران ښونیزه موسسه
* د دعوت پوهنتون
* د كابل د پولي تكنيك پوهنتون
* د كابل طبي پوهنتون
* د مریم د لوړو زده کړو موسسه
* د مولانا جلال الدین محمد بلخي د لوړو زده کړو موسسه
* د میوند د لوړو زده کړو موسسه
* رڼا د لوړو زده كړو موسسه ( http://www.rihskabul.com )
* كابل پوهنتون
* كاتب د لوړو زده كړو موسسه ( http://www.kateb.edu.af/)
* كاردان پوهنتون (http://www.kardan.edu.af/)

## کندهار
* د كندهار پوهنتون

## د خوست ولايت
* هرا پوهنتون
* د خوست پوهنتون ( http://www.szu.edu.af/ )
* پامير پوهنتون

## ننگرهار ولايت
* د ننگرهار پوهنتون
* الفلاح پوهنتون
* خراسان پوهنتون
* تابش پوهنتون
* اريانا د لوړو زده کړو مؤسسه
* سپين غر د لوړو زده کړو مؤسسه
* روښان د لوړو زده کړو مؤسسه
* التقوا د لوړو زده کړو مؤسسه

## د پکتيا ولايت
* د پکتيا پوهنتون

## نور ولايتونه
* د البيروني پوهنتون ( http://www.au.edu.af/ )
* د باميان پوهنتون ( http://www.bu.edu.af/ )
* د بدخشان د لوړو زده كړو موسسه ( http://www.badakhshan-in.edu.af/  )
* د پروان د لوړو زده كړو موسسه ( http://www.fi.edu.af/  )
* د تخار پوهنتون ( http://www.tu.edu.af/ )
* د جوزجان پوهنتون ( http://www.ju.edu.af/  )
* د غزني پوهنتون ( http://www.ghi.edu.af/  )
* فارياب د لوړو زده كړو موسسه ( http://www.fi.edu.af/  )
* د لغمان پوهنتون

وېشنيزه:زده كړه په افغانستان كې
خوست پوهنتون

بټنوک|د خوست پوهنتون
**د خوست پوهنتون** (دویم نوم: **د شیخ زاهد پوهنتون**) دغه پوهنتون د افغانستان په ختیځ سرحدي ولایت یانې خوست کې پروت پوهنتون دي چې په ۲۰۰۰ زیږدیز کال کې تاسیس شوي. دغه پوهنتون له خپل پخواني ځای یانې پېښور پاکستان څخه رالیږدول شوي کوم چې هلته د **افغان پوهنتون پېښور** په نوم یادیده او دا لیږدونه د ولسمشر حامد کرزي په رسمی فرمان سره ترسره شو.

د خوست پوهنتون نهه پوهنځې او له ۳۰۰۰ څخه ډیر زده کړیالان لري. او همدارنگه دغه پوهنتون یو شخصي راډيو سټیشن د ژورنالیزم (خبریالي) پوهنځی لپاره هم لری

## سرچینې

*خوست ښار رسمي ویبپاڼه
*http://www.afghanequalityalliances.net/index.php?module=cms&action=page&id=gen12Srv35Nme0_35 
د خوست پوهنتون د عرب متحده اماراتو په اقتصادي مرسته جوړ شوي نو ځکه خو د شیخ زاهد د پوهنتون په نوم یی هم یادوي

## باندنی تړنې
* د افغانستان د لوړو زده کړو وزارت 

وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه
د هرات پوهنتون

کيڼ|250px|بټنوک|د هرات پوهنتون
کيڼ|250px|بټنوک|د هرات پوهنتون
**د هرات پوهنتون** چې د هرات ولايت په پلازمېنه او د افغانستان په لويديځ زون كې شتون لري او په ۱۹۸۸ ز كال ېې بنسټ ايښودل شوی. په دغه پوهنتون کې اوسمهال د ۳۰۰۰ په شاوخواکې د محصلينو اټکل شوی، چي ۹۰۰ يې ښځينه محصيلينې دي . د هرات پوهنتون د ۱۲ پوهنځيو څخه جوړ شوی چې په لاندې ډول دي.

 
# کرهنه 
# اقتصاد 
# درملتون (فارمسي)
# اسلامي زده کړې 
# حقوق
# سولگر پوهنه (كمپيوتر ساينس)
# ژبي او ادبيات
# ساينس 
# انجينري 
# خبريالي
# وترنري درمل
#ټولنيز ساينس او د مجسمي هنرونه.
## داهم وگورئ

د افغانستان د پوهنتونو لړليك

كابل پوهنتون

## باندني تړني
*د هرات پوهنتون ويبپاڼه

وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه
وېشنيزه:پوهنتونونه
د بلخ پوهنتون

**د بلخ پوهنتون** چې د بلخ ولايت د مزار شريف په ښار كي دی د افغانستان په شمال كې موقعیت لري. ددغه پوهنتون بنسټ په ۱۹۸۶ كې د کمونسټي حکومت پر مهال کېښودل شو، چې اوسمهال نږدي ۴۰۰۰ محصلين لري.

په بلخ پوهنتون کي لاندې پوهنځۍ شته

# انجينري
# اقتصاد
# خبريالي
# ادبيات 
# حقوق 
# او ساينس

## دا هم وگورئ
*د افغانستان د پوهنتونو لړليك

## اخځونه

## باندنۍ تړنې
*Professors assist university's rebuilding effort 
*Pakistan grants $10m for Balkh University 

وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه
وېشنيزه:پوهنتونونه
د افغانستان امريکايي پوهنتون

**د [[افغانستان]] امريکايي پوهنتون** {په انگلیسي|American University of Afghanistan} د افغانستان لومړنی شخصي پوهنتون دی چې په ۲۰۰۶ ز کال يې بنسټ ايښودل شوی.

دې پوهنتون په خپل لومړي ښوونیز کال کې ۳۵۰ پوهنپالان (محصلین) جذب کړه، چې د زده کړو ژبه یې انگلیسي ده.

دا پوهنتون د معلوماتي ټېکنالوجۍ، سافټویر انجینیرېنگ او مخابراتي چارو، سیاسي علومو پوهنځي کې د نړیوالو اړیکو، اداري امورو رهبرۍ، مدیریت او سوداگرۍ (BBA) پوهنځي کې د مالیاتو، بانکوالۍ، بازارموندنې، اقتصاد او مدیریت ډېپارټمېنټونه لري چې د زده کړو چارې یې د یو شمېر امریکایي او ځینو افغاني ښوونکو له خوا پر مخ وړل کېږي.

همدارنگه دې پوهنتون کې د لرې واټن زده کړې یا (Distance Learning) هم ترسره کېږي چې پوهنپالان په اړوند پوهنتون کې خپلو ټولگیو ته حاضرېږي او په بهرنیو هېوادونو کې د پوهنتون ښوونکو له د انټرنېټ په وسیله زده کړه ورکول کېږي. 
## مخېنه

## تاریخ

## د زده کړو درانه فیسونه

له کومه ځایه چې معلومه ده، افغانستان یو بېوزله او فقیر هېواد دی، چې د یوه زده کړیال (محصل) د کورنۍ لپاره به دا ډېره گرانه وي چې د خپلو اولادو زده کړو لپاره لس زره امریکایي ډالره کالنی فیس برابر کړي. 
مایکل سمېټ (په افغانستان کې د امریکایي پوهنتون رییس) له اشنا راډیو سره یوه مرکه کې وویل چې مونږ ددې مسئلې په پوهېدو چې د افغانستان ټول وگړي بډایه نه دي، نو په دې توگه هڅه کوو چې د سیمه ییزو ټولنیزو شخصیتونو په مالي ملاتړ د پوهنپالانو (محصلینو) دا ستونزه راکمه کړو. 
سمېت وایي چې اوسمهال د بلخ او هرات ولایتونو یو شمېر پوهنپالان د اړوندو ولایتونو د ځینو پانگه والو له خوا مالي ملاتړ کېږي چې په دې توگه زموږ په پوهنتون کې خپلو زده کړو ته دوام ورکوي، او دا یې هم زیاته کړه چې دا پروسه نورو ولایتونو ته هم غزېدلې ده.

اوسمهال له ۱۰۰ ډېر پوهنپالان چې انجونې هم په کې دي، د زده کړو کالنی فیس یې په کابل کې د امریکا د سفارت له خوا ورکول کېږي، چې په راتلونکي کال به له دې بورسونو (سکالرشېپونو) گټه اخېستونکو پوهنپالانو شمېره ۱۵۰ تنو ته لوړه شي.

## د منلو لپاره اړین مدرکونه
۱. د منلو فورمې ډکول
۲. د ښوونځي درې کلنې نمرې (اصل)
۳. د ښوونځي ډېپلوم (اصل)
۴. اصلي تذکره
۵. د ټافل یا ایلېټس اصلي رپوټ
toefl 510/65
ielts 6.0
۶. یوه پاڼه لیکنه
۷. له خپلوانو پرته د یوه بل چا توصیه لیک

## بهرنۍ تړنې
*افغانستان امریکایي پوهنتون رسمي ویب سایټ
*یو ایس ایډ/افغانستان: تعلیمي ویب سایټ
*د افغانستان حقوقي ښوونیزه پروژه - رسمي ویب سایټ

## تړلې لیکنې
* د افغانستان پوهنتونونه

## سرچینه

وېشنيزه:پوهنتونونه
وېشنيزه:د کابل پوهنتونونه
وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه
وېشنيزه:کابل کې ښوونه و روزنه
وېشنيزه:په افغانستان کې ښوونه و روزنه
افغانستان
دعوت پوهنتون

**د دعوت پوهنتون** د افغانستان د خصوصي پوهنتونونو په کتار کې يو پوهنتون دی چې بنسټگر يې افغان جنگسالار او د ولسي جرگې غړی عبدالرسول سياف دی. په دغه پوهنتون کې چې د انجنيرۍ، قانون او شرعياتو زده کړې ورکول کېږي.

## سرچينې

## باندنۍ تړنې
*Dawat University obtains a license
*Ministry of Higher Education - Afghanistan 

وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه
كاردان پوهنتون

**كاردان** د افغانستان د شخصي پوهنتونو څخه يو دي چي په ۲۰۰۲ كال كي يي بنسټ ايښودل شوى

وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه
وېشنيزه:زده كړي په كابل كې
هرا پوهنتون

**د هرا  پوهنتون** په ختیځ ولایت خوست کې یو خصوصي پوهنتون دی چې دا پوهنتون په دې ولایت کې د افغانستان یو له لومړنیو خصوصي پوهنتونو څخه دي.

## سرچینې

## باندنۍ تړنې
*Kankor entrance exams

وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه
کابل پوليتخنيک پوهنتون

**د کابل پولیتخنیک پوهنتون** په كال ۱۹۶۳ كي د كابل ولايت د كارته ميوند په سيمه كي چي د انټر كانټيننټل هوټل شا ته  پروت دي منځته راغلي او دغه پوهنتون ۳ پوهنځي گانې او ۱۹ څيرمه څانگې(sub department ) لري  چي ۱۱ يي مسلكي او ۸ يي عمومي دي .

په ۲۰۰۱ كال كي د نوي حكومت چي د لويې جركې د پريكړې پر بنسټ منڅته راغى ددغي جرگې كيږدى د همدې پوهنتون په سيمه كي وو دغه كيږدى چې د يو كور په شان جوړ شوې وو په يو وخت كې ۱۵۰۰ كسه پكې ځايدل.

## دا هم وگورئ
*د افغانستان د پوهنتونو لړليك

وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه
وېشنيزه:زده كړي په كابل كې
د البيروني پوهنتون

**د البيروني پوهنتون** *(په انگرېزي: Al-Beruni University)* د کاپيسا په ولايت کې يو افغاني پوهنتون دی چې په ۱۹۹۸ ز. کال کې يې بنسټ ايښودل شوی. دا پوهنتون د ۱۱ مې پېړۍ د نامتو افغان فيلسوف ابو ريحان محمد بن احمد بيروني په نوم نومېدلی.

د البېروني پوهنتون د کاپيسا د ولايت د کوهستان په ولسوالۍ کې د گلبهار د نساجي د فابريکې تر څنگ موقعيت لري. دا پوهنتون د کابل نه ۷۰ ميله ليرې واټن کې پروت دی او څه د پاسه ۱۵۰۰ زده کوونکي لري. د دې پوهنتون اوسنی ريس رشيد خان عزيز کوهستانی دی. په دغه پوهنتون کې د لاندينيو څانگو په برخه کې زده کړې ورکول کېږي:
* کرهڼه
* انجنيري
* قانون او سياسي زده کړې
* ادبيات او ژورناليزم
* طب
* شرعيات 

وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه
وېشنيزه:پوهنتونونه
رڼا د لوړو زده كړو موسسه

**د رڼا دلوړو زده كړو موسسه** د افغانستان د لوړو زده كړو په وزارت كي يوه نومكښلي (راجستره )موسسه ده.
 

## باندنى تړنې
*د بنسټ رسمي ويبپاڼه 

وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه
وېشنيزه:زده كړي په كابل كې
خراسان پوهنتون

**د خراسان پوهنتون** په ۲۰۰۷ ز. کال کې د يوه شخصي پوهنتون په توگه ثبت شوی. دا پوهنتون د افغانستان د ننگرهار ولايت په پلازمېنه، جلال آباد ښار مېوې منډیي سره نږدی موقعیت لري..

## دا هم وگورئ

*روښان پوهنتون
*الفلاح پوهنتون
*سپین غر پوهنتون

## سرچينې

## باندنۍ تړنې
*Khurasan University Brochure
*Khurasan University

وېشنيزه:د افغانستان پوهنتونونه
ملكى خزان

**ملکی خزان** (۱۳۳۶ ل ل کال د لغمان ولایت)، د افغانستان يو پښتو ژبی شاعر دی. 
 
## مخينه
ملکی خزان د محمد سرور زوی پر ۱۳۳۶ لمریز کال د لغمان ولایت د هرمل سیمې د لعل کلي په یوه روښانده کورنۍ کي زېږېدلی دی. لومړنۍ زده کړې يې د لغمان ولایت په لومړني ښوونځي او تر یوولسم ټولکي پورې د روښان په لیسه کی ترسره کړې دي. دولسم ټولگی يې د کابل ولایت په انصاري لیسه کې پر ۱۳۵۸ کال پای ته رسولې دي. د کابل پوهنتون د ژبو او ادبیاتو پوهنځي تحصیلي دوره ترې د وخت د ستونزمنو شرايطو له امله نیمگړې پاتې شوه او یو کال يې په کابل کې د ژورنالیزم مسلکي زده کړه وکړه. 

ملکی خزان د افغانستان په اردو کې د ډگروالۍ تر رتبې رسیدلی دی. هغه د خپل عمر له ۱۶ کلنۍ نه راهيسې له شعر او شاعرۍ سره مینه درلوده. د نورو شاعرانو د شعرونو له لوستلو نه يې ډېر خوند اخیست. ملکي خزان د افغانستان د لیکوالو او شاعرانو د ټولنې او افغاني فرهنکي ټولنو غړیتوب درلود.
شعرونه يي په ځانگړي ډول د پیام، زیري، پامیر، طلوع افغان، د ځوانانو په خپرونو، پيوستون جرگې، سباوون، ژوندون، اردو او په پېښور کی د افغان د اطلاعاتي مرکز، د افغانستان په نوم مجلو کې او د افغانستان د راډیو ټلويزيون د څپو له لارو خپاره شوي دي. دوه ځله د نغدي ادبي جايزو په تر لاسه کولو بریالی شوى دی.

## چاپي اثار
ښاغلي ملکي خزان درې شعري ټولگې چاپ شوې چې نومونه يې دادي: 
# پرديسې نغمې (لومړی شعري جونگ). ددې ټولگې ډېره برخه يې په پردیسۍ او له هېواده بهر مهال کې لیکلې ده.
# لکه جل وهلې هیلې (شعري ټولگه).  
# په هندارو کې خوبونه (شعري ټولگه). 

## د ملكي خزان د شعر څو بېلگې

رخه کیسه

دومره  مې ترخه شوه د ژوندون کیسه

لــکه څو چې زغمي د شبخون کیسه

زه چــــې خپــل نصیب ته فکر وکړمه

هله شي رایــاده د مجنـــــون کیسه

سوو پرهارو تـــه چـــــې د زړه گورم

خولې نه مې بهر شي د افـــسون کیسه

کله جفا کار اشــنا بــاور کــوي

کړم که ورته تېره د جـنــون کیسه

ای بده قسمته پر تـا څــه وکـړم؟!

هېره دې کړه مـا نه د ازمون کیسه

که زه نه وم پروا نشته 

چی ودان د غه وطن شي ،که زه نه وم پروانه شته

چی سمسور لکه گلشن شي ، که زه نه وم پروانه شته

داتیاره گوټـونه ،نه وی هره خوا رڼا ،رڼا وي

هر وگتړی مو پتمن شي که زه نه وم پروانه شته

دتیري او تـجاوز لاسونه قطع شي ولس نه

نیست نابود مو میر څمن شي که زه نه وم پروانه شته

لوږ ه ، تنده ، بي کوري فقر او فساد شي دلته محوه

لوڅ ،لغړ مو پټ په تن شي که زه نه وم پروا نه شته

تـیره نـو کي اغـز ي مـو په گلونو رابد ل شي

د کروړ د ښته او دامن شي که زه نه وام پر وانه شته

لوړ مقام د انسانیت ته په درنه سترگه کتل وي

ورک د جهل سور خوږ لن شي که زه نه وم پر وانه شته

عدالت ،علم او انصاف وي د ورورۍ ښکلي فضاوي

گوزارونه په د ښمن شي که زه نه وم پروانه شته

د بلبلو له خولو واورمه د خلکو تراني بیا

چي  « خزان » ورک له چمن شي که زه نه وم پروا نه شته

## سرچينه
# http://samsoor.com/sheruna.php 

وېشنيزه:پښتانه ليکوال
نظير احمد انگار

ښاغلي *'نظير احمد انگار* د ښاغلي ولي محمد زوى په خټه گاړى په ١٣٥٢لمريز کال د چنگاښ د مياشېى په  ١٦نيټه د هېواد په ختيځ کى د لغمان ولايت د علينگار ولسوالۍ په ښکلې او سمسوره دره کې د پړوايى په کلي کى نړۍ ته سترگې پرانيسېي .
د کوچنيوالي او د خاپوړو په نازکو شيبو کى يى د همدې چاپيريال له پاکې او تازه هوا څخه نفس اخيستى .
لمړنۍ زده کړې يېى د ننگرهار ولايت په عالي لېسه کې سرته رسولې دي . دى لا ډير کوچنى وو ، چې د شعر او ادب سره يې بى سارې مينه پيدا شوه ، او د وخت په تيرېدو سره يې  مينه داسې اوج ته ورسيده ، چې خپله يې هم د شعر او ادب دنيا ته راودانگل . لا يې لومړنۍ زده کړي سرته نه وې رسولي ، چې په داستان  او د شعر په ليکلو يى پيل وکړ او ډير ژر يى په مشاعرو او ادبي غونډو کې برخه واخيسته ، ډير شعرونه او داستانونه يى د هيواد په ورځپاڼو او مجلو کى نشر ته سپارل شوي دي . په ډير چټکي سره يې د شعر او ادب  لړې پر مخ روانه وه نږدې دوه مجموعى يى د نشر لپاره چمتو کړې وي تر څو خپل د هيلو وړه دنيا پکې سمسوره اوغوړيدلې وويني ، خو له بده مرغه چې د هيلو دا کاروان يى په نيمه کې پاتې شو او منزل ته د رسيدو توان يې ونه موند . په هېواد کې د کورني ناورين د رامنځته کيدو سره سم د نورو قربانيو تر څنگ دده د هلو ځلو ادبي هستي هم قرباني شوه او د همدى لړۍ په سلسله کى له هيواده څخه د مهاجرت کشتى ته راوخوت چه  تر ننه پورې د سويډن په هېواد کى د مهاجرت شپې او ورځى پر مخ  بيايى تر ډيره وخته پورې يې د مايوسې له مخې د شعر او ادب دنيا ته شا کړې وه ، چې له نيکه مرغه يو ځل بيا يې په دې وروستيو کې د شعر او ادب بڼ ته مخه كړې ده .
ددوي د لا برياليتوب په هيله . سمسور حبیبي
## اخځونه
# http://samsoor.com/sheruna.php
عزت الله شمسزى

**عزت الله شمسزی** پر  ۱۳۵۸ لمريز لېږدي کال د لغمان ولایت د الینگار ولسوالۍ په کنده راجایي نومې کلي کې زیږېدلی دی.

## زده کړې
عزت الله شمسزی منځنۍ زده کړې په پښتونخوا کې د درسمندو کمپ په لېسه کې پای ته رسولې ، پر ۲۰۰۲ کال یې په پېښور پوهنتون کې د ژورنالیزم له څانگې څخه د لیسانس سند واخیست.
له اوو کالو راهیسې په فرهنگې کارونو بوخت دی ، د هیلې مجلې مرستیال ، د کاوون اوونیزې مسوول مدیر او همدا راز له ۲۰۰۳ م کال راهیسې په بیلابیلو نړیوالو ټولنو کې مطبوعاتي مسوول او ویاند چې اوس هم  د ملگرو ملتونو په یوه دفتر کې د مطبوعاتي مسوول او ویاند په توگه کار کوي . عزت الله شمسزى له ۲۰۰۰م میلادي کال راهیسې بېلابېلو ملي او نړیوالو ورځپانو ، مجلو او ویب پاڼو سره همکاري کوي . په درېيو ژبو [پښتو،  دري او انگلیسي] لیکنې کولای شي .

## چاپي اثار

د نورو فرهنگي منډو ترړو ترڅنگ یې یو شمېر کتابونه هم لیکلي چې په لاندې ډول دي:

۱-د نښترو او گورگرو څو سندرې [ دلغمان د شاعرانو تذکره] چاپ.

۲-هنر او هنري  څرنگوالی (ناچاپ)

۳- کیسې او نقدونه [د بېلابېلو نړیوالو لیکوالو کیسې او پر کیسو یې نقدونه] ناچاپ

۴-دشعرونو یوه ټولگه [نوم مې لا ورته نه دې غوره کړی] ناچاپ
## اخځونه
# http://samsoor.com/sheruna.php 

وېشنيزه:پښتانه شاعران
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
پامير سنگروال

ښاغلى **پامير سنگروال** د نامتو تاريخپوه او شاعر ښاغلې شهسوار سنگروال زوي دى ، چې په کال ١٩٨٧ د کابل په ښار کې زيږيدلی دی . لومړنۍ زده کړې يې په پېښور او لندن کې تر سره کړې او اوس په لندن کې د هارو په کالج کې د ميډيا زده کړی پر مخ وړي . 

## د پامير د شعر څو بېلگې

## چاپي اثار
(دمينې ماښام) دده د شعرونو لومړنۍ ټولگه ده.

## اخځونه
# http://samsoor.com/sheruna.php 

وېشنيزه:پښتانه شاعران
صديق الله بدر

بټنوک|250px|صديق الله بدر
**صديق الله بدر** د ارواښاد بهادر شاه ځوى ، په ۱۳۴۸ لمريز كال د ننگرهار ولايت د سره رود  ولسوالۍ د بر سلطانپور په يوه روحاني كورنۍ كې زوكړى دى.

## زده کړې
لومړنۍ زده كړې يې تر درېيم ټولگي پورې پخپل كلي كې او پاتې نورې لومړنۍ او منځنۍ زده كړې يې تر لسم ټولگي پورې د كابل د سيد جمال الدين په لومړني ښوونځي ، د پنځه سوه فاميليو ښوونځي ، د خيرخانې او عمر شهيد په ليسو كې بشپړې كړې دي . تر هغه وروسته يې د مخابراتو په تربيوي مركز كې مسلكي زده كړوته مخه كړې او په ۱۳۷۰ لمريز كې دغه زده كړې يې د اقتصادي ستونزو له كبله ، د وروستۍ ازموينې په درشل كې نيمگړې پاتې شوې او په نظامي برخو كې يې رسمي دندې ته مخه كړه . د ۱۳۸۱ لمريز په لومړيو كې يې تر ازموينې وروسته له نوموړي مركز څخه د راډيو او تلوېزيون له څانگې د څوارلسم ټولگي د فراغت سند تر لاسه كړ.

## ادبي ژوند
بدر له وړوكوالي له شعر او شاعرۍ سره مينه درلوده ، خو لومړنى شعريې په اتلس كلنۍ په ۱۳۶۶ كال كې ليكلى دى، چې يو بيت يې دا دى :

د لومړي شعر تر ليكلو وروسته مطبوعاتو ته يې مخه كړه او له هغه وخت نه تر اوسه گڼ شعرونه ، لنډې كيسې ، په پښتو او دري ليكنې ( ادبي ، څېړنېزې او سياسي) چاپ شوې دي .
بدر له ۱۳۸۱ نه تر اوسه پورې په كليد گروپ كې په ژورناليستكي هڅو بوخت دى او د ۱۳۸۴ لمريز كال له نيمايي تر دې دمه پورې د كليد اوونيزې مسوول مدير دى . كليد اوونيزه يوه ټولنيزه ، سياسي او خپلواكه اوونيزه ده ، چې له كابل نه خپرېږي .
سربېره پر دې نوموړى په افغانستان كې د نړيوال ژورناليزم د مركز ، د جنوبي اسيا يا سارك ټولنې د غړو هيوادونو د ژورنالستانو د ټولنې ، د شاد كره كتنې د ټولنې د رئيسه هئيت او د خوشال فرهنگي ټولنې او د افغان ادبي بهير غړيتوب هم لري .

## د بدر چاپي اثار
#**د غشو تنده** - شعري ټولگه - ۱۳۷۷ چاپ
# **ستا به خوښه شي كه نه؟** - د ځوانو شاعرانو تذكره - ۱۳۷۷ چاپ
# **آئينه** - د دري ژبو ليكوالو د لنډو كيسو غورچاڼ; سريزه او راټولنه - ۱۳۸۱ چاپ
# نامتو څېرې: په پښتو او دري، لومړى ټوك ۱۳۸۲چاپ
# **د سيمو تاريخي جغرافيه** - له علامه رشاد سره د مركو ټولگه، لومړى ټوك - ۱۳۸۲
# **د سيمو تاريخي جغرافيه** - له علامه رشاد سره د مركو بشپړه ټولگه ( لومړى او دويمه ټولگه) - ۱۳۸۴ 
# **تته كړيكه** - د لنډو كيسو ټولگه - ۱۳۸۵

## ناچاپ اثار
#د علامه رشاد ژوند او اثار 
#نامتو څېرې، دويم ټوك 
#د شعرونو دوې ټولگې 
#د لنډو كيسو دوې ټولگې 
#د لونگو دريڅې: د پښتو معاصر شعر ارزونه او پېژندنه 
#څېرې او مركې: د پښتو د معاصرو پېژندل شويو ليكوالو او شاعرانو د مركو ټولگه 
#گلونه، گلووييونه: د ادبي او څېړنيزو ليكنو ټولگه

## اخځونه
# http://samsoor.com/sheruna.php 

وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:افغاني ليکوال
محمد اجان يار

**محمد اجان يار** (۱۳۲۸ لېږديز لمريز کال، د کونړ ولايت، وټپور) د افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال او شاعر دی.  

## مخينه
محمد اجان يار په ١٣٢٨ ل ل کال کې د کونړ ولايت د وټه پور په سيمه كې زېږېدلى دى. لومړنۍ زدخ کړې يې د کونړ په وټه پور او لوړې يې د کابل پوهنتون د تاريخ او فلسفې پوهنځي كې ترسره كړې دي. نوموړي ۱۰ کاله د هېواد په بيلابيلو ولايتونو کې د هېواد د زامنو پر ښوونه او روزنه تېر کړي دي. همدا راز يې ۱۲ کاله د کابل پوهنتون، ټولگټو وزارت او د قبايلو او سرحدونو چارو په وزارت کې دنده تر سره کړې ده. په ماموريت کې دويمې پوړۍ (رتبې) ته رسيدلی وو چې دنده یې پريښووه او المان ته یې سياسي پناه يووړه. اوسمهال د جرمني په کولن ښار کې اوسي.  
 
## چاپ شوي اثار
۱- کوکارې (شعري ټولگه).  

۲- سره ډولۍ (د لنډو کيسو ټولگه). 

۳- تړلې کڅوړه (د لنډو کيسو ټولگه). 

۴- د کونړ تاترې (تاريخي او څېړنيز نښير). 

۵- څانگه (ناول)، د ۱۳۸۲ ل ل کال چاپ.    

۶- وير (د شعرونو ټولگه).  
 
۷- د ليلې دښته (سترگو ليدلی حال).  
 
۸- هوسۍ (ناول) چاپ ته تيار دى. 
 
۹- يه قربان (شعري ټولگه). 
 
۱۰- سفرنامه (غرونه او ناول). 

## د محمد اجان يار د شعر څو بېلگې

## اخځونه
۱- http://samsoor.com/sheruna.php 

۲- http://www.nzdl.org/gsdlmod?e=d-00000-00-...00--off-0areu--00-0----0-10-0---0---0direct-10---4-----dte--0-1l--11-en-50---20-about---00-0-1-00-0-0-11-1-0utfZz-8-00-0-0-11-10-0utfZz-8-10&cl=CL5.33&d=HASH6e0b4dc27f988298abd931&x=1 

۳- 

وېشنيزه: پښتانه شاعران
وېشنيزه: پښتانه ليکوال 
وېشنيزه: افغاني ليکوال 
وېشنيزه: پښتانه 
وېشنيزه: افغانان
لومړى پيوتر

**لومړى پيوتر ( پيوتر الكسېېويچ رومانوف )** د روسيې د رومانوف شاهي كورنۍ څخه دى . دى د ۱۶۷۲ ز كال د مى په ۳۰ ( د جون ۹ ) زېږېدلى دى . لومړى پيوتر په ۱۶۷۲ ز كال كې ، كله چې لس كلن وو ، د روسيې پاچا شو ، خو په خپلواك ډول يې په ۱۶۸۹ ز كال كې د روسيې اداره پخپل لاس كې واخيسته . دى د روسيې په تاريخ كې يو له ډېرو برجسته دولتي اشخاصو څخه گڼل كيږي ، چې په اتلسمه پېړۍ كې يې د روسيې د ودې لار خپله كړه . ده د روسيې په دولت كې ډېر سمونونه رامنځته كړل . لومړى پيوتر په ۱۷۲۱ ز كال كې د روسيې ټولواكمن ( امپراتور ) شو او د روسيې لومړنى ټولواكمن هم دى دى . لومړى پيوتر د واكمنۍ په وروستيو كلونو كې د بډوډو له نارغۍ نه ډېر ځورېده . نوموړى د ۱۷۲۵ ز كال د جنوري په ۲۸ ( د فبرورۍ ۸ ) د بډوډو له ناروغۍ نه مړ شو .

## سرچينه
# http://ru.wikipedia.org/wiki/Пётр_I
زاهد خان زاهد

**زاهد خان زاهد** د ښاغلي عبدالله زوى پر ١٣٥٦ ل ل کال د لغمان ولايت د تيرگړيو په کلي کې زېږېدلى چې اوسمهال په جلال اباد ښار کې اوسېږي.
زاهد خان خپلې لومړنۍ زده کړې په تجروبوي ښوونځي، ثانوي يې د ننگرهار په عالي لېسه او پاتې يې د فارميسۍ په رشته کې د ننگرهار د عامې روغتيا په چوکاټ کې ترسره کړي دي.
زاهد خان چې د څلورو کوچنيانو پلار دى، له فلمي نړۍ سره يې له پخوا مينه لرله چې همدې مينې دې لوري ته راکش کړ. هغه لېواله و چې په فلم کې خپله وړتيا او استعداد وښايي.
نوموړي په کال ١٣٨٣ کې د (بې اجله مرگ) په نوم په يو افغاني هنري فلم کې گډون وکړ او تر هغې وروسته يې د دوران، انتظار، سره لمبه، مينه او سزا او ستا لپاره) فلمونو کې د فلم د هلک په توگه خپل هنر ليدونکو ته وښود.
احسان او نېمگړې مينه د زاهد خان راتلونکې فلمونه دي چې ژر به جوړ او نندارې ته وړاندې شي.
په فلمونو کې د رول لوبولو تر څنگ زاهد خان يو درملتون هم لري چې خپل پاتې وخت هلته تېروي.
نوموړى له خپلې ټولنې، کلتور او خلکو سره بې کچه مينه څرگندوي خو د زاهد خان د فلمونو يو شمېر ليدونکي هغه په دې تورنوي چې په فلمونو کې د پردي لباس د کارولو ترڅنگ د پرديو فلمي ستورو پېښې کوي او د فلمونو ډېرې برخې يې د افغاني او پښتني کلتور خلاف دي، خو زاهد خان بيا وايي چې هڅه کوي په پښتو فلمونو کې د هنر جوهر پيدا کړي او د فلمي ارزښتونو لاره خپله کړي.
## اخونه
# http://taand.com/index.php?mod=article&cat=سينما&article=13868
ناصر خسرو

**حكیم ابومعین ناصر بن خسرو بلخي** په کال ۳۹۴ هجري قمري په بلخ کې زیږیدلی دی بیا مرو ته تللی او هلته څلویښت کاله په دولتي او دیواني کارونو بوخت شو ی دی ددې اوږدې بوختیا وروسته په کعبې شریفي مشرف شوی دی او دهغه وروسته په سفر رهي شوی دی او په دې سفر کې یې چې اووه کاله يي نیولي هغه له : سرخس ،نیشابور، بسطام، سمنان، رى، قزوین، خرزویل، خندان، شمیران ، سراب ، سعیدآباد ، تبريز ، مرند ، خوى (په ایران کي)، بركراى ، وان ، وسطان ، اخلاط ، بتلیس ، ارزن ، میافارقین ، حران ، قرول ، سروج (په تركیه کې )، منبج ، حلب ، جند قنسرین ، سرمین ، معره النعمان ، كویمات ، حما ، عرقه ، طرابلس ، قلمون ، طرابرزن ، جبیل ، بیروت ، صیدا ، صور (په سوریه کې)، عكا، طبریه ، حیفا ، قیساریه ، رمله ، بیت المقدس ، بیت اللحم ، حبرون (په فلسطین کې)، عرعر ، القراى وادى ، مدینه او مكه او قاهره څخه لیدنه کړې ده.

هغه په دې مده کې بلخ په حسرت یادکړی او وایي:

ای باد عصر اگر گذری بر دیارِ بلخ

بگذر به خانه من و آن جای جوی حال

ای د مازیگر باده که تیرشی په دیار د بلخ

ورشه زما کورته د هغه ځایه وپوښته حال

ددې اوږد سفر په پای کې هغه بیرته بلخ ته تللی اود بده مرغه په (۴۵۲ ) کال کې د بلخ د فقهیانو په فتوای دهغه په کور شبخون وهل شوی دی او دهغه ټوله شته يې تاراج او غلا کړی دی هغه دبلخ د متعصبانو د لاسه نیشابور او مازنداران بیا دبدخشان تگمان ته اواره شوی دی هغه خپله په دي اړه وایي:

من گشته هزیمتی به یمگانم در

بـی هیچ گــنه، شـده به زنهاری

چون دیو ببـُرد خان و مان از من

به زین بـه جهان نیافتم غـاری

زه وتښتیدم یمگان ته

بیگناه شوم ،گناهکار

څرنگه چې شیطان یوړه ملک اومال زما

ښه ددې مې ونه موند په جهان بل غار

وېشنيزه:افغاني ليکوال
بدر منير

**بدرمنير** دلاهوري پښتو فلمونو لوبغاړی و چي اصلا د پېښور اوسيدونکى و او په سلگونو لاهور وزمه پښتو فلمونه يي جوړ او وړاندي کړي دي.

## سرچینۍ
وېشنيزه:پاکستانۍ لوبگرانی
وېشنيزه:پښتانه لوبگران
هما ظفر احمدزۍ

**هما ظفر احمدزۍ** د کابل ولايت د خورد کابل په سيمه کې زيږيدلې ، خپلې لمړنۍ زده کړې يې د کابل د خيرخانې مينې د نسوانو په ليسه کې پاى ته رسولي دي ، چې وروسته بيا يې د مهاجرت په دوران کې د خپلو زده کړو په باب څه نا څه هڅې په پېښور کې هم تر سره کړي دې . له ١٣٧١ کال نه را په دې خوا په پښتو او دري ژبو شعر وايي . 
اغلې هما ظفر احمدزۍ که څه هم همدا اوس هم د خپلو شعرونو د ژورتيا له ا مله د اديبانو په ډله کې د يوې ښې شاعرې په توگه ژور ادبي خلقتونه لري ، خو بيا هم هيله لري چې د ادبياتو په څانگه کې خپلې زده کړې په عملي توگه تر سره کړي. 
هما ظفر احمدزۍ وايي چې غواړم زما شعر ځوانانو ته او زما وطنوالو ته د مينې او يوالي يو پيغام وي.
## د هما ظفر احمدزۍ د شعر څو بېلگې

## اخځونه
# http://www.bbc.co.uk/pashto/news/story/2009/08/090826_mmn_s7-homazafarpoet.shtml
جاويد اميرخېل

**جاويد امير خېل** په خټه د جنوب ختيځ پکتيا ولايت د ځاځي اريوب ولسوالۍ دى خو په ١٩٨٦ عيسوي کال کې په کابل دې نړۍ ته سترگې پرانيستې دي. 
ښاغلي امير خيل تر اتم ټولگي پورې زده کړې کړي خو په افغانستان کې د تېرو جگړو له امله يې نورې زده کړې و نشوې کړى . نوموړى له تېرو شاوخوا شپږو کلونو راهيسې سندرې وايي ، چې تراوسه يې څورلس البمونه ثبت کړي او خپلو مينوالو ته يې وړاندې کړي دي.
د خوږ آواز لرونکى دغه ځوان سندرغاړى وايي د موسيقۍ په برخه کې دوه استادان لري ، چې يو يې ماسټر علي حيدر او بل يې احسان عرفان دي. دى د موسيقۍ په الاتو کې خوږه باجه غږولى شي .
نوموړى اوس په کابل کې اوسيږي او د خپلو مينوالو د خوښۍ پروگرامونه سندريز کوي .

## سرچينه
# http://www.bbc.co.uk/pashto/news/story/2009/08/090820_mmn-s7-jawedsinger.shtml

وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي
سلطان علاوالدين غوري

**سلطان علاوالدين غوري** د شنسباني سوري غوري پادشاه په ختيځ تاريخ كې د جهانسوز په نامه پېژندل شوى دى . دى يو مېړنى افغان او د ډېرو صفاتو خاوند وو . لكه اديب ، عالم ، پهلوان او ځوانمرد .
...د غور پادشاهانو د سلطان سنجر سلجوقي رعايت كاوه او هر كال يې وسله ورلېږله ، علاوالدين غوري هغه بنده كړه . علاوالدين هم د جگړې لپاره چمتو شو . سلطان سنجر يو هوښيار او مېړنى سړى وو . هرات ته نږدې د (( ناب )) په سيمه كې سره مخامخ شول . د غور د لښكر ښي لاس ته شپږ زره كسان د سنجر خواته واوښتل او په دې توگه د علاوالدين غوري لښكر مات شو او دى د سلطان سنجر په لاس كې كېښوت .
كله چې د سلطان سنجر خلكو ( افسرانو ) د علاوالدين پښو او لاسونو ته ځنځيرونه واچول ، ده وويل : 
يو مطلب لرم ، چې بايد يو په يو سلطان سنجر ته وويل شي . خبره سنجر ته ورېسېده ، هغه ورته وويل ، چې مطلب دې وايه !
علاوالدين وويل : ماته داسې زولنې او ځنځيرونه راوړئ ، چې زما په نظر كې وو ، چې سلطان سنجر به پرې تړم . سنجر وپوښتل ، هغه څه ډول وو ؟ علاوالدين غوري په ځواب كې ورته وويل ، ما تاته د سپينو او سرو زرو ځنيځيرونه راوړي وو ، ځكه چې ته پادشاه يې ، په هر حالت كې بايد له عادي خلكو توپير ولري .
كله چې سلطان سنجر هغه د سپينو او سرو زرو ځنځيرونه او شاهانه جامې ولېدي ، له ځان سره يې فكر وكړ ، چې دغسې يو سړى د دوستۍ دى ، نه د دوښمنۍ . نو سلطان سنجر پر علاوالدين غږ وكړ ، علاوالدينه ته زما ورور يې ، زما څاروى او خزانه درسره يوسه ، گټه يې اخله ، كه غزان مې مات كړل ، بېرته به يې وغواړم ، كه هغوى زه ماته كړم ، ښه به دا وي چې ته يې وخوري ، چې د هغه لايق يې . سلطان علاوالدين له ډېر مال او څارويو سره فيروزكوه ته راستون شو .
له سلطان علاوالدين غوري نه وروسته دده زوى سيف الدين محمد پادشاه شو . دى يو ښه منظر ، عادل ، جواد او پر خلكو زړه سواندى پادشاه وو .
## اخځونه
# قدرت الله حداد ( فرهاد ) ، د افغان ملي تاريخ ، ۲۳۱ - ۲۳۳ مخونه ، د ساپي د پښتو څېړنو او پراختيا مركز د ۱۳۸۳ لمريز كال چاپ .

وېشنيزه:د افغانستان نوميالي
اجمل اټک يوسفزی

کيڼ|250px|بټنوک|اجمل اټک يوسفزی
**اجمل اټک يوسفزی** يوشاعر او لیکوال دی چې تر د طالبانو پر مهال يو فعال خبريال و. 

## مخينه
اجمل اټک يوسفزی د ننگرهار د کامې ولسوالۍ کې زېږېدلی دی.

## زده کړې
ښاغلي اجمل يوسفزي خپلې لومړنۍ زده کړې په کابل او جلال اباد کې او منځنۍ زده کړې يې د کډوالۍ پر مهال د لرې پښتونخوا پر ځمکه د افغان کډوالو په بېلا بېلو ښوونځيو او مدرسو کې سر ته رسولي دي. اټک په ١٣٧٦ ل. کال کې د کابل پوهنتون د ژبو او ادبياتو د پښتو څانگې نه بريالی وواته. هغه اوس مهال په اروپا کې د ناروې په هېواد کې مېشت دی.

## په هېواد کې ېې دندې
اټک يوسفزي برسېره پر دې چې ېې فرهنگي هلې ځلې کړې دي ، د طالبانو پر وخت د بلخ پوهنتون د ریس په توگه ېې هم دنده ترسره کړې ده . همداسې په کډوالۍ کې ېې د ورځ مجلې ، ښاخۍ مجلې، او واخان سره همکار پاتې شوی دی. اټک يوسفری د خپلو ځينو فرهنگيانو او فرهنگپالو ملگرو په مرسته او ملتيا د (ادبي ناستې) په نوم د يوه افغان فرهنگي بهير بنسټ ايښی چې هره مياشت په پرلپسې ډول ادبي غونډې کوي، پټه دې نه وي چې اټک د خپلو يو شمېر فرهنگپالو انډيوالانو په ملتيا د (افغان غږ ) په نوم يوه راډيو هم فعاله کړې چې د ايف ايم په څپو کې په پښتو ژبه خپرونې کوي او د انټرنېټ پر مټ يې تر هر چا غږ ور رسولی دی.
 
## پنځونې او راټولونې
# رڼې اوښکې (شعرونه -١٣٧٩ چاپکال)
# د ازمېښت ډولۍ (د کيسو ټولگه -١٣٧٨)
# د ځنگل ځناور(١٣٨١)
# ارگ يا مرگ -٢٠٠٢ع
# پښتانه مباح الدم دي (تاليف ٢٠٠٤ع)
# د جنت دېوالونه (طنزي ټولگه)
# زما زړه (شعري ټولگه )
# د بودا سلگۍ (د امارت يادښتونه -ناچاپ)
# نيمه نړۍ يوه هېواد کې ( ورځنۍ شننې -ناچاپ)
# يو کلی او څو څلي (د ارواښاد مراد علي صاحبزاده ، استاد خادم او موسی شفيق اند او ژوند - ناچاپ )
# بنډارونه ( ادبي بحثونه - ناچاپ )
# سيند په منگوټي کې ( د استاد صميم ادبي ليکونه - ناچاپ )
# ټوکو کې رښتيا ( د سياسي او ادبي ټوکو گډ جونگ - ناچاپ )

## اخځونه
# http://www.bbc.co.uk/pashto/news/story/2009/09/090928_studio7_ajmalattakyousafzai.shtml

وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:پښتانه
مايکروسافټ اوټلوک

## مخینه

د **اؤټ لوک****اوټلوک** **(Microsoft Outlook Office )** لغوي معنا (نړۍ لید، تصور ، درک، لرلید) ده . په کمپيوټر پوهنه کې د اوټلوک بشپړ نوم (Microsoft Outlook Office ) دی .

دا پروگرام د پرسونل  د معلوماتو منېجر يا تنظيموونکی  دی او د (Microsoft Office) د پروگرام يوه برخه جوړوي . په تېرو څو کلونو کې په بېلابېلو بڼو خپور او بازار ته وړاندې شوی چې هره نوې نسخه ېې داده .

０)اوټلوک ۹۷م . د ۱۹۹۷ م.زېږدي کال د جنورۍ په ۱۶ مه نېټه راوتلی دی

１)اوټلوک ۹۸م . د ۱۹۹۸ م.زېږدي کال د جون په ۲۱ مه نېټه راوتلی دی

２)اوټلوک ۲۰۰۰م. عموماً د (Outlook 9)  په نامه يادېږي چې د ۱۹۹۹ م. زېږدي کال کې د جون په ۷ مه نېټه خپور شوی دی .

３)اوټلوک د ۲۰۰۲ م . د (Outlook 10)  او يا هم د (Outlook XP)  په نامه يادېږي ، د ۲۰۰۱ م . زېږدي کال د مۍ د میاشتې په ۳۱ مه . نېټه بازار ته راوتلی .

４)آفس اؤټلوک ۲۰۰۳ م. د (Outlook 11)  په نامه يادېږي . د ۲۰۰۳ م. زېږدي کال د اکټوبر د میاشتې په ۲۱مه نېټه خپور شوی دی.

５)آفس اؤټلوک ۲۰۰۷م. د (Outlook 12)په نامه يادېږي . د ۲۰۰۶ م. زېږدي کال د نومبر په ۳۰ مه خپره شوې ده.

6)د اوټلوک بله بڼه د اوټلوک اکسپرس (Outlook Express) نوم يادېږي چې مهمه دنده ېې د برېښنالیکونو د لوستلو، لېږلو، او خبرونو چارې دي. دا پوست کالی (سافټ ويئر) د وینډوز د يوې برخې په توگه تل ستاسو په سیسټم کې شتون لري . که څوک يو ځل د خپل د برېښنالیک کارن نوم ، او پټ نوم(شفر) دې پروگرام ته ورکړي، نو کله چې انټرنټ چالانېږي بې له دې نه چې وېب پاڼه (جالپاڼه ، گورتپاڼه) خلاصه کړي، کولی شي چې خپل برېښنالیکونه په ډېره اسانه توگه او چټکه توگه ووينۍ او ولولۍ.

## '''سرچینه'''
د آريانا پوهنغونډ (دايرت المعارف) د ۷۳۱ او ۷۳۲م مخونه.

وېشنيزه:مايکروسافټ
رضوان منور

**رضوان منور** په ۱۳۴۵ کال کې په کوز کونړ کې ږزيدلی دى . ښاغلي رضوان منور د سيد جمال الدين افغان لېسه لوسېې او د ښوونکي په توگه يې دندې تر سره کړې دي. 
رضوان منور ۲۵ کاله وړاندې سندرې پىل کړي او نږدې ۸۰ سندرې په راديو او تلويزيونونو کې لري.
رضوان منور د نامتو سندرغاري استاد منور دریم زوی دی ، خو د سندرو په دنياگى کې يې مشر زوی بلل کيږي .
## اخځونه
# http://www.bbc.co.uk/pashto/news/story/2009/03/090303_studio7_rezwanmanawar.shtml

وېشنيزه:افغان سندرغاړي
اسدالله دانش ساپى

**اسدالله دانش ساپى** (۱۳۴۴ لمريز كال د لغمان ولايت) د افغانستان يو نامتو چاپوونکی، د کتابونو خپرندوی او فرهنگپال دی.  

## مخينه
اسدالله دانش ساپى پر ۱۳۴۴ ل ل کال په لغمان ولايت كې زېږېدلى دى. لومړنۍ زده كړې يې په لغمان او کندهار کې ترسره کړې او دولسم ټولگی يې په كابل كې لوستی دی. 

اسد دانش له كتاب او خپل فرهنگ سره د ځانگړې مينې درلودو له لامله پر ۱۳۶۶ لمريز كال په پېښور كې د دانش په نوم يو وړوکی كتابتون پرانيست. دانش كتابتون د هرې ورځې په تېرېدا سره غوړېده او د فرهنگيانو په زړونو كې يې ځاى پيدا كاوه. څه موده وروسته يې د يو شمېر فرهنگي ملگرو په غوښتنه د دانش خپرندويه ټولنې بنسټ کېښود او د دې تر څنگ يې د الفت په نوم د يوې علمي، ادبي او کلتوري مجلې چاپول او خپرول هم پيل کړل چې له نېکه مرغه تر دې مهاله يې ۴۰ گڼې چاپ شوې دي. 
 
دانش خپرندويې ټولنې تر اوسه د دوه زره عنوانه په شاو خوا كې علمي، تاريخي، سياسي، معلوماتي، ادبي، ژورنالېستيکي او نور بېلابېل کتابونه چاپ کړي دي. دانش په لره او بره پښتونخوا کې ځان د لويو خپرندويانو په کتار کې درولی دى. 

اسدالله دانش د هېواد په گڼو ښوونځيو، كليو او بانډو كې د ځوانانو او كتاب مينه والو لپاره كتابتونونه پرانيستي او هم يې له کتابتونونو سره مرسته کړې ده. ښاغلى اسد دانش په فرهنگي کړيو كې ډېر ملگري، خواخوږي او دوستان لري.  

## ستاينې او وياړنې
اسدالله دانش تر دې مهاله په گڼو مډالونو او ستاينليکونو نمانځل شوى دى. په جرمني كې د افغانستان د كلتوري ودې ټولنې له خوا د سرو زرو مډال، د كونړ سيند په مشاعره كې د كونړ مېشتو فرهنگيانو ټولنې له خوا د سرو زرو مډال، د ځلا خيريه موسسې له خوا يو مډال، د كبير ستوري يو مډال او له نيكه مرغه په دې وروستيو كې د اشوكا نړيواله جايزه ورکړ شوې، چې دا يواځې هغه ته نه بلكې ټول افغان ولس ته يو ښه زيرى او وياړ دی.

## سرچينه
# http://www.bbc.co.uk/pashto/news/story/2009/10/091021_studio7_asad.shtml

وېشنيزه:پښتانه
ننداره

ننداره كيداي شي نغوته وي دا لاندي سرليكونو ته
*واده
*تلويزونې ننداره
*نندارتون توليد
*كنسرټ
*راډيويي خپرونې
*داتڼ ننداره
*پوځي ننداره
*سينما
*د ښكلا ننداره
*لړى (سريال) ننداره
*ډرامه ايزه  ننداره
*سركس
*صحنه ایزه ننداره
*بې غږه ننداره
*طنزي ننداره
*غږيزه (سوتي) ننداره
*كرهڼيزه ننداره
وییزېرمه

**وييزيرمه** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Glossary)* دى دا د هغو ستونزمنو ،تخنيكې ، نويو او باندنيو وييونو يوه ابيڅيزه لړۍ ده چې د كتاب په پای كې وي. چې د هر يوه ويي (ويکې)پوره مانا او پيژندنه پكې كيږي او دا د لوستونكي سره مرسته كوي ترڅو د لوستلو په وخت كې په پوهيدلو كې ستونزه پيدا نه كړې. دا ډول ويي زېرمى د هر کتاب په پای کې څرگندېږي، اوپه اړونده کتاب کې د نويو ويونو اوهاغه اصطلاحاتو په گډون په کې راټولې شوي وي کوم چې نوي راټوکېدلي وي او يا هم څه نا څه پردي ويونه وي.

وېشنيزه:د کتاب سکښت