د شواهدو پر بنسټ زده کړې

د شواهدو پر بنسټ زده کړه هغه اصل دی چې ښوونیزې چارې باید د دودونو، شخصي قضاوت او نورو اغیزو پر ځای د موجودو علمي شواهدو پر بنسټ وي. د شواهدو پر بنسټ زده کړې د شواهدو پر بنسټ تدریس، د شواهد پر بنسټ زده کولو او د ښوونځي د اغېزمنتیا په اړه د څېړنو سره اړیکه لري. د بېلګې په توګه، څېړنې ښيي چې په واټن یا فاصله کې تکرار (همدارنګه په فاصله کې روزنه، د فاصلې اغیزې او په فاصله کې زده کول) "په زیاته کچه د روزنې پر ځای چې لنډ واټن او یا هم هېڅ واټن په منځ کې نلري د قوي حافظې په جوړلو کې ونډه لري".

د شواهدو پر بنسټ د زده کړو خوځښت د شواهدو پر بنسټ چارو په لوی خوځښت کې ریښه لري چې له ۱۹۹۰ مې لسیزې راهیسې د پام وړ بحثونو موضوع ده. په داسې حال کې چې، په ۲۰۲۰ ز کال کې یوه خپره شوې څېړنه ښيي چې تر اوسه د تدریس بې اغېزه تکتیکونه لکه د ښوونیزو سبکونو او د ښوونیز مخروط سره د ښوونیزو چارو همغږي کول د روزونکو ترمنځ پراخ ملاتړ لري.

## تاریخچه
بریتانوي لیکوال او عالم ډېوېډ اېچ. هارګریوېس (David H. Hargreaves) په ۱۹۹۶ ز کال کې یو لکچر ورکړ چې په هغه کې یې څرګنده کړه "اوس مهال تدریس د څېړنو پر بنسټ مسلک نه دی. زه شک نه لرم که چېرې داسې وای دا به ډېر اغېزمن او د رضایت وړ و". هغه طبابت او تدریس پرتله کړل، هغه وویل چې تمه کېږي ډاکټران د طبي څېړنو اړوند تازه معلومات ولري، په داسې حال کې چې امکان لري ډېری ښوونکي آن په خپل مسلک کې د څېړنو په اهمیت و نه پوهېږي. هغه د دې لپاره چې تدریس د څېړنو پر بنسټ شي، وړاندیز یې وکړ چې روزنیزې څېړنې  "اساسي بدلونونو" ته اړتیا لري او ښوونکي باید تر ډېره د څېړنو په جوړلو او کارولو کې ونډه ولري.

له دغې وینا وروسته، د زده کړو په برخو کې انګلیسي پالیسي جوړونکو هڅه وکړه چې تیوري له عمل سره نږدې کړي. ورته مهال د زده کړو په برخه کې موجودې څېړنې د کیفیت، ډاډ او ټولو ته د لاسرسي په برخه کې د نیوکو سره مخ شوې.

په ۲۰۰۰ او ۲۰۰۱ ز کلونو کې د شواهدو پر بنسټ، دوه نړیوالې څېړنې ترسره شوې څو په ټوله نړۍ کې د ښوونځي د زده کړو اغېزمنتیا تحلیل او د هغو له مخې راپور وړاندې کړي: په ۲۰۰۰ ز کال کې د نړیوالو زده کوونکو د ارزونې پروګرام (Programme for International Student Assessment) یا (PISA) او په ۲۰۰۱ ز کال کې د نړیوالې لوستنې په سواد زده کړو کې وده (Progress in International Reading Literacy Study) یا (PIRLS).

په علمي بنسټ ولاړې څېړنې (**Scientifically based research) یا** (SBR) (همدارنګه په زده کړو کې د شواهدو پر بنسټ عملي چارې) د لومړي ځل لپاره د امریکا د متحده ایالاتو په فدرال قوانینو او د لوستلو په عالي قانون (Reading Excellence Act) کې څرګندې شوې او ورپسې یې د ښوونځیو د اصلاحاتو جامع پروګرام ته هم لار ومونده. په ۲۰۰۲ ز کال کې د امریکا د متحده ایالاتو د پوهنې وزارت د ښوونیزو چارو او پالیسیو د رهبري په موخه د روزنیزو علومو انستیتیوت (Institute of Education Sciences) یا (IES) جوړ کړ.

په ۲۰۰۹ ز کال کې د امریکا په متحده ایالاتو کې د ایالتي معیارونو د مرکزي مشترکې هستې (Common Core State Standards Initiative) په نوښتونو سره د ښوونیزو اصولو او چارو د معیاري کولو په برخه کې هڅو پراختیا ومونده. داسې ښکاري چې د شواهدو پر بنسټ لارو چارو د رامنځته کولو په موخه هڅې شوي. د بېلګې په توګه، د معیارونو د هستې ویب پاڼه د انګلیسي ژبې د هنر په برخه کې د معیارونو جامع شرحه او د هغو ځانګړي جزیات وړاندې کوي چې په کې الفابیټیک اصول، چاپي مفاهیم، د فونولوژي اړوند معلومات، د غږونو او کلماتو پېژندل او د هغو روان بیانول شامل دي. خو له دې سره دا هر یو ایالت او سیمه ییزو ښوونځیو ته اړوند کېږي څو د دغو معیارونو د کارولو په موخه پلانونه جوړ کړي. تر ۲۰۲۰ ز کال پورې په ډېری ایالتونو کې دغه معیارونه کارول شوي و، چې په ډېری مواردو کې یې له دریو کالو څخه زیات مهال نیولی چې پلي شي. د بېلګې په توګه ویسکانسین دغه معیارونه په ۲۰۱۰ ز کال کې منلي و خو د ښوونځیو په ۲۰۱۴- ۲۰۱۵ روزنیز کال کې یې پلي کړل، له دې سره په ۲۰۲۰ ز کال کې د عامه روزنې وزارت له دغه معیارونو څخه د ملاتړ په موخه د غږیزې روزنې د موادو په پراختیا کار کوي.

## سرچينې