د پسیفیک هوايي ډګر

د پسیفیک هوايي ډګر )په هسپانوي کې: Aeropuerto del Pacífico )، چې د پسیفیک نړیوال هوايي ډګر (Aeropuerto Internacional del Pacífico)  او د ختیځ هوايي ډګر (Aeropuerto de Oriente)  په نومونو هم پېژندل کېږي، یو د جوړېدو په حال کې ګډ ملکي ـ پوځي نړیوال هوايي ډګر دی چې د السلوادور په کونچاګوا کې موقعیت لري. دا هوايي ډګر به د لا یونیون ښار او د پلان شوي Bitcoin City خدمت وکړي.

دا هوايي ډګر د السلوادور ولسمشر نایب بوکیله د ۲۰۱۹ د ولسمشرۍ کمپاین پر مهال د هغه د کوسکاتلان پلان د یوې برخې په توګه وړاندیز شو، او د جوړولو اجازه یې د ۲۰۲۲ د اپرېل ۲۶مه د مقننه جرګې له لوري تصویب شوه. د ځمکې لومړنۍ برابرول (terraforming) د ۲۰۲۳ کال په مارچ کې پیل شول، او اصلي ساختماني کار په ۲۰۲۵ کې شروع شو. د هوايي ډګر د جوړولو پر وړاندې د سیمې ځمکوال او اوسېدونکي مخالفت لري، او همدارنګه د چاپېریال د اغېزو په اړه اندېښنې شته چې دا پروژه به د سیمه‌ییز ایکوسیستم پر توازن څه اغېز ولري.

## پلان جوړونه

### لومړني وړاندیزونه
د ۲۰۱۹ کال د ولسمشرۍ ټاکنو څخه مخکې، د ولسمشرۍ نوماند نایب بوکیله خپل کوسکاتلان پلان خپور کړ، چې د هغه د ولسمشرۍ موخې او پروګرامونه یې پکې بیان کړي وو. د دې پلان له مهمو وړاندیزونو څخه یو هم د السلوادور په ختیځ کې د نوي هوايي ډګر جوړول وو. بوکیله استدلال کاوه چې د السلوادور د مرکزي نړیوال هوايي ډګر (سانټ اوسکار رومېرو نړیوال هوايي ډګر) ډېری مسافرین په حقیقت کې د هېواد له ختیځو سیمو څخه دي. د هغه په وینا، په ختیځ کې د نوي هوايي ډګر جوړول به: د اصلي نړیوال هوايي ډګر ګڼه ګوڼه کمه کړي؛ په ختیځو سیمو کې به د کار فرصتونه رامنځته کړي او د سیمې اقتصاد ته به وده ورکړي.

د ۲۰۲۰ کال د مارچ په ۹مه، د السلوادور حکومت د "Pacific Airport Project" په نوم یو نړیوال عام اعلان خپور کړ، څو بهرنۍ کمپنۍ د هوايي ډګر د ډیزاین د مطالعې لپاره راجلب کړي. په ټوله کې ۴۴ کمپنیو د پروژې په اړه علاقه وښوده، چې له هغو څخه ۱۱ کمپنیو حکومت ته خپل اقتصادي ماډلونه وړاندې کړل. د ۲۰۲۲ کال د فبروري په ۲۴مه، حکومت ته د Peyco–ALBEN 4000 Consortium له لوري یو اقتصادي او مالي راپور وسپارل شو. راپور اټکل کاوه چې هوايي ډګر به د فعالیت په لومړي کال کې ۴،۷۰۰ نوې دندې رامنځته کړي. د پلان له مخې، په لومړیو لسو کلونو کې به هوايي ډګر: د ۱ څخه تر ۳ میلیونو مسافرو ترمنځ خدمت وکړي او شاوخوا ۱۸،۰۰۰ الوتنې (aircraft movements) به ترسره کړي. د CEPA رئیس فدریکو انلیکر بیا جلا اټکل کړی و چې د هوايي ډګر جوړول به ۲۳،۷۰۰ څخه ډېرې نوې دندې رامنځته کړي.

د ۲۰۲۲ کال د مارچ په میاشت کې، CEPA  تایید کړه چې هوايي ډګر به د کونډادییو (Condadillo) په کسرېو کې جوړېږي، چې د لا یونیون ولایت د کونچاګوا ولسوالۍ یوه سیمه ده، د لا یونیون ښار او د پلان شوي Bitcoin City سویل ته. د هوايي ډګر د جوړېدو له امله به د کونډادییو اوسېدونکي او د نږدې Flor de Mangle کسرېو خلک بې‌ځایه شي. د ټاکل شوي ځای ارتفاع د سمندر له کچې څخه ۵۶ فټه (۱۷ متره) لوړه ده.

### د حکومت رسمي تصویب
د ۲۰۲۲ کال د اپرېل په ۲۵مه، د مقننه جرګې د اقتصاد کمېسیون د هوايي ډګر د جوړولو قانون تصویب کړ. په دا سبا ورځ، د مقننه جرګې عمومي غونډې د "د پسیفیک هوايي ډګر د جوړولو، اداره کولو، چلولو او ساتنې قانون" په نوم قانون له  ۸۴ څخه په ۶۷ رایو تصویب کړ، چې د هوايي ډګر جوړولو ته یې رسمي بڼه ورکړه. د مقننه جرګې په وینا، د هوايي ډګر لپاره ۹ ځایونه ارزول شوي وو؛ له هغو څخه ۶ ځایونه د الوتکو د ناستې د ستونزو له امله رد شول، او وروستی ټاکل شوی ځای د دې لپاره غوره شو چې د چاپېریال اغېزې تر ټولو لږې کړي.

## تأسيسات
د پسیفیک هوايي ډګر به دوه مسافر وړونکي ترمینلونه ولري (چې د α او β ترمینلونو په نوم یادېږي) چې په ګډه به ټولټال ۱۸ ګېټونه ولري. ترمینل α — چې د دواړو ترمینلونو څخه لوی دی — به د چک‌اېن، د سامان ترلاسه کولو، ګمرک، رستورانتونو او نورو سوداګریزو ځایونو لپاره پراخه ساحه ولري.    ترمینل β — چې کوچنی دی  هغه به د شخصي الوتنو خدمت کوي. هوايي ډګر به یو ۷،۸۷۴ فټه اوږد (۲،۴۰۰ متره) رن‌وې ولري، چې وروسته به ۹،۸۵۰ فټه (۳،۰۰۰ متره) ته وغځول شي، او د ۱۴۸ فټه (۴۵ متره) په پلنوالي سره. د رن‌وې په دواړو وروستیو برخو کې به د الوتکو د چمتو کېدو لپاره ځانګړي turnaround platforms جوړ شي. د بوکیله په وینا، د پسیفیک هوايي ډګر به د FAA او ICAO نړیوال معیارونه پوره کړي. دغه هوايي ډګر به د السلوادور د هوايي ځواک یوه اډه هم ولري. ټوله پروژه به شاوخوا ۶۰۰ مانسانه (نږدې ۳۰۰ جریبه) ځمکه ونیسي. د هوايي ډګر ډیزاین د مکسیکوي معمار فرناندو رومېرو کړی دی.

د لاتیني امریکا د پرمختیايي بانک استازي اوسکار اوالې په وینا: هوايي ډګر به په پیل کې ۲ ګېټونه ولري چې هر یو به د ۲–۳ الوتکو خدمت کولای شي. که د ختیځ السلوادور سیاحت زیات شي، هوايي ډګر به د پراختیا وړ وي. هغه وویل چې Airbus A320، Boeing 737 او Boeing 757 الوتکې به په دې هوايي ډګر کې د ناستې وړتیا ولري. د حکومت د اټکل له مخې، هوايي ډګر به د پرانیستې په لومړیو کې ۳۰۰،۰۰۰ مسافر په کال کې خدمت کړي او د بشپړېدو وروسته به تر ۵ میلیونو مسافرو پورې کلنی ظرفیت ولري.

## ودانیزې چارې
د پسیفیک هوايي ډګر د لومړنیو ځمکنيو بدلونونو (terraforming) کار د ۲۰۲۳ کال د مارچ په میاشت کې پیل شو. د ۲۰۲۴ کال په اکټوبر کې، CEPA  اعلان وکړ چې د هوايي ډګر اصلي ساختماني چارې به په ۲۰۲۵ کال کې پیل شي. انلیکر څرګنده کړه چې حکومت د هوايي ډګر د جوړولو په برخه کې په "ډېر چټک سرعت" ("paso bastante acelerado") سره پر مخ روان دی. د ۲۰۲۲ کال د اپریل په میاشت کې، حکومت اټکل کړی و چې د هوايي ډګر د جوړولو لګښت به په لسو کلونو کې ۵۰۰ میلیونه ډالرو ته ورسېږي.

د ۲۰۲۵ کال د فبرورۍ په ۲۵مه، بوکیله د هوايي ډګر د بنسټ ډبرې د ایښودلو د مراسمو مشري وکړه. د وینا پر مهال، بوکیله وویل چې دا پروژه به په درې پړاوونو کې جوړیږي. څو میاشتې مخکې، هغه ویلي وو چې هوايي ډګر به په دوو کلونو کې پرانیستل شي. بوکیله اټکل وکړ چې لومړی پړاو — چې پکې د یوه کوچني مسافرو ترمینل جوړول شامل دي، کوم چې وروسته به د شخصي ترمینل په توګه وکارول شي — به ۳۸۶ میلیونه ډالر لګښت ولري. د السلوادور حکومت تمه لري چې هوايي ډګر به تر ۲۰۲۷ کال پورې فعال شي، او له هغې وروسته به دویم پړاو د اصلي مسافرو ترمینل د جوړولو کار پیل کړي؛ درېیم پړاو به د مسافرو ترمینل د پراخېدو چارې ترسره کړي. د ۲۰۲۵ کال په ډیسمبر کې، CEPA  راپور ورکړ چې د ځمکنيو بدلونونو ۷۰ سلنه کار بشپړ شوی دی.

د ۲۰۲۲ کال په اکټوبر کې، د هغو ۱۵۰ ځمکوالو له ډلې چې د هوايي ډګر د جوړولو له امله اغېزمن شوي وو، لسو کسانو اعلان وکړ چې دوی به خپله ځمکه حکومت ته و نه پلوري. CEPA څرګنده کړه چې دوی به د ځمکوالو سره د هواري هڅه وکړي، خو د CEPA مشر فدریکو انلیکر پر ځمکوالو تور ولګاوه چې ګواکې د مخالفو سیاسي ګوندونو له لوري د هوايي ډګر د جوړولو د ځنډولو لپاره اغېزمن شوي دي. د ۲۰۲۳ کال په جنوري کې، کریستوسال (Cristosal) چې یوه غیر دولتي اداره ده، دعوه ثبت کړه او ادعا یې وکړه چې درې قوانین — چې یو یې د هوايي ډګر د جوړولو قانون هم دی — به "د فساد دروازې پرانیزي" ("abren la puerta a la corrupción") او له سترې محکمې یې وغوښتل چې دغه قوانین بند کړي. د بشري حقونو د ډلو په وینا، په کونډادیلو او فلور دې مانګلې کې ۲۲۵ کورنۍ د هوايي ډګر د جوړولو له امله بې‌ځایه شوې دي، او ځینو یې لا هم د حکومت له لوري جبران نه دی ترلاسه کړی. خو بوکیله ویلي چې یوازې ۳۹ کورنۍ ځای پر ځای شوې دي او هېڅ اجباري بې‌ځایه کول نه دي شوي.

مانویل فلورېس، چې د فارابوندو مارتي ملي ازادۍ جبهې (FMLN) مشر دی، د هوايي ډګر د جوړولو مخالفت وکړ، ځکه چې دا د پور په پیسو جوړېږي. هغه دا هم وویل چې دا "لیونتوب" ("es una locura") ده چې السلوادور د سان اوسکار رومېرو نړیوال هوايي ډګر او ایلوپانګو نړیوال هوايي ډګر تر څنګ درېیم نړیوال هوايي ډګر جوړوي.

### چاپېریالي اندېښنې
د ۲۰۲۱ په اکټوبر کې، د چاپېریال او طبیعي سرچینو وزارت (MARN)، CEPA  ته مشوره ورکړه چې د پسیفیک هوايي ډګر پلان شوې موقعیت بدل کړي، ځکه چې د چاپېریال په اړه جدي اندېښنې موجودې وې. MARN وړاندیز وکړ چې هوايي ډګر دې لږ څه شمال ختیځ ته انتقال شي، ځکه چې ټاکل شوې موقعیت د څو نادرو ژوو د استوګنځایونو د ګډوډۍ سبب کېده او همدارنګه د سمندر د سطحې د لوړېدو له امله د ډوبېدو له خطر سره مخ و. CEPA د MARN دا سپارښتنه ونه منله. د السلوادور د اصلي اوسېدونکو د مبارزو د یووالي غورځنګ (MILPA) استدلال کوي چې د هوايي ډګر جوړول د سیمه‌ییزو خلکو د شخصي ملکیت حق تر پښو لاندې کوي او د سیمې چاپېریال ته زیان رسوي. د ۲۰۲۵ کال په فبروري کې، د MILPA همغږي کوونکي، انخېل فلورېس، د هوايي ډګر د جوړولو سیمه "ډېر زیانمنه شوې" ("altamente degradado") وبلله او د ځنګل وهلو په اړه یې اندېښنې څرګندې کړې. د ۲۰۲۴ کال تر دسمبر پورې، ۴۶۲ مانزانه (شاوخوا ۲۳۰ جریبه) ځمکه له ونو تشه شوې وه. ځینو سیمه‌ییزو خلکو د څښاک او روانو اوبو ته لاسرسی هم له لاسه ورکړی و.

بوکیله د بنسټ ډبرې د ایښودلو په مراسمو کې د چاپېریال اندېښنو ته ځواب ورکړ. هغه وویل چې حکومت به د پرې شوو ونو د جبران لپاره نږدې سیمې بېرته شنې کړي، د اوبو د ککړتیا د مخنیوي لپاره به خنډونه ولګوي، او د هوا او شور ککړتیا به څاري. په یوه مرکه کې، انلیکر ډاډ ورکړ چې د هوايي ډګر د جوړولو سیمه د چاپېریال له خوندي سیمو بهر ده او MARN CEPA ته په همدې ځای کې د جوړولو اجازه ورکړې ده.

بوکیله ویلي چې څو هوايي شرکتونو له حکومت سره د متحده ایالاتو څخه د پسیفیک هوايي ډګر ته د مستقیمو الوتنو لپاره هوکړې کړې دي. د هغو هوايي شرکتونو له ډلې چې له دې هوايي ډګر څخه د الوتنو په پیلولو کې لیوالتیا لري، اېویانکا السلوادور (چې د دې شرکت اجرائیه رئیس ژمنه کړې چې د هوايي ډګر د پرانیستې په هماغه ورځ به عملیات پیل کړي) او وولاریس السلوادور شامل دي. د السلوادور حکومت غواړي چې دغه هوايي ډګر اروپا او اسیا ته نړیوالې اړیکې هم ولري. 

## سرچينې