open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مکه مکرمه

مکه مکرمه د مسلمانانو لپاره تر ټولو مقدسه ښار دی، چیري چي مسجد الحرام او کعبه موقعيت لري، او د مسلمانانو د لمونځ کولو قبله ګڼل کیږي. مکه مکرمه د سعودي عربستان په لویدیځ کي د مدینې منورې نه تقریباً ۴۰۰ کیلومتره جنوب ته، د طایف ښار څخه تقریباً ۷۵ کیلومتره لویدیځ ته او د جدې ښار نه ۷۲ کیلومتره په واټن کي د سره سمندر سره نېږدې موقعيت لري. یاد ښار ته تر ټولو نږدې بندر د جدې اسلامي بندر دی او تر ټولو نږدې نړیوال هوايي ډګر یې د ملک عبد العزيز نړیوال هوايي ډګر دی.  

مکه مکرمه د ۲۵/۲۱ عرض البلد او ۴۹/۳۹ طول البلد په تقاطع کي ځای پر ځای ده، چي دا د جیولوژیکي جوړښتونو له مخي تر ټولو له سختو ځایونو څخه ګڼل کیږي؛ ځکه چي زیاتي ډبري یې د ګرېنایټ په بڼه او بیخي کلکي دي.  

د مکې مکرمې مساحت تقریباً ۸۵۰ کیلومتره مربع دی، چي له دې څخه ۸۸ کیلومتره مربع یې د خلکو استوګنځای ګڼل کیږي. په ښار کي د حرم شریف شاوخوا سیمه تقریباً ۶ کیلومتره مربع ده، او د سمندر له کچي څخه ددې مبارک ښار لوړوالی تقریباً ۲۷۷ متره دی. 

مکه په پیل کي یو کوچنئ کلی وو، چي په یوه وچه دره کي پروت او له هره اړخه ورباندي غرونه راتاو وه. د حضرت ابراهیم او حضرت اسماعیل په عصر کي دلته د خلکو رسمي استوګنه پیل سوه، او کله چي حضرت ابراهیم(ع) خپله مېرمن هاجر او زوی اسماعیل د اللهﷻ په امر په دې وچه صحرا کي پرېښودل، ورسره سم د یو الهي معجزې له مخي د زمزم څاه دلته راوټوکېدی، او وروسته د کعبې د ودانۍ بنسټ هم د حضرت ابراهیم او د هغه د زوی اسماعیل(ع) په لاسونو کښېښودل سو. 

د ۲۰۲۲ کال احصایو له مخي د مکې نفوس شاوخوا ۲،۳۸۵،۵۰۹ تنه وو. دغه ښار ډیر مهم اسلامي او مقدس ځایونه لري، چي تر ټولو مهم یې مسجد الحرام دی، چې د مسلمانانو لپاره تر ټولو مقدس ځای دی او د اسلامي شریعت له مخي د مسلمانانو سفر ورته واجب دی، لکه څنګه چي حضرت محمد صلی الله علیه وسلم فرمايي: «مسافري یوازې درې جوماتونو ته کېږي: زما جومات، مسجد الحرام او مسجد الاقصی.»

وېشنيزه:اسلام
توماس اډیسن

**توماس الوا اډیسن** چي په نړیواله توګه دبرېښنا جوړوونکی بلل کیږي په ۱۸۴۷ زیږدیز کال کي دامریکا متحده ایالاتو داوهایو ایالت په میلان ښارکي وزېږېدی . دنوموړي پلار سامویل اډیسن اومور یې نانسی الیوټ نومېدل .
وېشنيزه:1931 مړينې
وېشنيزه:1847 زېږېدنې
منهاج سراج جوزجاني

**منہاج الدین سراج جوزجاني** چي په اوومه هجري پېړۍ کي دافغانستان یوله سترو تاریخ پوهانو اوشاعرانوڅخه ګڼل کیږي په ۵۸۹هجري ق کال کي زېږېدلی دی . نوموړي په اصل کي دافغانستان دجوزجان له ولایت څخه وو اودغزنويانو اوغوریانو په دربارکي یې ځانګړی دولتي رسوخ درلودی . دجوزجاني دپيدایښت په اړه تاریخ پوهان اختلاف لري ځکه یوشمېر تاریخ پوهان وايي چي نوموړی په فیرزکوه (دغور ولایت مرکز) کي پیداسوی دی اویوشمېر نور تاریخ پوهان ادعاء کوي چي جوزجاني په لاهورکي پیداسو.

## د جوزجاني ژوند
د منهاج الدین جوزجاني پلار چي سراج الدین محمد بن عثمان نومېدی، دغوري واکمنو په دربار کي یې دفقیه اوقاضي په توګه دنده مخ ته وړل او موریې هم له ذاته څخه دغور ولایت وه. جوزجاني خپلي لمړنی زدکړي په غور ولایت کي پای ته ورسولې او د غیاث الدین محمد په دربار کي لوی سو خو دغه کلونو زیات وخت په بر کي ونه نیوی او د غور واکمني ډېر ژر لمنځه ولاړه. دغوریانو تر پرځېدو وروسته دجوزجاني په باره کي چنداني معلومات نسته خو څو کاله وروسته کله چي مغولو د خوارزمشاهانو واکمني ونړول اوپراسلامي نړۍ یې برید وکړ ورسره سم جوزجاني مخ دهندوستان په لوري ولاړی اوهلته یې د هغه ځای له مسلمان واکمن (ناصرالدین محمد) سره کار پیل کړ، ناصرالدین محمد جوزجاني ته دخپل لښکر دقضاء اودیوې مدرسې دسرپرستۍ چاري وسپارلي خوتردې څوکاله وروسته کله چي د ډهلي واکمن سلطان شمس الدین التمش هغه ځای فتحه کړ جوزجاني یې له ځان سره ژوندئ ډهلي ته بوت اوهلته یې دنوموړي دعلمي فضیلت له کبله دګوالیار په سیمه کي مېشت کړ ترڅو دهندوستان دقضاء چاري په غاړه واخلي . تردې پیښي څوکاله وروسته ناصرالدین محمدوفات سو اودهندوستان واکمني څه ناڅه ناتوانه سول خوپه ۶۳۴هجري ق کي کله چي دناصرالدین لور (سلطان رضیه) واک ته ورسېدل جوزجاني یوځل بیاخپل علمي فعالیت ته اوږه ورکړه اودناصریه مدرسې دمشرتوب چاري یې په غاړه واخیستې .

جوزجاني په ۶۳۹هجري ق کال کي دهندوستان دنوي مسلمان واکمن معزالدین بهرام شاه له لوري دټول هند قاضي وټاکل سو اوڅوکاله وروسته یې دمغولانوپه وړاندي په جګړې کي برخه هم واخیستل . د ډهلي مملوک واکمنانو جوزجاني ته پخپله واکمني کي بېلابیلي دندي وسپارلي چي ترټولو زیات یې دمدرسو دمشرتوب اوقضاء دندې ګڼل کېدلې . جوزجاني په یاده موده کي خپل نامتو کتاب چي په طبقات ناصري سره شهرت لري ولیکه اوپه دغه کتاب کي یې له حضرت آدم(ع) څخه نیولې بیا دمغولانو ترواکمني پوري بېلابېل حالات بیان کړي دي . 

## دجوزجاني وفات
د جوزجاني د ژوند د اخري کلونو په باره کي له تاریخ پوهانو سره چنداني معلومات نسته خو د ځینو سرچینوپه حواله نوموړی په غالب ګومان د۱۲۶۶ز کال په شاوخوا کي وفات سوی دی . 

## دجوزجاني آثار
منهاج الدین جوزجاني چي پخپل ژوندکي دعربي اوفارسي ژبي نامتو شاعر اوتاریخ پوه ګڼل کيږي دشعر دهنر ترڅنګ یې خپل نور آثارهم ټولني ته وړاندی کړي دي خوترټولو مشهوره اثر یې دطبقات ناصري په نوم یادیږي کوم چي دتاریخ په باره کی لیکل سوی دی، دغه کتاب په افغانستان کي دکندهار ولایت دمشهوره تاریخ پوه اوستر لیکوال علامه عبدالحي په تصحیح سره افغان او ایرانۍ ټولني ته په شلمه زیږدیزه پېړۍ کي وړاندي سو .
شپږ کتابونه

د احادیثو شپږکتابونه چي عبارت له بخاري، مسلم، نسائی، ابوداوود، ترمذی او ابن ماجه څخه دي داهل السنت مسلمانانو په مذهب دحدیثونو په موضوع کي ترټولو معتبري سرچینې ګڼل کیږي .

ښي|150x150px| سنان سعید بن منصور
دشپږو کتابونوڅخه لمړئ معتبرکتاب چي په اسلامي نړۍ کي ترقرآن کریم وروسته لویه سرچینه ګڼل کیږي دمحمدبن اسماعیل البخاري کتاب دی . محمدبن اسماعیل البخاري دازبکستان هیواد له بخارا ښار څخه وو اوپخپل دغه کتاب کي یې نژې ۷۳۹۷ حدیثونه راټول کړي دي چي دادهغه حدیثونو شمېردی کوم چي په تکراري ډول سره ذکرسوي دي اوکه چیري په تکراري ډول نه وي بیا یې شمېر ۲۶۰۲ حدیثونو ته رسیږي . 

دصحیح البخاري په اړه خپله امام بخاري وايي چي یوځل له خپل استاذ (اسحاق بن راهویه) سره ناست وم اوهغه پخپلو خبرو کي وویل چي که چیري تاسو دحضرت محمد(ص) دحدیثونو په اړه یوکتاب راجمع کړی ډېربه ښه وي . بخاري وايي ددې خبري په اورېدوسره مي په زړه کي ددې کار اراده وکړه څوچي په پای کي سرته ورسېدی .
ښي|141x141px| سنان سعید بن منصور

* دحدیثونو دویم معتبرکتاب صحیح مسلم دی چي دمسلم بن الحجاج القشیري له لوري لیکل سوی دی . مسلم بن حجاج په اصل کي دنیشاپور وو اوپه ۲۰۴هجري ق کي یې نړۍ ته سترګي غړولي دي . نوموړي پخپل کتاب (صحیح مسلم) کي شاوخوا ۷۲۷۵ حدیثونه راټول کړي دي خوکه چیري له دغه حدیثونوڅخه تکراري حدیثونه وویستل سي نوشمېر یې ۴۰۰۰ ته رسیږي . ددغه کتاب په اړه لوی شمېر علماء وايي چي ترصحیح البخاري وروسته ترټولوښه سرچینه ده .

ښي|141x141px| سنان النساء
دحدیثونو دریم معتبرکتاب سنن النسائی دی چي داحمدبن شعیب النسائی له لوري لیکل سوی دی اودغه امام په اصل کي دترکمنستان هیواد څخه وو چي په ۲۱۵هجري ق کي پیدا اوپه ۳۰۳هجري ق کي وفات سو . 
ښي|141x141px| سنان ابي داود
دحدیثونو څلورم معتبر کتاب سنن ابی داوود دی چي د امام ابوداوود سجستاني په لاس لیکل سوی دی اوپه دغه کتاب کي نژدې ۴۸۰۰ حدیثونه شتون لري . امام ابوداوود په اصل کي دسجستان ولایت وو چي په ۲۰۲هجري ق کي پیدا اوپه ۲۷۵هجري ق کي وفات سو . 
ښي|148x148px| سنن الترمذي
دحدیثونو پنځم معتبره کتاب سنن الترمذي دی چي د امام ابوعیسی محمدالترمذی له لوري لیکل سوی دی اوپه دغه کتاب کي امام ترمذي ټول حدیثونه اودهغوی په اړه معلومات ذکر کړي دي چي کوم حدیث صحیح، کوم ضعیف او کوم حسن دی اوعلت یې څه دی .

ښي|144x144px| سنان سعید بن منصور
دحدیثونو شپږم معتبره کتاب سنن ابن ماجه نومیږدي چي د امام محمدبن ماجه له لوري لیکل سوی دی اوپه دغه کتاب کي نژدې ۴۳۴۱ حدیثونه شتون لري . محمدابن ماجه په اصل کي په اصل کي دقزوین دښار وو چي په ۲۰۹هجري ق کال کي پیدا اوپه ۲۷۳هجري ق کال کي وفات سوی دی .
صحرا (فلم)

**صحرا**  د ۲۰۱۷ فرانسوي - کاناډا 3D کمپیوټر انیمیشن ساہسک فلم دی چې د پیری کوری لخوا لارښود شوی.

## قیصه
یو ځوان کوبرا او د هغه لړم غوره ملګری د صحارا دښتې په اوږدو کې سفر کوي ترڅو نوې موندل شوې مینه وژغوري.

## سرچینې


## بهرنۍ اړیکې

* 
وېشنيزه:انیمیشن فلمونه
د طالبانو فعاليتونه

**د [[طالبان]]و فعاليتونه** سياسي او وسله وال فعاليتونه دي چي په افغانستان کې يې د کال ۱۹۹۴ څخه د ملا صاحب محمد عمر په مشرۍ يې پیل کړه، دا فعاليتونه تر نن وﺭځې پورې دوام لري. د طالبانو غورځنګ د کورنۍ جګړې په غبرګون کي رامځته سو. د کورنۍ جګړې تر ټولو لوی لامل د شوروي سره تر جګړې وروسته د مجاهدينو د واک پر سر جګړه وه. مجاهدينو د واک لپاره د قوم او ژبې په نامه سياست پیل کړ، چي په پایله کي يې عام وګړي د يو بل دښمنان کړل.
ددې جګړې سرغنه مشران په لاندې توګه وه؛
* گلبدين حکمتيار 
* عبدالعلي مزاري
* احمدشاه مسعود
* عبدالرشيد دوستم
* محمد اسماعيل خان
د فعاليتونو لړليک يې په لاندې کلنو کي په دې توګه وو؛
## ۱۹۹۴
* سپتمبر
**په سپتمبر مياشته کې ملا محمد عمر د شاوخوا ۵۰ زده کوونکو سره په خپل ټاټوبي کندهار کي د طالبانو د غورځنګ بنسټ کښېښود.
** په څو میاشتو کې دننه د طالبانو شمېر ۱۵،۰۰۰ زده کونکو ته وﺭسېده.
*اکتوبر
**د اکتوبر پر ١٢مه، طالبانو خپله لومړۍ بریا هغه مهال ترلاسه کړه کله چې دوی د کندهار د سپین بولک ولسوالۍ ونیوله.
*نومبر
**د نومبر پر ۵مه دې غورځنګ د کندهار ښار هم ونیوى.

## ۱۹۹۵
*جنوري
** د جنوري په وروستیو کې، غزني ولايت هم د طالبانو په لاس فتح سو.

## ۱۹۹۶
## ۱۹۹۷
## ۱۹۹۸
## ۱۹۹۹
## ۲۰۰۰
## ۲۰۰۱
## ۲۰۰۲
## ۲۰۰۳
## ۲۰۰۴
## ۲۰۰۵
## ۲۰۰۶
## ۲۰۰۷
## ۲۰۰۸
## ۲۰۰۹
## ۲۰۱۰
## ۲۰۱۱
## ۲۰۱۲
## ۲۰۱۳
## ۲۰۱۴
## ۲۰۱۵
## ۲۰۱۶
## ۲۰۱۷
## ۲۰۱۸
## ۲۰۱۹
## ۲۰۲۰
## ۲۰۲۱
مایکروسکوپ

مایکروسکوپ دکوچنی شیانو دلیدلو یوډول څېز (آله) دی . مایکروسکوپ له دوو یوناني کلمو څخه جوړسوی دی چي مایکروز دکوچني اوکوپ دلیدلو په معنا دی .

یو **مایکروسکوپ** هغه څېز دی چي په مرسته یې موږ ډېر وړوکي شیان لیدلای سو، یعني داهغه آله ده چي ډېر کوچني شیان اوڅیزونه له خپل اصلي حالت څخه څوځله ستر ښيي . 

دمایکروسکوپ ډېر ډولونه دي چي خوپه عمومي توګه درې ډولونه یې مهم دي چي په هغوی کي لمړئ ساده مایکروسکوپ، دویم مرکب نوري مایکروسکوپ اودریم ډول دتیلو دایمرشن په ډول دی .
[کيڼ|بټنوک|200x200px| د 18 پیړۍ مایکروسکوپونه د موسی ډیس آرټس او میټیرز ، [پاریس|پیرس څخه]]

## دمایکروسکوپ تاریخ
دمایکروسکوپ دجوړښت دقیقه سرچینه تراوسه نه ده معلومه خوله تاریخي پلوه داسي ویل کیږي په لمړي ځل دوو هالنډي پوهانو (ذکریاجانسن اوجوهان) په ۱۵۹۰زیږدیزکال کي داسي یوڅېز جوړکړ چي دیوټیوب په دننه کښي یې دوې عدسیې ځای پرځای اودهغه په مرسته یې وړوکي شیان له خپل اصلي حالت څخه لوی وښودل . 

## لمړنئ الکترون مایکروسکوپ
الکټرون مایکروسکوپ په لمړي ځل د دوو جرمني پوهانو هریولکه روسکا او نول له لوري رامنځ ته سو اودجوړښت نېته یې ۱۹۳۲ اویاهم ۱۹۳۴زیږدیزکال ښودل سوې ده . دغه مایکروسکوپ دومره په زړه پوري او ځواکمن وو چي یوجسم یې له خپل اصلي حالت څخه ۲۵۰۰۰۰ دوه سوه پنځوس زره ځله لویاوه اوپکښي بېلابېل برېښنايي آلات ځای پرځای سوي وه .
محمد ابراهیم ریسي

سید محمد ابراهیم ریسي الساداتی په ۱۳۳۹ کال کې د مشهد په ښار کې دنیا ته راغلی خپلي لومړنۍ دیني زده کړي یې په مشهد کې پیل کړې، په ۱۳۵۴ کال کې یې د قم مدرسې ته لار پیدا کړه او هلته یې د دکتورا تر کچي په حقوقو او فقه کې زده کړې وکړې ، د ایران له انقلاب وروسته په شل کلنۍ کې د کرج ولایت د محکمې د قاضي په توګه وټاکل شو د همدې دندې ترڅنګ یې د همدان د محکمې چاري هم سمباله ولې ، په ۱۳۶۴ کال کې تهران ته تبدیل شو او د دې ښار د محکمې د ریس په توګه وټاکل شو، ریسي په ۱۳۶۷ کال کې د سیاسي بندیانو د ډله ایزو اعدامونو په جریان کې د زندانیانو وضعیت ته د رسیدو د هیت غړی هم و ټاکل شو ، ایران اسلامي جمهوریت مخالفانو دې هیت ته د مرګ د ډلي نوم ور کړی و.
ریسي په ۱۳۷۳ کال کې د ایران د سترې محکمې د کنټرول او پلټنو د ریس په ټوګه وټاکل شو له ۱۳۸۳ کال څخه تر ۱۳۹۳ کال پوري د ستري محکمې د مرستیال په حیث یې دنده تر سره کړه له ۱۳۹۳ کال څخه تر ۱۳۹۴ کال پورد ایران د ستري محکمې د ریس په توګه وټاکل شو په ۱۳۹۶ کال کې د ایران د مذهبي مشر علي خامنه یې له لوري د تشخیص مصلحت نظام د غړي په توګه و ټاکل شو .
ریسي په ۱۳۹۶ کال کې انتخاباتو ته ودرید چي د حسن روحاني په مقابل کې یې ماته وخوړه خو د۱۴۰۰کال انتخاباتو ته یې بیا ځان کاندید کړ او د زیاتو رایو په ګټلو سره د ایران ولسمشر و ټاکل شو، ریسي سخت دریځی ملا او د انقلاب د مخالفینو له لوري  د بشري حقوقو په نقض تورن دی .
حسن بن علي

**حسن بن علی بن ابی طالب** چي دحضرت علي(رض) زوی اوداسلام دستر پیغمبر حضرت محمد(ص) لمسئ دی ترخپل پلار وروسته په ۴۰هجري ق کال کي دخلافت ګدۍ ته ورسېدی . نوموړی دهجرت په دریم کال کله چي دروژې میاشتي ۱۵نېټه وه نړۍ ته سترګي پرانیستلې اوپه ۵۰هجري ق کال کي دصفر پر۷نېټه باندي وفات سو .

## دحسن (رض) لمړنئ ژوند
حضرت حسن(رض) دحضرت محمد(ص) لمړنئ لمسئ اودحضرت علي ترټولو مشرزوی بلل کیږي چي له حضرت فاطمة الزهراء څخه یې زوکړی دی . رسول اکرم(ص) دحضرت حسن(رض) دپیدایښت په ورځ باندي دحضرت علي(رض) کورته تشریف یووړ اوهلته یې پرحسن باندي دغه نوم کښېښاوه . رسول اکرم (ص) له حضرت حسن(رض) سره ډېره مینه کول اوپه یومبارک حدیث شریف کي یې فرمایلي دي چي حسن اوحسین دجنتي ځوانانو سرداران دي . 

## دحضرت محمد(ص) تر رحلت وروسته
حضرت حسن(رض) دلږعمر هلک ووچي حضرت محمد(ص) له فاني نړۍ څخه کوچ وکړ اوترهغه وروسته حضرت حسن(رض) خپل راتلونکي ژوند په عبادت اوفتوحاتو سره پيل کړ . نوموړي د دریم راشدخلیفه (حضرت عثمان) په وخت کي دشمالي افریقا اوطبرستان په فتوحاتو کي هم برخه واخیستل اوکله چي هغه مبارک شهید سو بیایې له خپل پلارسره اوږه پر اوږه کار باندي کاوه چی په دې موده کي یې دجمل اوصفین په تاریخي جګړو کي خپل ونډه اداکړه . 

## دحضرت حسن (رض) خلافت اوسوله
په اسلامي نړۍ کي دحضرت عثمان (رض) په شهادت سره دمسلمانانو ترمنخ تاوتریخوالی زور واخیست اودحضرت علی(رض) اومعاویه(رض) په منځ کي شخړي راغلې چي په دې کش مکش کي څه ناڅه اصحاب هم په شهادت ورسېدل خومعاویه(رض) ترپایه دحضرت علي(رض) خلافت ته تسلیم نسو اوخپله غوښتنه یې (چي دحضرت عثمان رض) غچ اخیستل وه پرلپسې تکرارول . ددوی همدغه اختلافات روان وه چي حضرت علي(رض) دیوفتنه ګر شخص چي عبدالرحمن بن ملجم نومېدی له لوري په شهادت ورسېدی اوپه دې سره دخلافت چاري حضرت حسن(رض) ته پاته سوې . حضرت حسن(رض) چي داسلامي نړۍ اختلافات یې ښه درک کړي وه پوهېدی چي دمعاویه(رض) سره شخړه نورهم دمسلمانانو ویني بهوي اوباید دغه وینو ته دپای ټکئ کښېښودل نودهمدې لپاره یې حضرت معاویه(رض) ته حال واستاوه اودیو شمېر شرطونو پربنسټ یې خلافت په رسمي توګه ورته وسپاره چي په دې سره دمسلمانانو قتل او وژنه ترډېره پوري ودرېدل اوحضرت حسن(رض) خپل مسئولیت په ښه توګه ادا کړ.

## دحضرت حسن (رض) شهادت
دحضرت حسن (رض) دشهادت په باره کي ژور اختلاف شتون لري اوپه دقیقه توګه نه ده څرګنده چي نوموړی چاپه شهادت ورساوه خوداهل السنت مسلمانانو په غالب ګومان دحضرت حسن(رض) په شهادت کی ترډېره پوري دعراقیانو لاس وو کوم چي له ده سره یې پرسوله باندي خپله ناراضي ښکاره کړه البته دغه قول داکثرو تاریخ پوهانو په حواله ذکرسوی دی. والله اعلم بالصواب

## دحضرت حسن(رض) کورنۍ
حضرت حسن (رض) دقریشو له بني هاشم قبیلې څخه وو چي په نسب کي دمور اوپلار له طرفه درسول اکرم(ص) په کورنۍ پوري مربوط ګڼل کیږي . دنوموړي نیکه ابوطالب نومېدی چي عبدالمطلب زوی اودحضرت محمد(ص) سکه اکا وو . حضرت حسن(رض) پخپل ژوندکي څوځله واده کړی دی اوډیري مېرمني یې درلودې چي له هغوی څخه یې همدومره ډېر اولادونه هم پيداسوي دي خومشهوره اولادونه یې حسن، قاسم، محمد اوزید نومېدل . 

دحضرت حسن(رض) دنسب سلسله په دې ډول ده : حسن بن علی بن ابی طالب بن عبدالمطلب بن هاشم بن عبدمناف بن قصی بن کلاب بن مرة بن کعب بن لوی بن غالب بن فهر بن مالک بن قریش بن کنانه بن خزیمه بن بن مدرکه بن الیاس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان ............. او همداسي ترابراهیم(ع) پوري
کائنات

کائنات

**کائنات** دکائن حمع ده چي په لغت کي دنړۍ نوې پیداسوې پېښه اویاهم دنامحدوه فضاء په غېږه کي لیدونکو موادوته ویل کیږي . په صاصطلاح کي کائنات دټولو هغه موجوداتو پیدایښت چي دفضاء په غېږه کی په جسمي اومادي ډول ژوند کوي عبارت له کائنات څخه دي .
راک ډاګ

**راک ډاګ**  د ۲۰۱۶ کمپیوټر انیمیشن کامیډی فلم دی چې د منډو عکسونو او هویی برادران لخوا تولید شوی.

## قیصه
په واوره غره کې ، پسونه په همغږۍ کې ژوند کوي ، مګر سپی بوډي ، څوک چې د دوی ساتنه کوي ، د راک او رول لوبولو ته ترجیح ورکوي. کله چې راډیو له اسمان څخه د دې تبتی مستعار په لاس کې راشي ، نو هغه د کور خوب پریږدي ترڅو خپل خوبونه ریښتیني کړي او یو سندرغاړی شي ، مګر په لاره کې به هغه ځان په بشپړ ډول غیر متوقع حالت کې ومومي.

## سرچینې

وېشنيزه:امریکایی فلمونه
وېشنيزه:انیمیشن فلمونه
هزاربز

هزاربز د افغانستان د مشرقی ولایت د ننګرهار د روداتو ولسوالای اوسیدنکی یو کوچی قوم دی چی له سلهاوو کلونو د رودات ولایت بړو کلی کی هستوګنه لری 
هزاربز پشتانه کوچیان دی چی اوس په سوداګریزو چارو بوخت دی
د نړی بر سطحه هزاربز کوچیان بین المللی بیژندل شوی سوداګر لری چی بیلګه لاندی محترمین دی 
عبدالرحمان الکوزی alokozay ګروپ مشر 
نجیب ضراب 
حبیب ګلزار شرکت 
ګلبهار حبیبی ورونه
حاجی جلات او جعفر ورونه
د افغانستان ترینګلی حالاتو هزاربز کوچیان هجرت ته مجبور کړل چی ډیری د پاکستان پښاور حیات اباد ته ګډوال شول 
او یو شمیر یی اروپایی هیوادونو انګلستان. جرمن. فرانسه. ایرلند. بلجیم. او ختی امریکا او کانادا ته هجرتونه وکړل
دوی وزیر محمدګل خان سره نژدی تعلقات
 درلودل په ایرانی تاریخ کی هزاربز د هزاربذ پر نوم کارول شوي چي هخامنشيانو دا نو لوی وزیر یا لوی قومندان ته کاروي کوم چي د زر نفرو قومانده یا مشري کوي 
ښايي هزاربز هم هزاربذ وي
دنده

**دنده** هغه  مشخص کار چې کوم کس ته د کولو لپاره سپارل شوی وي دنده یا وظیفه ورته ویل کېږي. دنده ډېر ډولونه لري. 

## ډولونه:
۱. دولتي دنده

۲. شخصي دنده

۳. نیم دولتي دنده او داسې نورې
عثمان خان کاکړ

**محمد عثمان خان کاکړ** یو نامتو پښتون ملتپاله سیاستوال و. نوموړی په کال ۱۹۶۱ میلادي کې د سهېلي پښتونخوا (بلوچستان) کله سیف الله (ږوب) ولسوالۍ په مسلم باغ نومې سیمه کې زوکړی وو. د پلار نوم یې سردار عبدالقیوم خان کاکړ و. په خټه سرګړی کاکړ و. ښاغلی کاکړ د پښتونخوا ملي عوامي ګوند ایالتي مشر (صوبایي صدر) او د پښتون ژغورنې غورځنګ ( PTM) فعال غړی هم و. نوموړي د محکومو قامونو لپاره یو اوچت غږ و.

## زدکړې:
نوموړي خپلې لومړی زدکړې په ځایي ښوونځي کې بشپړې کړې بیا تر لسم ټولګي پورې خپلې زدکړې د کوټې له اسلامیه ښوونځي(اسلامیه هایی سکول) څخه وکړې. نوموړي په اقتصاد کې له کوټې پوهنتون څخه د ماسټرۍ تر کچې زدکړې وکړې وروسته یې بیا په کال ۱۹۸۷ میلادي کې د کوټې ښار د قانون له پوهنځي څخه د قانونپونې(وکالت) بریالیک(سند) تر لاسه کړ. ښاغلي عثمان کاکړ له بهاولپور څخه د انجنئیرنګ سند هم تر لاسه کړی و. نوموړي د زدکړو پر وخت د پښتون ملتپاله زدکونکو سازمان( پښتون سټوډنټس آرګنائزیشن) غړیتوب ځانته غوره کړو او بیا د یاد سازمان د یونټ سیکرټري (مشر) شو وروسته بیا په نوموړي سازمان کې پر بېلا بېلو څوکیو د مشر په توګه کار وکړ. 

## سیاسي فعالیت:
عثمان خان کاکړ له زدکړو او د زدکړیالانو د سازمان(پښتونخوا سټوډنټس آرګنائزیشن)  څخه له فراغت وروسته په کال ۱۹۸۶ میلادي کې په باقاعده توګه په پښتون ملتپاله ګوند پښتونخوا ملي عوامي ګوند کې د ګډون اعلان وکړ. په یاد ګوند کې د فعاله رول لرلو په علت د ګوند ایالتي مشر (صوبایي صدر) وټاکل شو او وروسته بیا مرکزي سیکتر هم شو. ښاغلي عثمان کاکړ د پاکستان د هغه وخت پوځي دکتاتور جنرال ضیاءالحق پر ضد هم په سیاسي هلوځلو کې برخه درلوده. نوموړي په ایالتي ټاکنو (صوبایي انتخابات)کې برخه واخسته خو بریالی نه شو. په کال ۲۰۱۵ میلادي کې د پاکستان د مشرانو د جرګې( سینټ آف پاکستان) غړی وټاکل شو چې د کال ۲۰۲۱ میلادي تر لومړیو میاشتو پورې پر یاده څوکۍ پاتې شو. نوموړي په کال ۲۰۱۸ میلادي د پاکستان د مشرانو جرګې د مرستیال مشر په ټاکنو کې برخه واخسته چې په لژ رایو سره نابریالی اعلان شو.

## مړینه
نوموړي پر ۲۱م جون کال ۲۰۲۱ میلادي کې د کراچي ښار په آغا خان روغتون کې پر سر د سختو ټپونو له امله ساه ورکړه د ټپونو علت یې لا څرګند نه دی.

## سرچینې:
https://www.bbc.com/pashto/pakhtunkhwa-57549902

بی بی سی اردو تړونی(لنک)

https://www.bbc.com/urdu/pakistan-57541693?at_custom3=BBC+Urdu&at_custom4=D0DE10C4-D2A7-11EB-A7AB-29343A982C1E&at_custom1=%5Bpost+type%5D&at_custom2=facebook_page&at_campaign=64&at_medium=custom7
جهاد

**جهاد** د عربي له ویي(کلیمې) جدوجهد څخه اخستل شوی دی چې مانا یې د یو ښه کار د تر سره کولو لپاره خپلې بشپړې هلېځلې کول دي خو په اصطلاحي مانا کې له جهاد څخه مراد د اسلام د سپېڅلي دین د سر لوړۍ لپاره له کفارو سره جګړه کول دي. د جهاد اړوند په قرآن مجید او احادیثو مبارکو کې ګڼ شمیر احکامات شتون لري خو له بده مرغه په وروستیو لسیزو کې په افغانستان او پښتونخوا کې د جهاد له سپېڅلي نامه څخه ځینې اورپکو ډلو او استخباراتي کړۍ ناوړه ګټه اخستې او د افغان دولت،  ولس او ملي شتمنیو پر ضد یې د جهاد په نوم خونړۍ جګړه روانه کړېده چې په کار کې ځینې ناپوهه ولسي وګړي هم د دوی ملګرتیا کوي.

## د جهاد ډولونه:
**۱. جهاد باالسیف:**  د تورې(وسلواله مبارزه) په وسیله جهاد ته وایي. دې ډول جهاد ته په قرآن کریم کې قتال هم ویل شوي دي دا جهاد د دین د دښمنانو کفارو خلاف وي.

**۲. جهاد بالنفس:** د خپل سر په بیه جهاد ته ویل کېږي جهاد باالسیف او جهاد باالنفس کابو یو ډول جهاد دی

**۳. جهاد بالمال:** د مال او شتمنۍ په مرسته جهاد ته وایي. د دین د کار مالي مرسته کول جهاد بالمال کې شمېرل کېږي 

**۴. جهاد بالقلم:** د قلم په مرسته جهاد د حق خبرې خپرولو ته ویل کېږي.
یعقوبي

احمدبن ابی یعقوب بن جعفر داسلامي نړۍ په تاریخ کي دنهمي زیږدیزي پېړۍ نوموتی تاریخ پوه وو چي په عباسي خلافت کي یې ژوند تېرکړی دی .

## دیعقوبي ژوند
دیعقوبي دپیدایښت نيټه په دقیقه توګه نه ده معلومه البته دومره څرګنده ده چي نوموړي په دریمه هجري پېړۍ کي ژوندکړی دی اودژوندانه پړاوونه یې اکثره په مصر، بغداد او ارمینیا کي تېرسوي دي . دیعقوبي پلار دتاریخونوپه حواله په عباسي دربار کي دنده درلوده چي وروسته دغه دنده یعقوبي ته پاته سول خوداهم نه ده څرګنده چي یعقوبي په کومه نېټه عباسي دربارته لاره پیداکړه . دپيدایښت ترڅنګ دیعقوبي دمذهب په اړه هم اختلافات شتون لري چي پردې بنسټ ځینو تاریخ پوهانو نوموړی شیعه اوځینو هم سني مسلمان معرفي کړی دی . 

## دیعقوبي پوهه او علمي آثار (کتابونه)
یعقوبی په دریمه هجري پیړۍ کي دمسلمانانو له سترو جغرافیه پوهانو اوتاریخ پوهانو څخه ګڼل کېدي اودخپل ژوند په دوران کي یې په دې اړه څوکتابونه هم تالیف کړي دي چي نومونه یې په لاندي ډول دي : 

۱البلدان ۲مشاکلة الناس لازمانهم ۳التاریخ ۴المسالک والممالک ۵فتح افریقیه واخبارها ۶اخبارالطاهرین ۷اخبارالامم السالفه ۸اخبار بلادالروم 

په ټولو کتابونوکي یې البلدان زیات مشهوره دی چي پکښي دجغرافیې په اړه معلومات شتون لري.
دقیانوس

**دقیانوس** چې اصلي نوم یې گایوس مسیوس کینتوس ترایانوس دسیوس دی (او په لاتیني ژبه کې دده نوم Caesar Gaius Messius Quintus Traianus Decius Augustus)دی، ځینې خلک یې دکیوس هم بولي او په پښتو او عربي ژبه کې ورته دقیانوس وایي.
بټنوک|دقیانوس
بټنوک|دقیانوس د وخت سکه

## د دقیانوس امپراتوري:
دقیانوس د روم امپراتور و چې په ۲۰۱ زیږدیز یا میلادي کال یې دې نړۍ ته سترګې وغړولې. نوموړي د کال ۲۴۹ تا ۲۵۱ میلادي پورې په روم حکومت وکړ. 

## د دقیانوس ذکر په اسلامي تاریخ کې:
د اسلامي روایتونو پر بنسټ اصحاب کهف چې اووه تنه وو د خپل یوه سپي سره د دقیانوس له ویرې په یوه غار کې پټ شوي وو. د  اصحاب کهف یادونه په قرآن مجید کې هم شوې ده. 

## دقیانوس یادونه په پښتنو کې:
په پښتنو کې دقیانوس نوم ډیر مشهور دی او هر زوړ او پخوانی شی  او سړی  چې وګوري وایی "**دقیانوس د زمانې دی".** 

## مړینه:
دقیانوس په ۲۵۱ زیږدیز کال کې ووژل شو
اصحاب کهف

**د اصحاب کهف** یادونه د قرآن کریم په ۱۸م سورت "کهف" کې شوېده. اصحاب کهف ته د غار خلک هم ویل کېږي.

## د اصحاب کهف شمېره:
دا یوه اختلافي خبره د چې اصحاب کهف څو تنه وو؟ ځینې یې ۳، ۵ او یا ۷ تنه ښایي خو په قرآن کریم کې یې دقیقه شمېره نه د ښودل شوې له دوی سره یو سپی هم وو.

## د اصحاب کهف نومونه:
په ځینو روایاتو کې د اصحاب کهف نومونه دا ډول راغلي دي. 

**۱.یملیخا** 

**۲.مکشییلیا** 

**۳.منسیلیا** 

**۴.مرنوش** 

**۵.دیرنوش**

**۶.شاذنوش**

**۷. کفشطیطیوش،**

ویل کېږي چې دا اووم تن یې یو شپونکی و چې په لاره کې له دوی سره ملګری شوی و. د دوی د سپي نوم **قطمیر** و او د ښار نوم افسوس و. (بیضاوي). 

په دې اړه د ابن عباس قول دا دی

أَنَا مِنْ أُولَئِكَ الْقَلِيلِ مكسمليثا، وَتمليخا وَهُوَ الْمَبْعُوثُ بِالْوَرِقِ إِلَى الْمَدِينَةِ، وَمرطولس، وَيثبونس، وَذرتونس، وَكفاشطيطوس، وَمنطنواسيسوس وَهُوَ الرَّاعِي وَالْكَلْبُ اسْمُهُ قِطْمِير.

## د اصحاب کهف یادونه په تفاسیرو کې:
د طبري او ځینو نورو تفیسیرونو تر مخ اصحاب کهف مسیحیت قبول کړی او له شرکه منکر شوي وو، دوی د منځنۍ اسیا د ښار افسوس یا اسبوس اوسېدونکي وو. د باچا دقیانوس (۲۴۹ء. ۲۵۱ء) له وېرې له ښاره د باندې په یوه کنده (غار) کې پټ شوي وو د دوی سپی هم له دوی سره وو پر دوی خوب غالب شو او ۳۰۹ کاله په غار کې ویده وو چې څه وخت له خوبه را ویښ شو نو دوی خپل یو ملګری ښار ته د خوړو را نیولو لپاره ولېژی. دکاندارو چې د زړې زمانې پیسې ولیدلې نو هغوی حق حیران شو نو په دا پېښه د وخت باچا هم خبر شو خو دا د اصحاب کهف ملګری بېرته غار ته ستون شو. د حضرت عباس رضي الله تعالیٰٰ عنه په وینا د اصحاب کهف د سپي نوم قطمیر وو.
د افغانستان شاهي واکمني

دافغانستان شاهي دولت په ۱۹۲۶زیږدیزکال کي دافغان واکمن امان الله خان له لوري رامنځ ته اوپه ۱۹۷۳ز کال دداوودخان له لوري دیوې کودتا په پایله کي لمنځه ولاړ . 

دافغانستان واکمن امان الله خان چي دامیرحبیب الله خان زوی اود عبدالرحمن خان لمسئ ګڼل کیږي په ۱۹۱۹ز کال کي یې دخپل هیواد خپلواکي له انګرېزانو څخه ترلاسه کړه چي تردې پیښي اووه کاله وروسته دنوموړي په هڅه دافغانستان شاهي واکمني رامنځ ته سول . امان الله خان په ۱۹۲۱ز کال کي دانګلستان (برطانیا) سره دیو تړون پربنسټ دخپل هیواد خپلواکي په رسمي توګه لاسته راوړل اوترټولو دمخه یې افغانستان کي داصلاحاتو یوه لړۍ راپیل کړه . نوموړي غوښتل چي دخپلو اصلاحاتو په مټ افغانستان یو ازاد (ډیموکراټ) هیواد وګرځوی اوپه دې ترځ کي له ترک اوجرمني دولتونو څخه ډېر اغېزمن وو . امان الله خان په ۲۱کلنۍ کي دمحمودطرزي دلور ملکه ثریا سره واده وکړ اوپه ۲۷کلنۍ کي دافغانستان پاچا سو خو نوموړي پردومره لږعمر بیاهم له پوهي سره ډېره مینه درلوده اوغوښتل یې چي په نوي شاهي دولت کي دافغانستان دخلکو لپاره په ټولنیز اوسیاسي ژوند کي پراخ بدلونونه راولي . څرنګه چي په افغانستان کي قبیلوي ژوند له وخته ریښي درلودې اوله بلي خوا امان الله خان یوشمېر داسي قوانین هیواد ته راوړل چي دخلکو له مذهبي اوقبیلوي اساساتو سره په ټکرکي وه له همدې کبله امان الله خان ونه توانېدی چي خپل ډیموکراټیک اصلاحات سرته ورسوي اوپه هیوادکي ستره غوغا پیل سوه، ددغه غوغا ترشا انګرېزانو په پوره ځواک سره لاس درلود اوڅه عمر وروسته دحبیب الله کلکاني په نوم شخص پرامان الله خان باندي کودتا وکړه چي په دې سره دامان الله خان دولت ونړېدی اوپه افغانستان کي حالات دګډوډي لوری ته ولاړل .

## دنادرخان شاهي دولت
دحبیب الله کلکاني له لوري دګډوډۍ رامنځ ته کولو لږعمر نه وو تېرسوی چي دامان الله خان دحکومت یوبل چارواکی نادرخان له فرانسې څخه راغلی اوپه لنډوخت کي یې دحبیب الله کلکاني دښورښ مخ ونیول . نادرخان وتوانېدی چي افغانستان یوځل بیا ارام اودحبیب الله کلکاني واک په مطلق ډول وپرځوي چي په دې ترځ کي حبیب الله کلکانئ هم ووژل سو . دکلکاني تروژلو وروسته نادرخان څلورکاله حکومت وچلاوه اوځیني هغه قوانین یې چي دامان الله خان له لوري دولس لپاره ټاکل سوي وه لمنځه یووړه ځکه دغه قوانینو دولس له کلتور اومذهب سره هیڅ اړخ نه لګاوه اونادرخان په افغانستان کي دیوشمېر تازه قوانینو په رامنځ ته کولو باندي افغان ولس ته قناعت ورکړ. 

ترڅلورکاله وروسته نادرخان دیو هزاره زده کوونکي له لوري دیوچریکي برید په پایله کي ووژل سو او دواک چاري دنادرخان زوی محمدظاهرشاه ته پاته سولې .

## دظاهرخان شاهي دولت
ظاهرشاه د۱۹ کلونو په عمر دافغانستان واکمنۍ ته ورسېدی اونژدې څلوېښت کاله دواک چاري په غاړه درلودې . دنوموړي په واکمني کي افغانستان ته دروسانو پراخه مرستي راغلې اوپه سیمه کي افغانستان یو روس پلوه هیواد حیثیت غوره کړ البته دغه حیثیت په خپلواکه توګه وو او روسانو دنورو جمهوریتونو په څېر افغانستان ترخپل لاس لاندي نه باله . 

ظاهرشاه تر۴۰ کاله واکمني وروسته په ۱۹۷۳ز کال کي محمد داوودخان له لوري دیو کودتا په ترځ کي له واکه وغورځېدی اوخپل پاته عمریې په اروپا کي تېر کړ څوچي اخر دحامد کرزي په حکومت کي وفات او خاورو ته وسپارل سو .
**د افغانستان شاهي واکمني**
ډراکولا

**ډراکولا(Dracula)**  ډریکولا یا ډراکولا یو ویروونکی ناول (Horror novel) دی 

## د ډریکولا لیکوال:
ډریکولا ناول یو آیرلینډي لیکوال بریم سټوکرBram Stoker په کال ۱۸۹۷ میلادي کې لیکلی دی 

## ډریکولا په سنیما کې:
پر ډریکولا ناول ډیر سینمایي فلمونه هم جوړشوي دي. په دې ناول کې ډریکولا  یوه اروا( روح ) ده چې د ژوندیو انسانانو وینې څښې او دکوم انسان وینې چې  وڅښي هغه مري او بیا دهغه د اروا نه هم وروسته یوه بله ډراکولا پیدا کیږي او هغه هم دنورو انسانانو وینې څښي.
فاټا

**فاټا FATA** چې د انګریزي له The Fedrally Administered Tribal Areas څخه جوړ کړل شو مخفف دی( په پښتو: فدرالي قبایلي سیمې په اردو: وفاق کے زیر انتظام *قبائلی علاقہ جات*) د پاکستان په شمال لویدیځ کی یوه سیمه ده چي په لویدیځ کی له افغانستان سره، په ختیځ کی له خیبر پښتونخوا سره او په جنوب کی له بلوچستان سره گډې پولې لری. مساحت یی ۲۷،۲۲۰ کیلومتره مربع ده او مرکز یی پېښور او پاړاچنار دی. په دی سیمو کی په ځانکړی ډول پښتانه قبایلي ژوند کوي. که څه هم دا تاریخي سیمې دي خو په وروستیو کالو کې د امریکا د ۱۱ سپتمبر ۲۰۰۱ میلادي له پیښې وروسته یوار بیا د نړیوالو د توجو مرکز وګرځېدي. 
بټنوک|FATA. فاټا

## تاریخ:
قبایلي سیمې خورا لرغونی تاریخ لري. دلته تل د هر یرغلګر پر ضد مقاومت شوی دی د بریتانوي استعماري دورې پر وخت هغوی کله هم په دې بریالي شوي نه دي چې دلته بشپړه ارامي رامنځ ته کړي نو ځکه هغوی له (FCR) غوندې تور قانون څخه کار اخستی وو چې دا قانون تر کال ۲۰۱۷ پورې دوام وکړ. 

## په خیبر پښتونخوا کې ګډون:
قبایلي سیمې له اوژدو قانوني چارو ترسره کولو وروسته د کال ۲۰۱۷ میلادي په وروستیو میاشتو کې د خیبر پښتونخوا ایالت برخه جوړې کړل شوې چې د جمعیت علماء اسلام ګوند مشر مولانا فضل الرحمان او د پښتونخوا ملي عوامي ګوند مشر محمودخان اڅکزي یې کلک مخالفت وکړ او دا یې ناقانونه عمل وبالی.
یوکاریوت

یوکاریوت چي په انګلیسي ژبه (Eukaryote) ګڼل کیږي هغه ژوندي موجودات دي چي هسته ولري . د (Eu) معنا حقیقي اود (karyote) معناهسته ده چي له همدې کبله پورتنئ تعریف ددغه ډول موجوداتو لپاره کارول سوی دی . 

دیوکاریوت کروموزوم له کروماتین څخه جوړدي  اود انساجو جوړښت یې پېچلی دی . دپروکاریوت ژوندیو موجوداتوڅخه پرته نور ټول وحیدالحجروي او کثیرالحجروي موجودات یوکاریوت بلل کیږي .
## سرچينې
د افغانستان جمهوريت

دافغانستان جمهوریت په ۱۹۷۳ زیږدزیږکال کي دسردار محمد داوودخان له لوري دیو کودتا په پایله کي رامنځ ته او په ۱۹۷۹ کال کي دنورمحمد ترکي له لوري دیوې بلي کودتا په پایله کي له منځه لاړ. 

## داوودخان او کودتا
تر دویمي نړيوالي جګړې وروسته کله چي دجرمني اوجاپان ځواکونونه وپرځېدل د امریکا متحده ایالات او روسیه په ټوله نړۍ د دوو سترو ځواکونوپه توګه پاته سول اوله هغه راهیسي یې په نړۍ کي خپل سیاسي اونظامي فعالیتونه پيل کړه ترڅو د بهرنیو هیوادونو په راخپلولو باندي خپل ځواک پراخه اوخپل رقیب لاندي کړي. روسیه چي د افغانستان په شمال کي یې پراخ نفوذ درلودی غوښتل یې دافغانستان له لاري تودو اوبوته ځان ورسوي اوپه دې ترڅ کي وتوانیږي چي په سیمه کي دامریکا دورځ تربلي پراخېدونکي نفوذ مخه ونیسي خو ددغه هیلي لپاره روسان ځکه له خنډ سره مخ وه چي په افغانستان کي ظاهرشاه واکمني وه او نوموړي نه غوښتل چي خپل هیواد دنړیوالو سیالیو په ډګر باندي بدل کړي . 

سردار محمدداوود خان چي د ظاهرشاه داکا زوی وو غوښتل یې چي دامریکا او روسیې په دغه لوبه کي افغانستان یومنځګړۍ سیاسي رول ولوبوي اوپه دې توګه یې هیله درلوده چي دروسيې او امریکا له سیاستونوڅخه په ګټه اخیستني یو داسي نظام رامنځ ته کړي چي د افغانستان اقتصاد اونفوذ په سیمه کي وغوړيږي.  داوود خان دخپلي یادي موخي لپاره په ۱۹۷۳ ز کال کي هغه مهال کودتا وکړه کله چي ظاهرشاه روم ته تللی وو او په دې توګه یې افغانستان له شاهي نظام څخه د جمهوریت په لوري بوت . داوودخان له خپل ځیرک فکرسره ډېر تندخویه هم وو اوپخپله شپږکلنه موده کي یې څو پرلپسې اقتصادي لاري چاري سرته ورسولې خوپه سیمه کي دروسانو شومي موخي اوپه افغانستان کي د خلقي افسرانو شتون ددې سبب وګرځېدی چي داوودخان له یولړ ستونزو سره مخ سي اوافغانستان چي تازه یې داقتصادي پرمختګ په لوري ګامونه اخیستي وه دروسانو ترغیر مستقیم ګواښ لاندي سو. داوودخان چي دروسانو ورځ تربلي نفوذ اوپه سیمه کي ددوی امریکا ضد فعالیتونه ولیدل پوه سو چي روسان دافغانستان سره خپلي مرستي دامریکا پر ضد کوي اوپه دې توګه غواړي چي افغانستان دخپل ځان لپاره دیو سیاسي پل په توګه وکاروي. 

## د داوود خان وژنه او د جمهوریت پای
دشوروي اتحاد په موخي ترپوهېدلو وروسته محمد داوود خان دافغانستان اقتصادي پرمختګ له سیاسته لیري وساته او په دې توګه یې غوښتل چي د روسانو واک له افغانستان څخه لنډ کړي، ددې ترڅنګ سردار داوود خان امریکا پلوه هیوادونو ته خپل سفرونه هم پیل کړه او په دې ترڅ کي یې له عربستان، پاکستان اوخلیجي هیوادونو سره اړیکي ورغولې خو د نوموړي دې کارځکه هیڅ ګټه ونکړه چي روسانو په افغانستان کي خپل نفوذ هرلوري ته غځولۍ وو او په اخر کي یې د خلقیانو او پرچمیانو په مرسته باندي سردار محمد داوود خان په شهادت ورساوه . داپېښه په ۱۹۷۹ زیږدیزکال کي رامنځ ته سول چي په پایله کي یې افغانستان د امریکا او روسانو دغلط سیاست له کبله څلوېښت کاله پرلپسې په اور کي وسوځېدی او لاتر اوسه هم پکښي سوځي .

## سرچينې
صالح محمد خان هوتک

**مولوي صالح محمد خان هوتک** (زوکړه، ۱۲۶۹ لمريز هجري کال، کندهار - د ۱۳۳۹ ل ل کال د وږي ۴، کابل) د افغانستان د پښتو ژبی یو تکړه شاعر، ليکوال، ژورناليست ، ټولنيز فعال او سیاستوال وو.

## زدکړې:
ارواښاد مولوي صالح محمد چې دکابل په حبیبیه لېسه کې یې زده کړې کړې وې

## دندې:
د زدکړو تر بشپړ کېدو وروسته ښاغلي صالح محمد خان هوتک په حبیبیه  لېسه کې د پښتو  ژبې ښوونکی وګمارل شو. او د امیر شهید حبیب الله خان په وخت کې یې په سراج الاخبار کې پښتو لیکنې کولې او دده شعرونه هم پکې چاپېدل. بیا چې دافغانستان دخپلواکۍپرمهال مولوي صاحب کندهار ته لاړ نو هلته یې د مکتب تجار په نوم یوښوونځي پرانیست چې بیا وروسته د شالمار او مشرقي د ښووڼځي به نامه یادېده او دي ددې ښوونځي مدیر و. په همدغه وخت کې ده د طلوع افغان ورځپآنه هم تاسیس کړه اوترڅنګ یې دکندهار دپوهنې ( معارف ) دمدیریت چارې هم پر مخ بیولې . تر هغه وروسته بیا د د طلوع افغان د مدیریت چارې د بابا عبدالعزیز الکوزي له خوا ترسره کیدلې . 

## سیاسي فعالیت:
نوموړي د ولسې جرګې په لسمه ـ یولسمه دوره کې د کندهار د خلکو استازیتوب هم وکړ. 

## د طلوع افغان تاسیس:
ښاغلي صالح محمد خان هوتک په کال ۱۹۲۱ میلادي کې په کندهار کې د طلوع افغان مجلې چې وروسته بیا ورځپاڼه شوه تاسیس وکړ. 

## مړینه:
مولوي صالح محمد خان هوتك د ١٣٣٩ ل ل كال د وږي پر ٤ په كابل كې له دې نړۍ څخه د تل لپاره سترگې پټې کړې.
زعفران

**زعفران** چې علمي نوم یې ( Crocus sativus) دی او په اردو اوهندي ژبو یې کیسر بولي یو مشهور او لرغونی بوټی دی چې دغه بوټی له لسو نه تر دیرشو سانتي میترو پورې لوړیږي او د پیاز او هوږې په څیر غوټې لري . ز عفران په عمومي توګه بنفش ( Purple ) او ارغواني رنګه ګلان لري چې د ګلانو تر مینځ یې درې وړې وړې نازکې څانګې چې سوربخون او نارنجي رنګ ته ورته وي راټو کیږي چې بیا د زعفرانو د کروندې بزګران له هر بوټي نه همدغه درې نازکې او وړې څانګې راټولوي چې همدا بیا د زعفرانو په نامه یادیږي .

## د زعفرانو تولید:
زعفران نن سبا په ایران، افغانستان ، پاکستان ، ترکیه، هندي کشمیر، اسپانیه (سپین ) ، ایټالیه ( اټلي ) او مراکش کې کرل کیږي او د زعفرانو د ( ۱۵۰ ) بوټو نه یو ګرام زعفران ترلاسه کیږي . د زعفرانو بوټي د یخې او سړې هوا په وړاندې مقاومت کولی شي . 

## د زعفرانو طبي ګټې:
د زعفرانو نه په طبي برخه کې دځینو دواګانو په جوړولو کې هم ګټه اخلي چې په هغو ناروغیو کې چې دزعفرانو نه ګټه اخیستله کیږي هغه د ډیپریشن یا خپګان ناروغي ، دپښتورګو او مثانې (سپوخڅه) ناروغي، د معدي ناروغي او د سرطانونو ناروغۍ دي . همدا راز زعفران انتي اکسیدڼت خاصیت هم لري .

## د زعفرانو سوداګري:
د زعفرانو نه دخوړو په څیزونو په تېره بیا په وریجو او دخوږو شیانو په جوړولو کې هم ګټه اخیستله کیږي . ددې لپاره چې زعفران ډیرګران بیه دي نوسوداګر غیر خالص یا نقلي زعفران هم بازارونو ته راوړي چې په اصلي بیه یې وپلوري . نن ورځ د نړۍ په بازارونو کې داصلي زعفرانو یوه کیلو د۳۵۰۰ امریکایي ډالرونه نیولې تر ۴۰۰۰ ډالرو پورې بیه لري . له نیکه مرغه نن ورځ دافغانستان بزګرانو هم ددغې بوټې کرلو ته مخه کړې ده او په تیرکال کې افغانستان زیاته اندازه زعفران تو لید کړي او د نړۍ بازارونو ته یې دخر څلاو لپاره وړاندې کړي دي .
رنتهمبور (زندان)

**د رنتهمبور زندان** د هند د راجستهان په سوای مادهیپور کې موقعیت لري ،دغه زندان د رنتهمبور په کلا کې و چې دغه کلا (قلعه) او جیل په ۹۴۴ زیږدیز کال د راجا سجراج ویر سینګ ناګیل له خوا چې د جاټانو دیو کوچني ایالت (سټيټ ) واکمن و جوړه شوې وه.

## د رنتهمبور د زندان تاریخي شالید:
د رنتهمبور زندان د هند د راجستهان په سوای مادهیپور کې موقعیت لري ،دغه جیل د رنتهمبور په کلا کې و چې دغه کلا( قلعه) او جیل په ۹۴۴ زیږدیز کال د راجا سجراج ویر سینګ ناګیل له خوا چې دجاټانو دیو کوچنی ایالت (سټيټ) واکمن و جوړه شوې وه، بیا وروسته په دولسمې زیږدیزې پیړۍ کې د څوهانو (چوهانو) مشهور واکمن پرتهوي راج ونیوله .په هند باندې د پښتنو غوریانو د سلطنت په وخت کې د غوري واکمنانو په لاس کې وه او ورپسې په ترتیب سره د التتمش ، سلطان نصیرالدین محمد او دهند دغلجیو واکمنانو هر یوه سلطان جلال الدین فیروزشاه غلجي او سلطان علاء الدین غلجي لاسته ورغله.ورپسې درنتهمبور کلا دهند دمیوار دسیمې دراجاګانو راناهمیر سینګ او راناکومبها په لاس کې وه چې وروسته درانا کومبها دزوی رانا اودی سینګ ته په لاس ورغله . دمیوار دسیمې دراجاګانو وروسته د رنتهمبور کلا د ګجرات د واکمن بهادرشاه او ورپسې دمغولو لاس ته ورغله . مغولو له دغې کلا نه د جیلخانې(زندان) په ډول کار اخیست او په تیره بیا اورنګزیب خپل ټول دښمنان د رنتهمبور په جیل کې بندیان کړي وو چې خوشال خټک هم پکې وو.

## خوشال خان خټک او رنتهمبور:
خوشال خټک د اورنګزیب په پاچاهي کې د رنتهمبور په زندان کې دوه کاله څلور میاشتې او شل ورځې قید تیر کړی دی .دا د ۱۶۶۶- ۱۶۶۷ او د ۱۶۶۸ کلونو موده وه . خوشال خټک په فراقنانه کې د دغه زندان حال داسې بیانوي او د اورنګزیب باچا د ظلمونو په ډاګه کوي.

یک تنها په کټ کې پروت یم

بندیوان  دهند د کوټ  یم 

دا مې حال دا مې احوال دی

که وایه شي ډیر مقال دی

چې په ما باندې داحال دی

څه د پاسه یو نیم کال دی

په دا کوټ کې بندیوان دي 

مسلمان دي که هندوان دي

لږ تر دوه سوه نه کم نه دي

بند په ظلم په ستم دي 

چې یې وخت دپلار نیکه و 

هومره بند په داځای نه و

چې بادشاه د هند اورنګ شو

بیدادي شوه جهان تنګ شو

دکوټونو بندیان ډیر شول 

تر حسابه تر شمار تیر شول 

هم راڼۍ هم راجاګان بنددي

شیرخواره هلکا ن بند دي

داچې بند دماسره دي 

په هر سن د ماسره دي

راته واړه تله راتله کا

واړه کار زماپه زړه کا

راته لولي کتابونه

راته وایي خپل خوابونه

په شطرنج مې ړه بېر بېر کا

چې که غم له دله هېر کا

که کیسې که افسانې دي 

داهمه انې بانې دي 

زړه مې سود په هیچا نه کا 

اورچې بل وي اوبه څه کا

څږک چې نرد رالره راوړي 

وایم درد رالره راوړي

چې شطرنج رالره راوړي 

ګویا رنج رالره راوړي 

هغه زړونه چې رنځور دي 

له همه هوسه دوردي

بې دلداره که ګلزاروي

دعاشق دسترګو خار وي

بې یارانو که بهشت وي 

وحوشال وته به زشت وي

چې دسرای له لوریه راشي

په غه باد مې خاطر واشي

چې غه باد دما دغره دی 

بوی دمشکو ورسره دی
فتح جنگ

**فتح جنګ** د شاه شجاع زوی د اعلیحضرت تیمور شاه نمسی او د افغانستان د بنسټګر احمد شاه ابدالي کړوسی و. د خپل پلار شاه شجاع تر مړیني وروسته یې ډېره کمه موده واکمني کړې ولي وروسته واک امیر دوست محمد خان ته انتقال شوی دی. نوموړی یو تورزن، عالم او پوه مشر وو ولي د بارکزیو او پوپلزیو د کورني کشمکش له امله یې ټوله وخت په کورنیو ستونزو او کړاونو کي تیر سو. د ژوند د وروستیو حالاتو او کورنۍ په اړه یې دقیق معلومات تاریخ نه دي ثبت کړي ولي داسي ګومان کیږي چي د خپل تره اعلیحضرت شاه زمان خواته تللی وي او هلته استوګن شوی وي.
محمد سالم احساس

**محمد سالم احساس** يو لوړپوړی پخوانی افغان دولتي چارواکی او د شاوخوا ٢ مياشتو لپاره د اشرف غني په حکومت کې د کندهار ولايت امنیه قومندان هم وو.

## دا هم وګورئ
## سرچينې
کاشغر (ختیځ ترکستان)

**کاشغر** چې په تاریخي کتابونو کې یې نوم د کاجغر، کاچغراو  کاژغر په بڼو کې هم راغلی دی  د ختیځ ترکستان یو ښار دي چې د چین په شمال لویدیځ د تیان شان د غره په لمنه کې او د کاشغر د سیند پر غاړه پروت دی او یو ډیر لرغونی ښار دی چې اتیا سلنه وګړي یې اویغور مسلمان دي. کاشغر اوس د چین د شینجیان ایالت یوه برخه ده. 

## '''په تاریخي کتابونو کې د کاشغر یادونه:'''
په پخوانیو تاریخي کتابونو کې د کاشغر ذکر او یادونه د کاجغر، کاجغراو، او کاژغر په نوم سره شوې ده او د وریښمو د مشهورې لارې(شاهراه قراقرم) یوه  مهمه برخه ګڼل کیدله.

## '''د کاشغر ساحه او ابادي:'''
د کاشغر پراخوالی ۲۹۴۲۱ مربع کیلومټره دی او د دري نیم سوه زرو په شاو خوا کې وګړي پکې ژوند کوي چې ډېری یې اویغور مسلمانان دي.

## '''د کاشغر د ولس ژبه فرهنګ:'''
د کاشغر د  ډېریو خلکو ژبه اویغوري او پامیري ده او فرهنګ یې اسلامي ترکستاني دی خو اوس محال د کاشغر فرهنګ د چین د حکومت زور زیاتي له علت د ورکیدو له خطر سره مخ دی.

## '''کاشغر د تاریخ په اوژدو کې:'''
کاشغر په ختیځ ترکستان کې  داسلامي فرهنګ د سترو مرکزونو څخه شمیرل کیده. کاشغر په ۷۵۱ میلادي کال د عربو فاتحینو لاس ته ورغی او په ۱۲۱۹ میلادي کال دغه ښار د چنګیز د وحشیانه تاړاکونو په پایله کې ډیر زیانونه ولیدل او ګوډ تیمور هم په ۱۳۸۹ زیږدیز کال  پردې ښار بریدونه وکړل. په ۱۷۵۹زیږدیز کال د چین دچنګ دکورنۍ واکمنانو پر کاشغر برید وکړ  که څه هم ددغه ځای خلکو د یعقوب بیګ په مشرۍ  دختیځ ترکستان کاشغري حکومت  بنسټ کیښود او دغه حکومت د۱۸۶۵ نه تر ۱۸۷۷ میلادي کاله پورې دوام وموند ، خو وروسته  بیا په ۱۸۷۷ زیږدیز کال کې په بشپړه توګه د چین دچنګ د کورنۍ لاس ته ورغی. په پخوانیو وختونو کې به دافغانستان سوداګرو کاروانونه د بلخ او فرغانې له لارې کاشغر ته تلل.                                                                                  د کاشغر په سیمه کې د خټیونو لوښو او کولالۍ صنعت ډیره وده کړې ده . همدا راز د کاشي جوړولو ، زرګرۍ ، غالۍ اوبدلو ، مجسمه جوړولو او دزري خولیو لاسي صنعت پکې د پام وړ پرمختګ کړی دی.      

## '''د کاشغر تاریخي ځایونه:'''
په اوسني وخت کې د کاشغر د ښار دلیدو وړځایونه دا دي : د کاشعر د عیدګاه جومات ، د افاق خواجه مزار ، نګارخانه او دیعقوب بیګ مزار او داسې نور

## '''سرچینې:'''
عطا محمد میاخېل

**عطامحمد میاخیل** یو تکړه ژباړونکی لیکوال او د پوهنتون استاد دی . نوموړی د مدیر صاحب ګل میاخېل زوی د محمد انور میاخېل لمسی او د میا رحم دل کړوسی دی. نوموړی په ۱۳۶۰ هجري لمریز کال د مرغومي (جدي) په پنځلسمه د کابل ولایت د موسهي ولسوالۍ اړوند د کوز میاخېلو په کلي کې زېږېدلی دی.

## زدکړې:
لومړنۍ زده کړې یې د لوی استاد علامه عبدالحی حبیبي په لېسه کې، منځنۍ زده کړې یې د برې موسهي په لېسه کې او ثانوي زده کړې یې د کوزې موسهي په لېسه کې تر سره کړې دي او په ۱۳۸۰ لمریز کال له یادې لېسې څخه فارغ شوی دی، ښاغلي میاخېل د کابل پوهنتون د ساینس پوهنځي د بیولوژي په څانګه کې له ۱۳۸۱ څخه تر ۱۳۸۴ هـ.ش کال خپلې لوړې زده کړې کړي او د لیسانس سند یې تر لاسه کړی دی.

## دندې:
ښاغلي میاخېل په ۱۳۸۶ لمریز کال د کب د میاشتې په شپږمه نېټه د یاد پوهنځي د بیولوژي په څانګه کې د تخنیکي اسیستانت (دعملي درسونو د استاد) په صفت دنده پیل کړه، چې تر دې دمه په همدې دنده بوخت دی او د دې ترڅنګ د  ملي پیوستون پروګرام له خوا د کلیوالې شورا د مرستیال په توګه هم دنده ترسره کړې ده. استاد میاخېل په علمي او مسلکي برخه کې د لا زیاتو مالوماتو د تر لاسه کولو په موخه دوه ځلې ډهلي پوهنتون ته علمي سفرونه کړي. ښا غلي عطا محمد میاخېل د خپل اکاډمیک دوران په اوږدو کې په علمي، مسلکي، ټولنیز او ادبي ډګر کې بېلابېلې لیکنې او ژباړې کړي، چې د هېواد له بېلابېلو چاپي او برېښنایي رسنیو څخه خپرې شوي دي . 

## د لیکوال چاپ شوي اثار:
۱- ماشوم پالنه  ۲ـ زرتار

## تر چاپ لاندې آثار:
۱ ـ د مدیریت هنر  ۲ ـ د ژوند ۱۰ رازونه
مانسا موسی

مانسا موسی چي دتاریخ ترټولو شتمن واکمن ګڼل کیږي په ۱۲۸۰ز کال کي پیدا اوپه ۱۳۳۷ز کال کي وفات سو . 

## دمانسا موسی په اړه
مانسا موسی چي په ۱۴مه زیږدیزه پېړۍ کي یې ژوند درلود دافریقا ترټولو شتمن واکمن وو، دنوموړي شتمني شاخوا ۴۰۰ میلیارده ډالره اټکل سوې ده چي په اوسنی نړۍ کي ددې بېلګه نایابه ګڼل کیږي . مانسا موسی په ۱۳۱۲زیږدزیزکال کي دمالي هیواد مشرتوب په غاړه واخیست اوپه دې توګه دیوغني واکمن په توګه راڅرګندسو . 

## دمانسا موسی واکمني
مانسا موسی په ۱۲۸۰ز کال کي پيداسو اوپه ۱۳۱۲زکال کي یې دخپل ورور (مانسا ابوبکر) ترمړیني وروسته دمالي هیواد چاري په غاړه واخیستې . نوموړی چي ډېرسخي مسلمان واکمن ګڼل کېدی څه عمر وروسته د۶۰۰۰۰ کسانوسره یوځای مخ دمکې مکرمې په لوري ولاړی ترڅو دحج فریضه ترسره کړي . دمانسا سره په دې لویه قافله کي شاوخوا ۱۲۰۰۰ غلامان هم وه چي په دې سره دلښکر شمېر بې حده ډېر سو اوټول مخ دعربستان په لوري ولاړه .
تخت طاوس

**تخت طاووس** په (انګریزي:Peacock Throne)  د هندوستان د مغولي واکمن شهاب الدين شاهجهان (١٥٩٢-١٦٦٦ زيږديز) شاهي تخت يا پالنګ و چې د دغه تخت ښۍ او کيڼې خوا ته دوه طاووسان په ولاړ حالت کې ليدل کيدل چې خپل وزرونه يې غوړولي وو چې له همدې دوو طاووسانو له کبله نوموړى تخت په تخت طاووس سره شهرت درلود . شاهجهان پاچا به چې په ديوان عام کې دربار کاوه نو پر تخت طاووس باندې به کيناسته. 
بټنوک|د طاوس تخت

## د تخت طاووس جوړښت:
د تخت طاووس اړوند تاریخي اسناد دا ښایي چې په دغه تخت کې ډير ګرانبيه او قيمتي غمي او جواهرات لکه فيروزه، عقيق، زمرد، زبرجد، لعل، سره زر او الماس او نورې ملغلرې لګيدلې وې او د سروزرو څلور پښې يې درلودلې. دغه تخت ٦فيټه اوږدوالى او ٤ فيټه بر درلود او د کوه نور الماس هم په دغه تخت کې ځاى پر ځاى شوى و.

## د تخت طاووس ارزښت:
فرانسوي مورخ تاورنيه چې په ١٦٦٥  زيږديز کال په ډهلي کې د شاه جهان له درباره ليدنه کړې وه د تخت طاوس بيه يې  په هغه وخت کې ١٠٠ مليونه روپۍ  ښودلې ده.

## تخت طاووس د فارس په دربار کې:
هغه وخت چې د فارس (ايران) پاچا نادرشاه افشار په (١٧٣٩ زيږديز کال) پر هند باندې يرغل وکړ، نو د هند مغولي واکمن محمد شاه ته يې ماتې ورکړه .نادرشاه افشار په ډهلي کې په زرګونو بې ګناه انسانان ووژل او ډير لوټ او تالان يې وکړ او تخت طاووس او د کوه نور الماس يې له ځانه سره ايران ته يووړل . نادر شاه افشار به په ايران کې په عام دربار کې پر همدې تخت کښيناست ،خو په ١٧٤٧ زيږديز کال کې هغه وخت چې نادر شاه افشار ووژل شو نو دغه تخت د لوټمارانو له خوا له مينځه لاړ او قيمتي جواهرات يې د غلو او لوټمارانو لاس ته ورغلل .

## سرچینې:
د سلجوقیانو سترواکي

د سلجوقیانو ستره واکمني په اسلامي نړۍ کي یوله هغه واکمنیو څخه ګڼل کیږي چي په یوولسمه زیږدیزه پېړۍ کي یې دافغانستان له هندوکش څخه نیولې بیا تر عربي خلیج، منځني ختیځ او اناطولي (اسیايي ترکیه) پوري سیمي په لاس کي درلودې.

## دسلجوق اصل او نسب
سلجوقیان په اصل کي دغز له ترکانوڅخه ګڼل کیږي اود لسمي زیږدیزي پېړۍ په پای کي یې له آرال بحیرې اوشاوخوا سیموڅخه افغانستان اوبیاهمداسي لویدیځي اسلامي نړۍ ته وکوچېدل . ددوی لمړئ نیکه چي سلجوق بن دقاق نومېدی دخپل پلار ترمرګ وروسته یې په ماوراءالنهر کي ژوندکاوه خوکله چي دهغه ځای ترکمنانو پردوی باندي فشار راوړ سلجوق مجبوره سوچي مخ دافغانستان په لوري ولاړسي . 

## دسلجوقیانو تاریخ
له ماوراءالنهر څخه ترتګ وروسته سلجوقیان په افغانستان کي دغزنوي واکمنۍ په لوري ولاړل اوهلته یې اوسېدل غوره کړه خودغزنوي سلطنت واکمن (محمودغزنوي) له دوی څخه په وېره کي وو اوله همدې کبله يې ددوی مشر (اسرائیل بن سلجوق) دهندوستان دکالنجر په کلاکي زنداني کړ . داسرائیل ترزنداني کېدلو وروسته دسلجوقیانوپاته ډله دایران په لوري ولاړه اوهلته یې دطغرل بېګ په مشرۍ باندی حکومت جوړکړ چي دغه حکومت ورځ تربلي دځواک په لوري روان وو اوپه ۱۰۴ز کال کي یې دسلطان محمود ترمرګ وروسته سلطان مسعودته ماته ورکړه اودافغانستان لوی شمېر سیمي یې لاندي کړي . دسلجوقیانو دغه جګړه چی د دندانقان په نامه یادیږي ددوی واک یې په سیمه کي وغوړاوه اوتردې وروسته یاده قبیله په اذربایجان، ایران، عراق اوشاوخوا سیمو کي دیوستر ځواک په توګه راڅرګنده سول . طغرل بېګ دخپلو جګړو اوفتوحاتوپه مټ وتوانېدی چي تربغداد پوري لويي سیمي لاندي کړي اوپه ۱۰۵۵ز کال کي یې دعباسي خلیفه څخه دسلطان لقب لاسته راوړ، نوموړی په ۱۰۶۳زکال کي وفات اوپرځای باندي یې زوی چی الپ ارسلان نومېدی کښېناست . الپ ارسلان هم دپلار غوندي ډېرتکړه اونامتو جنګیالئ وو اودخپل واک په موده کي یې داناطولي سربېره دمنځني ختیځ سیمي او ښارونه هم په لاس راوړه، اوپه ۱۰۷۱زکال کي یې دروم لوی لښکرته دملاذکرد په جګړه کي شرموونکې ماته ورکړه چي په دې سره رومیان له اناطولي څخ پرشا اوسیمه مسلمانانوته پاته سول . 

دملاذکرد ترجګړې وروسته په راتلونکو شلوکلونو کي سلجوقیانوپاته ښارونه هم یوپه بل پسې لاندي کړه اوپه هغه ځای کي یې دعیسایان واک ته دپای ټکئ کښېښود خودغه پیښي دالپ ارسلان په زمانه کي نه وې بلکي هغه په ۱۰۷۲زکال کي دیوې جګړې پرمهال دکوم سیمه ییز امیرله لوري په یوناڅاپي بریدکي ووژل سو اوپرځای یې زوی دملک شاه په نوم دسلجوقیان واک ته ورسېدی . ملک شاه چي دنظامي پوهي سربېره یې په سلطنتي اوعلمي چاروهم سرخلاصېدی دخپلي واکمنۍ پروخت یې سلجوقي سلطنت ډېرلوی مقام ته ورساوه اوپه ټوله اسلامي نړۍ کي دسلجوقیانو علمي واک پرمسلمانانوباندی لوړ سو . دنوموړي دواک پروخت سلجوق سلطنت دمساحت له پلوه یمن، عمان، مصر وا داستانبول ترڅنډي پوري ورسېدی اودواکمنۍ پلازمینه یې دایران اصفهان ښار وټاکل سو . 

دملک شاه تروفات وروسته په سلجوقي سلطنت کی دزوال نښي راښکاره سوې اودغه واکمني چي لسګونه کاله یې پراسلامي نړۍ خپل برم ساتلی وو کرار کرار دپرځېدوپه لوري ولاړه څوچي په اخرکي دمغولو په راتګ سره پای ته ورسېدل .
زاویه

بټنوک|زاویه لوگو
**زاویه** په افغانستان کې یوه له درسنیو له جملې څخه یوه رسنۍ ده چې د کابل په ولایت کې فعالیت کوي.

وېشنيزه:افغاني رسنۍ
وېشنيزه:پښتو رسنۍ
عمران دانش

thumb|Imran Dabish|بټنوک|عمران دانش

عمران دانش افغان خبریال او ليکوال دی. له شاوخوا لسو کلونو راهيسې د ژورنالېزم په ډګر کې فعاليت کوي او اوسمهال په کابل کې د طلوع نيوز خبريال دی.

دانش له خیبرنوښت راډيو، رغون راډيو، کاوون غږ خپلواکه راډيو، ژوندون تلوېزيون، زاويه مېډيا او يو شمېر نورو رسنیو سره د کار تجربه لري.

هغه د لغمان پوهنتون له ژورنالېزم پوهنځي څخه فارغ دی. مورنۍ ژبه يې پښتو ده؛ خو په دري او انګليسي هم پوهېږي.

عمران دانش اوسمهال په کابل کې د طلوع نيوز لپاره په بېلابېلو مسايلو راپورونه او خبرونه جوړوي.
اورنګزیب ارشاد

**پوهنمل اورنگزیب ارشاد**  یو تکړه لیکوال،  څیړونکی او د پوهنتون استاد دی . نوموړی د ارواښاد محمد ارشاد خان بابکرخيل زوى او دافغانستان د نامتو ملي اتل غازي محمدشاه خان بابکرخيل کړوسى دی . نوموړی د 1338 لمریز کال د ورى د مياشتى په لومړى نيټه د لغمان مرکز پورې اړوند د بديع آباد په کلى کى زيږېدلى دی.

## زدکړې:
نوموړي تر 9 ټولګى يې دکټل په منځني ښوونځي او تر 12 ټولګى يې د لغمان په مرکز روښان ليسه کې زده کړى کړي دي . په 1360 لمریز کال کې د پښتونخوا مرکز پيښور ته تللی . په 1986 زیږدیز کال کې يې په اسلاميه کالج کې زده کړى پیل کړې او بيا په 1990 زیږدیز کال کې يې د پيښور له پوهنتون نه په پښتو ژبې او ادبياتو کې د ایم. ای یا ماسټرۍ سند ترلاسه کړى.

## دندې:
ښاغلی اورنګ زیب ارشاد نن سبا په پارلیمانى چارو وزارت کې کى دنده ترسره کوې او ددى تر څنګ د کابل په يوه شخصي پوهنتون کى د استاد په توګه تدريس هم کوى. نوموړی د خپلې پوهې او وړتیا تر څنګ یو مهذب انسان او په پښتو او پښتواله او خپل هیواد افغانستان مین ګ شخصیت دی .

## چاپ آثار:
۱-( رژیدلي ګلونه )د۱۳۷۱ لمریزکال چاپ 

۲-( وروستۍ سلګۍ ) د ۱۳۷۱ لمریز کال چاپ 

۳-( بدیع او دپښتو نثر ) د ۱۳۶۹ لمریز کال چاپ 

۴- ( توریالی غازي ) د ۱۳۷۳ زیږدیز کال چاپ 

۵- ( افغانستان پیژندنه) د ۱۳۸۴ لمریزکال چاپ 

۶- ( نومیالی او شمله ور غازي )د۱۳۸۹ لمریز کال چاپ 

۷- ( دافغانستان دولایتونو عمومي جغرافیا) د ۱۳۹۵ لمریزکال چاپ .

## ژباړل شوي آثار:
۱- ( افغانستان دتاریخ په رڼا کې ) دارواښاد احمد علي کهزاد تالیف ۱۳۸۹ لمریز کال چاپ 

۲- دافغانستان دولا یتونو جغرافیه دپوهاند غلام جیلاني عارض لیکنه د۱۳۸۹ لمریز کال چاپ 

۳- دافغانستان او نړۍ نومیالي ګرځندویان دپوهند غلام جیلاني عارض تالیف ۱۳۸۹ لمریزکال چاپ 

۴- ( افغانستان ته دعربو راتګ او داسلام دین خپریدل) دمیر غلام محمد غبار لیکنه د۱۳۸۹ لمریزکال چاپ 

۵- طاهریان دعلی احمد نعیمي لیکنه د۱۳۸۹ کال چاپ 

۶- ( صفاریان) دمیر محمد صدیق فرهنګ لیکنه ، د ۱۳۸۹ لمریزکال چاپ 

۷- (صفاریان ) داحمد علی نعیمي تالیف، د۱۳۸۹لمریزکال چاپ 

۸- ( غوریان) دارواښاد عتیق الله پژواک لیکنه ، د۱۳۸۸ لمریزکال چاپ 

۹- ( افغانستان دتاریخ په بهیر کې ) دمیر غلام محمد غبار لیکنه ، لومړی او دویم ټوک ؤ د۱۳۹۴ لمریز کال چاپ 

۱۰- غر غښت یا ګر شاسپ ، داحمد علي کهزاد تالیف ، د۱۳۹۵ لمریزکال چاپ 

۱۱- (دښوونکو لارښود) د۷نه تر ۱۲ ټولګيو پورې ،دثریا سدید لیکنه ژباړه .د۱۳۹۵ لمریزکال چاپ

۱۲- ( دزده کوونکو دکار کتاب ) د۷ ټولګي نه تر دولسمو ټولګیو پورې ، دثریا سدید لیکنه . ژباړه ، د۱۳۹۵ لمریز کال چاپ . 

## ناچاپ آثار:
۱- (دجهاد خاطرې )، تالیف

۲- ( دلغمان مشاهیر)، تالیف 

۳- (نومیالي لیکوالان ) ،تالیف

۴- (د افغانستان تاریخ دهند دکورګانیانو په دوره کې ) دارواښاد علامه عبدالحی حبیبی  د لیکنې  ژباړه .

## سرچینې: