سنډیکالیزم (اتحادیه پالنه)

سنډیکالیزم (اتحادیه پالنه) په کارګرۍ غورځنګ کې د کارګرانو د ځايي سازمانونو رامنځته کولو او د کاربندیزونو له لارې د کارګرانو د غوښتنو او حقونه د پرمخ وړلو لپاره یو بهیر ؤ. سنډیکالیزم د شلمې پېړۍ په پیل کې زیات فعال ؤ او همدارنګه د دوو جګړو ترمنځ دوران (interwar era) کې چې د دوهمې نړیوالې جګړې له پیلېدو څخه مخکې ؤ، د انقلابي کیڼ اړخو په منځ کې برلاسی لیدلوری و.    

په فرانسه کې د کار عمومي کنفدراسیون، په هسپانیه کې د کار ملي کنفدراسیون، د اېټالیې سنډیکالیسټ اتحادیه، د آلمان د آزادو کارګرانو اتحادیه او د ارجنټاین د سیمه ییزو کارګرانو فدراسیون د لویو سنډیکالیسټ سازمانونو له ډلې وو. که څه هم دوی ځانونه سنډیکالیسټان نه ګڼل، خو د زیاتره تاریخ پوهانو له نظره د نړۍ صنعتي کارګران، د آیرلنډ د ټرانسپورټ او عمومي کارګرانو اتحادیه او د کاناډا ون بېګ اتحادیه په دې بهیر پورې تړاو لري.   

یو شمېر سنډیکالیسټ سازمانونه تر نن پورې د کارګرانو په نړیواله ټولنه پورې تړلي وو او لا هم دي، خو د هغې ځینې غړي سازمانونه د کار نړیوال کنفدراسیون ته چې په ۲۰۱۸ کال کې جوړ شو، لاړل.  

## اصطلاح پېژندنه
د سنډیکالیزم (*syndicalism*) اصطلاح فرانسوي ریښې لري. په فرانسوي کې سنډیکاټ (*syndicat*) یوه سوداګره اتحادیه ده، چې معمولا دې یوې سیمه ییزې اتحادیې په بڼه ده. په هسپانوي او پرتګالي ژبو کې sindicato او اېټالیایوي کې sindacato د هغې مترادفې ورته کلمې دي. د معنی په تعمیم سره فرانسوي سنډیکالیزم (*syndicalisme*) په عمومي توګه سوداګرې اتحادیه پالنې ته اشاره کوي. د انقلابي سنډیکالیزم (*syndicalisme révolutionnaire* ) مفهوم په ۱۹۰۳ کال کې په فرانسوي سوسیالیستي جورنالونو کې راڅرګند شو او د فرانسې د کارګرانو عمومي کنفډریشن (*Confédération générale du travail*) یا (CGT) له دې اصطلاح څخه د اتحادیه پالنې د نښې د توصیف لپاره کار واخیست. اتحادیه پالانو انقلابي سنډیکالیزم یا په عام ډول سنډیکالیزم د انقلابي په معني، له فرانسوي بېلګې وروسته یو شمېر ژبو ته واړوه.   

زیات شمېر پوهان لکه د رالف ډارلینګټون، مارسیل ون ډېر لېندن او وین تورپ د سنډیکالیزم اصطلاح څخه د کارګرۍ په غورځنګ کې د یو شمېر سازمانونو یا بهیرونو لپاره چې سنډیکالیسټ نه پېژندل کېدل، کار واخیست. دوی په شمالي امریکا او آسټرالیا کې د ون بېګ اتحادیه پالانو یا صنعتي اتحادیه پالانو، په آیرلنډ کې لارکنیسټانو او هغو ډلو دا نوم وکاواره چې انقلابي صنعتکاران، انقلابي اتحادیه پالان، انارشو-سنډیکالیسټان یا شورا پالان نه پېزندل کېدل. د بیلګې په توګه په دې کې په متحده ایالاتو کې د نړۍ صنعتي کارګران (IWW) شامل دي، چې ادعا یې وکړه چې صنعتي اتحادیه پالنه یې " د سنډیکالیسټانو د وړاندیز شوي انقلابي کارګر سازمان په پرتله لوړ ډوله ؤ ". ون ډېر لېندن او تورپ "ټولو انقلابي، مستقیم – عمله سازمانونو" ته د اشاره کولو لپاره سنډیکالیزم کاروي. دارلینګټون وړاندیز کوي چې سنډیکالیزم دې د " سوداګرۍ انقلابي اتحادیه پالنې" په توګه تعریف شي. هغه او ون ډېر لېنډن استدلال کوي چې د داسې پراخو سازمانونو دسته بندي کول موجه کار دی ځکه چې د دوی د عمل یا عملکر ورته طریقې له خپل ایډیالوژیکي توپیرونو څخه زیاتې مهم دي.   

نور پوهان لکه لري پیټرسن او اېریک اولسن د دې پراخ تعریف سره موافق نه دي. د اولسن په وینا، دا درک د "صنعتي اتحادیه پالنې، سنډیکالیزم او انقلابي سوسیالیزم تر منځ د توپیرونو مبهم کوي". پیټرسن د پنځو معیارونو پر بنسټ د سنډیکالیزم ډېر مقید تعریف وړاندې کوي:   

# مرکز پالنې په پرتله فدرالیزم غوره بلل.    
# د سیاسي ګوندو سره مخالفت   
# عمومي اعتصاب ته د لویې انقلابي وسلې په سترګه کتل   
# د دولت پرځای "د ټولنې فدرالي، اقتصادي سازمان" ځایناسي کېدو څخه پلوي کول.   
# اتحادیو ته د پانکوالۍ وروسته ټولنې د بنسټیزو اجزاوو په سترګه کتل.   

له دې تعریف څخه IWW او د کاناډا ون بېګ اتحادیه مستثني دي. پیټرسن د پراخې کټګورۍ انقلابي صنعتي اتحادیه پالنه وړاندیز کوي، ترڅو سنډیکالیزم، ډلې لکه IWW، OBU او نور پکې شامل شي. د دې ډلو تر منځ جلا ورته والی دا دی چې په یوه عمومي سازمان کې د ټولو کارکونکو د متحد کولو په لټه کې دي.  

## سرچينې