open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
د اندلس اموي واکمني

**په اندلس کي د امويانو واکمني** یو اسلامي دولت وو، چي د عبدالرحمن بن معاویه اموي لخوا په ۱۳۸ هجري / ۷۵۶ زیږدیز کال کي په اندلس او د شمالي افریقا په ځینو برخو کي رامنځ ته سو، او پلازمېنه یې قرطبه وه. دا واکمني وروسته هله په خلافت بدله سوه کله چي دریم عبدالرحمن د ۳۱۶ هجري سپوږمیز کال د ذي الحجې چي د جنوري ۹۲۹ میلادي کال له جنوري سره سمون خوري، ځان د قرطبې د امیر پر ځای د قرطبې خلیفه ونوماوه. د قرطبې اموي واکمني په ختیځ کي د لوی اموي خلافت د پرځېدو په پایله کي هغه وخت جوړه سوه، کله چي په بغداد کي د عباسیانو په لاس نوی عباسي خلافت جوړ او د امويانو تعقیب او وژنه یې پیل کړه. د امویانو د یاد تعقیب په ترڅ کي عبدالرحمن یو له هغه کسانو څخه وو، چې اندلس ته وتښتېد او هلته یې د عباسي دولت څخه خپلواکي اعلان کړه.  امويانو په دې ډول د ژوندي پاته کېدو لوی چانس په لاس راوړ، او په اندلس کي یې د خپل نوی دولت په رامنځ ته کولو سره شاوخوا درې پیړۍ واکمني ترسره کړه. عبدالرحمن بن معاویه په اسلامي تاریخ کي د "عبدالرحمن الداخل" په نوم مشهوره دی، او له هغه وخته چي نوموړي واک په لاس کي واخیست، د اندلس مسلمانان د توکم پالني او قبیلوي بنسټپالني څخه جلا یوه نوي سیاسي او بنسټیز دور ته ننوتل، او دغه هیواد د تمدن د ترلاسه کولو په پار تازه حرکت پیل کړ. 

اندلس د امويانو په دوره کي په ختیځ کي د عباسي خلافت څخه خپلواک اسلامي هیواد وګرځېدی، او عباسي خلافت چي چنداني زور یې هم نه په رسېده، په جدي توګه هڅه ونه کړه ترڅو دا واکمني پخپل دولت ورګډه کړي. د نړیوالو تاریخونو پر اساس په اندلس کي د امويانو دولت د خپلو پام وړ سوداګریزو، کلتوري او ښاري فعالیتونو له امله بیخي ځانګړې بڼه درلوده، تر داسي چي قرطبه په ۳۲۳ هجري / ۹۳۵ میلادي کال کي د نړۍ ترټولو لوی ښار سو، چي پکښي د اسلامي معمارۍ د ډیری نایابه څیزونو د جوړولو شواهد هم موندل کېدل او یوه ستره بېلګه یې د قرطبې لوی جومات وو. د اسپانیا او پرتګال په اوسنیو هیوادونو کي د امويانو دغه دوره په عمومي توګه د عامه زده کړي په برخه کي د بیا رغوني ستر مثال ګڼل کیږي، او په ترڅ کي یې عامو خلکو ته دا توان ورپه برخه سو ترڅو په داسي وخت کي د لوستلو او لیکلو مهارت ترلاسه کړي چي په نوره اروپا کي خانانو او فیوډالانو خلکو هم دا کار نه سوای کولای.  د عبدالرحمن الداخل لخوا رامینځته سوي بدلون ته په دوام ورکولو سره د اندلس اموي دولت په پرمختګ او کلتوري سوکالۍ کي بیخي ممتاز وو، او قرطبې د عباسی دولت له پلازمیني بغداد او د بازنطیني امپراتورۍ له پلازمیني قسطنطنیې سره سیالي کول. د اندلس پوهان چي د بېلابیلو قومي او مذهبي شالیدونو لرونکي وه، په اسلامي او عیسوي نړۍ دواړو کي یې د مختلفو ساینسي علومو په پرمختګ کي پراخه مرسته وکړه، چي مشهوره بیلګي یې جابر بن افلح په مثلثاتو کي، ابراهیم بن یحیی الزرقلي په ستورپوهنه کي، ابو القاسم الزهراوي په جراحۍ کي ، ابن ظهر په درملتون کي او ځیني نورو په بېلابیلو علومو وړاندي کړې.

د امويانو دولت په رسمي ډول په اندلس کي تر ۴۲۲ هجري / ۱۰۳۱ میلادي کال پوري دوام وکړ، او وروسته د اموي شهزادګانو ترمنځ د کورنۍ جګړې په پایله کي چي په خپل منځ کي یې ترسره کړې، پر څو سلطنتونو باندي ووېشل سو. یاد سلطنتونه د عیسایانو پرله پسې پراختیا او بریدونو له امله څو پېړۍ وروسته په ۱۴۹۲ زیږدیز کال کي بشپړ له منځه ولاړل.
ملي ترمينالوژي

ملي ټرمينالوژي په يوه هېواد کې د ځانګړو برخو لپاره ځانګړي لغاتونه او اصطلاحات کارول دي. د بېلګې په توګه؛ په حکومتي کچه د بنسټونو، سازمانونو، زدکړو مرکزونو او ټولو نورو لپاره ځانګړي ملي اصطلاحات کارېږي. د بېلګې ته توګه په افغانستان کې پوهنتون، روغتون، ستره محکمه، لویه جرګه او دې ورته ټول اصطلاحات ملي دي، که بلې هرې ژبې ته ژباړل کېږي باید په همدې اصلي نومونو وي.
## پېژندنه
## موخه
## په افغانستان کې
## اړونده مخونه
## سرچينې
د بابل کلا

**د بابل کلا** د مصر د پلازمیني قاهرې په زاړه قاهره ولسوالۍ کي د مار ګرګیس میټرو سټیشن ته نږدې یوه لرغونې ودانۍ (کلا) ده، چي امپراتور تراجان د دوهمي زیږدیزي پیړۍ په ترڅ کي د رومي واکمنۍ پرمهال جوړه کړه. د قبطي عالم مارکوس سیمایکا پاشا په وینا دا کلا په څلورمه پیړۍ کي د روم امپراتور آرکادیس لخوا بیا ورغول سوه.

د بابل کلا د تراجان هغه پخوانۍ کلا نه ده چي د تاریخپوه سټرابو لخوا یې یادونه سوې، او د قصرالشمع ماڼۍ سویل ته د اوسني بابلي خانقاه ته نږدې پرته وه.
کلاډ کوټس

کلاډ کوټس (د جنوري ۱۷، ۱۹۱۳ - د جنوري ۹، ۱۹۹۲) یو امریکایی هنرمند، شالید هنرمند، انیمیټر او سیټ ډیزاینر و، چې د والټ ډیزني انیمیشن سټوډیوز او والټ ډیزني امیجینیرنګ سره د خپل کار لپاره پیژندل شوی و. د شرکت سره د هغه مخکښ کار د متحرک فلمونو کرکټر تعریف کولو کې مرسته وکړه، او وروسته، د ډیزني لینډ لپاره د هغه ډیزاینونو سره ډوبونکي تاسیسات. کوټس، چې د "جنټل جاینټ" په نوم پیژندل کیږي، په ۱۹۹۱ کې د ډیزني لیجنډ په توګه معرفي شو.

## Selected filmography

## Walt Disney Imagineering
*Mr. Toad's Wild Ride (1955)
*Rainbow Caverns Mine Train (1956)
*Alice in Wonderland (1958)
*Grand Canyon Diorama (1958)
*Submarine Voyage (1959)
*Ford Magic Skyway (1964)
*Carousel of Progress (1964)
*It's a Small World (1964)
*Pirates of the Caribbean (1967)
*Adventure Thru Inner Space (1967)
*Haunted Mansion (1969)
*Snow White's Scary Adventures (1971)
*Mickey Mouse Revue (1971)
*20,000 Leagues Under the Sea: Submarine Voyage (1971)
*If You Had Wings (1972)
*Universe of Energy (1982)
*World of Motion (1982)
*Horizons (1983)

وېشنيزه:د والټ ډیزني انیمیشن سټوډیو خلک
د سویز کړکېچ

**د سویز کړکېچ** چي د **دوهمي عرب-اسرائیلي جګړې** په نوم هم پیژندل کیږي،    په عربي نړۍ کي یو فوځي کړکېچ وو، چي په ترڅ کي یې اسراییلو  په 1956 کال کي د برتانیا او فرانسې په نظامي ملاتړ پر مصر باندي یرغل وکړ. د اسراییل نوي دولت د اکتوبر په ۲۹مه یاد برید پیل کړ او اصلي موخه یې د تیران تنګي او د عقبه خلیج بیا پرانیستل وو، ترڅو د مصر هغه جغرافیایي کلابندي چي د مصري ولسمشر جمال عبدالناصر له لوري پر دوی باندي راغلې وه، له منځه یوسي.  انګلستان او فرانسې د اسراییلو د ملاتړ لپاره د نومبر پر پنځمه میدان ته راودانګل، او هیله یې درلوده چي د مصري ولسمشر جمال عبدالناصر په چپه کولو سره د سویز کانال چي ناصر د مصر ملکیت ګرځولی وو، بیرته راخپل کړي.تر بشپړ چمتووالي وروسته کله چي درې واړه متحدینو پر مصر باندي یرغل پیل کړ، ورسره سم د شوروي اتحاد، متحده ایالاتو او نړیوالي ټولني د سخت غبرګون سره مخ سول او ملګرو ملتونو سمدستي ترې وغوښتل ترڅو جګړه بنده او له مصر څخه پر شا سي. د ملګرو ملتونو ددې غوښتني سره سره اسراییلو بیا هم د غزې تړانګه ونیول، او د سینا ټاپووزمې د څلورو میاشتو اوږد نیواک دوی ته دا توان ورکړ ترڅو د تیران تنګي له لارۍ د تګ راتګ آزادي بیرته ترلاسه کړي، مګر د سویز کانال لا هم د اکتوبر 1956 څخه تر مارچ 1957 پوري تړلی پاته سو.   

د امریکا ولسمشر ډوایټ ډي آیزن هاور برتانوي جکومت ته سخت خبرداری ورکړ چي که چیري دوی له مصر څخه لاس وانخلي، د امریکا حکومت به د پونډ سټرلینګ بانډونو په پلورلو سره د برتانیا مالي سیسټم ته کلک زیان ورسوي. هاخوا ته مصري ځواکونو د خپلي ماتي دمخه په کانال کي د څلویښتو کښتیو په ډوبولو سره د کښتیو ټول تګ راتګ بشپړ بند کړ. د جګړې تر پای ته رسېدو وروسته څرګنده سوه چي اسراییل، انګلستان او فرانسې د مصر د اشغال لپاره یوه دسیسه جوړه کړې وه. 

د سویز کړکېچ د ناصر دریځ په نړیواله کچه ډېر پیاوړی کړ او برتانوی دولت یې په نړیواله کچه له پوښتني سره مخ کړ. د تاریخ پوهانو په وینا دا د نړۍ د زبرځواک په توګه د برتانیا د رول پای ته رسیدو یوه نښه وه.       د یادي شخړي په پایله کي ملګرو ملتونو د مصر او اسراییلو په پوله کي د پولیسو او ګزمې لپاره بیړني ځواکونه ځای پر ځای کړل، او د برتانیا لومړي وزیر انتوني ایډن له خپلي دندي استعفا ورکړه. د کاناډا د بهرنیو چارو وزیر لیسټر بي پیرسن د ملګرو ملتونو په مټ د یادي شخړي د حل لپاره د خپلو ډیپلوماتیکو هڅو په پار د نوبل د سولې جایزه ترلاسه کړه.
ایوینډ ایرل

ایوینډ ایرل (د اپریل ۲۶، ۱۹۱۶ - د جولای ۲۰، ۲۰۰۰) یو امریکایی هنرمند، لیکوال او انځورګر و، چې په ۱۹۵۰ لسیزه کې د ډیزني د انیمیشن فلمونو د شالید انځورګرۍ او سټایل کولو لپاره د هغه د ونډې لپاره پیژندل شوی و. د نیویارک د میټروپولیټن میوزیم آف آرټ، راهر ویسټ آرټ میوزیم، فینکس آرټ میوزیم او د اریزونا سټیټ پوهنتون آرټ میوزیم د ارل اثار د خپلو دایمي ټولګو لپاره اخیستي دي. د هغه کارونه په ټوله نړۍ کې په ډیری یو سړي نندارتونونو کې هم ښودل شوي دي. په ۱۹۵۱ کې هغه د والټ ډیزني پروډکشنز سره د مرستیال شالید انځورګر په توګه یوځای شو او د ګوفي لنډ فلم، فار ووم دی بیلز ټویل کې د تجربوي شالید انځورګرۍ لپاره کریډیټ ترلاسه کړ. په ۱۹۵۳ کې هغه د ټوټ، ویسل، پلنک او بوم بڼه جوړه کړه، یو لنډ انیمیشن فلم چې د اکاډمۍ جایزه او د کانز فلم فستیوال جایزه یې وګټله. هغه په ​​پیټر پین، ورکنګ فار پینټس، پیګز ایز پیګز، پاول بنیان، او لیډي او ټرامپ کې هم کار وکړ. هغه د "سلیپنګ بیوټي" د سټایل، شالید او رنګونو مسؤلیت په غاړه درلود.

وېشنيزه:د والټ ډیزني انیمیشن سټوډیو خلک
افغان روپۍ

**افغان روپۍ** یا د **افغانستان روپۍ** د ۱۸۹۱ او ۱۹۲۳ کلونو ترمنځ د افغانستان اسعار وه.  

## شالید

د افغانستان روپۍ په ۱۷۵۴ کال کي د افغان واکمن احمد شاه بابا لخوا په کار ولوېدل، خو په سیمه کي عمومي چلېدونکې روپۍ د لومړي ځل لپاره د شیرشاه سوري لخوا په شپاړسمه پیړۍ کي د سوریانو د امپراتورۍ پرمهال خپره سوه. همدارنګه هند او پاکستان د ۱۹۴۷ کال راهیسي لا هم د روپۍ په نوم پیسه پخپلو هیوادونو کي کاروي.

د ۱۸۹۱ کال څخه مخکي د سپینو زرو او مسو څخه جوړه سوې روپۍ   او د سرو زرو *مهرونه* چلېدل. د دې دریو فلزاتو ترمنځ د رکړي ورکړي ثابت نرخ نه وو، او بېلابیلو سیمو خپلي سکې پکار اچولي وې.

## د افغانستان روپۍ

په ۱۸۹۱ کال کي د *کابلي روپیو او کندهارۍ روپیو* پر بنسټ یوه نوې پیسه رامنځ ته سوه، چي کارېدني یې په افغانستان د مخکنیو اسعارو ځای ونیوی.

افغان روپۍ په 60 پیسو ویشل سوې وه،  چي هره یو یې له 10 *[[دينار|دینارو]]* سره برابره وه. 

اوسنۍ افغانۍ په ۱۹۲۳ کال کي د روپیو پر ځای راښکاره سوه. 

## بانک نوټونه

په افغانستان کي په ۱۹۱۹ کال کي د امان الله خان له تخت ته رسېدو وروسته د لومړي ځل لپاره د ۱، ۵، ۱۰، ۵۰ او ۱۰۰ روپیو په ارزښت د خزانې نوټونه چاپ او ټولني ته وروپېژندل سوه. ددې نوټونو سربېرن لیک د افغانستان په دویمه ملي ژبه دري باندي وو.

## سرچينې
فاطمه طرزي

**پوهنیار فاطمه طرزۍ** چي د یحیی خان طرزي مېرمن، د اسدالله خان سراج لور او د امیر حبیب‌الله خان لمسۍ وه د افغانستان د کابل پوهنتون لمړنۍ ښځینه ښوونکې ګڼل کيږي. هغې خپلي لمړنۍ زده‌کړي په ملالۍ لېسه کي بشپړي کړې او په ۱۳۲۸ هجري لمریز کال کې یې له یادي لیسې څخه فراغت ترلاسه کړ.

په افغانستان کي تر لیسوي زدکړو وروسته فاطمې د ترکیې په انقره ښار کي د ترکي ژبي په لاسته راوړلو سره د «ختیځو کلاسیکو ژبو پوهنتون» ته چي د ژبو، ادبیاتو، تاریخ او جغرافیې پوهنتون بلل کېدی، ومنل سوه او هلته یې تر ماستري پورې زده‌کړي ترسره کړې.

فاطمه طرزي په ۱۳۳۵ هجري لمریز کال کي د تاریخ او ادبیاتو له برخي فارغه او ورپسې په ۱۳۳۸ هجري لمریز کال کي د کابل پوهنتون د ژبو او ادبیاتو پوهنځۍ د ښوونکي په توګه وټاکل سوه.
جان هینچ

جان هینچ (د جون ۲۹، ۱۹۰۸ - د فبروري ۵، ۲۰۰۴) یو امریکایی هنرمند، ډیزاینر او د والټ ډیزني شرکت رییس و. د ۶۵ کلونو لپاره، هغه د ډیزني د مختلفو جاذبو او تیم پارکونو ډیزاین او پراختیا کې مرسته وکړه.

## Selected works

وېشنيزه:د والټ ډیزني انیمیشن سټوډیو خلک
کيداريان

**کيداريان** يا **کېداريان** چې د **کيداري هون**  په نوم هم يادېږي، يو کورنۍ وه چې په څلورمه او پنځمه پېړۍ کې يې په باختر، منځنۍ اسيا او سوېلي اسيا په گاونډيو برخو يې واکمني کول.

## ريښه او نوم
## کيداري پاچايي
### په ادبي سرچينو ې لومړنۍ څرگندونه
### باختر ته د کيداريانو کډوالي
### کلاگانې
### شمال لوېديځ هند ته پراختيا
### اقتصاد
### دين
### گوپتا سترواکۍ سره د کيداريانو جگړې
### ساسانيانو او هېپتاليانو سره د کيداريانو جگړې
### د هوني جگړو د لويو وچو همغږي
### کيداريانو ځايناستي
### اوشروشانا
## کيداري واکمنان
لاندې لړليک کې د کيداري واکمنانو نومونه کتلی شئ:

## سرچينې
افغان پولۍ

**افغان پولۍ**   د ۱۹۲۰ لسيزي راهيسې د افغانستان رسمي پولي واحد یا پېسې وې، چې هر پول يې يوه پيسه يانې د افغانۍ سلمه برخه کېده. 

د یادې پولۍ ټولې سکې اوس وخت غیر فعالي سوې دي.

## تاریخ

تر ۱۹۲۰ لسیزي پورې د افغانستان اسعار افغان روپۍ نومېدل، چې وروسته په ۱۹۲۳ کال کي د *[[افغانۍ|افغانیو]] ترڅنگ* د رسمي اسعارو په توگه رامنځ ته سوه.  تر یاد بدلون وروسته یوه افغانۍ په ۱۰۰ پوله باندي ووېشل سوه، چي هر پول د مسو څخه جوړه سوې سکه وه او یو گرام وزن یې درلود. په دوی کي د لسو پونډو سکې وزن ۶ گرامه کېدی.
ریټا سکاټ

ریټا سکاټ (د فبروري ۲۳، ۱۹۱۶ - د اګست ۲۶، ۱۹۹۰) یوه امریکایی هنرمنده وه. هغه لومړۍ ښځه وه چې د والټ ډیزني انیمیشن سټوډیوز کې د انیمیټر په توګه د سکرین کریډیټ ترلاسه کړ.

## Filmography

وېشنيزه:د والټ ډیزني انیمیشن سټوډیو خلک
حسن موسی خان

**محمد حسن موسی خان** (زوکړه ۳۰ می ۱۸۶۳ – مړینه ۱۹۳۹)  په استرالیا کي یو له لومړنیو "افغانانو" څخه وو، چي پر اوښانو یې هجرت وکړ. نوموړی په کراچۍ کي زیږیدلی وو او د پښتنو د ترین ښاخ سره یې تړاو درلود. موسی خان د خان بهادر مرادخان وراره وو، چا چي د سویلي آسیا څخه اسټرالیا ته د اوښانو لمړي کاروانونه رسول.  هغه په آسټرالیا کي لومړنی احمدي مسلمان شخص ګڼل کېدی،  او د ۱۸۹۹ کال په یوه پېچلې محکمه کي یې د منځګړي په توګه د ټاکل کیدو له امله د پام وړ شهرت ترلاسه کړ. یاده محکمه لویدیځي آسټرالیا ته د اوښانو د سوداګرۍ په اړه وه. 
 
موسی خان په ښوونځۍ کي د مینسفیلډ سکالرشپ تر ګټلو وروسته په ۱۸۸۷ کال کي د بمبي پوهنتون د فرانک سوټر سکالرشپ ترلاسه کړ. نوموړی د ۱۸۸۹-۹۲ کلونو پوري په برتانوي هند کي د ښوونځۍ ښوونکی او سرښوونکی وو،  چي وروسته په ۱۸۹۶ کال کي آسټرالیا ته ولاړ.  موسی خان په څو ژبو پوهېدی چي پکښي د پښتو ترڅنګ انګلیسي، اردو ، فارسي ، سندي او همدارنګه عربي ژبي راتللې. 

د موسی خان د لور د زیږون پر بنسټ چي د ۱۸۹۹ کال په نیمایي کي په "نرس بیسبي، کنګ سټریټ ان کولګارډي " کي زیږیدلې وه، موسی خان ښایي خپله مېرمن له هند څخه آسټرالیا ته بېولې وي. 

موسی خان د ۱۹۰۴ او ۱۹۰۶ کلونو ترمنځ په پرت کي د کتاب پلورونکی په توګه دنده ترسره کول، چي په دې ترڅ کي یې په ۱۹۰۴ کال کي د پرت جومات بنسټ هم کېښود، او وروسته یې د خزانه ساتونکي او منشي په توګه دندي ترسره کړې. هغه د ۱۸۹۶ او ۱۹۲۷ کلونو ترمنځ په بېلابیلو رسمي مراسمو کي د "اوښانو" د استازی په نوم مشهوره وو، او په ۱۹۲۱ کال کي یې په کالګورلي او په ۱۹۳۲ کال کي یې د جنوبي آسټرالیا په اډیلیډ کي ژوند کاوه. موسی خان د خپل ژوند په اوږدو کي د ۱۹۱۱ او ۱۹۱۴ کلونو ترمنځ د هند ډیلي ته سفر وکړ، او ددې ترڅنګ یې په پرت کي د باتي کتابتون ته یو شمېر کتابونه ډالۍ کړل. 

موسی خان د یو بل کندهاري پښتون محمد عالم سره *په آسټرالیا کي د اسلام د خپرېدلو تاریخ* نومی کتاب په لیکلو او سمون کي هم برخه واخیستل.
بيندوسارا

**بندوسارا** (زوکړه ۳۲۰ مخکي تر زیږد _ مړینه ۲۷۳ مخکي تر زیږد)  ) په لرغوني هند کي د مګدا واکمني دوهم موریایي امپراتور وو. د لرغوني یوناني-رومي لیکوالانو نوموړي ته **"امیتروچاتس"** نوم ورکړی دی، او دا نوم په احتمالي توګه د سنسکرت لقب " ***امیتراګاتا*** " ("د دښمنانو وژونکی") څخه اخیستل سوی دی.

بندوسارا که څه هم د موریا د واکمنۍ بنسټ ایښودونکي چندراګوپتا زوی او د یادي واکمنۍ د ترټولو مشهور واکمن اشوکا پلار وو، خو د هغه ژوند د مخکنیو دوو امپراتورانو د ژوند په څیر مستند سوی نه دی، بلکي په اړه یې ډېر معلومات د هغه تر مړیني څو سوه کاله وروسته د لیکل سوو افسانوي کیسو څخه منځته راغلي دي. د یادو افسانو پر بنسټ بندوسارا د خپل پلار لخوا رامینځته سوې امپراتوري ډېره پیاوړې کړه.
د هرات کلابندي (۱۸۳۳)

**د هرات کلابندي** یا **پر هرات د ایران تیری** د ۱۸۳۳ کال په وروستیو کې د ایران د قاجار واکمني او د ښار د سیمه ییز افغان واکمن کامران میرزا دراني ترمنځ په هرات کي یوه جګړه وه، چي له مخي یې فارسیانو (اوسني ایران) غوښتل ترڅو د افغانستان دغه ستراتیژیک ولایت لاندي کړي خو د افغانانو له لاسه یې ماته وخوړه.

## کلابندي او نښته

د افغانستان پر هرات ولایت باندي د ایران ښکېلاکي سترګي له ډېرو کلونو راهیسي ښخي وې، چي وروسته په افغانستان کي د بریتانیا د زیاتیدونکي ښکیلتیا له امله یاده پدیده نوره هم په زور کي سول، او فارسیانو غوښتل ترڅو یاده سیمه د قاجار له واکمنۍ سره وتړي. د ختیځ هند برتانوي کمپنۍ د شمال لویدیځ هند، روسیې او فارس ترمنځ د حایل سیمي په توګه د افغانستان هرات ولایت له وخته په پلان کي نیولی وو، او هیله یې درلوده چي یاده سیمه د فارس د اشغال پر ځای د خپلو اصلي څښتنانو (افغانانو) په لاس کي پاته سي، ترڅو تزاري روسیه د قاجاریانو په مرسته او د هرات له لاري د برتانوي هند په لوري نفوذ ونه غځوي. 

د ۱۸۳۱ کال په وروستیو کي د ایران عباس میرزا د خراسان والي سو، او د نورو سیاستونو تر څنګ یې د هرات د افغان واکمن کامران میرزا دراني سره مخ په زیاتیدونکې دښمني باندي لاس پوري کړ. نوموړي د ۱۸۳۳ کال په پیل کي افغان واکمن ته دوه انتخابونه وړاندي کړل چي باید یو له هغوی څخه ومني: 

لمړی: د ایراني شاه (پاچا) نوم په سکه کي نقش او د جمعې په لمانځه کې د هغه د نوم یادولو ترڅنګ مالیه هم ورکړي، او ایراني یرغمل هم خوشي کړي. 

دویم : هرات ولایت پریږدي او د ایران واکمنۍ ته ځان تسلیم کړي. 

څرنګه چي پورتني شرطونه د افغانانو سپکاوی ګڼل کېدی او له بلي خوا کامران میرزا هم نه غوښتل جګړه رامنځ ته سي نو ځکه یې فقط د ۱۵۰۰۰ تومنو په ارزښت د سرو زرو سکې ورولېږلې او ځواب یې ورکړ، چي تر دې زیات نور څه نسي کولای او که ایران بیا هم قناعت نه کوي او له خپلي ناروا غوښتني او شومي موخي نه پر شا کیږي نو د افغانانو له سخت غبرګون او جګړې سره مخ سي.  یرغلګر ایران ددې په ځواب کي د ۱۸۳۳ کال په دوبي کي د عباس میرزا په مشرۍ د هرات د کلابندۍ لپاره یو لښکر واستاوه، او په دې توګه یې په لوی لاس جګړې ته پوکی ورکړ.  

عباس میرزا غوښتل ترڅو د هرات په نیولو سره خپلي پوځي وړتیاوي په ډاګه کړي، او ددې ترڅنګ د روسیې امپراتورۍ ختیځو موخو ته هم پراختیا ورکړي، او د فارسیانو وفاداري ورته په ثبوت ورسوي. په ایراني ښکیلاکګر پوځ کي د هرات په وړاندي د ټول لښکر مشري د عباس میرزا د زامنو محمد میرزا او خسرو میرزا او همدارنګه د هغه د وزیر ابوالقاسم قایم مقام په غاړه وه. 

هرات ته له رسېدو وروسته کله چي یرغلګرو پر ښار باندي بریدونه پیل کړل، ورسره سم افغانانو هم وسلې ته لاس واچاوه او ددوی مخه یې په بشپړه توګه ډپ کړه. هاخوا ته برتانوي هند چي د روسیې او د هغوی د ګوډاګي (ایران) نفوذ یې په افغانستان کي ځان ته ګواښ باله، د خپلو ګټو په پار د افغانانو ملاتړ وکړ او له قاجار سلطنت څخه یې هیله وکړه چي د هرات له کلابندۍ څخه لاس واخلي. 

څرنګه چي د افغانانو مقاومت ورځ تر بلي د سختېدو په حال کي وو او ایرانیانو نسوای کولای ښار نه ننوزي نو ځکه یې په لښکر کي ناهیلي ګډه سوه، او له بلي خوا د ۱۸۳۳ کال د نومبر په میاشت کي محمد میرزا په مشهد کي د عباس میرزا له مړیني هم خبر سو او په مات زړه یې کلابندي پای ته ورسول.
ټایرس وانګ

ښي|بټنوک
ټایرس وانګ (د اکتوبر ۲۵، ۱۹۱۰ - دسمبر ۳۰، ۲۰۱۶) یو چینایي زیږیدلی امریکایی هنرمند و. هغه یو انځورګر، انیمیټر، خطاط، دیوال جوړونکی، سیرامیک جوړونکی، لیتوګرافر او پتنګ جوړونکی و، او همدارنګه د سیټ ډیزاینر او د کیسې بورډ هنرمند و. د شلمې پیړۍ یو له خورا اغیزمنو او مشهورو آسیایی-امریکایی هنرمندانو څخه، وانګ د فلم تولید انځورګر هم و، چې د ډیزني او وارنر برادرز لپاره یې کار کاوه. هغه د ورکس پروګریس ادارې (WPA) لپاره دیوال جوړونکی و، او همدارنګه د هالمارک کارډونو لپاره د مبارکۍ کارت هنرمند و. تر ټولو د پام وړ، هغه د ډیزني د ۱۹۴۲ فلم بامبي کې د تولید مخکښ انځورګر و، چې د سونګ کورنۍ هنر څخه یې الهام اخیستی و. هغه د ډیری فلمونو د هنر په څانګه کې هم دنده ترسره کړې، یا د سیټ ډیزاینر یا د کیسې بورډ هنرمند په توګه، لکه د Rebel Without a Cause (1955)، Around the World in 80 Days (1956)، Rio Bravo (1959)، The Music Man (1962)، PT 109 (1963)، The Great Race (1965)، Harper (1966)، The Green Berets (1968)، او The Wild Bunch (1969)، د نورو په منځ کې.

### Filmography

* *[[Bambi]]* (1942) – Animation Department. Animation backgrounds.
* *[[Around the World in 80 Days (1956 film)|Around the World in Eighty Days]]* (1956) – 1. Art Department. Assistant Art Director. 2. Miscellaneous Crew. Technical advisor.
* *[[How to Live Forever]]* (2009) – Documentary about secrets of long life. Himself.
* *When the World Breaks* (2010) – Documentary. Himself.
* *Angel Island Profiles: Tyrus Wong* (2011) – Documentary about himself at age 100.
* *[[Tyrus (film)|Tyrus]]* (2015) – Documentary about the life and work of Tyrus Wong, directed by Pamela Tom.
Production Illustrator and Sketch Artist at Warner Brothers Studios:

* *[[Sands of Iwo Jima]]* (1949)
* *[[April in Paris (film)|April in Paris]]* (1952)
* *[[Calamity Jane (film)|Calamity Jane]]* (1953)
* *[[Rebel Without a Cause|Rebel Without A Cause]] (*1955)
* *[[Auntie Mame (film)|Auntie Mame]]* (1959)
* *[[Harper (film)|Harper]]* (1963)
* *[[PT 109 (film)|PT 109]]* (1963)
* *[[The Wild Bunch]]* (1969)

وېشنيزه:د والټ ډیزني انیمیشن سټوډیو خلک
بشير زېب

**بشير زیب** د بلوڅو آزادي غوښتونکو تر ټولو ستر قوماندان او د بلوچستان د خپلواکۍ پوځ مشر دی. نوموړی یو خاموش او په ژبه پوه انسان دی چې د بلوڅانو د منځنۍ طبقې د وګړو څخه دی. بشير زیب د خپل ورور اسلم بلوڅ ځایناستی وټاکل سو، تر ده وړاندې يې ورور اسلم بلوڅ د ډلې مشر وو.
## داهم وګورئ
* د بلوچستان د خپلواکۍ پوځ
## سرچينې
وېشنيزه:آزادی غوښتونکې
وېشنيزه:بیلتون پالی ډلي
وېشنيزه:بلوچستان
وېشنيزه:بلوڅان
د لاهور جګړه (۱۷۴۸)

**د لاهور جګړه** د ۱۷۴۸ کال د جنوري په ۱۱مه د احمد شاه بابا په مشرۍ د افغان ځواکونو او د شاه نواز په مشرۍ د مغولو ځواکونو ترمنځ وسوه.  د لاهور مغول والي ذکریا خان په ۱۷۴۵ کال کي مړ سو او د واک چاري یې زوی یحیی خان ته پاته سولې.  د یحیی خان ورور شاه نواز چي په دې وخت کي د ملتان والي و، د خپل ورور په وړاندي یې زور ازمویني ته راودانګل، او د ۱۷۴۶ کال د نومبر څخه نیولې د ۱۷۴۷ تر مارچ پوري یې په څو پرله پسې نښتو کي د یحیی خان واک بشپړ وپرځاوه، او د هغه د ژوندي نیولو په پایله کي یې د لاهور چاري پخپلو لاسونو کي واخیستې.  

تر واک لاسته راوړلو وروسته شاه نواز خان کورامل نومي شخص د خپل دیوان په توګه وټاکه او ادینه بیګ خان ته یې د جالندر دوآبې د فوجدار چاري وسپارلې. شاه نواز له خپل بندي ورور څخه د ډیلي حکومت څخه د رسمیت ترلاسه کولو لپاره د معاملې په توګه کار واخیست، خو یحیی خان تر دې چاري څخه مخکي له بنده څخه وتښتېدی، او ځان یې په افغانستان کي احمدشاه بابا ته ورساوه. احمد شاه د هغه سره د مرستي کولو په پار د ۱۷۴۷ کال په دسمبر کي له پیښور څخه د لاهور په لوري ولاړی، او د یوې لنډي نښتي په پایله کي یې شاه نواز ته ماته ورکړه. تر یادي ماتي وروسته لاهور د افغانانو په لاس کښېوت، او دا ځای د څو کلونو لپاره د افغان واکمنۍ یوه برخه وګرځېدل.
عظمت الله عمرزی

**عظمت الله عمرزی** په ۲۴ د مارچ د ۲۰۰۰ کال کې زیږیدلی او د افغانستان په ختیځ کې د کونړ ولایت د نورګل ولسوالۍ یو افغان کرکټر دی. عظمت الله د ۱۴ کلنۍ په عمر کې کرکټ پیل کړ. هغه په ۲۰۲۴ کال کې د ICC د نارینه وو د یو ورځنیو لوبو د کال د غوره لوبغاړي جایزه وګټله. 

هغه د ۲۰۲۱ کال په جنوري کې د افغانستان د کرکټ لوبډلې لپاره خپله نړیواله لوبه پیل کړه او د ۲۰۲۳ کال د کرکټ په نړیوال جام کې د افغان لوبډلې برخه وه. 

هغه ته د ۲۰۲۴ کال د ICC په جایزو کې د ICC د نارینه وو د یو ورځنیو لوبو د کال غوره لوبغاړی ورکړل شو.
اتلانتیس: ورک شوی امپراتور

اتلانتیس: ورک شوی امپراتور  دا د ۲۰۰۱ کال امریکایی متحرک ساینس خیالي عمل-ساہسک فلم دی چې د والټ ډیزني فیچر انیمیشن لخوا تولید شوی او د والټ ډیزني پکچرز لخوا خپور شوی. دا د ګاري ټروسډیل او کرک وایز لخوا لارښود شوی او د ډان هان لخوا تولید شوی، د ټب مرفي لخوا سکرین پلې څخه، او د مرفي، وایز، ټروسډیل، جوس ویډن، او د برایس زابیل او جکي زابیل د لیکلو ټیم لخوا کیسه. دا فلم د غږ یوه ډله ایزه کاسټ وړاندې کوي چې پکې مایکل جي فاکس، کري سمر، جیمز ګارنر، لیونارډ نیموي، ډان نوویلو، فیل موریس، کلاډیا کریسټین، جیکلین اوبراډورس، جیم وارني، فلورنس سټینلي، جان ماهوني، ډیویډ اوګډن سټیرز، او کوري برټن شامل دي. دا فلم په ۱۹۱۴ کال کې ترتیب شوی او د ځوان ژبپوه میلو تاچ کیسه بیانوي، چې د یو مقدس کتاب ملکیت ترلاسه کوي، کوم چې هغه باور لري چې هغه او د اجیرانو یوه ډله به د اتلانتیس ورک شوي ښار ته لارښوونه وکړي.

وېشنيزه:امریکایی فلمونه
وېشنيزه:انیمیشن فلمونه
وینټرتور

**وینټرتور** د سویس په شمال کې د زوریخ په کانتون کې یو ښار دی. د ۱۲۰،۰۰۰ څخه زیاتو اوسیدونکو سره دا د نفوس له پلوه د هیواد شپږم لوی ښار دی او همدارنګه د شاوخوا ۱۴۰،۰۰۰ اوسیدونکو سره د دې نهم لوی ښار ګنل کیږي. 

د وینټرتور رسمي ژبه جرمني ده خو اصلي ژبه یې د المانیک سویس الماني ژبې سیمه ییز ډول دی چې زوریخ الماني په نوم هم یادیږی. وینټرتور معمولا په سیمه ییزه ژبه او د هغې د اوسیدونکو لخوا *د *'وینټي**' په نوم لنډیز کیږي.

وینټرتور د مستقیمو اورګاډو له لارې له جرمني سره وصل دی او د څوریخ هوایی ډګر ته هم تیریږیي. د اورګاډي سټیشن په سویس کې څلورم تر ټولو بوخت اورګاډی سټیشن دی او د څوریخ څخه د اورګاډي په واسطه ۲۰ دقې لرې دی.
تور سپټمبر (۱۹۷۰)

**تور سپټمبر** چي **د اردن د کورنۍ جګړې** په نوم هم یادیږي،  د اردن د پاچا حسین په مشرۍ او د فلسطین د آزادۍ سازمان ترمنځ چي مشري یې یاسر عرفات کوله، یوه وسله واله شخړه وه. ددې جګړې اصلي پړاو د ۱۹۷۰ کال د سپټمبر د ۱۶ او ۲۷ نېټو ترمنځ پېښ سو، په داسي حال کي چي د جګړې ځینو پیښو د ۱۹۷۱ کال د جولای تر ۱۷ مي پوري دوام وکړ.

د ۱۹۶۷ کال د شپږ ورځنۍ جګړې وروسته د فلسطین د فدایانو ډلي چریکان اردن هیواد ته کډوال سول او د اسراییلو له لوري پر نیول سوي لویدیځي تړانګي باندي یې خپل بریدونه پیل کړل. د دوی مرکزي دفتر د اردن په سرحدي ښار کرامه کي وو، کوم چي اسراییلو په ۱۹۶۸ کال کي د جګړې پر مهال په نښه کړ، او په دې توګه یې یو شمېر نور عربان هم وپارول ترڅو له یادو چریکانو څخه ملاتړ اعلان کړي. د فلسطیني فدایانو ځواک د اسراییلو سره په دې زور ازموینه کي نور هم زیات سو، او د 1970 کال په لومړیو کي ددوی کیڼ اړخو ډلو د اردن د هاشمي پاچاهۍ د نسکورولو هڅو ته لاس واچاوه، چي دې عمل د 1970 کال په جون کي د تاوتریخوالي جوړولو ته لاره پرانیستل. حسین په لمړي سر کي له دوی سره نرم چلند کاوه، خو په اردن کي ددوی پرله پسې فعالیتونو حالت نور هم خراب کړ، او د ۱۹۷۰ کال د سپتمبر په ۶مه یې پر اسراییلو باندي د فشار راوړلو لپاره د ډاوسن فیلډ الوتکه وتښتول. دوی یوازي په دې بسنه ونکړه، بلکي د اردن په زرقا ښار کي یې درې نوري بهرنۍ الوتکي هم کښته کولو ته مجبوره او وروسته د نړیوالو مطبوعاتو په وړاندي والوزولې. د حسین د صبر کاسه د یادي کړني له کبله نوره ډکه سوه او د اردن پوځ ته یې د پوځي اقدام امر وکړ. 

د ۱۹۷۰ کال د سپتمبر په ۱۷مه د اردن پوځ هغه ښارونه بشپړ کلابند کړل، کوم چي د فلسطین د آزادۍ سازمان پکښي د پام وړ حضور درلود، او ددې ترڅنګ یې د عمان ذو اربید ښارونه او د فدایانو ټولي هغه پوستې په نښه کړې چي د فلسطیني کډوالو له کمپونو څخه یې فعالیت کاوه. د کلابندۍ په بله ورځ د سوریې ۱۰۰۰۰ پوځیانو چي د فلسطین د آزادۍ پوځ (PLA) نښي یې درلودې، د فلسطینیانو د ملاتړ لپاره د اربید په لور نظامي پرمختګ پیل کړ. د اردن پوځ ددې کار په مقابل کي پر سوري پوځ باندي یرغل پیل او هغوی یې بیرته شاتګ ته اړ ایستل، خو د نورو عربي هېوادونو او په ځانګړې توګه عراق د فشار زیاتوالي له امله حسین دې ته اړ سو ترڅو مرګ ژوبله ودروي. نوموړي د اکتوبر په ۱۳مه له عرفات سره د جګړې درولو په پار یو تړون لاسلیک کړ، او په دې توګه یې ویني تویولو ته د پای ټکئ کښېښود. د اردن پوځ سره ددې چي د تړون غړی بلل کېدی، خو بیا یې هم د ۱۹۷۱ کال په جنوري کي دوهم برید ته لاس واچاوه، او فدایان یې یو په یو له ښارونو څخه وشړل، څو چي په اخر کي ۲۰۰۰ کسان د جولای په ۲۳مه د اجلون د برید په جریان کي له کلابندۍ وروسته تسلیم او شخړه په رسمي ډول پای ته ورسیده. 

تر جګړې پای ته رسېدو وروسته حسین فلسطیني فدایانو ته اجازه ورکړه ترڅو د سوریې له لاري لبنان ته کډه سي. د تور سپټمبر د پيښي له امله زرګونه فلسطینیان مړه، زخمیان او نورو هیوادونو ته کډوال سول، او اسراییلو او حسین په اردن کي ددوی شتون ته سخت ګوزار ورکړ.
جهان خان (افغان جنرال)

**سردار جهان خان** چي په ساده توګه **د جهان خان** په نوم پیژندل کیږي، د احمد شاه بابا په واکمنۍ کي د افغانستان د جګړې وزیر او قوماندان ( سرلښکر ) وو.

احمد شاه بابا په ۱۷۴۷ کال کي د سیمه ییزو مشرانو په ملاتړ په کندهار کي د افغان پاچا په توګه د ټاکل کیدو وروسته د درانيانو امپراتوري جوړه کړه. په دې امپراتوري کي سردار جهان خان د پوځ د لوی درستیز په توګه وټاکل سو او د میر بازان او خان خانان په لقبونو سره یې ونازاوه. 

جهان خان په خراسان او هند کي د افغانانو په بېلابیلو مبارزو کي برخه واخیسته، چي یوه پکښي د پانیپت مشهوره جګړه وه. نوموړی د ۱۷۷۰ کال د مارچ په ۱۴ مه د کولمو د ناروغۍ له امله مړ سو.
اوربلک

**اوربلک**  چې په عام ډول ورته خلک لايټر وايي، يوه لېږد وړ وسيله ده چې د ميخانيکي يا برېښنايي وسيلې په مرسته  اورلمبه رامینځته کوي او د بېلابېلو سوځېدو وړ توکو توکو لکه سګرټ ، بیوتان ګاز ، اورلوبو ، ډيوې ، یا نورو ځايونو کې د اور بلولو په موخه کارېږي. یو اوربلک په عمومي ډول د اوسپنيزې یا پلاستيکي جوړښت څخه جوړ وي چې د اور اخیستونکي مایعاتو څخه ډک شوی وي، د اور اخیستو وړ ګاز، یا په نادره مواردو کې د سوځېدنې وړ جامد (د بېلګې په توګه په خندق اوربلک کې رسی)؛ د اور د تولید لپاره د اور لګیدو وسیله؛ او د اور د اور وژلو لپاره ځینې شرایط یا بل څيز په مرسته چې کاروونکي یې په ډېرې اسانۍ په ساه پوکولو سره اور مړ کړي. په بدیل سره، یو لایټر هغېښنا ی شي چې د بریښنا څخه کار اخلي د بریښنا آرک رامینځته کولو لپاره د رامینځته شوي پلازما څخه د ایګیشن سرچینې په توګه کار اخلي یا د تودوخې عنصر په ورته رګ کې کارول کیدی شي ترڅو هدف د هغې د اوریدو تودوخې ته تودوخه کړي ، لکه څنګه چې لومړی په رسمي ډول د فریډریچ لخوا کارول شوی. ویلهیم شینډلر د سیګار روښانه کولو لپاره او اوس په عام ډول لیدل کیږي چې د موټرو مرستندویه بریښنا سایټ کې شامل شوي ترڅو د اور سوځولو لپاره هدف مواد. مختلف سپک سونګ مختلف ځانګړتیاوې لري کوم چې د مختلف ډوله سپکو ډولونو د جوړولو او پیرودلو تر شا اصلي اغیزه ده.

## پېښليک
## انځورونه

دوتنه:CreativeTools.se_-_PackshotCreator_-_Blå_tändare_(5077886065)_(cropped).jpg|د اوربلک د مايع انځور چې د اوربلولو لپاره کارېږي
دوتنه:Hamburg Museum 2010-1207-217.jpg|دوبېرېنر اوربلک
دوتنه:Zippo 1.jpg|دوه زيپو اوربلکي، يو تړلی بل پرانيستی
دوتنه:FRAD022 - " Artisanat de tranchée ", item 4.jpg||د وېردون جگړې د رينچ ارټ اوربلک
دوتنه:Mechero.JPG|دوديز سپانيايي اوربلک
دوتنه:Open permanent match.jpg|دايمي اوربلک چې فلزي سرپوښ لري


## سرچينې
پیتي مې (برېتانیا)

**پیټي مې** د انګلستان د ډورهم ښار یو ښاري کلی دی چې د فرام ویلګیټ مور شمال او د نیوټن هال لویدیځ کې پراته دی.
سميع الله ريحان

**مولوي سميع الله ريحان** د ميرزمان زوی په () کال د ننگرهار ولايت بهسودو ولسوالۍ د بنيگاه کلي کې زېږېدلی يوه ديني عالم او د افغانستان د مشرانو جرگې د دينې امورو ارشد سلاکار وو.

نوموړی په ديني چارو کې د مشرانو جرګې د ارشد سلاکار  سربېره د حج او اوقافو وزرات او نورو  بېلابېلو دولتي ادارو کې دندې درلودې او ترڅنگ يې په تلوېزيونو کې هم دينې خپرونې وړاندې کولې.

## مړينه
**سميع الله ريحان** د ۲۰۱۹ زېږديز کال د می مياشتې په ۲۴ مه نېټه د کابل نهمې ناحيې اړوند د پکتياکوټ سيمې تقوا جومات  کې د جمعې په مبارکه ورځ ۱ بجې او ۲۰ دقيقو پرمهال په ممبر کې د ځای پرځای شوي ماين د چاودنې له کبله مړ شو 
، چې ترڅنگ يې ۱۶ تنه نور هم ټپيان شول.
د نوموړي جنازې لمونځ د ۲۰۱۹ زېږديز کال د می مياشتې په ۲۵ د جلال اباد ښار شېرزي لوبغالي او له هغې وروسته په خپله پلرنۍ هديره کې اداء او د شهيد ادم خان بابا هديره کې خاوروته وسپارل شو.
 
د هغه مهال ولسمشر محمد اشرف غني د نوموړي وژنه خواشيني څرگنده کړې وه او دا کار يې غندلی وو.

## سرچينې

وېشنيزه:ننگرهاريان
خراسان ته د دراني کمپاین (۱۷۵۴-۵۵)

## د دوراني امپراتورۍ د خرسان کمپاین (۱۷۵۴–۱۷۵۵)
د دوراني امپراتورۍ د خرسان کمپاین د احمد شاه دراني تر مشرۍ لاندې د ۱۷۵۴ او ۱۷۵۵ کلونو په اوږدو کې ترسره شو. احمد شاه دراني، چې د افغانستان د دوراني امپراتورۍ بنسټ ایښودونکی و، د دې کمپاین هدف د خرسان بیا بیا ویشل او د ایران د پخوانیو اراضي پر بېرته ترلاسه کولو تمرکز و. خرسان هغه مهال د ایران د صفوي دود پر مهال د یو مهم ولایت په توګه پیژندل کیده.

### د کمپاین اهمیت

* **د ايران د ځمکني کنترول زیاتوالی:** احمد شاه دراني غوښتل چې د ايران پر خاوره کنترول زیات کړي او د صفويانو په پخواني قلمرو کې پراختیا ورکړي.
* **د دوراني امپراتورۍ پراختیا:** د دې کمپاین بریا دوراني امپراتورۍ ته په منځنۍ اسیا کې لویه استراتیژیکه ځواکمنتیا ورکړه.
* **د ايران د ځینو برخو بیا تسلط:** د احمد شاه دوراني په دغه کمپاین کې د خرسان د ځینو برخو پر بیا تسلط بریالیتوب ترلاسه کړ.

### د کمپاین تفصیل
د احمد شاه دراني د خرسان کمپاین په ۱۷۵۴ کال کې پیل شو. د هغه پوځ د ايران د مرکز څخه ختیځ ته د خرسان تر سیمو پورې وړاندې شو. د دراني پوځ د څو مهمو ښارونو، لکه هرات او مشهد، نیولو ته بریالی شو. دغه کمپاین په ایران کې د صفوي حکامو له کمزورۍ څخه ګټه پورته کړه.

### د دوراني امپراتورۍ په اړه
د احمد شاه دراني تر مشرۍ لاندې، دوراني امپراتورۍ د افغانستان د خاورو پراختیا او د منځنۍ آسیا په لور د بریالیتوبونو پر اساس جوړې شوې وه. د دې امپراتورۍ نفوذ د خرسان د کمپاین وروسته د افغانستان، ایران، پاکستان، او هند تر پولو پورې پراخ شو.

## اعتبار لرونکي منابع

* 
* 
*
د خوب دستکونه او جارو

د خوب دستکونه او جارو  د ۱۹۷۱ کال امریکایی ژوندی عمل/انیمیشن هایبرډ میوزیکل خیالي فلم دی چې د رابرټ سټیونسن لخوا لارښود شوی او د شیرمن برادرز لخوا لیکل شوي سندرې لري. دا د والټ ډیزني پروډکشنز لپاره د بل والش لخوا تولید او په ګډه لیکل شوی. دا د انګلیسي لیکوالې مریم نورټون لخوا د "The Magic Bedknob" (۱۹۴۳) او "Bonfires and Broomsticks" (۱۹۴۷) کتابونو پر بنسټ جوړ شوی دی. دا ژوندی عمل او انیمیشن سره یوځای کوي، او ستوري یې انجیلا لانسبري، ډیویډ ټاملینسن، ایان ویګل، سنډي او کالاګان، او روی سنارټ دي.

وېشنيزه:امریکایی فلمونه
وېشنيزه:انیمیشن فلمونه
د امب شاهي واکمني

**امب** یا **د امب واکمني** د اوسنۍ خیبر پښتونخوا په سیمه کي یوه شاهي واکمني وه. یاده واکمني د فیوډل تاناوال په نوم پیژندل کیده چي د تنولي قبیلې لخوا اداره کیده، او پیل یې د تیموریانو په امپراتورۍ او پای یې د نواب محمد فرید خان تنولي پر واکمنۍ پای ته رسیږي.  امب په پښتونخوا کي یوازینی ځواکمن دولت وو چي د ۱۲۰۰۰ وسله والو ملکي پوځ او ۳۰۰ هاویټزر توپونو ترڅنګ یې د وسلو جوړولو فابریکه هم درلوده.    ددې واکمنۍ ریښې په سوات ، دیر او چترال کي تر لیری سیمو پوري غځیدلي وې.    د ۱۹۴۷ کال د دسمبر په پای کي د امب ایالت نواب د برتانیا له لوري د نوي استماري هیواد پاکستان سره یوځای کړل سو.  دغه ایالت تر ۱۹۶۹ کال پوري په پاکستان کي د یوه شاهي دولت په توګه دوام وکړ، او وروسته د شمال لویدیځ سرحدي ولایت (اوسني خیبر پښتونخوا ایالت) سره یوځای سو.

د وروستي نواب محمد فرید خان تنولي له مړیني وروستهه د امب ایالت د هغه د اولادونو ترمنځ د خپلمنځي جګړې ډګر سو، خو په ۱۹۷۱ کال کي د پاکستان پوځ یاده سیمه په بشپړه توګه اشغال او له خپل هیواد سره یوځای کړ. په ۱۹۷۲ کال کي د پاکستان حکومت د دوی د شاهي حیثیت او رسمیت هم پای ته ورساوه.
حسین بن طلال

**حسين بن طلال** ( زوکړه: د ۱۹۳۵ کال د نومبر ۱۴ – مړینه: د ۱۹۹۹ کال د فبروري ۷) د ۱۹۵۲ کال د اګست له ۱۱مي څخه تر ۱۹۹۹ کال پوري د اردن پاچا وو. 

حسین په عمان کي د طلال بن عبدالله او مېرمني زین الشرف په کهاله کي وزېږېدی، او د خپل پلار تر ټولو مشر زوی وو. نوموړي خپلي لومړنۍ زده کړي په عمان کي سرته ورسولې، او ورپسې د لوړو زدکړو په پار بهر ته ولاړی. په ۱۹۵۱ کال کي د طلال له پاچا کېدو وروسته حسین د هغه د ځایناستي په توګه وټاکل سو، خو د اردن پارلمان یو کال وروسته طلال د خپلي ناروغۍ له امله استعفا ته اړ کړ، او د حسین د بلوغ تر وخته پوري د یاد هیواد چاري د واکمنۍ شورا ته وسپارل سوې، څو چي د ۱۹۵۳ کال د می په دوهمه نیټه حسین د ۱۷ کلونو په عمر پر تخت کښیناست. حسین څلور ځله واده کړی وو، او یوولس ماشومان یې درلودل.

د حسین په مشرۍ اردن له اسراییلو سره درې جګړې ترسره کړې، چي په دې کي د ۱۹۶۷ کال شپږ ورځنۍ جګړه د اردن د لویدیځې غاړې په له لاسه ورکولو سره پای ته ورسېده. تر یادي ناکامۍ درې کاله وروسته حسین په ۱۹۷۰ کال کي فلسطیني جنګیالي له اردن څخه وشړل، او یاده پېښه چي د اردن هیواد په تاریخ کي د تور سپتمبر په نوم یادیږي، یو له ناوړو سیاسي او فوځي پیښو څخه وه. حسین په ۱۹۹۴ کال کي د عربو دوهم ولسمشر سو چي له اسراییلو سره یې د سولې تړون لاسلیک کړ، او په دې توګه یې د فلسطین له نظامي ملاتړ څخه بشپړ لاس واخیست.

په معاصره عربي نړۍ کي حسین چي د لسګونو وژنکو هڅو او د نسکورولو له دسیسو څخه ژوندی پاته سو، د سیمي یو له تر ټولو اوږدمهاله واکمنانو څخه بلل کیږي. نوموړی په ۱۹۹۹ کال کي د سرطان له امله د ۶۳ کلونو په عمر مړ او د واک ګدۍ یې مشر زوی عبدالله ته پاته سوه.
د ابوموسی ټاپو

**د ابوموسی ټاپو** د عربي خلیج څخه ۹۴ مایله لیري او د شارجې له ښار څخه د شاوخوا ۶۰ کیلومتره په واټن کي یوه سمندري ټاپو ده. دا ټاپو د عربي خلیج په سویل کي د هرمز تنګي په دروازه کي ځای پرځای ده،  او د خپل جغرافیایي جوړښت پر بنسټ له تیرو پنځو لسیزو راهیسي د ایران او متحده عرب اماراتو ترمنځ د شخړي مرکز ګڼل کیږي. 

ایرانیانو دا سیمه د رضا شاه په واکمنۍ کي اشغال کړه او تر ننه یې هم پخپل هیواد پوري نښلولې ده.
د چرګانو منډې

د چرګانو منډې  دا د ۲۰۰۰ کال یو متحرک ساہسک کامیډي فلم دی چې د پاتی او ارډمن فیچرز لخوا د ډریم ورکس انیمیشن سره په ملګرتیا کې تولید شوی. د ارډمن لومړی فیچر اوږدوالی فلم، دا د پیټر لارډ او نیک پارک لخوا لارښود شوی و او د لارډ او پارک د اصلي کیسې څخه د کیري کرکپټریک لخوا سکرین پلې شوی و. دا فلم د جولیا سوالها، میل ګیبسن، ټوني هیګارت، میرانډا ریچارډسن، فیل ډینیل، لین فرګوسن، تیموتي سپال، ایمیلډا سټونټن، او بنیامین وایټرو غږونه لوبوي. د یارکشایر په کلیوالي سیمو کې ترتیب شوی، پلاټ د برتانوي انتروپومورفیک چرګانو په یوه ډله تمرکز کوي چې د راکي روډز په نوم یو امریکایی چرګ د فارم څخه د تیښتې یوازینۍ هیله ګڼي کله چې د دوی مالکین غواړي دوی د چرګانو په پیزو بدل کړي.

وېشنيزه:امریکایی فلمونه
وېشنيزه:انیمیشن فلمونه
چمبړخيال

**چمبړخيال** 
، **پلوس**، **لانډېس**، **گډنل**،  **خلاس پلی** ،او  **املتاس** په  ،  يوه ونه ده چې د کېلې هومره اوږده وي او حکميان يې د جولابو د پاره تجويز کوي.  
د دې ونې مېوه په دوديزه درملنه کې ډېره کارول کېږي.
د چمبړخيال ونه په پاکستان، مالېزيا، تايلينډ، هندوستان او ځينې نورو هېوادونو کې په پراخه کچه کرل کېږي، چې په يوناني يا دوديزه درمل جوړولو کې ترې په بېلابېلو درملو کې کار اخيستل کېږي.

د چمبړخيال ونې زېړ ښايسته گلان نيسي چې د شاتو مچيو روزلو لپاره هم گټور تمامېږي، او ترڅنگ يې طبيعت ته ښکلا هم وربښي. 
دا ونه په گرمو سيمو کې ښه وده کوي او ښه حاصل ورکوي.

چمبړخيال د تايلينډ هېواد ملي گل دی.

## داهم وگورئ
* جړانگو
*وله

## انځورونه

دوتنه:Cassia fistula at Leisure Valley Chandigarh.jpg|د چنديگړ چمبړخيال
دوتنه:Golden shower full bloom.jpg|**چمبړخيال ونه** د غوړېدو حال کې
دوتنه:Cassia fistula-flower-detail.jpg|د **چمبړخيال** د گل سپيناوی
دوتنه:Cassia.jpg| د هند په چندي گړ کې **چمبړخيال** ونې گلان
دوتنه:Pollen grains of Cassia fistula.jpg|د چمبړخيال گرده دانې
دوتنه:Golden Shower Seeds.jpg|د چمبړخيال تخم
دوتنه:Amaltas (Cassia fistula) leaves in Hyderabad, AP W 289.jpg|د هند تلنگانه، حيدراباد کې د چمبړخيال ونې پاڼې
دوتنه:(MHNT) Cassia fistula MHNT.bot.2007.26.54.jpg|**د چمبړخيال مېوه**
دوتنه:Golden Shower plant. Cassia fistula in Kelaa.jpg|چمبړخيال ونه


## سرچينې
شهیدحساس یاچهارچینوولسوالی

## سرچينې

چهارچینوولسوالی داوزګان ولایت ولسوالی ده چی داولسوالی دری روده لری یورودهلمند دی بل رود  دساخری رودپه نامه دی بل رودیی دکیشی رود یامانده دی چی ټول دچهارچینوولسوالی مرکزسره جمع کیږی اودهلمندولایت مشهوربندکجکی پرتړلی دی

ددی ولسوالی لوبی

خوسی

دوره

ډبره

غیږ

کرکیټ

دی

ددی ولسوالی زرعت اوباغونه

بادام

انار

انګور

انځر

غنم

جوار

تورماش

پومبه

دی

ددی ولسوالی 95فیصده خلګ لنګوټه تړی

ښځینه یی هیڅ بهرنه ځی 

نارینه اوښځینه پراخه جامی اغوندی

وېشنيزه:ليکنه جوړوونکي په مرسته جوړې شوې ليکنې
هوالکا هوالکا

**هوالکا هوالکا** د ۶۰۲۵ متره په لوړوالي د جنوبي پیرو په انډیز کي یو اور شيندونکی غر دی. دا غر د شاوخوا  په واټن د اریکیپا شمال لویدیځ ته پروت دی او د شمال-سویل لړۍ یوه برخه ده، چي پکښي امپاټو او سابانکایا اورشیندونکي هم راځي.
موټرې (فلم)

موټرې  دا په ۲۰۰۶ کال کې د امریکا د متحرک سپورټ کامیډي فلم دی چې د والټ ډیزني پکچرز لپاره د پکسار انیمیشن سټوډیوز لخوا تولید شوی. دا فلم د جان لاسیټر لخوا لارښود شوی، د جو رانفټ لخوا په ګډه لارښود شوی، د دارلا کی. انډرسن لخوا تولید شوی، او د لاسیټر، رانفټ، ډان فوګلمن، کیل موري، فیل لورین، او جورګین کلبین لخوا لیکل شوی چې د لاسیټر، رانفټ او کلبین لخوا د کیسې پراساس دی. دا فلم د اوون ویلسن، پاول نیومن (په خپل وروستي غږ کې د تیاتر فلم رول کې)، بوني هنټ، لاري دی کیبل ګای، ټوني شلهوب، چیچ مارین، مایکل والیس، جورج کارلین، پاول ډولي، جینیفر لیوس، ګیدو کواروني، مایکل کیټون، کاترین هیلمونډ، جان راټزنبرګر او ریچارډ پیټي غږ کوي، پداسې حال کې چې د ریس موټر چلوونکي ډیل ارنارډټ جونیئر (د "جونیر" په توګه)، ماریو انډریټي، مایکل شوماکر او د موټر مینه وال جی لینو (د "جی لیمو" په توګه) پخپله غږ کوي.

وېشنيزه:امریکایی فلمونه
وېشنيزه:انیمیشن فلمونه
مرهټه واکمني

**د مرهټه امپراتوري** یا **د مرهټه واکمني**    چي د **مرهټه کنفډراسيون په نوم هم یادیږي،** د هند په نیمه وچه کي یو له لومړنیو عصري واکمنیو څخه وه. 

مرهټیان په اصل کې د لویدیځ دکن له سیمي (اوسني مهاراشترا ) څخه د مراټي ژبو بزګرانو ډله وه چي د شیواجي په مشرۍ د شهرت پوړو ته ورسیده. شیواجي هغه کس وو، چا چي د " هندوی سوراجیا واکمنۍ د جوړولو لپاره د بیجاپور سلطنت او مغل امپراتورۍ پر وړاندې پاڅون وکړ د تاریخونو پر بنسټ په هند کي د امپراتور اورنګزیب سخت چلند غیر مسلمانان له مسلمانانو سره په لیریوالي کي واچول، او په دې توګه د مرهټیانو بغاوت د هغه د واک او ځواک لپاره په لویه بیه تمام سو.   د مرهټه په حکومت کي جنګیالي، مدیران او د نورو مراټي ډلو لوړپوړي غړي هم شامل وه.  د شیواجي سلطنت چي د مرهټیانو د سلطنت په نوم یادیږي،  په اتلسمه پیړۍ کي د باجیراو اول په مشرۍ د هند په یوه لویه سیمه کي راڅرګند او پراخه سو. ددوی د پرله پسې پراختیا له امله په ډیلي کي د مغول امپراتورۍ سیاست د 1737 او 1803 کلونو ترمنځ په لویه کچه اغیزمن سو، او مسلمانان یې د سیمي له سیاست څخه بیخي ګوښې ته کړل. 

په ۱۷۰۷ کال کي د اورنګزېب له مړیني وروسته د شیواجي لمسي شاهو د باجیراو په مشرۍ د مرهټیانو ځواک ته زیاته پراختیا ورپه برخه کړه او د بهټ کورنۍ ته یې دومره واک ورکړ، چي هغوی په میراثي ډول پیشوا ( لومړي وزیران ) سول. په ۱۷۴۹ کال کي د شیواجي تر مړیني وروسته د مرهټه واکمني لړزانه سول، او په دوی کي مخکښو مرهټي کورنیو لکه سکنډیا، هولکر، بھونسلي او ګیکواډ په شمالي او مرکزي هند کي خپلي پولي یوپه بل پسې وغځولې، چي په دې توګه یې د ستري مرخټه واکمنۍ څخه خپلواکي ترلاسه کړه. د مرهټیانو یاده پراختیا په ۱۷۶۱ کال کي د افغان امپراتورۍ په لاس د پانیپت د لویي جګړې په ترڅ کي سخته وځپل سوه، او د هند مسلمانان وتوانېدل ترڅو د افغانانو په مرسته څه وخت د ارام ساه واخلي. د پانیپت تر جګړې او د لمړي مادھوراو تر مړیني وروسته د مرهټه امپراتورۍ واک نور هم سره وپاشل سو، او ځینو سیمه ییزو مشرانو یې خپلواکي ترلاسه کړه.    په ۱۸۰۲ کال کي کله چي د هولکر کورنۍ پر مرکزي مرهټه واکمنۍ باندي یرغل وکړ او دوی ته یې ماته ورکړه، ددوی واکمن باجي راو دوهم د برتانوي ختیځ هند شرکت څخه د مرستي غوښتنه وکړه، او په دې توګه یې انګرېزانو ته د لاسوهني لاره پرانیستل. د انګرېزانو ددې مداخلې له امله د دوهم او دریم انګلیس-مرھټه جګړو په پایله کي په ۱۸۱۸ کال کي ددوی حکومت بشپړ له منځه ولاړ.

د مرهټه دولت جوړښت پخپل وخت کي د څلورو راجاګانو د کنفډراسیون په څیر وو، چي د لویدیځ هند په پونا (اوسنۍ پونا) کي یې د پیشوا په مشرۍ چاري سرته رسولې. د ۱۷۳۷ کال د بهوپال له جګړې وروسته ددې کنفډراسیون باثباته پولي په سویل کي تر اوسني مهاراشترا، په شمال کي تر ګوالیر او په ختیځ کي تر اوریسا یا د هند د نیمي وچي تر شاوخوا دریمي برخه پوري غځېدلي وې.
لوی پیټر

**لومړی پیټر** یا **لوی پیټر** (زوکړه: ۱۶۷۲ د فبروري ۸ _ مړینه: ۱۷۲۵ د جنوري ۲۸) له ۱۶۸۲ څخه تر ۱۷۲۵ پوري د تزاري روسیې نامتو واکمن وو. پیټر د خپل ناسکه ورور پنځم ایوان سره تر ۱۶۹۶ پوري په ګډه حکومت وکړ، او له هغه را وروسته په یوازي ځان د ټولي روسیې پاچا سو. نوموړي پخپل سیاست سره یو استبدادي او ترڅنګ یې ښه منظم پولیسي دولت تنظیم کړ.  

د پیټر د واکمنۍ ډیره برخه د عثماني او سویډني امپراتوریو پر وړاندي په جګړو کي تېره سوه. د هغه له لوري د ازوف مشهوره جګړه د روسیې د سمندري ځواک د بنسټ ایښودلو پیلامه وګرځېدل، او د لویي شمالي جګړې له بریا وروسته یې د روسیې په ختیځ کي د بالتیک ساحل یوه ستراتیژيکه برخه لاندي کړه، چي په دې توګه یې له د تزار پر ځای د امپراتور لقب خپل کړ. پیټر د خپلي واکمنۍ پر مهال کلتوري انقلاب هم رهبري کړ، او د ځینو دودیزو او د منځنیو پیړیو ټولنیزو او سیاسي سیسټمونو ځای یې عصري، ساینسي، او د رینسانس دورې ته ورکړ.  

نوموړي د ۱۶۹۹ په ډسمبر کي د جولیان کال هنداره معرفي کړه،  چي د بازنطیني کال هنداري ځای یې ونیوه  خو د روسیې ارتودوکس کلیسا د دې بدلون په وړاندي مقاومت وښود.  په ۱۷۰۳ کال کي هغه د روسیې لومړۍ ورځپاڼه *سانکټ-پیټربورګسکي ویدومستي* ټولني ته وروپېژندل، او ددې ترڅنګ یې د مدني رسم الخط امر هم وکړ، چي دا د روسیې د خطاطۍ اصلاح وه، او په لویه کچه یې پخپله ډیزاین کړې وه. پیټر د نیوا سیند په څنډو کي د سینټ پیټرزبورګ ښار د بنسټ ډبره کښېښوده   او په ۱۷۱۲ کال کي یې پلازمینه له مسکو څخه سینټ پیټرزبورګ ته ولېږدوله، چي دا حیثیت یې تر ۱۹۱۸ پوري ساتلی وو.

پیټر ته په روسي تاریخ کي په عمومي توګه ددغه هیواد د عصري کولو نسبت کیږي، چۍ په چټکۍ سره یې روسیه په یو لوی اروپايي ځواک بدله کړه.
هارورډ پوهنتون

**هارورډ پوهنتون** د متحده ایالاتو د میساچوسټس په کیمبرج سیمه کي د آیوي لیګ اړوند یو خصوصي څیړنیز پوهنتون دی. دا پوهنتون د ۱۶۳۶ کال د اکتوبر پر ۲۸ نېټه رامنځته سو او د مذهبي پادری جان هارورډ نوم یې خپل کړ. په متحده ایالاتو کي دا پوهنتون د لوړو زده کړو ترټولو زړه اداره ګڼل کيږي، او د نفوذ، شتمنۍ او درجه بندۍ له مخي د نړۍ یو له معتبرو پوهنتونونو څخه دی. 

هارورډ په حکومتي کچه د میساچوسټس د عمومي محکمې لخوا تاسیس او تصویب سو، چي په متحده ایالاتو کي د استعماري دورې پر مهال د میساچوسټس بې کالوني واکمنه مقننه قوه وه.  دا پوهنتون که څه هم په رسمي ډول د کومي فرقې سره تړاو نه درلود، خو لومړی یې د جماعت پادریانو ته روزنه ورکړه، او وروسته یې نصاب او د زده کونکو اداره په تدریجي ډول په اتلسمه پیړۍ کي سیکولر سول.

په ۱۹ پیړۍ کي هارورډ پوهنتون د بوسټن د اشرافو په منځ کي د ترټولو مهم پوهنیز او کلتوري ادارې په توګه راڅرګند سو.   د امریکا تر کورنۍ جګړې راوروسته د هارورډ د مشر چارلس ویلیم ایلیوټ د ۱۸۶۹ څخه تر ۱۹۰۹ پوري د خپلي اوږدې مودې په لړ کي د هارورډ څو مسلکي ښوونځي رامینځته کړل، چي له امله یې دا ځای په یو عصري څیړنیز پوهنتون بدل سو. 

هارورډ پوهنتون لس اکاډمیکي پوهنځۍ لري چي یوه پوهنځۍ یې د هارورډ راډکلیف انسټیټیوټ سره تړلې ده. په دې پوهنتون کي د هنرونو او علومو پوهنځی د لیسانس او فراغت په پراخه کچه په اکاډمیکو څانګو کي زده کړي وړاندي کوي، او نوري پوهنځۍ یې د مسلکي درجو په ګډون د فراغت تر کچي زدکړي وړاندي کوي. هارورډ پوهنتون درې غولي لري:

لمړی غولۍ چي په ۲۰۸ جریبه کي جوړ او مرکز یې د کیمبرج په هارورډ یارډ کې دی.

دویم غولی یې د بوسټن د آلسټون په ګاونډ کي د چارلس سیند په اوږدو کي پروت دی. 

دریم غولی د بوسټن په لانګ ووډ طبي سیمه کي پروت دی. 

د هارورډ ونډي چي ارزښت یې ۵۰.۷ میلیارده ډالره دی، په نړۍ کي تر ټولو شتمنه پوهنیزه اداره په واک کي لري. همدارنګه د هارورډ کتابتون چي له ۲۰ ملیون څخه زیات کتابونه لري، د نړۍ ترټولو لوی اکاډمیک کتابتون بلل سوی دی.

په نړیواله کچه د هارورډ پوهنتون ۱۸۸ ژوندي میلیاردران ، ۸ امریکایي ولسمشران ، ۲۴ د دولت مشران او ۳۱ د حکومت مشران فارغه کړي دي. ددې ترڅنګ د پام وړ شرکتونو بنسټ ایښودونکي، د نوبل جایزې ګټونکي ، د ساحو مډال ګټونکي، د کانګرس غړي ، د مک ارتور غړي ، روډز پوهان ، د مارشل پوهان ، د ټورینګ جایزې ترلاسه کونکي ، د پولیټزر جایزې ترلاسه کونکي او د فولبرایټ پوهان هم په دې لړۍ کي راځي. د ډیرو معیارونو له مخي هارورډ پوهنتون دا وخت په نړۍ د غوره پوهنتونونو په ډله کي راځي.  د هارورډ پوهنتون زده کونکو او پخوانیو محصلینو په ګډه ۱۰ د اسکار جایزې او ۱۱۰ د اولمپیک مډالونه ګټلي دي، چي ۴۶ یې د سرو زرو مډالونه دي.
ارشد شريف

**ارشد شریف** د ۱۹۷۳ کال د فېبرورۍ په ۲۲ مه – د ۲۰۲۲ کال د اکتوبر ۲۳ مه) یو پاکستانی خبريال، لیکوال او د خبرونو کوربه و.  هغه په څېړنیزه خبريالۍ کې تخصص درلود او د ملي او نړۍوالو خبري سازمانونو لپاره یې په هېواد کې ډېری سیاسي پېښې پوښلې. د ۲۰۱۹ کال د مارچ په ۲۳مه، هغه ته د پاکستان د ولسمشر عارف علوي لخوا د ژورنالیزم په برخه کې د هغه د ونډې له امله د ویاړ جایزه ورکړل شوه.  هغه د ۲۰۲۲ کال د اکتوبر په ۲۲مه په کېنیا کې د پولیسو لخوا په ډزو ووژل شو . د پاکستان د فېدرالي څېړنو ادارې (FIA) لخوا د ۵۹۲ مخونو راپور کې دا وژنه "پلان شوې هدفي وژنه" ښودل شوې، او ادعا یې کړې چې د کېنیا پولیس "د وسیلو په توگه کارول شوي  هغه د پاکستاني پوځ یو څرگند مخالف و. 

شریف د اری نیوز د *پاور پلې* پروگرام کوربه و. هغه د آج نیوز سره د خبرونو د مدیر په توگه دنده ترسره کوله.  آج نيوز سره د یوځای کېدو مخکې، هغه دونیا نیوز کې د خبرونو رییس و او د *کیون* پروگرام کوربه توب یې هم کاوه.
وېشنيزه:د کراچۍ کسان
وېشنيزه:1973 زېږېدنې
ابراهیم تراورې

**ابراهیم تراورې** (زوکړه: ۱۴ مارچ ۱۹۸۸) د بورکینافاسو پوځي افسر او سیاستوال دی چې له ۲۰۲۲ کال راهیسې ددغه هېواد د لنډمهاله ولسمشر په توگه دنده ترسره کوي. تراورې د ۲۰۲۲ په سېپتمبر کي د بورکینا فاسو واگې په لاس کې ونیولې ، او د یاد هېواد لنډمهاله ولسمشر پاول - هنري سانډوگو ډیمیبا یې د یوې کودتا په پایله کي له واکه وغورځاوه. 

تراورې د عمر له اړخه اوس مهال په نړۍ کي دوهم تر ټولو ځوان دولت مشر گڼل کېږي.  نوموړی د خپلې اوسنۍ دورې په لړ کې هڅه کوي؛ ترڅو هېواد یې له پخواني استعماري ځواک فرانسې له نفوذه لېري وساتي، او د ساحل ایالتونو د اتحاد په جوړولو کې یې مهم رول لوبولی دی.
ترڅنگ يې امر کړی دی چې ټول والدين به خپل ماشومان ښوونځيو ته لېږي.
## لومړنی ژوند
ابراهيم تاورې د ۱۹۸۸ زېږديز کال د مارچ په ۱۴ مه نېته د بورکينافاسو په موهون ولايت، د بوندوکوی په کېرا کې زېږېدلی دی.
. 
هغه خپلې لومړنۍ زده کړې په بوندوکوی کې ترسره کړې، له هغې وروسته يې د بورکينافاسو دوهم لوی ښار، بوبو ډيولاسو کې د لېسې دورې  زده کړې وکړې، نوموړی هلته په لېسه کې د **غلي** او **بااستعداده** زده کوونکي په لقب مشهور وو.  له ۲۰۰۶ راهيسې هغه  هغه د ځمکپېژندنې برخه کې په اوواگادوگو پوهنتون کې لوړې زده کړې وکړې.هلته هغه د مسلمانو زده کوونکو د ټولنې او بورکينا فاسو د مارکسيستي ټولنې (ANEB) غړی وو. هغه وروسته د استازي درجې ته پورته شو، چې د خپلو ټولگيوال د دفاع په موخه د ترسره شوو جگړو کې خورا مشهور شو. هغه له پوهنتون څخه ښه په وياړ سره فارغ شو.

## سرچينې
د بورکینافاسو کودتا (سپتمبر ۲۰۲۲)

په بورکینا فاسو کي د ۲۰۲۲ کال د سپتمبر په ۳۰مه یوه کودتا وسوه، چي ددغه هیواد د لنډمهاله ولسمشر پاول-هینري سانډاوګو دمیبا د پرځولو په پایله کي یې د فوځي سیاستوال ابراهیم تراورې ولسمشري ته لاره برابره کړه. 

ډمیبا اته میاشتې وړاندې د یوې کودتا له لاري واک ته رسېدلی وو.
سيد حسن گېلاني

**سيد حسن گېلاني** چې **پير سيد حسن گېلاني** هم گڼل کېږي  په افغانستان کې د قادريه صوفيه طريقت يو پير او د قادريه صوفيه طريقت بنسټگر عبدالقادر گيلاني اولاده گڼل کېږي، په ۱۸۶۲زېږديز کال په عراق کې زېږېدلی دی،  چې په ۱۹۰۵ زېږديز کال د عراق څخه افغانستان ته راغی او د وخت واکمن  امير حبيب الله خان له خوا ورته په کابل او ننگرهار کې ځمکه ورکړل شوه؛ ترڅو نوموړی پکې اباد شي او د خپل طريقت تبيلغ وکړي. 

سيد حسن گېلاني په افغانستان کې د قادريه طريقت بنسټ کېښود چې يو صوفي طريقت دی او د روحاني، ارشاد، ذکر او تصوف پر اصولو ولاړ دی،  د قادریه طریقت پیروان د روحاني پاکوالي، اخلاص، او د الله تعالی سره د نږدېوالي هڅه کوي.
سید حسن گېلاني د افغانستان د روحاني او سیاسي تاریخ یوه مهمه څېره ده چې په ۱۹۴۱ زېږديز کال په پای کې وفات شو. د هغه زوی، پیر سید احمد گېلاني، د قادریه طریقت مشري پر غاړه واخیسته او د ملي اسلامي جبهې (Mahaz-e-Milli Islami) بنسټ‌ايښودونکی شو. پیر سيد احمد گېلاني د شوروي اتحاد پر ضد د مجاهدینو د مبارزې یو مهم سیاسي او مذهبي مشر و، چې د افغانستان د پخواني پاچا، ظاهر شاه، د بیا راستنولو ملاتړ یې کاوه.
## داهم وگورئ!
* اسحاق گېلاني
*فاطمه گېلاني
*سيداحمد گېلاني
## سرچينې

وېشنيزه:ننگرهاريان
ستر قاضي

**ستر قاضي** یا **قاضي القضاة** یو اسلامي او مذهبي مقام دی چي د عباسیانو په دوره کي د هارون الرشید د خلافت پر مهال رامنځته سو. یاد موقف وروسته له هغه رامنځته سو چي په اسلامي نړۍ کي د قضایه قوې او اجرایوي قوې ترمنځ د جلا کولو بیړنۍ اړتیا راپورته سوه. 

په اسلامي تاریخ کي د لومړي ځل لپاره عباسي خلیفه هارون الرشید امام ابو یوسف د قاضي القضات په توګه وټاکه، او نوموړی امام لومړنی کس ګڼل کېدی چي د اجرایوي ادارې څخه یې د یو څه خپلواکۍ سره سم قضایي چارې تنظیم کړې. هغه د قاضیانو لپاره ځانګړې جامې جوړي کړې او په بغداد کي یې د قاضي القضات دندي خلکو ته وروپېژندلې. ابویوسف د قضا په برخه کي د خپل استاد امام ابو حنیفه تګلاره مخ ته وړله.  د بغداد د عباسي خلافت تر کاواکه کېدو وروسته په مصر کي د فاطمی دولت له راڅرګندېدو سره هلته هم یو قاضي القضات وټاکل سو چي د اسماعیلي شیعه عقیدې تګلاره یې پلي کوله. په مصر کي ددې دولت تر پرځېدو وروسته د مملوک سلطنت پر مهال د څلورو سني مذهبونو مسلمانانو په جلا جلا ډول خپل ستر قاضيان درلودل.
جړانگو

**جړانگو**، **جړانګو**، **فلوس**، **پلوس**، **وله** يا  **خروله** چې (ساینسي نوم يې: Salix babylonica) د ولې یو ډول پاڼې رژېدونکې  ونه ده چې اصلي ټاټوبی يې د چین وچې شمالي سیمې دي؛ خو  د ورېښمو لارې له لارې د نړۍ نورو برخو ته هم لېږدول شوی او کرل شوی دی.

جړانگو يو ډول ونه ده چې توت ډوله مېوه يې د درملو په توگه کارول کېږي چې د کمزورو  جلابو په توگه کار کوي.

## انځورتون

دوتنه:Saule_pleureur_chaton.jpg|د خرولې يا جړانگو نارینه گلونه
دوتنه:Willow_Salix_babylonica.jpg|د جړانگو راخپرې شوې څانگې
دوتنه:A-bombed tree (salix babylonica, E17b34-01) No.2.jpg|جړانگو يا خروله
دوتنه:Salix_babylonica2.jpg|د جړانگو يا خرولې ډډ او پوټکی
دوتنه:Salix babylonica leaf close-up.jpg|د جړانگو يا خرولې پاڼې
دوتنه:SalixBabylonicaLeaf.jpg| د جړانگو پاڼې
دوتنه:Wollman_Weeping_Willows_turning_jeh.jpg| د جړانگو ترکيبي ډول

## دا هم وگورئ!
* چمبړخيال
*وله
## سرچینې
رضا مراد

**رضا مراد** (زېږېدنه؛ ۲۳ نومبر ۱۹۵۰) یو هندی فلم لوبګر دی چې تر ډېره د هندۍ ژبې (بالیووډ) په فلمونو کې کار کوي.

هغه تر ​​۲۵۰ په زیاتو هندي فلمونو کې کار کړی، ښاغلي مراد همدارنګه د بھوجپوري، پنجابي او نورو ژبو  په فلمونو کي هم دنده ترسره کړې ده.

## دا هم وګورئ

## سرچينې