برزین

هغه د جولای په ۱۹مه، ۱۸۱۸ کال کې د روسیې په پرم ښار کې زیږیدلی و. په خپل ټاټوبي کې یې د لومړنیو او ثانوي زده کړو له بشپړولو وروسته، په ۱۸۳۴ کال کې د کازان پوهنتون د ختیځو مطالعاتو په پوهنځي کې د ختیځ او منځني ختیځ ژبې زده کړې وکړې، او بیا یې د ۱۸۳۷ او ۱۸۴۱ کلونو ترمنځ د ختیځو ادبیاتو په برخه کې خپلې زده کړې بشپړې کړې، چې د پروفیسور مقام ته ورسید. په ۱۸۴۲ کال کې، برزین د کازان پوهنتون په استازیتوب د څیړنې لپاره کریمیا، قفقاز، ایران، میسوپوټامیا، مصر، سوریې او ترکیې ته سفر وکړ. له راستنیدو وروسته، هغه خپلې مشاهدې په ختیځ کې د سفرونو په نوم کتاب کې خپرې کړې. هغه ځان د ختیځو کتابونو راټولولو او خپرولو ته هم وقف کړ، او همدارنګه یې د ختیځ د تاریخ پوهانو کتابتون په نوم یو کتابتون جوړ کړ، چې په روسیه کې د ختیځ د تاریخ لیکونکو او تاریخ لیکونکو د کارونو راټولولو، تفسیر کولو او خپرولو لومړۍ هڅه وه. په هرصورت، د هغه د څیړنې اصلي ساحه د مغولانو تاریخ او لویدیځ ته د دوی کمپاینونه دي. په دې اړه، هغه د خواجه رشید الدین فضل الله (۶۴۵-۷۱۸) لخوا لیکل شوی د جامع التواریخ یا تاریخ رشیدي د مغول تاریخ برخه په روسي ژبه وژباړه.

## فعالیتونه

### په دې اړه خبرې کول
برزین د ایراني ژبو په برخه کې څیړنې کړي، چې په کې ګیلکي، تاتی، تالشی، مازندراني، لاهيجاني، کردي او ⁇ ګبری ⁇ (د بدینانو ژبه • د ایراني زرتشتیانو ژبه) شاملې ده، چې لومړني څلور ژبې یې په سینټ پیټرزبورګ پوهنتون کې هم تدریس کړې دي. هغه د رومي ادب او شعرونو ته هم پاملرنه وکړه او د پروینسل (د رومي ژبو یو له لامل د لاتین ژبې څخه) په ادب کې د لومړنیو روسیې څیړونکو څخه و.

### څېړنې
برزین په تدریجي ډول د منځني ختیځ لرغونپوهنې ته خپل فعالیتونه متمرکز کړل او د هغه د څیړنو پایلې، په ځانګړې توګه د اسلام، عیسویت، یزیدیت، او کوچین قبایل او د عثماني حکومت اداري سازمان په اړه، په ورځپاڼو او علمي او ټولنیزو مجلو کې خپاره کړې.

## دنده
هغه د ۱۸۴۶ کال راهیسې د ګازان پوهنتون د ترکي ژبې استاد و او په ۱۸۵۵ کال کې یې د دې پوهنتون د ختیځو ژبو د تدریس څانګه سینټ پیټرزبورګ ته انتقال کړه. د برزین ځینې نور کارونه شامل وو: د قزین چاپ ختیځ کتابونو څارنه (1849-1855) ، د روسیې د لوی پوهنې ادارې ختیځې برخې مدیر (1861-1863) او د ختیځ مسکوټ څانګې رییس او د دولت مشاور (د 1865 راهیسې). هغه په ۱۸۵۸ کال کې اروپا ته سفر وکړ او د آسیا ټولنې غړی شو. د ۱۸۷۰ لسیزې له نیمایي راهیسې، هغه د دولت دندې ډیرې ترسره کولې او په علمي حلقو کې یې لږ فعالیت وکړ. په هرصورت، هغه په فلورنس کې د څلورم ختیځ پوهانو غونډه کې برخه واخیسته (1878).

## مړینه
برزین په سن پیټرزبورګ کې د مارچ په 22 ، 1896 م م م مړ شو. د هغه له مړینې وروسته، ځینې څیړونکو د هغه په اړه مقالې لیکلي.

## د نورو په نظر کې
د برزین د مسلکي کارونو او فعالیتونو په اړه مختلف نظرونه شتون لري؛ ځینې یې د هغه مسلکي لاسته راوړنې او څیړنې ستاینه کړې، او ځینې یې د اسلامي نړۍ په اړه د هغه نظرونه منفي ګڼې.

## آثار یې
د برزين شاوخوا درې سوه دورنمونه او د اوسېدونکو ځایونو نقاشي او څلویښت ښارونو او قلعه نقشه پاتې دي چې په جلا توګه خپاره شوي. هغه لومړی د تهران نقشه په 1269/1852 کې جوړه کړه. د برزین څخه د منځني ختیځ د هیوادونو د ژبپوهنې، تاریخ، فلسفې او لرغونپوهنې په اړه آثار پاتې دي، په شمول:

* د مسلمانانو لهجه په اړه څېړنې، په دوو جوملو کې: ۱) د ترکیې لهجه سیستم (قازان ۱۸۴۸) ۲) د ایراني لهجه په هکله څېړنه (قازانی ۱۸۵۳) 
** ۱) د ترکیې لهجه نظام (ازان ۱۸۴۸) 
** د ایراني تلفظ په اړه څېړنې (قازان ۱۸۵۳) 
* د ختیځ تاریخ لیبریري (ازان ۱۸۴۹-۱۸۵۴) 
* په ختیځ کې سفر په دوو برخو کې: ۱) په داغستان کې سفر او د قفقاز له پخوا څخه (قازان ۱۸۵۰) ۲) په شمالي ایران کې سیاحت (قازانی ۱۸۵۲) (د دې کتاب د سفرنامې نه زیات دی، د ایران په ادبیاتو کې د دقیق مطالعې پر بنسټ د زړه پورې علمي اثر دی او د خطي کتاب ژباړه او د دروازې، ماڼیو، جوماتونو او د تهران او تبریز دیوالونو لیکلي متنونه دي) 
** د غزني او د قفقاز په لور سفر (قازان ۱۸۵۰) 
** ۲) په شمالي ایران کې سیاحت (قازان ۱۸۵۲) (دا کتاب د سفرنامې نه یوازې دی، بلکې د ایران په ادبیاتو کې د دقت مطالعې او د خطي کتاب ژباړې او د دروازې، ماڼیو، جوماتونو او د تهران او تبریز د دیوالونو د لیکلو نقل پر بنسټ یو زړه راښکونکي علمي اثر دی) 
* فرامینخان، په څلورو جلدونو کې (قازان او سن پیټرزبورګ 1850-1865) 
* د فارسي ژبه روسي ژبه (قازان 1853) (د فارسي ژبي څخه روسیې ته د لومړي لاس لیک ژباړل شوی) 
* د وولګا بلغاریان (ازان 1853) 
* د ترکانو د قبایلو متلونه (سن پیټرزبورګ، ۱۸۵۶) 
* د الټاریخ د ټول ټول کتاب ژباړه (په اوو جلدونو کې د حواشي برزین او د ژوکفسکي له خوا د هغه د لیکلو سره خپره شوې ده او د دې کار یوه نادر نسخه ده) 
* د نصرت نامه د ټاکل شوې تاریخ ژباړه (د محمد شیبانی خان او بدیه نشین ازبکانو په اړه) له ترکیې څخه روسیې ته.

## د سرچینو لیست
۱) ولادیمیر بارټولډ، په روسیه او اروپا کې د ختیځپوهان، حمزه سرادور ژباړه، تهران ۱۳۵۱  (۲) یحیی ذکاء او محمدحسن سمسار، تهران په انځور کې، تهران ۱۳۶۹.  (۳) رشیدالدین فضل الله، جامع التاریخ، چاپ آ رومسکویچ، لی آ اتاخوروف، او ع ع ع علی زاده، مسکو ۱۹۶۵  (۴) شجاع الدین شفا، د ایران د نړۍ علمي، (تهران ۱۳۴۸ز)  ۵- د ریښتیني نجیب، مشرقی، قاهره ۱۹۸۰- ۱۹۸۱  (۶) د بولشایا سوسیټسکیا اتسکوپډیا ۲، (موسکو) ۱۹۴۹-۵۸؛  (۷) د ایرانیکا انسکرپټ، sv "بیریزین" (د ژان کالمرډ لخوا) ؛  (۸) J D Pearson، Index Islamicus: ۱۹۰۶-۱۹۵۵، لندن ۱۹۵۸، index، sv "Berezin";  (۹) TDVIA، sv "Berezin" (د فيرمن کرام له خوا)  د ازبک سوسیټ انسیکلوپیډیا ⁇ ، II، تاشکند 1972  
وېشنيزه:1818 زېږېدنې
وېشنيزه:1896 مړينې