د انساني مطالعاتو پرمختللې ټکنالوژۍ او معلوماتو علمي انستیتیوت

**د بشري علومو، پرمختللې ټکنالوژۍ او معلوماتو علمي انستیتیوت** () چې د **HATII** په نوم شهرت لري، د ګلاسګو پوهنتون یو له مهمو څېړنیزو مرکزونو څخه دی. دا انستیتیوت په ۱۹۹۷ کال کې تاسیس شو او اصلي موخه یې دا ده چې د بشري علومو د مطالعې لپاره له پرمختللې ټیکنالوژي او معلوماتي سیسټمونو څخه کار واخلي. HATII په نړۍ کې یو له لومړنیو مرکزونو څخه و چې درک یې کړه ډیجیټل وسایل کولای شي د تاریخ، ادبیاتو او هنر په څېړنه کې بنسټیز بدلون راولي. دا مرکز په ځانګړي ډول د "ډیجیټل بشري علومو" (Digital Humanities) او د معلوماتو د ډیجیټل خوندي کولو (Digital Preservation) په برخو کې نړیوال اعتبار لري. د دې انستیتیوت فعالیتونه د عقل او احساس ترمنځ یو ډول توازن رامنځته کوي؛ چیرې چې انساني ارزښتونه د کمپیوټري دقت په مرسته تحلیل او خوندي کېږي.

د HATII یو له اساسي کارونو څخه د "ډیجیټل میراث" ساتنه ده. په اوسنۍ نړۍ کې چې ډېری معلومات په ډیجیټل بڼه دي، د دې خطر شتون لري چې دا ډاټا د وخت په تېرېدو سره له منځه لاړه شي. HATII داسې میتودونه او سټنډرډونه رامنځته کړي چې له لارې یې تاریخي اسناد، هنري اثار او کتابونه په داسې ډول ډیجیټل کېږي چې د پیړیو لپاره خوندي پاتې شي. په ټولنپوهنه او بشري علوم کې دا کار خورا مهم دی، ځکه چې دا د راتلونکو نسلونو لپاره د کلتوري وراثت د انتقال ډاډ ورکوي. همدا راز دا انستیتیوت د "آرشیف مدیریت" او "میوزیم مطالعاتو" په برخه کې د نړۍ تر ټولو پرمختللي پروګرامونه وړاندې کوي، چې پکې د معلوماتو د تنظیم او لاسرسي لپاره له مصنوعي ځیرکتیا څخه هم ګټه اخیستل کېږي.

د دې انستیتیوت څېړنې یوازې په تخنیکي مسایلو پورې محدودې نه دي، بلکې دا د ټیکنالوژۍ او انسان ترمنځ "اړیکه" هم مطالعه کوي. HATII دا څېړي چې څنګه ډیجیټل چاپیریال د انسان په ساپوهنه، چلند او کلتور اغېز کوي. هغوی دا پوښتنه مطرح کوي چې کله یو ادبي اثر یا تاریخي سند ډیجیټل کېږي، نو د هغه په مانا او درک کې څه بدلون راځي؟ دا مرکز د هغو متخصصینو په روزلو کې مهم رول لوبوي چې هم په بشري علومو پوهیږي او هم د معلوماتو په ساینس (Information Science). په دې توګه HATII د فلسفه او کمپیوټر ساینس ترمنځ یوه ګډه ژبه رامنځته کړې ده، ترڅو ساینس یوازې په وچو کوډونو کې پاتې نشي او انساني روح پکې شامل وي.

HATII د دې خبرې ښه مثال دی چې څنګه پوهنتونونه کولای شي د دودیزو علومو او عصري ټیکنالوژۍ ترمنځ همغږي رامنځته کړي. دا انستیتیوت موږ ته ښيي چې په ۲۱مهکې د بشري علومو پوه باید نه یوازې په کتابونو پوه شي، بلکې باید د ډیجیټل نړۍ په ژبه هم خبرې وکړي. په افغانستان کې هم د HATII په څېر د مرکزونو تجربې خورا ګټورې ثابتیدای شي، ترڅو زموږ د هېواد بډای تاریخ او خطي نسخې په ډیجیټل بڼه له خطره وژغورل شي. HATII د پوهې هغه مشال دی چې د بشریت تېر تاریخ د راتلونکي نسل له روښانه ټیکنالوژۍ سره نښلوي او دا ډاډ ورکوي چې زموږ کلتوري هویت به په ډیجیټل فضا کې هم په درنښت سره پاتې شي.

## د HATII د فعالیت اصلي برخې
# **ډیجیټل بشري علوم:** د ادبیاتو او تاریخ په څېړنه کې د کمپیوټري الګوریتمونو کارول.
# **ډیجیټل ساتنه (Digital Preservation):** د معلوماتو او اسنادو د دایمي خوندي کولو لپاره د سټنډرډونو جوړول.
# **د آرشیف او میوزیم مطالعه:** د کلتوري میراثونو د تنظیم او نندارې لپاره د نويو لارو لټول.
# **معلوماتي اداره (Information Management):** په ډیجیټل چاپیریال کې د پوهې د لېږد او پروسس مطالعه.

## سرچینې
* پټه خزانه: د پوهې او کلتور سرچینه
* University of Glasgow: Information Studies and HATII History
* Digital Curation Centre (DCC): Collaborative work with HATII

وېشنيزه:بشري علوم
وېشنيزه:ټیکنالوژي
وېشنيزه:پوهنتونونه
وېشنيزه:ډیجیټل بشري علوم