open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سید عبدالخالق

**عبدالخالق صادق** يا **سيد عبدالخالق صادق** (۱۳۲۰ - ۱۳۸۰) (ځينې سرچينې يې د مړينې کال ۱۳۸۴ لمريز ښيي) د افغانستان د کندهار يو پښتو ژبی ولسي شاعر وو .

## مخينه
عبدالخالق صادق پر ۱۳۲۰ ل کال په کندهار کې د ميرا اّغا په کور کې دې نړۍ ته سترگې پرانیستلې وې . ده د کندهار په بیلا بیلو ښوونځیو کې تر دولسم ټولگي پورې زده کړې وکړې او دوديزاسلامي علوم يې د كندهار په جوماتونو او ديني مدرسو كې ترسره كړل. ده د اته كلنۍ نه د شعرونو په لیکلو پیل وکړ او په ټولو پښتنو سیمو، په تیره بیا په کندهار ،هېلمند، روزگان، زابل او سویلي پښتونخوا کې يې د شعرونو لیوالان ډېر پيدا شول .

د مهال په تېرېدو سره د عبدالخالق صادق شعرونه داسې سيمه يزو سندرغاړو په خپلو سندرو کې زمزمه کړل لکه شاه محمد کندهاري، عبدالروف کندهاري، عبیدالله جان کندهاري، نعمت الله کندهاري، همدا راز د کندهار او سویلي پښتونخوا نورو ډیرو نامتو سندرغاړو . د ده ځينو داسې شعرونو لکه «ستا په لاس کې جام جام - خدای دې راپوخلا کړه» او «سترگې راپورته کړه اشنایه ماذديگر دی»، چې د سندرغاړو له خوا کمپوز شوی، د اورېدونکو په زړونو کې ځانگړی ځای نيولی دی .

عبدالخاالق صادق د ۱۳۴۰ او ۱۳۵۰ لمريزو کلونو تر مینځ د قادري بس ټرانسپورټ کې موټروان وو او دا بسونه به د کابل - کندهار او هرات تر مینځ لارو کې چلېدل او مساپر به يې وړل راوړل .
د ده شعري دیوان د سویلي پښتونخوا په مرکز کوئيټه کې د مذهبي کتابخانې د مشر عبدالاحد همنوا له خوا چاپ شوى او خپور شوى دى. دا دیوان ٣١٤ مخونه لري چې پکې د سید عبدالخالق صادق آغا ټول شعرونه چي زیاتره يې سيمه ييزو سندرغاړو هم ويلي وو راټول شوي دي. 
سید عبدالخالق صادق دنگه ونه، ښایسته څیره او ږیره درلوده. 
## چاپ شوي نښيرونه
# د عبدالخالق صادق دېوان، د ۲۰۰۸ ز کال چاپ، ۳۱۴ مخونه، کوټه .

## د شعر څو بېلگې

دا لاندې د ده یو له هغو شعرونو څخه دی چې سندرغاړي شاه محمد کندهاري په خپل خوږ غږ کې ویلی دی :

سترگې راپورته که آشنایه مازدیگر دی - ناوخته سو سبا به راسم

یا اجازه وکړه چې ځم په لویدو لمر دی - دورځې په رڼا به راسم

که ژوند باقي و سبا بیا راځم وتاته - نن دې ځواني ده که رخصت راکړې وماته

غني بادار مې نن د زړه په حال خبر دی - چاره نه لرم بیا به راسم

په تاپسې مې یاره پښې شولې تڼاکې - بس ده دا ستا په لمن ته اوښکې راپاکې 
 
د یارۍ راز به پټ ساتو دا يې هنر دی - مجبوره یم په غلا به راسم

کله به وکم شکر خواب پر سپین مړوند ستا - ژاړم سید عبدالخالق یم نظربند ستا

د مازدیگر موسم که وخت ستا د چکر دی - سبا ماسپښین قضا به راسم

## سرچينې
#http://www.larawbar.net/1214.html  
#https://www.facebook.com/permalink.php?id=183921278322479&story_fbid=746737848707483 
#پوهاند مجاور احمد زيار، پښتو بدلمېچ، يا پښتو شعر څنگه جوړیږي، د ۱۳۸۹ ل (۲۰۱۰ زېږدي) کال چاپ، ۲۰۲ مخ . 
#http://pa.azadiradio.org/content/transcript/24636639.html

وېشنيزه: پښتانه شاعران  
وېشنيزه: پښتانه 
وېشنيزه: افغانان
وېشنيزه:کندهاریان
مدني ټولنه

**هغه وگړي** چې د ټولني د خیر ښېگڼې په موخه راټول شي او د ټولنې معنوي او مادي خدمت ته ملا وتړي؛ هغوی ته Civil society مدني ټولنه او Civil Activist مدني فعالان وایی.

د مدني ټولنې او مدني فعالان اصطلاح د مخکني ولسمشر حامد کرزي د واکمنۍ سره سم د نورو شیانو په څېر له بهره هېواد ته را وارد شوه. په هېواد کې په بېلابېلو نومونو مدني ټولنې جوړې شوې او په کار یې پیل وکړ. دلته زیاتې مدني ټولنې او مدني فعالان په دې نه پوهېږي، چې څه وکړي او ددوی دندې کومې دي؟ زیاتې مدني ټولنې او مدني فعالان د بهرنیو هېوادونو د سفارتونو او د ځینو استخباراتي ادارو په مرسته فعالیت کوي او دوی ورته د پیسو د بوجیو خوله ورخلاصې کړې او دوی هم د افغانستان د خلکو او د افغانستان د موجوده قوانینو پر خلاف خپل کارونه کوي.

زموږ مدني ټولنو او مدني فعالانو داسې ټولنې جوړې کړې، چې زموږ ټولنه ورته په اوسني وخت کې هېڅ اړتیا نه لري او نه یې ورته اړتیا وه.
د نړۍ په یو شمېر هېوادونو کې مدني ټولنې او مدني فعالان په بې پرې توگه ټولو هېوادوالو ته کار کوي او په خپله ټولنه کې ښه محبوبیت هم لري. دلته زیاتې مدني ټولنې او مدني فعالان قومي، ژبني، سمتي او گوندي دي او هر څوک او هره ټولنه په پورته شیانو کې نښتې ده.

د مدني ټولنو کار او فعالیت یې!
گل زمان

گل زمان (۱۳۱۶ لمريز کال د خوست ولايت د چيني سيمه) د افغانستان يو پښتو ژبی سندرغاړی او اهنگساز (کمپوز جوړوونکی) دی. 
## مخينه
گل زمان پر ۱۳۱۶ لمريز کال د خوست ولايت په چيني سيمه کې زېږېدلی دی. دی لا تنکی زلمی وو چې له ټنگ ټکور سره يې مينه پيدا شوه، د موسيقۍ پر هنر بوخت شو او له دايرې سره به يې سندرې ويلې. کله چې دی ۱۴ کلن شو، نو يې تر ده دوه مشران وروڼه يو يې امان الله له تبلې سره او بل يې مشعل له ارمونيې سره له ده سره يو ځای شول او له هماغه مهاله يې د يوې هنري ډلې په توگه د پکتيا ولايت، لوگر ولايت او نورو څېرمه سيمو د وگړیو د خوښیو په محفلونو کې برخه اخيسته او څو کاله يې په دې ډگر کې خپل هنر وښووه. 

## په راډيو افغانستان او ټلويزيون کې
گل زمان پر ۱۳۴۳ لمريز کال کابل ته راغی او په راډيو افغانستان کې يې په سندرو ويلو پیل وکړ. دده هغه لومړنۍ سندره، چې د راډیو له څپو څخه خپره شوه هغه د «غونډې منډې» سندره وه.  

استاد گل زمان پر ۱۳۶۱ لمريز کال د سندرو ويلو په برخه کې دویمه درجه جايزه او پر ۱۳۶۲ لمريز کال يې هم د کمبوز جوړولو په برخه کې جايزه وگټله . 
گل زمان د موسيقۍ په څانگه کې د خدای بښلي محمد دين زاخېل شاگردي کړې او د ده پخپله وينا د ده شاگردان بيا دده ورور تجلي، خير محمد خندان، گل رسول، او ريتا وږمه ده.  

استاد گل زمان پر دايره سربېره، چې دی يې د سندرې ويلو پر مهال غږوي، د ارمونيې، رباب، ماندولين، ډول او شپېلۍ په غږولو کې هم ښه مهارت لري. نوموړي نه يواې خپلو سندرو ته، بلکې نورو ډېرو نامتو سندرغاړو ته هم کمپوزونه جوړ کړي چې د هغوی له شمېر څخه يې استاد اولمیر، پروین، قمرگله، احمد ظاهر، گلشن، ریتا وږمه، عزیزه افغان، ناهید، ژیلا، رخشانه، بخت زمینه، افسانه، ماري مهتاب، فتانه، پرستو، نغمه، منگل، رحیم مهریار، اسماعیل پیروز، طلا محمد، سید علم، نعمت الله، عبدالله مقری، منور، حیات الله گردیزی، رحیم غفاری، شهروان، تجلي، خیر محمد خندان، گل رسول، موسی گل، زرڅانگه، خان تاسیل، گلنار بیگم، هدایت الله او نور سندرغاړي دي. کېدای شي وویل شي چې په دې وروستيو دريو لسيزو کې بل هيڅ سندرغاړي او کمپوز جوړوونکي په دې پیمانه د ځان او نورو سندرغاړو لپاره په دومره لوی شمېر نوي کمپوزونه نه دي جوړ کړي لکه استاد گل زمان چې جوړ کړي دي. نوموړی اوسمهال ۲۱۰۰ سندرې د ملي راډيو ټلويزیون په ارشيف کې ثبت لري. 

## نورې دندې يې

## سرچينې
#http://www.bakhtarnews.com.af/dari/culture/item/33379 
#http://www.bbc.com/persian/afghanistan/2009/11/091126_gulzaman.shtml 
# 

وېشنيزه:سندرغاړي
وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:افغان سندرغاړي
محي الدين بلوچ

**مولوي محي الدين بلوچ**  د افغانستان د بلوڅ قوم یو مخور سپین ږیری دی.

مولوي محي الدين بلوڅ د نیمروز ولایت د خاشرود ولسوالۍ څخه دی او په افغانستان کې د بلوڅانو نماینده دی.

## سرچینې

وېشنيزه:بلوڅان
وېشنيزه:افغان بلوڅان
د هېوادونو پلازمېنې

د هر هېواد پلازمېنه هغه ښار يا سيمې ته ويلی کيږي کومې څخه چې د هېواد ټول نظام چلولی کيږي او کوم ځای کې چې د هېواد حکومتي يا سرکاري دفترونه موجود وي۔ د هېوادونو پلازمېنې:

## لړليک



## نور ولولئ
* هېواد
ورږه

**ورږې یا کيکې** (علمي نوم: *Siphonaptera, Aphaniptera*) د خوځندکو څخه یوه طايفه (ډله) ده چې د نړۍ په بېلا بېلو سيمو کې ژوند کوي او کولای سي ساري رنځونه لکه طاعون سرايت وکړي. اوږدوالي یې ۱ - ۸ میليمتره دي. د دي ژوي ټوله طايفه ۲۲۰۰ ډوله ورږې لري.

وېشنيزه:وزر لرونکی خوځندکې
وېشنيزه:ورږې
اوينه

**اوينې یا وينې يا بځې** (علمي نوم: *Isoptera*) د وزر لرونکو خوځندکو يوه طايفه (ډله) ده چې پرته له انټارکټيکا نه د نړۍ په بېلا بېلو سيمو کې ژوند کوي. اوينې ټولنيز (اجتماعي) خوځندکې دي چې د چابکو څخه ۱۴۵ میلیونه کاله مخکې د جوراسيک په دوره کې رامنځ ته شوې وې. د دي ژوي تر اوسه پورې ۳۰۱۰۶ ډوله ژوي پېژندل شوي دي چې په ۱۲ کورنيو تقسیمېږي.
اوينې لکه ميږيانو، غومبسو او مچو غوندی ټولنيز خوځندکې دي چې په دريو ټولنيزو (اجتماعي) طبقو(فرقو) (ملكه ، پاچا او عسكران او کارگران) تقسیمېږي. نوموړي ژوي مړشوي بوټي او لرگۍ خوري او د نړۍ په اکوسیستم کې مهم رول لوبوي.
## توصيف
د اوينې کارگران او عسکران معمولا ړوند دي خو د اوينې څو افريقايي ډوله لکه Hodotermes mossambicus مرکبې سترگې لري. 
د اوينې کارگران د دي ژويو په ټولنې کې تر ټولو کڼ شمير لرونکی او مهمه فرقه ده چې ځاله جوړوي او د بچو او هگو غم خوري. کارگران وزرونه نه لري او  نسی تولیدېدلای. عسکران لکه کارگرانو غوندی وزرونه نلري او نسی تولیدېدلاي خو لوی سر او لویې زامې لري. په سر کې ځانگړي مرغړى لري چې وژونکي مواد جوړوي نوموړي وژونکي مواد د اوينو دښمنانو د وژلو لپاره کارېږي.   
وېشنيزه:وزر لرونکی خوځندکې
ستر وزر لرونکي خوځندکې

**ستر وزر لرونکي خوځندکې** (علمي نوم:*Megaloptera* ) د وزر لرونکو خوځندکو څخه يوه کوچنۍ طايفه (ډله) چې ۳۰۰ ډوله ژوي لري او په دريو کورنيو تقسیمېږي.

وېشنيزه:وزر لرونکی خوځندکې
ملا محمد رسول

**ملا محمد رسول نورزی** چې پخوا د طالبانو په وخت کې د نیمروز ولایت والي و د افغان طالبانو له ډلې جلا شوی و او د ملا اختر محمد منصور مخالفو طالب مشرانو خپل سرپرست مشر او څلور مرستیالان یې ورته ټاکلي دي.
بي بي سي داسې ځانگړې وېډیو رسېدلې، چې ښايي مولوي محمد رسول د طالبانو د نوي جلا شوې ډلې سرپرست مشر ټاکل شوی او ملا عبدالمنان نیازی یې سیاسي مرستیال، ملا باز محمد حارث نورزی، ملا منصور دادالله، ملا شیر محمد آخوندزاده یې پوځي مرستیالان ټاکل شوي دي.
په دې ویډیو کې ملا محمد رسول نورزی څرگندونه کوي چې ځکه مو د ملا اختر محمد منصور سره مخالفت وکړ چې هغه د پردیو استخباراتي کړیو په اوامرو اکثریت مهم طالب چارواکي په مرموزه توگه له دندو لرې کړل، ځینې یې په شهادت ورسول او خپله امیر المؤمنین ملا محمد عمر مجاهد یې هم په شهادت رسولی، ددې لپاره چې ځانته زمینه سازي وکړي او د امارت څوکۍ خپله کړي.

## سرچینې
وېشنيزه:طالبان
وېشنيزه:د افغانستان جگړي
وېشنيزه:کندهاریان
د آلمان د سوسیالیستي اتحاد ګوند

**د المان سوسیالیستي اتحاد ګوند** (الماني: *Sozialistische Einheitspartei Deutschlands*) د دالمان دیموکراتیک جمهوریت (ختیځ آلمان) له ټولو لوی حزب و. دا ګوند لکه د افغانستان د خلکو دیموکراتیک ګوند په شان یو مارکسیستي گوند و.

## تاریخ
د آلمان د سوسیالیستي اتحاد گوند (SED) د ۱۹۴۶ په کال په برلین کښی جوړ شو.

وېشنيزه:آلمان
کینډۍ:د بُعدونو موضوعگانې


:Demihypercube: نیمه‌ابرمکعب
:Polytope: څو سره
:Simplex: سادک
:Multiverse: چندجهانه

برابرها:
* http://www.srtc.ac.ir/dic2.htm?fletter=1587
د کمبوډيا ولايتونه

200px|بټنوک|کمبوډيا بېرغ
کمبوډيا په 25 ولايوتونو کې ويشلی شوی دی۔ د کمبوډيا پلازمېنه پنوم پن دی۔

## د ولايتونو مالومات

## نور ولولئ

وېشنيزه:کمبوډيا
* کمبوډيا
ولايت

**ولايت** يا **صوبه** د اداري وېش يوه کچه ده په يو هېواد کې يو ولايت اداري وېش لومړۍ درجه وي۔ لومړۍ درجه په بېلابيلو ژبو کې په بېلابېلو نومونو سره ياديږي لکه مثال په توگه په افغانستان کې د لومړۍ درجې وېش ته ولايت، په پاکستان کې ورته صوبه ، په هند کې ورته رياست ، په ايران کې ورته استان ويلی کيږي۔په نړۍ کې داسې هېوادونو هم شته چې ولايت يا صوبه نه لري بلکې ددې پر ځای بل ډول اداري وېش لکه مثال په توگه د بنگله دېش لومړۍ درجې وېش ډويژن دی۔ هر يو ولايت بيا په نورو ډيرو ولسوالو يا ضلعو کې ويشلی شوی وي۔

## د هېوادونو ولايتونه او په نورو ژبو کې "ولايت" ټکي
د هېوادونو ولايتونه او د "ولايت" ټکي په بېلابېلو ژبو کې ژباړه دا ده:

## سرچينې
بوديجه

**بوديجه**  له يو مالي حساب له صورت نه عبارت ده چي د راتلونکي لپاره پلان جوړوي. د پروژوي بودٻجې يا طرحه شوې بودٻجي د جوړولو لپاره يو کسب يا تجارت سره مرسته کوي ترڅو خپلې واقعي کړني له خپل د زړه له کړنو سره پرتله کړي. دري نوعه بوديجي شتون لري چي په لاندې توگه دي.

# عملياتی بوديجه 
# نقدي او په دوران کي بوديجه 
# د پانگې د مصرفونو بوديجه
### عملياتی بوديجه
له هغه بوديجي نه عبارت ده چي تخميني فروشات او مصارفات د راتلونکي کال اوهمدارنگه په تقريبي ثابت او متغيرقٻمت باندې شامله ده. دا يو مثبت حالت دى چي په درست پلان باندٻد گټي د زياتيدو برابرشامل دى

### نقدي او دوران کي بوديجه
دهغې لنډيز دى چي څۀ وخت او څۀ اندازه عايد په تجارت کي په راتلونکى کال کي به په دوران کي شي. او همدارنگه ددي ښودونکى ده چي څه وخت نقدي پيسي په تجارت کي واچول شي. او څه وخت د پرداخت په وخت کي تاديه کيږي. نقدي دوران شامل دى په فروشاتو استهلاک او په غير له نقدي مصارفاتونه نه کيږي.

### داخراجاتو نقدي بوديجه
د سرمايوي او اخراجاتو له لست نه عبارت ده چي اداره غواړي هغه د خپل خوښي د قيمت له مخې واخلي. دا معلومات له تجارت سره مرسته کوي چي يوه اندازه پيسي دداسي پيرودلو لپاره ځانگړي کړي.

## څپړنه
د بودیجې کلمه (د زوړ فرانسوی *bougette*, څخه اخیستل سوی دی) یو مالي پلان او د ټولو لگښتونو او عوايدو پلان شوي لړ ته وايي.

## سرچینې
* https://en.wikipedia.org/wiki/Budget

وېشنيزه:بوديجه
نړېواله سوداگري

**بين المللی تجارت** ، د مختلفو هيوادونو په منځ کي د شيانو او خدمتونو له تبادلې څخه عبارت دى. په بنسټيزه توگه بين المللي تجارت له يو ښار نه بل ښار ته د راکړي ورکړي او يا له يوي منطقي نه بلي منطقي ته چي مشابهت ولري، يوازې ځني وختونه سخت تجارتي قوانين شتون لري چي بين المللي تجارت نسبت ښاري او منطقوي تجارت ته گرانوي.

هر يو هيواد د بين المللي تجارت په برخه کي ځانگړى يا مستقيل نظر او فکر لري. هرکله چي د نړۍ له نورو هيوادونو سره تجارت معاملات صورت نيسي بايد چي زياتي موضوع گاني او کتني په نظر کي ونيول شي مثلا:د يوه هيواد امنيت. هريو هيواد کوښښ کوي ترڅو چي د خپلو خلکو لپاره د ساتنې او مصونيت ډاډ حاصل کړي. همدارنگه نوري مسلي يا مسايل لکه: له دواړو لورو څخه همکار کول، د پولي بيلانسونه، اقتصادي نمو يا رشد، اقتصادي انکشاف او تخنيکي پرمختگ.
## تاریخچه

## فايده او گټه
د بين المللي تجارت ترټولو لويه فايده او گټه دا ده ترڅو چي انساني قوه په موثره او گټوره توگه وساتل شي. بين المللي تجارت په هغه توگه چي تاسې خپل اکمالات ځانته کوي ددي لپاره چي تاسې کولى شۍ چي په څلور خواوو کي د نرخونو له مقايسي يا پرتلي نه وروسته ممکن چي ترټول ښکته نرخ يا قيمت واخلۍ. که چير بهرنى رقابت شتون ونه لري، ډيرى شيان به قيمته وي نسبت لپاره ورکوۍ.

د بين المللي تجارت بله فايده يا گټه عبارت له دى څخه ده چي ځني محصولات کوم چي مونږ نسبت د نورو اقليمي شرايطو او نورو شرايطو ته په خپله منطقه کي نه شو توليد کولى ولي د بين المللي تجارت له لاري هغې ته مونږ لاسرسى درلودلى شو لکه:روغنيات يا غوړ باب، بنزين، ميوه جات، سبيزيجات او نور توليدات. شايد چي ځني توليدات زمونږ هيواد ته ددي لپاره راوړل شي چي زمونږ هيواد د مارکيټ غوښتنه نه شي پوره کولى. د هيوادونو لپاره غوره شيان دا دي ترڅو چي د مشخصو ياځانگړو توليداتو په محصولاتو کي تخصص پيدا کړي. محصولات ښه اقتصادي توليد کړي.

## د مصرف کونکو لپاره گټي

د بين المللي تجارت په خاطر، تجارتي هيوادونه د خپلو مصرف کونکو لپاره له څو ناحيو څخه فايده
رسوي:
* په پراخه پيمانې سره د کمو پيداکيدونکو منابعو توزيع کول.
* نسبي غوره والى او د تقوې تخصص ته ترويج او ترقي ورکول، چي دا کار په خپل ذات کي قيمت او د توليد مصارف ښکته راوړي او د مصرف کونکو لپاره توليد هم په ټیټ قيمت سره تماميږي.
* گډ يا شريک ژوند کول په صلح آميزه ډول سره تقويه کيږي، ځکه چي هيوادونه د تجارت په اساس يو له بل سره افهام او تفهيم لري.
* اصلاح شوى تکنالوژي د هيوادونو په منځ کي تبادله کيږي او په دي ترتيب سره په چټکۍ سره انکشاف کوي، په داسې حال کي چي هريو هيواد د خپل ځآن لپاره وخت په موجوده تکنالوژۍ باندې په بل هيواد کي ضايع کوي د هغې په عوض کولى شي چي له موجوده تکنالوژۍ څخه په نورو هيوادونو کي د بين المللي تجارت د شتوالى په اساس استفاده وکړئ.

## سرچینې
* https://en.wikipedia.org/wiki/International_trade

* Gibson, Jerry D., et al. Agribusiness: Management, Marketing, Human Resource Development, Communications, and Technology. Danville, Illinois: Interstate
Publishers, Inc., 2001. (Textbook, Chapter 14)
* Lee, Jasper S., Leising, James G., and Lawver, David E. Agrimarketing Technology. Danville, Illinois: Interstate Publishers, Inc., 1994. (Textbook, Chapters 13 and 14)
* Finley, Eddy and Price, Robert. International Agriculture. Albany, New York: Delmar
Publishers, Inc., 1994.

وېشنيزه:بين المللی تجارت
وېشنيزه:تجارت
وېشنيزه:نړیوال اقتصاد
د چين ولايتونه

**چين** د لومړۍ درجې ويش هم ولايت وي کوم ته چې شینگ یا 省 ويلی کيږي. چين ټول په 34 برخو کې ويشلی شوی دی، هغه برخې دا دي:
* **22 ولايتونه**
* **4 ښاروالۍ**
* **5 خپلواکه سيمې**
* **2 ځانگړې اداري سيمې**

## لړليک

## نور ولولئ
* د خلکو جمهوري چين
* هانگ کانگ

## سرچينې

وېشنيزه:چين
اقتصادي توکي

**اقتصادي توکي** (انگریزی: Economic goods) هغه توکي چې د شتمنۍ او يا د کار پـه وسيله يې انسا ترلاسه کوي اقتصادي توکي بلل کيږي. چـې لاندی دوه ډولونـه لري :
* مصــرفي تــوکي consumer goods
* پانگيز توکي capital goods

وېشنيزه:اقتصادي توکي
وېشنيزه:اقتصاد
وېشنيزه:توکي
پانگيز توکي

**پانگيز توکي** (انگریزی:capital goods) تـوکي هغـه توکـو تـه ويـل کيـږي چې انسان يې په مخامخ ډول نشي کارولی د نورو توکو په توليد او يا د عايد په ترلاسه کولو کې کارول کيږي.په مطلق ډول موږ نه شو ويـلای چـې يـو تـوکی تـل مصرفي او يا پانگيز وي ځکه ځيني توکي دواړه کيدای شـي لکـه يـو شـخص يـو کور د استوگنې لپاره جوړوي چې مصرفي شو خو بل شخص کور د کرايـې لپـاره جوړوي د ده لپاره پانگيز توکي دي په پانگيز توکو کې پنـد در ډولـه تـوکي دخيل وي:

* اومه مواد : اومه مواد هغه مـوادو تـه ويـل کيـږي چـې پـه کمپنيـو کـې د توکو د توليد لپاره کارول کيږي لکه لرگي غنم وړۍ او نور.
* نيم کاره مواد : هغه موادو ته ويل کيږي چې تر کار لاندی وي.
* بشپړ توکي : بشپړ توکي هغه توکو ته ويل کيږي چې پـه هـر لحـاظ تيـار وي او د نــورو توکــو د کــارونې لپــاره تــر کــار اخيســتل کيــږي لکــه ماشــين آلات ، کور، موټر ....

## مصرفي او پانگيزتوکي
مصرفي او پانگيز توکي يو له بل سره اړيکه لري مصرفي توکو ته چې کله تقاضا ډيـره شـي ورسـره پـانگيز توکـو تـه هـم تقاضـا ډيريـږي کلـه چـې دواړو تـه تقاضـا لــوړيږي ورســره پــه هيــواد کــې کــار پيــدا کيــږي او هيــواد ورســره د اقتصــادي پرمختگ پر لور ځي دا خبره د يادونې وړ ده چـې د مصـرفي او پـا نگيزو توکـو ويع قاطع نـه دی ځکـه کلـه يـو تـوکی پـه يـو وخـت کـې مصـرفي وي خـو کلـه بيـا پانگيز شي.
## د اقتصادي توکو ځانگړتياوی
اقتصادي توکي لاندی ځانگړتياوی لري :
* افاديت : د يو تـوکي هغـه قابليـت چـې د انسـا د يـو غوښـتنې د پـوره کيدو وسيله گرځي افاديت گڼل کيږي . لکه اوبه د تنـد دخړوبـه کولـو ډوډۍ د لوږ د لر کولو قلم د ليکلو قابليـت لري.اقتصـادي تـوکي افاديـت لـري او کـه افاديت ونه لري بيايې څو نه اخلي.
* کم پيدا : له کم پيدا څخه موخه دا نه وي چې هغه تـوکي کـم وي لـيکن د اړتيا په نسبت کم وي لکه افغانستان هر کال څو مليونه ټنه غنم توليدوي خو بيـا هم کم وي ځکه افغانان نسبت هاغه غنمو ته چې توليدوي يې ډيرو ته اړتيا لري.
* د ليږد وړ : په اقتصادي توکو کې د ليږد ځانگړتيا هم شامله ده لـه ليـږد څخه موخه د يو توکي ليږد له يوه ځايه بل ځای ته يا له يو شخص څخه بل شخص ته ده. 
* طبعي ډالۍ نه وي : اقتصادي توکي په طبعي لحاظ شتون نه لري بلکې انسان يې جوړ او تياروي. لکه موټر، کور او نور .
* ملکيـت : اقتصـادي تـوکي د ملکيـت ځانگړتيـا لـري يـانې پـه چـا پـور تړلي وي نو له د کبله يې اخيستل او خرڅول تر سره کيږي.اقتصـادي او غيراقتصـادي تـوکي يـو لـه بـل سـره تـوپير لـري: اقتصـادي تـوکي دطبعيت ډالۍ نه ده خو غيراقتصـادي تـوکي دي اقتصـادي تـوکي کـم پيـدا دي
غيراقتصـادی کـم پيـدا نـه دي اقتصـادي تـوکي ملکيـت لـري او غيراقتصـادي مالک نه لري.

## سرچینې
* انگریزی ویکی پیدیا
* اقتصاد پېژندنه، ليــــــکوال : محمد داود نيازی، چاپ نېټه: 2014 / 1393

وېشنيزه:پانگيز توکي
وېشنيزه:توکي
مصرفي توکي

**مصــرفي تــوکي**   هغــه تــوکي چــې انســان يــې پــه مخامخ ډول کاروي او په د کې داسې توکي هم وي چې له لږ کـارونۍ وروسـته له منځه ځي او ځينې داسې توکي وي چې د ډيـر وخـت لپـاره کـارول کيـږي لکـه : موټر، کور . ټـول هغـه تـوکي چـې انسـانان يـې د کـارونې پـه موخـه پيـري، مصـرفي توکي بلل کيږي. مصرفي توکي د انسانانو اړتيـاوی پـوره کـوي د نـورو توکـو پـه پيدا کيدو کې ونډه نه لري .

## سرچینې
* انگریزی ویکی پېډیا
* اقتصاد پېژندنه،  ليــــــکوال : محمد داود نيازی، چاپ نېټه: 2014 / 1393

وېشنيزه:اقتصاد
وېشنيزه:مصرفي توکي
وېشنيزه:توکي
وسايل

**وسايل**  هر هغه توکی يا چوپړ چې دانسا غوښـتنه يـا موخـه پـوره کـړي وسـيله گڼـل کيـږي.د سـاري پـه ډول کـه کـور جـوړول غـواړ نـو سـمينټو شـگې ان نير ته اړتيا ده چـې دا ټـول وسـايل گڼـل کيـږي او يـا کلـه چـې رخـت تيـاريږي اومـه مـواد ماشـين اپتـو او کـارگرانو اړتيـا ده چـې دا ټـول د رخـت د تيـارولو وسايل دي د وسايلو ځانگړتياو په پند ډول دي:

* *محدود* : د انسان غوښتنې او اړتياو نامحدود دي خو له انسان سره وسايل محدود دي تر څو خپلې اړتيـاوی او غوښـتنې پـر پـوره کـړي کلـه چـې د انسانانو د غوښتنو د پوره کيدو لپاره وسايل کـم وي نـو اقتصـاد پوهـان وسـايل محدود نيسي ځکه د غوښتنو د پـوره کيـدو وسـايل او چوپړتيـاوی کمـې نـه دي بلکې د ټولو انسانانو په نسبت کمې دي .ځکه په نړۍ کې غنم پـه مليـاردونو ټنـه توليديږي خو چې د انسانانو اړتياو نه شي پوره کولای بيا هم مـوږ وايـو چـې د غنمو توليد محدود دی د وسايلو د کمښت په وجه انسانان خپلې اړتياوی ټـاکي او فکر پر کوي چې کومې لومړی او کومې په دويم قدم کې پوره کړي.
* *متبادل کارول* : د وسايلو دويم ښه والی د هغو متبادل کارول دي يانې د څو موخو لپاره کارول کيږي د ساري پـه توگـه لـه تاسـره سـل افغـانۍ دي هـر ډول چې وغواړ کارولای یې شې کتاب پر اخيستلی شې چکر پر وهلی شې او نور .همداسې د ځمکې په يـوه برخـه تـه جـوار، غـنم، شـولې هـر څـه چـې وغـواړ کرلی شی دا خبره د يادونې وړ ده چې يو وسيله په يو وخت کې د يـو مـوخې د ترلاسه کولو لپاره کارول کيږي.
 
## سرچینې
* اقتصاد پېژندنه، ليــــــکوال : محمد داود نيازی، چاپ نېټه: 2014 / 1393

وېشنيزه:وسايل
طلبات

**طلبات**  هغه ټول اشخاص اوموسسات چی پوروړي دي او د داين په وړاندی مديون وي طلبات بلل کيږی

وېشنيزه:پوروړي
وېشنيزه:پور
دائينين

**دائينين**  هغه اشخاص او موسسات چی مونږ ته اجناس اوخدمات راسپاري اوپر مونږ باندی پور لري دائينين بلل کيږي.

وېشنيزه:دائينين
وېشنيزه:پور
پورونه

**پورونه**  له يوي حکمي او حقيقي مرجع يا شخص څخه يوه بل شخص مرجع يا ملکيت لرونکي ته داجناسو او پيسو ورکول دي په ضمانت يا بی ضمانت دلنډی مودی پور په يوه مالي کال کی بيرته اداکيږی خو داوږدی مودی پور له يو مالي کال څخه زياته موده نيسي .

وېشنيزه:پور 
وېشنيزه:مالي
ثابته شتمني

**ثابته شتمني**  هغه څه دي چی په اوږده موده کی کار لاندی نيول کيږی او ورو ورو استهلاک يا خپل ارزښت په جاري ارزښت باندی بدلوي لکه ودانۍ،ماشينونه،موټر،ځمکه او داسي نور.

## سرچینې
* انگریزی ویکی

وېشنيزه:شتمني
وېشنيزه:استهلاک
جاري شتمني

**جاري شتمني**  هغه څه چی کم وخت کی ډير ژرپه نغدو پيسو اړول کيدای شي لکه امانات،نغده اسعار،پيسي،تجارتي تغدی اسناد،چک،داسهاموپاڼی او داسی نور.

## سرچینې
* انگریزی ویکی

وېشنيزه:شتمني
وېشنيزه:جاري شتمني
سوداگر

**سوداگر**  دکاروبار خاوند څوک چی کاروبار پرمخ وړي، کاروبار تنظيموي اوگټه ترلاسه کوي اوبعضی وخت تاوان هم زغمي. يا په ساده اصطلاح هغه شخص چی دمشتريانو لپاره اجناس او خدمات چمتو کوي
دسوداگر په نوم ياديږی. مثلأ دنساجی فابريکی خاوند،دتعميراتی شرکت خاوند او داسي نور. دوکاندار اجناس خرڅوي،ډاکتران دمريضانو دصحت خيال ساتی،دفابريکی خاوندان اجناس توليدوي.

## سرچینې
* انگریزی ویکی

وېشنيزه:سوداگر
وېشنيزه:کاروبار
مالکيت

**مالکيت** يا **متشبث**  هغه شخص چی پانگه په کاراچوي اوخپل وخت دجنس اوخدمت په چمتو کولولگوي،خطرمني او د گټی او مفاد کولو مستحق وشميرل شي د تجارت يا سوداگرۍ خاوند يا متشبث وي.

وېشنيزه:مالکيت
وېشنيزه:تجارت
کاروبار

**کاروبار**  هرهغه اقتصادي عمل چی دگټی دترلاسه کولوپه خاطرترسره کيږی کاروبار بلل کيږي.

وېشنيزه:کار
وېشنيزه:اقتصاد
ازمايشی بلانس

**ازمايشی بلانس**  هغه بلانسونه دي چی دليجر يا دکل ددفتر له حساب څخه ايستل کيږی او په هغه کی ټول اسمي او واقعی حسابونه شامل وي.

## دازمايشی هدف بلانس
*ازمايشی بلانس څخه ددبت او کريديت دستونونو دمجموعی پيسو دکنترول اوچک کولو لپاره کار اخستل کيږی.
* ازمايشی بلانس دگټی اوتاوان دبلانس له جوړولو مخکی جوړيږی چی په هغه کی دذخايرو موجودی نه وي.

## سرچینې
* انگریزی ویکی

وېشنيزه:حسابونه
وېشنيزه:ازمايشی بلانس
مسلک

**مسلک** یا **شغل**  مسلک يا شغل د کاروبار او وظيفی يو ډول دی دکوم لپاره چی د وړاندی نه ټريننگ او تعليم ته ډيرزيات ضرورت طبابت،حقوق،تعليم اوتربيه،مالي او دمحاسبی مسلک او شغل.

## مسلک او کاروبار تر مېنځ فرق
سره ددی چی ددی دواړو اصطلاح گانو مانا دگټی لاسته راوړل دي خو فرق يی پدی کی دی چی دکاروبار يا Business دشروع کولو څخه دمخه ټريننگ ته ضرورت نشته خو د مسلک يا Profession دشروع کولو څخه دمخه مشخص علم او ټريننگ ته ضرورت دی.

## سرچینې
* انگریزی ویکی

وېشنيزه:مسلک
وېشنيزه:کاروبار
د قبرس هیواد د ولایتونو نوملړ

**د قبرس هیواد آیالاتونه** (د قبرس هیواد ولایتونه) د اداري وېش لومړۍ درجه ولایتونه۔قبرس ټول 6 ولایتونه لري:

## ولسوالۍ

## د قبرس هیواد ښارونه
# نیکوزیا (پلازمینه)
د مصر محافظات

د مصر د اداري وېش لومړۍ درجه محافظه (ولايت) بللي کيږي۔ مصر ټول په 27 محافظو يا ولايتونو کې ويشلي شوي دي۔

## نور ولولئ
*مصر

## سرچينې

وېشنيزه:مصر
د آلمان مسیحي دیموکرات ګوند

thumb|300px| د ختیځ آلمان مسیحي دیموکراتیکه اتحادیه (CDU-DDR) بیرغ دا و
**د آلمان مسیحي دیموکراتیک اتحادیه** (په الماني: Christlich-Demokratische Union Deutschlands, CDU ) په آلمان کی یو سیاسي گوند دى. مشره یې انگېلا مېرکل ده.

وېشنيزه:آلمان
د غزه محافظات

**غزه** په پنځ ولايتونو يا محافظو باندې ويشلی شوې ده ، دا پنځه ولايتونه د حماس حکومت چلوي۔

## د محافظاتو لړليک





## نور ولولئ
* فلسطين
محافظه شمالي غزه

**شمالي غزه** د فلسطين د پنځه ولايتونو څخه يو دی، په دې ولايت يا محافظې کې د يوې اندازې له مخې 270,245 کسان آباد دي۔

## نور ولولئ
* فلسطين
مزینه

**مزینه** د روداتو مشهور کلی دی چې وگړي یې ټول پښتانه دي او د زاخېل، حصارک او روغانو کلیو سره گډه پوله لري،
ديرالبلح ولايت

محافظه دير البلح د فلسطين د 16 محافظو (ولايتونو) څخه يوه ده۔دا په غزه ريتاړه پرته ده۔

## ځاينه
### ښار
* دير البلح 

### ښاروالۍ سيمې
* الزويده

### کليوالي سيمې
* المصدر
* وادي السلقا

### نور مشهور ځاينه
* بريجي
* دير البلح
* مغازي
* نصيرات

## بهرنۍ تړنې


وېشنيزه:فلسطين
محافظه غزه

**غزه** د فلسطين د غزه تراډی یو ولايت يا محافظه ده۔

## سيمې
### ښار
* غزه 

### ښاروالۍ سيمې
* الزهرا

### کليوالې
* جحر الديک
* مدينۃ العوده
* المغراقه (ابومدين)

## نور ولولئ
* فلسطين
کلشپوره

**کلشپوره** د ننگرهار ولایت په روداتو ولسوالۍ کې د یوه مشهوره کلي نوم دی چې د سره راغه ډاگ او روغانو کلي ترمنځ پروت دی، ددی کلي اوسېدونکي ټول پښتانه دي او په کر کیله بوخت وي، چې لاسته راوړنه یې جوار غنم دی
خان يونس ولايت

**خان يونس** د فلسطين يو ولايت يا محافظه ده چې په غزې تړانګه کې پرته ده
## ځاينه

### ښار
*عبسان الکبيره
*بني سهيله
*خان يونس

### ښاروالۍ سيمې
*عبسان الصغيره
*خزاعه
*القراره

### کليوالې
* الفخاري
* قيزان النجار
*قاء الخرابه
*قاء القرين
*ام کميلي
*ام الکلاب

## سرچينې

## بهرنۍ تړنې

وېشنيزه:د غزه ريتاړه جغرافيه
وېشنيزه:خان يونس محافظه
رفح ولایت

**رفح** د فلسطين يو ولایت دی چي په غزه تړانګه کي موقعيت لري. ددې ولایت مرکز د رفح ښار او د مصر پر پوله باندي د غزې په سوېل لویدیځ کي موقعيت لري.
## ځاينه

### ښار
* البيوک
* المواصي
* القريہ السويديہ
* رفح (دارالخلافہ)
* شوکۃ الصوفي

### د کډوالي ځاينه
*تل السلطان
*معسکر رفح

## سرچينې

## بهرنۍ تړنې

وېشنيزه:د غزه ريتاړه جغرافيه
وېشنيزه:خان يونس محافظه
عبدالهادي عطايي

**عبدالهادي عطايي** (د ل کال زوکړه، کندهار) د افغانستان يو پښتو ژبی شاعر دی.

## مخينه
عبدالهادي عطايي (عبدالهادي عطايي ملا) د ملا عطا محمد اخوند (چې په حاجي اخوند نامتو وو) زوی دی، د کندهار ښار په لومړۍ ناحيه کې خرقې شريفې ته نزدې په خپله پلرنۍ مېنه کي زېږېدلی دی. کورنۍ يې د پوهنې او فضل برخه درلوده او پلار يې د خپل وخت پوه سړی وو چې له خطي کتابونو سره يې مينه درلوده. د عبدالهادي عطايي مشر ورور محمد ابراهيم عطايي نوميږي چې د افغانستان له نامتو ليکوالو او پېښليکونکو څخه دی.

عبدالهادي عطايي د کابل پوهنتون د ادبياتو له پوهنځي فارغ او د پښتو ژبي په معاصرو شاعرانو کې د ډېر ښه کچ يو نازکخيال شاعر دی. 
د نامتو ليکوال او څېړونکي محمد معصوم هوتک په وینا «له شهرته يې ښه نه راځي او له بده مرغه لږ شعر وايي.» 
## دندې
## کډوال کېدل
## چاپ شوي نښيرونه يې
## د شعر څو بېلگې يې

غزل 

ساقي واخله پیاله واخله، نور دي خوم رانذرانه کړه 

زما تنده د عمرونو، یو دریـــاب را پیـــمانه کړه

د مـــــکار زاهــــد پر قبر، بدمستان سره ټول سوي 

انتـــقام له ژونده اخلي، هدیره یــــــې میخانه کړه 

د گمراه عقل ځنځیر مي، د گلرخ په پښو کي توی کړ 

د پایزېب له هــــره شرنگه، جوړه مسته ترانه کړه 

د خزان زخــــــمي بلبله، پســـــــرلی دي مبارک سه 
 
د سرو گلـــــــو په بسترکي، هېره تېره افسانه کړه 

بیا بې گورو چــــــي شیخ څنگه، لنډوي د جنت لاره 

ستا مستي یې په سر بار کړه، زما جنون یې زولانه کړه

چـــې فتــوا د ملایانو، بیا ســــزا نه کړي واجبه 

د قـــــضا د مسند مهر، د مینـــوشــو حواله کړه 
 

د ۱۹۷۹ ز کال مارچ، کابل 

## سرچينې
#http://hotakonline.com/uploads/Maqalay/Others/academician.attayi.pdf 
#http://www.nahimi.dk/web/index.php/ps/2012-08-11-18-17-34/14234-2015-10-29-18-14-14
#

وېشنيزه:پښتانه شاعران
تلاسېمیا

**تلاسېمیا** *(په انگرېزي: Thalassemia)* دجینیټيکي ناروغیو څخه یوه ناروغي ده چې ددې په اثر هیموگلوبین خپل طبیعي جوړښت له لاسه ورکوي. او په دې توگه د هیموگلوبینو یو غیر موث تولید پدیده په بدن کې زېږول کېږي چې هغه نیمگړي هیموگلوبینو له وجې اکسیجن نشي کولای د بدن ټولو غړو ته ورسېږي. دلته خبره د هیموگلوبینو د کمښت نه بلکه د غیر طبیعي هیموگلوبینو د زیاتېدنې مسئله ده.

تلاسیمیا د ارثی ناروغیو د Autosomal recessive د ډول څخه یوه ناروغۍ ده چی پکی هیموگلوبین په ناسم ډول جوړیږي. د ناسمو هیمو گلوبینو د جوړیدای په پایله کی اکسیجن په سمه توگه نه لیږدول کیږی او همدارنگه د وینی د سرو ژونکو د ویجاړتیا لامل هم گرځي. تلاسیمیا د جین د یوی نوع د نه شتون له امله منځ ته راځی چی په پایله کی د هیموگلوبینو چی په سری ژونکی کی د اکسیجن د لیږد دنده پر مخ بیایی جوړیدل اغیزمنیږي. په تلاسیمیا اخته وگړي لږ هیموگلوبین جوړوي او په دوران کی یی د وینی د سرو ژونکی شمیر لږ وي، چی په پایله کی په خفیفی یا شدیدی Microcytic وینه لږي اخته کیږي.
تلاسیمیا کیدای شي د ځینو اختلاطاتو لکه د اوسپنی د ډیروالي، د هډوکو ناسموالی او د زړه او رگونو د ناروغیو لامل شي. خو د وینی همدا ارثی ناروغي د ملاریا په تیره بیا د پلازمودیم فلسیپارم چی په هغو ساحو کی چی دا ارثي ناروغي ډیره وي ډیر پیدا کیږي، په وړاندی د ناروغ د خوندیتوب سبب گرځي.
تلاسېمیا عموما په هغو ماشومانو کې راڅرگندېږي چې په مور یا پلار کې یې د بیتا تلاسېمیا (کم خوني) شتون ولري، او دا بیتا تلاسېمیا نه وي تشخیص شوي. په دې ناروغۍ کې باید ناروغ ماشوم ته وخت په وخت تازه وینه ورکړ شي.

## لامل
بټنوک|.
ددې ناروغۍ لامل دا وي چې د نوي زوکړي ماشوم په هډوکي کې خپله د ویني تولید نه کېږي، نو هغه پخوانۍ وینه چې ماشوم لري، سره کرویات یې د وخت په تېرېدو سره خوړل کېږي او بدن نورې وینې ته اړتیا پیدا کوي، چې په دې سره د ناروغ رنگ ورځ په ورځ زيړبخن اوړي.
## وړه او لویه تلاسېمیا
تهليسيميا دوه ډوله ده; يو يې ماينر بولې او بل يې ميجر. 
په اسانه ټکو کې يي وړه تهيليسيميا او لويه ګڼلی شۍ.
وړه تهليسيميا اصلا ناروغی نده خو که چيری والدين دوړاه د وړی تهيليسيميا والا وی نو اولاد يې لويه تهليسيميا ناروغۍ سره پيدا کيږی, چی دا يې اصلا ناروغی ده او خورا ستونځمنه ده.
عوامل يې که څه هم تر اوسه پوري سل په سلو کې نه دي روښانه خو تر اويا سلنه يې موروثي دي يعنی والدينو نه اولاد ته انتقاليږي.
#ټولنه کې د شتون لوی لامل يې په يوه کورنۍ کې ودونه کول دی کوم ته چې کزن ميريجز کاز ويل کېږي.  دا ځکه چې د تهليسيميا جينونه په يوه کورنۍ کې تر څو پښتونو انتقاليږي.
## مخنیوی
له دې ناروغۍ د مخنیوي لپاره اړینه ده چې مخکې له واده د (ايچ بې ايليکټروفوريسسز ) په نوم ټيسټ دواړو خواوو ته ضرور وکړو, تر څو د دي وژونکي ناروغۍ مخنيوی وکړو.
مخينوی يې داسې کېږي چې مخکې له واده بايد د ښځې او خاوند ټيسټونه وکړاي شي، که چېری دواړه د وړې تلاسېميا درلودونکي وي، نو دا ناروغي خپله ناروغ ته زیانمنوونکې نه ده، مګر که داسې جوړه سره واده وکړي چې دواړه په وړې تلاسېمیا اخته وي، نو بیا یې زېږېدونکی بچی ۵۰ سلنه په لویې تلاسېمیا د اخته کېدنې چانس لري.
ښه دا ده چې که چېرې نر او ښځه دواړه په دې ناروغۍ اخته وي، نو سره واده دې نه کوي. بلکی د يو نارمل انسان او وړې تهيليسيميا درلودونکی دې خپلو کې سره واده وکړي، ځکه چې وړې تلاسېمیا درلودونکي او یوه نارمل شخص ترمنځ واده د راتلونکي اولاد په روغتیا کوم اثر نلري او اولاد يې سالم پيدا کيږی.

## د وینې ورکړه
دې ناروغ ته باید هغه وخت وینه ورکړل شي چې اړتیا ورته ولیدل شي،

## الفا تلاسېمیا
## بیټا تلاسېمیا

وېشنيزه:ناروغۍ
الله نظر بلوڅ

**ډاکټر الله نظر **په پاکستان کی د بلوڅو آزادی غوښتونکو تر ټولو ستر قوماندان دی. نوموړی پخوا ډاکټر وو، خو د پاکستاني پوځ د غبرګون سره هغه مهال مخامخ سو؛ چي د بلوڅ قوم د خپلواکۍ غوښتونکو سره يې خواخوږې وښوده. هغه تر دې پیښي وروسته يو دم ترې تم سو، او وروسته د پاکستان د پوځ لخوا د هغه د اغوا کېدو خبره رسوا سوه؛ او دا هم مالومه سوه چي پوځيانو پر هغه سخت ظلم کړی وو. لنډه دا چي تر هرڅه وروسته هغه د د بلوچستان د خپلواکۍ پوځ ستر  مشر وټاکل سو.
## نور ولولئ
## داهم وګورئ
* د بلوچستان د خپلواکۍ پوځ
## سرچينې
وېشنيزه:آزادی غوښتونکې
وېشنيزه:بیلتون پالی ډلي
وېشنيزه:بلوچستان
وېشنيزه:بلوڅان
محمد اقبال وزيري

**محمد اقبال وزيري** (د ۱۳۲۶ لمريز کال زوکړه) د افغانستان یو سیاستوال او پښتو ژبی ليکوال دی.

## مخینه
محمد اقبال وزيري پر ۱۳۲۶ لمريز کال پـه سـوويلي وزيرسـتان کـې زېږېدلی دی. دی پر ۱۳۳۵ ل کال د خوشحال خان لېسـې په درېیم ټولگي کې شامل او پر ۱۳۴۴ ل کال له دغې ليسې څخه فـارغ شـو. پر ۱۳۴۵ ل کال د کابل پوهنتون په طب پوهنځي کې شامل شو. پر همدې کال د لوړو زده کړو لپاره شوروي اتحاد ته ولېږل شو. پر ۱۳۵۲ ل کـال يې خپلـې زده کړې د مسکو په دولتي پوهنتون کې د فيلولوژۍ په څانگه کې پـای تـه ورسولې، د ماسټرۍ ډيپلوم يې تر لاسه کړ او پر همدې کال يې د کابـل په پوليتخنيک انستيتوت کې د روسي ژبې د استاد په توگه دنده پيل کړه.

وزيري پر ۱۳۵۵ ل کال د محمد داود د واکمنۍ پـر مهـال د سـياسي فعاليـت لـه کبله بندي شو. پر ۱۳۵۷ لمريز کال د غويي د پاڅون تر بريـاليتوب وروسـته پـر همدغه کـال د دهمزنگ له زندان نــه خوشــي شــو او د افغانســتان د وســله وال پــوځ د سـياسي چــارو د لوی ريــيس پـه توگه وټاکـل شــو. پـر همــدې کــال د افغانستان د خلـک ډموکراتيـک گونـد د مرکـزي کـومېټې او د افغانسـتان د ډموکراتيک جمهوريت د انقلابي شورا غړی شـو. سربېره پـر دې د وطـن د دفاع د عالي شورا غړي، دافغانسـتان د خلـک ډموکراتیـک گوند د مرکـزي کومېټې د تیوري د کمیسيون غړی او د افغانستان د خلک ډموکراتیک گوند د مرکزي کومېټې د عدل د څانگې پازوال هم وو.

محمد اقبال وزيري د ۱۳۵۸ ل کال د مرغومي پر ۶ نېټه پـر افغانسـتان بانـدې د شـوروي اتحاد له يرغـل سره جوخـت بيـا بنـدي شـو او د لسـو کـالو او درې مياشـتې بنـد تر تېرولـو وروسته د څرخي پله له زندانه خوشي شو. نوموړی اوسمهال د هالېنډ هېـواد په دوردرېخت ښار کې له خپلې کورنۍ سره يو ځای ژوند کوي. 
## چاپ شوي نښيرونه يې
تر دې مهاله يې دا لاندې نښيرونه چاپ شوي: 
#د ثور پاڅون، د کې جې بې دسيسې او شوروي يرغل، د ۱۳۸۶ لمريز (د ۲۰۰۷ ز) کال پېښور چاپ. 
#د باچا خان اندونو او مبارزې ته لنډه کتنه. 
#د انتون چېخوف داستانونه (ژباړه)، د ۱۳۹۰ لمريز (۲۰۱۱ ز) کال پېښور چاپ. 
#د ادبياتو تيوري . 
#پښتو د تاریخ په بهير کې (يوه لنډه سروې)، د ۱۳۹۴ لمريز(۲۰۱۵ ز) کال چاپ.

## سرچينې
#http://www.ketabton.com/media/books/549_Final-FVersion-Pashto-Da-Tarikh-Pa-Bahir-Ki-_Waziri-Sib_-Designed-30-6-2015.pdf
#http://puka.cs.waikato.ac.nz/cgi-bin/library?e=d-00000-00---off-0areu--00-0----0-10-0---0---0direct-10---4-------0-1l--11-en-50---20-about---00-0-1-00-0-0-11-1-0utfZz-8-00&a=d&c=areu&cl=CL5.24&d=HASH9e309056143950b4edbcce&l=prs&nl=1 
#http://kitabtoon.com/kitabona/waagawfalsafa/author/225

وېشنيزه:افغان سياستوال
وېشنيزه:افغاني ليکوال
اکبر خان بوگټي

**نواب اکبر خان بوگټی** د بلوڅو توکمونو د خپلواکۍ غوښتونکی سرلاری او مشر و. اکبر بوگټى د بلوڅانو يو لوی ټبريز مشر، سياسي مشر او د جمهوري وطن گوند مشر وو. اکبر بوگټي د بلوچستان ولايت والي هم پاتي سوی دی.

## ماشومتوب
اکبر خان بوگټي د نواب محراب خان په کور کې وزېږېدی. د لاهور ايچي سن کالج څخه يې تعليم ترلاسه کړ او وروسته يې د آکسفورډ پوهنتون څخه لوړي زدکړي لاسته راوړې. اکبر خان بوگټي په ١٩۴۰ کې د خپل ټبر مشر وټاکل سو. ورپسې نوموړی په سيند او بلوچستان کې د شاهي جرگې د غړي په توگه ونومول سو، او په کال ۱۹۵۱ کې د بلوچستان ولايت د گورنر جنرل مرستيال وټاکل سو. اکبر خان په ۱۹۵۸ کې د پاکستان په وفاقي کابينې کې وزارت ته هم ورسېدی.

## وژنه
نواب خان بوګټي په 2006 زیږدیز کال کي د اګسټ پر 26 نېټه هغه مهال ووژل سو کله چي یې د بلوچستان ایالت د دیره بګټي سیمي په یوه غره کي له پاکستاني فوځیانو سره د هغوی په وینا د سولي خبري کولې. نوموړی دې ځای ته وروسته له هغه راغلی وو، کله چي یې د پاکستاني حکومت څخه د بلوڅانو د حق غوښتني له کبله د هغوی سره اختلاف رامنځ ته سو. دیره بوګټي ته تر تګ وروسته نواب خان بوګټي د یو غره په سمڅې (غار) کي ژوند کاوه او کله چي ځیني پاکستاني ځواکونه یادي سمڅې ته د پاکستاني حکومت په وینا د سولي د خبرو لپاره داخل سوه، ورسره سم د سمڅې په دننه کي یوه چاودنه رامنځ ته او نواب خان د خپلو ملګرو او یو شمېر پاکستاني سرتیرو سره ووژل سو.

## نور ولولئ
* بلوچستان
* بلوڅ ټبرونه
## سرچینې
هرودت

ښي|بټنوک|Herodotos
**هریدوت (یونانی: Ἡρόδοτος, Hēródotos)** چی د میلاد څخه تقریباً ۴۸۵ کاله پخوا په پخوانی هالیکارناسیوس کاریا (یا اوسنۍ بوردیوم، ترکیه) کی زیږدلی او تر ۴۲۵\۴۲۰ پخوا له میلاده یی ژوند کړی. هریدوت یو یونانی تاریخپوه اوو چی په غرب کی د تاریخ لیکنی د پلار په توگه پیژندل کیږی. هریدوت لمړنی تاریخپوه ده چی خپل ټول آثار یی په سیسټماټیک او منتقدانه ډول راټول کړی او بیا یی په هیسټوگرافیک روایتی شکل لیکلی دی. د هغه یواځنی او مهم اثر چی لیکلی یی ده، تاریخونه یا (The Histories) نومیږی. دده دا اثر د فارس او یونان د جنگونو پر تحقیق ولاړ ده چی مهم جغرافیایی او ایتنوگرافیک معلومات هم پکی شامل دی. 
هریدوت د شخصی سیاسی ستونزو له امله په ځوانی کی د یونان د ساموس ټاپو ته کډه شو. د ساموس ټاپو ته تر کډه کیدو وروسته هریدوت د هغه زمان نړۍ(یونان، کوچنۍ آسیا، جنوبی مصر، شمالی افریکا، د منځنی ختیځ ډیری برخی، اوسنی اوکراین او کریمیا او د ختیځی اروپا څو برخی) ته ډیر روزنیز سفرونه وکړل. 
د میلاد څخه تقریباً ۴۴۵ کاله پخوا هغه د خپلی څلویښت کلنۍ په عمر، په آتن د یونان په پلازمینه کی استوگن شو، چی بیا یی هلته د خپلو سفرونو په تړاو عامه محفلونه جوړول او د خپلو سفرونو په باره کی به يى خلکو ته ویناوی کولی. چی لدی لاری یی بیا د هغه زمان د مهم حاکم سوفوکلس د متفکرینو دایری ته لاره وموندله. لدی وروسته یی هم څو سفرونه درلودل چی په همدی لړ کی یی خپل یواځنی اثر "تاریخونه" هم ولیکه چی "زما د سفرونو راپور" په نامه هم یادیږی. 
بالآخره د ۴۲۶ مخکی له میلاد څخه کال په شاوخواکی په طوری کی چی د ایتالیا په لویدیځ کی، د یونان یو ښار اوو، ومړ او همغلته خارو ته وسپارل شو.

## ویاړونه
• د تیرو تاریخپوهانو په پرتله یی یو لوی پرمختگ درلود، چی په دوه برخو یی ویشلی شو: 
1. هغه لومړنی تاریخپوه اوو چی د نړۍ په تاریخ لیکنه کی یی ونډه واخیسته
2. هردوت افسانوی تاریخ او انسانی زمان یو له بل ځنی جدا کړل چی بیا یی صرف په همدی لړ کی تحقیقات وکړل. 
• هردوت په فعال ډول د حقیقی تاریخ په لار کی زیاتی هڅی وکړى. 
• د هغه په لیکنو کی د تاریخی نقد اصول په سترگو کیږی. 
• د هغه د معلوماتو سرچینی عبارت وی له: کامل هیروستیک (اکتشاف) په خاصه توگه عینی شاهدان او یا هغه کسان چی په مورد کی به پوهیدل او شفاهی معلوماتو څخه. اما د لرغونپوهنی څخه یی هم د خپل اثر په لیکلو کی گټه اخیستی. 
• هغه نه صرف دا چی تاریخ یی لیکه، بلکه د هغه لیکنو کی د تاریخ فلسفه تر سترگو کیږی. هريدوت کوشش کاوه چی د پیښو اصلی لاملونه ومومی او واقعیتونه وڅیړی. 
• هغه سره لدی چی وطنپرسته اوو، اما د غیریونانی، ځنگلی او یا غیر مدنی خلکو (باربریانو) ژوند او کړنو ته یی هم پاملرنه کړی په خپلو لیکنو کی.

## سرچینی
* په هالندی ژبی کی د هرودت ژوندلیک د ویکیپیډیا پاڼه
ويکي‌اومتوک

left|250px|د ويکيډېټالوگو
**ويکيډېټا** عبارت له یوی پروژی څخه ده چی د یو مشترک مالوماتی بانک جوړول چی د سمونی وړ دی او د ويکيمېډیا او خصوصا د ويکيپېډيا د پروژو یو بل سره تړل دی. د ويکيډېټا ویب سایټ د ۲۰۱۲ کال د اکتوبر په ۳۰ نیټه په رسمی توگه پرانیستل سو.
## موقیعت
## فعالیت
## مسولیت
 دا پروژه د ويکيمېډيا دویچلنډ (جرمنی) لخوا پیل سو .

## سرچینې

وېشنيزه:ويکيمېډيا پروژی
وېشنيزه:ويکيپېډيا
د بلوڅو ټبرونو لړليک

بلوڅ يا بلوچ په جنوبي اسيا کې يو توکم يا نسلي گروپ دی چې د بلوچستان په سيمه کې ژوند کوي، د بلوڅانو ځني ټبرونه دا دي:
* جکھراني
* خشک
* بزنجو
* بگټي
* رئيساني
* رند
*کورائي
* گبول
* لغاري
* محمد حسني
* مري
* مينگل
* کرد
*نوتکاني يا نتکاني
*چنگواني
* کينگزئي/کينه زئي
* ترشابي

## نور ولولئ
* پښتانه ټبرونه
ناسا

**ملي هوایي او فضایي اداره** انګلیسي National Aeronautics and Space Administration* یا *'ملي هوایي او فضایي سازمان** [[انګلیسي]]National Aeronautics and Space Agency''}} په لنډ ډول **ناسا''' انګلیسي NASA} د امریکې متحده ایالتونو ملي هوایي ځواک دی. د ساړه جنگ پر مهال کله چې د شوروي سوسیالستي جمهوریتونو خپله سپوټنیک-۱ هوا ته وتووله، نو د امریکې متحده ایالات پّ دې هڅه کې شول چې خپل فضایي ځواک ملي اداره فعاله کړي، نو په دې توگه یې د ... په ۲۹مه نیټه، ۱۹۵۸ز کال د ناسا په نامه د ولسمشر ډوایټ آیزنهاور په لاسلیک بنسټ کېښودل شو.

## د سازمان بنسټ اېښودنه
بټنوک|توماس کیت گلنان په ۱۹۵۸ کې د ناسا لومړنی مدیر غوره شوی و
## فضایي الوتنې

### نورث امریکن ایکس-۱۵ (۱۹۶۸–۱۹۵۹)
بټنوک| نیل ارمسټرانگ،

### د مرکري پروژه (۱۹۶۳-۱۹۵۹)

بټنوک|200px|د مرکري توغندي توغول-راډسټن ۳ چې آلن شپارډ یې فضا ته یوړو. (۵ می ۱۹۶۱)
### د سوما پروژه (۱۹۶۶–۱۹۶۲)

بټنوک|راست|ادوارد هیگینز ویټ د فضایي لار وهنې په حال کې، جمینای ۴

### د اپولو پروژه (۱۹۷۲-۱۹۶۱)
بټنوک|د اپولو فضایي توغندیو او نورو توغندیو پرتلنه

بټنوک|ښي|د باز الدډرین تاریخي انځور چې د اپولو ماموریت پر وخت یې په خوله کې نیل آرمسټرانگ لیدل کېږي.

### سکای لېب (۱۹۷۹-۱۹۶۵)

بټنوک|په ۱۹۷۴ز کال د سکای لېب د هوا په څپو کې

### د اپولو-سایوز ازمایښتي پروژه (۱۹۷۵-۱۹۷۲)

بټنوک|ښي|د اپولو-سایوز فضایي ځواک کارمندان د هوایي توغندي له ماډلونو سره. پورته ردیف، له ښي کیڼ اړخ ته، الکسي لئونوف، توماس استافورد، لاندې ردیف له ښي کیڼ اړخ ته: والریي کوباسوف، ونس برانډ، دیک سلایټن

### د شټل فضایي پروژه (۲۰۱۱-۱۹۷۲)

بټنوک|شټل فضایي ماموریت مراحل (له کیڼ لورې ښي اړخ ته)

بټنوک|راست|...

### نړیوال فضایي تمځی (۱۹۹۸-تر دې دمه)

بټنوک|یوه نړیواله فضایي تمځی، کال ۲۰۰۷، د نومبر پینځمه

بټنوک|ښي|مریخ، مریخ‌نورد کنجکاوی در گودال گیل بر روی مریخ است. (۳۱ اکتبر ۲۰۱۲)

## بودیجه

بټنوک|د ناسا لپاره د امریکا متحده آیالاتونو له ۱۹۵۸ تر ۲۰۱۴ کاله د بودیجې کچه.

## تړلې لیکنې
[بټنوک|چپ|400px|د [سویلي اسیا، د هند سمندر، منځنی ختیځ او د افریقا لویې وچې انځورونه د ناسا په وسیله]]

## لمنلیک

## بهرنۍ تړن

* د ناسا رسمي ویب پاڼه
* د ناسا آیمني او مهندسۍ مرکز
* د ناسا کتنه  و د ناسا سازمان نور انځورونه
* د ناسا تلویزیون او د ناسا ویډیوګانې
* 
* 
* 

*
وېشنيزه:فضایي سازمانونه
وېشنيزه:د واشنگټن ډي سي سازمانونه
عدنان سمیع خان

**عدنان سمیع** په خټه يو  آري افغان او هندی سندرغاړی دی چی اوس په هند کې له خپلې کورنۍ سره د ژوند چارې پرمخ وړي او هلته استوګن دی. عدنان په آر کې د افغانستان د هرات ولایت سره تړاو لري. نوموړی په دی وروستیو کې یوه پښتو سندره هم ویلی (بیا بیا یادېږي) نومې سندره ده.

## البومونه
## سندرې
پاک-افغان سرحدي نښتې(خوست)

د پاک-افغان سرحدي نښتو وروستۍ جگړه د افغانستان د خوست ولایت سرحدي سیمو باندې د گاوندي هېواد پاکستان پوځي او نیمه پوځي ملېشو پر افغان سرحدي امنیتي پوستو بریدونه ترسره کړي. دا بریدونه د افغان ملي اردو ځواکونو له غبرگون سره مخ شول. دې بریدونو 
دا بریدونه د جمعې په ورځ، ۲۰۱۵ز کال د نومبر په ۲۰مه نیټه ترسره شوي چې په ترڅ کې یې د ۲۲ پاکستاني ملېشه او پوځي ځواکونو په وژنه او گڼ شمېر نورو په مرگوني ټپي کېدا پای ته ورسېدل. ددې جگړې وژل شوي د مشال راډېو چې مرکز یې په پراگ کې دی؛ د رپوټ له مخې چې وایي د وژل شویو کسانو مړي د خیبر پښتونخوا په دیر سیمه کې خاورو ته وسپارل شول. ځینې ناتایید شوي رپوټونو کې داسې ښودل کېدله چې دغه کسان په افغانستان کې د ډرون الوتکې په حمله کې وژل شوي دي.‌ په رسنیو کې د ځینو خپرو شویو انځورونه ښایي چې په افغانستان کې د وژل شویو ترهگرو تابوتونه په داسې سپینو ټوټو پوښل شوي دي چې دپاسه پرې د البدر نوم لیکل شوی دی.‌ د البدر په څېر گڼ‌ شمېر افراطي ډلې د پاکستان د نظامي استخباراتو د ادارې (آی ایس آی) له خوا په سیمه کې د خپلو هدفونو د ترلاسه کولو له پاره کارول کیږي. یو شمېر نور راپورونه په دې موقع په افغانستان کې د وژل شویو پاکستاني ترهگرو شمېر ۶۰ او ځینې نور ۷۱ تنه په گوته کوي.
عبدالجبار نعیمي

**عبدالجبار نعیمي** دافغانستان په سیاسي کړیو کې یوه مشهوره څېره ده. نوموړی دکندهار ولایت په پنجوايي کې په۱۹۶۸م زیږیدلی دی. نوموړی د افغانستان اسلامي محاذ د رهبرۍ مهم غړی دی. دوه ځله په پاکستان کې افغان ډپلوماټ پاتې شوی دی.
د افغانستان لپاره د ۲۰۰۴میلادي کال دولسمشرۍ دانتخاباتو کې د حامد کرزي دکمپاین مشر و. همداشان د اساسي قانون دتصویب لویه جرگه کې دکندهار دپنجوايي ولسوالۍ وکیل و. د افغانستان په میدان وردگو او خوست ولایتونو کې والي پاتې شوی او اوسمهال د لغمان ولایت والي دی.

## سرچینې
فاطمه جناح

فاطمه جناح په پاکستان کې د مادر ملت په نوم ياديږي، چې د پاړسي ژبې دوه نومونو څخه تړنگنوم دی مانا يې د ولس مور ده. فاطمه جناح د پاکستان د بنسټگر محمد علي جناح خور ده. په ژوندوني يې له خپل ورور محمد علي جناح سره په سياسي هلو ځلو کې د هغه مرستندویه وه. 
فاطمه د غاښونو ډاکټره، ليکواله او سياستواله وه. کله چې هغې د کلکتې پوهنتون څخه د غاښو رنځپوهنې سند ترلاسه کړ، نو بيا یې له خپل ورور سره په سياسي چارو کې مرسته پیل کړه. هغه ته به يې مشورې ورکولې. نوموړې د مسلم لیگ گوند يوه اهمه غړې وه. خو د ورور له مړینې وروسته یې په سياست کې ډېره برخه وا نخېسته. په کال 1965 زېږد کې يې د پاکستان د لومړي پوځي مشر ايوب خان(پاکستانی جنرال) په وړاندې ټولټاکنو کې ونډه واخېسته، خو هغو ټاکنو کې د پوځي لاسوهنو له کبله يې ولسمشريزې ټاکنې وبايللې. نوموړې
په خپل ژوند کې د له ډېرو هاندو هڅو وروسته د جولای په نهمه، کال 1967 کې مړه شوه خو اوس هم په پاکستان کې د يوې ښې مشرې په توگه یادېږي چې په تاریخي او ټولنیزو کتابونو کې چې د پنجاب د تعلیمي لړۍ لخوا چاپېږي ورته په پاړسي ژبه مادرِ ملت يانې د ملت مور وايي. 
## نور ولولئ
* محمد علي جناح (ورور)
خيبر اپريدی

**خيبر اپريدی** يا **خيبر افريدی** (زوکړه ۱۹۴۲ ز کال - ) يو افغان پښتو ژبی شاعر وو. 
## مخينه
خيبر اپريدی د ملک علم جان زوی پر ۱۹۴۲ ز کال د خيبر ایجنسۍ په جمرود کې زېږېدلی دی. د ده نيکه ملک عبدالله او ور نيکه يې ملک قمبر خان نومېدل. لومړنۍ زده کړې يې د جمرود په مدرسه کې وکړې. دی لا پر ۱۹۵۶ ز کال، چې په پېنځم ټولگي کې وو، په شعر ليکلو پيل وکړ. خپل ليکلي شعرونه به يې لال زاده ناظر شينواري ته د ليک پر مټ ورلېږل او هغه به يې شعرونه ورسمول. نوموړي وروسته له امير حمزه شینواری سره په جم کې پېژندگلوی وکړه او د دوی کلي ته به يې تگ راتگ کاوه.

خيبر اپريدي پر ۱۹۶۲ ز کال د لسم ټولگي ازموينې ورکړې او پر ۱۹۶۴ ز کال يې د لواړگي په لويه مدرسه کې پر زده کړو پيل وکړ. وروسته يې د «جي . وي» ازموینه هم په همدغه مدرسه کې ورکړه او «اېف .ای» يې هم همدلته پاس کړ.

## مړينه

## چاپ شوي نښيرونه يې
#گرزندي (نظم). 
#رڼا (نعتيه کلام). 
#پېچومی (نظم). 
#شان (نظم). 
#درند (نظم) د ۲۰۰۱ ز کال پښتونخوا چاپ. 
#پښتني نومونه (نظم). 
#داروگر (نثر). 
#کيميا (فلسفي نثر).

## سرچينې
#http://kitabtoon.com/kitabona/shaeri/makhkaxa/83-darand

وېشنيزه:پښتانه شاعران
د ټولنیز بازار اقتصاد

**ټولنیز بازار اقتصاد**  دا نظام هم د ازاد بازار یو ډول دی؛ مگر دولت په کې د ټولنیزو گټو او سهولتونو د برابرولو په موخه په ځینو خاصو برخو کې د مداخلې حق لري. د ټولنیز بازار اقتصاد د غربي او شمالي اروپا په ځینو هیوادونو او چاپان کې منل شوی نظام دی.

## سرچینې
* د لومړیتوب سایټ داحمدسینا سباوون لیکنه

وېشنيزه:وټه
وېشنيزه:د ټولنیز بازار اقتصاد
وېشنيزه:وټپوهنه
2015 د تورکيې لخوا د روس الوتکه ويشتل

د تورکيې هوایي ځواکونو د روسیې سکخوي نومې جنگي الوتکه په 24 نومبر 2015ز کال د تورکيې او سوريې په سرحدي سيمه کې وويشتله. د تورکيې په وينا چې موږ روس ته څو ځله ويلي ول چې زموږ د هوایي حدودو سرغړونې لاس واخلئ، خو روسیې بيا هم د زموږ هوایي حدودو کې خپلې الوتکې داخلې کړې.. د ناټو له خوا چې د فضايي قوانين جوړ شوي دي د هغو سره سم که يو هېواد د هوایي حدودو تېری وکړي نو لومړی به هغه ته اخطار ورکړ شي چې له سرغړونې لاس واخلي، او که بيا هم هغه هېواد سرغړونو ته دوام ورکوي نو بل هېواد کولای شي چې د خپلې دفاع لپاره د دوښمن الوتکه وولي او رانسکوره کړي.

د تورکيې په وینا چې روسیې الوتکه ددې هېواد هوایي حریم ته ته 2 کيلو ميټره دننه راغلې وه خو روسيه وايي چې دا خبره ناسمه ده. مونږ د سوریې په سرحد کې دننه عملیات ترسره کړې دي.

## سرچينې
بازار (ځای)

**[[بازار]] (ځای)**  په ټوليز ډول بازار هغه ځای ته ويل کېږي چې خلک د توکو د اخيستلو او خرڅولو لپاره په کې سره يو ځای کېږي؛ د ساري په ډول لکه د غلو بازار، ترکاري بازار، ميوو بازار. خو د اقتصاد په علم کې بازار په پراخه توگه تر مطالعې لاندې نيول کېږي. د اقتصاد په علم کې بازار کوم ځانگړي ځای ته نه ويل کېږي چې توکي په کې خرڅول يا اخيستل کېږي بلکې په دې کې ټولې هغه سيمې دخيلې دي چې د اخيستونکي او خرڅونکي تر منځ په مخامخ ډول اړيکه نيول کېږي او د يو توکي قيمت په معين وخت کې ټاکل کېږي دا اړينه نه ده چې اخيستونکی او خرڅونکی دې له يو بل سره وگوري بلکې کولای شي د تيلفون، ليک او نورو لارو څخه اړيکه ونيسي.
## تعریف
* فرانسوي عالم ښاغلي *کرناټ* بازار داسې تعريف کړی: له بازار څخه موخه هغه ځای نه دی چېرې چې اخيستونکي او خرڅوونکي سره يو ځای کېږي بلکې له بازار څخه موخه ټولې هغه سيمې دي چې اخيستونکي او خرڅوونکي په ازاده توگه يو له بل سره گوري د يو توکي قيمت ټاکي.
* همدارنگه پروفيسور *کلی(Clay)* د بازار په اړه وايي : بازار يو داسې ځای دی چې ديو توکي قيمت ټاکل کېږي او دهغه د ليږد لگښتونه اضافه وي.

ددې تعريف وضاحت موږ داسې کوو د ساري په ډول که په لغمان ولايت کې د يو من وريجې بيه سل افغانۍ وي او په ننگرهار کې وريجې په يو سلو لس افغانۍ وي که له لغمان څخه ننگرهار ته د وريجو وړلو لپاره کرايه لس افغانۍ وي نو بيا په لغمان او ننگرهار کې د وریجو قيمت مساوي دی ځکه لس افغانۍ يې د لېږد لگښت دی.
## د بازار اړتياوې

# **د توکي شتون**: د بازار لپاره د توکي شتون اړين دی. توکي بايد شتون ولري، خيالي او فرضي نه وي. 
# **د اخيستونکي او خرڅوونکي ترمنځ اړيکه**: د بازار لپاره دا هم اړينه ده چې بايد د اخيستونکي او خرڅوونکي ترمنځ اړيکه شتون ولري که اړيکه د تيلفون، ليک يا نورو له لارې وي د دوی ترمنځ د لېږد لگښت په نظر کې نيولو سره د توکي قيمت يو شان وټاکي.
# **د اخيستونکي او خرڅوونکي شتون**: د توکو داخيستلو او خرڅولو لپاره د اخيستونکي او خرڅوونکي شتون اړين دی د اخيستونکي او خرڅونکي لپاره اړينه نه ده چې دواړه يو ځای وي؛ کيدای شي چې يو په افغانستان او بل په هندوستان کې وي.
# **د ځای شتون**: د بازار لپاره د ځای شتون اړين دی که هغه کلی، بانډه، ښار که هر ځای وي.
## انځورونه

File:Rekonstruktion Aztekenmarkt 1.jpg|*[[Tianguis]]*: Model of Aztec *[[tianguis]]* (marketplace) at Mexico City's National Museum of Anthropology
File:Grand-Bazaar Shop.jpg|Bazaar: Grand Bazaar, Istanbul, Turkey
File:Krakow rynek 01.jpg|Marketplace: Main Market Square, Kraków, Poland: Europe's largest medieval town square
File:Damoen Saduk Floating Market.jpg|Floating market: Damnoen Saduak Floating Market in Ratchaburi, Thailand, is a famous tourist attraction.
Image:TWShiLinNightMarketRichy2.jpg|Night market: Shilin Night Market, Taiwan
Image:WetmarketHK.jpg|Wet market in Hong Kong
Image:Flohmarkt2.JPG|Flea market in Germany
File:Wet market in Singapore 2.jpg|Wet market in Singapore


## تړلې لیکنې
* بازار
* اقتصاد

## سرچینې
* انگریزی ویکيپېډیا «Market (place)»
* محمد داوود نیازي د لیکنو څخه.

وېشنيزه:بازار
وېشنيزه:اقتصاد
وېشنيزه:اقتصادی مسائل
عزيز تحريک

بټنوک|عزيز تحريک
**عزيز تحريک** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Aziz Tahreek)* يو افغان شاعر او ليکوال دی. 

وېشنيزه: پښتانه شاعران
وېشنيزه: پښتانه ليکوال 
وېشنيزه: افغاني ليکوال 
وېشنيزه: پښتانه 
وېشنيزه: افغانان
د پاکستان د لومړي وزيرانو لړليک

دا **د پاکستان د لومړي وزيرانو لړليک ** دی. لومړي وزير ته پاکستان کې **وزير اعظم** يا صدر اعظم وايي. د پاکستان کوز ايوان چې ولسي جرگه نومېږي، د هېواد لومړی وزير ټاکي. لومړی وزير د پينځو کلونو لپاره ټاکل کېږي. هر پينځه کاله وروسته بيا ټاکنې کېږي. بيا نوی ټاکل شوی لومړی وزير خپله کابينه ټاکي. د پاکستان حکومتي نظام لکه د برتانيوي نظام په توگه، پارلماني نظام دی او په دې هېواد کې هېوادمشر د دولت تر ټولو جگپوړی مشر نه وي او نه ډېر واک لري خو د پاکستان هېوادمشر بيا د لومړي وزير او ولسي جرگې (قومي اسمبلۍ)  د منحلولو واک لري.

## لړليک

وېشنيزه:پاکستان 
وېشنيزه:پاکستاني سیاستوال 
وېشنيزه:پاکستاني سیاستپوهان 
وېشنيزه:پاکستاني تاریخ 
وېشنيزه:تاریخ
وېشنيزه:سیاستپوهان 
وېشنيزه:سیاست 
وېشنيزه:پاکستاني سياستوال
کار

شونې ده چې د کار ويوکی د لاندې ماناوو لپاره وکارول شي:

* دنده ، مسؤلیت چې د یو شخص لخوا د دندې، مسلک یا مسؤلیت په بڼه ترسره کیږي
* کار (فزیک) ، د انرژی یوه بڼه ده چې د سیسټم په حدودو کې حرکت کوي
* کار (خپرونه) ، د کار او ټولنيزو چارو وزارت خپرونه