د هندي-يوناني پاچايۍ تاريخ

د هندي-يوناني پاچايۍ تاريخ، په شمالي او شمال لوېديځ هندوستان کې له دويمې مخزېږديزې پېړۍ څخه د لومړۍ زېږديزې پېړۍ تر پيل پورې موده پوښي. له دېرشو څخه زيات هندو-يوناني پاچايان وو، چې ډېر ځله به د بيلا بيلو سيمو پر سر، يو له بل سره په سيالۍ وو. ډيری يې يوازې د دوی د سکو په مټ پېژندل شوي دي. 

د هندو-يوناني پاچايانو تر منځ ډېر تاریخونه، سيمې او اړيکې ازمايښتي دي او په بنسټيز ډول پر سکه پېژندنې په تحليلونو (د ځايونو، په سکو د ليکونو، نښانونو، فلزکارۍ، طرزونو موندل)، يو څو کلاسلیکو ليکنو، او هندوستاني ليکنو او ډبرليکونو د شواهدو ولاړ دي. د «Demetrius» له پړاو وروسته د پاچايانو، نېټو او سيمو لاندې نوملړ د (Osmund Bopearachchi) او (R. C. Senior) له تر ټولو تازه او پراخه تحليل څخه اخيستل شوی دی. 

په شمالي هندوستان بريد، او د هندو-يوناني پاچايۍ په نوم پېژندل کېدونکې پاچايې، په شا اوخوا 200مخزېږديز کې هغه مهال پيل شوه، کله چې د يوناني-باختري پاچا (Euthydemus I) زوی (Demetrius) له هندوکش څخه خپل سرتيري واړول. شونې ده چې (Apollodotus) په سويل کې مخکې تګ کړی وي، په داسې حال کې چې (Menander) وروسته لا زيات د ختيځ پر لور د بريدونو مشري وکړه. د نوموړي له فتوحاتو وروسته، (Demetrius) ته د «ανικητος» ("Anicetus، نه ماتې نه خوړونکی") لقب ورکړل شو، دا هغه لقب و چې له دې وړاندې کوم بل هېڅ پاچا ته نه و ورکړل شوی.

د ابتدايي يوناني بريدونو ليکلی شواهد د «Strabo» او «Justin» په يوناني ليکنو، او د نورو د منځه د «Patanjali، Kālidāsa او Yuga Purana» په سنسکريتي لیکو کې پاتې دي. سکې او د ابادۍ ثبوتونه هم د ابتدايي يونانيي لښکرکشيو تر حده تاييد کوي.

## د ابتدايي بريدونو شواهد

### يوناني-رومي سرچينې
يوناني-باختريان د هندوکش له پاسه واوښتل او د اراکوشيا د سيمې بيا نيول يې پيل کړل، چېرته چې د چندرګپت له خوا له «Seleucus» څخه د دې سيمې له تر لاسه کولو مخکې يونانيان مېشت وو. د کراکس «Isidore» په دې ځای کې يوناني ښارونه تشریح کوي، چې د يو نوم يې «Demetrias» و، شونې ده چې دا نوم د فاتح «Demetrius» په وياړ ورکړل شوی وي.د Strabo په وينا، یوناني وړاندې تګ د لنډ مهال لپاره په ختيځ هندوستان کې د شونګا تر پلازمېنې پاټلي پترا (اوسمهال پټنه) پورې وشو:

"له دې وروسته د هندوستان په ختيځو برخو کې، موږ ته ټولې هغه برخې معلومې شوي دي، کومې چې د هايپانيس په بله غاړه پرتې دي، او همدا راز د هايپانيس ورهاخوا د ټولو هغو برخو په اړه، د کومو په اړه چې له سکندر وروسته د هغو له خوا يو روايت اضافه کړای شوی دی، څوک چې د هايپانيس څخه مخکې تر ګنګا او پاتلي پترا پورې ولاړل".

— Strabo, 15-1-27د لومړۍ مخزېږدېزې پېړۍ یوناني تاريخپوه «Apollodorus»، د «Strabo» په حواله ټينګار کوي چې باختري يونانيانو د  «Demetrius I» او «Menander» په مشرۍ هندوستان نيولی، له هايپانيس څخه مخکې د هماليا پر لور تللي وو او په دې ډول يې د ستر سکندر تر مشرۍ لاندې يونانيانو په پرتله ستره سيمه اشغال کړې وه:"يونانيان د هندوستان مالکان شول او د سکندر په پرتله دوی ډېرې قبيلې نيولې وې – په ځانګړي ډول د Menander په مټ، ځکه ځينې يې هغه په شخصي ډول او نور يې د باختريانو د پاچا د Euthydemus د زوی Demetrius له خوا رام شوې".

— *Apollodorus, quoted in Strabo 11.11.1*رومي تاريخپوه «Justin» هم د هندو-یوناني پاچايۍ يادونه کړې ده، يو "Demetrius، د هندوانو پاچا" ("Regis Indorum") په اړه وضاحت ورکوي، او تشريح کوي چې د هغه له نيولو وروسته «Eucratides» په بدل کې هندوستان په خپلې واکمنۍ کې شامل کړ" ("Indiam in potestatem redegit") (په درېيمه مخزېږديزه پېړۍ کې د Megasthenes د سفارتونو له زمانې څخه هندوستان د هند ټولې نيمې لويې وچې په توګه پېژندل کېدو، او د Eratosthenes په څېر جغرافيه پوهانو يې نقشه جوړه کړې وه). Justin همدا راز Apollodotus او Menander هم د هندوستانيانو د پاچايانو په توګه ياد کړي دي.

یوناني او هندوستاني سرچينې ښودنه کوي چې يونانيان تر پاټلي پترا پورې ولاړل، تر دې چې بېرته شاتګ ته اړ کړای شول. شونې ده چې دا مخکې تګ د « Menander» په نوم د تر ټولو مهم هندو-يوناني پاچا (A.K. Narain او Keay 2000) د واکمنۍ پر مهال شوی وي، او غالباً دا د لنډمهالي بڼې پوځي مخکې تګ و، شونې ده چې د سيمه ييزو هندوستاني ايالتونو سره په اتحاد کې شوی وي. دايمي هندو-يوناني واک یوازې د کابل له درې څخه نيولې بیا تر پنجاب پورې او له هغې څخه يو څه مخکې تر ختيځ پورې غزېدلی و. 

په سويل کې، يونانيانو د سند او ګجرات له سيمو څخه لاندې ممبي (بمبي) سره نږدې سورت تر سيمې (يوناني: Saraostus) پورې ځايونه ونيول، په کومو کې چې مهم بندر «باري ګازا» (باهروچ) هم شامل دی، لکه چې ډېرو ليکوالانو تاييد کړې ده (Strabo 11;  د Erythraean Sea  Periplus, څپرکی. 41/47) او لکه څه ډول چې د هندو-يوناني واکمن «Apollodotus I» له سکو څخه ثابتېږي:"يونانيانو... يوازې پټالينا ونه نیو، بلکې همدا راز، پاتې ساحل يې هم ونيو، کوم ته چې د Saraostus او Sigerdis پاچايي ويل کېږي".

— *Strabo 11.11.1*د لومړۍ پېړۍ د Erythraean Sea  (Periplus) په باري ګازا کې ګڼې يوناني ودانۍ او کلاوې تشريح کوي، په داسې حال کې چې دا په تېروتنې سره سکندر ته منسوبې شوي دي، او په دې سيمه کې د هندو-يوناني سکو د چلېدو ګواهي ورکوي:"د دې هېواد ګڼ مېشته ښار مياننګر دی، له کومه ځايه چې د وړيو ډېر رخت باري ګازا ته راوړل کېږي، په دې سيمو کې د سکندر د جګړو نښې تر اوسه موجودې دي، لکه لرغوني قبرونه، د کلاوو دېوالونه او لويې څاه ګانې".

— *Periplus, Chap. 41*"په باري ګازا کې اوس هم د يونان د سپينو زرو لرغونې سکې موجودې دي، چې له دې هېواد څخه دي، په يوناني تورو ليکل لري، همدا راز د هغو خلکو وسايل چې له سکندر، Apollodorus او Menander څخه وروسته يې واکمني وکړه".

— *Periplus Chap. 47*د لرغونو ليکوالانو (Pliny, Arrian, Ptolemy او Strabo» څخه، د ولايتونو، واليانو يا ساده سيمه ييزو دندو يو نوملړ او د هندو-يوناني پاچايۍ په داخل کې يوناني ښارونه تشخيصيدای شي(که څه هم ځينې يې ورک شوي دي)، چې د سند له حوزې څخه نيولې بيا د ګنګا د پورته درې تر حوزې پورې رسېږي. 

## سرچينې