د نوبل جایزې ګټونکو نوملړ

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" 
|-

د 2012 کال نوبل جایزې ګټونکي - ایلوین ای روت ، براين کوبيلکا ، رابرټ جی ليفکويتز ، ډيويډ جی وينلينډ ، او سرج هاروچ ، د مراسمو په ترڅ کې.

د نوبل جایزې (سويډني:Nobelpriset او نارويژي: Nobelprisen ) هر کال د سويډن د علومو اکاډمۍ ، د سويډن اکاډمۍ ، کارولينسکا انستيتوت ، او د ناروې د نوبل کمېټې له خوا هغو اشخاصو او سازمانونو ته ورکول کيږي چې د کیمیا ، فزیک ، ادبیاتو ، سولې او فزیولوژي یا طب په برخو کې د پام وړ ونډې لري.  دوی د الفریډ نوبل د 1895 وصیت لخوا رامینځته شوي ، کوم چې دا حکم کوي چې جایزې باید د نوبل بنسټ لخوا اداره شي. د الفریډ نوبل په یاد کې اضافي جایزه په 1968 کې د سویریګس ریکسبینک (د سویډن مرکزي بانک ) لخوا د اقتصاد په برخه کې د پام وړ ونډې لپاره تاسیس شوه. هر ترلاسه کوونکی، یو **نوبل** یا *جایزه* ګټونکی، د سرو زرو مډال، ډیپلوما ، او د پیسو اندازه چې هر کال د نوبل بنسټ لخوا ټاکل کیږي. 

## جايزه
هره جايزه د جلا کمېټې له خوا ورکول کيږي؛  د سويډن د علومو شاهي اکاډمۍ د فزیک، کیمیا او اقتصاد په برخه کې جایزې ورکوي؛ د کارولینکا انسټیټیوټ د فیزیولوژي یا طب په برخه کې جایزه ورکوي؛ او د ناروې نوبل کمیټه د سولې جایزه ورکوي.  هر ګټونکی يو مېډال، يو ډيپلومه او يوه د پيسو جايزه ترلاسه کوي چې د کلونو په اوږودو کې يې قيمت توپير کوي.  په 1901 کې، د نوبل لومړنۍ جایزې ګټونکو ته 150,782 SEK ورکړل شوي، چې د 2017 په ډېسمبر کې د 8,402,670 SEK سره مساوي دي. په 2017 کې، ګټونکو ته د 9,000,000 SEK جایزه ورکړل شوه.  دا جایزې د ډسمبر په لسمه د نوبل د مړینې د کلیزې په مناسبت په سټاکهولم کې په کلنیو مراسمو کې ورکول کیږي. 

په کومو کلونو کې چې د نوبل جايزه د بهرنيو پېښو يا د نوماندانو د نه شتون له کبله ورنکړل شي، د جایزې پیسې بېرته هغه ټولنو ته ورکول کيږي چې اړونده جايزې ته يې پيسې ورکړې وي.  د نوبل جایزه د 1940 او 1942 ترمنځ د دویمې نړیوالې جګړې د پیل له امله نه وه ورکړل شوې. 

## ګټونکي
د 1901 او 2017 ترمنځ، د نوبل جایزې او په اقتصادي علومو کې د نوبل یادګار جایزې 585 ځله 923 خلکو او سازمانونو ته ورکړل شوې. د نوبل جایزه د یو ځل څخه ډیرو ترلاسه کولو سره، دا ټول 892 اشخاص (په شمول د 844 نارینه، 48 میرمنو) او 24 سازمانونه جوړوي.  د نوبل شپږ ګټونکو ته د دوی حکومتونو اجازه نه وه ورکړې چې د نوبل جایزه ومني. اډولف هټلر څلور المانان، ریچارډ کوهن (کیمیا، 1938)، اډولف بوټینند (کیمیا، 1939)، ګیرارډ دوماګ (فزیولوژي یا طب، 1939) او کارل وان اوسیټزکي (سوله، 1936) د دوی د نه منلو څخه منع کړل. د چین حکومت لیو شیاوبو د هغه د نوبل جایزې له منلو منع کړ (د سولې، 2010)  او د شوروي اتحاد حکومت بوریس پاسترناک (ادب، 1958) فشار راوړ چې د هغه جایزه رد کړي. لیو ژیاوبو ، کارل وان اوسیټزکي او انګ سان سوچي ټولو ته د نوبل جایزه په زندان او یا توقیف کې ورکړل شوه.  دوه د نوبل جایزې ګټونکو، ژان پاول سارتر (ادبیات، 1964) او لی Ðức Thọ (سوله، 1973)، دا جایزه رد کړه؛ سارتر دا جایزه رد کړه ځکه چې هغه ټول رسمي اعزازونه رد کړل، او تای د ویتنام د وضعیت له امله دا جایزه رد کړه.

اوه ګټونکو له یو څخه ډیرې جایزې ترلاسه کړې؛ د اوو څخه، د سره صلیب نړیوالې کمیټې درې ځله د نوبل د سولې جایزه ترلاسه کړې، د نورو په پرتله.  UNHCR ته دوه ځله د نوبل د سولې جایزه ورکړل شوې ده. همدارنګه په فزیک کې د نوبل جایزه دوه ځله جان بارډین ته ورکړل شوه، لکه څنګه چې د کیمیا په برخه کې د نوبل جایزه فریډریک سنګر او کارل بیري شارپلیس ته ورکړل شوې وه. دوه جایزې دوه ځله ورکړل شوي مګر په ورته ساحه کې ندي: ماري کیوري (فزیک او کیمیا) او لینس پالینګ (کیمیا او سوله). د نوبل د ۸۹۲ ګټونکو له ډلې ۴۸ یې ښځې دي. لومړنۍ ښځه چې د نوبل جایزه یې ترلاسه کړه، ماري کیوري وه، چې په  کې یې د فزیک په برخه کې د نوبل جایزه ترلاسه کړه. هغه هم لومړنۍ سړی (نارینه یا ښځینه) وه چې دوه د نوبل جایزې ورکړل شوې، دویمه جایزه په کیمیا کې د نوبل جایزه ده، چې په 1911 کې ورکړل شوې وه 

## د ګټونکو نوملړ

* کلید

## د 50 کلن محرمیت قانون
کمېټه نه رسنیو ته او نه هم پخپله نوماندانو ته د نوماندانو د نومونو په اړه مالومات ورکوي. تر هغه ځایه چې ځانګړي نومونه په مکرر ډول په لومړني وړاندوینو کې څرګندیږي چې څوک به په کوم کال کې جایزه ترلاسه کړي ، دا یا خالص قیاس دی یا د هغه شخص یا خلکو پټ مالومات چې نوم لیکنه یې کړې. د پنځوسو کلونو وروسته، د نوبل کمیټې لخوا ساتل شوي نومونې ډیټابیس خلکو ته چمتو کیږي.  د نوبل ټولنې قوانين، § 10، وایي:په هرصورت، د جایزې ګټونکي اداره کولی شي په هر انفرادي قضیه کې د پام وړ غور کولو وروسته، هغه موادو ته د لاسرسي اجازه ورکړي چې د جایزې په اړه د ارزونې او پریکړې اساس جوړوي، په فکري تاریخ کې د څیړنې موخو لپاره. په هرصورت، دا ډول اجازه تر هغه وخته پورې نه ورکول کیدی شي چې لږ تر لږه 50 کاله د هغه نیټې څخه وروسته چې د پوښتنې پریکړه یې کړې وه. 

## دا هم وګوره

* د هېواد له مخې د نوبل جایزې ګټونکو نوملړ 
* د نوبل د ګټونکو ښځو نوملړ
* د ادبیاتو د نوبل جایزې لپاره د نوماندانو نوملړ
* په کیمیا کې د نوبل جایزې لپاره د نوماندانو نوملړ
* په فزیک کې د نوبل جایزې لپاره د نوماندانو نوملړ
* د نوبل جایزې لپاره د ښځینه نوماندانو نوملړ
* د نوبل د سولې جایزې ته د نومول شویو کسانو نوملړ
* د نوبل د سولې جایزې لپاره د نومول شویو سازمانونو نوملړ

## یادښتونه

## سرچينې

; عمومي 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

; ځانګړې

## بهرنۍ اړیکې

* د رايل سویډن د علومو اکاډمۍ رسمي ویب پاڼه
* د نوبل بنسټ رسمي ویب پاڼه
* د نوبل جایزې د ډاونلوډ وړ ډیټابیس 
 
وېشنيزه:نوبل جايزې ګټونکي
وېشنيزه:نوبل جايزه