له افغانستان نه د متحده ايالاتو د ځواکونو وتل (۲۰۲۰-۲۰۲۱)

د متحده ايالاتو وسله والو ځواکونو د ۲۰۲۱ز کال د اګست په دېرشمه نېټه له افغانستان څخه د وتلو بهير بشپړ کړ او په دې توګه يې د افغانستان د ۲۰۰۱-۲۰۲۱ز کلونو جګړه پای ته ورسوله. له افغانستانه وتل د دوحې د تړون (په رسمي ډول افغانستان ته د سولې راوستلو تړون نوم ورکړل شوی) سره په مطابقت کې ترسره شول، کوم چې د ۲۰۲۰ز کال د فبرورۍ په مياشت کې د ټرمپ د ادارې او طالبانو تر منځ، بې له دې چې د افغانستان حکومت په کې برخه واخلي، لاسليک شوی و. همدې تړون له افغانستان څخه د ټولو بهرنيو ځواکونو د وتلو لپاره لار پرانيسته، په مقابل کې طالبانو ژمنه وکړه چې القاعده ته به د دوی تر واک لاندې سيمو څخه د فعاليت اجازه نه ورکوي او په راتلونکي کې به د دايمي اوربند لپاره د طالبانو او افغان دولت تر منځ خبرې کېږي. 

د دوحې د تړون د يوې برخې په توګه، د ټرمپ ادارې موافقه کړې وه چې په لومړي سر کې به د ۲۰۲۰ز کال د جولای تر مياشتې پورې په افغانستان کې د ۱۳،۰۰۰ امریکايي سرتېرو شمېر ۸،۶۰۰ سرتېرو ته راکم کړي، له دې وروسته به د ۲۰۲۱ز کال د مۍ تر لومړۍ نېټې ټول بهرني ځواکونه ووځي، خو په دې شرط که طالبان په خپله ژمنه ودرېږي. د بايډن د ادارې په پيل کې، په افغانستان کې ۲،۵۰۰ امريکايي سرتېري موجود وو او په اپريل کې بايډن وويل چې متحده ايالات به د مۍ له لومړۍ نېټې د دې سرتېرو ايستل پيل نه کړي، بلکې د سپتمبر تر يوولسمې به د انخلاء پروسه بشپړه کړي. طالبانو د مۍ په لومړۍ نېټه وروستۍ جګړه پيل کړه. د جولای په اتمه نېټه، له افغانستان نه د انخلاء لپاره نوې نېټه چې هغه د اګست يودېرشمه وه وټاکل شوه. که څه هم بايډن د اګست له يودېرشمې وروسته هم د انخلاء د نېټې غزولو باندې غور وکړ، خو رد يې کړ. د ۲۰۲۱ز کال د اګست په لومړيو کې په افغانستان کې نږدې شپږ سوه او پنځوس امريکايي سرتيري موجود و، دوی ته دنده سپارل شوې وه چې د کابل نړيوال هوايي ډګر او د متحده ايالاتو سفارت وساتي. په جولای کې د متحده ايالاتو څارګرو ادارو ارزونو اټکل کړی و چې له افغانستان نه د ټولو امریکايي سرتېرو له وتلو وروسته په څو مياشتو يا څو اونيو کې به کابل سقوط وکړي، خو امنيتي وضعيت په چټکۍ سره خراب شو.

په ټول افغانستان کې د طالبانو له پرله پسې برياوو وورسته د اګست په دولسمه نېټه د بايډن ادارې اعلان وکړ چې درې زره نور امريکايي سرتيري به د کابل نړيوال هوايي ډګر ته واستول شي، تر څو د سفارت د کار کوونکو، د متحده ايالاتو اتباع او د ايس.آی.وي (SIV) لپاره عريضه کوونکو د تخليې امنيت خوندي کړي. په ولايتونو کې د طالبانو په چټک پرمختګ سره، د اګست په څوارلسمه نېټه متحده ايالاتو د خپلو سرتېرو شمېر پنځه زرو ته لوړ کړ. د اګست په پنځلسمه نېټه د کابل په سقوط سره زر نور سرتېرې هم واستول شول او د اګست په شپاړسمه نېټه زر نور عسکر واستول شول، په دې توګه د ټولو سرتېرو شمېر اوه زرو ته ورسېد. وروستيو امريکايی الوتکو د ۲۰۲۱ز کال د اګست مياشتې په دېرشمه نېټه د شپې په يوولس بجو او نهه پنځوس دقيقو د کابل هوايي ډګر تر شا پرېښود. 

«د متحده ايالاتو ځواکونو افغانستان فاروارډ» ماموريت د ۲۰۲۱ز کال د جولای په اومه نېټه جوړ شو، دا ماموريت د ټولو امريکايي ديپلوماتانو، امنيتي، سلاکارۍ او د تروريزم ضد عملې چې له افغانستانه د امريکايي سرتېرو له وتلو وروسته دې هيواد کې پاتې و، د تخليې د چارو د څارنې لپاره د پخواني ماموريت د ځای ناستي په توګه رامنځ ته شوی و. متحده ايالاتو همدا راز «د متحدينو خونديتابه» په نوم عمليات هم پر لاره واچول، تر څو ټول ژباړونکي او هغه ټاکلي افغانان د الوتکو په واسطه امريکا ته انتقال کړي چې د غچ له ګواښ سره مخ وو. په هر حال، د ۲۰۲۱ز کال د اګست مياشتې په پنځلسمه نېټه د طالبانو په لاس د کابل له سقوط وروسته له افغانستانه د ټولو امريکايانو، وړ افغانانو او د ناټو هيوادونو اتباعو د ايستلو عمليات ګړندي کړای شوي وو. د ناټو د پرېکنده ملاتړ ماموريت د ۲۰۲۱ز کال د جولای مياشتې په دولسمه نېټه پای موندلی و. 

د متحده ايالاتو له وتلو وروسته، نږدې زر تنه د متحده ايالاتو اوسېدونکي او هغه افغانان چې د متحده ايالاتو يا نورو هيوادونو وېزې يې لرلې طالبانو ايسار کړل او د متحده ايالاتو حکومت ته يې اجازه ورنه کړه چې دوی بوځي. د ۲۰۲۱ز کال د سپتمبرمياشتې په اته وېشتمه او نهه ويشتمه نېټه، د متحده ايالاتو د دفاع وزير «لويډ اسټين»، د ګډو ځواکونو قوماندان جنرال مارک ميلي او د متحده ايالاتو د مرکزي قوماندانۍ قوماندان جنرال فرانک ميککنزي د امريکا د دفاع وزارت له هغو يو شمېر مسئولینو څخه وو چې د کانګريس په وړاندې د شاهدۍ پر مهال يې د ولسمشر بايډن پخوانۍ ادعا رد کړه چې ګوندې له افغانستانه د سرتېرو د ايستلو پرېکړه يې د متحده ايالاتو د لوړ پوړو پوځي مشرانو د مشورې پر بنسټ کړې وه، دوی وويل په حقيقت کې يې ولسمشر ته مشوره ورکړې وه چې افغانستان کې سرتيري وساتي.

## پخواني پرمختګونه

### د اوباما اداره
په ۲۰۱۱ز کال کې ولسمشر اوباما اعلان وکړ چې په ۲۰۱۴ز کال کې به د متحده ايالاتو ځواکونه له افغانستانه ووځي او په دې توګه به د «تلپاتې ازادۍ عملياتو» ماموريت ته د پای ټکی کېږدي. که څه هم تر ۲۰۱۴ز کال پورې له افغانستانه د د پام وړ امريکايي او د ناټو د نړيوال امنيت مرستندويه ځواکونو (ايساف) سرتيري له افغانستانه وتلي و، د افغانستان په داخل کې ۹،۸۰۰ امريکايي سرتيري «د ازادۍ عملياتو څارنې» ماموريت پر مهال پاتې وو، دا سرتيري د ناټو د وروستي «پرېکنده ملاتړ ماموريت» برخه وو. د نوو پوځي عملياتو په رڼا کې جنرال جان ايف. کمپبيل د زرو نورو امریکايي سرتېرو غوښتنه وکړه. 

### د ټرمپ اداره
د متحده ايالاتو د ولسمشر ډونالډ ټرمپ تر ادارې لاندې، په افغانستان کې د متحده ايالاتو تګلاره د ۲۰۱۷ز کال د اپريل په مياشت کې په دې ډول اعلان شوه چې «د افغان ځواکونو د روزنې، مشورې او ملاتړ په موخه د ځانګړو عملياتي ځواکونو زياتول؛ د هغو عناصرو پسې پاکستان ته د تګ لپاره لا پياوړې طرحه کوم چې د طالبانو مرسته کوي؛ نوره توپخانه او هوايي ځواک استول او په کابل کې د اوسني حکومت د بقا په موخه سياسي ملاتړ».

د ۲۰۱۷ز کال د جولای په مياشت کې، په داسې حال کې چې افغانستان کې د متحده ايالاتو د عملياتي سرتېرو رسمي شمېر اته زره او څلور سوه تنه و، ولسمشر ټرمپ د متحده ايالاتو پوځ ته د پرېکړې کولو اختيار وکړ، تر څو په سوريه، عراق او افغانستان کې د پوځي عملياتو لپاره، مخکې له دې چې د سپينې ماڼۍ رسمي تاييد واخلي، د سرتېرو شمېر زيات کړي. د متحده ايالاتو د دفاع وزير جيم متاييس وويل: «په افغانستان کې زموږ ټول ماموريت د پخوا په څېر په خپل حال پاتې کېږی»..

د ۲۰۱۷ز کال د اګست د مياشتې په يو ويشتمه نېټه ولسمشر ټرمپ د افغانستان لپاره د خپلې ادارې تګلاره اعلان کړه، هغه وويل «بريا به روښانه تعريف ولري: زموږ پر دوښمنانو بريد، په عراق او شام کې اسلامي دولت (داعش) له منځه وړل، د القاعده پاشل، د طالبانو له خوا د هيواد د نيولو مخنيوی او تر راولاړېدو مخکې پر امريکايانو د ډله ايزو تروريستي بريدونو درول دي». د اګست په څلورويشتمه په افغانستان کې د امريکايي او ناټو قواوو عمومي قوماندان جنرال جان ډبليو. نيکولسن تاييد کړه چې د سرتېرو شمېر، تګلاره او د بريا لپاره شرايط د جګړې تر حرکت او ځمکنيو شرايطو پورې تړلي دي، نه د خپلې خوښې تر وخت پورې. ټرمپ روښانه نه کړه چې څومره سرتيري به د هغه د نوي پرانيستې پايلې تګلارې تر مخې واستول شي، خو د کانګريس مسئولينو ته ويل شوي و چې څلور زره نور سرتيري به واستول شي. د اګست په دېرشمه نېټه واشنګټن پوسټ راپور ورکړ چې شونې ده افغانستان ته په نوو استول کېدونکو ځواکونو کې به د پراشوت روزل شوي سرتيري او همدا راز کم شمېر سمندري وسله والې توپخانې ځواکونه شامل وي چې هر واحد به سل يا د دې په شا او خوا کې سرتېري ولري، دوی به په ټول هيواد کې خپاره شي تر څو هوايي تشې ډکې کړی. د راپور پر بنسټ شونې ده چې د هوايي ملاتړ لپاره د ايف-۱۶ جنګني الوتکې، ای-۱۰ د ځمکني بريد الوتکې او نورې بي-۵۲ ‌ډوله بمبار ملاتړ، يا د دې تولو يوه ټولګه به هم وکارول شي. د ورځپاڼې په راپور کې زیاته شوې وه: «په کابل کې د متحده ايالاتو مسئولينو ويلي چې د متحده ايالاتو اضافي سرتيري به امريکايانو سره مرسته وکړي چې په ډېرو سيمو او د جګړې ډګر ته يه نژدې ځايونو کې افغان سرتېرو ته مشوره ورکړي. د هيواد له سترو پوځي مرکزونو څخه د زياتو واحدونو په لرې کېدو سره اضافي هوايي ملا تړ او توپخانې ته به اړتيا وي، تر څو دې ځواکونو ته پوښښ ورکړي». نيويارک ورځپاڼې ولېکل «امريکايي پوځيان به وکولای شي چې د جګړې په ډګر کې ټاکلو افغان پوځي غونډونو ته مشوره ورکړي، د دې پر ځای چې له لرې مرکز څخه د هغوی ته لارښوونه وکړي. دوی همدا راز کولای شي چې د ځانګړو عملياتو د ځواکونو د روزنې لپاره اقدام وکړي او په دې توګه د افغان کمانډو شمېر کې د پام وړ زياتوالی راولي. دا چاره به د جګړې له امريکايي قوماندانانو او سرتېرو سره مرسته وکړي چې د لا زياتو افغان پوځي واحدونو په استازيتوب د هوايي او توپخانې د ملاتړ غوښتنه وکړي.

## سرچینۍ