د بې دينو په وړاندې توپيري چلند

له تاريخي پلوه د بې دينانو په وړاندې توپيري چلند، د هغو خلکو په وړاندې توپيري چلند ته ويل کېږي، چې په هېڅ دين باور نه لري. د بې دینانوپه وړاندې په تبعيضي چلند کې منفي رويه، تعصب، دښمني، کرکه، ویره يا د بې دینانو او الحاد په وړاندې نه زغم شامل دي. له دې امله چې الحاد په بېلا بېلو لارو پېژندل کېدای شي، د چا په وړاندې چې توپيري چلند شوی و يا د الحاد پر بنسټ تر تعقيب لاندې نيول شوی وي، شونې ده چې په يو بل وخت يا ځای کې ملحد ونه بلل شي. ديارلس اسلامي هېوادونه، الحاد يا ارتداد ته د مرګ سزا ورکوي او نړيوال بشردوستان دعوه کوي چې، د ملګرو ملتونو د ۱۹۳غړو هېوادونو «غوڅ اکثريت» «د هغو اتباعو په وړاندې تبعيضي چلند کوي، څوک چې پر الله(ج) باور نه لري او په بدترين ډول، دوی د هغو جرمونو له امله  زنداني کېږي چې د کفر په نوم ياديېږي».

په هغو هيوادونو کې چې وګړي يې ډيری مسلمانان دي، ملحدينو ته سختې سزاګانې ورکول کېږي، لکه د حقوقي حيثيت لغوه کېدل يا د ارتداد په حالت کې په اعدام محکومېدل.

## نور نومونه
کله ناکله داسې توپيري چلند ته اتوفوبيا، اتيستوفوبيا، د الحاد ضد او د ملحد ضد توپيري چلند ويل کېږي.

## لرغونې زمانه
ټيم ويتمارش وايي چې: د الحاد ضد نظريه په لرغونې نړۍ کې هم وه، خو د دې تبعيضي چلند اندازه معلومول ستونزمن دي ، ځکه چې د ملحدينو يادونه بې له دې چې شته لیکنو ته پاملرنه وشي، په عمومي توګه په سپکاوي سره کېږي. دې ته په کتنې سره چې وحدانيت هغه مهال د لږه کيو نظر و، په لاس کې شته سرچينو تر مخې الحاد په عمومي توګه په شرکي باورونو او ورته عملونو بريد کړی. د «Atheos» (بې خدايه) لفظ په عمومي توګه، د ديني مخالفت لپاره کارول کېده (د موحدينو په ګډون) چې همدې چارې دا مطالعه لا پسې پېچلې کړې ده. له دې ستونزو سره سره، ويتمارش په دې باور دی چې، له دې پرته هم الحاد په هغه وخت کې نژدې يو شان و.  په داسې حال کې چې ملحدان (يا هغه خلک چې ملحد بلل کېدل) کله کله ځورول کېدل، بيا هم دا ځورونه کمه وه (شونې ده له دې امله چې دا يوه کوچنۍ ډله وه او له دې امله چې د بېلا بېلو ديني اندونو په وړاندې نسبي زغم موجود و). نور پوهان په دې باور دي چې بې ديني، وروسته په نوي پړاو کې رامنځته شوه. لوسيان فيور له شپاړسمې پېړۍ مخکې لا ويلي و چې :  د الحاد په اړه ځکه فکر نه کېده چې هغه زمانه په بشپړې ژورتيا سره مذهبي وه. کرم ارمسټرانګ هم له دې موضوع سره موافقه ښودلې او ليکي: «له زېږېدو او ديني غسل څخه نيولې تر مرګ او د کليسا په انګړ کې تر خښېدو پورې، مذهب د هر سړي او ښځې په ژوند غلبه کړې وه. د ورځې هر کار، د کليسا په زنګ برابر شوی او له مذهبي باورونو او قوانينو ډک و، کوم زنګ چې مسلمانان لمانځه ته راغوښتل، دوی مسلکي او عام ژوند په واک کې درلود-ان اصناف او پوهنتونونه هم مذهبي ادارې وې...ان که يو بې ساري انسان د دين پر نوعيت او خدای پر شتون د پوښتنې کولو لپاره اړين حقيقت تر لاسه کاوه، هغه به هيڅ ملاتړ نه شو موندلای، نه د هغه وخت په فلسفه کې او نه په علم کې». په دې بنسټ چې حکومتي واک د الهی حق په مفهوم ولاړ و، حکومت ته له سيمه یيزو خدايانو څخه د منکرو کسانو له خوا ګواښ پېښېده. هغه خلک چې د بې دينه نوم پرې اېښودل کېده، د لومړيو مسلمانانو او مسيحیانو په ګډون، په پايله کې تر قانوني تعقيب لاندې نيول کېدل. 

## د نوي پړاو لومړني وختونه او سمون
د نوې پړاو په لومړيو کې، د «بې دينه» ټکی د سپکاوي په توګه کارېده او په ډېرو خلکو د عمل وړ و، د هغو خلکو په ګدون څوک چې د الهي باورونو مخالف و، د هغو پر ضد چې ځانوژنه يې کوله، بداخلاقه وو يا يې خپله افراط کاوه او ان د جادوګرۍ د باور په مخالفينو هم. د توماس اکويناس په څېر فیلسوفانو هم بې دينه باورونه د نظم او ټولنې لپاره ګواښ باله. قانون پوه او پوهاند توماس مور وايي چې: مذهبي زغم بايد په ټولو کې عام شي، پرته له هغوی چې په خدای يا د روح په تلپاتي والي باور نه لري. د ديني آزادۍ د نويو مفاهيمو بنسټګر جان لاک استدلال کوي چې: (د کاتوليکانواو مسلمانانو په ګډون) ملحدانو ته بايد د هويت بشپړ حقوق ورنه کړل شي. 

د څېړنو پر مهال ډېری هغه کسان چې په الحاد يا ارتداد يا دواړو تورن شوي وو، شکنجه شوي يا اعدام شوي دي. په دوی کې پادري جوليو سزار وانيني هم شامل دی چې په ۱۶۱۹ ز کال کې خپه او وسوځول شو او باوقاره سړی « Kazimierz Łyszczyński» څوک چې په وارسا کې اعدام شوی و. فرانسوی اتين دوله چې په ۱۵۴۶ ز کال کې اعدام شو. که څه هم په نولسمه پېړۍ کې ((د ملحدو شهيدانو)) په توګه اعلان شول، وروستي پوهان په دې باور دي چې د نوې اصطلاح تر مخې هغه عقايد چې دوله او وانيني خپل کړي وو، ملحدانه نه دي.

## نوی پړاو

### ويکټوريايي بریتانيه
د نولسمې پېړۍ په اوږدو کې د بریتانيې ملحدين که څه هم شمېر یې لږ وو، د تبعيضي کارونو موخه ګرځېدلي وو. کله چې شاعر پرسي بيش شلي «د الحاد اړتيا» تر عنوان لاندې يوه لیکنه خپره کړه، هغه د اکسفرډ له پوهنتون څخه وايستل شو او د دوه بچيانو له ساتنې محروم کړای شو. هغه چا چې په قضايي بهير کې به یې په مسيحيت لوړه نه کوله، په محکمه کې د شاهدۍ ورکولو وړ نه و، تر څو انصاف تر لاسه کړي، تر دې چې په ۱۸۶۹ز او ۱۸۷۰ ز کلونو کې دا شرط د قوانينو په تصويب سره له منځه ولاړ.

چارلز برادلاو يو ملحد په ۱۸۸۰ ز کال کې د بریتانيې د پارلمان د غړي په توګه انتخاب شو. هغه د خپلې دندې د لوړې تر سره کولو پر ځای، د تاييد له حق څخه محروم شو او وروسته د لوړې کولو له وړتيا هم محروم شو؛ ځکه نورو غړو نیوکه وکړه چې هغه خپله ويلي چې دا کار به بې معنا وي. برادلاو له دې وروسته درې ځلې بيا هم انتخاب شو، او په پای کې په ۱۸۸۶ ز کال کې د دې وړ وګرځېد چې خپله چوکۍ اشغال کړي او دا له هغې وروسته چې د پارلمان رئيس هغه ته اجازه ورکړه چې د لوړې مراسم تر سره کړي. 

### نازي المان
په المان کې د نازيانو د واکمنۍ پر مهال، د ۱۹۳۳ ز کال په يوه حکم کې راغلي و: «د کومې مذهبي تګلارې د نه درلودلو په دليل، بايد هېڅ هېوادنی سوسياليست زيان ونه ويني». بيا هم حکومت د بې خدايه کمونستانو سخت مخالفت کاوه، په همدې کال د المان په ټولو ملحدانو او کیڼ اړخو آزادو فکري سازمانونو، لکه : د المان آزاد فکرانو اتحاديه (د ۵۰۰۰۰۰ غړو په لرلو) بنديز ولګېد؛ نازيانو د ۱۹۳۰ ز کلونو تر منځ ځينې ښي اړخي ډلې وزغملې. په ۱۹۳۳ ز کال کې د هیټلر په يوه وينا کې هغه ادعا وکړه چې الحادي خوځښت يې ايستلی دی.

د هغو مذاکراتو په اوږدو کې چې د ۱۹۳۳ ز کال د اپريل په شپږوېشتمه یې د واتيکان-نازي موافقه رامنځته کړه،  د غیر ديني تمايلاتو له امله هیټلر وويل :«بې دينه ښوونځي هېڅکله نه شي زغمل کېدای». هيټلر يادې ژمنې ته په پرله پسې ډول پاملرنه نه کوله، بلکې په ټوله کې يې ياد تړون ته پاملرنه نه کوله، په ۱۹۳۹ ز کال کې د کاتوليکانو ټول ښوونځي يا منحل شول يا په عامه تاسيساتو بدل شول.

## سرچينې او ياداښتونه