open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
انسټيټوټ

**انستیتیوت** يا **مؤسيسه** (په انګرېزي: **institute**) په پښتو ژبه ټولنه هم ورته ويل کېږي خو د خلکو څخه جوړې ټولنې سره توپير لري، د سازمان په څېر مثال لري چې د ځانګړو موخو لپاره جوړ شوی‌. د بیلګې په توګه؛ د يوې ځانګړي تګلارې مخته وړل.
 

انسټیټیوټونه په ډېرو برخو وېشل شوي، ځينې د فيلمونو او سندرو په برخه کې فعاليت لري. ځينې ټولنې يا انستيتوتونه د بې وزلو انسانانو سره مرستې کوي چې خیریه ټولنه ورته ويل کېږي، خو په زیاترو برخو کې انسټیټیوټ د پوهنتونونو څېړنيزو مرکزونو ته هم ويل کېږي چې هغه هم خپل ځانګړی سيسټم او تګلارې لري.

## لغات پېژندنه
انسټیټیوټ د انګرېزي ژبې يو لغات دی، زیاتره په دې باور دي چې دا لغات د فرانسوي ژبې څخه انګرېزي ژبې ته راغلی دی، خو په اصل کې دا د ژبپوهنې له اړخه يوه طبعي پروسه ده چې ژبې له يو بله زېږېدلي.

د دې لغات پښتو ژباړه ټولنه يا مؤسسه ده، مؤسسه خپله د عربي ژبې‌ څخه پښتو ژبې ته راغلی چې اوس عام شوی، او د ژبپوهنې له اړخه دا لغات د پښتو ژبې اصلي لغات دی، کله چې له يوې بلې ژبې څخه يو لغات په يوې ژبې کې عام شي نو د هغې ژبې ملکیت شو.

## موخې او ډولونه
**انسټیټیوټ** يا ټولنې خورا ډېر ډولونه لري، خو په ټوله کې يو او اصلي مفهوم يې د سازمان او سیسټم معنا لري. 

د سيسټم په څېر يوه تګلاره چې يوه ځانګړې موخه لري **انسټیټیوټ** ورته ویل کېږي. د بېلګې په توګه په افغانستان کې د خيريه ټولنو موخې؛ چې د بې وزلو خلکو سره مرستې کوي ټولنې يا **مؤسسې** ورته ويل کېږي.

همدا راز ځينې څېړنيز مرکزونه چې د روغتيا او چاپېريال ساتنې په برخه کې ځانګړي تګلارې لري، د سينما لوبغاړي چې د فلم جوړونې تګلاره لري، د سندرو ويوونکې ډله چې د ټولو موخه سندرې ويل دي، دې ټولو ته مؤسسه يا انسټیټیوټ ويل کېږي.

## ورته ليکنې
سېسټم،
سازمان،
ټولنه،
خیریه ټولنه

غیرانتفاعي سازمان

## سرچينې

د انګريزي ويکيپېډيا ژباړه او د ګووګل څخه راټول شوي معلومات او همدا راز د طلوع نيوز له ويب سايټ څخه د انځور کاپي کول.

https://tolonews.com/pa
خیریه ټولنه

خیریه ټولنه د بې وزلو انسانانو سره د مرستې کولو یو حکومتي يا غیرحکومتي سازمان دی، خو په افغانستان کې تقريباً ټولې خیریه ټولنې غیرحکومتي دي. دا ډوله سازمانونه د يوې ځانګړي تګلارې په پلي کولو سره د بېوزله ماشومانو او يا په عمومي توګه بې وزله خلکو ته د ګټې اخيستنې ځايونه برابروي، لکه کورونه، څاګان يا لارې ورته جوړوي او يا نغدي مرستې ورسره کوي.

## ډولونه
‌خيريه ټولنې بېلابېل ډولونه لري او په هره برخه کې خپله تګلاره لري، د بېلګې په توګه ځينې خيريه ټولنې د ماشوم روزنې په برخه کې فعاليت کوي، ښوونځي يا وړکتونونه جوړوي او د ماشومانو مالي او د روزنې په برخه کې د اړتيا وړ مرستې کوي.

ځينې یې د بېوزله خلکو سره اوږدمهالې يا لنډمهالې مرستې کوي، بې کوره خلکو ته کورونه جوړوي يا ځينې وړې مالي مرستې کوي. ځينې يې د لارې جوړولو په برخه کې د ټولګټو چارو په برخه کې عامو خلکو ته کار کوي د بېلګې په توګه ځينو غريبو سيمو څاګانې کيني ترڅو خلک له اوبو ګټه واخلي او اسانتياوې ورته برابرې شي.

## تامين
خيريه ټولنې د خپلو لګښتونو پيسې له عامو خلکو يا حکومتونو راټولوي. د بېلګې په توګه د افغانستان زياتره خيريه ټولنې په فېسبوک او ورته ټولنيزو رسنيو کې د غريبو خلکو اړوند ويډيوګانې جوړوي ترڅو خلک له دوی سره مرسته وکړي او دوی يې په غريبو خلکو ووېشي.

## په افغانستان کې
په افغانستان کې په پراخه کچه وړې او غټې خيريه ټولنې شتون لري چې د غريبو خلکو سره د وړو يا منځنيو مرستو لپاره د عامو خلکو څخه پيسې راټولوي.

تر ډېره په ټولنيزو رسنيو لکه فېسبوک او يوټيوب کې ويډيوګانې جوړوي چې د غريبو خلکو ژوند پکې ښيي ترڅو نور خلک تر ډېره بهرمېشت افغانان دوی ته پيسې راولېږي.

## ناوړه ګټه اخيستنې
خيريه ټولنې په افغانستان کې په پراخه کچه د ناوړه ګټه اخيستنو او غلاوو سرچينې ګڼل شوي، ځينې داسې ټولنې افشا شوي چې پيسې ترلاسه کوي او بيا خلکو سره مرسته نکوي او خپل ځانونو ته يې اخلي. خو ځينې ټولنې بيا ادعا کوي چې د مرستو ويډيوګانې کوي او هغه خلکو ته حساب ورکوي چې دوی ته يې د غريبو خلکو سره د مرستې لپاره پيسې ورکړي.

## ورته ليکنې
غيرانتفاعي سازمان

## سرچينې
کونستانز پوهنتون

کونستانز پوهنتون په ۱۹۹۶ زېږديز کال کې تاسیس شو چې د جرمني د کونستانز ولسوالۍ کې موقعیت لري او د Konstanz Universität په نامه یادېږي. دا پوهنتون د څېړنې او تدریس په برخه کې نړیوال شهرت لري او د بېلابېلو علمي څانګو پوهنځي لري. دا پوهنتون د جرمني د غوره پوهنتونونو څخه دی او په ۲۰۰۶ زېږديز کال کې د جرمني د غوره پوهنتونونو په سیالۍ کې بریالی شوی دی.
پوهنتون دوه غوره څېړېیز مرکزونه لري: د ټولنیز چلند پرمختللي مطالعې مرکز او د نابرابرۍ سیاست: ادراکات، ګډون او پالیسۍ. دا مرکزونه د پوهنتون د بین المللي او بین الرشتوي څېړنو لپاره فعال دي.
کونستانز پوهنتون د نړیوالو همکاریو او د زده کوونکو د تبادلې پروګرامونو ته ځانګړې پاملرنه کوي. کونستانز پوهنتون د اروپایي پوهنتونونو نوښت (EUniWell) کې برخه اخیستې ده، چې د سرحدونو څخه هاخوا زده کړه، تدریس او څېړنې ممکنه کوي.
په دې پوهنتون کې په سل ګونو افغانانو په شمول په ځانګړي توګه پښتانه زدکړیالان په زده  کړو بوخت دي.
## سرچينې
زینګین روغتون Singn Krankenhaus

هیګاو-بودنسي کلینیک روغتون زینګین ښار

** Hegau-Bodensee-Klinikum Singen په 1995 کال کې تاسیس شو او په Singen (Hohentwiel)، Baden-Württemberg، جرمني کې موقعیت لري. دا روغتون د 676 بسترونو او شاوخوا 3,400 کارکوونکو سره یو منځنی روغتون دی.

روغتون د مرکزي روغتیا خدمتونه وړاندې کوي او د بیلابیلو طبي څانګو پراخه پوښښ لري، لکه د ښځو کلینیک، د زړه ناروغیو کلینیک، د ماشومانو او ماشومانو یورولوژي کلینیک، د نیورولوژي او سټروک یونټ، او د عمومي جراحي کلینیک.

Hegau-Bodensee-Klinikum Singen د Hegau-Bodensee-Hochrhein-Kliniken GmbH یوه برخه ده، چې د Singen، Engen، Radolfzell او Stühlingen روغتونونه پکې شامل دي.

په 1995 کال کې د Hegau-Klinikum GmbH په توګه تاسیس شو او په 1998 کال کې د Engen روغتون سره یوځای شو. په 1999 کال کې د Hegau-Jugendwerk GmbH سره یوځای شو، چې یو نیورولوژي تخصصي روغتون او د بیا رغونې مرکز دی.

## سرچینې

* Hegau-Bodensee-Klinikum Singen - Krankenhaus.de
* Hegau-Bodensee-Klinikum – Wikipedia
د حرمینو سرپرست (خادم)

**د دوو سپېڅلو جوماتونو سرپرست** (مخفف *CTHM*  یا **د دوو مقدسو ښارونو ساتونکی یو** شاهي لقب دی چي د 1986 راهیسي د سعودي عربستان د پاچاهانو لخوا په رسمي توګه کارول کیږي. دا لقب په تاریخي توګه له سلګونو کلونو راهیسي د ډیرو مسلمانو واکمنانو لکه د ایوبیانو ، مملوکانو ، عثمانیانو او د حجاز واکمنانو له لوري کارول کېدی. خادم الحرمین لقب ځیني وختونه د اسلام *[[دفاکتو|د حقیقي]]* خليفه د ټاکني لپاره استعمالېدی،  خو په عمومي توګه یې هغه حاکم ته اشاره کول چي په اسلامي نړۍ کي یې د دوو سپیڅلو جوماتونو د ساتني او سرپرستۍ دنده په غاړه درلوده. دغه دوه مسجدونه عبارت له الحرام جومات (  یا کعبې شریفي او د پیغمبرﷺ له جومات (  څخه دي.   . د حرمینو محافظین په اسلام کي ترټولو پیاوړي او نفوذ لرونکي اشخاص او د اسلام د سني څانګي او همدارنګه په نړۍ کي ترټولو پیاوړی مسلمان او عرب واکمن ګڼل کیږي.
موټرولا

**موټرولا (انګلیسي: Motorola, Inc)** د امریکا په متحده ایالاتو کي یو  ملي مخابراتي شرکت وو چي په شامبرګ، ایلینوس کي یې فعالیت کاوه. دا شرکت په 1928 کي **د ګالون ساختماني همکارۍ** په نامه د دوو وروڼو پاول او جوزف ګالوین لخوا رامنځ ته سو،  او په ۱۹۴۷ کي یې خپل نوم موټورولا ونوماوه.  د 4.3 میلیارده ډالرو له لاسه ورکولو وروسته یاد شرکت د جنوري په څلورمه نېټه،2011 کال کي په دوو خپلواکو عامه شرکتونو، Motorola Mobility او Motorola Solutions باندي ووېشل سو.  

موټرولا د بې سیم شبکې تجهیزات او ډیزاین لکه د سیلولر لیږد بیس سټیشنونه او سیګنال امپلیفیرونه پلورل. دا شرکت د کور او نشراتي شبکې په محصولاتو کي د سیټ ټاپ بکسونه، ډیجیټل ویډیو ریکارډرونه، او د شبکي تجهیزات هم درلودل چي د ویډیو خپروني، کمپیوټر، ټیلفوني، او لویي کچي تلویزیونونو فعالولو لپاره کارول کېدل. 

د موټرولا د بې سیمه تلیفون هینډسیټ څانګه د ګرځنده تلیفونونو په برخه کي ډېره مخکښه وه. موټرولا په وروسته کي د ګوګل د خلاصي سرچینې Android ګرځنده عملیاتي سیسټم په کارولو باندي په سمارټ موبایلونو تمرکز وکړ.
کارېليايي ژبه

**کارېليايي** (  ) یوه  فينلينډي ژبه ده چې په عمده توګه د روسیې په کارېليا جمهوریت کې ويل کيږي، د ژبپوهنې له نظره، دا ژبه د فينلينډي ژبې  هغه وينګونو سره نږدې تړاو لري چې په ختیځ فنلینډ کې ويلي کيږي،  ځینې فينلينډي ژبپوهان حتی دا ژبه د فينلينډي ژبې يو وينګ ګڼي. کارېليايي ژبه باید د سویل ختیځ فينلینډ له ژبو سره يو شان ونه ګڼل شي ، کوم چې ځینې وختونه په فينلینډ کې د کاریلا اسموریت (کارېليايي وينګ) په نوم یادیږي. کارېليايي ژبې لپاره معياري ليکدود نشته او له همدې امله هر لیکوال په دې ژبه کې د خپلې وينګ پر بنسټ لیکي. په دې ژبه کې بېلابېل لیکل شوي شکلونه راڅرګند شوي، له هغې ډلې: **شمالي کارېليايي** ، اولونیټس **کارېليايي (Olonets Karelian)** ، توېر کارېليايي(Tver Karelian)او لودې (Lude) يادولی شو. د لیکلو دا ټول ډولونه، پرته له توېر کارېليايي، په لاتیني ليکدود د کارېليايي تورو سره سم لیکل شوې. په تېرو وختونو کې، سیریلیک لیکدود هم د دې ژبې د ليکلو لپاره کارول شوی دی.

## ډلبندي
کارېليايي ژبه د یورالیک ژبې کورنۍ د فنیک څانګې پورې اړه لري او د فينلینډي ژبې سره نږدې تړاو لري. د فينلينډي او کارېليايي ژبو تر څنګ  اېستونیايي ژبه او نورې فرعي ژبې چې د بالتیک سمندر په سیمه کې ويل کيږي د فينلينډي ژبو په فرعي څانګه کې شاملې دي.

## جغرافیایي وېش
کارېليايي ژبه د ۱۰۰,۰۰۰ وګړو لخوا ویل کیږي چې په عمده توګه د روسیې په کارېليا جمهوریت کې ژوند کوي. په فينلينډ کې شاوخوا پنځه زره کسان په دې ژبه خبرې کوي.
کيڼ|بټنوک| د کارېليايي ژبوينګ نخچه
بټنوک| په ۱۹۳۰ زېږديز کې د کارېليايي توېر، لاتیني الفبا
بټنوک| ''د کاکا ریموس کیسې'' په سیریلیک الفبا کې په ۱۹۳۹ کې

## سرچينې
.mw-parser-output .reflist{font-size:90%;margin-bottom:0.5em;list-style-type:decimal}.mw-parser-output .reflist .references{font-size:100%;margin-bottom:0;list-style-type:inherit}.mw-parser-output .reflist-columns-2{column-width:30em}.mw-parser-output .reflist-columns-3{column-width:25em}.mw-parser-output .reflist-columns{margin-top:0.3em}.mw-parser-output .reflist-columns ol{margin-top:0}.mw-parser-output .reflist-columns li{page-break-inside:avoid;break-inside:avoid-column}.mw-parser-output .reflist-upper-alpha{list-style-type:upper-alpha}.mw-parser-output .reflist-upper-roman{list-style-type:upper-roman}.mw-parser-output .reflist-lower-alpha{list-style-type:lower-alpha}.mw-parser-output .reflist-lower-greek{list-style-type:lower-greek}.mw-parser-output .reflist-lower-roman{list-style-type:lower-roman}

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Karelian language». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۳ نوامبر ۲۰۱۴.

وېشنيزه:ژبه
کوميکي ژبه

**کوميکي** ژبه د تورکي ژبو د کورنۍ يوه ژبه ده، چې په روسیه او ترکیه کې شاوخوا ۴۲۰ زره ویونکي لري، په ځانګړې توګه د داغستان او شمالي اوسېتیا په سیمو کې. کوميکي ژبه د ازربايجاني تورکي ژبې او درګوا ژبې او همدارنګه د روسي ژبې تر اغېز لاندې ده. پخوا دا ژبه د فارسي الفبا په ليکدود ليکل کېده،  دا ژبه د چټک ګواښ (Vulnerable) کته ګورۍ کې قرار لري.    

له ۱۹۲۷ څخه، ۱۹۳۷ پورې، لاتیني الفبا د دې ژبې لیکلو لپاره غوره شوه او بالاخره، په ۱۹۳۷ کې، سیریلیک ليکدود د کوميکي ژبې رسمي ليکدود شو. د کوميکي ژبې لومړنۍ چاپي ټولګه *یولداش* نومېده چې په ۱۹۱۷ کې خپره شوه. په ۱۹۱۷زېږديز کې د روسیې له انقلاب وروسته یې *د لینن یولو* (لینن لاره) تر نامه لاندې د ۵ ټولګو چاپ او په اوونۍ کې درې نوبت خپل کار ته دوام ورکړ.

## لیکلار

د سیریلیک ليکدود یو ډول چې د ۱۹۳۷ راهیسې د دې ژبې لیکلو لپاره کارول کيږي.

بټنوک|345x345px| د کوميکي ژبې الفبا (۱۹۳۵)

## سرچينې

* http://en.wikipedia.org/wiki/Kumyk_language

وېشنيزه:ژبې
وېشنيزه:ژبه
لومبارد ژبه

**لومبارد ژبه** د رومي ژبو له څانګو څخه یوه اندو اروپايي ژبه ده چې په اروپا کې له درې نیم ميلیونو څخه ډېر خلک پرې خبرې کوي . دا ژبه په شمالي اېټالیا او سويټزرلينډ کې عامه ده. دا ژبه څو وينګونه لري.  دا ژبه په دوو وينګونو وېشل شوې ده، ختیځه لومبارد او لوېدیځه لومبارد . سيسلي ګاليک  هم ځینې وختونه د لومبارد ژبې په توګه معرفي کیږي.

په یاد ولرئ چې لومبارد ژبه د لومباردي ژبې څخه توپیر لري. لومبارد ژبه د رومي ژبو یوه کورنۍ ده چې په اېټالیا او سویس کې ویل کیږي، خو لومباردي ژبه یوه الماني ژبه ده چې یوازې په اېټالیا کې ویل کیږي.

## سرچينې

* ويکيپېډيا ګډونوال «Lombard language». انګلسي ويکيپېډيا ۲۴ جون ۲۰۱۸.
وېشنيزه:ژبه
لېزګياني ژبه

بټنوک| د داغستان، چیچنیا او انګوشتیا ژبنۍ سیمې<br />لېزګياني ژبه په سوېلي داغستان او شمالي آذربایجان کې د خپل روښانه نیلي رنګ له مخې توپیر لري.
**لېزګياني ژبه** د  قفقازي ژبو  يوه شمال ختیځه (داغستاني) څانګې، يوه ژبه ده چې ډېر ویونکي يې د روسیې فدراسیون د داغستان جمهوریت په سوېل کې او د اذربایجان جمهوریت په شمال کې ژوند کوي.

د لېزګياني ژبې ویونکي ته لېزګيانيان وايي چې د قفقاز له اصلي قومونو څخه دي.

## د ويناوالو شمېر
د ۱۹۹۶زېږديز کال د اټکل له مخې د لېزګياني ژبې ویونکو ټولټال شمېر نږدې۵۰۰،۰۰۰ تنه دی چې  ۲۵۷،۰۰۰ تنه يې په روسيه او  ۱۷۱،۰۰۰تنه يې د اذربایجان جمهوريت کې ژوند کوي او لږ شمېر يې بيا په ګورجستان ، قزاقستان ، قرغزستان ، تورکیه ، تورکمنستان ، اوزبکستان او اوکراین کې ژوند کوي.

## د '''لېزګياني ژبې شمېر'''

## بهرنۍ لینک

* د لیزګي ژبې لپاره د نسلولوګ راپور    کې بایگانی‌شده

## سرچينې

وېشنيزه:ژبې
شپیګل ورځپاڼه

د شپیګل ورځپاڼه (شپیګل ورځپاڼهDer Spiegel) د جرمني یو مشهور او معتبره خبرونه مجله ده چې په ۱۹۴۷ کال کې د رودولف اوګسټین لخوا تاسیس شوه. دا مجله په (هامبورګ) کې خپرېږي او د جرمني په مطبوعاتي تاریخ کې ځانګړی ځای لري، په ځانګړې توګه د مطبوعاتو د ازادۍ لپاره د مبارزې په برخه کې.

د شپیګل ورځپاڼه په اوونۍ کې یو ځل خپرېږي او د سیاسي، اقتصادي، او ټولنیزو موضوعاتو په اړه ژورې څېړنې او راپورونه وړاندې کوي. دا مجله د خپلو افشاګریو او د سیاسي رسوایو په اړه د راپورونو له امله مشهوره ده.
اواري ژبه

**د اواري ژبه (په** )يوه قفقازي ژبه ده    چې نه يوازې  د داغستان په آواري سيمو کې، بلکې د داغستان او آذربایجان د ځينو سرحدي سيمو وګړي هم پرې خبرې کوي، يو شمر اواريان په ترکیه او سوريه کې کډوال هم دي.

## اواري لیکدود
اواري ژبه په خپل ليکدود کې له عربي تورو په لږ څه توپير سره کار اخلي، د بېلګې په توګه: دوی د "كاف" توري لپاره لاندې درې ټکي "ڮ" ږدي، تر ډېره وخته کتابونه او اخبارونه په عربي حروفو چاپېدل، تر دې چې شوروي حکومت اړ شو چې په عربي ژبه یوه دولتي ورځپاڼه جوړه کړي، ځکه داغستانیان په روسي ژبه نه پوهېدل او نه يې هم روسي ليکدود کاراوه. دغه ورځپاڼه څو کاله په عربي ژبه د داغستان اخبار تر نامه لاندې چاپ شوه او د روسي زار فرمانونه او ممانعتونه يې چاپ کړل. په دې توګه، عربي ژبه او د هغې توري تر ۱۸۶۱ مېلادي کال پورې د آوارايانو په په ليکنو کې موجود وو،تر هغې چې پیټر کارلوویچ اسلر د سیریلیک ليکدود  ته عربي توري بدل کړل. په ۱۹۲۸ زېږديز کال  کې، د آوري ليکدود سیریلیک الفبا څخه لاتیني الفبا ته بدله شوه. په ۱۹۳۸ زېږديز کال کې، اواري الفبا د روسي لیکونو پر بنسټ لیکل شوې. په دې توګه، د داغستان ډېرې هغه ليکنې چې په عربي ژبه لیکل شوې وې له منځه یوړل شوې.

اوسنۍ اواري الفبا:

## د اواري ژبې د ځینو جملو بېلګې

## سرچينې

وېشنيزه:ژبې
عبدالمالک پهلوان

**عبدالمالک پهلوان** یو افغان ازبک جنګسالار او سیاستوال دی چي د افغانستان له شمالي فاریاب ولایت سره اړه لري. نوموړی د افغانستان د ازادۍ ګوند مشر دی او د ۱۹۹۰ لسیزي په اوږدو کي یې په ډله ییزه توګه په افغانستان کي په جګړو او جنایتونو کي لاس درلود. عبدالمالک پهلوان د افغانستان په شمال کي د ازبک جنګسالار رشید دوستم سیال ګڼل کېدی، او د طالبانو د لمړۍ واکمني له نسکوریدو راهیسي یې د دوستم له ملېشو سره خونړي نښتي کړي دي.
جاده میوند

**جاده میوند** یا **میوند څلور لارۍ** د افغانستان په پلازمینه کابل کي یوه لویه لاره ده.  دلته یو پراخه بولیوارډ د 1948 په شاوخوا کي د یو عصري اصلي سړک په توګه جوړ سو. که څه هم د کابل ښار له هغه وخت راهیسي پرله پسې لوی سوی دی، خو جاده میوند بیا هم د ډیری اوسیدونکو لپاره د پیر او پلور ځای دی، دا ځکه چي یاده سیمه هر څه لري او د ډیرو پخوانیو بازارونو لکه منډیي او نورو سره نښتې ده.

## نوم او تاریخ
د جاده میوند نوم په 19 پېړۍ کي د انګرېز _افغان هغه نښتي ته ورګرځي چي د کندهار ولایت په میوند ولسوالۍ کي رامنځ ته او انګريزي لښکرو پکښي ماته وخوړه. یاده جاده په افغانستان کي د کورنیو جګړو پر مهال ډېره سخته زیانمنه سول.
جورج بوروز

برید جنرال **جورج رینالډز سکاټ بروز** (۱۸۲۷-۱۹۱۷) د افغان-انګلیس د دوهمې جګړې په ترڅ کي د میوند په ویجاړونکې جګړه کي د برتانوي او هندي ځواکونو قوماندان وو.  نوموړي په 1880 زیږدیز کال کي د افغانستان د کندهار ولایت په میوند ولسوالۍ کي له افغان مجاهدینو څخه سخته ماته وخوړه او لوی شمېر لښکر یې پر میدان له منځه ولاړی.
بادن-بادن سپا ښار

بادن-بادن سپا ښار د بادین-ویرټیمبرګ په جنوب لویدیځ کې پروت دی او د خپلو طبيعي حمامونو له کبله مشهور دی. دغه ښار د رومیانو په وخت کې تاسیس شو او د خپلو ګرمو اوبو له کبله یې شهرت ترلاسه کړ. په بادن-بادن کې ګڼ شمېر سپا ( د اوبو ګرم خونې- د اوبو میلې) مرکزونه شته چې د سیلانیانو لپاره ځانګړی جاذبه لري. دغه ښار د خپلو کلتوري او هنري فستیوالونو لپاره هم مشهور دی. بادن-بادن په اقتصادي لحاظ هم پرمختللی دی او ګڼ شمېر سیلانیان دلته راځي.
کارلسروهه ټیکنالوژۍ انیسټیټیوټ

کارلسروهه ټیکنالوژي انسټیټیوټ

کارلسروهه ټیکنالوژي انسټیټیوټ (KIT) د بادین-ویرټیمبرګ په کارلسروهه ښار کې یو مهم تعلیمي مرکز دی. دغه انسټیټیوټ په ۱۸۲۵ کال کې تاسیس شو او د انجینرۍ، ساینسي او ټیکنالوژي په برخه کې ځانګړی شهرت لري. KIT د جرمني په تعلیمي ادارو کې یو مخکښ مرکز دی او د ګڼ شمېر څېړنو او پروژو په ترسره کولو کې مخکښ دی. دغه انسټیټیوټ د سیمې او نړۍ په کچه ګڼ شمېر ساینسپوهان او انجینیران روزلي دي
رودولف اربر

رودولف اربر

رودولف آربر د بادین-ویرټیمبرګ یو مشهور انجینیر دی. هغه د ۱۹۳۷ کال په نومبر میاشت کې زېږېدلی او د انجینرۍ په برخه کې یې ډېرې مهمې څېړنې او اختراعات کړي دي. آربر د ګڼ شمېر تخنیکي پروژو مشري کړې او د خپلې علمي کارنامې له کبله په نړیواله کچه پېژندل شوی دی. د هغه اختراعات او څېړنې د ټیکنالوژي په پرمختګ کې مهم رول لري. رودولف آربر د ګڼ شمېر علمي او تخنیکي جایزو ګټونکی دی.
کنانستانز جهیل

**کانستانز جهيل** د بادین-ویرټیمبرګ په جنوب کې پروت دی او د خپلې طبیعي ښکلا او سیاحتي ارزښت له کبله مشهور دی. دغه جهيل د جرمني او سویس ترمنځ پروت دی او د خپل شفافو اوبو له کبله شهرت لري. کانستانز جهيل د سېلانیانو لپاره یوه مهمه جاذبه ده او د کښتۍ چلونې، کب نیونې، او د اوبو د نورو ورزشونو لپاره مشهور دی. د کانستانز جهيل په چاپېریال کې ښکلي ښارونه او کلیوالې سیمې شته، چې د سېلانیانو پام ځانته را اړوي. دغه جهيل د خپلې طبیعي شتمنۍ او ښکلا له کبله د جرمني یو له مهمو سیاحتي ځایونو څخه شمېرل کېږي.
مانهایم څلی

مانهایم څلی (Mannheim Wasserturm) د بادین-ویرټیمبرګ ایالت په مانهایم ښار کې پروت دی. دا څلی، چې د ښار په زړه کې پروت دی، د مانهایم د کلتوري او تاریخي شتمنۍ یوه مهمه برخه ده. مانهایم څلی د ۱۸۸۶ او ۱۸۸۹ کلونو ترمنځ جوړ شو او د خپلې ځانګړې معمارۍ او ښکلا له کبله په ټول جرمني کې شهرت لري.

مانهایم څلی د ۱۹مې پېړۍ په وروستیو کې جوړ شو او د خپلې اوبو زیرمې لپاره یې استعمالېده. دغه څلی د خپلې ځانګړې معمارۍ او ښکلا له کبله د مانهایم ښار یو له مهمو سمبولونو څخه ګڼل کیږي. څلی د ګوتیک او نیوکلاسیک معماري ځانګړتیاوې لري چې د سیمې د معمارۍ کلتور ښیي.

مانهایم څلی (۶۰ )متره لوړوالی لري او د اوبو یو لوی ټانک لري چې د ښار اوبه تامینوي. د څلي په سر کې یو ښکلی ګنبد دی چې د لرګیو او مسو څخه جوړ شوی دی. د څلي په شاوخوا کې یو ښکلی پارک پروت دی چې د سیلانیانو او محلي خلکو لپاره د تفریح یو مهم ځای دی.

مانهایم څلی د سیلانیانو لپاره یوه مهمه جاذبه ده او هر کال زرګونه خلک د دې تاریخي ځای لیدو لپاره راځي. په څلي کې د اوبو نندارتونونه او د شپې څراغونه یوه ځانګړې ښکلا لري. د مانهایم څلی د تاریخي ودانیو په فهرست کې شامل دی او د سیمې د کلتوري میراث یوه برخه ګڼل کېږي.
احمد خیل

**احمد خیل د** لوی افغانستان **یا** اوسني پاکستان د خیبر پښتونخوا د لکی مروت ولسوالۍ یو ښارګوټی او مشهوره سیمه ده.
سر ډونالډ سټوارټ

فیلډ مارشال **سر ډونالډ مارټین سټیوارټ، لومړی بارونیټ** (1 مارچ 1824_ 26 مارچ 1900) په بریتانوي هند کي د هندي پوځ یو لوړ پوړی افسر وو. نوموړي په 1854 کي د شمال لویدیز سرحد ته د اکا خیل په عملیاتو کي جګړه وکړه، ورپسې یې په 1857 کي د هندي بغاوت په ځواب کي برخه واخیستل او د انډامان ټاپوګانو د جزایي تصفیې د قوماندان په توګه د دندي ترسره کولو وروسته یې د انګلیس - افغان په دویمه جګړه کي د کویټي د فوځ د قومندان په توګه دنده سرته ورسول. د کویټي د قومندانۍ په دنده کي هغه د بولان له لاري کوټې ته لاړ او له هغه ځایه یې د 1879 په جنوري کي ځان کندهار ته ورساوه. سټیوارټ د ۱۸۸۰ کال د مارچ په میاشت کي له کندهار څخه کابل ته یو ستونزمن تګ وکړ، او په لاره کي یې د احمد خېلو او ارزو تر جګړو وروسته د افغانستان په شمال کي ستره پوځي او ملکي قومانده په لاس کي واخیسته. هغه د ۱۸۸۱ کال د اپریل په میاشت کي د هند لوی درستیز او په ۱۸۹۳ کال کي د هند د بهرنیو چارو د وزیرانو د شورا غړی سو.
فریډریک رابرټس (لومړی ارل رابرټس)

فیلډ مارشال **فریډریک سلیګ رابرټس، لومړی ارل رابرټس** (30 سپټمبر 1832 - 14 نومبر 1914) د برتانیا د ویکټوریا دورې جنرال وو چي د خپل وخت یو له خورا بریاليو برتانوي نظامي قوماندانانو څخه ګڼل کېدی. رابرټس د هندوستان په انګلیسي-آیرلینډ کي وزېږېدی، او د ختیځ هند شرکت په اردو کي یې تر ګډون وروسته د هند په بغاوت کي د ځوان افسر په توګه دنده ترسره کړه چې په ترڅ کي د خپلي زړورتیا له کبله د ویکتوریا کراس جایزه ترلاسه کړه. نوموړی وروسته برتانوي اردو ته واستول سو او د ابیسینیا په سفر او د انګلیس - افغان دوهم جنګ کي یې پراخه شهرت ترلاسه کړ. رابرټس د دوهم بویر جنګ په جریان کي د یو کال لپاره د برتانوي ځواکونو د مشرتوب دمخه د هند د لوی قوماندان په توګه هم دنده ترسره کړل. 

د کوچني قد یاد شخص (رابرټس) د خپلو سرتیرو او لوی شمېر برتانوي خلکو لپاره د "بابس" په نوم پیژندل کیدی او په داسي وخت کې د برتانیې د مخکښو پوځي شخصیتونو په توګه وپېژندل سو کله چي د برتانوي امپراتورۍ واک اوج ته ورسید.  رابرتس پخپل وخت کي د برتانوي اردو لپاره یو سمبول بلل کېدی.
بيسلاما ژبه

**بيسلاما ژبه يوه [[کريول ژبه]] (رامنځته شوې ژبه) ده چې**  د وانواتو هېواد رسمي ژبه ده، بيسلاما د مېلانزيايي پيجن له څلورو لویو وينګونو څخه يو وينګ دی  چې ډېرې کليمې يې له انګلیسي څخه اخیستل شوي دي.

## سرچينې

* انګلیسي ویکیپیډیا.
وېشنيزه:ژبې
د احمد خیلو جګړه

**د احمد خېلو جګړه** د افغان-انګلیس د دوهمې جګړې په ترڅ کي وسوه. یاده جګړه د ۱۸۸۰ کال د اپرېل په ۱۹ مه د افغانستان په مرکزي برخه کي د کندهار او کابل تر منځ په لویه لاره کي د افغان قبایلو او برتانوي امپراتورۍ د پوځیانو تر منځ ترسره سول.  

د ۱۸۸۰ کال د مارچ په ۲۷ نیټه ډګر جنرال ډونلډ سټوارټ د ۷۲۰۰ کسیز ځواک سره د افغانستان په سویل کي له کندهار څخه کابل ته روان سو، تر څو په افغانستان کي د برتانوي قومندان جنرال رابرټز ملاتړ ته ځان ورسوي. 

د ۱۸۸۰ کال د اپرېل پر ۱۹ نېټه د احمد خېلو کلي ته په  فاصله کي هغه ځای چیري چي سړک تنګ سوی وو، د غونډیو په اوږدو کي د شاوخوا 12000 څخه تر 15000 پوري د افغانانو یو ځواک ځای پر ځای سوی وو او همدغه د بریتانوي لښکر لپاره ګواښ رامنځ ته کړ. سیمي ته د رسېدو سره سم کله چي سټیوارټ د جګړې لپاره خپل سړي ځای په ځای کول پیل کړل، د افغان قومونو یوه ډله له غرونو رابهر او برید یې وکړ. یاد برید تر مکمله چریکي بڼه درلوده او چي څنګه افغانانو یرغل وکړ سمدستي پر شا ولاړه.  د وسایلو د نشتون له کبله افغانانو ته درنه مرګ ژوبله واوښته، او له 2000 څخه تر 3000 پورې شهیدان سول، خو برتانوي او هندي ګډ فوځ یوازي 17 مړي او 124 ټپیان ورکړه. 

تر برید وروسته انګریزان مخ په وړاندي ولاړه او غزني ښار یې وپرځاوه. 

دې بریا په افغانستان کي د بریتانوي لښکر مورال سخت قوي کړ او په کابل کي خوشالۍ ترسره کړې." 

د ۱۸۸۰ کال د اګست په میاشت کي کله چي برتانوي ځواکونو کندهار ته د تګ پر مهال له احمد خېلو تېرېدی، هلته یې د انګریزي پوځیانو قبرونه چي یوازي یې هډوکي یې پراته وه وموندل.
بامبارا ژبه

**بامبارا** ژبه (Bámánánkán) د ماندي ژبو له کورنۍ يوه ژوندۍ ژبه ده چې په مالي کې پرې نږدې لس ميليونه وګړي (چې د ځينو مورنۍ ژبه او د ځينو دوهمي ژبه ده) خبرې کوي. د بامبارا ژبه د بامبارا د خلکو مورنۍ ژبه ده چې شاوخوا ۲,۷۰۰,۰۰۰ خلک لري، مګر دا په مالي کې د منځنۍ ژبې په توګه هم رول لوبوي، او اټکل کیږي چې شاوخوا ۸۰٪ نفوس دا د لومړۍ یا دویمې ژبې په توګه کاروي. بامبارا ژبه دوه وينګه لري. بامبارا د "کافرانو ژبه" په مانا، کوم چې د نږدې ژبې دیولا نوم سره توپیر لري، چې ویونکي یې مسلمان دي. 

## سرچينې

* Bird, Charles & Kanté, Mamadou (1977) *Bambara-انګلیسي، د انګلیسي-Bambara زده کونکي لیکسيکون* . بلومینګټن: انډیانا پوهنتون د ژبپوهنې کلب.
* Kastenholz, Raimund (1998) *Grundkurs Bambara (Manding) mit Texten* (دوهم تعدیل شوی نسخه) (Afrikawissenschaftliche Lehrbücher Vol. 1). کولن: رودیګر کوپ.
* Konaré، Demba (1998) *Je parle bien bamanan* . باماکو: جمنا.
* Touré, Mohammad & Leucht, Melanie (1996) *Bambara Lesebuch: Originaltexte mit deutscher und französchier Übersetzung = Chrestomathie Bambara: textes originalaux Bambara avec traductions allemandes et françaises* (د لیونسچچیرچیک فریریشن سره) 11). کولن: رودیګر کوپ.
وېشنيزه:ژبې
ديولا ژبه

**ديولا**  یا **جولا** *(Julakan ߖߎ߬ߟߊ߬ߞߊ߲) د*  ماندې ژبې د کورنۍ یوه ژبه ده چې په بورکینا فاسو ، عاج ساحل او مالي هېوادنو کې ویل کیږي. دا ژبه بامبارا او مالینکي ژبو ته ډېره نږدې او ورته ده. دیولا په لوېدیځه افریقا کې یوه منځګړې ژبه ده او د ميلیونونو خلکو لخوا د لومړۍ یا دوهمې ژبې په توګه ویل کیږي. د نورو ماندی ژبو په څېر، دا ژبه د موسیقۍ ژبه ده. دیولا په لاتیني ليکدود، عربي ليکدود او همدارنګه د اینکو ليکدود ځايي ليکدود باندې هم ليکل کيږي.

## الفبا
د ۱۹۳۷ زېږديز کال د جون په ۲۷ مه د ديولا ژبې لپاره الفبا وړانديز شوه چې په ۱۹۷۹ زېږديز کال د فېبرورۍ په ۲ مه په رسميت وپېژندل شوه  چې په لاندې ډول ده:

## سرچينېې

*
وېشنيزه:ژبې
برېتون ژبه

[کيڼ|بټنوک|289x289px| شپږ سیمې چې سليتيان پکې اوسيږي، هره سیمه خپله مورنۍ [ژبه لري، چې د سليتیک ژبې ډله کې راځي. شنه: آیرلينډي ژبه - تور: **برېتون ژبه** - سور: ویلزي ژبه - کریمي: مانکسي ژبه - نیلي: سکاټلینډي ګالیک ژب - ژېړ: کورني ژبه]]
**برېتون ژبه** د سليتیک ژبو په کورنۍ پورې اړه لري، چې د برېتون په سیمه کې ویل کیږي چې د فرانسې په شمال لویدیځ کې موقعیت لري. برېتون ژبه د برېتوني ژبو له څانګې يوه ژبه ده، چې د لرغوني برېتانوي سليتیک ژبو له ډلې څخه زېږېدلې ده. د برېتون ژبه د اوسپنې په دوره کې د برېتانويانو لخوا د لويې برېتانيا څخه د آرموریکا سیمې (شمال لوېدېزې فرانسې) ته د مهاجرینو لخوا راوړل شوې وه. د برېتون ژبه، لکه د نورو برېتون ژبو لکه ویلزي ژبې او کروني ژبې، د برېتانوي ټاپوګانو د سليتیک ژبو څخه ګڼل کیږي. 

## سرچينې

* «Degemer». ویکی‌پدیا برتونی..mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit}.mw-parser-output q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output code.cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:inherit;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/Lock-green.svg/9px-Lock-green.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output .cs1-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg/9px-Lock-gray-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output .cs1-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Lock-red-alt-2.svg/9px-Lock-red-alt-2.svg.png")no-repeat;background-position:right .1em center;padding-right:1em;padding-left:0}.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-free a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-subscription a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-limited a,.mw-parser-output div[dir=ltr] .cs1-lock-registration a{background-position:left .1em center;padding-left:1em;padding-right:0}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration{color:#555}.mw-parser-output .cs1-subscription span,.mw-parser-output .cs1-registration span{border-bottom:1px dotted;cursor:help}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-visible-error{font-size:100%}.mw-parser-output .cs1-subscription,.mw-parser-output .cs1-registration,.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}.mw-parser-output .cs1-kern-left,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right,.mw-parser-output .cs1-kern-wl-right{padding-right:0.2em}
تخت پول، افغانستان

**تخته پول یا تخت پول** تخته پول یا تخت پولهغه سیمه ده چي د افضل خان ( د دوست محمد خان زوی) لخوا په ۱۸۴۹-۱۸۵۰ کلونو کي د بلخ ولایت له فتحۍ وروسته د یو کنډک په توګه رامنځته سوه.  امیر دا سیمه ځکه رامنځ ته کړه چي بلخ ښار تردې مخکي ويجاړ سوی وو نو ځکه یې له ویجاړ سویو موادو سره يو ځای د تخته پل ښار جوړ کړ.   یاد ښار د افغان واکمن له لوري د دریو کلونو په موده کي (په 1854 کي) جوړ او ګټي اخیستني ته وسپارل سو.
رسول پهلوان

جنرال **رسول پهلوان** په افغانستان کي د ازبک ملیشو ټوپکسالار او د ازبک مشر عبدالمالک پهلوان ورور وو. 

رسول پهلوان د افغانستان په شمال فاریاب ولایت کي زیږیدلی دی، او د ۱۹۹۶ کال د جون په میاشت کي په مزارشریف کي د یوه کمین په ترڅ کي ووژل سو. 

د رسول پهلوان ورور عبدالمالک پهلوان چي هغه وخت د ازبک جنګسالار رشید دوستم ترلاس لاندي وو، دوستم یې د خپل ورور په وژنه تورن او د غچ اخیستو په موخه یې له طالبانو سره پټي خبري پیل کړې.
محمد خواجه

**محمد خواجه هزاره** ( دری : خواجه محمد هزاره ) د هزاره توکمونو یو له لویو قومونو څخه دی چي له آره د افغانستان له غزني ولایت سره اړه لري.

**امیر محمد خواجه** د ترک برلاس ټبر سره اړه درلوده. د هغه پلرنئ ټاټوبۍ کیش ، ترکستان یا اوسنئ ازبکستان وو. امير محمد خواجه د امير حاجي سيف الدين  زوی وو چي په لومړيو کي د تيمور وزير او وروسته د افغانستان د قندهار والي سو. د نوموړي نيکه حاجي بيګ برلاس د برلاس قوم هغه مشر وو، چي په سویلي  چغتاي خانې کي يې قرعون عبدالله له واکه لري کړ. 

امير ، خان ، ميرزا ، بيګ ، شاه ، غازي او سلطان تر اوسه پوري د هغه د ټبرونو او اولادونو لقبونه ګڼل کیږي. 

امیر محمد خواجه د بابر د لښکر مشرتوب په غاړه درلود، او د "خواجه بزرګ" (لوی خواجه ) په نوم مشهوره وو. د هغه نومونه *د بابرناما* په ګډون په ډیرو تاریخي لیکونو کي راغلي دي.

امیر خواجه یو لوی لیکوال او خطاط هم وو، او دا ځانګړنه د هغه د اولادونو لخوا هم په بېلابیلو دورو کي ښودل سوې ده لکه فیض محمد کاتب چي له ۱۹۰۱ څخه تر ۱۹۱۹ پورې یې د حبیب الله خان د سکرتر او د افغانستان د دربار د تاریخ لیکونکي په توګه دنده ترسره کړې ده. 

څیړني ښیي چي امیر خواجه د پکتیا په مرکز ښرنه کي اوسېدی او ډېر اولادونه یې له هغه ځایه د هېواد نورو سیمو ته کډه سوي دي. امیر محمد خواجه په ۱۵۹۹ کال کي د پکتیا په ښرنه کي وفات او هلته ښخ سو.

نوموړي درې زامن درلودل چي نومونه يې امير ولي، امير بابوک او امير بهلول وه.
فیض محمد کاتب

**فیض محمد کاتب** چي د کاتب هزاره په نوم هم یادیږي یو له مشهوره افغان لیکوالانو او تاریخ پوهانو څخه دی، چي له ۱۹۰۱ څخه تر ۱۹۱۹ پوري د افغانستان د محکمې تاریخ لیکونکی، تکړه خطاط او د حبیب الله خان د دربار منشي وو.

## ژوند لیک
فیض محمد کاتب په 1881 زیږدیز (1279 هجري ق) کي د روژې د میاشتي پر 16 نېټه د غزني ولایت د قره باغ ولسوالۍ په زردسنګ ولسوالۍ کي زېږېدلی دی. نوموړی له آره د افغانستان د هزاره ټبر له خواجه محمد ښاخ څخه ګڼل کیږي. 

فیض محمد خپلي زدکړي د عراق په نجف ښار، ایران، لاهور او افغانستان کي ترسره کړي دي او د خپلي پوهي له کبله یې د امیر عبدالرحمان خان، امیر حبیب الله خان او امیر امان الله خان په دربارونو کي ځانګړی ځای درلود. امیر عبدالرحمن خان نوموړي ته پخپل دربار کي د فرمانونو د لیکونکي دنده سپارلې وه چي له همدې امله ورته د کاتب لقب ورکړل سو. د امیر زوی حبیب الله خان چي کله دده پوهه ولیدل هیله یې ورڅخه وکړه چي د افغانستان د تاریخ په اړه یو مستند کتاب ولیکي او د یاد کار د سرته رسولو لپاره یې ورته ټولي دولتي اسانتیاوي چمتو کړې. فیض محمد د امیر حبیب الله خان په غوښتنه ذکرسوی اثر د تحفة الحبیب په نامه ولیکی خو امیر حبیب الله خان امر ورته وکړ چي اثر بیرته تصحیح او په بل نامه کړي چي فیض محمد یې هم غوښتنه ومنل او کتاب یې د سراج التواریخ په نامه ونوماوه.

فیض محمد کاتب د خپلي پوهي او په افغان دربار کي د ورځ تر بلي پرمختګ له خاطره په 1301 هجري ش کال کي د پغمان په لویه جرګه کي د کابل د خلکو د استازي په توګه برخه واخیستل او د نورو دولتي مقاماتو سره یې په ګډه نوی قانون تصویب کړ. د عبدالرحمن تر واکمنۍ وروسته امیر حبیب الله خان له فیض محمد څخه پر ځینو سیاسي فعالیتونو ناخوښه او دئ یې زندان ته واچاوه، خو د امان الله خان په واکمنۍ کي نوموړی بیرته دولتي چارو ته داخل او په معارف وزارت کي یې د دارالتالیف تر څنګ په حبیبیه لیسه کي د ښوونکي دنده هم پیل کړه

## مړینه
په هیواد کي د سقوي ناورین تر راتګ وروسته کله چي لوی شمېر پوهان او دولتي مقامات له ګواښ، قتل او شکنجې سره مخ سول، فیض محمد کاتب هم یو له هغه کسانو څخه وو چي دغه ناورین یې پر سر راغی او د سقوي واکمن حبیب الله کلکاني له لوري په 70 کلنۍ کي سخت شکنجه سو. تر شکنجې وروسته نوموړی د تداوۍ لپاره ایران هیواد ته ولاړ خو هلته یې هم درملنه ونسوه او د 1309 کال د مرغومي پر 16 نېټه باندي وفات سو.

## سرچینې
چامورو ژبه

**چامورو** (په چامورو: Finu' Chamorro یا **Chamoru** ) يوه  آسترونیزیایي ژبه ده چې د شاوخوا ۴۷,۰۰۰ خلکو لخوا ویل کیږي چې نږدې ( ۳۵,۰۰۰ په ګوام کې او شاوخوا ۱۲,۰۰۰ په شمالي ماریانا ټاپوګانو کې).  چامورو ژبه د چامورو وګړو مورنۍ ژبه ده - چې د ګوام او شاملي ماريانا ټاپوګان اصلي وګړي دي.

## ويناوال
[بټنوک| د ګوام په [انتونیو بی وان پټ هوایی ډګر|انتونیو پی وان پیټ نړیوال هوایی ډګر کې "Hafa Adai" نښه.]]
چامورو د له منځه تللو ګواښ سره مخامخ ده، د تېرې پېړۍ په اوږدو کې د ژبې د رواني ویونکو شمېر په چټکۍ سره کم شوی. اټکل کیږي چې د ګوام ۷۵٪ نفوس په چامورو ژبه په ليک لوست پوهېدل، خو وروسته له هغې چې دا سيمه  د متحده ایالاتو د اسپانيا او امریکاجګړې په جریان کې دا ټاپو نیولی و  (د دې وخت لپاره د ماریانا ټاپوګانو لپاره هیڅ ورته اټکل نشته. ). تر يوې پېړۍ وروسته، د متحده ایالاتو د ۲۰۰۰ زېږديز کال سرشمېرنې وښودله چې په ګوام کې د چمارو له ۲۰٪ څخه کم اوسیدونکي د دې وړتیا لري چې په خپله میراثي ژبه په روانۍ سره خبرې وکړي، هغې کې هم ډېر هغه کسان دي چې عمر يې تر ۵۵ کلونو پورته دی.

## سرچينې

وېشنيزه:ژبې
د چنداول پاڅون

**د چنداول پاڅون** یو ناکام پاڅون وو چي د ۱۹۷۹ کال د جون په ۲۳ نېټه باندي د افغانستان د کابل د زاړه ښار په چنداول سیمه کي رامنځته سو. یاد پاڅون د واکمن خلق – PDPA حکومت لخوا د ښار د شیعه هزاره ګانو او قزلباش د عالمانو او نفوذ لرونکو جنګیالیو له نیولو سره رامنځ ته سو. په سیمه کي لاریونونه هغه مهال ډېر سول کله یې چي اوسیدونکو په هغه ورځ د پولیسو پر یوه مرکز برید او د میوند په لارو او کوڅو کې یې د لاریون ترڅنګ مذهبي او د دولت ضد شعارونه هم ورکړل.  په دې لاریون کي په زرګونو کسانو برخه اخیستې وه. حکومت په څلور ساعته جګړه کي د Mil Mi-24 هلیکوپترو او ټانګونو په کارولو سره د دوی پر وړاندي سخت اقدام ترسره او لاریون یې وځپی، چي په پایله کي یې شاوخوا لس زره هزاره ګان او قزلباش بندیان او د دار تختې ته پورته سول. 

دا د داوودخان تر شهادت وروسته د ۱۹۷۹ کال لومړنی ولسي پاڅون و چي په کابل کي رامنځته سو.
سراج التواریخ (کتاب)

***سراج التواریخ*** *د افغان لیکوال* فیض محمد کاتب هزاره په لاس لیکل سوی د 18 او 19 پیړۍ د افغان تاریخ اړوند یو کتاب دی. فیض محمد کاتب له ۱۹۰۱ څخه تر ۱۹۱۹ پوري د امیر حبیب الله خان په دربار کي د افغانستان د محکمې تاریخ لیکونکی او منشي وو. 

یاد کتاب د امیر د نظریې مطابق لیکل سوی وو، او لمړی ځل د افغان واکمن د درناوي په پار د (تحفة الحبیب) په نوم نومول سو، خو حبیب الله خان ته دا کار د منلو وړ نه وو او فیض محمد ته یې امر وکړ چي دویم ځل یې ولیکي. تر دویم ځل لیکلو وروسته اصلاح سوې نسخه د سراج التواریخ (د تاریخونو څراغ) په نوم د افغانستان د تاریخ اړوند په درې جلده کي ولیکل سوه چي د امیر د خوښي وړ وګرځېدل. څرنګه چي ددې کتاب په خپرېدو کي ستونزو شتون درلود، نو ځکه یې دریم ټوک په بشپړ ډول چاپ نه سو.
کريول ژبه

**کریول ژبه**  يا رامنځته شوې **ژبه**  یوه ثابته او طبیعي ژبه ده چې له څو بېلابېلو ژبو د يو ځای کېدو څخه رامنځته شوې ده. په بل عبارت،يوه  مرکبه ژبه هغه وخت کریول کیږي کله چې یو باثباته حالت ته ورسیږي او د ماشومانو لخوا د مورنۍ ژبې په توګه زده شي. کریول په حقیقت کې پراخ شوي پیجنونه دي چې ګرامري او غږيز بدلونونه یې خپل کړي دي. 

کريول په حقيقت کې د يو مستعمره يا اغېز لاندې هېواد د ځايي ژبې سره د استعمارګر هېواد د ژبې ترکيب دی. کريولي ژبې معمولاً په داسې ځايونو کې رامنځته شوي چې هلته له غلامانو يا کاريګرو کار اخيستل کېده، لکه کیریبین ، د هند سمندر ، او د آرام سمندر ټاپوګان. ډېری یې د اروپایی استعمار د پراختیا پایله ده او د دوی کلمې له انګلیسي، فرانسوي، اسپانيايي او پرتګالي ژبو څخه اخیستل شوي دي. 

## اړوند

* جميکايي کريول
* منځګړیتوب ژبه
* پیجن ژبه
* مختطله ژبه
* ډیریک بیکرټن

## سرچينې
چوکتاوي ژبه

**چوکتاوي ژبه** ( ) دا ژبه د چوکتاو وګړو او اصلي امريکايانو دودیزه ژبه ده چې د متحده ایالاتو په سوېل ختیځ کې ژوند کوي. دا ژبه د ماسکوګي ژبې کورنۍ پورې اړه لري. د نولسمې پېړۍ له پیل راهیسې، هڅه شوې چې دا ژبه د انګلیسي الفبا سره ولیکل شي.
چيکاسا او چوکتاوي دوه بېلابېلې خو سره ورته او نژدې ژبې دي.

## سرچينې
د ويکيپېډيا مرسته کوونکي، "چوکټاوي ژبه،" ويکيپېډيا، وړيا پوهنغونډ، http://en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=620299621 (۱ سېپتمبر، ۲۰۱۴ ).
زړه کليسايي سلاويک ژبه

**زړه کليسايي سلاويک ژبه**  لومړنۍ سلاویکي ادبي ژبه ده. چې په نهمه پیړۍ کې، د بېزانس سترواکۍ عیسوي مبلغينو دا ژبه  د معیاري ژبې په توګه ومنله او په دې ژبه يې په ليکنو  او د انجیل او نورو کلیسايي ليکنو ژباړې پيل کړې، ترڅو له دې لارې د سلاويکي قوم منځ کې د مسیحیت خپرول پیل کړي. دا په ډاګه کوي چې دا معیاري ژبه د تیسالونیکيا ولايت(د اوسني یونان په مقدونیه) کې اوسېدونکو د بازنتين سلاويکيانو  له ژبې څخه اخیستل شوې وه 

کليسايي سلاويک ژبه د دې ژبې نوې بڼه او زېږنده ده، کوم چې نن ورځ د ډېری ختيځې کليسا عيسايانو ژبه ده.

## سرچينې
کري ژبه

**کري ژبه**   د الګونکوین ژبو له ډلې يوه ژبه ده چې د کاناډا په شمال لوېدیځو سیمو کې د البرټا څخه لیبراډور پورې نږدې ۱۱۷,۰۰۰ وګړي پرې خبرې کوي. دا ژبه په کاناډا کې د شمالي امریکا د اصلي ژبو په منځ کې تر ټولو ډېر ویونکي لري.

که څه هم د دې ژبې ویونکي د کاناډا په بېلابېلو سیمو کې وېشل شوي، دا ژبه یوازې په شمال لوېدیځو سیمو کې د اتو نورو اصلي ژبو ترڅنګ رسمي ژبه ګڼل کیږي.

## سرچينې

* [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cree_language&oldid=603516439 انګلیسي ویکیپیډیا]

وېشنيزه:ژبې
د کب ۳ پاڅون

د **کب 3 پاڅون** ( د کب دریمي پاڅون ) د افغانستان په پلازمینه کابل کي د سترو مدني ناکراریو یو پاڅون وو، چي د ۱۹۸۰ کال د فبرورۍ په ۲۲ نېټه د شوروي له مداخلې دوه میاشتي وروسته رامنځته سو.  پاڅون د ببرک کارمل په مشرۍ د افغانستان د دموکراتیک جمهوریت پر ضد په لاریونونو او بلواوو باندي هغه مهال پیل سو کله چي حکومت لوی شمېر نیوني ترسره کړې. ویل کیږي چي په کابل ښار کي د یوه ناپېژانده وسله وال لخوا د شوروي د کومسمول د ښوونکي ډګرمن الکساندر وووک وژنه ددې پاڅون د پراخېدو لامل سوه، او د کیڼ اړخو او اسلامپالو په ګډون په زرګونو ولسي وګړو پکښي برخه واخیستل.
معاویه بن یزید

**معاويه بن يزيد** (  (664_684 زیږدیز) چي په عامه توګه **د معاویه ثاني** په نوم پیژندل کیږي، د اموي کورنۍ دریم خليفه وو، چي په 683-684 زیږدیز کي یي د یو کال څخه لږ وخت حکومت وکړ.

هغه د خپل پلار یزید اول څخه وروسته په اموی سلطنت کي د دریم او د سفیان د کورنۍ د وروستي خليفه په توګه وټاکل سو.

## ژوندلیک
معاویه بن یزید په 664 زیږدیز کال کي زېږېدلی دی. د نوموړي مور ام هاشم او پلار یې یزید نومېدی چي د اموي کورنۍ دویم واکمن وو. څرنګه چي معاویه د خپل پلار په ډول د سیاست او حکومت سره چنداني علاقه نه درلوده او له بلي خوا ناروغه هم وو، نو ځکه یې د واکمنۍ موده بیخي لنډه وه او د خلیفه په توګه یې ټول لمونځونه د ضحاک بن قیس له لوري ادا کېدل. 

حکومتي چارو ته د معاویه د نه پاملرني له امله په اموي خلافت د مروان کورنۍ ډېر نفوذ وکړ او دده د مرګ پر مهال د راتلونکي اموي خلیفه چوکۍ د ابوسفیان له کورنۍ څخه په مکمله توکه له لاسه ووتل. په 684 زیږدیز کال کي کله چي معاویه د زکندن په وروستیو شیبو کي وو یو شمېر امویانو ترې غوښتنه وکړه چي ترځان وروسته خپل ولیعهد وټاکي خو نوموړي له دې کار څخه هم نټه وکړه او د واک لپاره یې هیڅ شخص انتخاب نکړ، بلکي دا کار یې د مسلمانانو مشرانو ته پرېښود او تردې وروسته یې روح حق ته وسپاره.
کروم او اېس

**McDonald's Corporation**, doing business as **McDonald's**, is an American multinational fast food chain, founded in 1940 as a restaurant operated by Richard and Maurice McDonald, in San Bernardino, California, United States. The brothers' business, which started off as a hamburger stand, soon became the company franchise as it is today. The Golden Arches is now the company's logo, which was introduced in 1953 at a location in Phoenix, Arizona. In 1955, Ray Kroc, a businessman, joined the company as a franchise agent and, in 1961, bought out the McDonald brothers. Previously headquartered in Oak Brook, Illinois, it moved to nearby Chicago in June 2018. McDonald's is also a real estate company through its ownership of around 70% of restaurant buildings and 45% of the underlying land (which it leases to its franchisees). McDonald's has over 40,000 international restaurant locations as of 2024 and 13,622 in the United States as of 2025. The restaurants serve in total over 69 million customers daily in over 100 countries.

McDonald's is the world's second-largest fast food restaurant chain by number of locations, surpassed only by Chinese chain Mixue Ice Cream & Tea as of September 2024. McDonald's primary offerings are hamburgers, cheeseburgers, and french fries. Other items on their menu include chicken, fish, fruit, and salads. Their bestselling licensed item is their french fries, followed by the Big Mac. The McDonald's Corporation revenues come from the rent, royalties, and fees paid by the franchisees, as well as sales in company-operated restaurants. In 2018, McDonald's was the world's second-largest private employer with 1.7 million employees (behind only Walmart with 2.3 million employees), the majority of whom work in the restaurant's franchises.

McDonald's has been subject to criticism of its effects on the world, like obesity, low worker wages, and negative impacts on the environment.
کولا

**کولا** یو کاربونیټ شوی نرم څښاک دی چي د وینیلا ، دارچینی ، لیمو غوړیو او نورو خوندونو له یوځایوالي څخه رامنځ ته سوی دی. کولا وروسته له هغه په ټوله نوۍ کي مشهوره سوه کله چي امریکایي درمل جوړونکي جان سټیټ پیمبرټن په 1886 کي کوکا کولا اختراع او رامنځ ته کړه. ویل کیږي چي د پیمبرټن کولا په څښاک کي د کوکا بوټي استخراج هم شامل وو. د یادي کولا غیر الکولي جوړښت د درمل جوړونکي انجیلو ماریاني د کوکا شراب څخه چي په 1863 کي جوړ سوی وو، الهام اخیستی وو.  

ډیری عصري کولاوي تور کارمل رنګ لري او په بورې او/یا لوړ فروټوز جوار شربتو سره خواږه کیږي. دوی په بیلابیلو برانډونو کي بازار ته وړاندي کیږي چي کوکا کولا او پیپسي یې یو له خورا مشهورو برانډونو څخه دي.  دا دوه شرکتونه د 1890s راهیسي له یوبل سره ډېر په ټینګه سیالي کوي.
پیپسي

**پیپسي** یو کاربونیټ شوی نرم څښاک دی چي د کولا بوی په لرلو سره د PepsiCo لخوا جوړ سوی دی. تر 2023 پوري یاد څیښاک د کوکا کولا وروسته په نړۍ کي د نرم څښاک دویم ترټولو ارزښتناک برانډ ګڼل کیږي. 

پیپسي، په اصل کي په 1893 کي د کالیب براډم لخوا رامینځته او د "براد څښاک" په نوم ونومول سوه، چي تر ټولو دمخه د شمالي کارولینا په نیو برن کي د درملو په پلورنځي کي پلور ته وړاندي سول. په 1898 کې د هضمي ګټو له امله د پیپسي کولا نوم بدل، او په 1961 کي پیپسي ونومول سو. په پیل کي کله چي په 1923 کي افلاس رامنځ ته سو پیپسي له مالي ثبات سره مبارزه ټینګه مبارزه ترسره کړه، او تر ناکامۍ وروسته بیرته د چارلس ګوت لخوا ژوندۍ او د شربتو اصلاح کولو سره ټولني ته وړاندي سوه. 

د شلمي پیړۍ په نیمایي کي پیپسي د افریقی امریکایی بازار په نښه کړ، او د نفوذ ترڅنګ یې ښه ګټه هم په لاس راوړه. د ځینو وختونو د جنجالونو سره سره پیپسي یو مشهور نړیوال برانډ پاته سوی دی، او په بازار موندنه او سپورټي خپرونو کي یې ښه رول ادا کړی دی.

د 21 مې پیړۍ په پیل کي لاهم پیپسي د محصولاتو د توپیرونو او بازار موندني ستراتیژیو ته پرله پسې پوښتنې نوښت او دوام ورکوي، او ځان یې په نړۍ کي مثبت ځلولی دی.
د کوکا کولا فورمول (جوړښت)

د کوکا کولا شربتو لپاره د کوکا کولا شرکت فارمول کوم چي بوتلونکي د کاربونیټ سويو اوبو سره ګډوي ترڅو د شرکت اوسنی جوړ کولا نرم څښاک رامینځته کړي، یو ساتل سوی او پټ سوداګریز راز دی. ویل کیږي چي د یاد شرکت بنسټ ایښودونکي آسا کینډلر ددې فورمول محرمیت پرده رامنځ ته کړه او ترننه پوري دوام لري. پداسې حال کې چي د کوکا کولا ډیری ترکیبونه چي هر یو یې مستند فورمول هم لري، خپاره سوي دي، خو یاد شرکت اصلي فورمول چي یو راز پاته دی لاهم نه ښکاره کوي، او یوازي یو څه نامعلوم کسان او د کمپنۍ کارکوونکي ورباندي خبر دي.

## سرچينې
ګوګل نېسټ

**ګوګل نیسټ** د ځیرک کور محصولاتو یوه ټولګه ده چي پکښي ځیرک سپیکرونه ، ځیرک ډیسپلیز ، وړاندي کوونکي وسایل، ترموسټاټ، د سګرټ کشف کونکي ، روټرونه او امنیتي سیسټمونو په ګډون د سمارټ دروازې زنګونه ، کیمرې او سمارټ لاکونه ورشامل دي. 

د Nest برانډ نوم په اصل کي **د Nest Labs** ملکیت وو، چي په 2010 کي د ایپل پخوانیو انجینرانو ټوني فاډیل او میټ راجرز لخوا په ګډه رامنځ ته سو.  د دې شرکت لوی محصول چي د شرکت لومړی وړاندیز وو ،Nest Learning Thermostat نومیږي چي په 2011 کې معرفي سو. یاد محصول د پروګرام وړ، پخپله زده کوونکی، سینسر چلوونکی، او فعاله Wi-Fi لري: هغه ځانګړتیاوي کوم چي ډیری وختونه د Nest په نورو محصولاتو کي هم موندل کیږي. په 2014 کې د ډراپ کیم ترلاسه کولو وروسته شرکت د 2015 په جون کي امنیتي کیمرې Nest Cam نړې ته ورپېژندلې. 

یاد شرکت په چټکۍ سره د 2012 تر پایه د 130 کارمندانو په درلودلو سره پراخه،  او ګوګل د 2014 په جنورۍ کي د 3.2 ملیارد ډالرو لپاره Nest Labs هغه مهال ترلاسه کړ، کله چي شرکت 280 کارکوونکي درلودل. 

وروسته له هغه چي ګوګل ځان د هولډنګ شرکت Alphabet Inc. لاندي تنظیم کړ، Nest له 2015 څخه تر 2018 پوري د ګوګل څخه په خپلواکه توګه کار کاوه. په 2018 کي Nest د ریشي چندرا په مشرۍ د ګوګل د کور وسایلو ټولني سره یوځای سو، او په اغېزناکه توګه یې د جلا سوداګرۍ په توګه شتون پای ته ورسید.  ورپسې د جولای په 2018 کي  اعلان وسو چي د ګوګل کور ټول بریښنایی محصولات به له دې وروسته د ګوګل Nest برانډ لاندي بازار ته وړاندي سي.
پي‌ډي‌اف

**پي‌ډي‌اف** (**پورټ اېبل ډوکومينټ فارمیټ)** ( په انګرېزي؛ **PDF**) چي د **ISO 32000** په توګه معیاري سوی، د فایل فارمیټ دی. 

پي‌ډي‌اف د اډوب لخوا په ۱۹۲۲ کال کي ددې لپاره رامنځته سو ترڅو د یوه لیکل سوي متن، عکس او نورو څخه يو سند جوړ کړي. د پوسټ سکریپټ ژبي پراساس هر پی ډی ایف فایل بشپړ توضیحات لکه متن، فونټونه، ویکتور ګرافیک، راسټر عکسونه او نور معلومات  لري
## دا هم وګورئ
## سرچينې
اېوي ژبه

اېوي ژبه یا اېوېګبي ژبه( انګلیسي : Ewe, Èʋe or Èʋegbe)  د نایجېریا - کانګويي ژبه ده چې په توګو او سوېل ختیځه ګانا کې شاوخوا ۴.۵ مېلیونه خلک يې د لومړۍ ژبې او نږدې يو مېلیون نور یې د دوهمې ژبې په توګه کاروي. اېوي ژبه د نږدې تړلو ژبو د یوې ډلې برخه ده چې معمولا د ګیبي ژبې  په نوم یادیږي، بله لویه ژبه د بینین جمهوریت فون ژبه  ده.
## سرچينې

وېشنيزه:ويکيډاټا سره تړلي مخونه
ابو عبیده (حماس)

**حذيفه سمير عبدالله الکهلوت** ( زوکړه ۱۹۸۵ د فبروري ۱۱مه/ مړینه ۲۰۲۵ د ډیسمبر ۲۹) مستعار نوم **ابو عبیده** يو فلسطینئ وسله وال وو چي له شاوخوا 2007 کال راهیسي یې د حماس د پوځي څانګي عزالدین القسام د ویاند دنده پر مخ وړل. نوموړی د حماس په مجاهدینو کي یو له نوموتو څېرو څخه ګڼل کېدی، چي تر ۲۰۲۵ کال پوري یې هم وسله واله جګړه او هم ویاندویي په غاړه درلودل. ابو عبیده د ۲۰۲۵ کال د ډیسمبر پر ۲۹مه د اسراییلي ځواکونو له لوري په شهادت ورسېدی.
عکرمه بن عمرو

**عکرمه بن عمرو بن هشام** (  –وفات 634 یا 636 زیږدیز کلونه) د اسلام د ستر پیغمبر محمد صلی الله علیه وسلم ملګری، صحابي او د رده په جګړو او د سوریې د مسلمانانو فتحه کي نظامي قومندان وو. نوموړی په وروستۍ جګړه کي د بازنطین ځواکونو سره په مخامخ نښته کي شهید سو.

## ژوندلیک
عکرمهؓ د اسلام په لمړیو کي د حضرت محمدﷺ یو له سترو مخالفینو څخه ګڼل کېدی او دغه حالت یې تر هغه پوري دوام درلود، څو چي رسول اکرمﷺ د مسلمانانو په ملتیا د مکې ښار له مشرکینو څخه فتحه کړ. د یاد ښار تر فتحي وروسته حضرت محمدﷺ عکرمه ته د زړه له کومي بخښنه وکړه او عکرمه سمدستي د اسلام په مبارک دین مشرف سو. څرنګه چي د مکې تر فتحي وروسته رسول اکرمﷺ لږ ژوند وکړ، عکرمه خپل پاته ژوند له اصحابو سره یوځای په غزاوو کي تېر کړ او په 636 زیږدیز کال کي د حضرت عمرؓ د خلافت پر مهال له رومیانو سره په مخامخ جګړه کي د شهادت مقام ته ورسېدی.
الیسع (ع)

**الیشع** یا **الیسع** (علیه السلام) د حضرت یوسف (ع) له نسل څخه د بنی اسراییلو یو نبي وو، چي ذکر یې دوه ځله (د الانعام او ص په سورتونو کي) په قرآن کریم کي هم راغلی دی. الیسع په یهودیت ، عیسویت او اسلام درې واړو کي د پیغمبر په توګه مقدس شخصیت ګڼل کیږي او د بهايي عقیدې په لیکنو کي یې هم یادونه سوې ده.
صهیب بن سنان

**صهیب بن سنان** چي **د صهیب الرومي په نامه هم یادیږي** د بنو تیم بن مرة رضي الله عنه یو ملګری او خادم وو. نوموړی یو له هغه اصحابو څخه ګڼل کیږي چي لومړی یي اسلام قبول کړی وو، او په مکه کي هم یو له هغو مظلومانو څخه وو چي د اسلام د دین قبلولو له کبله سخت شکنجه سو. صهيب مدينې ته د هجرت پر وخت خپل ټول مال او دولت شاته پرېښود، او د رسول الله صلی الله عليه وسلم سره يو ځای د هغه په ټولو فتوحاتو کي ګډونوال وو. د روایاتو پر اساس کله چي عمر ؓبن الخطاب په چړو ووهل سو، صهیب مسلمانانو ته تر هغه وخته پوري جماعت ورکاوه تر څو چي د اسلامي شورا له لوري نوی خلیفه وټاکل سو. د حضرت عثمانؓ تر شهادت وروسته صهیب له جګړو او غزاوو څخه نور لاس واخیست، او د ۳۸ هجري قمري کال د شوال په میاشت کي په مدینه منوره کي وفات سو.
محمد بن مسلمه

**محمد بن مسلمه** (چي په ۴۶ هجري کي وفات سوی دی) د عربانو له بنو حارثه بن الحارث له ټبر څخه د حضرت محمدﷺ صحابي او ملګری وو.  نوموړی یو له لمړنیو اسلام منونکو څخه وو، او د تبوک له جګړې پرته د ټولو صحنو شاهد پاته سوی دی، همدارنګه یې د راشده خلافت پر مهال د مصر په اسلامي فتحه کي هم ګډون وکړ او د هغه ځای د واليانو لپاره د عمر بن الخطاب ځانګړی استازی وو. د حضرت عثمانؓ تر شهادت وروسته محمد بن مسلمه د مسلمانانو ترمنځ له شخړو څخه لیري او د معاویه بن ابي سفیان د خلافت په وخت کي یې تر خپل مرګه پوري په الرباده سیمه کي ژوند کاوه. محمد بن مسلمه د مرګ پر وخت 77 کلن وو.

## ژوندلیک

محمد بن مسلمه د سعد بن معاذ او اسید بن الحدیر له اسلام راوړلو او د رسول الله صلی الله علیه وسلم له هجرت مخکي د مصعب بن عمیر په لاس اسلام قبول کړ.  د اسلام ستر پیغمبر رسول الله  له مکې څخه مدینې ته د هجرت پر مهال د محمد بن مسلمه او ابو عبیده بن الجراح تر منځ د ورورولي تړون رامنځته کړ، او دوی دوه یې په مال سره شریک کړه. 

محمد بن مسلمه د حضرت محمدﷺ سره د تبوک د غزا پرته نور په ټولو غزاوو کي ګډوندوال وو او د راشده خلافت پر مهال یې د مصر په فتحه کي هم ښه رول ادا کړ. نوموړی د حضرت عثمانؓ تر شهادت وروسته په اسلامي نړۍ کي د مسلمانانو ترمنځ د جګړې له امله بې طرفه پاته سو او په 43 هجري کال کي یې تر وفات وروسته 16 تنه نارینه او ښځینه اولادونه تر شا پرېښودل.
سوېلي مين

**سوېلي مين يا جنوبي مين**   د مین چینايي یوه فرعي ډله ده چې په عمده ډول د تایوان په ټاپو ، سوېلي فوجیان ، ختیځ ګوانګ دونګ ، های نان او سوېلي ژی جیانګ کې ویل کیږي. شاوخوا ۵۰ مېلیونه خلک په دې ژبه خبرې کوي. دا ژبه ځینې وختونه د هاکین - تایوان په نوم هم پېژندل کیږي کوم چې د دې ژبې ترټولو لوی وينګ ګڼل کيږي.

## سرچينې

* د ويکيپېډيا ونډې اخیستونکي، 'مين نان'، ويکيپېډيا، وړيا پوهنغونډ، ۲۵ جولای ۲۰۱۳، 13:21 UTC،  [د جولای په ۲۸مه لاسرسی ۲۰۱۳]
وېشنيزه:ژبې
ستندرد چينايي توري

**ساده چینایي توري يا ستندرد چينايي توري**  د چینایي ژبې لیکلو لپاره يو چينايي ليکدود دی چې توري او کرکټرونه يې ساده کړای شوی او ستندرد کړای شوي دي، ترڅو ټول يې په اسانۍ زده کړای شي او په اسانۍ يې وکارولی شي، د چينايي ژبې د ليکلو لپاره بل ليکدود دوديزه ليکدود دی.

## اړوندې پوښتنې

* چينايي ژبه
* دودیز چینايي توري
* چینایي الفبا
* کانجي

## سرچينې
ويکيپېډيا ګډونوال «Simplified Chinese characters»، انګليسي ويکيپېډيا، ۲۵ می ۲۰۰۹.
سعد بن معاذ

**سعد بن معاذ** (چي په ۵ هجري کال کي مړ سوی دی) د رسول الله صلی الله علیه وسلم له هجرت نه مخکي په یثرب (مدینه منوره) کي د عربانو د اوس ټبر له مشرانو څخه وو. نوموړي د مصعب بن عمیر په لاس چي د رسول الله صلی الله علیه وسلم  له لوري مدیني منورې ته لیږل سوی وو اسلام قبول کړ او له دې سره یې ټبر چي عبد الشحل نومېدی ټول اسلام ته داخل سوه. د رسول الله صلی الله علیه وسلم له هجرت وروسته سعد بن معاذ له هغه مبارک سره د بدر، احد او خندق په غزاوو کي ملګری پاته سو چي له همدې امله یې ځیني زخمونه هم ولیدل. په مدینه منوره کي د بنو قریظه یهودانو تر غدر وروسته کله چي رسول اکرمﷺ هغوی محاصره کړه امر یې وکړ چي ددوی محکمه به د سعد بن معاذ له لوري کیږي. سعد بن معاذ سره ددې چي دا وخت د ناروغۍ پر بستر پروت وو، بیا یې هم د حضرت محمدﷺ امر ومانه او حکم یې وکړ چي د بنو قریظه یهودان دي د هغه غدر او خیانت له امله چي د مسلمانانو سره یې په خندق غزا کي ترسره کړی وو، ټول قتل او کوچنیان او ښځي دي یې مینځي وګرځول سي. له یادي پیښي وروسته سعد بن معاذ هم له نړۍ سره مخه ښه وکړه او په 637 زیږدیز کال کي وفات سو.
دوديزه چينايي توري

**دودیز چینایي توري**   د چینایي ژبې يو ليکدود دی، د دې ترڅنګ بل ليکدود د ستندرد چينايي ليکدود دی. دوديز ليکدود د لومړي ځل لپاره په چین کې د هان امپراتورۍ د واکمنۍ پرمهال پيل شو او شاوخوا پنځه پېړۍ کارول کیږي.

## اړوند

* چينايي ژبه
* ستندرد چينايي ليکدود
* چینایي الفبا
* کانجي

## سرچينې
ويکيپېډيا ګډونوال «Simplified Chinese characters». انګليسي ويکپېډيا،  ۲۵ می ۲۰۰۹.
وېشنيزه:ليکدودونه