ويني ماډيکيزيلا منډيلا

**ويني ماډيکيزيلا مانډيلا** چې د **نومزامو وينيفريد زانيوي ماډيکيزيلا** (Nomzamo Winifred Zanyiwe Madikizela) په نوم (۱۹۳۶ سپټمبر ۲۶ – ۲۰۱۸ اپرېل ۲) زېږېدلې ده او د ويني منډيلا په نوم هم پېژندل کېږي، د سويلي افريقا د توکمپالنې ضد فعاله او د نيلسن منډيلا دويمه مېرمن وه. نوموړې له ۱۹۹۴ څخه تر ۲۰۰۳ ز کال او له ۲۰۰۹ ز کال څخه تر مړينې پورې د پارلمان د غړې په توګه خدمت وکړ او له ۱۹۹۴ څخه تر ۱۹۹۶ ز کال پورې د هنرونو او کلتور سرپرسته وزيره وه. د افريقا د ملي کانګرس د سياسي ډلې د غړې په توګه يې د ياد کانګرس په ملي اجرائيه کمېټه کې خدمت او د کانګرس د ښځو ټولنې “Women’s League” مشري يې وکړه. ماډيکيزيلا منډيلا خپلو پلويانو د ملت د مور په نوم “Mother of the Nation” ګڼله.

هغه د بيزانا (Bizana) په ژوسا شاهي کورنۍ کې زېږېدلې او يوه وړ ټولنيزه کارکوونکې وه، چې په ۱۹۵۸ ز کال يې په جوهانيسبرګ “Johannesburg” کې د توکمپالنې ضد فعال نيلسن منډيلا سره واده وکړ. د دواړو د واده اړيکې ۳۸ کالونه دوام وکړ او دوه ماشومان يې درلودل. په ۱۹۶۳ ز کال کې له ريوونيا محاکمې “Rivonia Trial” څخه وروسته هغه مهال چې منډيلا بندي شو، ماډيکيزيلا منډيلا د ټولو هغو ۲۷ کالونو لپاره د خپل خاوند عمومي څېره شوه، چې نوموړي په بند کې تېر کړل. هغه د يادې دورې پر مهال د توکمپالنې ضد کورني خوځښت په دننه کې نامتو شوه. نوموړې په بېلابېلو موکو د توکمپالنې د دولتي امنيتي خدمتونو له لورې ونيول شوه، وځورول شوه، د بنديزونو له امرونو سره مخامخ شوه او يو کلیوالي ښارګوټي ته وشړل شوه او څو مياشتې يې په يوازيتوب کې تېرې کړې.

ماډيکيزيلا منډيلا د ۱۹۸۰ ز لسيزې په نيمایي کې «د ډار واکمني» باندې ټينګار وکړ او په سوويټو “Soweto” کې د تاوتريخوالي په يو مست يا عياش مرکز کې وه، چې په سويلي افريقا کې د توکمپالنې ضد خوځښت د پړ کولو (ملامتيا) او په شړنه (تبعيد) کې د افريقا د ملي کانګرس له لورې د غندلو لامل شوه. د دې دورې پر مهال يې د سوويټو اوسېدونکو له لورې کور وسوځول شو. له انساني حقونو څخه د ناوړه ګټه اخيستنې د پلټلو په موخه د نيلسن منډيلا د حکومت له لورې د رښتیا او پخلاينې کميسيون “The Truth and Reconciliation Commission (TRC)” دې پايلې ته ورسېده، چې د منډيلا د متحده فوټبال کلب “Mandela United Football Club” له لورې د تر سره شويو انساني حقونو د تېريو له امله ماډيکيزيلا منډيلا په سياسي او اخلاقي ډول ځواب ويونکې وه. ماډيکيزيلا منډيلا د ادعا شويو پوليسو د خبر ورکوونکو او د توکمپال حکومت د همکارانو ادعاوې ومنلې او امنيتي سرغړونې يې تښتونه، ربړول او وژل وو، چې د ۱۴ کلن سټومپي سيپي “Stompie Sepei” وژل يې خورا د يادونې وړ دي، چې نوموړې يې په تښتولو تورنه وه.

نيلسن منډيلا د ۱۹۹۰ ز کال د فبروري پر ۱۱ نېټه له بندخونې څخه خوشي شو او ياده جوړه په ۱۹۹۲ کې سره بېله شوه، چې د ۱۹۹۶ ز کال په مارچ کې يې د طلاق چارې پای ته ورسېدې. ماډيکيزيلا منډيلا له نيلسن منډيلا سره د هغه د وروستۍ ناروغۍ پر مهال وکتل. نوموړې د افريقا د ملي کانګرس د لوړ پوړې څېرې په توګه له توکمپالنې څخه وروسته د افريقايي ملي کانګرس حکومت کې برخه واخېسته، که څه هم د فساد د تورونو په ترڅ کې له دندې څخه ګوښه شوې وه. هغه په ۲۰۰۳ ز کال کې د غلا او چل يا دوکې تور محکومه شوه او مخکې له دې چې څو کالونه وروسته بېرته فعال سياست ته راوګرځي، د لنډې مودې لپاره يې ورڅخه لاس واخيست.

## د ژوند لومړي وختونه او زده کړې
د ماډيکيزيلا منډيلا د ژوسا نوم نومزامو (Nomzamo) (زيارکښه) و. نوموړې د پونډولېنډ په بيزانا کې د بونګویني (Mbongweni) کلي په هغه سيمه کې زېږېدلې ده، چې اوس د ختېځ کېپ “Eastern Cape” ولايت دی. هغه د نهه ماشومانو له ډلې پينځمه وه، چې اوه خويندې او يو ورور يې درلود. مور او پلار يې کولمبس (Clumbus) او ګيرټريوډ (Gertrude)، چې سپين پوستی پلار او ژوسا [د ژوسا سيمې] مور يې درلوده؛ دواړه ښوونکي وو. کولمبس د تاريخ استاد او سرښوونکی او ګيرټريوډ د کورنۍ پوهې ښوونکې وه. د ويني د نهه کلنۍ پر مهال يې مور مړه شوه، چې له امله يې هغه مهال کورنۍ ماته شوه، چې ورونه او خويندې يې بېلابېلو خپلوانو سره د ژوند کولو په موخه هغوی ته واستول شول. ماډيکيزيلا منډيلا بيزانا ته لاړه او په خپل عالي ښوونځي کې مشره نجلۍ شوه.

د ښوونځي له پرېښودلو څخه وروسته د ټولنيز کار په جان هوفميير ښوونځي “Jan Hofmeyr School of Social Work” کې د ټوليزې پوهې د لوستلو په موخه جوهانيسبرګ (Johannesburg) ته لاړه. په ۱۹۵۶ زکال يې ياده برخه کې سند تر لاسه کړ او لسيزې وورسته يې د وېټواټرسرېنډ له پوهنتون “University of Witwatersrand” څخه په نړيوالو اړيکو کې د لېسانس سند تر لاسه کړ.

نوموړې له ټرانسکي (Transkei) حکومت سره يو ځای او بېلابېلو وختونو کې په بيزانا، شابري او جوهاننيسبرګ کې د اوسېدنې په ګډون د هغه وخت د ترانسکي د بانټسټان (Bantustan) سيمې په بېلابېلو برخو کې يو شمېر دندې تر سره کړې. لومړنۍ دنده يې د سوويټو په باراګوانات روغتون “Baragwanath Hospital”’ کې د ټولنيزې کارکونکې په توګه وه.

## له نيلسن منډيلا سره واده
ماډيکيزيلا په ۱۹۵۷ ز کال له قانونپوه او د توکمپالنې ضد فعال نیلسن منډيلا سره وکتل. دا هغه مهال و، چې نيلسن منډيلا لا تر اوسه له ايولين ماس “Evelyn Mase” سره واده کړی و. ماډيکيزيلا هغه مهال ۲۲ کلنه او سوويټو کې د بس په يو تمځای کې ولاړه وه، چې په لومړي ځل منډيلا په لومړي وکتله او تر خپل اغېز لاندې يې راوستله او راتلونکې اونۍ ته يې د ګډ غرمني نېټه وټاکله. دواړو په ۱۹۵۸ کې واده وکړ او د زيناني “Zenani” (زوکړه: ۱۹۵۸ ز کال) او زينډزيوا (Zindziwa) (زوکړه: ۱۹۶۰ زکال) په نوم دوه لوڼې يې درلودې. منډيلا په ۱۹۶۳ زکال کې ونيول او بندي شو، چې تر ۱۹۹۰ زکال پورې خوشې نه شو.

ياده جوړه په ۱۹۹۲ ز کال بېله شوه او د له محکمې څخه د باندې نامعلومه پرېکړې سره يې د ۱۹۹۶ ز کال په مارچ کې د طلاق چارې پای ته ورسېدې. د طلاق د پرېکړې اوروېدلو پر مهال نيلسن منډيلا د ماډيکيزيلا منډيلا هغه ادعا رد کړه، چې منځګړي واده ژغورلی شو او د هغې خيانت يې په دې ويلو سره د طلاق د لامل په توګه ياد کړ، چې «ما پرېکړه کړې ده، چې له واده څخه ځان خلاص کړم». د پينځه ميليونه امريکايي ډالرو د تر لاسه کولو هڅه يې، چې د نوموړې د ادعا له مخې د خپل پخواني خاوند د ارزښت نيمايي وه؛ هغه مهال له منځه لاړه، چې ويې نه شو کولی د پرېکړې اورېدلو لپاره محکمې ته راشي.

کله چې د پخلاينې د شونتيا په اړه د ۱۹۹۴ زکال په يوه مرکه کې وپوښتل شوه، ويې ويل: «زه د دې لپاره مبارزه نه کوم، چې د هېواد لومړۍ مېرمن شم. زه په حقيقت کې هغه څوک نه يم چې ښکلي ګلان واخلم او هر چا لپاره يو سینګار اوسم».

ماډيکيزيلا منډيلا د خپلې مړينې په وخت کې د محکمې په يوه دعوه کې ښکېل وه. نوموړې ادعا کوله چې سره له دې چې په ۱۹۹۶ ز کال يې له نيلسن منډيلا څخه طلاق اخېستی و، مګر د دوديز قانون له مخې په کيونيو (Qunu) کې د منډيلا د کور او شا او خوا ځمکې لري. د نوموړې قضيه په ۲۰۱۶ ز کال کې د متاتا عالي محکمې “Mthatha High Court” له لورې ونه اورېدل شوه او د راپور له مخې د خپلې مړينې په وخت کې يې اساسي محکمې “Constitutional Court” ته د غوښتنې يا استيناف چمتووالی نيوه، تر دې چې د ۲۰۱۸ په جنوري کې د استيناف ستره محکمه “Supreme Court of Appeal” کې ناکامه شوه.

## توکمپالنه: ۱۹۶۳ – ۱۹۸۵ ز کال
ویني منډيل د خپل خاوند د بند د وروستيو پر مهال د توکمپال د مخکښ مخالفې په توګه راښکاره شوه. نوموړې د خپلو سياسي فعاليتونو له امله د ملي ګوند “National Party” حکومت له لورې په منظم ډول ونيول شول. هغه په کور کې نظر بند شوه، تر څارنې لاندې وساتل شوه، زنداني شوه او د برېنډفورټ (Brandfort)  په نوم لرې پروت ښارګوټي ته وشړل شوه.

د نوموړې د بند تر ټولو اوږده دوره ۴۹۱ ورځې وه (لکه څرنګه چې هغې د «۴۹۱ ورځې: د بندي ګڼه ۶۹/۱۳۲۳» په نوم خپله وينا کې يادونه کړې ده)، چې د ۱۹۶۹ ز کال د می پر ۱۲ نېټه د پريټوريا مرکزي بندخونې “Pretoria Central Prison” کې پيل شوه. ويني منډيل په ياده بندخونه کې څو مياشتې په يوازيتوب سره تېرې کړې او وځورول او وټکول شوه. د نوموړې د وينا له مخې په بندخونه کې ازمايښت يا تجربې يې هغه «کلکه» کړه.

## سرچينې