په اوکراين د روسيې يرغل ته غبرګونونه

د 2022ز کال د فبرورۍ په څلور وېشتمه نېټه، روسيې په 2014ز کال کې پيل شوې د روسيې او اوکراين د جګړې په سخت شدت کې پر اوکراين يرغل وکړ. دا يرغل له دويمې نړيوالې جګړې وورسته په اروپا کې د کډوالو د ستر بحران لامل وګرځېد، په داسې حال کې چې له 8.2 ميليونه څخه زيات اوکرانيان له هېواده وتښتېدل، او د دې هېواد د نفوس درېيمه برخه بې ځايه شوه. د يرغل له امله په نړيواله کچه د غذا کمښت هم منځ ته راغی. د ولسي غبرګون، رسنيو غبرګونونو او سولې د هڅو په ګډون،د پراخه اندېښنو په لړ کې د دې يرغل په وړاندې غبرګونونه تر ډېره بريده مختلف وو.

## لنډيز
دا يرغل د حکومتونو او په حکومتونو کې د سازمانونو له خوا په نړيواله کچه په پراخه پیمانه وغندل شو، په داسې حال کې چې په روسيه د نويو بنديزونو په لګېدو سره هم غبرګونونه وښودل شول، کومو چې د روسيې او نړۍ په اقتصادونو پراخه اقتصادي اغېزې وکړې. اروپايي ټولنې اوکراين ته مالي مرسته وکړه او پوځي وسايل يې چمتو کړل. دې بلاک همدا راز ګڼ اقتصادي بنديزونه پلې کړل، چې په هغې کې د روسيې په هغو الوتکو هم بنديزونه شامل وو چې د اروپايي ټولنې فضا يې کاروله، په خاصو روسي بانکونو د SWIFT بنديز ولګېد، د روسيې خاصو رسنيز بنسټونه ممنوع شول. په نادولتي غبرګونونو کې د روسيې او بيلاروس څخه د تفريح، رسنيو، کاروبار، او سپورټ په ډګرونو کې پراخه پريکونونه هم شامل وو. ډيری هندوستانيانو، افريقايانو او د منځني ختيځ اوسېدونکو چې په اوکراين کې يې کار کاوه او زده کړې يې کولې د اوکرانيانو او ختيځو اروپايي هېوادونو له خوا د توکمپالنې راپورونه ورکړل. د روغتيا نړيوال سازمان رئيس ډاکټر «Tedros Adhanom Ghebreyesus»پوښتنه کړې چې ايا "نړۍ به په حقيقت کې د تور پوستو او سپين پوستو ژوند ته يو ډول پاملرنه" وکړي که نه. نوموړي له دې وروسته د نورو هېوادونو نوملړ جوړ کړ او هغه يې اوکراين ته د پوښښ ورکولو سره پرتله کړ: ايتوپيا، يمن، افغانستان او سوريه.

د دې يرغل په وړاندې په سملاسي ډول په ټوله نړۍ کې اعتراضونه وشول، او خپله روسيه کې په ورځني ډول اعتراضونه کېدل. د لاريونونو تر څنګ د جګړې په مخالفت کې عريضې او پرانيستي ليکونه خپاره شول، او کلتوري او ولسي څېرو د جګړې پر ضد اعلاميې خپرې کړې. دا اعتراضونه د روسي چارواکو له خوا په پراخه کچه له ځپنې سره مخ شول. د OVD-Info په وينا، د 2022ز کال د فبرورۍ د مياشتې له څلور وېشتمې نېټې څخه د مارچ تر ديارلسمې نېتې لږ تر لږه، 14906 تنه نيول شوي وو. د روسيې حکومت د هغو خلکو پر ضد د پراخه سانسوري اقداماتو او ځپلو په ګډون د جګړې د مخالفت نورې بڼې هم ودرولې، چا چې د جګړې ضد عريضې لاسليک کړې وې. د 2022ز کال د جولای په مياشت کې، د ماسکو د ښار کونسل «Alexei Gorinov» په اوکراين د روسيې پر يرغل د نيوکې له امله زنداني او په اوه کاله بند محکوم شو، چې دا د روسيې د نوي 2022 کال د جګړې د سانسور د قوانينو تر مخې لومړی ځل و چې یو څوک زنداني شو. په ورته وخت کې، د Alexandra Skochilenko او Vladimir Kara-Murza په ګډون نور روسان د ورته محاکمو انتظار باسي. د لاریونونو تر څنګ، د جګړې په پايله کې د روسيې د اوسېدونکو او په روسي ژبه خبرې کونکو کډوالو پر ضد د روسيې د مخالفو احساساتو او توپيري چلند د پېښو راپورونه هم ورکړل شوي دي.  اوکراين پرېکړه وکړه چې د هغو سرکونو او اوکرايني ښارونو نومونه بدل کړي، چې د روسي تاریخي څېرو په نوم نومول شوي دي، لکه Tchaikovsky يا Tolstoy. د اوکراين په ځينو برخو کې، کومې چې د روسيې د وسله والو ځواکونو له خوا تازه اشغال شوې وې، د اشغالګرو پر ضد اعتراضونه وشول.

په چين، هندوستان، اندونيزيا، ماليزيا، سربيا، او عرب سيمو کې، د ټولنيزو رسنيو ډېرو کارونکو تر يو بریده د متحده ايالاتو په بهرنۍ تګلارې د بې باورۍ له امله، د روسيې له روايت سره خواخوږي وښوده، په داسې حال کې چې د ماليزيا د ټولنيزو رسنيو کارونکو وويل چې د MH17 د ډزو پېښه او د 2020ز کال د Summer Paralympics پېښې د روسيې د ملاتړ اساسي لاملونه دي. د Economist Intelligence Unit په وينا، د نړۍ د نفوس دوه په درېیمه برخه په هغو هېوادونو کې ژوند کوي، کوم چې بې پری دي يا روسيې ته ميلان لري. د 2022ز کال د مارچ په مياشت کې، 98٪ اوکرانيان – د 82٪ اصلي روسانو په ګډون چې په اوکراين کې ژوند کوي – وويل دوی باور نه درلود چې د اوکراين کومه برخه په قانوني ډول د روسيې برخه وه. د اپريل په پای کې، د Levada مرکز له خوا په روسيه کې د تر سره شوې يوې ټولپوښنتې پايله په دې ډول وه چې: "74٪ روسانو په اوکراين د روسيې له يرغل او د روسيې د پوځي اقدام څخه ملاتړ کاوه. 19٪ ځواب ويونکو وويل چې دوی د روسيې فدراسيون د اقداماتو ملاتړ نه کوي. په ورته وخت کې، 39٪ ځواب ويونکو وويل چې دوی په اوکراين کې جګړه نه تعقيبوي". په روسيه کې ډېرو ځواب ويونکو د منفي پايلو له امله نه غوښتل چې د نظر پوښتونکو پوښتنو ته ځواب ووايي. کله چې د څېړونکو يوې ډلې په اوکراين کې د جګړې په اړه د روسانو د چلند په اړه يوه ټولپوښتنه وکړه، له 31000 څخه 29400  خلکو چې دوی ورسره اړيکه نيولې وه هغه مهال له ځواب ويلو انکار وکړ، کله يې چې پوښتنې واورېدې.

پاپ فرانسس وويل چې شونې ده ناټو په اوکراين د روسيې د يرغل لامل ګرځېدلې وې، ځکه چې دا اتحاد د روسيې په دروازه کې "غپېدو". نوموړي همدا راز خبرداری ورکړ چې په اوکراين کې جګړه د هسپانيې کورنۍ جګړې ته ورته ده، په کومه کې چې ډېرې نوې او ځواکمنې وسلې ازمايل شوې وې. نوموړي وروسته په روسيه "په اوکراين کې د وسله وال نيواک، پراختيا غوښتنې او امپرياليزم" تور پورې کړ.

## ولسي غبرګون
دا يرغل په نړيواله کچه د پراخه ولسي غندنې سره مخ شو. په ټوله نړۍ کې اعتراضونه او لاریونونه تر سره شول، چې په هغې کې له شوروي اتحاد وروسته ځينې هېوادونه هم شامل و، او ان خپله روسيه کې تر سره شول. په ټوله اروپا کې د روسيې يادګارونه د خرابۍ سره مخ شول او ان ځينې يې ونړل شول. په پولنډ کې د روسيې په سفير د اوکراين پلوو لاريونوالو له خوا هغه مهال سور رنګ وشيندل شو، کله چې هغه په يوه روسۍ هديره کې د ګلانو غوړولو ته ورغلی و. دا يرغل په ټولنيزو رسنيو کې يوه روښانه ښکارنده وګرځېده او د ټولنيزو رسنيو په ډېرو ادرسونو د روسيې د کلتور او توکو څخه د ډله ييز پريکون غوښتنې په څپو شوې. په ټوله نړۍ کې خلکو هڅه وکړه چې په روسي ويبپاڼو بريدونه وکړي او بند يې کړي، په ځانګړي ډول هغه چې د روسيې د حکومت له خوا اداره کېدې.

په اروپا او متحده ايالاتو کې اوسېدونکو يو شمېر روسانو وويل چې په اوکراين د روسيې د يرغل مخالفت له امله دوی د روسيې ضد احساساتو موخه وګرځېدل، چې په هغې کې ځورول او وحشت شامل و.

روسي سرچينو وويل چې روسي محصلین د اروپايي پوهنتونونو څخه ايستل شوي دي، خو داروپايي پوهنتونونو ټولنې وويل چې د دې ټولنې د 800 څخه زياتو غړيو هېڅ يو هم روسان نه دي ايستلي. د متحده ايالاتو د کانګريس د يو غړي «Eric Swalwell» له خوا د متحده ايالاتو له پوهنتونونو څخه د روسي محصلينو د ايستلو يو وړانديز پلې نه کړای شو.

د نورو تر څنګ د انګلستان لومړي وزير بورس جانس "د اوکراين د ستړيا" د خطر خبر ورکړی و، او "د متحدو هيوادونو پر اهميت يې ټينګار کړی و، چې دا تر اوږدې مودې د کيف تر څنګ ودرېږي". د رانډ شرکت په وينا، "د روسيې تګلاره داسې ښکاري چې تر ډېره بريده اوږدېدونکې ده: اجازه ورکړئ چې جګړه دوام پيدا کړي، او اوکرانيان به موافقه وکړي". ګڼو اروپايي ورځپاڼو، چې د رسوا شويو روسي استخباراتو د اسنادو او ټولنيزو رسنيو له انځورونو څخه کار کوي، وويل چې روسيه د اوکراين ضد احساساتو ته هوا ورکوي، په دې ډول چې لږ شمېر اعتراض کونکو انځورونه اخلي چې د اوکراين ضد نښې يې پورته کړې وي، په داسې حال کې چې دوی د يوې بلې موضوع په اړه د سترو اعتراضونو په شا کې سره راټول شوي وي.

## سرچينې