انارشیزم (ګډوډي) او کپیټالیزم (پانګوالۍ)

د کپیټالیزم ماهیت د کېڼ اړخو انارشیستانو له خوا په دې خاطر تر نیوکې لاندې دی چې هغوی سلسله مراتب ردوي او له دولت پرته ټولنې څخه د بې سلسله مراتبو داوطلبانه ټولنو له مخې ملاتړ کوي. په عمومي توګه، انارشیزم د یوې ازادۍ غوښتونکې فلسفې پهتوګه تعریف کېږي، چې دولت نامطلوبه، غیرضروري او مضر ګڼي او همداشان د استبداد غوښتنې، نامشروع اقتدار او د انساني اړیکو په تر سره کولو کې د ادارې سلسله مراتبو مخالف دی. کپیټالیزم په عمومي توګه د څېړونکو له خوا د یوه اقتصادي نظام په توګه ګڼل کېږي چې په کې د تولید د وسایلو خصوصي مالکیت، د ګټې یا عاید لپاره د توکو یا خدماتو تولید او وړاندې کول، د پانګې ټولول، رقابتي بازارونه، داوطلبانه تبادله او د کارګر مزد شاملیږي، چې له تاریخي اړخه د زیاترو انارشیستانو له خوا ورسره مخالف شوی دی. دا چې کپیټالیزم د سرچینو له خوا په بېله بڼه سره تعریف کېږي او د څېړونکو تر منځ د همدې تعریف او د همدې اصطلاح د کارونې د ډول په اړه د یوې تاریخي مقولې په توګه عمومي اجماع نشته، نو دا نوم د بېلابېلو تاریخي مواردو لپاره کارول کېږي چې له زماني، جغرافیايي، سیاسي او کلتوري اړخه تفاوت لري.

انارکو-کپیټالیسټان پر دې اند دي چې کپیټالیزم د اجبار نشتوالی ده او له همدې امله د انارشیزم له فلسفې سره په بشپړ توګه سازګاره ده. هغوی ادعا کوي چې د هغه څه د بندولو هڅه چې دوی یې «داوطلبانه سلسله مراتب» بولي د انارشیستانو په اندېشه کې د شته «ازادۍ» له فلسفي دود سره ناسازګاره ده. ځینې دا استدلال کوي چې انارکو-کاپیټالیزم د فردغوښتونکي انارشیزم یو ډول ده، که څه هم پر دغه نظر باندې اعتراض شته او رد شوی دی، چې له هغې ډلې فردغوښتونکی-سوسیالیست وېش هم په کې شاملیږي. زیاتره نور یې بیا له دې انکار کوي چې انارکو-کپیټالیزم په اصل کې د انارشیزم یو ډول دی، یا دا چې کپیټالیزم له انارشیزم سره سازګار دی او هغه د یو نوي ډول ښې اړخه ازادۍ غوښتنه بولي.

انارکو-کپیټالیسټ لیکوال او تیوریسن موري راثبار، چا چې دا اصطلاح ابداع کړه او دغې فلسفې ته یې له ۱۹۵۰مې لسیزې تر ۱۹۷۰یمې لسیزې پورې پراختیا ورکړه، دا یې څرګنده کړه چې فردغوښتونکی انارشیزم له پانګوالۍ سره توپیر لري، ځکه چې فردغوښتونکي انارشیستان د کار د ارزښت تیوري او سوسیالیستي دکتورین خوندي ساتي. کېڼ اړخې انارشیست مبصرین، انارکو-کپیټالیزم د کپیټالیزم د درک شويو اجباري ځانګړنو له امله، د انارشیزم مشروع بڼه نه بولي. په ځانګړې توګه هغوی استدلال کوي چې د کپيټالیزم ځینې معاملې داوطلبانه نه دي او د کپیټالیستي ټولنې د طبقاتي جوړښت ساتنه د انارشیساتو د اصولو د تر پښو لاندې کولو په برخه کې د اجبار غوښتونکي دي.

## د کپیټالیزم او اقتصادي مسایلو په اړه د انارشیستانو ګوتنیونه
له تاریخي اړخه، د پیټر کروپوټکین او نورو له خوا پر خپرو شوو انارکو کمونیستي اقتصادي نظریو باندې د مورخینو له خوا سترګې پټې شوي دي یا هم په قصدي توګه له پامه غورځول شوې دي. د کروپوټکین په څېر انارشیستان د بې ارزښت علم په توګه د اقتصاد نندارې ته پر وړاندې کولو باندې اعتراض لري، کوم چې په انقلابي پامفلیټونو کې داسې استدلال کوي:په اصطلاح کې د سیاسي اقتصاد ټول قوانین او نظریې په حقیقت کې یوازې د دې ماهیت اعلامیې دي: «البته چې په یوه هېواد کې تل د پام وړ شمېر خلک شته چې د دولت له خوا پر هغوی د تپل شوو کاري شرایطو له منلو پرته نشي کولای یوه میاشت یا دوه اوونۍ ژوند وکړای شي، یا د هغو کسانو له خوا چې دولت هغوی د ځمکې، فابریکې، اوسپنې پټلۍ او نورو د څښتنانو په توګه پېژني او که داسې و نه کړي نو پایله به یې همداسې وي». د منځنۍ طبقې سیاسي اقتصاد تر اوسه پورې یوازې د هغو پورتنیو رامنځته شوو شرایطو په ګڼلو سره دي – پرته له دې چې دا شرایط په خپله په مشخصه توګه سره بیان شي. او بیا وروسته په ټولنه کې په همدې شرایطو کې د رامنځته شوو شرایطو د حقایقو په تشرېح سره، دا حقایق موږ ته د سختو او ناګزیرو اقتصادي قوانینو په توګه را ښیي.د کارګر د انارشیستي مسایلو په ساحه کې، اصلي مسئله د پولي نظام ده. په داسې حال کې چې ټول انارشیستان د اوسني پولي نظام مخالف دي او دا چې باید یو پولي نظام موجود واوسي که نه د نظر اختلاف شته. الیکسانډر بریکمن د پولي نظام یو مخالف انارشیست و. د هغه په کتاب کې، *انارشیزم څه شی ده؟*، بریکمن استدلال کوي چې په یوه انارشیسته ټولنه کې پیسو ته اړتیا نه پېښیږي. په انارشي کې، ټولې دندې د ټولنې په یوه تله مهمه ګڼل کېږي. له کومه ځایه څخه چې د ارزښت مفهوم د هر چا لپاره توپیر لري او نشي کولای چې هغه وټاکي، نو داسې استدلال کېږي چې نه باید هغه تنظیم کړو او له ټولنې سره د یوه کس مرسته د هغه د دندې له مخې داسې نه شي توجیه کېدلای چې هغه د دې ټولنې برخه وګرځي. په دغه سیستم کې، د پیسو له اړتیا پرته هر چا ته توکي وېشل کېږي. پیسې په خپله اوسنۍ بڼه کې د سلسله مراتبو یو سیستم ده، خو یوازینۍ استثنا په کې دا ده چې ټولو خلکو ته په برابره توګه پیسه ورکول کېږي. هغه کسان چې له دې سیستم سره هوکړه لري هغوی به دې ټکي ته هم پام شي چې پولي نظام به د هغو کسانو لپاره یوه ځورمنتیا رامنځته کړي تر څو لا ډېرې پیسې تر لاسه کړي او یو طبقاتي سیستم به رامنځته کړي. ځینې فردګرا انارشیستان او متقابل ګرایان د پیسو د نظریې خلاف نه دي او اسعار د کارګري یوه ملموسه بڼه ګڼي تر څو د خپل کار او زحمت محصول تر لاسه کړي. هغوی له دوه اړخیزه بانکوالۍ (ځینې فردګرایان بیا د بانکوالۍ خلاف دي تر څو د اسعارو د تبادلې نرخ ثابت وساتي) او سیمه ییزې کرنسۍ څخه ملاتړ او له ملي کرنسۍ سره مخالف دي. ځینې نور بیا پیسه د توکو د تبادلې لپاره د یوه ساده شاخص په توګه ویني او دا چې د هغوی شتون کوم طبقاتي سیستم نه رامنځته کوي.

د بازار د لغوه کولو ځینې انارشیستان بیا استدلال کوي چې په داسې حال کې چې د کپیټالیزم او اطریشي مکتب پلویان په تېره بیا تعادلي بیې په رسمیت پېژني، خو بیا هم ادعا کوي چې دا بیې کولای شي له منطقي اړخه وکارول شي، په داسې حال کې چې داسې نه ده، نو له همدې امله بازارونه هومره کارنده نه دي. د روډولف راکر په څېر انارشیستانو بیا استدلال کاوه چې یو دولت د خصوصي ملکیت د ساتنې او د پانګوالۍ د کارکړنې لپاره اړین ده. په ورته توګه، البرت ملتزر استدلال کوي چې انارکو-کپیټالیزم هومره ساده هم نشي کولای چې انارشیزم واوسي، ځکه چې پانګوالۍ او دولت په نه بېلېدونکې توګه له یوه بل سره تړلي دي او په دې خاطر چې پانګوالۍ د حاکمانه سلسله مراتبو جوړښتونه لري لکه د کارفرما او کارګر تر منځ جوړښت.

د کلاسیک انارشیزم د کپیټالیسټي ضد دود له کلاسیک او معاصرې دورې را وروسته جریانونو کې لا هم خپل اهمیت لري. انارشیستان د اجباري اقتدار پر وړاندې په ټولو بڼو کې، یعنې «د متمرکز او سلسله مراتبو لرونکو هر ډول حکومتونو کې (لکه سلطنت، د استازولۍ دیموکراسۍ، دولتي سوسیالیزم او نور)، اقتصادي طبقاتي نظامونو (لکه پانګوالۍ، بلشویزم، فیوډالیزم، غلامي او نور)، سرسخته دینونه (لکه بنسټپاله اسلام، رومي کاتولیک او نور)، پلارولي، هیټروسیکسیزم، د سپین پوستو لوړوالي او امپریالیزم) ته ژمن دی. انارشیستي فکري مکتبونه د هغو لارو چارو په اړه چې باید له دې بڼو سره مخالفت وکړي، د نظر اختلاف لري.

## سرچينې