ښار

د مختلفو هېوادونو ښارونهlink=پرونده:Tokyo_(16043023330).jpg|alt=|200x200pxد جاپان پلازمېنه توکیو ; په نړۍ کې ترټولو ډېر نفوس لرونکی ښارlink=پرونده:Hong_Kong_Skyline_viewed_from_Victoria_Peak.jpg|alt=|200x200pxهانګ کانګ, چین ; په نړۍ کې د ډېری اسمانڅکو ودانيو سرهlink=پرونده:Paris_vue_d'ensemble_tour_Eiffel.jpg|alt=|200x200pxپاریس ، د فرانسې پلازمېنه ; په نړۍ کې د ډیېری سېلانیانو سرهlink=پرونده:Vienna_Skyline.jpg|alt=|200x200pxویانا ، د اتریش پلازمېنه ; په نړۍ کې تر ټولو هوسا ښارlink=پرونده:Jerusalem_Dome_of_the_rock_BW_14.JPG|alt=|200x200pxبیت المقدس د نړۍ تر ټولو جنجالي ښار دی**ښار** یو لوی انساني استوګنځی دی. د لوی نفوس لرونکی استوګنځی چېرې چې ډېری ودانۍ، دوکانونه او سړکونه او نور شتون لري، چېرې چې د روغتیا، تعلیم او ودانیو اداره یا ښاروالۍ (ښاروالۍ) شتون لري.

**ښار** هغه ځای دی چې د نفوس لوړ کثافت او سیاسي، اداري او تاریخي مرکزيت لري چیرې چې د خلکو اصلي فعالیت غیر کرنیز دی او ښاري همغږي لري چې د محلي حکومت له لارې اداره کیږي.

د کلي څخه د ښار د جلا کولو ځانګړنې په لاندې ډول دي:

# پراخوالی
# د اقتصادي فعالیت حالت او ډول
# د کار او ټولنیز جوړښت درجه
# د اړیکو د پیچلتیا کچه
# ټولنیز ، کلتوري ، اقتصادي او سیاسي بنسټونه څنګه کارول کیږي
# د نفوس اندازه او جوړښت. 

## تعریف
په انګلیسي کې د *Urban* او په فرانسوي کې *Urbain* کلمه د لاتیني *Urbanus* څخه راځي، چې مانا یې د **ښار** یا ښار پورې اړه لري، او د *Urbs* څخه چې **د [[روم]] ښار** ته اشاره کوي. 

په وروستیو لسیزو کې د جغرافیې ، ټولنپوهنې، اقتصاد ، ډیموګرافۍ او ځینو نورو علومو د مفکرینو له خوا د ښار څو تعریفونه وړاندې شوي، او ټولنپوهان د انګلس او مارکس په ګډون ښار هغه ځای ګڼي چې نفوس پکې متمرکز وي، د تولید وسیله. سرمایه ، اړتیاوې او اړتیاوې او داسې نور په دې پوهېږي چې د ټولنیزو کارونو ویش هلته شوی دی. جغرافیه پوهان ښار د سړکونو، ودانیو، وسایلو او جوړښتونو مصنوعي منظره ګڼي چې ښاري ژوند ممکنه کوي. تاریخپوهان ښار د هغه د عمر له مخې تعریفوي، او د اقتصاد پوهانو په وینا، ښار هغه ځای ته اشاره کوي چیرې چې د ډیری اوسیدونکو ژوند په کرنه ولاړ نه وي. ډیموګرافر هم د یوې نقطې د نفوسو شمیر د هغه نقطې د ښاريتوب معیار ګڼي. د ښاري ډیزاین مفکرین ښار یو پیچلي منظم کمپلیکس ګڼي چې درې اصلي برخې لري: بدن، تخیل او فعالیت، چې په دوامداره توګه بدلیږي او وده کوي. ښاریان ښار هغه ځای ګڼي چې انسانان له ځمکې ووځي او فکر پیل کړي. {سرچینې ته اړتیا لري}

د مختلفو نقطو له مخې **د ښار** لپاره مختلف تعریفونه وړاندې شوي. په ډیرو هڅو کې، د ښار د بنسټیز تعریف لپاره دوه معیارونه په پام کې نیول شوي دي:

# د نفوسو له نظره **د ښار لږ تر لږه اندازه** معلومول
# د نفوسو د **[[ټينګوالی (غلظت/تراکم)|کثافت]]** (نسبي نفوس) لپاره د نصاب ټاکل.

دوهم معیار هغه معیار دی چې *ملز* د ښار تعریف کولو لپاره تصویب او تکیه کوي.

ښار هغه ساحه ده چیرې چې ځمکه د کور جوړونې لپاره د تولید د نورو عواملو په پرتله په ځانګړې توګه د پلازمینې د شاوخوا سیمو په پرتله ډیره کارول کیږي. ځکه چې خلک معمولا د دوی استوګنې ته نږدې سیمو کې کار کوي ؛ له همدې امله، ښار د دوو نورو فکتورونو لخوا تشریح شوی، د بیلګې په توګه، ډیر کارموندنه او د توکو او خدماتو ډیر تولید . په عموم کې، ښار هغه ساحه ده چې د ځمکې سره د تولید او نورو عواملو تناسب د نږدې سیمو څخه لوړ وي.  په عموم کې، ښارونه د روغتیا ، اوبو او بریښنا ، د ځمکې کارولو ، کور او ترانسپورت لپاره پیچلي سیسټمونه لري او په کلیو کې د سادگي څخه لرې دي. 
مېنځ،_center|frameless|1286x1286px

### د ښار او ښاري کېدو تاریخ
د ښارونو په بدن کې د بدلون تاریخ په وروستیو لسیزو کې یوه مهمه موضوع ګرځیدلې ده. د نړۍ لومړی درې تمدنونه د خپل پیل د وخت پر بنسټ، میسوپوتامیا ، مصر او هند دي، چې د مړو تمدنونو په نوم یادیږي، او لویدیځ تمدن له دې دریو تمدنونو څخه سرچینه اخلي. د چین تمدن یو غیر معمولي استثنا ده. د دې نه منلو وړ کلتور ، له پیل څخه، په درې زره پیړۍ کې، د ژیړ سیند په غاړه کې، تر 20 پیړۍ پورې. بیا هم، دا دوام لري. 

ښار باید د اوه زره کلونو څخه ډیر تاریخ په پام کې ونیول شي، کوم چې د نوولیتیک انقلاب څخه لږ وروسته څرګند شو، په منځني ختیځ کې د دایمي کلیوالي ټولنو په تدریجي بدلون سره، او په دوامداره توګه تر نن ورځې پورې پراخ شوی؛ په دې ډول چې نن ورځ دا د انسان په ژوند کې حاکمه بڼه ده. د ښارونو راڅرګندېدل د تاریخ په بهیر کې یو لوی بدلون و.

دا ښار د ټول لرغونی یونان سیسټم په زړه کې دی. یوناني تمدن یو ځل یو پیاوړی ډومین شو او د یوناني معجزې خبرې وشوې کله چې د یونان ښاري دولتونه تاسیس شول. د ښار تنظیم او د ښار راتلونکی د پخوانیو یونانیانو د فکر په مرکز کې و. 

صنعتي انقلاب ، د یو پیاوړي محرک په توګه، د اقتصادي، اداري، سیاسي، ټولنیزو او کلتوري بنسټونو په جوړولو سره د ښارونو جوړښت بدل کړ. بلکه، دا د ښار په ټولنیز ژوند کې خورا لوی بدلونونه او بدلونونه راوستل. 

### د ښار د شتون لاملونه
ښارونه یو مشترک خصوصیت لري او هغه د خپلو ګډو غوښتنو د پوره کولو لپاره په یوه ځای کې د خلکو تمرکز دی. نو دا د تاريخ په مختلفو دورو کې د خلکو د ګډو غوښتنو توپير دی چې د ښار د رامنځته کېدو د لاملونو په اړه د بېلا بېلو نظريو د رامنځته کېدو لامل شوی دی. د مثال په توګه، د فرانسوي تاریخ لیکونکي، فاسټیل دی کولنګ په دې باور دی چې زاړه ښارونه باید د نویو ښارونو سره پرتله نشي. په ننني عصر کې د ښار د شتون د ثابتولو تر ټولو ښه لاملونه اقتصادي لاملونه دي. 

### د ښار جوړونې اغېزې
border|کيڼ|frameless|339x339px
په ځمکه باندې د انسانانو اصلي اغېزه د بیولوژیکي کمپلیکسونو رامینځته کول دي، په ځانګړې توګه د ښارونو. ځکه چې زیاتره کارونه د ښارونو د شتون او د هغو د پراخېدو له امله رامنځته کیږي او وده کوي. 

### په چاپېریال باندې د ښار اغېزې

* د منظرې بدلول (د طبیعي چاپیریال او مصنوعي چاپیریال مخلوط کول) کوم چې کولی شي بدمرغه شي که چیرې دا دوه چاپیریالونه مطابقت نلري.
* د مصنوعي لوړوالی رامینځته کول او پدې توګه د هوا حرکت سرعت او سمت اغیزه کوي.
* د کثافاتو رامینځته کول او راټولول چې طبیعت یې د هضم کولو توان نلري، او د ویجاړولو لپاره یې باید اقدامات وشي.
* د ښارونو د مختلفو فعالیتونو له امله د چاپیریال تودوخه.
* د ځینو نباتاتو او ژوندیو موجوداتو لپاره مناسب چاپیریال ویجاړول.
* د اقلیم بدلونونه د نباتاتو د بدلونونو په پایله کې پیښیږي.
* د چاپیریال ککړتیا زیاتوالی.
* د ځمکې په توپوګرافي کې بدلون چیرې چې ښارونه جوړیږي.
* د ځمکې لاندې اوبو په کچه کې بدلون.
* د شور د ککړتیا د مختلفو ډولونو زیاتوالی.
* د مختلف ډوله بصری ککړتیا زیاتوالی.
* د ارتباطي لارو د ډولونو زیاتوالی. 

### د ښاريزم نظريې
په نړۍ کې د ښاريزم نظریه: لکه د تاریخي دورې دوام، د آسیا د تولید طریقه، د ختیځ ظلم او داسې نور. 

د ایراني ښاريزم نظریه: لکه د ایراني ټولنې ستراتیژي او ځمکنۍ پالیسي، د نفوسو د ښار له تیورۍ څخه، د تابعیت او غیر تابعیت تر منځ اړیکه، د ښاري پیمانه او واحد جوړونې پیمانه او داسې نور. 

### د الفا ښار

کله چې یو ښار بل ښار ته د رسېدو لپاره پراخ شي، دا ښاري سیمه یو مهم ښار او ځینې وختونه یو لوی ښار (نړیوال مرکز) ګڼل کېدی شي.

## د نړۍ ځينې مهم ښارونه
په نړۍ کې ترټولو ګڼ نفوس لرونکي ښارونه په لاندې ډول دي:

د ژوند د کیفیت  له مخې د نړۍ تر ټولو غوره ښارونه په لاندې ډول دي: 

## انځورنه

دوتنه:004SFEC LONDON-200705.JPG|لندن ، د لوی بریتانیا پلازمینه
دوتنه:Down Town Sydney.jpg|سیډني ، استرالیا
دوتنه:Antalya falezler.jpg|انتالیا په ترکیه کې
دوتنه:Bangkok skytrain sunset.jpg|بنکاک ، د تایلنډ پلازمېنه


## اړوندې پوښتنې

* ښاري پلان جوړونه
* ښار جوړونه
* ښاري ډیزاین
* ښاري مدیریت
* د نړۍ د ښارونو لېست
* د نفوسو پر بنسټ د ایراني ښارونو لېست
* ښار
* نړیوال ښار
* خویندې (ښارونه)

## سرچینې او سرچینې

* فارسي جیو الکترونیکي مجله
* د ښاري پلان جوړونې اساساتو ته یوه پیژندنه (د انجینر اسماعیل شیعه لخوا لیکل شوی)

وېشنيزه:ښارونه
وېشنيزه:ښار
وېشنيزه:ښارجوړونه
وېشنيزه:ښاري انجينري
وېشنيزه:ښارګ
وېشنيزه:ښارگي
وېشنيزه:ښاریتوب
وېشنيزه:ښارګي
وېشنيزه:ښارګی
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations