د ډیجیټلي اسعارو (کریپټو کرنسي) ځګ/حباب

د ډیجیټلي اسعارو یو ځګ هغه پدیده ده چې په هغه کې بازار د ډیجیټل اسعارو د شتمنیو اوسنۍ بیه د هغو له فرضي ارزښت څخه لوړ وګڼي. د ډیجیټل اسعارو تاریخ د ودې او رکود له ګڼو اقتصادي ځګونه سره مل شوی.

ځینې نوموتي اقتصاد پوهان او پانګه وال پر دې اند دي چې د ډیجیټل اسعارو ټول بازار یو ډول اقتصادي ځک یا حباب دی. د دې لیدلوري له ملاتړ کوونکو څخه، د برکشایر هاټاوي د مدیره پلاوي غړی، وارن بافیټ او په اقتصادي علومو کې د نوبل جایزې ګڼ شمېر ګټونکي، مرکزي بانکوالان او پانګه وال دي.

## تاریخچه

### د 2011 کال غوړیدنې او رکودونه
د ۲۰۱۱ کال د فبرورۍ  په میاشت کې، د بیټ کوین قیمت ۱.۰۶ ډالرو ته پورته شو، بیا د اپریل په میاشت کې ۰.۶۷ ډالرو ته راټیټ شو. دا ناڅاپي لوړوالی د څو Slashdot پوسټونو له امله رامنځته شو. د ۲۰۱۱ کال د جون په میاشت کې، د بیټ ‌کوین قیمت بیا لوړ شو او ۲۹.۵۸ ډالرو ته ورسېد. دا وروسته له هغې رامنځته شو چې د Gawker مقالې د پټ بازار "Silk Road"  ته پام ور واړاوه. بیا د نومبر په میاشت کې یې قیمت ۲.۱۴ ډالرو ته راټیټ شو.

### په 2013 کال کې د هغه وده او په 2014-2015 کلونو کې یې رکود
د ۲۰۱۳ کال د نومبر په میاشت کې، د بیټ ‌کوین قیمت ۱,۱۲۷.۴۵ ډالرو ته پورته شو. بیا په تدریجي ډول راټیټ شو، چې د ۲۰۱۵ کال په جنوري کې تر ټولو ټیټ حد ۱۷۲.۱۵ ډالرو ته ورسېد.

### د 2017 کال وده او په 2018 کال کې یې رکود
په ۲۰۱۸ کال د ډیجیټلي اسعارو سقوط، چې د "بیټ ‌کوین سقوط" یا "لوی کریپټو سقوط" په نوم هم یادیږي، د زیاترو دیجیټلي اسعارو د ارزښت له منځه تلل و، چې د ۲۰۱۸ کال د جنورۍ په میاشت کې پیل شو. د ۲۰۱۷ کال له بې‌ساري رونق وروسته، د بیټ کوین قیمت د جنورۍله  ۶ څخه د فبرورۍ تر ۶ پورې تقریباً ۶۵٪ راټیټ شو. وروسته، نږدې ټول نور ډیجیټیل اسعار د بیټ کوین د سقوط په تعقیب راټیټ شول. د ۲۰۱۸ کال تر سپټمبر پورې، د ډیجیټل اسعارو ارزښت د د ۲۰۱۸ کال د جنورۍ د خپل اوج له وخت څخه ۸۰٪ سقوط وکړ، دا سقوط د dot-com حباب ۷۸٪ سقوط څخه هم بدتر و. د نومبر تر ۲۶ پورې، د بیټ ‌کوین ارزښت هم ۸۰٪ کم شوی و، او یوازې د تېرو اونیو په اوږدو کې یې نږدې درېیمه برخه خپل ارزښت له لاسه ورکړ و.

د ۲۰۱۸ کال په جنورۍ میاشت کې د CBS یوې مقالېد ممکنه درغلۍ په اړه خبرداری ورکړ، د BitConnect قضیه یې د مثال په توګه وړاندې کړه، چې یو بریتانوي شرکت و او د تګزاس د دولت د مالي خدماتو بورډ له خوا ورته د بندولو امر ورکړل شو.  BitConnect  د ډېر لوړ میاشتني عایداتو ژمنه کړې وه، په داسې حال کې چې د دولت له مالي تنظیموونکې ادارې سره ثبت نه و او د خپل دفتر پته یې نه وه ورکړې.

د ۲۰۱۸ کال د نومبر په میاشت کې، د بیټ کوین مجموعي ارزښت د لومړي ځل لپاره له $100 میلیارد څخه کم شو، چې له اکتوبر ۲۰۱۷ راهیسې نه و پیښ شوی. د بیټ کوین نرخ له $4,000 څخه ښکته شو، چې په جنوري میاشت کې د خپل اوج له نقطې څخه ۸۰٪ کمښت یې درلود. د ۲۰۱۸ کال په دسمبر کې، بیټ کوین تقریباً $3,100 ته راکښته شو.

### د رکود زماني جدول

* **د ۲۰۱۷ کال د ډسمبر ۱۷مه:** د بیټ کوین بیه په لنډمهاله توګه نوي ریکارډ 19,783.06 امریکايي ډالرو ته ورسېد.
* **د ۲۰۱۷ کال د ډسمبر ۲۲مه:** بیټ کوین تر ۱۱۰۰۰ امریکايي ډالرو پورې ولوېد، چې د خپل اوج له وخت راهیسې یې ۴۵ سلنه کمښت درلود.
* **د ۲۰۱۸ کال د جنوري ۱۲مه:** په داسې حال کې چې اوازې وي چې سویلي کوریا ښایي د ډیجیټال اسعارو کارول منع اعلان کړي، نو د بیټ کوین قیمت ۱۲ سلنه کمښت وموند.
* **د ۲۰۱۸ کال د جنوري ۲۶مه:** د جاپان د ډیجیټال اسعارو OTC تر ټولو ستر بازار، کوین چیک، هک شو. د NEM شاوخوا ۵۳۰ میلیونه امریکايي ډالر د هکرانو له خوا غلا شول او کوین چیک په نامحدود ډول سره خپل معاملات وتړل. دا تر اوسه پورې تر ټولو ستر مالي زیان و چې له غلا څخه رامنځته شوی و.
* **د ۲۰۱۸ کال د مارچ وروستی:** فیسبوک، ګوګل او ټویټر د سیکې د لومړنۍ عرضې (ICO) اړوند تبلیغات او د ټوکنونو پلور ممنوع اعلان کړ.
* **د ۲۰۱۸ کال د نومبر ۱۵مه:** د لومړي ځل لپاره د بیټ کوین د بازار ټولټال ارزښت د ۲۰۱۷ کال له اکټوبر څخه ۱۰۰ میلیارد امریکايي ډالره سقوط وکړ او د بیټ کوین قیمت ۵۵۰۰ امریکايي ډالرو ته را ټیټ شو.

### ''د سیکې لومړنۍ عرضه''
په ۲۰۱۷ ز کال کې، د Wired مجلې لیکلي و چې د سیکې د لومړنۍ عرضې حباب (ICO) د پاشلو په حال کې ده. ځینو پانګه والو ICO وپېرودل په دې هیله که وکولای شي لکه د بیټ کوین یا اټریوم د لومړنیو پانګه والو په څېر ورته مالي ګټې تر لاسه کړي.

د ۲۰۱۸ کال د جون په میاشت کې، له Binance Labs څخه ایلا ژانګ چې د Binance د ډیجیټل اسعارو د تبادلې د صرافي یوه برخه ده، وویل چې هیله منه ده تر څو د ICOs حباب له منځه ولاړ شي. هغې ژمنه وکړه چې له درغلیو او بې ارزښتونو اسعارو سره په مبارزه کې به مرسته وکړي.

## د 2020-2022 کلونو د ډیجیټال اسعارو حباب

### ''د 2020-2021 کلونو حبابونه''
د ۲۰۲۰ کال د مارچ له ۸مې څخه تر ۱۲مې نېټې پورې، د بیټ کوین نرخ ۳۰٪ راکښته شو، یعنې له $8,901 څخه $6,206 ته راغی. د ۲۰۲۰ کال تر اکټوبر میاشت پورې، بیټ کوین تقریباً $13,200 ته رسیدلی و. په نومبر میاشت کې، بیټ کوین خپل مخکنی لوړ حد، چې له $19,000 څخه زیات و، بیا مات کړ. د ۲۰۲۱ کال په پیل کې، د بیټ کوین نرخ د پام وړ او شدید بدلون تجربه کړ. د جنورۍ په ۳مه نېټه، بیټ کوین $34,792.47 ته لوړ شو، خو په دا سبا ورځ ۱۷٪ راکښته شو. بیا د جنورۍ په ۷مه، د لومړي ځل لپاره له $40,000 څخه لوړ شو. د جنورۍ په ۱۱، د بریتانیا د مالي کنټرول ادارې (FCA) پانګوالو ته خبرداری ورکړ چې د کریپټو اسعارو پور ورکولو او پانګونې ته باید پام وکړي، ځکه چې ښايي خپلې ټولې پیسې له لاسه ورکړي. د فبروري په ۱۶، بیټ کوین د لومړي ځل لپاره $50,000 ته رسید. د مارچ په ۱۳مه بیا خپل تر ټولو لوړ حد یعنې $61,000 ته ورسید. په فبروري میاشت کې له یوې کوچنۍ اصلاحیې وروسته، د اپریل په ۱۴مه بیټ کوین له خپل لوړ حد، چې له $64,000 څخه لوړ و، سقوط وکړ او د اپریل تر ۲۳ پورې تر $49,000 لاندې لاړ، چې دا د لسو ورځو دننه ۲۳٪ کوچنی سقوط و، او د کریټپو ټولټال بازار له ارزښت څخه نیم ټریلیون ډالر حذف شول.

د اپریل په ۱۴مه، Coinbase، چې یو خورا شهرت لرونکی کریپټو صرافي ده، د NASDAQ بازار ته ور دننه شوه. د دوی ونډو په لومړۍ ورځ له ۳۱٪ څخه زیاته وده وکړه او $328.28 ته ورسید، چې د دوی بازار ارزښت یې $85.8 میلیارد امریکايي ډالرو ته لوړ کړ.

نورو ډیجیټل اسعارو هم د دې مودې په جریان کې د پام وړ زیاتوالی تجربه کړ، خو بېرته یې د ارزښت کمښت ولید. د ۲۰۲۱ کال د مۍ په میاشت کې، دوج کوین چې په لومړي سر کې د ټوکو په توګه رامنځته شوی و، خپل ارزښت یې په یوه کال کې ۲۰,۰۰۰٪ ته لوړ کړ. خو لږ وروسته یې ۹۳٪ کمښت تجربه کړ.

د مۍ میاشتې تر ۱۹مې نېټې پورې، بیټ کوین 30٪ ارزښت له لاسه ورکړ او $31,000 ته راکښته شو، ایتریوم 40٪ راټیټ شو، او دوج کوین 45٪ کم شو. تقریباً ټول ډیجیتل اسعار له دوه عددي سلنه کمښت سره مخ شول. د کریپټو اسعارو لوی تبادله کوونکی، Binance د بازار د پراخ سقوط له امله ټیټ شو، او سوداګر اوس د خپلو زیانونو لپاره عدالت غواړي. دا وضعیت تر یوه حده د ایلان ماسک اعلان ته غبرګون و، چې ویلي یې وو ټیسلا به د چاپیریالي اندیښنو له امله د بیټ کوین شبکې له لارې تادیات وځنډوي. همدارنګه، د چین د خلکو بانک هم اعلان وکړ چې ډیجیټل اسعار نشي کولای د تادیې لپاره وکارول شي.

بیټ کوین او نورو ډیجیټل اسعارو وروسته له هغې چې ایلان ماسک د بیټ کوین مخکښو استخراجي شرکتونو سره ولیدل ترڅو د بیټ کوین استخراج ډیر دوامدار او موثر پرمختګ وکړي، یوه قوي بیا رغونه تجربه کړه. د جولای په ۱۹ نېټه تر ټولو ټیټې کچې ته له رسیدو وروسته، د سپتمبر په پیل کې بیټ کوین $52,633.54 ته لوړ شو، په داسې حال کې چې ایتریوم له ۱۰۰٪ څخه ډېره وده وکړه او $3,952.13 ته ورسید. له لنډ خو مهم سقوط وروسته، دواړه ډیجیټل اسعارو د ۲۰۲۱ کال د نومبر په ۷مه، خپلې لوړې کچې ته ورسیدل، چې بیټ کوین $67,566.83 ته او ایتریوم $4,812.09 ته لوړ شو. د NASDAQ بازار ۱۲ ورځې وروسته د نومبر په ۱۹مه د 16,057.44 لوړ حد ته ورسید.

په سپتمبر میاشت کې، بیټ کوین په رسمي ډول د السلوادور د قانوني اسعارو حیثیت ترلاسه کړ، او ګڼ شمیر خبري سرچینو پوښتنه کوله چې په دې لړ کې به کوم هیوادونه ورته کار تر سره کړي.

د ۲۰۲۱ کال تر اکټوبر میاشت پورې، چین د کریپټو سوداګرۍ او استخراج فعالیتونو بندولو ته دوام ورکړی دی.

د ۲۰۲۴ کال تر اکټوبر میاشت پورې، ټیسلا لا تر اوسه د بیټ کوین له لارې تادیات نه دي بیا پیل کړي، خو دوی د ځینو ځانګړو توکو لپاره د ډوج‌کوین تادیات مني.

## سرچينې