open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ټېټراسايکلين

**تتراسايکاین** (په انگرېزي کی:tetracyclin) د تتراسايکلینو د انتی بیوتیکونو څخه دي چی د ستېپتومیسیس اکټینومیسیس (Streptomyces) څخه لاس ته راځی او په گرام منفی او گرام مثبت باکترياو باندي آغېزه لري. دغه انتی بیوتیک په ځانگړي ډول دځوانکې ، آکنه روزاسه او کولرا د علاج لپاره کارېږي. تتراسايکاین په ۱۹۴۵ کال کی په امریکا کی کشف شو. 

## توصیف
تتراسايکاین  انتي بيوتيک دي چې دوسيع آغېزه لرونکې دي او دهغه په کيمياوي ساختمان کې په ډير کم تغير راوړلو سره نور درملونه لکه تتراسکلين او اوکسى تتراسکلين ورځينى حاصليږي هغه مرکب چى طلايى ډوله زيړ رنگ لري او په اوبو او تیزابو کې ښه حل کيږي او تريخ خوند لري دتودوخي په وړاندي زيات مساس دي او بايد په يخ تياره او وچ ځاي کي وساتل شي او  جذب ،اطراح او دتطبيق لاره :- زياتره وخت دخولي له لاري ورکول کيږي او دعضلى له لاري نه توصيه کيږي ځکه ډير درد پيدا کوي کله کله دوريد له لاري تطبيقيږي خونه توصيه کيږي که دلاري تطبيق شي دهضمى جهاز پواسطه ښه جذبيږي په شيدو کي ښه انتشار کوي او دوينى دغلظت په اندازه شيدوته هم رسيږي او له شيدو سره اطراح کيږي نو له همدي کبله دغولانځي په مکروبى او حادو الهاباتو کي له کلوروتتراسکلين څخه چې په وريدي او موضعى توگه تطبيقيږي کار اخيستل کيږي زياتره وخت دهغه اطراح له ميتيازو سره يو ځاي صورت نيسى اوله صفرا سره هم اطراح کيږي او زياتره وخت دسترگو دملهم په شکل استعماليږي .
## د تتراسایکلین مقدار
په کوچنيو حيواناتو کې (سپى ،وري ،سيرلى ) دبدن هرکيلوگرام وزن په مقابل کې ٢٥-٥٠ ملي گرامه دورځى يو ځل او په لويو حيواناتو کې (خوسکې ،بياڼ ،آس ) دبدن هر کيلوگرام وزن په مقابل کي ١٠-٢٠  ملي گرامه دورځي دوه ځله يعنى په هرو١٢ ساعتونو کې يو ځل ورکول کيږي

### دغولانځي دالهاب لپاره
له تيارو جوړو شوو ملي ليتر ه سورنجونو څخه يوه دانه په ناروغ تى کې داخل او بيا له هرو ٢٤ ساعتونو څخه وروسته يو ځل بايد تکرارشي 

### درحم دالتهاب لپاره
له نيم گرامه (٥٠٠ ملي گرام ) تابلتونو څخه يو يا دوه تابليته دغواپه رحم کي او له همدي تابليت څخه نيم څخه پر يوه تابليته پوري دميږي په رحم کي کښيښودل کيږئ .
## تتراسایکلین مسمومیت
کلوروتتراسکين دنورو ټولو تتراسکلينو پرتله تخريشى خاصيت لري کله چى دخولي له لاري سپى او پيشو ته ورکړاي شي دکانگو او زړه بدوالى سبب کيږي او ان تردي چى ممکن داسهال سبب هم وگرځي . که چيري درمل له شيدو سره يوځاي ورکړاي شي له دي حالت څخه به مخنيوي وشي او په شخوندوهونکو څارويو کې که دخولى له لاري ورکړاي شي دهضمي جهاز گډوډى راپيداکوي .په ځوانو حيواناتو کې تتراسکلين استعمال دغاښونو او هډوکو نشوونما وروسته کوي او دغاښونو درنگ تغير پيداکوي *Bacterostatic*  آغېزه لري 

.

  

وېشنيزه:د ټېټراسايکلين انتي بيوتيکونه
زرۍ

**زرۍ**  د وخت يو مهال دی چې د زرو کلونو، لسو پېړيو او سلو لسيزو برابر وي. 

وېشنيزه:وخت
لسيزه

**لسيزه** د وخت يو مهال دی چې د لسو کلونو مودې نه جوړ وي.
«لسيزه» د لسو په مانا ده او د وخت واحد هم هغه ګڼل کيږي چې د نورو لسو واحدونو سره برابر وي. لس ورځې، لس شپې، لس میاشتې، لس کاله، لس پېړۍ هره یوه لسیزه بلل کیږي.
وېشنيزه:وخت
کال

*کال*' د مهال يو پړاو يا موده ده چې له ۱۲ مياشتو جوړ شوی يا په ۱۲ مياشتو وېشل شوی دی. په يوه کال کې ۵۲ اوونۍ او ۳۶۵ ورځې دي.

یو *کال* د هغه وخت سره مساوي دی چې ځمکه د لمر په شاوخوا کې یو حرکت بشپړوي. یو شمسي کال معمولاً ۳۶۵ ورځو لري.

## نور وګورئ
* کليز
* سپوږميز کليز
* لمريز کليز
* کليز
## سرچينې

## سرچينې

وېشنيزه:د تاریخ لپاره د وخت ترتيب
وېشنيزه:پېړۍ
وېشنيزه:د وخت واحدونه
وېشنيزه:له ويکيډاټا سره سمون لرونکی کوچنۍ څرګنداوی
مياشت (موده)

**مياشت** د مهال د اندازه كولو يو يوون (واحد) دی چې د کال ۱۲ برخه کېږي. په بله وينا د يوه کال ۱۲ برخه د مياشت په نامه یادېږي. مياشت له ۲۸، ۲۹، ۳۰، او ۳۱ ورځو جوړه ده چې د اوونيو په شمېر ۴ اوونۍ کېږي.  

له دود سره سم مياشتې پر دريو ډولونو وېشل شوې، چې د هغوی له اړوندو کلونو سره سم لمريز لېږدي (هجري شمسي)، سپوږميز لېږدي (هجری قمري) او درېيم ډول يې زېږدي (ميلادي) دی چې په زېږدي کال اړه لري.  

## مياشت په [[ستورپوهنه]] کې

## مياشتې په سپوږميز او سپوږميزو لمريزو کالښودونو ([[کليز|کليزونو]]) کې

## مياشتې په لمريزو کالښودونو کې

   

## اخځليک

۱- https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%86 

۲- 
 
 

وېشنيزه:وخت
لامبوځنه ښیښه

## پېښلیک
په ۱۹۵۳ زيږديز کې د پیلکینگتون (Pilkington) کمپنۍ د **لامبوځنې ښیښې** مېتود را مخ ته کړ. په دغه نوې کړنلاره کې دوی داسې ښیښه جوړه کړه چې په نورو سیستمونو کې جوړې شوې ښیښو څخه یې څرنگوالى او کیفیت ډېرځلیزه ښه او په لږ کار لاس ته راتله. د جوړولو بیه یې هم لږ وه. دې سره نورې کړنلارې لکه د هندارې او کښولو د ښیښو نړۍ ونړېدې او ځای یې لامبوځنې ښیښې ونیو.دغه مېتود په ۱۹۶۰ زيږديز کې د اوارې ښیښې نړیواله سوداگري ټوله ورخپله کړه.

## جوړېدنه
نن ورځ دا یوازینی کړنلاره ده چې د ښیښې د جوړولو لپاره کارېږي. دغه سیستم سر تر پایه ماشیني دی.  د ښیښې اومه توکي په اتومات ډول د سیلو څخه راتوېږي. په تله کېٍږي، یو بل سره گډېږي، او بټۍ ته اچول کېږي. بټۍ، د یوه اوار کوتي بڼه لري او د نه سوځېدونکي توکي څخه جوړه شوې ده. ژورتوب یې یو متر او تر زرو ټنو اوبړنه ښیښه په کې ځایږي. په بټې کې له یوې خوا اومه (وچ)، گډ شوي توکې کې راتوېږي. د تودنۍ په همدغه برخه کې ولې کېږي او د هوا د پوکاڼو څخه هم ډک وي. خو کله چې دغه ولې شوي توکي د بټۍ منځنۍ برخې ته رسېږي هلته د تودوخې درجه دومره لوړه وي چې توکونو کې نور د هوا بوغۍ نه پاتې کېږي. د بټې په دریمه برخه کې تودوخه تر ۱۱۰۰ درجو پورې راکښته کېږي او اوبړن توکي د اور په پای کې په همدغه درجه د القلي په ډنډ راخوشې کېږي. په ډڼډ کې اوبړن - ټینگ القلي د ۳ تر ۴ مترو بر، ۶۰ ملي متره ژور او ۵۰ متره اوږده، پراته وي. د ښیښې گڼوالی (کثافت) تر القلي لږ دی او ښیښه د القلي پر سر لکه غوړي د اوبو پر سر، پاتې کېږي. له همدې وجې دغه سیستم د لامبوځنې او یا لمبېدونکې ښیښې  په نامه یادوي.
د القلي کچ (سطحه) چورلټ اواره ده. اوبړنه ښیښه هم په موازي ډول د القلي بڼه نیسي. په دغه توگه یوه چورلټ اواره ښیښه لاس ته راځي. کله چې اوبړنه ښیښه په ډڼډ کې ځان خپور او اوار کړي، تاوېدونکي څرخونه یې په ورکړل شوې چټکیا سره راکښوي. دغه چټکتیا د ښیښې پېړتوب ټاکي. نرۍ ښيښه ژر او پنډه ورو کښ کېږي. په دغه ډول د ۰،۴ تر ۲۵ ملي مترو د پڼډې ښیښې د جوړولو شونتیا شته. کله چې ښیښه له ډنډه راوځي د ښیښې تودوخه ۶۰۰ درجو ته راټیټه شوې وي او بڼه یې هم څه کلکه شوې وي.
ورپسې نور څرخونه ښیښه سړوبي ته ننه باسي. هلته ټوله راننوتلې ښیښه په یو ډول سړېږي او کلک اکر ته راوستل کېږي. همدلته یې دوې څنډې داسې غوڅېږي چې د ټولې راوتونکې ښیښې پلنوالی ۵،۳  متره وي. د ټول کارځای اوږدوالی (له بټۍ څخه د سړوبي تر دړې) ۳۵۰ مترو ته رسیږي. د سړوبي څخه د راوتلو او د څرنگوالى د کنترول څخه وروسته اتومات د ۶ مترو په ټوټو پرې کېږي.

## سرچينې
محمود علیمي وردگ: ښيښه په ودانۍ کې


وېشنيزه:د ودانۍ توکونه



وېشنيزه:د ودانۍ توکونه
لايم ناروغي

250px|thumb|هغه گونگټه چې د لايم د ناروغۍ سبب کېږي
**لايم ناروغي**، يا **لايم بورېليوسېز**, يوه انتاني ناروغي ده چې د بورېليا باکټريا درې بېلابېل توکمونه د دغې ناروغۍ سبب گرځي. د امريکا په متحده ايالاتو کې د *[[بورېليا بورگدورفېري]] [[سېنسو سټريکټو]]* توکم د لايم ناروغۍ اصلي سبب دی، خو په اکثرو اروپايي هېوادونو کې بيا د *[[بورېليا افزېلي]]* او *[[بورېليا گاريني]]* باکټرياگانې دغه ناروغي رامېنځ ته کوي. دا ناروغي د امريکا د متحده ايالاتو د يو ښارگوټي لايم نه خپل نوم اخيستی، لايم د کونېټيکټ ايالت هغه ښارگوټی دی چې د لومړي ځل لپاره د دغې ناروغۍ گڼ شمېر پېښې رامېنځ ته شوې او په ۱۹۷۵ ز. کال کې په همدې ښارگوټي کې دا ناروغي وپېژندل شوه. خو په ۱۹۷۸ ز. کال کې الېن سټيير پوهېده چې د لايم ناروغي د گونگټې زېږنده يوه ناروغي وه، د دغې ناروغۍ د پېښېدلو سببونه تر ۱۹۸۱ ز. کال پورې يوه معما وه خو کله چې د بورېليا بورگډورفيري باکټريا د ولي بورگډورفيري لخوا وپېژندل شوه نو د دغې ناروغۍ سببونه هم څرگند شول.

لايم ناروغي د شمالي نيم کرې د گونگټو نه زېږېدونکې تر ټولو عامه ناروغي گڼل کېږي. کله چې يوه گونگټه، انسان، وچيچي نو د *بورېليا* باکټريا چې د گونگټو په ناړو کې وي، د وگړي د وينې بهير ته لار پيدا کوي او روغ وگړی ناروغه کوي. هېره دې نه وي چې يوازې د *[[آکسوډېس ]]* د توکم گونگټه چې د بوريليا باکټريا کوربنه وي انسان ته دا حالت پېښوي. د دغې ناروغۍ لومړنۍ نښې نښانو کې تبه، سرخوږی، ستړيا، خپگان او ايريتېما ميگرانز (يو ډول جلدي سره ټپونه چې دايروي شکل لري) شمېرل کېږي.  که چېرته دا حالت بې درملنې پاتې شي نو په ځنډنيو نښو نښانو کې د بندونو، زړه او مرکزي عصبي سيستم علايم شامل دي. د دغې ناروغۍ په اکثرو قضيو کې انتان او د ناروغۍ علايم د انتيبيوتيکو تر درملنې وروسته له مېنځه ځي، په ځانگړې توگه که دا ناروغي په لومړنيو پړاوونو کې تر درملنې لاندې ونيول شي. په ځنډ درملنه او يا هم نامناسبه او ناکافي درملنه د نورو جدي علايمو د رامنځ ته کېدو سبب گرځي، چې په دغو کې معيوب کونکي او نور وران حالتونه دي چې درملنه يې ستونزمنه کېږي.

## سرچينې
‎

وېشنيزه:ناروغۍ
گردکه

کيڼ|200px|بټنوک|گردکه

**گردکه** هغه هندسي بڼه ده چې ټول ټکي د یوه منځني ټکي څخه په یوه واټن پراته وي.

وېشنيزه:هندسه
وېشنيزه:گردکې
مسراشمیت مې-۲۶۲

**مسراشمیت مې-۲۶۲** *توتکۍ* *(په [[آلماني ژبه|آلماني]]: Messerschmitt Me 262 Schwalbe)* د جت یرغل کونکي آلماني ښکاري الوتکه ده چی د دويمې نړیوالې جگړې په وروسیتي کال کی د ڼازي هوایي ځواک لخوا کارېدله. دغه ښکاري الوتکه د دوهمې نړیوالې جگړې تر ټولو عصري الوتکه وه. نوموړي الوتکه په ۱۹۳۸ کال کی طرح شوه. د الوتکې لمړني الوتنه یی په ۱۹۴۱ کال کی تر سره شوه خو ڼازي پوځ د دغی الوتکې څخه په رسمی ډول د ۱۹۴۳ کال څخه تر ۱۹۴۵ کال پورې کار واخیست. په آلمان کی تر ۱۹۴۵ کال بورې ۱۴۳۳ الوتکې جوړ شوي دي. تر جگړې وروسته د مسراشمیت الوتکو جوړول تر ۱۹۶۰ کال پورې په چکوسلواکيا کی ادامه شوی وو. 

## سرچينې
‎
وېشنيزه:آلمانی الوتکې
وېشنيزه:د مسراشمیت الوتکې
د سلطان احمد جومات

miniatur.JPG|بټنوک|350px|کيڼ|شین جومات د شپږو منارو سره
**د سلطان احمد جومات** (په ترکي: **Sultanahmet Camii**) د ترکیې په استانبول کې په ۱۶۰۹ – ۱۶۱۶ زېږېدیز کې د سلطان احمد په امر جوړ شوی دی. په دغه ساحه کې د (ازنیک) ښار کاشي شنې ډبرې کار شوې دي چې د جومات چاپېریال ته شین رنگ ورکوي په دې توسن دا جومات دوهم نوم شین جومات دی.

وېشنيزه:جوماتونه

وېشنيزه:د ترکیې جوماتونه
پکتيا غږ

بټنوک|پکتيا غږ
**پکتيا غږ** د پکتيا ولايت څخه خپرېدونکې يوه اونيزه چاپي رسنۍ ده.

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
ديدبان پيک

کيڼ|250px|بټنوک|ديدبان پيک
**ديدبان پيک** د کابل ولايت نه خپرېدونکې يوه اونيزه ده.

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
دنيا (ورځپاڼه)

کيڼ|250px|بټنوک|دنيا (ورځپاڼه)
**دنيا** د کابل نه خپرېدونکې يوه ورځپاڼه ده.

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
فلاح ملي

کيڼ|250px|بټنوک|فلاح ملي
**فلاح ملي** د کابل نه خپرېدونکي يوه چاپي خپرونه ده.

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
جوانان فعال

**جوانان فعال** د کابل نه خپرېدونکې يوه اونيزه ده

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
خدمتگار (ورځپاڼه)

250px|بټنوک|خدمتگار
**خدمتگار** د کابل نه خپرېدونکې يوه ورځپاڼه ده.

## باندنۍ تړنې
* د خدمتگار ورځپاڼې انټرنټي پاڼه 

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
مردم (ورځپاڼه)

کيڼ|250px|بټنوک|مردم
**مردم** د حرکت اسلامي افغانستان د گوند يوه سياسي ورځپاڼه ده.

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
ملي آرمان

کيڼ|250px|بټنوک|ملي آرمان
**ملي آرمان** د يوه افغاني ورځپاڼه ده

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
2G

**2G** یا **دويم نسل** د جي اس ام د مخابراتي غونډال دويم نسل دی چې د غږيزو چوپړتياوو تر څنگ د لنډ ليکلو پيغامونو آسانتياوې هم لري.

وېشنيزه:گرځنده مخابرات
الاقصی جومات

**الاقصی جومات** (په عربي ژبې کی:**المسجد الأقصى**) د قدس د مذهبي ودانیو څخه تر ټولو مشهور او مهم مسجد دي چی د قدس په ختیځ کی د الحرم القدسي الشريف پر غر باندی پروت دي. الاقصی په جومات کی ۵۰۰۰ خلک لمونځ کولای شی. په ۱۹۶۷ کال کی د قدس د ختیځ سیمه د صهیونیست د رژیم لخوا ونیول شو.
## دا هم وګورئ
## سرچینې
طيبه لښکر

**د طيبه لښکر** (په اردو کی: **لشکر طيبه**) د مركز الدعوة والارشاد یوه پوځی برخه ده چی په جنوبي او مرکزي آسیا کی د هند پر ضد عملیات کوي. دغه افراطي تنظیم د  حافظ محمد سعید،  عبد الله يوسف عزام او ظفر اقبال لخوا جوړ شو. د تنظیم مرکز په پاکستان کی د پنجاب په ایالت کی لاهور ته نژدې پروت دي. د طيبه لښکر په کشمیر کي د خپلو ملاتړو د تمرین لپاره مرکزونه هم جوړ کړي دي.  د طيبه لښکر په ځانگړي ډول په کشمیر یا هند کي د هندوستان پر پوځي او غیر پوځی اهدافو بریدونه کوي. دغه مذهبي ډله د پاکستان د استخباراتي شبکې انټر سرويس انټېلېجنس لخوا روزل کېږي، ترڅو په کشميرکي د هند پر ضد و جنگيږي. خو د څېړونکو په آند، ددې سره چي پر دې ډلي په ظاهره د اسلام آباد لخوا بنديز لگول شوی خو په پټه یې بيا هم حمايت کوي.
## تاریخ
په ۱۹۸۵ کال کی حافظ محمد سعید او  ظفر اقبال د جمعه الدعوه حرکت جوړ کړ او د أهل الحديث د اسلام ورژن (طریقه) یی اعلان کړ. په ۱۹۸۶ کال کی د ‌ذکي الرحمن لکهوي ډله د جمعه الدعوه حرکت سره یو ځای شوه او د مركز الدعوة والارشاد تنظیم جوړ شو. دغه تنظیم په افغانستان کی د مجاهدینو سره مرسته او ملاتړ کاوه. 
د طيبه لښکر (لشکر طیبه) په ۱۹۹۰ کال کی په افغانستان کی د کونړ په ولایت کی جوړ شو. د طيبه لښکر مشران غواړي چی د هند جمهوریت او اسرائیلو دولت ویجار کړي او وایی چی اسرائیل او هند د پاکستان تر ټولو لوي دښمنان دي.  
### افغانستان
د مركز الدعوة والارشاد ډله په افغانستان کی د شوروي پوځ او  ‌ډاکتر نجيب الله د حکومت پر ضد جگړه کوله او په دی وخت کی یی د القاعدې د مشرانو سره نژدې اړیکي ټینگي کړې او تر جگړې وروسته یې د طالبانو سره هم مرسته کوله. کله چی امریکا پر افغانستان برید وکړ نو لشکر طیبه طالبانو ته مشق (تمرین) او وسلې ورکوله. څو مجاهدینو په گوانتانامو کی ومنل چی خپل پوځی تمرین یې د طیبه لښکر په مرکز کی کاوه. 
### هند
د هندوستان جمهوریت د پاکستان تر ټولو خطرناک سیال او دښمن دي. د پاکستان استخباراتي شبکه انټر سرويس انټېلېجنس د افراطي مذهبي ډلو سره مرسته کوي او  د هغو مذهبي ډلو د ترهگري عملیات هم رهبري کوي.
*په ۲۰۰۱ کال کی لښکر طیبه او جیش محمد د هند پر پارلمان برید وکړ. په دی برید کی ۷ ملکی کسان او ۵ تنه بریدکونکي وسله وال ووژل شول
*په ۲۰۰۵ کال کی لښکر طیبه په دهلي کی د بمونو په وسیله برید وکړ چی د هغه په ترڅ کی ۶۲ تنه مړه او ۲۱۰ تنه ټپيان شول.
*د ممبى په حملو کی چي د ٢٠٠٨ کال د نومبر پر ٢٦ - مه ترسره شوې، شاوخوا ١٧٥ بهرني او هندي اتباع پکښي مړه او ٣٠٨ تنه زخميان شول.

 

وېشنيزه:طيبه لښکر
گل محمد عارفي

**گل محمد عارفي** د بادغيس ولايت پخوانی والي و.

وېشنيزه:افغان واليان
محمد اشرف ناصري

کيڼ|250px|بټنوک|محمد اشرف ناصري
**محمد اشرف ناصري** د بادغيس ولايت پخوانی والي وو.

وېشنيزه:افغان واليان
محمد اکبر بارکزی

کيڼ|250px|بټنوک|محمد اکبر بارکزی
**محمد اکبر بارکزی** د بغلان ولايت پخوانی والي و.

وېشنيزه:افغان واليان
عطا محمد نور

کيڼ|250px|بټنوک|عطا محمد نور
**عطا محمد نور**  د افغانستان د ۱۹۹۲مو.ز کالونو څخه را پدېخوا يو سخت دريځی تاجک توکمه جنگسالار او د بلخ ولايت زورواکی او غیر قانوني والي دی. دی په کال ۱۹۶۰ م زېږدیز کې د بلخ ولایت په مزار شریف کې زېږېدلی . 
## مخینه
عطا محمد چې د نورمحمد ځوی دی چې مزار کې زېږېدلی په خټه تاجک دی او نیکونه یې د کولاب څخه راکډه شوي . دی د جنگي ډلې شمالي ټلوالې  مهم غړی دی . ده په تېرو درو لسیزو کې ټوپک په غاړه جنگ جگړې کړي دي او د اوزبک ډلې عبدالرشید دوستم نه پخلا کېدونکی دښمن و . له ۱۹۹۲ م زېږديز کال څخه چې په افغانستان کې کورنۍ جگړې تودې شوې ښاغلی عطانور هم په ډېرو ولایتونو کې خلک ځورول او په کابل کې به یې بانکونه ، صنعتي مراکز او دولتي موسسات لوټل چې د جمعيت اسلامي ډلې مالي امکانات به یې وربرابرول. د ۱۹ کالو و چې ټوپک یې د برهان الدین رباني په مشرۍ اوچت کړ او د روسانو په مقابل نورو مجاهدینو سره ودرېده وروسته د کرزي په حکومت کې د شمالي ولایت بلخ والي مقرر شو . وېل کېږي چې د ولایت د والي دنده یې په ډالرو رانیولې او تر نن پورې دی د بلخ ولایت ځايناستی ځان گڼي . د کرزي د حکومت يوه تر ټولو بې مسولیته کړنه همدا وه چې دولتي دندې به یې په پیسو خرڅولې او يا به یې د روابطو او اړیکو په وجه وېشلې چې د نن ورځې افغانستان کې یې عمومي فساد عام او بې قانوني يې ډېره کړې . 
### کورنۍ
ښاغلی عطا محمد نور يو واده کړی او اووه ماشومان لري چې پينځه يې هلکان او دوه يې لوڼې دي . 

## زده کړې
ښاغلي عطا محمد نور تر دولسم ټولگي پورې زده کړې په مزار شریف کې کړي او په کال ۱۹۸۳م زېږديز کې فارغ شوی او نورې لوړې زده کړې نلري .
## ځانگړتياوې
په کورنيو جگړو کې یې ونډه (۱۹۹۲ـ ۱۹۹۶) اخیستې 
د طالبانو پر وړاندې جگړه (۱۹۹۶ـ ۲۰۰۱)يو فعال غړی و .
د کرزي حکومت والي او د ولایتي بوديجې څخه يې ډېرې پیسې سویس بانک او دوبۍ بانکونو کې خپل په نوم ذخیره کړي د همدې بیت المال په برکت اوس يو میلیونر دی.
## سزچینې
 
* http://isteqlal.blogfa.com/post-1394.aspx 
 

وېشنيزه:افغان واليان
وېشنيزه:جنگسالاران
وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي
وېشنيزه:افغان واليان
باز محمد احمدي

**بازمحمد حميدي** د بدخشان ولايت والي دی.

وېشنيزه:افغان واليان
منشي عبدالمجيد

**منشي عبدالمجيد** د بدخشان ولايت پخوانی او د بغلان ولايت اوسينی والي دی.

وېشنيزه:افغان واليان
عبدالحق شفق

**عبدالحق شفق** چې د حزب وحدت پخوانی قومندان و، اوس د فارياب ولايت والي دی.

وېشنيزه:افغان واليان
شېر علم ابراهيمي

**شېر علم ابراهيمي** د سياف د گوند اتحاد اسلامي يو پخوانی قومندان او د غزني ولايت والي پاتې شوی.

وېشنيزه:افغان واليان
فيض الله فيضان

**فیض الله فیضان** د غزني ولايت د اندړ ولسوالۍ دگنډهیر دکلی اوسیدونکی دی دکمونیستی رجیم داشغال په وړاند دحزبی اسلامی په گوندکی دجهاد سپیڅلی وظیفه اجراکړی دی ورسته له هغه یی په کراچی ښارکی شخصی کاروبار شروع کړل وروسته دی طالبانو له دوری نه کله چی کرزی کابل ته راغی اوکراچی شارکی وضیعت خراب شو خپلی پلرنی کلی ته راغی اودی بندی سردی ده پروژی ده مسول په صفت یی کارشروع کړل اووروسته په ۲۰۰۷ کال کی دغزنی دوالی په صفت یی وظیفه واخیته

وېشنيزه:افغان واليان
قربان علي ارزگاني

**قربان علي ارزگاني** د دايکندي ولايت والي دی.

وېشنيزه:افغان واليان
عثمان عثماني

**عثمان عثماني** د غزني ولايت پخوانی والي دی.

وېشنيزه:افغان واليان
ابراهيم ملکزاده

**ابراهيم ملکزاده** د غور ولايت پخوانی والي دی.

وېشنيزه:افغان واليان
اسدالله وفا

کيڼ|250px|بټنوک|اسد الله وفا
**اسد الله وفا** د افغانستان د هلمند او پکتيا په ولايتونو کې د والي په توگه پاتې شوی دی چې په وروستي نوميدلي ولايت کې د دندې د ترسره کولو وروسته حکيم تڼيوال د دغه ولايت والي شو. د اسد الله وفا پلارنی ټاټوبی د کندهار ولايت دی. 

وېشنيزه:افغان واليان
عبدالله وردگ

بټنوک|عبدالله وردگ
**عبدالله  وردگ** د لوگر پخوانی والي و.

وېشنيزه:افغان واليان
محمد امان حميمي

**محمد امان حميمي** له ۲۰۰۴ - ۲۰۰۵ ز. کال پورې د لوگر ولايت والي و.

وېشنيزه:افغان واليان
رحمت الله روفي

تورن جنرال  چي په کال ۱۹۴۸ کي پیدا شوي، هغه په ۲۰۰۸ کال کي د کندهار والي هم سو چي بیرته بیرته په ۲۰۰۸ کي له دندي لري یا یي استعفا ورکړه 
## دا هم وګورئ
وېشنيزه:افغان واليان
جان محمد خان

کيڼ|250px|بټنوک|جان محمد خان
**جان محمد خان** (مړينه: ۱۷ د جولای، ۲۰۱۱ کال) د افغانستان د ولسمشر حامد کرزي پخوانی سلاکار، د ولسي جرگې غړی، د پوپلزيو يو قومي مشر او د روزگان ولايت يو پخوانی والي و چې د ۲۰۰۲ کال د جنوري له مياشتې تر مارچ ۲۰۰۶ کال پورې يې د ولايت د لوړپوړي چارواکي په توگه دنده ترسره کوله.   

وېشنيزه:افغان واليان
رحمت الله رحمت

کيڼ|250px|بټنوک|رحمت الله رحمت
رحمت الله رحمت د پکتيا ولايت پخوانی والي و.

وېشنيزه:افغان واليان
جمعه خان همدرد

کيڼ|250px|بټنوک|جمعه خان همدرد
**جمعه خان همدرد** د پکتيا ولايت والي دی.

وېشنيزه:افغان واليان
محب الله صميم

250px|بټنوک|محب الله صميم
**محب الله صميم** د غزني ولایت دواغظ ولسوالۍ اوسیدونکی په خټه جلالزی اندړ دی  چي د ا مهال د افغانستان د سرحداتو او قبایلو چارو وزارت وزیر دی په په ۱۳۴۲ لمریز کال کي  د  واغظ ولسوالۍ په محمد صدیق خان کلا کلي کې زیږدلی 
## مخینه
ښاغلی صمیم په یوې بزګره کورنۍ کې دنیا ته راغلی پلار یې عبدالوکیل د کلي بزګر و نوموړی لا ډیر کشر و چي د شوروي یرغل پر ضد د واغظ ولسوالۍ  په جهادي جبهه کې د یو سر ګروپ په صفت توظیف شو اود کمونستي نظام تر ړنګیدو پوري یې همدا دنده مخته وړه  د طالبانو د غورځنګ په راتګ سره له دې غورځنګ سره یو ځای شو او د عالي تحصیلاتو په وزارت کې یې د قومي روابطو په اساس دنده پیل کړه .
## زده کړه
ښاغلي صمیم د جهاد په دوران کې لیکل او لوستل د کلیو له ملایانو زده کړل  د شخصي روابطو پر بنا یې د تعلیم او تربیې پوهنځي ته لاره پیدا کړه په ۱۳۸۷ کال کې له همدې پو هنځی څخه  فارغ شو په ۱۳۹۹ کال کې یې د کاتب له شخصي پوهنتون څخه د بین المللي روابطو په برخه کې د دکترا سند تر لاسه کړ.
## څیرمه دندي
د طالبانو د اسلامي غورځنګ په حاکمیت کې یې لاندي دندي ترسره  کړي دي:
#د عالي تحصیلاتو وزارت  اداري ریس
#دکابل  پیدا کوژيانستیتوت ریس
#د کابل پولیتخنیک ریس
#د کابل طب پوهنځي ریس
د طالبانو له سقوط وروسته یې دا دندي تر سره کړي :
#په ۱۳۸۲ کال کې د اساسي قانون د تصویب په لویه جرګه کې د غزني د خلکو استازی
#د غزني د اطلاعاتو او کلتور ریس
#د غزني ولایت د اندړو د ولسوالي ولسوال
#دغزني ولایت د ګیلان ولسوالي ولسوال
#د غزني ولایت د عامه ملکیتونود ساتني ریس
#پنځه کاله د پکتیکا ولایت د والي په صفت وټاکل شو .
#په ۱۳۹۹ کال کې د سرحدونو او قبایلو چارو د وزیر په حیث وټاکل شو.
## شخصي اړیکي
ښاغلي محب الله صمیم د جهاد په دوران کې د واغظ د جبهي له امیر مولوي فخرالدین سره اړیکي درلودې د همدې اړیکو په پایله کې د همدې جبهي د سر ګروپ موقف یې ترلاسه کړ ، د طالبانو د اسلامي غورڅنګ په دور کې یې د عالي تحصیلات له وزیر مولوي حمدالله نعماني سره اړیکي جوړي کړي دهمدې اړیکو په رڼا کې د عالي تحصیلاتو په وزارت کې و ګمارل شو ، د طالبانو له سقوط وروسته یې د کورنیوچارو له وزیر علي احمد جلالي او د غزني د وخت له والي اسدالله خالد سره اړیکي جوړي کړي چي د همدې اړیکو په مرسته وتوانید چي د ولایت او وزارت تر څوکیو ځان ورسوي .
## خوی او عادت
ښاغلی صمیم نرم خویه صمیمیت لرونکی ، محتاط او محافظه کار دی ، موقف او موقف ساتنه ورته تر هرڅه لومړیتوب لري .

## میړنه
## سرچینې
د سرحدونو اوقبایلو چارو وزارت ویب پآنه 
امورسرحدات وقبایل
د صمیم د جهاد ملګري

وېشنيزه:افغان واليان
کرام الدين کرام

کيڼ|250px|بټنوک|کرام الدين کرام
**کرام الدين کرام** د جمعيت او د شوری نظار پخوانی جنگي قومندان او د پنجشېر ولايت اوسنی والي دی.

وېشنيزه:افغان واليان
عبدالحکيم منيب

**عبد الحکیم منیب** یو افغان سیاستوال دی چې په ۱۹۷۱ (۱۳۴۹-۱۳۵۰) کې زېږېدلی. دی له ۱۸ مارچ ۲۰۰۶ تر اگست ۲۰۰۷ پورې د اروزگان والي پاتې شوی دی چې وروسته لرې کړای شو. دی د پکتیا ولایت د علي خېلو له ټبر دی او د طالبانو د واکمنۍ پر وخت د قباېلو او پولو د وزارت مرستیال پاتې شوی دی. که څه هم دی اوس د افغانستان دولت سره پخولا شوی دی خو د ملگرو ملتونو په کانوانسیون ۱۲۶۷ کې دی اوس هم هغه کسانو په توملړ کې دی چې ملگرو ملتونو پرې بندېز لگولی و. 
په ۲۰۰۷ کې دی د کرزي د دولت لخوا د اروزگان د والي له چوکۍ لرې کړای شو ځکه چې نړیوالې ټولنې په ده تور لگاوه چې دی په فساد، د کوکنار په کر ککړ او د والیتوب د دندې وړ نه دی.

وېشنيزه:افغان واليان
خيرالله انوش

**خيرالله انوش** د سمنگان ولايت والي دی.

وېشنيزه:افغان واليان
ذبيح الله مجددي

ډاکټر ذبیح‌ الله مجددي

ډاکټر ذبیح‌الله مجددي (انګلیسي: Zabihullah Mojaddidy) افغان سیاستوال، انجینر، پوهنتوني استاد او د نجات ملي جبهې افغانستان اوسنی رهبر دی. هغه د افغانستان د پخواني ولسمشر او نامتو روحاني مشر حضرت صبغت‌الله مجددي زوی او د مجددي له مشهورې دیني او سیاسي کورنۍ سره تړاو لري.

لنډه پېژندنه

بشپړ نوم: ډاکټر ذبیح‌الله مجددي

زېږون: ۱۹۴۶ ز. کال، کابل، افغانستان

پلار: حضرت صبغت‌الله مجددي

مسلک: انجینر، استاد، سیاستوال

سیاسي تړاو: نجات ملي جبهه افغانستان

اوسنی مقام: د نجات ملي جبهې رهبر

مهمې دندې:

د لوړو زده‌کړو وزارت مرستیال

د کابل ولایت والي (۲۰۰۹–۲۰۱۱)

---

زده‌کړې

ډاکټر ذبیح‌الله مجددي خپلې لوړې زده‌کړې په متحده ایالاتو کې ترسره کړې دي. هغه د ساختماني (سول) انجینرۍ په برخه کې د لیسانس درجه ترلاسه کړه او وروسته یې د انجینرۍ د ساینس او میخانیک (Engineering Science & Mechanics) په څانګه کې د ماسټرۍ او دوکتورا (PhD) درجې واخیستې. نوموړي په خپل علمي تخصص کې څېړنې هم ترسره کړې دي.

علمي او مسلکي فعالیتونه

ډاکټر مجددي د خپل مسلکي ژوند په اوږدو کې:

په متحده ایالاتو کې د انجینر او د پروژو د مدیر په توګه کار کړی

په سعودي عربستان او پاکستان کې یې د پوهنتوني استاد په توګه تدریس کړی

د انجینرۍ په تخنیکي، علمي او تطبیقي برخو کې یې اوږدمهاله تجربه لرلې ده

سیاسي فعالیتونه

د جهاد دوره

ډاکټر ذبیح‌الله مجددي د شوروي اتحاد پر وړاندې د جهاد پر مهال د نجات ملي جبهې افغانستان له سیاسي چوکاټ سره تړاو درلود او د دې جبهې په سیاسي او تنظیمي فعالیتونو کې یې ونډه اخیستې ده.

دولتي دندې

په ۱۹۹۲ ز. کال کې د مجاهدینو د حکومت پر مهال د لوړو زده‌کړو وزارت مرستیال و

له ۲۰۰۹ تر ۲۰۱۱ ز. کال پورې د کابل ولایت د والي په توګه وټاکل شو

د کابل د والي په توګه یې د ښاري نظم، اداري اصلاحاتو، د ځمکو د غصب پر ضد مبارزې او د فساد پر وړاندې انتقادي دریځونه درلودل

نوموړي د اصولي اختلافاتو له امله له خپلې دندې استعفا وکړه

د نجات ملي جبهې مشري

ډاکټر ذبیح‌الله مجددي دا مهال د نجات ملي جبهې افغانستان رهبر دی. نجات ملي جبهه د افغانستان له پخوانیو سیاسي ـ جهادي تنظیمونو څخه ده چې بنسټ یې د شوروي یرغل پر مهال د حضرت صبغت‌الله مجددي له‌خوا اېښودل شوی و. نوموړی د دې جبهې د سیاسي دریځونو، اعلامیو او ملي پیغامونو مشري کوي.

سیاسي دریځونه

ډاکټر مجددي په خپلو سیاسي څرګندونو کې:

پر ملي حاکمیت او خپلواکۍ ټینګار کوي

د بین‌الافغاني تفاهم او سیاسي حل پلوی دی

د ملي اجماع او ټول‌شموله مشارکت ملاتړ کوي

د بهرني نفوذ او سیاسي انحصار پر وړاندې انتقادي دریځ لري

کورنۍ او شالید

ډاکټر ذبیح‌الله مجددي د مجددي له نامتو کورنۍ څخه دی، چې د افغانستان په دیني، روحاني او سیاسي تاریخ کې مهم رول لري. پلار یې حضرت صبغت‌الله مجددي د افغانستان پخوانی ولسمشر، روحاني مشر او د نقشبندي طریقې له مخکښو شخصیتونو څخه و.

سرچينې (References)

Wikipedia (English): Zabihullah Mojaddidy

Afghan-bios.info

د نجات ملي جبهې رسمي اعلامیې او بیانیې

د کابل ولایت د والي‌توب اړوند دولتي اسناد

عامه مرکې او سیاسي غونډې (YouTube)
وېشنيزه:افغان واليان
مينا کشور کمال

کيڼ|250px|بټنوک|مينا کشور کمال
**مينا کشور کمال** د راوا د گوند بنسټگره او مشره وه. هغه په کوېټه کې د آی اس آی لخوا ونيول شوه او بيا د حکمتيار د اسلامي گوند ته تر سپارلو وروسته په شکنجې ووژل شوه.

## سرچينې

وېشنيزه:افغان ښځې
فيض احمد

کيڼ|250px|بټنوک|ډاکټر فيض احمد
**ډاکټر فيض احمد** *(په انگرېزي: Faiz Ahmad)* د افغانستان آزادۍ تنظيم سياسي مشر و. هغه په پېښور کې د آی اس آی لخوا ترور شو. ډاکټر فيض د مينا کشور کمال خاوند و.

وېشنيزه:افغانان
جنگ ورځپاڼه

**جنگ ورځپاڼه** (په اردو کی: *روزنامه جنگ*) د پاکستان تر ټولو زړه او خپرېدونکې ورځپاڼه ده چی د اردو په ژبې کی د جنگ گروپ لخوا د ۱۹۳۹ کال راهیسی خپرېږي. په دی ورځپاڼې کی د پاکستان او نړۍ اقتصادي، سیاسي، سپوړتي او ثقافتي اخبار شته. په اوس وخت کی د جنگ ورځپاڼه پرته له لاهور، کراچۍ، روالپنډي، اسلام آباد، کوټه او ملتان څخه په لندن کی هم چاپېږي.
میرخلیل الرحمٰن چی د جنگ گروپ بنسټ ایښودنکی وو په ۱۹۴۰ کال کی په دهلي کی یی د جنگ ورځپاڼې په خپرولو پېل وکړ. په دی وخت کی دغه ورځپاڼه د هندی مسلمانانو په منځ کی تر ټولو زیات لوستونکی لرل. په ۱۹۴۷ کال کی کله چی پاکستان جوړ شو نو د جنگ گروپ خپله اداره نوي پلازمېنې کراچۍ ته نقل کړه.

وېشنيزه:پاکستاني ورځپاڼې
الشباب

**الشباب** (په عربي کی: **حركة الشباب المجاهدين**) یوه سنی افراطي پوځي ډله ده چی په سومالیا کی د سومالیا د حکومت پر ضد جگړه کوي. د الشباب ډله غواړي چی په سومالیا کی اسلامی امارت جوړ کړي. د غه پوځی ډله د سیا د سرچینو په مطابق ۷۰۰۰ وسله والان لري او د القاعدې د مشرانو سره نژدې اړیکي هم لري. 
## تاریخ
د الشباب ډله په رښتیا کی د اسلامي محاکم د اتحاد یوه پوځی برخه ده چی په ۲۰۰۴ کال کی د کورنۍ جگړې په وخت کی جوړه شوه. دغه ډله په ۲۰۰۶ کال کی د سومالیا د حکومت پر ضد قیام وکړه او د هغو وخت راهیسی د سومالي حکومت پر ضد جگره کوي. په اوس وخت کی د الشباب غورځنگ د سومالیا سهیلي او مرکزي سیمې او د مقديشو پلازمېته په لاس کی لري. د ۲۰۰۹ کال څخه د الشباب قوماندان شیخ مختار علي الزبير دي.

## د الشباب هدفونه
د الشباب غورځنگ د سومالی ځوانانو یو ملي غورځنگ دي. دغه غورځنگ غواړي په سومالیا کی اسلامی دولت (خلافت) جوړ کړي او په دی خلافت کی شریعت اعلان کړي. الشباب په خپل سیمې کی سړکونه بياروغوي او بازارونه او مدرسې هم جوړوي.
د سومالیا سیمي چی د الشباب د غورځنگ په لاس کی دی په څلورو پوځی منطقو تقسیم شوي دي. هر سیمه (منطقه) خاص پوځي مرکز او قوماندان لري.

وېشنيزه:ترهگرې ډلې
څلوريځ (مېچپوهنه)

thumb|left
بټنوک|کيڼ|د څلوريځې جوړول.
**څلوريځ** یا **مربع** په مېچپوهنه (هندسه) کې هغې بڼې ته وايي چې له څلور مساوي کرڅو(څنډو)څخه جوړ شوي وي.

وېشنيزه:څو څنډيزې
عبدالرحمن محمودي

کيڼ|250px|بټنوک|ډاکټر عبدالرحمن محموديکيڼ|250px|بټنوک|ډاکټر عبدالرحمن محمودي
**عبدالرحمن محمودي** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Abdul Rahman Mahmoodi)* د شعله جاوېد د سياسي ډلې مشر او بنسټگر و. هغه د ندای خلق په نامه يوه چاپي رسنۍ هم چلوله.
حسيبه شهيد

بټنوک|300px|کیڼ|آغلې حسيبه شهيد
**حسيبه شهيد** *(په انگرېزي: Haseeba Shaheed)* د آزادۍ راډيو او د مشال راډيو يوه خبرياله وه چې په يوې ترافيکې پېښې کې سخته ټپي شوه او درې ورځې وروسته يې سا ورکړه. هغه د  پښتو ژبې تکړه شاعره هم وه.

## باندنۍ تړنې
* په ويکي شعرونه کې د حسيبې شهيد شعرونه

## سرچينې

وېشنيزه:پښتنې
وېشنيزه:پښتنې شاعرانې
مېچپوهنه

[بټنوک|کيڼ|250px|An illustration of [Desargues' theorem, an important result in Euclidean and projective geometry.]]
**مېچپوهنه** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Geometery)* د شمېرپوهنې يوه لويه څانگه ده. 

وېشنيزه:مېچپوهنه
وېشنيزه:پوهنه
بوکو حرام

250px|بټنوک|
**بوکو حرام** یا **جماعة أهل السنة للدعوة والجهاد** یوه افراطي سني ډله ده چی په نایجېریا کی عملیات کوي. د بوکو حرام نوم د هوسا د ژبې څخه اخیستل شوي دي چی په پښتو کی غربي ښوونه او روزنه گناه دي (ده) معني لري. دغه اسلامي ډله په ۲۰۰۲ کال کی د نایجېریا په شمال ختیځ کی د بورنو په ولایت کی د مایډوگوري په ښار کی د محمد یوسف لخوا جوړه شوه.  بوکو حرام غواري په نایجېریا کی اسلامی امارت جوړ کړي او د نایجېریا د ټاکنې گډون هم ردوي  دغه ډله د نایجېریا د حکومت پر ضد جکړه کوي او  پر مسیحیانو هم برید کوي. بوکو حرام په اوس وخت کی د نایجېریا شمالي سیمې په لاس کی لري او په دی سیمو کی یی شریعت  اعلان کړ.

## تاریخ
په ۲۰۰۲ کال کی استاد محمد یوسف د مایډوگوري په ښار کی د فقیرو هلکانو د سبق ویلو لپاره یو اسلامی مرکز جوړ کړ. محمد یوسف په خپل خطبې کی غوښتل چی په نایجېریا کی شریعت اعلان وکړي او د نایجېریا حکومت ونړوي. په ۲۰۰۴ کال کی د محمد یوسف ډله د یوبې ولایت ته حرکت شوه. په دي وخت کی د چاډ او نایجر مجاهدین د بوکو حرام سره یو ځای شول.  محمد یوسف په یوبې په ولایت کی نوي مرکز جوړ کړ چی د افغانستان په نوم یادېده. بوکو حرام په دي مرکز کی مجاهدینو ته پوځی تمرین ورکول او د پوځی تمرین وروسته یی د نایجېریا پر پولیسانو برید کول. په ۲۰۰۹ کال کی پولیسو محمد یوسف بندي کړ او جېل یی ته ولېږل. خو هغه تر څو ورځونو وروسته په جېل کی مړ شو. د محمد یوسف تر وفات وروسته د بوکو حرام مجاهدینو د بوړنو په ولایت کی د بمونو په وسیله برید وکړ  چی د هغه په ترڅ کی څلور تنه ومړه. بوکو حرام تر د ۲۰۱۰ کال څخه تر ۲۰۱۲ کال پورې په بریدونو کی ۹۰۰ تنه ومړه.

وېشنيزه:ترهگرې ډلې
هزاره گان

**هزاره گان** (دري: *هزاره*)، د افغانستان یو قوم دی چې په دري یا پارسي ژبه خبرې کوي. دوی اکثریت شیعه مسلمانان دي او د افغانستان د دریم لوی توکمیز قومیت ډلې دي، د ټولو وگړو شمیر ۹٪  جوړوي. شاوخوا نیم میلیون هزاره گانې په گاونډي پاکستان کې ژوند کوي (اکثره په کوټې کې) او په ایران کې د کډوالو په څیر.
هزاره گان په افغانستان کې په عمده توګه په لویو مرکزي برخو کې مېشت ځايونه لري.

دمخه وړاندی په غزنی او په مخیتو تورو جنوبی میدانی برخو بانــدی دتا چگونه پرته هزاره‌گان هم قبضه درلود له چی افغانانو په تدریجي تو که دوی د هزاره‌جات د غرونو خواته په شاو تمبول. مولف د‌ ايماقو او هزاره و د قومیت په باب داسی نظر لری چی دوی د تاتاری ترکانو له نسله دی او‌ په دی کی هیڅ شك نشته چی ایماق او هزاره په اصـل کی یوقوم دی او داسی ښکاری له هغه وخته چی مسلمان شوی سـره بیل شوی هم دی له دی کبله ايماق پاخه سنیان او زیاتره هزاره‌گان شیعه دی. که څه هم دغه مذهبی اختلافد دو یدبیل والی باعث شسو خلك دوي یو گنی او‌ د‌ هغوی رواجونه او بنيهم سره ورته والی لري، خو سره له دی په ځينو مو ضو عاتو کی سره توپیر لری نو ځکه دامناسبه بریښی. - حیات افغانی، محمدحیات افغان، ۱۹۷۹ م.

## سرچینې

وېشنيزه:هزاره گان
وېشنيزه:د افغانستان توکمونه
نورستانيان

کيڼ|250px|بټنوک|نورستانۍ جلۍ
کيڼ|250px|بټنوک|نورستان نارينه
کيڼ|250px|بټنوک|نورستان نارينه
**نورستانيان** د افغانستان يوه توکميزه ډله ده. د دې توکم خلک د افغانستان په ختيځ د نورستان په ولايت کې مېشت دي. 

وېشنيزه:نورستانيان
وېشنيزه:د افغانستان توکمونه
کوچيان

**کوچي**  هغه چاته ويل کيږي چي په ترور خيمو کي ژوند کوي ، دپسو او وزوپه روزلو بخت وي او خپلو څارويو ته د څړځايونو اوورشوگانو دپيداکېدوپه منظور دکال په مختلفو فصلونو کي له يوه ځاي نه بل ځاي ته کوچ کوي . کوچيان دکوچ او باروړلواو راوړلو په منظور اوښان هم روزي . کوچيان دژوند ټولي اړتياوي دڅارويو دمحصولاتودخرڅلاوله لاري پوره کوي .
کوچيان په انگليسي ژبه (Nomandes) ) په نوم يادشوی دي،په سويدني ژبه ورته نومادر (Nomader ) ، ديوناني (Nemein) له کليمي سره چي دڅرېدلو په معنا ده ارتباط لري .د کوچيانو دپيژندلو بيلگه هم دڅارويو څرېدل دی . په پښتو اودری  ژبه کې هم له کوچيتوب سره دڅارويو روزل اوپوول ئې   ځنگړې  بېلگه ده . 
د افغانستان په كوچيانوكي پښتانه، بلوڅ، ازبك، تركمن، قرغز، هزاره، فېروزكوهيان، جمشېديان او ايماق سته، خو يولوي اكثريت يې پښتانه دي . پښتانه كوچيان دوې ستري څانگي لري : دُراني او غلجي كوچيان . 
دالفنسټن دبيان له مخې د دُرانيودقوم  پوره نيمايي کوچيان اونور ئې کروندگر دي .

کيڼ|250px|بټنوک|د افغانستان يو کوچی
په منځنۍ اسيا او ننني افغانستان كي هم د كوچيتوب پيدايښت لرغونو زمانو ته رسېږي. د زردشتي عصر په متونو كي د كوچي قبايلو او زردشتيانو تر منځ د دښمنيو ډېر بيانونه سته . داسي روايت لا هم سته چي كوچيو ساكانو د پارس ستر امپراتور (كوروش) ته سره لـه دې چي بېساري لښكر يې درلود، سخته ماته وركړه .
كوچي ساكان هغه قبايل دي چي په تخارستان، سيستان، اراكوزيا، مرغاب، ننگرهار او باميانو كي خپاره وو. كوشاني امپراتوري په همدغو ساكانو اړه لرلـه  .
دافغانستان په شمالي او شمالي غربی ولايتو کښي  دتاريخي اسنادو له مخې تر نوروسيمو ډير پخوا يوشمير اوسېدونکو دکوچيتوب له ژوند سره مخه ښه کړېده .مگر دټولو اقتصادي اوفرهنگی تغيراتو سره بيا هم تر اوسه په (۱۱) ولايتونو کښي  لکه  ( بدخشان ، تخار ، بغلان، کندوز ، سمنگان ، بلخ ، جوزجان ، فارياب ، بادغيس ، هرات ،غور) پښتنو دمختلفو قومونو کوچيان اوهمدا ډول  تاجک، ازبک، ترکمن، بلوڅ، بختياری، تاتار، چارايماق، عرب،پشه ئي  ،گوجر ، جټ، مغل، جوگي  اونور و ژوند کاوه چي يو شمير ئي اوس له منځه تللي اوياله شمالي سيمونه جنوبي اوشرقی سيموته کډه شوي دي .

سرشميرنې ښودلې چى دافغانانو  ١۶٪ ځانونه كوچيان بولي، او ددوى نه ستنيدنه ځمكو ته دنه لاس رسيدنې ستونزه بلل كېږي. دوى هم دنورو افغانانو غوندې د ١٩٨٠ كلونو په شاوخوا كى پاكستان ته راوكوچيدل چى په ترڅ كى يې ددوى كوچيانې ژوند هم تيت شو. ددوى ډيره په سرحد صوبه، او بلوچستان كى ديره شول خو ددوى پام وړ شمير په پنجاب ايالت كى هم ديره شول چى هلته يي دټولو افغانانو ۴٠ فيصده جوړول.اكثره كوچيان دافغانستان دمركزي، شمالي او ختيځو ولايتونو پورې تړلي دي چى دوگړو ٧٩،٧ فيصده جوړوي. ددوى ۶١،٠٪ ځانونه پرورځنيوو مزدوريوو متكي بولي، او يواځې ۵،٠٪  وايي چى دوى ته كار وركړل شوې. دوى هم دبيرته ستنيدنې پلوي دي خو نزدې ٧٩،٠٪  يې بيا دنورو افغانانو په شان هماغه ستونزې په گوته كوي.

## گالری

File:PazyrikHorseman.JPG|
File:Bedouinnasserwadirum.jpg| یو عرب کوچی ځوان په اردن کې.
File:Prokudin-Gorskii-18.jpg|
File:Mali1974-151 hg.jpg|طوارق په مالی کې، ۱۹۷۴.
File:Перекочевка киргизов.jpg|د  قرغیزانو قوم، ۱۸۶۹-۱۸۷۰.
File:Giulio Rosati 5.jpg|د (جولیو روزاتی) *په صحرا کې کوچیان* .

## سرچینې

وېشنيزه:کوچيان
وېشنيزه:د افغانستان توکمونه
مير غلام محمد غبار

بټنوک|کيڼ
د افغانستان مشهوره تاریخ پوه او لیکوال میرغلام محمد غبار چي دمیر محبوب خان زوی دی په 1276 هجري لمریز (1898) زیږدیز کال کي د کابل په لاهوری دروازه کي وزېږېدی.    

میرغلام محمد غبار دافغانستان په تاریخ کي دفلسفې، ادب او تاریخ نوموتی لیکوال ګڼل کیږي چي په تاریخ کي یې مشهوره اثر (افغانستان در مسیر تاریخ) نومیږي . ښاغلي غبار داسي وخت په افغانستان کي ژوند کاوه چي دغه هیواد څوځله پرلپسې دبېلابیلو انقلابونو سره مخ سو . له تاریخي پلوه دغبار دپوهي لمړۍ دوره دشاه امان الله، دویمه لهنادرخان اودریمه د ظاهرشاه له واکمنۍ سره یوځای وه چي په یادو واکمنیو کي نوموړي بیلابیلي دولتي او غیردولتي دندي ترسره کړې . ددغه دندو ترټولو مشهوره يې په لاندي ډول دي :   

1  دستاره افغان دجريدې مدیریت   

2 په پاریس کي دافغانستان دمختار وزارت لیکوال   

3 دقطغن او بدخشان دګمرکونو مدیریت   

4 دپغمان په لویه جرګه کي دکابل دخلکو استازیتوب   

5 په برلین کي دافغانستان دمختار وزارت سرکاتب   

6 دوطن ګوند بنسټ ایښودونکی او منشي   

میرغلام محمد غبار دخپلو دندو په دوران کي دنادرشاه پرضد په سیاسي فعالیت هم کي برخه واخیسته چي داکار یې له برلین څخه تر راستنېدلو وروسته وکړ . همدارنګه کله چي په کابل کي د انګلستان په سفارت کي ترور رامنځ ته سو میرغلام محمد غبار پکښي دلاس لرلو په تور له 1933 زیږدیز څخه تر 1935 پوري زنداني سو .   

له زندان څخه تر راوتلو وروسته ښاغلی غبار ترخپل مرګه پوري یوځل بیا پخپل علمي فعالیت بوخت سو اوبیلابیل اثار یې ټولني ته وړاندي کړل .    

تر80 کاله ژوند کولو وروسته میرغلام محمدغبار په 1365 زیږدیز کي دجرمني هیواد په برلین ښار کی وفات او بیا دکابل په شهداء صالحین کي خاورو ته وسپارل سو .   

## چاپ شوي آثار
# خراسان 
# تاریخ افغانستان (از ظهور اسلام تا محمدزاییان)
# تاریخ افغانستان : ظهور و نفوذ اسلام و عرب در افغانستان : طاهریان : صفاریان : سامانیان : غزنویان
# افغانستان به یک نظر
# افغانستان در مسیر تاریخ
# جغرافیای تاریخی افغانستان 

وېشنيزه:افغان ليکوال
د افغانستان کالنۍ

په افغانستان کې د کالنۍ چاپولو سلسله په ١٣١١ کال کې د (سالنامه کابل) په خپريدو سره پيل شوه، چې بيا يې نوم په ١٣١٩ کال کې په (کابل کالنۍ) واوښت او په ١٣٣٠ کال کې افغانستان کالنۍ شوه.
دې کالنۍ به هر کال د هېواد پېښې، د نړۍ پېښې، د دولتي دايرو اجراات او ترڅنگ يې مفيد او گټور اقتصادي، کلتوري، اجتماعي او معلوماتي مضمونونه خپرول او د هېواد د مهمو رجالو، تاريخي ځايونو او نورو عکسونه به يې درلودل، دا کالنۍ به هر کال د جشن په ورځو کې خپرېده.
(سالنامه اقتصادي) يوه بله کالنۍ وه چې د تجارت د اطاقونو د انطباعاتو ادارې خپروله چې د ١٣٣٤ – ٢٩ – ٣٠ کلونو کې يې گڼې ليدلې شوې دي.
د زيري ادبي جريدې هم په ١٣٥٦ کال کې د يوې کالنۍ د خپرولو تابيا وکړه چې چاپ شوې نسخې يې د ١٣٥٧ کال د غوايي د کودتا له کېدو سره په مطبعه کې توقيف شوې او بيا يې له لاسوهنو سره نشر کړه، چې ورپسې يې دوه کاله نور هم دوام وموند.
په دې ترتيب د هېواد موقوتو خپرونو په پورتنيو بڼو خپلې دندې ترسره کولې.
مالداري

**مالداري** د کرنې ۵۰ سلنه برخه تشکیلوي. په دی برخه کې نه یوازې غوا،‌ اوزی او مېږې تر څېړنې لاندې نیسي بلکه په دې برخه کې د باروړونکو حیواناتو،‌ د ماهیانو روزنه او د شاتو مچۍ روزنه هم په کې شامل دي.

وېشنيزه:کرنه
رم

## د رم ډولونه
د RAMحافظه په لاندې دوو ډولونوویشل شوې ده:
* ديناميکي رم(Dynamic RAM)
* ثابت رم(Static RAM)
دديناميکي رم په جوړښت کې له خاذن څخه کار اخيستل شوی دی او بايد د هغه منځپانگه په پرله پسې ډول د کنترول د برخې په واسطه تازه شي له هغې پرته خپله منځپانگه له لاسه ورکوي.
په هرو۱۵ ملي ثانيو کې ددې تازه گۍ مقدار يو ځلې دی.دديناميکي رم قيمت او چټکتيا د ثابت رم په پرتله لږده.د ثابت رم په جوړښت کې له ترانزستورنو(Transistors) څخه کار اخيستل شوی او پرله پسې تازه کولو ته اړتيا نه لري.له هغه څخه د د معلوماتو د اخيستلو او په هغه کې د ساتلو پر مهال دلوړې چټکتيا لرونکی دی.
ثابت رم د هغه د قيمت د زياتوالي له امله لږ د گټې اخيستو وړ گرځي.
د CMOS(Complementary Metal Oxide Simi-Conductors)ساتنځی چې د سيستم عيارسازي، د معلومات ذخيره یې په غاړه او دبطرۍ په واسطه چارچېږي،د ثابت رم بيلگه ده.

## د رم ټوټې
رم ټوټې په لاندې ډول دي:
# Single Inline Memory Module) SIMM ) د SIMM حافظه د 30او72 پينو ((Pins په دوو ډولونو کې جوړه شوې ده،د30 پينو ډول يې د 8بيتي (Bit) او د72 پينو ډول يې د 32 بيتي جوړښت لرونکي وي.
# (:DIMM(Dual Inline Memory Module د DIMM ټوټې کولای شي چې په هر دواړو خواوو کې Data وساتي او د 64 بيټي جوړښت لرونکي دي.
# EDO(Extension Data Out د حافظې دا ډول د تخنيکي او ظاهري بڼې له مخې SIMM ته ورته ده مگر دلوستلو د عمليې پر مهال د ډيرې چټکتيا لرونکې ده.البته د ساتنځي دا ډول په هغه اصلي دړو(Main Boards) کې چې د هغه د نصبولو وړتيا ولري د گټې اخيستو وړ دي.

وېشنيزه:د سولگر ياد
محمد اسحاق توخی

**محمد اسحاق توخی** (۱۳۲۳ هـ. ل. - ) د افغانستان د پخواني ولسمشر محمد نجيب الله مرستيال و.

وېشنيزه:افغان سياستوال
یوزي

**یوزي** يا **اوزي** (په عبري کی: *עוזי* په انگرېزي کی: *Uzi* ) یو ماشیندار دی چی په اسرائیل کی د ۴۰ کلو څخه جوړېږي. دغه ماشیندار د اسرائیلی پوځ لپاره جوړ شو خو دغه وسله د مخالفو ډلو لخوا هم کارېږي. 
## تاریخ
د یوزي لمړنی موډل په ۱۹۵۰ کال کی د یوزي گال لخوا طرح شو. اسرائیلی پوځ د دغه ماشیندار څخه د ۱۹۵۴ کال څخه راهیسي کار اخلي. په اوس وخت کی د یوزي ماشیندار په آلمان او بلجیم کی د لائسنس په اساس هم جورېږی.
## توصیف
د یوزي ماشیندار یوه لاسی خپل کاري وسله ده چی د پولاد څخه جوړه شوي ده. د ماشیندار لوله څلور د راسته پېچ کرښې لری او دغه وسله یو یو گولۍ یا جرعه ویشتلای شی. د یوزي ماشیندار کولای شي په جاغور کې ۱۰ یا ۵۰ گولی او د کت کېدونکی قنداغ هم ولری. 

وېشنيزه:ماشیندارونه
غلام حيدر داوړ

250px|بټنوک|غلام حيدر داوړ

**غلام حيدر داوړ** *(۱۹۲۸ ز. - ) (په انگرېزي: Ghulam Haidar Dawar)* د افغانستان د ماليې پخوانی وزير پاتې شوی.

وېشنيزه:افغان وزيران
عبدالقيوم

دوکتور **عبدالقيوم** د افغانستان د کورنيو چارو پخوانی وزير و.

وېشنيزه:افغان وزيران
عبدالحی عزيز

**ښاغلی عبدالحی عزيز** د افغانستان د پلان پخوانی وزير و.

وېشنيزه:افغان وزيران
ټوپکچه ماډل ۵۲

**ټوپکچه مادل ۵۲** (په چېکي ژبې کې: **Pistole vz 52**)یوه نیمه خود کاري (خپل کاري) لاسی پوځي وسله ده چی د ۱۹۵۲ کال څخه تر ۱۹۸۲ کال پورې د چکوسلواکيا په جمهوريت کی د چکوسلواکيا د پوځ لپاره جوړېدله. تر اوسه پورې ۲۰،۰۰۰ ټوپکچې جوړې شوې دي. نوموړی وسله په عراق (۱۹۹۰) او افغانستان (۲۰۰۸ - ۲۰۱۱) کی د چېک وسله والو ځواکونو لخوا کارېدله.
## تاريخ
بټنوک|د گلنگدان سیستم
ټوپکچه ماډل ۵۲ په ۱۹۵۲ کال کی د Uherský Brod په ښار کی  د چکوسلواکيا وسلوالو ځواکونو د غوښتنو په اساس د Jan Kratochvíl او Jaroslav Kratochvíl لخوا طرح او جوړه شوه. گولۍ کاليبر  9x19 وې خو په ۶۰ کالونو کې دغه کالیبر په ۲۵×۷،۶۲ مرمی ټوکارېف واوښتې. د وسلو گلنگدان سیستم د کولپ لرونکو سیستمونو څخه دي چې د دوو کوچنۍ استوانو په مرسته پرانیستل شوي دي. د گلنگدان نوموړي سیستم د آلمانی ماشیندار Maschinengewehr 42 څخه اخیستل شوي دی. نوموړي وسله په جاغور کی ۸ گولی درلودلای سی او خودکاری او میخانیکی فیوز لري.

## د وسلې استعمالونکي
* چکوسلواکيا، چېک جمهوریت 
* شوروي اتحاد 
* ویتنام

## سرچینې
‎
*  Vz. 52 - uživatelský manuál
*  Vz. 52 - popis součástek
* Vz. 52 - obecně 

وېشنيزه:ټوپکچې
وېشنيزه:چېکي وسلې
محمد عظيم

بريد جنرال محمد عظيم د افغانستان د ټولگټو چارو وزارت پخوانی وزير و.

وېشنيزه:افغان وزيران
سيد محمد گلاب زوی

**سيد محمد گلاب زوی** د افغانستان د کمونيستي دولت په وخت کې د دغه هېواد د مخابراتو وزير و.

وېشنيزه:د شمالي ټلوالې غړي

وېشنيزه:افغان وزيران
محمد اسماعيل دانش

**محمد اسماعيل دانش** (۷ د مارچ، ۱۹۳۹ ز. - ) د افغانستان د کمونستي دولت په وخت کې د دغه هېواد د کانونو او صنايع وزير و.

## مخينه
هغه په کابل کې زېږېدلی و. د حبيبيې لېسې نه په ۱۹۵۷ ز. کال کې فارغ شوی او لوړو زده کړو لپاره د کابل پوهنتون د کرهڼې او انجينرۍ پوهنځي کې منل شوی او له ۱۹۵۸ ز. تر ۱۹۶۰ ز. پورې يې په همدې پوهنځي کې زده کړې بشپړې کړي. په ۱۹۶۴ ز. کال کې د نورو زده کړو لپاره د امريکا متحده ايالاتو ته تللی او هلته يې د وېسټ وېرجېنيا په پوهنتون کې د کانونو په برخه کې نورې زده کړې کړي. افغانستان ته د بېرته ستنېدو وروسته يې د کانونو د انجنير په توگه د کانونو او صنايعو په وزارت کې کار پيل کړی. په ۱۹۶۵ ز. کال کې يې پوځي خدمت کړی. همداراز يو څه موده د کابل په پوليتخنيک پوهنتون کې د فيزيک ښوونکی پاتې شوی. بيا د نورو زده کړو لپاره مسکو ته تللی او هلته يې د مسکو د پيداگوژۍ له انستيتيوت نه د فيزيک په څانگه کې خپله ماسټري په ۱۹۷۳ ز. کال کې اخيستې . بېرته هېواد ته ستون شوی او په ۱۹۷۴ ز. کال کې يې بيا د پوليتخنيک په پوهنتون کې د فيزيک زده کړې ورکړي. په ۱۹۷۸ ز. کې د مرستيال پروفيسور په توگه دنده ترسره کړې. او د هماغه کال په اپرېل مياشت کې د کانونو او صنايعو د وزير په توگه گومارل شوی.

وېشنيزه:افغان وزيران
عبدالقدوس غوربندي

**عبدالقدوس غوربندي** د افغانستان د کمونستي دولت په وخت کې د دغه هېواد د سوداگرۍ وزير و.

وېشنيزه:افغان وزيران
صاحب جان صحرايي

**صاحب جان صحرايي** د افغانستان د کمونستي دولت په وخت کې د دغه هېواد د سرحدونو د چارو وزير و.

وېشنيزه:افغان وزيران
محمد حسن بارق شفيعي

**محمد حسن بارق شفيعي** يو افغان شاعر دی چې د غويي د ۷مې د کودتا وروسته لومړی د افغانستان د اطلاعاتو او کلتور وزير او يو څه وخت وروسته د ترانسپورت وزير و.

## مخينه
شفيعي د لغمان ولايت په عمرزيو کې زېږېدلی. په غازي لېسه کې يې تر شپږم ټولگي زده کړې کړي بيا مدرسې ته تللی او يو څو کاله يې په ديني مدرسه کې زده کړې کړي. يو څه وخت په راډيو افغانستان کې د ديني خپرونو وياند و. له ۱۹۶۰ ز. تر ۱۹۶۷ ز. کال پورې د کانونو او صنايعو په وزارت کې د کارتوگرافي په انستېتيوت کې د زمک-انځوراخستنې د څانگې ريس و. په ۱۹۶۵ ز. کال کې د پښتون غږ مجلې مسول مدير و. بيا د پيغام روز د رسنۍ او تر دې وروسته په ۱۹۶۶ ز. کال کې د خلق رسنۍ مسول مدير و. په ۱۹۶۸ ز. کال کې د افغانستان د اطلاعاتو او کلتور په وزارت کې دنده پيل کړه همداراز د افغانستان د خلق د مرکزي کوميټې غړی شو.

وېشنيزه:افغان وزيران
بيدار جريده

**بيدار جريده** د بلخ ولايت د مرکز مزار شريف نه په ۱۳۰۰ هـ. ل. کال کې پيل شوې. دا جريده د عبدالصمد خان جاهد لخوا تاسيس شوې وه.

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
اتحاد خان آباد جريده

**اتحاد خان آباد جريده** په ۱۳۰۰ هـ. ل. کال کې د کندوز ولايت په مرکز خان آباد کې د شاه عبدالله خان بدخشي لخوا پيل شوې وه.

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
طلوع افغان جريده

**طلوع افغان جريده** په ۱۳۰۰ هـ. ل. کال کې د افغانستان د کندهار په ولايت کې د عبدالحی حبيبي لخوا تاسيس شوې وه.

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
خانقاه ملكي

**خانقاه ملكي** د افغانستان په سرپل ولايت كې يوكلی دی چې دهمدي ولايت شمال لوري ته دمركزڅخه 15 كيلومتره لري پروت دی د دې كلي گرده اوسيدونكي په  قوم پښتانه او لهجه يې قندهاري ده. تقريبا 250 كوره اوسيدونكي لري چې قوم يې د ملكي په نامه  ياديږي. پخواني د كلي مشران يې حاجي محمد عمر خان، حاجي محمد قادرخان، حاجي عبدالرؤف خان دي او په اوس وخت كې يې د قوم مشرحاجي حميدالله خان دی.دا قوم (ملكيان) ډيري ځمكې لري چې ټول ټال 10000جريبو ته رسيږي د ځمكو ډيری حاصلات يې  غنم، اوربشي، پاليزونه او داسي نور دي.

وېشنيزه:د سرپل ولايت
سردار عبدالقدوس خان

250px|بټنوک|سردار عبدالقدوس خان اعتمادالدولة
جنرال **سردار عبدالقدوس خان** (۱۸۴۵ ز. - ۱۶ د مارچ، ۱۹۲۸ ز. ) لقب اعتماد الدولة د امير حبيب الله خان د واکمنۍ په وخت کې وزير د دربار و. هغه له ۱۹۰۵ ز. - ۱۹۰۶ ز. او بيا له ۱۹۱۹ ز - ۱۹۲۰ ز. د افغانستان لومړی وزير هم پاتې شوی. هغه د افغان-انگرېز په درېمه جگړه کې فعاله برخه اخيستې او د افغانستان لوېديځ سمت نه يې دفاع کوله. کله چې هغه په ۲ د اکتوبر، ۱۸۸۱ ز. کال کې هرات فتح کړ او سردار محمد ايوب خان يې ايران ته وشاړه نو د امير عبدالرحمن خان لخوا ورته د اعتماد الدولة لقب ورکړ شو. 
## مخينه
سردار عبدالقدوس خان د سردار سلطان محمد خان زوی و. 

کيڼ|250px|بټنوک|سردار عبدالقدوس خان
### کورنۍ
عبدالقدوس خان ډېرې ماندينې درلودې، لومړنۍ ماندينه يې بختور بېگم نومېده، دويمه ماندينه يې شايسته بېگم، د عبدالقيوم خان لور وه، درېمه يې بلقيس بېگم يوه هراتۍ وه، څلورمه يې تاجور بي بي جهان، د سردار محمد علي خان او فاطمه بېگم لور وه. پينځمه ماندينه يې بي بي گل پري يوه نورستانۍ وه، شپږمه يې بي بي طوطي يوه هزاره گۍ وه، اوومه ماندينه يې بي بي گل شان يوه هزارگۍ، اتمه مانديه يې بي بي گل افروز يوه هزراه گۍ نهمه ماندينه يې بي بي نارنجه، لسمه ماندينه يې بي بي شگوفه يوه هزاره گۍ وه.

### زامن او لوڼې
# جمعه خان (د بختور بېگم زوی)
# پاينده محمد خان فرهاد (د شايسته زوی)
# عبدالعزيز خان
# عبدالباقي خان اعتمادي (د شايستې زوی)
# رحيمداد خان اعتمادي (د شايستې زوی)
# محمد حيدر خان اعتمادي (د تاجور بي بي جهان)
# محمد صادق خان
# عبدالودود خان اعتمادي (د بلقيس زوی)
# غلام حيدر خان اعتمادي (د تاجور بي بي جهان زوی)
# غلام احمد خان اعتمادي [عبدل جان] (د تاجور بي بي جهان زوی)
# سرور جان
# جنرال الله داد خان اعتمادي (د گلشن زوی)
# همت الله خان اعتمادي (د بلقيس زوی)
# محمد عثمان خان (د تاجور بي بي جهان زوی)
# خدا داد خان (د گلپري زوی)
# جنرال محمد جعفر خان اعتمادي (د نارنجې زوی)
# محمد اختر خان (د شگوفې زوی)
# شيرين خانم (د شايستې لور)
# بهرور بېگم(د شايستې لور)
# حبيبه بېگم(د تاجور بي بي جهان لور)
# مريم خانم (د تاجور بي بي جهان لور)
# خورشيد خانم (د تاجور بي بي جهان لور)
# حاجره بېگم(د بلقيس لور)
# صديقه خانم (د بلقيس لور)
# زهره خانم (د بلقيس لور)
# کشور بېگم(د طوطي بېگم لور)
# اندليب بېگم(د گل افروز لور)

وېشنيزه:افغان وزيران
وېشنيزه:افغان سرداران
سردار محمد يحيا خان

کيڼ|250px|بټنوک|سردار محمد يحيا خان
**سردار محمد يحيا خان** (۱۸۲۲ ز. - ) په ۱۸۹۷ ز. کال کې د کابل والي و.

## مخينه
سردار محمد يحيا خان د سردار محمد يوسف خان او سردار محمد آصف خان پلار او د محمد نادر شاه، سردار محمد هاشم خان، سردار شا محمود خان، سردار شاه ولي خان نيکه او د محمد ظاهر شاه غورنيکه وه. د هغه پلار سردار سلطان محمد خان طلايي د خپل د وخت يو جگپوړی چارواکی او دولتي کارکونکی و. همداراز يحيا خان د وزير محمد اکبر خان زوم هم و او همدان سلطانه بېگم چې د غازي اکبر خان مشره لور وه د سردار محمد يحيا خان مېرمن وه. دغه سردار دوه ځامن او شپږ لوڼې درلودې.

### ځامن
# سردار محمد آصف خان (د همدان سلطانه بېگم زوی)
# سردار محمد يوسف خان (د همدان سلطانه بېگم زوی)
### لوڼې
# حليمه بېگم
# روقيه بېگم
# صاحب جمال بېگم
# امنه خانم اول
# امنه خانم دوم

وېشنيزه:افغان سرداران
وېشنيزه:افغان واليان
اتحاد مشرقي جريده

**اتحاد مشرقي جريده** په ۱۲۹۸ هـ. ل. کال کې د شمس الدين خان قلعتکي په اداره پيل شوې جريده وه. دا جريده د افغانستان د ننگرهار ولايت نه خپرېده. دغه جريده د افغانستان د لومړنيو رسنيو په کتار کې راځي. په پيل کې دا جريده په اونۍ کې يو وار چاپېدله چې لومړنۍ گڼه يې په ۲ د جمادي الثاني ۱۳۳۸ هجري سپوږميز يا ۱۲۹۸ لمريز کال کې چاپ شوې. د دې رسنۍ بنسټ د افغانستان پخواني پاچا محمد نادر شاه لخوا ايښودل شوی چې دا هغه مهال و چې نادرشاه د افغانستان سپه سالار و. دا چاپي رسنۍ په پيل کې په څلورو مخونو کې چاپېدله چې د وروستي مخ په پای کې د دې رسنۍ د بنسټگر لاسليک هم و. د لومړني کال د خپرونو يو څه موده وروسته مرزا شاه رخ خان د دې چاپي رسنۍ پازوال شو چې څه وخت وروسته يې مديريت او ليکوالي د برهان الدين خان کشککي په غاړه شو او تر څلور کالونو پورې يې د دې رسنۍ چارې پر مخ بېولې. د ۱۳۰۲ لمريز کال د ليندۍ په مياشت کې محمد بشير خان د دغې جريدې مدير مسؤل شو او تر اوه نورو کالونو پورې په پښتو ژبه مطالب هم پکې خپرېدل او عبدالجبار خان او محمد امين خوگياڼی يې وياړلي مرستيالان و. د اووم کال په پای کې محمد امين خوگياڼی د دغې رسنۍ مشر پازوال شو او په مستقله توگه يې ورته خپرونې کولې. په اتم او نهم کال کې په افغانستان کې د يو ډول کورنيو کړکېچونو په پايله کې يې خپرونې وځنډېدلې. د ۱۳۰۸ لمريز کال د کب د مياشتې په ۸ مه نېټه يې بېرته د دغې جريدې د خپرېدو چارې پيل شوې او دا ځل يې پازوال شمس الدين خان قلعتکي و.

وېشنيزه:افغاني رسنۍ

وېشنيزه:افغاني چاپي رسنۍ
محمد عمر مجددي

کيڼ|250px|بټنوک|محمد عمر مجددي
**محمد عمر مجددي** چې لقب يې نورالمشايخ و د مجددي د کورنۍ يو غړی و.
ټاټرا ۸۱۰

**ټاټرا ۸۱۰** *(په [[چیکی ژبه|چېکي]]: Tatra 810)* د دیارلس ټنو درو اکسلونو یو پوځي باروړونکي موټر دي چی د ۲۰۰۸ کال څخه راهیسی د ټاټرا په کارخانې کی د چېک په جمهوریت کی جوړېږي. په اوس وخت کی د ټاټرا ۸۱۰ موټر یوازې د چېک د پوځ په جگړیزو تجهیزاتو کی شامل دی. د دغه موټر څخه د عسکرانو او وسلو د نقلولو لپاره  کار اخیستل کېږي. د ټاټرا  ۸۱۰ کولای شي پر سړکونو او زيږاو ناهوارو سطحو  ( لکه  غرونو او صحراو)باندي حرکت وکړي.

وېشنيزه:ټاټرا گاډي
ټاټرا ۸۱۵ سوټ

**ټاټرا ۸۱۵ سوټ** (په چیکي:*Tatra 815 SOT*یا **Special Operation Truck**) د ټاټرا۸۱۵ موټرونو څخه د ۱۶ ټنو یو رزه پوښ جنگي موټر دي چی د ۲۰۰۷ کال څخه تر ۲۰۰۸ کال پورې په افغانستان کی د هلمند او لوگر په ولایتونو کی د چېکی اشغالگري ځواکونو لخوا کارېده. د نوموړي موټر په ځانگړي ډول د څارونکی پوځي عملياتو لپاره کارېده. تر ۲۰۰۷ کال پورې یوازې دوه موټرونه جوړ شوي وو.
## توصیف
ټاټرا ۸۱۵ سوټ د ټاټرا ۸۱۵ غیر پوځي ماډل څخه جوړ شوي دي. نوموړي زره پوښ موټر کولای شی په سخته ساخه یا ځای (په غرونو او صحرا کی) حرکت وکړي او د پوځي الوتکې سی – ۱۳۰ هېرکولېس کی انتقال کړي. پر موټر باندي زره پوښ بلوکونه نصب شوي دي چی د دغی موټر د بیلسټک ژغورنه زیات کړي. د ټاټرا ۸۱۵ سوټ د جنگي تجهيزاتو څخه دوشکا ماشیندار مهم وسله وله چی هوایی او مځکنی اهدافو د منځه وړولو لپاره کارېده. پرته له دوشکا ماشيندار نه د ۳۰ م.م. گرینیډ لانچر او ۷،۶۲ م.م. ماشیندارونه نصب شوي دي. نوموړي موټر کولای شی پنځه عسکران انتقال کړي.

وېشنيزه:ټاټرا ۸۱۵