open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مقتدي بأمر الله

**د مسلمانانو واکمن او خلیفه ابو القاسم عبدالله المقتدی بأمر الله بن محمد ذخیرة الدین بن عبدالله القائم بن احمد القادر بن اسحاق بن جعفر المقتدر العباسی الهاشمي القرشي** ( ۴۴۸ – ۴۸۷ هـ س/ ۱۰۵۶ – ۱۰۹۴ ز) چي په عامه توګه **د مقتدي** بالله په نامه پېژندل کیږي، په بغداد کي د بني عباس کورنۍ ۲۷ م خلیفه وو.

مقتدي په ۴۴۸ هجري سپوږمیز کي د خپل پلار له مړیني شپږ میاشتي وروسته وزېږېدی، او د خپل نیکه قائم بأمر الله تر مړیني وروسته یې د نولس کالو په عمر د عباسي واکمنۍ چاري په غاړه واخیستې.

## واکمني

* د مقتدي بأمر الله واکمني په بغداد کي د مخکني عباسي خلیفه قائم بأمر الله په څېر د سلجوقي ترکانو له ملاتړه برخمنه وه، او ددغه ملاتړ له کبله یې د شام، حجاز او اناطولي تر لیري سیمو پوري د مسلمانانو پر ځمکو باندي واک چليدی. مقتدي بأمر الله پخپل وخت کي د شمالي افریقا له مسلمانو واکمنو، د افغانستان له غزنوي واکمنو او په دننه خلافت کي له درباري سلجوقي مشرانو سره ښې اړیکي درلودې، خو ددې برعکس له مصري واکمنانو سره چي عبیدي شیعه ګان بلل کېدل سخت مخالف وو. 
* د مقتدي بأمر الله د خلافت پر مهال په 477 هجري کي د سلیمان بن قتلمش په نامه ترک قومندان د انطاکیه ستراتیژیک ښار فتحه کړ، او په دغه سیمه کي یې د راتلونکو مسلمانانو لپاره د میشت کېدلو زمینه برابره کړه. د نوموړي د واکمنۍ پر مهال بله مهمه پېښه په 478 هجري کي په بغداد کي د ځینو اسماني آفاتو رالوېدل وه، چي له امله یې مسلمانان سخت په وېره کي سول، او ځینو بیخي ګومان وکړ، چي ګواکي قیامت را روان دی.

## مړینه
مقتدي بأمر الله په 1094 زیږدیز کال کي د 39 کلونو په عمر باندي د یو ناروغۍ له امله وفات او خاورو ته وسپارل سو. د نوموړي د مرګ په اړه ځیني تاریخونه وايي چي دده یوې مینځي شمس النهار په خوړو کي زهر ورکړي وه چي د هغه له امله خلیفه وفات سو.
کابل برج

**کابل برج** ( په لاتین : Kabul Tower ) د افغانستان په پلازمېنه کابل کې یوه ودانۍ ده. دغه ۱۸ پوړیزه ودانۍ چې په ۱۳۵۵لمريز کال کې د ۸۷ مترو په لوړوالي سره جوړه شوې، له محب ټاورز وروسته په افغانستان کې تر ټولو لوړه ودانۍ ده. د کابل ټاور دا  پېچلې معماري د افغانستان د مخابراتو او مالوماتي ټېکنالوجۍ وزارت مرکزي دفتر دی. 

## اړوند

* په افغانستان کې د لوړو ودانیو او جوړښتونو لیست

## سرچينې

وېشنيزه:افغانستان
وېشنيزه:ودانۍ
مستظهر بالله

**د مسلمانانو واکمن او خليفه ابو العباس احمد المستظهر بالله بن عبدالله المقتدي بن محمد ذخيرة الدين بن عبدالله القائم بن احمد القادر بن اسحاق بن جعفر المقتدر العباسي الهاشمي القرشي** ( 470 - 512 هـ / 1078 - 1118 ز) چي په عامه توګه د مستظهر بالله په نامه پېژندل کیږي، په بغداد کي د بني عباس کورنۍ اته ویشتم خلیفه وو. نوموړی په ۴۸۷ هجري سپوږمیز کي د خپل پلار تر مرګ وروسته د شپاړسو کلونو په عمر خلافت ته ورسېدی.

## واکمني

د عباسي خلافت په تاریخ کي د مستظهر بالله واکمني د ډیرو خونړیو پیښو شاهده وه چي له هغو څخه مشهوره پیښي یې پر اسلامي نړۍ د صلیبي اروپایانو یرغل او دبیت المقدس پرځېدل، په ختیځه اسلامي نړۍ کي د باطنیانو په نامه د یو شر خوښوونکي سیاسي خوځښت منځته راتګ او په دننه خلافت کي د سلجوقي واکمنانو ترمنځ اختلافات بلل کیږي. سلجوقي واکمنان چي د مستظهر بالله تر واکمنۍ مخکي عباسي دربار ته راغلي وه په اسلامي نړۍ کي يې له افغانستان څخه نیولې بیا تر شام، حجاز او اناطولي پوري نفوذ غځولی وو، او ددې ترڅنګ یې هغه خلیفه ګان چي په بغداد کي تر مستظهر بالله مخکي د دیلمي شیعه واکمنانو له لوري تر سختي سیاسي او فوځي شکنجې لاندي وه هم ژغورلي وه. همدارنګه په لویدیځه اسلامي نړۍ کي د رومیانو په وړاندي جهاد ددغه ترک توکمه سلجوقیانو لویه لاسته راوړنه وه چي له امله یې په ټولو اسلامي هیوادونو کي د عباسي خلافت پخوانۍ دبدبه او برم بیا راژوندي سول.

د مستظهر بالله د خلافت پر مهال د سلجوق ترکانو یاد ټبر په بغداد کي د قدرت پر سر له یوبل سره جګړې پیل کړې او د څه کم دوو لسیزو کش مکش په پایله کي یې د عباسي خلافت پخوانئ برم بیرته له ځمکي وویشت. څرنګه چي د مستظهر بالله د ځواک سرچینه هم ددوی له واک څخه تامینېدل، ځکه خو هغه نسوای کولای ترڅو دوی له یو بل سره کښېنوي او په دې توګه عباسي خلافت د پرمختګ پر ځای له شاتګ سره مخ سو. 

د سلجوقي مشرانو د پورتني کش مکش په ترڅ کي د بیت المقدس ترڅنګ د اناطولي هغه سیمي هم اروپایي صلیبیانو لاندي کړې، کوم چي څو کاله مخکي ددوی (سلجوقیانو) نیکونو فتحه کړي وې. صلیبیان د مسلمانانو له یادو اختلافاتو څخه په ګټي اخیستني دومره زړور سول چي د بیت المقدس په نیولو یې د هغه ځای 70000 مسلمانان شهیدان کړه او د شام په نورو ښارونو کي یې هم ورته غوبل ترسره کړ.

## مړینه

مستظهر بالله د ۵۱۲ هجري سپوږمیز کال د ربیع الثاني د میاشتي په ۲۳ نیټه وفات سو.  د نوموړي د خلافت موده نژدې 24 کاله او د مړیني پر وخت یې عمر 41 کاله وو.
ناواهو ژبه

**ناواجو ژبه يا ناواهو ژبه**  د اتاباسکاني ژبو له ډلې یوه ژبه ده چې د شمالي امریکا په لوېديځ (د امريکا متحده ايالاتو په سوېل ختيځ ) کې پرې کابو ۱۷۰,۰۰۰ تنه وګړي خبرې کوي.
ناواهو ژبه په اریزونا، کلراډو، نیو مکسیکو او یوتا د اوسېدونکو له خوا ويل کيږي.
چې اوسمهال د هغه ژبو په کتار کې ځای لري چې د ورکېدو له ګواښ سره مخامخ دي.

د نولسمې پېړۍ راهیسې د دې ژبې د لیکلو هڅې روانې دي.
نواهو ژبه په لاتين ليکدود ليکل کيږي.
## اړوند

* د امریکا اصلي ژبې

## سرچينې

* ويکيپېډيا ګډونوال «Navajo language».انګليسي ويکيپېډيا ۳ اکتوبر ۲۰۱۵.
وېشنيزه:ژبې
چېوايي ژبه

**چېوايي** یا نيانجا ژبه د بانتو ژبو د کورنۍ يوه ژبه ده چې د *Chi- مختاړی يې* د ژبې د راجع کولو لپاره کارول کیږي  د دې ژبې نوم چېچوايي يا **چينيانجا** (په زامبیا کې Cinyanja ) هم ويل کيږي.

چېوايي د مالاوي ملي ژبه ده، دا د زامبیا  د اوو رسمي افریقایي ژبو څخه يوه ژبه ده، چې ډېری یې د ختیځو ولایتونو خلک کاروي. چېوايي په موزامبیک کې هم ویل کیږي، په ځانګړې توګه په تیتي او نیاسا ولایتونو کې. د اټکلونو له مخې، چېوايي په زېمبابوې کې درېيمه تر ټولو زياته کارېدونکې سيمه ييزه ژبه ده. دا ژبه د هغه ۵۵ ژبو څخه يوه ده چې د ووياجير زرین پاڼه کې لیکل شوې دي.

## سرچينې

*
وېشنيزه:ژبې
اوکسيتاني ژبه

**اوکسيتاني ژبه** (په اوکسيتاني، "occitan" «أُتسِتا» لوستل کیږي) یوه لاتیني ژبه ده چې د فرانسې په سوېل کې ویل کیږي،پر دې سربېره په اېټالیا کې د اوکسیتان دره کې، د اسپانیا  د آران دره کې او موناکو هېواد کې هم ويل کيږي. 
اوکسيتاني ژبه اوسمهال کابو ۵۴۲,۰۰۰ تنه ويونکي لري چې دغه شمېر به تر ۲۰۳۰ کال پورې ۳۰,۰۰۰ تنو ته راکښته شي، دا ژبه د ورکېدو له ګواښ سره مخامخ ده.
اوکسيتاني ژبه اوورګن، ګاسکون، لینګوډوک، لیموسین، پروونس او الپین وينګونو باندې وېشل کيږي.
اوکسيتاني ژبه په لاتين ليکدود ليکل کيږي.
## جغرافیایی وېش
اوکسيتاني ژبه د سوېلي فرانسې ۳۳ څانګو، د اېټالیا کې ۱۴ درو، اسپانيا په اران دره، او موناکو کې ويل کيږي.

### په نړۍ کې اکستاني وګړي
د اوکسيتاني ژبې ويونکي د نړۍ ګڼو سيمو کې مېشت دي چې سبب يې د د پروټسټنټ (عيسويت تبليغ) ، کډوالي، فرانسوي استعمار، نوې نړۍ ته مهاجرت، او حتی صلیبي جګړې دي.
بټنوک|350x350px| '''اوکسيتاني ژبې د وېش سيمه'''

## تبصرې


## سرچينې

وېشنيزه:ويکيډاټا سره تړلي مخونه
بنګالي په عربي رسم الخط کې لیکل

**په فارسي-عربی رسم الخط کې د بنګالي لیکل (شاه مکه رسم الخط)'' یا "د قرآن کریم په رسم الخط کې بنګالي ژبه" فارسي-عربي رسم الخط (شاه مکه رسم الخط) بنګالي ژبه دیسی تسام په بنګالي رسم الخط کې کارول کیږي او/ یا ژبه (درویډیان-سنسکرت)) دا په غیر اسلامي نړۍ کې په عربي - فارسي - ترکي کې د بهرنیو کلمو په پرتله په اسلامي نړۍ کې کارول شوي کلمو ته اشاره کوي.   د نوابي په دوره کې Bengal-Pakistan Partition of India، په ختيځ بنګال کې دغه ليکني نظام بيا سياسي بحث ته داخل شو، چې ژبه يې بيا "پاکستاني بنګالي" يا "پاکستاني بنګالي" بلل کېده.

سید ابوالحسن علي ندوي وویل، د بنګالي ژبې د لیکلو سیسټم له عربي لیکو څخه سنسکرت لیکونو ته د بدلولو پریکړه په سیمه کې د مسلمانانو د مذهبي بدن لپاره خورا ځان وژونکي وه.   د دې پریکړې په پایله کې، د سیمې یو لوی نفوس په عربي رسم الخط لیکل شوي د اسلامي پوهې پراخې زیرمې ته "اجنبی" شو.   د هغه په ​​وينا، د ترکي ژبې لپاره هم ورته پلان جوړ شوى دى.   هغه وویل چې ترکي ژبه چې د زرګونو کلونو لپاره په عربي رسم الخط کې لیکل شوې وه، د کمالیزم له امله د هغې ژبې د لیکلو بڼه له عربي رسم الخط څخه رومي / انګلیسي رسم الخط ته بدله کړه او د زرګونو مسلمانانو لوی نفوس یې له دوی څخه ګوښه کړ. کلونه  ځلانده تاریخ- دود، زر کلن اسلامي پوهه
کټګورۍ:بنګله ژبه
کټګورۍ:عربي ژبه
کټګورۍ:بنګله ژبې غورځنګ
کټګورۍ:اسلام او سياست
زوني ژبه

**زوني ژبه** (  ) يوه ژبه ده چې اصلي ویونکي یې د متحده ایالاتو په لویدیځ نیو میکسیکو او ختیځه اریزونا کې ژوند کوي. د دې ژبې د ویونکو ټول نفوس په نړۍ کې شاوخوا ۹,۵۰۰ تنه اټکل شوي دي. دا ژبه د ۱۹۹۴زېږديز کال راهیسې د ویونکو د لږ نفوس له کبله د خطر سره مخ ژبې په توګه ډلبندي شوې ده.

## سرچينې

وېشنيزه:ژبې
ژوانګ ژبې

**ژوانګ ژبې** ( په ساده چينايي : 壮语؛ دوديز چينايي : 壯語؛ پنيين: Zhuàngyǔ) له لسو څخه زياتې تايلنډي ژبې دي چې د سوېلي چين د ګوانګشي ولايت او د يوننان او ګوانګدونګ په شاوخوا سيمو کې د ژوانګ قوم له خوا ويل کېږي. ژوانګ ژبې يو رنګه ژبنی واحد نه دی، ځکه چې د شمالي او جنوبي ژوانګ ژبې د نورو هېوادونو په پرتله يو له بل سره ډېر نږدې اړيکې لري. د شمالي ژوانګ ژبې د ګویژو په ولایتی پوله کې د شمالي تایوان د ډولونو سره د وينګ سلسله جوړوي چې د "بويي" په نوم یادیږي، په داسې حال کې چې د سوېلي ژوانګ ژبې د مرکزي ژبو د ډولونو لکه نانګ، تي او کولان په ویتنام کې وينګ يوه بله لړۍ جوړوي.

معیاري ژوانګ د ګوانګشي په پلازمېنه ناننینګ کې د وومینګ ولسوالۍ (武鸣区) د شمالي ژوانګ ژبې پر بنسټ ولاړی دی.

## ژبې
ژوانګ ژبې (یا ژبډله) د چینایي ژبپوهانو لخوا په شمالي او سوېلي ژبو وېشل شوې دي، چې هر یو یې د چینایي ژبپوهانو لخوا په یو شمېر ژبنیو ډولونو وېشل شوي (ژانګ و وي ۱۹۹۷؛ جانګ ۱۹۹۹: ۲۹-۳۰).

ژوانګ د يونګبېي ډوله ويمينګ ژبه چې په "شمالي ژوانګ ژبه" کې ډلبندي شوې، د "معياري ژوانګي" يا د وياړ ژوانګ ژبې په توګه ګڼل کيږي چې د حکومت لخوا د ځينو رسمي کارونو ترسره کولو لپاره رامنځته شوې ده. که څه هم د سوېلي ژوانګ ډولونه بند شوي، د شمالي ژوانګ ډولونه د دوی له منځه تللو سبب ګرځېدلي دي. له ۶۰ زيات بېلابېل ټوني سيستمونه له ۵ تر ۱۱ ټړلو ټونونه په بېلابېلو ډولونو وجود لري.

## سرچينې
د ويکيپېډيا مرسته کوونکي، "ژوانګ ژبې،" ويکيپېډيا، وړيا انسايکلوپيډيا، http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Zhuang_languages&oldid=618258892 (د جولای 30، 2014 ته رسېدلی).

## بهرنۍ لینک

* د سویډش لغتونو لیست د اساسي کلمو لیست (د ویکيشنري د سویډش لیست ضمیمه څخه)
* ژوانګ ژبه او الفبا
وېشنيزه:ژبې
ژوانګي ژبه

**معیاري ژوانګ يا ستندرد ژوانګي** (ژوانګ: Vahcuengh،     د شمالي تايي ژبو کورنۍ د ژوانګ ژبډلې رسمي معیاري ډول دی ستندرد ژوانګ يا معياري ژوانګ د ليکلو او لوستلو ډولونه لري. دا د ژوانګ ژبې ملي معياري ډول دی، که څه هم په يوننان ولايت کې يو بل ځايي معياري ډول هم شته.  

## سرچينې
مسترشد بالله

**د مسلمانانو واکمن او خلیفه ابو منصور الفضل المسترشد بالله بن احمد المستظهر بن عبدالله المقتدی بن محمد ذخیرة الدین بن عبدالله القائم العباسي الهاشمي القرشي** ( ۴۸۵هـ س، د ذوالقعد څلورمه -۵۲۹ هـ س/ ۱۰۹۲ د اګست ۳۰مه _ ۱۱۳۵ ز) چي په عامه توګه د مسترشد بالله په نامه پېژندل کیږي، په بغداد کي د عباسي کورنۍ ۲۹ م خلیفه وو.

مسترشد بالله په 16 ربیع الاخر ، 513 هجري کي د خپل پلار تر مړیني وروسته واک ته ورسېدی، او تر 529 هجري/ 1125 زیږدیز پوري یې خلافت ترسره کړ. 

## واکمني او مړینه

د مسترشد بالله خلافت په اسلامي نړۍ کي له کش مکش او کړکېچ څخه ډکه دوره وه. په یاده دوره کي ختیځه اسلامي نړۍ د باطنیانو په نوم یوې شرخوښي ډلي، لویدیځه اسلامي نړۍ او بیت المقدس د اروپایي صلیبیانو او خپله عباسي خلافت د سلجوقي ترکانو له خپل منځي اختلافاتو او شخړو څخه کړېدل. مسترشد بالله د سلجوقي مشرانو (سلطان مسعود او سلطان سنجر) پخپل منځي شخړو کي لمړئ د یو ناتوانه غړي رول لوباوه، خو کله چي یې په دربار کي نفوذ او ځواک ټینګ سو سمدستي یې د مسعود سلجوقي په وړاندي د جګړې سنګر ونیوی او د خلافت له مرکز څخه یې د نوموړي د لاس لنډولو په پار برید ورباندي وکړ. 

سلطان مسعود د خلیفه د مخنیوي لپاره په متقابل یرغل باندي لاس پوري کړ او د یوې نښتي په ترڅ کي یې نوموړی ژوندئ ونیوی. تر نیولو وروسته مسترشد بالله د سلطان له لوري په یوه بندخونه کي وساتل سو، او مسعود غوښتنه وکړه چي دئ دي د پیسو په بدل کي بیرته ازاد او بغداد ته واستول سي، خو یاده پرېکړه لا نه وه ترسره سوې چي د باطینیانو یوې ډلي په پټه د خلیفه بندخوني ته ځان ورساوه او مسترشد بالله یې په 1135 زیږدیز کال کي وواژه. د مړیني پر وخت د خلیفه عمر 45 کاله وو او راتلونکي ځایناستۍ یې زوی (راشد بالله) وټاکل سو.

د اسلامي نړۍ تاریخ پوهان مسترشد بالله یو عادل، د ځانګړي دبدبې څښتن او د ملت په نبض پوه شخصیت ګڼي، او وایي چي ده به د پلازمیني بغداد په هاخوا د اسلامي نړۍ ډیري لیري قضیې حل او فصل کولې.
د نوښار جګړه

**د نوښار جګړه** په 1823 زیږدیز کال کي د لوی افغانستان اړوند د نوشهره په سیمه کي د سردار عظیم خان بارکزي په مشري د افغانانو او رنجیت سینګ ترمنځ پېښه سول. عظيم خان د افغانستان د بارکزي واکمن دوست محمد خان ورور او د پیښور واکمن وو، او د سیکانو له لوري د نوموړي په وړاندي یاده جګړه د لوی افغانستان لپاره یوه ستره غمیزه او د پنجابي ریاست لویه لاسته ثابته سول، چي له امله یې افغانستان له خپلي مهمي پلازمیني او ستراتیژیکي ځمکي څخه بې برخي سو، او ترننه لاهم بې برخي پاته دی. 

سیکانو په دې جګړه کي له بریا وروسته د افغانستان د شاهي دربار اړوند د پېښور د بالا حصار کلا بشپړه ویجاړه کړه، خو ددوی یوه مشر هري سینګ وروسته بیرته له سره ورغول.

## نښته

د پنجاب واکمن رنجيت سنګ د لوی افغانستان د ژمني پلازمیني (پېښور) د لاندي کولو لپاره خپل لښکر د هوند ختيځ لوري ته راوستی، چي په وړاندي یې د بونير د سيد احمد شاه په مشرۍ د زرګونو جنګياليو یو لښکر ددوی په وړاندي ودرېدی. څرنګه چي په سیمه کي د افغان ځواکونو سره په پرېمانه اندازه لښکر او هغه مهمات نه وه چي د یو جګړې لپاره پکاریږي، ځکه نو رنجیت سینګ وتوانېدی ترڅو د خپلو توپونو او اسلحو په مټ د افغانانو مقاومت مات او عظیم خان بېله دې چي په لویه جګړه لاس پوري کړي، ډګر یې پرېښود. د یادوني وړ ده چي رنجیت سینګ د خپل لښکر لپاره دغه توپونه د مخکنیو افغان واکمنانو د ښه نیت له کبله ترلاسه کړي وه، خو نن یې همدغه ډالۍ د هغوی پر مخ وویشتل چا چي دوی ته د ملګرتیا په نیت وربخښلې وه. د رنجیت سینګ لښکر د عظیم خان د پڅ همت له کبله پر افغان قبایلو باندی څلور خونړي او پرله پسې بریدونه ترسرت کړه او په پایله کي یي د پېښور ښار وپرځاوه.

## پایله
د پیښور د جګړې په پایله کي د لوی افغانستان خټکو او یوسفزیو ښاخونو سخت زیان ولیدی، او د کابل واکمن دوست محمد خان څو ځله هڅه وکړه ترڅو یاده سیمه بیرته ونیسي، او ددې لپاره یې یوځل د خپل ځواک استعمالولو ترڅنګ له بریتانوي هند څخه هم د مرستي هیله وکړه، خو څرنګه چي انګرېزانو له وخته د افغانستان په وړاندي استعماري سیاست پیل کړی وو، نه یوازي دا چي د دوست محمد خان غوښتني ته یې ځواب ونه وایه، بلکي د سیکانو تر پرځېدو وروسته یې پیښور افغانانو ته د سپارلو پر ځای د ځان کړ او په ۱۹۴۷ کال کي یې د هند تر وېش وروسته دغه ځای په وچ زور د پاکستان برخه وګرځول.
عظیم خان

**سردار محمد عظیم خان بارکزی** چي د افغان واکمن دوست محمد خان ورور کیږي، یو مشهوره پښتون واکمن او له ۱۸۱۲ څخه تر ۱۸۱۹ زیږدیز کال پوري د لوی افغانستان اړوند د کشمیر والي وو.  عظیم خان د بارکزو د مشر **پاینده سرفراز خان** دویم زوی وو، او مشر ورور فتح خان یې پخپل وخت کي د محمود شاه دراني سره د وزیر دنده مخته وړل. نوموړی د سردار پاینده خان د اتو مېرمنو له ډلي څخه هغه زوی وو چي د خپل میریزي ورور دوست محمد خان ترڅنګ یې په افغان سیاست کي ځانګړی رول درلود.

## دندي

په افغانستان کي د دراني واکمنۍ د کاواکه کېدلو په ترڅ کي په 1810 کي عظیم خان ته د محمود شاه دراني له خوا دنده وسپارل سوه ترڅو د تخت نیولو لپاره خپل سیال شاه شجاع دراني ونیسي. عظیم خان په یاده دنده کي ښه رول ادا کړ او نه یوازي دا چي شاه شجاع ته یې ماته ورکړه، بلکي د 1812-13 په اوږدو کي یې د عطا خان بامیزي څخه کشمیر هم لاندي کړ. د کشمیر تر نیولو وروسته نوموړی د هغه ځای والي وټاکل سو او په 1814 کي یې د رنجیت سنګ په مشرۍ د سیکانو لخوا یرغل په بریالیتوب سره مات او پر شا وتمبوی.

عظیم خان سره ددې چي د افغانستان په بارکزیو واکمنو کي یو له جنګیالیو او نامتو فوځي او سیاسي اشخاصو څخه ګڼل کېدی، خو په هیواد کي د نوموړي واکمني داسي مهال رامنځ ته سول، چي د درانیانو واکمنۍ خپلي اخري سلګۍ وهلې او بارکزي مشران هم د خپلو اختلافاتو له کبله ونه توانېدل ترڅو د بریتانوي هند او سیکانو لاسونه له افغانستان څخه لنډ کړي، او په دې اوږد کش مکش د عظیم خان له لاسه لمړئ کشمیر او بیا پیښور وپرځېدی، چي په پایله کي یې لوی افغانستان ټوټه ټوټه او ځمکي یې له لویدیځ او ختیځ څخه لاندي سوې.
اټک جګړه (۱۸۱۳)

**د اټک جګړه** په 1813 زیږدیز کال کي د جولای پر 13 نېټه باندي د سک امپراتورۍ او افغان دراني امپراتورۍ ترمینځ پېښه سول.  یاده جګړه له تاریخي پلوه د درانيانو پر وړاندي د سيکانو لمړۍ ستره بريا ګڼل کیږي .  د ۱۸۱۲ کال په وروستیو کي د افغانستان نامتو جګړن وزیر فتح خان د محمود شاه دراني په امر د اباسین له سیند څخه تېر او پر کشمیر یې د یرغل لپاره چمتووالۍ پیل کړ، ترڅو هلته شجاع شاه درانی له خپل باغي وزیر عطا محمد خان څخه ازاد کړي. فتح خان د خپلي یادي موخي لپاره په ۱۸۱۲ زیږدیز کي د پنجابي واکمن رنجیت سنګ څخه د مرستي غوښتنه وکړه، او په بدل کي یې تر جګړې ګټلو وروسته څه اندازه امتیازات ورته ومنل چي د رنجیت له لوري هم ومنل سوه، او دواړو په کډه د کشمیر نیولو ته راودانګل.
د کشمیر د جګړې په پایله کي د سیکانو استعماري فکر ددوی او افغاناتو ترمنځ نښته رامنځ ته کړه او فتح خان مجبوره سو، ترڅو له کشمیر څخه لیري په اټک کلا کي ځای پرځای سي.  پنجابي واکمن رنجیت سینګ د راولپنډي له برهان سیمي څخه دیوان موک چند او کرم چند چاهل د افغانانو پر وړاندي د جګړې لپاره د یوې درنې توپخانې او پیاده لښکر سره واستول.  دیوان محکم چند  چي د افغانانو سره د جګړې پایله ښه نه لیدل د څو نښتو په پایله کي د هغوی څخه ستر زیان ولیدی، خو د نوموړي د ښه بخت له امله د ۱۸۱۲ کال د جولای په ۱۲مه د افغانانو مهمات پای ته ورسېدل او دې پیښي په سیکانو زړه دننه کړ. د ۱۸۱۲ کال د جولای په ۱۳ مه دیوان محکم چند خپل لښکر منظم او له فتح خان سره یې جګړه پیل کړه. د تاریخونو پر اساس د جګړې پیل په لمړي سر کي د افغانانو په ګټه روان وو، او فتح خان وتوانېدی ترڅو د سیکانو یو شمېر توپونه هم ویجاړ کړي، خو په وروستیو شیبو کي کله چي سیکانو د توپخانې ترڅنګ فیلان هم د جګړې ډګر ته دننه کړه، د افغانانو صفونه ګډوډ او فتح خان مجبوره سو چي شاتګ وکړي. 
د سیکانو له لوري په پورتنۍ جګړه کي د افغانانو مقاومت مات او فتح خان سیمه د کابل په نیت پرېښودل.
توبه اچکزۍ (سیمه)

**توبه اڅکزۍ یا توبه اچکزۍ** یا **خواجه عمران** د پاکستان د بلوچستان ایالت د چمن په شمال کي د توبې کاکړ د غرونو یوه برخه ده چي د افغانستان د کندهار ولایت د معروف ولسوالۍ ته غځېدلې ده. یاده سیمه په اصل کي د لوی افغانستان اړوند د سویلي پښتونخواه یوه برخه وه چي د ډیورنډ د تپل سوي کرښي رامنځ ته کېدو وروسته په ۱۹۴۷ کال کي د انګریزانو له لوري پاکستان ته وسپارل سوه.  د خواجه عمران بابا قبر چي ډېر شهرت لري د توبه اچکزۍ په یوې غونډۍ کي پروت دی. 

توبه سیمه د دراني پښتنو د اڅکزي قبیلې په زړه کي پرته ده، او د افغانستان بنسټ ایښودونکی احمدشاه دراني دلته په خوږه هوا کي د اوړي ځیني ګرمي اونۍ هم تېري کړي دي.
توبه کاکړ

**توبه کاکړ** یا **توبه کاکړۍ** د اوسني پاکستان په بلوچستان ایالت کي د سلیمان غره سویلي څنډه ده چي د افغانستان کندهار او زابل ولایتونو ته غځېدلې ده. په دې ځای کي د غرونو تاریخي لاره د بولان پاس په نوم یادیږي. توبه کاکړ د برېتانوي هند له لوري د مقبوضه افغانستان یوه برخه ده چي په ۱۹۴۷ کي د انګرېزانو له لوري په زور او جبر پاکستان ته وسپارل سوه. یاده سیمه د افغانستان د جګړې پر مهال د طالبانو لپاره کله ناکله پټنځای هم وو. 

د افغانستان بنسټ ایښودونکي احمدشاه بابا د ګرمۍ ځیني اونۍ همدلته تېرولې.
جیمز اټکینسن (ځمکپوه)

**جیمز اتکینسن** (۱۷ مارچ ۱۷۸۰ – ۷ اګست ۱۸۵۲) یو جراح، هنرمند او ځمکپوه وو، چي د بریتانوي هند په منځ کي د رینسانس شخص بلل کېدی.  

اټکینسن په ۱۸۰۲ کال کي هند ته د جراح په توګه راغی، ورپسې په ۱۸۱۲ کي د کلکتې په منت کي د (Assay) ماسټر مرستیال وټاکل سو، او همدارنګه یې د *کلکتې گزیټ* د مدیر دنده هم ترسره کړه. نوموړي په هند کي د برتانوي استعماري چارواکو او د دوی له ټولني سره نږدې اړیکۍ درلودې، خو وروسته یې د هغه ځای له واکمنو لارډ منټو او لارډ بینټیک سره اړیکي ترینګلي سوې. اټکینسن د پارسي ژبي د مطالعې او انګلیسي ته د یو شمیر متنونو د ژباړې له امله خورا شهرت وموندی، او یو شمیر انځوریز کتابونه یې هم خپاره کړل، چي یو له هغو څخه د 1840 لسیزي په لومړیو کي افغانستان ته د هغه د سفرونو په اړه وو.

## په افغانستان کي دنده

جیمز اټکینسن په 1838 کي د سیند، بنګال ډیویژن د اردو د جراح (د ډګروال د رتبې سره) وټاکل سو.  نوموړي د سر جان کین په مشرۍ د انګلیسي اردو سره افغانستان ته د انګلیس پلوه شاه شجاع الملک د ځای په ځای کولو او د دوست محمد خان د ګوښه کولو لپاره ولاړی. اټکینسن د ۱۸۳۹ کال د جولای په میاشت کي د غزنی په طوفان او لږ وروسته د لومړۍ افغان جګړې په پای کي د کابل د نیولو پر وخت هم حاضر وو، او د همدې چوپړ په پار هغه ته د دوراني امپراتورۍ (دریم ټولګي) جایزه ورکړل سوه. د ۱۸۴۰ کال په ډسمبر کي اټکینسن هند ته واستول سو ترڅو د کانپور ډویژن د سپرنټنډنګ جراح په توګه خپله دنده په غاړه واخلي او په دې توګه له هغه حالت څخه وژغورل سو چي په ۱۸۴۱ کال کي برتانوي فوځیان د افغانستان په جلال اباد کي ورسره مخ سول.

اتکینسن په ۱۸۴۲ کال کي *په افغانستان کې د جګړې اړ په جګړه* کي د خپلي ښکېلتیا په اړه خپل ژورنالونه خپاره کړل، او په دي یې کي یې د جګړې شالید، د پوځ سره د یوځای کیدو لپاره د شمالي هند په اوږدو کي د خپل سفر او بیرته راستنیدلو، هغه سختۍ چي د اردو او پیروانو لخوا یې زغملې. د افغانستان سخته خاوره، د بلوچي قومونو لخوا محاصره ده او په کابل کي رامنځ ته سوي پیښي ټولي ولیکلې. 

دئ د افغانستان د ودانیو او خلکو د تاریخ په اړه لیکي: چي د جګړې په ترڅ کي یې د شاه شجاع الملک او دوست محمد خان په ګډون د ډیرو مشهورو شخصیتونو سره لیدلي او کتني کړي دي. همدارنګه لیکي چي د افغانستان خاوره د همېشه لپاره اېل کول بیخي سخته ده.
جان کين، لومړی بارون کين

ډګر جنرال **جان کیین یا لومړی بارون کیین** (6 فبروري 1781 - 24 اګست 1844) یو آیرلنډی سرتیری وو، چي په لومړۍ انګلیس-افغان جګړه کي یې نظامي چاري د دې لامل سوې ترڅو د غزنوي بارون کیین څوکۍ ته ورسیږي. یاده رتبه د بریتانوي هند له لوري نوموړي ته په افغان جګړه کي ورکول سوه.
د دراني امپراتورۍ نښان

**د دراني امپراتورۍ ډالۍ** یا **د دراني امپراطورۍ نښان** *( *'نشان دولت دراني*' )* د افغانستان د لومړۍ جګړې په ترڅ کي د افغانستان د واکمن شاه شجاع دراني له خوا د هغه د بیا واک ته رسولو له امله د منني په پار برتانوي ساحوي افسرانو او تر دې پورته افسرانو ته یو ټاکل سوی نښان وو. 

یاد دولتي نښان په لمړي ځل د ۱۸۳۹ کال د سپټمبر د میاشتي په ۱۷ نېټه د کابل د بالاحصار د حرم سرای په انګړ کۍ په یوه لوی دربار کي جوړ او رامنځ ته سو.
برېتانوي کتابتون

**برتانوئ کتابتون** په لندن کي یو تاریخي او څیړنیز کتابتون دی چي د انګلستان ملي کتابتون هم بلل کيږي.  یاد کتابتون په نړۍ کې یو له سترو کتابتونونو څخه ګڼل کیږي، او د اټکل له مخي د 170 څخه تر 200 ملیونه پوري اثار، توکي او کتابونه په ځان کي لري. برتانوئ کتابتون په اصل کي یوه غیر دولتي عامه اداره ده چي د کلتور، رسنیو او سپورت ریاست لخوا تمویل کیږي.

دا څیړنیز کتابتون د نړۍ په ډیرو ژبو  او بېلابیلو بڼو لکه چاپ او ډیجیټل باندي کتابونه، نسخې، ژورنالونه، ورځپاڼې، مجلې، د غږ او موسیقۍ ریکارډونه، ویډیوګانې، پلې سکریپټونه، پیټینټ، ډیټابیسونه، نقشې، ټاپې، چاپونه، نقاشي او نور څیزونه لري. د برتانوي کتابتون په ټولګه کي شاوخوا 14 ملیونه کتابونه ځای پرځای سوي دي،  چي د پام وړ لاسوندونه او توکي چي تر 2000 مخکي تر زیږد پورې تاریخ لري، پکښي سته. د معلوماتو له مخي دغه کتابتون د منځپانګي د ترلاسه کولو لپاره یو پروګرام په پام کي نیولی دی، چي له کبله یې هر کال شاوخوا درې میلیونه توکي وراضافه کیږي او  په اندازه نوی ځای ورته جوړیږي. 

د 1973 دمخه برتانوئ کتابتون د برتانوي میوزیم یوه برخه وه، د کتابتون اوسنۍ جوړه سوې ودانۍ د سومرز ټاون په ایستون روډ کې د سینټ پینکراس سټیشن ته څېرمه موقعيت لري.  د سینټ پینکراس یاده ودانۍ په رسمي ډول د 1998 کال د جون په 25 نېټه باندي د ملکې الیزابت II لخوا پرانستل سوه.
کانګرس کتابتون

**د کانګرس کتابتون** ( مخفف : **LOC** ) په واشنګټن ډي سي کي یو څیړنیز کتابتون دی چي د متحده ایالاتو د کانګرس د څیړنیز کتابتون او د متحده ایالاتو *د حقیقت* ملي کتابتون په توګه چاري مخته وړي.  دا کتابتون په 1800 کي رامنځ ته سوی دی، او د متحده ایالاتو ترټولو پخوانی فدرالي کلتوري اداره بلل کیږي.  کتابتون د کیپیټل هیل په کلپپر، ویرجینیا کي په درو پراخو ودانیو کي د ساتنې مرکز سره ځای پرځای سوی دی،  او چاري یې د کانګرس د کتابتون د غړو لخوا څارل کیږي. همدارنکه د کتابتون ودانۍ د پلازمینې معمار لخوا ساتل کیږي. د کانګرس کتابتون په نړۍ کې یو له سترو کتابتونونو څخه دی،  چي ټولګه یې شاوخوا 173 ملیون توکي لري، او له 3,000 څخه ډیر کارکوونکي پکښي بوخت دي. 

د تاریخونو پر بنسټ کانګرس سازمان د نیویارک ښار او فلاډیلفیا په موقتي ملي پلازمینو کي د یوولسو کلونو غونډو له ترسره کولو وروسته په 1800 کي واشنګټن ډي سي ته ولېږدول سو، او په ذکر سویو دواړو ښارونو کي د کانګرس غړو د نیویارک د ټولنې کتابتون او د فلاډلفیا د کتابتون شرکت د پام وړ راټولوني ترسره کړې.  په واشنګټن کي د کانګرس کتابتون د 19 پیړۍ پر مهال زیات وخت د متحده ایالاتو په پلازمینه کي ځای پر ځای سوی وو. ددۍ کتابتون ډیري اصلي ټولګي د 1812 د جګړې په ترڅ کي د برتانوي ځواکونو لخوا وسوځول سوې، چي کانګرس ددې پیښي له امله د توماس جیفرسن ټول شخصي 6,487 کتابونه وپلورل ترڅو خپل ټولګه بیرته جوړه او ځای پرځاي کړي. ددوی د هڅو له کبله په راتلونکو څو کلونو کي د کتابونو ټولګه ورو ورو پرمخ ولاړه، خو په 1851 کي د کیپیټل په خونو کي یو بل اور ولګېدی، چې د جیفرسن د ډیرو کتابونو په ګډون د ټولګي یوه لویه برخه یې بیا ویجاړه کړه. 

د امریکا د کورنۍ جګړې وروسته د کانګرس د کتابتون اهمیت په رسمي توګه زیات سو او د ورک سویو کتابونو د پوره کولو لپاره یې د بدیل کاپي اخیستلو کمپاین پیل ترسره کړ. دوی په دې توګه کتابتون بیرته غني او د استملاک او بسپنې له لاري یې خپله ټولګه جوړه کړه. د 1888 او 1894 ترمنځ کانګرس د ټولګي تر جوړولو وروسته د کتابتون ودانۍ پلازمیني ته ولیږدول، چي اوس د توماس جیفرسن ودانۍ په نوم پیژندل کیږي. د کتابتون دوې نوري ودانۍ لکه د جان اډمز ودانۍ چي په 1930s کې جوړه سول او د جیمز میډیسن میموریل ودانۍ چي په 1970s کي جوړه سول د ټولګي پراخه برخي لري او د اضافي کتابونو د خدماتو لپاره ځای هم چمتو کوي. 

کانګرس کتابتون د خلکو د څیړني لپاره هر وخت خلاص وي، خو یوازي د کانګرس غړي، د کانګرس کارمندان او د کتابتون کارمندان کولای سي ترڅو د کتابتون څخه بهر د کارولو لپاره کتابونه او توکي په پور واخلي.
د عین جالوت جګړه

**د عین جالوت جګړه** (  25 رمضان 658 هجري سپوږمیز کال / سپتمبر 3 1260 زیږدیز ) د اسلامي تاریخ یو له مهمو او پرېکنده جګړو څخه وه، چي په ترڅ کي یې د سیف الدین قطز په مشري مملوک لښکر د مغولو لښکر ته سخته ماته ورکړه.  دا جګړه په اسلامي نړۍ کي د مغولو په لاس د افغانستان، ختیځي اسلامي نړۍ او په بغداد کي د عباسي خلافت تر ویجاړي وروسته هله رامنځ ته سول کله چي مغولي ځواکونه د کتبغا په نوم یو قومندان تر مشرۍ لاندي د شام او مصر د لاندي کولو لپاره مخ په وړاندي ولاړه، او د فلسطین په عین جالوت سیمه کي یې د مصر له مملوک لښکر سره ټکر راغی. 

د مصر مملوک ځواکونه په یاده جګړه کي د سیف الدین قطز په مشرۍ وتوانېدل، ترڅو د مغولو ستر لښکر چي تر دا مهاله یې په اسلامي نړۍ کي چا مخه نه وه نیولې په بشپړه توګه ویجاړ او مشر کتبغا یې د جګړې په دګر کي ووژني.

## نښته

د مسلمانانو لښکر د جمعې په ورځ د ۶۵۸ هجري سپوږمیز د رمضان د میاشتې په ۲۵ نیټه چي د ۱۲۶۰ د سپتمبر د میاشتې له دریمي نیټې سره سمون خوري د سهار لمونځ ادا، او له لمانځه وروسته یې خپلي لیکي منظمي او چمتو کړې. ددوی د چمتووالي سره سم د مغولو لښکر هم د عین جالوت ډګر ته راورسېدی، او خپلي صفونه یې جګړې ته را وړاندي کړه. 

څرنګه چي د مملوکانو لښکر د شمېر او ځوک له پلوه د مغولو په پرتله کم وو، مملوک واکمن (سیف الدین قطز) پرېکړه وکړ ترڅو له فوځي چل څخه کار واخلي او په دې توګه یې د لښکر لیکي داسي ترتیب کړې چي کتبغا ته د شمېر له اړخه نور هم لږ معلومي سي او خپل ټول مغولان په یوځل ډګر ته راوړاندي کړي. 

د سیف الدین قطز یادي پریکړي ډېره ښه پایله ورکړه او کتبغا چي فکر یې کاوه مملوکان لږ دي د خپل ټول ځواک په استعمال سره یې غوښتل ترڅو په یوه برید باندي هرڅه لمنځه یوسي او مملوک لښکر ته د ځوابي برید چانس ورنکړي. د نوموړي د امر سره سم مغول لښکر چي څنګه ډګر ته داخل سو، بېله دې چي د ساحې ستراتیژیک موقعیت په پام کي ونیسي، له خپل مشر کتبغا سره دومره مخ ته ولاړی چي د مملوکانو منځ ته یې ځان ورساوه او هغوی چي ځان یې مات ښکاره کاوه، په لمړئ ځل تیت او پرک او وروسته پر مغولو باندي له هر لوري راتاو سول. کتبغا چي ددوی چل ولیدل غوښتل یې خپل لښکر بیرته وژغوري، خو هڅي یې پایله ورنکړه او د خونړي نښتي په ترڅ کي د کتبغا په ګډون لوی شمېر مغولان د اجل په خوب ویده سول. د کتبغا د وژني په پایله کي د مغولو پاته سرتیري په ډېر بد حال کي تیت او پرک او لږ شمېر یې په تیښته بریالي سول.
يوروبايي ژبه

يوروبايي ژبه (Yorùbá) د نایجېر کانګويي ژبو کورنۍ يوه ژبه ده چې په لوېدیځه افریقا کې ويل کيږي، دا ژبه په نایجېریا ، توګو او بېنین کې د ۲۰ مېليونه وګړو له خوا ويل کيږي،  خو هېره دې نه وي چې دا ژبه سره له دومره نفوسه، بيا هم د يادو هېوادنو رسمي ژبه نه ده، خو د نايجېريا په ځينو برخو کې د رسمي ژبو په توګه کارول کيږي..
 مستقیم شواهد نشته، خو فکر کیږي چې دا ژبه د لومړۍ ژبې په توګه د ټولو توکمیزو ټولنو لخوا کارول کیږي. دا په تعلیم کې د لارښوونې ژبې په توګه کارول کیږي..
د دې ژبې د ټولو ويناوالو شمېر د يو راپور له مخې په ۲۰۱۵ زېږديز کال کې ۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تنه ښودل شوی دی.
## سرچينې

وېشنيزه:اتنلوګ ۲۲ له مخې د ژبپوهنې ليکنې
وېشنيزه:ژبې
پورټ سعید

**پورټ سعید** د مصر یو ساحلي ښار دی، چي د پورټ سعید یا بورسعید ولایت اداري پلازمینه هم بلل کیږي. دا د مصر په شمال ختیځ کي د سویز کانال د شمالي دروازي په سر او امتیازي ځای کي موقعیت لري. پورټ سعید د آسیا او افریقایي براعظمونو ترمینځ د نښلون نقطه هم ده، ځکه چي یاد ښار د افریقا په شمال ختیځ کي ترټولو پر اخري شمالي نقطه باندی پروت دی. بورسعید ښار شمال ته د مدیترانې بحر سره، ختیځ ته له فواد (په سینا ټاپووزمه کي پروت ښار) سره، په سویل کي د اسماعیلیه ولایت او لویدیځ ته د دریو ولایتونو لکه دمیاط، دهقلیه او شرقیه سره پوله لري. ددې ښار مساحت نږدې 845,445 کیلومتره مربع دی،   او نفوس یې د 2010 د سرشمیرني له مخي نږدې 524,433 تنه دی.  پورټ سعید ښار په اوو اداري ولسوالیو ویشل سوی دی: سویلي ولسوالۍ ، د ظهور ولسوالۍ ، لویدیځ ولسوالۍ ، د مضافاتو ولسوالۍ ، منخ ولسوالۍ ، عرب ولسوالۍ ، او ختیځ ولسوالۍ .   

ددغه ښار د جوړولو کار د مصر د والي خیدیو سعید د واکمنۍ پرمهال د اپریل په 25، 1859 کي هغه وخت پیل سو کله چي فردینانډ ډی لیسیپس د سویز کانال د کیندلو پروژه پیل کړه.  

پورټ سعید د نولسمې پیړۍ په پای کي او د شلمې پیړۍ په پیل کي د یو مشهور سمندري بندر په توګه نړیوال حیثیت او شهرت ترلاسه کړ.
ارکنزاس

**ارکنساس** یا **ارکنزاس (**  ) د متحده ایالاتو په سویل ختیځ سیمه کي پروت یو ایالت دی.   ددې ایالت متنوع جغرافیوي موقعيت د اوزرک او اواچیټا غرونو له غرنیو سیمو څخه چي د متحده ایالاتو داخلي لوړي ځمکي پوښي، بیا په سوېل کي د ارکنساس ځنګلونو په نوم پیژندل سویو ژورو ځنګلونو پوري رسیږي.

ارکنساس په متحده ایالاتو کي د مساحت له اړخه نهه ویشتم او د نفوس له اړخه دېرشم لوی ایالت دی. ددې ایالت پلازمینه او لوی ښار لیټل راک دی چي د ایالت په مرکز کې موقعیت لري او د ترانسپورت ، سوداګرۍ ، کلتور او حکومت پلازمینه یې ګڼل کیږي، همدارنګه د ایالت په ختیځه برخه کي ترټولو لوی ښار جونزبورو او په سویل ختیځه برخه کي ترټولو لوی ښار پاین بلف ګڼل کیږي.

د ارکنساس سیمه د جون پر 15 نېټه په 1836 کي د 25م ایالت په توګه په اتحادیه کي شامله سوه  په 1861 کي ارکنساس ایالت له متحده ایالاتو څخه ووتی او د کورنۍ جګړې په ترڅ کي د متحده ایالاتو کنفډریټ ایالتونو سره یوځای سو، خو په 1868 کي اتحادیې ته بیرته راستون سو. ارکنساس د دویمې نړیوالې جګړې وروسته د خدماتو صنعتونو، الوتکو، چرګانو، فولادو، سیاحت، پنبې او وريجو د چوپړتیاو او زراعتو په برخه کي خپل اقتصادي پرمختګ بیرتن پیل کړ.

د ارکنساس کلتور په ټوله متحده ایالاتو کي په موزیمونو، تیاترونو، ناولونو، تلویزیونونو، رستورانتونو، او سپورت ځایونو کي لیدل کیدای سي. د ارکنساس ایالت مشهوره شخصیتونه چي په دې ایالت کي یې ژوند کړی دی عبارت دي له: سیاستوال او ښوونکي جیمز ویلیم فولبرایټ، پخوانی ولسمشر بل کلنټن (او د هغه میرمن، د بهرنیو چارو پخوانۍ وزیره هیلري روډم کلنټن او د متحدو ځواکونو لوی قوماندان جنرال ویسلي کلارک، د وال مارټ سی ای او سیم والټن، سندرغاړي جاني کیش او ګلین کیمبل، شاعر کارولین رائټ ، او فزیک پوه ویلیم مک میلن، چي د سوپر کنډکټر څیړني یې پیل کړې.
بالبېک

بالبېک یا بعلبک ( ) ( په سریاک-آرامیک کې : ܒܥܠܒܟ) یو ښار دی چي د لبنان په بیکا دره کئ د لیتاني سیند ختیځ لوري ته موقعیت لري، او د بیروت شمال ختیځ خواته په 67 کیلومتره (42 میل) فاصله کي پروت دی. دا ښار د بالبیک - هرمیل ولایت پلازمینه ده.  بالبیک له تاریخي پلوه د هیلیوپولیس په نوم هم پیژندل کیدی چي په یونان او روم کي یې د "لمر ښار" مانا ورکول. په 1998 کي بعلبک شاخوا 82,608 تنه نفوس درلودی، چي ډیری برخه یې شیعه مسلمانانو او ورپسې سني مسلمانانو او عیسویانو جوړول. 

په بعلبک کي دوه لوی رومن معبد کنډکونه شتون لري، چي د باچوس معبد او د جوپټر معبد نوميږي. یاد ښار په 1984 کي د یونیسکو نړیوال میراث ځای په توګه نوم خپل کړ.
د صفر نښه

د صفر نښه د صفر عدد سره تړاو لري. په نورمال حسابونو کې، صفر شمیره هیڅ نښه نلري، نو دواړه +0 او -0 سره مساوي دي. په هرصورت، په کمپیوټري کې، د شمیرو ځینې نمایشونه دوه صفرونو ته اجازه ورکوي، چې ډیری وختونه د +0 (مثبت صفر) او -0 (منفي صفر) لخوا اشاره کیږي، کوم چې د شمیري پرتله کولو عملیاتونو سره مساوي دي مګر په ځانګړو عملیاتو کې د مختلف ممکنه چلند سره. دا په لاسلیک شوي اندازه او د بشپړونکي شمیرې نمایندګیو کې د انټیجرونو لپاره او د ډیری فلوټینګ پوائنټ شمیر نمایندګیو کې پیښیږي. 0 شمیره معمولا د +0 په توګه کوډ کیږي، مګر دا د -0 یا پخپله شمیره هم ښودل کیدی شي.

## سرچینه
* https://en.wikipedia.org/wiki/Signed_zero
کورم ولسوالۍ

**کرم ولسوالۍ یا کورمه ولسوالۍ** د اوسني پاکستان د خيبر پښتونخوا ايالت د کوهاټ اړوند یوه ولسوالۍ ده. ددغه ولسوالۍ نوم د کورم له سیند څخه اخیستل سوی دی، چي پښتو ته پخپله د سنسکرت له کلمې Krumuḥ څخه راغلی دی.   

تر 2018 پوري یادي ولسوالې د فدرالي ادارې قبایلي سیمو د ادارې په توګه کار کاوه، خو د فاټا او خېبرپښتونخوا د يو ځای کېدو وروسته یې د يوې ضلعې حيثيت ترلاسه کړ. له جغرافیايي پلوه دا ولسوالي د کرم دره سیمه (چي د پاکستان په شمال لویدیځ کي یوه دره ده) په ځان کي رانغاړي.  په کورم کي اکثریت نفوس پښتانه دي او اصلي دین یې اسلام دی، چي له مذهبي اړخه پر شیعه او سني باندي وېشل سوي دي. په دې ولسوالۍ کي مېشت لوی قومونه بنګش، توري، اورکزي، وزیر، مموزي، مقبل، ځاځي، منډان (بنوسي)، پراچا، منګل، غلزي، پاړه چمکني، هزاره او خوشي نومیږي.

کورمه ولسوالۍ له تاریخي پلوه په اصل کي د لوی افغانستان یوه برخه وه چي تر ډیورنډ تپل کېدو وروسته د انګرېزانو له لوري اشغال او بیا په 1947 کي د نورو پښتون میشته سیمو په څېر پاکستان ته وسپارل سوه. تر 2000 میلادي کال پوري کله چي په پاکستان کي پخواني اداري ویشونه ړنګ سول، د کورم ولسوالۍ د پاکستان د شمال لویدیځ سرحدي صوبې (اوس خیبر پښتونخوا) د پیښور ډویژن یوه برخه وګرځېدل.
ييديشي ژبه

**ييديشي ژبه چې ييديش هم بلل کيږي** **(ייִדיש, Yiddish/אידיש, Yiddish)**  ) د نړیوال عربي پوهنغونډ په وینا، دا د اروپایی یهودانو ژبه ده  او دا د لسمې او یوولسمې پېړیو په اوږدو کې د د آرامي ، جرمني ، اېټاليايي ، فرانسوي او عبراني د يو ځای کېدو څخه رامینځته شوې.    دا په ټوله نړۍ کې د نږدې ۱.۵ مېلیون وګړو لخوا ویل کیږي، چې ډېری یې اشکنازي یهودیان دي.    دې ژبه ته د يیدېش نوم د "یهودي" يا «يديش-تايتش» (ייִדיש־טײַטש) یا جرمني-یهودي لنډیز له کبله ورکړل شوی دی.

دا په لومړي سر کې د لسمې پېړۍ راهیسې په اروپا کې د یهودانو یوه جرمني ژبه وه چې اوسمهال په متحده ایالاتو کې په ځانګړې توګه د نیویارک په ښار کې د کډوالو اشکنازي یهودانو له خوا کارول کیږي. د ژبې ۸۰ سلنه کليمې د جرمني ژبې ريښې لري، سربېره پردې د عبراني او سلاویک ژبو ځینې کلمې، په ځانګړې توګه پولينډي ويوکي وروسته له هغې چې یهودیان پولينډ او ختیځې اروپا ته د صلیبی جګړو له امله وتښتېدل، په دې ژبه کې ورګډ شول. یيديش معمولا په عبراني ليکدود ليکل کيږي.

دا یوه ژبه ده چې په متحده ایالاتو ، اسراییل ، پولينډ ، ارجنټاین، برازیل، انګلستان، روسیه، کاناډا ، اوکراین ، بېلاروس، هنګري، مکسیکو ، مولدووا، لیتوانیا ، بېلجیم ، جرمني ، استرالیا ، فرانسه او نورو هېوادونو کې ویل کیږي.

د دې ژبې د ويونکو شمېر ۱,۷۶۲,۳۲۰ تنو ته رسېږي. په داسې حال کې ليکدود بڼه يې عبراني ده،  دا په سویډن کې د پېژندل شوي یهودي لږکيو رسمي ژبه ده. 

دا ژبه کومه رسمي اداره یا ټولنه نلري چې دا تنظیم کړي. یيديش د اشکنازي یهودیانو الماني ژبه ده. دا په ټوله نړۍ کې ویل کیږي. دا د آلماني ژبو، عبراني، ارمني، سلاویکي ژبو او د رومانیایي ژبې د لغاتونو د يوځای کېدو په پايله کې رامنځټه شوې چې په عبراني ليکدود ليکل کيږي. د دې ژبې اصل اشکنازي کلتور دی، چې ریښې یې د لسمې پېړۍ په ګینلینډ کې پراخې شوې. دا وروسته د ختیځې او مرکزي اروپا او نورو لويو وچو ته خپره شوه. د شته لاسوندونو له مخې دا يوه اشکنازي ژبه ګڼل کيږي، د يیديش اصطلاح تر اتلسمې پېړۍ پورې تر ډېره نه وه کارول شوې، بلکې له هغې راوروسته مشهوره شوې ده.
## هېوادونه چې دا ژبه پکې ويل کيږي
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

## سرچينې

## بهرنۍ اړیکې

* د یدش کتاب مرکز
* د یهودي قاموسونه - د یهودي څیړنو انسټیټیوټ
وېشنيزه:ويکيډاټا سره تړلي مخونه
وېشنيزه:ژبې
پان-امریکن لویه لاره

د **پان-امریکن لویه لاره**   د سړکونو یوه لړۍ ده چي په ټوله امریکا کي غځېدلې ده، او شاوخوا  اوږدوالۍ لري.  یاده لار د شاوخوا  وقفې پرته د کولمبیا او پاناما تر مینځ د پولي په اوږدو کي پراته سړکونه او د شمالي امریکا او سویلي امریکا اړوند د ارام سمندر ساحلي هیوادونه د لويي لاري د لړۍ سره نښلوي. *د ګینیس ورلډ ریکارډونو* له مخي د پان-امریکن لویه لاره د نړۍ تر ټولو اوږد سړک یا لویه لاره ده.
راشد بالله

**د مسلمانانو واکمن او خليفه ابو جعفر المنصور الراشد بالله بن الفضل المسترشد بالله بن احمد المستظهر بن عبدالله المقتدي بن محمد ذخيرة الدين بن عبدالله القائم العباسي الهاشمي القرشي** ( 502 - 532 هـ س / 1109 - 1138 ز) چي په عامه توګه د راشد بالله په نوم پېژندل کیږي، په بغداد کي د بني عباس کورنۍ دېرشم خليفه وو.

راشد بالله د ۵۲۹ هجري سپوږمیز کال د ذوالقعدې د میاشتي په ۱۷ نېټه باندي د خپل پلار مسترشد بالله تر وژني وروسته واک ته ورسېدی. د نوموړي خلافت په اسلامي نړۍ کي د خپل پلار په څېر د سترو پیښو شاهد وو، چي مشهوره یې په شام کي او فلسطین کي د مسلمانانو او صلیبي عیسایانو ترمنځ جګړې، په بغداد او شاوخوا کي د سلجوقي ترک واکمنانو زورواکی او په ختیځه اسلامي نړۍ کي د باطنیانو په نوم د یوې شرخوښې ډلي فعالیتونه وه. یاده ډله چي د سني مسلمانو واکمنانو او مشهوره څېرو په وژلو پسي یې پل اخیستی وو په بشپړه توګه د یوه چریکي او ناڅاپي برید کوونکو کسانو څخه جوړه سوې وه.

څرنګه چي راشد بالله د خپل پلار د وژني پړه (چي په اصل کي د باطني شرخوښوونکي ډلي له لوري وژل سوی وو) پر سلجوقي واکمن سلطان مسعود باندي اچول، نو ځکه یې د واک لاسته راوړلو سره سم د مسعود په وړاندي جګړه پېل کړه، خو مسعود چي د ځواک له اړخه د بغداد تر خلیفه قوي وو، د یو برید په پایله کي وتوانېدی ترڅو خلیفه له بغداد څخه تیښتي اړ کړي او پر ځای یې د عباسي کورنۍ بل غړۍ المقتفي لأمرالله واک ته ورساوه. 

له سلطان مسعود څخه تر ماتي خوړلو وروسته راشد بالله لمړئ د موصل او ورپسې اصفهان ښار ته ولاړی او هلته څه عمر وروسته په 1138 زیږدیز کال کي د باطنیانو په یوه برید کي ووژل سو. د تاریخونو پر بنسټ د مړیني پر وخت د راشد بالله عمر یوازي دېرش کاله وو.
واخي وګړي

**وخي خلک** (وخي قوم) یاهم پامیریان) د افغانستان په شمال ختیځ واخان دره کې یو (افغانی_ترکی قوم) دی. 

واخیان د افغانستان ترڅنګ په تاجکستان، چین او کشمیر یو شمیر برخو کې میشت او کوچیان دي. د اټکل له مخې د واخیانو ټول شمیر د ۷۰-۱۰۰ زره تنو پورې ورسیږي.
## سرچينې
مستنجد بالله

**د مسلمانانو واکمن او خليفه ابو المظفر يوسف المستجد بالله بن محمد المقتفي بن احمد المستظهر بن عبدالله المقتدي بن محمد ذخيرة الدين بن عبدالله القائم العباسي الهاشمي القرشي** ( ۵۱۸ – د ربیع الاخر اتمه ۵۶۶ هـ س / ۱۱۲۴ – د ۱۱۷۰ زیږدیز کال د ډسمبر ۲۵مه )، چي په عامه توګه د مستنجد بالله په نوم پېژندل کیږي، په بغداد کي د بنو عباس کورنۍ دو دېرشم خلیفه وو.  

مستنجد د خپل پلار مقتفي لأمر الله تر مړیني وروسته له 1160 تر 1170 کلونو پوري د عباسي خلافت چاري په لاس کي درلودې. اسلامي تاریخونه نوموړی پخپله واکمنۍ کي له عام ولس سره ډېر عادل خو د مخالفینو په وړاندي ډېر سخت او جدي خلیفه ښيي.

## واکمني
د مستنجد بالله واکمني په عباسي خلافت کي د مخکنیو خلیفه ګانو په څېر یوازي تر عراق او شاوخوا سیمو پوري چاپېره وه، خو د نوموړي په زمانه کي د اسلام د ستر اتل او غازي سلطان صلاح الدین ایوبي شتون عباسي خلافت ته ډېره ګټه ورسول او په مصر کي یې د عباسیانو د ستر مخالف عبیدي سلطنت ریښې له بېخه وویستي، چي دې پیښي نه یوازي د مصر مسلمانان پسله څو لسیزو یوځل بیا د خلافت له دربار سره ونښلول، بلکي په شام او فلسطین کي د هغه صلیبیانو په وړاندي د جهاد جبهه هم پرانیستل سوه چي له کلونو راهیسي یې بیت المقدس او نور اسلامي ښارونه تر ولکې لاندي راوستلي وه. 

مستنجد بالله له پورتنیو پیښو په ګټي اخیستني د عباسي خلافت ریښي په بغداد او بهر کي ښه پوره ټینګي کړې او په دې ترڅ کي یې خپل یو ورور چي دده په وړاندي یې د کودتا نیت درلود، هم لمنځه یووړ.

## مړینه
مستنجد بالله تر یوې لسیزي واکمنۍ وروسته په 1170 زیږدیز کي د 46 کلونو په عمر باندي وفات سو.
مستضيء بأمر الله

**د مسلمانانو واکمن او خليفه ابو محمد الحسن المستضيء بأمر الله بن يوسف المستنجد بن محمد المقتفي بن احمد المستظهر بن عبدالله المقتدي العباسي الهاشمي القرشي** ( ۵۳۶ – د ذوالقعد دوهمه ۵۷۵ هـ س/ ۱۱۴۲ – د اپرېل پنځمه د ۱۱۸۰ زیږدیز کال) چي په عامه توګه د مستضيء بأمر الله نامه پېژندل کیږي، په بغداد کي د بنو عباس کورنۍ درو دېرشم خلیفه وو.

مستضيء د خپل پلار المستنجد بالله تر مړیني وروسته د ۱۱۷۰ او ۱۱۸۰ کلونو ترمنځ (۵۶۶ هـ س/ تر ۵۷۷ هـ س) په بغداد کي د عباسي خلافت واکمن وو. د نوموړي د واکمنۍ پر مهال د اسلامي تاریخ ستر فاتح سلطان صلاح الدین ایوبي وتوانیدی، ترڅو د مصر مسلمانان په بشپړه توګه له بغداد سره ونښلوي او د سلګونو کلونو هغه بیلتون چي په دغه هیواد کي د مخکنيو عبیدي واکمنو له لوري رامنځ ته سوی وو، لمنځه یوسي. همدارنګه د بیت المقدس او شام ځمکي چي له څه کم یوې پېړۍ راهیسي د صلیبي اروپایانو تر واک لاندي وې د مستضيء په خلافت کي د مسلمانانو له لوري یوځل بیا بریدونه ورباندي پیل او د خپلواکي په موخه یې لویي نښتي ترسره سوې.

د اسلامي تاریخونو پر بنسټ مستضيء بأمر الله د بغداد په وروستیو عباسي واکمنو کي ډېر عادل او د پلار په څېر د ځانګړي دبدبې خاوند وو.

## مړینه

مستضيء بأمر الله په 1180 زیږدیز کال کي تر یوې لسیزي واکمنۍ وروسته د 40 کلونو په عمر باندي وفات سو.
مقتفي لأمر الله

**د مسلمانانو واکمن او خليفه ابو عبدالله محمد المقتفي لأمرالله بن احمد المستظهر بن عبدالله المقتدي بن محمد ذخیرة الدين بن عبدالله القائم العباسي الهاشمي القرشي** ( ۴۸۹- د ربیع الثاني دوهمه،  ۵۵۵ هـ س/ ۱۰۹۶ـ د مارچ د میاشتې دولسمه 1160) چي په عامه توګه د مقتفي لأمر الله په نوم پیژندل کیږي، په بغداد کي د بني عباس کورنۍ یو دېرشم خلیفه وو.   

مقتفي لأمر الله په ۵۳۰ هجري سپوږمیز کال کي د ذی الحجې د میاشتي پر اتمه نېټه د مخکني عباسي واکمن راشد بالله تر پرځېدو وروسته واک ته ورسېدی. د یادوني وړ ده چي د مقتفي د واکمنۍ پر مهال عباسي خلافت او شاوخوا اسلامي نړۍ له بېلابیلو کړکېچونو سره مخ وه چي یو هم له دغو کړکېچونو څخه په عباسي خلافت کي دننه د سلجوقي زورواکي او فوځي مشر سلطان مسعود شتون وو، کوم چي له امله یې پخوانئ خلیفه له واکه پرځېدلی وو. 

## واکمني
څرنګه چي مقتفي د مخکني خلیفه برعکس له سلطان مسعود سره نرم سیاسي چلند کاوه، نو ځکه یې ترمنځ کومه شخړه رانغله او څو کاله وروسته کله چي مسعود وفات سو، خلیفه د عباسي واکمنۍ ټول لښکر او سیاسي چاري پخپل لاس کي واخیستې او په دې سره یې د عباسي دربار هغه برم چي له منځه تللی وو، بیرته راژوندئ کړ. د اسلامي تاریخونو له مخي مقتفي په عباسي خلیفه ګانو کي هغه شخصیت وو، چي په واکمنۍ کي یې د سلجوقي زورواکو د شتون سره سره لوی سیاسي او فوځي رول ادا کاوه، او ددې لپاره چي سلجوقیان د ځان وفاداره او تر نفوذ لاندي راولي، د سلطان مسعود خور یې ځان ته په نکاح کړه او 547 هجري کي یې د مسعود تر وفات وروسته د هغه زوی په بشپړه توګه له سیاسي واکه لیري او منزوي کړ. 

مقتفي لأمر الله د خپلي واکمنۍ پر مهال یوازي سیاسي څېره او دبدبه نه درلوده، بلکي له ولس سره نرم چلند، عدل او انصاف، له علماوو او پوهانو سره مینه او راشه درشه او د فوځي او سیاسي پریکړو پر وخت یې جدیت او هوښیاري داسي خویونه وه چي نوموړی یې د مخکنیو عباسي خلیفه ګانو څخه بیخي ځانګړی کړی وو. 

## مړینه
مقتفي لأمر الله په 555 هجري ( 1160 زیږدیز ) کي تر 24 کاله خلافت وروسته د اجل داعي ته لبیک ووایه او وفات سو. نوموړي د مړیني پر مهال 64 کاله عمر درلودی او تر ځان وروسته یې زوی مستنجد بالله خپل ځایناستۍ وټاکی.
ناصر لدین الله

**د مسلمانانو واکمن او خليفه ابو العباس احمد الناصر لدين الله بن الحسن المستضيء بن يوسف المستنجد بن محمد المقتفي بن احمد المستظهر العباسي الهاشمي القرشي** ( ۵۵۳ –  رمضان ۶۲۲ هـ س / ۱۱۵۸ – سپټمبر ۱۲۲۵ زیږدیز) چي په عامه توګه د ناصر لدین الله په نوم پېژندل کیږي، په بغداد کي د بنو عباس کورنۍ څلور دېرشم خلیفه وو.

ناصر د خپل پلار تر مړيني وروسته له 1180 څخه تر 1225 زیږدیز پوري د څلور نیمو لسیزو لپاره د عباسي خلافت چاري په لاس کي درلودې. نوموړی په عباسي خلافت کي د نورو خلفاوو په څېر یوازي دولتي واکمن نه بلکي شاعر، ادیب او لیکوال هم وو.

## واکمني

ناصر لدین الله د بغداد په عباسي خلافت کي یو له هغه کسانو څخه وو چي د خپلي اوږدې واکمنۍ په ترڅ کي یې د خلافت پخوانئ برم د ختیځ په یو شمېر سیمو فتحه کولو باندي له سره ژوندئ کړ، او ددې ترڅنګ یې په شام او مصر کي د اسلامي نړۍ له نوموتي فاتح سلطان صلاح الدین ایوبي سره ډیري ښې اړیکي درلودې، چي د همدغه اړیکو له امله د بغداد ترڅنګ په شام او مصر کي هم د نوموړي په نامه خطبه وویل سوه او د خلافت پخوانۍ دبدبه د اسلامي نړۍ تر ډیرو سیمو پوري وغځېدل. 

د شام او مصر دپورتني حالت خلاف په ختیځه اسلامي نړۍ کي د عباسي خلافت دبدبه هغسي پاته نسول لکه چي څنګه یې فکر کېدی، بلکي یاده سیمه د خورازم شاه په نامه د یو ستر واکمن په لاس کښېوتې وه او نوموړی دومره مغروره او بې پروا شخص وو چي د افغانستان، پارس او مرکزي اسیا تر نیولو وروسته یې د بغداد له خلیفه سره هم دښمني پيل کړه او غوښتل یې ترڅو هغه له واکه وغورځوي. خوارزم شاه د خپلي یادي پریکړي د ترسره کولو لپاره یو لوی فوځ چمتو او مخ د عراق په لوري روان سو، خو څرنګه چي په هغه کال هوا سخته سړه وه نو ځکه یې پرېکړه بیرته بدله او برید یې راتلونکي کال ته پرېښاوه. 

د خوارزم شاه له بده بخته راتلونکی کال د مرکزي اسیا او افغانستان سیمي د چنګیز خان په مشرۍ د مغولانو تر خونړي برید لاندي راغلې او نوموړی نور دې ته پاته نسو ترڅو له بغداد سره زور ازمویني ته لاس واچوي. خلیفه ناصر که څه هم چي په دې پېښه باندي خوشاله وو، خو په وروسته کي یادي پیښي ډېر لوی ناورین وزېږاوه او د مرکزي اسیا، افغانستان او پارس وروسته یې ټوله اسلامي نړۍ ویجاړه یا له ګواښ سره مخ کړه. 

د ناصر د ذکرسوي بهرني سیاست په هاخوا نوموړي په کور دننه هم یو بل جالبه سیاست چي وروسته یې منفي پایله ورکړه پیل کړ، او هغه داچي په عباسي دربار کي یې د مذهبي توازن ساتلو لپاره شیعه ګانو او سني حنبلیانو دواړو ته دولتي چوکۍ ورکړې چي دې پیښي د نوموړي تر مړیني وروسته په بغداد کي مذهبي اختلافاتو ته سخته لمن ووهل.

ناصر لدین الله سره ددې چي د خپلو دښمنانو په ځپلو او اسلامي نړۍ کي د نفوذ غځولو ښه سیاست درلود، خو یو شمېر بې پروا پریکړي یې داسي څه وې چي تر ده وروسته یې عباسي خلافت له لوی کړکېچ سره مخ کړ.

## مړینه
خلیفه ناصر لدین الله په 1225 زیږدیز کال کي د 69 کلونو په عمر وفات او خاورو ته وسپارل سو.
ميشېنري (د سکس ماډل)

بټنوک| دوه جنسي شريکان (نر او ښځه) د مېشنري ماډل جنسي اړيکې ترسره کولو په حال کې.   په داسې حالت کې نر د ښځې پر بدن سربېره وي، ننوتل او وتل او همداراز نور فعاليتونه ترسره کوي
د **مشنري ماډل** (په انګرېزي: *Missionary* *position*) یا **سړی برسېره ښځه لاندې** د جنسي اړيکو يو سټایل دی چې په عموم ډول، ښځه د نر تر بدن لاندې وي او پښې یې پورته وي په مېنځ کې يې د سړي بدن وي، په داسې حال کې چې دوی له یو بل سره مخ کېږي او اندامونه يې سره نښلي.    دا ماډل د نورو جنسي فعالیتونو لپاره هم کارول کېږي لکه د انال سکس(د شا اندام غیر نورمال يا مقعدي اړيکه) 

دا ماډل معمولاً د نر او ښځې يعنې متضادو جنسونو لخوا ترسره کېږي، مګر د همجنس جوړو لخوا هم کارول کېږي.  دا ډول جنسي اړيکه کېدای شي په جنسي انزال ختمه شي خو کله کله يوازې د سطحي اړيکې لپاره هم کارول کېږي، يعنې ښځه او نر يوازې سره ښکلوي يا آند دا چې دخول او خروج هم ترسره کوي خو د انزال مخکې په مېنځ کې يې پای ته رسوي.  

دا ډول جنسي اړيکه د مېرمنو لپاره ډېره خوندوره وي، ځکه هم دخول او خروج ترسره کېږي، هم په ورته وخت کې د بدن حساس ځایونو ته پاملرنه کېږي، لکه ښکلول، د تیانو لمسول د نارینه له بدن سره يې د بدن لګېدل، هغه څه چې ښځې په اسانۍ سره اورګاسم ته رسوي.

د مشنري ډول ترټولو عام جنسي ماډل دی، مګر په نړیواله کچه د ترټولو غوره په توګه نه ګڼل کېږي.  مشنري سټایل زیاتره د هغو جوړو لخوا انتخاب کېږي چې د يوبل بدنونو نښلېدلو او له رومانتيک اړخونو څخه خوند اخلي او په ورته وخت کې د یو بل سترګو ته ګوري او یو بل ښکلوي او لمسوي.

دا ډول جنسي اړيکې ترسره کول ډېرې ګټې لري، چې له جملې يې په نارینه کې د حوصلې کنټرول دی، يعنې د جنسي اړيکې پرمهال کولای شي چې د څو ثانیو لپاره دخول او خروج ودروي، او نور فعاليتونه لکه د ښځې ښکلول، سترګو ته يې کتل، د تیانو لمسول او ورته فعاليتونه ترسره کېږي چې دا کار د ژر انزالېدلو مخه هم نيسي.

## لغات پېژندنه او کارونې
یوه عامه کیسه او باور دا دی چې د 'مشنري ماډل' اصطلاح د انګلیسي ژبو عیسوي مشنریانو رامېنځته کړې، دوی په نويو بدلونونو پسې کتل ترڅو د جنسي اړيکو ماډلونو ته نوښت ورکړي.  .  

فرانسویان دې ته د 'کلاسیکې جنسي اړيکې' نوم ورکوي. ټوسکان دې ماډل ته د 'انګلیسي ماډل' نوم ورکوي، خو ځینې عربي ژبې هېوادونه دې ماډل ته ' د مارانو ماډل' نوم ورکوي.
## ورته ليکنې

ډاګي سټایل

ښځه لوړه (د سکس ماډل)

## سرچينې
جنسي دخول

[بټنوک|250x250px| د ښځې په تناسلي اندام کې د نارینه تناسلي اندام ننوتل [ميشېنري (د سکس ماډل)|د مشنري ماډل جنسي اړيکه، د ایډوارډ هینري ایوریل انځورګري]]
**جنسي دخول**  د جنسي اړيکې پرمهال د بدن په سوريانو لکه خوله، مقعد او د ښځې تناسلي آلې کې د بدن یوې برخې یا بل څیز ننباسلو ته ویل کېږي، همداراز د غيرانساني موجوداتو يعنې حیواناتو په یادو ځایونو کې ورته عمل هم په دې برخې کې شاملېږي.

## تعریفونه
کله چې د نارینه جنسي غړی د ښځې په واژن کې دننه شي، دې ته د واژن دخول يا جنسي اړيکه ويل کېږي.  کله چې یو جنسي غړی د بل کس مقعد ته ننوځي نو دا د انال جنسي اړيکه یا انال‌ سکس په نوم یادیږي. 

همدا راز په خولې کې د تناسلي غړي ننباسل، د ښځې د تیانو په مېنځ کې د تناسلي غړي ننباسل يې له عمده مثالونو څخه دي.

د يوې ښځې واژن ته د لاس، ګوتو یا بل هر جنسي وسيلې ننباسل په دې کټګورۍ کې راځي.

## غیرقانوني
د جنسي تیري جرمونه په عمومي ډول د غیر انتفاعي جنسي جرمونو په پرتله ډیر جدي ګڼل کېږي،  او د ماشوم جنسي ځورونه خو لا ډېر. د رضایت له قانوني عمر څخه کم ماشوم نشي کولای د جنسي ننوتلو عملونو ته رضایت ورکړي. په قوانینو کې ډ *جنسي نفوذ* اصطلاح عموماً د ماشومانو سره د جنسي اړیکې په تړاو کارول کېږي. غیرقانوني جنسي ننوتل عموما یو جرم دی، پرته له دې چې نفوذ څومره ژور و او پرته له دې چې د مني انزال پکې ترسره شي.

قانون ممکن د جرم د یوې برخې په توګه د جنسي نفوذ ځانګړي ډولونه تشخيص وکړي.

## سرچينې