مارشا پي. جانسن

مارشا پي.جانس د ۱۹۴۵ز کال د اګست په ۲۴مه زېږېدلی او د ۱۹۹۲ز کال د جولای په شپږمه مړ شوی، چې د مالکولم مایکل جونیر په نامه هم یادېږي. د امریکایي همجنس پالانو د آزادۍ غوښتنې فعال او  د خپل ځان پېژندل شوې درېګ [1]ملکه / drag queen  (معمولاً هغه نارینه چې ښځينه‌توب ترسره کوي، معنا د ښځو په شان سینګار کوي، د ښځو لباس کاروي او داسې نور...) وه. جانسن د هم جنس پالانو د حقونو لپاره د یوه ښکاره مدافع په توګه پېژندل شوی. جانسن د ۱۹۶۹ ز کال د سټون وال (Stonewall uprising) پاڅون له مخکښو څېرو نه و که څه هم ځینې په تېروتنې سره د لاریونونو د پیلولو کرېډټ جانسن ته ورکوي، خو په عمل کې جانس د لاریونونو په پیل کې تل د خپل نه حضور په اړه څرګندونې کړې.

جانسن د هم جنس پالانو د آزادۍ جبهې له بنسټ اېښودونکو غړو نه و او د خپل ملګري سېلاویا ريوېرا (Sylvia Rivera) سره یې د سټرېټ ترانزویټس اکشن ریولوشنري/ Street Transvestite Action Revolutionaries (S.T.A.R) په نامه سخت درېځو فعالانو د ډلې بنسټ کېښود. جانسن د نیویارک ښار په هنر او هم‌جنس پالانو کې هم خورا مشهوره څېره وه. د انډي وارهول (Andy Warhol) لپاره یې ماډلېنګ او د راکښن/ درګ هاټ پيچیس شرکت د نندارې له ډلې سره یې پر سټېج  نندارې وړاندې کولې. جانسون د ګرېنويچ کلي په کوڅو کې د ښه راغلاست د حضور له امله  د کرېسټوفر Christopher)) کوڅو د ښاروال په توګه پېژندل کېده. جانسن له ۱۹۷۸ نه تر ۱۹۹۲ ز پورې له اکټ اپ /ACT UP (د ځواک د پرېښودلو لپاره د ایډز ائتلاف، یوه نړیواله سیاسي ډله چې په ټوله نړۍ کې د ایډز د ختمولو لپاره کار کوي) سره د ایډز فعال و.  

## ژوند‌لیک

### لومړنی ژوند
جانسن د مکولم مایکلز جونیر په نامه د ۱۹۵۴ ز کال د اګست په ۲۴مه د نیوجرسي په الزابېټ ښار کې زېږېدلی. جانسن شپږ خویندي وروڼه او د ښاغلي مایکلز مکولم په نامه یو پلار درلود، چې د جنرال موټورس شرکت (General Motors) سره یې د اسمبلۍ لین (assembly line) د کاریګر په توګه کار کاوه. د مایکل مور البېرټاکالیابورن (Alberta Claiborne) د کور ښځه وه. جانسن د مانټ ټیمان (Mount Teman) په نامه په افریقایي میټوډېسټه اپیسسکوپل کلیسا (African Methodist Episcopal Church) کې لوی شو. جانسن د دغې روزنې په اړه وویل چې: «ما په ۱۶ کلنۍ کې چې لا په ښوونځي کې وم،  له عیسي (ع )سره واده وکړ.» ****

جانسن د لومړي ځل لپاره په پنځه کلنۍ کې د جامو اغوستل پیل کړل، خو د ګاونډ هلکانو د ځورولو له امله یې د لنډمهال لپاره پرېښول. جانسن په ۱۹۹۲ ز کال کې په خپله مرکه کې وویل چې: د یوه دیارلس کلن هلک له خوا د جنسي تیري ځوان قرباني و. جانسن له هغه وروسته د هم‌جنس‌پالنې مفکوره «د یو خوب» په توګه تشرېح کړه، نه د هغه څه په توګه چې ښايي امکان دې ولري، په دې توګه يې پرېکړه وکړه چې له جنسي پلوه غیر فعال پاتې شي، تر هغه چې په ۱۷ کلنۍ کې نیویارک ښار ته ځان ورسوي. د جانسن د مور د یو راپور له مخې: هم‌جنس پالنه تر سپي اوسېدو هم سپکه کړنه ده، خو جانسن وویل چې البېرتا د LGBT  (لېزبین،هم‌جنس پالانو، دوه جنس پالو او ترانس جنډر) له ټولنو نه ناخبره وه. د جانسن مور هم خپل اولاد دې ته هڅاوه، تر څو یو «میلیاردر» جنسي ملګری یا خاوند ومومي، تر څو ټول عمر له جانسن نه پالنه وکړي، هغه موخه چې جانسن يې په اړه تر ډېره خبرې کولې.   

په الېزابېټ کې د اډېسون له عالي لېسې (چې اوس‌مهال د ټوماس اې. اډېسون د تخنیکي او کاري اکاډمۍ په نامه یادېږي) نه تر فراغت وروسته په ۱۹۶۳ کال کې جانسن د کالو له یو بکس او ۱۵ ډالرو سره د نیویارک په موخه کور پرېښود. جانسن په ۱۹۶۶ ز کال کې ګرېنوېچ کلي ته تر کډه کېدو وروسته په میزونو انتظار وکړ. وروسته له هغه چې جانسن، هاوارډ جانسن (Howard Johnson's) ته څېرمه په شپږمه او اتمه کوڅه کې له کوڅه‌ډبو غولوونکو (هغه کسان چې په سړکونو کې فحشا خپروي، تر څو پېرودونکي جذب کړي) سره معاشرت پيل کړ د جانسن ژوند بدل شو. جانسن بهر ته راغی او ویې ویل: «زما ژوند د جنسیت او هم‌جنس پالنې د آزادۍ، یوې ډرېګ ملکې کېدلو او جنسي کار پر محور رامنځته شوی.»

### پېژندنه او د کار سرته رسونه
جانسن په لومړیو کې د بلک مارشا پټ نوم کاراوه، خو ورسته یې پریکړه وکړه چې د ډرېګ ملکې مارشا پي. جانسن نوم وکاروي، چې جانسن یې په ۴۲ سړک کې له هاوارډ جانسنز هوټل نه واخیست او د پي/P توری یې د pay it no mind (په کیسه کې يې مه کېږه( پام مه ورته کړه) د مخفف په توګه تشرېح کړ. دا عبارت به یې د جنډر په اړه د پوښتنې پر مهال په پېغوریز ډول کااروه او ویل به یې : « پام مه ورته کړه» مخفف دی. جانسن دا عبارت یو ځل یوه قاضي ته وکاراوه چې قاضي ورنه خوند واخیست او د جانسن د آزادېدلو لامل شو. جانسن په بېل ډول د یو هم‌جنس پال، ترانسوسټيټ (ښځينه‌توب) او یوې ملکې (چې موخه یې د کوڅو ملکه یا ډرېګ ملکه وه) په توګه پېژندل کېده. په ارېزونا پوهنتون کې د انسان د جنډر او جنسیتي مطالعاتو پروفیسور سوزان استرایکر (Susan Stryker) په وینا: د جانسن د جنډر څرګندونې ښايي په حقیقت کې د جنډر د ناسازګارۍ په توګه یادې شي، جانسن هېڅکله ځان د یو ټرانس جنډر په توګه نه دی معرفي کړی، حال دا چې د هغه د ژوند پر مهال دا اصطلاح په پراخ ډول کارېده.     

د ریوېرا او جانسن له خوا کارول شوي تعریفونه، تل د هغې دورې د مستندو ادبیاتو له بهیر سره ورته نه وو. د مثال په ډول: ریوېرا د ادعا له مخې ترانسوسټيټ یوازې د هم‌جنس پالانو لپاره کارول کېږي، په یوه مقاله کې لیکي: «ترانسوسټيټان: ستاسو ناسکه خویندې او د انقلاب ناسکه وروڼه دي»، « ترانسوسټيټان هم‌جنس پاله نارینه او ښځې دي چې د مخالف جنس جامې اغوندي.» جانسن په ۱۹۷۲ ز کال کې د الېن يانګ (Allen Young) سره په مرکه کې له خلوت‌خونو نه بهر: په دې اړه خبرې وکړې چې دا په سړکونو کې د ترانسوسټيټان انقلابي عمل و او ویې ویل چې یو ترانسوسټيټ لاهم لکه یو هلک داسې دی، چې یو ښځینه هلک دی او ‌ډېره نارینه بڼه لري. جانسن له ټرانس جنسیتۍ نه د دې توپیر روښانوي او ترانس سېکشول د هغو کسانو په توګه تعریفوي چې تر هورموني اغېزو لاندې دي او باید جراحي عملیات تر سره کړي. جانسون په سړکونو کې د یوې فاحشې په توګه د کار کولو د خطرونو په اړه خپلې تجربې شریکې کړې او د خپل خاوند د وژل کېدلو په اړه یې بحث وکړ. په دغه دوران کې د جانسن او ریوېرا په مرکه او لیکنو کې هم ځینې اصطلاحات په پېغوریز او ډله‌ییز ډول، کله په جدي توګه یا هم ټول یاد شوي موارد په یو ځای ډول وکارېدل.    

د جانسن درېګ سټایل جدي نه و (لوړ ډرېګ یا د نندارې ډرېګ) ځکه چې له ګران‌بیه پلورنځیو نه يې د جامو اخیستلو مالي توان نه درلود. جانسن د مانهتان په سیمه د ګلانو د ترتیبولو تر میزونو لاندې د وېده کېدلو وروسته پاتې تازه ګلان ترلاسه کول او د تازه ګلانو د تاج اغوستونکي په توګه پېژندل شوی و. جانسن لوړ و، نری اندام یې درلود او زیاتره يې روانې او ځلالرونکې جامې اغوستې، سره پلاستیکي لوړ بوټان يې په پښو کول او روښانه مصنوعي ويښتان يې په سرول، تر څو د خلکو پام ځانته ورواړوي. لکه څنګه چې اېډمونډ وايټ (Edmund White) په ۱۹۷۹ز کال کې د کلي غږ (*Village Voice*) تر سر لیک لاندې په خپله مقاله کې، د ډرېګ سیاست لیکي: د جانسن دا هم خوښېده چې داسې جامې واغوندي چې «د ښځینه او نارینه تر منځ فاصله وښيي» په دغه مقاله کې د جانسن یو عکس راغلی، چې جانسن په کې د مصنوعي ويښتانو روانه خولۍ، روڼ کمیس، پتلون او خولۍ لرونکی جمپر اغوستی او سینګار یې کړی. چې وایټ يې د کېټ مليټ د جنسي سیاست  له مخې په اړه وايي: هغه په ورته وخت کې هم نارینه او هم ښځينه دواړه دی. 

د سټېج پر سر د جانسن د نندارې ځینې فلمونه شته چې په لوړ ډرېک او ډېر ځل‌اوبل سره اجرا شوي، خو د جانسن ډېری ننداره ‌ييز کارونه له ولسي، کمېډي او سیاسي خلکو سره وو. جانسن له ۱۹۷۲ ز کال نه د ۱۹۹۰ ز کال تر  نندارې پورې په نیویارک کې د ډرېګ د نړیوالې ډلې جې. کميشس (J. Camicias' international) د غړي په توګه په هاټ پېچس (Hot Peaches,) کې نندارې وړاندې کړې او سندرې يې وویلې. کله چې له سانفرانسیسکو نه د کوکېټ په نوم دې ته ورته د ډرېګ ډلې، د روښنايۍ ملايکې (The Angels of Light) په نوم د ختیځ سمندر ډله رامنځته کړه، له جانسن نه یې هم وغوښتل چې له هغوی سره کار وکړي. په ۱۹۷۳ ز کال کې د جادو شوې معجزې په نوم انجېلس/ Angels  په تولید کې د کوهتېک لکۍ داره ستوري په اړه د «بنګړيوالې(جټې ملکې)» رول ولوباوه. په ۱۹۷۵ ز کال کې مشهور هنرمند انډي وارهول، له جانسن نه د پولارويدز/Polaroids  (د فلم جوړونې شرکت نوم) ښاغلو او اغلو د ټولګې په توګه عکس واخیست. جانسون په ۱۹۹۰ز  کال کې له هاټ پېچس سره په لندن کې ننداره وړاندې کړه.  جانسن چې خپله هم HIV مثبت و، له اېډز سره د مبارزې فعال شو او په ۱۹۹۰ ز کال کې د هېټ په نوم د هاټ پېج په تولید کې راښکاره شو او په داسې حال کې چې د اکټ اپ د «چوپتیا=مړینه» تڼۍ يې په ځان کې وه، د مینې سندره یې وویله. 

## سرچینې
----[1] اصطلاحاً د راکښن په معنا ده، خو په دغه متن کې د جنسیت ډولونو لکه نارینه، ښخينه او داسې نورو ته اشاره کوي.(ژباړن)