open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سویس هیواد

**سویس** په آلمانی 'Schweiz فرانسوی Suisse 
په رسمی نوم دسویس کنفدراسیون باندی پيژندل کیږی چی په غربی اروپا کی موقیعت لری شمال ته یی آلمان جنوب ته ایټالیا ختیځ لورته اتریش او لیختن ایشتاین او لویدیځ ته د فرانسی سره ګډه پوله لري ۲۶ ولایتونه (Kanton) کانتونونه لری پایتخت یی د برن ښار دی او نور مهم ښارونه یی عبارت دی له زوریخ (Zürich) بازل (Basel) جینوا (جنف)(Geneva) او لوزرن (Luzern) څخه څلور رسمی ژبی لري آلمانی فرانسوی ایټالوی او رومانیایی اما د ۶۴ فیصده خلکو مورنی ژبه آلمانی ده ۱ فصد رومانیایی او باقیه په فرانسوی او ایټالیایی خبری کوی
لیمن ګراس

لیمن ګراس- Lemon Grass
. د Poacea کورنۍ پوري اړه لري علمي نوم یې Cymbopogon citratus دی. په اسیا کې په پراخ ډول د پخلنځي ګیاه په ډول خوړو کې استعمالیږي.
په کور کې لیمن ګراس وکرئ غذا، درمل او روغتیا هم ده. دا بوټي په ډېرې اسانۍ سره کورنیو باغچو او یا هم په ګلدانیو کې پالل کیږي او کلونه کلونه ترې ګټه پورته کولای شئ.
منج ډوله بوټي دي ،ټاټوبی یې د چین هیواد دی. که چیرې یې په ګټه پوه شئ کوښښ به کوئ چې باد بوټي لاس ته راوړئ.
طبي ګټې: 
لیمن ګراس بې شمېره ګټې لري( چای یې د بدن سټړیا ختموي، ډوډۍ هضموي، د مغزو بوج او ستړیا له منځه وړي، د خېټې ګیس کموي، لوړ فشار کمولو کې مرسته کوي، بدني چربي کمولو کې مرسته کوي، د اطراحي سیستم زخمونو جوړونې لپاره ګټور دي، دمخ ګونځې له منځه وړي او مخ ته ښکلا وربخښې، تیل یې د بندونو درد په کمولو کې مرسته کوي) په هند کې د درملیزې ګیاه په ډول تري ګټه اخلي.نیږدې د لیمو خوند او مزه لري. وچ، پوډر او په تازه ډول هم خوړل کیدای شي. همدلرنګه د چرګ په غوښه،کبانو، غويې غوښه او نورو خوړو کې استعمالیږي. 
که جیري معده مو خرابه وي د لیمن ګراس چای جوړ او ويې څښئ طبعت به مو جوړ شي د بورې پرځای شهد پکي واچوئ زکام، تبه او پرنجی به مو ورسره ښه شي.
ممکن ځینو بکتریاوو مخنیوي کې مرسته وکړي او همدارنګه درد له منځه وړونکی، تبه ټیټوونکی ،شکر او کلسترول په کمولو کې مرسته کوي.
ټولیزي ګټې:
لیمن ګراس ښه بوي لرلو له امله مچان او غوماشي نیږدي چاپیریال کې نه پریږدي. تاسې کولای شئ د لیمن ګراس یو ګلدان په خپل پخلنځي کې کیږدئ په دې سره به مو د مچانو راتګ څخه مخنیوی کړی وي.
غذایې ګټې:
• په وریجو کې د ښه بوي تولید لپاره استعمالیږي، په دې سره یې خوند ډېریږي.
• چای ترې دمولای شئ : یوه د چای خوړلو قاشوغه د لیمن ګراس پاڼې سره دوه دانې یل په خوټېدلو اوبو کې واچوئ دم یې کړئ، د بورې سره یې وڅښئ په خوله کې به مو خوند تر ډیره پاتې وي. 
• ډیری افریقایې او لاتین امریکا هیوادونو کې په چایو کې استعمالیږي.
• په ټوله کې د مسالو په ډول په خوراکونو کې کاریدونکی ښه بوي لرونکی بوټی دی.

صنعت: 
عطر،صابون او سینګارتوکو کې تري ګټه اخیستل کیږي، او همدارنګه ویټامین A جوړولو کې ورڅخه هم استفاده کیږي،
ساتنه او پالنه
ساتنه او پالنه یې د نورو بوټو په شان کیږي. پوره لمریزه ساحه کې ښه وده کوي ، قوي او ښه زهکشي شوې ځمکه ورته وړ ده او کوښښ وشي د ښې ودې لپاره خاوره لنده وساتل شي، په ژمي کې کوښښ وشي چې ګلدان په ګرم او لمریزه ساحه کې کېښودل شي او یا دې ګلدان په تیاره تود ځاي کې وساتل شي او په پسرلي کې روښانه لمریز ځای ته ولیږدیږي چې خپل عادي ژوند پیل کړي.

د پاک، زرغون افغانستان په هیله
منډیگک (ویبپاڼه)

منډيګک په انگرېزي: Mundigak د افغانستان او پښتونخوا په اړه يوه تاريخي وېبپاڼه ده چي په ۲۰۱۸ع کال کي يې په خپرونو پيل وکړ، دغه وېبپاڼه په پښتو، دري، اردو، عربي، فرانسوي، روسي او انگريزي ژبو هم څانګي لري.
## پېښليک:
منډيګک د سردارولي پښتون زوی د ژوند د شل کلنو تاريخي يادښتونو، څېړنو او نورو اړوندو موادو ټولولو پايله ده چي اوس ئې د [منډيګک] په تاريخي نامه د يوې مالوماتي پروژې په بڼه بشپړه کړه. 
دې پاڼي په لومړي ځل په پښتو په ژبه [۵۵۰] د تاريخ کتابونه، تاريخي کليکسونونه، درې زره [۳۰۰۰] بېلابېل آرشيفي عکسونه او انځورونه، [۲۹۸۰] تاريخي ليکونه، سندونه، نقشې، سيکې، تاريخي اثار-ويډيو- ږغونه او نور ګڼ نور اثار وړاندي کړل. 

## '''تګلاره:'''
منډيګک د هيواد او نړۍ په ګوټ-ګوټ کي د تاريخ پوهانو د يوې پراخي شبکې په درلودلو سره د افغانستان د تاريخ په اړه کتابونه، سندونه، کليکسونونه، آرشيفي انځورونه، فيچرونه، څېړني، ليکونه، نقشې، سيکې، ويډيو، ږغونه او ګڼ نور مواد د هيواد د رسمي ژبو تر څنګ په عربي، انګليسي، اردو، فرانسوي، روسي او نورو نړيوالو ژبو خپروي.

## '''ناپيلتيا:'''
منډيګک په بشپړه توګه يوه خپلواکه اداره ده، د نړۍ په بېلابيلو برخو کي همفکره کارکونکي لري او په هيڅ سياسي يا سوداګريزه اداره پوري اړه نه لري. منډيګک د عايد ځانګړې سرچينه نه لري، په مادي او معنوي برخه کي ستاسو لاسنیوی ورته ارزښت لري.
http://www.Mundigak.com

 پښتو فېسبوک پاڼه: منډيګک

 دري فېسبوک پاڼه: منډيګک

 اردو فېسبوک پاڼه: منډيګک

 انګليسي فېسبوک پاڼه:منډيګک

 عربي فېسبوک پاڼه: منډيګک



## تړلې لیکنې
سردارولي پښتون زوی
## سرچينې
mandigak.com
د منډيګک درک
•	mandigak.com
•	facebook.com/mundigakaf
https://ps.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%84%D8%B1_%D8%A7%D9%88_%D8%A8%D8%B1_(%D9%88%DB%90%D8%A8%D9%BE%D8%A7%DA%BC%D9%87)&oldid=192178 

افغاني وېبپاڼې
ذهن ته معلوماتو سپارلو لارې چاري

یو جرمني ارواپوه هیرمن اسینګ هاز دانسان د حافظي سره ډیره لیوالتیا درلوده چې له امله  یې دانسان د حافظي د مطالعه کولو لپاره یوه څیړنه پیل کړه اوغوښتل یې چې یوه شي انسان په کوم ډول معلومات دزیات وخت او تل لپاره په حافظه کې ساتلي شي . دغه جرمني ارواپوه په دې باور درلود که چیري مالومات پوره یویی ورځي لپاره په ذهن کې پاتی شی نو همدا معلومات به دتل لپاره حفظ شوی وي دغه اروا پوه له ‌ډیرو تجربو او څیړنو وروسته  یوه په زړه پوري حل لارې    ددې لپاره چې معلومات په ښه ډول په حافظه کې وساتل شي رامنځته کړ چې دغه حل لاره  دمهارت په نامه یادیږي  یعني کله چې موږ څوڅوځلي یو څه ولولو او ترمنځ یې واټڼ په نظر کې ونیسو نوبه به ډیر آسانۍ سره کولۍ شو چې زده یې کړو. 

د The Spacing Effect د مهارت په دې ډول خلاصه کولي شو:

که چیرې یو څوک وغواړي یوه موضوع د زیات وخت لپاره په ذهن کې وساتي نو له دې مهارت څخه دې ګټه واخلي:

•یوه موضوع وروسته له مطالعه کولو باید سمدلاسه بیا تکراره شي.

•وروسته له شل (۲۰) دقیقو ځنډ څخه، د دویم ځل لپاره باید بیا تکراره شي.

•وروسته له شپږ او یاهم اته ساعتونو ځنډ څخه، د درېیم ځل لپاره باید بیا تکراره شي.

•وروسته له یوې ورځې واټن څخه، د څلورم ځل لپاره باید بیا تکراره شي.

که چیرې یو څوک وغواړي یوه موضوع د تل لپاره په ذهن کې وساتي نو له دې مهارت څخه دې ګټه واخلي:

•یوه موضوع وروسته له مطالعه کولو باید سم دلاسه بیا تکراره شي.

•وروسته له شل (۲۰) دقیقو ځنډ څخه، د دویم ځل لپاره باید بیا تکراره شي.

•له یو نیم ساعت ځنډ وروسته باید د دریم ځل لپاره بیا تکراره شي.

•وروسته له شپږ او یا هم اته ساعتونو ځنډ څخه، د څلورم ځل لپاره باید بیا تکراره شي.

•دوه یا هم درې اونۍ وروسته باید د شپږم ځل لپاره بیا تکراره شي.

•دوه یا هم درې میاشتې وروسته باید د اووم ځل لپاره بیا تکراره شي.
څنګه کولای شو چې ښه مطالعه وکړو؟

په دې لیکنه کې لس (۱۰) مهمې لارې چارې په ګوته شوي، چې ستاسو له ښې مطالعې او زده کړې سره به مرسته وکړي.

۱. د مطالعې لپاره د یو ښه او مناسب محیط برابرول: د مطالعې په کوټه کې د تلویزون، راډیو، د کورنۍ کوم غړي او نورو شتون ممکن ددې سبب شي، چې تاسو په دقیق ډول مطالعه ونه کړای شئ. د مطالعې لپاره یو میز او یا میز ته ورته پراخ شی وکاروئ، همدارنګه د مطالعې په ساحه کې د کافي روښنایې شتون ضروري دي،  ترڅو وکولای شئ هغه څه چې غواړئ مطالعه کړئ په اسانۍ سره ووینئ.

۲. د خپلې زده کړې په ډول ځان پوه کړئ: که چیرې په دې ځان پوه کړئ، چې کوم ډول مطالعه کولو سره تاسو په لږ او آسانه توګه ډیر څه زده کولی شئ نو دا به ډیره ښه خبره وي. ځکه د هر انسان ځانګړتیاوې سره فرق لري، څوک په قرار قرار قدم وهلو سره ، څوک په ناسته، څوک په لیدلو، څوک په لوړ آواز ویلو او څوک په نورو لارو سره په اسانه او لږ وخت کې له مطالعې ډیر څه زده کولی شي. نو تاسو هم د خپل مطالعې ډول او سټایل پيدا او په هماغه ډول خپلې مطالعې ته دوام ورکړئ.

۳. د مطالعې په وخت کې وقفه واخلئ: کله مو چې د مطالعې پر مهال طبیعت خراب شو، نو یوه لنډه وقفه واخلئ. او یا هم د ۳۰ دقیقو مطالعې کولو وروسته د لسو دقیقو لپاره وقفه واخلئ. تر څو مو ذهن بیرته تازه او د نورې مطالعې لپاره اماده او لیواله شي.

۴. خپله پوهه مو وآزمویئ: د کورنۍ له کوم غړي یا ملګري څخه غوښتنه وکړئ، چې په زده شویو معلوماتو کې درڅخه امتحان واخلي. او یا هم په خپله په یوه کتابچه کې د مطالعې پر مهال سوالونه ځان ته جوړ کړئ او وروسته له مطالعې لیکل شوو سوالونو ته ځوابونه ورکړئ. له دې سره به تاسو په دې پوه شئ، چې له لوستل شوو معلوماتو مو څومره معلومات زده کړي.

۵. ځان پوه کړئ : په دې ځان پوه کړئ، چې څه زده کول غواړئ او د کوم مقصد لپاره، ځکه ددې کار په کولو مو له مطالعې سره نوره مینه او علاقه هم پیدا کیږي.

۶. په خپل ځان باندې یقیني او باوري اوسئ: له هر څه مخکې باید په ځان باور ولرئ او تل داسې فکر وکړئ چې زه هر کار کولای شم او هیڅ کار ناممکن نه دی.

۷. زیار وباسئ: دا خو معلومه خبره ده چې بې زحمته راحت نشته، نو که غواړئ یو غښتلی او ښه زده کوونکی واوسئ، نو په خپلو زده کړو کې زحمت وباسئ. هیڅکله ارامه مه کینئ یعنې خوشې مه کینئ. تل هڅه وکړئ، چې نوي معلومات او مهارتونه زده کړئ.

۸. یو معلوم هدف باید ولرئ: خپل زیات وخت مو د هغو شیانو په مطالعه کولو او تمرین کولو وکاروئ، چې مینه ورسره لرئ. په ژوند کې یو معلوم هدف وټاکئ او خپل هدف ته د ښې او ګټورې مطالعې له لارې ځان ورسوئ.

۹. متوجه او لیواله اوسئ: کله مو چې مطالعه کوله نو په پوره تمرکز او لیوالتیا سره یې وکړئ، په داسې ځای کې چې هلته تلویزون،راډیو او یا کوم بل مزاحمت موجود وي مطالعه مه کوئ. ځکه چې بیا مو فکر له مطالعې اوړي او په موضوع به مو سر نه خلاصیږي نو ممکن له مطالعې مو زړه تور شي. د مطالعې په دوران کې له خوارک کولو څخه ډډه وکړئ ، په لنډ ډول باید ووایم چې د مطالعې په وخت کې صرف او صرف مطالعه وکړئ.

۱۰. د مطالعې لپاره یو مهال ویش وټاکئ: داسې یو مهال ویش جوړ کړئ، چې په کومه ورځ، په کوم وخت او د څومره وخت لپاره باید تاسو یو کتاب مطالعه کړئ. تر څو مو د هر مضمون او یا هم موضوع لپاره وخت معلوم کړای وي.

ترتیب کوونکي : احسان الله مصلح صافی
مليت

**ملیت** هغه اړیکه ده چي څه ډول یو انسان د یو شمېر قوانینو له مخي د یو ځانګړي ملت او هیواد برخه ګڼل کیږي. ددې اړیکي لپاره پوهانو بېلابېل تعریفونه وړاندي کړي دي، خو د مطلب او مانا له پلوه یو له بل سره کوم توپیر نلري، بلکي موخه یې داده چي یو انسان څنګه په یوه ټولنه کي تر پیدایښت وروسته په طبیعي او قانوني توګه د هغه ځای ملیت په لاس راوړي، یا هم څرنګه یو شخص د یو هیواد د ځینو ځانګړو قوانینو تر مرحلې وروسته د هغه ټولني تابعیت د پاسپورټ او پېژندپاڼي له لاري لاسته راوړي.

د نړیوالو قوانینو له مخي یو شخص په عمومي توګه ملیت له دوه ډوله شیانو په لاس راوړي.

لمړئ : کله چي یو څوک په یوه ټولنه کي وزیږي

دویم : د مور او پلار سره د ویني د اړیکي پر بنسټ 

نړیوالو پوهانو ملیت پر څلور ډوله وېشلی دی. لکه تحصیلي یا ارادي ملیت، تبعي ملیت، تحققي ملیت او اجباري ملیت.

## افغان ملیت
په افغانستان کي د ملیت د قوانینو له مخي هر هغه شخص چي په دغه خاوره کي زوکړی وي افغان بلل کیږي. د هیواد هر وګړۍ د خپل دغه حق له مخي اړ دی چي بریښنايي پېژندپاڼه یا هم تذکره ولري. ددې تذکرې سربېرن جوړښت د ملي اساس او بنسټ له مخي د ملي بیرغ (تور، سور او زرغون بیرغ) له رنګونو څخه جوړ دی، چي پر سر یې د افغانستان د اسلامي جمهوریت نوم او لاندي د اړوند شخص ټول اړین معلومات د هیواد په دوو ملي ژبو ( پښتو او دري ) باندي لیکل سوي دي.
ناسيونالیسم

ناسيونالیسم چې په انگلیسي کې  نېشنلیسم nationalism ورته وايي، د ملي تعصب او د ملت پر وړاندې د ښه او پاک احساس په ډول پېژندل کېږي. نېشنلیسم او ناسيونالیسم د ملت غوښتنی او ملت پالنی په ډول هم يادېږي.
ناسيونالېست

ناسيونالېستNationalist هر هغه کس ته ويل کېږي چې په خپل ملت او قوم يې حسابوي او خپل قوم غواړي او ورته کار کوي.
د حقارت احساس

د حقارت احساس (په انگرېزي: inferiority feeling) ټولو هغو احساساتو ته ويل کېږي چې پکې ځان، ټولنه يا کوم بل شخص حقير تر سترگو کېږي.
د گناه احساس

د گناه احساس (په انگرېزي: Sin feeling) چې د بې ارزښتۍ احساس هم يادېږي، پکې يو شخص د خپلې گناوې ډېری غټې گڼي او بالاخره منزوي(گوښه گير) کېږي. په دغه وضيعيت کې د دې ډار هم وي چې گواکې شخص به د ټولنيزې گوښه گېرۍ په اروايي اختلال هم اخته شي.
اسکېزوفيرنيا

اسکېزوفيرنيا (په انگرېزي: Schizophrenia disorder) يوه اروايي ناروغي ده چې د څو اروايي اختلالاتو مجموعه هم ورته وايي. په دغې ناروغۍ کې ناروغ د يو عجیب او غريب رفتار او کړنې لرونکی وي. ناروغ همېشه پرېشانه او د واقعیتونو څخه فرار کوونکی وي.
رائف بدوی

**رفیع بدوی** (په      د لیکوال، ويبلاګ او د بشري حقونو يو فعال څخه د سعودي عربستان دی. 
بټنوک|رفيع بدوي
هغه د "عربستان ليبرال شبکې " په نوم يو ويب پاڼه ګډ بنسټ اېښودونکی دی  په دې وېب پاڼه د 2014 کال د مې په اوومه د اسلام د سپکاوي په تور  په تر 10 کاله په زندان کې په جده کې د يوه جنايي محکمې، نښې 1000 درو او د یو ملیون سعودي ريالو (تقریبا 266،600 $ ډالر) یې نغدي جریمه کړه.   نو تاسو هره اونۍ 50 هټۍ لرئ.  د بښنې نړیوال سازمان **راف البددوی** د ضمیر قید په نظر کې نیسي ، د دې جزا د پای ته **رسولو** او د هغه د غیر مشروع خوشې کولو غوښتنه کوي.   د ليبرال استازي ارویین کټلر او راحف حقوقي سلاکار د سعودي عربستان لخوا د نړیوالو قوانینو په اړه د سعودي نړیوالو مسؤلیتونو سرغړونه وغندله او بلاګره یې د مذهبي ازادۍ او بیان په اړه د روښانه څرګندونې غندنه وکړه.   د ادارې په وینا، د جزا ورکولو لومړې لړۍ د 2015 کال د جنوری په 9، په عامه توګه ترسره شوې.  د يو شاهد په وينا د لمانځنې د پاى څخه وروسته، *لومړني* ، په زنځيرونو تړلی د جومات مخې ته راوړل شو او د خلکو او امنيتي ځواکونو د توند غبرګون سره مخامخ شو.  

په 2013 کې، هغه د ارتکاب تورونو څخه خوشحاله وه چې کولی شي د مرګ لپاره سزا ورکړي.  اسوشیتید پریس د وینا له مخې د بدوی د مدافع وکيل ووید ابو الخیر د بشر د حقوقو فعاله، په 2014 کې د بشري حقونو فعالیتونو په تړاو د څو لړیو وروسته په 15 کلونو بند محکوم شو.  

## کورنۍ
بټنوک|، 2015
د هغه مېرمن انصف هداډر ، د خپلو دریوو ماشومانو سره، د کاناډا کيوبک ولايت کاناډا ته پناه يوړه  .  اشرف غني احمدزي په 2015 کال کې د کاناډا د صدراعظم سټیفن هارپر څخه وغوښتل چې د سعودي چارواکو څخه د خپلې د هغې د خوشې کولو غوښتنه وکړي.

## جایزې او اعزاز

* سخاروف د جایزې له خوا د ولسي جرګې د اروپا لپاره د فکر د ازادۍ په 2015 کال   
* په 2015 کې د بیان د آزادۍ د پراختیا لپاره د پن پن جایزه  
* جایزه وینا له خوا د دويچه ويله په 2015 کال  
* Yknhd جایزه (     ) د سکاټلینډ د سیکولر ټولنه (په استازیتوب     ) په 2015 کې  
* په 2014 کې د سرحدونو پرته د راپور ورکوونکو څخه غیر ازموینه جایزه  
* د بشریت جایزه (     ) په 2014 کې د نړیوال قلم کلب کاناډا څانګه  
* *د ازادۍ* د ګوند نوماند شخصي آزادۍ ( هسپانوي  -LIB)  ) په 2014 کې  

## غبرګونونه
دیموکراټیک نوی ډیموکرات وین مارستون د کاناډایي حکومت څخه غوښتنه وکړه چې د رفی بدوی خوشې کولو لپاره یې تر ټولو ډیر څه وکړي او په کاناډا کې یې ورسره یو ځای شي. 

د جنوري په میاشت کې، د جان وار، د کاناډا د بهرنیو چارو وزیر، له سعودي چارواکو څخه وغوښتل چې دا بلاګ وباسي. 

## سرچینې


## اړونده لینکونه

* لومړی سمر 
* ولید ابو الخیر 
* حمزه کاګګاري 
* مییکل نبیل سندھ 
وېشنيزه:1984 زېږېدنې
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
ټوليز اضطراب

ټوليزاضطراب يا عمومي اضطراب (په انگرېزي: Generalized Anxiety disorder) اروايي اختلال ده او پرې اخته کس هيڅ نه پوهېږي چې ولې وېرېږي. دغه ناروغي ځکه د ټولیزې او عمومي ناروغۍ په نامه يادېږي چې په هر موقیعیت کې يې د ظهور چانس شته وي. هيلگارد او اتکينسون په دې عقيده دي چې د دغې ناروغۍ اکثره عوامل دروني وي او بېروني عوامل يې ډېر کم پېژندل شوي.
جي بي یو ۴۳ بم

**جي بي یو ۴۳** (*په پښتو:* **د بمونو مور**) د امریکا په نااټومي وسلو کې تر ټولو ځواکمن بم دی.
د دې بم سرګلوله نرۍ وي او دا بم ۲۱ زره پونډه وزن لري او په پتري یا جي پي اېس سره تر هدف ځان رسوي.
دا بم نهه متره اوږد دی. نه زره اته سوه کیلوګرامه وزن لري. له اېم سي ۱۳۰ باري الوتکې غورځول کېږي. له ځمکې سره تر لګېدلو لږ مخکې چاودېږي.

## نور ولولئ
بم د تختې له پاسه له الوتکې غورځول کېږي دا تخته له پراشوټ یا چترۍ سره تړلې وي، چې د وزرونو په څېر څلور سوري لري او بم ته د غورځېدلو لار ور کوي.

*د بم نری الونیمي پوښ داسې جوړ شوی چې د چاودنې وړانګې خورا لوړ برید ته ورسوي.
*د جي بي یو ۴۳ د یو بم بیه ۱۶ میلیونه ډالره ده او لومړی ځل پر ۲۰۰۳ دریم کال تجربه شو، خو تراوسه کارول شوی نه و.
*د بمونو مور د امریکا تر ټولو درنه نااټومي وسله نه ده، بلکې له دې لا ډېر ځواکمن بم هم لري، چې (اېم او پي) یې بولي او نږدې ۱۵ زره کیلوګرامه وزن لري.
*امریکا په ۲۰۰۳م کال کې په لومړي ځل ددې بم ازموینه ترسره کړه.
## سرچینې
مهسا

**مهسا** يوه افغانه ماشومه وه چي ۶ کاله عومر يې درلود، هغه د ٢٠١٩ کال د مارچ میاشتې پر ١١مه (د ګل/دوشنبې په ورځ) د کابل ښار له یوې ګڼ مېشتې سیمې څخه وتښتول شوه او بیا يې د مارچ پر ١٢مه نېټه مړی وموندل شو.

## سوشل میډیا او يا خواله رسنۍ
د شپږ کلنۍ مهسا تصویرونه چې پر سوشل میډیا خپاره شوه، څرگندوي چې هغه یوه معصومه او ښکلې ماشومه وه چې تښتوونکو په ډېرې بیرحمۍ سره وژلې وه.
## سرچینې
ډاون ساينډروم

**ډاون ساينډروم ( Down-syndrome) او یا تریزومي Trisomy 21**

کروموزومي_ناروغۍ_تریزومي۲۱ ( trisomy 21) د جنسي حجروي وېش پر مهال چې کله کروموزومونه خپل ځان وېشي، نو په دې وېش کې کله نا کله غلطي کېږي. په معمول ډول خو هرې جنسې حجرې ته ۲۳ کروموزومونه ورسېږي، خو ځينې مهال یا خو ورته له ۲۳ څخه کم او یا ډېر ورسېږي. تر ټولو مشهوره کروموزومي ناروغۍ تریزومي_۲۱ ( trisomy 21) د ،،ښکته سینډروم Down_Syndrom په نوم یادېږي. په دې کروموزومي ناروغۍ کې ۲۱م کروموزوم یوه اضافه کاپي لري. یانې د دغې ناروغۍ لرونکی کس د ۴۶ کروموزومونو پر ځای ۴۷ کروموزومونه لري. په ۷۰۰۰ زېږېدلو ماشومانو کې یو ماشوم د دغه کروموزومي ناروغۍ سره زېږېدلی شي. په دا ناروغۍ اخته خلک چې وزېږېدل شي او ژوندي پاتې شي، نو تقريبا تر ډېره پوري یو شانته نښې لري ماغزه یې تر عام خلګو کمزوري وي. IQ یې د ۴۵ څخه تر ۷۰ پوري یي. خو نن سبا چې ورسره مرسته وشي، نو لیک لوست زده کولای شي او په ټولنه کې برخه اخيستلی شي.

**سرچینه**:

د جمنازيوم د بیولوژي کتابونه.
کلاین فلټر ساينډروم

**کلاین_فلټر_ساينډروم_Klinefelter_Syndrom_XXY** 

په عمومي ډول د نارینه_جنسي_کروموزومونه ،، اېکس او وای،،(XY) دي. او د ښځینه_جنسي_کروموزومونه بیا ،، اېکس او اېکس،، (XX) دي. خو ځينې مهال د جنسي حجروي وېش پر مهال د جنسي کروموزومونو وېش غلط کېږي. او له دې امله کله نا کله راتلونکی ماشوم ،، اېکس اېکس او وای،،(XXY) کروموزومونه لري. چې هم د نارینه جنسي کروموزومونه(XY) او هم د ښځینه جنسي کروموزومونه(XX) لري. 

دا رنګه کروموزومي غلطي د کلاین_فلټر_سينډروم_Klinefelter_Syndrom_XXY په نوم یادېږي. 

دا رنګه کروموزمونه لرونکی نارینه د ټېستېستېرون هورمونونه د کموالي له امله نارينه ځانګړتياوې یې کمي وي. زکر او خوټې یې وړوکي وي. د بچي پيداکولو ځانګړتيا نه لري. په د ننه کې خپل ځان ښځه محسوسه وي.

د بلوغيت وروسته یې تي هم لکه د ښځینه غټېږي. ځینې ښځینه عادتونه هم لري. ځینې بيا ډېر د ښځې بدن لري، خو کوچنی زکر او کوچنۍ خوټې هم لري. زموږ او ستاسو په ټولنه کې ورته نر ښځی وایي.

د کروموزومونو په وېش کې یوه وړوکې غلطي، خو یو نوی جنس، چې زموږ په ټولنه کې ورته په ښه نظر نه کتل کېږي.
ايشيتا چوهان

**ايشيتا چوهان** يوه هندی فلم لوبګره ده. هغې په ماشوموالي کي په يو هندي فلم *[[Aap Kaa Surroor (film)|آپ کا سرور]]* کي کار کړی وو، نوموړی فلم په ٢٠٠٧م کال کې نشر سو. هغې په ٢٠٠٨م کال کي په *[[Hijack (2008 film)|هائجېک]]* (د ٢٠٠٨م کال فلم) کي هم کار کړی وو. ايشيتا چوهان د باليووډ د فلم  *[[Genius (2018 film)|جينيس]]* څخه مشهوره سوه، په دې فلم کي ددې رول د  اوتکارش شرما مخالف وو، او فلم يې په ٢۴ اګست ٢٠١٨ کي نشر سو.

## فلمونه

## سرچینې
د پښتو ژبې مخ

پښتو ژبې مخ پېژندنه
لیکنه:شېراغا هېوادمل
 ژبه:پښتو له اره یوه شمال ختیځه اریايي ژبه ده چې وييونکي یې پښتانه بلل کېږي.
ژبه:د تړوني غږیزو پیلامونو ښکارنده چې د وګړو تر منځ د وبله پوهاوي اوزار هم بلل کېږي ژبه ګڼلی شو، چې د پوهولو را پوهولو له سولېدلي پېژند ور هاخو د یوه ولس ټول مانیز ارزښتونه له هڅوبه تر وکره پورې د وییونکي توکم په ژبې پورې اړه لري.
ژبه پنځیزه ښکارنده ده که ورهڼیزه؟ددې پوښتنې ځواب په دې ډول ور کوو او دې بېلګې ته پام را اړوو،کچېرې یو ماشوم چې له اره پښتون وي یانې د مور او پلار ژبه یې پښتو وي په داسې یوه چاپېریال  کې را لوی شي چې له پښتو سره اړخ  و نه لګوي او ویاړ او ګړار یې پښتو نه وي له نوم او ستاینوم ور هاخوا ټولې زده کړې ناپښتو تر سره کړي دا ماشوم به د خپلې مور ژبه زده کړي،هېڅکله نه ځکه چې نوموړی په یوه ناپښتني چاپېریال کې را لوی شوی او ارزښت پایښت یې له همدې چاپېریاله سرچینه اخیستې نو ناشونې ده چې د مورنۍ ژبې ګړار دې و کړي،بلکې د چاپېریال زده کړې او روزنې ژبه به پالي او پر هغې به خبرې کوي د پورتنۍ بېلګې په سمون جوته شوه چې ژبه پنځیزه نه ده بلکې یوه ورهڼیزه ښکارنده بلل کېږي او په زباد رسېدلې.
ولې پښتنو واکمنو پښتو و نه پالل-ه؟
تر ډېر پر دې سکالو ښکالو کېږي چې پښتنو له دومره ځواک او واک سره دپښتو ژواک و نه ساته او بې سېکه خوارژواکې یې و ساتله چې په دې اړه تر ډېره پښتنو واکمنو ته ګوته نیول کېږي او همدا رښتیا دي چې ځوان پښت ترې یو څه زده کړي او د دروغجنې توکمواکنۍ ځای ژبواکمنۍ ته ور کړي څو ټول پښتنې ارزښتونه په هغه خپله اره جوله کې و پالل شي او تېرو واکمنیو چې ډېری واکمنان یې پښتانه توکمنومواکمنۍ تر ژبواکمنۍ غوره ګڼلې وه کوم چې اغېزه یې تر ننه پر دربار او سرکار پرته او خپل سیوری او لوری تاند ساتي واکمنو ته یواځې پولې او ځمکې مهمې وي او دوی د پارسیانو په څېر ځیرک نه وو کومو چې په پرېوتي او الوتي اکر کې خپله ژبه پر دوسته او دوښمنه واکمنۍ اغېزمنه ساتلې وه او د واکمنو د تورې شرنګ د ژبې د ګونګ څنګ لامل شوه.
پښتانه ملامت دي
د شملو او جرګو دې ټاټوبي کې ځپل شوي پښتانه بیا هم ملامت دی ځکه له خپله لاسه مړه او پړه دي لامل یې د ټبریزې سیالۍ غوره توب پر توکمیزې سیالۍ دی او هرې کمزورې چالاکې ډلې پر هر ډګر را څملولي او ښایي دا رښتیا د زړورو پر زړونو ښه و نه لګي خو رښتیا رښتیا وي او بدلون یې ناشونی دی کومه رښتیا چې له پېړیو وروسته بیا هم  د پښتنې ستې د ژغورنې پار ته وایو داسې چې د کلي،کور،پولې،پټي،تربور،شملې،جرګې او غیرت ناسمو پېژندل شويو پېژندونو پښتون د ټوټه کېدو او د غیرت د ستې یوه برخه د نااټکل شوې بې غیرتۍ ښکار کړه او پر هغو پېژندل شویو پلیو پېژندونو  یې هم باور و نه کړ پښتون یې و پلوره ژبه یې د غرو او رمو کړه او مېرمنې یې د تناره او لوګیو بلهارې خو د پوهې لومې سنګسارې و ګڼلې او نېغه شمله،پر اوږه پردی ټوپک د تربور د وژنې او ځمکې نیونې په تکل شو.
د پښتنې سټې اره جوړښت د اره توب او اړخیز درناوي پر بنست شوی کوم چې د میندو،خویندو،لوڼو او مېرمنو سلا ته پکې ارزښت ور کولی شو او له کړکېښ داسې څه اورو او لولو چې پښتنې مېرمنې له پښتنو نرینه وو سره اوږه په اوږه مزل کوي او د بریا خول پر سر کوي ملالې،روښانې،زرغونې دا ټولې د پښتانه اره هڅوب بېلګې دي او مونږ ترې سترګې نه شو پټولی چې نرینه وو سره یې د هېواد سمبالونې او پالنې پر هر ډګر مرسته کړې او هغوی ته یې ښې لارښوونې کړي دي.
بازل فوټبال لوبډله

د بازل فوټبال لوبډله په الماني FC Basel چی    د سویس هیواد په فوټبال غوره لیګ کی یوه له مهمو لوبډلو څخه کڼل کیږی ددی هیواد د بازل ښار اړوند ده
پولینزی هیواد

**فرانسوی پولینزی** په فرانسویPolynésiefrançaise په انګلیسی French polynesia د فرانسی اړ وند یو نیمه خپلواک هیواد دی چی په آرام سمندر کی موقیعت لری دا هیواد ۱۱۸ ټاپوګانو څخه جوړ شوی چی ددی جملی څخه یی ۶۷ دهستوګنی وړ دی پدی ټولو یادو ټاپوګانو کی ۲۷۶ زره خلک ژوند کوی تر ټولو لوی ټاپو یی تاهیتی Tahiti)نومیږی پایتخت یی پاپته *Papeete*  
نومیږی چی په یاد ټاپو کی مو قیعت لری له ۱۸۸۹  کال راهیسی دا ټاپوګان دفرانسی دحکومت د کنترول لاندی دی.او (فرانسوی پولینزی) نوم یی خپل کړی (Polynésiefrançaise)
رسمی ژبه یی فرانسوی ده او ۱۶۷’۴ کیلومتره مساحت لری.
فرزه ولسوالۍ

**فرزه** د کابل ولایت ولسوالیو څخه ده چی ۰۰۰’۱۸ نفوس لری یاده ولسوالۍ په ۱۹۹۱ کال کی په رسمی ډول د ولسوالۍ په ډول ثبت شوه.
## جغرافیه
## وګړي
د پسرلی لمانځل

**پسرلنی جشن** دهر لمریز کال په رارسیدو سره دنړۍ په مختلفو هیوادونوکی لمانځل کیږی 
یاد جشن په ۱۳۸۸ لمریز کال کی دملګروملتونو لخواه 
د **پسرلنی جشن** ترنامه لاندی په رسمیت وپیژندل شو.او له دی رسمی کیدنی وروسته دلومړۍ ځل لپاره په ۱۳۸۹ کال کی د ایران پلازمینه تهران کي دافغان ایراني ترکمن تاجک اذري ترکي 
او عراقي چارواکو لخواه په ګډه ولمانځل شو.
وروستی ځل چی یاد جشن په افغانستان کی دبهرنیو میلمنو په شتون کی ولمانځل شو ۲۰۱۴ زیږدیز کال وو چی هغه مهال د ولسمشر حامدکرزی په کوربه توب د ایران پاکستان او تاجکستان د ولسمشرانو
ګډون دکابل په ولسمشرۍ ماڼۍ کي تر سره شو.
دجشن پرمهال دافغانستان دبیلابیلو سیمو دودیزي موسیقۍ او اتڼونه کیدل.
کيڼ|250px|بټنوک|
رادوان کاراجیچ

**راوان کاراجیچ** د پخوانی بوسنیا صربیانو مشر وو چی په لاهه دجرمونو نړیولی محکمی له خواه په عمری بند محکوم شو ۷۳ کلن کاراجیچ په جنګی جرمونو او ټول وژنه تورن شوی چی په ۴۰ کلونو بند محکوم شوی وو.
اوس دنوموړي بند عمري قاید ته وخوت پرهغه تور وو چی په ۱۹۹۵ کال کی یی په سربرنیتڅا کی 
دټول وژنی طرحه جوړه کړی وه چی پدی جنګ کی 
نیزدی ۸۰۰۰ مسلمانان ووژل شول
دا په اروپا کي د دوهمی نړیوالی جګړی پر مهال 
ترټولو لوی جنایت بلل شوی.
کاراجیچ یو له هغه جګپوړو چارواکو څخه دی چی 
دپخوانی یوګسلاویا تر ړنګیدو وروسته محاکمه کیږي 
په محکمه کی د اته کاله دفاع وروسته نوموړي خپله 
قضیه وبایلله 
د بوسنیا دجګړې پر مهال ۱۰۰ کسان وژل شوی چی کابو ۳۰ زره یی مسلمانان وو د بوسنیا جګړه د ۱۹۹۵ کال په جولای کی د سربنتیڅا په ټول وژنه او امریکایی او ناټو ځواکونو په مداخلی سره پای ته ورسیده.
چېلي هیواد (شیلي)

**شیلی** هیواد چی رسمی نوم یی د **شیلی جمهوریت **دی په اسپانیایی **República de Chele** په جنوبی امریکا کی موقیعت لري او پایتخت یی د سانتیاګو ښار دی   
یاد هیواد د آند غرونو ختیځ او آرام سمندر لویدیځ لورته غزیدلی دی آرام سمندر ددی هیواد ټولی لویدیځی برخی سره ګډه پوله لرې او د شمال لخوانه 
د پیرو شمال ختیځ لورته بولیوی او ختیځ لورته د آرژنتین سره ګډه پوله لري او جنوب لورته ترټولو لاندی برخه کی د دریک له تنګی سره نښتی دی 
چېلي او اکوادور دجنوبی امریکا یوازینی هیوادونه دی چی د برازیل سره ګډه پوله نلري د آرام سمندره سره یی ګډه پوله تر ۶۴۳۵ کیلومترو پوری رسیږي 
رسمی ژبه یی اسپانیایی او مساحت یی 
۹۵۰’۷۵۶ کیلومتره مربع او نفوس یی ۰۰۳’۵۷۴’۱۷ میلیونه دی.
اروګوای

**اروګوی** په انګلیسی Uruguay) یو کوچېنیهیواد دی چې په جنوبی امریکا کې موقیعت لري. 
د اروګوای پلازمینه مونته ویدیو او رسمي نوم یی جمهوری ختیځه اروګوای ده ژبه یې اسپانیایي ژبه او د پیسو واحد یی پزوی نومیږی اروګوای ۳’۳ میلیونه وګړې لري چی ۸’۱ میلیونه یې په ترټولو لوی ښار مونته ویدیو کې میشت دي ۵۸ سلنه خلک یی مسیحیان او پاتی نور یی بی دینه دی اروګوای په سویلي امریکا کې ترټولو ځواکمن سکولر نظام لري 
یو دلیل هم د جنوبی امریکا د بومیانو کمبود بلل کیږي نو په همدی دلیل د اسپانیایي استعمار پر وخت دلته ډیرکم مسیحي تبلیغیان ټاکل کیدل 
کابو ۸۶ سلنه وګړي یې د اروګوای سپین پوستان دي.
زیاتره خلک یې اسپانیایي او ایټالیایي تبار یادیږي.

## اقتصاد
## حغرافیه
## کلتور
## سیاسي جوړښت
## ایداري ویش
ګرینلنډ

**ګرینلند** په انګلیسی Greenland) او په ډنمارک Grønlan) ده ډنمارک نه بیله نیمه خپلواکه سیمه ده داسیمه چی په شمالی منجمد سمندر کی موقیعت لري د کابو ۰۰۰’۵۶ وګړو کور دی.د وګړو
دویش له نظره هم په نړۍ د ترټو کم نفوسه سیمه بلل کیږي. وګړې یی هم له بومی اسکیموانو له قوم او ډنماکی مهاجرو څخه دي. پلازمینه یی په کالاآلیت ژبه نووک او په ډنمارکی ګودت هاب نو میږي.

ګرینلنډ په معنی د شین محل (شین هیواد) دی.
رسمی ژبه یی ګرینلندی او قومونه یی کالاآلیت او اروپایی مهاجردي. حاکم دولت پري ډنمارک او پارلمانی نظام لري.پادشاه یی د ډنمارک دوهم ماګریت او لومړی وزیر یی کیم کیلسن دی. مساحت  ۰۷۶’۱۶۶’۲ کیلومتره مربع او نفوس یی د ۲۰۱۶ کال داټکل له محی ۴۸۳’۵۶ تنه دی.بغیر له څو مشخصو برخو نور ټول ګرینلند کنګل یح  لري. د جغررافی له نظره یاد هیواد د امریکا په لویه وچه کی مو قیعت لري اما له سیاسی نظره بیا د اروپا په خاصه توګه له ناروی او ډنمارک سره تړلی دی.
عبیدالله بارکزی

**عبیدالله خان بارکزی** (زوکړه، ۱۳۳۸) د اروزګان په چوره ولسوالۍ کي زېږېدلی وو. هغه د افغانستان يو ډېر غښتلي سیاستمدار، او د ولسی جرګی په ۱۶م پړاو کی دخلکو استازی وو. ښاعلی بارکزی د حمل په ۳مه د کندهار په 
ښار کی د یو وسلوال برید په پایله کی ووژل شو.

## شخصي ژوند
عبیدالله بارکزي ۶۰ کاله عمر درلود چه په ۱۹۵۹ کال کى زيږيدلى وو او د ارزګان د چورې ولسوالۍ اوسېدونکي و.
عبیدالله بارکزي لومړنۍ زده کړي ارزګان او وروسته یې د کابل باختر پوهنتون کي د حقوقو او سیاسي علومو برخه کې زدکړې کړې وې.
نوموړی له ۱۳۸۵ نه تر ۱۳۸۹ کال پورې د ارزګان د قومونو او سرحدونو د مشر په توګه هم پاته شوی دى.

## کاري فعالیتونه
عبیدالله بارکزي دوې دورې په ولسي جرګه که د ارزګان د خلکو استازی او ددغه جرګې د شکایتونو کمېسیون مشر هم و.

نوموړی د ګلبدین حکمتیار په مشرۍ د حزب اسلامي یو مخکښ غړی و او په ۱۳۶۱ کال کې یې له دغه حزب سره فعالیت پیل کړی.

عبیدلله بارکزی دوه دورې په ولسي جرگه كې د ارزګان ولایت استازی او په دویمه دوره کې د همدې جرګې دشکایتونو اورېدني کمیسون مشر هم و.

ښاغلي بارکزي د طالبانو د واکمنۍ تر ړنګېدو وروسته د بېلابېلو نظامي دندو تر څنګ د ارزګان د چورې او خاص ارزګان ولسوالیو د ولسوال په توګه هم دندې درلودې.

## مړينه
هغه د ناپېژنده وسله والو لخوا په کندهار ښار کي په ډزوشهيد کړى دی.
پر نوموړي دغه برید نن (شنبه ٢٣ مارچ، ۲۰۱۹) له غرمې وروسته پر شاوخوا درې بجي وروسته وسو، هغه مهال هغه د دوستانو له کوره روانیده.
که څه هم وسلوال طالبان وایي په دغه برید کې لاس نه لري، خو درې کاله وړاندې همدوى په یوه برید کې د نوموړي یو زوی او څو نور کسان وژلي وو.
پر ښاغلي بارکزي برید د کندهار ښار د شپږمې امنیتي حوزې اړوند شارنو سیمه کې وسو.

د کندهار د پولیسو مشر تادین خان وويل، د دوی لومړني مالومات ښي چي برید ګر دوه کسان وو او پر ښاغلي بارکزي یې هغه مهال برید وکړ چي نوموړي په ټیلیفون کې خبرې کولې.

*په ولسي جرګه کې د کندهار د خلکو استازی عبدالرحیم ایوبي وایي، د عبیدالله بارکزي او دکندهار د نورو مشرانو وژل تصادفي نه دي، بلکې نوموړی دا په کور دننه او د بهرنیو کړیو پلان شوې فعالیتونه بولي.
*ښاغلي ایوبي پر حکومت نیوکه وکړه چي په وینا یې تېرو پنځو کلونو کي د کندهار او شاوخوا ولایتونو مخور مشران یو په بل پسې وژل شوي، خو حکومت دې برخه کې له ولس سره د دغه ډول وژنو او په اړه یې د پلټنو هیڅ ډول مالومات نه دي شریک کړي.
*د ارزګان امنیه قومندان مطیع الله خان، حشمت خان کرزی، عبدالجبار قهرمان، جنرال عبدالرازق او عبیدالله بارکزی هغه څېرې دي چې په تېرو پنځو کلونو کي وژل شوي دي.
## سرچینې
د امریکا لوی وچې د هیوادونو نوملړ

**د امریکایي هیوادونو نوملړ** یاهم (د امریکا لوې وچې د هیوادونو نوملړ) (نور مخونه)>>د شمالي امریکا د هیوادونو نوملړ، ۲ د جنوبي امریکا د هیوادونو نوملړ ۳ د مرکزي امریکا د هیوادونو نوملړ

### د شمالي امریکا هیوادونه
*کاناډا
*د امریکا متحده ایالات 
*مکسیکو
*جمايکا
# آنتیګوا او باربودا
# باهاما
# باربادوس
# بلیز
# کاستاریکا
# کیوبا
# دومینیکن
# دومینیکن جمهوریت
# ال سلوادور
# ګرنادا
# ګواتیمالا
# هایتي
# هندوراس
# جمايکا
# نیکاراګوای
# سنت کیتس او نویس
# سنت لوسیا
# سنت وینسنت او ګرنادینان
# ترینیدا او توباکو

### د مرکزی امریکا هیوادونه
*ګواتیمالا 
*بلیز 
*ال سلوادور  
*هندوراس 
*نیکاراګوای 
*کاستاریکا 
*پاناما

### د سویلي امریکا هیوادونه
*ارجنټاین 
*برازیل 
*چېلي 
*اروګوای 
*د پیرو هیواد 
*بولېویا 
*اکوادور 
*کلمبیا
*ونزویلا 
*ګویانا
*سورینام 
*فرانسوي ګویان
بیل بین ښار

**بیل ښار** په الماني Biel په فرانسوي Bienne دسویس هیواد د بیرن آیالات شمال لویدیځ ته په 26km کی موقیعت لري.
چی د وګړو شمیر یی 649’54 نفرو ته رسیږي
او رسمي ژبی یي الماني او فرانسوي دي.
10 ایداری واحدونه لري چی عبارت دي له Rebberg ریبرګ Altstadt الت شتادت (زوړ ښار) Neustadt Nord نیو شتادت نورد (نوي شمالی ښار) Neustadt Süd نیو شتادت سود (نوي جنوبي ښار) Champagne چامپاګنی Bözingen بوڅینګن Mett میتت Madretsch Nord مادریچ نورد Madretsch Süd مادریچ سود    او Vingelz فینګلڅ او همسایه ښارونه یي زاوګي Sauge) بیترلین Pieterlien) لاوبرینګن Laubringen) اورفین Orvin) توان Twann) اورپوند Orpund) سافنیرن Safner) بروګګ Brügg) دبیل سمندر ګی Bielsee) نیداو فورست 
Nidau porst او توشرڅ Tuscherz دي.

د یاد ښار ښکلو منظرو او ددي ښار سمندرګي چی دبیړۍ چلولو وړ دی د کورنیو او بهرنیو توریستانو (لیدونکو) پام ځان ته راړولی دي. 
رسمي وبسایت یی www.biel-bienne.ch

## جغرافبه
## کلتور
## وګړې
انجينر محمد شريف

**انجینر شریف** احمد د کندهار ولايت اوسېدونکي دی. هغه په ٧ اپريل، ٢٠١٨ کي د ارغنداب ولسوالۍ د نوي ولسوال په توګه معرفي سو.

## سرچینې
*اړوند نور ولولئ 
وېشنيزه:د ارغنداب خلگ
وېشنيزه:کندهاریان
د جولان لوړي

**جولان لوړي** یاهم د **ګولان لوړي** په عربي *مرتفعات الجولان* یا *هضبة الجولان* او په عبری : רמת הגולן یادیږي. رامات /هاگولان) فلات او نوری ډیری غرنیزی سیمی چی د سوریی برخه وی اوس مهال اسرایلو لاندی کړي د ډیره برخه ددی سیمی د سوریی د قنیطره ولایت اړوند ده د امریکا ولسمشرټرمپ یاده سیمه په 27/3/2019 کال کی په رسمیت د اسرایلو خاوره وبلله د نړۍ مختلفو هیوادونو او انګلستان د ټرمپ پدي پریکړه صختی نیوکی وکړي. ددي سیمی مساحت 1200 کیلو متره مربع او د میشتو وګړو شمیر یی 
900’117 دي.
د لقمان کلي جګړه

**د لقمان کلي جګړه** د افغانستان د کندهار ولايت د سپين بولدک په سيمي ترسره سوه
د جګړې لامل د خلګو شمارنې دوسيه وه. پر دي خلکو د پاکستان د فوځ نظر هغه وخت ولګیدي کله چي هغوي د سودا (د کور سامان) رانیونه د پاکستان د چمن او کوټۍ ښارو څخه شروع کړه ځکه چی د کندهار ښار ددي ځاي څخه شاوخوا ۱۲۰ کیلومیتره لري او د چمن ښار شاوخوا ۱۸ کیلومیتره نو ځکه پاکستانی پوځیانو کله کله دا سیمه خپله ګڼل ****.

په ۲۰۱۷ کال کي په دي سیمه کې د پاکستان پر خلاف د جنرال عبدالرازق په مشري جګړه په دي خاطر پیل شوه چي پاکستاني ځواکونو غوښتل چي دا سیمه په خپله خاوره پوري ونښلوي، خو ددوي او افغان ځواکونو تر منځ جګړه ونښته چي په دي جګړه کې، پر ډیورنډ کرښه د چمن او سپین بولدک ترمنځ پرتو دوو کلیو لقمان او نظر کې د پاکستانیو او افغان ځواکونو ترمنځ په نښته کې ۱۵ کسان ووژل شول او ۶۷ تنه ژوبل شول. په چمن کې د ډیوې راډيو يو خبریال په خپل راپور کې د چارواکیو له خولې وايي د پاکستانیو او افغان ځواکونو ترمنځ په ډزو کې پاکستاني لوري ته ۱۲ تنه وژل شوي او ۴۲ نور ژوبل شوي دي. وړاندې پاکستانیو چارواکو ویلي وه د دوی څلور ملېشه سرتېري هم ژوبل دي.

## سرچینې
فرامرز تمنا

**فرامرز تمنا** د (25 دلوه’1355 په هرات ولایت کی زیږیدلی دی. دافغانستان په بهرنیو     چارو وزارت کی د ستراتژیکو مطالعاتو ریس او په کابل کی د افغانستان پوهنتون ریس دی. 
خپلی زده کړي یی د دوکتورا تر کچې د هند په نوی ډهلی د جواهر لعل نهرو پوهنتون د نړیوالو مطالعاتو برخه کې او همداسی د ایران هیواد په تهران پوهنتون کې دنړیوالو اړیکو په برخه کې کړي دي. تمنا په تېرکي د افغانستان د بهرنیو چارو وزارت کې د ویاند په توګه دنده تر سره کړې ده او په مختلفو دیپلماتیکو برخو کې د هیواد نه بهر په بهرنیو چارو وزارت کې کار کړي دی.
هلک که انجلۍ

**هلک که انجلۍ؟**

یو انسان ۴۶ کروموزومونه ( chromosome)او يا ۲۳ جوړې کروموزومنه لري. ۲۳ کروموزومونه د پلار له خوا څخه او ۲۳ د مور لخوا څخه. پدې ۲۳ جوړو کروموزومونو کې یې ۲۲ جوړې (يانې ۴۴ کروموزومونه) آوټوزوم(Autosome) کروموزومونه دي (یانې هر ۲۲ کروموزومونه یو شانته دي او یو ډول دنده لري) او ۲۳مه جوړه یې ګونوزوم/ جنسي کروموزومونه   

دي یا(نې هر یو یې د خپل جوړې څخه توپير لري او بیله دنده لري) دا درویشتمه جوړه کروموزومونه یې په دوو نومو یادېږي. یو یې ،،ایکس،، (X) او بل یې د ،،وای،،(Y) په نوم یادېږي.

یوپه نوم  انسان ښځه او که نارینه دی په دغه جوړه کروموزومونو کې لیدل کېږي. د ښځې ۲۳مه جوړه کروموزومونه يو شانته وي دواړه کروموزومونه یې ،،ایکس او ایکس،،(XX) وي او د نارینه ۲۳مه جوړه کروموزومونه ،،ایکس او واي،،(XY) وي. 

کله چې یو ښځه او نر کوروالی سره وکړي، نو اولاد منځته راځي.پدې خو ټول پوهېږو، خو په اصل کې څه کېږي او څنګه هلک او يا انجلۍ منځته راځي؟ 

کله چې د نارینه مني (sperm) او د ښځې تخمه(هګۍ)(ovum ) سره یو ځای شي نو یوه نوې هجره (cell) چې د ( zygote) زایګوټ په نوم یادېږي رامنځته کېږي. د دغې نوې حجرې( zygote ) ۲۳ مه جوړه کروموزومونه که،،ایکس او ایکس،،(XX) وه نو دا راتلونکی ماشوم به انجلۍ وي.

او که ۲۳مه جوړه کروموزومونه یې ،،ایکس او وای،،(XY) وه نو دا راتلونکی ماشوم به هلک وي. 

د ښځې تخمه ( ovum )۲۳م کروموزوم تل ،،ایکس،،(X) کروموزوم لري. او د نر مني (سپرم) چې په سوو میلیونو دي، نیم سپرم یې ،،ايکس،، (X) او نیم سپرم یې ،،وای،،(Y) دي. 

لنډه دا چې که د نر د مني هغه حجره چې ۲۳م کروموزوم یې ،،ایکس کروموزوم(X chromosome) وي او د د ښځې د تخمې ( ovum) سره یوځای شي،نو دغه ماشوم به انجلۍ او که د نر د مني هغه هجره، چې ۲۳م کروموزوم یې،،وای،،(Y) وي او د ښځې د تخمې( ovum) سره یو ځای شي، نو راتلونکی ماشوم به هلک وي. 

يانې د راتلونکي ماشوم جنس ( نر یا ښځه ) د سړي د مني پوري اړه لري.
ګونوزوم / جنسي کروموزومونه

**ګونوزوم یا جنسي کروموزومونه**

یو انسان ۲۳ جوړې کروموزومونه لري. ۲۳ کروموزومونه د پلار له خوا څخه او ۲۳ کروموزومونه د مور له خوا څخه.

دا درویشتمه جوړه کروموزومونه یې د ګونوزوم یا  د جنسي کروموزومونو په نوم یادېږي. په دغه جوړه کروموزومونو کې د انسان د جنس ( نر یا ښځه) جین پروت دی.

د نر جنسي کروموزومونه ایکس او وای  ( X Y) دي￼.

د ښځې جنسي کروموزومونه بیا یوازې ایکس او ایکس

( X X) دي.
ګلبدین حکمتیار

**ګلبدین حکمتیار** د سرطان 5’1326 کال د کندوز په امام صاحب ولسوالۍ کې زیږیدلی دی 
نوموړی یو جنګسالار سیاستمدار او دافغانستان پخوانی لمړې وزیر تیر شوی دی. حکمتیار د شوروی اتحاد او مجاهدینو په وخت کې یو له اصلی قومندانانو څخه وو. د ډاکټر نجیب د حکومت له ړنګولو وروسته حکمتیار په پیښور کې د پاکستان او مجاهدینو ترمنځ 
دیو تړون پر آساس دافغانستان لومړی وزیر وټاکل شو   
اما د مجاهدینو د خپلمنځي اختلافاتو له امله په  1990 کې د کابل جنګ شروع شو.
رحمت الله نبیل

**رحمتالله نبیل** په قوم پښتون دی چې په 1348 کال کې د میدان وردګو ولایت په جغتو ولسوالۍ کې زیږیدلی دی.

ښاعلی نبیل په خپل کاري ژوند کې د ملي امنیت ریس د ملي امنیت د شورا مشاور او د ولسمشر څخه دساتنی په برخه کې د ځانګړو ځواکونو ریس پاتی شوی دی او نبیل د 1398 کال ولسمشریزو ټاکنو لپاره هم ځان کاندید ګړی دی.
د خلکو خدمتکار

**د خلکو خدمتکار** یو اوکراینی کمیډي تلویزیونی سریال دی چې ټول دری فصله لري.یاد سریال د اوکراین هیواد د سیاست په اړه دی.

## بهرنۍ اړیکې
*
*YouTube
*''Servant of the People'' on Netflix (location restricted)
د میدان ښار حمله

په ٢١ جنوري، ٢٠١٩ کي د افغان پوځ پر يو مرکز په ميدان ښار حمله وسوه، دې حملې دې خورا درنه مرګ ژوبله ترسره کړه، د پېښې ډېرې قربانيان افغان سرتېري وه. د افغان دولت په وینا دا د دښمنانو کار وو. طالبانو دا کار په هغه وخت کې ترسره کړ، چې په قطر کې د سولې خبرې اترې هم روانې دي 
## سرچینې
یونګ بوایز فوټبال لوبډله

**یونګ بوایز فوټبال لوبډله** 1898 په المانی BSC Young Boys) یوه ورزشی لوبډله ده چې د سویس هیواد په برن ښار کې موقیعت لری. یاده لوبډله د سویس په سوپرلیګ (غوره لیګ) کې لوبیږی. یاد لوبغالی د 1898 کال د مارچ میاشتی په 14 جوړ شوی او د 000’32 نفرو د ناستی ظرفیت لری.
ګل غوټۍ خاورې

بټنوک|غوټۍ خاورې
**ګل غوټۍ خاورې** دافغانستان د علومو اکاډمۍ څیړنواله غړې په 5 د افریل 2019 جمعه 
د سرطان ناروغې له امله د 58 کلونو په عمر په هند کې ومړه. لیکواله ژورنالسته او کیسه لیکونکې غوټۍ د ننګرهار ولایت په رودات ولسوالۍ په حصار شاهي کلې کې زیږیدلې وه. خپلې زده کړۍ یې د ماسټرۍ تر کچې په کابل کې ترسره کړی وې.
ګل غوټۍ خاورې یو مهال د زېري او کابل مجلو مسوله مدیره هم پاتې شوې وه او دغه راز یې دافغانستان په علومو اکاډمي کې د فولکلور د څانګې د امریت دنده هم پرمخ وړې وه. میرمن غوټۍ د پښتو فولکلور لپاره ډیرې هلې ځلې ګړې وي او په دې برخه کې کتابونه هم لیکلې دي.
قاضي

**قاضي** چاته یاهم شخص ته ویل کیږې چې یواځې یاهم د قضایه هیئت له خوا مدریت یا د محکمه ی له خواه قضاوت او حکم پرغاړه ولرې.
يوشيتسوغو ماتسوؤكا

یوشيټیوګ موټسوکوکا يوشيتسوغو ماتسوؤكا (باليابانية: 松岡 禎丞) هو مؤدي أصوات ياباني ولد في 24 أكتوبر 1986 في هوكايد  غږ لوبغاړی دی .  هغه تړاو سره زه تصدي یم  نوموړی په 2012 کال کې د غوره نوي لوبیا لپاره د 6 سینیو په جایزې کې او په 2016 کې د غوره لیډ کارټ لپاره د 10 سییو ایوارڈونو ته ویاړ ورکړل شو.  هغه د *سوډر فن انلاین* څخه د کیریو غږ غوره بلل کیږي، *د پیټ* ساکوراسو څخه د سورتتا کنده، *هیڅ کوم لوبې نه ژوند* ، اراتا کاساګا / د *توریتا سات* څخه سترایل تثلیث، *سوناما یوحیرا* څخه د *خوړو وارونو څخه !: Shokugeki no Soma* ، او مسعود ازومي د *ایومونکا سنسی څخه* .

## بهرنۍ اړیکې

* د رسمي ادارې پروفیسري (په جاپاني کې) 
*     یوشیټیوګ موټسوکوکا 
وېشنيزه:1986 زېږېدنې
وېشنيزه:Pages with unreviewed translations
وردگ

میدان وردک د افغانستان یو ولایت دی. دا د یوه قوم نوم هم دی. میدان وردګ پښتانه دي، او د غلجیو پښتنو له ډلې شمېرل کیږي.  د افغانستان په تاریخ کې په لوړو دولتي او سیاسي مناسبو کې کار کړی دی.
ایډلیډ پښتنو ټولنه

** ایډلیډ** په انګلیسی Aedlaide د اسټراليا هیواد په جنوب کې پروت یو ښار دی په یاد ښار کې پښتانه له کلونو راهیسی اوسیږی چې په دی وروستیو کلونو کې یادو ځوانانو د پښتنو ټولنه په نوم یوه ټولنه فعاله کړی چې مشرې یې زبیر صافی کوې. یاده ټولنه له ۲۰۱۴م کال راهیسی په دی ښار کې فعالیت کوی. په ۲۰۱۹م کال کې د ایډلیډ ښار مختلفو توکمونو په یوه غونډه کې د یاد ښار والي (ګورنر) د نورو ځوانانو ترڅنګ د پښتو ځوانانو ټولنه د ښه فعالیت له امله وستایله او دیادی ټولنی مشرتابه او ملګرو ته یې ستاینلېکونه ورکړل.
## فعالیت
## لاسته راوړني
## مشرتابه
کاظم قاسمي

**کاظم قاسمي** یا **قاظم قاسمی** ( د کندهار ولایت يو مشهوره سندرغاړی دی، د هغه سندرې تر ډېره په ودونو کې اورېدل کېږي. د هغه د سندرو د شوقيانو زياتره برخه يې ښځینه دي. هغه د کندهار ولایت دی، خو د دري ژبي ویونکی دی، خو ددې سره سره یې ټولې سندرې يې په پښتو ژبه دي.

## نور وګورئ
کندهاریان

## سرچینې
واغظ ولسوالۍ

** واغظ** د غزنی ولایت له ولسوالیو څخه یوه ده چې د غزني  ښار’ سویل لویدیځ لورته په ۲۵ کلیو متري کې موقیعت لری 
په  یاده  ولسوالۍ کې  موسي خیل کاکړ ، جلالژي اندړ او همدا راز ځيني نور قومونه هم په کم شمير پکښې ميشت دي ، لکه وردګ، فرموليان ، عرب او مغول، د دې ولسوالي خلک د بزګري او مالداري له لاري ژوند کوي .
انګور ،بادام ، زرد آلو، مڼې، غنم ، اوربشي، اوجوار د دې سیمي مهم پيدا وار دي .
دا ولسوالۍ چي د لوړو غرونو په منځ کې پرته ده  په ژمي کې یې هوا سړه او تریخه وي او په دوبي کې یې هوا متعدله او خوږه وي .
د یوې سروي له مخي په ۲۰۰۹ کال کې  تر سره شوي د دې ولسوالۍ د وګړو شمیره ۲۷۹۰۰تنه ښوودل شوي .

## مشهور تعلمي مراکز
#د محمدخان کلا لیسه
#د شهید عبدالقیوم لیسه
#نجم المدارس

## مشهوري علمي څیرې
#علامه سید عبدالمنان مشهور د لاغرو په ملا صاحب
#ملا علي محمد مشهور د چهارده په ملا صاحب
#لیکوال اوڅیړونکی غلام جيلاني جلالي
#ملا حیات الله مشهور په ملاکاکا
#مولوي فخرالدین
#مولوي خیرالله شهابي
#مولوي دادمحمد
#مولوي تازه گل
#معلم شجاع محمد
#معلم داد محمد
#حمت الله فیضان
#دور محمد شو برات

## دواغظ کلي
#شهزادګان
#سو پا اباد
#لاغر
#محمد صدیق قلعه
#ګډی
#چهارده
#عنبرخیل
#حسین خیل
#چهاردیوال
#ملک خیل
#اتلوال
#چاکر
#سیدوال
#شمشیرکلا
#ګوډلي
#محمد خان کلا
#نیکزایی
#اخند خیل
#سعادت خان کلا
#عبدالله خان کلا
#عبدالرب خان کلا
#خندقه
#ساربت آسیاب
#میانتو
#طالاب حسینی
#کابلي
رشیدان ولسوالۍ

** رشیدان** د غزنی ولایت یوه له نویو ولسوالیو څخه ده چې د جغتو ولسوالۍ څخه جدا شوې ده 279’12 وګړې لري چې 97 سلنه یې پښتانه او پاتی 3 سلنه یې هزارګان جوړوي. مرکز یې د رشیدانو بازار دی چې نیز ذی د ظریف خیلو او حسین خیلو موقیعت لري.
ګیلان ولسوالۍ

** ګیلان ولسوالۍ** د غزنی ولایت د سویلي ولسوالیو څخه ده

ګیلان د افغانستان په جنوب کې موقیعت لرې په 2002 کال کې د یادې ولسوالۍ نفوس 404’78 نفره اټکل شوی وو ددی ولسوالۍ ټول وګړي پښتانه او مرکز یې جانده دی.

## جغرافیه
## کلتور او بیارغونه
د نورستان ولایت ولسوالۍ

د**نورستان ولایت** 7 ولسوالۍ لري چې په لاندی ډول دي.
# کامدېش ولسوالۍ
# برگمټال ولسوالۍ
# پارون
# دو آب ولسوالۍ
# وایگل ولسوالۍ
# واما ولسوالۍ 
# منډول ولسوالۍ
چار برجک ولسوالۍ

** چار برجک ولسوالۍ** د نیمروز ولایت د ولسوالیو څخه یوه ولسوالۍ ده چې په 2006 کال کې یې نفوس 8080 نفره اټکل شوې وو.
خاک سفید ولسوالۍ

** خاک سفید** د فراه ولایت یوه ولسوالۍ ده 
چې 600’34 وګړې لري یاده ولسوالۍ د فراه ښار شمال لورته په 48 کیلومتری کې موقیعت لرې.
## رسنۍ

## وګړي
## جغرافیه
شیب کو ولسوالۍ

** شیب کو ولسوالۍ** د فراه ولایت د ولسوالیو څخه ده 

دا ولسوالۍ 13’230 وګړې لري او د فراه ښار لویدیځ لورته په 70 کیلومترې کې پرته ده. یاده ولسوالۍ 75 کلي لرې.
## جغرافیه
## رسنۍ او پوهنه
ګلستان ولسوالۍ

**ګلستان ولسوالۍ** د فراه ولایت د ولسوالیو څخه ده چې 000’43 وګړې لري ګلستان ولسوالۍ د فراه ښار په 240 کیلومتری کې موقیعت لرې.یاده ولسوالۍ ټول 219 کلې لري.
د تخار ولايت

تخار د تاریخی ولایتونو څخه دی او قدامت یا لرغونتیایی د مقدونی سکندروخت ته ورګرځی. یونانی جفرافیه لیکونکو (آسترابو) او (بطلیموس) په خپلو آثاروکی له نن څخه نږدی ۲۳۰۰ کاله مخکی د آمو دریا له سکندر یا د اوکیسنا سکندر څخه خبر ورکړی وو اما تردی وروستیو پوری ښکاره نه وه چی د مقدونی سکندر دغه افسانوی ښار د آسیا د کوم هیواد په خاوره  کی ښخ اونوم ورکی ( ګمنام ) پاتی دی . د (ا سکندریه آمودریا) لرغونی ساحه په یوه کوچنی قریه کی چی د آی خانم په نوم مشهوره ده ، موقعیت لری چی په همدی اړه اړوندو لرغون پیژندونکو د دغه یونانی باختری ښار یا هماغه سکندریه آمو دریا نوم آی خانم یعنی د آی خانم لرغونی ساحه کښیښود . د سیمی خلکو له پخوا څخه د هغی دلتا په سر کی چی د آمو او کوکچی د دووسیندونو د یو ځای کیدو څخه جوړه شویده، د تاریخی ودانیو برج و بارو او تر خاوروخټو لاندی شویو ساختمانونو نور هندسی شکلونه پیژندل چی د هغو په اړوند یی په زړه پوری افسانی او قیصی نسل په نسل او ژبه په  ژبه ( خوله په خوله ) د دوی په منځ کی  لیږ دیدلی دی  چی دا ټول د دغی متروکی کنډوالی د تاریخی قدامت او اهمیت حکا یت کوی. د آی خانم تاریخی ساحه د دشت قلعه ولسوالی د آمو او کوکچی د دوو سیندونو د تقاطع په برخه کی موقعیت لری. آی خانم د یونان باختر د دوری ملکه وه چی په سیمه کی یی  پاچایی (سلطنت) کاو.
تیوره ولسوالۍ

**تیوره ولسوالۍ** د غور ولایت اړوند یوه ولسوالۍ ده چې په 2012 میلادی کال کې یې نفوس 900’88 نفره اټکل شوی وو.
فیروزکوه (چغچران)

**فیروز کوه ښار**( چغچران) د غور ولایت مرکز دی چې د افغانستان د مرکزې ولایتونو له جملې څخه شمیرل کیږې.

یاد ښار د هریرود سیند پر غاړه پروت دی او د هرات سره ۳۸۰ کیلومتره واټن لرې. په چغچران کې عامه ژبه دري او ورپسې پښتو ده، او نفوس یې په ۱۴۰۰ لمریز کي څه کم ۱۵۱۰۰۰ وګړي اټکل شوی دی.
## کلتور
## رسنۍ
دولت یار ولسوالۍ

** دولت یار** د غور ولایت یوه ولسوالۍ ده چې د افغانستان په لویدیځ کې پرته ده د وګړو شمیریې 436’33 تنه اټکل شوی دی.
د فاریاب ولایت ولسوالۍ

فاریاب ولایت د مرکز میمنې سره ټولې څوارلس ولسوالۍ لري چې په لاندې ډول دي.

# میمنه 
# شیرین تګاب ولسوالۍ
# المار ولسوالۍ ولسوالۍ
# اندخوی ولسوالۍ
# بل چراغ ولسوالۍ
# خان چارباغ ولسوالۍ
# دولت آباد (فاریاب) ولسوالۍ 
# خواجه سبزپوش ولی ولسوالۍ
# پښتون کوټ ولسوالۍ
# قرغان ولسوالۍ
# قرم قل ولسوالۍ
# قیصار ولسوالۍ
# کوهستان ولسوالۍ 
# ګرزیوان ولسوالۍ
شیرین تګاب ولسوالۍ

**شیرین تګاب**د فاریاب ولایت د ولسوالیو څخه ده.

په 2013 میلادی کال کې یې نفوس 642’141 اټکل شوی وو. د قومونو د ویش پراساس په یاد ولایت کې 80 سلنه ازبک 10 پښتانه او 10 سلنه تاجکاو ترکمن اوسیږي.

## جغرافیه
## وګړي
د رونډا جګړه

**د رونډا جګړه** په ۱۹۹۴ کال جګړه کې د رونډا هیواد دټول نفوس کابو ۱۰ سلنه ووژل شول
پدی هیواد کې د ۱۰۰ ورځو ویر پدې کیږي چې ۲۵ کاله مخکې په سل ورځو کې د رونډا اته لکه (۸۰۰۰۰۰) وګړې ووژل شول. ډیری وژل شوي د تتسي قبیلې خلک وو چې د اوتو قبیلې د توندلارو له خوا په نښه شول. تتسې قبیله په رونډا کې اقلیت قبیله ګڼل کیږی. نن دوشنبه ۲۰۱۹’۴’۸ د رونډا ولسمشر پال کګاکې په پلازمینه کیګالي کې د قربانیانو نو په یاد شمعه روښانه کړه. ولسمشر کګامې د هغي باغې ډلې مشر وو چې توکم وژنه یې ختمه کړه.
ختیځ آذربایجان ولایت

**ختیځ آذربایجان**په ایران هیواد کې یوله ترک نشېنو ولایتونو څخه دی چې اکثرا اوسیدونکي یې آذري ترکان دي یاد ولایت دشمال له لورې د آذربایجان او ارمنستان د جنوب او لویدیځ له لورې د لویدیځ آذربایجان ولایت او د ختیځ له لورې د اردبیل ولایت سره ګډه پوله لرې.مساحت یې ۴۹۱’۴۵ 
کیلومتره مربع او د وګړو شمیر یې په ۱۳۹۵ کال کې ۶۵۲’۹۰۹’۳ تنه وو.
خولم ولسوالۍ (سمنګان)

**خلم (خولم)** د سمنګان ولایت اړوند یوه ولسوالۍ ده پدی نوم د بلخ ولایت اړوند ولسوالۍ هم موجوده د.
جنرال خلیفه بلقاسم خفتر

Khan:

**جنرال خلیفه بلقاسم خفتر** له تیرو څلورو لسیزو څخه د لیبیا په سیاست کې مهمه ونډه لرې.نوموړی د هغې افسرانو له ډلې څخه وو چې په 1969 کال کې یې د لیبیا د پخوانې پادشاه پرضد کودتا وکړې وه.ددې ډلې مشري پخواني مشر کرنل قزافي کوه. جنرال خفتر په 1943 کال کې زیویدلی او په 1973 کال کې د اسرایلو پرضد په جنګ کې برخه اخیستې او په 1987 کال کې د چاد هیواد پرضد د جنګ مشري کوله.
د اروزګان ولایت ولسوالۍ

**اروزګان** ولایت په خپل ایدارې ویش کې شپږ ولسوالۍ لرې چې په لاندی ډول دي.

# شهيدې حساس ولسوالۍ
# چوره ولسوالۍ 
# دهراود ولسوالۍ 
# گيزاب ولسوالۍ 
# ترينکوټ ولسوالۍ
# خاص روزگان ولسوالۍ
د کابل ولایت ولسوالۍ

**کابل ولایت** څوارلس ولسوالۍ لري چې عبارت دي له.
# استالف ولسوالۍ
# کلکان ولسوالۍ
# خاکجبار ولسوالۍ
# مير بچه کوټ ولسوالۍ
# موسهي ولسوالۍ
# پغمان ولسوالۍ
# قرباغ ولسوالۍ
# شکردره ولسوالۍ
# سروبي ولسوالۍ
# گلدره ولسوالۍ
# فرزه ولسوالۍ
# ده سبز ولسوالۍ
# چهار آسياب ولسوالۍ
# بگرامي ولسوالۍ
د سرپل ولایت ولسوالۍ

**سرپل ولایت** اووه ولسوالۍ لري چې په لاندی ډول دي.
# سنگچارک ولسوالۍ
# سرپل ولسوالۍ
# بلخاب ولسوالۍ
# گوسفندي ولسوالۍ
# کوهستانات ولسوالۍ
# سوزمه کلا ولسوالۍ
# سياد ولسوالۍ
ګرزیوان ولسوالۍ

**ګرزیوان** د افغانستان کې د فاریاب ولایت اړ وند یوه ولسوالۍ ده چې ۲۰۰۶ میلادی کال کې یې ۴۹۷’۷۲ نفوس لره.
لویدیځ آذر بایجان ولایت

** لویدیځ آذربایجان** د ایران هیواد له ولایتونو څخه یو ولایت دی چې ددی هیواد په شمال لویدیځه برخه کې موقیعت لرې او مرکز یې ارومیه ده. لویدیځ آذربایجان د ایران یوازې ولایت دې چې د ترکیې هیواد سره ګډه پوله لرې مساحت یې ۰۵۹’۳۷ کیلومتره مربع او نفوس یې په ۱۳۹۵ کال کې ۲۱۹’۲۶۵’۳ اټکل شوی وو.
## تاریخ
## وګړې
## رسنۍ
## دین
## اقتصاد
## ولسوالۍ
## ژبې
## کلتور
د بامیان ولایت ولسوالۍ

**د بامیان ولایت** اته ولسوالۍ لري چې عبارت دي له.
# باميان ولسوالۍ
# شېبر ولسوالۍ
# يکاولنگ ولسوالۍ
# سيغان ولسوالۍ
# پنجاب ولسوالۍ
# ورس ولسوالۍ
# کهمرد ولسوالۍ
د باد غیس ولایت ولسوالۍ

**باغیس ولایت** اووه ولسوالۍ لري چې په لاندی ډول دي.
# قلعه نو ولسوالۍ
# غورماچ ولسوالۍ
# قاديس ولسوالۍ
# مرغاب ولسوالۍ
# آبکمري ولسوالۍ 
# د جوند ولسوالۍ
# مقر ولسوالۍ (بادغيس)
مایک پمپیو

**مایک پمپیو** په انګلیسی Mike pompeo د امریکا متحده آیالاتونو د بهرنیوچارو وزیر دی. له دی وړاندی ښاعلی پمپیو د کانزاس څلورمی انتخاباتې حوزی د امریکا متحده آیالاتونو د جمهوری پالو ګوند لخواه د امریکا متحده آیا لاتو په پارلمان کې دنده پرمخ وړه ،چې د لومړې ځل لپاره په 2913 کال کې ددی پارلمان غړی شو.  

## ژوند
## زده کړئ
## دندي
**مایک پمپیو**
انجنیر محمد شهاب حکیمی

**انجنیر محمد شهاب حکیمی** د 1398 کال ټاکنو ته نوماند کاندید دی  لومړی معاون یې نورالحق حبیب دوهم معاون عبدالعلی سرابی له دی مخکی ښاعلی حکیمی د ماین پاکې کمیټی (ACBL)  ریس هم پاتی شوی دی.
## کاري ژوند
## فعالیتونه
احمد ولی مسعود

**احمدولی مسعود** په خټه پنجشیری دی او د احمدشاه مسعود بنیاد مشر چې د پخوانی جهادی مشر احمدشاه مسعود ورور ګڼل کیږې په 1398 کال ټاکنو کې خپلواک نوماند وو.

## کاري او سیاسي ژوند
## مسعود کورنۍ
حکیم تورسن

**محمد حکیم تورسن** مونږ شعار نه ورکوو ، مونږ عمل کوو، شعار د نامه لاندی د 1398 کال ټاکنو ته خپل ځان کاندید کړې. ښاعلی حکیم په خټه ازبک او 1333 میلاددی کال په کابل کې زیږیدلی دی.
ګرده څیړۍ ولسوالۍ

**ګرده څیړۍ** د پکتیا ولایت یوه ولسوالۍ ده.
ډېره تاریخي ولسوالۍ ده
عمر البشیر

**عمر البشیر** په سوډان کابو 30 کاله واکمني وکړه ښاعلی بشیر یو پوځي افسر وو چې  په 1989 کال کې د یوی پوځي کودتا په ترڅ  کې واک ته ورسید او له هماغه راهیسی په سوډان  واکمني کوله.

عمرالبشیر په 11/4/2019 کې د یولړ لارینونو فشار له امله ددی هیواد پوځ له واکه لاس پرسر کړ.

## کاري ژوند
## شخصي ژوند
مېګان فوکس

مېګان ډينیز فوکس (پيدايښت ١۶ مې، ١٩٨۶) يوه امريکايي فلمي ستورې او موډله ده. هغې خپل کار په ٢٠٠١ کال کې پیل کړ يو څو کوشني تلویزیوني رولونه يې ولوبوله، لږ لوی کار يې بيا په *[[هوپ اينډ پېت]]* کي ترسره کړ کوم چې پر تلوېزيون سایټکوم باندې نشر سو.
## مخکينی ژوند
مېګان فوکس پر ۱۶ مې ١٩٨۶ باندې  په Oak Ridge، Tennessee کې دنيا ته سترګې وغړولې،  ددې د مور نوم Gloria Darlene (Cisson) او د پلار نوم يې Franklin Thomas Fox دئ. هغې د خپل ماشومتوب لومړنۍ دوره په روکووډ کي تېره کړې ده. د فوکس پلار يو پارول *parole* افسر وو، او مور يې کله چې فوکس ٣ کلنه وو ددې پلار څخه طلاق واخیست. ددې مور بيرته واده وکړ، او فوکس او ددې ناسک خور ددې د مور او ناسکه پلار (*Tony Tonachio*) لخوا وروزل سول. هغه په "ډېر سخت Pentecostal" توګه را لويه کړل سوه، خو وروسته یې بيا د ١٢ کالو لپاره په کاتولیک ښوونځۍ کې زده‌کړي ترسره کړي.
## نور ولولئ
## سرچینې
دشت قلا ولسوالۍ

{{مالوماتبکس سيمه]]
**دشت قلا**د تخار ولايت اړوند یوه ولسوالۍ ده ددی ولسوالۍ اکثرا اوسیدونکي ازبکان دي ترڅنګ یې یو شمیر پښتانه او تاجکان هم ژوند کوې.
خواجه غار ولسوالۍ

**خواجه غار** د تخار ولايت د 17 ولسوالیو څخه یوه ده چې 909’44 وګړي لري.
تیریزایئ ولسوالۍ

**تیریزایئ** د خوست ولایت اړوند یوه ولسوالۍ ده چې 600’39 وګړې لري.
ګذره ولسوالۍ

**ګذره** د هرات ولایت اړوند یوه ولسوالۍ ده چې دافغانستان په سویل لویدیځ کې موقیعت لرې د یادی ولسوالۍ ډیریې وګړې پښتانه دي چې د 2006 کال داټکل له مخې 187’135 وګړې لري. د پښتنو ترڅنګ پدی ولسوالۍ کې کم شمیر تاجکان او ایماق هم شتون لري.
نثار احمد احمدی

نثار احمد احمدی وردګ چی په۱٣٧٦ کال کښی د وردګو ولایت په چک ولسوالی د عربانو د دری په بیدریو کلي کې  زږیدلی او لومړني زده کړی يي دیادی ولسوالی دعربانو په عالی لیسه کښي تر سره کړی دي.لوړی زده کړي یی د کابل پوهنتون د ټوولنیزوو علومو دانسان پیژندنی او لرغون پیژندنی او دبرق انجینری په څانګو کې تر سره کړی دي. اوس مهال دافغانستان دملی موزیم دبرونزو د دوری دکیوریتور په حیث دنده پرمخ وړی. او تر اوسه یی دوه ټوکه کتابونه چي دواړه په پښتو ژبه دی لیکلی او دچاپ په درشل کښي دي لومړی کتاب دوردګو اتنوګرافی عنوان لاندی او دوهم کتاب یی پښتانه څوک دی؟ او په راتلونکی کې به په خپل مسلک کې اړوند نور کتابونه هم مینوالوته وړاندی کړ.بټنوک|298x298px