چپ اړخی پاپوليزم (ولس پلوي)

چپ اړخی پاپوليزم، چې د ټولنيز پاپوليزم په نوم هم پېژندل کېږي، یو سياسي اند دی، کوم چې چپ اړخي سياسيتونه له پاپوليستي فصاحت (فن بيان) او موضوعاتو سره يو ځای کوي. د هغې بيان بازي عموماً د اشرافو له مخالفت، حکومت سره ټکر او د عامو خلکو په حق کې له خبرو څخه جوړ وي. د چپ اړخو پاپولستانو لپاره بيا بيا موضوعاتو کې اقتصادي ديموکراسي، ټولنيز عدالت او په نړیوالتوب شک شامل دي. ټولنپاله نظريه د دوديزو کیڼ اړخو نظریاتو په پرتله کمه ونډه لري.

پر پانګوال نظام او نړیوالتوب نيوکه د سخت درېځۍ ضد سره اړيکه لري، کوم چې د متحده ايالاتو د نامنلو پوځي عملیاتو په پايله کې په چپ اړخي پاپوليسټي خوځښتونو کې زياته شوه، په ځانګړي ډول هغه چې په منځني ختيځ کې تر سره شول. فکر کېږي چې چپ اړخي پاپولسټان نور په افقي ډول له دې کتاره نه لرې کوي او د برابرۍ پر اندونو تکيه کوي. ځينې پوهان ملتپاله چپ اړخو پاپولسټي خوځښتونو ته هم اشاره کوي، هغه ځانګړتيا چې په «ناکاراګوا» کې د «سينډينيسټا» اوښتون يا وينزويلا کې د بوليويرين اوښتون په مټ راڅرګنده شوه. د خارجي یا ښي اړخي پاپوليزم په عکس، چپ اړخي پاپوليستي ګوندونه ادعا کوي چې د لږکیو د حقوقو پلويان دي او د ملتپالنې د يو داسې اند پلوي کوي، کوم چې د کلتوري او قومي ځانګړتياوو په مټ نه دی لرې کړای شوی.

د اروپايي پورونو د کړکېچ پر مهال د «سايريزا» او «پوډيموس» له راپورته کېدو سره، په اروپا کې د نوي چپ اړخي پاپوليزم په اړه بحثونه زيات شول.

په دوديز ډول چپ اړخی پاپوليزم له ټولنپال ګوند سره تړلی دی، خو د ۲۰۱۰ز لسيزې راهيسې، په چپ ازادخياله ټولنه کې د چپ اړخي پاپوليزم سره نژدې يو خوځښت هم و. خو د دوی له منځه ځينې يې ټولنپال دميوکراتيک دريځونه بلل کېږي.

## د هېوادونو د نوملړ پر بنسټ

### امريکاګانې

#### ارجينټاين
د «کرسټينا فرنانډيس ډي کريچنر» (له ۲۰۰۷ څخه تر ۲۰۱۵زکال پورې د ارجنټاين ولسمشره) او د هغې د مېړه «نيټور کيرچنر» په هکله ويل کېدل چې «کيرچنيريزم» يې عملي کاوه، کوم چې د «پيرونيزم» يوه جلا بڼه ده، کوم چې په لاتيني امریکا کې ډېر ځله د نورو «پينک ټيډ» (چپ اړخ ته مايل حکومتونه) حکومتونو تر څنګ يادېدو. هغه مهال چې «کرسټينا فرنانډيز ډي کرچنر» په دنده وه، هغې د ټاکلو ازادو سوداګريزو تړونونو پر ضد څرګندونې کولې، لکه د امريکاګانو ازادې سوداګرۍ سيمې په څېر وړانديز. د هغې اداره په ځانګړي ډول د ۲۰۰۰ز لسيزې په وروستيو کې د شيانو د زياتېدو پر مهال په کرنيزو صادراتو د مالياتو د زیاتېدو په ځانګړتيا پېژندل کېږي، کوم چې د ارجينټاين عمده صادرات و، تر څو د ټولنيزو پروګرامونو ته پيسې برابرې کړي، لکه PROGRESAR پوهنتون د بورسونو، د يو ماشوم د مرستې پر بنسټ نړيواله ځانګړتيا (کوم ته چې په ارجنينټاين کې به عام ډول AUH ويل کېږي، Asignación Universal por Hijo)، د مرستې لپاره د وړ کوچنيانو لرونکو کورنيو لپاره ازمويل شوې ګټې لارې چارې او وده ييز ټولنيز اصلاحات، لکه: د خپل جنس سره د واده کولو منل.

#### بوليويا
د «سايلز زوزو» مشرتابه د چپ اړخي پاپوليزم تر څنګ، د پخواني ټولنپال ولسمشر «ايو مورالس» پيروي هم وکړه.

#### برازيل
«لوليزم» تر دې بريده يوه عملي چپ اړخي محوريت نظريه ده چې هغې ته «نوي ازادخيالي ټولنپالي» ويل کېږي، خو هغه د يو وده ييز، د عامې طبقې پر انځور اغېز پرېباسي او د دې تر څنګ په دې کې د ولسي تحريک له اړخه پاپولسټي عناصر هم شته.

#### ایکوادور
د ایکوادور پخواني ولسمشر «رافايل کوريا» په «پاپولستي خبرو اترو» ټينګار کړی او د ايکوادور د عامو خلکو لپاره يې په دې تنظار کې د کار کولو لپاره ټيکنوکراټان سره راټول کړي دي. د اصلي اوسېدونکو او حکومت تر منځ په ټکر کې، کوريا بهرني نادولتي سازمانونه تورن کړي دي چې له اصلي اوسېدونکو څخه ناوړه ګټه اخلي.

#### مکسيکو
په واک کې اوسنی ګوند، د نويتابه ملي خوځښت، يو چپ اړخی پاپولستي ګوند دی.

#### متحده ايالات
هيو لانګ، د سخت رکود پر مهال د لوزيانا څخه له والي توب څخه سناتور وګرځېد، په متحده ايالاتو کې د چپ اړخو پاپولستانو له جملی لومړی نوی امريکايي و، چا چې د شريک او شتمنۍ طرحې په نوم د خپلې طرحې لاندې د شتمنۍ بيا وېش ملاتړ وکړ، د کوم رېښې چې د جيکسيونايي جمهوريت په کلاسيکي چپ اړخي پاپولستي خوځښت کې وې، کوم چې د سخت دريځي خوځښت سره اړيکه لري.

په ورته وخت کې، برني سينډرز او اليګزينډريا اوکاسيو کارټينر، چې خپله يې ځانونه ډيموکراتيک ټولنپالان معرفي کړي، د نوي چپ اړخي پاپولستي سياستوالو بېلګې دي. پر جو کراولي باندې د اوکاسيو کارټيز د ديمکراتانو لومړۍ بريا ته، څوک چې د ديمکرات ګوند د تشکيلااتو مشر و، چا چې لس ځلې دا منصب خپل کړی و، په پراخه کچه د ۲۰۱۸ز کال د منځمهالو ټاکنو په پرايمريانو کې تر ټولو زياته خفه کوونکې بريا په توګه بلل ېږي. اوکاسيو کورټيز د نيشن مجلې د يو «نوي راک ستوري» په توګه ښودلی و، چا چې «د باغي پاپولسټانو په استازولۍ په ټول هېواد کې يو نوی توپان راپورته کړی و». اليزابت وارن هم د چپ اړخي د استازې يا لبرال پاپولسټ په توګه يادېږي، کله ناکله د نوموړې ارزونه د ټولنپالې ديموکراتې په توګه کېږي.

#### وينزويلا
د هوګوشاويز ولسمشري د ولسي ځيرکتيا او کاريزمايي (کرشمايي صلاحيت لرونکی) مشرتابه تر څنګ د ټولنپالنې د اصولو د ګډولې سره ورته والی درلود. د شاويز حکومت د پاپوليسټ ملتپالنې او بيا وېش لور ته د «بېرته ګرځېدنې» په توګه تشريح شوی دی.

### اسيايي هېوادونه

#### اسرائيل
يش عتيد، يوسخت درېځې مرکزي يا ازادخيال ګوند د اسرائيلو په سياست کې، «لېبرال» په ځانګړي ډول داسې کوم تصور نه دی، په کوم کې چې د ښي يا چپ توپير کېږي، بلکې يش عتيد په داسې ډول ارزول کېږي چې په هغې کې د پ اړخ پاپولسټ عناصر تر يو بريده شته. دوی په اشرافيه طبقې نيوکې ، کوم چې د سياسي فساد لامل ګرځي او د مادي بيا وېش د درېځ غوښتنه کوي، خو په ورته وخت کې يش عتيد د اقتصادي آزادۍ عنصر هم لري.

#### جاپان
د تارو ياماموتو په مشرۍ، ريوا شنسينګومي، د جاپاني چپ اړخي پاپولستي خوځښت استازولي کوي. په داسې حال کې چې هغه او د هغه ګوند د پانګوال نظام پر ضد شعارونه ورکوي، کله ناکله يې د «ليبرال پاپولست» په توګه يادونه کېږي.

#### سويلي کوريا
د سويلي کوريا د چپ اړخ سياسي ګوند، کوم چې وده ييز ګون ددی، د نېغ په نېغه ديموکراسۍ، نوي ليبرالزم ضد او د امپراليزم ضد پلوي کوي. هغه همدا راز د يو ليبرال ملتپال بهرني سياست پلوي کوي چې د جاپان خلاف دی.

د خلق ديموکراتيک ګوند له سترو سياتوالو څخه يو يې «لي جي ميونګ» له «برني سينډرز» سره پرتله شوی دی، یا په ځینو رسنيزو ادارو کې د هغه يادونه د «پاپوليسټ» په توګه شوې ده. «لي جي ميونګ» په ۲۰۲۲ز کال کې د سويلي کوريا په ولسمشريزو ټاکنو کې د ټاکل کېدو په صورت کې د نړۍ د لومړي نړيوال بنسټيز عايد نظام د عملي کولو ژمنه کړې ده، خو ويلي يې دي که چېرې خلک د هغې مخالفت وکړي نو هغه به يې تر سره نه کړي. د سويلي کوريا ښي اړخي سياستوال «هانګ جو نپيو» د ۲۰۲۱ز کال د سپتمبر په مياشت کې له «لي جي ميونګ» سره وليدل او به هغه يې تور پورې کړ چې هغ هد «ګيونګي» ولايت شاوېز دی. په هر حال، په جنوبي کوريا کې دا کشاله شته چې ايا «لي جي ميونګ» ته د متحده ايالاتو او اروپا له انده د «پ اړخي پاپولسټ» په نظر وکتل شي که نه. هغه يو ځل ويلي و چې هغه محافظه کار دی او د داسې تګلارو وړانديز يې کړی و چې په متحده ايالاتو او اروپا کې له عمومي چپ اړخو پاپولسټانو څخه ډېرې لرې وې، تر يو بريده په اقتصادي لبرال تګلارو ټينګار کوي، لکه په ځينو مسائلو کې د شرکتونو ازادول (له هغوی څخه مقررات لرې کول). سربېره پر دې، هغه د ځینو ټولنيزو موضوعاتو په اړه تر يو بریده محافظه کارانه تمايلات وښودل. سربېره پر دې د «لي جي ميونګ» په ټولنه کې د نړيوالې سوداګرۍ ځانګړې څانګې مشر «کيم هيون جونګ» له هنري کسنجر سره وليدل او هنري کسنجر د «لي جي ميونګ» په نوم د «نيکو هيلو»  په لاس ليکلی يو اټوګراف ورکړ (د خپل لاسليک يادښت). پر دې علاوه، د «لي جي ميونګ» سياسي تمايلات تر يو بريده مبهم و، په همدې بنسټ محافظه کار ژورنالست «ډونګ ای البو» دا ردوي چې نوموړی د چپ اړخي سياستوال د، په داسې حال کې چې د سويلي کوريا د سخت دريځو کارګرانو د يووالي سازمان نوموړی د يوه ټولنپال ديموکرات په توګه ارزولی دی. (خوبيا هم، د سويلي کوريا يو بلې چپ اړخي «undongkwon » ډلې دا رد کړې ده چې «لي جي ميونګ» ټولنپال ديموکرات نه دی).

## سرچينې