open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سرور سلطانه بېگم

**ملکه سرور سلطانه بېګم** (سلطان سرور بېګم) (۱۸۷۵ ز. کابل - ۱۹۶۵ ز.استانبول، ترکیه) *(په [[انګلیسي]]: Sarwar Sultana Begum, Siraj ul-Khwatin)* چې لقب يې سراج الخواتين هم و د افغانستان يوه پخوانۍ ملکه، د امير حبيب الله خان ماندينه او د امير امان الله خان مور وه.

## اولادونه
راضيه بېگم د سرور سلطان بېګم او امیر حبیب الله خان لور او همدارنګه د امیر امان الله خان خور وه.

## پلرنۍ کورنۍ

## مخينه
هغه د شاغاسي لوی ناب شېردل خان لور وه. د امير حبيب الله خان سره يې واده کړی وه او دا ماشومان يې د هغه نه پيدا کړل چې په لاندې ډول دي:
# شهزاده امان الله خان
# ساهره بېگم سراج البنات
# صفريه ثمر السراج
# راضيه بېگم نور السراج

## دا هم وگورۍ
د امير حبيب الله خان کورنۍ

## سرچينې
* د امير حبيب الله خان او عليا حضرت نصب

وېشنيزه:د افغانستان ملکې
وېشنيزه:د امير حبيب الله خان ماندينې
سور

**سور رنګ** () د رڼا د طیف له هغو لومړنیو رنګونو څخه دی چې د لیدو وړ څپو په اوږدو کې تر ټولو اوږده موج لرونکی طول لري. دا رنګ په طبعیت کې د ځواک، انرژۍ او حیاتي ځواک سمبول ګڼل کېږي او په انساني کلتورونو کې د بېلابېلو ماناګانو لکه مینه، غوسه، خطر او قربانۍ لپاره کارول شوی دی. له علمي پلوه، سور رنګ د رڼا په طیف کې هغه مهال څرګندېږي چې د څپې اوږدوالی یې نږدې له ۶۲۰ څخه تر ۷۴۰ نانومیټرو پورې وي. په ډېری تمدنونو کې دا رنګ د وینې او اور سره د تړاو له امله د ژوند او حرکت نښه ګڼل شوې او په هنر او معمارۍ کې د لیدونکي د پاملرنې راجلبولو لپاره ترې ګټه اخیستل کېږي.
د انسان پر ارواپوهنه د سور رنګ اغېزې خورا ژورې دي، ځکه چې دا رنګ د عصبي سیسټم د هڅولو او د زړه د درزا د زیاتولو وړتیا لري. په ارواپوهنه کې سور رنګ د هیجان او فزیکي فعالیت محرک بلل کېږي او ډېری وخت په نښو او اشارو کې د خطر یا احتیاط د خبرداري په توګه کارول کېږي. په ټولنپوهنه کې دا رنګ په بیرغونو، انقلابونو او سیاسي حرکتونو کې د مقاومت او مېړانې د سمبول په توګه ریښه لري. له بلې خوا، په ډېری ختیځو کلتورونو کې سور رنګ د نېکمرغۍ، خوښۍ او سوکالۍ نښه ده چې په ودونو او جشنونو کې د یو بنسټیز عنصر په توګه کارول کېږي.
په صنعت او تجارت کې سور رنګ د پېرودونکو د اشتها او پاملرنې د پارولو لپاره یو پیاوړی ابزار ګڼل کېږي، چې له همدې امله په ډېری سوداګریزو نښو یا لوګوګانو کې په پراخه کچه لیدل کېږي. په بشري علوم او کلتوري مطالعاتو کې دا ثابته شوې چې د رنګونو انتخاب یوازې د خوند خبره نه ده، بلکې د یوې ټولنې له تاریخي او مذهبي باورونو سره ژور تړاو لري. په پای کې دا ویلای شو چې سور رنګ د انسان په ژوند کې له بیولوژیکي اړتیاوو نیولې تر مانیزو مفاهیمو پورې په هر پړاو کې شتون لري او د تمدنونو په ادبي او هنري هستیو کې یې تل یو ځانګړی او اغېزناک ځای ساتلی دی.
## د سور رنګ تخنیکي او سمبولیک اړخونه
فزیکي ځانګړتیاوې د رڼا په طیف کې تر ټولو ټیټه فریکونسۍ او تر ټولو اوږد طول موج لري چې له امله یې له لیرې واټن څخه په اسانۍ لیدل کېږي. بیولوژیکي اغېزې د اډرینالین د کچې په لوړولو او د اشتها په زیاتولو کې رول لري چې په بدن کې د فزیکي غبرګونونو لامل ګرځي. کلتوري سمبولیزم په بېلابېلو ټولنو کې د مېړانې، قربانۍ او همدا راز د مینې او صمیمیت د څرګندولو لپاره یو نړیوال ژبه ګڼل کېږي. په هنر او ډیزاین کې د تمرکز د رامنځته کولو او د یوې ځانګړې موضوع د روښانولو لپاره د یو لومړني او غالب رنګ په توګه کارول کېږي.
## سرچینې
Encyclopedia Britannica - The Science of Color: Red
Psychology Today: The Impact of Color Red
National Geographic - Cultural Significance of Colors
Pantone Color Intelligence - Meaning of Red
وېشنيزه:رنګونه وېشنيزه:فزیک وېشنيزه:ارواپوهنه وېشنيزه:کلتور
تور (رنگ)

**تور رنگ** هغه رنگ ته ویل کیږي چې له مخې هیڅ ډول رڼا نه انعکاس کیږي.

وېشنيزه:رنگونه
د لودیانو ټولواکمني

**لودیان** (افغان ټولواکمني) د لودیانو امپراتوري له ۱۴۵۱ تر ۱۵۲۶م کال پورې د هند په نیمه وچه د ۷۵ کلونو په مدت جوړ واکمني وه.

## تاریخ
په هند د امیر تیمور له حملې وروسته د لودیانو واکمني منځته راغله, چې وروسته بیا په هند د بابر له حملې سره له منځه لاړه.
## ټولواکمنان

وېشنيزه:د پښتنو ټولواکمنیانې
وېشنيزه:د لودیانو ټولواکمني
د سوریانو ټولواکمني

وېشنيزه:د پښتنو ټولواکمنیانې
وېشنيزه:د سوریانو ټولواکمني
شاه اشرف هوتک

**شاه اشرف هوتک** زوکړه... کندهار مړینه ۱۷۳۰م کال بلوچستان د عبدالعزیز خان هوتک زوی او د هوتکيانو د واکمنۍ يو پاچا و چې په اوسني ايران او افغانستان يې پاچايي کوله.

## شخصیت

## واکمني
شاه محمود هوتک د شاه اشرف د تره زوی وو چې د هغه له مړینې وروسته په ۲۶ د اپریل ۱۷۲۵م کال شاه اشرف د اصفهان په تخت کیناست. شاه اشرف چې د واکمنې پرمهال د ۲۶-۲۷ کلونو ترمنهځ عمر لره، د اصفهان او د هوتکیانو د واکمنۍ نه د عثماني او روسي امپراطوریو پروړاندی ښه مقاومت وکړ. اما په افغانستان د واک پر سر د ناندریو له امله نوموړی مجبور شو چې اصفهان پریږدي. د ۱۷۲۶م کال په جون کې د ترکانو د عثماني ټولواکمنۍ له لوری شاه اشرف ته پېک ولیګل شو ترڅو شاه حسین خوشی او د پاچا په توګه ومني، اما د شاه اشرف لخوا د هغه د درې پایکونو سرونه د افغان واکمنانو په کورنیو چارو کې د لاسوښنې په ځواب کې ور ولیږل. د عثمانی پاچا (احمد پاچا) له لوری د ایران په لور ۲۰۰ زره لښکر ولیګه چې د تهران په نږدو کې د شاه اشرف له ۴۰ زره لښکر سره مخامخ او د سختې ماتې وروسته په شاه وتنبول شو. په یاد جنګ کې د ګڼ شمیر عثمانیانو د وژلو ترڅنګ ګڼ ګڼ شمیر وسلې او ۴۶ توپونه افغان واکمن شاه اشرف ونیول. له دې جګړی وروسته د شمال له لوری د روسې واکمن دویم پتر لخوا د شاه اشرف سره د جنګ اعلان وشو، اما د افغان لښکر د بریاوو وروسته دویم پتر له افغانانو سره د سولې تړون ته غاړه کیښوده. د روسانو د لمسون مهم لامل د هوتکیانو له لوری د اصفهان د نیولو وروسته د صفوي واکمنانو او روسانو ترمنځ د ایران د اوسنی ګیلان، ختیځ او لویدیځ آذربایجان ولایویتو روسې واکمنانو ته د یوه تړون پر آساس د روسې د ناورې د قبلولو په بدل کې له ایران نه د افغانانو ویستل وو.

## سرچينې
‎

وېشنيزه : د افغانستان نوميالي
وېشنيزه : افغانان
وېشنيزه : د افغانستان پاچايان
وټیزه ولسواکي

**وټیزه ولسواکي** دا موخې لري: د تولېد وسيايلو او خصوصي گټو له منځه وړل، د اقتصادي مساوات منځ ته راوستل ، د عامه ملکيت رويکارول؛ سياسي ولسواکي: داسې نظم منځ ته راوړل چې په هغه کې سياسي او نورې پرېکړې مسقيماً د خلکو يا دهغو د استازو په وسيله (چې د خپلو خلکو نمايندگي کوي) تر سره کېږي.

وېشنيزه:ولسواکي
د قدس ځواک

**د قدس ډله** (په پارسی کې: نیروی قدس) د سپاه پاسداران انقلاب یوه خاصه ډله ده چې له ایرانه بهر د عملیاتو مشري کوي. دغه ډله هم د ۹۰۰۰ اداره په نوم یادېږی.
دغه ډله هم افراطی اسلامی غورځنگونو ملاټر کوی. د ځواک قوماندان جنرال قاسم سلیمانی دی او د قدس ډله ۱۵،۰۰۰ عسکران لری.

## تاریخ
د قدس ډله د ایران- عراق جگړه په وخت کې جوړه شوه. په دی وخت کې دغه ډله د کردانو مخالفینو ته وسلې ورکولې او په افغانستان کې یی د احمد شاه مسعود ډلې ملاټر کوله.
د قدس ډله د ۱۹۸۳ کال څخه د حزب الله د اسلامی غورځنگ ته وسلې ورکوی او د پوځی عملیاتو سره هم مرسته کوی. په ۲۰۰۶ کال کې د لبنان جگړه په وخت کې د قدس عسكرى منصبدارانو د کوثر د توغندی په مرسته اسرائيلی بيړۍ ويجاړ کړل. د قدس ډله په عراق کې د ۲۰۰۳ کال څخه د شیعی مهدی پوځ ملاټر کوی.
سردار حيات الله خان

کيڼ|250px|بټنوک|سردار حيات الله خان
**جنرال سردار حيات الله خان** (۲۹ د دېسمبر، ۱۸۸۸ ز. - ۶ د جولای، ۱۹۲۹ ز.) چې لقب يې آزاد الدولة و د امير حبيب الله خان او صندل بېگم زوی  و. هغه د خپل پلار او تر هغې وروسته د خپل ورور امير امان الله خان د واکمنۍ په وخت کې د افغانستان د حکومت د يو شمېر وزارتونو په څوکۍ او د کتغن او د کابل ولايتونو والي هم پاتې شوی.

## مخينه
سردار حيات الله خان د امير حبيب الله خان او صندل بېگم زوی و. هغه دوه مېرمنې درلودې، لومړنۍ ښځه يې زليخا بېگم لقب يې شاه بوبو و هغه د سردار محمد رفيق خان کشرۍ لور وه او دويمه  مېرمن يې يوه چترالۍ ښځه وه. حيات الله خان درې زامن درلودله چې هر يو يې:
# محب الله خان آزاد سراج (د زليخا بېگم زوی)
# برهان الله خان سراج (د زليخا بېگم زوی)
# قدرت الله حضرت سراج (د چترالۍ ښځې زوی)

## زده کړې او دندې
نوموړي خپلې لومړنۍ زده کړې د کابل په حبيبيه ښوونځي کې ترسره کړې بيا يې پوځي زده کړې وکړې . تر زده کړو وروسته يې له ۱۹۰۵ ز. - ۱۹۰۷ ز. د کتغن د والي په دوگه دنده ترسره کړې او له ۱۹۱۱ ز. - ۱۹۱۲ز. ، ۱۹۱۲ز. - ۱۹۱۳ ز. او ۱۹۱۳ ز. - ۱۹۱۴ ز. په ژمي کې د کابل ولايت د والي دنده درلوده. له ۱۹۲۳ ز. - ۱۹۲۵ ز. کال پورې د افغانستان د ښوونې او روزنې وزير پاتې شوی. همداراز له ۱۹۲۵ ز. - ۱۹۲۹ ز. کال پورې د افغانستان د عدليې وزير پاتې شوی. په همدې موده کې يې حکومتي لوړه جايزه د لمر اعلی نښان ترلاسه کړ.

## مړينه
سردار حيات الله خان په کابل کې په ۶ د جولای ۱۹۲۹ ز. کال کې کله چې حبيب الله کلکاني په واکمنۍ ورسېد، ووژل شو.

## سرچينې

وېشنيزه:د امير حبيب الله خان زامن
وېشنيزه:افغان واليان
وېشنيزه:افغان وزيران
سردار عبدالکريم خان

**سردار عبدالکريم خان سراج** (۱۹۱۲ ز. - ) له ۱۹۶۳ ز. - ۱۹۶۵ ز. د کتغن او د بدخشان ولايت پخوانی والي او شهزاده و.

## مخينه
هغه د امير حبيب الله خان او حکيمه بېگم زوی و. نوموړی د امير عبدالرحمن خان د لور حميده بېگم چې د شغنانۍ مور نه پيدا شوې وه، واده وکړ او له هغې نه يې درې لوڼې وزېږولې.

وېشنيزه:د امير حبيب الله خان زامن
چې زېټ ۸۰۵ برېن توپک

400px|thumb|چې زېټ ۸۰۵ برېن توپک
** چې زېټ ۸۰۵ برېن توپک** (په چېکی کې:CZ-805 Bren) د چېک د پوځی توپکونو څخه تر ټولو عصری بریدکونکی توپک دی چی د ۲۰۱۰ کال څخه د اوهېرسکی بروټ په ښار کې جوړېږی. دغه توپک د چېکي پوځ د خاصې ډلې لپاره طرح شو. نوموړي وسله د ۲۰۱۳ کال څخه په افغانستان کی  د چېک د وسله والو ځواکونو لخوا کار شوي ده. 
## توصيف
چې زېټ ۸۰۵ برېن توپک یوه خپل کاري لاسي وسله ده چی په ځانگړي ډول د خاصو ځواکونو لپاره ټاکل شوي ده. نوموړي ټوپک  گاز د فشار په مرسته چې د باروت تر چاودنی وروسته رامنځ ته کېږی، ویشتل کېږی. دغه پوپک په ځانگړی ډول د پلاسټیک د عصری موادو څخه جوړ شوی دی او وزن یی ۳،۴۱ کیلو ته رسېږی. د توپک د گلنگدان سیستم قفل شوی دی. د مرمی کالیبر یی کولای سی ۴۵×۵،۵ ، ۳۹×۷،۶۲ یا ۴۳×۶،۸ م.م. واوسی او هر عسکر کولای سی د جگړې په وخت کې په اسانی توگه د خپل د توپک کالیبر تبدیل کړي. دا معنی چی هر عسکر هم د کلاشنکوف مرمی هم د ناټو مرمی کارولای سی. دغه پوپک ۱۰۰۰ مترو واټن ویشتونکی دی. دغه توپک په جاغور کې ۳۰ گولی لری. دغه جاغور د پلاسټیک د موادو څخه جوړ شوی دی. عسکران کولای سی هم د ام-۱۶ یا د کلاشنکوف د جاغورونو څخه کار واخلی. دغه توپک یو یو گولۍ یا جرعه ویشتلای سی. د چې زېټ ۸۰۵ برېن پر توپک باندی لیزر انداز او څراغ نصبېږي دغه وسله کولای سی د ثابت قنداغ یا د کت کېدونکی قنداغ ولری. د پوپک تر میل باندی د ۴۴ م.م. بم انداز نصبېږي. 

## سرچينې
‎

وېشنيزه:ټوپکونه
وېشنيزه:چېکي وسلې
تامارا غیر فعال څارونکی سیستم

بټنوک|د تامارا غیر فعال څارونکی سیستم

** تامارا غیر فعال څارونکی سیستم** (په چېکي: **KRTP-86 Tamara**) یو ډول اېلېکترونیکی سیستم دی چې د چېکوسلواکیا په جمهوریتکې د ۱۹۸۲کال څخه تر ۱۹۹۲کال پورې جوړېده. نوموړي څارونکی سیستم په ځانگړی ډول د الوتکو، بېړیو او بلو هدفونو د څارولو لپاره ورڅخهکار اخیستلکېږي. 

## توصیف
تامارا غیر فعال څارونکی سیستمکولای سی د الوتکو یا بلو هدفونو د رادار سیگنال تعقیب وکړی او د ریاضی محاسبو په مرسته د الوتکې موقعت تعیین وکړی.
تامارا غیر فعال څارونکی سیستم یوه ډله د درو انتنونو او پنځو ارزونکی مرکزونو څخه تشکیلکېږي. د تامارا انتنونه د ټاټرا ۸۱۵ پر شاسی باندی نصب شوی دی. نوموړي سیستمکولای سی ۷۱ مځکنی یا هوایی هدفونو تعقیبکړی. دغه سیستم په ۱۹۸۴کالکې د ټېسلا پاردوبیڅې (Tesla Pardubice) په شرکتکې د انجینیر ولاستیمیل پېخ (ing.Vlastimil Pech) لخوا طرح شو. د چېک پوځ په ۱۹۹۱کالکې  د تامارا څارونکی سیستم څخه په رسمی ډولکار واخیست. تر ۱۹۹۲کال پورې ۲۳  تامارا سیستمونه جوړ شول. دغه سیستونه په ځانگړی ډول شوروی اتحاد ته صادر شول خو څو  سیستمونه هم د عمان، آلمان او امریکا په لاسکې دی.

## سرچینې

وېشنيزه:د چېک پوځي تخنيک
سردار نصرالله خان

کيڼ|250px|بټنوک|سردار نصرالله خان
کيڼ|250px|بټنوک|سردار نصرالله خان
**مارشال سردار نصر الله خان** (امیر نصر الله) نايب السلطنة اعتواد الدولة (۷ د اپرېل، ۱۸۷۵ ز. - ۳۱ د مۍ، ۱۹۲۰ ز.) د امير عبدالرحمن خان  او اصل بېگم زوی، د امير حبيب الله خان ورور او د امير امان الله خان تره و. کله چې امير حبيب الله خان د لغمان ولايت په کله گوش کې ووژل شو نو سردار نصرالله خان په ننگرهار کې ځان د افغانستان پاچا اعلان کړ چې ډېر ژر د امير امان الله خان په امر ونيول شو او بندي شو.

## زده کړې
هغه په دوديزه توگه په دربار کې زده کړې ترلاسه کړي وې بيا يې پوځي زده کړې هم کړي وې.

## دندې
نوموړي خپلې دندې د دربار د خزانه دارۍ نه پيل کړي بيا په ۱۹۰۶ ز. کال کې د کابل ولايت والي شو.

## ماندينې
هغه د سردار محمد يوسف خان لور بلقيس چې لقب يې کوکو جان و واده  کړی و. بيا دويم واده يې د سردار فقير محمد خان لور بلقيس بېگم سره وکړ. درېيم واده يې د هرات د يوه پوځي جنرال فرامورز خان لور سره وکړ. څلورم واده يې د ازبکستان لپاره د افغان دولتي پلاوي سردار محمد اسلم خان لور جهان آرا بېگم لقب بوبو گل سره وکړ. پينځم واده يې د سوداگرۍ د وزير او د جلال آباد د والي سردار نور احمد خان امين الوجوحات د لور حبيه عاليه بېگم سره وکړ. شپږم واده يې يوې باميانۍ، ليلا بېگم سره وکړ، اووم واده يې يوې هزاره گۍ شيرين سره وکړ، اتم واده يې يوې شغنانۍ گلشن سره وکړ، نهم واده يې بلې شغنانۍ مرجان سره وکړ، لسم واده يې يوې بلې شغنانۍ سره وکړ.
## زامن
هغه يوولس زامن او پينځه لس لوڼې درلودې
#  سردار عزيزالله خان ضيايي (د بلقيس کوکو جان زوی)
# سردار جمال الدين خان. (د بلقيس کوکو جان زوی) 
#  سردارمحمد اکرم خان. (د جهان آرا مهردل زوی) 
# سردارمحمد غفار خان ناصر ضيا (د جهان آرا مهردل زوی) 
# سردارصفيع الله خان  (د حبيه عاليه بېگم زوی) 
# سردارعطا الله  خان ناصر ضيا (د حبيه عاليه بېگم زوی)
# سردارعظيم الله خان (د حبيه عاليه بېگم زوی) 
# سردار روح الله خان (د ليلا بېگم زوی) 
# سردار عبدالروف  خان ناصر ضيا (د شيرين بېگم زوی)
# سردار غلام محمد خان. (د گلشن بېگم زوی) 
# سردارعبدالسليم خان. (د گلشن بېگم زوی) 
# زينب خانم (د بلقيس کوکو جان لور) 
# روح افزا خانم (د بلقيس کوکو جان لور) 
# حاجره سرداربېگم(د بلقيس کوکو جان لور) 
# حميرا خانم اول (د جهان آرا مهردل لور)  
#  صديقه خانم (د جهان آرا مهردل لور)  
# روقيه خانم (د جهان آرا مهردل لور) 
# حفصه خانم (د حبيه عاليه بېگم لور) 
# ازرا خانم (د ليلا بېگم لور) 
# صالحه بېگم(د ليلا بېگم لور) 
# حميرا خانم (د شيرين بېگم لور) 
# امنه بېگم(د شيرين بېگم لور)  
# حنيفه خانم (د گلشن بېگم لور) 
# عاليه بېگم(د گلشن بېگم لور) 
# عايشه بېگم(د مرجان بېگم لور)
# حميده بېگم(د يوې شغنانۍ لور).

وېشنيزه:د افغانستان پاچايان
سلطان معزالدين کيقباد

کيڼ|250px|بټنوک|سلطان معزالدين کيقباد
**سلطان معزالدين کيقباد** د افغانستان يو پخوانی پاچا و.

بټنوک|د سلطان معزالدين کيقباد د پېر سکې

وېشنيزه:د افغانستان پاچايان
سلطان قطب الدين ايبک

کيڼ|250px|بټنوک|سلطان قطب الدين ايبک
کيڼ|250px|بټنوک|سلطان قطب الدين ايبک
**سلطان قطب الدين آيبک** د افغانستان يو پخوانی پاچا و.

وېشنيزه:د افغانستان پاچايان
ډاپسون

250px|بټنوک|د ډاپسون کيمیايي فورمول
250px|بټنوک|د ډاپسون ماليکيولي فورمول
**ډاپسون** (په انگرېزي: *Dapsone*) د سلفونمايډ درملو له ډلې دی او د ډای امينو ډايفېنيل سلفون په نوم هم يادېږي.

## کارېدنه
ډاپسون د جذام او د نمونيا په ځينو بڼو کې کارېږي. د دغه درمل جانبي عوارضو کې تبه خارښت شامل دي.

## د اغېزو مېکانيزم
ډاپسون د نورو سلفونمايډ درملو په څېر د فولېټ د جوړښت مخنيوی کوي. ډاپسون يو چټک جذبېدونکی درمل دی او د بدن په مايعاتو کې په پراخه توگه خپرېږي. د ډاپسون نيم ژوند يوه يا دوه ورځې دی او په پوستکي، پښتورگو، ځيگر او عضلاتو کې يې د پاتې کېدلو شونتيا ډېره ده. له بدن نه ډاپسون د صفرا يا تريخي له لارې وځي خو کله چې کولمو ته ډاپسون راورسېږي نو له هغه ځايه بېرته جذبېږي. د متيازو له لارې ډاپسون په بېلابېلو کچو او اندازې وځي او د پښتورگو د عدم کفايې په خاطر بايد په لږه اندازه وکارېږي.

وېشنيزه:درمل
بل ای اچ ۱ کبرا

**ای اچ ۱ کبرا** (په انگریزی کې: **AH-1 Cobra**) بریدکونکی امریکایی چورلکه ده چې د ټانکونو او نورو مځکنی هدفونو د منځه وړولو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. امریکایی پوځ د هغی هلیکوپتر څخه په رسمی ډول ۱۹۶۷ کال څخه کار واخیست. دغه چورلکه هم بحرین، ژاپان، پاکستان، اسراییل، ترکیه او ایران ته صادره شوه. دغه هلیکوپتر په ایران کې تر اسلامی انقلاب وروسته عصری شوی ده او ایران د ای اچ ۱ کبرا د هلیکوپتر ته د طوفان نوم ورکړ.

وېشنيزه:امریکایی هلیکوپترونه
ای اچ ۶۴ آباچی

**ای اچ ۶۴ آباچی** (په انگرېزي: **AH-64 Apache**) د بریدکونکی امریکایی چورلکه ده چې د ټانکونو او مځکنی هدفونو د منځه وړولو لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي. دغه چورلکه (هلیکوپتر) کولای سی په شپه کې او د باران په وخت کې جگړه وکړي. امریکایی پوځ د هغی هلیکوپتر څخه په رسمی ډول ۱۹۸۲ کال څخه کار واخیست. د ای اچ ۶۴ آباچی چورلکه هم مصر، یونان، اسراییل، کویت، سعودی عربستان ته صادره شوه. د اشغال ځواکونه په افغانستان کې دغه هلیکوپتر هم په جگړیزو تجهیزاتو کی لری.
هر چورلکه کولای سی ۱۶ رهبری شوی توغندی یا ۴ راکتی اندازونه (لانچر) ولری. د چورلکې تر کابین لاندی د ۳۰ م.م. ماشیندار نصبېږي.

وېشنيزه:امریکایی هلیکوپترونه
ډيلټيازيم

کيڼ|250px|بټنوک|د ډيلټيازيم کيميايي فورمول
**ډيلټيازيم** *(په انگرېزي: Diltiazem)* د کلسيم چينل بندونکو يو غير ډای هايډروپيريډين د ډلې درمل دی چې د لوړ فشار، انجاينا پېکټورېس او د ارېتميا د ځيني ډولونو په درملنه کې کارېږي. دا درمل د نيم سرخوږي په درملنه او مخنيوي کې هم اغېزمن څرگند شوي. دا درمل د انجاينا ضد درملونو په ۳ ټولگي کې او د ارېتميا ضد په ۴ ټولگي کې شمېرل کېږي.

ډيلټيازيم د CYP3A4 اېنزايم د بنديزگر په توگه اغېزې له ځان نه ښکاره کوي.

وېشنيزه:درمل
ډايازيپم

کيڼ|250px|بټنوک|د ډايازيپم کيميايي فورمول
**ډايازيپم** *(په انگرېزي: Diazepam)* د بنزوډايازيپم يو بنسټيزه ټرانکولايزر يا خوبور درمل دی چې په طبي درملنو کې ډېر کارېږي. دا درمل په اضطرابي حالت او د بېخوبۍ په لنډ مهالې درملنې کې کارېږي. د دې تر څنگ د سټېټس ايپيلېپټيکس يا د مېرگي حالت کې، د لويو او وړو جراحي عملياتو دمخه او وروسته، د اېنډوسکوپيکي معايناتو او تر انستيزي لاندې د ناروغانو په تسکين کې او په اضطرابي اندېښمنيو کې کارېږي.

وېشنيزه:درمل
سردار اسد الله خان سراج

250px|بټنوک|سردار اسد الله خان سراج

250px|بټنوک|سردار اسد الله خان سراج
**ډگر جنرال اسد الله خان سراج** (۱۰ د مۍ، ۱۹۱۰ ز. - ۱۳ د ډېسمبر، ۲۰۰۰ ز.) د امير حبيب الله خان او د هغه د ښځې محبوبه بېگم عاليه جناب زوی او افغان شهزاده و. نوموړي خپلې زده کړې په فرانسه کې کړي وې بيا يې پوځي زده کړې د کابل په چارمارغه کې سر ته ورسولې او له ۱۹۲۹ - ۱۹۳۱ ز. د شاهي ساتونکو ټولی مشر شو. بيا د دفاع وزارت لوی چارواکی شو او تر هغې وروسته په وزارت حربيه کې لوی چارواکی مقرر شو. له ۱۹۳۹ - ۱۹۴۶ ز. پورې د افغان هوايي ځواک مشر جنرال و. له ۱۹۴۸ - ۱۹۴۹ ز. د افغانستان لومړی وزير او د کورنيو چارو وزير و. له ۱۹۵۱ - ۱۹۶۱ ز. پورې په استنبول کې د افغانستان سفير و، له ۱۹۶۱ - ۱۹۶۴ ز. پورې د فرانسې سفير و، له ۱۹۶۴- ۱۹۷۳ ز. پورې د ايران سفير و. 

نوموړي د جنرال سردار محمد سليمان خان (د هرات او بدخشان پخوانی والي) او د هغه د مېرمن تاج سلطانه بېگم (د سردار محمد يوسف خان دويمه لور) لور کوکب بېگم سره واده کړی وه او دوه زامن او څلور لوڼې يې درلودې چې نومونه يې پدې ډول دي:
# ډاکټر محمد عمر خان سراج
# يوسف خان سراج
# محبوبه بېگم
# فاطمه بېگم
# عايشه بېگم
# حبيبه بېگم

وېشنيزه:د امير حبيب الله خان زامن
وېشنيزه:افغان وزيران
افغان کليسا

**افغان کليسا** د هند د ممبای ښار په ماهاراشترا ايالت کې يو د افغان انگرېز د جگړې پر وخت د انگرېز راج لخوا د هغوی د پوځيانود مړو د يادښت په توگه جوړه شوې کليسا ده . دا يې ځکه د افغان ـ چرچ په نوم نومولې چې په افغانستان او شاوخوا سيمو کې په لومړی ځل د انگرېزانو پوځ ماته وخوړه او په هغې ماتې کې افغانانو د ۱۵۹۹۹ انگرېزي پوځ کسان له منځه يووړه.  د هماغو ډېری مړي ېې د هند تر مهاراشترا پورې رسولي او هلته ېې خښ کړي دي .  دغه کليسا د ۱۸۳۸م زیزديز کال د افغان انگریز په لمړۍ جگړې کې د انگریزانو له ماتې  څخه وروسته، د دې جکړې قربانیانو لپاره  د درناوي په خاطر د وخت د انگریز حکومت لخوا په هند کې جوړه کړای شوې وه.

او دلته په دې کليسا کې د بريتانوي پوځيانو سر بېره په خپله د هندي پوځیانو یادونه هم نمانځل کېږي لکه: د ممبای پوځ، د مدراس پوځ د رنجيت سېنگ پوځ له لاهور څخه. په پېښليکونو يا تاريخونو کې دا ويل شوي چې دا جگړه د انگرېزانو بې ساری ، نه منونکې او تر ټولو د ډېر زيان وراړونکې جگړه وه ځکه په دې جگړې کې کوم ۱۶۰۰۰ پوځيان چې افغانستان ته د جگړې لپاره لېږل شوي و، يواځې يو تن يې چې ډاکتر برايډن نومېده يو درمگر افسر و چې وې کولای شو ژوندی له جگړې څخه ځان وباسي، د غبار لخوا ليکل شوي پېښليک کې راغلي چې هغه کس هم افغانانو ددې په موخه پرېښود ، څو د پېښې حال انگرېزي هندي حکومت ته ورسوي.  د يادولو وړ ده چې افغانستان ، سعودي عرب ، سوماليا په ټوله نړۍ کې هاغه يو هېواد دی چې په آري توگه ېې خلک تراوسه پورې مسلمانان دي او پرته له اسلام څخه بل دين لکه عيسويت ، يحوديت او نور دينونه نشته .

وېشنيزه:د ممبای کليسا گانې
ډيلوکسنايډ فورواېټ

کيڼ|250px|بټنوک|د ډيلوکسنايډ فورواېټ کيميايي فورمول
**ډيلوکسنايډ فورواېټ** (په انگرېزي: Diloxanide furoate) د پروټوزوا ضد يو درمل دی چې د *[[اېنټاميبيا هېسټوليټيکا]]*  او د ځينو نورو پروټوزويي انتانونو په درملنه کې کارېږي. همداراز د اميبياسېز، مزمنه اميبيا د امېب په بې نخښو نښانو اعراضو کې کارېږي.

## سرچينې
‎

وېشنيزه:درمل
وړانديز (سوداگري)

**سوداگریز وړاندیز** (په انگریزي: *Proposal*) یو لیکلی وړاندیز دی د پلورونکي لخوا نه یو ځانگړي پېرونکي ته. سوداگریز وړاندیزونه تر ډېره په جړو، پلورنو کې یو بنسټیر پړاو دی، هر کله چې پېرونکی په پېرنه کې ډېرې بیې په نظر کې نیسي.

## سرچینې
‎

وېشنيزه:بازارموندنه
چېکيان

**چېکيان** (په چېکی ژبې کې:**Češi**) یو د لویدیځی سلاوی قوم دی چې په ځانگړی ډول په مرکزی اروپا کې ژوند کوی. دغه قوم په چیکی ژبې خبری کوی او ۱۲ میلیونه تنه لری. چېکیان په ځانگړی ډول مسیحیان دي.
## تاریخ
د تاریخ پوهانو په نظر چېکیان د لوېدېځ د سلاوی قبایلو څخه دی چې په پنځمه پېړۍ کی د آسیا څخه منځنی اروپا ته  راغللې.  په لسه پېړۍ کی د پښيميسل حکمرانان چېکی قبایل توحید کړ او د موراوا تر نیولو وروسته یی په مرکزی اروپا کی قوی دولت جوړ کړ. په ۱۳ پېړۍ کې د پښيميسل اوتاکار ۱ د حکومت په وخت کې د چېک حکمراني د چېک په پاچایی تبدیل شو. په دی وخت کی د چېک د پاچایی لوېدېځی سیمې د آلمانیانو لخوا هم آبادې شوې. د دی په سبب تقریپا ۱۰،۰۰۰ چېکیان آلمانی ټبره دي.  د پښيميسل اوتاکار ۲ د حکومت په وخت کی د چېک پاچایی اوج ته ورسېده. پښيميسل اوتاکار ۲ د چېک امپراطوری پراخه کړه او په مرکزي اروپا کې یی قوی او لوی دولت جوړ کړ. په ۱۴ پېړۍ کې چېک پاچایی د لوکسنبورگ د حکمرانانو په لاس کې وه. د هغو حکمرانانو څخه پاچا کارل ۴ تر ټولو مشهور حکمران وو. د پاچا کارل ۴ د حکومت په وخت کی د پراگ پایتخت ثقافتی تعلیمی او سیاسی مهم مرکز وو. د ۱۶ پېړۍ څخه تر ۱۹۱۸ کال پورې د چېک پاچایی د هابسبورگ د حکمرانانو په لاس کې وو. د هابسبورگ حکمرانان پر چېکیانو باندی  ډېر ظلمونه کول او په دی وخت کې آلمانی ژبه رسمی ژبه وه. د هابسبورگ حکمرانان کاتولیکیان ول او غوښتل چی د چېک په پاچایی کی د کاتولیک دین پراخه وکړي. په ۱۷ پېړۍ کې په اروپا کې د کاتولیکی حکمرانانو او د پروتستان د حکمرانانو په منځ کې  مذهبی جگړې پېل شول. په ۱۶۲۰ کال کی د چېک په پاچایی کې د پروتستان اشرافان د هابسبورگ د حکمرانانو پر ضد قیام وکړ. مگر د بیلا هورا په جگړې کی ( په پښتو کې: د سپین غر جگړه) د پروتستانو اردو ماته وخورله. تر جگړې وروسته د چېک اشرافان ووژل شول او نورو دینی عالمان مجبور شول چی د چېک د پاچایی څخه تېښته وکړي. په ۱۹ پېړۍ کی د چیکی ژبی ترقی بیا پېل شوه.
په ۱۹۱۸ کال کی د چکوسلواکیا جمهوریت تاسیس شو او توماش گاریگ ماساریک د چکوسلواکیا لمړني ولسمشر شو. دغه هېواد تر څو کلو وروسته صنعتی او بدایی هېواد شو. په ۱۹۳۸ کال کې د چکوسلواکیا د لوېدېځ برخې چې د آلمانیانو لخوا آبادې شوې د چکوسلواکیا څخه بیل شوې او د آلمان سره یوځای شوې. په ۱۹۳۹ کال کې سلواکیا خپلواکی علان کړه او چېک د آلمان د پوځ لخوا ونیول شو. په ۱۹۴۵ کال کې د نړۍ تر دویمې جگړې وروسته د چکوسلواک جمهوریت بیا جوړ شو. په ۱۹۴۸ کال کی چکوسلواکیا سوسیالیستی هېواد شو. په دی وخت کی تقریبًا ۳۰،۰۰۰ چېکیان مجبور شول د چکوسلواکیا څخه نورو غربي هېوادو ته کډه وکړي.

## References

وېشنيزه:سلاوی قومونه
وېشنيزه:د چېک خلک
لارا دتا

**لارا دتا** د هندي سينما باليووډ يوه ستورې او ماډله ده.

وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې
تبو

**تبو** يا **تبسم هاشمي** د هندي سينما باليووډ يوه مشهوره ستورې ده.

وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې
شبانه اعظمي

**شبانه اعظمي** د هندي سينما باليووډ يوه وتلې ستورۍ ده.

وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې
شري دېوي

**شري دېوي** چې اصلي نوم يې شري امما يانگېر ده د هندي سينما باليووډ يوه ستورې وه.

وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې
راني موکرجي

**راني موکېرجي**  (هندي: रानी मुखर्जी) د هندي سينما باليووډ يوه مشهوره ستورې ده.

## نور

وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې
ويديا بالان

**ويديا بلن** د هندي سينما باليووډ يوه مشهوره ستورې ده، چی د ۱۹۹۵ کال څخه په فلمونو کی کار کوی او د ویدیا په نامه هم پیژندل کیږی

وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې
کاجول

**کاجول** دېوگن د هندي سينما باليووډ يوه وتلې ستورې ده.

## سرچينې
‎

وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې
بايوم

**بايوم** (په انگرېزي: *biome*) د چاپېريالپوهنې له اړخه د اېکوسيسټم ترمنځ د تعادل د ړنگولو لاملونو ته اشاره ده . دغه اېکو سيستم کې د تعادل ړنگولو لاملونه په دوه ډوله دي.

# طبعي لاملونه ، (اورغورځوونکي ، سېلابونه ، او کنگلونه) 
# مصنوعي يا انساني لاملونه و (د نويو ډولونو پېژندگلوي ، او ډېره زياته گټه اخيستنه)

## بيوم پيژندنه
تر ټولو پراخه ايکالوژيکې ساحه چې د مشخصو نباتاتو او حيواناتو له مخې توپير وړ وي او پکې څو ايکوسيستمونه شامل وي يا په بل عبارت هغه پراخه جغرافيايې ساحه چې سره ورته اقليم او ايکوسيستمونه ولري بيوم بلل کېږی.
## بري یا دوچې بيومونه

دې بيومونوشاوخوا (۸۰٪ حيواناتو او نورو اوسيدونکو ته په خپله غيږه کې ځای ورکړی او له هغی څخه ساتنه کوی. اکسيجن ددی سيمو لوی نعمت دی چې د اوبو (۲۰۰) برابره اکسيجن لري. په دې بيومونو کې د رطوبت کموالی د ژوند کولو په وړاندې خنډ دي.د رطوبت دا کموالی ددې باعث شوی چې هغه ژوندي موجودات چې په دې بيومونوکې اوسيږي پوست يې وچوالي ته مايل دي او نشی کولای ددی ژونديو موجوداتو بدن استوار وساتي. دځمکې په سر او لاندې د اوسيدو ځای لرې چې دځمکې لاندي هستوګنځايونه ته زيرزمينی ويل کېږي زيرزمينی هغه دي چې حيوانات پکې داوسيدو لپاره په ځمکه کې لاندې سوری  کوي زيرزمينی د لمر د وړانګو څخه محرومي دي ولې داوبو څخه غني دي.په دي بيومونو کې محيطی عناصر محدود دي ځيني حيوانات په دې ځايونو کې پټيږي، استراحت کوي په دې ځايونو کې کلوروفيل لرونکې نباتات ژوند نه شی کولای بکترياوی او هغه نباتات چې روښنايي ته ضرورت نه لري په دې ځاې کې ښه ژوند کولاي شی. هغه حيوانات چې په غارونو کې اوسيږي، دلمر په وړاندې ډير حساس دي، سترګې يې ډيرې کوچنۍ او يا هم سترګې نه لری مګر لمسي ويښتان او ډير پرمخ تللي حسي سيستم لري.دځمکې د بيومونو په باره کې د جغرافيې پوهانو ترمنځ د نظر توافق وجود نه لري دا په دې خاطر چې دا بيومونه په اسانۍ نه تشخيص کېږی.

وېشنيزه:بايوم
پولونيم

**پولونيم** ( په انگرېزي ژبه : *Polonium* ) د راډيو اکټيويټي عناصرو له ډلې څخه يادېږي او سمبول ېې (Po) دی . د کيمياوي عناصرو د جدول په شپږم اصلي گروپ کې ځای لري . 
د دغه عنصر اټومي شمېره ېې ۸۴ او د وروستي ډول الکټروني جوړښت ېې  6S2-6P6 او د لومړني الکترون آيونايزېشن ېې    4.8ev دی
د دغو د ايسوټوپونو کتله له ۲۱۰ ــ ۲۱۸ پورې ده . د نوموړي عنصر د ايسوټونو له ډلې څخه يوازې   ۲۱۰Po  ډېر ثابت ايسوټوپ دی .
## د پولونيم پېښليک
## ځانتياوې
## کاري وړتيا او ناوړتيا
## سرچينې
# en.wikipedia.org

وېشنيزه:فلزونه
سوشميتا سېن

**سوشميتا سېن** د هندي سينما باليووډ يوه ستورې او پخوانۍ مس يونېورس يا د کايناتو آغلې ده.

## سرچينې
 

وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې
اېشواريه رای

**اېشواريه رای** د هندي سينما باليووډ يوه نامتو ستورې او د مس ورلډ پخوانۍ گټونکې غړې ده.

## سرچينې
‎

وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې
ابهيشېک بچچن

**ابهيشېک بچچن** د هندي سينما باليووډ يو نامتو ستوری او د اميتابچچن زوی دی.هغه په دهوم،دهوم ټو،او داسی نورو فلمونو کی کار کړی دی چی په دی لاره کی هغه د امیرخان او داسی نورو نامتو ستورو یا لوبګرانو سره د کار کولو لپاره هم ځان ته ته لار ومونده، او د دیپیکا پډکون سره د فلم په جوړولو کی یی نور هم هند ته ځان وروپیژندی ، او د هغی سره یی د فلم په جوړولو کی نور هم پرمختګ وکړ.

## نور
وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگران
زينت امان

**زينت امان** د هندي سينما باليووډ يوه پخوانۍ ستورې ده.

وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې
بخت خان

بټنوک|په پېښور کې د بخت خان بړېڅ پژۍ
**بخت خان**  يا **جنرال بخت خان بړېڅ** ( په انگرېزي ژبه : *Bakht Khan Rohilla* ) يو افغان پوځي مېړنی ځوان و چې (1797–1859زېږيز) کې ژوند کړی . د ځينو سرچينو په حواله دی د موغل باچا بهادرشا ظفر په وخت د انگرېزانو په پوځ کې د سيمې او پولو ساتنې عمومي بولندوی و . 
## مخينه
جنرال بخت خان بړېڅ  د بخت خان په نامه شهرت موندلی و . دی د عبدالله خان ضيغم زوی و ، چې د نواب حافظ الملک حافظ رحمت خان بړېڅ د کورنۍ له مهمو غړو څخه گڼل کېده . 
د هند د آزادۍ په جگړه کې بخت خان بړېڅ يو فعال پوځي بولندوی و . د همدې فعالې ونډې څخه ېې د عمر اټکل شوی چې ویل کېږي دغه مهال به نوموړی د دېرشو يا پنځه دېرشو کلونو په شاوخوا کې و .  نوموړی د پرنگيانو په توپخانه کې نوکر شو ، خو د لږې مودې وروسته چې کله ېې د انگرېز نارواوې وليدې نو د هغه د پښتني او اسلامي اخلاقو له کبله چې ېې درلودې ځان خپلواکه کړ . دی د تېر مهال د تاریخ په کتو ، د عالمانو سره ناستې پاڅې د غزا او جرگو په هکله د مالوماتو ترلاسه کولو په لړ کې دېته اړ شو چې د انگرېزانونوکري پرېږدي او  په مقابل کې ېې راپورته شي . 
## زده کړې
جنرال بخت خان خپل د وخت دوديزه علوم لوستلي و او همدا رنگه ېې د جنگ فنون هم په ښه توگه زده کړي و . 
## دهند جگړې کې  ونډه
کله چې په کال ۱۸۷۵م .ز له ميرټهـ څخه تر کلکتې پورې د يرغلگرو پرنگيانو پر خلاف د هند د آزادۍ جنگ ونښت ، جنرال بخت خان بړېڅي د روهيلکهنډ په برېلي کې د خپل پير سرفراز علی شاه څخه د جهاد اجازه او فتوا واخيستله . د همدې کال د مۍ د مياشتې په ۲۹مه نېټه ېې د توپ په يوه ډز سره په بريلي کې د سپېڅلي جهاد اعلان وکړ او د مې په يودېرشمه نېټه ېې نواب خان بهادر خان بړېڅي د روهيلکهنډ د نوابۍ په دريڅ کېناوه .
## د روهيلکهنډ نواب او سکه وهل
د روهيلکهنډ نواب خان بهادر خان بړېڅ نومېده . دی د نواب رحمت الله خان بړېڅ لمس و چې د بخت خان په مېړانې او ټينگ تدبير سره ېې پر (برېلي) ولکه جوړه کړه او شاوخوا سيمې هم د هغه ولکې ته ورغلې . بخت خان ، خان بهادر خان ته د ( بهادر شاه) لقب ورکړ . ده لومړی ( بدايون )  ونيو بيا له فرخ آباد نومي سيمې څخه  تېر شو پر (بلب گړهـ ) وروخاته او دلته د بهادرشاه (نواب خان بهادرخان بړېڅي ) سکه جاري شوه .
## د هندوـ انگرېز چل اود بهادرشاه دار ته خېجول
## سرچينې
# en.wikipedia.org
# د آريانا دايره المعارف ۲۰۰۸ ز.
## باندنۍ تړنې
http://www.pukhtunkhwa.com/id4.html 

وېشنيزه:اتلان
وېشنيزه:د ۱۸۷۵ زېږېدنې
وېشنيزه:د هند افغانان
وېشنيزه:افغان سياستوال
وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:پښتانه
بډمنټن

بټنوک|د بډمنټن يو لوبغاړی د لوبې پرمهال
**بډمنټن** په انگرېزي کې (*Badminton*) د دوه يا څلورکسيزه ډلو لوبه ده ، چې په يوه مستطيل ډوله هواره ځمکه چې ترمنځ ېې جالۍ لگېدلي وي باندې ترسره کېږي . د هغه ساده بڼه له سلگونو کلونو 
## د بډمنټن غالی
د دوه کسيزې لوبې د غالي يا ميدان اوږدوالی ۱۳،۴۰ متره او عرض يا په بر کچه ۵،۱۸ متره وي . د جال اوږدوالی ېې ۶،۱۰ متره او عرض ېې ۷۵ سانتي متره وي ، چې لوړوالی ېې ۱،۵۰ مترو ته رسېږي . د څلورکسيزه لوبې د غالي اوږدوالی لکه د دوه کسيزو هغه پشان وي ، خو عرض ېې ۶،۱۰ متره وي . په افغانستان کې بډمنټن له ډېر پخوا څخه دود دی ، خو په ۱۳۶۳ ل. (۱۹۸۵م.ز) کې ېې ملي فدراسيون جوړ شو .
## د بډمنټن [[لوب اوزار]]

بټنوک|د بډمنټن بڼکتوپ
بټنوک|د بډمنټن لوبې رېکټ يا توپ ډنډه
د بډمنټن لوبې په رېکټ او بڼکتوپ ( شټل کاک) سره کېږي ، چې رېکټ ېې د لوبې د توپ دځانگړې ډنډې نوم دی او توپ ېې هم بڼکتوپ نومولی شو ځکه له بڼکو څخه جوړېږي .

#### ''' د بډمنټن رېکټ ''' ==== :
د بډمنټن رکېټ لاستی ۸،۶ ــ ۹،۲ سانتي مترو پورې اوږدوالی لري او غاړه ېې چې دايره وي بڼه لري له گرافيټ يا المونيم څخه جوړېږي . همدا رنگه د غاړې منځ ېې په جال سره بندېږي چې دغه جال له عادي کولمو څخه پنځول شوی .

#### '''د بډمنټن بڼکتوپ''' ==== :
دغه له طبعي توکو او هم له مصنوعي (سېنتېټک ) توکو څخه جوړېږي . بڼکتوپ له ۱۶ بڼکو څخه جوړېږي چې اوږدوالی ېې ۶۲ ــ ۷۰ ميلي مترو پورې وي .

## د بډمنټن لوبې کړنلار
بټنوک|دبډمنټن لوبې کړنلار په انځورونو کې

## د بډمنټن پېښليک

## د بډمنټن نړېوال فډراسيون
## سرچينې
# en.wikipedia.org
# د آريانا دايره المعارف ۲۰۰۸ م زېږديز

وېشنيزه:ورزښت
پريانکا چوپړا

پريانيكا چوپړا، (هندی प्रियंका चोपड़ा) د هندوستان ښكلې پېغله پريانيكا غوښتل انجنيره او ياهم ارواپوهه و اوسي ، خو برخليك بل څه ور په برخه كړل ، هغه اوس د ښكلا ملكه او د هندي فلمونو مركزي ښځينه گرځېدلې ده.

پريانيكا چوپړا د هندي سينما نوې او ښايسته لوبغاړې ده. په فلمي بهيركې دځينو لغړو او بربنډوسكانسونو له امله ډېره ژر دهندي سينما دمينه والو پر زړونو كښېناسته.پريانيكا چوپړا پر 1361 لمريز كال د هند په يوه هنري او سينمايي كورنۍ كې سترگې نړۍ ته پرانستې. پلار يې ( ډاكټر اشوك چوپړا) او مور يې ( ډاكتره مادو چوپړا ) نوميږي. پريانيكا په كور او ملگرو كې د چانسين او ميمي په نومونو ياديږي. پريانيكا تېزې قهوه يي سترگې ، تور وېښتان او پنځه فټه او 7،5 انچه ونه لري. دبدن دروندوالى يې 53 كيلوگرامو ته رسيږي.
## نور
چوپړا خپلې منځنۍ زده كړې لومړى په ( لامارتينير) كالج او بيا ديوه لنډ وخت لپاره په ( مارياگوريتي) كې تر سره كړې دي، وروسته د لوړو زده كړو لپاره د امريكا دمتحده ايالاتو ( بوستن) پوهنتون ته لاړه. پريانيكا غوښتل انجنيره او ياهم ارواپوهه و اوسي ،خو برخليك يې بل څه ور په برخه كړل . هغه په كالج كې د ښكلا ټوټه بلل كېده. د چوپړا د ملگرو او كالجيانو خبرو هغه مهال رښتينې بڼه خپله كړه، چې پريانيكا د هندوستان د1380لمريز كال د ښكلا په سياليو كې دهند دښكلې پېغلې نوم وگاټه ، د پريانيكا لپاره دا ډېر ستر وياړ و. د پر يانيكا دښايست او ښكلا اوازې په ټول هند كې خپرې شوي، دخپرونو، مجلو او ورځپاڼو مخونه ددې په انځورونو ښكلي شوي و، هرځاى د هند دښكلې پيغلې يا مس انډيا خبرې كېدلې. هغه نوره د هندي سينما نجلۍ وگرځېده، د انجنيرۍ او ارواپوهنې خوبونه يې هېر شول او په ښه زړه سينما ته راغله. پريانيكا په خپل لنډهنري مزله كې په گڼ شمېر فلمونو كې رولونه پرمخ يووړل، مشهور فلمونه يې ، دسوني ديول او پريټي زنټا تر څنگ ( ده هيرو)، دسنجيدت او دينوموريا ترڅنگ( پلان)، د اكشې كومار او لاراداتا ترڅنگ ( انداز ) ، د بابي دېول ترڅنگ ( قسمت)، د سلمان خان او اكشې كومار ترڅنگ ( مج سې شادي كروگي)، د ارجون رامپال ترڅنگ ( اسامبها)، د اكشې كومار او پرل راهول ترڅنگ ( اعتراض) او ځينې نور و. د پريانيكا چوپړا د راتلونكې پروژې او فلم نوم ( واټ) دى، چې تر اوسه نندارې ته نه دى وړاندې شوى، خو بايد پر دې منښت ( اعتراف) وكړو، چې انداز فلم پريانيكا چوپړا ته د سينما لاره اواره كړه. پريانيكا دشعر او شاعرۍ ترڅنگ دلنډو كيسو ليكواله هم ده. پريانيكا په هندي نجونو كې دسشميتاسين ډېره لېواله ده او په دې عقيده ده، چې د سشميتاسين د شخصيت تر اغيز لاندې راځي.

پر يانيكا چوپړا دهند دممبيي ښار ديوې اونيزې له خبريال سره په مركه كې ويلي، چې په لغړو فلمونو كې كار كول خوند وركوي او تر ډېره بريده هڅه كوي، په رومانټيكو او عشقي فلمونو كې كار وكړي. پر يانيكا په خوى او بوى كې دماشومتوب په تله تلل كيږي.

وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې
ديا مرزا

**ديا مرزا** د هندي سينما باليووډ يوه پېژندلې ستورې ده.

وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگرانې
نبوي مسجد

کيڼ|250px|بټنوک|مسجد نبوي
**نبوي جومات** (په عربي ژپه : *المسجد النبوي* ) تر ډېره د نبي جومات په نوم هم يادېږي د نړۍ تر ټولو لوی جومات دی . دغه جومات د سعودي عرب هېواد په المدينه ښار کې شتون لري .  دا جومات د اسلام د لارښود محمد (ص) په لاسونو د انصارو په مرسته ودان شوی او همدې جومات کې د اسلام د لارښود محمد (ص) د پای ارام اومړستون هم شتون لري.

وېشنيزه:جوماتونه
شاهين ۲

**شاهین ۲** (په اردو کې: شاهین ۲ یا هتف ۶ ) د پاکستان د مځکې څخه مځکې ته د منځ واټنه بالستسك توغنډى چې د دوو برخو څخه جوړه شوی ده. دغه توغندی څو اټومی سرگلولې له ځان سره وړلی شي. د شاهین توغندی چی د سوځولو (سوند) جامدو موادو څخه جوړه شوی ده ۲۰۰۰ کیلومتره واټن وهلی شي. په نوموړی اعلاميه کی ويل شوی چې نوموړی توغندی د شاهين يو ډول بالستيک توغندی دی او د پاکستان لخوا پخپله جوړه شوه. پاکستان دغه بالستیک توغندۍ په ۲۰۰۴ کال کې په برياليتوب ازمويلی دی.
## سرچینې
*http://blisty.cz/art/43083.html

وېشنيزه:پاکستاني وسلې
یان آموس کمېنسکي

**یان آموس کمېنسکي** (په چېکي کې:Jan Amos Komenský په لاتیني کې:Iohannes Amos Comenius ) (زېږېدنه:۱۵۹۲ – مړینه: ۱۶۷۰ ) یو مشهور فیلسوف، ښوونكى، لیکوال، دین پوه او د ورورونو وحدت ( د چېک د پروټسټانټ مذهبي ډله) وروستی اسقف وو. یان آموس کمېنسکي فیلسوفی، مذهبې اثرونه ولیکه. دغه اثرونه په چېکی، لاتیني او الماني کې لیکل شول.
## ژوند
یان آموس کمېنسکي په ۱۵۹۲ کال کې د اوهېرسکي بروټ په ښار کې زېږېدلی ؤ. پلار یی د ورورونو وحدت د مذهبی ډلې غړی ؤ. یان آموس کمېنسکي د پلار او مور تر وفات وروسته د زده کړی لپاره د سټراژنیڅې ښار ته ولار. په ۱۶۰۸ کال کې هغه د زده کړی لپاره د پږېروف ښار ته ولاړ. په دی وخت کې یی یو مشهور قاموس ولیکه چې د چېکي ژبې خزانه په نوم یادېږي. په ۱۶۱۳ کال کې د امسټرډام ښار ته ولاړ. یان آموس کمېنسکي په ۱۶۱۶ کال کې د ورورونو وحدت کشیش شو خو د سپین غر تر جگړې وروسته مجبور شو چی د بوهیمیا څخه خارج ته ولار شی. یان آموس کمېنسکي په هالنډ کی مړ شو او مقبره یی د ناردېن په ښار کی پرته ده.

وېشنيزه:د چېک مذهبی لیکوالان
ماشی

**غوماشی** (علمي نوم:Culicidae) د حشراتو یوه ډله ده چې د *Culicidae* کورنۍ پورې اړه لري. د ډېری غوماشو ډولونو ښځینه ډولونه پرازیتي ژوند کوي او د نورو حیواناتو په وینه تغذیه کوي، له هغې ډلې د تي لرونکو ژويو، مرغیو ، حشراتو، امفیبیانو ، او حتی ځینې کبانو ، او ځینې یې غیر فقاري حیوانات هم په نښه کوي. د وینې کمښت د مسلې لپاره خورا کوچنی دی، مګر د چیچلو په ځای کې خارښونکی خارش کیدای شي یو جدي خارښ وي. تر ټولو مهم، د مچیو ځینې ډولونه د مختلفو ناروغیو د لیږدونکي په توګه عمل کوي او د ناروغۍ اجنټ له یو کوربه څخه بل ته لیږدوي. ملاریا ، ژیړ تبه ، د ویسټ نیل ویروس او فلیریاسس ځینې خورا خطرناکې ناروغۍ دي چې د ځینو ډولونو مچیو لخوا لیږدول کیږي. 

## طبقه بندي او نوم
ماشي د Hexapoda suborder، Pterygota suborder، Endopterygota superorder، Nematocera suborder، Culicomorpha suborder، Culicoidea superfamily، Culicidae کورنۍ پورې اړه لري.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/Mosquitoes-macro-larg_photo_-siamak_sabet.jpg/220px-Mosquitoes-macro-larg_photo_-siamak_sabet.jpg|بټنوک| د ماشو-میکرو-سیامک سبت
. 

## سرچینې

## بهرنی لینک

* پشه در کرلی
* نوانمای فیلم describing The Life Cycle of the Mosquito در بایگانی اینترنت موجود است.
*
د لبنان جگړه ۲۰۰۶

**د لبنان دويمه جگړه** (په عربي کې:حرب تموز په عبري کې:מלחמת לבנון השנייה (Milhemet Levanon HaShniya)) په ۲۰۰۶ کال کې په لبنان کې د اسرائيل د ځواکونو او حزب الله په منځ کې يوه جگړه وه. دغه جگړه د ۱۲ په یولیو کې پېل شوه او د ۱۴ په اگست کې پای ته ورسېدله. 
## تاریخ
په یولیو کې د حزب الله ځواک پر د اسراییل د شلومی پر ښار د توغندیو په مرسته برید وکړ. په دی برید کې څو اسراییلی عسکرو وژل شول. تر برید وروسته اسراییل ځواکونو د لبنان پر جنوب ټوپخانو او الوتکو په مرسته برید وکړل.
په لبنان باندې د اسرائيلوله سختو بمباريو او په جنوبي سيمو باندې له پوځي يرغل څخه دولس ورځې تېري شوي چې له امله يې د پلازمينې بيروت يوه لويه سيمه په كنډوالو بدله شوې، هوائي ډگرونه له كاره غورځول شوي او ډېر نور ښارونه تباه كړل شوي دي. د لبنان بندرونه ويجاړ شوي دي، تر درې نيم سوه ډيرو لبنانيانو خپل ژوند له لاسه وركړى چې د ملگرو ملتونو د يو راپور له مخې دريمه برخه يې يوازې ماشومان دي.
تر پينځو لكو ډير خلك له خپلو كورونو وتلو ته اړ شوي او د لبنان له جنوبي سيمو څخه چې كوم خلك د بمباريو له ويرې خپل كورونه پرېږدي او د لبنان شمالي سيمو ته د تللو هڅه كوي په لاره كې د اسرائيلي الوتكو لخوا په نښه كيږي لنډه دا چې نږدې ټول لبنان د اسرائيلي ځواكونو لخوا محاصره شوى دى.
د ۱۴ په یولیو کې حزب الله د حیفه پر ښار برید وکړ او تر څو ساعتونو وروسته اسراییلی الوتکې بیا د لبنان پر جنوبی سیمو برید وکړې. په دی برید کې اسراییلی هوایی ځواک څو پلونه، یو برېښناکوټ او عمومی سړکونه ويجاړ شوي. په شپه کې د اسرائيلو يوه سمندري بېړۍ د حزب الله په توغندي ولگېده او له منځه ولاړه. دغه عصری توغندۍ د ایران څخه د حزب الله لاس ته ورغلله. تر ۳۲ ورځونو وروسته اسراییلی پوځ نسوای کولای حزب الله ته ماته ورکړه او مجبور شو چې لبنان ترک وکړي.

وېشنيزه:حزب الله
تور زېړی

**تور زیړی** یوه میکروبي ناروغي ده چې د یو ډول وایرس په نتیجه کې چې هیپاتیت بي نومیږي منځ ته راځي.  دا وایروس د انسان په ینه یا جگر کې د التهاب سبب گرځي چې دې د ینې یا جگر دې ډول التهاب ته په طبي اصطلاح کې هیپتایتیس واېې. په ټوله نړی کې د ۲ بلیونه څخه ډیر کسان په دې ناروغۍ اخته دي په اکثر خلکو کې دا ناروغي د یوه لنډ وخت لپاره پیدا کیږي چې له تداوی وروسته ترې په بشپړه توگه شفا پیدا کوي چې دا ډول ېې د حاد تور زیړي په نامه یادیږي. د تداوی او جدي پاملرنې په صورت کې، په دې ډول تور زیړي کې ینې یا جگر ته کوم زیان نه رسیږي.

ځینې وخت داسې هم پیښیږي چې یو شخص د تور زیړي په ناروغۍ اخته وي ولې پر ځان پوه نه وي، ځکه چې په دې حالت کې په ناروغ کې د تور زیړي هیڅ ډول اعراض او علایم نه ښکاري خو په دې حالت کې کولای شي چې نورو روغو کسانو ته د تور زیړي میکروب انتقال او هغوی د تور زیړي په ناروغۍ اخته کړي.

ځینې وخت دا ناروغي د اوږدمهال لپاره د انسان په وجود کې موجوده وي چې دا ډول ېې د مزمن تور زیړي په نامه یادیږي. مزمن تور زیړی د ینې یا جگر د سرطان او خرابوالی سبب هم گرځي. د مزمن تور زیړي پیښې په ماشومانو کې ډیرې لیدل کیږي.

وېشنيزه:تور زېړی
مسجد الحرام

بټنوک|مسجدالحرام منځ سپېڅلې کعبه
**مسجد الحرام** (په عربي ژبه : *مسجد الحرام* ) د سعودي عرب په مکه ښار کې د لوېديځې الحجاز سيمې د کعبې خونې شاوخوا راچاپېره پروت دی . دا هاغه ځای دی چې د نړۍ مسلمانان د پينځه وخته عبادت په مهال خپله مخه وراړوي . دغه جومات ته د اسلام سپېڅلی او مشر جومات هم وايي .
## د جومات پېښليک
	بټنوک|د الحرام جومات دباندې خوا څلي

## انځورونه


دوتنه:Kaba.jpg|په کال 1880ز کې کعبه شریفه
دوتنه:Mecca prayer, 1889.tif|په کال 1889ز کې کعبه شریفه کې لمونځ
دوتنه:Masjid al-Haram 1.jpg|امسجد الحرام په کال 1907ز کې.
دوتنه:1937mecca-makkah.jpg|کعبه په 1937 م کې
دوتنه:Ka'aba & Al-Masjid Al-Haram.jpg|منظر لباحة المسجد الحرام تتوسطه الكعبة الشريفة
دوتنه:صورة للكعبة من الداخل.jpg|د کعبې داخلي برخه (نادر انځور)
دوتنه:Al-Haram mosque - Flickr - Al Jazeera English.jpg|د مسجد الحرام عالي انځور
دوتنه:Masjid al-Haram, Mecca at night.jpg|الحرم في المساء
|په شپه کې د مسجد انځور (له پورته خوا څخه)
دوتنه:The Hajj kicks into full gear - Flickr - Al Jazeera English (7).jpg|حاجیان
|نور انځورونه
دوتنه:Roof of Masjid al-Haram 03.jpg|د مسجد چت
دوتنه:Roof of Masjid al-Haram 01.jpg|د مسجد الحرام چت
دوتنه:Masjid al-Haram.JPG|
دوتنه:Masjid al-Haram, Mecca. Inside..jpg|د مسج الحرام داخلي برخه.
دوتنه:Pilgrims on the roof of the Grand mosque - Flickr - Al Jazeera English.jpg|حاجیان د مسجد الحرام په چت باندې
دوتنه:Kabba1.JPG|د کعبې ډېر نږدې انځور
دوتنه:Hajj 2008 - Flickr - Al Jazeera English (4).jpg| حج 1428 هـ
دوتنه:Insideofmasjedolharam2.JPG|د حرم دننه
دوتنه:Flickr - omar chatriwala - Outside the Haram.jpg|بهر ځای
دوتنه:Inside view -Masjidul Haram, Makkah.JPG|د عثماني ودانۍ دننه.
دوتنه:Coveting the Black Stone.jpg|ځینې خلک چې حجر الاسود لمسول غواړي.
دوتنه:Makkah-Panorama-2011.jpg|د مکې مکرمې پېناروما انځور 
دوتنه:Zamzamwill.JPG|د زمزم څاه- زیارتکوونکي
دوتنه:Makkah (Mecca).jpg|حرم شریف به شپه کې
دوتنه:Prayer book - Google Art Project.jpg|د مکي او مدني حرم رسمونه
دوتنه:Gate of Ka-bah.JPG|د کعبې شریفې ور
دوتنه:Kaaba in macca.jpg|کعبه شریفه
دوتنه:Before the Hajj is complete, pilgrims must return to Mecca to perform a "farewell tawaf" around the Kaaba. - Flickr - Al Jazeera English.jpg|د حاجیانو له خوا د طواف ترسره کول.
دوتنه:After their time in Mina has passed, pilgrims head back to Mecca. - Flickr - Al Jazeera English.jpg|د حج په جریان کې کعبه شریفه
دوتنه:Turkish - Tile with the Great Mosque of Mecca - Google Art Project.jpg|رسم توضيح للكعبة والمسجد في العهد العثماني في القرن 17
.


## نور ولولئ
* کعبه شريفه

## سرچينې
* د ويکيپېډیا عربي پاڼه

وېشنيزه:جوماتونه
غونډ

**غونډ** مستقل کنډک، رېجيمنټ، په عسکری کې د کنډک (بټېلين ) او لوا (بريگه ډير) ترمنځ د عسکرو يو تشکيل دی چې د ٣- ٤ کنډکو او نورو ضمايمو څخه جوړدی

## سرچينې
‎

وېشنيزه:پوځي وييونه
کنډک

**کنډک** د پياده لښکر درويا څلور ټوليو ته چې ٣٠٠ يا ٤٠٠ تنه کېږي کنډک وايي.

## سرچينه
‎

وېشنيزه:پوځي وييونه
بولندوی

**بولندوی** چې په پاړسي ژبه کې يې قوماندان بولي، هغه رسمي سرکاري وگړي ته ویل کېږي چې په پوځ کې د کوم پوځي ټولگي د مشر په توگه گومارل شوی وي. بولندوی کېدای شي د کوم کوشني پوځي ټولگي پازوالي (مسووليت) پر غاړه ولري، يا هم د کوم لوی پوځي ټولگي بولندوی وي. لکه د ډلگي بولندوی، د بلوک بولندوی، د ټولي بولندوی، د کنډک بولندوی، د غونډ بولندوی، د لېوا بولندوی، د فرقې بولندوی او داسې نور.  

  

وېشنيزه:پوځي وييونه
قول اردو

**قول اردو** ستر پوځي واحد دی چې يو لړ ځانگړې دندې لري او په پوځي ځواک کې د پوځ هغه ټکټيکي ما تحت واحد چې په عادي شرايطو کې يې په سر کې تورن جنرال وي.

## سرچينه
‎

وېشنيزه:پوځي وييونه
ډلگۍ

ډلگۍ د پوځیانو يوه وړه ډله ده چې خپلې دندې د بلوک په چوکاټ کې او يا په مستقله توگه تر سره کوي. د پياده نظام ډلگۍ معمولا د ٩ کسو څخه جوړه وي چې يو کس يې د بولندوی حيثيت لري. د پياده ډلگۍ تشکيل ثابت نه دی له ضرورت سره سم کم و زياتېدلای شي. وسله او تجهيزات يې هم همداسې وي. پياده ډلگۍ دوه نظامه لري چې يوه تهيې جمع نظام او بل ته يې د ډلگۍ محاربوي نظام وايي.

## سرچينه
‎

وېشنيزه:پوځي وييونه
سمونمل

**سمونمل** د پوليسو په تشکيل کې تر سمونیار لوړه او تر سمونوال راښکته رتبه ده چې د پوځ په تشکيل کې د ډگرمن له رتبې سره او د ملکي تشکيل له څلورمې رتبې سره برابري کوي.

وېشنيزه:پوځي وييونه
سمونيار

سمونیار د پوليسو په تشکيل کې تر سرڅارمن لوړه او تر سمونمل راښکته رتبه ده. دا رتبه په پوځ کې د جگړن د رتبې سره او د ملکي تشکيل له پنځمې رتبې سره برابره ده.

وېشنيزه:پوځي وييونه
درېيم ساتنمن

**درېيم ساتنمن** د افغانستان د پوليسو په تشکيل کې لمړنۍ رتبه ده چې بيا له دې وروسته رتبه یې دویم ساتنمن راځي.

وېشنيزه:پوځي وييونه
دويم ساتنمن

**دویم ساتنمن** د افغانستان د ملي پولسو دویمه رتبه ده چې له درېيم ساتنمن څخه وروسته او له لمړۍ ساتنمن څخه مخکې راځي.

وېشنيزه:پوځي وييونه
لمړی ساتنمن

**لمړۍ ساتنمن** د افغانستان د ملي پولیسو دريمه رتبه ده چې له دويم ساتنمن څخه وروسته او له ساتنمن څخه مخکې راځي.

وېشنيزه:پوځي وييونه
هنگامه

**هنگامه** چې اصلي نوم يې زهره ده، يوه افغانه سندرغاړې ده.

وېشنيزه:افغان سندرغاړي
د نور توغندۍ

**د نور توغندۍ** (په پارسی کې: موشک نور په چینایی کې:鹰击-82, literally Eagle Strike) د بېړۍ ماتونکي راکټونو څخه دی چې د بېړیو او بلو هدفونو د منځه وړولو لپاره ورڅخه کار اخیستل کېږي. دغه توغندی چی د سوځولو (سوند) جامدو موادو څخه جوړه شوی ده ۲۰۰ کیلومتره واټن وهلی سي. د نور توغندۍ د بېړیو، هلیکوپترونو، الوتکو او ساحلی بتریو څخه توغولای سی (ويشتلای سی). دغه توغندۍ کولای سی دکنوینشن یا اټمی سروکي ولري. ایران دغه توغندۍ لمړي ځل په ۲۰۰۶ کال کې په برياليتوب ازمويلی دی.

## تاریخ
په ۱۹۹۱ کال کې ایران د چین څخه ۶۰ د سی-۸۰۲ راکتونه لاس ته ورغلل. دغه راکتونه د قشم په ټاپو کې پراته وه. په ۲۰۰۵ کال کې چین او ایران یو مهم تړون لاسلیک کړل. د تړون په اساس چین د ۷ مارچ په ۲۰۱۰ کال کې د توغندیو تولیدونکي کارخانه پرانیستله. د هغو وخت څخه ایران د سی – ۸۰۲ چینایی توغندۍ د لایسنس په اساس جوړولای سی. دغه توغندۍ په ایران کې د نور په نوم یادېږي. د نور توغندۍ د جنگي بېړيو، د سو – ۲۴ الوتکې، اېف – ۴ الوتکې د کیلو اوبتل څخه توغولای سی.

## عکسونه


File:Iranian Alvand class frigat.JPEG|د الوند کلاس جنکي پېړۍ کولای سی څلور د نور راکتونه ولری
|جماران جنگي بېړۍ کولای سی څلور د نور راکتونه ولری
File:Su-24 Fencer left side.jpg|د سو-۲۴ الوتکه کولای سی یوه د نور توغندۍ ولري
File:IIAF F-4D Phantom II-brake chute.jpg|د اېف-۴ الوتکه کولای سی یوه توغندۍ ولري




## سرچینې
*http://blisty.cz/art/54085.html

وېشنيزه:د ایران توغندی
جنرال

**جنرال** یا فرقه مشر  په پوځ کې هغه څوک چې رتبه يې تر ډگروال لوړه وي.
## افغان جنرالان
## سرچینې

وېشنيزه:پوځي وييونه
په تشيال کې لومړنی افغان

**په تشيال کې لومړنی افغان** د ليکوال او ژباړن محمد طاهر کاڼي له خوا  راټول شوی او له روسي ژبې څخه پښتو ژبې ته راژباړل شوی اثر دی . 
=د کتاب د منځپانگې په اړه=
په تشيال کې لومړنی افغان اثر له بېلابېلو ۲۱ سرچينو څخه د افغانستان د لومړني تشياليوني عبدالاحد مومند په اړه راټولې شوې او ژباړل شوې ليکنې دي . په دغه اثر کې د افغان تشياليوني عبدالاحد مومند پر ژوندليک سربېره تشيال ته د الوتنې لپاره له نوماندېدو نېولې بيا د چمتووالي پروسې ، تشيال ته د الوتنې او بېرته راښکته کېدنې په اړه بيان شوی دی . د کتاب په پای کې ۶۵ عکسونه هم راغلي دي .   
=د کتاب د چاپ چارې=
دغه اثر پخپله د ژباړن له خوا پر ۱۳۹۰ لمريز (۲۰۱۱) ز کال خپور شوی دی . د کتاب د چاپ چارې د زرو ټوکو په شمېر د دانش خپرندويي ټولنې تخنیکي څانگې له خوا ترسره شوې دي . کتاب ټول ۱۴۰ مخه دی ، چې کمپوز یې ژباړن او ډيزاين هم ذبيح شفق ترسره کړی دی . 
=اخځونه= 
#په تشيال کې لومړنی افغان . 
  

وېشنيزه:پښتو کتابونه
کېټ وېنسلېټ

thumb|کېټ وېنسلېټ
**کېټ وېنسلېټ** د هاليووډ يوه نامتو اکتوره او د ټايټانېک د فلم ممثله ده.
نيکول کېډمېن

thumb|نيکول کېډمېن
**نيکول ماري کېډمېن** د هاليووډ يوه وتلې ممثله او اداکاره ده. هغې په ډېرو فلمونو کې کار کړی او ډېرې جايزې يې هم اخيستي.
ساندرا بللاک

thumb|ساندرا بللاک
**ساندرا انېتا بللاک** د هاليووډ سينما يوه مشهوره اداکاره ده چې په ډېرو فلمونو کې يې کار کړی.
نتالي پورټمېن

thumb|نتالي پورټمېن
نتالي پورتمېن د هاليووډ يوه ډېره مشهوره لوبگره ده او ډېرې فلمي جايزې يې هم اخيستي.

وېشنيزه:امريکايي لوبگرانې
هالي بېري

thumb|هالي بېري
**هالي بېري** د هاليووډ يوه بله مشهوره ممثله او فلمي ستورې ده.
شهدای صالحين

**شهدای صالحین** د افغانستان په پلازمېنه کابل ښار کې د یوې هدیرې نوم دی. شهدای صالحین هدیره د کابل ښار ترټولو لویه او مشهوره هدیره ده چې د کابل ښار د آسمایی غره په لمنو کې ودانه شوې ده.



Said Mir Mohammed Alim Khan Amir of Bukhara photo Taken by Ahmad Waleed.JPG|په شهدای صالحین کې د امیر عالم ‌خان قبر.



وېشنيزه:کابل
سردار شاه ولي خان

کيڼ|250px|بټنوک|سردار شاه ولي خان
کيڼ|250px|بټنوک|سردار شاه ولي خان
**مارشال سردار شاه ولي خان** (۱۶ د اپرېل، ۱۸۸۸ ز. - اپرېل، ۱۹۷۷ ز.) د محمد نادر شاه، سردار محمد هاشم خان او سردار شاه محمود خان ورور او د افغانستان يو پوځي افسر و. هغه په افغانستان کې يو شمېر اهمې رسمي دندې ترسره کړي او د افغانستان په سياسي تاريخ کې يو مطرح شخصيت و.

## دندې
*په ۱۹۰۶ ز. کې د شاهي ساتونکو بولندوی 
*په ۱۹۲۱ ز. کې د سپرو پوځيانو بولندوی.
*په ۱۹۲۴ ز. کې د امير امان الله خان د شاهي پوځ غړی.
*د پوځ سر اعلی قومندان چې د حبيب الله کلکاني پلويانو ته يې ماتې ورکړه او کابل يې په ۱۰ د اکتوبر ۱۹۲۹ ز. فتح کړ او په همدې توگه يې د مارشالۍ رتبه او فاتح کابل لقبونه خپل کړل.
*په ۱۹۲۹ ز. کې د محمد نادر شاه وايسرای.
*له ۱۹۳۵ ز. - ۱۹۳۶ ز. پورې د افغانستان د دفاع وزير
*له ۱۹۳۶ ز. - ۱۹۳۷ ز. پورې د افغانستان د دفاع وزير
*له ۱۹۴۸ ز. - ۱۹۴۹ ز. پورې پاکستان کې د افغانستان سفير

وېشنيزه:افغان وزيران
وېشنيزه:افغان سرداران
د ايران هوايي ځواک

**د ایران هوایی ځواک** (په پارسی کې: *نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران*) د ایران د هغو ځواکونو څخه دی چې د دې هېواد په ملي امنیت کې اړین رول لوبوي. دغه هوایی ځواک په ځانگری ډول امریکایی الوتکې لری. دغه الوتکې د اسلامی انقلاب مخکې د ایران لاس ته ورغلې. مگر څو روسی الوتکې هم د عراق، مولډاویا او روسیې څخه د ایران د هوایی ځواک لاس ته ورغلې. د ایران صنعت څو عصری الوتکې طرح کړې.

## تاریخ
د ایران شاهی هوایی ځواک د اسلامی انقلاب مخکې ۴۵۰ الوتکې درلودلې. په دې وخت کې د ایران په جگړه يیزو درندو وسلو کې اېف ۴ ، اېف ۵ او اېف ۱۴ الوتکې او د ای اچ ۱ کبرا چورلکې شامل وې. دغه ځواک ۱۰،۰۰۰ عسکران درلودل او د هغو عسکرانو څخه ۵،۰۰۰ تنې پیلوټان ول. په ۱۹۷۹ کال کې د ایران اسلامی جمهورت امام خمینی لخوا اعلان شو او سیاسی اړیکې د امریکا سره پریک شوې. امریکا او څو هېوادونو پر ایران پوځي او اقتصادي بنديز علان وکړ. د ۲۰ سپتامبر په ۱۹۸۰ کال کې صدام حسین پر عراق برید وکړ. په دی وخت کې د عراق هوایی ځواک د ایران پر هوایی ډگرونو برید وکړ. یو ورځ وروسته ۱۴۰ ایرانی الوتکو پر عراقی پوځي هدفونو بمبونه وچاوه. د ۳۰ سپتمبر په ۱۹۸۰ کال کې د ایران هوایی ځواک د عراق پر اټمی بنۍ په اوسیراک کې برید وکړ او عراقی بتۍ او یو برېښناکوټ په بغداد کې یی نقصان وکړل. تر څو ورځونو وروسته عراقی اټومی بتۍ د اسراییلی الوتکې لخوا ویجار شو او عراقی اټومی پروگرام پای ته ورسېده.

## د خلیج جگړه
د ۱۶ جنوري په ۱۹۹۱ کال کې د خلیج جگړه پېل شوه. د عراق د هوایی ځواک قوماندان غوښتل چې عراقی الوتکې د امریکی ځواکونو د بریدونو څخه دفاع وکړی او د دی لپاره یی خپل الوتکې ایران ته ولېږلې. مگر دغه الوتکې د ایران حکومت لخوا ضبط شوې. 
## ایرانی ښکاری الوتکې
د ۲۰۰۰ کال څخه په ایران کې دHESA په کارخانې کې د شاهین په ښار کې نوی عصری ښکاری الوتکې جوړېږي. دغه الوتکې د اذرخش، صاعقه او شفق په نومونو یادېږي.

وېشنيزه:ايران
محمد کبير لودين

کيڼ|250px|بټنوک|محمد کبير لودين
**محمد کبير لودين** د امريکا لپاره د افغانستان پخوانی سفير و.

وېشنيزه:افغان سفيران