open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مارشالي ژبه

**مارشالي ژبه** ، چې د ایبون په نوم هم یادیږي، یوه مالېزیایي ژبه ده چې په مارشال ټاپوګانو، نايورو او د امريکا متحده ايالاتو کې پرې يو شمېر وګړي خبرې کوي. 
مارشالي ژبه د ۱۹۷۹ زېږديز کال د اټل له مخې ۴۳,۹۰۰ تنه ويونکي لري، چې دغه شمېره بيا په ۲۰۰۱ زېږديز کال ۶۱,۰۰۰ تنه اټکل شوې ده.
مارشالي ژبه د مارشال ټاپوګانو رسمي ژبه ده چې په لاتين ليکدود ليکل کيږي او دوه وينګونه لري چې په لوېديځ کې خلک په رالیک وينګ او ختیځ کې په راتیک وينګ باندې خبرې کوي. 

## سرچينې

وېشنيزه:ژبې
وېشنيزه:ويکيډاټا سره تړلي مخونه
زړه يوناني

[بټنوک| [هومر|د هومر *اوډیسي* پیل]]
**لرغوني يوناني يا زړه يوناني** (Ἑλληνική *Hellēnikḗ* ) د اندو اروپايي ژبډلې د هیلنیسټیک ژبو د څانګې يوه ژبه ده چې په یونان کې د نهمې پېړۍ څخه تر څلورمې پېړۍ پورې په یونان کې شتون درلود. لرغونی یوناني ادب د هومر له وخته راپیل شوی. د رینسانس دورې او ساینسي پرمختګونو په جریان کې، لرغونې یوناني ژبه د ساینسي نومونو لپاره کارول کېده، په ځانګړې توګه د بیالوژي په برخه کې. دا ژبه په لرغوني یوناني الفبا لیکل شوې وه.

لرغونې يوناني ژبه د خپل بډايه ادب له امله لا هم ډېر مينه وال لري. د نړۍ ډېری خلک غواړي چې د هومر، سوفکلس او ایشیلوس ارزښتناک اثار په هغه ژبه کې مطالعه کړي چې دا ادب په کومه ژبه کې رامینځته شوی. برسېره پردې، د دې ژبې لغاتونه لاهم د ساینسي او فلسفي نومونو لپاره کارول کیږي.

په تورکیه کې د ترابزون په شاوخوا کې د یو شمېر کلیو مسلمان اوسېدونکي په یوناني ژبه خبرې کوي چې زړې یوناني ژبې ته ډېره ته نږدې ده.  

## الفبا
یوناني الفبا ۲۴ توري لري، چې لاندې له ښي څخه کیڼ لوري ته ليکل شوي:

## سرچينې

وېشنيزه:ژبې
مخبڼه/نن ورځ اگست ۲۹

**۲۹ اوت** دویست و چهل و یکمین (در سال‌های کبیسه دویست و چهل و دومین) روز سال در گاه‌شماری میلادی است. ۱۲۴ روز تا پایان سال باقی‌است.

## رویدادها
* ۱۹۴۱ - عملیات بارباروسا: تالین، پایتخت استونی به تصرف نیروهای آلمانی درآمد.

## زادروزها
* ۱۶۳۲ – جان لاک، فیلسوف انگلیسی
* ۱۸۸۱ – آلفرد فیشر، معمار آلمانی (د. ۱۹۵۰)
* ۱۹۱۵ – اینگرید برگمن، بازیگر سوئدی ( د. ۱۹۸۲)
* ۱۹۵۸ – مایکل جکسون، خواننده-ترانه‌سرا، تهیه کننده، رقصنده و بازیگر آمریکایی (د. ۲۰۰۹) 
* ۱۹۶۹ – لوسرو، خواننده، بازیگر و مجری اهل مکزیک

## درگذشت‌ها
* ۱۹۸۲ - اینگرید برگمن، بازیگر سوئدی
* ۲۰۱۶ - جین وایلدر، بازیگر، کارگردان و 
نویسنده آمریکایی

## مناسبت‌ها
* روز جهانی مخالفت با آزمایش‌ سلاح های هسته‌ای

## جستارهای وابسته
* ویکی‌پدیا:یادبودهای برگزیده/۲۹ اوت

## پیوند به بیرون

* BBC: On This Day

رده:اوت
رده:روزهای میلادی
د کندوز هوايي ډګر

‘’‘د کندوز ملکي هوايي ډګر’’’ د افغانستان د کندوز ولايت په سوېل ختيځ لور کې، شاوخوا اته کيلومتره د کندوز ښار له مرکز څخه لرې موقعيت لري. دا هوايي ډګر د افغانستان د ترانسپورت او ملکي هوايي چلند وزارت (MoTCA) تر ادارې لاندې يو کورنی هوايي ډګر دی، چې د کندوز ولايت د اوسېدونکو د هوايي تګ راتګ او بار وړلو اړتياوې پوره کوي. د هوايي ډګر د خونديتوب او چاپېريال ساتنې چارې د افغان ملي ځواکونو له خوا پرمخ وړل کېږي.[۱]

د کندوز ملکي هوايي ډګر د سمندر له سطحې شاوخوا ‘’‘۱٬۴۵۷ فوټه’’’ (۴۴۴ متره) لوړوالی لري. دغه ډګر يوه ‘’‘ځغاستلیکه’’’ لري چې د ‘’‘۱۱/۲۹’’’ په نښه شوې ده او د ‘’‘اسفالټ’’’ له موادو څخه جوړه شوې ده. د دې ځغاستلې اوږدوالی ‘’‘۸٬۱۰۰ فوټه’’’ (۲٬۴۶۹ متره) او سور یې ‘’‘۱۴۸ فوټه’’’ (۴۵ متره) دی.[۲]

دا هوايي ډګر  په ۲۰۱۷ز کال کې په دغه هوايي ډګر کې يو نوی مسافري ترمينل جوړ شو، چې د يو وخت لپاره د نږدې ‘’‘۱٬۳۰۰ مسافرو’’’ د استوګنې ظرفيت لري. دا ترمينل د سيمې د خلکو لپاره د سفر او هوايي خدمتونو د لا ښه تنظيم په موخه جوړ شوی و.[۳]

## مخینه

د کندوز ملکي هوايي ډګر په ۱۹۵۸ کال کي د افغانستان د پاچا ظاهر شاه په واکمنۍ کي جوړ او دوه کاله وروسته د متحده ایالاتو له لوري نور هم پراخه سو.  دا ډګر د ۱۹۸۰ لسیزي په اوږدو کي د افغان او شوروي ځواکونو له لوري د پوځي موخو لپاره کارول کیده، او د طالبانو د لمړي نظام تر پرځېدو وروسته د اسلامي جمهوریت پر مهال د ناټو د غوڅ ملاتړ ماموریت ځواکونه همدلته ځای پر ځای ول.

له افغانستان څخه د ناټو د ټولو ځواکونو تر وتلو وروسته د طالبانو غړو د ۲۰۲۱ کال په اګست میاشت کي د کندوز ملکي هوايي ډګر تر خپل واک کار پېل کړ.
بنیامین سمپوسن

**سر بنیامین سمپوسن** KCIE ( پیدایښت 31 مارچ 1831 - مړینه 27 جون 1923)  یو برتانوی جراح او انځور اخیستونکی وو، چي د بنګال اړوند د هند په طبي خدماتو کي یې له 1853 څخه تر 1890 پوري دنده ترسره کړه او د کندهار،  کویټې، بمبۍ، د احمد شاه مقبرې، بابا ولي کوتل، عیدګاه دروازې، دراني امپراطورۍ، چل زینو، خرقې شریفي او نورو ځایونو په البمونو کي د راټول سویو انځورونو له امله خورا مشهوره دی. 

سمپوسن د بنګال عکاسي د ټولني غړی و او *د شمالي هند د نژادي ډولونو* په توګه یې 80 انځورونه تولید او په 1862 کي یې د لندن په نړیوال نندارتون کي نندارې ته وړاندې کړل، چي پر اساس یې د سرو زرو ډالۍ هم ترلاسه کړه. په 1867 او 1868 کي سمپوسن د آسام څخه هم لیدنه وکړه، ترڅو په 1872 کي *د بنګال د توضیحي توکمپوهني* لپاره معلومات او توضیحات چمتو کړي. د هغه انځورونه د اتو جلدونو په یوه لړۍ کي *چي (د هند خلک)* نومیږي په 1868-1875 کي خپاره سول. سمپوسن د افغانستان په کندهار ولایت کي د 1879-1880 د دویمې افغان جګړې پرمهال ددې ځای د بېلابېلو صحنو انځورونه هم اخیستي دي، چي وروسته د بورن او شیفرډ لخوا خپاره سول. 

په 15 فبروري 1887 کي سمپوسن د هند امپراتورۍ (KCIE) د امر د شورویرو قوماندان په توګه وټاکل سو.
مخبڼه/غوره ليکنه اگست ۲۹

**محمد عمر** چې د **ملا محمد عمر** او يا هم په ساده توگه د **ملا محمد عمر مجاهد** په نامه يادېږي، په افغانستان کې د طالبانو د غورځنگ مشر او بنسټ ايښودونکي وو. هغه د ١٩٩۶ زېږيز کال څخه تر ٢٠٠١ز پورې د افغانستان د حکومت هغه مشر و چې د افغانستان د بېړني حالت د کورنيو جگړو پر مهال د وگړو د ژغورنې په موخه رامخته سو. د هغه پلويانو محمد عمر ته د اميرالمومنين او محمد عمر مجاهد خطاب ورکړ. دا لقب ده ته دسیمې په کچه د مدرسو علماؤ لخوا چې  د افغانستان او هم پاکستان سيمييز خلک هم پکښې شامل وه د يوې جرگې په لړ کې د کال ۱۳۷۵ هـ لمریز د وري د میاشتې په ۱۶مه نېټه ورکړل سو. ملا محمد عمر (مجاهد) د مولوي غلام نبي هوتک زوي، د مولوي محمد رسول لمسی، او د مولوي باز محمد کړوسی، په کال ۱۳۳۹ هجري لمریز کې چې له ۱۹۶۰ زېږدي کال سره سمون خوري د افغانستان د کندهار ولایت د خاکریز ولسوالۍ د چا همت کلي په یوه متدینه او علمي کورنۍ کې زیږیدلی دی.
د خوست پاڅون (۱۹۱۲)

د **خوست پاڅون** یا **بغاوت** په خوست ولایت کي یو بغاوت وو چي په ۱۹۱۲ کال کي د افغانستان د امارت پر مهال رامنځته سو او د حبیب الله خان د واکمنۍ تر ټولو ستر بحران ګڼل کیږي. 

د خوست د پاڅون لامل د خوست د ولسوال محمداکبر خان تیرئ او زورواکي په ګوته سوي دي.   یاد پاڅون چي مشرتوب یې جهانداد خان کاوه،  د ۱۹۱۲ کال د مئ په دوهمه هغه وخت پیل سو، کله چي د افغانستان په خوست کي د منګل او ځدران قومونو د یو بغاوت په پایله کي  په چټکۍ سره یو شمېر ګارنیزیونونه سقوط  او محمد اکبر یې په متون سیمه کي محاصره کړ.   

د تاریخونو پر بنسټ پاڅونوال د همدې میاشتي په وروستیو کي د غلزیو له ټبر سره په ګډه جګړې ته رامخکي سول،  او افغان واکمن حبيب الله خان د ګواښ د له منځه وړلو لپاره محمد نادر خان سیمي ته ولېږی.  نادر خان سیمي ته له رسېدو سره سم د تاجک ډلګۍ له خوا پوره مرسته ترلاسه کړه او خپل لښکر یې په بشپړه توګه ځواکمن کړ.  ددې ترڅنګ په برتانوي هند کي د کرمې ولسوالۍ قبایلي سیمي د یاد بغاوت سره د مرستي لپاره افغانستان ته د ننوتلو څخه منع سوې، او د نادرخان په وړاندي یوازي لویدیځ قبایل پاته سوه. 

د مئ میاشتي په پای کي نادر خان پاڅونوال دې ته اړ ایستل ترڅو د سولي لپاره را وړاندي سي، او مشر یې جهانداد خان برتانوي راج ته وتښتیدی.  د جون په ۱۳ نېټه پلازميني کابل ته د (بغاوت کمېدو) د خبر ترڅنګ  د سولي خبري اتري پرله پسې رواني وې، خو دې کار هیڅ پایله ورنکړه او په 1912 کي بیرته جګړې سر پورته کړ.  په سیمه کي تر خونړي کش مکش وروسته په ۱۹۱۲ کال کي د اګسټ په ۱۴ مه جګړه هغه مهال پای ته ورسېدل کله چي د افغان چارواکو له خوا پاڅونوالو ته یو شمېر امتیازات ومنل سوه، [   او د محمد اکبر خان پر ځای نوی والي  دوست محمد وټاکل سو.
جهانداد خان

**جهانداد خان** (مړینه 1914 زیږدیز ) یو افغان امیر وو چي یوازي په خوست کي یې حکومت کاوه. نوموړی د غلزيو په ټبر کي زېږېدلی وو،  او د ژوند ډېره برخه يې د یو سردار په توګه تېره کړه.  جهانداد خان د ۱۹۱۲ کال د مئ په دوهمه نېټه د خوست د پاڅون له پیل وروسته  د حبیب الله خان په مقابل کي د افغانستان پر تخت د لنډي مودې لپاره دعوه وکړه،  خو د افغان فوځ مشر محمد نادر خان له خوا برید دې ته اړ ایستی چي د ۱۹۱۲ کال په پای کي برتانوي راج ته وتښتي، او د خوست حکومت یې له لاسه ووتی.  

هند ته له رسېدو وروسته جهانداد خان ته سمدستي افغانستان ته د ستنېدو او یا په هند کي د پاته کېدو اختیار ورکړل سو خو نوموړی وروستئ انتخاب خپل کړ.  جهانداد خان په هند کي د برتانوي چارواکو څخه په افغانستان کي د مداخلې غوښتنه هم وکړه ترڅو دده له پاڅون سره مرسته وکړي، خو برتانوي چارواکو یې یاده غوښتنه ونه منل،  او په ۱۹۱۲ کال کي بیرته افغانستان ته راستون سو. افغان چارواکو نوموړی له رسېدو سره سم لمړئ محاکمه او بیا په مرګ محکوم کړ او بالاخره په ۱۹۱۴ کال کي د حکومت له خوا د دار تختې ته پورته کړل سو.
سید اکبر ببرک

**سید اکبر ببرک** ( پیدایښت; 1921 یا 1922 – مړینه 16 اکتوبر 1951) یو افغان وسله وال وو چي د پاکستان لومړی وزیر لیاقت علي خان یې د ۱۹۵۱ کال د اکتوبر په ۱۶ نېټه د راولپنډۍ په ښار کي وواژه. 

لیاقت علي خان په ۱۹۴۷ کال کي د هند له وېش سمدستي وروسته د پاکستان لومړی وزیر سو، او د راولپنډۍ په کمپنۍ باغ کي له سلو زرو ډېرو خلکو ته د وینا پر وخت د ببرک خان له لوري تر برید لاندي راغی، چي وروسته یې په سیمه ایز روغتون کي د خپلو ټپونو له امله ساه ورکړه. ببرک خان تر یاد برید وروسته د پیښې په ځای کي د پاکستاني افسرانو لخوا په ډزو ووژل سو، خو د نوموړي لخوا د لیاقت علي خان د وژني انګیزه روښانه نسوه، بلکي همداسي ګونګه پاته سول. 

ببرک خان له آره یو توکمیز پښتون وو چي تر دې مخکي یې د 1944-1947 په افغان قومي پاڅونونو کي هم برخه اخیستې وه، د افغانستان او برتانوي هند دواړو حکومتونو په وړاندي یې جګړه کوله.

## لومړنئ ژوند او فعالیتونه

سید اکبر په ۱۹۲۱ یا ۱۹۲۲ کي د افغانستان په خوست ولایت کي زیږیدلی وو.  نوموړی د ځدراڼو د سردار ببرک خان زوی وو،  او کله چي یې پلار مړ سو، ورور یې مزرک نوی مشر وټاکل سو.  مزرک د 1944-1947 د افغان قومي پاڅونونو پر مهال د مخکني پاچا امان الله خان د بیا راتګ او ملاتړ لپاره د افغان حکومت په وړاندي پاڅون او جګړه ترسره کړه. سید اکبر په یاده جګړه کي د یوې ډلي مشر وو، چي د مزرک ترڅنګ یې جګړه پر مخ بېول.
سلیمئ

**سلیمئ ** یا **سلیمي ** (په ۱۹۴۰ زیږدیز کال ) یو افغان یاغی واکمن وو، چي یوازي یې په ختیځ افغانستان کي د صافیانو پر سیمه باندي حکومت کاوه.

## واکمني

*په افغانستان کي د قانون د حاکمیت* (2011) په نوم د کتاب پر بنسټ په 1944 یا 1945 کي د صافي ټبر شاهسوار د پاچا، سلیمئ د لومړي وزیر او امان الملک د دفاع وزیر په توګه د خپلي سیمي مشران وټاکل.  

د ۱۹۴۵ کال د اکټوبر تر پایه د یو څو مریدانو پرته زیاتره صافيان له افغان حکومت سره موافقې ته ورسېدل،  او په یاد تړون کي د نورو شیانو تر څنګ د صافيانو د شمولیت پریښودل یا ځنډول هم شامل وه، چي دوی یې له سیمه ییز واک څخه په رسمي ډول بې برخي کول. 

د ۱۹۴۶ کال د نوامبر په ۲۳ مه محمد داود خان د صافیانو د سولي شرطونه چي پکښي له دولتي عسکرو څخه نیول سوي ټوپکونه او د وړو وسلو مهمات او د شاهسوار، سید موحد، سلیم خان او الله خان شامل تسلیمي دوی ته وړاندي کړه. دا څرګنده نه ده چي صافیانو دا شرطونه منلي دي که نه  خو ټولي سرچینې په دې اړه یوه خوله دي چي د صافیانو پاڅون د ۱۹۴۶ کال په پای کي بشپړ له منځه ولاړی، او ددوی قبایلي سیمه د افغان حکومت د ځمکني تمامیت یوه برخه وګرځېدل.
دلمانځه فرضونه واجبات سنتونه

***د لمانځه، شرطونه، واجبات او سنتونه په لاندې ډول سره دي***

**د لمانځه شرطونه اته (۸) دانې دي:**

۱ :- په پاکو اوبو اودس کول دي، که اوبه نه وي نو بیا تیمم وهل دي په پاکه خاوره سره.

۲ :- د جامې پاک والی دی د سپکي او درنې مردارۍ څخه.

۳ :- د هغه ځای پاکوالی دی چي لمونځ پر کیږي.

۴ :- د بدن پاکوالی دی د بولو او ګندګیو څخه او هغه مرداري چي ددې په مثال وي.

۵ :- د عورت پټول دي، د نارینه عورت لاندي له نو څخه تر ځنګنو پوري دی او ښځه ټوله عورت ده خو مخ، لاسونه، او پښې یې نه دي عورت؛ لاسونه تربندو، پښې تر بیجلکو پوري.

۶ :- مخ قبلې ته ګرځول دي.

۷ :- نیت کول دي.

۸ :- د لمانځه وختونه پیژندل دي.

**هر هغه څوک چي ددغه اتو( ۸)شرطونو څخه یو شرط پریږدي، که په هیره یا په قصد سره وي، لمونځ یې نه صحیح کیږي.**

**د لمانځه ارکان یا فرضونه شپږ (۶) دانې دي.**

۱ :- د لمانځه د شروع الله اکبر یا تکبیر تحریمه دی.

۲ :- ولاړه ده.

۳ :- قرائت دی.

۴ :- رکوع ده.

۵ :- سجده ده.

۶ :- اخیري ناسته ده.

**هر هغه څوک چي ددغه شپږو (۶) ارکانو څخه یو رکن پریږدي، لمونځ یې فاسدیږي او بیا به لمونځ د سره را ګرځوي.**

**د لمانځه واجبات اوو (۷) دي:**

۱ :- الحمد الله ویل دي.

۲ :- اوله ناسته ده.

۳ :- په اخیره ناسته کي التحیات ویل دي.

۴ :- د قرائت په زوره ویل دي، د امام په هغه لمونځ کي چي په زوره ویل کیږي. لکه سهار، ماښام، ماخستن.

۵ :ـ- د قرائت کرار ویل دي، په هغه ځای کي چي قرائت کرار ویل کیږي. لکه ماپښین، ماځیګر.

۶ :- په وترو کي دعاءقنوت ویل دي.

۷ :- د رکنونو اراموالی (کرار والی) دی.

**هر څوک چي له دغه اوو (۷) واجباتو څخه یو واجب په قصده سره پرېږدي، څه نه پر لازمیږي خو لمونځ یې له زیانه سره دی.**

**البته لمونځ راګرځول واجب دي، که يې را ونه ګرځوي، ګناه کاره کیږي خو که يې په سهوه سره پرېږدي لمونځ يې ناقص دی، سجده سهوه به کوي. (فقه المیسر)**

یادونه: د لمانځه نور واجبات هم سته چي د فقهي په نورو کتابونو کي ذکر سوي دي هلته دي وکتل سي.

**د لمانځه سنتونه څوارلس (۱۴) دي:**

۱ :- په اول الله اکبر سره د لاسو ګوتي پورته کول او بټه ګوته د غوږو نرمیو ته ور وړل.

۲ :- راسته لاس پر چپه لاس ایښودل دي تر نو یا نامه لاندي.

۳ :- سبحان الله ویل دي.

۴ :- اعوذ باالله ویل دي.

۵ :- بسم الله ویل دي .

۶ :- آمین ویل دي.

۷ :- سمیع الله لمن حمده ویل دي.

۸ :- ربنا لک الحمد ویل دي.

۹ :- تسبیحات په رکوع کي ویل دي.

۱۰ :- تسبیحات په سجده کي ویل دي.

۱۱ :- په اوله ناسته کي د التحیات ویل دي.

۱۲ :- په اخیرو رکعتونو کی د الحمد الله ویل دي.

۱۳ :- الله اکبرونه یا تکبیرونه دي، ماسیوه د تکبیر تحریمه څخه.

۱۴ :- سلام ګرځول دي.

**هر څوک چي ددغه څوارلسو (۱۴) سنتونو څخه یو سنت په قصده یا په هېره سره پریږدي، څه نه پر لازمیږي . البته ددغو سنتو مراعتول پکار دي ترڅو د نبي کریم صلی الله علیه وسلم په قول عمل وسي او لمونځ ښه کامل سي.**

**د شروط الصلوة پښتو ژباړه .**

**ژباړن**:- احمد جنید مبارز

https://www.nunn.asia/114627/%D8%AF-%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%DA%81%D9%87-%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7-%D8%8C-%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%8C-%D9%88%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%88-%D8%B3%D9%86%D8%AA%D9%88%D9%86%D9%87/
سامانيان

د **سامانیانو امپراتوري** چي **د ساماني امپراتورۍ** ، **ساماني سلطنت،** **ساماني امارت** یا په عامه توګه **د سامانیانو** په نوم هم پیژندل کیږي، په اسلامي نړۍ کي د عباسي خلافت پر مهال د افغانستان او مرکزي اسیا یوه ستره سني مذهبه واکمني وه. د یادي امپراتورۍ پلازمینه په خراسان او ماوراء النهر سیمو کي وه، او بنسټ یې د افغانستان له بلخ ولایت څخه رامنځ ته سوی وو. سامانیانو د 819 څخه تر 999 پوري له پارس او افغانستان څخه نیولې تر مرکزي اسیا پوري واکمني درلوده.

په ساماني دولت کي څلور واکمنان - نوح ، احمد ، یحیی او الیاس د سامانی دولت اصلي بنسټ ایښودونکي ګڼل کیږي، چي هر یوه یې د عباسي خلافت تر واک لاندي سیمو کي دولتي چاري پرمخ بېولې. په 892 کي اسماعیل ساماني (892-907) د سامانیانو دولت د یوه واکمن تر مشرتوب لاندي متحد او ورپسې یې د عباسي خلافت څخه خپلواک کړ. په 945 کي یاد حکومت د ترکیې د نظامي غلامي ډلي تر کنټرول لاندي راغی، او د ساماني کورنۍ واک په بشپړ ډول سمبولیک سو.

د سامانيانو امپراتوري په اصل کي د افغانستان او خراسان یوه کلتوري واکمني وه چي اسلامي اساسات یې په افغان، پارسي او ترکي توکمونو کي ځای پر ځای او عملي کړه. 

د تاریخونو پر بنسټ سامانیانو په افغانستان کي هنر ته زیاته وده ورکړه، او د ساینس او ادبیاتو د علومو په پرمختګ کي یې ستر رول ولوباوه چي له امله یې په مرکزي اسیا کي د رودکي سمرقندي او په افغانستان کي د فردوسي او ابن سینا بلخي په څیر پوهان وزېږېدل.  تاریخ پوهان یادونه کوي چي سامانیانو د افغانستان پر ځمکه د پارسي او عربي ژبي د پرمختګ لپاره زیاتي هلي ځلي وکړې، او د علومو پراخ شتون یې پر شاوخوا سیمو باندي هم اغېز واچاوه.

## تاریخ
د تاریخونو پر بنسټ سامانیان له آره د خدات په نوم یو شخص له اولادې څخه وه، چي د افغانستان د مشهوره واکمن ابو مسلم خراساني ملګری وو. د عباسي خلافت پر مهال د خدات یو زوی اسد د خپلو هغه خدمتونو له امله چي د عباسي خلافت د نفوذ لپاره یې ترسره کړې، د عباسیانو له لوري حکومتي چارو ته ورسېدی او څلور زامن یې په ترتیب سره د خلیفه هارون الرشید له لوري د سمرقند، فرغانې، شاش او هرات واکمنیو ته وګومارل سوه. 

د خدات په زامنو کي د احمد او یحیی تر مړیني وروسته چي د فرغانې، شاش او اشرسونه چاري یې په غاړه درلودې، نصر بن احمد واک ته ورسېدی او د خپلي واکمنۍ پلازمینه یې سمرقند وټاکله. د نصر بن احمد د زیات واک له امله په منځنۍ اسیا کي دده نفوذ خورا پراخه سو، او عباسي خلیفه معتضد د نوموړي په مټ په افغانستان کي د طاهریانو د واکمنۍ په پرځولو باندي ټول واک ده ته وسپاره. په افغانستان کي تر واک لاسته راوړلو وروسته نصر بن احمد له خپل ورور اسماعیل سره هم جګړه ترسره کړه خو د وروګلوۍ له امله یې تر ماتي وروسته ونه واژه بلکي د بخارا واکمني یې ورته وسپارل. امیر اسماعیل ساماني چي ددې کورنۍ یو ستر پاچا ګڼل کیږي د منځنۍ اسیا د یو شمېر سیمو په فتحه کولو یې هغه ځای ته اسلام ورساوه او تر مرګ وروسته یې زوی احمد بن اسماعیل واک ته ورسېدی.

د سامانیان دولت د احمد بن اسماعیل او د هغه د زوی نصر بن احړد د واکمنیو پر مهال د قدرت لوړو پوړو ته ورسېدی او ددې کورنۍ څو واکمنان چي په ختیځ کي یې د عباسي خلافت د ټینګښت لپاره ستري هلي ځلي وکړې یو په بل پسې واک ته ورسېدل، څو چي په اخر کي د افغانستان غزنوي واکمن ورباندي زورور سول او د څو خونړيو نښتو په پایله کي یې ددوی اخري واکمن اسماعیل بن نوح وپرځاوه او د واکمنۍ ساحه یې د غزنوي امپراتورۍ او قراختانیانو ترمنځ ووېشل سوه.
ولید بن عبدالملک

**ابو العباس ولید بن عبدالملک بن مروان بن الحکم بن ابی العاص الاموي القرشي** ( ۵۰-۹۶هـ س/ ۶۶۸-۷۱۵ ز) ، د اموي دولت شپږم واکمن او خلیفه وو. نوموړی په مدینه منوره کي زیږیدلی وو او په ۸۶ هجري سپوږمیز کال کي یې د خپل پلار عبدالملک بن مروان له مړیني وروسته د خلافت چاري په غاړه واخیستې. د عبدالملک خلافت تر ۹۶ هجری یعني دده تر وفات پوري لس کاله دوام وکړ. 

د عبدالملک د خلافت پر مهال په دمشق کي د اموي جومات او په مدينه کي د رسول الله صلی الله عليه وسلم جومات جوړ او دویم ځل ترمیم سول. همدارنګه د اندلس او د ترکانو د خاوري فتحه او د خپل پلار په دولت او د حج په وخت کي څو ځله پر رومیانو باندي یرغل دده ستري کارنامې وې. 

ابن ابی عبله رحمه الله فرمایي:

الله تعالی دي پر ولید رحم وکړي، هغه خو هند او اندلس فتحه کړل، او ماته به یې هر وخت څه اندازه سپین زر راکول ترڅو پر غریبانو یې ووېشم.

د تاریخونو له مخي ولید بن عبدالملک په نهه ويشتم هجري کال کي د جمادي الثاني په مياشت کي د ٥١ کالو په عمر باندي وفات او په باب الصغير کي خاورو ته وسپارل سو.

تر وفات وروسته یې ورور سلیمان بن عبدالملک واک ته ورسېدی. ولید بن عبد الملک که څه هم له دې ټاکني نه وو خوښ او هڅه يې کول چي خپل زوی عبدالعزیز واک ته ورسوي، خو عمر بن عبدالعزیز له دې کار څخه راوګرځاوه او خلافت یې سلیمان ته پرېښود. 

په اسلامي تاریخ کي د ولید زمانه **د اموی دولت زرین دور** بلل کیږي، چي له کبله یې مسلمانان د خپل سوکالۍ په اوج کي اوسېدل. د هغه د واکمنۍ پر مهال اسلام په ختیځ کي تر چین، په لویدیځ کي د طارق بن زیاد او موسی بن نصیر په مټ تر اندلس ( هسپانیا )، په سوېل ختیځ کي د محمد بن القاسم په مټ تر سیند او قتیبه بن مسلم تر خراسان پوري ورسېدی، او اسلامي لښکرو په لر او بر کي ستر پرمختګونه ترسره کړل.
نکريزې (بوټی)

**نکريزې** ( ساینسي نوم : *Lawsonia inermis* ) **د** ( *Lawsonia* ) نسل یو له ارزښتناکو بوټو څخه دی چې د رنګ کولو صنعت کې خورا ډېر کارول کيږي.  دا يو ډول بوټی دی چې د شمالي افریقا، سوېلي او لوېدیزې آسیا او شمالي آسټرالیا سخه سرچينه اخلي.  

د نکريزو نوم د هغه رنګ لپاره هم کارول کیږي چې د دې بوټي څخه جوړ شوي چې نکيزو کولو ، د بدن نښه کولو او لنډمهاله نخچونو ، او د نکريزو شپې مراسمو لپاره کارول کیږي.

نکريزې په لرغوني مصر ، د شمالي افریقا په ځینو برخو، لویدیځه افریقا ، مرکزي افريقا ، عربو ټاپووزمې ، نږدې ختیځ ، د هند نيمه لويې وچې او سوېلي اسیا کې د سينګار توکي په توګه کارول کېده. نکريزې په ۱۹ مه پېړۍ کې د   ایبیریا ټاپوډلې  او اروپا لويه وچه کې هم د مېرمنو ترمنځ هم عام و.

نکريزې د پوستکي، وېښتو او نوکانو او همدارنګه د ورېښمو، وړۍ او څرمن د رنګولو لپاره کارول کیږي. په دوديزه طب کې د پښتورګو د تیږو، زېړي، زخم د پوستکي التهاب مخنیوی. پوټکی په دودیز ډول د زېړي او لویې شوې تیږې ، د پښتورګو تیږو ، جذام او د پوستکي ضد ناروغیو په درملنه کې کارول کیږي. 

ایرانیان د اوږدې مودې راهیسې د پوټکي ناروغیو درملنې لپاره نکريژې کاروي،  له همدې امله، نکريزې په ایران کې د کرنې، سوداګرۍ، صادراتو او د کار په تولید کې خورا ځانګړی ځای لري. په ايران کې ګڼ شمېر کارخونې د نکريزو د پاڼو د ټکولو او ميده کولو لپاره جوړې شوې وې چې په اوبو سره چلېدې، خو د وخت په تېرېدو ورو ورو د نکريزې د کرکېلې په کمېدو سره دغه کارخونې هم له منځه ولاړې.

د نکريزې په پاڼې کې داسې د رنګولو له ځانګړتیا علاوه د باکتريا ضد او فنګس ضد ځانګړتيا هم شته. نکريزې د ایران په ډېرو ځایونو کې کرل کیږي، په ځانګړې توګه د ايران په سوېل او سویل ختیځ بلوچستان او کرمان، کې چې ډېر ښه کيفيت لري.

## اړونده لټونونه

* مهر لګول
* حنابندان
جان برک (انځور اخیستونکی)

**جان برک** (1843 پیدایښت _  1900 مړینه) یو ایرلنډئ انځورګر وو، چي د ۱۸۷۸ او ۱۸۸۰ کلونو ترمنځ د افغان-انګلیس د دویمې جګړې د انځورونو له امله یې شهرت ترلاسه کړ. نوموړی په 1843 کي په آیرلینډ کي زیږیدلی وو، او هلته یې سوداګري کول. 

جان برک په برتانوي پوځ کي د رسمي انځور اخیستونکي په توګه د دندي لپاره غوښتنه وکړه خو افغانستان ته یې سفر په خپل لګښت باندي ترسره کړ،   او د درنو کامرو په کارولو سره یې چي د غرنیو سیمو له لاري د حیواناتو په مرسته لېږدېدلې، کار پیل کړ.   بورک له تاریخي پلوه د افغانستان لومړنی انځورګر ګڼل کیږي، چي په 1900 زیږدیز کال کي مړ سوی دی. د برک انځورونه د بنیامین سمپسن او نورو انځور اخیستونکو سره په البومونو کي یوځای سوي دي، او اوس هم د تاریخي سرچینې په توګه ترې کار اخیستل کیږي.
مارکو پولو

**مارکو پولو** (پیدایښت 1254_ مړینه 1324) په اوسنۍ ایټالیا کي د وینس ښار اړوند یو سوداګر او لیکوال وو، چي له 1271 څخه تر 1295 پوري یې د اسیا بېلابیلو هیوادونو ته سفرونه ترسره کړل. د نوموړي سفرونه *د مارکو پولو سفرونه* په نوم یو اثر کي لیکل سوي او راټول سوي دي. هغه کتاب کوم چي د ختیځي نړۍ د هغه وخت مهم کلتوري اړخونه او داخلي کړه وړه بیانوي. په دې کلتورونو کي د منگول امپراتورۍ، د چین د یوان سلطنت شتمنۍ، اروپایانو ته د چین، افغانستان، جاپان، فارس او هند په اړه لوی معلومات راغونډ سوي دي. 

د تاریخونو پر بنسټ په وینس کي زېږېدلي مارکو پولو د خپل پلار او تره نیکولو او مافیو څخه سوداګریز تجارت زده کړ، او تر یادي زدکړي وروسته یې د آسیا له لاري سفر پیل او د مغولي واکمن قبلای خان سره یې ولیدل. قبلای خان مارکو پولو د خپل بهرني سفیر په توګه ټولي امپراتورۍ او سویل ختیځي آسیا ته په ډیرو ډیپلوماتیکو ماموریتونو کي واستاوه، او د اوسني برما، هند، اندونیزیا، سریلانکا او ویتنام هیوادونو څخه یې لیدنه وکړه.   د خپل سفر د یوې اړیني برخي په توګه مارکو پولو چین هیواد ته هم سفر وکړ، او هلته یې په 17 کاله تېرولو سره ډیری داسي شیان ولیدل چي اروپایانو ته پخوا معلوم نه وه.  د 1291 په شاوخوا کي مارکوپولو د منګول شهزادګۍ کوکوچین سره فارس ته ولاړ او د بېلابیلو ځایونو تر لیدو وروسته په 1293 کي هلته ورسېدل. په فارس کي ترڅه وخت تېرولو وروسته مارکو پولو قسطنطنیه او بیا وینس ته سفر وکړ، او له 24 کلونو وروسته بیرته کور ته راستون سو.  د نوموړي د رسېدو پر وخت وینس د جینوا سره په جګړه کې ښکیل وو، او مارکو پولو د خپل هیواد په استازیتوب سمدستي په جګړه کي ګډون وکړ، چي له امله یې د جینیانو لخوا ژوندئ ونیول سو. د بند په وخت کي مارکو پولو روستیچیلو دا پیسا ته د خپل سفر کیسې لکه د مخکي په څېر د یو سفر په ډول ولیکلې. په 1299 کي له بند څخه تر ایله کېدو وروسته هغه بیرته سوداګري پیل او د واده کولو ترڅنګ د درو ماشومانو خاوند سو. مارکو پولو په 1324 کي مړ او په وینس کې د سان لورینزو په کلیسا کي خاورو ته وسپارل سو.
په معاصره نړۍ کي د دعوت اړتیا (لومړۍ برخه)

### لیکوال: شکران احمدي

### په معاصره نړۍ کې د دعوت اړتیا او طریقه (لومړۍ برخه)

### لنډیز
د دعوت او اصلاح د ضعف یو لامل د ځينو دعوتګرانو له لارښوونو، د عمل د لارو چارو او اسبابونو څخه د ځینو دعوتګرانو او روزونکو ناآشنایي ده، چې رسول الله صلی الله عليه وسلم هغه په دعوت او اصلاح کې کارول. له همدې امله روزونکي او دعوتګران باید د وخت له غوښتنو سره سم د رسول الله صلی الله علیه وسلم د اصلاح طریقې او له ظالمانو او فاسقانو سره د مقابلې لارې چارې زده کړي او په دې برخه کې باید د وخت له غوښتنو سره سم عمل وکړي. دوی باید د رسول الله صلی الله علیه وسلم پیروي وکړي. ان شاءالله دا به د دعوت او اصلاح په لاره کې د پام وړ بریالیتوبونه منځته راوړي.

بنسټیزي کلمې: دعوت، اوسنی عصر، اهمیت، طریقه

د انساني تاریخ په اوږدو کې چې کله هم فساد عام کیدی او خلکو له خدایه غفلت کاوه او د آخرت فکر یې هېراوه، نو الله تعالی به یو پیغمبر رالیږی چې دوی له خوبه راویښ کړي او خپل رب درک کړي. كه ځينو خلكو د جهل له امله دا غوښتنه نه منله نو جهاد به ورسره کېدی. دعوت او جهاد دوه مهمې وسیلې دي چې امت د اسلام تر بیرغ لاندې تنظیم او متحد کوي.

که موږ نننۍ اسلامي ټولنې ته وګورو نو پوه به شو چې له بده مرغه فساد په کې پراخ دی. او غیر اسلامي هیوادونه خو خپل ځای لري. هغه شخصي، اجتماعي، اخلاقي، مالي او اداري فسادونه چې په ننني حکومتونو کې رامنځته کیږي، په حقیقت کې انسانیت له بربادۍ سره مخ کوي. دې حالت ته په پام سره په نننۍ ټولنه کې اسلامي دعوت ته سخته اړتیا ده.

له فساد، فحاشي او منکرات څخه د خلاصون او له دې ټول ګمراهۍ او فساد څخه د انسانیت د ژغورلو یوازینۍ لار دعوت دی. پکار ده چې خلک د بديو او فساد له زيانونو خبر شي او د نيکو او ديني اعمالو ګټې او فایدې ورته بيان کړل شي تر څو له بديو او ګناهونو کرکه وکړي او د نيکو کارونو خوا ته لاړ شي. که د امت لپاره دغه شفاهي درمل ونه کارول شي، نو امت به ډېر ژر په یوه ناورین کې وغورځول شي او ځان به له منځه یوسي. نو د دين دعوتکوونکي بايد راپورته شي، هڅه وکړي او د انسانيت د ژغورلو لپاره دې د انسانيت ډوبه شوې بېړۍ وچي ته راوباسي او په دې بې وزلو خلکو رحم وکړي.

نن ورځ تر هر وخت او هر فن څخه دعوت او اصلاح مهم دی. حضرت مولانا مفتي محمد تقي عثماني رحمه الله وایي: «هرکله چې د الله بنده خپل نفس او نفسانیت تر پښو لاندې کړي او خپل ځان هيڅ ونه ګڼي او خلکو ته د الله جل جلاله د رضا لپاره بلنه ورکړي، تر څو د الله جل جلاله بندګان د الله تعالی د رضا لپاره دعوت کړي، او د هغوی دنیا ته تمه ونه لري، او هر څه چې وایي د الله تعالی د رضا لپاره یې ووایي، بې له شکه دا ډول وینا او بلنه به مثبته اغیزه ولري.» په تبلیغي او هدایتي غونډو کې د حضرت شاه اسماعیل په څېر مخلصو خلکو په زرګونو خلک د توبې او سمې لارې ته رابلل.

حضرت مفتي محمد شفیع رحمه الله له علامه شبیر احمد عثماني رحمه الله څخه روایت نقل کوي چې که حق خبره رښتیا په سمه طریقه او په سم نیت سره ووایست، ګټور او اغېزمن تمامیږي، او هیڅ زیان به ونه رسوي.

نو په دعوت کې درې شیان ډېر اړین دي: ۱. خبرې باید سمې وي. 2. نیت باید سم وي. 3. او طریقه سمه وي.

ادامه لري...
په معاصره نړۍ کي د دعوت اړتیا (دوهمه برخه)

### لیکوال: شکران احمدي

### په معاصره نړۍ کې د دعوت اړتیا او طریقه (دوهمه برخه)

### لومړی ګام د شخص اصلاح
انسان د مخلوقاتو تاج دی او د ټولنې اصلاح د انسان په اصلاح پورې اړه لري. د یوې ټولنې بنسټونه د پیاوړو خلکو په درلودلو سره ټینګیږي او انسان هغه وخت پیاوړی کیږي چې اصلاح شي. د فرد اصلاح د ټولنې له اصلاح څخه مخكې دی، او په حقيقت كې فرد د ټولنې بنسټ جوړوي او بلنه له فرد څخه پيلېږي. کله چې انسان ته بلنه ورکړل شي او بالاخره یې له خپل خالق سره اړیکه ټینګه شي، نو یقینا ټولنه هم له خپل خالق سره اړیکه ټینګوي. او که انسان دعا کوونکی شي نو ټولنه هم دعا کوونکی کیږي. هر فرد د ټولنې د کلا یوه خښته ده او د هغه په بنسټ نور خلک پیاوړي کیږي. نو د فرد د فکري جوړښت، عملي جوړښت او لید لوري بدلون د ټولنې په ګټه دی او د بلنې پرته بل فرد نه شي اصلاح کېدای. دا هغه بلنه ده چې دننه انقلاب رامنځته کوي او په حقیقت کې هغه انقلاب دی چې انسان له دننه څخه جوړوي.

دعوت د ملتونو د ژوند او ودې راز

په کومه ټولنه کې چې د دعوت تحريک راژوندی شي، هغه ټولنه به ژوندۍ او غوړېدلې وي او په کوم نهضت کې چې دعوت نه وي، هغه نهضت له منځه ځي او بل ته خپل ځای ورکوي. له حضرت مولانا عاشق الهي رحمه الله څخه وپوښتل شو: «څه لامل دی چې ځینې اسلامي حرکتونه د پرمختګ په حال کې دي او په مقابل کې نور د زوال په حال کې دي؟ هغه ځواب ورکړ: هر هغه حرکت چې دعوت ولري ژوند او پرمختګ به لري او شمېر به یې زیاتیږي. برعکس کوم حرکت یا ملت چې دعوت پریږدي، د هغه ژوند به پای ته ورسیږي او د ودې او پرمختګ مخه به یې نیول کیږي او شمېر به یې کمیږي. دعوت، ټولنه سالمه، سرلوړې، باثباته او اصلاح کوي او په حقيقت کې دعوت او تبليغ د اسلام د ملا د تیر په څېر دى، او د اسلام بنسټ، قوت، پراختيا او پرمختګ په دغه پوري اړه لري، او له دې پرته د اسلام حيثيت نه شي ثابتېدای.»

په دې ورځ او عمر کې د دعوت اړتیا

د بلنې اړتیا په دې وخت کې د بل هر وخت په پرتله ډیر احساس کیږي. نن ورځ نړۍ خپل بي قیمته توکي په ډېر ښه او لوړ اعلانونو سره خلکو ته وړاندې کوي او اعلانونه په دنیاوي چارو کې لومړی مقام لري. عیسویت او باطل دینونه خپل باطل دینونو ته په دعوت ورکولو سره ځوانان، دغه پاکه ډله یو یو د ناپوهو افکارو ښکار کوي. باطل پرستان نن د خپلي مفکورې د بللو او تبلیغولو لپاره خپل ویده او غافل خلک را بیداروي چې خلک جذب کړي، دوی د هري وسیلې لکه: راډیو، ټلویزیون، ټیپ، کمپیوټر او انټرنیټ په کارولو سره نړۍ ته ځانونه معرفي کوي او د اعلاناتو له لارې خپل افکار خپروي. دوی خپله ټوله سرمایه، استعداد، وخت او تفریح ​​په اعلاناتو لګوي. چیرته چې د دوی غږ یا د دوی لیکنې د انټرنیټ له لارې نه رسي، دوی خپل خلک هڅوي چې هلته په پښو ولاړ شي او سختۍ تېري کړي او خپل دین خپور کړي.

ادامه لري…
په معاصره نړۍ کي د دعوت اړتیا (څلورمه برخه)

### لیکوال: شکران احمدي

### په معاصره نړۍ کې د دعوت اړتیا او طریقه (څلورمه برخه)

### د امر بالمعروف او نهی عن المنکر لومړیتوب
هغه څوک چې معروف ته امر کوي باید د معروفاتو سره پوره بلد وي او د معروفاتو درجې هم وپیژني او منکرات هم وپېژني او د هغه د درجو څخه خبر وي. دا د “«ادعو إلى الله على بصیرة» معنا ده. دا د بصیرت، رفق او مهربانۍ زیور دی. امر بالمعروف او نهی عن المنکر یو عیني فرض دی او که مسلمانان ټولي وظیفې تر سره کړي، خو امر بالمعروف  او نهی عن المنکر پرېږدي، د قيامت په ورځ به الله ته ځواب ورکوي. کله چې فرایض او واجبات پريښودل شي، نو هغه مهال امر بالمعروف فرض کيږي او کله چې محرمات عام شي نو نهی عن  المنکر فرض کيږي. امر بالمعروف باید د نهی عن المنکر څخه ډیر وي. هر څوک کولی امر بالمعروف وکړي، خو نهی عن المنکر د هر چا کار نه دی، ځکه چې امر بالمعروف منفي پایله نه لري، مګر نهی عن المنکر کله ناکله منفي پایلې ورکوي.

پوهانو د امر بالمعروف لپاره یوازې مفروضاتو ته علم شرط ګرځولی دی. مګر دوی د نهی عن المنکر لپاره یې ډیری شرایط ټاکلي دي، لکه:

دا چې د نهی عن المنکر لپاره کافي ځواک ولري؛ د مثال په توګه، په یو هیواد کې، حاکم تر ټولو ډیر وړتیا لري. نو دا د هر سړي کار نه دی.

که نهی عن المنکر دعوت کوونکي ته ضرر ورسوي او يا بل اړخ ګناه ته وهڅوي، نهی عن المنکر صحيح نه دی. په ځانګړې توګه کله چې یو څوک د دین او الهي احکامو ته سپکاوی کوي یا د دین او دیني مسئلې مسخره کوي. په دې حالت کې نهی عن المنکر جواز نلري. بلکه، یو څوک باید د هغه لپاره دعا وکړي او په مستقیم ډول هیڅ کار ونه کړي.

په روایت کې راغلي دي: «من رأی منکم منکراً فلیغیره بیده فان لم‌یستطع فبلسانه فان لم‌یستطع فبقلبه و ذلک أضعف الإیمان»؛ ژباړه: «په تاسو کې هر څوک چې یو منکر ولید نو په لاس دې یې بدل کړي، که یې نه شوه کولی، نو د ژبي واری دی.او که یې نه شوه کولی هغه دې په زړه کې بد وګڼي، او دا کار د ایمان تر ټولو ټیټه کچه دی.»

د منکر بدلول د منکر له مینځه وړلو څخه توپیر لري. ډیری بلونکي(دعوتګران) کولی شي منکر له منځه یوسي، او ډیری یې نشي کولی. حال دا چې بدلون د دوی دنده ده او که دا کار نه شي کولای، نو د زړه له تله دې بد وګڼي، چې د ایمان وروستۍ درجه ده.

کله چې امر بالمعروف عام شي او معروفات په فرد او ټولنه حاکم شي، منکر به په اتوماتيک ډول له فرد او ټولنې څخه ورک شي. لکه څنګه چې خدای تعالی فرمایي: «إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ»؛ هرکله چې لمونځ، چې یو له مهمو فرضونو څخه دی، راژوندی شي، دا معروف عمل فرد او ټولنه له بدیو او منکرات څخه منع کوي او منکرات له منځه وړي. نو له بدۍ سره د مبارزې یوه لاره د معروف بیا راژوندي کول دي او نهی عن المنکر په دوهمه مرحله کې ځای پر ځای شوی دی.

ادامه لري...
د لوی او کوچني ماهي کیسه

### د لوی او کوچني ماهي کیسه

### «په زړه پوري تمثیلي او پوهنیزه کیسه»
   یوه ښکاري په اوسپنیزه تېره کونډه کې د غوښي ټوکړه بنده او اوبو ته یې واچوله، یو ماهی د دې کونډې لور ته ورمنډه کړه، هلته یوه غټ ماهي چې ولید ویې دروه او ورته ویې ویل: ګوره دې غوښي ته ورنږدې نه شې! په دې غوښه کې دننه تېره کونډه پټه ده، لیدل کېږي نه، کله چې ته دا غوښه له ستوني تېروې؛ هغه تېره کونډه به دې په ستوني کې داسې سخته ونښلي چې هر څومره تَرَپکې ووهې وبه یې نه کاږې.

   ستا په ترپکو سره به هغه نری مزی وښورېږي چې یوه سر کې یې کونډه تړلې ده او بل سر یې د ښکاري لاس کې ده! په دې سره به ښکاري پوه او خوشاله شي او د هغه نري مزي په ورڅنډلو سره به دې بهر وغورځوي! په چاړه به دې ټوټه ټوټه کړي، په مرچو او ترخو به دې ولړي او په جوش غوړیو کې به دې وریت کړي. هغه ښکاري! هغه انسان لس ګوتې لري! او دودېرش غاښونه! هغه انسان به دې وریتې ټوکړې په لسو ګوتو ژر ژر ورټولې کړي، په دودېرش غاښونو به دې ژر ژر وځبي او ونغړي! نو خبر اوسه کوچنک ماهیه! که هغې د غوښي بوټۍ ته دې خوله وروړه؛ همدا به دې پایله یي چې ما یې تفصیل درکړ.

   لوی ماهي چې نصیحت وکړ پخپله مخه رهي شو او ولاړ، خو کوچني ماهي هماغلته اوبو کې شاوخوا ریسرچ او څېړنه پیل کړه! هلته نه ښکاري و او نه اور! نه جوشیدلي تېل او نه مرچ و ترخه! نه لس ګوتې او دودېرش غاښونه لرونکی انسان ښکاریده او نه چاړه وه! لنډا دا چې هیڅ هم پیدا نه شول! کوچني ماهي له خان سره وویل: لوی ماهی انپړ او جاهل دی، هغه د تیږو د زمانې خبرې کوي او خبرې یې هیڅ حقیقت نه لري، ما پخپله پوره تحقیق وکر، د هغه خبرې تولې له حقیقته لري راته ښکاره شوې، هغه چټي له غیبو غږیدی، د ساینس په دې پرمخ تللې نړۍ کې د هغه دا فرسوده او زړې خبرې ناچله دي.

   بناءً کوچني ماهي د خپل لید او تحقیقاتو په رڼا کې د غوښي پر بوټۍ خوله خښه کړه! سمدستې د لوی ماهي له غیبیاتو! سره سم د ماهي په ستوني کې تېره کونډه ونښتله! ماهی په ترپکو شو، ښکاري مزی ورکش کړ ، هماغه د لوی ماهي داستان کټمټ پیل شو! او هماغه مراحل یو یو په نوبت سره مخته ورتلل!

   انبیاؤ علیهم السلام خلکو ته په ستوني کې د مرګ د کونډې نښتلو وروسته راتلونکي ټول غیبي حالات روښانه کړې او بیان کړي دي، پوهه خلکو د لوی ماهي په څېر د انبیاؤ خبرې منلې دي او له هغو سره سم یې ژوند بیل کړی دی، د کوچني ماهي په څېر نظر لرونکو خلکو د انبیاؤ لاره پرې ایښې ده او د خپلو ظاهري څېړنو پر لاره روان دي! چې ستوني کې د مرګ کونډې له نښتلو وروسته به ټول حالات مخته راشي!  

    کوچنی ماهی چې له اوبو ووت، بېرته سمندرته ونه ګرځېد! انسان هم چې له دنیا ولاړ سي بېرته یې راتګ نسته، همدا د ځان پوهولو وخت دی، د رسول الله صلی الله علیه دین او لارښوونې؛ باید ژوند لاره وګرځول شي او ګام پر ګام پر هغو عمل وکړل شي.إِنَّ الدِّينَ عِندَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ ۗ .

حامد افغان
د پنجدې پېښه (اشغال)

**د پنجده پېښه** چي د روسیې په تاریخ کي **د کشکا د جګړې په** نوم هم پیژندل کیږي  په 1885 کي د افغانستان د امارت او د روسیې د امپراتورۍ تر منځ یوه وسله واله نښته وه چي د لویې برتانیې او تزاري روسیې ترمنځ د افغانستان په شمال لویدیځ کي د ډیپلوماټیک بحران ستر لامل وګرځېدل. د تاریخونو پر بنسټ په منځنۍ اسیا ( روسي ترکستان ) کي د روسیې د فتحي تر بشپړیدو وروسته روسانو د افغانستان یوه سرحدي کلا ونیوله، او په دې توګه یې په سیمه کي د انګریزانو ګټي له ګواښ سره مخ کړې. د تزاري روسیې یاد یرغل برتانوي هند ته د ګواښ کچه لوړه کړه، او برتانیې د جګړې لپاره چمتووالۍ هم وښود، خو وروسته دواړو خواوو ستونزن په ډیپلوماټیکه توګه حل کړه او بېله دې چي د افغانانو نظر واخلي د هغوی خاوره یې پخپله خوښه له یوبل سره سودا کړه. د تزاري روسیې له لوري پر پنجده سیمه باندي برید او له انګرېزانو سره ددوی روغي جوړي د پامیر غرونو پرته په آسیا کي د روسیې د پراختیا مخه په بشپړه ونیوله او په پایله کي یې د افغانستان شمال لویدیځ سرحد په زوره پر افغانانو باندي وتپل سو.

د یادولو وړ ده چي د پنجده اوسنۍ سیمه د ترکمنستان هیواد اړوند ګڼل کیږي، او د افغانانو هغه قربانۍ ته هیڅ اهمیت ورنکول سو چي ددې سیمي لپاره یې ورکړې.
کيفي څېړنه

**کیفي څېړنه** یا **کیفیتي څیړنه** د څیړني یو ډول دی چي موخه یې د (تشریعي) معلوماتو راټولول او شننه ده ترڅو د افرادو د ټولنیز واقعیت درک ترلاسه کړي.

په دا ډول څیړنه کي عموما ژوري مرکې، د تمرکز ګروپونه یا هم کتني راځي ترڅو د معلوماتو په راټولولو کي مرسته وکړي.
کنیټیکټ

**کنیټیکټ**   **Connecticut** د متحده ایالاتو په شمال ختیځ او د نوي انګلستان سویلي برخه کي یو ایالات دی.    دا ایالت په ختیځ کي د روډ ټاپو ایالت، په شمال کي د میساچوسټس، لویدیځ کي نیویارک او په سویل کي د لونګ ټاپو سټریټ سره ګډه پوله لري، چي پلازمینه یې هارټفورډ او ترټولو لوی ښار یې برجپورټ نومیږي. کنیټیکټ که څه هم د نیو انګلینډ سیمي برخه ده ، خو ډیری وختونه د نیویارک او نیو جرسي سره په درې اړخیزه سیمه کي شمېرل کیږي. د یاد ایالت نوم د کنیټیکټ سیند له نوم څخه چې یو لوی سیند دی او ایالت په نږدې دوه برخو ویشي، سرچینه اخلي. د "کنیټيکټ" کلمه په اصل کي د انګلیسي ژبي څخه اخیستل سوې ده چي په الګونکوین ژبو کي د "لنګ سمندري سیند" مانا ورکوي. 

کنیټیکټ په متحده ایالاتو کي د مساحت له پلوه دریم کوچنی،  د نفوس له مخې نهه ویشتم او د نفوسو په کثافت کي  د امریکا د پنځوسو ایالتونو په منځ کي قرار لري.  د سویلي او لویدیځ کنیټکټ ډیری برخه (چې د ایالت ډیری نفوس هم پکښي مېشت دی) د نیویارک د میټرو پولیټین سیمې برخه ده؛ او له اتو سیمو څخه درې هغه یې د احصایې له مخي د نیویارک ښار په ګډه احصایوي ساحه کي راځي، کوم چې د درې ایالتونو د ساحې په نوم هم یادیږي. د کنیټیکټ د نفوسو مرکز په نیو هیون کاونټي کي د چیشیر ښار دی،  چې د درې ایالتونو په ساحه کي موقعیت لري.
وېشنيزه:د امريکا د متحده ايالاتو ايالتونه
وېشنيزه:ويکيډاټا سره تړلي مخونه
وېشنيزه:مخونه چې P41 ځانګړتيا کاروي
د پوپلزي قوم په اړه لنډ معلومات

پوپلزي چي د پښتنو د ستري کورنۍ یا ابدالي کهول سرداران او مخکښان بلل کیږي زموږ د هیواد له ویاړلو قومونو څخه دی. پوپلزیو تر هوتکو وروسته د اسیا په تاریخ کي تر ټولو قوي امپراطوري رامنځته کړل چي په راس کي یې اعلیحضرت احمد شاه بابا سدوزي/پوپلزي/ابدالي قرار درلود. 

دغه قوم اکثره په کندهار، هلمند، اروزګان، هرات، لوګر، پيښور او ملتان کي میشت دی. د ایراني اشغالګرو ځواکونو سره د پوپلزیو قوم غټي حماسي رامنځته کړي دي تر دې چي دوی د نادرشاه افشار تر راتګ وړاندي د هرات تر ازادولو وروسته یو وار د ذوالفقار خان پوپلزي تر مشري لاندي مشهد ښار هم نیولی دی.

دغه قوم د میلمه پالني، پراخه حوصلې، وفادارۍ، ځیرکتیا او زړورتیا تر څنګ د ښه تقوا او پر اسلامي اصولو د پایدارۍ صفتونه له ځانه سره لري.

د پوپلزیو مشهوره کسان په لاندي ډول دي.

د اوسني افغانستان بنسټګر اعلیحضرت احمد شاه بابا. واکمني يي له ډیلي څخه تر مشهده او له کراچي سمندر څخه تر امو سینده وه.

د افغانستان واکمن تیمور شاه درانی

د افغانستان واکمن شاه زمان خان درانی

اشرف الوزراء شاه ولي خان پوپلزی (د بدخشان، او بلخ فاتح، د احمدشاهي امپراتورۍ ځیرک وزیر)

حامد کرزی ۱۳ کاله ولسمشر

الحاج ملا برادر اخند د اسلامي امارت له مؤسسینو څخه وو او د اسلامي امارت په بیا حاکمیت کي یې په نظامي او سیاسي ډګر کي مرکزي رول لوبولی دی.۲۰۲۱ میلادي

الحاج ملا خیر الله خیرخواه اوس مهال د اسلامي امارت د فرهنګ وزیر دی ، د اسلامي امارت له لوړ پوړو مشرانو څخه دی.
چنګک

**چنګک** هغه وسیله ده چي شاته ځړول سوې برخه یا نیوونکی څېز لري، ترڅو د یو بل څیز سره د ځان د نیولو، کندې یا بل عمل لپاره په کار راسي. چنګک پخپل ځان کي بېلابېل جوړښتونه لري، چي ځیني یې په ودانیزو چارو، ځیني یې د کب نیوني او ځیني یې د نورو کارونو په ترسره کولو کي استعمالیږي.
زاپیا

**زاپیا** (انګلیسي : **Zapya** ) په ځیرکو مبایلونو کي د ملګرو سره د فایل شریکولو یو پروګرام دی چي کار کوونکو ته اجازه ورکوي ترڅو د انټرنیټ سره له نښلېدو پرته د هري اندازې او هر ډول فایلونو لېږد رالیږد ترسره کړي. 

د معلوماتو پر بنسټ Zapya په هغو هیوادونو کي لمړئ شهرت ترلاسه کړ چي د انټرنیټ ټیټ نفوذ او د انټرنیټ ضعیف جوړښت یې درلود، ځکه چي دا پروګرام انټرنيټ ته د لاسرسي پرته د فایلونو په لېږلو کي ډېر اغېزمن ثابت سو.  په وروستیو کلونو کي ددغه پروګرام نوی ورژن د پوستغالي په بڼه د کمپیوټرانو لپاره هم جوړ او فعاله سوی دی.
وګړنوم

**وګړنوم** په عامه اصطلاح په یو هېواد کې د مېشتو اوسېدونکو د هويت نوم ته ويل کېږي، د هر هېواد اوسېدونکي د بېلابېلو قومونو څخه جوړ يو ملت دی چې د ټول هېواد اوسېدونکو لپاره يو نوم کارول کېږي. د بېلګې په توګه؛ د افغانستان ټول قومونه يو ملت دی او ټول اوسېدونکي يو وګړنوم لري، ټولو ته د افغان نوم کارېږي.

## تعريفونه
## دودېدل
## سرچينې
جرمانیا

**جرمانيا** چي په انګلیسي ژبه د ( **Germanic barbaricum** ) په بشپړ نوم سره هم پېژندل کیږي، د منځنۍ اروپا په شمال کي یو تاریخي سترواکي وه، چي د لرغوني رومي سلطنت پر مهال د جرمني توکمه خلکو له لوري اداره کېدل. د رومي جغرافیه پوهانو په وینا دا سیمه په لویدیځ کي د راین، په ختیځ کي د ویسټولا، په سویل کي د ډینیوب سیند پورتنۍ برخي او په شمال کي د سویلي سکینډینیویا تر برخو پوري غځېدلې وه.  د لرغون پېژندنې له پلوه د جرمانیا خلک د یادو سیمو د روم د اوسپنې دورې سره نږدې اړیکي لري. 

په لاتیني ژبه کي د *جرمنیا* نوم د " جرمني ځمکه" مانا ورکوي، خو د الماني نوم ایتمولوژي پخپله ناڅرګنده ده. د تاریخونو پر بنسټ په لومړۍ پیړۍ کي د ګالیک جګړو په ترڅ کي رومي جنرال جولیوس سیزر *د جرمني* سره چي د راین هاخوا څخه یې سرچینه اخیستل، مخامخ سوی وو. نوموړي د راین څخه هاخوا ځمکه په هغه وخت کي د "جرمانیا" په نوم ونومول. د نړیوالو تاریخونو پر اساس د روم امپراتورانو هڅه کول ترڅو د راین ختیځ ایلب ته خپل نفوذ وغځوي، خو دا هڅي په 9 مخکي تر زیږد کي د تیوتبورګ ځنګل په جګړه کي د ارمینیوس د بریا له امله له خنډ سره مخ سوې. 

تر یادي پیښي ډېر عمر وروسته له دریمې پیړۍ راهیسي آلماني خلکو د میګنا آلمانیا څخه وتل پیل او د رومي جرمني ځیني برخي یې ونیولې. یادي پیښي په پنځمه پیړۍ کۍ د لویدیځ رومن امپراتورۍ له سقوط سره پراخه مرسته وکړه، او د آلماني خلکو د مهاجرت له لارې د رومي آلمان سیمې هم ونیول سوې. د آلمان لویي برخي په وروسته کي د فرانکش امپراتورۍ او ورپسېد ختیځ فرانسیا برخه وګرځېدل.
انګلو-سیلټیک

**انګلیس سیلټیک** خلک په عمومي توګه د انګلستان،آیرلینډ، سکاټلینډ یا ویلز سیمي له خلکو څخه عبارت دي.  یاد مفهوم په اصل کي له انګلستان، آیرلینډ، سکاټلینډ او ویلز څخه بهر په ځانګړې توګه په آسټرالیا پوري هم اړوند دی، خو په کاناډا، متحده ایالاتو، نیوزیلینډ او سویلي افریقا کي هم کارول کیږي.
خواره ولسونه (ډیاسپورا)

**ډیاسپورا** یا **خواره ولسونه** یا هم **خواره وګړي** د وګړو هغه نفوس دی چي د خپل اصلي جغرافیایی ځای څخه بېل په نورو هیوادونو او سیمو کي اوسیږي.   یاده اصطلاح د هغو خلکو لپاره کارول کیږي چي دمګړئ له خپلو هیوادونو څخه لیري په بل ځای کي ژوند کوي.   

د ملګرو ملتونو د 2019 راپور له مخي هندي کډوال د 17.5 میلیونه، مکسیکو د 11.8 میلیونه او چینایی کډوال د 10.7 میلیونه نفوس په ډیاسپورا درلودلو سره د نړۍ لوی خواره او مهاجر وګړي تشکیلوي.  د یادوني وړ ده چي په افغانستان کي د تیرو څلوېښتو کالو جګړو میلیونونه افغان کډوال هم د ډیاسپورا په نفوس کي راوستلي دي.
د لیبیا کورنۍ جګړه (۲۰۱۱)

**د لیبیا کورنۍ جګړه** هغه اوښتون وو چي د لیبیا په ځینو ښارونو کي ددغه هیواد د پخواني کرنل معمر قذافي د رژیم په وړاندي د ولسي پاڅونونو په نتیجه کي د فبرورۍ په ۱۵مه د قربانیانو د وکیلانو له نیول کېدو وروسته پیل سو، او په شخصي توګه د قذافي د رژیم د نسکوریدو غږونه پکشي پورته سول. په دې لاریونونو کي له پوليسو وغوښتل سوه ترڅو د لاريون کوونکو پر وړاندي له تاوتريخوالي کار واخلي، خو لاريون ددې سره سره تر سهاره پوري دوام وکړ. 

د لیبیا د لاریون په راتلونکې ورځ ددغه هیواد په لوېديځ کي الرقالدين، الجميل او الاحيلات سیمي هم له انقلاب سره یو ځای سوې، خو البيضاء د فبرورۍ په شپاړسمه  کله چي یاده سیمه د لومړيو تلفاتو سره مخ سول د رژیم د نسکوریدو غوښتني پکښي زور واخیست.  د لیبیا امنیتي ځواکونو د جبل نفوس، زینتان ، یفران ، نلوت او راجبان په ښارونو کي یو شمیر لاریون کوونکي په ډزو ووژل او په عیني وخت کي د  الجیلات لاریونوالو د انقلابي کمیټو مرکزي دفتر، د محلي پولیسو مرکز او د ښار د املاکو بانک ودانۍ وسوځولې او په دې توګه لاریونونه نور هم  زیات سول. د فبروري پر 17 نېټه د یو مشهور پاڅون په بڼه چۍ په ختیځه لیبیا کي ترسره سو، تر 400 زیات خلک د ګولیو له امله مړه یا ټپیان سول. د لیبیا یاد لاریونونه د ۲۰۱۱ کال په لومړیو کي په عربي نړۍ کي د پراخو لاریونونو له اغیزي څخه رامنځ ته سول، هغه لاریونونه چي له امله یې د تونس انقلاب او د مصر د جنورۍ د ۲۵مې انقلاب چي د تونس ولسمشر زین العابدین بن علي او د مصر ولسمشر حسني مبارک یې نسکوره کړل. د معلوماتو پر بنسټ د دغه اوښتون مشري د ځوانو ليبيايانو له خوا ترسره سوه چي د سياسي، اقتصادي او ټولنيزو اصلاحاتو غوښتنه يې کوله. اوښتون په پیل کي په سوله ییزه بڼه پیل سوه، خو د معمر قذافي سره تړلي لوا د بې وسلې لاریونوالو د ځپلو لپاره د درنو وسلو او هوايي بمباریو په کارولو سره پېښه په وسله وال انقلاب واړول. ددې لاریونو په پایله کي وروسته له هغه چي مخالفینو د لیبیا په ختیځ کي خپل کنټرول بشپړ کړ، سمدستي یې د ملي انتقالي شورا په مشرۍ د لیبیا د جمهوریت د جوړولو اعلان وکړ، ورپسې د اګست په 21 او 22 نېټه انقلابیان پلازمینې ته هم ننوتل او ټولو په ګډه د قذافي وروستی کلا بشپړه سقوط کړه.
پُست بکس څه شی دی؟

پُست بکس د پُستي خدماتو له اساسي او بنسټیزو خدماتو څخه دي؛ په نوره پرمختللې نړۍ کي پُست بکسونه تر ټولو رایج خدمات دي او ټوله هغه وګړي چې سوداګرۍ، سیاست، تعلیم او اکاډمیکو برخو او یا دې ته ورته برخو کي کار کوي د پُست بکس له خدماتو څخه حتمن ګټه اخلي. د ټولو هغه کسانو لپاره چې په یادو برخو کې کار کوي پُست بکس یوه ښه ټاکنه ده.

تعریف: پُست بکس یو ډول دقیق پُستي ادرس دی چې د هر ډول حقیقي/ حقوقي شخصیتونو په نوم توزیع کیږي او د مراسلاتو د تر لاسه کولو په موخه کارول کیږي. یا په بل عبارت پُست بکسونه کوچني فلزي صندوقونه دي چي د پُستي ادارو لخوا د پُستي مراسلاتو د لیږد او ځای پر ځای کیدنې په موخه رامنځته شوي دي او هر پُست بکس خپل ځان ته خاص کوډ لري د یو معلوم وخت لپاره په خاصو شرایطو پيرودونکو ته توزیع کیږي.

په نوره نړۍ کي پُست بکسونه او سمارټ پارسل لاکرونه د بانکي ATM  ماشینونو په څیر په ټولو ګڼ میشتو او کاروباري ساحو کې د لاسرسي وړ وي.

مأخذ: afghanpost.af.com
ټولیز ګرامر

**ټولیز ګرامر** ( **UG** ) په عصري ژبپوهنه کي د ژبي د پوهنځي د بیولوژیکي برخي یوه تیوري ده، چي د مشهوره پوه نوام چومسکي اړوند ګڼل کیږي. د ټولیز ګرامر د نظریې پر بنسټ انسانان له زېږېدو سره سم پخپل مغز کي یو ډول ګرامر لري، او د همدغه ګرامر له مخي د یو نړیوالي ژبي زدکړه خپلي حافظې ته سپاري.
اکاډمي

**اکاډمي** ( Atic Greek : Ἀκαδήμεια; Koine Greek Ἀκαδημία) د ثانوي یا دریمې درجې لوړو زده کړو یوه اداره ده (او په عمومي توګه د څیړني یا اعزازي غړیتوب بنسټ هم ګڼل کیږي). دا نوم د افلاطون د فلسفې ښوونځي ته چي شاوخوا 386 مخکي تر زیږد په اکاډیمیا کي چي د یونان په شمالي ایتینا سیمه کي واقع وه، ورګرځي.

د هسپانوي شاهي اکاډمۍ د ( اکاډمي ) لفظ د داسي تدبي یا هنري ټولني په توګه تعریفوي چي د عامه واک سره رامینځته سوې او عامه یا خصوصي، مسلکي، هنري، تخنیکي یا هم ساده عملي بڼه لري.
په افغانستان کي د پُست بکس خدمتونه

## په افغانستان کي د پُست بکس خدمتونه
افغان پُست د 1919 میلادي کال یعني د امیر امان الله خان له دورې راهیسي د پُست بکس توزیع خدمات پیل کړي دي ولي د اسلامي امارت له بیا راتګ سره له کله چې د عالیقدر امیر المؤمنین حفظه الله د ځانګړي فرمان له مخي د سوداګرۍ د جوازونو پر غوښتونکو د پُست بکس (دقیق پُستي ادرس) اخیستنه لازمه شوې ده؛ د پُست بکس توزیع په بیساري ډول زیاته شوې ده تر دې مهال یوازي په مرکز کي تر ۱۲ زره ډېر پُست بکسونه توزیع شوي دي او له درکه یې ملیونونه عواید لاسته راغلي دي.

## سرچینه
افغان پُست امارتي شرکت فسبوک پاڼه
نوی لیکنه اچول

## دانفلاسيون  پيژندنه
**انفلاسيون په عمومي سطحه  دقيمتونو دلوړوالي په حيث تعريف شوي  چي دا لوړ تيا بايد دوامداره   وي چي په يو ځل او ناځاپي  توګه دقيمتونو لوړوالي ته انفلاسيون نشو ويلي  .**

**ديوه داس مهمه مسله ده چي له ډيري مودي راهيسي  ورسره وګړي لاس او ګريوان دي** 

**دانفلاسيون په و جه ډير عام  وګړي ځپل کيږي  ځکه  چي پدي سره دوي داجناسو داخستني  قدرت اوتوان له لاسه ورکوي .**

**انفلاسيونپه خاص ډول سره په قرض ورکونکو باندي ډير بد اثر غورضوي ځکه کله چي ددوي حپل قرض پيسي بيرته ترلاسه کوي  نوپه هغو سره خپل لومړني ارزښت په اندازه داخستني قدرت نلري .**

**همدارنګه  ځيني اقتصاد پوهانو انفلاسيون په لاندي ډول تعريف  کړيدي .**

**(( کرودر )) انفلاسيون داسي تعريفوي : انفلاسيون هغه حالت دي چي  دپيسي ارزښت پکي کم شي ، اويا هم  په بل عبارت  داجناسو قيمتونو لوړشي  .**

**د کلبورن په نظر انفلاسيون هغه حالت دي چي د ډيرو پيسو پواسط لږ اجناس خريداري کيږي . په خلص ډول دانفلاسيون لنډ مفهوم په لاندي ډول بيانولي  شو .**

**١-  دقيمتونو په سطحه کي زياتوالي دانفلاسيون په نامه ياديږي که د ځينو اجناسو قيمتونه ديو ځل لپاره  لوړشي او دالوړوالي په مسلسل ډول  سره نوي  نوانفلاسيون  نه ګڼل کيږي .**

٢-  دقيمتونو په سطحه کي  مسلسل زياتوالي دمجموعي تقاضا دزياتوالي په نتيجه کي رامينځته کيږي .

**٣- دقيمتونو په سطحه کي لوړوالي دعرضي دمقدار دکموالي له امله رامينځته کيږي .**

## مأخذونه
لوی اقتصاد: لیکوال حمدالله نظامي د ننګرهار پوهنتون استاد
دانفلاسيون اړونده نظرونه

## د انفلاسیون اړونده نظرونه
**لومړي : دانفلاسيون په هکله دکينزيانو نظريا ت :** 

**کينزيان ډير عوامل دانفلاسيون دپيداکيدو مسول ګڼي .١**

**څرنګه چي انفلاسيون د مريضي يو علامه ده ، نوبعضي پوهان دمجموعي عرضي په پر تله د مجموعي تقاضا چټک زياتوالي دانفلاسيون demand push inflation ))))علت بولي چي دتقاضا زياتولي ممکن ددولت دبوديجي دکسر او ياهم دپيسو دمقدار دزياتوالي له امله وي ، بعضي پوهان عقيده لري چي دقيمتونو لوړوالي ممکن  دمزد دلوړوالي لپاره دکاګري اتحاديو زيات فيشار ، عرضي دکمبود ، اويا دضروري وارداتي اجناسو دقيمت دلوړوالي له کبله وي .**

**په اقتصاد کي دوامداره  انفلاسيون دا ظافي مصارفو څخه پيداکيږي ، کله چي د خلکو مختلف ګروپونه  ، تصدي ، حکومت او خارجيان تقاضا زياته کړي او يا هم مجموعي مصارفو ته نظر هغه څه ته چي اقتصاد دتوليد دکا مل استخدام په حالت کي کولي شي زياتولي ورکړي ، قيمتونه لوړيږي .**

**ترڅو پوري چي داجناسو او خداماتو لپاره تقاضا کمه نه شي  اويا داجناسو او خدماتو دتوليد لپاره دملي اقتصاد ظرفيت لوړنه شي ، قيمتونه  لا پسي لوړيږي .**

**تر هغه وخته  پوري چي ملي اقتصاد دخپل  توليدي ظرفيت څخه کم توليد کوي ،  دمجموعي تقا ضا هر زياتولي  د توليد دزياتوالي سبب  ګرځي .**

**يوه منځني مرحله هم وجود لري چي تر اوسه  اقتصاد خپل ممکنه توليد ي ظرفيت  ته نوي رسيدلي ، محض دتوليد دبعضي عواملو لپاره  دتقاضا زياتوالي  ددغه عواملو قيمتونه لوړوي  چي دهغي په  اثر د اجناسو قيمتونه هم لوړيږي ، ورسته  له هغه چي اقتصاد دتوليد دعواملو دکامل استخدام  حالت ته  ورسيږي ، د تقاضا هر زياتوالي ، فقط تقاضا اضافه کوي  اومجموعي  توليد پخپل حال  پاتي کيږي ، يعني  انفلاسيوني پروسه شروع کيږي .**

**دوهم : دانفلاسيون په هکله  دپوليانو نظريات : وموليدل چي کينزيانو دانفلاسيون لپاره مختلف عوامل وړاندي کړل  او دپيسو زيات عرضه کول ي په  غير مستقيم ډول دقيمتونو دلوړوالي باعث  و ګڼل ، دلته مونږ  اوس د Milton  friedman    نظريه تر استفادي  لاندي نيسو .**

**Friedman ورسته دمقدماتي خبرو څخه دپيسو د ماهيت ، وظايفو او تا ريخي انواعو په  رابطه واي چي  نن ورځ  د تبادلي وسيله  په عمومي توګه  کومه جنسي پشتبانه نلري .**

**دپيسو مقدار په هر ملک کي د حکومت له خوا تعينږي . يوازي او يوازي حکومت د پيسو د هر زياتوالي مسوليت لري .**

**چي دغه واقعتونه اوداسي نور سو تفا همونه  د پولي تورم عوامل ګرځيدلي  دي .**
----

## مأخذ
١  شبان محمد انور اسد محمد نعيم سياست پولي و بانکداري در افغانيستان ٣٩ صفجه
د تودوخي زیاتوالی (کیمیا)

**د تودوخي زیاتوالی** هغه کیمیاوي پروسه ده چي د تودوخې د پرله پسې زیاتوالي په پایله کي انرژي خوشي کوي. د تودوخي زیاتوالی ډیرئ وختونه له ګواښه ډک وي، چي له امله یې ویجاړۍ هم رامنځ ته کیږي. په کیمیا کي دا یو ډول له قابو وتلی مثبت غبرګون دی.

د کیمیا (او کیمیاوي انجینرۍ ) د پوهي پر بنسټ د تودوخي زیاتوالی د سختو خارجي تعاملاتو سره تړاو لري چي د تودوخي د لوړیدو سره نور هم ګړندئ کیږي. په بریښنایی انجینرۍ کي د تودوخي زیاتوالی په عامه توګه د شته جریان او بریښنا له ضایع کیدو سره تړاو لري. د تودوخي زیاتوالی په سول انجینرۍ کي هم واقع کیدای سي، په ځانګړې توګه بیا کله چي د کیورینګ کانکریټ د لوی مقدار لخوا تودوخه خپره او له کنټرول څخه ووزي.
کلمه

**کلمه** د ژبي یو بنسټیز عنصر دی چي معنی لري.  د دې حقیقت سره سره چي د ژبې ویونکي تر ډېره پوري د کلمې په اړه پوهه لري، خو د ژبپوهانو ترمنځ د هغې په تعریف باندي هیڅ یووالی نسته او د مفکورې د ځانګړو معیارونو موندلو لپاره ډیری هڅي همداسي متنازع پاته دي.  په عمومي توګه د کلمې د تعریف په اړه د پوهانو له لوري بېلابېل معیارونه وړاندیز سوي دي, چي په نظري شالید او تشریحي شرایطو پوري اړه لري. 

د "کلمې" مفهوم د ګړ یا مورفیم څخه توپیر لري، کوم چي د ژبي ترټولو کوچنی مانا لرونکی واحد ګڼل سوی دی.  په یوه ژبه کي کلمې لږترلږه د یوه مورفیم څخه جوړي سوي دي. همدارنکه ګړ یا مورفیم هم د مورفولوژیکي مشتق په پروسه کي د نورو کلمو رامینځته کولو لپاره یوځای کیدی سي.هغه کلمې چې له یو څخه زیاتې ریښې ولري لکه د انګلیسي ژبي ("[ډول] [لیک]، "[غوا[هلک]"، "[ټیلی[ګراف] یا داسي نور مرکب کلمې ګڼل کیږي. 

د نړۍ په ډیرو ژبو کي د "کلمه" مفهوم د لیکلو سیسټم د زده کړي د برخي په توګه هم بلل سوی دی.