open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سردار محمد نعيم خان

کيڼ|250px|بټنوک|سردار محمد نعيم خان
کيڼ|250px|بټنوک|سردار محمد نعيم خان
**سردار محمد نعيم خان** (۱۹۱۱ ز. - ۲۷ د اپرېل، ۱۹۷۸ ز.) د سردار محمد داود خان ورور او د محمد ظاهر شاه د تره ځوی. او امريکا لپاره د افغانستان پخوانی سفير و.
## مخينه او زده کړې
سردار محمد نعيم خان د سردار محمد عزيز خان زوی او د سردار محمد داود خان کشری ورور و. هغه د افغانستان په حبيبيه او استقلال لېسو کې خپلې لومړنۍ او دويمې زده کړې کړي وې. هغه په ۱۹۳۴ ز. کې د محمد نادر شاه مشرې لور زوهره بېگم سره واده کړی و او يو زوی او لور ترې پاتې دي. د زوی نوم يې سردار محمد عزيز نعيم او د لور نوم يې زرمينه بېگم دی.

## دندې
نوموړی له ۱۹۳۰ ز. - ۱۹۳۲ ز. پورې د افغانستان د باندنيو چارو په وزارت کې د سياسي چارو عمومي ريس په توگه دنده ترسره کړې بيا يې له ۱۹۳۲ ز. - ۱۹۳۴ ز. پورې په روم کې د افغانستان د سفير په توگه دنده درلوده. له ۱۹۳۴ ز. - ۱۹۳۵ ز. پورې د افغانستان د باندنيو چارو مرستيال وزير پاتې شوی. له ۱۹۳۵ ز. - ۱۹۳۶ ز. پورې د افغانستان د لومړي وزير لومړی مرستيالۍ دنده يې هم ترسره کړې. له ۱۹۳۶ ز. - ۱۹۳۷ ز. د افغان ملي بانک عمومي ريس پاتې شوی. له ۱۹۳۷ ز. - ۱۹۴۶ ز. د تعليم و تربيې وزير او بيا له ۱۹۵۳ ز. - ۱۹۶۳ ز. د افغانستان د باندنيو چارو وزير و. له ۱۹۴۰ ز. - ۱۹۴۶ز. او بيا له ۱۹۵۳ ز. - ۱۹۶۳ ز. پورې د لومړي وزير مرستيال  و. له ۱۹۴۶ ز. - ۱۹۴۷ ز. د سېنټ جېمز سفير او له ۱۹۴۸ ز. - ۱۹۵۰ ز. د امريکا لپاره د افغانستان سفير پاتې شوی و.

## مړينه
کله چې په افغانستان کې د خلق او پرچم گوندونو د داود خان د جمهوري نظام په وړاندې پوځي کودتا وکړه نو سردار محمد نعيم خان د خپل ورور محمد داود خان او د هغه د کابينې او کورنۍ د گڼ شمېر غړو سره يو ځای ووژل شو.

وېشنيزه:افغان وزيران
انعام الحق گران

کيڼ|250px|بټنوک|انعام الحق گران
**انعام الحق گران** د آريانا آلوتکې لومړنی افغان پيلوټ و.

وېشنيزه:افغان پيلوټان
بانکنوټ

[بټنوک|کيڼ|268px|د پنځه زریزو بېلابېلو بانکڼوټونه څخه ځينې ارزښتناک [دود پيسې. ]]

وېشنيزه:بانکنوټونه
بانکي گڼون

**بانکي گڼون** یو مالي کڼون دی چې په کې د بانک او پېرودونکي تر منځ مالي لېږدونې خوندي کيږي، چې په ترڅ کې یې د پېرودونکي مالي پوړ له بانک سره رامنځ ته کوي.

وېشنيزه:بانکوالی
افغان تلويزيون

**افغان تلویزیون** یو سوداگریز تلویزیوني چينل دی چې له کابل څخه خپریږي دغه چينل په کال ۲۰۰۴ د مې په ۲۱مه نيټه باندې جوړ شوي.

وېشنيزه:افغاني رسنۍ
لمر تلويزيون

بټنوک|300px|کیڼ|لمر
**لمر تلويزيون** له کابل څخه خپرېدونکې پښتو تلویزیوني چينل دی چې په کال ۲۰۰۶ کې جوړ شوي.
## خپرونی
## سریالونه

مدھوبالا

قيام (ديريلیش ارطغرل)

د مينې ډيوه

تور ګلاپ

مړ سړي

کوچني خان

فریحه

وېشنيزه:افغاني رسنۍ
وېشنيزه:پښتو رسنۍ
غرغښت تلويزيون

بټنوک|300px|کیڼ|دغرغښت تلویزیون
**غرغښت تلويزيون** د افغانستان د خوست له ښاره خپرېدونکی خصوصي تلویزیون دی چې په کال ۲۰۱۰ د اکتوبر په ۲۳مه باندې پرانیستل شوي.

وېشنيزه:افغاني رسنۍ
وېشنيزه:پښتو رسنۍ
يوکوهوما

کيڼ|250px|بټنوک|يوکوهوما
**يوکوهوما** د جاپان دويم لوی ښار دی. 

وېشنيزه:د جاپان ښارونه
ډېل

کيڼ|250px|بټنوک|ډېل
**ډېل** د مالوماتي تخنيک او کمپيوټرونو يو امريکايي شرکت دی.

وېشنيزه:سولگر ملتونونه
فوټبال

کيڼ|250px|بټنوک|فوټبال
**فوټبال** د نړۍ تر ټولو مشهوره سپورټي لوبه ده چې په نړېواله کچه په هر هېواد کې ترسره کېږي.

## سرچينې

وېشنيزه:لوبې
سوني

کيڼ|250px|بټنوک|سوني
**سوني** يوه جاپاني کمپنۍ ده چې د برقي سامان آلاتو ستر توليدونکی دی.

وېشنيزه:سوني
وېشنيزه:سولگر ملتونونه
ميناتو

کيڼ|250px|بټنوک|ميناتو
**ميناتو** د جاپان د ښارونو له ډلې يو ښار دی چې د سوني شرکت مرکز په همدې ښار کې دی.

وېشنيزه:د جاپان ښارونه
واليبال

کيڼ|250px|بټنوک|واليبال
**واليبال** يوه بله سپورتي لوبه ده چې د توپ په مرسته ترسره کېږي.

وېشنيزه:لوبې
ساتنمن

**ساتنمن** د افغانستان د ملي پوليسو څلورمه رتبه ده چې له لمړۍ ساتنمن څخه وروسته او له درېيم څارن څخه مخکې راځي.

وېشنيزه:پوځي وييونه
درېيم څارن

**درېيم څارن** د افغانستان د ملي پوليسو پنځمه رتبه ده چې له ساتنمن څخه وروسته او له دويم څارن څخه مخکې راځي.

وېشنيزه:پوځي وييونه
څارمن

**څارمن** د افغانستان د ملي پوليسو اتمه رتبه ده چې له لمړۍ څارن څخه وروسته او له سرڅارمن نه مخکې راځي.

وېشنيزه:پوځي وييونه
سرڅارمن

**سرڅارمن** د افغانستان د ملي پوليسو نهمه رتبه ده چې له څارمن څخه وروسته او له سمونیار څخه مخکې راځي.

وېشنيزه:پوځي وييونه
سمونوال

**سمونوال** د افغانستان په ملي پوليسو کې پوځي رتبه ده چې له سمونمل څخه وروسته او له مل پاسوال نه مخکې راځي. او په پوځ کې د ډگروال له رتبې سره سمون خوري.

وېشنيزه:پوځي وييونه
مل پاسوال

**مل پاسوال** د افغانستان د ملي پولیسو رتبه ده چې له سمونوال نه وروسته او له پاسوال نه مخکې راځي. او په ملي پوځ کې د بريد جنرال له رتبه سره برابره ده. 

وېشنيزه:پوځي وييونه
پاسوال

**پاسوال** د افغانستان د ملي پوليسو رتبه ده چې له مل پاسوال نه وروسته او له لوی پاسوال نه مخکې راځي او په ملي پوځ کې د تورن جنرال له رتبه سره برابره ده.
## دا هم وګورئ
## سرچینې

وېشنيزه:پوځي وييونه
ستر پاسوال

**ستر پاسوال** د افغانستان د ملي پوليسو  وروستۍ رتبه ده چې له لوی پاسوال نه وروسته راځي خو د افغانستان ملي پوليس په خپل تشکیل یوه بله وروستۍ رتبه چې مارشال ده هم لري خو لا تر اوسه دغه رتبه د افغانستان په ملي پولیسو چا نه ده اخيستې.
## افغان ستر پاسوالان
*جنرال عبدالرازق اڅکزی

وېشنيزه:پوځي وييونه
ليکوال

**ليکوال** يا ليکواله داسې يوه وگړي (وگړې) ته ويل کېږي چې ادبي نثر يانې لنډې کيسې، داستان، ناول، رومان، نندارمې او نورې هنري پنځونې وکړې او کړې يې وي. په پښتو ژبه کې هغو کسانو ته، چې په بېلابېلو پوهنو کې پوهنيزې څېړنې کوي او بيا يې د کتاب په بڼه چاپوي، هم د ليکوال ويي کارول کېږي. مانا دا چې که چيري کوم وگړي پوهنیزې څېړنې کړې وې يا يي هنري نثر يا په بله وينا داستاني اثار ليکلي وي، د ليکوال په نامه یادېږي.  

مطلق داسې هم نه ده چې هر ليکوال دې هرو مرو مسلکي او کسبي وي. زموږ په هېواد لوی افغانستان کې داسې ليکوال ډېر دي چې د ليکوالۍ په څانگه کې يې مسلکي زده کړې نه دي کړې، خو د خپل ځاني لوست او د ليکوالۍ د استعداد د درلودلو په پايله کې يې ډېر ښه اثار ليکلي او ډېرې ښې څېړنې يې کړې دي. لکه پوهاند عبدالحی حبيبي، پوهاند عبدالشکور رشاد، استاد عبدالروف بېنوا، د اکاډميسين کانديد محمد انور نوميالی، پوهاند صديق الله رښتين، پوهاند دوکتور مجاور احمد زيار، حبيب الله رفيع او گڼ شمېر نور.   

د نړۍ په نورو هېوادو کې هم داسې ليکوال تېر شوي او شته چې د ليکوالۍ په څانگه کې يې هېڅ کومې مسلکي زده کړې نه دي کړې، خو داسې هنري اثار يې پنځولي چې په ټوله نړۍ کې نامتو شوي او د ليکوال نوم يې تلپاتې کړی دی. د ساري په توگه د روسيې ستر ليکوال لېو نيكولايوويچ تولستوى، فیودور داستایفسکي، ستر امريکايي ليکوال تيودور درايزر او گڼ شمېر نور د همدغو اماتورو ليکوالو له شمېر څخه دي.  

## دا هم وگورۍ
*پنځوونکی ليکوال
*د ليکوالو لړليک
*د ښځينه ليکوالو لړليک
*ادبي ځېل
*درملگر ليکوال
*کسبي ليکوالي
*د ډرامې ليکوال
*تخنيکي ليکوال
*د وېبپاڼو ليکوال
*ليکنه

## سرچينې

## باندنۍ تړنې
*  د ليکوالو لپاره د مشهورو منابعو لړليکونه 
* د ليکنې لارښود 

وېشنيزه:کسبي ليکوالي
خسرو پرويز

**خسرو پرویز** (په پهلوی ژبې کې:70px|) د ساسانیانو د حکمرانانو څخه یو مشهور حکمران وو چې د ساسانیانو په واکمنۍ کې د   ۵۹۰یا۵۹۱ کال څخه تر 
۶۲۸ کال پوري یی حکومت کاوه. د خسرو پرویز د حکومت په وخت کې د ساسانیانو واکمنۍ اوج ته ورسېده. په دی وخت کې ایران، یمن، افغانستان، سوریه، مصر، ترکمنستان، ترکیه، آذربايجان او ارمنستان د خسرو په لاس کې وو.
## د خسرو حکومت
خسرو پرویز د څلورم هرمز تر وفات وروسته په ۵۹۰ کال کې د ساسانانو حکمران شو. مگر تر څو میاشتو وروسته د خسرو حکومت د بهرام چوبین لخوا وپرزول شو او خسرو مجبور شو چې د شرقی روم امپرطوری ته تیښته وکړي. حکران موریس چې د شرقی روم امپراطور وو، حسرو ته پناه ورکړه. خسرو د موریس سره د سولې تړون لاسلیک کړ او د دغه تړون په اساس خسرو مورین ته بین النهرین، ارمنستان او  گرجستان ورکړ. په ۵۹۱ کال کې خسرو د مورین سره پر بهرام چوبین برید وکړل او د دجلې په جگړې کې د خسرو پوځ بهرام چوبین ته ماته وړکړه او بهرام چوبین  آذربايجان ته تیښته وکړه. مگر کله چې د خسرو پوځ  آذربايجان ته ورسېده نو د بهرام چوبین پوځ ته یی بیا ماته ورکړه او بهرام چوبین مجبور شو چې ترکیه ته وتښتی. مگر په ۵۹۲ کال کې هغه د خسرو د  جاسوسیانو لخوا وژل شو.

## د موریس وفات
په ۶۰۲ کال کې امپراطور موریس د قوماندان فوکاس لخوا وژل شو او قوماندان فوکاس د روم امپراطور شو. کله چې خسرو ته دغه خبر ورسېده نو خسرو لوی پوځ ټول کړ او د فوکوس پر امپرطوری یی یرغل وکړ. خسرو ځواکونو  په ۶۰۵ کال کې په بین النهرین کې مهم ښارونه ونیو. خسرو  پر عربستان هم برید وکړ . په ۶۰۴ کال کی د ساسانیانو پوځ د عربانو سره ونښت. په دی جگړې کې د ساسانیانو پوځ ماته وخورله. 
په ۶۱۰ کال کې هراکلیوس د روم امپرطور شو. هراکلیوس غوښتل چې د خسرو سره سوله وکړي مگر خسرو دغه سوله رد کړه. تر څو میاشتو وروسته سوریه د خسرو لاس ته ورغله او اردو یی هم اورشلیم ونیول او په ۶۱۹ کال کې د خسرو قوماندانان شهین او شهربراز مصر ته ورسېدل.

## د خسرو وفات

په ۶۲۷ کال کې د نینوا په جگړې کې د خسرو اردو د هراکلیوس لخوا ماته وخورله. 
تر جگړې وروسته خسرو د خپل زوی قباد لخوا پرزول شو او په زندان کې ووژل شو. تر خسرو وفات وروسته  د ساسانیانو نوی حکمران قباد ۲ د شرقي روم اپراطوری سره د سولې تړون لاسلیک کړ.

وېشنيزه:د ساسانیانو حکمرانان
شاپور ۲

**شاپور ۲** یا **دوهم شاپور** (په پهلوي ژبې کې:70px| - تلفظ:شَهپُهْر )د ساسانیانو د حکمرانانو څخه وو چې د ۳۰۹  کال څخه تر ۳۷۹ کال پوري یی حکومت کاوه. پلار یی دوهم هرمز وو. دوهم شاپور د روم د امپرطوری په خلاف ډېرې جگړې وکړې او په مسیحیانو یی هم ظلمونه کوله.
## د شاپور حکومت
د شاپور پلار دوهم هرمز تر وفات وروسته یو قیام پېل شو او د شاپور ورور آذر نرسې چي د ساسانیانو پاچا شو د اشرفانو لخوا ووژل شو. د آذر نرسې تر وژلو وروسته بهرام کوشانی چی د قیام لارشود وو د دوهم هرمز د مملکې سره یی  واده وکړه. شاپور تر قیام وروسته زېږېدلی وو او د ساسانانو حکمران شو او بهرام کوشانی د شاپور ساتونکی شو. کله چی شاپور ۱۶ کلو وو نو هغه د شاهی پر تخت  کښیناست.
د شاپور د حکومت په وخت کی زرتشتيت رسمی دین شو او د اوېستا د کتاب لیکنه بشپړه شوه. کله چی د روم په امپراطوری کی عیسویت رسمی دین شو نو شاپور په مسیحیانو باندی ظلم کول پېل کړل.

## د شاپور جگړې
په ۳۰ کلنو کی شاپور په ځانگړی ډول د عربانو په خلاف کوم چی په بین النهرین د ساسانیانو سرحد په خطر کی اچاوه ډېرې جگړې وکړی. په دی وخت کی عربانو شاپور ته د ‌ذو الاکتاف لقب ورکړ. په ۳۳۷ کال کې شاپور د روم د امپراطوری سره د سولې تړون مات کړ (لغو وکړ) او پر  ارمنستان او بین النهرین یی یرغل وکړ. مگر په ۳۴۴ کال کې په امیدا کې د شاپور پوځ د روم پوځ سره ونښت او  د ساسانیانو پوځ ماته وخورله. په ۳۵۰ کال کې د پوندو قبیلو  د شرقی ساسانیانو سرحد په خطر کی اچاوه. شاپور مجبور شو چی د روم د امپراطوری په خلاف جگرې پری وکړی او د خپل پوځ سره مشرقی سرحد ته ولاړ.    

وېشنيزه:د ساسانیانو حکمرانان
عربي ټولنه

بټنوک|250px|کيڼ|د عرب ليگ يا عربي ټولنې نښه
**عربي ټولنه** (عربي : **الجامعة العربية‎**) چې په رسمي توگه **د عربي هیوادونو د ټولنې** په نوم یادیږي د عربي هیوادونو یو سيمه ييز سازمان دی چې د شمالي افریقا او منځني ختيځ هیوادونه يې غړیتوب لري.

وېشنيزه:عربي ټولنه
آسټراليا (لويه وچه)

وېشنيزه:لويې وچې
وېشنيزه:آسټراليا (لويه وچه)
**د نړۍ لویې وچې**
اوراسيا

**اوراسیا** د هغه لوې وچې نوم دی چې آسیا او اروپا
یې جوړوي یعنی ده د واړو لویو وجو ګډ نوم اوراسیا دی. 
یاده لویه وچه ۵۴,۷۵۹,۰۰۰ کیلومتره مربع مساحت او په ۲۰۱۰م کال کې ۴,۶۲۰,۰۰۰,۰۰۰ وګړي لرل.

alt=Globe centered on Asia, with Asia highlighted. The continent is shaped like a right-angle triangle, with Europe to the west, oceans to the south and east, and Australia visible to the south-east.|200px
## هیوادونه
*> د اروپایي هیوادونو نوملړ
*> د اسیایي هیوادونو نوملړ
محمد خان افغان

کيڼ|250px|بټنوک|د روسيې د ريازان اوبلاست کې د  کاسيموف په ښارگوټي کې د محمد خان افغان هديره
**محمد خان افغان** په ۱۷ مه پېړۍ کې د قاسمي خانانو واکمن پاچا و.

وېشنيزه:د افغانستان پاچايان
د افغانستان د رگبي فدراسيون

**د افغانستان د رگبي فدراسيون** په افغانستان کې د رگبي سپورت تر ټولو لوی اداري بنسټ دی چې په افغانستان کې د رگبي سپورت لپاره نوي لوبغاړي روزي او يو ملي لوبډله يې جوړه لري چې په نړېوالو لوبو کې د افغانستان په استازيتوب سيالي کوي.
## دا هم وګورئ
## سرچینې

وېشنيزه:سپورټ په افغانستان کې
افغانايټ

بټنوک|افغانايت 
بټنوک|افغانايت 
**افغانايت**, (Na,Ca,K)8[Al6Si6O24](SO4,Cl2,CO3)3 · 0.5H2O, يو هايډروس سوډيم, کلسيم, پوټاشيم, سلفېټ, کلورايډ, کاربونېټ الومينو سېلېکېټ منرال دی. افغانايت يو شين رنگه يا بېرنگه کرسټالي معدن دی چې د هېکساگونال کرېسټالي سيستم په ډله کې شمېرل کېږي. د دې معدن د موهس کلکوالی له ۵.۵ - ۶ پورې او سپېسيفيک گرېويټي يې له ۲،۵۵ - ۲،۶۵ ده. د دغه منرال رېفلېکټيف انډېکس شمېره  nω=1.523 او nε=1.529 ده. 

افغانايټ په ۱۹۶۸ ز. کال کې د افغانستان د بدخشان ولايت د سر سنگ کان  د لاجوردو په کان کې د لومړي ځل لپاره کشف شوی او له همدې کبله يې نوم دغه هېواد له نومه اشتقاق شوی.

وېشنيزه:سوډيم منرالونه
افغانکا

کيڼ|250px|بټنوک|روسي سرتېری د افغانکا په يونيفورم کې
**افغانکا** *([[روسي ژبه|په روسي]]: Афганка)* د روسي پوځي يونيفورم نوم دی چې د روسي پوځونو لخوا په ۱۹۸۰ ز. کالونو کې د افغانستان د ماموريت لپاره جوړ شوی. دا يونيفورم تر نن ورځې په روسي پوځونو کې کارېږي.

وېشنيزه:روسي اغوستن
اکبر خان

**اکبر خان** د هندي فلمونو يو لوبگر، ديالوگ ليکوال، جوړونکی او ډايرکټر دی. هغه په خټه پښتون او د هندي لوبگر، پروډيوسر، ايډيټر او ډايرکټر فېروز خان او عباس خان چې د سنجۍ خان په نامه هم يادېږي ورور دی.

وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگران
وېشنيزه:پښتانه
سليم عزيز دراني

بټنوک|سليم عزيز دراني
**سليم عزيز دوراني** (۱۱ د ډېسمبر، ۱۹۳۴ ز. کابل، افغانستان - ) د هند د کرکټ د ملي لوبډلې يو پخوانی لوبغاړی دی چې له ۱۹۶۰ ز. - ۱۹۷۳ ز. يې په ۲۹ ټېسټ لوبو کې يې گډون کړی. دراني يو ورو توپ اچوونکی او تېز کيڼ لاسی توپوهونکی يابېټسمن و چې د خپلو شپږيزو په خاطر يې نوم وېستلی و. هغه د ټېسټ کرېکټ لومړنی لوبغاړی دی چې په افغانستان کې زېږېدلی او په ټېسټ لوبو کې يې گډون کړی.
حسين اندرياس

بټنوک|حسين اندرياس د تلويزوني خپرونې د وړاندې کولو په حال کې
**حسين اندرياس** (۲۳ د جون، ۱۹۶۵ ز.) *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Hussain Andaryas)* يو عيسوی امريکايی تبليغی دی چې په گڼ شمېر انټرنټي، راډيويي او تلويزوني رسنيو کې د افغانانو لپاره د عيسويت تبليغ کوي.

## مخينه
بټنوک|حسين اندرياس د انجيل د کتاب سره
د حسين اندرياس د وېبلاگ له مخې هغه د هند په بمبي ښار کې په يوه شيعه کورنۍ کې زېږېدلی بيا په کابل افغانستان کې لوی شوی. د هغه مور او پلار د جاغوري دي او وروسته له دې چې ۹ کاله يې د اسلام او عيسويت دين کې پرتليزه زده کړه وکړه نو پرېکړه يې وکړه چې عيسوی شي چې اوس يې مذهبي عقيده عيسويت دی. 

حسين اندرياس په ۳۲ وېبپاڼو کې په پارسي، پښتو او نگرېزي ژبه د عيسوي دين تبليغ کوي او د تبليغ اهمه موخه يې په افغانانو کې د عيسويت دين د مروجول دي، او هغه افغانان چې له پخوا نه دې دين ته اوښتي د هغوی ملاتړ کول دي. هغه په افغانستان کې هره ورځ يوه راډيويي خپرونه لري. هغه په هره اونۍ کې د ۹۰ دقيقو لپاره يو تلويزوني خپرونه هم لري چې د امريکا نه خپرېږي، همداراز د هغه همکار نور آغا لوگری دی چې د هغه سره يو ځای خپرونه پر مخ وړي.

د اندرياس وېبپاڼه په انټرنټ کې د فارسي ژبې لومړنۍ وېبپاڼه وه چې د ټرايپاډ.کام د وړيا وېبپاڼو د خدماتو لخوا په ۱۹۹۶ ز. کې جوړه شوې وه. په ۱۹۹۷ ز. کې کله چې هغه د هند په ډيلي ښار کې اوسېده، نو د وطندار په نامه يې يو انټرنټي شپول وپېره او د افغان عيسويانو لپاره يې لومړنۍ وېبپاڼه جوړه کړه. هغه لومړنی کس و چې په نړېوالو رسنيو کې د عبدالرحمن قضيه راپورته کړه او د  هغه نه يې ننگه وکړه. نړېوالو رسنيو هم د افغان حکومت د هغه پرېکړې چې عبدالرحمن يې د مرگ په سزا په دې خاطر محکوم کړی و چې هغه له اسلام نه عيسويت ته اوښتی و، گامونه پورته کړل چې په نتيجه کې يې عبدالرحمن خوشې شو  او په اېټاليا کې ورته پناه ورکړل شوه.

اندرياس د افغان ورځپاڼې افغان ټايمز ايډيټر هم دی. هغه د امريکا د متحده ايالاتو په ټېنېسي ايالت کې اوسېږي. د هغه يوه بله ورځپاڼه د افغان عيسويانو خبري شبکې په نامه يادېږي چې د افغانستان د هره ورځې خبرونو سره سره د هغو افغان عيسويانو په اړه چې د افغانستان نه دباندې اوسېږي هم مالومات خپروي.

## سرچينې
‎

## باندنۍ تړنې
* په دري ژبه د حسين اندرياس وېبلاگ 
* په انگرېزي ژبه د حسين اندرياس وېبپاڼه
سعد محسني

thumb|سعد محسني
**سعد محسني** (۲۳ د اپرېل، ۱۹۶۶ ز. لندن، انگلستان) د يو شمېر افغان رسنيو خاوند د موبي ډلې، چې په افغانستان کې د رسنيو شرکتونو تر ټولو لوی شرکت دی، مشر دی. هغه د طلوع تلويزون، طلوع نيوز، لمر تلويزون، فارسي۱ او ارمان اف ام خاوند دی. تر دې دمخه چې هغه د موبي ډلې بنسټ کېږدي او مشرتوب يې په غاړه واخلي هغه يو بانکي کارکوونکی و، او د اسټراليا د پانگې اچونې بانکي شرکت کې يې د مالي سلاکار په توگه کار کاوه.

## مخينه
محسيني په اصل کې لندن کې پيدا شوی او هغه د ياسين محسني زوی دی. د هغه پلار يو افغان ديپلومات و چې لندن ته د کار لپاره تللی و. کله چې سعد محسني درې کلن و نو بېرته د خپلې کورنۍ سره افغانستان ته ستون شو. د سعد مور صفيې په هغه وخت کې د ملگرو ملتونو لپاره کار کاوه. کله چې په افغانستان باندې روسي پوځونو يرغل وکړ نو د محسني کورنۍ په ۱۹۸۲ ز. کې آسټراليا کې کډوالۍ ته اړ شول. هغه دوه کشران وروڼه او يوه کشرۍ خور لري چې هر يو يې زيد محسني ، جاهد محسني او وږمه محسني نومېږي. هغه په دري او انگرېزي ژبو روان غږېږي.

کله چې په ۲۰۰۱ ز. کال کې د طالبانو دولت له مېنځه لاړ، نو سعد محسني او د هغه وروڼه افغانستان ته راستانه شول او د رسنيو په سوداگرۍ کې يې ځان ته لوی مقام جوړ کړ. د رسنيو په سوداگرۍ کې يې ټينگ بنسټ جوړ کړی او د موبي کپټال تر نامه يې يوه رسنيز شرکت جوړ کړی. "زما تل رسنۍ خوښېدې، دا ځکه چې د رسنيو له لارې خلک په رښتيا اغېزمن کېدلی شي، په ځانگړي توگه ځوانان," د محسني گروهه.

## سرچينې
‎
## باندنۍ تړنې
* انگرېزي الجزيره: د افغانستان لومړنی ۲۴ ساعته تلويزون (۸ د جولای، ۲۰۱۰)
* راچل مادو: رسنۍ د يوې بلې جبهې په توگه - سعد محسني (۷ د جولای، ۲۰۱۰)
* رويټرز: د افغانستان لومړنی ۲۴ ساعته خبري تلويزون (۶ د جولای، ۲۰۱۰)
* Morning Joe (کېن اوليتا د موبي ډلې په اړه بحث) (۲۹ د جون، ۲۰۱۰) 
* د نيويارکر پېژنليک: سعد محسني, د افغانستان د رسنيو لومړنی مغول (۲۹ د جون، ۲۰۱۰)
* د راچل مادو خپرونه "په ام اس ان بي سي کې سعد محسني راچل مادو" (۱۸ د مارچ، ۲۰۱۰)
* [په رسنۍ کې "سعد محسني د ان پي آر په رسنۍ کې (۵ د مارچ، ۲۰۱۰)”](http://www.onthemedia.org/episodes/2010/03/05/segments/151251?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed:+onthemedia+(On+The+Media+from+NPR/WNYC))
* MSNBC “ سعد محسني د ام اس ان بي سي په سهارنۍ جو خپرونه کې” (۱۶ د جون، ۲۰۰۹)
* ورځينۍ خپرونه “ سعد محسني په ورځينۍ خپرونه کې د جان سټيوارټ سره” (۱۰ د جون، ۲۰۰۹)
* چارليس روز “د سعد محسني سره يوه مرکه” (جنوري، ۲۰۰۸) 
* ان پي آر “افغان تلويزوني کانال د سيريال د بنديزو سره په جگړه کې ” (اپرېل، ۲۰۰۸)
* ان پي آر “مخ پر وده افغان رسنۍ د بدلون راوستلو په حال کې” (سېپتمبر، ۲۰۰۷)
* Marketplace/Public Radio “د افغانستان په هوايي څپو کې بنسټيز بدلون” (اکتوبر، ۲۰۰۶) 
* اې بي سي تلويزون “افغان تلويزون” (نومبر، ۲۰۰۶)
* اس بي اس تلويزون “انقلابي تلويزون (اگسټ، ۲۰۰۵)
* واشنگټن پوسټ “ډاويډ اگناتيوس: څه چې افغانان غواړي” (دېسمبر، ۲۰۰۸)
* واشنگټن پوسټ “په افغانستان کې پرايم ټايم ته رسېدنه” (سېپتمبر، ۲۰۰۷)
* نيويارک ټايمز “اميد جنگ، د تلويزون د پخوونکو، سريالونو او ستورو شوق ” (اگسټ، ۲۰۰۷)
* ټايم مجله “کپيټاليزم افغانستان ته راغلی” (ډېسمبر، ۲۰۰۶) 
* بخت “ په کابل کې د رسنيو امپراتوري جوړول” (جنوري، ۲۰۰۶)
داريفېناسين

بټنوک|د داريفېناسين کيميايي جوړښت
**داريفېناسين** (په انگرېزي: *Darifenacin*) (سوداگريز نوم *اېنابلېکس* (*Enablex*) په امريکا او کاناډا کې، *ايمسېلېکس* (*Emselex*) په اروپا کې) د متيازڅک ناروغۍ په درملنه کې کارېږي. دا درمل د نووارټيس لخوا مارکېټ ته راوتل، خو په ۲۰۱۰ کال کې د دغه شرکت نه د خرڅولو حقوق واخيستل شول او وارنر چيلکوټ شرکت باندې په ۴۰۰ ميليونه ډالره وپلورل شول.

داريفېناسين د انټيکولينرجيک درملو د انټي موسکورينيک له ډلې شمېرل کېږي.

وېشنيزه:درمل
بېنزيل پېنيسيلين

کيڼ|250px|بټنوک|د بېنزيل پېنيسيلين يا پېنيسيلين جي کيميايي جوړښت
**بېنزيل پېنيسيلين** (په انگرېزي: *Benzylpenicillin*) چې په عام ډول د *پېنيسيلين جي* *(Penicillin G)* په نامه هم يادېږي، د پېنيسيلين يو گولډ سټانډرډ يا معياري مرکب دی. په همدې نوم کې د جي (G) توری د گولډ (Gold Standard) په لنډون کارېدلی. پېنيسيلين جي په رگ کې تزريق کېږي او د خولې له لارې نه ورکول کېږي، دا په دې خاطر چې د معدې هايډروکلوريک اسيد همدا درمل له ثابت حالت نه غيرثابت حالت ته بدلوي او د غيرثابت حالت په وخت کې درمل خپله اغېزه له لاسه ورکوي. د دې پخاطر چې دا درمل په رگ کې تذريق کېږي، نو په بدن کې د فېنواکسيميتيل پېنيسيلين په پرتله يې کچه (گاټه والی) هم ډېره ترلاسه کېږي او همدا ډېره کچه د لوړې کچې باکټريايي ضد اغېزو په توگه څرگندېږي.

وېشنيزه:د بېټا-لاکټاماز انتي بيوتيکونه
بيټالکټمېز

[بټنوک|د [پېنيسيلين (پورته) اوسيفلوسپورين (ښکته) اصلي جوړښت. β-لکټام کړۍ په سور رنگ په نښه شوې.]]
کيڼ|بټنوک|ښي لور ته ''ايشېريشيا کولي'' باکټريا د دوه بيټالکټام انټيبيوتيکونو سره حساس دي، او دا باکټريا په نيم-دايروي سيمه کې چې د انټيبيوټيکو لخوا چاپېره شوي، وده نشي کولی. اې کولي باکټريا کيڼ لور ته د بيټالکټام انټيبيوتيکونو په وړاندې مقاوم دي او د يوه انتيبيوتيک تر څنگ په اسانۍ سره وده کوي (لاندې) کوم چې په لږو انتيبيوتيکو چاپېره شوی(سر کې).
**بيټالکټمېز** *(په انگرېزي: Beta-lactamase)* يا بيټالکټمېزونه هغه اېنزايمونه دي چې د ځينو باکټرياگانو لخوا جوړېږي همدا اېنزايم د بيټالکټام انتيبيوتيکونو لکه پېنيسيلين، سيفامايسين او کارباپينيم په وړاندې مقاوم دي (ايرټاپينيم) (سيفلوسپورين په نسبي ډول د بيټالکټمېز په وړاندې مقاوم دي). دا انټيبيوټيکونه په خپل ماليکيولي جوړښت کې يو عام عنصر لري: هغه د څلورو اتومونو يوه کړۍ ده چې د بيټالکټام په نامه يادېږي. د لکټمېز اېنزايم همدا کړۍ ماتوي، او په همدې توگه دا ماليکيول خپل باکټريا ضد خاصيت له لاسه بايلي.

بيټالکټام انټيبيوتيکونه د پراخې ساحې گرام-مثبت او گرام-منفي باکټرياگانو په درملنه کې کارېږي. 

وېشنيزه:انتي بيوتيکونه
وېشنيزه:اېنزايمونه
وانکومايسين

**وانکومايسين** (په انگرېزي کی: **Vancomycin**) يو گلايکوپېپټايډ انټيبايوټيک دی چې د گرام مثبت باکټريا په وقايعه او د همدغه باکټريا په سبب انتانونو په درملنه کې کارېږي. په دوديزه توگه دا باکټريا د وروستۍ هڅې درملو په توگه ريزرف شوی دی او يوازې هغه وخت کارېږي چې نور انټيبايوټيکونه نا موثره او بې اغېزې ثابت شي. که څه هم چې د وانکومايسين په وړاندې هم مقاوم اورگانيزمونه ښودل شوي او دا په دې مانا ده چې د دې درمل ځای نور درمل لکه لينېزولايډ (Zyvox)، (د خولې او رگ لخوا کارېږي)، ډاپټومايسين (Cubicin) (د رگ لخوا کارېږي) او کوينوپريسټين/ډالفوپريسټين (Synercid) (چې د رگ لخوا کارېږي) ونيسي.

وېشنيزه: د گلايکوپېپټايډ انتي بيوتيکونه
انټيکولينرجيک

**انټيکولينرجيک** يا د کولينرجيک ضد هغو کيميايي مرکبونو ته وييل کېږي چې په مرکزي او پېرېفېريال عصبي سيستم کې د عصبي ټرانسمېټر اسيتيلکولين مخه نيسي. د داسې مرکبونو يوه بېلگه انټيکولينرجيک درمل ډايسايکلوويرين دی، خو يوه بله کلاسيکه بېلگه اټروپين درمل دی. انټيکولينرجيک درمل د اسيتيلکولين په رېسېپټرونو د اسيتيلکولين اغېزه د سيالي گرو انهېبېټرو يا مخنيونکو مرکبونو لخوا راټيټوي.

انټيکولينرجيک د عصبي ژونکې پرمخ اسيتيلکوليني ريسيپټرونه بلاک کوي او په همدې ډول د پاراسيمپاتيک عصبي امپلسونو مخنيوی رامېنځ ته کېږي. د پاراسېمپاتيک عصبي سيستم عصبي فايبرونه د هضمي نظام، بولي تناب، سږو او نورو غړو د ښوی عضلاتو غير ارادي خوځښتونو مسؤليت په غاړه لري. انټيکولينرجيکونه په مرکزي او پېرېفېرال عصبي سيستم کې د خپلو هدفي رېسپټرونو په نخښه کولو له مخې په درې وېشنيزو وېشل شوي: چې هره وېشنيزه د انټي موسکارېنيک اجنټونه، گانگليونيک مخنيونکي او نيورومسکولار يا عضلاتي-عصبي مخنيونکي په نامه يادېږي.

وېشنيزه:درمل
دوبۍ

**دوبۍ** (*په [[عربي ژبه|عربی]]: دبيّ*) د عربي متحده اماراتو له سترو ښارونو څخه دی چې د ايران هېواد په سوېل کې د عربستان په ټاپووزمه کې پروت دی.
شانگهای

**شانگهای** (په چينايي: 上海) د چين د خلکو د جمهوريت یو له سترو ښارونو څخه دی د وگړو د شمېر له مخې او همدارنگه په نړيواله کچه اتم لوی ښار هم دی.


Shanghai-Pudong-04-2012-gje.jpg
Shanghai-Bund-68-vom alten Observatorium-2012-gje.jpg
Shanghai-Bund-36-Drachenflieger-2012-gje.jpg
Shanghai-moderne Architektur-24-2012-gje.jpg
Shanghai-Hotel Sunrise on the Bund-08-Nachbarschaft-2012-gje.jpg
Shanghai-Nanjing Lu-12-Peace Hotel innen-2012-gje.jpg
Shanghai-Altstadt-06-2012-gje.jpg
Shanghai-Markt-28-Haendler-2012-gje.jpg


وېشنيزه:شانگهای
وېشنيزه:د چين ښارونه
اکبر زمينداوري

**اکبر زمينداوري** د پښتو ژبې لمړنۍ غزل بول د هلمند د زمينداور په سيمه کې په شاوخوا ٧٨٠ هجري کال کې نړۍ ته سترگې غړولې دي. زمينداور د هلمند په شمال کې يو سيمه ده، چې د پخوانيو پاچاهانو د ښكار ځاى و او ډېر غزل بولان او شاعران يې په غېږ كى روزلي دي. 

## سرچينه
‎

وېشنيزه:پښتانه شاعران
آسمان

بټنوک
**آسمان** هغه اتموسفير ته وايي چې ځمکه يې چاپېره کړې ده.

وېشنيزه:آسمان
وېشنيزه:لمريز غونډال 
وېشنيزه:لمريز نظام 
وېشنيزه:ستوري 
وېشنيزه:ستورپوهنه 
وېشنيزه:ستورپېژندنه 
وېشنيزه:تشیالپوهنه 
وېشنيزه:فضاء 
وېشنيزه:تشیال
ټاپووزمه

[276px|بټنوک|یوه ټاپووزمه په [کروواسيا کې]]
**ټاپووزمه**  یو ځمکپوهنيزه اصطلاح ده چې د ځمکې هغې سترې برخې ته ویل کيږي چې یوه برخه یې له وچې سره تړلي وي او درې نورې برخې يې اوبو نيولي وي.

وېشنيزه:ټاپووزمه
د سالنگ لويه لاره

**د سالنگ لويه لاره** د سالنگ د شمالي او سويلي ساحو تر منځ يو لوی سړک دی چې کار يې د ١٣٣٩ ش کال په لومړيو وختو کې پيل شو او د ١٣٤٣ ش کال د سنبلې په ١٢ رسماً پرانستل شو. د دې سړک اوږدواله ( د کابل څخه تر پلخمري پورې) ٢٣٠ کيلومتره ده، او د تونل طول يې د شمالي خولې څخه تر سويلې خولې پورې ٢٦٧٦ متره دی.

وېشنيزه:د افغانستان لويې لارې
هما بهاند

کيڼ|250px|بټنوک|هما بهاند
**هما بهاند** يوه افغانه سندرغاړې او غزل بوله ده. هغې د افغانستان په ملي راډيو او تلويزون کې ډېرې سندرې ثبتې کړي او په يو شمېر کنسرټونو کې يې هم برخه اخيستې.

وېشنيزه:پښتنې سندرغاړې
کوستا کونکورديا

بټنوک|کوستا کونکورديا
**کوستا کونکورديا** د کونکورديا ټولگي يوه سفري بېړۍ ده.
اېډوارډ ټېللر

بټنوک|اېډوارډ ټېللر
**اېډوارډ ټېللر** *(په انگرېزي: Edward Teller)* يو هنگري-امريکايي فيزيکپوه او ساينسپوه وه چې د هايډروجن بم يې جوړ کړ. هغه ته د هايډروجن بم پلار هم وايي.

وېشنيزه:امريکايي پنځپوهان
وېشنيزه:امريکايي پوهان
برېتانيايي موزيم

thumb|د برتانيې موزيم
**د برتانيې موزيم** د نړۍ په سترو موزيمونو کې شمېرل کېږي. دغه موزيم په لندن کې دی. دا موزیم د نړۍ په مهمو موزیمونو کې شمېرل کېږي. دا موزیم په انساني کولتور او تاریخ باندې راڅرخي چې بنسټ یې په کال 1753ء کې اېښودل شوی دی.
په دې موزیم کې د لیدنې لپاره 13 مېلیونه لرغونتوکي اېښودل شوي دي چې له ټولو لویو وچو څخه راغونډ کړای شوي دي.
په 1846 کال کې دې موزیم کې د کتابونو د چاپ په دنده نامتو برتانوي شاعر کووینټرې پيټمور د 19 کلنۍ په موده کې خپله دنده پیل کړه.  موزیم هره ورځ د سهار له 10:00 بجو څخه تر 5 بجو پورې خلاص وي.

## انځورونه

File:Bm-ginger.jpg|
File:HuntersPalette-BritishMuseum-August21-08.jpg|
File:London - British Museum - 2273.jpg|
File:British Museum el-Amarna Hoard.jpg|
File:WoodenCoffinOfIntef-BritishMuseum-August21-08.jpg|
File:ThreeStatuesOfGoddessSakhmet-ProfileView-BritishMuseum-August19-08.jpg|
File:British Museum Egypt 086.JPG|
File:Quartzite head of Amenhotep III.jpg|
File:TombofNebamun-2.jpg|
File:Egyptian Couple BM (1).JPG|
File:P1050700 (5022075232).jpg|
File:Book of the Dead of Hunefer sheet 5.jpg|
File:British Museum Egypt 101.jpg|
File:British Museum Egypt 107.jpg|
File:London_11-0313_-_17_-_British_Museum_(6466050303).jpg|
File:Nectanebo II obelisk.jpg|
File:Rosetta Stone.JPG|
File:Fayum-66.jpg|


## بهرنۍ تړنې

* http://www.britishmuseum.org/



وېشنیزه:تاریخ

وېشنيزه:د بريتانيا موزيمونه
د افغانستان ملي لرغونتون

بټنوک|250px|د افغانستان ملي موزيم ودانۍ
**د افغانستان ملي موزيم** چې **د کابل موزيم** په نوم هم يادېږي يو دوه پوړيزه ودانۍ کې جوړ موزيم دی چې په ۱۹۲۲ ز. کېن د افغان پاچا امير امان الله خان په وخت کې جوړ شوی و. خو د بېلابېلو جگړو له امله د موزيم ودانۍ بشپړه ويجاړه شوې او سر له نوي جوړ شوی دی.

وېشنيزه:د افغانستان موزيمونه
مهاراشټرا

**مهاراشترا** د هند هېواد له ایالتونو څخه یو دی چې د دې ایالت پلازمېنه ممبای نوميږي او دا د هند یو له ګڼ مېشتو او مهو ښارونو څخه یو دی.

## سرچينې
وېشنيزه:د هند ایالتونه
بست

**بست** د هلمند د سيند پر غاړه کيڼې خوا ته چې د ارغنداب او هلمند سيندونه سره يو ځای کېږي لرغونی او تاريخي ښار و، چې کنډوالې يې اوس هم شته.

وېشنيزه:د هلمند ولایت
افغان پيکا

thumb|250px|افغان پيکا
**افغان پيکا** (***اوکوتونا روفيسينز***) د تيورو له ډلې يو ژوی دی چې د اوکوتونيدا کورنۍ پورې اړه لري. دا ژوی په افغانستان، ارمنستان، ايران، پاکستان او تورکمنستان کې موندل کېږي. 

 

وېشنيزه:ژوي
افغان ټيليکام

**افغان ټيليکام** په افغانستان کې يو مخابراتي شرکت دی چې د لايني ټيليفونونو تر څنگ، بې سيمه صوتي او مالوماتي خدمات عرضه کوي. پخوا دا يو دولتي شرکت و او تر ۲۰۰۵ ز. کال پورې د افغانستان د مخابراتو وزارت تر ولکې و. په ۲۰۰۸ ز. کې د دې شرکت ۸۰٪ ونډه په شخصي توگه وپلورل شوه. او پاتې ۲۰٪ ونډه يې د دولت سره خوندي ده چې د ملي بوديجې برخه گرځي.

وېشنيزه:د افغانستان مخابراتي شرکتونه
افغان پاسپورټ

بټنوک|357x357px|افغان پاسپورټ
**افغان پاسپورټ** يو دولتي مدرک دی چې د افغانستان تابعت لرونکو ته د نړېوالو سفرونو د ترسره کولو پخاطر د باندنيو چارو وزارت لخوا ورکول کېږي.  د ۲۰۱۱ کال د سېپتمبر په مياشت کې د افغانستان د باندنيو چارو وزارت دوه ډوله نوي افغان کمپيوټري پاسپورټونه خپلو ديپلوماتانو او د باندنيو چارو وزارت کارکوونکو ته ورکړل. 

د کمپيوټري افغاني هويت کارډونو وروسته چې دا پروژه ۱۰۱ ميليونه ډالره لگښت لري، د افغان حکومت په پام کې ده چې له ۲۰۱۲ کال نه دا پروژه پيل کړي، اوسنی پاسپورټ به د نړيوال معيارونو سره سم کمپيوټري پاسپورټ شي. دا بدلونونه به په راتلونکي کې پاسپورټ اړونده درغليو او جعلکاريو مخه ونيسي. همدا راز به د حکومتي فساد، د انتخاباتي درغليو او چلبازيو مخه هم ډب کړي او محافظتي چارې به مخکښې شي.

## دا هم وگورۍ
* افغان ښارونډيو ته د ويزې اړتيا

## باندنۍ تړنې
*د افغانستان د باندنيو چارو د وزارت په وېبپاڼه کې د پاسپورټ اخيستلو فورمه

## سرچينې

وېشنيزه:افغانستان
وېشنيزه:د افغانستان حکومت
افغان ښاریانو ته د ویزې لاسرسی

عادي افغان ښارونډيانو ته په ۲۶ هېوادونو کې د راتگ سره سم د لنډ مهاله مسافرت ويزه ورکول کېږي د لا مالوماتو لپاره ملې تړنې ته ورشۍ http://www.henleyglobal.com/fileadmin/pdfs/content/hvri2010_globalRanking.pdf

## د ويزې پرته سفر
### امريکا

### آسيا

### اوقيانوسيه

## دا هم وگورۍ
* افغان پاسپورټ

## سرچينې

وېشنيزه:د افغانستان بهرنۍ اړيکې
نصيرالدين شاه

**نصيرالدين شاه** د هندي سينما باليووډ يو مشهوره څېره ده. هغه د افغان جنرال جان فشان خان لمسی دی.

وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگران
کلوکساسيلين

بټنوک|250px|کيڼ|د کلوکساسيلين کيميايي جوړښت
**کلوکساسيلين** (په انگرېزي: *Cloxacillin*) يو نيم مصنوعي انټيبايوټيک دی چې د پېنيسيلين په ټولگي کې راځي. کلوکساسيلين د کلوکساپېن، کلوکساکېپ، ټيگوپېن او اوربېنين په سوداگريزو نومو موندل کېږي. کلوکساسيلين د سټافيلوکوکسي باکټېريا چې بيټالکټمېز جوړوي، په ضد په دې خاطر کارېږي چې د دغه انټيبيوټيک آر ماليکيولي کړۍ نه پرېږدي چې بيټالکټمېزونه سره وتړل شي.

دا انټيبيوټيک د بېنزيل پېنيسيلين په پرتله کمزوری انټيبيوټيکي فعاليت لري او پرته له الرژيک حساسيت نه د جدي مسموميت له وېرې تش دی. په يوې ساينسي څېړنې کې په ډاگه شوي چې د کلوکساسيلين ډېره کارېدنه د وانکومايوسين لږ استعمال ته لاره پرانيزي.

وېشنيزه:د بېټا-لاکټاماز انتي بيوتيکونه
پوهنځی

**پوهنځی** له ښوونځي څخه تر فراغت وروسته د پوهنتون یا کالج په دننه کي د زدکړي یوه ځانګړې ساحه ده، چي د یو زده کوونکي له لوري یې ټاکنه ترسره کیږي او هغه کولای سي ترڅو د یوې ازمویني په مټ یادي ساحې ته ځان ورسوي. په شمالي امریکا کي دې پوهنیزي برخي ته کله ناکله د کالجونو، ښوونځیو یا څانګو نوم کارول کیږي.

## سرچينه
‎
پوهنيار

**پوهنيار** له پوهيالي لوړه رتبه، د پوهنتون دوهمه علمي درجه.

وېشنيزه:پوهنيزې رتبې
پوهنمل

**پوهنمل** له پوهنيار نه جگه رتبه، د پوهنتون دريمه پوهنيزه درجه.

وېشنيزه:پوهنيزې رتبې
څېړنيار

**څېړنيار** د پښتو ټولنې د علمي کدر دوهمه درجه چې د پوهنتون د علمي کدر د پوهنيار له علمي درجې سره برابره ده

وېشنيزه:پوهنيزې رتبې
پوهيالی

**پوهيالی** د پوهنتون د استادانو لومړنۍ علمي درجه ده او همدارنگه د پوهې خاوند، پوهېدونکی، پييدونکی په مانا هم ده.

وېشنيزه:پوهنيزې رتبې
سيد محمد شاه

کيڼ|250px|بټنوک|جان فشان خان
جان فشان خان چې اصلي نوم يې سيد محمد شاه و د ۱۹ مې پېړۍ يو افغان جنگسالار و چې په لومړني افغان-انگليس جگړه کې يې ونډه واخيستله او تر دې وروسته د ۱۸۵۷ هندي بغاوت کې هم ښکېل و. جان فشان خان د افغان اشرافي سيد قطب الدين خان زوی و. او اصلي ټاټوبی يې افغانستان دی. 

وېشنيزه:افغان جنگسالاران
فېنواکسيمېتيل پېنيسيلين

کيڼ|250px|بټنوک|د فېنواکسيمېتيل پېنيسيلين کيميايي جوړښت
فېنواکسيمېتيل پېنيسيلين، چې په عام ډول د پېنيسيلين وي په نامه هم يادېږي د پېنيسيليني انټيبايوټيک دی چې د خولې له لارې اخيستل کېږي او خپل اغېزه له لاسه نه ورکوي. دا درمل د گرام-منفي باکټريا په وړاندې د بېنزيل پېنيسيلين (پېنيسيلين جي) په پرتله لږ فعاله دی. فېنواکسيمېتيل پېنيسيلين په اسيدي چاپېريال کې د بېنزيل پېنيسيلين په پرتله ثابته دی او له همدې کبله د خولې له لارې تېرولو سره د دې درمل اغېزې نه کمېږي. دا انټيبايوټيک خپل ضد انټيبيوټيکي عمل هغه وخت ښکاره کوي کله چې پېنيسيلين ته حساس ميکروبونه د ډېرېدو او تکثر په حالت کې فعاليت کوي. دا درمل د باکټېريا د پېپټوگلايکان سلولي دېوال د جوړېدو مخه نيسي. دا درمل د بيټالکټمېز جوړېدونکو باکټريا په وړاندې اغېزمن نه دي. چې په دې ډول باکټرياگانو کې د سټافيلوکوکوس باکټېريا شاملې دي.

وېشنيزه:د بېټا-لاکټاماز انتي بيوتيکونه
پوهندوی

**پوهندوی** یا عالم یا متخصص له پوهنمل نه جگه علمي رتبه، د پوهنتون د استادانو څلورمه علمي درجه.

وېشنيزه:پوهنيزې رتبې
پوهنوال

**پوهنوال** له پوهندوی څخه لوړه رتبه، د پوهاند څخه ټيټه رتبه، د پوهنتون د استادانو پنځمه علمي درجه.

وېشنيزه:پوهنيزې رتبې
پوهاند

بټنوک| اکاډمۍ موزیک له پومپي څخه
یو **پوهاند** (    *سکالرچس* ) په لرغوني یونان کې د یوه ښوونځي مشر و. دا اصطلاح په ځانګړې توګه د فلسفې د ښوونځیو د مشرانو لپاره د کارولو لپاره یادیږي، لکه په لرغوني اتن کې د اپلاتون اکاډمۍ . د دې لومړی عالم پخپله اپلاتون ، بنسټ اېښودونکی او مالک و. هغه د څلوېښتو کلونو لپاره دنده ترسره کړه، خپل وراره سپیوسیپس يې د خپل ځای ناستی په توګه وټاکه. د اکاډمۍ نور غړي له هغه وروسته عالمان (مشران) وټاکل شول.

د هیلنیسټیک دورې په جریان کې د څلورو اصلي فلسفي ښوونځیو د پوهانو لېست، د نږدې نېټې سره چې دوی د ښوونځیو مشري کوله، په لاندې ډول دی:  

## یادښتونه

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فلسفي اندونه
وېشنيزه:فلسفي مالوماتبکس
وېشنيزه:فلسفي مفسرین
وېشنيزه:فلسفي ويپانگه
وېشنيزه:فلسفي وگړپوهنه
وېشنيزه:فلسفي ویي
وېشنيزه:فلسفي وییپانگه
وېشنيزه:فلسفي څانگې
وېشنيزه:فلسفي ښوونځي
څېړندوی

**څېړندوی** د پښتو ټولنې د علمي کدر پنځمه درجه چې د پوهنتون د پوهنوال درجې سره سمون خوري.

وېشنيزه:پوهنيزې رتبې
وېشنيزه:پښتو ټولنه
څېړنمل

**څېړنمل** د پښتو ټولنې د علمي کدر دريمه درجه چې د پوهنتون د علمي کدر د پوهنمل د درجې سره سمون لري.

وېشنيزه:پوهنيزې رتبې
وېشنيزه:پښتو ټولنه
څېړنوال

**څېړنوال** د پښتو ټولې د علمي کدر څلورمه درجه چې د پوهنتون د علمي کدر د پوهندوی د علمي درجې سره سمون لري.

وېشنيزه:پوهنيزې رتبې
دېگان

**دېگان** په لوی ننگرهار کې د يوې پښتني قبيلې نوم دی چې ځينې څېړونکي يې د دهقان اوښتې بڼه گڼي.
دېگان هغو دري ژبو ته هم ويل شوي چې د پلار ريښه يې پښتنه ده . په افغانستان کې ډېری پښتون توکمه وگړي شته چې دري ژبي شوي او خپله مورنۍ ژبه او دود دستور يې هېرکړي ، د هغو له کتاره محمد زیان ، پوپلزیان ، شېخ محمديان، د کابل يوه ډله يوسفزيان ، صافيان او داسې نور يادېږي .

## سرچينه
‎

وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
وېشنيزه:د افغانستان توکمونه
څېړنپال

**څېړنپال** یا پوهاند، د پښتو ټولنې د علمي کدر آخري او لوړه علمي درجه چې د پوهنتون د پوهاند له علمي رتبې سره برابره وي.

وېشنيزه:پوهنيزې رتبې
څېړونکی

**څېړونکی** د پښتو ټولنې د علمي کدر له لومړۍ درجه چې د پوهنتون د علمي کدر د پوهيالي له علمي درجې سره برابره ده او همدارنگه څېړونکی د بحث کوونکی، تتبع کوونکی، تحقيق کوونکی او ريسرچ کوونکی په مانا هم دی.

وېشنيزه:پوهنيزې رتبې
وېشنيزه:څېړونکي
لرغونی روم

thumb
**لرغونی روم** يوه لرغونې جغرافي او سياسي سيمه او تمدن وو.

وېشنيزه:لرغونی روم
لاتيني ژبه

**لاتين ژبه** (په لاتين:*lingua latina*) د هند- اروپایی ژبو څخه ده چی په رومي امپراطوري کی ویل کېدله او په ۷ پیړۍ کی  د رومی امپراطوري رسمی ژبه په توکه ومښال شوه. نوموړي ژبه د رومی حکمرانانو په وخت کی د اروپا ، شمالي افريقا او نژدې ختيځ په بيلو بيلو سيمو کی پراخه شوه . لاتين ژبې پر روماني او جرمني ژبو باندي تاثیر لرله.
لاتين ژبه د منځنۍ پېړۍ څخه تر اوسه پورې د مذهبی او علمی ژبې په توکه کار شوی ده.
## سرچينې

وېشنيزه:ژبې
وېشنيزه:لاتين ژبه
سپارتا

thumb
**سپارتا** د لرغوني يونان د يوه رياستي ښار نوم و.

وېشنيزه:د يونان ښارونه
يوناني ژبه

**يوناني ژبه** (**په يوناني**: *ελληνική (γλώσσα) – ellinikí glóssa*) د هند – اروپايي ژبو څخه ده چی په يونان، قبرس او تورکيه کی ویل کېږي. دا ژبه د يونان ، قبرس او اروپايي اتحاديه رسمی ژبه ده. يوناني ژبه ادبي او محاروي فورم ( شکلونه ) لري. ادبی ژبه په ورځپانه، تيلويزيون او راديو کی کارېږي. دا ژبه د خاصی يوناني ابېڅې په مرسته لیکل کېږي.

وېشنيزه:يوناني ژبه
وېشنيزه:ژبې
## سرچينې
يوناني ابېڅې

thumb
**يوناني ابېڅې** د يوناني ژبې توري يا ليک نښې دي چې يوناني ژبه پرې ليکل کېږي.

## سرچينې

وېشنيزه:يوناني ژبه
ما اينگ جيو

thumb
**ما اينگ جيو** د تايوان ولسمشر دی. په هانگ کانگ کښی زېږېدلی دۍ

وېشنيزه:د تايوان ولسمشران
گيورگې ژوکوف

بټنوک|گيورگي ژوکوف
**مارشال گيورگې ژوکوف** يو روسي پوځي افسر و.

وېشنيزه:روسان
وېشنيزه:1896 زېږېدنې
وېشنيزه:1974 مړينې
ختيځه اروپا

thumb
**ختيځه اروپا** يوه جغرافي سياسي سيمه ده چې د اروپا ختيځو هېوادونو لورې اشاره کوي.

وېشنيزه:د اروپا سيمې
وېشنيزه:ختيځه اروپا
ولسمشریزه

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;;font-weight:bold;font-family:Bahij Zar; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | **جمهوريت** یا **ولسمشريزه** د حکومتوالی يوه بڼه ده چې د خلکو لخوا ټاکل شوی رهبر د نورو سيمو او ځايونو اداري چارواکي ټاکي. د خلکو د حکومت د خلکو له خوا پر خلکو باندې، ولسي حکومت، دعامو خلکو حکومت، هغه حکومت ته وايي چې خلک يې خپل مشر په مستقيم يا غير مستقيم ډول ټاکي. دغه رياست محدود او موقتي وي او دتوارث قابليت نه لري. د حکومت مشر چې د جمهور رئيس په نامه يادېږي دخپلو چارو او دندو مسوول وي: ډيموکراټيک جمهوريت (ملي جمهوريت)، بلاواسطه جمهوريت، باواسطه جمهوريت

وېشنيزه:جمهوریت
وېشنيزه:سياستپوهنه
لوېديځه اروپا

thumb
**لوېديځه اروپا** په اروپا کې يوه جغرافي سياسي سيمه ده چې د اروپا لوېديځه برخه جوړوي.

وېشنيزه:د اروپا سيمې
وېشنيزه:لوېديځه اروپا
نړېواله جگړه

**نړېواله جگړه** د يو شمېر گڼ وگړيزه هېوادونو تر منځ جگړې ته وييل کېږي.

وېشنيزه:نړيوالې شخړې
تورگوت اوزال

بټنوک
**خليل تورگوت اوزال** (۱۳ د اکتوبر ۱۹۲۷، ملطیه - ۱۷ اپريل ۱۹۹۳، انقره) (په تورکي: Halil Turgut Özal) د ترکيه اتم ولسمشر او د تورکيې د لېبرال گوند سياسي مشر هم پاتې شوی. يو مهال هغه د تورکيې لومړی وزير هم و.

کله چې په ۱۹۸۳ کې د هغه گوند په ټاکنو کې بريالی شو، نو اوزال وروسته له عدنان مېندېرس او سلېمان دميرل د تورکيې په تاريخ کې درېيم مشر و چې په ولسواکيزه توگه ټاکل شوی و.

وېشنيزه:تورکي ولسمشران
اوپرا

کيڼ|250px|بټنوک|د اوپرا نندارتون
**اوپرا** د موسيقي او نندارمې يوه گډوله ده چې د اوپرا د ممثلينو لخوا وړاندې کېږي. د دې لپاره چې د اوپرا ممثلين يو حقيقي انځور وړاندې کړي نو د اوپرا ممثلين بايد په موسيقي او تمثيل په ډگرونو کې مسلکي وي چې په هنري لحاظ يې ونډه د اوپرا په تخليق کې وشمېرل شي. په اوپرا کې اکثراً داستانونه او کيسې د موسيقي سره يوځای نغاړل کېږي او بيا د سټېج په سر د موسيقی سره يوځای وړاندې کېږي. اوپرا په اروپايي هېوادونو کې دود ده.

وېشنيزه:اوپرا
شاهرخ افشار

**شاهرُخ‌ افشار** يا شاهرخ مرزا (۱۱۱۲ تر ۱۱۷۵) د ايران د افشاري پاچاهۍ څلورم پاچا و. هغه د رضاقلي مرزا مشر زوی او د نادر افشار وليعهد و. شاهرخ مرزا له ۱۱۲۷ تر ۱۱۲۹ لمريز (۲ کاله) په ايران کې پاچايي وکړه او تر ده وروسته ابراهيم شاه د ايران پاچا شو. همداراز شاهرخ مرزا له ۱۱۲۹ تر ۱۱۷۴ لمريز کال يوازې د مشهد حاکم و.

د نادر افشار تر مړينې وروسته، په قوچان کې په ۱۱۲۶ لمريز کال کې عادل شاه د نادر افشار وراره د پاچاهۍ په تخت کېناسته. هغه د نادر افشار ټول خپلوان او زامن پرته له شاهرخ نه ووژل. عادل شاه يو کال د پاچاهۍ په تخت ناست و او تر هغه يې حکومت کاوه تر څو چې د هغه ورور ابراهيم شاه هغه له پاچاهۍ لرې کړ. ابراهيم شاه هم د پاچاهۍ نه لرې کړل شو او پر ځای يې ځوان شاهرخ افشار په تخت کښېناسته خو هغه دومره بختور نه و ځکه چې د يو څه مودې وروسته په مشهد کې د يوه پاڅون په بهير کې ونيول شو او بيا ړوند کړلی شو خو د ړندېدو سره سره د آغا محمد خان قاجار تر حکومت پورې پر تخت ناست پاتې شو. خو په اخر کې د آغا محمد خان قاجار د ځورونو او ربړونو په پايله کې په زندان کې مړ شو. نادر مرزا او نصرالله مرزا د هغه نه پاتې زامن و.

وېشنيزه:ايراني پاچايان
وېشنيزه:د افشاريانو حکمرانان
آغا محمد خان قاجار

thumb|اغا محمد خان قاجار
**آغا محمد خان قاجار** په ايران کې د قاجاري واکمنۍ بنسټ ايښودونکی وو.

وېشنيزه:د قاجاريانو حکمرانان
وېشنيزه:ايراني پاچايان
فتح علي شاه قاجار

thumb|فتح علي شاه قاجار
**فتح علي شاه قاجار** د آغا محمد خان قاجار وروسته د ايران د قاجاري واکمنۍ دويم واکمن پاچا و.

وېشنيزه:ايراني پاچايان
وېشنيزه:د قاجاريانو حکمرانان
تیسفون

**تيسفون** د ۲۴۷ کال عیسوی سینی مخکې څخه تر ۶۵۱ کال پوری د بین النهرین په سیمې کې داشکانیانو او ساسانیانو پخوانی پایتخت (پلازمېنه) وو. دغه ښار د دجلې په گیڼ غاړې کی په عراق کی پروت وو. تيسفون د بغداد څخه د ۳۲ کیلومترو په واټن کی پروت دی 
## تاریخ
د تاریخپوهنو په نظر تيسفون د اشکانیانو لښکرگاه وو. په ۱ پېړۍ عیسوی سینی مخکې دغه ښار د اشکانیانو پایتخت شو. په دی وخت کی کلا جوړه شوه. د اشکانیانو – رومانیانو د جگړو په وخت کی په ۲ پېړۍ کی تېسفون د روم د پوځونو لخوا ونیول شو. د ساسانیانو د حکومت په وخت کی اردشیر پاپاکان تيسفون ته د وه اردشیر (د ښه – ستر اردشیر) نوم ورکړ. په ۶ پېړۍ کی خسرو ۱ یوه عظیمه ماڼي جوړه کړه. دغه ماڼی په اوس وخت کی د  طاق كسرى په نوم یادېږي. دغه مانی په ۱۸۸۸ کال کی د سیلاب لخوا ویجاړ شو.
په ۶۳۸ کال کی د قادیسیا تر جگړې وروسته د ساسانیانو وروستی شاهنشاه یزگرد ۳ د تيسفون د پلازمېنې څخه تېښته وکړه او دغه ښار د خلیفه عمر لاس ته ورغله. د امویانو خلیفو د حکومت په وخت کی تېسیفون د شیعه گانو مهم مرکز شو.

وېشنيزه:د ساسانيانو واکمني
محمد شاه قاجار

thumb|محمد شاه قاجار
**محمد شاه قاجار** د فتح علي شاه قاجار وروسته د ايران د قاجاري واکمنۍ پاچا شو.

وېشنيزه:د قاجاريانو حکمرانان
ناصر الدين شاه قاجار

thumb|ناصر الدين شاه قاجار
**ناصر الدين شاه قاجار** د ايران د قاجاري واکمنۍ څلورم پاچا وو.

وېشنيزه:ايراني پاچايان
وېشنيزه:د قاجاريانو حکمرانان
مظفر الدين شاه قاجار

thumb|مظفر الدين شاه قاجار
**مظفر الدين شاه قاجار** د ايران د قاجاري واکمنۍ پينځم پاچا و.

وېشنيزه:ايراني پاچايان
وېشنيزه:د قاجاريانو حکمرانان
خوارزم

[بټنوک|300px|کيڼ|د خوارزم د سيمي تاریخي [کيله]]
**خوارزم** د یوې پخوانی لرغونې سيمې نوم دی چې په اوسني اوزبکستان او تورکمنستان کې پرته وه خوارزم د آمو سيند په درشل او د خوارزم د سيندگي  په څنگ کې موقعت درلود.

وېشنيزه:منځنی آسيا
فيزيکي کتنه

کيڼ|250px|بټنوک|په واشنگټن کې د ډاکټر کتنځی او فيزيکي کتنه
**فيزيکي کتنه**، **فيزيکي معاينه**، **طبي کتنه**، **طبي معاينه**، **کلينيکي کتنه** يا **کلينيکي معاينه** (په انگرېزي: Physical Examination) هغه کړنه ده چې د يوه طبيب له لورې د ناروغ په بدن کې د ناروغۍ د پېژندلو په موخه ترسره کېږي. فيزيکي کتنه اکثراً له سر څخه تر پښو پورې د ناروغ په بدن کې د غېرنورماله وضعيتونو د راپور ورکولو په سبب هم ترسره کېږي، پرته له دې چې ناروغ د کوم بل غړي اړونده شکايت ولري او يا يې هم و نه لري.

## د ناروغ عمومی وضع
د ناروغ حالت روحاً مالومېږي چې وضع یې په رښتيا د ناروغ ده اوکه نه.
# د سر کتنه 
#* د سر څارنه- د سر جس کول- د سر د پوستکي کتل - د سر د وېښتانو کتل - د سر د هډوکي کتل.  
# د سترگو کتنه 
#* د ليد وړتيا  (د ليدو حس څارل) - د ليد ځواک - د سترگو خوځښت - قرنيه - عدقيه - صلبيه - منظمه - باڼه 
# د غوږونو کتنه
#* د اورېدو وړتيا (د اوېدو حس څارل) – د درد مالومول – د اتوسکوپ په مرسته کتنه. 
# د پزې کتنه
#* د پزې څارنه – د پزې جس کول - د وږم حس څارل.  
# د خولې کتنه
#* د خولې عمومي څارنه چې ټپ شته که نه شته - غاښونه څارل -  د خولې نورماله ميوکوسا کتل - ټانسلونه - ژبه (خوځښتونه، د خوند حسونه څارل) -  د خولې داخلي د ېوال - ورۍ .  
# د مخ کتنه
#* د ژامو خوځښتونه – د ساينوسونو (په مخ کې موجودې تشې) جس کول - د سر وژي (عصبي رشتې) معاينه کول .   
# د غاړې (ورمیگ) کتنه
#* څارنه او جس کول – پوستکی (رنگ) - لمفاوی غدې (کتلې یا پړسوب)- کرنکه - تناظر (مساوی)  

نوټ:- څارنه په سترگو کتل جس یا لمس په لاس کتنه کول

## د فيزيکي کتنې نومونپوهنه
هغه اصطلاحگانې چې په فيزیکي معایناتو کې کارېږي په لاندې ډول دي.
*څارنه (inspection)
په سترگو ليدل او کتنه کول۰
*جس (auscultation)
د لاس هغه کتنه چی دهغه په مرسته صوتی اهتزازات معلوموی۰
*لمس (palpation)
دلاس هغه کتنه چی دهغه په مرسته کتلی – پړسوب – طحال اویاهم دگردوحالت معلوموی۰
*قرع (percusion)
هغه معاینات چه صدر او یاهم بطن دگوتو په مرسته معلوموی يعنی دیو لاس منځنی گوته دبل لاس په هغه گوتوچه په بطن او یاپه صدرایښودل شوی وی ضربه ورکوی چی دری ډوله آواز ورکوی۰
# وضاحت: چې طبعي او نورمال آواز دی.
# اصميت: هغه آواز چې د مايع د موجوديت په صورت کې مينځ ته راځي.
# طبليت: هغه آواز چې د هوا دموجوديت په صورت کې مينځ ته راځي لکه د ډول آواز.
ساييز غږونه

ساييز غږونه يا تنفسي غږونه (په انگرېزي: Respiratory sounds) هغو غيرنورماله غږونو ته وييل کېږي چې د ستېتوسکوپ په مرسته د ناروغ د سږو د فيزيکي کتنې يا غوږنيولو (اسکولټېشن) په وخت کې اورېدل کېږي.

په دې متن کې "نامهاله غږونه" هغو غږونو ته چې د سا اخيستنې او ساوېستنې نورمال غږونو پرته اورېدل کېږي.

## د ساييز غږونو ډولونه

## سرچينې

## باندنۍ تړنې
* R.A.L.E. Repository - sound files of breath sounds
* MEناcuss - Respiratory auscultation with audio examples
* 
* Lehrer, Steven. Understanding Lung Sounds. Elsevier 2002.

وېشنيزه:غيرنورماله ساخيستنه
وېشنيزه:سږپوهنه
حاد برونشيت

کيڼ|250px|بټنوک|د قصباتو حاد التهاب په انځور کې
**حاد برونشيت** يا **د قصباتو حاد [[تسپود]]** *(په انگرېزي: Acute bronchitis)* د سږو يوه ناروغي ته چې اصلي عامل يې باکتریا او یا هم ویروسونه دي. کله چې ویروسي تسپود د سږو په هوایي نلونو کې دوام وکړي نو باکتریا هم ورسره ضميمه کیږي او هوايي نلونه نور هم متاثره کوي. پدې وخت کې انټيبايوټيک اغېزمن درمل دي چې ناروغ ته ورکول کېږي.

## د ناروغۍ نښې نښانې
د قصباتو د باکتريايي التهاب نښو کې چرکين شين رنگه يا زېړ رنگه بلغم د ټوخېدو سره موجود وي، ناروغ تبه هم لري او د ستېتسکوپ په مرسته د ناروغ په سږو کې د اصغاء په صورت کې د رانکای غږ اورېدل کېږي.

## درملنه
د دې ناروغۍ درملنه د انټیبيوټيک درملو په مرسته ترسره کېږي. هغه انتيبيوتيکونه چې په دې حالت کې ورکول کېږي داسې دي:

امپيسيلين يا ټېټراسيکلين د 7 ورځو پورې بايد وکارېږي د 5 کالو نه کم عمره ماشومانو ته امپيسيلين ورکول کیږی. - مايعات د ايشېدلو اوبو انشاق

وېشنيزه:ناروغۍ
سابندي

**سابندي** *(په [[انگرېزي ژبه|انگرېزي]]: Asthma)* يوه اوندنه (دوامداره) تنفسي تشويش دی چې په حاد يا لنډ وخت کې ډیره شدیده حمله لري. په سابندي کې د سږو د وړوکو هوايي نلونو قطر تنگېږي او د مخاط (چرک) څخه ډکېږی. د سابندي ناروغان اکثراً د گُل، څارويو او يا هم نور چاپېريالي عاملينو سره حساسيت لري.

سابندي د لاندې عاملينو څخه مېنځ ته راځي:
# حساسيت 
# انفېکشن يا انتان (د مکروب داخلېدل) 
# روحي فشارونه 
# فېزيکي تمرينونه  

## د ناروغۍ نښې نښانې
د سابندي ناروغۍ ناروغ د سا اخيستلو په وخت کې ستونزه نه لري خو کله چې ناروغ ساباسي نو ټټر ورباندې دروند وي او په سا ايستلو کې مشکل احساسوي. ناروغ د ساوېستلو په وخت کې وچ ټوخی او يا هم کله نا کله د بلغم سره مل ټوخی کوي، د ساوېستلو په وخت کې د ويزنگ او رانکای غږونه اورېدل کېږي. د ناروغ د پښتيو منځنۍ ساحه ښکته ځي. ناروغ کې تبه هم کله نا کله وي. 

په بېړني حالت کې د سابندي ناروغ د سااېستلو لويې ستونزې سره مخ وي. په چټکۍ سره ساباسي او د سااېستلو سره يې د ستېتوسکوپ پرته غږونه اورېدل کېږي. د ساوېستلو سره سره ناروغ وچ ټوخی او يا هم بلغم لرونکی ټوخی کوي. ناروغ ډېر نارامه وي. د ناروغ د لاسو د گوتو او د پښو د گوتو نوکان او شونډې په وينه کې د آکسيجن د کمښت په سبب شين رنگه وي. د ناروغ په اصغا سره د ويزنگ غږونه اورېدل کېږي، کله ناکله د رانکای او رېلز غږونه په ټول ټټر کې اورېدل کېږي. که چېرته د سابندي د يوه ناروغ ويزنگ غږونه له مېنځه لاړ شي او د ناروغ د سااخيستلو او ساوېستلو ستونزه ډېره شي دا پخپله د ناروغۍ د حالت خرابوالی څرگندوي.

## درملنه
د سابندي ناروغ بايد ډېر آرام وساتل شي. د مايعاتو په ورکولو سره د ناروغ د ډيهايډرېشن مخنيوی بايد وشي. د سابندي د حادې ناروغۍ په وخت کې بايد د اډرينالين (ايپينېفرين) ستنه د پوستکي لاندې ولگول شي. که چېرته د دې سره د ناروغ حالت ښه نه شي نو بيا دې د ۱۵ يا ۳۰ دقيقو وروسته يو ځل بيا د اډرېنالين ستنه ولگول شي. د دغۍ ناروغۍ په اوندن حالت کې د امينوفيلين، تيوفيلين، او سالمېټرول له درملو گټه اخيستل کېږي.
د سابندي د شديدې حملې په صورت کې (ډېکسامېتازون) انجېکشن ورته تطبيق کېږي او وروسته بيا د ډېکسامیتازون تابليت د 10 ورځو پورې ورکول کېږي.

وېشنيزه:ناروغۍ
ايمفيسېما

کيڼ|250px|بټنوک|ايمفيسېما
**ايمفيسېما** *(په انگرېزي: Emphysema)* د سږو يو وخيمه (سخت) ناروغي ده چې په دې ناروغۍ کې د هوايي کيسو او الويولايونو دېوالونه تخريب او هوا دهوايي کېسو په منځ کې بنده (حبس) کېږی. دا ناروغي په هغو سېگرټ څښوونکو کې چې دوامداره يې څښولي وي او په اوندن برانشيت باندې اخته وي، ليدل کېږي.

## نښې نښانې
د ډیر عمره کسانو چې عمر يې د 50 کالو ډېر وي لیدل کېږی. د ناروغ ټټر لکه د بېلر په شان شکل پيدا کوي په قرع سره وضاحت اورېدل کېږي طبليت هم اورېدل کېږی په اصغاء سره آوازونه ډېر خفيف اورېدل کېږی. د دې ناروغۍ په نورو نښو کې سالنډي، ذفير اوږد وي او ډنگرتوب شامل دي.

## درملنه
سېگرټ څښول دې په ټپه ودرول شي. ناروغ دې ځان له دوړو او گردونو نه وساتي.

وېشنيزه:ناروغۍ
ملتان

**مولتان** د پاکستان هېواد د پنجاب ايالت یو ښار او د ملتان ولسوالۍ مرکز دی.
## سرچينې
وېشنيزه:د مولتان ولسوالۍ
اوندن برونشيت

**اوندن برونکايټس** يا **اوندن برانشيت** *(په انگرېزي: Chronic Bronchitis)* د سږو د هوايي نلونو يا برونکيولونو يوه اوندنه ناروغي ده. دا ناروغي اکثراً په پوخ عمره او لويانو کې ليدل کېږي چې معمولاً څو اونۍ، څو مياشتې او آن کلونه کلونه دوام کوي. دا ناروغۍ ډېر ځله په هغو خلکو کې هم چې سېگرټ څښي ليدل کېږي او کله کله په هغو خلکو کې چې سېگرټ نه کاروي هم تر سترگو کېږي. په دې ناروغۍ اخته ناروغان ممکن د ايمفيسېما په ناروغۍ هم اخته شي.

## نښې نښانې
د دغې ناروغۍ په نښو کې دوامداره ټوخی پرته له درده، ټوخی کېدای شي د شين يا ژېړ رنگه بلغم سره مل وي. ناروغ اکثراً د سهار په مهال کې ډېر ټوخېږي که ټوخی د سور رنگه بلغم سره وي نو په ناروغ کې د نري رنځ او يا هم د سږو د سرطان امکان ليدل کېږي. د دې حالت په نورو نښو کې سالنډي، په اصغا سره د رانکای او ويزنگ غږونو شتون. د تنفس زفير لوی وي. د ناروغ شونډې او د لاسو او پښو د گوتو نوکان د اکسيجن د کمښت په سبب شنه وي.

## درملنه
ناروغ بايد د سېگرټ څښل په ټپه ودروي. د ایمپیسیلین او یا کوترای موکسازول انټيبيوټيکو سره د اړتيا له مخې امینوفایلین هم د درملنې درمل شمېرل کېږي.

وېشنيزه:ناروغۍ
د سږو سرطان

کيڼ|250px|بټنوک|د سږو سرطان
**د سږو سرطان** *(په انگرېزي: Lung Cancer)* د سږو يوه سرطاني ناروغي ده چې د سږو په بېلابېلو برخو کې د تومورونو په توگه رامېنځ ته کېږي. د سږو سرطان هم لکه د بدن د نورو غړو د سرطانونو په شان په دوه لويو ډلو چې کبيثه او خبيثه سرطانونه يادېږي وېشل کېږي. کبيثه سرطان هغه سرطان وي چې د وينې او لېمفاوي لارو په مرسته د بدن نورو سالمو غړو ته نه غځېږي او د ژونکو حدونه يې مالوم وي چې په آسانۍ سره د جراحي په ترسره کولو وروسته ناروغ جوړېږي. خو کبيثه سرطان بيا د وينې او لېمفاوي لارو په مرسته د بدن نورو سالمو غړو ته غځونې کوي او خپلې ريښې د بدن په نورو برخو ته ورغځوي. دا ډول سرطان د جراحي عملياتونو وروسته بيا هم وده کوي او ناروغ ته لويې روغتيايي ستونزو تر څنگ د مړينې سبب هم کېږي. خبيثه سرطان هغه غيرطبعي کتلې دیي چې د بدن غيرطبعي نشونما رامېنځ ته راوړي او له يوه ووب څخه بل ووب ته سرايت کوي.

وېشنيزه:سرطان
نيوموتوراکس

بټنوک|ښي اړخی نيموتوراکس
**نيموتوراکس** عبارت د تجموع د هوا په مابين د ټټر ديوال او نسج د سږي څخه دی (هوا جمع کیږی د صدر د دیوال او دسږو دنسج په مینځ کی). نیموتورکس په دوه نوعه (قسم) دی  اول ابتدایی   دوهم ثانوی

# اول- ابتدایی :-  هغه غیرطبعی شی چی مادرزادی(دپیدایښت ) مینځ ته راغلی وی چی علت یی نامعلوم دی.
# دوهم- ثانوی:- په اثر دنورو تشوشاتو(فکتورونو) لکه امفسیما- استماء- یا د تبرکلوز څخه مینځ ته راغلی وی په هغه کسانو کی چی عمر یی د 20څخه تر 40 پوری وی او جگ قد او ډنگر وی چی سگرت عمده رول لری .

## نښې نښانې
صدری درد دصدر یو طرف ته – نفس کوتاهی- اعراض امکان لری دخوب په وخت کی پیداشی- نبض اوچتیږی- آهوازونه په اصغاء خفیف اوپه قرع طبلیت احساس کیږی- دزړه ضربان له 100څخه اوچتیږی – شزن په یوطرف کش او بیځایه کیږی(په شدید حالت کی).
تداوی:- وړوکی نیموتورکس په استراحت ښه کیږی . د تیوب په ذریعه سره هواوایستل شی (ستن).

وېشنيزه:ناروغۍ