د هند اساسي قانون

د هند د اساسي قانون له مخې، د هند اساسي قانون په پارلمان کې لومړیتوب لري ځکه چې دا د اساسي قانون شورا له خوا جوړ شوی و نه د هند د پارلمان له خوا. د هند د اساسي قانون د مادې له مخې، دا د هند د خلکو له خوا ترتیب شوی او منل شوی دی.  پارلمان نشي کولای اساسي قانون تعلیق کړي(ويې ځنډوي).

د هند اساسي قانون د ۱۹۴۹ کال د نومبر په ۲۶ مه د اساسي قانون د مجلس له خوا تصویب شو او د ۱۹۵۰ کال د جنورۍ په ۲۶ مه نافذ شو.  د هند اساسي قانون د هند د حکومت، له خوا په 1935مېلادي کال د هېواد د لومړني رسمي سند په توګه بدل شو او هندوستان هېواد  د هند په جمهوریت بدل شو. د اساسي قانون د خپلواکۍ د یقیني کولو لپاره، د هند د اساسي قانون جوړوونکو د هند د اساسي قانون په 395 ماده کې د برتانیا د پارلمان احکام لغوه کړل. هنديان  هند د جمهوریت د ورځې په توګه د هند د اساسي قانون د تصویب ورځ لمانځي. 

د هند اساسي قانون له مخې هند یو آزاد ، ټولنیز ، سیکولر   او دیموکراتیک هېواد دی چې خلکو ته عدالت ، مساوات او ازادي تضمینوي او د ټولنې پرمختګ هڅوي. 

## شاه ليد
برصغیر د 1857 څخه تر 1947 پورې د برتانوي واکمنۍ لاندې و. د هند د خپلواکۍ قانون، 1947 وروسته له هغه لغوه شو چې د هند اساسي قانون د 1947 کال د جنورۍ په 26 نافذ شو. د اساسي قانون په توشیح سره، هند د برتانوي تاج واکمني پای ته ورسېده او د یو خپلواک ډیموکراتیک هېواد په نوم یاد شو. 5، 6، 7، 8، 9، 60، 324، 366، 367، 379، 380، 388، 391، 392، 393 او 394 مادې د نومبر په 26، 1949 کې نافذ شوې، په داسې حال کې چې بشپړ اساسي قانون د  1950 کال د جنورۍ مياشتې په 26 مه نافذ شو. 

### پخوانی اساسي قانون
د هند اساسي قانون ډېری سرچینې لري، د هند د شرایطو او اړتیاوو په پام کې نیولو سره، د اساسي قانون جوړوونکو د پخوانیو اساسي قانونونو او کړنو څخه ډېره مرسته اخيستې  لکه د هند حکومت قانون، 1858 ، د هند مجلس قانون، 1861، د هند مجلس قانون , 1892, منټو . مارلي ریفارمز 1909, د هند حکومت قانون 1919, د هند حکومت قانون 1935 او د هند د خپلواکۍ قانون 1947 . د هند د خپلواکۍ قانون پخواني اساسي قانون شورا په دوو برخو ووېشله. د دوی هر یو د انفرادي هېوادونو لپاره خپلواک اساسي قانون درلود. 

## د اساسي قانون شورا
د هند د اساسي قانون مسوده د اساسي قانون د اسمبلۍ(جرګې) له خوا جوړه شوې وه، د اساسي قانون د اسمبلۍ غړي د د ايالتي جرګې د منتخبو غړو له خوا ټاکل شوي وو. د  مجلس د غړو شمېر ۳۸۹ و، خو د هند له وېش وروسته يې شمېر ۲۹۹ ته راټيټ شو، د اساسي قانون په مسوده کې ټولټال درې کاله وخت ولګېد او په دې موده کې يې ۱۱ غونډې په ۱۶۵ ورځو کې ترسره شوې .  

### غړیتوب
د اساسي قانون په مهمو غړو کې بهمراؤ امبیډکر ، سنجې فاک، جواهر لعل نهرو ، چکرورتي راجاګوپال اچاریا ، راجیندرا پرساد ، ویلابهای پټیل ، کنهیا لعل مانیک لال منشي، گنیش واسودیو ماولانکر ، سندیپ کمار پټیل، ابوالکلاماد ، ابوالکماراد ، آزما پراد، سندیپ کمار پټیل شامل وو. رنجن غوش او بلونت رای مهتا   د اساسي قانون د اسمبلۍ د غړو په منځ کې، د شیډول شوي ذاتونو او شیډول شوي قبیلو ټولټال 30 استازي وو . د انګلیس - هند استازیتوب فرانک انتوني کاوه.  د پارسیانو استازیتوب د پی ایچ مودي لخوا شوی و،  د کرچین اسمبلۍ مرستیال، هریندر کمار مکرجي ، د غیر انګلیس - هندي عیسویانو استازیتوب کاوه. د ګورکا قبیلې استازیتوب د اري بهادر ګورنګ لخوا شوی و. په قاضیانو کې الادیکرشنا سوامي آییر، بینیګل نرسینګ راو، KM منشي او ګیش ماولانکر وو چې د اسمبلۍ غړي هم وو. د ښځو په منځ کې،  نایډو ، هارشا مهتا، درګابای دیشمک، امرت کور او ویجیا لکشمي پنډت د اسمبالي غړي وو.  سچندا نند ، د مجلس لومړی رئیس، یوازې د دوو ورځو لپاره وټاکل شو. وروسته راجندر پرساد د ولسمشر په توګه وټاکل شو. د مجلس لومړۍ غونډه د ۱۹۴۶ کال د ډسمبر په ۹ نیټه جوړه شوه.   

### مسودې جوړونه
بینیګل نرسینګ راو ، یو ملکي کارمند، د عدالت د نړیوالې محکمې لومړی هندي قاضي او د ملګرو ملتونو د امنیت شورا رییس ، په 1946 کې د مجلس قانوني سلاکار وټاکل شو.  هغه د 1948 په فبروري کې لومړنۍ مسوده چمتو کړه. هغه د هند د اساسي قانون بنسټ ایښودونکی بلل کیږي.   

په 14 اګست 1947 کې یوه غونډه جوړه شوه.  د راو مسوده د اته کسیز ټیم لخوا په پام کې ونیول شوه، بحث او بیاکتنه وشوه. همراو امبیډکر د ۱۹۴۷ کال د اګست په ۲۹ د دغې ډلې مشر و.   په 4 نومبر 1947، کمیټې مجلس ته یوه اصلاح شوې مسوده وړاندې کړه.  په دې موضوع د غور کولو په وخت کې، مجلس د 7,635 تعدیلاتو څخه 2,473 رد کړل.   مجلس د اساسي قانون تر توشېح وړاندې د ۱۶۵ ورځو په موده کې ۱۱ غونډې وکړې.   اساسي قانون په 26 نومبر 1949 کې تصویب شو      او د 284 غړو لخوا لاسلیک شو      ] همدا ورځ د قانون د ملي ورځې په توګه لمانځل کیږي    دا د هند د اساسي قانون د ورځې په نوم هم پیژندل کیږي.   دا ورځ د اساسي قانون او امبیډکر د نظریاتو ارزښت ته وده ورکولو لپاره هم لمانځل کیږي. 

د مجلس وروستۍ غونډه د ۱۹۵۰م کال د جنورۍ په ۲۴ نیټه ترسره شوه. ټولو غړو د اساسي قانون دواړه نسخې (یوه هندي، یوه انګلیسي) لاسلیک کړه.    اصلي نسخه د هر مخ سره په لاس لیکل شوې چې د شانتینیکیتان هنرمندانو لخوا په نقاشیو سره سینګار شوې. په دوی کې بیو هررام منوهر سنها او نند لال بوس دي.   په دې کې پریم بهاري ناراین رایزاده خپله خطاطي وښودله.  دا په دهرادون کې چاپ شوی او د هند د سروې لخوا عکس العمل شوی. د اصلي نسخې تولید پنځه کاله وخت ونیول. دوه ورځې وروسته، د جنوري په 26، 1950، دا نسخه د هند قانون شو.   د اساسي قانون د اسمبلۍ لګښت شاوخوا 6.3 کروړه روپۍ (63 ملیون) اټکل شوی.  اساسي قانون له توشیح وروسته څو ځله تعدیل شوی دی.  د اساسي قانون اصلي متن د نوي ډیلي په سنساد بهون کې د هیلیم څخه ډک کانټینر کې ساتل شوی. 

## د نورو قوانینو اغېزې

* د انګلستان قانون 
** پارلماني حکومت
** د واحد تابعیت مفهوم
** د قانون حاکمیت
** د ولسي جرګې رئیس او د هغه دندې
** د مقننه قوې کړنلاره
* د امریکا د متحده ایالاتو اساسي قانون
** د حقوقو بل
** د حکومت فدرالي جوړښت
** د ټاکنو کالج
** خپلواکه قضا او د واکونو جلا کول
** قضایی بیاکتنه
** ولسمشر د پوځ لوی درستیز دی
** د قانون له مخې مساوات
* د آیرلینډ اساسي قانون
** اساسي حقونه، د لارښود اصول او اساسي دندې چې د هند په اساسي قانون کې ذکر شوي دي 
* د استرالیا اساسي قانون
** د دولتونو ترمنځ د سوداګرۍ ازادي 
** د تړونونو پلي کولو لپاره ملي قانون
** موازي لیست
** د مخکینۍ شرایط
* د فرانسې اساسي قانون
** د ازادۍ مفکورې (liberté)، مساوات ( égalité ) او د ورورګلوۍ مفکورې  
* د کاناډا اساسي قانون
** نیمه فدرالي حکومت - یو فدرالي سیسټم چې قوي مرکزي حکومت لري 
** د مرکزي حکومت او ولایتي حکومت تر منځ د واک ویش  
* د شوروي روسیې اساسي قانون
** اساسي دندې په 51-A برخه کې 
** د پلان جوړونې کمیسیون د اقتصادي پراختیا څارنه کوي 
* نور اساسي قانون
** د اضطراري قانون 356 ماده (د ویمر اساسي قانون )
** د اساسي قانون تعدیل ( د جنوبي افریقا اساسي قانون )

## جوړښت
د هند اساسي قانون د هر خپلواک هېواد تر ټولو ستر اساسي قانون دی.    د نافذولو په وخت کې، دا 22 فصلونه، 8 مهالوېشونه او 395 احکام لري.  د ټولټال 145,000 کلمو سره، دا په نړۍ کې دویم لوی لیکل شوی متن و. ترټولو لوی لیکل شوی اساسي قانون د البانیا اساسي قانون و .   د هند اساسي قانون یوه ماده او ۴۴۸ مادې لري.  ټول احکام په 25 برخو وېشل شوي دي.  ټولټال 12 لېستونه دي  او 5 نور.   تر اوسه په ټولیزه توګه 103 تعدیلات شوې دي. وروستی تعدیل د 14 جنوري 2019 کې و. 

## برخې
د اساسي قانون احکام په لاندې ۲۵ برخو وېشل شوي دي:

* تمثیل-  سماج وادي، سیکولر او سالميت کلمې په 1976 کې په 42 م ترمیم کې اضافه شوي.  
* 1 برخه   – د هند ایالتونه او مرکزي سیمې
* 2 برخه  – تابعیت
* دریمه برخه- بنسټیز حقونه
* 4 برخه  - د سلطنت ستراتیژۍ لارښود اصول
* 54 برخه الف- بنسټیزې دندې
* 5 برخه  - اتحادیه
* 6 برخه  - ریاست
* 7برخه   - ایالتونه د لومړي مهالوېش په ب برخه کې شامل دي (حذف شوي)
* 8 برخه  - د اتحادیې سیمې
* 9 برخه  – پنچایت
* 9 برخه A  – ښاروالۍ
* 9b برخه - فرعي اتحادیې 
* لسمه برخه- مهال ویش او قبایلي سیمې
* 11 برخه- د اتحادیې او دولتونو ترمنځ اړیکې
* 12 برخه- مالیه، ملکیت، قراردادونه او قضیې
* 13 برخه - د هند په خاوره کې تجارت، تجارت او راکړه ورکړه
* 14 برخه- د اتحادیې او ایالتونو الندې استخدام
* 14- الف برخه - محکمه
* 15 برخه- ټاکنې
* 16 برخه- د ځانګړو ټولګیو اړوند ځانګړي احکام
* 17 برخه- ژبې
* ۱۸ برخه- د بیړنیو حالاتو اړوند احکام
* ۱۹ برخه- متفرقه
* شلمه برخه- د اساسي قانون تعدیل
* 21 برخه- موقتي، انتقالي او ځانګړي احکام
* 22 برخه- لنډ نوم، د تطبیق نیټه، مستند هندي متن او لغوه کول

### لړليک بند شو
په دې لړليک کې هغه مسایل شامل دي چې د بیوروکراټیک فعالیت او د حکومت د پالیسیو سره تړاو لري.

* لومړی بند (د 1 څخه تر 4 برخې) – د هند ایالتونه او سیمې، د دوی په حدودو او قوانینو کې بدلونونه.
* دوهم مهالوېش (59(3)، 65(3)، 75(6)، 97، 125، 148(3)، 158(3)، 164(5)، 186 او 221) – هندي افسران، قاضیان او هندي افسران د حسابونو د څارنې او محاسبې عمومي معاشونه
* دریم مهالوېش (5(4)، 99، 124(6)، 148(2)، 164(3)، 188 او 219 – د قسمونو ډولونه – د معتبرو قسمونو یا اعترافونو نمونې.
* څلورم مهالویش (برخه 4(1) او 80(2)) – په راجیه سبا کې د څوکیو ویش
* پنځم مهالوېش (۲۴۴ (۱) برخه) – د مهالوېش شویو سیمو او مهالوېش قومونو د مدیریت او څارنې اړوند احکام.
* شپږم مهالوېش (244 برخه (2) او 275 (1)) - د آسام، میګالیا، تریپورا او میزورم د ایالتي قبیلو د ادارې لپاره مقررات-
* اووم لېست بند (۲۴۶ برخه) – د اتحادیې لیست، د ایالتونو لېست او همغږۍ لېست.
* اتم مهالوېش (برخه 344(1) او 351)- ژبې.
* د لېست نهم بند (د 31ب برخه) - د ځانګړو عملونو او مقرراتو توجیه کول.
* لسم مهالوېش (د 102 (2) برخې او 191 (2)) - د زړه د بدلون په اساس د نا اهلۍ اړوند احکام -
* د یوولسم مهالوېش بند (د 243 برخه) - د پنچایت واکونه، واکونه او دندې.
* دولسم مهالوېش (۲۴۳ برخه (W))- د ښاروالیو واکونه، واکونه او دندې.

### ضمیمه

* لومړۍ ضمیمه :د اساسي قانون (جمو او کشمیر) حکم، 1954
* دوهمه ضمیمه
* درېيمه ضمیمه 
* څلورمه ضمیمه 
* پنځمه ضمیمه 

## اساسي قانون او حکومت
د هند اجراییه، مقننه او قضایه قوه خپل واک له اساسي قانون څخه ترلاسه کوي او د اساسي قانون پابند دي.  د هند پارلماني نظام حکومت د اساسي قانون له مخې اداره کیږي چیرې چې اجرائیه قوه مقننه قوې ته مستقیم ځواب ورکوونکی دی. ولسمشر د هند د اساسي قانون د ۵۲ او ۵۳ مادې له مخې د دفتر مشر دی . ۶۰ ماده ولسمشر ته د اساسي قانون د ساتنې، ساتنې او دفاع واک ورکوي. ۷۴ ماده د هند لومړی وزیر د هند د کابینې د مشر په توګه ټاکي او ولسمشر ته د هغه د اساسي دندو په سرته رسولو کې مشوره ورکوي. د 75 (3) مادې لاندې کابینه لوک سبا ته ځواب ورکوونکې ده.

د هند اساسي قانون په طبیعت کې فدرالي او په روحیه کې یو واحد دولت دی. په دې لیکل شوي اساسي قانون کې فدراسیون، اساسي قانون، درې اړخیز دولتي جوړښت (مرکز، ایالتي او سیمه ییز)، د واکونو جلا کول، دوه اړخیزه ، خپلواکه قضایه او واحدي ځانګړتیاوې لکه یو اساسي قانون، یو تابعیت، منظم قضاوت، د تعدیل وړ اساسي قانون، قوي مرکزي حکومت شامل دي. د مرکزي حکومت تر څارنې لاندې د ایالت والي لخوا نومول شوی، د آل انډیا ملکي خدماتو په څیر ورته ځانګړتیاوې لري. د دې ټولو ځانګړنو دې ترکیب هند یو نیم فدرالي حکومت جوړ کړ. 

اساسي قانون ایالتونو او مرکزي سیمو ته د حکومت جوړولو حق ورکوي. اساسي قانون یوازې مرکزي حکومت ته د ولسمشر او لومړي وزیر دفتر ورکوي، پداسې حال کې چې نور ایالتونه او د اتحادیې سیمې هر یو والي، لیفټیننټ ګورنر او لوی وزیر لري. د اساسي قانون ۳۵۶مه ماده ولسمشر ته واک ورکوي چې که په یوه ایالت کې اضطراري حالت رامنځ ته شي او دولت د اساسي قانون له مخې د حکومت کولو توان ونلري، د دولت حکومت له دندې ګوښه کړي او په مستقیم ډول د حکومت چارې پرغاړه واخلي. دې واک ته د ولسمشر واکمني ویل کیږي، خو په تیرو وختونو کې کله چې د یوه دولت د واکمنۍ پر مهال د یو ډیر کوچني دلیل له مخې له ولسمشر څخه ناوړه ګټه اخیستل کیږي. بیا د ایس آر بومي په وړاندې د هند د اتحادیې قضیې وروسته قضیه د ولسمشر راج لپاره یو څه ستونزمن کړی ځکه چې هغه ایالت ته د بیاکتنې حق ورکړی دی.    په اساسي قانون کې د 73 او 74 تعدیلاتو په کلیوالي سیمو کې د پنچایت راج او په ښاري سیمو کې ناګار پالیکا معرفي کړل.  د هند د اساسي قانون 370 ماده جمو او کشمیر ته ځانګړی حیثیت ورکوي.

## اساسي قانون او مقننه

### تعدیلات
پارلمان واک لري چې د اساسي قانون د هرې برخې د اضافه کولو، حذف یا بدلولو لپاره تعدیل کړي. په 368  کې د تعديل جزئيات شامل دي، د تعديل قانون د دواړو جرګو د ټولو غړو دوه پر دريمه برخه تصويب ته اړتيا لري او هغه هم په هغه صورت کې چې دوه پر درې برخه غړي په جرګه کې موجود وي. د اساسي قانون د هغو مادو د تعدیل لپاره چې د فدرالي نوعیت لرونکي دي د صوبايي مقننه اکثریت رایه هم اړینه ده. د لوک سبا او راجیه سبا ګډه ناسته د 245 مادې او (مالي قانون) پرته د بل بل لپاره اړینه نه ده. کله چې پارلمان په غونډه کې نه وي، ولسمشر نشي کولی د اساسي قانون د 123 مادې، 3 فصل، د اساسي تعدیلونو له مخې د خپلو تقنیني واکونو په کارولو سره هیڅ قانون توپیر وکړي. ولسمشر ته دا واک د 24م ترمیم په 368A ماده کې ورکړل شوی دی.  د ۲۰۱۸ کال د جولای تر میاشتې پورې په اساسي قانون کې ۱۲۴ تعدیلات په پارلمان کې وړاندې شوي چې له دې جملې څخه ۱۰۳ یې په قانون کې تصویب شوي دي. نړۍ..  په 2000 کې، د اساسي قانون د تازه کولو لپاره د قاضي مانپالي راو وینکاتا چلیا کمیسیون جوړ شو.  د هند حکومت په منظم ډول د قانوني اصلاحاتو لپاره لنډ مهاله قانون کمیسیونونه ټاکي ترڅو ډاډ ترلاسه کړي چې حکومت د قانون سره سم کار کوي.

### محدودیتونه
د کیرالا ایالت د کیشوانند بهارتي په قضیه کې، د هند سترې محکمې پریکړه وکړه چې د اساسي قانون اساسي جوړښت د تعدیل له لارې نشي بدلیدلی. هر ډول تعدیل به باطل او باطل وي، که څه هم د اساسي قانون هیڅ برخه د تعدیل وړ نه ده: اساسي نظر د اساسي قانون هیڅ حکم نه ساتي. دا هم د یادولو وړ ده چې د اساسي قانون اساسي بڼې په بشپړه توګه نه دي معرفي شوي.  او دا روښانه نه ده چې آیا محکمه کولی شي د اساسي جوړښت یا د سترې اساسي اساسي ځانګړتیاوو په اړه حکم وکړي.  په کیشوانند او د کیرالا ایالت کې د هند د اساسي قانون لاندې ځانګړتیاوې بیان شوي: 

# د اساسي قانون برتري
# ډیموکراسي او دیموکراتیک حکومت
# په طبیعي توګه سیکولر وي
# د واکونو ویش
# فدرالي کېدل 

دا روښانه کوي چې پارلمان نشي کولی خپل بنسټیز جوړښت تعدیل کړي. دا ډول هر ډول تعدیل د سترې محکمې یا کومې عالي محکمې لخوا رد او باطل اعلان کیدی شي ، دا یوازې په هغه حکومتونو کې ممکن دی چیرې چې پارلماني نظام شتون لري او محکمه د پارلمان د واکونو محاسبه کوي. د پنجاب ایالت د کولګنات په قضیه کې، سترې محکمې وویل چې د پنجاب ایالت هیڅوک نشي کولی د هغه اساسي حقونو څخه محروم کړي چې د پنجاب ایالت په اساسي جوړښت کې ټاکل شوي دي.  په دې شرایطو کې د ځمکې مالکیت او قبضه بنسټیز حقونه اعلان شول.  دا پریکړه وروسته په 1971 کې د 24 م ترمیم لخوا لغوه شوه. 

## حوالې

وېشنيزه:Pages with unreviewed translations