سام هریس

ساموئل بنجامین هریس (زوکړه: د ۱۹۶۷ زکال د اپرېل ۹مه) امریکايي فیلسوف، عصب پېژندونکي، لیکوال او د پادکست چلونکی دی. د هغه لیکنې د عقلانیت، دین، اخلاقو، آزادې ارادې، عصبي علومو، سیاست، ترهګرۍ او مصنوعي ځیرکتیا په ګډون ګڼ شمېر موضوعاتو ته اړوندېږي. هریس په دین په ځانګړې توګه په اسلام باندې د نیوکو له امله شهرت وموند او د ریچارډ ډاوکینز، کریسټوفر هیچنز او ډانیل ډنټ سره په خوا کې د نوي الحاد (نیو آتئیزم) یو له «څلورو آس زغلونکو» څخه ګڼل کېږي. 

د *ایمان د پای* (The End of Faith؛ ۲۰۰۴ زکال) په نامه د هغه لومړني کتاب د غیر داستاني اثارو په برخه کې د امریکا د قلم د بنسټ البرانډ جایزه ترلاسه کړه؛ دغه کتاب د ۳۳ اونیو لپاره د نیویارک ټایمز له خوا د ډیرو پلورل کېدونکو کتابونو په کتار کې شامل و. هریس له هغه مهال څخه تر نن پورې شپږ نور کتابونه لیکلي چې؛ *عیسوي ملت ته لیک* (Letter to a Christian Nation؛ ۲۰۰۶ زکال)، *اخلاقي لرلید: څه ډول علم کولای شي انساني ارزښتونه تعریف کړي* (The Moral Landscape: How Science Can Determine Human Values؛ ۲۰۱۰ زکال)، د اوږدې مقالې په بڼه د *دروغ ویلو* په نامه اثر (Lying؛ ۲۰۱۱ زکال)، د *آزادې ارادې* په نامه کوچنی کتاب (Free Will؛ ۲۰۱۲ زکال)، *له غفلت څخه بیداري: له دین پرته معنوي لارښود* (Waking Up: A Guide to Spirituality Without Religion؛ ۲۰۱۴ زکال) او له بریتانوي لیکوال مجید نواز سره په ګډه د *اسلام او راتلونکې مدارا: یو بحث* (Islam and the Future of Tolerance: A Dialogue؛ ۲۰۱۵) تر عنوان لاندې کتابونه په کې شاملېږي. د هریس آثار له ۲۰ څخه په زیاتو ژبو ژباړل شوي. یو شمېر منتقدین یې استدلال کوي چې د هریس لیکنې د اسلام څخه د ترهې (اسلاموفیبیا) پر بنسټ دي. خو هریس او د هغه ملاتړي دغه توصیف رد کوي او زیاتوي چې دغه ډول ټاپه لګونې د انتقاد د له منځه وړو لپاره د هڅو بېلګه ده. 

هریس د ویلیام لین کرېګ، جرډن پیټرسون، ریک وارن، رابرټ رایټ، اندرو سالیوان، رضا اصلان، ډیوېډ ولپ، ډیپاک چوپرا، بن شاپیرو او ژان هوسټون په ګډون له ګڼ شمېر مخکښو شخصیتونو سره د خدای یا دین په اړوندو موضوعاتو کې مناظرې کړې دي. نوموړی د ۲۰۱۳ زکال له سپټمبر میاشتې راهیسې د مېکېنګ سینس (احساس رامنځته کوونکي، Making Sense) په نامه پادکست مخته وړي چې په اصل کې د بیدارۍ (Waking Up) تر عنوان لاندې دی او ګڼ شمېر اورېدونکي لري. د ۲۰۱۸ زکال په سپټمبر میاشت کې هریس، *د سام هریس سره د بیدارۍ* (Waking Up with Sam Harris) تر عنوان لاندې د مراقبې یا میډیټېشن یو پروګرام وړاندې کړ. نوموړی همدارنګه د «فکري تیاره ویب» د مفهوم پر بنسټ جوړې ډلې یو له مرکزي غړو څخه دی، په داسې حال کې چې هریس خپله څرګنده کړې چې دی ځان د دغې ډلې برخه نه بولي. 

## لومړنی ژوند او زده کړې
ساموئل بنجامین هریس د ۱۹۶۷ زکال د اپرېل په ۹مه د کالیفورنیا ایالت په لاس آنجلس کې وزیږېد. نوموړی د مړ شوي لوبغاړي برکلي هریس زوی و چې تر ډېره پورې د ویسټرن کمپنۍ په فلمونو کې څرګندېده؛ مور یې سوزان هریس (کورنی نوم یې سپیواک و) د تلویزیوني خپرونو لیکواله او جوړونکې وه چې په جوړو کړو سریالانو کې یې د سوپ او ګولډن ګرلز په نومونو سریالونه شاملېږي. پلار یې په شمالي کارولینا کې وزېږېد او کواکر مخینه یې لرله؛ مور یې یهوده وه، خو ډېره مذهبي نه وه. نوموړی د خپل پلار او مور له جلا کېدو وروسته د دوه کلنۍ را وروسته د خپلې انۍ له خوا را لوی کړای شو. هریس څرګنده کړې چې په سیکولر بڼه لوی شوی او والدینو یې په ډېر په ندرت سره د دین اړوند بحث کاوه، ورته مهال یې څرګنده کړې چې هغه د یو ملحد په توګه نه دی را لوی شوی. 

په داسې حال کې چې د هغه د زده کړو اصلي څانګه د انګریزي ادبیات وو، خو هغه مهال چې په سټنفورډ پوهنتون کې و او MDMA (روان ګردانه) درمل یې تجربه کړل له فلسفي پوښتنو سره یې لیوالتیا ومونده. دغې تجربې هغه په دې فکر کړ چې کېدای شي د مخدره موادو له کارونې پرته هم معنویت تجربه کړي. هغه د زده کړو په دویم کال کې د روان ګردانه درملو له یوې ربعې کارونې وروسته سټنفورډ پوهنتون خوشی کړ او هند او نیپال ته ولاړ؛ هلته یې د ډیلګو کینټسه په ګډون له بودايي او هندي ښوونکو څخه د مراقبې په برخه کې زدکړې وکړې. نوموړی د ۱۹۹۰مې لسیزې پر مهال د څو اونیو لپاره د دالایي لاما د ساتونکو په ډله کې داوطلبه ساتونکی و.

په ۱۹۹۷ زکال کې وروسته له هغه چې یوولس کاله یې په بهر کې تېر کړل بېرته سټنفورډ ته راستون شو او په ۲۰۰۰ زکال کې یې د فلسفې په برخه کې د لیسانس سند ترلاسه کړ. هریس د سپټمبر د ۱۱مې نېټې له بریدونو وروسته د ایمان د پای (The End of Faith) په نامه خپل کتاب په لیکلو پیل وکړ. 

نوموړي په ۲۰۰۹ زکال کې د لاس انجلس له کالیفورنیا پوهنتون څخه د اعصاب پوهنې په برخه کې د باور، نا باورۍ او نه قاطعیت د عصبي بنسټ اړوند څېړنو لپاره د مغزو د اف ام آر آی (functional magnetic resonance imaging) انځور اخیستنې له امله د دوکتورا سند ترلاسه کړ. هغه د خپلې دوکتورا تیزس د، اخلاقي لرلید: څه ډول علم کولای شي انساني ارزښتونه وټاکي، تر عنوان لاندې د مارک اس کوهن په لارښوونه ولیکه.

## مسلکي ژوند

### لیکنې
د هریس لیکنې په فلسفې، عصب پوهنې او دیني نقد را څرخي. نوموړي په دین (په ځانګړې توګه په اسلام) باندې د نقد کولو له امله شهرت وموند او په دې سره هغه د ریچارډ ډاوکینز، کریسټوفر هیچنز او ډانیل ډنټ په خوا کې د آتئېزم یا الحاد یو له څلورو آس زغلونکو څخه شمېرل کېږي. نوموړي د نیویارک ټایمز، لاس انجلس ټایمز، اکونومېست، لندن ټایمز، بوسټون ګلوب او اتلانتیک په څېر ورځپاڼو ته لیکنې کړې دي. د هریس پنځه کتابونه د نیویارک ټایمز له خوا د ډېرو پلورل شوو کتابونو په کتار کې شامل شوي او آثار یې له ۲۰ څخه په زیاتو ژبو ژباړل شوي دي. د ایمان د پای (۲۰۰۴ زکال) په نامه د هغه اثر د ۳۳ اونیو لپاره د نیویارک ټایمز د غوره پلورل کېدونکو کتابونو په نوملړ کې شامل و. 

### د دین اړوند بحثونه
هریس د ۲۰۰۶ زکال په سپټمبر میاشت کې له رابرټ رایټ سره د دیني باورونو د عقلانیت اړوند بحث وکړ. په ۲۰۰۷ زکال کې نوموړی له محافظه کاره تفسیر کوونکي اندرو سالیوان سره د بیلیف نېټ ویب پاڼې له خوا په جوړ شوي اوږده انټرنټي بحث کې ګډون وکړ. په ۲۰۰۷ زکال کې یې بیا د انجیلي کشیس ریک وارن سره د نیوزویک مجلې په یوه مناظره کې برخه واخیسته. په همدغه کال کې یې له ډېویډ ولپ سره هم د دین اړوند مناظره ترسره کړه.

## سرچينې