open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
د څارويو درمل

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
[کيڼ|بټنوک| په [ایتوپیا کې یو وترنر د ناروغ خره مالک ته ښیې چې څنګه د انفیکشن ځای پاک کړي.]]
د **حیواني درملو** څانګه د **وترنري** درملو په نوم یادیږي. وترنري درمل د **وترنري درملو** څانګه ده چې په څارویو کې د ناروغیو اختلالاتو او ټپونو مخنیوي ، کنټرول ، تشخیص او درملنې سره معامله کوي. د دې سره سره، دا د څارویو پالنه، ساتنه، نسل پالنه، تغذیه څېړنې او د محصول پراختیا سره معامله کوي. د وترنري درملو ساحه پراخه ده، د څارویو ټول ډولونه پوښي، دواړه کورني او وحشي ، د ډیری شرایطو سره چې کولی شي مختلف ډولونه اغیزمن کړي.

وترنری درمل په پراخه کچه د مسلکي نظارت سره او پرته تمرین کیږي. مسلکي پاملرنه اکثرا د وترنري ډاکټر لخوا رهبري کیږي (د وترنری ، وترنري جراح یا "ډاکټر" هم ویل کیږي) ، مګر د پیروټرینري کارکونکو لخوا لکه د وترنري نرسانو یا تخنیکانو لخوا هم رهبري کیږي. دا د نورو تخصصي ځانګړتیاو لکه د حیواني فزیوتراپي یا غاښونو او د مسلک پورې اړوند رولونو لکه فرریر لخوا غزیدلی شي.

## تاریخ

### اوسنی دور
د لرغون پېژندنې شواهد، د غوا د کوپړۍ په بڼه چې تریپینیشن ترسره شوی، دا وړاندیز کوي چې خلکو په نوولیتیک (3400-3000 مخزېږديز کلونو) کې د وترنرۍ کړنلارې عملي کېدې. 
بټنوک| ''د هپسټریکا'' لاسوند پاڼه (14 پېړۍ)
د مصر د *کاهون* (د مصر دولسم سلطنت ) د وترنري درملو لومړنی اوسنی ریکارډ دی. د [2] *سمیت* ، د اشوکا د وخت څخه تاریخ لري ، یو لومړنی هندي وترنری کتاب دی. د اشوکا په اثارو کې راغلي دي: "هر چیرې چې پاچا پیادسي ( اشوکا ) دوه ډوله درمل چمتو کول (درمل) د خلکو لپاره درمل او د څارویو لپاره درمل. چیرې چې د خلکو او څارویو لپاره هیڅ درمل شتون نلري." باید وپلورل شي او وکرل شي " [3] *د پیړۍ پنځمه یا شپږمه پیړۍ د هیپوپاټریکا هیپاتریکس د بازنطینی تالیف دی.*

### د مسلک جوړول
بټنوک|227x227px| کلاډ بورګلټ په 1762 کې په لیون کې ترټولو زوړ وترنری ښوونځی تاسیس کړ.
لومړنی وترنری ښوونځی په 1762 کې د فرانسې په لیون کې د کلاډ بورګیلټ لخوا تاسیس شو.  د لیپټن په وینا، په فرانسوي رمو کې د ریندرپیسټ له امله رامینځته شوي ویجاړتیا لیدلو وروسته، بورجیولټ خپل وخت تیر کړ. دا د دې لامل شو چې هغه په 1761 کې په لیون کې د وترنری ښوونځی رامینځته کړي ، له کوم ځای څخه چې هغه زده کونکي د ناروغۍ سره معامله کولو لپاره واستول. په لنډ وخت کې، طاعون پای ته ورسېد او د حیواني علومو او هنر لخوا کرنې ته د مرستې په واسطه د ذخیره روغتیا بیرته راستانه شوه. "  ښوونځي په 18 پیړۍ کې په چټکۍ سره نړیواله پیژندنه ترلاسه کړه، او د هغې اکادمیک ماډلونه د بشري طب، طبیعي تاریخ، او نسبي اناتومي په اوسني برخو کې راښکاره شول  .

## وترنر کارکوونکی

### وترنر ډاکټر
بټنوک| د سپي جراحي
د وترنری پاملرنې او اداره معمولا د وترنری لخوا رهبري کیږي (عموما د وترنری، وترنری جراح یا "ډاکټر" - د وترنری درمل یا د وترنری طبي ډاکټر په توګه ویل کیږي). دا رول د انسان په طب کې د معالج یا جراح (طبي ډاکټر) سره برابر دی او د فراغت زده کړې او وړتیاوې پکې شاملې دي.

## سرچينې:

وېشنيزه:وترنری
وېشنيزه:څاروي
وېشنيزه:ژوي
وېشنيزه:درملتون
وېشنيزه:درملپوهنه
وېشنيزه:درمل
وېشنيزه:درملپوهان
وېشنيزه:درملپېژندنه
وېشنيزه:درملگري
وېشنيزه:درملگریز بوټي
وېشنيزه:درملیز بوټي
وېشنيزه:درملیزه بوټي
د غاښونو درملنه

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
د **غاښونو درملنه** (کله ناکله د بدیل **غاښونو** په نوم یادیږي) د درملو څانګه ده چې د غاښونو روغتیا سره سر او کار لري، مطلب د غاښونو درملنه کې د غاښونو تداوي، تشخيص، درملنه، د خرابو غاښونو ويستل، پرځای يې نوي غاښونو کېنول او غاښونو ډکول شامل دي.

د غاښونو د مطالعې ځینې اړخونه په لاندې ډول دي:

* په نوو زېږېدلو ماشومانو کې د غاښونو ګوم او غاښونه راشنه کېدل.
* د شیدو د غاښونو تخریب او له لاسه ورکول.
* د غاښونو تخریب.
* د کمزورو او ناروغه غاښونو تداوي او درملنه
* د مصنوعي غاښونو ځای پرځای کول او ساتنه
* د غاښونو روغتیا
* عمومي شفاهي روغتیا
* د غاښونو تخصصي جراحي

## نور وګوره

* غاښونه
* درملګري
* دارو
* د خولې روغتیا

## سرچينې



## بهرنۍ اړیکې

* 
وېشنيزه:کوشنۍ ليکنې
کورني پالتو ځناور

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
**کورني ځناور هغه حيوان ته ويل کيږي** چې انسانان یې د ملګرتیا یا کور ساتنې لپاره ساتي. کورني ځناور د کورنيو څارویو څخه توپیر لري چې د ساتلو اصلي لامل یې د ژوند د اړتیاوو لکه غوښه ، شیدې ، پوستکي او وړۍ ترلاسه کول دي. خو په مشهور کورنيو ځناورو کې حیوانات او مرغان شامل دي لکه سپي ، پیشوګانې ، توتيان او کوترې چې د پېړیو راهیسې د انساني ټولنو له خوا پالل شوي. ماشومان د خپلو څارویو سره ډېره مینه لري له همدې امله د څارویو ډېری مالکین ځوانان دي.

دا څاروي، ژوي او ځناور پلورل کیږي هم او په بازارنو کې اړتياوو ته په کتو بېلابېل نرخونه لري. 

## سرچينې
غوښه

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
**غوښه د پښتو ژبې** کلمه ده. د وزې غوښه کوچنۍ غوښه بلل کیږي او د غوا غوښه غټه غوښه بلل کیږي. په ساینسي لحاظ، غوښه روغتيايي خواړه ګڼل کیږي ځکه چې دا د پام وړ پروټین لري.

## سرچینې
موږ د مختلفو حیواناتو غوښه تر لاسه کوو – په اسلام کې د هر څاروي غوښه حلاله نه ده، خو یوازې یو څو ځانګړي حیوانات دي چې غوښه یې حلاله ده – په دغو حیواناتو کې غوا، غواګانې، وزې، اوښان، هوسۍ او ماهي شته. درې ډوله مرغان پکې شامل دي - سربېره پردې ، ځینې مرغان هم حلال دي - مسلمانان دا څاروي په حلال ډول ذبح کوي او غوښه یې خوري - مسلمانان د خپل مذهبي جشن "لوی اختر" په مناسبت د دوی د حیثیت سره سم غواګانې ، غوايان، وزې او اوښان حلالوي - پرته له مبالغې، د دغو ذبح شويو څارويو شمېر ميليونونو ته رسېږي، خو له دې سره سره د دغو څارويو شمېر نه کمېږي - د خنزير غوښه هم په لوېديځو هېوادونو کې عام ده، خو د اسلام له نظره حرامه ده او مسلمانان يې په کلکه د غوښې له استعماله ډډه کوي.

## پخلی
غوښه په مختلفو طریقو پخيږي یا خوړل کېدی شي، لکه پخول یا جوش کول - د هند په نیمه وچه کې، د غوښې ډېری پخلي جوړیږي، لکه قورمه، بریاني، نهاري، او داسې نور، خوندور خواړه چمتو کیږي چې پکې باربیکیو، ټیکا او نور شامل دي.
وېشنيزه:غوښه
غوا

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
بټنوک| غوا

**غوا**  یو تی لرونکي ژوی دی چې نر یې غويی دی. غوا ډېر ډولونه لري، بېلابېل رنګونه لري، دا یو کورنی ژوی دی او د شنو واښه او وچه ګياه خوري، غوا تقریبا په هر شنه کرونده کې موندل کیږي، شیدې یې د نورو لبنیاتو حیواناتو په پرتله خورا خوندور او غذايي دي. غوا په مختلفو مذهبونو کې سپیڅلې او مبارکه ګڼل کیږي. د هندو مذهب له مخې غوا د مور حیثیت لري.

## انځورتون
هغه نښانونه چې د غوا نښه پکې د نښان په توګه کارول شوې
دوتنه:Mecklenburg Arms.svg|
دوتنه:Turin coat of arms.svg|
دوتنه:Coat of arms of Kaunas.svg|
دوتنه:POL Turek COA PioM.svg|
دوتنه:POL Bielsk Podlaski COA.svg|
دوتنه:Coat of arms of the Azores.svg|

وېشنيزه:غوا
وېشنيزه:شيدې
لوری يا سمت(ستوری پېژندنه)

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
بټنوک|300x300px| لوری يا سمت يا Azimuth يوه زاويه ده چې د شمال د پيل نقطې په منځ  (N) او کرښه ده چې د کتونکي  (Observer) له نظر څخه د نظر وړ اسماني کاڼي (Star) د تصوير جوړولو په موخه  د افق په صفحه(Horizon) انځوريږي.
**سمت، لوری** ، **زاویه** یا **ایزیموت** (انګريزي:Azimuth)   کې   په ستورپوهنه کې د کروي همغږي سیسټم او په ځانګړي توګه د آسماني همغږۍ سیسټم کې د اندازه کولو زاویه ده. دا مقدار، د لوړوالی سره، د افقی همغږۍ سیسټم کې د ډله ایزو همغږي ټاکلو لپاره دوه اړین برخې دي.

* د ایزیموت نقشه کولو په ساحه کې، توسیع د شمال زاویه معنی لري چې د ساعت په لور د دې توسیع سره. 

سمت په افق کې د آسماني بدن د عمودي پښې جلا کولو زاویه ده چې شمال ته د 360 درجو په شرایطو کې ده. شمال یې ۰ درجې، ختیځ یې ۹۰ درجې، سویل یې ۱۸۰ درجې او لویدیځ یې ۲۷۰ درجې دی. د غاړې حلقې د پاسو او سرسو نقطو څخه تیریږي. د آسماني لوړوالی هغه حلقې دي چې د افق سره موازي دي چې دایرې ته عمودي دي.

یو ویکتور له څارونکي څخه د مطلوب نقطې په لور عمودی حواله ځمکې ته راښکته کیږي. د شمالي نقطې او ویکتور تر منځ زاویه چې د حوالې په سطحه جوړه شوې ده د غاړې زاویه ویل کیږي.

په دې قضیه کې یوه بېلګه په اسمان کې د ستوري موقعیت اندازه کول دي. ستوری یو مطلوب ټکی دی او د افقی حواله کچه د سمندر سطحه ده. سمت د شمالي نقطې او په افق کې د ستوري عمودی پروجیکشن ترمنځ زاویه ده.

سمت معمولا په درجو کې اندازه کیږي. دا مفهوم په ډیری عملي کارونو کې کارول کیږي لکه نیویګیشن، ستورپوهنه، نقشه کول، ماین ایښودل او توپخانه. 

## سرچینې

وېشنيزه:اسماني کاڼي
وېشنيزه:لوری
وړۍ

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
بټنوک|300x300px| اوږد او لنډ فایبر وړۍ
**وړۍ** ( په انګليسي ژبه کې: Wool او په ترکي ژبه کې : Yün)    د فایبر (spor) نسج مواد دی چې د پوستکي د ځانګړو ډولونو څخه سرچینه اخلي. وړۍ د کورنيو پسونو څخه ترلاسه کیږي. مګر وړۍ د څارویو له وېښتو څخه هم رامینځته کېدی شي لکه وزې ، یاک او نور. له پنبې وروسته، وړۍ په نړۍ کې تر ټولو مهم ټوکري مواد دي. د دې فایبر تودوخه جذبوي، نو د دې څخه جوړ شوي ډېری ټوکر په سړه هوا کې اغوستل کیږي.
بټنوک| د وړیو یو توپ.

وېشنيزه:کرنه
وېشنيزه:وړۍ
وېشنيزه:پسه
وېشنيزه:ټوکر
وېشنيزه:هوایی ډګر
وېشنيزه:هوايي ډگرونه
غويی

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
[کيڼ|بټنوک|200x200px| د [ايران|ایران په مازندران کې د امیل ښار د بیلران په ځنګله کې د یو غویي انځور.]]
[کيڼ|بټنوک|230x230px| د میتراس مجسمه چې د غوايي قرباني کوي، [د برتانيې موزيم|برتانوي میوزیم ، لندن]]
**غويی په [[پښتو|پښتو ژبه]] کې د نر څاروي نوم دی چې ښځينه يې خلک غوا بولي**.  چې تر ډېره دا ډول (غويان ) د ځمکو د ابادولو، يوي کولو، اوبو راجګولو، نسل، د موادو د انتقال او  د ځمکو د خړوبولو او غوښې لپاره ساتل کيږي.   

## د غوايانو جنګول
ورزه جانګ د ایران په شمال کې د غوايانو تر منځ تنظیم شوې جګړه ده. دا مراسم اوس مهال یوازې په ګیلان او مازندران ولایتونو کې ترسره کیږي. خو پخوا دا مراسم په ټول ایران کې عام وو او د سیمه ییزو جشنونو د تفریح یوه برخه وه. 

## په مذهبونو کې

### په میترایزم کې
[بټنوک|200x200px| میتراس او غويی: دا په [اېټاليا|ایټالیا کې د محراب څخه یوه فریسکو ده چې د غويي او ریدا برج د قربانۍ صحنه ښیې.]]
د مهر عبادت کوونکي کله چې په محرابه کې راټول شول د غويي قرباني کوي **.** د دې حیوان غوښه یې پخه شوه او وینه یې د محرابه لاندې په پیاله کې توی شوه. دا وینه د جوس او شراب سره مخلوط شوې وه او د ژوند اوبه بلل کیده. دا سپېڅلې اوبه د **دوستکمي** په نوم په ځانګړو پیالو کې اچول شوې وې او حاضرینو یې له کبابونو او ډوډۍ سره خوړلې. بیا دوی د مهر لپاره په مننه سندرې وویلې. په محرابونو کې شمعې او اورونه ولګول شول، چې د مهر نښه وه. 

### په هندویزم کې
دوی د دې غواګانو عبادت او درناوی کوي، کله ناکله دوی د درملنې او اړتیاوو پوره کولو لپاره غوايانو ته سره زر ږدي.

## سرچینې

وېشنيزه:سر
وېشنيزه:سره زر
وېشنيزه:غواګانې
وېشنيزه:غويی
وېشنيزه:هندويزم
ټوکر اوبدنه

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
بټنوک| د کومبېنګ ماشین.
بټنوک| د کارت کولو ماشین.
**د ټوکر توليد د انسانانو يو له پخوانيو صنعتونو څخه دی**. دا د جامو جوړولو پورې اړوند فعالیتونو ته اشاره کوي .

## نور وګوره

* د ټوکر صنعت

## انځورتون

دوتنه:Textile-Spinning room.jpg|
دوتنه:Catalonia Terrassa mNATEC Selfactina.jpg|
دوتنه:Ringspinnen.JPG|
دوتنه:Ring spinning machine in the 1920s.jpg|

وېشنيزه:ټوکران
وېشنيزه:ټوکر
وېشنيزه:وړۍ
پوستکی

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
جُلد یا پوستکي د بدن هره برخه پوښي. دا دوه پرتونه لري. بهرنۍ سخته طبقه (ایپیډرمیس) او داخلي نرم طبقه (ډرمیس) . په داخلي طبقه کې ډیری غدې شتون لري چې خولې تویوي، د دې غدې په منځپانګه کې د وینې ضایعات شامل دي چې له بدن او اوبو څخه ایستل کیږي. خوله کول د پوستکي او د بدن د حرارت درجه اعتدال ساتي. خوله کول د ذهني فشار، فزیکي تمرین یا تودوخې له امله رامنځته کیږي. خوله پوستکی رطوبت ساتي او په بدن کې د تودوخې انډول ساتي، پوستکی زموږ داخلي برخې له کثافاتو، د لمر له مضرو وړانګو او ناروغيو څخه ساتي.
بټنوک|309x309px| د '''پوستکي''' طبقې: epidermis ، dermis ، او subcutis ، د ویېښتو follicle ، د خولې غدود او sebaceous غدې ښیې.
ښي|بټنوک|332x332px| د اپيدرميس Epidermis پنځه طبقې.

## انځورونه

دوتنه:Blausen 0810 SkinAnatomy 01.png|

وېشنيزه:غړي
غده

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
غدود (انګليسي:Gland) په حقیقت کې د حجرو یوه ځانګړې ډله ده چې  د خپلو شخصي میټابولیک اړتیاوو سربېره یو ډول ماده خارجوي یا پټوي . يا هم کولی شوچې ووايو ؛ غده هغه ارګان دی چې د څارویو بدن ته د اخراج لپاره ماده یا مایع (لکه لعاب یا د تی لرونکو شیدې ) راټولوي یا رامینځته کوي او له چمتو کولو وروسته چمتو شوي ماده وینې ته خوشې کوي نو په دې حالت کې دې غدې ته ویل کیږي. د انډروکرین غدې ؛ او که یوه غده خپل محصول د بدن غارونو یا د بدن بهرنۍ سطحې ( پوستکي او نور) ته وباسي یا خارج کړي نو دې غدې ته د Exocrine غدود ویل کیږي.

## لامل
په اردو کې د غدود کلمه له عربي ژبې څخه اخیستل شوې او جمع یې غد دی، په داسې حال کې چې صفت یې غدي (د غدود) په نوم یادیږي. په فارسي او اردو کې د غدود جمع او صفت غدودي هم عام دی، سربېره پر دې په اردو کې د غدود کلمه هم لیدل کېږي، چې له امله یې د غدود کلمه (په اصلي جمع کې) د غدود له واحد سره ګډوډي رامنځته کوي. داسې انګیرل کیدی شي چې دا ابهام ممکن د واحد په توګه د غدې د خپریدو لامل شوی وي. په انګلیسي کې، د غدود کلمه د لاتیني ګنډولا څخه اخیستل شوې، چې معنی یې ټنسل دی.

## ډولونه
په تبصره کې، غدې په دوه اصلي ډولونو ویشل شوي دي.

* د انډروکرین غدې - دا د انډروکرین غدې دي چې خپل مواد په مستقیم ډول د دوی سطح ( وینه ) ته رسوي.
* Exocrine غدود - دا د ductal غدود دي چې خپل سرایت د نل یا duct له لارې خوشې کوي. د هغوی درې ډوله دي
** Apocrine
** هولوکرین
** میروکرین

## نور وګوره

* پانقراص
* د شکر ناروغۍ

## انځورونه

دوتنه:Gray1025.png|
دوتنه:Gray1105.png|
دوتنه:Gray1172.png|
دوتنه:Gray1173.png|
دوتنه:Apocrine.jpg|
دوتنه:Drüse Kopie.jpg|
د ملا دردونه

په ځوانانو کې د ملا دردونه عموماً د عضلاتو د شخۍ او يا نورو عادي حالتونو پواسطه منځ ته راځي چې د ملا له ورزش او تمرين سره ښه کيږي. که مو عمر ډير پوخ نه وي او د ملا درد لرئ او نور اعراض ورسره نلرئ نو د ډاکټر پر ځای فيزيوتراپيسټ ته ورشئ

اکثرن د ملا دردونه لکه(Sciatica ) چې د ملا په ښکته برخه کې د خارښ، پړسوب یا التهاب او یا د اعصاب(nerves) د فشار له امله رامینځته کیږي او 

درملنه یې فزیکې درملنه یا Physiotherapy ده
حکمت الله شینواری

###### زه نړاولی څخه یو هیله لرم هعه دا ده چې پښتو ژبی خط ولی حبره نه کړی ولی ده پښتو حبره جوړی کړی له ستاسو څخه ډېره مننه
د اچکیریا چیچن جمهوریت

**د اچکیریا چیچن جمهوریت** (Нохчийн Республика Нохчийчоь) یو نه پېژندل شوی بېلتون غوښتونکی حکومت دی. شمال لویدیز ته د سټاورپول کرای، شمال ختیځ او ختیځ ته د داغستان جمهوریت، په سویل کې جورجیا او په لویدیځ کې د انګوشیتیا او شمالي اوسیتیا جمهوریتونو سره پوله لري، چیچنیا د شمالي قفقاز په غرونو کې موقعیت لري.
بټنوک

CRI د نړیوال قانون د یوې موضوع په توګه د هیڅ دولت لخوا نه دی پیژندل شوی. د نیمه دولتي جوړښتونو څخه، دا په رسمي توګه یوازې په جلاوطنۍ کې د ژویاد ګمساخوردیا د ګرجستان حکومت لخوا پیژندل شوی. په 2001 کې، زیلمخان یندربایف د CRI او د طالبانو تحریک ترمنځ دوه اړخیز دولت پیژندنه ترلاسه کړه، چې په هغه وخت کې د افغانستان له 90٪ څخه زیاتې خاورې کنټرول درلود . د CRI د خپلواکۍ اعلان د روسیې فدراسیون او د CRI د خپلواکۍ د پلویانو تر منځ د یوې اوږدې پوځي شخړې لامل شو، چې په تدریجي ډول د شمالي قفقاز په اوږدو کې د تاو تریخوالي او نظامي شخړو د زیاتوالي لامل شو .

دا د هغه وخت د رژیم طالبانل خوا په رسمیت وپیژندل شو. دا معلومه نه ده چې د طالبانو دیکتاتور حکومت د قفقاز ملت په رسمیت پیژندلو بیا پیل کړی دی.

بټنوک

## کرونولوژي

* 1994  - د نومبر 24-27 - په ګروزني کې د مخالفو قطعاتو لخوا ډزې او برید وشو، چې په منځ کې یې د روسیې قراردادي سرتیري او زغره وال موټر وموندل شول.
* 1994 - 1996  - د چیچنیا لومړۍ جګړه
* 1996 د اپریل 21  - د CRI د لومړي ولسمشر، جوهر دودایف مړینه.
* 1996 د اګست په 22، د خاسویوورت تړون "په ګروزني او د چیچن جمهوریت په خاوره کې د دښمنۍ پای ته رسولو لپاره د بیړنیو اقداماتو په اړه" پای ته ورسید . د روسیې په برخه کې، په حقیقت کې، د جګړې یو اړخیزه پای ته رسیدو سره د چیچنیا له خاورې څخه د سرتیرو په وتلو سره ترسره شو.
* 1996 ، د مني - سیکولر محکمو د شرعي محکمو په ځای بدل شو .
* 1997 د جنورۍ په 26 مسخادوف د 59.1 سلنه رایو په ترلاسه کولو سره ولسمشر وټاکل شو.
* د 1997 کال د می په 12 د "د روسیې فدراسیون او د چیچن جمهوریت ترمنځ د اړیکو د سولې او اصولو په اړه" او د مسکو او ګروزني ترمنځ د بنسټیزو اقتصادي اړیکو یو تړون لاسلیک شو.
* 1998  - په چیچنیا کې د جګړې بحران

### ۱۹۹۹

* د فبرورۍ په دریمه ، اسلان مسخادوف په جمهوریت کې د "بشپړ" د شرعي حاکمیت د معرفي کولو فرمان صادر کړ. هغه پارلمان او مفتیانو ته لارښوونه وکړه چې د یوې میاشتې په دننه کې د شرعي اساسي قانون مسوده جوړه کړي (وروسته بیا د ایران او پاکستان د اسلامي قوانینو پر بنسټ جوړ شو ).
* د فبروري 7 - د ساحوي قوماندانانو مخالفینو د شمیل بسایوف په  مشرۍ د موازي شورا (شورا) په جوړولو پیل وکړ .
* د فبروري 9  - د دولتي شورا (شورا) لومړۍ غونډه
* د سپتمبر 30  - د دوهم چیچنیا جګړې پیل

### 2000

* د جنوري 23 - د CRI سفارت د افغانستان په خاوره کې د طالبانو تر کنټرول لاندې پرانستل شو [ 1]

## هم وګوره

* چیچنیا
* د چیچنیا جګړه
* په چیچنیا کې د جګړې بحران
* د چیچنیا دوهم جنګ
* نهر

## د CRI مشران

* جوهر دودایوف
* زیلمخان ینداربیف
* اسلان مسخادوف
* عبدالخالم سادولایف
* دوکو عمروف
ضیاءالحق سیند

**<big>ضیاءالحق سیند د پښتو ژبې څېړونکی لیکوال او شاعر دی.</big>**

## '''<big>مخینه</big>'''
ښاغلی ضیاءالحق سیند د عبدالمجید زوی، عبدالعزیز لمسی او د حاجي شیرجان کړوسی (حاجي شیر جان تره خېل د لغمان ولایت د شلټک د تره خېلو د کلي و، چې په بغلان ولایت کې په میرزا حاجي شیر جان مشهور دیني عالم او قلم څښتن شخص تېر شوی دی.) د  د بغلان ولایت د پلخمري ولسوالۍ اصلي اوسېدونکی، چې په ۱۳۷۰ل / ۱۹۹۱ز کال د کوزې پښتونخوا جلاله کمپ کې زېږېدلی دی.

## '''<big>زده کړې</big>'''
لومړنۍ زده کړې په جلاله کمپ پښتونخوا او په ۱۳۸۷ل کال کې د بغلان ولایت پلخمري ولسوالۍ د افغان سید جمال الدین لېسې څخه په عالي درجه فارغ شوی دی، لسانس یې د بغلان پوهنتون د ادبیاتو او بشري علومو پوهنځي پښتو څانګه کې په ۱۳۹۲ل کال بشپړ کړی او همدارنګه ماسټري د کابل ښوونې او روزنې پوهنتون د پښتو ژبې او ادبیاتو ماسټرۍ په برنامه کې ۱۴۰۱ کال بشپړ کړی دی.

## '''<big>دندې</big>'''
۱۳۹۰ل. کال د بغلان ولایت پلخمري ولسوالۍ د قاضي کلي په منځني ښوونځي کې د ښوونکي په توګه دنده تر سره کړې ده.

۱۳۹۲ل.کال په بغلان ولایت دهنه غوري ولسوالۍ کې د DFC (ساحوي ناظم) په توګه د ټاکنو خپلواک کمېسیون سره دنده تر سره کړې ده.

۱۳۹۵ل. کال  بغلان ولایت پلخمري ولسوالۍ د احمدزیو په عالي لېسه کې د ښوونکي په توګه په دنده وګمارل شو.

۱۳۹۶ل. کال په کابل ولایت کې د عامې روغتیا وزارت د کوچیانو د روغتیایي خدمتونو ریاست سره په لوموړیو کې د بشري سرچینو مدیر او بیا وروسته عمومي اداري مدیر وټاکل شو.

۱۳۹۷ل. کال څخه تر اوسه پورې د پولیو د مخنیوي په ملي پروګرام کې د ټریننګ د مونیټور په توګه دنده تر سره کوي.

۱۳۹۷ل. کال څخه بیا تر ۱۴۰۰ل. کال پورې د ژبژغورنې ملي غورځنګ او د بغلان د ځوانانو شورا د رهبرۍ غړی پاتې شوی.

۱۴۰۱ل. کال د افغانستان د علومو اکاډمۍ د ژبو او ادبیاتو مرکز د پښتو انستیتیوت د ژبپوهنې څانګې علمي غړی وټاکل شو، چې تر اوسه په همدغه دنده بوخت دی.

## <big>'''ناچاپ آثار'''</big>

# د خوشال په غزلو کې د قافیې ډولونه (د لسانس مونوګراف)
# د پښتو ادب په کلاسیکه دوره کې د تصوف انګازې
# د رحمان بابا په شاعرۍ کې د طباق ډولونه
# د پښتو ژبې د همآهنګو کلمو قافیوي قاموس (د ماسټرۍ تیزس)
# د زڼا سیند په نوم د شعرونو ټولګه

## '''<big>د شعر بېلګه</big>'''
**<big>توپیر</big>**

چېرته د سپکو، سپکه سپکه لهجه؟

چېرته درانه خلک، درنې خبرې؟

چېرته د روغې لارې، روغه ژبه؟

چېرته کږې لارې، کږې خبرې؟

چېرته د غيرو سختې سختې کیسې؟

چېرته د یار پستې پستې خبرې؟

چېرته د ګرم سنګر، ګرم یاران؟

چېرته ساړه خلک، سړې خبرې؟

چېرته له خېټې فتواګانې ترخې؟

چېرته د خدای، رسول خوږې خبرې؟

چېرته زموږ،  دا نوی نوی کردار؟

چېرته  د  پلار،  نيکه  زړې خبرې؟

چېرته د لنډې لارې، لنډ ملګري؟

چېرته اوږدې لارې، اوږدې خبرې؟

چېرته دا ستا دا لويې لويې وعدې؟

چېرته  زما،   وړې   وړې  خبرې؟

چېرته مې زړه ته وردننه شولې؟

چېرته مې زړه نه راوتې خبرې؟

چېرته دې ژوند ته زه پرېیښی یمه؟

چېرته مې مرګ ته هم لرې خبرې؟

چېرته د یار، دا وچه وچه ژبه؟

چېرته د "سیند" لمدې لمدې خبرې؟
----

## <big>سرچینې</big>

* د چونغر په لمن کې (د بغلان شاعرانو تذکره)
* لومړیتوب برښنا پاڼه
* خپله لیکوال
بخاري پخلی

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
**بخار** یا **بخار** کول په انګليسي ژبه : Steaming   کې   د خوړو د پخولو یوه طریقه ده په کوم کې چې د ډوډۍ پخولو لپاره بخار کارول کیږي. د بخارۍ پخلی د انسان بدن لپاره ګټور دی، ځکه د غوړيو سره د سوځېدو وېره او چانس کموي . 
بټنوک|250x250px| د بخار کولو لپاره دوه وسیلې
بټنوک|250x250px| د یخ شويو خوړو ګرمول

## سرچینې

وېشنيزه:پخلی
وېشنيزه:د پخلي وسيلې
وېشنيزه:خواړه ساتنه
وېشنيزه:خواړه
وېشنيزه:خواړه او څښاک
د هګۍ ژېړ

بټنوک|200x200px| د خامې هګۍ ژېړ
**د هګۍ [[ژېړ]]** د چرګې د هګۍ هغه برخه ده چې وده کونکي جنین تغذیه کوي. د خوړو په توګه، ژیړ د ویټامینونو او منرالونو لویه سرچینه ده. د ژیړ مواد غوړ او کولیسټرول او شاوخوا یو پر پنځمه پروټین لري .
بټنوک| ډېری خلک په خپلو خوړو کې مختلف ډوله '''هګۍ''' کاروي. په دې انځور کې د دې خواړو دوه خوړونکي برخې لیدل کیدی شي. په دې هګۍ کې (هغه ډول چې "عموما" مصرف کیږي) پرته له خولۍ، سپین او ژیړ لیدل کیږي. د هګۍ '''سپین''' یو روښانه مایع دی چې ژېړ پوښي. دا مایع 90٪ اوبه او 10٪ محلول پروټین لري. ژیړ هم ژیړ او مستحکم دی ، چیرې چې د هګۍ ټول غوړ او کولیسټرول زیرمه کیږي. د زیړ نیمایي برخه د پروټینونو څخه جوړه شوې ده.<br /><br /><br />دا هګۍ د يو طبيعي چرګې له هګۍ څخه چې د سرکې په يو لوښي کې د ۴۸ ساعتونو لپاره ايښودل شوې، پرته له پوستکي لاسته راغلې ده.
 

## سرچینې

* ويکيپېډيا ګډونوال«Egg yolk». دانګليسي ويکيپېډيا۱۱ دسمبر ۲۰۱۲.

## بهرنۍ لینک

* د Exploratorium څخه د هګۍ اناتومي 
* د ټیمپیرا انځورګرانو ټولنې څخه د هګۍ تودوخې جوړول
* د غیر معمولي هګیو معلومات
* د هګۍ ژیړ تغذیه معلومات او حقایق
* 
وېشنيزه:هګۍ
وېشنيزه:چرګه
هګۍ سپین

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
[بټنوک|200x200px| د هګۍ سپین چې د [د هګۍ ژېړ|هګۍ د ژېړو شاوخوا ګرځي.]]
د **هګۍ سپین** د هګۍ دننه د روښانه مایع لپاره عام نوم دی. د هګۍ سپینه د القاح شوې او غیر القاح شوې هګۍ ژېړ محاصره کوي. د هګۍ د سپین شتون د هګۍ د ژېړ ساتلو او همدارنګه د جنین تغذیې او پراختیا لپاره اړین دی. د هګیو 90٪ اوبه او 10٪ پروټینونه لري لکه البومین . د ژېړ برعکس، چې په لیپیدونو کې بډای دی، د هګۍ سپین تقریبا له غوړ څخه پاک دی او له 1٪ څخه کم کاربوهایډریټ لري . د هګۍ سپین په ډیری لوښو کې کارول کیږي لکه موس . دا ډیری نورې ګټې هم لري، لکه د واکسین جوړول، ورزشکاران کولی شي د هګیو څخه ګټه واخلي، په ځانګړې توګه د هګۍ له سپين څخه.
[بټنوک| ډېری خلک په خپلو خوړو کې هر ډول '''هګۍ''' کاروي. په دې انځور کې د دې خواړو دوه خوړونکي برخې لیدل کیدی شي. په دې هګۍ کې (هغه ډول چې معمولا مصرف کیږي) پرته له خولۍ، سپین او ژېړ لیدل کیږي. د هګۍ سپین یو روښانه مایع دی چې [د هګۍ ژېړ|ژېړ پوښي. دا مایع 90٪ اوبه او 10٪ محلول پروټین لري. ژیړ هم ژیړ او باثباته دی ، چیرې چې د **[[د هګۍ ژېړ|هګۍ]]** ټول غوړ او کولیسټرول زیرمه کیږي. د زیړ نیمایي برخه د پروټینونو څخه جوړه شوې ده. دا بې پوستکي هګۍ د 48 ساعتونو لپاره په سرکه کې د طبیعي هګۍ په ساتلو سره ترلاسه کیږي.]]

## روغتیا مسلې
که څه هم د هګۍ سپین د ټیټ غوړ، لوړ پروټین سرچینې په توګه د تغذیې له پلوه ارزښتناکه دي، په سلو کې یو شمیر خلک نشي کولی چې وخوري. هګۍ د خوړو د الرجی یو له عامو لاملونو څخه دی. هګۍ د مختلفو پروټینونو څخه جوړ شوي، چې ځینې یې الرجینیک دي. ډیری خلک چې د هګیو سره حساسیت لري د هګۍ سپین کې پروټینونو سره غبرګون کوي او ځینې یې د ژیړ سره حساسیت لري. 

## پايليکونه

## سرچینې

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Egg white». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۱ دسامبر ۲۰۱۲.

## بهرنۍ لینک

* د البومین عکس العمل کاغذ څنګه جوړ کړئ
وېشنيزه:هګ
وېشنيزه:د هګۍ ژېړ
وېشنيزه:هګۍ
وېشنيزه:مايع
وېشنيزه:البومين
وېشنيزه:چرګه
غازي خوشدل خان

بټنوک|لوی ناب خوشدل خان غازيغازي خوشدل خان شاغاسی د میوند د تاریخي جگړې مرستیال قومندان و. خوشدل خان د 'لوی سیمه ایز سردار' شاغاسي شېردل خان 'لوی ناب' زوی او د سردار میرداد خان شاغاسي لمسی و. خوشدل خان غازي بارکزو د شاغاسیانو په شاهي خاندان کې د (۱۲۲۳ش - 1844ع) کال په شاوخوا کې په خپل پلرني ټاټوبې - د کندهار ولایت د ارغسان په معروف - کې زېږېدلی و.
غازي خوشدل خان شاغاسي د امیر دوست محمد خان د واکمنۍ څخه نیولې - بیا د غازي امان الله خان تر واکمنۍ پوري: د 'کمکي ناب'، 'لوی ناب' او 'سردارۍ' رتبې تر لاسه کړي وې. غازي خوشدل خان شاغاسي د کندهار او کابل والی او د ترکستان 'نایب الحکومه' هم تیر شوی دی، په هرات کې د هراتي ایله جاریانو 'منتظم' و او د میوند په تاریخي جگړه کې د سردار محمد ایوب خان د لښکرو د مرستیال قومندان رسالت ور په غاوړه و.

د میوند د تاریخي جگړې مرستیال قومندان غازي لوی ناب خوشدل خان شاغاسي د (1304 ه ش) کال د عقرب په (15) له نړی سترگي پټي کړې او د کابل په جابر انصار کې خاورو ته وسپارل شو.
امیر علي احمد خان

[بټنوک|



'''کورنۍ                [بارکزي**

]]**امیر علي احمد خان''' د غازي خوشدل خان شاغاسی زوی او د لوی ناب شېردل خان شاغاسی بن سردار میرداد خان شاغاسی لمسی وو. نوموړی د خپل ترورزي او اوښي امیر امان الله د استعفاه وروسته چې حبیب الله کلکاني لخوا د اسلامي نظام د لمنځه وړلو په خاطر د ګڼ شمیرلاریونونو او پاڅونو وروسته دنده پریښوده او د هغه د ورور امیر عنایت الله خان چي په ۱۴ د جنوري ۱۹۲۹م کال د څلور ورځو لپاره د افغانستان امیر پاتی شو او کلکاني (بچه سقاو) هغه هم استعفاه ته مجبور کړ، علي احمد خان شاغاسی ته په جلال آباد کي د متنفذ روحاني نقیب صاحب لخوا د پاچاهۍ لنګۍ وتړل شوه او او د امیر علي احمد خان په نامه یې خطبه وویل شوه. امیر علي احمد خان د ۱۹۲۹م کال د فبرورۍ په ۱۹ په جګدلک کې ماتې وخوړله او حبیب الله کلکاني چې د امارت خوبونه یې لیدل د کابل په تخت کیناست او د همدې کال د فبرورۍ په ۲۰ یې خپله بیانیه د پاچا په توګه بیان کړه. د افغانستان مخلوع پاچا امیر امان الله خان د ۱۹۲۹م کال د مې په ۲۳ له هیواده ووت او خپل سلطنت یې علي احمد خان شاغاسي ته وسپاره، او په همدې تاریخ مولوي عبدالواسع کندهاري د امیر علي احمد خان د دویم ځل امارت خطبه په کندهار ایراد کړه. د حبیب الله کلکاني (د سقو زوی) ملیشو د ۱۹۲۹م کال د جون په ۳ کندهار په داسې حال کي تصرف کړ چي له یوې خوا احمد علي خان لودین د سقوي سپهسالار پردل خان سره د کندهار د تسلیمۍ په سر پټه معامله وکړه او له بلې خوا د کندهار ښار شمالي دروازې د یوتن کندهاري غلجي خان لخوا د سقویو په لور خلاصي شوې. د کندهار د نیولو سره سم امیر علي احمد خان شاغاسی او مولوي عبدالواسع کندهاری دواړه د شقوي ملیشو له لورې ونیول شول او د ۱۹۲۹م کال د جون په ۹ کابل ته په داسې حال کې ولېږول شول چې په لاسونو او پښو کې یې بېړۍ وې. کابل ته د رسېدلو سره سم امیر علي احمد خان شاغاسی او مولوي عبدالواسع کندهاری دواړه د ۱۹۲۹م کال د جون په ۱۱ د حبیب الله کلکانی (د سقو زوی) لخوا په توپ والوزول شول.

## مأخدونه
ايره (سوځول شوی لرګی)

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
بټنوک| یو سړی په 2014 کې په سایټ کې له اور لګېدو وروسته ایرې له مینځه وړي.
**ايره** (په انګليسي ژبه : Ash)   هغه موادو ته وايي  چې د یو څه له سوځولو څخه ترلاسه کیږي، په ځانګړې توګه د لرګیو په شکل کې. که څه هم د اور د نوم په اورېدو زمونږ ذهن ته لرګي راځي، خو د هر شي سوځول کولی شي ايره جوړه کړي. ډېری وختونه کورونه د اور اخیستو وروسته د خښتو ټوټې د جامو او نور کورني توکي په ايرو بدليږي.

په ځینو مذهبونو کې، د انسانانو جسدونه د ښخولو پر ځای سوځول کیږي. په دې توګه د انسان بدن  په ایرو بدل شي. دا طریقه په ځانګړې توګه په هندویزم ، بودایزم ، جاینیزم او نورو کې ډېره ليدل کيږي،  ډېری ملحدین ورته طریقه تعقیبوي. د کیوبا پخواني ولسمشر فیډل کاسټرو هم وسوځول شو. تر دې وړاندې اور د لرګیو په سوځولو سره ترسره کېده. خو اوسمهال د انساني جسد د سوځولو لپاره له عصري او نوې ټېکنالوژۍ نه ګټه پورته کيږي او انساني جسد په برېښنايي بخاريو يا کريميټوريم طريقو سره سوځول کيږي.

ايره په ورځني ژوند کې نورې ډېرې ګټې لري. د لرګي ايره ډېری وختونه د لوښو مینځلو لپاره هم کارول کيږي ،  په همدې توګه، ایرې د لرګیو په نغري او تنور کې مخکې له مخکې ساتل کیږي ترڅو د اورو په بلولو کې مرسته وکړي.

## نور وګوره

* لرګي
* اور
* کوره

## حوالې

وېشنيزه:اور
وېشنيزه:ايره
شړومبې

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
[کيڼ|بټنوک|270x270px| ښي خوا ته شړومبې، کیڼ خوا ته [شیدې.]]
**شړومبې يا تروې** یو ډول څښاک دی چې د شیدو څخه تر مستو کولو وروسته د شاربولو او غوړ ( کوچ )  ایستلو وروسته ترلاسه کیږي.

شړومبې یو ډول څښاک هم دی چې د خمیر شوي شیدو څخه جوړیږي چې معمولا په استوایی سیمو کې چمتو کیږي (لکه مینځني ختیځ ، پاکستان ، هند یا سویلي امریکا ) چیرې چې تازه شیدې ډیر ژر په مستو بدليږي. شړومبې یو مشهور څښاک دی حتی په سړو سیمو لکه سکینډینیویا او هالنډ کې هم ترې خلک استفاده کوي.

شړومبې هم د غوا له شیدو څخه د لبنیاتو یو خمیر شوی محصول دی چې په شیدو کې د بکتیریا لکه لیکټوباکیلس په اضافه کولو او د لاکتیک اسید تولیدولو له لارې په مستو او وروسته له شاربلو په شړومبو بدليږي.

## پروسس کول
شړومبې د شیدو یو ډېر زوړ محصول دی چې دودیز ډول یې په حقیقت کې شيدو په مستو او مستو نه بيا د غوړو د ويستلو وروسته لاسته راځي، نن ورځ دا ډیری وختونه د څښاک مستو په څیر تولید کیږي. د کلسیم ایونونو او فاسفوریک لیپیدونو د لوړ مینځپانګې له امله ، د بوش دودیز ډول اکثرا خراب او ناغوښتل اکسیډیټیک خوند لري ، او له همدې امله نن ورځ ، ورش په شیدو کې د لاکټیک باکتریا اضافه کولو سره چمتو کیږي ، په شاوخوا 25 او د تودوخې تودوخې کې ساتل کیږي. بیا یخ کول.

## په یو ځانګړي کلتور کې د تیتلی کلمه

* مستې چې په کې اوبه واچول شي او غوړي جوړ شي، مستې په ډېرو اوبو سره
* د پوښ کولو لپاره پلستر یا لیمو

## اړوندې پوښتنې

* دوړو
* د ککرو ورش
* غوښه (چای)
* کافر

## سرچینې
انګلیسي ویکیپیډیا ، د مارچ په 4، 2011 کې لاسرسی موندلی
اعظم کلا

اعظم کلا ده دامان ولسوالي يو له لرغوني کلیو څخه ده چي ټول وګړي يي په زراعت او سوداګرۍ بوخت دي پيداوار يي غنم اوربشې پياز
خټکي پنبه او تمباکو دي او يو تاریخي ودانۍ هم لري چې څه ناڅه ۲۵۰کاله لرغونتوب لري چي محمد اعظم خان جوړه کړې ده او اوس يي وضعيت ده انديښني وړ دي 
ليکوال ( محمد ادریس اعظمي )
مننه 👍
لواش ډوډۍ

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
**لواش ډوډۍ** (په  کې   ; په اذربایجاني ترکي او استانبولي ترکي ژبو lavaş  په کوردي ژبه:ლავაში   یو پتلی، کرکه ډوډۍ ده چې شاوخوا درې ملي متره ضخامت لري، چې د بې خمیرې اوړه یا "پتيرو" اوړو څخه پخیږي. دې ډوډۍ ته د تنوري يا پتيرې ډوډۍ هم ویل کیږي. هغه ډوډۍ چې د ورته ټوټو څخه جوړه شوې وي مګر خورا پتلی وي د کورنۍ ډوډۍ په نوم یادیږي، چې د پخولو وروسته خورا پتلی کیږي.

دې ډوډۍ ته په ایران کې **Lavash** او په ارمنستان کې **Lavash** ویل کیږي. په جورجیا کې، دا د "سومخوري لاواشي" په نوم یادیږي، چې معنی یې د ارمنی لاواش دی.

*د شوش کلیمي انیسکلوپیډیا د* هغې د اصل په اړه لیکي چې د هغه اصلي ځای د منځني ختیځ له ایران څخه و.  ځینو یې د دې اصل د سومیریا په توګه ګڼلی دی. 

## د یونیسکو کلتوري او معنوي میراث په توګه ثبت شوی
لاواش یوه ارمنیایي کلمه ده ، او د دې ډوډۍ اصل هم په ارمنستان پورې اړه لري، او دې هیواد هم په یونیسکو کې د خپل هیواد د کلتوري او معنوي میراث په توګه ثبت کړی، او ایران د ګډ میراث غوښتنه کړې.  

د لواش ډوډۍ د ایران په ډیری برخو کې د لاواش، لیواش او لباش په نوم پیژندل شوې او پخیږي، چې د پخوانیو ایرانیانو له دودیزو ډوډۍ څخه ده، او ارمنستان د ایراني کلتور یو له اغیزمنو سیمو څخه دی چې د لاواش پخولو دود یې په پور اخیستی دی. له ایران څخه د ليکنې د سرچينې د معلوماتو له مخې، په ايران کې د هغې له شهرت او عام شهرت څخه څه کم ٨٠٠ کاله تېر شوي دي. 

## نور کاروونکي
د قزوین د کور لواش او سجي ډوډۍ له پخوا راهیسې په ټولو کورونو کې پخیږي او ښه شهرت لري. 
بټنوک|350x350px|د لواش ډوډۍ د پخولو پرمهال

*

## سرچینې

* لاواش: هغه ډوډۍ چې د ارمنستان څخه 1,000 خواړه، سلاد، سټوز او نور ترکیبونه یې پیل کړل

## بهرنۍ لینک

* Amos Chapple, Margot Buff (۲۸ نوامبر ۲۰۲۱). «Baking Armenian Lavash With Bare Hands, Fire, And Love». rferl.org.
بربر ډوډۍ

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
کيڼ|بټنوک|200x200px| یو بټياری د بربر ډوډۍ پخولو بوخت دی
**بربر** ډوډۍ یو ډول ډوډۍ ده چې معمولا په ایران کې پخیږي او په دواړو دودیزو او صنعتي لارو تولیدیږي.

د دې ډوډۍ نوم د  بربر قوم (هزاره) څخه اخیستل شوی چې د ایران او افغانستان تر منځ په پوله کې ژوند کاوه. د قاجار دورې په پای کې ځینو بربرانو په تهران کې د دې ډوډۍ پخول پیل کړل او مشهوره یې کړه.  

د دې ډوډۍ ځانګړی خوند او بوی د اوبو او لږ مقدار خوړو سوډا د ترکیب له امله دی ، کوم چې د پخولو دمخه د بیکر لخوا د ډوډۍ په ټوټو کې مینځل کیږي. همدارنګه، کله ناکله د دې ډوډۍ پخولو په وخت کې، یو څه تېل ( د کنجد يا سرسۍ تېل ) په هغې کې اضافه کیږي، چې قیمت یې دوه چنده کیږي (حتی دوه چنده). د دې کولو سره به تاسو په خوله کې د بربر ډوډۍ د خوږ او خوندور خوند پر ځای یوازې د تېلو او غوړ خوند احساس کړئ. معمولا، نانوايان دا کار د ډېرې ګټې په پار کوي، خو کله کله بيا دا کار د ډوډۍ خوند له منځه وړي او د پېرودونکو د ناخوښۍ لامل کيږي.

## سرچینې

وېشنيزه:ډوډۍ
وېشنيزه:بربر ډو
وېشنيزه:لواش ډوډۍ
وېشنيزه:ايشله ډو
د میوې شربت

بټنوک| د مالټي اوبه
**جوس** یو مایع ده چې په طبیعي ډول د مېوو یا سبزیجاتو څخه جوړيږي. تازه جوس د مېوو او سبزیجاتو په مینځلو یا د تودوخې یا محلول کارولو پرته د لندبل کولو سره جوړیږي. د مثال په توګه، د نارنج جوس د نارنج څخه جوړ شوی دی. جوس د لاسي یا برېښناییي جوسرونو په مرسته په کور کې د تازه مېوو او سبزیجاتو څخه چمتو کېدی شي.

د مېوو په جوسونو کې چې په بازار کې پلورل کیږي، معمولا د مېوو فایبر یا نبض د هغې جوس څخه جلا کیږي؛ په هرصورت، تازه د نارنج جوس د هغې د نبض سره هم په بازار کې شتون لري. جوس کله ناکله په متمرکز شکل کې وړاندې کیږي، ځینې وختونه په منجمد شکل کې، په دې حالت کې مصرف کوونکي باید د طبیعي غلظت بېرته راوستلو لپاره په متمرکز جوس کې لږې اوبه اضافه کړي. د مېوو جوس خورا مصرف کېدونکو ډولونو کې مڼې ، نارنج ، انګور ، اناناس ، روميان ، آم ، ګازرې او د انګورو جوس شامل دي.

## د مېوه جوس ګټې
د مېوو جوس اکثرا د روغتیا ساتلو لپاره مصرف کیږي. د مثال په توګه ، د نارنج جوس ډیر ویټامین سي لري یا د بیر جوس په هضم کې مرسته کوي. د میوو جوس مصرف په دې وروستیو کې په ډیری هیوادونو کې ډیر شوی. ځکه چې د میوو جوس د روغتیا د ښه والي طبیعي منبع ګڼل کیږي او د پخوا په پرتله خلک د خپلې روغتیا ښه والي ته ډیره پاملرنه کوي. د ډیر میوو جوس مصرف کولی شي د وینې لوړ شکر او د شکر ناروغۍ لامل شي؛ او د وزن زیاتوالي سبب کیږي. 

## سرچینې

## بهرنۍ لینک
د اندازه کولو واحد

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-
[بټنوک| په اوه خویندو، [لندن کې د وزن او اندازه کولو پخوانی دفتر]]
**د اندازه کولو واحد** (په انګليسي کې : unit of measurement)    یا ځینې وختونه واحد، د مقدار یو ټاکلی او ټاکلی مقدار چې د هغه مقدار اندازه کولو او شمېرلو لپاره د معیار په توګه غوره کیږي. یو اړخ چې د ټولو اندازه کولو لپاره عام دی د اندازه کولو واحد شتون دی. د دې لپاره چې د مقدار مختلف اندازې څخه ترلاسه شوي ارقام د پرتله کولو وړ وي، ساینس پوهانو په نړیوالو غونډو کې موافقه کړې چې د هر مقدار لپاره یو ځانګړی واحد تعریف کړي. ساینس پوهان د تحقیقاتو په ترسره کولو سره دې نتیجې ته رسیدلي چې د هر مقدار واحد باید داسې وي چې په ټاکل شوي فزیکي شرایطو کې بدلون ونلري او شتون ولري.  دا واحدونه باید د لاسته راوړلو وړ او بدلیدونکي وي، که څه هم دا ممکن اسانه کار نه وي چې دا دواړه ځانګړتیاوې یوځای چمتو کړي؛ د مثال په توګه، که چیرې د کیلوګرام معیار د بدلون وړ شی وي، دا څیز باید د لاسرسي څخه بهر وي، دا په داسې ځای کې ساتل کیږي چیرې چې دا د هر ډول بدلونونو او لاسوهنو څخه خوندي وي. د معیارونو پورې اړوند تړونونه د "وزن او ترازو په عمومي نړیوال کنفرانس" کې د یو لړ نړیوالو خبرو اترو پایله ده. د نړیوالو واحدونو دا ټولګه د واحدونو نړیوال سیسټم بلل کیږي. 

## اړوندې پوښتنې

* د نړیوال واحد واحد

**د شمېرنې او اندازه کولو اصلي واحدونه:**

1-د خلکو، اوښانو او کجورو د شمېرلو واحد: خلک

۲- د بوټونو او جرابو د شمېرنې واحد: جوړه

3- د سګرټ د شمېرنې واحد: تار

4- د صابون د شمېرنې واحد: مولډ

5- د هګۍ د شمېرنې واحد: هګۍ

۶- د سند د شمېرنې واحد: پراګراف

۷- د دروازې او کړکۍ د شمېرنې واحد: شمېر

۸- دوکان، کور او باغ د شمېرنې واحد: فصل

9- د چمچ، فورک، بستر د شمېرنې واحد: لاس

10 - د ونې د شمېرنې واحد: ډډ

11- د کمبلو، غالۍ لپاره د شمېرنې واحد: تختې

12- د ټوکر د شمېرنې واحد: توپ

13- د ټوپک د شمېرنې واحد: لاسي

14-د کاغذ د شمېرنې واحد: پارا

۱۵- د مجلې او کتاب د شمېرنې څانګه: ټوک

۱۶- د الوتکې او بېړۍ د شمېرنې واحد: الوتکه

١٧- د سپي او پړانګ د شمېرنې واحد: کالر

18- د ګلانو او هارډویر د شمېرنې واحد: څانګه

۱۹- دایره، سمت، زاویې د شمېرنې واحد: درجې

20 - د بانک د چک د شمېرنې واحد: توکي

۲۱- د ماشینونو، موټرو، تلویزیونونو او یخچالونو د شمېرلو واحد: وسیله

22- د پسونو او غواګانو د شمېرنې واحد: راس (سر)

۲۳- د پنبې د شمېرنې واحد: بیل

24- د حمام د شمېرنې واحد: واحد

25- د ډوډۍ شمېرنې واحد: ټابلیټ

26- د اوبو او څاه د شمېرنې واحد: ساحه

٢٧- د انځور شمېرنې واحد: ټوټه

28- د عکاسي فلم او ربړ شمېرنې واحد: حلقه

29 - د سړې او تودوخې د اندازه کولو واحد: سانتي ګراد

30 - د سړک اندازه کولو واحد: km

31- د اوبو حجم اندازه کولو واحد: مکعب متره

32 - د ګازو، تیلو، پټرول او ډیزل د اندازه کولو واحد: لیتر

33- د باد سرعت او سمت اندازه کولو واحد: بدنګار (؟)

34 - د باد د سرعت د اندازه کولو واحد: anemometer (؟)

۳۵ – د ځمکې د اندازه کولو واحد: متر

36 - د خیمو د شمیرلو واحد: وسیله

## سرچینې

* د NIST لاسي کتاب 44 ، 2002 ګڼه ضمیمه B.
جامد

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|- 
بټنوک| یو کلکه او جامده ماده
**جامد چې په (انګليسي:Soild)ورته وايي** د مادې (فزیک) لپاره د شپږو ممکنه حالتونو (جامع، مایع ، ګاز ، پلازما ، بوس-اینشټاین کنډنسیټ او فرمیون کنډنسیټ ) تر ټولو سخت حالت دی. په دې حالت کې، اتومونه په ځینو ځایونو کې ځای پر ځای شوي او یوازې په جالی کې د دوی د توازن نقطې شاوخوا حرکت کولی شي. د مایع په څیر، یو جامد د خپل کانټینر په څیر نه جریان کوي یا د هغې بڼه اخلي، او د ګاز په څیر، دا د ټول شاوخوا شاوخوا منځني پوښلو لپاره نه پراخیږي. په جامد کې اتومونه په منظم ډول تنظیم کیدی شي (لکه کرسټال ، فلزات او یخ ) یا په غیر منظم ډول، کوم چې د بې ثباته جامد په نوم یادیږي (لکه ښیښه ).

د فزیک هغه برخه چې د جامداتو سره معامله کوي  جامد فزیک بلل کیږي او د فزیک اصلي برخه کثافت ماده ده (چې مایعات هم پکې شامل دي). همدارنګه ، د موادو ساینس د جامد موادو فزیکي او کیمیاوي ملکیتونه معاینه کوي.

## جامد ځانګړتیا
دا ثابت وزن لري او باثباته دی او ډېر لږ لچک لري او ډېری یې خورا لږ لچک لري.

## د جامد موادو طبقه بندي
جامد مواد په لاندې ډول د ملکیتونو له مخې طبقه بندي کېدی شي:

* فلزات او الیاژونه
* عضوي مواد ( پولیمير )
* سیرامیک
* مرکبات
وېشنيزه:فل
وېشنيزه:الياژونه
وېشنيزه:فلزات
وېشنيزه:فلزونه
وېشنيزه:مرکبات
وېشنيزه:عضوي مرکبات
مرکب

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:1em; padding-right:6px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" style="float; margin:.7em" align="left" 
|-**مرکب** ممکن دې ته مراجعه **وکړئ** 

## مواد

* مرکبه ماده هغه ماده ده چې د څو بېلابېلو موادو څخه جوړه شوې وي
** د فلزي مرکب هغه مرکب دی چې په خپل جوړښت کې فلز او نور مواد ولري.
** سرمت ، د سیرامیک او فلزي موادو ترکیب ته وايي
** د غاښونو مرکبات هغه مواد دي چې د غاښونو د غارونو ډکولو لپاره کارول کیږي
** د زغرې مرکب ، د ټانک د زغرې يو ډول دی
* الياژ د یو فلز او بل عنصر مخلوط ته ويل کيږي.

## ریاضي (شمېرپوهنه)

* مرکب عدد یو مثبت عدد دی چې لږ تر لږه یو فکتور لري پرته له یو یا پخپله يانې مرکب عدد هغه عدد دی چې پرته له ځان او يو څخه په يو بل عدد هم د وېش وړ وي.
* مرکب ( احصایوي میتود )، د سپرمپوز شوي دوراني تحلیل لپاره بل نوم دی

## ساینس

* مرکبه زره هغه ذره ده چې د کوچنیو ذراتو څخه جوړه شوې وي
* تريز بوټی یا د ګلانو بوټو "مرکبه کورنۍ".
* مرکب آتش فشان، مخروطي څو پوړيزه اورغورځی غر

## ټېکنالوژي

* ترکیب کول، په واحد عکسونو کې د جلا سرچینو څخه د بصري عناصرو یوځای کول
** ډیجیټل ترکیب
* د هایبرډ نمونه د سافټویر ډیزاین نمونه ده چې د کمپیوټر برنامې لپاره کارول کیږي
* جامع ویډیو، د انلاګ ویډیو سیګنال بڼه
* جامع انځور، د انځورونو سره یوځای کول لکه مخونه د مثالي ډول تولید لپاره
* جامع کښتۍ، یوه سمندري کښتۍ چې د لرګیو او فلزاتو په شمول ډیزاین لري
* یو جامع کمان ، په تیر تیري کې، د ډیری موادو څخه جوړ شوی دی، د ټول لرګیو کمان سره مخالف دی
* د هایبرډ کړکۍ مدیر د کړکۍ مدیر چې هرې کړکۍ ته د سکرین څخه بهر بفر ورکوي

## نور

* یو کامبو کارت، د لوبغاړو او ماډلونو لپاره د بازار موندنې وسیله
* یو مرکب کرکټر د یو کار په تطبیق کې هغه کرکټر دی چې د اصلي کار دوه یا ډیرو کرکټرونو څخه جوړ وي
* جامع ترتیب ، په معمارۍ کې، په کالم کې یو ډول پلازمینه ده
* یو جامع حرکت، په پارلماني کړنلاره کې، په یو حرکت کې د څو حرکتونو په یوځای کولو سره رامینځته کیږي
* د مخ مرکب ، د عیني شاهد د بیان پر بنسټ د یو شخص د مخ نږدې ورته والی
* جامع (مالي)، د مالي بازارونو د فعالیت لپاره یو پراکسي
مرکب اعداد يا ګډې شمېرې

alt=|بټنوک| مرکبه شمېره 10 او د هغې شمېرونکي
یو **مرکب** عدد یو طبیعي عدد دی پرته له یو (یو نه مرکب دی او نه تام) کوم چې اصلي نه دی.  

یا په بل عبارت، طبیعي شمېرې چې لږترلږه دوه طبیعي شمېرې له یو څخه لوی وي د محصول په توګه لیکل کېدی شي.  
alt=|بټنوک| د مرکبو عددونو او اصلي عددونو ترمنځ پرتله کول
لومړی پنځوس مرکب عددونه دي: ۴، ۶، ۸، ۹، ۱۰، ۱۲، ۱۴، ۱۵، ۱۶، ۱۸، ۲۰، ۲۱، ۲۲، ۲۴، ۲۵، ۲۶، ۲۷، ۲۸، ۳۰، ۳۲، ۳۳، ۳۴ ۳۵، ۳۶، ۳۸، ۳۹، ۴۰، ۴۲، ۴۴، ۴۵، ۴۶، ۴۸، ۴۹، ۵۰، ۵۱، ۵۲، ۵۴، ۵۵، ۵۶، ۵۷، ۵۸، ۶۰، ۶۲، ۶۳، ۶۴، ۶۵ ، ۶۸، ۶۹، ۷۰. 

هر مرکب عدد د څو اصلي عددونو د محصول په توګه لیکل کېدی شي.  د مثال په توګه، 290 شمېره د 2 3 x 3 2 x 5 په توګه لیکل کېدی شي، او د محاسبې د بنسټیز تیورم له مخې ، دا نمایش بې ساري دی.    

قانون (n-1)! \,\,\, \equiv \,\, 0 \pmod{n} دا په ټولو مرکبو شمېرو باندې تطبیق کیږي چې له 5 څخه لوی وي (یوازې 4 دا قاعده نه تعقیبوي). 

## د مرکبو عددونو ډولونه
د مرکبو عددونو د وېشلو یوه لاره دا ده چې دوی د دوی د لومړي نمبر شمېرې په واسطه تقسیم کړئ؛ د مثال په توګه، جامع عددونه چې یوازې دوه اصلي شمیرې لري د pseudo-prime شمېرو په نوم یادیږي.

### د موبیوس فنکشن له مخې وېشل
مېنځ،_center|بټنوک|500x500px

## اړوندې پوښتنې

* د محاسبې اساسی تیوري
* د طبیعي شمېرو تجزيه
* Eratosthene چاڼ

## پايڅوړ

## سرچینې

*  
*  
*  
*  
*  

## بهرنۍ لینک

* د مرکبو عددونو لست چې په اصلي شمېرو کې تخریب کیږي (لومړی 100، 1000، 10,000، 100,000، او 1,000,000)
* د ویشونکي پلاټ (په لویو مرکبو شمیرو کې موندل شوي نمونې) 
وېشنيزه:عددونه
وېشنيزه:لمړي عددونه
د وينې شکر

**د وینې شکر** (په انگليسي ژبه :  Blood Glucose Level ) د انسان یا حیوان په وینه کې د ګلوکوز اندازه ده . د انسان بدن کولی شي  د هومیوستاسیس له لارې خپل د وینې شکر کنټرول کړي.
## یاکا
يکا په نړۍ واله توګه د وینې د شکر  د مولر غلظت اندازه کولو واحد دی، کوم چې په هر لیټر کې د ميلي ګرام په توګه راپور شوی، او په متحده ایالاتو کې، دا د ملي ګرام په هر ډیسي لیټر کې د ډله يیزې کچې سره وړاندې کیږي.

## غیر معمولي مقدار
د نورمال معیار څخه د وینې شکر کې کمښت (دا د جنسیت او عمر پورې اړه لري) د هایپوګلیسیمیا (هایپوګلیسیمیا) پېښې لامل کیږي. د نورمال معیار څخه د وینې شکر کې زیاتوالی هم د هایپرګلیسیمیا (هایپرګلیسیمیا) لامل کیږي ، چې حاد ډول یې د ډایبېټس په نوم یادیږي.

د یو نورمال غیر ډایبېټیس ناروغ لپاره د روژې عادي وینې شکر شاوخوا 70 څخه تر 100 mg/dL دی. (9.3 څخه تر 5.5 ملی لیتر / لیټر)

د شکرې ناروغانو لپاره د وینې د شکرو مطلوب کچه په لاندې ډول ده:

* د وینې شکر ناشتا: له 70 څخه تر 130 mg/dL (9.3 تر 2.7 mmol/L)
* وروسته د وینې شکر: له 180 mg/dL څخه کم (10 mmol/L)
* د وینې شکر 2 ساعته وروسته له خوړلو: له 140 ملی ګرامه/dL څخه کم (8.7 mmol/L)
* په نورمال شخص کې له خواړو دوه ساعته وروسته د وینې شکر باید له 120 mg/dL (6.6 mmol/L) څخه کم وي، مګر د شکرې ناروغانو لپاره غوره هدف د 140 mg/dL څخه کم ته رسیدل دي. (8.7 mmol/liter)

ذکر شوي مطلوب ارزښتونه ممکن په ټولو ډایبایټس کې پلي نشي، او ستاسو کلینیکي شرایط ممکن داسې وي چې د درملنې ډاکټر د وینې د شکر مطلوب حد د ذکر شوي ارزښتونو څخه یو څه توپیر لري؛ د مثال په توګه، هغه خلک چې د هایپوګلیسیمیا تجربه کوي ممکن د وینې لوړ شکر ته اړتیا ولري.

د شکرې په ناروغانو کې، لکه څنګه چې د وینې د شکر لوړه کچه زیانمن کیدی شي، د وینې د شکر ناڅاپي او پرله پسې کمښت هم منفي اغیزې کولی شي؛ له همدې امله ، په هغه خلکو کې چې د ځانګړي درملنې سره د وینې شکر په مکرر ډول راټیټیږي ، ډاکټر کولی شي د وینې د شکرو لوړه کچه په پام کې ونیسي.

لکه څنګه چې یادونه وشوه، د وینې ټیټ شکر یا هایپوګلیسیمیا د شکر ناروغۍ یو له اختلاطاتو څخه دی چې باید د شکر ناروغۍ کنټرول کې په پام کې ونیول شي. هایپوګلیسیمیا د وینې شکر له 70 څخه تر 80 mg/dL پورې کمیدل دي او نښې یې عبارت دي له: د زړه ضربان لوړیدل ، چکر وهل ، د سر دروندوالی ، د مغشوش او ګونګ احساس کول ، ټکانونه ، اضطراب ، خوله کیدل ، خوب کول ، ضعف او لوږه او سپکې خبرې

د کلینیکي شرایطو پورې اړه لري، درملنه کوونکی ډاکټر کولی شي د وینې د شکر یو مشخص حد په پام کې ونیسي د مناسب وینې شکر په توګه؛ نو باید په یاد ولرئ چې د وینې د شکرو کنټرول د شکرې ناروغۍ د منفي اغیزو د رامینځته کیدو مخنیوي لپاره دی ، او تاسو باید ورته په لیوالتیا ونه ګورئ ، مګر تاسو باید د متخصص ډاکټر په مشوره د وینې شکر په مناسب حد کې وساتئ. دا باید د هایپوګلیسیمیا له خطر څخه هم مخنیوی وکړي. که ستاسو د وینې د شکر کچه یو څه له کنټرول څخه بهر وي، تمرین د دوی د کنټرول لپاره یوه ښه لار ده. 

## سرچینې
2. دیابت و قند خون چیست و چطور می‌توان آن را کنترل کرد؟ 

* [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Blood_sugar&oldid=597164152 انګلیسي ویکیپیډیا] 
 
وېشنيزه:شکر
وېشنيزه:وينه
وېشنيزه:قند
وېشنيزه:خواږه
وېشنيزه:وينې غوړ
وېشنيزه:انساني سکليټ
وېشنيزه:انسان
وېشنيزه:طب
خټانه

**خټانه:** (انګلیسي: **Khatana**, اردو: **کھٹانہ** ) "د ګوجري خوټان-هانا 'د خوټان پاچا' څخه" دا د ګوجرانو یوه له لویو او شاهي قبیلو څخه ده (ګوټ).   چا چې د خوټان پاچاهي څخه د سوات تر ریاست پورې په جنوبي آسیا او منځنۍ آسیا کې مختلف سلطنتونه تاسیس کړل، او څوک چې د ترکستان د خوټان د لرغوني ښار د یوچي یا ساکا سیتیان ( آرین ) قبیلې سره تړاو لري.   

## حوالې
دوهمه هجري پېړۍ او مهمې پېښې

۲ هجري د اسلامي کلیزې دوهم کال دی چې په ۶۲۳ هجري او ۶۲۴ مېلادي کلونو وېشل شوی دی.

## پېښې

* سه شنبه د شعبان اتلسمه / ۱۴ فروري ۶۲۴ هـ ق : د قبلې ساتنه . 
* علي بن ابي طالب له فاطمې بنت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم ص) سره واده وکړ.

### قوانین

* جهاد په مسلمانانو فرض شو.
* د قبلې بدلون د مسلمانانو لپاره د بیت المقدس پر ځای اوس کعبه د قبلې په توګه اعلان شوې ده.

### جنګونه

#### غزوات

* د ابواء غزا
* د بواط غزا
* د سفوا غزوه
* د ذی العشيره غزا

#### سارایا

* عبدالله بن جحش سريه
*  عمیر بن عدي سريه
*  سلیم بن عمیر سريه

## زېږون

* مروان بن حکم ، د مدینې منورې والي

## مرګونه

* حارثه بن سراق
* ابو سفیان بن حرب
* طالب ابن ابی طالب
* عبدالله بن جحش
* یزید بن الحارث
* عقیل بن ابی البکر
* عمیر بن ابی وقاص
* یزید بن الحارث
* عبیده ابن حارث
* عثمان بن مظعون
* صفوان بن بیعه
* مهجا بن صالح
* عقیل بن ابی البکير
* سعد بن خیتمه
* مبشر بن عبد المنذر
* عمیر بن الحمام
* رافع بن المولي
* معاذ بن حارث
* عوف بن الحارث
* رقیه بنت محمد د محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم لور.
* ابوجهل

## سرچينې

وېشنيزه:اسلامي اقتصاد
وېشنيزه:اسلام
وېشنيزه:تاريخ