open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ابو الکلام آزاد

بټنوک| مولانا ابو الکلام ازاد
**مولانا ابو الکلام ازاد** د ذوالحجې په اتم تاريخ، کال ۱۳۰۵ هجري قمري، چې د اگست له ۶۱-۱۷سمې ۱۸۸۸ز د جمعې ورځې سره سمون خوري په مکه معظمه کې زېږېدلې دى.

## مخينه
نوم يې احمد، لقب يې محي الدين او کنيت يې ابو الکلام ؤ. ازاد يې تخلص او تاريخي نوم فېروز بخت ؤ. د پلار نوم يې مولانا خير الدين ؤ. مولانا ابو الکلام ازاد بن شيخ خير الدين بن شيخ محمد هادي بن شيخ افضل بن شيخ محمد حسن.

## زده کړې
مولانا صېب لومړنۍ زده کړې په مکه معظمه کې پيل کړې، سپېڅلې قرآن يې هورې زده کړ. په ۱۸۹۸ز کال يې پلار د هند کلکتې ښار ته راغې، لومړنۍ زده کړې يې له خپل پلار څخه ترلاسه کړې. مولاناصېب په يوه علمي کورنۍ کې سترگې غړولې وى. په دې کورنۍ کې په يوه وخت پينځه کسه درس ورکوونکي پوهان، فتوا ورکوونکي، د سلوک او طريقې څښتنان پيدا شوې دي. 
کله چې مولانا شاعري پيل کړه، نو عبدالواحد خان يې تخلص (ازاد) کېښود. ۱۹۹۰ز کې يې پاړسي او ۱۹۰۳ز کې يې درس نظامي ترلاسه کړل. د شاعرۍ سمونه يې مولوي ظفر احسن شوق دنيوي وکړه.

## ادبي ژوند
د (نيرنگ عالم) په نام يې يو کتابگوټې هم خپور کړ، کوم چې دده د ادبي ژوند پيلامه گڼل کېده. وروسته يې بيا (لسان الصدق) په نامه يوه مياشتينۍ د کلکتې له ښار څخه په ۲۰ د نومبر کال ۱۹۰۳ کې راوکښله.

## د هند د خپلواکۍ غورځنگ او مولانا ازاد
مولانا ازاد د لومړي ځل لپاره په ۱۹۱۶ز کال ونیول شو، او دکلکتې ته نژدې د رانچي په سیمه کې د څلورو کلونو لپاره نظربند و. پدې دوران کې یې خپل کتاب (تذکره) ولیکه. بیا یې د خلافت په غورځنگ کې بشپړه ونډه واخیسته. په ۱۹۲۱ز کال د ترک موالات غورځنگ (Non-Cooperation Movement) وچلاوه، چې پدې کار کولو سره یو ځل بیا ونیول شو او د یو کال لپاره بند ته ولېږل شو. له سزا اورونې څخه مخکې مولانا ازاد په عدالت کې یو جرات مندانه او بېباکانه بیان ورکړ، چې دا وینا او بیان د حق ویلو یو تلپاتې مشال په څۍر ترنن ورځې پورې ژوندې پاتې دی.

دانگرېز ښکېلاکگرو لخوا دې پد تور نیول شوې و،چې ده په دوه ځایونو کې داسې ویناوې کړي، چې د ۱۲۴ انگریزي قانون د مادې له مخې دې مجرم دی.

ددې الزام په ځواب کې مولانا ازاد داسې اعتراف وکړ:

(زه اقرار کوم، چې ما یواځې په دې دوه ځایونو کې نه بلکه له تېرو دوه کلونو راهیسې (۱۹۲۰-۱۹۲۱ز) ترمنځ په خپلو بې شمېره ویناوو کې دارگه او د همدې موخې لپاره ددې په څېر نور لدې څخه زیات ښکاره او پرېکنده جملې کارولي دی.

## تړلې موضوع

## سرچينې

# گوهر ناياب (د اشخاصو انسائکلوپېډيا)، ليکوال: حفيظ گوهر.
# ایمان اور عقل، لیکوال: مولانا ابو الکلام ازاد، مکتبه قرانیات-لاهور

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:هندي فيلسوفان
وېشنيزه:هندي عالمان
وېشنيزه:ختيز فيلسوفان
امام زفر

**امام زفر** بن هذیل رحمه الله له صاحبینو (امام ابو یوسف او امام محمد رحمة الله علیهما) څخه مخکینې زده کوونکې ؤ، او د ۴۸ کالو په عمر کال ۱۵۸هجري سپوږمیز وفات شوې دی. 
ددې امام پلار عرب او مور یې عجمه وه، نو له دې وجې په ده کې دا دوه جوهره سره راټول شوی ول. دده په استدلال کې ډېر قوت او توان ؤ.....

او د حنفی فقهی امام وه.

وېشنيزه:۶۹۹زوکړې
وېشنيزه:۷۶۷ مړینې
وېشنيزه:حنفي
وېشنيزه:سني امامان
وېشنيزه:سني مسلمانان
وېشنيزه:مسلمان پوهان
وېشنيزه:سني مسلمان پوهان
وېشنيزه:اسلامی پوهان
وېشنيزه:د اسلام مسلمان پوهان
وېشنيزه:د اسلام سنی مسلمان پوهان
وېشنيزه:مسلمان فقها
وېشنيزه:تبع تابعین
وېشنيزه:څلور امامان
وېشنيزه:لس اسلامي مذهبونه
وېشنيزه:د مذهب بنسټ اېښودونکې
وېشنيزه:حنفي مذهب بنسټ اېښودونکې
وېشنيزه:حنفي مذهب پوهان
سيد قطب

thumb|300px|left|سېد قطب
thumb|300px|left|سېد قطب
**سید قطب** چي د **سید قطب شهید** په نوم هم یادیږي، یو مصری لیکوال، سیاستپوه او اسلامپاله شخصیت وو چي د مصر له اخوان المسلمین ګوند سره یې اړیکي درلودې. 

د سېد قطب اصلي نوم سېد دی، او قطب یې د کورنۍ نوم دی. دده نیکونه له آره د عربي ټاپووزمې ول. ددې کورنۍ یو مشر له نوموړي ځای ځخه د مصر پر لور هجرت وکړ. د سېد قطب پیداېښت د اکتوبر په ۹مه کال ۱۹۰۶ز د مصر په اسیوط نومي ولسوالۍ په موشا کلي کې شوې دی. لومړنۍ زده کړې یې په همدې کلي کې پيل کړې، او لوړې زده کړې یې د قاهرې په پوهنتون کې ترسره کړې، او بیا په همدې پوهنتون کې پروفېسور شو. نوموړى د إخوان المسلمين ګونډ غړيتوب درلود او په اسلامي احکامو کې سخت ؤ.

سېد قطب په مصري ټولنه کې د یوه ادیب په توگه راوټوکېد، د سیاسي او ټولنیز نقاد په توگه یې نوم وگاټه. دده مهم لیکلې اثر د قرآن پاک تفسیر دی، چې په عربي ژبه کې د في ظلال القرآن په نامه یادېږي. دا تفسیر د نړۍ زیاتره ژبو ته ژباړل شوې دی. د اسلام دا نامتو داعي، مفکر، او مفسر د مصري حکومت لخوا د بلوا او بغاوت په تور د زندان تورو تمبو شاته واچول سو، او د ۱۹۶۶ کال اګست په ۲۵مه په دار وځړول سو.

## له اخوان المسلمون سره اشنایي او غړیتوب

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:ختيځ فيلسوفان
وېشنيزه:مسلمان فيلسوفان
وېشنيزه:مصري شخصيات
وېشنيزه:مصري ادبپوهان
وېشنيزه:اسلامي سياستپوهان
وېشنيزه:مصري ليکوال
وېشنيزه:مصري سياستوال
وېشنيزه:عربي شخصيات
وېشنيزه:اسلامي مفکران
وېشنيزه:د 1906 زېږېدنې
وېشنيزه:د 1966 مړينې
وېشنيزه:فيلسوفان
عبدالقدير خان

**عبدالقدير خان** *(په انگرېزي: Abdul Qadeer Khan)* د پاکستان د اتومي بم پلار د اپرېل په ۲۷مه نیټه کال ۱۹۳۶ز د هند په بهوپال ښار کې زېږېدلې دی. د پلار نوم یې عبدالغفور خان ؤ، چې د ښوونې او روزنې له څانگې سره یې سر و کار ؤ. دده پلار یو متقي او پرهېزگار سړی ؤ. ډاکټر عبدالقدیر په یوسفزی پښتون دی. نوموړی په خپلو خویندو، وروڼو کې په شپږم نمبر راتلو.

لومړنۍ زده کړې یې د حمیدیه ښوونځي څخه پیل کړې.تر لسمه پورې هورې ؤ، او د اگست په ۱۵مه کال ۱۹۵۲ز د کراچۍ رام سوامي نومي ځای ته راوکوچېد، او بیا یې په ناظم اباد کې استوگنه غوره کړه.

ډاکټر صاحب پيدا شوي خو په هند کښې وو خو په نسل یوسفزی پښتون وو۔دوي د پاکستان دپاره ايټم بم جوړ کړو او پاکستان يې د دنيا په ايټمي طاقتونو کښي شامل کړو۔

## سرچينې

وېشنيزه:ساينسپوهان
وېشنيزه:پښتانه
3.https://www.facebook.com/1966305580123774/posts/4598795556874750/
كونسكوولا

**کونسکولا** د پولنډ په هېواد کې د يوه ښارگوټي نوم دی چې لوبلين ته څېرمه پروت دی.
آدم خان يوسفزی

**ادم خان يوسفزی** *(په انگرېزي:Adam Khan Yousefzai)* د حسن خان زوی، په خټه يوسفزی ميټه خېل و او د ۹۵۰ هـ کال په شاوخوا کې د سوات په بريکوټ کې اوسېده او د خپل وخت مشهور خانزاده و. ادم خان د هغې کيسې اتل هم دی چې په پښتو کې د ادم خان او درخانۍ د نکل په نامه شهرت لري. 

د هغه ژوند د هند د مغولي واکمن جلال الدين محمد اکبر (۹۶۳ هـ - ۱۰۱۴ هـ) په وختونو کې وو، ځکه چې د ادم خان او درخانۍ په کيسه کې څو ځايه د اکبر پاچا نوم ياد شوی دی. همدا شان د هغه وخت د هند د مغولي حکومت صوبدار محسن خان چې، څه موده يې په کابل کې حکومت کاوه، يادوي.

ادم خان د طاووس خان پر لور درخو يا درخانۍ مين وو، خو د ادم خان رقيب چې ميرمامی نومېده، غوښته چې ادم خان او درخانۍ سره جلا کړي. ادم خان د خپل عشق په لاره کې جنگونه کوي، څو چې په همدې لار کې قربانېږي او په ناکامۍ مري. د هغه تر مړينې وروسته درخانۍ هم د هغه په وير کې له نړۍ څخه سترگې پټوي او دواړه يو ځای سره ښخېږې. د دوی د مينې کيسه اوږده ده او څو څو ځلې په پښتو نثر او نظم ليکل شوې او چاپ شوې ده. مسټر راورټي د دغې کيسې نکل ډېرۍ نارې (پر ملي وزن اشعار) ليکلی او انگرېز مورخ ايلفنسټن په خپل کتاب (The Recount of Kabul) کې د دغه نکل شهرت بيانوي. همدا راز د کندهار معاصر ليکوال ښاغلي محمد گل نوري دا کيسه بشپړه په خپل کتاب (ملي هينداره) کې د عوامو په لهجه په نثر ليکلې او په کابل کې چاپ شوی دی. په پېښور کې هم دا کيسه په نظم ليکل شوې او چاپ شوې ده. د خوشال خان خټک زوی عبدالقادر خان خټک دا کيسه ليکلې، برهان خان او مسعود د پښتو ژبې شاعرانو په نظم کړې ده.

اوس به د آدم خان د کيسې څو نارې چې پر ملي وزن ويلې شوې او ځای پر ځای په هغه کيسه کې چې عوامو کې شهرت لري او د پښتنو په حجرو او مجلسونو کې د کيسې پر وخت په لوړ غږ بوللی کېږي د بېلگې په ډول راوړو:

په يوه ناره کې آدم خان درخانۍ ته خپله مينه داسې څرگندوي:

وايي چې ادم خان له موسيقۍ سره ډېره مينه درلوده او پښتني رباب يې ښه غږاوه، ځکه نو اوس په پښتو کې دا مشهوره ده چې که څوک د ادم خان د قبر د سر د ونې يو ډکی پرې کړي او د رباب زخه يې کړي، نو ډېر ژر به رباب زده کړي.

د پښتو ژبې يو شاعر مسعود چې دا کيسه يې په نظم کړې ده، د ادم خان پر مړينه داسې وير کوي:

د ادم خان د مړينې نېټه مالومه نه ده.

## سرچينې



پښتانه شعرا ـ ا - ر له ۱۰۸ څخه تر ۱۱۴ مخه پورې.

حيات افغاني - ۲۱۱ مخ

پښتونستان - ۳۸۳ مخ

د طلوع افغان ورځپاڼه - د ۱۳۱۳ هـ لمريز کال څلورمه گڼه

وېشنيزه:د افغانستان نوميالي
وېشنيزه:پښتانه
فردوس جمال

**فردوس جمال** خپلې هنري چارې يې له پيښورراډيونه پيل کړې چې وروسته تلويزيون شو. فردوس جمال دخپل ژوند ٣٠ کاله سيمنا ته ځانگړي کړي دي. دى په ١٩٥٤ کال کې په پېښور کې نړى ته راغلى دى .په خټه درانى دى اونيکونه يې له کندهاره پيښورته کډه شوي دي. 

خپلې هنري چارې يې له پيښورراډيونه پيل کړې چې وروسته تلويزيون شو. لومړنى تلويزيوني سريال يې ورکې لارې نوميدې چې دسيدرسول رسا دپيغلې دليکنې له مخې ترتيب شوى و، دى له هغولومړنيو لوبغاړونه دى چې په پنځوژبويې رولونه ترسره کړي دي . څه موده وړاندې يې دکوټې له تلويزيون نه يوه ډرامه خپره شوه چې ده پکې دترهگر رول لوبولی وو. دلاهوراوپيښورپه تلويزيونوکې دده زياتې ډرامې خپرې شوې دي. ډيرانعامونه اومډالونه يې ترلاسه کړي دي . دښه ځوان اداکار، دزريزې دغږ او ډيرځله دکال دښه اداکارلقبونه ورکړل شوي دي .

وېشنيزه:پښتانه لوبگران
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:مسلمان لوبگران
ابو منصور ماتريدي

ابو منصور ماتریدي یو نامتو حنفي فقهي او د اهل سنت او جماعت له نامتو متکلمینو څخه ؤ. دې د معتزله ډلې له سرسختو مخالفینو څخه گڼل کېږي.

د امام صېب د ژوند حالات څه زیات روښانه نه دي، هغه په دې مانا چې دده په ژوند پوره رڼا نده اچول شوې، مگر دده آند و آند (افکار)، نظریات دده له لیکنو څخه په روښانه ډول ترلاسه کېدای شي. دده نظریات له ده څخه وروسته راغلیو شننونکو او لیکوالو په ښه توگه سره شاربلي او روښانه کړي یې دي. دده په لارویانو کې زیاتره حنفي مذهبه دي، او د امام اشعري زیاتره لارویان د شافعي رحمه الله د فقهې لارویان ول، او په غالب گومان د احمد امین رایه هم دا ده چې: 
« اشعریانو او ماتریدیانو ترمنځ چې کوم مامولي اختلاف لیدل کېږي، هغه په اصل کې د امام شافعي رحمه الله او امام ابو حنیفه رحمه الله د اصولو پایله ده. (ظهر الاسلام- ۴ټوک)

امام ماتریدي د فقهې، اصول فقهې، او اصول الدین ستر عالم ؤ، ده د خپل پېر له سترو، سترو پوهانو څخه زدکړې ترلاسه کړې، چې له دې ډلې څخه د ابو نصر احمد بن عباس الصیاضی، ابوبکر احمد بن اسحق الجوزجاني محمدین مقاتل الرازی او نصر بن البلخي د یادولو وړ دي. 

امام ماترېدي د امام ابو حنیفه رحمه الله د زیاتره کتابونو روایت له همدې سترو هستیو څخه د امام محمد پواسطه کړې. 
امام ماترېدي  د ډېرو لیکنو څښټن پاتې شوې، اود یادولو وړ کتابونه یې مسلمان امت ته په میراث کې پرېښي دي، چې په دې ډله کې د امام اعظم الفقه الاکبر شرحه د یادولو وړ ده.

## د امام ماتریدي افکار
د امام ماتریدي په اړه مولانا شبلي نعماني وایی: عجیبه خبره خو دا ده، چې حنفي مذهب، چې په ټولو مذهبونو په نزد ستر او د لارویانو شمېره یې هم ډېره ده، او د گروهو (اعتقاداتو) له مخې ماتریدیه دي، خو بیا هم په علم کلام کې د اشعریانو په وړاندې د ماترېدیانو شهرت لږ دی.

ددې لږ شهرت دا پایله شوه، چې نن سبا ډېری حنفي پوهان د اشاعره گروهې لارویان دي، حال دا چې په پخوا وختو کې به یو حنفي اشعري کېدل د اریانتیا وړ خبره وه. علامه ابن الاثیر په تاریخ الکامل (۴۶۶هجري واقعاتو) کې لیکي چې دا ډېره عجیب خبره وه، چې څوک دی حنفي وي او بیا دې اشعري شي.

### د امام ماترېدي په وړاندې لوی مسﺉلې پدې ډول دي:

# د اشیاؤ حسن او قبح عقلي دی.
# څښتن تعالی د چا له وسې څخه بهر هغه ته تکلیف نه ورکوي.
# څښتن تعالی ظلم نه کوي، او د هغه ظالم کېدنه ناشونې (مهال) ده.
# ایمان نه کمېږي، او نه زایاتېږي.
# انسان ته د خپلو افعالو قدرت او واک حاصل دی، او دا قدرت دده په افعالو کې پوره اغیز لري.
# د ژوند په ناامیدې کې هم توبه د منلو وړ ده.
# د پېنځه گونو حواسو په ذریعه یو څیز محسوسول علم نه دی، بلکه د علم ذریعه ده.

## سرچينۍ

وېشنيزه:اسلام
وېشنيزه:لس امامان
وېشنيزه:حنفي پوهان
وېشنيزه:ماترېدي مذهب
وېشنيزه:نړيوال اديان
وېشنيزه:متکلمين
وېشنيزه:عرب پوهان
وېشنيزه:د علم کلام پوهان
وېشنيزه:ماترېدي پوهان
وېشنيزه:ختيځ فيلسوفان
وېشنيزه:مسلمان فيلسوفان
وېشنيزه:اسلامي روڼ اندي
وېشنيزه:د اسلامی لارښودان
وېشنيزه:فيلسوفان
ببو جانه

**مېرمن حليمه** مشهوره په **«ببو جانې»** د عتيق الله خان لور او د ميرواعظه له اولادې څخه وه چې د پلار له خوا سيده او د مور له خوا د امير دوست محمد خان لمسۍ وه. ببو جانه د امير عبدالرحمن خان ډېره گرانه ماندينه وه چې په هوښيارۍ او ښکلا يې شهرت درلود او هم يې له خلکو سره ډېره ښه رويه لرله، سخي او مېړه مخې مېرمن وه او تر اوسه په نورو کورنيو کې په ښه نامه يادېږي.

دې مېرمنې کله کله په دري ژبه شعرونه هم وييل چې د ښځو په مخصوص اخبار «ارشادالنسوان» کې چاپ شوي او ماته يې يوازې دا درې بيته د مرحوم محمد سرور گويا په واسته لاس ته راغلي دي چې دلته يې د نمونې په توگه وړاندې کوم.

استقلال


وايي چې يو وخت امير عبدالرحمن خان د نرگسو يوه گېډۍ ورته ولېږله چې دې مېرمنې دا بيت ورواستاوه:

دا هم وايي چې دا مېرمن پر امير عبدالرحمن خان دومره گرانه وه چې امير به وييل: «ما تر اوسه شعر نه دی وييلی خو د ببوجانې د پاره يې وايم» او دا دوه بيتونه يې د هغې په ستاينه کې ووييل:

## سرچينې
پښتنې مېرمنې - ۲۵ مخ د بېنوا اثر - د کابل چاپ

وېشنيزه:د افغانستان نوميالي
بله نسته کندهارۍ

دا مېرمن د هلمند د زمينداور په گردي باغران  کې اوسېدله د آغا محمد خان لور او د پښتو ژبې شاعره وه او د ۱۳۰۰ هجري سپوږميز کال په شاوخوا کې يې ژوند کاوه. په پېغلتوب کې له دُنيا تللې وه.

وايي چې د شلو کالو په عمر د «غيرې» کوتل ته په لرگو پسې ختلې وه او هلته له يوه پاڼه لوېدلې او مړه شوې وه.

ددې د يوه شعر څو بيته ما د يو سپين ږيري له خولې اورېدلی او يادداشت کړی او هغه دا دی:




## سرچينه

پښتنې مېرمنې - ۲۶ مخ - ليکوال ارواښاد بېنوا

وېشنيزه:پښتنې شاعرانې
محمد شفيق همدم

**ډاکتر محمد شفيق همدم**  د افغانستان د لغمان ولايت د عليشنگ په کلي کې په کال 1361 هچري د حمل مياشتې په څلورم تاريخ کې په يوه ستره او د علم او عرفان څخه ډکه کورنۍ کې سترگې غړولي
ښاغلي ډاکتر محمد شفيق همدم خپل د زدکړې شروع د کابل لامع شهيد په ابتدايه کې (اوسنۍ ليسه) کې شروع کړيده او متوسطه زدکړې يې د لغمان ولايت د عليشنگ په ليسه کي او ورسته بيا د ننگرهار ولايت د جلالاباد ښار د شهيد محمد عارف په ليسه کې ثانوي زدکړي پاي ته ورسول چي په همدي کال کې د ننگرها د سياسي علومو او حقوقو پوهنځي ته داخل شو، خو د وخت ځينې سياسي او استبدادي فشارونو له کبله ددغي پوهنځۍ په پريښودومجبور شو، خو د علم او عرفان لمنه يي پرينخود او داځل د ننگرهار منځني طب (انيستيتوت علوم طبي ننگرهار) کي د راديولوژي د څانگي څخه په لومړي درجه فارغ شو.
ښاغلي همدم پدي بساونه ونکړه ا و يو ځل بيا يي د سياسي او اقتصادي علومو ته مخه کړه او وکولاي شو چې ددي بهر څخه هم يوه څاڅکي وڅکي او خپل ديپلوم ترلاسه کړي.
ښاغلي همدم د اسلامي، طبي، سياسي او اقتصادي علومو ترڅنگ بهرني ژبي لکه عربي، انگليسي او اردو يي هم زده کړ او د خپل دغي پوهې او تجربو څخه په گټه وکولاي شو چې تر خپل وس او بريد گران هيواد افغانستان ته خدمت وکړي.
ښاغلي همدم د هيواد او نړۍ په کچه د سياسي څيړنې، کره کتنې او د دري ژبي د تکړه ليکوالانو په قطار کې شمارل کيږي.
شفقیار

**نجیب الله شفقیار** د عبدالرحیم زوی ،د۱۳۲۹ه ش ددلوی په میاشت کی دکابل په شهرآراکی زیږیدلی ، په ۱۳۵۱ کال کی دافغانستان په رادیوکی دانونسراوبیادنطاق یاویاند په توگه اووروسته دټلویزیون اوراډیودویاند په توگه په کارگمارل شوی ( دزدکړودترسره کولوترڅنگ) په کال ۱۳۵۰ کی یی د«اصلاح »او«هیواد» له ورڅپاڼوسره دخبریال په توگه همکاری کوله ، په ۱۳۷۵ کال کی د«هیواد» دورځپاڼی دټولنیزوخپرونو مسوول ، بیا د«حقیقت انقلاب ثور»دورڅپاڼی کارکونکی ، بیاد«کار»جریدی مسوول مدیر اودصنفی اتحادیودخپرونو دریاست مرستیال ، بیاد « دوستی »دمجلی مسوول مدیراودسولی اوپیوستون دسازمان دخپرونودریاست مرستیال ، ورپسی د«جرگی »دمجلی مسوول مدیراودسرحدونودچارو دوزارت دخپرونړدریاست مرستیال، بیا ددغه وزارت دکادرونواوپرسونل ریس بیاد«سنا »دمجلی مرسیتال اوورپسی ددی مجلی مسوو ل مدیراودسنایا مشرانوجرگی دخپرونو مرستیال، او په پای کی د« نگاه » دجریدی مسوول مدیروو. له ۱۹۹۵ کال راهیسی په آلمان کی اوسی .واده یی کړی ، یوزوی اوڅلورلوڼی لری اواوس اوس دیوه آزاد ژورنالیست په توگه له آزادورسنیوسره همکاری لری .
ډومنيک ډي وېلپين

ډومنيک ډي وېلپين

= Dominique de Villepin

د فرانسې لومړی وزير

لومړی وزير, فرانسه

ژاک شېراک

وېشنيزه:فرانسه
وېشنيزه:سياست
محمد قاسم نانوتوي

حضرت **محمد قاسم نانوتوي** رحمه الله  دهند د نیمې وچې له نامتو اسلامي پوهانو څخه دی، چې په ۱۲۴۸هجري قمري کال زېږېدلې. اصلی نوم یې خورشېد حسن وو، د پلار نوم یې اسد علي او د نیکه نوم یې غلام شاه وو. د نوموي د نسب لړۍ حضرت ابوبکر صیق رضی الله عنه ته رسېږي.

د نانوتوي نیکه مولوي محمد هاشم د اکبر بادشاه نږدې ملگرې وو، او هغه څو کلي او کورونه ورته په جاگیرکې ورکړي ول.

مولانا نانوتوي پیداېښتي ذهین، پرهېزگار،  لوړ همت لرنکی، زړور او غښتلی شخص و. هغه د لوړې درجې شاعر وو، چي د پوهي په پار له نانوتیه څخه د دیوبند په لور ولاړی.

## لومړنۍ زده کړې

هورې یې له شیخ کرامت حسین څخه عربي ژبه زده کړه. ۲ محرم الحرام ۱۲۶۰هجري سپوږمیز له مولانا مملک علي سره ډلي ته ولاړ.

## دا هم وگورﺉ

#شاه ولي الله
#شاه عبدالعزیز
#شاه اسماعیل
#شیخ الهند

# حسین احمد مدني

## سرچینې

# **گوهر نایاب، لیکوال: حفیظ گوهر،گوه پبلیکېشنز، کبیر سټریټ، اردو بازار-لاهور.**

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:سني اسلام
وېشنيزه:حنفي مذهب
وېشنيزه:حنفيان
وېشنيزه:ديوبندي
وېشنيزه:ديوبنديان
وېشنيزه:اسلامي هندي علماء
افغان لودي

**محمد سليم خان لودي** د خان جهان لودي له اولادې څخه د دري ژبې شاعر و، او په يوولسمه هجري پېړۍ کې په کابل کې اوسېده، روانه طمع يې درلودله او په اشعارو کې يې «افغان» تخلص کاوه. دا دوه بيتونه دده دي:





## سرچينې
*روز روشن - ۶۱ مخ
*سکينه الفضلا - ۵۳ مخ
*آريانا مجله - ۲ کال - ۱۱ گڼه، ۵۴ مخ
*لودي پښتانه - ۳۴۰ مخ
*پښتو آريانا دايرة المعارف، ۱۲ - ۳۴۶ مخ
شفيع الله بابرزی

کيڼ|250px|بټنوک|شفيع الله بابرزی
شفيع الله بابرزى د خداى بخښلي عبدالوهاب زوى په ١٣٤٠ لمريز کال د شينوارو په سپين غر ولسوالۍ کې دې دنيا ته سترگې غړولې دي.

## زده کړې
لومړنۍ زده کړې يې پخپله سيمه کې ترسره کړي ، وروسته يې د هلمند ولايت له کرنې ليسې څخه د دولسم ټولگي بريليک تر لاسه کړى دى .

په ١٣٥٨ لمريز کال کې د کابل پوهنتون د کرنې پوهنځي پر وره ورننوت او په ١٣٦١ لمريز کال کې د لسانس بريليک تر لاسه کړ.

## دندې
د کورنيو چارو وزارت د خپرونو په برخه کې يې کار پيل کړ . د دې تر څنگه يې د افغانستان د ملي راډيو ټلويزيون په هنري پروگرامونو کې فعاله ونډه اخيسته . د افغانستان په ملي راډيو ټلويزيون کې د نوموړي په سلگونه شعرونه عبدالله مقري ، بريالي صمدي ، گلزمان ، منگل ، نغمې ، سرفراز ، اشرف گلزار ، نازيه اقبال ، گلزار عالم ، ماسټر علي حيدر او گڼو نورو سندرغاړو د موسيقۍ په پردو کې زمزمه کړي دي .

## ادبي ژوند چاپي اثار
د ښاغلي بابرزي د شعرونو دوه ټولگې د خيمې سيوري ته او بوره ونه د چاپ په گاڼه پسولل شوي او دوه نورې ټولگې د رنجو غرونه او په کاڼو کې خوبونه د چاپ لارې څاري .

# (د رنجو غرونه) درېيمه شعري ټولگه چاپکال ۲۰۱۱

شفيع الله بابرزى دا مهال په کابل کې د يو سيمه ييز ټلويزيون شمشاد د موسيقۍ او هنز د برخې مشري کوي 
## سرچينې
http://danishpress.com/book.php?id=542

وېشنيزه:پښتانه شاعران
عبدالمالک بېکسيار

بټنوک|عبدالمالک بېکسيار
ښاغلى **عبدالملک بیکسیار** 

## مخينه
په ۱۳۴۳ ز كال كې د په میدان ،وردگ كې زېږېدلى دى . 

## زده کړې
لومړنۍ او منځنۍ زده کړې يې د میدان په لېسه كې او لوړې زده كړې يې د كابل پوهنتون د ژبې او ادبياتو په پوهنځي كې پاى ته رسولې دي .
عبد المالک بېکسيار د افغانستان يو ځوان نوښتگر شاعر دی . دی د يو ملي اند خاوند دى . خپله پښتونواله او ملي مينه يې په خپلو فرهنگي هڅو په زبات رسولې ده . دى  له افغانستان نه لرې په يو هېواد ډنمارک کې د پردېسۍ ژوند تېروې ، خو د خپل تندي د خولو په بيه د هيلې په شان د يوې ښکلې مجلې د خپرولو جوگه دی . رښتينولي ، سپيڅلتيا ، مينه او ملي ولوله د ده د شخصيت نور رغنده توکي دي ، په هېوادنيو او ملي چارو کې بېړندی او گړندی دی ، د خپل ژوند خواږه يې تر ملي ژبې بلهاري كړي ، او د فرهنگي خدمت لپاره يې ځان ملنگ کړی دی . د بيکسيار ملنگي د نورو تر خانۍ او پاچا هۍ غوره ښکاري او په دې ژوند کي يې يو لوی شان او شوکت ليدل كيږي .

## چاپ شوي آثار
# سوچونه او کږلېچونه
# د سنځل گل په شپو کې
# شینشوبي
# تیگا
# داته دکومو غرونو شور یې
# سیوري دهندارو (ډنمارکي)
# لکه خوب هغه وختونه
# د څپو چې زړه راډک شي

## باندنۍ تړنې
* په ويکي شعرونه کې د عبدالمالک بېکسيار شعرونه

## سرچينې
# http://samsoor.com/sheruna.php 

وېشنيزه: پښتانه شاعران
غلام محمد کاموال

**غلام محمد کامه وال** () (په انگرېزي: **Ghulam Muhammad Kamawal**) يو پښتون شاعر دی.
## مخينه
نوموړی د اول گل زوی ، په ١٣٣٣ لمريز کال کې د ننگرهار ولايت د کامې ولسوالۍ په اخوند کلي کې زيږ ېدلې دی . 
## زده کړې
لومړنۍ زده کړي ېې د اخوند کلي په ښونځي کي کړي او منځني زده کړې يې د مراد علي صاحب په ليسې کې بشپړې کړي . د علاقې له مخې د پوليسو په اکاډمۍ کې شامل او پر ١٣٥٧ ل كال يې د افسر په توگه د کورنيو چارو په وزارت کې په کار پيل وکړ . د٦٠ او٦٦ کلونو ترمنځ يې د دولتي دندې سره سره د ديپلوم د ترلاسه کولو لپاره دويم ځلي د پوليسو اکاډمۍ ته د کميسار کورس په تعقيب سره ديپلوم ترلاسه کړ٠
نوموړي د مسلکي زده کړې او وړتيا لامله په مهمو پوستونو کې دندې سرته رسولې دي . پر ١٣٦٧ ل کال د ډگروالۍ رتبې ته ورسېد . ښاغلي کامه وال د عسکري دندې ترڅنگ د پښتو ژبې له شعر او ادب سره ډيره مينه درلوده ، له دې لامله يې له ١٣٦٣ ل راهيسې په شعر ويلو پيل کړی دی ٠
کامه وال تر عسکري هممسلکانو ، د هېواد د پښتو ژبي د ليکولانو او شاعرانو سره ناسته پاسته او زياته مينه لري او د هغوی په ټولو غونډو او محفلونو کې يې برخه اخيستې ده .

## چاپ شوي آثار
د ښاغلي کامه وال ليکل شوي اثار دا دي :
#ژوبل يادونه ، چاپ ١٣٦٨
#دزړه لـــــلمه ، شـعري ټـــولــگه
#کـــــــچکول ، دلنډو کيسو ټولگه ، ناچاپ .
 
## ناچاپه آثار
## د شعر يوه بېلگه

وېشنيزه: پښتانه شاعران 
وېشنيزه: پښتانه 
وېشنيزه: افغانان
اتره

بټنوک|د نارينه انسان اتره
**اتره** (په انگرېزي: torso) يو اناټوميکه اصطلاح ده چې د تنې په مانا ده. اتره د ډېريو ژويو او انسانانو د بدن منځنۍ برخه ده چې د ورنو او غاړې تر مېنځ پرته ده. په ورځني ژوند کې د تنې په نامه يادېږي. اتره بيا په دوه اهمو برخو وېشل شوې چې يو يې د گېډې او بل يې د ټټر په نامه يادېږي.

‎

وېشنيزه:اناتومي
محمد ابراهیم همیم

د اسلام نومیالی علمبردار او د سره ښکېلاک پرضد د اسلامي مبارزې د لارې ځلاند مشال، سترعام، استاد، ادیب او داعي شهید مولوي محمد ابراهیم همیم د مولانامحمد جعفر زوی پر ۱۳۱۴ل کال د ننگرهار د بهسودو ولسوالۍ د ولایتو د کلي په یوه دینداره او روڼ اندې کورنۍ کۍ دې نړۍ ته سترگۍ راغړولي دي.

## زده کړې
دې لا د اوو کالو و، چې عظیم الشان قرآن یې ختم کړ، وروسته بیا د نجم المدارس په عالي مدرسه کې شامل شو او پر ۱۳۴۱ل کال ترې فارغ او هملته د ښوونکي په توگه وگومارل شو.

## لیکنې

## نثري لیکنې
* د دیني علومو اصول تدریس
* د قرآن اجتماع
* سیرت النبي
* د قرآن پلوشې (شېر)
* او خوارې وارې لیکنې

وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:پښتانه شاعران
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:عالمان
وېشنيزه:افغان عالمان
وېشنيزه:پښتانه دینپوهان
وېشنيزه:افغان دینپوهان
وېشنيزه:شهیدان
حسن الهضيبي

**حسن الهضيبي** رحمه الله د القلیوبیة ولسوالۍ، عربو په الصوالحة د شبین په مرکز کې په ۱۳۰۹هجري سپوږمیز کال (۱۸۹۱ز) زېږېدلې دی. لومړنۍ زده کړې یې په خپل کلي کې وکړې، او د لړو زده کړو لپاره د الازهر پوهنتون ته ولاړ. حس الضهیبی لومړنۍ زده په ۱۹۰۷ز کال کې ترسره کړي، بیا د خدیو منځني ښوونځي ته ورغې او د بکلوریا سند یې په ۱۹۱۱ز کال ترې ترلاسه کړ. او بیا د حقوقو مدرسې ته ولاړ او په ۱۹۱۵ز کال ترې فارغ شو.

وېشنيزه:اخوان المسلمين
د بابل ځوړند بڼ

left|thumb|450px|left|An د ځوړندو بڼونو لرغونۍ انځور
leftt|thumb|left|300px|د سميرامېس, د بڼونو ۲۰مې پېړۍ تفسير
**د بابل ځوړند بڼونه**، چې د سمېرامېس ځوړندو بڼونو په نامه هم يادېږي (د عراق په ننني الهيلا نومي ځاى) كې د لرغونې نړۍ يو له ۷ عجايبو څخه شمېرل كېږي. دا بڼونه د دويم نېبوچايدېېزر لخو په ۶۰۰ مخزېږد كال ودان شوي دي. داسې ښكاري چې نوموړي واكمن دا بڼونه د خپلې ماندينې د خوښۍ لپاره ودان كړي.

وېشنيزه:د عراق ودانۍ او جوړښتونه
وېشنيزه:د عراق بڼونه
وېشنيزه:بابل
وېشنيزه:بابلونيا
وېشنيزه:د عراق پېښليك
وېشنيزه:د تاريخ د بدلون وران ټكي
هډوتري

**هډوتري** د سولگر هغه برخې او وزلو ته ویل کیږې چې مونږ يې ليدلی او لمس کولی شو. هډوتري په دوه برخو ويشل شوي: 
#ننوتني يا Input هډوتري
#وتني يا Output هډوتري

## ننوتني هډوتري
د سولگر ټولې هغه وزلې چې سولگر ته زموږ مالومات دننه کړي ننوتني هډوتري بلل کیږې. لکه: مږک، .کيليدړه، مېک، ځيرگر، لاېټ پېن، او داسې نور.

## وتني يا Output هډوتري
د سولگر ټولې هغه وزلې چې زموږ غوښتنو ته ځواب ورکوي يا مالومات له سولگر ځخه مونږ ته ښکاره کوې، او موږ يې ليدلی يا اوريدلی شو وتني هډوتري بلل کيږي. لکه: ليدانى، غږن، چاپگر،  او داسې نور.

وېشنيزه:سولگر
ذکر

Zekr is an open platform Quran study tool for simply browsing and researching on the Holy Quran. It is a Quran-based project, planned to be a universal, open source, and cross-platform application to perform most of the usual refers to Quran. The main idea is to build an as generic as possible platform to accept different Islamic resources. 

Zekr is written in Java, on Eclipse platform, and uses SWT as widget toolkit. 

It works on different platforms, including Windows (2k, XP, Vista), Linux (most important distributions), and Mac. It requires Java 1.4.2 (or newer). See installation page for more info.
کوروف

thumb|د کوروف د کلي پېژندنښنه
**کوروف** په سوېل-ختيځ پولېنډ کې د يو کلي نوم دی چې د پووافې او لوبلين تر مېنځ د کوروفکا د رود پر غاړه پروت دی. دا د يوې ځانته سيمې، گمينا کوروف پلازمېنه ده چې د لوبلين په ولکه کې شمېرل کېږي. په دې کلي کې ۲۸۰۴ (د ۲۰۰۷ کال د سرشمېرنې له مخې) وگړي مېشت دي.
اسامه بن لادن

**اسامه بن لادن** (په عربی: **أسامة بن لادن**)، ( زېږېدنه۱۰ وری ۱۹۵۲ ریاض، سعودي عربستان – مړینه ۲ مې ۲۰۱۱ ایبټ آباد، پاکستان) د اسامه بن محمد د ۵۲ اولادونو له ډلې ۱۷م و او د القاعدې د شبکې مشر وو.

## مخينه
اسامه بن لادن په ۱۹۵۲ کال کې په ریاض کی پیدا شو. پلار یی یمنی وو او مور یی د سوريې وه. کله چی اسامه بن لادن په سعودی عربستان کی د جدّه په پوهنتون کی زده کړه کوله نو د الإخوانو المسلمونو غړی وو. اسامه بن لادن په ۱۷ کلنۍ کې لومړی واده وکړ. د ده لومړنۍ ښځه د سوريې هېواد څخه وه چې نوم ېې نجوا غنم و او د لادن سره د واده کولو پر مهال د ۱۵ کلو عمر کې وه. داسې وېل کېږي چې د لومړنۍ ښځې څخه ېې لس ماشومان راوړي دي او څو ورځې مخکې د ۱۱ د سپټمبر د ۲۰۰۱ م ز کال په امريکايي ودانيو د بريد څخه ېې ښځې ترې طلاق واخيست او د افغانستان څخه بېرته پلرني ټاټوبي ته ولاړه.
## زده کړې

## د افغانستان په جهاد کې ېې ونډه
د افغانستان د جهاد په کلونو کې اسامه رول درلود، خو د طالبانو له رژيم سره يې همکاري زياته وه.
### القاعده، افغانستان او اسامه
په ۱۹۷۹ کال کی شوروی پوځ پر افغانستان یرغل وکړ نو اسامه بن لادن افغانستان ته ولاړ. هغه مجاهدینو ته پیسې او وسلې ورکولې او د شوروي سره پوځ په مقابل یی جگړه کووله. په نوموړي پير کې ېې د القاعدې تنظیم جوړ کړ. 
په ۱۹۹۱ ز کال کې د خلیج جگړه پېل شوه، دې کار دی لا زيات د لويديځ په مقابل کې کرکجن کړ . 

په کال ۱۹۹۱ کی اسامه بن لادن مجبور شو چې د سعودی عربستان څخه سوډان ته ولاړ شي او د ۱۹۹۶ز کال په جنورۍ مياشت کې اسامه بن لادن بيا افغانستان ته د برهاندالدين رباني او څو نورو پخوانيو جهادوالو په بلنه ورمخه کړه.  

په ۱۹۹۶ ز کال کې افغانستان د طالبانو لاس ته ورغلئ نو اسامه بن لادن په دې هېواد کې د حقیقې مسلمانانو لپاره ډیرې اډې جوړې کړې. 
د ۱۹۹۸ ز کال په فبروري مياشت کې هغه يوه فتوا ورکړه او په دغه فتوا کې يې ويلي و چې د يهوديانو او د امريکايانو او هر قسم کفری پلويانو وژل د مسلمانانو فرضیه ده ځکه دوی د اسلام دښمنان او یو غولونکې ګروه ده.

په ٢٠٠١ کي امریکا پر افغانستان برید وکړ، او اسامه بن لادن قبایلي سيمو ته ولاړ.
په ۲۰۰۴ ز کال کې اسامه بن لادن د ایبټ آباد په ښار کی خپل کور جوړ کړ. 
په ۲۰۱۱ ز کال کې امریکایی ځواکونو پر دغه کور برید وکړ او اسامه بن لادن د امریکې ځواکونو لخوا په ووژل سو او درې ښځې او څو کسان ورسره ټپیان سول.

## مدني حالت او مړينه
## سرچينې
http://www.guardian.co.uk/world/2011/may/06/osama-bin-laden-family-compound

وېشنيزه:سعودي عربستان
وېشنيزه:افغانستان
وېشنيزه:د ۱۹۵۷ کال زېږېدنې
وېشنيزه:القاعده
القاعده

**القاعده** (په عربي کی: *القاعدة* چي په پښتو کي *اډه* معنی لري) یوه افراطي ترهګره ډله ده چی په ۱۹۸۸ کال کې د اسامه بن لادن لخوا جوړه شوه. د القاعدې د افراطیت ملاتړ د نړیوالو مرستو په مټ ترسره کېږی. د القاعدې مشران غواړی چه په اسلامي هېوادونو کې ددوی په اصطلاح یو اسلامي دولت جوړ کړی. د القاعدې مشران دا هم وایي چي امریکا او بریتانیا په نژدې ختیځ کې د نفت بډایي ذخیرې غلا کوي.
## تاریخ
د القاعدې غړی په ځانگړی ډول  عرب مجاهدین دی چي په افغانستان کي یې د پاکستان له خاوري د شوروی د پوځ او افغان حکومت په خلاف جگړه کوله. په دې وخت کې مجاهدین د امریکا او اسلامی هېوادونو لخوا ملاتړ کېدل. اسامه بن لادین چی د شوروی د پوځ پر ضد هم جگړه کول مجاهدیونو ته یی پیسې او وسلې هم ورکولی. د افغانستان اسلامی امارت تر جوړولو وروسته اسامه بن لادن د طالبانو په مرسته په دغه هيواد کې د خپلو جنګیالیو لپاره د تمرین مرکزونه جوړ کړل.

## د القاعدې ترتیب
القاعده یو تنظیم دی چی د ډلو څخه تشکیل کېږی. هره ډله تقریبا درې تنه لری. د القاعدې قوماندان یوازې درې ډلې رهبري کوی. د ډلې غړی عموما د دښمن په هېواد کې د حکومت پر ضد هیڅ ترهګریز عملیات نه کوی. خو تر څو کالو وروسته د القاعدې قوماندان ترهګرو ته امر ورکړ او ترهګر د هغه امر پر ځای کوی. 
## د القاعدې عملیات
القاعده په ۱۹۹۶ کې په سعودی عربستان کې د امریکا پر مرکزونو برید وکړ. په هغه برید کې لس تنه وژل شو. په ۱۹۹۹ کال کې ترهګرو په نایروبي او دارالسلام کې د امریکا پر سفارت خانو بریدونه وکړل. په برید کښې ۲۰۰ تنه وژل شول او ۵۰۰۰ تنه زخمي شول. په ۲۰۰۰ کال کښې د عدن په ښار کې ترهګرو د امریکا پر جنگی بیړۍ بریدونه وکړل او په برید کښې ۱۷ تنه وژل شول. په ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ کال کې په امریکا کې ۱۹ ترهګرو څلور الوتکې وتښتولې او د الوتکو په مرسته یی د نیویارک او واشینگټن په ښارونو کې پر ودانیو بریدونه وکړل. په یادو بریدونو کې تقریبا ۳۰۰۰ تنه وژل شول. 
  

 
## دا هم ولولۍ

* اسامه بن لادن
* ملا محمد عمر اخوند
* طالبان
* ابو محمد
* تحسین ملا علي

وېشنيزه:افغانستان
وېشنيزه:القاعده
هندوکش

**هندوکش** ( په پارسی کې : **سلسلہ کوہ هندوکش**، په اردو کې: **ہندوکش**، په هندی کې:** हिन्दु कुश**) د غرونو لړۍ ده چې په افغانستان کې د پاکستان په شمال لویدیځ کې پرته ده. هندوکش د نړۍ څلورم لویه د غرونو لړۍ ده.

## د هندوکش نوم
په ۳۲۹ کال عیسوی سنی مخکې ستر سکندر د هندوکش سیمې ته ورسېده او دغه غرونو ته د نوم ورکړ. د هندوکش غر تر ۷ پېړۍ پورې د* پاریاترا پروته* (पारियात्र पर्वत) په نوم یادېده.

وېشنيزه:هندوکش
وېشنيزه:افغانستان
وېشنيزه:پاکستان
غازي مېداد خان اڅکزی

**غازي مېداد خان اڅکزی** د بدين خان زوی، د گل محمد خان لمسی، د ترهټ خان کړوسی او مهک اڅکزي کوسی و. نوموړی د توبه اڅکزۍ په جلگه کې ږېږېدلی دی. مېداد خان چي د اڅکزو د حمېدزو د پښې سره يې تړاو درلودی په ډېر کم عمر هرات ته ولاړی او هلته د افغانستان په پوځ کې يې دنده ترلاسه کړه. 
دهرات د ساگزي ټبر خان خپله لور ببو و مېداد خان ته ورکړه. د مېداد خان دوه ځامن وه چي مشر يې سيدوخان او کشر يې ميرزا محمد ايوب خان نومېدی. د غازي مېداد خان يوه لور هم وه چي محمدزۍ نومېده.
نوموړی په ډېر کم سن د تورن تر رتبې ورسېدی. په ۱۸۸۰ زېږيز کال نوموړي ته د غازي محمد ايوب خان لخوا دنده په لاس ورکړل سوه چي د خپل ټبر خلک چي زياتره د توبې د غرونو تر منځ آباد وه د انگرېزانو پر ضد جهاد ته راوبولي . نوموړي په توبه کې د اڅکزي ټبر ځوانان د ځان سره مله کړه او کندهار ته ولاړی. نوموړي د خپلو ملگرو سره په ډېره مړانه د ميوند په جگړه کښي ونډه واخيسته. غازي مېداد خان د ميوند په جگړه کې سخت ژوبل سو خو بيا هم د جگړې تر پايه په مړانه وجنگېدی. د ميوند جگړې د نورو مجاهدو تر څنگ مېداد خان اڅکزي په خپله مړانه  ځان، خپل ټبر او خپل ملت ته تلپاته وياړ ور په برخه کړی. 

دغازي مېداد خان د مړينې وروسته د غازي مېداد خان کورنۍ هرات پرېښوده او په کندهار کي آباده سوه. 
د غازي مېداد خان مشر زوی د ناروغۍ له وجې مړ سو او اولاد يې نه درلودی. د غازي مېداد خان کشر زوی ميرزامحمد ايوب خان و چي په پښتو او پاړسي ژبه يې شعر ويلی. د ميرزا محمد ايوب خان دوې قلمي شعري ټولگې پاتې دي چي پکې په پاړسي او پښتو شعرونه دده په ښکلي ليک ليکل سوي دي. ميرزا محمد ايوب خان په کندهار کې د ماليې د وزارت چارواکی و او ورسته د گيزاب اولسوال وټاکل شو. مرزا محمدايوب خان دوې ماينې په روزگان کې درلودې او يوه يې په کندهار کې. 

د مېداد خان اڅکزي يوه لور وه چي محمدزۍ نومېده. محمدزۍ د کندهار لومړنۍ عالمه ښځه وه چي نورو ښځو ته يې د قرآن د تفسير د ښوونې تر څنگ ادبي ښوونې هم کولې او ډيرې زده کونکي يې وروزلې. 

دغازي مېداد خان نيم لمسيان او کړوسيان اوس د افغانستان په روزگان او نيم لمسيان او کړوسيان يې د سويلي پښتونخوا په کوټه ښار کښي آباد دي.

وېشنيزه:د افغانستان نوميالي
وېشنيزه:د افغانستان غازيان
وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:غازيان
احمد حسیني

**احمد حسيني**، یو كردي عالم او شاعر دی. په ۱۹۵۵ز کال د سوریې ختیځ په لودیځ کردستان د عامودا ښار کې زېږېدلې دی.

د فلسفي موضوعاتو زده کړه یې له دمشق پوهنتون څخه ترلاسه کړه.

احمد حسیني د کوردي ژبې یو پیاوړې شاعر او ادیب تېر شوې چې په خپله ژبه (کوردي ژبه) کې یې ډېر ستر، ستر دیوانونه پرېښي. د کوردي ژبې کره کتونکي دې د کوردي ژبې له اوسنیو شاعرانو سالار گڼي.

دې په له ۱۹۸۹ز کال راپدېخوا د السويد په ښارگوټي ک اوسېده. دده د شعرونو زیاتره قصیدې نورو نړیوالو ژبو لکه: عربي، ترکي، انگرېزي او الماني ته ژباړل شوې دي.

ده د شعر او شاعرۍ سره، سره ادپی نړۍ ته هم نه هېرېدونکي خدمتونه کړي، او په برېښیزه نړۍ کې یې خپل خدمتونو ته دوام ورکړې. د تبرېز او روجافا په نامه گورتپاڼو چلولونه هم د همدې ادیب پر غاړه وه، او د مرگ تر وخته یې خپلو ادبي هلوځو ته دوام ورکاوه.

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:عربي فيلسوفان
وېشنيزه:مسلمان فيلسوفان
وېشنيزه:ختيځ فيلسوفان
وېشنيزه:کردي شاعران
وېشنيزه:کردي خبريالان
وېشنيزه:عراقي ممثلين
وېشنيزه:زوکړې 1955
وېشنيزه:مړينې 2007
وېشنيزه:فيلسوفان
ابن حزم اندلسي

**ابو محمد ، علي بن احمد بن سعيد زوی د حزم** په قرطبه نومي ښار کې د نومبر په ۷مه، کال ۹۹۴ ز زېږېدلې./ ۳۰م د روژې مبارکې، کال ۳۸۴هجري سپوږمیز.

ابن حزم اندلسي یو ستر لارښود، مطلق مجتهد، د پوهې سمندر، د فنونو او پوهې خاوند، د پوهانو پلار او له طبري څخه وروسته د اسلام په اړه یو منل شوې او بې جوړې لیکوال او څېړونکې گڼل کېږي. 

د الاندلسي القرطبي اصلیت کې د ولبة کلي څخه و. له آره د اوسني افغانستان او د ظاهري فقهي مذهب له مخکښو څخه گڼل کېږي. بلکه په ختیځ کې د ظاهري مذهب له ورکېدا څخه وروسته په غرب کې د ابن حزم په لاس بېرته راژوندی کېږي. ابن حزم یو ادیب، وزیر، سیاستوال، کره کتونکی او شنان (محلل) او د اندلس د وخت له نامتو علماوو څخه و. د مالکي مذهب یوه ډله دده پر ضد راپاڅېده او له وطنه یې وشاړه. دې د شعبان په ۲۸، کال ۴۵۶هجري سپوږمیز چې له ۱۰۶۴زېږد سره سمون خوري د کاسامونتیخا، په لبله ولبة کې ومړ.
## ژوند
د ابن حزم پلار احمد بن حزم د اندلسي واکمن الحاجب المنصور بن ابی عامر له وزیرانو څخه و، دده کورنۍ له شاهي ژونده ډېر خوندونه واخېستل. همدا وجه وه چې ابن حزم په ځای ددې چې د خپلې کورنۍ لپاره نفقه وگټي، بلکه د علومو او هنرونو ترلاسه کولو لپاره لستوڼي رابډ وهي. دی فطرتا ذهین او هوښیار هلک و، له پلاره ورته یوه ستر کتابتون په میراث ورسېد، دې هم د پلار په څېر په ځوانۍ کې د المظفر بن المنصور العامري په واکمنۍ کې وزارت ته ورسېد، چې په وخت سره یې له اړونده کاره استعفی ورکړه او ځان یې یو ځل بیا د پوهې ترلاسه کولو لپاره وزگار کړ.
په ډېرو علماوو چې د ابن حزم منزلت وپېژندل شو، هغه دده ژبه وه چې په ذکاوت او تېزۍ به یې کاروله، چې ځینو یې په اړه ویلي وه چې: «د حجاج توره او د ابن حزم ژبه سره خویندې دي» نو دا ابن حزم و چې خپله ژبه یې په علماوو په ځانگړي توگه له مالکي علماوو سره په مناظرو کې خپله ژبه اسانه کوله، دې هوښیارۍ او ذکاوت د ډیری علماوو په زړونو کې د ابن حزم او د هغه د پوهې او مؤلفاتو لپاره کینه او بغض واچاوه، تردې چې له قرطبی څخه یې وشاړه او ده کتابونه یې په عامه مناظره کې د المعتضد بن عباد په امر وسوځول شول، تردې چې ابن حزم به له یوه ځایه بل ته کوچېده، او په همدې حال کې د لبلة په کلي کې ومړ. دا کلی د لویدیځ اندلس د ولبة ښار له سیمو څخه ده.

وېشنيزه:اندلسيان
وېشنيزه:دينبوهان
وېشنيزه:مسلمان فيلسوفان
وېشنيزه:عرب فيلسوفان
وېشنيزه:فيلسوفان
ابراهيم عوض

**ډاکټر ابراهيم عوض** یو عربي ادیب او اسلامي مفکر ؤ مصري.

## زوکړه

ډاکټر ابراهيم عوض په کال ۱۹۴۸ز د مصر په کتامة الغابة کلي، په بسيون نومي ځای په لودیځه ولسوالۍ په یوه سوداگریزه کورنۍ کې وزېږېد.

## زده کړه

## علمي ژوند

## لیکنې

### پوهنیز منهج یې
## د ابراهیم عوض گورتپاڼې او بلاگونه
د ډاکټر ابراهيم عوض بلاگونه او گورتپاڼې په لاندې ډول دي، چې تاسې کولای شﺉ، له هغې څخه دده لیکلي کتابونو او لیکنو په درځنونو توکي ترلاسه کړﺉ. 

گورتپاڼې او بلاگونه په لاندې توگه دي:

** http://awad.phpnet.us/ 
** http://ibrahimawad.net
** http://www.maktoobblog.com/ibrahim_awad9

## د ابراهیم عوض په اړه نورې لیکنې
* موقع وکتب الدکتور إبراهيم عوض 
* الموقع الرسمي للدکتور إبراهيم عوض
* نبؤة جورج بوش 
* غروب الشمس 
* إنجيل متى 
* والد مريم 
* اليهود 
* الأناجيل 
* أخطاء إبراهيم عوض 

* انظر التصريح بالنقل في صفحة  النقاش

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:مسلمان فيلسوفان
وېشنيزه:عرب فيلسوفان
وېشنيزه:ختيځ فيلسوفان
وېشنيزه:مصري فيلسوفان
وېشنيزه:مصري اديبان
وېشنيزه:مصري پوهان
وېشنيزه:فيلسوفان
ملا صدرا

**ملا صدرا**  محمد بن ابراهيم القوامي الشيرازي 979-1050هجري ،1572-1640زېږد.

ملا صدرا د شیعه گانو له فیلسوفانو څخه و، چې نظري او عملي پېژندنې (معرفت) یې سره جمع ک، چې دا کار په فلسفه کې د الحکمه المتعالیه په نامه یادېږي.

دده فلسفي نظریات له نورو فیلسوفانو سره په ټکر کې ول، چې زیاتره فیلسوفانو دده له نظریاتو منلو څخه انکار وکړ.

## ژوند

ملا صدرا په یوه بډایه کورنۍ کې وزېږېد. پلار یې د خپل پیر وزیر و، او ملا صدرا د پلار یواځینې وارٍث و.

ده ته له پلار څخه ډېر مال او دولت پاتې ش، نو ده هم وپتیله چې دا مال او دولت په سمه لار کې مصرف کړي.

ده د پوهې او زده کړې ترلاسه کولو پسې مټې رابډ وهلې، او د پوهې لوړو پوړیو ته ورسېد.

د اصفهان په حوزه کې ، چې هغه وخت د واکمنۍ پلازمېنه وه په زده کړه پیل وکړ، ان تردې چې د شیخ البهایي درسي کړې ته به هم حاضرېده.

## ښوونکي یې

#الشيخ محمّد بن حسين الحارثي ، چې په الشيخ البهائي پېژندل کېدو. 
#السيّد محمد باقر الحسيني ، چې په بالمحقق الداماد پېژندل کېدو. 
#السيّد أبو القاسم ، چې په مير فندرسكي پېژندل کېدو.

## تلامذته

#الشيخ محمّد محسن ، المعروف بالفيض الكاشاني . 
#الشيخ عبد الرزاق اللاهيجي . 
#الشيخ حسين بن إبراهيم التنكابني . 
#الملا عبد الرشيد .

## ادبي ژوند او لیکنې یې

په لاندې توگه د:** الشيرازي دراسة بيبليوغرافية/أحمد ماجد**

**د صدرالدین شیرازي کتابونه او لیکنې:**

**ا) ځانگړي کتابونه:**

1)الحكمة المتعالية في الأسفار الأربعة العقلية:

دا کتاب د »الشيرازي« له مهمو کتابونو څخه گڼل کېږي. په دې کتاب کې یې خپله فلسفه راټوله کړې، او په څلورو څپرکیو یې ویشلې:

أ السفر من الخلق إلى الحق.
ب السفر بالحق في الحق.

ت يقابل الأول لأنه من الحق إلى الخلق بالحق.

ث يقابل الثاني من وجه لأنه بالحق في الخلق).

2)الشواهد الربوبية في المناهج السلوكية:

3)المبدأ والمعاد:

4)رسالة المشاعر:

5)الحكمة العرشية:

6)المظاهر الإلهية في أسرار العلوم الكمالية:

7)مفاتيح الغيب:

8)كسر أصنام الجاهلية:

9)رسالة في حدوث العالم:

10)رسالة طرح الكونين:

11)رسالة في اتصاف الماهية بالوجود:

12)رسالة خلق الأعمال:

13)رسالة في القضاء والقدر:

14)رسالة في التشخيص:

15)رسالة في التصور والتصديق:

16)رسالة الواردات القلبية في معرفة الربوبية:

17)رسالة في اتحاد العاقل والمعقول:

18)المزاج:

19)رسالة في المعاد الجسماني:

20)رسالة التنقية:

21) لمية اختصاص المنطقة بوضع معين من الفلك:

22)ديباجة عرش التقديس:

23)أجوبة مسائل شمس الدين محمد الجيلاني:

24)أجوبة المسائل النصيرية:

25)إيقاظ النائمين:

26)أكسير العارفين في معرفة طريق الحق واليقين:

27)الجبر والتفويض:

28)الحشر:

29)سريان نور وجود الحق في الموجودات:

30)المسائل القدسية:

31)شرح الهداية الأثيرية:

32)رسالة إلى ميرداماد:

33)الرسالة الثانية:

34)الرسالة الثالثة:

35)الرسالة الرابعة:

36)التفسير الكبير:

37)متشابه القرآن:

38)شرح أصول الكافي:

**ب) په فلسفي کتابونو شرحې لیکل:**

1)تعليقات على شرح حكمة الإشراق:

2)حاشية إلهيات الشفاء:

ج ځینې مشکوک کتابونه  چې ده ته منسوبېږي:

1إثبات واجب الوجود:

2الحواشي على شرح التجريد:

3شبهة الجذر الأصم:

4الحاشية على الرواشح:

5حاشية أنوار التنزيل.

6رسالة في الإمامة:

7د اللمعة په شرحه باندې لمنلیکونه:

## بهرنې تړن

# د ملا صدرا په نامه فلسفي گورتپاڼه
# دا لیکنه د ملا صدرا د ژوند ځینې اړخونو باندې رڼا اچوي 

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:فيلسوفان
وېشنيزه:مسلمان فيلسوفان
وېشنيزه:ختيځ فيلسوفان
وېشنيزه:مسلمان پوهان
وېشنيزه:مسلمان شيعه فيلسوفان
وېشنيزه:دينپوهان
اورياخېل

**اورياخېل** غلجی پښتانه در اوزیات شمیره دکابل ولایت دپغمان په ولسوالی کی استوگنه لری . هلته ددوی مشهور کلی اوسیمه اورياخېل په نامه سره یادیژی یوه شمیر اوریاخیل د کابل لویدیح سیموته او په تیره بیا دمیدان وردک په ولایت کی هم استوگنه لری.
یوزیات شمیر اوریاخیل دپکتیاد ولایت دزرمت(زرملی)په ولسوالی کی هم استوگنه لری اودلغمان په ولایت داوریاخیلو شمیر (د1360کال)د احصائی له مخه (12188)دولس زره یو سل اته اتیاتنه ته خودل شوی دی چی دلغمان په مرکز مهترلام اوقرغیو په ولسوا لیو کی وسیژی همداراز یو شمیر اوریاخیل د پروان ولایت د قره باغ په ولسوالی کی هم میشته دی.

وېشنيزه:پښتانه ټبرونه
عبدالودود پښتونځار

**عبدالودود پښتونځار** د ملا  شاه محمد زوى او مولوي غلام محمد لمسى دى، چې د لغمان ولايت،د قرغه يو ولسوالۍ د فرمانخېلو په کلي کې پر ١٣٦٠ ل کال زېږېدلى. 

## زده کړې
لومړنۍ زده کړې يې پاکستان ته دکډوالۍ   په دوران د سوابۍ په برکي پنډغالي، منځنۍ زده کړې يې د کوهي زاخېلو په پنډغالي، ثانوي زده کړې يې په اسلام اباد کې ترسره کړيدي. همداشان د ژبې او ادبياتو په برخه کې يې داسلام اباد په بېلا بېلو پوهنيزو مرکزونو کې زده کړې کړيدي.

## دندې
دۀ په اسلام اباد کې دکډوالوافغانانو  دروزنې لپاره يو منځنى ښوونځى(غلام سخي منځنى ښوونځى ) د اسلام اباد په کچه ابادۍ  کې پرانستى وو،چې ددغه ښوونځي په برکت له پنځه سوه څخه ډېرو پښتنو ناچارو ماشومانو زده کړې پکې وکړې او د ليک لوست له نعمت ،څخه برخمن شول.

نوموړى په ٢٠٠۵ ز کال داگسټ په مياشت کې له اسلام اباد نه افغانستان ته راغلى او دوردگ-ميدان ولايت د والي وياند وگومارل شو. همداشان دى دکابل ښاروالۍ د ښاري خدمتونو دمعينيت مطبوعاتي او فرهنگې مسوول هم پاته شوى.دۀ په   ميدان - وردگو كې د ځينو ملحوظاتو پر اساس ويندوي پرېښوده او يو ځل بېرته ښاروالۍ ته راغى او په ښاروالۍ كې د ښاري خدمتونو د معين سكرټر شو خو هغه دنده يې هم له دې امله چې خپل فرهنگي كارونو ته نه وزگارېده، پرېښوده او يو ځل يې خپل ځان له دولت نه راوكيښ او په خپلو ليكنيو چارو اخته دى.

## ادبي لاسته راورنې
دى په پښتو او انگرېزۍ ژبو کې ليکنې کوي. او ځان په ډانگ پېلې تو گه پښتون نشنلسټ بولي. دى  لنډې ادبي ټوټې هم ليکي، چې يوه يې داده:

څه وايي؟ د ساحل په لور روانې چپې، دمازديگرزېړی لمر، دگلونوسپړېدل اورژېدل، دسپرلي راتله اوبېرته تله، دشپې چوپه چوپتيا، دورځې بنډارونه اوغوغا، دسپرلي هرخواگلونه شيندل،دخزان ډاگ اوبېديا، څه وايي؟
دورځې تېرېدل،دشپې راتلل،دمغروره سيندچپې په ځگونو بدلېدل، له گلاب نه دمچکو اخستو لپاره دپرخې راتلل اوسهار داغيارله لاسه پناه کېدل،څه وايي؟
بس ټوله دپيدا، او پناه کيسه ده. دژوند ژوره فلسفه ده. نورهېڅ نه دي.د ژوند داستان دی اوبس!

اخر دومره بې اعتماده؟روان ؤم په لار کې مې پيشو وليدله، ماته يې راوکتل. کتلو يې زما پام هم ځانته واړاؤ.
په کتو کې يې مينه وه. معصومه مينه. زړه مې وغوښتل،چې حال ترې وپوښتم. دمينې خبرې ورسره وکړم. دژوند کيسې ورسره و وايم. او پردې  پوه شم، چې دوى ته  ژوند څه معنى لري؟
نو ورته ودرېدم.خو دې  رانه منډه کړه. ورته کښېناستم. غېږ مې ورته خلاصه کړه او ورنه مې وغوښتل چې راشي! ما ورنه دراتلو هيله درلوده، خو دې رانه بيا منډه کړه او په يو ځاى کې ودرېده، مخ يې ماته را وگرځاؤ. بيا مې ورته زارۍ پيل کړې، چې راشي،دزړه خواله سره وکړو او دژوند کيسې او فلسفې سره ووايو.
تاسې باور وکړئ، زارۍ مې ډېرې ورته وکړې. دسليمان عليه السلا م قسم مې ور واچاؤ. هان چې د ډېرو زاريو نه مې سترگې له اوښکو ډکې شوې.خو دې راته هماغسې کتل او زاريو پرې هيڅ اثر نه کاؤ. له ناکامه پاسېدم. سوړ اسويلى مې له خولې ووت او له ځان سره مې وويل، چې دا انسان څومره بې اعتماده دى چې حيوانات يې هم پر مينه،زاريواو ننواتو باور نشي کولاى!

## چاپ شوي اثار
#اتمه مڼې گل ( د اتمې مڼې گل مېلې دراپورونو او شعرونو ټولگه  ده چې د مڼې په اړه پكې پوره څېړنه شوېده. (چاپ اثر)

## ناچاپه اثار
#پښتو-انگريزي انځوريز سيند(ناچاپ)
#اس د تاريخ په اوږدو كې ( داس په اړه ځانگړى څېړنيز اثر، ناچاپ)
#له ميرخانه تر كرزيه( تاريخي اثر، ناچاپ)
#وردگ د تاريخ په اوږدو كې (ناچاپ)
#English and Pashto Cognates
#پخوانی مصر او مصری ښاريتوب

## باندنې تړنې
*د عبدالودود پښتونځار وېبلاگ
*اندور د عبدالودود پښتونځار دويم وېبلاگ

وېشنيزه:پښتانهوېشنيزه:افغانانوېشنيزه:پښتانه ليکوال
د چک وردگو د برېښنا فابريكه

دابرېښناکوټ په ١٣١٩ل.ل کال دالماني کارپوهانوپه واسطه دزمنس کمپنۍ لخواجوړشوی.دغوائي ترکودتا يې وړاندې درې عشاريه درې ميگاواټه(درې زره اودرې سوه کيلوواټه) برېښناتوليدوله،چې هان ٤٠ کيلوواټه برېښنايې دکابل ځينودولتي اداروته هم ورکوله.له بده بخته ددې برېښناکوټ کاسې اوس له خټونه ډکې دي اوتوربينونه يې له کاره لوېدلي دي.چک برېښناکوټ ددى ولايت يوه ستره اقتصادي شتمني ده چې اوس دبيارغونې انتظارباسي.څوځله دوالي عبدالجبارنعيمي لخواداوبواوبرېښنا وزيرمحمد اسماعيل خان ته يې دجوړولو وړانديزوشو، چې دا دى ايله، ايله يې اوس (١٣٨٧جوزا) کې لومړني کارونه پيل شويدي.
دچک دبندپرغاړه يوهوټل هم شته،چې يومهال به سيلانيان پکې دېره کېدل خوبدبختانه هغه هوټل هم دجوړېدولارې څاري.( دپښتونځار له يادښتونو څخه)
يعقوب کندي

بټنوک|300px|کیڼ|ابو يوسف يعقوب كندي
**ابو يوسف يعقوب كندي** لومړنې مسلمان فيلسفو دى. په سوېلي عربو كې د اوسېدو له وجې په (فيلسوف العرب) باندې هم پېژندل كېږي. دده د پيداېښت په اړه تاريخ كومه كره نيټه نده ښودلې. خو داسې انگېرل كېږي، چې د نهمې زېږدې پېړۍ په نيمايي كې د كوفې په ښار كې زېږېدلې وي. دا خبره هم مالومه ده، ېچ دې د عباسي واكمن مامون الرشيد په پير كې ژوند كاوه، او د المتوكل باالله تر مړينې هم ژوندې وو.

## ليكنې
left|thumb|300px
تركوم ځايه چې د كندي د ليكنو خبره ده، ده په مختلفو علومو لكه، فلسفه، منطق، هندسه، شمېرپوهنه، ټنگټكور، ستورپېژندنه، رنځپوهنه، جدل او سياستپوهنه كې بې شمېره ليكنې كړي او بې شمېره كتابونه يې په پوهنيز ميراث كې پرېښي، چې ددې كتابونو يو اوږد لړليك ابن ابي اسبيعه او ابن نديم په خپلو كتابونو كې راوړي دي. 
ددې كتابونو وېشنه يې په لاندې توگه كړې:

# فلسفه  ۲۲ كتابونه
# ستورپېژندنه  ۱۹ كتابونه
# جدل   ۱۶ كتابونه
left|thumb|300px

## دا هم وگورئ
*اسلامي پوهان
*اسلامي ساينس
*د عربو ساينسپوهانو او عالمون لړليك

## بهرنۍ تړنې
* Al-Kindi  — Famous Muslims
* Al-Kindi's website — Islamic Philosophy Online

وېشنيزه:د 801 زېږېدنې
وېشنيزه:د 873 مړينې
وېشنيزه:د 9مې پېړۍ شمېرپوهان
وېشنيزه:د 9مې پېړۍ فيلسوفان
وېشنيزه:عربي ستورپوهان
وېشنيزه:عربي شمېرپوهان
وېشنيزه:عربي فيزيکپوهان
وېشنيزه:عربي فيلسوفان
وېشنيزه:عربي ساينسپوهان
وېشنيزه:عراقي شمېرپوهان
وېشنيزه:مسلمان شمېرپوهان
وېشنيزه:مسلمان ستورپوهان
وېشنيزه:مسلمان فيلسوفان
وېشنيزه:درملپوهان
وېشنيزه:سني مسلمانان
وېشنيزه:فيلسوفان
گلايکوليسېز

:*دا هم وگورۍ: [[گلوکونيوجنېسېز]], which carries out a process wherein glucose is synthesized rather than catabolized.*
**گلايکوليسېز** د گڼ شمېر تعاملونو د لړۍ نوم دی چې گلوکوز په پايروېټ بدلوي او ورسره يو مقدار اډينوسين ټرايفاسفېټ هم توليدوي.دا تړنگنوم د يوناني ژبې د وييکو *γλυκύς* (خوږ) او *λύσις* (حل کېدنه) څخه جوړ شوی.

گلايکوليسېز يوه مېټابوليکي پروسه ده چې په دې پروسه کې گلوکوز يا قنديات په پايروېټ بدلېږي. د همدې پروسې د ترسره کېدو وروسته چې کومه انرژي په لاس راځي هغه د هغې لوړې انرژۍ لرونکي مرکبونو په جوړېدنه کې لکه، د ATP اډېنوسين ټرای فاسفېټ او NADH نيکوټين اډېنين ډای نيوکليوټايډ کارېږي. 
گلايکوليسېز د لسو پرله پورې تعاملونو يوه لړۍ ده چې لس مېنځگړي تعاملي مرکبات پکې ونډه ترسره کوي. همدا مېنځگړي مرکبات په گلايکوليسېز پروسه کې دننه کېدو ځايگی هم برابروي، د بېلگې په توگه ډېري يوقندي شکرې لکه فرکټوز، گلوکوز او گلاکټوز کولای شي چې د همدغو منځگړو مرکباتو په يوه يا بل پړاو کې تعاملي برخه واخلي. 

## سرچينې

وېشنيزه:ژونکيميا
وېشنيزه:سلولي سااخيستنه
وېشنيزه:استقلابي لارې
وېشنيزه:کاربوهايډرېټ
محمد طارق بزگر

thumb|محمد طارق بزگر د دعوت مياشتينۍ چلوونکی
**محمد طارق بزگر** (په انگرېزي: Muhammad Tariq Bazgar) يو افغان ژورنالست دی چې د شلو کلونو راپدېخوا د دعوت په نوم يوه انفرادي، خپلواکه خپرونه خپروي چې د پښتو د ژبې په څنگ کې په دري او انگلیسي ژبو هم خپرونې لري.

## مخينه
محمد طارق بزگر د افغانستان د کونړ د ولایت دی. 
## زده کړې
په کابل ، پیښور، ناروې، امریکا او انگلستان کې يې زده کړې کړي دي. نوموړی د ۱۹۸۸ کال نه راپدېخوا د ناروې په هېواد کې د خپلې کورنۍ سره اوسېږي. ښاغلي بزگر په بې شمیرو افغاني او نړیوالو غونډو کې برخه اخیستې ده او د افغانانو په مېنځ کې یوه پیژندل شوې څیره ده.
ښاغلی بزگر د انترنت په نړیوال جال د دعوت د ویبپاڼې چلوونکی هم دی . دغه د  ۲۰۰۵م زېږدي کال څخه راپدېخوا، د انټرنت له لارې چمتو شوې .
نوموړی په نړیواله کچه هم د افغانستان یو پیژندل شوی خبریال دی. دغه خبریال په دعوت وېبپاڼه کې د سلگونو لیکنو راټولولو برسیره د نړۍ او افغانستان د سیاسي مشرانو سره په سلگونو مرکې هم کړي دي. د هغه د دعوت خپرونه د افغانستان څخه بهر تر ټولو افغاني خپرونو پخوانی اخبار دی.

## د دعوت وېبپاڼه
د دعوت وېبپاڼه په لومړی ځل کال ۲۰۰۵م زېږدي کې د ( www.dawatnet.com) په نوم پیل شوه، څه موده وروسته ېې پاڼه د لنډ مهال لپاره خپرونې ودرولې . په کال ۲۰۰۸م زېږدي کې ېې پاڼه په نوې بڼه بيا گړندۍ شوه او ترنن پورې ېې خپرونې د انټرنټ په مټ د (www.dawatfreemedia.org) په پته روانې دي .

## باندنۍ تړنې
د انټرنټ پر مټ د دعوت د رسنۍ وېبپاڼه 

وېشنيزه:افغان خبريالان
وېشنيزه:افغانان
وېشنيزه:پښتانه
وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:افغان خبريالان
عبدالوكيل

**دوكتور عبدالوكيل** د افغانستان د کرهڼې پخوانی وزير و. هغه اصلا د ميدان  وردگو ولايت دنرخ ولسوالۍ دی.دی د(۱۳۰۲) هـ ش كال دحمل په مياشت كې په كابل كې زيږيدلى دى. لومړنۍ زده كړې يې دكابل ښار په استقلال او غازي ليسو په ښونځيو كې كړيدي اود غازي ليسې ددولسم ټولگي څخه فارغ شو دغه مهال دويمه له نړيواله جگړه روانه وه ، همدغه وخت دښونې او روزنې دوزارت لخوا هندوستان ته وليږل شو.

## لوري زده كري
او دفنصل آباد په پوهنتون كې شامل شو ليسانس يې له همدغه پوهنتون څخه تر لاسه كړ اووروسته پيا کابل ته راغي او دښوونكي په توگه دكابل په دارالمعلمين كې دنده وروسپارل شوه او دوه كاله يې دښوونكي دنده تر سره كړه . ارواښاد ډاكټر عبدالوكيل (۱۹۴۸) م كال چې (۱۳۲۷) هـ ش سره سمون خوري لندن ته ولاړ او هلته يې دكرنې په برخه دكتورا واخستله 

## دندې
کله چې په (۱۹۵۲)م كال چې (۱۳۳۱)هـ ش سره برابره ده كابل ته راغى او دهلمند په ولايت كې دزراعت رئيس وټاكل شو او (۱۲)كاله يې په دې ولايت كې دنده تر سره كړه او وروسته بيا ددې ولايت والي وټاكل شو او بيا څه موده وروسته بيا دمشرانو دجرگې انتصابي غړي شو چې (۲) كاله يې همدا دنده تر سره كړه ، يو څه موده وزگار پاتې شو او بيا وروسته دكرنې وزارت دمشاورپه توگه مقررشو او دوه نيم كاله يې دا دنده تر سره كړه وروسته بيا دكرنې دوزير په توگه مقررشو او دوه نيم كاله دوزارت چارې پر مخ بوتلې . ارواښاد ډاكټر وكيل دهغو څيرو او شخصيتونو څخه دى چې هيوادته يې ښيرازي ورپه برخه كړې خدمت يې كړى او په زرگونوهيوادوال يې پر خدمت شاهدان دى . 

ډاټر وكيل په ډير هنر او ښكلي انداز خپل اولس (( دنرخ ولسوالۍ )) خلك مڼو نيالگيو ايښودلوته وهڅول . په دې اړه ويل كيږي چې كله ارواښاد ډاكټر وكيل دنرخ ولسوالۍ خاوره دمڼو لپاره مناسبه تشخيص كړه ، له بيروت څخه يې دمڼو اصلاح شويو ډولونو نيالگي راوړل خلكوته يې توصيه وكړه چې دغه نيالگي كښينوي ، خو هغوي حاضر نه شول ، بالاخره ډاكتر وكيل په خپلو ځمكو كې نيالگي كيښودل ، چې كله دغه باغونه ورسيدل دنرخ دولسوالۍ مشران او سپين ږيري يې چې دغه اصلاح شوې ميوې وليدې په خونديې وپوهيدل ټول دې ته چمتو شول چې باغونه وكري او نن نرخ دمڼو ديوه لوي بڼ په څير په يو ه سمسوره دره بدل دى . وروسته دډاكتر وكيل په هيواد ددغه صادق بچي دابتكار او خدمت په بركت په ښكليو او سمسورو بڼونو بدلې دي . 

ډاكتر وكيل چې دعمر په وروستيو كلونو كې له هيواده وتلوته اړشوى ؤ ، او په بهر كې اوسيده بياهم دخپل هيواددآبادۍ او ښيرازۍ په غم كې ؤ ، يو وخت چې په بهر كې ډاكتران  دده دژوند له دوام څخه مايوسه شول ده ته يې دغه زړه  بوږنونكى پيغام واوراوه ، ډاكتر بيا هم دخپل هيواد دسوكالۍ په غم كې ؤ . چې كله دوروستي ځل لپاره خپل هيواد ته راستنيدو ، له كانډا څخه يې دانوروديوه الى جنس څو قلمۍ ورسره راوړې او غوښتل يې په مزارشريف كې يې چې دارواښاد ډاكتر وكيل وروستى وصيت هم دهمغو انگورودپالنې په باب ؤ . دهوښيار انو خبره ده چې ميړونه مري او بادونه يې پاتې كيږي ، ارواښاد ډاكتر عبدالوكيل وفات شو خو ياد يې دزرگونو هيوادوالو په زړونو كې ژوندى دى

وېشنيزه:افغان وزيران