open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سېسټم

**سیستم** د فعل او انفعاک یو سیټ یا له یو بل سره هغه تړلی اجزا دی چی یو متحد شکل تشکیلوی.

هر سیستم د خپل جوړښت او جسمانی حدودو په ذریعه تشخیص کیږی چی دا تشخیص د سیستم ساختار او هدف او په دی محیط کی د سیستم عملکرد بیانوی.
هغه رشته چی د سیستم عمومی خواص او د سیستمونو علم، د سیستمونو نظریه یاتیوری، دسیستم ماډل، مهندسی سیستم، دینامیکی سیستمونه، سایبرنتیک، ترمودینامیک، مغلق سیستمونه د سیستم څیړنه او طرح مطالعه کوی دا رشته د سیستم انتزاعی خواصو، موضوع او تشکیل په اړه تحقیقات کوی. دا رشته د سیستم کلی مفهوم او اساس ته گوری چی باید له ډومین نه مستقل وی د سیستم استحکام گوری، د سیستم نوعیت او زمانی مقیاس گوری. 
یو سیستم حصی یا اجزا لری چی یو بل سره مستقیم یا غیر مستقیمی اړیکی لری. یو سیستم خپل د رفتار سلوک لری چی سلوک د مراحلو طی کیدل ښی او دغه مراحل خپل هدف لری. یو سیستم خپل اتصال لری چی حصی یا اجزا یی د مرحلو یا شکل لرونکی جوړښت په ذریعه وصل وی .

د سیستم اصطلاح د قوانینو مجموعی ته رجوع کوی چی دا قوانین د سیسټم جوړښت، سلوک او رفتار کنټرول او خپل ځان ته تابع ساتی.

## د سیستم تاریخ
د سیستم معنی څه شی ته کتل یا پری نظر ساتل دی د دی لپاره باید یو محرکه لویه بینایی یا بصر لرونکی د کتنی مهارت ولری تر څو د سیستم اجزا یا مراحل په ښه ډول وصل کړی. 
په فلسفه کی له دکارت نه مخکی سیستم نه وو افلاطون او ارسطو هم سیستم نه لاره.

په ۱۹ پیړی کی اول ځل په طبعی علومو کی سیسټم یو فرانسوی فزیک پوه چی نیکولاس لیورنارډ سادی کانوټ نومیږی توسعه ورکړه. 
دی فزیک پوه تیر مو ډینامیک کی زدکړی کړی وی نیکولاس کله چی د کشتی چی د واپر یا حرارت تولیدونکی ماشین لرونکی کشتی ماشین او د انرژی تولید ته نظر وکړ دا یی د سیستم په شکل توسعه کړل .
## د سیسټم ډولونه
### فزیکی سیسټم
### خلاص یا بند سیسټم
 
### مالوماتی سیسټم
 
### رسمی مالوماتی سیسټم
### غیر رسمی مالوماتی سیسټم
 
هغه سیسټم چی مالومات یی د کمپیوټر پر اساس وی
فزیکی سیسټم لمس کیدونکی وی چی په عمل کی بی حرکته یا ډاینامک وی. 
خلاص سیسټم له محیط سره اړیکی یا اتصال لری په محیط کی په ازادانه شکل فعل او انفعال تر سره کوی اخیستونکی او نتیجه ورکونکی عمل ترسره کوی 
بند سیسټم د سیسټم محیط کی فعل او انفعال نه ترسره کوی
عدلي لرغونپوهنه

**عدلي لرغونپوهنه**، په حقوقي مفهوم کې هغه عدلي پوهه چې د لرغونپوهنیزه اصولو، تخنیکونو او میتودولوژي او عدلي اصولو او تخنیکونو غوښتنه ده. (په  غالب گومان عدلي طب).

عدلي لرغونپوهنه د پولیسو او نورو څارگریزو ادارو په وسیله د جرمي سیمې څخه د شواهدو او مدارکو راټولونه کې مرسته وکړي. دا مدارک د ځانگړو مسلکي وړتیاوو له مخې چې په یوه لرغونپوهنیزه ځای کې له تېر وخت څخه شواهد رابرڅېره او کشف کړي.
پيزا

بټنوک|يوه لويه پيزا

**پيزا** د يو ډول خوړو نوم دی چې له اوړو او د اوړو د پاسه د بېلابېلو سابو او غوښو له اجزاو څخه پخېږي. دا د يوې گردې ډوډۍ په ډول چې دپاسه ورباندې پنېر، د روميانو روب، او د هر چا د خوښې اجزاوې ايښودل کېږي او بيا په بټۍ کې پخېږي. پيزا د اېټاليا د خلکو خوراک دی خو نن سبا هر چېرته او د نړۍ په هر ځای کې يې نور خلک هم خوښوي او په هر ځای کې خوړنځايونه دا خواړه جوړوي.
ختمي گل

450px|کیڼ|ختمي

**ختمي** یا **[[گل خیرو]]** چې په انگریزي کې ورته(Alcea) **هولي هېک هوکس** (hollyhocks) هم وایي، د گلانو د ۶۰ کورنیو څخه یو یو جنس گڼل کېږي. 
## انځورونه

Image:Hollyhock.JPG|
File:Hollyhock - Kolkata 2011-02-25 1734.JPG|
Image:Alcea-setosa--Chotmit--Zachi-Evenor.jpg|
File:Alcea rosea3 ies.jpg|
File:Alcea rosea nigra.JPG|


## سرچینې

وېشنيزه:گلان
وېشنيزه:بڼوالۍ بوټي
وېشنيزه:یوناني بوټي
د کوشنیانو لپاره فلسفه

**د کوشنیانو لپاره فلسفه** یا **کوشنیانو ته فکري روزنه** یا P4C د فلسفې د زده کړې له مهمو څانگو څخه گڼل کېږي چې ماشومانو ته د د فلسفي تفکر او استدلال د ځواک روزنه ورکوي. 

## مخېینه
د ۱۹۶۰ز کلونو په وروستیو کې، هغه وخت چې متیو لېپمن د کولمبیا پوهنتون کې د فلسفې په څانگه کې په زده کړه بوخت و، نو په دې پوه شو چې زده کړیالان د استدلال او قضاوت  ځواک نه لري. هغه په دې پوه شو چې ددې ځوانانو د تکفر قدرت تقویه کول ناشونې خبره ده. او د استدلال قوت باید له هماغه لومړي سره (ماشومتوبه) دوي ته وښودل شي. لېمپن د کوشنیانو لپاره فلسفې بنسټگر گنل کېږي. 

## سرچینې

## بهرنی تړن
* فلسفه د ماشومانو لپاره
* فلسفه د ماشومانو لپاره 

وېشنيزه:فلسفه 
وېشنيزه:فلسفي وییپانگه 
وېشنيزه:د فلسفې زده کړه 
وېشنيزه:د فلسفې څانگې
کنډواله

بټنوک| د لرغونو کنډوالو یوه نمونه
**کنډوالې** یا ** ویجاړې** او ورانې ودانۍ د بشري ودانیو هغه پاتې شوني دي چې جنگ جگړو، ورانیو، د وگړو د لېږد رالېږد (مهاجرت)، طبیعي افتونو او پېښو په وسیله وران شوي یا په کنډواله او د اوسېدو له کاره لوېدلي وي. 

د تېرو تمدنونو څخه راپاتې کنډواله ښارونه، کلي او کلاگانې هغه تاریخي ځایونه دي چې په ممکنه توگه د لرغونپوهنیزه هاندو هڅو په پایله کې تاریخي ځای ځایگی، لرغونتیا او اهمیت په زبات رسېدای شي. 

## دا هم وگورئ

*لرغونپوهنه
*د چین دېوال

## سرچینې

* د انگلیسي ویکيپېډیا د Ruins سرلیک

* وېشنيزه:کنډوالی
* وېشنيزه:لرغونپوهنه
* وېشنيزه:لرغونپوهنې اصطلاحات
* وېشنيزه:لرغونپوهنې وییپانگه
د افغانستان او پاکستان ترمېنځ نښتې

**د افغانستان او پاکستان ترمېنځ نښتې** اوږده تاريخي مخینه لري. دا ډول نښتې د تاريخ په بېلابېلو پړاوونو کې د ډيورنډ کرښې په دواړو خواوو رامېنځ ته شوي. د پاکستان په نامه د هېواد جوړېدو وروسته لومړنۍ نښته په 1949 ز. کال کې د افغان ملي پوځ او پاکستاني ملېشو تر مېنځ پېښه شوې. تر ټولو تازه پېښه په 2013 او 2014 کالونو کې د افغانستان په کونړ ولايت د پاکستاني پوځونو د توغنديو ويشتلو پېښه ده چې افغانانو ته يې مرگ ژوبلې اړولي.
د وینو داغ اثارو تحلیل

**د وینو داغي اثارو تحلیل** (په انگلیسي: Bloodstain pattern analysis، چې لنډیز یې : BPA) کېږي، د جرمپوهنې تخصصي څانگې له مهمو کړنو څخه گڼل کېږي. 

په وینه ککړو اثارو څېړونکي کارپوهان په جنایي پېښې ځای کې د پاشل شویو څاڅکو یا بهېدلو وینو په څېړلو چې د ډي اېن اې معاینه هم په کې وي. او په همدې توگه د وینو د نمونو پرتلنه چې کولای شي د جنایي پېښې په پلټنو او قاتل ته د ورنږدې کېدو په اړه مهم مسائل رابرسېره کړي. 

په پرمختللیو هېوادونو کې د وینې د اثارو تحلیل په علمي تگلارو سره د بیولوژي، کیمیا، شمېرپوهنې او فېزیک په څېر نورو علومو په گټې اخېستنې کېږي. له دې ډول علمي تگلارو په وسیله کولای شو د جنایي دوسیو په حلونه کې د عدالت او قانون پلي کولو ښه مدرک و اوسي. 

## سرچینې

Bevel, Tom; Gardner, Ross M. Bloodstain Pattern Analysis With an Introduction to Crimescene Reconstruction, 3rd Ed. CRC Press 2008

وېشنيزه:جرم 
وېشنيزه:جرمپوهنه 
وېشنيزه:جنایي وییپانگه 
وېشنيزه:وینه 
وېشنيزه:جنایي او قانوني څانگې
مونټريال

**مونټريال** د کاناډا دويم لوی ښار دی. دا ښار د کيوبېک په سوېل لوېديځ گوټ کې د سېنټ لارېنس او اوټاوا د رودونو پر غاړه پروت دی. دا چې د کيوبېک په لويه برخه کې فرانسوي يوه عامه ژبه ده، خو په دې ښار کې هم داسې يوه ډله انگرېزژبي خلک هم شته چې دوه ژبې يې ځانته خپلې کړي. همدا ښار په ۲۰۰۵ ز. کال کې د دوه بېلابېلو ادبياتو د پالنې په سبب د يونېسکو لخوا د ۲۰۰۵-۲۰۰۶ کال د نړۍ د کتاب پلازمېنه ونومول شوه.

## سرچينې
انګیزه او پر خپل ځان اعتماد

۱.۱ په تجارتی نړی کی انگیزه او پر خپل ځان اعتماد:
په تجارتی نړی کی انگیزه یو عمومی بحث او تحقیق دی. په تجارتی نړی کی خلک څه او څرنگه کول غواړی ، په دی پوهیدنه مونږ سره مرسته کوی تر څومونږد خلکو په بهتر لست کی ځان اضافه کړو؛ او په دندو گمارل شوی خلک کولای شی پر خپلو مهارتونو کار وکړی او د یو تر بلی ورځی بهتر شی . 
له دی پرته پر خپل ځان د اعتماد جوړولو لپاره خپله هم کار کولای شو کله چی هم اعتماد او انگیزه ولرو نو ډیر مثبت فکتورونه یی لاس ته راوړنه کیدا شی
په دنده قناعت، دنده کی خوښي او بهتری
د هڅو زیاتوالی
دکاری چاپیریال بهتری
د هر یو کس فکر او استدلال ته موقع برابریدنه
د هر کس مسولیت معلومیدل
۱.۲ پرځان اعتماد
کوم کس چی پر ځان اعتماد لری د زندگی موانعو ته ډیرخاموش او دفکر په بنیاد ولاړ ځواب وایی، مخکی تر دی چی د تشویش او نا امیدی په ځانگو کی خوب وکړی عمل ته ځان چمتو کوی.
پر خپل ځان اعتماد لرونکی کس تر ټولو لمړی پلان جوړوی او پر پلان بی له دی چی د ناکامی هڅی ویره ولری د خپلو مهارتونواو تجربی په مرسته عمل کوی .
پر ځان اعتماد لرونکی کس کله چی:
خپلی کمزوری اصلاح کوی پر خپل استحکام هم تمرکز کوی
له زیان اوخطر ویره نلری
رقابت او مبارزه خپلو اهدافو ته درسیدو لپاره کاروی
د خپل تکامل او بهتر کیدو لپاره د فرصت په لټه کی وی
کله چی غلطی وکړی له اعتراف نه ویره نلری
د نه پوهیدو په صورت کی پوښتنه کوی
د ضعف نققطی په اعتراف کی صادق وی
۱.۳ پرځان اعتماد
مونږ ټول هیله لرو چی په ژوند کی یو څه لاس ته راوړو
د څه لاس ته راوړلو لپاره باید:
خپل نظم او نضباط زیات کړو
څه چی لاس ته راوړل غواړو باید مشخص یی کړو
او د لاس ته راوړنی لپاره باید حدود مات کړو
څومره چی زمونږ لاس ته راوړنی زیاتی وی همدومره مو پر خپل ځان اعتماد زیاتیږی او که چیری هڅی مو ناکامی شی معکوسا مو پر خپل ځان اعتماد ختمیږی خو له دی نا امیدی نه هم انسان ته دخلاصون لپاره پر خپل ځان د اعتماد ضرورت دی .
۱.۴ داعتماد تعریف
ځنی خلک د اعتماد او غرور تر منځ توپیر نکوی; مغرور انسان غیرمحفوظ او کمزوری وی چی خپلو کمزوریانو ته د غرور پوښ ور اغوندی
خو اعتماد لرونکی کس خپلی کمزوری په پوهی او تجربی پوښی خپل علم، تجربه او مثبت فکر خپلو اهدافو ته د رسیدو لپاره کاروی .
د لیکوالۍ فن

کله کله لیکوال داسی څه ولیکی چی یوه کرښه وی خو په مطلب رسیدل یی یوه ورځ غواړی
خو کله کله لیکوال د دی یوی کرښی زده کولو لپاره ټول ژوند ضایع کړی وی او کله کله ورته قدرت طبعی تحفه ورکړی وی چی زمونږ توجه جلبوی او د ډیر څه د زدکړی سبب گرځی خو کله کله زمونږ په ذهن کی تری داسی انځور جوړ شی چی خپل ځان پکی په تیر وخت، حال او راتلونکی کی وینو مونږ ته بینایی رابښی
خلک پر نورو د تور لگولو لپاره ډیر زیات وخت ضایع کوی، خپله زیاته انرژی د دی لپار کاروی چی هغه څه تری جوړ نشی کوم چی کیدای شی، خو لژ انرژی د دی 
لپاره نه کاروی چی په حال کی ژوند وکړی او تر ژوند پوری ځان ورسوی 
حق دا نه دی چی څوک یی درکړی، حق دادی چی هیڅوک یی له تا نشی اخیستی
کله چی ته د پرون فکر باره کی فکر بی له پښیمانی زده کړی او د سبا باره کی فکر بی له ویری د بریا په لور روان یی
د انسان بی عیبی د هغه په شخصیت مه اندازه کوه د هغه په رفتار او سلوک یی اندازه کړی
وظیفه قدرت درکوی او له نورو سره ښه رویه د نورو حترام درکوی
د بهتر او بهترین ځواب ویلو لپاره خپل ځان پیژندنه تر ټول لازمی شرط دی
د غلطی نه کولو نه پر ځان اعتماد نه جوړیږی له غلطی نه وریدلو نه پر ځان اعتماد جوړیږی
دانسان د ارزښت مهر د هغه داخلاقو په لاس کی دی
خپل دښمن ته تل په خط لیکلو کی غصه کوه خو ورلیږه یی مه
خدای تعالی مونږ په ستره نړی کی پیدا کړی یو چی ته څومره پکی لویدل غواړی په تا پوری اړه لری
هغه څوک چی ارام اخیستی شی بهتر دی تر هغه چا چی ښارونه اخیستی شی
له فاصله نه هر څه یو څه دی خو له نژدی نه هیڅ نه دی
د خپل وجود ډیر خیال ساته ځکه دا یوازینی ځای دی چیرته چی ته ژوند کوی
ستا له وخت نه، نه څوک وخت کمولی شی نه یی پکی زیاتولی شی 
صرف مسول کس کولای شی خپل وخت ضایع کیدل پر هغه څه کوم چی ضرور نه دی 
وژغوری او خپل هدف ته دوام ورکړی او خپل زیات وخت هدف ته د رسیدو لپاره وکاروی
ژوند دوه قسمه کیږی یو هغه ژوند چی مونږ هر څه تعینوو او مونږ پری عمل کوو خپله راتلونکی ټاکو یو هغه ژوند چی نور یی راته ټاکی او هغه څه چی هغوی غواړی زمونږ راتلونکی کی واقع کیږی کوم خلک چی بی هدفه وی په دویمه طریقه ژوند تیروی
نا امیدی: کله چی انسان په دی فکر کی شی (کول خو یی دومره اسانه نه وو څنگه چی ما فکر کاوه )
له ستونزمنو خلکو سره یو څه مقابله کولای شی هغه ستا نظر او فکر دی 
تر ټولو اول باید خپل نظر ډیر زیات پراخ کړو
یا خو خپله ته شه یا خو چی هغه څه کوی هغه شه! داسی امکان لری ؟ خدای تعالی انسان یو ډیر لوی سمندر پیدا کړی چی څه کوی هغه نه دی صرف د ده یو حصه ده که بد کوی مونږ نشو ویلای دا انسان بد دی ځکه نور ډیر اړخونه هم لری
د انسان ذهن دوه دفترونه لری ذخیره کونکی دفتر او ویشونکی دفتر
قطب

**قطب** د صوفي لارې هغو سترو او لوړو سرمشرانو ته وایي چې د تصوف په لاره کې لوړو پوړیو ته رسېدلی وي.
سلوک

**سلوک** په تصوف کې د معنوي رشد یا الله تعالی ته نږدې کېدلو ته سلوک وایي.
کچکول

**کچکول** له هغه لوخي څخه عبارت دی چې صوفیان او ملنگان یې د خیر خیرات، اعانې، صدقې او خیرات راټولولو لپاره کاروي. یا په بل عبارت، کچکول له هغه فلزي یا لرگین لوخي څخه عبارت دی چې چې ملنگانو په کې ځنځیر اچولی او په خپله غاړه کې راځوړند کړی وي. د ظهیرالدوله او شاه نعمت الله ولی کچکولونه په تصوف کې ډېر مشهوره گڼل کېږي.

## لمنلیک

وېشنيزه:تصوف
وېشنيزه:اصطلاحات
کینډۍ:تصوف وییپانګه

وېشنيزه:تصوف
وېشنيزه:اصطلاحات
وېشنيزه:د تصوف وییپانگه
وېشنيزه:د تصوف اصطلاحات
بیت المال

**بیت المال** یا اسلامي خزانه د نبي علیه السلام په پېر کې د سوبو (فتوحاتو) لړۍ پیل شوه، نو د ځمکو مالیه، غنیمت مال کې پینځمه برخه (خُمس)، زکات، عشر، جزیه او داسې نورو ترلاسه کول پیل شول. 
ددې لاسته راوړنو لمن ورځ تر ورځې پراخېدله، تردې چې د دویم خلیفه په پېر کې هغه وانگېرله چې ددې مالونو د سمبالښت لپاره باید یوه اداره جوړه کړای شي، نو د بیت المال په نامه یې یوه اداره جوړه کړه. له دې ادارې څخه به ټولو مسلمانانو ته تنخوا او مالي مرستې ورکول کېدی. له ټولو مخکې د نبي علیه السلام د سپېڅلو بیبیانو او اهل بیت برخه وه چې له ۱۵ او ۱۰ زرو درهمو ترمنځ کالنۍ اټکل شوی و. بیا د اهل بدر او د هغو د اولادې حق و. له هغېط وروسته د عامو مسلمانو مهاجرینو او انصارو برخه.

## تړلې لیکنې

## سرچینې

وېشنيزه:اسلام
وېشنيزه:مالیاتي اداری
وېشنيزه:د اسلام تاریخ
وېشنيزه:اسلامي اقتصاد
وېشنيزه:دیني اصطلاحات
وېشنيزه:دیني وییپانگه
وېشنيزه:اسلامي وییپانگه
وېشنيزه:زکات
جزیه

**جزیه** هغه جبري مالیه ده چې مسلمانان د یوه غیر مسلمانه هېواد یا ښار په نیولو سره د هغه ځای له اوسېدونکو څخه اخېستل کېږي. 
لومړی خو به د یاد هېواد یا ښار غیر مسلمانو اوسېدونکو ته د اسلام منلو ویل کېده، که چېرې به هغوي له اسلام منلو څخه ډډه کوله نو بیا د اسلامي حکومت یا خلافت تر چتر لاندې اوسېدو لپاره یې باید جزیه ورکړې وای. 
دې خلکو ته چې د مسلمانانو حکومت ته جزیه ورکوله، د ذمي په نامه یادېده. د ذمیانو عبادات او دیني رسوماتو ترسره کول بیخي ازاد او هر ډول خپلواکي یې درلوده. او د هغوي خوندیتابه د حکومت له لومړیتوبونو څخه گڼل کېده. له جگړه ییزو خدمتونو څخه هم ذمیان معاف ول، حال دا چې په مسلمانانو باندې جگړه ییز فعالیتونه ضروري ول.

د ذمیانو، ماشوما، غلامان، معیوبین، زاړه او لیونیان له جزیه ورکولو معاف ول.
جزیه له هر بالغه نر او ښځې څخه د هغوي د مالي وړتیا له مخې نقده یا په جنس ډول اخېستل کېده. د جزیې لږه اندازه په کلني حساب یو دینار او زیاته یې څلور دیناره وه.

## تړلې لیکنې

## سرچینې

وېشنيزه:اسلام
وېشنيزه:مالیاتي اداری
وېشنيزه:د اسلام تاریخ
وېشنيزه:اسلامي اقتصاد
وېشنيزه:دیني اصطلاحات
وېشنيزه:دیني وییپانگه
وېشنيزه:زکات
په قرآن کې جیولوجیکي اعجاز

**په قرآن کې جیولوجیکي اعجاز** څخه د ډبرپوهنې او کانپوهنې اړوند علومو مسائل موخه دي چې قران کریم ورته اشاره کړې ده. په داسې حال کې چې د قرآن له نزوله مخکې هېڅ کوم اسماني یا ځمکي کتاب دې اړخ ته کومه اشاره نه وه کړې.

## [[ډبرپوهنه]]

### د غرونو نصبول
## [[کانپوهنه]]
### [[اوسپنه]]
## مصدرونه
## سرچینې
* موسوعة الإعجاز العلمي في القرآن والسنة
* كتاب د اوسپنې ایاتونو علمي اعجاز، لیکوالحسين علي الجبوري

*وېشنيزه:قرآن
*وېشنيزه:جیولوجي
*وېشنيزه:د قرآن اعجاز
*وېشنيزه:د قرآن علمي اعجاز
*وېشنيزه:د سنتو علمي اعجاز
حفص الدوري

**الدوري** ، ابو عمر حفص بن عمر بن عبد العزيز بن صُهبان بن عدي بن صهبان الدوري الازدي البغدادي چې د بغداد اوسېدونکی و، د قرآن کریم له اووه گونو نامتو لومړنیو قاریانو څخه گنل کېږي.

## پوهه
الدوري د عربي ژبې نامتو ژبپوه (نحوي) او د قرآن قاري و چې د  ابي عمرو اوالكسايي په څېر نامتو قاریانو قراءتونه یې روایت کړي.

## لیکنې
ددې عالم له مؤلفاتو څخه یې (ما اتفقت ألفاظه ومعانيه من القرآن)، او (قرآات النبي صلى الله عليه وسلم) گڼل کېږي.

## مړینه
نوموړی په ۲۴۶هجري سپوږمیز کال مړ شوی.

وېشنيزه:قرآن
وېشنيزه:سبعه قاریان
وېشنيزه:سبعه قراءتونه
وېشنيزه:نحویان
وېشنيزه:عرب ژبپوهان
وېشنيزه:ژبپوهان
وېشنيزه:قاریان
وېشنيزه:حافظان
خلف بن هشام

**خلف بن هشام** بن ثعلب بن خلف بن ثعلب بن هشيم بن ثعلب بن داود بن مقسم بن غالب الاسدى البغدادي البزار چې کنیه یې ابو محمد و، په ۱۵۰هجري قمري کال کې زېږېدلی دی. 

دی له سليم او هغه له حمزه څخه روایت خپل کړی دی.  چې د ځان لپاره یې بیا یو قرائت خپل کړی. اوس د قرائت امامانو په لسو لومړنیو نامتو قاریانو په ډله کې شمېرل کېږي. 

ده قرائت له سلیم بن عیسی او عبدالرحمن بن ابي حماد او هغه له حمزه الکوفي څخه، یعقوب بن خلیفه الاعشی، ابي زید سعید بن اوس الانصاري ا هغه بیا له المفضل الضبی څخه خپل قرائتونه خپل کړي دي.

وېشنيزه:قرآن
وېشنيزه:عشره قرائت او راویان
وېشنيزه:نحویان
وېشنيزه:عرب ژبپوهان
وېشنيزه:عراقي قاریان
وېشنيزه:قاریان
وېشنيزه:حافظان
په قرآن کې علمي اعجاز

**د قرآن علمي اعجاز** په اړه مسلمانان دا عقیده لري چې د الله تعالی دا کتاب په لیکنۍ بڼه او د وگړو په زړونو کې داسې ډول خوندي دی چې له یوه نسل څخه بل نل ته هو بهو په هماغه ډول ور لېږدول کېږي لکه څرنگه چې په نبي علیه السلام باندې نازل شوی و. 
### بوټپوهنه
## دا هم ووینئ
* په سپېڅلو نصوصو کې علمي مخکیوالی
*تشریعي اعجاز

## مصدرونه

## سرچینې
* وهم الإعجاز العلمي في القرآن، خالد منتصر.
*  توحيد الخالق - عبد المجيد الزنداني - مكتبة المثنى - بغداد - 1990.
* الإعجاز العلمي لآيات الحديد في القرآن المجيد - حسين علي الجبوري - مركز البحوث والدراسات الإسلامية - بغداد - 2006م - صفحة14.
## بهرنۍ تړنې
* د قرآن بلاغتي فصاحت(عربي) 
* د قرآن تشریعي اعجاز(عربي) 
* په ځمکپوهنه کې اعجاز 
* الهيئة العالمية للإعجاز العلمى في القرآن والسنة 
* ، قناة الجزيرة مباشر، 23 يوليو 2009
* موقع فصلت
*
*
*
*
*

وېشنيزه:معجزې
وېشنيزه:قراني معجزې
وېشنيزه:قرآن
وېشنيزه:په قرآن او سنتو کې اعجاز
وېشنيزه:کینډۍ:قرآن
ادریس الخرشاف

**ادریس الخرشاف** په کال ۱۹۴۳ز کال د المغرب په طنجه ښار کې زېږېدلی،
د لوړو زده کړو او پوهنتون ښوواند، څېړونکی ډاکتر دی.

ژوند یې په درې برخو وېشلی شو: 
لومړی اروایي برخه: په قرآن او سنتو کې څېړنه، او دویمه برخه یې: اکاډېمیکه څېړنه، او درېیمه برخه یې: علمي څېړنه. او په دې ټولو کې بیا د قرآن کریم د اعجاز په اړه علمي څېړنې یې د یادولو وړ دي چې له ۱۹۹۷ز کال راهیسې یې په کې کار کړی دی. اساسي موخه یې دا ده چې قرآن کریم یې د علمي موادو د زده کړې لپاره یوه نصاب وگرځاوه.

وېشنيزه:د قرآن علمي اعجاز
وېشنيزه:سبعه قاریان
وېشنيزه:المغرب عالمان
بنگ

بنگ يو رنگې نشايي څښاک دی. دا څښاک د خپي بوټي نه جوړيږي.

## د کارونې تاريخ
بنگ تر لرغونی وخت نه په نيموچه کښې وگړي څښي. او اوس ښادۍ او مېلو  کښې خلک خوښه وي.
شينتو

شینتو (神道) د جاپان یو مذهب دی, د بودیسم سره، دا په جاپان کې یو له مشهورو مذهبونو څخه دی. شینتو د طبیعت په عبادت ، د روحانی نیکونو ، د روحانی پاکوالی ، او د " کامی" (神) په نوم د روحونو په درناوی ټینګار کوی.

## دینپوهه
### کامي
کامي د خدای لپاره د ياماتو ژبې ويی دی خو په ياماتو پښويه کې ډېرگړی او يوگړی نشته نو کامي تش يو خدای له نه کارول کيږي بلکې د خدای  بېل بېل څرگندوي له هم کارول کيږي. له شينتو مخې دا څرگندوي په چاپېريال کې موندل کيږي لکه په ونو، سيندونو، ژوي وغيره وغيره کې کامي مېشت کېدې شي.

### کاننگاره
د دوی طنيعي غونډال سره دا جاج تړاو لري. تر دې لاندې د شينتو لار تلونکو په ښه او بد باندې توپير کولی شي. 

### امېنوميناکانوشي
له شينتو مخې امېنوميناکانوشي لومړی کامي و. له شينتو مخې امېنوميناکانوشي د  ټول ټوپن او  تخليق سرچينه ده.

### د ياماتو جوړونه

له شينتو مخې دوه څښتنو ياماتو جوړه کړې وه: يزاناگي [څوک چې بولي] او يزانامي [څوک چې بلل شوې وي]. دوي نه بيا نور کامي را ووتل.

وېشنيزه:شينتو
وېشنيزه:مذهب
صفویان

**صفویان** له آره ترکان خو له مذهبي پلوه یوه شیعه ډله وه چي له ۸۸۰ تر ۱۱۰۱هجري لمریز پوري یې په پارس (اوسني ایران) کي واکمني وکړه.

دا د ترکانو یوه کورنۍ وه، چي په پنځلسمه پېړۍ کي یې د پارس، اذبایجان، ارمینیا او عراق په سیمو کي پراخ نفوذ وکړ. صفویانو په ختیځ کي هم خپلي ریښې د افغانستان په لوري وغځولې او کله چي یې لویدیځ ته یاده هڅه وکړه د عثماني ټولواکمني له خوا سخته ماته ورکړل سوه.

## صفوي شاهان او واکمنۍ موده یې
بټنوک|د صفوي پېز فتیله ای ټوپکونه
[بټنوک|190px|کیڼ|[لومړی شاه اسماعیل]]
* لومړی شاه اسماعیل (۹۳۰-۹۰۷) (۸۸۰ – ۹۰۲ لمریز)
* لومړی شاه تهماسب (۹۸۴-۹۳۰) (۹۰۲ – ۹۵۵ لمریز)
* دویم شاه اسماعیل (۹۸۵-۹۸۴) (۹۵۵ – ۹۵۶ لمریز)
* شاه محمد خدابنده (۹۹۶-۹۸۵) (۹۵۶ – ۹۶۶ لمریز)
* شاه عباس(۱۰۳۸-۹۹۶) (۹۶۶ – ۱۰۰۷ لمریز)
* شاه صفی (۱۰۵۲-۱۰۳۸) (۱۰۰۷ – ۱۰۲۱ لمریز)
* دویم شاه عباس (۱۰۷۷-۱۰۵۲) (۱۰۲۱ – ۱۰۴۵ لمریز)
* شاه سلیمان (۱۱۰۵-۱۰۷۷) (۱۰۴۵ – ۱۰۷۲ لمریز)
* شاه سلطان حسین (۱۱۳۵-۱۱۰۵) (۱۰۷۲ – ۱۱۰۱ لمریز)
** دویم شاه تهماسب دوم (۱۱۴۵-۱۱۳۵) (۱۱۰۱ – ۱۱۱۱ لمریز)
** درېیم شاه عباس (۱۱۴۸-۱۱۴۵) (۱۱۱۱ – ۱۱۱۴ لمریز)
** درېیم شاه اسماعیل(۱۱۷۹-۱۱۹۳)

### قضایي جوړښت
[بټنوک|200px|[عباس ۱|ستر شاه عباس]]

## حکومتي جوړښت

250px|کیڼ|بټنوک|د صفوي واکمنۍ نښان.
[بټنوک|کیڼ|250px|[د نقش جهان میدان، هغه ډگر چې د صفوي شاهانو په وسیله جوړ شوی، دا ډگر د هغوي مذهبي سیاسي بېلگه پېژندل کېږي.]]

## بهرنی تړني

* سلسله صفوی 
* ظهور قزلباشان - جنگ چال‌دیران و از دست رفتنِ بخشی از غرب ایران 
* تحقیق نصرالله فلسفی پیرامون صفویه
* اصفهان نصف جهان ماند شاه و شیخ صفوی رفتند
* مرگ شاه طهماسب و آغاز تهاجم همه‌جانبه عثمانیان به ایران

## سرچینې

وېشنيزه:صفویان
د همایون مقبره

**د همایون مقبره** د مغل بادشاہ نصیر الدین همایوں مقبره ده چې په ډلي کې موقعیت لري. دا مقبره د همایون د مېرمنې حمیدا بانو بیگم له خوا په ۱۵۶۲زېږد کې له سترو ډبرو ودانه شوه.

## انځورونه

File:Humayun's Tomb (Aditya Akolkar) (8).JPG|
File:Details of Entrance portal into Humayuns Tomb, Delhi.jpg|
File:Humayun's Tomb Angle Shot.jpg|
File:Humayun's mausoleum, Delhi.jpg|
File:The main fountain in the Char Bagh, Humayuns tomb.jpg|
File:HTSign.jpg|
File:Humayun Delhi 2.jpg|
File:Isa Khan's mosque, built ca 1547 AD, near Humayun's tomb.jpg|
File:Nila Gumbad, and Nai-ka-Gumbad or Barber's Tomb, near Humayun's Tomb.jpg|
File:Gateway into Arab Sarai, near Humayun's tomb complex, Delhi.jpg|
File:Arab Sarai, near Humayun's Tomb, Delhi.jpg|
File:Bu Halima's tomb, Humayun's tomb complex, Delhi.jpg|
File:Afsarwala tomb - Landscape view.JPG|
File:Afsarwala Tomb.jpg|
File:Afsarwala Mosque.JPG|
File:Humayun Tomb - back view with Fountain - Lanscape view.JPG|
File:Humayun tomb - a red stone mughal architecture.JPG|
File:Humayun Tomb - side view.JPG|
File:Humayun tomb - a red stone mughal architecture with a glimpse of Mughal garden.JPG|
File:In the shadows of the past.jpg|


وېشنيزه:اکبر
وېشنيزه:اسلامي معماري
وېشنيزه:تاریخ طرحبند طبیعی منظر
وېشنيزه:مغلیه طرز تعمیر
وېشنيزه:ډلي
اویغور خلک

**اویغوریان**  د مسلمانو ترکانو له ټبره دی چې د سینکیانگ ولایت د وگړو ۴۵ سلنه جوړوی، خو هان قوم پکې ۴۰ سلنه دی، چین په ۱۹۴۹ کال پر سینکیانگ د واک لرلو اعلان وکړ. هغه مهال چې د ختیځ ترکستان دولت ډېر دوام ونه کړ له هماغه وخت راهیسې، سینکیانگ ته د هان چینایانو د مېشتېدو لړۍ تېزه شوه، خو اویغوریان د خپل کلتور له منځه وړلو وېره لری. د چین حکومت په سینکیانگ ولایت کې پر اویغور ټولنې د بندیزونو په لړ کې پر مذهبی او دینی کړنو هم بندیزونه لگولی. گوتنیوونکی وایی د چین دا عمل په حقیقت کې د وضعیت خرابولو ته په لوی لاس لمن وهل دی.

## تاریخ

## سینکیانگ (ختیځ ترکستان) کې ځینې بندیزونه

* ښځې له حجاب اغوستلو منع شوې دی
* اویغوریان په ځینو سیمو کې د چړو له اخیستو منع شوی دی
* لمونځ د وضع شوی قانون له مخې کېږی، داسې چې له ۱۸ کلنۍ ټیټ کسان جومات ته نه شی ننوتلی
* واده کوونکی باید حکومت ته د واده د منښتلیک ترلاسه کولو لپاره وړاندیز وکړی، په پټه واده کول منع دی
* له سپین ږیرو پرته نور ږیرو پرېښودو ته نه پرېږدی.

## گالری


دوتنه:Rubab.jpg|اویغوری رباب
دوتنه:KashgarNaan.jpg|کاشغری نانوایې
دوتنه:Khotan-fabrica-alfombras-d09.jpg|اویغوری قالی اوبدنې ماشین



## سرچینې

وېشنيزه:ترکي قومونه
وېشنيزه:ترکان
وېشنيزه:چین کې مسلمانان
شیمانه

**شیمانه** (په جاپاني 島根県) د جاپان هیواد په هونشو ټاپو کې پروت ولایت دی.
شیمانه ولایت ۶۷.۷ کیومتره مربع مساحت لري.
یاد ولایت په ۲۰۰۰م کال کې ۷۹۱،۲۰۳ وګړي لرل.
thumb|220px

## تاریخ
## جغرافیه

## سرچينې
جاپاني ژبه

**نیهونګو ژبه** په جاپانۍ|日本語، نیهونګو، د جاپان ولس او د هغه هېواد رسمي ژبه ده چې د ۱۳۰ مېلیونو وګړو له خوا ویل کېږي. .
له لاتیني ژبې هم د جاپاني ژبې لیکدود لپاره کار اخېستل کېږي چې دېته بیا روماجي وايي.
## الفبا

د کانجي څو مثالونه له مانا سره:

## جاپاني توري
جاپاني ژبه شاوخوا 46 توري لري اوپه لیکلې بڼه دغه شمېر 92 ته رسیږي . 
## بهرنۍ تړنې
* د جاپانۍ ژبې زده کړه، د نړۍ په ۲۱ ژبو.
* د جاپاني ژبې ملي بنسټ 
* د جاپاني ژبې زده کړه شونې ده 
* د جاپانۍ ژبې ډکشنري، له تلفظ سره

## سرچینې
* 

*
وېشنيزه:جاپان
عبدالله ابن بادیس

**امام عبد الحميد بن باديس** (1307-1358 هـ) (1889-1940م) رحمه الله، نامتو الجزائري عالم و، ویل کېږي سید جمال الدین افغان رحمه الله له ده نه ډېر متاثر و، ده د فرانس د ښکېلاک پر وړاندې په الجزائر کې لوی کارونه کړي دي، د ده په اړه تاریخ لیکي چې د ښکېلاک پر وړاندې یې خلک د پوهنې په وسله پسولل، ده د قرانکریم یو تفسیر لیکلی چې (المنتقى النفيس من تفسير العلامة ابن باديس) نومېږي چې دا تفسیر یې په 25 کالو کې بشپړ کړی و!
ميترېيه

**د بودایي دین** له خبرتيا مخې، د بودایي دین اخر الزمان، ميترېيۀ بودیستوا (Maitreya Bodhisattva) راتلونکی بودا گڼل کېږي.
د ځینو بودایانو په گروهه، ميترېيۀ هغه راویښوونکی (بودیستوا) دی چې په راتلونکي کې به د ځمکې پر مخ راڅرگندېږي، بشپړې ویښونې او روښنایۍ ته به رسېږي او سوچه درما به خلکو ته ورزده کوي. ميترېيۀ به د تاریخي بودا (سېدارتا گوتاما بودا) ځایناستی شي او په ټوله نړۍ به واک چلوي.
ځینې خلک داسې انگېري چې په بودایي دین کې ددې راویښوونکي راتلونکي راتلل د زردشت له دین سره تړاو لري چې په هغه دین کې هم داسې یو کس په وروستي پړاو کې راڅرگندېږي.

## سرچینې

وېشنيزه:دین
وېشنيزه:بودایي دین
وېشنيزه:بودیزم
وېشنيزه:گروهې
وېشنيزه:غیر سماوي ادیان
دېوناگري

**دېوناگري** هغه ليکنه ده کومه چې سنسکرت او هندي له کارول کيږي. دېوناگري د اردو نستعلیق سره تړاو لري. کله چې اردو ليکنه جوړېده د دېوانگري وينگ يې په عربي ليکدود کې وژباړل.

## دېوناگري او عربي-اردو ليکنې
 

## سرچينې
ام ننعلو

اِمْ نِنعَلوُ (אם ננעלו) د عبري ژبې ديني سندره ده چې يمني یهودي هاخام (مذهبي مشر) يا مولا سالم الشبزي ليکلې وه. او نوميالۍ سندرغاړې عوفره حازه ويلې ده.

## سرچينې
عوفره حازه

عوفره حازه يوه يمني او بيا اسراييلي سندرغاړې وه چې خپل ښکلی غږ له پېژندل کېده.

## سرچينې
ﺍ

" الف" 
د پښتو ژبي د الفبا دوهم توري دې د ځینو په نظر الف اول ټکي دي خو اول ټکيآ دي. او ددي توري استعمال په عربې، فارسې، اردو او داسې نورو ژبو کې هم کيږي.
بلوڅي

**بلوڅي ژبه** د اریایي ژبو له څانگې څخه ده چې د بلوڅي توکم له خوا ویل کیږي. ددې ژبې ویونکي په افغانستان، ایران، پاکستان او ترکمنستان کې مېشت دي. ځینې د عربي خلیج عربي هیوادونو کې هم ددې ژبې ویونکي مېشت دي.

بلوڅي ژبه د اریاني ژبو څخه يوه شما لوېديځه ژبه ده چې د افغانستان په سوېل، ايران او پاکستان کې ویل کېږي. د بلوڅي ژبې ابېڅې د عربي تورو څخه جوړه شوې. ، د تورو د ( فونيمونو )شمېر يې ۲۳ ته رسيږي. دغه ژبه شپږ گړدوده لري او د رقشاني گړدود، لشاري گړدود او لوټوني گړدود ېې د مهمو گړدودونو له کتاره گڼل کېږي. په افغانستان کې بلوڅي ژبه په ځانگړي ډول د نیمروز په ولایت کې او د هلمند په ولایت کې ويوونکي لري . دغه ژبه په ۱۹۷۸ زېږدي کال کې د افغانستان په سيمه ييزو ژبو کې رسمي ژبه شوه.

## سرچينې

وېشنيزه:ژبې
وېشنيزه:د افغانستان ژبي
وېشنيزه:د پاکستان ژبې
وېشنيزه:د یران ژبي
مچلغو

**مچلغو** د پکتیا ولایت داحمداباد ولسوالی څخه یوه پراخه او غرنی سیمه ده. چی ددی ولایت په ختیځ کی پرته ده. ښکلی منظری او زړه راښکونکی او هسک غرونه لری چی دطبیعت ته یی یوه ښکلا وریښلی. او همدا رنگه د میوو رنگا رنگ باغونه لری چی تر ټولو څخه یی د مڼو باغونه د یادونو وړ دی. او مختلف ډوله او قیمتی مڼی تولیدوی چی د گردېز او دهیواد په مختلیفو هټویو کی پلورل کیږی.
ويجيلانتي

**ويجيلانتي** هغه تن دی چې بې واکه قانون [لرغونې پښتو کې: دوی] په خپل لاس کې واهلي.

## سرچينې
د رایښ سوسیالیست ګوند

**د رایښ سوسیالیست گوند** (په آلمانی: *Sozialistische Reichspartei*) په آلمان کې یو سیاسي حزب و چې د آدولف هیتلر د مفکورې دفاع يې کوله. په ۱۹۵۲ کال کې د آلمان د اساسي قانون محکمې د رایښ سوسیالیست گوند لغوه اعلان کړ او پرفعاليت يې بنديز ولګاوه.
عبد الوهاب مسيري

عبدالوهاب مسيري اسلامي مفکر و چې په مختلفو موضوعگانو کې او په ځانگړې توگه يهود، يهوديت او صهيونيت په اړه يې د نورو کتابونو تر څنگ يو تاريخي او بې بېگلې دايرة المعارف هم لیکلی.

## ژوند
مسيري په ۱۹۳۸م کال د مصر په زوړ ښار، دمنهور کې زېږېدلی او په ۲۰۰۸م کال کې په قاهره کې وفات شوی.

## زده کړې
دوکتور عبد الوهاب خپلې لومړنۍ زده کړې په خپل کلي کې تر لاسه کړي. په ۱۹۵۵م کال کې د سکندريې پوهنتون د ادبياتو پوهنځي، په انگليسي څانگه کې داخل شوی او ۱۹۵۴م کې ترې فارغ شوی. په ۱۹۶۳م کې د امريکا کولمبيا پوهنتون د ادبياتو پوهنځي کې يې په انگليسي پرتليز ادب کې ماسټري پيل کړې. په ۱۹۶۹م کال کې يې د امريکا په نيوجرسي کې دوکتورا تر لاسه کړې.

## فکري ژوند
مسيري په پيل کې مارکسېست فکر لاره. وروسته يې دغه فکر ناقص وباله او اسلامي فکر يې خپل کړ. هغه په اسلامي فکر کې خپلې ځانگړې نظريې لري. لکه سيکولرېزم په دوو، شامل او جزوي برخو وېشي؛ شامل يې ردوي او جزوي يې مني.

## کتابونه
دوکتور مسيري د اسلامي فکر، فلسطين، اسراييل او پر نورو نړيوالو موضوعگانو او خپلو يادښتونو سربېره ماشومانو ته هم کتابونه ليکلي، چې شمېر يې سلگونو ته رسي. 
د مسيري شهکار اثر، د يهود، يهوديت او صهيونيت تر نامه لاندې د ده دايرة المعارف دی، چې په پنځه ويشتو کلونو کې يې پوره کړی دی. د دغه دايرة المعارف يا انسايکلوپيډيا د ليکلو پر مهال اسراييليانو د وژلو څو گواښونه هم ورته کړي ول.
هغه پر انگليسي ژبه هم ځينې کتابونه ليکلي، چې ډېری يې په اسراييلي ټولنه کې د اپارتايد په اړه دي.

## سياسي فعاليتونه
دوکتور عبد الوهاب مسيري يوازې ليکوالۍ او استادۍ ته ځان نه و محدود کړی، بلکې خپل سياسي فعاليتونه يې هم لرل. هغه د ژوند په وروستيو کلونو کې چې په سرطان مرض هم اخته و، د مصر ښارونو ته وته او د حسنې مبارک د حکومت پر ضد به يې شعارونه ورکول. هغه د دغو فعاليتونو له امله څو وارې زنداني شوی هم دی.

هغه ويلې چې موږ حکومت ته ډېر چانس ورکړ، خو دوی ځانونه اصلاح نه کړل، اوس راپورته شوي يو او د نظام بدلول غواړو. مسيري ځينې خلک په مصر کې د ۲۰۱۱م کال د انقلاب سیاسي پلار گڼي.

## مړينه
مسيري د قاهرې په فلسطين نامي روغتون کې، د ۲۰۰۸م کال د جولای په درېيمه نېټه، د اويا کلنۍ په عمر، له سرطان ناروغۍ سره له اوږدې مبارزې وروسته مړ شو.

## سرچینې

*
*
*
*
*
*

وېشنيزه:مسلمانان
وېشنيزه:مسلمان لیکوال
وېشنيزه:مصري لیکوال
وېشنيزه:ادبپوهان
وېشنيزه:مصري ادبپوهان
غلام محمد نيازی

**غلام محمد نيازی** په افغانستان کې د اسلامي نهضت بنسټگر او انقلابي شخصيت په نامه پېژندل کېږي. هغه په مصر کې زده کړې کړي وې او بيا د کابل پوهنتون د شريعياتو په پوهنځي کې استاد شو . څه موده وروسته د شرعياتو پوهنځي رييس وټاکل شو. وروسته بيا د کمونستي رژبم له لورې ووژل شو.

## مخينه
پروفيسر غلام محمد نيازی په ۱۳۱۱ کې د افغانستان د غزني ولايت د اندړ د ولسوالۍ د رحيم خېلو په کلي کې زېږېدلی ؤ.

## زده کړې
لومړنۍ زده کړې يې د علي هجوري په ښوونځی کې په اوچتو نمبرو سرته رسولی. د متوسطه او عالي زده کړو لپاره کابل ته تللی او د امام ابو حنيفه په معهد کې يې زده کړې تر سره کړي. پروفيسر نيازی له دغه معهد څخه په ممتاز تقدير فارغ شوی. 
د ده لياقت او پوهې د مصر د ازهر پوهنتون کې د زده کړو فرصت ورپه برخه کړ. نيازی د افغانستان د حکومت له لورې په ۱۹۵۰ز کال کې د لوړو زده کړو لپاره د ازهر پوهنتون د اصول الدين پوهنځي ته واستول شو، چې دغه پوهنتون د اسلامي نړۍ د فقهاو او ديني علم مرجع بلل کيږي. 
هغه په ازهر کې د حديثو څانگه کې د ماسترۍ تر کچې زده کړې کړي او په کال ۱۹۵۷م کې بېرته کابل ته راگرځېدلی دی.

## دندې
له مصر څخه له راگرځېدو سره د کابل پوهنتون د شرعياتو پوهنځي کې استاد ټاکل شوی دی. وروسته د ياد پوهنتون د شرعياتو پوهنځي رييس هم ټاکل شوی.
د فکري کشمکشونو له امله څو وارې د پوهنځي له رياست نه لرې شوی او بېرته رييس ټاکل شوی دی.

## د اسلامي نهضت بنسټ اېښودنه
نیازی يوازې علمي څېره نه وه. هغه په مصر کې د اخوان المسلمين له فکر نه متاثر شوی و او غوښتل يې افغانستان کې هم دغسې اسلامي حرکت پيل کړي. 
استاد برهان الدين رباني ليکي چې ده په ۱۳۳۶ز کال کې په افغانستان کې له نورو فکري ملگرو سره اسلامي نهضت تاسيس کړ.
خو حکمتيار او د دغه نهضت ځوانان بیا په دې باور دي چې د نهضت بنسټگر، غلام محمد نيازی نه، عبد الرحيم نيازی و، چې د استاد نیازي له شاگردانو شمېرل کېده. مگر د نهضت مشران دغه نظر ردوي. انجنير احمد شاه احمدزی چې د غلام محمد نيازي او عبد الرحيم نيازي له نږدې کسانو و او د عبد الرحيم د مرض پر مهال يې هند ته وړی و، له ژمن سره په مرکه کې ويلي دي چې عبد الرحيم نیازی په دې باور و چې دغه نهضت د غلام محمد نیازي له برکته تاسيس شوی دی.

## مړينه
محمد عظيم نيازی د استاذ غلام محمد نيازي زوی وايي: ۱۹۷۴ز کې د پنجشنبې ورځ وه، د شپې نهه بجې پوليسان زمونږ کورته چې خيرخانه کې و، راغلل او ويې ويل چې له استاذ سره مو لږ کار دي، له څو پوښتنو وروسته به يې بېرته کورته راولو، خو داسې ونه شول، استاذ نيازی د درې کالو لپاره په يوه انفرادي کوټه کې بندي و، درې کاله وروسته يې له دې کوټې ووېست او استاذ نيازی يې په ابدي حبس محکوم کړ، تر هغې چې د ترکي حکومت رامنځ ته شو، کله چې د نور ترکي کودتا وشوه، له هغې وروسته مو له پلار سره اړيکې وشلېدې بيا نو پوه نه شو چې ژوندی دی او که د الهي رحمت لور ته منتقل شوی.

## سرچينې
* شهيد پوهاند غلام محمد نيازی/ ليکوال: زاهد جلالي 
* استاد غلام محمد "نیازی" بنیا نگذار نهضت اسلامی كشور/ ليکوال: برهان الدين رباني 
* له احمد شاه احمدزي سره د اسلامي نهضت په اړه مرکه
ګورجي ژبه

**ګورجی ژبه** (په ګرجي ქართული ენა، کاررتولي اِنا) يوه قفقازي ژبه ده چې  د ګرجي خلکو خلکو له خوا ويل کيږي او د  ګرجستان هېواد رسمی ژبه ده.
ګورجي ژبه د ګورجستان سربېره په تورکيه، ايران، ازربايجان، روسيې او ارمسنتان هېوادونو کې هم کارول کيږي.
## تاریخ
## لیکل
ګورجي ژبه په ګورجي ليکدود ليکل کيږي چې لاندې توري لري.

## سرچينې

https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86_%DA%AF%D8%B1%D8%AC%DB%8C

وېشنيزه:قفقاز سیمه
وېشنيزه:گرجستان
وېشنيزه:ژبه
گېم اوف ترونز

گېم اوف ترونز [يا د پلازونو لوبه] يوه نوميالۍ انگرېزي ډرامه ده، چې ځوانان يې په لېوالتيا سره گوري. دا د جارج مارټن کتاب نه جوړه شوې نندارلوبه ده.
ګرجي خلک

بټنوک|ښي|alt=د ګرجستان نڅاګران د خپل هیواد د پلاوي سره|د ګرجستان نڅاګران د خپل هیواد د پلاوي سره
**ګرجیان** (په ) د قفقاز د سیمی میشت خلک دی چې له پخوا راهیسی همدی سیمی کی ژوند کوی.

ګرجیان د ګرجستان هیواد ۸۳% وګړي جوړوي. د ګرجستان ترڅنګ یاد قوم په بومي توګه په ترکیه آذربایجان ارمنستان روسیه او ایران کې میشت دي.

## تاریخ
## خلک

## کلتور

## اخیستلیک
https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85_%DA%AF%D8%B1%D8%AC%DB%8C
مني

**مني** چې په یوناني کې ورته (σπέρμα) او انگرېزۍ کې یې سپرم (Sperm ) چې زړي (تخم) په مانا ده، بلل کېږي، د نارينه  بيازېږنده هجرې یا کره پښتو کې  ژونکې ته وايي چې په جنسي غدو کې جوړېږي. دا جنسي غدی په هگیو (بیضه) په لاندینۍ برخه کې جوړېږي، او له جوږېدو وروسته د هگۍ پورته خوا کې راټولېږي. دا ماده له تناسلي الې هغه وخت راووځي کله چې یو نر ژوندی په خوند او شهوت راشي او د خوند وروستي برید ته ورسېږي.

د نارینه د ډېرښت وړ بالغه جنسي سلول یا سپرم (مني) د شمېر په اړه توپیر موجود دی.

300px|بټنوک|کيڼ|د انساني خوځنده سپرم بشپړ ډیاگرام

د انسانانو کې د سپرم په جوړښت کې څه ستونزه ددې لامل کېدای شي چې د حمل په جوړښت کې ستونزې راپیدا کړي.

د څېړنو له مخې په ژوندیو موجوداتو کې د سپرم د جوړښت پېښلیک تر 600 مېلیونو کلونو هاخوا رسېږي. د سپرم جوړښت او تولید په ټولو ژوندیو موجوداتو کې د یو جین چې بول (په انگلیسي:Boule) یادېږي جوړ دی. دا چین د انسان له پیداېښته تردې دمه په انسانانو کې یو ډول پاتې شوی دی او په ټولو ژوندیو موجوداتو کې موندل کېږي.

## د سپرم جوړښت
300px|بټنوک|کيڼ|مني (سپرم)
کله چې انسان د ځوانۍ کچې ته ورسي نو په هگیو کې د سپرمونو همېشنی تولید د ۱۲۵ مېلیونو سپرمونو په شمېر ورځ کې تولیدېږي. دا سپرمونه د سمینیفر د لولې په دیوالونو بشپړتیا ته رسي او ددوي لکۍ چې د هغې په وسیله لامبو وهي، د همدې لولې په مرکزي برخې قرار نیسي. بالغ سپرمونه د هغې پیچي لرونکي لولې چې اپیډیم په نامه یادېږي چې د هرې هگۍ په شا موقیعیت لري کې ځای نیسي. په پای کې دا سپرمونه د جنسي کړنو (فعالیتونو) په ترڅ کې له اړونده ځای څخه بهر راووځي او د بدن په دننه کې جذبېږي.

## سرچینې

وېشنيزه:حمل
وېشنيزه:د انسان حمل
وېشنيزه:زېږون
وېشنيزه:انساني مني
وېشنيزه:د مني سلولونه
وېشنيزه:د مني اوبه
استمناء

**موټک وهل یا** **په لاس ځان انزالول** (**اِستِمناء** د نرانو لپاره او **استِشهاء** یا اشتیا راوړنه  د مېرمنو لپاره) د جنسي هوس د سړولو لپاره کارول کېږي،

دا کړنه خپله د ځان له خوا, یا د هم ماشیني آلاتو په وسیله, جنسي غړو باندي لاس ښورولو او په موږلو کيږي. او تر څو د خوند وروستي پړاو ته تر رسېدو پورې دې کړنې ته دوام ورکول کېږي. په نرانو کې د مني بهر راوتو سره جنسي هوس او خوند وروستي پړاو ته رسيږي، او په مېرمنو کې د اووم په راوتو سره جنسې هَوَسْ پای ته رسيږي. 

په لاس ځان انزالول خپله د ځان له خوا کیږي" مګر که بل څوک هم ځانګړي غړي ( د نر يا ښځي تنازلي آلې)ته لاس وروړي او په خوځښت یې راولي نو په هغه حالت کې هم انزال کيږي.
په لاس ځان انزالول په اهل‌سنت دين کې علماء بيلابيل نظرونه لري. ځینې یې لکه امام مالک او امام شافعي یې په مطلق ډول حرام ګڼې، 

ځینې تابعین یې بشپړ روا ګڼي او یوه بله ډله (حنفي او حنبلي) یې په هغه وخت کې روا ګڼې چې له مجرد شخص څخه د زنا د پېښېدو وېره وي. (يعنې دا چې موټک وهل وهل د هغه د زنا د مخنيوي سبب شي.) 

علامه یوسف قرضاوي، په خپل کتاب الحلال و الحرام کې د معاصرینو علماوو په وینا لیکي چې مباح دی، او که چېرې بیا د گناه د پېښېدو وېره وي نو کولای شي چې په شهوت سره ځان خپله خلاص کړي، په دې موخه چې لږ تاوان وویني، یعني دا چې موټک وهل کوچنۍ ګناه ده نسبتاً زنا ته.

## پر روغتيا اغيزي
پخوا وختونو کې موټ وهل د جنسي او ذهني ناروغيو څخه يوه ناروغي ګڼل کيده، د نولسمې پيړۍ  اروپا کې ډاکټرانو، معلمانو او طبې څيړونکو د يوي بي ساري ناروغۍ چلند ورسره کاوه چې بايد له مينځه يې يوسي.

خو د رنځپوهنې(طب) او اروا پوهني له اړخه په لاس ځان انزالول (**موټک‌وهل**) ناروغي نه بلکي يو نورماله او طبيعي عادت دی، خو که د کنټرول نه ووزي ښايې عامل شخص د خطرناکو ناروغيو سره مخ شي. چې بايد يو رواني ډاکټر ته مراجعه وکړي.

د «تشخیص او درملنې لارښودنې کتابچې(مرک) کې راغلي: [موټک وهل] » يوازې هغه وخت غير طبيعي عادت دی، چې د خپلې ميرمنې سره د جنسي اړيکو او پاملرني د مخنيوي سبب شي، يا هم عادت يې تر اندازې زيات شي چې د خفګان او ځان زورونې لامل شي.

د آمریکا متحده ايالاتو کې د روانې او ذهني چارو تشخيص او لارښودنې ډلي (ډې‌اس‌ام-۲) په ۱۹۶۸ زيږديز کال کې [موټ وهل] يو رواني ناروغي ګڼلي وه، په ۱۹۷۲ زيږيدز کال کې د امريکا روغتيا وزارت د ډاکټرانو او متخصصينو په ټولنيز آند (موټ وهل) يو طبيعي عادت اعلان کړ.

موټک وهل: د انسان د جسمي او رواني انرژۍ د کمزورتيا او ژر انزال کيدلو سبب هم کيږي.

خو ګڼ شمېر ډاکټران وايې چې: موټ وهل په ډيړ وخت کې، مثلآ یوي مياشتې کې يو يا دوه ځله حتا ګټور هم ګڼي، ځکه چې جنسې اړيکو ته ډير نه هوسيږي، او جنسي اړيکو ته زړه کيدل ځينو انسانانو ته د زړه حملي سبب هم کيږي، نو چې موټ ووهل شي جنسې اړيکو غوښتنه به کمه شي.

## گروهه او موټک وهل
### اسلام
#### أهل السنة والجماعة
د استمناء په مسئله کې د اهل سند علماء مختلفې رایې لري. ځینې یې لکه امام مالک او امام شافعي علیهما الرحمه یې په مطلق ډول حرام بولي، ځینې تابعین یې بشپړ روا بولي او یوه بله ډله (حنفي او حنبلي) یې په هغه وخت کې جواز ورکوي چې له مجرد شخص څخه د زنا د پېښېدو وېره وي.  علامه یوسف قرضاوي په خپل کتاب الحلال و الحرام کې د معاصرینو علماوو په وینا لیکي چې مباح دی، او که چېرې بیا د گناه د پېښېدو وېره وي نو کولای شي چې په شهوت سره ځان خپله خلاص کړي، په دې موخه چې لږ تاوان وویني، یعنی له گناه څخه بچ پاتې شی.

## سرچينې
سبین محمود

**سبین محمود** د بلوڅو د حقونو غوښتونکې وه چې تېره ورځ په کراچۍ ښار کې په ډزو ووژل شوه.

پاکستانۍ فعاله سبین محمود چې د (سیکنډ فلور) په نامه د بحث یوه ټولنه یې جوړه کړې وه، کراچۍ کې په یوه مرگوني برید کې ووژل شوه.
اغلې محمود د سیکنډ فلور د بحث له غونډې وروسته له خپلې مور سره د کور په لور روانه وه چې برید پرې وشو.
نوموړې په دغه ټولنه کې د هغو بلوڅانو د خلاصون لپاره کمپاین کاوه چې پاکستان کې په زوره نادرکه کېږې.
د راپورونو له مخې اغلې محمود چې کله نن (اپریل ۲۴مه) سهار نهه بجې د سیکنډ فلور له دفتر راووتله، ناپېژانده وسله والو پرې ډزې وکړې چې پایله کې یې نوموړې ټپي شوه او روغتون ته تر رسېدو یې ساه ورکړه.
سبین محمود له مړینې یوازې دوه ساعته مخکې پر انسټاگرام خپل انځور خپور کړی و چې نوموړې په کې د سیکنډ فلور ودانۍ کې د (د بلوچستان چوپیتا له منځه وړل) په نامه غونډې کې یې گډون کاوه.
سره میاشت

**د سرې میاشتې نړیواله کمیټه** (د سره میاشت نړیواله ټولنه) په انګلیسي International Committee of the Red Cross (ICRC) یو بی طرفه بشري مرستندویه سازنان (ټولنه) ده چې مرکز یې د سویس په جینیوا ښار کې دی. په سر کې یاد سازمان د اروپا خپلمنځي جګړو پرمهال د یادې جګړي د ټپي پوځیانو د درملني لپاره جوړ شو چې وروسته بیا د نړۍ په ټولو هیوادونو کې د جګړه ییز او غیر جګړه ییزو زخمیانو سره د مرسته لپاره نږدی په ټوله نړۍ کې په فعالیت پیل وکړ. 

## اوس مهال
د نيپال رېږدله (2015)

د 25 اپرېل 2015 کال د ځایي وخت په ۱۱:۵۶ بجو د ۷٫۹ ري اکټر په کچه زلزلې چې د نېپال، هند او بنگلدېش هېوادونه یې ولړزول، په پایله کې زرگونه انسانان ووژل شول او په زرگونو نور لا د ودانیو د ورانیو لاندې راهیسار دي. تردې دمه تر ۱۸۰۰ تنه وژل شوي جسدونه موندل شوي.

ددې زلزلې مرکز د نیپال په سوېل ختیځ کې د لامجونگ ښار گنل شوی چې له نیپال څخه ۲۹ کیلو متره لرې پروت دی. ددې زلزلې ژوروالی ۱۵ کیلو متره د ځمکې په تل کې و. دا زلزله ۱۹۳۴ کال پسرلنۍ زلزلې څخه چې پېښه شوې وه، بله شدیده زلزله گنل کېږي.

## سرچينې

وېشنيزه:زلزله
وېشنيزه:د بنگلدېش زلزلې
وېشنيزه:د پاکستان زلزلې
وېشنيزه:د چین زلزلې
وېشنيزه:د نیپال زلزلې
وېشنيزه:د هند زلزلې
تناسلي اله

تناسلي اله له هغې الې څخه موخه ده چې د ژوندیو موجوداتو د نسل زیاتېدنې لپاره د جماع په کولو کارول کېږي. 

وېشنيزه:حمل
وېشنيزه:د انسان حمل
وېشنيزه:زېږون
وېشنيزه:انساني مني
وېشنيزه:د مني سلولونه
وېشنيزه:د مني اوبه
رومي بانجان

**رومي بانجان** یا **سور بانجان** (په لاتین: *Solanum lycopersicum*) د څو کلن یو زهرلرونکي بوټي دي چی د Solanaceae  په کورنۍ اود Solanum په چینس پورې آره لري.په اوس وخت کی دغه بوټي د نړی په بېلا بېلو سیمو کی کرل کېږي. 
## تاريخ
رومي بانجان په مېکزيک کی  د آزټېکيانو لخوا کرل شوي وو. آزټېکيانو رومي بانجان ته ټوماټ ویلی چی په  پښتو کی دایروي مېوه معني لري. په ۱۶ پېړی کی اسپانیانو رومي بانجان اروپا ته راوړل. په دی وخت کی رومي بانجانونه ایټاليا ته هم پراج شول. په اوس وخت کی رومي بانچان د جنوبي اروپا په خواړه پېژوندوى کی مهم رول لوبوي.
## توصيف
رومي بانجان څو کلن بوټي دي چی معمولا د یو کلن بوټي په توگه کرل کېږي. ټول بوټي پرته له تازو مېوو نه زهرجن دي او د سولانين گلیکوالقالوید مختوي لري. نوموړی بوتي برته له سولانين نه یوشمیرویتامینونه لکه C, B , بېټاکاروټین او لیکوپېن لری.

#رومې_بانجان
ایکولوژیکي اړتیاوې:
∙ رومي بانجان ګرمې هوا ته ضرورت لري، په دې مانا چې د ورځې له مخې له °20 تر °25 سانتي ګریډ درجه حرارت او له 15 °څخه تر °17 سانتي ګریډ تودوخه د شپې پرمهال باید وي. 
د سړې هوا پر وړاندې حساس دي او له °15 درجو څخه لږ 
حرارت کې یې ګل کول دریږي او له 10 ° درجو څخه لږ حرارت کې یې وده هم دریږي. د وچوبي په مقابل کې هم ناتوان دي.
#خاوره:
∙ رومي بانجان دخاورې په مختلفو ډولونو کې کرل کیدای شي، هغه خاورې چې زیات ژوروالی ولري، په نیمایي ډول ریګي )لومي( او ښه نم ایستل شوې خاوره چې لوړو عضوي مواد، او له ۵ څخه تر ۵،۷پي اچ ولري.
#کرنیز تناوب:
∙ رومي بانجان له کچالو، توربانجان
اویادسولوناسي )Solanaceae )
کورنۍ له ډولونو څخه وروسته ونه کرل شي. او باید 
له غلو، شوتلو او باقالتو څخه وروسته وکرل شي.
∙ رومي بانجان دې له جوارو، لوبیا او وریجو څخه مخکې وکرل شي.
#تخم:
∙ په شنو خونو او ترینچونو کې چې دپلاستیک په واسطه پوښل شوی وي، یا قالبونو، لګنونو، پتنوسونو، ګلدانونو یا هغه لوښو کې چې د کرنې لپاره جوړ شوي دي لومړنۍ کرنه ترسره شي.
۳ ګرامه تخم په یو مترمربع کې کرل کیږي.
∙ نیالۍ باید په کتارونو کې چې له ۹ ، ۰ څخه تر ۴،۱ متره پورې واټن ولري، وکرل شي او د دوو نباتو ترمنځ واټن باید د ۴،۰ څخه تر ۵.۰ مترو پورې کښینول شي.
#دکرلو وسایل:
∙ قولبه)یووه(، د هوارولو سامان، رجه د قطارونو دجوړولو لپاره، خاښۍ، یوم او چارۍ ګانې
#سرې:
∙ له کرلو دمخه له ۴ څخه تر۸ ټنه پورې کمپوست په یو جریب کې یا له ۶ څخه تر ۱۰ ټنه حیواني کمپوست شوې سره دځمکې دتیارولو پرمهال په خاوره کې اضافه شي او یا هغه کیماوي سره دې وکارول شي چې لاندې ترکیبات لري: نایتروجن)N )لرونکې سره: په جریب کې/16Kg ،فاسفورس)P2O5 )لرونکي سره په جریب کې Kg 7 و پتاشیم لرونکې سره )K2O په جریب کې ۲۶ Kg. 
∙ د ودی پر مهال دې له ۱۰ څخه تر ۱۲ کیلو ګرامه نایتروجن لرونکې سره کله چې د رومي بانجان میوه د چارمغز په اندازه شي، وکارول شي.
∙ یادونه: هیڅکله هم کیماوي سره په ځوانو نباتاتو یا کله چې نبات لوند وي، مه شیندی ځکه چې د نبات د سوځیدو سبب کیږي.
#اوبه کول: 
∙ باید په منظمه توګه اوبول په اونۍ کې یو ځل ترسره شي او یا په ریګ آمیزه خاورو کې درې ځلې په یوه اونۍ کې ترسره 
شي. په ځانګړي ډول د میوې د نیولو او ګل کولو په مهال اوبول ډیرمهم دي.
∙ لږې اوبه ) د اوبو شیندلو په بڼه ( چې په منظمه توګه ګیاه ته ورکړل شي ښې دي له هغو اوبه کولو چې په یو ځل ګیاه ته 
ورکړل شي. اوبه کول د سهار په مهال سپارښت کیږي.
∙ لومړنۍ کرنه په پالستیکي تونلونو/شنوخونو کې: هو، وړاندیز کیږي.
∙ په پالستیکې تونلونو کې یا شنو خونو کې کرل : هو، وړاندیز کیږي.
کرنه او تکنالوژي
وېشنيزه:زهرلرونکي نباتونه
محمد نور بابا

**محمد نور بابا** د لغمان ولایت له ولسي شاعرانو گنل کېږي چې په .... کال، ... ولسوالۍ کې زېږېدلی دی.

## سرچینې
اروپايي ټاکسوس

**اروپايي ټاکسوس** (په لاتين: *Taxus baccata*) یوه غوزه لرونکی او زهرلرونکې ونه ده چې د Taxaceae په کورنۍ او د Taxus په جنس پورې اړه لري. نوموړې ونه په ځانگړي ډول په اروپا، تورکيه او قفقاز کې شنه کېږي. لرگي یې عالي کیفیت لري او ددی لپاره په لرغوني وخت کې دغه لرگي د وسلو د جوړولو لپاره کارېدل. اروپايي ټاکسوس خطرناک زهر لري چې ټاکسین په نوم پېژندل شوي دي او د انسانانو په بدن کې زړه کارونه بندوي.

## ځانگړتیاوې
اروپايي ټاکسوس یوه ونه ده چې اوږدوالی یې ۲۰ مترو ته رسېدلای شي. ټول بوټي پرته له سرو مېوو نه زهرجن دي دغه بوټي یو شمېر القلویدونه لکه taxin A, taxin B, milosin, lykopin, , baccatin III, 10-deacetylbaccatin III افدرين لري څو القویدونه لکه baccatinu III (پاکلیټاکسېل) د سرطان پر ضد اغېزه لري او ددی لپاره په طب کې د تخمدان سرطان او سږې سرطان د علاج لپاره هم کارېږي.

بوټي، نباتات
وېشنيزه:بوټي
وېشنيزه:نباتات
وېشنيزه:زهر لرونکي مېوې
تور اېلډر

**تور اېلډر** (په لاتین: *Sambucus nigra*) یو شفا بښونکي بوټي دي چی د Adoxaceae په کورنۍ او د Sambucus په جنس پورې اړه ولري،  په اروپا او آسيا کی شنه کېږي او په طب او خواړه پېژوندوى کی مهم رول لوبوي.
## توصيف
تور اېلډر لوی بوټي دی چی اوږدوالي یی د ۷ مترو څخه تر ۱۰ مترو پورې وي او د مې څخه تر جولای پورې گل کوي. گلونه یی سپين - ژړ رنگ لري او په لوندو سیمو کی شنه کېږي.د تور اېلډر مېوې تور رنگ لري او دایروي شکل لري او په اگست کی پخېږي.

## تور اېلډر په طب کی
### د تور اېلډر گلونه
د تور اېلډر گلونه یو شمېر طبیعی توکې لکه گلیکوزیډونه  Sambunigrin، روتین، آنتوسیانین او فلافونويدونه لري. گلونه ادرار او خوله زیاتوي او پر هضم او تریخی (زاره) باندی ښه آغېزه لري.
### د تور اېلډر مېوه
د مېوې اوبه د نيم سری او عصبی التهابونو د علاج لپاره کارېږي. ټول بوټي د باکتریانو پر ضد آغېزه هم لري.

وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
شق القمر

بټنوک|د سپوږمۍ په سطحه د درز نښې له ورایه ښکاري
**شق القمر** یا "د سپوږمۍ په منځ بېلېدل" د رسول الله يوه معجزه وه. دا معجزه هغه وخت پېښه شوه کله چې د مکې مشرکینو رسول الله ته وويل چې موږ به تا هغه وخت نبي ومنو کله چې ته دا سپوږمۍ په منځ نيمه کړی، نو هماغه وخت رسول الله سپوږمۍ ته لاس ونيولو او سپوږمۍ په منځ دوه نيمه شوه.
له علمي اړخه، ناسا ادارې د خپل یو ساینسپوه په ځواب کې په دې خبره تاکید کړی چې اوسنۍ سپوږمۍ د دوه بېلو بېلو جسمونو له ټکر او یو ځای کېدو څخه منځ ته راغلې، او دا خبره یې هم زیاته کړې چې په لومړي سر کې د سپوږمۍ د جوړښت او شکل نیونې خبره یواځې یوې نظریې پورې محدوده وه. دوي دا خبره هم نه ده روښانه کړې چې د سپوږمۍ دا بېلېدنه کله او څرنگه دا پېښه ترسره شوې. لکه څرنگه چې یې بیان کړې چې داسې کومه نښه نښانه نه لري چې د سپوږمۍ بېلېدنه د تېر وخت په کومه برخه کې ترسره شوې ده...

### په [[قرآن]] کریم کې
دا پېښه د قرآن په دوه ایتونو کې یاده شوې چې هغه د القمر سورت (چې د همدې معجزې په نامه نومول شوی) لومړي ایتونه او دویم: 

(اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَانشَقَّ الْقَمَرُ وَإِن يَرَوْا آيَةً يُعْرِضُوا وَيَقُولُوا سِحْرٌ مُّسْتَمِرٌّ)

### په [[نبوي حديث]] کې


**ژباړه**: د مکې مشریکین چې په ډله کې یې ولید بن مغیره، ابوجهل بن هشام، العاص بن وایل، العاص بن هشام، اسود بن عبد یغوث، اسود بن مطلب، زمعه بن اسود، نضر بن حارث ... او نبي ته یې وویل: که چېرې ته رښتینی یې نو مونږ ته سپوږمۍ داسې په دوه ټوټو بېله کړه چې یوه ټوټه یې د ابي قبیس په غره او بله یې د قعیقعان په غره راوستل شي. نبي علیه السلام ورته وویل: که چېرې داسې وکړم نو تاسو به ایمان راوکړئ، ویې ویل هو. دا داسې شپه وه چې سپوږمۍ د څوارلسو شپو وه، نو نبي علیه السلام الله تعالی ته سوال وکړ چې هغه څه ور وبښي چې مشرکینو له ده څخه غوښتي دي، نو سپوږمۍ ته یې اشاره وکړه، نو نیمه یې د ابي قبیس په غره او نیمه نوره یې د قعیقعان په غره راکوزه شوه. په دې وخت کې نبي علیه السلام غږ کړ چې اې ابا سلمه بن عبد الاسد او ارقم بن ارقمه! گواهي ورکړئ.

### ساینس

تقریبا ۲۰۰ کاله پخوا علما دې پایلې ته ورسېدل چې د سپوږمۍ په سطحه درې داسې درزونه موندل شوي چې لومړی هغه یې د اور شیندونکي لاوا پایله ښکاري او دوه نورو په اړه یې څېړونکو څه ونه ویل بس دومره وایي چې د نامالومې وجې له امله شوي،.
او د علمي اعجاز ځینې مسلمان څېړونکي په دې گروهه دي چې دا درزونه تردې دمه ځکه راپاتې شوي دي چې د نبي  د نبوت رښتینوالی تل تر تله همداسې پاتې شي، او ددې خبرې هم ښه ثبوت دی چې قرآن د الله تعالی له خوا رانازل شوی ځکه چې د ټېلېسکوپ له اختراع نه وړاندې په دې قرآن کې د شق القمر (سپوږمۍ درز کېدنې) په اړه مدلل ایاتونه راغلي دي. او د ناسا له خوا د سپوږمۍ د خاپونو انځورکښنه هم په دې دلالت کوي چې یو وخت نه یو وخت سپوږمۍ په منځ دوه نیمه شوې وه. په لسگونو انټرنیټي ویب سایټونو د قرآن علمي اعجاز په اړه د سپوږمۍ انشقاق مسئله راخېستې چې د ناسا انځورونه یې ښه ثبوت کېدای شي، مگر خپله د ناسا رسمي ویب سایټ بیا ددې مسئلې څخه ناخبري ښایي، او وایي چې داسې څه علمي ثبوت نشته چې سپوږمۍ دې په منځ نیمه شوې اوسي. لودیځ تاریخپوهان ددې معجزې له پېښېدو انکاري دي. لکه څرنگه چې د فضا پوهنې علماء د انشقاق القمر پېښې د علمي دلیل په نه شتون تاکید کوي.

## سرچینې


## بهرنۍ تړنې
* [دوکتو [زغلول نجار] د سپوږمۍ بېلېدنې په اړه غږېږي] , او د دوکتور زغلول نجار رسمي ویب سایټ

وېشنيزه:د قرآن او سنتو اعجاز
وېشنيزه:معجزی
وېشنيزه:محمدي معجزی
وېشنيزه:د نبي معجزه
وېشنيزه:د رسول معجزه
سردارولي پښتونزوی

**سردارولي پښتون زوی** (په انگرېزي :*Sardarwali Pashtonzoy* ) افغان ليکوال، او د افغانستان د معاصر تاريخ اماتور څېړونکی دی. همدا راز د منډيګک تاريخي بنسټ، بنسټګر هم دی.

سردار ولي پښتونزوی د افغانستان د تاريخي څېړونکو په لړليک کې يو له خورا مخکښو او فعاله کسانو څخه دی چې د پښتو ژبې ترڅنګ په څو نورو ژبو لکه: انګرېزي، فارسي، اردو او عربي ژبو د افغانستان او پښتنو د تاريخ په اړه څېړنيز اثار خپروي.

نوموړی د منډيګک په نوم يو بنسټ لري چې د ويب پاڼو او ټولنيزو رسنيو له لارې د خپلې تګلارې اړونده کارونه مخته وړي چې په تاريخي او مالوماتي برخه کې د پښتو ژبې د بډایښټ لپاره خورا مرستندوی تمامېږي.

## مخينه
نوموړی په ۱۹۸۶ع کال د کندهار ولايت د ارغسان اولسوالۍ د تحسيلدار په کلا کي زېږېدلی او د همدې ځای اوسېدونکی دی. پښتون زوی د ملک موسي جان زوی، د صاحب خان لمسی، د اکبر خان کړوسی  او د فقار خان کوسی په خټه سدوزی،  پوپلزی پښتون دی، د دوی کورنۍ د اعليحضرت تېمورشاه بابا په عصر کي کابل ته تللې وه، خو څرنگه چي په۱۸۴۲ع کال کي د سدوزو واکمني له منځه ولاړه، فقار خان ارغسان ته راغلی او دلته يې پراخ کارېزونه او مځکي رانيولې، چي تر اوسه يې کارېزونه د کار وړ او په افغانستان کي يو لرغونی کلی دی چي ټول استوگن يې سدوزی دي، په کندهار کي د سدوزو مشهوره هديره د همدغه سدوزو د کورنۍ ده.

## زده کړي
افغان-ترک عالي ليسه

## دندي
 د منډيګک تاريخي بنسټ   سبمالګر.

## ليکوالي
پښتون زوي په لسگونه تاريخي مقالې ليكلي، چي ځانگړي ا ثار يې په لاندې ډول دي.

*۱-  شل ورک افغانان
*۲- ایا پوهېږې؟
*۳- د ارغسان لنډه تاريخچه
*۴- د افغان چارواکو خاطرې
*۵-په کندهار کي درنې کورنۍ
*۶-تاريخي يادښتونه
*۷-کندهار د انځور په ژبه

## دا هم ولولئ
منډیگک (ویبپاڼه)

## اړونده لیکنې
* کندهار
* منډیګک تاریخي ټولنه

## سرچینې

وېشنيزه:پښتانه ليکوال
وېشنيزه:افغان لیکوالان
وېشنيزه:کندهاریان
ژيړگلى

**ژيړگلى** یا **معمولي ژيړگلى** (په لاتين: *Taraxacum officinale*) یو شفا بښونکی بوټی دی چې د Asteraceae په کورنۍ او د Taraxacum په جېنس پورې اړه لري. نوموړی بوټی په چمنونو کې راشین کېږي او د مارچ څخه تر اپريل پورې گل کوي.
## سرچينې
وېشنيزه:نباتات
وېشنيزه:بوټي
وېشنيزه:کرنه
وېشنيزه:شفا بښونکي نباتات
شاخوږی (اندړ)

**شاخوږی** د غزني ولایت د اندړو ولسوالۍ یو کلی دی.
دا کلی تردې دمه کوم ښوونځی او روغتیایي کتنځی نه لري.
ددې کلي ټول وگړي پښتانه دي.

## دا هم وگورئ
## سرچینې

وېشنيزه:غزني
وېشنيزه:اندړ
وېشنيزه:کلي
وېشنيزه:د افغانستان کلي
وېشنيزه:د پښتنو کلي