open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بادي توربین

بټنوک|کيڼ|بادي توربين
**سمندري بادي توربین** هغه لوی ماشینونه دي چې په سمندرونو کې د باد د انرژۍ څخه د برېښنا د تولید لپاره درول کیږي. دغه تورینونه باد-پکې ته ورته وزرونه لري چې د باد د جریان پوسیله څرخې او په پکه پورې تړلی ډاینمو په خوځښت راولي چې د بریښنا د جریان سبب کیږي.
واټ بړاس ماشين

[بټنوک|300px|A late version of a Watt double-acting [steam engine, in the lobby of the Superior Technical School of Industrial Engineers of the UPM (Madrid). Steam engines of this kind propelled the Industrial Revolution in Great Britain and the world.]]
جمیز واټ لومړنی انسان و چې د بخار د ماشین په اختراع کولو سره ېې د نړۍ د پرمختگ کړکۍ پرانیسته. د واټ دغه اختراع د صنعت په برخه کې ډیر کارونه اسانه کړل، او د انجینرۍ اهمیت ېې په اوسنۍ زمانه کې په ډاگه کړ. د واټ لمړنۍ د بخار ماشین چې د د اوبو د تودولو - بخار کیدو په وسیله حرکت کوي، د هسپانیا په مادرید ښار کې نندارې ته ایښودل شویدی.

وېشنيزه:د بخار ماشين
دېو انند

کيڼ|250px|بټنوک|دېو انند
**دېو انند** د هندي سينما باليووډ يو پخوانی ستوری و چې په گڼ شمېر فلمونو کې يې لوبېدلی. دېو انند په ۳ د ډېسمبر ۲۰۱۱ کال په لندن کې د زړه د درېدلو له امله مړ شو.

وېشنيزه:د هندي فلمونو لوبگران
يزيد بن معاويه

**يزيد** يا يزيد بن معاويه (زېږون 645; مړينه 683)(په عربي: يزيد بن معاوية بن أبي سفيان)‎د اموي خلافت دويم خليفه وو. نوموړي درې کاله خلافت وکړ چي ټوله موده يې له 680 عيسوي کال نه د هغه تر مړينې 683 زیږدیز کال پورې وغځېدله. ډېری مسلمانان د يزيد د واکمنۍ وخت په اسلامي خلافت کې د ظلم او بې عدالتۍ نه ډک وخت گڼي. يزيد د ټاکنو او يا هم د شورا له مخې خلافت ته نه وو رسېدلی بلکه هغه په زوره خپل ځان د پلار تر مرگ وروسته واکمن کړی و. یزید د معاويهؓ زوی وو، او په دې ډول هغه تړون چې د معاويه او حسن بن علي تر مېنځ شوی و د هغه تړون په خلاف يې ځان واکمن کړ او د کربلا په جگړه کې يې حسین بن علي د هغه د کورنۍ او پلويانو سره په ۱۰ د محرم په شهادت ورسول.

وېشنيزه:امویان
سيد قاسم رښتيا

**سید قاسم رښتیا** د افغانستان د برېښنا پخوانی وزير و. هغه د سید حبیب خان زوی ؛ په ۱۲۹۴لمریز کال کی په کابل کی وزیږید. او هم هلته په کابل کې خپل لوست يې دلیسی تر پای پوری ورسول. په ۱۳۱۰لمریز کال د مطبوعاتو په مدیریت کی په کار باندی پیل کړل. وروسته دفرانسی دژباړونکی په توگه دپست او ټلگراف په عمومی امریت کی کار کاوه . او بیا په ۱۳۱۲ لمریز کال کی دکابل په ادبی ټولنی کی د ژباړونکی په حیث وټاکل سو. په ۱۳۱۶ لمریز کال کی دهغه مهال حکومت د کابل د ادبی ټولنی نوم یی په - پښتو ټولنه - باندی بدل  او هغه ټولنه یی د افغانستان دعلومو په اکادمی کی شامل کړل.  او ارواښاد قاسم رښتیا د دغه ټولنی د نشراتو  د آمریت دنده په غاړه واخیست. په ۱۳۱۷ لمریز کال کی دپښتوټولنی معاونت ته ورسید. په ۱۳۲۸کال کی چی دمطبوعاتو خپلواک ریاست بنسټ کیښودل سو ښاغلی رښتیا د مطبوعاتو د ریاست دریس په توگه و ټاکل سو . په ۱۳۲۳ لمریز کال کی چی محمد هاشم په کابینه کی د مطبوعاتو دریاست و صلاح الدین خان سلجوقی ته ورکړل سو ؛ قاسم رښتیا د هغه د کفیل په حیث وټاکل سو او یه هم دغه کال کی محمدظاهرشاه په هیواد کی دمعارفو د دوم درجی نشان یی وهغه ته ورکړل.
ښاغلی رښتیا یو څو موده په چکسلواکیا ؛ مصر او جاپان کی دافغانستان د استازی وو. اوپه ۱۳۴۲ لمریز کال کی دمطبوعاتو او د مالیی د وزارت دنده یی په غاړه درلود.
رښتیا د خپل ځوانی څخه د لیکوالی سره یی ډیره مینه درلوده  او ډول ډول مقالی یی لیکل ؛ د هغه په لس گونو مقالی په مختلفو مجلو او ورځپاڼو ؛ په تیره بیا د انیس په ورځپاڼه او د آریانا په مجله کی خپره سوی دی. د انیس د ورځپاڼی سریزی - دسیاست راتلونکی - په نامه چی ډیره موده خپره کیدل درښتیا په قلم ؛ خو په یو مستعاره نوم سره څپریدل. هغوی دکمونستی کودتا څخه وروسته دافغانستان څخه کډواله او امریکی ته پناه یوړه او دعمر تر پایه پوری هلته پاته سو. ارواښاد قاسم رښتیا په ۱۳۷۷لمریز کال دامریکی په متحده ایالاتو  کی له دنیا څخه ولاړ.

## ليکلي آثار
بټنوک|پدې انځور کې سيد قاسم رښتيا ۱۴ کس دی
# د خیرخانی د کوتل لرغونی آثار  ـ دژوزف هاکن دکتاب ژباړه - ۱۳۱۶- کابل
# دری وفاداره ملگری  -  د کوبرن د کتاب ژباړه  - ۱۳۱۷ - کابل
# د مورون روژ پټه مینه  - د اورکزی لابون د کتاب ژباړه - کابل - بیتا
# افغانستان په نولسم پیړی کی - کابل ۱۳۴۶
# افغانستان او سید جمالدین افغان - کابل ۱۳۵۵
# د افغانستان تراژدی
# نادرشا څنگه واک ته ورسیدل                                               
# د سید قاسم سیاسی خاطرات ـ ۱۳۱۱تر ۱۳۷۱

وېشنيزه:افغان وزيران
وېشنيزه:افغان سفيران
میر محمد صدیق فرهنګ

**محمد صدیق فرهنګ** د سید حبيب مستوفي  زوی په ۱۲۹۴ لمریز کال چې د ۱۹۱۵زېږديز کال سره سمون خوري، په کابل کې وزیږیده. مړینه واشنګټن ډي سي، امریکا) نوموړی د د آریانا دائرات المعارف غړی د (بریتانیکا) پوهندغونډ او د (فرانسې لاروس) ته تاریخي لیکنې کولېې. صدیق فرهنګ د افغانستان د تاریخ په اړه د (افغانستان په پنځه وروستیو پیړیو کې) دوه تاریخي کتابونه لیکلي.

## مخينه
میر محمد صدیق فرهنگ یو نوموتی سیاستوال او د پاړسي ژبې نوموتی لیکوال دی . سياست ورته له پلار ه په آر ورپاته دی . محمد صديق فرهنگ په ۱۳۳۱ ل.کال د غویي میاشت په هغه لاريونونو کې برخه درلوده چې د وخت په ولسي جرگه کې د غلام محمد غبار او عبدالرحمان محمودي د نه برياليتوب په هکله ترسره کېده . د وخت د حکومت لخوا د همدې کړنو له شامته جېل ته وغورځېد . د بند څخه خلاسېدو وروسته د زېرمو او صخنايعو په وزارت کې د وزير د مرستيال په توگه او بيا د ډاکټر يوسف د مشاور په توگه وگومارل شو . 
##### د صديق فرهنگ سیاسي مخنيه او آندونه
په افغانستان کې ځنې کسان په دې گروهه دي چې نوموړی د کمونيزم په چوکاټ کې د کیڼ لاسو په خوا ولاړ و او د مسکؤ پاله پلوی دی. همدا رنگه نوموړی د کمونيسټي وټې په گروهو ولاړ هم و چې  دغه آندونه ېې د نوموړي په مقالو کې څرگندېږي . صباح الدین کشککي د مير محمد صدیق فرهنگ د آندونو په هکله داسې لیکلي :-
د کاروان مجله دفرهنگ سره تل مرکی کولی .  سربیره پر دا چی هغوی د کین لاسو څیړو په حیث پیږندل سوی وو خو د هغوی اقتصادی نظریی د یوه اقتصادی کار پو او ماهر په توگه ډیر د استفادی وړ وو. فرهنگ په هم هغه مرکو کی تل ویل چی د فیوډالانو او نیمه فیوډالانو  ترمنځ داړیکو په سبب ټول زمکی د واک وخاوندانو تر کنټرول لاندی بیله کړهڼی او بیله استفادی پاته سوی دی. د بل خوا تر کړهڼی لاندی زمکی هم په پوره توگه محصول نه ورکوی . کرونگرو ټول د خانانو تر استثمار لاندی  دی او په ډاده زړه کار نکوی . نو ځکه اقتصادی بڼی ویجاړه کیږی .

## زده کړه
مير محمد صديق فرهنگ د کابل ښار له استقلال لېسې څخه خپل د لومړنيو زده کړو بری لیک ترلاسه کړی . نورې لوړې زده کړې ېې ندي ترسره کړي .
## دندې
ښاغلي فرهنگ وروسته له دولسمه د افغانستان په ملي بانک کې په کار پیل وکړ. په ۱۳۲۷ل. کال کې ېې د کابل په بلدیه سيمې کې د دولسمې ناحیې د وکیل په توگه وټاکل شو . یو څوموده د کابل د بلدیی د معاونت دندی یی په غاړه درلوده . محمد صدیق فرهنگ په ۱۳۳۰ ل. کال کې  د وطن په نوم ونيزې ، مجلې د چلوونکي پازوال په توگه وټاکل شو. څه موده په بند کې و بيا وروسته د زېرمو او صخنايعو په وزارت کې د وزير د مرستيال په توگه او بيا د ډاکټر يوسف د مشاور په توگه وگومارل شو.

## چاپي اثار
د نوموړي ډیری مقالې د (روزگار ) په نوم يوې مجلې کې خپرې شوي. نوموړي د اسلام څخه وروسته د افغانستان د پېښلیک د درېيم ټوک ځینې برخو کې گوتې وهلي او د کمونسټانو د واک په موده کې ېې د افغانستان او برتانیې تر واک لاندې د هند ، د اړیکو په باب هم پرله پسې مقالې لیکلي دي چې بيا د نوموړي د ورور په زيار د افغان او انگرېز د دوهمې جگړې په نامه د چاپ په گاڼه پسولل شوي. امریکا کې د کډوالۍ پر مهال نومړي خپل تاريخي اثر د ( افغانستان په ورستیو پنځو پیړیو کې ) په نامه ولیکه . لومړی ځل د حکیم سنایي د  چاپخونې له خوا په امریکا کې  او دوهم ځل لپاره د انجینير مایار نومي کس په مرستې سر له نوي په پېښور کې چاپ شو او په ۱۳۷۱ لمریز کال کې د اسماعیلیانو له خوا د ایران دقُم په ښار کې چاپ او خپور شو .

## سرچينې
هېماټويوريا

کيڼ|250px|بټنوک|مايکروسکوپي هېماټوريا
**هېماټوريا** (په انگرېزي: Haematuria) په متيازو کې د وينې ښکاره کېدلو ته وييل کېږي. هېماټوريا د پښتورگو د ناروغيو تر څنگ د سپوخسې او د پروستات او د متيازو د مجرا په هرې برخې کې د ناروغۍ او يا هم جراحت په سبب راڅرگندېږي.
پروټينيوريا

**پروټينيوريا** (په انگرېزي: Proteinuria) په متيازو کې د پروټينو راوتلو ته وييل کېږي. پروټينيوريا د پښتورگو د ناروغيو يوه علامه ده.
رېبز

کيڼ|250px|بټنوک|رېبزونه کيڼ|250px|بټنوک|رېبز
**رېبز** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Broom)* يا جارو د پاک کارۍ يو اوزار دی چې د دوړې د لرې کولو په مقصد کارېږي.
زنځيري غوڅندۍ

کيڼ|250px|بټنوک|زنځيري غوڅندۍ د کانکريټ د غوڅولو په حال کې
**زنځيري [[غوڅندۍ]]** يوه غوڅنده اوزار ده چې اکثراً د ونو په غوڅولو کې کارېږي.
تبر

کيڼ|250px|بټنوک|دوه سره تبرونه
**تبر** د لرگو ماتولو يو اوزار دی چې په پخوانيو وختونو کې د وسلې په توگه هم کارېدلی.

وېشنيزه:اوزارونه
سپوږمۍ اکسير

بټنوک|ډاکټره سپوږمۍ اکسير
**ډاکټره سپوږمۍ اکسير** *(په [[انگرېزي ژبه]]: Spogmai Akseer)* يوه افغانه ده چې په ننگرهار ولایت کې زېږېدلې .هغې په دې وروستيو کې  په کاناډا کېد سولې خوځښت پیل کړی او په افغانستان باندې د يرغل په خلاف ېې خپل غږ د يوې ټولنې له لارې اوچت کړی.  آغلې ډاکټره سپوږمۍ اکسير ټولنيزه کارکوونکې او لیکواله ده برسېره پر دې  د («Afghans for Peace» افغانان د سولې لپاره) د خوځښت بنسټگره هم ده . 
## مخينه
ډاکټره سپوږمۍ اکسير د څلورو کلو وه چې لکه نورو افغانانو پشان خپلې کورنۍ سره کډوالۍ ته اړ شوې او په کال ۱۹۸۹ زېږدي کې له پېښور څخه بيا د کاناډا هېواد په لور ټولې کورنۍ سره لکه د نورو پشان کډوال شوي  .

## زده کړې
ډاکټرې سپوږمۍ اکسير خپلې لومړنۍ او لوړې زده کړې ټولې په کاناډا هېواد کې ترسره کړي . خپله ډاکټري ېې د تعلیم او نړېوال پرمختيايي بهير په برخه کې د ټورنټو له پوهنتون څخه ترلاسه کړې . 
## چاپ شوی اثار
# له لرې واټنه (د افغانو کليوالو ښځو غږونه ) په انگرېزي ژبه .  (So Far Away - Voices of Rural Afghan Women  (Jun 17, 2008

## باندنۍ تړنې
د سنډي راډيو سره د ډاکټرې سپوږمۍ اکسير مرکه 
# http://www.amazon.com/s/ref=ntt_athr_dp_sr_1/182-0697163-2864938/182-0697163-2864938?_encoding=UTF8&sort=relevancerank&search-alias=books&ie=UTF8&field-author=Spogmai%20Akseer
# http://www.weltbild.de/3/15631331-1/buch/so-far-away.html#produktbeschreibung
کارل ۴

**کارل ۴** (په چیکی کې:**Karel IV**) د لوگزامبورگ د کورنۍ څخه یو مشهور چېکی پاچا او د مقدس روم د امپراطوری حکمران ؤ‍ چی د ۱۳۴۶ کال څخه تر ۱۳۷۸ کال پورې یی حکومت کاوه. د کارل ۴ د حکومت په وخت کی د چېک پاچایی ثقافتی او سیاسی مهم مرکز شو. هغه د پراگ د پلازمېنې په پراخولو پېل وکړ او په دی ښار کې یی ښایسته یادگارونه جوړ کړل. کارل ۴ همداراز ادبی اثرونه ولیکل چی زیاتره یی په لاتینې ژبې دی. 
## ژوند او زده کړي
کارل ۴ په ۱۳۱۶ کال کې په پراگ کې زېږېدلی ؤ. پلار یی چېکی پاچا یان لوگزامبورگ او مور یی الیشکا پږېمیسلوونا (Eliška Přemyslovna) ؤ. کارل په ۱۹۲۳ کال کې د زده کړي لپاره فرانسې ته ولاړ. کارل ۴ په پاریس کې د فرانسې پاچا د ترلې چی نوم یی بلانکا (Blanka) و سره واده وکړه. کارل د ۱۳۳۰ څخه تر ۱۳۳۱ پورې په لوکزامبورگ کې ژوند کاوه او په ۱۳۳۱ کې د لوکزامبورگ حکمران شو او په ۱۳۳۳ کال کې د چېک پاچایی ته ولاړ. 
## د چېک پاچا
په ۱۳۳۳ کال کې کارل ۴ پراگ ته ورسېده مگر د چېک هېواد د چېک د اشرافیانو په لاس کې ؤ او د پاچایی کلا ویجاړه شوی وه. کارل ۴ د اشرافیانو د ملاتړ په مرسته نوی مقر جوړ کړ او د پراگ په پراخولو یی پېل وکړ. په ۱۳۴۴ کال کې په پراگ کې د لوی اسقف مذهبی مرکز او د مقدس ویټوس کلیسا جوړې کړې او د کارل۴ په سپارښتنې نوی پاچایی تاج جوړ شو. په ۱۳۴۷ کال کې په پراگ کې چېکی پوهنتون جوړ شو چی په اوس وخت کې د کارل پوهنتون یا د چارلز پوهنتون په نوم یادېږي. دغه پوهنتون په مرکزی اروپا کې تر ټولو پخوانۍ پوهنتون دی. په ۱۳۴۷ کال کې د پراگ ته نژدې د کارلشتین کلا جوړه شوه چی د چېک امپراطوری د تاج د پټولو لپاره کارېده. په ۱۳۵۶ کارل ۴ یو مهم اساسی قانون ولیکه. په ۱۳۵۷ کال کې په پراگ کې یو مشهور پل جوړ شو چی په اوس وخت کې د کارل پل یا د چارلز پل په نوم یادېږي.

## د کارل ادبی اثر
د کارل ژوندلیک (په لاتنی ژبې کې:Vita Caroli په چېکی ژبې کې:Život Karlův ) د پاچا کارل ۴ ادبی اثرونو څخه دی چی د په لاتینې ژبې کې لیکل شوی دی. په دی اثر کې پاچا د خپل ژوند په هکله لیکی او خپل زوی ته نصیحت ورکوی.

## وفات
کارل ۴ د نومبر په ۱۳۷۸ کال کې له دنیا تېر شو. مقبره یی په پراگ کې د مقدس ویټوس په کلیسا کې پرته ده.

## انځورتون

File:Josef Mathauser - Karel IV. pokládá zákadní kámen k novému mostu.jpg|
File:Fil fakulta DSCN1903.JPG|د چارلز پوهنتون
|
File:Burgkarlstein02.jpg|د کارشتین کلا
File:Böhmen Reichskleinodien - Krone 1.jpg| چېکی پاچایی تاج





## سرچینې
* http://cs.wikipedia.org/wiki/Karel_IV.

وېشنيزه:چېکي واکمنان
یان هوس

150px|بټنوک|یان هوس
150px|بټنوک|یان هوس د روحانینو په ټولتې کې
150px|بټنوک|
**یان هوس** (په چیکی کې:**Jan Hus**  )  یان هوس (۱۳۷۱ – ۱۴۱۵ ) یو مشهور چېکی مسیحی خطیب او د پراگ د چارلز پوهنتون استاد او کشیش ؤ. یان هوس په خپل اثرونو کې پر کاتولیکی روحانیونو نیوکه (انتقاد) وکړه او په خطبو کې یی اعلان کاوه چی کاتولیکی روحانیونه او چېکی اشرافیان  د خدای د دستورونو په مطابق ژوند نه کوی او د دی په سبب خلکو نسوای کولای د دغو روحانیونو  درناوی وکړی. پاپ او کتولیکی روحانیونه په یان هوس باندی د کافر تهمت وکړ او په ۱۴۱۵ کال کې یان هوس په اور کې وسوځل شو.
## ژوند
یان هوس په ۱۳۷۱ کال کې د هوسینېڅ په کلی کې زېږېدلی ؤ. په ۱۳۹۸ کال کې د پراگ د چارلز پوهنتون استاد شو او په ۱۴۰۰ کال کې کشیش شو. د ۱۴۰۲ کال څخه تر ۱۴۱۳ کال پورې یان هوس د پراگ په مرکز کې په کلیسا کې وعظ کاوه. هوس په خطبو کې په پاپ او اشرافیانو نیوکه کوله. د دی لپاره پاپ خاص قانون اعلان کړ. د دی قانون په مطابق هېڅا نسوای کولای په پراگ کې جطبې او جنازې مراسِم تر سره کړی. یان هوس مجبور شو چی کلی ته ولاړ سی او په کلی کې یی غریبو خلکو وعظ کاوه. په ۱۴۱۵ کال کې کتولیکی روحانیونه یان هوس د روحانیونو ټولنې ته دعوت کړ. روحانیونو یان هوس ته وویل چې په دی ټولنې کې کولای سی د خپل نظرونه دفاع وکړي. کله چې یان هوس ټولنې ته ورسېد نو روحانیونو هغه ونیو او بندی یی کړ. د یان هوس تر وفات وروسته د چېک په پاچایی کې مذهبی انقلاب پېل شو.

## د یان هوس اثرونه
یان هوس په ځانگړی ډول مذهبی کتابونه  په چیکی او لاتینی ژبو کې ولیکل. هغه هم د چیکی ژبې لیکنه آسانه کړه. یان هوس په کتابونو کې د کتولیک د مشرانو په سراښتوب انتقاد کوی او غریبو خلکو ته وایی: هر مذهبی مشر چې د خدای د قانون درناوی نه کوی نو دستورونه یی د خلگو د قبول وړندی. په دی وخت کې هر انسان چې گناه وکړه کولای سول د پاپ چخه ننواته (بخښنه) رانیسی. عسکران یا اشرافیان چې د پاپ څخه ننواتې رانیسی کولای سول وژنه وکړی او په ښځو جنس تیري وکړی او یان هوس ددغه ننواتی په رانولی ډیړه سخته نیوکه کوله.

## سرچینې
*http://cs.wikipedia.org/wiki/Jan_Hus

وېشنيزه:د چېک مذهبی لیکوالان
اسکلېپيوس

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" 
|-
کيڼ|250px|بټنوک|اسکلېپيوس
اسکلېپيوس په لرغونې يونان مذهب کې د طبابت او درملنې خدای بلل کېده.

وېشنيزه:د درملگرۍ پېښليک
بقراط

کيڼ|250px|بټنوک|بقراط
بقراط د لرغوني يونان يو نامتو طبيب او فيلسوف و چې د طب پلار بلل کېږي. 

وېشنيزه:فيلسوفان
لاکهيډ مارتين آر کيو ۱۷۰ سېنټينل

**لاک هیډ مارټین آر کیو ۱۷۰ سنټینل** *([[انگريزي ژبه|په انگرېزي]]:Lockheed Martin RQ-170 Sentinel)* یوه څارگره بې پيلوټه الوتکه ده چې د امریکې د هوایي ځواک لخوا کارېږي.  د مالوماتو له مخې دغه ډله الوتکې کولای شي په ډېره لوړه ارتفاع کې شاوخوا ۵۰ زره فوټو پورې والوزي. دا کولای شي چې په هوا کې د څو ساعتو لپاره ودرېږي. گڼ حساس وسایل لري چې مخابراتي تماسونه، کیمیاوي وسایل او په ځانگړي ډول د ایران په برخه کې د اټومي وسلو ځای معلومولای سي
دا الوتکۍ په ځمکه کې په سخته اراضي کې د داسې متحرکو تصاویرو د اخیستو قابلیت لري چې د خلکو او شیانو خوځښت په کې معلومېږي او دا هغه قابلیت دی چې سټلایټ یې نه لري.

## سرچینې
*http://cs.wikipedia.org/wiki/Lockheed_Martin_RQ-170_Sentinel

وېشنيزه:بې پيلوته الوتکې
د پاکستان د هوايي ډگرونو لړليک

په دې مخ کې د پاکستان د ملکي هوايي ډگرونو، پوځي اډو او نورو وړو هوايي ډگرونو لړليک راغلی. په پاکستان کې نژدې ۱۳۹ هوايي ډگرونه دي. د پاکستان تر ټولو لوی هوايي ډگر د کراچۍ په ښار کې د جناح نړيوال هوايي ډگر دی. په دغه هوايي ډگر کې په يوه وخت ۴۲ الوتکې الوتنې او ناستنې کولای شي. همداراز دا هوايي ډگر د مسافرينو ۱۶ ورونه لري. هر کال له همدغه هوايي ډگر نه ۶ ميليونه مسافرين سفرونه کوي. خو دا هوايي ډگر پخپله په يوه کال کې تر ۱۲ ميليونه مسافرينو سفري برداشت لري. د دې تر څنگ د لاهور، اسلام اباد، پېښور او کوټې نړيوال هوايي ډگرونه د پاکستان په کورنيو الوتنو کې ډېره ونډه لري.

د پاکستان ټول ملکي هوايي ډگرونه د پاکستان د ملکي هوايي چارواکو لخوا چلېږي. په دغو کې د سيالکوټ نړيوال هوايي ډگر چې د پاکستان او د لوېديځې اسيا لومړنی شخصي هوايي ډگر دی په شخصي توگه کورنيو او نړيوالو الوتنو ته ځانگړی شوی چې د همدغه هوايي ډگر خاوند د سيالکوټ د سوداگرۍ او صنعت څانگه ده. د پاکستان ټول پوځي هوايي ډگرونه د پاکستان د هوايي ځواک لخوا اداره کېږي خو په دې کې پرته له داهميال پوځي هوايي اډې چې په راولپېنډۍ کې او د تربېلا پوځي هوايي اډه هغه هوايي ډگرونه دي چې د پاکستان د پوځ لخوا اداره کېږي.

## لړليک
ICAO location identifiers are linked to each airport's Aeronautical Information ملکيation (AIP), where available.

د هوايي ډگر نومونه په **زغرد** دا ښکاره کوي چې هوايي ډگرونه د سوداگريزو الوتنو لپاره ځانگړې شوي.

## د هوايي ډگرونو تر ټولو لوی ترافيکي بهير

The following table provides details of the major traffic flows (by airport) in Pakistan in terms of passenger numbers, aircraft movements, cargo as well as mail during the year **2007**. The results were collected by the Civil Aviation Authority of Pakistan.

## دا هم وگورۍ
[thumb|[Pakistan Army Mil Mi-17 Helicopter]]
* Dry ports, Sea ports and Railway stations in Pakistan
* Air Bases of Pakistan Air Force
* Airlines of Pakistan
* Transport in Pakistan
* List of airports by ICAO code: O#OP - Pakistan
* 

## يادښتونه

## سرچينې
*

*
*Pakistan Civil Aviation Authority
*List of aerodromes & heliports in Pakistan , with links extracts of AIP Pakistan 6th edition (1999-12-26)

## باندنۍ تړنې

* Lists of airports in Pakistan:
** Great Circle Mapper
** FallingRain.com
** Aircraft Charter World 
** The هوايي ډگر Guide
** World Aero Data 
** A-Z World هوايي ډگرs
د زیات شوي ارزښت ورکړېنه

**د زیات شوي ازرښت ورکړېنه** (*انگریزي: (value-added tax (VAT*) هغه ورکړېنه ته ویل کیږي چې د یوه محصول په ارزښت باندې ور اضافه کړای شوې وي. او د هر محصول د تولید وروسته د پېرلو پر مهال د پېرودونکي لخوا ادا کیږي.

وېشنيزه:ورکړېنې
وېشنيزه:د زیات شوي ارزښت ورکړېنه
وړانگه

**وړانگه** يو نوم دی چې د يو شمېر مفاهيمو له مخې کارېږي:

**خلک**:
* وړانگه (د ښځينه نوم په توگه)

په **هندسه کې**:
* وړانگه (هندسه) 

په **فيزيک کې**:
* وړانگه (آپټېکس)

**په طبابت کې**:
* اکس وړانگه

## دا هم وگورۍ

* پلوشه
سرطانپوه

**سرطانپوه** *(په انگرېزي: Oncologist)* د سرطاني ناروغيو متخصص يا څانگپوه دی چې د طبابت د عمومي زده کړو تر څنگ د سرطاني ناروغيو د پېژندنې ماهر گڼل کېږي.

وېشنيزه:درملگري
د صرافی ماشین

بټنوک|د صرافی یو خپلچاری ماشین
**د صرافی خپلچاری ماشین** (انگریزي: (automatic teller machine (ATM) او یا هم په لڼد سره **د صرافی ماشین** هم ورته ویل کیږي، هغه خپلچاری تیار کړی شوی ماشین چې په کې د ځانگړي کارټ څخه په گټې اخیستنې سره نه یوازې د بانک پېرودونکی کولای شي چې نغدې پیسې له خپل گڼون څخه وباسي، بلکه د دې ماشین په وسیله کولای شي چې نورې د بانکوالی چارې هم ترسره کړي. لکه: د پیسو خوندي کول، په گڼون کې د پیسو د کچې مالومول او داسې نور.

وېشنيزه:بانکونه
وېشنيزه:خپلچاري
وېشنيزه:بانکوالی
ډېبټ کارډ

بټنوک|180px|کیڼ|د دبت کارټ یوه بېلگه.
**ډېبټ کارډ** ته بانک کارډ یا چک کارډ هم ویل کیږي، دا په حقیقت کې یو پلاستیکي کارډ ده چې بانکې گڼوڼ ته لاسرسي اسانه کوي ، د توکو د پیر او پلور پر مهال د نغدو پیسو پر عوض هم کاریدلی شي. کچیرې وغواړو د انټرنیټ پر مرسته توکي و پيرو نو په څینو ځانگړو مواردو کې کارډ پورې اړوند گڼوڼ نمبر څخه استفاده کوو چي د کارت فزیکي موچودیت ته هم اړتیا نه وي.
د ۲۰۰۰ میلادي کال له نیمایی نه را پدیخوا نوښتگرو مؤسسو دا چاره نوره هم اسانه کړې او په یوه ښار یا هیواد کې ویشل شوې کارډونه په بله ساحه یا هیواد کې هم د کاریدو وړ دي.
د ډیبټ کارډ په مرسته پیسې له یوه ځایه بل ځای ته بې له دې چې بیرته را وگرځي لیږلې کیږي او هم د ATM کارډ په شان له خپل گنوڼ څخه د پیسو د ایستلو او ایښودلو لپاره کارول کیږي.
ځینو هیوادونو کې بانکونه په دې ډول معاملو یا ترانزکشنونو باندی لږ حق الزحمه وضع کوي ، په انگلستان کې تاجران دا ډول چاره مني ځکه دوي غواړی پيسی یی خوندي وی خو عادي مشتریان بیا له دې کاره معاف دي ، همدا شان ډیر خرڅونکي د کوچنیو بانکي معاملو لپاره ډیبټ کارډ نه مني ځکه د جنس گټه د بانکي حق الزحمې په واسطه له مینځه ځي او دا کار خرڅونکي ته بی گټې تمامیږي.

وېشنيزه:د بانکوالی وییونه او اوزار
باور کارډ

بټنوک|180px|کیڼ|د باور کارټ یوه بېلگه.
**باور کارټ** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: Credit Card)* يا بانکي کارت هغه ارزښتمن سند وي چې د کارت خاوند د دې جوگه کوي چې هر ځای کې وغواړي نو خپل د اړتيا سره سم نغدې پيسې له خپل بانکي گڼون نه وباسي. همداراز د باور کارت په مرسته په انټرنټي هټيو، بازارونو، او سفري دفترونو کې بېلابېل توکي، او ټکټونه وپېري.

وېشنيزه:د بانکوالی وییونه او اوزار
رڼا ترين

کيڼ|250px|بټنوک|رڼا ترين
**رڼا ترين** *(په انگرېزي: Rana Tarin)* يوه افغانه سياستواله او ټولنيزه کارکوونکې ده. نوموړې د حاجي فدا محمد لور او پر ۱۳۵۰ لمريز (۱۹۷۱ ز.) کال د کندهار ولایت په ډنډ ولسوالۍ کې زېږېدلې ده . 

## زده کړې
اغلې رڼا ترين خپلې لومړنۍ زده کړې د ملالۍ په لومړني ښوونځي کې تر اتم ټولگي پورې سرته رسولې دي . بیايې نورو زده کړو ته په نسوان لېسه کې ادامه ورکړه او دغه لېسه يې پر ۱۳۶۷ ز کال پای ته ورسوله . اوسمهال په کابل کې د دري ژبې ادبیاتو په پوهنځي کې زده کړې ترسره کوي .   

## دندې
کيڼ|250px|بټنوک|رڼا ترين
رڼا ترين د لېسې تر پای ته رسولو وروسته د افغانستان د لوړو زده کړو په موسسو کې د عمومي سکرترۍ دندې ترسره کړي . نوموړې پر ۲۰۰۵ او ۲۰۱۰ ز کلونو دوه ځلې د افغانستان د پارلمان نوماندې شوې . رڼا ترين په ۲۰۰۷ - ۲۰۱۰ ز کلونو د کندهار ولایت د ښځو چارو د ريسې په توگه هم دنده ترسره کړې ده . رڼا ترين د ۱۳۸۹ لمريز کال د کب مياشتې په لومړۍ نېټه ( د ۲۰۱۰ ز کال ) د افغانستان د پارلمان د مشرانو جرگې ته د انتصابي سناتورې په توگه هم غوره شوې . اوسمهال هم د اوسيني حکومت په مشرانو جرگه کې د کندهار ولایت د سناتورې په توگه دنده لري .

## رڼا ترين او سياسي هلې ځلې
کيڼ|250px|بټنوک|رڼا ترين د وينا په حال کې
په کندهار ولایت او د هېواد په سويلي سیمو کې ښځو ته د ژوند په بېلابېلو اړخونو کې د کار زمينه برابروي ، د هغوی پر وړاندې د زورزیاتي او تاوتريخوالي د له منځه وړلو ، د هغوی لپاره د ښوونې او روزنې او د زده کړې په ډگر کې د اسانتياو د برابرولو په لاره کې هلې ځلې کوي . په اوسينۍ مشرانو جرگه كې د كندهار د خلکو استازې ده  ، په ۲۰۱۱ زېږدي کال د هېواد په سویل كې د ښځو د بشري حقوقو په برخه کې د كال د غوره مېرمنې په توگه د حکومت له خوا ونمانځل شوه. نوموړې د ملگرو ملتونو د سياسي دفتر يوناما او د يوه نړيوال ښوونيز مركز له لورې په گډه د ښځينه استعدادونو د پیاوړتیا په برخه کې هم وستايل شوه. همدا رنگه د افغان كاناډا په ټولنېز او مركز كې په همدې اړه په کال ۲۰۱۱ ز جوړه شوې غونډه کې د ښځينه حقونو د تحقق په لاره كې يوه مبارزه ښځه وبلل شوه.
 
## اخځونه
# http://mj.parliament.af/pmp/showdoc.aspx?Id=1033  
#http://www.roznews.com/archive/1-news/2751-2011-11-02-10-12-59 
#http://www.pajhwok.com/en/node/70344
#http://www.theafghanschool.org/2011/11/15/accc-un-cooperation-featured-on-un-website/
#http://www.afghan-bios.info/index.php?option=com_afghanbios&id=1784&task=view&total=2362&start=2100&Itemid=2

وېشنيزه: افغان سياستوال
پراناف مېستري

بټنوک|پراناف مېستري

**پراناف مېستري** (۱۹۸۱ز. هند) دودانيو د نخشې انجنيري په څانگه کې يو هندی زده کوونکی دی چې په کمپيوټري نړۍ کې ېې د شپږم حس په نوم حسگر پنځولی .
دی د اېم آی ټي مېډيا لب څانگه کې د پي اېچ ډي کانديد څېړونکی دی . د اېم آي ټي څخه مخکې د يو اېکس څېړنې په کار مايکروسافټ سره ېې دنده ترسره کوله . دی په هند کې پالانپور سيمه کې زېږېدلی . 
## زده کړې
پراناف مېستري خپل لسانس بری لیک د کمپيوټر ساينس په انجنيري برخه کې د نرما پولتخنيک انسټټيوټ احمد آباد څخه ترلاسه کړی . نوموړی د ساينسي ډگر په مېډيا آرټ کې ماسټري د اېم آی ټي څخه ترلاسه کړې او بله ماسټري ېې د آی آی ټي بمبی په ډيزاين برخه کې ترلاسه کړې .

## د کمپيوټر په برخه کې پنځونې
ښاغلي پراناف د کمپيوټر حسگر موږک پنځولی ، هوښيار نښلنملپاڼه (intelligent sticky notes) چې پلټل کېږي ، د يادښت په توگه پکار وړل کېږي ، او پيغام پرې ساتي پنځولی ، داسې يو کښی ېې د ۳. ډي (3D) لپاره پنځولی چې د کمپوټر پر مخ ورباندې رسمونه وېستل کېږي او يوه د گوگل پشان نخشه ېې پنخولې .

## ترلاسه کړي جايزې

## سرچينې
http://en.wikipedia.org/wiki/Pranav_Mistry
واتسلاف هاول

کيڼ|250px|بټنوک|واتسلاف هاول
**واتسلاف هاول** (۵ اکتوبر، ۱۹۳۶ – ۱۸ دېسمبر ۲۰۱۱) (په چېکي:Václav Havel) يو چېکی شاعر، ليکوال او سياستوال و. هغه له ۱۹۸۹ - ۱۹۹۲ پورې د چېکسولواکيا ۱۰ او وروستنی ولسمشر هم پاتې شوی و.

وېشنيزه:د چیک ولسمشران
آيفون

بټنوک|250px|کيڼ|آيفون ۱۵
**آيفون** د اېپل شرکت لخوا د جوړشوي سمارټفون د لړۍ نوم دی. د لومړي نسل آيفون په ۲۹ د جون، ۲۰۰۷ کال کې د امريکا او اروپا بازار ته راووت.

وېشنيزه:آيفون
څښاک

[بټنوک|کيڼ|130px|د [نارنج|نارنجو اوبه چې ډېر ځلې سوړ څښل کيږي.]]
بټنوک|ميوي جو رس
**څښاک** هغه اوبلنباب څیزونو ته ویل کیږي چې یوازې د انسان د مصرف لپاره تیار کړای شوي وي. او څښاک د انسانانو د بنسټیزو اړتیاوو له پوره کوله سربېره د بشري ټولنې د هڅوب یوه برخه هم جوړوي.

وېشنيزه:څښاک
وېشنيزه:خوراک او څښاک
ډئيزم

**ډئيزم** یا **خدای پالنه** چې (*په انگرزي ژبه : Deism*) گڼي، هغه ښوونځی و چې په ۱۷مې زېږدي پېړۍ کې راووت او په ۱۸مه زېږدي پېړۍ کې بېرته له منځه ولاړه. ډئيزم چې د عقلي فلسفې اړخ ېې بولي ، د منځنيو پېړيو په اخلاقي ښوونو کې ځانگړی ځای درلود ، دا هغه مهال و چې د کلیسا ډېر سخت دريځ په لوړ حد کې و . يو شمېر خلکو ورو ورو فلسفې ته مخ وراړاوه . له همدې کبله دغه فلسفي ښوونځي کې په ډېره څرگنده توگه دا ښودل کېږي چې خدای د کايناتو له خلق کولو وروسته د نړۍ په چارو کې کار او دخالت نه لري .

## د ډئيزم آند او مخينه
ډئيزم د ساينسي ودې په پېړۍ کې رامنځته شوې هغه مفکوره وه چې په ډېره څرگنده توگه دا ښودل کېدل چې خدای د کايناتو له پيدايښت څخه وروسته د نړۍ په چارو کې کار او دخالت نه لري . او د نړۍ د پيدا کوونکي او نړۍ تر منځ تړاؤ په هکله بحث کېده .
د ډئيزم د فلسفې دغه وينا څه نا څه د جبريوونو په وړاندې د اختياريوونو له استدلال سره ورته والی لري، چې هغوی هم وايي : خدای وروسته د کايناتو له خلق څخه يواز د هغه د بنده گانو د غوښتنې په صورت کې مرسته کوي . پرته له هغه د قيامت تر ورځې پورې چ د هغوی د اعمالو په اړه قضاوت کوي . د هغوی په دنياوي چارو کې کار نه لري ، دا ځکه چې دا نړۍ او په هغې کې ژوند کول يو آزمايښت دی ، تر څو هر وگړی د هغوی د پيغمبرانو د لارښوونو په عملي کولو کې چې رالېږل شوي دي ، خپل متابعت وښيي. او د کلیسا د چارواکو تابعت کول چې عوام غولوونکي دي ، نه يوازې ضرور نه دي ، بلکې له هغو سره مبارزه دیني او وطني دنده ده .

## د ډئيزم ښوونځی او په باب ېې نيوکې
د ډئيزم ښوونځی چې عقلي بڼه او د عقل لوري ته ېې اوښتون درلود ، دین ېې له نويو اړخونو څخه تر څېړنې لاندې ونيو . تر کومه ځايه چې ېې د نيوکو اړخ دی ډئيزم هغه ښوونځی بلل شوی چې بېلابېلو بڼو باندې تعریف شوی دی ، ځينې ېې لومړني ، ځينې ېې دوهم ځل له سره او منحرف شوي تعریفونه يادوي . په ټولټال دغه ښوونځی تر يوه بريده پېچلتيا او ابهامات لري . دلته يو شمېر هغه تعريفونه راوړل کېږي چې ډئيزم ېې ښودلی دی. 
* په دې باندې عقيده لرل چې د انسان عقل پرته له دې چې الهام ، وحيې او مذهب ته ژمن وي ، د خدای په موجوديت اقرار وکړي .
دغه ټکی په اتلسمه پړۍ کې يانې د روڼآنده په نوم غورځنگ د پير په کلونو کې ډېر پلويان درلودل.

## د خدای د شتون په هکله بحث
ډئيزم د هغه په اصلي مانا سره په واحد خدای عقيده لرل او يو ديني عمل دی چې يوازې په طبعي عقل ، نه په فوق طبعي وحې ولاړ وي . ډئيزم د هغه په ډېره پېژندل شوې مانا سره دا څرگندوي چې خدای يوه اوچته موجوده نړۍ پيدا کړې ده ، خو بيا وروسته لکه له ملک څخه د يوه ورک مالک په شان ېې هغه پرېښې ده او خپله په خپلو کارو لگيا دی .

## ډئيزم د مذهب په توگه
د لومړي ځل لپاره د ډئيست کلمه په څرگنده توگه د کالوينيسټي نظريه ورکوونکي پېره ويرت (Pierre Viret) له خوا د ده په هغه يو کتاب کې څرگنده شوه چې نوم ېې ( د مسيحيت جوړښت ) و . دا کتاب په ۱۵۶۴م زېږدي کې لیکل شوی . نوموړي د دغه کتاب په دوهم ټوک کې لیکي : ما اورېدلي دي چې زه له هغې ډلې څخه يم چې ځانونه ډيستان بولي ، دا هغه نوې کلمه ده چې دوی د الحاد (Athiest) په مقابل کې کارولې ده . په يوه بل ځای کې ډيست داسې تعريفوي : ډيست هغه څوک دی چې د ځمکې او جنتونو د خالق په توگه په خدای باندې گروهه ولري ، خو د عيسی او د هغه د ښوونو څخه منکر وي او له وحې شوي دین څخه کومه تلقي ونه لري .

## سرچينې

# http://en.wikipedia.org/wiki/Deism
# د آريانا دايره المعارف چاپکال ۲۰۱۰م زېږديز

وېشنيزه:فلسفه
وېشنيزه:لویدیځه فلسفه
وېشنيزه:معاصره فلسفه
وېشنيزه:فلسفي وییپانگه
مايکروسافټ آفېس

**مايکروسافټ آفېس** يو کمپيوټري سافټوير دی چې د متن ليکلو، ايډټ کولو په هدف جوړ شوی. دا سافټوير د مايکروسافټ لخوا جوړ شوی او د وېنډوز او مېک په چليز غونډالونو کې کار کوي.

وېشنيزه:مايکروسافټ
کيم جونگ ايل

کيڼ|250px|بټنوک|کيم جونگ ايل
کيم جونگ ايل (۱۶ د فېبروري ۱۹۴۱/۲ – ۱۷ د ډېسمبر، ۲۰۱۱) د سهېلي کوريا د کارگر گوند مشر او د نومېدلي هېواد ولسمشر و چې د خپل پلار تر مړينې وروسته واکمن شو او تر خپلې مړينې يې په سهېلي کوريا خپل واک چلاوه.

وېشنيزه:د سهېلي کوريا ولسمشران
اکبر بری

**اکبر بری** يو افغان کيسه ليکوال دی.

## مخينه
اکبر بری د ۱۳۳۵ ل. کال د وږي مياشتې په ۱۴ نېټه د هلمند ولايت په گرشک کې زېږېدلی دی.

## زده کړې
لومړنۍ او دويمې زده کړې يې د لښکرگاه په ښار کې ترلاسه کړي دي. بيا کابل پوهنتون ته راغلی او هلته يې په ۱۳۵۶ ل. کال کې د حقوقو او سياسي علومو په پوهنځي کې خپلې لوړې زده کړې پيل کړي او په ۱۳۵۹ ل. کال کې يې له همدې پوهنځي بريليک ترلاسه کړی.

## چاپ شوي آثار
# سوالگر - د لنډو کيسو ټولگه
# نکل - د لنډو کيسو ټولگه

وېشنيزه: پښتانه ليکوال 
وېشنيزه: افغاني ليکوال 
وېشنيزه: پښتانه 
وېشنيزه: افغانان
ژوي

بټنوک|300px|کیڼ|د ژویو تنوع
**ژوي** *([[انګرېزي|په انګرېزي]]: Animal)* ژوندي موجودات دي چې په اسانۍ د يوه ځايه بل ځای ته تلای شي او ظاهراً حس او خوځښت لري، ژوي يا يو ژونکه يي وي چې حياتي چارې يې د ژونکې په پروټوپلازم کې په ډېره ساده توګه تر سره کېږي، يا څو ژونکه يي وي چې بدن يې د زرو زرو ژونکو څخه جوړوي او ځانګړي غړي لري چې هره يوه يې ټاکلې دنده تر سره کوي. 

## سرچينې
‎

وېشنيزه:ژوي
گلزار عالم

**ګلزار عالم** د خيبر پښتونخوا يو پښتون سندرغاړی دی. هغه په پښتو ژبه ډېرې سندرې وييلي او يو شمېر سندرې يې د پاکستان په راډيو تلويزون کې هم ثبتې کړي.

## مخينه
گلزار عالم په ۱۹۵۹ ز. کال کې پېښور کې زېږېدلی. هغه د مير افسر خان زوی او د محمد حسين خان لمسی دی. هغه په قوم پښتون او د مياگانو په ټبر پورې اړه لري. د هغه نيکه محمد حسين خان د خيبر پښتونخوا د صوابۍ د سيمې اوسېدونکی و او د دغه ځای نه ده مټه مغول خېل ته هجرت وکړ، چې ډېره شبقدر ته يو شپږ ميله نژدې کلی دی. په همدې کلي کې د هغه نيکه وفات شوی. نيا يې د پلار او يوې ترور سره پېښور ته کډه شول او همدغلته يې پلار استوگن شو او واده يې هم وکړ. گلزار عالم پينځه وروڼه لري چې درې يې سکه او دوه يې ناسکه دي او پينځه خوېندې لري چې دوه يې سکه او درې يې ناسکه دي. نوموړی د پلار تر ټولو مشر زوی دی. گلزار عالم واده کړی او درې ځامن لري.

## زده کړې
گلزار عالم لومړنۍ زده کړې يې پخپل کلي کې کړي بيا يې دويمې او لوړې زده کړې په پېښور کې کړي. هغه د هنرونو په څانگه کې لوړې زده کړې کړي او د لېسانس بريليک يې په ۱۹۸۶ ز. کال کې ترلاسه کړی.

## هنري ژوند
گلزار عالم د ماشومتوب نه د سندرو وييلو لېواله و او د ښوونځي په وخت کې يې همدا خپل هنر د کورنۍ او خپلوانو په پټه په مخ بوولی. د ښوونځي او پوهنځي ملگرو هم د ده د غږ په اورېدو سره هغه تشويق کړی. هغه په پيل کې د خپلو ملگرو او دوستانو په محفلونو کې سندرې وييل پيل کړل. په ۱۹۸۹ ز. کال کې يې د کوټې په راډيو کې خپل لومړنی هنري پروگرام وړاندې کړ او تر دغه پروگرام شپږ مياشتې وروسته د غوره سندرغاړو په کتار کې يې ځای پيدا کړ. بيا همداسې ورو ورو مخ ته لاړ او په پاکستاني تلويزون کې يې سندرې ووييلې. دا هغه وخت و چې گلزار عالم د هنر په ډگر کې پېژندل شوی و او په يو شمېر پښتو فلمونو کې د پردې شاته سندرغاړی پاتې شوی و. هغه د کوټې او پېښور په راډيوگانو کې يې ۱۴۴ سندرې ثبتې کړي همداراز د کوټې او پېښور د تلويزوني چينلونو کې يې ۷۳۳ ويډيويي سندرې خپرې شوي.

## لاسته راوړنې
گلزار عالم د خپل هنري کارکردگيو په لړ کې دا لاندينۍ جايزې او مډالونه لاسته راوړي:
# د باچا خان د امن جايزه
# د ټول پاکستان د ځوانانو د تنظيم جايزه
# د کلتور وزارت د صوبه سرحد د څانگې لخوا جايزه
# د پښتون سټوډنټس فېډرېشن لخوا د باچا خان جايزه
# د پښتو عالمي کانفرانس کوېټې لخوا د سرو زرو مډال

## سرچينې
* پښتانه هنرمندان - د نصير ستوري اثر

وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي
عارفه عمرلور

**عارفه عمرلور بشیر** (۱۳۵۳ ل. -) يوه افغانه ناولسته او کيسه ليکواله ده.

## مخينه
عمرلور په جلال آباد ښار کې زېږېدلې ده، خو اصلي استوگنځی يې د لغمان ولايت د اليشنگ ولسوالۍ د سالاو درې د باړېزيو سيمه ده. اوس له هېواد څخه بهر د بلجیم په هېواد کې اوسېږي.
په بېړنۍ لویه جرگه کې په کال 2002 کې د لغمان ولایت استازې وه.

## زده کړې
تر يوولسم ټولگي پورې يې په لښکرگاه ښار کې د نجونو لېسه ولوسته،  د دوولسم ټولگي بريليک يې د کابل ښار له سلطان راضيې لېسې نه ترلاسه کړې. بيا په ۱۳۶۹ ل. کال کې د کابل انجنيرۍ پوهنځي ته لاړه او د کابل انجنیري یې ولوسته.

## کاري مخینه
عارفه عمرلور اوسهال په بلجيم کې د کډوالو چارو له لويې کميسارۍ او د عمومي هوساینې مرکز CAW  موسسې سره د کډوالو په برخه کې کار کوي.

عمرلور له لومړيتوب ویب سایټ څخه وروسته د بلجيم میشتو افغانانو د لاسنيوي او پوهاوي پر موخه د افغان ټپس ویب سایټ بنسټ کېښود چې تر دې مهاله یې پر ویب سایټ، فېسبوک، یوټیوب او نورو رسنیو بېلابېلې لیکنې او معلومات خپاره کړي.

عمرلور د لومړيتوب علمي او مسلکي ویب سایټ له بنسټګرو څخه ده چې له ۲۰۱۵ کال تر ۲۰۲۰ کال پورې یې په زرګونې علمي او مسلکي ليکنې او ژباړې خپرې کړې.

عمرلور له 2001 نه تر 2010 کال پورې د بی بی سي په تعلیمي پروژه کې د لیکوالې او پروډیوسرې په حیث کار کړئ.

## ليکوالي
عارفه عمرلور له ۱۳۶۷ ل. کال راهيسې ليکنې کوي او تر اوسه يې دا لانديني اثار ليکلي:

### چاپ شوي آثار
# ماتې سيپۍ  - ناول
# د واده پر سبا - ناول
# ستومانه تېښته - ناول
# شامتوره  - ناول

### ناچاپ آثار
# انگریز پلاوی  - ناول
# ډار  - ناول
# په ماښام کې واټکی  - ناول
# یو بډوډی  - ناول

## باندنۍ تړنې
* د لیکوالې ویب سایټ عمرلور 
* د افغان ټپس ويب سایټ
* لومړيتوب ویب سایټ

وېشنيزه:پښتنې ليکوالې
جگړه

250px|بټنوک
**جگړه** *([[انگرېزي ژبه|په انگرېزي]]: War)* د دوه هېوادونو، ملتونو يا گوندونو تر مېنځ يوه منظمه، وسلواله، او ډېر ځله يوه اوږدمهاله کړکېچ ته وييل کېږي چې د تاوتريخوالي په توگه څرگندېږي او د ظلم، ټولنيز بې نظمۍ او لوړې کچې مړينې سبب گرځي.

وېشنيزه:جگړه
وېشنيزه:تاوتریخوالی
افغانستان له شخصي دوسيې څخه

افغانستان له شخصي دوسيې څخه د پخواني شوروي اتحاد د «کې جې بي» د رئيس ولاديمير الېکساندروويچ کريوچکوف (۱۹۲۴-۲۰۰۷) په روسي ژبه کې ليکل شوی اثر دی چې پښتو ژباړه یې د ليکوال او ژباړن محمد طاهر کاڼي له خوا ترسره شوې ده. 
=د کتاب د منځپانگې په اړه=
د وخت د کې جې بي مشر ستر جنرال کريوچکوف د افغانستان په اړه د يرغل د کلونو په بېلابېلو پېښو کې ټاکونکې ونډه درلوده . د «شخصي دوسيه» نومی اثر چې افغانستان یې یوه برخه ده ، د هغه د شخصي نظر ، خو په رښتيا کې د هغه وخت د ټولې شوروي کمونيستي واکمنۍ اند او ليدټکي بيانوي . سره له دې چې دغه اثر د شوروي تبليغاتو د يوې برخې په توگه کښل شوی ، خو د زړو نظرونو د تثبيت او بيا اعتراف لپاره موږ ته د لاسوند په توگه د پاموړ دی . 
=د چاپ چارې= 
افغانستان له شخصي دوسيې څخه اثر په جرمني کې د افغانستان د کولتوري ودې ټولنې له خوا چاپ شوی دی . دغه اثر ټول ۱۰۳ مخه دی چې د زرو ټوکو په شمېر یې د چاپ چارې د اسدالله دانش ساپي چاپخونې له خوا پر ۱۳۸۲ لمريز (۲۰۰۳) زېږدي کال په پېښور کې ترسره شوې دي . چاپ زيار یې سيد عبدالله پاچا گاللی او د کمپوز کار یې هم ذبیح الله شفق کړی دی . کتاب په څه ناڅه منځني کاغذ کې چاپ شوی او دوتنه یې هم نرمه ده .   
=اخځونه=
#افغانستان له شخصي دوسيې څخه .
#http://ru.wikipedia.org/wiki/Крючков,_Владимир_Александрович      

وېشنيزه:پښتو کتابونه
تنكۍ پاڼې

تنکۍ پاڼې د محمد طاهر کاڼي د پښتو شعرونو ټولگه ده . په دغه ټولگه کې د شاعر ، ليکوال او ژباړن ۶۵ شعرونه راټول شوي چې ډېری یې غزلونه دي . پر دغه کتاب سرڅېړونکي زلمي هېوادمل او ډاکتر لطيف بهاند سريزې ليکلې دي . کتاب ټول اویا مخه دی . دغه شعري ټولگه پر ۱۳۷۹ لمريز (۲۰۰۰) زېږدي کال په مسکو کې چاپ شوې او چاپ شمېر یې پېنځه سوه ټوکه دی . د کتاب چاپي لگښت ښاغلي فخرالدین پتوال ورکړی دی .   

وېشنيزه:پښتو شعري ټولگې وېشنيزه:پښتو کتابونه
افغانستان زما وروستۍ جگړه

افغانستان زما وروستۍ جگړه د پخواني شوروي اتحاد او اوسنۍ روسيې د ستر جنرال محمود احمدوویچ گارېېف يو اثر دی چې د ليکوال او ژباړن محمد طاهر کاڼي له خوا پښتو ژبې ته راژباړل شوی دی .
=د کتاب د منځپانگې په اړه=
افغانستان زما وروستۍ جگړه ، د افغانستان د پخواني هېوادمشر ډاکتر نجيب الله د لوی پوځي سلاکار او د شوروي اوپراتيفي ډلې د لوی بولندوی ستر جنرال محمود احمدوويچ گارېېف يو اثر دی. د ۱۹۸۹ ز کال د فبرورۍ پر ۱۵ له افغانستانه د شوروي سوسیاليستي جمهوريتونو اتحاد پوځونو تر وتلو وروسته محمود احمدوویچ گارېېف پر ۱۹۸۹-۱۹۹۰ ز کلونو په افغانستان کې د یو پوځي او رسمي ماموریت له مخې دنده ترسره کوله. په دغه کتاب کې ليکوال په افغانستان کې ددغو کلونو ټولنيز ، پوځي او سیاسي حالت بيانوي ، په هېواد کې د یو بل پر وړاندې د ولاړو لوريو تر منځ پوځي - جگړه ييز فعاليتونه ، د پوځي فعاليتونو د پر مخ بيولو لاملونه او پايلې څېړي . په دغه کتاب کې په افغانستان کې د شوروي اتحاد د سرو لښکرو له لس کلنې جگړې څخه د عبرت درس اخیستلو او ددغې جگړې د پايلو په اړه څېړنه شوې ده . دا هم اړينه ده وويل شي چې ليکوال د افغانستان د جگړې ، د شوروي پوځي يرغل د يو برخه وال په توگه له ډېرو پټو خبرو او رازونو څخه خبر دی چې له دغو پټو خبرو او رازونو څخه يې يو څه په خپل دې کتاب کې هم راوړي دي . ليکوال پېښې د يو مسلط روسي پوځي نظر له مخې څېړي . نوموړی له دې سره سره چې د روسانو يرغل يوه لویه تېروتنه گڼي خو په دې کتاب کې یې هڅه داده چې دغې تېروتنې ته د اوړو پوزه هم ورجوړه کړي . ددې کتاب ليکوال د نورو ډېرو روسي ليکوالو په څېر په افغانستان کې د ملي - قومي مسلو په برخه کې ډېر غرْضي دی . دی په افغانستان کې ملي نفاق ته پکی وهي او غواړي چې د افغانستان لږه کي قومونه د پښتنو پر وړاندې ولمسوي . 
=د کتاب د چاپ چارې=
افغانستان زما وروستۍ جگړه کتاب په جرمني کې د افغانستان د کولتوري ودې ټولنې له خوا خپور شوی دی . ددغه اثر د چاپ چارې پر ۱۳۸۰ لمريز کال (۲۰۰۱) زيږدي کال په پېښور کې ترسره شوې دي . کتاب د زرو ټوکو په شمېر ، په اخباري کاغذ کې د خوشال خان خټک د زوکړې د څلورسومې کاليزې په ویاړ چاپ شوی دی. دغه کتاب ټول ۶۰۳ مخه دی ، دوتنه يې د نيمايي چاپ شويو نرمه او د نيمايي نورو هغو يې کلکه او ډبله ده . د کتاب د چاپ زيار وفاالرحمان وفا او کمپيوټر چارې یې نجيب الله وصال ترسره کړې دي . 
=اخځونه=
#افغانستان زما وروستۍ جگړه .          

وېشنيزه:پښتو کتابونه
په منځنۍ اسيا كې لويه لوبه

**په منځنۍ اسيا كې لويه لوبه ، [[هند]] ته د روسي پوځ لښکرکشي** د روسۍ ختيځپوه تاتيانا نيکولايونا زاگارودنيکووا له خوا راټول شوی او اوډل شوی تاریخي اثر دی.
=د کتاب د منځپانگې په اړه= 
د روسيې ختيځپوه او تاريخپوه ت . ن . زاگارودنيکووا دا تاریخي اثر چې د پښتو تکړه ليکوال او برلاسي ژباړن محمد طاهر کاڼي په خوږه او روانه پښتو ژباړلی ، د منځنۍ آسيا او افغانستان له لارې برتانوي هند ته د روسي لښکرکشۍ يوه رڼه هنداره ده . دا اثر منځنۍ اسيا او جنوب لويديځې اسیا ته د ولسونو د سیاسي برخليک د مينه والو لپاره يو په زړه پورې اثر دی . د افغانانو لپاره یې ځکه لوستل تر نورو لوستوالو زيات ارزښتناک دي چې موږ د تېر او لرغوني تاريخ په بهير کې له همیشه راهيسې د همدغې پوځي او سياسي ژرندې په پلونو کې دل شوی ولس يو. 
د دې کتاب په روسي چاپ کې د روسیې له دولتي پوځي تاريخي ارشيف ، د روسیې له تاریخی موزيم ، او د هند له ملي ارشيف څخه ۱۵۶ لاسونده راټول شوي ، چې ژباړونکی یې له پېنځو لاسوندنو پرته نور ټول پښتو ته راژباړلي دي . دغه لاسوندونه تر دې وروستيو وختونو پورې پټ ول او د اغلې اوډونکې په قول يوازې د شلمې پېړۍ په نوي یمو کلونو کې ترې د «بېخي پټ» ټاپه لري کړای شوه .       
=د چاپ چارې= 
په منځنۍ اسیا کې لويه لوبه اثر په جرمني کې د افغانستان د کولتوري ودې ټولنې له خوا د زرو ټوکو په شمېر خپور شوی دی . د چاپ چارې یې پر۱۳۸۵ لمريز (۲۰۰۶ ) ز کال په پېښور کې د دانش خپرندويي ټولنې تخنيکي څانگې له خوا ترسره شوې دي . کتاب په سپين ښه کاغذ کې چاپ شوی چې ټول ۳۸۹ مخونه لري . دغه اثر په پای کې د انځورونو برخه هم لري چې ۱۶ انځورونه پکې راټول شوي دي . د کتاب کمپوز پخپله ژباړن کړی او د ډيزاين کار یې هم حاجي محمد عمرخېل ترسره کړی دی .   
=اخځونه= 
# په منځنۍ اسیا کې لويه لوبه ، هند ته د روسي پوځ لښکرکشي . 

وېشنيزه:پښتو کتابونه
د جرمني امپراتورۍ افغاني جگړه

د جرمني امپراتورۍ افغاني جگړه د روسيې فدراسیون د ختيځپوه او افغانستان پوه يوری نيکولايوويچ تيخونوف يو تاریخي اثر دی . 
=د کتاب د منځپانگې په اړه= 
د جرمني امپراتورۍ افغاني جگړه د هغه په زړه پورې او تاریخي اثر نوم دی چې د روسیې د تاريخي څېړنو او افغانستان پوهنې د نوميالي ليکوال يوري نيکولايوويچ تيخونوف په قلم ليکل شوی او د پښتو ژبې د تکړه ژباړن او ليکوال محمد طاهر کاڼي له خوا په روانه او خوږه پښتو ژباړل شوی دی . دغه تاریخي اثر د افغانستان د اوسني تاریخ د ډېرو نويو او په زړه پورې او تر ډېره ځايه د پټو او تياره اړخونو په اړه رڼا اچوي او ډېر ناسپړلي ټکي راڅرگندوي .
ښاغلی ليکوال تر ډېره په دې بريالی شوی چې د هغه وخت يو شمېر څارگريزو لاسوندونو ته لاره پيدا کړي او د ارشيف پر همدغو پټو لاسوندونو د خپل اثر څېړنيز بنسټونه جوړ کړي .
لازمه ده يادونه وشي چې دغه اثر په تېره بیا د پرنگی ښکېلاک په وړاندې د افغانانو اوږدو مبارزو او په تېره بياد پښتنو قبايلو د سرښندونکو مبارزو ځينې نوي او په زړه پورې اړخونه راسپړي ، خو ددې په څنگ کې یې باید په دقت سره ولولو ځکه چې د جرمني د هغه وخت د څارگريزو موخو او لاسوندونو په اړه تر ډېره ځايه پورې د روسي اهدافو او نظرونو په پام کې ساتلو سره تحليلونه او ارزونې لري چې بايد لوستونکي مخکې له مخکې ورته متوجه وي . 
په ټوله کې د ليکوال تيخونوف د دغه اثر لوستل د هر افغان لوستونکي لپاره په زړه پورې دی ، ځکه چې د تاریخي پېښو په اړه نوي اسناد وړاندې کوي او زموږ لوستونکي د خپل تاريخ له ځينو تيارو گوټونو سره اشنا کوي .  
=د چاپ چارې=  
د جرمني امپراتورۍ افغاني جگړه اثر په جرمني کې د افغانستان د کولتوري ودې ټولنې له خوا د افغانستان د سياسي خپلواکۍ د بېرته گټلو او د غازي امان الله خان د واکمنۍ د پېنځه اتيايمې کاليزې په ویاړ د زرو ټوکو په شمېر خپور شوی دی . د کتاب د چاپ چارې پر ۱۳۸۳ لمريز (۲۰۰۴) ز کال د دانش خپرندويې ټولنې له خوا ترسره شوې دي . کتاب ټول ۴۶۴ مخه دی چې د چاپ زيار يې ملوک زرغون گاللی او کمپوز یې هم محمد هاشم اصفي کړی دی . 
=نور= 
#د جرمني امپراتورۍ افغاني جگړه .    

وېشنيزه:پښتو کتابونه
د ماسكو لاس

د ماسکو لاس د پخواني شوروي اتحاد د وخت د «کې جي بي» څارگريز سازمان د لومړۍ لويې ادارې (لومړي ریاست) د ريئس او د کې جي بي د مرستيال ليونيد ولاديميروويچ شېبارشين (۱۹۳۵-۲۰۱۲) يو اثر دی چې پښتو ژباړه يې ليکوال او ژباړن محمد طاهر کاڼي کړې ده.
=د کتاب د منځپانگې په اړه= 
د ماسکو لاس نومي کتاب ليکوال تورن جنرال ليونيد ولاديميروويچ شيبارشین د روسانو له خوا د افغانستان د نېواک په کلونو کې د کې جي بي له ډېرو مهمو چارواکيو څخه وو . مرستيال او لنډه موده یې سرپرست وو . د افغانسان په اړه دده ليکنه سره له دې چې د هغه وخت د شوروي نظر څرگندونه کوي خو بیا هم د پېښو له ځينو رښتياوو څخه پرده پورته کوي . په تېره بيا له ببرک کارمل څخه ډاکتر نجيب الله ته د واک سپارلو بهير ، چې په بشپړه توگه تر شووري واکمنۍ لاندې وو ، په تفصيل سره بيانوي . سره له دې چې بيا یې هم ښايي چې ځينې برخې ناویلې پرې اېښې وي او د خپلو گوډاگيانو د بدلون رابدلون ټولې رښتياوې یې نه وي رابرسېره کړې . شېبارشين په ټوله کې پر افغانستان باندې تېری يوه تېروتنه گڼي او په دغه هېواد کې د شوروي هر گام ورته تېروتنه ښکاري . نومړی د خپل کتاب په يو ځای کې ليکي : «شوروي سياسي مشرتابه دا مېړنتوب او زړورتوب نه درلود چې په دې اعتراف وکړي چې د ببرک کارمل او زموږ د پوځونو پر وړاندې باڼدونه نه دي ولاړ ، بلکې پراخ ولسي مقاومت ولاړدی.» د جنرال شېبارشين دغه اثر د شوروي يرغل ځينې نوي اړخونه موږ ته راسپړي . هیله ده چې يو وخت هلته داسې زړور «سخاروفان» راپيدا شي چې د ټولو رښتياوو په بيان کې نه د ژونديو له سیوري وډاریږي او نه هم د مړو له سيوري . له دې ټولو سره سره دده دا اعتراف د پام وړ دی چې ډېرو نورو روسي چارواکيو يې د ويلو زړه نه دی کړی : «لازمه ده په دې اعتراف وشي چې موږ سياسي او پوځي ماتې خوړلې ده . پوځي ماتې له سياسي ماتې څخه راوزېږېده.» 
=د کتاب د چاپ چارې= 
د ماسکو لاس کتاب په جرمني کې د افغانستان د کولتوري ودې ټولنې له خوا چاپ شوی دی . د کتاب د چاپ چارې پر ۱۳۸۲ لمريز (۲۰۰۳) زيږدي کال په پېښور کې د اسدالله دانش ساپي په چاپخونه کې ترسره شوې دي . کتاب په منځني کاغذ کې د زرو ټوکو په شمېر چاپ شوی او۱۷۳ مخونه لري . ددې کتاب د چاپ زيار سيد عبدالله پاچا کښلی او کمپوز یې هم ذبیح الله شفق کړی دی . 
=اخځونه= 
#د ماسکو لاس . 
#http://ru.wikipedia.org/wiki/Шебаршин,_Леонид_Владимирович             

وېشنيزه:پښتو کتابونه
د افغانستان له لارې هند ته د فرانسې او روسيې د لښكركشيو پلانونه

**د افغانستان له لارې هند ته د فرانسې او روسيې د لښكركشيو پلانونه** يو تاریخي اثر دی چې د ليکوال او ژباړن محمد طاهر کاڼي له خوا له روسي نه پښتو ژبې ته راژباړل شوی دی . 
=د کتاب د منځپانگې په اړه= 
په دې کتاب کې له بېلا بېلو سرچينو نه د نولسمې پېړۍ مستند لاسوندونه راټول شوي دی . دغه لاسوندونه د نولسمې پېړۍ په سر کې د فرانسې د واکمن ناپليون بوناپارت او د روسيې د ټولواکمن لومړي پاول تر منځ د افغانستان له لارې هند ته د گډې لښکرکشۍ پټ پلان بيانوي . وروسته پکې بيا د نولسمې پېړۍ په اوږدو کې د روسي جگپوړيو جنرالانو له خوا هند ته د لښکرکشۍ په اړه جوړ شوي پلانونه بيان شوي دي . دغو حنرالانو پخپلو پلانونو کې کلکه گروهه ښودلې چې هند ته د روسي پوځونو لښکرکشي له هيڅ ډول ستونزو سره نه شي مخامخېدای . روسانو د خپلې لښکرکشۍ په ترسره کولو کې د افغانانو مرسته هم په پام کې نيولې وه ، يانې دوی پتېيلې وه چې افغانان هم بايد له دوی سره هند ته په لښکرکشۍ کې برخه واخلی او په دې صورت کې به یې د هند له نيمې وچې نه د انگرېزانو د شړلو په جگړه کې بری هرو مرو په برخه شي . ددې په څنگ کې يې دا ځېلونه هم څېړلي چې که چيرې افغانان د خپلې خاورې له لارې دوی ته د لښکرکشۍ اجازه ور نه کړي نو بيا به روسان افغانانو ته کورنۍ ستونزې راپيدا کړي او ایران به هم دې ته راولمسوي چې پر هرات باندې يرغل وکړي او افغانستان ورسره په جگړه کې ښکېل کړي او دوی به بيا له دغه جگړه ييز حالت نه په کار اخیستلو سره خپلو موخو ته د ځان رسولو هڅې وکړي . 
=د کتاب د چاپ چارې= 
دغه اثر په جرمني کې د افغانستان د کولتوري ودې ټولنې له خوا خپور شوی دی . د کتاب د چاپ چارې پر ۱۳۸۹ لمريز (۲۰۱۰) ز کال د اسد دانش چاپخونې له خوا ترسره شوې دي . کتاب په ښه سپين کاغذ کې چاپ شوی چې ۱۶۱ مخه لري او په پای کې ۹ انځورونه هم ورسره مله دي . د کتاب کمپوز پخپله ژباړن کړی دی . 
=اخځونه= 
#د افغانستان له لارې هند ته د فرانسې او روسیې د لښکرکشيو پلانونه ، ژباړن محمد طاهر کاڼی ، د ۱۳۸۹ لمريز کال چاپ .         

وېشنيزه:پښتو کتابونه
د افغانستان د شمال لوېديزې پولې ټاكل، روسي او برتانوي امپراتورۍ

**د افغانستان د شمال لوېديځې پولې ټاکل ، روسي او برتانوي امپراتورۍ** يو مهم تاریخي اثر دی چې ليکوال او ژباړن محمد طاهر کاڼي پښتو ته راژباړلی دی . 
=د کتاب د منځپانگې په اړه=
په دې تاریخي اثر کې راټول شوي او ژباړل شوي لاسوندونه «د ختيځ اثار» په نامه روسۍ انټرنېټپاڼې د «منځنۍ اسیالاسوندونه» له برخې راکاپي شوي دي ، چې د ټولو راژباړل شويو لاسوندونو شمېر ۱۵۴ ته رسیږي . 
په دې کتاب کې اوډل شوي لاسوندونه په ۱۹ زېږدي پېړۍ کې د امير شېر علي خان او امير عبدالرحمان خان د واکمنيو پر مهال ، د افغانستان د شمال لوېديځې ، يانې له خواجه صالح نه تر ذوالفقاره پورې پولې د ټاکلو په اړه د برتانوي او روسي امپراتوريو ترمنځ د تبادله شويو ليکونو ، يادښتونو ، ټلگرامونو او د دوی ترمنځ خبرو اترو ټولگه ده . همدا راز پر ۱۸۸۵ ز کال پر پنجده باندې د تزاري روسیې له لوري د یرغل په پايله کې د افغانانو او روسانو ترمنځ جگړې په اړه هم بيان شوی دی . روسانو پنجده خپله خاوره گڼلې او ډېره هڅه یې کړې چې ددغې جگړې ټوله پړه پر افغانانو واچوي . هېره دې نه وی چې د کتاب په پيل کې څو لاسوندونه د افغانستان د شمالي پولې او بدخشان په اړه هم شتون لري . 
د پنجدې له جگړې وروسته برتانوي او روسي چارواکيو د افغانستان د شمال لوېديځې پولې د ټاکلو لپاره په خپل منځ کې يو گډ کميسيون جوړ کړ او افغان پلاوي ته یې اجازه ورنه کړه چې پکې شامل شي . پر دې خبره روسي لوری ډېر ټينگار کاوه چې افغان استازی دې په سرحدي کمیسیون کې نه وي . په پايله کې د افغانستان شمال لوېديځه پوله د برتانيا او روسیې له لوري د دوی په خوښه وټاکل شوه . 
=د چاپ چارې= 
د افغانستان د شمال لوېدیځې پولې ټاکل اثر په جرمني کې د افغانستان د کولتوري ودې ټولنې له خوا خپور شوی دی . د دې کتاب د چاپ چارې د اسدالله دانش چاپخونې له خوا پر ۱۳۸۸ لمريز (۲۰۰۹ ) ز کال ترسره شوې دي . دغه کتاب په پرتليز ډول سپين کاغذ کې چاپ شوی ، چې ۳۲۷ مخه لري . کتاب په وروستۍ برخه کې د ۳۲ تاریخي انځورونو يو البوم هم لري . د کتاب کمپوز پخپله ژباړن کړی دی . 
=اخځونه= 
#د افغانستان د شمال لوېديځې پولې ټاکل ، روسي او برتانوي امپراتورۍ ، ژباړن محمد طاهر کاڼی ، د ۱۳۸۸ لمريز کال چاپ .      

وېشنيزه:پښتو کتابونه
كوچنى شاهزاده

کوچنی شاهزاده د فرانسي ليکوال انتوان دي سينت اکسيوپيري (۱۹۰۰-۱۹۴۴) هنري اثر دی چې له روسي ژبې څخه پښتو ژبې ته ليکوال او ژباړن محمد طاهر کاڼي راژباړلی دی .
=د کتاب د منځپانگې په اړه= 
دا له اره يوه هنري کیسه ده چې فلسفي جنبه لري . کتاب داسې ښکاري چې هم د لویانو او هم د کوچنيانو لپاره وي . دغه اثر ليکوال پر ۱۹۴۲ ز کال ليکلی او تر ننه د نړۍ په گڼ شمېر ژبو ژباړل شوی دی . په کتاب کې پخپله د لیکوال رسمونه او انځورونه کارول شوي دي . ژباړن هم د ليکوال همدغه رسمونه راکاپي کړي او د کتاب له پښتو چاپ سره یې يو ځای چاپ کړي دي . په کتاب کې يوه تېروتنه دا شوې چې د کتاب پر دوتنه پخپله د ليکوال نوم نه دی راغلی . دا اثر ټول ۱۲۴ مخه لري چې د پېنځو سوو ټوکو په شمېر پخپله د ژباړن له خوا پر ۱۳۸۱ لمريز (۲۰۰۲) زېږدي کال په مسکو کې چاپ شوی دی . د کتاب د چاپ لگښت په روسيه کې د افغان روښانفکري ملي دموکراتيک نهضت د انسجام کومېټې ورکړی دی . ددې اثر د کمپيوټر چارې افغان دوست ترسره کړې دي . کتاب «د هېواد ټولو هغو گلاليو ماشومانو ته چې د جگړې لامله یې د ټولو بې برخيو توپان ته غېږه ورکړې ده» ډالۍ شوی دی .  
=اخځ=
#کوچنی شاهزاده. 

وېشنيزه:پښتو کتابونه
ورونپاسی

بټنوک|270px|A desktop replacement laptop with its 18.4 inch screen showing its technical specifications.
**ورونپاسی** یو ډول ځاني سولگر دی چې د گرځنده کارونې لپاره کارول کیږي

وېشنيزه:ورونپاسی
وېشنيزه:ځاني سولگرونه
وېشنيزه:سولگر
شاه محمود خان

**شاه محمود خان غازي** (زوکړه: ۱۸۹۰ ز - مړینه ۲۷ د ډېسمبر، ۱۹۵۹ ز) د افغانستان لمړی وزیر وو، چي له ۱۹۴۶ څخه تر ۱۹۵۳ پوري چاري په لاس کي درلودې. نوموړی د اعلیحضرت محمد ظاهرشاه اکا او د سردار محمد نادرخان ورور وو. شاه محمود خان تر سقاوي دورې را وروسته په معاصر افغانستان کي د هیواد د ډیموکراسۍ او ولسواکۍ پلار ګڼل کیږي. د نوموړي دوه نور وروڼه سردار شاه ولي خان او سردار محمد هاشم خان نومېدل.

په ۱۹۳۳ زیږدیز کال کي د محمد نادرشاه تر وژني وروسته د افغانستان چاري په رسمي ډول محمد ظاهرشاه ته پاته سوې، خو څرنګه چي هغه د عمر له اړخه تنکی او بې تجربې ځوان وو، نو ځکه د حکومتي چارو مشرتوب شاه محمود خان او سردار هاشم په لاس کي واخیست، او افغانستان یې د معاصري ډیموکراسۍ او حکومتولۍ په لوري سوق کړ.

## مخينه
سردار شاه محمود خان د سردار محمد يوسف خان پينځم زوی، د محمد نادر شاه، سردار شاه ولي خان او سردار محمد هاشم خان ورور او د افغانستان د وروستي پاچا محمد ظاهر شاه تره وو.
## انځورتون

دوتنه:شاه محمود خان.png


وېشنيزه:افغان سرداران
وېشنيزه:افغان وزيران
سيد علي خامنه‌اى

**آيت‌الله سيد على خامنه‌اى** د ایران مذهبی او سیاسی مشر دی چی د آيت الله روح الله خميني تر وفات وروسته د ایران مذهبی مشر شو.

## ژوند
سید علی حسینی خامنه ای په ۱۹۳۹ کال کې د مشهد په ښار کې زېږېدلی دی. پلار یی آیت الله جواد خامنه ای وو او په مشهد کې له سترو دینپړهنو څخه شمېرل کېده. نیکه یی حسین خامنه ای وو او په د نجف په ښار کې مذهبی مشر وو. 

خامنه اي د ټولو ایرانیانو لخوا د ایران د خلکو ظالم دښمن او د نړیوال تروریزم تر شا طراح او د انسانیت پر ضد مجرم ګڼل کیږي.

## سرچینې
*http://cs.wikipedia.org/wiki/Sajjid_Al%C3%AD_Chamene%C3%AD

وېشنيزه:شيعه مسلمانان
وېشنيزه:ايراني سیاستوال
مېزپاسی سولگر

[framed|کیڼ|A stylized [illustration of a tower personal computer]]
**مېزپاسی سولگر** *([[انگریزي]]: desktop computer)* د ځاني سولگر یوه بڼه ده چې په یوه ځانگړې ځای د باقاعده کارونې لپاره په پام کې نیول شوی دی.

وېشنيزه:مېزپاسی سولگر
وېشنيزه:سولگر
جمال بېگم

**جمال بېگم** ( - ۱۲ د نومبر، ۱۹۱۸ ز.) چې لقب يې بدر الحرم شجاعت صاحب عالي جناح و د تگاب د قومي مشر عبدالماجد خان ساپي لور او د افغان پاچا امير حبيب الله خان لومړنۍ ښځه وه.

وېشنيزه:د امير حبيب الله خان ماندينې
سندره

**سندره** یا بدله هغه موزون کلام يا نغمه ده چې داالفاظو يا اهنگونو د ترکيب، اتفاق او يوووالي څخه لاس ته راغلې وي. زموږ په تحريري ادب کې کومه لومړۍ سندره چې زموږ لاس ته راغلې ده د بېټ نيکه مشهور مناجات دي. سلیمان ماکو په تذکر الاوليا کې لېکي چې شيخ بيټني به ډېره تر ډېره دا سندرې لولولې او دکسي غره کې به د شپې گرځېد: 



  
 
 


وېشنيزه:سندرې