open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ویلیام جیمز سیدیس

**ویلیام جیمز سایدیس** ویلیام جیمز سیدز (William James Sidis) یو امریکایی نابغه و چې د ۱۸۹۸ کال د اپرېل په ۱ نېټه زیږیدلی او د ۱۹۴۴ کال د جولای په ۱۷ مړ شو. هغه د خپل وخت یو له ترټولو هوښیارو کسانو څخه بلل کیده او د خپل ژوند په اوږدو کې یې د ډیرو بریالیتوبونو او ستونزو سره مخامخ کیدو. دلته د هغه په اړه ځینې مهم معلومات راوړو.

## د ژوند لومړي کلونه
ویلیام د روسیې یهودي مهاجرینو اولاده وه چې امریکا ته کډه شوي وو. پلار یې، بوریس سیدیز (Boris Sidis)، یو نامتو روانپوه و او مور یې، سارا سیدیز (Sarah Sidis)، په طب کې لوړې زده کړې درلودې.
د هغه د والدینو په هڅو سره، ویلیام په ډیر کوچنيوالي کې د لوستلو او لیکلو مهارتونه زده کړل. هغه په ۱۸ میاشتني کې د نیویارک ټایمز لوستلو توان درلود.

## د هوښیارۍ نښې
ویلیام په ۸ کلنۍ کې د هاروارډ پوهنتون د ننوتلو ازموینه وړاندې کړه او په ۱۱ کلنۍ کې یې د هاروارډ په پوهنتون کې د ریاضیاتو په برخه کې ویناوې وکړې.
هغه په ډیرو ژبو او موضوعاتو کې مهارت درلود، په شمول لاتین، یوناني، فرانسوي، روسي، الماني، عبراني، ترکی او حتی یو څه چینايي.

## د ژوند وروستي کلونه
د هغه د والدینو د فشارونو او د ټولنې د انتظاراتو له امله، ویلیام په ځوانۍ کې د خپل هوښیارۍ څخه ځان جلا کړ او د یو عادي ژوند په لټه کې شو.
هغه د خپل ژوند ډیری برخه په انفرادي توګه تیروله او د ډیرو عامو چارو لپاره کارونه وکړل، لکه د دفتر کارکوونکی او د کتابونو لیکوال.

 ==د مړینې او میراث==
ویلیام جیمز سیدیز په ۱۹۴۴ کال کې د ۴۶ کلونو په عمر د مغزي سکتې له امله مړ شو.
   - هغه د خپل وخت د ترټولو هوښیارو کسانو په توګه پیژندل کیده، خو د هغه د ژوند کیسه د نابغه په ټولنه کې د فشارونو او ستونزو یوه بیلګه ده.

ویلیام جیمز سیدیز د خپل هوښیارۍ له امله په تاریخ کې پاتې شوی، خو د هغه ژوند د نابغه په توګه د ژوند کولو ستونزې هم ښیي.
څنګلار

[بټنوک| [اېټاليا|د ایټالیا په پومپي *کښې* د ۲۰۰۰ کلن  زوړ سړک تر څنګ لوړ شوی *څنګلار*]]
**څنګلار**، **څړه لار**، د **پليو لار** يا **راسته**  د سړک په غاړه یوه لاره وي چې د سیمنټو، خښتو یا د تيږو جوړه شوي وي. 
پښتو ژبه کې څنګلار يو ترکيبي نوم دی چې د څنګ او لار د يوځای کېدو څخه جوړ شوی دی او معمولاً هغه ځای لپاره دا نوم کارول کيږي چې د سړک غاړه يا يو بغل ته د عامو او پلې تلونکو خلکو د تګ راتګ لپاره ځانګړې شوې وي.
## سرچينې
روبرټو کارلوس

**روبرټو کارلوس دا سلوا روچا** (د اپریل ۱۰، ۱۹۷۳ زیږیدلی)، چې ډیری وخت **د روبرټو کارلوس** او ځینې وختونه ***د RC3*** په نوم پیژندل کیږي، د برازیل پخوانی مسلکي فوټبالر دی. هغه د "د لوبې په تاریخ کې تر ټولو بریدګر ذهن لرونکی کیڼ اړخی"، او په تاریخ کې یو له غوره بشپړ ملاتړ کونکو څخه بلل شوی دی.   په ۱۹۹۷ کال کې، هغه د فیفا د کال د غوره لوبغاړي په جایزه کې دوهم مقام ترلاسه کړ. هغه په عمده توګه په ریال ماډریډ کې د خپل اوږد مسلک او د برازیل په ملي لوبډله کې د تل شتون لپاره پیژندل کیږي.

هغه خپل مسلک په برازیل کې د فارورډ په توګه پیل کړ خو د خپل مسلک ډیره برخه یې د کیڼ اړخي په توګه تیره کړه. د کلب په کچه، روبرټو کارلوس په ۱۹۹۶ کال کې له انټر میلان څخه ریال ماډریډ سره یوځای شو او ۱۱ خورا بریالي فصلونه یې تیر کړل، په ټولو سیالیو کې یې ۵۸۴ لوبې وکړې او ۷۱ ګولونه یې ووهل. په ریال کې، هغه څلور ځله د لا لیګا سرلیکونه او درې ځله د UEFA اتلولۍ لیګ وګټل. په اپریل ۲۰۱۳ کې، *مارکا* هغه د " د ریال ماډریډ په تاریخ کې غوره بهرني یوولس" په لیست کې شامل کړ. هغه یو له هغو څو لوبغاړو څخه دی چې په کلب او نړیواله کچه یې له ۱۱۰۰ څخه ډیر مسلکي کیریر لوبې کړي دي.

روبرټو کارلوس په ۱۹۹۲ کال کې د برازیل د ملي لوبډلې لپاره خپله لومړۍ لوبه وکړه. هغه په دریو نړیوالو جامونو کې لوبه وکړه، د ۱۹۹۸ کال په فرانسه کې یې د فاینل په ترلاسه کولو کې د لوبډلې سره مرسته وکړه، او په ۲۰۰۲ کال کې یې په سویلي کوریا او جاپان کې د سیالیو اتلولي وګټله. هغه په ۱۹۹۸ او ۲۰۰۲ کلونو کې د فیفا نړیوال جام آل سټار ټیم کې نومول شوی و. د برازیل سره، هغه په ځانګړي ډول د ۱۹۹۷ کال د ټورنو ډی فرانس په پرانیستونکې لوبه کې د فرانسې پر وړاندې د ۴۰ گز په واټن د فری کک د خمولو لپاره پیژندل کیږي.
د نیملا جګړه (۱۸۰۹)

**د نیملا جګړه** د ۱۸۰۹ کال د جون په ۲۹ مه د محمود شاه دراني او شاه شجاع دراني ترمنځ د دراني تخت د ځای ناستي پر سر د شخړي له امله رامنځ ته سوه. ددې جګړې په پایله کي محمود شاه وتوانېدی ترڅو له ۱۸۰۹ څخه تر ۱۸۱۸ پوري د افغانستان واکمني دویم ځل بیا په لاس راوړي. 

## شاليد

د تیمور شاه دراني له مړیني وروسته د دراني امپراتوري د هغه د ۲۴ زامنو ترمنځ د واک پر سر درنې نښتي رامنځ ته سوې. د نوموړي په زامنو کي محمود شاه درانی ، زمان شاه درانی او شاه شجاع درانی مشهوره کسان وه. زمان شاه دراني د تیمور شاه له مړیني وروسته د تخت لاسته راوړلو په ترڅ کي کابل په لاس راوړ، او محمود شاه دراني د هرات د سلطنت واکمنۍ ته ځان ورساوه، خو شاه شجاع د محمود برعکس په پیښور کي زمان شاه ته وفاداره پاته سو. د زمان شاه له خوا پر هرات باندي تر یرغل وروسته محمود شاه فارس ته وتښتېد.  هلته تر تیښتي وروسته یې د خپل ورور څخه د تخت د نیولو لپاره څو ځلي هڅه وکړه، او بالاخره په ۱۸۰۱ کال کي بریالی سو. شاه شجاع دراني په دې وخت کي له پېښور څخه هڅه د محمود شاه په وړاندي مبارزه پیل کړه، خو هغه هم د زمان شاه په څېر ماتي ته اړ سو.  

شاه شجاع تر یادي ماتي وروسته په ۱۸۰۳ کال کي دویمه هڅه پیل او د محمود شاه واکمني یې تر دوو کالو وروسته وپرځول.  

محمود شاه دراني د مخکي په څېر لمړئ شاتګ وکړ، او په ۱۸۰۹ کال کي بیرته راستون سو، او خپل ځواکونه یې د فتح خان او د هغه د زوی کامران سره په کندهار کي راغونډ کړل کړل، ترڅو کابل لاندي کړي. شاه شجاع دراني دده په وړاندي خپل ځواکونه په جلال آباد کي راټول، او د نیملا ته نږدې د کابل-جلال آباد په زاړه سړک کي یې د محمود شاه له پوځ سره جګړه ترسره کړه. 

## جګړه

د نیملا جګړه د ۱۸۰۹ کال د جون په ۲۹ مه ترسره سول، او شاه شجاع دراني د شاه محمود په وړاندي د جګړې لپاره د خپل پوځ ستراتیژیک ځایونه ترتیب او منظم کړه، خو د نوموړي د چمتووالي په جریان د شاه محمود د خورا لوی پوځ لخوا یو پټ کمین ونیول سو، او شجاع یې د سړک په اوږدو کي کلابند کړ. د شاه محمود سپرو لښکرو د شاه شجاع په ویشل سویو ځواکونو باندپ څو چټک بریدونه ترسره او هغوی یې بیخي له منځه یوړل. د شاه محمود د دې بریالیتوب په لیدلو سره د شاه شجاع په خوا کي ډیری مشران سمدستي وتښتېدل، او د پوځ مورال ولوېدی. د پوځ له مورال کمېدو سره د فتح خان ډله چي د شاه شجاع ملګرې وه، د شاه محمود سره یې د مخکني پلان پر بنسټ له خپل مشر سره غدر وکړ او شاه شجاع یې له هري خوا داسي راچاپېره کړ چي هغه بالاخره تیښتي ته اړ سو.
مراد خاني

**مراد خاني** یا **مراد خانی** (    ) د افغانستان په کابل کې یوه کوچنۍ تاریخي سیمه ده.   دا ګاونډ د ښار د دوهمې ناحیې یوه برخه ده، چې د کابل سیند شمال ته د افغانستان بانک ، دفاع وزارت ، عیدګاه جومات ، پل خشتي جومات او د کابل سرینا هوټل ترمنځ موقعیت لري. د ابو الفضل زیارت په دې ګاونډ کې موقعیت لري.
امید پوپلزی

**امید پوپلزی** (د ۱۹۹۶ کال د جنوري ۲۵مه زیږیدلی) یو افغان مسلکي فوټبالر دی چې د لیګا ۲ کلب PSIM یوګیاکارتا او د افغانستان ملي لوبډله لپاره د برید کوونکي منځني لوبغاړي په توګه لوبه کوي.

## ځواني <p></p>

په ۲۰۱۵ کال کې د اچیلز '۲۹ سره د یوځای کیدو دمخه، امید پوپلزی د SV Estria او NEC/FC Oss په ځوانانو لوبډلې کې لوبه کوله.

## مسلک

### د اچیلز '۲۹
هغه د ۲۰۱۵ زیږدیز کال په جولای کې د اچیلز '۲۹ لپاره خپل لومړی مسلکي قرارداد لاسلیک کړ.  هغه د اچیلز '۲۹ د دوهمې لوبډلې لپاره د لوبېدو لپاره لاسلیک شو، خو وروسته له هغه چې هغه متاثره شو، د لومړۍ لوبډلې لپاره بدلون ورکړل شو. د ۲۰۱۵ کال د سپتمبر په ۱۱مه، هغه د سپارټا روټرډم په وړاندې د اچیلز '۲۹ لپاره خپله لومړۍ لوبه وکړه. هغه خپل لومړی ګول د ایف سي ډین بوش په وړاندې د ۲-۱ په بریا کې وواهه. د ایف سي ډین بوش په وړاندې د بریا یوه اونۍ وروسته هغه یو بل ګول وواهه او د جونګ PSV په وړاندې یې مرسته وکړه چې پایله یې د اچیلز '۲۹ لپاره ۳-۲ بریا وه. 

### آسټرالیا او بلجیم
د ۲۰۱۹ زیږدیز کال په پیل کې، پوپلزی بهر آسټرالیا ته لاړ او د اډیلیډ کومیټس سره یوځای شو.  د ۲۰۱۹ زیږدیز کال په می میاشت کې، هغه کلب پریښود ترڅو د بلجیم کلب سینټ-ایلویس-وینکل سره یوځای شي. 

### اولمپیا ګروډزیادز
د ۲۰۲۰ زیږدیز کال د اګست په ۱۱مه، پوپلزی د پولنډي کلب اولمپیا ګروجانز سره یو تړون لاسلیک کړ. 

### چټاګانګ ابهاني
د ۲۰۲۱‌زیږدیز  کال د نومبر په ۲۲مه، پوپلزی د بنګله دیش پریمیر لیګ کلب چټاګانګ ابهاني سره یوځای شو.

### آریانا
کیلانتان ته د ناکامې تګ وروسته،  پوپلزی د ۲۰۲۳ زېږديز کال د مارچ په پای کې د سویډني ایتان فوټبال کلب اریانا سره یو تړون لاسلیک کړ 

### نجمه
د ۲۰۲۳ زیږدیز کال د جون په ۱۱مه، پوپلزی د لبنان د غوره لیګ کلب نجمه سره یوځای شو.

## نړیوال مسلک

امید پوپلزی د ۲۰۱۵ کال د اکتوبر په ۸ مه د سینګاپور په وړاندې د نړیوال جام د غوراوي په لوبه کې د افغانستان د ملي لوبډلې لپاره خپله لومړۍ لوبه وکړه  دوی لوبه ۱-۰ وبایلله او له دې لوبې وروسته، هغه د سوریې او کمبوډیا پر وړاندې د ملي لوبډلې لپاره هم لوبه وکړه.

## شخصي ژوند

پوپلزی د هالنډ او افغانستان دواړه پاسپورټونه او ښاروندتوب لري.

## سرچینې
یانګ لیوشا

**سارا لیوکاډیا سوډول**    (د اګست په ۱۳مه، ۱۹۹۸   په شچچین کې زیږیدلې)، چې په مسلکي توګه **د یانګ لیوشا** (پخوانۍ **سارا**  ) په نوم پیژندل کیږي، یوه پولنډي سندرغاړې ، رېپر ، سندرليکوونکې ،  غږ انجینر او ډي جي ده.

## ژوند

### زده کړه
هغه په شچچین کې د مونټ کاسینو نهم لیسیوم د اتلانو زده کوونکې وه.  کله چې سوډول کوچنۍ وه، هغې د هپ هاپ او ډانس هال نڅا درسونو کې برخه واخیسته. هغه د ایلزبیتا زاپینډوسکا سندرې ښوونځي فارغه ده.  سوډول د غږ تولید ازموینه هم پاس کړه. 

### د موسیقۍ مسلک
هغې په ډیری پولنډي کلبونو کې د DJ په توګه کار کاوه (د مثال په توګه پروزاک ۲,۰، Miłość Kredytowa، Mewa Towarzyska، Newonce Bar).  هغې خپلې لومړنۍ سندرې له ۲۰۱۵ کال راهیسې د سارا په نوم ثبت کړې. 

د ۲۰۲۰ کال د اګست په ۶مه، هغې د "وېسپې" سندرې سره خپله لومړۍ سندره پیل کړه،  چې خامخا، له پامه ونه غورځول شوه، لکه څنګه چې بل سندره "زاکوچلم سی، الی زریلیس" نومیده، چې هغې د B24 بانډ سره ثبت کړه. 

د ۲۰۲۰ کال د اکتوبر په ۱۶مه، د پولنډي ریپرانو زابسن ، بیتیو او بوروچي سره یوځای، هغې د "ULALA" سندره خپره کړه،  چې د ایپل میوزیک ، آی ټیونز او سپوټایف په پولنډي سټریمینګ چارټونو کې شامله وه.  همدارنګه په ۲۰۲۰ کال کې، هغې د چک ریپر نیک ټینډو په سندره کې د میلمه په توګه سندرې وویلې چې "وفادار" نومیږي.

هغې په ۲۰۲۱ کال کې د "ښکلنکي" سندرې له امله تر ټولو زیات شهرت ترلاسه کړ، کوم چې د پولنډي ایپل میوزیک او سپوټایف لیستونو په سر کې و. هغې د دې سندرې لپاره د موسیقۍ ویډیو جوړه کړه، چې د ۲۰۲۱ کال تر دسمبر پورې په یوټیوب کې نږدې ۲۹ ملیون ځله لیدل شوې وه.  په جون کې، هغې د ماتا د موسیقۍ په ویډیو کې د "کیس کیم (پوډریو روکو)" سندرې لپاره مخکښ رول ولوباوه. د اګست په شپږمه، هغې د "ځنګل نجلۍ(جنګل ګرل)" سندره خپره کړه، کوم چې هغې د زابسن سره په همکارۍ ثبت کړه. دا سندره د هغې په لومړني EP کې وه چې نوم یې *هولانکي* دی،  چې د سپتمبر په ۲۳ د انټرنازیومیل لیبل لخوا خپور شو.  د سپتمبر په ۲۴مه، هغې د "بایلا اېلا" سندرې لپاره د موسیقۍ ویډیو خپره کړه، چې په یوټیوب کې یې له ۱۵ ملیون څخه ډیر لیدونه ترلاسه کړل. 

د مارچ په ۱۷ د ۲۰۲۲ Rybnik rapper Jacuś د ډیسکو واحد "Piątek wieczór" خپور کړ چې ځوان لیوسیا پکې ښودل کیږي.  د ۲۰۲۲ کال د اپریل په ۱ ریپر سمولستي "بوجی سی کوچاچ" خپور کړ چې د هغې سره یې ښودانګ 

د ۲۰۲۲ کال د اپریل په ۲۱مه، ینګ لیوشا او ماتا (چې د سکوټ بوبو په نوم هم پیژندل کیږي) د "فنډاکجا۴۲۰" په ملاتړ کې یو سندره خپره کړه چې درې سندرې پکې شاملې دي چې په پولنډ کې د چرسو د قانوني کیدو لپاره مبارزه کوي.  د ۲۰۲۲ کال د اپریل په ۲۵ مه هغې د "روک ټایګریسا" سندره خپره کړه، د موسیقۍ ویډیو چې د رسنیو لخوا د ټایګر انرژي څښاک لپاره د اعلان په توګه نیوکه شوې وه.
دریا خان افریدی

**دریا خان افریدي** یو افغان جنګیالی مشر او واکمن وو. نوموړي د مومند قبلیې له مشر ایمل خان مومند سره یوځای د مغل امپراتورۍ پر وړاندي مبارزه وکړه. دریا خان په ۱۶۷۲ کال کي د خیبر دره وتړله او د مغلو امپراتورۍ پر وړاندي یې په سیمه کي د قبیلوي جګړې اعلان وکړ. د ۱۶۷۲ کال د افریدي پاڅون په پایله کي د دریا خان په مشرۍ پښتانه وتوانېدل ترڅو نامتو مغل قوماندان شجاعت خان ووژني.  

## سرچینې
https://books.google.com.af/books?id=sX5-vgAACAAJ&redir_esc=y
علي مسجد

**علي مسجد** د خیبر درې تر ټولو په تنګه نقطه کي پروت مسجد دی. دا سیمه اوس وخت د پاکستان د خیبر پښتونخوا ایالت په خیبر ولسوالۍ کي موقعیت لري، او تاریخي اصلیت یې لوی افغانستان ته ورګرځي. 

علي مسجد د شاوخوا  په واټن د لنډي کوتل ختیځ او د پیښور لویدیځ ته موقعيت لري، او دسمندر له کچي څخه د  په لوړوالي کي پروت دی. د علي جومات ته څېرمه د خیبر درې پلنوالی پخوا دومره تنګ وو چي دوه بشپړ بار سوي اوښان له یو بل سره نسوای تېرېدای، خو وروسته یې د وخت په تېرېدو سره پراختیا وموندل.

## تاریخ

د علي مسجد د خیبر درې په تر ټولو تنګه نقطه کي موقعیت لري. د خلکو د ادعا له مخي په دې ځای کې د علي بن ابي طالب زیارت شتون لري، چي د محمد صلی الله علیه وسلم د تره زوی او زوم وو.  (د یادوني وړ ده چي د علیؓ په نوم قبرونه په مزارشریف او عراق کي هم سته.) د تاریخونو پر بنسټ د خیبر درې پر لاره تلونکوي مسافر به د علي جومات سره څېرمه د سوداګرۍ په ترڅ کي په زیارت کي د لمانځه لپاره درېدل. 
 
دا سیمه په اصل کې د افغانستان دننه او ددغه هیواد برخه وه، اړ په ۱۸۳۷ کال کي د افغان امیر دوست محمد خان (۱۷۹۳-۱۸۶۳) لخوا د علي جومات سره نژدې یوه کلا هم جوړه سوه. یاد زیارت او کلا په خورا ډبرینه ځمکه کي موقعیت لري چي یوې ژورې درې ته ورته ځای دی. 

### د علي مسجد لومړۍ جګړه

علي مسجد د افغان-انګلیس جګړو پر مهال د نښتو یو مهم ډګر وو. په ۱۸۴۲ کال کي د لومړۍ انګلیس-افغان جګړې پر مهال دا کلا د برتانویانو لخوا کلابنده سوه. دجګړې په لړ کي د کابل د حکومت له لوري د اکبرخان او افغان ځواکونو برید د ډګروال چارلس وائلډ په مشرۍ د مرستي ځواک د خیبر درې په دروازه کي مات او بیرته شاتګ ته اړ کړ. د برتانويان ګارنیزیون ددې شرموونګي ماتي له امله اړ سو ترڅو کلا خالي او بیرته جمرود ته ولاړ سي. 

### د علي مسجد دوهمه جګړه
د ۱۸۷۸ کال په نومبر کي د دوهمې انګلیس-افغان جګړې پر مهال د جنرال سر سیمویل براون په مشرۍ د پیښور درې ساحوي ځواک د فیض محمد په مشرۍ د افغانانو څخه د علي مسجد کلا ونیوله . 

د ۱۸۷۹ کال په می میاشت کي د خیبر درېه د ګندمک د تړون له مخي د برتانويانو حکومت ته وسپارل سوه، چي له هغه را وروسته دا کلا په غیر قانوي او ښکېلاکي توګه د برتانوي راج برخه وګرځېده.  انګریزانو په دې ځای کي خپله پوځي کلا جوړه کړه، اړ د خیبر پر دره یې ستراتیژیک واک ترلاسه کړ. کلا یو کوچنی هدیره لري چي د هغو برتانوي سرتیرو قبرونه پکښي شتون لري چي په دویمه افغان جګړه کې وژل سوي وه. د درې دېوالونه د هغو قطعاتو او سرتیرو نښي هم په ځان کي لري چي دلته یې خدمت کړی دی.  په ۱۹۴۷ کي د پاکستان تر جوړښت وروسته علي مسجد او کلا هم د ډیورنډ د تپل سوي کرښي په پایله کي دغه هیواد ته وسپارل سوه.

## سرچینې
https://books.google.com.af/books?id=3amnMPTPP5MC&pg=PA35&redir_esc=y
ډېر څارل کېدونکي ټيک ټاک ګڼونونه

دا په چينايي ټولنيزې رسنۍ فليټ فارم ټيک ټاک کې چې په ۲۰۱۸ ز کال کې د ميوزيکل.لي سره يوځای شو ,، د نړۍ تر ټولو ډېر څارل کېدونکو ۵۰ ګڼونونو نوملړی دی، د ۲۰۲۵ز کال د جنورۍ ۲۷ مې نېټې په اساس خابي لام د ۱۶۲.۴ ميليونه څارونکو پرمټ په لومړي سر کې ځای لري، هغه د ۲۰۲۲ ز کال د جون په ۲۲ مه د ټيک ټاک د پخواني تر ټولو ډېر څارل کېدونکي ګڼون چارلي ډي اميليو څخه مخکې شو. 
## ډېر څارل کېدونکي ټيک ټاک اکونټونه
لاندې جدول کې د نړۍ ۵۰ زيات څارل کېدونکي ټيک ټاک اکونټونه د هغوی د څښتن، هېواداو ليدونکو شمېر سره ليکل شوي دي.

## تر ټولو ډېر څارل شوي اکونټونه

لاندې جدول کې د هغه ټيک ټاک ګڼونونو نوملړ دی چې يومهال په ټيک ټاک کې تر ټولو ډېر ليدل شوي ګڼونونه وو.

مخکې له دې چې خابي لام د ۲۰۲۲ ز کال د جون په ۲۲ مه نېټه په ټيک ټاک کې تر ټولو ډېر څارل کېدونکی کارن شي، تر ده دمخه چارلي ډي امېليو د ټيک ټاک تر ټولو ډېره څارل کېدونکې کارنه وه، نوموړې د ۲۰۲۰ ز کال د مارچ په ۲۵ مه نېټه ۴۱.۴ ميليونه څارونکي پوره کړل چې په دې توګه د هغه وخت په ټيک ټاک کې تر ټولو ډېرې څارل کېدونکې کارنې لورېن ګری څخه مخکې شوه. له دې وروسته په همدې کال ډي امېليو لومړنۍ ټيک ټاکره شوه چې ۱۰۰ ميليونه څارونکي يې پوره کړل.
تر لورېن ګری دمخه ليسا او لېنا په ټيک ټاک کې د ۳۲.۷ ميليونه څارونکو پرمټ تر ټولو ډېر څارل کېدونکي کسان وو، چې وروسته يې خپل ګڼون ړنګ کړ. دوی د ۲۰۱۹ ز کال په مارچ کې خپل ګڼون د نه خونديتوب د اندېښنې او نه علاقې له وجې ړنګ کړ  خو بېرته د ۲۰۲۰ ز کال د می په ۷ مه نېټه د ورته کارننوم سره يوی نوی ګڼون جوړ کړ.

تر ليسا او لېنا دمخه بيا بابي اريل د ټيک ټاک تر ټولو ډېر څارل کېدونکی کارن وو. .

## په ډويين کې ډېر څارل کېدونکي اکونټونه

لاندې جدول کې د  سره سم د ډويين شل ډېرو څارل کېدونکي اکونټونه دي.ډويين او ټيک ټاک دواړه سره ورته دي او دواړه د بايټ ډانس ملکيت دی، خو ډوين يوازې د چينايي ماينلينډ کارنانو لپاره جوړ شوی دی.

## دا هم وګورئ
* ډېر څارل کېدونکي فيسبوکپاڼې
* ډېر څارل کېدونکي انسټاګرام اکونټونه
* ډېر ليدل کېدونکي يوټيوب چينلونه
## سرچينې
د علي مسجد کلا

**د علي مسجد کلا** د علي مسجد څخه پورته په یوه لوړه کي موقعیت لري، چي د خیبر درې تر ټولو تنګه نقطه ګڼل کیږي،  او د خیبر پښتونخوا ایالت په شمال لویدیځ کي د ډیورنډ تپل سوی کرښي ته نژدې پرته ده. 

د علي مسجد کلا په لمړي ځل د افغانستان په خاوره کي په ۱۸۳۷ کال کي د امیر دوست محمد خان په امر جوړه سوه، او د ۱۹ پیړۍ په اوږدو کي د افغان او برتانوي ځواکونو ترمنځ د یو شمېر شخړو ځای هم وو. 

کلا په ۱۸۳۹ کال کي د لومړۍ انګلیس-افغان جګړې پر مهال د انګریزانو لخوا ونیول سوه،  او ورپسې د ۱۸۷۸ کال په نومبر کي د دوهمې انګلیس-افغان جګړې پر مهال د علي مسجد په جګړه کي هم.استعمال سوه.  د ۱۸۷۹ کال په می میاشت کي د ګندمک تړون له مخي د خیبر دره د برتانويانو لاسونو ته ورغله، او له هغه وروسته د علي مسجد کلا د برتانوي راج له لوري لاندي سوه.  په ۱۹۴۷ کال کي د برتانوي هند له لوري دا کلا د پاته پښتونخواه په څېر په ظالمانه توګه د پاکستان برخه سوه.

## سرچینې
اکونکاګوا

**اکونکاګوا** د ارجنټاین په مینډوزا ولایت کې د انډیز غرونو لړۍ د پرنسپل کورډیلیرا  کې یو غر دی. دا په امریکا کې تر ټولو لوړ غر او له آسیا څخه بهر تر ټولو لوړ دی،  او په لویدیځ نیمه کره او سوېلي نیمه کره کې تر ټولو لوړ دی چې د  لوړوالی لري. سره له دې چې اندازه او لوړوالی لري، دا په نړۍ کې یوازې ۱۸۹م لوړ غر دی.  دا غر د اوو لوړو څوکو څخه یو دی، چې د اوو لويو وچو تر ټولو لوړې څوکې دي.

دا غر ګڼ شمېر کنګلونه لري. تر ټولو نامتو یې شمال ختیځ یا پولنډي کنګل دی، ځکه چې دا د ختلو یوه عامه لاره ده.
د شاګۍ لوړه

**د شاګۍ لوړي څوکي** د خیبر درې په لړۍ کي د هوارو ځمکو یوه سیمه ده. ددې ځای لوړ طرف چي د خیبر درې ته څېرمه سیمه ګڼل کیږي، په جنوب ختیځ کي د پیښور ښار څخه پیل کیږي. یاده سیمه د دوهمې انګلیس-افغان جګړې په ترڅ کي د برتانويانو تمځای وو، او د ۱۸۷۸ په نومبر کي برتانوي هند پکښي نفوذ پیل کړ. 

د جګړې لومړۍ مرحله د ۱۸۷۹ کال د می په میاشت کي د ګندمک له تړون سره پای ته ورسیده، چي افغانان یې په زور او جبر دې ته اړ کړل ترڅو د خپلي بهرنۍ پالیسۍ واک برتانویانو ته وسپاري. جګړه د ۱۸۷۹ کال په سپتمبر کي په کابل کي د برتانويانو په وړاندي له پاڅون وروسته پیل سوه، او بالاخره د ۱۸۸۰ کال په سپتمبر کي د کندهار د پرېکنده جګړې سره سم پای ته ورسېده.

## سرچینې
https://www.rct.uk/collection/2501329/camp-on-shagai-heights
د خيبر پښتونخوا تاريخي ځايونو نوملړ

دا په خیبر پښتونخوا کې د کلتوري **او لرغونو ځایونو** نوملړ دی. په دې ايالت کې ټول ۸۵ ځایونه د ځایي فدرالي حکومت تر ساتني لاندې وه، چي پکې په خیبر پښتونخوا کې پراته د تخت بهايي د بودایانو کنډوالې او د هغه په ګاونډ سهر بهلول کې پاتي شوني او همدارنګه هغه ځایونه شامل دي چي په ټکسیلا کې د نړیوال میراث ځایونو برخه ګڼل کیږي.

## خوندي/ناخوندي لرغونځايونه
د د پاکستان د اساسي قانون اتلسم تعدیل تر تصویب پورې، خوندي ځایونه د فدرالي حکومت تر واک لاندې وو.

|}

## سرچينې
شاګۍ کلا

** شاګۍ کلا** د خیبر پښتونخوا ولایت په خیبر ولسوالۍ کي د جمرود څخه ۱۳ کیلومتره لېرې موقعیت لري. دا کلا په ۱۹۲۷ کال کي د برېتانوي ځواکونو لخوا د خیبر درې د څارني لپاره جوړ سوه، او د سمندر له کچې څخه د ۸۴۷ مترو په لوړوالي پرته ده. یاده کلا اوس وخت د پاکستاني پوځي او نیمه پوځي ځواکونو لخوا اداره کیږي چي د خیبر رائفلز  لپاره د مرکزي دفتر په توګه کار کوي.

په دې کلا کې د پاکستان، ناټو او افغان پوځي چارواکو ترمنځ درې اړخیزې غونډې هم ترسره سوې دي. 

## سرچینې
https://archive.ph/20140106034357/http://www.khyber.org/pictures/a/Forts_of_Pashtunkhwa.shtml
پیریانو غونډۍ

**د پيریانو غونډۍ** د لرغون پېژندنې له اړخه یوه غونډۍ ده چي د اوسني د پاکستان د بلوچستان په ژوب ولسوالۍ کي موقعیت لري.  دا ځای د  په واټن کي د ږوب ښار لویدیځ ته پروت دی، او په ۱۹۲۴ کال کي د سر اورل سټین لخوا وکیندل سو، چي د معلوماتو پر بنسټ د هاراپان کلتور سره یي ډیر ورته والی درلود. 

د پیریانو غونډۍ د ږوب سیند په اوږدو کي موقعیت لري، چي د سند ایالت اړوند د سیند حوزې یوه برخه جوړوي.

## لرغونپوهنه

پیریانو غونډۍ په بلوچستان کي د څو نورو ورته ځایونو سره یوځای تر ۴۳۰۰ مخکي تر زیږد پوري مخینه لري.


په بلوچستان او شاوخوا ټیټو سیمو کي د پیژندل سویو میشت ځایونو شمیر شاوخوا ۴۳۰۰ مخکي تر زیږد ته ورګرځي، او پدې کي مهم میشت سیمي راځي لکه: د پیریانو غونډۍ (په ژوب دره کي)، منډیګک (په کندهار سیمه کي)، فیض محمد (په کوټه کي)، توګاو (په سراوان کي) او شیري خان تره کی (په بنو حوزه کي) چي د هر یوه مخینه د لرغوني افغانستان تاریخونه په جلا جلا توګه په ډاګه کوي. 


## سرچینې
https://www.academia.edu/4602453/Jarrige_J_F_Didier_A_and_Quivron_G_2011_Shahr_i_Sokhta_and_the_Chronology_of_the_Indo_Iranian_Borderlands_Pal%C3%A9orient_37_2_7_34
د اټومي بټۍ هسته

بټنوک|259x259px| د اټومي بټۍ هسته
**د اټومي بټۍ هسته** د اټومي بټۍ مرکزي برخه ده، چیرې چې ټول اټومي کړني ترسره کېږي او په پایله کې تودوخه تولیدېږي. دا تودوخه وروسته د برېښنا د تولید یا نورو انرژۍ اړوند اړتیاوو لپاره کارول کېږي. ددې سربېره د اټومې بټۍ هسته **اټومي تېل** هم ذخیره کوي، چې په عمومي توګه دا تېل د **لږ غني شوي یورانیم** څخه جوړ شوي دي. دا تېل په زرګونو کوچنیو **د تېلو راډونو یا پېنونو** (fuel pins) کې ویشل شوي، چې په ځانګړي ترتیب سره ځای پر ځای کېږي، ترڅو اټومي کړني په خوندي او اغېزمن ډول ترسره شي.

د تېلو زخېره کولو ترڅنګ، د اټومي بټۍ هسته نورې مهمې برخې هم لري. تر ټولو مهمه برخه ې هغه ده چې د **نیوټرونونو د اعتدال** لپاره استعمالیږي. دا په دې معنا چې دا برخه تل نیوټرونونه ورو کوي، ترڅو اټومي تعاملات په کنټرول شوې کچه دوام وکړي.
عينو مېنې بند

**د عینو مینې بند** د افغانستان په کندهار ولایت کي د عینو میني شمال ته موقعیت لري.  دا د عینو میني ښارګوټي ته د باران د اوبو ذخیره کولو په موخه په دې وروستیو کي جوړ سوی دی. یاد چیک بند د باران اوبه په خپل ځان کي زېرمه کوي، ترڅو په عینو مینه کي شته نباتات خړوب کړي.

په عینو مینه کي د اوبو ذخیره کول د سیلابونو او نورو چاپیریالي ستونزو پیښي راکموي، او په ورته وخت کي د نږدې سیمي د ځنګلي برخي او د ځمکي لاندې اوبو کچه لوړوي. همدارنګه د عینو میني لیدو ته ډیر سیلانیان هم راجلبوي.

## سرچینې
https://earth.google.com/web/@31.68312774,65.79994939,1103.95715024a,580.51032553d,35y,133.15864662h,60t,0r
عبدالکریم مستغني

**عبدالکریم مستغني** یو افغان ساینس پوه، پوځي افسر او سیاست پوه وو. مستغني د ۱۳۵۲ څخه تر ۱۳۵۶ پورې د افغانستان د دفاع وزیر وو. هغه د محمد ظاهر شاه د واکمني پر وړاندې د ۱۳۵۲ کال د وینې تویولو پرته کودتا کې د محمد داود خان سره مرسته وکړل. محمد ظاهر شاه او د هغه وزیران د کودتا د احتمالي کړنلاره څخه خبر وو، خو عبد الکریم مستغني، خپله چې د کړنلارې څخه په بشپړه توګه خبر وو، هغوی یې په دغې باور ګمراهه کړل چې کودتا به میاشتې وروسته وشي، او کودتا ته یې اجازه ورکړل کله چې ظاهر او د هغه څو مهم وزیران د هېواد نه بهر وو. 

**عبدالکریم مستغني** د افغان شاعر عبدالعلي مستغني زوی وو.

## ماخذونه

وېشنيزه:1911 زېږېدنې
د دليپ کومار کور

د دليپ کومار د کور څخه موخه د هندي فلمونو د يوه وتلې نوميالۍ څېرې دليپ کومار يا **محمد يوسف** کور دی چې د ۱۹۲۲ ز کال د دېسمبر مياشتې په ۱۱ مه په پېښور کې زېږېدلی وو
، او د ۱۹۳۰ لسيزې په وروستيو کې له خپلې کورنۍ سره ممبای ته لاړ.
دا کور د ۲۰۱۴ ز کال د جولای په ۱۳ مه د هغه وخت پاکستاني لومړي وزير نواز شريف له خوا د ملي ميراث ځای په توګه ونومول شو.
دليپ کومار يو ځل بيا دې کورته راغلی دی، او کله يې چې له خپل کور نه ليدنه کوله، نو په احساساتي ډول يې د دې کور خاورې ښکل کړې. په ۱۹۸۸ ز کال کې کله چې هغه پېښور ته راغی، نو په پي سي هوټل کې يې د يوې مرکې پرمهال د خپل ماشومتوب او لويېدو وخت په ډېره مينه ياداوه، او وخت ناوخت يې په هندکو او پښتو ژبه خلکو ته د هغې يادونه وکړه. په ۱۹۹۷ ز کال کې چې کله هغه ته د پاکستان تر ټولو لويې جايزې نشان امتياز جايزه ورکړل شوه، نو هغه د ډېرې ګڼې ګوڼې له کبله د خپل کور ليدنه ونشو، کړای.  حکومت هڅه کوله چې رسماً دا کور استملاک کړي او د تاريخي لرغونځی په توګه يې خوندي کړي.
## موقعيت
دا کور د خيبر پښتونخوا ايالت د پېښور په قصه خوانۍ بازار په خداداد کوڅه کې موقعيت لري.
د دلیپ کمار کور د قصه خوانۍ بازار په خدایداد محله کې دی او ټول مساحت یې هم څلور مرلې بلل کېږي.
دغه جایداد کې وداني له ۱۰۷۷ مربع فوټه ډېره ده.

## ترلاسه کول
د ۲۰۱۳ ز کال د جولای په ۱۳ مه د پاکستان لومړي وزير نواز شريف د ملي لرغونځايونو ادارې ته امر وکړ، چې ياد کور په تاريخي لرغونځايونو کې رسماً شامل کړي، د امر پرځای کولو لپاره رسماً د پاکستان هنرونو شورا(PNCA) عمومي رئيس ته وړاندې شو.
د رسنيو په وينا دا اقدام د هند او پاکستان د کلتوري اړيکو د ټينګښت په موخه ترسره شو.
## پر موزيم بدلول
د پاکستان حکومت پلان درلود چې ياد کور تر استملاک وروسته د ځانګړو مراسمو په لړ کې په ميوزيم بدل کړي، د دليپ کومار د کورنۍ نورو غړو رابللو لپاره هم پلان جوړ شوی وو.
بالاخره د ۲۰۱۴ ز کال د جولای په ۲۶ مه ياد کور د پاکستان د ۱۹۹۷ ز کال د لرغونو اثارو قانون له مخې د **خوندي يادګار **په توګه اعلان شو.
## د دليپ کومار د کور انځورونه

دوتنه:House of Dilip Kumar, Peshawar.jpg|کور منځنۍ ننداره
دوتنه:Inside remains of house of Dilip Kumar.jpg|د دليپ کومار د کور انګړ اکر
دوتنه:House of Dilip Kumar gate.jpg|بټنوک|د دليپ کومار کور تانبه(ور)

## سرچينې
د پښتون پوښتنه

د "**پښتون پوښتنه**"، چې د "**پښتنوستان پوښتنه**" په نوم هم یادېږي، د افغانستان په واکتوب کې د افغانستان او د پښتنو ملتپالو د خوا څخه د پاکستان د شمال لوېدیځ پولي ولایت، د فدرالي ادارې لاندې قبایلي سیمې، بلوچستان او د شمال لوېدیځ پولي ولایت او ولایتي ادارې لاندې قبایلي سیمې په ګډون د یو خپلواک پښتونستان د جوړولو غوښتنې په اړه یوه غوښتنه وه.   

دغه ستونزه په ۱۳۷۱ کال کې د ولسمشر محمد نجیب الله د واکمنيٍ تر نسکورېدو پورې د پاکستان په اړه د افغانستان په بهرني سیاست کې حاکمیت درلود  

## پېښلیک

### ۱۲۵۷-۱۳۲۶
په د دوهمې انګلیس-افغان جګړې کې د افغانستان د ماتې خوړلو نه وروسته، د ډیورنډ کرښه په ۱۲۷۲ کال کې د بریتانوي ډیپلومات مورټیمر ډیورنډ د خوا څخه د افغانستان د امارت او برېتانوي هند ترمنځه د پولې په توګه رسم شوه، په هرصورت، دغې پولې د پښتنو پرګنې چې د افغانستان زیاتره یې جوړاوه او د هغې واکمنه طبقه یې سره ووېشله. د ۱۲۷۲ څخه تر ۱۳۶۴ پورې، د ډیورنډ کرښې ختیځ ته په پښتنو سیمو کې د بریتانوي واکمنۍ پر وړاندې د افغانانو مختلف پاڅونونه وشول.  د پښتنو یاغیانو پر وړاندې د بغاوت ضد لومړی هوايي کمپاین د ۱۲۹۸ او ۱۳۰۴ کلونو ترمنځه ترسره شو. 

### ۱۳۲۶ – اوس مهال
د برېتانوي هند له وېش څخه اووه اونۍ مخکې، یوه لویه جرګه جوړه شوه چې په کې باچا خان ، عبدالصمد خان اڅکزی ، خدایي خدمتګاران ، د ولایتي شورا غړي، میرزالي خان (چې د ایپي فقیر په نوم مشهور دی) او ګڼ شمېر نور پښتانه پرګني مشران شامله وو. د پښتونستان پریکړه لیک، چې ډیرې وختونه د بنو پریکړه لیک په نوم یادېږي، د ۱۳۶۴ کال د چنګاښ میاشت په ۳۱مه غوراوی شو. په پرېکړه لیک کې غوښتنه شوې وه چې پښتنو ته دې دغه اختیار ورکړل شي چې د برېتانوي هند ټولې پښتنې سیمې په کې شاملې وي، پر ځای یې چې د هند یا پاکستان د واکمنۍ سره یو ځای شي.  برېتانويانو دغه غوښتنې رد کړې چې په پایله کې یې هغه پښتانه چې د رایې ورکولو وړ وو (په اصلي ولایتونو کې پښتانه د رایې ورکولو وړ نه وو) د ټولپوښتنې سره بایکاټ وکړ. "د ټولو پښتنو لپاره یو آزاد پښتونستان جوړ شي. د دولت اساسي قانون به د اسلامي مفکورې، ډیموکراسۍ، مساوات او ټولنیز عدالت پر بنسټ جوړ شي. دا غونډه له ټولو پښتنو څخه غوښتنه کوي چې د دې ګران هدف د ترلاسه کولو لپاره سره متحد شي او د هیڅ غیر پښتون تسلط ته تسلیم نشي". افغانستان یوازینی هیواد و چې په ۱۹۴۷ کال کې یې په ملګرو ملتونو کې د پاکستان د غړیتوب پر ضد رایه ورکړه او د پښتنو میشتو ځمکو د شاملولو په اعتراض کې یې استدلال وکړ چې پښتانه د ځان ټاکلو حق لري.  د پښتونستان اوسنی کارول شوی سور او تور بیرغ د تور رنګ سره د افغانستان د دودیز بیرغ رنګ استازیتوب کوي، او سور رنګ د پخوانیو پښتنو یاغي بیرغونو استازیتوب کوي چې د برتانوي امپراتورۍ په وړاندې کارول شوي وو.   د پښتونستان بیرغ د ۱۹۴۷ کال د سپتمبر په ۲مه په کابل کې د افغانستان د بیرغ تر څنګ پورته شو. 
[ښي|بټنوک| د [پښتونستان اوسنی بیرغ د ۱۹۴۷ کال د سپتمبر په ۲مه تصویب شو.]]
په ۱۹۴۸ کال کې، د ایپي فقیر چې پخوا یې د انګریزانو پر وړاندې ګڼ شمېر پاڅونونه رهبري کړي وو، د نوي جوړ شوي پاکستاني دولت پر وړاندې د پاکستان څخه د جلا کیدو او د یو خپلواک پښتونستان د جوړولو په هڅه کې بغاوت پیل کړ. د ایپي فقیر د شمالي وزیرستان د دته خیلو سیمه ونیوله او د افغان شهزاده محمد داود خان او نورو مشرانو په ملاتړ یې د خپلواک پښتونستان د جوړولو اعلان وکړ. دا سیمه بالاخره بیا په پاکستان پورې ضمیمه شوه. 

## هم وګورئ

* پښتانه
* پښتونستان
* خېبر پښتونخوا
* ميرزالي خان

## ماخذونه
د بدخشان د واليانو نوملړ

**د بدخشان والي** ( په پارسي کې : حاکم بدخشان) د بدخشان د حکومت چارسمبالي مشر ته ویل کیږي. د نولسمې پیړۍ په وروستیو کي اوسنی بدخشان د قطغن سره په یوه واحد ولایت کي وتړل سو، چي د قطغن - بدخشان ولایت یې منځته راوړ. په ۱۹۶۳ کال کي دغه ولایت بیرته له منحل او بدخشان د افغانستان د ۳۴ ولایتونو څخه یو وګرځېدی. د بدخشان ولایت د هیواد په شمال ختیځ کي د هندوکش او آمو سیند ترمنځ موقعیت لري، او پلازمېنه یې د فیض آباد ښار دی.

تر ۲۰مي پېړۍ مخکي به بدخشان په دودیز ډول د یو *میر* لخوا اداره کیده، خو په ۱۸۵۹ کال کي دغه سیمه د افغانستان د امیر تر واک لاندي راغله. میرانو تر دې وروسته که څه هم خپل واک وساته، خو د افغانستان امیر د ولایت د واکمنۍ لپاره یو *حکیم* (حاکم) یا والي ورته وټاکه. د *حکیم* لقب دا مهال په افغانستان کي په ګڼو اداري مشرتوبونو کي پکار لوېدی. په ۱۸۷۳ کال کي کله چي د بدخشان اداري چارې د افغان ترکستان د حکیم تر واکمنۍ لاندي راغلې، نوموړي د بدخشان لپاره له خپل اړخه یو حکیم وټاکه. 

د نولسمې پیړۍ په وروستیو کي بدخشان د قطغن ولایت سره یوځای کړل سو او د قطغن-بدخشان ولایت په نوم یو واحد ولایت ترې جوړ سو چي یو والي به یې درلود. د قطغن-بدخشان ولایت پلازمېنه او د ولایت د والي ځای د خان آباد ښار وو، چي اوس مهال په کندز ولایت کي موقعیت لري.  په ۱۹۶۳ کال کي قطغن او بدخشان بیا سره ووېشل سول او د بدخشان پلازمېنه په رسمي ډول فیض آباد ښار وټاکل سو.

## د والیانو نوملړ

## سرچینې
https://archive.af/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=36066&shelfbrowse_itemnumber=57649

https://archive.af/bib/3762
د خوست کلابندي

د ۱۹۸۰ لسیزې په اوږدو کي د شوروي-افغان نهه کلنې جګړې او ورپسې د افغانستان د کورنۍ جګړې په ترڅ کي د خوست ښار د یوولسو کلونو څخه زیات په کلابندۍ کي پاته سو. ددې ښار د هوايي ډګر درې کیلومتره اوږدې ځغاستلیکي د شوروي ځواکونو لخوا د الوتکو د عملیاتو لپاره د اډې په توګه کار کاوه.

کلابندي د شوروي ځواکونو له خوا پر افغانستان د یرغل وروسته سمدلاسه پیل سوه، او افغان چریکانو د خوست او ګردیز ترمنځ د یوازینۍ ځمکنۍ لاري واک ترلاسه کړ، چي په دې توګه یې د شورويانو پرمختګ له خنډ سره مخ کړ.

د ۱۹۸۳ کال د جولای په پای کي د جلال الدین حقاني ځواکونو د خوست دوې سیمي کلابندي، او د تڼيو، منګلو، ځاځيو او وزیرو قبیلو په جګړه کي فعاله ونډه پیل کړه، خو یاد ولایت نه یوازي دا چي ونه نیول سو، بلکي د اکتوبر په میاشت کي د تڼیو قبیلې د ځدراڼو سره د قومي دښمنۍ له امله له ټلوالي څخه ووتله. ورپسې د ژمي په رارسېدو سره ډېر یاغیان هم کورونو ته راستانه سول، او د دسمبر په پای کي د ګردېز څخه راغلو حکومتي ځواکونو د دواړو ښارونو محاصره ماته او ځاځي میدان یې بیرته فتحه کړ. 

د خوست د پورتنۍ کلابندي د خلاصون لپاره د مجسټرل عملیات ډېر مهم یرغل وو، چي د ۱۹۸۷ کال په پای کي پیل سوه، او ددوی لومړني کاروانونه د ۱۹۸۷ کال د دسمبر په پای کي د خوست کلابندو سیمو ته ورسېدل. تر یادي پیښي څه عمر وروسته کله چي د شوروي اصلي ځواکونه له افغانستان څخه ووتل، د مجاهدینو ډلو یو ځل بیا پر خوست باندي تاړاک پیل کړ کړ.

دوی د پاکستان د استخباراتو په مرسته د قوماندانانو د شورا له جوړېدو وروسته چي د پېښور اووه ډلې پکښي یوځای سولې، او د خوست د نیولو لپاره یې برید همغږي کړ. د مجاهدینو لپاره د پخواني ځانګړي استازي پیټر ټامسن په وینا یاد برید د مجاهدینو په پرتله تر ډېره پوري د ISI عملیات وه، چي د افغان حکومت په وړاندي یې ترسره کړل.  برید د ګلبدین حکمتیار ، جلال الدین حقاني او د محمد نبي محمدي په مشرۍ د سیمه ییزو احمدزیو قبیلو د حزب اسلامي ځواکونو لخوا پیل سو، او د حزب اسلام او حقانيه ډلو له ماتي وروسته احمدزيانو ته مشرتوب وسپارل سو، چي بالاخره هغوی وتوانېدل ترڅو ښار ونیسي، او په پایله کي یې د لویدیځ او پاکستان په مرسته د مارچ په ۳۱، ۱۹۹۱ کي بریا ترلاسه کړه.

## سرچینې
https://books.google.com.af/books?id=ToYxFL5wmBIC&redir_esc=y
کافر کوټ

کافر کوټ د خيبر پښتونخوا په ډېره اسماعيل خان ولسوالۍ کې د سيخوري غرونو کې د هندوانو د معبد يوې لرغونې ودانۍ کنډوالې دې چې له پنځه معبدونو او يوې لويې کلا نه جوړه شوې ده، خو ځينې بيا د مزدکونو دا شمېره اووه ښيي.
دا ودانۍ يو وخت د هندوانو عبادت ځای او معبد وو، په خيبر پښتونخوا کې دا ځای ډېری وخت د شمالي کافر کوټ په نوم يادوي، ترڅو له سوېلي کافر کوټ سره، چې په بيلوت شريف کې موقعيت لري، يې توپير وشي.  
کافر کوټ په خپل منځ کې د اوبو يو ډنډ هم لرلو چې د باران اوبه پکې راټولېدلې او وروسته به بيا د اړتيا له مخې کارېدلې چې د دې حوض يا ډنډ شاوخوا عبادتځايونه هم وو.
## تاريخي مخينه
دا کلا ډېره لرغونې ده او يو ځانگړی بهرنی دفاعي دېوال لري چې په ډېر ښکلي انداز سره له داسې ډبرو جوړ شوی چې په نږدې سيمه کې نه موندل کيږي او ويل کيږي چې د سېند له لارې له خوشحالگړ نه راوړل شوې دي؛ خو د دې کلا د جوړېدو او جوړوونکي په اړه کره مالومات نشته، د کيسو له مخې ويل کيږي چې په دې سيمه کې تيل او بيل دوه وروستي هندي واکمن (راجاگان) وو، خو په دې اړه هيڅ تاريخي لاسوند نشته.
ويل کيږي چې دا ودانۍ په ۱۱ زېږديزه پېړۍ کې د محمود غزنوي د يرغل پرمهال وېجاړې شوې. 

## موقعيت
**کافر کوټ** له ډېره اسماعيل خان څخه ۵۵ کيلومتره شمال کې د اباسين په غاړه د خيسوري غرونو کې په دوه غونډيو د پخواني هندو مزدک کنډوالې دي.
د ځايي خلکو په وينا دا کلاګانې دوه هندي پاچاهانو **ټل (ټيل)** او **بل (بيل )** جوړې کړي دي چې د بيلوت ښار سره نږدې ده، هغه ته خلک د يو زيارت له کبله **بيلوت شريف** وايي او بله يې د کونډا کلي ته نږدې ده. د پښتو ژبې خوږژبي سندرغاړي جاوېد امېرخېل په خوب وينمه عالمه سندرې ډېری ويډيويي برخې په کافرکوټ کې ثبت شوي دي.

## د کافر کوټ ځينې انځورونه
د دې ځای مجسمې او جوړښتي توکي ټول پاکستان او د نړۍ بېلابېلو موزيمونو ته وېشل شوي دي، چې گڼ شمېر يې په برېتانيايي موزيم کې خوندي دي.

## سرچينې
هېوادونه چې سيندونه نه لري

اوسمهال په نړۍ کې ۲۰ هېوادونه او ۲۲ سيمې شته چې سيندونه نه لري، البته په ځينو ځايونو کې ځينې سيندونه، موسمي ويالې او خوړونه شته چې د بارانونو او سېلاوونو پرمهال له اوبو ډکې وي، خو د کال په اوږدو کې په بشپړ ډول وچيږي.
د عربو ټاپووزمه په نړۍ کې تر ټولو لويه فرعي سيمه ده چې هيڅ تل بهېدونکی سيند نه لري. د دې سيمې هېوادونه موسمي ويالې او خوړونه لري.
## خپلواک دولتونه
لاندې د لويو وچو له مخې د سيند نه لرونکو هېوادونو نومونه ليکل شوي دي.
### افريقا
* (د جيبوتي خوړونو نوملړ)
* (د ليبيا خوړونو نوملړ)

### اسيا
*
* (د کوېټ خوړونو نوملړ)
*
* (د عمان خوړونو نوملړ)
* (د قطر خوړونو نوملړ)
*  (د سعودي عربستان خوړونو نوملړ)
*  (د متحده اماراتو خوړونو نوملړ)
*  (د يمن خوړونو نوملړ)

### اروپا
* (د مالتا ناوو نوملړ)
*
*

### اوقيانوسيه
*
*
*
*
*
## انحصاري سيمې او نورې سيمې
### اسيا
*
*

### اروپا
*

### شمالي امريکا
*
*
*
*
*
*
*
*
* فرانسوي سينټ مارټين
*
*
*

### اوقيانوسيه
*
*
*
*
*
*
*
## دا هم وگورئ
* سيندونو نوملړ
## سرچينې
د افغانستان ژوي

په **[[افغانستان]]** کي د نباتاتو له ۳۰۰۰ څخه زیات ډولونه شتون لري، چي پکښي د ونو، بوټو، تاکونو، ګلونو او نورو ډیری ډولونه راځي. د نباتاتو په دې شنو سیمو او ځنګلونو کي بېلابېل ژوي لکه ګیدړ، لینکس، وحشي ژوي، یږ ، مونګوز، ویکسین، هیج هاګ، هاینا، جربوا، سویی ، او د پیشوګانو، خرو، غرنیو وزو او غرنیو پسونو وحشي ډولونه شامل دي. د افغانستان په سیندیزو حوزو کي بیا ټراوټ تر ټولو عام کب دی، او ددې ترڅنګ د وحشي مرغانو او نورو مرغانو تر ۱۰۰ زیات ډولونه شتون لري.

## ځنگلي ژوي

په افغانستان کي د کسپین پړانگ نسل د ۱۹۷۰ لسیزي تر نیمایي پوري د هرات سره نږدې د هری رود د پورتنیو قطبونو په اوږدو کي زیات وخت لیدل کیده، چي د سیند په کښته برخو او دښتو کي به یې ژوند کاوه. د ۲۰۱۷ کال په مارچ کي سرحدي څارونکو کندهار ته څېرمه د پاکستان سره پر ډیورنډ کرښه باندي شپږ سپین زمریان ونیول. په لومړي سر کی د یادو زمریانو اصلي ځای معلوم نه وو، خو بالاخره د سرحدي پولیسو قوماندان جنرال نعمت الله حیدري تایید کړه چي دوی له افریقا څخه راوړل سوي دي. تر یادي پیښي وروسته په راتلونکې اپریل کي څلور زمریان د کابل ژوبڼ ته یووړل سول، او دوه نور زمریان لا هم په کندهار ولایت کي دي. په افغانستان کي نباتات کم او په بیلو بیلو سیمو کي دي. په غرونو کي شته طبیعي وني تر ډېره پوري زرغون رنګه، پلوڅه، چنار، غرني ګلان، بادام او پسته  گڼل کيږي. د شمال سیمي بیا تر ډېره حده وچي او بې ونو صحراګاني دي، او د جنوب لویدیځ کونجونه د ویرونکو دښتو په څیر ښکاري. د افغانستان اوسني وحشي ژوي له ۱۰۰ څخه زیات د تودو وینو لرونکو څارویو له ډولونو څخه دي، چي ځیني یې د ورکېدو په حال کي دي. په دوی کي تر ټولو ډېر له ګواښ سره مخ ژوې غزیلا ، پنتر، واورین پړانګان ، مارکور وزه او باکتریایي هوسۍ ګڼل کیږي. د هیواد نور وحشي ژوي د مارکو پولو پسونه ، یوریال ، ایبکس ، ریچ، لیوه، ګیدړ، هینیا، سورلنډی او منگوس دي. ددې ترڅنګ ځیني وحشي خنزیران، هیج هاګ، سویان، موږکان، چمگادړ او نور موږک ته ورته حیوانات هم شتون لري. د افغانستان په هوا کي د الوتونکو ژوو له ۳۸۰ څخه زیات ډولونه موندل کیږي، چي له ۲۰۰ څخه زیات یې تکثیر هم کوي. په دې الوتونکو مرغانو کي فلیمینګو او نور سمندري مرغان د غزني په جنوب او ختیځ کي د جهیل په سیمو کي ښه نسل اخلي.

## سرچینې
ابردین

**ابردین** د سکاټلینډ په شمال ختیځ کې یو ښار دی، او د سکاټلینډ دریم ډېر گڼ مېشتی ښار ګڼل کیږي. ابردین د سکاټلینډ یو د ۳۲ سیمه ایزو حکومتي شوراګانو څخه دی، او نفوس یې  ۱۹۸,۵۹۰ اټکل سوی دی. دا ښار د انگلستان ۳۹م تر ټولو ګڼ نفوسه جوړه شوې سیمه بلل کيږي او اوږده، شګلنه سمندرغاړې او سمندري اقلیم لري، چې یخ، اوړی او معتدله باراني ژمی لري.

ابردین ښار د ابردین پوهنتون له کبله مشهور دی، چې په ۱۴۹۵ کال کې د انگلیسي ژبې د نړۍ پنځم زوړ پوهنتون په توگه رامنځ ته شو او په زاړه ابردین کې موقعیت لري.

په ۱۹۶۹ کال کې د شمالي سمندر د تېلو له کشف راهیسې، ابردین د اروپا د سمندري تېلو پلازمېنې په توگه پېژندل کيږي. د ډي او ډان سیندونو د خولې شاوخوا د تاریخي کلیو د کشف پر بنسټ، داسې انگېرل کیږي چې د ابردین په شاوخوا سیمه کې لږترلږه له ۶,۰۰۰ کالو راهيسې انسانان مېشت وو.
## سرچينې
د کندهار سوپيتوس ليکنه

**د کندهار د سوفیتوس لیکنه** په یوناني ژبه یوه لیکنه ده چي د سوفیتوس لخوا لیکل سوې ده. سوفیتوس په لرغوني یونان کي د ناراتوس زوی وو، او په دوهمه پیړۍ کي یې د افغانستان په کندهار ښار کي استوګنه کړې ده. د نوموړي لیکنه په یوه مربع ډبرینه تخته باندي لیکل سوې ده، چي ښایي د دیوال یوه برخه به وه. دا لیکنه که څه هم په افغانستان کي د وروستیو ناخوالو له امله په نړیوال بازار کي پلورل سوې او لاس پر لاس سوې ده، خو فکر کیږي چي د زاړه کندهار څخه راغلې ده، کوم چي په اراکوزیا کې د لرغوني اسکندریه په نوم یادېدی. 

دلیکني متن په لرغونې یوناني ژبه لیکل سوی دی، چي په کندهار کي تر اوسه پوري د لرغوني یونان د پراخ کلتور وړاندوینه کوي، او په لیکنه کي دننه جملې په پیچلي اکروسټچ بڼه کي ځای پر ځای سوي دي. 

سوفیتوس او ناراتوس یوناني نومونه نه دي، او د ځینو تاریخونو له مخي دوی ممکن هنديان وي، او اصلي نومونه یې هم ښایي سبهوتي او ناردا وي.  د "سوفیتوس" نوم د څلورمي او دریمي پیړۍ د یوناني سکې څخه هم پیژندل سوی دی، چي د اراکوزیا (لرغوني کندهار) ساتراپ وو.   ددې ترڅنګ داسي یو احتمال سته چي په لیکنه کي شته سوفیتوس ممکن د ساتراپ سوفیتوس د اولادې څخه یو تن وي. 

د سوفیتوس د لیکني پر بنسټ د نوموړي ژوند او ځواک په لومړيو کي لا ویجاړ سوی وو، خو تر څه زغم تېرولو وروسته یې بخت بیا راژوندی سوی دی. 

ځیني لیکوالان په دې اند دي چي د هغه د واکمنۍ ویجاړیدل ممکن په دوهمي مخزیږدیزي پیړۍ کي د یوناني-بکتریایانو لخوا د اراکوسیا د یرغل له امله وي، او داسي فرضیه وړاندي کوي چي سوفیتوس د موریا امپراتورۍ د اراکوسیانو د واکمنۍ په خدمت کي یو یوناني هندی شخص وو. د افغانستان په دې سیمه کي د یوناني او ارامیک ژبو کارول له زیږد څخه مخکي تر دریمي پیړۍ پوري د امپراتور اشوکا د کندهار په ډبرو کي د دوه ژبو لیکنې پر اساس هم تایید سوي دي.  

د سوفیتوس لیکنه هغه حقایق روښانه کوي چي ځیني هنديان د لرغوني افغانستان اړوند د "یوناني" ښار الکساندریا اراکوسیا په سیمه کي اوسېدل، او د یوناني کلتور خورا لوړي ژوري یې لیدلي دي.
د کډوالۍ دولتي سکرتریت (سویس)

**د کډوالۍ دولتي سکرتریت (سویس)** ( **SEM** ،چې په جرمني کې *Staatsekretariat für Migrationen* SEM ،او په ایټالیاوي کې *Segreteria di Stato per le migrazioni* SEM) د سویس یوه فدرالي اداره ده.

دا (SEM)، د بهرنیانو پورې اړوند ټولو مسلو لکه (د ویزې ورکول، سویس ته د ننوتلو بندیز، تابعیت ورکول، او داسې نور) او د کډوالو د پیژندلو (د پناه غوښتني منل او بیرته اخیستل) مسؤلیت لري. SEM د عدلیې او پولیسو فدرالي وزارت لخوا اداره کېږي.
## دا هم وګورئ
## سرچینې
لومړی فیصل (عراق)

**فيصل الاول بن الحسين بن علي الهاشمي**؛ د می ۲۰، ۱۸۸۵ - د سپتمبر ۸، ۱۹۳۳) د ۱۹۲۱ کال د اګست له ۲۳ څخه تر ۱۹۳۳ کال پورې د عراق پاچا و. د هاشمي کورنۍ د غړي په توګه هغه د لومړۍ نړیوالې جګړې په جریان کې د لوی عرب بغاوت مشر و، او د مارچ څخه تر جولای ۱۹۲۰ پورې یې د سوریې د عربي سلطنت د غیر رسمي پاچا په توګه حکومت وکړ، څو چي د فرانسويانو لخوا وشړل شو.

فیصل د مکې شریف او امیر حسین بن علي دریم زوی و، چې په مکه کې زیږیدلی او په استانبول کې لوی شوی وو. نوموړي له ۱۹۱۶ څخه تر ۱۹۱۸ پورې د برتانیا په مرسته د عثماني امپراتورۍ پر وړاندې په پاڅون کې لوی رول ولوباوه، او په سوریه کې د عربي حکومت په جوړولو کې مرسته وکړه، چې مرکز یې په دمشق کې و. فیصل په ۱۹۱۹ کال کې د پاریس د سولې په کنفرانس کې د عربي پلاوي مشري وکړه. په ۱۹۲۰ کال کې د سوریې ملي کانګرس فیصل پاچا اعلان کړ، او د سوریې لپاره یې د فرانسې د واک ادعا رد کړه. په ځواب کې، فرانسې څو میاشتې وروسته یرغل وکړ، او د سلطنت په لغوه کولو یې هغه جلاوطنۍ ته اړ کړ. 

د ۱۹۲۱ کال په اګست کې، د قاهرې په کنفرانس کې د شوې پریکړې سره سم، برتانویانو فیصل د برتانوي ادارې لاندې د عراق د نوي سلطنت د پاچا کیدو لپاره ومانه. فیصل د خپلې واکمنۍ پر مهال د سني مسلمانانو او شیعه مسلمانانو ترمنځ یووالي ته وده ورکړه ترڅو ګډه ټولنه رامنځ ته کړي، او د عربي نړۍ د جوړولو په هدف چې عراق، سوریه او ځیني نوري برخې پکې شاملې وي، پان عربیزم ته وده ورکړي. په ۱۹۳۲ کال کې، هغه د برتانوي ماموریت له پای ته رسېدو او د ملتونو په لیګ کې د هیواد تر داخلېدلو وروسته د عراق د خپلواکۍ مشري وکړه. فیصل په ۱۹۳۳ کال کې د ۴۸ کلونو په عمر د سویس په برن کې د زړه د حملې له امله مړ شو او د هغه مشر زوی غازي یې ځای ناستی شو.

## سرچینې
غوږيکې

**غوږيکي** يا **غوږيکې** ) د دوه کوچنيو سپيکرونو جوړه وسيله ده چې د غږ خپروونکې برېښنايي الې (کمپيوټر، راديو، اېم پي تري...) څخه غږ اخلي او پرته له دې چې نور چاپېريال ته خپور شي؛ د کارن غوږونو ته يې رسوي.
## د غوږيکو پېښليک
غوږيکي د تېليفون کارولو پرمهال د لاس پرانېستلو اړتيا په موخه رامنځته شوي دي. په ۱۸۸۰ مه لسيزه کې د تېليفون له اختراع سره سم د تېليفون سويچ بورډ چلوونکو ډېر ژر د اړيکو تنظيم په موخه د غوږيکو کارول پيل کړل.  دا غوږيکې به د يو کمان په دواړو سرونو کې نښتې وو، ترڅو له غوږ سره نږدې ونښلي اوله سره ونه غورځېږي.
غوږيکې د سويچ بورډ چلوونکو ته دا اسانتيا برابره کړه، چې په اسانۍ سره په پرانيستو لاسونو د تليفون زنگ وهونکو ترمنځ اړيکې وصل کړي او په اسانۍ سره خپل کار ترسره کړي. دې غوږيکو د اوسمهاله غوږيکې برعکس يوازې يوه غوږيکه لرله. 
۱۹۵۸ ز کال کې جان سي کاس چې د ميلواکي اوسېدونکي د بې انځوره ثبت شوي موسيقۍ لپاره لومړني سټيرو غوږيکې جوړل کړل.
په لومړيو کې غوږيکې په غټه کچه وو، چې د بېلابېلو اهدافو لپاره کارول کېده، وروسته د غوږ دننه اېښودل کېدونکو غوږيکو او کوچنيو غوږېکو په رامنځته کېدو ورو ورو لويې بېرونۍ غوږيکو خپل ځای کوچنيو غوږيکو ته کېښود چې اوسمهال يې وايرليس يا بې لاينه وصلېدونکې غوږيکې تر ډېره کارول کيږي.

## غوږيکو انځورونه

دوتنه:2023 Słuchawki JBL TL0846 (2).jpg|بې تاره غوږيکې چې د هوا په څپو له غږوونکې وسيلې سره نښلول کيږي
دوتنه:2023 Słuchawki Sony WI-XB400 (2).jpg|سوني کمپنۍ دنننۍ تاري غوږيکې
دوتنه:Loud environment headphones.jpg|سرتړې، بېرونۍ تاري غوږيکې


## سرچينې
کونړ سيند

د **کونړ سيند** د افغانستان د سترو سیندونو څخه دی چي چي د پښتونخوا د چترال سيمې او کابل سیند څخه سرچينه اخلي. د کونړ سيند شاوخوا ۴۸۰ کيلوميتره متره اوږدوالۍ لري. دا سیند وروسته په ارندو سیمه کي د پښتونخوا د سیمو څخه کونړ ننوځي او د ننګرهار ولايت له لاري د کابل سیند سره یوځای کیږي.

## د سیند سرچینه او جریان

د کونړ سیند د پښتون‌خوا د چترال د لیري شمالي هندوکش غرونو څخه سرچینه اخلي. د کونړ سیند د کلني جریان شاوخوا له ۲۱٪ څخه تر ۲۲٪ پوري اوبه له چترال او نورې د کابل سیند کونړ څخه سرچینه اخلي.  دا سیند د مستوج تر ښار پوري د مستوج سیند په نوم یادیږي، او ورپسې د لوټکوه سیند سره یوځای کیږي.  تر هغه وروسته بیا په جنوب کي د هېواد د کنړ پورتنۍ درې ته ننوزي، او په اسد آباد کي د پیچ سیند سره په یو ځای کېدلو باندي په پای کي د جلال آباد ښار ختیځ ته د کابل سیند سره ګډیږي.  یاد ټول سیندونه تر ګډېدو وروسته دویم ځل بیا د ختیځ په لور پښتون‌خوا ته وربهیږي، او د اټک په ښار کي د سند سیند سره یوځای کیږي. 

## سرچينې
ارندو

**ارندو**  د پاکستان د خیبر پښتونخوا د ښکته چترال ولسوالۍ یو ښارګوټی دی، چي د لنډي سیند پر غاړه د کنړ سیند سره د یوځای کیدو له سیمي څخه پورته موقعیت لري. دا ځای د افغانستان د کنړ ولایت سره د ډیورنډ پر کرښه باندي پروت دی.
هېرمون نارتروپ مورس

**هېرمون نارتروپ مورس** (زوکړه، اکتوبر ۱۵، ۱۸۴۸ - مړینه، سپتمبر ۸، ۱۹۲۰) یو امریکایي کیمیا پوه وو. نوموړی په تاریخ کي د لومړي هغه کس په توګه پیژندل کیږي چي پاراسیټامول یې ترکیب او نړۍ ته وړاندي کړ،  خو ددې ترکیب استعمال د مورس له مړیني څو لسیزي وروسته د درملو په توګه په پراخه کچه پیل سو. د شلمې پیړۍ په لومړۍ نیمایي کي مورس په ۱۹۱۶ کي د ایوګاډرو مډال هم ترلاسه کړ.    د اوسموټیک فشار د اټکل لپاره د مورس معادله اوس وخت د هغه په نوم نومول سوې ده.

## سرچينې
https://zenodo.org/records/1425148
حميدالحق حقاني

**مولانا حميدالحق حقاني** يا **حامدالحق حقاني** ()، () (زېږون نېټه:۱۹۶۸ می ۲۶ مه- مړينه:۲۰۲۵ فېبرورۍ ۲۸ مه) يو اسلامي عالم او پاکستانی سياستوال وو، چې د ۲۰۰۲ ز کال د نومبر له ۱۶ مې تر ۲۰۰۷ ز کال پورې د پاکستان د ولسي جرگې د غړي په توگه دنده ترسره کړې ده.
هغه په ۲۰۱۸ ز کال کې د خپل پلار سيمع الحق له وژنې وروسته د جمعيت علماء اسلام س گوند مشري پر غاړه واخيسته او دا دنده يې د ۲۰۲۵ ز کال د فېبرورۍ تر ۲۸ مې، تر هغې چې دی په يوځانمرگي بريد کې ووژل شو؛ ترسره کړه.
## ژوندليک
حقاني د ۱۹۶۸ ز کال د می په ۲۶ مه د خيبرپښتونخوا ايالت، نوښار ولسوالۍ په اکوړه خټک ښارگي کې زېږېدلی دی.حميدالحق حقاني د سميع الحق حقاني د مشرې مېرمنې دوهم زوی دی، خپلې لومړنۍ ديني زده کړې يې د خپل نيکه عبدالحق اکوړي په مشرۍ حقانيه لېسه کې چې د دارالعلوم حقانيه دننه موقعيت لري ترسره کړې او د قران او حديثو عالم شو. وروسته يې د نوښار ډېگري کالج نه په اسلامياتو کې لېسانس سند او په ۱۹۸۰ لسيزې کې د پنجاب پوهنتون څخه په الهياتو کې ماسټرۍ سند ترلاسه کړ. 

## مړينه
د ۲۰۲۵ ز کال د فېبرورۍ په ۲۸ مه نېټه د جمعې په ورځ د خيبر پښتونخوا نوښار ولسوالۍ په اکوړه خټک کې د دارالعلوم حقانيه مخې ته پر حميدالحق حقاني ځانمرگی بريد وشو، چې له کبله يې نوموړي او ۵ نورو خپل ژوند له لاسه ورکړ.چې دغه بريد د افغانستان اسلامي امارت له خوا په کلکو ټکو وغندل شو.

## سرچينې
مانسېرې ډبرليک

د مانسېرې ډبرليکونه يا ډبرين فرمانونه د موريا سترواکۍ د اشوکا څوارلس فرمانونه دي چې د خيبر پښتونخوا په مانسېره ولسوالۍ کې په ډبرو ليکل شوي دي.
دا فرمانونه په درې بېلابېلو ډبرو کښل شوي دي چې درېمې مخزېږديزې پېړۍ پورې اړه لري او د گندهارا کلتور په لرغوني هندي ليکدود(خروشتي) ليکل شوي دي چې د اشوکا د مذهب اړخونه پکې ذکر شوي دي.
دا ځای د یونېسکو نړیوال میراثځايونو لپاره نوماند لرغونځی دی.
## موقعيت
دا ډبرليکونه د خيبرپښتونخوا ايالت د مانسېرې ښار نه بېرون د يوې کوچنۍ ډبرينې غونډۍ په يوه څنډه کې ليکل شوي دي، دا ځای د لرغونې ورېښمو لارې په اوږدو کې د قراقرم لويې لارې ته نږدې موقعيت لري.دا ځای د ټېکسلا لرغوني ښار په سوېل او د اېبټ اباد سيمې ختيځ ته ډېر نږدې پروت دی.
## پېښليک
وروسته له هغې چې اشوکا د اړیسه (کلينگا) سيمه ونيوله او د هغې پوځ له خوا د هغې سيمې د ويجاړۍ له کبله خوابدی شو؛ نو بوداييزم يې د خپل دين په توگه ومانه، د خپل مذهب تر بدلولو وروسته اشوکا د موريا سترواکۍ په اوږدو کې د بودايي سپېڅلو ځايونو ليدنه وکړه او ډېرې ستنې يې جوړې کړې چې د هغه د اخلاقو د نوي قانون ليکنې يې درلودې. د مانسېرې ډبرليکونه د اشوکا د هغه ۳۳ فرمانونو څخه يو دي چې د بوداييزم د پراختيا او مذهبي قانون په توگه ليکل شوي وو.
۱۴ فرمانونه په خروشتي ليکدود چې يو لرغونی ليکدود دی او هغه مهال په گندهارا کې کارول کېده، ليکل شوي دي.خروشتي ليکدود د لومړي ځل لپاره د جيمز پرينسېپ له خوا ولوستل شوو، له هغې وروسته د اشوکا فرمانونه د هغې مطابق نورو ژبو ته وژباړل شول.
## ساتنه
د هوا او چاپېريال د اغېزو له کبله ډبرې تخرېبېدلې او لوستل يې ورځ تر بلې ناشوني کېدل؛ نو هماغه وو چې د دې ځای د ژغورنې او خونديتوب لپاره  پاکستان د لرغونپېژندنې ادارې د ډبرو د پوښلو او د هوا له شرايطو څخه د هغوی د ساتنې لپاره چترۍ چمتو کړې.
## د نړيوال ميراثځی په توگه
په ۲۰۰۴ ز کال کې د پاکستان لرغونپوهنې او موزيمونو څانگې له خوا دا ځای يونېسکو ته د نړيوالو ميراثځايونو نوملړ کې شاملولو په موخه د ii، iii، او vi کلتوري سيمې په توگه وړاندې شو.
## دا هم وگورئ
* اشوکا
* موريا سترواکي
* خيبر پښتونخوا 
* گندهارا
* بوداييزم
* هندوويزم
* ټېکسلا
## مانسېرې ډبرليکونو انځورونه

دوتنه:Mansehra 1-8 Edicts.jpg|مانسېرې لومړی ډبرليک (۱-۸ فرمانونه)
دوتنه:Mansehra 9-11 Edict.jpg|مانسېرې دوهم ډبرليک (۹-۱۱ فرمانونه)
دوتنه:Mansehra 12th Edict.jpg|مانسېرې درېيم ډبرليک (۱۲ فرمان)
دوتنه:Mansehra 13-14 Edicts.jpg|مانسرې څلورم ډبرليک (۱۳-۱۴ فرمانونه)
دوتنه:Upper Boulder with Inscriptions - Mansehra Rock Edicts.jpg|د هوا او چاپېريال له اغېزو د خونديتوب په موخه د مانسېرې ډبرليک لپاره جوړ شوی چت
دوتنه:Details of Upper Rocks with Inscriptions - Mansehra Rock Edicts.jpg|مانسېرې ډبرليک يو نژدې ليد


## سرچينې
کامران میرزا

**کامران میرزا** (زوکړه ۱۵۱۲ &#x2013; مړینه ۵ اکتوبر ۱۵۵۷) د ظهیر الدین محمد بابر (چي د مغل امپراتورۍ بنسټ ایښودونکی او لومړی مغل امپراتور ګڼل کیږي) دوهم زوی وو. نوموړی د افغانستان په کابل کي د بابر د مېرمني ګل رخ بیګم څخه زوکړی وو. کامران د بابر د مشر زوی همایون ناسکه ورور کېدی، چي وروسته د هند د مغولو واکمني هم د همایون لاس ته ولوېدل. همایون تر واکمنۍ لاسته راوړلو وروسته کامران میرزا لمړی په سترګو ړوند او بیا مکې معظمې ته واستاوه، ترڅو دده واکمني ته ګواښ پېښ نکړي. کامران په مکه مکرمه کي د عمر تر پایه پاته سو، او هملته یې د اجل داعي ته لبیک ووایه. د کامران میرزا څخه یو دیوان چي په فارسي او چغتایي ژبه لیکل سوی دی، د ادبي میراث په توګه پاته دی.
نصیرالدین همایون

**نصیرالدین محمد همایون** (زوکړه ۶ مارچ ۱۵۰۸  – مړینه ۲۷ جنوري ۱۵۵۶) چي په عامه توګه د **همایون** په نوم پېژندل کیږي، په هند کي د مغولي واکمنۍ دویم مشر وو. نوموړي د هند او افغانستان پر ځمکه لمړی ځل له 1530 څخه تر 1540 پوري او دویم ځل له 1555 څخه تر 1556 پوري واکمني ترسره کړه، او د مړیني پر وخت یې د امپراتورۍ مساحت نږدې یو ملیون کیلومتره مربع پراخه وو.

همایون د ۱۵۳۰ کال د دسمبر په ۲۶ مه د خپل پلار بابر ځای ناستی سو او د هند په نیمه وچه کي د مغولو د واکمن په توګه د ډیلي پر تخت کښېناست. نوموړی یو بې تجربې واکمن وو، او د خپل عمر په ۲۲ کلنۍ کي واک ته ورسېدی. دده ناسکه ورور کامران میرزا کابل او کندهار د میراث په توګه ترلاسه کړل، چي د دوی د پلار د امپراتورۍ تر ټولو مهمي شمالي برخي وې؛ او دواړه ناسکه وروڼه یې د یو بل سخت سیالان وګرځول.

همایون د خپلي واکمنۍ په لومړیو کي د پلار میراثي امپراتوري ټوله د شیرشاه سوري په مقابل کي بایلول، خو ۱۵ کاله وروسته یې د صفویانو په مرسته بیرته ترلاسه کړه، او واک ته له راستنېدو سره سم یې په چټکۍ بیرته پراخه کړه، او د خپل زوی اکبر لپاره یې یو ستر میراث پریښود.
فخرالدین پاشا

**عمر فخرالدین ترکان** (۱۸۶۸-۱۹۴۸) چي په عام ډول **د فخري پاشا** یا **فخرالدین پاشا** په نوم پیژندل کیږي، د عثماني ټولواکمنۍ پر مهال د مدینې منورې مدافع او یو ترکي مسلکي افسر وو، چي د عثماني ځواکونو قومانده یې په غاړه درلوده او له ۱۹۱۶ څخه تر ۱۹۱۹ پورې یي د مدینې د والي په توګه دنده ترسره کوله. نوموړي ته برتانوي او عربي مخالفینو د " *د صحرا د زمري* " او " *د صحرا پړانګ* " لقب ورکړی وو،  دا ځکه چي   د لومړۍ نړیوالې جګړې په ترڅ کي یې د جون له لسمي، 1916 څخه د جنوري تر لسمي، 1919 پوري کلکه دفاع وکړه. 

فخري پاشا د افغانستان د واکمن غازي امان الله خان سره هم ښې اړیکي درلودې او د هغه هم عصره وو.

## سرچينې
حسب الله

**حسب‌الله ماګومیدوویچ ماګومیدوف** (زېږېدنه؛ ۷ جولای ، ۲۰۰۲)، چې تر ډېره د **حسبولا** یا **حسبیک** (**Hasbulla**) په نوم پیژندل کیږي، د روسیې د ټولنیزو رسنیو یو خورا خنده‌رويه او نوموتۍ شخصیت دی.

هغه د کوشنیوالي څخه د هورمون د ودې د کمښت له امله د بوناوالي/لنډوالي ناروغي لري او د همدې لامله یې قد یواځې  ۱۰۲ سانتي متره (۳ فوټه او ۴ انچه) دی.

## دا هم وګورئ
* د نړۍ ټيټ قد لرونکي وگړي
* د نړۍ لوړ قد لرونکي وگړي

## سرچينې