پړاو په پړاو د ډبرو سکرو استعمال ختمول

پړاو په پړاو (په تدريجي ډول) د ډبرو سکرو څخه کار اخيستلو ته د پای ټکې اېښودل هغه تګلاره ده چې موخه يې د ډبرو سکرو په سوځولو سره د برېښنا په توليدځايونو کې د ډبرو سکرو له سوځولو کار اخيستل درول دي او د فوسيلي (فوسيلي توکي هغه دي چې د لرغونو زمانو څخه د پاتې شونو څخه منځ ته راغلي وي لکه د ډبرو سکاره) د سون دتوکو د استعمال پای ته رسولو يوه برخه ده. د ډبرو سکاره  تر ټولو زيات کاربن لرونکي فوسيلي سوند توکي دي، په همدې بنسټ، ختمول يې د اقليم بدلون محدودولو او د ۱.۵ سانتيګراد پورې د نړيوالې تودوخې درجې ساتلو لپاره خورا مهم دي، د تودوخې کومې درجې يادونه چې د پاريس د اقلیم په تړون کې شوې ده. د انرژۍ نړيوال اژانس (IEA) اټکل کړی چې د صنعتي کېدو پړاو څخه د مخکې په پرتله، د ډبرو سکاره په منځنۍ کچه په نړیواله تودوخه کې ۳۰٪ زياتوالي لامل ګرځېدلي.

چين د ډبرو سکرو د پروژو لپاره تر ټولو ستر دولتي مالي تمويل کونکی دی. ډېرو هېوادونو او مالي ادارو د ډبرو سکرو د استعمالونکو کارخانو د جوړېدو د تمويل په بندولو سره، يو شمېر نوښتونه پر لار اچولي، څو د ډبرو سکرو استعمال ختم کړي. د ژونديو موجوداتو د تنوع له منځه تللو او د تنفسي ناروغيو محدودېدلو په څېر د ډبرو سکرو د استعمال د درولو روغتيايي او چاپېرياليزې ګټې د دې له لګښتونو څخه زیاتې دي. وړانديز شوی چې پرمختللي هېوادونه کولای شي د دې چارې د مخنيوي په برخه کې د مخ پر وده هېوادونو سره مالي مرسته وکړي، په دې موخه چې دا هېوادونه د ډبرو سکرو د استعمال نورې کارخانې جوړې نه کړي او يو عادلانه انتقال تر سره کړي (عادلانه انتقال په اقليمي فعاليتونو کې فرصتونه زياتول او د ننګونو مديریت کول دي). د دولتونو تر منځ يو ستر سازمان (جي-۷) په ۲۰۲۱ز کال کې ژمنه وکړه چې په يو کال کې به د ډبرو سکرو له اور څخه د برېښنا تولېدنکو مرکزونو ملاتړ بند کړي. اټکل شوی چې د ډبرو سکرو د استعمال درول کولای شي د يوويشتمې پېړۍ تر پايه پورې هر کال ټولنې ته له ۱٪ زيات جي ډي پي ګټه ورسوي، په همدې بنسټ اقتصاد پوهانو د «کوسين» معاملې.وړانديز کړی، په کومه کې چې پرمختللي هېوادونه د ډبرو سکرو د استعمال د درېدو په برخه کې له مخ پر وده هېوادونو سره مرسته کوي.

## د ډبرو سکرو استعمال عروج
په ۲۰۱۳ز کال کې په نړيواله کچه د ډبرو سکرو استعمال خپل اوج ته ورسېد او د ۲۰۱۰ز لسيزې په وروستيو کې پکې ډېر کم بدلون راغی. د ډبرو سکرو په استعمال کې د کمېدو لامل تر ډېره بريده په متحده ايالاتو او اروپا، تر څنګ يې د اسيا په پرمختلليو اقتصادونو  کې د ډبرو سکرو د استعمال کمېدل و. په ۲۰۱۹ز کال کې، د چين، اندونيزيا، هندوستان، روسيې او استراليا په څېر هېوادونو کې د ډبرو سکرو د توليد زياتېدو په متحده ايالاتو او اروپا کې د کمېدو تشه ډکه کړه. په هر حال، په ۲۰۲۰ز لسيزه کې د ډبرو سکرو جوړښتي کمېدلو دوام پيدا کړ. 

## د هېوادونو په کچه د ډبرو سکرو د استعمال بندېدل

### افريقا

#### سويلي افريقا
په ۲۰۰۷ز کال، د سويلي افريقا د انرژۍ برخه د کاربن ډای اکسايډ اتم تر ټولو ستر توليدونکی هېواد دی. په ۲۰۰۵/۲۰۰۶ز کالونو کې، د سویلي افريقا د انرژۍ ۷۷٪ اړتيا نېغ په نېغه د ډبرو سکرو څخه پوره کېده او کله چې اوسنۍ پروژې پلې شي، دا تناسب په نږدې موده کې زيات شي.

په سويلي افريقا کې داسې کومه طرحه نه شته چې د ډبرو سکرو په مټ د انرژۍ توليدونکې کارخانې پړاو په پړاو بندې شي او په حقيقت کې، دا هېواد د د انرژۍ د اړتياو د پوره کولو لپاره د ډبرو سکرو په مټ چلېدونکو نويو ظرفيتونو په جوړولو کې پانګونه کوي، څو د خپلې انرژۍ اړتيا پوره کړي، تر څنګ يې د اوسنيو شته ډبرو سکرو د مرکزونو په نويو کولو کار کوي، څو د چاپېرياليزو اړتياوو سره سمون ولري.

د ۲۰۱۰ز کال د اپريل په شپږمه نېټه، نړيوال بانک سويلي افريقا ته د ۳.۷۵ ميليارده امريکايي ډالرو پور ورکول تصوويب کلړ، څو په هغه هېواد کې د نړۍ په کچه د ډبرو سکرو د څلورم ستر مرکز د جوړولو ملاتړ وکړي، کوم چې په «ميډوپي» کې جوړېږي. د نړيوال بانک وړانديز شوي پور کې په پرتليز ډول کوچنی مبلغ – ۲۶۰ ميليونه امريکايي ډالره – هم شامل دي چې د هوا او لمريزې انرژۍ په برخه کې به مصرف شي.

د «ميډوپي» د برېښنا مرکز اندازه ۴۸۰۰ ميګاواټه ښودل شوې ده، دا به د ډبرو سکرو په مټ چلېدونکو د برېښنا هغو مرکزونو سره يو ځای شي، کوم چې له پخوا څخه په دې هېواد کې فعال دي، لکه د کينډال برېښنا مرکز (۴۱۰۰ ميګا واټه)، ماجوبا د برېښنا مرکز (۴۱۰۰ ميګا واټه) او ماټيمبا د برېښنا مرکز (۴۰۰۰ ميګاواټه)، همدا راز په همدې ظرفيت د «کوسيلي» برېښنا مرکز چې ۴۸۰۰ ميګا واټه دی، کوم چې اوسمهال د جوړېدو په حال کې دی. تمه ده چې «کوسيلي» به په څو پړاونو کې بشپړ شي، پيل يې په ۲۰۱۲ز کال کې شوی، په داسې حال کې چې تمه ده «ميډوپي» به په لومړي ځل په ۲۰۱۳ز کال کې عملي چارې پيل کړي چې بشپړ ظرفيت به يې په ۲۰۱۷ز کال کې د عمل وړ وي. دا مهالوېشونه لنډمهالي دي او شونې ده چې بدلون ومومي.

له ۲۰۰۸ز کال راهيسې، د سويلي افريقا حکومت د لمريزې برېښنا په مټ د اوبو تودولو مرکزونو په تمويل پيل وکړ. د ۲۰۱۶ز کال د جنورۍ تر مياشتې پورې، په ټول هېواد کې ۴۰۰۰۰۰ داخلي تاسيسات موجود وو چې په دې کې د کم لګښت درلودونکو کورونو يا کم عايد لرونکو کورنيو لپاره د کم فشار لرونکي لمريزې برېښنا په مټ د اوبو تودونکي وړيا نصب کړای شوي دي، کوم چې د برېښنا شبکو ته لاسرسی لري، په داسې حال کې چې نورو تاسيسات هم تمويل شوي وو.

### امريکاګانې

#### کاناډا
په ۲۰۰۵ز کال کې، کاناډا په عمده ډول د برېشنا د توليد د مرکزونو لپاره، په کلني بنسټ ۶۰ ميليونه ټنه د ډبرو سکاره سوځولي و چې په کلني ډول پکې پنځلس سلنه زياتوالی راغلی دی. د ۲۰۱۶ز کال په نومبر مياشت کې، د کاناډا حکومت اعلان وکړ چې تر ۲۰۳۰ز کال پورې به د ډبرو سکرو له لارې د برېښنا توليدونکي مرکزونه بند کړي. تر ۲۰۲۰ز کال پورې، يواځې څلور ايالتونه د برېښنا د توليد لپاره د ډبرو سکاره سوځوي، چې هغه دا دي: البرټا، نواسکوټيا، نيو برنسويک او ساسکاچوين. کاناډا په پام کې لري چې تر ۲۰۳۰ز کال پورې خپله ۹۰٪ برېښنا له هغو سرچېنو تر لاسه کړي چې مصارف نه لري. همدا اوس دا هېواد خپله ۸۲٪ برېښنا له هغو سرچينو تر لاسه کوي چې کوم ډول ګازونه نه اخراجوي.

په ۲۰۰۵ز کال کې په پيل کېدو سره، «اونټيريو» د دې ايالت د برېښنا د تګلارې د يوې برخې په توګه له ډبرو سکرو د کار اخيستلو د بندولو د قانون جوړولو طرحه جوړه کړې وه. دې ايالت د هستوي ځواک د ملاتړ په موخه د انرژۍ په سترو مرکزونو کې په کلني ډول ۱۵ ميلیونه ټنه د ډبرو سکاره مصرف کړي و. د «نانټيکوک» د انرژۍ توليد مرکز د هوا د ککړتیا تر ټولو ستره سرچينه وه او په دوبي کې د «اونټيريو» ايالت  له دود او ګردلې څخه له ډکو ورځو ځورېدو. په ۲۰۰۷ز کال کې، د اونټيريو ليبرال حکومت ژمنه وکړه چې تر ۲۰۱۴ز کال پورې به په دې ايالت کې د ډبرو سکرو له لارې د انرژۍ تر لاسه کونکي ټول مرکزونه بند کړي. لومړي وزير «ډالټن ميک ګوينټي» وويل، «تر ۲۰۳۰ز کال پورې، په دې سياره کې به د ډبرو سکرو په مټ چلېدونکي ۱۰۰۰ نور نوي مرکزونه جوړ شوي وي. په نړۍ کې يواځې يو ځای داسې شته چې د ډبرو سکرو په مټ برېښنا توليدول بندوي او دا کار موږ همدلته په اونټيريو کې کوو». د اونټيريو د برېښنا مسئولينو وړاندوينه کړې وه چې په ۲۰۱۴ز کال کې، په داسې حال کې چې د ډبرو سکرو په مټ هېڅ برېښنا توليدونکی به نه وي، په دې ايالت کې د برېښنايي انرژۍ تر ټولو ستر توليدونکې سرچينې به هستوي (۵۷ سلنه)، د اوبو په مټ برېښنا تولېدېدل (۲۵ سلنه) او د طبيعي ګاز په مټ توليدونکې برېښنا (۱۱ سنه) وي. د ۲۰۱۴ز کال د اپريل په مياشت کې، په شمالي امريکا کې اونټيريو لومړۍ حوزه وه چې د برېښنا په توليد کې يې د ډبرو سکرو استعمال ودراوه. په اونټيريو کې د ډبرو سکرو وروستی مرکز، کوم چې د «تندر بی جينريټنګ سټيشن» دی، د ۲۰۱۴ز کال په اپريل مياشت کې د ډبرو سکرو سوځول ودرول.

#### متحده ايالات
په ۲۰۱۷ز کال کې، په متحده ايالاتو کې د مصرفېدونکې انرژۍ له منځه، د فاضله موادو سوند توکو ۸۱ سلنه انرژي برابروله، کومه چې په ۲۰۰۰ز کال څخه کمه شوې او په هغه کال کې ۸۶ سلنه وه. 

په ۲۰۰۷ز کال کې، په ۴۲ ايالتونو کې د ډبرو سکرو کارونکي ۱۵۴ نوي مرکزونه په نوملړ کې شامل وو. تر ۲۰۱۲ز کال پورې، دا شمېر تر ۱۵ پورې راوغورځېد، لامل يې نوي اصولو وو چې د سيماب (زيبق) خوشې کول يې محدودول.، د کاربن خوشې کول يې هم محدود کړل، په دې ډول چې د برېښنا د يو ساعت ميګاواټ د توليد پر سر يې د ۱۰۰۰ پاونډه کاربن ډای اکسايډ  خوشې کولو اجازه ورکړه.

د ۲۰۱۳ز کال د جولای په مياشت کې، د متحده ايالاتو د انرژۍ وزير «ايرنيسټ مونيز» د فاضله موادو د سوند توکو په اړوند د اوباما د ادارې تګلارې مرکزي ليکې روښانه کړې:په وروستيو څلورو کلونو کې، موږ د هوا او لمريزې برېښنا له لارې د بيا نوې کېدو انرژۍ تر لاسه کولو مرکزونه له دوه چنده څخه زيات کړل. په هر حال، د ډبرو سکاره او نور فاضله موادو سوند توکي زموږ د انرژي او اويا سلنه زموږ برېښنا برابروي او د لسيزو لپاره به زموږ د انرژۍ د راتلونکي برخه وي. د خپلو بچيانو د اقليم د بدلون له ناوړه اغېزو څخه د خوندي کولو لپاره هر ډول جدي هڅه کې بايد د داسې ټيکنالوژيو جوړول، ښودل او عملي کول شامل وي، تر څو خوشې شوي فاضله موادو سوند توکي هومره پاک وکاروي، څومره کې ممکنه وي.

## سرچينې