د بیټکوین اقتصاد

بیټ کوین د خپل مستعار نوم لرونکي مخترع، ساتوشي ناکاموتو، له خوا د اسعارو په توګه د کار کولو لپاره طرحه شوی و، خو د اسعارو په توګه یې حیثیت تر بحث لاندې دی. اقتصادپوهان پیسې د ارزښت د زېرمې، د تبادلې د وسیلې او د حساب د واحد په توګه تعریفوي، او موافق دي چې بیټ کوین دا ټول معیارونه په اوس وخت کې نه پوره کوي.

په تېره لسیزه کې، بیټ کوین له یوې ځانګړې ډیجیټل تجربې څخه د نړیوالو مالي بازارونو او پراخ اقتصاد په زیاتېدونکي ډول یو مدغم جز ته اوښتی دی. دغه بدلون د بنسټیزو ادارو د زیاتېدونکي منلو له لارې څرګند شوی، چې لوی شرکتونه بیټ کوین خپلو بیلانسونو ته ورزیات کړي او دودیز مالي بنسټونه د کریپټوکارنسي خدمات وړاندې کوي. څېړنو د بیټ کوین د بیو او د مالي بازار د بدلونونو او د اقتصاد د لویو شاخصونو ترمنځ مهمې اړیکې ثبت کړې دي، چې ښيي کریپټوکارنسي بازارونه نور له دودیزو اقتصادي نظامونو څخه جلا نه دي. دغه ادغام د پولي سیاست، مالي ثبات، او د خطر مدیریت لپاره ژورې پایلې لري، ځکه چې د بیټ کوین د بازار خوځښتونه په زیاتېدونکي ډول د دودیزو شتمنیو له طبقاتو سره د بازار د فشار په وخت کې تړاو لري.

## ډلبندي
بیټ کوین د خپل مخترع، ساتوشي ناکاموتو، له خوا د اسعارو په توګه د کار کولو لپاره طرحه شوی و. دا په عام ډول د داسې اصطلاحاتو په وسیله یادېږي: ډیجیټل اسعار، ډیجیټل نغدې، مجازي اسعار، برېښنایي اسعار، ډیجیټل طلا، یا کریپټوکارنسي.

دا پوښتنه چې بیټ کوین اسعاره ده که نه، تر بحث لاندې ده. د ۲۰۱۵ کال د جنوري په میاشت کې د «د اېکنامسټ» له مخې، بیټ کوین درې ګټورې ځانګړتیاوې لري چې په یوه اسعار کې مهمې دي: "تر لاسه کول یې سخت دي، عرضه یې محدوده ده، او تایید یې اسانه دی". اقتصادپوهان پیسې د ارزښت د زېرمې، د تبادلې د وسیلې او د حساب د واحد په توګه تعریفوي، او موافق دي چې بیټ کوین لا تر اوسه د دې ټولو معیارونو د پوره کولو لپاره لاره لري. بیټ کوین تر ټولو ښه د تبادلې د وسیلې په توګه کار کوي: لږ تر لږه د ۲۰۱۴ کال له مارچ څخه بیا د ۲۰۲۳ کال تر جولای پورې د بیټ کوین بازار له بې ‌ثباتۍ سره مخامخ و، چې د بیټ کوین وړتیا یې د یوې باثباته د ارزښت د زېرمې په توګه محدوده کړه، او پرچون پلورونکي چې بیټ کوین مني، نور اسعار د خپل اصلي حساب واحد په توګه کاروي.

د امریکا د حکومت له خوا د بیټ کوین ډلبندي تر اوسه روښانه نه ده، ځکه چې ګڼې متضادې پرېکړې شوې دي. په ۲۰۱۳ کال کې د ټېکساس د ختیځې ناحیې د امریکا د فدرالي محکمې قاضي اموس ل. مازانټ درېیم وویل چې "بیټ کوین یو اسعار یا د پیسو بڼه ده". د ۲۰۱۶ کال د جولای په میاشت کې، د فلوریډا د یوولسم عدلي محکمې قاضي ټریسا ماري، پولر میچل ایسپینوزا د فلوریډا ایالت پر وړاندې د ایسپینوزا په قضیه کې د پیسو مینځلو له تورونو خلاص کړ، چې د هغه د بیټ کوین کارونې سره یې تړاو درلود. قاضي پولر وویل: "بیټ کوین ښايي ځینې ځانګړتیاوې له هغو سره ولري چې موږ یې په عام ډول د پیسو په نوم یادوو، خو په ډېرو مهمو اړخونو کې توپیر لري، دا هېڅکله محسوسه شتمني نه ده او لکه نغدې پیسې او د سرو زرو بارونه تر نیالۍ لاندې نه شي پټېدلی." د ۲۰۱۶ کال د سپټمبر په میاشت کې، د نیویارک د سویلي ناحیې د امریکا د فدرالي محکمې قاضي الیسن ج. نېتن د فلوریډا د ایسپینوزا د پرېکړې خلاف حکم وکړ او ویې ویل: "بیټ کوین د 'فنډونو' د اصطلاح د ښکاره مانا په چوکاټ کې راځي.— بیټ کوین د توکو او خدماتو د تادیې په توګه منل کېدی شي یا په مستقیم ډول د بانکي حساب له لارې له تبادلې څخه اخیستل کېدی شي. نو ځکه دوی د مالي سرچینو په توګه کار کوي او د تبادلې وسیله او د تادیې وسیله په توګه کارول کېږي." د امریکا د خزانې وزارت بیټ کوین د غیرمتمرکز مجازي اسعار په توګه ډلبندي کوي. د اجناسو د راتلونکي معاملاتو کمیسیون بیټ کوین د یوه توکي په توګه ډلبندي کوي، او د داخلي عوایدو اداره بیټ کوین د یوې شتمنۍ په توګه ډلبندي کوي.

د سویلي افریقا د عوایدو اداره، د کاناډا قانون، د چک جمهوریت د مالیې وزارت او څو نور بیټ کوین د یوې غیرمحسوس شتمنۍ په توګه ډلبندي کوي.

د جرمني مرکزي بانک (بونډس بانک) وايي چې بیټ کوین نه مجازي اسعار ده او نه ډیجیټل پیسې. دوی د "کریپټو ټوکن" اصطلاح د کارولو سپارښتنه کوي.

د چین د خلکو بانک ویلي چې بیټ کوین "په بنسټیز ډول اسعار نه ده، بلکې د پانګونې یوه موخه ده".

ژورنالستان او پوهان هم په دې بحث کوي چې بیټ کوین څه باید وبلل شي. ځینې رسنۍ د "اصلي" پیسو او بیټ کوین ترمنځ توپیر کوي، په داسې حال کې چې نور بیټ کوین اصلي پیسې بولي. وال سټریټ ژورنال د ۲۰۱۳ کال د ډیسمبر په میاشت کې بیټ کوین یو توکی وباله. د فوربز یو ژورنالست بیټ کوین د ډیجیټل ټولونې وړ شی په توګه یاد کړ. د امستردام پوهنتون دوو کمپیوټر ساینسپوهانو د "پیسو په څېر معلوماتي توکي" اصطلاح وړاندیز وکړ.

پورته بحثونو ته په کتو سره، بیټکوین همداشان د پیسو د تادیاتو د یوه سیستم په توګه پېژندل کېږي.

### عمومي کاروونه
د کمبریج پوهنتون د ۲۰۱۷ کال څېړنې له مخې، د ۲.۹ میلیونو او ۵.۸ میلیونو ترمنځ ځانګړي کاروونکي په فعاله توګه د کریپټوکارنسي والټ کاروي، چې ډېری یې بیټ کوین کاروي. د فعاله کاروونکو شمېر له ۲۰۱۳ راهیسې په پام وړ ډول زیات شوی (په هغه وخت کې د ۰.۳ میلیونو او ۱.۳ میلیونو ترمنځ ځانګړي کاروونکي موجود وو). 

د ۲۰۲۴ کال د جیمیني سروې له مخې، له پنځمې برخې څخه زیات امریکایان کریپټوکرنسي لري. هغه کسان چې کریپټوکرنسي لري، عموماً ځوانان او د نژادي تنوع لرونکي دي او کریپټوکرنسي د خپلو مالي ژوندونو د لا زیاتې آزادۍ د ترلاسه کولو یوه لاره ګڼي.

د ۲۰۲۴ کال د پیو څېړنیز مرکز د سروې له مخې، ۱۷٪ امریکایي لویانو په کریپټوکرنسي کې پانګونه کړې، سوداګري یې کړې یا یې کارولې ده.

د ۲۰۲۵ کال تر دې وخت پورې، د پاکستان د چارواکو له مخې، په دغه هېواد کې ۱۵–۲۰ میلیونه کریپټو کاروونکي شته.

## پلورل او پېرودل
بیټ کوینونه هم په انلاین او هم په افلاين ډول اخیستل او پلورل کېدی شي. ګډونوال په انلاین تبادلو کې د بیټ کوین د اخیستلو او پلورلو وړاندیزونه کوي. د بیټ کوین د ترلاسه کولو لپاره د انلاین تبادلې کارول ځینې خطرونه لري، او د ۲۰۱۳ کال د اپریل د یوې څېړنې له مخې، ۴۵٪ تبادلې ناکامې شوې او د مشتریانو بیټ کوینونه یې له ځان سره یوړل. له هغه وخت راهیسې تبادلو داسې اقدامات پلي کړي چې د زېرمو د ثبوت وړاندې کولو له لارې کاروونکو ته شفافیت وښيي. په افلاين ډول، بیټ کوینونه په مستقیم ډول له یوه فرد څخه یا د بیټ کوین ATM څخه اخیستل کېدی شي. خو د بیټ کوین ماشینونه دودیز د  ATM ماشینونه نه دي. د بیټ کوین کیوسکونه هغه ماشینونه دي چې له انټرنېټ سره وصل وي، او د نغدو پیسو د داخلولو اجازه ورکوي چې په بدل کې بیټ کوینونه ترلاسه شي. د بیټ کوین کیوسکونه له بانک سره نه نښلي او ښايي د معاملې فیسونه تر ۷٪ پورې واخلي او د تبادلې نرخونه د نورو ځایونو په پرتله تر ۵۰ ډالرو زیات وي.

تر ۲۰۱۶ کال پورې اټکل کېده چې په ټوله نړۍ کې له ۸۰۰ څخه زیات د بیټ کوین  ATMماشینونه فعال وو، چې ډېری یې (۵۰۰+) په متحده ایالاتو کې وو.

## بیه او بې ‌ثباتي
د مارک ټي. ویلیمز له مخې، تر ۲۰۱۴ کال پورې بیټ کوین د سرو زرو په پرتله اووه ځله زیاته بې ‌ثباتي درلوده، د S&P 500  په پرتله اته ځله زیات او د امریکا د ډالر په پرتله ۱۸ ځله.

د لوړې بې ‌ثباتۍ د تشریح کولو هڅه کې، د جاپان د پوهانو یوې ډلې وویل چې د دې لپاره د ثبات کوم میکانیزم نشته. د بیټ کوین بنسټ وايي چې لوړه بې ‌ثباتي د کافي نقدیني جریان د نشتوالي له امله ده.

## سرچينې