د ښځو د رایو ورکولو د حق مهالیز چوکاټ

د ښځو د رایو ورکولو حق – په ټاکنو کې د ښځو د ونډې اخیستو حق – د ټولې نړۍ په هېوادونو کې د بېلابېلو مهالونو پر مهال ورکړل شوی. په ډېری هېوادونو کې ښځو ته د رایو د ورکړې حق د عمومي رایو د ورکړې له حق وړاندې ورکړل شوی، چېرې چې ځانګړو ټولنیزو اقتصادي ډلو یا نژادونو ته اړوندو ښځینه او نارینه وو نه شو کولای رایه ورکړي. یو شمېر هېوادونو دواړو جنسیتونو یعنې ښځو او نارینه و ته یو ځای د رایو د ورکړې حق ورکړی. په دغه مهالیزه توضېح کې هغه کلونه یاد شوي چې د ښځو د رایو د ورکړې حق په کې د بېلابېلو هېوادونو له خوا تصویب شوی. یو شمېر هېوادونه په کې له یوځل زیات یاد شوي ځکه چې ښځو ته د دغه حق اړوند د عمر، د ځمکې د مالکیت او نورو مواردو له مخې په کې بدلونونه راغلی. په ډېری مواردو کې د رایو د ورکړې له حق ورکولو وروسته هغوی راتلونکی کال په عملي بڼه رایې ورکړې دي.

په من ټاپو (له جغرافیايي پلوه بریتانیا ته له اړوندو ټاپوګانو څخه دی خو د متحدې پاچاهۍ اړوند نه دی) کې یو شمېر ښځو په ۱۸۸۱ زکال کې د رایو د ورکړې حق ترلاسه کړ.

نیوزلنډ په نړۍ کې لومړنی خپلواکه (خودمختاره) هېوادو و چې له ۱۸۹۳ زکال وروسته په کې ټولو ښځو په پارلماني ټاکنو کې د رایو د ورکړې حق ترلاسه کړ. ورته مهال ښځو تر ۱۹۱۹ زکال پورې دا حق ترلاسه نه کړ چې په پارلماني ټاکنو کې ځانونه نوماند کړي. 

د سویلي اسټرالیا مستعمرې په ۱۸۹۴ زکال کې ښځو ته اجازه رکړه چې هم رایه ورکړي او هم ځانونه نوماند کړي. په سویډن کې بیا له ۱۷۱۸ زکال څخه تر ۱۷۷۲ زکال پورې د آزادۍ د دورې (age of liberty) پر مهال ښځو ته په مشروط ډول د رایو د ورکړې حق ورکړل شو. خو له دې سره هم تر ۱۹۱۹ زکال پورې په مساوي ډول د رایو ورکولو لپاره زمینه برابره نه شوه، هغه مهال چې نور د ښځینه او نارینه رایه مساوي ګڼل کېده.

۱۹۰۲ زکال ته اړوند اسټرالیایي د ټول ګټو رایو قانون (Commonwealth Franchise Act 1902) ښځو ته لار برابره کړه چې په فدرال ټاکنو کې رایه ورکړي او همدارنګه د اسټرالیا پارلمان ته ځانونه نوماند کړي او په دې سره یې دغه فدرالی شوی نوی هېواد په لومړني هغه هېواد بدل کړ چې ښځو په کې د رایو د ورکړې او ځان نوماند کولو حق تر لاسه کړ، په داسې حال کې چې یو شمېر بومي یا لرغوني اسټرالیایي ایالتونه له دغې پرېکړې مستثنی و.

په ۱۹۰۶ زکال کې د فنلنډ لوی دوک نشین (Grand Duchy of Finland) چې وروسته د فنلنډ په جمهوریت واوښت په نړۍ کې لومړنی هېواد و چې ټولو ښځو او نارینه و ته یې د رایې او همدارنګه د ځان نوماند کولو حق رکړ. همدارنګه فنلنډ لومړنی اروپايي هېواد و چې ښځو ته یې د رایو د ورکړې حق ورکړ. د نړۍ په کچه لومړنیو ښځینه پارلماني استازو راتلونکی کال د فنلنډ پارلماني څوکۍ خپلې کړې. 

په اروپا کې وروستۍ قضايي حوزه چې ښځو ته یې د رایو د ورکړې حق ورکړ، سویسي ایالت یا کانتون اپنزل اینرهودن و چې په ۱۹۹۱ زکال کې یې دغه کار وکړ. دغه ایالت د سویس تر ټولو کوچنی ایالت دی چې په ۱۹۹۰ زکال کې یې نږدې ۱۴۱۰۰ تنه اوسېدونکي لرل. په سویس کې ښځو په فدرال کچه د رایو د ورکړې حق په ۱۹۷۱ زکال کې ترلاسه کړ چې په ایالتي کچه یې بیا له ۱۹۵۹ زکال څخه تر ۱۹۷۲ زکال پورې ترلاسه کړی و.

## اوولسمه پېړۍ

### ۱۶۸۹ زکال

* فریسلنډ: په لرې پرتو سیمو کې ځمکې لرونکو ښځینه و اجازه ومونده د فریسلنډ (د هالنډ له ۱۲ ایالتونو څخه یو دی) په ایالتي ټاکنو کې رایه ورکړي.

## ۱۸مه پېړۍ

### ۱۷۱۸ زکال

* سویډن: هغه املاکو لرونکو ښځینه و چې د خپلو املاکو مالیات یې ورکول په قانوني اکثریت یې اجازه ومونده د لرې پرتو سیمو په سیمه ییزو ټاکنو کې رایه ورکړي (دغه حق هېڅکله هم وا نه خیستل شو).

### ۱۷۵۵ زکال

* کراوسیا: ښځو د کرواسیا په خپلواکه جمهوري شورا یا جمهوریت کې د رایې د ورکولو حق درلود (دغه حق په ۱۷۶۹ زکال کې د فرانسې له خوا د کرواسیا له الحاق وروسته لغو شو).

### ۱۷۷۶ زکال

* نیوجرسي (متحده ایالاتو ته اړوند ایالت):ښځو د رایو د ورکړې حق ترلاسه کړ خو په ۱۸۰۷ زکال کې لغو شو.

## ۱۹مه پېړۍ

### ۱۸۶۱ زکال

* سویلي اسټرالیا – اسټرالیايي مستعمره: ملکیت لرونکو ښځو ته حق ورکړل شو رایه ورکړي.

### ۱۸۶۲ زکال

* سویډن: په مالیاتو کې د کسر له رامنځته کېدو وروسته سیمه ییزې کچې ته په محدود ډول د رایو د ورکړې حق ورکړل شو؛ د عامه رایې امتیاز په ۱۹۱۹ زکال کې ورکړل شو او په ۱۹۲۱ زکال کې یې له خپل دغه حق کار واخیست.
* ارجنټاین: یوازې سیمه ییزو ټاکنو ته په محدود ډول، همدارنګه د سان خوآن باسواده ښځینه وګړو دغه حق درلود.

### ۱۸۶۳ زکال

* د فنلنډ لوی دوک نشین (د روسیې سترواکي): په لرې پرتو سیمو کې د ښاروالیو په ټاکنو کې مالیاتو ورکوونکو ښځو ته محدود؛ او په ۱۸۷۲ زکال کې یې ښارونو ته هم پراختیا ومونده.

### ۱۸۶۴ زکال

* ویکټوریا – د ویکټوریا اسټرالیايي مستعمره: ښځو په ناغوښتلي ډول د ۱۸۶۳ زکال د ټاکنو د قانون له مخې د رایو ورکولو حق خپل کړ او راتلونکی کال یې په ټاکنو کې رایه ورکړه. دغه قانون په ۱۸۶۵ زکال کې د تېروتنو د اصلاح په موخه تعدیل شو.

### ۱۸۶۹ زکال

* د لویې بریتانیا او آیرلنډ متحده پاچاهي: د ښاروالیو د رایې ورکولو د قانون له مخې هغو مجردو ښځو ته محدود چې د خپلو املاکو مالیات یې ورکول.
* متحده ایالات – د وایومینګ متحد قلمرو: ښځو ته د رایو ورکولو بشپړ حق ورکړ.

## ۲۰مه پېړۍ

### ۱۹۰۵ زکال

* لیتویا، د روسیې سترواکي
* کوینزلنډ (د اسټرالیا ایالت) (غیر بومي ښځو ته محدود)

### ۱۹۰۶ زکال

* د فنلنډ لوی دوک نشین (د روسیې سترواکي) (د ۱۹۰۵ زکال د روسیې له انقلاب وروسته په اروپا کې د لومړي ځل لپاره د فنلنډ لوی دوک نشین ښځو ته د رایو د ورکړې او پارلمان ته د ځان نوماند کولو حق ورکړ). راتلونکی کال د نړۍ لومړنۍ د پارلمان ښځینه استازې په فنلنډ کې وټاکل شوه.

### ۱۹۱۰ زکال

* واشنګټن (د امریکا ایالت)

### ۱۹۱۶ زکال

* شوروي قرغزستان (شوروي اتحاد)
* د لویې بریتانیا او ایرلنډ متحده پاچاهي (له ۳۰ کلونو څخه زیات عمر لرونکو ښځو ته محدود، په داسې حال کې چې دغه شرط د نارینه و لپاره ۲۱ کاله او د هغو نارینه و لپاره چې په لومړۍ نړیواله جګړه کې یې جګړه کړې و ۱۹ کاله عمر لرل و؛ د ملکیت اړوند شرایط هم بېلابېل و)

### ۱۹۱۹ زکال

* د ارمنستان لومړنی جمهوریت
* بلجیم (د ښاروالیو کچې ته محدوده رایه ورکول)
* ګرجستان
* د هنګري شوروي جمهوریت: د کاریګري اتحادیې ښځینه غړو ته د عمومي رایې ورکونې حق.
* د من ټاپو: ټولو بالغو ښځینه او نارینه و د رایو د ورکړې او ځان نوماندولو حق وموند، کونډو او مجردو ښځو د ملکیت لرلو په شرط له ۱۸۸۱ زکال وروسته دغه حق وموند.
* جامایکا (بریتانوي تاج ته اړونده مستعمره) ۲۵ کلنو او له هغو زیات عمر لرونکو هغو ښځو ته محدود چې په کال کې یې ۵۰ پونډه عاید درلود او ۲ پونډه ټکس یې ورکړی و. (د بالغو وګړو د عمومي رایې حق تر ۱۹۴۴ زکال پورې ور نه کړل شو)
* چکسلواکیا (په سیمه ییزه یا د ښاروالیو په کچه)
* لوکزامبورګ
* هالنډ (ښځو د رایو ورکولو حق ترلاسه کړ او په ۱۹۱۷ زکال کې یې د ځان نوماند کولو حق هم وموند)
* نیوزلنډ (ښځو په ټاکنو کې د رایو ورکولو حق وموند او په ۱۹۱۷ زکال کې د نوماندۍ حق هم ورکړل شو)
* سویډن: د اساسي قانون پر بنسټ د سویډن د ملي شورا (Riksdag) د دوه لومړیو پرېکړو څخه لومړۍ یې په ملي شورا کې ښځو ته د مساوي رایې ورکولو حق و. 

### ۱۹۴۷ زکال

* ارجنټاین
* د چین جمهوریت (۱۹۱۲-۱۹۴۹ زکال) (د تایوان په ګډون خو د محدودیتونو په لرلو)
* مالتا
* مکسکو (د ښاروالۍ په کچه محدود)
* هند
* نیپال
* پاکستان (د دولت په بنسټ اېښودو کې)

* سنګاپور

### ۱۹۴۸ زکال

* ملګرو ملتونو د بشري حقونو د نړیوالې اعلامیې ۲۱مه ماده تصویب کړه
* بلجیم
* اسرائیل
* عراق
* نایجریا

### ۱۹۶۴ زکال

* افغانستان
* لیبیا
* سوډان

### ۱۹۹۶ زکال

* افغانستان (بېرته لغو شو)
* ۱۹۹۹ زکال
* قطر
* کویټ (بېرته لغو شو)

## ۲۱ مه پېړۍ

### ۲۰۰۱ زکال
افغانستان (د طالبانو د لومړۍ دورې واکمنۍ وروسته بېرته ښځو ته د رایو ورکولو حق ورکړل شو)

### ۲۰۰۳ زکال

* عمان

### ۲۰۰۵ زکال

* کویټ

### ۲۰۱۵ زکال

* سعودي عربستان (ښځو ته یې د رایو ورکولو او همدارنګه د ښاروالیو په ټاکنو کې د ځان د نوماندۍ حق اعلان کړ)

### ۲۰۲۱ زکال

* افغانستان (پخواني بشپړ حقونه یې لغو کړل او یوازې «لنډ مهاله» محدود حقونه ورکوي) 

## سرچينې