open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اونتاريو

**آنتاریو** اونتاریو/اونټاریو) په انګلیسي Ontario) د کاناډا هیواد له ښارونو څخه یو دی. د انټاریو ولایت مرکز آټاوا او پلازمینه ټورنټو هم په یاد ولایت کې موقیعت لري.

## تاریخ
## جغرافیه
فضایي مخلوق

**فضایي مخلوق** (په انګلیسي: Alien) هر هغه ژوندي موجود ته وایي چې د ځمکې په اتوموسفیر پورې اړه ونلري.
د Alien مانا بېګانه یا پردی افاده کوي!
انسانان په دې باور لري چې ددې بې پایانه کائناتو په ستوریو، سپوږمۍ،سیارو او کهکاشنونو کې حتمن الله(ج) زموږ په شان نور موجودات هم پیدا کړي دي.

## څیړنې
ناسا
تومسک

**تومسک فدرالي سیمه** په روسي То́мская о́бласть/ Tomsk Oblast)
د روسې هیواد له فدرالي آیالاتونو څخه یو دی.

## تاریخ
## جغرافیه
آدم خیل دره

**دره آدم خیل** د خیبر پښتونخوا آیالات د خیبر ولسوالۍ کې پرته دره ده. د یادې درې ډیره یې وګړي په وسلو جوړولو بوخت دي.
انتوني مارتي

**آنتوني مارتي** په انګلیسي Antoni_Martíز) نوموړی له ۲۰۱۱م کال راهیسی د آندورا هیواد لومړی وزیر دی.

## ژوند

## کار
الکساندر فن در بلن

**الکساندر فان در بلن** په الماني Alexander Van der Bellen) زوکړه ۱۸ جنورې ۱۹۴۴) له ۲۰۱۷م کال راهیسی د اتریش هیواد منتخب ولسمشر دی.

## دندې
## شخصي ژوند
رومن رادف

**رومن رادف** په بلغاریایي Румен Георгиев) ۱۸ جون ۱۹۶۸م کال) د بلغاریا هیواد پنځم ولسمشر دی. 

## دندې
## ژوند
نیکوس اناستاسیادس

**نیکوس آناستاسیادس** په یوناني Νίκος Αναστασιά راهیسی د قبرس ولسمشر دی. 

## کار
## ژوند
ډیلي

**ډیلي** د هندوستان په شمال کښې یو ښار دئ. د ښار نوې برخه چې نوی ډیلي نومېږي اوس د هندوستان پلازمېنه ده. د ښار زړه برخه زوړ ډيلي دئ.
د امپراطور لور

**د پاچا لور** اصلي نوم (د پاچا سو بیک هیانګ لور''' په انګلیسي King’s Daughter Soo Baek Hyang)
یوه تاریخي ډرامه ده چې له ۲۰۱۳-۲۰۱۴ کلونو ترمنځ د سویلي کوریا له ام بی سی تلویزیون څخه خپره شوه.

## لوبغاړي
## پیښې
وټو

thumbnail
**ویټو** (وتو) په لاتیني Veto) یوه لاتیني کلمه ده چې (زه یې منع کوم) زه یې نه منم معنی ورکوي چې نن ورځ تر ډیره دا لغات د ملګرو ملتونو امنیت شورا کې کاریږي.
کمال ناصر اصولي

د کمال ناصر اصولي ژوند لیک!
ښاغلی کمال ناصر اصولي د ولسي جرګې پخواني وکیل نوروزخان اصولي زوی او په کال ۱۳۵۵ ه ش خوست ولایت کې نړۍ ته سترګې غړولي.
ښاغلي اصولي لومړنۍ زده کړې په کال ۱۳۶۲ ه ش د خوست په قبایلو لیسه کې پیل کړې، چې بیا د خپلې کورنۍ سره کابل ته راغی بیا په کال ۱۳۶۷ ه ش کال کې په عبدالهادي داوي لیسه کې خپلو زده کړو ته دوام ورکړ.
او په ۱۳۷۴ ه ش کال کې د یادې لیسې څخه فارع شو
ښاغلي اصولي د لوړو زده کړو لپاره د روسیې هېواد اوفا ښار ته لاړ او هلته د ویګو په پوهنتون کې د حقوقو په برخه کې لوړې زده کړې پیل کړې چې په لوړه درجه د یادې پوهنځۍ څخه فارغ شو.
وروسته بیا په یاد پوهنتون کې د حقوقو په برخه کې د ماشټرې دوره هم پای ته ورسوله.
ښاغلی اصولي د خپلو تجارتي کارونو تر څنګ د ځوانانو د پرمختګونو او دوی ته د زده کړو زمینه سازۍ په برخه کې فغالیتونه پیل کړل، ښاغلي اصولي په کلتوري برخه کې وروسته ندی پاتې د کلتور د ودې په برخه کې یې پروګرامونه جوړ کړي دي.
داچې ښاغلي اصولي صاحب د ځوانانو د منسجمه کېدو او همدا راز د کلتور د ودې په برخه کې د قومونو د یووالي په برخه کې ښه وځلېد.
بیا په ۱۳۸۹ ه ش کال کې د ولسي جرګې د ۱۶ دورې لپاره نوماند شو چې د ؤلس په زیاتو رایو جرګې ته راغی او په همدې کال د یادې جرګې د ریاست لپاره هم کاندید ؤ.
ښاغلی اصولي صاحب د ۱۳۹۰ ه ش کال څخه بیا تردې مهاله د ولسي جرګې د دیني،کلتوري،حج اوقاف ،لوړو زده کړو او د پوهنې کمسیون رئیس ؤ
همدا راز اصولي صاحب د نړۍ ډېر شمېر هېوادونو ته سفرونه کړي دي ، چې د سفرونو موخه یې د افغانستان ځوانانو ته د لوړو زده کړو د مرستو را جلبول،همداراز د سولې،کلتوري او د هېواد په اړه یې مهېمو سیمینارونو کې شرکت کړی.
جناب اصولي صاحب د ښو کړنو او د ښه استازیتوب په ویاړ یې غوره ستاینلیکونه ، مډالونه او ایوارډونه تر لاسه کړي دي.
همداراز په ۱۳۹۷ ه ش کال کې یې د دنیا نړیوال پوهنتون او صفوان مدني سازمان څخه د صلح سفیر مډال تر لاسه کړ.
همدا ډول جناب اصولي صاحب د هېواد او نړۍ په کچه مخکښ استازی دی چې مبارزه یې د ملي ګتو څخه په دفاع ثابته کړي.
ښاغلی اصولي هره ورځ له سلګونه افغانانو سره د ددوی پر ستونځو لیدنې لري همداراز ښاغلی اصولي د خوست د پراختیایي پروژو په پلي کولو کې ډېره بارزه ونډه لري چې د ددې پروژو د پلي کیدو شمېر ورځ تر بلې په ډېرېدو دی.
ښاغلي اصولي یو شمېر ځوانان د لوړو زده کړو لپاره د نړۍ بېلابېلو هېوادونو ته لیږلي، چې خوشبختانه دا مهال په لوړو بستونو کار کوي.
همداراز د هېواد په مختلفو وزارتونو ، ریاستونو او لویو مؤسسو کې یې ځوانانو ته د کار موندنې په برخه کې هم ونډه لرلي.
اصولي صاحب واده لري چې خوشبختانه شپږ اولادونه لري دوه زامن او څلور لورګانې لري ،
پاتې د نه وي چې اصولي صاحب بیا هم د ۱۳۹۸ ه ش کال د ولسي جرګې د ۱۷ دورې لپاره بیا هم ځان نوماند کړ چې بیا هم د خوست مېشتو په اکثریت رایو دغې جرګې ته لار پیداکړه او فعلآ په نوموړي جرګه کې د خوست نجیب ؤلس استازی دی.
او د اصولي صاحب د اوږد او صحت مند ژوند په هیله!
الکساندر لوکاشنکو

**الکساندر ګریګوریویچ لوکاشینکو** په بلاروسي Александр Григорьевич Лукашенко) زوکړه ۳۰ اکتوبر ۱۹۵۴م کال) له ۲۰ د جولای ۱۹۹۴م کال راهیسی ترننه د بلاروس ولسمشر دی.

## واک
## ژوند
د بلجیم فیلیپ

**د بلجیم هیواد فیلیپ** (د بلجیم هیواد پاچا) په انګلیسي    Philippe of Belgium) زوکړه ۱۵ افریل ۱۹۶۰) د بلجیم د مشروطه پاد شاهي نظام اوسنی پاچا دی.

## کورنۍ
## واک
سیو هیون جین

**سیو هئو جین** په انګلیسي Seo Hyun-jin) د سویلي کوریا یوه سینمایي لوبغاړی ده, نوموړی د (دوه ملګري) نومې خپرونه کې چې له تلویزیون خپریده او همدارنګه د امپراطور لور (د سوبیک هیان پاچا لور) نومې ډرامه کې د (سولنان) په رول کې ډیره مشهوره شوه.

## فلمونه
## شخصیت
سیو وو

**سئو وو** په کوریایي 서|우) د سویلي کوریا Seo Woo)  یوه سینماګره او ماډله ده. نوموړی په د امپراطور لور نومې ډرامه کې د (سوریا) په نوم مشهوره شوه.

## سینما
## مډلینګ
جو هیون جای

**جو هیون جای** (جو هیون جایه) په کوریایي 조현재) د سویلي کوریا یو سینماګر او مډل دی.  نوموړی په لومړیو کې سندرو ویلوته مخه کړه وروسته یې په یو شمیر فلمونو کې کار وکړ چې ور سره ډیر مشهور شو. جای د امپراطور لور نومی فلم کې د (شهزاده نانګ مینګ) رول لوبوه.

## شخصي ژوند
## فلمونه
فرانک والتر شتاین مایر

**فرانک والتر شتاینمایر** په الماني Frank-Walter Steinmeier) زوکړه ۵ جنورې ۱۹۵۶م کال) یو المانی سیاستوال دی چې له ۲۰۱۷م کال راهیسی د المان د لومړی وزیر په توګه ټاکل شوی دی.

## شخصي ژوند
## سیاست
جندول

**د جندول ریاست** د انګرېزي راج په وخت کښې یو کوچنی پښتني نوابي ریاست و.
جوزپه کونته

**جیوزفف کونت** په ایټالوي Giuseppe Conte) زوکړه ۸ اګسټ ۱۹۶۴م کال) د ایټالیا هیواد ۵۸ لومړی وزیر دی.

## سیاست
## شخصیت
دوآب کلی

**د دوآب کلی** دا کلی د سیداباد ولسوالي د تنګې درې په پاسنئ برخه کې موقعیت لری ، دې کلي  ته ځکه دوآب وایې چې په همدې کلې کې د شنیز رود د چک په سیند ګډیرې ،ددې کلي اوسیدونکي په قوم وردګ ، د نوري بابا د اولادي څخه د حیدرخیلو، ټاکورخیلو اوحکیم خیلو له پلارګنیو څخه دي ،چې دې سیمې ته تقریبا دری سوه کاله مخکې له خپل اصلي ټاټوبې حیدر خیلو او حکیم خیلو  څخه راغلی دي ،ددې کلي پخوانیو یوه تاریخې نهه برجه کلا  تقریبا په (۴) جریبه ځمکه جوړه ګړې وه  چې ټول خلک پکښې اوسیدل ،چې په (۱۳۶۱) کال د ثور په نهمه د روسانو په یوه سخت بمبارد کې چې (۴۰) دقیقې پرې (۱۲) جټ او هلیکوپتر الوتکو بمبارد وکړ او ګڼ خلک پکښې شهیدان او ټپیان شول ورانه شوه همدا شان ددی کلی اړوند د دری په قریی هم روسانو په ١٣٦٠ کال د دلوی میاشت کی بمبارد وکړ چی ډیر حلک یی شهیدان شول  ،ددی کلی اوسیدونکی  د درې ،لوړ ،کوډی ،خرني ،کړمبیی، خانخیل ،او ستر کلی کی اوسیږی .ددې کلي خلکو له پخوا څخه له تعلیم سره مینه درلوده چې اوس یې  تر (۹۰) فیصده نارینه او تر (۵۰) فیصده نجونې باسواده دي ، (۳۰) فیصده اوسیدونکی یې په بهر کې (۳۰) فیصده د هیواد په نورو ولایتونو کې او (۴۰) فیصده په کلي کې ژوند کوي ، د کلي خلک په ، تجارت ، تعلیم ،بزرګری او مالداری لګیا دي ، په دې کلي کې د امام محمد په نوم متوسطه او د تعلیم القران  په نوم مدرسه  لري  چې هلکان او نجونې پکښې زده کړې کوي په دی کلی کی لوی جامع مسجد په دوه پوړه کی د کلیوالو په مالی مرسته جوړ شوی ،دی کلی په بخوا یوه آبی  ژرنده هم درلوده چی خلکو به غنم پکښی اوړه کول  چی اوس ورانه ده ،د توری کلا په نوم یوه تاریخی کلا چی د توری کلا د غره په سر ودانه ده او د اسلام څخه د مخه تاریخ ته یی جوړښت ورګرځی هم په دی کلی کی ده ،ددی کلی ډیر اوسیدونکی اوس په امریکا ،کاناډا ،استرالیا جرمنی ،انګلستان ،د خلیج هیوادونو کی ژوند کوی . ،په تیر جهادي بهیر کې د تنکي د حرکت انقلاب اسلامي مشر مولوی احمدجان د جمعیت اسلامی مشران لکه مدیرمحمد شرین ، مولانا محمد موسي ، انجنیر فرید  د حزب اسلامي  ډیر مجاهدیم او مرکز په همدې کلي کې ؤ .د انقلاب له پیل (۱۳۵۷) کال بیا تر (۱۴۰۰) کال پوري (۱۱۰) تنه پکښې  په شهادت رسیدلې .ددې کلي زیاتره ځوانان له پوهنتون څخه فارغ او یا پکښې زده کړی کوی  .پخوانی مشهور مشران یې :مرحوم ملک محمد حسن خان ،مرحوم حاجې سیدرسول خان ،مرحوم حاحې غلام حسن خان ، مرحوم حاجې عبدالطیف خان ،مرحوم  مولوی عبدالاحد خان ، مرحوم حاجې اخترمحمد خان ، مرحوم حاجې نیازګل خان ، مرحوم الحاج  محمدعلی خان  مرحوم غلام محی الدین خان ،میراسلم خان ،الحاج محمد صدیق خان مرحوم حاجی عبدالغیاث خان ،مرحوم حضرت الدین خان ،مرحوم مولوی سید حکیم خان ،مرحوم انجنیر عیسی خان   او داسې نور ؤ . په اوس کې هم د ټولني خدمتګاران  ، الحاج  تورن صاحب غلام محی الدین خان ،معلم محمد کبیر خان ، مدیر محمد شفیق صادق ، ډاکتر محمد عظیم ، مولوي عبدالرحمن حکیمي ،ظاهر خان معلم عبدالفتاح ،معلم غلام ربانی ، سرمعلم احسام الدین حاجی خانګل پژمان انجنیر محمد الله نوری ،حاجی محب الله  ، دپوهنتون استاذان  لکه صبغت الله غورځنګ ، الحاج سیدحسن عدلیار،انجنیر عزت الله سعیدی،د زړه ناروغانو متخصص ډاکتر محمد الله   او نور سلګونه استاذان ډاکتران او پوهان د همدې کلي اوسیدونکی دي .
زبور

زبور د الله ج يو له مقدس آسماني کتابونو څخه څخه ده.
زبور په داوود عليه السلام بني اسرائيلو پيغمبر نازل شويده.
د قرآن شريف په نازليدو سره ټول هغه الهي او مقدس کتابونه منسوخ (په عمل کولو يي بنديز) شول.
قرآنکريم آخري کتاب دي چي په نبي کريم صلی الله عليه وسلم نازل شوي ده.
تر قرآنکريم وروسته بل کتاب نه راځي.
رب جلاله د مونږ ټولو ته د عمل توفيق په آخرين کتاب يعني قرآنکريم راکړئ. آمين
اسماعیل یکا

**اسماعیل یک** په ترکي İsmail YK) زوکړه ۵ جولای ۱۹۷۸ هامم یو ترکی پاپ سندرغاړی دی.

## البومونه
## مشهورې سندرې
هامم

**هام** په الماني Hamm) په لاتیني Hammona) په دوچلاند (المان) هیواد کې یوه ولسوالۍ ده.

## جغرافیه
## تاریخ
پاپ موسیقي

Michael Jackson in 1988.jpg

د پاپ موسیقي یوه پیژندل شوې څیره مایکل جکسون.
**پاپ موسیقي** Pop music)  یعنی ټول خوښې موسیقي چې هر اوریدونکی یې خوښوي.
سرګیو متاریللا

**سرګیو ماتارلا** په ایټالوي Sergio Mattarella) زوکړه ۲۳ جون ۱۹۴۱م کال) د ایټالیا هیواد دولسم ولسمشر دی. نوموړی له ۲۰۱۵م کال له فبرورې راهیسې د ۷ کلونو لپاره یادې چوکې ته ټاکل شوی دی.

## کار
## شخصیت
اکاتریني ساکلاروپولو

بټنوک
**اکاترینی ساکلاروپولو** په یوناني Κατερίνα Σακελλαροπούλου) Katerina Sakellaropoulou) زوکړه ۳۰ مې ۱۹۵۶م کال) د یونان هیواد ولسمشر دی.
## کار
## شخصیت
د لیتوانیا هیواد بیرغ

دوتنه:Flag of Lithuania.svg
دوتنه:Coat of Arms of Lithuania.svg
 
د لیتوانیا هیواد درې رنګه بیرغ او رسمي نښان.
دالیا ګریبایوسکایته

**دالیا ګریبایوسکایت** په لیتوانیا Dalia Grybauskaitė) زوکړه ۱ مارچ ۱۹۵۶م کال) د لیتوانیا هیواد ولسمشره ده.

## کار
## شخصیت
دویم هانس ادام

**د لیختن اشتاین هیواد دویم شهزاده هانس آدام** جانس آدام فیردناد الویز) په الماني Johannes Adam Ferdinand Alois) زوکړه ۱۴ فبرورې ۱۹۴۵م کال زوریخ ,سویس د لیختن اشتاین هیواد واکمن شهزاده دی.

## کورنۍ
دامپوټيشن اختلاطات

دامپوټيشن اختلاطات په دوه برخو ویشل کیږي:	
مقدم اختلاطات (EarlyComplications)	

موخر اختلاطات (LateComplications)

مقدم اختلاطات:
دهرو عملیاتونو له اړوندو اختلاطاتو سربیره (خصوصا دانتان له امله دوهمي وینه بهیدنه)، دوه نور ځانګړي خطرونه هم موجود دي: 
د skin flaps ماتیدنه او ګاز ګانګرین
Skin flaps ماتیدنه (Breakdown of skin flaps): کیدای شي داسکمیا، ډیر کشش لاندې ګنډلو یا د زنګونو لاندې امپوتیشنونو کې دفلپ لاندې د tibia داوږدې برخې کیښکلو له امله رامنځته کیږي.
ګازګانګرین: ډیر معمول ندی، کیدای شي دزنګونو څخه پورته امپوټیشن د  Clostridia اوپه عجان کې دموجودو سپورونو پواسطه منتن شي په ځانګړي توګه هغه مهال چې امپوټیشن داسکمیک انساجو صورت ونیسي.  لاندې تصویر کی ګانګرین کتلی شئ:

موخر اختلاطات:
	د stump تقرح: معمولا دخرابې ارواء له کبله رامنځته کیږي او اکثرا دوباره امپوټیشن ته اړتیا پیښیږي. که چیرې ارواء دقناعت وړ او دقرحې شااوخوا پوستکې روغ واوسي نو د ۲.۵ سانتی مترو په اندازه دهډوکو لیرې کول او دوباره ګنډل کفایت کوي. لاندینئ تصویر ته ځیر شئ:

Retraction of the muscle cuff: د osteomyodesis دناکامی له کبله رامنځته کیږي، چې دهډوکني نهایت دلوڅیدو او دا بیا په خپل وار دتخرشیت او د prosthesis په تطبیق کې دستونزو سبب ګرځي.
Painful neuroma: ځینې وقت کله چې عصب د stump په نهایت کې قطع کړل شي رامنځته کیږي.   د سټمپ څخه ۳ سانتی متر پورته دعصب قطع کول کله کله ګټور واقع کیدی شي. لاندې شکل کې نیوروما لیدل کیږي:

Spur formation یا داوستیوفایت جوړیدنه: دقطع شوي هډوکی په نهایت کې رامنځته او کیدای شي غټ واوسي اود موضعي تخرشیت سبب وګرځي.
Phantom limb: هغه احساس چې ناروغ د قطع شوي برخې دموجودیت احساس کوي. دا یو غیرمعمول حالت ندی او ناروغ ته يې په اړه باید ګوت څنډنه شوی وي. په ډیریو پیښو کې خو یا نوموړی حالت له منځه ځي اویا دا چې ناروغ ورسره عادي ګرځي.
Painful phantom limb: بله دیادونې وړ ستونزه ده. چې په ډیر سختی سره درملنه کیږي، دمرکزي عمل کوونکیو درد ضد دواګانې وکارول شي اما که چیرې بریالی نه وي نو ناروغ یو specialized pain clinic ته راجع کړلی شي.

References:
1. Solomon Louis, Warwick David and Nayagam Selvadurai; Apley and Solomon’s Concise System of Orthopaedics and Trauma; Fourth Edition; P.p: 165-166
2. Variou recommended medical websites
ګوچي

**ګوچی شرکت** په ایټالوي Gucci) د سینګار توکو (کالې/ګاڼې/بوټان) او داسی نورو وسایلو وړاندی کونکی شرکت (کمپنې) ده. وچي د ایټالیا هیواد اړوند دی او یاد شرکت نوم هم له ورته کلی اخیستل شوی دی.

## ونډې

## قیمتونه
هنري البرټ

**هنری البرټ** هنري البرت/ د لوکزامبورګ هیواد دوک اعظم) زوکړه ۱۶ افریل ۱۹۵۵م کال) اصلی نوم  Henri Albert Gabriel Félix Marie Guillaume) د لوکزامبورګ هیواد اوسنی دوک (پاچا/ولسمشر) دی.

## کورنۍ
## سلسله
هان سیند

**هان سیند** په سویلي کوریا بهیدونکی سیند دی چې د یاد هیواد له ختیځو غرونو څخه سرچینه اخلی. یاد سیند په لومړیو کې دوه برخې لري چې ورړسته سره یوځای کیږي.

## اوږدوالی
دارو

**دارو پاچا** له ۲۸-۷۷م کال پوری د باکچه امپراطوري دویم واکمن وو.
ګیرو

**ګیرو پاچا** د دارو مشر ځوی د هغه له مرګ وروسته له ۷۷-۱۲۸م کال پوری د باکچه واکمن وو.
اونجو

**اونجو** د ګوګوریو د بنسټ ایښودونکی جومونګ او سوسانو دریم ځوی او د باکچه لومړی واکمن وو.
باکچه

**باکچه**  د کوریا په ټاپوزمه کې د ګوګوریو او شیلا ترڅنګ له درې ګونو ټلواکمنیانو وه چې بنسټ یې د ګوګوریو د بنسټ ایښودونکی جومونګ او سوسانو ناتنی ځوی اونجو له خوا یې له میلاد نه مخکی په ۱۸ کال کې بنسټ کیښودل شو.

**پاچاهان** د باکچه ټولواکمنې د پاچاهانو نوملړ او دوران.
# اونجو ۱۸-۲۹
# دارو
# ګیرو
# ګایه رو
# چوګو
# ګاسو
# سابان
# ګوی
# چایک ګای
# بان سیو
# بیریو
# ګای
# ګان چوګو
# ګان ګوسو
# چیم نیو
# جینسا
# اسین
# جانجي 
# ګویسین
# بیو
# پاچا ګایه رو
# مانجو
# سامګون
# دانګ سیونګ
# موریونګ
# سیونګ
# ویدوک
# های
# بیوپ
# مو
# اویجا

## اړوند مخونه
* ګوګوریو
* شیلا
* ګایا
چوګو

**پاچاچوګو** د پاچا ګایه رو ځوی وو چې له ۱۶۶-۲۱۴م ال پوری د باکچه پنځم واکمن وو.
ګاسو

**پاچا ګاسو** د چوګو پاچا مشر ځوی وو چې له ۲۱۴۲۳۴م کالپوری د باکچه شپږم واکمن پاتی شوی.
سابان

**سابان پاچا** له پاچا ګاسو نه وروسته په ۲۳۴م کال کې د لنډ وخت لپاره د باکچه امپراطور (واکمن) وو.
ګوی

**پاچا ګوی** له ۲۳۴۲۸۶م کاله پوری د باکچه اتم واکمن  او د باکچې د څلورم پاچا ګایه رو کوچینی ځوی او همدارنګه د باکچې د پنځم واکمن چوګو کوچینیورور وو.
ګایه رو

**پاچا ګایه رو** د ګیرو پاچا وروستی ځوی وو چې له ۱۲۸-۱۶۶م کال پوری د باکچه څلورم واکمن وو.
گوگوريو

**ګوګوریو امپراطوري** (ګوریو) Goguryeu) د کوریا په ټاپوزمه کې ترټولو لویه ټولواکمنې وه چې د ننۍ سویلي کوریا, شمالي کوریا چین او روسې برخې په کې ګډې وې. ګوریو د باکچه او شیلا ترڅنګ په یوه وخت کې ډیره واک او سیمه لرله.

## اړوند مخونه
* شیلا
* باکچه
* ګایا

## واکمنان(امپراطوران)

## بنسټ
سعد لمجرد

**سعد المجرد** (زوکړه ۷ افریل ۱۹۸۵م کال) یو مراکشی سندر غاړی. نوموړی تردی دمه په عربي انګلیسي او فرانسوي سندری ویلی. ښاعلی لمجرد دیو لبنانی تلویزیون د موسیقي د خپرونې له لاری مشهور شو, اوس مهال د فرانسې هیواد په پارس ښار کې ژوند کوي.

## سندرې
شیلا

**د شیلا امپراطوري** (شیلا ټولواکمني) 신라 (新羅) له میلاد نه ۵۷ کاله مخکی تر ۹۳۵م کاله پوری د کوریا په ټاپوزمه کې د باکچه ,ګوګوریو
او ګایا ترڅنګ یوه لویه ټولواکمنې (امپراطوي) وه.

## د شیلا ټولواکمنې د واکمنانو (امپراطورانو  نوملړ

## اړوند مخونه
* باکچه
* ګوګوریو
* ګایا
ګایا

**د ګایا امپراطوري** (د ګایا ټولواکمني) 가야) ۴۲ کاله مخکی له میلاده د کیم سورو له خوا جوړه ټولواکمني وه چې تر ۵۶۲م کاله یې دوام وکړ.

**د ګایا واکمنان**

## اړوند مخونه
* باکچه
* ګوګوریو
* شیلا
کیم سورو

**پاچا کیم سورو** د کوریا په ټاپوزمه کې د ګایا نومې ټولواکنې بنسټ ایښودونکی وو چې له ۴۲ کاله مخکی له میلاده تر ۵۶۲م کاله یې دوام وکړ.
چایک ګای

**پاچا چایک ګای** (امپراطور چایک ګای) له ۲۸۶-۲۹۸م کاله پوری د کوریا په ټاپوزمه کې د باکچه نومې ټولواکمنې واکمن وو.
شاه محمد کندهاری

**شاه محمد کندهارى** (۱۳۱۵ ل ل کال- ۱۳۵۲ ل ل کال) د پښتو ژبې يوه خوږ ژبی او تکړه سندرغاړی وو. 
## مخينه
شاه محمد کندهار پر ١٣١٥ لېږديز لمريز کال د کندهار ښار د کاکړو کوڅې په سيمه کې زېږېدلی دی. هغه خپلې کورنۍ له نازه شهزاده باله. په تنکۍ ځواني کې گاډيوان وو. هغه له ټنگ ټکور سره مينه درلوده او د ډېر ښه غږ خاوند وو. شاه محمد څه مهال د حاجي گل بينجو غږوونکي سره شاگرد وو. د خوښيو په بانډارونو کې به يې گډون کاوه او سندري به يې ويلې، تر څو چې پر ١٣٤٦ ل کال کابل راډيو ته راغی او سندرې يې ثبت کړې. د هغه هغه لومړنۍ سندره، چې د راډيو افغانستان په سټډيو کې يې ثبت کړې هغه «يار مې سينگار پر سينگار تللى دی نن هو، وکوم گلزار گلزار ته تللى دی نن هو» سندره وه. 

شاه محد کندهاری د راډيو افغانستان به سټډیو کې ټولې ۱۵ سندرې ثبت کړې دي. يوه سندره يې چي وايي (واى واى دروند دی اميل - په غاړې ته وړې سنگين دی اميل) ډاکټر صادق فطرت ناشناس هم ويلې ده. شاه محمد په ١٣٤٠ ل کال کې واده وکړ او يوازي يو زوى يې پاته سوى دی. 
## مړينه
شاه محمد کندهاری پر ۱۳۵۲ ل ل کال د کورنيو شخړو له کبله ووژل سو. خداى دې يې وبښي. 

## سرچينې
# د ليکوال لطيف جان بابي له پاڼې څخه.

وېشنيزه:پښتانه سندرغاړي
وېشنيزه:افغان سندرغاړي
بان سیو

**پاچا بان سیو** د باکچه د نهکم پاچا چایک ګای ځوی له ۲۹۸-۳۰۴م کاله پوری د کوریا په ټاپوزمه کې د باکچه ټولواکمنې لسم واکمن وو.
بیریو

**پاچا بیریو** (امپراطور بیریو) د باکچه د شپږم واکمن ګاسو وروستی ځوی او د ووم پاچا سابان کوینی ورور وو چې له ۳۰۴-۳۴۴ کاله پوری په باکچه واکمنې کوله.
ګای

**پاچا ګای** (واکمن ګای) ۳۴۴-۳۴۶ د باکچه پاچا وو. ویل کیږی نوموی په غشی ویشتلو او شمشیر وښلو کې زیاته تجربه لرله , ګای د هغه د خپلې خوښې میرمنې له خوا مسموم (په زهرو ووژل) شو.
ګان چوګو

**پاچا ګان چوګو**  ۳۴۵-۳۷۵م کاله پوری د باکچه دیارلسم امپراطور وو. نوموړی د باکچې د یوولسم پاچا بیریو ځوی وو.
ګانګو ګوسو

**ګانګوسو** (پاچا ګانګوسو/امپراطور ګانګو سو ۳۷۵-۳۸۴م کال پوری د باکچه امپراطورې څوارلسم امپراطور وو. ګانګوسو د پاچا ګان چوګو شر زوی او ده دوه نورو پاچاهانو چیم نیو او جینسا پلار وو.
چیم نیو

**پاچا چیم نیو** له ۳۸۴-۳۸۵م کاله پوری د کوریا په ټاپوزمه کې د باکچه ټولواکمنې پنځلسم واکمن وو.
جینسا

**جینسا پاچا** (واکمن جینسا/امپراطور جینسا) له ۳۸۵-۳۹۲م کاله پوری د کوریا په ټاپوزمه کې د باکچه ټولواکمنې شپاړسم واکمن وو.
اسین

**آسین** (اسین پاچا/امپراطور اسین) له ۳۹۲-۴۰۵م کال پوری د باکچه ټولواکمنې وولسم واکمن (پاچا) وو.
جانجي

**پاچا جانحي** امپراطور جانجی) 전지왕, 직지왕, 진지왕) له ۴۰۵-۴۲۰م کاله پورې د باکچه ټولواکمنی اتلسم واکمن وو.
ګویسین

**پاچا ګویسین** (امپراطور ګویسین) 
구이신왕) له ۴۲۰-۴۲۷م کاله پوری د باکچې ټولواکمنې واکمن وو. د ګویسین له مرګ وروسته حکومت بیو ته پاتی شو.
بیو

**پاچا بیو**(امپراطور بیو) له ۴۲۷-۴۵۵م کاله پوری د کوریا په ټاپوزمه کې د باکچې ټولواکمنې شلم واکمن وو. د بیو له مرګ وروسته واک ګایه ته پاتی شو.
پاچا ګایه رو

**امپراطور ګایه رو**개로왕 ، 근개루왕) له ۴۵۵-۴۷۵م کاله پوری د باکچې ټولواکمنې یوویشتم واکمن وو
مانجو

**پاچا مانجو** (امپراطور مانجو) 문주왕) له ۴۷۵-۴۷۷م کال پوری د باکچه ټولواکمې دوویشتم واکمن وو. ویل کیږي نوموړی د ګوګوریو سره په جنګ کې له ماتي وروسته له اشرافو له خوا وژل شوی.
سامګون

**پاچا سامګون** 삼근왕, 삼걸왕, 임걸왕) له ۴۷۷-۴۷۹م کاله پوری د باکچه ټولواکمنې درویشتم واکمن او د پاچا مانجو مشر زوی وو.
دانګ سیونګ

**پاچا دانګ سیونګ** له ۴۹۹-۵۰۱م کاله پوری د باکچه ټولواکمنې څلورویشتم واکمن وو. نوموړی له قدرت په لومړیو کې ګوګوریو ته تسلیم شو. په ۵۰۱م کال کې د ښکار پرمهال د نامعلومو کسانو له خوا قتل شو.
موریونګ

تڼۍ|چپ|
د موریونګ تارج.

**پاچا موریونګ** له ۵۰۱-۵۲۳م کاله پوری د باکچه ټولواکمنې پنځه ویشتم واکمن وو. د نوموړی د حکومت پرمهال باکچې بیاځلی تیر قدرت ترلاسه کړ.
سیونګ

**پاچا سیونګ** له ۵۲۳-۵۵۴م کاله پوری د باکچه ټولواکمنې شپږویشتم واکمن وو.
ویدوک

**پاچا ویدوک** (امپراطور ویدوک) 위덕왕) له ۵۵۴۵۹۸م کال پوری د کوریا په ټاپوزمه ک د باکچه نومی ټولواکمنې وویشتم واکمن وو. کله چې ویدوک واک ته ورسید باکچه له ګوګوریو او شیلا سره په سخت جنګ کې ښکیل وه.
های

**پاچا هاي**   헌왕 ) له ۵۹۸-۵۹۹م کال پوری د باکچه ټولواکمنې واکمن وو.
بیوپ

**پاچا بیوپ** (امپراطور بیوپ) 法王) له ۵۹۹-۶۰۰م کال پوری د باکچه ټولواکمنې نه ویشتم واکمن وو.
اویجا

**پاچا اویجا** (امپراطور اویجا) زوکړه ۵۹۹ مرګ ۶۰۰م کال) 의자왕) د باکچه ټولواکمنې یودیرشم او وروستی واکمن وو. نوموړی له ۶۴۱-۶۶۰م کاله پوری حکومت وکړ.
مو

**پاچا مو** (امپراطور مو) 武王) د ویدوک پاچا زوی له ۶۰۰-۶۴۱ د کوریا په ټاپوزمه کې د درې لویو تیرو شویو ټولواکمنیو ګوګوریو , شیلا پرمهال د باکچه  واکمن (امپراطور) وو,
ګونګناسیونګ

**ګونګنا سیونګ** د کوریا په ټاپوزمه کې د تیرې شوې واکمنې ګوګوریو له پلازمینو څخه یوه مهمه پلازمینه وه.

## تاریخ
جولبون

**جولبون سیمه** له د کوریا په ټاپوزمه کې په تاریخي کوریا کې د یوې سیمې نوم وو, چې په کې پنځه لویې قبیلې موجودوې ګیرو بیرو هوانا ګوانا او یوانا به میلاد نه ۳۷ کاله مخکی د ګوګوریو بنسټ ایښودونی جومونګ ګیرو د ګوګوریو پلازمینه وټاکله.
ستیو پنداروفسکی

**ستیوو پنداروفسکی** په مقدونیایي زوکړه ۳ افریل ۱۹۶۳م کال) د شمالي مقدونیه هیواد ولسمشر دی.

## شخصیت
## سیاست
جورج ابلا

**جورج آبلا** په مالتایي George Abela) زوکړه ۲۲ افریل ۱۹۴۸م کال له ۲۰۰۹-۲۰۱۴م کال تر افریله د مالتا هیواد منتخب ولسمشر وو.

## سیاست
جمیل چیچک

**جمیل چچک** یو تی سیاستوال او د تکې د ملي جرګې (د ترکې د ملت لویه جرګه) مشر یاهم ټاکل شوی رئیس دی.
د ترکې ولسي جرګه

**د ترکې د ملت لویه جرګه** (د ترکې ملي جرګه) په ترکي Türkiye Büyük Millet Meclisi) د ترکې هیواد د ملي قانون جوړونې یوازینې جرګه ده.

## صلاحیتونه
بلخي ژبه

**بلخي ژبه** يا **باختري ژبه** یوه آریايي ژبه ده چې په ۱۵۰۰ کلونه مخکې په شمالي افغانستان کې ویل کېده.د بلخي کتیبو او اسنادو ډېره برخه په يوناني الفبا کښل شوې. تر اوسه پورې یوازې یو سند موندل شوی دی چې په مانوۍ الفبا لیکل شوی دئ. کوشاني شاهنشاهانو له بلخي ژبې استفاده کوله.

## سرچينې
کلاوز یوهانیس

**کلاوس یوهانیس** Klaus Werner Iohannis) زوکړه ۱۳ جون ۱۹۴۹م کال) د رومانیا هیواد ولسمشر دی.

## دندې
د سویس فرانک

**سویسی فرانک** په الماني Schweizer Frank)  د سویس هیواد رسمي اسعار دي چې دیاد هیواد په رسمي او غیری رسمي راکړه ورکړه کې کاریږي. 
په ۲۰۲۰ د مارچ ۲۹ یو سویسی فرانک له ۸۰ افغانیو سره برابر وو.
دوتنه:CHF 1000 9 front.jpg
ادوبي پریمیر پرو

**آدوبی پریمیر پرو** په انګلیسي Adobe Premiere Pro) په ۲۰۰۳م کال کې د دوبی شرکت له خوا وړاندی شوی کاریال دی چې د ویدیو غږ تصویر او د فلم سره لاندی خط (لیکل) لپاره کاریوي.
 150px
 

## اړوند کارونه
نوې کالدونیا

**نوی کالدونیا** په فرانسوي په آرام سمندر له ګڼ شمیر ټاپوګانو جوړ هیواد دی چې له ۱۸۵۳م کال راهیسی د فرانسې حکومت لاس لاندی فعالیت کوي.

## تاریخ

## جغرافیه
## کلتور
## سیلانې
نوې پاپواګينه

'''پاپوا نيو ګيني PNG په انګلیسي د استرالیا او آسیا لویو وچو ترمنځ پروت خپلواک هیواد دی. د نوې پاپوا ګینه پلازمینه پورټ مورسب او رسمي ژبې یې انګلیسي هیري موتو او توک پیسین دي.

## تاریخ
## جغرافیه
## کلتور
## اقتصاد
سولومون ټاپوګان

**سلیمان ټاپوګان**  په انګلیسي Solomon Islands) په آرام سمندر له کابو ۱۰۰۰ لوی او واړه ټاپون دي. د یاد ټاپویز هیواد پلازمینه هونیارا او رسمي ژبه یې انګلیسي ده.

## تاریخ
## جغرافیه
## ایداري وېش
## کلتور
وانواتو

**د وانواتو ولسمشریزه** د آرام سمندر په سویل کې له ګڼ شمیر ټاپوګانو جوړ کوچینی هیواد دی. د وانواتو پلازمینه د پورت ویلا ښار دی. وانواتو هیواد ۱۲,۱۸۹ کیلومتره مربع مساحت او د ۲۰۱۶م کال د سرشمیرنې له مخی ۲۷۲,۴۵۹ وګړي وګړي لري.
ګوام

**ګوام** په انګلیسي د آرام سمندر سمندر په لویدیځ کې د آمریکا متحده آیالاتونو اړوند سیمه (هیواد) دی. د ګواد هیواد پلازمینه هاګاتنیا او لوی ښار یې ددیدو دی.

## تاریخ
## جغرافیه
## کلتور
## ایداري وېش
* هاګاتنیا
* ددیدو
* تامونینګ
* یونا
کیریباتي

**د کریباتي ولسمشریز(کیریباتی هیواد)** په انګلیسي Kiribati) په آرام سمندر د استرالیا لوی وچه اړوند له ګڼ شمیر لویو او وړو ټاپوګانو جوړ هیواد. کریباتي هیواد په نړۍ کې ترټولو ټیټه کچه د سمندر له سطحه څخه لري. د یاد هیواد پلازمینه تاراوا او ۹۸ سلنه وګړي یې د ګیلبرتي قوم څخه دي.

په  کیریباتي هیواد کې له سمندر څخه تر ټولو لړه برخه ۳ متره لوړوالی لري.
کیریباتي (Kiribati) د آرام سمندر په سویلي برخه کې یو ټاپو هېواد دی. دا هېواد د ۳۳ ټاپوګانو څخه جوړ شوی دی چې د ګیلبرټ ټاپوګان، فینیکس ټاپوګان، او لاین ټاپوګان په نومونو پېژندل کېږي. کیریباتي د نړۍ په کچه د وخت زونونو (time zones) له مخې ترټولو مخکې هېواد دی، او د نړۍ لومړی هېواد دی چې نوی کال (New Year) پکې رارسېږي.

د کیریباتي پلازمینه تاراوا (Tarawa) ده، چې د ګیلبرټ ټاپوګانو په منځ کې موقعیت لري. د دې هېواد رسمي ژبه انګلیسي ده، او د هېواد وګړي د کیریباتي ژبه هم ویلای شي. کیریباتي د اقلیمي بدلونونو (climate change) له امله د ډېرېدونکې سمندرچې د کچې (sea level rise) له امله د ډېر سخت خطر سره مخ دی، ځکه چې د دې هېواد ډېری ټاپوګان د سمندر له کچې څخه ډېر لوړ نه دي.

کیریباتي د خپلې ښکلي طبیعت، د سمندرګي ژوند، او د کلتور د بېلابېلوالي له امله پېژندل کېږي. د دې هېواد اقتصاد په عمده توګه د کب نیولو، کرنې، او بهرنۍ مرستو پورې اړه لري.

## تاریخ
## جغرافیه
## کلتور
## ایداري وېش
شمالي ماریانا ټاپوګان

**د شمالي ماریانا نیمه خپلواک ټاپوګان** په انګلیسي Northern Mariana Islands) په آرام سمندر کې د امریکا متحده آیالاتونو اړوند نیمه خپلواکه سیمه ده. د شمالي ماریانا ټاپوګانو پلازمینه سایپان ښار دی.

## تاریخ
## جغرافیه
## ایداري وې
## کلتور
نايورو

**ناورو** (د ناورو ولسمشریزه) په انګلیسي Repubrikin Naoero) د آرام سمندر په سویلي برخه کې له ګڼ شمیر ټاپوګانو جوړ کوجینی هیواد دی. د ناورو هیواد پلازمینه یارن او لوی ښار یې دنیګومودو دی.

## تاریخ
## جغرافیه
## ایداري وېش
## کلتور
**قومي ډلې**
| ۵۸٪ ناورویان
| ۲۶٪ د آرام سمندر د ټاپوګانو وګړي
| ۸٪ سپین پوستان
| ۸٪ چینایان
د امریکا ساموا

**د آمریکا ساموآ** په ساموایي ژبه Amerika Sāmoa) د آرام سمندر په لویدیځ کې یو ټاپویز هیواد دی. یاده سیمه د امریکا له نیمه خپلواکو سیمو څخه شمیرل کیږي چې خپله مرکزي حکومت لري. د امریکا ساموا هیواد پلازمینه پاګوپاګو او رسمي ژبې یې انګلیسي او ساموایي ژبې دي.

## تاریخ
## جغرافیه
## کلتور
## ایداري وېش
فرانسوي پولينزيا

**د فرانسې پولینزي ټاپوګان** په فرانسوي Polynésie française) د آرام سمندر په سویلي برخه کې د فرانسې هیواد اړوند له ۱۱۸ ټاپوګانو جوړه سیمه ده. د یاد هیواد (سیمې) پلازمینه د پاپیته ښار او رسمي ژبه یې فرانسوي ده.

| capital = پاپیت
| coordinates = 
| largest_city = Fa'a'ā
| demonym = French Polynesian
| ethnic_groups = 66.5%&nbsp;unmixed&nbsp;Polynesians7.1%&nbsp;mixed&nbsp;Polynesians9.3% Demis11.9% Europeans4.7% East Asians
| ethnic_groups_year = 1988
| government_type = Devolved parliamentary dependency
| leader_title1 = President of the French Republic
| leader_name1 = ایمانویل مارکون
| leader_title2 = د فرانسوې پولنزیا ولسمشر
| leader_name2 = اډواډ  فریچ
| leader_title3 = High Commissioner of the Republic
| leader_name3 = Dominique Sorain
| legislature = Assembly of French Polynesia
| area_km2 = 4,167
| area_rank = 
| area_land_km2 = 3,521.2
| percent_water = 12
| elevation_max_m =
| elevation_max_ft =
| population_census = 275,918
| population_census_rank = 177th
| population_census_year = 2017
| population_estimate = 
| population_estimate_rank = 
| population_estimate_year = 
| population_density_km2 = 78
| population_density_sq_mi = 203 
| population_density_rank = 130th
| GDP_PPP = 
| GDP_PPP_rank = 
| GDP_PPP_year =
| GDP_PPP_per_capita = 
| GDP_PPP_per_capita_rank = 
| GDP_nominal = US$6.163 billion
| GDP_nominal_rank = 
| GDP_nominal_year = 2018
| GDP_nominal_per_capita =
| GDP_nominal_per_capita_rank = 
| HDI_year =
| HDI_change = 
| HDI = 
| currency = CFP franc
| currency_code = XPF
| timezone =
| utc_offset_list = 
| date_format = dd/mm/yyyy
| electricity = 
| drives_on = ښوی
| calling_code = +689
| iso_code = 
| cctld = .pf
}}

## تاریخ
## جغرافیه
## ایداري وېش
## سیلانې
نيووی

{| class="js-no-interprojets" style="border-collapse:collapse;width:100%;margin:0em; padding-right:12px;font-size:100%;font-weight:bold;font-family:Bahij Nazanin; background:none;"
|-
| style="text-align:right;" | 
{| border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="float; margin:em" align="left" 
|-
**نیووی** (نیووي/نیوي) په انګلیسي Niue) د آرام سمندر په سویل کې یو کوچینې هیواد دی. د نیوی هیواد پلازمینه د الوفي ښار او رسمي ژبې یې انګلیسي او تیویي ژبې دي.

## تاریخ
## جغرافیه
## ایداري وېش
## کلتور
توکلاو

**توکیلاو** په انګلیسي Tokelau) توکلاو په معنی (د شمال باد) د آرام سمندر په سویل کې د ۱۵۰۰ وګړو درلودلو سره یو کوچینی ټاپویز هیواد دی.

## ایداري وېش
## کلتور

## تاریخ
## جغرافیه
تونګا

**تونګا** په انګلیسي Kingdom of Tonga) د آرام سمندر په سویل کې د اسټرالیا هیواد ختیځ لورته له ۱۷۰ ټاپوګانو جوړ هیواد دی. د یاد هیواد پلازمینه د نوکوالوفا ښار دی.

## تاریخ
## جغرافیه
## ایداري وېش
## کلتور
تاور ماتان رواک

**تایور ماتان رواک** په انګلیسي President Taur Matan) زوکړه ۱۰ اکتوبر ۱۹۵۶م کال) د ختیځ تیمور پخوانی جنګی قمندان او له ۲۰۱۲ د مې میاشتی راهیسی د ختیځ تیمور هیواد دریم ولسمشر دی.

## جنګي ونډه
## ولسمشریزه
د اسټرالیا هیواد آیالاتونه

دوتنه:Autralia07790.jpg
**د استرالیا هیواد د آیالاتونو نوملړ** اسټرالیا له مرکزي سیمې سره په اته ایداري برخو (آیالاتونو ویشل شوې ده.
# نیو ساوټ ولز مرکز سیډني
# کوینزلنډ مرکز  بریزبن
# سویلي اسټرالیا آیالات مرکز  ایډلایډ
# تاسماني آیالات مرکز  هوبارټ
# ویکتوریا آیالات مرکز ملبورن
# لویدیځه اسټرالیا مرکز پرت
# د اسټرالیا شمالي سیمه مرکز داروین
# د اسټرالیا مرکزي سیمه  مرکز کانبیرا
د اسټرالیا لوی ښارونه

**د اسټرالیا هیواد د لویو ښارونو نوملړ** اسټرالیا ګڼ شمیر لوی او واړه ښارونه لري چې لاندی جدول کې یې څلور لوی ښارونه ښودل شوي.


File:Sydney harbour.png | سیډني۴٬۲۹۳٬۱۰۰
File:1 flinders st station melb.jpg | ملبورن۳٬۷۰۰٬۰۰۰
File:Brisbane - Merrivale Bridge (4028565909).jpg | بریزبن۱٬۸۲۰٬۴۰۰
File:Canberra viewed from Mount Ainslie.jpg | کانبیرا۳۳۲٬۷۹۸
سیډني

**سیډني** د (**New South weals**) ایالت مرکز او د اسټرالیا تر ټولو ډیر نفوس لرونکی ښار او پلازمېنه ده. دا ښار د اسټرالیا په ختیځو سواحلو کي موقعیت لري او د سیډني د کښتیو تمځای چاپیره پروت دی. سیډني په لویدیځ کي د بلو ماونټینز (شنو غرونو)، په شمال کي د هاوکس بيري ښار او په جنوب او جنوب لویدیځ کي تر رایل ملي پارک او مک آرتور پوري نږدې ۷۰ کیلومتره (۴۳.۵ مایله) پوري غځیدلی دی. د ۲۰۲۲ کال په جون کي د یو سرشمېرني له مخي ددې ښار نفوس ۵,۲۹۷,۰۸۹ اټکل سوی وو، چي د یاد ایالت د شاوخوا ۶۶٪ نفوسو ټاټوبی کېدی.

د اسټرالیا اصلي اوسیدونکي د لږ تر لږه ۳۰,۰۰۰ کلونو راهیسي د ستر سیډني په سیمه کي مېشت دي او د دې ځمکي دودیز اوسېدونکي چي پر هغه باندي اوس عصري سیډني جوړ دی، د داروګ، دَاروال او ایورا قبیلې اړوند غړي دي.

## ولسوالۍ
## تاریخ
## کلتور
پیت کرن ټاپوګان

**پیت کرن** په انګلیسي Pitcairn Islands) د آرام سمندر په سویل کې د بریتانیا اړوند څلور اوور شیندي ټاپوګان دي چې ټول ۶۴ وګړي لري. یاد وګړي له څلورو کورنیو څخه دي.

## تاریخ
## جغرافیه
## اقتصاد
## ایداري وېش
واليس او فوتونا

**والیس او فوتونا هیواد** په انګلیسي Wallis and Futuna) د آرام سمندر په سویل کې د فیجي او ساموا ترمنځه د فرانسې هیواد اړوند مستعمره ده. د والیس او فوتونا پلازمینه ماتا اوتو او مساحت یې ۲۶۴ کیلومتره مربع دی.

## تاریخ
## جغرافیه
## ایداري وېش
## کلتور
ملبورن

**ملبورن** په انګلیسي  Melbourne) له کانبیرا نه وړاندی د اسټرالیا پلازمینه وه. ملبورن ښار اوس مهال د ۲۰۱۸م کال د اکتوبر میاشتی د سرشمیرنې له اړخه د ۵ میلیونه وګړو درلوداو سره د اسټرالیا دوهم ګڼ نفوسه ښار دی.

## تاریخ
## کلتور
بریزبن

**بریزبان** په انګلیسي Brisbane) د اسټرالیا هیواد په کویزلنډ آیالات کې ګڼ نفوسه ښار دی. 

## جغرافیه
## کلتور
کانبیرا

**کانبرا** انګلیسي  Canberra) د اسټرالیا پلازمینه ده. کانبیرا د استرالیا د غیر سمندر غاړو ښارونو له ډلی ترټولو لوی چې د سیډني سویل لویدیځ لورته په ۳۰۰ کیلومترې کې پروت دی.

## جغرافیه
## تاریخ
ایډلایډ

**آډلایډ** (ایډلیډ/ایدلید) په انګلیسي Adelaide's) د اسټرالیا په سویل کې د سویلي اسټرالیا آیالات مرکز دی. د ۲۰۱۷م کال د جون میاشتې د معلوماتو له مخی اډلیډ ښار ۱,۳۳۳,۹۲۷ وګړي لرل.

## جغرافیه
## کلتور
نړیوال ساعت

World Time Zones Map.png
اوسنې بڼه.

**نړیوال وسلونکی ساعت** په انګلیسي UTC) د نړیوالو ساعتونو (وختونو) د ډله بندې یو معیار دی.
د اسټرالیا پارلمان

**د اسټرالیا ولسي جرګه** یاهم د اسټرالیا د همټو سیمو مقننه قوه. یاد پارلمان په درې برخو وېشل شوی لوړ مقام د بریتانیا ملکه مشرانو جرګه او ولسي جرګه دي.
هوبارټ

**هوبارت** په انګلیسي Hobart)  د تاساني آیالات یو مرکز او بندري ښار دی. د هوبارت ښار بنسټ په ۱۸۰۲م کال کې ایښودل شوی.

## تاریخ
## کلتور
داروین

**داروین** په انګلیسي Darwin)  د اسټرالیا هیواد د شمالي سیمې آیالات مرکز دی.

## تاریخ
## جغرافیه
نیو ساوټ ولز

**نیو ساوټ ولز آیالات** (نوی سویلي ولز) په انګلیسي New South Wales) د اسټرالیا هیواد ختیځ آیالات دی. د نیو ساوټ ولز مرکز د اسټرالیا ترټولو لوی ښار سیډني دی.

## جغرافیه
## تاریخ
## سرچينې
کوینزلنډ

**کوینزلنډ آیالات** په انګلیسي Queensland) د اسټرالیا هیواد شمال ختیځ کې پروت آیالات دی. د کوینزلنډ آیالات شمال او ختیځ لورو ته آرام سمندر پروت دی, د ایاد آیالات مرکز بریزبن ښار او ۱۲۱,۹۹۴ کیلومتره سمندر غاړی لري.

## جغرافیه
## تاریخ
سویلي اسټرالیا آیالات

**سویلي اسرالیا** په انګلیسي
South Australia) د اسټرالیا هیواد سویل کې پروت آیالات دی. د یاد آیالات مرکز د ایډلایډ ښار دی.

## جغرافیه
## تاریخ
تاسماني

**تاسماني آیالات** (تاسمانیا آیالات) په انګلیسي Tasmania) د اسټرالیا هیواد په سویل لویدیځ کې پروت ټاپو دی. د تاسمانی آیالات مرکز د هوبارټ ښار دی.

## تاریخ
## جغرافیه
ویکتوریا آیالات

**ویکتوریا (اسټرالیا)** په انګلیسي Victoria) د اسټرالیا هیواد په سویل ختیځ کې پروت آیالات دی. د ویکتوریا آلات مرکز د ملبورن ښار دی.

## تاریخ
## جغرافیه
لویدیځه اسټرالیا

**لویدیځ اسټرالیا آیالات** په انګلیسي Western Australia) د اسټرالیا هیواد ترټولو لوی آیالات دی, چې د یاد هیواد دریمه برخه مساحت جوړوي. د لویدیځه استرالیا آیالات مرکز د پرت ښار دی.

## تاریخ
## جغرافیه
ګانګنام سټایل

**ګانګنام سټیل سندره** (کوریایي سندره) په انګلیسي  Gangnam Style) په کورایي 강남스타일)  یوه کوریایی سندره چې د ځانګړې ګډا او ویډیو په خاطر یو وخت د یوټیوب د لیدل شویو  د ویډیو ګانو په سرکی وه.
 
## سندرغاړی
فضا

دوتنه:Paza2,000,000,000,000.png
په پورتنی تصویر کې ۲,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ دوه ټریلیونه کهکشانونه موجود دي.

**فضا** (جهان) هغه څه چې د انسانانو سره د ننۍ ټکنالوژې په مرسته د لیدلو وړ دي.

**مونږ په فضا (جهان) کې**
سپوږمۍ زمونږ له نړۍ (سارې) نه ۲۸۴,۴۰۰ کیلومتره فاصله لري, یعنی که مونګه د یوه موټر سره چې په یو ۱ ساعت کې ۱۰۰ کیلومتره مساحت ووښي سپوږمۍ ته حراکت وکړو نو ۱۶۰ ورځې شپې به وخت ونیسی ترڅو مونګه ترټولو نږدی سیارې یعنی سپوږمۍ ته ورسیږو. په دوهم قدم کې ځمکې ته نږدی مریخ  دی چې څولسیزې کیږي انسانان پرې څیړنې کوي مریخ د ځمکې په ۲۲۵,۰۰۰,۰۰۰ کیلومترې کې موقیعت لري چې د لمر د سرعت پر آساس ۲,۵ ثانیې له ځمکې سره فاصله لري، یعنی که مونږ و غواړو چې مریخ ته یو صوتي پیغام ولیګو نو ۲۰ دقیقې وخت به ونیسی ترڅو مریخ ته ورسیږي او ۲۰ دقیقې وخت نیسی ترڅو بیرته ځمکې ته راورسیږي. وویجر یو (سپوږمکې) چې په ۱۹۷۷م کال کې د ناسا له خوا د څیړنو لپاره فضا ته استول شوی په ثانیه کې ۱۷ کیلومتره مساحت وښی چې کابو (۴۳ کاله) کیږي لا خپل فعالیت ته ایدامه ورکوی د ځمکې سره د ۱۳۸ نجومي واحدونو په فاصله کې چې یو نجومي واحد د ځمکې او لمر د فاصلې په اندازه دی موقیعت لري, که وویجر ۱ په ثانیه کې ۱۷کیلومتره مزل وښلو سره خپل سفر ته ایدامه ورکړئ نو ۳۰,۰۰۰ کاله وخت به ونیسی ترڅو ورت وریځ ته ورسیږي. له دی وروسته باید د لمر سرعت سره محاسبه وشي چې ترټولو تیز سرعت لري.
یو لمریز کال د ۹,۴۰۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ (نه آشاریا څلور) km کیلومترو سره برابر دی یعنی له وویجر یو نه وروسته ځمکې ته نږدی د له محلي ستورو څخه یادونه کولی شو چې له یادو ستورو څخه د الفها ستوری Alpha Cetauri) ځمکې ته ترټولو نږدی ستوری دی  چې د ځمکې سره په ۴,۲ لمریزه کاله فاصله کې موقیعت لري یعنی که وویجر یو هلته روان شي  نو ۷۰ زره کاله وخت به ونیسي ترڅو هلته ورسیږي. له محلی ستورو له فاصلي وروسته ځمکې ته نږدی د شیدو لار موقیعت لري چې د ټولې شیدو لار جوړښت ۱۰۰,۰۰۰ لمریزه کاله پراخوالی لري. په یاد کهکشان کې د لمر په اندازه ۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ میلیارده ستوري او همدارنګه له ۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ میلیاردو ډیرې سیارې شتون لري, له دی وروسته فاصله کې د کهکشانانو سیمه ییز ګروپ موقیعت لري چې پراخوالی یې ۱۰,۰۰۰,۰۰۰ میلیونه لمریځه کاله دی، له دی ټولو ورهاخوا د سنبلې لوړه برخه نومې له کهکشانونو جوړه برخه ده چې له ۱۰۰ ډوله ډیر کهکشانونه پکې شتون لري ددی سنبلې پراخوالی ۱۱۰,۰۰۰,۰۰۰ میلیونه لمریزه کاله دی. 
د سنبلې لوړه برخه لا زمونږ د لیدلو وړ فضا آخر ندی له دی وروسته د لاناکیا لوړه برخه راځی چې پکې ۱۰۰,۰۰۰ زره کهکشانونه پراته دي, یاده لوړه د ځمکې سره په  ۵۲۰,۰۰۰,۰۰۰ میلیونه لمریزه کاله فاصله کې  پرته ده. له هغه وروسته زمونږ د ټکنالوژې پرمټ د لیدلو وړ وروستې برخه پورتنی تصویر دی چې پکې ۲,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ ټریلیونه کهکشانونه پراته دي په ساده اصتلاح زمونږ د نړۍ د سمندر د شګو نه ډیرې سیارې پکې شتون لري.

**اړوند مخونه**
* فضایي موجودات
* لمريز غونډال
* د شیدو لار
* وویجر پروګرام
* ستورپوهنه
* کهکشان
* د ناسا ماموریتونه
* وویجر یو
* وویجر دوه
* د لمر سرعت
* کهکشان
* ځمکه
* یوهانس کپلر
* کپلر تلسکوپ
* آکیله او جامباتیستا جودیکا کوردیلیا
* دوهم بروس کاندلس
* د شمسي نظام څیړلو لومړنې هڅې
* د کویپر کمربند
* نجومي واحد
* نجومپوهنه
د اسټرالیا شمالي سیمه

**د اسټرالیا شمالي قلمرو** په انګلیسي  Northern Territory) د اسټرالیا په شمال کې پرته سیمه ده چې لا تر اوسه د یوه آیالات حق نه لري بلکی یوه سیمه شمیرل کیږي.

## جغرافیه
## تاریخ
د اسټرالیا مرکزي سیمه

**د استرالیا پلازمینې سیمه** Australian Capital Territory)  د اسټرالیا له اته آیالاتونو څخه ترټولو کوچینی هغه دی.

## تاریخ
## جغرافیه
سلطانه راضیه

**سلطانه راضیه غوري** په انګلیسي Razia Sultana) د ایلتتمش لور وه چې په بدایون کې پیداشوې وه. نوموړی د ډهلي په واکمنې کې یواځینې ښځینه او مسلمانه واکمنه تیره شوې.

## سلسله
## تاریخ
سووا

**سووا** Suva) په استرالیا لویه وچه کې پروت د فیجي هیواد پلازمینه او لوی ښار دی.

## تاریخ
## جغرافیه
نورالله

د اسلام لوی فتوحات:
۱:د عربستان فتحه ۶۲۱-۶۳۳ م
۲:د اجنادین د جنګ فتحه ۶۳۴ م
۳:دیرموک د جنګ فتحه ۶۳۶ م
۴:د القادیسیه د جنګ فتحه ۶۳۶ م
۵:د نهاوند د جنګ فتحه ۶۴۲ م
۶:د مصر فتحه ۶۴۲ م
۷:د خراسان فتحه ۶۳۶-۶۵۴ م
۸: دشمالي افریقا فتحه ۶۴۲-۶۹۹ م
۹:د نرکستان فتحه ۷۰۵-۷۱۷ م
۱۰:د سند فتحه ۷۱۱-۷۱۷ م
۱۱: د اسپانیه فتحه ۷۱۱-۷۱۷
۱۲:دهند فتحه ۱۰۰۱-۱۰۲۴ م
۱۳:د القدس فتحه
۱۴:داسلامبول(قسطنطنیه) فتحه ۱۴۵۳
جورج کونروټ

**جورج کونروت** په انګلیسيJioji Konrote) زوکړه ۲۶ډسمبر ۱۹۴۷م کال) د فیجي هیواد ولسمشر دی.

## کار
## سیاست
اندامان او نیکوبار ټاپو

**آندامان او نیکوبار** په بنګالي ژبه আন্দামান ও নিকোবর দ্বীপপুঞ্জ) هند په سمندر کې د هند اړوند ټاپوګان دي.

## تاریخ
## جغرافیه
جوکو ویدودو

**جوکو ویدودو** په انګلیسيJoko_Widodo/ ꦗꦑ꧈ꦮꦶꦢꦢ) زوکړه ۲۱ جون ۱۹۶۱م کال) د ۲۰ له اکتوبر ۲۰۱۴م کال راهیسی د اندونیزیا هیواد ووم ولسمشر دی.

## شخصیت
## کار
نومیا

**نومئا** په فرانسوي Nouméa) په آرام سمندر کې د نوې کالدونیا هیواد پلازمینه ده. نومیا ښار په ۲۰۰۹م کال کې ۹۷,۵۷۹ وګړي لرل.

## تاریخ
## جغرافیه
سرپایولیا ماتانا

**سرپایولیا ماتانا** د استرالیایی لوی وې اړوند د نوې پاپوا ګینه هیواد ولسمشر دی.
جټ لی

**جت لی** (جیټ لی/جیت لی/ جیټ لی) اصلی نوم **لي لیانجي** په چینایي 李连杰) په انګلیسي Li Lianjie) زوکړه ۲۳ افریل ۱۹۶۳م کال پکن , چین)
یو چینایی ماډل (تمثیل کونکی) فلم مسول او د اووشو په ورزشي رشته کې رزمی کار (ورزشمار) دی.

## فلمونه
## ژوند
پورټ مورسب

**پورټ موریسب** (پورت مورسب) په انګلیسي Port Moresb) په استرالیا لویه وچه کې د پروت هیواد نوې پاپوا ګینه پلازمینه ده.

## تاریخ
## جغرافیه
داوید ووناګی

**داوید ووناګي** د استرالیایی هیواد سولومون ټاپوګان هیواد ولسمشر (والی) دی.
هونیارا

**هونیارا** په انګلیسي Honiara) د د سولومون ټاپوګانو هیواد پلازمینه ده. هونیارا ښار په ۲۰۱۷م کال کې ۸۴,۵۲۰ وګړي لرل. 

## جغرافیه
## تاریخ
تالیس وبید موسیس

**تالیس وبید موسیس** په انګلیسي Tallis Obed Moses)  له ۶ د جولای ۲۰۱۷م کال راهیسی د استرالیایی  هیواد وانواتو منتخب ولسمشر دی. 

## کار
## دنده
پورت ویلا

**پورټ ویلا**  Port Vila ) په آرام سمندر کې پروت د وانواتو پلازمینه او لوی ښار دی. پورت ویلا ښار ۳۶,۹۰۰ وګړي لري. 

## تاریخ
## جغرافیه
اوکلنډ

**اوکلند** په انګلیسي Auckland) د نیوزیلنډ هیواد لوی او ګڼ نفوسه ښار دی. د اوکلنډ سیمه (ولایت) یونیم میلیونه او د اوکلنډ ښار کابو ۵۰۰ زره وګړي لري.

## تاریخ
## جغرافیه
جاسیندا آردرن

**جاسیندا کاتی لاوریلل اردن** (جاسیندا اردرن) په انګلیسي Jacinda Kate Laurell Ardern) زوکړه ۲۶ جون ۱۹۸۰م کال) د نیوزیلنډ هیواد لومړې وزیره او د نوی ځیلاند هیواد د کاګر ګوند رئیسه ده.

## کار
## ژوند
مایوري ژبه

**مایوري ژبه** یاهم ته ریو مایوري) Moriori language) د نیوزیلنډ هیواد د بومي وګړو ژبه ده چې د انګلیسي ترڅنګ په په یاد هیواد کې رسمی ده.

## ویونکي
د نوی ځیلاند ډالر

**د نیوزیلنډ ډالر** په انګلیسي New Zealand dollar) کوډ NZD) د نیوزیلنډ هیواد رسمي اسعار (پیسې) دي چې د نوی ځیلاند هیواد د مرکزی بانک له خوا وړاندی کیږي.
 

## ارزښت
وویجر یو

**وویجر ۱** (په انګلیسي: Voyager ۱) یوه فضایي بیړې څیړنیزه بیړۍ ده چې د وویجر دوه نه ۱۶ ورځې وروسته په ۵ سپټمبر ۱۹۷۷م کال د ناسا له خوا فضا ته د څیړنو لپاره و استول شوه. وویجر یو اوس هم (۲۰۲۰م کال) د ناسا لرې څیړنیزه شبکه سره اړیکه لری, یاده څیړنیزه بیړۍ د بشر په تاریخ کې ترټولو ډیر واټن وښونکی (له ځمکې لری) بیړۍ ده چې په ۲۵ د سپټمبر ۲۰۱۸م کال یې د لمر سره فاصله ۱۴۲,۳۱ فضایی وحده (۲۱,۲۸۹ بیلیون) کیلومتره فصاصله لرله. وویجر یو لومړنۍ بیړۍ ده چې د ستورو منځ سیمې محل ته ځان رسوی. وویجر یو په ثانیه کې ۱۷ کیلومتره چټکتیا لري.

## دنده
وویجر دوه

**وویجر ۲** (په انګلیسي: Voyager ۲) د ستورو ترمنځ یوه فضایی څیړنیزه بیړۍ ده چې په ۲۰ د اګسټ ۱۹۷۷م کال د ناسا د وویجر پروګرام په چوکاټ کې د شمسی نظام نه بهر د ستورو ترمنځ د سیارو د څیړنی لپاره استول شوې. ووبجر دوه ۷۲۲کیلوګرامه وزن لري چې تر ۱۰ د افریل ۲۰۲۰م کال پوری یې ۴۲ کاله ۷ میاشتې او ۲۱ ورځې د ماموریت پوره شوې او لاهم د معلوماتو رالیګلو ته ایدامه ورکوی. په ۱۴ د سپټمبر د ۲۰۱۳م کال وویجر ۲ ۱۰۲,۷ نجومی واحدونه (۳,۱۵۰بیلیونه کیلومتره) فاصله وښلې وه.

## ماموریت
تتوم ژبه

**تتوم ژبه** Tetun) په اسټرالیا لویه وچه کې د پروت هیواد ختیځ تیمور رسمي ژبه ده.

## ویونکي
لویدیځ تیمور

**لویدیځ تیمور** د تیمور ټاپو لویدیځې برخې ته چې د اندونیزیا هیواد  ختیځ سوندای ولایت جوړوی  لویدیځ تیمور ویل کیږي.
تیمور ټاپو

**تیمور ټاپو** Timor island) د تیمور سمندر په شمال او د آسیا په لویدیځ کې پروت ټاپو دی. د تیمور ټاپو ختیځه برخه د ختیځ تیمور هیواد او لویدیځه برخه د اندونیزیا هیواد ختیځ سوندای ولایت جوړوی.

## وېش
ختیځ سوندای

**ختیځ سوندای ولایت** (سوندای ولایت) په اندونیزیایي ژبه  Nusa Tenggara Timur) د سویلي آسیا د تیمور ټاپو په لویدیخه کې د اندونیزیا یوه آیالات دی.

## ولسوالۍ
## تاریخ
کوپانګ

**کوپانګ** په اندونیزیایي ژبه
Kupang) د تیمور ټاپو په لویدیځ برخه کې د اندونیزیا هیواد ختیځ سوندای ولایت مرکز دی.

## تاریخ
د اسټرالیا لویه وچه

**د استرالیا لویه وچه** (اسټرالیا براعظم) په انګلیسي د نړۍ پرمخ پنځمه لویه مساحت لرونکې لویه وچه ده.

وېشنيزه:آسټراليا (لويه وچه)

## هیوادونه
**ملانزي**
* border|22px ختیځ تیمور
* border|22px فیجي
* اندونیزیا
*  نوې کالدونیا
* نوې پاپوا ګینه
* border|22px سولومون ټاپوګان
* border|22px وانواتو
* اسټرالیا
* نیوزیلنډ

**میکرونزي**
* ګوام
* border|22px کیریباتي
* border|22px مارشال ټاپوګان
* border|22px شمالي ماریانا ټاپوګان
* د میکرونزي فدرال ټاپوګان
* border|22px ناورو
* border|22px پالایو
**پلینزي**
* border|22px د امریکا ساموا
* border|22px کوک ټاپوګان
* border|22px د فرانسې پولینزي
* border|22px نیوی
* 22px پیت کرن ټاپوګان
* border|22px ساموا
* 22px توکلاو
* border|22px د تونګا پاچاهي
* border|22px تووالو
* والیس او فوتونا

## ښارونه
## ژبې
اېندونېزيايي ژبه

**اېندونېزیایي ژبه** په اندونېزیایي  Bahasa Indonesia) د اندونیزیا هېواد رسمي ژبه ده.

## سرچينې
هاګاتنیا

**هاګاتنیا** Hagatna) په آرام سمندر کې د امریکا متحده آیالاتونو اړوند سیمې ګوام په لویدیځ سمندر غاړی کې پرته پلازمینه ده.

## تاریخ
## جغرافیه
ادی کالو

**ادي کالو** د اسټرالیایي هیواد ګوام سیمه ییز والی (ولسمشر) دی.
تامونینګ

**تامونیګ** په انګلیسي Tamuning) د ګوام هیواد اړوند یوه ولسوالۍ ده چې د انتونیو بی وان پټ هوایی ډګر یې ترڅیرمه پروت دی.

## تاریخ
## جغرافیه
ددیدو

**ددیدو** په انګلیسي Dededo) په آرام سمندر کې پروت د امریکا متحده آیالاتون اړوند سیمې ګوام  یوه ولسوالۍ ده چې د نور هیواد په کچه پکې ډیر شمیر وګړي میشت دي.

## تاریخ
## جغرافیه
پرت

**پرت (اسټرالیا)** په انګلیسي
Perth) د اسټرالیا هیواد د لویدیځه اسټرالیا آیالات مرکز دی. پرت ښار د استرالیا هیواد څلورم لوی ښار دی چې د سیډني په ۳,۸۰۰ کیلومترې کې موقیعت لري.
 

## تاریخ
## کلتور
انتونیو بی وان پټ هوایی ډګر

**د انتونیو بی وان پت نړیوال هوایی ډګر** په انګلیسي Antonio B. Won Pat International Airport) د ۳۰۵۳ متره اوږد هوایی لیکې او GUM) کوډ درلودلو سره په ګوام د ۲۰۰۶م کال جوړ هوایی ډګر دی.

دوتنه:GuamAntonioWonPatAirport.jpg

## سرچینې
تانیتي ماماو

**تانیتی ماناو** Taneti Maamau) زوکړه ۱۶ سپټمبر ۱۹۶۰م کال) د کیریباتي هیواد ولسمشر دی.

## شخصیت
یونا

**یونا (ګوام)** په انګلیسي Yona) په آرام سمندر کې د ګوام هیواد اړونده یوه ولسوالۍ ده چې ۵۱,۸ کیلومتره مربه مساحت او ۶,۴۸۰ وګړي لري.

## تاریخ
## جغرافیه
تاراوا

**تاراوا ټاپو** په انګلیسي Tarawa) په آرام سمندر کې ټاپو او همدارنګه د [[کیریباتي] هیواد پلازمینه ده.

## تاریخ
## جغرافیه
یوهانس کپلر

**یوهانس کپر** په الماني Johannes Kepler) زوکړه ۲۷ ډسمبر ۱۵۷۱م کال المان Weil der Stadt) مړینه ۱۵ نوامبر ۱۶۳۰م کال رګنسبورګ یو المانی ریاضی پوه او پیژندل شوی ستور پیژندونکی وو. نوموړی د ستور پیژندنې علم پلار بلل کیږی.

## نظریې
کپلر تلسکوپ

**کپلر هوایی بیړۍ** Kepler) د ناسا له خوا جوړه شوې بیړۍ ده چې زموند د شمسي نظام د لمر څیرمه سیارو څیړنه وکړئ. د کپلر بیړۍ فضا ته توغول د څیړنو اصلی هدف په شمسی نظام کې ځمکې ته ورته سیارو موندل او څیړل دی چې د ژوند شرایط ولري.

## لاسته راوړنې
د لمر سرعت

**د لمر تیز والی** speed of light) ( د لر سرعت) د ننۍ ټکنالوژې پرمټ ترټولو ګړندی سرعت دی بشر یې محاسبه په لاسکی لري. زمونږ نړیواله یوه ثانیه د لمر د سرعت پر آساس له ۲۹۹,۷۹۲,۴۵۸ کیلومترو سره برابره ده یعنی لمر په یوه ثانیه په یاده اندازه ګړندی توب لري.

## د لمر عمر
## ترواک لاندی سیمه
د شمسي نظام څیړلو لومړنې هڅې

تڼۍ|چپ|250px|

بروس مک کندلس Astronaut) د یو فضایی سفر د اجرا پر مهال د شاتل چلنجر هوایی بیړۍ له کابین څخه څو متره لری. نومړی چې له خپلې بیړۍ څخه بیرون له هیڅ شی وصل ندی له یو لاسی کنټرول څخه د خپل ځان ښودلو پروخت کار اخلي.

**ستورمزلی** هغه چاته ویل کیږی چې د ځمکې څخه بیرون په یو فضایی سفر تلی وي.
دوهم بروس کاندلس

**دوهم بروس کاندلیس** په انګلیسي Bruce McCandless II ۸) جون ۱۹۳۸م کال بوسټون مرګ ۲۱ ډسمر ۲۰۱۷م کال) د  هیواد اړوند یو ستورمزلی وو چې په [اس ټی اس-۴۱بی]] او اس ټی اس۳۱ ماموریتونو کې یې برخه لرله.

## ماموریتونه
## ژوند
آکیله او جامباتیستا جودیکا کوردیلیا

دوه ایټالوي ورونه جودیکا-کوردیګلیا.
دوتنه:Dwa Italwi wrona.jpg

آشیلی او ګیان باتیستا جودیکا کوردیګلیا په ۲۰۱۱م کال کې.

**اکیله او جامباتیستا جودیکا کوردیلیا** په انګلیسي Achille and Gian Battista Judica-Cordiglia) دوه ایټالوی ورونه وو چې له ۱۹۵۰ تر ۱۹۶۱ کلونو ترمنځ یې د امریکا او پخوانی وروی اتحاد ترمنځ د سړې جګړې پرمهال چې دواړه لوري له ځمکې بهر د فضا په څیړلو (سپوږمۍ ته د انسان پر استولو په سیالې بوخت وو دوي په خپل کور کې د یوې غږ صبتونکی ماشین چې چې له ځمکې بهر سیګنالونو د کشف کولو لپاره وه بریالي شوی وو. یادو ورونو د ماشین په مرسته وکولای شوه چې یو شمیر سیګنالونو کشف کړی چې یو له هغوی د روسی ستور مزلی چې لا ترننه یې د روسی حکومت سفر پټ ساتلی غږ ضبت کړ. نوموړی د ژوند په وروستیو شیبو کې د مرسنتې غوښتنه کوی مرسته غواړی او وایې چې د ګرما احساس کوی تنفس نه شی اخیستلای او د فضایې بیړی په بیروننې برخه کې اوور وینې.

دوتنه:Da Achile Antan.jpg

د آشیلی او ګیان باتیستا جودیکا کوردیګلیا آنتن.

## ژوند
آشیلا زوکړه ۱۹۳۳ مړینه ۲۰۱۵م کال او ورور یې جیووانی باتیستا زوکړه ۱۹۳۹م کال) خپله د د غږ ضبتولو ماشین آلات یې د ۱۹۵۰م کلو په وروستیو د تورین ښار بهر په یوه پوځې خرابه پوسته (قرارګاه) کې لرل. دوی ادعا کوله چې د خپلو ماشینونو په مرسته یې د هغه وخت هوا ته د امریکا او شوروی اتحاد د هوایی بیړیو (سپوږمکیو) غږیز سیګنالونه کشف کړي.
یوری ګاګارین

**یوری الکس یویچ ګاګارین** (لومړنی ستورمزلی)  په روسي Юрий Алексеевич Гагарин) په نړیواله کچه لومړنی روسی ستورمزلی وو چې وی شول کولی په ۱۲ د افریل ۱۹۶۱م کال د ۱۰۸ د قیقو لپاره د ځمکې مدار نه په کامله توګه راتاو شي, اما ویل کیږي له دی وړاندی هم پخوانی شوروی اتحاد یو شمیر ستورمزلي لیګلي وو چې په فضایی بیړنیو کې د تخنیکي ستونځو له بیرته ځمکې را ستانه نه شول. د ۱۹۵۰ نه تر ۱۹۶۱ کلونو ترمنځ د امریکا او پخواتی شوروی اتحاد ترمنځ د سړې جګړې پرمهال دواړو هیوادونو کوښښ کوه چې فضا د انسان په لیګلو سره لومړی ځای خپل کړې, په یاد وخت کې دوه ایټالوي ورونه د خپل غږ صبتلو ماشین په مرسته  پدی توانیدلی وو چې د یو شمیر روسی ستورمزلو غږونه پداسی حال کې صبت کړئ چې په یوه فضایی بیړی د سفر پرمهال په روسي ژبه له مرکزه د مرستی غوښتنه کوی او مري اما د پخوانی شوروی اتحاد حکومت د خلکو ترمنځ د خپل باور ساتلو لپاره یاد غږونه او رپوټونه رد کړي وو.
 

## کار
## ژوند
د کویپر کمربند

300px|تڼۍ|

د کویپر کمربند د جرمونو تصویر د لمر بیروننۍ برخې د ۶۰ نجومي وادونو په فاصله کې له لمر سره. ۱ د جنورې ۲۰۱۵م کال)
**آسماني** د کویپر کمربند, **نارنجي** ویشلي دیسکونه, **شنه** سانتورونه, **خړ** د مشتري تروجان, او **سره** ګازي غونډالونه. 

**کویپر کمربند** (د کویپر حلقه) په انګلیسي د اول ځل لپاره د هالنډي ستور پیژندونکی جرارډ کویپر له خوا وړاندی شوې.
نجومي واحد

**نجومي واحد** کوډ ua,au او AU د اندازه کولو واحد دی. د ځمکې او لمر دوره چې کابو ۱۵۰,۰۰۰,۰۰۰ کیلومتره برابر د ۹۳,۰۰۰,۰۰۰ مایله) دی یو نجومي واحد شمیرل کیږي.
ویشلی دیسک

**ویشلي دیسکونه** په انګلیسي 
Scattered Disc) زمونږ په شمسي نظام کې لرې پرته سیمه ده چې پکې د سیارو کوچینې پرتې دي, چې یو ډول فرانپتوني بدنې (اجسام) دي.
سانتورونه

**سانتور** (د سیارو ټوټي) په انګلیسي Centaur) یو ډول نامعلوم مدار لرونکي بدنې (جسمونه) دي چې د مشتري او نیپټون ترمنځ د لمر څخه ګرځي.
د مشتري تروجان

330px|تڼۍ|  کوچینې سیاري‌, شمسي نظام او مشتري.
{| style="width: 90%; margin: 4px 0 4px 20px;"
|-
| valign=top |

| valign=top |

**د مشتروجان** (تروجان) په انګلیسي Jupiter trojans) د کوچینیو سیارو یوه ډله ده چې په خپل مدار کې د لمر او مشتري نه ګرځي.
ماجورو

**ماجورو** په () يو حلقوي مرجاني ټاپو دی چې د مارشال ټاپوګانو ولسمشریزې پلازمېنه هم ده. ماجورو ښار په ۲۰۰۴م کال کې ۲۵,۴۰۰ وګړي لرل چې اوسمهال دغه شمېره ۳۰,۰۰۰ تنو ته رسېدلې.
د دې ټاپو ټول پراخوالی ۹,۷ کېلومتره مربع دی.

## تاریخ
## سرچينې
داوید کابوا

**داوید کابوا** پښه انګلیسي David Kabua) زوکړه ۱۹۵۱م کال د مارشال ټاپوګانو ولسمشر دی.

## کار
## شخصیت
کیننت کیدي

**کیننیت کیدی** په انګلیسي Kenneth Kedi) زوکړه ۱۹۷۱م کال) د مارشال ټاپوګانو د ولسی جرګې رئیس دی.

## تاریخ
## جغرافیه
رالف تورس

**رالف تورس** په انګلیسي Ralph Torres) زوکړ ۶ اګسټ ۱۹۷۹م کال د شمالي ماریانا ټاپوګانو والی دی.

## کار
## شخصیت
سایپان

**سایپن** په اسپانوي Saipan) په آرام سمندر کې د د  اړوند سیمه ده.

دوتنه:Map Saipan Tinian islands closer.jpg

## تاریخ
## جغرافیه
ميکرونزي فدرالي ايالات

**د میکرونزي فدرال آیالاتونه** په انګلیسي 
Federated States of Micronesia) دامریکا متحده آیالاتونو سره تړلی یو خپلواک هیواد دی. میکرونزي هیواد ۷۰۲ کیومتره مساحت او ۱۰۴,۹۳۷ وګړي لري, پلازمینه یې د پالیکیر ښار دی.

## تاریخ
## جغرافیه
## ایداري وېش
## کلتور
پالیکیر

**پالیکیر** په انګلیسي Palikir) د میکرونزي ټاپوګانو فدرال آیالاتونو پلازمینه ده.
ناورويي ژبه

**نایوریي ژبه** Nauruan language) د استرونزیایي ژبو له کورنۍ څخه ده چې کابو ۶۰۰۰ زره ویونکي لري. یاده ژبه د انګلیسي ترڅنګ د ناورو هیواد رسمي ژبه ده چیرته چې د یادې ژبې ډیریې وګړي میشت دي.

## اړوند مخونه