لوی پاسټر

لوی پاسټر ForMemRS (ForMemRS د شاهي ټولنې د غړيتوب يو اعزاز دی) (۲۷ ديسمبر ۱۸۲۲ – ۲۸ سپتمبر ۱۸۹۵) يو فرانسوی کيمياپوه او مايکروبيالوژي پوه و، څوک چې د واکسيناسيون، مايکروبي تخمير او تعقيمولو د اصولو د کشف له امله شهرت لري. د هغه څېړنې د ناروغيو د لاملونو او مخنيوي په پوهېدو کې د پام وړ برياليتوبونه تر لاسه کړل، کومو چې د حفظ الصحې، عامې روغتيا او ډېرو نویو عصري درملو بنسټونه کېښودل. د رابيس او انتراکس لپاره د واکسينونو د جوړولو له لارې د ميليونونو انسانانو د ژوند ژغورلو امتياز د هغه کار ته ورکول کېږي. نوموړی د نوې باکتريالوژۍ يو له بنسټګرو څخه شمېرل کېږي او د «باکتريالوژۍ پلار» او د «مايکروبيالوژۍ پلار» وياړونه وربښل شوي دي (له رابرټ کوچ سره يو ځای او وروستی لقب همدا رازAntonie van Leeuwenhoek ته هم ورکول شوی دی).

لوی پاسټر د خپلسري نسل اصولو هم ناسم ثابت کړي. د فرانسې د علومو د اکاډمۍ تر څارنې لاندې، د هغه تجربې وښودله چې په تعقيم شوي او بند شوي د درملو بوتل کې، هېڅکله هېڅ هم نه دي شوي او بالعکس، په تعقيم شوي خو پرانيستي بوتل کې، کوچني ژوندي موجودات وده کولای شي. د دې تجربې لپاره، دې اکاډمۍ په ۱۸۶۲ز کال کې هغه ته د Alhumbert جايزه ورکړه چې په هغې کې ۲۵۰۰ فرانکه شامل و.

پاسټر همدا راز د ناروغيو د جراثيمو د تيورۍ يو پلار بلل کېږي، کوم چې هغه مهال يو کوچنی طبي تصور و. د هغه ډېريو تجربو وښودله چې د جراثيمو په وژلو يا مخنيوي سره د ډېرو ناروغيو مخه نيول کېدای شي، په همدې بنسټ يې د جراثيمو د تيورۍ او په روغتيايي درملو کې د هغې د عملي کولو ملاتړ کاوه. نوموړی په عامو خلکو کې د شيدو او شرابو په مټ د باکتريايي تلوث د مخنيوي د لارې د اختراع له امله شهرت لري، کومې پروسې ته چې اوس تعقيم (پاسټرايزيشن) ويل کېږي. پاسټر همدا راز په کيميا کې مهم اختراعات کړي دي، د يادولو وړ يې د ټاکلو کريسټالونو تر منځ توپير او «راسيمايزيشن» (په بصري ډول غېر فعال مواد) لپاره د ماليکولونو د بنسټ په اړوند دی. د خپل مسلک په لومړيو کې، د «ټارټرک اسيډ» په اړوند د هغه د څېړنو په پايله کې د هغه لومړۍ حل لاره منځ ته راغله، کوم چې اوس «اپټیکل ايزومر» بلل کېږي. د هغه کارونو د بيالوژیکي مرکباتو په جوړښت کې د يو بنسټيز اصل اوسنۍ پوهې ته لاره هواره کړه.

هغه تر مړينې د پاسټر انسټيټيوټ رئيس و، کومه چې په ۱۸۸۷ز کال کې جوړه شوې وه او د هغه جسد د انسټيټيوټ شاته په يوه ګومبده کې اېښودل شوی و. که څه هم پاسټر مخکښې (بدلون راوړونکې) تجربې تر سره کړې، د هغه شهرت بيا هم د ګڼو شخړو سره ملګری و. د هغه د کتابچې تاريخي ارزونې وښودله چې نوموړي په خپلو مخالفينو د بريا تر لاسه کولو تمرين کړی و.

## زده کړه او د ژوند لومړي کلونه
لوی پاسټر د ۱۸۲۲ز کال د ديسمر په ۲۷مه نېټه د فرانسې په «ډولی جورا» کې زېږېلی و، کورنۍ کاتوليک او يوه بې وزله رنګريزه کورنۍ وه. نوموړی د جين جوزيف پاسټر او جين ايټينيټ روګي درېیم بچی و. په ۱۸۲۶ز کال کې دا کورنۍ «مارنوز» ته وکوچېده او بيا په ۱۸۲۷ز کال کې «اربويس» ته ولاړه. پاسټر په ۱۸۳۱ز کال کې په لومړني ښوونځي کې داخل شو. 

هغه د خپل ژوند په لومړيو کلونو کې د منځنۍ کچې زده کوونکی و، نه ځانګړی علمي زده کونکی، ځکه چې په کب نيونه او انځور جوړونه کې يې لېوالتيا درلوده. هغه د خپل مور او پلار، ملګرو او ګاونډيانو ګڼ انځورونه او عکسونه جوړ کړي وو. پاسټر په «Collège d'Arbois» کې منځنی ښوونځی ووايه. د ۱۸۳۸ز کال د اکتوبر په مياشت کې، نوموړی په «پنشن باربيټ» کې د شاملېدو لپاره له پاريس څخه ولاړ، خو له کور پسې خفه او په نومبر کې بېرته راستون شو.

په ۱۸۳۹ز کال کې، نوموړی د فلسفې د لوستلو لپاره د بيسنون په کالج رايل کې داخل شو او په ۱۸۴۰ز کال کې يې د تخصص لسانس سند تر لاسه کړ. نوموړی په بيسنون کالج کې د استاد په توګه وټاکل شو، په داسې حال کې چې په ځانګړو رياضياتو کې يې د ساينس د سند زده کړو ته هم دوام ورکړ. نوموړي په ۱۸۴۱ز کال کې په خپله لومړۍ ازموينه کې ناکام شو. نوموړي وکولای شول چې له «ډيجن» څخه د « baccalauréat scientifique » (عمومي علوم) کې سند تر لاسه کړي، چېرته چې هغه په ۱۸۴۲ز کال کې د رياضياتو په سند کې د علومو سند تر لاسه کړ (Bachelier ès Sciences Mathématiques)، په داسې حال چې په کيميا کې يې منځنۍ نومرې تر لاسه کړې وې.

پاسټر په ۱۸۴۲ز کال کې د «École Normale Supérieure» لپاره د داخلې ازموينه ورکړه. نوموړي د ازموينو لومړۍ ټولګه کې بريالی شو، خو له دې امله چې د هغه درجه ښکته وه، پاسټر پرېکړه وکړه چې دوام ورنه کړي او بل کال بيا هڅه وکړي. هغه بېرته پينشن باربيټ ته ولاړ، څو د ازموينې لپاره چمتوالی ونيسي. هغه همدا راز په «Lycée Saint-Louis» کې ټولګيو او په «Sorbonne» کې د «Jean-Baptiste Dumas» درسونو ته حاضرېدو. په ۱۸۴۳ز کال کې، نوموړي په لوړې درجې په ازموينه کې بریالی او په «École Normale Supérieure» کې شامل شو. په ۱۸۴۵ز کال کې، لوی د  «licencié ès sciences» سند تر لاسه کړ. په ۱۸۴۶ز کال کې، هغه د «Ardèche» په « Collège de Tournon» (چې اوس د Lycée Gabriel-Faure په نوم يادېږي) کې د پروفيسر په توګه وټاکل شو، خو کيمياپوه «Antoine Jérôme Balard » هغه د فارغ التحصيل لابراتوار مرستيال (*agrégé préparateur*) په توګه بېرته « *École Normale Supérieure*» ته وغوښت. هغه په بالارډ کې شامل شو او په ورته وخت کې يې په «کرايسټالوګرافي» کې څېړنې پیل کړې او په ۱۸۴۷ز کال کې، هغه خپلې دوه رسالې وسپارلې، يوه په کيميا کې وه او بله په فيزيک کې.: (الف) د کيميا رسالې نوم يې: « Recherches sur la capacité de saturation de l'acide arsénieux. Etudes des arsénites de potasse, de soude et d'ammoniaque »؛ (ب) د فيزيک رسالې نوم يې: «1. Études des phénomènes relatifs à la polarisation rotatoire des liquides. 2. Application de la polarisation rotatoire des liquides à la solution de diverses questions de chimie » و.

په ۱۸۴۸ز کال کې په ډيجن ليسه کې د لنډې مودې لپاره د فيزیک د استاد په توګه د خدماتو وړاندې کولو څخه وروسته، نوموړی د سټراسبرګ په پوهنتون کې د کيميا پروفيسر وټاکل شو، چېرته چې نوموړي له ماري لاورينټ سره وکتل، څوک چې په ۱۸۴۹ز کال کې د پوهنتون د رئيس لور وه. دوی د ۱۸۴۹ز کال د مۍ په ۲۹مه نېټه واده وکړ او پنځه بچيان يې درلود، يواځې دوه یې تر بلوغ ورسېدل، او درې نور يې په محرقه تبه مړه شول.

## مسلک
پاسټر په ۱۸۴۸ز کال کې د سټراسبرګ په پوهنتون کې د کيميا پروفيسر وټاکل شو او په ۱۸۵۲ز کال کې د کيميا رئيس وګرځېد.

د ۱۸۵۴ز کال په فبرورۍ مياشت کې، په دې موخه چې داسې وخت ولري، څو هغه کارونه تر سره کړي چې کولای شي د هغه لپاره د انسټيټيتوټ د مالي مرستې يو څه اندازه ګټه په لاس راوړي، هغه د طبي قناعت د سند په مرسته د درې مياشتو د حق الزحمې لرونکي رخصتي واخيسته. هغه د اګست تر لومړۍ مياشتې رخصتي وغزوله، کومه چې د ازموينو د پيل کېدو نېټه وه. «زه وزير ته وايم چې زه به ولاړ شم ازموينې به تر سره کړم، تر څو د خدمت شرم نور هم زيات نه کړم. دا همدا راز په دې ډول ده چې د شپږو يا اوه سوو فرانکو نور مبلغ هم بل ته خوشې نه کړم».

په همدې ۱۸۵۴ز کال کې، نوموړی د «ليلي» پوهنتون کې د علومو د پوهنځي رئيس وټاکل شو، چېرته چې هغه د تخمير په اړه خپلې څېړنې پيل کړې. دا همدا وخت و چې پاسټر خپله ډېره نقل شوې تبصره دود کړه چې ویلي يې دي: « *dans les champs de l'observation, le hasard ne favorise que les esprits prepares» («د مشاهدې په ډګر کې، فرصت يواځې چمتو شوی ذهن غوره کوي»).*

## سرچينې