open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nantzin Chon

## NANTZIN VISITACION GARCÍA

Yaja itukey Vicitación itzuntuey García, yaja nesik tik ne shiwit shikipil chiknawi tzunti se pual kashtul se.

Inan itukey Vicenta itzuntukey García keman chikitik mumachtij nawat kikaki inoya wan inan nusan mumachtij tekiti ne sukit kichiwat ne kumal wan kumit.

Yaja kipia kashtul ume shiwit keman muilpia wan ishulejyu itukey Eugenio itzuntukey Lopez yejemet kipiat makwil ipilawan. 

Yaja itukey Alejandra itzuntukey García yaja tekiti tik ne kuna nawat nantzin tamachtiani nusan tekiti ne sukit.

Yaja itukey Nicolas itzintukey García yaja tekiti tik ne kojtan yaja nawatajtaketzani kimawawasua ne tajtakwikaliz. Ne takwika pal ne tatuktiani, tesu kipia tumin wan naja nukustu ne nawat wan takwikalis tik nawat.

Yaja itukey Ursula itzuntukey García yaja tekiti tik ne kojtan nusan ne sukit katka, nusan nawatajtaketzani.

Yaja iyukey Benedicto itzuntukey García yaja tikpia nekal ne kuskatan yaja tekiti kichiwa tishti tzupelek.

Yaja itukey Alejandro itzuntukey García yaja tekiti kichiwa kajtik.

Vicitacíon yaja se wey siwat nawatajtaketzani nutechan witzapan yaja kinmachtij ne tajtakamet wan sijsiwajket wan ipijpilawan.

Tik ne shiwit ume shikil sepual Vicitación itzuntukey García mikit kipiat nawi pual nawi shiwit

### BIBLIOGRAFIA.

* http://tushik.org/ndti01/?fbclid=IwAR2BgPKdjASd6fTGpC4GSeXbK9dQh2d5whexlIIH-tlqQpj7tE1RJHPxlBE
* https://twitter.com/CNRSV/status/1018169037518450688/photo/3
* https://www.youtube.com/watch?v=Ko-qDz-WSpg
Nantzin Elsa López

**Nantzin Elsa López**  

Yaja itukey Elsa wan itzuntukey Lopez García. Yaja nesik se tunal se pual chikwasen  pal ne metzti yey tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti se (1951). Ne itechan  itukey  Witzapan, ne ichan nemi tik ne kajkal itukey Calvario. Yaja se Nawataketzani.

Ne inan Nantzin Elsa itukey katka Agustina wan izuntukey katka García. Yaja tekiti katka ne sukit. Yaja kichiwki miak kumal. Yaja se Nawataketzani katka nusan.   

Ne iteku Nantzin Elsa itukey katka Marcelo wan izuntukey katka López. Yaja tekiti katka tik ne kojtan. Yaja se Nawataketzani katka nusan. 

Nantzin Elsa ishulejyu itukey Tajtzin Juan wan itzuntukey Cruz Torres. Yaja tekiti tik ne kojtan. Yaja kituka mil, wan alborotaj, wan chil. Yaja se Nawataketzani nusan. Yejemet kipiat chikwasen ipilawan;

Ne achtu itukey *Delmi*, itzuntukey López. Yaja tekiti ne sukit. Yaja kichiwa kumal.

Ne uksé itukey *Ercilia*, itzuntukey López. Yaja tekiti ne sukit. Yaja nusan se tatzumani wan nusan kinamaka takwal tik ne kojtan.

Ne ukseuk itukey *Rosaura*, itzuntukey López. Yaja tekiti ne sukit. Yaja kichiwa kumal, kumit, nusan tik ne kojtan.

Ne ukseuk itukey *Yolanda*, itzuntukey López. Yaja tekiti ne sukit wan kichiwa kumal wan kumit.
Ne ukseuk itukey *Elsa del Carmen*, itzuntkey López. Yaja tekiti ne sukit.

Ne tzinpe itukey *Maria Verónica*, itzuntukey López. Yaja tekiti ne sukit.

Ne Nantzin Elsa tekiti katka ne sukit wan kichiwki miak kujkumal onbrón wan chikitik, peroj an yaja maya tekiti kichiwa chijchikitik kumal.
Nantzin Marie Curie

**Nantzin Marie Curie (Madame Curie).**

## '''Ipanpa Madame [[:es:Marie_Curie|Curie]]'''

## Maria Salomea Sklodowska tikishmatit ken Madame Curie, Nesik tik ne techan Varsovia, se tunal ne chikume ne metzti majtajti se ne se shikipil chikwey tzunti yey pual chikume (7/11/1867)  wan yaja tamatiani katka ne nawi metzti chikume ne se shikipil chiknawi tzunti se pual majtajti nawi (4/07/1934), Yaja kishmati katka ika yaja kiajsik ne Polonioj, radioj, torioj wan uranioj.

## yaja iwan ne ishulejyu kisenneshtijket ne radioactividad wan yejemet kipia se takulis nobel, payush ne radioactividad.

## Ipanpa Uni

# Madame Curie
# Marie Curie
# Quimicaj
# Inan ne quimicaj

## Ijilpika

# https://www.conicyt.cl/
# https://historia.nationalgeographic.com.es/a/marie-curie-madre-fisica-moderna_14453
# https://es.wikipedia.org/wiki/Marie_Curie
Nantzin Paula López

**Nantzin Paula López** se Nawatajtaketzani katka. Yaja nesik tik Witzapan, ne techan itukey tik kastiyaj: "Santo Domingo de Guzmán", tik Sentzunhat, tik Kuskatan, ne tunal se pual chikume (27), tik ne metzti se (1), tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul nawi (1959). Yaja mikik ne tunal kashtul (15), tik ne metzti nawi (4), tik ne shiwit ume shikipil kashtul se (2016). Yaja se wey takwikani katka, wan yaja kiwawasujtuk miak itakwikalis. Ne itakwikalis ukchupi tikaktiwit itukey "Achtu At".  
Yaja nusan kichiwki miak dajdatka pal kiana ne Nawat pal te miki.   

Yaja kitemuj wan kiajsik Nawatajtaketzanimet pal uksé tejtechan wan kojkojtantechan, wan tajtaketzki inwan yejemt. Yaja tajtaketzki iwan Tajtzin Chelino (Marcelino Galicia Fabián) pal Takupan, tik Ajwechapan, tik Kuskatan; wan iwan Tajtzin Luciano Nolasco pal Nawijtzalku, tik Sentzunhat, tik Kuskatan. Tejemet weli tikakit tay Nantzin Paula tajtaketzki inwan ini Nawataketzanimet su tiktemuat ne taketzalis "mukaki" tik ne matapan. 

Se siwat kaj itukey Inés Melara kiwawasuj se galanchín takwikalis ipanpa Nantzin Paula López. Yaja kilwij ini takwikalis keman panutiwita makwil shiwit ka Nantzin Paula mikik. Se takutun pal ini takwikalis ina kia né:

"Paula López, isiwapil ne apan wan witzti, Witzapan, an Santo Domingo de Guzmán

Paula tatuktiani, tamachtiani, taketzani, takwikani,  wan poetaj pal nawat,

Paula ipal ne sukit,

Paula taja tikumit wan kumal,

Taja titzutzukul ne kiwika kaliljtik ne ikman ichtaka,

Paula tayektzinchiwalis." 

## Ijilpika
Nantzin Sixta Pérez García

## <big>Nantzin Sixta Pérez García</big>

Nantzin Sixta se lamajchin galanchín. Yaja kipia nawi pual se (81) shiwit. Yaja nesik tik se kajkal ka kojtan itukey "Cantón Carrizal", tik Sentzunat. Muchi imiekawan witz ka Witzapan, se techan itukey Santo Domingo de Guzmán, tik kastiyaj, tik Sentzunhat, tik Kuskatan. Yaja weyak iwan inan, iteku, ume imajmanuwan wan ume iikawan. Ne ume iikawan sijsiwatket katka. Yejemet mikiketa. Nusan mikika inan, iteku, wan se imanuj. Maya naka iwan se imanuj, se iukichkunew yaja kipia, wan se iishwiyu. Iishwiyu se siwat. 

Keman inan Nantzin Sixta munamiktij, iteku kichiwki se ikal ka kojtan. Nantzin Sixta an nemi tik ini kal. 

Keman Nantzin Sixta chikitik katka, inoya kimachtij ken yaw-kichiwa katka tishti tzupelek. Nantzin Sixta kinamaka ne tishti tzupelek inoyaj kichiwa katka.

Itajtatanoywan kimachtijket Nantzin Sixta ken yaw-tamewa katka, ken yaw-kitamejchiwa katka ne kumaj pal kikutuna ne jaral, ken yaw-kituka katka ne mil, keski ish tawial yaw-kimima katka tik ne tal pal kituka ne mil. Inan kimachtij, nusan, ken yaw-tatuka katka. Yejemet kitukat katka mil, alborotaj, tumat, chil, et, kutkut. Yejemet kianat katka ne sinti ka ikajku, pal te palani, te kwalu, pal yaw-welit kituka katka. 

Yaja kiwika katka itamal wan at ijtik se itekun keman yaja yawi katka tekiti tik kojtan. 

An, yaja se tamachtiani tik ne tamachtiluyan "Ne Ichan Safoura". Yaja tamachtia iwan ne Tamachtiani Héctor Martínez. Yaja kipalewia miak tuijikniwan welit tajtaketzat Nawat. Yaja se sujsul yek tamachtiani.  

## Ijilpika:
Naomi Campbell

Naomi Elaine Campbell nesik se tunal se pual ume, ne metzti makwil, tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti (1970). Yaja nesik tik ne wey techan London, tik ne italyu Inglaterra. Campbell se wey siwaawil inglaterrachanej. 

## IPANPA INI


## IJILPIKA
https://en.wikipedia.org/wiki/London

https://en.wikipedia.org/wiki/Naomi_Campbell

https://en.wikipedia.org/wiki/England
Napoleón Rodríguez Ruiz

### Napoleón Rodríguez Ruiz Yaja nesik tik siwatekakan se tunal se pual nawi pal ne metzti chikwasen tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti majtakti (24/06/1910) wan mikik tik kuskatan se tunal yey pal ne metzti chiknawi tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi pual chikume (03/09/1987) Yaja se Tapalewiani wan Tawawasuani kuskatanchanej katka.

## '''Itekiw'''

### Tik ne Wey tamachtiluyan tik Kuskatan Yaja tikiti ken Tatuktiani tik ne Facultades de Economia y Ciencias y Humanidades wan Tatuktiani tik Facultad de Derecho wan se Tatuktiani tik ne tamachtiluyan mumachtialis tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul nawi (1959 ) wan tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual yey (1963) katka.

### Yaja se Tatuktiani tik ne Corte Suprema de Justicia wan Yaja nemik tik ne Academia Salvadoreña de la Lengua (ASL) wan se ken Tatuktiani tik ne Consejo Superior Centroamericano (CSUCA) katka.

## '''Yaja kinchiwki ini ajamachti'''

### Yaja kinchiwa Jaragua amachti tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual majtakti (1950) nemanha kinchiwa muchi ajamachti kia ne '''Historia de las Instituciones Jurídicas Salvadoreñas''' '''tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti''' ume pual majtakti se (1951), '''Janiche y otros cuentos tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual  (1960),  Discursos Universitarios tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual ume (1962)''' wan La Abertura del Triángulo tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual chikwey (1968) katka.

## '''Itunal Ichtaka'''

### Ne iteku itukey katka Emilio Rodríguez wan inan itukey katka  Gertrudis Rodríguez

## '''Ipanpa Ini'''

* **Tapalewiani**
* **Tawawasuani**
* **Tatuktiani**

## '''Ijilpika'''
https://es.wikipedia.org/wiki/Napole%C3%B3n_Rodr%C3%ADguez_Ruiz

https://www.ecured.cu/Napole%C3%B3n_Rodr%C3%ADguez_Ruiz
Natalia Lafourcade

**Natalia Lafourcade** ikipil chiknawi tzunti nawi pual nawi (26/02/1984). Natalia nesik tik  ne techan Coatepec, VeNatalia Lafourcade se Takwikalischiwani wan takwikani nesik tik Meshijku se tunal se pual makwi se, pal ne metzti ume, tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi pual nawi (26/02/1984). Natalia nesik tik  ne techan Coatepec, Veracruz.

## <big>'''IPANPA NATALIA LAFOURCADE'''</big>
Keman yaja chikitik sujsul igustuj takwika katka, ika inan wan iteku takwikani nusan katka. 

Yaja inan itukey María del Carmen Silva Contreras se pianistaj nesik tik Meshijku wan yaja iteku itukey Gaston Lafourcade Valdenegro se clavicembalistaj wan tamachtiani tik ne wey Tamachtiluyan Nacional Autonomaj ne meshijku wan tamachtiani ne "Facultad de bellas Artes" tik ne wey tamachtiluyan ne Queretaro wan Gaston nesik  tik ne chile.

Natalia katka mumachtia tik ne "Instituto Pedagogico anglo espanol" takwikani, mijtutatiani, takwikwiluani, ujukseuk. Nemanha Natalia mumachtia ne "Academiaj ne Musicaj Fermatta".

Tik ne shiwit 1998 Natalia wan ujukseuk sijsiwatket sentakwikat tajtakwikalis tajsutalis. Tik ne shiwit 2002 Yaja achtu yawal takwikalis itukey "Natalia Lafourcade". Tik ne shiwit 2007 Lafourcade yajki ka Canada mumachtia ingles taketzalis wan walaj ka Meshijku tekiti ne yawal takwikalis  "Ne nawi estacionej se tajsutalis"

Katka Natalia tekiti inwan Julieta Venegas (ne yawal takwikalis "uh, uh, uh"), Miguel Bose, Kevin Johansen, Adrian Darguelos (ne yawal takwikalis "siwaket Divinaj"), Leon Larregui, Meme, Gilberto Gil, Vicentico, Jorge Drexler, Carlos Rivera, ujukseuk.

## <big>'''ITEKIW'''</big>

## <big>'''IPANPA ITAJTAKULIS'''</big>

Natalia kikwij yey takulis:

2016	Mejor Álbum Rock, Urbano o Alternativo	Ashta ne Elwat

2020	Mejor Álbum Regional Mexicano	Se takwikalis pal Meshijku , Vol. 1

2022	Mejor Álbum Regional Mexicano	Se takwikalis pal Meshijku : Ne Musical

## '''<big>NE TAPALEWIANI</big>'''
Natalie Portman

Natalie Hershlag nesik se tunal chiknawi, ne metzti chikwasen, tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi pual se (1981). Yaja nesik tik ne wey techan Jerusalén, tik ne italyu Israel. Yaja itzuntukey ka tamawiltiani Portman. Yaja se weyakulinkwikwil tatuktiani nusan. Portman israelchanej wan estadosunidoschanej. 

## IPANPA INI


## IJILPIKA
https://en.wikipedia.org/wiki/Natalie_Portman

https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C

https://en.wikipedia.org/wiki/Jerusalem
Nawat

Ne Nawat se tajtaketzalis ijikman ka Kuskatan. Kipia nawijchin nawatajtaketzanimet. Tik ne Censo tik ne shiwit ume shikipil ume pual nawi ina ka nemi se shikipil se tzunti se pual kashtul nawatajtaketzanimet, kenhayuk se shikipil yajyankwik nawatajtaketzanimet sijsiwapipil wan pijpiltzitzin wan ne ujukseyuk ne nawatajtaketanimet. Ne nawatajtaketzanimet najnantzitzin wan tajtajtzitzin lajlamatzitzin wan chujchulejket. Nusan kitukeytiat "pipil" melka yaja se tesu yek itukey ika kia né kitukeytijket ne Españachanejket wan ne Tlaxcalachanejket keman witz ka Kuskatan katka. Pipil kineki ina "Niño" ika yejemet yultajtaketzket ka Kuskatan tajtaketzat nawatl, melka tik Kuskatan tesu titajtaketzat nawatl su te nawat. Ne tajtaketzalis "pipil" tesu ingustuj ne najnantzitzin wan ne tajtajtzitzin.  

## Kan tajtaketza nawat an?

Kenhayuk tajtaketza nawat tik ini tajtakutun ipal ne tutalyu Kuskatan:

### Sensunhat:

* **Witzapan:** ka nin nemit kenhayuk nawatajtaketzanimet ka Kuskatan. 
* **Nawitzshalku:** nusan kipia nawatajtaketzanimet.
* **Kwisnawat:** kipiauk nawijchin nawatajtaketzanimet.

### Ajwechapan:

* **Tajkupan:** nusan kipiauk nawijchin nawatajtaketzanimet.

### Kusktan:
Tik Kuskatan wan ne ujukseuk tajtakutun ipal Kusktan nemi miak tuijikniwan mumachtiat nawat. Yejemet yajyankwik nawatajtaketzanimet.

## '''Nawatajtaketzanimet''' '''wan yajyankwik nawatajtaketzanimet'''

Se **n[https://revistaculturel.com/articulos/definicion-nahuahablante-y-neo-nahuhablante/ awatajtaketzani]** se nuknew kaj mumachtia nawat keman yaja chikitik katka. Yejemet weyaket tajtaketzat nawat

Se **yankwik nawatajtaketzani** se nuknew kaj mumachtia nawat keman yaja se siwapil, se piltzin, se siwat u se takat.  Yejemet tesu mumachtijket keman yejemet chikitik katka.

## Ijilpika:

https://revistaculturel.com/articulos/definicion-nahuahablante-y-neo-nahuhablante/
Nantzin Ursula

## NANTZIN URSULA GARCÍA
Yaja itukey Ursula itzuntukey García yaja nesik tim ne shiwit shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul ume. 

Yaja mumachtij ne nawat keman chikipil kikaki inoya wan inan nusan mumachtij tekiti ne sukit kichiwa ne kumit wan ne kumal.

Yaja kipia kashtul se shiwit keman muilpia wan ishulejyu itikey Oscar itzuntukey Perez yejemet kipiat makwil ipilawan yaja tekiti ne mil wan ne sukit pal tikpia tumin pal yejemet takwat ipilawan wan ishulejyu.

Kipiat se pual kashtul shiwit keman yaja kukuya.

kikukua iujumiyu.

### Bibliografía

* https://www.facebook.com/photo/?fbid=821249976667543&set=pcb.821253060000568
* https://www.facebook.com/photo.php?fbid=817917693667438&set=pb.100063476442627.-2207520000&type=3
* https://www.facebook.com/TimumachtikanNawat/photos/este-domingo-26-de-febrero-estaremos-celebrando-el-d%C3%ADa-de-la-lengua-n%C3%A1huat-con-c/1257463725164116/?locale=hi_IN&paipv=0&eav=Afa-JrDDFy7HdbwaobsOAZaUy_m3QLKSJmYI-PjhvXABM-UWjyS2eqaA2Cbcw3aKOg0&_rdr
Nayef Aguerd

= Nayef Aguerd =

Nayef Aguerd (نايف أكرد tik ne tajtaketzalis árabe, ⵏⴰⵢⴼ ⴰⴳⵕⴹ tik ne tajtaketzalis Tamazight, 1996- ) se mawiltiani futból Marruecoschanej. 

## Itunal Ichtaka
Nayef nesik tik ne techan Kenitra tik Marruecos. Mumachtij tik ne Tamachtiluyan Academia de Fútbol Mohammed VI.

## Itekiw
Ne shiwit 2014, pejtuk mumachtia wan tekiti tik ne ***FUS*** tik ne techan Rabat. Nemanha, pejtuk tekiti pal ne ***Dijon FCO*** tik Francia ne shiwit 2018. Ne shiwit 2020, pejtuk tekiti pal ne Estadio ***Stade Rennes F.C.*** wan nemanha pal ne ***West Ham United.*** An, ne shiwit 2025, tekiti pal ne ***Olímpico de Marsella.*** Iwan Marruecos, kichiwa sujsul wey itekiw. Ne shiwit 2022 pal ne Copa del Mundo tik Catar, ejkuk ka Semifinales iwan Marruecos, ken ne achtu équipo Áfricachanej tik ne casoj fútbol.

## Ipanpa Uni

# https://es.wikipedia.org/wiki/Nayef_Aguerd
# https://www.footballdatabase.eu/es/jugador/detalles/248629-nayef-aguerd
# https://www.om.fr/fr/actualites/4803/equipe-1ere/101065-nayef-aguerd-en-bleu-et-blanc
Nantzin Fidelina Cortéz

## Nantzin Fidelina Cotéz

Itukay Fidelina Cortéz, nesik se tunal 24 pal ne metzti febreroj tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual (24/2/1940). Yaja kumalchiwani.

Nantzin Fidelina se nawatajtaketza tik ne techan Witzapan (Santo Domingo de Guzmán, Sentzunat), wan kipia 85 shiwit. Yaja se siwat tekitik wey keman yaja kipiatuya 10 shiwit wan pejki kunchiwa wan kumalchiwa ika ne inan kilwitij. Kunij, keman yaja kipiatuya 15 shiwit yaja mujmusta kinamakak kumit wan kumal ne tukniwan kikuat et wan tawial. 

Yaja kinamaka katka kumal tik Armenia, Ajwechapan, San pedro Pushta, San Julian wan Sentzunhat. Nusan yaja tamachtia katka nawat tik tamachtiluyan "Timumachtikan nawat".

## Ne imiaka
Ne iteku itukey katka Valentin García wan inan itukey kata Eusebia Cortéz ne inan se kumalchiwani wan iteku se tatukani. Keman yaja siwapil katka, yaja tesu kipiatuya ne tumin wan tesu kipiatuya ne ikwajkwach, kunij inan kikua katka ne kwachti wan yaja kikutuna katka ume takutun pal ikwey wan neman kijtzuma katka ne ikwey wan ne iwipil.
Nayib Bukele

Nayib Armando Bukele Ortez tatuktiani ipal Kuskatan. Yaja nesik se tunal se pual nawi pal ne metzti chikwasen tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi pual se. Bukele nesik tik ne wey techan Kuskatan ka tal Kuskatan. 

## Ipanpa Itunal Ichtaka
Nayib Bukele munamiktij iwan Gabriela Rodriguez se tunal chikwey pal ne metzti majtakti ume tik ne shiwit ume shikipil majtakti nawi. Ne achtu isiwapíltzin nesik se tunal kashtul pal ne metzti chikwey tik ne shiwit ume shikipil kashtul nawi. Ne ume isiwapíltzin nesik se tunal chikwey pal ne metzti majtakti se tik ne shiwit ume shikipil se pual yey.

* Isiwaw ne Siwat Achtu, itukey Gabriela Rodriguez de Bukele
* Achtu Isiwapíltzin itukey Layla Bukele
* Ume Isiwapíltzin itukey Amina Bukele
* Iteku itukey Armando Bukele Kattan
* Inuna itukey Olga Ortez de Bukele
* Imajmanujwan itukey Karim Bukele, Ibrajim Bukele wan Yusef Bukele

## Ipanpa Itutekiw

* Katka ne tatuktiani pal ne techan Nuevo Cuscatlán ka né se tunal se pal ne metzti makwil tik ne shiwit ume shikipil majtakti ume ka ume shikipil kashtul.
* Katka ne tatuktiani pal ne wey techan Kuskatan ka né se tunal se pal ne metzti makwil tik ne shiwit ume shikipil kashtul ka ume shikipil kashtul ume.
* Ne tatuktiani ipal Kuskatan ka né se tunal se pal ne metzti chikwasen tik ne shiwit ume shikipil kashtul nawi. Ne kitaliijket ken ne tatuktiani ne se tunal yey pal ne metzti ume tik ini shiwit nusan.

## Ne Wey Tapalewiani Pal Bitcoin

An ne kuskatanchanejket kipiat ume tumin: Ne dólar wan ne Bitcoin.

Bukele kitalij ne tatuktialis se tunal chikwasen ne metzti chikwasen tik ne shiwit ume shikipil se pual se.

## IPANPA UNI
NeTeberinto

= ***Ne Teberinto (Moringa Oleifera)*** =
= *Imiekawan Moringaceae* =

= *Ne ikuyu Teberinto (Moringa Oleifera) , se kojtik ikuyu (10-15 m) , tesu welnaj iwan chikitik ijiiswat.   Ne ikuyu Teberinto  weya talul. Ka se shikipil, ne ikuyu kimaka miak itakil.* =

= *Ne ikuyu Moringa Oleifera witz ka India. Ne itukey``Moringa`` witz ka   tajtaketzalis Tamil (India, kan nemi ne wey puyek at,  wan  Sri-Lanka): MURUNGAI.* =

= *Oleifera witz ka tajtaketzalis Latin: OLEUM (tumajka). Ne ikuyu Moringa Oleifera ne pajti wan ne taiwan.* =
Ne Achtu At

Ne Achtu At ne lilish tik ne techan Kuskatan pal tiktaliat se kwawit inwan imejmey ishinyu wan itajtakil wan shujshuchit. Se lilish pal itajtani Shipetz Tutekupal ajwilia ne mimil wan tejemet timakat ne lajlala, ne tzajtzaput, ne tajtalpashukut, ne witztituk, ne shujshukut, ne kijkinia, ne najnan, wan ne mujmuyulala.
Ne Aradas te mapanu uksenpa

Tik ne se shikipil chiknawi tzunti ukchupi chikwasen tzunti tuijikniwan, pijpipil , sijsiwapipil, sijsiwajket wan tunojnoywan kimiktijket.
Tajtanestuk katka pal ne kinmiktijket , miak tuijikniwan wan ne kojtanchanejket kan nemit musenputzuat uni kojtanchanejket , itukey Shalatenanku. Las Aradas,  Ojos de Agua, minayat wan chulujket  , inpanpa te yek ne tamiktialis .
Keman munekit panut nea pan Sumpul. Fronterizo iwan Honduras iwan kinpalewisket ne ejercito hondureno.
An ume pual wan kalmikat ne tutzuntekun tuijikniwan  yek iyulu.
Ne Aradas te ma panu uksenpa.
Ne Chukani (takwikalis)

«**Ne Chukani**» se takwikalis ipal meshijku wan wey ne itenyu itzalan ne meshijkutakamet. Te akaj kimati kaj kichiwki ini takwikalis pero nemi ankakeski version. 

Miak takamet inat ka ne takwikalis techtaketzalwia ipanpa Ne Malinche, man te akaj kimati su ijkia. 

## '''[http://es.m.wikipedia.org/wiki/la_llorona_(canci%c3%b3n) NE CHUKANI]'''
//Tikisatuya tik ne tiupan se tanestuk, Chukani. keman tik panuk nimetzitak//

//Mutalij se galanchin Wipil, chukani. Nikmatki la taja titunantzin katka//

// Ay, Nupal. chukani, chukani, chukani tik ne wey kojtan//

//kaj tesu kimati ipanpa ne tajtasujtalis, chukani. Te nikmati Ken kikukua//

//Te nikmati tay kipiat ne shujshuchit, chukani. ne shujshuchit tik ne shajshaput//

//Ika keman ne Ejekat, chukani. Kinhulintia kachka chukat//

//Ay, Nupal. Chukani, chukani, chukani, ne shinechwika ne apan//

//shinechtzakwa iwan mukwajzin, chukani. Ika nisekmiki//

//Tik nuyulu nikwika une chitoj, chukani. Wan te mijkwanit//

//wan ne achtu nimetzmakak, chukani. wan ne achtu nimetzmaka//

uh - uh - uh - uh - uh - uh

uh - uh - uh - uh - uh -uh

## Ijilpika
https://www.youtube.com/watch?v=h5z99EYHY4I
Ne Ejekunimet

= Ne Ejekunimet =
Ne Ejekunimet (*"The Outsiders"* tik ne tajtaketzalis inglés) se amachti. S.E. Hinton se tawawasuani yajika amachti. Kisashki ne shiwit 1967.

## Ne casoj
Ne shijshiwit 60 tik se techan tik se takutun ipal Oklahoma (Estados Unidos) nemi yey pijpiltzítzin intukey Ponyboy wan Sodapop wan Darry Curtis. Yejemet nemit kalijtik inwan inchajchaku Steve wan Two-Bit. Muchi sujsul chichiuk wan intukey ne *"Greasers"*. Mujmusta, ne pijpiltzítzin pujpudiente intukey *"Socs"* kichaluat ne Greasers ika yejemet sujsul chijchichiukchichin. Ponyboy techilwia icasoj. 

## Ne tuijikniwan

* **Ponyboy Curtis**
* **Johnny Cade**
* **Dallas "Dally" Winston**
* **Darrel "Darry" Curtis**
* **Sodapop Curtis**
* **Cherry Valance**
* **Steve Randle**
* **Keith "Two-Bit" Mathews**

## Taika Ne Ejekunimet sujsul wey ?

### Ka ujulinkwikwil
Nemi se sujsul wey ulinkwikwil : *Ne Ejekunimet.* Kisashki ne shiwit 1967 wan kipia miak wey tajtapajtiani : Ralph Macchio, Patrick Swayze, Rob Lowe, Tom Cruise, Matt Dillon, etc.

### Tik ne son
Nemi se sujsul yek Comedia iwan son : *Ne Ejekunimet.* Kisashki ne shiwit 2023 tik EEUU. 

## Ipanpa Uni

# https://en.wikipedia.org/wiki/The_Outsiders_(musical)
# https://en.wikipedia.org/wiki/The_Outsiders_(novel)#Greasers
# https://www.theoutsidershouse.com/about/
Ne Ikwikwil TajtzinTaikneliani

## Ne Ikwikwil Tajtzin Taikneliani ipal Chalchiwapan

Kitakulia katka ne Nantzin Julia Interiano viudaj ipal Gonzàlez ipal ne techan Kuskatan.

Ne tunal kashtul ume pal ne metzti se, tik ne shiwit  chikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul ume, ne ikwikwil ne kipataket ipal ne tiupan Achtu ipal siwatewakan ashta ne techan Chalchiwapan.

Miak tuijikniwan nejnemit katka wan yawi ka iipan wan ka ishpan nejnemit katka neTajtatuktianimet ipal ne tiupan wan  Tajtajpianimet tik ne Techan Ne ikwikwil; kitat miak tuijikniwan, wan ne tamachtiani Alvaro Magaña tajtaketzki ika walajket yek ne tuijikniwan.
 

Tik ne shiwit ume chikipil majtakti ne tiupan ijilwiltia katka ne ume pual majtakti shijshiwit

Kichiwket se ilwit, iwan miak takwikalis wan ne tatuktiani pal ne tiupan bendijo ne ikwikwil wan ne palej Gregorio Motos, Tatuktiani pal ne tiupan de Akisakan yaja  Kinhilwij katka sejse taketzat.

Tik  ne shiwit ume Shikipil majtakti ume ne tiupan ipal Tajtzin Taikneliani ijhilwiltia katka  ne ume pual majtakti shijshiwit wan Tawawasuwa ipanpa ipal ne ikwikwil

## Ipanpa  Uni

http://vivachalchuapa.blogspot.com/2012/02/parroquia-senor-de-las-misericordias-el.html
Ne Itakayu

## Ne itakayu

Ne itakayu kipia ne ikal tik ne kojtan iwan miak itajtakayu nusan. Keman tatwi, ne itajtakayu kisat kitemuat shujshuchit, ijikayu, kwawichin iwan shujshuchit wan itzinu shujshunit kiunit ajwiak iayu shuchit.

Patanit iwan ejekat patanit ka ijpak ne shujshuchit pal kikwat miak nekti wan maya uni kiwikat. ielishku ken se kushtalchin ken kiwikat nekti, wey nekti keman witz ne shupan ne itajtakayu tesu kisat. Ne itajtakayu, yejemet kikwat ka ijtik ipal itajtakayu iwan muchi kiputzuat kwak tunalku katka.

Ne itajtakayu nemi yey:

Ne siwatatuktiani itakayu.

Ne ishelejyu itakayu tishkwit

Ne tekitini itakayu

Ne tejtekitini itajtakayu yujyultiwit chupi tik ne tunalku maya yujyultiwit yey pual makwil tanestuk tik ne shupan maya yujyultiwit nawi pual majtakti ka se tzunti se pual tanestuk.

Se tekitini itakayu kiwika maya se kwelpaj wan tajtu iwan nekti kwak yultuk.

Nemi yey tipoj takayu:

Ne takayu siwatatuktiani.

Ne ishulejyu takayu, ne ukichtakayu

Ne takayu tekitini

Ne tejtekitini itajtakayu yujyultiwit chupi tik ne tunalku maya yujyultiwit yey pual wan makwil tanestuk tik ne shupan maya yujyultiwit nawi pual majtakti ka se tzunti se pual tanestuk se tekitini itakayu kiwika maya se kwelpaj wan tajtu iwan nekti kwak yultuk.

Ne sijsiwatatuktiani itajtakayu yujyultiwit sejsé yey shiwit, yaja kiwa maya jaleaj real, ne siwatatuktiani itakayu tesu kisat tik ne itajtakayu.

Ne ishelejyu itakayu tesu kichiwat datka wan maya yultuk nawi pual majtakti tanestuk tik ne tunalku.

#### '''Tapalewiani'''
Ne Jardín Botánico del Plan de la Laguna

Ne **[[:es:Jardín_Botánico_del_Plan_de_la_Laguna|Jardín Botánico La Laguna]]** se tajkutechan wan kwawital nemi tik ne techan kuskatan, itakutun tutalyu Ne Libertad, Ikman Kuskatan.

Keski tal kipia 46 manzanas ( 3.15 hectáreas) 4.5 kipia ne tajkutechan wan tik ne ukse itech nemi ne kwawital.

Ini nemi ka ijtik se tepet katka se wey at.

## '''Tapujtuk pal tuijikniwan'''
Se tunal se pual ume pal ne metzti majtakti ume tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul yey.

## '''Ne Jardín Botánico La Laguna kipia'''

* Kalamachti
* Se takutun pal timawiltiat
* Kalatutun
* Kwawital
* Kalshuchit
* Alputzujtuk iwan michin, ayutzín wan kwawitchin atchanejket

Yaja kipia yek shikipil makwil tzunti especies kwajkwawitchichin wan ikujkuyu kaj witzet ka nujme ne taltikpak wan tejtechan pal Kuskatan.

## '''Ipanpa uni'''


## '''Ijilpika'''
* Jardín Botánico del Plan de la Laguna
* Antiguo Cuscatlán
* [Departamento de La Libertad (El Salvador)](https://es.wikipedia.org/wiki/Departamento_de_La_Libertad_(El_Salvador))

* Ayutzin
Ne Kojkojtanchanejket ne Ajatchanejket ne Kajkalchanejket wan ne Tejtekwanimet

Yejemet kitzuntzunket nawi takutun: kojtan, at, kal,wan tekwani.

Tay ini ka kojtan?

Siwaturuj,turuj, patush, kwash, kuyamet, masat, tuchti, ayutuch,takwatzin, tzujiak, ichkamasat, keshpu, siwakuke, tutut, pishishi, talaputz, ketzaltutut, tzanat, witzitzil, apauyani, chiltutut, chekekekjtzin, tujti, kusma.

Tay ini ka at?

Ayutzin tik ne wey puyet at, kuat tik ne wey puyet at, shuti, tekwisij, michin, chakalin, atukat, michin tekwani.

Tay ini ka kal?

Mistun, pelu, tijlan, ukichpuyuj, puyuj, shushuknaj tutut, ayutzin, tuchti, kaltapach, muyut, tutut.

Tay ini ne tekwani?

Lanwach, sipakti, michin tekwani, kuat, tekwani.

Ipanpa Ini:

Ijilpika:

https://www.facebook.com/share/v/14umNgwDgk/
Ne Kukumutzin

Ne **[[:en:Indigenous_cuisine_of_the_Americas|kukumutzin]],** ne takwal ipal Kuskatan wan Honduras. Ne Kukumutzin itukey pupusa tik kastiya. Ne kukumutzin se tepuntik tamal sujsul ajwiak wan chupi ipatiw. Miak kuskanchanejket kikwat kukumutzin mujmusta. Ka nujme Kuskatan nemit miak kalkukumutzin. 

Pal tikchiwat ne kukumutzin timunekit tishti. Katka kichiwat katka ne kukumutzin maya iwan et. An tiwelit tikchiwat iwan miak iajajwiaka ken:
* Tishti puyek nusan itukey kesu.
* Chicharrón (ne inakayu ne imetzkuyu ne kuyamet tatzuyunti wan tishti)
* Masakilit
* Chakalin
*Et
*Pulluj
*Tzaput chiltik
*Michin
*Ayut
*Kilit
*Jaral chichik
*Chil
*Kutkut


Tejemet tikwat ne kukumutzin iwan chilmul wan iayu tumat.                       

## Referencias
Ne Mijtutilis pal ne Pajpataninimet

**<big>Ne Mijtutilis pal ne Pajpataninimet</big>**

***Ne Mijtutilis pal ne Pajpataninimet*** se lilish, wan nusan se mijtutilis, kan yejemet kitaliat se tumak kwawit waktuk ka ijpak ne intajkutechan, pal kia né makwil tajtakamet tejkut ka itzunpan uni kwawit. Keman ne makwil tajtakamet tejkutiwit ka né, se kipitza ne itaishpitzalis, ijkatuk yaja ka ijpak ne itzunpan ne kwawit, wan ne uknawi muilpijket sejsé iwan sejsé mekat weyak, ini mejmekat kinsentaliat intzijtzinkujku iwan ne itzunpan ne kwawit; ne mejmekat nemit ka ijpak uknawi kwawitchín, kachka se nawi itech, mutekatuk ka itzunpan ne uksé tumak kwawit pal tesu kinhajkawa ne Pajpataninimet ma pa’ wetzikan ka talchi. Ne nawi itech nemi nusan ka né pal tesu muilpiat ne mejmekat. Ne Mijmijtutianimet muilpijketa patanit keman nejmachchín wetzit ka talchi, kwak ne uksé takat kipitza ne itaishpitzalis. Siujsiujti, su tuijikniwan matzutzunat, ne Pajpataninimet kitzkiat ijiikshi; uni sujsul uej pal kichiwat. Sejsika Patanini muyawalua majtakti yey ujti kwak wetzi ka talchi. 

**<big>¿Kan kichiwat ini Mijtutilis?</big>**  

Tejtechanchanejket pal miak tejtechan tik Meshiku wan Guatemala kichiwat ini mijtutulis. Kichiwat yaja ne tejtechanchanejket pal Papantla, Veracruz, Meshiku, kaj tajtaketzat Totonakotaketzalis; nusan ne Najnawamet pal Cuetzalan, Puebla, Meshiku; nusan ne tejtechanchanejket pal San Pedro Tarímbaro, Michoacán, Meshiku; nusan ne tejtechanchanejket pal Santo Tomás Chichicastenango, Verapaz, Guatemala, kaj tajtaketzat Kichetaketzalis. 

**<big>¿Taika pejki ini Mijtutilis?</big>** 

Keman yejemet wetzit ka talchi kachka keman wetzi ne at, ini at techpalewia pal mulinit ne dajdatka nemit ka ijpak tutalyu; yajika ini mijtutilis kachka se datka techpalewia tikpiat más tumiekawan.  

Ini mijtutilis sujsul ikman, yejemet mijtutijtuyata kia né keman Tajtzin Jesucristo teuk walajtuk ka Taltikpak. Ne Tajtamatianimet tesu kimatit taika ne tuijikniwan ijikman kichiwat katka ini mijtutilis.  

**Ijilpika:**
Ne Nukwajkwach

Ne tajtakamet,sijsiwatket, pijpipil kitaliat ne inkwajkwach wan intukey:

*Shumpe
*Kwachtichin
*-Koton
*-Mashtal
*-Tajkuilpika
*-Kakti
*Kwajtzin
*-Wipil
*Pashaj
*Kweyat
*Salachin
*Ikshitzajka
*Chichikwach 
*Ne sala iwan imejmekayu
*-Sala kujkutu
*Ne koton pal ne sesek
*-tzuntzajka
*-Tentzajka
*Horajpiani
*Kuskat
*-Makuskaw
*Kustalchin
*-Ishtazajka
*Ipanpa Ini:
*

*Ijilpika:
*https://web.archive.org/web/20200625000000/https://https//udn.com/news/story/121424/4659358://m.youtube.com/watch?v=F_yXuwvfBa8&pp=ygUcTGEgcm9wYSB0aW11bWFjaHRpa2FuIG5hd2F0IA%3D%3D
Ne Pelu Tespusti wan Yamanik

**[[Ne Pelu Tespusti wan Yamanik|Ne]] Pelu Tepusti wan Yamanik** 

Nemi miak rajrazaj pal ne pejpelu, melka tesu ken se Pit Bull Terier Americanoj. Yaja tesu pelu tumawak, yaja tesu tzujiak, yaja muchi itachishka. Yaja kipia iujmiyu melawaya wan kutu. Yaja kipia iujumiyu ejetek wan tejtetzilnaj. Yaja ne tajpiani. Yaja kipia wey yulu Tasumani. 

Ne itekuyu Pit Bull kichiwa ne pelu pal masuma ukse pelu, pal kitankwa kojtanchanej, wan ne Pit Bull tesu yawi imeikawan. Yaja kintajpia ne imiewakan iwan itunal.  Ne Tuijikniwan inat ka Pit Bull nemi ini katka ne Guerra Civil ne Estados Unidos Americanos. Sejsekian inat ka anka musuma iwan ne pelu Tehui. Tesu tikmatit

Tik ne raza Pit Bull Terier nemi miak itukey pal Pit Bull. Ne pelu Nawi Itech, ne pelu ume pual matakti wan ume pual matakti, ne pelu Tasumani, wan Ne Pelu Tepusti wan Yamanik. Ne Pit Bull kipia Wey Yulu pal masuma. Tesu itankwa tuijikniwan. 

**ipanpa uni**:

# The Complete Game Dog
# Dog of Velvet and Steel
# Richard Stratton American Pit Bull Terrier Book
# ADBA.com

**Ijilpika**:

# YouTube.com / Dogumentary TV Richard Stratton
# Youtube.com / American Dog Breeders Association
Ne Sakura

## NE SAKURA (NE KWAWIT KA CEREZOJ)

Ne kwajkwawit Cerezo (Sakura) itukey tik **Japontajtaketzalis,** Nemi Tik ne familiaj itukey **Prunus.**

Ne kwawit itachishka kupuknajtuk, ne **itzinu** chamawak wan shashaknaj

Ne ishuchiyu sujsul galanchin, ** **wan samayak, ne iswat itachishka kuchiktik wan istak shuchikisat tik ne **primavera** Tik ne Japon wan tik itajtalyu Sujsul sesek.

Keman ne shuchit shuchikisa, Sujsul galanchin, yajika, Tik ne techan kichiwat ne lilish Kan tuiikniwan **mijkwani**t ika kinekit kitat, Ika kichiwa ne lilish keman  nesi wan ne intunal .

Ne sujsuchit ipal Sakura, kipiat se kujkutu intunal, shuchikisa sejse tajtanestuk. 

## Ijilpika
https://fr.wikipedia.org/wiki/Sakura
Ne Siwachukani

## NE SIWACHUKANI

Tik ne itechan chijchikitik iwan yejyektzin kal nemit miak tunoywan tajtaketzal ipal se siwat, kía se siwat ma yultiwi katka tikchiwa miak shiwit katka.

Yaja kipuluj ka timajmanujwan, yajki kipuluj katka kwak panuk uni, ne siwat yawi nejnemi ika ne kojtin, ika ne ujujti tik ne itechan wwan shuka wan shuka katka.

Wan siwat panuk wan panuk shuka katka ika mialk shiwat. Yajika an tik tunal, kema nejnemi ipal mutechan tik ne tayua sejsenpa Takaki taketza wan shuka ka se siwat ka an tik tunal ne itukay Siwachukani tik ketemua ipal timajamanujwan wan timukwepa ka tayuawan timukwepa ka tayua wan shuka wan shukaika ujujti ne itechan wan ne Siwashukani

#### '''Tapalewiani'''
Ne Superbad Siwatasumani

**[[Ne Superbad Siwatasumani]]**

## '''Ne itunal ichtaka'''
Seniesa Carmen Estrada ne siwat tasumani profesional katka. Yaja nesik se Tunal se pual chikwasen pal ne Metzti chikwasen tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi pual matakti ume ka Los Angeles California Estados Unidos. Yaja itejtekuwan nesik ka Meshiku. Yaja kimachtiki boxeo keman yaja kipia chikyey shiwit iwan iteku Joe Estrada. 

## '''Tay Kichiwki?'''
Seniesa Superbad Estrada ne Campeona tik sujsul organizaciones, ne WBO WBA WBC RING IBF wan WBA. Yaja kipia sujsul tesu pulua wan kitukeytiki “indescutida”. Yaja tesupulua se pual chikwasen imusuma. Yaja kipia chikyey campeonato tik peso muyutzin, muyut, wan wey muyut.

Seniesa imusuma iwan Yokasta Valle, Tina Rupprecht, Tenkai Tsunami, Marlen Esparza, wan Debora Rengifo wan tesupulua. Yaja kipia se nocaut tik chikume segundos. Sujsul yek.

## '''Ne itekiw ne Boxeoj'''

## '''Ipanpa uni :'''
*
* Muehlhausen, Steven (April 6, 2020). "Voices from the Ring: Seniesa Estrada". *DAZN*. Retrieved July 24, 2020.
* "Seniesa Estrada Wins Big; Tom Schwarz and Krasniqi Win Too". Boxing Scene. Retrieved 17 August 2024.
* "Seniesa Estrada Beats Marlen Esparza Via Technical Decision". Boxing Scene. Retrieved 17 August 2024.
* "Seniesa Estrada scores nine-round technical decision over bloodied rival Marlen Esparza". The Ring. Retrieved 17 August 2024.
* "'Seriously dangerous': Fastest KO ever leaves boxing fans fuming". *au.sports.yahoo.com*. 25 July 2020.
* "Seniesa Estrada Destroys Miranda Adkins in Seven Seconds". Boxing Scene. Retrieved 17 August 2024.
* "Seniesa Estrada Outclasses Anabel Ortiz To Win WBA Strawweight Crown". Boxing Scene. Retrieved 17 August 2024.
* "Seniesa Estrada outpoints Tenkai Tsunami to claim WBO 108-pound title". The Ring. Retrieved 17 August 2024.
* "Seniesa Estrada Decisions a Game Tenkai Tsunami, Captures WBO Title". Boxing Scene. Retrieved 17 August 2024.
* "Seniesa Estrada has been warded as the WBA Boxer of the Year 2021". World Boxing Association. Retrieved 17 August 2024.
* "SENIESA ESTRADA SIGNS MULTI-YEAR PROMOTIONAL AGREEMENT WITH TOP RANK". *ringtv.com*. 28 July 2022.
* "Seniesa Estrada Dominates Tina Rupprecht, Unifies WBA, WBC Strawweight Titles". Boxing Scene. Retrieved 17 August 2024.
* "Seniesa Estrada defeats Tina Rupprecht by unanimous decision". ESPN. Retrieved 17 August 2024.
* "Seniesa Estrada outboxes Tina Rupprecht, wins Ring Magazine strawweight title". The Ring. Retrieved 17 August 2024.
* Iskenderov, Parviz (30 March 2024). "Seniesa Estrada bests Yokasta Valle to land undisputed title". *FIGHTMAG*.
* "Seniesa Estrada Outpoints Yokasta Valle, Winning Undisputed Title". Boxing Scene. Retrieved 17 August 2024.
* "Seniesa 'Super Bad' Estrada hangs the gloves up at 26-0". Boxing Scene. Retrieved 23 October 2024.
* "Seniesa Estrada announces her retirement from boxing". wbcboxing.com. Retrieved 23 October 2024.
* "Undisputed champion Seniesa Estrada announces retirement at age 32". The Ring. Retrieved 23 October 2024.

## '''Ijilpika''' :
*
* Boxing record for Seniesa Estrada from BoxRec (registration required)
Ne Tajtapual

Tik nawat ne tajtapual witz ne intajtakutun ne tuweyka yajika tejemet tiwelit titapuat iwan makwil wan se pual tapual. Ika tikpiat makwil tumapipil tik ne tumejmey wan tikpiat se pual tumapipil tik ne tumejmey wan tujtukshi.

## Ipanpa uni


## Ijilpiká
https://es.wikipedia.org/wiki/N%C3%BAmero

https://es.wikipedia.org/wiki/Idioma_n%C3%A1huat
Ne Takwikalis "Ukichpuyuj Bartolito"

Ini sujsul galanchin takwikalis pal ne pijpipil "Ukichpuyuj Bartolito" kichiwki Roberto "Kuki" Pumar wan ne ulinkwikwil pal pijpipil "Ne Kal Kalchanejket Zenón"

Tay ne "Ne Kal Kalchanejket Zenón?

Ulinkwikwil pal ne pijpipil tin Argentina tik ne "Kaltatuktiani pal ne Pijpipil " wan Roberto "Kuki" Pumar ulinkwikwilchiwani wan kineshtijket ne tunal kashtul ume pal ne metzti chikwasen tik ne shiwit ume shikipil majtakti se (17/06/2,011)

Bartolito se ukichpuyuj kaj yulpaki katka 
Keman tatwi Bartolito takwika kia né katka 
Muuuuuuuu
Tesu Bartolito, uni se siwaturuj 

Bartolito se ukichpuyuj kaj yulpaki katka 
Keman tatwi Bartolito takwika kia né katka 
Cuac cuac cuac cuac
Tesu Bartolito, uni se patush

Bartolito se ukichpuyuj kaj yulpaki katka 
Keman tatwi Bartolito takwika kia né katka 
Meeeeee
Tesu Bartolito, uni se ichkamasat 

Bartolito se ukichpuyuj kaj yulpaki katka
Keman tatwi Bartolito takwika kia né katka 
Auuuuuuuu
Tesu Bartolito, uni se kuyut 

Bartolito se ukichpuyuj kaj yulpaki katka 
Keman tatwi Bartolito takwika kia né katka 
Miuauuu
Tesu Bartolito, uni se mistura

Bartolito se ukichpuyuj kaj yulpaki katka 
Keman tatwi Bartolito takwika kia né katka 
Guau guau guau
Tesu Bartolito, uni se pelu

Bartolito se ukichpuyuj kaj yulpaki katka
Keman tatwi Bartolito takwika kia né katka 
Ki kiri kiiiiii
Nemi yek, Bartolito kia né!!!!!

Ipanpa Ini:

Ijilpika:https://www.google.com/search?client=ms-android-samsung-gj-rev1&sca_esv=cd82cf180911c650&sxsrf=AHTn8zpaqci_oAbGr5moDQtA1QjaxSYWNg:1740973491602&q=el+reino+infantil+bartolito&stick=H4sIAAAAAAAAAONgFuLVT9c3NEzOLjdLTssqUYJw0y2SkyssMwy1BH1LizOTHYtKMotLQvKD8_PSF7FKp-YoFKVm5uUrZOalJeaVZOYoJCUWleTnZJbkAwBff7AgUQAAAA&sa=X&sqi=2&ved=2ahUKEwjE457U_-yLAxVDQzABHS-CKIwQri56BAgTEAQ&biw=412&bih=828&dpr=1.75
Ne Takwikalis pal ne At Takwawak wan ne Tit (Ne amachti)

**Ne Takwikalis pal ne At Takwawak** **wan ne Tit** ne miak amachti pal ne casoj. George R. R. Martin tawawasua ne casoj. Tik ne shiwit 1991 Martin kitzintij tawawasua *[[:es:Juego_de_tronos|Ne Awilti pal Miak Wey Tzintalijka]]*. Tik ne shiwit 1996 Martin kineshtij ne achtu amachti. Martin kineshtuk 5 amachti wan yaja kiishkejketza kiajshitilia ume amachti. Tik ne shiwit 2011 Martin kineshtij ne makwil amachti *[[:es:Danza_de_dragones|Ne Mijtutialis pal ne Wey Kujkuat pal Tit]]*. Yejemet kipatiwit ne casoj ka miak tajtaketzalis. 

Ne casoj ka ne taltikpak pal taishkejketzalis: ne wey techan Ponientej wan ne wey techan Essos. Ne casoj kipia yey casojchin: ne wey musumalis pal Ponientej, ne sajsaytilis pal ne Iekawyu itachishka Istak, wan ne mijkwanilis pal Daenerys Targaryen pal yaja kikwi ne Wey Tzintalijka pal Ponientej.

Yejemet kinamakatiwit miak amachti wan tuijikniwan sujsul ingustuj ne casoj.

## Ne amachti.

Tik ne shiwit 1996: **[[:es:Juego_de_tronos|Ne Awilti pal Miak Wey Tzintalijka]]** (Juego de tronos/ A Game of Thrones)

Tik ne shiwit 1998: '''Ne Tasumalis pal''' '''ne''' '''Tajtatuktiani''' (Choque de reyes/ A Clash of Kings)

Tik ne shiwit 2000: **[https://es.m.wikipedia.org/wiki/Tormenta_de_espadas Ne Wetzilis At pal ne Takutunalis]** (Tormenta de espadas/ A Storm of Swords)

Tik ne shiwit 2005: **[https://es.m.wikipedia.org/wiki/Fest%C3%ADn_de_cuervos Ne Lilish pal ne Taiwan pal ne Tzanat]** (Festín de cuervos/ A Feast for Crows)

Tik ne shiwit 2011: **[[:es:Danza_de_dragones|Ne Mijtutialis pal ne Wey Kujkuat pal Tit]]** (Danza de dragones/ A Dance with Dragons)

## Ijilpika.
https://es.wikipedia.org/wiki/Canci%C3%B3n_de_hielo_y_fuego

https://es.wikipedia.org/wiki/George_R._R._Martin

https://www.penguinrandomhouse.com/series/EKZ/cancion-de-hielo-y-fuego/

https://www.penguinrandomhouse.com/authors/233901/george-r-r-martin/
Ne Tapajtiani María Isabel Rodríguez

**[[:es:1999|Ne]] Tapajtiani María Isabel Rodríguez**

María Isabel Rodríguez nesik tik ne techan iwan se kalpuli tik ne Kuskatan, itakutun tutalyu Kuskatan, se tunal makwil pal ne Meztzi majtakti tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual ume.

Yaja ne Tapajtiani iwan ne tanawatiani Kuskatanchanej katka. Yaja mumachtij ka facultad tapajtiani tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual chiknawi. Katka yaja ne yey Siwat tapajtiani ka Kuskatan. Yaja katka ne Tatuktiani tik ne pal ne Facultad tapajtiani ka ne wey tamachatiluyan tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual chikume ashta tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti Se. Tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi pual makwil iwan tik ne shiwit Se shikipil chiknawi tzunti nawi pual majtakti nawi yaja katka ne tapalewiani tik ne programa ka formación tik ne salud. Yaja katka ne Tamachtiani ad honoré tik ne Facultad tapajtiani ka wey tamachatiluyan ne Kuskatan tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi pual kashtul ashta tik ne shiwit Se shikipil chiknawi tzunti nawi pual kashtul chiknawi. Tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi pual kashtul chiknawi ashta tik ne shiwit ume shikipil chikume Yaja katka Tatuktiani ka wey tamachtiluyan ne Kuskatan. Yaja katka achtu siwat kaj kipia itekiw tik ne se tzunti nawi pual majtakti shiwit ka wey tamachtiluyan. Se tunal  se pal ne Metzti chikwasen tik ne shiwit ume shikipil chiknawi ashta se tunal  se pal ne Metzti chikwasen tik ne shiwit ume shikipil majtakti nawi Yaja  katka Tatuktiani tik ne  Ministeriok pal ne Salud.
Ne Tayua Sitalijtuk

Ne Tayua Sitalijtuk se ne ikwikwil ka kichiwtuk ne takwikwiluani Vincent van Gogh. Van Gogh yaja kipia katka tik ne Sanit-Remy-de-Provence, ne pal metzi chikwasen, tik ne shiwit se shikipil chikwey tzunti nawi pual chiknawi (1889). Ne Tayua Sitalijtuk se wey itekiw ne ipal movimientoj **[[:es:Posimpresionismo|postimpresionistaj]]**. 

Anhan, ne Tayua Sitalijtuk nemi kalijtik ne Museoj de Artej Modernoj (MoMA) tik ne wey techan New York. 

## Ipanpa Ne Itekiw

Van Gogh kituktia katka ne Tayua Sitalijtuk imanuj, Theo van Gogh, tik ne wey techan Paris, ka Franciaj, ne tunal se pual chikwey, ne pal metzi chiknawi, tik ne shiwit shikipil chikwey tzunti nawi pual chiknawi (1889). Nemanha Theo mikik, ne metzi se, tik ne shiwit shikipil chikwey nawi pual majtakti se (1891).  Ne isiwat, Johanna Gezina, yaja kinamaka katka ne Tayua Sitalijtuk, Julien Leclercq tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti (1900). Nemanha, Leclercq kinamaka katka ne Tayua Sitalijtuk, Émile Schuffenecker tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti  se (1901). Johanna Gezina kikua katka Tayua Sitalijtuk, wan nemanha yaja kinamaka katka Oldenzeel tik ne wey techan Rotterdam tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti chikwasen (1906). Georgette P. van Stolk kikua katka ne Tayua Sitalijtuk wan tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual kashtul yey (1938), yaja kinamaka katka Paul Rosenberg tik ne wey techan New York. Nemanha, ne Tayua Sitalijtuk kalaki Ne Museoj de Artej Modernoj tik ne shiwit se shikipil ume pual se (1941). 

## Ipanpa Uni
https://es.wikipedia.org/wiki/La_noche_estrellada

https://es.wikipedia.org/wiki/Vincent_van_Gogh

https://es.wikipedia.org/wiki/MoMA

https://es.wikipedia.org/wiki/Theo_van_Gogh_(marchante_de_arte)

https://es.wikipedia.org/wiki/Paul_Rosenberg_(comerciante_de_arte)
Ne Tesu Pitbull

**[[Ne Tesu Pitbull|Ne Tesu Pit Bull]] TESU PITBULL**

An kanaj ne tuijikniwa kilwiat sujsul pejpelumet ne Pit Bull. Melka tesu kanaj miak pejpelumet kenha ne Pit Bull Terier Americanoj.  Tik ne pejpelumet isel se Pit Bull Terier Americanoj. 

Tuijikniwan inat ka ne Pit Bull kintankwa ne pijpiltzitzinmet, ne Pit Bull kintankwa tuijikniwan, wan ne Pit Bull kinmiktia miak tuijikniwan. Yejemet tesu kitat ne Pit Bull Terier Americanoj. Tumuchi timatit muchi pejpelumet tatankwa tuijikniwan melka ne tesu Pit Bull te. 

Kanaj ne pejpelumet kichantijket pal ktankwa ne tuijikniwan, ne pejpelu tajpiani. Kanaj miak rajrazaj ne Presa Canario, ne Dogo Argentino, ne Fila Brasilero, ne Bandogge, ne Boxer, ne Bulli Americanoj. Kanaj muchi ukse, ne Pocket Bulli, ne Bulli Kutta,wan ne Tosa Japones, ne Bulldog American Johnson, ne Bulldog Americanoj Scott, ne Bulldog Ingles Lamat. Melka tesu ne iesyu ne Pit Bull Terier Americanoj. Ini pejpelumet kipiat tumak inweyka. Ne Pit Bull tesu wey iweyka. 

Tesu kanaj pejpelumet iwan iesyu ne Pit Bull? Eje, kanaj pejpelumet iwan iesyu ne Pit Bull. Katka Muchi pejpelu kipia kenha tajtatanoywan iwan Pit Bull melka miak generaciones. Yejemet kichantijket pal tuijikniwan kinpiat kojtanchanej tik ne kal. Ne Staffordshire Americanoj, ne Staffordshire Bull Terier, ne Bull Terier, wan sejsekisan Bulli Americanoj. Melka tesu ne kenha ne Pit Bull Terier. 

**Ipanapa uni** :

# YouTube.com/ Dogumentary TV Richard Stratton
# Richard Garcia Big Red Book
# The Complete Game Dog Book
# Dogs of Velvet and Steele
# Balkan Game Dogs 1984-2005

**Ijilpika** :

# YouTube.com Dogumentary TV 
# Youtube.com American Pitbull Terrier
Ne Tunco

NE **[https://www.bing.com/ck/a?!&&p=df81a7f67a58eb38JmltdHM9MTY4NTIzMjAwMCZpZ3VpZD0yMzc2Mjc5OS0xMTIyLTY1YjktMjZiMC0yODA3MTBkOTY0YTYmaW5zaWQ9NTYwMQ&ptn=3&hsh=3&fclid=23762799-1122-65b9-26b0-280710d964a6&psq=referencias+de+la+playa+el+tunco+en+el+salvador&u=a1aHR0cHM6Ly9lbHNhbHZhZG9yLnRyYXZlbC9kZXN0aW5hdGlvbi9lbC10dW5jby8jOn46dGV4dD1MYSUyMHBsYXlhJTIwRWwlMjBUdW5jbyUyMCUyOHVuYSUyMHBhbGFicmElMjBtdXklMjBzYWx2YWRvcmUlQzMlQjFhLHJlbW90YSUyQyUyMHN1Z2VyJUMzJUFEYSUyMGxhJTIwZm9ybWElMjBkZSUyMGVzdGUlMjBzaW1wJUMzJUExdGljbyUyMGFuaW1hbC4&ntb=1 TUNCO.]**

Ne tunco yaja tumak tapetat  nemi ka wey puyek at. Tik ne shiwit Se Shikipil chikume tzunti yeypual majtakti(1970) Kitukeytijket "**Ne Tunco**" ika kachka ken se kuyamet.

Ne tunco nemi kan kalaki ne tunal  ka kuskatan. Tik Ne wey puyek at nemi ka takutun pal tutalyu ka " La Libertad"

Katka ne tapetat sujsul tumak peroj an yaja chikitik ika kimaka ne ejekat wan ne at kijtakujket.

Miak kuskantanchanejket yawit tik ne tunco pal mawiltia iwan se kwawit ka ne way puyak at.

Nusan tuijikniwan yawit maya pal tikwat se ajwiak iayu tay itukey "Chikwasen lamal" ika kipia miak iajawiaka. 

Ne tunco nemi se sujsul galanchin pal tinejnemit wan tikuat shujshumpe u tikunit se sujsul ajwiak iayu kuku.