open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mercedes Quintero

María de las Mercedes Quintero kaj tiktukeytiat Mercedes Quintero u Alma Flor. 

## '''Ipanpa Mercedes Quintero'''
Katka yaja se tamawawasuani wan tamachtiani kuskatanchanej.

Mercedes Quintero nesik tik ne techan Sonsonate. Se tunal se pual ume pal ne metzti chiknawi tik ne shiwit se shikipil chikwey tzunti nawi pual majtakti 

Inan Juana Quintero Kuskatanchanej. 

Katka Ichan nemi tik ne takutun tatalyu Siwatewakan tik ne wey techan kuskatan.

Yaja mumachtij  tik ne Escuela Normal de Maestras España. Yaja tamik ne tamachtiluyan kachka ne tamachtiani tik ne shiwit se shikipil  chiknawi tzunti yey. 

Wan yaja mikik tik ne techan Kushultepet, takutun tutalyu ka Kuskatan se tunal majtakti yey pal ne metzti chikwasentik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual nawi.

## '''¿Tay kichiwki?'''
Yaja kinchiwki ini ajamachti:

* Oasis I (reedición del texto de 1924, San Salvador, Editorial Ahora, 1961, con miniaturas al pincel hechas por Soledad Mariona de Alas)
* Oasis II (San Salvador, ediciones SOLMAR, 1964, 59 págs.) 
* Oasis III (ibídem, 1965, 55 págs.).
* Laurel lírico para Mercedes Quintero. Rosario de recuerdos (San Salvador, 1970)

## '''Universidad Ipanpa'''


## '''Ijilpika'''
https://www.elsalvador.com/entretenimiento/cultura/mercedes-aquino-centenario-mortal-poeta-olvidada/1149082/2024/
Meshijku

**Meshijku** o **Ejestadoj Senputzujtuk ipal Meshjiku** (Estados Unidos Mexicanos) se tal tik ne weytal ipal Ajkuik America. Kwajtemalan wan Belice kiyawaluat Meshijku ka tatzinu, wan ne Ejestadoj Senputzujtuk ipal America ka ajkuikpa. Tik ne ladoj kan kalaki ne tunal nemi ne Nejmachat wan ka taneshkan nemit ne Weyat ipal Meshijku wan ne Caribe Weyat. Meshijku se sujsul wey tal ne kipia 31 taltakutun (itukay ejestadoj) wan nusan ne Distrito Federal kan nemi ne weytechan, ne Meshijku Weytechan o Meshijku DF. Ikman, tik ne tajtal ne ashan muilwiat Meshijku nemituyat ne tejtechan Meshijkat, Maya, Mixteco wan sejseuk. Kwak ajsiket ne Españolujmet tik ne shiwit 1524, tatuktia tik Meshijku ne Imperioj ipal ne Astekat. Tik 1821, ne tal tea nakak ipal España, muchijki se tal mukwajpilua, wan tik 1842 nesik ne "República Mexicana", ne muilwia tik Nawat Meshijku. Ashan ne chanejket ipal Meshijku nemit mas que cien millones. Ne tumin ipal Meshijku itukay pesoj. Tik Meshijku taketzat ne Castilla wan 62 metzalitaketzalis. Ne tatuktiani ipal Meshijku itukay Enrique Peña Nieto.

## Tejtepet
Ne taltakutun kipia yey cordilleraj, achtu itukay Alotepeque tik Metapan ne ukse itukay Apaneca wan Mita-comecayo. Tik ne cordilleraj Alotepeque nemi ne tepet Montecristo ini sejse ne sesek tepet tik Kuskatan wan kipia miak majmasat, cafe, shujshuchit wan miak kwajkwawit. Apaneca kipia ne Ilamatepeque wan shushuknaj tepet (cerro verde) wan seuk Mita-cimecayo kipia Chingo tepet.

## Sejseuk pal tikita tik ne Wikiamachti Tik Nawat
* Talmet wan tejtechan ipal Meshijku
* Ikmanpanutuk ipal Meshijku

## Sejse ilpika tik ne Internet
* Presidencia de la República
* Instituto Nacional de Estadística y Geografía (Inegi)
* Senado de la República
* Cámara de Diputados
* Todos los Pueblos y Ciudades de México a Vista de Pájaro
* Yajyankwik Tik Nawat: Meshijku

__NOTOC__
Metapan

**Metapan** se techan tik ne taltakutun ipal Siwatewakan, tik Kuskatan, wan ne ukse techan mas wey ipal uni taltakutun. Ne techan nusan kipia ume teupan; ne mas wey itukay San Pedro Apostol. 
Ikman ne techan kipiatuya chanejket ká pipilmet wan chortimet, ne taketzat katka tik Nawat wan Chorti, pero ashan te akaj weli ne ume taketzalis, melka sejse Chortitaketzat kenhayuk tajtaketzat, pero miak kistiwit Kwawtemalan.
Ne Chortitaketzalis ipal Kuskatan miktuk.

 
## Referencias
* Ne Kalpuli ipal Metapan
* Ministerio de gobernación ipal Kuskatan
Michael J. Fox

Michael Andrew Fox nesik se tunal chiknawi, ne metzti chikwasen, tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual se (1961). Yaja nesik tik ne techan Edmonton, Alberta tik ne italyu, Canada. Itukey kaj se tamawiltiani, "Michael J. Fox". Yaja canadachanej wan estadosunidoschanej. 

## IPANPA INI


## IJILPIKA
https://en.wikipedia.org/wiki/Michael_J._Fox

https://en.wikipedia.org/wiki/Edmonton

https://en.wikipedia.org/wiki/Canada
Michael Jackson

## Michael Jackson

### Ipanpa Michael Jackson

Michael Joe Jackson nesik tik ne techan Gary, Indiana, tik se pual chiknawi metzi chikwey se shikipil chiknawi tzunti kashtul yey (1958) wan yaja mikik tik ne techan Los Ángeles, California tik se pual makwil metzi chikwasen ume shikipil chiknawi  (2009) ika katka yaja yulmiki.

Katka yaja ne “Tatuktiani ipal pop”. Katka yaja kichiwa ne tajtakwikalis “Thriller”.
Kwak yaja piltzinchin katka yaja takwika iwan imanujwan tik “Jackson 5”. kimakaket miak takulis ken ne Grammy. Katka yaja Mijtutiani. “Moonwalk” mijtutia katka ken yajasan.
Michaela Coel

Michaela Ewuraba Boakye-Collinson nesik se tunal se, ne metzti majtaki se, tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi pual chikume (1987). Yaja itukey tamawiltiani, "Michaela Coel". Yaja nesik tik ne wey techan London, tik ne italyu Inglaterra. Coel inglaterrachanej.   

## IPANPA INI


## IJILPIKA
https://en.wikipedia.org/wiki/Michaela_Coel

https://en.wikipedia.org/wiki/England

https://en.wikipedia.org/wiki/London
Michin

Ne michin se animal nemi ijtik ne apan, lagoj, wan ne weyat.  Nemit 33,100 tekenha michin tik ne taltikpak. Tik se tajkwilul ina ka tik Kuskatan nemit 104 especiej michin  wan semaya se nemi semaya tik Kuskatan. Yaja itukay Amatitlania coatepeque. Nawi ipal ne 104 especiej nemit semaya tik ne at tzupelek wan ne ujukse welit nemit tik ne at puyek wan tzupelek at. Ika tea nemit miak tik ne apan nian ne weyat, ashan tiwelit tikinhiskaliat sejse michin ken ne tilapiaj.  

## Referencias
Miguel Angel Espino

### [[Miguel Angel Espino|Miguel]] Angel Espino Navarro Yaja nesik tik Siwatewakan se tunal  kashtul ume pal ne metzti majtakti ume tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume (17/12/1902) kuskatan wan mikik tik Meshiku se tunal se pal ne metzti majtakti tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual chikume (01/10/1967) kaj tiktukeytiat Miguel Angel Espino Yaja se tawawasuani wan tapalewiani kuskatanchanej katka.

### Itekiw

### '''Yaja tekiti ken tawawasuani pal amajmatachialis Diario Latino wan La Prensa katka. Yaja mumachtia tik ne Facultad  de Jurisprudencia y Ciencias Sociales tik ne Wey Tamachtiluyan tik ne kuskatan tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual se (1921)katka. tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual chikume (1927) Yaja kisa ka Meshiku wan tekiti tik ne delegacion diplomatica tik ne Kuskatan wan nemika iamatapajtiani tik jurisprudencia tik ne Wey Tamachtituyan Nacional Autonoma tik Meshiku UNAM tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual chikwey (1928) katka. Yaja kinchiwa mitologia de cuzcatlan, como canta alla tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual chikwasen (1926) amachti nemanha Yaja kinchiwa ume amachti trenes tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual (1940) wan hombres contra la muerte tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual chikume (1947)katka.'''

## '''Itunal Ichtaka'''

### Ne iteku itukey kaj tawawasuani katka Alfonso Espino, ne ikaw itukey katka Alfredo Espino Najarro wan ne itatanoy itukey katka tajtzin Antonio Najarro wan isiwaw itukey katka nantzin Maria Luisa Nieto.

## '''Ipanpa Ini'''

### Escritor                                                                                                                                                                      Abogado

## '''Ijilpika'''

### https://www.ecured.cu/Miguel_%C3%81ngel_Espino

### https://es.wikipedia.org/wiki/Miguel_%C3%81ngel_Espino#Biograf%C3%ADa
Miguel Strogoff

= Miguel Strogoff =
Miguel Strogoff (*"Michel Strogoff"* tik ne tajtaketzalis Franciachanej) amachti Franciachanej. 

= Ne Casoj =
Michael Hutchence

Michael Kelland John Hutchence nesik se tunal se pual ume ne metzti se, tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual chikwey (1968). Yaja se takwikani wan takwikalis tawawasuani australiachanej tik INXS. Hutchence nesik tik ne techan Sydney, tik ne italyu Australia. Yaja mikik se tunal se pual ume ne metzti majtakti se, tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi pual kashtul ume (1997). 

## IPANPA INI


## IJILPIKA
https://en.wikipedia.org/wiki/Michael_Hutchence

https://en.wikipedia.org/wiki/Sydney

https://en.wikipedia.org/wiki/Australia

https://en.wikipedia.org/wiki/INXS
Metzti

= Metzti =
Ne metzti isel ne metzti pal ne taltikpak. Yaja kiyawaltulia ne taltikpak ka yey tzunti nawi pual nawi shikipil nawi tzunti (384,400) kojkilometroj. Ne metzti kiyawaltulia ne taltikpak ka se pual chiknawi tanestuk. 

Yaja ne makwil metzti tumak pal ne tusental. Ne metzti kichiwki keman se talsital, yaja itukey Theia, kichaluj ne taltikpak. 

Tik ne metzti kanaj tejtet, tejtepet, ijiishmiktan, wan tit kiseselij. Ne metzti kimaka yultajtaketzalis ka ne tuijikniwan.

## Ken itachishka?

Ne metzti ishtikaya tzitzinaka ika ne tunal ishtikaya. Ne iekawyu pal ne taltikpak kichiwa ka ne metzti witz wan yawi. Keman witz wan yawi ne metzti itukey:

# Yankwik metzti
# Selek metzti (witz)
# Metzti chikawtuk (witz)
# Tentuk metzti
# Yanekia metzti (yawi)
# Chikitia ne metzti (yawi)

Ne metzti tesu tzitzinaka keman panu intzalan pal ne tunal wan ne taltikpak. Yaja itukey kwalu ne tuanl. Nusan ne metzti tesu tzitzinaka keman ne taltikpak panu intzalan pal ne tunal wan ne metzti. Yaja itukey kwalu ne metzti.

Yaja ishtikaya itachiska kuneshnaj, melka kemanian itachishka achiuk, chiltik, u tultik.

## Tay kichiwa?
Ne metzti kichiwa ne taltatemilis wan ne kashawika. Yaja kitilana ne wey puyek at pal ne taltikpak.

Ne tuijikniwan ejkuket ne metzti. Se tunal se pual pal ne metzti chikume tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual nawi (1969), Neil Armstrong wan Buzz Aldrin ne achtu tuijikniwan ka nejnemket tik ne metzti. Neil Armstron kilwij - Naja nikmaka ninejnemi chikitik chupisan ipal ne tuknew, wan naja nitzijtzikwini inpal ne tuijikniwan.

Ne metzti nemi kilpia iwan miak tajtzin wan nanztin pal miak tejtechan. Tik China, ne metzti nemi kilpia iwan ne nanztin Chang'e, ne tajtzin Tu'er Ye, wan ne tuchti pal ne metzti. Tik Meshiku, ne metzti nemi kilpia iwan ne Coyolxāuhqui, ne nantzin Metztli wan ne tajtztin Tecciztecatl. Tik Kuskatan tejemet tutajtatanoywan yejemet kilwiat ka keman kwalu ne tunal u kwalu ne metzti wetzi kukulis ka ne taltikpak.

## Inpanpa Uni


## Ijilpika
Luna: https://es.wikipedia.org/wiki/Luna

The moon: Everything you need to know about Earth's companion: https://www.space.com/55-earths-moon-formation-composition-and-orbit.html

Britanica- Moon: https://www.britannica.com/place/Moon/Origin-and-evolution

The Moon: https://science.nasa.gov/moon/

Apollo 11: https://www.nasa.gov/mission/apollo-11/

Chang'e: https://es.wikipedia.org/wiki/Chang%27e

Tu'er Ye: https://en.wikipedia.org/wiki/Tu%27er_Ye

Moon Rabbit: https://en.wikipedia.org/wiki/Moon_rabbit

Coyolxāuhqui: https://es.wikipedia.org/wiki/Coyolxauhqui

Metztli: https://es.wikipedia.org/wiki/Metztli

Tecciztecatl: https://es.wikipedia.org/wiki/Teccizt%C3%A9catl

Timumachtikan Nawat- Ecplise: https://www.youtube.com/watch?v=_DIHb1knKzE
Miguel Strogoff (amachti)

= **Miguel Strogoff (amachti)** =

Miguel Strogoff (*"Michel Strogoff"* tik ne tajtaketzalis Franciachanej) se amachti. Jules Verne yajika ne tawawasuani amachti. Tik ne shiwit 1876. 

= **Ne casoj** =
Miguel Strogoff kipia 30 shiwit wan tekiti ken tawikani tawawasualis pal ne tatuktiani Zar de Rusia (tik ne shijshiwit tatuktiani Zar Alejandro II de Rusia). Miguel nesik tik ne techan Omsk, Siberia, tik Rusia. Yaja sujsul kojtik wan tzunshilut wan kipia ijiish susul. Inan Marfa Strogoff wan iteku Pedro Strogoff (Pierre Strogoff tik ne tajtaketzalis Franciachanej). Ne Zar nemi pal kituktia se tawawasualis ka iikaw ika yaja iwan ne techan Irkutsk sajsayti. Ne tártaros yaw-kiitzkiat ne techan Irkutsk wan muchi Siberia, wan iikaw tesu kimati yaja sajsayti. Miguel yaw-yawi ka Irkutsk iwan yankwik itukey wan itzuntukey: *Nicolas Korpanoff*. Miguel nemi pal kiketza tesu yek takat nusan: Iván Ogareff. Ogareff tekiti iwan ne tatuktiani tártaros Feofar Kan. Miguel pewa ne ujti tik ne techan Moscú ka Irkutsk wan yawi ka techan Nizhni Nóvgorod. Né, munamiki iwan se pashaluani Letoniachanej: Nadia Fedor. Nadia kitatemulia iteku, ne tapajtiani Dr. Basili Fedor, wan kineki yawi ka Irkutsk nusan. Miguel kinutza Nadia "iikaw", wan yejemet yawit entekitit ka Irkutsk. Nadia wan Miguel munamiki inwan periodistas Alcide Jolivet (Franciachanej) wan Harry Blount (Inglés), wan kinhpalewia yejemet. Ne ujti kq Irkutsk sujsul tesajsay, pero Miguel nemi pal ejku ka Irkutsk katka ne tártaros wan Ogareff. 

## '''Ne tuijikniwan'''

* Miguel Strogoff
* Nadia Fedor
* Iván Ogareff
* Alcide Jolivet
* Harry Blount
* Marfa Strogoff
* Sangarra
* Feofar Kan

## '''Taika Miguel Strogoff sujsul wey?'''
**Tik ne ujulinkwikwil ipanpa yaja**

Kanaj miak ujulinkwikwil ijpak ne amachti Miguel Strogoff: 

* Michel Strogoff (1956)
* Les Aventures extraordinaires de Michel Strogoff (2004)
* Michael Strogoff (1908)

## '''Ipanpa Uni'''

# https://es.wikipedia.org/wiki/Miguel_Strogoff
# https://www.gutenberg.org/ebooks/author/60
# https://www.britannica.com/biography/Jules-Verne
# https://www.bnf.fr/fr/jules-verne-ressources-en-ligne
Miguel Álvarez Castro

## Miguel Álvarez Castro Gavidia.

Miguel Álvarez Castro Gavidia  kaj tiktukeytiat  ne Achtu Kuskatanchanej tawawasuani, Yaja nesik tik  Tumak Kal tik ne kojtan Mayucaquin  ka techan San Miguel, se takutun ipal kuskatan, se tunal se pual chiknawi pal ne metzti chiknawi tik ne shiwit se shikipil chikume tzunti nawi pual kashtul  (29.09.1795).

Wan mikik se tunal se pual yey pal ne metzti chikume tik ne shiwit se shikipil chikwey tzunti ume pual hashtul  (23.07.1855)

Yaja se tawawasuani wan tatuktiani, 

## Ne itunal ichtaka.
Álvarez Castro tesu tami mumachtia pal muchiwa se tapalewiani ne  Wey Tamachtiluyan  San Carlos tik Kwawtemalan katka,  ika ne inan wan ne iteku mikiket, yaja mukwepa ka ikal tik San Miguel katka.   

## Tay kichiwki?
Yaja se tatuktiani ipal Federación Centroamericana  wan Ministerio de Relaciones Exteriores ipal Francisco Morazán .   Miguel Álvarez Castro Gavida yawi iwan Francisco Morazán  tik  ne weyak ujti ka Perú katka.

Wan yaja kimawawasua amachti wan lirica.

## Ne itekiw.
Yaja kichiwa miak amachti ken**:**

1. Oda a José Cecilio del Valle

2. Con motivo del fusilamiento de Pierzón.

## Ken mikik.
Yaja mikik ika kipia katka ne kukulis tuberculosis wan chichiuk ka San Miguel.

## Ipanpa uni:


## Ijilpika:
Miguel Álvarez Castro Gavidia: https://es.wikipedia.org/wiki/Miguel_%C3%81lvarez_Castro

Síntesis biográfica: https://www.ecured.cu/Miguel_%C3%81lvarez_Castro

Literatura salvadoreña WIKI:https://literaturas.fandom.com/es/wiki/Miguel_%C3%81lvarez_Castro

Periódico El Independiente: https://www.elindependiente.sv/2020/12/03/miguel-alvarez-castro-el-primer-poeta-salvadoreno/

Diario El Mundo: https://diario.elmundo.sv/Escena/miguel-alvarez-castro-el-primer-literato-de-la-historia-de-el-salvador

Universidad de El Salvador, portal de revistas: https://revistas.ues.edu.sv/index.php/launiversidad/article/view/2176

Revista SCUCA: https://revistas.csuca.org/Record/LAUNIVERSIDAD2176#details
Mijtutilis

Ne mijtutilis kiulintiat ne iweyka ipal kitashtawia Tiut. Ne mijtutilis inpal ijikman tik Meshiku wan ukseuk tejtechan. An miak tuijikniwan mijtutiat nikan ashta tejtechan Estados Unidos. Achtu ne Tiupan (Catolica) kiajkawat katka wewet, inkwajkwach, wan takwikalis. Yajika mijmijtutianimet kipiat katka mekawewet iwan ishulunyu ayutuch (guitarra concha tik Castillaj) wan yejemet kipiat inkwajkwach itachishka istak. Ini intukey –Concheros- ipal mekawewet iwan ishulunyu ipal ayutuch.
Miktan

Sejse kimatit ka kwak timikit welit tiawit ka **Miktan**. Inat ka né muajsit miak ká miktiwit.

Tik sejse tapualis ipal ne Pipilmet pal ikman, inat ka ajakaj ajsik kan nemit ne mikinimet wan kitak ken nemit wan tay kichiwat. Sejse inat ka se takat kitzajtzak ne ijish wan kwak kitajtapuj, nemia ijtik ne tepet kan yawit ne ikman miktiwit. Inat ka nemi se wey haciendaj wan miak takamet. Yejemet tekitit. Nemi se wey puchut ne kipachua ne tepet. Né kimiktiat se takat wan kimanat wan kimakat chiujchiupi sejse pal kikwat, wan musta yajuni muita senpa wan tekiti ken senpa. Ka ikuni tatuktia ne itekuyu ne tepet, ne tachia tay kichiwat muchi.

Nusan sejseuk inat ka nemi se Miktan. Ne Greciajtakamet ipal ikman inat katka ka kwak timikit tiawit tipashaluat sujsul wejka hasta tiajsit se tal kan semaya welit kalakit ne miktiwit.

Ne Cristianojmet kimatit ka ijtik ne Miktan nemi se wey tit kan ne takamet wan siwatket ne tateyekchijtiwit wan te muyulpatatiwit yawit tatat senpa. Inat ka su tejemet timuyulkwitijtiwit wan timuyulpatatiwit, ne Teut yawi techtapupulwia melka tikchijtiwit tay te yek; kwak timikit tiawit nemit tik ne ilwikak. Su te ijkiuni, inat ka tiawit nakat tik ne Miktan. Nusan inat ka ne takamet wan siwatket ne tayulmatit ken ne Metzali pal ikman wan te mukwepat Cristianojmet yasnekit ka Miktan.

Sejse te kimatit ka nemi se Miktan, wan inat ka tesu ijkiuni. 

Ne palabraj *miktan* nusan kineki ina kan nemi sujsul wey at, ken su se kitaliskia ne ijikshi ijpak ne ashal itan ne at, ne itzuntekun te kisaskia. Nusan kineki ina se shaput kan uij ma tikisakan ika sujsul wey.

## References

__NOTOC__
Milena Mayorga

Carmen Milena Mayorga tatuktiani kuskatanchanej. Yaja nesik se tunal se pual ume ne metzti nawi tikne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul se wey techan Kuskatan ka tal Kuskatan.

## KWAK YAJA CHIKITIK KATKA
Iteku kusktanchanej wan tapajtiani. Inan venezuelachanej.

## ITEKIW
Mayorga kitakewket ken tajtaketzani:

* “Fin De Semana con Willie Maldonado” – Tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi pual majtakti (1990)
* “Telados” – Tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi pual kashtul nawi
* “Hola El Salvador” – Tik Nawat, “Yek Peyna Kuskatan”. Tik ne shiwit ume shikipil makwil.
* “Milena Tu Amiga” – Tik Nawat, “Milena Muchaku”. Tik ne shiwit ume shikipil majtakti se.

## MISS SENTAL
Mayorga nakak ken siwapil chikwasen tik ne Miss Sental (o Siwapil Sental).

Ne Miss Sental katka ka techan Las Vegas, Nevada, tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi pual kashtul se.

## IPANPA ITUNAL ICHTAKA
Mayorga kipia ishulejyu, wan se iukichkunew wan se isiwakunew.

## IPANPA UNI
Minerva

## Minerva

Yaka ne **siwatiut**1 ne wey casoj Romanachanej.

## Ne ichtaka itunal:
Ne inan itukey katka Métis, yaja ne siwatiut ka **tasujtani**2 katka. 
wan ne iteku itukey katka Jupiter (Zeus ka wey casoj  griegochanej) Jupiter Yaja se ne achtu tiut katka.

Yaka tesu kipia ishulejyu.
Yaja kipia se ikunew, yaka itukey Érichthonios katka. 

Ukseuk itukey: Athéna en grec.
Itukey latin: Minerva 
Kachka: Athéna, Minerva

Ne kojkojtanchanej ka yawit iwan Minerva: ne tzakatekulut wan ne kuat.

## Ne itekiw: tay kichiwki?
Minerva ne siwatiut ka tamatilis tasujtani, ne itekiw Tik ne awey puyek at (navegación o trabajo de mar?,  ne dajdakta kenha Pal ne muchi, ne tamachtitluyan, ne tapalewiani, ne tanamakani, ne kachiwani, ne tapaktiani wan ne yek pal mucha Tik ne ikman techan (civilización antigua),

Yaja se ne tajpiani ne wey techan Roma wan ne tiut ne artesanos pal ne techan

Minerva kachka Atena Pal ne romanoschanej, peroj tesu kenha Ika Atena Nemi pal ne wey techan griegochanej se tasumani.

Ne techan Tébesa Tik ne italyu Arlegia kipia se tiupan pal ne siwatiut Minerva, kalchiwa ne shikipil **nawi pual kashtul yey** 3ka ne shikipil se Tzunti kashtul ume 

Ne ipal estatuas wan ikwikil, mukita iwan ne galanchin itachichka, talpujpunka, wan wey itunal.

Minerva wika se datka takwakak ka tajpia ne itzuntekun,  ne weyak tapalewis puyek, ka ne ima wan ne escudo  ukseuk ima. 
 
Kemanian ipal ikwikil kanenmuestuk wan itachichka nejmachnemi, peroj keman yaja ijkatuk, ishnutza kachka  tajpiani.

Generalmente aparece sentada, pero cuando está de pie tiene la actitud resuelta de una guerrera, de aire meditativo y la mirada fija en altas concepciones.

## IPANPA INI

1 Deidad femenina o diosa.

2 conocimiento

3 97

## IJILPIKA

* Graf, F. (2001). Athena and Minerva : Two Faces of One Goddess ? Dans BRILL eBooks (p. 127‑139). https://doi.org/10.1163/9789004497290_010 Grossmann, E. (1993). 

*The Bronze Figurine of the Goddess Minerva from Apollonia, Israel. Tel Aviv, 20(2), 225‑227. https://doi.org/10.1179/tav.1993.1993.2.225 

*Plan de Rome. (2025, 13 février). Plan de Rome. https://rome.unicaen.fr/?fichier=visite_temple_minerve
Miranda Cosgrove

## Miranda Cosgrove

Kaj tiktukeytiat “Miranda Taylor Cosgrove ». Yaja nesik tik Los Angeles se takutun ipal italyu Estados Unidos se tunal majtakti nawi pal ne metzti makwil se shikipil chiknawitzunti nawi pual majtakti yey (14/05/1993) wan teuk miki. Yaja se takwikaliswawasuani wan yawaltakwikalischiwani. Yaja se ujulinkwikilchiwani “mirandacosgrove”.

## Itekiw
Yaja kinchiwa nawi yawaltakwikalis kaj intukey iCarly (ume shikipil chikwey/2008), About You Now (ume shikipil chiknawi/2009), Sparks Fly (ume shikipil majtakti/2010).

Tesu akaj weli kinimakat ukchupi yawaltakwjkalis ken yaja. 

Yaja tekiti katka tik weyak ulinkwikwil School of Rock (ume shikipil yey/2003). Yaja tekiti katka iwan Nickelodeon tik Drake & Josh (intzalan ume shikipil nawi/2004 wan ume shikipil chikume/2007), iCarly (intzalan ume shikipil chikume wan ume shikipil ume shikipil majtakti ume/2012) wan yaja seriechiwalis katka iCarly’s Paramount+ revival run (intzalan ume shikipil se pual se wan ume shikipil se pual yey). Yaja tekiti katka tik weyak ulinkwikwil The Intruders (2015), 3022 (2019), North Hollywood (2021), Drugstore June (2024), wan Mother of the Bride (2024), wan yaja kipia CBS serie Mission Unstoppable with Miranda Cosgrove (2019-present) wan ume keman takwika inpal tuijikniwan High Maintenance wan Dancing Crazy Tour. 

Kimakaket ume takulis Young Artist Awards, wan yey Kids’ Choice Awards wan Daytime Emmy Award.

## Itunal ichtaka
Ne iteku itukey Tom Crosgrove wan ne inan itukey Chris Cosgrove.

Yaja tesu kipia ipijpipil wan yaja tesu kipia ishulejyu.

## Ipanpa ini
 

## Ijilpika
https://en.wikipedia.org/wiki/Miranda_Cosgrove

https://people.com/all-about-miranda-cosgrove-parents-8671941

https://ja.wikipedia.org/wiki/%E3%83%9F%E3%83%A9%E3%83%B3%E3%83%80%E3%83%BB%E3%82%B3%E3%82%B9%E3%82%B0%E3%83%AD%E3%83%BC%E3%83%B4

https://www.youtube.com/channel/UC8lqiRLLm3l9iOFWEiGj_qw
Miriam Makeba

= Miriam Makeba =

Zenzile Miriam Makeba, kaj tiktukeytiat wan Máma Africa (Inan Africa), takwikani tik Africa del Sur katka. 

## Ne itunal ichtaka
Miriam Makeba nesik se tunal 4 pal ne metzti marzo tik ne shiwit 1932 tik Johannesburgo tik imiekawan chichiukchin. Yaja weyaya tik ne shijshiwit Apartheid, wan Apartheid katka ne sental tesajsay wan sujsul tesu yek pal ne tiltik tuijkniwan tik ne Africa del Sur. 

Pejki takwika keman se siwapil katka wan iijiu tumak katka. 

Makeba munamiktia Miak tajtakamet, wan Stokely Carmichael (kaj tiktukeytiat) ikman ishuleyju katka. Yaja ne tasumani katka, pal ne tesu kwelnaj pal ne tiltik tuijkniwan sudafricanochanej. 

Makeba mikik ne shiwit 2008 tik ne Italia, neman itakwika ikwatapal tuijikniwan italianochanej.  

## Ne itekiw
Miriam Makeba kimawawasua sujsul tajtakwikalis tik ne tajtaketzalis Inglés, Xhosa, Sotho, wan Zulu. Tajtakwikalis "Pata Pata" wan "Soweto Blues" wan "The Click Song" sujsul wey. 

## Ipanpa uni

# https://en.wikipedia.org/wiki/Miriam_Makeba
# https://en.wikipedia.org/wiki/Apartheid

## Ijilpika
https://en.wikipedia.org/wiki/Miriam_Makeba
Miguel Ángel Ramírez

Miguel Ángel Ramírez yaja se takwiluani Kuskatanchanej ka kinchiwa ne dajdajka galanchinchichin. Yaja nesik se tunal chiknawi pal ne mezti ume tik ne shikipil chiknawi yey pual (1960) tik ne techan Santo Tomás. Yaja mumachtia ken kichiwa ne dajdajka galanchinchichin katka tik Centro Nacional de Artes (CENAR) wan ne Universidad de El Salvador.  tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi se pual majktakti (1990) yaja pewa tik ne tamachtiluyan Casa Taller Encuentros tik ne techan Panchimalku pal kimachtia kinchiwa ne dajdajka galanchinchichin pal ne pijpipil wan ne sijsiwapipil. Ne chikitik tamachtiluyan Casa Taller Encuentros kilwitia ne pijpipil wan ne sijsiwapipil pal afirmar su indentidad.

Yaja kimaket se takulis Notable Artista de El Salvador pal Asamblea Legislativa 2001. Yaja kimaket se takulis “Gabriela Mistral” tik ne techan Chile.
Mijtulis ne kuskatan

1 . Shalatenanku.

2. Ne takat kitata

3. Ne tunal.

4. Ne kujkumal.

5.Ne shujshuchit.

6. Ne tejtekumal .

7. Ne takulis.

8. Ne tanestuk ne kwawit iwan mumajkul.

9. Ne xuc

10.Shikuchi an

11. Ne kwajwajtzin

12. Ne turujchin itachishka.

13. Ilwit San Miguel.

14. Chupichin ne Tenantzinku.

15. Kujkulchin ne at.

16. Siwatewakan.

17. Ne ayutuch.

18. Tajtakamet iwan iujmiyu.

19. Ne kipushawat.

20. Ne tekwani wan masat.

21. Kojtan kuyamet.

22. Takat tikchiwa tishti tzupelek.

23. Nuipan nunan ipilawan.

24. Siwat kawashchin.

25. Ne sijsiwajket tapakani.

26. Ne tiankis.
Mistun

Ne **mistun** se mamiferoj (chichipiyani*) nakakwani kaj nemi tik ne imiakawan Felidae. Ne mistun ne isel tapiyal tik imiekawan. Ne mistun walkiski tik ne kojtanmistun, pero mupatak ikman ika nentuk wan ne tajtakamet an miak shijshiwit.

Ne mistun weli tikajsit ka nujme ne taltikpak.   Ne mistun  igustuj nemi inakastan ne itekuyu ika yaja kita ne tuijikniwan ken se sustitutoj ipal inan. Ne mistun igustuj mawiltia peroj yaja tapalewiani yajika ukchupi yek mawiltia iwan yaja iwan ajawilti pal  tikmachtiat ka te nemi pal kitankwa nan kiitztiwia ne imejmey tajtakamet.

## Ipanpa ne itachishka ne mistun
Ne mistun kipia iujmiyu. Yaja kipia nawi iikshi, se weyak itzinweyaka, ume iish, se iten wan ume inakas. Ne itachiska iujmiyu ne mistun kipalewia. Ne itachishka mistun weli tumak u chikitik. Ne iujmiyu itachishka weli kupuknaj, tiltik, istak wan tultik.

## Ipanpa Uni
Moby

Richard Melville Hall nesik se tunal majtakti se, ne metzti chiknawi, tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual makwil (1965).  Yaja nesik tik ne techan New York, tik ne italyu Estados Unidos. Yaja itukey kaj sonchiwani, "Moby". Yaja se takwikani, wan se takwikalis tawawasuani, wan se tawawasuani. Moby estadosunidoschanej. 

## IPANPA INI


## IJILPIKA
https://en.wikipedia.org/wiki/Moby

https://en.wikipedia.org/wiki/United_States

https://en.wikipedia.org/wiki/New_York_City
Molière

Jean-Baptiste Poquelin nesik se tunal kashtul, ne metzti se, tik ne shiwit se shikipil chikwasen tzunti se pual ume (1622). Yaja nesik tik ne wey techan Paris, tik ne italyu Francia. Yaja itukey kaj tamawiltiani, "Moliere" katka. Yaja se tamawiltiani, wan se tamawiltilis tawawasuani franciachanej katka. 

## IPANPA INI


## IJILPIKA
https://en.wikipedia.org/wiki/Moli%C3%A8re

https://en.wikipedia.org/wiki/Paris

https://en.wikipedia.org/wiki/France
Mixteca-Puebla Iestilu

Muina kia ne ken tajkwilujket ne palikman. Anka pewa peyna tik klasiku wan tami tik ne teutak posklasiku. Ini se estilu ne nemituya nujme tik shiktal ikman. Tik talmet ne an mutekaytiat Meshiku, Kwawtimala, Welise, Kuskatan, Nikarawa, Kosta Rika.

## Ken wan kan nesik

## Ipanpa ne itachishka ne takwikwiluyu
Ina Saeko Yanajisawa, inpanpa Rowertzon, Nikolson wan Eskalante, ne estilu muchiwa iwan muchi ini:

# Ne estilu mukwikwilua iwan taishkejketzalis, tesu iwan ken ijtuk muchi tik taltikpak.
# Ijtik ne takwikwil ne nemi ka ishpan kenha ne nemi ka ipan (?).
# Ne inweyaka muchi tesu ken itachishka tik taltikpak. Ne tajtakamet welit mukwikwiluat ukmiak patawak ken ne kajkal.
# Miak wipta ne intachishka ne tajtakamet wan sijsiwajket nemi ka tatajku.
# --
# g
# f
# f
# f
# f
# d
# d
# d
## d
## d
## d
## d
## d
#f
#--

File:Tlalticpactli3.jpg|Sipakti, ne itachishka ne tal
File:Tlatatacani Codex Fejérváry-Mayer 29-3.jpg|Ka nin, weli muita ka ne sipakti kachka ne tal
File:Citlalpol3.jpg|Ne ketzal sital ush ne neshtamalani
File:Piltzintecuhtli.jpg|Se takat ukchupi tamawak ken ne kal inawak


#### Ikonokarapia
Mon Laferte

## Mon Laferte

Kaj tiktukeytiat **Norma Monserrat Bustamante Laferte** yaja nesik tik Viña del mar se tunal ume pal ne metzin makwil tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzuni nawi pual yey (02/05/1983) yaja se takwikani, takwikaliswawasuani, wan takwikwiluani. yaja takwika pop, rock wan balada.

## Itekiw.
Yaja takwika ka Auditorio Nacional de Ciudad de Mexico wan Madison Square Garden, New York. Ne achtu iyawaltakwikalis **Desechable**(2011) kichiwa ka Meshiku katka.

## Itunal Ichtaka.
Ne inan itukey katka Myriam Laferte Herrera, ne inoya itukey katka Norma wan se ikaw itukey Solace, Ichan nemi tik ne techan Gomez Carreño, Viña del mar. Keman kipia chiknawi shiwit ya kitzintia mekawewetzutzuna katka.

## Ipanpa Ini.


## Ijilpika.
https://es.wikipedia.org/wiki/Mon_Laferte

https://www.youtube.com/@MonLaferteVEVO
Monica Bellucci

Monica Anna Maria Bellucci nesik se tunal se pual majtakti ne metzti chiknawi, tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual nawi. Yaja se tamawiltiani wan se siwaawil. Belluci nesik tik ne techan Città di Castello, Umbria tik ne italyu Italia. Yaja italiachanej. 

## IPANPA INI


## IJILPIKA
https://en.wikipedia.org/wiki/Monica_Bellucci

https://en.wikipedia.org/wiki/Citt%C3%A0_di_Castello

https://en.wikipedia.org/wiki/Italy
Morena Celarié

**Morena Guadalupe Celarié Noruega**.

Morena Celarié , se wey mijtutiani, nesik tik ne techan Barrio San José ,  tik  Kuskatan,  takutun Ipal Kuskatan, se tunal se pual, pal ne metzti nawi tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual ume (20-04-1922).
Yaja mikik tik ne techan Panchimalku  (ka itentzajka  ne kujkul``la Puerta del Diablo``) tik Kuskatan takutun ipal Kuskatan, se tunal se pual ume, pal ne metzti nawi, tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti ume (22-04-1972). Yaja kipia katka ume pual majtakti  shiwit.

## Ne itunal ichtaka
Ne inan Celarié itukey Carmela Noriega de Canjura wan  tesu kishmatit ne iteku katka.  

Ne siwapil Morena tesu  welik nejnemi. 
Wan ne inan kilwia katka   ``Virgen de Guadalupe``   ``su taja  kichiwa Morena  nejnemi,  Morena ishtikaya yaw-kitalia ne kwachti iitashichka  Istak ``.  
Morena Celarié pejki mijtutia ka nawi shiwit wan yaja ishtikaya kitalij ne ikwajwach itachishka istak. 

**Ne itekiw**

Morena Celarié kipia katka se takulis pal mumachtia mijtutia  tik ne Kal pal ne  tajtaketzanimet wan ne mijmijtutianimet ``Bellas Artes`` tik ne Meshiku  (Palacio de Bellas Artes de México)https://mexicocity.cdmx.gob.mx/venues/bellas-artes/.

Tik Kuskatan, Celarié kipia katka  se  tamachtiluyan pal mijtutia itukey ``Morena Celarié``.Yaja mijtutia katka tutakwikalis wan ne tuson ipal tutalyu. . 

**Ken mikik?**

Tesu Akaj kimati ken mikik Morena Celarié, yaja mikini katka ka`` itentzajka  ne kujkul``la Puerta del Diablo``tik ne  Panchimalku. 
Yaja kipia katka ne ishmiktan  (ne tet iwan tit) tik ne Iteputza. Kia né, tesu akaj kitemua katka ne tamiktiani. Muchi inat ka Morena Celarié mikik ika muishkwepa wan muishmimilua wan muchalua katka.

**Ipanpa Uni**

**Ijilpika**

https://web.archive.org/web/20241007090927/https://www.nodalcultura.am/2016/04/morena-celarie-la-mujer-que-cambio-la-danza-folklorica-salvadorena/

https://www.tcsahora.com/morena-celarie-pionera-del-folclore-salvadoreno/

https://www.elsalvador.com/entretenimiento/cultura/cultura-dia-internacional-de-la-danza/950281/2022/

https://mexicocity.cdmx.gob.mx/venues/bellas-artes/
Muay Thai

= Muay Thai =

**Muay Thai** se tasumalis Tailandiachanej. 

## Icasoj Muay Thai
Muay Thai sujsul ikman. Pejtuk tik ne shijshiwit 2000 tik Tailandia wan itukey Muay Boran katka. Sujsul wey katka wan miak tajtatuktiani Tailandiachanej u Siamchanej ingustuj ne ikman Muay Thai. 

## Ijtuk chiwa Muay Thai?

### Musuma
Nemi miak tachalualis ka Muay Thai: 

* Tachalualis inwan imejmey (*Muay Mat*): *Mat na, Mat yaep, Mat trong, Mat soi dao,...*
* Tachalualis inwan imejmetzkuyu (te): *Te tat, Kradot te, Te klap lang,...*
* Tachalualis inwan imajmasalijka (*sok*): *Sok klap, Sok tat, Sok ti,...*
* Tachalualis inwan itejtewajka (*ti khao*): *Khao trong, Khao loi, Khao khong,...*

### Ikwach
Ne tasumani tesu tawika, peroj tawika se sala kutu wan tajkuilpika ka itzuntekun. Tesu kanaj ikajkak tik ne Muay Thai.

## Muay Thai ka ujulinkwikwil
Kanaj Muay Thai ka miak ujulinkwikwil tik EEUU wan Hong Kong wan Tailandia. Sujsul wey ujulinkwikwil iwan Muay Thai :

* Kickboxer (1990)
* Ong-Bak: The Thai Warrior (2003)
* Chocolate (2008) iwan Jeeja Yanin
* The Protector (2005)

## Sujsul wey Tajtasumani Muay Thai

* Samart Payakaroon
* Buakaw Banchamek
* Saenchai

## Ipanpa Uni

# https://es.wikipedia.org/wiki/Muay_thai
# https://en.wikipedia.org/wiki/Muay_Thai
# https://muaythai.sport/muaythai-rules/
Mosab Hassan Yousef

Mosab Hassan Yousef nesik tik ne techan Ramallah, Cisjordania. Yaja se tapalewiani, se tawawasuani, wan se tapachiwiani. Yousef estadosunidoschanej. 

## IPANPA INI


## IJILPIKA
https://en.wikipedia.org/wiki/Mosab_Hassan_Yousef

https://en.wikipedia.org/wiki/Ramallah

https://en.wikipedia.org/wiki/West_Bank

https://es.wikipedia.org/wiki/Cisjordania
Motaz Azaiza

## Motaz Hilal Azaiza

Motaz Hilal Azaiza nesik ne se tunal se pual majtakti pal ne metzi, tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi pual kashtul nawi. Ne se tawawasuani Palestinoj tik ne techan Gaza. Ne kimati pal kimachtilia ne miktiwit Israelí pal yejemet Palestinos, kikwi se sujsul tapual pal tajtakat wan sijsiwat tik ne Instagram. Tik ne ume shikipil se pual yey, GQ Middle East ne intukaytia takat ipal shiwit wan se ipal italia tik foto, ka muneshtia se siwapiltzin kitzkia kijtik ne tejtet pal se ataco tepuspatani Israelí, mutalia intakuytia se pal ne majtakti sujsul yek kitalia tik foto pal Time pal tik ne ume shikipil se pual yey. Tekiti katka tik ne tamachtiluyan Al-Azhar ka Gaza wan kitamia ne tamachtiluyan tik ne ume shikipil se pual se. Achtu ne atajku kitchiwat inpal Hamas tik chikume ne metzi majtakti, tik ne ume shikipil se pual yey, ne pal Azaiza tik Instagram kipia anka se pual makwil shikipil  tajtakat wan sijsiwat. Tik metzi ume, tik ne ume shikipil se pual nawi, kipia wey pal kashtul yey chiknawi tzunti nawi paul kashtul nawi shikipil chiknawi tzunti nawi paul kashtul nawi pal  tajtakat wan sijsiwat. Motaz kipuluj ne sujsul iiknew wan ikumpa ka ini miktiwit. Motaz weli chulua Gaza tik ne metzi se, tik ne ume shikipil se pual nawi. Tik ne metzi ume, tik ne ume shikipil se pual nawi, ne tapual pal mijmiktuk tik Gaza miak yejemet se pual majtakti shikipil miktiwit wan wey pal yey pual majtakti shikipil kujkutuntuk.

## Ipanpa Uni


## Ijilpika

* Al Jazeera - The Nakba did not start or end in 1948: https://www.aljazeera.com/features/2017/5/23/the-nakba-did-not-start-or-end-in-1948

* Human Rights Watch - Gaza: Israel’s ‘Open-Air Prison’: https://www.hrw.org/news/2022/06/14/gaza-israels-open-air-prison-15
* What a self-immolation says about Biden’s Gaza problem: https://www.politico.com/newsletters/national-security-daily/2024/02/26/what-a-self-immolation-says-about-bidens-gaza-problem-00143308
* Democracy Now! - Israeli Attacks Continue Unabated After Gaza Food Aid Massacre, 4 More Children Starve to Death: https://www.democracynow.org/2024/3/1/headlines/israeli_attacks_continue_unabated_after_gaza_food_aid_massacre_4_more_children_starve_to_death
* Killing of journalists on the Israeli war on Gaza: https://en.wikipedia.org/wiki/Killing_of_journalists_in_the_Israel–Hamas_war
Munir El Kajoui

= Munir El Kajoui =

**Munir Mohand Mohamedi El Kajoui** (منير محند محمدي الكجوي tik ne tajtaketzalis Árabe; 1989-) kaj tiktukeytiat **Munir,** Mawiltia tajpiani Marruecoschanej wan Españachanej. 

## Itunal ichtaka
Munir nesik tik ne techan Melilla, España, tik ne imiekawan Marruecoschanej. Keman piltzín katka, pejtuk mawiltia inwan ***CD Polillas Ceuta*** wan ***AD Ceuta''.'''

== Itekiw ==
Pejtuk itekiw tik ne ***UD Melilla*** ne shiwit 2009. Nemanha, mawiltij tik España inwan ***Ceuta B, Melilla B, Melilla, Numancia*** wan ***Málaga.*** Nemanha, tik ne shiwit 2020, pejtuk itekiw tik Turquía iwan ***Hatayspor*** wan nemanha ne shiwit 2022 tik Arabia Saudita iwan ***Al Wehda***. Tik ne shiwit 2024, pejtuk itekiw tik Marruecos iwan ***RS Berkane***. 

Melka yaja Españachanej wan weyak tik España, yaja mawiltia pal ne ***Selección Marruecoschanej**'. Pejtuk tik ne shiwit 2015. Munir mawiltij tik ne Mundial ne shiwit 2022 wan kikwij se kuskat Olímpico tik ne techan París iwan Marruecos ne shiwit 2024. 

= Ipanpa Uni =

# https://es.wikipedia.org/wiki/Munir_Mohand_Mohamedi
# https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce158/pdf/SquadLists-English.pdf
My Chemical Romance

Yejemet sojsonchiwanimet wan nesit tik New Jersey katka. 

Tik My Chemical Romance nemi nawi tuijikniwan. 

Ne takwikani Gerard Way nesik se tunal chiknawi (9) pal ne metzti nawi (4) tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual kashtul ume (1977) tik ne techan Summit, New Jersey tik ne italyu Estados Unidos. Gerard Way pewa kiwawasua katka se takiwalis ika yaja kita katka tuijikniwan mikiket tik ne tunal majtakti se pal ne metzti chikwani. 

Yey tajtakamet kitzutzunat tepusonchiwalis. Yejement intukey Mikey Way, Ray Toro, wan Frank Iero.

Mikey Way iikaw pal ne Gerard Way. Mikey Wat nesik se tunal majtakti (10) pal ne metzi chiknawi (9) tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi paul (1980) tik ne techan Newark, New Jersey tik ne italyu United States.

Ray Toro nesik se tunal kashtul (15) pal ne metzi chikume (7) tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey oual kashtul ume (1977) tik ne techan Kearny, New Jersey tik ne italyu United States.

Frank Iero nesik se tunal se paul majtakti se (31) pal ne metzi majtakti (10)  tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi paul se (1981).

Anhan My Chemical Romance tesu kipiat se wewetzutzunani. Matt Pelissier wan Bob Bryar kiajkawiliat katka My Chemical Romance. Bob Bryar mikik se tunal se paul nawi (24) pal ne metzi majtaki se (11) tike ne shiwit ume shikipil se pual nawi (2024). Anmejmet animatit tesu ika yaha mikik.

## '''My Chemical Romance kichiwki miak yajyawaltakwikalis:'''
-I Brought You My Bullets, You Brought Me Your Love (Ume shikipil ume; 2002)

-Three Cheers for Sweet Revenge (Ume shikipil nawi; 2004)

-The Black Parade (Ume shikipil chikwasen; 2006)

-Danger Days: The True Lives of the Fabulous Killjoys (Ume shikipil majtakti; 2010)

Ne yawaltakwikalis “The Black Parade” kichiwa katka yejemet ombrón tik ne talsital. 

My Chemical Romance kiajkawat ne son tik ume shikipil majtakti yey (2013). Yejemet mukwepat katka tupal ika yejemet matiat tejemet kukuyani. Inpal ne son iana tutunal ika yejemet takwikat ipanpa tiyulu chuka wan tipajpakit.
Mélida Anaya Montes

### Mélida Anaya Montes Yaja nesik tik  Tetzacuangos Santiago se tunal kashtul ume pal ne metzti makwil tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti se pual chiknawi (17/06/1929) wan mikik tik Manawak se tunal chikwasen pal ne metzti nawi tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi pual yey (06/04/1983) kaj tiktukeytiat Ana María Tajpiani katka.

### Yaja se tamachtiani wan kuskatanchanej tasumani, Ne Tatuktiani ume tik ne Tajtasumani Ne intekiw Fuerzas Populare de Liberacion (FPL) ka tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi pual (1980) kichiwat FMLN katka.

## '''Itekiw'''

### Yaja mumachtia ken tamachtiani tik ne tamachtiluyan Normal Femenina tik Kuskatan wan makat tapajtianiamat nemi pal tamachtiani  tik tamachtiluyan tik ne Wey Tamachtiluyan tik kuskatan. Yaja kitamachtia tik muchi tamachtiluyan wan se Ne Tatuktiani Ume tik ne Tamachtiluyan Normal Superior " Alberto Masferrer " katka.

### Tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual majtakti yaja se tatuktiani tik ne intekiw gremial " Asociacion Nacional de Educadores Salvadoreños " tik ini shiwit nusan Melida Anaya Montes iwan Salvador Cayetano Carpio ikman tawawasuani tik Partido Comunista Salvadoreño wan kajkalchiwani wan mujmumachtiani kichiwat ne achtu Ne Itekiw tajtasumani tik ne Kuskatan wan kintukeytiat ken Ana Maria Tajpiani katka.

## '''Ken mikik'''

### Melida Anaya Montes kimiktia tik ne Manawak Nicaragua tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti nawi pual yey tik ichan katka.

## '''Itunal Ichtaka'''

### '''Melida Anaya Montes tesu kipia Tejtekuwan katka.'''

## '''Ipanpa ini'''

* **Tapajtiani**
* **Tajpiani**
* **Tamachtiani**
* **Tasumani**

## '''Ijilpika'''
https://es.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9lida_Anaya_Montes

https://andes21dejunio.blogspot.com/p/biografia-de-melida.html
Mylène Farmer

Mylène Jeanne Gautier nesik se tunal majtakti ume ne metzti majtakti ume, tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti yey pual se (1961). Yaja se takwikani wan se takwikalis tawawasuani, wan itukey ka takwikani Farmer. Yaja nesik tik ne techan, Pierrefonds, Quebec tik ne italyu Canada. Melka yaja nesik tik Canada, imiekawan franciachanejket. Farmer canadachanej wan franciachanej. 

## IPANPA INI


## IJILPIKA
https://en.wikipedia.org/wiki/Myl%C3%A8ne_Farmer

https://fr.wikipedia.org/wiki/Pierrefonds_(Montr%C3%A9al)

https://es.wikipedia.org/wiki/Canad%C3%A1

https://es.wikipedia.org/wiki/Quebec
Mágico González

**Jorge Alberto González Barillas.**  

Jorge Alberto González Barillas,  tikishmatit ken  Jorge González wan tikishmatit ken  Ne Mágico González.

**<u>Ipanpa El Mágico González .</u>**

Nesik se tunal majtakti yey pal ne metzi yey tik ne shiwit se shikipil chiknawi tzunti ume pual kashtul nawi. 

**<u>Ne Imiekawan El Mágico González .</u>** 

Ne Mágico González ne iteku itukey Oscar González wan Inan Victoria Barillas wan yaja ne itzinpe pal chikwey  imajmanujwan.  

Ne isiwaw Ana María Ruano wan yaja kipia se ipíltzin itukey  Rodrigo González. 

Ne Mágico González yaja kipia ume ipijpíltzin tik ne techan España wan yaja kipia se isiwapíltzin tik ne techan Estados Unidos. 

**<u>Ne itekiw Ne Mágico González.</u>** 

Ne Mágico González  itekiw katka mawitia ne awilti itukey fútbol, yaja kalak tik ne clubes: Antel, Independiente fútbol Club pal San Vicente, Club Deportivo FAS tik Siwatewakan, Selección Nacional tik fútbol tik Kuskatan wan tik ne Atlético Cádiz tik España.

Ne Mágico González pal muchi ne tuijikniwan inak """Players and Keepers of The Centruy for many Contruis - IFFHS - yaja ne wey mawiltiani tik ne historiaj tik Kuskatan wan yaja ne wey mawiltiani Centroamericanoj tik ne ume shikipil shiwit.

Ne Mágico González kichiwki ne famosaj awilti pal ne kuat tzayantukt, ken kichiwki keman yaja mawiltia katka tik ne equipoj pal Antel.

Ne Mágico González tamik mawiltia fútbol iwan ne Club Deportivo FAS pal Siwatewakan, yaja kipiatuya ume pual chikwey shiwit, Ne Mágico González an yaja kipia se tamachtiluya pal fútbol tik Kuskatan.

**<u>Ijilpika.</u>** 

Wikipedia. Enciclopedia Libre. 

www.elmundo.es

www.estadiodeportivo.com>cadiz-cf.

?

www.enbocadegol.com
NE ITZUNTEKUMAT KA IJTIK NE TIUPAN SAN JUAN TALPA

## NE  ITZUNTEKUMAT  KA IJTIK NE  TIUPAN SAN JUAN TALPA

Nemi ka ijtik tiupan tik se shulun kwawit itech San Juan Bautista, chiupi metroj Tiukal. Inat ne Talpachanejket ajsik ka tiupan tzitzikwini desde  ka né ka nemit shajshaput.

Ini Tiupan kichijket tik ne shiwit (1670) se shikipil chikwasen tzunti  yey pual majtakti wan tik (1978) se shikipil chiknawi tzunti yey pual kastul yey kitukeytijket Patrimonio Tupal pal tajtulis (457) nawi tzunti ume pual kashtul ume.

Ka ijtik ne tiupan nemi tik se ishulun kwawit wan né nemi se takutun ipal ne itzuntekumat wan kia né inat miak ipanpa, ne Talpachanejket an inat ka ne tzuntekumat ajsik tzitzikwini  ashta ka ijik ne tiupan se tunal (18) kashtul yey metzti diciembre keman ne ilwit te akaj kimati tay shiwit ajsik.

Ini casoj techilwia ka nemanha kalakik ka ijtik tiupan , ne Palej nemituya ka né, temuk wan kitzkij iwan se kwachti kishtilij se tumin kwikatuya itzalan ka tatajku ipal ne itajtan wan kitalij tik ne wey Tunantzin María de la O.

Juan Antonio Méndez, tapalewiani ka itiupan San Juan Talpa, ina ka ajsit miak pashaluanimet pal kitat wan kimatit ipanpa ini casoj ipal ne tzuntekumat, wan keman yaja nemi né kinhilwia kan nemi  wan kinmachtia ka né itakutun ka itan pal ne shulun nemi se amat kan ina taika kipia nemi ka ijtik 'Tiupan.

#### IJILPIKA
https://www.laprensagrafica.com/cultura/San-Juan-Talpa-y-la-historia-del-craneo-humano-que-ocupa-un-lugar-especial-en-el-interior-de-la-iglesia-Santa-Maria-de-la-O-20220706-0063.html#:~:text=La%20historia%20o%20leyenda%20de,Santa%20Mar%C3%ADa%20de%20la%20O.

https://www.facebook.com/lpg.laprensagrafica/posts/8027444990630972/
Naja nikishmati ne ejekat

Nikita ne ejekat 
Nugustuj ne ejekat 
Numawiltia iwan ne ejekat 
Nimejnemi iwan ne ejek.

Wan nikchia tik ne 
itentzajkachin ne metzti 
wan nikita ne sijsital 
nikchia itentzajkachin. 

Wan nikchia tik ne
itentzajkachin ne metzti 
wan nikita ne sijsital. 

Tik ne ujti tesu akaj nemi
nenejnemi , ninejjnemi 
naja nikmati nusel 
nemanha nimutalij 
wan kunij...

Se chapulinchin takwikatuya
ka ijtik se shulun 
wan son nemanha 
yajki kikwa tzakatchin. 

Se papalutchin patanituya iwan yaja 
Wan yaja tututchin kitakwikajtuya
kwak ne chapulinchin musewituya. 

Nemanha keman kikwaj 
ne chapulinchin paki 
sujsul yulpajpaki 
wan nejmachnemi.
Nakatamal

Ne **nakatamal** se takwal ne mukwa nujme ne Shiktal wan Meshijku. Muchiwa iwan tishti wan mululua ijtik ne iiswayu pula. Ne chanejket nemit wejka kan te kipiat pula, kiululuat ne nakatamal tik se iswat ipal aluminioj . Su ne tishti ipal elut, itukay elutamal wan mululua ijtik tutumuch.  Welit tikishtukat miak takwal tekenhat ijtik ne nakatamal. Su te kipia tatka, semaya istat, itukay tapik piske; iwan et itukay eshijshi u tikukuj. Ne tesu kipiat nakat mukwat ne Semanaj Santaj. Muchi ne nakatamal mumanat ijtik se kumit kan ne at kwakwalaka sujsul ka ume u yey horaj.  

__NOTOC__
Nanakat

## Nanakat
https://en.wikipedia.org/wiki/Amanita_phalloides

Ini taltikpakchanej inemi ka nujme ne taltikpak. Uni itachishka chikitikchin wan tumak, ajaka kinkwa wan ukseuk metzmiquia anka kia tikwa, ajaka alawak, wan nesi ka talchi. https://en.wikipedia.org/wiki/Mushroom

### Ipajtia
Ne tajtapajtiani kinmakat nanakat ken ne itukay itzinweyaka ipal kwajakulut ("Cola de Pavo" tik castellanoj) pal ipajtia Cancer. https://en.wikipedia.org/wiki/Trametes_versicolor

#### Tamiktialis
Nanakat ken ini tajkwiluchin tamiktialis tayika asu kikwa ne tuijikniwan iljtakua ieltapach.
Nanawatzin

Miak Nawataketzat kishmatit ne cuentoj ipal ne **Nanawatzin** wan ne iechkawan. Sejse nusan kinnutzat **Ne Tepewa**  Inat ka yejemet welit wey: wetzi ne at kwak yejemet kinekit, wan yejemet kiajsiket ne sinti. Seuseujti mupalewiat, seuseujti musumat. Ne **Nanawatzin** ne mas chikitik wan kimati wey; ne sejseuk melemet. Te kipiat innan nian inteku; takatket ijtik se wajkal wan kinhiskalijket se lamajtzin. Ne pipilmet yawit katka ka kojtan tapewiat wan kalwikat takwal ka inchan. Ne innoya kipiatuya se iawil, wan kinshijshikua ne pipilmet: kimaka katka ne nakat ne iawil wan te kintakwaltia katka ne pipilmet. Ne Nanawatzin kishketzki wan kinhilwij ne iechkawan, wan se tunal kimiktijket ne ishulejyu ne innoya. Nusan kimiktijket ne noya wan yajket.

Ne Tepewa welit kisajsaka at ijtik se matat. Kianat ne at ipal ne ajapan tik imajmataw wan kiwikat ka ikajku. Sejse matat kipiat kujkuyuntuk chikitik wan wetzi talchi chiupi at; sejse matat kipiat kujkuntuk wey wan wetzi wey at. Ijkiuni yejemet kichiwat ne shupan wan ne tunalku: tik ne tunalku ne ajapan kipiat chiupi at ika yejemet kiwikat yawit muchi ka ikajku.

Se tunal kitaket se tutut kipiatuya chiupi sinti. Pal kimatit kanka witz ne sinti, yajket iipan ne tutut wan kiajsiket kan nemituya wey sinti ijtik ne tepet. Kinekituyat kishtiat ne sinti pal kikwat wan te welituyat; ne Nanawatzin kipalewijket wan kishtijket. Yajket iwan wey sinti, sejse ka ukse ladoj. Ne sejseuk kikwajket ne sinti wan kwak tamik mayanat; ne Nanawatzin inte, yaja kitukak ne isin itan tal wan kipishki wey sinti. Ne iechkawan kitaket wan ajsiket kichtekit ne isin ne chimpe. Kikwajket senpa wan te kipiatuyat, sema ne Nanawatzin kipiatuya ika yaja tatuka. Kinhajwak ne iechkawan; kintakulij sinti senpa, wan kinhilwij ma kitukakan pal kipia ukchiupi, ika yaja tea keman yawi kintakulia.

## References

__NOTOC__