open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ποντιακόν λαλίαν

**Το ποντιακόν τη λαλίαν** εκαλάτσεβαν και καλατσέβνε οι Έλλενες Ρωμαίοι τη Πόντονος. Οι απογόν' ατουν σο σημερ'νόν τη Τουρκίαν και τη Ρουσίαν λέγ'ν' ατα «ρωμαίικα» (σην Τουρκίαν: *romeyika* για *rumca*, σην Ρουσίαν: ромейка). Οι Ρωμαίοι τ' Ελλάδας λέγ'ν' ατα «ποντιακά». Έτον επίσημην γλώσσαν ση Δημοκρατίαν τη Πόντονος και σην ΣΣΣΔ.

## Θέκεμαν
Τ' οσημερνόν τ' επίσημον νούνισμαν λεει το ποντιακόν η λαλίαν εν παρακλάδ τ' αρχαίου τ' ελλενιστικού τη Κοινής κι αποκουμπισκάται σα ιωνικά τ' ελλενικά. Έχ' απές λεχτικόν και γραμματικήν ασ' άλλα γλώσσας, άμον τ' οθωμανικόν ('κ εν τα τούρκικα τ' οσημερνού τη Τουρκίας), το ρούσικον κι άλλα γλώσσας τη Καύκασονος. 

Ο γλωσσολόγον ο Μανόλης ο Τριανταφυλλίδης, χωρίζ' ατη σε τρία ιδιωματικά ομάδας: 
#τ' οινουντιακά ιδιώματα ασα τόπε τ' Οινόης (τουρκ. *Ünye*, επηρεάσταν πολλά ασα νεοελλενικά) 
#τραπεζουντιακά ιδιώματα (επηρεάσταν ολίγον ασα νεοελλενικά)
#χαλδιώτικα ιδιώματα (επηρεάσταν πολλά ασ' οθωμανικά τα τούρκικα)

Ασ' άλλ τη μερέαν πα σα παλαιά τα χρόναι πολλοί ελογαρίαζαν πως το ποντιακόν η λαλία εν ιδιαίτερον ελλενικόν γλώσσαν. Αέτς λ.χ. ο Κώστας Τοπχαράς έγραψεν σο βιβλίονατ *Ι Γραματικι Τι Ρομεικυ Τι Ποντεικυ Τι Γλοςας*, το ποντιακόν η λαλίαν ανεπτύχτεν σε διαφορετικά κοινωνικο-οικονομικά συνθήκας κι εδιαμόρφωσεν τατεινεθή λεχτικόν, φτογκολογίαν κλπ που διαφέρνε αση δημοτικήν και το λεχτικόνατς κι επηρεάστεν ασά ξενικά τα γλώσσας άμον ντο ίνεται σ' ούλαι τα γλώσσας, ακόμαν και σην δημοτικήν. Ο ρωμαίικον ο ποιητής και μεταφραστής Λεόντιος Κυριάκοβ ασην Ουκρανίαν έγραψεν πως τα ρωμαίικα τ' Ουκρανίας χωρίζνε αση δημοτικήν το καλατσέβνε σην Ελλάδαν, άμα τα δύα γλώσσας ένι καρδιακά αδέρφια κι έχνε έναν αρχαίον μάναν.

## Αλφάβητον
Τα ρωμαίικα τη Πόντονος 'κ έχνε επίσημον αλφάβητον, άμα πολλοί Ρωμαίοι κουλανεύνε τ' ελλενικά τα γράμματα και θέκνε και διακριτικά για προφέρνε σωστά τα φτόγκους ατοί 'π δεαβάζνατα. Οι Ρωμαίοι τη Τουρκίας και σα παλαιά δημοκρατίας τη Σ.Σ.Σ.Δ. κουλανεύνε τ' ατεινέτερα τα γράμματα. 

Ο Κώστας Τοπχαράς εποίκεν κι εκουλενέυτεν σα βιβλίανατ ιδιαίτερον ποντιακόν αλφάβητον, το «φωνητικόν αλφάβητον» το οποίον αποκουμπισκάται σα ελλενικά τα γράμματα. Επλοποίησεν την ορθογραφίαν «τ' ιστορικού τ' αλφάβητου», εφήκεν τα «περισσά» τα γράμματα και σημείον για τον τόνον 'κ έβαζεν. Εκράτησεν το *Υ*, το οποίο προφέρκεται *ΟΥ* [u]. Τα *Ξ* και *Ψ* μεταβάλκουνταν σε *ΚΣ* και *ΠΣ* για να «λείπ' η σύγχιση». Κιαραέτς επέμνεν το αλφάβητον με τα ακόλουθα γράμματα:

## Αναφοράντας


## Συνδέζμ
* Ethnologue.com
* Pontos Kültürü - Το βιβλίον τη Ομέρ Ασάν online σην ptolemaida.net
* Ocena.info - Σελίδαν τη ρωμαίικου χωρί τ' Ότσενας, σην Τραπεζούνταν σουμά (σα ποντιακά, με τούρκικα γράμματα)

Ποντιακα
Ποντιακα
Πόντος

:*Αβούτο εν γράψιμον για τον τόπον τη Πόντονος. Για τη θάλασσαν δεαβάστεν: [[Εύξεινος Πόντος]]*
thumb|Μιθριδάτες ο Τρανόν (Ευπάτωρ)
thumb|Γεωγραφίαν του Πόντου
thumb|Σημαίαν τ' αυτόνομου Ποντιακού Δημοκρατίας (1917-1919)
**Πόντον** λέγομε τον τόπον τη Μ. Ασίας ντ' ευρισκάται σο βορράν τ' οσημερνού τη Τουρκίας. Εν σο Μαύρον τη θάλασσαν αφκά κι επαίρεν τόνεμαν ατ' ασ' αρχαίον τόνεμαν τη θάλασσας: Ευξείνος Πόντος. 

## Γεωγραφία
Ο Πόντος έx̌ σχήμαν αμόν το τοξάρ και ευρισκάται απαναφκά σο Βατούμι (πολιτεία τ' οσημερνού τη Γεωργίας) και σην Σινώπην απεσκές. Σα νότεα έx̌ σύνορα (σα 200-300 χιλιομέτρα) τα ψηλορραχέας τη Σκυδίση, τη Παρυάδρη και τη Αντιταύρονος (Ποντιακά Παρχάραι).

## Μυθολογίαν
Κατά τ' ελλενικόν τη μυθολογίαν σ' αβούτον τον τόπον εζήνεν ο θεόν Πόντος, ο γιον τ' Αιθέρα και τη Γαίας. Σην θάλασσαν αυτέν εταξίδεψεν και ο Ιάσονας όντες εχπάστεν τ' Αργοναυτικόν την εκστρατείαν. Ο Αυτόλυκος (έτον απές σ' αυτοίν τ' Αργοναυτικού τ' εκστρατείας) ίδρυσεν τη Σινωπή.

## Ιστορίαν
Σον 8ο π.Χ. αιώνα οι Έλλενες εποίκαν τα πρώτα ελλενικά πολιτείας σον Πόντον. Πολλά τ' ατεινέτερων εχπάσταν ασ' ανθρώπς τη Μίλητονος. Το 363 π.Χ. εποίκαν «Το βασίλειον τη Πόντονος». Ο πρώτον βασιλέας έτον ο Μιθριδάτες ο Κτίστες (302-266 π.Χ.). Ο τελευταίον βασιλέας έτον ο Μιθριδάτες ΣΤ' ο Τρανόν, ο Ευπάτωρ (132–63 π.Χ.). Αντιφέρκουτον κι επολέμησεν 30 χρόνε το Ρωμαϊκόν τη αυτοκρατορίαν και σο τέλος έχασεν τον πόλεμον. Σον 1ο π.Χ. αιώνα ο Πόντος εγέντον ρωμαϊκόν επαρχίαν *Bithynia et Pontus* με πρωτεύουσαν την Αμάσειαν και οι Έλλενοι τη Μαύρη τη Θάλασσας, όπως και όλ' οι Έλλενοι, γάλια γάλια ερχίνεσαν ν' ονομάζνε τον νιαυτόνατουν «Ρωμαίοι».

Σο Βυζαντινόν τη περίοδο (1204-1461) οι Κομνηνοί εποίκαν βασίλειον την Αυτοκρατορία τη Τραπεζούντας σε τόπον σην Σινώπην και σην Γεωργίαν απές. 

Ση δύσαν τη τρανού τη πολέμονος σα 1918 τη χρονίαν, οι Έλλενες ορθόδοξοι τη Πόντονος εγράσεψαν ν' εφτάγνε ανεξάρτητον κράτος (αυτόνομον, ή συνομοσπονδίαν με τ' Αρμενάντ' εντάμαν). Άμα η Ελλάδαν έχασεν τ' ελλενοτουρκικόν πόλεμον (1919-1922) και με τη συνθήκη τη Λωζάνης (1922) οι Έλλενες χριστιανοί τη Πόντονος εξεριζώθαν ασην πατρίδαν ατουν κι εχατεύταν σην Ελλάδαν, κι εκεί έδωκανατουν τ' όνεμα «Πόντιοι». Σον τ' ατεινέτερων τον δρόμον, πολλοί επέθαναν και πολλοί εσκοτώθαν. Για τ' ατό οσήμερον λέγομε για τη «Γενοκτονία τη Ποντίων».

## Τέρεν
*Εύξεινος Πόντος

Ποντος
Ποντος
Ρήμαν

**Ρήμαν** λέγουμε τα λέξεις που φανερών'νε ντο εφτάει (*«γράφω»*), για ντο παθάν (*«βρέχουμαι»*) το υποκείμενον. 

## Το ενεργητικόν και το παθητικόν η μορφήν
Τα ρήματα που τελειών'νε σο πρώτον τ' ενικόν πρόσωπον τ' ενεστώτα σε *-ω* είναι σο ενεργητικόν τη μορφήν και κοφτά λέγουματα «ενεργητικά». Άμαν σο νόημαν όλεα ενεργητικά 'κ είναι, λ.χ. *υπάρχω*. Πολλά όμως ασ' ατά φανερών'νε πως το υποκείμενο ενεργεί, λ.χ. *τρέχω, πλέκω*.

Τα ρήματα που τελειών'νε σο πρώτον τ' ενικόν πρόσωπον τ' ενεστώτα σε *-ωμαι* ή σε *-ουμαι* είναι σο παθητικόν τη μορφήν και κοφτά λέγουματα «παθητικά». Λέγουμε κι ατά πα παθητικά επειδή και πολλά ασ' ατά φανερών'νε πως το υποκείμενον κατ' παθάν, λ.χ. *τυρανίουμαι, βρέχουμαι* κ.τ.λ. Έχουμε άμαν ρήματα παθητικά που 'κ φανερών'νε πάθεμαν αλλά ενέργειαν, λ.χ. *εργάζομαι*.

## Οι χρόνοι
Η πράξη και το πάθεμαν τη ρηματί 'κ γίνταν πάντα σον ίδιον καιρόν. Για τ' ατό και σο ρήμαν διακρίνουμε διάφορα χρόνους, που κυρίως είναι τρία:
# Το ατωριζνόν (*γράφω*)
# Το μελλούμενον (*θα γράφω*)
# Το περαζμένον (*έγραψα*)

## Αρχαιότροπες καταλήξεις
* Το ανακατώνομαι εγέντον ανακατούμαι. 
* Το απλώνομαι εγέντον απλούμαι.

## Τέρεν
* Επίρρημαν
* Ουσιαστικόν
* Σύνδεσμον

## Βιβλιογραφία
* Τοπχαράς, Κ. 1928, 1932: *Ι Γραματικι Τι Ρομεικυ Τι Ποντεικυ Τι Γλοςας*. Ρόστοβ-Ντον. ISBN 960-343-448-5

Ρημαν
Ρουμανία

Η **Ρουμανία** (σα ρουμάνικα *România*) εν κράτος σην ανατολήν Ευρώπην. Πρωτεύουσαν ατ'ς εν το Βουκουρέστι και ο πρόεδρον ατ'ς εν ο Κλάους Γιοχάνις. Η χώρα εχ' πληθυσμόν σα 19,042,936 (2011) τ' ανθρώπ'ς.

## Γεωγραφίαν
Η Ρουμανίαν ευρίεται απεσκέσ' ση Μολδαβίαν, ση Ουκρανίαν, ση Βουλγαρίαν, Ουγγαρίαν, και ση Σερβίαν. Σ' ανατολήν συνορεύ' με το Μαύρον τη Θάλασσα‎ν. Τζιπ τρανά ρουμανικά πολιτείας εν το Ιάσιον, η Κλουζ-Ναπόκα, η Κωστάντζα, και το Γαλάτσιν .

## Συνδέζμαι
* **[[Εικόναν:Commons-logo.svg|15px]] [[:el:commons:Romania|Η Ρουμανίαν σα Commons]]**
* **[[Εικόναν:Greek_wiktionary_logo.png|15px]] [[:wikt:el:Ρουμανία|Η Ρουμανίαν σο Βικιλεξικόν]]** 
* **[[Εικόναν:Gnome-globe.svg|15px]] [[:el:commons:Atlas of Romania|Χάρτες αση Ρουμανίαν]]**
* Το επίσημον ο ιστοτόπον τη κυβέρνησης τη Ρουμανίας

Ρουμανία
Ρουμανία
Ρουμανία
Ρωμανίαν

thumb|Η Ρωμανίαν απαρχής ους το τέλος.
**Ρωμανίαν** (τ'επίσημον τ'όνομαν έτον: *Βασιλεία τῶν Ῥωμαίων*, οσήμερον λέγν'ατέν οι ιστοριογράφ' **Βυζαντινόν Αυτοκρατορία** ή **Βυζάντιον** μαναχόν) έτον τ' όνομαν είνος αυτοκρατορίας ντο είςεν πρωτεύουσαν την Ρώμην και την Κωνσταντινούπολην. Ασού εξέβεν ασο Ρωμαϊκόν την Αυτοκρατορίαν λέγν' ατέν και **Ανατολικόν Ρωμαϊκόν Αυτοκρατορία**. Ασο Ρωμαϊκόν την αυτοκρατορία, εγεννέθεν το *«Εκχριστιανισμένον Ρωμαϊκόν κράτος τη Ανατολής»*. Όνταν είςεν την αφεντίαν η δυναστείαν τη Ηρακλείου η χώραν ελλάγεν κι έντον *«Εξελληνισμένον αυτοκρατορία τη χριστιανικού τη Ανατολής»*. Ασό 1204 κι επεκεί, ασού επαίραν το βασιλοσκάμν' οι Λατίνοι, εγεννέθεν τ' *«Ελλενικόν το Βυζαντινόν η Αυτοκρατορία»*.

## Ιστορίαν
Όντες οι Έλλενοι ενίκησαν σον Τρωικόν πόλεμος, ένοιξεν ο δρόμος προς τον Άξενον Πόντον. Αέτς έλεγαν οι Έλλενοι σην αρχήν το Μαύρον την Θάλασσαν. Όντες εγνώρτσαν καλλίον ατέν, ονόμασαν ατέν «Εύξεινον Πόντον» (το φιλόξενον η θάλασσα). 

### Βασίλειον τη Πόντονος
Το 363 π.Χ. εποίκαν «Το βασίλειον τη Πόντονος». Ο πρώτον βασιλέας έτον ο Μιθριδάτες ο Κτίστες (302-266 π.Χ.). Ο τελευταίον βασιλέας έτον ο Μιθριδάτες ΣΤ΄ ο Μεγάλον, ο Ευπάτωρ (132–63 π.Χ.). Αντιφέρκουτον κι επολέμησεν 30 χρόνε το Ρωμαϊκόν τη αυτοκρατορίαν και σο τέλος έχασεν τον πόλεμον.

### Ρωμαϊκόν Αυτοκρατορίαν
Ασό 63 τη χρονίαν π.Χ. ο Πόντον έντονε μέρος τη Ρωμαϊκού τη αυτοκρατορίας και οι Έλλενοι τη Μαύρη τη Θάλασσας, όπως και όλ οι Έλλενοι, γάλια γάλια ερχίνεσαν να ονομάζνε τον νιαυτόνατουν «Ρωμαίοι».

## Παραπομπές


*
Κατηγορίαν:Ιστορίαν
Πορτογαλία

Το **Πορτογαλικόν η Δημοκρατίαν** (σα πορτογαλικά: *República Portuguesa*) εν κράτος σα νότια τη Ευρώπης, σ' Ιβηρικόν τη χερσόνησον. Πρωτεύουσαν ατ'ς εν η Λισαβώνα και ο πρωθυπουργόν ατ'ς εν ο Αντόνιο Κόστα. Η Πορτογαλίαν ευρίεται σον Ατλαντικόν τον Οκεανόν, σα δυτικά τη Ισπανίας.

## Συνδέζμαι
* **[[Αρχείον:Commons-logo.svg|15px]] [[:el:commons:Portugal|Η Πορτογαλίαν σα Commons]]**
* **[[Αρχείον:Greek_wiktionary_logo.png|15px]] [[:wikt:el:Πορτογαλία|Η Πορτογαλίαν σο Βικιλεξικόν]]** 
* **[[Αρχείον:Gnome-globe.svg|15px]] [[:el:commons:Atlas of Portugal|Χάρτες αση Πορτογαλίαν]]**
* Το επίσημον ο ιστοτόπον τη Πορτογαλίας
* Το επίσημον ο ιστοτόπον τη κυβέρνησης τη Πορτογαλίας

Πορτογαλία
Πορτογαλία
Πορτογαλία
Πρωτεύουσα

thumb|Τ' Ελλενικόν η Βουλή σην Αθήναν εν έδρα τη κυβέρνησης τ' Ελλάδας
**Πρωτεύουσα** λέγομε την πολιτείαν ντο εν πολιτικόν και διοικητικόν κέντρον κράτονος ή τόπονος και έδρα τη κυβέρνησης. Άμαν πολλά κράτη έχνε την έδραν τη κυβέρνησης ατούν σ' άλλον πολιτείαν, οξουκά ασήν πρωτεύουσαν. Αέτς λ.χ. η Ολλανδία έχ' πρωτεύουσαν το Άμστερνταμ κι έδραν τη κυβέρνησης τη Χάγην.
Τ' ασ' ουλτς τρανόν πολιτείαν 'κ πρεπ' να εν η πρωτεύουσαν. Αέτς λ.χ. η Τουρκία έχ' πρωτεύουσαν την Άγκυραν, κι ασ' ουλτς τρανόν πολιτείαν την Κωνσταντινούπολην.

Πρωτευουσα
Σινώπη

thumb|230px|right|Η Σινώπη σον τούρκικον τον χάρτεν.
Η **Σινώπη** (τουρκ. *Sinop*) εν οσήμερον τούρκικον πολιτείαν τη κι ευρίεται σην επαρχίαν τη Σινώπης, σον Πόντον. Σ' αβούτεν την πολιτείαν εγεννέθεν ο τρανόν ο φιλόσοφον ο Διογένες.
## Ιστορία
Η Σινώπη ήταν πόλιτείαν με άγνωστον η ίδρυσές τη. Πρώτοιν άποικοι έταν οι κάτοικοι τη Μιλέτου περί τον 8ο αι. π.Χ. Το όνοματη έρκεται από τη μεθολογική κόυζουμ του ποταμ Ασωπού, *Σινώπη*. Η Σινώπη έταν η πρώτη ελλενικήν αποικαίν σο Πόντον και η Τραπεζούς, η Κερασούς και τα Κοτύωρα έταν αποικίε τη Σινώπης.

Κατς τη Βεζαντινήν περίοδον κι είκε σπουδαίαν σεμασίαν και το 1462 κατελέφθην από τον Μωάμεθ και οι νομάτοι μεταφέρθέκαν στη Κωνσταντινούπολη για αύξέσην του εκέ πλεθυσμού.

## Εκκλησιαστική ιστορία
Η Σινώπη κατά το μεσαίωναν απετέλεσεν επισκοπήν παγόμενην ση Μετρόπολην Ελενοπόντουν, σους νιότερους χρόνους στη Μέτρόπολην Αμάσειας. Κατς τη χρεστιανικήν παράδοσην, πρώτος που εκέρυξε το χρετιανισμόν στη πόλειτιαν έταν ο Απόστολος Ανδρέας.

Ο ελλενικός πλεθυσμός τη Σινώπης πριν το 1914 έταν 5.000 και ο τορκικός 9.000. Οι ¨Ελλένες διατέρούσαν αστικήν σχολήν, Παρθεναγωγείον και 3 εκκλησίες.Ομως υπέστεσαν πολλιές κακουχίες και οι επιζέσαντες μετσανάστευσαν σην Ελλάδαν κατά τη διετίαν 1923-1924, κατάν την υποχρεωτεκήν ανταλλαγην.

## Κλίμα
Το κλίμαν τη Σινώπης είναι εύκρατο και αρκετάν δροσερόν. Η μέση ετέσια θερμοκρασίαν πτάνειν τους 14.

## Συνδέζμ' σα εξ μερέαν
* 
*  

Κατηγορίαν:Πολιτείας τη Τουρκίας
Κατηγορίαν:Πόντος
Σκανδιναβικόν Χερσόνησος

thumb|Το σκανδιναβικόν η χερσόνησος
Το **Σκανδιναβικόν η Χερσόνησος** ένι ευρωπαϊκόν χερσόνησος. Τ' ασ' όλεα νότιον σημέιον ατεινές εν σo σουηδικόν τη πολιτείαν Σκάνια (*Skåne*). Σα βόρεια τελείται σο Βόρειον Ακρωτήριον τη Νορβηγίας (*Nordkapplatået*) και σα δυτικά βρέχεται ασην Βόρειον Θάλασσαν. Σα νότια έχ' τρανά κιόλια τη *Vänern* και τη *Vättern*. 

Τα κράτε τη σκανδιναβηκού τη χερσονήσου είν' η Δανίαν, η Φινλανδίαν, η Νορβηγίαν και η Σουηδίαν.

Σκανδιναβικόν Χερσόνησος

Σκανδιναβικον Χερσονησος
Σλοβακία

Η **Σλοβακία** (σα σλοβάκικα: *Slovensko*, ή *Slovenská republika*) είναι κράτος σην ανατολήν τη Ευρώπης. Πρωτεύουσαν ατ'ς εν η Μπρατισλάβα και ο πρόεδρον ατ'ς εν ο Αντρέι Κίσκα. Ο πληθυσμόν τη χώρας είν' ασα 5.431.363 τ' ανθρώπ'ς.

## Γεωγραφίαν
Η Σλοβακία ευρίεται ανάμεσα ση Αυστρίαν, τη Τσεχίαν, τη Πολωνίαν, την Ουκρανίαν και τη Ουγγαρίαν. Έχ' τρανά πολιτείας την Κόσιτσε και τo Πρέσοβ.

## Συνδέζμαι
* **[[Εικόναν:Commons-logo.svg|15px]] [[:el:commons:Slovakia|Η Σλοβακίαν σα Commons]]**
* **[[Εικόναν:Greek_wiktionary_logo.png|15px]] [[:wikt:el:Σλοβακία|Η Σλοβακίαν σο Βικιλεξικόν]]** 
* **[[Εικόναν:Gnome-globe.svg|15px]] [[:el:commons:Atlas of Slovakia|Χάρτες αση Σλοβακίαν]]**
* Το επίσημον ο ιστοτόπον τη σλοβακικού τη κυβέρνησης

Σλοβακία
Σλοβακία
Σλοβενία

Το **Σλοβενικόν η Δημοκρατία**, (σα σλοβενικά: *Repuplika Slovenija*) είναι κράτος σο νότον τη Ευρώπης. Πρωτεύουσαν ατ'ς εν η Λιουμπλιάνα και ο πρωθυπουργόν ατ'ς εν ο Γιάνεζ Γιάνσα. Η χώρα εχ' πληθυσμόν σα 2.003.584 τ' ανθρώπ'ς.

## Γεωγραφίαν
Η Σλοβενία ευρίεται σο Μεσόγειον τη θάλασσα, ανάμεσα σην Ιταλίαν, σην Αυστρίαν, σην Ουγγαρίαν και σην Κροατίαν. Έχ' τρανά πολιτείας το Μάριμπορ και τη Τσέλιε.

## Ιστορίαν
Η Σλοβενία έτον φελίν τη Αγίου τη Ρωμαϊκού τη Αυτοκρατορίας κι επεκεί τη Αυστροουγγρικού τη Αυτοκρατορίας. Σα 1918 τη χρονίαν οι Σλοβενάντ ένταν ένα με τοι Σερβάντ και τοι Κροατάντ κι εποίκαν εντάμαν κενούρεον πολυεθνικόν ντεβλέτι, το «Βασίλειον τη Σερβίων, τη Κροατίων και τη Σλοβενίων». Ατό το κράτος επαίρεν σα 1929 τη χρονίαν τ' όνεμα «Γιουγκοσλαβία». Ασα 1945 κι επεκεί έντον κομμουνιστικόν χώραν και η Σλοβενίαν έντον μιαν ασα Δημοκρατίας ατ'ς. Σα 1991 τη χρονίαν ερχίνεσε πόλεμος ανεξαρτησίας για δέκα ημέρας (26 Κερασινού – 7 Χορτοθερί 1991). Ταγουτέβσαν τη Γιουγκοσλαβίαν κι επεκεί οι Σλοβενάντ εποίκαν τ' ατεινών τ' ανεξάρτητον κράτος, το «Σλοβενικόν τη Δημοκρατίαν».

## Συνδέζμαι
* Slovenia.si. Your gateway to information on Slovenia.
* Government of the Republic of Slovenia
* **[[Αρχείον:Commons-logo.svg|15px]] [[:el:commons:Slovenia|Η Σλοβενίαν σα Commons]]**
* **[[Αρχείον:Greek_wiktionary_logo.png|15px]] [[:wikt:el:Σλοβενία|Η Σλοβενίαν σο Βικιλεξικόν]]** 
* **[[Αρχείον:Gnome-globe.svg|15px]] [[:el:commons:Atlas of Slovenia|Χάρτες αση Σλοβενίαν]]**
* Το επίσημον ο ιστοτόπον τη σλοβενικού τη κυβέρνησης

Σλοβενία
Σλοβενία
Σλοβενία
Σουηδία

Το **Βασίλειο τη Σουηδίας** εν κράτος ντο ευρίεται σα βόρεια τη Ευρώπης και σα κεντρικά τη Σκανδιναβικού Χερσόνησου. Πρωτεύουσαν ατ'ς εν η Στοκχόλμη. Η χώρα εχ' πληθυσμόν σα 9.223.766 τ' ανθρώπ'ς (1 Κούντουρονος 2008).

## Γεωγραφίαν
Το σκανδιναβικόν η χώρα ευρισκάται σην ανατολήν τη Νορβηγίας και σα βορειοδυτικά τη Φινλανδίας. Βρέχεται σ΄ ανατολικάν ασό Βοθνικό κόλπο και το Βαλτικόν τη θάλασσα. Με τα πορθμούς τη Σκάγερακ και τη Κάτεγατ σα νοτιοδυτικά, χωρίεται το χερσόνησο το Σκανδιναβικόν ασή Δανία και με τη γέφυρα του Όρεσουντ, συγκολίετε ξανά με τατέν. Έχ' τρανά πολιτείας το Γκέτεμποργκ και το Μάλμοε.

## Συνδέζμαι
* **[[Εικόναν:Commons-logo.svg|15px]] [[:el:commons:Schweden|Η Σουηδίαν σα Commons]]**
* **[[Εικόναν:Greek_wiktionary_logo.png|15px]] [[:wikt:el:Σουηδία|Η Σουηδίαν σο Βικιλεξικόν]]** 
* **[[Εικόναν:Gnome-globe.svg|15px]] [[:el:commons:Atlas of Sweden|Χάρτες αση Σουηδίαν]]**
* Το επίσημον ο ιστοτόπον τη κυβέρνησης τη Σουηδίας

Σουηδία
Σουηδία
Σουηδία
Σταυρίτες

**Ημέρας Σταυρί** 
 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 

----

thumb|«Κωνσταντίνος κι Ελένε», . Εζωγράφσεν ατό ο Wassily Sazonov σα 1870.
Ο **Σταυρίτες** άμαν και λέγν'ατόν και ***Σταυρωτές*** (σ' ελλενικά: *Σεπτέμβριος*, σα ρωμαίικα τη Τουρκίας: *İstavrit ayı*) εν ο ένατον μήνας τη χρονίας, ίστε λεει μας το Γρηγοριανόν ημερολόγιον κι εχ' 30 ημέρας. 

## Τ' όνεμα
Τ' όνεμαν ατ' εβγών' ασον έξεργον τη Σταυρού το εν σ' αβούτον μήναν, σα 14 τη Σταυρίτε. Για τ' ατό λέγν' ατον οι χριστιανοί τη Τουρκίας *İstavroz ayı* (*ayı* = «μήνας»), *Haç ayı* και σο Μαύρον τη θάλασσαν λέγνε τον *İstavrit ayı*. Οι μουσουλμάν Τουρκάντ λένγατον *Eylül*.

## Ο λαόν για το Σταυρίτεν

:*«Ο Σταυρίτες ρουζ' τα φύλλα και ξεραίντανε τα ξύλα* 
:*Σταυρωτά ετοιμάουνταν οι ξενιτιάρ' να φεύνε* 
:*Και πριν να ξενιτεύκουνταν, κορίτσια φυγαδεύνε.»*

:*«Ο Σταυρίτες ρεντσιπέρτς,* 
:*έναν σπέρτς και δέκα παίρτς.»*

## Συνδέζμαι
* **[[Αρχείον:Commons-logo.svg|15px]] [[:el:commons:Κατηγορίαν:September|Σταυρίτες σα Commons]]**
* **[[Αρχείον:Greek_wiktionary_logo.png|15px|Βικιλεξικόν]] [[:el: wikt:Σταυρίτες|Ο Σταυρίτες σ’ ελλενικόν το Βικιλεξικόν]]**

Σταυριτες
Σερβία

Η **Δημοκρατίαν τη Σερβίας** (σα σέρβικα: *Република Србија*) εν κράτος ντο ευρίεται σο Βαλκανικόν τη χερσόνησον, σα νοτιοανατολικά τη Ευρώπης. Πρωτεύουσαν ατ'ς εν το Βελιγράδ'. Η χώρα εχ' πληθυσμόν σα 9.396.411 τ' ανθρώπ'ς (με το Κόσοβον). 

## Γεωγραφίαν
Η Σερβία ευρίεται σα βόρεια τη ΠΓΔΜ, σα δυτικά τη Βουλγαρίας και τη Ρουμανίας, σα νότια τη Ουγγαρίας και σα ανατολικά τη Κροατίας, τη Βοσνίας και τη Μαυροβουνιατί. Σα τρανά τα πολιτείας τη χώρας ανήκ'νε η Νις και το Κραγκούγιεβατς.

## Ιστορίαν
Σα 822 τη χρονίαν ο Αϊνάρδος (βιογράφον τη Καρλομάγν') εφτάει γράψιμον για το πρώτον το σερβικόν το ντεβλέτι. Ζουπάνον (*Župan*) εκείνη την εποχήν έτον ο Στρογιμίρ. Γύρω σα 1000 τη χρονίαν τ' οσημερινόν η Σερβίαν έντον φελίν τη Βυζαντινού τη Αυτοκρατορίας. Σα 1040 ο Στέφαν Βόγισλαβ έντον βυζαντινόν άρχοντας. Οι Σερβάντ επολέμησαν τ' Οθωμανικόν Αυτοκρατορίαν, άμαν σο τέλος έχασαν τον πόλεμον και σα 1459 έντανε μέρος ατ'ς για 345 χρόνε.

Σα 1918 τη χρονίαν οι Σερβάντ ένταν ένα με τοι Κροατάντ και τοι Σλοβενάντ κι εποίκαν εντάμαν κενούρεον πολυεθνικόν το «Βασίλειον τη Σερβαντίων, τη Κροαταντίων και τη Σλοβεναντίων». Ατό το κράτος επαίρεν σα 1929 τη χρονίαν τ' όνεμα «Γιουγκοσλαβία». Μετά τα 1945 έντον κομμουνιστικόν χώραν και η Κροατίαν έντον μιαν ασα Δημοκρατίας ατ'ς. Σα 1991 τη χρονίαν ερχίνεσαν τρανά πολέμ' και σο τέλος η Γιουγκοσλαβίαν εταγουτεύτεν.

## Συνδέζμαι
* **[[Αρχείον:Commons-logo.svg|15px]] [[:el:commons:Serbia|Η Σερβίαν σα Commons]]**
* **[[Αρχείον:Greek_wiktionary_logo.png|15px]] [[:wikt:el:Σερβία|Η Σερβίαν σο Βικιλεξικόν]]** 
* **[[Αρχείον:Gnome-globe.svg|15px]] [[:el:commons:Atlas of Serbia|Χάρτες αση Σερβίαν]]**
* Το επίσημον ο ιστοτόπον τη κυβέρνησης τη Σερβίας

Σερβία
Σερβία
Σερβία
Σύνδεσμον

**Σύνδεσμον** λέγουμε σην γραμματικήν τ' άκλιτα τα λέξεις που ενών'νε λέξην με την λέξην και φράσην με τη φράσην.

## Οι σύνδεσμοι είναι
#Συμπλεχτικά: *και, νια, πα*.
#Χωριστικά: *για, γιαχότ, ή, είτε*.
#Εναντιωματικά: *άμαν, αν, και, αλλά, κιαν*.
#Συμπερασματικά: *αρ, ώστε, λοιπόν*.
#Αιτιολογικά: *γιατί, επειδή*.
#Χρονικά: *όνταν, πριχού, πρωτού, ωσπού, αφού, αμόν ντο, ώζνα, και*. 

## Τέρεν
* Ουσιαστικόν

Συνδεσμον
Τάραντας

thumb|Η σημαία τη Ταραντού
thumb|Ασό σατελίτ: Ο Τάραντας
Ο **Τάραντας** (σα ιταλικά *Taranto*, σα λατικινά *Tarentum*, σ' αρχαία τ' ελλενικά *Τάρας*) εν πολιτεία σην Ιταλίαν και εχ' τρανόν ιστορίαν. Εν πρωτεύουσαν τ' επαρχίας τη Ταραντού και εν χτιζμέντζα σον Κόλπον τη Ταραντού, σ' Ιωνικόν Πέλαγος. Εχ' πληθυσμόν σα 196.369 τ' ανθρώπ'ς (2006). Ευρισκάται σην επαρχίαν Ταραντού, το έχ 29 δήμους. Οι ανθρώπ καικά εργάσκουνταν σην γεωργίαν, σο ψάρεμαν και σην βιομηχανίαν (χημεία, θροφή, πουτίν, ξύλον, γυαλίν, κεραμικά). 

## Γεωγραφίαν
Τον Τάρανταν λέγνατον και «πολιτείαν τη δυενών θαλασσίων» (*città dei due mari*). Ευρισκάται σ' Ιώνιον το πέλαγος, ση θάλασσας τη γουήν. Εκεικά η θάλασσαν χωρίεται και ίνεται το μικρόν (*Mar Piccolo*) και το τρανόν η θάλασσαν (*Mar Grande*). Δυο ακρωτήραι χωρίζνε τα θάλασσας και σο τέλος σχηματίζνε κόλπον. Ατουπές έχ' έναν νησίν, το έτον το παλιόν κέντρον τη Ταραντού σ' αρχαία τα χρόνε. Αβούτο το νησίν ενών'νε το δυο γεφύραι (*Ponte di Porta Napoli* και *Ponte Girevole*) με την ήπειρον.

## Ιστορίαν
Ο μύθον λεει ο ημ'σόθεον Τάρας εποίκε την πολιτείαν σα 1200 χρόνε πριχού την ίδρυσην τη Ρώμης καικά σ' οσημερνόν την πολιτείαν, σον ποταμόν Τάρα. 

Σην αρχαιότηταν ο Τάραντας έτον γνωστόν και πλούσιον κέντρον τη Τρανού τ' Ελλάς (*Magna Graecia*). 

Η ιστορίαν ατ' εν γομάτον πολέμ: Σα 272 π.Χ. τη χρονίαν επαίραν ατεν οι Ρωμαίοι. Σον μεσαίωναν βαρβαρικά μιλέτε εκατέστρεψαν ατέν. Οι Σαρακινοί εσήβαν και εποίκαν τον Τάραντα ισλαμικόν εμιράτον σα 840-880 απεσκέσ'. Επεκεί έντον μέρος τη Βυζαντίου κι η πολιτεία εχτέστεν ξαν σ' ατωριζνόν το παλαιόν την πολιτείαν καικά. Επεκεί η αφεντίαν έντον νορμανδικόν, ισπανικόν und γαλλικόν.

Σημαντικοί λόγιοι τη φιλοσοφίας και τη λογοτεχνίας εγγενέθαν σον Τάραντον: ο Αρχύτας, ο Λίβιος Ανδρόνικος και ο Αριστόξενος.

## Συνδέζμ' σα εξ μερέαν
* 
*  

Κατηγορίαν:Πολιτείας τη Ιταλίας
Τετράδ

Η **Τετράδ** (σ' ελλενικά: *Τετάρτη*) εν το τέταρτον ημέρα τ' εβδομάδας. 

## Ο λαόν για την Τετράδ

:*«Που νηστεύνε την Τετράδ* 
:*κόφνε τη δαβόλ τ' ουράδ.»*

## Συνδέσμ
* **[[Αρχείον:Commons-logo.svg|13px]] [[:el:commons:Κατηγορίαν:Wednesday|Τετράδ σα Commons]]**
* **[[Αρχείον:Wiktfavicon en.svg|16px|Βικιλεξικόν]] [[:el: wikt:Τετάρτη|Η Τετράδ (Τετάρτη) σ’ ελλενικόν το Βικιλεξικόν]]**

Τετράδ
Τη Χριστού τ' Αληθινόν η Eγκλεσίαν

**Τη Χριστού τ' Αληθινόν η Eγκλεσίαν** (σα αγγλικά: *True Jesus Church*) εν ανεξάρτητον Πεντηκοστιανόν χριστιανικόν εγκλεσίαν ντ' εποίκαν σο Πεκίνον τη Κίνας ασό 1917 τη χρονίαν. Οσήμερον η εγκλεσίαν έχ' σα 2.500.000 τ' ανθρώπ'ς π' ινανεύνε σε 45 κράτη κι έξ' ηπείρ'. Σα 1967 τη χρονίαν έντον το διεθνικόν η συνελεύση τ' Εγκλεσίας σο Λος Άντζελες. Οσημερνόν ο πρόεδρον τη διεθνικού τη συνελεύσης τ' Εγκλεσίας εν ο ιεροκήρυκας Γιουνγκ-Γι Λιν (林永基傳道).

Τα δέκα δόγματα τη Χριστού τ' Αληθινού τ' Eγκλεσίας:

# Το Πνεύμα το Άγιον
# Φωτίσα
# Πλύση τοι ποδαρίων
# Το Θείαν η Κοινωνίαν
# Ημέραν Σάββατον
# Χριστόν 
# Βίβλος 
# Σωτηρίαν
# Εγκλεσίαν 
# Δευτέρα Παρουσία

## Συνδέσμ'
* Τ' ευαγγελικόν η σελίδαν τη Εγκλεσίας

Χρηστου τ Αληθινον η Eγκλεσιαν, τη
Στράβων

thumb|Στράβων (''Strabon Geographe'', εζωγράφσεν ο André Thevet σο βιβλίον ''Les vrais pourtraits et vies des hommes'', Παρίσι 1584)
Ο **Στράβων** (63 π.Χ. - 23 μ.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας ιστορικός, φιλόσοφος και  γεωγράφος. 

## Ζωή
Εγεννέθεν ασ' έναν πλούσιον οικογένεαν το 63 / 64 π.Χ. σην Αμάσειαν του Πόντου, όπου και επέθανεν όντας έτονε κι έτον 90 χρόνων (ολίον μετά το 23 μ.Χ.) Σήμερον η Αμάσειαν εν τόπος τη Τουρκίας άμα όντας ο Στράβων εγενέθεν έτον επαρχία τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορίας. Έτον πολλά ειδικέσας μορφώσεως γιατί εδιδάχτεν ασα τρανούς δασκάλους τη εποχής ατ, τον Αριστόδεμον ά' σην Καρίαν και το Τυράννιον ά' ση Ρώμην κ' εμελέτησεν τα γραφούμενα γεωγραφάντων και φιλοσοφάντων τη αρχαιότητος, σην αρχήν σην περιοχήν ατ κ' επεκεί ση Ρώμην. Εκλώστεν τον κόσμον επεή, επήεν σην Αίγυπτον και σην Αιθιπίαν. Ση φιλοσοφίας νατ έτον οπαδόν τη Στωικισμή και σην πολιτικήν υπεστήριζεν το Ρωμαϊκόν επεκτατισμόν. Όντας ελάσκουντον σον κόσμον ετοπλάευε στοιχεία για να γράφτ αργότερα τα ιστορικά και τα γεωγραφικά έργαν ατ.
Δύο τρανά έργαν ατ έτον τα «» και τα ξακουστά «Γεωγραφικά» ατ (17 βιβλία). Τα «» έτονε 47 βιβλία κ' έγραψεν ν'ατ σε πάπυρον αέτσ' για να συνεχίζ' το έργον τη Πολύβιονος άμα σχεδόν ούλea σχεδόν εχάθανε και ατά που επέμνανε κι βοηθούνε μας να εγρηκούμε ντ' άγνον έτον το έργον. Τα «Γεωγραφικά» έν 17 βιβλία και ευτυχώς εβρέθαν ούλea. Αέτς ο Στράβων εγέντονε δοξασμένος και ξακουστός σους αιώνας. Εν περιληπτικόν αλλά πολλά κατατοπιστικόν έργον και πληροφορά μας για την ιστορίαν ανθρώπων αμα και πόλεων πα τη εποχής ατ, ασα διάφορα περιοχάς του τότε γνωστού κόσμου. 
Του Στράβωνος το έργον επορούμε να λέμε ότι έτον όλων το καλίον ας 'α γεωγραφικά χάρτας τη εποχής ατ. Πότε ακριβώς έγραψεν ο Στράβων κι ξέρωμε, σ' άλλα αναφοράς δeaβάζωμε ότι το γράψιμο τη γεωγραφίας ετελέθεν όντας αυτοκράτορας έτον' ο Τιβέριον.

## Τα «Γεωγραφικά»
[thumb|right|280px|Η [Ευρώπη|Ευρώπ όπως εθάρνεν ατεν ο Στράβωνας]]

* Βιβλία I και II: Τρανόν πρόλογον
* Βιβλία III ους X: Ευρώπη, ά' σ' ούλä πολλά τ' αρχαίον η Ελλάδα (Βιβλία VIII-X)
* Βιβλία XI ους XIV: Μικρά Ασία
* Βιβλία XV ους XVI: Ανατολή
* Βιβλίον XVII: Αφρική (Αίγυπτος και Λιβύη)

## Συνδέσμ
* **[[Αρχείον:Wikisource-logo.svg|13px]] Σην [[s:el:Κύρια Σελίδα|Βικιθήκην]] εχ' [[s:el:Στράβων|γραψίματα τη Στράβωνος]]**

Στραβων
Κατηγορίαν:Βικιπαίδεια:Arthron
Τρίτ

Η **Τρίτ** (σ' ελλενικά: *Τρίτη*) εν το τρίτον ημέρα τ' εβδομάδας. 

## Ο λαόν για την Τρίτ

:*«Άψον τ' άψιμο σ' την Τρίτ* 
:*και μη καίει σε το κιρπίτ.»*

:*«Την Τρίτ΄ μ΄ αρχινάς δουλείαν,* 
:*θα ευρί κ΄ σε αναποδίαν.»*

## Συνδέσμ
* **[[Αρχείον:Commons-logo.svg|13px]] [[:el:commons:Κατηγορίαν:Tuesday|Τρίτ σα Commons]]**
* **[[Αρχείον:Wiktfavicon en.svg|16px|Βικιλεξικόν]] [[:el: wikt:Τρίτη|Η Τρίτ (Τρίτη) σ’ ελλενικόν το Βικιλεξικόν]]**

Τρίτ
Τρυγόνα

Η **τρυγόνα** είν' χορόν τη Πόντονος. Είν' αληγορτόν κι εχ' απλόν μορφή. Τα κινήσεις τη χορού συμβολίζ'νε το κόψιμο ξύλων. Ο ρυθμόν τη μουσικήν ατ' εχ' δύο μορφάς: Ους δίσημον (2/4), αμόν το το μονόν το ομάλ, αλλά και κιαλλο αληγορτόν ους τρίσημον (5/8), αμόν το τικ. Σα παλαιά τα χρόνε την τρυγόναν την χορεύανε οι γαρήδες, άμαν οσήμερον ουλ' χορεύν' ατέν, τ' αγούρτς και οι γαρήδες.

## Στίχοι
Σο τέλος τ' καθαείν τη στίχονος λέγ'νε το ρεφρέν: *«η Τρυγόνα, η κορώνα»*.

*«Ακεί πέρα σ' ορμανόπον,<br>*
*έστεκεν κι εποίνεν ξύλα. <br>*
*Τα ξύλα τ'ς έταν οξέας, <br>*
*κι άντρας ατ'ς έτον μυξέας.<br>*
*Πορπατεί και πάει ομάλα,<br>*
*το ορταρόπ' ατ'ς αρνομάλλα.<br>*
*Πορπατεί και πάει τίκα<br>*
*τ' ορταρόπ' ατ'ς είν' τιφτίκα.»*

## Σύνδεσμοι
*www.efxinospontos.org Τρυγόνα σο βίντεο

Τρυγονα
Τρυγονα
Τσεχία

Η **Δημοκρατίαν τη Τσεχίας** (*Česko* ή *Česká republika* ) εν κράτος σο κεντρικόν τη Ευρώπη. Πρωτεύουσαν ατ'ς εν η Πράγα και ο πρόεδρον ατ'ς εν ο Βάτσλαβ Κλάους. Ο πληθυσμόν τη χώρας είν' ασα 10.306.700 τ' ανθρώπ'ς.

## Γεωγραφίαν
Η Τσεχίαν ευρίεται ανάμεσα ση Γερμανίαν, τη Πολωνίαν, τη Σλοβακίαν, και την Αυστρίαν. Έχ' τρανά πολιτείας τη  Μπρνο και την Οστράβαν.

## Συνδέζμαι
* **[[Αρχείον:Commons-logo.svg|13px]] [[:el:commons:Czech Republic|Η Τσεχίαν σα Commons]]**
* **[[Αρχείον:Greek_wiktionary_logo.png|15px]] [[:wikt:el:Τσεχία|Η Τσεχίαν σο Βικιλεξικόν]]** 
* **[[Αρχείον:Gnome-globe.svg|15px]] [[:el:commons:Atlas of the Czech Republic|Χάρτες αση Τσεχίαν]]**
* Το επίσημον ο ιστοτόπον τη πρεσβείας τη Τσεχικού τη Δημοκρατίας σην Ελλάδαν

Τσεχία
Τσεχία
Τόνυα

thumb|Η Τόνυα σο καζα τη Τραπεζούντας.
Η **Τόνγια** (σα τουρκικά *Tonya*, το βυζαντινό το ονέμανατ'σ έτον *Θωανία*) εν πολιτεία τη Τουρκίας κι ευριέται σο καζα τη Τραπεζούντας, αφκά ασα Πλατάνα, πέραν ασον ποταμόν Καλάνεμα.

## Ιστορίαν
Σην Τόνγια εζήνανε ους το 1923 τη χρονίαν 2000 οικογένειας μουσουλμανικά που εκαλάτσευαν (εσύντζαιναν) ρωμαίϊκα. Άλλα 1000 οικογένειας ασήν Τόνγια, εταουτέφτανε σο καζα τη Τραπεζούντας και τη Αργυρούπολης (*Gümüşhane*).
Η μουσουλμάν τη Τόνγιας είναι ασά 8.000 χριστιανικά οικογένειας, που τα χρόνια που εποίνανε τοι χριστιανούς μουσουλμάνους τ' 1700 και επέκει, εφήγαν ασήν Τραπεζούντα και ασά Πλατάνα και εβρέθανε σην Τόνγια να κουρταρεύκουνταν. Άμα εκεί πα` έβραν ατ'σ και εποίκαν ατ'σ μουσουλμάνους. Άμα αμόν τα χωρία σον Όφη, ατείν πα εκράτεσαν την γλώσσαν ατούν. Αμόν σον Όφη αδά πα` επόμειναν τα ονέματα τη χωρίων σα ρωμαίικα: Μεσοχώριν, Μεσοπλάγιν, Κατωχώριν, Άγιος Θωμάς, Άγιος Στέφανος, Μεσοπέδιν. Ακόμα εκράτεσαν ελλενικά και χριστιανικά ονέματα αμόν παρωνύμια: Γιάννης, Θεμιστοκλής, Αλέξανδρος και άλλα.
Τα χωρία που καλατσεύνε ρωμαίικα είναι: Kesli, Tumusli, Pahartikli, Mpeskeli, Mamali, Tsuluk, Melikse και το Anchikoi.

## Ανθρώπ'
Οι Τονγιαλήδες παλαιά περισσόν, άμα και ατώρα είναι το όνεμα, ντο είναι πολλά ςκληροί και περήφανοι. 

## Συνδέζμ' σα εξ μερέαν
* 
*  

Τονυα
Καρς
Τόσια

thumb|230px|right|Η Τόσια σον χάρτεν τ' επαρχίας τη Κασταμονής
Η **Τόσια** (τουρκ. *Tosya*, βυζαντινόν όνεμα: *Δοκεία*) εν μικρόν πολιτείαν τη Τουρκίας κι ευρίεται σην επαρχίαν τη Κασταμονής, σον Πόντον. Οι ανθρώπ εκαικά εργάσκουνταν σην γεωργίαν (ρύζι) και σην βιομηχανίαν (ξύλον).

## Συνδέζμ' σα εξ μερέαν
* 
*  

Κατηγορίαν:Πολιτείας τη Τουρκίας
Κατηγορίαν:Πόντος
Τουρκία

Η **Τουρκία** (τουρκ. *Türkiye Cumhuriyeti*) εν κράτος σα δυτικά τη Ασίας και νοτιοανατολικά τη Ευρώπης. Η Τουρκία ευρίσκεται αφκά σο Μαύρον τη Θάλασσαν, σα ανατολικά τη Ελλάδα και τη Βουλγαρίας. Ο προεδρόν ατς εν ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.


File:Aya sofya.jpg| 
File:Kocatepe Mosque Ankara.jpg| 
File:State Painting and Sculpture Museum of Ankara.jpg| 
File:DolmabahceMainGate.JPG| 
File:İzmir clock tower.jpg| 
File:Pamukkale00.JPG| 
File:Eskişehir-Aycan.jpg| 
File:Antalya falezler.jpg| 
File:Alanya.jpg| 
File:Bluemosquefront.jpg| 
File:Diyarbakir P1050751 20080427135832.JPG| 
File:LocationTurkey2.png|

## Συνδέζμαι
* **[[Αρχείον:Commons-logo.svg|15px]] [[:el:commons:Turkey|Η Τουρκίαν σα Commons]]** 
* **[[Αρχείον:Greek_wiktionary_logo.png|15px]] [[:wikt:el:Τουρκία|Η Τουρκίαν σο Βικιλεξικόν]]** 
* **[[Αρχείον:Gnome-globe.svg|15px]] [[:el:commons:Atlas of Turkey|Χάρτες αση Τουρκίαν]]**

Τουρκία
Τουρκία
Τουρκία
Τουρκία
Φέγγος

thumb|Ο Φέγγος
 Ο **Φέγγος** εν ο μόνον φυσικόν σατελίτες τη Γης κι ο πέμπτον τρανόν τ' ηλεϊκού τη συστεματίεμουν. Εν τ' ασούλτς φωτεινόν σώμαν τ' ουρανού, ασόν Ήλον οπίς. Τ' αστρονομικόν το σύμβολονατ' εν: . Ο Φέγγος εν ση Γην κοντά και για τ' ατό οι ανθρώπ επόρεσαν κι ετολανεύτανατον.

Φεγγος
Χαβίτς

300px|μικρογραφία|Ασου ψέεται το χαβίτς και ύστερα, εβγάλομ'ατ' ασο τηγάν, βάλλομ'ατο σ'έναν ςκεύος, κάθουμες κα και τρώγουμε.
Το **χαβίτς** εν πατροπαράδοτον ποντιακόν φαΐν. Μαερεύκεται αγλήγορα και ίνεται από γνήσια προϊόντα. Εν πολλά καλόν για την υΐαν. 

## Ντο πράματα θέλομεν
*1 ποτήρ λαζουδί αλεύρ
*2 χουλερέας φαΐ παρχαρί βούτορον (ασα χτήνεα)
*3 ποτήρεα νερόν
*2 μικρά κομματόπα τυρίν χτηνί ή κατσικί, άμον ντο είναι τα λουκούμεα
*Ολίγον άλας

## Πώς εφτάμε το χαβίτς
Το χαβίτς θέλ ολίγον λαζουδί αλεύρ, παρχαρί τυρίν και βούτορον (ασα χτήνεα), άλας και νερόν. Σο τηγάν' βάλλομε τ'αλεύρ να καβουρεύκεται και συνέχεια με το χουλιάρ ταράζομ'ατο να μη κάεται. Όνταν εγροικούμε εκαβουρεύτεν τ'αλεύρ, ατότε γομώνομε το νερόν σο τηγάν και ως να βράζ' με το χουλιάρ γάλια γάλια ταράζομ'ατο. Όνταν εγροικούμ' έβρασεν, τρίφτομε το τυρίν και σύρομ'ατο απές σο τηγάν. Επεκεί βάλλομε το βούτορον απές σ'έναν τηγανόπον να λύεται κι ασο λύεται και ύστερα κςύνομ'ατο απές σο τρανόν το τηγάν και με το χουλιάρ ταράζομ'ατο. Περιμένομεν ολίγον κιάλλο να βραζ κι αραέτς ψέεται. Ασο ψέεται και ύστερα, εβγάλομ'ατ' ασο τηγάν, βάλλομ'ατο σ'έναν ςκεύος, κάθουμες κα και τρώγουμε.

## Συνδέσμεα
*Πως εφτάμε το χαβίτς - sintagespareas.gr (ελλ)
*Πως εφτάμε το χαβίτς με φούρνικον αλεύρ' - sintagespareas.gr (ελλ) 

χαβιτς
Κατηγορίαν:Βικιπαίδεια:Arthron
Χορτοθέρτς

**Ημέρας Χορτοθέρτ** 
 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 

----

thumb|«Το θέρος» (''Die Ernte''). Εζωγράφσεν ατό ο Hugo Mühlig.
Ο **Χορτοθέρτς** (σ' ελλενικά: *Ιούλιος*) εν ο έβδομον μήνας τη χρονίας, ίστε λεει μάς το Γρηγοριανόν το ημερολόγιον κι εχ' 31 ημέρας. 

## Ο λαόν για τον Χορτοθέρτ
: *«Έρθεν και ο Χορτοθέρτς, *
: *έπαρ' το καγιάν σο χέρ' τ'ς.»*

## Συνδέσμ
* **[[Εικόναν:Commons-logo.svg|13px]] [[:el:commons:Κατηγορίαν:July|Χορτοθέρτς σα Commons]]**
* **[[Εικόναν:Wiktfavicon en.svg|16px|Βικιλεξικόν]] [[:el:wikt:Χορτοθέρτς|Χορτοθέρτς σ’ ελλενικόν το Βικιλεξικόν]]**

Χορτοθέρτς
Χριστουγεννάρτς

**Ημέρας Χριστουγενναρί** 
 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 

----

thumb|right|250px|Η ''Κατά σάρκα Γέννησις'' τη Χριστού σ' έργον τη Duccio di Buoninsegna
Ο **Χριστουγεννάρτς**, άμαν και λέγν'ατόν και **Χριστανάρτς** (σ' ελλενικά: *Δεκέμβριος*), εν ο δωδέκατον ο μήνας τη χρονίας, λεει μάς το Γρηγοριανόν ημερολόγιον κι εχ' 31 ημέρας. 

## Τ’ όνεμαν
Σ' αρχαίον το ρωμαϊκόν ημερολόγιον ο Χριστουγεννάρτς έτον ο δέκατον ο μήνας. Για τ' ατό τα μήνας σα νεοελλενικά και σ’ αλλα τα καλατσίας επαίρανε τ'ονέματα τουν λ.χ. *Σεπτέμβριος*, (λατ. *septem* = εφτά), Οκτώβριος (λατ. *octo* = οκτώ), Νοέμβριος (λατ. *novem* = εννέα) και Δεκέμβριος (λατ. *decem* = δέκα). 
Σα ποντιακά τα ρωμαίικα τ' όνεμαν ατ' εβγαίν ασο Χριστουγεννίων τον έξεργον. 

## Ο λαόν για τον Χριστουγεννάρ (Χριστανάρ)
Ο λαόν λεει τ' αφκά κεκά τα δίστιχα για τον Χριστουγεννάρ (Χριστανάρτ):
:*«Χριστουγεννάρτς φερ΄ τον κρύον,*
:*σαν εκείνον π΄ εχ΄ το βίον.»* (ενν. να σαν)

:*«Έρθαμε σον Χριστουγεννάρ, ο Χριστόν εγεννέθεν,*
:*Τα μήνας γίνταν δώδεκα, ο χρόνος πα ετέλεθεν.»*

## Συνδέσμ
* **[[Εικόναν:Commons-logo.svg|13px]] [[:el:commons:Κατηγορίαν:December|Χριστουγεννάρτς σα Commons]]**
* **[[Εικόναν: Wiktfavicon en.svg|16px|Βικιλεξικόν]] [[:el:wikt:Χριστουγεννάρτς|Ο Χριστουγεννάρτς σ’ ελλενικόν το Βικιλεξικόν]]**

Χριστουγενναρτς
Άλας

μικρογραφία|Άλας
Με τ' **άλας** αλίζνε τα φαΐα κι εφτάνατα κιάλλο έμνοστα. Αβούτο τ'όνεμαν εχ' και το νάτριον, που εχ' απές χλώριον. Ευρίσκουματο σα νερά τη θάλασσας. Ατουπές το ποσοστόν τ' άλατος εν 2,7 - 3,8%.
Άμα ευρίσκουμε και σκυρά μάζας ση γην απές, λ.χ. σην Πολωνίαν, σην Αυστρίαν, ση Γερμανίαν κλπ.

αλας
Εγκυκλοπαίδεια

Η **εγκυκλοπαίδειαν** εν λεξικόν κι εκειαπές τοπλαέβνε γνώσην. Η λέξη εν συγκόλησην ασα παλαιά ελλενικά τα λέξεις *ἐγκύκλιος* (άμον τον κύκλον) και *παιδεία* (μάθεμαν).

## Ιστορία τη λέξης
Η λέξην έρτεν ασο παλαιόν τ' ελλενικόν τη φράσην *ἐγκύκλιος παιδεία*, σα ελλενιστικά τα χρόναι. Έλεγαν αέτς ούλ'ατα ντ'είςεν απές το γενικόν τ'επιστημονικόν το μάθεμαν. Ο Ρωμαίον ο συγγραφέας ο Ζωναράς έλεεν, η *ἐγκύκλιος παιδεία* έςς απές τη γραμματικήν, τη ποιητικήν, τη ρητορικήν, τη φιλολογικήν, τη φιλοσοφίαν, τη μαθεματικήν και κάθαν τέχνην τη σοφών.
Αβούτον το παλαιόν τ'ελλενιστικόν η φράση ελάγεν κι εγέντον νεολατινικόν λέξην, *encyclopaedia*. Αέτς επέρασεν κι εσέβεν σο γαλλικόν τη γλώσσαν σα 1532 τη χρονίαν (*encyclopédie*) κι επεκεί σ'άλλα τ'ευρωπαϊκά τα γλώσσας. Με αβούτον τη μορφήν (*εγκυκλοπαίδεια*) η λέξεν έρτεν (οπίς) σα ελλενικά σα 1710 τη χρονίαν, όνταν εξέβεν το έργον τ' Ιωάννε Πατούσα, *Φιλολογική Ἐγκυκλοπαίδεια*.

Εγκυκλοπαιδεια
Λαζούδ

thumbnail|right|230px|Λαζούδαι

Το **λαζούδ** εν φυτόν, το οποίον έρθεν ασο Μεξικόν. Έρθεν σην Ευρώπην ασα 1500 τη χρονίαν κι αδά μερέαν κι επεκεί εξαπλώθεν σον κόσμον. Τ'οσημερνά τα λαζούδαι που φυτεύνατα σ' όλεν το κόσμον κι ούλ' εξέρουματα έχνε τ'όνεμαν *Zea mays*. Σα άλλα Ελλενικά λαλίας λέγνατο καλαμπόκι και αραβόσιτος.

λαζουδ
Παλαιόν

Η Βικιπαίδεια σα
Ρωμαίικα τα Ποντέικα

Ανοιχτόν εγκυκλοπαίδεια ντο γράφκεται και τρανείν απ' ατείντς π' θέλνε.

Ο αριθμόν τη σελίδιων τη ρωμαίικου τη ποντέικου τη Βικιπαίδειας ατώρα είναι . Βοηθέστεν κι εφτάτεν ατέναν κι άλλο τρανέσαν.


type=create
width=50
bgcolor=#ffffff
preload=Πρότυπον:Wp/pnt
default=
buttonlabel=αρχινέστεν άλλο γράψιμον


{| cellpadding="0"  cellspacing="0"
| valign="top" width="48%" style="background:#f5fffa; border: 1px solid #cef2e0"  |
{| cellspacing="10" style="background:transparent; font-family: Palatino Linotype, Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif;"
| style="text-align:center; padding:4px;  font:bold 17px Georgia,serif; letter-spacing:3px; border-bottom: 1px solid #ccc; background:#cef2e0" | ΚΑΛΩΣ ΕΡΘΕΤΕΝ...
|-----------------------------------------
| style="text-align:left" | ...σην Βικιπαίδειαν.  **Μαθέστεν** πολλά για τ'ατέν δεαβάζοντας τα '''πολλά ερωτήσεις''' και την '''βοήθειαν'''. 
|-----------------------------------------
| style="text-align:center; padding:4px; font:bold 17px Georgia,serif; letter-spacing:3px; border-bottom: 1px solid #ccc;background-color:#cedff2" |ΠΡΟΣΚΑΛΕΜΑΝ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΟΝ ΑΤΟ
|-----------------------------------------
| style="text-align:left" | **Βοηθέστεν** την Βικιπαίδειαν. Βαλέστεν και σεις το εξέρετεν αέτς για να τρανείν η εγκυκλοπαίδεια. 
*Εάν ευρήκετεν γραφόμενα ντο 'κ είναι σωστά κι αν έχετε σον νούνεσουν τα σωστά, **ποίστεν το κι άλλο καλλίον**.
*Εάν εγνωρίζετε καλά καινούρεα πράματα, **αρχινέστεν** άλλο γράψιμον. 
*Η **αντιγραφήν ασ' άλλα γλώσσας** ίνεται. 
|-----------------------------------------
| style="text-align:center; padding:4px;  font:bold 17px Georgia,serif; letter-spacing:3px; border-bottom: 1px solid #ccc;background-color:#cedff2" |25px|ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ
|-----------------------------------------
| style="text-align:center;font-weight: bold; font-size: 13px;background-color:#cedff2" | Κατάλογος με τα θέματα
|-----------------------------------------
|

παλαιόν
Πιςία

μικρογραφία|Ποντιακά πιςία.
Τα **πιςία** (προφέρκουνταν ) είναι πατροπαράδοτον ποντιακόν φαΐν. Ψήεται σο τηγάν.

## Ντο πράματα θέλομεν
Για δέκα πιςία:

*500 γρ. αλεύρ 
*1 φακελόπον ξηρόν μαγιάν 
*1 ωβόν
*1 χουλερόπον άλας
*1 φλιτζάν ελάδ

## Πώς εφτάμε τα πιςία
Εφτάμε τρανά ζουμωτά φύλλα κι ενοίγοματα. Επεκεί θέκοματα σο τηγάν απές και
κλώθοματα ασα δύο μερέας. Εκοκκινίζνε κι επέκει εβγάζοματα, αλείβομ'απάν μέλ, πετμέζ ή 
ζάχαρην. Επεκεί βάλλομ'ατα σ'έναν ςκεύος, κάθουμες σο τραπέζ και τρώγουμε.

## Συνδέσμεα
*Πως εφτάμε τα πιςία - sintagespareas.gr (ελλ)

πισια
Τσιριχτά

200px|μικρογραφία|Τα τσιριχτά.
200px|μικρογραφία|Τα τσιριχτά απές σο χασευτόν τ' ελάδ.
Τα ποντιακά τα **τσιριχτά** έν άμον τα ξακουστά τ'ελλενικά τα «λουκουμάδες» ντο έχνε σα ζαχαροπλαστεία. Βέβαια σα ζαχαροπλαστεία ξ̌ύνε και το σιρόπ απάν και κανέλλα. Οι Πόντιοι εδούνανε σα μωρά ‘τουν κι έτρωαν τα τσιριχτά για γλύκισμαν, αφού εβάλνανε σεκέρ ή μέλ’ απάν.

## Τα τσιριχτά σο ποντιακόν τη χαράν
Όντες επάντρευανε οι νέοι, πρωτού το εγκλεσιαστικόν το μυστήριον (δηλαδή το στεφάνωμαν) και ύστερα ασ’ ατό, ο κόσμον εx̌αίρουντον και ετοιμάουτον να εφτάει τα γλέντϊα. Έτρωαν, έπιναν κι εχόρευαν. Η ποτή ατούν έτον το κρασίν και το ρακίν, με τ'οποία έρχουνταν σο κεφ. Εσκάλωνανε το Σάββατον το βράδον με τα τραγωδίας και τον χορόν κι ετελαίνανε τη Δευτέραν το πρωίν. 
Τα φαΐα ‘τουν έσανε κρέατα μουχτερί, κοσσάρας, βουδί κ' ίντια άλλο εδίνεν ο καιρόν. Τα σαλάτας ατούν έσανε λάχανα του χωραφί. Το χειμώναν εποίνανε και σαλάτα ασ'άσπρον το λάχανον και στίπα πιπερή και λαχανί. Εξόν ασ’ ατά εποίνανε σινία πα, εποίνανε τσιριχτά και ωτία, π' εζύμωνανε με του κοκί τ'αλεύριν.  

Τα τσιριχτά εβάλν’ ατά απάν σα τραπέζϊα σα ποντιακά τα χαράντας και αντί για ψωμίν έτρωγαν ατά, σίτϊα έπινανε τα κρασία και τα ρακία.

## Ντο πράματα θέλομεν
*2 ποτήρϊα τσ̌αΐ γαλιό χουλιόν νερόν
*1 μικρόν χουλιαρέαν άλας
*1 μικρόν χουλιαρέαν μέλ
*1 χουλιάρ μαγιάν 
*σ̌ιμισκί ελάδ

## Πώς εφτάμε τα τσιριχτά
εναλλ.=|μικρογραφία|259x259εσ|Με το βρεμμένον το χουλιάρ παίρουμε και κςύζουμε το ζυμάρ ντ’ εξέβεν ασ’ απάν το μέρος τη μούστας και σύρομ’ ατό απές σο χασευτόν τ'ελάδ.
Ατώρα ας λέουμε πώς εποίνανε τ'εμετέρ τα τσιριχτά για να εγροικάτεν κι εσείς. Αούτο εν η συνταγήν τη γιάγιας ‘ιμ τη Ανατολής: 
Παίρουμε δυο ποτήρϊα τσαΐ γαλιό-χουλιόν νερόν, έναν μικρόν χουλιάρ άλας κι έναν πα μικρόν χουλιάρ μέλ’. Παίρουμε ολίον μαγιάν πα και λύουμε τη μαγιάν απές σο νερόν. Επεκεί φέρουμε το αλεύρ’ και ξ̌ύνουμε γάλϊα-γάλϊα απές σο νερόν. Παίρουμε κι έναν ξύλινον χουλιάρ και ταράζομ’ ατό ως ατό να ίνεται ζυμάρ. Ζυμάρ όμως μαλακόν, γιοκ σκυρόν. Επεκεί τσ̌ιλϊάζουμ’ ατό μ’έναν πανίν και βάλομ’ ατό σ’έναν χουλιόν μέρος κι αφήνομ’ ατό περίπου ημσόν ώραν ν’ανεβαίν’ το ζυμάρ’. Ασού ανεβαίν’ το ζυμάρ’ κι επεκεί παίρουμε έναν τένζερην μικρόν, ξ̌ύνουμ’ απές έναν λίτρον σ̌ιμισκί ελάδ, βάλομ’ατό απάν ση φωτίαν, σο τσ̌ακ ή σον πέσ̌κον κι αναμένωμαι ους να ψέεται καλά.

Αφού εφτάμε όλϊα ατά, παίρουμε το ζυμάρ τ΄ανεβασμένον (γιόκ τ'ανανήβ’), βάλομ’ ατό δίπλα σο τηγάν’, παίρουμε κι έναν μαστραπάν’ νερόν κι έναν χουλιάρ του τσ̌αΐ. Βάλομε το χουλιάρ απές σο νερόν. Με τ'έναν το x̌ερ παίρουμε ζυμάρ απ'απές ασο σκεύος, τσουπώνουμε το x̌ερ εμούν κι εφτάμ’ ατό άμον μούστα. Ασ'απάν τη μερέαν αφήνουμε τα δάχτυλαν εμουν ολιόπον ανοιχτά για να εβγαίν το ζυμάρ απάν. Με τ'εβρεμμένον το χουλιάρ παίρουμε και ξ̌ύζουμε το ζυμάρ ντ’ εξέβεν ασ’ απάν το μέρος τη μούστας και σύρομ’ ατό απές σο χουλιόν τ'ελάδ. Ατό το έργον εφτάμ’ ατό ους να τελείται το ζουμάρ.

Τα ψεμμένα τα τσιριχτά εβγάλουμ’ ατά ασο χουλιόν τ'ελάδ και βάλουμ’ ατά σ’έναν καθαρόν σκεύος. 

## Συνδέσμεα
*Πως εφτάμε τα τσιριχτά - tithafame.gr (ελλ)

τσιριχτα
Κατηγορίαν:Βικιπαίδεια:Arthron
Σάββαν

Το **Σάββαν** (σ' ελλενικά: *Σάββατο*) εν τ' έβδομον ημέρα τ' εβδομάδας. 

## Ο λαόν για το Σάββαν

:*«Σάββαν δέβ'ασην δουλείας* 
:*κι'έλα εφτάμε εμείς φιλίας.»*

:*«Την Σάββαν αν έεις δουλείαν,*
:*τούλωσον, μ΄εβγάλ΄ς λαλίαν.»*

## Συνδέσμ
* **[[Αρχείον:Commons-logo.svg|13px]] [[:el:commons:Κατηγορίαν:Saturday|Σάββαν σα Commons]]**
* **[[Αρχείον:Wiktfavicon en.svg|16px|Βικιλεξικόν]] [[:el: wikt:Σάββατο|Το Σάββαν (Σάββατο) σ’ ελλενικόν το Βικιλεξικόν]]**

Σάββαν
Ωκεανίαν

Η **Ωκεανίαν** εν ήπειρος σον Ειρηνικόν Ωκεανόν.
thumb|right|

## Συνδέζμαι
* **[[Αρχείον:Commons-logo.svg|15px]] [[:el:commons:Oceania|Η Ωκεανίαν σα Commons]]**
* **[[Αρχείον:Greek_wiktionary_logo.png|15px]] [[:wikt:el:Ωκεανία|Η Ωκεανίαν σο Βικιλεξικόν]]** 
* **[[Αρχείον:Gnome-globe.svg|15px]] [[:el:commons:Atlas of Oceania|Χάρτες ασην Ωκεανίαν]]**
* Open Directory Project:Ωκεανίαν

Ωκεανιαν
Βριλήσσια

thumb|280px|Τ' Ελλενικόν η Εκκλησία Ανάληψης σα Βριλήσσια εν έδρα τη πλατείας.
Τα **Βριλήσσια** εν ελλενικόν προάστιον ση πρωτεύουσαν τη Αθήνας. Το 2008 εχ' πληθυσμόν 40.000 ανθρώπς.

## Συνδέζμ' σα εξ μερέαν
* 
*  

Κατηγορίαν:Πολιτείας τ' Ελλάδας
1 Καλανταρί

Αεργίτες | Χριστουγεννάρτς | **[[Καλαντάρτς]]** | Κούντουρος | Μαρτς
31 Χριστουγενναρί | 1 Καλανταρί | 2 Καλανταρί

----

Η **1 τη Καλανταρί** εν 1ον ημέρα τη χρονίας, άμον ντο λεει εμάς το Γρηγοριανόν ημερολόγιον. Επέμναν άλλα 364 ημέρας για να τελούτεν η χρονία (365 ημέρας σο δίσεκτον τη χρονία). 

## Ατά ντ' εγένταν

## Εγεννέθαν

## Αποθάναν

## Έξεργος

**Τερέστεν πα:**

* 1 Χριστουγενναρί - 1 Κούντουρονος

0101
Μαδαγασκάρην

Η **Μαδαγασκάρην** εν τέταρτον τρανόν νήσον τη κόσμονος. Ο πληθυσμόν ατ'ς εν σα 20.098.654 τ' ανθρώπ'ς και ευρίεται ασόν Ινδικόν τ' ωκεανόν. Πρωτεύουσαν ατ'ς εν η Ταναναρίβην (σήμερον Ανταναναρίβο) και πρόεδρος ατ'ς εν ο Αντρί Ραζοελίνα. 

## Αναφοράν


## Συνδέζμαι
:el:Commons:Κατηγορίαν:Madagascar - H Μαδαγασκάρην σα Κόμονς.

Μαδαγασκάρην
Μαδα
Κατηγορίαν:Αφρική
9 Μαρτί

Καλαντάρτς | Κούντουρος | **[[Μαρτς]]** | Απρίλτς | Καλομηνάς
6 Μαρτί | 7 Μαρτί | 8 Μαρτί

----

**9 Σταυρί** εν 68ον ημέρα τη χρονίας, ίστε λεει μας το Γρηγοριανόν ημερολόγιον (εν το 69ον ημέρα σο δίσεκτον τη χρονία). Επέμναν άλλα 297 ημέρας για να τελούτεν η χρονία. 

## Ατά ντ' εγένταν

## Εγεννέθαν

## Αποθάναν

## Έξεργος

**Τερέστεν πα:**

* 9 Κούντουρονος - 9 Απρίλ

0309
Επίθετον

**Επίθετον** εν τα λέξεις ντο φανερώνε ντο λογίς εν το ουσιαστικόν, δηλαδή ντο ποιότηταν ή ιδιότηταν εσ το ουσιαστικόν. Λ.χ. τρανός κλεφτ, τρανέσα πολ, τρανόν κεπήν.

## Καταληξία για τα επίθετα
Τα επίθετα κλίνουνταν αμόν τα ουσιαστικά μερ έχνε την ίδιαν καταληξία.
Επίθετα εν τρανός, καλός, ακριβέσα, αλυκέσα, αχουλούς, παλαλός, λυγερέσα, λεγνέσα, οκνέσα, τσακωμένον κ.α.

ειμαι παλαλος

## Τέρεν
* Επίρρημαν 
* Ουσιαστικόν
* Σύνδεσμον

Επιθετον
Μαυροβούνιον

Το **Μαυροβούνιον** (σερβικά: *Црна Гора, Crna Gora*) εν κράτος ντο ευρίεται σο Βαλκανικόν τη χερσόνησον, σα νοτιοανατολικά τη Ευρώπης. Πρωτεύουσαν ατ'ς εν η Ποντγκόριτσα. Η χώρα εχ' πληθυσμόν σα 678,177 (2008) τ' ανθρώπ'ς.

## Γεωγραφίαν
Η χώρα ευρίεται απεσκές ση Σερβία, ση Βοσνία και Ερζεγοβίνη, τ' Αλβανίας και ση Κροατία. Βρέχκεται σ' δυτικόν ασό Αδριατικόν τη Θάλασσαν. Έχ' τρανά πολιτείας το Πλαν και το Μπαρ.

## Συνδέζμαι
* **[[Αρχείον:Commons-logo.svg|15px]] [[:el:commons:Κατηγορίαν:Montenegro|Το Μαυροβούνιον σα Commons]]**
* **[[Αρχείον:Greek_wiktionary_logo.png|15px]] [[:wikt:el:Μαυροβούνιο|Το Μαυροβούνιον σο Βικιλεξικόν]]**
* **[[Αρχείον:Gnome-globe.svg|15px]] [[:el:commons:Atlas of Montenegro|Χάρτες ασο Μαυροβούνιον]]**

Μαυροβούνιον
Μαυροβούνιον
Λύρα

Η **λύρα** (σα Ποντιακά λέεται κεμεντζές) εν έγχορδον όργανον.

!
Τόπσαμ

Το **Τόπσαμ** έτονε το όνομαν τη δημοκρατίας ντο εποίκεν ο Κοτζαναστας, απα σα ρασία. Έτονε 10.000 απαναφκα Έλλενες τη Ποντί, και επηναν αντάρτικόν. Οι Τουσμαν κι επόρνανε να νικουν ατούς. Όντες εγέντον η ανταλλαγή, ο κόσμον εδαίβεν σην ελέυθερην Ελλάδα. Ο Κοτζαναστάς εσκοτώθεν σε ενέδραν ντο εποίκαν οι Τουσμαν. Είσεν γαρην και έναν κορτσόπον. Η γαρήνατ' ερθεν σην Ελλάδαν, το κορτσόπον αρπαξενατο ο Αμερικάνικόν Ερυθρόν Σταυρόν και εδώκενατο για υιοθεσίαν σην Αμερικήν.

Τοπσαμ
Τοπσαμ
Κρυφοχριστιανοί

Όντες επαίραν την Μικραν Ασίαν οι Τουσμάν επαίραν και επήναν τον κόσμο Μωαμεθανούς με το ζόρι. Πολλοί Χριστιανοί κι θελαν να ανασπάλνε τον Χριστόν, αλλ' επογαλεύκουσαν να κλόσκουνται άλλον μια σον Χριστιανισμόν, μη παίρνε οι Τουσμάν και σκοτούνατους. Για τ' ατό εδίκνειζαν σοι Τουσμάντς ντο είναι σο Ισλαμ, αλλ' σα κρυφά ηταν Χριστιανοί και εκρατναν τα εικόνας σο σπιτνετουν, και είχαν Ελλενικά Χριστιανικά ονόματα, σα κρυφά. Ετερνανε να παντρέφκουνταν αλλόν κρυφοχριστιανόν. 
Πολλοί όντες επαίρανεν ο καιρόν τη Σουλτανί ντο επήνεν τον νόμον, να γίνουνταν Τουσμάν, ξαν κλόσκουνταν σον Χρηστόν. Αλλ' πα κι επόρναν να κλόσκουνταν. Οσήμερον σην Τουρκίαν εν άγνωστόν ο αριθμόν των Κρυφοχριστιανών, αλλ' εν κόσμον ντο εδαίβεν εκειπαν και καλάτσεψεν με κόσμον σα Ρωμαίϊκα, ντο λέγνε, είναι Χριστιανοί σα κρυφά.

Κατηγορίαν:Θρησκείαν
22 Μαρτί

Καλαντάρτς | Κούντουρος | **[[Μαρτς]]** | Απρίλτς | Καλομηνάς
21 Μαρτί | 22 Μαρτί | 23 Μαρτί

----

Η **22 τη Μαρτί** εν τ' 81ον ημέρα τη χρονίας (82ον ημέρα σο δίσεκτον τη χρονίαν), άμον ντο λεει εμάς το Γρηγοριανόν ημερολόγιον. 

Επέμναν άλλα 284 ημέρας για να τελούτεν η χρονία. 

## Ατά ντ' εγένταν

## Εγεννέθαν

## Αποθάναν
* 1832: Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκöτε‎, ποιητής ασην Γερμανίαν.

## Έξεργος

**Τερέστεν πα:**

* 22 Κούντουρονος - 22 Απρίλ

0322
Ρουσία

Η **Ρουσίαν** (ρουσ. *Российская Федерация*) είναι ένα κράτος που βόρεια τη Ευρασίας. Η Ρουσίαν εν τ'ασούλτς τρανόν κράτος σ'όλεν τον κόσμον. Πρωτεύουσαν ατ'ς εν η Μόσχαν. Η χώρα εχ' πληθυσμόν 144,699,673 ανθρώπ'ς (2023).
28 Αλωναρί

Κερασινός | Χορτοθέρτς | **[[Αλωνάρτς]]** | Σταυρίτες | Τρυγομηνάς
27 Αλωναρί | 28 Αλωναρί | 29 Αλωναρί

----

Η **28 Αλωναρί** εν τ' 240ον ημέρα τη χρονίας (241ον ημέρα σο δίσεκτον τη χρονίαν), άμον ντο λεει εμάς το Γρηγοριανόν ημερολόγιον. Επέμναν άλλα 125 ημέρας για να τελούτεν η χρονία. 

## Ατά ντ' εγένταν

## Εγεννέθαν
*1749: Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε‎, ποιητής ασην Γερμανίαν.

## Αποθάναν

## Έξεργος

**Τερέστεν πα:**

*28 Χορτοθερί - 28 Σταυρί

0240
1 Απρίλτ

Κούντουρος | Μαρτς | **[[Απρίλτς]]** | Καλομηνάς | Κερασινός
31 Μαρτί | 1 Απρίλτ | 2 Απρίλτ

----

Η **1 τ' Απρίλτ** εν τ' 91ον ημέρα τη χρονίας (92ον ημέρα σο δίσεκτον τη χρονίαν), άμον ντο λεει εμάς το Γρηγοριανόν ημερολόγιον. Επέμναν άλλα 274 ημέρας για να τελούτεν η χρονία. 

## Ατά ντ' εγένταν

## Εγεννέθαν

## Αποθάναν

## Έξεργος

**Τερέστεν πα:**

* 1 Μαρτί - 1 Καλομηνά

0091
Φίλων Κτενίδης

Ο **Φίλων Κτενίδης** (1889- 13 Χορτοθέρτ 1963) έτονε πόντιος έλλενας συγγραφέας, δημοσιογράφος και γιατρός. Ατός εμπρολάλεσεν την ανιστόρησην τη μονής Σουμελά σο Βέρμιον. Ίδρυσεν το Σωματείον τη Παναγίας Σουμελά το 1951.

## Συνδέσμαι
* *[[oldwikisource:Η Καμπάνα του Πόντου|Η Καμπάνα του Πόντου]]* - Έργον τη Φίλωνα Κτενίδη
* ''Φίλων Κτενίδης'' - σο PontosWorld.com (σ'αγγλικά και σ'ελλενικά)

Κτενίδης, Φίλων
Κτενίδης, Φίλων
Μόσχα

μικρογραφία
Η **Μόσχα** (ρουσ. Москва́) εν η πρωτεύουσαν, η μία ασοι δύο ομοσπονδιακούς πόλεις τη Ρουσίας και διοικητικόν κέντρον τη Περιφέρειας Μόσχας (Моско́вская о́бласть).


Kremlin birds eye view-1.jpg|
RedSquare (pixinn.net).jpg|
Moscow Business Center 5073-84.jpg|
Trinitylavra.jpg|


## Συνδέζμ' σα εξ μερέαν
* 
*  

Κατηγορίαν:Πολιτείας
Κατηγορίαν:Ρουσία
6 Απρίλτ

Κούντουρος | Μαρτς | **[[Απρίλτς]]** | Καλομηνάς | Κερασινός
5 Απρίλτ | 6 Απρίλτ | 7 Απρίλτ

----

Η **6 τ' Απρίλτ** εν τ' 96ον ημέρα τη χρονίας (97ον ημέρα σο δίσεκτον τη χρονίαν), άμον ντο λεει εμάς το Γρηγοριανόν ημερολόγιον. Επέμναν άλλα 269 ημέρας για να τελούτεν η χρονία. 

## Ατά ντ' εγένταν
* 46π.Χ.- Ο Ιούλος Καίσαρας ενίκεσεν τον Καικίλιον Μέτελλο Σκιπίωνα και τον Μάρκο Πόρκιο Κάτωνα σην μάχην σο Θαψό.
* 402- Ο Στίλλιχον ενίκεσεν τους Βισιγότθους αφκά σο Αλαρικόν ση μάχην ση Πολλέντια.
* 1199- Ο βασιλέας Ριχάρδος Α' της Αγγλίας απέθανεν απ' έναν λοίμωξην που έπαθεν όταν εξέγκαν ασον μίνατ' έναν δόρυ.
* 1320- Οι Σκωτσέζοι ξανεποίκαν συμφωνία να ίνταν ανεξαρτητοι με την Διακήρηξην του Αμπρόατου.
* 1327- Ο ποιητής Πετράρχης ελεπ΄πρωτην φοραν το εσνατ'το ταιριαστόν, τη Λαύρα, σην εκκλησίαν τη Αγίας Κλαίρης σο Αβινιόν.
* 1385- Ο Γιάνες, ο κυβερνήτης σην περιοχής του Αβίζ εντον ο βασιλεας της Πορτογαλίας.
* 1652- Σο Ακρωτήρ Καλής Ελπίδας, ο Ολλανδον 8αλασσοπόρον Ίαν φαν Ρίμπεκ εποίκεν ξαν εναν σταθμόν για τα αναγκας των εμπόρων που εν ατωρα το Κέιπ Τάουν.
* 1667- Ίνασ τρανος σεισμός καταστρέφ' την πόλ'Δουβρόβνικ.
* 1782- Ο Ράμα ο Α' ενίκεσεν τον βασιλέα Ταξίν του Σιαμ (οσήμερον Ταυλάνδη) και εποίκεν στρατιωτικόν νόμο.

## Εγεννέθαν

## Αποθάναν

## Έξεργος

**Τερέστεν πα:**

* 6 Μαρτί - 6 Καλομηνά

0096
Παλαιόν Ιστορίαν

Το **παλαιόν η ιστορίαν** εν η μελέτε τη τσιπ σημαντικών πολιτιστικών και πολιτικών συμβαντίων ασα αρχάς τη ιστορίας τη άνθρωπονος ους τα πρώιμα τα μεσαιωνικά τα χρόνε.

*